ἐξιστοροῦντα παραλήψεσθαι δέον, εἰ μὴ ἀδικεῖν οὗ τος ἐθελήσειε τὴν ἀλήθειαν ὡς οἱ τοὺς ὀβολοὺς περι ματίοις ἐλλυμαινόμενοι ἢ καὶ παραχαράττειν βουλόμενοι. Οὔτε γοῦν πρὸς χάριν οὔτε πρὸς φθά νον, ἀλλ᾽ οὐδὲ πρὸς μῖσος ἢ καὶ πρὸς εὔνοιαν συγ- γράφειν χρεών ἐστι τὸν συγγράφοντα, ἀλλ' ἱστορία; μόνον χάριν καὶ τοῦ μὴ λήθης βυθῷ παραδοθῆναι, ζῶσάν τε καὶ λαλοῦσαν φωνὴν καὶ ἔμψυχον καὶ δια- ἣν ὁ χρόνος οἶδε γεννάν, τὴν ἱστορίαν, μένειν δὲ πρύσιον κήρυκα δι' ἀπεράντων αἰώνων. Οὕτως τοί- νῦν κἀγὼ Γεώργιος Φραντζής, ο χρηματίσας καὶ πρωτοβεστιάριος και Γρηγόριος τάχα μοναχός, ταῦτα ἔγραψα περὶ τῶν καθ᾽ αὑτὸν καὶ τινῶν μερι κῶν ἀναγκαίων γεγονότων ἐν τῷ τῆς ζωῆς μου χρόνῳ πρὶν τῆς αἰχμαλωσίας ἡμῶν καὶ μετὰ τὴν αἰχμαλωσίαν. Καὶ πρῶτον μὲν διηγησώμεθα περί τῶν ἀφορμῶν καὶ αἰτιῶν τῆς τῶν Παλαιολόγων βιο σιλείας ἐκ πρώτου βασιλεύσαντος ἐκ τοῦ γένους αὐτῶν ἄχρι τῆς ἁλώσεως τῆς Κωνσταντινουπόλεως ὑπὸ Τούρκων, καὶ πόσοι καὶ τίνες οἱ υἱοὶ καὶ θυ- γατέρες καὶ δεσπόται ἐγένοντο αὐτοῖς· καὶ τῶν γεγονότων πολέμων ἐν τῇ Πελοποννήσῳ ἀνὰ τοῖν δυοῖν αὐταδέλφοιν, τοῦ δεσποτίου κυρίου Δημητρίου λέγω καὶ δεσποτίου κυρίου Θωμᾶ, καὶ ἑτέρων ἀναγκαίων καὶ μνήμης ἀξίων βούλομαι διηγήται σθαι. ἱστορησάντων καὶ σύμπαν τῆς ἱστορίας ἀποφηνα- Α δὲ καὶ ὅσα τῇ κοινῇ φήμῃ γνωρίζεται, ταῦτα την μένων ἐν τοῖς σφετέροις συγγράμμασιν ; Τάχα δὲ δ πλέον ἐκείνων ἐν τοῖς νῦν προκειμένοις ἡμῖν λέξειν ἄξιον, τοῦτό γε ἂν τῆς ἡμετέρας συγγραφῆς προβαλούμεθα. Τὸ δὲ ἐστιν ὅτι καινοτέρων ἡμῖν προκειμένων πραγμάτων, ἃ μήπω τις γραφῇ πα- ραδέδωκε, καινότερον συμβαίνει εἶναι καὶ τὸ ὠφέ λιμον ἐκείνων ἐν γνώσει τῶν ἀνθρώπων γεγενημέ νων, ἅπερ μέων χύδην λόγος οὐκ ἀληθῶς ἀπο- φαίνεται. Οἱ μὲν οὖν τὰ καθ' ἡμᾶς ἱστορικῶς συγγραψάμενοι ἄλλην ἄλλως πεποίηνται τὴν ἀρχήν οἱ μὲν γὰρ αὐτῶν ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως ήρ ξαντο, οἱ δὲ ἐξ ἀξιολόγου τινὸς τῆς ἀρχῆς, ἡ Περ- σῶν ἢ Ελλήνων ή Ρωμαίων ή άλλου ουτινοσοῦν τῶν ἐθνῶν, ἕκαστος πρὸς τὸν ἑαυτοῦ σκοπὸν τὸ οἰκεῖον καταρτιζόμενος σύγγραμμα. Καὶ ἡμῖν οὐχ ἥκιστα οὕτω τὰ τῆς συγγραφῆς τελεσθήσεται. Τὰ μὲν γὰρ ἅπαντα τὰ ἀπ' ἀρχῆς γεγενημένα τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως πολλοῖς τε καὶ πολλάκις ἐξιστο ρήθη· οὐκ ἦν λέγειν μοι· καὶ ὡς πρὸς ἀλλήλους οἱ πλείους οὐ συνεφώνησαν, τὰ τῶν βασιλέων συγκ γράφοντες, ἀλλοιώσεις τε χωρῶν καὶ πόλεων στάσεις καὶ πολέμων συρρήξεις καὶ ἀνδραποδισμοὺς καὶ νίκας καὶ ἧττας, καὶ ὅσα τοιαῦτα σύμμικτα τοῖς καθ' ἡμᾶς· πολυσχεδῶς γὰρ τὰ αὐτῶν τελούντων καὶ μηδὲ παρ' αὐτῶν ἴσως τῶν ἐνεργούντων γινω- σκομένων σχολή γε ἂν τοῖς ἐξιστορούσι τὸ ἀληθὲς παντάπασι γενήσεται ἡ ἐπίτευξις. Ἐκ τοῦ μόνου . Β · ' GEORGII PHRANTZE B storiam tractarunt, universa:nque libris suis sunt C tingere possint. At enim nonnisi ea, quæ communis complexi? enimvero quod in hoc instituto dignius „est de quo dicamus, id nostræ prætendamus narra- tioni. Nempe quoniam res recenti ætate gestas scri- bere instituimus, quas nemodum litteris consigna- vit, consentaneum est, recentein etiam fructum fo- re, cum in notitiam hominum venerint, quæ nunc vago rumore parum ad veritatem feruntur. Jam qul res nostras scripserunt historici, alii aliunde cepe- runt initium: quidam a mundo inde condito ince- perunt, nonnulli a memorabili aliquo imperio, Per- sarum, Græcorum, Romanorum, vel alius gentis cujuscunque, ad suum quisque consilium opus acco- modantes. Atque hac utique ratione nos in his ute- mur commentariis. Nam a rerum inde principio quæ facta sunt, cum a multis sint et sæpe enarrata, D non erant mihi cuncta commemoranda. Accedit, quod plerique non consentiunt, qui regnorum con- scripserunt historias, mutationes regionum et civi- Latum turbas, contentiones bellorum, servitia, vic- torias, clades et quæ alia id genus solent continge- re. Res principum enim multiplices sunt, et fortasse ne ab iis quidem, qui gerendis illis intersunt, satis perspiciuntur: nedum historici veritatem ubivis-at- fama divulgavit, excipere debent, nisi veritatem infringere velint, eorum instar, qui nummos circun cidunt vel cudunt adulterinos. Certe quidem neque ad gratiam vel studium, neque ad invidiam vel odium scribendum est, sed solius memoriæ causa, ut res oblivione ne deleantur, in quam temporis diuturnitate solent adduci, sed quasi viva et clara voce præconis sæculorum æternorum personent spatia. Itaque ego quoque Georgius Phrantzes, pro- tovestiarii olim functus dignitate et deinde Grego- rii nomine monachus factus, de rebus memoria mea gestis, et speciatim miseriis quibusdam, quæ partim ante, partim post captam Cpolim nos alli- xerunt, hos conscripsi commentarios. Ac primum quidem originem explicabo imperii Palao!ogorum, et historiam eorum a primo ejus domus imperato- re ad Cpolim usque a Turcis expugnatam prescri- bam, dicamque quot et qui ejus gentis filii filiæve et despotæ fuerint, atque de bellis in Peloponneso inter Demetrium et Thomam, fratres despotas, ges- tis, aliisque de rebus necessariis et memoratu di- guis exponam.

ἐξιστοροῦντα παραλήψεσθαι δέον, εἰ μὴ ἀδικεῖν οὗ τος ἐθελήσειε τὴν ἀλήθειαν ὡς οἱ τοὺς ὀβολοὺς περι ματίοις ἐλλυμαινόμενοι ἢ καὶ παραχαράττειν βουλόμενοι. Οὔτε γοῦν πρὸς χάριν οὔτε πρὸς φθά νον, ἀλλ᾽ οὐδὲ πρὸς μῖσος ἢ καὶ πρὸς εὔνοιαν συγ- γράφειν χρεών ἐστι τὸν συγγράφοντα, ἀλλ' ἱστορία; μόνον χάριν καὶ τοῦ μὴ λήθης βυθῷ παραδοθῆναι, ζῶσάν τε καὶ λαλοῦσαν φωνὴν καὶ ἔμψυχον καὶ δια- ἣν ὁ χρόνος οἶδε γεννάν, τὴν ἱστορίαν, μένειν δὲ πρύσιον κήρυκα δι' ἀπεράντων αἰώνων. Οὕτως τοί- νῦν κἀγὼ Γεώργιος Φραντζής, ο χρηματίσας καὶ πρωτοβεστιάριος και Γρηγόριος τάχα μοναχός, ταῦτα ἔγραψα περὶ τῶν καθ᾽ αὑτὸν καὶ τινῶν μερι κῶν ἀναγκαίων γεγονότων ἐν τῷ τῆς ζωῆς μου χρόνῳ πρὶν τῆς αἰχμαλωσίας ἡμῶν καὶ μετὰ τὴν αἰχμαλωσίαν. Καὶ πρῶτον μὲν διηγησώμεθα περί τῶν ἀφορμῶν καὶ αἰτιῶν τῆς τῶν Παλαιολόγων βιο σιλείας ἐκ πρώτου βασιλεύσαντος ἐκ τοῦ γένους αὐτῶν ἄχρι τῆς ἁλώσεως τῆς Κωνσταντινουπόλεως ὑπὸ Τούρκων, καὶ πόσοι καὶ τίνες οἱ υἱοὶ καὶ θυ- γατέρες καὶ δεσπόται ἐγένοντο αὐτοῖς· καὶ τῶν γεγονότων πολέμων ἐν τῇ Πελοποννήσῳ ἀνὰ τοῖν δυοῖν αὐταδέλφοιν, τοῦ δεσποτίου κυρίου Δημητρίου λέγω καὶ δεσποτίου κυρίου Θωμᾶ, καὶ ἑτέρων ἀναγκαίων καὶ μνήμης ἀξίων βούλομαι διηγήται σθαι. ἱστορησάντων καὶ σύμπαν τῆς ἱστορίας ἀποφηνα- Α δὲ καὶ ὅσα τῇ κοινῇ φήμῃ γνωρίζεται, ταῦτα την μένων ἐν τοῖς σφετέροις συγγράμμασιν ; Τάχα δὲ δ πλέον ἐκείνων ἐν τοῖς νῦν προκειμένοις ἡμῖν λέξειν ἄξιον, τοῦτό γε ἂν τῆς ἡμετέρας συγγραφῆς προβαλούμεθα. Τὸ δὲ ἐστιν ὅτι καινοτέρων ἡμῖν προκειμένων πραγμάτων, ἃ μήπω τις γραφῇ πα- ραδέδωκε, καινότερον συμβαίνει εἶναι καὶ τὸ ὠφέ λιμον ἐκείνων ἐν γνώσει τῶν ἀνθρώπων γεγενημέ νων, ἅπερ μέων χύδην λόγος οὐκ ἀληθῶς ἀπο- φαίνεται. Οἱ μὲν οὖν τὰ καθ' ἡμᾶς ἱστορικῶς συγγραψάμενοι ἄλλην ἄλλως πεποίηνται τὴν ἀρχήν οἱ μὲν γὰρ αὐτῶν ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως ήρ ξαντο, οἱ δὲ ἐξ ἀξιολόγου τινὸς τῆς ἀρχῆς, ἡ Περ- σῶν ἢ Ελλήνων ή Ρωμαίων ή άλλου ουτινοσοῦν τῶν ἐθνῶν, ἕκαστος πρὸς τὸν ἑαυτοῦ σκοπὸν τὸ οἰκεῖον καταρτιζόμενος σύγγραμμα. Καὶ ἡμῖν οὐχ ἥκιστα οὕτω τὰ τῆς συγγραφῆς τελεσθήσεται. Τὰ μὲν γὰρ ἅπαντα τὰ ἀπ' ἀρχῆς γεγενημένα τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως πολλοῖς τε καὶ πολλάκις ἐξιστο ρήθη· οὐκ ἦν λέγειν μοι· καὶ ὡς πρὸς ἀλλήλους οἱ πλείους οὐ συνεφώνησαν, τὰ τῶν βασιλέων συγκ γράφοντες, ἀλλοιώσεις τε χωρῶν καὶ πόλεων στάσεις καὶ πολέμων συρρήξεις καὶ ἀνδραποδισμοὺς καὶ νίκας καὶ ἧττας, καὶ ὅσα τοιαῦτα σύμμικτα τοῖς καθ' ἡμᾶς· πολυσχεδῶς γὰρ τὰ αὐτῶν τελούντων καὶ μηδὲ παρ' αὐτῶν ἴσως τῶν ἐνεργούντων γινω- σκομένων σχολή γε ἂν τοῖς ἐξιστορούσι τὸ ἀληθὲς παντάπασι γενήσεται ἡ ἐπίτευξις. Ἐκ τοῦ μόνου . Β · ' GEORGII PHRANTZE B storiam tractarunt, universa:nque libris suis sunt C tingere possint. At enim nonnisi ea, quæ communis complexi? enimvero quod in hoc instituto dignius „est de quo dicamus, id nostræ prætendamus narra- tioni. Nempe quoniam res recenti ætate gestas scri- bere instituimus, quas nemodum litteris consigna- vit, consentaneum est, recentein etiam fructum fo- re, cum in notitiam hominum venerint, quæ nunc vago rumore parum ad veritatem feruntur. Jam qul res nostras scripserunt historici, alii aliunde cepe- runt initium: quidam a mundo inde condito ince- perunt, nonnulli a memorabili aliquo imperio, Per- sarum, Græcorum, Romanorum, vel alius gentis cujuscunque, ad suum quisque consilium opus acco- modantes. Atque hac utique ratione nos in his ute- mur commentariis. Nam a rerum inde principio quæ facta sunt, cum a multis sint et sæpe enarrata, D non erant mihi cuncta commemoranda. Accedit, quod plerique non consentiunt, qui regnorum con- scripserunt historias, mutationes regionum et civi- Latum turbas, contentiones bellorum, servitia, vic- torias, clades et quæ alia id genus solent continge- re. Res principum enim multiplices sunt, et fortasse ne ab iis quidem, qui gerendis illis intersunt, satis perspiciuntur: nedum historici veritatem ubivis-at- fama divulgavit, excipere debent, nisi veritatem infringere velint, eorum instar, qui nummos circun cidunt vel cudunt adulterinos. Certe quidem neque ad gratiam vel studium, neque ad invidiam vel odium scribendum est, sed solius memoriæ causa, ut res oblivione ne deleantur, in quam temporis diuturnitate solent adduci, sed quasi viva et clara voce præconis sæculorum æternorum personent spatia. Itaque ego quoque Georgius Phrantzes, pro- tovestiarii olim functus dignitate et deinde Grego- rii nomine monachus factus, de rebus memoria mea gestis, et speciatim miseriis quibusdam, quæ partim ante, partim post captam Cpolim nos alli- xerunt, hos conscripsi commentarios. Ac primum quidem originem explicabo imperii Palao!ogorum, et historiam eorum a primo ejus domus imperato- re ad Cpolim usque a Turcis expugnatam prescri- bam, dicamque quot et qui ejus gentis filii filiæve et despotæ fuerint, atque de bellis in Peloponneso inter Demetrium et Thomam, fratres despotas, ges- tis, aliisque de rebus necessariis et memoratu di- guis exponam.

ἐξιστοροῦντα παραλήψεσθαι δέον, εἰ μὴ ἀδικεῖν οὗ τος ἐθελήσειε τὴν ἀλήθειαν ὡς οἱ τοὺς ὀβολοὺς περι ματίοις ἐλλυμαινόμενοι ἢ καὶ παραχαράττειν βουλόμενοι. Οὔτε γοῦν πρὸς χάριν οὔτε πρὸς φθά νον, ἀλλ᾽ οὐδὲ πρὸς μῖσος ἢ καὶ πρὸς εὔνοιαν συγ- γράφειν χρεών ἐστι τὸν συγγράφοντα, ἀλλ' ἱστορία; μόνον χάριν καὶ τοῦ μὴ λήθης βυθῷ παραδοθῆναι, ζῶσάν τε καὶ λαλοῦσαν φωνὴν καὶ ἔμψυχον καὶ δια- ἣν ὁ χρόνος οἶδε γεννάν, τὴν ἱστορίαν, μένειν δὲ πρύσιον κήρυκα δι' ἀπεράντων αἰώνων. Οὕτως τοί- νῦν κἀγὼ Γεώργιος Φραντζής, ο χρηματίσας καὶ πρωτοβεστιάριος και Γρηγόριος τάχα μοναχός, ταῦτα ἔγραψα περὶ τῶν καθ᾽ αὑτὸν καὶ τινῶν μερι κῶν ἀναγκαίων γεγονότων ἐν τῷ τῆς ζωῆς μου χρόνῳ πρὶν τῆς αἰχμαλωσίας ἡμῶν καὶ μετὰ τὴν αἰχμαλωσίαν. Καὶ πρῶτον μὲν διηγησώμεθα περί τῶν ἀφορμῶν καὶ αἰτιῶν τῆς τῶν Παλαιολόγων βιο σιλείας ἐκ πρώτου βασιλεύσαντος ἐκ τοῦ γένους αὐτῶν ἄχρι τῆς ἁλώσεως τῆς Κωνσταντινουπόλεως ὑπὸ Τούρκων, καὶ πόσοι καὶ τίνες οἱ υἱοὶ καὶ θυ- γατέρες καὶ δεσπόται ἐγένοντο αὐτοῖς· καὶ τῶν γεγονότων πολέμων ἐν τῇ Πελοποννήσῳ ἀνὰ τοῖν δυοῖν αὐταδέλφοιν, τοῦ δεσποτίου κυρίου Δημητρίου λέγω καὶ δεσποτίου κυρίου Θωμᾶ, καὶ ἑτέρων ἀναγκαίων καὶ μνήμης ἀξίων βούλομαι διηγήται σθαι. ἱστορησάντων καὶ σύμπαν τῆς ἱστορίας ἀποφηνα- Α δὲ καὶ ὅσα τῇ κοινῇ φήμῃ γνωρίζεται, ταῦτα την μένων ἐν τοῖς σφετέροις συγγράμμασιν ; Τάχα δὲ δ πλέον ἐκείνων ἐν τοῖς νῦν προκειμένοις ἡμῖν λέξειν ἄξιον, τοῦτό γε ἂν τῆς ἡμετέρας συγγραφῆς προβαλούμεθα. Τὸ δὲ ἐστιν ὅτι καινοτέρων ἡμῖν προκειμένων πραγμάτων, ἃ μήπω τις γραφῇ πα- ραδέδωκε, καινότερον συμβαίνει εἶναι καὶ τὸ ὠφέ λιμον ἐκείνων ἐν γνώσει τῶν ἀνθρώπων γεγενημέ νων, ἅπερ μέων χύδην λόγος οὐκ ἀληθῶς ἀπο- φαίνεται. Οἱ μὲν οὖν τὰ καθ' ἡμᾶς ἱστορικῶς συγγραψάμενοι ἄλλην ἄλλως πεποίηνται τὴν ἀρχήν οἱ μὲν γὰρ αὐτῶν ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως ήρ ξαντο, οἱ δὲ ἐξ ἀξιολόγου τινὸς τῆς ἀρχῆς, ἡ Περ- σῶν ἢ Ελλήνων ή Ρωμαίων ή άλλου ουτινοσοῦν τῶν ἐθνῶν, ἕκαστος πρὸς τὸν ἑαυτοῦ σκοπὸν τὸ οἰκεῖον καταρτιζόμενος σύγγραμμα. Καὶ ἡμῖν οὐχ ἥκιστα οὕτω τὰ τῆς συγγραφῆς τελεσθήσεται. Τὰ μὲν γὰρ ἅπαντα τὰ ἀπ' ἀρχῆς γεγενημένα τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως πολλοῖς τε καὶ πολλάκις ἐξιστο ρήθη· οὐκ ἦν λέγειν μοι· καὶ ὡς πρὸς ἀλλήλους οἱ πλείους οὐ συνεφώνησαν, τὰ τῶν βασιλέων συγκ γράφοντες, ἀλλοιώσεις τε χωρῶν καὶ πόλεων στάσεις καὶ πολέμων συρρήξεις καὶ ἀνδραποδισμοὺς καὶ νίκας καὶ ἧττας, καὶ ὅσα τοιαῦτα σύμμικτα τοῖς καθ' ἡμᾶς· πολυσχεδῶς γὰρ τὰ αὐτῶν τελούντων καὶ μηδὲ παρ' αὐτῶν ἴσως τῶν ἐνεργούντων γινω- σκομένων σχολή γε ἂν τοῖς ἐξιστορούσι τὸ ἀληθὲς παντάπασι γενήσεται ἡ ἐπίτευξις. Ἐκ τοῦ μόνου . Β · ' GEORGII PHRANTZE B storiam tractarunt, universa:nque libris suis sunt C tingere possint. At enim nonnisi ea, quæ communis complexi? enimvero quod in hoc instituto dignius „est de quo dicamus, id nostræ prætendamus narra- tioni. Nempe quoniam res recenti ætate gestas scri- bere instituimus, quas nemodum litteris consigna- vit, consentaneum est, recentein etiam fructum fo- re, cum in notitiam hominum venerint, quæ nunc vago rumore parum ad veritatem feruntur. Jam qul res nostras scripserunt historici, alii aliunde cepe- runt initium: quidam a mundo inde condito ince- perunt, nonnulli a memorabili aliquo imperio, Per- sarum, Græcorum, Romanorum, vel alius gentis cujuscunque, ad suum quisque consilium opus acco- modantes. Atque hac utique ratione nos in his ute- mur commentariis. Nam a rerum inde principio quæ facta sunt, cum a multis sint et sæpe enarrata, D non erant mihi cuncta commemoranda. Accedit, quod plerique non consentiunt, qui regnorum con- scripserunt historias, mutationes regionum et civi- Latum turbas, contentiones bellorum, servitia, vic- torias, clades et quæ alia id genus solent continge- re. Res principum enim multiplices sunt, et fortasse ne ab iis quidem, qui gerendis illis intersunt, satis perspiciuntur: nedum historici veritatem ubivis-at- fama divulgavit, excipere debent, nisi veritatem infringere velint, eorum instar, qui nummos circun cidunt vel cudunt adulterinos. Certe quidem neque ad gratiam vel studium, neque ad invidiam vel odium scribendum est, sed solius memoriæ causa, ut res oblivione ne deleantur, in quam temporis diuturnitate solent adduci, sed quasi viva et clara voce præconis sæculorum æternorum personent spatia. Itaque ego quoque Georgius Phrantzes, pro- tovestiarii olim functus dignitate et deinde Grego- rii nomine monachus factus, de rebus memoria mea gestis, et speciatim miseriis quibusdam, quæ partim ante, partim post captam Cpolim nos alli- xerunt, hos conscripsi commentarios. Ac primum quidem originem explicabo imperii Palao!ogorum, et historiam eorum a primo ejus domus imperato- re ad Cpolim usque a Turcis expugnatam prescri- bam, dicamque quot et qui ejus gentis filii filiæve et despotæ fuerint, atque de bellis in Peloponneso inter Demetrium et Thomam, fratres despotas, ges- tis, aliisque de rebus necessariis et memoratu di- guis exponam.

ἐξιστοροῦντα παραλήψεσθαι δέον, εἰ μὴ ἀδικεῖν οὗ τος ἐθελήσειε τὴν ἀλήθειαν ὡς οἱ τοὺς ὀβολοὺς περι ματίοις ἐλλυμαινόμενοι ἢ καὶ παραχαράττειν βουλόμενοι. Οὔτε γοῦν πρὸς χάριν οὔτε πρὸς φθά νον, ἀλλ᾽ οὐδὲ πρὸς μῖσος ἢ καὶ πρὸς εὔνοιαν συγ- γράφειν χρεών ἐστι τὸν συγγράφοντα, ἀλλ' ἱστορία; μόνον χάριν καὶ τοῦ μὴ λήθης βυθῷ παραδοθῆναι, ζῶσάν τε καὶ λαλοῦσαν φωνὴν καὶ ἔμψυχον καὶ δια- ἣν ὁ χρόνος οἶδε γεννάν, τὴν ἱστορίαν, μένειν δὲ πρύσιον κήρυκα δι' ἀπεράντων αἰώνων. Οὕτως τοί- νῦν κἀγὼ Γεώργιος Φραντζής, ο χρηματίσας καὶ πρωτοβεστιάριος και Γρηγόριος τάχα μοναχός, ταῦτα ἔγραψα περὶ τῶν καθ᾽ αὑτὸν καὶ τινῶν μερι κῶν ἀναγκαίων γεγονότων ἐν τῷ τῆς ζωῆς μου χρόνῳ πρὶν τῆς αἰχμαλωσίας ἡμῶν καὶ μετὰ τὴν αἰχμαλωσίαν. Καὶ πρῶτον μὲν διηγησώμεθα περί τῶν ἀφορμῶν καὶ αἰτιῶν τῆς τῶν Παλαιολόγων βιο σιλείας ἐκ πρώτου βασιλεύσαντος ἐκ τοῦ γένους αὐτῶν ἄχρι τῆς ἁλώσεως τῆς Κωνσταντινουπόλεως ὑπὸ Τούρκων, καὶ πόσοι καὶ τίνες οἱ υἱοὶ καὶ θυ- γατέρες καὶ δεσπόται ἐγένοντο αὐτοῖς· καὶ τῶν γεγονότων πολέμων ἐν τῇ Πελοποννήσῳ ἀνὰ τοῖν δυοῖν αὐταδέλφοιν, τοῦ δεσποτίου κυρίου Δημητρίου λέγω καὶ δεσποτίου κυρίου Θωμᾶ, καὶ ἑτέρων ἀναγκαίων καὶ μνήμης ἀξίων βούλομαι διηγήται σθαι. ἱστορησάντων καὶ σύμπαν τῆς ἱστορίας ἀποφηνα- Α δὲ καὶ ὅσα τῇ κοινῇ φήμῃ γνωρίζεται, ταῦτα την μένων ἐν τοῖς σφετέροις συγγράμμασιν ; Τάχα δὲ δ πλέον ἐκείνων ἐν τοῖς νῦν προκειμένοις ἡμῖν λέξειν ἄξιον, τοῦτό γε ἂν τῆς ἡμετέρας συγγραφῆς προβαλούμεθα. Τὸ δὲ ἐστιν ὅτι καινοτέρων ἡμῖν προκειμένων πραγμάτων, ἃ μήπω τις γραφῇ πα- ραδέδωκε, καινότερον συμβαίνει εἶναι καὶ τὸ ὠφέ λιμον ἐκείνων ἐν γνώσει τῶν ἀνθρώπων γεγενημέ νων, ἅπερ μέων χύδην λόγος οὐκ ἀληθῶς ἀπο- φαίνεται. Οἱ μὲν οὖν τὰ καθ' ἡμᾶς ἱστορικῶς συγγραψάμενοι ἄλλην ἄλλως πεποίηνται τὴν ἀρχήν οἱ μὲν γὰρ αὐτῶν ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως ήρ ξαντο, οἱ δὲ ἐξ ἀξιολόγου τινὸς τῆς ἀρχῆς, ἡ Περ- σῶν ἢ Ελλήνων ή Ρωμαίων ή άλλου ουτινοσοῦν τῶν ἐθνῶν, ἕκαστος πρὸς τὸν ἑαυτοῦ σκοπὸν τὸ οἰκεῖον καταρτιζόμενος σύγγραμμα. Καὶ ἡμῖν οὐχ ἥκιστα οὕτω τὰ τῆς συγγραφῆς τελεσθήσεται. Τὰ μὲν γὰρ ἅπαντα τὰ ἀπ' ἀρχῆς γεγενημένα τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως πολλοῖς τε καὶ πολλάκις ἐξιστο ρήθη· οὐκ ἦν λέγειν μοι· καὶ ὡς πρὸς ἀλλήλους οἱ πλείους οὐ συνεφώνησαν, τὰ τῶν βασιλέων συγκ γράφοντες, ἀλλοιώσεις τε χωρῶν καὶ πόλεων στάσεις καὶ πολέμων συρρήξεις καὶ ἀνδραποδισμοὺς καὶ νίκας καὶ ἧττας, καὶ ὅσα τοιαῦτα σύμμικτα τοῖς καθ' ἡμᾶς· πολυσχεδῶς γὰρ τὰ αὐτῶν τελούντων καὶ μηδὲ παρ' αὐτῶν ἴσως τῶν ἐνεργούντων γινω- σκομένων σχολή γε ἂν τοῖς ἐξιστορούσι τὸ ἀληθὲς παντάπασι γενήσεται ἡ ἐπίτευξις. Ἐκ τοῦ μόνου . Β · ' GEORGII PHRANTZE B storiam tractarunt, universa:nque libris suis sunt C tingere possint. At enim nonnisi ea, quæ communis complexi? enimvero quod in hoc instituto dignius „est de quo dicamus, id nostræ prætendamus narra- tioni. Nempe quoniam res recenti ætate gestas scri- bere instituimus, quas nemodum litteris consigna- vit, consentaneum est, recentein etiam fructum fo- re, cum in notitiam hominum venerint, quæ nunc vago rumore parum ad veritatem feruntur. Jam qul res nostras scripserunt historici, alii aliunde cepe- runt initium: quidam a mundo inde condito ince- perunt, nonnulli a memorabili aliquo imperio, Per- sarum, Græcorum, Romanorum, vel alius gentis cujuscunque, ad suum quisque consilium opus acco- modantes. Atque hac utique ratione nos in his ute- mur commentariis. Nam a rerum inde principio quæ facta sunt, cum a multis sint et sæpe enarrata, D non erant mihi cuncta commemoranda. Accedit, quod plerique non consentiunt, qui regnorum con- scripserunt historias, mutationes regionum et civi- Latum turbas, contentiones bellorum, servitia, vic- torias, clades et quæ alia id genus solent continge- re. Res principum enim multiplices sunt, et fortasse ne ab iis quidem, qui gerendis illis intersunt, satis perspiciuntur: nedum historici veritatem ubivis-at- fama divulgavit, excipere debent, nisi veritatem infringere velint, eorum instar, qui nummos circun cidunt vel cudunt adulterinos. Certe quidem neque ad gratiam vel studium, neque ad invidiam vel odium scribendum est, sed solius memoriæ causa, ut res oblivione ne deleantur, in quam temporis diuturnitate solent adduci, sed quasi viva et clara voce præconis sæculorum æternorum personent spatia. Itaque ego quoque Georgius Phrantzes, pro- tovestiarii olim functus dignitate et deinde Grego- rii nomine monachus factus, de rebus memoria mea gestis, et speciatim miseriis quibusdam, quæ partim ante, partim post captam Cpolim nos alli- xerunt, hos conscripsi commentarios. Ac primum quidem originem explicabo imperii Palao!ogorum, et historiam eorum a primo ejus domus imperato- re ad Cpolim usque a Turcis expugnatam prescri- bam, dicamque quot et qui ejus gentis filii filiæve et despotæ fuerint, atque de bellis in Peloponneso inter Demetrium et Thomam, fratres despotas, ges- tis, aliisque de rebus necessariis et memoratu di- guis exponam.

CAL ΒΙΒΛΙΟΝ Α'. α'. Ο τῆς ἀρχῆς ἐπιβήτωρ ᾿Αλέξιος "Αγγελος Α σιν, ὡς εἰρήσεται· ἀνδρυνθεὶς δὲ ὁ Μιχαὴλ, πρώτ ὁ Κομνηνός, ὁ τὸν ἀδελφὸν Ἰσαάκιον Αγγελον τυ φλώτας καὶ τὴν βασιλείαν λαβὼν, ἐφ᾽ οὗ καὶ το σαῦτα καὶ τοιαῦτα κακὰ τῇ Ῥωμαΐδι ἀρχῇ παρὰ τῶν Ἰταλῶν ἐφύη, ἄῤῥεν μὲν οὐκ εἶχε, θυγατέρας δὲ δύο· καὶ τὴν μὲν πρωτογενῆ Εἰρήνην τοὔνομα ἐρυθροῖς πεδίλοις ὑποδεδέσθαι ἔταξεν, ἵνα αὐτή τε καὶ ὁ ταύτῃ μνηστευθησόμενος διάδοχοι καὶ κληρο- νόμοι τῆς βασιλείας ὦσι μετὰ τὸ τεθνάναι αὐτόν· ὅθεν καὶ εἰς λέχος δέδωκεν αὐτὴν ᾿Αλεξίῳ τῷ Πα- λαιολόγῳ, καὶ εὐθὺς αὐτὸν δεσπότην τετίμηκε. Και εἰ μὴ ἐκ τοῦ βίου τούτου ἐγένετο, αὐτὸς ἂν ἐβασί λευσε μετὰ τὸν πενθερὸν αὐτοῦ. Ἐπεὶ δὲ θανὼν ὁ Παλαιολόγος Αλέξιος θυγατέρα μόνην κατέλιπεν, ἐλθὼν δὲ εἰς νόμον ἡλικίας τὸ κοράσιον Εἰρήνη ή μήτηρ αὐτῆς συνέζευξεν αὐτὴν ᾿Ανδρονίκῳ τῷ Πα- λαιολόγῳ, ὅν καὶ ὁ βασιλεὺς Θεόδωρος ὁ Λάσκαρις, ὁ τὴν ἑτέραν θυγατέρα τοῦ βασιλέως Αλεξίου εἰς γυναῖκα λαβὼν, μέγαν δομέστικον ἐτίμησεν ὕστε ρον· ἐξ οὗ ἐγεννήθησαν υἱοὶ τρεῖς, Μιχαὴλ ὁ Κομνηνός, Κωνσταντῖνος ὁ Παλαιολόγο; καὶ Ἰωάν- νης διπλοπαλαιολόγοι όντες πατρόθεν καὶ μητρόθεν. Εἶχε μὲν κἀντεῦθεν ἀφορμὰς εἰς τὴν αὐτὴν ὑπόθε - Β τος υἱὸς ὢν τῷ ᾿Ανδρονίκῳ κατὰ γέννησιν, μεταξύ τῶν ἐν τέλει τῶν ἄλλων ἐπέκεινα εἷς ἦν, πολλὴν ἔχων τοῦ προσώπου τὴν ἱλαρότητα, τῇ ὁμιλίᾳ χρησ στὸς, ἀστεῖος τὸ ἦθος, πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ τὴν χεῖρα ἔχων φιλότιμον. Καὶ διὰ ταύτας οὖν τὰς ἀρε τὰς αὐτοῦ καὶ χάριτας πολλοὶ αὐτὸν ἠγάπουν καὶ ήθελον, καὶ ἐν εὐκολίᾳ πάντας είλκιζε στρατηγούς ταξιάρχα, δημότας καὶ τῆς συγκλήτου πολλούς. Διὰ τοῦτο γοῦν διαβολαί τινες ἀνεφύησαν κατ' αὐτοῦ, ὅτι βασιλείας ὀρέγεται· ἦν γὰρ τότε ὁ βασιλεύων Ρωμαίων Θεόδωρος Λάσκαρις ὁ νέος. Καὶ ταῦτα ψιθυρίζοντες ἦσάν τινες τῶν φίλων αὐτοῦ, λέγω Μιχαὴλ τοῦ Κομνηνοῦ. "Οθεν προστάγματι βασ:- λικῷ ἄγουσιν αὐτὸν εἰς ἐξέτασιν. Ησαν δὲ οἱ ἐξε τάζοντες ὁ ἀρχιεπίσκοπος Ἀρσένιος, ὁ καὶ πολλὰ δυνάμενος τότε παρὰ τῷ βασιλεῖ, καὶ ἕτεροι τῶν ἑλλογίμων. Παραστὰς δὲ Μιχαὴλ ὁ Κομνηνός καὶ πολλὰ ἐρωτηθεὶς καὶ εἰπόντες αὐτῷ, εἶτα λέγει ὁ ἀρχιεπίσκοπος. · Μὴ γὰρ τοῖς ἁμαρτάνουσιν ἀπολείπεται συγγνώμη τὸ σιγαν καὶ μηδὲν ὑπὲρ τῶν γεγενημένων φθέγγεσθαι· εὐγενὴς οὖν ὢν καὶ ἐξ εὐγενῶν καταγόμενος, τιμιώτατε ἄνερ, ἐρωτῶ CHRONICON MAJUS. - LIB. I. LIBER PRIMUS. excæcato Isaatio fratre, regnum occupavit, cujusque Imperio tot tantisque cladibus res Romana ab Ita- lis afflicta est, nulla virili prole suscepta, filias duas habuit. Natu majorem, Irenen nomine, calceos pur- pureos induere jussit, ut ipsa et is cui despondere- tur, senet mortuo, successores sibi essent et in- perii hæredes. Itaque Alexium Palæologum filiæ matrimonio junctum continuo dignitate despotæ honestavit, et tenuisset is post socerum imperium, nisi præmatura morte e vita cessisset. Reliquit Alexius Palæologus unam filiam : eam viro matu- ram Irene mater Andronico Palæologo collocavit, quem imperator Theodorus Lascaris, qui alteram Alexii imperatoris filiam duxerat, postea declaravit magnumi domesticum. Hujus erant filii tres, Michael D Commenus, Constantinus Palæologus, et Joannes, ab utroque parente Palæologi. Atque ab his pro- Jecta initiis gens Palæologa, ut jam narrabitur, ad imperium accessit. Nam adultus Michael, filius Au- dronici natu maximus, unus inter omnes proceres excellebat, insignis suavitate oris, consuetudinis comitate, morum elegantia et liberalitate insuper multis diligebatur et habebatur charus, inque sui studium omnes trabebat duces, centuriones, plebe ios, ac senatorii ordinis permultos. Unde adver- sus eum criminationes quædam affectati imperii no- tæ sunt, quod tum Theodorus Lascaris minor tene- bat. Talia qui susurrarent, in ipsius numeraban- tur amicis, in amicis, inquam, Michaelis Conneni. Itaque jussu imperatoris vocatur in quæstionem. Habebant eam quæstionem Arsenius archiepiscopus, cujus magna tum apud imperatorem auctoritas erat, et alii viri illustres. Adductum Michaelem Comne- num molta interrogant et cohortantur, tandemque archiepiscopus his verbis compellat: «Qui quid pec- carunt, inquit, iis non hæc venis datur, ut taceant et nihil quidquam pronuntient de patrato crimine. Quare tu, vir honoratissime, cum sis generosus et ex generosis oriundus, interroganti mihi aperi veritatem : quinam tecum conjurarunt consiliique. istius conscii sunt et participes vel comprobatores? dic, quod res est, ac juro per Christumn Serrale- rem meum, illos legibus pœnas daturos esse, Te. liberum fore ab omni quæstionis genere immunem. ɔ 1. Alexius Angelus Comnenus imperator, qui, C largitionum. Propter has ejus virtutes et gratias

CAL ΒΙΒΛΙΟΝ Α'. α'. Ο τῆς ἀρχῆς ἐπιβήτωρ ᾿Αλέξιος "Αγγελος Α σιν, ὡς εἰρήσεται· ἀνδρυνθεὶς δὲ ὁ Μιχαὴλ, πρώτ ὁ Κομνηνός, ὁ τὸν ἀδελφὸν Ἰσαάκιον Αγγελον τυ φλώτας καὶ τὴν βασιλείαν λαβὼν, ἐφ᾽ οὗ καὶ το σαῦτα καὶ τοιαῦτα κακὰ τῇ Ῥωμαΐδι ἀρχῇ παρὰ τῶν Ἰταλῶν ἐφύη, ἄῤῥεν μὲν οὐκ εἶχε, θυγατέρας δὲ δύο· καὶ τὴν μὲν πρωτογενῆ Εἰρήνην τοὔνομα ἐρυθροῖς πεδίλοις ὑποδεδέσθαι ἔταξεν, ἵνα αὐτή τε καὶ ὁ ταύτῃ μνηστευθησόμενος διάδοχοι καὶ κληρο- νόμοι τῆς βασιλείας ὦσι μετὰ τὸ τεθνάναι αὐτόν· ὅθεν καὶ εἰς λέχος δέδωκεν αὐτὴν ᾿Αλεξίῳ τῷ Πα- λαιολόγῳ, καὶ εὐθὺς αὐτὸν δεσπότην τετίμηκε. Και εἰ μὴ ἐκ τοῦ βίου τούτου ἐγένετο, αὐτὸς ἂν ἐβασί λευσε μετὰ τὸν πενθερὸν αὐτοῦ. Ἐπεὶ δὲ θανὼν ὁ Παλαιολόγος Αλέξιος θυγατέρα μόνην κατέλιπεν, ἐλθὼν δὲ εἰς νόμον ἡλικίας τὸ κοράσιον Εἰρήνη ή μήτηρ αὐτῆς συνέζευξεν αὐτὴν ᾿Ανδρονίκῳ τῷ Πα- λαιολόγῳ, ὅν καὶ ὁ βασιλεὺς Θεόδωρος ὁ Λάσκαρις, ὁ τὴν ἑτέραν θυγατέρα τοῦ βασιλέως Αλεξίου εἰς γυναῖκα λαβὼν, μέγαν δομέστικον ἐτίμησεν ὕστε ρον· ἐξ οὗ ἐγεννήθησαν υἱοὶ τρεῖς, Μιχαὴλ ὁ Κομνηνός, Κωνσταντῖνος ὁ Παλαιολόγο; καὶ Ἰωάν- νης διπλοπαλαιολόγοι όντες πατρόθεν καὶ μητρόθεν. Εἶχε μὲν κἀντεῦθεν ἀφορμὰς εἰς τὴν αὐτὴν ὑπόθε - Β τος υἱὸς ὢν τῷ ᾿Ανδρονίκῳ κατὰ γέννησιν, μεταξύ τῶν ἐν τέλει τῶν ἄλλων ἐπέκεινα εἷς ἦν, πολλὴν ἔχων τοῦ προσώπου τὴν ἱλαρότητα, τῇ ὁμιλίᾳ χρησ στὸς, ἀστεῖος τὸ ἦθος, πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ τὴν χεῖρα ἔχων φιλότιμον. Καὶ διὰ ταύτας οὖν τὰς ἀρε τὰς αὐτοῦ καὶ χάριτας πολλοὶ αὐτὸν ἠγάπουν καὶ ήθελον, καὶ ἐν εὐκολίᾳ πάντας είλκιζε στρατηγούς ταξιάρχα, δημότας καὶ τῆς συγκλήτου πολλούς. Διὰ τοῦτο γοῦν διαβολαί τινες ἀνεφύησαν κατ' αὐτοῦ, ὅτι βασιλείας ὀρέγεται· ἦν γὰρ τότε ὁ βασιλεύων Ρωμαίων Θεόδωρος Λάσκαρις ὁ νέος. Καὶ ταῦτα ψιθυρίζοντες ἦσάν τινες τῶν φίλων αὐτοῦ, λέγω Μιχαὴλ τοῦ Κομνηνοῦ. "Οθεν προστάγματι βασ:- λικῷ ἄγουσιν αὐτὸν εἰς ἐξέτασιν. Ησαν δὲ οἱ ἐξε τάζοντες ὁ ἀρχιεπίσκοπος Ἀρσένιος, ὁ καὶ πολλὰ δυνάμενος τότε παρὰ τῷ βασιλεῖ, καὶ ἕτεροι τῶν ἑλλογίμων. Παραστὰς δὲ Μιχαὴλ ὁ Κομνηνός καὶ πολλὰ ἐρωτηθεὶς καὶ εἰπόντες αὐτῷ, εἶτα λέγει ὁ ἀρχιεπίσκοπος. · Μὴ γὰρ τοῖς ἁμαρτάνουσιν ἀπολείπεται συγγνώμη τὸ σιγαν καὶ μηδὲν ὑπὲρ τῶν γεγενημένων φθέγγεσθαι· εὐγενὴς οὖν ὢν καὶ ἐξ εὐγενῶν καταγόμενος, τιμιώτατε ἄνερ, ἐρωτῶ CHRONICON MAJUS. - LIB. I. LIBER PRIMUS. excæcato Isaatio fratre, regnum occupavit, cujusque Imperio tot tantisque cladibus res Romana ab Ita- lis afflicta est, nulla virili prole suscepta, filias duas habuit. Natu majorem, Irenen nomine, calceos pur- pureos induere jussit, ut ipsa et is cui despondere- tur, senet mortuo, successores sibi essent et in- perii hæredes. Itaque Alexium Palæologum filiæ matrimonio junctum continuo dignitate despotæ honestavit, et tenuisset is post socerum imperium, nisi præmatura morte e vita cessisset. Reliquit Alexius Palæologus unam filiam : eam viro matu- ram Irene mater Andronico Palæologo collocavit, quem imperator Theodorus Lascaris, qui alteram Alexii imperatoris filiam duxerat, postea declaravit magnumi domesticum. Hujus erant filii tres, Michael D Commenus, Constantinus Palæologus, et Joannes, ab utroque parente Palæologi. Atque ab his pro- Jecta initiis gens Palæologa, ut jam narrabitur, ad imperium accessit. Nam adultus Michael, filius Au- dronici natu maximus, unus inter omnes proceres excellebat, insignis suavitate oris, consuetudinis comitate, morum elegantia et liberalitate insuper multis diligebatur et habebatur charus, inque sui studium omnes trabebat duces, centuriones, plebe ios, ac senatorii ordinis permultos. Unde adver- sus eum criminationes quædam affectati imperii no- tæ sunt, quod tum Theodorus Lascaris minor tene- bat. Talia qui susurrarent, in ipsius numeraban- tur amicis, in amicis, inquam, Michaelis Conneni. Itaque jussu imperatoris vocatur in quæstionem. Habebant eam quæstionem Arsenius archiepiscopus, cujus magna tum apud imperatorem auctoritas erat, et alii viri illustres. Adductum Michaelem Comne- num molta interrogant et cohortantur, tandemque archiepiscopus his verbis compellat: «Qui quid pec- carunt, inquit, iis non hæc venis datur, ut taceant et nihil quidquam pronuntient de patrato crimine. Quare tu, vir honoratissime, cum sis generosus et ex generosis oriundus, interroganti mihi aperi veritatem : quinam tecum conjurarunt consiliique. istius conscii sunt et participes vel comprobatores? dic, quod res est, ac juro per Christumn Serrale- rem meum, illos legibus pœnas daturos esse, Te. liberum fore ab omni quæstionis genere immunem. ɔ 1. Alexius Angelus Comnenus imperator, qui, C largitionum. Propter has ejus virtutes et gratias

CAL ΒΙΒΛΙΟΝ Α'. α'. Ο τῆς ἀρχῆς ἐπιβήτωρ ᾿Αλέξιος "Αγγελος Α σιν, ὡς εἰρήσεται· ἀνδρυνθεὶς δὲ ὁ Μιχαὴλ, πρώτ ὁ Κομνηνός, ὁ τὸν ἀδελφὸν Ἰσαάκιον Αγγελον τυ φλώτας καὶ τὴν βασιλείαν λαβὼν, ἐφ᾽ οὗ καὶ το σαῦτα καὶ τοιαῦτα κακὰ τῇ Ῥωμαΐδι ἀρχῇ παρὰ τῶν Ἰταλῶν ἐφύη, ἄῤῥεν μὲν οὐκ εἶχε, θυγατέρας δὲ δύο· καὶ τὴν μὲν πρωτογενῆ Εἰρήνην τοὔνομα ἐρυθροῖς πεδίλοις ὑποδεδέσθαι ἔταξεν, ἵνα αὐτή τε καὶ ὁ ταύτῃ μνηστευθησόμενος διάδοχοι καὶ κληρο- νόμοι τῆς βασιλείας ὦσι μετὰ τὸ τεθνάναι αὐτόν· ὅθεν καὶ εἰς λέχος δέδωκεν αὐτὴν ᾿Αλεξίῳ τῷ Πα- λαιολόγῳ, καὶ εὐθὺς αὐτὸν δεσπότην τετίμηκε. Και εἰ μὴ ἐκ τοῦ βίου τούτου ἐγένετο, αὐτὸς ἂν ἐβασί λευσε μετὰ τὸν πενθερὸν αὐτοῦ. Ἐπεὶ δὲ θανὼν ὁ Παλαιολόγος Αλέξιος θυγατέρα μόνην κατέλιπεν, ἐλθὼν δὲ εἰς νόμον ἡλικίας τὸ κοράσιον Εἰρήνη ή μήτηρ αὐτῆς συνέζευξεν αὐτὴν ᾿Ανδρονίκῳ τῷ Πα- λαιολόγῳ, ὅν καὶ ὁ βασιλεὺς Θεόδωρος ὁ Λάσκαρις, ὁ τὴν ἑτέραν θυγατέρα τοῦ βασιλέως Αλεξίου εἰς γυναῖκα λαβὼν, μέγαν δομέστικον ἐτίμησεν ὕστε ρον· ἐξ οὗ ἐγεννήθησαν υἱοὶ τρεῖς, Μιχαὴλ ὁ Κομνηνός, Κωνσταντῖνος ὁ Παλαιολόγο; καὶ Ἰωάν- νης διπλοπαλαιολόγοι όντες πατρόθεν καὶ μητρόθεν. Εἶχε μὲν κἀντεῦθεν ἀφορμὰς εἰς τὴν αὐτὴν ὑπόθε - Β τος υἱὸς ὢν τῷ ᾿Ανδρονίκῳ κατὰ γέννησιν, μεταξύ τῶν ἐν τέλει τῶν ἄλλων ἐπέκεινα εἷς ἦν, πολλὴν ἔχων τοῦ προσώπου τὴν ἱλαρότητα, τῇ ὁμιλίᾳ χρησ στὸς, ἀστεῖος τὸ ἦθος, πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ τὴν χεῖρα ἔχων φιλότιμον. Καὶ διὰ ταύτας οὖν τὰς ἀρε τὰς αὐτοῦ καὶ χάριτας πολλοὶ αὐτὸν ἠγάπουν καὶ ήθελον, καὶ ἐν εὐκολίᾳ πάντας είλκιζε στρατηγούς ταξιάρχα, δημότας καὶ τῆς συγκλήτου πολλούς. Διὰ τοῦτο γοῦν διαβολαί τινες ἀνεφύησαν κατ' αὐτοῦ, ὅτι βασιλείας ὀρέγεται· ἦν γὰρ τότε ὁ βασιλεύων Ρωμαίων Θεόδωρος Λάσκαρις ὁ νέος. Καὶ ταῦτα ψιθυρίζοντες ἦσάν τινες τῶν φίλων αὐτοῦ, λέγω Μιχαὴλ τοῦ Κομνηνοῦ. "Οθεν προστάγματι βασ:- λικῷ ἄγουσιν αὐτὸν εἰς ἐξέτασιν. Ησαν δὲ οἱ ἐξε τάζοντες ὁ ἀρχιεπίσκοπος Ἀρσένιος, ὁ καὶ πολλὰ δυνάμενος τότε παρὰ τῷ βασιλεῖ, καὶ ἕτεροι τῶν ἑλλογίμων. Παραστὰς δὲ Μιχαὴλ ὁ Κομνηνός καὶ πολλὰ ἐρωτηθεὶς καὶ εἰπόντες αὐτῷ, εἶτα λέγει ὁ ἀρχιεπίσκοπος. · Μὴ γὰρ τοῖς ἁμαρτάνουσιν ἀπολείπεται συγγνώμη τὸ σιγαν καὶ μηδὲν ὑπὲρ τῶν γεγενημένων φθέγγεσθαι· εὐγενὴς οὖν ὢν καὶ ἐξ εὐγενῶν καταγόμενος, τιμιώτατε ἄνερ, ἐρωτῶ CHRONICON MAJUS. - LIB. I. LIBER PRIMUS. excæcato Isaatio fratre, regnum occupavit, cujusque Imperio tot tantisque cladibus res Romana ab Ita- lis afflicta est, nulla virili prole suscepta, filias duas habuit. Natu majorem, Irenen nomine, calceos pur- pureos induere jussit, ut ipsa et is cui despondere- tur, senet mortuo, successores sibi essent et in- perii hæredes. Itaque Alexium Palæologum filiæ matrimonio junctum continuo dignitate despotæ honestavit, et tenuisset is post socerum imperium, nisi præmatura morte e vita cessisset. Reliquit Alexius Palæologus unam filiam : eam viro matu- ram Irene mater Andronico Palæologo collocavit, quem imperator Theodorus Lascaris, qui alteram Alexii imperatoris filiam duxerat, postea declaravit magnumi domesticum. Hujus erant filii tres, Michael D Commenus, Constantinus Palæologus, et Joannes, ab utroque parente Palæologi. Atque ab his pro- Jecta initiis gens Palæologa, ut jam narrabitur, ad imperium accessit. Nam adultus Michael, filius Au- dronici natu maximus, unus inter omnes proceres excellebat, insignis suavitate oris, consuetudinis comitate, morum elegantia et liberalitate insuper multis diligebatur et habebatur charus, inque sui studium omnes trabebat duces, centuriones, plebe ios, ac senatorii ordinis permultos. Unde adver- sus eum criminationes quædam affectati imperii no- tæ sunt, quod tum Theodorus Lascaris minor tene- bat. Talia qui susurrarent, in ipsius numeraban- tur amicis, in amicis, inquam, Michaelis Conneni. Itaque jussu imperatoris vocatur in quæstionem. Habebant eam quæstionem Arsenius archiepiscopus, cujus magna tum apud imperatorem auctoritas erat, et alii viri illustres. Adductum Michaelem Comne- num molta interrogant et cohortantur, tandemque archiepiscopus his verbis compellat: «Qui quid pec- carunt, inquit, iis non hæc venis datur, ut taceant et nihil quidquam pronuntient de patrato crimine. Quare tu, vir honoratissime, cum sis generosus et ex generosis oriundus, interroganti mihi aperi veritatem : quinam tecum conjurarunt consiliique. istius conscii sunt et participes vel comprobatores? dic, quod res est, ac juro per Christumn Serrale- rem meum, illos legibus pœnas daturos esse, Te. liberum fore ab omni quæstionis genere immunem. ɔ 1. Alexius Angelus Comnenus imperator, qui, C largitionum. Propter has ejus virtutes et gratias

κὸς ὁ νόμος. » Λέγει δὲ αὐτῷ ὁ Κομνηνός· « Επε, ἅγις δέσποτα, οὐκ ἔστιν ἔθος οὔτε νόμος Ρωμαίοις ἃ εἶπόν σοι, καθὼς λέγεις, ἀλλὰ τῶν βαρβάρων καὶ τῶν ἐθνῶν, κἀγὼ τῇ χάριτι τοῦ Χριστοῦ ταπεινές Ρωμαῖός είμι, καὶ ἀνακρίνατέ με καὶ ἐξετάσατέ με, εἰ τῇ ὑμετέρα βουλῇ ἀρεστόν ἐστι, κατὰ να μους 'Ρωμαίων καὶ ἔθη. Καὶ εἰ μὲν νομίμως αίτιος εὑρεθώ καταδίκης, ἔλεος μὴ ἔστω μοι· εἰ δὲ καὶ ἀναίτιος κατὰ τοὺς νόμους πάλιν, μή μοι τὸ κρίσ τήριον, καὶ μὴ ἦρα τους λόγους τῶν συκοφαντούν των με ἀδίκως καὶ παραλόγως ἕνεκεν φθόνου και Εριδος. ο 'Ακούσας δὲ ταῦτα ὁ ἐπίσκοπος ἀναφέρειν τοὺς λόγους πάντας τῷ βασιλεῖ πεποίηκε· καὶ πάλιν· ἀντέλεγον οἱ ἐλέγχειν ἑτέρωθεν προτείνοντε;. 'Αλλ' οὐκ ἐφάνησαν, ὡς ἀληθείᾳ ἐδόκει, καὶ ὡς ψευδεῖς αἱ διαβολαὶ ἔδοξαν, εἰ καὶ σχεδιάσαντος τοῦ καιροῦ καὶ οὕτως ἦν. Ὅμως ὁ βασιλεὺς προστάξας ενόρκως βεβαιώσαι ὅτι αἱ διαβολαὶ ψευδεῖς εἰσι καὶ οὐπώποτε ἐβουλήθη ποιῆσαι ὁ ἐσυκοφαντήθη. Ο καὶ ἐγένετο. Καὶ ἐλεύθερον εἶναι τοῦτον ἐκέλευ σεν ὁ βασιλεὺς τῆς καταδίκης καὶ ὑποψίας από σης καὶ τὴν προτέραν ἀπολαμβάνειν τιμήν, καὶ τὴν ἡγεμονίαν Νικαέων ἐπέτρεψεν αὐτὸν ἔχειν. σε, καὶ δηλοποίησόν μοι τὴν ἀλήθειαν. Τίνες υπάρ- Α βαρβαρικόν ἐστι τὸ πρᾶγμα καὶ ἄτοπον, καὶ ἐθνι χουσι συνωμόται καὶ συνίστορες και συνήγοροι τῆς βουλῆς ταύτης καὶ οἱ συμβουλεύσαντες ἐν τού τῳ ; Φράσον μοι τἀληθές· καὶ ὀμνύω σοι ἐν τῷ σωτήρι μου Χριστῷ ὅτι αὐτοὶ μὲν κολασθήσονται ταῖς τοῦ νόμου ποιναῖς, σὺ δὲ ἐλεύθερος ἔσῃ ἀπὸ παντός πειρατηρίου. » τῇ ἀπελογίσατο οὗτος· • Ἐγὼ μὲν εἰπόν σοι καὶ λέγω ὅτι οὔτε ἐνεθυμή Την περὶ τούτου πώποτε, οὔτε ἐν τῇ διανοίᾳ μου δ αὐτὸς σκοπὸς ἦλθεν, οὔτε τις μικρὸς ἢ μέγας περὶ τοιαύτης ὑποθέσεως ἀνέφερέ μοι. Εἰς τὸν αἰῶνα μη γένοιτο. Μάρτυρα χρῶμαι τὸν Θεὸν καὶ τοὺς ἀγγέ λους τοὺς ἀοράτως παρισταμένους μοι. Εἰ δὲ οἱ συ καταντήσαντές με τοῖς ὠσὶ τοῦ βασιλέως μου ἐδά- ρυναν ψεύδη κατ' ἐμοῦ τοῦ δούλου αὐτοῦ, καὶ εἰ οὐ πιστεύετέ μοι, οὐκ ἔχω τί λέγειν. Η τίς ἔσεταί Β μοι μάρτυς τῆς ἀληθείας μου ; Εἰ μὴ, ὦ δέσποτα μου, δέομαί σου, ποίησόν μοι χάριν. Βάλον σίδηρον ἐν τῇ φλογὶ τῆς καμίνου, καὶ ἔασον αὐτὸν ὑπερ- μέτρως ἐκκαῆναι, καὶ φέρετέ μοι αὐτὸν, καὶ πιάσω ταῖς χερσί μου, καὶ ἄνθρακας πυρὸς ἐπὶ τὸ στῆς θός μου θέλξομαι· καὶ ἐλπίζω εἰς τὸν Θεὸν τὸν λυ- τρώσαντα τοὺς τρεῖς παῖδας ἐκ τῆς φλογὸς τῆς καμίνου· καὶ ὁ ἁλάθαστος καὶ ὁ ἀκοίμητος ἐκεῖνος ὀφθαλμὸς, ὁ ἐρευνῶν καρδίας καὶ νεφρούς, εἰδὼς ὅτι οὔτε ἐνεθυμήθην οὔτε ἐλογισάμην περὶ ὧν με ἐρωτᾷς, φυλάξει με, εἰ τύχοι, ἀβλαδὴ ἐκ τοῦ που ρός τοῦ καιομένου. » Λέγει δὲ αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος · • Τοῖς Ρωμαίοις καὶ τοῖς σοφοῖς Ἕλλησιν οὐκ ἔστι νόμος οὐδὲ ἔθος ἵνα βασανίζωσι τοὺς ἐξεταζομέ- ρ νους, καὶ μάλιστα τοὺς εὐγενεῖς ὡσαύτως· ἀλλὰ Ποιήσας δέ τινα καιρὸν ἐν τῇ Βιθυνίᾳ, εἶτα φυ γὼν ἀναχωρήσας διέβη ἐν τῷ Ικονίῳ πρὸς τὸν σουλτάνον. 'Η δὲ αἰτία τῆς φυγῆς αὐτοῦ ἦν ὅτι ἑώρα οὐκ ὀλίγους καθ᾿ ἑκάστην ημέραν πάλιν ἐκ δευτέρου πολλές μηχανὰς πολυτρόπως συρράπτειν περὶ αὐτ τοῦ καὶ συκοφαντίας πρὸς τὴν βασιλέα ἕνεκεν φθί νου καὶ ψιθυρισμοὺς πολλοὺς καὶ λόγους φθάνου α GEORGII PHRANTZE C dicis, sed barbaris gentibusque, ego autem Christi munere humilis Romanus sum, examinate me et in me inquirite, si ita vobis placet, secundum leges moresque Romanos. Si legitime videbor crit inīs reus esse, ne esto mitis; sin ex iisdem legibus non reus, ne vocato me in judicium neu respicito seru ones bominum, qui inique mihi ac præter rɔ- tionem obtrectant, invidia commoti et æmulatio- ne. His auditis episcopus ad imperatorem cunctą renuntiat. Rursus contra dicunt, qui crimen illi in- tendebant. At non videbantur vere dicere, sel commenticiis uti calumniis, etiamsi postea, conci- Cur ille sic respondit: . Ego et antea tibi dixi, nuhe dico iterum, nec ipsum unquam me istius rei concepisse cogitationem consiliumve, nec alium si- ve humilis sive illustris conditionis hominem de tali negotio mecuin egisse: idque utinam nu:lo un-* quam modo fiat. Cujus rei testes invoco Deum op- timum maximum atque augelos, qui invisi mihi adstant. Quodsi fi, qui me criminati sunt, aures in- peratòris mendaciis adversum ine, servum ejus, confclis onerarunt, nec m:bi fides est, non habeo, quod dicam. Aut quis erit, qui vere me dicere te- stetur? verumtamen obsecro te, mi domine, hanc mihi benevolentiam prasta, ut ferrum in camini D liante tempore, res ita evenit. Verumtamen decre- Hammas conjectumi et bene‘candefactum mihi ap- portetur: manibus illud tractabo prunasque in si- nom immittam, Deo configus, qui tres pueros in ardente fornace servavit. Nainque oculus ille omni- tuens semperque vigil, qui scrutatur corda el re- nes, ea, quæ interrogor, me nec animo concepisse nec méditatum esse novit atque in æsuin me, si vo- luerit, præatabit a vi ignis. » Occurrit episcopus : ‹ Romania et sapientibus Græcis nec lege, nec more receptum est, ut reos, nobiles præsertim, ex- torqueant. Barbarus iste mos est et nefastus pla- reque gentilis. » Hic Comnenus. Quonian, domi- ne veneraude, inquit, Romanis id, quod volui, nec legibus nec moribus sancitum est, ut tu quidem vit imperator, ut illas meras esse calumnias, nec unquam se molitum esse, de quo argueretur, jure- jurando interposito Michael asseveraret. Quo facto, eum et crimine et suspicione omni liberum esse pri- stinisque honoribus restitui jussit, ac præfecit in- super civitati Nicæensium. Commemoratus aliquandiu in Bithynia Michael mox fuga se Iconium ad sultanum recepit. Cujus fugæ causa erat, quod rursus non paucos sibi in- vidos multas quotidie machinas dolosque apud im- peratorem struere animadvertebat, et aures ejus sentiebat susurrationibus sermouibusque malignis circumstrepi, atque imperatorem perpetuo coutra se meditari supplicia intelligebat. Quamobrem quieti

κὸς ὁ νόμος. » Λέγει δὲ αὐτῷ ὁ Κομνηνός· « Επε, ἅγις δέσποτα, οὐκ ἔστιν ἔθος οὔτε νόμος Ρωμαίοις ἃ εἶπόν σοι, καθὼς λέγεις, ἀλλὰ τῶν βαρβάρων καὶ τῶν ἐθνῶν, κἀγὼ τῇ χάριτι τοῦ Χριστοῦ ταπεινές Ρωμαῖός είμι, καὶ ἀνακρίνατέ με καὶ ἐξετάσατέ με, εἰ τῇ ὑμετέρα βουλῇ ἀρεστόν ἐστι, κατὰ να μους 'Ρωμαίων καὶ ἔθη. Καὶ εἰ μὲν νομίμως αίτιος εὑρεθώ καταδίκης, ἔλεος μὴ ἔστω μοι· εἰ δὲ καὶ ἀναίτιος κατὰ τοὺς νόμους πάλιν, μή μοι τὸ κρίσ τήριον, καὶ μὴ ἦρα τους λόγους τῶν συκοφαντούν των με ἀδίκως καὶ παραλόγως ἕνεκεν φθόνου και Εριδος. ο 'Ακούσας δὲ ταῦτα ὁ ἐπίσκοπος ἀναφέρειν τοὺς λόγους πάντας τῷ βασιλεῖ πεποίηκε· καὶ πάλιν· ἀντέλεγον οἱ ἐλέγχειν ἑτέρωθεν προτείνοντε;. 'Αλλ' οὐκ ἐφάνησαν, ὡς ἀληθείᾳ ἐδόκει, καὶ ὡς ψευδεῖς αἱ διαβολαὶ ἔδοξαν, εἰ καὶ σχεδιάσαντος τοῦ καιροῦ καὶ οὕτως ἦν. Ὅμως ὁ βασιλεὺς προστάξας ενόρκως βεβαιώσαι ὅτι αἱ διαβολαὶ ψευδεῖς εἰσι καὶ οὐπώποτε ἐβουλήθη ποιῆσαι ὁ ἐσυκοφαντήθη. Ο καὶ ἐγένετο. Καὶ ἐλεύθερον εἶναι τοῦτον ἐκέλευ σεν ὁ βασιλεὺς τῆς καταδίκης καὶ ὑποψίας από σης καὶ τὴν προτέραν ἀπολαμβάνειν τιμήν, καὶ τὴν ἡγεμονίαν Νικαέων ἐπέτρεψεν αὐτὸν ἔχειν. σε, καὶ δηλοποίησόν μοι τὴν ἀλήθειαν. Τίνες υπάρ- Α βαρβαρικόν ἐστι τὸ πρᾶγμα καὶ ἄτοπον, καὶ ἐθνι χουσι συνωμόται καὶ συνίστορες και συνήγοροι τῆς βουλῆς ταύτης καὶ οἱ συμβουλεύσαντες ἐν τού τῳ ; Φράσον μοι τἀληθές· καὶ ὀμνύω σοι ἐν τῷ σωτήρι μου Χριστῷ ὅτι αὐτοὶ μὲν κολασθήσονται ταῖς τοῦ νόμου ποιναῖς, σὺ δὲ ἐλεύθερος ἔσῃ ἀπὸ παντός πειρατηρίου. » τῇ ἀπελογίσατο οὗτος· • Ἐγὼ μὲν εἰπόν σοι καὶ λέγω ὅτι οὔτε ἐνεθυμή Την περὶ τούτου πώποτε, οὔτε ἐν τῇ διανοίᾳ μου δ αὐτὸς σκοπὸς ἦλθεν, οὔτε τις μικρὸς ἢ μέγας περὶ τοιαύτης ὑποθέσεως ἀνέφερέ μοι. Εἰς τὸν αἰῶνα μη γένοιτο. Μάρτυρα χρῶμαι τὸν Θεὸν καὶ τοὺς ἀγγέ λους τοὺς ἀοράτως παρισταμένους μοι. Εἰ δὲ οἱ συ καταντήσαντές με τοῖς ὠσὶ τοῦ βασιλέως μου ἐδά- ρυναν ψεύδη κατ' ἐμοῦ τοῦ δούλου αὐτοῦ, καὶ εἰ οὐ πιστεύετέ μοι, οὐκ ἔχω τί λέγειν. Η τίς ἔσεταί Β μοι μάρτυς τῆς ἀληθείας μου ; Εἰ μὴ, ὦ δέσποτα μου, δέομαί σου, ποίησόν μοι χάριν. Βάλον σίδηρον ἐν τῇ φλογὶ τῆς καμίνου, καὶ ἔασον αὐτὸν ὑπερ- μέτρως ἐκκαῆναι, καὶ φέρετέ μοι αὐτὸν, καὶ πιάσω ταῖς χερσί μου, καὶ ἄνθρακας πυρὸς ἐπὶ τὸ στῆς θός μου θέλξομαι· καὶ ἐλπίζω εἰς τὸν Θεὸν τὸν λυ- τρώσαντα τοὺς τρεῖς παῖδας ἐκ τῆς φλογὸς τῆς καμίνου· καὶ ὁ ἁλάθαστος καὶ ὁ ἀκοίμητος ἐκεῖνος ὀφθαλμὸς, ὁ ἐρευνῶν καρδίας καὶ νεφρούς, εἰδὼς ὅτι οὔτε ἐνεθυμήθην οὔτε ἐλογισάμην περὶ ὧν με ἐρωτᾷς, φυλάξει με, εἰ τύχοι, ἀβλαδὴ ἐκ τοῦ που ρός τοῦ καιομένου. » Λέγει δὲ αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος · • Τοῖς Ρωμαίοις καὶ τοῖς σοφοῖς Ἕλλησιν οὐκ ἔστι νόμος οὐδὲ ἔθος ἵνα βασανίζωσι τοὺς ἐξεταζομέ- ρ νους, καὶ μάλιστα τοὺς εὐγενεῖς ὡσαύτως· ἀλλὰ Ποιήσας δέ τινα καιρὸν ἐν τῇ Βιθυνίᾳ, εἶτα φυ γὼν ἀναχωρήσας διέβη ἐν τῷ Ικονίῳ πρὸς τὸν σουλτάνον. 'Η δὲ αἰτία τῆς φυγῆς αὐτοῦ ἦν ὅτι ἑώρα οὐκ ὀλίγους καθ᾿ ἑκάστην ημέραν πάλιν ἐκ δευτέρου πολλές μηχανὰς πολυτρόπως συρράπτειν περὶ αὐτ τοῦ καὶ συκοφαντίας πρὸς τὴν βασιλέα ἕνεκεν φθί νου καὶ ψιθυρισμοὺς πολλοὺς καὶ λόγους φθάνου α GEORGII PHRANTZE C dicis, sed barbaris gentibusque, ego autem Christi munere humilis Romanus sum, examinate me et in me inquirite, si ita vobis placet, secundum leges moresque Romanos. Si legitime videbor crit inīs reus esse, ne esto mitis; sin ex iisdem legibus non reus, ne vocato me in judicium neu respicito seru ones bominum, qui inique mihi ac præter rɔ- tionem obtrectant, invidia commoti et æmulatio- ne. His auditis episcopus ad imperatorem cunctą renuntiat. Rursus contra dicunt, qui crimen illi in- tendebant. At non videbantur vere dicere, sel commenticiis uti calumniis, etiamsi postea, conci- Cur ille sic respondit: . Ego et antea tibi dixi, nuhe dico iterum, nec ipsum unquam me istius rei concepisse cogitationem consiliumve, nec alium si- ve humilis sive illustris conditionis hominem de tali negotio mecuin egisse: idque utinam nu:lo un-* quam modo fiat. Cujus rei testes invoco Deum op- timum maximum atque augelos, qui invisi mihi adstant. Quodsi fi, qui me criminati sunt, aures in- peratòris mendaciis adversum ine, servum ejus, confclis onerarunt, nec m:bi fides est, non habeo, quod dicam. Aut quis erit, qui vere me dicere te- stetur? verumtamen obsecro te, mi domine, hanc mihi benevolentiam prasta, ut ferrum in camini D liante tempore, res ita evenit. Verumtamen decre- Hammas conjectumi et bene‘candefactum mihi ap- portetur: manibus illud tractabo prunasque in si- nom immittam, Deo configus, qui tres pueros in ardente fornace servavit. Nainque oculus ille omni- tuens semperque vigil, qui scrutatur corda el re- nes, ea, quæ interrogor, me nec animo concepisse nec méditatum esse novit atque in æsuin me, si vo- luerit, præatabit a vi ignis. » Occurrit episcopus : ‹ Romania et sapientibus Græcis nec lege, nec more receptum est, ut reos, nobiles præsertim, ex- torqueant. Barbarus iste mos est et nefastus pla- reque gentilis. » Hic Comnenus. Quonian, domi- ne veneraude, inquit, Romanis id, quod volui, nec legibus nec moribus sancitum est, ut tu quidem vit imperator, ut illas meras esse calumnias, nec unquam se molitum esse, de quo argueretur, jure- jurando interposito Michael asseveraret. Quo facto, eum et crimine et suspicione omni liberum esse pri- stinisque honoribus restitui jussit, ac præfecit in- super civitati Nicæensium. Commemoratus aliquandiu in Bithynia Michael mox fuga se Iconium ad sultanum recepit. Cujus fugæ causa erat, quod rursus non paucos sibi in- vidos multas quotidie machinas dolosque apud im- peratorem struere animadvertebat, et aures ejus sentiebat susurrationibus sermouibusque malignis circumstrepi, atque imperatorem perpetuo coutra se meditari supplicia intelligebat. Quamobrem quieti

κὸς ὁ νόμος. » Λέγει δὲ αὐτῷ ὁ Κομνηνός· « Επε, ἅγις δέσποτα, οὐκ ἔστιν ἔθος οὔτε νόμος Ρωμαίοις ἃ εἶπόν σοι, καθὼς λέγεις, ἀλλὰ τῶν βαρβάρων καὶ τῶν ἐθνῶν, κἀγὼ τῇ χάριτι τοῦ Χριστοῦ ταπεινές Ρωμαῖός είμι, καὶ ἀνακρίνατέ με καὶ ἐξετάσατέ με, εἰ τῇ ὑμετέρα βουλῇ ἀρεστόν ἐστι, κατὰ να μους 'Ρωμαίων καὶ ἔθη. Καὶ εἰ μὲν νομίμως αίτιος εὑρεθώ καταδίκης, ἔλεος μὴ ἔστω μοι· εἰ δὲ καὶ ἀναίτιος κατὰ τοὺς νόμους πάλιν, μή μοι τὸ κρίσ τήριον, καὶ μὴ ἦρα τους λόγους τῶν συκοφαντούν των με ἀδίκως καὶ παραλόγως ἕνεκεν φθόνου και Εριδος. ο 'Ακούσας δὲ ταῦτα ὁ ἐπίσκοπος ἀναφέρειν τοὺς λόγους πάντας τῷ βασιλεῖ πεποίηκε· καὶ πάλιν· ἀντέλεγον οἱ ἐλέγχειν ἑτέρωθεν προτείνοντε;. 'Αλλ' οὐκ ἐφάνησαν, ὡς ἀληθείᾳ ἐδόκει, καὶ ὡς ψευδεῖς αἱ διαβολαὶ ἔδοξαν, εἰ καὶ σχεδιάσαντος τοῦ καιροῦ καὶ οὕτως ἦν. Ὅμως ὁ βασιλεὺς προστάξας ενόρκως βεβαιώσαι ὅτι αἱ διαβολαὶ ψευδεῖς εἰσι καὶ οὐπώποτε ἐβουλήθη ποιῆσαι ὁ ἐσυκοφαντήθη. Ο καὶ ἐγένετο. Καὶ ἐλεύθερον εἶναι τοῦτον ἐκέλευ σεν ὁ βασιλεὺς τῆς καταδίκης καὶ ὑποψίας από σης καὶ τὴν προτέραν ἀπολαμβάνειν τιμήν, καὶ τὴν ἡγεμονίαν Νικαέων ἐπέτρεψεν αὐτὸν ἔχειν. σε, καὶ δηλοποίησόν μοι τὴν ἀλήθειαν. Τίνες υπάρ- Α βαρβαρικόν ἐστι τὸ πρᾶγμα καὶ ἄτοπον, καὶ ἐθνι χουσι συνωμόται καὶ συνίστορες και συνήγοροι τῆς βουλῆς ταύτης καὶ οἱ συμβουλεύσαντες ἐν τού τῳ ; Φράσον μοι τἀληθές· καὶ ὀμνύω σοι ἐν τῷ σωτήρι μου Χριστῷ ὅτι αὐτοὶ μὲν κολασθήσονται ταῖς τοῦ νόμου ποιναῖς, σὺ δὲ ἐλεύθερος ἔσῃ ἀπὸ παντός πειρατηρίου. » τῇ ἀπελογίσατο οὗτος· • Ἐγὼ μὲν εἰπόν σοι καὶ λέγω ὅτι οὔτε ἐνεθυμή Την περὶ τούτου πώποτε, οὔτε ἐν τῇ διανοίᾳ μου δ αὐτὸς σκοπὸς ἦλθεν, οὔτε τις μικρὸς ἢ μέγας περὶ τοιαύτης ὑποθέσεως ἀνέφερέ μοι. Εἰς τὸν αἰῶνα μη γένοιτο. Μάρτυρα χρῶμαι τὸν Θεὸν καὶ τοὺς ἀγγέ λους τοὺς ἀοράτως παρισταμένους μοι. Εἰ δὲ οἱ συ καταντήσαντές με τοῖς ὠσὶ τοῦ βασιλέως μου ἐδά- ρυναν ψεύδη κατ' ἐμοῦ τοῦ δούλου αὐτοῦ, καὶ εἰ οὐ πιστεύετέ μοι, οὐκ ἔχω τί λέγειν. Η τίς ἔσεταί Β μοι μάρτυς τῆς ἀληθείας μου ; Εἰ μὴ, ὦ δέσποτα μου, δέομαί σου, ποίησόν μοι χάριν. Βάλον σίδηρον ἐν τῇ φλογὶ τῆς καμίνου, καὶ ἔασον αὐτὸν ὑπερ- μέτρως ἐκκαῆναι, καὶ φέρετέ μοι αὐτὸν, καὶ πιάσω ταῖς χερσί μου, καὶ ἄνθρακας πυρὸς ἐπὶ τὸ στῆς θός μου θέλξομαι· καὶ ἐλπίζω εἰς τὸν Θεὸν τὸν λυ- τρώσαντα τοὺς τρεῖς παῖδας ἐκ τῆς φλογὸς τῆς καμίνου· καὶ ὁ ἁλάθαστος καὶ ὁ ἀκοίμητος ἐκεῖνος ὀφθαλμὸς, ὁ ἐρευνῶν καρδίας καὶ νεφρούς, εἰδὼς ὅτι οὔτε ἐνεθυμήθην οὔτε ἐλογισάμην περὶ ὧν με ἐρωτᾷς, φυλάξει με, εἰ τύχοι, ἀβλαδὴ ἐκ τοῦ που ρός τοῦ καιομένου. » Λέγει δὲ αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος · • Τοῖς Ρωμαίοις καὶ τοῖς σοφοῖς Ἕλλησιν οὐκ ἔστι νόμος οὐδὲ ἔθος ἵνα βασανίζωσι τοὺς ἐξεταζομέ- ρ νους, καὶ μάλιστα τοὺς εὐγενεῖς ὡσαύτως· ἀλλὰ Ποιήσας δέ τινα καιρὸν ἐν τῇ Βιθυνίᾳ, εἶτα φυ γὼν ἀναχωρήσας διέβη ἐν τῷ Ικονίῳ πρὸς τὸν σουλτάνον. 'Η δὲ αἰτία τῆς φυγῆς αὐτοῦ ἦν ὅτι ἑώρα οὐκ ὀλίγους καθ᾿ ἑκάστην ημέραν πάλιν ἐκ δευτέρου πολλές μηχανὰς πολυτρόπως συρράπτειν περὶ αὐτ τοῦ καὶ συκοφαντίας πρὸς τὴν βασιλέα ἕνεκεν φθί νου καὶ ψιθυρισμοὺς πολλοὺς καὶ λόγους φθάνου α GEORGII PHRANTZE C dicis, sed barbaris gentibusque, ego autem Christi munere humilis Romanus sum, examinate me et in me inquirite, si ita vobis placet, secundum leges moresque Romanos. Si legitime videbor crit inīs reus esse, ne esto mitis; sin ex iisdem legibus non reus, ne vocato me in judicium neu respicito seru ones bominum, qui inique mihi ac præter rɔ- tionem obtrectant, invidia commoti et æmulatio- ne. His auditis episcopus ad imperatorem cunctą renuntiat. Rursus contra dicunt, qui crimen illi in- tendebant. At non videbantur vere dicere, sel commenticiis uti calumniis, etiamsi postea, conci- Cur ille sic respondit: . Ego et antea tibi dixi, nuhe dico iterum, nec ipsum unquam me istius rei concepisse cogitationem consiliumve, nec alium si- ve humilis sive illustris conditionis hominem de tali negotio mecuin egisse: idque utinam nu:lo un-* quam modo fiat. Cujus rei testes invoco Deum op- timum maximum atque augelos, qui invisi mihi adstant. Quodsi fi, qui me criminati sunt, aures in- peratòris mendaciis adversum ine, servum ejus, confclis onerarunt, nec m:bi fides est, non habeo, quod dicam. Aut quis erit, qui vere me dicere te- stetur? verumtamen obsecro te, mi domine, hanc mihi benevolentiam prasta, ut ferrum in camini D liante tempore, res ita evenit. Verumtamen decre- Hammas conjectumi et bene‘candefactum mihi ap- portetur: manibus illud tractabo prunasque in si- nom immittam, Deo configus, qui tres pueros in ardente fornace servavit. Nainque oculus ille omni- tuens semperque vigil, qui scrutatur corda el re- nes, ea, quæ interrogor, me nec animo concepisse nec méditatum esse novit atque in æsuin me, si vo- luerit, præatabit a vi ignis. » Occurrit episcopus : ‹ Romania et sapientibus Græcis nec lege, nec more receptum est, ut reos, nobiles præsertim, ex- torqueant. Barbarus iste mos est et nefastus pla- reque gentilis. » Hic Comnenus. Quonian, domi- ne veneraude, inquit, Romanis id, quod volui, nec legibus nec moribus sancitum est, ut tu quidem vit imperator, ut illas meras esse calumnias, nec unquam se molitum esse, de quo argueretur, jure- jurando interposito Michael asseveraret. Quo facto, eum et crimine et suspicione omni liberum esse pri- stinisque honoribus restitui jussit, ac præfecit in- super civitati Nicæensium. Commemoratus aliquandiu in Bithynia Michael mox fuga se Iconium ad sultanum recepit. Cujus fugæ causa erat, quod rursus non paucos sibi in- vidos multas quotidie machinas dolosque apud im- peratorem struere animadvertebat, et aures ejus sentiebat susurrationibus sermouibusque malignis circumstrepi, atque imperatorem perpetuo coutra se meditari supplicia intelligebat. Quamobrem quieti

των δέδωκε τὴν ἀσφάλειαν πρὸς τὴν αὐτοκράτορα, ὥστε ἐμμένειν ἀεὶ πιστὸς καὶ ὑποτεταγμένος, καὶ μὴ ζητεῖν ποτε βασιλεῦσαι, ἀλλ' ἔχειν τὴν εὔνοιαν καὶ τὴν στοργήν πρός τε τὸν βασιλέα Θεόδωρον καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ Ιωάννην καὶ τοὺς ἐφεξῆς διαδόχους τῆς βασιλείας. Καὶ ἐπὶ τοῦτο πάλιν ὁ βασιλεὺς μέ. γαν κοντόσταυλον ἐτίμησεν, καθὼς αὐτὸς εἶχε καὶ πρότερον. μεστοὺς λάθρα τὴν ἀκοὴν αὐτοῦ περικλύζοντας, Α Ομοίως πρῶτον καὶ αὐτὸς μετά όρκων φρικωδεστά καὶ πάντοτε κολάσεις κατ' αὐτοῦ πρὸς τοῦ βασι λέως μελετωμένας ἐμάνθανε. Εφ' ἡσυχίας μένειν ὅλως οὐκ ἐδύνατο, ἀλλὰ μεστὸς λογισμῶν ὑπάρχων καὶ φοβούμενος· καὶ γὰρ ἐδεδίει τὸ ἐξύῤῥοπον καὶ ἀπότομον καὶ ἀπηνὲς τοῦ αὐτοκράτορος, καὶ οὐδὲν ήμερον οὐδὲ συμπαθὲς ἐνενόει γενησόμενον. Ἐπεὶ δὲ μεγάλας συκοφαντίας καὶ μηχανὰς εἰς τέλος κορυφωθείσας μακρὸν οἱ ἀντίδικοι αὐτοῦ ἐποίησαν καὶ τὰς τοῦ ἀνακτος ἐνέπλησαν ἀκοὰς, διὰ τοῦτο πρὸ τοῦ παθεῖν φυγῇ τὴν σωτηρίαν ἐχρήσατο. Απελθόντος δὲ αὐτοῦ ἐν τῷ Ἰκονίῳ, εὗρε τὸν σουλ τάνον σπουδῇ τὰς ἑαυτοῦ ἀθροίζοντα δυνάμεις, ἵνα ἐξέλθῃ κατὰ τῶν μαχομένων αὐτῷ Σκυθῶν. Ἐδέ- ξατο οὖν αὐτὸν δ' σουλτάνος μετὰ χαρᾶς μεγάλης, και συλλέξας στρατὸν ἐκ τῶν Χριστιανῶν ἦσαν γὰρ ὑπ' αὐτῷ πάλαι δεδουλωμένοι τινὲς Ρωμαίοι) και ὑπὸ στρατηγὸν τὸν Παλαιολόγον ἔταξεν αὐτοὺς, καὶ Ρωμαϊκὴν καὶ ξένην στολήν κελεύσας ἵνα φορέσω- σιν, ὅπως καταπλήξῃ τοὺς πολεμίους. Ο καὶ ἐγέ νετα· ἰδόντες γὰρ οἱ Σκύθαι ἐξαίφνης στρατὸν ἐπαγόμενον ὃν οὐκ ἤλπιζον, φεύγοντε; ᾤχοντο. Καὶ οὕτως τὰ ἐν τῷ Ἰκονίῳ γεγόνασι. Οἱ δὲ Νικαεῖς γράφουσι τῷ βασιλεῖ, ἔνθα ἦν, περὶ τῆς φυγῆς τοῦ Παλαιολόγου. Καὶ ὡς ἤκουσεν ὁ βα- σιλεύς, περίλυπος ἐγεγόνει καὶ εἰς ταραχήν λογισμών οὐκ ὀλίγην ἐνέπεσε. Καὶ ὀλίγου παρελθόντος καιροῦ γράφει πρὸς τὸν Παλαιολόγον, ἀνακαλούμενος αὐτὸν καὶ πολλὴν ὑπισχνούμενος τὴν στοργήν, καὶ Ενορχον ἔχοντα τὴν ἀσφάλειαν ὧν διελάμβανεν. Και οὕτως πάλιν τὸν Κομνηνὸν ἡ Ῥωμαίων γῆ ἔλαβε, Ἐν τούτῳ γοῦν ἀσχολούμενος ὁ βασιλεὺς ἀσθενείᾳ περιπεσὼν βαρυτάτῃ ἐξ ἀνθρώπων ἐγεγόνει, καὶ πρὶν τῆς τελευτῆς αὐτοῦ μοναχός γενόμενος, κατα λιπὼν ἐπίτροπον τῶν βασιλικῶν πραγμάτων Αρτέ νιον τὸν πατριάρχην καὶ Γεώργιον τὸν Μουζάλωνα Β πρωτοβεστιάριον ὄντα, μέχρις ὁ υἱὸς αὐτοῦ Ἰωάν. νης φθάσῃ εἰς τὴν ἀνήκουσαν ἡλικίαν· ἦν γὰρ τῇ ἡλικίᾳ ἕκτου ἔτους ὁ παῖς. Καὶ ἐν τούτοις ὁ παρ τριάρχης τὴν σύγκλητον πᾶσαν συνάξας καὶ δημηγο ρήσας, πάντες ὅρκους ἐποίησαν φρικτούς ἵνα φυλάσε σωσιν τὴν πρέπουσιν εὔνοιαν καὶ πίστιν πρὸς τὸν τοῦ βασιλέως υἱὸν καὶ ὑποταγὴν εἰς τὴν Μουζάλωνα ὡς ἐπίτροπον αὐτοῦ. Ολίγαι οὖν παρῆλθον ἡμέραι, καί τινες τῶν ἐν ἀξιώματι καὶ λαμπρότητι τα χέως ἐνεωτέρισαν, φθονήσαντες τὸν Μουζάλωνα. Εν- νατος ἡμέρα ἦν μετὰ τὴν θανὴν τοῦ βασιλέως, καὶ ἅπασαι αἱ τῶν ἐνδόξων συνήχθησαν γυναῖκες ἐπὶ τὴν μονὴν τῶν Σωσάνδρων, ὅπου τέθαπται ὁ βασι- λεὺς, ἵνα ποιήσωσιν τὸ νενομισμένον πένθος καὶ τὰ μνημόσυνα. Παρόντες δὲ οἱ ἄρχοντες καὶ ἀρχόμενοι, καὶ ἔτι τῆς ἱερᾶς τελουμένης λειτουργίας τα ξίφη γυμνώσαντες πάντες οἱ στρατιῶται ἐν τῷ ναῷ, καὶ ο με CHRONICON MAJUS. — LIB. I. C se dare plane non poterat, sed cogitationibus agi- tabatur metuque. Noverat enim præceps et acre atque ab omni clementia alienum ingenium impe- ratoris, nec ullam mansuetudinis vel misericordiæ spein fore sibi persuaserat. Itaque cum calumnias machinasque ad summum fastigium commoliti es- sent ejus inimici imperatorisque occupassent aures, antequam funesta pateretur, fuga saluti prospexit. Iconium ut venit, sultanum studiose copias compa- rantem reperit, contra Scythas, quibuscum dissi- debat, profecturum. Recepit cum magno cum gan- dio sultanus et exercitui conscripto e Christianis D (grant enim ei pridem nonnulli subjecti Romani) præfecit, jussitque milites Romanum ac peregrinum induere vestitum, quo hostibus incuterent terrorem. Nec eum spes fefellit. Nam Scythæ, cum subito, exercitum contra se duci vidissent, quem non spe- rarant, in fugam præcipitem se tradiderunt. llæc dumi Iconii geruntur, Nicæenses de fuga Pa- lologi ad imperatoreu: litteras dederunt; quo nuntio ille tristitia non mediocri affectus et animo admodum perturbatus, brevi tempore intermisso, Palæologun litteris ad reditum invitat summam ei pollicitus benevolentiam securitatemque, interposito jurejorando. Atque hoc modo Romano sole Co- muenus restitutus est, postquam et ipse sacramentis horrendis se obstrinxit imperatori, ut in fide et obe- dientia semper maneret, neu unquam appeteret imperium, sed benevolentiam et amorem tum ipsi imperatori Theodoro tum Joapni, ejus filio, et se- cuturis deinde successoribus praestaret. Quibus per- actis imperator eum rursus magnum contostaulum nominavit, qua etiam antea ornatus fuerat digni- Late. His curis distentus imperator, morbo correptus gravissimo e vita cessit, cum paulo ante mortem monachi habitum, induisset et procuratores imperii Arsenium patriarchain et Georgium Muzəlonein pro- tovestiarium disignasset, donec filius Joannes, qui tum annum sextum agebat, ad justam pervenisset ætatem. Itaque patriarcha, senatu convocato et ha · bita concione, omnes in dira adigit sacramenta, quibus studium et fidem imperatoris filio, et obe- dientiam Muzaloni tutori ejus, adjurant. At paucis interjectis diebus quidam honoribus et nobilitaté illustres viri, Muzaloni invidentes, res novas mo- liuntur. Dies ab obitu imperatoris nonus era!. Cum quidquid erat nobilium matronarum, in Sosandrium, monasterium, ubi sepultus est imperator, ad me- moriam ejus salemini luctu cobonestandam confl-1- xisset. Aderant proceres ac plebeii. Medio liturgiæ sacrificio, milites in templo enses stringunt et trepi- dantem Muzalonem ad sanctam divinamque men- sam crudeliter trucidant. Matrone et reliquus

των δέδωκε τὴν ἀσφάλειαν πρὸς τὴν αὐτοκράτορα, ὥστε ἐμμένειν ἀεὶ πιστὸς καὶ ὑποτεταγμένος, καὶ μὴ ζητεῖν ποτε βασιλεῦσαι, ἀλλ' ἔχειν τὴν εὔνοιαν καὶ τὴν στοργήν πρός τε τὸν βασιλέα Θεόδωρον καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ Ιωάννην καὶ τοὺς ἐφεξῆς διαδόχους τῆς βασιλείας. Καὶ ἐπὶ τοῦτο πάλιν ὁ βασιλεὺς μέ. γαν κοντόσταυλον ἐτίμησεν, καθὼς αὐτὸς εἶχε καὶ πρότερον. μεστοὺς λάθρα τὴν ἀκοὴν αὐτοῦ περικλύζοντας, Α Ομοίως πρῶτον καὶ αὐτὸς μετά όρκων φρικωδεστά καὶ πάντοτε κολάσεις κατ' αὐτοῦ πρὸς τοῦ βασι λέως μελετωμένας ἐμάνθανε. Εφ' ἡσυχίας μένειν ὅλως οὐκ ἐδύνατο, ἀλλὰ μεστὸς λογισμῶν ὑπάρχων καὶ φοβούμενος· καὶ γὰρ ἐδεδίει τὸ ἐξύῤῥοπον καὶ ἀπότομον καὶ ἀπηνὲς τοῦ αὐτοκράτορος, καὶ οὐδὲν ήμερον οὐδὲ συμπαθὲς ἐνενόει γενησόμενον. Ἐπεὶ δὲ μεγάλας συκοφαντίας καὶ μηχανὰς εἰς τέλος κορυφωθείσας μακρὸν οἱ ἀντίδικοι αὐτοῦ ἐποίησαν καὶ τὰς τοῦ ἀνακτος ἐνέπλησαν ἀκοὰς, διὰ τοῦτο πρὸ τοῦ παθεῖν φυγῇ τὴν σωτηρίαν ἐχρήσατο. Απελθόντος δὲ αὐτοῦ ἐν τῷ Ἰκονίῳ, εὗρε τὸν σουλ τάνον σπουδῇ τὰς ἑαυτοῦ ἀθροίζοντα δυνάμεις, ἵνα ἐξέλθῃ κατὰ τῶν μαχομένων αὐτῷ Σκυθῶν. Ἐδέ- ξατο οὖν αὐτὸν δ' σουλτάνος μετὰ χαρᾶς μεγάλης, και συλλέξας στρατὸν ἐκ τῶν Χριστιανῶν ἦσαν γὰρ ὑπ' αὐτῷ πάλαι δεδουλωμένοι τινὲς Ρωμαίοι) και ὑπὸ στρατηγὸν τὸν Παλαιολόγον ἔταξεν αὐτοὺς, καὶ Ρωμαϊκὴν καὶ ξένην στολήν κελεύσας ἵνα φορέσω- σιν, ὅπως καταπλήξῃ τοὺς πολεμίους. Ο καὶ ἐγέ νετα· ἰδόντες γὰρ οἱ Σκύθαι ἐξαίφνης στρατὸν ἐπαγόμενον ὃν οὐκ ἤλπιζον, φεύγοντε; ᾤχοντο. Καὶ οὕτως τὰ ἐν τῷ Ἰκονίῳ γεγόνασι. Οἱ δὲ Νικαεῖς γράφουσι τῷ βασιλεῖ, ἔνθα ἦν, περὶ τῆς φυγῆς τοῦ Παλαιολόγου. Καὶ ὡς ἤκουσεν ὁ βα- σιλεύς, περίλυπος ἐγεγόνει καὶ εἰς ταραχήν λογισμών οὐκ ὀλίγην ἐνέπεσε. Καὶ ὀλίγου παρελθόντος καιροῦ γράφει πρὸς τὸν Παλαιολόγον, ἀνακαλούμενος αὐτὸν καὶ πολλὴν ὑπισχνούμενος τὴν στοργήν, καὶ Ενορχον ἔχοντα τὴν ἀσφάλειαν ὧν διελάμβανεν. Και οὕτως πάλιν τὸν Κομνηνὸν ἡ Ῥωμαίων γῆ ἔλαβε, Ἐν τούτῳ γοῦν ἀσχολούμενος ὁ βασιλεὺς ἀσθενείᾳ περιπεσὼν βαρυτάτῃ ἐξ ἀνθρώπων ἐγεγόνει, καὶ πρὶν τῆς τελευτῆς αὐτοῦ μοναχός γενόμενος, κατα λιπὼν ἐπίτροπον τῶν βασιλικῶν πραγμάτων Αρτέ νιον τὸν πατριάρχην καὶ Γεώργιον τὸν Μουζάλωνα Β πρωτοβεστιάριον ὄντα, μέχρις ὁ υἱὸς αὐτοῦ Ἰωάν. νης φθάσῃ εἰς τὴν ἀνήκουσαν ἡλικίαν· ἦν γὰρ τῇ ἡλικίᾳ ἕκτου ἔτους ὁ παῖς. Καὶ ἐν τούτοις ὁ παρ τριάρχης τὴν σύγκλητον πᾶσαν συνάξας καὶ δημηγο ρήσας, πάντες ὅρκους ἐποίησαν φρικτούς ἵνα φυλάσε σωσιν τὴν πρέπουσιν εὔνοιαν καὶ πίστιν πρὸς τὸν τοῦ βασιλέως υἱὸν καὶ ὑποταγὴν εἰς τὴν Μουζάλωνα ὡς ἐπίτροπον αὐτοῦ. Ολίγαι οὖν παρῆλθον ἡμέραι, καί τινες τῶν ἐν ἀξιώματι καὶ λαμπρότητι τα χέως ἐνεωτέρισαν, φθονήσαντες τὸν Μουζάλωνα. Εν- νατος ἡμέρα ἦν μετὰ τὴν θανὴν τοῦ βασιλέως, καὶ ἅπασαι αἱ τῶν ἐνδόξων συνήχθησαν γυναῖκες ἐπὶ τὴν μονὴν τῶν Σωσάνδρων, ὅπου τέθαπται ὁ βασι- λεὺς, ἵνα ποιήσωσιν τὸ νενομισμένον πένθος καὶ τὰ μνημόσυνα. Παρόντες δὲ οἱ ἄρχοντες καὶ ἀρχόμενοι, καὶ ἔτι τῆς ἱερᾶς τελουμένης λειτουργίας τα ξίφη γυμνώσαντες πάντες οἱ στρατιῶται ἐν τῷ ναῷ, καὶ ο με CHRONICON MAJUS. — LIB. I. C se dare plane non poterat, sed cogitationibus agi- tabatur metuque. Noverat enim præceps et acre atque ab omni clementia alienum ingenium impe- ratoris, nec ullam mansuetudinis vel misericordiæ spein fore sibi persuaserat. Itaque cum calumnias machinasque ad summum fastigium commoliti es- sent ejus inimici imperatorisque occupassent aures, antequam funesta pateretur, fuga saluti prospexit. Iconium ut venit, sultanum studiose copias compa- rantem reperit, contra Scythas, quibuscum dissi- debat, profecturum. Recepit cum magno cum gan- dio sultanus et exercitui conscripto e Christianis D (grant enim ei pridem nonnulli subjecti Romani) præfecit, jussitque milites Romanum ac peregrinum induere vestitum, quo hostibus incuterent terrorem. Nec eum spes fefellit. Nam Scythæ, cum subito, exercitum contra se duci vidissent, quem non spe- rarant, in fugam præcipitem se tradiderunt. llæc dumi Iconii geruntur, Nicæenses de fuga Pa- lologi ad imperatoreu: litteras dederunt; quo nuntio ille tristitia non mediocri affectus et animo admodum perturbatus, brevi tempore intermisso, Palæologun litteris ad reditum invitat summam ei pollicitus benevolentiam securitatemque, interposito jurejorando. Atque hoc modo Romano sole Co- muenus restitutus est, postquam et ipse sacramentis horrendis se obstrinxit imperatori, ut in fide et obe- dientia semper maneret, neu unquam appeteret imperium, sed benevolentiam et amorem tum ipsi imperatori Theodoro tum Joapni, ejus filio, et se- cuturis deinde successoribus praestaret. Quibus per- actis imperator eum rursus magnum contostaulum nominavit, qua etiam antea ornatus fuerat digni- Late. His curis distentus imperator, morbo correptus gravissimo e vita cessit, cum paulo ante mortem monachi habitum, induisset et procuratores imperii Arsenium patriarchain et Georgium Muzəlonein pro- tovestiarium disignasset, donec filius Joannes, qui tum annum sextum agebat, ad justam pervenisset ætatem. Itaque patriarcha, senatu convocato et ha · bita concione, omnes in dira adigit sacramenta, quibus studium et fidem imperatoris filio, et obe- dientiam Muzaloni tutori ejus, adjurant. At paucis interjectis diebus quidam honoribus et nobilitaté illustres viri, Muzaloni invidentes, res novas mo- liuntur. Dies ab obitu imperatoris nonus era!. Cum quidquid erat nobilium matronarum, in Sosandrium, monasterium, ubi sepultus est imperator, ad me- moriam ejus salemini luctu cobonestandam confl-1- xisset. Aderant proceres ac plebeii. Medio liturgiæ sacrificio, milites in templo enses stringunt et trepi- dantem Muzalonem ad sanctam divinamque men- sam crudeliter trucidant. Matrone et reliquus

ἐν τῇ θείᾳ καὶ ἱερᾷ τραπέζῃ φυγόντα τὸν Μουζάλωνα Α χρήματα, πάντας τοὺς ἐν γένει καὶ τῶν στρατιω κατέσφαξαν ἀπηνῶς. Καὶ οὕτως αἱ γυναῖκες καὶ ὁ λοιπές λαὸς τὸ πένθος εἴασαν καὶ ἔφυγον, καὶ πολὺς θρήνος καὶ θόρυβος ἐγένετο. Φεῦ τῶν χθὲς καὶ πρό- τρίτα τελεσθέντων φρικτῶν ὅρκων εἰς ἐκείνους καὶ παλαμναιοτάτων ἀρῶν, αἱ σήμερον ἀντ᾽ οὐδενὸς ελογίσθησαν ! Ω τῆς εὐσπλαγχνίας σου, Χριστὲ βα- σιλεῦ, καὶ τῆς μακροθυμίας σου ! 'Ο δὲ πατριάρχης μένος εναπολειφθεὶς καὶ οὐ τοσοῦτον ἔμπειρος ὢν περὶ τὴν τοιαύτην διοίκησιν εἰς λογισμούς και φρόν τίδας μεγάλας ἐνέπεσε, φανταζομενος τὸν κίνδυνον τοῦ παιδὸς καὶ τῶν ὅλων πραγμάτων. Θλιβόμενος και στενοχωρούμενος ὑπῆρχε καὶ κατὰ νοῦν ἐθορυ- Κεῖτο, τίς ἂν εἴη ἐκ τῆς συγκλήτου ὁ δυνάμενος τοσούτους καὶ τοιούτους κλύδωνας καὶ θαλάσ σας κυβερνῆσαι καὶ τὰς ναῦς καὶ τοὺς πλέοντας οὐ βλάψει η καταποντίσαι. Εφάνη αὐτῷ περὶ τοῦ εἰ ρημένου Κομνηνοῦ Μιχαὴλ ἵνα διὰ συνδρομῆς αὐτοῦ τῷ παιδὶ βοηθήσῃ. "Ην δὲ ὁ ἀνὴρ τοῖς πᾶσιν ἐπίσ δημος καὶ περίβλεπτος, καὶ ἡ φήμη αὐτοῦ τὰς τῶν ἁπάντων ἀκοὰς ἐνηχίζουσα. Φιλούμενος ὑπὸ πολλῶν, ὡς εἴρηται, ὁμοίως καὶ ὁ πατριάρχης τῶν ἐκεῖνον αγαπώντων οὐ μακρὰν διέκειτο, ἀλλὰ κρεῖττον καὶ πλέον τῶν ἄλλων καὶ αὐτὸς ἐφίλει τοῦτον. Καίτοι γε καὶ τὰς κλεῖς τῶν βασιλικῶν θησαυρῶν αὐτῷ μόνῳ ἐνεπίστευεν· καὶ ὁπότε χρημάτων τὰ στρατιωτικά ἐδέετο πράγματα καὶ ἡ τῶν κοινῶν χρεία, αὐτῷ ἀπῄτουν· ὅπερ εἰς τὰ μελετώμενά ποτε καιρὸν ἔμπροσθεν δι' αὐτοῦ ἀνυσιμώτατον, καὶ τοῖς θρυλο λουμένοις ἐκ πολλοῦ πέρας ὀξύτατον παρέσχεν. Λα- κόμενος γὰρ ἀδεία; εἰς τοσαῦτα μεταχειρίζεσθαι τῶν οὐκ ὀλίγους ἐνέπλησεν, ἀλλὰ καὶ τῶν ὅσοι τὴν γλῶσσαν ῥᾳδίαν εἶχον δημαγωγεῖν τὸν ὄχλον [ἐδύ- ναντο]. "Ην δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Κομνηνός ἱκανὸς ἐν γνώ σει τε καὶ πράξει, καὶ ἐν τῷ λέγειν ἐπιτηδειότατος, καὶ ἔμπειρος πραγμάτων παντοίων καὶ βασιλείαν καὶ λαὸν διοικήσει. Τι χρὴ λέγειν ; οἱ πάντες αὐτὸν έψηφίσαντο. Οὕτω καὶ ὁ πατριάρχης αὐτὸν ἐβεβαίω σε καὶ σύμψηφον ἐποιεῖτο, ἕως οὗ ὁ τοῦ βασιλέως παῖς φθάσῃ ἐν ἡλικίᾳ τῇ προσηκούσῃ. Καὶ ἦν ἐπὶ τῶν κοινῶν πραγμάτων πάσῃ ἐξουσίᾳ διεζωσμένος ὁ Παλαιολόγος ὁ Μιχαήλ· καὶ αὕτη ἡ αἰτία γίνεται ή πρὸς τὸν Μιχαὴλ τῆς εἰς βασιλείαν ἀναγωγῆς καὶ κατάστασις. Μετὰ δέ τινας ἡμέρας πάλιν ἑτέρας μηχανὰς ῥάπτουσιν οἱ σπουδάζοντες ἀναβιβάσαι αὐτὸν εἰς τὴν τῆς βασιλείας περιωπήν. Βουλήν και νὴν ἀνὰ μέσον αὐτῶν ποιήσαντες ἔλεγον ἔν τε πλα- τείαις καὶ ῥύμαις· « Οὐκ ἔστι πρέπον οὐδὲ δίκαιον τὸν τὰ κοινὰ διοικοῦντα πράγματα καὶ πρεσβείας ἐθνῶν πολλῶν ἀναδεχόμενον μὴ ἔχειν καί τι ἀξίωμα μέγα ἐγγὺς τῆς βασιλείας, ἵνα πρῶτον ἔσηται φήμη καὶ μεγαλοπρέπεια τῷ γένει τῶν Ῥωμαίων καὶ βεβαίωσις τῆς τῶν γινομένων καταστάσεως ἐν τοῖς ἔθνεσι. » Μετὰ τοιαύτῃ γὰρ αἰτ:ᾳ καὶ ὑποκεκρυμ- μένῃ ἐννοίᾳ καὶ τὸ δεσποτικὸν ἀξίωμα δέχεται γνώ μῃ τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ πατριάρχου καὶ τοῦ δυστυχούς κληρονόμου τῆς βασιλείας. β'. Ἐν ἐκείνοις δὲ τοῖς καιροῖς τὰ βασίλεια καὶ ὁ πατριάρχης ἐν Νικαίᾳ τῆς Βιθυνίας ὑπῆρχε διὰ τὸ κρατεῖσθαι τὴν τῶν πόλεων βασιλεύουσαν ὑπὸ τῶν Ἰταλῶν. Καιροῦ δὲ παρελθόντος πάνυ ὀλίγου GEORGII PIRANTZ.E C pulus omissis sacris foras se proripiunt, strepitu ac tumulta ingenti. feu honinum perf.liam, qua hore rendis sacramentis et dirissimis exsecrationibus, vix devincti, proterve illudunt! Pro, Christe rex, misericordiam et patientiam tuam! patriarcha so- lus relictus, nec admodum peritus administrandæ rei publicæ, curis ac sollicitudinibus vehementer æstuabat, cum reputaret pueri et rerum omnium periculum.Amicto et pertubato animo anxie circum- spiciebat, quis potissimum e principibus navem cum vectoribus in tanta fluctuum æstuatione sine aliqua offensione aut demersione moderari ac regere pos- set. In mentem occurrit is, de quo diximus, Michael D Comnenus, cujus ope saluti pueri prospiceret. Erat is nobilis et illustris famaque apud omnes inclytus. Accedebat, quod, sicut apud multos eum gratiosum fuisse docuimus, ita patriarcha minime abhorrebat ab ejus amore, sed cæteris eliam magis amice eum amplectebatur. Itaque illi soli claves fisci tradidit, ita ut, quæ opus erat ad rem sive bellicam sive ci- vilem adminisirandam pecunia, oninis petenda esset a Comneno. Quæ res ad consilia olim inita perfi- cienda occasionem ei opportunissimam dedit, et exitum iis, quæ pridem fama jaclarat, celerem im- posuit. Adeptus enim tantæ pecuniæ liberam pute- statem proceres omnes et milites nos paucos, eosque, qui linguam facilem habebant ad pertentandam plebem, cumulabat præmiis. Erat etiam ipse Co- mnenus strenuus in consiliis tum ineundis tum p'er- ficiendis, exercitatus in dicendo et rerum oinuium ad administrandam rem publicam regendamque multitudinem necessariarum peritia insignis. Quid multa? omne ferebat punctum. Qua re etiam factum est, ut patriarcha eum promoveret sibique deligeret muneris consortem, donec imperatoris Alius justam ætatem attigisset. Itaque Michael Palæologus rei pa- blicæ summam nactus est potestatem, eamque bɔ - bebat occasionem occupandi imperii. Nam diebus aliquot post rursus alias moliuntur machinas, qui ad fastigium imperii eum evebere nitebantur. Com- muni consilio in plateis vicisque dictitabant, nou decere nec æquitati consentaneum esse, qui omn‹ m administraret rem publicam multarumque gentium legationes exciperet, eum non dignitate insignem esse, quæ prope accederet ad imperium : id quod primum ad augendam gloriam amplitudinemque Romanorum facturum esset, deinde pactiones cum exteris gentibus initas confirmaturum. Ex tali igi- tur causa et simulato consilio despotæ honorem adipiscitur, consensu populi, patriarchæ et infelicis heredlis imperii. Niceæ in Bithynia erat, Cpoli ab Italis occupata. Tempore perexiguo interjecto tum isti malorum 2. Illo tempore imperii et patriarchæ sedes

ἐν τῇ θείᾳ καὶ ἱερᾷ τραπέζῃ φυγόντα τὸν Μουζάλωνα Α χρήματα, πάντας τοὺς ἐν γένει καὶ τῶν στρατιω κατέσφαξαν ἀπηνῶς. Καὶ οὕτως αἱ γυναῖκες καὶ ὁ λοιπές λαὸς τὸ πένθος εἴασαν καὶ ἔφυγον, καὶ πολὺς θρήνος καὶ θόρυβος ἐγένετο. Φεῦ τῶν χθὲς καὶ πρό- τρίτα τελεσθέντων φρικτῶν ὅρκων εἰς ἐκείνους καὶ παλαμναιοτάτων ἀρῶν, αἱ σήμερον ἀντ᾽ οὐδενὸς ελογίσθησαν ! Ω τῆς εὐσπλαγχνίας σου, Χριστὲ βα- σιλεῦ, καὶ τῆς μακροθυμίας σου ! 'Ο δὲ πατριάρχης μένος εναπολειφθεὶς καὶ οὐ τοσοῦτον ἔμπειρος ὢν περὶ τὴν τοιαύτην διοίκησιν εἰς λογισμούς και φρόν τίδας μεγάλας ἐνέπεσε, φανταζομενος τὸν κίνδυνον τοῦ παιδὸς καὶ τῶν ὅλων πραγμάτων. Θλιβόμενος και στενοχωρούμενος ὑπῆρχε καὶ κατὰ νοῦν ἐθορυ- Κεῖτο, τίς ἂν εἴη ἐκ τῆς συγκλήτου ὁ δυνάμενος τοσούτους καὶ τοιούτους κλύδωνας καὶ θαλάσ σας κυβερνῆσαι καὶ τὰς ναῦς καὶ τοὺς πλέοντας οὐ βλάψει η καταποντίσαι. Εφάνη αὐτῷ περὶ τοῦ εἰ ρημένου Κομνηνοῦ Μιχαὴλ ἵνα διὰ συνδρομῆς αὐτοῦ τῷ παιδὶ βοηθήσῃ. "Ην δὲ ὁ ἀνὴρ τοῖς πᾶσιν ἐπίσ δημος καὶ περίβλεπτος, καὶ ἡ φήμη αὐτοῦ τὰς τῶν ἁπάντων ἀκοὰς ἐνηχίζουσα. Φιλούμενος ὑπὸ πολλῶν, ὡς εἴρηται, ὁμοίως καὶ ὁ πατριάρχης τῶν ἐκεῖνον αγαπώντων οὐ μακρὰν διέκειτο, ἀλλὰ κρεῖττον καὶ πλέον τῶν ἄλλων καὶ αὐτὸς ἐφίλει τοῦτον. Καίτοι γε καὶ τὰς κλεῖς τῶν βασιλικῶν θησαυρῶν αὐτῷ μόνῳ ἐνεπίστευεν· καὶ ὁπότε χρημάτων τὰ στρατιωτικά ἐδέετο πράγματα καὶ ἡ τῶν κοινῶν χρεία, αὐτῷ ἀπῄτουν· ὅπερ εἰς τὰ μελετώμενά ποτε καιρὸν ἔμπροσθεν δι' αὐτοῦ ἀνυσιμώτατον, καὶ τοῖς θρυλο λουμένοις ἐκ πολλοῦ πέρας ὀξύτατον παρέσχεν. Λα- κόμενος γὰρ ἀδεία; εἰς τοσαῦτα μεταχειρίζεσθαι τῶν οὐκ ὀλίγους ἐνέπλησεν, ἀλλὰ καὶ τῶν ὅσοι τὴν γλῶσσαν ῥᾳδίαν εἶχον δημαγωγεῖν τὸν ὄχλον [ἐδύ- ναντο]. "Ην δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Κομνηνός ἱκανὸς ἐν γνώ σει τε καὶ πράξει, καὶ ἐν τῷ λέγειν ἐπιτηδειότατος, καὶ ἔμπειρος πραγμάτων παντοίων καὶ βασιλείαν καὶ λαὸν διοικήσει. Τι χρὴ λέγειν ; οἱ πάντες αὐτὸν έψηφίσαντο. Οὕτω καὶ ὁ πατριάρχης αὐτὸν ἐβεβαίω σε καὶ σύμψηφον ἐποιεῖτο, ἕως οὗ ὁ τοῦ βασιλέως παῖς φθάσῃ ἐν ἡλικίᾳ τῇ προσηκούσῃ. Καὶ ἦν ἐπὶ τῶν κοινῶν πραγμάτων πάσῃ ἐξουσίᾳ διεζωσμένος ὁ Παλαιολόγος ὁ Μιχαήλ· καὶ αὕτη ἡ αἰτία γίνεται ή πρὸς τὸν Μιχαὴλ τῆς εἰς βασιλείαν ἀναγωγῆς καὶ κατάστασις. Μετὰ δέ τινας ἡμέρας πάλιν ἑτέρας μηχανὰς ῥάπτουσιν οἱ σπουδάζοντες ἀναβιβάσαι αὐτὸν εἰς τὴν τῆς βασιλείας περιωπήν. Βουλήν και νὴν ἀνὰ μέσον αὐτῶν ποιήσαντες ἔλεγον ἔν τε πλα- τείαις καὶ ῥύμαις· « Οὐκ ἔστι πρέπον οὐδὲ δίκαιον τὸν τὰ κοινὰ διοικοῦντα πράγματα καὶ πρεσβείας ἐθνῶν πολλῶν ἀναδεχόμενον μὴ ἔχειν καί τι ἀξίωμα μέγα ἐγγὺς τῆς βασιλείας, ἵνα πρῶτον ἔσηται φήμη καὶ μεγαλοπρέπεια τῷ γένει τῶν Ῥωμαίων καὶ βεβαίωσις τῆς τῶν γινομένων καταστάσεως ἐν τοῖς ἔθνεσι. » Μετὰ τοιαύτῃ γὰρ αἰτ:ᾳ καὶ ὑποκεκρυμ- μένῃ ἐννοίᾳ καὶ τὸ δεσποτικὸν ἀξίωμα δέχεται γνώ μῃ τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ πατριάρχου καὶ τοῦ δυστυχούς κληρονόμου τῆς βασιλείας. β'. Ἐν ἐκείνοις δὲ τοῖς καιροῖς τὰ βασίλεια καὶ ὁ πατριάρχης ἐν Νικαίᾳ τῆς Βιθυνίας ὑπῆρχε διὰ τὸ κρατεῖσθαι τὴν τῶν πόλεων βασιλεύουσαν ὑπὸ τῶν Ἰταλῶν. Καιροῦ δὲ παρελθόντος πάνυ ὀλίγου GEORGII PIRANTZ.E C pulus omissis sacris foras se proripiunt, strepitu ac tumulta ingenti. feu honinum perf.liam, qua hore rendis sacramentis et dirissimis exsecrationibus, vix devincti, proterve illudunt! Pro, Christe rex, misericordiam et patientiam tuam! patriarcha so- lus relictus, nec admodum peritus administrandæ rei publicæ, curis ac sollicitudinibus vehementer æstuabat, cum reputaret pueri et rerum omnium periculum.Amicto et pertubato animo anxie circum- spiciebat, quis potissimum e principibus navem cum vectoribus in tanta fluctuum æstuatione sine aliqua offensione aut demersione moderari ac regere pos- set. In mentem occurrit is, de quo diximus, Michael D Comnenus, cujus ope saluti pueri prospiceret. Erat is nobilis et illustris famaque apud omnes inclytus. Accedebat, quod, sicut apud multos eum gratiosum fuisse docuimus, ita patriarcha minime abhorrebat ab ejus amore, sed cæteris eliam magis amice eum amplectebatur. Itaque illi soli claves fisci tradidit, ita ut, quæ opus erat ad rem sive bellicam sive ci- vilem adminisirandam pecunia, oninis petenda esset a Comneno. Quæ res ad consilia olim inita perfi- cienda occasionem ei opportunissimam dedit, et exitum iis, quæ pridem fama jaclarat, celerem im- posuit. Adeptus enim tantæ pecuniæ liberam pute- statem proceres omnes et milites nos paucos, eosque, qui linguam facilem habebant ad pertentandam plebem, cumulabat præmiis. Erat etiam ipse Co- mnenus strenuus in consiliis tum ineundis tum p'er- ficiendis, exercitatus in dicendo et rerum oinuium ad administrandam rem publicam regendamque multitudinem necessariarum peritia insignis. Quid multa? omne ferebat punctum. Qua re etiam factum est, ut patriarcha eum promoveret sibique deligeret muneris consortem, donec imperatoris Alius justam ætatem attigisset. Itaque Michael Palæologus rei pa- blicæ summam nactus est potestatem, eamque bɔ - bebat occasionem occupandi imperii. Nam diebus aliquot post rursus alias moliuntur machinas, qui ad fastigium imperii eum evebere nitebantur. Com- muni consilio in plateis vicisque dictitabant, nou decere nec æquitati consentaneum esse, qui omn‹ m administraret rem publicam multarumque gentium legationes exciperet, eum non dignitate insignem esse, quæ prope accederet ad imperium : id quod primum ad augendam gloriam amplitudinemque Romanorum facturum esset, deinde pactiones cum exteris gentibus initas confirmaturum. Ex tali igi- tur causa et simulato consilio despotæ honorem adipiscitur, consensu populi, patriarchæ et infelicis heredlis imperii. Niceæ in Bithynia erat, Cpoli ab Italis occupata. Tempore perexiguo interjecto tum isti malorum 2. Illo tempore imperii et patriarchæ sedes

ἐν τῇ θείᾳ καὶ ἱερᾷ τραπέζῃ φυγόντα τὸν Μουζάλωνα Α χρήματα, πάντας τοὺς ἐν γένει καὶ τῶν στρατιω κατέσφαξαν ἀπηνῶς. Καὶ οὕτως αἱ γυναῖκες καὶ ὁ λοιπές λαὸς τὸ πένθος εἴασαν καὶ ἔφυγον, καὶ πολὺς θρήνος καὶ θόρυβος ἐγένετο. Φεῦ τῶν χθὲς καὶ πρό- τρίτα τελεσθέντων φρικτῶν ὅρκων εἰς ἐκείνους καὶ παλαμναιοτάτων ἀρῶν, αἱ σήμερον ἀντ᾽ οὐδενὸς ελογίσθησαν ! Ω τῆς εὐσπλαγχνίας σου, Χριστὲ βα- σιλεῦ, καὶ τῆς μακροθυμίας σου ! 'Ο δὲ πατριάρχης μένος εναπολειφθεὶς καὶ οὐ τοσοῦτον ἔμπειρος ὢν περὶ τὴν τοιαύτην διοίκησιν εἰς λογισμούς και φρόν τίδας μεγάλας ἐνέπεσε, φανταζομενος τὸν κίνδυνον τοῦ παιδὸς καὶ τῶν ὅλων πραγμάτων. Θλιβόμενος και στενοχωρούμενος ὑπῆρχε καὶ κατὰ νοῦν ἐθορυ- Κεῖτο, τίς ἂν εἴη ἐκ τῆς συγκλήτου ὁ δυνάμενος τοσούτους καὶ τοιούτους κλύδωνας καὶ θαλάσ σας κυβερνῆσαι καὶ τὰς ναῦς καὶ τοὺς πλέοντας οὐ βλάψει η καταποντίσαι. Εφάνη αὐτῷ περὶ τοῦ εἰ ρημένου Κομνηνοῦ Μιχαὴλ ἵνα διὰ συνδρομῆς αὐτοῦ τῷ παιδὶ βοηθήσῃ. "Ην δὲ ὁ ἀνὴρ τοῖς πᾶσιν ἐπίσ δημος καὶ περίβλεπτος, καὶ ἡ φήμη αὐτοῦ τὰς τῶν ἁπάντων ἀκοὰς ἐνηχίζουσα. Φιλούμενος ὑπὸ πολλῶν, ὡς εἴρηται, ὁμοίως καὶ ὁ πατριάρχης τῶν ἐκεῖνον αγαπώντων οὐ μακρὰν διέκειτο, ἀλλὰ κρεῖττον καὶ πλέον τῶν ἄλλων καὶ αὐτὸς ἐφίλει τοῦτον. Καίτοι γε καὶ τὰς κλεῖς τῶν βασιλικῶν θησαυρῶν αὐτῷ μόνῳ ἐνεπίστευεν· καὶ ὁπότε χρημάτων τὰ στρατιωτικά ἐδέετο πράγματα καὶ ἡ τῶν κοινῶν χρεία, αὐτῷ ἀπῄτουν· ὅπερ εἰς τὰ μελετώμενά ποτε καιρὸν ἔμπροσθεν δι' αὐτοῦ ἀνυσιμώτατον, καὶ τοῖς θρυλο λουμένοις ἐκ πολλοῦ πέρας ὀξύτατον παρέσχεν. Λα- κόμενος γὰρ ἀδεία; εἰς τοσαῦτα μεταχειρίζεσθαι τῶν οὐκ ὀλίγους ἐνέπλησεν, ἀλλὰ καὶ τῶν ὅσοι τὴν γλῶσσαν ῥᾳδίαν εἶχον δημαγωγεῖν τὸν ὄχλον [ἐδύ- ναντο]. "Ην δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Κομνηνός ἱκανὸς ἐν γνώ σει τε καὶ πράξει, καὶ ἐν τῷ λέγειν ἐπιτηδειότατος, καὶ ἔμπειρος πραγμάτων παντοίων καὶ βασιλείαν καὶ λαὸν διοικήσει. Τι χρὴ λέγειν ; οἱ πάντες αὐτὸν έψηφίσαντο. Οὕτω καὶ ὁ πατριάρχης αὐτὸν ἐβεβαίω σε καὶ σύμψηφον ἐποιεῖτο, ἕως οὗ ὁ τοῦ βασιλέως παῖς φθάσῃ ἐν ἡλικίᾳ τῇ προσηκούσῃ. Καὶ ἦν ἐπὶ τῶν κοινῶν πραγμάτων πάσῃ ἐξουσίᾳ διεζωσμένος ὁ Παλαιολόγος ὁ Μιχαήλ· καὶ αὕτη ἡ αἰτία γίνεται ή πρὸς τὸν Μιχαὴλ τῆς εἰς βασιλείαν ἀναγωγῆς καὶ κατάστασις. Μετὰ δέ τινας ἡμέρας πάλιν ἑτέρας μηχανὰς ῥάπτουσιν οἱ σπουδάζοντες ἀναβιβάσαι αὐτὸν εἰς τὴν τῆς βασιλείας περιωπήν. Βουλήν και νὴν ἀνὰ μέσον αὐτῶν ποιήσαντες ἔλεγον ἔν τε πλα- τείαις καὶ ῥύμαις· « Οὐκ ἔστι πρέπον οὐδὲ δίκαιον τὸν τὰ κοινὰ διοικοῦντα πράγματα καὶ πρεσβείας ἐθνῶν πολλῶν ἀναδεχόμενον μὴ ἔχειν καί τι ἀξίωμα μέγα ἐγγὺς τῆς βασιλείας, ἵνα πρῶτον ἔσηται φήμη καὶ μεγαλοπρέπεια τῷ γένει τῶν Ῥωμαίων καὶ βεβαίωσις τῆς τῶν γινομένων καταστάσεως ἐν τοῖς ἔθνεσι. » Μετὰ τοιαύτῃ γὰρ αἰτ:ᾳ καὶ ὑποκεκρυμ- μένῃ ἐννοίᾳ καὶ τὸ δεσποτικὸν ἀξίωμα δέχεται γνώ μῃ τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ πατριάρχου καὶ τοῦ δυστυχούς κληρονόμου τῆς βασιλείας. β'. Ἐν ἐκείνοις δὲ τοῖς καιροῖς τὰ βασίλεια καὶ ὁ πατριάρχης ἐν Νικαίᾳ τῆς Βιθυνίας ὑπῆρχε διὰ τὸ κρατεῖσθαι τὴν τῶν πόλεων βασιλεύουσαν ὑπὸ τῶν Ἰταλῶν. Καιροῦ δὲ παρελθόντος πάνυ ὀλίγου GEORGII PIRANTZ.E C pulus omissis sacris foras se proripiunt, strepitu ac tumulta ingenti. feu honinum perf.liam, qua hore rendis sacramentis et dirissimis exsecrationibus, vix devincti, proterve illudunt! Pro, Christe rex, misericordiam et patientiam tuam! patriarcha so- lus relictus, nec admodum peritus administrandæ rei publicæ, curis ac sollicitudinibus vehementer æstuabat, cum reputaret pueri et rerum omnium periculum.Amicto et pertubato animo anxie circum- spiciebat, quis potissimum e principibus navem cum vectoribus in tanta fluctuum æstuatione sine aliqua offensione aut demersione moderari ac regere pos- set. In mentem occurrit is, de quo diximus, Michael D Comnenus, cujus ope saluti pueri prospiceret. Erat is nobilis et illustris famaque apud omnes inclytus. Accedebat, quod, sicut apud multos eum gratiosum fuisse docuimus, ita patriarcha minime abhorrebat ab ejus amore, sed cæteris eliam magis amice eum amplectebatur. Itaque illi soli claves fisci tradidit, ita ut, quæ opus erat ad rem sive bellicam sive ci- vilem adminisirandam pecunia, oninis petenda esset a Comneno. Quæ res ad consilia olim inita perfi- cienda occasionem ei opportunissimam dedit, et exitum iis, quæ pridem fama jaclarat, celerem im- posuit. Adeptus enim tantæ pecuniæ liberam pute- statem proceres omnes et milites nos paucos, eosque, qui linguam facilem habebant ad pertentandam plebem, cumulabat præmiis. Erat etiam ipse Co- mnenus strenuus in consiliis tum ineundis tum p'er- ficiendis, exercitatus in dicendo et rerum oinuium ad administrandam rem publicam regendamque multitudinem necessariarum peritia insignis. Quid multa? omne ferebat punctum. Qua re etiam factum est, ut patriarcha eum promoveret sibique deligeret muneris consortem, donec imperatoris Alius justam ætatem attigisset. Itaque Michael Palæologus rei pa- blicæ summam nactus est potestatem, eamque bɔ - bebat occasionem occupandi imperii. Nam diebus aliquot post rursus alias moliuntur machinas, qui ad fastigium imperii eum evebere nitebantur. Com- muni consilio in plateis vicisque dictitabant, nou decere nec æquitati consentaneum esse, qui omn‹ m administraret rem publicam multarumque gentium legationes exciperet, eum non dignitate insignem esse, quæ prope accederet ad imperium : id quod primum ad augendam gloriam amplitudinemque Romanorum facturum esset, deinde pactiones cum exteris gentibus initas confirmaturum. Ex tali igi- tur causa et simulato consilio despotæ honorem adipiscitur, consensu populi, patriarchæ et infelicis heredlis imperii. Niceæ in Bithynia erat, Cpoli ab Italis occupata. Tempore perexiguo interjecto tum isti malorum 2. Illo tempore imperii et patriarchæ sedes

ἐν τῇ θείᾳ καὶ ἱερᾷ τραπέζῃ φυγόντα τὸν Μουζάλωνα Α χρήματα, πάντας τοὺς ἐν γένει καὶ τῶν στρατιω κατέσφαξαν ἀπηνῶς. Καὶ οὕτως αἱ γυναῖκες καὶ ὁ λοιπές λαὸς τὸ πένθος εἴασαν καὶ ἔφυγον, καὶ πολὺς θρήνος καὶ θόρυβος ἐγένετο. Φεῦ τῶν χθὲς καὶ πρό- τρίτα τελεσθέντων φρικτῶν ὅρκων εἰς ἐκείνους καὶ παλαμναιοτάτων ἀρῶν, αἱ σήμερον ἀντ᾽ οὐδενὸς ελογίσθησαν ! Ω τῆς εὐσπλαγχνίας σου, Χριστὲ βα- σιλεῦ, καὶ τῆς μακροθυμίας σου ! 'Ο δὲ πατριάρχης μένος εναπολειφθεὶς καὶ οὐ τοσοῦτον ἔμπειρος ὢν περὶ τὴν τοιαύτην διοίκησιν εἰς λογισμούς και φρόν τίδας μεγάλας ἐνέπεσε, φανταζομενος τὸν κίνδυνον τοῦ παιδὸς καὶ τῶν ὅλων πραγμάτων. Θλιβόμενος και στενοχωρούμενος ὑπῆρχε καὶ κατὰ νοῦν ἐθορυ- Κεῖτο, τίς ἂν εἴη ἐκ τῆς συγκλήτου ὁ δυνάμενος τοσούτους καὶ τοιούτους κλύδωνας καὶ θαλάσ σας κυβερνῆσαι καὶ τὰς ναῦς καὶ τοὺς πλέοντας οὐ βλάψει η καταποντίσαι. Εφάνη αὐτῷ περὶ τοῦ εἰ ρημένου Κομνηνοῦ Μιχαὴλ ἵνα διὰ συνδρομῆς αὐτοῦ τῷ παιδὶ βοηθήσῃ. "Ην δὲ ὁ ἀνὴρ τοῖς πᾶσιν ἐπίσ δημος καὶ περίβλεπτος, καὶ ἡ φήμη αὐτοῦ τὰς τῶν ἁπάντων ἀκοὰς ἐνηχίζουσα. Φιλούμενος ὑπὸ πολλῶν, ὡς εἴρηται, ὁμοίως καὶ ὁ πατριάρχης τῶν ἐκεῖνον αγαπώντων οὐ μακρὰν διέκειτο, ἀλλὰ κρεῖττον καὶ πλέον τῶν ἄλλων καὶ αὐτὸς ἐφίλει τοῦτον. Καίτοι γε καὶ τὰς κλεῖς τῶν βασιλικῶν θησαυρῶν αὐτῷ μόνῳ ἐνεπίστευεν· καὶ ὁπότε χρημάτων τὰ στρατιωτικά ἐδέετο πράγματα καὶ ἡ τῶν κοινῶν χρεία, αὐτῷ ἀπῄτουν· ὅπερ εἰς τὰ μελετώμενά ποτε καιρὸν ἔμπροσθεν δι' αὐτοῦ ἀνυσιμώτατον, καὶ τοῖς θρυλο λουμένοις ἐκ πολλοῦ πέρας ὀξύτατον παρέσχεν. Λα- κόμενος γὰρ ἀδεία; εἰς τοσαῦτα μεταχειρίζεσθαι τῶν οὐκ ὀλίγους ἐνέπλησεν, ἀλλὰ καὶ τῶν ὅσοι τὴν γλῶσσαν ῥᾳδίαν εἶχον δημαγωγεῖν τὸν ὄχλον [ἐδύ- ναντο]. "Ην δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Κομνηνός ἱκανὸς ἐν γνώ σει τε καὶ πράξει, καὶ ἐν τῷ λέγειν ἐπιτηδειότατος, καὶ ἔμπειρος πραγμάτων παντοίων καὶ βασιλείαν καὶ λαὸν διοικήσει. Τι χρὴ λέγειν ; οἱ πάντες αὐτὸν έψηφίσαντο. Οὕτω καὶ ὁ πατριάρχης αὐτὸν ἐβεβαίω σε καὶ σύμψηφον ἐποιεῖτο, ἕως οὗ ὁ τοῦ βασιλέως παῖς φθάσῃ ἐν ἡλικίᾳ τῇ προσηκούσῃ. Καὶ ἦν ἐπὶ τῶν κοινῶν πραγμάτων πάσῃ ἐξουσίᾳ διεζωσμένος ὁ Παλαιολόγος ὁ Μιχαήλ· καὶ αὕτη ἡ αἰτία γίνεται ή πρὸς τὸν Μιχαὴλ τῆς εἰς βασιλείαν ἀναγωγῆς καὶ κατάστασις. Μετὰ δέ τινας ἡμέρας πάλιν ἑτέρας μηχανὰς ῥάπτουσιν οἱ σπουδάζοντες ἀναβιβάσαι αὐτὸν εἰς τὴν τῆς βασιλείας περιωπήν. Βουλήν και νὴν ἀνὰ μέσον αὐτῶν ποιήσαντες ἔλεγον ἔν τε πλα- τείαις καὶ ῥύμαις· « Οὐκ ἔστι πρέπον οὐδὲ δίκαιον τὸν τὰ κοινὰ διοικοῦντα πράγματα καὶ πρεσβείας ἐθνῶν πολλῶν ἀναδεχόμενον μὴ ἔχειν καί τι ἀξίωμα μέγα ἐγγὺς τῆς βασιλείας, ἵνα πρῶτον ἔσηται φήμη καὶ μεγαλοπρέπεια τῷ γένει τῶν Ῥωμαίων καὶ βεβαίωσις τῆς τῶν γινομένων καταστάσεως ἐν τοῖς ἔθνεσι. » Μετὰ τοιαύτῃ γὰρ αἰτ:ᾳ καὶ ὑποκεκρυμ- μένῃ ἐννοίᾳ καὶ τὸ δεσποτικὸν ἀξίωμα δέχεται γνώ μῃ τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ πατριάρχου καὶ τοῦ δυστυχούς κληρονόμου τῆς βασιλείας. β'. Ἐν ἐκείνοις δὲ τοῖς καιροῖς τὰ βασίλεια καὶ ὁ πατριάρχης ἐν Νικαίᾳ τῆς Βιθυνίας ὑπῆρχε διὰ τὸ κρατεῖσθαι τὴν τῶν πόλεων βασιλεύουσαν ὑπὸ τῶν Ἰταλῶν. Καιροῦ δὲ παρελθόντος πάνυ ὀλίγου GEORGII PIRANTZ.E C pulus omissis sacris foras se proripiunt, strepitu ac tumulta ingenti. feu honinum perf.liam, qua hore rendis sacramentis et dirissimis exsecrationibus, vix devincti, proterve illudunt! Pro, Christe rex, misericordiam et patientiam tuam! patriarcha so- lus relictus, nec admodum peritus administrandæ rei publicæ, curis ac sollicitudinibus vehementer æstuabat, cum reputaret pueri et rerum omnium periculum.Amicto et pertubato animo anxie circum- spiciebat, quis potissimum e principibus navem cum vectoribus in tanta fluctuum æstuatione sine aliqua offensione aut demersione moderari ac regere pos- set. In mentem occurrit is, de quo diximus, Michael D Comnenus, cujus ope saluti pueri prospiceret. Erat is nobilis et illustris famaque apud omnes inclytus. Accedebat, quod, sicut apud multos eum gratiosum fuisse docuimus, ita patriarcha minime abhorrebat ab ejus amore, sed cæteris eliam magis amice eum amplectebatur. Itaque illi soli claves fisci tradidit, ita ut, quæ opus erat ad rem sive bellicam sive ci- vilem adminisirandam pecunia, oninis petenda esset a Comneno. Quæ res ad consilia olim inita perfi- cienda occasionem ei opportunissimam dedit, et exitum iis, quæ pridem fama jaclarat, celerem im- posuit. Adeptus enim tantæ pecuniæ liberam pute- statem proceres omnes et milites nos paucos, eosque, qui linguam facilem habebant ad pertentandam plebem, cumulabat præmiis. Erat etiam ipse Co- mnenus strenuus in consiliis tum ineundis tum p'er- ficiendis, exercitatus in dicendo et rerum oinuium ad administrandam rem publicam regendamque multitudinem necessariarum peritia insignis. Quid multa? omne ferebat punctum. Qua re etiam factum est, ut patriarcha eum promoveret sibique deligeret muneris consortem, donec imperatoris Alius justam ætatem attigisset. Itaque Michael Palæologus rei pa- blicæ summam nactus est potestatem, eamque bɔ - bebat occasionem occupandi imperii. Nam diebus aliquot post rursus alias moliuntur machinas, qui ad fastigium imperii eum evebere nitebantur. Com- muni consilio in plateis vicisque dictitabant, nou decere nec æquitati consentaneum esse, qui omn‹ m administraret rem publicam multarumque gentium legationes exciperet, eum non dignitate insignem esse, quæ prope accederet ad imperium : id quod primum ad augendam gloriam amplitudinemque Romanorum facturum esset, deinde pactiones cum exteris gentibus initas confirmaturum. Ex tali igi- tur causa et simulato consilio despotæ honorem adipiscitur, consensu populi, patriarchæ et infelicis heredlis imperii. Niceæ in Bithynia erat, Cpoli ab Italis occupata. Tempore perexiguo interjecto tum isti malorum 2. Illo tempore imperii et patriarchæ sedes

ᾐχμαλώτισαν, ἐν οἷς εἷς ἦν τῶν αἰχμαλώτων ὁ τῆς Πελοποννήσου καὶ ᾿Αχαΐας πρίγκιψ. Καὶ εἰς ἄννησιν τῆς ἐλευθερίας αὐτοῦ ὁ πρίγκιψ εδωρήσατο χώρας τρεῖς τὰς ἰσχυροτέρας τῆς Πελοποννήσου τῷ βασιλεῖ Ῥωμαίων, τήν τε Μονεμβασίαν καὶ τὰ Λεύκτρα Μαΐνης, ἢ καὶ Ταιναρία πάλαι ἄκρα ἐκαλεῖτο παρ' Ελλησι, καὶ τὴν Λακωνικήν Σπάρτην. Καὶ οὕτως πάλιν οἱ Ρωμαῖοι ἐν τοῖς Πελοποννήσου χεῖρα ἐπέ- βαλον, καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν τριῶν καὶ ἅπασα ἡ νῆσος Ρωμαίοις ἐγεγόνει ὡς καὶ τὸ πρότερον ἦν, πλὴν ὀλίγων φρουρίων καὶ χωρῶν ὧν ἡ ἀριστοκράτεια τῶν Ἐνετῶν ἐγκρατὴς ἐγένετο. καὶ οἱ τὰ παντοῖα κακὰ συρράπτοντες, καί τινες τῶν Α κατὰ κράτος νικήσαντες αὐτὸν οἱ Ρωμαῖοι πολλούς ἐν δόξῃ καὶ γένους [καὶ] λαμπρότητι ὑπερέχοντες καθίσαντες αὐτὸν ἐπὶ ἀσπίδος βασιλέα αναγορεύου- σιν. ᾿Ακούσας δὲ ὁ πατριάρχης Αρσένιος τὴν τοιαύ- την παράνομον ἀναγόρευσιν ξίφος ὡς εἰπεῖν χαλε- πὸν ἐδέξατο κατὰ τῆς καρδίας, καὶ ἐν ἀφορισμῷ φρικώδει καθυπέβαλε τούς τε ἀναγορεύσαντας και τὸν ἀνηγορευμένον ὡς ἐπιόρκους καὶ παρανόμους καὶ ἐπιβάτας καὶ δυνάστας. Επειτα βουλευσάμενος ἐν τῇ διανοίᾳ καὶ μετά τινων τῆς συγκλήτου ἱερω- μένων τε καὶ λαϊκῶν, βέλτιον ἡγήσατο ἔρκος ἀσφα λέσασθαι φρικωδεστάτοις τὴν τοῦ παιδὸς ζωήν, μὴ χεῖρας ἐπιβάλῃ ἐπιβουλῆς μήτε παρευδοκίμησιν τῆς βασιλείας αὐτοῦ ἢ ὑστέρησίν τινα ἐνθυμηθῇ. Κα! οὕτως ἐγεγόνει, καὶ Μιχαὴλ τὸν Κομνηνὸν οἰκείαις χερσὶν ὁ πατριάρχης διαδήματι ἔστεψε τῷ βασιλικῷ, καὶ οὐ τὴν αὐτοκρατορίαν διηνεκώς χαρίζεται, ἀλλὰ διὰ τὰ συμβάντα τοῦ καιροῦ, καὶ τῶν πραγμάτων ἀναγκαζόντων, καὶ διοικητὴν αὐτὸν ποιεῖ μετὰ ἐξου σίας βασιλικῆς, μέχρις ὁ τῆς βασιλείας κληρονόμος δ Ο γνήσιος καὶ διάδοχος φθάσῃ ἐν τῷ προσήκοντι καιρῷ· τότε δὲ παραχωρῆσαι τῶν αὐτοκρατορικῶν θρόνων, καὶ τῶν ἑτέρων ἁπάντων βασιλικών συμβά λων. Καὶ ἀνὰ μέσον τούτων πάλιν αὖθις ὅρκοι φρι κωδέστατοι τῶν προτέρων ἐτελοῦντο. Β Αναζωσάμενος δὲ τὴν ὅλην βασιλείαν, καὶ πολέμου μεγάλου συμβεβηκότος ἀνὰ τῶν Ῥωμαίων καὶ τοῦ τῆς Αἰτωλίας καὶ Ἠπείρου κρατοῦντος Μι χαὴλ τοῦ δεσπότου, ἔχοντος καὶ συμμάχους τους δύο γαμβροὺς αὐτοῦ τὸν τῆς Σικελίας ῥῆγα Μαφρὲ καὶ ο τὸν τῆς Πελοποννήσου καὶ ᾿Αχαΐας, πρίγκιπα · καὶ Καὶ πάλιν ἑτέρα νίκη περιφανής και μεγάλη καὶ ἀξία μνήμης αἰωνίου ἐν τῷ κόσμῳ τοῖς καιροῖς ἐκεί ναις ἐγεγόνει. Τὸν γὰρ Καίσαρα ᾿Αλέξιον τὸν ἐπίκλην Στρατηγόπουλον, ὃς καὶ τὰ ῥηθέντα νικητήρια Ρο μαίοις ἐποίησε κατὰ τοῦ τῆς Αιτωλίας καὶ Ηπείρου δεσπόζοντος, στείλας πάλιν ὁ βασιλεὺς κατὰ τοῦ ἀποστάτου Μιχαήλ, δοὺς αὐτῷ τινας τῆς τῶν Βιθυνῶν μοίρας ὡσεὶ ὀκτασκοσίους ἱππότης καὶ ἑτέρους στρατιώτας ὀλίγους Θρᾷκας καὶ Μακεδόνας. ῾Ο δὲ Καίσαρ θέλων περᾶσαι νυκτός μετὰ τοῦ στρα- τοῦ ἐκ τοῦ μέρους τῆς πόλεως ὀλίγον ἐγγὺς, κατὰ συγκυρίαν συνήντησεν αὐτοῖ; γηραιός τις ἀνήρ· ὡς δὲ εἶδον αὐτὸν οἱ στρατιῶται, ἤγαγον αὐτὸν πρὸς τὸν Καίσαρα. Λέγει δὲ αὐτῷ ὁ Καίσαρ «Πόθεν ἔρχῃ καὶ ποῦ πορεύῃ ; ; Εἶπε δὲ ὁ γέρων· . Εκ τῆς πό λεως. » Λέγει αὐτῷ ὁ Καίσαρ « Οὐκ ἔστιν ἀληθῆ & λέγεις· νυκτὸς οὔσης πῶς ἐξῆλθες τῶν τειχῶν;» Ο δὲ γέρων δειλιάσας ἔφη· . "Εστιν ἐπὴ ὑποκεκρυμμέ CHRONICON MAJUS. - LIB. I. ་ ta'a victoria, multos eorum ceperunt, in quibus Peloponnesi et Achaia princeps redimendæ liber- tatis causa imperatori urbes tres munitissimas Peloponnesi tradidit, Monembasiam, Leuctra M.in, quod antiquitus Tænarum promontorium dicebatur a Gracis, et Spartam Laconicam. Qua ratione cum Romani in Peloponnesi possessionem rursus pedem posuissent, ex tribus illis profeca urbibus insulam recuperarunt universam præter castella et regiones aliquot, quæ in potestate Venetorum manserunt. omnium machinatores tum alii nonnulli homines auctoritate et generis splendore illustres Michae- lem in clypeum sublatum imperatorem consalu- tant. Qua comperta injuria, Arsenius patriarcha quasi gladium sibi in præcordia defigi sensit, at- que exsecrationi horribili subjecit et eum qui con- salutatus erat imperator, et a quibus erat consalu- latus, ut homines perjuros et injustus seditiosos- que. Deinde re apud se pensitata et deliberata cumi proceribus nonnullis tum clerici tum laici ordinis, satius arbitrabatur sacramentis gravissimis pueri tueri vitam, ne Michael illi insidiaretur neve impe - rii ei eripiendi aut differendi consilium caperet. D illis temporibus reportata est. Alexium enim Quo facto, Michaelem Comnenum patriarcha ipse diademate ornavit regio, nec tamen perpetuam illi tribuit eam dignitatem, sed, cogente temporum rerumque ratione, rei publicæ eum fecit adminis- tratorem potestate imperatoria, donec hæres et successor legitimus ætatem maturiorem attigisset: tum solio et omnibus insignibus imperatoriis se abdicaret. Atque hæc rursus sanctiore etiam, quam priora, jurejurando confirmantur. Rerum jam potitus Comnenus gravi bello decer- tavit cum Ætolorum et Epirotarum despota Mi- chaele, qui belli socios duos generos habuit, Man- fredum, Siculorum regen, et principem Pelopon- nesi et Achaiæ. Romani, ingenti de hostibus repor- PATROL. GR. CLVI. Alia insuper victoria magna et præclara et per tolum terrarum orbem perpetuo commemoranda Cæsarem, cognomento Strategopulum, qui etiam priorem triumphum Romanis pepererat ex Ætolis Epirotisque actum, iterum imperator contra Mi- chaelem rebellem mittit cum Bithynis equitibus circiter octingentis et aliis aliquot militibus e Thracia et Macedonia conductis. Is noctu cum copiis suis prope ad Byzantuim trajecturus, in se- nem quemdam forte incidit, quem interceptum milites adducunt. Interroganti Cæsari, unde veni- ret et quo tenderet, ille ex urbe se venire respon- dit. Cæsar, Falsa, inquit, narras: nex enim cum- sit, quo pacto e nænibus egredi polueris ? » Ter refactus senex, Occultus est, domine, inquit, coui- culus, præter me nemini, at mihi jam pridem co-

ᾐχμαλώτισαν, ἐν οἷς εἷς ἦν τῶν αἰχμαλώτων ὁ τῆς Πελοποννήσου καὶ ᾿Αχαΐας πρίγκιψ. Καὶ εἰς ἄννησιν τῆς ἐλευθερίας αὐτοῦ ὁ πρίγκιψ εδωρήσατο χώρας τρεῖς τὰς ἰσχυροτέρας τῆς Πελοποννήσου τῷ βασιλεῖ Ῥωμαίων, τήν τε Μονεμβασίαν καὶ τὰ Λεύκτρα Μαΐνης, ἢ καὶ Ταιναρία πάλαι ἄκρα ἐκαλεῖτο παρ' Ελλησι, καὶ τὴν Λακωνικήν Σπάρτην. Καὶ οὕτως πάλιν οἱ Ρωμαῖοι ἐν τοῖς Πελοποννήσου χεῖρα ἐπέ- βαλον, καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν τριῶν καὶ ἅπασα ἡ νῆσος Ρωμαίοις ἐγεγόνει ὡς καὶ τὸ πρότερον ἦν, πλὴν ὀλίγων φρουρίων καὶ χωρῶν ὧν ἡ ἀριστοκράτεια τῶν Ἐνετῶν ἐγκρατὴς ἐγένετο. καὶ οἱ τὰ παντοῖα κακὰ συρράπτοντες, καί τινες τῶν Α κατὰ κράτος νικήσαντες αὐτὸν οἱ Ρωμαῖοι πολλούς ἐν δόξῃ καὶ γένους [καὶ] λαμπρότητι ὑπερέχοντες καθίσαντες αὐτὸν ἐπὶ ἀσπίδος βασιλέα αναγορεύου- σιν. ᾿Ακούσας δὲ ὁ πατριάρχης Αρσένιος τὴν τοιαύ- την παράνομον ἀναγόρευσιν ξίφος ὡς εἰπεῖν χαλε- πὸν ἐδέξατο κατὰ τῆς καρδίας, καὶ ἐν ἀφορισμῷ φρικώδει καθυπέβαλε τούς τε ἀναγορεύσαντας και τὸν ἀνηγορευμένον ὡς ἐπιόρκους καὶ παρανόμους καὶ ἐπιβάτας καὶ δυνάστας. Επειτα βουλευσάμενος ἐν τῇ διανοίᾳ καὶ μετά τινων τῆς συγκλήτου ἱερω- μένων τε καὶ λαϊκῶν, βέλτιον ἡγήσατο ἔρκος ἀσφα λέσασθαι φρικωδεστάτοις τὴν τοῦ παιδὸς ζωήν, μὴ χεῖρας ἐπιβάλῃ ἐπιβουλῆς μήτε παρευδοκίμησιν τῆς βασιλείας αὐτοῦ ἢ ὑστέρησίν τινα ἐνθυμηθῇ. Κα! οὕτως ἐγεγόνει, καὶ Μιχαὴλ τὸν Κομνηνὸν οἰκείαις χερσὶν ὁ πατριάρχης διαδήματι ἔστεψε τῷ βασιλικῷ, καὶ οὐ τὴν αὐτοκρατορίαν διηνεκώς χαρίζεται, ἀλλὰ διὰ τὰ συμβάντα τοῦ καιροῦ, καὶ τῶν πραγμάτων ἀναγκαζόντων, καὶ διοικητὴν αὐτὸν ποιεῖ μετὰ ἐξου σίας βασιλικῆς, μέχρις ὁ τῆς βασιλείας κληρονόμος δ Ο γνήσιος καὶ διάδοχος φθάσῃ ἐν τῷ προσήκοντι καιρῷ· τότε δὲ παραχωρῆσαι τῶν αὐτοκρατορικῶν θρόνων, καὶ τῶν ἑτέρων ἁπάντων βασιλικών συμβά λων. Καὶ ἀνὰ μέσον τούτων πάλιν αὖθις ὅρκοι φρι κωδέστατοι τῶν προτέρων ἐτελοῦντο. Β Αναζωσάμενος δὲ τὴν ὅλην βασιλείαν, καὶ πολέμου μεγάλου συμβεβηκότος ἀνὰ τῶν Ῥωμαίων καὶ τοῦ τῆς Αἰτωλίας καὶ Ἠπείρου κρατοῦντος Μι χαὴλ τοῦ δεσπότου, ἔχοντος καὶ συμμάχους τους δύο γαμβροὺς αὐτοῦ τὸν τῆς Σικελίας ῥῆγα Μαφρὲ καὶ ο τὸν τῆς Πελοποννήσου καὶ ᾿Αχαΐας, πρίγκιπα · καὶ Καὶ πάλιν ἑτέρα νίκη περιφανής και μεγάλη καὶ ἀξία μνήμης αἰωνίου ἐν τῷ κόσμῳ τοῖς καιροῖς ἐκεί ναις ἐγεγόνει. Τὸν γὰρ Καίσαρα ᾿Αλέξιον τὸν ἐπίκλην Στρατηγόπουλον, ὃς καὶ τὰ ῥηθέντα νικητήρια Ρο μαίοις ἐποίησε κατὰ τοῦ τῆς Αιτωλίας καὶ Ηπείρου δεσπόζοντος, στείλας πάλιν ὁ βασιλεὺς κατὰ τοῦ ἀποστάτου Μιχαήλ, δοὺς αὐτῷ τινας τῆς τῶν Βιθυνῶν μοίρας ὡσεὶ ὀκτασκοσίους ἱππότης καὶ ἑτέρους στρατιώτας ὀλίγους Θρᾷκας καὶ Μακεδόνας. ῾Ο δὲ Καίσαρ θέλων περᾶσαι νυκτός μετὰ τοῦ στρα- τοῦ ἐκ τοῦ μέρους τῆς πόλεως ὀλίγον ἐγγὺς, κατὰ συγκυρίαν συνήντησεν αὐτοῖ; γηραιός τις ἀνήρ· ὡς δὲ εἶδον αὐτὸν οἱ στρατιῶται, ἤγαγον αὐτὸν πρὸς τὸν Καίσαρα. Λέγει δὲ αὐτῷ ὁ Καίσαρ «Πόθεν ἔρχῃ καὶ ποῦ πορεύῃ ; ; Εἶπε δὲ ὁ γέρων· . Εκ τῆς πό λεως. » Λέγει αὐτῷ ὁ Καίσαρ « Οὐκ ἔστιν ἀληθῆ & λέγεις· νυκτὸς οὔσης πῶς ἐξῆλθες τῶν τειχῶν;» Ο δὲ γέρων δειλιάσας ἔφη· . "Εστιν ἐπὴ ὑποκεκρυμμέ CHRONICON MAJUS. - LIB. I. ་ ta'a victoria, multos eorum ceperunt, in quibus Peloponnesi et Achaia princeps redimendæ liber- tatis causa imperatori urbes tres munitissimas Peloponnesi tradidit, Monembasiam, Leuctra M.in, quod antiquitus Tænarum promontorium dicebatur a Gracis, et Spartam Laconicam. Qua ratione cum Romani in Peloponnesi possessionem rursus pedem posuissent, ex tribus illis profeca urbibus insulam recuperarunt universam præter castella et regiones aliquot, quæ in potestate Venetorum manserunt. omnium machinatores tum alii nonnulli homines auctoritate et generis splendore illustres Michae- lem in clypeum sublatum imperatorem consalu- tant. Qua comperta injuria, Arsenius patriarcha quasi gladium sibi in præcordia defigi sensit, at- que exsecrationi horribili subjecit et eum qui con- salutatus erat imperator, et a quibus erat consalu- latus, ut homines perjuros et injustus seditiosos- que. Deinde re apud se pensitata et deliberata cumi proceribus nonnullis tum clerici tum laici ordinis, satius arbitrabatur sacramentis gravissimis pueri tueri vitam, ne Michael illi insidiaretur neve impe - rii ei eripiendi aut differendi consilium caperet. D illis temporibus reportata est. Alexium enim Quo facto, Michaelem Comnenum patriarcha ipse diademate ornavit regio, nec tamen perpetuam illi tribuit eam dignitatem, sed, cogente temporum rerumque ratione, rei publicæ eum fecit adminis- tratorem potestate imperatoria, donec hæres et successor legitimus ætatem maturiorem attigisset: tum solio et omnibus insignibus imperatoriis se abdicaret. Atque hæc rursus sanctiore etiam, quam priora, jurejurando confirmantur. Rerum jam potitus Comnenus gravi bello decer- tavit cum Ætolorum et Epirotarum despota Mi- chaele, qui belli socios duos generos habuit, Man- fredum, Siculorum regen, et principem Pelopon- nesi et Achaiæ. Romani, ingenti de hostibus repor- PATROL. GR. CLVI. Alia insuper victoria magna et præclara et per tolum terrarum orbem perpetuo commemoranda Cæsarem, cognomento Strategopulum, qui etiam priorem triumphum Romanis pepererat ex Ætolis Epirotisque actum, iterum imperator contra Mi- chaelem rebellem mittit cum Bithynis equitibus circiter octingentis et aliis aliquot militibus e Thracia et Macedonia conductis. Is noctu cum copiis suis prope ad Byzantuim trajecturus, in se- nem quemdam forte incidit, quem interceptum milites adducunt. Interroganti Cæsari, unde veni- ret et quo tenderet, ille ex urbe se venire respon- dit. Cæsar, Falsa, inquit, narras: nex enim cum- sit, quo pacto e nænibus egredi polueris ? » Ter refactus senex, Occultus est, domine, inquit, coui- culus, præter me nemini, at mihi jam pridem co-

ᾐχμαλώτισαν, ἐν οἷς εἷς ἦν τῶν αἰχμαλώτων ὁ τῆς Πελοποννήσου καὶ ᾿Αχαΐας πρίγκιψ. Καὶ εἰς ἄννησιν τῆς ἐλευθερίας αὐτοῦ ὁ πρίγκιψ εδωρήσατο χώρας τρεῖς τὰς ἰσχυροτέρας τῆς Πελοποννήσου τῷ βασιλεῖ Ῥωμαίων, τήν τε Μονεμβασίαν καὶ τὰ Λεύκτρα Μαΐνης, ἢ καὶ Ταιναρία πάλαι ἄκρα ἐκαλεῖτο παρ' Ελλησι, καὶ τὴν Λακωνικήν Σπάρτην. Καὶ οὕτως πάλιν οἱ Ρωμαῖοι ἐν τοῖς Πελοποννήσου χεῖρα ἐπέ- βαλον, καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν τριῶν καὶ ἅπασα ἡ νῆσος Ρωμαίοις ἐγεγόνει ὡς καὶ τὸ πρότερον ἦν, πλὴν ὀλίγων φρουρίων καὶ χωρῶν ὧν ἡ ἀριστοκράτεια τῶν Ἐνετῶν ἐγκρατὴς ἐγένετο. καὶ οἱ τὰ παντοῖα κακὰ συρράπτοντες, καί τινες τῶν Α κατὰ κράτος νικήσαντες αὐτὸν οἱ Ρωμαῖοι πολλούς ἐν δόξῃ καὶ γένους [καὶ] λαμπρότητι ὑπερέχοντες καθίσαντες αὐτὸν ἐπὶ ἀσπίδος βασιλέα αναγορεύου- σιν. ᾿Ακούσας δὲ ὁ πατριάρχης Αρσένιος τὴν τοιαύ- την παράνομον ἀναγόρευσιν ξίφος ὡς εἰπεῖν χαλε- πὸν ἐδέξατο κατὰ τῆς καρδίας, καὶ ἐν ἀφορισμῷ φρικώδει καθυπέβαλε τούς τε ἀναγορεύσαντας και τὸν ἀνηγορευμένον ὡς ἐπιόρκους καὶ παρανόμους καὶ ἐπιβάτας καὶ δυνάστας. Επειτα βουλευσάμενος ἐν τῇ διανοίᾳ καὶ μετά τινων τῆς συγκλήτου ἱερω- μένων τε καὶ λαϊκῶν, βέλτιον ἡγήσατο ἔρκος ἀσφα λέσασθαι φρικωδεστάτοις τὴν τοῦ παιδὸς ζωήν, μὴ χεῖρας ἐπιβάλῃ ἐπιβουλῆς μήτε παρευδοκίμησιν τῆς βασιλείας αὐτοῦ ἢ ὑστέρησίν τινα ἐνθυμηθῇ. Κα! οὕτως ἐγεγόνει, καὶ Μιχαὴλ τὸν Κομνηνὸν οἰκείαις χερσὶν ὁ πατριάρχης διαδήματι ἔστεψε τῷ βασιλικῷ, καὶ οὐ τὴν αὐτοκρατορίαν διηνεκώς χαρίζεται, ἀλλὰ διὰ τὰ συμβάντα τοῦ καιροῦ, καὶ τῶν πραγμάτων ἀναγκαζόντων, καὶ διοικητὴν αὐτὸν ποιεῖ μετὰ ἐξου σίας βασιλικῆς, μέχρις ὁ τῆς βασιλείας κληρονόμος δ Ο γνήσιος καὶ διάδοχος φθάσῃ ἐν τῷ προσήκοντι καιρῷ· τότε δὲ παραχωρῆσαι τῶν αὐτοκρατορικῶν θρόνων, καὶ τῶν ἑτέρων ἁπάντων βασιλικών συμβά λων. Καὶ ἀνὰ μέσον τούτων πάλιν αὖθις ὅρκοι φρι κωδέστατοι τῶν προτέρων ἐτελοῦντο. Β Αναζωσάμενος δὲ τὴν ὅλην βασιλείαν, καὶ πολέμου μεγάλου συμβεβηκότος ἀνὰ τῶν Ῥωμαίων καὶ τοῦ τῆς Αἰτωλίας καὶ Ἠπείρου κρατοῦντος Μι χαὴλ τοῦ δεσπότου, ἔχοντος καὶ συμμάχους τους δύο γαμβροὺς αὐτοῦ τὸν τῆς Σικελίας ῥῆγα Μαφρὲ καὶ ο τὸν τῆς Πελοποννήσου καὶ ᾿Αχαΐας, πρίγκιπα · καὶ Καὶ πάλιν ἑτέρα νίκη περιφανής και μεγάλη καὶ ἀξία μνήμης αἰωνίου ἐν τῷ κόσμῳ τοῖς καιροῖς ἐκεί ναις ἐγεγόνει. Τὸν γὰρ Καίσαρα ᾿Αλέξιον τὸν ἐπίκλην Στρατηγόπουλον, ὃς καὶ τὰ ῥηθέντα νικητήρια Ρο μαίοις ἐποίησε κατὰ τοῦ τῆς Αιτωλίας καὶ Ηπείρου δεσπόζοντος, στείλας πάλιν ὁ βασιλεὺς κατὰ τοῦ ἀποστάτου Μιχαήλ, δοὺς αὐτῷ τινας τῆς τῶν Βιθυνῶν μοίρας ὡσεὶ ὀκτασκοσίους ἱππότης καὶ ἑτέρους στρατιώτας ὀλίγους Θρᾷκας καὶ Μακεδόνας. ῾Ο δὲ Καίσαρ θέλων περᾶσαι νυκτός μετὰ τοῦ στρα- τοῦ ἐκ τοῦ μέρους τῆς πόλεως ὀλίγον ἐγγὺς, κατὰ συγκυρίαν συνήντησεν αὐτοῖ; γηραιός τις ἀνήρ· ὡς δὲ εἶδον αὐτὸν οἱ στρατιῶται, ἤγαγον αὐτὸν πρὸς τὸν Καίσαρα. Λέγει δὲ αὐτῷ ὁ Καίσαρ «Πόθεν ἔρχῃ καὶ ποῦ πορεύῃ ; ; Εἶπε δὲ ὁ γέρων· . Εκ τῆς πό λεως. » Λέγει αὐτῷ ὁ Καίσαρ « Οὐκ ἔστιν ἀληθῆ & λέγεις· νυκτὸς οὔσης πῶς ἐξῆλθες τῶν τειχῶν;» Ο δὲ γέρων δειλιάσας ἔφη· . "Εστιν ἐπὴ ὑποκεκρυμμέ CHRONICON MAJUS. - LIB. I. ་ ta'a victoria, multos eorum ceperunt, in quibus Peloponnesi et Achaia princeps redimendæ liber- tatis causa imperatori urbes tres munitissimas Peloponnesi tradidit, Monembasiam, Leuctra M.in, quod antiquitus Tænarum promontorium dicebatur a Gracis, et Spartam Laconicam. Qua ratione cum Romani in Peloponnesi possessionem rursus pedem posuissent, ex tribus illis profeca urbibus insulam recuperarunt universam præter castella et regiones aliquot, quæ in potestate Venetorum manserunt. omnium machinatores tum alii nonnulli homines auctoritate et generis splendore illustres Michae- lem in clypeum sublatum imperatorem consalu- tant. Qua comperta injuria, Arsenius patriarcha quasi gladium sibi in præcordia defigi sensit, at- que exsecrationi horribili subjecit et eum qui con- salutatus erat imperator, et a quibus erat consalu- latus, ut homines perjuros et injustus seditiosos- que. Deinde re apud se pensitata et deliberata cumi proceribus nonnullis tum clerici tum laici ordinis, satius arbitrabatur sacramentis gravissimis pueri tueri vitam, ne Michael illi insidiaretur neve impe - rii ei eripiendi aut differendi consilium caperet. D illis temporibus reportata est. Alexium enim Quo facto, Michaelem Comnenum patriarcha ipse diademate ornavit regio, nec tamen perpetuam illi tribuit eam dignitatem, sed, cogente temporum rerumque ratione, rei publicæ eum fecit adminis- tratorem potestate imperatoria, donec hæres et successor legitimus ætatem maturiorem attigisset: tum solio et omnibus insignibus imperatoriis se abdicaret. Atque hæc rursus sanctiore etiam, quam priora, jurejurando confirmantur. Rerum jam potitus Comnenus gravi bello decer- tavit cum Ætolorum et Epirotarum despota Mi- chaele, qui belli socios duos generos habuit, Man- fredum, Siculorum regen, et principem Pelopon- nesi et Achaiæ. Romani, ingenti de hostibus repor- PATROL. GR. CLVI. Alia insuper victoria magna et præclara et per tolum terrarum orbem perpetuo commemoranda Cæsarem, cognomento Strategopulum, qui etiam priorem triumphum Romanis pepererat ex Ætolis Epirotisque actum, iterum imperator contra Mi- chaelem rebellem mittit cum Bithynis equitibus circiter octingentis et aliis aliquot militibus e Thracia et Macedonia conductis. Is noctu cum copiis suis prope ad Byzantuim trajecturus, in se- nem quemdam forte incidit, quem interceptum milites adducunt. Interroganti Cæsari, unde veni- ret et quo tenderet, ille ex urbe se venire respon- dit. Cæsar, Falsa, inquit, narras: nex enim cum- sit, quo pacto e nænibus egredi polueris ? » Ter refactus senex, Occultus est, domine, inquit, coui- culus, præter me nemini, at mihi jam pridem co-

Καίσαρ εἰς αὔξησιν τῆς ἀρχῆς Ῥωμαίων, ἵνα εἰς πᾶσαν τὴν ἀρχὴν Ῥωμαίων ὅ τε πατριάρχης, άρ- χιεπίσκοποι, ἐπίσκοπο: καὶ πᾶσα ἡ Ἐκκλησία μετά τὴν τοῦ αὐτοκράτορος φήμην εὐφημήσωσι καὶ μνη- μονεύσωσι τὸν Καίσαρα ὁμοῦ τοῖς βασιλεῦσιν ἐν ταῖς θείαις καὶ ἱεραῖς λειτουργίαις καὶ ἐν πάσῃ ἑτέρα ἱεροτελετῇ καὶ ἀκολουθίᾳ τῶν ἁγίων ἐκκλη σιών μεγαλοφώνως· ὁμοίως καὶ τὰ παράσημα τοῦ Καίσαρος φορεῖν καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἐν παντὶ τόπῳ καὶ ὥρᾳ ἐφ' ὅλης τῆς ζωῆς αὐτοῦ καὶ ἐν παντὶ καλ- ρῷ καὶ θριάμβους μεγάλους ποιήσαντες αὐτῷ, ὡς ἔθος ἦν ποιεῖν τοῖς νικηταῖς ἐν ταῖς τοιαύταις νίκαις. Εἶτα ἐξογκωθεὶς ταῖς τῆς τύχης νίκαις ὁ βασιλεὺς, γνωρίσας καὶ τῆς συγκλήτου τινὰς καὶ τοῦ δήμου νη, κύριέ μου, τῇ γῇ, ἣν οὐδεὶς οἶδεν εἰ μὴ ἐγώ, ἣν Α κην τὴν θαυμαστὴν καὶ ἔργα μεγάλα & ἐποίησεν δ καὶ ἔκπαλαι γινώσκω· καὶ δι' αὐτῆς ἐξέρχομαι καὶ εἰσέρχομαι, ὅταν βούλωμαι, ἀνεμποδίστως. » Ως δὲ ἤκουσεν ὁ Καίσαρ περὶ τοῦ τοιούτου πράγματος, χαρίεις ἐγένετο. Καὶ λέγει τῷ γέροντι πολλῶν δω ρεῶν ἐπαγγελίας, ἵνα δείξῃ αὐτῷ τὸν τόπον, ὅπως καὶ ὁ Καίσαρ εἰσέλθῃ ἔνδον τῆς πόλεως μετὰ τοῦ στρατεύματος. Ο καὶ ἐποίησε. Καὶ προστάξας πῦρ βαλεῖν ἐν τοῖς οἴκοις, εὐθὺς ἐνέπρησε τὴν πόλιν κατά τόπους οὐκ ὀλίγους τὸ στράτευμα· ἦν γὰρ καὶ πνεῦμα ἀνέμου βορέως πολύ πνέον κατὰ τῆς πόλ λεως. Καὶ ἀνῆψεν ἡ φλόξ, καὶ ἀλαλάζοντες οἱ στρατ τιῶται, « νίκη Ρωμαίοις », ἔκραξον. Οἱ δὲ Ιτα- λοὶ τὸν θόρυβον ἀκούσαντες άφνω, μέγας ἐνέπεσε θόρυβος ἐπ' αὐτοὺς ἔκ τε τοῦ πυρὸς καὶ τῶν πολε μίων, καὶ γυμνοὶ ἐκ τῶν κοιτώνων ἐξήρχοντο, καὶ Β πολλούς διαφυλάττοντας πρὸς αὐτὸν εύνοιαν καὶ φόνος πολὺς κατ' αὐτῶν ἐγένετο καὶ ἀπώλεια, καὶ ἡ νίκη τοῖς Ῥωμαίοις περιφανής. Καὶ οὕτως ἡ βασι- λεύουσα παντοκρατορικῇ βοηθείᾳ καὶ διὰ στρατιωτι κῆς ἐμπειρίας τοῦ Καίσαρος Ρωμαίοις ἐγένετο καὶ ἐκ τῶν Ἰταλικῶν χειρῶν ἠλευθέρωτο. "Ην δὲ ἡ με γαλόπολις κρατουμένη ὑπ' αὐτῶν ἔτη νθ', μῆνας γ' καὶ ἡμέρας δ. } ἀγάπην καὶ πίστιν, καὶ ἐπαρθεὶς τὴν διάνοιαν, μὴ φοβούμενος τοὺς φρικώδεις καὶ φοβερούς ὅρκους οὓς κατενώπιον τοῦ τοῦ Χριστοῦ βήματος ἐποίησεν, ἀλλ' ἐξαποστείλας ἐλεεινῶς ἐστέρησε τῶν ὀφθαλμῶν τὸν διάδοχον καὶ κληρονόμον τῆς βασιλείας Ιωάννην τὸν Λάσκαριν δεκαετή ὄντα, καὶ οὕτω ἀνύποπτον φόβου παντὸς τὴν βασιλείαν ἑαυτῷ κατεστήσατο. ὡς δὲ ήκουσεν ὁ πατριάρχης τὴν τοῦ ταλαιπώρου κληρο νόμου τῆς βασιλείας τύφλωσιν, χερσὶ μὲν ἔτυπτε τὰ ατέρνα, ξίφει δὲ ὡς εἰπεῖν ἐτέτρωτο τὴν καρδίαν. Γῇ καὶ ἡλίῳ τὴν ἀδικίαν ἐβόα καὶ τὰ στοιχεῖα πρὸ; ἐπ- κουρίαν ἐπικαλεῖτο, κλαίων καὶ στενάζων καὶ τὸν πώγωνα χερσὶν ἐκριζῶν. Καὶ μετὰ λίθων αγρίων Αγγελθεῖσα δὲ ἐν Νικαίᾳ ἡ τοιαύτη μεγάλη νίκη τῷ βασιλεῖ, ἐθαύμασε καὶ οὐκ ἐπίστευε πῶς μετ' ὀλίγου πάνυ στρατοῦ ἐγένετο ἐγκρατὴς ὁ Καίσαρ τῆς τοιαύτης και τηλικαύτης πόλεως. Καὶ ἐκ δευτέ του ἕτερος ἐλθὼν δρομαῖος τὰς ἀγγελίας κομίζων τῷ βασιλεῖ καὶ ἐκ τῶν χειρῶν τοῦ Καίσαρος γράμ- ματα, ὡς εἶδεν, ἐπίστευσε καὶ τῷ Θεῷ χαριστήρια σε τὸ στῆθος καὶ τὰ γόνατα ὀδυρόμενος έτυπτε, καὶ τὴν ἀπέδωκε, καὶ προστάξας ὁ βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρ- κεφαλὴν ἐπὶ τοῦ στήθους ἔῤῥιπτε κράζων γοερώς. χης μετὰ γνώμης τῆς συγκλήτου πάσης διὰ τὴν νέο • Ο φρίξον ήλιε, ὦ στέναξον γῆ, καὶ κλονουμένη • GEORGII PHRANTZE C gnitus, per quem, quoties libet, libere egredior in grediorque. His auditis Cæsar gavisus seuem magnis præmiorum conditionibus cohortatur, ut sibi in arbem cum exercitu intraturo eum locum demon- stret. Voti compos factus, ignem ædibus injici jubet, atque illico locis baud paucis orbem milites incendunt. Aquilo qui forte flabat vehemens susci- tabat flammam, militesque exsultantes victoriam conclamabant. Latini, repentino tumultu exciti, hostium et incendii conspectu vehementer con- sternantur; pleriqua nudi e cubilibus prosiliunt et ingenti cæde trucidantur: Romanis præclara D constat victoria. Tali modo Cpolis auxilio Dei omnipotentis et Cæsaris peritia rei militaris Roma- nis restituta est et ab Italorum manibus vindicata, in quorum potestate fuerat annos novem et quin- quaginta, menses tres et dies quatuor. Nuntiata Nicæam magna bæc victoria fide carere videbatur imperatori, miranti, quo pacto cum per- exigua manu Cæsar tali ac tanta urbe potitus esset. Postquam deinde alius advenit nuntius idque cum litteris ab ipso Cæsare conscriptis, tum demum his lectis dubitationem a se amovit, Deoque gratias egit, atque, consentientibus patriarcha et omni se- nata, propter victoriam illam admirabilem et præ- clara facinora, quibus Cæsar auxisset Romanum imperium, ejus nomen toto regno a patriarcha, archiepiscopis, episcopis et universa concione in divinis sacrisque liturgis et omnibus aliis saucla- rum ecelesiarum actionibus post Imperatorem una cum principibus clara voce commemorari ac lau- dari jussit. Præterea constituit, ut insignia Cæsaris gestarentur quotidie, quavis hora et loco, donec ejus vita suppeteret, eidemque triumphi eximii agerentur, quales victoribus in ejusmodi victoriis agi solebant. Deinde his fortunæ blanditiis inflatus imperator, præsertim cum optimatium quorum- dam et plurimorum civium erga se propensionem, fidem et charitatem perspexisset, animos ac spiritus capiebat, nec quidquam veritus dira et horribilia sacramenta, quibus corain Christi tribunali se ob- strinxerat, hæredem imperii Joannem Lascarim, novem tum aunos natum, ablegavit et miserabili- ter oculis privavit, ac sic omnis expers nietus sibi- met vindicavit imperium. Patriarcha ubi compe- rit infelicis pueri excæcationem, manibus pectus plangere et gladio, ut ita dicam, perfodi, terræ ac cœlo scelestum facinus queri et elementa ipsa ad ulciscendum invocare, gemitus et lacrymas fundere, barbam evellere et saxo aspero pectus ac genna contundere, caput demittere et lugubriter excla- mare : ‹0 sol, horresce, o tellus, ingemisce et con-

Καίσαρ εἰς αὔξησιν τῆς ἀρχῆς Ῥωμαίων, ἵνα εἰς πᾶσαν τὴν ἀρχὴν Ῥωμαίων ὅ τε πατριάρχης, άρ- χιεπίσκοποι, ἐπίσκοπο: καὶ πᾶσα ἡ Ἐκκλησία μετά τὴν τοῦ αὐτοκράτορος φήμην εὐφημήσωσι καὶ μνη- μονεύσωσι τὸν Καίσαρα ὁμοῦ τοῖς βασιλεῦσιν ἐν ταῖς θείαις καὶ ἱεραῖς λειτουργίαις καὶ ἐν πάσῃ ἑτέρα ἱεροτελετῇ καὶ ἀκολουθίᾳ τῶν ἁγίων ἐκκλη σιών μεγαλοφώνως· ὁμοίως καὶ τὰ παράσημα τοῦ Καίσαρος φορεῖν καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἐν παντὶ τόπῳ καὶ ὥρᾳ ἐφ' ὅλης τῆς ζωῆς αὐτοῦ καὶ ἐν παντὶ καλ- ρῷ καὶ θριάμβους μεγάλους ποιήσαντες αὐτῷ, ὡς ἔθος ἦν ποιεῖν τοῖς νικηταῖς ἐν ταῖς τοιαύταις νίκαις. Εἶτα ἐξογκωθεὶς ταῖς τῆς τύχης νίκαις ὁ βασιλεὺς, γνωρίσας καὶ τῆς συγκλήτου τινὰς καὶ τοῦ δήμου νη, κύριέ μου, τῇ γῇ, ἣν οὐδεὶς οἶδεν εἰ μὴ ἐγώ, ἣν Α κην τὴν θαυμαστὴν καὶ ἔργα μεγάλα & ἐποίησεν δ καὶ ἔκπαλαι γινώσκω· καὶ δι' αὐτῆς ἐξέρχομαι καὶ εἰσέρχομαι, ὅταν βούλωμαι, ἀνεμποδίστως. » Ως δὲ ἤκουσεν ὁ Καίσαρ περὶ τοῦ τοιούτου πράγματος, χαρίεις ἐγένετο. Καὶ λέγει τῷ γέροντι πολλῶν δω ρεῶν ἐπαγγελίας, ἵνα δείξῃ αὐτῷ τὸν τόπον, ὅπως καὶ ὁ Καίσαρ εἰσέλθῃ ἔνδον τῆς πόλεως μετὰ τοῦ στρατεύματος. Ο καὶ ἐποίησε. Καὶ προστάξας πῦρ βαλεῖν ἐν τοῖς οἴκοις, εὐθὺς ἐνέπρησε τὴν πόλιν κατά τόπους οὐκ ὀλίγους τὸ στράτευμα· ἦν γὰρ καὶ πνεῦμα ἀνέμου βορέως πολύ πνέον κατὰ τῆς πόλ λεως. Καὶ ἀνῆψεν ἡ φλόξ, καὶ ἀλαλάζοντες οἱ στρατ τιῶται, « νίκη Ρωμαίοις », ἔκραξον. Οἱ δὲ Ιτα- λοὶ τὸν θόρυβον ἀκούσαντες άφνω, μέγας ἐνέπεσε θόρυβος ἐπ' αὐτοὺς ἔκ τε τοῦ πυρὸς καὶ τῶν πολε μίων, καὶ γυμνοὶ ἐκ τῶν κοιτώνων ἐξήρχοντο, καὶ Β πολλούς διαφυλάττοντας πρὸς αὐτὸν εύνοιαν καὶ φόνος πολὺς κατ' αὐτῶν ἐγένετο καὶ ἀπώλεια, καὶ ἡ νίκη τοῖς Ῥωμαίοις περιφανής. Καὶ οὕτως ἡ βασι- λεύουσα παντοκρατορικῇ βοηθείᾳ καὶ διὰ στρατιωτι κῆς ἐμπειρίας τοῦ Καίσαρος Ρωμαίοις ἐγένετο καὶ ἐκ τῶν Ἰταλικῶν χειρῶν ἠλευθέρωτο. "Ην δὲ ἡ με γαλόπολις κρατουμένη ὑπ' αὐτῶν ἔτη νθ', μῆνας γ' καὶ ἡμέρας δ. } ἀγάπην καὶ πίστιν, καὶ ἐπαρθεὶς τὴν διάνοιαν, μὴ φοβούμενος τοὺς φρικώδεις καὶ φοβερούς ὅρκους οὓς κατενώπιον τοῦ τοῦ Χριστοῦ βήματος ἐποίησεν, ἀλλ' ἐξαποστείλας ἐλεεινῶς ἐστέρησε τῶν ὀφθαλμῶν τὸν διάδοχον καὶ κληρονόμον τῆς βασιλείας Ιωάννην τὸν Λάσκαριν δεκαετή ὄντα, καὶ οὕτω ἀνύποπτον φόβου παντὸς τὴν βασιλείαν ἑαυτῷ κατεστήσατο. ὡς δὲ ήκουσεν ὁ πατριάρχης τὴν τοῦ ταλαιπώρου κληρο νόμου τῆς βασιλείας τύφλωσιν, χερσὶ μὲν ἔτυπτε τὰ ατέρνα, ξίφει δὲ ὡς εἰπεῖν ἐτέτρωτο τὴν καρδίαν. Γῇ καὶ ἡλίῳ τὴν ἀδικίαν ἐβόα καὶ τὰ στοιχεῖα πρὸ; ἐπ- κουρίαν ἐπικαλεῖτο, κλαίων καὶ στενάζων καὶ τὸν πώγωνα χερσὶν ἐκριζῶν. Καὶ μετὰ λίθων αγρίων Αγγελθεῖσα δὲ ἐν Νικαίᾳ ἡ τοιαύτη μεγάλη νίκη τῷ βασιλεῖ, ἐθαύμασε καὶ οὐκ ἐπίστευε πῶς μετ' ὀλίγου πάνυ στρατοῦ ἐγένετο ἐγκρατὴς ὁ Καίσαρ τῆς τοιαύτης και τηλικαύτης πόλεως. Καὶ ἐκ δευτέ του ἕτερος ἐλθὼν δρομαῖος τὰς ἀγγελίας κομίζων τῷ βασιλεῖ καὶ ἐκ τῶν χειρῶν τοῦ Καίσαρος γράμ- ματα, ὡς εἶδεν, ἐπίστευσε καὶ τῷ Θεῷ χαριστήρια σε τὸ στῆθος καὶ τὰ γόνατα ὀδυρόμενος έτυπτε, καὶ τὴν ἀπέδωκε, καὶ προστάξας ὁ βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρ- κεφαλὴν ἐπὶ τοῦ στήθους ἔῤῥιπτε κράζων γοερώς. χης μετὰ γνώμης τῆς συγκλήτου πάσης διὰ τὴν νέο • Ο φρίξον ήλιε, ὦ στέναξον γῆ, καὶ κλονουμένη • GEORGII PHRANTZE C gnitus, per quem, quoties libet, libere egredior in grediorque. His auditis Cæsar gavisus seuem magnis præmiorum conditionibus cohortatur, ut sibi in arbem cum exercitu intraturo eum locum demon- stret. Voti compos factus, ignem ædibus injici jubet, atque illico locis baud paucis orbem milites incendunt. Aquilo qui forte flabat vehemens susci- tabat flammam, militesque exsultantes victoriam conclamabant. Latini, repentino tumultu exciti, hostium et incendii conspectu vehementer con- sternantur; pleriqua nudi e cubilibus prosiliunt et ingenti cæde trucidantur: Romanis præclara D constat victoria. Tali modo Cpolis auxilio Dei omnipotentis et Cæsaris peritia rei militaris Roma- nis restituta est et ab Italorum manibus vindicata, in quorum potestate fuerat annos novem et quin- quaginta, menses tres et dies quatuor. Nuntiata Nicæam magna bæc victoria fide carere videbatur imperatori, miranti, quo pacto cum per- exigua manu Cæsar tali ac tanta urbe potitus esset. Postquam deinde alius advenit nuntius idque cum litteris ab ipso Cæsare conscriptis, tum demum his lectis dubitationem a se amovit, Deoque gratias egit, atque, consentientibus patriarcha et omni se- nata, propter victoriam illam admirabilem et præ- clara facinora, quibus Cæsar auxisset Romanum imperium, ejus nomen toto regno a patriarcha, archiepiscopis, episcopis et universa concione in divinis sacrisque liturgis et omnibus aliis saucla- rum ecelesiarum actionibus post Imperatorem una cum principibus clara voce commemorari ac lau- dari jussit. Præterea constituit, ut insignia Cæsaris gestarentur quotidie, quavis hora et loco, donec ejus vita suppeteret, eidemque triumphi eximii agerentur, quales victoribus in ejusmodi victoriis agi solebant. Deinde his fortunæ blanditiis inflatus imperator, præsertim cum optimatium quorum- dam et plurimorum civium erga se propensionem, fidem et charitatem perspexisset, animos ac spiritus capiebat, nec quidquam veritus dira et horribilia sacramenta, quibus corain Christi tribunali se ob- strinxerat, hæredem imperii Joannem Lascarim, novem tum aunos natum, ablegavit et miserabili- ter oculis privavit, ac sic omnis expers nietus sibi- met vindicavit imperium. Patriarcha ubi compe- rit infelicis pueri excæcationem, manibus pectus plangere et gladio, ut ita dicam, perfodi, terræ ac cœlo scelestum facinus queri et elementa ipsa ad ulciscendum invocare, gemitus et lacrymas fundere, barbam evellere et saxo aspero pectus ac genna contundere, caput demittere et lugubriter excla- mare : ‹0 sol, horresce, o tellus, ingemisce et con-

Καίσαρ εἰς αὔξησιν τῆς ἀρχῆς Ῥωμαίων, ἵνα εἰς πᾶσαν τὴν ἀρχὴν Ῥωμαίων ὅ τε πατριάρχης, άρ- χιεπίσκοποι, ἐπίσκοπο: καὶ πᾶσα ἡ Ἐκκλησία μετά τὴν τοῦ αὐτοκράτορος φήμην εὐφημήσωσι καὶ μνη- μονεύσωσι τὸν Καίσαρα ὁμοῦ τοῖς βασιλεῦσιν ἐν ταῖς θείαις καὶ ἱεραῖς λειτουργίαις καὶ ἐν πάσῃ ἑτέρα ἱεροτελετῇ καὶ ἀκολουθίᾳ τῶν ἁγίων ἐκκλη σιών μεγαλοφώνως· ὁμοίως καὶ τὰ παράσημα τοῦ Καίσαρος φορεῖν καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἐν παντὶ τόπῳ καὶ ὥρᾳ ἐφ' ὅλης τῆς ζωῆς αὐτοῦ καὶ ἐν παντὶ καλ- ρῷ καὶ θριάμβους μεγάλους ποιήσαντες αὐτῷ, ὡς ἔθος ἦν ποιεῖν τοῖς νικηταῖς ἐν ταῖς τοιαύταις νίκαις. Εἶτα ἐξογκωθεὶς ταῖς τῆς τύχης νίκαις ὁ βασιλεὺς, γνωρίσας καὶ τῆς συγκλήτου τινὰς καὶ τοῦ δήμου νη, κύριέ μου, τῇ γῇ, ἣν οὐδεὶς οἶδεν εἰ μὴ ἐγώ, ἣν Α κην τὴν θαυμαστὴν καὶ ἔργα μεγάλα & ἐποίησεν δ καὶ ἔκπαλαι γινώσκω· καὶ δι' αὐτῆς ἐξέρχομαι καὶ εἰσέρχομαι, ὅταν βούλωμαι, ἀνεμποδίστως. » Ως δὲ ἤκουσεν ὁ Καίσαρ περὶ τοῦ τοιούτου πράγματος, χαρίεις ἐγένετο. Καὶ λέγει τῷ γέροντι πολλῶν δω ρεῶν ἐπαγγελίας, ἵνα δείξῃ αὐτῷ τὸν τόπον, ὅπως καὶ ὁ Καίσαρ εἰσέλθῃ ἔνδον τῆς πόλεως μετὰ τοῦ στρατεύματος. Ο καὶ ἐποίησε. Καὶ προστάξας πῦρ βαλεῖν ἐν τοῖς οἴκοις, εὐθὺς ἐνέπρησε τὴν πόλιν κατά τόπους οὐκ ὀλίγους τὸ στράτευμα· ἦν γὰρ καὶ πνεῦμα ἀνέμου βορέως πολύ πνέον κατὰ τῆς πόλ λεως. Καὶ ἀνῆψεν ἡ φλόξ, καὶ ἀλαλάζοντες οἱ στρατ τιῶται, « νίκη Ρωμαίοις », ἔκραξον. Οἱ δὲ Ιτα- λοὶ τὸν θόρυβον ἀκούσαντες άφνω, μέγας ἐνέπεσε θόρυβος ἐπ' αὐτοὺς ἔκ τε τοῦ πυρὸς καὶ τῶν πολε μίων, καὶ γυμνοὶ ἐκ τῶν κοιτώνων ἐξήρχοντο, καὶ Β πολλούς διαφυλάττοντας πρὸς αὐτὸν εύνοιαν καὶ φόνος πολὺς κατ' αὐτῶν ἐγένετο καὶ ἀπώλεια, καὶ ἡ νίκη τοῖς Ῥωμαίοις περιφανής. Καὶ οὕτως ἡ βασι- λεύουσα παντοκρατορικῇ βοηθείᾳ καὶ διὰ στρατιωτι κῆς ἐμπειρίας τοῦ Καίσαρος Ρωμαίοις ἐγένετο καὶ ἐκ τῶν Ἰταλικῶν χειρῶν ἠλευθέρωτο. "Ην δὲ ἡ με γαλόπολις κρατουμένη ὑπ' αὐτῶν ἔτη νθ', μῆνας γ' καὶ ἡμέρας δ. } ἀγάπην καὶ πίστιν, καὶ ἐπαρθεὶς τὴν διάνοιαν, μὴ φοβούμενος τοὺς φρικώδεις καὶ φοβερούς ὅρκους οὓς κατενώπιον τοῦ τοῦ Χριστοῦ βήματος ἐποίησεν, ἀλλ' ἐξαποστείλας ἐλεεινῶς ἐστέρησε τῶν ὀφθαλμῶν τὸν διάδοχον καὶ κληρονόμον τῆς βασιλείας Ιωάννην τὸν Λάσκαριν δεκαετή ὄντα, καὶ οὕτω ἀνύποπτον φόβου παντὸς τὴν βασιλείαν ἑαυτῷ κατεστήσατο. ὡς δὲ ήκουσεν ὁ πατριάρχης τὴν τοῦ ταλαιπώρου κληρο νόμου τῆς βασιλείας τύφλωσιν, χερσὶ μὲν ἔτυπτε τὰ ατέρνα, ξίφει δὲ ὡς εἰπεῖν ἐτέτρωτο τὴν καρδίαν. Γῇ καὶ ἡλίῳ τὴν ἀδικίαν ἐβόα καὶ τὰ στοιχεῖα πρὸ; ἐπ- κουρίαν ἐπικαλεῖτο, κλαίων καὶ στενάζων καὶ τὸν πώγωνα χερσὶν ἐκριζῶν. Καὶ μετὰ λίθων αγρίων Αγγελθεῖσα δὲ ἐν Νικαίᾳ ἡ τοιαύτη μεγάλη νίκη τῷ βασιλεῖ, ἐθαύμασε καὶ οὐκ ἐπίστευε πῶς μετ' ὀλίγου πάνυ στρατοῦ ἐγένετο ἐγκρατὴς ὁ Καίσαρ τῆς τοιαύτης και τηλικαύτης πόλεως. Καὶ ἐκ δευτέ του ἕτερος ἐλθὼν δρομαῖος τὰς ἀγγελίας κομίζων τῷ βασιλεῖ καὶ ἐκ τῶν χειρῶν τοῦ Καίσαρος γράμ- ματα, ὡς εἶδεν, ἐπίστευσε καὶ τῷ Θεῷ χαριστήρια σε τὸ στῆθος καὶ τὰ γόνατα ὀδυρόμενος έτυπτε, καὶ τὴν ἀπέδωκε, καὶ προστάξας ὁ βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρ- κεφαλὴν ἐπὶ τοῦ στήθους ἔῤῥιπτε κράζων γοερώς. χης μετὰ γνώμης τῆς συγκλήτου πάσης διὰ τὴν νέο • Ο φρίξον ήλιε, ὦ στέναξον γῆ, καὶ κλονουμένη • GEORGII PHRANTZE C gnitus, per quem, quoties libet, libere egredior in grediorque. His auditis Cæsar gavisus seuem magnis præmiorum conditionibus cohortatur, ut sibi in arbem cum exercitu intraturo eum locum demon- stret. Voti compos factus, ignem ædibus injici jubet, atque illico locis baud paucis orbem milites incendunt. Aquilo qui forte flabat vehemens susci- tabat flammam, militesque exsultantes victoriam conclamabant. Latini, repentino tumultu exciti, hostium et incendii conspectu vehementer con- sternantur; pleriqua nudi e cubilibus prosiliunt et ingenti cæde trucidantur: Romanis præclara D constat victoria. Tali modo Cpolis auxilio Dei omnipotentis et Cæsaris peritia rei militaris Roma- nis restituta est et ab Italorum manibus vindicata, in quorum potestate fuerat annos novem et quin- quaginta, menses tres et dies quatuor. Nuntiata Nicæam magna bæc victoria fide carere videbatur imperatori, miranti, quo pacto cum per- exigua manu Cæsar tali ac tanta urbe potitus esset. Postquam deinde alius advenit nuntius idque cum litteris ab ipso Cæsare conscriptis, tum demum his lectis dubitationem a se amovit, Deoque gratias egit, atque, consentientibus patriarcha et omni se- nata, propter victoriam illam admirabilem et præ- clara facinora, quibus Cæsar auxisset Romanum imperium, ejus nomen toto regno a patriarcha, archiepiscopis, episcopis et universa concione in divinis sacrisque liturgis et omnibus aliis saucla- rum ecelesiarum actionibus post Imperatorem una cum principibus clara voce commemorari ac lau- dari jussit. Præterea constituit, ut insignia Cæsaris gestarentur quotidie, quavis hora et loco, donec ejus vita suppeteret, eidemque triumphi eximii agerentur, quales victoribus in ejusmodi victoriis agi solebant. Deinde his fortunæ blanditiis inflatus imperator, præsertim cum optimatium quorum- dam et plurimorum civium erga se propensionem, fidem et charitatem perspexisset, animos ac spiritus capiebat, nec quidquam veritus dira et horribilia sacramenta, quibus corain Christi tribunali se ob- strinxerat, hæredem imperii Joannem Lascarim, novem tum aunos natum, ablegavit et miserabili- ter oculis privavit, ac sic omnis expers nietus sibi- met vindicavit imperium. Patriarcha ubi compe- rit infelicis pueri excæcationem, manibus pectus plangere et gladio, ut ita dicam, perfodi, terræ ac cœlo scelestum facinus queri et elementa ipsa ad ulciscendum invocare, gemitus et lacrymas fundere, barbam evellere et saxo aspero pectus ac genna contundere, caput demittere et lugubriter excla- mare : ‹0 sol, horresce, o tellus, ingemisce et con-

βόησον τὴν ἀδικίαν καὶ ἐπιβουλὴν καὶ ὠμότητα Α σίας κατάλογος οὐκ ἠρέμησε καὶ τὸν ἔχλον ἀνέ καὶ ἀπανθρωπότητα. • Ως δὲ ὁ πατριάρχης μή ἔχων τί ἕτερον πρᾶξαι, ἐν ἀφορισμῷ ἀλύτῳ τὸν βα σιλέα καὶ τοὺς συνίστορας καὶ συνηγόρους καθυπέ- βαλε, καὶ τὴν ἐκκλησίαν παραιτησάμενος καὶ τὸν θρόνον ἐν τῷ ὑπ' αὐτοῦ κτισθέντι ἀσκητηρίῳ ᾤχετο. Καὶ τοιουτοτρόπως ἦλθεν ἡ βασιλεία, ὡς εἰρήκαμεν, ἐπὶ Μιχαὴλ τὸν πρῶτον τῶν Παλαιολόγων, ὡς μή ὠφελεν. - σειεν, ὡς μέγαν ἐντεῦθεν ἐγείρεσθαι θόρυβον καὶ ἐπὶ μέγιστον κορυφοῦσθαι τὰ πράγματα κλύδωνα. Καὶ ὁ βασιλεὺς οἰκονομία ἔλεγε γενέσθαι τὸ πρᾶγμα, οὐχὶ καινοτομίᾳ, καὶ τῶν μὴ πειθομένων πολλούς ἐμαστίγωσε καὶ ἐκάκωσε καὶ ἐξώρισε. Καὶ ταῦτα πά τα μεθοδεύων ὁ βασιλεὺς οὐδὲν ὠφελήθη ή και τώρθωσεν. ᾿Αλλὰ τοῦ Καρόλου καὶ Βαλλουΐνου μετὰ στρατοῦ πολλοῦ κατὰ τῆς τῶν Ῥωμαίων ἀρχῆς ἑλ- θόντων καὶ πολέμου γεγονότος, ἡ ἄμαχος δύναμις τὰς βουλὰς καὶ τὰς δυνάμεις τῶν Ἰταλῶν ἀπράκτους καὶ ἐζημιωμένας μετὰ αἰσχύνης ἀπέπεμψε, καὶ τὸ τοῦ Δαβὶδ θεῖον ῥητὸν ἐπληρώθη τὸ, ο Επικατάρατος πᾶς ὁ ἐλπίζων ἐπ' ἄνθρωπον. » Καὶ ἐν τῇ θαλάσσῃ πάλιν ὁ στόλος τῶν Ῥωμαίων τὸν τοῦ Καρόλου στο λον ἐτρόπωσεν· εἶτα ἐξελθὼν προσέλαβε καὶ τὰς ἐν τῷ Αἰγαίῳ πελάγει νήσους μικρὸν πιάσας, Ρόδον τε καὶ Κώον, Χίον καὶ Λήμνον καὶ ὅσας ἑτέρας, αἱ τοῖς Λατίνοις ἐδούλευον. Αρσένιος δὲ ὁ πατριάρχης τὸν θρόνον καταλιπών, χειροτονεῖται Γερμανὸς ὁ ἀρ χιεπίσκοπος Αδριανουπόλεως. Εἶτα δὲ πάλιν ὁ Γερ- μανὸς ἀκούων ὑβριζόμενος ὡς παρανόμως τὸν θρόνον ἔχων τοῦ ᾿Αρσενίου ἔτι ζῶντος, παρεχώρει τοῖς βουλομένοις τὸν θρόνον· καὶ χειροτονεῖται ἀντ᾿ αὐτ τοῦ Ἰωσήφ, πατριαρχεύσας έτη δύο, εἶτα ὁ Βέκκος ὁ τῆς μεγάλης Εκκλησίας χαρτοφύλαξ. γ΄. Οὗτος μὲν ὁ βασιλεὺς Μιχαὴλ, μετὰ τὸ κερδῆς σαι τὴν πόλιν καὶ εἰσελθεῖν ἐν αὐτῇ, τὸν διαδράσαν τα βασιλέα Βαλδουΐνον ἀκούσας εἰς Ἰταλίαν ἀφικό- μενον καὶ μετὰ Καρόλου τοῦ ῥηγὸς τῆς Ἰταλίας καὶ ἑτέρων αὐθεντῶν ὁμονοήσαντα, καὶ συνθήκας ἀνὰ αὐτῶν ποιησάντων ἵνα κατὰ τῆς βασιλευούσης τῶν πόλεων διὰ ξηρᾶς καὶ θαλάσσης παρασκευάζονται ἐλθεῖν, ἵνα πάλιν τὴν Βαλδουῖνον εἰς τὴν ἀρχὴν ἣν ἀπώλεσεν ἀποκαταστήσωσι, καὶ τὸ τῆς πόλεω; ἀσθενὲς θεωρῶν καὶ οὐκ ἔχων ἕτερόν τι πρᾶξαι, διαπρεσβεύεται πρὸς τὸν πάππαν Ἀλέξανδρον περὶ τῆς τῶν ἐκκλησιῶν ἑνώσεως, εἰ μὴ μόνον ἵνα ἐμπο- δίσῃ τὴν τοιαύτην ἐπιχείρησιν. Καὶ ὁ πάππας ἀσμέ- νως τὴν πρεσβείαν δέχεται, καὶ ὑπίσχεται ἐκτελέσαι ὁπόσα τῷ βασιλεῖ ἀρεστά. Καὶ ἡ ἔνωσις ἐγεγόνει ἐφ᾽ ὄρῳ τριῶν κεφαλαίων, πρῶτον ἐν ταῖς ἱεραῖς ὑμνῳδίαι, τὸν πάππαν μνημονεύεσθαι μετὰ τῶν ἑτέ- ρων τεσσάρων πατριαρχῶν, δεύτερον δὲ τοῦ ἐκ· Ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦδε τοῦ αὐτοκράτορος διὰ κλήτου τὸν βουλόμενον ἐξεῖναι πρὸς αὐτὸν καθάπερ τοὺς πολέμους τοὺς ἐν τῇ Εὐρώπῃ παρὰ τῶν Ἰταλῶν ὡς μεῖζον ἀνατρέχειν δικαστήριον, τρίτον τοῦ πρω- ἀρχὴ τῶν δεινῶν τῆς ἐν Ἀσίᾳ Ῥωμαϊκῆς ἀρχῆς τεύειν ἐν πᾶσι· περὶ δὲ τῶν ὅσα αὐτοὶ καινοτομοῦ- ς ἐγεγόνει παρὰ τῶν Τούρκων· ἐν τῇ Παφλαγονία γὰρ σιν οὐδὲν ἐῤῥέθη. Ἐπὶ τούτοις ὁ ἱερὸς τῆς Ἐκκλη- πόλεμον ἔχων μετὰ τῶν Τούρκων, τὰ τῶν 'Ρωμαίων - CHRONICON MAJUS. LIB. 1. B cussa atrocissimum crimen, iosidias, sævitiam, im- manitatem ulciscere. » Quia vero non habebat, quod aliud faceret, imperatorem ejusque socios ac conscios anathemate perpetuo constringit; deinde relicto solio patriarchali in monasterium a se ex- structum secedit. Hoc igitur modo, quo nequaquain debebat, imperium ad Michaelem pervenit, primum e Paleologis imperatorem. C profugum Balduinum regem in Italiam' pervenisse audivisset et cum Carolo, Italorum rege, aliisque principibus se conjunxisse atque pactum esse, ut terra marique Cpolim proficiscerentur, regnum, D od amisisset, sibi restitutum, cumque urbis cer- neret iuβrmitatem, nec, quid aliud ageret, videret, ad Alexandrum papam legatos misit de conciliandis ecclesiis, modo ille istam impediret expeditionem. Papa legationem benigne excipit et, quæ expetal imperator, facturum se pollicetur. Conciliatio con- venit in tres has conditiones. Prima erat, ut in sacris hymnis papa cum reliquis quatuor patriarchis nominaretur; altera, ut integrum esset cuilibet, ad eamdem ut summum judicem provocare; po- strema, ut papæ in omnibus rebus concederetur principatus. Hæc quæ novabantur, cum initio celata essent, sacrum clericorum collegium non quiete ferebat, sed concitabat plebem, ita ut gra- · ves inde orirentur tumultus et fluctus rerum om- nium excitarentur vehementissimi. Imperator pru- denti consilio, non studio novandi, duci se aiebal, atque eorum, quos non selaret, multos flagella vit vel mutilavit vel ejecit.. Cæterum hæc omnia fru- stra laboravit, nec quidquamn effecit aut, præcavit. Etenim cum Carolus et Balduinus magno cum exercitu contra imperium Romanum profecti bel- lum commovissent, invicta nostrorum virtute con- silia copiæque Latinorum re infecta et cum damno atque ignominia repulsa sunt, et comprobatum est divinum Davidis dictum. « Easecrandus est, quicum- que confidit homini. › Etiam mari Romana classis classem Caroli dissípavit ; atque mox cum navibus egressus imperator Egæi maris insulas levi op- pugnatione recuperavit, Rhodun, Coum, Clium, Lemnum, et quotquot alias Latini occuparant. Arsenius cum se abdicasset patriarchatu, excipi- tur a Germano, archiepiscopo Adrianopolis, qui rursum ipse, cum male audiret ut injuria, viro Arsenio, ea ornatus dignitate, solium cupientibus concessit. Subrogatur huic Josephus, qui patriar- cbatui anuos duos præfuit; dein Beccus, Magua Ecclesiæ chartophylax. Commeno regnante, e bellis in Europa contra` Latinos gerendis magnæ illæ calamitates ortæ sunt, quas Romano in Asia imperio Turcæ inflixerunt. 3. llic in recuperatam urbem ingressus, cum

βόησον τὴν ἀδικίαν καὶ ἐπιβουλὴν καὶ ὠμότητα Α σίας κατάλογος οὐκ ἠρέμησε καὶ τὸν ἔχλον ἀνέ καὶ ἀπανθρωπότητα. • Ως δὲ ὁ πατριάρχης μή ἔχων τί ἕτερον πρᾶξαι, ἐν ἀφορισμῷ ἀλύτῳ τὸν βα σιλέα καὶ τοὺς συνίστορας καὶ συνηγόρους καθυπέ- βαλε, καὶ τὴν ἐκκλησίαν παραιτησάμενος καὶ τὸν θρόνον ἐν τῷ ὑπ' αὐτοῦ κτισθέντι ἀσκητηρίῳ ᾤχετο. Καὶ τοιουτοτρόπως ἦλθεν ἡ βασιλεία, ὡς εἰρήκαμεν, ἐπὶ Μιχαὴλ τὸν πρῶτον τῶν Παλαιολόγων, ὡς μή ὠφελεν. - σειεν, ὡς μέγαν ἐντεῦθεν ἐγείρεσθαι θόρυβον καὶ ἐπὶ μέγιστον κορυφοῦσθαι τὰ πράγματα κλύδωνα. Καὶ ὁ βασιλεὺς οἰκονομία ἔλεγε γενέσθαι τὸ πρᾶγμα, οὐχὶ καινοτομίᾳ, καὶ τῶν μὴ πειθομένων πολλούς ἐμαστίγωσε καὶ ἐκάκωσε καὶ ἐξώρισε. Καὶ ταῦτα πά τα μεθοδεύων ὁ βασιλεὺς οὐδὲν ὠφελήθη ή και τώρθωσεν. ᾿Αλλὰ τοῦ Καρόλου καὶ Βαλλουΐνου μετὰ στρατοῦ πολλοῦ κατὰ τῆς τῶν Ῥωμαίων ἀρχῆς ἑλ- θόντων καὶ πολέμου γεγονότος, ἡ ἄμαχος δύναμις τὰς βουλὰς καὶ τὰς δυνάμεις τῶν Ἰταλῶν ἀπράκτους καὶ ἐζημιωμένας μετὰ αἰσχύνης ἀπέπεμψε, καὶ τὸ τοῦ Δαβὶδ θεῖον ῥητὸν ἐπληρώθη τὸ, ο Επικατάρατος πᾶς ὁ ἐλπίζων ἐπ' ἄνθρωπον. » Καὶ ἐν τῇ θαλάσσῃ πάλιν ὁ στόλος τῶν Ῥωμαίων τὸν τοῦ Καρόλου στο λον ἐτρόπωσεν· εἶτα ἐξελθὼν προσέλαβε καὶ τὰς ἐν τῷ Αἰγαίῳ πελάγει νήσους μικρὸν πιάσας, Ρόδον τε καὶ Κώον, Χίον καὶ Λήμνον καὶ ὅσας ἑτέρας, αἱ τοῖς Λατίνοις ἐδούλευον. Αρσένιος δὲ ὁ πατριάρχης τὸν θρόνον καταλιπών, χειροτονεῖται Γερμανὸς ὁ ἀρ χιεπίσκοπος Αδριανουπόλεως. Εἶτα δὲ πάλιν ὁ Γερ- μανὸς ἀκούων ὑβριζόμενος ὡς παρανόμως τὸν θρόνον ἔχων τοῦ ᾿Αρσενίου ἔτι ζῶντος, παρεχώρει τοῖς βουλομένοις τὸν θρόνον· καὶ χειροτονεῖται ἀντ᾿ αὐτ τοῦ Ἰωσήφ, πατριαρχεύσας έτη δύο, εἶτα ὁ Βέκκος ὁ τῆς μεγάλης Εκκλησίας χαρτοφύλαξ. γ΄. Οὗτος μὲν ὁ βασιλεὺς Μιχαὴλ, μετὰ τὸ κερδῆς σαι τὴν πόλιν καὶ εἰσελθεῖν ἐν αὐτῇ, τὸν διαδράσαν τα βασιλέα Βαλδουΐνον ἀκούσας εἰς Ἰταλίαν ἀφικό- μενον καὶ μετὰ Καρόλου τοῦ ῥηγὸς τῆς Ἰταλίας καὶ ἑτέρων αὐθεντῶν ὁμονοήσαντα, καὶ συνθήκας ἀνὰ αὐτῶν ποιησάντων ἵνα κατὰ τῆς βασιλευούσης τῶν πόλεων διὰ ξηρᾶς καὶ θαλάσσης παρασκευάζονται ἐλθεῖν, ἵνα πάλιν τὴν Βαλδουῖνον εἰς τὴν ἀρχὴν ἣν ἀπώλεσεν ἀποκαταστήσωσι, καὶ τὸ τῆς πόλεω; ἀσθενὲς θεωρῶν καὶ οὐκ ἔχων ἕτερόν τι πρᾶξαι, διαπρεσβεύεται πρὸς τὸν πάππαν Ἀλέξανδρον περὶ τῆς τῶν ἐκκλησιῶν ἑνώσεως, εἰ μὴ μόνον ἵνα ἐμπο- δίσῃ τὴν τοιαύτην ἐπιχείρησιν. Καὶ ὁ πάππας ἀσμέ- νως τὴν πρεσβείαν δέχεται, καὶ ὑπίσχεται ἐκτελέσαι ὁπόσα τῷ βασιλεῖ ἀρεστά. Καὶ ἡ ἔνωσις ἐγεγόνει ἐφ᾽ ὄρῳ τριῶν κεφαλαίων, πρῶτον ἐν ταῖς ἱεραῖς ὑμνῳδίαι, τὸν πάππαν μνημονεύεσθαι μετὰ τῶν ἑτέ- ρων τεσσάρων πατριαρχῶν, δεύτερον δὲ τοῦ ἐκ· Ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦδε τοῦ αὐτοκράτορος διὰ κλήτου τὸν βουλόμενον ἐξεῖναι πρὸς αὐτὸν καθάπερ τοὺς πολέμους τοὺς ἐν τῇ Εὐρώπῃ παρὰ τῶν Ἰταλῶν ὡς μεῖζον ἀνατρέχειν δικαστήριον, τρίτον τοῦ πρω- ἀρχὴ τῶν δεινῶν τῆς ἐν Ἀσίᾳ Ῥωμαϊκῆς ἀρχῆς τεύειν ἐν πᾶσι· περὶ δὲ τῶν ὅσα αὐτοὶ καινοτομοῦ- ς ἐγεγόνει παρὰ τῶν Τούρκων· ἐν τῇ Παφλαγονία γὰρ σιν οὐδὲν ἐῤῥέθη. Ἐπὶ τούτοις ὁ ἱερὸς τῆς Ἐκκλη- πόλεμον ἔχων μετὰ τῶν Τούρκων, τὰ τῶν 'Ρωμαίων - CHRONICON MAJUS. LIB. 1. B cussa atrocissimum crimen, iosidias, sævitiam, im- manitatem ulciscere. » Quia vero non habebat, quod aliud faceret, imperatorem ejusque socios ac conscios anathemate perpetuo constringit; deinde relicto solio patriarchali in monasterium a se ex- structum secedit. Hoc igitur modo, quo nequaquain debebat, imperium ad Michaelem pervenit, primum e Paleologis imperatorem. C profugum Balduinum regem in Italiam' pervenisse audivisset et cum Carolo, Italorum rege, aliisque principibus se conjunxisse atque pactum esse, ut terra marique Cpolim proficiscerentur, regnum, D od amisisset, sibi restitutum, cumque urbis cer- neret iuβrmitatem, nec, quid aliud ageret, videret, ad Alexandrum papam legatos misit de conciliandis ecclesiis, modo ille istam impediret expeditionem. Papa legationem benigne excipit et, quæ expetal imperator, facturum se pollicetur. Conciliatio con- venit in tres has conditiones. Prima erat, ut in sacris hymnis papa cum reliquis quatuor patriarchis nominaretur; altera, ut integrum esset cuilibet, ad eamdem ut summum judicem provocare; po- strema, ut papæ in omnibus rebus concederetur principatus. Hæc quæ novabantur, cum initio celata essent, sacrum clericorum collegium non quiete ferebat, sed concitabat plebem, ita ut gra- · ves inde orirentur tumultus et fluctus rerum om- nium excitarentur vehementissimi. Imperator pru- denti consilio, non studio novandi, duci se aiebal, atque eorum, quos non selaret, multos flagella vit vel mutilavit vel ejecit.. Cæterum hæc omnia fru- stra laboravit, nec quidquamn effecit aut, præcavit. Etenim cum Carolus et Balduinus magno cum exercitu contra imperium Romanum profecti bel- lum commovissent, invicta nostrorum virtute con- silia copiæque Latinorum re infecta et cum damno atque ignominia repulsa sunt, et comprobatum est divinum Davidis dictum. « Easecrandus est, quicum- que confidit homini. › Etiam mari Romana classis classem Caroli dissípavit ; atque mox cum navibus egressus imperator Egæi maris insulas levi op- pugnatione recuperavit, Rhodun, Coum, Clium, Lemnum, et quotquot alias Latini occuparant. Arsenius cum se abdicasset patriarchatu, excipi- tur a Germano, archiepiscopo Adrianopolis, qui rursum ipse, cum male audiret ut injuria, viro Arsenio, ea ornatus dignitate, solium cupientibus concessit. Subrogatur huic Josephus, qui patriar- cbatui anuos duos præfuit; dein Beccus, Magua Ecclesiæ chartophylax. Commeno regnante, e bellis in Europa contra` Latinos gerendis magnæ illæ calamitates ortæ sunt, quas Romano in Asia imperio Turcæ inflixerunt. 3. llic in recuperatam urbem ingressus, cum

βόησον τὴν ἀδικίαν καὶ ἐπιβουλὴν καὶ ὠμότητα Α σίας κατάλογος οὐκ ἠρέμησε καὶ τὸν ἔχλον ἀνέ καὶ ἀπανθρωπότητα. • Ως δὲ ὁ πατριάρχης μή ἔχων τί ἕτερον πρᾶξαι, ἐν ἀφορισμῷ ἀλύτῳ τὸν βα σιλέα καὶ τοὺς συνίστορας καὶ συνηγόρους καθυπέ- βαλε, καὶ τὴν ἐκκλησίαν παραιτησάμενος καὶ τὸν θρόνον ἐν τῷ ὑπ' αὐτοῦ κτισθέντι ἀσκητηρίῳ ᾤχετο. Καὶ τοιουτοτρόπως ἦλθεν ἡ βασιλεία, ὡς εἰρήκαμεν, ἐπὶ Μιχαὴλ τὸν πρῶτον τῶν Παλαιολόγων, ὡς μή ὠφελεν. - σειεν, ὡς μέγαν ἐντεῦθεν ἐγείρεσθαι θόρυβον καὶ ἐπὶ μέγιστον κορυφοῦσθαι τὰ πράγματα κλύδωνα. Καὶ ὁ βασιλεὺς οἰκονομία ἔλεγε γενέσθαι τὸ πρᾶγμα, οὐχὶ καινοτομίᾳ, καὶ τῶν μὴ πειθομένων πολλούς ἐμαστίγωσε καὶ ἐκάκωσε καὶ ἐξώρισε. Καὶ ταῦτα πά τα μεθοδεύων ὁ βασιλεὺς οὐδὲν ὠφελήθη ή και τώρθωσεν. ᾿Αλλὰ τοῦ Καρόλου καὶ Βαλλουΐνου μετὰ στρατοῦ πολλοῦ κατὰ τῆς τῶν Ῥωμαίων ἀρχῆς ἑλ- θόντων καὶ πολέμου γεγονότος, ἡ ἄμαχος δύναμις τὰς βουλὰς καὶ τὰς δυνάμεις τῶν Ἰταλῶν ἀπράκτους καὶ ἐζημιωμένας μετὰ αἰσχύνης ἀπέπεμψε, καὶ τὸ τοῦ Δαβὶδ θεῖον ῥητὸν ἐπληρώθη τὸ, ο Επικατάρατος πᾶς ὁ ἐλπίζων ἐπ' ἄνθρωπον. » Καὶ ἐν τῇ θαλάσσῃ πάλιν ὁ στόλος τῶν Ῥωμαίων τὸν τοῦ Καρόλου στο λον ἐτρόπωσεν· εἶτα ἐξελθὼν προσέλαβε καὶ τὰς ἐν τῷ Αἰγαίῳ πελάγει νήσους μικρὸν πιάσας, Ρόδον τε καὶ Κώον, Χίον καὶ Λήμνον καὶ ὅσας ἑτέρας, αἱ τοῖς Λατίνοις ἐδούλευον. Αρσένιος δὲ ὁ πατριάρχης τὸν θρόνον καταλιπών, χειροτονεῖται Γερμανὸς ὁ ἀρ χιεπίσκοπος Αδριανουπόλεως. Εἶτα δὲ πάλιν ὁ Γερ- μανὸς ἀκούων ὑβριζόμενος ὡς παρανόμως τὸν θρόνον ἔχων τοῦ ᾿Αρσενίου ἔτι ζῶντος, παρεχώρει τοῖς βουλομένοις τὸν θρόνον· καὶ χειροτονεῖται ἀντ᾿ αὐτ τοῦ Ἰωσήφ, πατριαρχεύσας έτη δύο, εἶτα ὁ Βέκκος ὁ τῆς μεγάλης Εκκλησίας χαρτοφύλαξ. γ΄. Οὗτος μὲν ὁ βασιλεὺς Μιχαὴλ, μετὰ τὸ κερδῆς σαι τὴν πόλιν καὶ εἰσελθεῖν ἐν αὐτῇ, τὸν διαδράσαν τα βασιλέα Βαλδουΐνον ἀκούσας εἰς Ἰταλίαν ἀφικό- μενον καὶ μετὰ Καρόλου τοῦ ῥηγὸς τῆς Ἰταλίας καὶ ἑτέρων αὐθεντῶν ὁμονοήσαντα, καὶ συνθήκας ἀνὰ αὐτῶν ποιησάντων ἵνα κατὰ τῆς βασιλευούσης τῶν πόλεων διὰ ξηρᾶς καὶ θαλάσσης παρασκευάζονται ἐλθεῖν, ἵνα πάλιν τὴν Βαλδουῖνον εἰς τὴν ἀρχὴν ἣν ἀπώλεσεν ἀποκαταστήσωσι, καὶ τὸ τῆς πόλεω; ἀσθενὲς θεωρῶν καὶ οὐκ ἔχων ἕτερόν τι πρᾶξαι, διαπρεσβεύεται πρὸς τὸν πάππαν Ἀλέξανδρον περὶ τῆς τῶν ἐκκλησιῶν ἑνώσεως, εἰ μὴ μόνον ἵνα ἐμπο- δίσῃ τὴν τοιαύτην ἐπιχείρησιν. Καὶ ὁ πάππας ἀσμέ- νως τὴν πρεσβείαν δέχεται, καὶ ὑπίσχεται ἐκτελέσαι ὁπόσα τῷ βασιλεῖ ἀρεστά. Καὶ ἡ ἔνωσις ἐγεγόνει ἐφ᾽ ὄρῳ τριῶν κεφαλαίων, πρῶτον ἐν ταῖς ἱεραῖς ὑμνῳδίαι, τὸν πάππαν μνημονεύεσθαι μετὰ τῶν ἑτέ- ρων τεσσάρων πατριαρχῶν, δεύτερον δὲ τοῦ ἐκ· Ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦδε τοῦ αὐτοκράτορος διὰ κλήτου τὸν βουλόμενον ἐξεῖναι πρὸς αὐτὸν καθάπερ τοὺς πολέμους τοὺς ἐν τῇ Εὐρώπῃ παρὰ τῶν Ἰταλῶν ὡς μεῖζον ἀνατρέχειν δικαστήριον, τρίτον τοῦ πρω- ἀρχὴ τῶν δεινῶν τῆς ἐν Ἀσίᾳ Ῥωμαϊκῆς ἀρχῆς τεύειν ἐν πᾶσι· περὶ δὲ τῶν ὅσα αὐτοὶ καινοτομοῦ- ς ἐγεγόνει παρὰ τῶν Τούρκων· ἐν τῇ Παφλαγονία γὰρ σιν οὐδὲν ἐῤῥέθη. Ἐπὶ τούτοις ὁ ἱερὸς τῆς Ἐκκλη- πόλεμον ἔχων μετὰ τῶν Τούρκων, τὰ τῶν 'Ρωμαίων - CHRONICON MAJUS. LIB. 1. B cussa atrocissimum crimen, iosidias, sævitiam, im- manitatem ulciscere. » Quia vero non habebat, quod aliud faceret, imperatorem ejusque socios ac conscios anathemate perpetuo constringit; deinde relicto solio patriarchali in monasterium a se ex- structum secedit. Hoc igitur modo, quo nequaquain debebat, imperium ad Michaelem pervenit, primum e Paleologis imperatorem. C profugum Balduinum regem in Italiam' pervenisse audivisset et cum Carolo, Italorum rege, aliisque principibus se conjunxisse atque pactum esse, ut terra marique Cpolim proficiscerentur, regnum, D od amisisset, sibi restitutum, cumque urbis cer- neret iuβrmitatem, nec, quid aliud ageret, videret, ad Alexandrum papam legatos misit de conciliandis ecclesiis, modo ille istam impediret expeditionem. Papa legationem benigne excipit et, quæ expetal imperator, facturum se pollicetur. Conciliatio con- venit in tres has conditiones. Prima erat, ut in sacris hymnis papa cum reliquis quatuor patriarchis nominaretur; altera, ut integrum esset cuilibet, ad eamdem ut summum judicem provocare; po- strema, ut papæ in omnibus rebus concederetur principatus. Hæc quæ novabantur, cum initio celata essent, sacrum clericorum collegium non quiete ferebat, sed concitabat plebem, ita ut gra- · ves inde orirentur tumultus et fluctus rerum om- nium excitarentur vehementissimi. Imperator pru- denti consilio, non studio novandi, duci se aiebal, atque eorum, quos non selaret, multos flagella vit vel mutilavit vel ejecit.. Cæterum hæc omnia fru- stra laboravit, nec quidquamn effecit aut, præcavit. Etenim cum Carolus et Balduinus magno cum exercitu contra imperium Romanum profecti bel- lum commovissent, invicta nostrorum virtute con- silia copiæque Latinorum re infecta et cum damno atque ignominia repulsa sunt, et comprobatum est divinum Davidis dictum. « Easecrandus est, quicum- que confidit homini. › Etiam mari Romana classis classem Caroli dissípavit ; atque mox cum navibus egressus imperator Egæi maris insulas levi op- pugnatione recuperavit, Rhodun, Coum, Clium, Lemnum, et quotquot alias Latini occuparant. Arsenius cum se abdicasset patriarchatu, excipi- tur a Germano, archiepiscopo Adrianopolis, qui rursum ipse, cum male audiret ut injuria, viro Arsenio, ea ornatus dignitate, solium cupientibus concessit. Subrogatur huic Josephus, qui patriar- cbatui anuos duos præfuit; dein Beccus, Magua Ecclesiæ chartophylax. Commeno regnante, e bellis in Europa contra` Latinos gerendis magnæ illæ calamitates ortæ sunt, quas Romano in Asia imperio Turcæ inflixerunt. 3. llic in recuperatam urbem ingressus, cum

ατο. εἰς ἄκρον ἐσφάλησαν καὶ εἰς φυγὴν ἐτράπησαν, καὶ Α Τὸ δὲ αἴτιον ἡ τοῦ ὀρθοῦ τῆς Ἐκκλησίας δόγματος ἐν τῷ φεύγειν πολλοὺς οἱ Τοῦρκοι ἀπέκτεινον καὶ παρατροπή, ᾗ ζῶν μὲν ἐκεῖνος, ὡς εἰρήκαμεν, ἐχρή Αχμαλώτιζο ν' αὐτοὶ δὲ πάντοτε ἔφευγον παρὰ τὸν ποταμὸν ἀμεταστρεπτί. Καὶ ὅσην αἰχμάλωτον ἔσχον γῆν οἱ σατράπαι αὐτῶν, αὐτὴν διελόμενοι ἐδῄωσαν πᾶσαν ἀπὸ θαλάσσης τῆς περὶ τὸν Πόντον καὶ Γα- λατίαν ἕως θαλάσσης τῆς περὶ Λυκίαν καὶ Καρίαν καὶ τὸν ποταμὸν Εὐρυμέδοντα. Καὶ οὗτος ὁ πόλεμος ἀρχὴ ἦν καὶ αἰτία καὶ ἀφορμὴ τῆς τῶν Ρωμαίων βασιλείας καταστροφῆς. Καὶ ὁ βασιλεὺς ἀπηγορευ- χώς πολιχνίοις συχνοῖς τὸν ποταμὸν Σαγγάριον ὠχύ- ρωσεν, ἵνα μὴ ἀποβάντες κυριεύσωσι καὶ τῆς Βιθυ νίας. δ'. Ἐπειδὴ λοιπὸν πρὸς τὸν υἱὸν ᾿Ανδρόνικον ἡ τοῦ κράτους καὶ τῶν βασιλικῶν σκήπτρων μετέβη διαδοχή, εἰς ταραχὴν οὐκ ὀλίγην ἦλθον τὰ πράγ ματα· ἵνα δὲ μὴ νεωτερισμοίς γένηται ἀφανι- · σμός, αὐτὸς συνετὸς ὢν καὶ προθεωρῶν τὰ ἐρχό μενα ήτοι μέλλοντα πάντα σάλον καὶ σκάνδαλον φρονίμως ἐκυβέρνησε, καὶ τὰ ὅσα ἀρεστὰ τοῖς ὑπτ κόοις ἐποίησε. Καὶ πρῶτον μὲν τὴν τῆς ᾿Εκκλησίας κατάστασιν καὶ διόρθωσιν επρομηθεύσατο καὶ ἐποίησε· ζῶντος γὰρ τοῦ πατρὸς, ὡς ἔφημεν, ἔκρυβε καὶ θεσπίσματα βασιλικὰ καὶ διδάγματα διεπέμ ποντο τὴν τῆς Ἐκκλησίας διόρθωσιν ευαγγελιζόμενα καὶ ἅμα τοὺς διὰ τὸν τῆς Ἐκκλησίας ζῆλον ύπερο ρίους κατάγοντα. Καὶ τὸν πατριάρχην Βέκκον εὐθὺς ἐκ τοῦ θρόνου καταβιβάσαντες ὡς τὰ Λατίνων φρο νοῦντα, διαδέχεται δὲ τὸν πατριαρχικόν θρόνον με ναχός τις ᾿Αθανάσιος τοὔνομα, παιδιόθεν τοῖς ἀσκητικοῖς γεγυμνασμένος πόνοις, διατρίβων δὲ ἐν τοῖς τοῦ Γάνου ἔρεσιν, ορμώμενος ἐκ Πελοποννήσου ἐκ χώρας λεγομένης Ανδρούσης· καὶ διὰ τοῦτο μὲν προστάξει βασιλικῇ καὶ ψήφῳ συνοδικῇ τὴν ἑαυτοῦ πατρίδα 'Ανδροῦσαν ἐπισκοπὴν ἐτίμησε, καὶ τῇ μητροπόλει Μονεμβασίας ὑποτάσσεσθαι. Μετὰ δὲ την καθαίρεσιν καὶ ἐξορίαν τοῦ πατριάρχου Βέκκου τοὺς ἑτέρους ἀρχιερεῖς τοὺς συγκοινωνούς τῇ γνώμη τοῦ βασιλέως καὶ τοῦ πατριάρχου μετ' αἰσχύνης Εγέννησε δὲ υἱοὺς δύο, ᾿Ανδρόνικον τὸν βα- σιλέα καὶ Κωνσταντῖνον τὸν πορφυρογέννητον, καὶ Ουγατέρας τρεῖς, Εἰρήνην, Εὐδοκίαν καὶ ᾿Ανναν. Β Καὶ ἐν τῷ Θετταλικῷ πολέμῳ ἐρχόμενος καὶ ἔν τινι χωρίῳ εὑρισκόμενος λεγομένῳ Παχωμίου καὶ 'Αλλα γῆς, νόσος ἐνσκήπτει δεινὴ περὶ τὴν καρδίαν, θάνα- τον σύντομον ἀπαγγέλλουσα· καὶ ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ διὰ ἡμερῶν δύο τὸ ζῆν ἐξεμέτρησεν ἐπὶ ἔτους 'ςιια', ινδικτιώνος ιδ', ἐτῶν ὑπάρχων ἐξήκοντα καὶ ὀκτὼ, ἐξ ὧν ἐβασίλευσεν ἔτη τριάκοντα καὶ πέντε. Ο δὲ υἱὸς αὐτοῦ καὶ βασιλεὺς κύριος Ανδρόνικος τηνικαῦτα παρὼν τῆς νενομισμένης τοῖς βασιλεῦσι ταφῆς τὸν πατέρα οὐκ ἠξίωσεν, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ὁποία δη- μόταις ἢ ἀπόροις ἐφεῖται· μόνον δὲ κελεύσας νυκτός τινας ὀλίγους ἄνδρας πόῤῥω τοῦ στρατοπέδου τὸ πτῶμα ἀπαγαγεῖν, πλείστην επισώρευσαν γῆν, ἵνα μὴ θηρίων στόμασι τὸ βασιλικὴν σῶμα διαμερισθῇ. Ο πάντας τῆς ἀρχιερωσύνης εγύμνωσεν. Καὶ ἕτερα xιν, GEORGI PHRANTZ.E Nam in Paphlagonia Romani cum Turcis bellantes graviter amicti inque fugam conversi sunt, quo- ram in flaminis ripa trepidantium magnam par- tem Turcæ aut occiderunt aut ceperunt. Deinde eorum satrapæ quoiquot occuparant regiones, eas omnes inter se distributas populabantur, a Ponto et Galatia ad mare usque Lycium et Carium et Eurymedontem fluvium. Atque hoc quidem bellum evcrtendi imperii Romani initium, causa et occa- sio fuit. Cæterum imperator, fessus tantis malis, ripas Sangarii fluminis frequentibus oppidis com- munivit, ne in ipsam quoque Bithyniam Turcæ descenderent. Procreavit filios duos, Andronicum imperatorem et Constantinum Porphyrogenitum, filias tres, Irenen, Endociam et Annam. Cum ad bellum Tes- salicum proficiscens in locum quemdam Pacho- minm et Allagen appellatum venisset, gravi quo- dam morbo cordis correptús, qui citissimam præ- sagiebat mortem, ibidem biduo post animam eilia- vit, aune ab orbe condito 6791, indictione ætatis anno octavo et sexagesimo, imperii quinto et tricesimo. Filius ejus Andronicus imperator, qui um praesens aderat, sepultura imperatoribus legi- tima patrem non honestavit, inio ne ea quidem, quæ plebeiis et inopibus concedi solet, sed paucis quibusdam hominibus mandavit, ut noctu cadaver procul a castris elatum multa terra obruerent, ne C D augustale corpus a bestiis dilaniaretur. Cujus rei causa fuit, quod Michael, dum vivebat, nt supra a nobis expositum est, อ vera Ecclesiæ doctrina desciverat. ejus, imperiuin et regia potestas transiit, tumultos baud leves exorti sunt. At ille, ne quid novandis rebus detrimenti afferret, ut vir intelligens futurı- que prospiciens, omnes fluctus et offensiones pru- denter temperabat atque civium voluntati se præ- stabat facilem. Ac primum quidem, cum patre vivo dissimulasset, ut diximus, consilia sua, corrigend et componendæ Ecclesia: operam dedit. Atque circummisit, decreta edictaque, quibus correctio illa denuntiabatur et revocabantur ii, qui of ejus.lem Ecclesiæ studium exsulabant. Itaque Bec- cum patriarcham, ut qui sentiret cum Latinis, solio statim depulsum monachus quidam, Athanasius nomine, excepit. Is a puero vitam coluerat asce- ticam in Gani montibus, e Peloponneso oriundas, patria Andrusa, quam ob id ipsum auctoritate imperatoris et suffragio synodi episcopatus digu tate honestavit, Monembasiæ metropoli subjec- tam. Exauctorato et ejecto Becco, Ecclesiæ antisti- tes reliquos Michaelis imperatoris et patriarchæ asseclas omnes cum dedecore loco movit. Ac præ- terea alia lugenda facinora edita sunt ab Ecclesiæ tum principibus. Militum autem in tuenda re publica 4. Posteaquam deinceps ad Andronicum, filium

ατο. εἰς ἄκρον ἐσφάλησαν καὶ εἰς φυγὴν ἐτράπησαν, καὶ Α Τὸ δὲ αἴτιον ἡ τοῦ ὀρθοῦ τῆς Ἐκκλησίας δόγματος ἐν τῷ φεύγειν πολλοὺς οἱ Τοῦρκοι ἀπέκτεινον καὶ παρατροπή, ᾗ ζῶν μὲν ἐκεῖνος, ὡς εἰρήκαμεν, ἐχρή Αχμαλώτιζο ν' αὐτοὶ δὲ πάντοτε ἔφευγον παρὰ τὸν ποταμὸν ἀμεταστρεπτί. Καὶ ὅσην αἰχμάλωτον ἔσχον γῆν οἱ σατράπαι αὐτῶν, αὐτὴν διελόμενοι ἐδῄωσαν πᾶσαν ἀπὸ θαλάσσης τῆς περὶ τὸν Πόντον καὶ Γα- λατίαν ἕως θαλάσσης τῆς περὶ Λυκίαν καὶ Καρίαν καὶ τὸν ποταμὸν Εὐρυμέδοντα. Καὶ οὗτος ὁ πόλεμος ἀρχὴ ἦν καὶ αἰτία καὶ ἀφορμὴ τῆς τῶν Ρωμαίων βασιλείας καταστροφῆς. Καὶ ὁ βασιλεὺς ἀπηγορευ- χώς πολιχνίοις συχνοῖς τὸν ποταμὸν Σαγγάριον ὠχύ- ρωσεν, ἵνα μὴ ἀποβάντες κυριεύσωσι καὶ τῆς Βιθυ νίας. δ'. Ἐπειδὴ λοιπὸν πρὸς τὸν υἱὸν ᾿Ανδρόνικον ἡ τοῦ κράτους καὶ τῶν βασιλικῶν σκήπτρων μετέβη διαδοχή, εἰς ταραχὴν οὐκ ὀλίγην ἦλθον τὰ πράγ ματα· ἵνα δὲ μὴ νεωτερισμοίς γένηται ἀφανι- · σμός, αὐτὸς συνετὸς ὢν καὶ προθεωρῶν τὰ ἐρχό μενα ήτοι μέλλοντα πάντα σάλον καὶ σκάνδαλον φρονίμως ἐκυβέρνησε, καὶ τὰ ὅσα ἀρεστὰ τοῖς ὑπτ κόοις ἐποίησε. Καὶ πρῶτον μὲν τὴν τῆς ᾿Εκκλησίας κατάστασιν καὶ διόρθωσιν επρομηθεύσατο καὶ ἐποίησε· ζῶντος γὰρ τοῦ πατρὸς, ὡς ἔφημεν, ἔκρυβε καὶ θεσπίσματα βασιλικὰ καὶ διδάγματα διεπέμ ποντο τὴν τῆς Ἐκκλησίας διόρθωσιν ευαγγελιζόμενα καὶ ἅμα τοὺς διὰ τὸν τῆς Ἐκκλησίας ζῆλον ύπερο ρίους κατάγοντα. Καὶ τὸν πατριάρχην Βέκκον εὐθὺς ἐκ τοῦ θρόνου καταβιβάσαντες ὡς τὰ Λατίνων φρο νοῦντα, διαδέχεται δὲ τὸν πατριαρχικόν θρόνον με ναχός τις ᾿Αθανάσιος τοὔνομα, παιδιόθεν τοῖς ἀσκητικοῖς γεγυμνασμένος πόνοις, διατρίβων δὲ ἐν τοῖς τοῦ Γάνου ἔρεσιν, ορμώμενος ἐκ Πελοποννήσου ἐκ χώρας λεγομένης Ανδρούσης· καὶ διὰ τοῦτο μὲν προστάξει βασιλικῇ καὶ ψήφῳ συνοδικῇ τὴν ἑαυτοῦ πατρίδα 'Ανδροῦσαν ἐπισκοπὴν ἐτίμησε, καὶ τῇ μητροπόλει Μονεμβασίας ὑποτάσσεσθαι. Μετὰ δὲ την καθαίρεσιν καὶ ἐξορίαν τοῦ πατριάρχου Βέκκου τοὺς ἑτέρους ἀρχιερεῖς τοὺς συγκοινωνούς τῇ γνώμη τοῦ βασιλέως καὶ τοῦ πατριάρχου μετ' αἰσχύνης Εγέννησε δὲ υἱοὺς δύο, ᾿Ανδρόνικον τὸν βα- σιλέα καὶ Κωνσταντῖνον τὸν πορφυρογέννητον, καὶ Ουγατέρας τρεῖς, Εἰρήνην, Εὐδοκίαν καὶ ᾿Ανναν. Β Καὶ ἐν τῷ Θετταλικῷ πολέμῳ ἐρχόμενος καὶ ἔν τινι χωρίῳ εὑρισκόμενος λεγομένῳ Παχωμίου καὶ 'Αλλα γῆς, νόσος ἐνσκήπτει δεινὴ περὶ τὴν καρδίαν, θάνα- τον σύντομον ἀπαγγέλλουσα· καὶ ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ διὰ ἡμερῶν δύο τὸ ζῆν ἐξεμέτρησεν ἐπὶ ἔτους 'ςιια', ινδικτιώνος ιδ', ἐτῶν ὑπάρχων ἐξήκοντα καὶ ὀκτὼ, ἐξ ὧν ἐβασίλευσεν ἔτη τριάκοντα καὶ πέντε. Ο δὲ υἱὸς αὐτοῦ καὶ βασιλεὺς κύριος Ανδρόνικος τηνικαῦτα παρὼν τῆς νενομισμένης τοῖς βασιλεῦσι ταφῆς τὸν πατέρα οὐκ ἠξίωσεν, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ὁποία δη- μόταις ἢ ἀπόροις ἐφεῖται· μόνον δὲ κελεύσας νυκτός τινας ὀλίγους ἄνδρας πόῤῥω τοῦ στρατοπέδου τὸ πτῶμα ἀπαγαγεῖν, πλείστην επισώρευσαν γῆν, ἵνα μὴ θηρίων στόμασι τὸ βασιλικὴν σῶμα διαμερισθῇ. Ο πάντας τῆς ἀρχιερωσύνης εγύμνωσεν. Καὶ ἕτερα xιν, GEORGI PHRANTZ.E Nam in Paphlagonia Romani cum Turcis bellantes graviter amicti inque fugam conversi sunt, quo- ram in flaminis ripa trepidantium magnam par- tem Turcæ aut occiderunt aut ceperunt. Deinde eorum satrapæ quoiquot occuparant regiones, eas omnes inter se distributas populabantur, a Ponto et Galatia ad mare usque Lycium et Carium et Eurymedontem fluvium. Atque hoc quidem bellum evcrtendi imperii Romani initium, causa et occa- sio fuit. Cæterum imperator, fessus tantis malis, ripas Sangarii fluminis frequentibus oppidis com- munivit, ne in ipsam quoque Bithyniam Turcæ descenderent. Procreavit filios duos, Andronicum imperatorem et Constantinum Porphyrogenitum, filias tres, Irenen, Endociam et Annam. Cum ad bellum Tes- salicum proficiscens in locum quemdam Pacho- minm et Allagen appellatum venisset, gravi quo- dam morbo cordis correptús, qui citissimam præ- sagiebat mortem, ibidem biduo post animam eilia- vit, aune ab orbe condito 6791, indictione ætatis anno octavo et sexagesimo, imperii quinto et tricesimo. Filius ejus Andronicus imperator, qui um praesens aderat, sepultura imperatoribus legi- tima patrem non honestavit, inio ne ea quidem, quæ plebeiis et inopibus concedi solet, sed paucis quibusdam hominibus mandavit, ut noctu cadaver procul a castris elatum multa terra obruerent, ne C D augustale corpus a bestiis dilaniaretur. Cujus rei causa fuit, quod Michael, dum vivebat, nt supra a nobis expositum est, อ vera Ecclesiæ doctrina desciverat. ejus, imperiuin et regia potestas transiit, tumultos baud leves exorti sunt. At ille, ne quid novandis rebus detrimenti afferret, ut vir intelligens futurı- que prospiciens, omnes fluctus et offensiones pru- denter temperabat atque civium voluntati se præ- stabat facilem. Ac primum quidem, cum patre vivo dissimulasset, ut diximus, consilia sua, corrigend et componendæ Ecclesia: operam dedit. Atque circummisit, decreta edictaque, quibus correctio illa denuntiabatur et revocabantur ii, qui of ejus.lem Ecclesiæ studium exsulabant. Itaque Bec- cum patriarcham, ut qui sentiret cum Latinis, solio statim depulsum monachus quidam, Athanasius nomine, excepit. Is a puero vitam coluerat asce- ticam in Gani montibus, e Peloponneso oriundas, patria Andrusa, quam ob id ipsum auctoritate imperatoris et suffragio synodi episcopatus digu tate honestavit, Monembasiæ metropoli subjec- tam. Exauctorato et ejecto Becco, Ecclesiæ antisti- tes reliquos Michaelis imperatoris et patriarchæ asseclas omnes cum dedecore loco movit. Ac præ- terea alia lugenda facinora edita sunt ab Ecclesiæ tum principibus. Militum autem in tuenda re publica 4. Posteaquam deinceps ad Andronicum, filium

ατο. εἰς ἄκρον ἐσφάλησαν καὶ εἰς φυγὴν ἐτράπησαν, καὶ Α Τὸ δὲ αἴτιον ἡ τοῦ ὀρθοῦ τῆς Ἐκκλησίας δόγματος ἐν τῷ φεύγειν πολλοὺς οἱ Τοῦρκοι ἀπέκτεινον καὶ παρατροπή, ᾗ ζῶν μὲν ἐκεῖνος, ὡς εἰρήκαμεν, ἐχρή Αχμαλώτιζο ν' αὐτοὶ δὲ πάντοτε ἔφευγον παρὰ τὸν ποταμὸν ἀμεταστρεπτί. Καὶ ὅσην αἰχμάλωτον ἔσχον γῆν οἱ σατράπαι αὐτῶν, αὐτὴν διελόμενοι ἐδῄωσαν πᾶσαν ἀπὸ θαλάσσης τῆς περὶ τὸν Πόντον καὶ Γα- λατίαν ἕως θαλάσσης τῆς περὶ Λυκίαν καὶ Καρίαν καὶ τὸν ποταμὸν Εὐρυμέδοντα. Καὶ οὗτος ὁ πόλεμος ἀρχὴ ἦν καὶ αἰτία καὶ ἀφορμὴ τῆς τῶν Ρωμαίων βασιλείας καταστροφῆς. Καὶ ὁ βασιλεὺς ἀπηγορευ- χώς πολιχνίοις συχνοῖς τὸν ποταμὸν Σαγγάριον ὠχύ- ρωσεν, ἵνα μὴ ἀποβάντες κυριεύσωσι καὶ τῆς Βιθυ νίας. δ'. Ἐπειδὴ λοιπὸν πρὸς τὸν υἱὸν ᾿Ανδρόνικον ἡ τοῦ κράτους καὶ τῶν βασιλικῶν σκήπτρων μετέβη διαδοχή, εἰς ταραχὴν οὐκ ὀλίγην ἦλθον τὰ πράγ ματα· ἵνα δὲ μὴ νεωτερισμοίς γένηται ἀφανι- · σμός, αὐτὸς συνετὸς ὢν καὶ προθεωρῶν τὰ ἐρχό μενα ήτοι μέλλοντα πάντα σάλον καὶ σκάνδαλον φρονίμως ἐκυβέρνησε, καὶ τὰ ὅσα ἀρεστὰ τοῖς ὑπτ κόοις ἐποίησε. Καὶ πρῶτον μὲν τὴν τῆς ᾿Εκκλησίας κατάστασιν καὶ διόρθωσιν επρομηθεύσατο καὶ ἐποίησε· ζῶντος γὰρ τοῦ πατρὸς, ὡς ἔφημεν, ἔκρυβε καὶ θεσπίσματα βασιλικὰ καὶ διδάγματα διεπέμ ποντο τὴν τῆς Ἐκκλησίας διόρθωσιν ευαγγελιζόμενα καὶ ἅμα τοὺς διὰ τὸν τῆς Ἐκκλησίας ζῆλον ύπερο ρίους κατάγοντα. Καὶ τὸν πατριάρχην Βέκκον εὐθὺς ἐκ τοῦ θρόνου καταβιβάσαντες ὡς τὰ Λατίνων φρο νοῦντα, διαδέχεται δὲ τὸν πατριαρχικόν θρόνον με ναχός τις ᾿Αθανάσιος τοὔνομα, παιδιόθεν τοῖς ἀσκητικοῖς γεγυμνασμένος πόνοις, διατρίβων δὲ ἐν τοῖς τοῦ Γάνου ἔρεσιν, ορμώμενος ἐκ Πελοποννήσου ἐκ χώρας λεγομένης Ανδρούσης· καὶ διὰ τοῦτο μὲν προστάξει βασιλικῇ καὶ ψήφῳ συνοδικῇ τὴν ἑαυτοῦ πατρίδα 'Ανδροῦσαν ἐπισκοπὴν ἐτίμησε, καὶ τῇ μητροπόλει Μονεμβασίας ὑποτάσσεσθαι. Μετὰ δὲ την καθαίρεσιν καὶ ἐξορίαν τοῦ πατριάρχου Βέκκου τοὺς ἑτέρους ἀρχιερεῖς τοὺς συγκοινωνούς τῇ γνώμη τοῦ βασιλέως καὶ τοῦ πατριάρχου μετ' αἰσχύνης Εγέννησε δὲ υἱοὺς δύο, ᾿Ανδρόνικον τὸν βα- σιλέα καὶ Κωνσταντῖνον τὸν πορφυρογέννητον, καὶ Ουγατέρας τρεῖς, Εἰρήνην, Εὐδοκίαν καὶ ᾿Ανναν. Β Καὶ ἐν τῷ Θετταλικῷ πολέμῳ ἐρχόμενος καὶ ἔν τινι χωρίῳ εὑρισκόμενος λεγομένῳ Παχωμίου καὶ 'Αλλα γῆς, νόσος ἐνσκήπτει δεινὴ περὶ τὴν καρδίαν, θάνα- τον σύντομον ἀπαγγέλλουσα· καὶ ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ διὰ ἡμερῶν δύο τὸ ζῆν ἐξεμέτρησεν ἐπὶ ἔτους 'ςιια', ινδικτιώνος ιδ', ἐτῶν ὑπάρχων ἐξήκοντα καὶ ὀκτὼ, ἐξ ὧν ἐβασίλευσεν ἔτη τριάκοντα καὶ πέντε. Ο δὲ υἱὸς αὐτοῦ καὶ βασιλεὺς κύριος Ανδρόνικος τηνικαῦτα παρὼν τῆς νενομισμένης τοῖς βασιλεῦσι ταφῆς τὸν πατέρα οὐκ ἠξίωσεν, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ὁποία δη- μόταις ἢ ἀπόροις ἐφεῖται· μόνον δὲ κελεύσας νυκτός τινας ὀλίγους ἄνδρας πόῤῥω τοῦ στρατοπέδου τὸ πτῶμα ἀπαγαγεῖν, πλείστην επισώρευσαν γῆν, ἵνα μὴ θηρίων στόμασι τὸ βασιλικὴν σῶμα διαμερισθῇ. Ο πάντας τῆς ἀρχιερωσύνης εγύμνωσεν. Καὶ ἕτερα xιν, GEORGI PHRANTZ.E Nam in Paphlagonia Romani cum Turcis bellantes graviter amicti inque fugam conversi sunt, quo- ram in flaminis ripa trepidantium magnam par- tem Turcæ aut occiderunt aut ceperunt. Deinde eorum satrapæ quoiquot occuparant regiones, eas omnes inter se distributas populabantur, a Ponto et Galatia ad mare usque Lycium et Carium et Eurymedontem fluvium. Atque hoc quidem bellum evcrtendi imperii Romani initium, causa et occa- sio fuit. Cæterum imperator, fessus tantis malis, ripas Sangarii fluminis frequentibus oppidis com- munivit, ne in ipsam quoque Bithyniam Turcæ descenderent. Procreavit filios duos, Andronicum imperatorem et Constantinum Porphyrogenitum, filias tres, Irenen, Endociam et Annam. Cum ad bellum Tes- salicum proficiscens in locum quemdam Pacho- minm et Allagen appellatum venisset, gravi quo- dam morbo cordis correptús, qui citissimam præ- sagiebat mortem, ibidem biduo post animam eilia- vit, aune ab orbe condito 6791, indictione ætatis anno octavo et sexagesimo, imperii quinto et tricesimo. Filius ejus Andronicus imperator, qui um praesens aderat, sepultura imperatoribus legi- tima patrem non honestavit, inio ne ea quidem, quæ plebeiis et inopibus concedi solet, sed paucis quibusdam hominibus mandavit, ut noctu cadaver procul a castris elatum multa terra obruerent, ne C D augustale corpus a bestiis dilaniaretur. Cujus rei causa fuit, quod Michael, dum vivebat, nt supra a nobis expositum est, อ vera Ecclesiæ doctrina desciverat. ejus, imperiuin et regia potestas transiit, tumultos baud leves exorti sunt. At ille, ne quid novandis rebus detrimenti afferret, ut vir intelligens futurı- que prospiciens, omnes fluctus et offensiones pru- denter temperabat atque civium voluntati se præ- stabat facilem. Ac primum quidem, cum patre vivo dissimulasset, ut diximus, consilia sua, corrigend et componendæ Ecclesia: operam dedit. Atque circummisit, decreta edictaque, quibus correctio illa denuntiabatur et revocabantur ii, qui of ejus.lem Ecclesiæ studium exsulabant. Itaque Bec- cum patriarcham, ut qui sentiret cum Latinis, solio statim depulsum monachus quidam, Athanasius nomine, excepit. Is a puero vitam coluerat asce- ticam in Gani montibus, e Peloponneso oriundas, patria Andrusa, quam ob id ipsum auctoritate imperatoris et suffragio synodi episcopatus digu tate honestavit, Monembasiæ metropoli subjec- tam. Exauctorato et ejecto Becco, Ecclesiæ antisti- tes reliquos Michaelis imperatoris et patriarchæ asseclas omnes cum dedecore loco movit. Ac præ- terea alia lugenda facinora edita sunt ab Ecclesiæ tum principibus. Militum autem in tuenda re publica 4. Posteaquam deinceps ad Andronicum, filium

σκάνδαλα ἄξια θρήνου ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ γεγόνασι Α Κωνσταντῖνον τὸν δεσπότην ἐκ τῆς Ούγγρων πρώτης παρὰ τῶν τότε ἀρχιερέων. Καὶ τὸ φιλότιμον, ὡς σύνηθες, τοῖς στρατιώταις ἔπειτα μὲν ἄσμενος ἐδῳ- ρήσατο· καὶ τὸ ὑπήκοον πᾶν χαρᾶς ἐνεπλήσθησαν. Ελθὼν δὲ ἐν τῇ πόλει, καὶ εἰς μνήμην ἐληλυ θὼς ὧν ὁ πατὴρ ἔπραξε κατὰ τοῦ νέου Ἰωάννου τοῦ Λασκάρεως, ᾧ καὶ ἡ τῆς βασιλείας μᾶλλον προσῆκε διαδοχὴ, καὶ τῆς συνειδήσεως κέντρο πληττόμενος, καὶ μείζονα τῶν ἀρετῶν τὴν διάκρισιν ἔχων, ἧκε παρὰ τὸν τυφλωθέντα δι' αὐτὸν παρὰ τοῦ πατρὸς ἔν τινι πολιχνίῳ τῆς Βιθυνίας εὑρισκόμενον, καὶ ἰδὼν αὐτὸν καὶ τὰ ἀνήκοντα παραμυθούμενος καὶ μεγάλῳ σχήματι ταπεινώσεως συγχώρησιν αἰτῶν παρ' αὐτοῦ, οὐκ εἰδὼς & ὁ πατὴρ ἐποίησε· καὶ ἐὰν ἦν δυνατὸν καὶ ἀρεστὸν ὑπάρχῃ, ἵνα τὴν βασιλείαν πάλιν μερίσωσι καὶ πᾶσα ἐξουσία εἰς χεῖρας αὐτοῦ Β ἔσηται· καὶ τὰ πρὸς τὴν χρείαν ἀφθόνως πάντα καὶ πλουσίως παρέσχεν αὐτῷ διὰ τοῦ βίου. Ο δὴ περ πραχὼς καὶ πράττεσθαι προστεταχὺς ἄσμενος ἀπῄει πρὸς ἔω. ᾿Ανεφύησαν δέ τινες διαβολαὶ κατὰ τοῦ πορφυρο- γεννήτου αὐταδέλφου τοῦ βασιλέως, ὅτι βασιλείας ἔρωτι τρέφεται · καὶ στείλας πιάσας αὐτὸν καὶ πάντας τοὺς συνομιλοῦντας γνησίως, ἐν οἷς ὁ προΰ- χων ὑπῆρχε τὰ μάλιστα καὶ πλούτῳ καὶ γένους λαμπρότητι καὶ ἐν στρατηγίαις περιβόητος Μιχαήλ Στρατηγόπουλος ὁ Μελισσηνός, ὃς καὶ ἐν δεσμωτη ρίοις καθείργνυται, καὶ πολλὰ ὧν ἐκέκτητο ἀγαθῶν ἐδημοσιεύθησαν. Εγέννησε δὲ υἱοὺς ὁ βασιλεὺς καὶ αὐτοκρά- τωρ Ανδρόνικος τούσδε, Μιχαὴλ τὸν βασιλέα καὶ αὑτοῦ συζύγου· ἐκ δὲ τῆς δευτέρας Εἰρήνης τῆς ἀπὸ Λογγοβαρδίας, τῆς ἐπ' ἀδελφῇ θυγατρὸς τοῦ ῥηγός Ισπανίας, ἀπογόνου δὲ μαρκίωνος Μοντεφερράτου τοῦ κληρωσαμένου τὴν Θεσσαλονίκην, ὡς προέφη- μεν, ὃς καὶ ῥῆς Θετταλίας εγεγόνει ὅτε οἱ Ἰταλοὶ τῆς Ρωμαίων γῆς ὀλίγον καιρόν τινα ἐγκρατεῖς ἐγές νοντο, ἐγέννησεν οὖν Ἰωάννην Θεόδωρον καὶ Δημή τριον καὶ θυγατέρα ὀνόματι Σιμωνίδα, ἣν ἔλαβεν εἰς γυναῖκα ὁ δεσπότης Σερβίας. Καὶ ὁ μὲν Ἰωάννης γυναικὶ συζευχθεὶς ἄπαις τέθνηκεν· ἡ δὲ βασιλίς καὶ δέσποινα Εἰρήνη ἐνήγετο εἰς τοῦτο μάλιστα. Ζηλότυπος ἦν ὡς μητρυιά, καὶ περὶ τὸν προγονών ἔτρεφεν. Οθεν οὐ διέλιπε νύκτα τε καὶ ἡμέραν ἐνοχλοῦσα τὸν βασιλέα καὶ σύζυγον, ἵνα καὶ τοὺς υἱέας αὐτῆς κοινωνοὺς καὶ συμμεριστὰς καταστήσῃ τοῦ κράτους. Ο δὲ βασιλεὺς ἀδύνατον εἶναι ἔλεγεν τὴν μοναρχίαν Ρωμαίων πολυαρχίας ποιῆσαι . Πολλὰ δὲ πράξασα καὶ εἰποῦσα καὶ τῶν ἐλπίδων ψευσθεῖσα, θυμῷ ληφθεῖσα καὶ λύπῃ, πλεῖστα χρή ματα τῷ ἑαυτῆς υἱῷ Θεοδώρῳ δώσασα εἰς Λογγο βαρδίαν ἀπέστειλε, καὶ μαρκίωνα τοῦτον τῇ ἑαυτῆς πατρίδι κατέστησε. Ἐκεῖσε δὲ γυναικὶ συ ζευχθεὶς τὸ γένος Σπίνουλα καὶ υἱοὺς καὶ θυγατέρας ἐγέννησεν. ε'. Ἐν δὲ τῇ βασιλίᾳ τοῦ εἰρημένου αυτοκράτο ρος ἐκ τῆς Ἀσίας τὰ μέγιστα τῶν κακῶν ἀνεῤῥά- γησαν πελάγη. Συνασπισμὸν οἱ τῶν Τούρκων σατρά και ποιήσαντες πάλιν, ἐν οἷς ὑπῆρχεν εἷς τῶν σατραπῶν καὶ ὁ Οτθμάνης, νεωστί πάντα τόπον κατέδραμον ἄχρι θαλάττης ἀκτῶν. Τῇ νίκῃ ἐκείνῃ CHRONICON MAJUS. - LIB. I. 658% C “ ex Hungarorum regis filia, conjuge priore; ex altera, Irene, e Lombardis oriunda atque filia sororis regis Hispaniæ et nepti marchionis Montisferratensis, ejusdem, qui Thessalonicam, ut aute explicavimus, nactus est et Thessalorum rex fuit, quando Latini aliquandiu Romanorum tenuerunt provincias, ex hac igitur procreavit Joannem, Theodorum, Deme- trium et filiam Simonidem, quam Serviæ despota sibi janxit matrimonio. Et Joannes quidem uxori junctus, nullis tamen susceptis liberis decessit. Cæterum Irene imperatrix studiosissime sua quæ- dam sequebatur consilia. Invidiose, ut´ noverca, Tervorem Andronicus pro consuetudine libens re- muneratus est, civesque omnes implevit lætitia. In urbein reversus ac recordatus, quæ in puerum Joannem Lascarim pater admisisset, præsertim cu illi potius deberetur imperium, angore cou- scientiæ stimulatus, utpote æqui rectique sensu pitre præstantior, juvenem suo commodo excæ- catum in oppidulo quodam Bithyniæ convenit. Allocutus eun, quemadmodum decebat, vulta admodum demisso venian petit eorum, quæ se inscio pater in illum statuisset; cohortaturque, ut, si fieri posset et ipsi acceptum esset, partiren- aur imperium summaque in illius manus rediret D filium natu maximum habuit, nec unquam cessavit potestas. Ad vitam quæ erant necessaria, omnia ‚illi, quoad in vivis erat, affatim suppeditabat. Hæe cum fecisset atque ut fierent, imperasset, hilaris in orientem profectus est. Intendebantur criminationes quædam Constantino Porphyrogenito, imperatoris fratri, nt imperii appetenti. Missis satellitibus, ipsum comprehendit cunctosque ejus familiares, in quibus præ cæteris tum divitiis tum generis claritate et belli peritia eminebat Michael Strategopulus Melissenus, qui et ipse cum reliquis in vincula conjicitur, bonis, quæ possidebar, magna ex parte publicatis. Procreavit imperator Andronicus filios hosce : Michaelem imperatorem et Constantiuum despotam imperatorem maritum urgere, ut suos filios imperii consortes et participes faceret. Negabat imperator ſieri posse, ut monarchia Romanorum ad polyar- chiam redigeretur. Itaque multa rebus ac verbis experta, tandem, cum spe sua excidisset, ira et dolore abrepta Theodorum filium cum grandi pecunia in Longobardos misit et patriæ suæ con- stituit marchionem. Ibi is e gente Spinularum ducta uxore, utriusque sexus liberos generavit. ingentes calamitatuin fluctus in Asia concitati sunt. Etenim Turcarum satrapæ, in quibus unus erat Othmanes, fœdere conjuncti modo omnes tractus ad mare usque pervagari cœperant, ac victoria 5. Imperante eo, quem diximus, Andronico,

σκάνδαλα ἄξια θρήνου ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ γεγόνασι Α Κωνσταντῖνον τὸν δεσπότην ἐκ τῆς Ούγγρων πρώτης παρὰ τῶν τότε ἀρχιερέων. Καὶ τὸ φιλότιμον, ὡς σύνηθες, τοῖς στρατιώταις ἔπειτα μὲν ἄσμενος ἐδῳ- ρήσατο· καὶ τὸ ὑπήκοον πᾶν χαρᾶς ἐνεπλήσθησαν. Ελθὼν δὲ ἐν τῇ πόλει, καὶ εἰς μνήμην ἐληλυ θὼς ὧν ὁ πατὴρ ἔπραξε κατὰ τοῦ νέου Ἰωάννου τοῦ Λασκάρεως, ᾧ καὶ ἡ τῆς βασιλείας μᾶλλον προσῆκε διαδοχὴ, καὶ τῆς συνειδήσεως κέντρο πληττόμενος, καὶ μείζονα τῶν ἀρετῶν τὴν διάκρισιν ἔχων, ἧκε παρὰ τὸν τυφλωθέντα δι' αὐτὸν παρὰ τοῦ πατρὸς ἔν τινι πολιχνίῳ τῆς Βιθυνίας εὑρισκόμενον, καὶ ἰδὼν αὐτὸν καὶ τὰ ἀνήκοντα παραμυθούμενος καὶ μεγάλῳ σχήματι ταπεινώσεως συγχώρησιν αἰτῶν παρ' αὐτοῦ, οὐκ εἰδὼς & ὁ πατὴρ ἐποίησε· καὶ ἐὰν ἦν δυνατὸν καὶ ἀρεστὸν ὑπάρχῃ, ἵνα τὴν βασιλείαν πάλιν μερίσωσι καὶ πᾶσα ἐξουσία εἰς χεῖρας αὐτοῦ Β ἔσηται· καὶ τὰ πρὸς τὴν χρείαν ἀφθόνως πάντα καὶ πλουσίως παρέσχεν αὐτῷ διὰ τοῦ βίου. Ο δὴ περ πραχὼς καὶ πράττεσθαι προστεταχὺς ἄσμενος ἀπῄει πρὸς ἔω. ᾿Ανεφύησαν δέ τινες διαβολαὶ κατὰ τοῦ πορφυρο- γεννήτου αὐταδέλφου τοῦ βασιλέως, ὅτι βασιλείας ἔρωτι τρέφεται · καὶ στείλας πιάσας αὐτὸν καὶ πάντας τοὺς συνομιλοῦντας γνησίως, ἐν οἷς ὁ προΰ- χων ὑπῆρχε τὰ μάλιστα καὶ πλούτῳ καὶ γένους λαμπρότητι καὶ ἐν στρατηγίαις περιβόητος Μιχαήλ Στρατηγόπουλος ὁ Μελισσηνός, ὃς καὶ ἐν δεσμωτη ρίοις καθείργνυται, καὶ πολλὰ ὧν ἐκέκτητο ἀγαθῶν ἐδημοσιεύθησαν. Εγέννησε δὲ υἱοὺς ὁ βασιλεὺς καὶ αὐτοκρά- τωρ Ανδρόνικος τούσδε, Μιχαὴλ τὸν βασιλέα καὶ αὑτοῦ συζύγου· ἐκ δὲ τῆς δευτέρας Εἰρήνης τῆς ἀπὸ Λογγοβαρδίας, τῆς ἐπ' ἀδελφῇ θυγατρὸς τοῦ ῥηγός Ισπανίας, ἀπογόνου δὲ μαρκίωνος Μοντεφερράτου τοῦ κληρωσαμένου τὴν Θεσσαλονίκην, ὡς προέφη- μεν, ὃς καὶ ῥῆς Θετταλίας εγεγόνει ὅτε οἱ Ἰταλοὶ τῆς Ρωμαίων γῆς ὀλίγον καιρόν τινα ἐγκρατεῖς ἐγές νοντο, ἐγέννησεν οὖν Ἰωάννην Θεόδωρον καὶ Δημή τριον καὶ θυγατέρα ὀνόματι Σιμωνίδα, ἣν ἔλαβεν εἰς γυναῖκα ὁ δεσπότης Σερβίας. Καὶ ὁ μὲν Ἰωάννης γυναικὶ συζευχθεὶς ἄπαις τέθνηκεν· ἡ δὲ βασιλίς καὶ δέσποινα Εἰρήνη ἐνήγετο εἰς τοῦτο μάλιστα. Ζηλότυπος ἦν ὡς μητρυιά, καὶ περὶ τὸν προγονών ἔτρεφεν. Οθεν οὐ διέλιπε νύκτα τε καὶ ἡμέραν ἐνοχλοῦσα τὸν βασιλέα καὶ σύζυγον, ἵνα καὶ τοὺς υἱέας αὐτῆς κοινωνοὺς καὶ συμμεριστὰς καταστήσῃ τοῦ κράτους. Ο δὲ βασιλεὺς ἀδύνατον εἶναι ἔλεγεν τὴν μοναρχίαν Ρωμαίων πολυαρχίας ποιῆσαι . Πολλὰ δὲ πράξασα καὶ εἰποῦσα καὶ τῶν ἐλπίδων ψευσθεῖσα, θυμῷ ληφθεῖσα καὶ λύπῃ, πλεῖστα χρή ματα τῷ ἑαυτῆς υἱῷ Θεοδώρῳ δώσασα εἰς Λογγο βαρδίαν ἀπέστειλε, καὶ μαρκίωνα τοῦτον τῇ ἑαυτῆς πατρίδι κατέστησε. Ἐκεῖσε δὲ γυναικὶ συ ζευχθεὶς τὸ γένος Σπίνουλα καὶ υἱοὺς καὶ θυγατέρας ἐγέννησεν. ε'. Ἐν δὲ τῇ βασιλίᾳ τοῦ εἰρημένου αυτοκράτο ρος ἐκ τῆς Ἀσίας τὰ μέγιστα τῶν κακῶν ἀνεῤῥά- γησαν πελάγη. Συνασπισμὸν οἱ τῶν Τούρκων σατρά και ποιήσαντες πάλιν, ἐν οἷς ὑπῆρχεν εἷς τῶν σατραπῶν καὶ ὁ Οτθμάνης, νεωστί πάντα τόπον κατέδραμον ἄχρι θαλάττης ἀκτῶν. Τῇ νίκῃ ἐκείνῃ CHRONICON MAJUS. - LIB. I. 658% C “ ex Hungarorum regis filia, conjuge priore; ex altera, Irene, e Lombardis oriunda atque filia sororis regis Hispaniæ et nepti marchionis Montisferratensis, ejusdem, qui Thessalonicam, ut aute explicavimus, nactus est et Thessalorum rex fuit, quando Latini aliquandiu Romanorum tenuerunt provincias, ex hac igitur procreavit Joannem, Theodorum, Deme- trium et filiam Simonidem, quam Serviæ despota sibi janxit matrimonio. Et Joannes quidem uxori junctus, nullis tamen susceptis liberis decessit. Cæterum Irene imperatrix studiosissime sua quæ- dam sequebatur consilia. Invidiose, ut´ noverca, Tervorem Andronicus pro consuetudine libens re- muneratus est, civesque omnes implevit lætitia. In urbein reversus ac recordatus, quæ in puerum Joannem Lascarim pater admisisset, præsertim cu illi potius deberetur imperium, angore cou- scientiæ stimulatus, utpote æqui rectique sensu pitre præstantior, juvenem suo commodo excæ- catum in oppidulo quodam Bithyniæ convenit. Allocutus eun, quemadmodum decebat, vulta admodum demisso venian petit eorum, quæ se inscio pater in illum statuisset; cohortaturque, ut, si fieri posset et ipsi acceptum esset, partiren- aur imperium summaque in illius manus rediret D filium natu maximum habuit, nec unquam cessavit potestas. Ad vitam quæ erant necessaria, omnia ‚illi, quoad in vivis erat, affatim suppeditabat. Hæe cum fecisset atque ut fierent, imperasset, hilaris in orientem profectus est. Intendebantur criminationes quædam Constantino Porphyrogenito, imperatoris fratri, nt imperii appetenti. Missis satellitibus, ipsum comprehendit cunctosque ejus familiares, in quibus præ cæteris tum divitiis tum generis claritate et belli peritia eminebat Michael Strategopulus Melissenus, qui et ipse cum reliquis in vincula conjicitur, bonis, quæ possidebar, magna ex parte publicatis. Procreavit imperator Andronicus filios hosce : Michaelem imperatorem et Constantiuum despotam imperatorem maritum urgere, ut suos filios imperii consortes et participes faceret. Negabat imperator ſieri posse, ut monarchia Romanorum ad polyar- chiam redigeretur. Itaque multa rebus ac verbis experta, tandem, cum spe sua excidisset, ira et dolore abrepta Theodorum filium cum grandi pecunia in Longobardos misit et patriæ suæ con- stituit marchionem. Ibi is e gente Spinularum ducta uxore, utriusque sexus liberos generavit. ingentes calamitatuin fluctus in Asia concitati sunt. Etenim Turcarum satrapæ, in quibus unus erat Othmanes, fœdere conjuncti modo omnes tractus ad mare usque pervagari cœperant, ac victoria 5. Imperante eo, quem diximus, Andronico,

σκάνδαλα ἄξια θρήνου ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ γεγόνασι Α Κωνσταντῖνον τὸν δεσπότην ἐκ τῆς Ούγγρων πρώτης παρὰ τῶν τότε ἀρχιερέων. Καὶ τὸ φιλότιμον, ὡς σύνηθες, τοῖς στρατιώταις ἔπειτα μὲν ἄσμενος ἐδῳ- ρήσατο· καὶ τὸ ὑπήκοον πᾶν χαρᾶς ἐνεπλήσθησαν. Ελθὼν δὲ ἐν τῇ πόλει, καὶ εἰς μνήμην ἐληλυ θὼς ὧν ὁ πατὴρ ἔπραξε κατὰ τοῦ νέου Ἰωάννου τοῦ Λασκάρεως, ᾧ καὶ ἡ τῆς βασιλείας μᾶλλον προσῆκε διαδοχὴ, καὶ τῆς συνειδήσεως κέντρο πληττόμενος, καὶ μείζονα τῶν ἀρετῶν τὴν διάκρισιν ἔχων, ἧκε παρὰ τὸν τυφλωθέντα δι' αὐτὸν παρὰ τοῦ πατρὸς ἔν τινι πολιχνίῳ τῆς Βιθυνίας εὑρισκόμενον, καὶ ἰδὼν αὐτὸν καὶ τὰ ἀνήκοντα παραμυθούμενος καὶ μεγάλῳ σχήματι ταπεινώσεως συγχώρησιν αἰτῶν παρ' αὐτοῦ, οὐκ εἰδὼς & ὁ πατὴρ ἐποίησε· καὶ ἐὰν ἦν δυνατὸν καὶ ἀρεστὸν ὑπάρχῃ, ἵνα τὴν βασιλείαν πάλιν μερίσωσι καὶ πᾶσα ἐξουσία εἰς χεῖρας αὐτοῦ Β ἔσηται· καὶ τὰ πρὸς τὴν χρείαν ἀφθόνως πάντα καὶ πλουσίως παρέσχεν αὐτῷ διὰ τοῦ βίου. Ο δὴ περ πραχὼς καὶ πράττεσθαι προστεταχὺς ἄσμενος ἀπῄει πρὸς ἔω. ᾿Ανεφύησαν δέ τινες διαβολαὶ κατὰ τοῦ πορφυρο- γεννήτου αὐταδέλφου τοῦ βασιλέως, ὅτι βασιλείας ἔρωτι τρέφεται · καὶ στείλας πιάσας αὐτὸν καὶ πάντας τοὺς συνομιλοῦντας γνησίως, ἐν οἷς ὁ προΰ- χων ὑπῆρχε τὰ μάλιστα καὶ πλούτῳ καὶ γένους λαμπρότητι καὶ ἐν στρατηγίαις περιβόητος Μιχαήλ Στρατηγόπουλος ὁ Μελισσηνός, ὃς καὶ ἐν δεσμωτη ρίοις καθείργνυται, καὶ πολλὰ ὧν ἐκέκτητο ἀγαθῶν ἐδημοσιεύθησαν. Εγέννησε δὲ υἱοὺς ὁ βασιλεὺς καὶ αὐτοκρά- τωρ Ανδρόνικος τούσδε, Μιχαὴλ τὸν βασιλέα καὶ αὑτοῦ συζύγου· ἐκ δὲ τῆς δευτέρας Εἰρήνης τῆς ἀπὸ Λογγοβαρδίας, τῆς ἐπ' ἀδελφῇ θυγατρὸς τοῦ ῥηγός Ισπανίας, ἀπογόνου δὲ μαρκίωνος Μοντεφερράτου τοῦ κληρωσαμένου τὴν Θεσσαλονίκην, ὡς προέφη- μεν, ὃς καὶ ῥῆς Θετταλίας εγεγόνει ὅτε οἱ Ἰταλοὶ τῆς Ρωμαίων γῆς ὀλίγον καιρόν τινα ἐγκρατεῖς ἐγές νοντο, ἐγέννησεν οὖν Ἰωάννην Θεόδωρον καὶ Δημή τριον καὶ θυγατέρα ὀνόματι Σιμωνίδα, ἣν ἔλαβεν εἰς γυναῖκα ὁ δεσπότης Σερβίας. Καὶ ὁ μὲν Ἰωάννης γυναικὶ συζευχθεὶς ἄπαις τέθνηκεν· ἡ δὲ βασιλίς καὶ δέσποινα Εἰρήνη ἐνήγετο εἰς τοῦτο μάλιστα. Ζηλότυπος ἦν ὡς μητρυιά, καὶ περὶ τὸν προγονών ἔτρεφεν. Οθεν οὐ διέλιπε νύκτα τε καὶ ἡμέραν ἐνοχλοῦσα τὸν βασιλέα καὶ σύζυγον, ἵνα καὶ τοὺς υἱέας αὐτῆς κοινωνοὺς καὶ συμμεριστὰς καταστήσῃ τοῦ κράτους. Ο δὲ βασιλεὺς ἀδύνατον εἶναι ἔλεγεν τὴν μοναρχίαν Ρωμαίων πολυαρχίας ποιῆσαι . Πολλὰ δὲ πράξασα καὶ εἰποῦσα καὶ τῶν ἐλπίδων ψευσθεῖσα, θυμῷ ληφθεῖσα καὶ λύπῃ, πλεῖστα χρή ματα τῷ ἑαυτῆς υἱῷ Θεοδώρῳ δώσασα εἰς Λογγο βαρδίαν ἀπέστειλε, καὶ μαρκίωνα τοῦτον τῇ ἑαυτῆς πατρίδι κατέστησε. Ἐκεῖσε δὲ γυναικὶ συ ζευχθεὶς τὸ γένος Σπίνουλα καὶ υἱοὺς καὶ θυγατέρας ἐγέννησεν. ε'. Ἐν δὲ τῇ βασιλίᾳ τοῦ εἰρημένου αυτοκράτο ρος ἐκ τῆς Ἀσίας τὰ μέγιστα τῶν κακῶν ἀνεῤῥά- γησαν πελάγη. Συνασπισμὸν οἱ τῶν Τούρκων σατρά και ποιήσαντες πάλιν, ἐν οἷς ὑπῆρχεν εἷς τῶν σατραπῶν καὶ ὁ Οτθμάνης, νεωστί πάντα τόπον κατέδραμον ἄχρι θαλάττης ἀκτῶν. Τῇ νίκῃ ἐκείνῃ CHRONICON MAJUS. - LIB. I. 658% C “ ex Hungarorum regis filia, conjuge priore; ex altera, Irene, e Lombardis oriunda atque filia sororis regis Hispaniæ et nepti marchionis Montisferratensis, ejusdem, qui Thessalonicam, ut aute explicavimus, nactus est et Thessalorum rex fuit, quando Latini aliquandiu Romanorum tenuerunt provincias, ex hac igitur procreavit Joannem, Theodorum, Deme- trium et filiam Simonidem, quam Serviæ despota sibi janxit matrimonio. Et Joannes quidem uxori junctus, nullis tamen susceptis liberis decessit. Cæterum Irene imperatrix studiosissime sua quæ- dam sequebatur consilia. Invidiose, ut´ noverca, Tervorem Andronicus pro consuetudine libens re- muneratus est, civesque omnes implevit lætitia. In urbein reversus ac recordatus, quæ in puerum Joannem Lascarim pater admisisset, præsertim cu illi potius deberetur imperium, angore cou- scientiæ stimulatus, utpote æqui rectique sensu pitre præstantior, juvenem suo commodo excæ- catum in oppidulo quodam Bithyniæ convenit. Allocutus eun, quemadmodum decebat, vulta admodum demisso venian petit eorum, quæ se inscio pater in illum statuisset; cohortaturque, ut, si fieri posset et ipsi acceptum esset, partiren- aur imperium summaque in illius manus rediret D filium natu maximum habuit, nec unquam cessavit potestas. Ad vitam quæ erant necessaria, omnia ‚illi, quoad in vivis erat, affatim suppeditabat. Hæe cum fecisset atque ut fierent, imperasset, hilaris in orientem profectus est. Intendebantur criminationes quædam Constantino Porphyrogenito, imperatoris fratri, nt imperii appetenti. Missis satellitibus, ipsum comprehendit cunctosque ejus familiares, in quibus præ cæteris tum divitiis tum generis claritate et belli peritia eminebat Michael Strategopulus Melissenus, qui et ipse cum reliquis in vincula conjicitur, bonis, quæ possidebar, magna ex parte publicatis. Procreavit imperator Andronicus filios hosce : Michaelem imperatorem et Constantiuum despotam imperatorem maritum urgere, ut suos filios imperii consortes et participes faceret. Negabat imperator ſieri posse, ut monarchia Romanorum ad polyar- chiam redigeretur. Itaque multa rebus ac verbis experta, tandem, cum spe sua excidisset, ira et dolore abrepta Theodorum filium cum grandi pecunia in Longobardos misit et patriæ suæ con- stituit marchionem. Ibi is e gente Spinularum ducta uxore, utriusque sexus liberos generavit. ingentes calamitatuin fluctus in Asia concitati sunt. Etenim Turcarum satrapæ, in quibus unus erat Othmanes, fœdere conjuncti modo omnes tractus ad mare usque pervagari cœperant, ac victoria 5. Imperante eo, quem diximus, Andronico,

θρασὺ θέντες, διὰ τοῦ Ἑλλησπόντου ἐν τῇ Χερρονήσῳ Α ἢ ὡς ἀνδραπόδοις ἐχρήσαντο· καὶ οὐκ ἠλέουν τινά τῆς Θράκης περάσαντες πᾶν κακὸν καὶ δεινὸν ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσι διέπραξαν, καὶ πολὺν τόπον διέρχοντο ληίζοντες, ὥστε μήτε αροτριᾷν μήτε σπεί ρειν οὔτε τῶν πόλεων ἐξιέναι εδύναντο ἐπὶ ἔτος ἐν καὶ μῆνας δέκα. Ετυχε δὲ καὶ τοῦτο ἐν τοῖ; και ροῖ; ἐκείνοις, ἐμπεσεῖν Λατῖνόν τινα, Καταλάνον τὸ γένος, Ρογέριον τούνομα. ᾿Αθροίσας ἐκ τῆς κάτω Ιβηρίας στρατόπεδον, καὶ τριήρεις τέτταρας πλη- ρώσας, λῃστρικὸν ἀδεᾶς μετῄει βίον, δεινότατος ἐν τούτῳ γενόμενος· οὐ μόνον γὰρ ναυσὶ φορτίοις ἐπετίθετο, ἀλλὰ καὶ αὐτὰς δὴ τὰς μεγάλας τῶν νή στον ἐσχύλευσε, καὶ φοβερὸς ἐν τῇ κάτω θαλάσσῃ ἐδόκε: εἶναι. Εδοξε τοίνυν τούτῳ τῷ ἄρχοντι δια- πρεσβευσαμένῳ πρὸς τὸν βασιλέα Ανδρόνικον συμμαχῆσαι αὐτῷ κατὰ τῶν Τούρκων· καὶ ὁ βασι λεὺς τὴν πρεσβείαν δεξάμενος, ἄρας ἐκεῖνος ἐκ τῶν Εσπερίων πρὸς τὸ Βυζάντιον ἔρχεται, ἔχων μεθ' ἑαυτοῦ δισχιλίους ἄνδρας μαχικούς. Καὶ ὁ βασιλεὺς τῷ τοῦ μεγάλου δουκὸς ὀφφικίῳ τοῦτον ἐτίμησε. Μετ' ὀλίγον δὲ ἔχει καὶ ἕτερος Καταλάνος τοὔνομα Περιγπέριος Τέντζας, συγγενής τοῦ Ῥογερίου. Καὶ ὁ βασιλεὺς μὲν τὴν τῶν χρημάτων δαπάνην τὴν ἀρκοῦσαν περὶ τὰ ἐκείνων ἐνδύματα καὶ δωρεάς καὶ τὰ ἐπίλοιπα σιτηρέσια εἰς πλησμονὴν δέδωχεν· ὀλίγου δὲ καιροῦ παρελθόντος διέβησαν εἰς τὴν Ασίαν μετά στρατοῦ τοῦ πολεμεῖν τοὺς ἐχθρούς. Καὶ οὐ περὶ τῶν ἐχθρῶν αὐτοῖς ἔμελεν, ἀλλὰ τὸ ὑπήκοον πλεῖστα ἐλύπουν. Καὶ εἰ χρὴ λέγειν ὁπόσα εἰργάσαντο κακὰ παριόντες καὶ δεινά ; Τοῖς Χρι- στιανοῖς ἀνδράσι τε καὶ γυναιξὶν οὐδὲν ἄμεινου δακρύοντα, ἀλλὰ τοῖς ὑπηκόοις μᾶλλον ἐποίουν κακὰ ὑπὲρ ἀσεβεῖς καὶ ἐχθρούς. Καὶ ἦν ἰδεῖν οὐ μόνον τὰς οὐσίας ἁρπάζοντας τῶν ταλαιπώρων Χριστιανῶν, ἀλλὰ θυγατέρας καὶ γυναῖκας ὑβρίζοντας. Πρεσβύ ται δὲ καὶ ἱερεῖς ἐδεσμεύοντο καὶ ἐμαστιγοῦντο. Ταῦτα μαθὼν ὁ βασιλεὺς θυμῷ ἐτήκετο καὶ τινος μηχανής βοηθούσης εδέετο. Διαβαίνειν πρὸς τὴν Θρᾴκην τὸν Ριγέριον μετὰ τοῦ στρατοπέδου ἐκέ λευσε πρὸς τὸ τῆς Καλλιουπόλεως φρούριον. Καὶ τὸ στρατόπεδον ἐκεῖ καταλιπών πρὸς τὸν βασιλέα ὁ Ρογέριος, μετὰ τινῶν εἰς προσκύνησιν έρχεται . Οι γενομένου ὁ βασιλεὺς τοὺς παρεστώτας ξι· φήρεις προστάξας τούτους κατέκαψαν. Μαθόντες δὲ οἱ ἔτεροι Λατίνοι οἱ ἐν τῇ Καλλιουπόλει τὰ γενόμενα εἰς ἀποστασίαν ἐτράπησαν, καὶ τοὺς ἐκεῖσε Ρω- μαίους κατέσφαξαν, τὰ δὲ τείχη ὀχυρώσαντες κρά τι στον ἑρμητήριον εἶχον καὶ μετὰ τῶν Τούρκων ὁμονοήσαντες εἰς φανερὰν λῃστείαν καὶ ἁρπαγὴν ἐξῆλθον. Ὁ δὲ βασιλεὺς Μιχαὴλ τὰς Θρακικὰς καὶ Μακεδονικάς δυνάμεις λαβὼν ἦλθε κατ' αὐτῶν, καὶ συμβαλὼν αὐτοῖς οὐδὲν ἐποίησεν, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἐζημιωμένος επανέστρεψεν. Εἶτα οἱ ἀρχηγοὶ αὐτῶν διαφερόμενοι ἐμερίσθησαν, καὶ τινὲς μὲν πρὸς τὸν βασιλέα ἦλθον, ἕτεροι δὲ μετὰ τῶν Τούρκων ἐστρά τευον, ἕτερο: δὲ λῃστεύοντες τὰ πρὸς τὸ ζῆν ἐπορί ζοντο, έως καὶ εἰς τέλος ἐξουθενήθησαν. Ο δὲ βασιλεὺς Μιχαήλ στρατὸν πάλιν συναθροί σας ἔρχεται πρὸς τὴν Χερρόνησον κατὰ τῶν Τούρκων, καὶ τοσοῦτον ἐσφάλη· καὶ αἰφνιδίως τὸν στρατὸν οἱ ἐναντίοι περικυκλώσαντες, εἰς φυγὴν ἐτράπησαν οἱ GEORGH PIRANTZE B C feroces, per Hellespontum in Chersonesum Thraciæ trajecti, omne malorum scelerumque genus edide- runt latrociniisque multas regiones ita vexarunt, ut nec arare, nữc serere nec ex oppidis egredi per unum annum et menses decem liceret. Accidit eodem tempore, ut Latinus quidam adveniret, natione Catelanus, nomine Rogerius. Is, ex infe- riore Iberia collectis copiis et triremibus quatuor impletis, libere piraticam faciebat, in qua exer- eitatissimus erat. Etenim non solum naves onera- rias aggrediebatur, sed etiam magnas depopula- batur insulas et mare inferum habebat infestum. D Huic igitur duci visum est, legatione adl imperato- rem Andronicum missa, societatem cum eodem contra Turcas pacisci. Legatis ab Andronico auditis, ipse Rogerius, cum bellicoso exercitu duorum millium ex occidente Cpolim profectus, magni ducis dignitate ab imperatore ornatur. Paulo post alius Catelanus' supervenit, Princerius Tentzas nonine, Rogerii cognatus. In horum vestiments, donativa et rein frumentariam ubi imperator sun- ptum fecit liberalissime, brevi tempore interjecto, in Asian cum exercitu trajiciunt ad debellandos hostes. At de hostibus illi paruin solliciti, Roma- nos gravissime premunt. Quid commemorem, quanta quocunque venerunt, mala ediderint et scelera? Christianos tum viros tum ſeminas nihilo mitius quam mancipia habuerunt; nullius lacrymas niserati, gravius, quam ipsi hostes et impii, Ro- manos vexarunt. Videres Christianorum infelicium non solum bona direpta, sed etiam filias et uxores vitiatas, senes et sacerdotes vinctos et flagellatos. Quæ ut rescivit imperator, ira contabuit nec con- silium reperit, quo his malis mederetur. In Thr ciam ad oppidum Calliopolim cum copiis transire jussus Rogerius, relicto illic exercitu, cum paucis ad salutandum imperatorem venit. Qua ille asus occasione, satellitibus, qui præsto aderant, statim mandat, ut Rogerium et comites ejus obtruncent. Quod cum audissent reliqui Latini, qui erant Calliopoli, ad defectionem conversi Romanos tra- cidarunt; deinde oppido probe communito, ule- bantur eo ut receptaculo firmissimo, atque, facta cum Turcis conspiratione, in aperta latrocinia c rapinas erumpebant. Michael, cum Thraciis et Macedonicis copiis contra eos profectus, frustra cum iis decertavit, imo vero cum damno et jactura rediit. Mox autem illorum duces discordes facti, partim in partes imperatoris, partim ad Turcas concesserunt : nonnulli etiamtum fatrociniis quæ- siverunt victum, donec postremo consumpti perie- runt. Imperator Michaei, coacto rursus exercitu, in Chersonesum contra Turcas proficiscitur ac gra-

θρασὺ θέντες, διὰ τοῦ Ἑλλησπόντου ἐν τῇ Χερρονήσῳ Α ἢ ὡς ἀνδραπόδοις ἐχρήσαντο· καὶ οὐκ ἠλέουν τινά τῆς Θράκης περάσαντες πᾶν κακὸν καὶ δεινὸν ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσι διέπραξαν, καὶ πολὺν τόπον διέρχοντο ληίζοντες, ὥστε μήτε αροτριᾷν μήτε σπεί ρειν οὔτε τῶν πόλεων ἐξιέναι εδύναντο ἐπὶ ἔτος ἐν καὶ μῆνας δέκα. Ετυχε δὲ καὶ τοῦτο ἐν τοῖ; και ροῖ; ἐκείνοις, ἐμπεσεῖν Λατῖνόν τινα, Καταλάνον τὸ γένος, Ρογέριον τούνομα. ᾿Αθροίσας ἐκ τῆς κάτω Ιβηρίας στρατόπεδον, καὶ τριήρεις τέτταρας πλη- ρώσας, λῃστρικὸν ἀδεᾶς μετῄει βίον, δεινότατος ἐν τούτῳ γενόμενος· οὐ μόνον γὰρ ναυσὶ φορτίοις ἐπετίθετο, ἀλλὰ καὶ αὐτὰς δὴ τὰς μεγάλας τῶν νή στον ἐσχύλευσε, καὶ φοβερὸς ἐν τῇ κάτω θαλάσσῃ ἐδόκε: εἶναι. Εδοξε τοίνυν τούτῳ τῷ ἄρχοντι δια- πρεσβευσαμένῳ πρὸς τὸν βασιλέα Ανδρόνικον συμμαχῆσαι αὐτῷ κατὰ τῶν Τούρκων· καὶ ὁ βασι λεὺς τὴν πρεσβείαν δεξάμενος, ἄρας ἐκεῖνος ἐκ τῶν Εσπερίων πρὸς τὸ Βυζάντιον ἔρχεται, ἔχων μεθ' ἑαυτοῦ δισχιλίους ἄνδρας μαχικούς. Καὶ ὁ βασιλεὺς τῷ τοῦ μεγάλου δουκὸς ὀφφικίῳ τοῦτον ἐτίμησε. Μετ' ὀλίγον δὲ ἔχει καὶ ἕτερος Καταλάνος τοὔνομα Περιγπέριος Τέντζας, συγγενής τοῦ Ῥογερίου. Καὶ ὁ βασιλεὺς μὲν τὴν τῶν χρημάτων δαπάνην τὴν ἀρκοῦσαν περὶ τὰ ἐκείνων ἐνδύματα καὶ δωρεάς καὶ τὰ ἐπίλοιπα σιτηρέσια εἰς πλησμονὴν δέδωχεν· ὀλίγου δὲ καιροῦ παρελθόντος διέβησαν εἰς τὴν Ασίαν μετά στρατοῦ τοῦ πολεμεῖν τοὺς ἐχθρούς. Καὶ οὐ περὶ τῶν ἐχθρῶν αὐτοῖς ἔμελεν, ἀλλὰ τὸ ὑπήκοον πλεῖστα ἐλύπουν. Καὶ εἰ χρὴ λέγειν ὁπόσα εἰργάσαντο κακὰ παριόντες καὶ δεινά ; Τοῖς Χρι- στιανοῖς ἀνδράσι τε καὶ γυναιξὶν οὐδὲν ἄμεινου δακρύοντα, ἀλλὰ τοῖς ὑπηκόοις μᾶλλον ἐποίουν κακὰ ὑπὲρ ἀσεβεῖς καὶ ἐχθρούς. Καὶ ἦν ἰδεῖν οὐ μόνον τὰς οὐσίας ἁρπάζοντας τῶν ταλαιπώρων Χριστιανῶν, ἀλλὰ θυγατέρας καὶ γυναῖκας ὑβρίζοντας. Πρεσβύ ται δὲ καὶ ἱερεῖς ἐδεσμεύοντο καὶ ἐμαστιγοῦντο. Ταῦτα μαθὼν ὁ βασιλεὺς θυμῷ ἐτήκετο καὶ τινος μηχανής βοηθούσης εδέετο. Διαβαίνειν πρὸς τὴν Θρᾴκην τὸν Ριγέριον μετὰ τοῦ στρατοπέδου ἐκέ λευσε πρὸς τὸ τῆς Καλλιουπόλεως φρούριον. Καὶ τὸ στρατόπεδον ἐκεῖ καταλιπών πρὸς τὸν βασιλέα ὁ Ρογέριος, μετὰ τινῶν εἰς προσκύνησιν έρχεται . Οι γενομένου ὁ βασιλεὺς τοὺς παρεστώτας ξι· φήρεις προστάξας τούτους κατέκαψαν. Μαθόντες δὲ οἱ ἔτεροι Λατίνοι οἱ ἐν τῇ Καλλιουπόλει τὰ γενόμενα εἰς ἀποστασίαν ἐτράπησαν, καὶ τοὺς ἐκεῖσε Ρω- μαίους κατέσφαξαν, τὰ δὲ τείχη ὀχυρώσαντες κρά τι στον ἑρμητήριον εἶχον καὶ μετὰ τῶν Τούρκων ὁμονοήσαντες εἰς φανερὰν λῃστείαν καὶ ἁρπαγὴν ἐξῆλθον. Ὁ δὲ βασιλεὺς Μιχαὴλ τὰς Θρακικὰς καὶ Μακεδονικάς δυνάμεις λαβὼν ἦλθε κατ' αὐτῶν, καὶ συμβαλὼν αὐτοῖς οὐδὲν ἐποίησεν, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἐζημιωμένος επανέστρεψεν. Εἶτα οἱ ἀρχηγοὶ αὐτῶν διαφερόμενοι ἐμερίσθησαν, καὶ τινὲς μὲν πρὸς τὸν βασιλέα ἦλθον, ἕτεροι δὲ μετὰ τῶν Τούρκων ἐστρά τευον, ἕτερο: δὲ λῃστεύοντες τὰ πρὸς τὸ ζῆν ἐπορί ζοντο, έως καὶ εἰς τέλος ἐξουθενήθησαν. Ο δὲ βασιλεὺς Μιχαήλ στρατὸν πάλιν συναθροί σας ἔρχεται πρὸς τὴν Χερρόνησον κατὰ τῶν Τούρκων, καὶ τοσοῦτον ἐσφάλη· καὶ αἰφνιδίως τὸν στρατὸν οἱ ἐναντίοι περικυκλώσαντες, εἰς φυγὴν ἐτράπησαν οἱ GEORGH PIRANTZE B C feroces, per Hellespontum in Chersonesum Thraciæ trajecti, omne malorum scelerumque genus edide- runt latrociniisque multas regiones ita vexarunt, ut nec arare, nữc serere nec ex oppidis egredi per unum annum et menses decem liceret. Accidit eodem tempore, ut Latinus quidam adveniret, natione Catelanus, nomine Rogerius. Is, ex infe- riore Iberia collectis copiis et triremibus quatuor impletis, libere piraticam faciebat, in qua exer- eitatissimus erat. Etenim non solum naves onera- rias aggrediebatur, sed etiam magnas depopula- batur insulas et mare inferum habebat infestum. D Huic igitur duci visum est, legatione adl imperato- rem Andronicum missa, societatem cum eodem contra Turcas pacisci. Legatis ab Andronico auditis, ipse Rogerius, cum bellicoso exercitu duorum millium ex occidente Cpolim profectus, magni ducis dignitate ab imperatore ornatur. Paulo post alius Catelanus' supervenit, Princerius Tentzas nonine, Rogerii cognatus. In horum vestiments, donativa et rein frumentariam ubi imperator sun- ptum fecit liberalissime, brevi tempore interjecto, in Asian cum exercitu trajiciunt ad debellandos hostes. At de hostibus illi paruin solliciti, Roma- nos gravissime premunt. Quid commemorem, quanta quocunque venerunt, mala ediderint et scelera? Christianos tum viros tum ſeminas nihilo mitius quam mancipia habuerunt; nullius lacrymas niserati, gravius, quam ipsi hostes et impii, Ro- manos vexarunt. Videres Christianorum infelicium non solum bona direpta, sed etiam filias et uxores vitiatas, senes et sacerdotes vinctos et flagellatos. Quæ ut rescivit imperator, ira contabuit nec con- silium reperit, quo his malis mederetur. In Thr ciam ad oppidum Calliopolim cum copiis transire jussus Rogerius, relicto illic exercitu, cum paucis ad salutandum imperatorem venit. Qua ille asus occasione, satellitibus, qui præsto aderant, statim mandat, ut Rogerium et comites ejus obtruncent. Quod cum audissent reliqui Latini, qui erant Calliopoli, ad defectionem conversi Romanos tra- cidarunt; deinde oppido probe communito, ule- bantur eo ut receptaculo firmissimo, atque, facta cum Turcis conspiratione, in aperta latrocinia c rapinas erumpebant. Michael, cum Thraciis et Macedonicis copiis contra eos profectus, frustra cum iis decertavit, imo vero cum damno et jactura rediit. Mox autem illorum duces discordes facti, partim in partes imperatoris, partim ad Turcas concesserunt : nonnulli etiamtum fatrociniis quæ- siverunt victum, donec postremo consumpti perie- runt. Imperator Michaei, coacto rursus exercitu, in Chersonesum contra Turcas proficiscitur ac gra-

Ρωμαῖοι, καταλιπόντες τὰς σκηνὰς τὰς βασιλικής χ λείως ἐκπληροῦν, καὶ διὰ τοῦτο τὸν θρόνον παρῃτής καὶ τὰ βασιλικὰ χρήματα καὶ πάντα τὰ βασιλικά παι σατο. Καὶ χειροτονεῖται ἀντ᾽ αὐτοῦ μοναχός τις ἐκ ράσημα. Καὶ ἐκ τρίτου ἕτερον στρατὸν ᾠκονόμησεν, τῆς μονῆς τῶν Μαγγάνων τοὔνομα Γεράσιμος, που ἀλλ' ὁ βασιλεὺς οὐ παραγίνεται, εἰ μὴ καταστήσας. ἔξαρχον τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως Φιλὴν τὸν Παλαιολόγον, τὸν τότε τὴν πρωτοστατορικὴν ἀρχὴν διεζωσμένον, ὃς καὶ στρατεύσας κατὰ τῶν ᾿Αγαρη νῶν καὶ συμβαλὼν αὐτοῖς εἰς τέλος ἐνίκησε καὶ πολ λοὺς ἐθανάτωσε καὶ ᾐχμαλώτισε. Καὶ οἱ ἐναπολει φθέντες ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ ὀλίγοι ζῶντες κακῶς ἐκ τῆς Χερρονήσου Θράκης εδιώχθησαν. ᾿Αθανάσιος δὲ ὁ πατριάρχης ἐπὶ ἔτη τέσσαρα τὸν θρόνον διοικῶν, εἶτα ἐγγράφως παραιτησάμενος, ἐν τῷ ἀσκητηρίῳ τῷ ὑπ' αὐτοῦ κτισθέντι ἐλθὼν ἡσύχα- ζεν· καὶ ἀντ᾽ αὐτοῦ χειροτονεῖται Ἰωάννης ὁ ἐκ Σωζοπόλεως, ὅστις γυναῖκα καὶ τέκνα ἔχων, ἔπειτα Β θανάτῳ τὴν γυναῖκα ἀποβαλὼν τὸ μοναδικὸν ὑπέδυ τριβώνιον, καὶ ὁ χρόνος καὶ ἡ ἀρετὴ προβιβάσαντες αὐτὸν, πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως ἐχρημάτι σε. Καιρῷ δέ τινι τὸν θρόνον διαπρέψας, εἶτα παραιτησάμενος, καὶ πάλιν Αθανάσιος ἐκ δευ- τέρου τὸν θρόνον ἔλαβε. Κρατήσας τοὺς οἴακας τῆς Ἐκκλησίας ἔτη ὀκτώ, εἶτα πάλιν σκάνδαλά τινα ἀνεφύησαν, καὶ οὗτος τὴν ἡσυχίαν πάντοτε ἦν ἀσπαζόμενος. Αὖθις τὸν θρόνον παρητήσατο, καὶ ἀντ᾿ αὐτοῦ χειροτονεῖται Νήφων ὁ τῆς Κυζίκου πρόεδρος. Ο; καιρὸν ὀλίγον διαπρέψας εἶτα καταβι βάζεται, καὶ ἀνάγεται ἀντ᾽ αὐτοῦ εἰς τὴν πατριαρ χικὴν περιωπὴν Ἰωάννης ὁ Γλυκὺς, λογοθέτης ὢν τοῦ δρόμου, ἔχων καὶ αὐτὸς τέκνα τε καὶ γυναῖκα. *Ην δὲ ὁ ἀνὴρ πάνυ σοφώτατος, ἔλαχε δὲ φιλασθε- νῆς εἶναι καὶ οὐκ ἐδύνατο τὴν αὐτὴν ὑπηρεσίαν τε- Ε λιὸς μὲν τὴν τρίχα, ἀνωφελὴς δὲ τὸν τρόπον· καὶ πατριαρχεύσας ὀλίγον, ἑκὼν καὶ ἄκων καὶ μὴ ἀμε σκοντι αὐτῷ τὸν θρόνον ἀφήσας, ἀντ᾿ αὐτοῦ χειρο τονεῖται Ησαΐας ἀνὴρ γηραιός και τίμιος επ τοῦ ὄρους τοῦ ᾿Αθωνος, κατὰ συγκυρίαν ἐν Κων- σταντινουπόλει λαχὼν ἐγεγόνει πατριάρχης. Ἐν ἐκείνῳ τῷ χρόνῳ συνέβη γενέσθαι σεισμὸν τὸν παμμέγιστον, καὶ πολλοὶ οἶκοι περιφανεῖς καὶ ἁγίων . ναοὶ οἱ μὲν πεπτώκασιν οἱ δὲ ἐῤῥάγησαν, καὶ πολλοὶ στῦλοι τῶν ἱσταμένων εἰς τοὺς κίονας ἄνωθεν ἔπε σου. Ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦδε τοῦ βασιλέως καὶ αὐτο- κράτορος αἱ τριήρεις ηύξησαν εἰς πλῆθος · καί τινες της συγκλήτου βουλῆς τῷ κρατοῦντι βουλεύουσιν εἰκῇ ἑτοιμάζειν καὶ διορθοῦν καὶ κρατεῖν αὐτάς. Ματαίως ἄρα τῶν νηῶν ἡ δαπάνη, ἔλεγον, μικροῦ τῶν ἄλλων πάντων ἐπέκεινα τὸ βασιλικὸν ἐπιτρίβουσα ταμεῖον. Ὁ δὲ βασιλεὺς τοῖς λόγοις αὐτῶν πεισθεὶς τὰς τριή ρεις ἀνεπιμελήτους καταλείψας, τῷ χρόνῳ διεφθά ρησαν, καὶ αἱ μὲν διερράγησαν αἱ δὲ κατέδυσαν εἰς πυθμένα θαλάσσης. Ὕστερον δὲ χρείας καὶ ἀνάγκης ούσης οὐκ ἦσαν κυβερνῆται, καὶ αἱ τριήρεις ὡς προ- είπομεν γεγόνασι, καὶ τοῖς Ῥωμαίοις τὸ βούλευμα πολλὰ κακὰ προξένησε καὶ δεινά. Ὁ οὖν βασιλεύς Μιχαὴλ ἐγέννησε θυγατέρα; δύο, "Ανναν καὶ Θεοδώραν, ἄῤῥενας δὲ δύο, Ανδρόνικον τὸν βασιλέα καὶ Μανουὴλ τὸν δεσπότην. Καὶ ἦν πλεί στα φιλούμενος ὁ ᾿Ανδρόνικος ὑπὸ τοῦ πάππου καὶ βασιλέως, καὶ ἐν τοῖς ἀνακτόροις ἐκέλευσε τρέφε A - LIB. I. CHRONICON MAJUS. vem cladem accipit. Nam repente ab hostibus cir- cumventi Romani, tabernaculo et omnibus opibus et insignibus regiis relictis, in fugam vertuntur. Jam tertio exercitum comparat, quem ipse non eɗu- cit, sed præficit Philem Palæologum, protostratoris honore tum conspicuum. Is igitur in Agarenos ca- stris motis, postremum eos prœlio vícit multosque partim occidit, partim cepit. Qui reliqui tum erant exiguo numero et superstites, turpiter e Chersoneso Thraciæ ejiciuntur. Athanasius patriarcha, cum aunos quatuor solium tenuisset, tradito libello munus deprecatus, in mo- nasterium a se constructum quietis causa secessit. D In ejus locum subrogatur Joannes Sozopolitanus ; qui cum uxorein et liberos haberet, illa mortua mo- nachicum induerat pallium. Is igitur, procedente tempore, auctus virtute, patriarcha Cpolitani lono- rem assecutus est ; quo tamen, munere aliquandiu functus, ultro se abdicavit ; et solium patriarchale iterum occupavit Athanasius. Tenuerat is deinde per annos octo clavum Ecclesiæ, cum rursus turbæ quædam orirentur. Itaque, ut quietis semper small- tissimus, iterum loco cedit, in quem subrogatnr. Nepho, Cyzici episcopus : qui brevi post solio pa- triarchali dejectus, excipitur ab Joanne Glycy, lo- gotheta dromi, qui et ipse uxorem et liberos habe- bat. Erat is vir sapientissimus, sed admodum in- firmæ valetudinis, ut oblatam sibi provinciam recte administrare non posset. Itaque munus deprecanti Gerasimus, monachus e Manganio monasterio, suffectus est, homo canis capillis, sed pravis mori- bos. Hic cum aliquantisper Ecclesiæ præfuisset, se- dem volens nolens concessit Isaiæ, viro seni et ve- nerando e monte Athone monacho, qui forte in urbe aderat. Illo tempore terra motu ingenti contremait, mut- tæque domus magnificæ et sanctorum ædes partim destructæ sant, partim egerunt rimas, atque statuæ haud paucæ de columnis deeiderunt. } Cum regnante hoc imperatore triremium nume- rus admodum auctus esset, optimatium nonnuHi suaserunt, temere cas parari ac refici. Nequidquam enim, aiebant, impensas in naves fæetas propemo - dum magis, quam omnes reliquas, ærarium exhau- › rire. Horum ille consilio obsecutus, triremium cu - ram abjecit, quæ tempore procedente partim situ corrumpebantur faliscentes, partim in mare de- mergebantur. Itaque premenle postea necessitate, cum nec gubernatores adessent, et triremium esset ea, quam dixi, conditio, Romanis illud consilium multa eaque gravia mala peperit. . Imperator Michael procreavit filias duas, Annam et Theodorani, et filios item dues, Andronicum imperatorem et Manuelem despotam. Ex his An-

Ρωμαῖοι, καταλιπόντες τὰς σκηνὰς τὰς βασιλικής χ λείως ἐκπληροῦν, καὶ διὰ τοῦτο τὸν θρόνον παρῃτής καὶ τὰ βασιλικὰ χρήματα καὶ πάντα τὰ βασιλικά παι σατο. Καὶ χειροτονεῖται ἀντ᾽ αὐτοῦ μοναχός τις ἐκ ράσημα. Καὶ ἐκ τρίτου ἕτερον στρατὸν ᾠκονόμησεν, τῆς μονῆς τῶν Μαγγάνων τοὔνομα Γεράσιμος, που ἀλλ' ὁ βασιλεὺς οὐ παραγίνεται, εἰ μὴ καταστήσας. ἔξαρχον τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως Φιλὴν τὸν Παλαιολόγον, τὸν τότε τὴν πρωτοστατορικὴν ἀρχὴν διεζωσμένον, ὃς καὶ στρατεύσας κατὰ τῶν ᾿Αγαρη νῶν καὶ συμβαλὼν αὐτοῖς εἰς τέλος ἐνίκησε καὶ πολ λοὺς ἐθανάτωσε καὶ ᾐχμαλώτισε. Καὶ οἱ ἐναπολει φθέντες ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ ὀλίγοι ζῶντες κακῶς ἐκ τῆς Χερρονήσου Θράκης εδιώχθησαν. ᾿Αθανάσιος δὲ ὁ πατριάρχης ἐπὶ ἔτη τέσσαρα τὸν θρόνον διοικῶν, εἶτα ἐγγράφως παραιτησάμενος, ἐν τῷ ἀσκητηρίῳ τῷ ὑπ' αὐτοῦ κτισθέντι ἐλθὼν ἡσύχα- ζεν· καὶ ἀντ᾽ αὐτοῦ χειροτονεῖται Ἰωάννης ὁ ἐκ Σωζοπόλεως, ὅστις γυναῖκα καὶ τέκνα ἔχων, ἔπειτα Β θανάτῳ τὴν γυναῖκα ἀποβαλὼν τὸ μοναδικὸν ὑπέδυ τριβώνιον, καὶ ὁ χρόνος καὶ ἡ ἀρετὴ προβιβάσαντες αὐτὸν, πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως ἐχρημάτι σε. Καιρῷ δέ τινι τὸν θρόνον διαπρέψας, εἶτα παραιτησάμενος, καὶ πάλιν Αθανάσιος ἐκ δευ- τέρου τὸν θρόνον ἔλαβε. Κρατήσας τοὺς οἴακας τῆς Ἐκκλησίας ἔτη ὀκτώ, εἶτα πάλιν σκάνδαλά τινα ἀνεφύησαν, καὶ οὗτος τὴν ἡσυχίαν πάντοτε ἦν ἀσπαζόμενος. Αὖθις τὸν θρόνον παρητήσατο, καὶ ἀντ᾿ αὐτοῦ χειροτονεῖται Νήφων ὁ τῆς Κυζίκου πρόεδρος. Ο; καιρὸν ὀλίγον διαπρέψας εἶτα καταβι βάζεται, καὶ ἀνάγεται ἀντ᾽ αὐτοῦ εἰς τὴν πατριαρ χικὴν περιωπὴν Ἰωάννης ὁ Γλυκὺς, λογοθέτης ὢν τοῦ δρόμου, ἔχων καὶ αὐτὸς τέκνα τε καὶ γυναῖκα. *Ην δὲ ὁ ἀνὴρ πάνυ σοφώτατος, ἔλαχε δὲ φιλασθε- νῆς εἶναι καὶ οὐκ ἐδύνατο τὴν αὐτὴν ὑπηρεσίαν τε- Ε λιὸς μὲν τὴν τρίχα, ἀνωφελὴς δὲ τὸν τρόπον· καὶ πατριαρχεύσας ὀλίγον, ἑκὼν καὶ ἄκων καὶ μὴ ἀμε σκοντι αὐτῷ τὸν θρόνον ἀφήσας, ἀντ᾿ αὐτοῦ χειρο τονεῖται Ησαΐας ἀνὴρ γηραιός και τίμιος επ τοῦ ὄρους τοῦ ᾿Αθωνος, κατὰ συγκυρίαν ἐν Κων- σταντινουπόλει λαχὼν ἐγεγόνει πατριάρχης. Ἐν ἐκείνῳ τῷ χρόνῳ συνέβη γενέσθαι σεισμὸν τὸν παμμέγιστον, καὶ πολλοὶ οἶκοι περιφανεῖς καὶ ἁγίων . ναοὶ οἱ μὲν πεπτώκασιν οἱ δὲ ἐῤῥάγησαν, καὶ πολλοὶ στῦλοι τῶν ἱσταμένων εἰς τοὺς κίονας ἄνωθεν ἔπε σου. Ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦδε τοῦ βασιλέως καὶ αὐτο- κράτορος αἱ τριήρεις ηύξησαν εἰς πλῆθος · καί τινες της συγκλήτου βουλῆς τῷ κρατοῦντι βουλεύουσιν εἰκῇ ἑτοιμάζειν καὶ διορθοῦν καὶ κρατεῖν αὐτάς. Ματαίως ἄρα τῶν νηῶν ἡ δαπάνη, ἔλεγον, μικροῦ τῶν ἄλλων πάντων ἐπέκεινα τὸ βασιλικὸν ἐπιτρίβουσα ταμεῖον. Ὁ δὲ βασιλεὺς τοῖς λόγοις αὐτῶν πεισθεὶς τὰς τριή ρεις ἀνεπιμελήτους καταλείψας, τῷ χρόνῳ διεφθά ρησαν, καὶ αἱ μὲν διερράγησαν αἱ δὲ κατέδυσαν εἰς πυθμένα θαλάσσης. Ὕστερον δὲ χρείας καὶ ἀνάγκης ούσης οὐκ ἦσαν κυβερνῆται, καὶ αἱ τριήρεις ὡς προ- είπομεν γεγόνασι, καὶ τοῖς Ῥωμαίοις τὸ βούλευμα πολλὰ κακὰ προξένησε καὶ δεινά. Ὁ οὖν βασιλεύς Μιχαὴλ ἐγέννησε θυγατέρα; δύο, "Ανναν καὶ Θεοδώραν, ἄῤῥενας δὲ δύο, Ανδρόνικον τὸν βασιλέα καὶ Μανουὴλ τὸν δεσπότην. Καὶ ἦν πλεί στα φιλούμενος ὁ ᾿Ανδρόνικος ὑπὸ τοῦ πάππου καὶ βασιλέως, καὶ ἐν τοῖς ἀνακτόροις ἐκέλευσε τρέφε A - LIB. I. CHRONICON MAJUS. vem cladem accipit. Nam repente ab hostibus cir- cumventi Romani, tabernaculo et omnibus opibus et insignibus regiis relictis, in fugam vertuntur. Jam tertio exercitum comparat, quem ipse non eɗu- cit, sed præficit Philem Palæologum, protostratoris honore tum conspicuum. Is igitur in Agarenos ca- stris motis, postremum eos prœlio vícit multosque partim occidit, partim cepit. Qui reliqui tum erant exiguo numero et superstites, turpiter e Chersoneso Thraciæ ejiciuntur. Athanasius patriarcha, cum aunos quatuor solium tenuisset, tradito libello munus deprecatus, in mo- nasterium a se constructum quietis causa secessit. D In ejus locum subrogatur Joannes Sozopolitanus ; qui cum uxorein et liberos haberet, illa mortua mo- nachicum induerat pallium. Is igitur, procedente tempore, auctus virtute, patriarcha Cpolitani lono- rem assecutus est ; quo tamen, munere aliquandiu functus, ultro se abdicavit ; et solium patriarchale iterum occupavit Athanasius. Tenuerat is deinde per annos octo clavum Ecclesiæ, cum rursus turbæ quædam orirentur. Itaque, ut quietis semper small- tissimus, iterum loco cedit, in quem subrogatnr. Nepho, Cyzici episcopus : qui brevi post solio pa- triarchali dejectus, excipitur ab Joanne Glycy, lo- gotheta dromi, qui et ipse uxorem et liberos habe- bat. Erat is vir sapientissimus, sed admodum in- firmæ valetudinis, ut oblatam sibi provinciam recte administrare non posset. Itaque munus deprecanti Gerasimus, monachus e Manganio monasterio, suffectus est, homo canis capillis, sed pravis mori- bos. Hic cum aliquantisper Ecclesiæ præfuisset, se- dem volens nolens concessit Isaiæ, viro seni et ve- nerando e monte Athone monacho, qui forte in urbe aderat. Illo tempore terra motu ingenti contremait, mut- tæque domus magnificæ et sanctorum ædes partim destructæ sant, partim egerunt rimas, atque statuæ haud paucæ de columnis deeiderunt. } Cum regnante hoc imperatore triremium nume- rus admodum auctus esset, optimatium nonnuHi suaserunt, temere cas parari ac refici. Nequidquam enim, aiebant, impensas in naves fæetas propemo - dum magis, quam omnes reliquas, ærarium exhau- › rire. Horum ille consilio obsecutus, triremium cu - ram abjecit, quæ tempore procedente partim situ corrumpebantur faliscentes, partim in mare de- mergebantur. Itaque premenle postea necessitate, cum nec gubernatores adessent, et triremium esset ea, quam dixi, conditio, Romanis illud consilium multa eaque gravia mala peperit. . Imperator Michael procreavit filias duas, Annam et Theodorani, et filios item dues, Andronicum imperatorem et Manuelem despotam. Ex his An-

Ρωμαῖοι, καταλιπόντες τὰς σκηνὰς τὰς βασιλικής χ λείως ἐκπληροῦν, καὶ διὰ τοῦτο τὸν θρόνον παρῃτής καὶ τὰ βασιλικὰ χρήματα καὶ πάντα τὰ βασιλικά παι σατο. Καὶ χειροτονεῖται ἀντ᾽ αὐτοῦ μοναχός τις ἐκ ράσημα. Καὶ ἐκ τρίτου ἕτερον στρατὸν ᾠκονόμησεν, τῆς μονῆς τῶν Μαγγάνων τοὔνομα Γεράσιμος, που ἀλλ' ὁ βασιλεὺς οὐ παραγίνεται, εἰ μὴ καταστήσας. ἔξαρχον τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως Φιλὴν τὸν Παλαιολόγον, τὸν τότε τὴν πρωτοστατορικὴν ἀρχὴν διεζωσμένον, ὃς καὶ στρατεύσας κατὰ τῶν ᾿Αγαρη νῶν καὶ συμβαλὼν αὐτοῖς εἰς τέλος ἐνίκησε καὶ πολ λοὺς ἐθανάτωσε καὶ ᾐχμαλώτισε. Καὶ οἱ ἐναπολει φθέντες ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ ὀλίγοι ζῶντες κακῶς ἐκ τῆς Χερρονήσου Θράκης εδιώχθησαν. ᾿Αθανάσιος δὲ ὁ πατριάρχης ἐπὶ ἔτη τέσσαρα τὸν θρόνον διοικῶν, εἶτα ἐγγράφως παραιτησάμενος, ἐν τῷ ἀσκητηρίῳ τῷ ὑπ' αὐτοῦ κτισθέντι ἐλθὼν ἡσύχα- ζεν· καὶ ἀντ᾽ αὐτοῦ χειροτονεῖται Ἰωάννης ὁ ἐκ Σωζοπόλεως, ὅστις γυναῖκα καὶ τέκνα ἔχων, ἔπειτα Β θανάτῳ τὴν γυναῖκα ἀποβαλὼν τὸ μοναδικὸν ὑπέδυ τριβώνιον, καὶ ὁ χρόνος καὶ ἡ ἀρετὴ προβιβάσαντες αὐτὸν, πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως ἐχρημάτι σε. Καιρῷ δέ τινι τὸν θρόνον διαπρέψας, εἶτα παραιτησάμενος, καὶ πάλιν Αθανάσιος ἐκ δευ- τέρου τὸν θρόνον ἔλαβε. Κρατήσας τοὺς οἴακας τῆς Ἐκκλησίας ἔτη ὀκτώ, εἶτα πάλιν σκάνδαλά τινα ἀνεφύησαν, καὶ οὗτος τὴν ἡσυχίαν πάντοτε ἦν ἀσπαζόμενος. Αὖθις τὸν θρόνον παρητήσατο, καὶ ἀντ᾿ αὐτοῦ χειροτονεῖται Νήφων ὁ τῆς Κυζίκου πρόεδρος. Ο; καιρὸν ὀλίγον διαπρέψας εἶτα καταβι βάζεται, καὶ ἀνάγεται ἀντ᾽ αὐτοῦ εἰς τὴν πατριαρ χικὴν περιωπὴν Ἰωάννης ὁ Γλυκὺς, λογοθέτης ὢν τοῦ δρόμου, ἔχων καὶ αὐτὸς τέκνα τε καὶ γυναῖκα. *Ην δὲ ὁ ἀνὴρ πάνυ σοφώτατος, ἔλαχε δὲ φιλασθε- νῆς εἶναι καὶ οὐκ ἐδύνατο τὴν αὐτὴν ὑπηρεσίαν τε- Ε λιὸς μὲν τὴν τρίχα, ἀνωφελὴς δὲ τὸν τρόπον· καὶ πατριαρχεύσας ὀλίγον, ἑκὼν καὶ ἄκων καὶ μὴ ἀμε σκοντι αὐτῷ τὸν θρόνον ἀφήσας, ἀντ᾿ αὐτοῦ χειρο τονεῖται Ησαΐας ἀνὴρ γηραιός και τίμιος επ τοῦ ὄρους τοῦ ᾿Αθωνος, κατὰ συγκυρίαν ἐν Κων- σταντινουπόλει λαχὼν ἐγεγόνει πατριάρχης. Ἐν ἐκείνῳ τῷ χρόνῳ συνέβη γενέσθαι σεισμὸν τὸν παμμέγιστον, καὶ πολλοὶ οἶκοι περιφανεῖς καὶ ἁγίων . ναοὶ οἱ μὲν πεπτώκασιν οἱ δὲ ἐῤῥάγησαν, καὶ πολλοὶ στῦλοι τῶν ἱσταμένων εἰς τοὺς κίονας ἄνωθεν ἔπε σου. Ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦδε τοῦ βασιλέως καὶ αὐτο- κράτορος αἱ τριήρεις ηύξησαν εἰς πλῆθος · καί τινες της συγκλήτου βουλῆς τῷ κρατοῦντι βουλεύουσιν εἰκῇ ἑτοιμάζειν καὶ διορθοῦν καὶ κρατεῖν αὐτάς. Ματαίως ἄρα τῶν νηῶν ἡ δαπάνη, ἔλεγον, μικροῦ τῶν ἄλλων πάντων ἐπέκεινα τὸ βασιλικὸν ἐπιτρίβουσα ταμεῖον. Ὁ δὲ βασιλεὺς τοῖς λόγοις αὐτῶν πεισθεὶς τὰς τριή ρεις ἀνεπιμελήτους καταλείψας, τῷ χρόνῳ διεφθά ρησαν, καὶ αἱ μὲν διερράγησαν αἱ δὲ κατέδυσαν εἰς πυθμένα θαλάσσης. Ὕστερον δὲ χρείας καὶ ἀνάγκης ούσης οὐκ ἦσαν κυβερνῆται, καὶ αἱ τριήρεις ὡς προ- είπομεν γεγόνασι, καὶ τοῖς Ῥωμαίοις τὸ βούλευμα πολλὰ κακὰ προξένησε καὶ δεινά. Ὁ οὖν βασιλεύς Μιχαὴλ ἐγέννησε θυγατέρα; δύο, "Ανναν καὶ Θεοδώραν, ἄῤῥενας δὲ δύο, Ανδρόνικον τὸν βασιλέα καὶ Μανουὴλ τὸν δεσπότην. Καὶ ἦν πλεί στα φιλούμενος ὁ ᾿Ανδρόνικος ὑπὸ τοῦ πάππου καὶ βασιλέως, καὶ ἐν τοῖς ἀνακτόροις ἐκέλευσε τρέφε A - LIB. I. CHRONICON MAJUS. vem cladem accipit. Nam repente ab hostibus cir- cumventi Romani, tabernaculo et omnibus opibus et insignibus regiis relictis, in fugam vertuntur. Jam tertio exercitum comparat, quem ipse non eɗu- cit, sed præficit Philem Palæologum, protostratoris honore tum conspicuum. Is igitur in Agarenos ca- stris motis, postremum eos prœlio vícit multosque partim occidit, partim cepit. Qui reliqui tum erant exiguo numero et superstites, turpiter e Chersoneso Thraciæ ejiciuntur. Athanasius patriarcha, cum aunos quatuor solium tenuisset, tradito libello munus deprecatus, in mo- nasterium a se constructum quietis causa secessit. D In ejus locum subrogatur Joannes Sozopolitanus ; qui cum uxorein et liberos haberet, illa mortua mo- nachicum induerat pallium. Is igitur, procedente tempore, auctus virtute, patriarcha Cpolitani lono- rem assecutus est ; quo tamen, munere aliquandiu functus, ultro se abdicavit ; et solium patriarchale iterum occupavit Athanasius. Tenuerat is deinde per annos octo clavum Ecclesiæ, cum rursus turbæ quædam orirentur. Itaque, ut quietis semper small- tissimus, iterum loco cedit, in quem subrogatnr. Nepho, Cyzici episcopus : qui brevi post solio pa- triarchali dejectus, excipitur ab Joanne Glycy, lo- gotheta dromi, qui et ipse uxorem et liberos habe- bat. Erat is vir sapientissimus, sed admodum in- firmæ valetudinis, ut oblatam sibi provinciam recte administrare non posset. Itaque munus deprecanti Gerasimus, monachus e Manganio monasterio, suffectus est, homo canis capillis, sed pravis mori- bos. Hic cum aliquantisper Ecclesiæ præfuisset, se- dem volens nolens concessit Isaiæ, viro seni et ve- nerando e monte Athone monacho, qui forte in urbe aderat. Illo tempore terra motu ingenti contremait, mut- tæque domus magnificæ et sanctorum ædes partim destructæ sant, partim egerunt rimas, atque statuæ haud paucæ de columnis deeiderunt. } Cum regnante hoc imperatore triremium nume- rus admodum auctus esset, optimatium nonnuHi suaserunt, temere cas parari ac refici. Nequidquam enim, aiebant, impensas in naves fæetas propemo - dum magis, quam omnes reliquas, ærarium exhau- › rire. Horum ille consilio obsecutus, triremium cu - ram abjecit, quæ tempore procedente partim situ corrumpebantur faliscentes, partim in mare de- mergebantur. Itaque premenle postea necessitate, cum nec gubernatores adessent, et triremium esset ea, quam dixi, conditio, Romanis illud consilium multa eaque gravia mala peperit. . Imperator Michael procreavit filias duas, Annam et Theodorani, et filios item dues, Andronicum imperatorem et Manuelem despotam. Ex his An-

σθαι. ᾿Ανδρυνθεὶς δὲ νύκτωρ ἐκμαζε πρὸς γυναικά Α τινα ἑταίραν ὡραίαν πάνυ, καὶ ταύτης ερασθεὶς ἦν καὶ ἐρώμενος· καὶ ζηλοτυπία γάρ τις ἐπυρπόλει τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, καὶ ξιφηφόρους καὶ τοξότας ἠνάγ- καζε προσμένειν καὶ προλογίζειν περὶ τὴν τῆς ἑτα: ρίδος οἰκίαν. Ἐν μιᾷ δὲ νυκτὶ ὁ ἀδελφὸς καὶ δεσπότης Μανουήλ τὸν βασιλέα καὶ ἀδελφὸν ζητῶν ἔτυχε παριέναι τὴν τῆς ἑταιρίδος οἰκίαν· ὅν οἱ τοῦ ἀδελφοῦ σκόποι θεασάμενοι, καὶ διὰ τὸ σκότος μὴ γνώντες τίς ἦν, ἀλλ᾽ ὑποτοπήσαντες τινα τῶν ἐρω- μένων εἶναι τῆς γυναικός, βέλη συνεχῶς κατ' αὐτοῦ ρίπτουσι, καὶ πλήξαντες αὐτὸν ἀπέθανε. Μαθὼν δὲ τοῦτο ἐν τῇ Θεσσαλονίκη Μιχαὴλ ὁ βασιλεὺς καὶ πα τὴρ αὐτοῦ ἐκ τῆς χολῆς καὶ τῆς πολλῆς λύπης ἀσθε νείᾳ περιπεσών βαρυτάτῃ ἐξ ἀνθρώπων ἐγεγόνει. Ως δὲ αἱ ἡμέραι τοῦ πένθους παρῆλθον, ὁ πάππος Β καὶ βασιλεὺς τὸν βασιλέα Ανδρόνικον προσκαλεσά- μενος, μετά κλαυθμοῦ νουθετῶν αὐτὸν καὶ ὄνει δίσας, ὡς ἔθος τοῖς πατράσι ποιεῖν πρὸς τοὺς φιλ- τάτους παῖδας, οὗτος μὲν κατηφής γενόμενος οὐδὲν ἀπεκρίνατο, ἀλλὰ θυμῷ ληφθεὶς καὶ φοβηθείς, ἵνα μὴ διὰ τὸν θάνατον τοῦ ἀδελφοῦ καὶ τὰς ἑτέρας τῆς νεότητος ἀκαταστασίας ἃς ἐποίει γυμνώσῃ τῆς βασι λείας αὐτὸν ὁ πάππος καὶ τῷ θείῳ Κωνσταντίνῳ αὐτὴν δώσῃ, μετὰ τινῶν συνηλικιώτων καὶ συνωμό‐ των φυγόντες ἐν τῷ Διδυμοτείχῳ ἀπῆλθον, καὶ στρα- τον συναθροίσαντες εἰς μάχην ἐξῆλθον κατὰ τοῦ βα σιλέως καὶ πάππου αὐτοῦ, καὶ πολλῶν πολέμων ἐμ- φυλίων γεγονότων καὶ φόνων πάλιν εἰς συμβάσεις ἦλθον. Καὶ μετ' ὀλίγον διὰ μικρὰς αἰτίας αὖθις τὰς συμβάσεις καὶ συνθήκας ἠθέτουν, καὶ ἦν τὰ σκάν- διλα πλείστα. ς'. Κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν δ τοῦ βασιλέως υἱὸς Θεόδωρος ὁ Μαρκίων, ὁ πρὸ ἐτῶν συχνῶν εἰς τὴν τῆς δ μητρός πατρίδα πεμφθείς, ὡς εἰρήκαμεν, μετὰ τὸν ταύτης θάνατον ἐπανῆκε πρὸς τὸν πατέρα, παῖδας καὶ γυναῖκα ἐκεῖσε καταλιπών· ὅστις καὶ γνώμη καὶ πίστει καὶ σχήματι καὶ γενείων κουρᾷ Λατίνος ἦν ἀκραιφνής. Καὶ κηδεμονίας ἁπάσης καὶ εὐμενείας καὶ χορηγίας χρημάτων ὁ πατὴρ ἐχαρίσατο· αὐτὸς δὲ τὸν Ἰούδαν ἐκεῖνον μιμησάμενος προδότης είλετο γενέσθαι τοῦ βασιλέως καὶ πατρός, καὶ θερμότερος πάντων ἐχθρὸς ἐγένετο, καὶ πᾶσαν αἰδὼ πατρι- κὴν ὀπίσω λιπών πρὸς τὸν νέον βασιλέα καὶ ἀνεψιόν αυτόμολος παραγίνεται, καὶ πλεῖον τὸ σκάνδαλον ἐποί ησε. Τότε μὲν διὰ τοὺς ἐμφυλίους πολέμους και τὰς ἀκαταστασίας ὁ Οτθμάνος ὁ τῆς Βιθυνίας κρατ τῶν εὐκαιρίαν εὑρὼν ἐκ τοῦ ἐναπολειφθέντος μέρους τοῖς Ῥωμαίοις οὐκ ὀλίγον ἔλαβεν. Ἡ δὲ εἴσοδος τοῦ νέου βασιλέως ἐντὸς τῆς πόλεως οὕτως ἐγένετο· προδόται δὲ δύο εἰς τὸ στρατόπεδον ἐλθόντες, τοὔνο μα ὁ εἷς Καστελάνος καὶ ὁ ἕτερος Κάμαρις, οἱ ἦσαν φύλακες ἔν τινι τόπῳ τῆς πόλεως ἐγγὺς τῆς πύλης τῆς λεγομένης Αδριανουπόλεως, καὶ συμβάσεις μετά τοῦ νέου βασιλέως ἐποίησαν. Καὶ ἐλθὼν ὁ στρατός, νυκτὸς ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ τὰς κλίμακας ἔβαλον, καὶ ἔσω τῆς πόλεως μέρος ἐξ αὐτῶν γενόμενοι καὶ τὴν πύλην ἀναπετάσαντες, ὁ ἐναπολειφθεὶς στρατός μετά τοῦ νέου βασιλέω; ἔνδον γέγονε. Καὶ εὐθὺς συγχα λέσας πάντα τὸν ὑφ᾽ ἑαυτῷ στρατὸν παρεκελεύετο μάλα σφοδρώς μήτε χείρα φονεύτριαν μήτε γλῶσσαν αὑδρίστριας ἐπενεγκεῖν μήτε τῷ πάππῳ καὶ βασιλεῖ μήτ' οὐδενὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων· « Οὐ γὰρ » φησὶν « ἡμεῖς ἀλλ' ὁ Θεὸς ταύτην παρέσχε την νίκην, ο καὶ . GEORGI PIRANTZE ctiones et conventa rescinduntur turbæque excitan- tur plurima. dronicum avus imperator habebat longe charissi- mum, et in regia educari jussit. Is, ubi adolevil, noctu ad mulierem egregie formosam, quæ ei erat in deliciis et amoribus, comissatum ibat, ac, zelo- typia incensus, satellites gladiis et arcubus armatos circum ædes meretriculæ jubebat excubare. Qua- dam nocte Manuel despota,fratrem quæritans, forte ad scortį ædes devenit. Speculatores cum eum con- spiciunt nec agnoscunt propter tenebras, amato- rem quempiam muljeris suspicati, tela in eum cre- bra conjiciunt et percussum occidunt. Quod cum imperator Michael pater Thessalonica accepisset, D erga eum reverentia, ad junioreip imperatorem, ex ira et ægritudine morbo correptus gravissimo, e vita cessit. Postquam dies luctus exierunt, avus imperator Andronicum ad se arcessitum multis cum lacrymis objurgat cohortaturque, quemadmodum pa- rentes liberos amatissimos cohortari solent. Ille de- missus nihil respondet, sed ira commotus ac me- tuens, ne propter necem fraternam et reliqua juve- milis insolentiæ facinora, quæ patrasset, avus im- perium sibi abrogatum in Constantinum patruum transferret, cum quibusdam æqualibus sociisque Didymotichum aufugit, ibique collectis copiis bel- lum adversus avum imperatorem movet. Postremo, multis præliis civilibus factis cædibusque, cum eo- Jem in pacem redit. At mox levibus de causis pa- chio, qui ante multos annos in matris suæ patriam missus fuerat, ut supra narraviinus, post hujus obi- tum ad patrem rediit, relictis domi liberis et uxore. Is, animo, religione, cultu et tonsu barbæ plane La- tinus, cum omni curæ, benignitatis ac munificentiæ genere a patre ornatus esset, Judam illum imitari et patrem imperatorem prodere maluit, atque bo- stis ejus factus reliquis vehementior, deposita omni fratris filium, transiit auxitque rei publicæ turbas. Tum enim, e bellis his domesticis et rerum pertur- batione petita occasione, Othmanes, qui Bithynis imperabat, de terra Romanis reliqua partem haud exiguam occupavit. Urbem junior imperator hoc modo intravit.Proditores duo, alter Castelanus, alter Camaris nomine, quibus regio quædam urbis prope portam quam dicunt Adrianopolitanam custodienda tradita erat, în imperatoris junioris castra profecti, pactionem cum eodem composuerunt. Itaque noctu adveniens exercitus in illo loco scalas mœnibus admovet, per quas nonnulli in urbem trajecti por- tai aperiunt. Imperator, postquam cum reliqno exercitu intus adest, confestim convocatos milites 6. Illo tempore imperatoris filius Theodorus mar-

σθαι. ᾿Ανδρυνθεὶς δὲ νύκτωρ ἐκμαζε πρὸς γυναικά Α τινα ἑταίραν ὡραίαν πάνυ, καὶ ταύτης ερασθεὶς ἦν καὶ ἐρώμενος· καὶ ζηλοτυπία γάρ τις ἐπυρπόλει τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, καὶ ξιφηφόρους καὶ τοξότας ἠνάγ- καζε προσμένειν καὶ προλογίζειν περὶ τὴν τῆς ἑτα: ρίδος οἰκίαν. Ἐν μιᾷ δὲ νυκτὶ ὁ ἀδελφὸς καὶ δεσπότης Μανουήλ τὸν βασιλέα καὶ ἀδελφὸν ζητῶν ἔτυχε παριέναι τὴν τῆς ἑταιρίδος οἰκίαν· ὅν οἱ τοῦ ἀδελφοῦ σκόποι θεασάμενοι, καὶ διὰ τὸ σκότος μὴ γνώντες τίς ἦν, ἀλλ᾽ ὑποτοπήσαντες τινα τῶν ἐρω- μένων εἶναι τῆς γυναικός, βέλη συνεχῶς κατ' αὐτοῦ ρίπτουσι, καὶ πλήξαντες αὐτὸν ἀπέθανε. Μαθὼν δὲ τοῦτο ἐν τῇ Θεσσαλονίκη Μιχαὴλ ὁ βασιλεὺς καὶ πα τὴρ αὐτοῦ ἐκ τῆς χολῆς καὶ τῆς πολλῆς λύπης ἀσθε νείᾳ περιπεσών βαρυτάτῃ ἐξ ἀνθρώπων ἐγεγόνει. Ως δὲ αἱ ἡμέραι τοῦ πένθους παρῆλθον, ὁ πάππος Β καὶ βασιλεὺς τὸν βασιλέα Ανδρόνικον προσκαλεσά- μενος, μετά κλαυθμοῦ νουθετῶν αὐτὸν καὶ ὄνει δίσας, ὡς ἔθος τοῖς πατράσι ποιεῖν πρὸς τοὺς φιλ- τάτους παῖδας, οὗτος μὲν κατηφής γενόμενος οὐδὲν ἀπεκρίνατο, ἀλλὰ θυμῷ ληφθεὶς καὶ φοβηθείς, ἵνα μὴ διὰ τὸν θάνατον τοῦ ἀδελφοῦ καὶ τὰς ἑτέρας τῆς νεότητος ἀκαταστασίας ἃς ἐποίει γυμνώσῃ τῆς βασι λείας αὐτὸν ὁ πάππος καὶ τῷ θείῳ Κωνσταντίνῳ αὐτὴν δώσῃ, μετὰ τινῶν συνηλικιώτων καὶ συνωμό‐ των φυγόντες ἐν τῷ Διδυμοτείχῳ ἀπῆλθον, καὶ στρα- τον συναθροίσαντες εἰς μάχην ἐξῆλθον κατὰ τοῦ βα σιλέως καὶ πάππου αὐτοῦ, καὶ πολλῶν πολέμων ἐμ- φυλίων γεγονότων καὶ φόνων πάλιν εἰς συμβάσεις ἦλθον. Καὶ μετ' ὀλίγον διὰ μικρὰς αἰτίας αὖθις τὰς συμβάσεις καὶ συνθήκας ἠθέτουν, καὶ ἦν τὰ σκάν- διλα πλείστα. ς'. Κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν δ τοῦ βασιλέως υἱὸς Θεόδωρος ὁ Μαρκίων, ὁ πρὸ ἐτῶν συχνῶν εἰς τὴν τῆς δ μητρός πατρίδα πεμφθείς, ὡς εἰρήκαμεν, μετὰ τὸν ταύτης θάνατον ἐπανῆκε πρὸς τὸν πατέρα, παῖδας καὶ γυναῖκα ἐκεῖσε καταλιπών· ὅστις καὶ γνώμη καὶ πίστει καὶ σχήματι καὶ γενείων κουρᾷ Λατίνος ἦν ἀκραιφνής. Καὶ κηδεμονίας ἁπάσης καὶ εὐμενείας καὶ χορηγίας χρημάτων ὁ πατὴρ ἐχαρίσατο· αὐτὸς δὲ τὸν Ἰούδαν ἐκεῖνον μιμησάμενος προδότης είλετο γενέσθαι τοῦ βασιλέως καὶ πατρός, καὶ θερμότερος πάντων ἐχθρὸς ἐγένετο, καὶ πᾶσαν αἰδὼ πατρι- κὴν ὀπίσω λιπών πρὸς τὸν νέον βασιλέα καὶ ἀνεψιόν αυτόμολος παραγίνεται, καὶ πλεῖον τὸ σκάνδαλον ἐποί ησε. Τότε μὲν διὰ τοὺς ἐμφυλίους πολέμους και τὰς ἀκαταστασίας ὁ Οτθμάνος ὁ τῆς Βιθυνίας κρατ τῶν εὐκαιρίαν εὑρὼν ἐκ τοῦ ἐναπολειφθέντος μέρους τοῖς Ῥωμαίοις οὐκ ὀλίγον ἔλαβεν. Ἡ δὲ εἴσοδος τοῦ νέου βασιλέως ἐντὸς τῆς πόλεως οὕτως ἐγένετο· προδόται δὲ δύο εἰς τὸ στρατόπεδον ἐλθόντες, τοὔνο μα ὁ εἷς Καστελάνος καὶ ὁ ἕτερος Κάμαρις, οἱ ἦσαν φύλακες ἔν τινι τόπῳ τῆς πόλεως ἐγγὺς τῆς πύλης τῆς λεγομένης Αδριανουπόλεως, καὶ συμβάσεις μετά τοῦ νέου βασιλέως ἐποίησαν. Καὶ ἐλθὼν ὁ στρατός, νυκτὸς ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ τὰς κλίμακας ἔβαλον, καὶ ἔσω τῆς πόλεως μέρος ἐξ αὐτῶν γενόμενοι καὶ τὴν πύλην ἀναπετάσαντες, ὁ ἐναπολειφθεὶς στρατός μετά τοῦ νέου βασιλέω; ἔνδον γέγονε. Καὶ εὐθὺς συγχα λέσας πάντα τὸν ὑφ᾽ ἑαυτῷ στρατὸν παρεκελεύετο μάλα σφοδρώς μήτε χείρα φονεύτριαν μήτε γλῶσσαν αὑδρίστριας ἐπενεγκεῖν μήτε τῷ πάππῳ καὶ βασιλεῖ μήτ' οὐδενὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων· « Οὐ γὰρ » φησὶν « ἡμεῖς ἀλλ' ὁ Θεὸς ταύτην παρέσχε την νίκην, ο καὶ . GEORGI PIRANTZE ctiones et conventa rescinduntur turbæque excitan- tur plurima. dronicum avus imperator habebat longe charissi- mum, et in regia educari jussit. Is, ubi adolevil, noctu ad mulierem egregie formosam, quæ ei erat in deliciis et amoribus, comissatum ibat, ac, zelo- typia incensus, satellites gladiis et arcubus armatos circum ædes meretriculæ jubebat excubare. Qua- dam nocte Manuel despota,fratrem quæritans, forte ad scortį ædes devenit. Speculatores cum eum con- spiciunt nec agnoscunt propter tenebras, amato- rem quempiam muljeris suspicati, tela in eum cre- bra conjiciunt et percussum occidunt. Quod cum imperator Michael pater Thessalonica accepisset, D erga eum reverentia, ad junioreip imperatorem, ex ira et ægritudine morbo correptus gravissimo, e vita cessit. Postquam dies luctus exierunt, avus imperator Andronicum ad se arcessitum multis cum lacrymis objurgat cohortaturque, quemadmodum pa- rentes liberos amatissimos cohortari solent. Ille de- missus nihil respondet, sed ira commotus ac me- tuens, ne propter necem fraternam et reliqua juve- milis insolentiæ facinora, quæ patrasset, avus im- perium sibi abrogatum in Constantinum patruum transferret, cum quibusdam æqualibus sociisque Didymotichum aufugit, ibique collectis copiis bel- lum adversus avum imperatorem movet. Postremo, multis præliis civilibus factis cædibusque, cum eo- Jem in pacem redit. At mox levibus de causis pa- chio, qui ante multos annos in matris suæ patriam missus fuerat, ut supra narraviinus, post hujus obi- tum ad patrem rediit, relictis domi liberis et uxore. Is, animo, religione, cultu et tonsu barbæ plane La- tinus, cum omni curæ, benignitatis ac munificentiæ genere a patre ornatus esset, Judam illum imitari et patrem imperatorem prodere maluit, atque bo- stis ejus factus reliquis vehementior, deposita omni fratris filium, transiit auxitque rei publicæ turbas. Tum enim, e bellis his domesticis et rerum pertur- batione petita occasione, Othmanes, qui Bithynis imperabat, de terra Romanis reliqua partem haud exiguam occupavit. Urbem junior imperator hoc modo intravit.Proditores duo, alter Castelanus, alter Camaris nomine, quibus regio quædam urbis prope portam quam dicunt Adrianopolitanam custodienda tradita erat, în imperatoris junioris castra profecti, pactionem cum eodem composuerunt. Itaque noctu adveniens exercitus in illo loco scalas mœnibus admovet, per quas nonnulli in urbem trajecti por- tai aperiunt. Imperator, postquam cum reliqno exercitu intus adest, confestim convocatos milites 6. Illo tempore imperatoris filius Theodorus mar-

σθαι. ᾿Ανδρυνθεὶς δὲ νύκτωρ ἐκμαζε πρὸς γυναικά Α τινα ἑταίραν ὡραίαν πάνυ, καὶ ταύτης ερασθεὶς ἦν καὶ ἐρώμενος· καὶ ζηλοτυπία γάρ τις ἐπυρπόλει τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, καὶ ξιφηφόρους καὶ τοξότας ἠνάγ- καζε προσμένειν καὶ προλογίζειν περὶ τὴν τῆς ἑτα: ρίδος οἰκίαν. Ἐν μιᾷ δὲ νυκτὶ ὁ ἀδελφὸς καὶ δεσπότης Μανουήλ τὸν βασιλέα καὶ ἀδελφὸν ζητῶν ἔτυχε παριέναι τὴν τῆς ἑταιρίδος οἰκίαν· ὅν οἱ τοῦ ἀδελφοῦ σκόποι θεασάμενοι, καὶ διὰ τὸ σκότος μὴ γνώντες τίς ἦν, ἀλλ᾽ ὑποτοπήσαντες τινα τῶν ἐρω- μένων εἶναι τῆς γυναικός, βέλη συνεχῶς κατ' αὐτοῦ ρίπτουσι, καὶ πλήξαντες αὐτὸν ἀπέθανε. Μαθὼν δὲ τοῦτο ἐν τῇ Θεσσαλονίκη Μιχαὴλ ὁ βασιλεὺς καὶ πα τὴρ αὐτοῦ ἐκ τῆς χολῆς καὶ τῆς πολλῆς λύπης ἀσθε νείᾳ περιπεσών βαρυτάτῃ ἐξ ἀνθρώπων ἐγεγόνει. Ως δὲ αἱ ἡμέραι τοῦ πένθους παρῆλθον, ὁ πάππος Β καὶ βασιλεὺς τὸν βασιλέα Ανδρόνικον προσκαλεσά- μενος, μετά κλαυθμοῦ νουθετῶν αὐτὸν καὶ ὄνει δίσας, ὡς ἔθος τοῖς πατράσι ποιεῖν πρὸς τοὺς φιλ- τάτους παῖδας, οὗτος μὲν κατηφής γενόμενος οὐδὲν ἀπεκρίνατο, ἀλλὰ θυμῷ ληφθεὶς καὶ φοβηθείς, ἵνα μὴ διὰ τὸν θάνατον τοῦ ἀδελφοῦ καὶ τὰς ἑτέρας τῆς νεότητος ἀκαταστασίας ἃς ἐποίει γυμνώσῃ τῆς βασι λείας αὐτὸν ὁ πάππος καὶ τῷ θείῳ Κωνσταντίνῳ αὐτὴν δώσῃ, μετὰ τινῶν συνηλικιώτων καὶ συνωμό‐ των φυγόντες ἐν τῷ Διδυμοτείχῳ ἀπῆλθον, καὶ στρα- τον συναθροίσαντες εἰς μάχην ἐξῆλθον κατὰ τοῦ βα σιλέως καὶ πάππου αὐτοῦ, καὶ πολλῶν πολέμων ἐμ- φυλίων γεγονότων καὶ φόνων πάλιν εἰς συμβάσεις ἦλθον. Καὶ μετ' ὀλίγον διὰ μικρὰς αἰτίας αὖθις τὰς συμβάσεις καὶ συνθήκας ἠθέτουν, καὶ ἦν τὰ σκάν- διλα πλείστα. ς'. Κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν δ τοῦ βασιλέως υἱὸς Θεόδωρος ὁ Μαρκίων, ὁ πρὸ ἐτῶν συχνῶν εἰς τὴν τῆς δ μητρός πατρίδα πεμφθείς, ὡς εἰρήκαμεν, μετὰ τὸν ταύτης θάνατον ἐπανῆκε πρὸς τὸν πατέρα, παῖδας καὶ γυναῖκα ἐκεῖσε καταλιπών· ὅστις καὶ γνώμη καὶ πίστει καὶ σχήματι καὶ γενείων κουρᾷ Λατίνος ἦν ἀκραιφνής. Καὶ κηδεμονίας ἁπάσης καὶ εὐμενείας καὶ χορηγίας χρημάτων ὁ πατὴρ ἐχαρίσατο· αὐτὸς δὲ τὸν Ἰούδαν ἐκεῖνον μιμησάμενος προδότης είλετο γενέσθαι τοῦ βασιλέως καὶ πατρός, καὶ θερμότερος πάντων ἐχθρὸς ἐγένετο, καὶ πᾶσαν αἰδὼ πατρι- κὴν ὀπίσω λιπών πρὸς τὸν νέον βασιλέα καὶ ἀνεψιόν αυτόμολος παραγίνεται, καὶ πλεῖον τὸ σκάνδαλον ἐποί ησε. Τότε μὲν διὰ τοὺς ἐμφυλίους πολέμους και τὰς ἀκαταστασίας ὁ Οτθμάνος ὁ τῆς Βιθυνίας κρατ τῶν εὐκαιρίαν εὑρὼν ἐκ τοῦ ἐναπολειφθέντος μέρους τοῖς Ῥωμαίοις οὐκ ὀλίγον ἔλαβεν. Ἡ δὲ εἴσοδος τοῦ νέου βασιλέως ἐντὸς τῆς πόλεως οὕτως ἐγένετο· προδόται δὲ δύο εἰς τὸ στρατόπεδον ἐλθόντες, τοὔνο μα ὁ εἷς Καστελάνος καὶ ὁ ἕτερος Κάμαρις, οἱ ἦσαν φύλακες ἔν τινι τόπῳ τῆς πόλεως ἐγγὺς τῆς πύλης τῆς λεγομένης Αδριανουπόλεως, καὶ συμβάσεις μετά τοῦ νέου βασιλέως ἐποίησαν. Καὶ ἐλθὼν ὁ στρατός, νυκτὸς ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ τὰς κλίμακας ἔβαλον, καὶ ἔσω τῆς πόλεως μέρος ἐξ αὐτῶν γενόμενοι καὶ τὴν πύλην ἀναπετάσαντες, ὁ ἐναπολειφθεὶς στρατός μετά τοῦ νέου βασιλέω; ἔνδον γέγονε. Καὶ εὐθὺς συγχα λέσας πάντα τὸν ὑφ᾽ ἑαυτῷ στρατὸν παρεκελεύετο μάλα σφοδρώς μήτε χείρα φονεύτριαν μήτε γλῶσσαν αὑδρίστριας ἐπενεγκεῖν μήτε τῷ πάππῳ καὶ βασιλεῖ μήτ' οὐδενὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων· « Οὐ γὰρ » φησὶν « ἡμεῖς ἀλλ' ὁ Θεὸς ταύτην παρέσχε την νίκην, ο καὶ . GEORGI PIRANTZE ctiones et conventa rescinduntur turbæque excitan- tur plurima. dronicum avus imperator habebat longe charissi- mum, et in regia educari jussit. Is, ubi adolevil, noctu ad mulierem egregie formosam, quæ ei erat in deliciis et amoribus, comissatum ibat, ac, zelo- typia incensus, satellites gladiis et arcubus armatos circum ædes meretriculæ jubebat excubare. Qua- dam nocte Manuel despota,fratrem quæritans, forte ad scortį ædes devenit. Speculatores cum eum con- spiciunt nec agnoscunt propter tenebras, amato- rem quempiam muljeris suspicati, tela in eum cre- bra conjiciunt et percussum occidunt. Quod cum imperator Michael pater Thessalonica accepisset, D erga eum reverentia, ad junioreip imperatorem, ex ira et ægritudine morbo correptus gravissimo, e vita cessit. Postquam dies luctus exierunt, avus imperator Andronicum ad se arcessitum multis cum lacrymis objurgat cohortaturque, quemadmodum pa- rentes liberos amatissimos cohortari solent. Ille de- missus nihil respondet, sed ira commotus ac me- tuens, ne propter necem fraternam et reliqua juve- milis insolentiæ facinora, quæ patrasset, avus im- perium sibi abrogatum in Constantinum patruum transferret, cum quibusdam æqualibus sociisque Didymotichum aufugit, ibique collectis copiis bel- lum adversus avum imperatorem movet. Postremo, multis præliis civilibus factis cædibusque, cum eo- Jem in pacem redit. At mox levibus de causis pa- chio, qui ante multos annos in matris suæ patriam missus fuerat, ut supra narraviinus, post hujus obi- tum ad patrem rediit, relictis domi liberis et uxore. Is, animo, religione, cultu et tonsu barbæ plane La- tinus, cum omni curæ, benignitatis ac munificentiæ genere a patre ornatus esset, Judam illum imitari et patrem imperatorem prodere maluit, atque bo- stis ejus factus reliquis vehementior, deposita omni fratris filium, transiit auxitque rei publicæ turbas. Tum enim, e bellis his domesticis et rerum pertur- batione petita occasione, Othmanes, qui Bithynis imperabat, de terra Romanis reliqua partem haud exiguam occupavit. Urbem junior imperator hoc modo intravit.Proditores duo, alter Castelanus, alter Camaris nomine, quibus regio quædam urbis prope portam quam dicunt Adrianopolitanam custodienda tradita erat, în imperatoris junioris castra profecti, pactionem cum eodem composuerunt. Itaque noctu adveniens exercitus in illo loco scalas mœnibus admovet, per quas nonnulli in urbem trajecti por- tai aperiunt. Imperator, postquam cum reliqno exercitu intus adest, confestim convocatos milites 6. Illo tempore imperatoris filius Theodorus mar-

περὶ τῆς τοῦ πάππου καὶ βασιλέως ζωῆς ἐφρόντι- Α σιν. Ἐγκρατὴς δὲ τῆς πόλεως καὶ τῆς βασιλείας γενόμενος τοῦ πάππου ἔτι ζῶντος, ληστρικῷ τρόπῳ τῆς βασιλείας τοῦτον ἐξέωσεν. Ἐβασίλευσε μετά τοῦ υἱοῦ Μιχαὴλ ὁ γηραιός Ανδρόνικος, ἕως οὗ ἐξώ σθη ὑπὸ τοῦ ἐγγόνου αὐτοῦ καὶ νέου Ανδρονί που, ἔτη με', ἔτει ἀπὸ μὲν τῆς Χριστοῦ γεννήσεως εκτκή', ἀπὸ δὲ κτίσεως κόσμου ζωής. ζ. Καὶ παραλαβὼν τὴν βασιλείαν καὶ τὴν πόλιν ὁ νέος Ανδρόνικος καθ' δν τρόπον εἰρήκαμεν, καὶ κύριος καὶ δεσπότης εἰς πᾶσαν ἐξουσίαν γενόμενος τὴν πάππον καὶ βασιλέα προμηθείας ἱκανῆς τοῦ βίου καὶ τοῦ ζῆν ἠξίωσε, τὸν δὲ θεῖον αὐτοῦ Κωνσταντίνον πιάσας ἐν εἰρκτῇ ἐξοφωμένῃ ἔθετο, καὶ τοῦ μεγάλου λογοθέτου του Μετοχίτου, τοῦ ποτὲ ἀνακαινίσαντος τὴν μονὴν τοῦ Ζωοδότου τὴν καλουμένην τῆς Χώ. Β ρας, τὰ κτήματα πάντα καὶ χρήματα ἐδημοσίευσε εἶτα ὕστερον πάλιν συμπαθής ὧν ὁ βασιλεὺς τοὺς πάντας ἐπρομηθεύσατο. "Αρτι δὲ τῆς ὥρας ἐπιστά- σης τοῦ ἔπρος τὰς τῶν Ῥωμαίων δυνάμεις συναθροί σας κατὰ τοῦ Ὀρχάνου τοῦ τῆς Βιθυνίας ἀμηρεύον· τος περάσας ἐστράτευσε, καὶ τὴν προκαθεζομένην τῆς Βιθυνίας πόλιν Νίκαιαν διπλή πολέμῳ πολιορ- κουμένην καὶ κινδυνεύουσαν εἰς ἄκρον ὁρῶν βοηθή σαι ἔγνω. Τὰ οὖν τῶν Ῥωμαίων ἐσφάλησαν τρόπῳ τοιῷδε. Ἐλθὼν ὁ βασιλεὺς καὶ συμβαλὼν τοῖς ἐχ θροῖς, καὶ ἀκροβολισμῶν γενομένων και συμπλοκής τὸ τῶν Ῥωμαίων στράτευμα ἐκ τῆς ἕκτης ὥρας τῆς ἡμέρας ἕως τῆς ἑσπέρας καλῶς καὶ ἀνδρείως ἀντελέγοντο τοῖς 'Αγαρηνοίς, καὶ οἱ Τοῦρκοι σχεδόν πρὸς τὸ κλίναι ὀλίγον ἀρχὴν ἐποίουν, καὶ ὁ ἀμηρᾶς εἰς δειλίαν ἐνέπεσε. Τοῦ δὲ πολέμου λυθέν της διὰ τὸ τὸ σκότος τῆς νυκτὸς ἐγγίζειν, εὑρέθη τε τρωμένος τὸν πόδα ὁ βασιλεὺς ἐλαφοῷ τινὶ βέλει καὶ θέλοντος εἰσελθεῖν εἰς τὸ τῆς Φιλοκρινῆς πολί χνιον πλεῖστα ἐγγὺς δν θεραπείας ἕνεκα τοῦ ποδός, οὐκ οἶδα πῶς, ἐξ ἁμαρτιῶν ἐψιθυρίσθη ἐν τῷ στρα τῷ, τὴν αἰτίαν μὴ εἰδότες, ἀλλὰ φεύγειν τοῦτον ἐνό. μιζον ἀπὸ δειλίας αὐτοῦ, καὶ ὁ στρατὸς πᾶς ἀσυν- τάκτως καὶ μετά βίας φεύγειν ὥρμησαν ὑπό τινος μη διωκόμενοι. Καὶ ἐν τῷ φεύγειν διὰ τὸ σκότος ὑπ' ἀλλήλων κατεπατήθησαν, καὶ πολλοί τινες ἀνὰ μέσον ἐτρώθησαν. Καὶ ἐν τοῖς ὀρύγμασι τοῦ πολιχνίου μέσ μας φθάσαντες αὐτῶν ἀσυντάκτως κατεκρημνίζοντα ἄλλοι δὲ ἐν τῷ αἰγιαλῷ φθάσαντες, πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ἀπεπνίγησαν διὰ τὸ ἐμβἂν πλῆθος ἐν τοῖς ἀκατίοις. Οἱ δὲ σκόποι τοῦ Ὀρχάνου, ὡσεὶ τριακόσιοι έφιπποι στρατιῶται ὄντες, τὴν ἀσύντακτον φυγὴν καὶ θόρυ σον ὁρῶντες μετά φωνῶν μόνον αὐτοὺς ἐδίωχνον, καὶ ἐγκρατεῖς τῆς σκηνῆς τῆς βασιλικῆς καὶ πάσης παρασκευῆς καὶ ἵππων βασιλικῶν καὶ ἐφεστρίδων πολυτίμων παρ' ἐλπίδα κύριοι γεγόνασι, καὶ νίκην μεγάλην χωρὶς πολέμου εκέρδησαν. Ο δὲ βασιλεὺς ἐν τῷ πολιχνίῳ ἐκείνῳ προσμείνας ἡμέρας τρεῖς, μετὰ λύπης μεγάλης καὶ δακρύων ἀπαραμυθήτων τὴν τῶν Ῥωμαίων δυστυχίαν κλαίων ἐπὶ τὴν Κων σταντίνου ἐπανέστρεψε. Καὶ ὁ ἀμηρᾶς μετ' ολί- γας ἡμέρας ἐγκρατής τῆς πόλεως ἐγένετο Νικαίας. η. Τοῦ δὲ φθινοπώρου Ισταμένου συλλεξάμενος ὅσαι ἂν ἦσαν τριήρεις Ρωμαίοις, κατὰ Μαρτίνου CHRONICON MAJUS. - LIB. I. severissime vetɔt, ne in imperatorem avum vel alium quemquain vi aut contumeliis utantur. ‹ Non enim, inquit, ipsi, sed Deus hanc nobis victoriam paravit. › Omnino curæ habuit avi salutem : quanquam avo superstite arbe et imperio potitus, in modum la- tronis regno eam expulit. Imperaverat Andronicus major cum Michaele filio, donec ab Andronico mi- nore deturbatus est, annos quinque et quadraginta, h. e. ad annum a Christo nato 1328, ab orbe con- dito 6836. • ᏮᏟᏴ • C diximus, modo adeptus atque dominus et despota cum summa rerum omnium potestate factus, avo de vita commode agenda prospexit, Constantinum D autem patruum comprehensum in carcerem tene- brosum conjecit, et Metochitæ magni logothetæ, qui quondam monasterium Christi Salvatoris, quod Choræ nominatur, instauraverat, facultates opesque omnes publicavit. Sed nos, misericordia commotus, cunctis bene consuluit. Vix ineunte vere collectas Romanorum copias contra Orchanem, Bithyniæ ameram, ducit, et Nicæam, urbem Bithyniæ prima- riam, duplici exercitu circumsessam atque in sum- mnum adductam periculum, liberare decrevit. Suc- cubuit res Romana hoc modo. Pusiquam advenit imperator et prælium commisit, Romani primum eminus jaculando, deinde dimicando conserta manu, a sexta diei hora ad vesperam usque præclare et strenue pugnarunt, ut Turcæ jam inclinarentur prope et ameras percelleretur timore. Sed dirempto prælio propter ingruentis noctis tenebras, cum im- perator, levi segius in pede vulneratus, Philoere- nen, oppidulum in proximo situm, curandi vulne‐ ris causa intrare vellet, nescio quo modo factum est, ut errore militum, ejus rei cansam ignorantiuma, fama exiret, perterritum imperatorem fuga salutem quærere. Itaque cuncti nullo ordine et magna col)- tentione, a nemine pressi, ad fugam incumbunt, in ſuga propter tenebras invicem conculcantur, et non pauci læduntur graviter : pars in fossas oppidi confuse se præcipitant: alii ad littus delati scaphas inveniunt, quibuscum nimia multitudine gravatis multi summerguntur. Speculatores Orehanis, equi- tes circiter trecenti, animadversa eorum lunultua- ria ſuga et perturbatione, clamore duntaxat eos in- secuti, tabernaculo imperatoris cum omni apparatu, equis ejus et pretiosis vestimentis præter spem po- tiuntur et præclaram reportant victoriam citra pu- guam. Imperator in oppidulo illo tres dies commo- ratus, atque cum ingenti mœrore lacrymisque as- siduis Romanorum conquestus fortunam, Cpolim revertit. Ameras paucis diebus post Nicæam in po- les'alem suam redegit. mibus Romanorum, contra Martinum quemdam, Chii procuratorem, profectus, insulam nullo labore 7. Urbem et imperium junior Andronicus eo, quo 8. Antumno ineunte, collectis quotquot erant trère

περὶ τῆς τοῦ πάππου καὶ βασιλέως ζωῆς ἐφρόντι- Α σιν. Ἐγκρατὴς δὲ τῆς πόλεως καὶ τῆς βασιλείας γενόμενος τοῦ πάππου ἔτι ζῶντος, ληστρικῷ τρόπῳ τῆς βασιλείας τοῦτον ἐξέωσεν. Ἐβασίλευσε μετά τοῦ υἱοῦ Μιχαὴλ ὁ γηραιός Ανδρόνικος, ἕως οὗ ἐξώ σθη ὑπὸ τοῦ ἐγγόνου αὐτοῦ καὶ νέου Ανδρονί που, ἔτη με', ἔτει ἀπὸ μὲν τῆς Χριστοῦ γεννήσεως εκτκή', ἀπὸ δὲ κτίσεως κόσμου ζωής. ζ. Καὶ παραλαβὼν τὴν βασιλείαν καὶ τὴν πόλιν ὁ νέος Ανδρόνικος καθ' δν τρόπον εἰρήκαμεν, καὶ κύριος καὶ δεσπότης εἰς πᾶσαν ἐξουσίαν γενόμενος τὴν πάππον καὶ βασιλέα προμηθείας ἱκανῆς τοῦ βίου καὶ τοῦ ζῆν ἠξίωσε, τὸν δὲ θεῖον αὐτοῦ Κωνσταντίνον πιάσας ἐν εἰρκτῇ ἐξοφωμένῃ ἔθετο, καὶ τοῦ μεγάλου λογοθέτου του Μετοχίτου, τοῦ ποτὲ ἀνακαινίσαντος τὴν μονὴν τοῦ Ζωοδότου τὴν καλουμένην τῆς Χώ. Β ρας, τὰ κτήματα πάντα καὶ χρήματα ἐδημοσίευσε εἶτα ὕστερον πάλιν συμπαθής ὧν ὁ βασιλεὺς τοὺς πάντας ἐπρομηθεύσατο. "Αρτι δὲ τῆς ὥρας ἐπιστά- σης τοῦ ἔπρος τὰς τῶν Ῥωμαίων δυνάμεις συναθροί σας κατὰ τοῦ Ὀρχάνου τοῦ τῆς Βιθυνίας ἀμηρεύον· τος περάσας ἐστράτευσε, καὶ τὴν προκαθεζομένην τῆς Βιθυνίας πόλιν Νίκαιαν διπλή πολέμῳ πολιορ- κουμένην καὶ κινδυνεύουσαν εἰς ἄκρον ὁρῶν βοηθή σαι ἔγνω. Τὰ οὖν τῶν Ῥωμαίων ἐσφάλησαν τρόπῳ τοιῷδε. Ἐλθὼν ὁ βασιλεὺς καὶ συμβαλὼν τοῖς ἐχ θροῖς, καὶ ἀκροβολισμῶν γενομένων και συμπλοκής τὸ τῶν Ῥωμαίων στράτευμα ἐκ τῆς ἕκτης ὥρας τῆς ἡμέρας ἕως τῆς ἑσπέρας καλῶς καὶ ἀνδρείως ἀντελέγοντο τοῖς 'Αγαρηνοίς, καὶ οἱ Τοῦρκοι σχεδόν πρὸς τὸ κλίναι ὀλίγον ἀρχὴν ἐποίουν, καὶ ὁ ἀμηρᾶς εἰς δειλίαν ἐνέπεσε. Τοῦ δὲ πολέμου λυθέν της διὰ τὸ τὸ σκότος τῆς νυκτὸς ἐγγίζειν, εὑρέθη τε τρωμένος τὸν πόδα ὁ βασιλεὺς ἐλαφοῷ τινὶ βέλει καὶ θέλοντος εἰσελθεῖν εἰς τὸ τῆς Φιλοκρινῆς πολί χνιον πλεῖστα ἐγγὺς δν θεραπείας ἕνεκα τοῦ ποδός, οὐκ οἶδα πῶς, ἐξ ἁμαρτιῶν ἐψιθυρίσθη ἐν τῷ στρα τῷ, τὴν αἰτίαν μὴ εἰδότες, ἀλλὰ φεύγειν τοῦτον ἐνό. μιζον ἀπὸ δειλίας αὐτοῦ, καὶ ὁ στρατὸς πᾶς ἀσυν- τάκτως καὶ μετά βίας φεύγειν ὥρμησαν ὑπό τινος μη διωκόμενοι. Καὶ ἐν τῷ φεύγειν διὰ τὸ σκότος ὑπ' ἀλλήλων κατεπατήθησαν, καὶ πολλοί τινες ἀνὰ μέσον ἐτρώθησαν. Καὶ ἐν τοῖς ὀρύγμασι τοῦ πολιχνίου μέσ μας φθάσαντες αὐτῶν ἀσυντάκτως κατεκρημνίζοντα ἄλλοι δὲ ἐν τῷ αἰγιαλῷ φθάσαντες, πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ἀπεπνίγησαν διὰ τὸ ἐμβἂν πλῆθος ἐν τοῖς ἀκατίοις. Οἱ δὲ σκόποι τοῦ Ὀρχάνου, ὡσεὶ τριακόσιοι έφιπποι στρατιῶται ὄντες, τὴν ἀσύντακτον φυγὴν καὶ θόρυ σον ὁρῶντες μετά φωνῶν μόνον αὐτοὺς ἐδίωχνον, καὶ ἐγκρατεῖς τῆς σκηνῆς τῆς βασιλικῆς καὶ πάσης παρασκευῆς καὶ ἵππων βασιλικῶν καὶ ἐφεστρίδων πολυτίμων παρ' ἐλπίδα κύριοι γεγόνασι, καὶ νίκην μεγάλην χωρὶς πολέμου εκέρδησαν. Ο δὲ βασιλεὺς ἐν τῷ πολιχνίῳ ἐκείνῳ προσμείνας ἡμέρας τρεῖς, μετὰ λύπης μεγάλης καὶ δακρύων ἀπαραμυθήτων τὴν τῶν Ῥωμαίων δυστυχίαν κλαίων ἐπὶ τὴν Κων σταντίνου ἐπανέστρεψε. Καὶ ὁ ἀμηρᾶς μετ' ολί- γας ἡμέρας ἐγκρατής τῆς πόλεως ἐγένετο Νικαίας. η. Τοῦ δὲ φθινοπώρου Ισταμένου συλλεξάμενος ὅσαι ἂν ἦσαν τριήρεις Ρωμαίοις, κατὰ Μαρτίνου CHRONICON MAJUS. - LIB. I. severissime vetɔt, ne in imperatorem avum vel alium quemquain vi aut contumeliis utantur. ‹ Non enim, inquit, ipsi, sed Deus hanc nobis victoriam paravit. › Omnino curæ habuit avi salutem : quanquam avo superstite arbe et imperio potitus, in modum la- tronis regno eam expulit. Imperaverat Andronicus major cum Michaele filio, donec ab Andronico mi- nore deturbatus est, annos quinque et quadraginta, h. e. ad annum a Christo nato 1328, ab orbe con- dito 6836. • ᏮᏟᏴ • C diximus, modo adeptus atque dominus et despota cum summa rerum omnium potestate factus, avo de vita commode agenda prospexit, Constantinum D autem patruum comprehensum in carcerem tene- brosum conjecit, et Metochitæ magni logothetæ, qui quondam monasterium Christi Salvatoris, quod Choræ nominatur, instauraverat, facultates opesque omnes publicavit. Sed nos, misericordia commotus, cunctis bene consuluit. Vix ineunte vere collectas Romanorum copias contra Orchanem, Bithyniæ ameram, ducit, et Nicæam, urbem Bithyniæ prima- riam, duplici exercitu circumsessam atque in sum- mnum adductam periculum, liberare decrevit. Suc- cubuit res Romana hoc modo. Pusiquam advenit imperator et prælium commisit, Romani primum eminus jaculando, deinde dimicando conserta manu, a sexta diei hora ad vesperam usque præclare et strenue pugnarunt, ut Turcæ jam inclinarentur prope et ameras percelleretur timore. Sed dirempto prælio propter ingruentis noctis tenebras, cum im- perator, levi segius in pede vulneratus, Philoere- nen, oppidulum in proximo situm, curandi vulne‐ ris causa intrare vellet, nescio quo modo factum est, ut errore militum, ejus rei cansam ignorantiuma, fama exiret, perterritum imperatorem fuga salutem quærere. Itaque cuncti nullo ordine et magna col)- tentione, a nemine pressi, ad fugam incumbunt, in ſuga propter tenebras invicem conculcantur, et non pauci læduntur graviter : pars in fossas oppidi confuse se præcipitant: alii ad littus delati scaphas inveniunt, quibuscum nimia multitudine gravatis multi summerguntur. Speculatores Orehanis, equi- tes circiter trecenti, animadversa eorum lunultua- ria ſuga et perturbatione, clamore duntaxat eos in- secuti, tabernaculo imperatoris cum omni apparatu, equis ejus et pretiosis vestimentis præter spem po- tiuntur et præclaram reportant victoriam citra pu- guam. Imperator in oppidulo illo tres dies commo- ratus, atque cum ingenti mœrore lacrymisque as- siduis Romanorum conquestus fortunam, Cpolim revertit. Ameras paucis diebus post Nicæam in po- les'alem suam redegit. mibus Romanorum, contra Martinum quemdam, Chii procuratorem, profectus, insulam nullo labore 7. Urbem et imperium junior Andronicus eo, quo 8. Antumno ineunte, collectis quotquot erant trère

περὶ τῆς τοῦ πάππου καὶ βασιλέως ζωῆς ἐφρόντι- Α σιν. Ἐγκρατὴς δὲ τῆς πόλεως καὶ τῆς βασιλείας γενόμενος τοῦ πάππου ἔτι ζῶντος, ληστρικῷ τρόπῳ τῆς βασιλείας τοῦτον ἐξέωσεν. Ἐβασίλευσε μετά τοῦ υἱοῦ Μιχαὴλ ὁ γηραιός Ανδρόνικος, ἕως οὗ ἐξώ σθη ὑπὸ τοῦ ἐγγόνου αὐτοῦ καὶ νέου Ανδρονί που, ἔτη με', ἔτει ἀπὸ μὲν τῆς Χριστοῦ γεννήσεως εκτκή', ἀπὸ δὲ κτίσεως κόσμου ζωής. ζ. Καὶ παραλαβὼν τὴν βασιλείαν καὶ τὴν πόλιν ὁ νέος Ανδρόνικος καθ' δν τρόπον εἰρήκαμεν, καὶ κύριος καὶ δεσπότης εἰς πᾶσαν ἐξουσίαν γενόμενος τὴν πάππον καὶ βασιλέα προμηθείας ἱκανῆς τοῦ βίου καὶ τοῦ ζῆν ἠξίωσε, τὸν δὲ θεῖον αὐτοῦ Κωνσταντίνον πιάσας ἐν εἰρκτῇ ἐξοφωμένῃ ἔθετο, καὶ τοῦ μεγάλου λογοθέτου του Μετοχίτου, τοῦ ποτὲ ἀνακαινίσαντος τὴν μονὴν τοῦ Ζωοδότου τὴν καλουμένην τῆς Χώ. Β ρας, τὰ κτήματα πάντα καὶ χρήματα ἐδημοσίευσε εἶτα ὕστερον πάλιν συμπαθής ὧν ὁ βασιλεὺς τοὺς πάντας ἐπρομηθεύσατο. "Αρτι δὲ τῆς ὥρας ἐπιστά- σης τοῦ ἔπρος τὰς τῶν Ῥωμαίων δυνάμεις συναθροί σας κατὰ τοῦ Ὀρχάνου τοῦ τῆς Βιθυνίας ἀμηρεύον· τος περάσας ἐστράτευσε, καὶ τὴν προκαθεζομένην τῆς Βιθυνίας πόλιν Νίκαιαν διπλή πολέμῳ πολιορ- κουμένην καὶ κινδυνεύουσαν εἰς ἄκρον ὁρῶν βοηθή σαι ἔγνω. Τὰ οὖν τῶν Ῥωμαίων ἐσφάλησαν τρόπῳ τοιῷδε. Ἐλθὼν ὁ βασιλεὺς καὶ συμβαλὼν τοῖς ἐχ θροῖς, καὶ ἀκροβολισμῶν γενομένων και συμπλοκής τὸ τῶν Ῥωμαίων στράτευμα ἐκ τῆς ἕκτης ὥρας τῆς ἡμέρας ἕως τῆς ἑσπέρας καλῶς καὶ ἀνδρείως ἀντελέγοντο τοῖς 'Αγαρηνοίς, καὶ οἱ Τοῦρκοι σχεδόν πρὸς τὸ κλίναι ὀλίγον ἀρχὴν ἐποίουν, καὶ ὁ ἀμηρᾶς εἰς δειλίαν ἐνέπεσε. Τοῦ δὲ πολέμου λυθέν της διὰ τὸ τὸ σκότος τῆς νυκτὸς ἐγγίζειν, εὑρέθη τε τρωμένος τὸν πόδα ὁ βασιλεὺς ἐλαφοῷ τινὶ βέλει καὶ θέλοντος εἰσελθεῖν εἰς τὸ τῆς Φιλοκρινῆς πολί χνιον πλεῖστα ἐγγὺς δν θεραπείας ἕνεκα τοῦ ποδός, οὐκ οἶδα πῶς, ἐξ ἁμαρτιῶν ἐψιθυρίσθη ἐν τῷ στρα τῷ, τὴν αἰτίαν μὴ εἰδότες, ἀλλὰ φεύγειν τοῦτον ἐνό. μιζον ἀπὸ δειλίας αὐτοῦ, καὶ ὁ στρατὸς πᾶς ἀσυν- τάκτως καὶ μετά βίας φεύγειν ὥρμησαν ὑπό τινος μη διωκόμενοι. Καὶ ἐν τῷ φεύγειν διὰ τὸ σκότος ὑπ' ἀλλήλων κατεπατήθησαν, καὶ πολλοί τινες ἀνὰ μέσον ἐτρώθησαν. Καὶ ἐν τοῖς ὀρύγμασι τοῦ πολιχνίου μέσ μας φθάσαντες αὐτῶν ἀσυντάκτως κατεκρημνίζοντα ἄλλοι δὲ ἐν τῷ αἰγιαλῷ φθάσαντες, πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ἀπεπνίγησαν διὰ τὸ ἐμβἂν πλῆθος ἐν τοῖς ἀκατίοις. Οἱ δὲ σκόποι τοῦ Ὀρχάνου, ὡσεὶ τριακόσιοι έφιπποι στρατιῶται ὄντες, τὴν ἀσύντακτον φυγὴν καὶ θόρυ σον ὁρῶντες μετά φωνῶν μόνον αὐτοὺς ἐδίωχνον, καὶ ἐγκρατεῖς τῆς σκηνῆς τῆς βασιλικῆς καὶ πάσης παρασκευῆς καὶ ἵππων βασιλικῶν καὶ ἐφεστρίδων πολυτίμων παρ' ἐλπίδα κύριοι γεγόνασι, καὶ νίκην μεγάλην χωρὶς πολέμου εκέρδησαν. Ο δὲ βασιλεὺς ἐν τῷ πολιχνίῳ ἐκείνῳ προσμείνας ἡμέρας τρεῖς, μετὰ λύπης μεγάλης καὶ δακρύων ἀπαραμυθήτων τὴν τῶν Ῥωμαίων δυστυχίαν κλαίων ἐπὶ τὴν Κων σταντίνου ἐπανέστρεψε. Καὶ ὁ ἀμηρᾶς μετ' ολί- γας ἡμέρας ἐγκρατής τῆς πόλεως ἐγένετο Νικαίας. η. Τοῦ δὲ φθινοπώρου Ισταμένου συλλεξάμενος ὅσαι ἂν ἦσαν τριήρεις Ρωμαίοις, κατὰ Μαρτίνου CHRONICON MAJUS. - LIB. I. severissime vetɔt, ne in imperatorem avum vel alium quemquain vi aut contumeliis utantur. ‹ Non enim, inquit, ipsi, sed Deus hanc nobis victoriam paravit. › Omnino curæ habuit avi salutem : quanquam avo superstite arbe et imperio potitus, in modum la- tronis regno eam expulit. Imperaverat Andronicus major cum Michaele filio, donec ab Andronico mi- nore deturbatus est, annos quinque et quadraginta, h. e. ad annum a Christo nato 1328, ab orbe con- dito 6836. • ᏮᏟᏴ • C diximus, modo adeptus atque dominus et despota cum summa rerum omnium potestate factus, avo de vita commode agenda prospexit, Constantinum D autem patruum comprehensum in carcerem tene- brosum conjecit, et Metochitæ magni logothetæ, qui quondam monasterium Christi Salvatoris, quod Choræ nominatur, instauraverat, facultates opesque omnes publicavit. Sed nos, misericordia commotus, cunctis bene consuluit. Vix ineunte vere collectas Romanorum copias contra Orchanem, Bithyniæ ameram, ducit, et Nicæam, urbem Bithyniæ prima- riam, duplici exercitu circumsessam atque in sum- mnum adductam periculum, liberare decrevit. Suc- cubuit res Romana hoc modo. Pusiquam advenit imperator et prælium commisit, Romani primum eminus jaculando, deinde dimicando conserta manu, a sexta diei hora ad vesperam usque præclare et strenue pugnarunt, ut Turcæ jam inclinarentur prope et ameras percelleretur timore. Sed dirempto prælio propter ingruentis noctis tenebras, cum im- perator, levi segius in pede vulneratus, Philoere- nen, oppidulum in proximo situm, curandi vulne‐ ris causa intrare vellet, nescio quo modo factum est, ut errore militum, ejus rei cansam ignorantiuma, fama exiret, perterritum imperatorem fuga salutem quærere. Itaque cuncti nullo ordine et magna col)- tentione, a nemine pressi, ad fugam incumbunt, in ſuga propter tenebras invicem conculcantur, et non pauci læduntur graviter : pars in fossas oppidi confuse se præcipitant: alii ad littus delati scaphas inveniunt, quibuscum nimia multitudine gravatis multi summerguntur. Speculatores Orehanis, equi- tes circiter trecenti, animadversa eorum lunultua- ria ſuga et perturbatione, clamore duntaxat eos in- secuti, tabernaculo imperatoris cum omni apparatu, equis ejus et pretiosis vestimentis præter spem po- tiuntur et præclaram reportant victoriam citra pu- guam. Imperator in oppidulo illo tres dies commo- ratus, atque cum ingenti mœrore lacrymisque as- siduis Romanorum conquestus fortunam, Cpolim revertit. Ameras paucis diebus post Nicæam in po- les'alem suam redegit. mibus Romanorum, contra Martinum quemdam, Chii procuratorem, profectus, insulam nullo labore 7. Urbem et imperium junior Andronicus eo, quo 8. Antumno ineunte, collectis quotquot erant trère

τινὸς τοῦ τὴν Χίον ἐπιτροπεύοντος τὸν πλοῦν ποιησά- μενος τήν τε νῆσον κατέσχε σὺν οὐδενὶ κόπῳ καὶ πόνῳ, καὶ αὐτὸν τὸν Μαρτίνον χειρωσάμενος δεσμών την παρέπεμψεν τους Βυζαντίοις. Εἶτα κατὰ τῶν Φωκαίων Λατίνων πλεύσας ὑποτελεῖς τῆς βασιλείας αὐτοῦ ἐποίησε· καὶ ἐνέχυρον τοὺς αὐτῶν υἱοὺς τῷ βασιλεῖ ἔδωσαν. Ἐτὶ τῆς βασιλείας τοῦδε τοῦ αὐτοκράτορος καὶ ἡ Νικομήδεια τῶν Βιθυνῶν μητρόπολις ἑάλω ὑπὸ τοῦ Οργάνου, τῷ πολλῷ λιμῷ καταπονηθείσα. Ο δὲ βασιλεὺς στρατεύει κατὰ τῶν Ἀχαρνῶν καὶ Αἰτω λῶν καὶ Ἠπειρίων καὶ Ἰλλυρίων καὶ αὐτοὺς ἐδού λωσε, καί τινα φρούρια ἀπὸ τῶν Βουλγάρων ἔλαβεν. Ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ ἐγεννήθη ἐν τῇ πόλει τοῦ Κωνσταντίνου παιδίον συμφυὲ; μὲν ἀπὸ ποδῶν ἄχρις ὀμφαλοῦ, τὰ δ' ἐξῆς διαιρούμενον, ὤμους καὶ στέρνα καὶ ῥάχιν, καὶ δύο μὲν ἔχουσα κεφαλὰς, χεῖρας δὲ τέσσαρας · καὶ μετ' ὀλίγας ἡμέρας εξεπεπνεύσει. Ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἦλθεν ἐκ τῆς Ἰταλίας εἰς Κωνσταντινούπολιν μοναχός τις Καλαβρός τούνο μα Βαρλαάμ, δ; μέγας καὶ πολὺς ἐδόκει εἶναι ἐν τῷ λέγειν καὶ διαλέγεσθαι περὶ ὧν οἱ Λατίνοι καινοτο μοῦσι, καὶ τὸ φῶς τὸ ἐν τῷ Θαβορίῳ λέγων εἶναι κτιστόν· ὅθεν καὶ εἰς διάλεξιν πάντα; ἐκάλει. Καὶ ὁ βασιλεὺς προστάξας τὸν ἅγιον Γρηγόριον τὸν Πα λαμᾶν, τὸν τότε τὴν τῆς Θεσσαλονίκης θρόνον περιέ- παντα, ἵνα μετά τοῦ Καλαβροῦ διαλεχθείη, καὶ πολυ τὰς διαλέξεις ἀναμέσον αὐτῶν ποιήσαντες, τὰς πιο θανολογίας καὶ φληναφίας τοῦ Καλαβρού Βαρλαάμ ὡς ἱστὸν ἀράχνης ὁ Παλαμᾶς ἐξετίναξε. Καὶ τοῦ Χρυσολωρά Ἰωάννου τὰ ὅμοια δοξάζοντος, καὶ δεινοῦ ἐν τῷ λέγειν καὶ διαλέγεσθαι καὶ αὐτοῦ ὄντος, καὶ ὗτος τὰ ὅμοια ἔπαθεν, Β' Οὗτος δὲ ὁ βασιλεὺς ἐκ τῆς δεσποίνης Ειρήνης της ἐξ ᾿Αλαμάνων ἔπαις ὤν, ἀποθανούσης δὲ αὐτῆς δεν τέραν γυναῖκα ἔλαβεν. Ανναν τούνομα, μεθ' ἧς ἐγέννησε θυγατέρας δύο, ὧν τὴν μὲν προτότοκον τῷ υἱῷ τοῦ τῶν Μυσῶν ἀρχηγοῦ εἰς γυναῖκα ἔδωκε, καὶ Εἰρήνη μεγάλη αναμεταξύ Μυσῶν καὶ Ῥω μαίων γέγονε, τὴν δὲ ἑτέραν ὕστερον ὁ ἀμηρᾶς Προ χάνη; εἰς γυναῖκα ἔλαβεν. Εἶτα ἐγεννήθη τῷ βασιλεῖ ἄῤῥεν Ἰωάννης. Ἐν δὲ τῷ καιρῷ τῆς τελευτῆς αυ τοῦ τὸν βασιλέα Ιωάννην τὸν υἱὸν αὐτοῦ θεωρῶν ἐν νεαρῇ τῇ ἡλικίᾳ ὄντα καὶ μὴ τὴν βασιλείαν διοικεῖν εἶναι ἐπιτήδειον, εἴασεν ἐπίτροπον αὐτοῦ τὸν μέγαν δομέστικον Ἰωάννην τὸν Καντακουζηνών και οἰκονόμον τῆς βασιλείας αὐτὸν ἐποίησεν, δς καὶ πολλὰ δυνάμενος ἦν τότε ἐγγὺς τοῦ βασιλέως, ἄχρι καιροῦ ἡλικίας τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Ἰωάννου, καὶ τῇ θυγατρὶ αὐτοῦ προστάξας συζευχθῆναι τὸν παῖδα. Υπήρχε δὲ οὗτος ὁ βασιλεὺς χαρίεις τῷ εἴδει καὶ τῇ γνώμῃ φιλάνθρωπος, τῷ ἤθει ἱλαρὸς, συμπαθής τοῖς πᾶσιν. Εμίσει περὶ αὑτὸν πλῆθος ἀνθρώπων ὁρᾷν, ἡγάτα δὲ πλεῖστα τὰ κυνήγια· διὸ καὶ ἔτρεφε κύνας πλέον τῶν χιλίων καὶ τετρακοσίων, όρνεα δὲ ἤτοι ἱέρακας πλέον τῶν χιλίων, καὶ τοὺς αὐτὰ ἐπιμελουμένους ἐγγὺς τοσούτους εἶχεν. Ετεθνήκει δὲ κατὰ τὸ σωμα ἔτος· ὁ δὲ τῆς ζωῆς αὐτοῦ ἅπας χρόνος πέντε καὶ τεσσαράκοντα ἔτη ἐτύγχανεν, ἐξ ὧν ἐβασίλευσεν ἔτη εἴκοσι. θ'. Ηδη δὲ ἀποθανόντος τοῦ βασιλέως ὁ Καντακουζη νὸς τὴν βασιλείαν καὶ πᾶσαν τὴν διοίκησιν καὶ ἐξου- σίαν ἀναζωσάμενος εὐθὺς βασιλεύει καὶ βασιλεὺς ἀντρ γορεύθη, καὶ τὴν γυναῖκα αὑτοῦ δέσποιναν ἔστεψε, καὶ τῷ πρώτῳ υἱῷ αὐτοῦ ἐρυθροῦ πεδίλου μετά δωκε, τὸν δὲ ἕτερον δεσπότην ἐν τῇ Σπάρτῃ ἐποίησε, 6:7 GEORGII PHRANIZE occupavit, ipsumque Martinum captum in vinculis Ryzantium misit. Deinde Phocæenses Latinos classe adortus, obsidum loco eorum &liis acceptis, vecti- gales fecit. Imperante Andronico etiam Nicomedia, Bithyniæ caput, intolerabili fame vexata, Orekani cessit. Con- tra imperator in Bearpanas, Εtolos, Epirotas, lily- riosque duxit sibique eas genbes subjerit, ac castella quaedam eripuit Bulgaris. Per id tempus Cpoli home natus est ab imis pe- dilus ad umbilicum concretus, inde discretus circa huneros, pectus et spinam dorsi, præditus duobus capitibus et manibus quatuor. Obiit intra dies paucos. Eodem tempore ex Italia Cpolim monachus qui- clara Calaber, Barlamus nonine, venit, qui in iis, que Latini novarunt, explicandis defendendisque exercitatus et eximius esse sibį videbatur, atque lumen illud Thaboris montis creatam esse dicebat. Qui cum omnes ad disputandum provocaret, impe- rator id negotium venerabili Gregorio Palamæ, Thes- salonicensem ecclesiam tum moderanti, dedit, Cum di' disputassent, captiosas Calabri nugas Palamas velut aranearum telas «liscussit. Joanni Chrysolor, eadem senticuti et dicendi ac disputandi similiter perito, idem accidit. C Andronicus, ex Irene Alemanna nullis susceptis liberis, post ejus mortem aliam uxorem duxit, An- nam nomine, ex qua filias duas procreavit, quarum majorem filio principis Mysorum nuptum dedit, unde firma pax inter Mysos et Romanos coagmentala est, alleram postea Orchanes ameras in matrimo⚫ níum accepit. Deinde filius imperatori natus est, Joannes quein cun sub exitum vitæ adhuc impu- berem nec administrandæ rei publicæ parem esso vi- deret, Joannem Cantacuzenun, magnum domesti- D cum, cujus magna tum apud imperatorem auctoritas erat, ei tutorem reliquit et imperii designavit ad- ministratorem, donec Joannes filias justam ætatem attigisset, ejusdemque ẞliam jussit adolescenti jungi matrimonio. Erat Andronicus ore suavi, ingenio mi- ti, blandis moribus, animo erga omnes misericordi. Oderat bominum stipantium turbam ; venationis amantissimus erat. Qua de causa alebat canes ani- phus mille et quadringentos, aves sive accipitres su- pra mille ; quos qui curarent, propemodum totidemt numerabantur. Obiit anno 6849; vixit annos quin- que et quadraginta, e quibus viginti annos imperavit. nium summa potestate et administratione regui auc- tus, statim imperium capessit imperatorque procia- 9. Mortuo Audrouico, Gantucuzenus, rerum omn-

τινὸς τοῦ τὴν Χίον ἐπιτροπεύοντος τὸν πλοῦν ποιησά- μενος τήν τε νῆσον κατέσχε σὺν οὐδενὶ κόπῳ καὶ πόνῳ, καὶ αὐτὸν τὸν Μαρτίνον χειρωσάμενος δεσμών την παρέπεμψεν τους Βυζαντίοις. Εἶτα κατὰ τῶν Φωκαίων Λατίνων πλεύσας ὑποτελεῖς τῆς βασιλείας αὐτοῦ ἐποίησε· καὶ ἐνέχυρον τοὺς αὐτῶν υἱοὺς τῷ βασιλεῖ ἔδωσαν. Ἐτὶ τῆς βασιλείας τοῦδε τοῦ αὐτοκράτορος καὶ ἡ Νικομήδεια τῶν Βιθυνῶν μητρόπολις ἑάλω ὑπὸ τοῦ Οργάνου, τῷ πολλῷ λιμῷ καταπονηθείσα. Ο δὲ βασιλεὺς στρατεύει κατὰ τῶν Ἀχαρνῶν καὶ Αἰτω λῶν καὶ Ἠπειρίων καὶ Ἰλλυρίων καὶ αὐτοὺς ἐδού λωσε, καί τινα φρούρια ἀπὸ τῶν Βουλγάρων ἔλαβεν. Ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ ἐγεννήθη ἐν τῇ πόλει τοῦ Κωνσταντίνου παιδίον συμφυὲ; μὲν ἀπὸ ποδῶν ἄχρις ὀμφαλοῦ, τὰ δ' ἐξῆς διαιρούμενον, ὤμους καὶ στέρνα καὶ ῥάχιν, καὶ δύο μὲν ἔχουσα κεφαλὰς, χεῖρας δὲ τέσσαρας · καὶ μετ' ὀλίγας ἡμέρας εξεπεπνεύσει. Ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἦλθεν ἐκ τῆς Ἰταλίας εἰς Κωνσταντινούπολιν μοναχός τις Καλαβρός τούνο μα Βαρλαάμ, δ; μέγας καὶ πολὺς ἐδόκει εἶναι ἐν τῷ λέγειν καὶ διαλέγεσθαι περὶ ὧν οἱ Λατίνοι καινοτο μοῦσι, καὶ τὸ φῶς τὸ ἐν τῷ Θαβορίῳ λέγων εἶναι κτιστόν· ὅθεν καὶ εἰς διάλεξιν πάντα; ἐκάλει. Καὶ ὁ βασιλεὺς προστάξας τὸν ἅγιον Γρηγόριον τὸν Πα λαμᾶν, τὸν τότε τὴν τῆς Θεσσαλονίκης θρόνον περιέ- παντα, ἵνα μετά τοῦ Καλαβροῦ διαλεχθείη, καὶ πολυ τὰς διαλέξεις ἀναμέσον αὐτῶν ποιήσαντες, τὰς πιο θανολογίας καὶ φληναφίας τοῦ Καλαβρού Βαρλαάμ ὡς ἱστὸν ἀράχνης ὁ Παλαμᾶς ἐξετίναξε. Καὶ τοῦ Χρυσολωρά Ἰωάννου τὰ ὅμοια δοξάζοντος, καὶ δεινοῦ ἐν τῷ λέγειν καὶ διαλέγεσθαι καὶ αὐτοῦ ὄντος, καὶ ὗτος τὰ ὅμοια ἔπαθεν, Β' Οὗτος δὲ ὁ βασιλεὺς ἐκ τῆς δεσποίνης Ειρήνης της ἐξ ᾿Αλαμάνων ἔπαις ὤν, ἀποθανούσης δὲ αὐτῆς δεν τέραν γυναῖκα ἔλαβεν. Ανναν τούνομα, μεθ' ἧς ἐγέννησε θυγατέρας δύο, ὧν τὴν μὲν προτότοκον τῷ υἱῷ τοῦ τῶν Μυσῶν ἀρχηγοῦ εἰς γυναῖκα ἔδωκε, καὶ Εἰρήνη μεγάλη αναμεταξύ Μυσῶν καὶ Ῥω μαίων γέγονε, τὴν δὲ ἑτέραν ὕστερον ὁ ἀμηρᾶς Προ χάνη; εἰς γυναῖκα ἔλαβεν. Εἶτα ἐγεννήθη τῷ βασιλεῖ ἄῤῥεν Ἰωάννης. Ἐν δὲ τῷ καιρῷ τῆς τελευτῆς αυ τοῦ τὸν βασιλέα Ιωάννην τὸν υἱὸν αὐτοῦ θεωρῶν ἐν νεαρῇ τῇ ἡλικίᾳ ὄντα καὶ μὴ τὴν βασιλείαν διοικεῖν εἶναι ἐπιτήδειον, εἴασεν ἐπίτροπον αὐτοῦ τὸν μέγαν δομέστικον Ἰωάννην τὸν Καντακουζηνών και οἰκονόμον τῆς βασιλείας αὐτὸν ἐποίησεν, δς καὶ πολλὰ δυνάμενος ἦν τότε ἐγγὺς τοῦ βασιλέως, ἄχρι καιροῦ ἡλικίας τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Ἰωάννου, καὶ τῇ θυγατρὶ αὐτοῦ προστάξας συζευχθῆναι τὸν παῖδα. Υπήρχε δὲ οὗτος ὁ βασιλεὺς χαρίεις τῷ εἴδει καὶ τῇ γνώμῃ φιλάνθρωπος, τῷ ἤθει ἱλαρὸς, συμπαθής τοῖς πᾶσιν. Εμίσει περὶ αὑτὸν πλῆθος ἀνθρώπων ὁρᾷν, ἡγάτα δὲ πλεῖστα τὰ κυνήγια· διὸ καὶ ἔτρεφε κύνας πλέον τῶν χιλίων καὶ τετρακοσίων, όρνεα δὲ ἤτοι ἱέρακας πλέον τῶν χιλίων, καὶ τοὺς αὐτὰ ἐπιμελουμένους ἐγγὺς τοσούτους εἶχεν. Ετεθνήκει δὲ κατὰ τὸ σωμα ἔτος· ὁ δὲ τῆς ζωῆς αὐτοῦ ἅπας χρόνος πέντε καὶ τεσσαράκοντα ἔτη ἐτύγχανεν, ἐξ ὧν ἐβασίλευσεν ἔτη εἴκοσι. θ'. Ηδη δὲ ἀποθανόντος τοῦ βασιλέως ὁ Καντακουζη νὸς τὴν βασιλείαν καὶ πᾶσαν τὴν διοίκησιν καὶ ἐξου- σίαν ἀναζωσάμενος εὐθὺς βασιλεύει καὶ βασιλεὺς ἀντρ γορεύθη, καὶ τὴν γυναῖκα αὑτοῦ δέσποιναν ἔστεψε, καὶ τῷ πρώτῳ υἱῷ αὐτοῦ ἐρυθροῦ πεδίλου μετά δωκε, τὸν δὲ ἕτερον δεσπότην ἐν τῇ Σπάρτῃ ἐποίησε, 6:7 GEORGII PHRANIZE occupavit, ipsumque Martinum captum in vinculis Ryzantium misit. Deinde Phocæenses Latinos classe adortus, obsidum loco eorum &liis acceptis, vecti- gales fecit. Imperante Andronico etiam Nicomedia, Bithyniæ caput, intolerabili fame vexata, Orekani cessit. Con- tra imperator in Bearpanas, Εtolos, Epirotas, lily- riosque duxit sibique eas genbes subjerit, ac castella quaedam eripuit Bulgaris. Per id tempus Cpoli home natus est ab imis pe- dilus ad umbilicum concretus, inde discretus circa huneros, pectus et spinam dorsi, præditus duobus capitibus et manibus quatuor. Obiit intra dies paucos. Eodem tempore ex Italia Cpolim monachus qui- clara Calaber, Barlamus nonine, venit, qui in iis, que Latini novarunt, explicandis defendendisque exercitatus et eximius esse sibį videbatur, atque lumen illud Thaboris montis creatam esse dicebat. Qui cum omnes ad disputandum provocaret, impe- rator id negotium venerabili Gregorio Palamæ, Thes- salonicensem ecclesiam tum moderanti, dedit, Cum di' disputassent, captiosas Calabri nugas Palamas velut aranearum telas «liscussit. Joanni Chrysolor, eadem senticuti et dicendi ac disputandi similiter perito, idem accidit. C Andronicus, ex Irene Alemanna nullis susceptis liberis, post ejus mortem aliam uxorem duxit, An- nam nomine, ex qua filias duas procreavit, quarum majorem filio principis Mysorum nuptum dedit, unde firma pax inter Mysos et Romanos coagmentala est, alleram postea Orchanes ameras in matrimo⚫ níum accepit. Deinde filius imperatori natus est, Joannes quein cun sub exitum vitæ adhuc impu- berem nec administrandæ rei publicæ parem esso vi- deret, Joannem Cantacuzenun, magnum domesti- D cum, cujus magna tum apud imperatorem auctoritas erat, ei tutorem reliquit et imperii designavit ad- ministratorem, donec Joannes filias justam ætatem attigisset, ejusdemque ẞliam jussit adolescenti jungi matrimonio. Erat Andronicus ore suavi, ingenio mi- ti, blandis moribus, animo erga omnes misericordi. Oderat bominum stipantium turbam ; venationis amantissimus erat. Qua de causa alebat canes ani- phus mille et quadringentos, aves sive accipitres su- pra mille ; quos qui curarent, propemodum totidemt numerabantur. Obiit anno 6849; vixit annos quin- que et quadraginta, e quibus viginti annos imperavit. nium summa potestate et administratione regui auc- tus, statim imperium capessit imperatorque procia- 9. Mortuo Audrouico, Gantucuzenus, rerum omn-

τινὸς τοῦ τὴν Χίον ἐπιτροπεύοντος τὸν πλοῦν ποιησά- μενος τήν τε νῆσον κατέσχε σὺν οὐδενὶ κόπῳ καὶ πόνῳ, καὶ αὐτὸν τὸν Μαρτίνον χειρωσάμενος δεσμών την παρέπεμψεν τους Βυζαντίοις. Εἶτα κατὰ τῶν Φωκαίων Λατίνων πλεύσας ὑποτελεῖς τῆς βασιλείας αὐτοῦ ἐποίησε· καὶ ἐνέχυρον τοὺς αὐτῶν υἱοὺς τῷ βασιλεῖ ἔδωσαν. Ἐτὶ τῆς βασιλείας τοῦδε τοῦ αὐτοκράτορος καὶ ἡ Νικομήδεια τῶν Βιθυνῶν μητρόπολις ἑάλω ὑπὸ τοῦ Οργάνου, τῷ πολλῷ λιμῷ καταπονηθείσα. Ο δὲ βασιλεὺς στρατεύει κατὰ τῶν Ἀχαρνῶν καὶ Αἰτω λῶν καὶ Ἠπειρίων καὶ Ἰλλυρίων καὶ αὐτοὺς ἐδού λωσε, καί τινα φρούρια ἀπὸ τῶν Βουλγάρων ἔλαβεν. Ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ ἐγεννήθη ἐν τῇ πόλει τοῦ Κωνσταντίνου παιδίον συμφυὲ; μὲν ἀπὸ ποδῶν ἄχρις ὀμφαλοῦ, τὰ δ' ἐξῆς διαιρούμενον, ὤμους καὶ στέρνα καὶ ῥάχιν, καὶ δύο μὲν ἔχουσα κεφαλὰς, χεῖρας δὲ τέσσαρας · καὶ μετ' ὀλίγας ἡμέρας εξεπεπνεύσει. Ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἦλθεν ἐκ τῆς Ἰταλίας εἰς Κωνσταντινούπολιν μοναχός τις Καλαβρός τούνο μα Βαρλαάμ, δ; μέγας καὶ πολὺς ἐδόκει εἶναι ἐν τῷ λέγειν καὶ διαλέγεσθαι περὶ ὧν οἱ Λατίνοι καινοτο μοῦσι, καὶ τὸ φῶς τὸ ἐν τῷ Θαβορίῳ λέγων εἶναι κτιστόν· ὅθεν καὶ εἰς διάλεξιν πάντα; ἐκάλει. Καὶ ὁ βασιλεὺς προστάξας τὸν ἅγιον Γρηγόριον τὸν Πα λαμᾶν, τὸν τότε τὴν τῆς Θεσσαλονίκης θρόνον περιέ- παντα, ἵνα μετά τοῦ Καλαβροῦ διαλεχθείη, καὶ πολυ τὰς διαλέξεις ἀναμέσον αὐτῶν ποιήσαντες, τὰς πιο θανολογίας καὶ φληναφίας τοῦ Καλαβρού Βαρλαάμ ὡς ἱστὸν ἀράχνης ὁ Παλαμᾶς ἐξετίναξε. Καὶ τοῦ Χρυσολωρά Ἰωάννου τὰ ὅμοια δοξάζοντος, καὶ δεινοῦ ἐν τῷ λέγειν καὶ διαλέγεσθαι καὶ αὐτοῦ ὄντος, καὶ ὗτος τὰ ὅμοια ἔπαθεν, Β' Οὗτος δὲ ὁ βασιλεὺς ἐκ τῆς δεσποίνης Ειρήνης της ἐξ ᾿Αλαμάνων ἔπαις ὤν, ἀποθανούσης δὲ αὐτῆς δεν τέραν γυναῖκα ἔλαβεν. Ανναν τούνομα, μεθ' ἧς ἐγέννησε θυγατέρας δύο, ὧν τὴν μὲν προτότοκον τῷ υἱῷ τοῦ τῶν Μυσῶν ἀρχηγοῦ εἰς γυναῖκα ἔδωκε, καὶ Εἰρήνη μεγάλη αναμεταξύ Μυσῶν καὶ Ῥω μαίων γέγονε, τὴν δὲ ἑτέραν ὕστερον ὁ ἀμηρᾶς Προ χάνη; εἰς γυναῖκα ἔλαβεν. Εἶτα ἐγεννήθη τῷ βασιλεῖ ἄῤῥεν Ἰωάννης. Ἐν δὲ τῷ καιρῷ τῆς τελευτῆς αυ τοῦ τὸν βασιλέα Ιωάννην τὸν υἱὸν αὐτοῦ θεωρῶν ἐν νεαρῇ τῇ ἡλικίᾳ ὄντα καὶ μὴ τὴν βασιλείαν διοικεῖν εἶναι ἐπιτήδειον, εἴασεν ἐπίτροπον αὐτοῦ τὸν μέγαν δομέστικον Ἰωάννην τὸν Καντακουζηνών και οἰκονόμον τῆς βασιλείας αὐτὸν ἐποίησεν, δς καὶ πολλὰ δυνάμενος ἦν τότε ἐγγὺς τοῦ βασιλέως, ἄχρι καιροῦ ἡλικίας τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Ἰωάννου, καὶ τῇ θυγατρὶ αὐτοῦ προστάξας συζευχθῆναι τὸν παῖδα. Υπήρχε δὲ οὗτος ὁ βασιλεὺς χαρίεις τῷ εἴδει καὶ τῇ γνώμῃ φιλάνθρωπος, τῷ ἤθει ἱλαρὸς, συμπαθής τοῖς πᾶσιν. Εμίσει περὶ αὑτὸν πλῆθος ἀνθρώπων ὁρᾷν, ἡγάτα δὲ πλεῖστα τὰ κυνήγια· διὸ καὶ ἔτρεφε κύνας πλέον τῶν χιλίων καὶ τετρακοσίων, όρνεα δὲ ἤτοι ἱέρακας πλέον τῶν χιλίων, καὶ τοὺς αὐτὰ ἐπιμελουμένους ἐγγὺς τοσούτους εἶχεν. Ετεθνήκει δὲ κατὰ τὸ σωμα ἔτος· ὁ δὲ τῆς ζωῆς αὐτοῦ ἅπας χρόνος πέντε καὶ τεσσαράκοντα ἔτη ἐτύγχανεν, ἐξ ὧν ἐβασίλευσεν ἔτη εἴκοσι. θ'. Ηδη δὲ ἀποθανόντος τοῦ βασιλέως ὁ Καντακουζη νὸς τὴν βασιλείαν καὶ πᾶσαν τὴν διοίκησιν καὶ ἐξου- σίαν ἀναζωσάμενος εὐθὺς βασιλεύει καὶ βασιλεὺς ἀντρ γορεύθη, καὶ τὴν γυναῖκα αὑτοῦ δέσποιναν ἔστεψε, καὶ τῷ πρώτῳ υἱῷ αὐτοῦ ἐρυθροῦ πεδίλου μετά δωκε, τὸν δὲ ἕτερον δεσπότην ἐν τῇ Σπάρτῃ ἐποίησε, 6:7 GEORGII PHRANIZE occupavit, ipsumque Martinum captum in vinculis Ryzantium misit. Deinde Phocæenses Latinos classe adortus, obsidum loco eorum &liis acceptis, vecti- gales fecit. Imperante Andronico etiam Nicomedia, Bithyniæ caput, intolerabili fame vexata, Orekani cessit. Con- tra imperator in Bearpanas, Εtolos, Epirotas, lily- riosque duxit sibique eas genbes subjerit, ac castella quaedam eripuit Bulgaris. Per id tempus Cpoli home natus est ab imis pe- dilus ad umbilicum concretus, inde discretus circa huneros, pectus et spinam dorsi, præditus duobus capitibus et manibus quatuor. Obiit intra dies paucos. Eodem tempore ex Italia Cpolim monachus qui- clara Calaber, Barlamus nonine, venit, qui in iis, que Latini novarunt, explicandis defendendisque exercitatus et eximius esse sibį videbatur, atque lumen illud Thaboris montis creatam esse dicebat. Qui cum omnes ad disputandum provocaret, impe- rator id negotium venerabili Gregorio Palamæ, Thes- salonicensem ecclesiam tum moderanti, dedit, Cum di' disputassent, captiosas Calabri nugas Palamas velut aranearum telas «liscussit. Joanni Chrysolor, eadem senticuti et dicendi ac disputandi similiter perito, idem accidit. C Andronicus, ex Irene Alemanna nullis susceptis liberis, post ejus mortem aliam uxorem duxit, An- nam nomine, ex qua filias duas procreavit, quarum majorem filio principis Mysorum nuptum dedit, unde firma pax inter Mysos et Romanos coagmentala est, alleram postea Orchanes ameras in matrimo⚫ níum accepit. Deinde filius imperatori natus est, Joannes quein cun sub exitum vitæ adhuc impu- berem nec administrandæ rei publicæ parem esso vi- deret, Joannem Cantacuzenun, magnum domesti- D cum, cujus magna tum apud imperatorem auctoritas erat, ei tutorem reliquit et imperii designavit ad- ministratorem, donec Joannes filias justam ætatem attigisset, ejusdemque ẞliam jussit adolescenti jungi matrimonio. Erat Andronicus ore suavi, ingenio mi- ti, blandis moribus, animo erga omnes misericordi. Oderat bominum stipantium turbam ; venationis amantissimus erat. Qua de causa alebat canes ani- phus mille et quadringentos, aves sive accipitres su- pra mille ; quos qui curarent, propemodum totidemt numerabantur. Obiit anno 6849; vixit annos quin- que et quadraginta, e quibus viginti annos imperavit. nium summa potestate et administratione regui auc- tus, statim imperium capessit imperatorque procia- 9. Mortuo Audrouico, Gantucuzenus, rerum omn-

βουλόμενος πᾶσαν ἐξουσίαν καὶ ἀρχὴν ὑφ' έαυ- Α χανῃ. Καὶ αὐτὸς μετὰ χαρᾶς τὴν αἴτησιν δεξάμενος τῷ καὶ τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ κληροποιῆσαι. Περὶ δὲ τοῦ βασιλέως Ιωάννου καὶ γαμβροῦ αὐτοῦ οὐκέτι αὐτῷ ἔμελεν. Ανδρυνθείς οὖν τῇ ἡλικίᾳ ὁ Ἰωάννης ἀπῄτει τὴν βασιλείαν λαβεῖν ὡς γνήσιος διάδοχος καὶ κλη- ρονόμος ἐκ τῶν τοῦ πενθεροῦ χειρῶν. Ἐκεῖνος δὲ οὐκ ἐβούλετο, ἀλλ᾽ ἑαυτῷ καὶ τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ θέλων κλῆρον ποιῆσαι. Καὶ πολλαὶ μάχαι καὶ πόλεμοι ἐμ- φύλιοι ἀναμεταξὺ τῶν τοιούτων διαφορῶν ἐγένοντο καὶ κάκωσις καὶ φθορὰ μεγάλη καὶ οὐαὶ καὶ κλαυθ μο! εἰ; τὸ ὑπήκοον τὸ ταλαίπωρον. Καὶ ὁ Ὀρχάνη; τότε ἀδείας καὶ εὐκαιρίας δραξάμενος τὰ ἐναπομεί Η ναντα ὑποτελῇ Ῥωμαίος ἐν τῇ Βιθυνία ὑφ' ἑαυτὸν ἐποιήσατο, καὶ αὖθις ἐν τῇ Θρᾴκῃ πρὸς τὴν Χερδο- · νεία, περάσας πολίχνιά τινα καὶ φρούρια ἔλαβε. Καὶ τινὲς μὲν τῶν ἐνδόξων καὶ εὐγενῶν καὶ τοῦ δή μου τὸν Παλαιολόγον ὡς διάδοχον γνήσιον καὶ κληρο νόμον τῆς ἀρχῆς βασιλέα ήθελον, βοηθοῦντες καὶ συμπονοῦντες αὐτῷ · τινὲς δὲ πάλιν τὰ ἐναντία φρο νοῦντες ἔλεγον τὰ ὅσα ὁ Μιχαὴλ ὁ βασιλεὺς ὁ προ πάππος αὐτοῦ ἐποίησε τῷ Ἰωάννῃ τῷ Λασκάρει, τυφλώσας αὐτὸν καὶ τὴν βασιλείαν λαβὼν καὶ αὐτὸς · ὁ ἔκγονος αὐτοῦ τὰ νῦν ὑπὸ ἑτέρων ἀνταποδίδοται· καὶ τῷ μέτρῳ ᾧ ἐμέτρησαν οἱ πρὸ αὐτοῦ καὶ τὴν βασιλείαν ἔλαβον, καὶ οὗτος τὰ νῦν ἀντιμετρηθήσε ται. Καὶ ὁ Παλαιολόγο; ἀπορηθεὶς καὶ εἰς ἀπίγνω- σιν ἐλθὼν, καὶ οὐκ ἔχων τι ἕτερον πράξει, πρὸς τὸν Τούρκων ἀμηρᾶν Ορχάνην διέδραμεν βοήθειαν αἰτῶν, ἵνα τῆς βασιλείας τῆς πατρικῆς ἐγκρατής γένη- ται, καὶ τὴν ἀδελφὴν αὐτοῦ εἰς γυναῖκα δῶσαι τῷ Ορ-, καὶ μάλιστα διὰ τὴν συγγένειαν, καὶ τὰ φρούρια & ἐν τῇ Θρᾴκη διερχόμενος ήτοι περάτας ἔλαβεν αὖθις τῷ βασιλεῖ Ιωάννῃ τῷ ἑαυτοῦ γυναικαδέλφῳ ἐχαρί- σατο. Καὶ τὰ πρὸς χρείαν δοὺς αὐτῷ οἷαν εβούλετο, καὶ ἐν τῇ πόλει περάσας τὸν Καντακουζηνὸν καὶ πενθερὸν αὐτοῦ ἐκ τῆς βασιλείας ἐξέωσε καὶ ἐγκρα της πάσης πατρικῆς ἀρχῆς ἐγένετο 'Ο δὲ Καντα- κουζηνός ὡς φυγὰς ἐν τῇ Σερβία που τον γαμβρίν αὐτοῦ τὸν ταύτης κρατοῦντα ἐλθὼν τὰς διατριβάς ἐποιεῖτο, ἡσυχάζων διὰ τὸν φόβο, τοῦ Ορχάνου καὶ ἐζήτει πάντοτε καιρὸν ἐπιτήδειον, ἵνα, εἰ δυνα τον, πάλιν δοκιμάσας τὴν βασιλείαν ὑφ᾽ ἑαυτὸν ποιῆσαι ἐλθεῖν. Ακούσας δὲ τὸν τοῦ Ὀρχάνου θάνα τον, καὶ πῶς ὁ υἱὸς αὐτοῦ ᾿Αμουράτης τὴν ἀρχὴν Β διεδέξατο, στρατὸν οἰκονομήσας ἔκ τε τῆς Σερβίας καὶ τῆς Βουλγαρίας, ἵνα πάλιν κατὰ τοῦ γαμβρού καὶ βασιλέως Ιωάννου ἔλθῃ. Ο δὲ βασιλεὺς Ἰωάν νης ταῦτα μαθὼν ἔστειλε πρέσβυν πρὸς τὸν πενθερόν μετ' ἐπιστολῆς πετρεχούσης οὕτως ι'. · Ἐγὼ μὲν πολλάκις κατὰ νοῦν συλλογιζόμενος ἐθαύμασα πῶς ἡ συνείδησις καὶ ἡ διάκρισις καὶ τὸ γῆρας οὐκ ἠλέγχησεν, ἵνα καὶ τὰ νῦν ἐνθυμη- θῆς τὸν θάνατον καὶ τὴν κρίσιν τοῦ ἀπροσωπολή- πτου ἐκείνου κριτοῦ, ἐν ᾗ μέλλομεν πάντες γυμνο καὶ τετραχηλισμένοι παρίστασθαι, καὶ κατὰ τὰς πράξεις καὶ ἔργα αὐτοῦ ἕκαστος τὴν ἀντάμειψιν λήψεται. Έδει γάρ σε ὡς συνετὸν καὶ πρακτικὸν καὶ τας Γραφάς καλῶς εἰδότα καὶ εἰς πάντα ἐπιτήδειον, ὡς σὺ λέγεις καὶ μεγαλαυχεῖς καὶ ἐπαίρεσαι, ἵνα ----- CHRONICON MAJUS. - LIB. I. • C matur, ac conjugem ut dominam coronat et filio natu maximo calceos purpureos impertit, minorem de- spotam Spartæ declarat, omne imperium potesta temque sibi et filiis suis comparare nisus. Impera- lorem Joannem, generum, nihil curat. Hic cum adultus imperium ut hæres germanus et legitimus e manibus soceri recipere cuperet, recusabat ille, sibi ac filiis possessionem ejus tueri studens. Multa certamina ac bella domestica ex his dis- sidiis orta sunt, unde magna calamitas, pernicies, lamenta fletusque in miseros cives redundarunt. Orchanes, tum facultatem nactus et occasionem, quæ Romanis adhuc in Bithynia tributaria erant, in po- testatem suɔm redegit, ac rursus in Chersonesum D Thraciæ trajectus, oppida nonnulla et castella expu- gnavit. Cæterum e proceribus optimatibusque ac plebe alii Palæologum, ut successorein et hæredem imperii legitimum, imperatorem esse volebant eum- que adjuvabant sustentabantque, alii, qui contraria sentirent, dictitabant, que imperator Michael, illius abavus, in Joannem Lascarim fecisset, cum eum ocu- lis cu' imperio privaret, eorum nunę pœnas abne- potem ejus aliis luere; et qua mensura majores ejus aliis mensi fuissent eripuissentque imperium, ea- dem illi nunc metiendum esse. Palæologus, consi- lii inops et rebus suis diffisus, cum aliud quod face- ret non haberet, ad Orchanem Turcarum ameram confugit, ejusque opem ad paternum regnum vindi- candum implorat, sorore illi in matrimonium oblata. Orchanes, eam conditionem, propter affinitatem u112- xime, cupide amplexus, castella, quae in Thraciam trajectus occupaverat, imperatori Joanni, fratri uxoris, donavit. Deinde Joannes, instructus ab. eodem rebus omnibus, quibus egeret, et Cpolim adortus, Cantacuzením socerum imperio deturbavit et paternum reguum recuperavit. Cantacuzenus fu · ga se in Serviam ad generum, ejus regionis princi- pem, recepit, ibique quiete agebat, metuens sibi ab Orchane, atque tempus exspectabat opportunum, quo, si posset, efficeret, ut in manus suas imperium rediret. Itaque audito, Orchanem obisse filiumque ejus Amuratem suscepisse imperium, e Servis et Bulgaris exercitum parat, adversus Joannem gene- rum profecturus. Imperator, re comperta, legatum að socerum cum epistola inisit in hunc sensum con- scripta : est, quomodo conscientia, prudentia et senectus te non admonuerint, ut tandemn de morte tua cogita- tionem susciperes, et judicis illius, qui nallius ho- minis respicit personam, perpenderes judicium, in quo omnes nudi et manifesti sistemur, et suorum quisque facinorum et operum accipiet mercedem. Oportebat enim te, hominem, ut tu quidem gloriari soles, cordatum et rerum usu tritum et in sacris litteris apprime versatum et ad omnia habilem at- 10. « Sæpenumero cogitanti mihi mirum visum

βουλόμενος πᾶσαν ἐξουσίαν καὶ ἀρχὴν ὑφ' έαυ- Α χανῃ. Καὶ αὐτὸς μετὰ χαρᾶς τὴν αἴτησιν δεξάμενος τῷ καὶ τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ κληροποιῆσαι. Περὶ δὲ τοῦ βασιλέως Ιωάννου καὶ γαμβροῦ αὐτοῦ οὐκέτι αὐτῷ ἔμελεν. Ανδρυνθείς οὖν τῇ ἡλικίᾳ ὁ Ἰωάννης ἀπῄτει τὴν βασιλείαν λαβεῖν ὡς γνήσιος διάδοχος καὶ κλη- ρονόμος ἐκ τῶν τοῦ πενθεροῦ χειρῶν. Ἐκεῖνος δὲ οὐκ ἐβούλετο, ἀλλ᾽ ἑαυτῷ καὶ τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ θέλων κλῆρον ποιῆσαι. Καὶ πολλαὶ μάχαι καὶ πόλεμοι ἐμ- φύλιοι ἀναμεταξὺ τῶν τοιούτων διαφορῶν ἐγένοντο καὶ κάκωσις καὶ φθορὰ μεγάλη καὶ οὐαὶ καὶ κλαυθ μο! εἰ; τὸ ὑπήκοον τὸ ταλαίπωρον. Καὶ ὁ Ὀρχάνη; τότε ἀδείας καὶ εὐκαιρίας δραξάμενος τὰ ἐναπομεί Η ναντα ὑποτελῇ Ῥωμαίος ἐν τῇ Βιθυνία ὑφ' ἑαυτὸν ἐποιήσατο, καὶ αὖθις ἐν τῇ Θρᾴκῃ πρὸς τὴν Χερδο- · νεία, περάσας πολίχνιά τινα καὶ φρούρια ἔλαβε. Καὶ τινὲς μὲν τῶν ἐνδόξων καὶ εὐγενῶν καὶ τοῦ δή μου τὸν Παλαιολόγον ὡς διάδοχον γνήσιον καὶ κληρο νόμον τῆς ἀρχῆς βασιλέα ήθελον, βοηθοῦντες καὶ συμπονοῦντες αὐτῷ · τινὲς δὲ πάλιν τὰ ἐναντία φρο νοῦντες ἔλεγον τὰ ὅσα ὁ Μιχαὴλ ὁ βασιλεὺς ὁ προ πάππος αὐτοῦ ἐποίησε τῷ Ἰωάννῃ τῷ Λασκάρει, τυφλώσας αὐτὸν καὶ τὴν βασιλείαν λαβὼν καὶ αὐτὸς · ὁ ἔκγονος αὐτοῦ τὰ νῦν ὑπὸ ἑτέρων ἀνταποδίδοται· καὶ τῷ μέτρῳ ᾧ ἐμέτρησαν οἱ πρὸ αὐτοῦ καὶ τὴν βασιλείαν ἔλαβον, καὶ οὗτος τὰ νῦν ἀντιμετρηθήσε ται. Καὶ ὁ Παλαιολόγο; ἀπορηθεὶς καὶ εἰς ἀπίγνω- σιν ἐλθὼν, καὶ οὐκ ἔχων τι ἕτερον πράξει, πρὸς τὸν Τούρκων ἀμηρᾶν Ορχάνην διέδραμεν βοήθειαν αἰτῶν, ἵνα τῆς βασιλείας τῆς πατρικῆς ἐγκρατής γένη- ται, καὶ τὴν ἀδελφὴν αὐτοῦ εἰς γυναῖκα δῶσαι τῷ Ορ-, καὶ μάλιστα διὰ τὴν συγγένειαν, καὶ τὰ φρούρια & ἐν τῇ Θρᾴκη διερχόμενος ήτοι περάτας ἔλαβεν αὖθις τῷ βασιλεῖ Ιωάννῃ τῷ ἑαυτοῦ γυναικαδέλφῳ ἐχαρί- σατο. Καὶ τὰ πρὸς χρείαν δοὺς αὐτῷ οἷαν εβούλετο, καὶ ἐν τῇ πόλει περάσας τὸν Καντακουζηνὸν καὶ πενθερὸν αὐτοῦ ἐκ τῆς βασιλείας ἐξέωσε καὶ ἐγκρα της πάσης πατρικῆς ἀρχῆς ἐγένετο 'Ο δὲ Καντα- κουζηνός ὡς φυγὰς ἐν τῇ Σερβία που τον γαμβρίν αὐτοῦ τὸν ταύτης κρατοῦντα ἐλθὼν τὰς διατριβάς ἐποιεῖτο, ἡσυχάζων διὰ τὸν φόβο, τοῦ Ορχάνου καὶ ἐζήτει πάντοτε καιρὸν ἐπιτήδειον, ἵνα, εἰ δυνα τον, πάλιν δοκιμάσας τὴν βασιλείαν ὑφ᾽ ἑαυτὸν ποιῆσαι ἐλθεῖν. Ακούσας δὲ τὸν τοῦ Ὀρχάνου θάνα τον, καὶ πῶς ὁ υἱὸς αὐτοῦ ᾿Αμουράτης τὴν ἀρχὴν Β διεδέξατο, στρατὸν οἰκονομήσας ἔκ τε τῆς Σερβίας καὶ τῆς Βουλγαρίας, ἵνα πάλιν κατὰ τοῦ γαμβρού καὶ βασιλέως Ιωάννου ἔλθῃ. Ο δὲ βασιλεὺς Ἰωάν νης ταῦτα μαθὼν ἔστειλε πρέσβυν πρὸς τὸν πενθερόν μετ' ἐπιστολῆς πετρεχούσης οὕτως ι'. · Ἐγὼ μὲν πολλάκις κατὰ νοῦν συλλογιζόμενος ἐθαύμασα πῶς ἡ συνείδησις καὶ ἡ διάκρισις καὶ τὸ γῆρας οὐκ ἠλέγχησεν, ἵνα καὶ τὰ νῦν ἐνθυμη- θῆς τὸν θάνατον καὶ τὴν κρίσιν τοῦ ἀπροσωπολή- πτου ἐκείνου κριτοῦ, ἐν ᾗ μέλλομεν πάντες γυμνο καὶ τετραχηλισμένοι παρίστασθαι, καὶ κατὰ τὰς πράξεις καὶ ἔργα αὐτοῦ ἕκαστος τὴν ἀντάμειψιν λήψεται. Έδει γάρ σε ὡς συνετὸν καὶ πρακτικὸν καὶ τας Γραφάς καλῶς εἰδότα καὶ εἰς πάντα ἐπιτήδειον, ὡς σὺ λέγεις καὶ μεγαλαυχεῖς καὶ ἐπαίρεσαι, ἵνα ----- CHRONICON MAJUS. - LIB. I. • C matur, ac conjugem ut dominam coronat et filio natu maximo calceos purpureos impertit, minorem de- spotam Spartæ declarat, omne imperium potesta temque sibi et filiis suis comparare nisus. Impera- lorem Joannem, generum, nihil curat. Hic cum adultus imperium ut hæres germanus et legitimus e manibus soceri recipere cuperet, recusabat ille, sibi ac filiis possessionem ejus tueri studens. Multa certamina ac bella domestica ex his dis- sidiis orta sunt, unde magna calamitas, pernicies, lamenta fletusque in miseros cives redundarunt. Orchanes, tum facultatem nactus et occasionem, quæ Romanis adhuc in Bithynia tributaria erant, in po- testatem suɔm redegit, ac rursus in Chersonesum D Thraciæ trajectus, oppida nonnulla et castella expu- gnavit. Cæterum e proceribus optimatibusque ac plebe alii Palæologum, ut successorein et hæredem imperii legitimum, imperatorem esse volebant eum- que adjuvabant sustentabantque, alii, qui contraria sentirent, dictitabant, que imperator Michael, illius abavus, in Joannem Lascarim fecisset, cum eum ocu- lis cu' imperio privaret, eorum nunę pœnas abne- potem ejus aliis luere; et qua mensura majores ejus aliis mensi fuissent eripuissentque imperium, ea- dem illi nunc metiendum esse. Palæologus, consi- lii inops et rebus suis diffisus, cum aliud quod face- ret non haberet, ad Orchanem Turcarum ameram confugit, ejusque opem ad paternum regnum vindi- candum implorat, sorore illi in matrimonium oblata. Orchanes, eam conditionem, propter affinitatem u112- xime, cupide amplexus, castella, quae in Thraciam trajectus occupaverat, imperatori Joanni, fratri uxoris, donavit. Deinde Joannes, instructus ab. eodem rebus omnibus, quibus egeret, et Cpolim adortus, Cantacuzením socerum imperio deturbavit et paternum reguum recuperavit. Cantacuzenus fu · ga se in Serviam ad generum, ejus regionis princi- pem, recepit, ibique quiete agebat, metuens sibi ab Orchane, atque tempus exspectabat opportunum, quo, si posset, efficeret, ut in manus suas imperium rediret. Itaque audito, Orchanem obisse filiumque ejus Amuratem suscepisse imperium, e Servis et Bulgaris exercitum parat, adversus Joannem gene- rum profecturus. Imperator, re comperta, legatum að socerum cum epistola inisit in hunc sensum con- scripta : est, quomodo conscientia, prudentia et senectus te non admonuerint, ut tandemn de morte tua cogita- tionem susciperes, et judicis illius, qui nallius ho- minis respicit personam, perpenderes judicium, in quo omnes nudi et manifesti sistemur, et suorum quisque facinorum et operum accipiet mercedem. Oportebat enim te, hominem, ut tu quidem gloriari soles, cordatum et rerum usu tritum et in sacris litteris apprime versatum et ad omnia habilem at- 10. « Sæpenumero cogitanti mihi mirum visum

βουλόμενος πᾶσαν ἐξουσίαν καὶ ἀρχὴν ὑφ' έαυ- Α χανῃ. Καὶ αὐτὸς μετὰ χαρᾶς τὴν αἴτησιν δεξάμενος τῷ καὶ τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ κληροποιῆσαι. Περὶ δὲ τοῦ βασιλέως Ιωάννου καὶ γαμβροῦ αὐτοῦ οὐκέτι αὐτῷ ἔμελεν. Ανδρυνθείς οὖν τῇ ἡλικίᾳ ὁ Ἰωάννης ἀπῄτει τὴν βασιλείαν λαβεῖν ὡς γνήσιος διάδοχος καὶ κλη- ρονόμος ἐκ τῶν τοῦ πενθεροῦ χειρῶν. Ἐκεῖνος δὲ οὐκ ἐβούλετο, ἀλλ᾽ ἑαυτῷ καὶ τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ θέλων κλῆρον ποιῆσαι. Καὶ πολλαὶ μάχαι καὶ πόλεμοι ἐμ- φύλιοι ἀναμεταξὺ τῶν τοιούτων διαφορῶν ἐγένοντο καὶ κάκωσις καὶ φθορὰ μεγάλη καὶ οὐαὶ καὶ κλαυθ μο! εἰ; τὸ ὑπήκοον τὸ ταλαίπωρον. Καὶ ὁ Ὀρχάνη; τότε ἀδείας καὶ εὐκαιρίας δραξάμενος τὰ ἐναπομεί Η ναντα ὑποτελῇ Ῥωμαίος ἐν τῇ Βιθυνία ὑφ' ἑαυτὸν ἐποιήσατο, καὶ αὖθις ἐν τῇ Θρᾴκῃ πρὸς τὴν Χερδο- · νεία, περάσας πολίχνιά τινα καὶ φρούρια ἔλαβε. Καὶ τινὲς μὲν τῶν ἐνδόξων καὶ εὐγενῶν καὶ τοῦ δή μου τὸν Παλαιολόγον ὡς διάδοχον γνήσιον καὶ κληρο νόμον τῆς ἀρχῆς βασιλέα ήθελον, βοηθοῦντες καὶ συμπονοῦντες αὐτῷ · τινὲς δὲ πάλιν τὰ ἐναντία φρο νοῦντες ἔλεγον τὰ ὅσα ὁ Μιχαὴλ ὁ βασιλεὺς ὁ προ πάππος αὐτοῦ ἐποίησε τῷ Ἰωάννῃ τῷ Λασκάρει, τυφλώσας αὐτὸν καὶ τὴν βασιλείαν λαβὼν καὶ αὐτὸς · ὁ ἔκγονος αὐτοῦ τὰ νῦν ὑπὸ ἑτέρων ἀνταποδίδοται· καὶ τῷ μέτρῳ ᾧ ἐμέτρησαν οἱ πρὸ αὐτοῦ καὶ τὴν βασιλείαν ἔλαβον, καὶ οὗτος τὰ νῦν ἀντιμετρηθήσε ται. Καὶ ὁ Παλαιολόγο; ἀπορηθεὶς καὶ εἰς ἀπίγνω- σιν ἐλθὼν, καὶ οὐκ ἔχων τι ἕτερον πράξει, πρὸς τὸν Τούρκων ἀμηρᾶν Ορχάνην διέδραμεν βοήθειαν αἰτῶν, ἵνα τῆς βασιλείας τῆς πατρικῆς ἐγκρατής γένη- ται, καὶ τὴν ἀδελφὴν αὐτοῦ εἰς γυναῖκα δῶσαι τῷ Ορ-, καὶ μάλιστα διὰ τὴν συγγένειαν, καὶ τὰ φρούρια & ἐν τῇ Θρᾴκη διερχόμενος ήτοι περάτας ἔλαβεν αὖθις τῷ βασιλεῖ Ιωάννῃ τῷ ἑαυτοῦ γυναικαδέλφῳ ἐχαρί- σατο. Καὶ τὰ πρὸς χρείαν δοὺς αὐτῷ οἷαν εβούλετο, καὶ ἐν τῇ πόλει περάσας τὸν Καντακουζηνὸν καὶ πενθερὸν αὐτοῦ ἐκ τῆς βασιλείας ἐξέωσε καὶ ἐγκρα της πάσης πατρικῆς ἀρχῆς ἐγένετο 'Ο δὲ Καντα- κουζηνός ὡς φυγὰς ἐν τῇ Σερβία που τον γαμβρίν αὐτοῦ τὸν ταύτης κρατοῦντα ἐλθὼν τὰς διατριβάς ἐποιεῖτο, ἡσυχάζων διὰ τὸν φόβο, τοῦ Ορχάνου καὶ ἐζήτει πάντοτε καιρὸν ἐπιτήδειον, ἵνα, εἰ δυνα τον, πάλιν δοκιμάσας τὴν βασιλείαν ὑφ᾽ ἑαυτὸν ποιῆσαι ἐλθεῖν. Ακούσας δὲ τὸν τοῦ Ὀρχάνου θάνα τον, καὶ πῶς ὁ υἱὸς αὐτοῦ ᾿Αμουράτης τὴν ἀρχὴν Β διεδέξατο, στρατὸν οἰκονομήσας ἔκ τε τῆς Σερβίας καὶ τῆς Βουλγαρίας, ἵνα πάλιν κατὰ τοῦ γαμβρού καὶ βασιλέως Ιωάννου ἔλθῃ. Ο δὲ βασιλεὺς Ἰωάν νης ταῦτα μαθὼν ἔστειλε πρέσβυν πρὸς τὸν πενθερόν μετ' ἐπιστολῆς πετρεχούσης οὕτως ι'. · Ἐγὼ μὲν πολλάκις κατὰ νοῦν συλλογιζόμενος ἐθαύμασα πῶς ἡ συνείδησις καὶ ἡ διάκρισις καὶ τὸ γῆρας οὐκ ἠλέγχησεν, ἵνα καὶ τὰ νῦν ἐνθυμη- θῆς τὸν θάνατον καὶ τὴν κρίσιν τοῦ ἀπροσωπολή- πτου ἐκείνου κριτοῦ, ἐν ᾗ μέλλομεν πάντες γυμνο καὶ τετραχηλισμένοι παρίστασθαι, καὶ κατὰ τὰς πράξεις καὶ ἔργα αὐτοῦ ἕκαστος τὴν ἀντάμειψιν λήψεται. Έδει γάρ σε ὡς συνετὸν καὶ πρακτικὸν καὶ τας Γραφάς καλῶς εἰδότα καὶ εἰς πάντα ἐπιτήδειον, ὡς σὺ λέγεις καὶ μεγαλαυχεῖς καὶ ἐπαίρεσαι, ἵνα ----- CHRONICON MAJUS. - LIB. I. • C matur, ac conjugem ut dominam coronat et filio natu maximo calceos purpureos impertit, minorem de- spotam Spartæ declarat, omne imperium potesta temque sibi et filiis suis comparare nisus. Impera- lorem Joannem, generum, nihil curat. Hic cum adultus imperium ut hæres germanus et legitimus e manibus soceri recipere cuperet, recusabat ille, sibi ac filiis possessionem ejus tueri studens. Multa certamina ac bella domestica ex his dis- sidiis orta sunt, unde magna calamitas, pernicies, lamenta fletusque in miseros cives redundarunt. Orchanes, tum facultatem nactus et occasionem, quæ Romanis adhuc in Bithynia tributaria erant, in po- testatem suɔm redegit, ac rursus in Chersonesum D Thraciæ trajectus, oppida nonnulla et castella expu- gnavit. Cæterum e proceribus optimatibusque ac plebe alii Palæologum, ut successorein et hæredem imperii legitimum, imperatorem esse volebant eum- que adjuvabant sustentabantque, alii, qui contraria sentirent, dictitabant, que imperator Michael, illius abavus, in Joannem Lascarim fecisset, cum eum ocu- lis cu' imperio privaret, eorum nunę pœnas abne- potem ejus aliis luere; et qua mensura majores ejus aliis mensi fuissent eripuissentque imperium, ea- dem illi nunc metiendum esse. Palæologus, consi- lii inops et rebus suis diffisus, cum aliud quod face- ret non haberet, ad Orchanem Turcarum ameram confugit, ejusque opem ad paternum regnum vindi- candum implorat, sorore illi in matrimonium oblata. Orchanes, eam conditionem, propter affinitatem u112- xime, cupide amplexus, castella, quae in Thraciam trajectus occupaverat, imperatori Joanni, fratri uxoris, donavit. Deinde Joannes, instructus ab. eodem rebus omnibus, quibus egeret, et Cpolim adortus, Cantacuzením socerum imperio deturbavit et paternum reguum recuperavit. Cantacuzenus fu · ga se in Serviam ad generum, ejus regionis princi- pem, recepit, ibique quiete agebat, metuens sibi ab Orchane, atque tempus exspectabat opportunum, quo, si posset, efficeret, ut in manus suas imperium rediret. Itaque audito, Orchanem obisse filiumque ejus Amuratem suscepisse imperium, e Servis et Bulgaris exercitum parat, adversus Joannem gene- rum profecturus. Imperator, re comperta, legatum að socerum cum epistola inisit in hunc sensum con- scripta : est, quomodo conscientia, prudentia et senectus te non admonuerint, ut tandemn de morte tua cogita- tionem susciperes, et judicis illius, qui nallius ho- minis respicit personam, perpenderes judicium, in quo omnes nudi et manifesti sistemur, et suorum quisque facinorum et operum accipiet mercedem. Oportebat enim te, hominem, ut tu quidem gloriari soles, cordatum et rerum usu tritum et in sacris litteris apprime versatum et ad omnia habilem at- 10. « Sæpenumero cogitanti mihi mirum visum

εἰς αἴσθησιν ἔλθῃ; τοσοῦτον καιρὸν τι ἂν εἴη παρ' Α ράς σου παρέδωκε, καὶ τὴν συγγένειαν προστάξας, ἐμοῦ αἰτεῖς, καὶ τί τὸ σὸν δίκαιον νομίμως και και νονικῶς κατὰ τάξιν 'Ρωμαίων καὶ συνήθειάν ἐστι, καὶ οὐκ ἠρκέσθης ἕως τοῦ νῦν τὰ τοσαῦτα σκάνδαλα καὶ τοσούτους ἐμφυλίους πολέμους καὶ φόνους καὶ αιματοχυσίας καὶ ἀνδραποδισμούς τῶν ὁμοφύλων καὶ Χριστιανῶν ἡμῶν ἀδελφῶν καὶ τοσαύτην φθοράν εἰς πᾶν τὸ ὑπήκοον. Ἔασον διὰ τοὺς οἰκτιρμούς τοῦ παναγάθου Θεοῦ ἵνα ἄνεσιν λάβωσι καὶ ἀνάπαυσιν μικρὰν τῶν κακῶν καὶ δεινῶν οἱ ταπεινοὶ καὶ ἐλεει νοὶ καὶ δυστυχείς Χριστιανοί. Ἐν μὲν τῇ Ἀσίᾳ, ὡς εἶδας, τὸ μέγιστον κακὸν καὶ θηρίον ἡ τοῦ 0:6- μάνου γονὴ τοὺς πάντας διέφθειρε καὶ ἀπώλεσε καὶ ἠφάνισε· καὶ ἄμφω, τούς τε φυγόντας ἐκ τῶν ἐκεῖθεν χειμώνων καὶ συμφορῶν καὶ τοὺς ἐναπομεί ναντας ἐνταῦθα, ἀφήσωμεν ἵνα ἀναψυχὴν λάβωσι. Καὶ ἐὰν περὶ τῶν ἐθνῶν τῶν μὴ νόμου ἐχόντων ὁ θεῖος Δαβὶδ παρακαλῶν φησὶν ἵνα διασκορπισθῶσι τὰ τοὺς πολέμους θέλοντα, πόσον μᾶλλον κρίμα ἕξομεν ἡμεῖς, οὓς ὁ Χριστὸς καὶ Θεὸς ἡμῶν δι' ἄφατον αὐτοῦ εὐσπλαγχνίαν τῷ οἰκείῳ αἵματι ἐξη- γέρασε, καὶ νόμον καὶ ἐντολὰς ἐχαρίσατο ἡμῖν, τήν τε εἰρήνην καὶ ἀγάπην ἐνομοθέτησε σημεῖον πρῶτον καὶ κεφάλαιον τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς θέλων εἶναι ἔφησεν· οἶδας γὰρ καλῶς καὶ τοῦτο, καὶ τοῖς πᾶσι φανερόν ἐστι. Καὶ ὁ ἐμὸς ἀείμνηστος πατήρ καὶ βασιλεὺς ἐκ μικροῦ ὄντα σε εἰς μέγα ἀξίωμα καὶ ἐφφίκιον ἀνεβίβασε, καὶ ἕως καὶ βασιλείας ονόματος τῷ θανάτῳ αὐτοῦ ἠξίωσέ σε. Ενθυμήθητι καλῶς ὥστε καὶ ἐν ὑστέραις ὥραις τῆς ζωῆς αὐτοῦ ἀνὰ ἡμῶν καὶ ὑμῶν γενήσηται, ὥρισε· καὶ τὴν πᾶσαν ἐξουσίαν τοῦ διοικεῖν καὶ ποιμαίνειν ἐμέ τε καὶ τὴν βασιλείαν Ρωμαίων εἰς χεῖράς σου ἐνεμπίστευσε. Σὺ δὲ οὐχ ὡς ποιμὴν ἀληθινὸς εἰς ἅπαντα ἐποίησας καὶ οὐ παύεσαι ποιεῖν, ἀλλ᾽ ὡς ἄντικρυς λύκος καὶ λῃστὴς καὶ κλέπτης· καὶ κατὰ πᾶσαν ἀνάγκην, εἰ δυνατόν, θέλεις καὶ βούλεσαι ἵνα ἐμὲ τὸν κληρονόμον τῆς ἀρχῆς καὶ διάδοχον καὶ τεσσάρων βασιλέων ἀπόγονον τῆς βασιλείας γυμνώσῃς καὶ ἰδιωτεύσης καὶ σὲ τὸν ἰδιώτην ὄντα βασιλέα ποιήσῃς. Ἐγὼ δὲ τῇ ἀμάχῳ δυνάμει τὴν ἀδικίαν ἣν ἐποίησας εἰς ἐμὲ καὶ ποιεῖς, καὶ σὲ τὸν τὰ πάντα σκάνδαλα ποιοῦντα καὶ ἀρχὴν τούτων ὄντα ἀνατίθημι· καὶ τὰ Β εὐθὲς ἐνώπιον Κυρίου γενήσεται. ο σε τὴν ἀγάπην καὶ πνευματικὴν διάθεσιν ἢν εἶχε πρὸς σέ. Καὶ ἐμὲ τὸν ταλαίπωρον καὶ δυστυχῆ εἰς χεῖ. " ια΄. Λαβὼν δὲ τὴν ἐπιστολὴν ὁ Καντακουζηνός καὶ τὰ γεγραμμένα ἰδὼν τὴν συνείδησιν οὐκ ἐκάμ φθη καὶ τὴν καρδίαν οὐκ ἐμαλάχθη, ἀλλὰ τὴν παρα- σκευὴν καὶ τὸ ἔργον τοῦ πολέμου πάντοτε ήτοίμα ζεν, ἐλπίζων ἵνα καὶ βοήθειαν ἔξῃ παρὰ τοῦ ἀμηρᾶ. Ο δὲ βασιλεὺς Ἰωάννης ὡς εἶδε καὶ ἤκουσε τὸν στρατὸν τοῦ Καντακουζηνοῦ καὶ πενθεροῦ ἐρχόμε νον καὶ ἑτοιμαζόμενον καὶ μὴ ἔχων ἀντιστῆναι πρὸς τὸν ἀμηρᾶν Αμουράτην πρεσβεύσατο, ἵνα ἔλθῃ καὶ συμμαχήσῃ αὐτῷ. Ὁ δὲ ἀμηρᾶς δεινὸς ὢν καὶ τὰς ἐννοίας ἑαυτοῦ ὑποκεκρυμμένας δολίως ἔχων, μετὰ χαρᾶς δεξάμενος τὴν πρεσβείαν καὶ δώδεκα χιλιάδας στρατὸν στείλας ἔμπροσθεν εἰς βοήθειαν τῷ βασιλεῖ Ἰωάννῃ, εἶτα καὶ αὐτὸς μετὰ πλήθους στρατοῦ περάσας ἐκ τῆς ᾿Αβύδου ἦλθεν ἐν ( GEORGI PIRANTZE 6:2 que idoneum, tam longingno tempore intellexisse, quid illul esset, quad a me petres, quidve legibus, more et institutis Romanorum tibi conveniret, qui ne nunc quidem tantas turbas ac pugnas cædesque civiles et servitutes popularium et Christianorum fratrum, summas denique subjectorum omnium mi- serias excitare cessas. Per misericordiam Dei cle- mentissimi te obsecro, ut humiles, miseros et infe- lices Cbristianos a malis et infortuniis aliquantum respirare et quiescere paliaris. In Asia quidem, ut nosti, detestabilis ista pestis et bellua, Othmanica gens, obnes pessumdedit, perdidit, delevit. Uiros- que, tum qui effugerunt illas calamitatum tempe- D stales, tum qui hic remanserunt, simamus, quæso, animam recipere. Quodsi de gentibus, quæ lege ca- rent, sanctus David, ut dissipentur, quæe bella exo ciimul, precatur : quanto rigidius julicium nos mia- net, quos Christus, Deus noster, infinita commotus misericordia, sanguine suo redemit, et lege manda- tisque donavit, quibus pacem caritatemque mutuam imperat ut summum ac praecipuum discipulorum suorum insigne ? Hoc nec te fugit, nec ignotum est cuiquam. Accedit, quod pater meus imperator, perpetua colendus memoria, ex obscuro te ad magni „muneris amplitudinem evexit, adeoque imperatorii „nominis claritate morti jam vicinus te honestavit. Remini.cerc igitur, quo fuerit erga te animo et amo- sed re, quomodo miserum me et infelicem in manus tuas tradiderit atque affinitate nos etiam post ipsius obitum conjunctos esse voluerit, et omne tum imperii, tum mei regendi custodiendique arbitrium tibi uni commiserit. At tu non verum omuium custodem, Jupum et furem et latronem te præbuisti nec talem te præbendi modum facis, aut quidquam prætermit- tis, quo, si possis, me, regni haeredem atque succes- sorem et quatuor imperatorum progeniem, imperio exutum, að privatam vitam 'detrudas, te ex privato facias imperatorem. Ego vero injuriam, quam mihi et ante intulisti et infers etiam nunc, teque ipsura, omnium turbarum auctorem, divinæ potentiæ con:- aito, et quod Deo placitum est flat. » zenus, nulla religione tactus, nihil mutavit mentem, sed bellum adornare continenter pergebat, etiam ameram opem sibi laturum esse confisus. Imperator Joannes, cum exercitum Cantacuzeni soceri instru- ctum esse et adversus se proficisci cognovisset, nec copias haberet, quibus illis resisteret, ad Amu- ratem aieram misit, qui, ut se adjuvaret, eum invitarent. Is, ut erat homo versutus et callide oc- cultabat animi consilia, legationem cupide et lætus excepit, ac duodecim millibus ad subsidium Jo- anni ferendum præmissis, ipse deinde cum magnio exercitu Abydo in Thraciam trajecit, specie, m I 11. Acceptis perlectisque his litteris, Cantacu-

εἰς αἴσθησιν ἔλθῃ; τοσοῦτον καιρὸν τι ἂν εἴη παρ' Α ράς σου παρέδωκε, καὶ τὴν συγγένειαν προστάξας, ἐμοῦ αἰτεῖς, καὶ τί τὸ σὸν δίκαιον νομίμως και και νονικῶς κατὰ τάξιν 'Ρωμαίων καὶ συνήθειάν ἐστι, καὶ οὐκ ἠρκέσθης ἕως τοῦ νῦν τὰ τοσαῦτα σκάνδαλα καὶ τοσούτους ἐμφυλίους πολέμους καὶ φόνους καὶ αιματοχυσίας καὶ ἀνδραποδισμούς τῶν ὁμοφύλων καὶ Χριστιανῶν ἡμῶν ἀδελφῶν καὶ τοσαύτην φθοράν εἰς πᾶν τὸ ὑπήκοον. Ἔασον διὰ τοὺς οἰκτιρμούς τοῦ παναγάθου Θεοῦ ἵνα ἄνεσιν λάβωσι καὶ ἀνάπαυσιν μικρὰν τῶν κακῶν καὶ δεινῶν οἱ ταπεινοὶ καὶ ἐλεει νοὶ καὶ δυστυχείς Χριστιανοί. Ἐν μὲν τῇ Ἀσίᾳ, ὡς εἶδας, τὸ μέγιστον κακὸν καὶ θηρίον ἡ τοῦ 0:6- μάνου γονὴ τοὺς πάντας διέφθειρε καὶ ἀπώλεσε καὶ ἠφάνισε· καὶ ἄμφω, τούς τε φυγόντας ἐκ τῶν ἐκεῖθεν χειμώνων καὶ συμφορῶν καὶ τοὺς ἐναπομεί ναντας ἐνταῦθα, ἀφήσωμεν ἵνα ἀναψυχὴν λάβωσι. Καὶ ἐὰν περὶ τῶν ἐθνῶν τῶν μὴ νόμου ἐχόντων ὁ θεῖος Δαβὶδ παρακαλῶν φησὶν ἵνα διασκορπισθῶσι τὰ τοὺς πολέμους θέλοντα, πόσον μᾶλλον κρίμα ἕξομεν ἡμεῖς, οὓς ὁ Χριστὸς καὶ Θεὸς ἡμῶν δι' ἄφατον αὐτοῦ εὐσπλαγχνίαν τῷ οἰκείῳ αἵματι ἐξη- γέρασε, καὶ νόμον καὶ ἐντολὰς ἐχαρίσατο ἡμῖν, τήν τε εἰρήνην καὶ ἀγάπην ἐνομοθέτησε σημεῖον πρῶτον καὶ κεφάλαιον τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς θέλων εἶναι ἔφησεν· οἶδας γὰρ καλῶς καὶ τοῦτο, καὶ τοῖς πᾶσι φανερόν ἐστι. Καὶ ὁ ἐμὸς ἀείμνηστος πατήρ καὶ βασιλεὺς ἐκ μικροῦ ὄντα σε εἰς μέγα ἀξίωμα καὶ ἐφφίκιον ἀνεβίβασε, καὶ ἕως καὶ βασιλείας ονόματος τῷ θανάτῳ αὐτοῦ ἠξίωσέ σε. Ενθυμήθητι καλῶς ὥστε καὶ ἐν ὑστέραις ὥραις τῆς ζωῆς αὐτοῦ ἀνὰ ἡμῶν καὶ ὑμῶν γενήσηται, ὥρισε· καὶ τὴν πᾶσαν ἐξουσίαν τοῦ διοικεῖν καὶ ποιμαίνειν ἐμέ τε καὶ τὴν βασιλείαν Ρωμαίων εἰς χεῖράς σου ἐνεμπίστευσε. Σὺ δὲ οὐχ ὡς ποιμὴν ἀληθινὸς εἰς ἅπαντα ἐποίησας καὶ οὐ παύεσαι ποιεῖν, ἀλλ᾽ ὡς ἄντικρυς λύκος καὶ λῃστὴς καὶ κλέπτης· καὶ κατὰ πᾶσαν ἀνάγκην, εἰ δυνατόν, θέλεις καὶ βούλεσαι ἵνα ἐμὲ τὸν κληρονόμον τῆς ἀρχῆς καὶ διάδοχον καὶ τεσσάρων βασιλέων ἀπόγονον τῆς βασιλείας γυμνώσῃς καὶ ἰδιωτεύσης καὶ σὲ τὸν ἰδιώτην ὄντα βασιλέα ποιήσῃς. Ἐγὼ δὲ τῇ ἀμάχῳ δυνάμει τὴν ἀδικίαν ἣν ἐποίησας εἰς ἐμὲ καὶ ποιεῖς, καὶ σὲ τὸν τὰ πάντα σκάνδαλα ποιοῦντα καὶ ἀρχὴν τούτων ὄντα ἀνατίθημι· καὶ τὰ Β εὐθὲς ἐνώπιον Κυρίου γενήσεται. ο σε τὴν ἀγάπην καὶ πνευματικὴν διάθεσιν ἢν εἶχε πρὸς σέ. Καὶ ἐμὲ τὸν ταλαίπωρον καὶ δυστυχῆ εἰς χεῖ. " ια΄. Λαβὼν δὲ τὴν ἐπιστολὴν ὁ Καντακουζηνός καὶ τὰ γεγραμμένα ἰδὼν τὴν συνείδησιν οὐκ ἐκάμ φθη καὶ τὴν καρδίαν οὐκ ἐμαλάχθη, ἀλλὰ τὴν παρα- σκευὴν καὶ τὸ ἔργον τοῦ πολέμου πάντοτε ήτοίμα ζεν, ἐλπίζων ἵνα καὶ βοήθειαν ἔξῃ παρὰ τοῦ ἀμηρᾶ. Ο δὲ βασιλεὺς Ἰωάννης ὡς εἶδε καὶ ἤκουσε τὸν στρατὸν τοῦ Καντακουζηνοῦ καὶ πενθεροῦ ἐρχόμε νον καὶ ἑτοιμαζόμενον καὶ μὴ ἔχων ἀντιστῆναι πρὸς τὸν ἀμηρᾶν Αμουράτην πρεσβεύσατο, ἵνα ἔλθῃ καὶ συμμαχήσῃ αὐτῷ. Ὁ δὲ ἀμηρᾶς δεινὸς ὢν καὶ τὰς ἐννοίας ἑαυτοῦ ὑποκεκρυμμένας δολίως ἔχων, μετὰ χαρᾶς δεξάμενος τὴν πρεσβείαν καὶ δώδεκα χιλιάδας στρατὸν στείλας ἔμπροσθεν εἰς βοήθειαν τῷ βασιλεῖ Ἰωάννῃ, εἶτα καὶ αὐτὸς μετὰ πλήθους στρατοῦ περάσας ἐκ τῆς ᾿Αβύδου ἦλθεν ἐν ( GEORGI PIRANTZE 6:2 que idoneum, tam longingno tempore intellexisse, quid illul esset, quad a me petres, quidve legibus, more et institutis Romanorum tibi conveniret, qui ne nunc quidem tantas turbas ac pugnas cædesque civiles et servitutes popularium et Christianorum fratrum, summas denique subjectorum omnium mi- serias excitare cessas. Per misericordiam Dei cle- mentissimi te obsecro, ut humiles, miseros et infe- lices Cbristianos a malis et infortuniis aliquantum respirare et quiescere paliaris. In Asia quidem, ut nosti, detestabilis ista pestis et bellua, Othmanica gens, obnes pessumdedit, perdidit, delevit. Uiros- que, tum qui effugerunt illas calamitatum tempe- D stales, tum qui hic remanserunt, simamus, quæso, animam recipere. Quodsi de gentibus, quæ lege ca- rent, sanctus David, ut dissipentur, quæe bella exo ciimul, precatur : quanto rigidius julicium nos mia- net, quos Christus, Deus noster, infinita commotus misericordia, sanguine suo redemit, et lege manda- tisque donavit, quibus pacem caritatemque mutuam imperat ut summum ac praecipuum discipulorum suorum insigne ? Hoc nec te fugit, nec ignotum est cuiquam. Accedit, quod pater meus imperator, perpetua colendus memoria, ex obscuro te ad magni „muneris amplitudinem evexit, adeoque imperatorii „nominis claritate morti jam vicinus te honestavit. Remini.cerc igitur, quo fuerit erga te animo et amo- sed re, quomodo miserum me et infelicem in manus tuas tradiderit atque affinitate nos etiam post ipsius obitum conjunctos esse voluerit, et omne tum imperii, tum mei regendi custodiendique arbitrium tibi uni commiserit. At tu non verum omuium custodem, Jupum et furem et latronem te præbuisti nec talem te præbendi modum facis, aut quidquam prætermit- tis, quo, si possis, me, regni haeredem atque succes- sorem et quatuor imperatorum progeniem, imperio exutum, að privatam vitam 'detrudas, te ex privato facias imperatorem. Ego vero injuriam, quam mihi et ante intulisti et infers etiam nunc, teque ipsura, omnium turbarum auctorem, divinæ potentiæ con:- aito, et quod Deo placitum est flat. » zenus, nulla religione tactus, nihil mutavit mentem, sed bellum adornare continenter pergebat, etiam ameram opem sibi laturum esse confisus. Imperator Joannes, cum exercitum Cantacuzeni soceri instru- ctum esse et adversus se proficisci cognovisset, nec copias haberet, quibus illis resisteret, ad Amu- ratem aieram misit, qui, ut se adjuvaret, eum invitarent. Is, ut erat homo versutus et callide oc- cultabat animi consilia, legationem cupide et lætus excepit, ac duodecim millibus ad subsidium Jo- anni ferendum præmissis, ipse deinde cum magnio exercitu Abydo in Thraciam trajecit, specie, m I 11. Acceptis perlectisque his litteris, Cantacu-

εἰς αἴσθησιν ἔλθῃ; τοσοῦτον καιρὸν τι ἂν εἴη παρ' Α ράς σου παρέδωκε, καὶ τὴν συγγένειαν προστάξας, ἐμοῦ αἰτεῖς, καὶ τί τὸ σὸν δίκαιον νομίμως και και νονικῶς κατὰ τάξιν 'Ρωμαίων καὶ συνήθειάν ἐστι, καὶ οὐκ ἠρκέσθης ἕως τοῦ νῦν τὰ τοσαῦτα σκάνδαλα καὶ τοσούτους ἐμφυλίους πολέμους καὶ φόνους καὶ αιματοχυσίας καὶ ἀνδραποδισμούς τῶν ὁμοφύλων καὶ Χριστιανῶν ἡμῶν ἀδελφῶν καὶ τοσαύτην φθοράν εἰς πᾶν τὸ ὑπήκοον. Ἔασον διὰ τοὺς οἰκτιρμούς τοῦ παναγάθου Θεοῦ ἵνα ἄνεσιν λάβωσι καὶ ἀνάπαυσιν μικρὰν τῶν κακῶν καὶ δεινῶν οἱ ταπεινοὶ καὶ ἐλεει νοὶ καὶ δυστυχείς Χριστιανοί. Ἐν μὲν τῇ Ἀσίᾳ, ὡς εἶδας, τὸ μέγιστον κακὸν καὶ θηρίον ἡ τοῦ 0:6- μάνου γονὴ τοὺς πάντας διέφθειρε καὶ ἀπώλεσε καὶ ἠφάνισε· καὶ ἄμφω, τούς τε φυγόντας ἐκ τῶν ἐκεῖθεν χειμώνων καὶ συμφορῶν καὶ τοὺς ἐναπομεί ναντας ἐνταῦθα, ἀφήσωμεν ἵνα ἀναψυχὴν λάβωσι. Καὶ ἐὰν περὶ τῶν ἐθνῶν τῶν μὴ νόμου ἐχόντων ὁ θεῖος Δαβὶδ παρακαλῶν φησὶν ἵνα διασκορπισθῶσι τὰ τοὺς πολέμους θέλοντα, πόσον μᾶλλον κρίμα ἕξομεν ἡμεῖς, οὓς ὁ Χριστὸς καὶ Θεὸς ἡμῶν δι' ἄφατον αὐτοῦ εὐσπλαγχνίαν τῷ οἰκείῳ αἵματι ἐξη- γέρασε, καὶ νόμον καὶ ἐντολὰς ἐχαρίσατο ἡμῖν, τήν τε εἰρήνην καὶ ἀγάπην ἐνομοθέτησε σημεῖον πρῶτον καὶ κεφάλαιον τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς θέλων εἶναι ἔφησεν· οἶδας γὰρ καλῶς καὶ τοῦτο, καὶ τοῖς πᾶσι φανερόν ἐστι. Καὶ ὁ ἐμὸς ἀείμνηστος πατήρ καὶ βασιλεὺς ἐκ μικροῦ ὄντα σε εἰς μέγα ἀξίωμα καὶ ἐφφίκιον ἀνεβίβασε, καὶ ἕως καὶ βασιλείας ονόματος τῷ θανάτῳ αὐτοῦ ἠξίωσέ σε. Ενθυμήθητι καλῶς ὥστε καὶ ἐν ὑστέραις ὥραις τῆς ζωῆς αὐτοῦ ἀνὰ ἡμῶν καὶ ὑμῶν γενήσηται, ὥρισε· καὶ τὴν πᾶσαν ἐξουσίαν τοῦ διοικεῖν καὶ ποιμαίνειν ἐμέ τε καὶ τὴν βασιλείαν Ρωμαίων εἰς χεῖράς σου ἐνεμπίστευσε. Σὺ δὲ οὐχ ὡς ποιμὴν ἀληθινὸς εἰς ἅπαντα ἐποίησας καὶ οὐ παύεσαι ποιεῖν, ἀλλ᾽ ὡς ἄντικρυς λύκος καὶ λῃστὴς καὶ κλέπτης· καὶ κατὰ πᾶσαν ἀνάγκην, εἰ δυνατόν, θέλεις καὶ βούλεσαι ἵνα ἐμὲ τὸν κληρονόμον τῆς ἀρχῆς καὶ διάδοχον καὶ τεσσάρων βασιλέων ἀπόγονον τῆς βασιλείας γυμνώσῃς καὶ ἰδιωτεύσης καὶ σὲ τὸν ἰδιώτην ὄντα βασιλέα ποιήσῃς. Ἐγὼ δὲ τῇ ἀμάχῳ δυνάμει τὴν ἀδικίαν ἣν ἐποίησας εἰς ἐμὲ καὶ ποιεῖς, καὶ σὲ τὸν τὰ πάντα σκάνδαλα ποιοῦντα καὶ ἀρχὴν τούτων ὄντα ἀνατίθημι· καὶ τὰ Β εὐθὲς ἐνώπιον Κυρίου γενήσεται. ο σε τὴν ἀγάπην καὶ πνευματικὴν διάθεσιν ἢν εἶχε πρὸς σέ. Καὶ ἐμὲ τὸν ταλαίπωρον καὶ δυστυχῆ εἰς χεῖ. " ια΄. Λαβὼν δὲ τὴν ἐπιστολὴν ὁ Καντακουζηνός καὶ τὰ γεγραμμένα ἰδὼν τὴν συνείδησιν οὐκ ἐκάμ φθη καὶ τὴν καρδίαν οὐκ ἐμαλάχθη, ἀλλὰ τὴν παρα- σκευὴν καὶ τὸ ἔργον τοῦ πολέμου πάντοτε ήτοίμα ζεν, ἐλπίζων ἵνα καὶ βοήθειαν ἔξῃ παρὰ τοῦ ἀμηρᾶ. Ο δὲ βασιλεὺς Ἰωάννης ὡς εἶδε καὶ ἤκουσε τὸν στρατὸν τοῦ Καντακουζηνοῦ καὶ πενθεροῦ ἐρχόμε νον καὶ ἑτοιμαζόμενον καὶ μὴ ἔχων ἀντιστῆναι πρὸς τὸν ἀμηρᾶν Αμουράτην πρεσβεύσατο, ἵνα ἔλθῃ καὶ συμμαχήσῃ αὐτῷ. Ὁ δὲ ἀμηρᾶς δεινὸς ὢν καὶ τὰς ἐννοίας ἑαυτοῦ ὑποκεκρυμμένας δολίως ἔχων, μετὰ χαρᾶς δεξάμενος τὴν πρεσβείαν καὶ δώδεκα χιλιάδας στρατὸν στείλας ἔμπροσθεν εἰς βοήθειαν τῷ βασιλεῖ Ἰωάννῃ, εἶτα καὶ αὐτὸς μετὰ πλήθους στρατοῦ περάσας ἐκ τῆς ᾿Αβύδου ἦλθεν ἐν ( GEORGI PIRANTZE 6:2 que idoneum, tam longingno tempore intellexisse, quid illul esset, quad a me petres, quidve legibus, more et institutis Romanorum tibi conveniret, qui ne nunc quidem tantas turbas ac pugnas cædesque civiles et servitutes popularium et Christianorum fratrum, summas denique subjectorum omnium mi- serias excitare cessas. Per misericordiam Dei cle- mentissimi te obsecro, ut humiles, miseros et infe- lices Cbristianos a malis et infortuniis aliquantum respirare et quiescere paliaris. In Asia quidem, ut nosti, detestabilis ista pestis et bellua, Othmanica gens, obnes pessumdedit, perdidit, delevit. Uiros- que, tum qui effugerunt illas calamitatum tempe- D stales, tum qui hic remanserunt, simamus, quæso, animam recipere. Quodsi de gentibus, quæ lege ca- rent, sanctus David, ut dissipentur, quæe bella exo ciimul, precatur : quanto rigidius julicium nos mia- net, quos Christus, Deus noster, infinita commotus misericordia, sanguine suo redemit, et lege manda- tisque donavit, quibus pacem caritatemque mutuam imperat ut summum ac praecipuum discipulorum suorum insigne ? Hoc nec te fugit, nec ignotum est cuiquam. Accedit, quod pater meus imperator, perpetua colendus memoria, ex obscuro te ad magni „muneris amplitudinem evexit, adeoque imperatorii „nominis claritate morti jam vicinus te honestavit. Remini.cerc igitur, quo fuerit erga te animo et amo- sed re, quomodo miserum me et infelicem in manus tuas tradiderit atque affinitate nos etiam post ipsius obitum conjunctos esse voluerit, et omne tum imperii, tum mei regendi custodiendique arbitrium tibi uni commiserit. At tu non verum omuium custodem, Jupum et furem et latronem te præbuisti nec talem te præbendi modum facis, aut quidquam prætermit- tis, quo, si possis, me, regni haeredem atque succes- sorem et quatuor imperatorum progeniem, imperio exutum, að privatam vitam 'detrudas, te ex privato facias imperatorem. Ego vero injuriam, quam mihi et ante intulisti et infers etiam nunc, teque ipsura, omnium turbarum auctorem, divinæ potentiæ con:- aito, et quod Deo placitum est flat. » zenus, nulla religione tactus, nihil mutavit mentem, sed bellum adornare continenter pergebat, etiam ameram opem sibi laturum esse confisus. Imperator Joannes, cum exercitum Cantacuzeni soceri instru- ctum esse et adversus se proficisci cognovisset, nec copias haberet, quibus illis resisteret, ad Amu- ratem aieram misit, qui, ut se adjuvaret, eum invitarent. Is, ut erat homo versutus et callide oc- cultabat animi consilia, legationem cupide et lætus excepit, ac duodecim millibus ad subsidium Jo- anni ferendum præmissis, ipse deinde cum magnio exercitu Abydo in Thraciam trajecit, specie, m I 11. Acceptis perlectisque his litteris, Cantacu-

τῇ Θράκῃ, κατὰ τὸ φαινόμενον μὲν ἵνα τὸν βασιλέα Α μέρος ἐκ τῆς Μακεδονίας και Βουλγαρίας καὶ Σερ- βίας, τέλος πάντων δὲ ἀγάπην μετὰ τοῦ βασιλέως ἕως τέλους τῆς ζωῆς αὐτῶν ποιήσαντες καὶ ὅρκου; ἀναμέσον αὐτῶν, ἵνα τὰς συνθήκας καὶ τὴν ἀγάπην φυλάξωσι καὶ εἰς ὑπὲρ τοῦ ἑτέρου ἔσται βοηθός. βοηθήσῃ, ὑποκεκρυμμένως δὲ ἵνα, ἐὰν τὸν καιρὸν εὕρῃ ἐπιτήδειον καὶ αὐτῷ ἀρέσκοντα, ὁ καὶ ἐγένετο, τόπους καὶ χώρας ἑαυτῷ περιποιήσηται ἐν τῇ Εὐ- ρώπῃ καὶ τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ αὐξήσῃ. Ο δὲ Καντα- κουζηνός μετὰ τῶν Σέρβων καὶ τῶν Βουλγάρων ἔλ- θὼν κατὰ τοῦ Παλαιολόγου, καὶ εἰδὼς τὸν άμη- ρᾶν ὅτι διπλῶς διέκειτο, καὶ οὐδὲν κατορθώσας τὰ πάντα καταλιπών μοναχὸς ἐγένετο καὶ ἀντὶ Ἰωάν- νου Ἰωάσαφ ὠνομάσθη, κρατήσας τὴν βασιλείαν, ἕως οὗ καὶ ἐξώσθη ὑπὸ τοῦ γαμβροῦ πολεμῶν, ἔτη ἐξ καὶ μῆνας ἑπτά. Ο δὲ 'Αμουράτης τὸν καιρὸν εὐα ρὼν ἐπιτήδειον, καὶ ἐν τῇ Θράκῃ εὑρισκόμενος τοι- μος καὶ παρεσκευασμένος μετὰ τοσούτου στρατοῦ καλῶς, καὶ τὰ τῶν Ῥωμαίων βλέπων εἰς ἄκρον τεταπεινωμένα διὰ τοὺς ἐμφυλίους πολέμους καὶ Β ἀπέστειλεν. Ελθὼν δὲ ἐν τῇ Θεσσαλονίκῃ ὁ βασι- συγχύσεις, καὶ οὐκ εἶχον ἀντιστῆναι ταῖς δυνάμεσιν αὐτοῦ. Τότε δὴ πρῶτον ἐν τῇ Εὐρώπῃ τὸ τῶν Ὀτθ- μανλίδων γένος αὐθένταις χεῖρα ἐν τῇ Θρᾴκῃ ἔδα- λον, καὶ τὴν Καλλιούπολιν ἔλαβε καὶ ἑτέρους οὐκ ἐλίε γους τόπους καὶ χώρας καὶ φρούρια ἔκ τε τῆς τῶν Ῥω- μαίων ἀρχῆς καὶ ἐκ τῶν ἑτέρων αὐθεντῶν Χριστια νῶν, καθὼς ἐν ὀλίγῳ ἐν τῇ τῆς ζωῆς αὐτοῦ διηγή- σει ῥηθήσεται. Ησαν γὰρ περάσαντες, ὡς προέφη- μεν, καὶ ἐν ἑτέροις καιροίς οἱ Τοῦρκοι ἐν τῇ Εὐρώπη εἰς τὴν Χερρόνησον τῆς Θράκης, ἀλλ᾽ οὐκ ἐδυνήθη- σαν στῆναι οὔτε κυριεῦσαι τοσούτους τόπους καὶ φρούρια καὶ πόλεις ὡς τὰ νῦν, διότι πολλάκις μὲν νόμῳ πολέμου ἐδιώχθησαν, πολλάκις ὡς λῃσταὶ περάσαντες πάλιν ἔφυγον. Λοιπὸν ὁ ᾿Αμουράτης και τῆς ᾿Αδριανουπόλεως ἐγκρατής γενόμενος καὶ πολὺ Ο Οὗτος δὲ ὁ βασιλεὺς Ἰωάννης ἔσχε τούσδε τους υἱοὺς, Ανδρόνικον τὸν δεσπότην, Μανουὴλ τὸν βασι λέα, Θεόδωρον τὸν πορφυρογέννητον καὶ Μιχαὴλ τὸν δεσπότην· ὃς τῷ μὲν πρωτογενεί Ανδρονίκῳ ὡς διαδόχῳ τῆς βασιλείας ἐν τῇ πόλει προστάξας εἶναι, τὸν δὲ βασιλέα κυρ Μιχαὴλ τοῦ διοικεῖν καὶ κυβερ ναν τὴν Θεσσαλονίκην, τὸν δὲ Θεόδωρον τὸν παρ- φυρογέννητον μετὰ τὸ ἀποθανεῖν τὸν τοῦ Καντακου ζηνοῦ υἱὸν ἐν τῇ Σπάρτῃ κύριον καὶ αὐθέντην λεὺς κύρ Μανουὴλ καὶ ἀγάπην καὶ φιλίαν εἶχε μετὰ τῶν ἀρχόντων καὶ πρώτων τῆς πόλεως Σερρῶν, βουλὴν ποιήσαντες ἵνα τοὺς φύλακας Τούρκους τοὺς φρουροῦντας τὸ φρούριον ἀποκτείνωσι καὶ τὸ ἄστυ τῷ κύρ Μανουὴλ δώσωσιν. Αὕτη δὲ ἡ βουλὴ οὐκ ἔλαβε τὸν ἀμηρᾶν, καὶ στείλας τὸν Καραλί-πασιᾶν μετὰ στρατοῦ πλήθους πολλοῦ κατὰ τῆς Θεσσαλονίκης ἐλθεῖν καὶ τοῦ Μανουήλ, παρήγγειλεν αὐτῷ μὴ ὅπι- σθεν ἐλθεῖν ἕως οὗ τὴν Θεσσαλονίκην ἀλώσῃ καὶ τὸν Μανουὴλ δέσμιον ἀγάγῃ. Ακούσας δὲ τοῦτο ὁ κύρ Μανουὴλ, καὶ θεωρῶν ὅτι οὐκ ἐδύνατο ἀντιστῆναι τοσούτῳ στρατῷ, εἰς δειλίαν καὶ φόβον ἐνέπεσε, καὶ μὴ ἔχων τι ἕτερον πρᾶξαι φυγῇ τῇ σωτηρίᾳ ἐχρή σατο, θέλων ἐλθεῖν πρὸς τὸν πατέρα καὶ βασι- λία ἐν τῇ πόλει. Ο δὲ πατὴρ διὰ τὸν φόβον τοῦ CHRONICON MAJUS. - LIB. I. imperatorem adjuvaret, revera, ut, si faveret occa- sio, quemadmodum favit, oppidis et regionibus in Europa acquirendis regni sui fines prolataret. Can- tacuzenus cum Serviis ac Bulgaris contra Palaro- • logum profeclus, cum ameræ dolum auimadvertis- set nec quidquam effecisset, fortunæ suæ diffisus, monachum induit aç pro Joanne Joasaphi nomen adscivit, rerum potitus, donec a genero bello de- victus et regno exutus est, annos sex et menses sep. tem. Jam cum Amurates, occasionem opportunam nactus, tanto cum exercitu in Thracia paratus instru- ctusque adesset, et res Romanas propter turbas et bella civilia summopere afflictas esse videret, opibus D ejus non jam poterat resisti ; ac tum primum in Europa Othmanidarum genus in Traciæ principes impetum fecit, atque Aniurates Calliopolim cepit aliaque non pauca loca, oppida et castella tum Romanorum, tum aliorum Christianorum principum, sicuti mox in vita ejus exponemus. Etenim trans- ierant quidem, ut supra docuimus, etiam alias in Europam Turcæ, in Chersonesum Thraciæ, nec tamen consistere poluerant, aut tot loca, oppida, casteila, quot tum ceperunt, expugnare, quoniam nunc justo bello devicti repellebantur, nunc latro- num instar trajecti refugiebant. Deinde Amurates, etiam Adrianopoli et magna parte Macedoniæ, Bul- garis et Service potitus, postremo cum imperatore, quoad viverent, amicitiam fecit, interpositis utrin- que sacramentis, quibus se fœdus et amicitiam culturos et invicem sibi auxiliaturos esse spopon- derunt. T labuit imperator Joannes hosce filios : Andro. nicum despotam, Manuelem imperatorem, Theodor ruin Porphyrogenitum et Michaelem despolain : quorum natu maximum Andronicum, ut hæredem imperii, in urbe esse, Michaelem imperatoren gu- bernare et administrare Thessalonicam voluit, The- odorum Porphyrogenitum post mortuum Cantacu- zeni filium Spartam cum imperio misit. Thessalo- nicam Manuel ingressus cum magistratibus et primoribus civitatis Serrarum pacem amicitiamque Grnavit. Itaque hi consilium inierunt, Turcas prae sidiarios, qui arcem tenebant, interficiendi urbem- que dedendi Manueli. Non latuit hoc consilium ameram, qui Carali-pasiam cum magnis copiis ad- versus Thessalonicam et Manuelem misit, ac, nisi capta urbe et vincto Manuele, eum redire vetuit. Hac re comperta, Manuel dominus, cum tanto exercitui non posse se resistere intelligeret, metu ac timore percellitur,atque inscius, quid aliud agal, fuga salutem quærit et Byzantium ad imperatorein et patrem reverti decernit. At ille, ameram veritus, recipere eum noluit, ei iratuin se esse ostøndens adeoque vehementer minatus. Sperans jam Ma-

τῇ Θράκῃ, κατὰ τὸ φαινόμενον μὲν ἵνα τὸν βασιλέα Α μέρος ἐκ τῆς Μακεδονίας και Βουλγαρίας καὶ Σερ- βίας, τέλος πάντων δὲ ἀγάπην μετὰ τοῦ βασιλέως ἕως τέλους τῆς ζωῆς αὐτῶν ποιήσαντες καὶ ὅρκου; ἀναμέσον αὐτῶν, ἵνα τὰς συνθήκας καὶ τὴν ἀγάπην φυλάξωσι καὶ εἰς ὑπὲρ τοῦ ἑτέρου ἔσται βοηθός. βοηθήσῃ, ὑποκεκρυμμένως δὲ ἵνα, ἐὰν τὸν καιρὸν εὕρῃ ἐπιτήδειον καὶ αὐτῷ ἀρέσκοντα, ὁ καὶ ἐγένετο, τόπους καὶ χώρας ἑαυτῷ περιποιήσηται ἐν τῇ Εὐ- ρώπῃ καὶ τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ αὐξήσῃ. Ο δὲ Καντα- κουζηνός μετὰ τῶν Σέρβων καὶ τῶν Βουλγάρων ἔλ- θὼν κατὰ τοῦ Παλαιολόγου, καὶ εἰδὼς τὸν άμη- ρᾶν ὅτι διπλῶς διέκειτο, καὶ οὐδὲν κατορθώσας τὰ πάντα καταλιπών μοναχὸς ἐγένετο καὶ ἀντὶ Ἰωάν- νου Ἰωάσαφ ὠνομάσθη, κρατήσας τὴν βασιλείαν, ἕως οὗ καὶ ἐξώσθη ὑπὸ τοῦ γαμβροῦ πολεμῶν, ἔτη ἐξ καὶ μῆνας ἑπτά. Ο δὲ 'Αμουράτης τὸν καιρὸν εὐα ρὼν ἐπιτήδειον, καὶ ἐν τῇ Θράκῃ εὑρισκόμενος τοι- μος καὶ παρεσκευασμένος μετὰ τοσούτου στρατοῦ καλῶς, καὶ τὰ τῶν Ῥωμαίων βλέπων εἰς ἄκρον τεταπεινωμένα διὰ τοὺς ἐμφυλίους πολέμους καὶ Β ἀπέστειλεν. Ελθὼν δὲ ἐν τῇ Θεσσαλονίκῃ ὁ βασι- συγχύσεις, καὶ οὐκ εἶχον ἀντιστῆναι ταῖς δυνάμεσιν αὐτοῦ. Τότε δὴ πρῶτον ἐν τῇ Εὐρώπῃ τὸ τῶν Ὀτθ- μανλίδων γένος αὐθένταις χεῖρα ἐν τῇ Θρᾴκῃ ἔδα- λον, καὶ τὴν Καλλιούπολιν ἔλαβε καὶ ἑτέρους οὐκ ἐλίε γους τόπους καὶ χώρας καὶ φρούρια ἔκ τε τῆς τῶν Ῥω- μαίων ἀρχῆς καὶ ἐκ τῶν ἑτέρων αὐθεντῶν Χριστια νῶν, καθὼς ἐν ὀλίγῳ ἐν τῇ τῆς ζωῆς αὐτοῦ διηγή- σει ῥηθήσεται. Ησαν γὰρ περάσαντες, ὡς προέφη- μεν, καὶ ἐν ἑτέροις καιροίς οἱ Τοῦρκοι ἐν τῇ Εὐρώπη εἰς τὴν Χερρόνησον τῆς Θράκης, ἀλλ᾽ οὐκ ἐδυνήθη- σαν στῆναι οὔτε κυριεῦσαι τοσούτους τόπους καὶ φρούρια καὶ πόλεις ὡς τὰ νῦν, διότι πολλάκις μὲν νόμῳ πολέμου ἐδιώχθησαν, πολλάκις ὡς λῃσταὶ περάσαντες πάλιν ἔφυγον. Λοιπὸν ὁ ᾿Αμουράτης και τῆς ᾿Αδριανουπόλεως ἐγκρατής γενόμενος καὶ πολὺ Ο Οὗτος δὲ ὁ βασιλεὺς Ἰωάννης ἔσχε τούσδε τους υἱοὺς, Ανδρόνικον τὸν δεσπότην, Μανουὴλ τὸν βασι λέα, Θεόδωρον τὸν πορφυρογέννητον καὶ Μιχαὴλ τὸν δεσπότην· ὃς τῷ μὲν πρωτογενεί Ανδρονίκῳ ὡς διαδόχῳ τῆς βασιλείας ἐν τῇ πόλει προστάξας εἶναι, τὸν δὲ βασιλέα κυρ Μιχαὴλ τοῦ διοικεῖν καὶ κυβερ ναν τὴν Θεσσαλονίκην, τὸν δὲ Θεόδωρον τὸν παρ- φυρογέννητον μετὰ τὸ ἀποθανεῖν τὸν τοῦ Καντακου ζηνοῦ υἱὸν ἐν τῇ Σπάρτῃ κύριον καὶ αὐθέντην λεὺς κύρ Μανουὴλ καὶ ἀγάπην καὶ φιλίαν εἶχε μετὰ τῶν ἀρχόντων καὶ πρώτων τῆς πόλεως Σερρῶν, βουλὴν ποιήσαντες ἵνα τοὺς φύλακας Τούρκους τοὺς φρουροῦντας τὸ φρούριον ἀποκτείνωσι καὶ τὸ ἄστυ τῷ κύρ Μανουὴλ δώσωσιν. Αὕτη δὲ ἡ βουλὴ οὐκ ἔλαβε τὸν ἀμηρᾶν, καὶ στείλας τὸν Καραλί-πασιᾶν μετὰ στρατοῦ πλήθους πολλοῦ κατὰ τῆς Θεσσαλονίκης ἐλθεῖν καὶ τοῦ Μανουήλ, παρήγγειλεν αὐτῷ μὴ ὅπι- σθεν ἐλθεῖν ἕως οὗ τὴν Θεσσαλονίκην ἀλώσῃ καὶ τὸν Μανουὴλ δέσμιον ἀγάγῃ. Ακούσας δὲ τοῦτο ὁ κύρ Μανουὴλ, καὶ θεωρῶν ὅτι οὐκ ἐδύνατο ἀντιστῆναι τοσούτῳ στρατῷ, εἰς δειλίαν καὶ φόβον ἐνέπεσε, καὶ μὴ ἔχων τι ἕτερον πρᾶξαι φυγῇ τῇ σωτηρίᾳ ἐχρή σατο, θέλων ἐλθεῖν πρὸς τὸν πατέρα καὶ βασι- λία ἐν τῇ πόλει. Ο δὲ πατὴρ διὰ τὸν φόβον τοῦ CHRONICON MAJUS. - LIB. I. imperatorem adjuvaret, revera, ut, si faveret occa- sio, quemadmodum favit, oppidis et regionibus in Europa acquirendis regni sui fines prolataret. Can- tacuzenus cum Serviis ac Bulgaris contra Palaro- • logum profeclus, cum ameræ dolum auimadvertis- set nec quidquam effecisset, fortunæ suæ diffisus, monachum induit aç pro Joanne Joasaphi nomen adscivit, rerum potitus, donec a genero bello de- victus et regno exutus est, annos sex et menses sep. tem. Jam cum Amurates, occasionem opportunam nactus, tanto cum exercitu in Thracia paratus instru- ctusque adesset, et res Romanas propter turbas et bella civilia summopere afflictas esse videret, opibus D ejus non jam poterat resisti ; ac tum primum in Europa Othmanidarum genus in Traciæ principes impetum fecit, atque Aniurates Calliopolim cepit aliaque non pauca loca, oppida et castella tum Romanorum, tum aliorum Christianorum principum, sicuti mox in vita ejus exponemus. Etenim trans- ierant quidem, ut supra docuimus, etiam alias in Europam Turcæ, in Chersonesum Thraciæ, nec tamen consistere poluerant, aut tot loca, oppida, casteila, quot tum ceperunt, expugnare, quoniam nunc justo bello devicti repellebantur, nunc latro- num instar trajecti refugiebant. Deinde Amurates, etiam Adrianopoli et magna parte Macedoniæ, Bul- garis et Service potitus, postremo cum imperatore, quoad viverent, amicitiam fecit, interpositis utrin- que sacramentis, quibus se fœdus et amicitiam culturos et invicem sibi auxiliaturos esse spopon- derunt. T labuit imperator Joannes hosce filios : Andro. nicum despotam, Manuelem imperatorem, Theodor ruin Porphyrogenitum et Michaelem despolain : quorum natu maximum Andronicum, ut hæredem imperii, in urbe esse, Michaelem imperatoren gu- bernare et administrare Thessalonicam voluit, The- odorum Porphyrogenitum post mortuum Cantacu- zeni filium Spartam cum imperio misit. Thessalo- nicam Manuel ingressus cum magistratibus et primoribus civitatis Serrarum pacem amicitiamque Grnavit. Itaque hi consilium inierunt, Turcas prae sidiarios, qui arcem tenebant, interficiendi urbem- que dedendi Manueli. Non latuit hoc consilium ameram, qui Carali-pasiam cum magnis copiis ad- versus Thessalonicam et Manuelem misit, ac, nisi capta urbe et vincto Manuele, eum redire vetuit. Hac re comperta, Manuel dominus, cum tanto exercitui non posse se resistere intelligeret, metu ac timore percellitur,atque inscius, quid aliud agal, fuga salutem quærit et Byzantium ad imperatorein et patrem reverti decernit. At ille, ameram veritus, recipere eum noluit, ei iratuin se esse ostøndens adeoque vehementer minatus. Sperans jam Ma-

τῇ Θράκῃ, κατὰ τὸ φαινόμενον μὲν ἵνα τὸν βασιλέα Α μέρος ἐκ τῆς Μακεδονίας και Βουλγαρίας καὶ Σερ- βίας, τέλος πάντων δὲ ἀγάπην μετὰ τοῦ βασιλέως ἕως τέλους τῆς ζωῆς αὐτῶν ποιήσαντες καὶ ὅρκου; ἀναμέσον αὐτῶν, ἵνα τὰς συνθήκας καὶ τὴν ἀγάπην φυλάξωσι καὶ εἰς ὑπὲρ τοῦ ἑτέρου ἔσται βοηθός. βοηθήσῃ, ὑποκεκρυμμένως δὲ ἵνα, ἐὰν τὸν καιρὸν εὕρῃ ἐπιτήδειον καὶ αὐτῷ ἀρέσκοντα, ὁ καὶ ἐγένετο, τόπους καὶ χώρας ἑαυτῷ περιποιήσηται ἐν τῇ Εὐ- ρώπῃ καὶ τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ αὐξήσῃ. Ο δὲ Καντα- κουζηνός μετὰ τῶν Σέρβων καὶ τῶν Βουλγάρων ἔλ- θὼν κατὰ τοῦ Παλαιολόγου, καὶ εἰδὼς τὸν άμη- ρᾶν ὅτι διπλῶς διέκειτο, καὶ οὐδὲν κατορθώσας τὰ πάντα καταλιπών μοναχὸς ἐγένετο καὶ ἀντὶ Ἰωάν- νου Ἰωάσαφ ὠνομάσθη, κρατήσας τὴν βασιλείαν, ἕως οὗ καὶ ἐξώσθη ὑπὸ τοῦ γαμβροῦ πολεμῶν, ἔτη ἐξ καὶ μῆνας ἑπτά. Ο δὲ 'Αμουράτης τὸν καιρὸν εὐα ρὼν ἐπιτήδειον, καὶ ἐν τῇ Θράκῃ εὑρισκόμενος τοι- μος καὶ παρεσκευασμένος μετὰ τοσούτου στρατοῦ καλῶς, καὶ τὰ τῶν Ῥωμαίων βλέπων εἰς ἄκρον τεταπεινωμένα διὰ τοὺς ἐμφυλίους πολέμους καὶ Β ἀπέστειλεν. Ελθὼν δὲ ἐν τῇ Θεσσαλονίκῃ ὁ βασι- συγχύσεις, καὶ οὐκ εἶχον ἀντιστῆναι ταῖς δυνάμεσιν αὐτοῦ. Τότε δὴ πρῶτον ἐν τῇ Εὐρώπῃ τὸ τῶν Ὀτθ- μανλίδων γένος αὐθένταις χεῖρα ἐν τῇ Θρᾴκῃ ἔδα- λον, καὶ τὴν Καλλιούπολιν ἔλαβε καὶ ἑτέρους οὐκ ἐλίε γους τόπους καὶ χώρας καὶ φρούρια ἔκ τε τῆς τῶν Ῥω- μαίων ἀρχῆς καὶ ἐκ τῶν ἑτέρων αὐθεντῶν Χριστια νῶν, καθὼς ἐν ὀλίγῳ ἐν τῇ τῆς ζωῆς αὐτοῦ διηγή- σει ῥηθήσεται. Ησαν γὰρ περάσαντες, ὡς προέφη- μεν, καὶ ἐν ἑτέροις καιροίς οἱ Τοῦρκοι ἐν τῇ Εὐρώπη εἰς τὴν Χερρόνησον τῆς Θράκης, ἀλλ᾽ οὐκ ἐδυνήθη- σαν στῆναι οὔτε κυριεῦσαι τοσούτους τόπους καὶ φρούρια καὶ πόλεις ὡς τὰ νῦν, διότι πολλάκις μὲν νόμῳ πολέμου ἐδιώχθησαν, πολλάκις ὡς λῃσταὶ περάσαντες πάλιν ἔφυγον. Λοιπὸν ὁ ᾿Αμουράτης και τῆς ᾿Αδριανουπόλεως ἐγκρατής γενόμενος καὶ πολὺ Ο Οὗτος δὲ ὁ βασιλεὺς Ἰωάννης ἔσχε τούσδε τους υἱοὺς, Ανδρόνικον τὸν δεσπότην, Μανουὴλ τὸν βασι λέα, Θεόδωρον τὸν πορφυρογέννητον καὶ Μιχαὴλ τὸν δεσπότην· ὃς τῷ μὲν πρωτογενεί Ανδρονίκῳ ὡς διαδόχῳ τῆς βασιλείας ἐν τῇ πόλει προστάξας εἶναι, τὸν δὲ βασιλέα κυρ Μιχαὴλ τοῦ διοικεῖν καὶ κυβερ ναν τὴν Θεσσαλονίκην, τὸν δὲ Θεόδωρον τὸν παρ- φυρογέννητον μετὰ τὸ ἀποθανεῖν τὸν τοῦ Καντακου ζηνοῦ υἱὸν ἐν τῇ Σπάρτῃ κύριον καὶ αὐθέντην λεὺς κύρ Μανουὴλ καὶ ἀγάπην καὶ φιλίαν εἶχε μετὰ τῶν ἀρχόντων καὶ πρώτων τῆς πόλεως Σερρῶν, βουλὴν ποιήσαντες ἵνα τοὺς φύλακας Τούρκους τοὺς φρουροῦντας τὸ φρούριον ἀποκτείνωσι καὶ τὸ ἄστυ τῷ κύρ Μανουὴλ δώσωσιν. Αὕτη δὲ ἡ βουλὴ οὐκ ἔλαβε τὸν ἀμηρᾶν, καὶ στείλας τὸν Καραλί-πασιᾶν μετὰ στρατοῦ πλήθους πολλοῦ κατὰ τῆς Θεσσαλονίκης ἐλθεῖν καὶ τοῦ Μανουήλ, παρήγγειλεν αὐτῷ μὴ ὅπι- σθεν ἐλθεῖν ἕως οὗ τὴν Θεσσαλονίκην ἀλώσῃ καὶ τὸν Μανουὴλ δέσμιον ἀγάγῃ. Ακούσας δὲ τοῦτο ὁ κύρ Μανουὴλ, καὶ θεωρῶν ὅτι οὐκ ἐδύνατο ἀντιστῆναι τοσούτῳ στρατῷ, εἰς δειλίαν καὶ φόβον ἐνέπεσε, καὶ μὴ ἔχων τι ἕτερον πρᾶξαι φυγῇ τῇ σωτηρίᾳ ἐχρή σατο, θέλων ἐλθεῖν πρὸς τὸν πατέρα καὶ βασι- λία ἐν τῇ πόλει. Ο δὲ πατὴρ διὰ τὸν φόβον τοῦ CHRONICON MAJUS. - LIB. I. imperatorem adjuvaret, revera, ut, si faveret occa- sio, quemadmodum favit, oppidis et regionibus in Europa acquirendis regni sui fines prolataret. Can- tacuzenus cum Serviis ac Bulgaris contra Palaro- • logum profeclus, cum ameræ dolum auimadvertis- set nec quidquam effecisset, fortunæ suæ diffisus, monachum induit aç pro Joanne Joasaphi nomen adscivit, rerum potitus, donec a genero bello de- victus et regno exutus est, annos sex et menses sep. tem. Jam cum Amurates, occasionem opportunam nactus, tanto cum exercitu in Thracia paratus instru- ctusque adesset, et res Romanas propter turbas et bella civilia summopere afflictas esse videret, opibus D ejus non jam poterat resisti ; ac tum primum in Europa Othmanidarum genus in Traciæ principes impetum fecit, atque Aniurates Calliopolim cepit aliaque non pauca loca, oppida et castella tum Romanorum, tum aliorum Christianorum principum, sicuti mox in vita ejus exponemus. Etenim trans- ierant quidem, ut supra docuimus, etiam alias in Europam Turcæ, in Chersonesum Thraciæ, nec tamen consistere poluerant, aut tot loca, oppida, casteila, quot tum ceperunt, expugnare, quoniam nunc justo bello devicti repellebantur, nunc latro- num instar trajecti refugiebant. Deinde Amurates, etiam Adrianopoli et magna parte Macedoniæ, Bul- garis et Service potitus, postremo cum imperatore, quoad viverent, amicitiam fecit, interpositis utrin- que sacramentis, quibus se fœdus et amicitiam culturos et invicem sibi auxiliaturos esse spopon- derunt. T labuit imperator Joannes hosce filios : Andro. nicum despotam, Manuelem imperatorem, Theodor ruin Porphyrogenitum et Michaelem despolain : quorum natu maximum Andronicum, ut hæredem imperii, in urbe esse, Michaelem imperatoren gu- bernare et administrare Thessalonicam voluit, The- odorum Porphyrogenitum post mortuum Cantacu- zeni filium Spartam cum imperio misit. Thessalo- nicam Manuel ingressus cum magistratibus et primoribus civitatis Serrarum pacem amicitiamque Grnavit. Itaque hi consilium inierunt, Turcas prae sidiarios, qui arcem tenebant, interficiendi urbem- que dedendi Manueli. Non latuit hoc consilium ameram, qui Carali-pasiam cum magnis copiis ad- versus Thessalonicam et Manuelem misit, ac, nisi capta urbe et vincto Manuele, eum redire vetuit. Hac re comperta, Manuel dominus, cum tanto exercitui non posse se resistere intelligeret, metu ac timore percellitur,atque inscius, quid aliud agal, fuga salutem quærit et Byzantium ad imperatorein et patrem reverti decernit. At ille, ameram veritus, recipere eum noluit, ei iratuin se esse ostøndens adeoque vehementer minatus. Sperans jam Ma-

ἀμηρᾶ οὐκ ἤθελε δεχθῆναι αὐτὸν δεικνύων ὀργὴν Α ποιεῖν καὶ λέγειν. ῎Αρχου τῶν σῶν ἐν εἰρήνῃ, καὶ μὴ ζήτει τὰ ἀλλότρια. Καὶ ἐὰν ἀνάγκη ἐστί σοί τις ὑπὲρ χρημάτων ἢ ἑτέρας συνδρομής χρήσεις, ἐγὼ πάντοτε έτοιμος ἔσομαι μετὰ χαρᾶς πληρῶται σοῦ τὴν αἴτησιν. » Καὶ ἕτερα πολλὰ εἰπόντες, ἀπέλυσεν αὐτὸν φιλοδωρήσα; τὰ μέγιστα καὶ πρὸς τὸν βασι - λέα καὶ πατέρα γράψας, ἵνα ἀσπασίως δέξεται αὐτὸν παρακαλῶν, καὶ φιλεῖν ὑπὲρ αὐτὸν καὶ συγχωρήσαι αὐτῷ περὶ ὧν κατὰ ἄγνοιαν ἔπραξε. Περάσα; δὲ ὁ Αμουράτης ἦλθεν ἐν τῇ Ἀδριανουπόλει, βουλόμενος πόλεμον ποιεῖσθαι κατὰ τῶν Οὐγγρῶν· τινὰς δὲ τῶν σατραπῶν αὐτοῦ ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ ἀποστατήσαντας μα τῶν, τὴν παρασκευὴν ἐκείνην ἀφεὶς, μετὰ τοῦ βα- σιλέως κυρίου Ιωάννου ὡς φίλοι κατὰ τὰς συμβά σεις αὐτῶν περάσαντες ἦλθον κατ' αὐτῶν μετὰ πλήθους στρατῶν, παρὼν καὶ ὁ κυρ Μανουὴλ ἐγγὺς τοῦ πατρὸς αὐτοῦ. αὐτῷ καὶ μᾶλλον ἀπειλήσας σφοδρῶς. Ἐλπίζων δὲ δεχθῆναι αὐτὸν οἱ τῆς Λέσβου δεσπόζοντες ἐλθόντα ἐκεῖσε, αὐτοὶ ἀληθῶς καὶ φανερῶς οὐκ ἀνέσχοντο ἰδεῖν ἢ συνομιλῆσαι αὐτῷ διὰ τὸν τοῦ ἀμηρᾶ φόβον, ἵνα μὴ καὶ αὐτοὶ κινδυνεύσωσιν. ᾿Αποτυχὼν δὲ καὶ τῶν ἐκεῖθεν ἐλπίδων, καὶ θεωρῶν ὅτι οὐδεὶς ἤθελεν δεχθῆναι αὐτὸν ταῦτα λογίζεται ἵνα αὐτοθελὴς ἐν τῇ Προύσῃ πρὸς τὸν ἀμηρᾶν ὑπάγῃ καὶ συγχώρησιν αἰτήσῃ. Ελθὼν δὲ ἔμπροσθεν τοῦ ἀμηρᾶ ὡμολόγει τὰ ὅσα ἀγνοῶν ἔπραξεν· οὗτος δὲ ὁ ἀσεβὴς φρόνιμος ῶν, καὶ ἰδὼν τὴν ὑποταγὴν ἣν ἔδειξεν ὁ κυρ Μαν νουὴλ, καὶ αὐτοθελῶς ἔμπροσθεν αὐτοῦ ἐλθόντος, μετὰ εὐσπλαγχνίας μεγάλης ενηγκαλισάμενος κατο εφίλει αὐτὸν καὶ χαρᾶς ἔμπλεως γέγονε. Καὶ ἡμέ ρας τινὰς καθίσαντες τρώγοντες καὶ πίνοντες καὶ εὐθυμήσαντες καὶ πολλὰ εἰπόντες, καὶ χάριτας ἐπηγγείλατο, καὶ σιτηρέσια δώσας ἔχειν ἐκ τῆς αὐτ λῆς αὐτοῦ. Εἶτα ἐν τῷ μέλλειν ἐπανιέναι εἶπεν αὐτῷ κυρ Μανουήλ, ο Τζελεπή, γίνωσκε τοῦτο ἐκ τοῦ νῦν καὶ ἔμπροσθεν. Διὰ τὴν ὑποταγήν ἦν ἔδειξας ἐλθὼν πρός με καὶ ὁμολογήσας ἐνώπιον ἐμοῦ καὶ τοῦ Θεοῦ τοῦ πάντα τὰ κρύφια τῶν ἀνθρώπων γινώσκοντος τὰ ἐσφαλμένα σοι, πληροφορήθητι τοῦτο ἀλη θῶς· ὡς υἱὸν ἔχω ἀγάπην προς σε. Πλήν πρόσεχε ἐκ τοῦ νῦν καὶ ἔμπροσθεν, ἵνα μὴ τοιούτων ἔργων ἐπιχειρισθῇς, ὅτι μέγα σκάνδαλόν ἐστιν· οἶδας γὰρ ὅτι φίλοι καὶ ἀδελφοὶ ἐσμὲν, καὶ ἀνὰ ἡμῶν οὐκ ἔστι δίκαιον διαφορὰν καὶ μάχην εἶναι, ἀλλὰ μᾶλλον φι λίαν καὶ ἀγάπην. Σὺ δὲ νέος φρόνιμος καὶ καλὸς εἰς β τὰ πάντα καὶ ἐπιτήδειος ὑπάρχεις, καὶ οἶδας τοῦ ιβ. Καὶ ἐν τῷ ἀπέρχεσθαι αὐτοὺς, λέγω δὴ τὸν ἀμηρᾶν καὶ τὸν βασιλέα, κατὰ τῶν ἀποστατη- σάντων σατραπῶν ἐν τῇ Ἀσίᾳ, ὁ μὲν ἀμηρᾶς τὸν υἱὸν αὐτοῦ Μωσήν τξελεπὴν κατέλιπεν, ἵνα πάντα τὰ ὑποτελῆ αὐτῷ ἐν τῇ Εὐρώπῃ φυλάττῃ, ὁ δὲ βασι- λεὺς τὸν δεσπότην κύρ Ανδρόνικον τὸν πρωτογενή υἱὸν αὐτοῦ τὰ τῶν Ῥωμαίων κυβερναν εἴασεν καὶ ενεμπίστευσεν αὐτῷ. Αὐτοὶ δὲ οἱ νέοι αὐθεντόπουλοι εὐκαιρίαν εὑρόντες καὶ εἰς ἄκρον φιλιωθέντες καὶ ὁμιλήσαντες συχνῶς ὡμονόησαν μετὰ ὄρκων ἀναμε- ταξὺ αὐτῶν ὡς ἀδελφοὶ ὦσιν ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης καὶ εἰς τῷ ἑτέρῳ βοηθὸς ἔσηται κατὰ πᾶν, καὶ οὐ τως ἀπεστάτησαν κατὰ τῶν πατέρων αὐτῶν, περ ριερχόμενοι τὰς χώρας καὶ πόλεις· καὶ τὰς μὲ ὑπο- GEORGI PIRANTZE B niæ iuopia labores vel alio egeas auxilio, semper paratus ero ad studiose gratificandum tibi, quod rogaveris. Hæc et alia multa postquam sermoni- bus agitarunt, ameras Manuelem liberalissime dona- tum dimisit, datis ad imperatorem, patrem ejus, litteris, quibus illum hortabatur, ut sua causa fi- lium benigne reciperet et amaret, eique, quæ iu- prudens deliquisset, ignosceret. Deinde Amurales in Europam trajectus, Adrianopolim proficiscitur, Ilungaros bello domiturus, Nonnullos autem de sa- trapis suis in Asia defecisse cum audisset, relicto ¡llo apparatu, cum Joanne imperatore. ut amico e nuel, a Lesbi principibus receptum se iri, ad hos se confert. At nec hi palanı eum videre et recipere ausi sunt, metu ameræ, ut sibi ea res periculo ne esset. Itaque cum, hac quoque spe dejectus, neminem se recepturum esse intelligeret, Prusam ultro abeundi et amcræ conveniendi atque ab eo veniam petendi consilium cepit. In ejus conspectum admissus, quæ imprudens patrasset, confitetur. Impius iste homo callidus, cum demissionem animi videret, qua sua sponte Manuel se adisset, magna eum benevolentia amplexus et osculatus ac summo gandio perfusus est. Diebus aliquot in epulis, compotationibus, ob- lectationibus, colloquiis consumptis, ameras ei D socio, ad eos compescendos cum exercitu revertit. beneficia tribuit et victum e regia præbuit et abitu- rwin ita allocutus est : • Sic dehluc, vir nobilissi me, inquit, tibi persuadeto: propter obedientiam, quam præstitisti, ut adires me et coramme et Deo, qui arcana hominum omnia perspicit, peccata tua confiterere, te non secus, ac Alium, mibi charum esse scito. Itaque nunc jam cave, ne quid símile in posterum agas, quando magnæ indeturbæ orientur. Nosti enin, amicos et fratres nos esse, nec fas est, exerceri inter nos discordiam pugnasque, sed amicitiam potius et benevolentiam coli. Atque es tu adolescens prudens et generosus et ad omnia idoneus et dicendi agendique peritus. Quare quiete tus administra, aliena ne concupisce. Quolsi pecu- Comitabatur patrem Manuel dominus. Asia seditiosos profecturi, ameras Mosem Tzelepem filium reliquit, qui interim omnia Europæ loca sibi vectigalia in officio contineret, imperator Andro - nico despotæ, filio natu maximo, rem Romanam administrandam tradidit commisitque. Adolescentes regiæ potestatis vicarii, hac usi opportunitate, ami- citiam arctissimam conjungunt, crebro in collo- quium veniunt tandemque sacramento se obstrin- gunt, ut ab illo inde tempore alter alteri quasi frater sit et in omni re socius. Deinde a patribus deficiunt, atque provincias et urbes obeuntes, quæ ipsorum voluntati non obsequebantur, sed debitaın ized by Google Digitized by 19. lli cum discederent, adversus satrapas in

ἀμηρᾶ οὐκ ἤθελε δεχθῆναι αὐτὸν δεικνύων ὀργὴν Α ποιεῖν καὶ λέγειν. ῎Αρχου τῶν σῶν ἐν εἰρήνῃ, καὶ μὴ ζήτει τὰ ἀλλότρια. Καὶ ἐὰν ἀνάγκη ἐστί σοί τις ὑπὲρ χρημάτων ἢ ἑτέρας συνδρομής χρήσεις, ἐγὼ πάντοτε έτοιμος ἔσομαι μετὰ χαρᾶς πληρῶται σοῦ τὴν αἴτησιν. » Καὶ ἕτερα πολλὰ εἰπόντες, ἀπέλυσεν αὐτὸν φιλοδωρήσα; τὰ μέγιστα καὶ πρὸς τὸν βασι - λέα καὶ πατέρα γράψας, ἵνα ἀσπασίως δέξεται αὐτὸν παρακαλῶν, καὶ φιλεῖν ὑπὲρ αὐτὸν καὶ συγχωρήσαι αὐτῷ περὶ ὧν κατὰ ἄγνοιαν ἔπραξε. Περάσα; δὲ ὁ Αμουράτης ἦλθεν ἐν τῇ Ἀδριανουπόλει, βουλόμενος πόλεμον ποιεῖσθαι κατὰ τῶν Οὐγγρῶν· τινὰς δὲ τῶν σατραπῶν αὐτοῦ ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ ἀποστατήσαντας μα τῶν, τὴν παρασκευὴν ἐκείνην ἀφεὶς, μετὰ τοῦ βα- σιλέως κυρίου Ιωάννου ὡς φίλοι κατὰ τὰς συμβά σεις αὐτῶν περάσαντες ἦλθον κατ' αὐτῶν μετὰ πλήθους στρατῶν, παρὼν καὶ ὁ κυρ Μανουὴλ ἐγγὺς τοῦ πατρὸς αὐτοῦ. αὐτῷ καὶ μᾶλλον ἀπειλήσας σφοδρῶς. Ἐλπίζων δὲ δεχθῆναι αὐτὸν οἱ τῆς Λέσβου δεσπόζοντες ἐλθόντα ἐκεῖσε, αὐτοὶ ἀληθῶς καὶ φανερῶς οὐκ ἀνέσχοντο ἰδεῖν ἢ συνομιλῆσαι αὐτῷ διὰ τὸν τοῦ ἀμηρᾶ φόβον, ἵνα μὴ καὶ αὐτοὶ κινδυνεύσωσιν. ᾿Αποτυχὼν δὲ καὶ τῶν ἐκεῖθεν ἐλπίδων, καὶ θεωρῶν ὅτι οὐδεὶς ἤθελεν δεχθῆναι αὐτὸν ταῦτα λογίζεται ἵνα αὐτοθελὴς ἐν τῇ Προύσῃ πρὸς τὸν ἀμηρᾶν ὑπάγῃ καὶ συγχώρησιν αἰτήσῃ. Ελθὼν δὲ ἔμπροσθεν τοῦ ἀμηρᾶ ὡμολόγει τὰ ὅσα ἀγνοῶν ἔπραξεν· οὗτος δὲ ὁ ἀσεβὴς φρόνιμος ῶν, καὶ ἰδὼν τὴν ὑποταγὴν ἣν ἔδειξεν ὁ κυρ Μαν νουὴλ, καὶ αὐτοθελῶς ἔμπροσθεν αὐτοῦ ἐλθόντος, μετὰ εὐσπλαγχνίας μεγάλης ενηγκαλισάμενος κατο εφίλει αὐτὸν καὶ χαρᾶς ἔμπλεως γέγονε. Καὶ ἡμέ ρας τινὰς καθίσαντες τρώγοντες καὶ πίνοντες καὶ εὐθυμήσαντες καὶ πολλὰ εἰπόντες, καὶ χάριτας ἐπηγγείλατο, καὶ σιτηρέσια δώσας ἔχειν ἐκ τῆς αὐτ λῆς αὐτοῦ. Εἶτα ἐν τῷ μέλλειν ἐπανιέναι εἶπεν αὐτῷ κυρ Μανουήλ, ο Τζελεπή, γίνωσκε τοῦτο ἐκ τοῦ νῦν καὶ ἔμπροσθεν. Διὰ τὴν ὑποταγήν ἦν ἔδειξας ἐλθὼν πρός με καὶ ὁμολογήσας ἐνώπιον ἐμοῦ καὶ τοῦ Θεοῦ τοῦ πάντα τὰ κρύφια τῶν ἀνθρώπων γινώσκοντος τὰ ἐσφαλμένα σοι, πληροφορήθητι τοῦτο ἀλη θῶς· ὡς υἱὸν ἔχω ἀγάπην προς σε. Πλήν πρόσεχε ἐκ τοῦ νῦν καὶ ἔμπροσθεν, ἵνα μὴ τοιούτων ἔργων ἐπιχειρισθῇς, ὅτι μέγα σκάνδαλόν ἐστιν· οἶδας γὰρ ὅτι φίλοι καὶ ἀδελφοὶ ἐσμὲν, καὶ ἀνὰ ἡμῶν οὐκ ἔστι δίκαιον διαφορὰν καὶ μάχην εἶναι, ἀλλὰ μᾶλλον φι λίαν καὶ ἀγάπην. Σὺ δὲ νέος φρόνιμος καὶ καλὸς εἰς β τὰ πάντα καὶ ἐπιτήδειος ὑπάρχεις, καὶ οἶδας τοῦ ιβ. Καὶ ἐν τῷ ἀπέρχεσθαι αὐτοὺς, λέγω δὴ τὸν ἀμηρᾶν καὶ τὸν βασιλέα, κατὰ τῶν ἀποστατη- σάντων σατραπῶν ἐν τῇ Ἀσίᾳ, ὁ μὲν ἀμηρᾶς τὸν υἱὸν αὐτοῦ Μωσήν τξελεπὴν κατέλιπεν, ἵνα πάντα τὰ ὑποτελῆ αὐτῷ ἐν τῇ Εὐρώπῃ φυλάττῃ, ὁ δὲ βασι- λεὺς τὸν δεσπότην κύρ Ανδρόνικον τὸν πρωτογενή υἱὸν αὐτοῦ τὰ τῶν Ῥωμαίων κυβερναν εἴασεν καὶ ενεμπίστευσεν αὐτῷ. Αὐτοὶ δὲ οἱ νέοι αὐθεντόπουλοι εὐκαιρίαν εὑρόντες καὶ εἰς ἄκρον φιλιωθέντες καὶ ὁμιλήσαντες συχνῶς ὡμονόησαν μετὰ ὄρκων ἀναμε- ταξὺ αὐτῶν ὡς ἀδελφοὶ ὦσιν ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης καὶ εἰς τῷ ἑτέρῳ βοηθὸς ἔσηται κατὰ πᾶν, καὶ οὐ τως ἀπεστάτησαν κατὰ τῶν πατέρων αὐτῶν, περ ριερχόμενοι τὰς χώρας καὶ πόλεις· καὶ τὰς μὲ ὑπο- GEORGI PIRANTZE B niæ iuopia labores vel alio egeas auxilio, semper paratus ero ad studiose gratificandum tibi, quod rogaveris. Hæc et alia multa postquam sermoni- bus agitarunt, ameras Manuelem liberalissime dona- tum dimisit, datis ad imperatorem, patrem ejus, litteris, quibus illum hortabatur, ut sua causa fi- lium benigne reciperet et amaret, eique, quæ iu- prudens deliquisset, ignosceret. Deinde Amurales in Europam trajectus, Adrianopolim proficiscitur, Ilungaros bello domiturus, Nonnullos autem de sa- trapis suis in Asia defecisse cum audisset, relicto ¡llo apparatu, cum Joanne imperatore. ut amico e nuel, a Lesbi principibus receptum se iri, ad hos se confert. At nec hi palanı eum videre et recipere ausi sunt, metu ameræ, ut sibi ea res periculo ne esset. Itaque cum, hac quoque spe dejectus, neminem se recepturum esse intelligeret, Prusam ultro abeundi et amcræ conveniendi atque ab eo veniam petendi consilium cepit. In ejus conspectum admissus, quæ imprudens patrasset, confitetur. Impius iste homo callidus, cum demissionem animi videret, qua sua sponte Manuel se adisset, magna eum benevolentia amplexus et osculatus ac summo gandio perfusus est. Diebus aliquot in epulis, compotationibus, ob- lectationibus, colloquiis consumptis, ameras ei D socio, ad eos compescendos cum exercitu revertit. beneficia tribuit et victum e regia præbuit et abitu- rwin ita allocutus est : • Sic dehluc, vir nobilissi me, inquit, tibi persuadeto: propter obedientiam, quam præstitisti, ut adires me et coramme et Deo, qui arcana hominum omnia perspicit, peccata tua confiterere, te non secus, ac Alium, mibi charum esse scito. Itaque nunc jam cave, ne quid símile in posterum agas, quando magnæ indeturbæ orientur. Nosti enin, amicos et fratres nos esse, nec fas est, exerceri inter nos discordiam pugnasque, sed amicitiam potius et benevolentiam coli. Atque es tu adolescens prudens et generosus et ad omnia idoneus et dicendi agendique peritus. Quare quiete tus administra, aliena ne concupisce. Quolsi pecu- Comitabatur patrem Manuel dominus. Asia seditiosos profecturi, ameras Mosem Tzelepem filium reliquit, qui interim omnia Europæ loca sibi vectigalia in officio contineret, imperator Andro - nico despotæ, filio natu maximo, rem Romanam administrandam tradidit commisitque. Adolescentes regiæ potestatis vicarii, hac usi opportunitate, ami- citiam arctissimam conjungunt, crebro in collo- quium veniunt tandemque sacramento se obstrin- gunt, ut ab illo inde tempore alter alteri quasi frater sit et in omni re socius. Deinde a patribus deficiunt, atque provincias et urbes obeuntes, quæ ipsorum voluntati non obsequebantur, sed debitaın ized by Google Digitized by 19. lli cum discederent, adversus satrapas in

ἀμηρᾶ οὐκ ἤθελε δεχθῆναι αὐτὸν δεικνύων ὀργὴν Α ποιεῖν καὶ λέγειν. ῎Αρχου τῶν σῶν ἐν εἰρήνῃ, καὶ μὴ ζήτει τὰ ἀλλότρια. Καὶ ἐὰν ἀνάγκη ἐστί σοί τις ὑπὲρ χρημάτων ἢ ἑτέρας συνδρομής χρήσεις, ἐγὼ πάντοτε έτοιμος ἔσομαι μετὰ χαρᾶς πληρῶται σοῦ τὴν αἴτησιν. » Καὶ ἕτερα πολλὰ εἰπόντες, ἀπέλυσεν αὐτὸν φιλοδωρήσα; τὰ μέγιστα καὶ πρὸς τὸν βασι - λέα καὶ πατέρα γράψας, ἵνα ἀσπασίως δέξεται αὐτὸν παρακαλῶν, καὶ φιλεῖν ὑπὲρ αὐτὸν καὶ συγχωρήσαι αὐτῷ περὶ ὧν κατὰ ἄγνοιαν ἔπραξε. Περάσα; δὲ ὁ Αμουράτης ἦλθεν ἐν τῇ Ἀδριανουπόλει, βουλόμενος πόλεμον ποιεῖσθαι κατὰ τῶν Οὐγγρῶν· τινὰς δὲ τῶν σατραπῶν αὐτοῦ ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ ἀποστατήσαντας μα τῶν, τὴν παρασκευὴν ἐκείνην ἀφεὶς, μετὰ τοῦ βα- σιλέως κυρίου Ιωάννου ὡς φίλοι κατὰ τὰς συμβά σεις αὐτῶν περάσαντες ἦλθον κατ' αὐτῶν μετὰ πλήθους στρατῶν, παρὼν καὶ ὁ κυρ Μανουὴλ ἐγγὺς τοῦ πατρὸς αὐτοῦ. αὐτῷ καὶ μᾶλλον ἀπειλήσας σφοδρῶς. Ἐλπίζων δὲ δεχθῆναι αὐτὸν οἱ τῆς Λέσβου δεσπόζοντες ἐλθόντα ἐκεῖσε, αὐτοὶ ἀληθῶς καὶ φανερῶς οὐκ ἀνέσχοντο ἰδεῖν ἢ συνομιλῆσαι αὐτῷ διὰ τὸν τοῦ ἀμηρᾶ φόβον, ἵνα μὴ καὶ αὐτοὶ κινδυνεύσωσιν. ᾿Αποτυχὼν δὲ καὶ τῶν ἐκεῖθεν ἐλπίδων, καὶ θεωρῶν ὅτι οὐδεὶς ἤθελεν δεχθῆναι αὐτὸν ταῦτα λογίζεται ἵνα αὐτοθελὴς ἐν τῇ Προύσῃ πρὸς τὸν ἀμηρᾶν ὑπάγῃ καὶ συγχώρησιν αἰτήσῃ. Ελθὼν δὲ ἔμπροσθεν τοῦ ἀμηρᾶ ὡμολόγει τὰ ὅσα ἀγνοῶν ἔπραξεν· οὗτος δὲ ὁ ἀσεβὴς φρόνιμος ῶν, καὶ ἰδὼν τὴν ὑποταγὴν ἣν ἔδειξεν ὁ κυρ Μαν νουὴλ, καὶ αὐτοθελῶς ἔμπροσθεν αὐτοῦ ἐλθόντος, μετὰ εὐσπλαγχνίας μεγάλης ενηγκαλισάμενος κατο εφίλει αὐτὸν καὶ χαρᾶς ἔμπλεως γέγονε. Καὶ ἡμέ ρας τινὰς καθίσαντες τρώγοντες καὶ πίνοντες καὶ εὐθυμήσαντες καὶ πολλὰ εἰπόντες, καὶ χάριτας ἐπηγγείλατο, καὶ σιτηρέσια δώσας ἔχειν ἐκ τῆς αὐτ λῆς αὐτοῦ. Εἶτα ἐν τῷ μέλλειν ἐπανιέναι εἶπεν αὐτῷ κυρ Μανουήλ, ο Τζελεπή, γίνωσκε τοῦτο ἐκ τοῦ νῦν καὶ ἔμπροσθεν. Διὰ τὴν ὑποταγήν ἦν ἔδειξας ἐλθὼν πρός με καὶ ὁμολογήσας ἐνώπιον ἐμοῦ καὶ τοῦ Θεοῦ τοῦ πάντα τὰ κρύφια τῶν ἀνθρώπων γινώσκοντος τὰ ἐσφαλμένα σοι, πληροφορήθητι τοῦτο ἀλη θῶς· ὡς υἱὸν ἔχω ἀγάπην προς σε. Πλήν πρόσεχε ἐκ τοῦ νῦν καὶ ἔμπροσθεν, ἵνα μὴ τοιούτων ἔργων ἐπιχειρισθῇς, ὅτι μέγα σκάνδαλόν ἐστιν· οἶδας γὰρ ὅτι φίλοι καὶ ἀδελφοὶ ἐσμὲν, καὶ ἀνὰ ἡμῶν οὐκ ἔστι δίκαιον διαφορὰν καὶ μάχην εἶναι, ἀλλὰ μᾶλλον φι λίαν καὶ ἀγάπην. Σὺ δὲ νέος φρόνιμος καὶ καλὸς εἰς β τὰ πάντα καὶ ἐπιτήδειος ὑπάρχεις, καὶ οἶδας τοῦ ιβ. Καὶ ἐν τῷ ἀπέρχεσθαι αὐτοὺς, λέγω δὴ τὸν ἀμηρᾶν καὶ τὸν βασιλέα, κατὰ τῶν ἀποστατη- σάντων σατραπῶν ἐν τῇ Ἀσίᾳ, ὁ μὲν ἀμηρᾶς τὸν υἱὸν αὐτοῦ Μωσήν τξελεπὴν κατέλιπεν, ἵνα πάντα τὰ ὑποτελῆ αὐτῷ ἐν τῇ Εὐρώπῃ φυλάττῃ, ὁ δὲ βασι- λεὺς τὸν δεσπότην κύρ Ανδρόνικον τὸν πρωτογενή υἱὸν αὐτοῦ τὰ τῶν Ῥωμαίων κυβερναν εἴασεν καὶ ενεμπίστευσεν αὐτῷ. Αὐτοὶ δὲ οἱ νέοι αὐθεντόπουλοι εὐκαιρίαν εὑρόντες καὶ εἰς ἄκρον φιλιωθέντες καὶ ὁμιλήσαντες συχνῶς ὡμονόησαν μετὰ ὄρκων ἀναμε- ταξὺ αὐτῶν ὡς ἀδελφοὶ ὦσιν ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης καὶ εἰς τῷ ἑτέρῳ βοηθὸς ἔσηται κατὰ πᾶν, καὶ οὐ τως ἀπεστάτησαν κατὰ τῶν πατέρων αὐτῶν, περ ριερχόμενοι τὰς χώρας καὶ πόλεις· καὶ τὰς μὲ ὑπο- GEORGI PIRANTZE B niæ iuopia labores vel alio egeas auxilio, semper paratus ero ad studiose gratificandum tibi, quod rogaveris. Hæc et alia multa postquam sermoni- bus agitarunt, ameras Manuelem liberalissime dona- tum dimisit, datis ad imperatorem, patrem ejus, litteris, quibus illum hortabatur, ut sua causa fi- lium benigne reciperet et amaret, eique, quæ iu- prudens deliquisset, ignosceret. Deinde Amurales in Europam trajectus, Adrianopolim proficiscitur, Ilungaros bello domiturus, Nonnullos autem de sa- trapis suis in Asia defecisse cum audisset, relicto ¡llo apparatu, cum Joanne imperatore. ut amico e nuel, a Lesbi principibus receptum se iri, ad hos se confert. At nec hi palanı eum videre et recipere ausi sunt, metu ameræ, ut sibi ea res periculo ne esset. Itaque cum, hac quoque spe dejectus, neminem se recepturum esse intelligeret, Prusam ultro abeundi et amcræ conveniendi atque ab eo veniam petendi consilium cepit. In ejus conspectum admissus, quæ imprudens patrasset, confitetur. Impius iste homo callidus, cum demissionem animi videret, qua sua sponte Manuel se adisset, magna eum benevolentia amplexus et osculatus ac summo gandio perfusus est. Diebus aliquot in epulis, compotationibus, ob- lectationibus, colloquiis consumptis, ameras ei D socio, ad eos compescendos cum exercitu revertit. beneficia tribuit et victum e regia præbuit et abitu- rwin ita allocutus est : • Sic dehluc, vir nobilissi me, inquit, tibi persuadeto: propter obedientiam, quam præstitisti, ut adires me et coramme et Deo, qui arcana hominum omnia perspicit, peccata tua confiterere, te non secus, ac Alium, mibi charum esse scito. Itaque nunc jam cave, ne quid símile in posterum agas, quando magnæ indeturbæ orientur. Nosti enin, amicos et fratres nos esse, nec fas est, exerceri inter nos discordiam pugnasque, sed amicitiam potius et benevolentiam coli. Atque es tu adolescens prudens et generosus et ad omnia idoneus et dicendi agendique peritus. Quare quiete tus administra, aliena ne concupisce. Quolsi pecu- Comitabatur patrem Manuel dominus. Asia seditiosos profecturi, ameras Mosem Tzelepem filium reliquit, qui interim omnia Europæ loca sibi vectigalia in officio contineret, imperator Andro - nico despotæ, filio natu maximo, rem Romanam administrandam tradidit commisitque. Adolescentes regiæ potestatis vicarii, hac usi opportunitate, ami- citiam arctissimam conjungunt, crebro in collo- quium veniunt tandemque sacramento se obstrin- gunt, ut ab illo inde tempore alter alteri quasi frater sit et in omni re socius. Deinde a patribus deficiunt, atque provincias et urbes obeuntes, quæ ipsorum voluntati non obsequebantur, sed debitaın ized by Google Digitized by 19. lli cum discederent, adversus satrapas in

κυπτούσας τῷ θελήματι αὐτῶν, ἀλλὰ φυλαττούσας Α νήθησαν, παῖδες ἐνδόξων καὶ εὐγενῶν Χριστιανῶν τὴν πρέπουσαν εὔνοιαν εἰς τοὺς πατέρας, ᾐχμαλώτ καὶ Τούρκων, καὶ αὐτοὶ σαγηνευθέντες τῷ ἀμηρα τιζον σκυλεύοντες καὶ ἀνδραποδίζοντες. Μαθόντες ἐδόθησαν· καὶ οἱ πατέρες αὐτῶν παρόντες μετὰ δα δὲ τοῦτο ἐν τῇ Ἀσίᾳ ὁ ἀμηρᾶς καὶ ὁ βασιλεὺς λίαν κρύων ἐκελεύσθησαν ἕνα ἕκαστος τὸν υἱὸν αὐτοῦ ἐλυπήθησαν καὶ ἡγανάκτησαν. Ο οὖν ἀμηρᾶς ὑπο- οἰκειοχείρως θανατώσῃ· καὶ τοὺς μὴ πειθομένους ψίαν ἔχων ἐν τῇ καρδίᾳ μὴ διὰ θελήσεως καὶ βου- πρᾶξαι κατὰ τὸ προσταχθὲν αὐτοῖς ἐν τῷ ἅμα κατὰ λῆς τοῦ βασιλέως οὗτοι ἀπεστάτησαν, ἀποστείλας τὸν ποταμὸν δεδημένους ἐβύθιζεν ὁμοθυμαδόν, πα- μηνύων αὐτῷ μετά θυμοῦ εἶπεν ἵνα τρόπον τινά τέρα τε λέγω καὶ υἱόν. Ταύτην ὠμότητα καὶ ἀπαν ποιήσῃ ὅπως τὸν ᾿Ανδρόνικον παιδεύσῃ, καὶ πληρο- θρωπίαν ὁ ᾿Αμουράτης ἐποίησεν, ἀεὶ εἰς τὰ πάντα φορηθήσεται εἰ ὁ βασιλεὺς οὐκ ἦν αἴτιος τῆς τοιαύτης καλῶς πολιτευόμενος. Καιροῦ δέ τινος παρελθόντος βουλῆς· εἰ δὲ ἄλλως γενήσεται, αὐτὸς καὶ ὁ οἶκος τινὲς τῶν ἐνδόξων καὶ εὐγενῶν Χριστιανῶν καὶ αὐτοῦ καὶ πᾶσα ἡ ἀρχὴ τῶν Ῥωμαίων ὄψεται. Ο ᾿Αγαρηνῶν τοῦ ἀμηρᾶ δεηθέντες γράψαι πρὸς τὸν δὲ βασιλεὺς ἀπεκρίνατο λέγων ὅτι οὐκ οἶδεν οὔτε βασιλέα κύριον Ἰωάννην ἵνα τὸν δεσπότην κύριον ἐπίστατο, μετὰ ὄρκων μεγάλων, τὸ γεγονός· καὶ ᾿Ανδρόνικον τοῦ ἀποκλεισμοῦ ἐλευθερώσῃ· ὃ καὶ ἐὰν εἰς χεῖρας τὸν υἱὸν τυχὸν εἶχεν, ἄνευ τινὸς ἐγένετο. Ελεημοσύνης είχε παιδεῦσαι αὐτόν. ὡς δὲ τὰ τῆς Ασίας διώρθωσαν καὶ εἰρήνευσαν, περάσαντες ἦλθον εἰς τὴν Εὐρώπην, καὶ στρατὸν εὐθέως οἰκονομήσαν- τες ἔστειλαν κατὰ τῶν ἀποστατησάντων υἱῶν. Καὶ πολέμου γεγονότος τὸν τῶν ἀποστατῶν στρατὸν ὁ ἀμηρᾶς χρήμασι καὶ λόγοις ἀπατήσας, ἐπιβουλὴν τοιαύτην ἐποίησαν· ἀφέντες αὐτοὺς ἔφυγον, καὶ τοὺς αὐθεντοπούλου; ἔν τινι φρουρίῳ τοῦ Διδυμο τείχου καταφυγόντας ἐπίασαν, καὶ τοῖς πατράσι δῶρον τούτους προσέφερον. Καὶ ὁ ἀμηρᾶς εὐθὺς τὸν υἱὸν αὐτοῦ ἀπεκεφάλισεν, ὁ δὲ βασιλεὺς θέλων καὶ μὴ θέλων διὰ τὸν φόβον τοῦ ἀμηρᾶ τὸν δεσπότην κυρ Ανδρόνικον τὸν υἱὸν αὐτοῦ τῶν ὀφθαλμῶν ἐστέ· ρησε καὶ ἐν τοῖς πύργοις τοῖς λεγομένοις Αδεμα- νίδες πλησίον Βλαχερνῶν ἀπέκλεισε. Τυχόντες μὲν καὶ ἕτεροί τινες σὺν αὐτοῖς νέοι συνηλικιώται έπλα δ Καὶ τῶν πραγμάτων οπως ἐχόντων θεωρῶν ὁ βασιλεὺς τὰ τῶν Ῥωμαίων πράγματα παντοιοτρό πως ὑποκορίζεσθαι ταπεινούμενα καὶ εἰς ἀφανισμὴν παντελῆ ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ ἐρχόμενα, τὰ δὲ τῶν Τούρκων εἰς ἄκρον προκόπτοντα, τριήρεις τινὰς ἑτοίμασεν ἐμβὰς ἐν τῇ Ἰταλίᾳ ἐλθεῖν αἰτῆσαι βοή- θειαν παρὰ τῶν ἐκεῖσε αὐθεντῶν, ἵνα μὴ ἡ βασιλεία Ρωμαίων κατὰ κράτος εἰς τέλος ἐκπέσῃ. Καὶ ἐν τῷ μέλλειν ἐπανέρχεσθαι τὸν δεσπότην κύρ Ανδρό- νικον πάλιν είασε διοικεῖν καὶ κυβερνᾷν τὴν πόλιν καὶ τὴν βασιλείαν. Πλεύσαντος δὲ τοῦ βασιλέως, ἔφθασεν ἐν τῇ Ἰταλίᾳ ἐν τῇ τῶν Ἐνετῶν ὡραίᾳ πό λει, καὶ ἡ γερουσία ἅπασα τῆσδε τῆς πόλεως ἀσμέ- νως τοῦτον ἐδέξαντο· περὶ δὲ τοῦ βοηθῆσαι αὐτῷ οὐκ ἦν φωνὴ καὶ οὐκ ἦν ἀκρόασις. Κἀκεῖθεν ἐξελ- θὼν πρὸς τὸν ῥῆγα Φραγκίας Κάρολον ἐλθὼν οὐδὲν CHRONICON MAJUS. - LIB. I. B 6-8 C patres cum lacrymis astantes suum quisque filium manu sna interficere jubentur: qui imperio non paruerunt, `cum filiis colligati, in præterfluenteni fluvium sunt 'demersi. Adeo inhumanum crudelem- que se præstitit Amurates, alioquin in regenda re publica laudatus. Aliquanto, post nonnulli spectati et nobiles Christiani atque Agareni Amuratem 10- gaverunt, ut litteris Joannt imperatori suaderet, Andronicum despotam e vinculis liberaret: Dec non satisfactum est illorum voluntati. Rebus ita constitutis, imperator, cụm Romanum imperium omni modo vilescere et in angustuin re- patribus fidem servabant, diripiunt inque servitutem redigunt. Hoc ubi in Asia Amurates et imperator comperere, dolore et iracundia exarserunt ; et ameras quidem auctoritate et consilio imperatoris illos descivisse suspicatus, ei iratus significatuın mittit : videret, quo modo Andronicum filium puni- ret et sic fidem sibi faceret, non esse se istius con- silii auctorem. Sin aliter faxit, et ipsum et doinum ejus et totum Romanum imperium experturum, quo ea res evaderet. Imperator respondet et gravi affir- mat sacramento, facti ignarum et joscium se esse; atque filium, si in manu haberet, quominus puni- ret,nulla se misericordia commotum iri. Rebus iu D digi et in dies magis ruere in perniciem, contra Asia compositis pacatisque, in Europam trajecti, exercitum confestin instructum contra filios sedi- tiosos miserunt. Commisso bello, adolescentium milites, pecunia et blanditiis ab amera corrupti, insidiose eosdem deseruerunt et profugos in castel- lo quodam Didymotichi comprehenderunt patri. busque dono obtulerunt. Ameras filium statim decollari jussit, atque ejusdem metu imperator facere non potuit, quin suum filium Andronicum despotam oculis privaret et turribus, quæ Ademani- des dicuntur, juxta Blachernas sitis, includeret. Erant alii præterea decepti, illustrium ac nobilium tam Christianorum quam Turcarum filii illis æqua- les qui et ipsi capti ameræ traditi sunt. Eorum Turcarum regnum ad summum crescere fasti- gimm animadverteret, comparatis aliquot trire- mibus, in Italiam vela fecit, ab ejus terræ principi- bus, ne Romanorum imperium prorsus everteretur, petiturus auxilia. Commisit rursus, dum rediret, Andronico despotæ urbis et imperii procurationem. In Italiam delatus, primum Venetorum florentem urbem adiit, et honorifice quidem a toto sepatu exceptus est, sed de subsidiis frustra verba fecit et plaue non audiebatur. Inde ad Carolum, Franco- rum regem, profectus, ne ibi quidem quidquam obtinuit, quomiam principes inter se dissidebant ac factionibus bellisque erant distracti. Haque ni- hil aliud, quam grandi pecu - absumpta

κυπτούσας τῷ θελήματι αὐτῶν, ἀλλὰ φυλαττούσας Α νήθησαν, παῖδες ἐνδόξων καὶ εὐγενῶν Χριστιανῶν τὴν πρέπουσαν εὔνοιαν εἰς τοὺς πατέρας, ᾐχμαλώτ καὶ Τούρκων, καὶ αὐτοὶ σαγηνευθέντες τῷ ἀμηρα τιζον σκυλεύοντες καὶ ἀνδραποδίζοντες. Μαθόντες ἐδόθησαν· καὶ οἱ πατέρες αὐτῶν παρόντες μετὰ δα δὲ τοῦτο ἐν τῇ Ἀσίᾳ ὁ ἀμηρᾶς καὶ ὁ βασιλεὺς λίαν κρύων ἐκελεύσθησαν ἕνα ἕκαστος τὸν υἱὸν αὐτοῦ ἐλυπήθησαν καὶ ἡγανάκτησαν. Ο οὖν ἀμηρᾶς ὑπο- οἰκειοχείρως θανατώσῃ· καὶ τοὺς μὴ πειθομένους ψίαν ἔχων ἐν τῇ καρδίᾳ μὴ διὰ θελήσεως καὶ βου- πρᾶξαι κατὰ τὸ προσταχθὲν αὐτοῖς ἐν τῷ ἅμα κατὰ λῆς τοῦ βασιλέως οὗτοι ἀπεστάτησαν, ἀποστείλας τὸν ποταμὸν δεδημένους ἐβύθιζεν ὁμοθυμαδόν, πα- μηνύων αὐτῷ μετά θυμοῦ εἶπεν ἵνα τρόπον τινά τέρα τε λέγω καὶ υἱόν. Ταύτην ὠμότητα καὶ ἀπαν ποιήσῃ ὅπως τὸν ᾿Ανδρόνικον παιδεύσῃ, καὶ πληρο- θρωπίαν ὁ ᾿Αμουράτης ἐποίησεν, ἀεὶ εἰς τὰ πάντα φορηθήσεται εἰ ὁ βασιλεὺς οὐκ ἦν αἴτιος τῆς τοιαύτης καλῶς πολιτευόμενος. Καιροῦ δέ τινος παρελθόντος βουλῆς· εἰ δὲ ἄλλως γενήσεται, αὐτὸς καὶ ὁ οἶκος τινὲς τῶν ἐνδόξων καὶ εὐγενῶν Χριστιανῶν καὶ αὐτοῦ καὶ πᾶσα ἡ ἀρχὴ τῶν Ῥωμαίων ὄψεται. Ο ᾿Αγαρηνῶν τοῦ ἀμηρᾶ δεηθέντες γράψαι πρὸς τὸν δὲ βασιλεὺς ἀπεκρίνατο λέγων ὅτι οὐκ οἶδεν οὔτε βασιλέα κύριον Ἰωάννην ἵνα τὸν δεσπότην κύριον ἐπίστατο, μετὰ ὄρκων μεγάλων, τὸ γεγονός· καὶ ᾿Ανδρόνικον τοῦ ἀποκλεισμοῦ ἐλευθερώσῃ· ὃ καὶ ἐὰν εἰς χεῖρας τὸν υἱὸν τυχὸν εἶχεν, ἄνευ τινὸς ἐγένετο. Ελεημοσύνης είχε παιδεῦσαι αὐτόν. ὡς δὲ τὰ τῆς Ασίας διώρθωσαν καὶ εἰρήνευσαν, περάσαντες ἦλθον εἰς τὴν Εὐρώπην, καὶ στρατὸν εὐθέως οἰκονομήσαν- τες ἔστειλαν κατὰ τῶν ἀποστατησάντων υἱῶν. Καὶ πολέμου γεγονότος τὸν τῶν ἀποστατῶν στρατὸν ὁ ἀμηρᾶς χρήμασι καὶ λόγοις ἀπατήσας, ἐπιβουλὴν τοιαύτην ἐποίησαν· ἀφέντες αὐτοὺς ἔφυγον, καὶ τοὺς αὐθεντοπούλου; ἔν τινι φρουρίῳ τοῦ Διδυμο τείχου καταφυγόντας ἐπίασαν, καὶ τοῖς πατράσι δῶρον τούτους προσέφερον. Καὶ ὁ ἀμηρᾶς εὐθὺς τὸν υἱὸν αὐτοῦ ἀπεκεφάλισεν, ὁ δὲ βασιλεὺς θέλων καὶ μὴ θέλων διὰ τὸν φόβον τοῦ ἀμηρᾶ τὸν δεσπότην κυρ Ανδρόνικον τὸν υἱὸν αὐτοῦ τῶν ὀφθαλμῶν ἐστέ· ρησε καὶ ἐν τοῖς πύργοις τοῖς λεγομένοις Αδεμα- νίδες πλησίον Βλαχερνῶν ἀπέκλεισε. Τυχόντες μὲν καὶ ἕτεροί τινες σὺν αὐτοῖς νέοι συνηλικιώται έπλα δ Καὶ τῶν πραγμάτων οπως ἐχόντων θεωρῶν ὁ βασιλεὺς τὰ τῶν Ῥωμαίων πράγματα παντοιοτρό πως ὑποκορίζεσθαι ταπεινούμενα καὶ εἰς ἀφανισμὴν παντελῆ ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ ἐρχόμενα, τὰ δὲ τῶν Τούρκων εἰς ἄκρον προκόπτοντα, τριήρεις τινὰς ἑτοίμασεν ἐμβὰς ἐν τῇ Ἰταλίᾳ ἐλθεῖν αἰτῆσαι βοή- θειαν παρὰ τῶν ἐκεῖσε αὐθεντῶν, ἵνα μὴ ἡ βασιλεία Ρωμαίων κατὰ κράτος εἰς τέλος ἐκπέσῃ. Καὶ ἐν τῷ μέλλειν ἐπανέρχεσθαι τὸν δεσπότην κύρ Ανδρό- νικον πάλιν είασε διοικεῖν καὶ κυβερνᾷν τὴν πόλιν καὶ τὴν βασιλείαν. Πλεύσαντος δὲ τοῦ βασιλέως, ἔφθασεν ἐν τῇ Ἰταλίᾳ ἐν τῇ τῶν Ἐνετῶν ὡραίᾳ πό λει, καὶ ἡ γερουσία ἅπασα τῆσδε τῆς πόλεως ἀσμέ- νως τοῦτον ἐδέξαντο· περὶ δὲ τοῦ βοηθῆσαι αὐτῷ οὐκ ἦν φωνὴ καὶ οὐκ ἦν ἀκρόασις. Κἀκεῖθεν ἐξελ- θὼν πρὸς τὸν ῥῆγα Φραγκίας Κάρολον ἐλθὼν οὐδὲν CHRONICON MAJUS. - LIB. I. B 6-8 C patres cum lacrymis astantes suum quisque filium manu sna interficere jubentur: qui imperio non paruerunt, `cum filiis colligati, in præterfluenteni fluvium sunt 'demersi. Adeo inhumanum crudelem- que se præstitit Amurates, alioquin in regenda re publica laudatus. Aliquanto, post nonnulli spectati et nobiles Christiani atque Agareni Amuratem 10- gaverunt, ut litteris Joannt imperatori suaderet, Andronicum despotam e vinculis liberaret: Dec non satisfactum est illorum voluntati. Rebus ita constitutis, imperator, cụm Romanum imperium omni modo vilescere et in angustuin re- patribus fidem servabant, diripiunt inque servitutem redigunt. Hoc ubi in Asia Amurates et imperator comperere, dolore et iracundia exarserunt ; et ameras quidem auctoritate et consilio imperatoris illos descivisse suspicatus, ei iratus significatuın mittit : videret, quo modo Andronicum filium puni- ret et sic fidem sibi faceret, non esse se istius con- silii auctorem. Sin aliter faxit, et ipsum et doinum ejus et totum Romanum imperium experturum, quo ea res evaderet. Imperator respondet et gravi affir- mat sacramento, facti ignarum et joscium se esse; atque filium, si in manu haberet, quominus puni- ret,nulla se misericordia commotum iri. Rebus iu D digi et in dies magis ruere in perniciem, contra Asia compositis pacatisque, in Europam trajecti, exercitum confestin instructum contra filios sedi- tiosos miserunt. Commisso bello, adolescentium milites, pecunia et blanditiis ab amera corrupti, insidiose eosdem deseruerunt et profugos in castel- lo quodam Didymotichi comprehenderunt patri. busque dono obtulerunt. Ameras filium statim decollari jussit, atque ejusdem metu imperator facere non potuit, quin suum filium Andronicum despotam oculis privaret et turribus, quæ Ademani- des dicuntur, juxta Blachernas sitis, includeret. Erant alii præterea decepti, illustrium ac nobilium tam Christianorum quam Turcarum filii illis æqua- les qui et ipsi capti ameræ traditi sunt. Eorum Turcarum regnum ad summum crescere fasti- gimm animadverteret, comparatis aliquot trire- mibus, in Italiam vela fecit, ab ejus terræ principi- bus, ne Romanorum imperium prorsus everteretur, petiturus auxilia. Commisit rursus, dum rediret, Andronico despotæ urbis et imperii procurationem. In Italiam delatus, primum Venetorum florentem urbem adiit, et honorifice quidem a toto sepatu exceptus est, sed de subsidiis frustra verba fecit et plaue non audiebatur. Inde ad Carolum, Franco- rum regem, profectus, ne ibi quidem quidquam obtinuit, quomiam principes inter se dissidebant ac factionibus bellisque erant distracti. Haque ni- hil aliud, quam grandi pecu - absumpta

κυπτούσας τῷ θελήματι αὐτῶν, ἀλλὰ φυλαττούσας Α νήθησαν, παῖδες ἐνδόξων καὶ εὐγενῶν Χριστιανῶν τὴν πρέπουσαν εὔνοιαν εἰς τοὺς πατέρας, ᾐχμαλώτ καὶ Τούρκων, καὶ αὐτοὶ σαγηνευθέντες τῷ ἀμηρα τιζον σκυλεύοντες καὶ ἀνδραποδίζοντες. Μαθόντες ἐδόθησαν· καὶ οἱ πατέρες αὐτῶν παρόντες μετὰ δα δὲ τοῦτο ἐν τῇ Ἀσίᾳ ὁ ἀμηρᾶς καὶ ὁ βασιλεὺς λίαν κρύων ἐκελεύσθησαν ἕνα ἕκαστος τὸν υἱὸν αὐτοῦ ἐλυπήθησαν καὶ ἡγανάκτησαν. Ο οὖν ἀμηρᾶς ὑπο- οἰκειοχείρως θανατώσῃ· καὶ τοὺς μὴ πειθομένους ψίαν ἔχων ἐν τῇ καρδίᾳ μὴ διὰ θελήσεως καὶ βου- πρᾶξαι κατὰ τὸ προσταχθὲν αὐτοῖς ἐν τῷ ἅμα κατὰ λῆς τοῦ βασιλέως οὗτοι ἀπεστάτησαν, ἀποστείλας τὸν ποταμὸν δεδημένους ἐβύθιζεν ὁμοθυμαδόν, πα- μηνύων αὐτῷ μετά θυμοῦ εἶπεν ἵνα τρόπον τινά τέρα τε λέγω καὶ υἱόν. Ταύτην ὠμότητα καὶ ἀπαν ποιήσῃ ὅπως τὸν ᾿Ανδρόνικον παιδεύσῃ, καὶ πληρο- θρωπίαν ὁ ᾿Αμουράτης ἐποίησεν, ἀεὶ εἰς τὰ πάντα φορηθήσεται εἰ ὁ βασιλεὺς οὐκ ἦν αἴτιος τῆς τοιαύτης καλῶς πολιτευόμενος. Καιροῦ δέ τινος παρελθόντος βουλῆς· εἰ δὲ ἄλλως γενήσεται, αὐτὸς καὶ ὁ οἶκος τινὲς τῶν ἐνδόξων καὶ εὐγενῶν Χριστιανῶν καὶ αὐτοῦ καὶ πᾶσα ἡ ἀρχὴ τῶν Ῥωμαίων ὄψεται. Ο ᾿Αγαρηνῶν τοῦ ἀμηρᾶ δεηθέντες γράψαι πρὸς τὸν δὲ βασιλεὺς ἀπεκρίνατο λέγων ὅτι οὐκ οἶδεν οὔτε βασιλέα κύριον Ἰωάννην ἵνα τὸν δεσπότην κύριον ἐπίστατο, μετὰ ὄρκων μεγάλων, τὸ γεγονός· καὶ ᾿Ανδρόνικον τοῦ ἀποκλεισμοῦ ἐλευθερώσῃ· ὃ καὶ ἐὰν εἰς χεῖρας τὸν υἱὸν τυχὸν εἶχεν, ἄνευ τινὸς ἐγένετο. Ελεημοσύνης είχε παιδεῦσαι αὐτόν. ὡς δὲ τὰ τῆς Ασίας διώρθωσαν καὶ εἰρήνευσαν, περάσαντες ἦλθον εἰς τὴν Εὐρώπην, καὶ στρατὸν εὐθέως οἰκονομήσαν- τες ἔστειλαν κατὰ τῶν ἀποστατησάντων υἱῶν. Καὶ πολέμου γεγονότος τὸν τῶν ἀποστατῶν στρατὸν ὁ ἀμηρᾶς χρήμασι καὶ λόγοις ἀπατήσας, ἐπιβουλὴν τοιαύτην ἐποίησαν· ἀφέντες αὐτοὺς ἔφυγον, καὶ τοὺς αὐθεντοπούλου; ἔν τινι φρουρίῳ τοῦ Διδυμο τείχου καταφυγόντας ἐπίασαν, καὶ τοῖς πατράσι δῶρον τούτους προσέφερον. Καὶ ὁ ἀμηρᾶς εὐθὺς τὸν υἱὸν αὐτοῦ ἀπεκεφάλισεν, ὁ δὲ βασιλεὺς θέλων καὶ μὴ θέλων διὰ τὸν φόβον τοῦ ἀμηρᾶ τὸν δεσπότην κυρ Ανδρόνικον τὸν υἱὸν αὐτοῦ τῶν ὀφθαλμῶν ἐστέ· ρησε καὶ ἐν τοῖς πύργοις τοῖς λεγομένοις Αδεμα- νίδες πλησίον Βλαχερνῶν ἀπέκλεισε. Τυχόντες μὲν καὶ ἕτεροί τινες σὺν αὐτοῖς νέοι συνηλικιώται έπλα δ Καὶ τῶν πραγμάτων οπως ἐχόντων θεωρῶν ὁ βασιλεὺς τὰ τῶν Ῥωμαίων πράγματα παντοιοτρό πως ὑποκορίζεσθαι ταπεινούμενα καὶ εἰς ἀφανισμὴν παντελῆ ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ ἐρχόμενα, τὰ δὲ τῶν Τούρκων εἰς ἄκρον προκόπτοντα, τριήρεις τινὰς ἑτοίμασεν ἐμβὰς ἐν τῇ Ἰταλίᾳ ἐλθεῖν αἰτῆσαι βοή- θειαν παρὰ τῶν ἐκεῖσε αὐθεντῶν, ἵνα μὴ ἡ βασιλεία Ρωμαίων κατὰ κράτος εἰς τέλος ἐκπέσῃ. Καὶ ἐν τῷ μέλλειν ἐπανέρχεσθαι τὸν δεσπότην κύρ Ανδρό- νικον πάλιν είασε διοικεῖν καὶ κυβερνᾷν τὴν πόλιν καὶ τὴν βασιλείαν. Πλεύσαντος δὲ τοῦ βασιλέως, ἔφθασεν ἐν τῇ Ἰταλίᾳ ἐν τῇ τῶν Ἐνετῶν ὡραίᾳ πό λει, καὶ ἡ γερουσία ἅπασα τῆσδε τῆς πόλεως ἀσμέ- νως τοῦτον ἐδέξαντο· περὶ δὲ τοῦ βοηθῆσαι αὐτῷ οὐκ ἦν φωνὴ καὶ οὐκ ἦν ἀκρόασις. Κἀκεῖθεν ἐξελ- θὼν πρὸς τὸν ῥῆγα Φραγκίας Κάρολον ἐλθὼν οὐδὲν CHRONICON MAJUS. - LIB. I. B 6-8 C patres cum lacrymis astantes suum quisque filium manu sna interficere jubentur: qui imperio non paruerunt, `cum filiis colligati, in præterfluenteni fluvium sunt 'demersi. Adeo inhumanum crudelem- que se præstitit Amurates, alioquin in regenda re publica laudatus. Aliquanto, post nonnulli spectati et nobiles Christiani atque Agareni Amuratem 10- gaverunt, ut litteris Joannt imperatori suaderet, Andronicum despotam e vinculis liberaret: Dec non satisfactum est illorum voluntati. Rebus ita constitutis, imperator, cụm Romanum imperium omni modo vilescere et in angustuin re- patribus fidem servabant, diripiunt inque servitutem redigunt. Hoc ubi in Asia Amurates et imperator comperere, dolore et iracundia exarserunt ; et ameras quidem auctoritate et consilio imperatoris illos descivisse suspicatus, ei iratus significatuın mittit : videret, quo modo Andronicum filium puni- ret et sic fidem sibi faceret, non esse se istius con- silii auctorem. Sin aliter faxit, et ipsum et doinum ejus et totum Romanum imperium experturum, quo ea res evaderet. Imperator respondet et gravi affir- mat sacramento, facti ignarum et joscium se esse; atque filium, si in manu haberet, quominus puni- ret,nulla se misericordia commotum iri. Rebus iu D digi et in dies magis ruere in perniciem, contra Asia compositis pacatisque, in Europam trajecti, exercitum confestin instructum contra filios sedi- tiosos miserunt. Commisso bello, adolescentium milites, pecunia et blanditiis ab amera corrupti, insidiose eosdem deseruerunt et profugos in castel- lo quodam Didymotichi comprehenderunt patri. busque dono obtulerunt. Ameras filium statim decollari jussit, atque ejusdem metu imperator facere non potuit, quin suum filium Andronicum despotam oculis privaret et turribus, quæ Ademani- des dicuntur, juxta Blachernas sitis, includeret. Erant alii præterea decepti, illustrium ac nobilium tam Christianorum quam Turcarum filii illis æqua- les qui et ipsi capti ameræ traditi sunt. Eorum Turcarum regnum ad summum crescere fasti- gimm animadverteret, comparatis aliquot trire- mibus, in Italiam vela fecit, ab ejus terræ principi- bus, ne Romanorum imperium prorsus everteretur, petiturus auxilia. Commisit rursus, dum rediret, Andronico despotæ urbis et imperii procurationem. In Italiam delatus, primum Venetorum florentem urbem adiit, et honorifice quidem a toto sepatu exceptus est, sed de subsidiis frustra verba fecit et plaue non audiebatur. Inde ad Carolum, Franco- rum regem, profectus, ne ibi quidem quidquam obtinuit, quomiam principes inter se dissidebant ac factionibus bellisque erant distracti. Haque ni- hil aliud, quam grandi pecu - absumpta

ἑκατώρθωσε διὰ τὸ περισπωμένους εἶναι αὐτοὺς καὶ Α ριαλγὴς ἐγένετο. Διισχυριζόμενος ἔλεγεν ὅτι κατά ἀναμεταξύ μάχας καὶ σκάνδαλα ἔχοντας. Καὶ χρη- μάτων μόνον πλῆθος ἀναλώσας καὶ δάνεια πολλὰ λαβὼν διὰ τὸ εἶναι μεγάλην τὴν ἐν Ἰταλίᾳ δαπάνην, καὶ εἰς Ενετίαν ἀναστρέψας ἔγραφε διὰ ταχυδρόμου τῷ υἱῷ αὐτοῦ ᾿Ανδρονίκῳ ἵνα ποιήσῃ τρόπον στεί- λαι αὐτῷ χρήματα, ὅπως τὰ δάνεια & ἔλαβεν ἀπο- δώσῃ, καὶ ἀναλώσῃ ἔτι ἐν τῇ ὁδῷ. Αὐτὸς δὲ πάντοτε τῷ τῆς ἀρχῆς τρεφόμενος ἔρωτι καὶ εἰς χεῖρας ταύτην λαβὼν οὐδὲν ἐφρόντιζε περὶ ὧν ὁ βασιλεὺς καὶ πατὴρ ἔγραφεν, ἀλλὰ μᾶλλον, ὡς εἴπῃ τις, τὰς τοῦ πατρὸς προστάξεις καὶ γραφὰς ὡς ἐν ὕδατι γεγραμμένας ελογίσατο. Ακούσας δὲ ταῦτα ἐν τῇ Θεσσαλονίκῃ κύρ Μανουὴλ ὁ νεώτερος υἱός, μετὰ σπουδῆς καὶ προθυμίας συνάξας χρήματα πολλὰ τὸν ἀριθμὸν χρυσίου καὶ ἀργυρίου ὡς ἕνι καὶ τριή ρεῖς ἑτοιμάσας, ἐμβὰς ἐν τῇ Ἰταλία τὸν πλοῦν, ὅπου ἦν ὁ πατὴρ, ἐποίησε· καὶ προσκυνήσας αὐτὸν καὶ καταφιλήσας χεῖρας καὶ πόδας, καὶ τοῖς δανεισταῖς τὸ δάνειον δώσας, τὸν πατέρα καὶ βασιλέα λαβὼν ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει ἐπανέστρεψε. Διὰ ταύτην οὖν τὴν αἰτίαν καὶ ὑποταγὴν ὁ Μανουὴλ τὰ μέγιστα ὑπὸ τοῦ πατρὸς καὶ πάσης τῆς συγκλήτου ἦν φι λούμενος, ὁ δὲ ᾿Ανδρόνικος ὑπὸ τοῦ πατρὸς καὶ ὑπὸ πάντων ἦν μισούμενος. Καὶ ὁ πατὴρ σὺν τῇ συγ κλήτῳ πάσῃ τὸν Μανουήλ εἰς βασιλέα εψηφίσατο, τὸν δὲ ᾿Ανδρόνικον ἀπώσαντο. Καὶ προσμένειν ἐν τῇ πόλει προστάξας ὁ πατὴρ καὶ ἐρυθροῦ πεδίλου μετ τέδωκεν αὐτῷ, καὶ διάδοχος τῆς βασιλείας ἀπὸ πάνω των ἐλέγετο εἶναι. 'Ο δὲ δεσπότης κύρ Ανδρόνικος - ὁ τυφλὸς μαινόμενος ἦν τῷ θυμῷ καὶ τῷ ζήλῳ καὶ τὴν ἀδικίαν βοῶν, καὶ ἐκ τῆς περιφρονήσεως πε- τοὺς νόμους Ρωμαίων τάξιν τε καὶ συνήθειαν ή βασιλεία ἑαυτῷ καὶ τῷ υἱῷ αὐτοῦ ἁρμόζει ὡς πρωτ τοτόκοις, ὁ δὲ πατὴρ καὶ βασιλεὺς τὸν Μανουήλ ὑστερογενῆ ἔντα προτιμῆσαι θέλει καὶ διάδοχον τῆς βασιλείας ἀφῆσαι. Καὶ ἦν πάντοτε ἑστηκὼς καὶ διαλογιζόμενος, ζητῶν καιρὸν ἐπιτήδειον τρόπον ποιῆσαι καὶ βουλὴν ὅπως ἡ βασιλεία ἑαυτῷ καὶ τῷ υἱῷ αὑτοῦ Ἰωάννῃ πάλιν γενήσεται. ιγ'. ᾿Αποθανόντος δὲ τοῦ ἀμηρᾶ Αμουράτη ὁ υἱὸς αὐτοῦ Μπαγιαζήτης Αλεκτομής τὴν ἀρχὴν ἐδέξατο. Ο οὖν κυρ ᾿Ανδρόνικος ὁ τυφλός καιρόν εὑρὼν ἐπι- τήδειον ἐφάνη αὐτῷ ἵνα του ποθουμένου τύχῃ· καὶ μετά τινων τῶν φίλων αὐτοῦ συμβουλευσάμενος καὶ τῶν τῆς γυναικὸς αὐτοῦ συγγενῶν καὶ τοῦ πενθεί ροῦ αὐτοῦ Μάρκου τοῦ τῆς Βουλγαρίας ἔτι μέρος δεσπόζοντος, καὶ μετὰ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Ἰωάννου φυτ γὼν πρὸς τὸν ἀμηρᾶν Μπαγιαζήτην ἦλθον δεόμενοι ὅπως αὐτοῖς βοηθήσῃ καὶ τῆς βασιλείας γένωνται ἐγκρατεῖς, ἢ κατὰ κληρονομίαν καὶ νόμους Ρωμαίων καὶ συνήθειαν αὐτοῖς ἁρμόζει ὡς πρωτοτόκοις· ὁ δὲ πατὴρ καὶ πάππος βούλεται ἀδικῆσαι αὐτοὺς καὶ τῷ ὑστερογενεῖ, ὡς εἴπομεν, δῶσαι. Ἐπηγγείλαντο ἔτι τελεῖν τῷ ἀμηρᾷ κατ' ἔτος χρυσίου καὶ ἀργυρίου κεντηνάρια οὐκ ὀλίγα καὶ προνόμιά τινα ἔχειν ἐκ τῆς πόλεως. Ο οὖν ἀμηρᾶς τὰς διχονοίας καὶ μάχας αὐτῶν θεωρῶν ἀγάλλετο κατὰ τὸν λόγον τὸν ἐπιχών ριον τὸν λέγοντα, « Ο λύκος τὸ τοῦ ἀνέμου σφοδρόν μετά κονιορτοῦ ἰδὼν ἀγάλλετο πηδῶν. » Είπεν « Ἀγαθὸς καιρὸς δι᾿ ἐμὲ, » καὶ μετὰ χαρᾶς τὴν αἴτησιν δεξάμενος καὶ δώσας αὐτοῖς στρατὸν ἱππέων χιλιάδας ἓξ καὶ πεζῶν τέσσαρας ἦλθον κατὰ τῆς πόλ GEORGII PHRANTZE (80 B et gravi contracto ære alieno propter sumptuum in lalia magnitudinem, Venetias reversus, faselo misso, Andronico flio litteris mandavit, ut pecu- niam mittendam curaret, qua æs alienum, quod contraxisset, solveret et in reditu sumptum faceret. At ille, perpetuo imperii amore fagrans atque mia- nu id tenens, nihil curabat, quod mandarat pater, sed ejus jussa in aqua, ut quispiam dixerit, scripta existimabat. At Thessalonicæ filius minor Manuel, re comperta, strenue ac studiose auri argentique quantum poterat conquisivit, paratisque triremibus, in Italiam ad patrem cursum tetendit. Reverenter D eum salutavit, manus pedesque ejus osculatus, ac pecunia, creditoribus quæ debebatur, numerata, cum eodem Cpolim rediit. Propter hanc causam et pietatem Manuel a patre et universo senatu non animus diligebatur, quam iisdem exosus erat Andro- nicus: unde, rejecto Andronico, Manuel a patre et senatu imperator designatus, in arbe manere jube- tur, et purpureis ornatur calceamentis atque ab omnibus habetur hæres impèrii. Contra cæcus iste Andronicus ira invidiaque Insanire et Injuriam sibi illatam clamare, contemptum acerbe ferre, alque dictitare, e legibus, institutis et nioribus Romano- rum sibi ac filio suo, ut primogenitis, imperium deberi; a patre imperatore Manuelem, natu mino- rem, sibi præſerri et designari successoreni, perti- naciter in sententia perstabat, neque cessabat occa- sionem ac víam meditari, qua` imperiam sibi et Joanni filio vindicaret. Aleutores regnum suscepit. Jam Andronicus cæcus ille, occasionem, ut sibi videbatur, opportunam nactus, qua voti compos fieret, cum amicis qui- busdam et conjugis propinquis et Marco socero, qui etiam tum partem Bulgariæ tenebat, re delibe- rata, una cum Joanne filio ad Bajazetem confugit, eumque rogavit, ut se adjuvaret ad recuperandum imperium, quod ex legibus et consuetudine Roma- norum hæreditate ad ipsos pertineret, ut primoge- nitos, a patre autem et avo per summam injuriam Manueli, minori natu, destinaretur. Promiserunt præterea, ameræ se quotannis auri et argenti cen- tenaria muita pensuros esse et in urbe jura quæ- dam præcipua concessuros. Ille gaudio exsultabat, cum eorum discordiam videret litesque, ut est vulgare proverbium: Exsiliebat lupus, ubi vi venti excitari pulveremn vidit. » « Opportuna, inquit, mihi ista res est, atque læte eorum voluntati obsecutus, equitum millia sex el peditum quatuor ¡is concessit, quibuscum adversus urbem proficis- cuntur. Cum ex improviso noctu prope urbem adre- 13. Amurate amera mortuo, filius ejus Bajazeles

ἑκατώρθωσε διὰ τὸ περισπωμένους εἶναι αὐτοὺς καὶ Α ριαλγὴς ἐγένετο. Διισχυριζόμενος ἔλεγεν ὅτι κατά ἀναμεταξύ μάχας καὶ σκάνδαλα ἔχοντας. Καὶ χρη- μάτων μόνον πλῆθος ἀναλώσας καὶ δάνεια πολλὰ λαβὼν διὰ τὸ εἶναι μεγάλην τὴν ἐν Ἰταλίᾳ δαπάνην, καὶ εἰς Ενετίαν ἀναστρέψας ἔγραφε διὰ ταχυδρόμου τῷ υἱῷ αὐτοῦ ᾿Ανδρονίκῳ ἵνα ποιήσῃ τρόπον στεί- λαι αὐτῷ χρήματα, ὅπως τὰ δάνεια & ἔλαβεν ἀπο- δώσῃ, καὶ ἀναλώσῃ ἔτι ἐν τῇ ὁδῷ. Αὐτὸς δὲ πάντοτε τῷ τῆς ἀρχῆς τρεφόμενος ἔρωτι καὶ εἰς χεῖρας ταύτην λαβὼν οὐδὲν ἐφρόντιζε περὶ ὧν ὁ βασιλεὺς καὶ πατὴρ ἔγραφεν, ἀλλὰ μᾶλλον, ὡς εἴπῃ τις, τὰς τοῦ πατρὸς προστάξεις καὶ γραφὰς ὡς ἐν ὕδατι γεγραμμένας ελογίσατο. Ακούσας δὲ ταῦτα ἐν τῇ Θεσσαλονίκῃ κύρ Μανουὴλ ὁ νεώτερος υἱός, μετὰ σπουδῆς καὶ προθυμίας συνάξας χρήματα πολλὰ τὸν ἀριθμὸν χρυσίου καὶ ἀργυρίου ὡς ἕνι καὶ τριή ρεῖς ἑτοιμάσας, ἐμβὰς ἐν τῇ Ἰταλία τὸν πλοῦν, ὅπου ἦν ὁ πατὴρ, ἐποίησε· καὶ προσκυνήσας αὐτὸν καὶ καταφιλήσας χεῖρας καὶ πόδας, καὶ τοῖς δανεισταῖς τὸ δάνειον δώσας, τὸν πατέρα καὶ βασιλέα λαβὼν ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει ἐπανέστρεψε. Διὰ ταύτην οὖν τὴν αἰτίαν καὶ ὑποταγὴν ὁ Μανουὴλ τὰ μέγιστα ὑπὸ τοῦ πατρὸς καὶ πάσης τῆς συγκλήτου ἦν φι λούμενος, ὁ δὲ ᾿Ανδρόνικος ὑπὸ τοῦ πατρὸς καὶ ὑπὸ πάντων ἦν μισούμενος. Καὶ ὁ πατὴρ σὺν τῇ συγ κλήτῳ πάσῃ τὸν Μανουήλ εἰς βασιλέα εψηφίσατο, τὸν δὲ ᾿Ανδρόνικον ἀπώσαντο. Καὶ προσμένειν ἐν τῇ πόλει προστάξας ὁ πατὴρ καὶ ἐρυθροῦ πεδίλου μετ τέδωκεν αὐτῷ, καὶ διάδοχος τῆς βασιλείας ἀπὸ πάνω των ἐλέγετο εἶναι. 'Ο δὲ δεσπότης κύρ Ανδρόνικος - ὁ τυφλὸς μαινόμενος ἦν τῷ θυμῷ καὶ τῷ ζήλῳ καὶ τὴν ἀδικίαν βοῶν, καὶ ἐκ τῆς περιφρονήσεως πε- τοὺς νόμους Ρωμαίων τάξιν τε καὶ συνήθειαν ή βασιλεία ἑαυτῷ καὶ τῷ υἱῷ αὐτοῦ ἁρμόζει ὡς πρωτ τοτόκοις, ὁ δὲ πατὴρ καὶ βασιλεὺς τὸν Μανουήλ ὑστερογενῆ ἔντα προτιμῆσαι θέλει καὶ διάδοχον τῆς βασιλείας ἀφῆσαι. Καὶ ἦν πάντοτε ἑστηκὼς καὶ διαλογιζόμενος, ζητῶν καιρὸν ἐπιτήδειον τρόπον ποιῆσαι καὶ βουλὴν ὅπως ἡ βασιλεία ἑαυτῷ καὶ τῷ υἱῷ αὑτοῦ Ἰωάννῃ πάλιν γενήσεται. ιγ'. ᾿Αποθανόντος δὲ τοῦ ἀμηρᾶ Αμουράτη ὁ υἱὸς αὐτοῦ Μπαγιαζήτης Αλεκτομής τὴν ἀρχὴν ἐδέξατο. Ο οὖν κυρ ᾿Ανδρόνικος ὁ τυφλός καιρόν εὑρὼν ἐπι- τήδειον ἐφάνη αὐτῷ ἵνα του ποθουμένου τύχῃ· καὶ μετά τινων τῶν φίλων αὐτοῦ συμβουλευσάμενος καὶ τῶν τῆς γυναικὸς αὐτοῦ συγγενῶν καὶ τοῦ πενθεί ροῦ αὐτοῦ Μάρκου τοῦ τῆς Βουλγαρίας ἔτι μέρος δεσπόζοντος, καὶ μετὰ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Ἰωάννου φυτ γὼν πρὸς τὸν ἀμηρᾶν Μπαγιαζήτην ἦλθον δεόμενοι ὅπως αὐτοῖς βοηθήσῃ καὶ τῆς βασιλείας γένωνται ἐγκρατεῖς, ἢ κατὰ κληρονομίαν καὶ νόμους Ρωμαίων καὶ συνήθειαν αὐτοῖς ἁρμόζει ὡς πρωτοτόκοις· ὁ δὲ πατὴρ καὶ πάππος βούλεται ἀδικῆσαι αὐτοὺς καὶ τῷ ὑστερογενεῖ, ὡς εἴπομεν, δῶσαι. Ἐπηγγείλαντο ἔτι τελεῖν τῷ ἀμηρᾷ κατ' ἔτος χρυσίου καὶ ἀργυρίου κεντηνάρια οὐκ ὀλίγα καὶ προνόμιά τινα ἔχειν ἐκ τῆς πόλεως. Ο οὖν ἀμηρᾶς τὰς διχονοίας καὶ μάχας αὐτῶν θεωρῶν ἀγάλλετο κατὰ τὸν λόγον τὸν ἐπιχών ριον τὸν λέγοντα, « Ο λύκος τὸ τοῦ ἀνέμου σφοδρόν μετά κονιορτοῦ ἰδὼν ἀγάλλετο πηδῶν. » Είπεν « Ἀγαθὸς καιρὸς δι᾿ ἐμὲ, » καὶ μετὰ χαρᾶς τὴν αἴτησιν δεξάμενος καὶ δώσας αὐτοῖς στρατὸν ἱππέων χιλιάδας ἓξ καὶ πεζῶν τέσσαρας ἦλθον κατὰ τῆς πόλ GEORGII PHRANTZE (80 B et gravi contracto ære alieno propter sumptuum in lalia magnitudinem, Venetias reversus, faselo misso, Andronico flio litteris mandavit, ut pecu- niam mittendam curaret, qua æs alienum, quod contraxisset, solveret et in reditu sumptum faceret. At ille, perpetuo imperii amore fagrans atque mia- nu id tenens, nihil curabat, quod mandarat pater, sed ejus jussa in aqua, ut quispiam dixerit, scripta existimabat. At Thessalonicæ filius minor Manuel, re comperta, strenue ac studiose auri argentique quantum poterat conquisivit, paratisque triremibus, in Italiam ad patrem cursum tetendit. Reverenter D eum salutavit, manus pedesque ejus osculatus, ac pecunia, creditoribus quæ debebatur, numerata, cum eodem Cpolim rediit. Propter hanc causam et pietatem Manuel a patre et universo senatu non animus diligebatur, quam iisdem exosus erat Andro- nicus: unde, rejecto Andronico, Manuel a patre et senatu imperator designatus, in arbe manere jube- tur, et purpureis ornatur calceamentis atque ab omnibus habetur hæres impèrii. Contra cæcus iste Andronicus ira invidiaque Insanire et Injuriam sibi illatam clamare, contemptum acerbe ferre, alque dictitare, e legibus, institutis et nioribus Romano- rum sibi ac filio suo, ut primogenitis, imperium deberi; a patre imperatore Manuelem, natu mino- rem, sibi præſerri et designari successoreni, perti- naciter in sententia perstabat, neque cessabat occa- sionem ac víam meditari, qua` imperiam sibi et Joanni filio vindicaret. Aleutores regnum suscepit. Jam Andronicus cæcus ille, occasionem, ut sibi videbatur, opportunam nactus, qua voti compos fieret, cum amicis qui- busdam et conjugis propinquis et Marco socero, qui etiam tum partem Bulgariæ tenebat, re delibe- rata, una cum Joanne filio ad Bajazetem confugit, eumque rogavit, ut se adjuvaret ad recuperandum imperium, quod ex legibus et consuetudine Roma- norum hæreditate ad ipsos pertineret, ut primoge- nitos, a patre autem et avo per summam injuriam Manueli, minori natu, destinaretur. Promiserunt præterea, ameræ se quotannis auri et argenti cen- tenaria muita pensuros esse et in urbe jura quæ- dam præcipua concessuros. Ille gaudio exsultabat, cum eorum discordiam videret litesque, ut est vulgare proverbium: Exsiliebat lupus, ubi vi venti excitari pulveremn vidit. » « Opportuna, inquit, mihi ista res est, atque læte eorum voluntati obsecutus, equitum millia sex el peditum quatuor ¡is concessit, quibuscum adversus urbem proficis- cuntur. Cum ex improviso noctu prope urbem adre- 13. Amurate amera mortuo, filius ejus Bajazeles

ἑκατώρθωσε διὰ τὸ περισπωμένους εἶναι αὐτοὺς καὶ Α ριαλγὴς ἐγένετο. Διισχυριζόμενος ἔλεγεν ὅτι κατά ἀναμεταξύ μάχας καὶ σκάνδαλα ἔχοντας. Καὶ χρη- μάτων μόνον πλῆθος ἀναλώσας καὶ δάνεια πολλὰ λαβὼν διὰ τὸ εἶναι μεγάλην τὴν ἐν Ἰταλίᾳ δαπάνην, καὶ εἰς Ενετίαν ἀναστρέψας ἔγραφε διὰ ταχυδρόμου τῷ υἱῷ αὐτοῦ ᾿Ανδρονίκῳ ἵνα ποιήσῃ τρόπον στεί- λαι αὐτῷ χρήματα, ὅπως τὰ δάνεια & ἔλαβεν ἀπο- δώσῃ, καὶ ἀναλώσῃ ἔτι ἐν τῇ ὁδῷ. Αὐτὸς δὲ πάντοτε τῷ τῆς ἀρχῆς τρεφόμενος ἔρωτι καὶ εἰς χεῖρας ταύτην λαβὼν οὐδὲν ἐφρόντιζε περὶ ὧν ὁ βασιλεὺς καὶ πατὴρ ἔγραφεν, ἀλλὰ μᾶλλον, ὡς εἴπῃ τις, τὰς τοῦ πατρὸς προστάξεις καὶ γραφὰς ὡς ἐν ὕδατι γεγραμμένας ελογίσατο. Ακούσας δὲ ταῦτα ἐν τῇ Θεσσαλονίκῃ κύρ Μανουὴλ ὁ νεώτερος υἱός, μετὰ σπουδῆς καὶ προθυμίας συνάξας χρήματα πολλὰ τὸν ἀριθμὸν χρυσίου καὶ ἀργυρίου ὡς ἕνι καὶ τριή ρεῖς ἑτοιμάσας, ἐμβὰς ἐν τῇ Ἰταλία τὸν πλοῦν, ὅπου ἦν ὁ πατὴρ, ἐποίησε· καὶ προσκυνήσας αὐτὸν καὶ καταφιλήσας χεῖρας καὶ πόδας, καὶ τοῖς δανεισταῖς τὸ δάνειον δώσας, τὸν πατέρα καὶ βασιλέα λαβὼν ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει ἐπανέστρεψε. Διὰ ταύτην οὖν τὴν αἰτίαν καὶ ὑποταγὴν ὁ Μανουὴλ τὰ μέγιστα ὑπὸ τοῦ πατρὸς καὶ πάσης τῆς συγκλήτου ἦν φι λούμενος, ὁ δὲ ᾿Ανδρόνικος ὑπὸ τοῦ πατρὸς καὶ ὑπὸ πάντων ἦν μισούμενος. Καὶ ὁ πατὴρ σὺν τῇ συγ κλήτῳ πάσῃ τὸν Μανουήλ εἰς βασιλέα εψηφίσατο, τὸν δὲ ᾿Ανδρόνικον ἀπώσαντο. Καὶ προσμένειν ἐν τῇ πόλει προστάξας ὁ πατὴρ καὶ ἐρυθροῦ πεδίλου μετ τέδωκεν αὐτῷ, καὶ διάδοχος τῆς βασιλείας ἀπὸ πάνω των ἐλέγετο εἶναι. 'Ο δὲ δεσπότης κύρ Ανδρόνικος - ὁ τυφλὸς μαινόμενος ἦν τῷ θυμῷ καὶ τῷ ζήλῳ καὶ τὴν ἀδικίαν βοῶν, καὶ ἐκ τῆς περιφρονήσεως πε- τοὺς νόμους Ρωμαίων τάξιν τε καὶ συνήθειαν ή βασιλεία ἑαυτῷ καὶ τῷ υἱῷ αὐτοῦ ἁρμόζει ὡς πρωτ τοτόκοις, ὁ δὲ πατὴρ καὶ βασιλεὺς τὸν Μανουήλ ὑστερογενῆ ἔντα προτιμῆσαι θέλει καὶ διάδοχον τῆς βασιλείας ἀφῆσαι. Καὶ ἦν πάντοτε ἑστηκὼς καὶ διαλογιζόμενος, ζητῶν καιρὸν ἐπιτήδειον τρόπον ποιῆσαι καὶ βουλὴν ὅπως ἡ βασιλεία ἑαυτῷ καὶ τῷ υἱῷ αὑτοῦ Ἰωάννῃ πάλιν γενήσεται. ιγ'. ᾿Αποθανόντος δὲ τοῦ ἀμηρᾶ Αμουράτη ὁ υἱὸς αὐτοῦ Μπαγιαζήτης Αλεκτομής τὴν ἀρχὴν ἐδέξατο. Ο οὖν κυρ ᾿Ανδρόνικος ὁ τυφλός καιρόν εὑρὼν ἐπι- τήδειον ἐφάνη αὐτῷ ἵνα του ποθουμένου τύχῃ· καὶ μετά τινων τῶν φίλων αὐτοῦ συμβουλευσάμενος καὶ τῶν τῆς γυναικὸς αὐτοῦ συγγενῶν καὶ τοῦ πενθεί ροῦ αὐτοῦ Μάρκου τοῦ τῆς Βουλγαρίας ἔτι μέρος δεσπόζοντος, καὶ μετὰ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Ἰωάννου φυτ γὼν πρὸς τὸν ἀμηρᾶν Μπαγιαζήτην ἦλθον δεόμενοι ὅπως αὐτοῖς βοηθήσῃ καὶ τῆς βασιλείας γένωνται ἐγκρατεῖς, ἢ κατὰ κληρονομίαν καὶ νόμους Ρωμαίων καὶ συνήθειαν αὐτοῖς ἁρμόζει ὡς πρωτοτόκοις· ὁ δὲ πατὴρ καὶ πάππος βούλεται ἀδικῆσαι αὐτοὺς καὶ τῷ ὑστερογενεῖ, ὡς εἴπομεν, δῶσαι. Ἐπηγγείλαντο ἔτι τελεῖν τῷ ἀμηρᾷ κατ' ἔτος χρυσίου καὶ ἀργυρίου κεντηνάρια οὐκ ὀλίγα καὶ προνόμιά τινα ἔχειν ἐκ τῆς πόλεως. Ο οὖν ἀμηρᾶς τὰς διχονοίας καὶ μάχας αὐτῶν θεωρῶν ἀγάλλετο κατὰ τὸν λόγον τὸν ἐπιχών ριον τὸν λέγοντα, « Ο λύκος τὸ τοῦ ἀνέμου σφοδρόν μετά κονιορτοῦ ἰδὼν ἀγάλλετο πηδῶν. » Είπεν « Ἀγαθὸς καιρὸς δι᾿ ἐμὲ, » καὶ μετὰ χαρᾶς τὴν αἴτησιν δεξάμενος καὶ δώσας αὐτοῖς στρατὸν ἱππέων χιλιάδας ἓξ καὶ πεζῶν τέσσαρας ἦλθον κατὰ τῆς πόλ GEORGII PHRANTZE (80 B et gravi contracto ære alieno propter sumptuum in lalia magnitudinem, Venetias reversus, faselo misso, Andronico flio litteris mandavit, ut pecu- niam mittendam curaret, qua æs alienum, quod contraxisset, solveret et in reditu sumptum faceret. At ille, perpetuo imperii amore fagrans atque mia- nu id tenens, nihil curabat, quod mandarat pater, sed ejus jussa in aqua, ut quispiam dixerit, scripta existimabat. At Thessalonicæ filius minor Manuel, re comperta, strenue ac studiose auri argentique quantum poterat conquisivit, paratisque triremibus, in Italiam ad patrem cursum tetendit. Reverenter D eum salutavit, manus pedesque ejus osculatus, ac pecunia, creditoribus quæ debebatur, numerata, cum eodem Cpolim rediit. Propter hanc causam et pietatem Manuel a patre et universo senatu non animus diligebatur, quam iisdem exosus erat Andro- nicus: unde, rejecto Andronico, Manuel a patre et senatu imperator designatus, in arbe manere jube- tur, et purpureis ornatur calceamentis atque ab omnibus habetur hæres impèrii. Contra cæcus iste Andronicus ira invidiaque Insanire et Injuriam sibi illatam clamare, contemptum acerbe ferre, alque dictitare, e legibus, institutis et nioribus Romano- rum sibi ac filio suo, ut primogenitis, imperium deberi; a patre imperatore Manuelem, natu mino- rem, sibi præſerri et designari successoreni, perti- naciter in sententia perstabat, neque cessabat occa- sionem ac víam meditari, qua` imperiam sibi et Joanni filio vindicaret. Aleutores regnum suscepit. Jam Andronicus cæcus ille, occasionem, ut sibi videbatur, opportunam nactus, qua voti compos fieret, cum amicis qui- busdam et conjugis propinquis et Marco socero, qui etiam tum partem Bulgariæ tenebat, re delibe- rata, una cum Joanne filio ad Bajazetem confugit, eumque rogavit, ut se adjuvaret ad recuperandum imperium, quod ex legibus et consuetudine Roma- norum hæreditate ad ipsos pertineret, ut primoge- nitos, a patre autem et avo per summam injuriam Manueli, minori natu, destinaretur. Promiserunt præterea, ameræ se quotannis auri et argenti cen- tenaria muita pensuros esse et in urbe jura quæ- dam præcipua concessuros. Ille gaudio exsultabat, cum eorum discordiam videret litesque, ut est vulgare proverbium: Exsiliebat lupus, ubi vi venti excitari pulveremn vidit. » « Opportuna, inquit, mihi ista res est, atque læte eorum voluntati obsecutus, equitum millia sex el peditum quatuor ¡is concessit, quibuscum adversus urbem proficis- cuntur. Cum ex improviso noctu prope urbem adre- 13. Amurate amera mortuo, filius ejus Bajazeles

λεως. Καὶ ἐξαίφνης ἔξω τῆς πόλεως νυκτός φθά- Λ πόλιν, ἵνα γνωρίσῃ τὰς γνώμας καὶ τὰς θελήσεις Β σαντες εὗρον ἐν τοῖς παλατίοις τῆς Πηγῆς τὸν πατέρα καὶ βασιλέα μετὰ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Μανουὴλ καὶ ἀδελ φοῦ· καὶ πιάσας ἀπέκλεισεν αὐτοὺς ἐν οἴκῳ τινὶ καὶ φυλάττεσθαι προσετάξατο μετά μεγάλης φυλακῆς· καὶ οὕτως ὁ δεσπότης κύρ Ανδρόνικος μετὰ τοῦ υἱοῦ Ιωάννου ἐγκρατεῖς τῆς πόλεως ἐγένοντο καὶ τῆς ἀρχῆς ἐπὶ ἔτη δύο καὶ μῆνας ἔξ. Καὶ τὸν υἱὸν Ἰω- άννην ἐλογίσατο πολλάκις ἀναγορεύσαι εἰς βασιλέα, Πλὴν ἀδύνατον ἦν διὰ τὸν βασιλέα καὶ πατέρα ἔτι ζώντα. Καὶ ὁ ἀμηρᾶς πολλάκις ἐμήνυσεν αὐτῷ ἵνα αὐτοὺς ἀποκτείνῃ καὶ ἐκποδὼν ἐκτινάξῃ, ἐὰν θέλῃ ἐν τῇ ἀρχῇ ἀνενόχλητος ἔσεσθαι· ὁ δὲ εὐλαβούμενος οὐκ ἠθέλησέ ποτε πατροκτόνος καὶ ἀδελφοκτόνος γενήσεσθαι. Ἐν μιᾷ οὖν τῶν ἡμερῶν ἀπατήσαντες οἱ βασιλεῖς τοὺς φυλάσσοντας Βουλγάρους ἔφυγον καὶ περάσαντες καὶ οὗτοι πρὸς τὸν ἀμηρᾶν Μπα- γιαζή την ἦλθον. Καὶ ὁ γηραιός βασιλεὺς ἀναμιμνή- σκων τὴν συγγένειαν τοῦ πάππου Οργάνου καὶ τὴν φιλίαν 'Αμουράτου τοῦ πατρὸς, καὶ ὅτι οὐκ ἔστι δί καιον οὐδέ τις νόμος συγχωρεί τοις πατράσιν οὕτω τοὺς φιλτάτους πράττειν καὶ ποιεῖν. Ο δὲ καὶ βα σιλεὺς Μανουήλ ὑπέσχετο δοῦναι τέλος ὑπὲρ τὸν ἀδελφόν· ἐξόχως δὲ ὑπέσχετο καὶ τοῦτο, ἵνα κατ' ἔτος ἐπὶ τὴν ὥραν τοῦ ἔαρος ἔσηται ἕτοιμος μετὰ στρατοῦ χιλιάδων δυοκαίδεκα πεζῶν τε καὶ ἱππέων εἰς συνδρομὴν, ὅπου δ' ἂν καὶ ὁ ἀμηρᾶς βουλήσεται ἀπελθεῖν, καὶ ἔσηται τοῖς φίλοις φίλος καὶ τοῖς ἔχω θροῖς ἐχθρὸς ὁ εἷς ὑπὲρ τοῦ ἑτέρου. Καὶ μετὰ ὄρκων ταῦτα Ασφαλίσαντο. Καὶ ὁ ἀμηρᾶς ταῦτα ἀκούσας ο ἔστειλε πρέσβυν τινὰ ἐκ τῆς αὐλῆς αὐτοῦ εἰς τὴν καὶ βουλὰς τῶν ἀρχόντων καὶ τοῦ δήμου, ποῖον ἐπ τῶν δύο ἀδελφῶν εἰς βασιλέα ἠγάπουν. Ελθὼν δὲ ὁ πρέσβυς καὶ καταλεπτῶς μαθὼν κατέλαβε τὰς γνώ μας καὶ τὰς βουλὰς σχεδόν πάντων τῶν πολιτῶν, ὅτι διὰ πολλὰς αἰτίας τὸν κύρ Μανουήλ ήθελον βα- σιλεύειν αὐτοῖς. Καὶ ποιήσας ταῦτα πάντα ἀναφο ρεῖν τῷ ἀμηρᾷ, εὐθὺς στρατὸν δώσας αὐτοῖς ἦλθον ἐν τῇ πόλει. Τοῦ οὖν δεσπότου κύρ Ανδρονίκου και τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ μὴ ἐχόντων τί πρᾶξαι ἢ πῶς ἀντι- σταθῶσι, ὁ κύρ Μανουήλ μετὰ τοῦ πατρὸς καὶ βα- σιλέως ἐγκρατεῖς γεγόνασι τῆς βασιλείας καὶ τῆς πόλεως· καὶ εὐθὺς προστάξει τοῦ πατρὸς ὁ βασιλεὺς κυρ Μανουήλ τῷ διαδήματι τῷ βασιλικῷ ὑπὸ τοῦ πατριάρχου ἐν τῷ σεπτῷ ἀποστολείῳ ταινιοῦτα·. Ἐβασίλευσεν λοιπὸν ὁ βασιλεὺς κύρ Ἰωάννης μετὰ τὸ ἐξεῶσαι τὸν πενθερὸν αὐτοῦ τῆς βασιλείας, ἕως οὗ τὸ σκῆπτρον καὶ τὴν βασιλείας ἐξουσίαν πᾶσαν ἔδωκε τῷ υἱῷ κυρ Μανουὴλ καὶ βασιλέα ἔστεψεν αὐτὸν ἐπὶ ἔτους ςω'. Τῷ δὲ δεσπότη κύρ Ανδρονίκω τὴν Θεσσαλονίκην μετὰ συμβάσεως δέδωκε τοῦ κατοικεῖν ἐν αὐτῇ· καὶ οὕτως πάντα τὰ τῶν 'Ρω- μαίων εἰρήνευσαν. Ευρισκομένου δέ τινι καιρῷ τοῦ ἀμηρᾶ Μπαγιά- ζήτου ἐν τῇ Μακεδονίᾳ ἐγγὺς τῶν Σεβρῶν μητρο- πόλεω;, παρὼν ἦν ὁ βασιλεὺς κύρ Μανουήλ κατὰ τὰς ὑποσχέσεις καὶ συμβάσεις ἃς εἶχον, καὶ ὁ ἀδελ φὸς αὐτοῦ ὁ δεσπότης κυρ Θεόδωρος καὶ ὁ κυρ Κων σταντῖνος ὁ Δραγάσης καὶ ὁ τῆς Σερβίας δεσπότης κυρ Στέφανος. Ελθόντος Παύλου τοῦ Μαμων. ἐκ τῆς Πελοποννήσου, οὗ τὴν Μονεμβασίαν κυβερνών CHRONICON MAJUS. - LIB. I. B C et consiliis tum optimatum, tum plebelorum explo- randis cognosceret, utrum e fratribus Romani imperatorem sibi exoptarent. Legatus postquan advenit, civium animis sententiisque occulte explo- ratis intellexit, tantum non omnes multis de causis cupere, ut imperaret Manuel. Ameras, omnibus sibi renuntiatis, statim illis exercitum expediit, quocum Byzantium venerunt; cunque Andronicus despota et filius ejus, quid agerent quove pacto se tueren- tur, nescirent, Manuel cum imperatore patre urbe et imperio potitus, protinus ejusdem jussu a patriar- cha in templo apostolorum diademate imperatorio Dissent, in palatio Peges imperatorem cum Manuela filio reperiunt; comprehensos in domum quandam concludunt ediligentissime custodiri jubent. Hoc modo Andronicus despota cum Joanne filio urbe potitus, imperium annos duos et menses sex te- nuit. Joannem Alium imperatorem declarare sæpo cogitabat, sed non poterat propter patrem adhuc superstitem. Suadebat sæpe ameras, occidendos et e inedio tollendos eos essé, si quiete tenere impe- rium vellet at prudenter ille nolebat parricidii et fratricidii crimine se contaminare. Itaque accidit, ut quodam die captivi principes, Bulgaris custodi- bus deceptis, e carcere aufugerent. In Asiam tra- D ornatus est. Regnavit cæterum Joannes post pulsuṛn jecti, hi quoque Bajazetem ameram adierunt. Ibi imperator pater affinitatem Orchanis, avi Bajaze. tis, et ejusdem patris, Amuralis, amicitiam con- memorabat monebatque, quam iniquum esset nec affa lege permissum, parentes isto modo a liberis haberi; Manuel imperator tributum majus, quam frater, se illi pensurum esse pollicebatur, inque primis promittebat, quotannis verna tempestate paratum se fore ad comitandum eum cum peditum equitumque duodecim millibus, quocunque ameras voluisset; postremo suadebat, ut eosdem uterque amicos vel inimicos haberet. Horum ſidem jureju- rando stabiliunt. Hæc cum ameras audisset, lega- tum e regia Cpolim misit, qui animis, voluntatibus PATROL. GR. CLVI imperio socerum, donec solium et imperium Ma- nueli Alio dedit eumque coronari imperatorem jus- sit, ad annum 6800. Andronico despota e pactione Thessalonicam habitandam dedit; atque ita unj- versa res Romana pacata est. Cum Bajazetes ameras in Macedonia prope-Serras urbem aliquando commoraretur, imperator Manuel secundum pacta conventaque, que fecerant, eju;- que frater Theodorus et Constantinus Dragases et Stephanus, Serviæ despota, præsio fuerunt. Adve nit etiam e Peloponneso Paulus Mamonas, qui, cum ejus pater diu gubernasset Monembasiam, ipse quoque eam provinciam juşsu imperatoris acce- perat, sed, diuturnitate possessionis occasionem

λεως. Καὶ ἐξαίφνης ἔξω τῆς πόλεως νυκτός φθά- Λ πόλιν, ἵνα γνωρίσῃ τὰς γνώμας καὶ τὰς θελήσεις Β σαντες εὗρον ἐν τοῖς παλατίοις τῆς Πηγῆς τὸν πατέρα καὶ βασιλέα μετὰ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Μανουὴλ καὶ ἀδελ φοῦ· καὶ πιάσας ἀπέκλεισεν αὐτοὺς ἐν οἴκῳ τινὶ καὶ φυλάττεσθαι προσετάξατο μετά μεγάλης φυλακῆς· καὶ οὕτως ὁ δεσπότης κύρ Ανδρόνικος μετὰ τοῦ υἱοῦ Ιωάννου ἐγκρατεῖς τῆς πόλεως ἐγένοντο καὶ τῆς ἀρχῆς ἐπὶ ἔτη δύο καὶ μῆνας ἔξ. Καὶ τὸν υἱὸν Ἰω- άννην ἐλογίσατο πολλάκις ἀναγορεύσαι εἰς βασιλέα, Πλὴν ἀδύνατον ἦν διὰ τὸν βασιλέα καὶ πατέρα ἔτι ζώντα. Καὶ ὁ ἀμηρᾶς πολλάκις ἐμήνυσεν αὐτῷ ἵνα αὐτοὺς ἀποκτείνῃ καὶ ἐκποδὼν ἐκτινάξῃ, ἐὰν θέλῃ ἐν τῇ ἀρχῇ ἀνενόχλητος ἔσεσθαι· ὁ δὲ εὐλαβούμενος οὐκ ἠθέλησέ ποτε πατροκτόνος καὶ ἀδελφοκτόνος γενήσεσθαι. Ἐν μιᾷ οὖν τῶν ἡμερῶν ἀπατήσαντες οἱ βασιλεῖς τοὺς φυλάσσοντας Βουλγάρους ἔφυγον καὶ περάσαντες καὶ οὗτοι πρὸς τὸν ἀμηρᾶν Μπα- γιαζή την ἦλθον. Καὶ ὁ γηραιός βασιλεὺς ἀναμιμνή- σκων τὴν συγγένειαν τοῦ πάππου Οργάνου καὶ τὴν φιλίαν 'Αμουράτου τοῦ πατρὸς, καὶ ὅτι οὐκ ἔστι δί καιον οὐδέ τις νόμος συγχωρεί τοις πατράσιν οὕτω τοὺς φιλτάτους πράττειν καὶ ποιεῖν. Ο δὲ καὶ βα σιλεὺς Μανουήλ ὑπέσχετο δοῦναι τέλος ὑπὲρ τὸν ἀδελφόν· ἐξόχως δὲ ὑπέσχετο καὶ τοῦτο, ἵνα κατ' ἔτος ἐπὶ τὴν ὥραν τοῦ ἔαρος ἔσηται ἕτοιμος μετὰ στρατοῦ χιλιάδων δυοκαίδεκα πεζῶν τε καὶ ἱππέων εἰς συνδρομὴν, ὅπου δ' ἂν καὶ ὁ ἀμηρᾶς βουλήσεται ἀπελθεῖν, καὶ ἔσηται τοῖς φίλοις φίλος καὶ τοῖς ἔχω θροῖς ἐχθρὸς ὁ εἷς ὑπὲρ τοῦ ἑτέρου. Καὶ μετὰ ὄρκων ταῦτα Ασφαλίσαντο. Καὶ ὁ ἀμηρᾶς ταῦτα ἀκούσας ο ἔστειλε πρέσβυν τινὰ ἐκ τῆς αὐλῆς αὐτοῦ εἰς τὴν καὶ βουλὰς τῶν ἀρχόντων καὶ τοῦ δήμου, ποῖον ἐπ τῶν δύο ἀδελφῶν εἰς βασιλέα ἠγάπουν. Ελθὼν δὲ ὁ πρέσβυς καὶ καταλεπτῶς μαθὼν κατέλαβε τὰς γνώ μας καὶ τὰς βουλὰς σχεδόν πάντων τῶν πολιτῶν, ὅτι διὰ πολλὰς αἰτίας τὸν κύρ Μανουήλ ήθελον βα- σιλεύειν αὐτοῖς. Καὶ ποιήσας ταῦτα πάντα ἀναφο ρεῖν τῷ ἀμηρᾷ, εὐθὺς στρατὸν δώσας αὐτοῖς ἦλθον ἐν τῇ πόλει. Τοῦ οὖν δεσπότου κύρ Ανδρονίκου και τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ μὴ ἐχόντων τί πρᾶξαι ἢ πῶς ἀντι- σταθῶσι, ὁ κύρ Μανουήλ μετὰ τοῦ πατρὸς καὶ βα- σιλέως ἐγκρατεῖς γεγόνασι τῆς βασιλείας καὶ τῆς πόλεως· καὶ εὐθὺς προστάξει τοῦ πατρὸς ὁ βασιλεὺς κυρ Μανουήλ τῷ διαδήματι τῷ βασιλικῷ ὑπὸ τοῦ πατριάρχου ἐν τῷ σεπτῷ ἀποστολείῳ ταινιοῦτα·. Ἐβασίλευσεν λοιπὸν ὁ βασιλεὺς κύρ Ἰωάννης μετὰ τὸ ἐξεῶσαι τὸν πενθερὸν αὐτοῦ τῆς βασιλείας, ἕως οὗ τὸ σκῆπτρον καὶ τὴν βασιλείας ἐξουσίαν πᾶσαν ἔδωκε τῷ υἱῷ κυρ Μανουὴλ καὶ βασιλέα ἔστεψεν αὐτὸν ἐπὶ ἔτους ςω'. Τῷ δὲ δεσπότη κύρ Ανδρονίκω τὴν Θεσσαλονίκην μετὰ συμβάσεως δέδωκε τοῦ κατοικεῖν ἐν αὐτῇ· καὶ οὕτως πάντα τὰ τῶν 'Ρω- μαίων εἰρήνευσαν. Ευρισκομένου δέ τινι καιρῷ τοῦ ἀμηρᾶ Μπαγιά- ζήτου ἐν τῇ Μακεδονίᾳ ἐγγὺς τῶν Σεβρῶν μητρο- πόλεω;, παρὼν ἦν ὁ βασιλεὺς κύρ Μανουήλ κατὰ τὰς ὑποσχέσεις καὶ συμβάσεις ἃς εἶχον, καὶ ὁ ἀδελ φὸς αὐτοῦ ὁ δεσπότης κυρ Θεόδωρος καὶ ὁ κυρ Κων σταντῖνος ὁ Δραγάσης καὶ ὁ τῆς Σερβίας δεσπότης κυρ Στέφανος. Ελθόντος Παύλου τοῦ Μαμων. ἐκ τῆς Πελοποννήσου, οὗ τὴν Μονεμβασίαν κυβερνών CHRONICON MAJUS. - LIB. I. B C et consiliis tum optimatum, tum plebelorum explo- randis cognosceret, utrum e fratribus Romani imperatorem sibi exoptarent. Legatus postquan advenit, civium animis sententiisque occulte explo- ratis intellexit, tantum non omnes multis de causis cupere, ut imperaret Manuel. Ameras, omnibus sibi renuntiatis, statim illis exercitum expediit, quocum Byzantium venerunt; cunque Andronicus despota et filius ejus, quid agerent quove pacto se tueren- tur, nescirent, Manuel cum imperatore patre urbe et imperio potitus, protinus ejusdem jussu a patriar- cha in templo apostolorum diademate imperatorio Dissent, in palatio Peges imperatorem cum Manuela filio reperiunt; comprehensos in domum quandam concludunt ediligentissime custodiri jubent. Hoc modo Andronicus despota cum Joanne filio urbe potitus, imperium annos duos et menses sex te- nuit. Joannem Alium imperatorem declarare sæpo cogitabat, sed non poterat propter patrem adhuc superstitem. Suadebat sæpe ameras, occidendos et e inedio tollendos eos essé, si quiete tenere impe- rium vellet at prudenter ille nolebat parricidii et fratricidii crimine se contaminare. Itaque accidit, ut quodam die captivi principes, Bulgaris custodi- bus deceptis, e carcere aufugerent. In Asiam tra- D ornatus est. Regnavit cæterum Joannes post pulsuṛn jecti, hi quoque Bajazetem ameram adierunt. Ibi imperator pater affinitatem Orchanis, avi Bajaze. tis, et ejusdem patris, Amuralis, amicitiam con- memorabat monebatque, quam iniquum esset nec affa lege permissum, parentes isto modo a liberis haberi; Manuel imperator tributum majus, quam frater, se illi pensurum esse pollicebatur, inque primis promittebat, quotannis verna tempestate paratum se fore ad comitandum eum cum peditum equitumque duodecim millibus, quocunque ameras voluisset; postremo suadebat, ut eosdem uterque amicos vel inimicos haberet. Horum ſidem jureju- rando stabiliunt. Hæc cum ameras audisset, lega- tum e regia Cpolim misit, qui animis, voluntatibus PATROL. GR. CLVI imperio socerum, donec solium et imperium Ma- nueli Alio dedit eumque coronari imperatorem jus- sit, ad annum 6800. Andronico despota e pactione Thessalonicam habitandam dedit; atque ita unj- versa res Romana pacata est. Cum Bajazetes ameras in Macedonia prope-Serras urbem aliquando commoraretur, imperator Manuel secundum pacta conventaque, que fecerant, eju;- que frater Theodorus et Constantinus Dragases et Stephanus, Serviæ despota, præsio fuerunt. Adve nit etiam e Peloponneso Paulus Mamonas, qui, cum ejus pater diu gubernasset Monembasiam, ipse quoque eam provinciam juşsu imperatoris acce- perat, sed, diuturnitate possessionis occasionem

λεως. Καὶ ἐξαίφνης ἔξω τῆς πόλεως νυκτός φθά- Λ πόλιν, ἵνα γνωρίσῃ τὰς γνώμας καὶ τὰς θελήσεις Β σαντες εὗρον ἐν τοῖς παλατίοις τῆς Πηγῆς τὸν πατέρα καὶ βασιλέα μετὰ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Μανουὴλ καὶ ἀδελ φοῦ· καὶ πιάσας ἀπέκλεισεν αὐτοὺς ἐν οἴκῳ τινὶ καὶ φυλάττεσθαι προσετάξατο μετά μεγάλης φυλακῆς· καὶ οὕτως ὁ δεσπότης κύρ Ανδρόνικος μετὰ τοῦ υἱοῦ Ιωάννου ἐγκρατεῖς τῆς πόλεως ἐγένοντο καὶ τῆς ἀρχῆς ἐπὶ ἔτη δύο καὶ μῆνας ἔξ. Καὶ τὸν υἱὸν Ἰω- άννην ἐλογίσατο πολλάκις ἀναγορεύσαι εἰς βασιλέα, Πλὴν ἀδύνατον ἦν διὰ τὸν βασιλέα καὶ πατέρα ἔτι ζώντα. Καὶ ὁ ἀμηρᾶς πολλάκις ἐμήνυσεν αὐτῷ ἵνα αὐτοὺς ἀποκτείνῃ καὶ ἐκποδὼν ἐκτινάξῃ, ἐὰν θέλῃ ἐν τῇ ἀρχῇ ἀνενόχλητος ἔσεσθαι· ὁ δὲ εὐλαβούμενος οὐκ ἠθέλησέ ποτε πατροκτόνος καὶ ἀδελφοκτόνος γενήσεσθαι. Ἐν μιᾷ οὖν τῶν ἡμερῶν ἀπατήσαντες οἱ βασιλεῖς τοὺς φυλάσσοντας Βουλγάρους ἔφυγον καὶ περάσαντες καὶ οὗτοι πρὸς τὸν ἀμηρᾶν Μπα- γιαζή την ἦλθον. Καὶ ὁ γηραιός βασιλεὺς ἀναμιμνή- σκων τὴν συγγένειαν τοῦ πάππου Οργάνου καὶ τὴν φιλίαν 'Αμουράτου τοῦ πατρὸς, καὶ ὅτι οὐκ ἔστι δί καιον οὐδέ τις νόμος συγχωρεί τοις πατράσιν οὕτω τοὺς φιλτάτους πράττειν καὶ ποιεῖν. Ο δὲ καὶ βα σιλεὺς Μανουήλ ὑπέσχετο δοῦναι τέλος ὑπὲρ τὸν ἀδελφόν· ἐξόχως δὲ ὑπέσχετο καὶ τοῦτο, ἵνα κατ' ἔτος ἐπὶ τὴν ὥραν τοῦ ἔαρος ἔσηται ἕτοιμος μετὰ στρατοῦ χιλιάδων δυοκαίδεκα πεζῶν τε καὶ ἱππέων εἰς συνδρομὴν, ὅπου δ' ἂν καὶ ὁ ἀμηρᾶς βουλήσεται ἀπελθεῖν, καὶ ἔσηται τοῖς φίλοις φίλος καὶ τοῖς ἔχω θροῖς ἐχθρὸς ὁ εἷς ὑπὲρ τοῦ ἑτέρου. Καὶ μετὰ ὄρκων ταῦτα Ασφαλίσαντο. Καὶ ὁ ἀμηρᾶς ταῦτα ἀκούσας ο ἔστειλε πρέσβυν τινὰ ἐκ τῆς αὐλῆς αὐτοῦ εἰς τὴν καὶ βουλὰς τῶν ἀρχόντων καὶ τοῦ δήμου, ποῖον ἐπ τῶν δύο ἀδελφῶν εἰς βασιλέα ἠγάπουν. Ελθὼν δὲ ὁ πρέσβυς καὶ καταλεπτῶς μαθὼν κατέλαβε τὰς γνώ μας καὶ τὰς βουλὰς σχεδόν πάντων τῶν πολιτῶν, ὅτι διὰ πολλὰς αἰτίας τὸν κύρ Μανουήλ ήθελον βα- σιλεύειν αὐτοῖς. Καὶ ποιήσας ταῦτα πάντα ἀναφο ρεῖν τῷ ἀμηρᾷ, εὐθὺς στρατὸν δώσας αὐτοῖς ἦλθον ἐν τῇ πόλει. Τοῦ οὖν δεσπότου κύρ Ανδρονίκου και τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ μὴ ἐχόντων τί πρᾶξαι ἢ πῶς ἀντι- σταθῶσι, ὁ κύρ Μανουήλ μετὰ τοῦ πατρὸς καὶ βα- σιλέως ἐγκρατεῖς γεγόνασι τῆς βασιλείας καὶ τῆς πόλεως· καὶ εὐθὺς προστάξει τοῦ πατρὸς ὁ βασιλεὺς κυρ Μανουήλ τῷ διαδήματι τῷ βασιλικῷ ὑπὸ τοῦ πατριάρχου ἐν τῷ σεπτῷ ἀποστολείῳ ταινιοῦτα·. Ἐβασίλευσεν λοιπὸν ὁ βασιλεὺς κύρ Ἰωάννης μετὰ τὸ ἐξεῶσαι τὸν πενθερὸν αὐτοῦ τῆς βασιλείας, ἕως οὗ τὸ σκῆπτρον καὶ τὴν βασιλείας ἐξουσίαν πᾶσαν ἔδωκε τῷ υἱῷ κυρ Μανουὴλ καὶ βασιλέα ἔστεψεν αὐτὸν ἐπὶ ἔτους ςω'. Τῷ δὲ δεσπότη κύρ Ανδρονίκω τὴν Θεσσαλονίκην μετὰ συμβάσεως δέδωκε τοῦ κατοικεῖν ἐν αὐτῇ· καὶ οὕτως πάντα τὰ τῶν 'Ρω- μαίων εἰρήνευσαν. Ευρισκομένου δέ τινι καιρῷ τοῦ ἀμηρᾶ Μπαγιά- ζήτου ἐν τῇ Μακεδονίᾳ ἐγγὺς τῶν Σεβρῶν μητρο- πόλεω;, παρὼν ἦν ὁ βασιλεὺς κύρ Μανουήλ κατὰ τὰς ὑποσχέσεις καὶ συμβάσεις ἃς εἶχον, καὶ ὁ ἀδελ φὸς αὐτοῦ ὁ δεσπότης κυρ Θεόδωρος καὶ ὁ κυρ Κων σταντῖνος ὁ Δραγάσης καὶ ὁ τῆς Σερβίας δεσπότης κυρ Στέφανος. Ελθόντος Παύλου τοῦ Μαμων. ἐκ τῆς Πελοποννήσου, οὗ τὴν Μονεμβασίαν κυβερνών CHRONICON MAJUS. - LIB. I. B C et consiliis tum optimatum, tum plebelorum explo- randis cognosceret, utrum e fratribus Romani imperatorem sibi exoptarent. Legatus postquan advenit, civium animis sententiisque occulte explo- ratis intellexit, tantum non omnes multis de causis cupere, ut imperaret Manuel. Ameras, omnibus sibi renuntiatis, statim illis exercitum expediit, quocum Byzantium venerunt; cunque Andronicus despota et filius ejus, quid agerent quove pacto se tueren- tur, nescirent, Manuel cum imperatore patre urbe et imperio potitus, protinus ejusdem jussu a patriar- cha in templo apostolorum diademate imperatorio Dissent, in palatio Peges imperatorem cum Manuela filio reperiunt; comprehensos in domum quandam concludunt ediligentissime custodiri jubent. Hoc modo Andronicus despota cum Joanne filio urbe potitus, imperium annos duos et menses sex te- nuit. Joannem Alium imperatorem declarare sæpo cogitabat, sed non poterat propter patrem adhuc superstitem. Suadebat sæpe ameras, occidendos et e inedio tollendos eos essé, si quiete tenere impe- rium vellet at prudenter ille nolebat parricidii et fratricidii crimine se contaminare. Itaque accidit, ut quodam die captivi principes, Bulgaris custodi- bus deceptis, e carcere aufugerent. In Asiam tra- D ornatus est. Regnavit cæterum Joannes post pulsuṛn jecti, hi quoque Bajazetem ameram adierunt. Ibi imperator pater affinitatem Orchanis, avi Bajaze. tis, et ejusdem patris, Amuralis, amicitiam con- memorabat monebatque, quam iniquum esset nec affa lege permissum, parentes isto modo a liberis haberi; Manuel imperator tributum majus, quam frater, se illi pensurum esse pollicebatur, inque primis promittebat, quotannis verna tempestate paratum se fore ad comitandum eum cum peditum equitumque duodecim millibus, quocunque ameras voluisset; postremo suadebat, ut eosdem uterque amicos vel inimicos haberet. Horum ſidem jureju- rando stabiliunt. Hæc cum ameras audisset, lega- tum e regia Cpolim misit, qui animis, voluntatibus PATROL. GR. CLVI imperio socerum, donec solium et imperium Ma- nueli Alio dedit eumque coronari imperatorem jus- sit, ad annum 6800. Andronico despota e pactione Thessalonicam habitandam dedit; atque ita unj- versa res Romana pacata est. Cum Bajazetes ameras in Macedonia prope-Serras urbem aliquando commoraretur, imperator Manuel secundum pacta conventaque, que fecerant, eju;- que frater Theodorus et Constantinus Dragases et Stephanus, Serviæ despota, præsio fuerunt. Adve nit etiam e Peloponneso Paulus Mamonas, qui, cum ejus pater diu gubernasset Monembasiam, ipse quoque eam provinciam juşsu imperatoris acce- perat, sed, diuturnitate possessionis occasionem

Β ἐκ πολλοῦ ὁ πατὴρ, εἶτα καὶ αὐτὸς τὴν διοίκησιν τὴν Α τὸν ἀμηρᾶν, ἔλεγεν ὅτι οὐκ ἦν δίκαιον φίλοι όντες τοῦ πατρὸς προστάξει τοῦ βασιλέως διεδέξατο, διὰ ἐν τῇ Βουλγαρίᾳ ἐπιβαλεῖν χεῖρα τὴν ἀμηρᾶν, ὅτι δὲ τὸ μάκρος τοῦ χρόνου ἀφορμὴν εὐρών περιε- κατὰ τὸ προνόμιον τῆς βασιλείας αὐτοῦ ὁ τοιοῦτος ποιεῖτο τὸ ἄστυ ὡς κτῆμα ἴδιον. Ενεκάλει τὸν τοῦ τόπος ἐστίν. Ελθόντος δὲ τοῦ πρέσβεως καὶ ταῦτα βασιλέως ἀδελφὸν πρὸς τὸν ἀμηρᾶν, ἀδικεῖσθαι λέ- εἰπόντος τῷ Μπαγιαζήτῃ, οὐδὲν ἕτερον ἀπεκρίθη γων ὑπ' αὐτοῦ, καὶ τὴν Μονεμβασίαν ἐκ τῶν χειρῶν αὐτῷ εἰ μὴ μόνον ἐκ τῆς χειρὸς παραλαβὼν αὐτὴν αὐτοῦ δυναστικῶς ἐξέλαβε, καὶ μετὰ ὕβρεως καὶ ἔδειξεν οἶκόν τινα τούτῳ μέγαν γέμοντα Εσωθεν ἀτιμίας καὶ αἰσχύνης ἐκ τῶν ἐκεῖθεν ἐδίωξε. Ο δὲ ἀπὸ παντοίων ὀργάνων πολεμικῶν, ῥομφαίων τε καὶ Μαμωνᾶς οὗτος γνώριμος ἦν ἐκ πολλοῦ τῷ ἀμηρᾷ. ξίφων, & καλῶς ἡτοιμασμένα καὶ παρεσκευασμένα Λυπηθεὶς οὖν μετὰ θυμοῦ ὁ ἀμηρᾶς μηνύσας εἶπεν ὑπῆρχον. Εἶτα λέγει τῷ πρέσβει· «Λέξον ταῦτα τῷ τῷ βασιλεῖ οὕτως ὅτι « οὐκ ἀρκεῖ ὑμῖν εἰρηνεύειν, αὐθέντῃ σου τῷ βασιλεῖ, ὅτι τὸ ἐμὸν δίκαιον, ὃ ἔχω ἀλλὰ οὕτως θέλετε πράττειν κατὰ τῶν ἐμῶν ὑπο- ἐν τῇ Βουλγαρίᾳ, ταῦτα τὰ ὅπλα καὶ αἱ παρα χειρίων ; ἐγὼ γὰρ ομνύω σοι εἰς τὸν Θεὸν, παιδεῦ σκευαὶ ἂς εἶδας εἰσίν. » Καὶ τοῦ πρέσβεως ἀναφορὰν σαι ἔχω τοὺς τὰ τοιαῦτα τολμῶντας. » Καὶ ἑτέρους ποιήσαντος τῷ βασιλεῖ Σιγισμόνδῳ ἐν τῷ ἐπανελθεῖν λόγους σκληροὺς ἔφησε κατὰ τοῦ βασιλέως καὶ τῶν πρὸς αὐτὸν περὶ τούτων, ὁ βασιλεὺς ἐλυπήθη λίαν ἑτέρων αὐθεντῶν Χριστιανῶν, περὶ ὧν εἰρήκα- διὰ τὸ ἀκοῦσαι ὑπὸ τοῦ πρέσβεως τὰ τοιαῦτα καὶ μεν. Οἱ δὲ ἀκούσαντες ἕως καρδίας ἐλυπήθησαν, τὴν τοῦ ἀμηρᾶ ὑπερηφάνειαν· καὶ εὐθὺς στρατὸν καὶ ἔκτοτε ἐζήτουν καιρὸν ἐπιτήδειον καὶ εύλογον μισθοφορικὸν πολὺν συνάξας, καὶ τὸν αὐτοῦ μᾶλλον αἰτίαν ἵνα τὰς ὑποσχέσεις καὶ συμβάσεις καὶ ὑπο- ἑτοιμάσας καὶ πολλοὺς ἑτέρους αὐθέντας προσκαλε ταγὴν, ὴν εἶχον μετὰ τοῦ ἀμηρᾶ, φύγωσιν. Καὶ σάμενο; εἰς βοήθειαν, ἄνευ τινὸς μισθοῦ ἡ ὀψωνίου συμβάσεις καὶ ὅρκους φρικτούς λάθρα ἀναμέσον αὐτ καὶ μετὰ πλείστης χαρᾶς καὶ γενναίας ψυχῆς καὶ τῶν ποιήσαντες τοῦ εἶναι γνώμῃ καὶ ψυχῇ μια ἕως ἀνδρικοῦ φρονήματος διήρχετο ὁ λαμπρὸς οὗτος θανάτου, διὸ βεβαιότερον τῆς ἀγάπης καὶ τοῦ συν- στρατὸς, καὶ πάντα τοῖς ποσὶν ὑπέτασσεν τὰ τῶν δέσμου τούτου έστησαν ἵνα ὁ βασιλεὺς κύρ Μα Τούρκων φρούρια, ἁλῶν καὶ σκυλεύων καὶ ἀφανί- νουὴλ εἰς νόμιμον γυναῖκα λάβῃ τὴν θυγατέρα τοῦ ζων, ἕως καὶ τῆς Νικοπόλεως περάσαντες ἔφθασαν, κυρ Κωνσταντίνου τοῦ Δραγάση. καθάπερ ὕλη ἐπιτυχοῦσα φλογί ἰσχυρᾷ. Εἶτα ὁ βασι λεὺς Σιγισμόνδος, καὶ ἑτέρως θέλων στρατηγῆσαι κατὰ τοῦ Μπαγιαζήτ, πρέσβυν έστειλε λάθρα προς τὸν βασιλέα κύρ Μανουὴλ καὶ τοὺς ἑτέρους αὐθέν τας, ούς προέφημεν, ἵνα ἕτοιμοι καὶ προπαρεσκευ ασμένοι οὗτοι ὦσι καὶ τὸν ἐχθρὸν τῆς πίστεως, εἰ ιδ'. Τοῦ δὲ ἀμηρᾶ Μπαγιαζήτου ἐλθόντος καὶ που λύν τῆς Βουλγαρίας τόπον ἁλώσαντος ἔτι καὶ δου λώσαντος, ὁ τῆς Γερμανίας βασιλεύς Σιγισμόνδος έμαθε τὰ γενόμενα. Ὁ οὖν Σιγισμόνδος της Γερμα- νίας ὁ βασιλεὺς πρέσβυν στείλα; πρὸς αὐτὸν, ἤτοι • • GEORGII PHRANTZE C nactus idoneam, urbem sibi ut propriam vindica- rat. Is igitur fratrem imperatoris apud ameram criminabatur, quod Monembasiam violenter sibi eripuisset, indeque se cum contumelia, dedecore et infamia expulisset. Erat autem Mamonas hic ameræ dudum notus: unde is indignabundus im- peratorem ita increpat: Num vobis satis non est pace frui, sed isto modo meos habere subjectos audetis? Equidem per Deum juro tibi, posse ne, talia qui audeant, punire. » Alia præterea aspera verba adversus imperatorem et reliquos principes - Christianos, de quibus diximus, jactavit: quibus illi aliquamdiu afflicti, mox occasionem idoneam,et D rausam speciosam quæsiverunt, qua promissa, pacta et officia, quibus ameræ se obstrinxerant, effugerent. Itaque postquain pactionibus et diris sa- cramentis clam se invicem devinxerunt, ut con- sensionem et concordiam servarent usque ad mor- rem, quo firmius esset hujus fœderis vinculum, statuerunt, ut imperator Manuel Constantini Dra- 'gasis filiam matrimonio legitimo sibi jonge- ret. cepisset et in potestatem suam redegisset, Sigis- wundus, Germaniæ rex, de ea re certior factus, legato ad eum misso, æquum esse negavit, cum essent amici, ameram manum injicere Bulgariæ quæ jure ad sui regni provincias pertineret. Hæc dicenti legato Bajazetes nihil respondit, sed manu apprehenso domum amplam ostendit, omui armo- rum genere, rhomphæis gladiisque bene disposi- tis et adornatis, refertam. Tum legatum allocutus : ‹ Hæc, inquit. regi, domino tuo, renuntia: jus meum, quod in Bulgaria exerceo, hæc esse arma apparatusque, quos vidisti. » Sigismundus rex hæc cum audisset a legato, ex eo nuntio et arro- gantia ameræ graven dolorem percepit; et con- festim magno exercitu mercenario coacto et suis ipsius copiis instructis aliisque multis principibus auxilio vocatis, sine ulla mercede vel victu, præ- clarum hunc et generosi animi spiritusque plenum exercitum educit, qui omnia Turcarum castella ca- pit, subjicit, diripit, evertit, donec Nicopolim perventum est, velut silvam invadens flamma. Tum Sigismundus rex etiam aliunde Bajazetem bello lacessere cupiens, clam ad imperatorem Manuel m et reliquos principes, quos supra commemoravi, legatuın misit, ut prompti et parati essent ad hostem hunc fidei funditus, si possent, delen lum. Illi talen occasionem, ut sitiens terra aquam e cœlo, exspectantes, legatum lætabundi exceperunt et bellum ipsi quoque occulte parabant. Interim Bajazetes, Sigismundi regis adventu comperto, in varias cogitationes metuunque incidit, et copiis 14. Cum Bajazetes ameras multa Bulgariæ loca

Β ἐκ πολλοῦ ὁ πατὴρ, εἶτα καὶ αὐτὸς τὴν διοίκησιν τὴν Α τὸν ἀμηρᾶν, ἔλεγεν ὅτι οὐκ ἦν δίκαιον φίλοι όντες τοῦ πατρὸς προστάξει τοῦ βασιλέως διεδέξατο, διὰ ἐν τῇ Βουλγαρίᾳ ἐπιβαλεῖν χεῖρα τὴν ἀμηρᾶν, ὅτι δὲ τὸ μάκρος τοῦ χρόνου ἀφορμὴν εὐρών περιε- κατὰ τὸ προνόμιον τῆς βασιλείας αὐτοῦ ὁ τοιοῦτος ποιεῖτο τὸ ἄστυ ὡς κτῆμα ἴδιον. Ενεκάλει τὸν τοῦ τόπος ἐστίν. Ελθόντος δὲ τοῦ πρέσβεως καὶ ταῦτα βασιλέως ἀδελφὸν πρὸς τὸν ἀμηρᾶν, ἀδικεῖσθαι λέ- εἰπόντος τῷ Μπαγιαζήτῃ, οὐδὲν ἕτερον ἀπεκρίθη γων ὑπ' αὐτοῦ, καὶ τὴν Μονεμβασίαν ἐκ τῶν χειρῶν αὐτῷ εἰ μὴ μόνον ἐκ τῆς χειρὸς παραλαβὼν αὐτὴν αὐτοῦ δυναστικῶς ἐξέλαβε, καὶ μετὰ ὕβρεως καὶ ἔδειξεν οἶκόν τινα τούτῳ μέγαν γέμοντα Εσωθεν ἀτιμίας καὶ αἰσχύνης ἐκ τῶν ἐκεῖθεν ἐδίωξε. Ο δὲ ἀπὸ παντοίων ὀργάνων πολεμικῶν, ῥομφαίων τε καὶ Μαμωνᾶς οὗτος γνώριμος ἦν ἐκ πολλοῦ τῷ ἀμηρᾷ. ξίφων, & καλῶς ἡτοιμασμένα καὶ παρεσκευασμένα Λυπηθεὶς οὖν μετὰ θυμοῦ ὁ ἀμηρᾶς μηνύσας εἶπεν ὑπῆρχον. Εἶτα λέγει τῷ πρέσβει· «Λέξον ταῦτα τῷ τῷ βασιλεῖ οὕτως ὅτι « οὐκ ἀρκεῖ ὑμῖν εἰρηνεύειν, αὐθέντῃ σου τῷ βασιλεῖ, ὅτι τὸ ἐμὸν δίκαιον, ὃ ἔχω ἀλλὰ οὕτως θέλετε πράττειν κατὰ τῶν ἐμῶν ὑπο- ἐν τῇ Βουλγαρίᾳ, ταῦτα τὰ ὅπλα καὶ αἱ παρα χειρίων ; ἐγὼ γὰρ ομνύω σοι εἰς τὸν Θεὸν, παιδεῦ σκευαὶ ἂς εἶδας εἰσίν. » Καὶ τοῦ πρέσβεως ἀναφορὰν σαι ἔχω τοὺς τὰ τοιαῦτα τολμῶντας. » Καὶ ἑτέρους ποιήσαντος τῷ βασιλεῖ Σιγισμόνδῳ ἐν τῷ ἐπανελθεῖν λόγους σκληροὺς ἔφησε κατὰ τοῦ βασιλέως καὶ τῶν πρὸς αὐτὸν περὶ τούτων, ὁ βασιλεὺς ἐλυπήθη λίαν ἑτέρων αὐθεντῶν Χριστιανῶν, περὶ ὧν εἰρήκα- διὰ τὸ ἀκοῦσαι ὑπὸ τοῦ πρέσβεως τὰ τοιαῦτα καὶ μεν. Οἱ δὲ ἀκούσαντες ἕως καρδίας ἐλυπήθησαν, τὴν τοῦ ἀμηρᾶ ὑπερηφάνειαν· καὶ εὐθὺς στρατὸν καὶ ἔκτοτε ἐζήτουν καιρὸν ἐπιτήδειον καὶ εύλογον μισθοφορικὸν πολὺν συνάξας, καὶ τὸν αὐτοῦ μᾶλλον αἰτίαν ἵνα τὰς ὑποσχέσεις καὶ συμβάσεις καὶ ὑπο- ἑτοιμάσας καὶ πολλοὺς ἑτέρους αὐθέντας προσκαλε ταγὴν, ὴν εἶχον μετὰ τοῦ ἀμηρᾶ, φύγωσιν. Καὶ σάμενο; εἰς βοήθειαν, ἄνευ τινὸς μισθοῦ ἡ ὀψωνίου συμβάσεις καὶ ὅρκους φρικτούς λάθρα ἀναμέσον αὐτ καὶ μετὰ πλείστης χαρᾶς καὶ γενναίας ψυχῆς καὶ τῶν ποιήσαντες τοῦ εἶναι γνώμῃ καὶ ψυχῇ μια ἕως ἀνδρικοῦ φρονήματος διήρχετο ὁ λαμπρὸς οὗτος θανάτου, διὸ βεβαιότερον τῆς ἀγάπης καὶ τοῦ συν- στρατὸς, καὶ πάντα τοῖς ποσὶν ὑπέτασσεν τὰ τῶν δέσμου τούτου έστησαν ἵνα ὁ βασιλεὺς κύρ Μα Τούρκων φρούρια, ἁλῶν καὶ σκυλεύων καὶ ἀφανί- νουὴλ εἰς νόμιμον γυναῖκα λάβῃ τὴν θυγατέρα τοῦ ζων, ἕως καὶ τῆς Νικοπόλεως περάσαντες ἔφθασαν, κυρ Κωνσταντίνου τοῦ Δραγάση. καθάπερ ὕλη ἐπιτυχοῦσα φλογί ἰσχυρᾷ. Εἶτα ὁ βασι λεὺς Σιγισμόνδος, καὶ ἑτέρως θέλων στρατηγῆσαι κατὰ τοῦ Μπαγιαζήτ, πρέσβυν έστειλε λάθρα προς τὸν βασιλέα κύρ Μανουὴλ καὶ τοὺς ἑτέρους αὐθέν τας, ούς προέφημεν, ἵνα ἕτοιμοι καὶ προπαρεσκευ ασμένοι οὗτοι ὦσι καὶ τὸν ἐχθρὸν τῆς πίστεως, εἰ ιδ'. Τοῦ δὲ ἀμηρᾶ Μπαγιαζήτου ἐλθόντος καὶ που λύν τῆς Βουλγαρίας τόπον ἁλώσαντος ἔτι καὶ δου λώσαντος, ὁ τῆς Γερμανίας βασιλεύς Σιγισμόνδος έμαθε τὰ γενόμενα. Ὁ οὖν Σιγισμόνδος της Γερμα- νίας ὁ βασιλεὺς πρέσβυν στείλα; πρὸς αὐτὸν, ἤτοι • • GEORGII PHRANTZE C nactus idoneam, urbem sibi ut propriam vindica- rat. Is igitur fratrem imperatoris apud ameram criminabatur, quod Monembasiam violenter sibi eripuisset, indeque se cum contumelia, dedecore et infamia expulisset. Erat autem Mamonas hic ameræ dudum notus: unde is indignabundus im- peratorem ita increpat: Num vobis satis non est pace frui, sed isto modo meos habere subjectos audetis? Equidem per Deum juro tibi, posse ne, talia qui audeant, punire. » Alia præterea aspera verba adversus imperatorem et reliquos principes - Christianos, de quibus diximus, jactavit: quibus illi aliquamdiu afflicti, mox occasionem idoneam,et D rausam speciosam quæsiverunt, qua promissa, pacta et officia, quibus ameræ se obstrinxerant, effugerent. Itaque postquain pactionibus et diris sa- cramentis clam se invicem devinxerunt, ut con- sensionem et concordiam servarent usque ad mor- rem, quo firmius esset hujus fœderis vinculum, statuerunt, ut imperator Manuel Constantini Dra- 'gasis filiam matrimonio legitimo sibi jonge- ret. cepisset et in potestatem suam redegisset, Sigis- wundus, Germaniæ rex, de ea re certior factus, legato ad eum misso, æquum esse negavit, cum essent amici, ameram manum injicere Bulgariæ quæ jure ad sui regni provincias pertineret. Hæc dicenti legato Bajazetes nihil respondit, sed manu apprehenso domum amplam ostendit, omui armo- rum genere, rhomphæis gladiisque bene disposi- tis et adornatis, refertam. Tum legatum allocutus : ‹ Hæc, inquit. regi, domino tuo, renuntia: jus meum, quod in Bulgaria exerceo, hæc esse arma apparatusque, quos vidisti. » Sigismundus rex hæc cum audisset a legato, ex eo nuntio et arro- gantia ameræ graven dolorem percepit; et con- festim magno exercitu mercenario coacto et suis ipsius copiis instructis aliisque multis principibus auxilio vocatis, sine ulla mercede vel victu, præ- clarum hunc et generosi animi spiritusque plenum exercitum educit, qui omnia Turcarum castella ca- pit, subjicit, diripit, evertit, donec Nicopolim perventum est, velut silvam invadens flamma. Tum Sigismundus rex etiam aliunde Bajazetem bello lacessere cupiens, clam ad imperatorem Manuel m et reliquos principes, quos supra commemoravi, legatuın misit, ut prompti et parati essent ad hostem hunc fidei funditus, si possent, delen lum. Illi talen occasionem, ut sitiens terra aquam e cœlo, exspectantes, legatum lætabundi exceperunt et bellum ipsi quoque occulte parabant. Interim Bajazetes, Sigismundi regis adventu comperto, in varias cogitationes metuunque incidit, et copiis 14. Cum Bajazetes ameras multa Bulgariæ loca

Β ἐκ πολλοῦ ὁ πατὴρ, εἶτα καὶ αὐτὸς τὴν διοίκησιν τὴν Α τὸν ἀμηρᾶν, ἔλεγεν ὅτι οὐκ ἦν δίκαιον φίλοι όντες τοῦ πατρὸς προστάξει τοῦ βασιλέως διεδέξατο, διὰ ἐν τῇ Βουλγαρίᾳ ἐπιβαλεῖν χεῖρα τὴν ἀμηρᾶν, ὅτι δὲ τὸ μάκρος τοῦ χρόνου ἀφορμὴν εὐρών περιε- κατὰ τὸ προνόμιον τῆς βασιλείας αὐτοῦ ὁ τοιοῦτος ποιεῖτο τὸ ἄστυ ὡς κτῆμα ἴδιον. Ενεκάλει τὸν τοῦ τόπος ἐστίν. Ελθόντος δὲ τοῦ πρέσβεως καὶ ταῦτα βασιλέως ἀδελφὸν πρὸς τὸν ἀμηρᾶν, ἀδικεῖσθαι λέ- εἰπόντος τῷ Μπαγιαζήτῃ, οὐδὲν ἕτερον ἀπεκρίθη γων ὑπ' αὐτοῦ, καὶ τὴν Μονεμβασίαν ἐκ τῶν χειρῶν αὐτῷ εἰ μὴ μόνον ἐκ τῆς χειρὸς παραλαβὼν αὐτὴν αὐτοῦ δυναστικῶς ἐξέλαβε, καὶ μετὰ ὕβρεως καὶ ἔδειξεν οἶκόν τινα τούτῳ μέγαν γέμοντα Εσωθεν ἀτιμίας καὶ αἰσχύνης ἐκ τῶν ἐκεῖθεν ἐδίωξε. Ο δὲ ἀπὸ παντοίων ὀργάνων πολεμικῶν, ῥομφαίων τε καὶ Μαμωνᾶς οὗτος γνώριμος ἦν ἐκ πολλοῦ τῷ ἀμηρᾷ. ξίφων, & καλῶς ἡτοιμασμένα καὶ παρεσκευασμένα Λυπηθεὶς οὖν μετὰ θυμοῦ ὁ ἀμηρᾶς μηνύσας εἶπεν ὑπῆρχον. Εἶτα λέγει τῷ πρέσβει· «Λέξον ταῦτα τῷ τῷ βασιλεῖ οὕτως ὅτι « οὐκ ἀρκεῖ ὑμῖν εἰρηνεύειν, αὐθέντῃ σου τῷ βασιλεῖ, ὅτι τὸ ἐμὸν δίκαιον, ὃ ἔχω ἀλλὰ οὕτως θέλετε πράττειν κατὰ τῶν ἐμῶν ὑπο- ἐν τῇ Βουλγαρίᾳ, ταῦτα τὰ ὅπλα καὶ αἱ παρα χειρίων ; ἐγὼ γὰρ ομνύω σοι εἰς τὸν Θεὸν, παιδεῦ σκευαὶ ἂς εἶδας εἰσίν. » Καὶ τοῦ πρέσβεως ἀναφορὰν σαι ἔχω τοὺς τὰ τοιαῦτα τολμῶντας. » Καὶ ἑτέρους ποιήσαντος τῷ βασιλεῖ Σιγισμόνδῳ ἐν τῷ ἐπανελθεῖν λόγους σκληροὺς ἔφησε κατὰ τοῦ βασιλέως καὶ τῶν πρὸς αὐτὸν περὶ τούτων, ὁ βασιλεὺς ἐλυπήθη λίαν ἑτέρων αὐθεντῶν Χριστιανῶν, περὶ ὧν εἰρήκα- διὰ τὸ ἀκοῦσαι ὑπὸ τοῦ πρέσβεως τὰ τοιαῦτα καὶ μεν. Οἱ δὲ ἀκούσαντες ἕως καρδίας ἐλυπήθησαν, τὴν τοῦ ἀμηρᾶ ὑπερηφάνειαν· καὶ εὐθὺς στρατὸν καὶ ἔκτοτε ἐζήτουν καιρὸν ἐπιτήδειον καὶ εύλογον μισθοφορικὸν πολὺν συνάξας, καὶ τὸν αὐτοῦ μᾶλλον αἰτίαν ἵνα τὰς ὑποσχέσεις καὶ συμβάσεις καὶ ὑπο- ἑτοιμάσας καὶ πολλοὺς ἑτέρους αὐθέντας προσκαλε ταγὴν, ὴν εἶχον μετὰ τοῦ ἀμηρᾶ, φύγωσιν. Καὶ σάμενο; εἰς βοήθειαν, ἄνευ τινὸς μισθοῦ ἡ ὀψωνίου συμβάσεις καὶ ὅρκους φρικτούς λάθρα ἀναμέσον αὐτ καὶ μετὰ πλείστης χαρᾶς καὶ γενναίας ψυχῆς καὶ τῶν ποιήσαντες τοῦ εἶναι γνώμῃ καὶ ψυχῇ μια ἕως ἀνδρικοῦ φρονήματος διήρχετο ὁ λαμπρὸς οὗτος θανάτου, διὸ βεβαιότερον τῆς ἀγάπης καὶ τοῦ συν- στρατὸς, καὶ πάντα τοῖς ποσὶν ὑπέτασσεν τὰ τῶν δέσμου τούτου έστησαν ἵνα ὁ βασιλεὺς κύρ Μα Τούρκων φρούρια, ἁλῶν καὶ σκυλεύων καὶ ἀφανί- νουὴλ εἰς νόμιμον γυναῖκα λάβῃ τὴν θυγατέρα τοῦ ζων, ἕως καὶ τῆς Νικοπόλεως περάσαντες ἔφθασαν, κυρ Κωνσταντίνου τοῦ Δραγάση. καθάπερ ὕλη ἐπιτυχοῦσα φλογί ἰσχυρᾷ. Εἶτα ὁ βασι λεὺς Σιγισμόνδος, καὶ ἑτέρως θέλων στρατηγῆσαι κατὰ τοῦ Μπαγιαζήτ, πρέσβυν έστειλε λάθρα προς τὸν βασιλέα κύρ Μανουὴλ καὶ τοὺς ἑτέρους αὐθέν τας, ούς προέφημεν, ἵνα ἕτοιμοι καὶ προπαρεσκευ ασμένοι οὗτοι ὦσι καὶ τὸν ἐχθρὸν τῆς πίστεως, εἰ ιδ'. Τοῦ δὲ ἀμηρᾶ Μπαγιαζήτου ἐλθόντος καὶ που λύν τῆς Βουλγαρίας τόπον ἁλώσαντος ἔτι καὶ δου λώσαντος, ὁ τῆς Γερμανίας βασιλεύς Σιγισμόνδος έμαθε τὰ γενόμενα. Ὁ οὖν Σιγισμόνδος της Γερμα- νίας ὁ βασιλεὺς πρέσβυν στείλα; πρὸς αὐτὸν, ἤτοι • • GEORGII PHRANTZE C nactus idoneam, urbem sibi ut propriam vindica- rat. Is igitur fratrem imperatoris apud ameram criminabatur, quod Monembasiam violenter sibi eripuisset, indeque se cum contumelia, dedecore et infamia expulisset. Erat autem Mamonas hic ameræ dudum notus: unde is indignabundus im- peratorem ita increpat: Num vobis satis non est pace frui, sed isto modo meos habere subjectos audetis? Equidem per Deum juro tibi, posse ne, talia qui audeant, punire. » Alia præterea aspera verba adversus imperatorem et reliquos principes - Christianos, de quibus diximus, jactavit: quibus illi aliquamdiu afflicti, mox occasionem idoneam,et D rausam speciosam quæsiverunt, qua promissa, pacta et officia, quibus ameræ se obstrinxerant, effugerent. Itaque postquain pactionibus et diris sa- cramentis clam se invicem devinxerunt, ut con- sensionem et concordiam servarent usque ad mor- rem, quo firmius esset hujus fœderis vinculum, statuerunt, ut imperator Manuel Constantini Dra- 'gasis filiam matrimonio legitimo sibi jonge- ret. cepisset et in potestatem suam redegisset, Sigis- wundus, Germaniæ rex, de ea re certior factus, legato ad eum misso, æquum esse negavit, cum essent amici, ameram manum injicere Bulgariæ quæ jure ad sui regni provincias pertineret. Hæc dicenti legato Bajazetes nihil respondit, sed manu apprehenso domum amplam ostendit, omui armo- rum genere, rhomphæis gladiisque bene disposi- tis et adornatis, refertam. Tum legatum allocutus : ‹ Hæc, inquit. regi, domino tuo, renuntia: jus meum, quod in Bulgaria exerceo, hæc esse arma apparatusque, quos vidisti. » Sigismundus rex hæc cum audisset a legato, ex eo nuntio et arro- gantia ameræ graven dolorem percepit; et con- festim magno exercitu mercenario coacto et suis ipsius copiis instructis aliisque multis principibus auxilio vocatis, sine ulla mercede vel victu, præ- clarum hunc et generosi animi spiritusque plenum exercitum educit, qui omnia Turcarum castella ca- pit, subjicit, diripit, evertit, donec Nicopolim perventum est, velut silvam invadens flamma. Tum Sigismundus rex etiam aliunde Bajazetem bello lacessere cupiens, clam ad imperatorem Manuel m et reliquos principes, quos supra commemoravi, legatuın misit, ut prompti et parati essent ad hostem hunc fidei funditus, si possent, delen lum. Illi talen occasionem, ut sitiens terra aquam e cœlo, exspectantes, legatum lætabundi exceperunt et bellum ipsi quoque occulte parabant. Interim Bajazetes, Sigismundi regis adventu comperto, in varias cogitationes metuunque incidit, et copiis 14. Cum Bajazetes ameras multa Bulgariæ loca

ἀπέκλεισεν ἐν ἔτει 53', πολιορκῶν αὐτὴν παντοιο τρόπως καιρὸν καὶ χρόνον πολύν. δυνατόν, ἀφανίσωσι. Αὐτοὶ τὸν καιρὸν ὡς γῆ διψῶσα Δ ρυξε, καὶ ἐλθὼν τὴν πόλιν δια ξηρᾶς καὶ θαλάσσης τὸν ἔμβρον ἐξ οὐρανοῦ ἀναμένοντες, τὸν πρέσβυν μετά χαρᾶς δεξάμενοι, τὰ πρὸς ἀνάγκην τοῦ πολέ- μου καὶ αὐτοὶ λαθραίως ἡτοίμαζον. Ο Μπαγιαζή της οὖν ἀκούσας τὴν τοῦ Σιγισμόνδου βασιλέως Εφο δον εἰς λογισμοὺς οὐκ ὀλίγους καὶ φόβον ἐνέπεσε, καὶ τὸν στρατὸν αὐτοῦ ἑτοίμως καὶ μετὰ βίας συν- αθροίσας καὶ καλῶς ἑτοιμάσας πρὸς τοὺς ἀντιπά λους ώδευε. φθασάντων δὲ τῶν στρατῶν ἐγγὺς τὸν πόλεμον ἀνῆψαν οἱ Γερμανοὶ πρῶτον καὶ οἱ Γαλάται, καὶ συμπλοκῆς γενομένης ἢ διὰ κακοβουλίαν τὰ τῶν Χριστιανῶν ἐσφάλησαν, καὶ τὸ πᾶν ἀπώλεσαν στράτευμα, καὶ φεύγοντες ἦσαν ἀμετάτρεπτοι. Καὶ ἐν τῷ φεύγειν οἱ Τοῦρκοι πολλοὺς ἀπέκτειναν καὶ ᾐχμαλώτιζεν, οὐ μόνον ἀσήμου καὶ στρατοῦ κοινοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν περιφανῶν καὶ ἐνδόξων καὶ εὐγενῶν αὐθεντῶν, ἐν οἷς ἦσαν ὁ δούξ τῆς Μπουρ γουνδίας, ὁ κόμης τῆς ᾿Αβέρσας καὶ ὁ μέγας ἀρ χιτρίκλινης τοῦ τῆς Φραγκίας ῥηγὸς καὶ ἕτεροι οὐκ ὀλίγοι περιφανεῖς καὶ ἔνδοξοι. Μόλις δὲ καὶ αὐτὸς ὁ βασιλεὺς Σιγισμόνδος μετὰ τοῦ πρωτεύοντος τὸν σταυρὸν φοροῦντος τῆς ἀδελφότητος Ρόδου, ἀκάτιον μικρὸν τυχόντες εὑρεῖν, ἐμβάντες τὸν Ιστρον ἐπέ ρασαν καὶ τὴν σωτηρίαν ἐπορίσαντο. 'Ο δὲ ἀμηρᾶς πᾶσαν τὴν ἀποσκευὴν αὐτῶν κερδήσας καὶ τῆς τας- αὐτης θαυμαστῆς νίκης περιτυχὼν ἀνελπίστως καὶ δόξης έμπλεος καὶ χαρᾶς γενόμενος, καὶ ἰδὼν ὅτι ὁ βασιλεὺς κύρ Μανουὴλ καὶ οἱ ἕτεροι αὐθένται, περὶ ὧν ἔφημεν, οὐ κατὰ τὰς ὑποσχέσεις καὶ συμβάσεις ἃς εἶχον ἀναμεταξὺ ἐποίησαν, ἵνα αὐτῷ ἀκολουθή σωσι, καὶ ἐνωτισθεὶ; τὰ ὅσα οὗτοι πάντες ἐβουλεύοντο κατ' αὐτοῦ, μάχην μεγάλην κατὰ τοῦ βασιλέως ἐκή- ιε'. Ἐν τῷ τοῦ καιροῦ ἐκείνου διαλύμματι ὁ Ἰωάννης ὁ τοῦ δεσπότου κυρ Ανδρονίκου υἱὸς καὶ ἀνεψιὸς τοῦ βασιλέως κυρ Μανουήλ, περὶ οὗ πολλά κις ἔφημεν, ἐγγὺς ὑπάρχων πάντοτε ἐκ πολλοῦ τῷ ἀμηρᾷ (καὶ σιτηρέσια μεγάλα εἶχεν ἐξ αὐτοῦ, ἀκού λουθῶν καὶ συνοδεύων αὐτῷ, καὶ οἰκιακὸς ἦν πάν τοτε καὶ φιλούμενος), μαθὼν ὅτι τινὲς διέβαλλον αὐτὸν πρὸς τὸν ἀμηρᾶν λέγοντες ὅτι • Οὐκ ὀρθῶς φρονεῖ πρὸς σέ, ὦ ἀμηρᾶ, ὁ Ἰωάννης, ἀλλ᾽ ἐπίβουλός ἐστι· καὶ εἰ οὕτως οὐκ εἶχεν, ἡ πόλις καὶ ὁ βασι λεὺς ὁ θεῖος αὐτοῦ ὑπέκυπτεν ἂν καὶ ἐδουλώνετο, ἐνωτισθεὶς δὲ οὕτως τὰ γενόμενα καὶ τὰ περὶ αὐτ τοῦ θρυλλούμενα, φοβηθεὶς τὸ ὀξὺ καὶ ἀπότομον τοῦ Μπαγιαζήτου, ἵνα μὴ τὴν ζωὴν κινδυνεύσῃ, ἐν μιᾷ τῶν νυχτῶν ἔφυγε καὶ πρὸς τὸν θεῖον καὶ αὐτοκρά τορα ἔρχεται. Ον ὁ βασιλεὺς καὶ θεῖος ἀσμένως ἐδέα ξατο ὥσπερ τι δῶρον πολυτελές, καὶ κατεφίλησε καὶ ἠγκαλίσατο αὐτὸν καὶ τὰ πρέποντα σιτηρέσια σημειωσάμενος ἔδωσεν αὐτῷ. Ημερῶν οὖν παρελα θουσῶν ὁ βασιλεὺς ἐβουλήθη ἐλθεῖν εἰς Ἰταλίαν και τινὰ βοήθειαν αἰτῆσαι, λογιζόμενος τοῦ ἀπολαῦσαι τῆς βοηθείας, ἐπειδὴ οἱ αὐτοὶ αὐθενται ὑπῆρχαν ή αἰτία τοῦ ἄραι τὸν ἀμηρᾶν τὴν μάχην κατὰ τῆς πόλεως, ἣν ἐποίησε καὶ ποιεῖ ἕνεκεν τοῦ ἀπεσταλ μένου παρ' αὐτῶν πρέσβεως, ὡς εἴπομεν, δι' εν τὴν ὁμοφωνίαν ἐποίησαν ἵνα ὦσι πάντοτε κατὰ τοῦ ἀμηρᾶ καὶ ὁ εἷς ὑπὲρ τοῦ ἑτέρου βοηθός Εσηται, καὶ ἀλλήλοις συνεργείν. Καὶ ἐν τῷ μέλλειν εξιέναι τὸν βασιλέα ἐκ τῆς πόλεως, τὸν ἀνεψιὸν αὐ δι ..6.5 CHRONICON. MAJUS. - LIB. 1. · I. B C suis prompte et strenue coactis ac bene instructis, adversus hostes proficiscebatur. Cum sibi propin- qui essent exercitus, Germani et Galli pugnam primi civerunt, et congressu facto, imprudentia res Christiana labefactata et exercitus universus dissipatus est. Fugiebant sine respectu, et in fuga ·a Turcis multi occidebantur aut capiebantur, non obscuræ solum et gregariæ multitudinis, sed etiam ex ipsis claris et honoratis nobilibusque principibus, in quibus dux Burgundiæ, comes Aversa et ma- gnus architriclinus regis Francoruin aliique haud pauci clari et illustres viri fuerunt. Quin ægre D rex ipse Sigismundus cum magistro fratrum Rho- diensium crucem gestante, inventa parvula cymba, Istrum trajecit salutemque expediit. Ameras omni- bus eorum sarcinis potitus tamque admirabilem victoriam præter opinionem consecutus, gloria et lætitia redundabat, cumque imperatorem Manuelem el cæteros principes, de quibus diximus, conventis quæ fecerant, ut se sequerentur, non stetisse videret, atque cuncta audivisset, quæ illi omnes adversus se moliebantur, grave bellum imperatori indixit, et anno mundi terra marique obsi- dione urbi admota, diu eam omni modo oppu- gnavit. filius et imperatoris Manuelis ex fratre nepos, quo sæpe verba fecimus, e longo inde tempore apud ameram assiduus, a quo victuin habebat lar- gum, quem sequebatur comitabaturque quacunque, et cui semper in familiarissimis et intimis erat, postquain apud ameram a quibusdam se accusatı sensit, qui eum Bajazeti non bene velle, sed stPH- ere insidias dicebant: id enim nisi faceret, aie bant, urbem et imperatorem, patruum ejus, iti officio futurum fuisse et servitio: hæc igitur et quæ alia de eo circumferebantur postquam audivit, propter acre et præceps Bajazetis ingenlum vita suæ timens, nocte quadam aufugit et recepit se atl patruum imperatorem. is eum cupide, tanquan munus aliquod pretiosum, osculo et amplexu ex- cepit, victumque idoneum ei praeberi jussit. Inter- jectis aliquot diebus, imperator subsidia petitam in Italiam proficisci decrevit. Ea nacturum se esse propterea confidebat, quod ejus ipsius regionis principes in causa erant, cur ameras bellum adver- sus Cpolim susceperat : quod is fecerat faciebatque propter legatum, ut docuimus, ab illis missum cujus opera pactionem inierant, ut ameræ sempeť adversarentur et mutuo sibi opem et auxilia præsta« rent. Abiturus ex urbe imperator, Joannem ex fra” tre nepotem ad eam interea regendam et imperat 15. Ea tempestate Joannes, Andronici despota

ἀπέκλεισεν ἐν ἔτει 53', πολιορκῶν αὐτὴν παντοιο τρόπως καιρὸν καὶ χρόνον πολύν. δυνατόν, ἀφανίσωσι. Αὐτοὶ τὸν καιρὸν ὡς γῆ διψῶσα Δ ρυξε, καὶ ἐλθὼν τὴν πόλιν δια ξηρᾶς καὶ θαλάσσης τὸν ἔμβρον ἐξ οὐρανοῦ ἀναμένοντες, τὸν πρέσβυν μετά χαρᾶς δεξάμενοι, τὰ πρὸς ἀνάγκην τοῦ πολέ- μου καὶ αὐτοὶ λαθραίως ἡτοίμαζον. Ο Μπαγιαζή της οὖν ἀκούσας τὴν τοῦ Σιγισμόνδου βασιλέως Εφο δον εἰς λογισμοὺς οὐκ ὀλίγους καὶ φόβον ἐνέπεσε, καὶ τὸν στρατὸν αὐτοῦ ἑτοίμως καὶ μετὰ βίας συν- αθροίσας καὶ καλῶς ἑτοιμάσας πρὸς τοὺς ἀντιπά λους ώδευε. φθασάντων δὲ τῶν στρατῶν ἐγγὺς τὸν πόλεμον ἀνῆψαν οἱ Γερμανοὶ πρῶτον καὶ οἱ Γαλάται, καὶ συμπλοκῆς γενομένης ἢ διὰ κακοβουλίαν τὰ τῶν Χριστιανῶν ἐσφάλησαν, καὶ τὸ πᾶν ἀπώλεσαν στράτευμα, καὶ φεύγοντες ἦσαν ἀμετάτρεπτοι. Καὶ ἐν τῷ φεύγειν οἱ Τοῦρκοι πολλοὺς ἀπέκτειναν καὶ ᾐχμαλώτιζεν, οὐ μόνον ἀσήμου καὶ στρατοῦ κοινοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν περιφανῶν καὶ ἐνδόξων καὶ εὐγενῶν αὐθεντῶν, ἐν οἷς ἦσαν ὁ δούξ τῆς Μπουρ γουνδίας, ὁ κόμης τῆς ᾿Αβέρσας καὶ ὁ μέγας ἀρ χιτρίκλινης τοῦ τῆς Φραγκίας ῥηγὸς καὶ ἕτεροι οὐκ ὀλίγοι περιφανεῖς καὶ ἔνδοξοι. Μόλις δὲ καὶ αὐτὸς ὁ βασιλεὺς Σιγισμόνδος μετὰ τοῦ πρωτεύοντος τὸν σταυρὸν φοροῦντος τῆς ἀδελφότητος Ρόδου, ἀκάτιον μικρὸν τυχόντες εὑρεῖν, ἐμβάντες τὸν Ιστρον ἐπέ ρασαν καὶ τὴν σωτηρίαν ἐπορίσαντο. 'Ο δὲ ἀμηρᾶς πᾶσαν τὴν ἀποσκευὴν αὐτῶν κερδήσας καὶ τῆς τας- αὐτης θαυμαστῆς νίκης περιτυχὼν ἀνελπίστως καὶ δόξης έμπλεος καὶ χαρᾶς γενόμενος, καὶ ἰδὼν ὅτι ὁ βασιλεὺς κύρ Μανουὴλ καὶ οἱ ἕτεροι αὐθένται, περὶ ὧν ἔφημεν, οὐ κατὰ τὰς ὑποσχέσεις καὶ συμβάσεις ἃς εἶχον ἀναμεταξὺ ἐποίησαν, ἵνα αὐτῷ ἀκολουθή σωσι, καὶ ἐνωτισθεὶ; τὰ ὅσα οὗτοι πάντες ἐβουλεύοντο κατ' αὐτοῦ, μάχην μεγάλην κατὰ τοῦ βασιλέως ἐκή- ιε'. Ἐν τῷ τοῦ καιροῦ ἐκείνου διαλύμματι ὁ Ἰωάννης ὁ τοῦ δεσπότου κυρ Ανδρονίκου υἱὸς καὶ ἀνεψιὸς τοῦ βασιλέως κυρ Μανουήλ, περὶ οὗ πολλά κις ἔφημεν, ἐγγὺς ὑπάρχων πάντοτε ἐκ πολλοῦ τῷ ἀμηρᾷ (καὶ σιτηρέσια μεγάλα εἶχεν ἐξ αὐτοῦ, ἀκού λουθῶν καὶ συνοδεύων αὐτῷ, καὶ οἰκιακὸς ἦν πάν τοτε καὶ φιλούμενος), μαθὼν ὅτι τινὲς διέβαλλον αὐτὸν πρὸς τὸν ἀμηρᾶν λέγοντες ὅτι • Οὐκ ὀρθῶς φρονεῖ πρὸς σέ, ὦ ἀμηρᾶ, ὁ Ἰωάννης, ἀλλ᾽ ἐπίβουλός ἐστι· καὶ εἰ οὕτως οὐκ εἶχεν, ἡ πόλις καὶ ὁ βασι λεὺς ὁ θεῖος αὐτοῦ ὑπέκυπτεν ἂν καὶ ἐδουλώνετο, ἐνωτισθεὶς δὲ οὕτως τὰ γενόμενα καὶ τὰ περὶ αὐτ τοῦ θρυλλούμενα, φοβηθεὶς τὸ ὀξὺ καὶ ἀπότομον τοῦ Μπαγιαζήτου, ἵνα μὴ τὴν ζωὴν κινδυνεύσῃ, ἐν μιᾷ τῶν νυχτῶν ἔφυγε καὶ πρὸς τὸν θεῖον καὶ αὐτοκρά τορα ἔρχεται. Ον ὁ βασιλεὺς καὶ θεῖος ἀσμένως ἐδέα ξατο ὥσπερ τι δῶρον πολυτελές, καὶ κατεφίλησε καὶ ἠγκαλίσατο αὐτὸν καὶ τὰ πρέποντα σιτηρέσια σημειωσάμενος ἔδωσεν αὐτῷ. Ημερῶν οὖν παρελα θουσῶν ὁ βασιλεὺς ἐβουλήθη ἐλθεῖν εἰς Ἰταλίαν και τινὰ βοήθειαν αἰτῆσαι, λογιζόμενος τοῦ ἀπολαῦσαι τῆς βοηθείας, ἐπειδὴ οἱ αὐτοὶ αὐθενται ὑπῆρχαν ή αἰτία τοῦ ἄραι τὸν ἀμηρᾶν τὴν μάχην κατὰ τῆς πόλεως, ἣν ἐποίησε καὶ ποιεῖ ἕνεκεν τοῦ ἀπεσταλ μένου παρ' αὐτῶν πρέσβεως, ὡς εἴπομεν, δι' εν τὴν ὁμοφωνίαν ἐποίησαν ἵνα ὦσι πάντοτε κατὰ τοῦ ἀμηρᾶ καὶ ὁ εἷς ὑπὲρ τοῦ ἑτέρου βοηθός Εσηται, καὶ ἀλλήλοις συνεργείν. Καὶ ἐν τῷ μέλλειν εξιέναι τὸν βασιλέα ἐκ τῆς πόλεως, τὸν ἀνεψιὸν αὐ δι ..6.5 CHRONICON. MAJUS. - LIB. 1. · I. B C suis prompte et strenue coactis ac bene instructis, adversus hostes proficiscebatur. Cum sibi propin- qui essent exercitus, Germani et Galli pugnam primi civerunt, et congressu facto, imprudentia res Christiana labefactata et exercitus universus dissipatus est. Fugiebant sine respectu, et in fuga ·a Turcis multi occidebantur aut capiebantur, non obscuræ solum et gregariæ multitudinis, sed etiam ex ipsis claris et honoratis nobilibusque principibus, in quibus dux Burgundiæ, comes Aversa et ma- gnus architriclinus regis Francoruin aliique haud pauci clari et illustres viri fuerunt. Quin ægre D rex ipse Sigismundus cum magistro fratrum Rho- diensium crucem gestante, inventa parvula cymba, Istrum trajecit salutemque expediit. Ameras omni- bus eorum sarcinis potitus tamque admirabilem victoriam præter opinionem consecutus, gloria et lætitia redundabat, cumque imperatorem Manuelem el cæteros principes, de quibus diximus, conventis quæ fecerant, ut se sequerentur, non stetisse videret, atque cuncta audivisset, quæ illi omnes adversus se moliebantur, grave bellum imperatori indixit, et anno mundi terra marique obsi- dione urbi admota, diu eam omni modo oppu- gnavit. filius et imperatoris Manuelis ex fratre nepos, quo sæpe verba fecimus, e longo inde tempore apud ameram assiduus, a quo victuin habebat lar- gum, quem sequebatur comitabaturque quacunque, et cui semper in familiarissimis et intimis erat, postquain apud ameram a quibusdam se accusatı sensit, qui eum Bajazeti non bene velle, sed stPH- ere insidias dicebant: id enim nisi faceret, aie bant, urbem et imperatorem, patruum ejus, iti officio futurum fuisse et servitio: hæc igitur et quæ alia de eo circumferebantur postquam audivit, propter acre et præceps Bajazetis ingenlum vita suæ timens, nocte quadam aufugit et recepit se atl patruum imperatorem. is eum cupide, tanquan munus aliquod pretiosum, osculo et amplexu ex- cepit, victumque idoneum ei praeberi jussit. Inter- jectis aliquot diebus, imperator subsidia petitam in Italiam proficisci decrevit. Ea nacturum se esse propterea confidebat, quod ejus ipsius regionis principes in causa erant, cur ameras bellum adver- sus Cpolim susceperat : quod is fecerat faciebatque propter legatum, ut docuimus, ab illis missum cujus opera pactionem inierant, ut ameræ sempeť adversarentur et mutuo sibi opem et auxilia præsta« rent. Abiturus ex urbe imperator, Joannem ex fra” tre nepotem ad eam interea regendam et imperat 15. Ea tempestate Joannes, Andronici despota

ἀπέκλεισεν ἐν ἔτει 53', πολιορκῶν αὐτὴν παντοιο τρόπως καιρὸν καὶ χρόνον πολύν. δυνατόν, ἀφανίσωσι. Αὐτοὶ τὸν καιρὸν ὡς γῆ διψῶσα Δ ρυξε, καὶ ἐλθὼν τὴν πόλιν δια ξηρᾶς καὶ θαλάσσης τὸν ἔμβρον ἐξ οὐρανοῦ ἀναμένοντες, τὸν πρέσβυν μετά χαρᾶς δεξάμενοι, τὰ πρὸς ἀνάγκην τοῦ πολέ- μου καὶ αὐτοὶ λαθραίως ἡτοίμαζον. Ο Μπαγιαζή της οὖν ἀκούσας τὴν τοῦ Σιγισμόνδου βασιλέως Εφο δον εἰς λογισμοὺς οὐκ ὀλίγους καὶ φόβον ἐνέπεσε, καὶ τὸν στρατὸν αὐτοῦ ἑτοίμως καὶ μετὰ βίας συν- αθροίσας καὶ καλῶς ἑτοιμάσας πρὸς τοὺς ἀντιπά λους ώδευε. φθασάντων δὲ τῶν στρατῶν ἐγγὺς τὸν πόλεμον ἀνῆψαν οἱ Γερμανοὶ πρῶτον καὶ οἱ Γαλάται, καὶ συμπλοκῆς γενομένης ἢ διὰ κακοβουλίαν τὰ τῶν Χριστιανῶν ἐσφάλησαν, καὶ τὸ πᾶν ἀπώλεσαν στράτευμα, καὶ φεύγοντες ἦσαν ἀμετάτρεπτοι. Καὶ ἐν τῷ φεύγειν οἱ Τοῦρκοι πολλοὺς ἀπέκτειναν καὶ ᾐχμαλώτιζεν, οὐ μόνον ἀσήμου καὶ στρατοῦ κοινοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν περιφανῶν καὶ ἐνδόξων καὶ εὐγενῶν αὐθεντῶν, ἐν οἷς ἦσαν ὁ δούξ τῆς Μπουρ γουνδίας, ὁ κόμης τῆς ᾿Αβέρσας καὶ ὁ μέγας ἀρ χιτρίκλινης τοῦ τῆς Φραγκίας ῥηγὸς καὶ ἕτεροι οὐκ ὀλίγοι περιφανεῖς καὶ ἔνδοξοι. Μόλις δὲ καὶ αὐτὸς ὁ βασιλεὺς Σιγισμόνδος μετὰ τοῦ πρωτεύοντος τὸν σταυρὸν φοροῦντος τῆς ἀδελφότητος Ρόδου, ἀκάτιον μικρὸν τυχόντες εὑρεῖν, ἐμβάντες τὸν Ιστρον ἐπέ ρασαν καὶ τὴν σωτηρίαν ἐπορίσαντο. 'Ο δὲ ἀμηρᾶς πᾶσαν τὴν ἀποσκευὴν αὐτῶν κερδήσας καὶ τῆς τας- αὐτης θαυμαστῆς νίκης περιτυχὼν ἀνελπίστως καὶ δόξης έμπλεος καὶ χαρᾶς γενόμενος, καὶ ἰδὼν ὅτι ὁ βασιλεὺς κύρ Μανουὴλ καὶ οἱ ἕτεροι αὐθένται, περὶ ὧν ἔφημεν, οὐ κατὰ τὰς ὑποσχέσεις καὶ συμβάσεις ἃς εἶχον ἀναμεταξὺ ἐποίησαν, ἵνα αὐτῷ ἀκολουθή σωσι, καὶ ἐνωτισθεὶ; τὰ ὅσα οὗτοι πάντες ἐβουλεύοντο κατ' αὐτοῦ, μάχην μεγάλην κατὰ τοῦ βασιλέως ἐκή- ιε'. Ἐν τῷ τοῦ καιροῦ ἐκείνου διαλύμματι ὁ Ἰωάννης ὁ τοῦ δεσπότου κυρ Ανδρονίκου υἱὸς καὶ ἀνεψιὸς τοῦ βασιλέως κυρ Μανουήλ, περὶ οὗ πολλά κις ἔφημεν, ἐγγὺς ὑπάρχων πάντοτε ἐκ πολλοῦ τῷ ἀμηρᾷ (καὶ σιτηρέσια μεγάλα εἶχεν ἐξ αὐτοῦ, ἀκού λουθῶν καὶ συνοδεύων αὐτῷ, καὶ οἰκιακὸς ἦν πάν τοτε καὶ φιλούμενος), μαθὼν ὅτι τινὲς διέβαλλον αὐτὸν πρὸς τὸν ἀμηρᾶν λέγοντες ὅτι • Οὐκ ὀρθῶς φρονεῖ πρὸς σέ, ὦ ἀμηρᾶ, ὁ Ἰωάννης, ἀλλ᾽ ἐπίβουλός ἐστι· καὶ εἰ οὕτως οὐκ εἶχεν, ἡ πόλις καὶ ὁ βασι λεὺς ὁ θεῖος αὐτοῦ ὑπέκυπτεν ἂν καὶ ἐδουλώνετο, ἐνωτισθεὶς δὲ οὕτως τὰ γενόμενα καὶ τὰ περὶ αὐτ τοῦ θρυλλούμενα, φοβηθεὶς τὸ ὀξὺ καὶ ἀπότομον τοῦ Μπαγιαζήτου, ἵνα μὴ τὴν ζωὴν κινδυνεύσῃ, ἐν μιᾷ τῶν νυχτῶν ἔφυγε καὶ πρὸς τὸν θεῖον καὶ αὐτοκρά τορα ἔρχεται. Ον ὁ βασιλεὺς καὶ θεῖος ἀσμένως ἐδέα ξατο ὥσπερ τι δῶρον πολυτελές, καὶ κατεφίλησε καὶ ἠγκαλίσατο αὐτὸν καὶ τὰ πρέποντα σιτηρέσια σημειωσάμενος ἔδωσεν αὐτῷ. Ημερῶν οὖν παρελα θουσῶν ὁ βασιλεὺς ἐβουλήθη ἐλθεῖν εἰς Ἰταλίαν και τινὰ βοήθειαν αἰτῆσαι, λογιζόμενος τοῦ ἀπολαῦσαι τῆς βοηθείας, ἐπειδὴ οἱ αὐτοὶ αὐθενται ὑπῆρχαν ή αἰτία τοῦ ἄραι τὸν ἀμηρᾶν τὴν μάχην κατὰ τῆς πόλεως, ἣν ἐποίησε καὶ ποιεῖ ἕνεκεν τοῦ ἀπεσταλ μένου παρ' αὐτῶν πρέσβεως, ὡς εἴπομεν, δι' εν τὴν ὁμοφωνίαν ἐποίησαν ἵνα ὦσι πάντοτε κατὰ τοῦ ἀμηρᾶ καὶ ὁ εἷς ὑπὲρ τοῦ ἑτέρου βοηθός Εσηται, καὶ ἀλλήλοις συνεργείν. Καὶ ἐν τῷ μέλλειν εξιέναι τὸν βασιλέα ἐκ τῆς πόλεως, τὸν ἀνεψιὸν αὐ δι ..6.5 CHRONICON. MAJUS. - LIB. 1. · I. B C suis prompte et strenue coactis ac bene instructis, adversus hostes proficiscebatur. Cum sibi propin- qui essent exercitus, Germani et Galli pugnam primi civerunt, et congressu facto, imprudentia res Christiana labefactata et exercitus universus dissipatus est. Fugiebant sine respectu, et in fuga ·a Turcis multi occidebantur aut capiebantur, non obscuræ solum et gregariæ multitudinis, sed etiam ex ipsis claris et honoratis nobilibusque principibus, in quibus dux Burgundiæ, comes Aversa et ma- gnus architriclinus regis Francoruin aliique haud pauci clari et illustres viri fuerunt. Quin ægre D rex ipse Sigismundus cum magistro fratrum Rho- diensium crucem gestante, inventa parvula cymba, Istrum trajecit salutemque expediit. Ameras omni- bus eorum sarcinis potitus tamque admirabilem victoriam præter opinionem consecutus, gloria et lætitia redundabat, cumque imperatorem Manuelem el cæteros principes, de quibus diximus, conventis quæ fecerant, ut se sequerentur, non stetisse videret, atque cuncta audivisset, quæ illi omnes adversus se moliebantur, grave bellum imperatori indixit, et anno mundi terra marique obsi- dione urbi admota, diu eam omni modo oppu- gnavit. filius et imperatoris Manuelis ex fratre nepos, quo sæpe verba fecimus, e longo inde tempore apud ameram assiduus, a quo victuin habebat lar- gum, quem sequebatur comitabaturque quacunque, et cui semper in familiarissimis et intimis erat, postquain apud ameram a quibusdam se accusatı sensit, qui eum Bajazeti non bene velle, sed stPH- ere insidias dicebant: id enim nisi faceret, aie bant, urbem et imperatorem, patruum ejus, iti officio futurum fuisse et servitio: hæc igitur et quæ alia de eo circumferebantur postquam audivit, propter acre et præceps Bajazetis ingenlum vita suæ timens, nocte quadam aufugit et recepit se atl patruum imperatorem. is eum cupide, tanquan munus aliquod pretiosum, osculo et amplexu ex- cepit, victumque idoneum ei praeberi jussit. Inter- jectis aliquot diebus, imperator subsidia petitam in Italiam proficisci decrevit. Ea nacturum se esse propterea confidebat, quod ejus ipsius regionis principes in causa erant, cur ameras bellum adver- sus Cpolim susceperat : quod is fecerat faciebatque propter legatum, ut docuimus, ab illis missum cujus opera pactionem inierant, ut ameræ sempeť adversarentur et mutuo sibi opem et auxilia præsta« rent. Abiturus ex urbe imperator, Joannem ex fra” tre nepotem ad eam interea regendam et imperat 15. Ea tempestate Joannes, Andronici despota

τοῦ κύρ Ἰωάννην καταλιπών ἵνα διοικῇ καὶ κυ- Α χωρουμένην ὑπὸ λιμοῦ πολλοῦ, ὁμοίως καὶ τὸν τῆς βερνᾷ τὴν πόλιν καὶ ἀντιμάχηται τοῖς ἐναντίοις, ὁ δὲ βασιλεὺς τὴν δέσποιναν καὶ σύζυγον λαβὼν καὶ εἰς Πελοπόννησον ἐλθὼν ἐν τῇ Σπάρτῃ ἐγγὺς τοῦ ἀδελφοῦ κύρ Θεοδώρου ταύτην εξασεν· ὁ δὲ ἐν Ἰτα λίᾳ ὁδεύει. Φθάσας οὖν ὁ βασιλεὺς ἐν Ενετίᾳ κάτ κεῖθεν πρὸς τὸν δοῦκα Μεδιολάνων ἐλθὼν παρὰ τοῦ δουκὸς μετὰ τιμῆς μεγάλης καὶ δαψιλείας ἔτι δὲ · καὶ δορυφορίας ἐδέχθη, καὶ ἵππους καὶ στρατιώτας πολλοὺς δώσας αὐτῷ ἵνα πρὸς τὸν ῥῆγα Φραγκίας ἔλθῃ, ἐπαγγειλάμενος ὁ δοὺς τῷ βασιλεῖ, ἐὰν καὶ οἱ ἕτεροι ομοφρονήσωσι, καὶ αὐτὸς ὁ δοὺξ ἰδίως καὶ αὐτομάτως ἔλθῃ καὶ τῷ βασιλεῖ καὶ τῇ Ῥωμαίων ἀρχῇ βοηθήσῃ καὶ μὴ ἐάσῃ κινδυνεύουσαν. Ελθὼν οὖν ὁ βασιλεὺς καὶ πρὸς τὸν ῥῆγα Φραγκών εὗρεν αὐτὸν ἐν ἀσθενείᾳ βαρυτάτῃ ἔχοντα καὶ ἔξω φρενών Β ὑπάρχοντα· καὶ οἱ σύμβουλοι αὐτοῦ οὐκ εἶχόν τι ἀποκριθῆναι μόνοι. Ὁ μὲν βασιλεὺς ἄπρακτος ἐπὶ Ο τὴν Κωνσταντινούπολιν ἐπανέστρεψεν ἐπὶ ἔτους αυε Σεπτεμβρίου ιγ'. ις'. Ἐν τούτῳ τῷ ἔτει ὁ ἀμηρᾶς Μπαγιαζήτης κατὰ τῆς Πελοποννήσου τὸν Γιακούπ πασιᾶν καὶ τὸν Βρενάζην ἔστειλε μετὰ στρατοῦ χιλιάδων πεν τήκοντα· καὶ ἐν τῷ ἀπέρχεσθαι αὐτοὺς ἐν τῇ ὁδῷ καὶ ἔνδον τῆς Πελοποννήσου φθάσαντες πολλὰ κακὰ καὶ δεινὰ καὶ ἀνδραποδισμοὺς τοῖς Χριστια νοῖς ἐπέθηκαν, καθὼς ἐν ὀλίγῳ ἐπὶ τῆς ζωῆς τοῦ Μπαγιαζή του ρηθήσεται. Ὁ δὲ δεσπότης κύρ Θεό- δωρος θεωρῶν τὰ τῶν Ῥωμαίων πράγματα ότι οὕτως κακῶς διέκειντο, καὶ τὴν πόλιν τοσοῦτον καιρὸν κινδυνεύουσαν ἀποκεκλεισμένην καὶ στενο Πελοποννήσου πόλεμον, καὶ βλέπων ὅτι οὐδεὶς τῶν Χριστιανῶν αὐθεντῶν ἤθελεν αὐτοῖς βοηθῆσαι, καὶ ἀπορηθεὶς ὅλως, περάσας ἐν τῇ Ρόδῳ μετὰ τριή ρεως τὴν τῆς Σπάρτης ἀρχὴν ἐπεπωλήκει τῇ ἀδελ φότητι τοῦ προφήτου καὶ Βαπτιστοῦ Ἰωάννου. Στεί λαντες οὖν ἡ ἀδελφότης τινὰς τῶν σταυροφόρων ἐν τῇ Σπάρτῃ ἵνα ἐγκρατεῖς τῆς ἀρχῆς ὡς κύριοι καὶ δεσπόται γενήσωνται, ὁ λαὸς ὡς εἶδεν αὐτοὺς καὶ ἤκουσε τὰ γενόμενα, ὥρμησαν μετὰ ξύλων καὶ πε τρῶν μετὰ θυμοῦ δραμόντες, ἵνα τοὺς ἀπεσταλμέν τους σταυροφόρους ἀποκτείνωσι. Ὁ δὲ ἀρχιερεὺς τοῦ τόπου σταθεὶς καὶ ὁμιλήσας, ἵνα μὴ τοιαύτη ἀταξία γενήσηται, ἐδυσώπει τὸν λαὸν, καὶ πειθό μενοι τοῖς τούτου λόγοις τοῖς σταυροφόροις τριῶν ἡμερῶν διορίαν ἔδωσαν, ἵνα ἐκ τῶν ὁρίων τῆς Σπάρτ της μετὰ εἰρήνης ἀναχωρήσωσιν· εἰ δὲ ἄλλως πράσ ξωσιν, αὐτοὶ ὄψονται. Ἰδόντες οὖν οὗτοι ὅτι οὐδὲν κατώρθουν, ἀλλὰ μᾶλλον θόρυβος καὶ σκάνδαλα ἐγίνοντο καὶ τὴν ζωὴν μάλιστα ἐκινδύνευον, έγερο θέντες επανέστρεψαν οἴκαδε. Οἱ δὲ Σπαρτιάται τὸν πρόεδρον αὐτῶν καὶ δοῦκα ἐψήφισαν εἶναι, καὶ πολιτικῶς καὶ ἐκκλησιαστικῶς ἤθελον κρίνεσθαι καὶ κυβερνᾶσθαι ὑπ' αὐτοῦ. Ὁ δὲ δεσπότης κύρ Θεόδωρος ὡς εἶδε τὰς ἐλπίδας ψευσθείσας, τὰ χρήσ ματα ὰ ἔλαβε τῇ ἀδελφότητι ἐκτίνας ὄπισθεν, εἰς Σπάρτην ἐν τῇ αὐτοῦ ἀρχῇ θέλων ἐλθεῖν, οὐχ ήθε δεν δεχθῆναι αὐτὸν ὁ δῆμος, ἀλλὰ μάλιστα καὶ ὕβρε σιν ἐνέπλυναν. Καὶ πολλῶν λόγων γενομένων καὶ σκανδάλων τέλος ἐμεσίτευσεν ὁ ἀρχιερεύς, καὶ πάν λιν ἐδέχθησαν καὶ ἔστερξαν αὐτὸν εἶναι ὡς καὶ τὸ GEORGII PHRÁNTZE C Rhodum trajectus, Sparta principatum societati Joannis prophetæ et baptistæ vendidit. Misit ea societa's Spartam crucigeros aliquot ad eam pro- vinciam occupandam et sibi vindicandam ut domi- nis. Quibus incolæ conspectis et auditis, quæ acla · essent, hortante iracundia, cum clavis et saxis al ¡eos occidendos procurrunt. At superveniens et in- tercedens ejus regionis episcopus, ne tales turbe orirentur, objurgabat multitudinem, que dictis efus obsecuta, trium dierum spatium crucigeris con- cessit, quo e Spartæ finibus quiete excederent. Si secus fecissent, ipsos experturos, quo ea res eva- hostium propulsandum reliquit. Ipse cum impera- trice coujuge in Peloponnesum profectus, Sparta cam apud Theodorum fratrem deposuit et Italiam versus processit. Primum Venetias venit; inde ad ducem Mediolanensium perrexit, qui eum hono- rificentissime, atque magno cum sumptu et cum sa- tellitibus excepit, eidemque equitum peditumque ma- gnum comitatum ad regem Francorum dedit, polli- citus, si ceteri consentirent, semet illi et impe. rio Romano sta sppute auxilio venturum ac discri- men depulsurum esse. Ad regem Francorum cum venisset, morbo gravissimo eum conflictantem et mentis impotem reperit ; nec habebant consiliarii D sura esset, Illi, cum nihil se efficere, sed turbas ejus, soli quod illi responsuin darent. Itaque re wifecta imperator Gpolium rediit, ammo 1405, mensis Septembris die 13. | 16. Eodem anno Bajazetes ameras Giacup-pasia- nem et Brenazem in Peloponnesum cum exercitu quinquaginta millium misit: qui et in ipso itinere et in Peloponneso multis incommodis, calamitati- bus ac servitiis Christianos afflixerunt, ut paulo infra in vita Bajazetis narrabitur. Theodorus de- spota, cum rem Romanam tam male affectam et urbem tam diu periclitantem, obsessam et gravi fame oppressam, deinde Peloponnesum bello vexa- tam, et Christianorum principum nullum sibi auxi- liaturum videret, omni spe abjecta, una triremi ac tumultus excitari atque vitam suam in discri- men adduci viderent, castris motis, domum reddie- runt. Spartani episcopum etiam præsidem suffra- giis constituerunt et ab eo rem suam tam civilem quam ecclesiasticam administrari voluerunt. Theď dorus, cum se spe falsum esse vidisset, pecunia, quam acceperat, societati restituta, Spartam in provinciam suam rediturus, non recipiebatur a po◄ pulo, sed exagitabatur conviciis. Post multos lau- dem sermones et tumultus, conciliante episcopo, eum recipiunt et pristinum obtinere gradum pati- untur. Priusquam tamen restitueretur, sacramen- tis eum obstrinxerunt, ne unquam memor essel, quæ fecissent

τοῦ κύρ Ἰωάννην καταλιπών ἵνα διοικῇ καὶ κυ- Α χωρουμένην ὑπὸ λιμοῦ πολλοῦ, ὁμοίως καὶ τὸν τῆς βερνᾷ τὴν πόλιν καὶ ἀντιμάχηται τοῖς ἐναντίοις, ὁ δὲ βασιλεὺς τὴν δέσποιναν καὶ σύζυγον λαβὼν καὶ εἰς Πελοπόννησον ἐλθὼν ἐν τῇ Σπάρτῃ ἐγγὺς τοῦ ἀδελφοῦ κύρ Θεοδώρου ταύτην εξασεν· ὁ δὲ ἐν Ἰτα λίᾳ ὁδεύει. Φθάσας οὖν ὁ βασιλεὺς ἐν Ενετίᾳ κάτ κεῖθεν πρὸς τὸν δοῦκα Μεδιολάνων ἐλθὼν παρὰ τοῦ δουκὸς μετὰ τιμῆς μεγάλης καὶ δαψιλείας ἔτι δὲ · καὶ δορυφορίας ἐδέχθη, καὶ ἵππους καὶ στρατιώτας πολλοὺς δώσας αὐτῷ ἵνα πρὸς τὸν ῥῆγα Φραγκίας ἔλθῃ, ἐπαγγειλάμενος ὁ δοὺς τῷ βασιλεῖ, ἐὰν καὶ οἱ ἕτεροι ομοφρονήσωσι, καὶ αὐτὸς ὁ δοὺξ ἰδίως καὶ αὐτομάτως ἔλθῃ καὶ τῷ βασιλεῖ καὶ τῇ Ῥωμαίων ἀρχῇ βοηθήσῃ καὶ μὴ ἐάσῃ κινδυνεύουσαν. Ελθὼν οὖν ὁ βασιλεὺς καὶ πρὸς τὸν ῥῆγα Φραγκών εὗρεν αὐτὸν ἐν ἀσθενείᾳ βαρυτάτῃ ἔχοντα καὶ ἔξω φρενών Β ὑπάρχοντα· καὶ οἱ σύμβουλοι αὐτοῦ οὐκ εἶχόν τι ἀποκριθῆναι μόνοι. Ὁ μὲν βασιλεὺς ἄπρακτος ἐπὶ Ο τὴν Κωνσταντινούπολιν ἐπανέστρεψεν ἐπὶ ἔτους αυε Σεπτεμβρίου ιγ'. ις'. Ἐν τούτῳ τῷ ἔτει ὁ ἀμηρᾶς Μπαγιαζήτης κατὰ τῆς Πελοποννήσου τὸν Γιακούπ πασιᾶν καὶ τὸν Βρενάζην ἔστειλε μετὰ στρατοῦ χιλιάδων πεν τήκοντα· καὶ ἐν τῷ ἀπέρχεσθαι αὐτοὺς ἐν τῇ ὁδῷ καὶ ἔνδον τῆς Πελοποννήσου φθάσαντες πολλὰ κακὰ καὶ δεινὰ καὶ ἀνδραποδισμοὺς τοῖς Χριστια νοῖς ἐπέθηκαν, καθὼς ἐν ὀλίγῳ ἐπὶ τῆς ζωῆς τοῦ Μπαγιαζή του ρηθήσεται. Ὁ δὲ δεσπότης κύρ Θεό- δωρος θεωρῶν τὰ τῶν Ῥωμαίων πράγματα ότι οὕτως κακῶς διέκειντο, καὶ τὴν πόλιν τοσοῦτον καιρὸν κινδυνεύουσαν ἀποκεκλεισμένην καὶ στενο Πελοποννήσου πόλεμον, καὶ βλέπων ὅτι οὐδεὶς τῶν Χριστιανῶν αὐθεντῶν ἤθελεν αὐτοῖς βοηθῆσαι, καὶ ἀπορηθεὶς ὅλως, περάσας ἐν τῇ Ρόδῳ μετὰ τριή ρεως τὴν τῆς Σπάρτης ἀρχὴν ἐπεπωλήκει τῇ ἀδελ φότητι τοῦ προφήτου καὶ Βαπτιστοῦ Ἰωάννου. Στεί λαντες οὖν ἡ ἀδελφότης τινὰς τῶν σταυροφόρων ἐν τῇ Σπάρτῃ ἵνα ἐγκρατεῖς τῆς ἀρχῆς ὡς κύριοι καὶ δεσπόται γενήσωνται, ὁ λαὸς ὡς εἶδεν αὐτοὺς καὶ ἤκουσε τὰ γενόμενα, ὥρμησαν μετὰ ξύλων καὶ πε τρῶν μετὰ θυμοῦ δραμόντες, ἵνα τοὺς ἀπεσταλμέν τους σταυροφόρους ἀποκτείνωσι. Ὁ δὲ ἀρχιερεὺς τοῦ τόπου σταθεὶς καὶ ὁμιλήσας, ἵνα μὴ τοιαύτη ἀταξία γενήσηται, ἐδυσώπει τὸν λαὸν, καὶ πειθό μενοι τοῖς τούτου λόγοις τοῖς σταυροφόροις τριῶν ἡμερῶν διορίαν ἔδωσαν, ἵνα ἐκ τῶν ὁρίων τῆς Σπάρτ της μετὰ εἰρήνης ἀναχωρήσωσιν· εἰ δὲ ἄλλως πράσ ξωσιν, αὐτοὶ ὄψονται. Ἰδόντες οὖν οὗτοι ὅτι οὐδὲν κατώρθουν, ἀλλὰ μᾶλλον θόρυβος καὶ σκάνδαλα ἐγίνοντο καὶ τὴν ζωὴν μάλιστα ἐκινδύνευον, έγερο θέντες επανέστρεψαν οἴκαδε. Οἱ δὲ Σπαρτιάται τὸν πρόεδρον αὐτῶν καὶ δοῦκα ἐψήφισαν εἶναι, καὶ πολιτικῶς καὶ ἐκκλησιαστικῶς ἤθελον κρίνεσθαι καὶ κυβερνᾶσθαι ὑπ' αὐτοῦ. Ὁ δὲ δεσπότης κύρ Θεόδωρος ὡς εἶδε τὰς ἐλπίδας ψευσθείσας, τὰ χρήσ ματα ὰ ἔλαβε τῇ ἀδελφότητι ἐκτίνας ὄπισθεν, εἰς Σπάρτην ἐν τῇ αὐτοῦ ἀρχῇ θέλων ἐλθεῖν, οὐχ ήθε δεν δεχθῆναι αὐτὸν ὁ δῆμος, ἀλλὰ μάλιστα καὶ ὕβρε σιν ἐνέπλυναν. Καὶ πολλῶν λόγων γενομένων καὶ σκανδάλων τέλος ἐμεσίτευσεν ὁ ἀρχιερεύς, καὶ πάν λιν ἐδέχθησαν καὶ ἔστερξαν αὐτὸν εἶναι ὡς καὶ τὸ GEORGII PHRÁNTZE C Rhodum trajectus, Sparta principatum societati Joannis prophetæ et baptistæ vendidit. Misit ea societa's Spartam crucigeros aliquot ad eam pro- vinciam occupandam et sibi vindicandam ut domi- nis. Quibus incolæ conspectis et auditis, quæ acla · essent, hortante iracundia, cum clavis et saxis al ¡eos occidendos procurrunt. At superveniens et in- tercedens ejus regionis episcopus, ne tales turbe orirentur, objurgabat multitudinem, que dictis efus obsecuta, trium dierum spatium crucigeris con- cessit, quo e Spartæ finibus quiete excederent. Si secus fecissent, ipsos experturos, quo ea res eva- hostium propulsandum reliquit. Ipse cum impera- trice coujuge in Peloponnesum profectus, Sparta cam apud Theodorum fratrem deposuit et Italiam versus processit. Primum Venetias venit; inde ad ducem Mediolanensium perrexit, qui eum hono- rificentissime, atque magno cum sumptu et cum sa- tellitibus excepit, eidemque equitum peditumque ma- gnum comitatum ad regem Francorum dedit, polli- citus, si ceteri consentirent, semet illi et impe. rio Romano sta sppute auxilio venturum ac discri- men depulsurum esse. Ad regem Francorum cum venisset, morbo gravissimo eum conflictantem et mentis impotem reperit ; nec habebant consiliarii D sura esset, Illi, cum nihil se efficere, sed turbas ejus, soli quod illi responsuin darent. Itaque re wifecta imperator Gpolium rediit, ammo 1405, mensis Septembris die 13. | 16. Eodem anno Bajazetes ameras Giacup-pasia- nem et Brenazem in Peloponnesum cum exercitu quinquaginta millium misit: qui et in ipso itinere et in Peloponneso multis incommodis, calamitati- bus ac servitiis Christianos afflixerunt, ut paulo infra in vita Bajazetis narrabitur. Theodorus de- spota, cum rem Romanam tam male affectam et urbem tam diu periclitantem, obsessam et gravi fame oppressam, deinde Peloponnesum bello vexa- tam, et Christianorum principum nullum sibi auxi- liaturum videret, omni spe abjecta, una triremi ac tumultus excitari atque vitam suam in discri- men adduci viderent, castris motis, domum reddie- runt. Spartani episcopum etiam præsidem suffra- giis constituerunt et ab eo rem suam tam civilem quam ecclesiasticam administrari voluerunt. Theď dorus, cum se spe falsum esse vidisset, pecunia, quam acceperat, societati restituta, Spartam in provinciam suam rediturus, non recipiebatur a po◄ pulo, sed exagitabatur conviciis. Post multos lau- dem sermones et tumultus, conciliante episcopo, eum recipiunt et pristinum obtinere gradum pati- untur. Priusquam tamen restitueretur, sacramen- tis eum obstrinxerunt, ne unquam memor essel, quæ fecissent

τοῦ κύρ Ἰωάννην καταλιπών ἵνα διοικῇ καὶ κυ- Α χωρουμένην ὑπὸ λιμοῦ πολλοῦ, ὁμοίως καὶ τὸν τῆς βερνᾷ τὴν πόλιν καὶ ἀντιμάχηται τοῖς ἐναντίοις, ὁ δὲ βασιλεὺς τὴν δέσποιναν καὶ σύζυγον λαβὼν καὶ εἰς Πελοπόννησον ἐλθὼν ἐν τῇ Σπάρτῃ ἐγγὺς τοῦ ἀδελφοῦ κύρ Θεοδώρου ταύτην εξασεν· ὁ δὲ ἐν Ἰτα λίᾳ ὁδεύει. Φθάσας οὖν ὁ βασιλεὺς ἐν Ενετίᾳ κάτ κεῖθεν πρὸς τὸν δοῦκα Μεδιολάνων ἐλθὼν παρὰ τοῦ δουκὸς μετὰ τιμῆς μεγάλης καὶ δαψιλείας ἔτι δὲ · καὶ δορυφορίας ἐδέχθη, καὶ ἵππους καὶ στρατιώτας πολλοὺς δώσας αὐτῷ ἵνα πρὸς τὸν ῥῆγα Φραγκίας ἔλθῃ, ἐπαγγειλάμενος ὁ δοὺς τῷ βασιλεῖ, ἐὰν καὶ οἱ ἕτεροι ομοφρονήσωσι, καὶ αὐτὸς ὁ δοὺξ ἰδίως καὶ αὐτομάτως ἔλθῃ καὶ τῷ βασιλεῖ καὶ τῇ Ῥωμαίων ἀρχῇ βοηθήσῃ καὶ μὴ ἐάσῃ κινδυνεύουσαν. Ελθὼν οὖν ὁ βασιλεὺς καὶ πρὸς τὸν ῥῆγα Φραγκών εὗρεν αὐτὸν ἐν ἀσθενείᾳ βαρυτάτῃ ἔχοντα καὶ ἔξω φρενών Β ὑπάρχοντα· καὶ οἱ σύμβουλοι αὐτοῦ οὐκ εἶχόν τι ἀποκριθῆναι μόνοι. Ὁ μὲν βασιλεὺς ἄπρακτος ἐπὶ Ο τὴν Κωνσταντινούπολιν ἐπανέστρεψεν ἐπὶ ἔτους αυε Σεπτεμβρίου ιγ'. ις'. Ἐν τούτῳ τῷ ἔτει ὁ ἀμηρᾶς Μπαγιαζήτης κατὰ τῆς Πελοποννήσου τὸν Γιακούπ πασιᾶν καὶ τὸν Βρενάζην ἔστειλε μετὰ στρατοῦ χιλιάδων πεν τήκοντα· καὶ ἐν τῷ ἀπέρχεσθαι αὐτοὺς ἐν τῇ ὁδῷ καὶ ἔνδον τῆς Πελοποννήσου φθάσαντες πολλὰ κακὰ καὶ δεινὰ καὶ ἀνδραποδισμοὺς τοῖς Χριστια νοῖς ἐπέθηκαν, καθὼς ἐν ὀλίγῳ ἐπὶ τῆς ζωῆς τοῦ Μπαγιαζή του ρηθήσεται. Ὁ δὲ δεσπότης κύρ Θεό- δωρος θεωρῶν τὰ τῶν Ῥωμαίων πράγματα ότι οὕτως κακῶς διέκειντο, καὶ τὴν πόλιν τοσοῦτον καιρὸν κινδυνεύουσαν ἀποκεκλεισμένην καὶ στενο Πελοποννήσου πόλεμον, καὶ βλέπων ὅτι οὐδεὶς τῶν Χριστιανῶν αὐθεντῶν ἤθελεν αὐτοῖς βοηθῆσαι, καὶ ἀπορηθεὶς ὅλως, περάσας ἐν τῇ Ρόδῳ μετὰ τριή ρεως τὴν τῆς Σπάρτης ἀρχὴν ἐπεπωλήκει τῇ ἀδελ φότητι τοῦ προφήτου καὶ Βαπτιστοῦ Ἰωάννου. Στεί λαντες οὖν ἡ ἀδελφότης τινὰς τῶν σταυροφόρων ἐν τῇ Σπάρτῃ ἵνα ἐγκρατεῖς τῆς ἀρχῆς ὡς κύριοι καὶ δεσπόται γενήσωνται, ὁ λαὸς ὡς εἶδεν αὐτοὺς καὶ ἤκουσε τὰ γενόμενα, ὥρμησαν μετὰ ξύλων καὶ πε τρῶν μετὰ θυμοῦ δραμόντες, ἵνα τοὺς ἀπεσταλμέν τους σταυροφόρους ἀποκτείνωσι. Ὁ δὲ ἀρχιερεὺς τοῦ τόπου σταθεὶς καὶ ὁμιλήσας, ἵνα μὴ τοιαύτη ἀταξία γενήσηται, ἐδυσώπει τὸν λαὸν, καὶ πειθό μενοι τοῖς τούτου λόγοις τοῖς σταυροφόροις τριῶν ἡμερῶν διορίαν ἔδωσαν, ἵνα ἐκ τῶν ὁρίων τῆς Σπάρτ της μετὰ εἰρήνης ἀναχωρήσωσιν· εἰ δὲ ἄλλως πράσ ξωσιν, αὐτοὶ ὄψονται. Ἰδόντες οὖν οὗτοι ὅτι οὐδὲν κατώρθουν, ἀλλὰ μᾶλλον θόρυβος καὶ σκάνδαλα ἐγίνοντο καὶ τὴν ζωὴν μάλιστα ἐκινδύνευον, έγερο θέντες επανέστρεψαν οἴκαδε. Οἱ δὲ Σπαρτιάται τὸν πρόεδρον αὐτῶν καὶ δοῦκα ἐψήφισαν εἶναι, καὶ πολιτικῶς καὶ ἐκκλησιαστικῶς ἤθελον κρίνεσθαι καὶ κυβερνᾶσθαι ὑπ' αὐτοῦ. Ὁ δὲ δεσπότης κύρ Θεόδωρος ὡς εἶδε τὰς ἐλπίδας ψευσθείσας, τὰ χρήσ ματα ὰ ἔλαβε τῇ ἀδελφότητι ἐκτίνας ὄπισθεν, εἰς Σπάρτην ἐν τῇ αὐτοῦ ἀρχῇ θέλων ἐλθεῖν, οὐχ ήθε δεν δεχθῆναι αὐτὸν ὁ δῆμος, ἀλλὰ μάλιστα καὶ ὕβρε σιν ἐνέπλυναν. Καὶ πολλῶν λόγων γενομένων καὶ σκανδάλων τέλος ἐμεσίτευσεν ὁ ἀρχιερεύς, καὶ πάν λιν ἐδέχθησαν καὶ ἔστερξαν αὐτὸν εἶναι ὡς καὶ τὸ GEORGII PHRÁNTZE C Rhodum trajectus, Sparta principatum societati Joannis prophetæ et baptistæ vendidit. Misit ea societa's Spartam crucigeros aliquot ad eam pro- vinciam occupandam et sibi vindicandam ut domi- nis. Quibus incolæ conspectis et auditis, quæ acla · essent, hortante iracundia, cum clavis et saxis al ¡eos occidendos procurrunt. At superveniens et in- tercedens ejus regionis episcopus, ne tales turbe orirentur, objurgabat multitudinem, que dictis efus obsecuta, trium dierum spatium crucigeris con- cessit, quo e Spartæ finibus quiete excederent. Si secus fecissent, ipsos experturos, quo ea res eva- hostium propulsandum reliquit. Ipse cum impera- trice coujuge in Peloponnesum profectus, Sparta cam apud Theodorum fratrem deposuit et Italiam versus processit. Primum Venetias venit; inde ad ducem Mediolanensium perrexit, qui eum hono- rificentissime, atque magno cum sumptu et cum sa- tellitibus excepit, eidemque equitum peditumque ma- gnum comitatum ad regem Francorum dedit, polli- citus, si ceteri consentirent, semet illi et impe. rio Romano sta sppute auxilio venturum ac discri- men depulsurum esse. Ad regem Francorum cum venisset, morbo gravissimo eum conflictantem et mentis impotem reperit ; nec habebant consiliarii D sura esset, Illi, cum nihil se efficere, sed turbas ejus, soli quod illi responsuin darent. Itaque re wifecta imperator Gpolium rediit, ammo 1405, mensis Septembris die 13. | 16. Eodem anno Bajazetes ameras Giacup-pasia- nem et Brenazem in Peloponnesum cum exercitu quinquaginta millium misit: qui et in ipso itinere et in Peloponneso multis incommodis, calamitati- bus ac servitiis Christianos afflixerunt, ut paulo infra in vita Bajazetis narrabitur. Theodorus de- spota, cum rem Romanam tam male affectam et urbem tam diu periclitantem, obsessam et gravi fame oppressam, deinde Peloponnesum bello vexa- tam, et Christianorum principum nullum sibi auxi- liaturum videret, omni spe abjecta, una triremi ac tumultus excitari atque vitam suam in discri- men adduci viderent, castris motis, domum reddie- runt. Spartani episcopum etiam præsidem suffra- giis constituerunt et ab eo rem suam tam civilem quam ecclesiasticam administrari voluerunt. Theď dorus, cum se spe falsum esse vidisset, pecunia, quam acceperat, societati restituta, Spartam in provinciam suam rediturus, non recipiebatur a po◄ pulo, sed exagitabatur conviciis. Post multos lau- dem sermones et tumultus, conciliante episcopo, eum recipiunt et pristinum obtinere gradum pati- untur. Priusquam tamen restitueretur, sacramen- tis eum obstrinxerunt, ne unquam memor essel, quæ fecissent

πρότερον. Πλὴν πρὶν τοῦ τὴν κατοχὴν λαβεῖν αὐτὸν, ἢ περὶ τοῦ θανάτου τοῦ βασιλέως κυρ Ἰωάννου ἐν τῇ συνθήκας μετὰ ἔρχων συνέστησαν, ἵνα μὴ εἰς τὸν αἰῶνα ἐνθυμηθῇ ὅσα ἐποίησαν. ιζ'. Ἐν δὲ τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἐπὶ ἔτους. . . ., δι' ήν αἰτίαν εἰρήκαμεν, καὶ ὁ δεσπότης κύρ Ανδρόνι- κος τὴν Θεσσαλονίκην τῇ τῶν Ἐνετῶν γερου- σίᾳ ἐμπεπωλήσει διὰ φλωρία χιλιάδας πεντήκοντα. Η δὲ ἐλευθερία τῆς πόλεως ἐκ τοῦ ἀποκλεισμοῦ οὕτως γέγονεν. ᾿Ακούσας ὁ ἀμηρᾶς ὅτι ὁ Ντεμίρης ὁ βασιλεὺς Σκυθῶν καὶ Μασσαγετῶν ἔρχεται κατ' αὐτοῦ ἵνα μετὰ στρατοῦ μυριαρίθμου πόλεμον συν- ἀρη, θέλων καὶ μὴ βουλόμενος τὴν πολιορκίαν καὶ τὸν πόλεμον καὶ ἀποκλεισμὸν τῆς πόλεως ἔλυσε, καὶ ἀγάπην μετὰ τοῦ βασιλέως ἐποίησε μεθ' ὅρκων, καὶ ἐν τῇ Ἀσίᾳ περάσας τοῦ δεχθῆναι τὸν πό λεμον καὶ τὴν ἔφοδον τοῦ Ντεμίρη τὸν στρατὸν " ἡτοίμαζεν. Θεσσαλονίκῃ καὶ τῆς ἐλεύσεως ἐκεῖσε τοῦ βασιλέως κυρ Μανουὴλ καὶ υἱοῦ αὐτοῦ, καὶ τῆς τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ δεσπότου κυρ Ανδρονίκου ἐκεῖ ἀποκαταστάσεως, καὶ τοῦ θανάτου τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου τοῦ πορ- φυρογεννήτου εἰς τὴν Λακεδαιμονίαν ήγουν εἰς τὴν Σπάρτην, καὶ τοῦ βασιλέως καὶ ἀδελφοῦ αὐτοῦ κυρ Μανουὴλ ἐν τῇ Πελοποννήσῳ ἐλεύσεως. Καὶ τὸν θάνατον τοῦ ἀμηρᾶ Μουσουλμάνου παρὰ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ Μωσῆ διηγήσομαι, καὶ περὶ τῆς τριετούς μάχης αὐτοῦ δὴ τοῦ Μωση μετὰ τοῦ βασ σιλέως κυρ Μανουήλ, καὶ τῆς περὶ τὰ μέρη της Λαρίσσης εκτυφλώσεως Οργάνου τοῦ υἱοῦ τοῦ Μου- σουλμάνου παρὰ τοῦ θείοῦ αὐτοῦ Μωσῆ, καὶ τῆς ἐλεύσεως ἀπὸ τῆς ἀνατολῆς εἰς τὴν δύσιν τοῦ ἀδελ φοῦ αὐτοῦ Μεεμέτη τοῦ καὶ Κυρίτζη, καὶ τῆς ἀπο στροφῆς εἰς τὴν ἀνατολὴν καὶ πάλιν ἐλεύσεως αὐτ τοῦ διὰ τῆς πόλεως ἐν τῇ Θρᾴκῃ ἤτοι ἐν τῇ Εὐα ρώπῃ, καὶ τῆς νίκης, αὐτοῦ. Καὶ τὸν θάνατον τοῦ Μωσῆ εἴπω, ἔτι δὲ καὶ τοῦ δευτέρου υἱοῦ τοῦ βασι λέως κυρ Μανουήλ, τοῦ πρὸ τοῦ Κωνσταντίνου, τὸν θάνατον ἐν τῇ Μονεμβασίᾳ. ᾿Αλλὰ καὶ περὶ δύο θυ- γατέρων αὐτοῦ, καὶ τῆς γεννήσεως τοῦ αὐθεντο πούλου κυρ Μιχαὴλ, καὶ τοῦ θάνατου αὐτοῦ ὑπὸ λοιμώδους νοσήματος. Ομοίως καὶ τοῦ θανάτου τοῦ τζελεπῆ κύρ Δημητρίου τοῦ υἱοῦ τοῦ σουλτάν Μπα για ζήτη καὶ ἀδελφοῦ τοῦ ἀμηρᾶ Μεμέτη· αὐτὸς δὲ γενόμενος Χριστιανός, ὡς πρὸ ὀλίγου ἔφημεν, καὶ τῷ θείῳ βαπτίσματι ἀνεγεννήθη, καὶ ὁ βασι ιθ'. Ἐπὶ τῆς βασιλείας λοιπὸν τοῦδε τοῦ αὐτο- κράτορος κύρ Μανουὴλ, ἐν τῷ ἀποκλεισμῷ τῆς πό- λεως, τῷ τότε καιρῷ ἐγεννήθην ἐγὼ ἔτει ἀπὸ κτι- σεως κόσμου σου. Αὐγούστου γ', ἀνεγεννήθην δὲ διὰ τοῦ θείου βαπτίσματος ὑπὸ τῆς ὁσιωτάτης μη- τρὸς ἁγίας Θωμαΐδος, περὶ ἧς ἐν τῷ προσήκοντι τόπῳ καὶ ἁρμόζοντι διηγησόμεθα ταληθές. Αφ' οὗ δὲ τοῦ δεκάτου ἔτους μέχρι καὶ τοῦ ὀγδοηκοστοῦ ἔκτου πολλῶν γενομένων ἀναγκαίων καὶ μνήμης ἀξίων βούλομαι· διηγήσασθαι. Λέγω δὴ ἐν πρώτος περὶ τῆς εἰς τὴν δύσιν ἀφίξεως τῶν πέντε υἱῶν τοῦ ἀμηρᾶ τοῦ Μπαγιαζήτου, ήγουν τοῦ Μουσουλμάνου, τοῦ Μωσῆ, τοῦ Ἰεσσαὶ, τοῦ Μεεμέτη καὶ τοῦ Ἰωσούφ, Ο λεὺς καὶ ὁ ἀμηρᾶς Μεεμέτης ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ πλεί ὃς ἐγεγόνει Χριστιανὸς καὶ Δημήτριος ἐπωνομάσθη, • στα σιτηρέσια Έδωσαν αὐτῷ, ζήσας μετὰ τὸ βαπτι CHRONICON MAJUS. - - LIB. I. B commemoravimus, causam, etiam Andronicus de- spota Thessalonicam Venetorum senatui quinqua- genis florenorum millibus vendidit. Urbs obsessione hoc modo liberata est. Ameras, audito, Demirem, Scytharum et Massagetarum re- gem, cum innumeris copiis contra se proficisci, quamvis invitus, tamen obsidionem et oppugnatio- nem urbis solvit, atque pace cum imperatore facta et sacramentis confirmata, in Asiam trajectus, ad excipiendos impetas Demiris exercitum parabat. domino, dum urbs obsidetur, ego in lucem editus sum, anno ab orbe condito 6909, die Augusti tri- cesimo. Regeneratus sum per sacrum baptisma opera venerabilis matris Thomaidis, de qua loco opportuno ad veritatem referam (1). A decimo au- lemi auno ad octogesimum sesuım quæ acciderint multæ et memorabiles calamitates, enarrabo. Dicam primum de quinque Bajazetis ameræ filiis in occi- dentem trajectis, Musulmano, Mose, Jessai, Mehe. mete et Jusupho, qui Christianus factus Demetrius appellatus est, de imperatore Joanne Thessalonice mortuo, et Manuele imperatore, filio ejus, illuc profecto, et ejus Glio, Andronico despota, ibidem D restituto, de Theodoro porphyrogenito despota La- cedæmone sive Spartæ exstincto, et de imperatore Manuele, fratre ejus, profecto in Peloponnesum ; deinde exponam, quomodo Moses Musulmano ameræ fratri suo mortem intulerit, cum Manuele impera- tore per tres aunos bellum gesserit et circa Laris- sam cxceraverit Orelianen, Musulmani filium ; quomodo hujus frater Mehemetes, qui etiam Cy- ritzes appellatur, ex oriente in occidentem transie- rit, inde redierit in orientem, et rursus trans urbem in Thraciam vel Europam trajectus, reportaverit victoriam. Tum obitum Mosis explicabo, et fili secundi - Manuelis imperatoris, qui Constantine an præcessit, mortem, qua is Monembasiæ decessit. Dicam etiam de duobus filiis ejus, atque Michaelis principis natali ac morte pestilentia ei allata. Item mortem attingam Demetrii Tzelepis, Bajazetis sul- tani filii, et Mehemelis aneræ fratris, qui Christia- nus fictus, ut paulo ante monuimus, et sacro ha- ptismale regeneratus, ab imperatore et fratre M sl mete amera inagua salaria accepit, et annos septem. postquam baptizatus erat, ad Dominum concessif ; dicamque de Thomæ principis natali: atque hac quidem propter a tatis maturitatem bene et accu- rate doctus; quæ autem ante me natum facta nar- 17. illo tempore, aunt. .. propter eam, quam 18. Ceterum regnante hoc imperatore, Manuele (1) Vide cap. 5 lib. 11.

πρότερον. Πλὴν πρὶν τοῦ τὴν κατοχὴν λαβεῖν αὐτὸν, ἢ περὶ τοῦ θανάτου τοῦ βασιλέως κυρ Ἰωάννου ἐν τῇ συνθήκας μετὰ ἔρχων συνέστησαν, ἵνα μὴ εἰς τὸν αἰῶνα ἐνθυμηθῇ ὅσα ἐποίησαν. ιζ'. Ἐν δὲ τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἐπὶ ἔτους. . . ., δι' ήν αἰτίαν εἰρήκαμεν, καὶ ὁ δεσπότης κύρ Ανδρόνι- κος τὴν Θεσσαλονίκην τῇ τῶν Ἐνετῶν γερου- σίᾳ ἐμπεπωλήσει διὰ φλωρία χιλιάδας πεντήκοντα. Η δὲ ἐλευθερία τῆς πόλεως ἐκ τοῦ ἀποκλεισμοῦ οὕτως γέγονεν. ᾿Ακούσας ὁ ἀμηρᾶς ὅτι ὁ Ντεμίρης ὁ βασιλεὺς Σκυθῶν καὶ Μασσαγετῶν ἔρχεται κατ' αὐτοῦ ἵνα μετὰ στρατοῦ μυριαρίθμου πόλεμον συν- ἀρη, θέλων καὶ μὴ βουλόμενος τὴν πολιορκίαν καὶ τὸν πόλεμον καὶ ἀποκλεισμὸν τῆς πόλεως ἔλυσε, καὶ ἀγάπην μετὰ τοῦ βασιλέως ἐποίησε μεθ' ὅρκων, καὶ ἐν τῇ Ἀσίᾳ περάσας τοῦ δεχθῆναι τὸν πό λεμον καὶ τὴν ἔφοδον τοῦ Ντεμίρη τὸν στρατὸν " ἡτοίμαζεν. Θεσσαλονίκῃ καὶ τῆς ἐλεύσεως ἐκεῖσε τοῦ βασιλέως κυρ Μανουὴλ καὶ υἱοῦ αὐτοῦ, καὶ τῆς τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ δεσπότου κυρ Ανδρονίκου ἐκεῖ ἀποκαταστάσεως, καὶ τοῦ θανάτου τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου τοῦ πορ- φυρογεννήτου εἰς τὴν Λακεδαιμονίαν ήγουν εἰς τὴν Σπάρτην, καὶ τοῦ βασιλέως καὶ ἀδελφοῦ αὐτοῦ κυρ Μανουὴλ ἐν τῇ Πελοποννήσῳ ἐλεύσεως. Καὶ τὸν θάνατον τοῦ ἀμηρᾶ Μουσουλμάνου παρὰ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ Μωσῆ διηγήσομαι, καὶ περὶ τῆς τριετούς μάχης αὐτοῦ δὴ τοῦ Μωση μετὰ τοῦ βασ σιλέως κυρ Μανουήλ, καὶ τῆς περὶ τὰ μέρη της Λαρίσσης εκτυφλώσεως Οργάνου τοῦ υἱοῦ τοῦ Μου- σουλμάνου παρὰ τοῦ θείοῦ αὐτοῦ Μωσῆ, καὶ τῆς ἐλεύσεως ἀπὸ τῆς ἀνατολῆς εἰς τὴν δύσιν τοῦ ἀδελ φοῦ αὐτοῦ Μεεμέτη τοῦ καὶ Κυρίτζη, καὶ τῆς ἀπο στροφῆς εἰς τὴν ἀνατολὴν καὶ πάλιν ἐλεύσεως αὐτ τοῦ διὰ τῆς πόλεως ἐν τῇ Θρᾴκῃ ἤτοι ἐν τῇ Εὐα ρώπῃ, καὶ τῆς νίκης, αὐτοῦ. Καὶ τὸν θάνατον τοῦ Μωσῆ εἴπω, ἔτι δὲ καὶ τοῦ δευτέρου υἱοῦ τοῦ βασι λέως κυρ Μανουήλ, τοῦ πρὸ τοῦ Κωνσταντίνου, τὸν θάνατον ἐν τῇ Μονεμβασίᾳ. ᾿Αλλὰ καὶ περὶ δύο θυ- γατέρων αὐτοῦ, καὶ τῆς γεννήσεως τοῦ αὐθεντο πούλου κυρ Μιχαὴλ, καὶ τοῦ θάνατου αὐτοῦ ὑπὸ λοιμώδους νοσήματος. Ομοίως καὶ τοῦ θανάτου τοῦ τζελεπῆ κύρ Δημητρίου τοῦ υἱοῦ τοῦ σουλτάν Μπα για ζήτη καὶ ἀδελφοῦ τοῦ ἀμηρᾶ Μεμέτη· αὐτὸς δὲ γενόμενος Χριστιανός, ὡς πρὸ ὀλίγου ἔφημεν, καὶ τῷ θείῳ βαπτίσματι ἀνεγεννήθη, καὶ ὁ βασι ιθ'. Ἐπὶ τῆς βασιλείας λοιπὸν τοῦδε τοῦ αὐτο- κράτορος κύρ Μανουὴλ, ἐν τῷ ἀποκλεισμῷ τῆς πό- λεως, τῷ τότε καιρῷ ἐγεννήθην ἐγὼ ἔτει ἀπὸ κτι- σεως κόσμου σου. Αὐγούστου γ', ἀνεγεννήθην δὲ διὰ τοῦ θείου βαπτίσματος ὑπὸ τῆς ὁσιωτάτης μη- τρὸς ἁγίας Θωμαΐδος, περὶ ἧς ἐν τῷ προσήκοντι τόπῳ καὶ ἁρμόζοντι διηγησόμεθα ταληθές. Αφ' οὗ δὲ τοῦ δεκάτου ἔτους μέχρι καὶ τοῦ ὀγδοηκοστοῦ ἔκτου πολλῶν γενομένων ἀναγκαίων καὶ μνήμης ἀξίων βούλομαι· διηγήσασθαι. Λέγω δὴ ἐν πρώτος περὶ τῆς εἰς τὴν δύσιν ἀφίξεως τῶν πέντε υἱῶν τοῦ ἀμηρᾶ τοῦ Μπαγιαζήτου, ήγουν τοῦ Μουσουλμάνου, τοῦ Μωσῆ, τοῦ Ἰεσσαὶ, τοῦ Μεεμέτη καὶ τοῦ Ἰωσούφ, Ο λεὺς καὶ ὁ ἀμηρᾶς Μεεμέτης ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ πλεί ὃς ἐγεγόνει Χριστιανὸς καὶ Δημήτριος ἐπωνομάσθη, • στα σιτηρέσια Έδωσαν αὐτῷ, ζήσας μετὰ τὸ βαπτι CHRONICON MAJUS. - - LIB. I. B commemoravimus, causam, etiam Andronicus de- spota Thessalonicam Venetorum senatui quinqua- genis florenorum millibus vendidit. Urbs obsessione hoc modo liberata est. Ameras, audito, Demirem, Scytharum et Massagetarum re- gem, cum innumeris copiis contra se proficisci, quamvis invitus, tamen obsidionem et oppugnatio- nem urbis solvit, atque pace cum imperatore facta et sacramentis confirmata, in Asiam trajectus, ad excipiendos impetas Demiris exercitum parabat. domino, dum urbs obsidetur, ego in lucem editus sum, anno ab orbe condito 6909, die Augusti tri- cesimo. Regeneratus sum per sacrum baptisma opera venerabilis matris Thomaidis, de qua loco opportuno ad veritatem referam (1). A decimo au- lemi auno ad octogesimum sesuım quæ acciderint multæ et memorabiles calamitates, enarrabo. Dicam primum de quinque Bajazetis ameræ filiis in occi- dentem trajectis, Musulmano, Mose, Jessai, Mehe. mete et Jusupho, qui Christianus factus Demetrius appellatus est, de imperatore Joanne Thessalonice mortuo, et Manuele imperatore, filio ejus, illuc profecto, et ejus Glio, Andronico despota, ibidem D restituto, de Theodoro porphyrogenito despota La- cedæmone sive Spartæ exstincto, et de imperatore Manuele, fratre ejus, profecto in Peloponnesum ; deinde exponam, quomodo Moses Musulmano ameræ fratri suo mortem intulerit, cum Manuele impera- tore per tres aunos bellum gesserit et circa Laris- sam cxceraverit Orelianen, Musulmani filium ; quomodo hujus frater Mehemetes, qui etiam Cy- ritzes appellatur, ex oriente in occidentem transie- rit, inde redierit in orientem, et rursus trans urbem in Thraciam vel Europam trajectus, reportaverit victoriam. Tum obitum Mosis explicabo, et fili secundi - Manuelis imperatoris, qui Constantine an præcessit, mortem, qua is Monembasiæ decessit. Dicam etiam de duobus filiis ejus, atque Michaelis principis natali ac morte pestilentia ei allata. Item mortem attingam Demetrii Tzelepis, Bajazetis sul- tani filii, et Mehemelis aneræ fratris, qui Christia- nus fictus, ut paulo ante monuimus, et sacro ha- ptismale regeneratus, ab imperatore et fratre M sl mete amera inagua salaria accepit, et annos septem. postquam baptizatus erat, ad Dominum concessif ; dicamque de Thomæ principis natali: atque hac quidem propter a tatis maturitatem bene et accu- rate doctus; quæ autem ante me natum facta nar- 17. illo tempore, aunt. .. propter eam, quam 18. Ceterum regnante hoc imperatore, Manuele (1) Vide cap. 5 lib. 11.

σθῆναι ἔτη ἑπτὰ πρὸς κύριον ἐξεδήμησε. Καὶ περὶ Δ ραξι καὶ τόξοις καὶ σάγαις χαλκοῖς. Τὰ δὲ ἐνδύ- τῆς γεννήσεως τοῦ αὐθεντοπούλου κυρ Θωμᾶ. Ταῦτα μὲν διὰ τὸ τῆς ἡλικίας μου ἐντελὲς καλῶς καὶ ἀκρι- βῶς εἰδότος μου· τὰ δὲ πρὶν τῆς γεννήσεως τῆς ἐμῆς ὅσα ειρήκαμεν, τὰ μὲν ὑπὸ ἀξιοπίστων καὶ σοφῶν συγγραφέων γεγραμμένα μέρος είδομεν, τὰ δὲ ὑπὸ ἀρχόντων τῆς βασιλικῆς αὐλῆς καὶ βουτ λῆς καὶ τῆς συγκλήτου σοφῶν καὶ συνετῶν καὶ γηραιῶν ἀκούσαμεν. Καὶ πῶς σιγῶν παρα λείπω; ματα αὐτῶν καὶ αἱ ζῶναι ὑπάρχουσι χρυσαῖ, καὶ διαδήματα ἐν ταῖς μάχαις ἔχουσιν. Οἱ δὲ ἵπποι αὐτ τῶν χρυσοχάλινοι, μασχαλιστήρες δὲ χρυσοί καὶ τὰ πλήκτρα. Καὶ ὁ σύμπας. βίος αὐτῶν αὐθέκαστος μὲν, σκαιὸς δὲ καὶ ἄγριος καὶ πολεμικὸς ὑπάρχει πάντοτε. Καὶ οὕτως τὰ τῶν Μασσαγετῶν καὶ τοῦ Ντεμίρη αὐτοῦ βασιλέως ή πολιτεία καὶ ὁ βίος ἔχει. Καὶ τούτους ἀφέντες πρὸς τὸν ἀμηρᾶν Μπαγια ζήτην επανέλθωμεν καὶ τοὺς προγόνους αὐτοῦ, πόθεν κατάγονται, καὶ τίνα τὰ ἔργα καὶ ἀνδραγα θήματα αὐτῶν κατ' ἐπιτομὴν διηγησώμεθα. Οὗτος ὁ ἀμηρᾶς Μπαγιαζήτης ἦν πέμπτος αὐτ Γοῦ. Περὶ ὧν μὲν πολλοῖς καὶ ἑτέροις ἐξιστορήθη, καὶ διαφορὰς εἰλήφασιν ἀλλήλων, ἀλλ' ὡς εἶδον καὶ ἤκουσαν ἕκαστος, οὐ συνεφώνησαν· ὅμως οὕτως καὶ ἡμῖν καλῶς ἐφάνη καὶ ἐκρίναμεν ἱστορῆσαι ἔτι τὰ ὅσα ἐκ μακρᾶς ἀκοῆς ὑπὸ σοφῶν ἀνδρῶν ἐμάθο μεν καὶ ὅσα ἐγγράφως περὶ τῆς γενεαλογίας ταύτης εἴδομεν. ιθ'. Τῇ δὲ εἰκοστῇ ὀγδόῃ τοῦ Ἰουλίου μηνός τοῦ ςι' ἔτους ὁ Ντεμίρης ὁ βασιλεὺς Μασσαγε τῶν καὶ Περσῶν καὶ βορείων Σκυθῶν τὸν ἀμηρᾶν Μπαγιαξ την ήχμαλώτισε καὶ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ Μωσῆν καὶ ἑτέρους οὐκ ὀλίγους - θέντης τοῖς κυριεύσασιν ἐκ τοῦ τῶν Ὀτθμανλίδων ἄρχοντας τῆς αὐλῆς αὐτοῦ, καὶ πάντα τὸν στρατὸν ὦ γένους· ὁ Ερτογρούλης γὰρ ἦν ὁ πρῶτος, υἱὸς τοῦ αὐτοῦ διεσκέδασεν. ᾿Αλλὰ ποῖος ἦν αὐτὸς καὶ πῶς ὁ βασιλεὺς Ντεμίρης, οὐκ ἀφήσωμεν εἰπεῖν καὶ διηγήσασθαι. Οὗτος μὲν οὖν ὁ βασιλεὺς καὶ τὸ ἔθνος τοῦτο τῶν Μασσαγετῶν καὶ Σκυθῶν Τούρκων πέραν ᾿Αράξου τοῦ ποταμοῦ πρὸς ἀνατολὰς τὴν οίκησιν ἔχουσιν, εἰσὶ δὲ γένος λίαν τοξικώτατοι καὶ κακοξε νώτατοι, ἔθνος δὲ μέγα καὶ πολὺ καὶ ἄλκιμον, παρ' οἷς Κῦρος ἐκεῖνος ὁ μέγας βασιλεύς ποτε καιρῷ κἀκεῖ ἐτελεύτησεν βασιλευούσης Ντεμίριδος. Αὕτη δὲ ἡ βασιλὶς Ντεμίρις μετὰ τὸ ἀποκεφαλίσαι τὸν Κῦρον τὴν κεφαλὴν εἰς ἀσχὸν οἶνου ἐνέβαλε, καὶ καταπατοῦσα τὸν ἀσκὸν καὶ τὴν τοῦ Κύρου κεφα λήν ἔλεγε ο Ακόρεστο Κῦρε, κορέσθητι. › Εἰσὶ δὲ οὗτοι οἱ Μασσαγέται γένος πάνυ ἀγριώτατον, καὶ ἐν τῷ ἱππεύειν ἀγαθώτατοι καὶ πεζοί ληστρικών φατοι. Ἐν δὲ ταῖς μάχαις καὶ ἐν τῷ πολέμῳ τοῖς τοιούτοις χρῶνται ὅπλοις ήγουν μαχαίραις καὶ θώπ κ'. Ὁ ἄναξ Ἰωάννης ὁ Κομνηνός τινὶ καιρῷ ἐν τῇ Ἑὡς εὑρισκόμενος κατὰ τὰ μέρη τῆς ἐπαρ χίας τῆς Νεοκαισαρείας πόλεως, μαχόμενος μετά τῶν Περσῶν καὶ τοῦ Ικονίου σουλτάνου, καὶ πολλὰ φρούρια τῶν Περσῶν ὑφ᾽ ἑαυτὸν ἐποιήσατο· εἶχε δὲ μεθ᾽ αὑτοῦ Ἰωάννην τὸν ἀνεψιόν αὐτοῦ, υἱὸν Ισαακίου τοῦ σεβαστοκράτορος καὶ ἀδελφοῦ. Ημέ ρας δὲ πολλὰς διατρίβον τὸ στρατόπεδον ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσι, καὶ τὰ ἀναγκαῖα πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ περὶ ἵππων ἐσπάνιζαν διὰ τὸν τόπον λυπρὸν καὶ GEORGI FRANTZÆ B C ravi, ea partim a fide dignis et eruditis scriptori- bus memoriæ prodita didici, partim ex proceribus aulæ imperatoriæ et viris senatorii ordinis sapi- entibus ac prudentibus senibusque audivi, quæ si- lentio prætereunda non putavimus. Cum Demires, Massagetarum, Persarum et Scytharum septentrionalium rex, Bajazetem, ameram uxore et Alio Mose aliisque aulæ optimatibus non paucis cepit, totumque ejus exercitum dissipavit. At enim qualis et Ille et Demires rex fuerit, ne omittamius exponere. Hic igitur atque populus ejus, Massagetæ et Scythæ Turcæ, trans Araxem Quviuin orientenı versus sedes habent, gens sagittandi pe- ritissima et hospitibus infestissima, late se porri- g‹ns, frequens et strenua, quæ quondam Cyrum, magnum illum regen, occidit, Demeride. regina. Hæc caput Cyri amputatum in utrem vino impletum demersit, deinde utrem cum capite conculcans, ‹ Insatiabilis, inquit, Cyre, satiare, » Massagetæ swut longe barbarissimi, equites velocissimi, latro- nes maxime rapaces. In bello et pugnis armis hisce pluntur : machæris, loricis, arcubus, sagis æneis; forum vestimenta et cingula aurea sunt; in præ- lia coronati procedunt. Equorum frena, cincta D pectoralia et scuticæ item ex auro. Universa eorum vita simplex quidem, sed rigida, ferox et militaris semper. Talis igitur Massagetarum et Demiris, eo- rum regis,conditio et vivendi ratio. His missis, ad Bajazetem ameram et majores ejus prævertamur, unde originem ducant et quae corum facinora et res fortiter gestæ fuerint, paucis dieturi. Bajazetes ameras princeps quintus erat ex regia Othmanidarum familia. Primus enim Ertogrulos erat, filus Gui. De his cum multi alii scripserint, sed valde in diversa abeant dissentiantque, quAN- doquidem singula ut quisque viderat et audiverst, ifa narrarunt; tamen idem mihi quoque placuit, atque constitui, quæ ex longinqua fama de coruin genere aut a viris doctis didicissem aut litteris in- venissein consignata, exponere. quondam in præfectura Neocæsareæ urbis oum Per- sis et sultano Iconii hellans, multa its castella eri- puit. Habebat secum Joannem, Isaacii sebastocra- toris, fratris sui, filjuin. Cum exercitus diu in locis illis moraretur res necessariæ quum reliquæ, tum equos pabulum deficiebat, propter solum gracile et saxosum, atque, ingruente hieme, propter caeli (cir 19. Die vicesima oetavo mensis Julii ami 6910 20. Joannes Connenus imperator in orienta

σθῆναι ἔτη ἑπτὰ πρὸς κύριον ἐξεδήμησε. Καὶ περὶ Δ ραξι καὶ τόξοις καὶ σάγαις χαλκοῖς. Τὰ δὲ ἐνδύ- τῆς γεννήσεως τοῦ αὐθεντοπούλου κυρ Θωμᾶ. Ταῦτα μὲν διὰ τὸ τῆς ἡλικίας μου ἐντελὲς καλῶς καὶ ἀκρι- βῶς εἰδότος μου· τὰ δὲ πρὶν τῆς γεννήσεως τῆς ἐμῆς ὅσα ειρήκαμεν, τὰ μὲν ὑπὸ ἀξιοπίστων καὶ σοφῶν συγγραφέων γεγραμμένα μέρος είδομεν, τὰ δὲ ὑπὸ ἀρχόντων τῆς βασιλικῆς αὐλῆς καὶ βουτ λῆς καὶ τῆς συγκλήτου σοφῶν καὶ συνετῶν καὶ γηραιῶν ἀκούσαμεν. Καὶ πῶς σιγῶν παρα λείπω; ματα αὐτῶν καὶ αἱ ζῶναι ὑπάρχουσι χρυσαῖ, καὶ διαδήματα ἐν ταῖς μάχαις ἔχουσιν. Οἱ δὲ ἵπποι αὐτ τῶν χρυσοχάλινοι, μασχαλιστήρες δὲ χρυσοί καὶ τὰ πλήκτρα. Καὶ ὁ σύμπας. βίος αὐτῶν αὐθέκαστος μὲν, σκαιὸς δὲ καὶ ἄγριος καὶ πολεμικὸς ὑπάρχει πάντοτε. Καὶ οὕτως τὰ τῶν Μασσαγετῶν καὶ τοῦ Ντεμίρη αὐτοῦ βασιλέως ή πολιτεία καὶ ὁ βίος ἔχει. Καὶ τούτους ἀφέντες πρὸς τὸν ἀμηρᾶν Μπαγια ζήτην επανέλθωμεν καὶ τοὺς προγόνους αὐτοῦ, πόθεν κατάγονται, καὶ τίνα τὰ ἔργα καὶ ἀνδραγα θήματα αὐτῶν κατ' ἐπιτομὴν διηγησώμεθα. Οὗτος ὁ ἀμηρᾶς Μπαγιαζήτης ἦν πέμπτος αὐτ Γοῦ. Περὶ ὧν μὲν πολλοῖς καὶ ἑτέροις ἐξιστορήθη, καὶ διαφορὰς εἰλήφασιν ἀλλήλων, ἀλλ' ὡς εἶδον καὶ ἤκουσαν ἕκαστος, οὐ συνεφώνησαν· ὅμως οὕτως καὶ ἡμῖν καλῶς ἐφάνη καὶ ἐκρίναμεν ἱστορῆσαι ἔτι τὰ ὅσα ἐκ μακρᾶς ἀκοῆς ὑπὸ σοφῶν ἀνδρῶν ἐμάθο μεν καὶ ὅσα ἐγγράφως περὶ τῆς γενεαλογίας ταύτης εἴδομεν. ιθ'. Τῇ δὲ εἰκοστῇ ὀγδόῃ τοῦ Ἰουλίου μηνός τοῦ ςι' ἔτους ὁ Ντεμίρης ὁ βασιλεὺς Μασσαγε τῶν καὶ Περσῶν καὶ βορείων Σκυθῶν τὸν ἀμηρᾶν Μπαγιαξ την ήχμαλώτισε καὶ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ Μωσῆν καὶ ἑτέρους οὐκ ὀλίγους - θέντης τοῖς κυριεύσασιν ἐκ τοῦ τῶν Ὀτθμανλίδων ἄρχοντας τῆς αὐλῆς αὐτοῦ, καὶ πάντα τὸν στρατὸν ὦ γένους· ὁ Ερτογρούλης γὰρ ἦν ὁ πρῶτος, υἱὸς τοῦ αὐτοῦ διεσκέδασεν. ᾿Αλλὰ ποῖος ἦν αὐτὸς καὶ πῶς ὁ βασιλεὺς Ντεμίρης, οὐκ ἀφήσωμεν εἰπεῖν καὶ διηγήσασθαι. Οὗτος μὲν οὖν ὁ βασιλεὺς καὶ τὸ ἔθνος τοῦτο τῶν Μασσαγετῶν καὶ Σκυθῶν Τούρκων πέραν ᾿Αράξου τοῦ ποταμοῦ πρὸς ἀνατολὰς τὴν οίκησιν ἔχουσιν, εἰσὶ δὲ γένος λίαν τοξικώτατοι καὶ κακοξε νώτατοι, ἔθνος δὲ μέγα καὶ πολὺ καὶ ἄλκιμον, παρ' οἷς Κῦρος ἐκεῖνος ὁ μέγας βασιλεύς ποτε καιρῷ κἀκεῖ ἐτελεύτησεν βασιλευούσης Ντεμίριδος. Αὕτη δὲ ἡ βασιλὶς Ντεμίρις μετὰ τὸ ἀποκεφαλίσαι τὸν Κῦρον τὴν κεφαλὴν εἰς ἀσχὸν οἶνου ἐνέβαλε, καὶ καταπατοῦσα τὸν ἀσκὸν καὶ τὴν τοῦ Κύρου κεφα λήν ἔλεγε ο Ακόρεστο Κῦρε, κορέσθητι. › Εἰσὶ δὲ οὗτοι οἱ Μασσαγέται γένος πάνυ ἀγριώτατον, καὶ ἐν τῷ ἱππεύειν ἀγαθώτατοι καὶ πεζοί ληστρικών φατοι. Ἐν δὲ ταῖς μάχαις καὶ ἐν τῷ πολέμῳ τοῖς τοιούτοις χρῶνται ὅπλοις ήγουν μαχαίραις καὶ θώπ κ'. Ὁ ἄναξ Ἰωάννης ὁ Κομνηνός τινὶ καιρῷ ἐν τῇ Ἑὡς εὑρισκόμενος κατὰ τὰ μέρη τῆς ἐπαρ χίας τῆς Νεοκαισαρείας πόλεως, μαχόμενος μετά τῶν Περσῶν καὶ τοῦ Ικονίου σουλτάνου, καὶ πολλὰ φρούρια τῶν Περσῶν ὑφ᾽ ἑαυτὸν ἐποιήσατο· εἶχε δὲ μεθ᾽ αὑτοῦ Ἰωάννην τὸν ἀνεψιόν αὐτοῦ, υἱὸν Ισαακίου τοῦ σεβαστοκράτορος καὶ ἀδελφοῦ. Ημέ ρας δὲ πολλὰς διατρίβον τὸ στρατόπεδον ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσι, καὶ τὰ ἀναγκαῖα πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ περὶ ἵππων ἐσπάνιζαν διὰ τὸν τόπον λυπρὸν καὶ GEORGI FRANTZÆ B C ravi, ea partim a fide dignis et eruditis scriptori- bus memoriæ prodita didici, partim ex proceribus aulæ imperatoriæ et viris senatorii ordinis sapi- entibus ac prudentibus senibusque audivi, quæ si- lentio prætereunda non putavimus. Cum Demires, Massagetarum, Persarum et Scytharum septentrionalium rex, Bajazetem, ameram uxore et Alio Mose aliisque aulæ optimatibus non paucis cepit, totumque ejus exercitum dissipavit. At enim qualis et Ille et Demires rex fuerit, ne omittamius exponere. Hic igitur atque populus ejus, Massagetæ et Scythæ Turcæ, trans Araxem Quviuin orientenı versus sedes habent, gens sagittandi pe- ritissima et hospitibus infestissima, late se porri- g‹ns, frequens et strenua, quæ quondam Cyrum, magnum illum regen, occidit, Demeride. regina. Hæc caput Cyri amputatum in utrem vino impletum demersit, deinde utrem cum capite conculcans, ‹ Insatiabilis, inquit, Cyre, satiare, » Massagetæ swut longe barbarissimi, equites velocissimi, latro- nes maxime rapaces. In bello et pugnis armis hisce pluntur : machæris, loricis, arcubus, sagis æneis; forum vestimenta et cingula aurea sunt; in præ- lia coronati procedunt. Equorum frena, cincta D pectoralia et scuticæ item ex auro. Universa eorum vita simplex quidem, sed rigida, ferox et militaris semper. Talis igitur Massagetarum et Demiris, eo- rum regis,conditio et vivendi ratio. His missis, ad Bajazetem ameram et majores ejus prævertamur, unde originem ducant et quae corum facinora et res fortiter gestæ fuerint, paucis dieturi. Bajazetes ameras princeps quintus erat ex regia Othmanidarum familia. Primus enim Ertogrulos erat, filus Gui. De his cum multi alii scripserint, sed valde in diversa abeant dissentiantque, quAN- doquidem singula ut quisque viderat et audiverst, ifa narrarunt; tamen idem mihi quoque placuit, atque constitui, quæ ex longinqua fama de coruin genere aut a viris doctis didicissem aut litteris in- venissein consignata, exponere. quondam in præfectura Neocæsareæ urbis oum Per- sis et sultano Iconii hellans, multa its castella eri- puit. Habebat secum Joannem, Isaacii sebastocra- toris, fratris sui, filjuin. Cum exercitus diu in locis illis moraretur res necessariæ quum reliquæ, tum equos pabulum deficiebat, propter solum gracile et saxosum, atque, ingruente hieme, propter caeli (cir 19. Die vicesima oetavo mensis Julii ami 6910 20. Joannes Connenus imperator in orienta

σθῆναι ἔτη ἑπτὰ πρὸς κύριον ἐξεδήμησε. Καὶ περὶ Δ ραξι καὶ τόξοις καὶ σάγαις χαλκοῖς. Τὰ δὲ ἐνδύ- τῆς γεννήσεως τοῦ αὐθεντοπούλου κυρ Θωμᾶ. Ταῦτα μὲν διὰ τὸ τῆς ἡλικίας μου ἐντελὲς καλῶς καὶ ἀκρι- βῶς εἰδότος μου· τὰ δὲ πρὶν τῆς γεννήσεως τῆς ἐμῆς ὅσα ειρήκαμεν, τὰ μὲν ὑπὸ ἀξιοπίστων καὶ σοφῶν συγγραφέων γεγραμμένα μέρος είδομεν, τὰ δὲ ὑπὸ ἀρχόντων τῆς βασιλικῆς αὐλῆς καὶ βουτ λῆς καὶ τῆς συγκλήτου σοφῶν καὶ συνετῶν καὶ γηραιῶν ἀκούσαμεν. Καὶ πῶς σιγῶν παρα λείπω; ματα αὐτῶν καὶ αἱ ζῶναι ὑπάρχουσι χρυσαῖ, καὶ διαδήματα ἐν ταῖς μάχαις ἔχουσιν. Οἱ δὲ ἵπποι αὐτ τῶν χρυσοχάλινοι, μασχαλιστήρες δὲ χρυσοί καὶ τὰ πλήκτρα. Καὶ ὁ σύμπας. βίος αὐτῶν αὐθέκαστος μὲν, σκαιὸς δὲ καὶ ἄγριος καὶ πολεμικὸς ὑπάρχει πάντοτε. Καὶ οὕτως τὰ τῶν Μασσαγετῶν καὶ τοῦ Ντεμίρη αὐτοῦ βασιλέως ή πολιτεία καὶ ὁ βίος ἔχει. Καὶ τούτους ἀφέντες πρὸς τὸν ἀμηρᾶν Μπαγια ζήτην επανέλθωμεν καὶ τοὺς προγόνους αὐτοῦ, πόθεν κατάγονται, καὶ τίνα τὰ ἔργα καὶ ἀνδραγα θήματα αὐτῶν κατ' ἐπιτομὴν διηγησώμεθα. Οὗτος ὁ ἀμηρᾶς Μπαγιαζήτης ἦν πέμπτος αὐτ Γοῦ. Περὶ ὧν μὲν πολλοῖς καὶ ἑτέροις ἐξιστορήθη, καὶ διαφορὰς εἰλήφασιν ἀλλήλων, ἀλλ' ὡς εἶδον καὶ ἤκουσαν ἕκαστος, οὐ συνεφώνησαν· ὅμως οὕτως καὶ ἡμῖν καλῶς ἐφάνη καὶ ἐκρίναμεν ἱστορῆσαι ἔτι τὰ ὅσα ἐκ μακρᾶς ἀκοῆς ὑπὸ σοφῶν ἀνδρῶν ἐμάθο μεν καὶ ὅσα ἐγγράφως περὶ τῆς γενεαλογίας ταύτης εἴδομεν. ιθ'. Τῇ δὲ εἰκοστῇ ὀγδόῃ τοῦ Ἰουλίου μηνός τοῦ ςι' ἔτους ὁ Ντεμίρης ὁ βασιλεὺς Μασσαγε τῶν καὶ Περσῶν καὶ βορείων Σκυθῶν τὸν ἀμηρᾶν Μπαγιαξ την ήχμαλώτισε καὶ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ Μωσῆν καὶ ἑτέρους οὐκ ὀλίγους - θέντης τοῖς κυριεύσασιν ἐκ τοῦ τῶν Ὀτθμανλίδων ἄρχοντας τῆς αὐλῆς αὐτοῦ, καὶ πάντα τὸν στρατὸν ὦ γένους· ὁ Ερτογρούλης γὰρ ἦν ὁ πρῶτος, υἱὸς τοῦ αὐτοῦ διεσκέδασεν. ᾿Αλλὰ ποῖος ἦν αὐτὸς καὶ πῶς ὁ βασιλεὺς Ντεμίρης, οὐκ ἀφήσωμεν εἰπεῖν καὶ διηγήσασθαι. Οὗτος μὲν οὖν ὁ βασιλεὺς καὶ τὸ ἔθνος τοῦτο τῶν Μασσαγετῶν καὶ Σκυθῶν Τούρκων πέραν ᾿Αράξου τοῦ ποταμοῦ πρὸς ἀνατολὰς τὴν οίκησιν ἔχουσιν, εἰσὶ δὲ γένος λίαν τοξικώτατοι καὶ κακοξε νώτατοι, ἔθνος δὲ μέγα καὶ πολὺ καὶ ἄλκιμον, παρ' οἷς Κῦρος ἐκεῖνος ὁ μέγας βασιλεύς ποτε καιρῷ κἀκεῖ ἐτελεύτησεν βασιλευούσης Ντεμίριδος. Αὕτη δὲ ἡ βασιλὶς Ντεμίρις μετὰ τὸ ἀποκεφαλίσαι τὸν Κῦρον τὴν κεφαλὴν εἰς ἀσχὸν οἶνου ἐνέβαλε, καὶ καταπατοῦσα τὸν ἀσκὸν καὶ τὴν τοῦ Κύρου κεφα λήν ἔλεγε ο Ακόρεστο Κῦρε, κορέσθητι. › Εἰσὶ δὲ οὗτοι οἱ Μασσαγέται γένος πάνυ ἀγριώτατον, καὶ ἐν τῷ ἱππεύειν ἀγαθώτατοι καὶ πεζοί ληστρικών φατοι. Ἐν δὲ ταῖς μάχαις καὶ ἐν τῷ πολέμῳ τοῖς τοιούτοις χρῶνται ὅπλοις ήγουν μαχαίραις καὶ θώπ κ'. Ὁ ἄναξ Ἰωάννης ὁ Κομνηνός τινὶ καιρῷ ἐν τῇ Ἑὡς εὑρισκόμενος κατὰ τὰ μέρη τῆς ἐπαρ χίας τῆς Νεοκαισαρείας πόλεως, μαχόμενος μετά τῶν Περσῶν καὶ τοῦ Ικονίου σουλτάνου, καὶ πολλὰ φρούρια τῶν Περσῶν ὑφ᾽ ἑαυτὸν ἐποιήσατο· εἶχε δὲ μεθ᾽ αὑτοῦ Ἰωάννην τὸν ἀνεψιόν αὐτοῦ, υἱὸν Ισαακίου τοῦ σεβαστοκράτορος καὶ ἀδελφοῦ. Ημέ ρας δὲ πολλὰς διατρίβον τὸ στρατόπεδον ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσι, καὶ τὰ ἀναγκαῖα πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ περὶ ἵππων ἐσπάνιζαν διὰ τὸν τόπον λυπρὸν καὶ GEORGI FRANTZÆ B C ravi, ea partim a fide dignis et eruditis scriptori- bus memoriæ prodita didici, partim ex proceribus aulæ imperatoriæ et viris senatorii ordinis sapi- entibus ac prudentibus senibusque audivi, quæ si- lentio prætereunda non putavimus. Cum Demires, Massagetarum, Persarum et Scytharum septentrionalium rex, Bajazetem, ameram uxore et Alio Mose aliisque aulæ optimatibus non paucis cepit, totumque ejus exercitum dissipavit. At enim qualis et Ille et Demires rex fuerit, ne omittamius exponere. Hic igitur atque populus ejus, Massagetæ et Scythæ Turcæ, trans Araxem Quviuin orientenı versus sedes habent, gens sagittandi pe- ritissima et hospitibus infestissima, late se porri- g‹ns, frequens et strenua, quæ quondam Cyrum, magnum illum regen, occidit, Demeride. regina. Hæc caput Cyri amputatum in utrem vino impletum demersit, deinde utrem cum capite conculcans, ‹ Insatiabilis, inquit, Cyre, satiare, » Massagetæ swut longe barbarissimi, equites velocissimi, latro- nes maxime rapaces. In bello et pugnis armis hisce pluntur : machæris, loricis, arcubus, sagis æneis; forum vestimenta et cingula aurea sunt; in præ- lia coronati procedunt. Equorum frena, cincta D pectoralia et scuticæ item ex auro. Universa eorum vita simplex quidem, sed rigida, ferox et militaris semper. Talis igitur Massagetarum et Demiris, eo- rum regis,conditio et vivendi ratio. His missis, ad Bajazetem ameram et majores ejus prævertamur, unde originem ducant et quae corum facinora et res fortiter gestæ fuerint, paucis dieturi. Bajazetes ameras princeps quintus erat ex regia Othmanidarum familia. Primus enim Ertogrulos erat, filus Gui. De his cum multi alii scripserint, sed valde in diversa abeant dissentiantque, quAN- doquidem singula ut quisque viderat et audiverst, ifa narrarunt; tamen idem mihi quoque placuit, atque constitui, quæ ex longinqua fama de coruin genere aut a viris doctis didicissem aut litteris in- venissein consignata, exponere. quondam in præfectura Neocæsareæ urbis oum Per- sis et sultano Iconii hellans, multa its castella eri- puit. Habebat secum Joannem, Isaacii sebastocra- toris, fratris sui, filjuin. Cum exercitus diu in locis illis moraretur res necessariæ quum reliquæ, tum equos pabulum deficiebat, propter solum gracile et saxosum, atque, ingruente hieme, propter caeli (cir 19. Die vicesima oetavo mensis Julii ami 6910 20. Joannes Connenus imperator in orienta

σθῆναι ἔτη ἑπτὰ πρὸς κύριον ἐξεδήμησε. Καὶ περὶ Δ ραξι καὶ τόξοις καὶ σάγαις χαλκοῖς. Τὰ δὲ ἐνδύ- τῆς γεννήσεως τοῦ αὐθεντοπούλου κυρ Θωμᾶ. Ταῦτα μὲν διὰ τὸ τῆς ἡλικίας μου ἐντελὲς καλῶς καὶ ἀκρι- βῶς εἰδότος μου· τὰ δὲ πρὶν τῆς γεννήσεως τῆς ἐμῆς ὅσα ειρήκαμεν, τὰ μὲν ὑπὸ ἀξιοπίστων καὶ σοφῶν συγγραφέων γεγραμμένα μέρος είδομεν, τὰ δὲ ὑπὸ ἀρχόντων τῆς βασιλικῆς αὐλῆς καὶ βουτ λῆς καὶ τῆς συγκλήτου σοφῶν καὶ συνετῶν καὶ γηραιῶν ἀκούσαμεν. Καὶ πῶς σιγῶν παρα λείπω; ματα αὐτῶν καὶ αἱ ζῶναι ὑπάρχουσι χρυσαῖ, καὶ διαδήματα ἐν ταῖς μάχαις ἔχουσιν. Οἱ δὲ ἵπποι αὐτ τῶν χρυσοχάλινοι, μασχαλιστήρες δὲ χρυσοί καὶ τὰ πλήκτρα. Καὶ ὁ σύμπας. βίος αὐτῶν αὐθέκαστος μὲν, σκαιὸς δὲ καὶ ἄγριος καὶ πολεμικὸς ὑπάρχει πάντοτε. Καὶ οὕτως τὰ τῶν Μασσαγετῶν καὶ τοῦ Ντεμίρη αὐτοῦ βασιλέως ή πολιτεία καὶ ὁ βίος ἔχει. Καὶ τούτους ἀφέντες πρὸς τὸν ἀμηρᾶν Μπαγια ζήτην επανέλθωμεν καὶ τοὺς προγόνους αὐτοῦ, πόθεν κατάγονται, καὶ τίνα τὰ ἔργα καὶ ἀνδραγα θήματα αὐτῶν κατ' ἐπιτομὴν διηγησώμεθα. Οὗτος ὁ ἀμηρᾶς Μπαγιαζήτης ἦν πέμπτος αὐτ Γοῦ. Περὶ ὧν μὲν πολλοῖς καὶ ἑτέροις ἐξιστορήθη, καὶ διαφορὰς εἰλήφασιν ἀλλήλων, ἀλλ' ὡς εἶδον καὶ ἤκουσαν ἕκαστος, οὐ συνεφώνησαν· ὅμως οὕτως καὶ ἡμῖν καλῶς ἐφάνη καὶ ἐκρίναμεν ἱστορῆσαι ἔτι τὰ ὅσα ἐκ μακρᾶς ἀκοῆς ὑπὸ σοφῶν ἀνδρῶν ἐμάθο μεν καὶ ὅσα ἐγγράφως περὶ τῆς γενεαλογίας ταύτης εἴδομεν. ιθ'. Τῇ δὲ εἰκοστῇ ὀγδόῃ τοῦ Ἰουλίου μηνός τοῦ ςι' ἔτους ὁ Ντεμίρης ὁ βασιλεὺς Μασσαγε τῶν καὶ Περσῶν καὶ βορείων Σκυθῶν τὸν ἀμηρᾶν Μπαγιαξ την ήχμαλώτισε καὶ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ Μωσῆν καὶ ἑτέρους οὐκ ὀλίγους - θέντης τοῖς κυριεύσασιν ἐκ τοῦ τῶν Ὀτθμανλίδων ἄρχοντας τῆς αὐλῆς αὐτοῦ, καὶ πάντα τὸν στρατὸν ὦ γένους· ὁ Ερτογρούλης γὰρ ἦν ὁ πρῶτος, υἱὸς τοῦ αὐτοῦ διεσκέδασεν. ᾿Αλλὰ ποῖος ἦν αὐτὸς καὶ πῶς ὁ βασιλεὺς Ντεμίρης, οὐκ ἀφήσωμεν εἰπεῖν καὶ διηγήσασθαι. Οὗτος μὲν οὖν ὁ βασιλεὺς καὶ τὸ ἔθνος τοῦτο τῶν Μασσαγετῶν καὶ Σκυθῶν Τούρκων πέραν ᾿Αράξου τοῦ ποταμοῦ πρὸς ἀνατολὰς τὴν οίκησιν ἔχουσιν, εἰσὶ δὲ γένος λίαν τοξικώτατοι καὶ κακοξε νώτατοι, ἔθνος δὲ μέγα καὶ πολὺ καὶ ἄλκιμον, παρ' οἷς Κῦρος ἐκεῖνος ὁ μέγας βασιλεύς ποτε καιρῷ κἀκεῖ ἐτελεύτησεν βασιλευούσης Ντεμίριδος. Αὕτη δὲ ἡ βασιλὶς Ντεμίρις μετὰ τὸ ἀποκεφαλίσαι τὸν Κῦρον τὴν κεφαλὴν εἰς ἀσχὸν οἶνου ἐνέβαλε, καὶ καταπατοῦσα τὸν ἀσκὸν καὶ τὴν τοῦ Κύρου κεφα λήν ἔλεγε ο Ακόρεστο Κῦρε, κορέσθητι. › Εἰσὶ δὲ οὗτοι οἱ Μασσαγέται γένος πάνυ ἀγριώτατον, καὶ ἐν τῷ ἱππεύειν ἀγαθώτατοι καὶ πεζοί ληστρικών φατοι. Ἐν δὲ ταῖς μάχαις καὶ ἐν τῷ πολέμῳ τοῖς τοιούτοις χρῶνται ὅπλοις ήγουν μαχαίραις καὶ θώπ κ'. Ὁ ἄναξ Ἰωάννης ὁ Κομνηνός τινὶ καιρῷ ἐν τῇ Ἑὡς εὑρισκόμενος κατὰ τὰ μέρη τῆς ἐπαρ χίας τῆς Νεοκαισαρείας πόλεως, μαχόμενος μετά τῶν Περσῶν καὶ τοῦ Ικονίου σουλτάνου, καὶ πολλὰ φρούρια τῶν Περσῶν ὑφ᾽ ἑαυτὸν ἐποιήσατο· εἶχε δὲ μεθ᾽ αὑτοῦ Ἰωάννην τὸν ἀνεψιόν αὐτοῦ, υἱὸν Ισαακίου τοῦ σεβαστοκράτορος καὶ ἀδελφοῦ. Ημέ ρας δὲ πολλὰς διατρίβον τὸ στρατόπεδον ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσι, καὶ τὰ ἀναγκαῖα πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ περὶ ἵππων ἐσπάνιζαν διὰ τὸν τόπον λυπρὸν καὶ GEORGI FRANTZÆ B C ravi, ea partim a fide dignis et eruditis scriptori- bus memoriæ prodita didici, partim ex proceribus aulæ imperatoriæ et viris senatorii ordinis sapi- entibus ac prudentibus senibusque audivi, quæ si- lentio prætereunda non putavimus. Cum Demires, Massagetarum, Persarum et Scytharum septentrionalium rex, Bajazetem, ameram uxore et Alio Mose aliisque aulæ optimatibus non paucis cepit, totumque ejus exercitum dissipavit. At enim qualis et Ille et Demires rex fuerit, ne omittamius exponere. Hic igitur atque populus ejus, Massagetæ et Scythæ Turcæ, trans Araxem Quviuin orientenı versus sedes habent, gens sagittandi pe- ritissima et hospitibus infestissima, late se porri- g‹ns, frequens et strenua, quæ quondam Cyrum, magnum illum regen, occidit, Demeride. regina. Hæc caput Cyri amputatum in utrem vino impletum demersit, deinde utrem cum capite conculcans, ‹ Insatiabilis, inquit, Cyre, satiare, » Massagetæ swut longe barbarissimi, equites velocissimi, latro- nes maxime rapaces. In bello et pugnis armis hisce pluntur : machæris, loricis, arcubus, sagis æneis; forum vestimenta et cingula aurea sunt; in præ- lia coronati procedunt. Equorum frena, cincta D pectoralia et scuticæ item ex auro. Universa eorum vita simplex quidem, sed rigida, ferox et militaris semper. Talis igitur Massagetarum et Demiris, eo- rum regis,conditio et vivendi ratio. His missis, ad Bajazetem ameram et majores ejus prævertamur, unde originem ducant et quae corum facinora et res fortiter gestæ fuerint, paucis dieturi. Bajazetes ameras princeps quintus erat ex regia Othmanidarum familia. Primus enim Ertogrulos erat, filus Gui. De his cum multi alii scripserint, sed valde in diversa abeant dissentiantque, quAN- doquidem singula ut quisque viderat et audiverst, ifa narrarunt; tamen idem mihi quoque placuit, atque constitui, quæ ex longinqua fama de coruin genere aut a viris doctis didicissem aut litteris in- venissein consignata, exponere. quondam in præfectura Neocæsareæ urbis oum Per- sis et sultano Iconii hellans, multa its castella eri- puit. Habebat secum Joannem, Isaacii sebastocra- toris, fratris sui, filjuin. Cum exercitus diu in locis illis moraretur res necessariæ quum reliquæ, tum equos pabulum deficiebat, propter solum gracile et saxosum, atque, ingruente hieme, propter caeli (cir 19. Die vicesima oetavo mensis Julii ami 6910 20. Joannes Connenus imperator in orienta

Β - κρημνώδη εἶναι, καὶ τὸ κλίμα ἐκεῖνο ψυχεινὸν καὶ ἡ ροις, καὶ ἄλλως κοινωνικῶς τὸ ἦθος τοῖς ὑπ' αὐτὸν. δριμύτατον ἦν. Τότε καὶ χειμῶνος ἐπιγενομένου οἱ ἵπποι πλεῖστα ἐσαθρώσαντο. Ο δὲ βασιλεὺς τὴν τῶν ἵππων μεθοδεύων κυλλότητα, περιιὼν τὸ στρά τευμα τὰ εὐγενῆ τῶν ὀχημάτων συνέλεγε, καὶ ταῦτα διδοὺς Ρωμαίοις τε καὶ Ἰταλοῖς καὶ ὁπόσοι κοντοφόροι εἴδεσαν δεξιοστρόφοι, ἐπιστάμενος δι' αὐτῶν ἀνθίστασθαι τοῖς πολεμίοις καὶ ἀντιμάχεσθαι. Καὶ ταῦτα ὁ βασιλεὺς μεθοδεύων, καὶ συμπλοκῆς μελλούσης γενέσθαι, ἱππότην επίσημον ἐξ Ιταλίας ὁρμώμενον ἔφιππον θεασάμενος παρεστώτα πεζόν, Ἰωάννην τὸν ἀνεψιόν ἐκέλευσεν ἀποβῆναι τοῦ ᾿Αρα δικοῦ ἵππου τούτου ἐφ' οὗ ἦν ἐποχούμενος, καὶ δοῦναι αὐτὸν τῷ Ἰταλῷ. Ὁ δὲ φρονηματίας ὢν καὶ γαῦρος πλέον τοῦ δέοντος, τῷ τοῦ βασιλέως καὶ θείου ἀντέστη κελεύσματι, αὐθαδεστέραν τὴν ἀν- τίῤῥησιν ποιησάμενος· μὴ ἐπὶ πολὺ δὲ ἔχων ἀνθί στασθαι τῷ θείῳ καὶ βασιλεῖ ἑώρα πρὸς ὀργὴν γὰρ ἐπιβράζοντα) ἄκων καὶ μὴ βουλόμενος τὸν ἵππον τῷ Ἰταλῷ δίδωσι, μετακελητίσας εἰς ἕτερον ὄχημα. Αὐτὸς ἀθυμίας πλήρης και βράζων θυμῷ ἄντικρυς γενόμενος, φυγών πρὸς Πέρσας αυτόμολος γίνεται. *Ον καὶ ἀσμένως καὶ ἀσπασίως προσεδέξατο ὁ ἀμη- ρᾶς καὶ πάντες οἱ βάρβαροι· καὶ τὴν ἐν Χριστῷ πίστιν ἐξομοσάμενος ἀντὶ Ἰωάννου Τζελεπῆς ὠνό μασται, καί τινα ὀνόματι Καμερὼ τοῦ ἀμηρᾶ θυ γατέρα γυναῖκα Ελαβε, καὶ προίκα ἔδωσεν αὐτῷ τόπους καὶ χώρας καὶ πόλεις καὶ χρήματα πολλά. *Ην δὲ ὁ ἀνὴρ τῆς Ἑλληνικῆς σοφίας οὐκ ἀμέθεν τος καὶ ἐν τῷ λέγειν τῇ 'Αραβικῇ διαλέκτῳ ικανώ τατος. Ην δὲ καὶ φιλοδωρότατος καὶ δαψιλής δ' νέος, δ πᾶσιν ἀρεστόν ἐστι, καὶ μᾶλλον τοῖς βαρβά παρεχόμενος, ήδη κράτιστον τοῖς στρατηγοῦσιν, ἐν οἷς καὶ τρόπαια· ὅθεν καὶ αἴρειν εὐθὺς τοῦ σκοπού, καὶ ὡς κοινὰ τὰ ὑπ' αὐτοῦ ἐχόμενα ἐποίει καὶ ἔλε γεν εἶναι. Τοῖς πᾶσιν ἦν συμπονῶν ἐν ταῖς ἀνάγ- καις αὐτῶν, καὶ ἐβοήθει καὶ ἐθεράπευε, καὶ τὰς διαφορὰς τὰς φυομένας ἀναμέσον αὐτῶν ἐθε ράπευε καὶ διώρθου καὶ εἰρήνευε. Καὶ οὐδεὶς ἀντι-. λέγετο τοῖς λόγοις καὶ θελήμασιν αὐτοῦ· καὶ ὑπὸ τοῦ πενθεροῦ τοσοῦτον ἀγαπήθη καὶ τῶν ἑτέρων πάντων ὥστε τὰ ὅσα ἤθελεν ἔπραττε καὶ οἱ βάρβα ροι ὡς δεύτερον Μωάμεθ ἐδόξαξον. Οὗτος δὲ γεννα υἱὸν ὀνόματι Σλιμάν-Σιὰχ ἐκ τῆς Καμερώ, καὶ παιδεύσας αὐτὸν Ἑλληνικῇ καὶ Αραβικῇ σοφία, κατὰ πάντα ἐοικὼς ἦν τῷ πατρὶ, καὶ πλεῖστα ηύ- λαβοῦντο αὐτὸν οἱ Βάρβαροι. Καὶ ἐν τῷ τόπῳ καὶ πάσῃ τῇ ἐπαρχία, ἔνθα τὴν κατοίκησιν ἐποιεῖτο, αὐθέντης καθίσταται· καὶ ἡ φήμη αὐτοῦ εἰς πᾶσαν τὴν ᾿Ασίαν διέδραμε και διέῤῥες. Καὶ πλείστας νεαρὰς τῶν βασιλέων Ρωμαίων μεταγλωττίσας Αραβιστὶ τοὺς Τούρκους τοῦ κρίνειν οὕτως ἐδίδα- ξεν. Εὐρὼν δὲ καὶ εὐκαιρίαν τινὰ διὰ τὰς συγχύ σεις ἃς ἐποίουν οἱ Ἰταλοὶ κατὰ τῆς Ῥωμαίων ἀρ- χῆς, τὰ ὅσα ἐγγὺς τῆς δεσποτείας αὐτοῦ Ῥωμαίων ὑπήκοα ὑφ' ἑαυτοῦ ἐποίησατο. Καὶ οὐδένα Χρι- στιανὸν ἀδικεῖν ποτὲ ἤθελεν, ἀλλὰ μᾶλλον τοὺς τυχόντας ὑποτεταγμένους αὐτῷ πολλὰς χάριτας καὶ εὐεργεσίας εποίει καὶ ἐχαρίζετο. Καὶ ἦν αὐξάνων ὀλίγον πρὸς ὀλίγον τὴν αὐτοῦ ἀρχήν. Αὐτὸς γεννᾷ τὸν Ἐρτογρούλην πατέρα τοῦ Ότα θμάνου. . · CHRONICON MAJUS. - LIB. I. C quis, tum ducibus maxime, in quibus spes tropão- rum sita est. Unde statim instans operi, sua vo- lebat et dicebat esse communia, omnibus in rebus angustis succurrebat, auxiliabatur et conferebat officia, atque exorientes inter eos controversias sedabat, componebat dirimebatque. Nec quisquam ejus vel verbis vel consiliis adversabatur; atque a socero cæterisque omnibus tantopere diligebatur, ut et faceret, quæcunque vellet, et Barbari eum ut alterum Mohametum haberent. Suscepit e Camero filium, nomine Solimanem Siachum, quein, Græcis gus et asperitatem summam, equi maxime conficie - bantur. Quorum perniciei imperator ita subvenit, ut exercitum obiens generosos deligeret eosque præberet Romanis et Italis et quotquot pe- rite hastas versabant, horum opera hostibus obviain ire et resistere se posse confisus. Hæc ille admi- nistrans, cum prælium commissurus, equitem in- signem, ex Italia advectuin, peditem astare vidis- set, Joannem de Arabico equo, cui is insidebat, descendere eumque Ítalo tradere jussit. Joannes, elati et supra modum ferocis animi, imperatoris et patrui imperio repugnat, sermone audaciore oblo- D Arabicisque litteris eruditum, sibi rebus. omnibus cutus. Verum cum diu illi resistere non posset, quem jam ira effervescere videret, quamvis invitus, Italo equum concessit, atque ipse alium conscendit. Mox, stomacho tumens et inflamatus ira, ad Tur- cas transfugit, atque cupide et amice excipitur ab amera cunctisque barbaris. Deinde, ejurata Christi fide, pro Joanne, Tzelepes nominatur, et ipsius amera filiam, Camero nomine, cum dole locorum, regionum, urbium et pecuniæ haud mediocri in ma- Brimonium accepit. Erat juvenis ille Græcæ eru- diţionis haud expers, et peritissimus sermonis Arabici; idem munificentissimus et lautissimus, quæ res omnibus inque primis Barbaris, grata esse solet, atque exhibebat se facilem subditis cum reli- simillimum reddidit, ac summopere Barbari, cole. bant. Is in omni loco vel provincia, ubi sedem col- locabat, constituebatur princeps, ac fama ejus to- Lam pervagabatur Asiam. Idem plurimas imperato- rum Romanorum novellas, in Arabicam linguam conversas, ut Turcæ in judiciis adhiberent, effecit. Idoneam autem occasionem nactus propter turbas, quas imperio Romano Itali excitabant, quidquid Romanæ ditionis suis finibus vicinum erat, in suam redegit potestatem, nec tamen ullum unquam Chri- stianum lædere voluit, quin imo, qui subjecti, sibi erant, eos beneficiis ac donis augebat, regni fines paulatim prolatans. Genuit hic Ertogrulem, patrem Othmanis.

Β - κρημνώδη εἶναι, καὶ τὸ κλίμα ἐκεῖνο ψυχεινὸν καὶ ἡ ροις, καὶ ἄλλως κοινωνικῶς τὸ ἦθος τοῖς ὑπ' αὐτὸν. δριμύτατον ἦν. Τότε καὶ χειμῶνος ἐπιγενομένου οἱ ἵπποι πλεῖστα ἐσαθρώσαντο. Ο δὲ βασιλεὺς τὴν τῶν ἵππων μεθοδεύων κυλλότητα, περιιὼν τὸ στρά τευμα τὰ εὐγενῆ τῶν ὀχημάτων συνέλεγε, καὶ ταῦτα διδοὺς Ρωμαίοις τε καὶ Ἰταλοῖς καὶ ὁπόσοι κοντοφόροι εἴδεσαν δεξιοστρόφοι, ἐπιστάμενος δι' αὐτῶν ἀνθίστασθαι τοῖς πολεμίοις καὶ ἀντιμάχεσθαι. Καὶ ταῦτα ὁ βασιλεὺς μεθοδεύων, καὶ συμπλοκῆς μελλούσης γενέσθαι, ἱππότην επίσημον ἐξ Ιταλίας ὁρμώμενον ἔφιππον θεασάμενος παρεστώτα πεζόν, Ἰωάννην τὸν ἀνεψιόν ἐκέλευσεν ἀποβῆναι τοῦ ᾿Αρα δικοῦ ἵππου τούτου ἐφ' οὗ ἦν ἐποχούμενος, καὶ δοῦναι αὐτὸν τῷ Ἰταλῷ. Ὁ δὲ φρονηματίας ὢν καὶ γαῦρος πλέον τοῦ δέοντος, τῷ τοῦ βασιλέως καὶ θείου ἀντέστη κελεύσματι, αὐθαδεστέραν τὴν ἀν- τίῤῥησιν ποιησάμενος· μὴ ἐπὶ πολὺ δὲ ἔχων ἀνθί στασθαι τῷ θείῳ καὶ βασιλεῖ ἑώρα πρὸς ὀργὴν γὰρ ἐπιβράζοντα) ἄκων καὶ μὴ βουλόμενος τὸν ἵππον τῷ Ἰταλῷ δίδωσι, μετακελητίσας εἰς ἕτερον ὄχημα. Αὐτὸς ἀθυμίας πλήρης και βράζων θυμῷ ἄντικρυς γενόμενος, φυγών πρὸς Πέρσας αυτόμολος γίνεται. *Ον καὶ ἀσμένως καὶ ἀσπασίως προσεδέξατο ὁ ἀμη- ρᾶς καὶ πάντες οἱ βάρβαροι· καὶ τὴν ἐν Χριστῷ πίστιν ἐξομοσάμενος ἀντὶ Ἰωάννου Τζελεπῆς ὠνό μασται, καί τινα ὀνόματι Καμερὼ τοῦ ἀμηρᾶ θυ γατέρα γυναῖκα Ελαβε, καὶ προίκα ἔδωσεν αὐτῷ τόπους καὶ χώρας καὶ πόλεις καὶ χρήματα πολλά. *Ην δὲ ὁ ἀνὴρ τῆς Ἑλληνικῆς σοφίας οὐκ ἀμέθεν τος καὶ ἐν τῷ λέγειν τῇ 'Αραβικῇ διαλέκτῳ ικανώ τατος. Ην δὲ καὶ φιλοδωρότατος καὶ δαψιλής δ' νέος, δ πᾶσιν ἀρεστόν ἐστι, καὶ μᾶλλον τοῖς βαρβά παρεχόμενος, ήδη κράτιστον τοῖς στρατηγοῦσιν, ἐν οἷς καὶ τρόπαια· ὅθεν καὶ αἴρειν εὐθὺς τοῦ σκοπού, καὶ ὡς κοινὰ τὰ ὑπ' αὐτοῦ ἐχόμενα ἐποίει καὶ ἔλε γεν εἶναι. Τοῖς πᾶσιν ἦν συμπονῶν ἐν ταῖς ἀνάγ- καις αὐτῶν, καὶ ἐβοήθει καὶ ἐθεράπευε, καὶ τὰς διαφορὰς τὰς φυομένας ἀναμέσον αὐτῶν ἐθε ράπευε καὶ διώρθου καὶ εἰρήνευε. Καὶ οὐδεὶς ἀντι-. λέγετο τοῖς λόγοις καὶ θελήμασιν αὐτοῦ· καὶ ὑπὸ τοῦ πενθεροῦ τοσοῦτον ἀγαπήθη καὶ τῶν ἑτέρων πάντων ὥστε τὰ ὅσα ἤθελεν ἔπραττε καὶ οἱ βάρβα ροι ὡς δεύτερον Μωάμεθ ἐδόξαξον. Οὗτος δὲ γεννα υἱὸν ὀνόματι Σλιμάν-Σιὰχ ἐκ τῆς Καμερώ, καὶ παιδεύσας αὐτὸν Ἑλληνικῇ καὶ Αραβικῇ σοφία, κατὰ πάντα ἐοικὼς ἦν τῷ πατρὶ, καὶ πλεῖστα ηύ- λαβοῦντο αὐτὸν οἱ Βάρβαροι. Καὶ ἐν τῷ τόπῳ καὶ πάσῃ τῇ ἐπαρχία, ἔνθα τὴν κατοίκησιν ἐποιεῖτο, αὐθέντης καθίσταται· καὶ ἡ φήμη αὐτοῦ εἰς πᾶσαν τὴν ᾿Ασίαν διέδραμε και διέῤῥες. Καὶ πλείστας νεαρὰς τῶν βασιλέων Ρωμαίων μεταγλωττίσας Αραβιστὶ τοὺς Τούρκους τοῦ κρίνειν οὕτως ἐδίδα- ξεν. Εὐρὼν δὲ καὶ εὐκαιρίαν τινὰ διὰ τὰς συγχύ σεις ἃς ἐποίουν οἱ Ἰταλοὶ κατὰ τῆς Ῥωμαίων ἀρ- χῆς, τὰ ὅσα ἐγγὺς τῆς δεσποτείας αὐτοῦ Ῥωμαίων ὑπήκοα ὑφ' ἑαυτοῦ ἐποίησατο. Καὶ οὐδένα Χρι- στιανὸν ἀδικεῖν ποτὲ ἤθελεν, ἀλλὰ μᾶλλον τοὺς τυχόντας ὑποτεταγμένους αὐτῷ πολλὰς χάριτας καὶ εὐεργεσίας εποίει καὶ ἐχαρίζετο. Καὶ ἦν αὐξάνων ὀλίγον πρὸς ὀλίγον τὴν αὐτοῦ ἀρχήν. Αὐτὸς γεννᾷ τὸν Ἐρτογρούλην πατέρα τοῦ Ότα θμάνου. . · CHRONICON MAJUS. - LIB. I. C quis, tum ducibus maxime, in quibus spes tropão- rum sita est. Unde statim instans operi, sua vo- lebat et dicebat esse communia, omnibus in rebus angustis succurrebat, auxiliabatur et conferebat officia, atque exorientes inter eos controversias sedabat, componebat dirimebatque. Nec quisquam ejus vel verbis vel consiliis adversabatur; atque a socero cæterisque omnibus tantopere diligebatur, ut et faceret, quæcunque vellet, et Barbari eum ut alterum Mohametum haberent. Suscepit e Camero filium, nomine Solimanem Siachum, quein, Græcis gus et asperitatem summam, equi maxime conficie - bantur. Quorum perniciei imperator ita subvenit, ut exercitum obiens generosos deligeret eosque præberet Romanis et Italis et quotquot pe- rite hastas versabant, horum opera hostibus obviain ire et resistere se posse confisus. Hæc ille admi- nistrans, cum prælium commissurus, equitem in- signem, ex Italia advectuin, peditem astare vidis- set, Joannem de Arabico equo, cui is insidebat, descendere eumque Ítalo tradere jussit. Joannes, elati et supra modum ferocis animi, imperatoris et patrui imperio repugnat, sermone audaciore oblo- D Arabicisque litteris eruditum, sibi rebus. omnibus cutus. Verum cum diu illi resistere non posset, quem jam ira effervescere videret, quamvis invitus, Italo equum concessit, atque ipse alium conscendit. Mox, stomacho tumens et inflamatus ira, ad Tur- cas transfugit, atque cupide et amice excipitur ab amera cunctisque barbaris. Deinde, ejurata Christi fide, pro Joanne, Tzelepes nominatur, et ipsius amera filiam, Camero nomine, cum dole locorum, regionum, urbium et pecuniæ haud mediocri in ma- Brimonium accepit. Erat juvenis ille Græcæ eru- diţionis haud expers, et peritissimus sermonis Arabici; idem munificentissimus et lautissimus, quæ res omnibus inque primis Barbaris, grata esse solet, atque exhibebat se facilem subditis cum reli- simillimum reddidit, ac summopere Barbari, cole. bant. Is in omni loco vel provincia, ubi sedem col- locabat, constituebatur princeps, ac fama ejus to- Lam pervagabatur Asiam. Idem plurimas imperato- rum Romanorum novellas, in Arabicam linguam conversas, ut Turcæ in judiciis adhiberent, effecit. Idoneam autem occasionem nactus propter turbas, quas imperio Romano Itali excitabant, quidquid Romanæ ditionis suis finibus vicinum erat, in suam redegit potestatem, nec tamen ullum unquam Chri- stianum lædere voluit, quin imo, qui subjecti, sibi erant, eos beneficiis ac donis augebat, regni fines paulatim prolatans. Genuit hic Ertogrulem, patrem Othmanis.

Β - κρημνώδη εἶναι, καὶ τὸ κλίμα ἐκεῖνο ψυχεινὸν καὶ ἡ ροις, καὶ ἄλλως κοινωνικῶς τὸ ἦθος τοῖς ὑπ' αὐτὸν. δριμύτατον ἦν. Τότε καὶ χειμῶνος ἐπιγενομένου οἱ ἵπποι πλεῖστα ἐσαθρώσαντο. Ο δὲ βασιλεὺς τὴν τῶν ἵππων μεθοδεύων κυλλότητα, περιιὼν τὸ στρά τευμα τὰ εὐγενῆ τῶν ὀχημάτων συνέλεγε, καὶ ταῦτα διδοὺς Ρωμαίοις τε καὶ Ἰταλοῖς καὶ ὁπόσοι κοντοφόροι εἴδεσαν δεξιοστρόφοι, ἐπιστάμενος δι' αὐτῶν ἀνθίστασθαι τοῖς πολεμίοις καὶ ἀντιμάχεσθαι. Καὶ ταῦτα ὁ βασιλεὺς μεθοδεύων, καὶ συμπλοκῆς μελλούσης γενέσθαι, ἱππότην επίσημον ἐξ Ιταλίας ὁρμώμενον ἔφιππον θεασάμενος παρεστώτα πεζόν, Ἰωάννην τὸν ἀνεψιόν ἐκέλευσεν ἀποβῆναι τοῦ ᾿Αρα δικοῦ ἵππου τούτου ἐφ' οὗ ἦν ἐποχούμενος, καὶ δοῦναι αὐτὸν τῷ Ἰταλῷ. Ὁ δὲ φρονηματίας ὢν καὶ γαῦρος πλέον τοῦ δέοντος, τῷ τοῦ βασιλέως καὶ θείου ἀντέστη κελεύσματι, αὐθαδεστέραν τὴν ἀν- τίῤῥησιν ποιησάμενος· μὴ ἐπὶ πολὺ δὲ ἔχων ἀνθί στασθαι τῷ θείῳ καὶ βασιλεῖ ἑώρα πρὸς ὀργὴν γὰρ ἐπιβράζοντα) ἄκων καὶ μὴ βουλόμενος τὸν ἵππον τῷ Ἰταλῷ δίδωσι, μετακελητίσας εἰς ἕτερον ὄχημα. Αὐτὸς ἀθυμίας πλήρης και βράζων θυμῷ ἄντικρυς γενόμενος, φυγών πρὸς Πέρσας αυτόμολος γίνεται. *Ον καὶ ἀσμένως καὶ ἀσπασίως προσεδέξατο ὁ ἀμη- ρᾶς καὶ πάντες οἱ βάρβαροι· καὶ τὴν ἐν Χριστῷ πίστιν ἐξομοσάμενος ἀντὶ Ἰωάννου Τζελεπῆς ὠνό μασται, καί τινα ὀνόματι Καμερὼ τοῦ ἀμηρᾶ θυ γατέρα γυναῖκα Ελαβε, καὶ προίκα ἔδωσεν αὐτῷ τόπους καὶ χώρας καὶ πόλεις καὶ χρήματα πολλά. *Ην δὲ ὁ ἀνὴρ τῆς Ἑλληνικῆς σοφίας οὐκ ἀμέθεν τος καὶ ἐν τῷ λέγειν τῇ 'Αραβικῇ διαλέκτῳ ικανώ τατος. Ην δὲ καὶ φιλοδωρότατος καὶ δαψιλής δ' νέος, δ πᾶσιν ἀρεστόν ἐστι, καὶ μᾶλλον τοῖς βαρβά παρεχόμενος, ήδη κράτιστον τοῖς στρατηγοῦσιν, ἐν οἷς καὶ τρόπαια· ὅθεν καὶ αἴρειν εὐθὺς τοῦ σκοπού, καὶ ὡς κοινὰ τὰ ὑπ' αὐτοῦ ἐχόμενα ἐποίει καὶ ἔλε γεν εἶναι. Τοῖς πᾶσιν ἦν συμπονῶν ἐν ταῖς ἀνάγ- καις αὐτῶν, καὶ ἐβοήθει καὶ ἐθεράπευε, καὶ τὰς διαφορὰς τὰς φυομένας ἀναμέσον αὐτῶν ἐθε ράπευε καὶ διώρθου καὶ εἰρήνευε. Καὶ οὐδεὶς ἀντι-. λέγετο τοῖς λόγοις καὶ θελήμασιν αὐτοῦ· καὶ ὑπὸ τοῦ πενθεροῦ τοσοῦτον ἀγαπήθη καὶ τῶν ἑτέρων πάντων ὥστε τὰ ὅσα ἤθελεν ἔπραττε καὶ οἱ βάρβα ροι ὡς δεύτερον Μωάμεθ ἐδόξαξον. Οὗτος δὲ γεννα υἱὸν ὀνόματι Σλιμάν-Σιὰχ ἐκ τῆς Καμερώ, καὶ παιδεύσας αὐτὸν Ἑλληνικῇ καὶ Αραβικῇ σοφία, κατὰ πάντα ἐοικὼς ἦν τῷ πατρὶ, καὶ πλεῖστα ηύ- λαβοῦντο αὐτὸν οἱ Βάρβαροι. Καὶ ἐν τῷ τόπῳ καὶ πάσῃ τῇ ἐπαρχία, ἔνθα τὴν κατοίκησιν ἐποιεῖτο, αὐθέντης καθίσταται· καὶ ἡ φήμη αὐτοῦ εἰς πᾶσαν τὴν ᾿Ασίαν διέδραμε και διέῤῥες. Καὶ πλείστας νεαρὰς τῶν βασιλέων Ρωμαίων μεταγλωττίσας Αραβιστὶ τοὺς Τούρκους τοῦ κρίνειν οὕτως ἐδίδα- ξεν. Εὐρὼν δὲ καὶ εὐκαιρίαν τινὰ διὰ τὰς συγχύ σεις ἃς ἐποίουν οἱ Ἰταλοὶ κατὰ τῆς Ῥωμαίων ἀρ- χῆς, τὰ ὅσα ἐγγὺς τῆς δεσποτείας αὐτοῦ Ῥωμαίων ὑπήκοα ὑφ' ἑαυτοῦ ἐποίησατο. Καὶ οὐδένα Χρι- στιανὸν ἀδικεῖν ποτὲ ἤθελεν, ἀλλὰ μᾶλλον τοὺς τυχόντας ὑποτεταγμένους αὐτῷ πολλὰς χάριτας καὶ εὐεργεσίας εποίει καὶ ἐχαρίζετο. Καὶ ἦν αὐξάνων ὀλίγον πρὸς ὀλίγον τὴν αὐτοῦ ἀρχήν. Αὐτὸς γεννᾷ τὸν Ἐρτογρούλην πατέρα τοῦ Ότα θμάνου. . · CHRONICON MAJUS. - LIB. I. C quis, tum ducibus maxime, in quibus spes tropão- rum sita est. Unde statim instans operi, sua vo- lebat et dicebat esse communia, omnibus in rebus angustis succurrebat, auxiliabatur et conferebat officia, atque exorientes inter eos controversias sedabat, componebat dirimebatque. Nec quisquam ejus vel verbis vel consiliis adversabatur; atque a socero cæterisque omnibus tantopere diligebatur, ut et faceret, quæcunque vellet, et Barbari eum ut alterum Mohametum haberent. Suscepit e Camero filium, nomine Solimanem Siachum, quein, Græcis gus et asperitatem summam, equi maxime conficie - bantur. Quorum perniciei imperator ita subvenit, ut exercitum obiens generosos deligeret eosque præberet Romanis et Italis et quotquot pe- rite hastas versabant, horum opera hostibus obviain ire et resistere se posse confisus. Hæc ille admi- nistrans, cum prælium commissurus, equitem in- signem, ex Italia advectuin, peditem astare vidis- set, Joannem de Arabico equo, cui is insidebat, descendere eumque Ítalo tradere jussit. Joannes, elati et supra modum ferocis animi, imperatoris et patrui imperio repugnat, sermone audaciore oblo- D Arabicisque litteris eruditum, sibi rebus. omnibus cutus. Verum cum diu illi resistere non posset, quem jam ira effervescere videret, quamvis invitus, Italo equum concessit, atque ipse alium conscendit. Mox, stomacho tumens et inflamatus ira, ad Tur- cas transfugit, atque cupide et amice excipitur ab amera cunctisque barbaris. Deinde, ejurata Christi fide, pro Joanne, Tzelepes nominatur, et ipsius amera filiam, Camero nomine, cum dole locorum, regionum, urbium et pecuniæ haud mediocri in ma- Brimonium accepit. Erat juvenis ille Græcæ eru- diţionis haud expers, et peritissimus sermonis Arabici; idem munificentissimus et lautissimus, quæ res omnibus inque primis Barbaris, grata esse solet, atque exhibebat se facilem subditis cum reli- simillimum reddidit, ac summopere Barbari, cole. bant. Is in omni loco vel provincia, ubi sedem col- locabat, constituebatur princeps, ac fama ejus to- Lam pervagabatur Asiam. Idem plurimas imperato- rum Romanorum novellas, in Arabicam linguam conversas, ut Turcæ in judiciis adhiberent, effecit. Idoneam autem occasionem nactus propter turbas, quas imperio Romano Itali excitabant, quidquid Romanæ ditionis suis finibus vicinum erat, in suam redegit potestatem, nec tamen ullum unquam Chri- stianum lædere voluit, quin imo, qui subjecti, sibi erant, eos beneficiis ac donis augebat, regni fines paulatim prolatans. Genuit hic Ertogrulem, patrem Othmanis.

Β - κρημνώδη εἶναι, καὶ τὸ κλίμα ἐκεῖνο ψυχεινὸν καὶ ἡ ροις, καὶ ἄλλως κοινωνικῶς τὸ ἦθος τοῖς ὑπ' αὐτὸν. δριμύτατον ἦν. Τότε καὶ χειμῶνος ἐπιγενομένου οἱ ἵπποι πλεῖστα ἐσαθρώσαντο. Ο δὲ βασιλεὺς τὴν τῶν ἵππων μεθοδεύων κυλλότητα, περιιὼν τὸ στρά τευμα τὰ εὐγενῆ τῶν ὀχημάτων συνέλεγε, καὶ ταῦτα διδοὺς Ρωμαίοις τε καὶ Ἰταλοῖς καὶ ὁπόσοι κοντοφόροι εἴδεσαν δεξιοστρόφοι, ἐπιστάμενος δι' αὐτῶν ἀνθίστασθαι τοῖς πολεμίοις καὶ ἀντιμάχεσθαι. Καὶ ταῦτα ὁ βασιλεὺς μεθοδεύων, καὶ συμπλοκῆς μελλούσης γενέσθαι, ἱππότην επίσημον ἐξ Ιταλίας ὁρμώμενον ἔφιππον θεασάμενος παρεστώτα πεζόν, Ἰωάννην τὸν ἀνεψιόν ἐκέλευσεν ἀποβῆναι τοῦ ᾿Αρα δικοῦ ἵππου τούτου ἐφ' οὗ ἦν ἐποχούμενος, καὶ δοῦναι αὐτὸν τῷ Ἰταλῷ. Ὁ δὲ φρονηματίας ὢν καὶ γαῦρος πλέον τοῦ δέοντος, τῷ τοῦ βασιλέως καὶ θείου ἀντέστη κελεύσματι, αὐθαδεστέραν τὴν ἀν- τίῤῥησιν ποιησάμενος· μὴ ἐπὶ πολὺ δὲ ἔχων ἀνθί στασθαι τῷ θείῳ καὶ βασιλεῖ ἑώρα πρὸς ὀργὴν γὰρ ἐπιβράζοντα) ἄκων καὶ μὴ βουλόμενος τὸν ἵππον τῷ Ἰταλῷ δίδωσι, μετακελητίσας εἰς ἕτερον ὄχημα. Αὐτὸς ἀθυμίας πλήρης και βράζων θυμῷ ἄντικρυς γενόμενος, φυγών πρὸς Πέρσας αυτόμολος γίνεται. *Ον καὶ ἀσμένως καὶ ἀσπασίως προσεδέξατο ὁ ἀμη- ρᾶς καὶ πάντες οἱ βάρβαροι· καὶ τὴν ἐν Χριστῷ πίστιν ἐξομοσάμενος ἀντὶ Ἰωάννου Τζελεπῆς ὠνό μασται, καί τινα ὀνόματι Καμερὼ τοῦ ἀμηρᾶ θυ γατέρα γυναῖκα Ελαβε, καὶ προίκα ἔδωσεν αὐτῷ τόπους καὶ χώρας καὶ πόλεις καὶ χρήματα πολλά. *Ην δὲ ὁ ἀνὴρ τῆς Ἑλληνικῆς σοφίας οὐκ ἀμέθεν τος καὶ ἐν τῷ λέγειν τῇ 'Αραβικῇ διαλέκτῳ ικανώ τατος. Ην δὲ καὶ φιλοδωρότατος καὶ δαψιλής δ' νέος, δ πᾶσιν ἀρεστόν ἐστι, καὶ μᾶλλον τοῖς βαρβά παρεχόμενος, ήδη κράτιστον τοῖς στρατηγοῦσιν, ἐν οἷς καὶ τρόπαια· ὅθεν καὶ αἴρειν εὐθὺς τοῦ σκοπού, καὶ ὡς κοινὰ τὰ ὑπ' αὐτοῦ ἐχόμενα ἐποίει καὶ ἔλε γεν εἶναι. Τοῖς πᾶσιν ἦν συμπονῶν ἐν ταῖς ἀνάγ- καις αὐτῶν, καὶ ἐβοήθει καὶ ἐθεράπευε, καὶ τὰς διαφορὰς τὰς φυομένας ἀναμέσον αὐτῶν ἐθε ράπευε καὶ διώρθου καὶ εἰρήνευε. Καὶ οὐδεὶς ἀντι-. λέγετο τοῖς λόγοις καὶ θελήμασιν αὐτοῦ· καὶ ὑπὸ τοῦ πενθεροῦ τοσοῦτον ἀγαπήθη καὶ τῶν ἑτέρων πάντων ὥστε τὰ ὅσα ἤθελεν ἔπραττε καὶ οἱ βάρβα ροι ὡς δεύτερον Μωάμεθ ἐδόξαξον. Οὗτος δὲ γεννα υἱὸν ὀνόματι Σλιμάν-Σιὰχ ἐκ τῆς Καμερώ, καὶ παιδεύσας αὐτὸν Ἑλληνικῇ καὶ Αραβικῇ σοφία, κατὰ πάντα ἐοικὼς ἦν τῷ πατρὶ, καὶ πλεῖστα ηύ- λαβοῦντο αὐτὸν οἱ Βάρβαροι. Καὶ ἐν τῷ τόπῳ καὶ πάσῃ τῇ ἐπαρχία, ἔνθα τὴν κατοίκησιν ἐποιεῖτο, αὐθέντης καθίσταται· καὶ ἡ φήμη αὐτοῦ εἰς πᾶσαν τὴν ᾿Ασίαν διέδραμε και διέῤῥες. Καὶ πλείστας νεαρὰς τῶν βασιλέων Ρωμαίων μεταγλωττίσας Αραβιστὶ τοὺς Τούρκους τοῦ κρίνειν οὕτως ἐδίδα- ξεν. Εὐρὼν δὲ καὶ εὐκαιρίαν τινὰ διὰ τὰς συγχύ σεις ἃς ἐποίουν οἱ Ἰταλοὶ κατὰ τῆς Ῥωμαίων ἀρ- χῆς, τὰ ὅσα ἐγγὺς τῆς δεσποτείας αὐτοῦ Ῥωμαίων ὑπήκοα ὑφ' ἑαυτοῦ ἐποίησατο. Καὶ οὐδένα Χρι- στιανὸν ἀδικεῖν ποτὲ ἤθελεν, ἀλλὰ μᾶλλον τοὺς τυχόντας ὑποτεταγμένους αὐτῷ πολλὰς χάριτας καὶ εὐεργεσίας εποίει καὶ ἐχαρίζετο. Καὶ ἦν αὐξάνων ὀλίγον πρὸς ὀλίγον τὴν αὐτοῦ ἀρχήν. Αὐτὸς γεννᾷ τὸν Ἐρτογρούλην πατέρα τοῦ Ότα θμάνου. . · CHRONICON MAJUS. - LIB. I. C quis, tum ducibus maxime, in quibus spes tropão- rum sita est. Unde statim instans operi, sua vo- lebat et dicebat esse communia, omnibus in rebus angustis succurrebat, auxiliabatur et conferebat officia, atque exorientes inter eos controversias sedabat, componebat dirimebatque. Nec quisquam ejus vel verbis vel consiliis adversabatur; atque a socero cæterisque omnibus tantopere diligebatur, ut et faceret, quæcunque vellet, et Barbari eum ut alterum Mohametum haberent. Suscepit e Camero filium, nomine Solimanem Siachum, quein, Græcis gus et asperitatem summam, equi maxime conficie - bantur. Quorum perniciei imperator ita subvenit, ut exercitum obiens generosos deligeret eosque præberet Romanis et Italis et quotquot pe- rite hastas versabant, horum opera hostibus obviain ire et resistere se posse confisus. Hæc ille admi- nistrans, cum prælium commissurus, equitem in- signem, ex Italia advectuin, peditem astare vidis- set, Joannem de Arabico equo, cui is insidebat, descendere eumque Ítalo tradere jussit. Joannes, elati et supra modum ferocis animi, imperatoris et patrui imperio repugnat, sermone audaciore oblo- D Arabicisque litteris eruditum, sibi rebus. omnibus cutus. Verum cum diu illi resistere non posset, quem jam ira effervescere videret, quamvis invitus, Italo equum concessit, atque ipse alium conscendit. Mox, stomacho tumens et inflamatus ira, ad Tur- cas transfugit, atque cupide et amice excipitur ab amera cunctisque barbaris. Deinde, ejurata Christi fide, pro Joanne, Tzelepes nominatur, et ipsius amera filiam, Camero nomine, cum dole locorum, regionum, urbium et pecuniæ haud mediocri in ma- Brimonium accepit. Erat juvenis ille Græcæ eru- diţionis haud expers, et peritissimus sermonis Arabici; idem munificentissimus et lautissimus, quæ res omnibus inque primis Barbaris, grata esse solet, atque exhibebat se facilem subditis cum reli- simillimum reddidit, ac summopere Barbari, cole. bant. Is in omni loco vel provincia, ubi sedem col- locabat, constituebatur princeps, ac fama ejus to- Lam pervagabatur Asiam. Idem plurimas imperato- rum Romanorum novellas, in Arabicam linguam conversas, ut Turcæ in judiciis adhiberent, effecit. Idoneam autem occasionem nactus propter turbas, quas imperio Romano Itali excitabant, quidquid Romanæ ditionis suis finibus vicinum erat, in suam redegit potestatem, nec tamen ullum unquam Chri- stianum lædere voluit, quin imo, qui subjecti, sibi erant, eos beneficiis ac donis augebat, regni fines paulatim prolatans. Genuit hic Ertogrulem, patrem Othmanis.

Ἕτεροι μὲν ὑπὲρ τούτων συγγράψαντες ἑτέραν Α αὐτοῦ φονευθείς. Τῆς δὲ τῶν Τούρκων ἀρχῆς οὕτως Εννοιαν ἔχουσιν, ὅτι αὐτὸς ὁ διαληφθεί; Τζελεπής οὐχ οὗτος ἦν ὁ τοῦ ἄνακτος Ἰωάννου τοῦ Κομ- νὴνοῦ ἀνεψιός, ἀλλ᾽ ἕτερος συνώνυμος καὶ αὐτὸς τὸ ὅμοιον όνομα ἔχων. Οστις ἦν ὁ τοιοῦτος, λέγου- σιν. κα'. Ο σουλτάν Αζατίνης Χριστιανῶν γονέων ὑπῆρχεν υἱὸς καὶ τῷ θείῳ τετελεσμένος βαπτίσματι, τύχης δὲ φορά χρησάμενος καὶ αὐτὸς, οἷα παρ' ἐλω πίδα συμβαίνει, σουλτὰν καὶ ἀμηρᾶς καὶ ἀρχηγός ἐγεγόνει τῶν Τούρκων· ὃς καὶ ἐν τῷ κρυπτῷ ἐτήρει τὰ τῆς εὐσεβείας κυριώτερα, καὶ ἐν τῇ πόλει ἐλθὼν συμμαχίαν ήτησε τῷ βασιλεῖ διὰ τὸν πόλεμον ἦν εξω χου ἀναμέσον Σκυθῶν καὶ Τούρκων· αὐτὸς δὲ καὶ τὰς θείας εἰκόνας Ασπάζετο, καὶ πάντα εἰς προύπτον τὰ τῶν Χριστιανῶν ἐργαζόμενος. Ἐν δὲ τῷ ἐπα- ναστρέφειν ἐν τῇ ἀρχῇ αὐτοῦ ὁ καὶ υἱὸς αὐτοῦ Μελέκ παρὼν ἦν, καὶ διαβὰς τὸν Ιστρον ἐκεῖ τὸ κοινὸν, χρέος επλήρωσε. Ο οὖν υἱὸς αὐτοῦ Μελέκ διαβάς πρὸς τοὺς ἐν Ἀσίᾳ Σκύθας, ἀφ᾽ ὧν τὸ ἐνδόσιμον ειληφώς εκε ζητῶν τοῖς Τούρκοις τὴν πατρικήν ἀρχήν. Τῶν μὲν οὖν ἄλλων σατραπῶν πάντων ὡς δεσπότην καὶ αὐθέντην καὶ ἀμηρᾶν αὐτὸν προσκυ νησάντων, τὶς δὲ τούνομα Αμούριος οὐχ ὑπέσχετο, ἀλλὰ δῆμον ἀθροίσας ληστρικὸν πόλεμον ήρατο κατ' αὐτοῦ, καὶ τέλος τρεψάμενος ἐδίωξεν ἄχρι θαλάττης καὶ εἰς τὴν κατὰ Πόντον Ηράκλειαν διεσώθη κατα φυγών. Παρος δὲ ἐπιστάντος παρὰ τοὺς Τούρκους αὖθις ἐλθὼν τὴν πατρικὴν ἔλαβεν ἀρχήν. Αλλ' οὐκ εἰς μάκρος καὶ αὐτὸς τὸν βίον ἀπολιμπάνει, λα- θραίως παρά τινων τῶν τῆς βουλῆς καὶ τῆς αὐλῆς Β' φθαρείσης, καὶ τῶν πραγμάτων ἐκείνων ἐξ ευταξίας καὶ τύχης λαμπρᾶς εἰς ἀταξίαν μεγίστην κεχωρη κέτων, οὐ μόνον σατράπαι καὶ ὅσοι τῷ γένει καὶ δό ξῃ διαφέροντες εἰς πλεῖστα ἔτερον; τὴν ὅλην διέλα σον εγκράτειαν, ἀλλὰ καὶ πολλοὶ τῶν ἀδόξων καὶ ἀνωνύμων, όχλους τινάς συμφερτώδεις προσεταιρι σάμενοι, πρὸς λῃστρικὸν ἀπέκλιναν βίον καὶ τὰς ὁμόρους χώρας καὶ πόλεις τῶν Ρωμαίων κακῶς διατίθεσαν. Εκ τούτων τῶν ἀρχόντων εἷς ὑπῆρχεν, ὡς ἱστοροῦσι, καὶ ὁ καταγόμενος μὲν ἐκ γένους οὐ τοσοῦτον περιφανούς, ὡς φασιν, ἐν δὲ ἀρεταῖς καὶ ἀνδρίαις περιβόητος· ἦν γὰρ συνετός καὶ ἐπιδέξιος καὶ ἐν τῷ λέγειν καὶ πράττειν πάνυ καλὸς καὶ ἐπιτήδειος. Ωρμητο δὲ ὁ ὄχλος δ' ἂν μετ' αὐτοῦ ἔκ τινος επαρχίας καλουμένης . . . καὶ διὰ τὴν σύνεσιν καὶ ἀρετὴν καὶ δικαιοσύνην αὐτοῦ πᾶν τὸ τῶν Τούρκων γένος ἰδόντες καὶ ἀκούσαντες. αὐτοὶ καὶ ὁ συναθροισθεὶς ἐκεῖνος λαός, πλεῖστα ἡγά- πουν καὶ ὑπετάσσοντο καὶ ἤκουον αὐτοῦ εὐλαβῶ;. Οὗτος γεννᾷ τὸν . . . . . . υἱὸν, δς καὶ τὴν παρ τρικὴν ἀρχὴν διαδεξάμενος εἰς τὰ πάντα ὅμοιος ἦν τῷ πατρὶ καὶ κατὰ πᾶσαν τὴν Ασίαν ἡ φήμη αὐτ τοῦ ἔδραμε, καὶ ὑπ' αὐτὸν ὑποτεταγμένοι καὶ ἕτεροι πολλοὶ ἠγάπουν καὶ εὐλαβοῦντο, καὶ τὴν ἀρ χὴν αὐτοῦ καλῶς διοίκει, καὶ παντοιοτρόπως καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἦν αὐξάνων. Αὐτὸς γεννᾶ τὸν Ἐρ τογρούλη». Όμως μὲν, εἴτε οὕτως ἦν εἴτε οὕτως, ἐάσωμεν ταῦτα, καὶ τοῖς φιλομαθέσι καὶ τοῖς ἀναγινώσκουσι τὴν κρίσιν ἀφίημι διὰ τὴν ἀμφιβολίαν τῆς διηγή ..... • GEORGI PHRANTZE Alii, qui de his rebus scripserunt, diversam opi- nionem secuti, Tzelepem hunc non Joannis Com- meni imperatoris ex fratre: Alium, sed alium illi cognominem. fuisse dicunt, Quisis fuerit, ita narrant. - tis et, saero, baptismate initiatus fuerat, sed fortu- næ ludibrio, sicut multa præter exspectatiònein accidunt, sukanus et ameras etidux Turcarum fàc- tus erat. Occulte tamem.colebat præcipuas Christianæ pietatis religiones, et Cpolim profectus imperato- ris auxilium adversus Scythias Turcasque petitom, quibuscum ei bellum erat, sacras imagines veneraba tup etomnés Christianorum cæremonias palamobibat. Revertens in-regnum suum, postquam Istrum transiit Melec, filio præsente, naturæ satisferit. Melec deinde in Asian all Seythas trajecit, a quibus impulsus, a Tineis paternum regnum poposcit. Cum reliqui satrape omnes ut dominum· et‹ principem et amerant eixin venerarentur, quidam, Air.trius no- mine, detrectabat obedientiam, et collecta manu, prædatorio more bellum ei intulit tandemque foga- tum usque ad mare persecutus est. Mile Heracleam Ponti salvus devenit. Ineunte antem vere ad Turcas reversus, paterním regnum recepit, sed non multo post excessit e vita, quibusdam con- siliariis et proceribus aulicis dolo interfectus. Tur- carum regno hunc in modum turbato, et rebus ex B ordine et splendida fortuna in maximam confusio- nem traductis, non modo satrapæ et quotquot ge- nere et auctoritate maxime insignes erant, totum imperium inter se distribuerunt; sed etiam multi ignobiles et obscuri homines, e fæce populi col- lectis gregibus, ad latrocinia incubuerunt ac fini- timas regiones et urbes Romanorum misere vexa- runt. In quibus unus erat, ut traditum est.... genere, ut dicunt, non ita illustri oriundus, sed virtute et strenuis facinoribus nobilis. Erat enim prudens et promptus, atque in dicendo et agendo plane egregius. Exierat grex ejus e provincia, cul D . ., cumque ejus prudentiam, virtutem et justitiam Turca viderent audirentque, omnes cum nou secus atque ipsi socii ejus summopere amabant, verebantur et audiebant diligenter. Hic fillum . . . . habuit, qui paterno imperio potitus, rebus omnibus patri similis erat, cujusque gloria per totam volitabat Asiam. Multos is sibi alios subjecit, a qnibus similiter amore et observantia colebatur, atque regnum suum tum pulchre admi- nistrabatʻtum omni modo in dies augebat. Hic Er- togrulem genuit. nomen • • Sed mittamus hæc, sive bo: sive illo modo se habent, reique judicium lectoribus discendi cupidis committamus propter narrationis ambiguitatem et 21. Azatines sultanus Christianis parentibus or-

Ἕτεροι μὲν ὑπὲρ τούτων συγγράψαντες ἑτέραν Α αὐτοῦ φονευθείς. Τῆς δὲ τῶν Τούρκων ἀρχῆς οὕτως Εννοιαν ἔχουσιν, ὅτι αὐτὸς ὁ διαληφθεί; Τζελεπής οὐχ οὗτος ἦν ὁ τοῦ ἄνακτος Ἰωάννου τοῦ Κομ- νὴνοῦ ἀνεψιός, ἀλλ᾽ ἕτερος συνώνυμος καὶ αὐτὸς τὸ ὅμοιον όνομα ἔχων. Οστις ἦν ὁ τοιοῦτος, λέγου- σιν. κα'. Ο σουλτάν Αζατίνης Χριστιανῶν γονέων ὑπῆρχεν υἱὸς καὶ τῷ θείῳ τετελεσμένος βαπτίσματι, τύχης δὲ φορά χρησάμενος καὶ αὐτὸς, οἷα παρ' ἐλω πίδα συμβαίνει, σουλτὰν καὶ ἀμηρᾶς καὶ ἀρχηγός ἐγεγόνει τῶν Τούρκων· ὃς καὶ ἐν τῷ κρυπτῷ ἐτήρει τὰ τῆς εὐσεβείας κυριώτερα, καὶ ἐν τῇ πόλει ἐλθὼν συμμαχίαν ήτησε τῷ βασιλεῖ διὰ τὸν πόλεμον ἦν εξω χου ἀναμέσον Σκυθῶν καὶ Τούρκων· αὐτὸς δὲ καὶ τὰς θείας εἰκόνας Ασπάζετο, καὶ πάντα εἰς προύπτον τὰ τῶν Χριστιανῶν ἐργαζόμενος. Ἐν δὲ τῷ ἐπα- ναστρέφειν ἐν τῇ ἀρχῇ αὐτοῦ ὁ καὶ υἱὸς αὐτοῦ Μελέκ παρὼν ἦν, καὶ διαβὰς τὸν Ιστρον ἐκεῖ τὸ κοινὸν, χρέος επλήρωσε. Ο οὖν υἱὸς αὐτοῦ Μελέκ διαβάς πρὸς τοὺς ἐν Ἀσίᾳ Σκύθας, ἀφ᾽ ὧν τὸ ἐνδόσιμον ειληφώς εκε ζητῶν τοῖς Τούρκοις τὴν πατρικήν ἀρχήν. Τῶν μὲν οὖν ἄλλων σατραπῶν πάντων ὡς δεσπότην καὶ αὐθέντην καὶ ἀμηρᾶν αὐτὸν προσκυ νησάντων, τὶς δὲ τούνομα Αμούριος οὐχ ὑπέσχετο, ἀλλὰ δῆμον ἀθροίσας ληστρικὸν πόλεμον ήρατο κατ' αὐτοῦ, καὶ τέλος τρεψάμενος ἐδίωξεν ἄχρι θαλάττης καὶ εἰς τὴν κατὰ Πόντον Ηράκλειαν διεσώθη κατα φυγών. Παρος δὲ ἐπιστάντος παρὰ τοὺς Τούρκους αὖθις ἐλθὼν τὴν πατρικὴν ἔλαβεν ἀρχήν. Αλλ' οὐκ εἰς μάκρος καὶ αὐτὸς τὸν βίον ἀπολιμπάνει, λα- θραίως παρά τινων τῶν τῆς βουλῆς καὶ τῆς αὐλῆς Β' φθαρείσης, καὶ τῶν πραγμάτων ἐκείνων ἐξ ευταξίας καὶ τύχης λαμπρᾶς εἰς ἀταξίαν μεγίστην κεχωρη κέτων, οὐ μόνον σατράπαι καὶ ὅσοι τῷ γένει καὶ δό ξῃ διαφέροντες εἰς πλεῖστα ἔτερον; τὴν ὅλην διέλα σον εγκράτειαν, ἀλλὰ καὶ πολλοὶ τῶν ἀδόξων καὶ ἀνωνύμων, όχλους τινάς συμφερτώδεις προσεταιρι σάμενοι, πρὸς λῃστρικὸν ἀπέκλιναν βίον καὶ τὰς ὁμόρους χώρας καὶ πόλεις τῶν Ρωμαίων κακῶς διατίθεσαν. Εκ τούτων τῶν ἀρχόντων εἷς ὑπῆρχεν, ὡς ἱστοροῦσι, καὶ ὁ καταγόμενος μὲν ἐκ γένους οὐ τοσοῦτον περιφανούς, ὡς φασιν, ἐν δὲ ἀρεταῖς καὶ ἀνδρίαις περιβόητος· ἦν γὰρ συνετός καὶ ἐπιδέξιος καὶ ἐν τῷ λέγειν καὶ πράττειν πάνυ καλὸς καὶ ἐπιτήδειος. Ωρμητο δὲ ὁ ὄχλος δ' ἂν μετ' αὐτοῦ ἔκ τινος επαρχίας καλουμένης . . . καὶ διὰ τὴν σύνεσιν καὶ ἀρετὴν καὶ δικαιοσύνην αὐτοῦ πᾶν τὸ τῶν Τούρκων γένος ἰδόντες καὶ ἀκούσαντες. αὐτοὶ καὶ ὁ συναθροισθεὶς ἐκεῖνος λαός, πλεῖστα ἡγά- πουν καὶ ὑπετάσσοντο καὶ ἤκουον αὐτοῦ εὐλαβῶ;. Οὗτος γεννᾷ τὸν . . . . . . υἱὸν, δς καὶ τὴν παρ τρικὴν ἀρχὴν διαδεξάμενος εἰς τὰ πάντα ὅμοιος ἦν τῷ πατρὶ καὶ κατὰ πᾶσαν τὴν Ασίαν ἡ φήμη αὐτ τοῦ ἔδραμε, καὶ ὑπ' αὐτὸν ὑποτεταγμένοι καὶ ἕτεροι πολλοὶ ἠγάπουν καὶ εὐλαβοῦντο, καὶ τὴν ἀρ χὴν αὐτοῦ καλῶς διοίκει, καὶ παντοιοτρόπως καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἦν αὐξάνων. Αὐτὸς γεννᾶ τὸν Ἐρ τογρούλη». Όμως μὲν, εἴτε οὕτως ἦν εἴτε οὕτως, ἐάσωμεν ταῦτα, καὶ τοῖς φιλομαθέσι καὶ τοῖς ἀναγινώσκουσι τὴν κρίσιν ἀφίημι διὰ τὴν ἀμφιβολίαν τῆς διηγή ..... • GEORGI PHRANTZE Alii, qui de his rebus scripserunt, diversam opi- nionem secuti, Tzelepem hunc non Joannis Com- meni imperatoris ex fratre: Alium, sed alium illi cognominem. fuisse dicunt, Quisis fuerit, ita narrant. - tis et, saero, baptismate initiatus fuerat, sed fortu- næ ludibrio, sicut multa præter exspectatiònein accidunt, sukanus et ameras etidux Turcarum fàc- tus erat. Occulte tamem.colebat præcipuas Christianæ pietatis religiones, et Cpolim profectus imperato- ris auxilium adversus Scythias Turcasque petitom, quibuscum ei bellum erat, sacras imagines veneraba tup etomnés Christianorum cæremonias palamobibat. Revertens in-regnum suum, postquam Istrum transiit Melec, filio præsente, naturæ satisferit. Melec deinde in Asian all Seythas trajecit, a quibus impulsus, a Tineis paternum regnum poposcit. Cum reliqui satrape omnes ut dominum· et‹ principem et amerant eixin venerarentur, quidam, Air.trius no- mine, detrectabat obedientiam, et collecta manu, prædatorio more bellum ei intulit tandemque foga- tum usque ad mare persecutus est. Mile Heracleam Ponti salvus devenit. Ineunte antem vere ad Turcas reversus, paterním regnum recepit, sed non multo post excessit e vita, quibusdam con- siliariis et proceribus aulicis dolo interfectus. Tur- carum regno hunc in modum turbato, et rebus ex B ordine et splendida fortuna in maximam confusio- nem traductis, non modo satrapæ et quotquot ge- nere et auctoritate maxime insignes erant, totum imperium inter se distribuerunt; sed etiam multi ignobiles et obscuri homines, e fæce populi col- lectis gregibus, ad latrocinia incubuerunt ac fini- timas regiones et urbes Romanorum misere vexa- runt. In quibus unus erat, ut traditum est.... genere, ut dicunt, non ita illustri oriundus, sed virtute et strenuis facinoribus nobilis. Erat enim prudens et promptus, atque in dicendo et agendo plane egregius. Exierat grex ejus e provincia, cul D . ., cumque ejus prudentiam, virtutem et justitiam Turca viderent audirentque, omnes cum nou secus atque ipsi socii ejus summopere amabant, verebantur et audiebant diligenter. Hic fillum . . . . habuit, qui paterno imperio potitus, rebus omnibus patri similis erat, cujusque gloria per totam volitabat Asiam. Multos is sibi alios subjecit, a qnibus similiter amore et observantia colebatur, atque regnum suum tum pulchre admi- nistrabatʻtum omni modo in dies augebat. Hic Er- togrulem genuit. nomen • • Sed mittamus hæc, sive bo: sive illo modo se habent, reique judicium lectoribus discendi cupidis committamus propter narrationis ambiguitatem et 21. Azatines sultanus Christianis parentibus or-

σεως καὶ τῶν ἱστορησάντων τὰς τὸν Ερτογρούλην ἐπανέλθωμεν. - ἐννοίας, καὶ ἐπὶ Α οἱ δὲ ἀετοὶ ἐκ μακροῦ ἱστάμενοι, μὴ δυνάμενη υπο- φέρειν τὴν τοῦ πνεύματος καταιγίδα καὶ τοῦ χειμῶν νος τὸ ἰσχυρὸν, θέλοντες καὶ μὴ θέλοντες ὑπὸ τὴν σκέπην καὶ αὐτοὶ τοῦ δένδρου τοῦ θαυμαστοῦ καὶ εὐσκιοφύλλου ἦλθον· ὧν τινῶν οἱ ὄνυχες ἐκ τοῦ χει μῶνος τοῦ πολλοῦ ἐκλάσθησαν, τινῶν δὲ αἱ πτέρυγες ἔπεσον, καὶ οὐκέτι ἐδύναντο πέτεσθαι, τινὲς δὲ αὐτῶν καὶ τὸ καθόλου ενεκρώθησαν. Εξυπνος δὲ γενόμενος μετὰ φόβου τὸ ὄραμά τιν: ὀνειροκρίτῃ τῷ τὴν ἀστρη λογίαν εἰς ἄκρον γεγυμνασμένῳ προσελθὼν διηγή- σατο. Αὐτὸς δὲ ἐκ τῆς τῶν πλανητῶν καὶ ζῳδίων καὶ ἀστέρων κινήσεως γνωρίσας εἶπεν αὐτῷ οὕτως · • Οἱ ὑπὸ σοῦ καταγόμενοι βασιλεῖς μεγάλος δι' ὀλίγου γενήσονται, καὶ ἡ βασιλεία αὐτῶν λίαν αὐξανθήσε- ται ἐν τῷ κόσμῳ, καὶ αὐθέντας καὶ βασιλεῖς ἑτέρους κβ'. Ὑπῆρχεν οὗτος ὁ Ερτογρούλης δεινὸς εἰς τὰ πάντα καὶ μεγαλόψυχος ὑπὲρ τὴν πάππον αὐτοῦ καὶ πατέρα, καὶ ἐν πολέμοις ἐν ὀλίγῳ καιρῷ δόκιμος ἐγεγόνει, καί τινας τόπους καὶ χώρα; ὑποτελεῖς Ρω μαίων αιφνιδίως ήρπασε. Καὶ διὰ τὴν σύγχυσιν τοῦ καιροῦ καὶ ὑπὸ τῶν ἑτέρων σατραπῶν τῶν ὁμοφύλων αὐτοῦ πολλά τινα φρούρια οὗτος ὑφ᾽ ἑαυτὸν ἐποιή- σατο, καὶ ἦν φοβερὸς τοῖς πᾶσιν. Ἱστοροῦσι δέ τι- νες ὅραμα ἰδεῖν τοῦτον τοιόνδε. Ερχομένου ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν ἐν τῇ ὁδῷ, καύσωνος ὄντος πολλοῦ, ἔδο ξεν αὐτῷ ἀναπαυθῆναι μικρόν (κεκοπιακώς γὰρ ὑπῆρχεν ἐκ τῆς ὁδοιπορίας), καὶ ἀναπεσὼν ὑπὸ τὴν σκιάν τινος δένδρου ἐκοιμήθη. Ενθα ἐφάνη αὐτῷ οὐρεῖν μετὰ πόνου μεγάλου αἷμα ἐκ τῆς κοιλίας αὐ- Β δουλώσουσι καὶ ἐξώσουσι τῆς ἀρχῆς καὶ ἀπο· τοῦ· καὶ ὅπου τὸ οὖρον ἔπεσε, δένδρον πάνυ ὡραῖον μικρὸν ἀνέφυεν, ἔχον τους κλάδους ὡς χρυσοῦς καὶ ἁπαλοὺς καὶ τρυφερούς, καὶ ἡ ῥίζα αὐτοῦ στερεά, καὶ δι' ολίγου καιροῦ τοσοῦτον οἱ τοῦ δένδρου κλάδοι αὐξάνθησαν ὥστε φαίνεσθαι σκέπειν τὸν κόσμον ἅπαντα. Καὶ ὑποκάτωθεν τοῦ δένδρου σκέπης καθή- μενα ἦσαν πᾶν πετεινὸν πτερωτὸν, καὶ μέσον τῶν πτηνῶν τούτων τῶν πολλῶν καὶ ἀναριθμήτων και τινες ἀετοὶ ὑπῆρχον μικροί τε καὶ μεγάλοι. Ἐκ μα- κρόθεν δὲ ἐξ ἐναντίας τοῦ δένδρου ἕτεροι ἀετοί τινες ἦσαν καθήμενοι, σκοπεύοντες τὴν τοῦ δένδρου καλ- λονὴν, καὶ τοὺς ἀετοὺς καὶ τὰ πτηνὰ τὰ ὑποκάτω- θεν ὡς τάχα μεμφόμενοι κατεγέλων. Καὶ ἀὴρ μέν τις ἐκ τῆς τοῦ δένδρου ρίζης ενεφύσησε πάνυ σφο- δρῶς, καὶ ἀστραπαὶ καὶ βρονταὶ καὶ χειμὼν πολύς· Ο κτενοῦσι, καὶ πολλὰ ἔθνη υποτελή ποιήσουσι, καὶ δουλεύσουσιν ἑαυτοῖς, καὶ ἔσονται εὐλαβούμενοι καὶ φοβεροὶ εἰς πᾶν ἔθνος καὶ γένος καὶ γλῶσσαν καὶ φυλήν. » Ακούσας δὲ ὁ Ερτογρούλης περιχαρής γενόμενος, καὶ εἰς τὰ πάντα ἃ ἐποίει ισχυροτέρως καὶ μετὰ ἐλπίδων μεγάλων καὶ ἀγερώχου γνώμης ἦν ἀγωνιζόμενος. Μετά τινας ἡμέρας νέας λῃστρι κὰς ὡς ἔνι οἰκονομήσας, διήρεις καὶ μονήρεις εὐθὺ; ἑτοιμάσας καὶ μετὰ ἀνδρῶν μαχίμων καλῶς πρα σκευάσας, πολλὰς τῶν Κυκλάδων νήσους τὰς ἐν τῷ Αἰγαίῳ πελάγει τῆς ᾿Ασίας ἐλεηλάτησε καὶ ἀνδρα- ποδίσατο. Περάτας δὲ καὶ πρὸς τὴν Θρᾴκην ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Αίνου καὶ Περιθεωρίου πολλούς Χριστια νου; ᾐχμαλώτισε, καὶ ἕως τῆς Εὐβοίας ἐλθὼν καὶ τὴν Ἑλλάδα κατά τινας τόπους ἐζημίωσε. Φθάσας LIB. I. CHRONICON MAJUS. diversas historicorum sententias, ad Ertogrulem ¡psum jam reversuri. C supra avuin el patrem magnanimus; armis brevi tempore excellnit, ac loca nonnulla regionesque Romanis vectigalia confestim iis eripuit. Idem, temporum perturbatione usus, fetiam suæ gentis satrapis castella non pauca extorsit eratque terri- bilis omnibus. Tradunt nonnulli, hujusmodi ei visum oblatum esse. Aliquando cum magno solis astu iter faceret, libuit ei, ut fesso de via, paulum quiescere. Itaque recubaus sub umbra arboris ob- dormivit. Mox ei magno cum dolore de ventre D urina profluere sanguinea visa est, et, qua in ter- ram Dueret, repente arbor sane quam speciosa enɔsci, ramis prædità aureis, teneris et mollibus, et radice solida; brevi intervallo arboris rami adeo succrevera ll, ut totum orbem terrarum viderentur obtegere. Sub tegmine arboris omne genus voluerum consederat, in quarum innumera- bili multitudine etiam aquitæ aliquot et parvæ et magne crant. Procul, e regione arboris, aliae aquile consederant, arboris pulchritudinem con- templantes, et alteras illas, que sub arbore erant, quilas volucresque quodammodo deridentes. Mox a radice arboris ventus vehementissimus exortus est, et excitabantur fulgura et tonitrun et gravis tempestas. Aquilæ, quæ procul crant, cum procell impetum et vim tempestatis sustinere non possent, ipsæ quoque, quantumvis gravate, sub teginen að- mirabilis et egregie umbrosæ arboris se receperunt. llarum aliis ungues vi tempestatis fracti erant, aliís pennæ deciderant, ut non jam possent volare, aliæ denique plane erant exstinctæ. Expergefactus. Ertogrules et perculsus animo, somniorum inter-. preten astrologiae peritissimum adiit, eique visum. enarravit. Is, es planetarum et siderum stella- rumque motibus re cognita, sic respondit : A te oriundi reges brevi¸ tempore magni evadent eorum -- que regnum mire augebitur per orbem terrarum, principes et reges alios domabunt, ex ipsorum fluj- bus eos ejicient et occidènt, nationesque multas. sibi vectigales facient subjicientque. Deni- que venerabuntur et timebunt omnes populi, gentes, linguæ, tribus. His auditis Ertogrus les magna lætitia perfusus, ad omnja, quæ agebat, etiam alacriori studio summaque cum fiducia et ferocia incumbebat. Pust aliquot dies, navibus pras- datoriis, quantum fieri poterat, adornatis, navigiisque quæ partim simplici partim duplici remorum ordine instructa erant, confestim paratis et idoneo militum numero impletis, complures de Cycladibus insulis in mari Ægæo sitis depopulatur earumque încolas redigit in servitutem. Mox in Thraciam trajectus, 22. Erat Ertogrules homo ad omnia impiger, et

σεως καὶ τῶν ἱστορησάντων τὰς τὸν Ερτογρούλην ἐπανέλθωμεν. - ἐννοίας, καὶ ἐπὶ Α οἱ δὲ ἀετοὶ ἐκ μακροῦ ἱστάμενοι, μὴ δυνάμενη υπο- φέρειν τὴν τοῦ πνεύματος καταιγίδα καὶ τοῦ χειμῶν νος τὸ ἰσχυρὸν, θέλοντες καὶ μὴ θέλοντες ὑπὸ τὴν σκέπην καὶ αὐτοὶ τοῦ δένδρου τοῦ θαυμαστοῦ καὶ εὐσκιοφύλλου ἦλθον· ὧν τινῶν οἱ ὄνυχες ἐκ τοῦ χει μῶνος τοῦ πολλοῦ ἐκλάσθησαν, τινῶν δὲ αἱ πτέρυγες ἔπεσον, καὶ οὐκέτι ἐδύναντο πέτεσθαι, τινὲς δὲ αὐτῶν καὶ τὸ καθόλου ενεκρώθησαν. Εξυπνος δὲ γενόμενος μετὰ φόβου τὸ ὄραμά τιν: ὀνειροκρίτῃ τῷ τὴν ἀστρη λογίαν εἰς ἄκρον γεγυμνασμένῳ προσελθὼν διηγή- σατο. Αὐτὸς δὲ ἐκ τῆς τῶν πλανητῶν καὶ ζῳδίων καὶ ἀστέρων κινήσεως γνωρίσας εἶπεν αὐτῷ οὕτως · • Οἱ ὑπὸ σοῦ καταγόμενοι βασιλεῖς μεγάλος δι' ὀλίγου γενήσονται, καὶ ἡ βασιλεία αὐτῶν λίαν αὐξανθήσε- ται ἐν τῷ κόσμῳ, καὶ αὐθέντας καὶ βασιλεῖς ἑτέρους κβ'. Ὑπῆρχεν οὗτος ὁ Ερτογρούλης δεινὸς εἰς τὰ πάντα καὶ μεγαλόψυχος ὑπὲρ τὴν πάππον αὐτοῦ καὶ πατέρα, καὶ ἐν πολέμοις ἐν ὀλίγῳ καιρῷ δόκιμος ἐγεγόνει, καί τινας τόπους καὶ χώρα; ὑποτελεῖς Ρω μαίων αιφνιδίως ήρπασε. Καὶ διὰ τὴν σύγχυσιν τοῦ καιροῦ καὶ ὑπὸ τῶν ἑτέρων σατραπῶν τῶν ὁμοφύλων αὐτοῦ πολλά τινα φρούρια οὗτος ὑφ᾽ ἑαυτὸν ἐποιή- σατο, καὶ ἦν φοβερὸς τοῖς πᾶσιν. Ἱστοροῦσι δέ τι- νες ὅραμα ἰδεῖν τοῦτον τοιόνδε. Ερχομένου ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν ἐν τῇ ὁδῷ, καύσωνος ὄντος πολλοῦ, ἔδο ξεν αὐτῷ ἀναπαυθῆναι μικρόν (κεκοπιακώς γὰρ ὑπῆρχεν ἐκ τῆς ὁδοιπορίας), καὶ ἀναπεσὼν ὑπὸ τὴν σκιάν τινος δένδρου ἐκοιμήθη. Ενθα ἐφάνη αὐτῷ οὐρεῖν μετὰ πόνου μεγάλου αἷμα ἐκ τῆς κοιλίας αὐ- Β δουλώσουσι καὶ ἐξώσουσι τῆς ἀρχῆς καὶ ἀπο· τοῦ· καὶ ὅπου τὸ οὖρον ἔπεσε, δένδρον πάνυ ὡραῖον μικρὸν ἀνέφυεν, ἔχον τους κλάδους ὡς χρυσοῦς καὶ ἁπαλοὺς καὶ τρυφερούς, καὶ ἡ ῥίζα αὐτοῦ στερεά, καὶ δι' ολίγου καιροῦ τοσοῦτον οἱ τοῦ δένδρου κλάδοι αὐξάνθησαν ὥστε φαίνεσθαι σκέπειν τὸν κόσμον ἅπαντα. Καὶ ὑποκάτωθεν τοῦ δένδρου σκέπης καθή- μενα ἦσαν πᾶν πετεινὸν πτερωτὸν, καὶ μέσον τῶν πτηνῶν τούτων τῶν πολλῶν καὶ ἀναριθμήτων και τινες ἀετοὶ ὑπῆρχον μικροί τε καὶ μεγάλοι. Ἐκ μα- κρόθεν δὲ ἐξ ἐναντίας τοῦ δένδρου ἕτεροι ἀετοί τινες ἦσαν καθήμενοι, σκοπεύοντες τὴν τοῦ δένδρου καλ- λονὴν, καὶ τοὺς ἀετοὺς καὶ τὰ πτηνὰ τὰ ὑποκάτω- θεν ὡς τάχα μεμφόμενοι κατεγέλων. Καὶ ἀὴρ μέν τις ἐκ τῆς τοῦ δένδρου ρίζης ενεφύσησε πάνυ σφο- δρῶς, καὶ ἀστραπαὶ καὶ βρονταὶ καὶ χειμὼν πολύς· Ο κτενοῦσι, καὶ πολλὰ ἔθνη υποτελή ποιήσουσι, καὶ δουλεύσουσιν ἑαυτοῖς, καὶ ἔσονται εὐλαβούμενοι καὶ φοβεροὶ εἰς πᾶν ἔθνος καὶ γένος καὶ γλῶσσαν καὶ φυλήν. » Ακούσας δὲ ὁ Ερτογρούλης περιχαρής γενόμενος, καὶ εἰς τὰ πάντα ἃ ἐποίει ισχυροτέρως καὶ μετὰ ἐλπίδων μεγάλων καὶ ἀγερώχου γνώμης ἦν ἀγωνιζόμενος. Μετά τινας ἡμέρας νέας λῃστρι κὰς ὡς ἔνι οἰκονομήσας, διήρεις καὶ μονήρεις εὐθὺ; ἑτοιμάσας καὶ μετὰ ἀνδρῶν μαχίμων καλῶς πρα σκευάσας, πολλὰς τῶν Κυκλάδων νήσους τὰς ἐν τῷ Αἰγαίῳ πελάγει τῆς ᾿Ασίας ἐλεηλάτησε καὶ ἀνδρα- ποδίσατο. Περάτας δὲ καὶ πρὸς τὴν Θρᾴκην ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Αίνου καὶ Περιθεωρίου πολλούς Χριστια νου; ᾐχμαλώτισε, καὶ ἕως τῆς Εὐβοίας ἐλθὼν καὶ τὴν Ἑλλάδα κατά τινας τόπους ἐζημίωσε. Φθάσας LIB. I. CHRONICON MAJUS. diversas historicorum sententias, ad Ertogrulem ¡psum jam reversuri. C supra avuin el patrem magnanimus; armis brevi tempore excellnit, ac loca nonnulla regionesque Romanis vectigalia confestim iis eripuit. Idem, temporum perturbatione usus, fetiam suæ gentis satrapis castella non pauca extorsit eratque terri- bilis omnibus. Tradunt nonnulli, hujusmodi ei visum oblatum esse. Aliquando cum magno solis astu iter faceret, libuit ei, ut fesso de via, paulum quiescere. Itaque recubaus sub umbra arboris ob- dormivit. Mox ei magno cum dolore de ventre D urina profluere sanguinea visa est, et, qua in ter- ram Dueret, repente arbor sane quam speciosa enɔsci, ramis prædità aureis, teneris et mollibus, et radice solida; brevi intervallo arboris rami adeo succrevera ll, ut totum orbem terrarum viderentur obtegere. Sub tegmine arboris omne genus voluerum consederat, in quarum innumera- bili multitudine etiam aquitæ aliquot et parvæ et magne crant. Procul, e regione arboris, aliae aquile consederant, arboris pulchritudinem con- templantes, et alteras illas, que sub arbore erant, quilas volucresque quodammodo deridentes. Mox a radice arboris ventus vehementissimus exortus est, et excitabantur fulgura et tonitrun et gravis tempestas. Aquilæ, quæ procul crant, cum procell impetum et vim tempestatis sustinere non possent, ipsæ quoque, quantumvis gravate, sub teginen að- mirabilis et egregie umbrosæ arboris se receperunt. llarum aliis ungues vi tempestatis fracti erant, aliís pennæ deciderant, ut non jam possent volare, aliæ denique plane erant exstinctæ. Expergefactus. Ertogrules et perculsus animo, somniorum inter-. preten astrologiae peritissimum adiit, eique visum. enarravit. Is, es planetarum et siderum stella- rumque motibus re cognita, sic respondit : A te oriundi reges brevi¸ tempore magni evadent eorum -- que regnum mire augebitur per orbem terrarum, principes et reges alios domabunt, ex ipsorum fluj- bus eos ejicient et occidènt, nationesque multas. sibi vectigales facient subjicientque. Deni- que venerabuntur et timebunt omnes populi, gentes, linguæ, tribus. His auditis Ertogrus les magna lætitia perfusus, ad omnja, quæ agebat, etiam alacriori studio summaque cum fiducia et ferocia incumbebat. Pust aliquot dies, navibus pras- datoriis, quantum fieri poterat, adornatis, navigiisque quæ partim simplici partim duplici remorum ordine instructa erant, confestim paratis et idoneo militum numero impletis, complures de Cycladibus insulis in mari Ægæo sitis depopulatur earumque încolas redigit in servitutem. Mox in Thraciam trajectus, 22. Erat Ertogrules homo ad omnia impiger, et

σεως καὶ τῶν ἱστορησάντων τὰς τὸν Ερτογρούλην ἐπανέλθωμεν. - ἐννοίας, καὶ ἐπὶ Α οἱ δὲ ἀετοὶ ἐκ μακροῦ ἱστάμενοι, μὴ δυνάμενη υπο- φέρειν τὴν τοῦ πνεύματος καταιγίδα καὶ τοῦ χειμῶν νος τὸ ἰσχυρὸν, θέλοντες καὶ μὴ θέλοντες ὑπὸ τὴν σκέπην καὶ αὐτοὶ τοῦ δένδρου τοῦ θαυμαστοῦ καὶ εὐσκιοφύλλου ἦλθον· ὧν τινῶν οἱ ὄνυχες ἐκ τοῦ χει μῶνος τοῦ πολλοῦ ἐκλάσθησαν, τινῶν δὲ αἱ πτέρυγες ἔπεσον, καὶ οὐκέτι ἐδύναντο πέτεσθαι, τινὲς δὲ αὐτῶν καὶ τὸ καθόλου ενεκρώθησαν. Εξυπνος δὲ γενόμενος μετὰ φόβου τὸ ὄραμά τιν: ὀνειροκρίτῃ τῷ τὴν ἀστρη λογίαν εἰς ἄκρον γεγυμνασμένῳ προσελθὼν διηγή- σατο. Αὐτὸς δὲ ἐκ τῆς τῶν πλανητῶν καὶ ζῳδίων καὶ ἀστέρων κινήσεως γνωρίσας εἶπεν αὐτῷ οὕτως · • Οἱ ὑπὸ σοῦ καταγόμενοι βασιλεῖς μεγάλος δι' ὀλίγου γενήσονται, καὶ ἡ βασιλεία αὐτῶν λίαν αὐξανθήσε- ται ἐν τῷ κόσμῳ, καὶ αὐθέντας καὶ βασιλεῖς ἑτέρους κβ'. Ὑπῆρχεν οὗτος ὁ Ερτογρούλης δεινὸς εἰς τὰ πάντα καὶ μεγαλόψυχος ὑπὲρ τὴν πάππον αὐτοῦ καὶ πατέρα, καὶ ἐν πολέμοις ἐν ὀλίγῳ καιρῷ δόκιμος ἐγεγόνει, καί τινας τόπους καὶ χώρα; ὑποτελεῖς Ρω μαίων αιφνιδίως ήρπασε. Καὶ διὰ τὴν σύγχυσιν τοῦ καιροῦ καὶ ὑπὸ τῶν ἑτέρων σατραπῶν τῶν ὁμοφύλων αὐτοῦ πολλά τινα φρούρια οὗτος ὑφ᾽ ἑαυτὸν ἐποιή- σατο, καὶ ἦν φοβερὸς τοῖς πᾶσιν. Ἱστοροῦσι δέ τι- νες ὅραμα ἰδεῖν τοῦτον τοιόνδε. Ερχομένου ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν ἐν τῇ ὁδῷ, καύσωνος ὄντος πολλοῦ, ἔδο ξεν αὐτῷ ἀναπαυθῆναι μικρόν (κεκοπιακώς γὰρ ὑπῆρχεν ἐκ τῆς ὁδοιπορίας), καὶ ἀναπεσὼν ὑπὸ τὴν σκιάν τινος δένδρου ἐκοιμήθη. Ενθα ἐφάνη αὐτῷ οὐρεῖν μετὰ πόνου μεγάλου αἷμα ἐκ τῆς κοιλίας αὐ- Β δουλώσουσι καὶ ἐξώσουσι τῆς ἀρχῆς καὶ ἀπο· τοῦ· καὶ ὅπου τὸ οὖρον ἔπεσε, δένδρον πάνυ ὡραῖον μικρὸν ἀνέφυεν, ἔχον τους κλάδους ὡς χρυσοῦς καὶ ἁπαλοὺς καὶ τρυφερούς, καὶ ἡ ῥίζα αὐτοῦ στερεά, καὶ δι' ολίγου καιροῦ τοσοῦτον οἱ τοῦ δένδρου κλάδοι αὐξάνθησαν ὥστε φαίνεσθαι σκέπειν τὸν κόσμον ἅπαντα. Καὶ ὑποκάτωθεν τοῦ δένδρου σκέπης καθή- μενα ἦσαν πᾶν πετεινὸν πτερωτὸν, καὶ μέσον τῶν πτηνῶν τούτων τῶν πολλῶν καὶ ἀναριθμήτων και τινες ἀετοὶ ὑπῆρχον μικροί τε καὶ μεγάλοι. Ἐκ μα- κρόθεν δὲ ἐξ ἐναντίας τοῦ δένδρου ἕτεροι ἀετοί τινες ἦσαν καθήμενοι, σκοπεύοντες τὴν τοῦ δένδρου καλ- λονὴν, καὶ τοὺς ἀετοὺς καὶ τὰ πτηνὰ τὰ ὑποκάτω- θεν ὡς τάχα μεμφόμενοι κατεγέλων. Καὶ ἀὴρ μέν τις ἐκ τῆς τοῦ δένδρου ρίζης ενεφύσησε πάνυ σφο- δρῶς, καὶ ἀστραπαὶ καὶ βρονταὶ καὶ χειμὼν πολύς· Ο κτενοῦσι, καὶ πολλὰ ἔθνη υποτελή ποιήσουσι, καὶ δουλεύσουσιν ἑαυτοῖς, καὶ ἔσονται εὐλαβούμενοι καὶ φοβεροὶ εἰς πᾶν ἔθνος καὶ γένος καὶ γλῶσσαν καὶ φυλήν. » Ακούσας δὲ ὁ Ερτογρούλης περιχαρής γενόμενος, καὶ εἰς τὰ πάντα ἃ ἐποίει ισχυροτέρως καὶ μετὰ ἐλπίδων μεγάλων καὶ ἀγερώχου γνώμης ἦν ἀγωνιζόμενος. Μετά τινας ἡμέρας νέας λῃστρι κὰς ὡς ἔνι οἰκονομήσας, διήρεις καὶ μονήρεις εὐθὺ; ἑτοιμάσας καὶ μετὰ ἀνδρῶν μαχίμων καλῶς πρα σκευάσας, πολλὰς τῶν Κυκλάδων νήσους τὰς ἐν τῷ Αἰγαίῳ πελάγει τῆς ᾿Ασίας ἐλεηλάτησε καὶ ἀνδρα- ποδίσατο. Περάτας δὲ καὶ πρὸς τὴν Θρᾴκην ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Αίνου καὶ Περιθεωρίου πολλούς Χριστια νου; ᾐχμαλώτισε, καὶ ἕως τῆς Εὐβοίας ἐλθὼν καὶ τὴν Ἑλλάδα κατά τινας τόπους ἐζημίωσε. Φθάσας LIB. I. CHRONICON MAJUS. diversas historicorum sententias, ad Ertogrulem ¡psum jam reversuri. C supra avuin el patrem magnanimus; armis brevi tempore excellnit, ac loca nonnulla regionesque Romanis vectigalia confestim iis eripuit. Idem, temporum perturbatione usus, fetiam suæ gentis satrapis castella non pauca extorsit eratque terri- bilis omnibus. Tradunt nonnulli, hujusmodi ei visum oblatum esse. Aliquando cum magno solis astu iter faceret, libuit ei, ut fesso de via, paulum quiescere. Itaque recubaus sub umbra arboris ob- dormivit. Mox ei magno cum dolore de ventre D urina profluere sanguinea visa est, et, qua in ter- ram Dueret, repente arbor sane quam speciosa enɔsci, ramis prædità aureis, teneris et mollibus, et radice solida; brevi intervallo arboris rami adeo succrevera ll, ut totum orbem terrarum viderentur obtegere. Sub tegmine arboris omne genus voluerum consederat, in quarum innumera- bili multitudine etiam aquitæ aliquot et parvæ et magne crant. Procul, e regione arboris, aliae aquile consederant, arboris pulchritudinem con- templantes, et alteras illas, que sub arbore erant, quilas volucresque quodammodo deridentes. Mox a radice arboris ventus vehementissimus exortus est, et excitabantur fulgura et tonitrun et gravis tempestas. Aquilæ, quæ procul crant, cum procell impetum et vim tempestatis sustinere non possent, ipsæ quoque, quantumvis gravate, sub teginen að- mirabilis et egregie umbrosæ arboris se receperunt. llarum aliis ungues vi tempestatis fracti erant, aliís pennæ deciderant, ut non jam possent volare, aliæ denique plane erant exstinctæ. Expergefactus. Ertogrules et perculsus animo, somniorum inter-. preten astrologiae peritissimum adiit, eique visum. enarravit. Is, es planetarum et siderum stella- rumque motibus re cognita, sic respondit : A te oriundi reges brevi¸ tempore magni evadent eorum -- que regnum mire augebitur per orbem terrarum, principes et reges alios domabunt, ex ipsorum fluj- bus eos ejicient et occidènt, nationesque multas. sibi vectigales facient subjicientque. Deni- que venerabuntur et timebunt omnes populi, gentes, linguæ, tribus. His auditis Ertogrus les magna lætitia perfusus, ad omnja, quæ agebat, etiam alacriori studio summaque cum fiducia et ferocia incumbebat. Pust aliquot dies, navibus pras- datoriis, quantum fieri poterat, adornatis, navigiisque quæ partim simplici partim duplici remorum ordine instructa erant, confestim paratis et idoneo militum numero impletis, complures de Cycladibus insulis in mari Ægæo sitis depopulatur earumque încolas redigit in servitutem. Mox in Thraciam trajectus, 22. Erat Ertogrules homo ad omnia impiger, et

σεως καὶ τῶν ἱστορησάντων τὰς τὸν Ερτογρούλην ἐπανέλθωμεν. - ἐννοίας, καὶ ἐπὶ Α οἱ δὲ ἀετοὶ ἐκ μακροῦ ἱστάμενοι, μὴ δυνάμενη υπο- φέρειν τὴν τοῦ πνεύματος καταιγίδα καὶ τοῦ χειμῶν νος τὸ ἰσχυρὸν, θέλοντες καὶ μὴ θέλοντες ὑπὸ τὴν σκέπην καὶ αὐτοὶ τοῦ δένδρου τοῦ θαυμαστοῦ καὶ εὐσκιοφύλλου ἦλθον· ὧν τινῶν οἱ ὄνυχες ἐκ τοῦ χει μῶνος τοῦ πολλοῦ ἐκλάσθησαν, τινῶν δὲ αἱ πτέρυγες ἔπεσον, καὶ οὐκέτι ἐδύναντο πέτεσθαι, τινὲς δὲ αὐτῶν καὶ τὸ καθόλου ενεκρώθησαν. Εξυπνος δὲ γενόμενος μετὰ φόβου τὸ ὄραμά τιν: ὀνειροκρίτῃ τῷ τὴν ἀστρη λογίαν εἰς ἄκρον γεγυμνασμένῳ προσελθὼν διηγή- σατο. Αὐτὸς δὲ ἐκ τῆς τῶν πλανητῶν καὶ ζῳδίων καὶ ἀστέρων κινήσεως γνωρίσας εἶπεν αὐτῷ οὕτως · • Οἱ ὑπὸ σοῦ καταγόμενοι βασιλεῖς μεγάλος δι' ὀλίγου γενήσονται, καὶ ἡ βασιλεία αὐτῶν λίαν αὐξανθήσε- ται ἐν τῷ κόσμῳ, καὶ αὐθέντας καὶ βασιλεῖς ἑτέρους κβ'. Ὑπῆρχεν οὗτος ὁ Ερτογρούλης δεινὸς εἰς τὰ πάντα καὶ μεγαλόψυχος ὑπὲρ τὴν πάππον αὐτοῦ καὶ πατέρα, καὶ ἐν πολέμοις ἐν ὀλίγῳ καιρῷ δόκιμος ἐγεγόνει, καί τινας τόπους καὶ χώρα; ὑποτελεῖς Ρω μαίων αιφνιδίως ήρπασε. Καὶ διὰ τὴν σύγχυσιν τοῦ καιροῦ καὶ ὑπὸ τῶν ἑτέρων σατραπῶν τῶν ὁμοφύλων αὐτοῦ πολλά τινα φρούρια οὗτος ὑφ᾽ ἑαυτὸν ἐποιή- σατο, καὶ ἦν φοβερὸς τοῖς πᾶσιν. Ἱστοροῦσι δέ τι- νες ὅραμα ἰδεῖν τοῦτον τοιόνδε. Ερχομένου ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν ἐν τῇ ὁδῷ, καύσωνος ὄντος πολλοῦ, ἔδο ξεν αὐτῷ ἀναπαυθῆναι μικρόν (κεκοπιακώς γὰρ ὑπῆρχεν ἐκ τῆς ὁδοιπορίας), καὶ ἀναπεσὼν ὑπὸ τὴν σκιάν τινος δένδρου ἐκοιμήθη. Ενθα ἐφάνη αὐτῷ οὐρεῖν μετὰ πόνου μεγάλου αἷμα ἐκ τῆς κοιλίας αὐ- Β δουλώσουσι καὶ ἐξώσουσι τῆς ἀρχῆς καὶ ἀπο· τοῦ· καὶ ὅπου τὸ οὖρον ἔπεσε, δένδρον πάνυ ὡραῖον μικρὸν ἀνέφυεν, ἔχον τους κλάδους ὡς χρυσοῦς καὶ ἁπαλοὺς καὶ τρυφερούς, καὶ ἡ ῥίζα αὐτοῦ στερεά, καὶ δι' ολίγου καιροῦ τοσοῦτον οἱ τοῦ δένδρου κλάδοι αὐξάνθησαν ὥστε φαίνεσθαι σκέπειν τὸν κόσμον ἅπαντα. Καὶ ὑποκάτωθεν τοῦ δένδρου σκέπης καθή- μενα ἦσαν πᾶν πετεινὸν πτερωτὸν, καὶ μέσον τῶν πτηνῶν τούτων τῶν πολλῶν καὶ ἀναριθμήτων και τινες ἀετοὶ ὑπῆρχον μικροί τε καὶ μεγάλοι. Ἐκ μα- κρόθεν δὲ ἐξ ἐναντίας τοῦ δένδρου ἕτεροι ἀετοί τινες ἦσαν καθήμενοι, σκοπεύοντες τὴν τοῦ δένδρου καλ- λονὴν, καὶ τοὺς ἀετοὺς καὶ τὰ πτηνὰ τὰ ὑποκάτω- θεν ὡς τάχα μεμφόμενοι κατεγέλων. Καὶ ἀὴρ μέν τις ἐκ τῆς τοῦ δένδρου ρίζης ενεφύσησε πάνυ σφο- δρῶς, καὶ ἀστραπαὶ καὶ βρονταὶ καὶ χειμὼν πολύς· Ο κτενοῦσι, καὶ πολλὰ ἔθνη υποτελή ποιήσουσι, καὶ δουλεύσουσιν ἑαυτοῖς, καὶ ἔσονται εὐλαβούμενοι καὶ φοβεροὶ εἰς πᾶν ἔθνος καὶ γένος καὶ γλῶσσαν καὶ φυλήν. » Ακούσας δὲ ὁ Ερτογρούλης περιχαρής γενόμενος, καὶ εἰς τὰ πάντα ἃ ἐποίει ισχυροτέρως καὶ μετὰ ἐλπίδων μεγάλων καὶ ἀγερώχου γνώμης ἦν ἀγωνιζόμενος. Μετά τινας ἡμέρας νέας λῃστρι κὰς ὡς ἔνι οἰκονομήσας, διήρεις καὶ μονήρεις εὐθὺ; ἑτοιμάσας καὶ μετὰ ἀνδρῶν μαχίμων καλῶς πρα σκευάσας, πολλὰς τῶν Κυκλάδων νήσους τὰς ἐν τῷ Αἰγαίῳ πελάγει τῆς ᾿Ασίας ἐλεηλάτησε καὶ ἀνδρα- ποδίσατο. Περάτας δὲ καὶ πρὸς τὴν Θρᾴκην ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Αίνου καὶ Περιθεωρίου πολλούς Χριστια νου; ᾐχμαλώτισε, καὶ ἕως τῆς Εὐβοίας ἐλθὼν καὶ τὴν Ἑλλάδα κατά τινας τόπους ἐζημίωσε. Φθάσας LIB. I. CHRONICON MAJUS. diversas historicorum sententias, ad Ertogrulem ¡psum jam reversuri. C supra avuin el patrem magnanimus; armis brevi tempore excellnit, ac loca nonnulla regionesque Romanis vectigalia confestim iis eripuit. Idem, temporum perturbatione usus, fetiam suæ gentis satrapis castella non pauca extorsit eratque terri- bilis omnibus. Tradunt nonnulli, hujusmodi ei visum oblatum esse. Aliquando cum magno solis astu iter faceret, libuit ei, ut fesso de via, paulum quiescere. Itaque recubaus sub umbra arboris ob- dormivit. Mox ei magno cum dolore de ventre D urina profluere sanguinea visa est, et, qua in ter- ram Dueret, repente arbor sane quam speciosa enɔsci, ramis prædità aureis, teneris et mollibus, et radice solida; brevi intervallo arboris rami adeo succrevera ll, ut totum orbem terrarum viderentur obtegere. Sub tegmine arboris omne genus voluerum consederat, in quarum innumera- bili multitudine etiam aquitæ aliquot et parvæ et magne crant. Procul, e regione arboris, aliae aquile consederant, arboris pulchritudinem con- templantes, et alteras illas, que sub arbore erant, quilas volucresque quodammodo deridentes. Mox a radice arboris ventus vehementissimus exortus est, et excitabantur fulgura et tonitrun et gravis tempestas. Aquilæ, quæ procul crant, cum procell impetum et vim tempestatis sustinere non possent, ipsæ quoque, quantumvis gravate, sub teginen að- mirabilis et egregie umbrosæ arboris se receperunt. llarum aliis ungues vi tempestatis fracti erant, aliís pennæ deciderant, ut non jam possent volare, aliæ denique plane erant exstinctæ. Expergefactus. Ertogrules et perculsus animo, somniorum inter-. preten astrologiae peritissimum adiit, eique visum. enarravit. Is, es planetarum et siderum stella- rumque motibus re cognita, sic respondit : A te oriundi reges brevi¸ tempore magni evadent eorum -- que regnum mire augebitur per orbem terrarum, principes et reges alios domabunt, ex ipsorum fluj- bus eos ejicient et occidènt, nationesque multas. sibi vectigales facient subjicientque. Deni- que venerabuntur et timebunt omnes populi, gentes, linguæ, tribus. His auditis Ertogrus les magna lætitia perfusus, ad omnja, quæ agebat, etiam alacriori studio summaque cum fiducia et ferocia incumbebat. Pust aliquot dies, navibus pras- datoriis, quantum fieri poterat, adornatis, navigiisque quæ partim simplici partim duplici remorum ordine instructa erant, confestim paratis et idoneo militum numero impletis, complures de Cycladibus insulis in mari Ægæo sitis depopulatur earumque încolas redigit in servitutem. Mox in Thraciam trajectus, 22. Erat Ertogrules homo ad omnia impiger, et

δὲ ἄχρι καὶ τῆς νήσου τοῦ Πέλοπος καὶ πολλὰ σκύλα Α τὰ δὲ ἐκεῖθεν μέχρι Σμύρνης καὶ τῶν παραλίων τῆς ποιήσας, τὸν πλοῦν τρέψας ἐν τῇ Ἀσίᾳ ἐπανέστρεψε μετά πλήθους αἰχμαλώτων καὶ πλούτου. Καὶ ὑπὸ πάντων τῶν ἑτέρων σατραπῶν καὶ τοῦ κοινοῦ λαοῦ ἀσπασίως ἐδέχθη, καὶ μετὰ φωνῶν ἐτίμουν αὐτὸν οἱ βάρβαροι· καὶ ἐκ τῶν σατραπῶν ἔκτοτε μάλιστα ἦν εὐλαβούμενος, καὶ προτιμητέος ἐκ πάντων διὰ τὸ ἱκανῶς πλέειν καὶ θαλαττουργεῖν, διότι μὲν οὐκ εἰ- σὶν ἀγαθοὶ τὸ γένος τοῦτο τῶν Τούρκων ἐν τῇ θα λάσσῃ πλέειν, αὐτὸς δὲ διὰ τὸ πλέειν τότε πλέον ἦν θαυμαζόμενος. Οὗτος γεννᾷ τὸν Οτθμάνον, ες οὗ καὶ Ὀτθμανλίδες τὸ γένο; ἐκλήθη ἅπαν. • κγ. ᾿Αποβιώσαντος οὖν τοῦ Ερτογρούλου σταθεὶς ἐν τῇ ἀρχῇ ὁ υἱὸς αὐτοῦ Ὀτθμάνης, ὡς εἴπομεν, τὴν ἀρχὴν τὴν πατρικὴν εἰς χεῖρας ἔλαβεν, ἔτει ἀπὸ κτίσεως κόσμου σψογ, καὶ ἐν ὀλίγῳ καιρῷ ὁμοφω- νήσας μετὰ τῶν ἑτέρων σατραπῶν, καὶ πολέμους τινὰς ποιήσας κατὰ τῶν ὑπηκόων Ρωμαίων· καὶ ἦν τὰ πάντα τοῦ πολέμου διοικῶν καὶ κυβερνῶν ὁ Οτθμάνης. Εἶτα οὐκ ἤρεσεν αὐτῷ ἵνα κοινῶς οἱ πάντες ἐν ὦσιν καὶ οὐδεὶς ἀεὶ διαφέρῃ τοῦ ἑτέρου. Μετὰ μικρᾶς τινὸς ἀφορμῆς αἰτίαν εὗρεν, καὶ δια- φορᾶς ἀναμέσον γενομένης εἰς σύμβασιν ἦλθον ὅπως τὰ ὅσα ἐκ τῆς ἀρχῆς Ῥωμαίων ἐκέρδησαν μερίσωσιν, ἕνα ἕκαστος εἰς τὸ τυχὸν κύριος καὶ δεσπότης μόνον γνωρίζηται. Καὶ πρῶτον μὲν οἱ τοῦ ᾿Αμορίου παῖ δες, ὁ Χασσὰν καὶ Μαχουμὲτ, ἔλαβον τὰ ἀπὸ τοῦ Σαγγάρεως ποταμοῦ μέχρι Παφλαγονίας, τὰ δὲ περὶ τὴν Μαγνησίαν καὶ Πέργαμον καὶ Ἔφεσον ὁ Σασάν, Εx Β Ιωνίας ὁ Σαρχάνης, τὰ δὲ πλείονα τῆς Μεσοφρυγίας καὶ ἔτι μέχρι Φιλαδελφίας καὶ τῶν ἔγγιστα πάντων ἀπὸ τοῦ Μαιάνδρου ποταμού Αντιοχείας ὁ Καραμά νος Αλισσούριος, τὰ δὲ ἀπὸ τῆς Λυδίας καὶ Αἰολίδος ἄχρι Μυσίας τῆς πρὸς τὸν Ἑλλήσποντον ὁ Κα- λάμης καὶ ὁ υἱὸς αὐτοῦ Καράσης, τὰ δὲ περὶ τὸν Ολυμπον καὶ ὅσα τῆς Βιθυνίας ἑξῆς ὁ Οτθμάνης. Καὶ οὕτως τὴν αἰχμάλωτον γῆν ἐκείνην μερίσαντες καὶ ὅρια ἐπιθέντες, ὁ Οτθμάνος φίλαρχος ὧν καὶ πλεονέκτης οὐκ ηρέμησεν, ἀλλὰ ἀποπηδῶν τὰ ὅρια τῶν ἑτέρων, ἀδικῶν αὐτοὺς, πολὺν τόπον ἐξ αὐτῶν περιεποιήσατο καὶ πολλὰ ἐλύπει αὐτούς. Καὶ θέλων παντοιοτρόπως ἵνα αὐξήσῃ τὴν ἑαυτοῦ μερίδα και ἀρχὴν, εἶτα πόλεμον ποιήσας κατὰ Ῥωμαίων μέρος τῆς Βιθυνίας ὑφ᾽ ἑαυτὸν ἐποιήσατο, καὶ μετὰ τοῦ τῆς περιφήμου πόλεως Σεβαστείας ἀμηρεύοντος πόλ λεμον ποιήσας καὶ πιάσας αὐτὸν ἀπέκτεινε, καὶ ἐγκρατὴς καὶ κύριος ἐγένετο τῆς τοιαύτης πόλεως καὶ ἐπαρχίας, καὶ πᾶσαν τὴν ἀρχὴν ἐκείνην ὑπέτα- ξεν. Ἐκεῖθεν ἡ βασιλεία αὐτοῦ ἀρχὴν λαβοῦσα ἐφη- μίσθη καὶ ἐμεγαλύνθη. Είτα πάλιν στραφεὶς τὰ ὅσα ἐδυνήθη. ὑπὸ τῶν ἑτέρων ὁμοφύλων σατραπῶν καὶ συντρόφων αὐτοῦ τῆς ἐκείνων μοίρας, λῃστρικῶς καὶ μετὰ συμβάσεως, τινὰς τόπους καὶ φρούρια ἔλα- βεν. Εἶτα ἀπέθανεν, βασιλεύσας ἔτη κη', ἔτους δωσ', Ινδικτιῶνος ια', καὶ ὁ υἱὸς αὐτοῦ Ὀρχάνης ἐγκρατής τῆς πατρικῆς ἀρχῆς γέγονεν. 6.09 GEORGI PHRANTZE ex Eni et Peritheorii provincia non paucos Chri- stianos captivos abducit et, ad Eubœam usque pro- gressus, etiam Græciæ loca quædam vexat. In ipsam adeo Peloponnesum pervenit, unde, magna ditatus præla, in Asiam cursum reflexit et cum captivorum et divitiarum magna multitudine rediit, a reliquis satrapis et universo populo benigne exceptus et Barbarorum honestatus acclamationibus. eo tem- pore præ cæteris satrapis dignitate et auctoritate insiguis erat propter rerum maritimarum navalium- que peritiam, quandoquidem Turcarum gens mari non exercitata est, ille autern ex navigandi arte - sna laudem tanto majorem nanciscebatur. Hic Othmanem genuit, a quo universa familia nomen Othmanidarum invenit. C D ad Paphlagoniam porrigitur; Magnesiam, Pergammñ Ephesum et quæ his oppidis adjacent regiones, Sasan accepit; inde ad Smyrnam et maritimam oram loniæ quæ pertinent, obtinuit Sarchanes ; majorem partem Phrygiæ Mágnæ, adeoque Phila- delphiam usque, et proxima omnia a Mæandro Auvio usque Antiochiam, Caramanus Alissurius; terram a Lydia et Æolide usque ad Mysiam, quæ est in Hellesponto, Calames cum Carase filio : finitima Olympi et inde quæ patet pars Bithyniæ, Othmanes habuit. Hunc in modum terra, quam armis occupaverant, distributa et constitutis fini- bns, Othmanes, dominandi habendique cupidine incensus, quiescere non potuit, sed ultra fines evagatus, reliquos lædebat,ac multa iis loca eripiebat affligebatque eos graviter; atque omni modo nisus, ut augeret regnum suum, mox etiam Romanus armis adortus est et partem Bithyniæ sibi subjecit, ac principem Sebastiæ, urbis clarissim, aggres sus, ipsum captum occidit, urbem ejus et totam provinciam in potestatem suam redegit sibique vindicavit. Ab his profectum initiis, regnum ejus inclaruit et auctum est. Deinde rursus ad aliorum satraparum popularium sodaliumque provincias conversus, quidquid inde potuit locorum et castel- lorum, sive vi sive pactis usurpavit. Tandem, expletis in regno annis duodetriginta, mortuus est, anno 6801, indictione 11, heredle Orchane filio re- regno, ut diximus, collocatus, paternum imperium suscepit, anno mundi 6773. Is aliquandiu cum cæ- Teris satrapis concors, bella quædam adversus Romanos gessit, ipse omnem rem bellicam adıni- nistrans et ɔdornans. Mox eidem non placuit, ut communia cuncta haberent, nec quisquam sua ab alienis secerneret. Facili opera causam reperit, unde exorto dissidio, tandem pepigerunt, ut, quæ- cumque de Romano imperio detraxissent, distri- buerent inter se, et, qure cuique pars obtigisset, ejns is dominus et princeps esset. Ac primum qui- dem Amorii Glii, Chassan et Mahunelus, acrepe- runt, quidquid terrarum a Sungerio fluvio usque licto. . 23. Ertegrue mortuo, ejus alius Othinanes, in

δὲ ἄχρι καὶ τῆς νήσου τοῦ Πέλοπος καὶ πολλὰ σκύλα Α τὰ δὲ ἐκεῖθεν μέχρι Σμύρνης καὶ τῶν παραλίων τῆς ποιήσας, τὸν πλοῦν τρέψας ἐν τῇ Ἀσίᾳ ἐπανέστρεψε μετά πλήθους αἰχμαλώτων καὶ πλούτου. Καὶ ὑπὸ πάντων τῶν ἑτέρων σατραπῶν καὶ τοῦ κοινοῦ λαοῦ ἀσπασίως ἐδέχθη, καὶ μετὰ φωνῶν ἐτίμουν αὐτὸν οἱ βάρβαροι· καὶ ἐκ τῶν σατραπῶν ἔκτοτε μάλιστα ἦν εὐλαβούμενος, καὶ προτιμητέος ἐκ πάντων διὰ τὸ ἱκανῶς πλέειν καὶ θαλαττουργεῖν, διότι μὲν οὐκ εἰ- σὶν ἀγαθοὶ τὸ γένος τοῦτο τῶν Τούρκων ἐν τῇ θα λάσσῃ πλέειν, αὐτὸς δὲ διὰ τὸ πλέειν τότε πλέον ἦν θαυμαζόμενος. Οὗτος γεννᾷ τὸν Οτθμάνον, ες οὗ καὶ Ὀτθμανλίδες τὸ γένο; ἐκλήθη ἅπαν. • κγ. ᾿Αποβιώσαντος οὖν τοῦ Ερτογρούλου σταθεὶς ἐν τῇ ἀρχῇ ὁ υἱὸς αὐτοῦ Ὀτθμάνης, ὡς εἴπομεν, τὴν ἀρχὴν τὴν πατρικὴν εἰς χεῖρας ἔλαβεν, ἔτει ἀπὸ κτίσεως κόσμου σψογ, καὶ ἐν ὀλίγῳ καιρῷ ὁμοφω- νήσας μετὰ τῶν ἑτέρων σατραπῶν, καὶ πολέμους τινὰς ποιήσας κατὰ τῶν ὑπηκόων Ρωμαίων· καὶ ἦν τὰ πάντα τοῦ πολέμου διοικῶν καὶ κυβερνῶν ὁ Οτθμάνης. Εἶτα οὐκ ἤρεσεν αὐτῷ ἵνα κοινῶς οἱ πάντες ἐν ὦσιν καὶ οὐδεὶς ἀεὶ διαφέρῃ τοῦ ἑτέρου. Μετὰ μικρᾶς τινὸς ἀφορμῆς αἰτίαν εὗρεν, καὶ δια- φορᾶς ἀναμέσον γενομένης εἰς σύμβασιν ἦλθον ὅπως τὰ ὅσα ἐκ τῆς ἀρχῆς Ῥωμαίων ἐκέρδησαν μερίσωσιν, ἕνα ἕκαστος εἰς τὸ τυχὸν κύριος καὶ δεσπότης μόνον γνωρίζηται. Καὶ πρῶτον μὲν οἱ τοῦ ᾿Αμορίου παῖ δες, ὁ Χασσὰν καὶ Μαχουμὲτ, ἔλαβον τὰ ἀπὸ τοῦ Σαγγάρεως ποταμοῦ μέχρι Παφλαγονίας, τὰ δὲ περὶ τὴν Μαγνησίαν καὶ Πέργαμον καὶ Ἔφεσον ὁ Σασάν, Εx Β Ιωνίας ὁ Σαρχάνης, τὰ δὲ πλείονα τῆς Μεσοφρυγίας καὶ ἔτι μέχρι Φιλαδελφίας καὶ τῶν ἔγγιστα πάντων ἀπὸ τοῦ Μαιάνδρου ποταμού Αντιοχείας ὁ Καραμά νος Αλισσούριος, τὰ δὲ ἀπὸ τῆς Λυδίας καὶ Αἰολίδος ἄχρι Μυσίας τῆς πρὸς τὸν Ἑλλήσποντον ὁ Κα- λάμης καὶ ὁ υἱὸς αὐτοῦ Καράσης, τὰ δὲ περὶ τὸν Ολυμπον καὶ ὅσα τῆς Βιθυνίας ἑξῆς ὁ Οτθμάνης. Καὶ οὕτως τὴν αἰχμάλωτον γῆν ἐκείνην μερίσαντες καὶ ὅρια ἐπιθέντες, ὁ Οτθμάνος φίλαρχος ὧν καὶ πλεονέκτης οὐκ ηρέμησεν, ἀλλὰ ἀποπηδῶν τὰ ὅρια τῶν ἑτέρων, ἀδικῶν αὐτοὺς, πολὺν τόπον ἐξ αὐτῶν περιεποιήσατο καὶ πολλὰ ἐλύπει αὐτούς. Καὶ θέλων παντοιοτρόπως ἵνα αὐξήσῃ τὴν ἑαυτοῦ μερίδα και ἀρχὴν, εἶτα πόλεμον ποιήσας κατὰ Ῥωμαίων μέρος τῆς Βιθυνίας ὑφ᾽ ἑαυτὸν ἐποιήσατο, καὶ μετὰ τοῦ τῆς περιφήμου πόλεως Σεβαστείας ἀμηρεύοντος πόλ λεμον ποιήσας καὶ πιάσας αὐτὸν ἀπέκτεινε, καὶ ἐγκρατὴς καὶ κύριος ἐγένετο τῆς τοιαύτης πόλεως καὶ ἐπαρχίας, καὶ πᾶσαν τὴν ἀρχὴν ἐκείνην ὑπέτα- ξεν. Ἐκεῖθεν ἡ βασιλεία αὐτοῦ ἀρχὴν λαβοῦσα ἐφη- μίσθη καὶ ἐμεγαλύνθη. Είτα πάλιν στραφεὶς τὰ ὅσα ἐδυνήθη. ὑπὸ τῶν ἑτέρων ὁμοφύλων σατραπῶν καὶ συντρόφων αὐτοῦ τῆς ἐκείνων μοίρας, λῃστρικῶς καὶ μετὰ συμβάσεως, τινὰς τόπους καὶ φρούρια ἔλα- βεν. Εἶτα ἀπέθανεν, βασιλεύσας ἔτη κη', ἔτους δωσ', Ινδικτιῶνος ια', καὶ ὁ υἱὸς αὐτοῦ Ὀρχάνης ἐγκρατής τῆς πατρικῆς ἀρχῆς γέγονεν. 6.09 GEORGI PHRANTZE ex Eni et Peritheorii provincia non paucos Chri- stianos captivos abducit et, ad Eubœam usque pro- gressus, etiam Græciæ loca quædam vexat. In ipsam adeo Peloponnesum pervenit, unde, magna ditatus præla, in Asiam cursum reflexit et cum captivorum et divitiarum magna multitudine rediit, a reliquis satrapis et universo populo benigne exceptus et Barbarorum honestatus acclamationibus. eo tem- pore præ cæteris satrapis dignitate et auctoritate insiguis erat propter rerum maritimarum navalium- que peritiam, quandoquidem Turcarum gens mari non exercitata est, ille autern ex navigandi arte - sna laudem tanto majorem nanciscebatur. Hic Othmanem genuit, a quo universa familia nomen Othmanidarum invenit. C D ad Paphlagoniam porrigitur; Magnesiam, Pergammñ Ephesum et quæ his oppidis adjacent regiones, Sasan accepit; inde ad Smyrnam et maritimam oram loniæ quæ pertinent, obtinuit Sarchanes ; majorem partem Phrygiæ Mágnæ, adeoque Phila- delphiam usque, et proxima omnia a Mæandro Auvio usque Antiochiam, Caramanus Alissurius; terram a Lydia et Æolide usque ad Mysiam, quæ est in Hellesponto, Calames cum Carase filio : finitima Olympi et inde quæ patet pars Bithyniæ, Othmanes habuit. Hunc in modum terra, quam armis occupaverant, distributa et constitutis fini- bns, Othmanes, dominandi habendique cupidine incensus, quiescere non potuit, sed ultra fines evagatus, reliquos lædebat,ac multa iis loca eripiebat affligebatque eos graviter; atque omni modo nisus, ut augeret regnum suum, mox etiam Romanus armis adortus est et partem Bithyniæ sibi subjecit, ac principem Sebastiæ, urbis clarissim, aggres sus, ipsum captum occidit, urbem ejus et totam provinciam in potestatem suam redegit sibique vindicavit. Ab his profectum initiis, regnum ejus inclaruit et auctum est. Deinde rursus ad aliorum satraparum popularium sodaliumque provincias conversus, quidquid inde potuit locorum et castel- lorum, sive vi sive pactis usurpavit. Tandem, expletis in regno annis duodetriginta, mortuus est, anno 6801, indictione 11, heredle Orchane filio re- regno, ut diximus, collocatus, paternum imperium suscepit, anno mundi 6773. Is aliquandiu cum cæ- Teris satrapis concors, bella quædam adversus Romanos gessit, ipse omnem rem bellicam adıni- nistrans et ɔdornans. Mox eidem non placuit, ut communia cuncta haberent, nec quisquam sua ab alienis secerneret. Facili opera causam reperit, unde exorto dissidio, tandem pepigerunt, ut, quæ- cumque de Romano imperio detraxissent, distri- buerent inter se, et, qure cuique pars obtigisset, ejns is dominus et princeps esset. Ac primum qui- dem Amorii Glii, Chassan et Mahunelus, acrepe- runt, quidquid terrarum a Sungerio fluvio usque licto. . 23. Ertegrue mortuo, ejus alius Othinanes, in

κδ'. Ορχάνης δὲ, ὡς εἴπομεν, κύριος τῆς βασι- Α πολύτροπος, καὶ ἐν τοῖς πολέμοις δεξιὸς ὑπὲρ πάν- λείας γενόμενος τοῦ πατρὸς τῷ πατρὶ εἰς πάντα ἦν μιμούμενος, καὶ ᾔτει τρόπον καὶ ἀφορμὰς ἵνα πλουσίως αὐξήσῃ τὸν κλῆρον καὶ τὴν βασιλείαν αύ τοῦ, καὶ ἡμέραν τε καὶ νύκτα οὐχ ἡσύχαζεν ἀεὶ που λέμους ἔχειν καὶ ἀγωνίζεσθαι. Καὶ μάχην ἐγείρας κατὰ τῶν ὁμοφύλων αὐτοῦ ἀμηράδων καὶ πολλὰς νέα και ήρατο καὶ πᾶσαν τὴν Μυσίαν νόμῳ πολέμου εκέρδησε, Λυκαονίαν καὶ Φρυγίαν καὶ Καρίαν καὶ ἕως θαλάττης τῆς περὶ τὸν Εὐρυμέδοντα ποταμόν, καὶ τὸ ἐναπολειφθὲν μέρος τῆς Βιθυνίας, Νικομή- δειαν καὶ Νίκαιαν καὶ ἕτερα πολίχνια οὐκ ὀλίγα καὶ ἄστυα, καὶ τὴν περίφημον καὶ ὡραίαν πόλιν τῆς Προύσης, ἢ κεῖται ὑπὸ τοὺς πόδας τοῦ Ὀλύμπου, ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων ἀρχομένην ἐκέρδησεν. Εν ἐκεί νῳ τῷ πολέμῳ τῆς Προύσης καὶ τὸν πόδα τὸν δεξιὸν ἐπλήγη. Περάσας δὲ καὶ ἐν τῇ Χερρονήσῳ τῆς Θρᾷ της πολίχνιά τινα πολεμήσας ἐπῆρεν· ὕστερον δὲ τὴν ἀδελφὴν τοῦ βασιλέως Ιωάννου εἰς γυναῖκα λα βὼν διὰ τὴν συγγένειαν τῷ βασιλεῖ τῷ καὶ γυναικα- δέλφῳ τὰ ἐν τῇ Χερρονήσῳ φρούρια αὖθις ἐχαρί- σατο, ὡς ἀλλαχοῦ ἔφημεν, καὶ τῷ γυναικαδέλφῳ βοηθήσας εἰς τὴν βασιλείαν τὴν πατρικὴν ἀποκα- τέστησεν. Εἶτα ἀπέθανεν, ὃς ἐβασίλευσεν ἔτη πεν- τήκοντα καὶ ἑπτὰ καὶ μῆνας ἐννέα καὶ ἡμέρα; ιβ', καὶ ὁ υἱὸς αὐτοῦ Ἀμουράτης τὴν ἀρχὴν διεδέ- ξατο. κε'. Μετὰ τὸν θάνατον οὖν τοῦ Ὀρχάνου ὁ ᾿Αμου- ράτης εἰς χεῖρας λαβὼν τὴν τῆς βασιλείας εξου- σίαν, ἐν ἔτει 'φωνή', Ινδικτιώνος ιβ', δς ἦν εἰς τὰ πάντα ἐπιτήδειος, ἀνδρεῖος καὶ ἀγχίνους ὑπῆρχε καὶ τας τοὺς προγόνους αὐτοῦ, καὶ πολλὰ κατώρθωσεν Έργα μνήμης άξια εἰς αὔξησιν τῆς αὐτοῦ ἀρχῆς καὶ βασιλείας. Οὗτος πρῶτος μὲν, ὡς εἰρήκαμεν, ἐν τοῖς τῆς Εὐρώπης μέρεσι περάσας τὴν Καλλιούπολιν κατέλαβεν, εἶτα καὶ τὴν ᾿Αδριανούπολιν. Ομοίως καὶ ἕτερον οὐκ ὀλίγον μέρος τῆς Θράκης καὶ Μακε- δονίας έλαβεν. Ὕστερον δὲ ἀγάπην καὶ ὁρκωμοσίαν μετὰ τοῦ βασιλέως κυρ Ἰωάννου ἐποίησεν. Απο στατησάντων τινῶν τῶν σατραπῶν αὐτοῦ ἐν τῇ Εῴρ μετὰ τοῦ βασιλέως περάσας ὁμοθυμαδὸν τούτους ἐτροπώσατο· καὶ μάχην ποιήσας μετὰ τῶν τοῦ ᾿Αμου ρίου ἀπογόνων πᾶσαν Παφλαγονίαν καὶ ἕως τοῦ ποταμοῦ τοῦ Σαγγάρεως αὐτοὺς νικήσας καὶ διώξας ἐκυρίευσε. Καὶ ἐν τῷ μέλλειν περᾶσαι αὖθις ἐν τῇ Β Εὐρώπῃ μαθὼν ὅτι ὁ υἱὸς αὐτοῦ Μωσῆς μετὰ τοῦ τοῦ βασιλέως υἱοῦ τοῦ κύρ Ανδρονίκου ἀπεστάτησαν, λίαν λυπούμενος ἦν. Καὶ περάσαντες ταχέως ἦλθον, καὶ στρατὸν στείλαντες κατ' αὐτῶν, νικήσαντες αὐτ τοὺς, ἔφυγον. Ὕστερον πιάσαντες αὐτοὺς ὁ μὲν ἀμη- ρᾶς τὸν υἱὸν αὐτοῦ εὐθὺς ἐθανάτωσεν, ὁ δὲ βασιλεὺς τὸν υἱὸν αὐτοῦ ἐτύφλωσεν. Εἶτα μάχην κατὰ τῆς Βουλγαρίας καὶ Σερβίας ποιήσας πολὺ μέρος ὑφ' ἑαυτὸν ἐποιήσατο καὶ νίκας μεγάλας Κρατο. Καιρού δέ τινος παρελθόντος πάλιν κατὰ τοῦ δεσπότου Λαζάρου τοῦ τῆς Σερβίας κρατοῦντος πόλεμον ἐποι- ήσατο. Τρέψας καὶ νικήσας αὐτὸν ἐδίωξε, καὶ τὸν στρατὸν αὐτοῦ διεσκόρπισε, καὶ πολλὰς πόλεις καὶ χώρας τῆς Σερβίας αὖθις ἐκράτησε. Τριάκοντα καὶ ρ ἑπτὰ μάχας ποιήσας μεγάλας πάντοτε ἦν τροπαιοῦ χος καὶ νικητής. Ὕστερον δὲ ὑπὸ τοῦ προῤῥηθέντος CHRONICON MAJUS. --- LIB. I. "(2 peritia rei bellica supra omnes majores insignis, multa præclara facinora ad augendum regnum edidit. Namque primus in Europam trajectus, ut supra docuimus, Calliopolim, mox eliam Adriano».. polim, atque aliam haud exiguam partem Thraciæ, et Macedonia occupavit, Pastea fodus et amici tiam cum Joanne imperatore iniit; et cum eodem in Asiam trajectus, quosdam e satrapis suis, a fide desciscentes, conjunctis viribus ad officium revocavit, atque Amorii posteris certamine divictis fugatisque, tota Paphlagonia usque ad Sangarium flumen potitus est. Deinde in Europam reversurug, trem in omnibus rebus imitabatur, ac modum quæ- relat occasionesque, opes et regnum, quantum pos- set, augendi, nec unquam cessabat commovere bella et certamina. Itaque populares principes adortus, multas de lis victorias reportavit, armisque sibi paravit totain Mysiain, Lycaonian, Phrygiam, Cariam, usque ad mare et Enrymedontem fluvium progressus. Idem reliquam partem Bithyniæ, Nico- mediam et Nicæam et alia non panca oppida et urbes, inque primis celebratissimaın et pulcherrimam Prusam, ad radices Olympi montis sitam, quæ etiam tum Romanis parebat, suis provinciis addi- D Mosem filium cum Andronico, Joannis Gilio, defe- dit. In bello Prusensi in dextero pede vulneratus est. Copiis item in Chersonesum Thraciæ transdu- clis, oppida nonnulla expugnavit, que tamen postca, imperatoriš Joanuis sororem in matrimonium adeptus, huic et uxoris fratri propter affinitatem ultro concessit, ut alibi diximus; atque auxilio suo effecit, ut levir in paternum imperium resti- tueretur. Deinde mortuus est, postquam regno præfuit aunos Septem et quinquaginta, menses novem, dies duodecim ; ac suscepit imperium filius ejus Amurates. pqtitur anno 6858, indictione 12. Is in rebus omni- þus strenuus, fortis et solers, atque versutia et cisse magno cùm dolore audivit. Confestim trajecti, exercitum adversus eos mittunt, vincunt eos fu- gantque ; mox iisdem comprehensis, ameras statim filium snum morte multavit, imperator suun privavit oculis. Tum Bulgaris et Serviis bello illato et præclaris reportatis victoriis, magnam iis pro- vinciarum partem eripnit. Intermisso aliquo tempo- re, Lazarum, Serviæ despotam, bello denuo aggres - sus, devicit fugavitque, et dissipato ejus exercitu, multas rursus urbes et regiones Serviæ in pole- statein suam redegit, septem et triginta magnis præliis conflictatus, e quibus omnibus superior ac victor discessit. Tandem ab eo, quem aute nominavi, Lazaro dolo pecatus est, regno potitus annos tres 24. Orchanes igitur regno paterno potitus, pa- 25. Post mortem Orchanis Amurates imperio

κδ'. Ορχάνης δὲ, ὡς εἴπομεν, κύριος τῆς βασι- Α πολύτροπος, καὶ ἐν τοῖς πολέμοις δεξιὸς ὑπὲρ πάν- λείας γενόμενος τοῦ πατρὸς τῷ πατρὶ εἰς πάντα ἦν μιμούμενος, καὶ ᾔτει τρόπον καὶ ἀφορμὰς ἵνα πλουσίως αὐξήσῃ τὸν κλῆρον καὶ τὴν βασιλείαν αύ τοῦ, καὶ ἡμέραν τε καὶ νύκτα οὐχ ἡσύχαζεν ἀεὶ που λέμους ἔχειν καὶ ἀγωνίζεσθαι. Καὶ μάχην ἐγείρας κατὰ τῶν ὁμοφύλων αὐτοῦ ἀμηράδων καὶ πολλὰς νέα και ήρατο καὶ πᾶσαν τὴν Μυσίαν νόμῳ πολέμου εκέρδησε, Λυκαονίαν καὶ Φρυγίαν καὶ Καρίαν καὶ ἕως θαλάττης τῆς περὶ τὸν Εὐρυμέδοντα ποταμόν, καὶ τὸ ἐναπολειφθὲν μέρος τῆς Βιθυνίας, Νικομή- δειαν καὶ Νίκαιαν καὶ ἕτερα πολίχνια οὐκ ὀλίγα καὶ ἄστυα, καὶ τὴν περίφημον καὶ ὡραίαν πόλιν τῆς Προύσης, ἢ κεῖται ὑπὸ τοὺς πόδας τοῦ Ὀλύμπου, ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων ἀρχομένην ἐκέρδησεν. Εν ἐκεί νῳ τῷ πολέμῳ τῆς Προύσης καὶ τὸν πόδα τὸν δεξιὸν ἐπλήγη. Περάσας δὲ καὶ ἐν τῇ Χερρονήσῳ τῆς Θρᾷ της πολίχνιά τινα πολεμήσας ἐπῆρεν· ὕστερον δὲ τὴν ἀδελφὴν τοῦ βασιλέως Ιωάννου εἰς γυναῖκα λα βὼν διὰ τὴν συγγένειαν τῷ βασιλεῖ τῷ καὶ γυναικα- δέλφῳ τὰ ἐν τῇ Χερρονήσῳ φρούρια αὖθις ἐχαρί- σατο, ὡς ἀλλαχοῦ ἔφημεν, καὶ τῷ γυναικαδέλφῳ βοηθήσας εἰς τὴν βασιλείαν τὴν πατρικὴν ἀποκα- τέστησεν. Εἶτα ἀπέθανεν, ὃς ἐβασίλευσεν ἔτη πεν- τήκοντα καὶ ἑπτὰ καὶ μῆνας ἐννέα καὶ ἡμέρα; ιβ', καὶ ὁ υἱὸς αὐτοῦ Ἀμουράτης τὴν ἀρχὴν διεδέ- ξατο. κε'. Μετὰ τὸν θάνατον οὖν τοῦ Ὀρχάνου ὁ ᾿Αμου- ράτης εἰς χεῖρας λαβὼν τὴν τῆς βασιλείας εξου- σίαν, ἐν ἔτει 'φωνή', Ινδικτιώνος ιβ', δς ἦν εἰς τὰ πάντα ἐπιτήδειος, ἀνδρεῖος καὶ ἀγχίνους ὑπῆρχε καὶ τας τοὺς προγόνους αὐτοῦ, καὶ πολλὰ κατώρθωσεν Έργα μνήμης άξια εἰς αὔξησιν τῆς αὐτοῦ ἀρχῆς καὶ βασιλείας. Οὗτος πρῶτος μὲν, ὡς εἰρήκαμεν, ἐν τοῖς τῆς Εὐρώπης μέρεσι περάσας τὴν Καλλιούπολιν κατέλαβεν, εἶτα καὶ τὴν ᾿Αδριανούπολιν. Ομοίως καὶ ἕτερον οὐκ ὀλίγον μέρος τῆς Θράκης καὶ Μακε- δονίας έλαβεν. Ὕστερον δὲ ἀγάπην καὶ ὁρκωμοσίαν μετὰ τοῦ βασιλέως κυρ Ἰωάννου ἐποίησεν. Απο στατησάντων τινῶν τῶν σατραπῶν αὐτοῦ ἐν τῇ Εῴρ μετὰ τοῦ βασιλέως περάσας ὁμοθυμαδὸν τούτους ἐτροπώσατο· καὶ μάχην ποιήσας μετὰ τῶν τοῦ ᾿Αμου ρίου ἀπογόνων πᾶσαν Παφλαγονίαν καὶ ἕως τοῦ ποταμοῦ τοῦ Σαγγάρεως αὐτοὺς νικήσας καὶ διώξας ἐκυρίευσε. Καὶ ἐν τῷ μέλλειν περᾶσαι αὖθις ἐν τῇ Β Εὐρώπῃ μαθὼν ὅτι ὁ υἱὸς αὐτοῦ Μωσῆς μετὰ τοῦ τοῦ βασιλέως υἱοῦ τοῦ κύρ Ανδρονίκου ἀπεστάτησαν, λίαν λυπούμενος ἦν. Καὶ περάσαντες ταχέως ἦλθον, καὶ στρατὸν στείλαντες κατ' αὐτῶν, νικήσαντες αὐτ τοὺς, ἔφυγον. Ὕστερον πιάσαντες αὐτοὺς ὁ μὲν ἀμη- ρᾶς τὸν υἱὸν αὐτοῦ εὐθὺς ἐθανάτωσεν, ὁ δὲ βασιλεὺς τὸν υἱὸν αὐτοῦ ἐτύφλωσεν. Εἶτα μάχην κατὰ τῆς Βουλγαρίας καὶ Σερβίας ποιήσας πολὺ μέρος ὑφ' ἑαυτὸν ἐποιήσατο καὶ νίκας μεγάλας Κρατο. Καιρού δέ τινος παρελθόντος πάλιν κατὰ τοῦ δεσπότου Λαζάρου τοῦ τῆς Σερβίας κρατοῦντος πόλεμον ἐποι- ήσατο. Τρέψας καὶ νικήσας αὐτὸν ἐδίωξε, καὶ τὸν στρατὸν αὐτοῦ διεσκόρπισε, καὶ πολλὰς πόλεις καὶ χώρας τῆς Σερβίας αὖθις ἐκράτησε. Τριάκοντα καὶ ρ ἑπτὰ μάχας ποιήσας μεγάλας πάντοτε ἦν τροπαιοῦ χος καὶ νικητής. Ὕστερον δὲ ὑπὸ τοῦ προῤῥηθέντος CHRONICON MAJUS. --- LIB. I. "(2 peritia rei bellica supra omnes majores insignis, multa præclara facinora ad augendum regnum edidit. Namque primus in Europam trajectus, ut supra docuimus, Calliopolim, mox eliam Adriano».. polim, atque aliam haud exiguam partem Thraciæ, et Macedonia occupavit, Pastea fodus et amici tiam cum Joanne imperatore iniit; et cum eodem in Asiam trajectus, quosdam e satrapis suis, a fide desciscentes, conjunctis viribus ad officium revocavit, atque Amorii posteris certamine divictis fugatisque, tota Paphlagonia usque ad Sangarium flumen potitus est. Deinde in Europam reversurug, trem in omnibus rebus imitabatur, ac modum quæ- relat occasionesque, opes et regnum, quantum pos- set, augendi, nec unquam cessabat commovere bella et certamina. Itaque populares principes adortus, multas de lis victorias reportavit, armisque sibi paravit totain Mysiain, Lycaonian, Phrygiam, Cariam, usque ad mare et Enrymedontem fluvium progressus. Idem reliquam partem Bithyniæ, Nico- mediam et Nicæam et alia non panca oppida et urbes, inque primis celebratissimaın et pulcherrimam Prusam, ad radices Olympi montis sitam, quæ etiam tum Romanis parebat, suis provinciis addi- D Mosem filium cum Andronico, Joannis Gilio, defe- dit. In bello Prusensi in dextero pede vulneratus est. Copiis item in Chersonesum Thraciæ transdu- clis, oppida nonnulla expugnavit, que tamen postca, imperatoriš Joanuis sororem in matrimonium adeptus, huic et uxoris fratri propter affinitatem ultro concessit, ut alibi diximus; atque auxilio suo effecit, ut levir in paternum imperium resti- tueretur. Deinde mortuus est, postquam regno præfuit aunos Septem et quinquaginta, menses novem, dies duodecim ; ac suscepit imperium filius ejus Amurates. pqtitur anno 6858, indictione 12. Is in rebus omni- þus strenuus, fortis et solers, atque versutia et cisse magno cùm dolore audivit. Confestim trajecti, exercitum adversus eos mittunt, vincunt eos fu- gantque ; mox iisdem comprehensis, ameras statim filium snum morte multavit, imperator suun privavit oculis. Tum Bulgaris et Serviis bello illato et præclaris reportatis victoriis, magnam iis pro- vinciarum partem eripnit. Intermisso aliquo tempo- re, Lazarum, Serviæ despotam, bello denuo aggres - sus, devicit fugavitque, et dissipato ejus exercitu, multas rursus urbes et regiones Serviæ in pole- statein suam redegit, septem et triginta magnis præliis conflictatus, e quibus omnibus superior ac victor discessit. Tandem ab eo, quem aute nominavi, Lazaro dolo pecatus est, regno potitus annos tres 24. Orchanes igitur regno paterno potitus, pa- 25. Post mortem Orchanis Amurates imperio

δεσπότου Λαζάρου εφονεύθη δόλῳ, βασιλεύσας έτη Α τοῦ Θεχόει ἀμηρᾶ καὶ Μεθήνου, νικήσας αὐτοὺς καὶ τρία καὶ εἴκοσι. Οἱ δὲ βεζίριδες αὐτοῦ, μὴ εἰδότης τινός, στείλαντες τὸν υἱὸν αὐτοῦ Μπαγιαζή την ετα γον· καὶ ἐγκρατής του στρατοπέδου καὶ πάσης ἀρ χῆς ἐν Εὐρώπῃ τε καὶ ᾿Ασίᾳ ἐγένετο. "Ην δὲ οὗτος Ο Μπαγιαζήτης λίαν τοῖς πᾶσι φιλοδωρότατος καὶ δαψιλὴς, καὶ τοῖς αὐθένταις καὶ ἄρχουσι Χριστιανοῖς τοῖς ὑποτεταγμένοις καὶ δεδουλωμένοις αὐτῷ καὶ εύ ρισκομένοις ἐν τῇ αὐλῇ αὐτοῦ πλεῖστα σιτηρέσια καὶ ἑτέρας εὐεργεσίας καθ᾿ ἑκάστην ἐχαρίζετο, συνε- σθίων καὶ συνομιλῶν αὐτοῖς μετὰ πλείστης χαρᾶς καὶ ἱλαροῦ προσώπου [οὐ διέλιπε ποιεῖν]. κς'. 'Αρξας τῆς βασιλείας ὁ λεγόμενος Αλευτο- ρή; ἐν ἔτει ςωπα, ἐνδικτιώνος ς· ἐν δὲ τῇ τῶν Τούρκων διαλέκτῳ ἀλευτορῆς ἀστραπὴ καὶ ἄρχον η λέγεται· καὶ διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ὀξὺν εἰς πάντα καὶ ὁρμητικὸν, καὶ τὸ πᾶν ταχέως καὶ μετὰ βίας θέλειν ποιεῖν ὡς ἀστραπὴν, ἐπωνόμασαν οὕτως. Φοβηθείς δὲ ἵνα μὴ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ Μουσουλμάνος ἐνωτισθῇ τὸν τοῦ πατρὸς θάνατον και τι ἐναντίον συμβῇ, με χανῇ ἑλογίσατο· στείλα; εὐθὺς ὡς ἐκ προσώπου τοῦ πατρὸς προσεκαλέσατο, οὗτος δὲ μὴ εἰδὼς τὰ γενόμενα ἐν ἀκακίᾳ ἐλθὼν καὶ πιασθεὶς ὑπ' αὐτοῦ ἀπεπνίγη, καὶ οὕτως ἀμερίμνως διήγεν, ὡς δὲ τὸ ἔαρ ήγγικε, πάντα τὸν στρατὸν αὐτοῦ συναθροίσας καὶ ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ περάσης, εἰς τὴν ᾿Αρμενίαν ἐλθὼν, πολεμήσας πᾶσαν εκυρίευσε καὶ τοὺς Κολχούς έτο τώσατο καὶ τὴν ᾿Αμαστριν καὶ τὸν ἀμηρᾶν αὐτῆς τὸν Δίνον. Εἶτα στρατεύει κατά τοῦ ἀμηρᾶ Σαρκά- του, νικᾷ αὐτόν τε καὶ τὸν ἀμηρᾶν Μαεδές. Τοῦ δὲ φθινοπώρου ἐπιστάντος, τοῦ χειμῶνος ἐλθὼν κατά διώξας και κύριος τῆς αὐτῶν ἀρχῆς πάσης ἐγένετο καὶ τὰς γυναῖκας καὶ τέκνα αὐτῶν ἠχμαλώτισεν. Εἶτα ἐν τῇ Εὐρώπῃ αὖθις ἐπιστρέψας εκστρατεύει κατὰ τῶν Οὐγγρῶν, καὶ ἅπαξ καὶ εἰς αὐτοὺς ἐνίκη σε, καὶ τῆς ᾿Αλβανητίας μέρος ἐδούλωσε. Καὶ κατὰ τοῦ Μέλτζα τοῦ τῆς Βλαχίας ἄρχοντος στρατεύει, πολύν τε τόπον ζημιώσας, εἶτα ὁ Μίλτζας ἦλθεν εἰς μάχην φανερὰν ἔν τιν: τόπῳ δυσκόλῳ, ὁ ἀμηρᾶς δὲ μεθοδεύων τὸ τοῦ τόπου ἀτύχημα, τὴν μάχην κατα λιπὼν ἀνεχώρησεν. Ὕστερον εἰς συμβάσεις ἐλθόντες, τέλος ἔταξεν ὁ Μίλτζας διδόναι αὐτῷ, καὶ εἰρήνευ σαν, καὶ ἐκ τῶν ἐναπολειφθέντων τῆς Βουλγαρίας καὶ Σερβίας πολὺν τόπον ἔλαβε. Καὶ μετὰ τοῦ βασ:- λέως τῆς Γερμανίας Σιγισμόνδου πόλεμον ποιήσαν- τες, καὶ ἕως τῆς Νικοπόλεως ὁ Σιγισμόνδος ἔφθασε, καὶ τὰ στρατεύματα συνηντήθη, καὶ κακο βουλίας ένεκεν τὰ τῶν Χριστιανῶν εἰς ἄκρον ἐστά- λησαν, καὶ τρέψαντες αὐτοὺς μετὰ φόνου πολλοῦ καὶ αἰχμαλωσίας ἐδίωξαν. Εἶτα τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ ἡμετέραν πατρίδα ἐλθὼν ἀπέκλεισε πολιορκών αὐτήν. Καὶ τοσοῦτον ὀξὺς εἰς τὰ πάντα ἦν ὥστε οὐκ ἀρκεῖτο μόνον τὴν πόλιν πολιορκεῖν, ἀλλὰ τὸν Για κούμπ - πατιᾶν καὶ τὸν Βρενέζην στείλας μετά στρατοῦ χιλιάδων πεντήκοντα καὶ ἐξ ἦλθον κατὰ τῆς Πελοποννήσου, καὶ εἰσελθόντες ἐν τῇ νήσῳ τὰ ὅσα ἐδύναντο κακὰ ἐποίησαν, ἔφθασαν δὲ καὶ ἕως ἐγγύς τῆς Κορώνης καὶ Μεθώνης, εἶτα στραφέντες τὴν παλαιὰν καὶ ὀνομαστὴν πόλιν τοῦ ᾿Αργους πολεμή- σας ἔλαβον, καὶ ὑπὲρ τὰς τριάκοντα χιλιάδας αἰχμα λώτους λαβόντες ἐν τῇ Ἀσίᾳ ἀποίκους ἐποίησαν, - GEORGI PHRANTZE 70% B C et viginti. Vezires ejus, sciente nemine, Bajazetem, ejus filium, arcessiverunt, qui exercitum et univer- sum in Europa et Asia regnum in potestatem suam accepit. Erat Bajazetes erga omnes liberalissimus el sumptuosus, atque Christianis principibus sibi enbjectis, qui in ipsius regia essent, benignissime alimenta et alia beneficia quotidie tribuebat, nec cessabát hilariter´vültüque læto cum iis vivere et convivari. inita kieme Thechocjum et Methenem ameras ag- gressus, ipsis victis ac fugitis, tota eorum terra potitur, uxores cum liberis in servitutem rapit. Tum in Europam reversus, in Hungaros movet, . ebsque semel atque iterum vincit, ac partem ali- quam Albaniæ occupat. Idem adversus Miltzam, Błachiæ principem, profectus, multa loca ejus vexat; sed quum ad justum prælium in locom quemdam difficicilem Milizas prodisset, incommodi- tati loci cedens, omissa pugna, revertit. Postea að pactiones ventum est, quibus Miltzas tributum iili pensuram se esse promisit, et pax convenit, Liem anno 6881, indictione 6; nimirum Turcico sermone Aleutores fulmen et fulgur signíficat. Quia enim ad omnia acer et promptus erat et fulminis instar De locis reliquis Bulgariæ et Serviæ non pauca celeriter cuncta et cum impetu fierí volebat, idcirco boc eum cognomento appellarunt. Veritus autem, ne Musulmanus frater, patris morte audita, sibi abesset, frandem' comminiscitur. Statim misit, qui eum tanquam patris nomine arcesserent, Ille, rerum ignarus nec quidquam formidans muli, adesꞌ ;' comprehensus strangulatur. Ita deinceps sollicin- dine vacuus Bajazetes, vere appropinquan'e, copias oinnes in unum colligit, atque în Asiam trajectus, impressionem facit in Armeniam totamque sibi subjicit. Idem Colchos donat atqué Amastrim et fujus urbis ameram, Dinum. Deinde contra Surca- nem ameram ducto exercitu, ipsum et Maedes, alium ameram, devineit. Auctummo vergente 'et . accepit. Deiuale adversus Sigismundumn, imperato- rem Germani.r, bello excitato, quum Nicopolim usque Sigismundus processisset, el occurrissent sibi exercitus, imprudentia factum est, ut Chri- stiani funditus devicti, cum magna hominum par- tim occisorum partim captorum clade fugarentur. Jam Cpolim patriam nostram adortus, obsidione clausit, adeoque præceps crat ad omnia, ut non satis liberet, urbem obsidere, sed Giucub-pasia- nem et Bresczem cum sex et quinquaginta mill'buş mitteret in Peloponnesum. Ili insulam adorti, omni cam malorum genere lacerarunt, prope Coro- nem et Methonem usque progressi. Inde reversí, vetustan et inclytam urbem Argos expugnarunt, 26. Suscepit imperium Alentores "qui dicitur,

δεσπότου Λαζάρου εφονεύθη δόλῳ, βασιλεύσας έτη Α τοῦ Θεχόει ἀμηρᾶ καὶ Μεθήνου, νικήσας αὐτοὺς καὶ τρία καὶ εἴκοσι. Οἱ δὲ βεζίριδες αὐτοῦ, μὴ εἰδότης τινός, στείλαντες τὸν υἱὸν αὐτοῦ Μπαγιαζή την ετα γον· καὶ ἐγκρατής του στρατοπέδου καὶ πάσης ἀρ χῆς ἐν Εὐρώπῃ τε καὶ ᾿Ασίᾳ ἐγένετο. "Ην δὲ οὗτος Ο Μπαγιαζήτης λίαν τοῖς πᾶσι φιλοδωρότατος καὶ δαψιλὴς, καὶ τοῖς αὐθένταις καὶ ἄρχουσι Χριστιανοῖς τοῖς ὑποτεταγμένοις καὶ δεδουλωμένοις αὐτῷ καὶ εύ ρισκομένοις ἐν τῇ αὐλῇ αὐτοῦ πλεῖστα σιτηρέσια καὶ ἑτέρας εὐεργεσίας καθ᾿ ἑκάστην ἐχαρίζετο, συνε- σθίων καὶ συνομιλῶν αὐτοῖς μετὰ πλείστης χαρᾶς καὶ ἱλαροῦ προσώπου [οὐ διέλιπε ποιεῖν]. κς'. 'Αρξας τῆς βασιλείας ὁ λεγόμενος Αλευτο- ρή; ἐν ἔτει ςωπα, ἐνδικτιώνος ς· ἐν δὲ τῇ τῶν Τούρκων διαλέκτῳ ἀλευτορῆς ἀστραπὴ καὶ ἄρχον η λέγεται· καὶ διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ὀξὺν εἰς πάντα καὶ ὁρμητικὸν, καὶ τὸ πᾶν ταχέως καὶ μετὰ βίας θέλειν ποιεῖν ὡς ἀστραπὴν, ἐπωνόμασαν οὕτως. Φοβηθείς δὲ ἵνα μὴ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ Μουσουλμάνος ἐνωτισθῇ τὸν τοῦ πατρὸς θάνατον και τι ἐναντίον συμβῇ, με χανῇ ἑλογίσατο· στείλα; εὐθὺς ὡς ἐκ προσώπου τοῦ πατρὸς προσεκαλέσατο, οὗτος δὲ μὴ εἰδὼς τὰ γενόμενα ἐν ἀκακίᾳ ἐλθὼν καὶ πιασθεὶς ὑπ' αὐτοῦ ἀπεπνίγη, καὶ οὕτως ἀμερίμνως διήγεν, ὡς δὲ τὸ ἔαρ ήγγικε, πάντα τὸν στρατὸν αὐτοῦ συναθροίσας καὶ ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ περάσης, εἰς τὴν ᾿Αρμενίαν ἐλθὼν, πολεμήσας πᾶσαν εκυρίευσε καὶ τοὺς Κολχούς έτο τώσατο καὶ τὴν ᾿Αμαστριν καὶ τὸν ἀμηρᾶν αὐτῆς τὸν Δίνον. Εἶτα στρατεύει κατά τοῦ ἀμηρᾶ Σαρκά- του, νικᾷ αὐτόν τε καὶ τὸν ἀμηρᾶν Μαεδές. Τοῦ δὲ φθινοπώρου ἐπιστάντος, τοῦ χειμῶνος ἐλθὼν κατά διώξας και κύριος τῆς αὐτῶν ἀρχῆς πάσης ἐγένετο καὶ τὰς γυναῖκας καὶ τέκνα αὐτῶν ἠχμαλώτισεν. Εἶτα ἐν τῇ Εὐρώπῃ αὖθις ἐπιστρέψας εκστρατεύει κατὰ τῶν Οὐγγρῶν, καὶ ἅπαξ καὶ εἰς αὐτοὺς ἐνίκη σε, καὶ τῆς ᾿Αλβανητίας μέρος ἐδούλωσε. Καὶ κατὰ τοῦ Μέλτζα τοῦ τῆς Βλαχίας ἄρχοντος στρατεύει, πολύν τε τόπον ζημιώσας, εἶτα ὁ Μίλτζας ἦλθεν εἰς μάχην φανερὰν ἔν τιν: τόπῳ δυσκόλῳ, ὁ ἀμηρᾶς δὲ μεθοδεύων τὸ τοῦ τόπου ἀτύχημα, τὴν μάχην κατα λιπὼν ἀνεχώρησεν. Ὕστερον εἰς συμβάσεις ἐλθόντες, τέλος ἔταξεν ὁ Μίλτζας διδόναι αὐτῷ, καὶ εἰρήνευ σαν, καὶ ἐκ τῶν ἐναπολειφθέντων τῆς Βουλγαρίας καὶ Σερβίας πολὺν τόπον ἔλαβε. Καὶ μετὰ τοῦ βασ:- λέως τῆς Γερμανίας Σιγισμόνδου πόλεμον ποιήσαν- τες, καὶ ἕως τῆς Νικοπόλεως ὁ Σιγισμόνδος ἔφθασε, καὶ τὰ στρατεύματα συνηντήθη, καὶ κακο βουλίας ένεκεν τὰ τῶν Χριστιανῶν εἰς ἄκρον ἐστά- λησαν, καὶ τρέψαντες αὐτοὺς μετὰ φόνου πολλοῦ καὶ αἰχμαλωσίας ἐδίωξαν. Εἶτα τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ ἡμετέραν πατρίδα ἐλθὼν ἀπέκλεισε πολιορκών αὐτήν. Καὶ τοσοῦτον ὀξὺς εἰς τὰ πάντα ἦν ὥστε οὐκ ἀρκεῖτο μόνον τὴν πόλιν πολιορκεῖν, ἀλλὰ τὸν Για κούμπ - πατιᾶν καὶ τὸν Βρενέζην στείλας μετά στρατοῦ χιλιάδων πεντήκοντα καὶ ἐξ ἦλθον κατὰ τῆς Πελοποννήσου, καὶ εἰσελθόντες ἐν τῇ νήσῳ τὰ ὅσα ἐδύναντο κακὰ ἐποίησαν, ἔφθασαν δὲ καὶ ἕως ἐγγύς τῆς Κορώνης καὶ Μεθώνης, εἶτα στραφέντες τὴν παλαιὰν καὶ ὀνομαστὴν πόλιν τοῦ ᾿Αργους πολεμή- σας ἔλαβον, καὶ ὑπὲρ τὰς τριάκοντα χιλιάδας αἰχμα λώτους λαβόντες ἐν τῇ Ἀσίᾳ ἀποίκους ἐποίησαν, - GEORGI PHRANTZE 70% B C et viginti. Vezires ejus, sciente nemine, Bajazetem, ejus filium, arcessiverunt, qui exercitum et univer- sum in Europa et Asia regnum in potestatem suam accepit. Erat Bajazetes erga omnes liberalissimus el sumptuosus, atque Christianis principibus sibi enbjectis, qui in ipsius regia essent, benignissime alimenta et alia beneficia quotidie tribuebat, nec cessabát hilariter´vültüque læto cum iis vivere et convivari. inita kieme Thechocjum et Methenem ameras ag- gressus, ipsis victis ac fugitis, tota eorum terra potitur, uxores cum liberis in servitutem rapit. Tum in Europam reversus, in Hungaros movet, . ebsque semel atque iterum vincit, ac partem ali- quam Albaniæ occupat. Idem adversus Miltzam, Błachiæ principem, profectus, multa loca ejus vexat; sed quum ad justum prælium in locom quemdam difficicilem Milizas prodisset, incommodi- tati loci cedens, omissa pugna, revertit. Postea að pactiones ventum est, quibus Miltzas tributum iili pensuram se esse promisit, et pax convenit, Liem anno 6881, indictione 6; nimirum Turcico sermone Aleutores fulmen et fulgur signíficat. Quia enim ad omnia acer et promptus erat et fulminis instar De locis reliquis Bulgariæ et Serviæ non pauca celeriter cuncta et cum impetu fierí volebat, idcirco boc eum cognomento appellarunt. Veritus autem, ne Musulmanus frater, patris morte audita, sibi abesset, frandem' comminiscitur. Statim misit, qui eum tanquam patris nomine arcesserent, Ille, rerum ignarus nec quidquam formidans muli, adesꞌ ;' comprehensus strangulatur. Ita deinceps sollicin- dine vacuus Bajazetes, vere appropinquan'e, copias oinnes in unum colligit, atque în Asiam trajectus, impressionem facit in Armeniam totamque sibi subjicit. Idem Colchos donat atqué Amastrim et fujus urbis ameram, Dinum. Deinde contra Surca- nem ameram ducto exercitu, ipsum et Maedes, alium ameram, devineit. Auctummo vergente 'et . accepit. Deiuale adversus Sigismundumn, imperato- rem Germani.r, bello excitato, quum Nicopolim usque Sigismundus processisset, el occurrissent sibi exercitus, imprudentia factum est, ut Chri- stiani funditus devicti, cum magna hominum par- tim occisorum partim captorum clade fugarentur. Jam Cpolim patriam nostram adortus, obsidione clausit, adeoque præceps crat ad omnia, ut non satis liberet, urbem obsidere, sed Giucub-pasia- nem et Bresczem cum sex et quinquaginta mill'buş mitteret in Peloponnesum. Ili insulam adorti, omni cam malorum genere lacerarunt, prope Coro- nem et Methonem usque progressi. Inde reversí, vetustan et inclytam urbem Argos expugnarunt, 26. Suscepit imperium Alentores "qui dicitur,

δεσπότου Λαζάρου εφονεύθη δόλῳ, βασιλεύσας έτη Α τοῦ Θεχόει ἀμηρᾶ καὶ Μεθήνου, νικήσας αὐτοὺς καὶ τρία καὶ εἴκοσι. Οἱ δὲ βεζίριδες αὐτοῦ, μὴ εἰδότης τινός, στείλαντες τὸν υἱὸν αὐτοῦ Μπαγιαζή την ετα γον· καὶ ἐγκρατής του στρατοπέδου καὶ πάσης ἀρ χῆς ἐν Εὐρώπῃ τε καὶ ᾿Ασίᾳ ἐγένετο. "Ην δὲ οὗτος Ο Μπαγιαζήτης λίαν τοῖς πᾶσι φιλοδωρότατος καὶ δαψιλὴς, καὶ τοῖς αὐθένταις καὶ ἄρχουσι Χριστιανοῖς τοῖς ὑποτεταγμένοις καὶ δεδουλωμένοις αὐτῷ καὶ εύ ρισκομένοις ἐν τῇ αὐλῇ αὐτοῦ πλεῖστα σιτηρέσια καὶ ἑτέρας εὐεργεσίας καθ᾿ ἑκάστην ἐχαρίζετο, συνε- σθίων καὶ συνομιλῶν αὐτοῖς μετὰ πλείστης χαρᾶς καὶ ἱλαροῦ προσώπου [οὐ διέλιπε ποιεῖν]. κς'. 'Αρξας τῆς βασιλείας ὁ λεγόμενος Αλευτο- ρή; ἐν ἔτει ςωπα, ἐνδικτιώνος ς· ἐν δὲ τῇ τῶν Τούρκων διαλέκτῳ ἀλευτορῆς ἀστραπὴ καὶ ἄρχον η λέγεται· καὶ διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ὀξὺν εἰς πάντα καὶ ὁρμητικὸν, καὶ τὸ πᾶν ταχέως καὶ μετὰ βίας θέλειν ποιεῖν ὡς ἀστραπὴν, ἐπωνόμασαν οὕτως. Φοβηθείς δὲ ἵνα μὴ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ Μουσουλμάνος ἐνωτισθῇ τὸν τοῦ πατρὸς θάνατον και τι ἐναντίον συμβῇ, με χανῇ ἑλογίσατο· στείλα; εὐθὺς ὡς ἐκ προσώπου τοῦ πατρὸς προσεκαλέσατο, οὗτος δὲ μὴ εἰδὼς τὰ γενόμενα ἐν ἀκακίᾳ ἐλθὼν καὶ πιασθεὶς ὑπ' αὐτοῦ ἀπεπνίγη, καὶ οὕτως ἀμερίμνως διήγεν, ὡς δὲ τὸ ἔαρ ήγγικε, πάντα τὸν στρατὸν αὐτοῦ συναθροίσας καὶ ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ περάσης, εἰς τὴν ᾿Αρμενίαν ἐλθὼν, πολεμήσας πᾶσαν εκυρίευσε καὶ τοὺς Κολχούς έτο τώσατο καὶ τὴν ᾿Αμαστριν καὶ τὸν ἀμηρᾶν αὐτῆς τὸν Δίνον. Εἶτα στρατεύει κατά τοῦ ἀμηρᾶ Σαρκά- του, νικᾷ αὐτόν τε καὶ τὸν ἀμηρᾶν Μαεδές. Τοῦ δὲ φθινοπώρου ἐπιστάντος, τοῦ χειμῶνος ἐλθὼν κατά διώξας και κύριος τῆς αὐτῶν ἀρχῆς πάσης ἐγένετο καὶ τὰς γυναῖκας καὶ τέκνα αὐτῶν ἠχμαλώτισεν. Εἶτα ἐν τῇ Εὐρώπῃ αὖθις ἐπιστρέψας εκστρατεύει κατὰ τῶν Οὐγγρῶν, καὶ ἅπαξ καὶ εἰς αὐτοὺς ἐνίκη σε, καὶ τῆς ᾿Αλβανητίας μέρος ἐδούλωσε. Καὶ κατὰ τοῦ Μέλτζα τοῦ τῆς Βλαχίας ἄρχοντος στρατεύει, πολύν τε τόπον ζημιώσας, εἶτα ὁ Μίλτζας ἦλθεν εἰς μάχην φανερὰν ἔν τιν: τόπῳ δυσκόλῳ, ὁ ἀμηρᾶς δὲ μεθοδεύων τὸ τοῦ τόπου ἀτύχημα, τὴν μάχην κατα λιπὼν ἀνεχώρησεν. Ὕστερον εἰς συμβάσεις ἐλθόντες, τέλος ἔταξεν ὁ Μίλτζας διδόναι αὐτῷ, καὶ εἰρήνευ σαν, καὶ ἐκ τῶν ἐναπολειφθέντων τῆς Βουλγαρίας καὶ Σερβίας πολὺν τόπον ἔλαβε. Καὶ μετὰ τοῦ βασ:- λέως τῆς Γερμανίας Σιγισμόνδου πόλεμον ποιήσαν- τες, καὶ ἕως τῆς Νικοπόλεως ὁ Σιγισμόνδος ἔφθασε, καὶ τὰ στρατεύματα συνηντήθη, καὶ κακο βουλίας ένεκεν τὰ τῶν Χριστιανῶν εἰς ἄκρον ἐστά- λησαν, καὶ τρέψαντες αὐτοὺς μετὰ φόνου πολλοῦ καὶ αἰχμαλωσίας ἐδίωξαν. Εἶτα τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ ἡμετέραν πατρίδα ἐλθὼν ἀπέκλεισε πολιορκών αὐτήν. Καὶ τοσοῦτον ὀξὺς εἰς τὰ πάντα ἦν ὥστε οὐκ ἀρκεῖτο μόνον τὴν πόλιν πολιορκεῖν, ἀλλὰ τὸν Για κούμπ - πατιᾶν καὶ τὸν Βρενέζην στείλας μετά στρατοῦ χιλιάδων πεντήκοντα καὶ ἐξ ἦλθον κατὰ τῆς Πελοποννήσου, καὶ εἰσελθόντες ἐν τῇ νήσῳ τὰ ὅσα ἐδύναντο κακὰ ἐποίησαν, ἔφθασαν δὲ καὶ ἕως ἐγγύς τῆς Κορώνης καὶ Μεθώνης, εἶτα στραφέντες τὴν παλαιὰν καὶ ὀνομαστὴν πόλιν τοῦ ᾿Αργους πολεμή- σας ἔλαβον, καὶ ὑπὲρ τὰς τριάκοντα χιλιάδας αἰχμα λώτους λαβόντες ἐν τῇ Ἀσίᾳ ἀποίκους ἐποίησαν, - GEORGI PHRANTZE 70% B C et viginti. Vezires ejus, sciente nemine, Bajazetem, ejus filium, arcessiverunt, qui exercitum et univer- sum in Europa et Asia regnum in potestatem suam accepit. Erat Bajazetes erga omnes liberalissimus el sumptuosus, atque Christianis principibus sibi enbjectis, qui in ipsius regia essent, benignissime alimenta et alia beneficia quotidie tribuebat, nec cessabát hilariter´vültüque læto cum iis vivere et convivari. inita kieme Thechocjum et Methenem ameras ag- gressus, ipsis victis ac fugitis, tota eorum terra potitur, uxores cum liberis in servitutem rapit. Tum in Europam reversus, in Hungaros movet, . ebsque semel atque iterum vincit, ac partem ali- quam Albaniæ occupat. Idem adversus Miltzam, Błachiæ principem, profectus, multa loca ejus vexat; sed quum ad justum prælium in locom quemdam difficicilem Milizas prodisset, incommodi- tati loci cedens, omissa pugna, revertit. Postea að pactiones ventum est, quibus Miltzas tributum iili pensuram se esse promisit, et pax convenit, Liem anno 6881, indictione 6; nimirum Turcico sermone Aleutores fulmen et fulgur signíficat. Quia enim ad omnia acer et promptus erat et fulminis instar De locis reliquis Bulgariæ et Serviæ non pauca celeriter cuncta et cum impetu fierí volebat, idcirco boc eum cognomento appellarunt. Veritus autem, ne Musulmanus frater, patris morte audita, sibi abesset, frandem' comminiscitur. Statim misit, qui eum tanquam patris nomine arcesserent, Ille, rerum ignarus nec quidquam formidans muli, adesꞌ ;' comprehensus strangulatur. Ita deinceps sollicin- dine vacuus Bajazetes, vere appropinquan'e, copias oinnes in unum colligit, atque în Asiam trajectus, impressionem facit in Armeniam totamque sibi subjicit. Idem Colchos donat atqué Amastrim et fujus urbis ameram, Dinum. Deinde contra Surca- nem ameram ducto exercitu, ipsum et Maedes, alium ameram, devineit. Auctummo vergente 'et . accepit. Deiuale adversus Sigismundumn, imperato- rem Germani.r, bello excitato, quum Nicopolim usque Sigismundus processisset, el occurrissent sibi exercitus, imprudentia factum est, ut Chri- stiani funditus devicti, cum magna hominum par- tim occisorum partim captorum clade fugarentur. Jam Cpolim patriam nostram adortus, obsidione clausit, adeoque præceps crat ad omnia, ut non satis liberet, urbem obsidere, sed Giucub-pasia- nem et Bresczem cum sex et quinquaginta mill'buş mitteret in Peloponnesum. Ili insulam adorti, omni cam malorum genere lacerarunt, prope Coro- nem et Methonem usque progressi. Inde reversí, vetustan et inclytam urbem Argos expugnarunt, 26. Suscepit imperium Alentores "qui dicitur,

δεσπότου Λαζάρου εφονεύθη δόλῳ, βασιλεύσας έτη Α τοῦ Θεχόει ἀμηρᾶ καὶ Μεθήνου, νικήσας αὐτοὺς καὶ τρία καὶ εἴκοσι. Οἱ δὲ βεζίριδες αὐτοῦ, μὴ εἰδότης τινός, στείλαντες τὸν υἱὸν αὐτοῦ Μπαγιαζή την ετα γον· καὶ ἐγκρατής του στρατοπέδου καὶ πάσης ἀρ χῆς ἐν Εὐρώπῃ τε καὶ ᾿Ασίᾳ ἐγένετο. "Ην δὲ οὗτος Ο Μπαγιαζήτης λίαν τοῖς πᾶσι φιλοδωρότατος καὶ δαψιλὴς, καὶ τοῖς αὐθένταις καὶ ἄρχουσι Χριστιανοῖς τοῖς ὑποτεταγμένοις καὶ δεδουλωμένοις αὐτῷ καὶ εύ ρισκομένοις ἐν τῇ αὐλῇ αὐτοῦ πλεῖστα σιτηρέσια καὶ ἑτέρας εὐεργεσίας καθ᾿ ἑκάστην ἐχαρίζετο, συνε- σθίων καὶ συνομιλῶν αὐτοῖς μετὰ πλείστης χαρᾶς καὶ ἱλαροῦ προσώπου [οὐ διέλιπε ποιεῖν]. κς'. 'Αρξας τῆς βασιλείας ὁ λεγόμενος Αλευτο- ρή; ἐν ἔτει ςωπα, ἐνδικτιώνος ς· ἐν δὲ τῇ τῶν Τούρκων διαλέκτῳ ἀλευτορῆς ἀστραπὴ καὶ ἄρχον η λέγεται· καὶ διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ὀξὺν εἰς πάντα καὶ ὁρμητικὸν, καὶ τὸ πᾶν ταχέως καὶ μετὰ βίας θέλειν ποιεῖν ὡς ἀστραπὴν, ἐπωνόμασαν οὕτως. Φοβηθείς δὲ ἵνα μὴ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ Μουσουλμάνος ἐνωτισθῇ τὸν τοῦ πατρὸς θάνατον και τι ἐναντίον συμβῇ, με χανῇ ἑλογίσατο· στείλα; εὐθὺς ὡς ἐκ προσώπου τοῦ πατρὸς προσεκαλέσατο, οὗτος δὲ μὴ εἰδὼς τὰ γενόμενα ἐν ἀκακίᾳ ἐλθὼν καὶ πιασθεὶς ὑπ' αὐτοῦ ἀπεπνίγη, καὶ οὕτως ἀμερίμνως διήγεν, ὡς δὲ τὸ ἔαρ ήγγικε, πάντα τὸν στρατὸν αὐτοῦ συναθροίσας καὶ ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ περάσης, εἰς τὴν ᾿Αρμενίαν ἐλθὼν, πολεμήσας πᾶσαν εκυρίευσε καὶ τοὺς Κολχούς έτο τώσατο καὶ τὴν ᾿Αμαστριν καὶ τὸν ἀμηρᾶν αὐτῆς τὸν Δίνον. Εἶτα στρατεύει κατά τοῦ ἀμηρᾶ Σαρκά- του, νικᾷ αὐτόν τε καὶ τὸν ἀμηρᾶν Μαεδές. Τοῦ δὲ φθινοπώρου ἐπιστάντος, τοῦ χειμῶνος ἐλθὼν κατά διώξας και κύριος τῆς αὐτῶν ἀρχῆς πάσης ἐγένετο καὶ τὰς γυναῖκας καὶ τέκνα αὐτῶν ἠχμαλώτισεν. Εἶτα ἐν τῇ Εὐρώπῃ αὖθις ἐπιστρέψας εκστρατεύει κατὰ τῶν Οὐγγρῶν, καὶ ἅπαξ καὶ εἰς αὐτοὺς ἐνίκη σε, καὶ τῆς ᾿Αλβανητίας μέρος ἐδούλωσε. Καὶ κατὰ τοῦ Μέλτζα τοῦ τῆς Βλαχίας ἄρχοντος στρατεύει, πολύν τε τόπον ζημιώσας, εἶτα ὁ Μίλτζας ἦλθεν εἰς μάχην φανερὰν ἔν τιν: τόπῳ δυσκόλῳ, ὁ ἀμηρᾶς δὲ μεθοδεύων τὸ τοῦ τόπου ἀτύχημα, τὴν μάχην κατα λιπὼν ἀνεχώρησεν. Ὕστερον εἰς συμβάσεις ἐλθόντες, τέλος ἔταξεν ὁ Μίλτζας διδόναι αὐτῷ, καὶ εἰρήνευ σαν, καὶ ἐκ τῶν ἐναπολειφθέντων τῆς Βουλγαρίας καὶ Σερβίας πολὺν τόπον ἔλαβε. Καὶ μετὰ τοῦ βασ:- λέως τῆς Γερμανίας Σιγισμόνδου πόλεμον ποιήσαν- τες, καὶ ἕως τῆς Νικοπόλεως ὁ Σιγισμόνδος ἔφθασε, καὶ τὰ στρατεύματα συνηντήθη, καὶ κακο βουλίας ένεκεν τὰ τῶν Χριστιανῶν εἰς ἄκρον ἐστά- λησαν, καὶ τρέψαντες αὐτοὺς μετὰ φόνου πολλοῦ καὶ αἰχμαλωσίας ἐδίωξαν. Εἶτα τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ ἡμετέραν πατρίδα ἐλθὼν ἀπέκλεισε πολιορκών αὐτήν. Καὶ τοσοῦτον ὀξὺς εἰς τὰ πάντα ἦν ὥστε οὐκ ἀρκεῖτο μόνον τὴν πόλιν πολιορκεῖν, ἀλλὰ τὸν Για κούμπ - πατιᾶν καὶ τὸν Βρενέζην στείλας μετά στρατοῦ χιλιάδων πεντήκοντα καὶ ἐξ ἦλθον κατὰ τῆς Πελοποννήσου, καὶ εἰσελθόντες ἐν τῇ νήσῳ τὰ ὅσα ἐδύναντο κακὰ ἐποίησαν, ἔφθασαν δὲ καὶ ἕως ἐγγύς τῆς Κορώνης καὶ Μεθώνης, εἶτα στραφέντες τὴν παλαιὰν καὶ ὀνομαστὴν πόλιν τοῦ ᾿Αργους πολεμή- σας ἔλαβον, καὶ ὑπὲρ τὰς τριάκοντα χιλιάδας αἰχμα λώτους λαβόντες ἐν τῇ Ἀσίᾳ ἀποίκους ἐποίησαν, - GEORGI PHRANTZE 70% B C et viginti. Vezires ejus, sciente nemine, Bajazetem, ejus filium, arcessiverunt, qui exercitum et univer- sum in Europa et Asia regnum in potestatem suam accepit. Erat Bajazetes erga omnes liberalissimus el sumptuosus, atque Christianis principibus sibi enbjectis, qui in ipsius regia essent, benignissime alimenta et alia beneficia quotidie tribuebat, nec cessabát hilariter´vültüque læto cum iis vivere et convivari. inita kieme Thechocjum et Methenem ameras ag- gressus, ipsis victis ac fugitis, tota eorum terra potitur, uxores cum liberis in servitutem rapit. Tum in Europam reversus, in Hungaros movet, . ebsque semel atque iterum vincit, ac partem ali- quam Albaniæ occupat. Idem adversus Miltzam, Błachiæ principem, profectus, multa loca ejus vexat; sed quum ad justum prælium in locom quemdam difficicilem Milizas prodisset, incommodi- tati loci cedens, omissa pugna, revertit. Postea að pactiones ventum est, quibus Miltzas tributum iili pensuram se esse promisit, et pax convenit, Liem anno 6881, indictione 6; nimirum Turcico sermone Aleutores fulmen et fulgur signíficat. Quia enim ad omnia acer et promptus erat et fulminis instar De locis reliquis Bulgariæ et Serviæ non pauca celeriter cuncta et cum impetu fierí volebat, idcirco boc eum cognomento appellarunt. Veritus autem, ne Musulmanus frater, patris morte audita, sibi abesset, frandem' comminiscitur. Statim misit, qui eum tanquam patris nomine arcesserent, Ille, rerum ignarus nec quidquam formidans muli, adesꞌ ;' comprehensus strangulatur. Ita deinceps sollicin- dine vacuus Bajazetes, vere appropinquan'e, copias oinnes in unum colligit, atque în Asiam trajectus, impressionem facit in Armeniam totamque sibi subjicit. Idem Colchos donat atqué Amastrim et fujus urbis ameram, Dinum. Deinde contra Surca- nem ameram ducto exercitu, ipsum et Maedes, alium ameram, devineit. Auctummo vergente 'et . accepit. Deiuale adversus Sigismundumn, imperato- rem Germani.r, bello excitato, quum Nicopolim usque Sigismundus processisset, el occurrissent sibi exercitus, imprudentia factum est, ut Chri- stiani funditus devicti, cum magna hominum par- tim occisorum partim captorum clade fugarentur. Jam Cpolim patriam nostram adortus, obsidione clausit, adeoque præceps crat ad omnia, ut non satis liberet, urbem obsidere, sed Giucub-pasia- nem et Bresczem cum sex et quinquaginta mill'buş mitteret in Peloponnesum. Ili insulam adorti, omni cam malorum genere lacerarunt, prope Coro- nem et Methonem usque progressi. Inde reversí, vetustan et inclytam urbem Argos expugnarunt, 26. Suscepit imperium Alentores "qui dicitur,

Καὶ ἐν τῷ φεύγειν καὶ τὸν Μπαγιαζή την πιάσαντε; καὶ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ Μωσήν καὶ ἑτέρους πολλοὺς ἄρχοντας τῆς αὐλῆς αὐτοῦ πρὸς τὸν Ντεμίρην ἤγαγον. Καὶ ὁ Ντεμίρης ἐπλήσθη χα- ρᾶς διὰ τὴν νίκην, καὶ λέγει τῷ Μπαγιαζήτῃ • Κακή κεφαλή, διὰ τί τὰς ἐρέξεις τὰς κακὰς τῆς σῆς γνώμης οὐκ ἐκυβέρνησας, ἵνα μὴ εἰς τοῦτο ἔλ- θῃς ; οὐκ οἶδας ὅτι οὐδεὶς δύναται τῷ ἐμῷ στρατῷ ἀντιστῆναι; » Εἶτα θαυμάζων ὁ Ντεμίρης τὴν βασι λικὴν παρασκευὴν τοῦ Μπαγιαζή του καὶ ὡραίαν καὶ τὰς σκηνὰς ἐκείνας τὰς θαυμαστάς, τὰ τοσαῦτα δρο νεα καὶ κύνας κυνηγετικοὺς οὓς εἶχε, λέγει πάλιν αὐτῷ· ο Εἰπέ μοι, ὦ σαλὲ καὶ παράφρων, τίς ἡ ὠφέ λεια της μεγάλης σου κενοδοξίας μετὰ τοσαύτης ὦ παρασκευῆς;» Αποκριθεὶς δὲ ὁ Μπαγιαζήτης λέγει τῷ Ντεμίρῃ· « Οἶδα καλῶς, διὰ τὸ εἶναί σε ἄγροικον Σκύθην καὶ ἐξ ἀσήμου γένους, ὅτι αἱ βασιλικαί πα ρασκευαὶ οὐκ ἀρέσουσί σοι, διότι οὐδέποτε ταῦτα Επρεπόν σοι· ἐγὼ γὰρ ὡς υἱὸς τοῦ ᾿Αμουράτη καὶ ἔγγονος τοῦ Ορχάνου καὶ δισέγγονος τοῦ Ὀτομάνου καὶ τρισέγγονος τοῦ Ερτογρούλη, καὶ ταῦτα καὶ πλείονα πρέπον μοί ἐστι ποιεῖν καὶ ἔχειν. » Ο δὲ Ντεμίρης ἀκούσας τοὺς αὐθάδεις λόγους του Μπα- γιαζήτου, θυμωθεὶς, κουβούκλιον ἐκ σιδήρου ποιή σας ἔσω αὐτὸν ἐνέβαλε καὶ μετ' ὀλίγον αὐτὸν ἀπέ κτεινε, βασιλεύσας ἔτη ἐξ πρὸς τοῖς εἴκοσι, ζήσας δὲ ἐν τῇ αἰχμαλωσίᾳ μήνας ὀκτώ. καὶ τὰ τείχη αὐτῆς χαλάσαντες ἔρημον κατέλιπον, Α καὶ τὰ ὅπλα αὐτῶν ἤρουν και γυμνούς ἀπέλυον. ἐν ἔτει σ', ἰνδικτιῶνος ε'. Δίνος δὲ ὁ ἀμηρᾶς καὶ οἱ ἕτεροι οἱ τῆς ἀρχῆς ἐξωσθέντες παρὰ τοῦ Μπα- γιαζήτου, ἐλθόντες πρὸς τὸν βασιλέα Ντεμίρης, κλαίοντες τὴν ἀδικίαν ἣν ἠδικήθησαν· καὶ ὁ Ντεμί- ρης θέλων αὐτοῖς βοηθῆσαι, στείλας πρέσβυν τινὰ εἰς τὸν Μπαγιαζήτην λέγων ὅτι οὐκ ἔστι δίκαιον κατὰ τῶν ὁμοφύλων μᾶλλον καὶ ὁμοπίστων πράττειν οὕτως, καὶ παρήνει αὐτὸν ἵνα τὴν ἀρχὴν ἑνὸς ἑκά- στου αὖθις δώσῃ, εἰ θέλει ἵνα φίλοι ἔσωνται, Ο δὲ ἀμηρᾶς ἄκρον πλεονέκτης ὧν καὶ οὐδέποτε ἀρκεῖτο πλούτου καὶ τρόπου· ὁρμητικὸς καὶ δεινός ὢν τοῦ πρέσβεως τοὺς λόγους εἰς οὐδὲν ἐλογίσατο, καὶ τὸν Ντεμίρην τὸν αὐθέντην αὐτοῦ ὡς ἄγροικον λέγων ἐνέπαιζεν. Ο δὲ Ντεμίρης ἀκούσας ὑπὸ τοῦ πρέσβεως τὰ ὅσα ἐφθέγξατο κατὰ τοῦτοῦ ὁ ἀμηρᾶς, καὶ τὴν κενοδοξίαν αὐτοῦ εἰδὼς ἐθυμώθη, καὶ πάν τα τὸν στρατὸν αὐτοῦ συναθροίσας κατ' αὐτοῦ βαδί- ζων ἦν. ὡς δὲ ἤκουσε καὶ ὁ Μπαγιαζήτης, τὰς αὐ τοῦ δυνάμεις συναθροίσας μετὰ σπουδῆς εἰς συνάν- τησιν τοῦ Ντεμίρη ἦν ἐρχόμενος ἀνδρείως καὶ θαρ- σαλέως μετά μεγάλης ψυχής. Υπήρχε δὲ ὁ στρατὸς τοῦ ἀμηρᾶ χιλιάδες πεντήκοντα καὶ ἑκατὸν, τοῦ δὲ Ντεμίρη χιλιάδες ἦσαν ὀκτακόσιαι καὶ εἴκοσι· καὶ πάλιν ἡ μεγαλοψυχία τοῦ Μπαγιαζήτου εἰς οὐδὲν τὸν Ντεμίρην ελογίζετο. Φθάσαντες τὰ στρατεύματα εἰς τὰ μέρη τῆς Φρυγίας συνήντησαν, καὶ ὁ πόλεμος καὶ ἡ σύνταξις καὶ ἡ συμπλοκὴ μεγάλη ἐγεγόνει. Τέλος οἱ τοῦ Μπαγιαζήτ εἰς φυγὴν ἐτράπησαν· καὶ ἐν τῷ φεύγειν αὐτοὺς πολλοὺς πιάσαντες, οἷς οὐδὲν ἕτερον ἀνιαρὸν ἐποίουν εἰ μὴ μόνον τὰ ἱμάτια κζ'. Τοιουτοτρόπως οὖν τῶν πραγμάτων, ὡς εἰ ρήκαμεν, ἐλθόντων, καὶ τοῦ ἀμηρᾶ Μπαγιαζή του αἰχμαλωτισθέντος, εἰς ἀταξίαν καὶ κίνδυνον μεγά- CHRONICON MAJUS. LIB. I. - • B C eamque, triginta amplius millibus captivorum in Asiam missis deductisque in colonias, eversis mœ- nibus, desertam reliquerunt, anno mundi 6903, indictione 5. Interea Dinus ameras et reliqui, qui a Bajazete sedibus suis pulsi fuerant, Demirem re- gem adierant, injurias, quas accepissent, conque- rentes. Demires, succurendi iis cupidus, per lega- tum Bajazeti suadebat, injustum esse, erga homines ejusdem gentis et religionis isto modo agere, eumque cohortabatur, ut suam cuique satrapiam restitueret, sise amicum sibi vellet. Ameras, homo inexplebili avaritia et habendi cupiditate, idemque vebemens et præceps, orationem legati nihili æstima- D vit, et Demirem, dominum ejus, ludificans rusticum appellavit. Demires, cum audisset ex legato, quæ in se dixisset ameras, ejusque nosset ambitionem, ira incensus, collectis omnibus copiis suis, adver- sus eum castra movit. Re comperta, etiamn Baja- zeles, confestim suis collectis copiis, Demeri stre- me et fortiter confidenterque obviam proficiscitur. Constabat ameræ exercitus centum et quinquaginta millibus : Demiris octingenta et viginti millia erant; at confidentia Bajazetis nihili faciebat Demi- rem. Eum in Phrygiam ab utrisque ventam esset, concurrerunt exercitus magnumque ortum est prælium. Tandem Bajazetis exercitus in fugam conversus est : in qua multi capti sunt, quibus nihil aliud molestiæ factuin, nisi quod vestibus et armis nudati dimittebantur. Ipse Bajazetes cumi uxore et filio Mose aliisque multis aulæ suæ proceri- bus comprehensus, ad Demirem adductus est. Qui propter victoriam, quam reportaverat, lætitia ex- sultans, Bajazetem allocutus : «Homo nequam, inquit, cur pravis animi tui cupiditatibus non im- perasti, ne huc devolverere? an nescis, meis copiis neminem parem esse? Deinde regium ejus orna- tum et elegantiam, et tentoria illa eximia tantan)- que avium et canum venaticorum multitudinem miratus, rursus. Dic mihi, inquit, homo turbulente et excors, qui est fastus tui cum tanto apparatu: fructus ?, Tum ille : Bene novi, non placiturum tibi, ut agresti Scytha et ex obscuro genere oriunde, apparatum regium, qui nunquam te decuit. At me decet, Amuratis Glium et Orchanis nepotem et Osinanis pronepotem, et Ertogrulis abnepotem, hæc et plura facere atque habere. Sermonis insolentia iratus Demnires, cavcam ferream fabricari jussit, in quam eum conjectum paulo post occidit. Regna- verat annos sex et viginti, captivus fuerat menses. oclo. jazete capto, in perturbationem et magnum discri men Othmanidarum imperium incidit propter dis- sidia quædam et bella inter filios ejus enascentia, : 27. Rebus sic transactis, ut exposuimus, et Ba

Καὶ ἐν τῷ φεύγειν καὶ τὸν Μπαγιαζή την πιάσαντε; καὶ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ Μωσήν καὶ ἑτέρους πολλοὺς ἄρχοντας τῆς αὐλῆς αὐτοῦ πρὸς τὸν Ντεμίρην ἤγαγον. Καὶ ὁ Ντεμίρης ἐπλήσθη χα- ρᾶς διὰ τὴν νίκην, καὶ λέγει τῷ Μπαγιαζήτῃ • Κακή κεφαλή, διὰ τί τὰς ἐρέξεις τὰς κακὰς τῆς σῆς γνώμης οὐκ ἐκυβέρνησας, ἵνα μὴ εἰς τοῦτο ἔλ- θῃς ; οὐκ οἶδας ὅτι οὐδεὶς δύναται τῷ ἐμῷ στρατῷ ἀντιστῆναι; » Εἶτα θαυμάζων ὁ Ντεμίρης τὴν βασι λικὴν παρασκευὴν τοῦ Μπαγιαζή του καὶ ὡραίαν καὶ τὰς σκηνὰς ἐκείνας τὰς θαυμαστάς, τὰ τοσαῦτα δρο νεα καὶ κύνας κυνηγετικοὺς οὓς εἶχε, λέγει πάλιν αὐτῷ· ο Εἰπέ μοι, ὦ σαλὲ καὶ παράφρων, τίς ἡ ὠφέ λεια της μεγάλης σου κενοδοξίας μετὰ τοσαύτης ὦ παρασκευῆς;» Αποκριθεὶς δὲ ὁ Μπαγιαζήτης λέγει τῷ Ντεμίρῃ· « Οἶδα καλῶς, διὰ τὸ εἶναί σε ἄγροικον Σκύθην καὶ ἐξ ἀσήμου γένους, ὅτι αἱ βασιλικαί πα ρασκευαὶ οὐκ ἀρέσουσί σοι, διότι οὐδέποτε ταῦτα Επρεπόν σοι· ἐγὼ γὰρ ὡς υἱὸς τοῦ ᾿Αμουράτη καὶ ἔγγονος τοῦ Ορχάνου καὶ δισέγγονος τοῦ Ὀτομάνου καὶ τρισέγγονος τοῦ Ερτογρούλη, καὶ ταῦτα καὶ πλείονα πρέπον μοί ἐστι ποιεῖν καὶ ἔχειν. » Ο δὲ Ντεμίρης ἀκούσας τοὺς αὐθάδεις λόγους του Μπα- γιαζήτου, θυμωθεὶς, κουβούκλιον ἐκ σιδήρου ποιή σας ἔσω αὐτὸν ἐνέβαλε καὶ μετ' ὀλίγον αὐτὸν ἀπέ κτεινε, βασιλεύσας ἔτη ἐξ πρὸς τοῖς εἴκοσι, ζήσας δὲ ἐν τῇ αἰχμαλωσίᾳ μήνας ὀκτώ. καὶ τὰ τείχη αὐτῆς χαλάσαντες ἔρημον κατέλιπον, Α καὶ τὰ ὅπλα αὐτῶν ἤρουν και γυμνούς ἀπέλυον. ἐν ἔτει σ', ἰνδικτιῶνος ε'. Δίνος δὲ ὁ ἀμηρᾶς καὶ οἱ ἕτεροι οἱ τῆς ἀρχῆς ἐξωσθέντες παρὰ τοῦ Μπα- γιαζήτου, ἐλθόντες πρὸς τὸν βασιλέα Ντεμίρης, κλαίοντες τὴν ἀδικίαν ἣν ἠδικήθησαν· καὶ ὁ Ντεμί- ρης θέλων αὐτοῖς βοηθῆσαι, στείλας πρέσβυν τινὰ εἰς τὸν Μπαγιαζήτην λέγων ὅτι οὐκ ἔστι δίκαιον κατὰ τῶν ὁμοφύλων μᾶλλον καὶ ὁμοπίστων πράττειν οὕτως, καὶ παρήνει αὐτὸν ἵνα τὴν ἀρχὴν ἑνὸς ἑκά- στου αὖθις δώσῃ, εἰ θέλει ἵνα φίλοι ἔσωνται, Ο δὲ ἀμηρᾶς ἄκρον πλεονέκτης ὧν καὶ οὐδέποτε ἀρκεῖτο πλούτου καὶ τρόπου· ὁρμητικὸς καὶ δεινός ὢν τοῦ πρέσβεως τοὺς λόγους εἰς οὐδὲν ἐλογίσατο, καὶ τὸν Ντεμίρην τὸν αὐθέντην αὐτοῦ ὡς ἄγροικον λέγων ἐνέπαιζεν. Ο δὲ Ντεμίρης ἀκούσας ὑπὸ τοῦ πρέσβεως τὰ ὅσα ἐφθέγξατο κατὰ τοῦτοῦ ὁ ἀμηρᾶς, καὶ τὴν κενοδοξίαν αὐτοῦ εἰδὼς ἐθυμώθη, καὶ πάν τα τὸν στρατὸν αὐτοῦ συναθροίσας κατ' αὐτοῦ βαδί- ζων ἦν. ὡς δὲ ἤκουσε καὶ ὁ Μπαγιαζήτης, τὰς αὐ τοῦ δυνάμεις συναθροίσας μετὰ σπουδῆς εἰς συνάν- τησιν τοῦ Ντεμίρη ἦν ἐρχόμενος ἀνδρείως καὶ θαρ- σαλέως μετά μεγάλης ψυχής. Υπήρχε δὲ ὁ στρατὸς τοῦ ἀμηρᾶ χιλιάδες πεντήκοντα καὶ ἑκατὸν, τοῦ δὲ Ντεμίρη χιλιάδες ἦσαν ὀκτακόσιαι καὶ εἴκοσι· καὶ πάλιν ἡ μεγαλοψυχία τοῦ Μπαγιαζήτου εἰς οὐδὲν τὸν Ντεμίρην ελογίζετο. Φθάσαντες τὰ στρατεύματα εἰς τὰ μέρη τῆς Φρυγίας συνήντησαν, καὶ ὁ πόλεμος καὶ ἡ σύνταξις καὶ ἡ συμπλοκὴ μεγάλη ἐγεγόνει. Τέλος οἱ τοῦ Μπαγιαζήτ εἰς φυγὴν ἐτράπησαν· καὶ ἐν τῷ φεύγειν αὐτοὺς πολλοὺς πιάσαντες, οἷς οὐδὲν ἕτερον ἀνιαρὸν ἐποίουν εἰ μὴ μόνον τὰ ἱμάτια κζ'. Τοιουτοτρόπως οὖν τῶν πραγμάτων, ὡς εἰ ρήκαμεν, ἐλθόντων, καὶ τοῦ ἀμηρᾶ Μπαγιαζή του αἰχμαλωτισθέντος, εἰς ἀταξίαν καὶ κίνδυνον μεγά- CHRONICON MAJUS. LIB. I. - • B C eamque, triginta amplius millibus captivorum in Asiam missis deductisque in colonias, eversis mœ- nibus, desertam reliquerunt, anno mundi 6903, indictione 5. Interea Dinus ameras et reliqui, qui a Bajazete sedibus suis pulsi fuerant, Demirem re- gem adierant, injurias, quas accepissent, conque- rentes. Demires, succurendi iis cupidus, per lega- tum Bajazeti suadebat, injustum esse, erga homines ejusdem gentis et religionis isto modo agere, eumque cohortabatur, ut suam cuique satrapiam restitueret, sise amicum sibi vellet. Ameras, homo inexplebili avaritia et habendi cupiditate, idemque vebemens et præceps, orationem legati nihili æstima- D vit, et Demirem, dominum ejus, ludificans rusticum appellavit. Demires, cum audisset ex legato, quæ in se dixisset ameras, ejusque nosset ambitionem, ira incensus, collectis omnibus copiis suis, adver- sus eum castra movit. Re comperta, etiamn Baja- zeles, confestim suis collectis copiis, Demeri stre- me et fortiter confidenterque obviam proficiscitur. Constabat ameræ exercitus centum et quinquaginta millibus : Demiris octingenta et viginti millia erant; at confidentia Bajazetis nihili faciebat Demi- rem. Eum in Phrygiam ab utrisque ventam esset, concurrerunt exercitus magnumque ortum est prælium. Tandem Bajazetis exercitus in fugam conversus est : in qua multi capti sunt, quibus nihil aliud molestiæ factuin, nisi quod vestibus et armis nudati dimittebantur. Ipse Bajazetes cumi uxore et filio Mose aliisque multis aulæ suæ proceri- bus comprehensus, ad Demirem adductus est. Qui propter victoriam, quam reportaverat, lætitia ex- sultans, Bajazetem allocutus : «Homo nequam, inquit, cur pravis animi tui cupiditatibus non im- perasti, ne huc devolverere? an nescis, meis copiis neminem parem esse? Deinde regium ejus orna- tum et elegantiam, et tentoria illa eximia tantan)- que avium et canum venaticorum multitudinem miratus, rursus. Dic mihi, inquit, homo turbulente et excors, qui est fastus tui cum tanto apparatu: fructus ?, Tum ille : Bene novi, non placiturum tibi, ut agresti Scytha et ex obscuro genere oriunde, apparatum regium, qui nunquam te decuit. At me decet, Amuratis Glium et Orchanis nepotem et Osinanis pronepotem, et Ertogrulis abnepotem, hæc et plura facere atque habere. Sermonis insolentia iratus Demnires, cavcam ferream fabricari jussit, in quam eum conjectum paulo post occidit. Regna- verat annos sex et viginti, captivus fuerat menses. oclo. jazete capto, in perturbationem et magnum discri men Othmanidarum imperium incidit propter dis- sidia quædam et bella inter filios ejus enascentia, : 27. Rebus sic transactis, ut exposuimus, et Ba

λον ἢ τῶν Ὀτθμανλίδων βασιλεία ἐνέπεσε διά Α διατρίψας ἐξῆλθε κατὰ τοῦ Μωση. Καὶ πολέμου τινας διαφορὰς καὶ πολέμους τῶν υἱῶν τοῦ Μπαγια- ζήτου, οἱ ὡς ήκουσαν περὶ τοῦ θανάτου τοῦ πατρὸς αὐτῶν, ἡγωνίζοντο ἵνα ἕκαστος τῆς βασιλείας τῆς πατρικῆς κύριος γένηται. Καὶ περάσαντες εἰς τὴν Εὐρώπην οἱ τέσσαρες αὐτάδελφοι, διὰ τὸν Μωσήν ὡς εἰρήκαμεν αἰχμάλωτον μετὰ τοῦ πατρὸς ἐναπο μείναντα, Ἰωσούφ, ὡς εἴπομεν, φωτισθεὶς τῇ αἴγλῃ τοῦ ἁγίου Πνεύματος Χριστιανό; ἐγεγόνει, οἱ δὲ ἕτεροι ἀναμέσον διαφέροντο, καὶ μάχης γενομένης τὰ τοῦ Ἰεσσαὶ ὀλίγον καιρὸν ὑπερίσχυσε. Καὶ φι . λίαν μεγάλην ἔχων μετὰ τοῦ βασιλέως κυρ Μανουήλ καὶ στρατὸν συναθροίσας κατὰ τοῦ ῥηγὸς Οὐγγαρίας ἐλθὼν οὐδὲν κατώρθωσε. Καὶ κατὰ τοῦ δεσπότου Σερβίας ἐλθὼν οὐδὲν αὐτῷ χρήσιμον ἐγεγόνει. Καὶ περάσας ἐν τῇ Ἀσίᾳ ἵνα ἔλθῃ κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ Μουσουλμάνου, καὶ εἰς τὰ μέρη τῆς Καππαδοκών επαρχίας συναντήσαντος ἐκείνου Ἰεσσαὶ ἑττηθεὶς ἔφυγε, καὶ ἐν τῷ φεύγειν πιάσαντες αὐτὸν προσή γαγον τῷ ἀδελφῷ· ὁ δὲ ἐναπέπνιξεν αὐτὸν σταθείς ἐν τῇ ἀρχῇ μῆνας. . Ὁ γεγονότος ὁ Μουσουλμάνος ὑπὸ τοῦ Μωσῆ ἐνικήθη, καὶ πιασθεὶς ὑπ' αὐτοῦ ἐθανατώθη. κθ'. Καὶ ὁ Μωσής γενόμενος τῆς ὅλης ἀρχῆς κύ ριος στόλον ἑτοίμασε διὰ θαλάσσης καὶ στρατὸν διὰ ξηρᾶς ἐλθεῖν κατὰ τῆς πόλεως. Μαθὼν δὲ ταῦτα ὁ βασιλεὺς τῶν Ρωμαίων, Ρωμαϊκὸν στόλον ἑτοι μάσας καὶ οἰκονομήσας, δρουγγάριον καταστήσας Μανουὴλ τὸν νόθον ἀδελφὸν, καὶ ἐγγὺς τῆς νήσου τῆς λεγομένης Πλάτης οι στόλοι συναντηθέντες, ὁ τοῦ Μωσῆ στόλος ἐσφάλη, καὶ μέρος μέν τι κατε ποντίσθη μέρος δὲ ἐβυθίσθη, καὶ τὰ ἐναπολειφθέντα πάνυ ὀλίγα πλοιάρια κακῶς ἔφυγον, καὶ ἡ νίκη Ρω μαίοις ἦν. Καὶ ἐκ τῆς ξηρᾶς τὰ ὅμοια ὁ Μωσής ἔπαθεν. Ακούων ταῦτα ἀνεχώρησε μετὰ αἰσχύνης. Καὶ αὖθις ὁ βασιλεὺς μεθοδεύων μηχανάς ἵνα παν τελῶς νικήσῃ τὸν Μωϋσῆν, στείλας ἐν τῇ Ασία ἔφερε τὸν τοῦ Μουσουλμάνου υἱὸν Ορχάνην καὶ ἐν τῇ Εὐρώπῃ αὐθέντην ἐπέβαλε. Καὶ πολέμου γεγονό τος τὰ τοῦ Ὀρχάνου ἐσφάλησαν, ἐπιβουλευθέντος παρὰ τοῦ κυβερνήτου και πρώτου βεζίρη αὐτοῦ Σαμπάνη, καὶ πιάσας αὐτὸν ὁ Μωσῆς ὁ θεῖος αὐτοῦ ἐτύφλωσε. Μεεμέτης δὲ ὁ ὑστερογενής υἱὸς τοῦ Μπαγιαζήτου διὰ τὸ εἶναι ἐκ πάντων νεώτερο; καὶ ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν πάντων φοβούμενος φυγών ἦλθεν ἔν τινι τόπῳ μετά τινος τεχνίτου τοξοποιοῦ, καὶ ἐκεῖ μισθωτὸς ἐγένετο, ἵνα μὴ γνωσθῇ τοῖς ἀδελφοῖς· ἀνδρυνθεὶς δὲ τῇ ἡλικίᾳ ὀλίγον μετά τοιαύτης κακουχίας, θεωρῶν οὕτως ἔχοντα τὰ πράσ κηʹ. Καὶ ὁ Μουσουλμάνος ἐγκρατής γενόμενος τῆς ἀρχῆς, ὁ Ντεμίρης ἔπειτα τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ Μωσήν ἠλευθέρωσεν, δ; περάσας κρυφῶς ἦλθεν ἐν τῇ Εὐρώπῃ, καὶ ὁ δεσπότης Σερβίας χεῖρα ἱκανὴν δώσας καὶ βοηθήσας αὐτῷ, λέγω τῷ Μωσῇ, ἐγκρα- τῆς κατὰ τῆς Εὐρώπης ἐγεγόνει. Μαθὼν δὲ τοῦτο ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ Μουσουλμάνος ἐν τῇ Ἀσίᾳ περά- σας διὰ τῆς πόλεως ἐλθεῖν κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ, καὶ φιλίαν μεγάλην μετὰ τοῦ βασιλέως ἔχων, καὶ γματα, καὶ αὐτὸς τῇ τῆς τύχης φορᾷ χρησάμενος τὴν θυγατέρα τοῦ δεσπότου τοῦ κύρ Θεοδώρου δώσας αὐτῷ εἰς γυναῖκα, ἡμέρας ὀλίγας ἐν τῇ πόλει ταῦτα συλλογίζεται καὶ πρὸς τὸν ἀμηρᾶν Καραμά- νον ἐν τῇ Καππαδοκίᾳ Ερχεται βοήθειαν αἰτῶν. GEORGII PHRANTZA B C qui, aulita morte patris, pro se quisque nitebantur, ut regno paterno potirentur. Trauseunt in Euro- pam fratres germani quatuor; Mosem enim captivum fuisse cum patre, monuimus; diximus eliam, Jor suphum, Spiritus sancti lumine impletum, Christia- num factum esse. Reliqui inter se dissidebant. Prælio facto, arma Jesses aliquandiu prævalebant. Is, areta amicitia cum imperatore Manuele con- junctus, collectis copiis, adversus Hungarorum re- gem profectus est, nec tamen quidquam egit; nóc Serviæ despotam aggresso, expeditionis fructus constitit : et, cum in Asiam trajecisset, Musulina-D num fratrem adorturus, in Cappadocum finibus cum co congressus, fugatus est el, in fuga comprehen- sus, ad fratremn alductus, qui eum strangulari jus- sit, imperio potituín menses ... som, fratrem ejus, liberum dimisit, qui clam in Europam transgressus et a despota Serviæ suffici- ente manu instructus et adjutus, ea parte supe- rior lit, loc cum primum Musulmanus, frater ejus, in Asia accepit, in Europain trajecit, ut per Byzan- tium fratri obviam iret; et, quoniam eum non vul- garis amicitia cuin imperatore coujungebat, isque Theodori despotæ filiam ei dederat in matrimonium, dies aliquot in urbe commoratus, contra Mosem movit. Prœlio commisso, Musulmanus a Mose de- victus, captus et necatus est. nat, qua mari, exercitum, quo terra urbem aggre deretur. Qua re comperta, imperator quoque Ro- manorum classem parat et instruit, cui drungarium præfecit Manuelem, fratrem nothum. Ad Platen in- sulam classes sibi occurrunt : naves Mosis devictæ, partim demersæ, partim captæ sunt: pauca admodumı navigia, quæ restabant, turpiter fugerunt: victoria penes Romanos stetit. Similem in terra cladem Mo- ses accepit. Ilæc ubi audiit, cum ignominia recessit. Imperator denuo excogitatis artibus, quibus prorsus devinceret Mosem, missis in Asiam legatis, Orcha- nem,. Musulmani filium, arcessivit et in Europa domi- num constituit, at collatis signis, succubuit Orcbanes, a duce suo et primario veziro Sabaue proditus. Cap- tum Moses patruus oculis privavit. Mehemetes au· tem, filius Bajazetis natu minimus, fratruin omani- um metu, cum quodam artifice arcuario in locum quemdam aufugit, ubi mercenarius vixit, ne fratri- bus Innotesceret. Ætate paulo grandior factus in vili hac conditione, quum rerum statum consi‹te- rasset, ipse quoque fortunæ se permisit, et ad Ca- ramanum amerain in Cappadociam confugiens, ejus auxilium implorat: amice ab co receptus et instruc‐ 28. Regno a Musulmano occupato, Demires Mo- 29. Moses, universo regno potitus, classem ador-

λον ἢ τῶν Ὀτθμανλίδων βασιλεία ἐνέπεσε διά Α διατρίψας ἐξῆλθε κατὰ τοῦ Μωση. Καὶ πολέμου τινας διαφορὰς καὶ πολέμους τῶν υἱῶν τοῦ Μπαγια- ζήτου, οἱ ὡς ήκουσαν περὶ τοῦ θανάτου τοῦ πατρὸς αὐτῶν, ἡγωνίζοντο ἵνα ἕκαστος τῆς βασιλείας τῆς πατρικῆς κύριος γένηται. Καὶ περάσαντες εἰς τὴν Εὐρώπην οἱ τέσσαρες αὐτάδελφοι, διὰ τὸν Μωσήν ὡς εἰρήκαμεν αἰχμάλωτον μετὰ τοῦ πατρὸς ἐναπο μείναντα, Ἰωσούφ, ὡς εἴπομεν, φωτισθεὶς τῇ αἴγλῃ τοῦ ἁγίου Πνεύματος Χριστιανό; ἐγεγόνει, οἱ δὲ ἕτεροι ἀναμέσον διαφέροντο, καὶ μάχης γενομένης τὰ τοῦ Ἰεσσαὶ ὀλίγον καιρὸν ὑπερίσχυσε. Καὶ φι . λίαν μεγάλην ἔχων μετὰ τοῦ βασιλέως κυρ Μανουήλ καὶ στρατὸν συναθροίσας κατὰ τοῦ ῥηγὸς Οὐγγαρίας ἐλθὼν οὐδὲν κατώρθωσε. Καὶ κατὰ τοῦ δεσπότου Σερβίας ἐλθὼν οὐδὲν αὐτῷ χρήσιμον ἐγεγόνει. Καὶ περάσας ἐν τῇ Ἀσίᾳ ἵνα ἔλθῃ κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ Μουσουλμάνου, καὶ εἰς τὰ μέρη τῆς Καππαδοκών επαρχίας συναντήσαντος ἐκείνου Ἰεσσαὶ ἑττηθεὶς ἔφυγε, καὶ ἐν τῷ φεύγειν πιάσαντες αὐτὸν προσή γαγον τῷ ἀδελφῷ· ὁ δὲ ἐναπέπνιξεν αὐτὸν σταθείς ἐν τῇ ἀρχῇ μῆνας. . Ὁ γεγονότος ὁ Μουσουλμάνος ὑπὸ τοῦ Μωσῆ ἐνικήθη, καὶ πιασθεὶς ὑπ' αὐτοῦ ἐθανατώθη. κθ'. Καὶ ὁ Μωσής γενόμενος τῆς ὅλης ἀρχῆς κύ ριος στόλον ἑτοίμασε διὰ θαλάσσης καὶ στρατὸν διὰ ξηρᾶς ἐλθεῖν κατὰ τῆς πόλεως. Μαθὼν δὲ ταῦτα ὁ βασιλεὺς τῶν Ρωμαίων, Ρωμαϊκὸν στόλον ἑτοι μάσας καὶ οἰκονομήσας, δρουγγάριον καταστήσας Μανουὴλ τὸν νόθον ἀδελφὸν, καὶ ἐγγὺς τῆς νήσου τῆς λεγομένης Πλάτης οι στόλοι συναντηθέντες, ὁ τοῦ Μωσῆ στόλος ἐσφάλη, καὶ μέρος μέν τι κατε ποντίσθη μέρος δὲ ἐβυθίσθη, καὶ τὰ ἐναπολειφθέντα πάνυ ὀλίγα πλοιάρια κακῶς ἔφυγον, καὶ ἡ νίκη Ρω μαίοις ἦν. Καὶ ἐκ τῆς ξηρᾶς τὰ ὅμοια ὁ Μωσής ἔπαθεν. Ακούων ταῦτα ἀνεχώρησε μετὰ αἰσχύνης. Καὶ αὖθις ὁ βασιλεὺς μεθοδεύων μηχανάς ἵνα παν τελῶς νικήσῃ τὸν Μωϋσῆν, στείλας ἐν τῇ Ασία ἔφερε τὸν τοῦ Μουσουλμάνου υἱὸν Ορχάνην καὶ ἐν τῇ Εὐρώπῃ αὐθέντην ἐπέβαλε. Καὶ πολέμου γεγονό τος τὰ τοῦ Ὀρχάνου ἐσφάλησαν, ἐπιβουλευθέντος παρὰ τοῦ κυβερνήτου και πρώτου βεζίρη αὐτοῦ Σαμπάνη, καὶ πιάσας αὐτὸν ὁ Μωσῆς ὁ θεῖος αὐτοῦ ἐτύφλωσε. Μεεμέτης δὲ ὁ ὑστερογενής υἱὸς τοῦ Μπαγιαζήτου διὰ τὸ εἶναι ἐκ πάντων νεώτερο; καὶ ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν πάντων φοβούμενος φυγών ἦλθεν ἔν τινι τόπῳ μετά τινος τεχνίτου τοξοποιοῦ, καὶ ἐκεῖ μισθωτὸς ἐγένετο, ἵνα μὴ γνωσθῇ τοῖς ἀδελφοῖς· ἀνδρυνθεὶς δὲ τῇ ἡλικίᾳ ὀλίγον μετά τοιαύτης κακουχίας, θεωρῶν οὕτως ἔχοντα τὰ πράσ κηʹ. Καὶ ὁ Μουσουλμάνος ἐγκρατής γενόμενος τῆς ἀρχῆς, ὁ Ντεμίρης ἔπειτα τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ Μωσήν ἠλευθέρωσεν, δ; περάσας κρυφῶς ἦλθεν ἐν τῇ Εὐρώπῃ, καὶ ὁ δεσπότης Σερβίας χεῖρα ἱκανὴν δώσας καὶ βοηθήσας αὐτῷ, λέγω τῷ Μωσῇ, ἐγκρα- τῆς κατὰ τῆς Εὐρώπης ἐγεγόνει. Μαθὼν δὲ τοῦτο ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ Μουσουλμάνος ἐν τῇ Ἀσίᾳ περά- σας διὰ τῆς πόλεως ἐλθεῖν κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ, καὶ φιλίαν μεγάλην μετὰ τοῦ βασιλέως ἔχων, καὶ γματα, καὶ αὐτὸς τῇ τῆς τύχης φορᾷ χρησάμενος τὴν θυγατέρα τοῦ δεσπότου τοῦ κύρ Θεοδώρου δώσας αὐτῷ εἰς γυναῖκα, ἡμέρας ὀλίγας ἐν τῇ πόλει ταῦτα συλλογίζεται καὶ πρὸς τὸν ἀμηρᾶν Καραμά- νον ἐν τῇ Καππαδοκίᾳ Ερχεται βοήθειαν αἰτῶν. GEORGII PHRANTZA B C qui, aulita morte patris, pro se quisque nitebantur, ut regno paterno potirentur. Trauseunt in Euro- pam fratres germani quatuor; Mosem enim captivum fuisse cum patre, monuimus; diximus eliam, Jor suphum, Spiritus sancti lumine impletum, Christia- num factum esse. Reliqui inter se dissidebant. Prælio facto, arma Jesses aliquandiu prævalebant. Is, areta amicitia cum imperatore Manuele con- junctus, collectis copiis, adversus Hungarorum re- gem profectus est, nec tamen quidquam egit; nóc Serviæ despotam aggresso, expeditionis fructus constitit : et, cum in Asiam trajecisset, Musulina-D num fratrem adorturus, in Cappadocum finibus cum co congressus, fugatus est el, in fuga comprehen- sus, ad fratremn alductus, qui eum strangulari jus- sit, imperio potituín menses ... som, fratrem ejus, liberum dimisit, qui clam in Europam transgressus et a despota Serviæ suffici- ente manu instructus et adjutus, ea parte supe- rior lit, loc cum primum Musulmanus, frater ejus, in Asia accepit, in Europain trajecit, ut per Byzan- tium fratri obviam iret; et, quoniam eum non vul- garis amicitia cuin imperatore coujungebat, isque Theodori despotæ filiam ei dederat in matrimonium, dies aliquot in urbe commoratus, contra Mosem movit. Prœlio commisso, Musulmanus a Mose de- victus, captus et necatus est. nat, qua mari, exercitum, quo terra urbem aggre deretur. Qua re comperta, imperator quoque Ro- manorum classem parat et instruit, cui drungarium præfecit Manuelem, fratrem nothum. Ad Platen in- sulam classes sibi occurrunt : naves Mosis devictæ, partim demersæ, partim captæ sunt: pauca admodumı navigia, quæ restabant, turpiter fugerunt: victoria penes Romanos stetit. Similem in terra cladem Mo- ses accepit. Ilæc ubi audiit, cum ignominia recessit. Imperator denuo excogitatis artibus, quibus prorsus devinceret Mosem, missis in Asiam legatis, Orcha- nem,. Musulmani filium, arcessivit et in Europa domi- num constituit, at collatis signis, succubuit Orcbanes, a duce suo et primario veziro Sabaue proditus. Cap- tum Moses patruus oculis privavit. Mehemetes au· tem, filius Bajazetis natu minimus, fratruin omani- um metu, cum quodam artifice arcuario in locum quemdam aufugit, ubi mercenarius vixit, ne fratri- bus Innotesceret. Ætate paulo grandior factus in vili hac conditione, quum rerum statum consi‹te- rasset, ipse quoque fortunæ se permisit, et ad Ca- ramanum amerain in Cappadociam confugiens, ejus auxilium implorat: amice ab co receptus et instruc‐ 28. Regno a Musulmano occupato, Demires Mo- 29. Moses, universo regno potitus, classem ador-

λον ἢ τῶν Ὀτθμανλίδων βασιλεία ἐνέπεσε διά Α διατρίψας ἐξῆλθε κατὰ τοῦ Μωση. Καὶ πολέμου τινας διαφορὰς καὶ πολέμους τῶν υἱῶν τοῦ Μπαγια- ζήτου, οἱ ὡς ήκουσαν περὶ τοῦ θανάτου τοῦ πατρὸς αὐτῶν, ἡγωνίζοντο ἵνα ἕκαστος τῆς βασιλείας τῆς πατρικῆς κύριος γένηται. Καὶ περάσαντες εἰς τὴν Εὐρώπην οἱ τέσσαρες αὐτάδελφοι, διὰ τὸν Μωσήν ὡς εἰρήκαμεν αἰχμάλωτον μετὰ τοῦ πατρὸς ἐναπο μείναντα, Ἰωσούφ, ὡς εἴπομεν, φωτισθεὶς τῇ αἴγλῃ τοῦ ἁγίου Πνεύματος Χριστιανό; ἐγεγόνει, οἱ δὲ ἕτεροι ἀναμέσον διαφέροντο, καὶ μάχης γενομένης τὰ τοῦ Ἰεσσαὶ ὀλίγον καιρὸν ὑπερίσχυσε. Καὶ φι . λίαν μεγάλην ἔχων μετὰ τοῦ βασιλέως κυρ Μανουήλ καὶ στρατὸν συναθροίσας κατὰ τοῦ ῥηγὸς Οὐγγαρίας ἐλθὼν οὐδὲν κατώρθωσε. Καὶ κατὰ τοῦ δεσπότου Σερβίας ἐλθὼν οὐδὲν αὐτῷ χρήσιμον ἐγεγόνει. Καὶ περάσας ἐν τῇ Ἀσίᾳ ἵνα ἔλθῃ κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ Μουσουλμάνου, καὶ εἰς τὰ μέρη τῆς Καππαδοκών επαρχίας συναντήσαντος ἐκείνου Ἰεσσαὶ ἑττηθεὶς ἔφυγε, καὶ ἐν τῷ φεύγειν πιάσαντες αὐτὸν προσή γαγον τῷ ἀδελφῷ· ὁ δὲ ἐναπέπνιξεν αὐτὸν σταθείς ἐν τῇ ἀρχῇ μῆνας. . Ὁ γεγονότος ὁ Μουσουλμάνος ὑπὸ τοῦ Μωσῆ ἐνικήθη, καὶ πιασθεὶς ὑπ' αὐτοῦ ἐθανατώθη. κθ'. Καὶ ὁ Μωσής γενόμενος τῆς ὅλης ἀρχῆς κύ ριος στόλον ἑτοίμασε διὰ θαλάσσης καὶ στρατὸν διὰ ξηρᾶς ἐλθεῖν κατὰ τῆς πόλεως. Μαθὼν δὲ ταῦτα ὁ βασιλεὺς τῶν Ρωμαίων, Ρωμαϊκὸν στόλον ἑτοι μάσας καὶ οἰκονομήσας, δρουγγάριον καταστήσας Μανουὴλ τὸν νόθον ἀδελφὸν, καὶ ἐγγὺς τῆς νήσου τῆς λεγομένης Πλάτης οι στόλοι συναντηθέντες, ὁ τοῦ Μωσῆ στόλος ἐσφάλη, καὶ μέρος μέν τι κατε ποντίσθη μέρος δὲ ἐβυθίσθη, καὶ τὰ ἐναπολειφθέντα πάνυ ὀλίγα πλοιάρια κακῶς ἔφυγον, καὶ ἡ νίκη Ρω μαίοις ἦν. Καὶ ἐκ τῆς ξηρᾶς τὰ ὅμοια ὁ Μωσής ἔπαθεν. Ακούων ταῦτα ἀνεχώρησε μετὰ αἰσχύνης. Καὶ αὖθις ὁ βασιλεὺς μεθοδεύων μηχανάς ἵνα παν τελῶς νικήσῃ τὸν Μωϋσῆν, στείλας ἐν τῇ Ασία ἔφερε τὸν τοῦ Μουσουλμάνου υἱὸν Ορχάνην καὶ ἐν τῇ Εὐρώπῃ αὐθέντην ἐπέβαλε. Καὶ πολέμου γεγονό τος τὰ τοῦ Ὀρχάνου ἐσφάλησαν, ἐπιβουλευθέντος παρὰ τοῦ κυβερνήτου και πρώτου βεζίρη αὐτοῦ Σαμπάνη, καὶ πιάσας αὐτὸν ὁ Μωσῆς ὁ θεῖος αὐτοῦ ἐτύφλωσε. Μεεμέτης δὲ ὁ ὑστερογενής υἱὸς τοῦ Μπαγιαζήτου διὰ τὸ εἶναι ἐκ πάντων νεώτερο; καὶ ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν πάντων φοβούμενος φυγών ἦλθεν ἔν τινι τόπῳ μετά τινος τεχνίτου τοξοποιοῦ, καὶ ἐκεῖ μισθωτὸς ἐγένετο, ἵνα μὴ γνωσθῇ τοῖς ἀδελφοῖς· ἀνδρυνθεὶς δὲ τῇ ἡλικίᾳ ὀλίγον μετά τοιαύτης κακουχίας, θεωρῶν οὕτως ἔχοντα τὰ πράσ κηʹ. Καὶ ὁ Μουσουλμάνος ἐγκρατής γενόμενος τῆς ἀρχῆς, ὁ Ντεμίρης ἔπειτα τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ Μωσήν ἠλευθέρωσεν, δ; περάσας κρυφῶς ἦλθεν ἐν τῇ Εὐρώπῃ, καὶ ὁ δεσπότης Σερβίας χεῖρα ἱκανὴν δώσας καὶ βοηθήσας αὐτῷ, λέγω τῷ Μωσῇ, ἐγκρα- τῆς κατὰ τῆς Εὐρώπης ἐγεγόνει. Μαθὼν δὲ τοῦτο ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ Μουσουλμάνος ἐν τῇ Ἀσίᾳ περά- σας διὰ τῆς πόλεως ἐλθεῖν κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ, καὶ φιλίαν μεγάλην μετὰ τοῦ βασιλέως ἔχων, καὶ γματα, καὶ αὐτὸς τῇ τῆς τύχης φορᾷ χρησάμενος τὴν θυγατέρα τοῦ δεσπότου τοῦ κύρ Θεοδώρου δώσας αὐτῷ εἰς γυναῖκα, ἡμέρας ὀλίγας ἐν τῇ πόλει ταῦτα συλλογίζεται καὶ πρὸς τὸν ἀμηρᾶν Καραμά- νον ἐν τῇ Καππαδοκίᾳ Ερχεται βοήθειαν αἰτῶν. GEORGII PHRANTZA B C qui, aulita morte patris, pro se quisque nitebantur, ut regno paterno potirentur. Trauseunt in Euro- pam fratres germani quatuor; Mosem enim captivum fuisse cum patre, monuimus; diximus eliam, Jor suphum, Spiritus sancti lumine impletum, Christia- num factum esse. Reliqui inter se dissidebant. Prælio facto, arma Jesses aliquandiu prævalebant. Is, areta amicitia cum imperatore Manuele con- junctus, collectis copiis, adversus Hungarorum re- gem profectus est, nec tamen quidquam egit; nóc Serviæ despotam aggresso, expeditionis fructus constitit : et, cum in Asiam trajecisset, Musulina-D num fratrem adorturus, in Cappadocum finibus cum co congressus, fugatus est el, in fuga comprehen- sus, ad fratremn alductus, qui eum strangulari jus- sit, imperio potituín menses ... som, fratrem ejus, liberum dimisit, qui clam in Europam transgressus et a despota Serviæ suffici- ente manu instructus et adjutus, ea parte supe- rior lit, loc cum primum Musulmanus, frater ejus, in Asia accepit, in Europain trajecit, ut per Byzan- tium fratri obviam iret; et, quoniam eum non vul- garis amicitia cuin imperatore coujungebat, isque Theodori despotæ filiam ei dederat in matrimonium, dies aliquot in urbe commoratus, contra Mosem movit. Prœlio commisso, Musulmanus a Mose de- victus, captus et necatus est. nat, qua mari, exercitum, quo terra urbem aggre deretur. Qua re comperta, imperator quoque Ro- manorum classem parat et instruit, cui drungarium præfecit Manuelem, fratrem nothum. Ad Platen in- sulam classes sibi occurrunt : naves Mosis devictæ, partim demersæ, partim captæ sunt: pauca admodumı navigia, quæ restabant, turpiter fugerunt: victoria penes Romanos stetit. Similem in terra cladem Mo- ses accepit. Ilæc ubi audiit, cum ignominia recessit. Imperator denuo excogitatis artibus, quibus prorsus devinceret Mosem, missis in Asiam legatis, Orcha- nem,. Musulmani filium, arcessivit et in Europa domi- num constituit, at collatis signis, succubuit Orcbanes, a duce suo et primario veziro Sabaue proditus. Cap- tum Moses patruus oculis privavit. Mehemetes au· tem, filius Bajazetis natu minimus, fratruin omani- um metu, cum quodam artifice arcuario in locum quemdam aufugit, ubi mercenarius vixit, ne fratri- bus Innotesceret. Ætate paulo grandior factus in vili hac conditione, quum rerum statum consi‹te- rasset, ipse quoque fortunæ se permisit, et ad Ca- ramanum amerain in Cappadociam confugiens, ejus auxilium implorat: amice ab co receptus et instruc‐ 28. Regno a Musulmano occupato, Demires Mo- 29. Moses, universo regno potitus, classem ador-

λον ἢ τῶν Ὀτθμανλίδων βασιλεία ἐνέπεσε διά Α διατρίψας ἐξῆλθε κατὰ τοῦ Μωση. Καὶ πολέμου τινας διαφορὰς καὶ πολέμους τῶν υἱῶν τοῦ Μπαγια- ζήτου, οἱ ὡς ήκουσαν περὶ τοῦ θανάτου τοῦ πατρὸς αὐτῶν, ἡγωνίζοντο ἵνα ἕκαστος τῆς βασιλείας τῆς πατρικῆς κύριος γένηται. Καὶ περάσαντες εἰς τὴν Εὐρώπην οἱ τέσσαρες αὐτάδελφοι, διὰ τὸν Μωσήν ὡς εἰρήκαμεν αἰχμάλωτον μετὰ τοῦ πατρὸς ἐναπο μείναντα, Ἰωσούφ, ὡς εἴπομεν, φωτισθεὶς τῇ αἴγλῃ τοῦ ἁγίου Πνεύματος Χριστιανό; ἐγεγόνει, οἱ δὲ ἕτεροι ἀναμέσον διαφέροντο, καὶ μάχης γενομένης τὰ τοῦ Ἰεσσαὶ ὀλίγον καιρὸν ὑπερίσχυσε. Καὶ φι . λίαν μεγάλην ἔχων μετὰ τοῦ βασιλέως κυρ Μανουήλ καὶ στρατὸν συναθροίσας κατὰ τοῦ ῥηγὸς Οὐγγαρίας ἐλθὼν οὐδὲν κατώρθωσε. Καὶ κατὰ τοῦ δεσπότου Σερβίας ἐλθὼν οὐδὲν αὐτῷ χρήσιμον ἐγεγόνει. Καὶ περάσας ἐν τῇ Ἀσίᾳ ἵνα ἔλθῃ κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ Μουσουλμάνου, καὶ εἰς τὰ μέρη τῆς Καππαδοκών επαρχίας συναντήσαντος ἐκείνου Ἰεσσαὶ ἑττηθεὶς ἔφυγε, καὶ ἐν τῷ φεύγειν πιάσαντες αὐτὸν προσή γαγον τῷ ἀδελφῷ· ὁ δὲ ἐναπέπνιξεν αὐτὸν σταθείς ἐν τῇ ἀρχῇ μῆνας. . Ὁ γεγονότος ὁ Μουσουλμάνος ὑπὸ τοῦ Μωσῆ ἐνικήθη, καὶ πιασθεὶς ὑπ' αὐτοῦ ἐθανατώθη. κθ'. Καὶ ὁ Μωσής γενόμενος τῆς ὅλης ἀρχῆς κύ ριος στόλον ἑτοίμασε διὰ θαλάσσης καὶ στρατὸν διὰ ξηρᾶς ἐλθεῖν κατὰ τῆς πόλεως. Μαθὼν δὲ ταῦτα ὁ βασιλεὺς τῶν Ρωμαίων, Ρωμαϊκὸν στόλον ἑτοι μάσας καὶ οἰκονομήσας, δρουγγάριον καταστήσας Μανουὴλ τὸν νόθον ἀδελφὸν, καὶ ἐγγὺς τῆς νήσου τῆς λεγομένης Πλάτης οι στόλοι συναντηθέντες, ὁ τοῦ Μωσῆ στόλος ἐσφάλη, καὶ μέρος μέν τι κατε ποντίσθη μέρος δὲ ἐβυθίσθη, καὶ τὰ ἐναπολειφθέντα πάνυ ὀλίγα πλοιάρια κακῶς ἔφυγον, καὶ ἡ νίκη Ρω μαίοις ἦν. Καὶ ἐκ τῆς ξηρᾶς τὰ ὅμοια ὁ Μωσής ἔπαθεν. Ακούων ταῦτα ἀνεχώρησε μετὰ αἰσχύνης. Καὶ αὖθις ὁ βασιλεὺς μεθοδεύων μηχανάς ἵνα παν τελῶς νικήσῃ τὸν Μωϋσῆν, στείλας ἐν τῇ Ασία ἔφερε τὸν τοῦ Μουσουλμάνου υἱὸν Ορχάνην καὶ ἐν τῇ Εὐρώπῃ αὐθέντην ἐπέβαλε. Καὶ πολέμου γεγονό τος τὰ τοῦ Ὀρχάνου ἐσφάλησαν, ἐπιβουλευθέντος παρὰ τοῦ κυβερνήτου και πρώτου βεζίρη αὐτοῦ Σαμπάνη, καὶ πιάσας αὐτὸν ὁ Μωσῆς ὁ θεῖος αὐτοῦ ἐτύφλωσε. Μεεμέτης δὲ ὁ ὑστερογενής υἱὸς τοῦ Μπαγιαζήτου διὰ τὸ εἶναι ἐκ πάντων νεώτερο; καὶ ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν πάντων φοβούμενος φυγών ἦλθεν ἔν τινι τόπῳ μετά τινος τεχνίτου τοξοποιοῦ, καὶ ἐκεῖ μισθωτὸς ἐγένετο, ἵνα μὴ γνωσθῇ τοῖς ἀδελφοῖς· ἀνδρυνθεὶς δὲ τῇ ἡλικίᾳ ὀλίγον μετά τοιαύτης κακουχίας, θεωρῶν οὕτως ἔχοντα τὰ πράσ κηʹ. Καὶ ὁ Μουσουλμάνος ἐγκρατής γενόμενος τῆς ἀρχῆς, ὁ Ντεμίρης ἔπειτα τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ Μωσήν ἠλευθέρωσεν, δ; περάσας κρυφῶς ἦλθεν ἐν τῇ Εὐρώπῃ, καὶ ὁ δεσπότης Σερβίας χεῖρα ἱκανὴν δώσας καὶ βοηθήσας αὐτῷ, λέγω τῷ Μωσῇ, ἐγκρα- τῆς κατὰ τῆς Εὐρώπης ἐγεγόνει. Μαθὼν δὲ τοῦτο ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ Μουσουλμάνος ἐν τῇ Ἀσίᾳ περά- σας διὰ τῆς πόλεως ἐλθεῖν κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ, καὶ φιλίαν μεγάλην μετὰ τοῦ βασιλέως ἔχων, καὶ γματα, καὶ αὐτὸς τῇ τῆς τύχης φορᾷ χρησάμενος τὴν θυγατέρα τοῦ δεσπότου τοῦ κύρ Θεοδώρου δώσας αὐτῷ εἰς γυναῖκα, ἡμέρας ὀλίγας ἐν τῇ πόλει ταῦτα συλλογίζεται καὶ πρὸς τὸν ἀμηρᾶν Καραμά- νον ἐν τῇ Καππαδοκίᾳ Ερχεται βοήθειαν αἰτῶν. GEORGII PHRANTZA B C qui, aulita morte patris, pro se quisque nitebantur, ut regno paterno potirentur. Trauseunt in Euro- pam fratres germani quatuor; Mosem enim captivum fuisse cum patre, monuimus; diximus eliam, Jor suphum, Spiritus sancti lumine impletum, Christia- num factum esse. Reliqui inter se dissidebant. Prælio facto, arma Jesses aliquandiu prævalebant. Is, areta amicitia cum imperatore Manuele con- junctus, collectis copiis, adversus Hungarorum re- gem profectus est, nec tamen quidquam egit; nóc Serviæ despotam aggresso, expeditionis fructus constitit : et, cum in Asiam trajecisset, Musulina-D num fratrem adorturus, in Cappadocum finibus cum co congressus, fugatus est el, in fuga comprehen- sus, ad fratremn alductus, qui eum strangulari jus- sit, imperio potituín menses ... som, fratrem ejus, liberum dimisit, qui clam in Europam transgressus et a despota Serviæ suffici- ente manu instructus et adjutus, ea parte supe- rior lit, loc cum primum Musulmanus, frater ejus, in Asia accepit, in Europain trajecit, ut per Byzan- tium fratri obviam iret; et, quoniam eum non vul- garis amicitia cuin imperatore coujungebat, isque Theodori despotæ filiam ei dederat in matrimonium, dies aliquot in urbe commoratus, contra Mosem movit. Prœlio commisso, Musulmanus a Mose de- victus, captus et necatus est. nat, qua mari, exercitum, quo terra urbem aggre deretur. Qua re comperta, imperator quoque Ro- manorum classem parat et instruit, cui drungarium præfecit Manuelem, fratrem nothum. Ad Platen in- sulam classes sibi occurrunt : naves Mosis devictæ, partim demersæ, partim captæ sunt: pauca admodumı navigia, quæ restabant, turpiter fugerunt: victoria penes Romanos stetit. Similem in terra cladem Mo- ses accepit. Ilæc ubi audiit, cum ignominia recessit. Imperator denuo excogitatis artibus, quibus prorsus devinceret Mosem, missis in Asiam legatis, Orcha- nem,. Musulmani filium, arcessivit et in Europa domi- num constituit, at collatis signis, succubuit Orcbanes, a duce suo et primario veziro Sabaue proditus. Cap- tum Moses patruus oculis privavit. Mehemetes au· tem, filius Bajazetis natu minimus, fratruin omani- um metu, cum quodam artifice arcuario in locum quemdam aufugit, ubi mercenarius vixit, ne fratri- bus Innotesceret. Ætate paulo grandior factus in vili hac conditione, quum rerum statum consi‹te- rasset, ipse quoque fortunæ se permisit, et ad Ca- ramanum amerain in Cappadociam confugiens, ejus auxilium implorat: amice ab co receptus et instruc‐ 28. Regno a Musulmano occupato, Demires Mo- 29. Moses, universo regno potitus, classem ador-

Καὶ ὁ ἀμηρᾶς Καραμάνος δεξάμενος αὐτὸν ἡδέως Α εδίωξε, τὴν Γαλατίαν Καππαδοκίαν τε καὶ Πόντιν καὶ χεῖρα δώσας ἐξῆλθεν οὗτος κατὰ τοῦ αὐταδέλ- φου Μωσή, Πρώτης καὶ δευτέρας μάχης γενομένης ὁ τοῦ Μωσῆ στρατὸς ὑπερίσχυσε καὶ ὁ Μεμέτης καὶ ὁ στρατὸς αὐτοῦ διεσκορπίσθησαν. Ἐκ τρίτου δὲ τὴν τύχην λογισάμενος δοκιμάσαι, πρὸς τὸν τῆς Σερβίας καὶ Βουλγαρίας αὐθέντην καὶ πρὸς τὸν βα σιλέα ἐλθὼν βοήθειαν αἰτῆσαι παρ' αὐτῶν, καὶ δώσαντες αὐτῷ χεῖρα ἱκανὴν καὶ στρατὸν ἐξῆλθεν αὖθις κατὰ τοῦ Μωσῆ· καὶ μάχης γενομένης ὁ Μεεμέτης ἀπατήσας μετὰ χρημάτων πολλοὺς τῶν πρώτων στρατηγοὺς καὶ κυβερνήτας τοῦ Μωση, ἀφέντες αὐτὸν ἔφυγον πρὸς τὸν Μεμέτην. Ὁ δὲ Μωσῆς ἰδὼν καὶ αὐτὸς εἰς φυγὴν ἐτράπη καὶ ἐλα θὼν ἔν τινι τόπῳ ὑλώδει ἐκρύβη· ὃν εὑρών τις στρατηγὸς τοῦ Μεεμέτη ἐκεῖ ἀπέπνιξε προστάξει ως τοῦ αὐθέντου αὐτοῦ. Ἐστάθη οὖν ἡ αὐτὴ βασιλεία κινδυνεύουσα διὰ τὰς διχονοίας τὰς ἐν ἀλλήλοις τοῖς τέσσαρσιν ἀδελφοῖς ἔτη τρία καὶ μῆνας δύο, Μεμέτης δὲ ἐγκρατής πάσης τῆς ἀρχῆς καὶ βασι λείας τῆς πατρικῆς μετά τοσούτων κόπων καὶ ὀδυνῶν γέγονεν ἐν ἔτει ς', ινδικτιώνος γ'. λ'. Πρῶτον μὲν ἔργον μετὰ τὸ λαβεῖν τὴν ἀρχὴν ἐποίησε τοῦτό. Τα τέλη τῆς Μολδοβλαχίας καὶ Μπογδανίας, ὅσον ἦν δυνατόν, ἐβάρυνε, καὶ πᾶσαν χώραν καὶ τόπον ἐν τῇ Ἀσίᾳ ἐν οἷς οἱ Σκύθαι ἐγίνοντο ἐγκρατεῖς μετὰ τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ πα τρὸς, πάλιν μετ' ὀλίγον ὑφ᾽ ἑαυτὸν ἀπεκατέστησε καὶ τοὺς ὁμοφύλους καὶ ὁμοπίστους αὐθέντας οὓς ὁ πατὴρ ἐξέωσε τῆς ἀρχῆς καὶ ὁ Ντεμίρης ἐλθὼν ο πάλιν μετέδωκεν αὐτοῖ:, οὗτος νόμῳ πολέμου αὖθις • καὶ ὅσα τῆς ἄνωθεν ᾿Ασίας εκέρδησε. Τὸν Ἰσματλ ἀμηρᾶν τοῦ Σινωπίου ὑποτελῆ ἐποίησε, καὶ ἀπὸ Λυδίας έως Αιολίδος καὶ ἄχρι Μυσίας τῆς πρὸς τὸν Ἑλλήσποντον κύριος ἐγένετο, καὶ μετὰ τῆς γερουσίας τῶν Ἐνετῶν μάχην ποιήσας. Ο οὖν τῶν Ἐνετῶν στόλος εἶχεν ναυάρχην τὸν Πέτρον Λορδαν καὶ ἄμφω οἱ στόλοι συναντηθέντες, λέγω τῶν Ένε- τῶν καὶ τοῦ ἀμηρᾶ, ἀναμέσον Προικονήσου καὶ Καλ λιουπόλεως, καὶ ναυμαχίας γενομένης πολλαὶ τριή ρεις καὶ νῆες τῶν Τούρκων κατεποντίσθησαν· μετὰ δὲ ταῦτα ἀγάπην ἐποίησαν. Ηγάπα δὲ τὸν βασιλέα κυρ Μανουὴλ οὗτος ὁ ἀμηρᾶς καὶ τοὺς ἑτέρους απ θέντας Χριστιανοὺς τοὺς ἐγγὺς τῶν ὁρίων αὐτοῦ· καὶ ἐν τῷ μέλλειν αὐτὸν τελευταν τῷ υἱῷ 'Αμουράτῃ παρήγγειλεν ἵν᾿ ἔσηται φίλος καὶ βοηθός τῷ βασιλεῖ κύρ Μανουήλ. Οὗτος πρῶτος ἐν τῇ Αδριανουπόλει τὴν καθέδραν ἐποίησεν, ἣν οἱ πρὸ αὐτοῦ ἐν τῇ Προύσῃ εἶχον. Ὑπῆρχε δὲ λίαν φιλόδω- ρος καὶ τοῖς φίλοις ἄριστος· ὁμοίως δὲ τοῖς ἐχθροῖς ἕως τέλους ζωῆς χαμηλοειδώς διέκειτο, καὶ πάντοτε νέα ἐφευρήματα καὶ μηχανὰς γυρεύων, ἵνα βλάπτῃ καὶ ἀφανίζῃ τοὺς κακῶς διακειμένους μετ᾿ αὐτοῦ. Απέθανε δὲ βασιλεύσας ἔτη δέκα καὶ ἑπτά. λα'. Αποθανόντος οὖν τοῦ ἀμηρᾶ Μεεμέτη καὶ Κυρίτζη ονομαζομένου, ὁ υἱὸς αὐτοῦ ᾿Αμουράτης ἐλθὼν τὴν ἀρχὴν διεδέξατο ἐν ἔτει ς κδ', ινδι κτιῶνος η', καὶ τοῦ φθινοπώρου ἱσταμένου οὐκ ηρέμησε διὰ τὸν χειμῶνα, ἀλλὰ τὸν στρατὸν αὐτοῦ συνάξας ἔρχεται κατὰ τοῦ θείου αὐτοῦ Μουσταφά, καὶ νικήσας αὐτὸν ἐθανάτωσε. Καὶ εὐθὺς μετὰ τὴν CHRONICON MAJUS. -- LIB. I. B Sinopes ameram, vectigalem fecit, et a Lydia ad Eolidem usque et Mysiam, quae est in Hellesponto, dominabatur, etiam cum Venetis prælio conflicta- tus, quorum classi Petrus Lordan praerat. Cum ambæ classes, Venetorum et ameræ, inter Pro- connesum et Calliopoliin essent congress et pu- gna commissa, multæ Turcarum naves et triremes depressæ sunt. Deinde pax inter eos composita. Amice hic ameras amplectebatur imperatorem Ma- nuclem et reliquos principes Christianos sibi vici- nos, et moribundus Amuratæ filio mandavit, ut is quoque amicus et socius esset Manueli. Idem pri- tus copiis, adversus Mosem fratrem proficiscitur. Atque e primo quidem et secundo prælio Mosis exercitus superior discessit, Mehemetes ejusque exercitus fugati sunt; sed tertium fortunam expe- riendam esse ratus, principem Serviæ et Bulgariæ et imperatorem adiit eorumque imploravit opem, atque acceptis ab iis copiis idoneis, denuo adver- sus Mosem duxit. Prælio inito, e primariis multi duces centurionesque Mosis, pecunia a Mehemete corrupti, illo relicto, ad hunc transfugiunt. Hoc cum animadvertisset Moses, in fugam et ipse con- versus, in loco silvoso delituit, sed a duce quodam Mehemetis repertus, hujus jussu suffocatus est. D mus Adrianopoli sedem regiam collocavit, quam Versata igitur in discrimine fuerat hujus im- perii‘salus propter intestinas quatuor fratrum dis- cordias annos tres et menses duos, atque Meheme- tes universi regni et imperii paterni cum tantis ærum- nis et molestiis potitus est anno 6907, indictione 3. edidit. Moldoblachiæ et · Bogdaniæ tributa quam poterat gravissima imperabat, et quidquid regio nun in Asia Scythæ, caplo ejus patre, occupave- rant, brevi intervallo recepit, atque suæ gentis ac religionis principes eos, quos a patre sedibus ex- pulsos Demires restituerat, de integro ejecit, et Galatiam, Cappadociam, Pontum totamque Asiam superiorem in potestatem suam redegit, Ismaelem, majores ejus Prusæ habuerant. Erat munificentissi- mus, et sicut in amicos liberalissimus, ita hostibus usque ad finem vitæ infensissimus, semperque no- varum artium machinarumque studiosus, quibus male erga se animatis damnum atque interitum afferret. Mortuus est anno regni decimo septimo- Cyritzes, Amurales, ejus filius, imperium capessivit, anno 6924, indictione 8, autumnoque ineunte, ut quiesceret, instante bieme commoveri non poterat, sed, collecto exercitu, patruum Mustapham aggres• sus est, victumque occidit. Ac statim post eam vic- toriam præmisso Cpolim Michaelbego, ipse superve- nit camque urbem ol sedit: cujus rei causa erat, 30. Primum post susceptum imperium opus hoc 31. Mortuo Mehemete amera, qui cognominatur

Καὶ ὁ ἀμηρᾶς Καραμάνος δεξάμενος αὐτὸν ἡδέως Α εδίωξε, τὴν Γαλατίαν Καππαδοκίαν τε καὶ Πόντιν καὶ χεῖρα δώσας ἐξῆλθεν οὗτος κατὰ τοῦ αὐταδέλ- φου Μωσή, Πρώτης καὶ δευτέρας μάχης γενομένης ὁ τοῦ Μωσῆ στρατὸς ὑπερίσχυσε καὶ ὁ Μεμέτης καὶ ὁ στρατὸς αὐτοῦ διεσκορπίσθησαν. Ἐκ τρίτου δὲ τὴν τύχην λογισάμενος δοκιμάσαι, πρὸς τὸν τῆς Σερβίας καὶ Βουλγαρίας αὐθέντην καὶ πρὸς τὸν βα σιλέα ἐλθὼν βοήθειαν αἰτῆσαι παρ' αὐτῶν, καὶ δώσαντες αὐτῷ χεῖρα ἱκανὴν καὶ στρατὸν ἐξῆλθεν αὖθις κατὰ τοῦ Μωσῆ· καὶ μάχης γενομένης ὁ Μεεμέτης ἀπατήσας μετὰ χρημάτων πολλοὺς τῶν πρώτων στρατηγοὺς καὶ κυβερνήτας τοῦ Μωση, ἀφέντες αὐτὸν ἔφυγον πρὸς τὸν Μεμέτην. Ὁ δὲ Μωσῆς ἰδὼν καὶ αὐτὸς εἰς φυγὴν ἐτράπη καὶ ἐλα θὼν ἔν τινι τόπῳ ὑλώδει ἐκρύβη· ὃν εὑρών τις στρατηγὸς τοῦ Μεεμέτη ἐκεῖ ἀπέπνιξε προστάξει ως τοῦ αὐθέντου αὐτοῦ. Ἐστάθη οὖν ἡ αὐτὴ βασιλεία κινδυνεύουσα διὰ τὰς διχονοίας τὰς ἐν ἀλλήλοις τοῖς τέσσαρσιν ἀδελφοῖς ἔτη τρία καὶ μῆνας δύο, Μεμέτης δὲ ἐγκρατής πάσης τῆς ἀρχῆς καὶ βασι λείας τῆς πατρικῆς μετά τοσούτων κόπων καὶ ὀδυνῶν γέγονεν ἐν ἔτει ς', ινδικτιώνος γ'. λ'. Πρῶτον μὲν ἔργον μετὰ τὸ λαβεῖν τὴν ἀρχὴν ἐποίησε τοῦτό. Τα τέλη τῆς Μολδοβλαχίας καὶ Μπογδανίας, ὅσον ἦν δυνατόν, ἐβάρυνε, καὶ πᾶσαν χώραν καὶ τόπον ἐν τῇ Ἀσίᾳ ἐν οἷς οἱ Σκύθαι ἐγίνοντο ἐγκρατεῖς μετὰ τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ πα τρὸς, πάλιν μετ' ὀλίγον ὑφ᾽ ἑαυτὸν ἀπεκατέστησε καὶ τοὺς ὁμοφύλους καὶ ὁμοπίστους αὐθέντας οὓς ὁ πατὴρ ἐξέωσε τῆς ἀρχῆς καὶ ὁ Ντεμίρης ἐλθὼν ο πάλιν μετέδωκεν αὐτοῖ:, οὗτος νόμῳ πολέμου αὖθις • καὶ ὅσα τῆς ἄνωθεν ᾿Ασίας εκέρδησε. Τὸν Ἰσματλ ἀμηρᾶν τοῦ Σινωπίου ὑποτελῆ ἐποίησε, καὶ ἀπὸ Λυδίας έως Αιολίδος καὶ ἄχρι Μυσίας τῆς πρὸς τὸν Ἑλλήσποντον κύριος ἐγένετο, καὶ μετὰ τῆς γερουσίας τῶν Ἐνετῶν μάχην ποιήσας. Ο οὖν τῶν Ἐνετῶν στόλος εἶχεν ναυάρχην τὸν Πέτρον Λορδαν καὶ ἄμφω οἱ στόλοι συναντηθέντες, λέγω τῶν Ένε- τῶν καὶ τοῦ ἀμηρᾶ, ἀναμέσον Προικονήσου καὶ Καλ λιουπόλεως, καὶ ναυμαχίας γενομένης πολλαὶ τριή ρεις καὶ νῆες τῶν Τούρκων κατεποντίσθησαν· μετὰ δὲ ταῦτα ἀγάπην ἐποίησαν. Ηγάπα δὲ τὸν βασιλέα κυρ Μανουὴλ οὗτος ὁ ἀμηρᾶς καὶ τοὺς ἑτέρους απ θέντας Χριστιανοὺς τοὺς ἐγγὺς τῶν ὁρίων αὐτοῦ· καὶ ἐν τῷ μέλλειν αὐτὸν τελευταν τῷ υἱῷ 'Αμουράτῃ παρήγγειλεν ἵν᾿ ἔσηται φίλος καὶ βοηθός τῷ βασιλεῖ κύρ Μανουήλ. Οὗτος πρῶτος ἐν τῇ Αδριανουπόλει τὴν καθέδραν ἐποίησεν, ἣν οἱ πρὸ αὐτοῦ ἐν τῇ Προύσῃ εἶχον. Ὑπῆρχε δὲ λίαν φιλόδω- ρος καὶ τοῖς φίλοις ἄριστος· ὁμοίως δὲ τοῖς ἐχθροῖς ἕως τέλους ζωῆς χαμηλοειδώς διέκειτο, καὶ πάντοτε νέα ἐφευρήματα καὶ μηχανὰς γυρεύων, ἵνα βλάπτῃ καὶ ἀφανίζῃ τοὺς κακῶς διακειμένους μετ᾿ αὐτοῦ. Απέθανε δὲ βασιλεύσας ἔτη δέκα καὶ ἑπτά. λα'. Αποθανόντος οὖν τοῦ ἀμηρᾶ Μεεμέτη καὶ Κυρίτζη ονομαζομένου, ὁ υἱὸς αὐτοῦ ᾿Αμουράτης ἐλθὼν τὴν ἀρχὴν διεδέξατο ἐν ἔτει ς κδ', ινδι κτιῶνος η', καὶ τοῦ φθινοπώρου ἱσταμένου οὐκ ηρέμησε διὰ τὸν χειμῶνα, ἀλλὰ τὸν στρατὸν αὐτοῦ συνάξας ἔρχεται κατὰ τοῦ θείου αὐτοῦ Μουσταφά, καὶ νικήσας αὐτὸν ἐθανάτωσε. Καὶ εὐθὺς μετὰ τὴν CHRONICON MAJUS. -- LIB. I. B Sinopes ameram, vectigalem fecit, et a Lydia ad Eolidem usque et Mysiam, quae est in Hellesponto, dominabatur, etiam cum Venetis prælio conflicta- tus, quorum classi Petrus Lordan praerat. Cum ambæ classes, Venetorum et ameræ, inter Pro- connesum et Calliopoliin essent congress et pu- gna commissa, multæ Turcarum naves et triremes depressæ sunt. Deinde pax inter eos composita. Amice hic ameras amplectebatur imperatorem Ma- nuclem et reliquos principes Christianos sibi vici- nos, et moribundus Amuratæ filio mandavit, ut is quoque amicus et socius esset Manueli. Idem pri- tus copiis, adversus Mosem fratrem proficiscitur. Atque e primo quidem et secundo prælio Mosis exercitus superior discessit, Mehemetes ejusque exercitus fugati sunt; sed tertium fortunam expe- riendam esse ratus, principem Serviæ et Bulgariæ et imperatorem adiit eorumque imploravit opem, atque acceptis ab iis copiis idoneis, denuo adver- sus Mosem duxit. Prælio inito, e primariis multi duces centurionesque Mosis, pecunia a Mehemete corrupti, illo relicto, ad hunc transfugiunt. Hoc cum animadvertisset Moses, in fugam et ipse con- versus, in loco silvoso delituit, sed a duce quodam Mehemetis repertus, hujus jussu suffocatus est. D mus Adrianopoli sedem regiam collocavit, quam Versata igitur in discrimine fuerat hujus im- perii‘salus propter intestinas quatuor fratrum dis- cordias annos tres et menses duos, atque Meheme- tes universi regni et imperii paterni cum tantis ærum- nis et molestiis potitus est anno 6907, indictione 3. edidit. Moldoblachiæ et · Bogdaniæ tributa quam poterat gravissima imperabat, et quidquid regio nun in Asia Scythæ, caplo ejus patre, occupave- rant, brevi intervallo recepit, atque suæ gentis ac religionis principes eos, quos a patre sedibus ex- pulsos Demires restituerat, de integro ejecit, et Galatiam, Cappadociam, Pontum totamque Asiam superiorem in potestatem suam redegit, Ismaelem, majores ejus Prusæ habuerant. Erat munificentissi- mus, et sicut in amicos liberalissimus, ita hostibus usque ad finem vitæ infensissimus, semperque no- varum artium machinarumque studiosus, quibus male erga se animatis damnum atque interitum afferret. Mortuus est anno regni decimo septimo- Cyritzes, Amurales, ejus filius, imperium capessivit, anno 6924, indictione 8, autumnoque ineunte, ut quiesceret, instante bieme commoveri non poterat, sed, collecto exercitu, patruum Mustapham aggres• sus est, victumque occidit. Ac statim post eam vic- toriam præmisso Cpolim Michaelbego, ipse superve- nit camque urbem ol sedit: cujus rei causa erat, 30. Primum post susceptum imperium opus hoc 31. Mortuo Mehemete amera, qui cognominatur

στρατὸν αὐτοῦ διεσκέδασεν. Εἶτα ἐξέρχεται κατά τῆς ἄνω Μυσίας, καὶ πολὺ μέρος υποτελὲς ἐποίησε, καὶ τὴν Μπόσναν καὶ τὸν Καστριώτην Ιωάννην εἰς ἄκρον ἐδούλωσεν. Οὗτος πρῶτος τοῖς ταννιτζάροις τὰ προνόμια & ἔχουσιν ἐχαρίσα:α, καὶ εἰς τάξιν ἢν ἕως τῆς σήμερον έταξε πορεύεσθαι· παλαιόθεν μὲν τὸ αὐτὴ τάγμα ἑτέρας συνηθείας καὶ τάξεις καὶ ἐνδύματα εἶχον. Καὶ γυναῖκας μὴ λαμ- βάνειν ἔταξεν, ἵνα μὴ ἀσχολῶνται διὰ γυναικών καὶ παίδων τροφὰς καὶ φροντίδας, ἀλλὰ μετὰ προ θυμίας ἐν τῷ πολέμῳ πάντοτε ἀμερίμνως έτωνται, καὶ υἱοὺς αὑτοῦ καλεῖσθαι ἐκέλευσει Ὑπῆρχε δὲ εἰς τοὺς ὑπηκόους αὐτοῦ πάνυ δίκαιος, προθεων τὰ ἐρχόμενα. Οὐδένα ἀδικεῖν ποτὲ τοὺς σατραπών καὶ κριτῶν πάντας μᾶλλον ἐπροσταττε· καὶ ἐάν τις τὸ πρόσταγμα μικρὸν παρέβαινε, χωρίς τινο; συμπαθείας κεφαλικῶς αὐτοὺς ἐπαίδευεν. Ην δ ἐν ταῖς μάχαις ριψοκίνδυνος, καὶ ἡ τύχη πάντοτε αὐτῷ ἐβοήθησεν. Ὕστερον ἐφάνη αὐτῷ δερβίσης γενέσθαι ήγουν μοναχὸς, καὶ ἐν τῇ Προύσῃ παρά σας ἐγένετο, καὶ ζῶν ἔτι τῷ υἱῷ Με μέτῃ τὴν πᾶσαν ἐξουσίαν καὶ βασιλείαν ἔδωσε, βασιλεύσας ἔτη τριάκοντα καὶ τέσσαρα. νίκην καὶ τὸν Μιχαήλ-μπέην στείλας, ἐλθὼν τὴν ἡ ἐσφάλη· καὶ νικήσας αὐτὸν ἀπέκτεινε καὶ τὴν πόλιν ἀπέκλεισε. Η αιτία ἦν ὅτι τῷ Μουσταφά, ὡς ἔμπροσθεν εἰς πλάτος βηθήσεται, οἱ βασιλεῖς ἑβοή- θουν. Εἶτα καὶ αὐτὸς ἐλθὼν καὶ οὐδὲν κατορθώσας ἀγάπην μετὰ τῶν βασιλέων ἐποίησε, μεσιτευσάσης τῆς κυρᾶς Μάρως τῆς μητρυιᾶς αὐτοῦ. Εἶτα ἔρχεται κατὰ τῆς Θεσσαλονίκης κρατουμένης οὔσης ὑπὸ τῶν Ἐνετῶν Αν πολιορκήσας καὶ ἀποκλείσας ἔλαβε. Καὶ ἐκ τῆς Οὐγγαρίας μέρος οὐκ ὀλίγον ἐδούλωσε, καὶ μάχην ποιήσας μετὰ τοῦ ψηγός Λαδισλάου αὐτὸν ἐνίκησεν. Ελθὼν δὲ κατὰ τῶν Βλάχων καὶ Μολδοβλάχων οὐδὲν κατώρθωσεν, ἀλλὰ ζημιωμένος ἐπανέστρεψεν. Εἶτι αὖθις δεύτερον στρατεύει κατ' αὐτῶν· καὶ οἱ Βλάχοι εἰς βοήθειαν τοὺς Οὐγγάρους προσκαλεσάμενοι, καὶ πολέμου γε νομένου ἡ νίκη τῷ ὁμηρῇ ἦν καὶ αὐτοὶ διεσκορπί- σθησαν φεύγοντες. Λέγουσι δὲ ὅτι ἀπέθανον ἐν ἐκείνῃ τῇ μάχῃ πλεῖον ἢ τριάκοντα χιλιάδες Ούγ- γαροί τε καὶ Βλάχοι, Τοῦρκοι δὲ πάνω ὀλίγοι. Τῆς παλαιᾶς Ἠπείρου μέρος καὶ Αἰτωλοὺς καὶ Ἀκαρ νοὺς Θῆβάν τε καὶ ᾿Αθῆναν καὶ πᾶσαν Βοιωτίας καὶ Ἑλλάδα καὶ Ἰωάννινα ἐδούλωσε πολέμῳ, καὶ τὸν τῆς Καισαρείας ἀμηρᾶν εἰς τέλος ἐνίκησε καὶ ἐφάνισε, καὶ κύριος τῆς ἀρχῆς ὅλης ἐκείνης ἐγέ- νετο, ἄχεις δέ τινων φρουρίων, ἃ ἦσαν ἔν τισιν δρεσιν ὑψηλοτάτοις, ἔνθα ἦλθεν ὁ Καραμάνος καὶ τὴν κατοίκησιν ἐποιεῖτο. Καὶ ὁ μὴς Λαδισλάος ὁμοφωνήσας μετὰ τινῶν ἑτέρων αὐθεντῶν Χριστια- νῶν ἔρχεται αὖθις κατὰ τοῦ ᾿Αμουράτου, καὶ ἕως τῆς πόλεως Βάρνης φθάσαντες καὶ ἐκεῖ μετὰ τοῦ ἀμηρᾶ συναντηθέντες, ἐξ ἁγνωσίας ὁ Λαδισλάος Β ς Αβ'. Ελθούσης δὲ πάσης τῆς ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας ἐπὶ τὸν Μεμέτην ἐν ἔτει εθνη, ινδικτιώνος ιδ', διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν πάνυ νέον τινὲς τῶν γη- ραιῶν βεζιρίδων ἔλεγον τῷ ᾿Αμουράτῃ ὅτι οὐκ ἔξεστιν ἐμπιστευθῆναι τὴν τοσαύτην ἀρχὴν ἔτι τῷ υἱῷ, ἵνα μὴ οἱ τῆς νεότητος καπνοὶ τὴν βασι λείαν κινδυνεῦσαι ποιήσωσιν. Ὁ οὖν Μεεμέτης • GEORGI PHRANTZE quod Mustaphæ, ut postea fusius dicetur, impera- tores auxilium tulerant. Verum cum nec ipse quid quam proficeret, amicitiam cum imperatoribus cotnposuit, conciliante Maro domina, ejus noverca. Inde Thessalonicam, Venetis tum subjectam, aggres- sirs est eamque obsessam oppuguatamque in pule- statein suam redegit. Etiam Hungariæ partem non exiguam sibi subjecit ac, prælio cum Ladislao re- gc conserto, superior discessit. Contra Blacbos autem et Moldablachos profectus, successu caruit, imo cum detrimento recessit. Mox iterum in eos ducit: Dachi Hungaros subsidio vocant ; sed cou serta manu, victoria penes ameram est; illi dissipati ▷ fugiunt. In ea pugna Hungarorum Blachorumque amplius triginta millia, Turcarum perpaucos ceci- disse dicunt. Partem veteris Epiri, Ætolos, Acar- alanes, Thebas, Athenas, totam Boeotian, Helladlen e Johaunina bello sibi vindicavit, atque ameram (.sare postremum devicit delevitque, et universa í!la ditione potitus est, exceptis quibusdam castellis, quæ in montibus altissimis erant, ubi sedem col- 1:caverat Caramauus. Ladislaus res, cum aliis qui- busdam principibus Christianis fœdere junctus, denuo contra Amuratem suscepit expeditionem, sed Varnam usque progressus ibique cum amera præ- latus, imperitia rei bellicæ rem male gessit. Nam- que certamine devictus et occisus, exercitusque ejus dispersus est. Jam Amurates Mysiam superiorem ingressus, magnam ejus partem sibi vectigalem ſe- cit, ac Bosnam et Joannem Castriotam plane sihi subjecit. Idem primus janitzaris jure, quae illi l:abent, præcipua impertivit, eosque eo, quo etiam bodie utuntur, exercitio uti jussit. Antiquitus enim ejus legionis aliæ consuetudines, alia exercitia, alia vestimenta erant. Vetuit eosdem matrimonia con- trahere, ne detinerentur uxorum liberorumque cura et victu, sed alacri et soluto semper animo in ni- litia versarentur, voluitque eosdem filios suos ap- pellari. In subjectos egregie justus, et futuri intel· ligens erat; severe satrapis et judicibus omnibus dicebat, ne cuiquam injuriam facerent; quod edic- tum si quis vel minime violasset, nulla miserico™- dia prohibebatur, quominus eum capite mullaret. Ju'prœliis se objiciebat periculis, atque nunquam nop favit ei fortuna. Postremno ei visum est, ut derli ses sive monachus fieret. Itaque Drusani profectus, derbises factus est concessitqne adhuc vivus Me- hemeti filio regnum et omnem auctoritatem re giam, postquam ipse functus est imperio auiuos triginta quatuor. regia anno 6958, indictione 14, quoniam is admo- dum adolescens erat, quidam senories vezires Amu- ratem monuerunt, licitun non esse, tantam regui 32. Translato Mehemeti regno omnique potestate

στρατὸν αὐτοῦ διεσκέδασεν. Εἶτα ἐξέρχεται κατά τῆς ἄνω Μυσίας, καὶ πολὺ μέρος υποτελὲς ἐποίησε, καὶ τὴν Μπόσναν καὶ τὸν Καστριώτην Ιωάννην εἰς ἄκρον ἐδούλωσεν. Οὗτος πρῶτος τοῖς ταννιτζάροις τὰ προνόμια & ἔχουσιν ἐχαρίσα:α, καὶ εἰς τάξιν ἢν ἕως τῆς σήμερον έταξε πορεύεσθαι· παλαιόθεν μὲν τὸ αὐτὴ τάγμα ἑτέρας συνηθείας καὶ τάξεις καὶ ἐνδύματα εἶχον. Καὶ γυναῖκας μὴ λαμ- βάνειν ἔταξεν, ἵνα μὴ ἀσχολῶνται διὰ γυναικών καὶ παίδων τροφὰς καὶ φροντίδας, ἀλλὰ μετὰ προ θυμίας ἐν τῷ πολέμῳ πάντοτε ἀμερίμνως έτωνται, καὶ υἱοὺς αὑτοῦ καλεῖσθαι ἐκέλευσει Ὑπῆρχε δὲ εἰς τοὺς ὑπηκόους αὐτοῦ πάνυ δίκαιος, προθεων τὰ ἐρχόμενα. Οὐδένα ἀδικεῖν ποτὲ τοὺς σατραπών καὶ κριτῶν πάντας μᾶλλον ἐπροσταττε· καὶ ἐάν τις τὸ πρόσταγμα μικρὸν παρέβαινε, χωρίς τινο; συμπαθείας κεφαλικῶς αὐτοὺς ἐπαίδευεν. Ην δ ἐν ταῖς μάχαις ριψοκίνδυνος, καὶ ἡ τύχη πάντοτε αὐτῷ ἐβοήθησεν. Ὕστερον ἐφάνη αὐτῷ δερβίσης γενέσθαι ήγουν μοναχὸς, καὶ ἐν τῇ Προύσῃ παρά σας ἐγένετο, καὶ ζῶν ἔτι τῷ υἱῷ Με μέτῃ τὴν πᾶσαν ἐξουσίαν καὶ βασιλείαν ἔδωσε, βασιλεύσας ἔτη τριάκοντα καὶ τέσσαρα. νίκην καὶ τὸν Μιχαήλ-μπέην στείλας, ἐλθὼν τὴν ἡ ἐσφάλη· καὶ νικήσας αὐτὸν ἀπέκτεινε καὶ τὴν πόλιν ἀπέκλεισε. Η αιτία ἦν ὅτι τῷ Μουσταφά, ὡς ἔμπροσθεν εἰς πλάτος βηθήσεται, οἱ βασιλεῖς ἑβοή- θουν. Εἶτα καὶ αὐτὸς ἐλθὼν καὶ οὐδὲν κατορθώσας ἀγάπην μετὰ τῶν βασιλέων ἐποίησε, μεσιτευσάσης τῆς κυρᾶς Μάρως τῆς μητρυιᾶς αὐτοῦ. Εἶτα ἔρχεται κατὰ τῆς Θεσσαλονίκης κρατουμένης οὔσης ὑπὸ τῶν Ἐνετῶν Αν πολιορκήσας καὶ ἀποκλείσας ἔλαβε. Καὶ ἐκ τῆς Οὐγγαρίας μέρος οὐκ ὀλίγον ἐδούλωσε, καὶ μάχην ποιήσας μετὰ τοῦ ψηγός Λαδισλάου αὐτὸν ἐνίκησεν. Ελθὼν δὲ κατὰ τῶν Βλάχων καὶ Μολδοβλάχων οὐδὲν κατώρθωσεν, ἀλλὰ ζημιωμένος ἐπανέστρεψεν. Εἶτι αὖθις δεύτερον στρατεύει κατ' αὐτῶν· καὶ οἱ Βλάχοι εἰς βοήθειαν τοὺς Οὐγγάρους προσκαλεσάμενοι, καὶ πολέμου γε νομένου ἡ νίκη τῷ ὁμηρῇ ἦν καὶ αὐτοὶ διεσκορπί- σθησαν φεύγοντες. Λέγουσι δὲ ὅτι ἀπέθανον ἐν ἐκείνῃ τῇ μάχῃ πλεῖον ἢ τριάκοντα χιλιάδες Ούγ- γαροί τε καὶ Βλάχοι, Τοῦρκοι δὲ πάνω ὀλίγοι. Τῆς παλαιᾶς Ἠπείρου μέρος καὶ Αἰτωλοὺς καὶ Ἀκαρ νοὺς Θῆβάν τε καὶ ᾿Αθῆναν καὶ πᾶσαν Βοιωτίας καὶ Ἑλλάδα καὶ Ἰωάννινα ἐδούλωσε πολέμῳ, καὶ τὸν τῆς Καισαρείας ἀμηρᾶν εἰς τέλος ἐνίκησε καὶ ἐφάνισε, καὶ κύριος τῆς ἀρχῆς ὅλης ἐκείνης ἐγέ- νετο, ἄχεις δέ τινων φρουρίων, ἃ ἦσαν ἔν τισιν δρεσιν ὑψηλοτάτοις, ἔνθα ἦλθεν ὁ Καραμάνος καὶ τὴν κατοίκησιν ἐποιεῖτο. Καὶ ὁ μὴς Λαδισλάος ὁμοφωνήσας μετὰ τινῶν ἑτέρων αὐθεντῶν Χριστια- νῶν ἔρχεται αὖθις κατὰ τοῦ ᾿Αμουράτου, καὶ ἕως τῆς πόλεως Βάρνης φθάσαντες καὶ ἐκεῖ μετὰ τοῦ ἀμηρᾶ συναντηθέντες, ἐξ ἁγνωσίας ὁ Λαδισλάος Β ς Αβ'. Ελθούσης δὲ πάσης τῆς ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας ἐπὶ τὸν Μεμέτην ἐν ἔτει εθνη, ινδικτιώνος ιδ', διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν πάνυ νέον τινὲς τῶν γη- ραιῶν βεζιρίδων ἔλεγον τῷ ᾿Αμουράτῃ ὅτι οὐκ ἔξεστιν ἐμπιστευθῆναι τὴν τοσαύτην ἀρχὴν ἔτι τῷ υἱῷ, ἵνα μὴ οἱ τῆς νεότητος καπνοὶ τὴν βασι λείαν κινδυνεῦσαι ποιήσωσιν. Ὁ οὖν Μεεμέτης • GEORGI PHRANTZE quod Mustaphæ, ut postea fusius dicetur, impera- tores auxilium tulerant. Verum cum nec ipse quid quam proficeret, amicitiam cum imperatoribus cotnposuit, conciliante Maro domina, ejus noverca. Inde Thessalonicam, Venetis tum subjectam, aggres- sirs est eamque obsessam oppuguatamque in pule- statein suam redegit. Etiam Hungariæ partem non exiguam sibi subjecit ac, prælio cum Ladislao re- gc conserto, superior discessit. Contra Blacbos autem et Moldablachos profectus, successu caruit, imo cum detrimento recessit. Mox iterum in eos ducit: Dachi Hungaros subsidio vocant ; sed cou serta manu, victoria penes ameram est; illi dissipati ▷ fugiunt. In ea pugna Hungarorum Blachorumque amplius triginta millia, Turcarum perpaucos ceci- disse dicunt. Partem veteris Epiri, Ætolos, Acar- alanes, Thebas, Athenas, totam Boeotian, Helladlen e Johaunina bello sibi vindicavit, atque ameram (.sare postremum devicit delevitque, et universa í!la ditione potitus est, exceptis quibusdam castellis, quæ in montibus altissimis erant, ubi sedem col- 1:caverat Caramauus. Ladislaus res, cum aliis qui- busdam principibus Christianis fœdere junctus, denuo contra Amuratem suscepit expeditionem, sed Varnam usque progressus ibique cum amera præ- latus, imperitia rei bellicæ rem male gessit. Nam- que certamine devictus et occisus, exercitusque ejus dispersus est. Jam Amurates Mysiam superiorem ingressus, magnam ejus partem sibi vectigalem ſe- cit, ac Bosnam et Joannem Castriotam plane sihi subjecit. Idem primus janitzaris jure, quae illi l:abent, præcipua impertivit, eosque eo, quo etiam bodie utuntur, exercitio uti jussit. Antiquitus enim ejus legionis aliæ consuetudines, alia exercitia, alia vestimenta erant. Vetuit eosdem matrimonia con- trahere, ne detinerentur uxorum liberorumque cura et victu, sed alacri et soluto semper animo in ni- litia versarentur, voluitque eosdem filios suos ap- pellari. In subjectos egregie justus, et futuri intel· ligens erat; severe satrapis et judicibus omnibus dicebat, ne cuiquam injuriam facerent; quod edic- tum si quis vel minime violasset, nulla miserico™- dia prohibebatur, quominus eum capite mullaret. Ju'prœliis se objiciebat periculis, atque nunquam nop favit ei fortuna. Postremno ei visum est, ut derli ses sive monachus fieret. Itaque Drusani profectus, derbises factus est concessitqne adhuc vivus Me- hemeti filio regnum et omnem auctoritatem re giam, postquam ipse functus est imperio auiuos triginta quatuor. regia anno 6958, indictione 14, quoniam is admo- dum adolescens erat, quidam senories vezires Amu- ratem monuerunt, licitun non esse, tantam regui 32. Translato Mehemeti regno omnique potestate

στρατὸν αὐτοῦ διεσκέδασεν. Εἶτα ἐξέρχεται κατά τῆς ἄνω Μυσίας, καὶ πολὺ μέρος υποτελὲς ἐποίησε, καὶ τὴν Μπόσναν καὶ τὸν Καστριώτην Ιωάννην εἰς ἄκρον ἐδούλωσεν. Οὗτος πρῶτος τοῖς ταννιτζάροις τὰ προνόμια & ἔχουσιν ἐχαρίσα:α, καὶ εἰς τάξιν ἢν ἕως τῆς σήμερον έταξε πορεύεσθαι· παλαιόθεν μὲν τὸ αὐτὴ τάγμα ἑτέρας συνηθείας καὶ τάξεις καὶ ἐνδύματα εἶχον. Καὶ γυναῖκας μὴ λαμ- βάνειν ἔταξεν, ἵνα μὴ ἀσχολῶνται διὰ γυναικών καὶ παίδων τροφὰς καὶ φροντίδας, ἀλλὰ μετὰ προ θυμίας ἐν τῷ πολέμῳ πάντοτε ἀμερίμνως έτωνται, καὶ υἱοὺς αὑτοῦ καλεῖσθαι ἐκέλευσει Ὑπῆρχε δὲ εἰς τοὺς ὑπηκόους αὐτοῦ πάνυ δίκαιος, προθεων τὰ ἐρχόμενα. Οὐδένα ἀδικεῖν ποτὲ τοὺς σατραπών καὶ κριτῶν πάντας μᾶλλον ἐπροσταττε· καὶ ἐάν τις τὸ πρόσταγμα μικρὸν παρέβαινε, χωρίς τινο; συμπαθείας κεφαλικῶς αὐτοὺς ἐπαίδευεν. Ην δ ἐν ταῖς μάχαις ριψοκίνδυνος, καὶ ἡ τύχη πάντοτε αὐτῷ ἐβοήθησεν. Ὕστερον ἐφάνη αὐτῷ δερβίσης γενέσθαι ήγουν μοναχὸς, καὶ ἐν τῇ Προύσῃ παρά σας ἐγένετο, καὶ ζῶν ἔτι τῷ υἱῷ Με μέτῃ τὴν πᾶσαν ἐξουσίαν καὶ βασιλείαν ἔδωσε, βασιλεύσας ἔτη τριάκοντα καὶ τέσσαρα. νίκην καὶ τὸν Μιχαήλ-μπέην στείλας, ἐλθὼν τὴν ἡ ἐσφάλη· καὶ νικήσας αὐτὸν ἀπέκτεινε καὶ τὴν πόλιν ἀπέκλεισε. Η αιτία ἦν ὅτι τῷ Μουσταφά, ὡς ἔμπροσθεν εἰς πλάτος βηθήσεται, οἱ βασιλεῖς ἑβοή- θουν. Εἶτα καὶ αὐτὸς ἐλθὼν καὶ οὐδὲν κατορθώσας ἀγάπην μετὰ τῶν βασιλέων ἐποίησε, μεσιτευσάσης τῆς κυρᾶς Μάρως τῆς μητρυιᾶς αὐτοῦ. Εἶτα ἔρχεται κατὰ τῆς Θεσσαλονίκης κρατουμένης οὔσης ὑπὸ τῶν Ἐνετῶν Αν πολιορκήσας καὶ ἀποκλείσας ἔλαβε. Καὶ ἐκ τῆς Οὐγγαρίας μέρος οὐκ ὀλίγον ἐδούλωσε, καὶ μάχην ποιήσας μετὰ τοῦ ψηγός Λαδισλάου αὐτὸν ἐνίκησεν. Ελθὼν δὲ κατὰ τῶν Βλάχων καὶ Μολδοβλάχων οὐδὲν κατώρθωσεν, ἀλλὰ ζημιωμένος ἐπανέστρεψεν. Εἶτι αὖθις δεύτερον στρατεύει κατ' αὐτῶν· καὶ οἱ Βλάχοι εἰς βοήθειαν τοὺς Οὐγγάρους προσκαλεσάμενοι, καὶ πολέμου γε νομένου ἡ νίκη τῷ ὁμηρῇ ἦν καὶ αὐτοὶ διεσκορπί- σθησαν φεύγοντες. Λέγουσι δὲ ὅτι ἀπέθανον ἐν ἐκείνῃ τῇ μάχῃ πλεῖον ἢ τριάκοντα χιλιάδες Ούγ- γαροί τε καὶ Βλάχοι, Τοῦρκοι δὲ πάνω ὀλίγοι. Τῆς παλαιᾶς Ἠπείρου μέρος καὶ Αἰτωλοὺς καὶ Ἀκαρ νοὺς Θῆβάν τε καὶ ᾿Αθῆναν καὶ πᾶσαν Βοιωτίας καὶ Ἑλλάδα καὶ Ἰωάννινα ἐδούλωσε πολέμῳ, καὶ τὸν τῆς Καισαρείας ἀμηρᾶν εἰς τέλος ἐνίκησε καὶ ἐφάνισε, καὶ κύριος τῆς ἀρχῆς ὅλης ἐκείνης ἐγέ- νετο, ἄχεις δέ τινων φρουρίων, ἃ ἦσαν ἔν τισιν δρεσιν ὑψηλοτάτοις, ἔνθα ἦλθεν ὁ Καραμάνος καὶ τὴν κατοίκησιν ἐποιεῖτο. Καὶ ὁ μὴς Λαδισλάος ὁμοφωνήσας μετὰ τινῶν ἑτέρων αὐθεντῶν Χριστια- νῶν ἔρχεται αὖθις κατὰ τοῦ ᾿Αμουράτου, καὶ ἕως τῆς πόλεως Βάρνης φθάσαντες καὶ ἐκεῖ μετὰ τοῦ ἀμηρᾶ συναντηθέντες, ἐξ ἁγνωσίας ὁ Λαδισλάος Β ς Αβ'. Ελθούσης δὲ πάσης τῆς ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας ἐπὶ τὸν Μεμέτην ἐν ἔτει εθνη, ινδικτιώνος ιδ', διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν πάνυ νέον τινὲς τῶν γη- ραιῶν βεζιρίδων ἔλεγον τῷ ᾿Αμουράτῃ ὅτι οὐκ ἔξεστιν ἐμπιστευθῆναι τὴν τοσαύτην ἀρχὴν ἔτι τῷ υἱῷ, ἵνα μὴ οἱ τῆς νεότητος καπνοὶ τὴν βασι λείαν κινδυνεῦσαι ποιήσωσιν. Ὁ οὖν Μεεμέτης • GEORGI PHRANTZE quod Mustaphæ, ut postea fusius dicetur, impera- tores auxilium tulerant. Verum cum nec ipse quid quam proficeret, amicitiam cum imperatoribus cotnposuit, conciliante Maro domina, ejus noverca. Inde Thessalonicam, Venetis tum subjectam, aggres- sirs est eamque obsessam oppuguatamque in pule- statein suam redegit. Etiam Hungariæ partem non exiguam sibi subjecit ac, prælio cum Ladislao re- gc conserto, superior discessit. Contra Blacbos autem et Moldablachos profectus, successu caruit, imo cum detrimento recessit. Mox iterum in eos ducit: Dachi Hungaros subsidio vocant ; sed cou serta manu, victoria penes ameram est; illi dissipati ▷ fugiunt. In ea pugna Hungarorum Blachorumque amplius triginta millia, Turcarum perpaucos ceci- disse dicunt. Partem veteris Epiri, Ætolos, Acar- alanes, Thebas, Athenas, totam Boeotian, Helladlen e Johaunina bello sibi vindicavit, atque ameram (.sare postremum devicit delevitque, et universa í!la ditione potitus est, exceptis quibusdam castellis, quæ in montibus altissimis erant, ubi sedem col- 1:caverat Caramauus. Ladislaus res, cum aliis qui- busdam principibus Christianis fœdere junctus, denuo contra Amuratem suscepit expeditionem, sed Varnam usque progressus ibique cum amera præ- latus, imperitia rei bellicæ rem male gessit. Nam- que certamine devictus et occisus, exercitusque ejus dispersus est. Jam Amurates Mysiam superiorem ingressus, magnam ejus partem sibi vectigalem ſe- cit, ac Bosnam et Joannem Castriotam plane sihi subjecit. Idem primus janitzaris jure, quae illi l:abent, præcipua impertivit, eosque eo, quo etiam bodie utuntur, exercitio uti jussit. Antiquitus enim ejus legionis aliæ consuetudines, alia exercitia, alia vestimenta erant. Vetuit eosdem matrimonia con- trahere, ne detinerentur uxorum liberorumque cura et victu, sed alacri et soluto semper animo in ni- litia versarentur, voluitque eosdem filios suos ap- pellari. In subjectos egregie justus, et futuri intel· ligens erat; severe satrapis et judicibus omnibus dicebat, ne cuiquam injuriam facerent; quod edic- tum si quis vel minime violasset, nulla miserico™- dia prohibebatur, quominus eum capite mullaret. Ju'prœliis se objiciebat periculis, atque nunquam nop favit ei fortuna. Postremno ei visum est, ut derli ses sive monachus fieret. Itaque Drusani profectus, derbises factus est concessitqne adhuc vivus Me- hemeti filio regnum et omnem auctoritatem re giam, postquam ipse functus est imperio auiuos triginta quatuor. regia anno 6958, indictione 14, quoniam is admo- dum adolescens erat, quidam senories vezires Amu- ratem monuerunt, licitun non esse, tantam regui 32. Translato Mehemeti regno omnique potestate

στρατὸν αὐτοῦ διεσκέδασεν. Εἶτα ἐξέρχεται κατά τῆς ἄνω Μυσίας, καὶ πολὺ μέρος υποτελὲς ἐποίησε, καὶ τὴν Μπόσναν καὶ τὸν Καστριώτην Ιωάννην εἰς ἄκρον ἐδούλωσεν. Οὗτος πρῶτος τοῖς ταννιτζάροις τὰ προνόμια & ἔχουσιν ἐχαρίσα:α, καὶ εἰς τάξιν ἢν ἕως τῆς σήμερον έταξε πορεύεσθαι· παλαιόθεν μὲν τὸ αὐτὴ τάγμα ἑτέρας συνηθείας καὶ τάξεις καὶ ἐνδύματα εἶχον. Καὶ γυναῖκας μὴ λαμ- βάνειν ἔταξεν, ἵνα μὴ ἀσχολῶνται διὰ γυναικών καὶ παίδων τροφὰς καὶ φροντίδας, ἀλλὰ μετὰ προ θυμίας ἐν τῷ πολέμῳ πάντοτε ἀμερίμνως έτωνται, καὶ υἱοὺς αὑτοῦ καλεῖσθαι ἐκέλευσει Ὑπῆρχε δὲ εἰς τοὺς ὑπηκόους αὐτοῦ πάνυ δίκαιος, προθεων τὰ ἐρχόμενα. Οὐδένα ἀδικεῖν ποτὲ τοὺς σατραπών καὶ κριτῶν πάντας μᾶλλον ἐπροσταττε· καὶ ἐάν τις τὸ πρόσταγμα μικρὸν παρέβαινε, χωρίς τινο; συμπαθείας κεφαλικῶς αὐτοὺς ἐπαίδευεν. Ην δ ἐν ταῖς μάχαις ριψοκίνδυνος, καὶ ἡ τύχη πάντοτε αὐτῷ ἐβοήθησεν. Ὕστερον ἐφάνη αὐτῷ δερβίσης γενέσθαι ήγουν μοναχὸς, καὶ ἐν τῇ Προύσῃ παρά σας ἐγένετο, καὶ ζῶν ἔτι τῷ υἱῷ Με μέτῃ τὴν πᾶσαν ἐξουσίαν καὶ βασιλείαν ἔδωσε, βασιλεύσας ἔτη τριάκοντα καὶ τέσσαρα. νίκην καὶ τὸν Μιχαήλ-μπέην στείλας, ἐλθὼν τὴν ἡ ἐσφάλη· καὶ νικήσας αὐτὸν ἀπέκτεινε καὶ τὴν πόλιν ἀπέκλεισε. Η αιτία ἦν ὅτι τῷ Μουσταφά, ὡς ἔμπροσθεν εἰς πλάτος βηθήσεται, οἱ βασιλεῖς ἑβοή- θουν. Εἶτα καὶ αὐτὸς ἐλθὼν καὶ οὐδὲν κατορθώσας ἀγάπην μετὰ τῶν βασιλέων ἐποίησε, μεσιτευσάσης τῆς κυρᾶς Μάρως τῆς μητρυιᾶς αὐτοῦ. Εἶτα ἔρχεται κατὰ τῆς Θεσσαλονίκης κρατουμένης οὔσης ὑπὸ τῶν Ἐνετῶν Αν πολιορκήσας καὶ ἀποκλείσας ἔλαβε. Καὶ ἐκ τῆς Οὐγγαρίας μέρος οὐκ ὀλίγον ἐδούλωσε, καὶ μάχην ποιήσας μετὰ τοῦ ψηγός Λαδισλάου αὐτὸν ἐνίκησεν. Ελθὼν δὲ κατὰ τῶν Βλάχων καὶ Μολδοβλάχων οὐδὲν κατώρθωσεν, ἀλλὰ ζημιωμένος ἐπανέστρεψεν. Εἶτι αὖθις δεύτερον στρατεύει κατ' αὐτῶν· καὶ οἱ Βλάχοι εἰς βοήθειαν τοὺς Οὐγγάρους προσκαλεσάμενοι, καὶ πολέμου γε νομένου ἡ νίκη τῷ ὁμηρῇ ἦν καὶ αὐτοὶ διεσκορπί- σθησαν φεύγοντες. Λέγουσι δὲ ὅτι ἀπέθανον ἐν ἐκείνῃ τῇ μάχῃ πλεῖον ἢ τριάκοντα χιλιάδες Ούγ- γαροί τε καὶ Βλάχοι, Τοῦρκοι δὲ πάνω ὀλίγοι. Τῆς παλαιᾶς Ἠπείρου μέρος καὶ Αἰτωλοὺς καὶ Ἀκαρ νοὺς Θῆβάν τε καὶ ᾿Αθῆναν καὶ πᾶσαν Βοιωτίας καὶ Ἑλλάδα καὶ Ἰωάννινα ἐδούλωσε πολέμῳ, καὶ τὸν τῆς Καισαρείας ἀμηρᾶν εἰς τέλος ἐνίκησε καὶ ἐφάνισε, καὶ κύριος τῆς ἀρχῆς ὅλης ἐκείνης ἐγέ- νετο, ἄχεις δέ τινων φρουρίων, ἃ ἦσαν ἔν τισιν δρεσιν ὑψηλοτάτοις, ἔνθα ἦλθεν ὁ Καραμάνος καὶ τὴν κατοίκησιν ἐποιεῖτο. Καὶ ὁ μὴς Λαδισλάος ὁμοφωνήσας μετὰ τινῶν ἑτέρων αὐθεντῶν Χριστια- νῶν ἔρχεται αὖθις κατὰ τοῦ ᾿Αμουράτου, καὶ ἕως τῆς πόλεως Βάρνης φθάσαντες καὶ ἐκεῖ μετὰ τοῦ ἀμηρᾶ συναντηθέντες, ἐξ ἁγνωσίας ὁ Λαδισλάος Β ς Αβ'. Ελθούσης δὲ πάσης τῆς ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας ἐπὶ τὸν Μεμέτην ἐν ἔτει εθνη, ινδικτιώνος ιδ', διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν πάνυ νέον τινὲς τῶν γη- ραιῶν βεζιρίδων ἔλεγον τῷ ᾿Αμουράτῃ ὅτι οὐκ ἔξεστιν ἐμπιστευθῆναι τὴν τοσαύτην ἀρχὴν ἔτι τῷ υἱῷ, ἵνα μὴ οἱ τῆς νεότητος καπνοὶ τὴν βασι λείαν κινδυνεῦσαι ποιήσωσιν. Ὁ οὖν Μεεμέτης • GEORGI PHRANTZE quod Mustaphæ, ut postea fusius dicetur, impera- tores auxilium tulerant. Verum cum nec ipse quid quam proficeret, amicitiam cum imperatoribus cotnposuit, conciliante Maro domina, ejus noverca. Inde Thessalonicam, Venetis tum subjectam, aggres- sirs est eamque obsessam oppuguatamque in pule- statein suam redegit. Etiam Hungariæ partem non exiguam sibi subjecit ac, prælio cum Ladislao re- gc conserto, superior discessit. Contra Blacbos autem et Moldablachos profectus, successu caruit, imo cum detrimento recessit. Mox iterum in eos ducit: Dachi Hungaros subsidio vocant ; sed cou serta manu, victoria penes ameram est; illi dissipati ▷ fugiunt. In ea pugna Hungarorum Blachorumque amplius triginta millia, Turcarum perpaucos ceci- disse dicunt. Partem veteris Epiri, Ætolos, Acar- alanes, Thebas, Athenas, totam Boeotian, Helladlen e Johaunina bello sibi vindicavit, atque ameram (.sare postremum devicit delevitque, et universa í!la ditione potitus est, exceptis quibusdam castellis, quæ in montibus altissimis erant, ubi sedem col- 1:caverat Caramauus. Ladislaus res, cum aliis qui- busdam principibus Christianis fœdere junctus, denuo contra Amuratem suscepit expeditionem, sed Varnam usque progressus ibique cum amera præ- latus, imperitia rei bellicæ rem male gessit. Nam- que certamine devictus et occisus, exercitusque ejus dispersus est. Jam Amurates Mysiam superiorem ingressus, magnam ejus partem sibi vectigalem ſe- cit, ac Bosnam et Joannem Castriotam plane sihi subjecit. Idem primus janitzaris jure, quae illi l:abent, præcipua impertivit, eosque eo, quo etiam bodie utuntur, exercitio uti jussit. Antiquitus enim ejus legionis aliæ consuetudines, alia exercitia, alia vestimenta erant. Vetuit eosdem matrimonia con- trahere, ne detinerentur uxorum liberorumque cura et victu, sed alacri et soluto semper animo in ni- litia versarentur, voluitque eosdem filios suos ap- pellari. In subjectos egregie justus, et futuri intel· ligens erat; severe satrapis et judicibus omnibus dicebat, ne cuiquam injuriam facerent; quod edic- tum si quis vel minime violasset, nulla miserico™- dia prohibebatur, quominus eum capite mullaret. Ju'prœliis se objiciebat periculis, atque nunquam nop favit ei fortuna. Postremno ei visum est, ut derli ses sive monachus fieret. Itaque Drusani profectus, derbises factus est concessitqne adhuc vivus Me- hemeti filio regnum et omnem auctoritatem re giam, postquam ipse functus est imperio auiuos triginta quatuor. regia anno 6958, indictione 14, quoniam is admo- dum adolescens erat, quidam senories vezires Amu- ratem monuerunt, licitun non esse, tantam regui 32. Translato Mehemeti regno omnique potestate

فا ταῦτα αἰσθανόμενος ἐμαίνετο κατ' αὐτῶν, καὶ πολ- Α Σινωπίου ἣν ὑποτελῆ οἱ πρὸ αὐτοῦ ἐποιήσαν, οὗτος • λοὺς ὕστερον έθανάτωσε, καὶ παιδαριογέρων ἐν ταῖς μάχαις καὶ ταῖς διοικήσεσιν εἰς ἄκρον ἐγένετο. ἂν δὲ ὁ νέος δραστικὸς καὶ δεινὸς κατὰ πάντα, τοὺς ἐναρέτους καὶ σοφοὺς ἄνδρας ἀγαπῶν· καὶ αὐτὸς οὐκ ἀμέθεκτος ἦν σοφίας, καὶ τὴν τέχνην τῆς ἀστρολογίας οὐκ ὀλίγον γευσάμενος ἀναγινώ- σκειν ἀεὶ ἠγάπα. Τά τε κατορθώματα καὶ βίους Αλεξάνδρου τοῦ Μακεδόνος καὶ τοῦ Οκταβίου Καίσαρος, Κωνσταντίνου τοῦ μεγάλου, τοῦ καὶ Φλαβίου καὶ Θεοδοσίου τοῦ ἐξ Ισπανίας βασιλέως Κωνσταντινουπόλεως ἀνεγίνωσκεν, αἰτῶν καὶ ἐρευ νῶν μηχανὰς ἵνα τοὺς πάντας ὑπερβῇ καὶ τὰ ὅρια τῆς βασιλείας αὐτοῦ εἰς ἄκρον αὐξήσῃ· ὁ καὶ ἐποίησεν. ᾿Ακούσας οὖν περὶ τοῦ θανάτου τοῦ Αμουράτη ὁ Καραμάνος Αλισούριος ἐκ τῶν ὀρέων Β καταβὰς πολὺν τόπον ἑαυτῷ περιεποιήσατο. Ο δὲ νέος αὐθέντης ὁ Μεεμέτης στρατὸν ἑτοιμάσας ἔρ- χεται κατ' αὐτοῦ · αὐτὸς δὲ φυγὼν πάλιν εἰς τὰς κορυφὰς τῶν ὀρέων διήρχετο, ἕως οὗ μετά τινα καιρὸν παντελῶς ἡφανίσθη. Μετὰ δὲ τὸ διωχθῆναι τὸν Καραμάνον περάσας ἐν τῇ Καλλιουπόλει καὶ εἰς Ἀνδριανούπολιν φθάσας ήτοιμάσθη καὶ ἦλθε κατὰ τῆς πόλεως καὶ Ῥωμαίων βασιλείας, καὶ τῆς τοιαύτης περιφήμου πόλεως κύριος ἐγένετο, καὶ ἡμᾶς ἐκεῖθεν ᾐχμαλώτισε καὶ ἠφάνισε καὶ ἐξέωσεν. Εἶτα στρατεύει κατὰ τῆς βασιλείας Τρα- πεζοῦντος, καὶ ἐν εὐκολίᾳ μετ' ὀλίγον πόλεμον πᾶσαν ἐκείνην τὴν ἀρχὴν ἔλαβε, καὶ τὸν βασιλέα αὐτῆς Δαβὶδ τὸν Κομνηνὸν αἰχμάλωτον ἐν τῇ πόλει Κωνσταντίνου έφερεν. Καὶ τὴν περιβόητον πόλιν πολέμῳ τὴν αὐτῆς ἀμηρᾶν νικήσας κύριος τέλειος ἐκείνης τῆς ἀρχῆς ἐγένετο. Εἶτα τὴν ἀγάπην λύσας ἣν είχε μετὰ τῶν δεσπότων στρατεύει κατὰ τῆς Πελοποννήσου, καὶ τοὺς δεσπότας διώξας πᾶσαν τὴν Πελοπόννησον ἔλαβε. Καὶ τὸ ἐναπολειφθὲν τῆς Σερβίας μέρος, καὶ τὸν δεσπότην αὐτῆς διώξας και τὴν μητέρα πολέμῳ, ἐγκρατὴς εἰς πάντα ἐγένετο. Χίον δὲ τὴν νῆσον καὶ Λέσβον ἄνευ πολέμου ὑφ' ἑαυτῷ ὑποτελεῖς ἐποίησεν · ὕστερον δὲ τῆς Λέσβου πάσης καθ' ὅλου ἐγκρατὴς ἐγένετο. Εἶτα ἔρχεται κατὰ τῆς νήσου Κύπρου, καὶ μετὰ τοῦ ῥηγὸς εἰς συμβάσεις ἐλθόντες, τέλος ἔταξε διδόναι αὐτῷ καὶ οὕτως ἀνεχώρησεν. Εἶτα στόλον ἕτερον ἑτοιμάτας, κατὰ τῆς νήσου Ρόδου ἐλθὼν ἄπρακτος ἐκ τῶν ἐκεῖθεν διέβη, καὶ πολλοὶ ἐκ τοῦ στρατοῦ αὐτοῦ ἀπεκτάνθησαν διὰ τὸ ἐλθεῖν στόλον τινὰ ἐκ τῆς Ἰτα λίας εἰς βοήθειαν. Αὐτὸς δὲ θυμῷ καχλάζων, ἵνα τὴν ἀνταμοιβὴν τοῖς Ἰταλοῖς ποιήση, στόλον βαρύν ἑτοιμάσας μετὰ στρατοῦ πολλοῦ ἱππικοῦ τε καὶ πεζοῦ ἔστειλε κατὰ τῆς Καλαβρίας καὶ τῆς Ἀπους λίας, καὶ ἐν τῷ ἀπέρχεσθαι τὸν στόλον Ζάκυνθιν καὶ Κεφαλονίαν ὑποτελεῖς ἐποίησε· φθάσας δὲ ὁ στόλος ἐν τῇ Καλαβρίᾳ, τὸ φρούριον τὸ ἐν τῇ Απουλίᾳ τὸ λεγόμενον Υδροῦς ἀποκλείσας καὶ που λιορκήσας αὐτὸ ἔλαβε, καὶ ἕτερα φρούριά τινα λα- βὼν πρόσω ἐπορεύετο. Καὶ ἐὰν μὴ ὁ Θεὸς ἐξ ἀνθρώ πων ἐποίησεν αὐτὸν οἷς οἶδε τρόποις, τὰ ὅμοια ὡς καὶ ἡμεῖς οἱ Ἰταλοὶ ἔπαθεν ἄν. Ακουσθεὶς δὲ ὁ θά νατος αὐτοῦ ἐν τῇ Ἰταλίᾳ, οἱ σατράπαι καὶ οἱ κυ βερνῆται τοῦ στόλου καὶ τοῦ στρατοῦ μετὰ συμβά ο CHRONICON MAJUS. - LIB. I. 714. molem jam tum committi filio, ne spiritus juveniles regno excitarent pericula. Mchemetes hæc ubi sen- sit, ira furebat, multosque de his veziribus postea interemit, in rebus tum domesticis tum bellicis ad- ministrandis sapientiam plane senilem præstans. Erat impiger et acer in rebus omnibus, atque aniore amplectebatur homines virtutis et litterarum stu- diosos; nec ipse rudis erat litterarum,et in disciplina astrologica progressus non mediocres fecerat ; as- sidua lectione occupatus, res gestas et vitas Alexan- dri Macedonis, Octavii Cæsaris, Flavii Constantini Magni, imperatoris Theodosii Hispani legebat, quæ- rens et indagans artes, quibus omnes antecelleret D et regni fines proferret quam latissime : quod etiam præstitit. Audita morte Amuratis, Caramanus Ali- surius e montibus descendit multaque sibi loca sub- jecit. Juvenis rex Mehemeles, comparata manu, adversus eum proficiscitur; qui in ſúgam versus, rursus in montium joga se abdit, donec aliquanto post omnino deletur. Caramanum persecutus, Gallio- pelin, deinde Adrianopolim concessit, unde, instru- ctis copiis, adversus urbem et imperium Romanum proficiscitur, ae tanta hac tamque nobili urbe po- titus, nosmet inde captivos expulit et exterminavit. Mox Trapezuntiorum regnum adortus, facili opera illud quoque brevi bello sibi vindicavit, et regem ejus Davidem Comnenum captivum Cpolim daxit PATROL. GR. CLVI • cumque celeberrimam urbem Sinopen decessores ejus tantummodo vectigalem habuissent, Mehemetes, armis devicto ejus amera, prorsus eam in potesta- tem suam redegit. Deinde rupla pace, quam cum despotis habebat, in Peloponnesum duxit, eamque, pulsis despolis, totam occupavit, sicut etiam reli- quam partem Serviæ, ejus despota cum matre fu- gato, imperio suo subjecit. Chium et Lesbum iu- sulas citra bellum sibi tributarias fecit: ac Lesbo quidem inox universa potitus est. Deinde Cyprum aggressus, cum ejus rege de tributo sibi solvendo pactum iniit atque ita recessit. Mox alia classe com- parata et contra Rhodum ducta, re infecta inde re- diit, amissis non paucis militibus, quoniam classis ex Italia auxilio venerat. Ipse ira et cupidine æs- tuans Italos ulciscendi, classem ingentem multis in- structam peditibus et equitibus in Calabriam et Apuliam misit, atque in itinere Zacynthum et Cepha- leniam vectigales fecit. Appulsa classe ad Calabriam, oppidum Apuliæ Hydruntem obsedit cepitque, atque aliis quibusdam oppidis occupatis, ultra processit. Ac, nisi Deus eum, quibus solet rationibus, e vivis abstulisset, ærumnæ nostris pares subeundæ Itali, fuissent. Comperta ejus morte in Irlin, satra? et duces, classis atque exercitus sub cen fitionibus qui- busdam oppida restituerunt et ex Palia feces:"ien!, Res in Calabria igiturha ovenerunt. Regnavit uni-

فا ταῦτα αἰσθανόμενος ἐμαίνετο κατ' αὐτῶν, καὶ πολ- Α Σινωπίου ἣν ὑποτελῆ οἱ πρὸ αὐτοῦ ἐποιήσαν, οὗτος • λοὺς ὕστερον έθανάτωσε, καὶ παιδαριογέρων ἐν ταῖς μάχαις καὶ ταῖς διοικήσεσιν εἰς ἄκρον ἐγένετο. ἂν δὲ ὁ νέος δραστικὸς καὶ δεινὸς κατὰ πάντα, τοὺς ἐναρέτους καὶ σοφοὺς ἄνδρας ἀγαπῶν· καὶ αὐτὸς οὐκ ἀμέθεκτος ἦν σοφίας, καὶ τὴν τέχνην τῆς ἀστρολογίας οὐκ ὀλίγον γευσάμενος ἀναγινώ- σκειν ἀεὶ ἠγάπα. Τά τε κατορθώματα καὶ βίους Αλεξάνδρου τοῦ Μακεδόνος καὶ τοῦ Οκταβίου Καίσαρος, Κωνσταντίνου τοῦ μεγάλου, τοῦ καὶ Φλαβίου καὶ Θεοδοσίου τοῦ ἐξ Ισπανίας βασιλέως Κωνσταντινουπόλεως ἀνεγίνωσκεν, αἰτῶν καὶ ἐρευ νῶν μηχανὰς ἵνα τοὺς πάντας ὑπερβῇ καὶ τὰ ὅρια τῆς βασιλείας αὐτοῦ εἰς ἄκρον αὐξήσῃ· ὁ καὶ ἐποίησεν. ᾿Ακούσας οὖν περὶ τοῦ θανάτου τοῦ Αμουράτη ὁ Καραμάνος Αλισούριος ἐκ τῶν ὀρέων Β καταβὰς πολὺν τόπον ἑαυτῷ περιεποιήσατο. Ο δὲ νέος αὐθέντης ὁ Μεεμέτης στρατὸν ἑτοιμάσας ἔρ- χεται κατ' αὐτοῦ · αὐτὸς δὲ φυγὼν πάλιν εἰς τὰς κορυφὰς τῶν ὀρέων διήρχετο, ἕως οὗ μετά τινα καιρὸν παντελῶς ἡφανίσθη. Μετὰ δὲ τὸ διωχθῆναι τὸν Καραμάνον περάσας ἐν τῇ Καλλιουπόλει καὶ εἰς Ἀνδριανούπολιν φθάσας ήτοιμάσθη καὶ ἦλθε κατὰ τῆς πόλεως καὶ Ῥωμαίων βασιλείας, καὶ τῆς τοιαύτης περιφήμου πόλεως κύριος ἐγένετο, καὶ ἡμᾶς ἐκεῖθεν ᾐχμαλώτισε καὶ ἠφάνισε καὶ ἐξέωσεν. Εἶτα στρατεύει κατὰ τῆς βασιλείας Τρα- πεζοῦντος, καὶ ἐν εὐκολίᾳ μετ' ὀλίγον πόλεμον πᾶσαν ἐκείνην τὴν ἀρχὴν ἔλαβε, καὶ τὸν βασιλέα αὐτῆς Δαβὶδ τὸν Κομνηνὸν αἰχμάλωτον ἐν τῇ πόλει Κωνσταντίνου έφερεν. Καὶ τὴν περιβόητον πόλιν πολέμῳ τὴν αὐτῆς ἀμηρᾶν νικήσας κύριος τέλειος ἐκείνης τῆς ἀρχῆς ἐγένετο. Εἶτα τὴν ἀγάπην λύσας ἣν είχε μετὰ τῶν δεσπότων στρατεύει κατὰ τῆς Πελοποννήσου, καὶ τοὺς δεσπότας διώξας πᾶσαν τὴν Πελοπόννησον ἔλαβε. Καὶ τὸ ἐναπολειφθὲν τῆς Σερβίας μέρος, καὶ τὸν δεσπότην αὐτῆς διώξας και τὴν μητέρα πολέμῳ, ἐγκρατὴς εἰς πάντα ἐγένετο. Χίον δὲ τὴν νῆσον καὶ Λέσβον ἄνευ πολέμου ὑφ' ἑαυτῷ ὑποτελεῖς ἐποίησεν · ὕστερον δὲ τῆς Λέσβου πάσης καθ' ὅλου ἐγκρατὴς ἐγένετο. Εἶτα ἔρχεται κατὰ τῆς νήσου Κύπρου, καὶ μετὰ τοῦ ῥηγὸς εἰς συμβάσεις ἐλθόντες, τέλος ἔταξε διδόναι αὐτῷ καὶ οὕτως ἀνεχώρησεν. Εἶτα στόλον ἕτερον ἑτοιμάτας, κατὰ τῆς νήσου Ρόδου ἐλθὼν ἄπρακτος ἐκ τῶν ἐκεῖθεν διέβη, καὶ πολλοὶ ἐκ τοῦ στρατοῦ αὐτοῦ ἀπεκτάνθησαν διὰ τὸ ἐλθεῖν στόλον τινὰ ἐκ τῆς Ἰτα λίας εἰς βοήθειαν. Αὐτὸς δὲ θυμῷ καχλάζων, ἵνα τὴν ἀνταμοιβὴν τοῖς Ἰταλοῖς ποιήση, στόλον βαρύν ἑτοιμάσας μετὰ στρατοῦ πολλοῦ ἱππικοῦ τε καὶ πεζοῦ ἔστειλε κατὰ τῆς Καλαβρίας καὶ τῆς Ἀπους λίας, καὶ ἐν τῷ ἀπέρχεσθαι τὸν στόλον Ζάκυνθιν καὶ Κεφαλονίαν ὑποτελεῖς ἐποίησε· φθάσας δὲ ὁ στόλος ἐν τῇ Καλαβρίᾳ, τὸ φρούριον τὸ ἐν τῇ Απουλίᾳ τὸ λεγόμενον Υδροῦς ἀποκλείσας καὶ που λιορκήσας αὐτὸ ἔλαβε, καὶ ἕτερα φρούριά τινα λα- βὼν πρόσω ἐπορεύετο. Καὶ ἐὰν μὴ ὁ Θεὸς ἐξ ἀνθρώ πων ἐποίησεν αὐτὸν οἷς οἶδε τρόποις, τὰ ὅμοια ὡς καὶ ἡμεῖς οἱ Ἰταλοὶ ἔπαθεν ἄν. Ακουσθεὶς δὲ ὁ θά νατος αὐτοῦ ἐν τῇ Ἰταλίᾳ, οἱ σατράπαι καὶ οἱ κυ βερνῆται τοῦ στόλου καὶ τοῦ στρατοῦ μετὰ συμβά ο CHRONICON MAJUS. - LIB. I. 714. molem jam tum committi filio, ne spiritus juveniles regno excitarent pericula. Mchemetes hæc ubi sen- sit, ira furebat, multosque de his veziribus postea interemit, in rebus tum domesticis tum bellicis ad- ministrandis sapientiam plane senilem præstans. Erat impiger et acer in rebus omnibus, atque aniore amplectebatur homines virtutis et litterarum stu- diosos; nec ipse rudis erat litterarum,et in disciplina astrologica progressus non mediocres fecerat ; as- sidua lectione occupatus, res gestas et vitas Alexan- dri Macedonis, Octavii Cæsaris, Flavii Constantini Magni, imperatoris Theodosii Hispani legebat, quæ- rens et indagans artes, quibus omnes antecelleret D et regni fines proferret quam latissime : quod etiam præstitit. Audita morte Amuratis, Caramanus Ali- surius e montibus descendit multaque sibi loca sub- jecit. Juvenis rex Mehemeles, comparata manu, adversus eum proficiscitur; qui in ſúgam versus, rursus in montium joga se abdit, donec aliquanto post omnino deletur. Caramanum persecutus, Gallio- pelin, deinde Adrianopolim concessit, unde, instru- ctis copiis, adversus urbem et imperium Romanum proficiscitur, ae tanta hac tamque nobili urbe po- titus, nosmet inde captivos expulit et exterminavit. Mox Trapezuntiorum regnum adortus, facili opera illud quoque brevi bello sibi vindicavit, et regem ejus Davidem Comnenum captivum Cpolim daxit PATROL. GR. CLVI • cumque celeberrimam urbem Sinopen decessores ejus tantummodo vectigalem habuissent, Mehemetes, armis devicto ejus amera, prorsus eam in potesta- tem suam redegit. Deinde rupla pace, quam cum despotis habebat, in Peloponnesum duxit, eamque, pulsis despolis, totam occupavit, sicut etiam reli- quam partem Serviæ, ejus despota cum matre fu- gato, imperio suo subjecit. Chium et Lesbum iu- sulas citra bellum sibi tributarias fecit: ac Lesbo quidem inox universa potitus est. Deinde Cyprum aggressus, cum ejus rege de tributo sibi solvendo pactum iniit atque ita recessit. Mox alia classe com- parata et contra Rhodum ducta, re infecta inde re- diit, amissis non paucis militibus, quoniam classis ex Italia auxilio venerat. Ipse ira et cupidine æs- tuans Italos ulciscendi, classem ingentem multis in- structam peditibus et equitibus in Calabriam et Apuliam misit, atque in itinere Zacynthum et Cepha- leniam vectigales fecit. Appulsa classe ad Calabriam, oppidum Apuliæ Hydruntem obsedit cepitque, atque aliis quibusdam oppidis occupatis, ultra processit. Ac, nisi Deus eum, quibus solet rationibus, e vivis abstulisset, ærumnæ nostris pares subeundæ Itali, fuissent. Comperta ejus morte in Irlin, satra? et duces, classis atque exercitus sub cen fitionibus qui- busdam oppida restituerunt et ex Palia feces:"ien!, Res in Calabria igiturha ovenerunt. Regnavit uni-

στως τὰ φρούρια ἀφέντες ἐκ τῆς Ἰταλίας ἀνεχώρη- Α ἀειμνήστου μεγάλου Ιουστινιανοῦ, οὐχ ὑπὲρ ἀνάγ σαν· καὶ οὕτως τὰ ἐν τῇ Καλαβρία γεγόνασιν. Ε6α- τίλευσεν δὲ ἔτη δύο καὶ τριάκοντα, καὶ δέκα βασι- λείας ὑπέταξε καὶ ἐδούλωσε, καὶ διακοσίας πόλεις ἐκ τῶν Χριστιανῶν ἔλαβε. Πέντε δὲ διαλέκτους, χω· ρὶς τῆς αὐτοῦ, ὀρθῶς ὡμίλει, Ελληνικήν, Λατινι κὴν, Αραβικήν, Χαλδαϊκὴν καὶ Περσικήν. Λίαν ἦν εὐφραινόμενος ὁμιλεῖν καὶ διαλέγεσθαι μετὰ σοφῶν καὶ συνετῶν ἀνδρῶν· διὰ τοῦτο καὶ τὸν πατριάρχην κυρ Γεννάδιον ἠγάπα καὶ ἤκουεν αὐτοῦ καὶ συχνά- κις ὡμίλει αὐτῷ. Ἔλεγε δὲ ὅτι ἐκ τῆς τῶν ἄστρων κινήσεως ἐγνώριζεν ὅτι βασιλεῖς ἔμελλεν ὑποτάξαι καὶ πολλοὺς τόπους δουλῶσαι καὶ οὕτως ἐγένετο. Καὶ οὕτως μὲν, καθὼς ἱστορήσαμεν κατ' ἐπιτο- μὴν, ἡ ἀρχὴ τοῦ γένους τοῦ ἀμηρᾶ Οτομάνου καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ ἀπογόνων ἄχρι καὶ τοῦ Μεεμέτη ἀμηρᾶ ἐν ταῖς ζωαῖς αὐτῶν μάχας καὶ πολέμους καὶ νίκες ἐπολιτεύθησαν καὶ ἐποίησαν. Ἡμεῖς δὲ τῆς τῆς ἱστορίας ὁδοῦ κατὰ τάξιν αὖθις ἀρξώμεθα. • Β λγ. Ἐν δὲ τῷ Ἰουλίῳ μηνὶ τοῦ ς και ἔτους ἐξῆλ- θεν ἀπὸ τῆς πόλεως ὁ βασιλεὺς κυρ Μανουήλ. Απελ θὼν εἰς τὴν νῆσον Θάσον ἐπῇρεν αὐτὴν ἐν μηνί Σεπτεμβρίῳ τοῦ ς κβ' ἔτους· καὶ αὖθις ἐκεῖθεν ἀπῆλθεν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, εἶτα εἰς τὸν Μω- ρέαν, ἔνθα ᾠκοδόμησε τὸ Εξαμίλιον ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ ὅπου καὶ ἐν ἑτέροις καιροῖς ᾠκοδομήθη, όταν Ο Αρταξέρξης ὁ βασιλεὺς περάσας ἐκ τῆς ᾿Ασίας μετὰ τοῦ μυριαριθμήτου ἐκείνου στρατοῦ ἤρχετο κατ' αὐτῶν. Εἶτα διὰ τὸ μάκρος τοῦ καιροῦ τὸ τὰ πάντα δαμάζον καὶ ἀνεπιμέλητον ἀφεθὲν διεφθάρης ἐκ δευτέρου δὲ κτισθὲν ἦν παρὰ τοῦ ἐν βασιλεῦσιν κης (ὅτι αὐτὸς γὰρ σχεδὸν εἰπεῖν τὸν κόσμον ἅπαν· τα ὑπέταξε), ἀλλὰ μόνον ἐφάνη αὐτῷ καλόν· ἐπεὶ καὶ ἄλλας ἑτέρας κτίσεις καὶ οἰκοδομὰς ἐποίει, τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν καλλωπίζων, ἔδοξεν αὐτῷ καὶ ἡ κτίσις τοῦ Ἰσθμοῦ. Προστάξας ἐγένετο ἐν τῷ τόπῳ ἔνθα ἔν τινι καιρῷ καὶ ὁ πατρίκιος Νικήτας ὁ ἐπο νομαζόμενος Ορειφᾶς τὰς νέας ήγουν τὰς τριήρεις τὰς Ρωμαϊκὰς διὰ τῆς ξηρᾶς τοῦ Ἰσθμοῦ ἐκ τῆς Ἑλλαδικῆς θαλάττης εἰς τὴν δυτικὴν περάσας τοὺς Κρῆτας Αγαρηνούς ετροπώσατο. ᾿Αλλὰ πῶς καὶ διὰ τί τὸ αὐτὸ μέγα στρατήγημα καὶ ἔργον περ ριφανὲς καὶ ἄξιον μνήμης ἐγεγόνει, οὐκ ἐγκαταλεί ψω, ἀλλὰ τῇ ἡμετέρα ἑνώσω διηγήσει, ἔτι δὲ καὶ πῶς ἡ νῆσος Κρήτη και τίνι τρόπῳ ὑπὸ τὴν ἐξου σίαν τῶν ᾿Αγαρηνῶν ἔτυχε γενέσθαι, καὶ αὖθις πῶς ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν Ρωμαίων ἐγένετο, καὶ πῶς ὑπὲ τὴν ἐξουσίαν τῆς γερουσίας τῶν Ἐνετῶν ἐνέπεσε. Καὶ πάλιν τοῦ ἡμετέρου ἔργου ἁψώμεθα καὶ τὸν πλοῦν τῆς νέας ἱστορίας ποιήσωμεν. λδ'. Οἱ τοῦ καταράτου Μωάμεθ ἀπόγονοι διάδοχοί τε καὶ κληρονόμοι τῆς αὐτοῦ ἀρχῆς πρῶτον μὲν τῆς τῶν Περσῶν ἀρχῆς ἐγκρατεῖς γενόμενοι καὶ Μηδίας καὶ Βαβυλῶνος καὶ 'Ασσυρίων κυριεύσαντες, ήδη δὲ καὶ Αἰγύπτου καὶ Συρίας καὶ ᾿Ασσυρίας και Παλαι- στίνης καὶ Λιβύης καὶ 'Αφρικῆς καὶ μέρους οὐκ ἐλέ γου ἐκ τῆς Εὐρώπης, μετὰ δέ τινα καιρὸν ἀλλήλοις στασιάσαντες, ἡ μία αὕτη μεγάλη ἀρχὴ εἰς πολλὰ διεμερίσθη, καὶ ἄλλον μὲν ἀρχηγὸν εἶχεν ἡ Περσία, ἄλλον δὲ ἡ Βαβυλών, ἕτερον δὲ τὰ τῆς ᾿Ασίας άνω καὶ κάτω μέρη· ἕνα μὲν ἀρχηγὸν εἶχεν ἡ Ταρσός, ρο- GEORGII PHIRANTZ.E · nos duos et triginta ; acquisivit et subjecit sibi re- gna decem, et Christianis urbes ducentas eripuit. Quinque linguas præter suam probe noverat, Græ- cam, Latinam, Arabicam, Chaldaicam, Persicam. In congressibus et colloquiis cam kominibus eru - ditis ac prudentibus hilaris erat : quare etiam Gen- nadium patriarcham diligebat et audiebat frequen- terque conveniebat. Dicebat, didicisse se ex astro- rum conversionibus, se reges et loca multa subactu- rum esse : id quod sane evenit. Tale igitur, quale paucis adumbravimus, Othma- nis ameræ ejusque posterorum genus usque ad Mehe- metem ameram fuit, eorumdemque, dum vixerunt, ista bella, pugnæ et victoriæ. Nunc ad interruptum historiæ ordinem revertamur. Cpoli discessit. Thasum insulam profectas, expugna- vit eam mense Septembri anni 6922; inde rursus Thessalonicam abiit, deinde in Moream, ubi Hexa- milium exstruxit eo loco, quo ante exstructum fue- rat, quando Artaxerxes rex cum infinito illo exer- citu ex Asia contra Græcos trajecit. Postea, cum diuturnitate temporis omnia consumentis et incuria bominum collapsum fuisset, instauratum erata ma- gno Justiniano, imperatore sempiterna colendo me- moria, non quidem propter necessitatem aliquam, quandoquidem ei parebat orbis terrarum pene uni- D versus, sed quia laudabile esse susceptum ei videba- tur : nam sicut alia quædam ædificia exstruxit, qui- bus ornabat imperium Romanum, ita Isthmum mu- nire eidem placuit. Factum est jussu ejus in eo loco, in quo quondam patricius Nicetas, cognomento Oriphas, naves sive triremes Romanas per conti- nentem terram Isthmi ex mari Græco in occidentale traxit fuditque Agarenos Cretenses. Quomodo au- tem et quare hoc præclarum strategema et perpe- tno celebrandum facinus patratum fuerit, non præ- termittam dicere, sed narrationi nostræ inserain ; item commemorabo, quo pacto Creta insula in testatem Agarenorum venerit,et rursus, qua rationa ad Romanos redierit, et tandem sub Venetorum ditionem concesserit : tum denique ad institutum redibimus et recentioris historiæ filum pertexemus. et imperii ejus hæredes, primum Persarum regno atque Media, Babylonia et Assyria pòtiti, deinde eriam Ægyptum, Syriam, Assyriam, Palestinam, Libyam, Africam et Europe regiones non paucas consecuti, aliquanto post discordes inter se facti sunt, unde unum illud magnum imperium in multa regna divisum est, et alium principem Persis nacta est, alium Babylo, alium superior et inferior Asia, alium Tarsus, alium Tyrus, alium Iconium, alium multis illa et præclaris rebus abundans Melitene 33. Mense Julio auni 6921 imperator Manuel 34. Exsecrandi Mohamnetis posteri et successores

στως τὰ φρούρια ἀφέντες ἐκ τῆς Ἰταλίας ἀνεχώρη- Α ἀειμνήστου μεγάλου Ιουστινιανοῦ, οὐχ ὑπὲρ ἀνάγ σαν· καὶ οὕτως τὰ ἐν τῇ Καλαβρία γεγόνασιν. Ε6α- τίλευσεν δὲ ἔτη δύο καὶ τριάκοντα, καὶ δέκα βασι- λείας ὑπέταξε καὶ ἐδούλωσε, καὶ διακοσίας πόλεις ἐκ τῶν Χριστιανῶν ἔλαβε. Πέντε δὲ διαλέκτους, χω· ρὶς τῆς αὐτοῦ, ὀρθῶς ὡμίλει, Ελληνικήν, Λατινι κὴν, Αραβικήν, Χαλδαϊκὴν καὶ Περσικήν. Λίαν ἦν εὐφραινόμενος ὁμιλεῖν καὶ διαλέγεσθαι μετὰ σοφῶν καὶ συνετῶν ἀνδρῶν· διὰ τοῦτο καὶ τὸν πατριάρχην κυρ Γεννάδιον ἠγάπα καὶ ἤκουεν αὐτοῦ καὶ συχνά- κις ὡμίλει αὐτῷ. Ἔλεγε δὲ ὅτι ἐκ τῆς τῶν ἄστρων κινήσεως ἐγνώριζεν ὅτι βασιλεῖς ἔμελλεν ὑποτάξαι καὶ πολλοὺς τόπους δουλῶσαι καὶ οὕτως ἐγένετο. Καὶ οὕτως μὲν, καθὼς ἱστορήσαμεν κατ' ἐπιτο- μὴν, ἡ ἀρχὴ τοῦ γένους τοῦ ἀμηρᾶ Οτομάνου καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ ἀπογόνων ἄχρι καὶ τοῦ Μεεμέτη ἀμηρᾶ ἐν ταῖς ζωαῖς αὐτῶν μάχας καὶ πολέμους καὶ νίκες ἐπολιτεύθησαν καὶ ἐποίησαν. Ἡμεῖς δὲ τῆς τῆς ἱστορίας ὁδοῦ κατὰ τάξιν αὖθις ἀρξώμεθα. • Β λγ. Ἐν δὲ τῷ Ἰουλίῳ μηνὶ τοῦ ς και ἔτους ἐξῆλ- θεν ἀπὸ τῆς πόλεως ὁ βασιλεὺς κυρ Μανουήλ. Απελ θὼν εἰς τὴν νῆσον Θάσον ἐπῇρεν αὐτὴν ἐν μηνί Σεπτεμβρίῳ τοῦ ς κβ' ἔτους· καὶ αὖθις ἐκεῖθεν ἀπῆλθεν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, εἶτα εἰς τὸν Μω- ρέαν, ἔνθα ᾠκοδόμησε τὸ Εξαμίλιον ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ ὅπου καὶ ἐν ἑτέροις καιροῖς ᾠκοδομήθη, όταν Ο Αρταξέρξης ὁ βασιλεὺς περάσας ἐκ τῆς ᾿Ασίας μετὰ τοῦ μυριαριθμήτου ἐκείνου στρατοῦ ἤρχετο κατ' αὐτῶν. Εἶτα διὰ τὸ μάκρος τοῦ καιροῦ τὸ τὰ πάντα δαμάζον καὶ ἀνεπιμέλητον ἀφεθὲν διεφθάρης ἐκ δευτέρου δὲ κτισθὲν ἦν παρὰ τοῦ ἐν βασιλεῦσιν κης (ὅτι αὐτὸς γὰρ σχεδὸν εἰπεῖν τὸν κόσμον ἅπαν· τα ὑπέταξε), ἀλλὰ μόνον ἐφάνη αὐτῷ καλόν· ἐπεὶ καὶ ἄλλας ἑτέρας κτίσεις καὶ οἰκοδομὰς ἐποίει, τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν καλλωπίζων, ἔδοξεν αὐτῷ καὶ ἡ κτίσις τοῦ Ἰσθμοῦ. Προστάξας ἐγένετο ἐν τῷ τόπῳ ἔνθα ἔν τινι καιρῷ καὶ ὁ πατρίκιος Νικήτας ὁ ἐπο νομαζόμενος Ορειφᾶς τὰς νέας ήγουν τὰς τριήρεις τὰς Ρωμαϊκὰς διὰ τῆς ξηρᾶς τοῦ Ἰσθμοῦ ἐκ τῆς Ἑλλαδικῆς θαλάττης εἰς τὴν δυτικὴν περάσας τοὺς Κρῆτας Αγαρηνούς ετροπώσατο. ᾿Αλλὰ πῶς καὶ διὰ τί τὸ αὐτὸ μέγα στρατήγημα καὶ ἔργον περ ριφανὲς καὶ ἄξιον μνήμης ἐγεγόνει, οὐκ ἐγκαταλεί ψω, ἀλλὰ τῇ ἡμετέρα ἑνώσω διηγήσει, ἔτι δὲ καὶ πῶς ἡ νῆσος Κρήτη και τίνι τρόπῳ ὑπὸ τὴν ἐξου σίαν τῶν ᾿Αγαρηνῶν ἔτυχε γενέσθαι, καὶ αὖθις πῶς ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν Ρωμαίων ἐγένετο, καὶ πῶς ὑπὲ τὴν ἐξουσίαν τῆς γερουσίας τῶν Ἐνετῶν ἐνέπεσε. Καὶ πάλιν τοῦ ἡμετέρου ἔργου ἁψώμεθα καὶ τὸν πλοῦν τῆς νέας ἱστορίας ποιήσωμεν. λδ'. Οἱ τοῦ καταράτου Μωάμεθ ἀπόγονοι διάδοχοί τε καὶ κληρονόμοι τῆς αὐτοῦ ἀρχῆς πρῶτον μὲν τῆς τῶν Περσῶν ἀρχῆς ἐγκρατεῖς γενόμενοι καὶ Μηδίας καὶ Βαβυλῶνος καὶ 'Ασσυρίων κυριεύσαντες, ήδη δὲ καὶ Αἰγύπτου καὶ Συρίας καὶ ᾿Ασσυρίας και Παλαι- στίνης καὶ Λιβύης καὶ 'Αφρικῆς καὶ μέρους οὐκ ἐλέ γου ἐκ τῆς Εὐρώπης, μετὰ δέ τινα καιρὸν ἀλλήλοις στασιάσαντες, ἡ μία αὕτη μεγάλη ἀρχὴ εἰς πολλὰ διεμερίσθη, καὶ ἄλλον μὲν ἀρχηγὸν εἶχεν ἡ Περσία, ἄλλον δὲ ἡ Βαβυλών, ἕτερον δὲ τὰ τῆς ᾿Ασίας άνω καὶ κάτω μέρη· ἕνα μὲν ἀρχηγὸν εἶχεν ἡ Ταρσός, ρο- GEORGII PHIRANTZ.E · nos duos et triginta ; acquisivit et subjecit sibi re- gna decem, et Christianis urbes ducentas eripuit. Quinque linguas præter suam probe noverat, Græ- cam, Latinam, Arabicam, Chaldaicam, Persicam. In congressibus et colloquiis cam kominibus eru - ditis ac prudentibus hilaris erat : quare etiam Gen- nadium patriarcham diligebat et audiebat frequen- terque conveniebat. Dicebat, didicisse se ex astro- rum conversionibus, se reges et loca multa subactu- rum esse : id quod sane evenit. Tale igitur, quale paucis adumbravimus, Othma- nis ameræ ejusque posterorum genus usque ad Mehe- metem ameram fuit, eorumdemque, dum vixerunt, ista bella, pugnæ et victoriæ. Nunc ad interruptum historiæ ordinem revertamur. Cpoli discessit. Thasum insulam profectas, expugna- vit eam mense Septembri anni 6922; inde rursus Thessalonicam abiit, deinde in Moream, ubi Hexa- milium exstruxit eo loco, quo ante exstructum fue- rat, quando Artaxerxes rex cum infinito illo exer- citu ex Asia contra Græcos trajecit. Postea, cum diuturnitate temporis omnia consumentis et incuria bominum collapsum fuisset, instauratum erata ma- gno Justiniano, imperatore sempiterna colendo me- moria, non quidem propter necessitatem aliquam, quandoquidem ei parebat orbis terrarum pene uni- D versus, sed quia laudabile esse susceptum ei videba- tur : nam sicut alia quædam ædificia exstruxit, qui- bus ornabat imperium Romanum, ita Isthmum mu- nire eidem placuit. Factum est jussu ejus in eo loco, in quo quondam patricius Nicetas, cognomento Oriphas, naves sive triremes Romanas per conti- nentem terram Isthmi ex mari Græco in occidentale traxit fuditque Agarenos Cretenses. Quomodo au- tem et quare hoc præclarum strategema et perpe- tno celebrandum facinus patratum fuerit, non præ- termittam dicere, sed narrationi nostræ inserain ; item commemorabo, quo pacto Creta insula in testatem Agarenorum venerit,et rursus, qua rationa ad Romanos redierit, et tandem sub Venetorum ditionem concesserit : tum denique ad institutum redibimus et recentioris historiæ filum pertexemus. et imperii ejus hæredes, primum Persarum regno atque Media, Babylonia et Assyria pòtiti, deinde eriam Ægyptum, Syriam, Assyriam, Palestinam, Libyam, Africam et Europe regiones non paucas consecuti, aliquanto post discordes inter se facti sunt, unde unum illud magnum imperium in multa regna divisum est, et alium principem Persis nacta est, alium Babylo, alium superior et inferior Asia, alium Tarsus, alium Tyrus, alium Iconium, alium multis illa et præclaris rebus abundans Melitene 33. Mense Julio auni 6921 imperator Manuel 34. Exsecrandi Mohamnetis posteri et successores

ἕτερον δὲ ἡ Τύρος, ἄλλον τὸ Ικόνιον καὶ ἕτερον ἡ Δ εὔβοτος. » Καὶ οὐδὲν πλέον ἔφη αὐτοῖς, καὶ οὕτω Μελιτηνὴ ἡ τὰ πολλὰ καλὰ καὶ ἀγαθὰ ῥέουσα· ἔτε- ρον δὲ τὸ Χαλέπι εἶχεν καὶ ἄλλον ἡ Δαμασκός καὶ ἕτερον ἡ Αἰγυωτος καὶ ἄλλον ἡ Λιβύη, καὶ ἡ Αφρικὴ ἕτερον, καὶ ἕτερον ἐν τῇ Εὐρώπῃ ἡ Ἰβηρία εἶχον, ἢ λέγεται Ισπανία. Καὶ πρὸς ἀλλήλους οἱ γειτνιώντες καθ' ἑκάστην διαφορὰς εἶχον ἀναμέσον αὐτῶν φυομένας καὶ ἐμάχοντο. Οἱ δὲ τὴν Ισπανίαν οἰκοῦντες Αγαρηνοί εἰς πολυανθρωπίαν ἐλθόντες, καὶ ἦν ἑκατῴκουν γῆν λυπράν καὶ μετρίως εὐδαιμο- να ὁρῶντες καὶ διὰ τοῦτο τρέφειν αὑτοὺς μὴ δυνα- μένην, προσῆλθον τῷ ἄρχοντι αὐτῶν Ἀποχὰψ ἀμερ- μουνῇ καὶ μετανάστασιν ἀπῄτουν γενέσθαι αὐτοῖς, πολλὰ στενοχωρούμενοι λέγοντες, καὶ τῶν ἀναγκαίων ἐσπάνιζον. Ὁ δὲ μετὰ χαρᾶς τὸν λόγον δεξάμενος, νῆας μακρὰς εὐθὺς ἐπισκευάσας καὶ δύναμιν ἐξ αὐτῶν ἐμβιβάσας, ἐπὶ λῃστείαν ἔχων τὴν ἔννοιαν, πρὸς τὰς ἐν τῷ Αἰγαίῳ κειμένας νήσους, ἐτράποντο καὶ πολλὰ ἐποίουν ταῖς νήσοις, οὐδένα εὑρίσκοντες ἀντιπαρατασσόμενον· πᾶσαι γὰρ ήτουν βοήθειαν καὶ οὐκ ἐλάμβανον διὰ τὸ τὸν βασιλέα Ρωμαίων Μιχαὴλ τὸν Τραυλόν περισπώμενον εὑρίσκεσθαι ἐν Εμφυλίοις πολέμοις. Διὰ τοῦτο πολλὰ κέρδη ἐκ πα- σῶν τῶν νήσων ἐκαρποῦντο. Εφθασε δέ ποτε καὶ ἕως τῆς Κρήτης, καὶ ταύτην καταδραμὼν καὶ ἀν- δραποδισάμενος ὡς ἔνι, καὶ τὴν τῆς νήσου καταμα θὼν ἀρετὴν καὶ χάριν, ἔφη πρὸς τοὺς ὑπηκόους « Ιδού γῆ ῥέουσα γάλα καὶ μέλι. ο Καὶ ταῦτα ὁ βάρ- βαρος εἶπε περὶ τῆς Κρήτης· ὁ δὲ ποιητής ταύτην. ἐγκωμιάζων φησί - « Κρήτη τιμήεσσα τιθήνη Διός, ἦ; τὸ μέγεθος περιούσιον, πολλή τε λιπαρά τε καὶ ο τὸν στόλον ἐμπλήσας παντὸς ἀγαθοῦ πρὸς τὴν Ισπα νίαν επανέστρεψεν. ὡς δὲ ὁ χειμὼν παρῆλθε καὶ τὸ ἔαρ ἐπέλαμψε, τεσσαράκοντα νῆας πληρώσας ἀν δρῶν μαχίμων καὶ ἄνεμον ἐπιτήδειον τηρήσας πρὸς Κρήτην τὸν πλοῦν ἐποίησε, τὰς ἄλλας τῶν νήσων. παρατρέχων. Φθάσα; δὲ ἐν τῇ νήσῳ ἐν ἀκρωτηρίῳ τῷ λεγομένῳ Χάρακι προσορμίζεται, καὶ οὐδὲν οὔτε κατὰ τὴν ἀπόβασιν οὔτε κατὰ τὴν ἀγωγὴν ἐφάνη πο- λέμιον. Ἐλθὼν δὲ ποῤῥωτέρω σταδίων ὡς ἑκατὸν καὶ πῦρ ἐμβαλὼν τὰς νῆας πάσας κατέφλεξεν, οὐδεμιᾶς φεισάμενος. Ὁ δὲν στρατὸς ταραχθεὶς ἐπὶ τὸ πραχθὲν καὶ καταπληγέντες τὴν αἰτίαν ἐπηρώτων, ἐλθόντες καὶ εἰς λόγους νεωτερικούς. Αὐτὸς δὲ μανεὶς ἀκούων εἶπεν· « Ὑμεῖς τούτων αἴτιοί έστε, ἀποικίαν ζητοῦ τες καὶ γῆν ἀγαθήν.· Ἐμοὶ δὲ ταύτης ἑτέρα οὐ νε- νόμισται κρείττων· καὶ ἐνταῦθα ἦλθον ἵνα τὰς ὑμε τέρας θελήσεις καὶ ὀρέξεις πράξω. Καὶ τὰ νῦν, μὴ εἰδότες ἃ ἐγὼ ποιῶ, φλυαρεῖτε. » Οἱ δὲ ἀκούσαντες ἐσίγησαν· ὡς δὲ γυναικῶν καὶ τέκνων ἐμέμνηντο καὶ φιλτάτων τινὲς, εἶπεν αὐτοῖς· « "Ωδε ὡραῖαι γυναί κές εἰσι, καὶ παῖδας ποιήσετε. › Εἶτα τάφρον ώρυ ξαν βαρείαν καὶ χάρακα περιέπηξαν (ὅθεν καὶ ὁ τόπος τὴν ἐπωνυμίαν λαβὼν σώζει την προση- γορίαν, Χάνδαξ ὀνομαζόμενος) κἀκεῖσε διενυκτέ ρευον. Μαθὼν δὲ ὁ βασιλεὺς Μιχαὴλ μετ' ὀλίγον τὰ ἐν τῇ Κρήτῃ πραττόμενα ὑπὸ τῶν Σαρακηνῶν, παρά Φωτεινού πρωτοσπαθαρίου και στρατηγοῦ τῆς Κρή της, δς δύναμιν ἠξίου αὐτῷ στεῖλαι ἵνα τοὺς ἐχθρούς ἀποσοβήσῃ· καὶ Δαμιανόν τινα κόμητα τοῦ βασι λικοῦ ἱπποστασίου μετὰ πολλῆς δυνάμεως καὶ παρ • CHRONICON MAJUS - LIB. I. B C verbo præterea addito, cum classe, omni rerum ge- mere repleta, in Hispaniam revertit. Postquam autem hiems exiit et instabat verna tempestas, quadraginta Raves strenuis bellatoribus complet, ventumque nactus secundum, Cretan cursu petit, caeteris insulis prætermissis. Ubi advenit, ad promontorium, cui nomen Charax, appellitur: nec ei quidquam vel descendenti, vel populanti hostile comparuit. Pre- gressus stadia circiter centuin, naves ad unam om- nes, injecto igne, comburit. Ea re conturbati et ob- stupefacti milites, cansam sciscitabantur, voces etiam seditiosas inaniscentes. llle iratus, Vos, in. alium Chalepi, aliam Damascus, alium Ægyptας, alium Libya, alium Africa, alium in Europa Iberi, qua Hispatra dicitur. Itaque factum est, ut vicini, quotidie exorientibus inter eos controversiis, ad pugnas descenderent. Hispaniam qui incolebant Agareni, mumero aueli, cum regionem, quam hd- bitabant, steriliorem, nec admodum felicem esse ideoque alendis sibi haud sufficere viderent, Apo- chapem amermunem, principem suum, adierunt, ro- gantes, ut sedes mutare sibi liceret, ut qui valde pre- merentur angustiis et rebus tuendæ vitæ necessariis egerent. Ille, petitione fætatus, station naves longas ædificandas curavit, et piraticæ faciendæ consilio D quit, hujus rei causa estis, qui coloniam quæritis wranom ¡is idoneam imposuit, quæ ad Ægæi maris insulas conversa, multis eas calamitatibus afflixit, cum nemo esset, qui resisteret. Omnes auxiliuın Hagitabant, nec шnciscebantur tamen, quoniaın Michael Balbus, imperator Romanus, bellis civili- bus distrahebatur. Itaque illi ex omnbius insutis cominoda sibi multa comparabant. Cuin aliquando ad Cretam usquo venisset, eamque, quantum pote- rat, pervagatus et populatus esset, comperta boni- tate et fertilitate insulæ, ad suos conversus : ‹ En terra, inquit, fueus lacte et melle. Hæc barbaris de Creta: quam poeta his verbis commendavit: • Creta, honorata nutrix Jovis, insignis magnitu- dine, ubertate et pascuorum abundantia. › Nulio et terram beatam: namque mibi nulla hac melior esse videtur, et huc vela feci, ut vestra salistace- rem voluntati. Itaque inscii, quæ ego agam, ista blateratis. » His auditis, conucuerunt. Cum autem monnulli uxores et liberos commemorarent, occurrit iis: Hic sunt formosæ feminæ, e quibus liberos procreabitis. » Deinde fossa profunds ducta el xá- paxi, id est vallo communita (unde ductum nomen Chandax locus hodieque servat), ibidem noCLEIN transegerunt. Imperator Michael brevi post de jis quæ in Creta a Saracenis agerentur, per Photinum protespatharium et præfectum Crete certior factus, qui copias sibi mitti voluit, quibus hostes dispelle- ret, Damianum quemdam, comitem stabuli impera

ἕτερον δὲ ἡ Τύρος, ἄλλον τὸ Ικόνιον καὶ ἕτερον ἡ Δ εὔβοτος. » Καὶ οὐδὲν πλέον ἔφη αὐτοῖς, καὶ οὕτω Μελιτηνὴ ἡ τὰ πολλὰ καλὰ καὶ ἀγαθὰ ῥέουσα· ἔτε- ρον δὲ τὸ Χαλέπι εἶχεν καὶ ἄλλον ἡ Δαμασκός καὶ ἕτερον ἡ Αἰγυωτος καὶ ἄλλον ἡ Λιβύη, καὶ ἡ Αφρικὴ ἕτερον, καὶ ἕτερον ἐν τῇ Εὐρώπῃ ἡ Ἰβηρία εἶχον, ἢ λέγεται Ισπανία. Καὶ πρὸς ἀλλήλους οἱ γειτνιώντες καθ' ἑκάστην διαφορὰς εἶχον ἀναμέσον αὐτῶν φυομένας καὶ ἐμάχοντο. Οἱ δὲ τὴν Ισπανίαν οἰκοῦντες Αγαρηνοί εἰς πολυανθρωπίαν ἐλθόντες, καὶ ἦν ἑκατῴκουν γῆν λυπράν καὶ μετρίως εὐδαιμο- να ὁρῶντες καὶ διὰ τοῦτο τρέφειν αὑτοὺς μὴ δυνα- μένην, προσῆλθον τῷ ἄρχοντι αὐτῶν Ἀποχὰψ ἀμερ- μουνῇ καὶ μετανάστασιν ἀπῄτουν γενέσθαι αὐτοῖς, πολλὰ στενοχωρούμενοι λέγοντες, καὶ τῶν ἀναγκαίων ἐσπάνιζον. Ὁ δὲ μετὰ χαρᾶς τὸν λόγον δεξάμενος, νῆας μακρὰς εὐθὺς ἐπισκευάσας καὶ δύναμιν ἐξ αὐτῶν ἐμβιβάσας, ἐπὶ λῃστείαν ἔχων τὴν ἔννοιαν, πρὸς τὰς ἐν τῷ Αἰγαίῳ κειμένας νήσους, ἐτράποντο καὶ πολλὰ ἐποίουν ταῖς νήσοις, οὐδένα εὑρίσκοντες ἀντιπαρατασσόμενον· πᾶσαι γὰρ ήτουν βοήθειαν καὶ οὐκ ἐλάμβανον διὰ τὸ τὸν βασιλέα Ρωμαίων Μιχαὴλ τὸν Τραυλόν περισπώμενον εὑρίσκεσθαι ἐν Εμφυλίοις πολέμοις. Διὰ τοῦτο πολλὰ κέρδη ἐκ πα- σῶν τῶν νήσων ἐκαρποῦντο. Εφθασε δέ ποτε καὶ ἕως τῆς Κρήτης, καὶ ταύτην καταδραμὼν καὶ ἀν- δραποδισάμενος ὡς ἔνι, καὶ τὴν τῆς νήσου καταμα θὼν ἀρετὴν καὶ χάριν, ἔφη πρὸς τοὺς ὑπηκόους « Ιδού γῆ ῥέουσα γάλα καὶ μέλι. ο Καὶ ταῦτα ὁ βάρ- βαρος εἶπε περὶ τῆς Κρήτης· ὁ δὲ ποιητής ταύτην. ἐγκωμιάζων φησί - « Κρήτη τιμήεσσα τιθήνη Διός, ἦ; τὸ μέγεθος περιούσιον, πολλή τε λιπαρά τε καὶ ο τὸν στόλον ἐμπλήσας παντὸς ἀγαθοῦ πρὸς τὴν Ισπα νίαν επανέστρεψεν. ὡς δὲ ὁ χειμὼν παρῆλθε καὶ τὸ ἔαρ ἐπέλαμψε, τεσσαράκοντα νῆας πληρώσας ἀν δρῶν μαχίμων καὶ ἄνεμον ἐπιτήδειον τηρήσας πρὸς Κρήτην τὸν πλοῦν ἐποίησε, τὰς ἄλλας τῶν νήσων. παρατρέχων. Φθάσα; δὲ ἐν τῇ νήσῳ ἐν ἀκρωτηρίῳ τῷ λεγομένῳ Χάρακι προσορμίζεται, καὶ οὐδὲν οὔτε κατὰ τὴν ἀπόβασιν οὔτε κατὰ τὴν ἀγωγὴν ἐφάνη πο- λέμιον. Ἐλθὼν δὲ ποῤῥωτέρω σταδίων ὡς ἑκατὸν καὶ πῦρ ἐμβαλὼν τὰς νῆας πάσας κατέφλεξεν, οὐδεμιᾶς φεισάμενος. Ὁ δὲν στρατὸς ταραχθεὶς ἐπὶ τὸ πραχθὲν καὶ καταπληγέντες τὴν αἰτίαν ἐπηρώτων, ἐλθόντες καὶ εἰς λόγους νεωτερικούς. Αὐτὸς δὲ μανεὶς ἀκούων εἶπεν· « Ὑμεῖς τούτων αἴτιοί έστε, ἀποικίαν ζητοῦ τες καὶ γῆν ἀγαθήν.· Ἐμοὶ δὲ ταύτης ἑτέρα οὐ νε- νόμισται κρείττων· καὶ ἐνταῦθα ἦλθον ἵνα τὰς ὑμε τέρας θελήσεις καὶ ὀρέξεις πράξω. Καὶ τὰ νῦν, μὴ εἰδότες ἃ ἐγὼ ποιῶ, φλυαρεῖτε. » Οἱ δὲ ἀκούσαντες ἐσίγησαν· ὡς δὲ γυναικῶν καὶ τέκνων ἐμέμνηντο καὶ φιλτάτων τινὲς, εἶπεν αὐτοῖς· « "Ωδε ὡραῖαι γυναί κές εἰσι, καὶ παῖδας ποιήσετε. › Εἶτα τάφρον ώρυ ξαν βαρείαν καὶ χάρακα περιέπηξαν (ὅθεν καὶ ὁ τόπος τὴν ἐπωνυμίαν λαβὼν σώζει την προση- γορίαν, Χάνδαξ ὀνομαζόμενος) κἀκεῖσε διενυκτέ ρευον. Μαθὼν δὲ ὁ βασιλεὺς Μιχαὴλ μετ' ὀλίγον τὰ ἐν τῇ Κρήτῃ πραττόμενα ὑπὸ τῶν Σαρακηνῶν, παρά Φωτεινού πρωτοσπαθαρίου και στρατηγοῦ τῆς Κρή της, δς δύναμιν ἠξίου αὐτῷ στεῖλαι ἵνα τοὺς ἐχθρούς ἀποσοβήσῃ· καὶ Δαμιανόν τινα κόμητα τοῦ βασι λικοῦ ἱπποστασίου μετὰ πολλῆς δυνάμεως καὶ παρ • CHRONICON MAJUS - LIB. I. B C verbo præterea addito, cum classe, omni rerum ge- mere repleta, in Hispaniam revertit. Postquam autem hiems exiit et instabat verna tempestas, quadraginta Raves strenuis bellatoribus complet, ventumque nactus secundum, Cretan cursu petit, caeteris insulis prætermissis. Ubi advenit, ad promontorium, cui nomen Charax, appellitur: nec ei quidquam vel descendenti, vel populanti hostile comparuit. Pre- gressus stadia circiter centuin, naves ad unam om- nes, injecto igne, comburit. Ea re conturbati et ob- stupefacti milites, cansam sciscitabantur, voces etiam seditiosas inaniscentes. llle iratus, Vos, in. alium Chalepi, aliam Damascus, alium Ægyptας, alium Libya, alium Africa, alium in Europa Iberi, qua Hispatra dicitur. Itaque factum est, ut vicini, quotidie exorientibus inter eos controversiis, ad pugnas descenderent. Hispaniam qui incolebant Agareni, mumero aueli, cum regionem, quam hd- bitabant, steriliorem, nec admodum felicem esse ideoque alendis sibi haud sufficere viderent, Apo- chapem amermunem, principem suum, adierunt, ro- gantes, ut sedes mutare sibi liceret, ut qui valde pre- merentur angustiis et rebus tuendæ vitæ necessariis egerent. Ille, petitione fætatus, station naves longas ædificandas curavit, et piraticæ faciendæ consilio D quit, hujus rei causa estis, qui coloniam quæritis wranom ¡is idoneam imposuit, quæ ad Ægæi maris insulas conversa, multis eas calamitatibus afflixit, cum nemo esset, qui resisteret. Omnes auxiliuın Hagitabant, nec шnciscebantur tamen, quoniaın Michael Balbus, imperator Romanus, bellis civili- bus distrahebatur. Itaque illi ex omnbius insutis cominoda sibi multa comparabant. Cuin aliquando ad Cretam usquo venisset, eamque, quantum pote- rat, pervagatus et populatus esset, comperta boni- tate et fertilitate insulæ, ad suos conversus : ‹ En terra, inquit, fueus lacte et melle. Hæc barbaris de Creta: quam poeta his verbis commendavit: • Creta, honorata nutrix Jovis, insignis magnitu- dine, ubertate et pascuorum abundantia. › Nulio et terram beatam: namque mibi nulla hac melior esse videtur, et huc vela feci, ut vestra salistace- rem voluntati. Itaque inscii, quæ ego agam, ista blateratis. » His auditis, conucuerunt. Cum autem monnulli uxores et liberos commemorarent, occurrit iis: Hic sunt formosæ feminæ, e quibus liberos procreabitis. » Deinde fossa profunds ducta el xá- paxi, id est vallo communita (unde ductum nomen Chandax locus hodieque servat), ibidem noCLEIN transegerunt. Imperator Michael brevi post de jis quæ in Creta a Saracenis agerentur, per Photinum protespatharium et præfectum Crete certior factus, qui copias sibi mitti voluit, quibus hostes dispelle- ret, Damianum quemdam, comitem stabuli impera

ἕτερον δὲ ἡ Τύρος, ἄλλον τὸ Ικόνιον καὶ ἕτερον ἡ Δ εὔβοτος. » Καὶ οὐδὲν πλέον ἔφη αὐτοῖς, καὶ οὕτω Μελιτηνὴ ἡ τὰ πολλὰ καλὰ καὶ ἀγαθὰ ῥέουσα· ἔτε- ρον δὲ τὸ Χαλέπι εἶχεν καὶ ἄλλον ἡ Δαμασκός καὶ ἕτερον ἡ Αἰγυωτος καὶ ἄλλον ἡ Λιβύη, καὶ ἡ Αφρικὴ ἕτερον, καὶ ἕτερον ἐν τῇ Εὐρώπῃ ἡ Ἰβηρία εἶχον, ἢ λέγεται Ισπανία. Καὶ πρὸς ἀλλήλους οἱ γειτνιώντες καθ' ἑκάστην διαφορὰς εἶχον ἀναμέσον αὐτῶν φυομένας καὶ ἐμάχοντο. Οἱ δὲ τὴν Ισπανίαν οἰκοῦντες Αγαρηνοί εἰς πολυανθρωπίαν ἐλθόντες, καὶ ἦν ἑκατῴκουν γῆν λυπράν καὶ μετρίως εὐδαιμο- να ὁρῶντες καὶ διὰ τοῦτο τρέφειν αὑτοὺς μὴ δυνα- μένην, προσῆλθον τῷ ἄρχοντι αὐτῶν Ἀποχὰψ ἀμερ- μουνῇ καὶ μετανάστασιν ἀπῄτουν γενέσθαι αὐτοῖς, πολλὰ στενοχωρούμενοι λέγοντες, καὶ τῶν ἀναγκαίων ἐσπάνιζον. Ὁ δὲ μετὰ χαρᾶς τὸν λόγον δεξάμενος, νῆας μακρὰς εὐθὺς ἐπισκευάσας καὶ δύναμιν ἐξ αὐτῶν ἐμβιβάσας, ἐπὶ λῃστείαν ἔχων τὴν ἔννοιαν, πρὸς τὰς ἐν τῷ Αἰγαίῳ κειμένας νήσους, ἐτράποντο καὶ πολλὰ ἐποίουν ταῖς νήσοις, οὐδένα εὑρίσκοντες ἀντιπαρατασσόμενον· πᾶσαι γὰρ ήτουν βοήθειαν καὶ οὐκ ἐλάμβανον διὰ τὸ τὸν βασιλέα Ρωμαίων Μιχαὴλ τὸν Τραυλόν περισπώμενον εὑρίσκεσθαι ἐν Εμφυλίοις πολέμοις. Διὰ τοῦτο πολλὰ κέρδη ἐκ πα- σῶν τῶν νήσων ἐκαρποῦντο. Εφθασε δέ ποτε καὶ ἕως τῆς Κρήτης, καὶ ταύτην καταδραμὼν καὶ ἀν- δραποδισάμενος ὡς ἔνι, καὶ τὴν τῆς νήσου καταμα θὼν ἀρετὴν καὶ χάριν, ἔφη πρὸς τοὺς ὑπηκόους « Ιδού γῆ ῥέουσα γάλα καὶ μέλι. ο Καὶ ταῦτα ὁ βάρ- βαρος εἶπε περὶ τῆς Κρήτης· ὁ δὲ ποιητής ταύτην. ἐγκωμιάζων φησί - « Κρήτη τιμήεσσα τιθήνη Διός, ἦ; τὸ μέγεθος περιούσιον, πολλή τε λιπαρά τε καὶ ο τὸν στόλον ἐμπλήσας παντὸς ἀγαθοῦ πρὸς τὴν Ισπα νίαν επανέστρεψεν. ὡς δὲ ὁ χειμὼν παρῆλθε καὶ τὸ ἔαρ ἐπέλαμψε, τεσσαράκοντα νῆας πληρώσας ἀν δρῶν μαχίμων καὶ ἄνεμον ἐπιτήδειον τηρήσας πρὸς Κρήτην τὸν πλοῦν ἐποίησε, τὰς ἄλλας τῶν νήσων. παρατρέχων. Φθάσα; δὲ ἐν τῇ νήσῳ ἐν ἀκρωτηρίῳ τῷ λεγομένῳ Χάρακι προσορμίζεται, καὶ οὐδὲν οὔτε κατὰ τὴν ἀπόβασιν οὔτε κατὰ τὴν ἀγωγὴν ἐφάνη πο- λέμιον. Ἐλθὼν δὲ ποῤῥωτέρω σταδίων ὡς ἑκατὸν καὶ πῦρ ἐμβαλὼν τὰς νῆας πάσας κατέφλεξεν, οὐδεμιᾶς φεισάμενος. Ὁ δὲν στρατὸς ταραχθεὶς ἐπὶ τὸ πραχθὲν καὶ καταπληγέντες τὴν αἰτίαν ἐπηρώτων, ἐλθόντες καὶ εἰς λόγους νεωτερικούς. Αὐτὸς δὲ μανεὶς ἀκούων εἶπεν· « Ὑμεῖς τούτων αἴτιοί έστε, ἀποικίαν ζητοῦ τες καὶ γῆν ἀγαθήν.· Ἐμοὶ δὲ ταύτης ἑτέρα οὐ νε- νόμισται κρείττων· καὶ ἐνταῦθα ἦλθον ἵνα τὰς ὑμε τέρας θελήσεις καὶ ὀρέξεις πράξω. Καὶ τὰ νῦν, μὴ εἰδότες ἃ ἐγὼ ποιῶ, φλυαρεῖτε. » Οἱ δὲ ἀκούσαντες ἐσίγησαν· ὡς δὲ γυναικῶν καὶ τέκνων ἐμέμνηντο καὶ φιλτάτων τινὲς, εἶπεν αὐτοῖς· « "Ωδε ὡραῖαι γυναί κές εἰσι, καὶ παῖδας ποιήσετε. › Εἶτα τάφρον ώρυ ξαν βαρείαν καὶ χάρακα περιέπηξαν (ὅθεν καὶ ὁ τόπος τὴν ἐπωνυμίαν λαβὼν σώζει την προση- γορίαν, Χάνδαξ ὀνομαζόμενος) κἀκεῖσε διενυκτέ ρευον. Μαθὼν δὲ ὁ βασιλεὺς Μιχαὴλ μετ' ὀλίγον τὰ ἐν τῇ Κρήτῃ πραττόμενα ὑπὸ τῶν Σαρακηνῶν, παρά Φωτεινού πρωτοσπαθαρίου και στρατηγοῦ τῆς Κρή της, δς δύναμιν ἠξίου αὐτῷ στεῖλαι ἵνα τοὺς ἐχθρούς ἀποσοβήσῃ· καὶ Δαμιανόν τινα κόμητα τοῦ βασι λικοῦ ἱπποστασίου μετὰ πολλῆς δυνάμεως καὶ παρ • CHRONICON MAJUS - LIB. I. B C verbo præterea addito, cum classe, omni rerum ge- mere repleta, in Hispaniam revertit. Postquam autem hiems exiit et instabat verna tempestas, quadraginta Raves strenuis bellatoribus complet, ventumque nactus secundum, Cretan cursu petit, caeteris insulis prætermissis. Ubi advenit, ad promontorium, cui nomen Charax, appellitur: nec ei quidquam vel descendenti, vel populanti hostile comparuit. Pre- gressus stadia circiter centuin, naves ad unam om- nes, injecto igne, comburit. Ea re conturbati et ob- stupefacti milites, cansam sciscitabantur, voces etiam seditiosas inaniscentes. llle iratus, Vos, in. alium Chalepi, aliam Damascus, alium Ægyptας, alium Libya, alium Africa, alium in Europa Iberi, qua Hispatra dicitur. Itaque factum est, ut vicini, quotidie exorientibus inter eos controversiis, ad pugnas descenderent. Hispaniam qui incolebant Agareni, mumero aueli, cum regionem, quam hd- bitabant, steriliorem, nec admodum felicem esse ideoque alendis sibi haud sufficere viderent, Apo- chapem amermunem, principem suum, adierunt, ro- gantes, ut sedes mutare sibi liceret, ut qui valde pre- merentur angustiis et rebus tuendæ vitæ necessariis egerent. Ille, petitione fætatus, station naves longas ædificandas curavit, et piraticæ faciendæ consilio D quit, hujus rei causa estis, qui coloniam quæritis wranom ¡is idoneam imposuit, quæ ad Ægæi maris insulas conversa, multis eas calamitatibus afflixit, cum nemo esset, qui resisteret. Omnes auxiliuın Hagitabant, nec шnciscebantur tamen, quoniaın Michael Balbus, imperator Romanus, bellis civili- bus distrahebatur. Itaque illi ex omnbius insutis cominoda sibi multa comparabant. Cuin aliquando ad Cretam usquo venisset, eamque, quantum pote- rat, pervagatus et populatus esset, comperta boni- tate et fertilitate insulæ, ad suos conversus : ‹ En terra, inquit, fueus lacte et melle. Hæc barbaris de Creta: quam poeta his verbis commendavit: • Creta, honorata nutrix Jovis, insignis magnitu- dine, ubertate et pascuorum abundantia. › Nulio et terram beatam: namque mibi nulla hac melior esse videtur, et huc vela feci, ut vestra salistace- rem voluntati. Itaque inscii, quæ ego agam, ista blateratis. » His auditis, conucuerunt. Cum autem monnulli uxores et liberos commemorarent, occurrit iis: Hic sunt formosæ feminæ, e quibus liberos procreabitis. » Deinde fossa profunds ducta el xá- paxi, id est vallo communita (unde ductum nomen Chandax locus hodieque servat), ibidem noCLEIN transegerunt. Imperator Michael brevi post de jis quæ in Creta a Saracenis agerentur, per Photinum protespatharium et præfectum Crete certior factus, qui copias sibi mitti voluit, quibus hostes dispelle- ret, Damianum quemdam, comitem stabuli impera

ἕτερον δὲ ἡ Τύρος, ἄλλον τὸ Ικόνιον καὶ ἕτερον ἡ Δ εὔβοτος. » Καὶ οὐδὲν πλέον ἔφη αὐτοῖς, καὶ οὕτω Μελιτηνὴ ἡ τὰ πολλὰ καλὰ καὶ ἀγαθὰ ῥέουσα· ἔτε- ρον δὲ τὸ Χαλέπι εἶχεν καὶ ἄλλον ἡ Δαμασκός καὶ ἕτερον ἡ Αἰγυωτος καὶ ἄλλον ἡ Λιβύη, καὶ ἡ Αφρικὴ ἕτερον, καὶ ἕτερον ἐν τῇ Εὐρώπῃ ἡ Ἰβηρία εἶχον, ἢ λέγεται Ισπανία. Καὶ πρὸς ἀλλήλους οἱ γειτνιώντες καθ' ἑκάστην διαφορὰς εἶχον ἀναμέσον αὐτῶν φυομένας καὶ ἐμάχοντο. Οἱ δὲ τὴν Ισπανίαν οἰκοῦντες Αγαρηνοί εἰς πολυανθρωπίαν ἐλθόντες, καὶ ἦν ἑκατῴκουν γῆν λυπράν καὶ μετρίως εὐδαιμο- να ὁρῶντες καὶ διὰ τοῦτο τρέφειν αὑτοὺς μὴ δυνα- μένην, προσῆλθον τῷ ἄρχοντι αὐτῶν Ἀποχὰψ ἀμερ- μουνῇ καὶ μετανάστασιν ἀπῄτουν γενέσθαι αὐτοῖς, πολλὰ στενοχωρούμενοι λέγοντες, καὶ τῶν ἀναγκαίων ἐσπάνιζον. Ὁ δὲ μετὰ χαρᾶς τὸν λόγον δεξάμενος, νῆας μακρὰς εὐθὺς ἐπισκευάσας καὶ δύναμιν ἐξ αὐτῶν ἐμβιβάσας, ἐπὶ λῃστείαν ἔχων τὴν ἔννοιαν, πρὸς τὰς ἐν τῷ Αἰγαίῳ κειμένας νήσους, ἐτράποντο καὶ πολλὰ ἐποίουν ταῖς νήσοις, οὐδένα εὑρίσκοντες ἀντιπαρατασσόμενον· πᾶσαι γὰρ ήτουν βοήθειαν καὶ οὐκ ἐλάμβανον διὰ τὸ τὸν βασιλέα Ρωμαίων Μιχαὴλ τὸν Τραυλόν περισπώμενον εὑρίσκεσθαι ἐν Εμφυλίοις πολέμοις. Διὰ τοῦτο πολλὰ κέρδη ἐκ πα- σῶν τῶν νήσων ἐκαρποῦντο. Εφθασε δέ ποτε καὶ ἕως τῆς Κρήτης, καὶ ταύτην καταδραμὼν καὶ ἀν- δραποδισάμενος ὡς ἔνι, καὶ τὴν τῆς νήσου καταμα θὼν ἀρετὴν καὶ χάριν, ἔφη πρὸς τοὺς ὑπηκόους « Ιδού γῆ ῥέουσα γάλα καὶ μέλι. ο Καὶ ταῦτα ὁ βάρ- βαρος εἶπε περὶ τῆς Κρήτης· ὁ δὲ ποιητής ταύτην. ἐγκωμιάζων φησί - « Κρήτη τιμήεσσα τιθήνη Διός, ἦ; τὸ μέγεθος περιούσιον, πολλή τε λιπαρά τε καὶ ο τὸν στόλον ἐμπλήσας παντὸς ἀγαθοῦ πρὸς τὴν Ισπα νίαν επανέστρεψεν. ὡς δὲ ὁ χειμὼν παρῆλθε καὶ τὸ ἔαρ ἐπέλαμψε, τεσσαράκοντα νῆας πληρώσας ἀν δρῶν μαχίμων καὶ ἄνεμον ἐπιτήδειον τηρήσας πρὸς Κρήτην τὸν πλοῦν ἐποίησε, τὰς ἄλλας τῶν νήσων. παρατρέχων. Φθάσα; δὲ ἐν τῇ νήσῳ ἐν ἀκρωτηρίῳ τῷ λεγομένῳ Χάρακι προσορμίζεται, καὶ οὐδὲν οὔτε κατὰ τὴν ἀπόβασιν οὔτε κατὰ τὴν ἀγωγὴν ἐφάνη πο- λέμιον. Ἐλθὼν δὲ ποῤῥωτέρω σταδίων ὡς ἑκατὸν καὶ πῦρ ἐμβαλὼν τὰς νῆας πάσας κατέφλεξεν, οὐδεμιᾶς φεισάμενος. Ὁ δὲν στρατὸς ταραχθεὶς ἐπὶ τὸ πραχθὲν καὶ καταπληγέντες τὴν αἰτίαν ἐπηρώτων, ἐλθόντες καὶ εἰς λόγους νεωτερικούς. Αὐτὸς δὲ μανεὶς ἀκούων εἶπεν· « Ὑμεῖς τούτων αἴτιοί έστε, ἀποικίαν ζητοῦ τες καὶ γῆν ἀγαθήν.· Ἐμοὶ δὲ ταύτης ἑτέρα οὐ νε- νόμισται κρείττων· καὶ ἐνταῦθα ἦλθον ἵνα τὰς ὑμε τέρας θελήσεις καὶ ὀρέξεις πράξω. Καὶ τὰ νῦν, μὴ εἰδότες ἃ ἐγὼ ποιῶ, φλυαρεῖτε. » Οἱ δὲ ἀκούσαντες ἐσίγησαν· ὡς δὲ γυναικῶν καὶ τέκνων ἐμέμνηντο καὶ φιλτάτων τινὲς, εἶπεν αὐτοῖς· « "Ωδε ὡραῖαι γυναί κές εἰσι, καὶ παῖδας ποιήσετε. › Εἶτα τάφρον ώρυ ξαν βαρείαν καὶ χάρακα περιέπηξαν (ὅθεν καὶ ὁ τόπος τὴν ἐπωνυμίαν λαβὼν σώζει την προση- γορίαν, Χάνδαξ ὀνομαζόμενος) κἀκεῖσε διενυκτέ ρευον. Μαθὼν δὲ ὁ βασιλεὺς Μιχαὴλ μετ' ὀλίγον τὰ ἐν τῇ Κρήτῃ πραττόμενα ὑπὸ τῶν Σαρακηνῶν, παρά Φωτεινού πρωτοσπαθαρίου και στρατηγοῦ τῆς Κρή της, δς δύναμιν ἠξίου αὐτῷ στεῖλαι ἵνα τοὺς ἐχθρούς ἀποσοβήσῃ· καὶ Δαμιανόν τινα κόμητα τοῦ βασι λικοῦ ἱπποστασίου μετὰ πολλῆς δυνάμεως καὶ παρ • CHRONICON MAJUS - LIB. I. B C verbo præterea addito, cum classe, omni rerum ge- mere repleta, in Hispaniam revertit. Postquam autem hiems exiit et instabat verna tempestas, quadraginta Raves strenuis bellatoribus complet, ventumque nactus secundum, Cretan cursu petit, caeteris insulis prætermissis. Ubi advenit, ad promontorium, cui nomen Charax, appellitur: nec ei quidquam vel descendenti, vel populanti hostile comparuit. Pre- gressus stadia circiter centuin, naves ad unam om- nes, injecto igne, comburit. Ea re conturbati et ob- stupefacti milites, cansam sciscitabantur, voces etiam seditiosas inaniscentes. llle iratus, Vos, in. alium Chalepi, aliam Damascus, alium Ægyptας, alium Libya, alium Africa, alium in Europa Iberi, qua Hispatra dicitur. Itaque factum est, ut vicini, quotidie exorientibus inter eos controversiis, ad pugnas descenderent. Hispaniam qui incolebant Agareni, mumero aueli, cum regionem, quam hd- bitabant, steriliorem, nec admodum felicem esse ideoque alendis sibi haud sufficere viderent, Apo- chapem amermunem, principem suum, adierunt, ro- gantes, ut sedes mutare sibi liceret, ut qui valde pre- merentur angustiis et rebus tuendæ vitæ necessariis egerent. Ille, petitione fætatus, station naves longas ædificandas curavit, et piraticæ faciendæ consilio D quit, hujus rei causa estis, qui coloniam quæritis wranom ¡is idoneam imposuit, quæ ad Ægæi maris insulas conversa, multis eas calamitatibus afflixit, cum nemo esset, qui resisteret. Omnes auxiliuın Hagitabant, nec шnciscebantur tamen, quoniaın Michael Balbus, imperator Romanus, bellis civili- bus distrahebatur. Itaque illi ex omnbius insutis cominoda sibi multa comparabant. Cuin aliquando ad Cretam usquo venisset, eamque, quantum pote- rat, pervagatus et populatus esset, comperta boni- tate et fertilitate insulæ, ad suos conversus : ‹ En terra, inquit, fueus lacte et melle. Hæc barbaris de Creta: quam poeta his verbis commendavit: • Creta, honorata nutrix Jovis, insignis magnitu- dine, ubertate et pascuorum abundantia. › Nulio et terram beatam: namque mibi nulla hac melior esse videtur, et huc vela feci, ut vestra salistace- rem voluntati. Itaque inscii, quæ ego agam, ista blateratis. » His auditis, conucuerunt. Cum autem monnulli uxores et liberos commemorarent, occurrit iis: Hic sunt formosæ feminæ, e quibus liberos procreabitis. » Deinde fossa profunds ducta el xá- paxi, id est vallo communita (unde ductum nomen Chandax locus hodieque servat), ibidem noCLEIN transegerunt. Imperator Michael brevi post de jis quæ in Creta a Saracenis agerentur, per Photinum protespatharium et præfectum Crete certior factus, qui copias sibi mitti voluit, quibus hostes dispelle- ret, Damianum quemdam, comitem stabuli impera

GEORGII PARANTZÆ Β 7:0 ρασκευῆς ἀπέστειλεν ὁ βασιλεὺς ἐν τῇ Κρήτῃ εἰς Α πους· τὰ δὲ ὄρη αὐτῆς οὐκ ἐλάττονα του Ταϋγέτου ἐν βοήθειαν τοῦ στρατηγοῦ Φωτεινοῦ, καὶ ἑνωθέντες μετὰ τῶν ᾿Αγαρηνῶν οὐδὲν χρήσιμον αὐτοῖς τέλος ἐγεγόνει· προσβολῆς δὲ γενομένης ὁ Δαμιανός και ρίως πληγεὶς καὶ τοῖς λοιποῖς τροπῆς γέγονεν αἴτιος, καὶ ἡ Φωτεινὸς μόλις ἐν δρόμων: διασώζεται καὶ τῷ βασιλεῖ ἄγγελος γίνεται. Εγεγόνει δὲ αὐτὸς ὁ πό- λεμος καὶ ἡ προσβολή μακρόθεν, ἔνθα ἡ πόλις τοῦ Χάνδακος ᾠκοδόμηται, ὡσεὶ σταδίους εἴκοσι, πρὸς τὰ μέρη τοῦ τόπου του λεγομένου Αλμυροῦ, ἐν ἔτει στμ'. Καὶ πάλιν τοῖς Αγαρηνοίς οὐ διέλιπον φρον τίδες καὶ λογισμοὶ καὶ δειλία καὶ ταραχὴ καὶ μέρι- μια. Καὶ αὐτῶν οὕτως ἐχόντων μοναχός τις ἐκ τῶν ὀρέων τῆς νήσου ἐπικαταβὰς ἁμαρτάνειν ἔφησεν οἱ ἀσφαλῶς ὑπολαμβάνουσι κατοικήσειν οἰκοδομήσαν- τες ἐν τῷδε τῷ τόπῳ· καὶ ἅμα λέγων τόπον δεξιὸν καὶ εὐφυῇ πρὸς πᾶσαν εὐετηρίαν ὑπέδειξε. Καὶ ἐν τούτῳ φρούριον ἱδρύσαντες καὶ καλῶς ἀκρο- πολίσαντες, καὶ Χάνδακα ὠνόμασαν, καὶ ἐκ τούτου ὁρμώμενοι τὴν ὅλην νῆσον κατέτρεχον καὶ τὰς λοι-, πας πάσας πόλεις τῆς νήσου ἐδούλωσαν, πλὴν τῆς Γορτύνης και Κυδωνίας. Καὶ οὕτως μὲν ἡ Κρήτη ἡ μία τῶν περιφήμων ἑπτὰ μεγάλων νήσων ἐάλω ὑπὸ τῶν Ισπανῶν Σαρακηνῶν. Καὶ αὖθις μετὰ ἔτος ἓν ὁ βασιλεὺς Μιχαήλ ἕτερον στόλον ἐκπέμπει κατ' αὐτῶν, καὶ οὐδὲν ἄξιον ἔργον ἐποίησαν· καὶ οἱ Σα- ρακηνοί τοῦ λοιποῦ ἀμερίμνως διήγον, καὶ πάσης τῆς νήσου κληρονόμοι καὶ κύριοι γεγόνασιν, καὶ πολλοί Χριστιανοὶ ὑπὲρ τῆς ὑγιοῦς ἡμῶν πίστεως τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἐμαρτύρησαν. Ἔστι δὲ ἡ νῆσος αὕτη ὀρεινὴ καὶ δασεία, ἔχει δὲ καὶ αὐλῶνας εὐχάρ τῷ ὕψει· ἔχει δὲ πόλεις παλαιὰς, πλείονας ἢ τῶν ἐν - νενήκοντα, μεγίστας δὲ καὶ ἐπιφανεστάτας τρεῖς, Κνωσσόν, Γόρτυναν καὶ Κυδωνίαν. ἂν ὁ Μῖνος ὁ βα- σιλεὺς Κρήτης, θαλαττοκρατῶν ποτε, τὴν νῆσον τρι χῆ διελών, ἐν ἑκάστῳ μέρει κτίσας πόλιν, την Κνωσ σὺν κατάντικρυ τῆς Πελοποννήσου· αὕτη δέ ἐστι προσβόρειος. Οὗτος ὁ βασιλεὺς ὁ Μῖνος, ὡς ἱστορεί ται, πρῶτος τὴν Κρήτην εξημερώσας νομοθέτης ἐγένετο σπουδαῖος· διὸ λέγει καὶ ὁ ποιητὴς περὶ αὐτοῦ· « Διὰ τὴν ἄκραν δικαιοσύνην Μῖνος καὶ δάμανθος, Κρῆται ὄντες, ὑπὸ τοῦ Διὸς κριταὶ κατε- στάθησαν ἐν ταῖς τῶν μακάρων νήσοις. » Καὶ ταῦτα περὶ τοῦ Μίνωος. 'Η δὲ Γόρτυνα κεῖται ἐν πε· δίῳ πρὸς τὸ Λιβύης πέλαγος, ἀπέχει δὲ τῆς θαλάτ της σταδίους ἑξήκοντα, παλαιόθεν μὲν τετειχισμέ νη, ὕστερον δὲ ὑπὸ τοῦ καιροῦ τὰ τείχη φθαρέντα ή πολιτεία αὐτὴ ἤθελον πάλιν τειχίσαι, καὶ ἀρχὴν λα βοῦσα κτίσαντες τείχος στάδια ὀγδοήκοντα, καὶ στά σεως γενομένης ἀναμέσον τὸ ἔργον ἀτελὲς διέμεινεν. Η δὲ Κυδωνία μεγίστη τὴν προσθήκην ἦν, κεῖται δὲ αὕτη ἡ πόλις πρὸς τοῖς ἑσπερίοις τῆς νήσου πέ ρασι, τὰ δὲ δρὴ τὰ ἐγγὺς αὐτῆς τὰ ὑψηλὰ Τίτυρος καλοῦνται· ἵδρυται δὲ ἐπὶ θαλάσσης, βλέπουσα πρὸς τὴν Λακωνικὴν πεδιάδα, ἀγαθὴ καὶ λίαν πανεύμορ φος καὶ πολλὰ κύκλωθεν ἔχουσα. Λοιπόν εἰς τρία ἡ νῆσος, ὡς προείπομεν, μεμέρισται, καὶ τὸ μὲν πρὸς ἡψαν μέρος ἐν τοῖς τῆς Γορτύνης μέρεσι Δωριεῖς ἐκάλουν, τὸ δὲ νότιον Ετεόκρητας, ἐν ᾧ ἔστι καὶ τὸ πολίχνιον Πράσου. τὸ δὲ δυτικὸν μέρος Κύδωνας • καὶ ἀναμέσον αὐτῶν πολλάκις μάχαι καὶ πόλεμο C torii, cum ingenti exercitu et apparatu in Cretam ad illum adjuvandum misit. Verum enimvero, con- junctis licet viribus, nihil adversum Agarenos pro- fecerunt. Quippe proelio commisso, Damianus, plaga mortifera vulneratus, etiam reliquis causa fuge fuit, et Photinus in equo veloci'ægre servatus, rei nuntium imperatori attulit. Facta est hæc pugna loco ab urbe Chandace stadiis circiter viginti dissito, cui nomen Almyri est, anuo mundi 6340. Rursum Agarenos non deficiebant curæ, cogitationes, timor, perturbatio et angor ; atque ita illis affectis, mno- nachus quidam e montibus insulæ descendit et er- rare illos affirmavit, si eo in loco collocatis sedibus, D secure se posse habitare existimarent; simulque locum idoneum et ad omnem ubertatem accommoda- tuin deuronstravit. Ibi oppidum exstruxerunt et arce bene communiverunt, cui Chandacis nomen da- tum est : unde progressi, totam insulam incursabant, omnesque urbes ejus, præter Gortynam et Cydo- niam, in ditionem suam redegerunt. Hoc igitur modo Creta, una ex septem nobilioribus insulis, ab Hispanis Saracenis occupata est. Uno anno post rursus Michael imperator aliam classem adversus eosdem misit, quæ tamen nibil memorabile gessit. Jam Agareni curis omnibus soluti vixerunt totaque insula sunt potiti : ac multi Christiani pro sana fide Dostra illo tempore martyrium tulerunt. Est autem Pa bæc insula montana et silvosa atque valles fertiles babet : montes altitudine Taygeto non cedunt. Ha- bet urbes antiquas supra nonaginta, atque in primis magnas et nobiles tres, Cnossum, Gortynam et Cy- doniam, a Minoe, Cretensium rege, qui imperium maris olim tenebat, exstructas : qui, in tres partes insula divisa, in qualibet parte unam condidit, et Cnossum quidem e regione Peloponnesi et ad septen- trionem. Hunc regem proditum est primum Cretam litteris excoluisse et legibus studiose moderatum esse: unde poeta dicit: ‹ Propter summam justitiam Minos et Rhadamanthus, Cretenses genere, a Jove in beatorun insulis judices constituti sunt. › Hæc de Minoe. Gortyna in planitie sita mare Libycum spectat, a quo abest stadiis sexaginta. Antiquitus nuris cincta erat, quos, injuria temporis labefacta- tos, magistratus instaurare cœperunt, sed ad octo stadia productos, exorta seditione, reliquerunt in- choatos. Cydonia incrementis, quæ paulatim cepit, maxima fuit, in occidentalibus finibus insulæ posita. Alti montes, qui in vicinia sunt, Tityri nomen ha· bent. Ad mare sita est, et Laconicam spectat, egre- gia et mirifice elegans et ampla in circuitu. Cæte- rum in tres partes, ut diximus, insula divisa est : partem versus orientem circa Gortynam Dorienses nominarunt; australem partem Eteocreleases. in qua etiam Prasus oppidulum est; occidentalem Gy-

GEORGII PARANTZÆ Β 7:0 ρασκευῆς ἀπέστειλεν ὁ βασιλεὺς ἐν τῇ Κρήτῃ εἰς Α πους· τὰ δὲ ὄρη αὐτῆς οὐκ ἐλάττονα του Ταϋγέτου ἐν βοήθειαν τοῦ στρατηγοῦ Φωτεινοῦ, καὶ ἑνωθέντες μετὰ τῶν ᾿Αγαρηνῶν οὐδὲν χρήσιμον αὐτοῖς τέλος ἐγεγόνει· προσβολῆς δὲ γενομένης ὁ Δαμιανός και ρίως πληγεὶς καὶ τοῖς λοιποῖς τροπῆς γέγονεν αἴτιος, καὶ ἡ Φωτεινὸς μόλις ἐν δρόμων: διασώζεται καὶ τῷ βασιλεῖ ἄγγελος γίνεται. Εγεγόνει δὲ αὐτὸς ὁ πό- λεμος καὶ ἡ προσβολή μακρόθεν, ἔνθα ἡ πόλις τοῦ Χάνδακος ᾠκοδόμηται, ὡσεὶ σταδίους εἴκοσι, πρὸς τὰ μέρη τοῦ τόπου του λεγομένου Αλμυροῦ, ἐν ἔτει στμ'. Καὶ πάλιν τοῖς Αγαρηνοίς οὐ διέλιπον φρον τίδες καὶ λογισμοὶ καὶ δειλία καὶ ταραχὴ καὶ μέρι- μια. Καὶ αὐτῶν οὕτως ἐχόντων μοναχός τις ἐκ τῶν ὀρέων τῆς νήσου ἐπικαταβὰς ἁμαρτάνειν ἔφησεν οἱ ἀσφαλῶς ὑπολαμβάνουσι κατοικήσειν οἰκοδομήσαν- τες ἐν τῷδε τῷ τόπῳ· καὶ ἅμα λέγων τόπον δεξιὸν καὶ εὐφυῇ πρὸς πᾶσαν εὐετηρίαν ὑπέδειξε. Καὶ ἐν τούτῳ φρούριον ἱδρύσαντες καὶ καλῶς ἀκρο- πολίσαντες, καὶ Χάνδακα ὠνόμασαν, καὶ ἐκ τούτου ὁρμώμενοι τὴν ὅλην νῆσον κατέτρεχον καὶ τὰς λοι-, πας πάσας πόλεις τῆς νήσου ἐδούλωσαν, πλὴν τῆς Γορτύνης και Κυδωνίας. Καὶ οὕτως μὲν ἡ Κρήτη ἡ μία τῶν περιφήμων ἑπτὰ μεγάλων νήσων ἐάλω ὑπὸ τῶν Ισπανῶν Σαρακηνῶν. Καὶ αὖθις μετὰ ἔτος ἓν ὁ βασιλεὺς Μιχαήλ ἕτερον στόλον ἐκπέμπει κατ' αὐτῶν, καὶ οὐδὲν ἄξιον ἔργον ἐποίησαν· καὶ οἱ Σα- ρακηνοί τοῦ λοιποῦ ἀμερίμνως διήγον, καὶ πάσης τῆς νήσου κληρονόμοι καὶ κύριοι γεγόνασιν, καὶ πολλοί Χριστιανοὶ ὑπὲρ τῆς ὑγιοῦς ἡμῶν πίστεως τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἐμαρτύρησαν. Ἔστι δὲ ἡ νῆσος αὕτη ὀρεινὴ καὶ δασεία, ἔχει δὲ καὶ αὐλῶνας εὐχάρ τῷ ὕψει· ἔχει δὲ πόλεις παλαιὰς, πλείονας ἢ τῶν ἐν - νενήκοντα, μεγίστας δὲ καὶ ἐπιφανεστάτας τρεῖς, Κνωσσόν, Γόρτυναν καὶ Κυδωνίαν. ἂν ὁ Μῖνος ὁ βα- σιλεὺς Κρήτης, θαλαττοκρατῶν ποτε, τὴν νῆσον τρι χῆ διελών, ἐν ἑκάστῳ μέρει κτίσας πόλιν, την Κνωσ σὺν κατάντικρυ τῆς Πελοποννήσου· αὕτη δέ ἐστι προσβόρειος. Οὗτος ὁ βασιλεὺς ὁ Μῖνος, ὡς ἱστορεί ται, πρῶτος τὴν Κρήτην εξημερώσας νομοθέτης ἐγένετο σπουδαῖος· διὸ λέγει καὶ ὁ ποιητὴς περὶ αὐτοῦ· « Διὰ τὴν ἄκραν δικαιοσύνην Μῖνος καὶ δάμανθος, Κρῆται ὄντες, ὑπὸ τοῦ Διὸς κριταὶ κατε- στάθησαν ἐν ταῖς τῶν μακάρων νήσοις. » Καὶ ταῦτα περὶ τοῦ Μίνωος. 'Η δὲ Γόρτυνα κεῖται ἐν πε· δίῳ πρὸς τὸ Λιβύης πέλαγος, ἀπέχει δὲ τῆς θαλάτ της σταδίους ἑξήκοντα, παλαιόθεν μὲν τετειχισμέ νη, ὕστερον δὲ ὑπὸ τοῦ καιροῦ τὰ τείχη φθαρέντα ή πολιτεία αὐτὴ ἤθελον πάλιν τειχίσαι, καὶ ἀρχὴν λα βοῦσα κτίσαντες τείχος στάδια ὀγδοήκοντα, καὶ στά σεως γενομένης ἀναμέσον τὸ ἔργον ἀτελὲς διέμεινεν. Η δὲ Κυδωνία μεγίστη τὴν προσθήκην ἦν, κεῖται δὲ αὕτη ἡ πόλις πρὸς τοῖς ἑσπερίοις τῆς νήσου πέ ρασι, τὰ δὲ δρὴ τὰ ἐγγὺς αὐτῆς τὰ ὑψηλὰ Τίτυρος καλοῦνται· ἵδρυται δὲ ἐπὶ θαλάσσης, βλέπουσα πρὸς τὴν Λακωνικὴν πεδιάδα, ἀγαθὴ καὶ λίαν πανεύμορ φος καὶ πολλὰ κύκλωθεν ἔχουσα. Λοιπόν εἰς τρία ἡ νῆσος, ὡς προείπομεν, μεμέρισται, καὶ τὸ μὲν πρὸς ἡψαν μέρος ἐν τοῖς τῆς Γορτύνης μέρεσι Δωριεῖς ἐκάλουν, τὸ δὲ νότιον Ετεόκρητας, ἐν ᾧ ἔστι καὶ τὸ πολίχνιον Πράσου. τὸ δὲ δυτικὸν μέρος Κύδωνας • καὶ ἀναμέσον αὐτῶν πολλάκις μάχαι καὶ πόλεμο C torii, cum ingenti exercitu et apparatu in Cretam ad illum adjuvandum misit. Verum enimvero, con- junctis licet viribus, nihil adversum Agarenos pro- fecerunt. Quippe proelio commisso, Damianus, plaga mortifera vulneratus, etiam reliquis causa fuge fuit, et Photinus in equo veloci'ægre servatus, rei nuntium imperatori attulit. Facta est hæc pugna loco ab urbe Chandace stadiis circiter viginti dissito, cui nomen Almyri est, anuo mundi 6340. Rursum Agarenos non deficiebant curæ, cogitationes, timor, perturbatio et angor ; atque ita illis affectis, mno- nachus quidam e montibus insulæ descendit et er- rare illos affirmavit, si eo in loco collocatis sedibus, D secure se posse habitare existimarent; simulque locum idoneum et ad omnem ubertatem accommoda- tuin deuronstravit. Ibi oppidum exstruxerunt et arce bene communiverunt, cui Chandacis nomen da- tum est : unde progressi, totam insulam incursabant, omnesque urbes ejus, præter Gortynam et Cydo- niam, in ditionem suam redegerunt. Hoc igitur modo Creta, una ex septem nobilioribus insulis, ab Hispanis Saracenis occupata est. Uno anno post rursus Michael imperator aliam classem adversus eosdem misit, quæ tamen nibil memorabile gessit. Jam Agareni curis omnibus soluti vixerunt totaque insula sunt potiti : ac multi Christiani pro sana fide Dostra illo tempore martyrium tulerunt. Est autem Pa bæc insula montana et silvosa atque valles fertiles babet : montes altitudine Taygeto non cedunt. Ha- bet urbes antiquas supra nonaginta, atque in primis magnas et nobiles tres, Cnossum, Gortynam et Cy- doniam, a Minoe, Cretensium rege, qui imperium maris olim tenebat, exstructas : qui, in tres partes insula divisa, in qualibet parte unam condidit, et Cnossum quidem e regione Peloponnesi et ad septen- trionem. Hunc regem proditum est primum Cretam litteris excoluisse et legibus studiose moderatum esse: unde poeta dicit: ‹ Propter summam justitiam Minos et Rhadamanthus, Cretenses genere, a Jove in beatorun insulis judices constituti sunt. › Hæc de Minoe. Gortyna in planitie sita mare Libycum spectat, a quo abest stadiis sexaginta. Antiquitus nuris cincta erat, quos, injuria temporis labefacta- tos, magistratus instaurare cœperunt, sed ad octo stadia productos, exorta seditione, reliquerunt in- choatos. Cydonia incrementis, quæ paulatim cepit, maxima fuit, in occidentalibus finibus insulæ posita. Alti montes, qui in vicinia sunt, Tityri nomen ha· bent. Ad mare sita est, et Laconicam spectat, egre- gia et mirifice elegans et ampla in circuitu. Cæte- rum in tres partes, ut diximus, insula divisa est : partem versus orientem circa Gortynam Dorienses nominarunt; australem partem Eteocreleases. in qua etiam Prasus oppidulum est; occidentalem Gy-

GEORGII PARANTZÆ Β 7:0 ρασκευῆς ἀπέστειλεν ὁ βασιλεὺς ἐν τῇ Κρήτῃ εἰς Α πους· τὰ δὲ ὄρη αὐτῆς οὐκ ἐλάττονα του Ταϋγέτου ἐν βοήθειαν τοῦ στρατηγοῦ Φωτεινοῦ, καὶ ἑνωθέντες μετὰ τῶν ᾿Αγαρηνῶν οὐδὲν χρήσιμον αὐτοῖς τέλος ἐγεγόνει· προσβολῆς δὲ γενομένης ὁ Δαμιανός και ρίως πληγεὶς καὶ τοῖς λοιποῖς τροπῆς γέγονεν αἴτιος, καὶ ἡ Φωτεινὸς μόλις ἐν δρόμων: διασώζεται καὶ τῷ βασιλεῖ ἄγγελος γίνεται. Εγεγόνει δὲ αὐτὸς ὁ πό- λεμος καὶ ἡ προσβολή μακρόθεν, ἔνθα ἡ πόλις τοῦ Χάνδακος ᾠκοδόμηται, ὡσεὶ σταδίους εἴκοσι, πρὸς τὰ μέρη τοῦ τόπου του λεγομένου Αλμυροῦ, ἐν ἔτει στμ'. Καὶ πάλιν τοῖς Αγαρηνοίς οὐ διέλιπον φρον τίδες καὶ λογισμοὶ καὶ δειλία καὶ ταραχὴ καὶ μέρι- μια. Καὶ αὐτῶν οὕτως ἐχόντων μοναχός τις ἐκ τῶν ὀρέων τῆς νήσου ἐπικαταβὰς ἁμαρτάνειν ἔφησεν οἱ ἀσφαλῶς ὑπολαμβάνουσι κατοικήσειν οἰκοδομήσαν- τες ἐν τῷδε τῷ τόπῳ· καὶ ἅμα λέγων τόπον δεξιὸν καὶ εὐφυῇ πρὸς πᾶσαν εὐετηρίαν ὑπέδειξε. Καὶ ἐν τούτῳ φρούριον ἱδρύσαντες καὶ καλῶς ἀκρο- πολίσαντες, καὶ Χάνδακα ὠνόμασαν, καὶ ἐκ τούτου ὁρμώμενοι τὴν ὅλην νῆσον κατέτρεχον καὶ τὰς λοι-, πας πάσας πόλεις τῆς νήσου ἐδούλωσαν, πλὴν τῆς Γορτύνης και Κυδωνίας. Καὶ οὕτως μὲν ἡ Κρήτη ἡ μία τῶν περιφήμων ἑπτὰ μεγάλων νήσων ἐάλω ὑπὸ τῶν Ισπανῶν Σαρακηνῶν. Καὶ αὖθις μετὰ ἔτος ἓν ὁ βασιλεὺς Μιχαήλ ἕτερον στόλον ἐκπέμπει κατ' αὐτῶν, καὶ οὐδὲν ἄξιον ἔργον ἐποίησαν· καὶ οἱ Σα- ρακηνοί τοῦ λοιποῦ ἀμερίμνως διήγον, καὶ πάσης τῆς νήσου κληρονόμοι καὶ κύριοι γεγόνασιν, καὶ πολλοί Χριστιανοὶ ὑπὲρ τῆς ὑγιοῦς ἡμῶν πίστεως τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἐμαρτύρησαν. Ἔστι δὲ ἡ νῆσος αὕτη ὀρεινὴ καὶ δασεία, ἔχει δὲ καὶ αὐλῶνας εὐχάρ τῷ ὕψει· ἔχει δὲ πόλεις παλαιὰς, πλείονας ἢ τῶν ἐν - νενήκοντα, μεγίστας δὲ καὶ ἐπιφανεστάτας τρεῖς, Κνωσσόν, Γόρτυναν καὶ Κυδωνίαν. ἂν ὁ Μῖνος ὁ βα- σιλεὺς Κρήτης, θαλαττοκρατῶν ποτε, τὴν νῆσον τρι χῆ διελών, ἐν ἑκάστῳ μέρει κτίσας πόλιν, την Κνωσ σὺν κατάντικρυ τῆς Πελοποννήσου· αὕτη δέ ἐστι προσβόρειος. Οὗτος ὁ βασιλεὺς ὁ Μῖνος, ὡς ἱστορεί ται, πρῶτος τὴν Κρήτην εξημερώσας νομοθέτης ἐγένετο σπουδαῖος· διὸ λέγει καὶ ὁ ποιητὴς περὶ αὐτοῦ· « Διὰ τὴν ἄκραν δικαιοσύνην Μῖνος καὶ δάμανθος, Κρῆται ὄντες, ὑπὸ τοῦ Διὸς κριταὶ κατε- στάθησαν ἐν ταῖς τῶν μακάρων νήσοις. » Καὶ ταῦτα περὶ τοῦ Μίνωος. 'Η δὲ Γόρτυνα κεῖται ἐν πε· δίῳ πρὸς τὸ Λιβύης πέλαγος, ἀπέχει δὲ τῆς θαλάτ της σταδίους ἑξήκοντα, παλαιόθεν μὲν τετειχισμέ νη, ὕστερον δὲ ὑπὸ τοῦ καιροῦ τὰ τείχη φθαρέντα ή πολιτεία αὐτὴ ἤθελον πάλιν τειχίσαι, καὶ ἀρχὴν λα βοῦσα κτίσαντες τείχος στάδια ὀγδοήκοντα, καὶ στά σεως γενομένης ἀναμέσον τὸ ἔργον ἀτελὲς διέμεινεν. Η δὲ Κυδωνία μεγίστη τὴν προσθήκην ἦν, κεῖται δὲ αὕτη ἡ πόλις πρὸς τοῖς ἑσπερίοις τῆς νήσου πέ ρασι, τὰ δὲ δρὴ τὰ ἐγγὺς αὐτῆς τὰ ὑψηλὰ Τίτυρος καλοῦνται· ἵδρυται δὲ ἐπὶ θαλάσσης, βλέπουσα πρὸς τὴν Λακωνικὴν πεδιάδα, ἀγαθὴ καὶ λίαν πανεύμορ φος καὶ πολλὰ κύκλωθεν ἔχουσα. Λοιπόν εἰς τρία ἡ νῆσος, ὡς προείπομεν, μεμέρισται, καὶ τὸ μὲν πρὸς ἡψαν μέρος ἐν τοῖς τῆς Γορτύνης μέρεσι Δωριεῖς ἐκάλουν, τὸ δὲ νότιον Ετεόκρητας, ἐν ᾧ ἔστι καὶ τὸ πολίχνιον Πράσου. τὸ δὲ δυτικὸν μέρος Κύδωνας • καὶ ἀναμέσον αὐτῶν πολλάκις μάχαι καὶ πόλεμο C torii, cum ingenti exercitu et apparatu in Cretam ad illum adjuvandum misit. Verum enimvero, con- junctis licet viribus, nihil adversum Agarenos pro- fecerunt. Quippe proelio commisso, Damianus, plaga mortifera vulneratus, etiam reliquis causa fuge fuit, et Photinus in equo veloci'ægre servatus, rei nuntium imperatori attulit. Facta est hæc pugna loco ab urbe Chandace stadiis circiter viginti dissito, cui nomen Almyri est, anuo mundi 6340. Rursum Agarenos non deficiebant curæ, cogitationes, timor, perturbatio et angor ; atque ita illis affectis, mno- nachus quidam e montibus insulæ descendit et er- rare illos affirmavit, si eo in loco collocatis sedibus, D secure se posse habitare existimarent; simulque locum idoneum et ad omnem ubertatem accommoda- tuin deuronstravit. Ibi oppidum exstruxerunt et arce bene communiverunt, cui Chandacis nomen da- tum est : unde progressi, totam insulam incursabant, omnesque urbes ejus, præter Gortynam et Cydo- niam, in ditionem suam redegerunt. Hoc igitur modo Creta, una ex septem nobilioribus insulis, ab Hispanis Saracenis occupata est. Uno anno post rursus Michael imperator aliam classem adversus eosdem misit, quæ tamen nibil memorabile gessit. Jam Agareni curis omnibus soluti vixerunt totaque insula sunt potiti : ac multi Christiani pro sana fide Dostra illo tempore martyrium tulerunt. Est autem Pa bæc insula montana et silvosa atque valles fertiles babet : montes altitudine Taygeto non cedunt. Ha- bet urbes antiquas supra nonaginta, atque in primis magnas et nobiles tres, Cnossum, Gortynam et Cy- doniam, a Minoe, Cretensium rege, qui imperium maris olim tenebat, exstructas : qui, in tres partes insula divisa, in qualibet parte unam condidit, et Cnossum quidem e regione Peloponnesi et ad septen- trionem. Hunc regem proditum est primum Cretam litteris excoluisse et legibus studiose moderatum esse: unde poeta dicit: ‹ Propter summam justitiam Minos et Rhadamanthus, Cretenses genere, a Jove in beatorun insulis judices constituti sunt. › Hæc de Minoe. Gortyna in planitie sita mare Libycum spectat, a quo abest stadiis sexaginta. Antiquitus nuris cincta erat, quos, injuria temporis labefacta- tos, magistratus instaurare cœperunt, sed ad octo stadia productos, exorta seditione, reliquerunt in- choatos. Cydonia incrementis, quæ paulatim cepit, maxima fuit, in occidentalibus finibus insulæ posita. Alti montes, qui in vicinia sunt, Tityri nomen ha· bent. Ad mare sita est, et Laconicam spectat, egre- gia et mirifice elegans et ampla in circuitu. Cæte- rum in tres partes, ut diximus, insula divisa est : partem versus orientem circa Gortynam Dorienses nominarunt; australem partem Eteocreleases. in qua etiam Prasus oppidulum est; occidentalem Gy-

GEORGII PARANTZÆ Β 7:0 ρασκευῆς ἀπέστειλεν ὁ βασιλεὺς ἐν τῇ Κρήτῃ εἰς Α πους· τὰ δὲ ὄρη αὐτῆς οὐκ ἐλάττονα του Ταϋγέτου ἐν βοήθειαν τοῦ στρατηγοῦ Φωτεινοῦ, καὶ ἑνωθέντες μετὰ τῶν ᾿Αγαρηνῶν οὐδὲν χρήσιμον αὐτοῖς τέλος ἐγεγόνει· προσβολῆς δὲ γενομένης ὁ Δαμιανός και ρίως πληγεὶς καὶ τοῖς λοιποῖς τροπῆς γέγονεν αἴτιος, καὶ ἡ Φωτεινὸς μόλις ἐν δρόμων: διασώζεται καὶ τῷ βασιλεῖ ἄγγελος γίνεται. Εγεγόνει δὲ αὐτὸς ὁ πό- λεμος καὶ ἡ προσβολή μακρόθεν, ἔνθα ἡ πόλις τοῦ Χάνδακος ᾠκοδόμηται, ὡσεὶ σταδίους εἴκοσι, πρὸς τὰ μέρη τοῦ τόπου του λεγομένου Αλμυροῦ, ἐν ἔτει στμ'. Καὶ πάλιν τοῖς Αγαρηνοίς οὐ διέλιπον φρον τίδες καὶ λογισμοὶ καὶ δειλία καὶ ταραχὴ καὶ μέρι- μια. Καὶ αὐτῶν οὕτως ἐχόντων μοναχός τις ἐκ τῶν ὀρέων τῆς νήσου ἐπικαταβὰς ἁμαρτάνειν ἔφησεν οἱ ἀσφαλῶς ὑπολαμβάνουσι κατοικήσειν οἰκοδομήσαν- τες ἐν τῷδε τῷ τόπῳ· καὶ ἅμα λέγων τόπον δεξιὸν καὶ εὐφυῇ πρὸς πᾶσαν εὐετηρίαν ὑπέδειξε. Καὶ ἐν τούτῳ φρούριον ἱδρύσαντες καὶ καλῶς ἀκρο- πολίσαντες, καὶ Χάνδακα ὠνόμασαν, καὶ ἐκ τούτου ὁρμώμενοι τὴν ὅλην νῆσον κατέτρεχον καὶ τὰς λοι-, πας πάσας πόλεις τῆς νήσου ἐδούλωσαν, πλὴν τῆς Γορτύνης και Κυδωνίας. Καὶ οὕτως μὲν ἡ Κρήτη ἡ μία τῶν περιφήμων ἑπτὰ μεγάλων νήσων ἐάλω ὑπὸ τῶν Ισπανῶν Σαρακηνῶν. Καὶ αὖθις μετὰ ἔτος ἓν ὁ βασιλεὺς Μιχαήλ ἕτερον στόλον ἐκπέμπει κατ' αὐτῶν, καὶ οὐδὲν ἄξιον ἔργον ἐποίησαν· καὶ οἱ Σα- ρακηνοί τοῦ λοιποῦ ἀμερίμνως διήγον, καὶ πάσης τῆς νήσου κληρονόμοι καὶ κύριοι γεγόνασιν, καὶ πολλοί Χριστιανοὶ ὑπὲρ τῆς ὑγιοῦς ἡμῶν πίστεως τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἐμαρτύρησαν. Ἔστι δὲ ἡ νῆσος αὕτη ὀρεινὴ καὶ δασεία, ἔχει δὲ καὶ αὐλῶνας εὐχάρ τῷ ὕψει· ἔχει δὲ πόλεις παλαιὰς, πλείονας ἢ τῶν ἐν - νενήκοντα, μεγίστας δὲ καὶ ἐπιφανεστάτας τρεῖς, Κνωσσόν, Γόρτυναν καὶ Κυδωνίαν. ἂν ὁ Μῖνος ὁ βα- σιλεὺς Κρήτης, θαλαττοκρατῶν ποτε, τὴν νῆσον τρι χῆ διελών, ἐν ἑκάστῳ μέρει κτίσας πόλιν, την Κνωσ σὺν κατάντικρυ τῆς Πελοποννήσου· αὕτη δέ ἐστι προσβόρειος. Οὗτος ὁ βασιλεὺς ὁ Μῖνος, ὡς ἱστορεί ται, πρῶτος τὴν Κρήτην εξημερώσας νομοθέτης ἐγένετο σπουδαῖος· διὸ λέγει καὶ ὁ ποιητὴς περὶ αὐτοῦ· « Διὰ τὴν ἄκραν δικαιοσύνην Μῖνος καὶ δάμανθος, Κρῆται ὄντες, ὑπὸ τοῦ Διὸς κριταὶ κατε- στάθησαν ἐν ταῖς τῶν μακάρων νήσοις. » Καὶ ταῦτα περὶ τοῦ Μίνωος. 'Η δὲ Γόρτυνα κεῖται ἐν πε· δίῳ πρὸς τὸ Λιβύης πέλαγος, ἀπέχει δὲ τῆς θαλάτ της σταδίους ἑξήκοντα, παλαιόθεν μὲν τετειχισμέ νη, ὕστερον δὲ ὑπὸ τοῦ καιροῦ τὰ τείχη φθαρέντα ή πολιτεία αὐτὴ ἤθελον πάλιν τειχίσαι, καὶ ἀρχὴν λα βοῦσα κτίσαντες τείχος στάδια ὀγδοήκοντα, καὶ στά σεως γενομένης ἀναμέσον τὸ ἔργον ἀτελὲς διέμεινεν. Η δὲ Κυδωνία μεγίστη τὴν προσθήκην ἦν, κεῖται δὲ αὕτη ἡ πόλις πρὸς τοῖς ἑσπερίοις τῆς νήσου πέ ρασι, τὰ δὲ δρὴ τὰ ἐγγὺς αὐτῆς τὰ ὑψηλὰ Τίτυρος καλοῦνται· ἵδρυται δὲ ἐπὶ θαλάσσης, βλέπουσα πρὸς τὴν Λακωνικὴν πεδιάδα, ἀγαθὴ καὶ λίαν πανεύμορ φος καὶ πολλὰ κύκλωθεν ἔχουσα. Λοιπόν εἰς τρία ἡ νῆσος, ὡς προείπομεν, μεμέρισται, καὶ τὸ μὲν πρὸς ἡψαν μέρος ἐν τοῖς τῆς Γορτύνης μέρεσι Δωριεῖς ἐκάλουν, τὸ δὲ νότιον Ετεόκρητας, ἐν ᾧ ἔστι καὶ τὸ πολίχνιον Πράσου. τὸ δὲ δυτικὸν μέρος Κύδωνας • καὶ ἀναμέσον αὐτῶν πολλάκις μάχαι καὶ πόλεμο C torii, cum ingenti exercitu et apparatu in Cretam ad illum adjuvandum misit. Verum enimvero, con- junctis licet viribus, nihil adversum Agarenos pro- fecerunt. Quippe proelio commisso, Damianus, plaga mortifera vulneratus, etiam reliquis causa fuge fuit, et Photinus in equo veloci'ægre servatus, rei nuntium imperatori attulit. Facta est hæc pugna loco ab urbe Chandace stadiis circiter viginti dissito, cui nomen Almyri est, anuo mundi 6340. Rursum Agarenos non deficiebant curæ, cogitationes, timor, perturbatio et angor ; atque ita illis affectis, mno- nachus quidam e montibus insulæ descendit et er- rare illos affirmavit, si eo in loco collocatis sedibus, D secure se posse habitare existimarent; simulque locum idoneum et ad omnem ubertatem accommoda- tuin deuronstravit. Ibi oppidum exstruxerunt et arce bene communiverunt, cui Chandacis nomen da- tum est : unde progressi, totam insulam incursabant, omnesque urbes ejus, præter Gortynam et Cydo- niam, in ditionem suam redegerunt. Hoc igitur modo Creta, una ex septem nobilioribus insulis, ab Hispanis Saracenis occupata est. Uno anno post rursus Michael imperator aliam classem adversus eosdem misit, quæ tamen nibil memorabile gessit. Jam Agareni curis omnibus soluti vixerunt totaque insula sunt potiti : ac multi Christiani pro sana fide Dostra illo tempore martyrium tulerunt. Est autem Pa bæc insula montana et silvosa atque valles fertiles babet : montes altitudine Taygeto non cedunt. Ha- bet urbes antiquas supra nonaginta, atque in primis magnas et nobiles tres, Cnossum, Gortynam et Cy- doniam, a Minoe, Cretensium rege, qui imperium maris olim tenebat, exstructas : qui, in tres partes insula divisa, in qualibet parte unam condidit, et Cnossum quidem e regione Peloponnesi et ad septen- trionem. Hunc regem proditum est primum Cretam litteris excoluisse et legibus studiose moderatum esse: unde poeta dicit: ‹ Propter summam justitiam Minos et Rhadamanthus, Cretenses genere, a Jove in beatorun insulis judices constituti sunt. › Hæc de Minoe. Gortyna in planitie sita mare Libycum spectat, a quo abest stadiis sexaginta. Antiquitus nuris cincta erat, quos, injuria temporis labefacta- tos, magistratus instaurare cœperunt, sed ad octo stadia productos, exorta seditione, reliquerunt in- choatos. Cydonia incrementis, quæ paulatim cepit, maxima fuit, in occidentalibus finibus insulæ posita. Alti montes, qui in vicinia sunt, Tityri nomen ha· bent. Ad mare sita est, et Laconicam spectat, egre- gia et mirifice elegans et ampla in circuitu. Cæte- rum in tres partes, ut diximus, insula divisa est : partem versus orientem circa Gortynam Dorienses nominarunt; australem partem Eteocreleases. in qua etiam Prasus oppidulum est; occidentalem Gy-

ἐγίνοντο. Λέγουσι δὲ καὶ τοῦτο περὶ τῆς Κρήτης, Α κώτερα μέρη τῆς Πελοποννήσου ληίζουσι, Μεθώνης ὅτι διὰ τὸ τῆς νήσου τραχύ οὐκ ἐδύναντο μετὰ ἁμα- ξῶν προσβολὰς ποιεῖν καὶ ἀκοντίζεσθαι, καὶ πρῶτον . διὰ τοῦτο ἔφιπποι οἱ Κρῆτες ἔδειξαν μάχεσθαι, Κύριοι δὲ γεγονότες της τοιαύτης μεγάλης νήσου τρόπον ὃν ἔφημεν οἱ ᾿Αγαρηνοί, καὶ νῆας μας κρὰς ποιήσαντες, καὶ θαλασσοκρατοῦντες, νεωστὶ τὸν Μίνωα μιμούμενοι, ληστεύοντες ἦσαν καὶ τὰς Κυ- κλάδας νήσους ἐλήτζον καὶ πολλὴν φθορὰν εἰς τοὺς Χριστιανούς καθ' ἡμέραν ἐποίουν. Χρόνων δὲ παρα- δραμόντων τεσσαράκοντα καὶ ἑπτὰ, ἐπὶ τῆς βασι- λείας Βασιλείου τοῦ Μακεδόνος, Σαήλ Απόχα, ὁ ἀρχηγὸς Κρήτης, υἱὸς τοῦ ἀμερμουνῇ Ἀπόχαπο; τοῦ τὴν Κρήτην κερδήσαντος, αὖθις αὐτὸς λῃστρι- κὰς νῆας μακρὰς οἰκονομήσας, ας ήδη γαλέας και τονομάζειν ειώθασιν ήτοι τριήρεις, τὸν ἀριθμὸν Β ὡσεὶ τριάκοντα (κωπαρίων εἴκοσι καὶ δύο ἑκάστη αὐτῶν), καὶ ἑτέρας νῆας ληστρικας, ἐξορμήσας ἐκ τῆς Κρήτης, τὰς ἐν τῷ Αἰγαίῳ πελάγει νήσους ἐληΐ- σατο, εἶτα καὶ αὐτὴν τοῦ Πέλοπος νῆσον κατέβαλε καὶ τὰς κάτωθεν αὐτῆς νήσους έλύπει, Ζάκυνθόν τε καὶ Κεφαληνίαν. Ἐμηνύθη δὲ τοῦτο τῷ βασιλεῖ διὰ ταχυδρόμου, καὶ ἐξαρτίσας στόλον ἱκανὸν στέλλει κατ' αὐτῶν, καταστήσας δρουγγάριον τῆς αὐτῆς ναυτικής δυνάμεως τὸν πατρίκιον Νικήταν, ἄνδρα δεινὸν καὶ δραστηρὸν καὶ ἔμπειρον παντὸς πολέμου, Υδραίου τε καὶ χερσαίου, δς μηχανὰς οἶδεν ὡς οὐχ ἕτερος. Πνεύσαντος δὲ ἀνέμου βορείου ἠδίστου δι'· ὀλίγων ἡμερῶν καταλαμβάνει την Πελοπόννησον. Καὶ φθάσας ἐν τῷ λιμένι τῶν Κεγχρεῶν, ὡς εἴρης ται, μαθὼν δὲ ὅτι αἱ τῶν ἐχθρῶν τριήρεις τὰ δυτι. Ο καὶ Πύλου 10% καὶ Γλαρέντζας καὶ Πάτρας, καὶ τὰ ἕτερα ἐκεῖθεν χωρία, βουλὴν βουλεύεται ἐν τῇ διανοία συνετὴν καὶ σοφήν. Καὶ ἦν ἡ βουλὴ καὶ ὁ λόγος ἔργον εὐθύς· ἐλιγγιάσας γὰρ περιοδεῦσαι τὴν Πελοπόννησον διὰ Μυρμιδόνων καὶ ᾿Επιδαύρου καὶ Μαλέου καὶ Νεταρίου, διὰ δυσκόλου πλοῦ καὶ χιλίων μιλίων μῆκος τηνάλλως αναμετρήσας τε καὶ προσήκοντος ὑστερήσας καιροῦ, ὡς εἶχεν, εὐθὺς τῇ αὐτῇ νυκτὶ διὰ τοῦ Κορινθιακοῦ ἰσθμοῦ πολυχειρία χρησάμενος πρὸς τὴν ἐκεῖθεν δυτικὴν θάλασσαν, πλησίον τοῦ ὀρύγματος ὅπου τὸ τοῦ ἰσθμοῦ τεῖχος ἐγεγόνει, κατὰ τὸ ξηρὸν διαβιβάζει τὰς νῆας. Εμβι βάσας δὲ λαὸν καὶ ἄνδρας μαχίμους συντόμως ἐν αὐταῖς ὑπὲρ τὸ ἀρκετὸν, ὅσον ἦν δυνατόν, ἔργου εξ- χετο. Καὶ μηδὲν ἐλπίζοντες οἱ πολέμιοι Κρῆτες (ἐπὶ Μαλέου γὰρ εἶχον τὰς ἡμεροσκόπους καὶ νυκτοσκή. πους ταχεῖς νέας φυλάττειν, ἐάν τις στόλος Ρω- μαϊκὸς ἔλθῃ κατ' αὐτῶν), οὕτως αἰφνιδίως ἐπιτίθε ται αὐτοῖς, καὶ συγχύσας καὶ συνταράξας αὐτοὺς, εἰς φυγὴν ἐτράπησαν. Τάς μὲν οὖν πυρπολήσας τῷ ὑγρῷ πυρί, τὰς δὲ καταποντίσας, τὰς δὲ ζωγρήσας τῶν πολεμίων νηών, τοὺς δὲ βαρβάρους τοὺς μὲν ἀνελὼν τῷ ξίφει τοὺς δὲ ὑποβρυχίους ποιησάμενος, καὶ τὸν ναυάρχην καὶ αὐθέντην αὐτῶν ἀνελών, τοὺς λοιποὺς διασκεδασθῆναι κατὰ τὴν νῆσον ἠνάγκασεν· εἶτα αὐτὸς πάντας ζωγρήσας καὶ σαγηνεύσας διατ φόροις τιμωρίαις ἐνέβαλε. Καὶ οὕτως οἱ Κρήτ τες ᾿Αγαρηνοί ἰδόντες δειλίασαν, τὰς τῶν Ῥωμαίων στρατηγίας και μηχανὰς θαυμάζοντες· καὶ τὴν τοιαύτην ἀπώλειαν ἐξαίφνης παθόντες, φοβηθέντες - CHRONICON MAJUS. - LIB. I. donenses. Inter hos sæpe bella et prælia commissa. sunt. Tradunt etiam hoc de Creta, propter asperi- tatem soli non potuisse in ea cum curribus impetus fieri et jaculari, unde Cretes primi ex equis pu- gnarint. Potiti igitur magna hac insula eo, quo diximus, modo Agareni, navibus longis exstructis et vindicato sibi imperio maris, ad Minois exemplum piraticam exercebant et Cycladas insulas populabantur et mul- tam quotidie perniciem Christianis inferebant. Post annos septem et quadraginta, imperante Basilio Macedone, Sael Apochaps, Crete princeps, ejus, qui Cretam occupavit, Apochapis amermunis filius, denuo naves piraticas, quas nunc galeas sivę tri- remes nominare solent, numero fere triginta et remigibus viginti duobus instructas, atque alias. naves prædatorias comparavit: deinde e Creta pro- gressus, insulas maris Ægæi populatus est, ipsaın- que adeo Peloponnesum invasit, et insulas infra eam sitas, Zacynthum et Cephaleniam, vexavit. Qua re imperatori per faselum nuntiata, idoneam is classem adversus illos misit, drungario facto Niceta patricio, viro prudenti et strenuo ac scienti ompis rei bellicæ, tum terrestris tum navalis. Idem hellicarum artium peritus erat, ut nemo supra. Flante lenissimo borea, paucis diebus in Pelopon- nesum pervenit. Delatus in portum Cenchrearum, C ut dictum est, cum hostium triremes occidentales partes insula, Muthonen, Pylun, Glarentzam, Patras et reliqua illius regionis loca populari au- divisset, consilium animo cepit prudens et callidum. Atque consilium et verbum statim excepit ipsa res. Cum enim horreret circumire Peloponnesum per Myrmidones, Epidaurum, Maleam et Netarium, ne navigationem molestam subiret aut, mille millia- rium longitudinem nequidquam emensus, adveni- ret sero, statim illa ipsa nocte, multorum usus opera, per Isthmum Corinthiacum ad occidentale mare, prope fossam, ubi murus Isthmi erat, per terram naves transfert. Imposito confestim strenuorum D militum numero majori, quam satis erat, operi, quantum poterat, incumbebat, atque nihil tale spe- rantes Cretes hostes, qui ad Maleam diu noctique veloces habebant, que observarent, si qua Roma- norum classis contra ipsos cursum tenderet, subito invadit, confusosque et turbatos in fugam vertit. Naves eorum partim igne Græco incendit, partim depressit, partim cepit; Barbaros ipsos aut gladia interemit, aut undis submersit, atque, occiso eorun duce et principe, reliquos per insulam ut se dissi- parent coegit: quos tainen postea oinnes compre- . lenso variis affecit suppliciis. His compertis, Agareni Cretenses tei Fore perculsi sunt, admirantes rei bellicau peritiam artesque Romanorum; ac tali clade repenta .

ἐγίνοντο. Λέγουσι δὲ καὶ τοῦτο περὶ τῆς Κρήτης, Α κώτερα μέρη τῆς Πελοποννήσου ληίζουσι, Μεθώνης ὅτι διὰ τὸ τῆς νήσου τραχύ οὐκ ἐδύναντο μετὰ ἁμα- ξῶν προσβολὰς ποιεῖν καὶ ἀκοντίζεσθαι, καὶ πρῶτον . διὰ τοῦτο ἔφιπποι οἱ Κρῆτες ἔδειξαν μάχεσθαι, Κύριοι δὲ γεγονότες της τοιαύτης μεγάλης νήσου τρόπον ὃν ἔφημεν οἱ ᾿Αγαρηνοί, καὶ νῆας μας κρὰς ποιήσαντες, καὶ θαλασσοκρατοῦντες, νεωστὶ τὸν Μίνωα μιμούμενοι, ληστεύοντες ἦσαν καὶ τὰς Κυ- κλάδας νήσους ἐλήτζον καὶ πολλὴν φθορὰν εἰς τοὺς Χριστιανούς καθ' ἡμέραν ἐποίουν. Χρόνων δὲ παρα- δραμόντων τεσσαράκοντα καὶ ἑπτὰ, ἐπὶ τῆς βασι- λείας Βασιλείου τοῦ Μακεδόνος, Σαήλ Απόχα, ὁ ἀρχηγὸς Κρήτης, υἱὸς τοῦ ἀμερμουνῇ Ἀπόχαπο; τοῦ τὴν Κρήτην κερδήσαντος, αὖθις αὐτὸς λῃστρι- κὰς νῆας μακρὰς οἰκονομήσας, ας ήδη γαλέας και τονομάζειν ειώθασιν ήτοι τριήρεις, τὸν ἀριθμὸν Β ὡσεὶ τριάκοντα (κωπαρίων εἴκοσι καὶ δύο ἑκάστη αὐτῶν), καὶ ἑτέρας νῆας ληστρικας, ἐξορμήσας ἐκ τῆς Κρήτης, τὰς ἐν τῷ Αἰγαίῳ πελάγει νήσους ἐληΐ- σατο, εἶτα καὶ αὐτὴν τοῦ Πέλοπος νῆσον κατέβαλε καὶ τὰς κάτωθεν αὐτῆς νήσους έλύπει, Ζάκυνθόν τε καὶ Κεφαληνίαν. Ἐμηνύθη δὲ τοῦτο τῷ βασιλεῖ διὰ ταχυδρόμου, καὶ ἐξαρτίσας στόλον ἱκανὸν στέλλει κατ' αὐτῶν, καταστήσας δρουγγάριον τῆς αὐτῆς ναυτικής δυνάμεως τὸν πατρίκιον Νικήταν, ἄνδρα δεινὸν καὶ δραστηρὸν καὶ ἔμπειρον παντὸς πολέμου, Υδραίου τε καὶ χερσαίου, δς μηχανὰς οἶδεν ὡς οὐχ ἕτερος. Πνεύσαντος δὲ ἀνέμου βορείου ἠδίστου δι'· ὀλίγων ἡμερῶν καταλαμβάνει την Πελοπόννησον. Καὶ φθάσας ἐν τῷ λιμένι τῶν Κεγχρεῶν, ὡς εἴρης ται, μαθὼν δὲ ὅτι αἱ τῶν ἐχθρῶν τριήρεις τὰ δυτι. Ο καὶ Πύλου 10% καὶ Γλαρέντζας καὶ Πάτρας, καὶ τὰ ἕτερα ἐκεῖθεν χωρία, βουλὴν βουλεύεται ἐν τῇ διανοία συνετὴν καὶ σοφήν. Καὶ ἦν ἡ βουλὴ καὶ ὁ λόγος ἔργον εὐθύς· ἐλιγγιάσας γὰρ περιοδεῦσαι τὴν Πελοπόννησον διὰ Μυρμιδόνων καὶ ᾿Επιδαύρου καὶ Μαλέου καὶ Νεταρίου, διὰ δυσκόλου πλοῦ καὶ χιλίων μιλίων μῆκος τηνάλλως αναμετρήσας τε καὶ προσήκοντος ὑστερήσας καιροῦ, ὡς εἶχεν, εὐθὺς τῇ αὐτῇ νυκτὶ διὰ τοῦ Κορινθιακοῦ ἰσθμοῦ πολυχειρία χρησάμενος πρὸς τὴν ἐκεῖθεν δυτικὴν θάλασσαν, πλησίον τοῦ ὀρύγματος ὅπου τὸ τοῦ ἰσθμοῦ τεῖχος ἐγεγόνει, κατὰ τὸ ξηρὸν διαβιβάζει τὰς νῆας. Εμβι βάσας δὲ λαὸν καὶ ἄνδρας μαχίμους συντόμως ἐν αὐταῖς ὑπὲρ τὸ ἀρκετὸν, ὅσον ἦν δυνατόν, ἔργου εξ- χετο. Καὶ μηδὲν ἐλπίζοντες οἱ πολέμιοι Κρῆτες (ἐπὶ Μαλέου γὰρ εἶχον τὰς ἡμεροσκόπους καὶ νυκτοσκή. πους ταχεῖς νέας φυλάττειν, ἐάν τις στόλος Ρω- μαϊκὸς ἔλθῃ κατ' αὐτῶν), οὕτως αἰφνιδίως ἐπιτίθε ται αὐτοῖς, καὶ συγχύσας καὶ συνταράξας αὐτοὺς, εἰς φυγὴν ἐτράπησαν. Τάς μὲν οὖν πυρπολήσας τῷ ὑγρῷ πυρί, τὰς δὲ καταποντίσας, τὰς δὲ ζωγρήσας τῶν πολεμίων νηών, τοὺς δὲ βαρβάρους τοὺς μὲν ἀνελὼν τῷ ξίφει τοὺς δὲ ὑποβρυχίους ποιησάμενος, καὶ τὸν ναυάρχην καὶ αὐθέντην αὐτῶν ἀνελών, τοὺς λοιποὺς διασκεδασθῆναι κατὰ τὴν νῆσον ἠνάγκασεν· εἶτα αὐτὸς πάντας ζωγρήσας καὶ σαγηνεύσας διατ φόροις τιμωρίαις ἐνέβαλε. Καὶ οὕτως οἱ Κρήτ τες ᾿Αγαρηνοί ἰδόντες δειλίασαν, τὰς τῶν Ῥωμαίων στρατηγίας και μηχανὰς θαυμάζοντες· καὶ τὴν τοιαύτην ἀπώλειαν ἐξαίφνης παθόντες, φοβηθέντες - CHRONICON MAJUS. - LIB. I. donenses. Inter hos sæpe bella et prælia commissa. sunt. Tradunt etiam hoc de Creta, propter asperi- tatem soli non potuisse in ea cum curribus impetus fieri et jaculari, unde Cretes primi ex equis pu- gnarint. Potiti igitur magna hac insula eo, quo diximus, modo Agareni, navibus longis exstructis et vindicato sibi imperio maris, ad Minois exemplum piraticam exercebant et Cycladas insulas populabantur et mul- tam quotidie perniciem Christianis inferebant. Post annos septem et quadraginta, imperante Basilio Macedone, Sael Apochaps, Crete princeps, ejus, qui Cretam occupavit, Apochapis amermunis filius, denuo naves piraticas, quas nunc galeas sivę tri- remes nominare solent, numero fere triginta et remigibus viginti duobus instructas, atque alias. naves prædatorias comparavit: deinde e Creta pro- gressus, insulas maris Ægæi populatus est, ipsaın- que adeo Peloponnesum invasit, et insulas infra eam sitas, Zacynthum et Cephaleniam, vexavit. Qua re imperatori per faselum nuntiata, idoneam is classem adversus illos misit, drungario facto Niceta patricio, viro prudenti et strenuo ac scienti ompis rei bellicæ, tum terrestris tum navalis. Idem hellicarum artium peritus erat, ut nemo supra. Flante lenissimo borea, paucis diebus in Pelopon- nesum pervenit. Delatus in portum Cenchrearum, C ut dictum est, cum hostium triremes occidentales partes insula, Muthonen, Pylun, Glarentzam, Patras et reliqua illius regionis loca populari au- divisset, consilium animo cepit prudens et callidum. Atque consilium et verbum statim excepit ipsa res. Cum enim horreret circumire Peloponnesum per Myrmidones, Epidaurum, Maleam et Netarium, ne navigationem molestam subiret aut, mille millia- rium longitudinem nequidquam emensus, adveni- ret sero, statim illa ipsa nocte, multorum usus opera, per Isthmum Corinthiacum ad occidentale mare, prope fossam, ubi murus Isthmi erat, per terram naves transfert. Imposito confestim strenuorum D militum numero majori, quam satis erat, operi, quantum poterat, incumbebat, atque nihil tale spe- rantes Cretes hostes, qui ad Maleam diu noctique veloces habebant, que observarent, si qua Roma- norum classis contra ipsos cursum tenderet, subito invadit, confusosque et turbatos in fugam vertit. Naves eorum partim igne Græco incendit, partim depressit, partim cepit; Barbaros ipsos aut gladia interemit, aut undis submersit, atque, occiso eorun duce et principe, reliquos per insulam ut se dissi- parent coegit: quos tainen postea oinnes compre- . lenso variis affecit suppliciis. His compertis, Agareni Cretenses tei Fore perculsi sunt, admirantes rei bellicau peritiam artesque Romanorum; ac tali clade repenta .

καὶ δειλιάσαντες ηρέμησαν τοῦ λοιποῦ καιρόν τινα Αθήματα του Φωκά ἐν ἔτει ςτζης, Ινδικτιώνος η καὶ φόρους τῷ βασιλεῖ Βασιλείῳ ἔταξαν δοῦναι. Ὁ δὲ Φωκᾶς στρατηγοὺς καὶ κυβερνήτας ἐν τῇ νήσε Καιροῦ παρελθόντος ἐτῶν ὡσεὶ δέκα τὰ συνήθη καταλιπών προστάξει βασιλικῇ ἐν τῇ Κωνσταντι αὐτῶν οἱ βάρβαροι πάλιν οὐκ ἔπαυεν πράττειν καὶ νουπόλει επανέστρεψε, καὶ τοὺς θριάμβους αὐτῷ ληξειν τὰς νήσους, καὶ τοὺς φόρους τοῖς βασιλεῦσι ἐποίησαν τῆς νίκης. Εστάθη δὲ ἡ νῆσος αὐτὴ ὑπὸ κατὰ τὰς ὑποσχέσεις ἠθέτησαν καὶ οὐκ ἔπεμπον. τὴν ἐξουσίαν τῶν Ῥωμαίων μέχρι τῆς βασιλείας Ετῶν δὲ παρελθόντων ἑβδομήκοντα, ἐπὶ τῆς βασι ᾿Αλεξίου τοῦ ᾿Αγγέλου τοῦ τυφλώσαντος τὸν ἀδελ λείας Ρωμανοῦ τοῦ παιδίου, τρισεγγόνου τοῦ βασι- φὸν καὶ τὴν βασιλείαν λαβόντος, ὡς ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς λέως Βασιλείου τοῦ Μακεδόνος, ὁ βασιλεὺς Ρωμανός ἡμετέρας ἱστορίας ἐῤῥέθη. Έπειτα μὲν τῶν Ἰταλῶν στόλον ἱκανὸν καὶ ἀξιόλογον οἰκονομήσας καὶ προ εἰς πολυμερίαν τὴν μοναρχίαν Ρωμαίων κληρι παρασκευάσας στέλλει κατὰ τῶν ἐν τῇ Κρήτῃ Σα- σαμένων, καὶ τοῦ μὲν κόμητος Φλανδρίας Βαλδουί ρακηνών, καταστήσας ἔξαρχον καὶ δεσπότην τῆς νου βασιλέως αναγορευθέντος Κωνσταντινουπόλεως, αὐτῆς δυνάμεως, ὑδραίας τε καὶ χερσαίου, τὸν μάτ τοῦ δὲ Ενρίκου Δαντούλου δουκός Βενετίας, ὃς καὶ γιατρου Νικηφόρον τὸν Φωκᾶν τὸν, καὶ ὕστερον βα- αὐτὸς αὐτοτρόπως παρήν, μερίδα οὐ μικρὰν ἔχειν σιλεύσαντα. Καὶ ἐλθὼν ἐν τῇ Κρήτῃ καὶ συμβαλὼν ἐξ ὅλου πρὸς τὸ ὅλον, ὅσας χώρας τε καὶ τόπους τὸ πολλάκις τοῖς ᾿Αγαρηνοῖς καὶ προσβολής γενομένης Β τῶν Ἰταλῶν ἐκτήσατο γένος, τούτων ἔχειν τὸ τέταρ πάντοτε ὑπερείχεν ὁ στρατὸς τοῦ Φωκά, καὶ οὐ δυ τον καὶ τοῦ τετάρτου ἥμισυ, παὶ· δεσπότης νάμενο: ἀντιστῆναι οι Κρήτες φόβῳ ληφθέντες ἔφυ- παρὰ τοῦ βασιλέως τετίμητας· ὁ δὲ Δάβαλος πρίγ γον, καὶ τῶν φρουρίων ἐντὸς εἰσελθόντες ἐκλείσθη- κιψ Πελοποννήσου ἐγένετο, ὁ δὲ Ῥωμανὸς Δελατό σαν. Ο δὲ Φωκᾶς κατὰ πᾶσαν μηχανὴν πολιορκήσας ζιόλης, ὁ ἐκ Φλωρεντίας ὁρμώμενος, χρήματα δι πρὸς τειχομαχίαν ἐπιτήδειον τοῖς ἄστεσιν ἐπαγαγών, νείσας τῷ συνδέσμῳ πολλὰ καὶ ἀναλώσας καὶ αὖ- καὶ φοβερὸς φανεὶς τοῖς ἐναντίοις, ὑφ' ἑαυτὸν πᾶν τοτρόπως παρὼν ἦν, τὴν τῆς ᾿Αθήνας καὶ Θήβας φρούριον τῆς νήσου ἐποιήσατο καὶ τὴν μητρόπολιν μερίδα ἐπέτυχεν ἐνέχυρον. Καὶ οἱ Λιγούριος ήτος αὐτὴν Χάνδακα ἐξεπόρθησε, καὶ ἕτερά τινα Γενουβῖται ὁμοίως τὴν τῆς Εὐρίπου νῆσον καὶ ἑτέ πολίχνια ἅμα ὑπέκυπτε τῷ αὑτοῦ θελήματι· καὶ τὸν ρων τόπων μοῖραν ἐνέτυχον· ὕστερον δὲ καὶ αὐτοὶ ἀρχηγὸν Κρήτης Κουρούπην καλούμενον ἐχειρώ- τοῖς Ενετοῖς τὴν Εὔβοιαν ἔδωσαν. Ἐπειδὴ καὶ σατο, καὶ τὸν μετ' αὐτὸν ἄλλον πρωτεύοντα Ανεμᾶν. Βονιφάτιος Μαρκίων τοῦ Μοντεφεῤῥάτου ἀξιολόγῳ Καὶ ταῦτα πάντα κατορθώσας ὁ Φωκᾶς διὰ μηνῶν· μοίρα τὴν συμμαχίαν ἦν ἐνεγκάμενος καὶ κυβερνή ἑπτά, καὶ τὴν νῆσον πᾶσαν τοῖς Ῥωμαίοις ἐποίησεν της παντὸς τοῦ χερσαίου στρατοῦ ἐγνωρίζετο, ρήξ ὡς τὸ πρότερον, κρατουμένην ὑπὸ τῶν ᾿Αγαρηνῶν ο Θεσσαλονίκης παρὰ τοῦ βασιλέως Βαλδουίνου τετί ούτε ἔτη ραδ · ἀπεκατεστάθη δὲ πάλιν ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν τῆς ἀρχῆς τῶν Ῥωμαίων διὰ τὰ ἀνδραγα- μηται, καὶ ἡ νῆσος αὕτη τῆς Κρήτης μετὰ τῶν ἄλλων ἐν τῇ ἰδίᾳ μοίρᾳ ἐνέτυχε. Μετά δέ τινα και ΠΟΙ ΠΟ GEORGII PIRANTZ.E affecti, præ timore ac metu postea quieveruntaliquan- Jiu, et imperatori Basilio tributa pendere statuerunt. C Eractis amuis prope decemn, Barbari non de- sinebant rursus solita sibi facere, sed populabantur insulas atque mittere recusabant promissa imperato ribus tributa. At annis post septuaginta imperator Romanas puer, Basilii Macedonis pronepos, classem non contemnendam contra Saracenos Cretenses mi- sit, harum copiarum tum terrestrium tum navalium duce constituto Nicephoro Phoca magistro, eo, qui postea imperavit. Is in Cretam defatus et frequen- libus prællis cum Agarenis conflictatus, semper D superior discessit; atque Gretenses cum illi resi- stere non possent, timore perculsi, in castella sese :bdiderunt. Plocas ouines maclinas urbibus expug- mandis aptas mœnibus admovit, et ineusso hostibus terrore, insulæ castella omnia in potestatem suam redegit, adeoque ipsum ejus caput, Chandacein, ex- pugnavit cum qua urbe alia quædam oppidula il- lius se permiserunt arbitrio. Hem cepit principem Creta, Curupei nomine, et dignitate illi secundum Anemanem. Confecit Phocas hæc omnia septem mensium spatio, ac tota insula Romanis, ut ante fuerat, restituta est, ab Agarenis annos pos sussa. Revocata est virtute Phocæ sub imperium Romanum auno 6368, indictione 8. Phocas, duci- bus et gubernatoribus navium in insula relictis, jussu imperatoris Cpolim rediit ac victoriarum sua- rum egit triumphos. Mansit insula in potestate Romanorum usque ad imperium Alexii Angeli, qui, excrcato fratre, regnum invasit, ut in prin. cipio historiæ nostræ docuimus. Deinde, cum Itali imperium Romanum-in plures partes dividerent, et Balduinus, comes Flandrip, imperator Cpolitanus salutatus est, Henrico Dandluilo, Venetorum duci, qui et ipse sua sponte aderat, pars non mediocris de toto regno destinata est: obtinuit enim terra. rum locorumque omnium, quæ Itali occupaverast, quadrantem naum et dimidium atque ab impera- thre insuper dignitate despota ornatus est. Daba- lus Peloponnesi princeps declaratus est, Rom: mus Delatzioles, Florentia oriundus, qui grandem pecu niam !œderatis principibus crediderat impenderat- que, et ultro præsens aderat, Athenarum et Tir-ba- rum tractus pignori accepit. Ligures sive Genuen- ses Euripi insulam aliarumque regionum particulas sortiti, postea Venetis Euboeain dederunt. Bonifa- cius, marchio Montisferrati, cum manu diocri adjuvisset socios totiusque terrestris exer- cibus suimus dux esset, rex Thessalonica ab im peratore Balduino creatus est et Gretam insulam cum aliis locis propriam accepit, sed mox eam Ve-

καὶ δειλιάσαντες ηρέμησαν τοῦ λοιποῦ καιρόν τινα Αθήματα του Φωκά ἐν ἔτει ςτζης, Ινδικτιώνος η καὶ φόρους τῷ βασιλεῖ Βασιλείῳ ἔταξαν δοῦναι. Ὁ δὲ Φωκᾶς στρατηγοὺς καὶ κυβερνήτας ἐν τῇ νήσε Καιροῦ παρελθόντος ἐτῶν ὡσεὶ δέκα τὰ συνήθη καταλιπών προστάξει βασιλικῇ ἐν τῇ Κωνσταντι αὐτῶν οἱ βάρβαροι πάλιν οὐκ ἔπαυεν πράττειν καὶ νουπόλει επανέστρεψε, καὶ τοὺς θριάμβους αὐτῷ ληξειν τὰς νήσους, καὶ τοὺς φόρους τοῖς βασιλεῦσι ἐποίησαν τῆς νίκης. Εστάθη δὲ ἡ νῆσος αὐτὴ ὑπὸ κατὰ τὰς ὑποσχέσεις ἠθέτησαν καὶ οὐκ ἔπεμπον. τὴν ἐξουσίαν τῶν Ῥωμαίων μέχρι τῆς βασιλείας Ετῶν δὲ παρελθόντων ἑβδομήκοντα, ἐπὶ τῆς βασι ᾿Αλεξίου τοῦ ᾿Αγγέλου τοῦ τυφλώσαντος τὸν ἀδελ λείας Ρωμανοῦ τοῦ παιδίου, τρισεγγόνου τοῦ βασι- φὸν καὶ τὴν βασιλείαν λαβόντος, ὡς ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς λέως Βασιλείου τοῦ Μακεδόνος, ὁ βασιλεὺς Ρωμανός ἡμετέρας ἱστορίας ἐῤῥέθη. Έπειτα μὲν τῶν Ἰταλῶν στόλον ἱκανὸν καὶ ἀξιόλογον οἰκονομήσας καὶ προ εἰς πολυμερίαν τὴν μοναρχίαν Ρωμαίων κληρι παρασκευάσας στέλλει κατὰ τῶν ἐν τῇ Κρήτῃ Σα- σαμένων, καὶ τοῦ μὲν κόμητος Φλανδρίας Βαλδουί ρακηνών, καταστήσας ἔξαρχον καὶ δεσπότην τῆς νου βασιλέως αναγορευθέντος Κωνσταντινουπόλεως, αὐτῆς δυνάμεως, ὑδραίας τε καὶ χερσαίου, τὸν μάτ τοῦ δὲ Ενρίκου Δαντούλου δουκός Βενετίας, ὃς καὶ γιατρου Νικηφόρον τὸν Φωκᾶν τὸν, καὶ ὕστερον βα- αὐτὸς αὐτοτρόπως παρήν, μερίδα οὐ μικρὰν ἔχειν σιλεύσαντα. Καὶ ἐλθὼν ἐν τῇ Κρήτῃ καὶ συμβαλὼν ἐξ ὅλου πρὸς τὸ ὅλον, ὅσας χώρας τε καὶ τόπους τὸ πολλάκις τοῖς ᾿Αγαρηνοῖς καὶ προσβολής γενομένης Β τῶν Ἰταλῶν ἐκτήσατο γένος, τούτων ἔχειν τὸ τέταρ πάντοτε ὑπερείχεν ὁ στρατὸς τοῦ Φωκά, καὶ οὐ δυ τον καὶ τοῦ τετάρτου ἥμισυ, παὶ· δεσπότης νάμενο: ἀντιστῆναι οι Κρήτες φόβῳ ληφθέντες ἔφυ- παρὰ τοῦ βασιλέως τετίμητας· ὁ δὲ Δάβαλος πρίγ γον, καὶ τῶν φρουρίων ἐντὸς εἰσελθόντες ἐκλείσθη- κιψ Πελοποννήσου ἐγένετο, ὁ δὲ Ῥωμανὸς Δελατό σαν. Ο δὲ Φωκᾶς κατὰ πᾶσαν μηχανὴν πολιορκήσας ζιόλης, ὁ ἐκ Φλωρεντίας ὁρμώμενος, χρήματα δι πρὸς τειχομαχίαν ἐπιτήδειον τοῖς ἄστεσιν ἐπαγαγών, νείσας τῷ συνδέσμῳ πολλὰ καὶ ἀναλώσας καὶ αὖ- καὶ φοβερὸς φανεὶς τοῖς ἐναντίοις, ὑφ' ἑαυτὸν πᾶν τοτρόπως παρὼν ἦν, τὴν τῆς ᾿Αθήνας καὶ Θήβας φρούριον τῆς νήσου ἐποιήσατο καὶ τὴν μητρόπολιν μερίδα ἐπέτυχεν ἐνέχυρον. Καὶ οἱ Λιγούριος ήτος αὐτὴν Χάνδακα ἐξεπόρθησε, καὶ ἕτερά τινα Γενουβῖται ὁμοίως τὴν τῆς Εὐρίπου νῆσον καὶ ἑτέ πολίχνια ἅμα ὑπέκυπτε τῷ αὑτοῦ θελήματι· καὶ τὸν ρων τόπων μοῖραν ἐνέτυχον· ὕστερον δὲ καὶ αὐτοὶ ἀρχηγὸν Κρήτης Κουρούπην καλούμενον ἐχειρώ- τοῖς Ενετοῖς τὴν Εὔβοιαν ἔδωσαν. Ἐπειδὴ καὶ σατο, καὶ τὸν μετ' αὐτὸν ἄλλον πρωτεύοντα Ανεμᾶν. Βονιφάτιος Μαρκίων τοῦ Μοντεφεῤῥάτου ἀξιολόγῳ Καὶ ταῦτα πάντα κατορθώσας ὁ Φωκᾶς διὰ μηνῶν· μοίρα τὴν συμμαχίαν ἦν ἐνεγκάμενος καὶ κυβερνή ἑπτά, καὶ τὴν νῆσον πᾶσαν τοῖς Ῥωμαίοις ἐποίησεν της παντὸς τοῦ χερσαίου στρατοῦ ἐγνωρίζετο, ρήξ ὡς τὸ πρότερον, κρατουμένην ὑπὸ τῶν ᾿Αγαρηνῶν ο Θεσσαλονίκης παρὰ τοῦ βασιλέως Βαλδουίνου τετί ούτε ἔτη ραδ · ἀπεκατεστάθη δὲ πάλιν ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν τῆς ἀρχῆς τῶν Ῥωμαίων διὰ τὰ ἀνδραγα- μηται, καὶ ἡ νῆσος αὕτη τῆς Κρήτης μετὰ τῶν ἄλλων ἐν τῇ ἰδίᾳ μοίρᾳ ἐνέτυχε. Μετά δέ τινα και ΠΟΙ ΠΟ GEORGII PIRANTZ.E affecti, præ timore ac metu postea quieveruntaliquan- Jiu, et imperatori Basilio tributa pendere statuerunt. C Eractis amuis prope decemn, Barbari non de- sinebant rursus solita sibi facere, sed populabantur insulas atque mittere recusabant promissa imperato ribus tributa. At annis post septuaginta imperator Romanas puer, Basilii Macedonis pronepos, classem non contemnendam contra Saracenos Cretenses mi- sit, harum copiarum tum terrestrium tum navalium duce constituto Nicephoro Phoca magistro, eo, qui postea imperavit. Is in Cretam defatus et frequen- libus prællis cum Agarenis conflictatus, semper D superior discessit; atque Gretenses cum illi resi- stere non possent, timore perculsi, in castella sese :bdiderunt. Plocas ouines maclinas urbibus expug- mandis aptas mœnibus admovit, et ineusso hostibus terrore, insulæ castella omnia in potestatem suam redegit, adeoque ipsum ejus caput, Chandacein, ex- pugnavit cum qua urbe alia quædam oppidula il- lius se permiserunt arbitrio. Hem cepit principem Creta, Curupei nomine, et dignitate illi secundum Anemanem. Confecit Phocas hæc omnia septem mensium spatio, ac tota insula Romanis, ut ante fuerat, restituta est, ab Agarenis annos pos sussa. Revocata est virtute Phocæ sub imperium Romanum auno 6368, indictione 8. Phocas, duci- bus et gubernatoribus navium in insula relictis, jussu imperatoris Cpolim rediit ac victoriarum sua- rum egit triumphos. Mansit insula in potestate Romanorum usque ad imperium Alexii Angeli, qui, excrcato fratre, regnum invasit, ut in prin. cipio historiæ nostræ docuimus. Deinde, cum Itali imperium Romanum-in plures partes dividerent, et Balduinus, comes Flandrip, imperator Cpolitanus salutatus est, Henrico Dandluilo, Venetorum duci, qui et ipse sua sponte aderat, pars non mediocris de toto regno destinata est: obtinuit enim terra. rum locorumque omnium, quæ Itali occupaverast, quadrantem naum et dimidium atque ab impera- thre insuper dignitate despota ornatus est. Daba- lus Peloponnesi princeps declaratus est, Rom: mus Delatzioles, Florentia oriundus, qui grandem pecu niam !œderatis principibus crediderat impenderat- que, et ultro præsens aderat, Athenarum et Tir-ba- rum tractus pignori accepit. Ligures sive Genuen- ses Euripi insulam aliarumque regionum particulas sortiti, postea Venetis Euboeain dederunt. Bonifa- cius, marchio Montisferrati, cum manu diocri adjuvisset socios totiusque terrestris exer- cibus suimus dux esset, rex Thessalonica ab im peratore Balduino creatus est et Gretam insulam cum aliis locis propriam accepit, sed mox eam Ve-

καὶ δειλιάσαντες ηρέμησαν τοῦ λοιποῦ καιρόν τινα Αθήματα του Φωκά ἐν ἔτει ςτζης, Ινδικτιώνος η καὶ φόρους τῷ βασιλεῖ Βασιλείῳ ἔταξαν δοῦναι. Ὁ δὲ Φωκᾶς στρατηγοὺς καὶ κυβερνήτας ἐν τῇ νήσε Καιροῦ παρελθόντος ἐτῶν ὡσεὶ δέκα τὰ συνήθη καταλιπών προστάξει βασιλικῇ ἐν τῇ Κωνσταντι αὐτῶν οἱ βάρβαροι πάλιν οὐκ ἔπαυεν πράττειν καὶ νουπόλει επανέστρεψε, καὶ τοὺς θριάμβους αὐτῷ ληξειν τὰς νήσους, καὶ τοὺς φόρους τοῖς βασιλεῦσι ἐποίησαν τῆς νίκης. Εστάθη δὲ ἡ νῆσος αὐτὴ ὑπὸ κατὰ τὰς ὑποσχέσεις ἠθέτησαν καὶ οὐκ ἔπεμπον. τὴν ἐξουσίαν τῶν Ῥωμαίων μέχρι τῆς βασιλείας Ετῶν δὲ παρελθόντων ἑβδομήκοντα, ἐπὶ τῆς βασι ᾿Αλεξίου τοῦ ᾿Αγγέλου τοῦ τυφλώσαντος τὸν ἀδελ λείας Ρωμανοῦ τοῦ παιδίου, τρισεγγόνου τοῦ βασι- φὸν καὶ τὴν βασιλείαν λαβόντος, ὡς ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς λέως Βασιλείου τοῦ Μακεδόνος, ὁ βασιλεὺς Ρωμανός ἡμετέρας ἱστορίας ἐῤῥέθη. Έπειτα μὲν τῶν Ἰταλῶν στόλον ἱκανὸν καὶ ἀξιόλογον οἰκονομήσας καὶ προ εἰς πολυμερίαν τὴν μοναρχίαν Ρωμαίων κληρι παρασκευάσας στέλλει κατὰ τῶν ἐν τῇ Κρήτῃ Σα- σαμένων, καὶ τοῦ μὲν κόμητος Φλανδρίας Βαλδουί ρακηνών, καταστήσας ἔξαρχον καὶ δεσπότην τῆς νου βασιλέως αναγορευθέντος Κωνσταντινουπόλεως, αὐτῆς δυνάμεως, ὑδραίας τε καὶ χερσαίου, τὸν μάτ τοῦ δὲ Ενρίκου Δαντούλου δουκός Βενετίας, ὃς καὶ γιατρου Νικηφόρον τὸν Φωκᾶν τὸν, καὶ ὕστερον βα- αὐτὸς αὐτοτρόπως παρήν, μερίδα οὐ μικρὰν ἔχειν σιλεύσαντα. Καὶ ἐλθὼν ἐν τῇ Κρήτῃ καὶ συμβαλὼν ἐξ ὅλου πρὸς τὸ ὅλον, ὅσας χώρας τε καὶ τόπους τὸ πολλάκις τοῖς ᾿Αγαρηνοῖς καὶ προσβολής γενομένης Β τῶν Ἰταλῶν ἐκτήσατο γένος, τούτων ἔχειν τὸ τέταρ πάντοτε ὑπερείχεν ὁ στρατὸς τοῦ Φωκά, καὶ οὐ δυ τον καὶ τοῦ τετάρτου ἥμισυ, παὶ· δεσπότης νάμενο: ἀντιστῆναι οι Κρήτες φόβῳ ληφθέντες ἔφυ- παρὰ τοῦ βασιλέως τετίμητας· ὁ δὲ Δάβαλος πρίγ γον, καὶ τῶν φρουρίων ἐντὸς εἰσελθόντες ἐκλείσθη- κιψ Πελοποννήσου ἐγένετο, ὁ δὲ Ῥωμανὸς Δελατό σαν. Ο δὲ Φωκᾶς κατὰ πᾶσαν μηχανὴν πολιορκήσας ζιόλης, ὁ ἐκ Φλωρεντίας ὁρμώμενος, χρήματα δι πρὸς τειχομαχίαν ἐπιτήδειον τοῖς ἄστεσιν ἐπαγαγών, νείσας τῷ συνδέσμῳ πολλὰ καὶ ἀναλώσας καὶ αὖ- καὶ φοβερὸς φανεὶς τοῖς ἐναντίοις, ὑφ' ἑαυτὸν πᾶν τοτρόπως παρὼν ἦν, τὴν τῆς ᾿Αθήνας καὶ Θήβας φρούριον τῆς νήσου ἐποιήσατο καὶ τὴν μητρόπολιν μερίδα ἐπέτυχεν ἐνέχυρον. Καὶ οἱ Λιγούριος ήτος αὐτὴν Χάνδακα ἐξεπόρθησε, καὶ ἕτερά τινα Γενουβῖται ὁμοίως τὴν τῆς Εὐρίπου νῆσον καὶ ἑτέ πολίχνια ἅμα ὑπέκυπτε τῷ αὑτοῦ θελήματι· καὶ τὸν ρων τόπων μοῖραν ἐνέτυχον· ὕστερον δὲ καὶ αὐτοὶ ἀρχηγὸν Κρήτης Κουρούπην καλούμενον ἐχειρώ- τοῖς Ενετοῖς τὴν Εὔβοιαν ἔδωσαν. Ἐπειδὴ καὶ σατο, καὶ τὸν μετ' αὐτὸν ἄλλον πρωτεύοντα Ανεμᾶν. Βονιφάτιος Μαρκίων τοῦ Μοντεφεῤῥάτου ἀξιολόγῳ Καὶ ταῦτα πάντα κατορθώσας ὁ Φωκᾶς διὰ μηνῶν· μοίρα τὴν συμμαχίαν ἦν ἐνεγκάμενος καὶ κυβερνή ἑπτά, καὶ τὴν νῆσον πᾶσαν τοῖς Ῥωμαίοις ἐποίησεν της παντὸς τοῦ χερσαίου στρατοῦ ἐγνωρίζετο, ρήξ ὡς τὸ πρότερον, κρατουμένην ὑπὸ τῶν ᾿Αγαρηνῶν ο Θεσσαλονίκης παρὰ τοῦ βασιλέως Βαλδουίνου τετί ούτε ἔτη ραδ · ἀπεκατεστάθη δὲ πάλιν ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν τῆς ἀρχῆς τῶν Ῥωμαίων διὰ τὰ ἀνδραγα- μηται, καὶ ἡ νῆσος αὕτη τῆς Κρήτης μετὰ τῶν ἄλλων ἐν τῇ ἰδίᾳ μοίρᾳ ἐνέτυχε. Μετά δέ τινα και ΠΟΙ ΠΟ GEORGII PIRANTZ.E affecti, præ timore ac metu postea quieveruntaliquan- Jiu, et imperatori Basilio tributa pendere statuerunt. C Eractis amuis prope decemn, Barbari non de- sinebant rursus solita sibi facere, sed populabantur insulas atque mittere recusabant promissa imperato ribus tributa. At annis post septuaginta imperator Romanas puer, Basilii Macedonis pronepos, classem non contemnendam contra Saracenos Cretenses mi- sit, harum copiarum tum terrestrium tum navalium duce constituto Nicephoro Phoca magistro, eo, qui postea imperavit. Is in Cretam defatus et frequen- libus prællis cum Agarenis conflictatus, semper D superior discessit; atque Gretenses cum illi resi- stere non possent, timore perculsi, in castella sese :bdiderunt. Plocas ouines maclinas urbibus expug- mandis aptas mœnibus admovit, et ineusso hostibus terrore, insulæ castella omnia in potestatem suam redegit, adeoque ipsum ejus caput, Chandacein, ex- pugnavit cum qua urbe alia quædam oppidula il- lius se permiserunt arbitrio. Hem cepit principem Creta, Curupei nomine, et dignitate illi secundum Anemanem. Confecit Phocas hæc omnia septem mensium spatio, ac tota insula Romanis, ut ante fuerat, restituta est, ab Agarenis annos pos sussa. Revocata est virtute Phocæ sub imperium Romanum auno 6368, indictione 8. Phocas, duci- bus et gubernatoribus navium in insula relictis, jussu imperatoris Cpolim rediit ac victoriarum sua- rum egit triumphos. Mansit insula in potestate Romanorum usque ad imperium Alexii Angeli, qui, excrcato fratre, regnum invasit, ut in prin. cipio historiæ nostræ docuimus. Deinde, cum Itali imperium Romanum-in plures partes dividerent, et Balduinus, comes Flandrip, imperator Cpolitanus salutatus est, Henrico Dandluilo, Venetorum duci, qui et ipse sua sponte aderat, pars non mediocris de toto regno destinata est: obtinuit enim terra. rum locorumque omnium, quæ Itali occupaverast, quadrantem naum et dimidium atque ab impera- thre insuper dignitate despota ornatus est. Daba- lus Peloponnesi princeps declaratus est, Rom: mus Delatzioles, Florentia oriundus, qui grandem pecu niam !œderatis principibus crediderat impenderat- que, et ultro præsens aderat, Athenarum et Tir-ba- rum tractus pignori accepit. Ligures sive Genuen- ses Euripi insulam aliarumque regionum particulas sortiti, postea Venetis Euboeain dederunt. Bonifa- cius, marchio Montisferrati, cum manu diocri adjuvisset socios totiusque terrestris exer- cibus suimus dux esset, rex Thessalonica ab im peratore Balduino creatus est et Gretam insulam cum aliis locis propriam accepit, sed mox eam Ve-

καὶ δειλιάσαντες ηρέμησαν τοῦ λοιποῦ καιρόν τινα Αθήματα του Φωκά ἐν ἔτει ςτζης, Ινδικτιώνος η καὶ φόρους τῷ βασιλεῖ Βασιλείῳ ἔταξαν δοῦναι. Ὁ δὲ Φωκᾶς στρατηγοὺς καὶ κυβερνήτας ἐν τῇ νήσε Καιροῦ παρελθόντος ἐτῶν ὡσεὶ δέκα τὰ συνήθη καταλιπών προστάξει βασιλικῇ ἐν τῇ Κωνσταντι αὐτῶν οἱ βάρβαροι πάλιν οὐκ ἔπαυεν πράττειν καὶ νουπόλει επανέστρεψε, καὶ τοὺς θριάμβους αὐτῷ ληξειν τὰς νήσους, καὶ τοὺς φόρους τοῖς βασιλεῦσι ἐποίησαν τῆς νίκης. Εστάθη δὲ ἡ νῆσος αὐτὴ ὑπὸ κατὰ τὰς ὑποσχέσεις ἠθέτησαν καὶ οὐκ ἔπεμπον. τὴν ἐξουσίαν τῶν Ῥωμαίων μέχρι τῆς βασιλείας Ετῶν δὲ παρελθόντων ἑβδομήκοντα, ἐπὶ τῆς βασι ᾿Αλεξίου τοῦ ᾿Αγγέλου τοῦ τυφλώσαντος τὸν ἀδελ λείας Ρωμανοῦ τοῦ παιδίου, τρισεγγόνου τοῦ βασι- φὸν καὶ τὴν βασιλείαν λαβόντος, ὡς ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς λέως Βασιλείου τοῦ Μακεδόνος, ὁ βασιλεὺς Ρωμανός ἡμετέρας ἱστορίας ἐῤῥέθη. Έπειτα μὲν τῶν Ἰταλῶν στόλον ἱκανὸν καὶ ἀξιόλογον οἰκονομήσας καὶ προ εἰς πολυμερίαν τὴν μοναρχίαν Ρωμαίων κληρι παρασκευάσας στέλλει κατὰ τῶν ἐν τῇ Κρήτῃ Σα- σαμένων, καὶ τοῦ μὲν κόμητος Φλανδρίας Βαλδουί ρακηνών, καταστήσας ἔξαρχον καὶ δεσπότην τῆς νου βασιλέως αναγορευθέντος Κωνσταντινουπόλεως, αὐτῆς δυνάμεως, ὑδραίας τε καὶ χερσαίου, τὸν μάτ τοῦ δὲ Ενρίκου Δαντούλου δουκός Βενετίας, ὃς καὶ γιατρου Νικηφόρον τὸν Φωκᾶν τὸν, καὶ ὕστερον βα- αὐτὸς αὐτοτρόπως παρήν, μερίδα οὐ μικρὰν ἔχειν σιλεύσαντα. Καὶ ἐλθὼν ἐν τῇ Κρήτῃ καὶ συμβαλὼν ἐξ ὅλου πρὸς τὸ ὅλον, ὅσας χώρας τε καὶ τόπους τὸ πολλάκις τοῖς ᾿Αγαρηνοῖς καὶ προσβολής γενομένης Β τῶν Ἰταλῶν ἐκτήσατο γένος, τούτων ἔχειν τὸ τέταρ πάντοτε ὑπερείχεν ὁ στρατὸς τοῦ Φωκά, καὶ οὐ δυ τον καὶ τοῦ τετάρτου ἥμισυ, παὶ· δεσπότης νάμενο: ἀντιστῆναι οι Κρήτες φόβῳ ληφθέντες ἔφυ- παρὰ τοῦ βασιλέως τετίμητας· ὁ δὲ Δάβαλος πρίγ γον, καὶ τῶν φρουρίων ἐντὸς εἰσελθόντες ἐκλείσθη- κιψ Πελοποννήσου ἐγένετο, ὁ δὲ Ῥωμανὸς Δελατό σαν. Ο δὲ Φωκᾶς κατὰ πᾶσαν μηχανὴν πολιορκήσας ζιόλης, ὁ ἐκ Φλωρεντίας ὁρμώμενος, χρήματα δι πρὸς τειχομαχίαν ἐπιτήδειον τοῖς ἄστεσιν ἐπαγαγών, νείσας τῷ συνδέσμῳ πολλὰ καὶ ἀναλώσας καὶ αὖ- καὶ φοβερὸς φανεὶς τοῖς ἐναντίοις, ὑφ' ἑαυτὸν πᾶν τοτρόπως παρὼν ἦν, τὴν τῆς ᾿Αθήνας καὶ Θήβας φρούριον τῆς νήσου ἐποιήσατο καὶ τὴν μητρόπολιν μερίδα ἐπέτυχεν ἐνέχυρον. Καὶ οἱ Λιγούριος ήτος αὐτὴν Χάνδακα ἐξεπόρθησε, καὶ ἕτερά τινα Γενουβῖται ὁμοίως τὴν τῆς Εὐρίπου νῆσον καὶ ἑτέ πολίχνια ἅμα ὑπέκυπτε τῷ αὑτοῦ θελήματι· καὶ τὸν ρων τόπων μοῖραν ἐνέτυχον· ὕστερον δὲ καὶ αὐτοὶ ἀρχηγὸν Κρήτης Κουρούπην καλούμενον ἐχειρώ- τοῖς Ενετοῖς τὴν Εὔβοιαν ἔδωσαν. Ἐπειδὴ καὶ σατο, καὶ τὸν μετ' αὐτὸν ἄλλον πρωτεύοντα Ανεμᾶν. Βονιφάτιος Μαρκίων τοῦ Μοντεφεῤῥάτου ἀξιολόγῳ Καὶ ταῦτα πάντα κατορθώσας ὁ Φωκᾶς διὰ μηνῶν· μοίρα τὴν συμμαχίαν ἦν ἐνεγκάμενος καὶ κυβερνή ἑπτά, καὶ τὴν νῆσον πᾶσαν τοῖς Ῥωμαίοις ἐποίησεν της παντὸς τοῦ χερσαίου στρατοῦ ἐγνωρίζετο, ρήξ ὡς τὸ πρότερον, κρατουμένην ὑπὸ τῶν ᾿Αγαρηνῶν ο Θεσσαλονίκης παρὰ τοῦ βασιλέως Βαλδουίνου τετί ούτε ἔτη ραδ · ἀπεκατεστάθη δὲ πάλιν ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν τῆς ἀρχῆς τῶν Ῥωμαίων διὰ τὰ ἀνδραγα- μηται, καὶ ἡ νῆσος αὕτη τῆς Κρήτης μετὰ τῶν ἄλλων ἐν τῇ ἰδίᾳ μοίρᾳ ἐνέτυχε. Μετά δέ τινα και ΠΟΙ ΠΟ GEORGII PIRANTZ.E affecti, præ timore ac metu postea quieveruntaliquan- Jiu, et imperatori Basilio tributa pendere statuerunt. C Eractis amuis prope decemn, Barbari non de- sinebant rursus solita sibi facere, sed populabantur insulas atque mittere recusabant promissa imperato ribus tributa. At annis post septuaginta imperator Romanas puer, Basilii Macedonis pronepos, classem non contemnendam contra Saracenos Cretenses mi- sit, harum copiarum tum terrestrium tum navalium duce constituto Nicephoro Phoca magistro, eo, qui postea imperavit. Is in Cretam defatus et frequen- libus prællis cum Agarenis conflictatus, semper D superior discessit; atque Gretenses cum illi resi- stere non possent, timore perculsi, in castella sese :bdiderunt. Plocas ouines maclinas urbibus expug- mandis aptas mœnibus admovit, et ineusso hostibus terrore, insulæ castella omnia in potestatem suam redegit, adeoque ipsum ejus caput, Chandacein, ex- pugnavit cum qua urbe alia quædam oppidula il- lius se permiserunt arbitrio. Hem cepit principem Creta, Curupei nomine, et dignitate illi secundum Anemanem. Confecit Phocas hæc omnia septem mensium spatio, ac tota insula Romanis, ut ante fuerat, restituta est, ab Agarenis annos pos sussa. Revocata est virtute Phocæ sub imperium Romanum auno 6368, indictione 8. Phocas, duci- bus et gubernatoribus navium in insula relictis, jussu imperatoris Cpolim rediit ac victoriarum sua- rum egit triumphos. Mansit insula in potestate Romanorum usque ad imperium Alexii Angeli, qui, excrcato fratre, regnum invasit, ut in prin. cipio historiæ nostræ docuimus. Deinde, cum Itali imperium Romanum-in plures partes dividerent, et Balduinus, comes Flandrip, imperator Cpolitanus salutatus est, Henrico Dandluilo, Venetorum duci, qui et ipse sua sponte aderat, pars non mediocris de toto regno destinata est: obtinuit enim terra. rum locorumque omnium, quæ Itali occupaverast, quadrantem naum et dimidium atque ab impera- thre insuper dignitate despota ornatus est. Daba- lus Peloponnesi princeps declaratus est, Rom: mus Delatzioles, Florentia oriundus, qui grandem pecu niam !œderatis principibus crediderat impenderat- que, et ultro præsens aderat, Athenarum et Tir-ba- rum tractus pignori accepit. Ligures sive Genuen- ses Euripi insulam aliarumque regionum particulas sortiti, postea Venetis Euboeain dederunt. Bonifa- cius, marchio Montisferrati, cum manu diocri adjuvisset socios totiusque terrestris exer- cibus suimus dux esset, rex Thessalonica ab im peratore Balduino creatus est et Gretam insulam cum aliis locis propriam accepit, sed mox eam Ve-

μὲν ἐπεπωλήσει αὐτὴν τῇ τῶν Ἐνετῶν γερουσία, Α τοῦ οὖσα πᾶσα ἡ σύγκλητος, ἐν ᾧ μηνὶ μετὰ τὴν καὶ οὕτως ἄχρι τῆς σήμερον ὑπὸ τὰς χεῖρα; αὐτῶν ἐστί. Καὶ ταύτην τὴν ἱστορίαν τῷ λόγῳ ἡνώσαμεν τῷ ἡμετέρῳ βιβλίῳ εὑρίσκεσθαι· καὶ ἐπὶ τὴν τοῦ Ἰσθμού οἰκοδομὴν ἐπανέλθωμεν. λε'. Τῷ ς ιγ' ἔτει, Μαρτίου ιγ', ὁ βασιλεὺς ἀπέ- σωσεν ἐν τῷ λιμένι τῶν Κεγχρεῶν ὀνομαζομένων. καὶ τῇ ὀγδόη Ἀπριλλίου ήρξατο ἀνακαθαίρειν καὶ ἀνοικοδομεῖν αὐτὸν δὴ τὸν Ἰσθμόν, οὔπέρ ἐστι τὸ μῆκος ἢ μᾶλλον εἰπεῖν τὸ εὖρος ἐκ μιᾶς θα λάττης εἰς τὴν ἑτέραν ὀργυιαῖς τρισχιλίαις καὶ ὀκτα- κοσίαις· τὸ δὲ μάκρος ἐκ τῆς χέρσου τῆς Ἑλλάδος ἤτοι τῆς Ἀττικῆς γῆς μετὰ τὸ καταβῆναι τὴν τρα χεῖαν ἐδὸν τὴν λεγομένην Πλάγιον Κακόν, ἕως τῆς πεδιάδος κάτωθεν φθάσαι, ἐν ᾧ τόπῳ ἦν κτισθέντα Β τὰ τείχη ταῦτα τοῦ Ἰσθμοῦ, στάδια τριάκοντα. ᾿Απὸ δὲ τῶν τειχῶν τοῦ Ἰσθμοῦ ἕως τῆς Κορίνθου τοῦ ὑπὲρ νεφέλας φρουρίου βουνῶν καὶ τοῦ Ἰσθμοῦ τέλος στάδια ὑπάρχουσι πολλά. Εοικε δὲ ἡ Πελο- πόννησος πλατάνου φύλλῳ εἰς πάντα, τοῦ δὲ φύλλου τὸ καῦλος ὁ Ἰσθμός ἐστιν. Ἀνέστησε δὲ πύργους ἐν αὐτῷ ἑκατὸν πεντήκοντα καὶ τρεῖς. Καὶ ἔν τινι μαρμάρῳ εὗρον γράμματα γεγραμμένα λέγοντα οὕτως· « Φῶς ἐκ φωτός, Θεὸς ἀληθινὸς ἐκ Θεοῦ ἁλη- θινοῦ, φυλάξῃ τὸν αὐτοκράτορα Ἰουστινιανὸν καὶ τὸν πιστὸν δοῦλον αὐτοῦ Βικτωρῖνον καὶ πάντας τοὺς ἐν τῇ Ἑλλάδι οἰκοῦντας, τοὺς ἐκ Θεοῦ ζῶν· τας. » Τῷ δὲ ς ιδ' ἔτει, μηνὶ Μαρτίῳ, ἐπανέστρεψεν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν ὁ βασιλεὺς καὶ ἡ μετ' αὐτ Πλάγιον Και κόν ἄφιξιν αὐτοῦ δὴ τοῦ βασιλέως ἀπέθανε καὶ ὁ παι τριάρχης κύρ Εὐθύμιος· καὶ τῇ καὶ τοῦ Μαΐου μη- νὸς τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐγεγόνει πατριάρχης κύρ Ἰωσὴφ ὁ Ἐφέσου μητροπολίτης. Καὶ τῷ διε ἔτει ἀπῆλθεν εἰς τὴν Πελοπόννησον ὁ βασιλεὺς κύρ Ιωάννης ἐν καιρῷ φθινοπώρου, ἐν ᾧ δὴ καιρῷ τὴν Θεσσαλονίκην διερχόμενος τὸν πλαστὸν υἱὸν τοῦ Μπαγιαζήτου ἐκείνου τὸν Μουσταφᾶν, διωκόμενον ὄντα παρὰ τοῦ ἀμηρᾶ Αμουράτου τοῦ τάχα ἀδελ φοῦ αὐτοῦ, ἐπῇρε, καὶ ἀποστείλας εἰς Λήμνον, εἶτα εἰς Μιζιθρᾶν. . Ἐν δὲ τῷ χειμῶνι τοῦ αὐτοῦ ἔτους λοιμικῆς νόσ σου γενομένης ἐν τῷ Ευξείνῳ πόντῳ ἤτοι ἐν τῇ Μαύρῃ θαλάσσῃ, καὶ πανοικὶ ὄντες ἔν τινι ἄστει τῶν ἐκεῖσε κεφαλατεύοντες ὁ γαμβρός μου Γρηγόριος Παλαιολόγος Μαμωνάς, ἀνὴρ ἄριστος, υἱὸς τοῦ μετ γάλου δουκός Μαμωνά τοῦ κυριεύοντός ποτε τῆς Μονεμβασίας καὶ τῶν περὶ αὐτὴν, καὶ σὺν αὐτῷ ἡ ἀδελφή μου ἡ γυνὴ αὐτῷ οὖσα· καὶ ἓν παιδίον αὐτ τῶν θῆλυ, εἶχον, ἀπέθανε, καὶ μετὰ τὰς ἑπτὰ ἡμέρας τῆς θανῆς τοῦ παιδίου ἀπέθανεν ὁ πατὴρ, καὶ πάλιν μετὰ ἑπτὰ ἡμέρας τῆς τούτου τελευτῆς ἐτελεύτησε καὶ ἡ μήτηρ, ἔτι δὲ καὶ ἐξ τῶν ὑπρχει ρίων αὐτῶν ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν· καὶ δύο ἐξ αὐτῶν μόνοι ἐναπελείφθησαν, καὶ ἐλθόντες εἰς Κωνσταντινούπολιν εἶπον ἐν μιᾷ φωνῇ ταῦτα τοῖς ἀθλίοις μου γονεῦσι· καὶ ἐκ τῆς τοσαύτης θλίψεως καὶ ἀπαραμυθήτου λύπης ἐν ἀσθενείᾳ πεσόντες καὶ σχεδὸν εἰς κίνδυνον θανάτου ἦλθον. Δι' ήν αἰτίαν οὐκ ἦλθεν ὁ γεννήσας με, κἀγὼ εἰς τὴν Μι- CHRONICON MAJUS. - LIB. I. netorum senatui vendidit, in quorum hodieque di- tione est. Hanc igitur narrationem libro huic nostro inte- xendam putavimus ; revertamur nunc ad commu- nitionem Isthmi. C mis in portum Cenchrearum pervenit et die Apri- lis expurgare et instaurare Isthmum ipsum cœpit, cujus longitudo, sive, ut melius dicam, latitudo ab uno mari ad alterum orgyias ter mille et octin- gentas patet, longitudo a terra Græca vel Attica, postquam descendleris via aspera, quæ dicitur, donec in planitiem renias, quo in loco D muri illi exstructi erant, stadia triginta ; a muris deinde usque ad Corinthi colles arcemque supra nubes eminentem et finem Isthmi stadia multa sunt. Peloponnesus folio platani simillima est, cujus cau- lein Isthmus refert. In eo exstruxit imperator tur- res centum quinquaginta tres. Invenerunt tum in marmore has litteras insculptas : « Lumen ex lu mine, Deus verus ex Deo vero custodial impera- torem Justinianum et fidelem ejus ministrum Vic- torinum et omnes Græciæ incolas qui vitam con- formant ad voluntatem Dei. › Anno 6914, mense Martio,imperator et, qui eum comitatus erat, procerum ordo universus, Cpolim redierunt : quo eodem mense, post illius adventum, excessit e vivis Euthymius patriarcha, in cujus locum die Maji ejusdem anni surrogatus est Jo- sephus, metropolita Ephesi. Anno 6915, autumna- li tempestate, imperator Joannes, cum in Pelopon- nesuun proficiscens, transiret Thessalonicam, stapham, spurium Bajazetis filium, quem Amurales ameras, frater ejus, persequebatur, recepit et in Lemnum indeque Mizithram misit. Per hiemem ejusdem anni ad Pontum Euxinum sive Mare Nigrum sæviente pestilentia, cum in urbe quadam ejus regionis cum tota familia esset eam- que regeret affinis meus Gregorius Palæologus Ma- monas, Glius magni ducis Mamone, ejus, qui ali- quando Monembasiam cum finitimis oppidis admi- nistrabat, et apud eum esset soror mea, ejus uxor, eorum filia, quam unicam prolem habebant, ex- stincta est, et post filiolæ mortem die septimo obiit pater, rursumque post totidem dies etiam mater inor- tua est, et præterea sex domestici utriusque sexus, duobus tantum relictis, qui Cpolim profecti, uno ore miseris parentibua meis istum nuntium attule- rant. Hi ex magnitudine calamitatis et dolore so- latii impatienti in morbum adeo non levern incide- runt, ut in periculum vitæ venirent. Qua de causa, cum pater meus esset præpeditus, ego cum Thoma principe in Peloponnesum profectus, illius fungebar officio in cœnatione et cubiculo, quemadmodum 35. Auno 6913, die Martii 13, imperator incol-

μὲν ἐπεπωλήσει αὐτὴν τῇ τῶν Ἐνετῶν γερουσία, Α τοῦ οὖσα πᾶσα ἡ σύγκλητος, ἐν ᾧ μηνὶ μετὰ τὴν καὶ οὕτως ἄχρι τῆς σήμερον ὑπὸ τὰς χεῖρα; αὐτῶν ἐστί. Καὶ ταύτην τὴν ἱστορίαν τῷ λόγῳ ἡνώσαμεν τῷ ἡμετέρῳ βιβλίῳ εὑρίσκεσθαι· καὶ ἐπὶ τὴν τοῦ Ἰσθμού οἰκοδομὴν ἐπανέλθωμεν. λε'. Τῷ ς ιγ' ἔτει, Μαρτίου ιγ', ὁ βασιλεὺς ἀπέ- σωσεν ἐν τῷ λιμένι τῶν Κεγχρεῶν ὀνομαζομένων. καὶ τῇ ὀγδόη Ἀπριλλίου ήρξατο ἀνακαθαίρειν καὶ ἀνοικοδομεῖν αὐτὸν δὴ τὸν Ἰσθμόν, οὔπέρ ἐστι τὸ μῆκος ἢ μᾶλλον εἰπεῖν τὸ εὖρος ἐκ μιᾶς θα λάττης εἰς τὴν ἑτέραν ὀργυιαῖς τρισχιλίαις καὶ ὀκτα- κοσίαις· τὸ δὲ μάκρος ἐκ τῆς χέρσου τῆς Ἑλλάδος ἤτοι τῆς Ἀττικῆς γῆς μετὰ τὸ καταβῆναι τὴν τρα χεῖαν ἐδὸν τὴν λεγομένην Πλάγιον Κακόν, ἕως τῆς πεδιάδος κάτωθεν φθάσαι, ἐν ᾧ τόπῳ ἦν κτισθέντα Β τὰ τείχη ταῦτα τοῦ Ἰσθμοῦ, στάδια τριάκοντα. ᾿Απὸ δὲ τῶν τειχῶν τοῦ Ἰσθμοῦ ἕως τῆς Κορίνθου τοῦ ὑπὲρ νεφέλας φρουρίου βουνῶν καὶ τοῦ Ἰσθμοῦ τέλος στάδια ὑπάρχουσι πολλά. Εοικε δὲ ἡ Πελο- πόννησος πλατάνου φύλλῳ εἰς πάντα, τοῦ δὲ φύλλου τὸ καῦλος ὁ Ἰσθμός ἐστιν. Ἀνέστησε δὲ πύργους ἐν αὐτῷ ἑκατὸν πεντήκοντα καὶ τρεῖς. Καὶ ἔν τινι μαρμάρῳ εὗρον γράμματα γεγραμμένα λέγοντα οὕτως· « Φῶς ἐκ φωτός, Θεὸς ἀληθινὸς ἐκ Θεοῦ ἁλη- θινοῦ, φυλάξῃ τὸν αὐτοκράτορα Ἰουστινιανὸν καὶ τὸν πιστὸν δοῦλον αὐτοῦ Βικτωρῖνον καὶ πάντας τοὺς ἐν τῇ Ἑλλάδι οἰκοῦντας, τοὺς ἐκ Θεοῦ ζῶν· τας. » Τῷ δὲ ς ιδ' ἔτει, μηνὶ Μαρτίῳ, ἐπανέστρεψεν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν ὁ βασιλεὺς καὶ ἡ μετ' αὐτ Πλάγιον Και κόν ἄφιξιν αὐτοῦ δὴ τοῦ βασιλέως ἀπέθανε καὶ ὁ παι τριάρχης κύρ Εὐθύμιος· καὶ τῇ καὶ τοῦ Μαΐου μη- νὸς τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐγεγόνει πατριάρχης κύρ Ἰωσὴφ ὁ Ἐφέσου μητροπολίτης. Καὶ τῷ διε ἔτει ἀπῆλθεν εἰς τὴν Πελοπόννησον ὁ βασιλεὺς κύρ Ιωάννης ἐν καιρῷ φθινοπώρου, ἐν ᾧ δὴ καιρῷ τὴν Θεσσαλονίκην διερχόμενος τὸν πλαστὸν υἱὸν τοῦ Μπαγιαζήτου ἐκείνου τὸν Μουσταφᾶν, διωκόμενον ὄντα παρὰ τοῦ ἀμηρᾶ Αμουράτου τοῦ τάχα ἀδελ φοῦ αὐτοῦ, ἐπῇρε, καὶ ἀποστείλας εἰς Λήμνον, εἶτα εἰς Μιζιθρᾶν. . Ἐν δὲ τῷ χειμῶνι τοῦ αὐτοῦ ἔτους λοιμικῆς νόσ σου γενομένης ἐν τῷ Ευξείνῳ πόντῳ ἤτοι ἐν τῇ Μαύρῃ θαλάσσῃ, καὶ πανοικὶ ὄντες ἔν τινι ἄστει τῶν ἐκεῖσε κεφαλατεύοντες ὁ γαμβρός μου Γρηγόριος Παλαιολόγος Μαμωνάς, ἀνὴρ ἄριστος, υἱὸς τοῦ μετ γάλου δουκός Μαμωνά τοῦ κυριεύοντός ποτε τῆς Μονεμβασίας καὶ τῶν περὶ αὐτὴν, καὶ σὺν αὐτῷ ἡ ἀδελφή μου ἡ γυνὴ αὐτῷ οὖσα· καὶ ἓν παιδίον αὐτ τῶν θῆλυ, εἶχον, ἀπέθανε, καὶ μετὰ τὰς ἑπτὰ ἡμέρας τῆς θανῆς τοῦ παιδίου ἀπέθανεν ὁ πατὴρ, καὶ πάλιν μετὰ ἑπτὰ ἡμέρας τῆς τούτου τελευτῆς ἐτελεύτησε καὶ ἡ μήτηρ, ἔτι δὲ καὶ ἐξ τῶν ὑπρχει ρίων αὐτῶν ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν· καὶ δύο ἐξ αὐτῶν μόνοι ἐναπελείφθησαν, καὶ ἐλθόντες εἰς Κωνσταντινούπολιν εἶπον ἐν μιᾷ φωνῇ ταῦτα τοῖς ἀθλίοις μου γονεῦσι· καὶ ἐκ τῆς τοσαύτης θλίψεως καὶ ἀπαραμυθήτου λύπης ἐν ἀσθενείᾳ πεσόντες καὶ σχεδὸν εἰς κίνδυνον θανάτου ἦλθον. Δι' ήν αἰτίαν οὐκ ἦλθεν ὁ γεννήσας με, κἀγὼ εἰς τὴν Μι- CHRONICON MAJUS. - LIB. I. netorum senatui vendidit, in quorum hodieque di- tione est. Hanc igitur narrationem libro huic nostro inte- xendam putavimus ; revertamur nunc ad commu- nitionem Isthmi. C mis in portum Cenchrearum pervenit et die Apri- lis expurgare et instaurare Isthmum ipsum cœpit, cujus longitudo, sive, ut melius dicam, latitudo ab uno mari ad alterum orgyias ter mille et octin- gentas patet, longitudo a terra Græca vel Attica, postquam descendleris via aspera, quæ dicitur, donec in planitiem renias, quo in loco D muri illi exstructi erant, stadia triginta ; a muris deinde usque ad Corinthi colles arcemque supra nubes eminentem et finem Isthmi stadia multa sunt. Peloponnesus folio platani simillima est, cujus cau- lein Isthmus refert. In eo exstruxit imperator tur- res centum quinquaginta tres. Invenerunt tum in marmore has litteras insculptas : « Lumen ex lu mine, Deus verus ex Deo vero custodial impera- torem Justinianum et fidelem ejus ministrum Vic- torinum et omnes Græciæ incolas qui vitam con- formant ad voluntatem Dei. › Anno 6914, mense Martio,imperator et, qui eum comitatus erat, procerum ordo universus, Cpolim redierunt : quo eodem mense, post illius adventum, excessit e vivis Euthymius patriarcha, in cujus locum die Maji ejusdem anni surrogatus est Jo- sephus, metropolita Ephesi. Anno 6915, autumna- li tempestate, imperator Joannes, cum in Pelopon- nesuun proficiscens, transiret Thessalonicam, stapham, spurium Bajazetis filium, quem Amurales ameras, frater ejus, persequebatur, recepit et in Lemnum indeque Mizithram misit. Per hiemem ejusdem anni ad Pontum Euxinum sive Mare Nigrum sæviente pestilentia, cum in urbe quadam ejus regionis cum tota familia esset eam- que regeret affinis meus Gregorius Palæologus Ma- monas, Glius magni ducis Mamone, ejus, qui ali- quando Monembasiam cum finitimis oppidis admi- nistrabat, et apud eum esset soror mea, ejus uxor, eorum filia, quam unicam prolem habebant, ex- stincta est, et post filiolæ mortem die septimo obiit pater, rursumque post totidem dies etiam mater inor- tua est, et præterea sex domestici utriusque sexus, duobus tantum relictis, qui Cpolim profecti, uno ore miseris parentibua meis istum nuntium attule- rant. Hi ex magnitudine calamitatis et dolore so- latii impatienti in morbum adeo non levern incide- runt, ut in periculum vitæ venirent. Qua de causa, cum pater meus esset præpeditus, ego cum Thoma principe in Peloponnesum profectus, illius fungebar officio in cœnatione et cubiculo, quemadmodum 35. Auno 6913, die Martii 13, imperator incol-

Πελοπόννησον σὺν τῷ αὐθεντοπούλῳ κυρ Θωμᾷ εἰς τὴν αὐτοῦ τάξιν ἦν, εἰς ὑπηρεσίαν ἐπὶ τραπέζης καὶ κελλιώτης αὐτοῦ, ὡς ὠρίσθημεν παρὰ τοῦ βασι- λέως τοῦ πατρὸς αὐτοῦ καὶ ἡτοιμαζόμεθα, καὶ ἐπεὶ ὁ μὲν πρῶτός μου ἀδελφὸς ἦν εἰς τὴν Πελοπόννησον μετὰ τοῦ βασιλέως, ὁ δὲ μετ' ἐμὲ ἕτερος, ὡς ἐπῆλ- θεν ὁ θάνατος τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ, ἀφεὶς πατέρα καὶ μητέρα καὶ ἀδελφοὺς ἀπῆλθεν εἰς τὴν μονὴν τὴν λεγομένην τοῦ Χαρσιανίτου, ὅπου ἦν καὶ ὁ κατὰ ἀλήθειαν διδάσκαλος κυρ Ιωσήφ, καὶ ἐκεῖσε ἐγένετο μοναχός. Ἐν ἐκείνῳ τῷ ἔαρι καὶ θέρει λοιμοῦ γεγονότος ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει ἀπέθανε καὶ ἡ δέσποινα κυρὰ *Αννα ἡ ἀπὸ ῾Ρωσσίας λοιμώδες νόσῳ, καὶ ἐτάφη ἐν τῇ τοῦ Λιβὸς μονῇ. λς'. Ἐν δὲ τῇ ἀρχῇ τοῦ ςκς' ἔτους ἐστάλη εἰς Πελοπόννησον ὁ αὐθεντόπουλος κυρ Θωμᾶς παρὰ τοῦ βασιλέως καὶ πατρὸς αὐτοῦ· ἐν ᾧ δὴ χρόνῳ ἐπανέστρεψεν εἰς Κωνσταντινούπολιν καὶ ὁ βασιλεὺς καὶ πατὴρ αὐτοῦ, κἀμὲ εἰς τὸ κελλίον αὑτοῦ προσο ηγάγετο Μαρτίου ιζ' υπάρχοντός μου ἐτῶν ις' καὶ ἥμισυ, ἐκείνου δὲ τοῦ ἀειμνήστου καὶ μακαρίτου ἐτῶν ἑξήκοντα ὀκτὼ ἥμισυ. Β ἡ νουπόλεως διέλθῃ εἰς τὴν ἀνατολήν· καὶ ἐπρομαθη- τεύθη παρὰ τῶν κατασκόπων ὅτι ὑπῆγεν ἵνα τὰ τῆς ανατολῆς διορθώσῃ, καὶ ἐν τῷ ἐπανελθεῖν αὐτὸν κατὰ νοῦν ἐλογίζετο ἐλθεῖν κατὰ τῆς πόλεως, ὡς ἐμελέτα. Πάντες οὖν οἱ τῆς βουλῆς τοῦ βασιλέως οἱ ἐμπιστευθέντες τὸ μυστήριον, ἄρχοντες καὶ ἐκ τῶν ἱερωμένων, παροξύνοντες ἐβούλευον τῷ βασιλεῖ ἵνα πιάσῃ αὐτόν· ἐκεῖνος δὲ οὐκέτι κατεπείσθη λέγων· • Οὐκ ἀθετῷ τοὺς ὅρκους οὓς πρὸς ἐκεῖνον ἐποιησά- μην, εἰ καὶ ἂν ἐβεβαιούμην ὅτι ἔλθῃ καθ᾿ ἡμῶν, μέλλει νικῆσαι καὶ αἰχμαλωτεῦσαι ἡμᾶς. Εἰ δὲ πάλιν ἐκεῖνος ἀθετήσῃ τοὺς ὅρκους αὐτοῦ, πρὸς Θεὸν τὸν περισσοτέρως ἐκείνου δυνάμενον τὰ πάντα ἀνατί θημι. » Δι' ήν αἰτίαν οὐδέ τινα τῶν υἱῶν αὐτοῦ ἔστειλεν εἰς συνάντησιν τῷ ἀσεβεῖ, εἰ μὴ τοὺς ἀρίσ στους ἄνδρας, Δημήτριον τὸν Λεοντάριν, Ἰσαάκιον τὸν ᾿Ασάνην καὶ Μανουὴλ τὸν πρωτοστράτορα τὸν Καντακουζηνὴν μετὰ πολλῶν ἀρχόντων καὶ στρα- τιωτῶν καὶ δωρεῶν βασιλικῶν. Καὶ συναντήσαντες αὐτῷ περὶ τὰ Κουτούλου ἦλθον μετ' ἐκείνου ἕως τοῦ διπλοῦ κίονος· καὶ δι᾽ ὅλης τῆς ὁδοῦ ὡμίλει ὁ ἀμηρᾶς μετὰ τοῦ Λεοντάρη. Εκεί σε περὶ τὸν διπλούν κίονα εὑρέθη καὶ ὁ βασιλεὺς σὺν τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ ἐν τινι τριήρει, ἔχοντες καὶ ἑτέραν ἡτοιμασμένην βα- σιλικῶς, ὅπως δι' αὐτῆς διέλθῃ ἡ ἀμηρᾶς. Έβὰς οὖν ὁ ἀμηρᾶς ἐν τῇδε τῇ τριήρει, πρὸς ἀλλήλους ἐν τῇ θαλάσσῃ χαιρετισθέντες ἡσπάσθησαν, ἕκαστος ἐν τῇ ἰδίᾳ τριήρει ὧν καὶ ὁμιλοῦντες ἦλθον ἄχρι τῆς ᾿Ασίας ήτοι τῆς ἀνατολῆς πέραν, ὅπου τὰ νῦν Σκούταρι ονομάζεται, πρότερον δὲ Χρυσόπολις. Ἐκεῖνος μὲν ἐξελθὼν τῆς τριήρεως εἰσῆλθεν εἰς τὰς σκηνάς ήτοι παρεμβολὰς τὰς αὐτῷ προετοιμασθεί- Καὶ τῷ σας' ἔτει μην! Νοεμβρίῳ ἦλθεν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ ἡ δέσποινα κυρὰ Σοφία ἡ τοῦ Μοντεφερλάτου Μαρκίωνος θυγάτηρ, καὶ τῇ ιθ' τοῦ Ἰανουαρίου ηυλογήθη αὐτὴν καὶ ἐστέφθη ὁ βασιλεὺς κύρ Ἰωάννης ἐν τῇ ἁγίᾳ Σοφία, καὶ μεγάλη ἑορτὴ ἐγένετο ἐν τῇδε τῇ στέψει, καὶ ὄντως ἑορτῶν ἑορτὴν καὶ πανήγυριν πανηγύρεων ἐποίησαν. Ο λζ'. Καὶ τῷ σκη' ἔτει ἦλθεν ὁ ἀμηρᾶς ὁ κύριος Κυρίτζης καὶ Μεμέτης, ἵνα διὰ τῆς Κωνσταντι GEORGII PIRANTZÆ Jussi ab imperatore, patre ejus, et parati eramus. Frater meus natu maximus in Peloponneso erat cum imperatore, et alter, me minor, cum morte occubuissent ejus fratres, relictis patre et matre et fratribus, in monasterium abditus, quod dicitur Charsianitæ, ubi etiam verus ille magister Josephus versabatur, monachicam vitam agebat. Vere et æstate pestilentia Cpoli grassante, Anna domina, Rossis oriunda, obiit et sepulta est in monasterio Libis. C tum autem fuerat ab exploratoribus, enm orientem ordinatum advenire atque in reditu urbem invasu- rum. Omnes igitur consiliarii imperatoris, quibus creditum est hoc secretum, principes et ecclesiastici suadebant magnopere, ut comprehenderet ameram. At ille renuens : «Non violarem, inquit, quod illi dedi, jusjurandum, etiamsi eum nos adorturum devictosque servituti addicturum esse certo scirem. Si ipse violarit sacramentum, cuncta Deo commit- tam, qui est illo potentior. » Nullum tamen e filiis impio isti obviam misit, sed optimates quosdam. patre Thomas princeps juvenis in Peloponnesum D Demetrium Leontarim, Isaacium Asanem et Manue- mis-uis est. Quo quidem tempore Cpolim rediit im- perator, ejus pater, et me in cubiculum assumpɛit Martii die 17, annos natum sedecim et dimidium, cum ipse ille æternæ et beatæ memoriæ vir sexa- gesimum octavum cuni dimidio agere¹. Anno 6927, mense Novembri, Cpolim venit do- mita Sophia, filia marchionis Montisferrati. Eam die Januarii solemni cæremonia duxit inaugura- tusque est in ede S. Sophiae imperator Joannes ; quæ inauguratio summam habuit festi diei celebri- tatem fuitque revera solenne solemnium et pane- gyris panegyrium. acs, per Cpolim in Asiam profecturus. Prænuntia- Iem Cantacuzenum protostratorem cum multis du- cibus et militibus muneribusque regiis. Circa Cu- tulum obvii facti, prosecuti eum sunt ad duplicem columnam : quo toto itinere sermonem steras conferebat cum Leontari. Illic etiam imperator et ejus filii in triremi aderant, cum alia triremi cultu regali ornata, qua Mehemetes velieretur. Eam post- quam conscendit ameras, invicem se in mari con- salutarunt, in sua quisque trireni vecti. Itaque inter colloquendum ad Asiæ seu orientis littus pervene- runt, ubi urbs est, quæ prius Chrysopolis, nunc Scutari dicitur. Ibi ameras e triremi egressus, in tentoria sive tabernacula sibi parata concessit ; imperator cum filiis in triremibus edebat ac bibe- 56. Principio autem anni 6926, ab imperatore 37. Anno 6928 adfuit ameras Cyritzes Mehome-

Πελοπόννησον σὺν τῷ αὐθεντοπούλῳ κυρ Θωμᾷ εἰς τὴν αὐτοῦ τάξιν ἦν, εἰς ὑπηρεσίαν ἐπὶ τραπέζης καὶ κελλιώτης αὐτοῦ, ὡς ὠρίσθημεν παρὰ τοῦ βασι- λέως τοῦ πατρὸς αὐτοῦ καὶ ἡτοιμαζόμεθα, καὶ ἐπεὶ ὁ μὲν πρῶτός μου ἀδελφὸς ἦν εἰς τὴν Πελοπόννησον μετὰ τοῦ βασιλέως, ὁ δὲ μετ' ἐμὲ ἕτερος, ὡς ἐπῆλ- θεν ὁ θάνατος τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ, ἀφεὶς πατέρα καὶ μητέρα καὶ ἀδελφοὺς ἀπῆλθεν εἰς τὴν μονὴν τὴν λεγομένην τοῦ Χαρσιανίτου, ὅπου ἦν καὶ ὁ κατὰ ἀλήθειαν διδάσκαλος κυρ Ιωσήφ, καὶ ἐκεῖσε ἐγένετο μοναχός. Ἐν ἐκείνῳ τῷ ἔαρι καὶ θέρει λοιμοῦ γεγονότος ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει ἀπέθανε καὶ ἡ δέσποινα κυρὰ *Αννα ἡ ἀπὸ ῾Ρωσσίας λοιμώδες νόσῳ, καὶ ἐτάφη ἐν τῇ τοῦ Λιβὸς μονῇ. λς'. Ἐν δὲ τῇ ἀρχῇ τοῦ ςκς' ἔτους ἐστάλη εἰς Πελοπόννησον ὁ αὐθεντόπουλος κυρ Θωμᾶς παρὰ τοῦ βασιλέως καὶ πατρὸς αὐτοῦ· ἐν ᾧ δὴ χρόνῳ ἐπανέστρεψεν εἰς Κωνσταντινούπολιν καὶ ὁ βασιλεὺς καὶ πατὴρ αὐτοῦ, κἀμὲ εἰς τὸ κελλίον αὑτοῦ προσο ηγάγετο Μαρτίου ιζ' υπάρχοντός μου ἐτῶν ις' καὶ ἥμισυ, ἐκείνου δὲ τοῦ ἀειμνήστου καὶ μακαρίτου ἐτῶν ἑξήκοντα ὀκτὼ ἥμισυ. Β ἡ νουπόλεως διέλθῃ εἰς τὴν ἀνατολήν· καὶ ἐπρομαθη- τεύθη παρὰ τῶν κατασκόπων ὅτι ὑπῆγεν ἵνα τὰ τῆς ανατολῆς διορθώσῃ, καὶ ἐν τῷ ἐπανελθεῖν αὐτὸν κατὰ νοῦν ἐλογίζετο ἐλθεῖν κατὰ τῆς πόλεως, ὡς ἐμελέτα. Πάντες οὖν οἱ τῆς βουλῆς τοῦ βασιλέως οἱ ἐμπιστευθέντες τὸ μυστήριον, ἄρχοντες καὶ ἐκ τῶν ἱερωμένων, παροξύνοντες ἐβούλευον τῷ βασιλεῖ ἵνα πιάσῃ αὐτόν· ἐκεῖνος δὲ οὐκέτι κατεπείσθη λέγων· • Οὐκ ἀθετῷ τοὺς ὅρκους οὓς πρὸς ἐκεῖνον ἐποιησά- μην, εἰ καὶ ἂν ἐβεβαιούμην ὅτι ἔλθῃ καθ᾿ ἡμῶν, μέλλει νικῆσαι καὶ αἰχμαλωτεῦσαι ἡμᾶς. Εἰ δὲ πάλιν ἐκεῖνος ἀθετήσῃ τοὺς ὅρκους αὐτοῦ, πρὸς Θεὸν τὸν περισσοτέρως ἐκείνου δυνάμενον τὰ πάντα ἀνατί θημι. » Δι' ήν αἰτίαν οὐδέ τινα τῶν υἱῶν αὐτοῦ ἔστειλεν εἰς συνάντησιν τῷ ἀσεβεῖ, εἰ μὴ τοὺς ἀρίσ στους ἄνδρας, Δημήτριον τὸν Λεοντάριν, Ἰσαάκιον τὸν ᾿Ασάνην καὶ Μανουὴλ τὸν πρωτοστράτορα τὸν Καντακουζηνὴν μετὰ πολλῶν ἀρχόντων καὶ στρα- τιωτῶν καὶ δωρεῶν βασιλικῶν. Καὶ συναντήσαντες αὐτῷ περὶ τὰ Κουτούλου ἦλθον μετ' ἐκείνου ἕως τοῦ διπλοῦ κίονος· καὶ δι᾽ ὅλης τῆς ὁδοῦ ὡμίλει ὁ ἀμηρᾶς μετὰ τοῦ Λεοντάρη. Εκεί σε περὶ τὸν διπλούν κίονα εὑρέθη καὶ ὁ βασιλεὺς σὺν τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ ἐν τινι τριήρει, ἔχοντες καὶ ἑτέραν ἡτοιμασμένην βα- σιλικῶς, ὅπως δι' αὐτῆς διέλθῃ ἡ ἀμηρᾶς. Έβὰς οὖν ὁ ἀμηρᾶς ἐν τῇδε τῇ τριήρει, πρὸς ἀλλήλους ἐν τῇ θαλάσσῃ χαιρετισθέντες ἡσπάσθησαν, ἕκαστος ἐν τῇ ἰδίᾳ τριήρει ὧν καὶ ὁμιλοῦντες ἦλθον ἄχρι τῆς ᾿Ασίας ήτοι τῆς ἀνατολῆς πέραν, ὅπου τὰ νῦν Σκούταρι ονομάζεται, πρότερον δὲ Χρυσόπολις. Ἐκεῖνος μὲν ἐξελθὼν τῆς τριήρεως εἰσῆλθεν εἰς τὰς σκηνάς ήτοι παρεμβολὰς τὰς αὐτῷ προετοιμασθεί- Καὶ τῷ σας' ἔτει μην! Νοεμβρίῳ ἦλθεν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ ἡ δέσποινα κυρὰ Σοφία ἡ τοῦ Μοντεφερλάτου Μαρκίωνος θυγάτηρ, καὶ τῇ ιθ' τοῦ Ἰανουαρίου ηυλογήθη αὐτὴν καὶ ἐστέφθη ὁ βασιλεὺς κύρ Ἰωάννης ἐν τῇ ἁγίᾳ Σοφία, καὶ μεγάλη ἑορτὴ ἐγένετο ἐν τῇδε τῇ στέψει, καὶ ὄντως ἑορτῶν ἑορτὴν καὶ πανήγυριν πανηγύρεων ἐποίησαν. Ο λζ'. Καὶ τῷ σκη' ἔτει ἦλθεν ὁ ἀμηρᾶς ὁ κύριος Κυρίτζης καὶ Μεμέτης, ἵνα διὰ τῆς Κωνσταντι GEORGII PIRANTZÆ Jussi ab imperatore, patre ejus, et parati eramus. Frater meus natu maximus in Peloponneso erat cum imperatore, et alter, me minor, cum morte occubuissent ejus fratres, relictis patre et matre et fratribus, in monasterium abditus, quod dicitur Charsianitæ, ubi etiam verus ille magister Josephus versabatur, monachicam vitam agebat. Vere et æstate pestilentia Cpoli grassante, Anna domina, Rossis oriunda, obiit et sepulta est in monasterio Libis. C tum autem fuerat ab exploratoribus, enm orientem ordinatum advenire atque in reditu urbem invasu- rum. Omnes igitur consiliarii imperatoris, quibus creditum est hoc secretum, principes et ecclesiastici suadebant magnopere, ut comprehenderet ameram. At ille renuens : «Non violarem, inquit, quod illi dedi, jusjurandum, etiamsi eum nos adorturum devictosque servituti addicturum esse certo scirem. Si ipse violarit sacramentum, cuncta Deo commit- tam, qui est illo potentior. » Nullum tamen e filiis impio isti obviam misit, sed optimates quosdam. patre Thomas princeps juvenis in Peloponnesum D Demetrium Leontarim, Isaacium Asanem et Manue- mis-uis est. Quo quidem tempore Cpolim rediit im- perator, ejus pater, et me in cubiculum assumpɛit Martii die 17, annos natum sedecim et dimidium, cum ipse ille æternæ et beatæ memoriæ vir sexa- gesimum octavum cuni dimidio agere¹. Anno 6927, mense Novembri, Cpolim venit do- mita Sophia, filia marchionis Montisferrati. Eam die Januarii solemni cæremonia duxit inaugura- tusque est in ede S. Sophiae imperator Joannes ; quæ inauguratio summam habuit festi diei celebri- tatem fuitque revera solenne solemnium et pane- gyris panegyrium. acs, per Cpolim in Asiam profecturus. Prænuntia- Iem Cantacuzenum protostratorem cum multis du- cibus et militibus muneribusque regiis. Circa Cu- tulum obvii facti, prosecuti eum sunt ad duplicem columnam : quo toto itinere sermonem steras conferebat cum Leontari. Illic etiam imperator et ejus filii in triremi aderant, cum alia triremi cultu regali ornata, qua Mehemetes velieretur. Eam post- quam conscendit ameras, invicem se in mari con- salutarunt, in sua quisque trireni vecti. Itaque inter colloquendum ad Asiæ seu orientis littus pervene- runt, ubi urbs est, quæ prius Chrysopolis, nunc Scutari dicitur. Ibi ameras e triremi egressus, in tentoria sive tabernacula sibi parata concessit ; imperator cum filiis in triremibus edebat ac bibe- 56. Principio autem anni 6926, ab imperatore 37. Anno 6928 adfuit ameras Cyritzes Mehome-

Πελοπόννησον σὺν τῷ αὐθεντοπούλῳ κυρ Θωμᾷ εἰς τὴν αὐτοῦ τάξιν ἦν, εἰς ὑπηρεσίαν ἐπὶ τραπέζης καὶ κελλιώτης αὐτοῦ, ὡς ὠρίσθημεν παρὰ τοῦ βασι- λέως τοῦ πατρὸς αὐτοῦ καὶ ἡτοιμαζόμεθα, καὶ ἐπεὶ ὁ μὲν πρῶτός μου ἀδελφὸς ἦν εἰς τὴν Πελοπόννησον μετὰ τοῦ βασιλέως, ὁ δὲ μετ' ἐμὲ ἕτερος, ὡς ἐπῆλ- θεν ὁ θάνατος τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ, ἀφεὶς πατέρα καὶ μητέρα καὶ ἀδελφοὺς ἀπῆλθεν εἰς τὴν μονὴν τὴν λεγομένην τοῦ Χαρσιανίτου, ὅπου ἦν καὶ ὁ κατὰ ἀλήθειαν διδάσκαλος κυρ Ιωσήφ, καὶ ἐκεῖσε ἐγένετο μοναχός. Ἐν ἐκείνῳ τῷ ἔαρι καὶ θέρει λοιμοῦ γεγονότος ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει ἀπέθανε καὶ ἡ δέσποινα κυρὰ *Αννα ἡ ἀπὸ ῾Ρωσσίας λοιμώδες νόσῳ, καὶ ἐτάφη ἐν τῇ τοῦ Λιβὸς μονῇ. λς'. Ἐν δὲ τῇ ἀρχῇ τοῦ ςκς' ἔτους ἐστάλη εἰς Πελοπόννησον ὁ αὐθεντόπουλος κυρ Θωμᾶς παρὰ τοῦ βασιλέως καὶ πατρὸς αὐτοῦ· ἐν ᾧ δὴ χρόνῳ ἐπανέστρεψεν εἰς Κωνσταντινούπολιν καὶ ὁ βασιλεὺς καὶ πατὴρ αὐτοῦ, κἀμὲ εἰς τὸ κελλίον αὑτοῦ προσο ηγάγετο Μαρτίου ιζ' υπάρχοντός μου ἐτῶν ις' καὶ ἥμισυ, ἐκείνου δὲ τοῦ ἀειμνήστου καὶ μακαρίτου ἐτῶν ἑξήκοντα ὀκτὼ ἥμισυ. Β ἡ νουπόλεως διέλθῃ εἰς τὴν ἀνατολήν· καὶ ἐπρομαθη- τεύθη παρὰ τῶν κατασκόπων ὅτι ὑπῆγεν ἵνα τὰ τῆς ανατολῆς διορθώσῃ, καὶ ἐν τῷ ἐπανελθεῖν αὐτὸν κατὰ νοῦν ἐλογίζετο ἐλθεῖν κατὰ τῆς πόλεως, ὡς ἐμελέτα. Πάντες οὖν οἱ τῆς βουλῆς τοῦ βασιλέως οἱ ἐμπιστευθέντες τὸ μυστήριον, ἄρχοντες καὶ ἐκ τῶν ἱερωμένων, παροξύνοντες ἐβούλευον τῷ βασιλεῖ ἵνα πιάσῃ αὐτόν· ἐκεῖνος δὲ οὐκέτι κατεπείσθη λέγων· • Οὐκ ἀθετῷ τοὺς ὅρκους οὓς πρὸς ἐκεῖνον ἐποιησά- μην, εἰ καὶ ἂν ἐβεβαιούμην ὅτι ἔλθῃ καθ᾿ ἡμῶν, μέλλει νικῆσαι καὶ αἰχμαλωτεῦσαι ἡμᾶς. Εἰ δὲ πάλιν ἐκεῖνος ἀθετήσῃ τοὺς ὅρκους αὐτοῦ, πρὸς Θεὸν τὸν περισσοτέρως ἐκείνου δυνάμενον τὰ πάντα ἀνατί θημι. » Δι' ήν αἰτίαν οὐδέ τινα τῶν υἱῶν αὐτοῦ ἔστειλεν εἰς συνάντησιν τῷ ἀσεβεῖ, εἰ μὴ τοὺς ἀρίσ στους ἄνδρας, Δημήτριον τὸν Λεοντάριν, Ἰσαάκιον τὸν ᾿Ασάνην καὶ Μανουὴλ τὸν πρωτοστράτορα τὸν Καντακουζηνὴν μετὰ πολλῶν ἀρχόντων καὶ στρα- τιωτῶν καὶ δωρεῶν βασιλικῶν. Καὶ συναντήσαντες αὐτῷ περὶ τὰ Κουτούλου ἦλθον μετ' ἐκείνου ἕως τοῦ διπλοῦ κίονος· καὶ δι᾽ ὅλης τῆς ὁδοῦ ὡμίλει ὁ ἀμηρᾶς μετὰ τοῦ Λεοντάρη. Εκεί σε περὶ τὸν διπλούν κίονα εὑρέθη καὶ ὁ βασιλεὺς σὺν τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ ἐν τινι τριήρει, ἔχοντες καὶ ἑτέραν ἡτοιμασμένην βα- σιλικῶς, ὅπως δι' αὐτῆς διέλθῃ ἡ ἀμηρᾶς. Έβὰς οὖν ὁ ἀμηρᾶς ἐν τῇδε τῇ τριήρει, πρὸς ἀλλήλους ἐν τῇ θαλάσσῃ χαιρετισθέντες ἡσπάσθησαν, ἕκαστος ἐν τῇ ἰδίᾳ τριήρει ὧν καὶ ὁμιλοῦντες ἦλθον ἄχρι τῆς ᾿Ασίας ήτοι τῆς ἀνατολῆς πέραν, ὅπου τὰ νῦν Σκούταρι ονομάζεται, πρότερον δὲ Χρυσόπολις. Ἐκεῖνος μὲν ἐξελθὼν τῆς τριήρεως εἰσῆλθεν εἰς τὰς σκηνάς ήτοι παρεμβολὰς τὰς αὐτῷ προετοιμασθεί- Καὶ τῷ σας' ἔτει μην! Νοεμβρίῳ ἦλθεν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ ἡ δέσποινα κυρὰ Σοφία ἡ τοῦ Μοντεφερλάτου Μαρκίωνος θυγάτηρ, καὶ τῇ ιθ' τοῦ Ἰανουαρίου ηυλογήθη αὐτὴν καὶ ἐστέφθη ὁ βασιλεὺς κύρ Ἰωάννης ἐν τῇ ἁγίᾳ Σοφία, καὶ μεγάλη ἑορτὴ ἐγένετο ἐν τῇδε τῇ στέψει, καὶ ὄντως ἑορτῶν ἑορτὴν καὶ πανήγυριν πανηγύρεων ἐποίησαν. Ο λζ'. Καὶ τῷ σκη' ἔτει ἦλθεν ὁ ἀμηρᾶς ὁ κύριος Κυρίτζης καὶ Μεμέτης, ἵνα διὰ τῆς Κωνσταντι GEORGII PIRANTZÆ Jussi ab imperatore, patre ejus, et parati eramus. Frater meus natu maximus in Peloponneso erat cum imperatore, et alter, me minor, cum morte occubuissent ejus fratres, relictis patre et matre et fratribus, in monasterium abditus, quod dicitur Charsianitæ, ubi etiam verus ille magister Josephus versabatur, monachicam vitam agebat. Vere et æstate pestilentia Cpoli grassante, Anna domina, Rossis oriunda, obiit et sepulta est in monasterio Libis. C tum autem fuerat ab exploratoribus, enm orientem ordinatum advenire atque in reditu urbem invasu- rum. Omnes igitur consiliarii imperatoris, quibus creditum est hoc secretum, principes et ecclesiastici suadebant magnopere, ut comprehenderet ameram. At ille renuens : «Non violarem, inquit, quod illi dedi, jusjurandum, etiamsi eum nos adorturum devictosque servituti addicturum esse certo scirem. Si ipse violarit sacramentum, cuncta Deo commit- tam, qui est illo potentior. » Nullum tamen e filiis impio isti obviam misit, sed optimates quosdam. patre Thomas princeps juvenis in Peloponnesum D Demetrium Leontarim, Isaacium Asanem et Manue- mis-uis est. Quo quidem tempore Cpolim rediit im- perator, ejus pater, et me in cubiculum assumpɛit Martii die 17, annos natum sedecim et dimidium, cum ipse ille æternæ et beatæ memoriæ vir sexa- gesimum octavum cuni dimidio agere¹. Anno 6927, mense Novembri, Cpolim venit do- mita Sophia, filia marchionis Montisferrati. Eam die Januarii solemni cæremonia duxit inaugura- tusque est in ede S. Sophiae imperator Joannes ; quæ inauguratio summam habuit festi diei celebri- tatem fuitque revera solenne solemnium et pane- gyris panegyrium. acs, per Cpolim in Asiam profecturus. Prænuntia- Iem Cantacuzenum protostratorem cum multis du- cibus et militibus muneribusque regiis. Circa Cu- tulum obvii facti, prosecuti eum sunt ad duplicem columnam : quo toto itinere sermonem steras conferebat cum Leontari. Illic etiam imperator et ejus filii in triremi aderant, cum alia triremi cultu regali ornata, qua Mehemetes velieretur. Eam post- quam conscendit ameras, invicem se in mari con- salutarunt, in sua quisque trireni vecti. Itaque inter colloquendum ad Asiæ seu orientis littus pervene- runt, ubi urbs est, quæ prius Chrysopolis, nunc Scutari dicitur. Ibi ameras e triremi egressus, in tentoria sive tabernacula sibi parata concessit ; imperator cum filiis in triremibus edebat ac bibe- 56. Principio autem anni 6926, ab imperatore 37. Anno 6928 adfuit ameras Cyritzes Mehome-

Πελοπόννησον σὺν τῷ αὐθεντοπούλῳ κυρ Θωμᾷ εἰς τὴν αὐτοῦ τάξιν ἦν, εἰς ὑπηρεσίαν ἐπὶ τραπέζης καὶ κελλιώτης αὐτοῦ, ὡς ὠρίσθημεν παρὰ τοῦ βασι- λέως τοῦ πατρὸς αὐτοῦ καὶ ἡτοιμαζόμεθα, καὶ ἐπεὶ ὁ μὲν πρῶτός μου ἀδελφὸς ἦν εἰς τὴν Πελοπόννησον μετὰ τοῦ βασιλέως, ὁ δὲ μετ' ἐμὲ ἕτερος, ὡς ἐπῆλ- θεν ὁ θάνατος τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ, ἀφεὶς πατέρα καὶ μητέρα καὶ ἀδελφοὺς ἀπῆλθεν εἰς τὴν μονὴν τὴν λεγομένην τοῦ Χαρσιανίτου, ὅπου ἦν καὶ ὁ κατὰ ἀλήθειαν διδάσκαλος κυρ Ιωσήφ, καὶ ἐκεῖσε ἐγένετο μοναχός. Ἐν ἐκείνῳ τῷ ἔαρι καὶ θέρει λοιμοῦ γεγονότος ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει ἀπέθανε καὶ ἡ δέσποινα κυρὰ *Αννα ἡ ἀπὸ ῾Ρωσσίας λοιμώδες νόσῳ, καὶ ἐτάφη ἐν τῇ τοῦ Λιβὸς μονῇ. λς'. Ἐν δὲ τῇ ἀρχῇ τοῦ ςκς' ἔτους ἐστάλη εἰς Πελοπόννησον ὁ αὐθεντόπουλος κυρ Θωμᾶς παρὰ τοῦ βασιλέως καὶ πατρὸς αὐτοῦ· ἐν ᾧ δὴ χρόνῳ ἐπανέστρεψεν εἰς Κωνσταντινούπολιν καὶ ὁ βασιλεὺς καὶ πατὴρ αὐτοῦ, κἀμὲ εἰς τὸ κελλίον αὑτοῦ προσο ηγάγετο Μαρτίου ιζ' υπάρχοντός μου ἐτῶν ις' καὶ ἥμισυ, ἐκείνου δὲ τοῦ ἀειμνήστου καὶ μακαρίτου ἐτῶν ἑξήκοντα ὀκτὼ ἥμισυ. Β ἡ νουπόλεως διέλθῃ εἰς τὴν ἀνατολήν· καὶ ἐπρομαθη- τεύθη παρὰ τῶν κατασκόπων ὅτι ὑπῆγεν ἵνα τὰ τῆς ανατολῆς διορθώσῃ, καὶ ἐν τῷ ἐπανελθεῖν αὐτὸν κατὰ νοῦν ἐλογίζετο ἐλθεῖν κατὰ τῆς πόλεως, ὡς ἐμελέτα. Πάντες οὖν οἱ τῆς βουλῆς τοῦ βασιλέως οἱ ἐμπιστευθέντες τὸ μυστήριον, ἄρχοντες καὶ ἐκ τῶν ἱερωμένων, παροξύνοντες ἐβούλευον τῷ βασιλεῖ ἵνα πιάσῃ αὐτόν· ἐκεῖνος δὲ οὐκέτι κατεπείσθη λέγων· • Οὐκ ἀθετῷ τοὺς ὅρκους οὓς πρὸς ἐκεῖνον ἐποιησά- μην, εἰ καὶ ἂν ἐβεβαιούμην ὅτι ἔλθῃ καθ᾿ ἡμῶν, μέλλει νικῆσαι καὶ αἰχμαλωτεῦσαι ἡμᾶς. Εἰ δὲ πάλιν ἐκεῖνος ἀθετήσῃ τοὺς ὅρκους αὐτοῦ, πρὸς Θεὸν τὸν περισσοτέρως ἐκείνου δυνάμενον τὰ πάντα ἀνατί θημι. » Δι' ήν αἰτίαν οὐδέ τινα τῶν υἱῶν αὐτοῦ ἔστειλεν εἰς συνάντησιν τῷ ἀσεβεῖ, εἰ μὴ τοὺς ἀρίσ στους ἄνδρας, Δημήτριον τὸν Λεοντάριν, Ἰσαάκιον τὸν ᾿Ασάνην καὶ Μανουὴλ τὸν πρωτοστράτορα τὸν Καντακουζηνὴν μετὰ πολλῶν ἀρχόντων καὶ στρα- τιωτῶν καὶ δωρεῶν βασιλικῶν. Καὶ συναντήσαντες αὐτῷ περὶ τὰ Κουτούλου ἦλθον μετ' ἐκείνου ἕως τοῦ διπλοῦ κίονος· καὶ δι᾽ ὅλης τῆς ὁδοῦ ὡμίλει ὁ ἀμηρᾶς μετὰ τοῦ Λεοντάρη. Εκεί σε περὶ τὸν διπλούν κίονα εὑρέθη καὶ ὁ βασιλεὺς σὺν τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ ἐν τινι τριήρει, ἔχοντες καὶ ἑτέραν ἡτοιμασμένην βα- σιλικῶς, ὅπως δι' αὐτῆς διέλθῃ ἡ ἀμηρᾶς. Έβὰς οὖν ὁ ἀμηρᾶς ἐν τῇδε τῇ τριήρει, πρὸς ἀλλήλους ἐν τῇ θαλάσσῃ χαιρετισθέντες ἡσπάσθησαν, ἕκαστος ἐν τῇ ἰδίᾳ τριήρει ὧν καὶ ὁμιλοῦντες ἦλθον ἄχρι τῆς ᾿Ασίας ήτοι τῆς ἀνατολῆς πέραν, ὅπου τὰ νῦν Σκούταρι ονομάζεται, πρότερον δὲ Χρυσόπολις. Ἐκεῖνος μὲν ἐξελθὼν τῆς τριήρεως εἰσῆλθεν εἰς τὰς σκηνάς ήτοι παρεμβολὰς τὰς αὐτῷ προετοιμασθεί- Καὶ τῷ σας' ἔτει μην! Νοεμβρίῳ ἦλθεν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ ἡ δέσποινα κυρὰ Σοφία ἡ τοῦ Μοντεφερλάτου Μαρκίωνος θυγάτηρ, καὶ τῇ ιθ' τοῦ Ἰανουαρίου ηυλογήθη αὐτὴν καὶ ἐστέφθη ὁ βασιλεὺς κύρ Ἰωάννης ἐν τῇ ἁγίᾳ Σοφία, καὶ μεγάλη ἑορτὴ ἐγένετο ἐν τῇδε τῇ στέψει, καὶ ὄντως ἑορτῶν ἑορτὴν καὶ πανήγυριν πανηγύρεων ἐποίησαν. Ο λζ'. Καὶ τῷ σκη' ἔτει ἦλθεν ὁ ἀμηρᾶς ὁ κύριος Κυρίτζης καὶ Μεμέτης, ἵνα διὰ τῆς Κωνσταντι GEORGII PIRANTZÆ Jussi ab imperatore, patre ejus, et parati eramus. Frater meus natu maximus in Peloponneso erat cum imperatore, et alter, me minor, cum morte occubuissent ejus fratres, relictis patre et matre et fratribus, in monasterium abditus, quod dicitur Charsianitæ, ubi etiam verus ille magister Josephus versabatur, monachicam vitam agebat. Vere et æstate pestilentia Cpoli grassante, Anna domina, Rossis oriunda, obiit et sepulta est in monasterio Libis. C tum autem fuerat ab exploratoribus, enm orientem ordinatum advenire atque in reditu urbem invasu- rum. Omnes igitur consiliarii imperatoris, quibus creditum est hoc secretum, principes et ecclesiastici suadebant magnopere, ut comprehenderet ameram. At ille renuens : «Non violarem, inquit, quod illi dedi, jusjurandum, etiamsi eum nos adorturum devictosque servituti addicturum esse certo scirem. Si ipse violarit sacramentum, cuncta Deo commit- tam, qui est illo potentior. » Nullum tamen e filiis impio isti obviam misit, sed optimates quosdam. patre Thomas princeps juvenis in Peloponnesum D Demetrium Leontarim, Isaacium Asanem et Manue- mis-uis est. Quo quidem tempore Cpolim rediit im- perator, ejus pater, et me in cubiculum assumpɛit Martii die 17, annos natum sedecim et dimidium, cum ipse ille æternæ et beatæ memoriæ vir sexa- gesimum octavum cuni dimidio agere¹. Anno 6927, mense Novembri, Cpolim venit do- mita Sophia, filia marchionis Montisferrati. Eam die Januarii solemni cæremonia duxit inaugura- tusque est in ede S. Sophiae imperator Joannes ; quæ inauguratio summam habuit festi diei celebri- tatem fuitque revera solenne solemnium et pane- gyris panegyrium. acs, per Cpolim in Asiam profecturus. Prænuntia- Iem Cantacuzenum protostratorem cum multis du- cibus et militibus muneribusque regiis. Circa Cu- tulum obvii facti, prosecuti eum sunt ad duplicem columnam : quo toto itinere sermonem steras conferebat cum Leontari. Illic etiam imperator et ejus filii in triremi aderant, cum alia triremi cultu regali ornata, qua Mehemetes velieretur. Eam post- quam conscendit ameras, invicem se in mari con- salutarunt, in sua quisque trireni vecti. Itaque inter colloquendum ad Asiæ seu orientis littus pervene- runt, ubi urbs est, quæ prius Chrysopolis, nunc Scutari dicitur. Ibi ameras e triremi egressus, in tentoria sive tabernacula sibi parata concessit ; imperator cum filiis in triremibus edebat ac bibe- 56. Principio autem anni 6926, ab imperatore 37. Anno 6928 adfuit ameras Cyritzes Mehome-

τες. σας, ὁ δὲ βασιλεὺς καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ ἔνδον τῶν τριή- Α ἔλαβε παρὰ τῶν συμβουλευσάντων αὐτόν ποτε ἵνα ρεων ἤσθιον καὶ ἔπινον, καὶ ἀποστολὰς τροφίμους εἶ; πρὸς τὸν ἕτερον ἀπέστελλον. Περὶ οὖν τὸν ἑσπε ρινὸν ὁ ἀμηρᾶς ἔφιππος ἀπῆλθε καὶ οἱ σὺν αὐτῷ διὰ τῆς ὁδοῦ τῆς περὶ τὴν Νικομήδειαν φερούσης, ὁ δὲ βασιλεὺς καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ ἀπῆλθον οἴκαδε. πιάσῃ αὐτόν· εὑρίσκετο δὲ τότε ὁ βασιλεὺς δι' αἰτίαν λοιμοῦ ἐν τῇ μονῇ τῆς Περιβλέπτου. Μόλις οὖν δι ἄλλης ὁδοῦ τῆς πρὸς τὴν Μεσημβρίαν ἀπαγούσης ποτὲ ἔστειλεν ὁ Λεοντάρις δρομέα, καὶ ἐκεῖθεν διὰ θαλάσσης ἐλθὼν ἐκομίσατο γραφὴν περὶ τοῦ θανάτου λη'. Τῷ δὲ ἔαρι τοῦ αὐτοῦ ἔτους επαναστρέψας ὁ τοῦ ἀμηρᾶ· καὶ ἐγένετο ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ · ἀμηρᾶς εἰς τὴν δύσιν διὰ τῆς ὁδοῦ τῆς Καλλιουπό- τίι Εσπέρας αυλισθήσεται κλαυθμὸς, καὶ εἰς τὸ λεως ἀπῆλθεν εἰς τὴν ᾿Ανδριανούπολιν· ὁ δὲ βασι- πρωί ἀγαλλίασις. » Καὶ ἰδοὺ ἔπεσον εἰς ἑτέραν βου- λεὺς ἑτοιμάσας τὸν Λεοντάριν Δημήτριον πρὸς ἐκεῖ λὴν καὶ μελέτην, πότερον ἔχειν μετὰ τοῦ υἱοῦ αὐτ νον ἀπέστειλεν, ἵνα περὶ τῶν προμελετωμένων μάθῃ τοῦ ᾿Αμουράτου ἀγάπην καὶ παραχωρήσωσιν εἶνα: καὶ αὐτῷ προμηνύσῃ, ἂν καὶ ἐλέγξῃ περὶ τῆς αὐτὸν αὐθέντην, ὡς καὶ τὰ ὁρχωμοτικὰ αὐτοῦ διε καλῆς ἀγάπης καὶ τιμῆς ἣν πρὸς ἐκεῖνον ἐπεδείξατο λάμβανον, ἢ ἵνα φέρωσι τὸν Μουσταφᾶν ἀπὸ τὴν Μι καὶ περὶ τοῦ περάματος καὶ διὰ τοῦ τοιούτου πρέσα ζιθρᾶν καὶ καταστήσωσιν αὐτὸν αὐθέντην εἰς τὴν βυος, καὶ πρόσωπον λέγω καὶ τὰ δῶρα & προσεκόμι δύσιν, καὶ ὁ ᾿Αμουράτης ἔσεται ἐν τῇ Ἀσίᾳ αὐθέν σεν αὐτῷ. Ἰδὼν αὐτὸν ὁ ἀμηρᾶς μετὰ τιμῆς καὶ Β της, τοῦ μὲν βασιλέως και πατρὸς τὸ πρῶτον βου ἀγάπης πολλῆς ἐδέξατο τὸν τοιοῦτον. Καὶ τέλος εἶ λευομένου καὶ κρίνοντος δικαίως ἐκ πολλῶν αἰτιῶν πεν αὐτῷ ὁ ἀμηρᾶς ὅτι ἀσθενῶν εἶχε τινὰς ἡμέρας, ἵνα ὁ ᾿Αμουράτης αὐθέντης γένηται, τοῦ δὲ υἱοῦ καὶ μετὰ τὸ ὑγιᾶναι αὐτὸν ὁμοῦ συναυλίσονται καὶ αὐτοῦ καὶ τοῦ Καντακουζηνού Δημητρίου ἵνα ποιή συνομιλήσουσιν. Ἐκεῖνος δὲ μετὰ τρεῖς ἡμέρας τὸ σωσι τὸν Μουσταφᾶν, λέγοντες ὅτι ἔδιδεν αὐτοῖς καὶ ζῇν ἐξεμέτρησε. Καὶ οἱ τοῦ παλατίου αὐτοῦ βουλη- την Καλλιούπολιν. Μόλις δέ ποτε οἱονεὶ κατὰ παρα- φόροι οὐκ ἀπεκάλυψαν τὸ συμβὰν τῷ Λεοντάρει· χώρησιν ὁ βασιλεὺς δέδωκεν ἐξουσίαν τῷ υἱῷ αὐτοῦ ἀλλ' ἐν τῇ σκηνῇ αὐτοῦ ἦν, τάχα θαυμάζων πῶς οὐ λέγων· « Ἐγὼ γὰρ εἰμὶ, υἱέ μου, γέρων καὶ ἀσθεν προσεκαλεῖτο αὐτὸν ὁ ἀμηρᾶς, ὅπως καὶ τὰς δουλείας νὴς καὶ ἐγγὺς τοῦ θανάτου· τὴν οὖν βασιλείαν καὶ αὐτοῦ ἀκούσῃ. Κατ' αὐτὴν γὰρ τὴν ὥραν τούτου τὸν τὰ αὐτῆς δέδωκά σοι, καὶ πρᾶξον ὡς βούλει. » Έν θάνατον μαθὼν πολλούς γραμματοκομιστὰς ὁ Λεον δὲ τῷ Σεπτεμβρίῳ μηνὶ τοῦ ςακθ' ἔτους μετὰ πλεί τάρις ἀπέστειλεν πρὸς τὸν βασιλέα, καὶ οὐκ ἐξυνή- στων τριήρεων ἀπῆλθεν εἰς τὴν Καλλιούπολιν ὁ βα- θησαν ἀπελθεῖν διὰ τὸ εἶναι κλεισμένας τὰς λάθρα σιλεὺς κύρ Ἰωάννης ἄγων σὺν αὐτῷ καὶ τὸν ἀμηρᾶν φερούσας ὁδοὺς εἰς τὴν πόλιν. Καὶ οὕτως ἡμέραι Μουσταφᾶν ἀπὸ τῆς Πελοποννήσου, καὶ αὐθέντην πλείσται παρῆλθον, ἀφ᾽ οὗ δὴ τὸ κατὰ τῆς πόλεως ἐξέβαλεν εἰς τὴν δύσιν. Καὶ ἡ Καλλιούπολις προς- ἀπεκαλύφθη μυστήριον, καὶ θρους μέγας ἐγένετο καὶ ὦ εκύνησεν αὐτόν· καὶ μετά τινας ἡμέρας ζητηθεῖσα βουλὴ καὶ μελέτη, καὶ πολλοὺς ἐλέγχους ὁ βασιλεὺς παρὰ τοῦ βασιλέως τάχα κατὰ τὰς ὑποσχέσεις, ἀπε- CHRONICON MAJUS. - LIB. I. bat : atque invicem sibi partes delicatas mittebant. Sub vesperam ameras, equo insidens, et qui eum comitabantur, Nicomediam versus abierunt, impe rator cum filiis domum discessit. dentem, via quae trans Calliopolim ducit, Adria- nopolim profectus est. Imperator ad eum expedivit Demetrium Leontarim, ut, quæ inisset consilia, cognosceret sibique renuntiaret, eumque de gratia et honore, quæ ei præstitisset, et de transvectione noneret, legatus tum persona dignitate, tum dono- rum, quæ afferret, amplitudine insignis. Excepit euin admodum et honorifice et amice ameras, tan- demque ei dirit, ægrotare se dies jam aliquot : postquam convaluisset, sermonem se collaturos esse. At post diem tertium vitam posuit. Consilia- rii ejus palatini, quod evenerat, non aperuere Leon- tari, qui in tentorio suo degebat, miraus, cur non vocaretur ab amera ad explicandum - ei legationis consilia. Ipsa autem hora, qua euin obisse cognovit, tabellarios complures ad imperatorem misit, qui tamen, quoniam viæ, quæ Cpolim ferebant, clam præclusæ erant, eo pervenire non potuerunt. Itaque multi dies efluxere, ex quo arcanum invadendæ urbis consilium patuit, tumultusque ingens exertus est, multaque deliberatio et sollicitudo erat, et re- C p hementer reprehensus est imperator ab iis qui ameram comprehendendum esse olim suaserant, Versabatur tum imperator pestis vitandæ causa in monasterio Periblepta. Vix tandem alia via, quae Mesembriam ferebat, Leontaris mittere potuit cur - sorem, qui inde per mare profectus, litteras de obitu ameræ attulit: atque comprobatum est eo die dictum illud: Vesperi fletus erit, et mane lætitia. › En autem, ad aliam curam conversi sunt et consultationem, utrum cum filio ejus Amurate amicitiam inirent eumque sinerent principem esse, quemadmodum sane ejus exigebant sacramenta, an Mustapham, Mizithra reductum, in occidente prin- cipem constituerent, Amurates princeps esset in oriente. Imperator pater, qui primus septentiam. dixit, multis de causis æquum judicabat, ut penes Amuratem rerum summa esset, filius autem ejus et Demetrius Cantacuzenus, ut Mustaphas princeps fieret, quod is Romanis dedisset Calliopolim. Tan- dem, licet agre, imperator filio agendi, quod vellet potestatem concessit his verbis : • Fili mi, ego se- nex infirma valetudine et morti propinquus sirm : itaque tibi trado imperium et quæ ad id pertinent: facito, quod placuerit. » Mense Septembri anni multis cum triremibus Calliopolim venit Joan- nes imperator, Mustapham e Peloponneso secum 38. Vere ejusdem anni revertens ameras in occi-

τες. σας, ὁ δὲ βασιλεὺς καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ ἔνδον τῶν τριή- Α ἔλαβε παρὰ τῶν συμβουλευσάντων αὐτόν ποτε ἵνα ρεων ἤσθιον καὶ ἔπινον, καὶ ἀποστολὰς τροφίμους εἶ; πρὸς τὸν ἕτερον ἀπέστελλον. Περὶ οὖν τὸν ἑσπε ρινὸν ὁ ἀμηρᾶς ἔφιππος ἀπῆλθε καὶ οἱ σὺν αὐτῷ διὰ τῆς ὁδοῦ τῆς περὶ τὴν Νικομήδειαν φερούσης, ὁ δὲ βασιλεὺς καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ ἀπῆλθον οἴκαδε. πιάσῃ αὐτόν· εὑρίσκετο δὲ τότε ὁ βασιλεὺς δι' αἰτίαν λοιμοῦ ἐν τῇ μονῇ τῆς Περιβλέπτου. Μόλις οὖν δι ἄλλης ὁδοῦ τῆς πρὸς τὴν Μεσημβρίαν ἀπαγούσης ποτὲ ἔστειλεν ὁ Λεοντάρις δρομέα, καὶ ἐκεῖθεν διὰ θαλάσσης ἐλθὼν ἐκομίσατο γραφὴν περὶ τοῦ θανάτου λη'. Τῷ δὲ ἔαρι τοῦ αὐτοῦ ἔτους επαναστρέψας ὁ τοῦ ἀμηρᾶ· καὶ ἐγένετο ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ · ἀμηρᾶς εἰς τὴν δύσιν διὰ τῆς ὁδοῦ τῆς Καλλιουπό- τίι Εσπέρας αυλισθήσεται κλαυθμὸς, καὶ εἰς τὸ λεως ἀπῆλθεν εἰς τὴν ᾿Ανδριανούπολιν· ὁ δὲ βασι- πρωί ἀγαλλίασις. » Καὶ ἰδοὺ ἔπεσον εἰς ἑτέραν βου- λεὺς ἑτοιμάσας τὸν Λεοντάριν Δημήτριον πρὸς ἐκεῖ λὴν καὶ μελέτην, πότερον ἔχειν μετὰ τοῦ υἱοῦ αὐτ νον ἀπέστειλεν, ἵνα περὶ τῶν προμελετωμένων μάθῃ τοῦ ᾿Αμουράτου ἀγάπην καὶ παραχωρήσωσιν εἶνα: καὶ αὐτῷ προμηνύσῃ, ἂν καὶ ἐλέγξῃ περὶ τῆς αὐτὸν αὐθέντην, ὡς καὶ τὰ ὁρχωμοτικὰ αὐτοῦ διε καλῆς ἀγάπης καὶ τιμῆς ἣν πρὸς ἐκεῖνον ἐπεδείξατο λάμβανον, ἢ ἵνα φέρωσι τὸν Μουσταφᾶν ἀπὸ τὴν Μι καὶ περὶ τοῦ περάματος καὶ διὰ τοῦ τοιούτου πρέσα ζιθρᾶν καὶ καταστήσωσιν αὐτὸν αὐθέντην εἰς τὴν βυος, καὶ πρόσωπον λέγω καὶ τὰ δῶρα & προσεκόμι δύσιν, καὶ ὁ ᾿Αμουράτης ἔσεται ἐν τῇ Ἀσίᾳ αὐθέν σεν αὐτῷ. Ἰδὼν αὐτὸν ὁ ἀμηρᾶς μετὰ τιμῆς καὶ Β της, τοῦ μὲν βασιλέως και πατρὸς τὸ πρῶτον βου ἀγάπης πολλῆς ἐδέξατο τὸν τοιοῦτον. Καὶ τέλος εἶ λευομένου καὶ κρίνοντος δικαίως ἐκ πολλῶν αἰτιῶν πεν αὐτῷ ὁ ἀμηρᾶς ὅτι ἀσθενῶν εἶχε τινὰς ἡμέρας, ἵνα ὁ ᾿Αμουράτης αὐθέντης γένηται, τοῦ δὲ υἱοῦ καὶ μετὰ τὸ ὑγιᾶναι αὐτὸν ὁμοῦ συναυλίσονται καὶ αὐτοῦ καὶ τοῦ Καντακουζηνού Δημητρίου ἵνα ποιή συνομιλήσουσιν. Ἐκεῖνος δὲ μετὰ τρεῖς ἡμέρας τὸ σωσι τὸν Μουσταφᾶν, λέγοντες ὅτι ἔδιδεν αὐτοῖς καὶ ζῇν ἐξεμέτρησε. Καὶ οἱ τοῦ παλατίου αὐτοῦ βουλη- την Καλλιούπολιν. Μόλις δέ ποτε οἱονεὶ κατὰ παρα- φόροι οὐκ ἀπεκάλυψαν τὸ συμβὰν τῷ Λεοντάρει· χώρησιν ὁ βασιλεὺς δέδωκεν ἐξουσίαν τῷ υἱῷ αὐτοῦ ἀλλ' ἐν τῇ σκηνῇ αὐτοῦ ἦν, τάχα θαυμάζων πῶς οὐ λέγων· « Ἐγὼ γὰρ εἰμὶ, υἱέ μου, γέρων καὶ ἀσθεν προσεκαλεῖτο αὐτὸν ὁ ἀμηρᾶς, ὅπως καὶ τὰς δουλείας νὴς καὶ ἐγγὺς τοῦ θανάτου· τὴν οὖν βασιλείαν καὶ αὐτοῦ ἀκούσῃ. Κατ' αὐτὴν γὰρ τὴν ὥραν τούτου τὸν τὰ αὐτῆς δέδωκά σοι, καὶ πρᾶξον ὡς βούλει. » Έν θάνατον μαθὼν πολλούς γραμματοκομιστὰς ὁ Λεον δὲ τῷ Σεπτεμβρίῳ μηνὶ τοῦ ςακθ' ἔτους μετὰ πλεί τάρις ἀπέστειλεν πρὸς τὸν βασιλέα, καὶ οὐκ ἐξυνή- στων τριήρεων ἀπῆλθεν εἰς τὴν Καλλιούπολιν ὁ βα- θησαν ἀπελθεῖν διὰ τὸ εἶναι κλεισμένας τὰς λάθρα σιλεὺς κύρ Ἰωάννης ἄγων σὺν αὐτῷ καὶ τὸν ἀμηρᾶν φερούσας ὁδοὺς εἰς τὴν πόλιν. Καὶ οὕτως ἡμέραι Μουσταφᾶν ἀπὸ τῆς Πελοποννήσου, καὶ αὐθέντην πλείσται παρῆλθον, ἀφ᾽ οὗ δὴ τὸ κατὰ τῆς πόλεως ἐξέβαλεν εἰς τὴν δύσιν. Καὶ ἡ Καλλιούπολις προς- ἀπεκαλύφθη μυστήριον, καὶ θρους μέγας ἐγένετο καὶ ὦ εκύνησεν αὐτόν· καὶ μετά τινας ἡμέρας ζητηθεῖσα βουλὴ καὶ μελέτη, καὶ πολλοὺς ἐλέγχους ὁ βασιλεὺς παρὰ τοῦ βασιλέως τάχα κατὰ τὰς ὑποσχέσεις, ἀπε- CHRONICON MAJUS. - LIB. I. bat : atque invicem sibi partes delicatas mittebant. Sub vesperam ameras, equo insidens, et qui eum comitabantur, Nicomediam versus abierunt, impe rator cum filiis domum discessit. dentem, via quae trans Calliopolim ducit, Adria- nopolim profectus est. Imperator ad eum expedivit Demetrium Leontarim, ut, quæ inisset consilia, cognosceret sibique renuntiaret, eumque de gratia et honore, quæ ei præstitisset, et de transvectione noneret, legatus tum persona dignitate, tum dono- rum, quæ afferret, amplitudine insignis. Excepit euin admodum et honorifice et amice ameras, tan- demque ei dirit, ægrotare se dies jam aliquot : postquam convaluisset, sermonem se collaturos esse. At post diem tertium vitam posuit. Consilia- rii ejus palatini, quod evenerat, non aperuere Leon- tari, qui in tentorio suo degebat, miraus, cur non vocaretur ab amera ad explicandum - ei legationis consilia. Ipsa autem hora, qua euin obisse cognovit, tabellarios complures ad imperatorem misit, qui tamen, quoniam viæ, quæ Cpolim ferebant, clam præclusæ erant, eo pervenire non potuerunt. Itaque multi dies efluxere, ex quo arcanum invadendæ urbis consilium patuit, tumultusque ingens exertus est, multaque deliberatio et sollicitudo erat, et re- C p hementer reprehensus est imperator ab iis qui ameram comprehendendum esse olim suaserant, Versabatur tum imperator pestis vitandæ causa in monasterio Periblepta. Vix tandem alia via, quae Mesembriam ferebat, Leontaris mittere potuit cur - sorem, qui inde per mare profectus, litteras de obitu ameræ attulit: atque comprobatum est eo die dictum illud: Vesperi fletus erit, et mane lætitia. › En autem, ad aliam curam conversi sunt et consultationem, utrum cum filio ejus Amurate amicitiam inirent eumque sinerent principem esse, quemadmodum sane ejus exigebant sacramenta, an Mustapham, Mizithra reductum, in occidente prin- cipem constituerent, Amurates princeps esset in oriente. Imperator pater, qui primus septentiam. dixit, multis de causis æquum judicabat, ut penes Amuratem rerum summa esset, filius autem ejus et Demetrius Cantacuzenus, ut Mustaphas princeps fieret, quod is Romanis dedisset Calliopolim. Tan- dem, licet agre, imperator filio agendi, quod vellet potestatem concessit his verbis : • Fili mi, ego se- nex infirma valetudine et morti propinquus sirm : itaque tibi trado imperium et quæ ad id pertinent: facito, quod placuerit. » Mense Septembri anni multis cum triremibus Calliopolim venit Joan- nes imperator, Mustapham e Peloponneso secum 38. Vere ejusdem anni revertens ameras in occi-

κρίναντο πάντες οἱ Τοῦρκοι λέγοντες, ὅτι ἐγὼ Α διώξας τὸν θεῖον αὐτοῦ καὶ καταλήψας ἀπέκτεινε· γὺς τῆς πίστεως ἡμῶν ἡ Καλλιουπολις ἐστι καὶ μετ γάλη τις εὐλάβεια, ἐπεὶ ὁ πρῶτος τόπος ὃν ἐλάβο μεν ἐν τῇ Εὐρώπῃ ἐστὶ τοῦτο τὸ φρούριον, ἔνθα καὶ τὰς τῆς ἡμῶν πίστεως προσκυνήσεις καὶ τὰ λοιπά πρῶτον ἐποιήσαμεν εἰς τὰ τῆς Εὐρώπης μέρη, καὶ οὐκ ἔξεστιν ἡμῖν κατὰ τὸν ἡμέτερον χορὰν δοῦ ναι αὐτήν. ᾿Αλλὰ δώσωμεν ὑμῖν ἑτέρους τόπους καὶ χώρας ἀντ᾽ αὐτῆς. Ἔτι καὶ ὁ ᾿Αμουράτης ἐκ τῆς ἀνατολῆς διὰ πρέσβεων πολλὰ ἔτασσε τοῖς Ῥωμαίοις, δεόμενος ἵνα μὴ γενέσθαι τον Μουσταφᾶν αὐθέντην βοηθήσωσιν· οἱ δὲ ἡμέτεροι τὰ ἐναντία φρονοῦντες οὐδὲν ἀπεκρίναντο. Περὶ δὲ τὰς ἀρχὰς τοῦ χειμῶνος τοῦ αὐτοῦ ἔτους ὁ μπεγλερ μπέης Μπαγιαζήτης διερχόμενος διὰ τοῦ ἐπάνω στενοῦ εἰς τὴν δύσιν, ἀνὴρ χρήσιμος καὶ πρακτικὸς ἐν πολέμει; καὶ βιζίρις Β ἂν τοῦ πατρὸς τοῦ ᾿Αμουράτου, ὃς τὴν ᾿Αγκυρα» ἐκέκτητο εἰς κεφαλάτικον, βουλόμενος, εἰ δυνατὸν ἦν, κρατῆσαι εἰς τὴν τοῦ ᾿Αμουράτη εξουσίαν, τὴν δύσιν δηλονότι. Καὶ τοῦ Μουσταφά πάλιν ἐξελθόντος ἐκ τῆς Καλλιουπόλεως, διήρχετο κατ' αὐτοῦ εἰς τὰ περὶ τὴν ᾿Ανδριανούπολιν. Καὶ συναντηθέντες πόλε- μο; ἐγένετο, καὶ ὁ Μπαγιαζήτης ὑπὸ τοῦ Μουσταφά νικηθεί; καὶ πιασθεὶς ἀπεκτάνθη, καὶ τὴν εἰς τὴν δύσιν πᾶσαν ἀρχὴν τῶν ἀσεβῶν ἐκυρίευσε. Καὶ πάλιν ἐπιστρέψας ὁ Μουσταφᾶς εἰς τὴν Καλλιούπολιν τῷ αὐτῷ ἔτει, καὶ περάσας εἰς τὴν ἀνατολὴν κατὰ τοῦ ἀνεψιοῦ αὐτοῦ ᾿Αμουράτη εἰς Προῦσαν εύρισκο μένου, ἡττηθεὶς ἐπανέστρεψεν εἰς τὴν δύσιν. Καὶ τῷ θέρει τοῦ αὐτοῦ ἔτους διῆλθε καὶ αὐτὸς [δὴ ὁ ᾿Αμου- ράτης μετά Αιγουρικῶν ἤτοι Γενουϊτῶν νηῶν, καὶ Ψευθέντες δὲ τὰς ἐλπίδας, ἂς ἤλπιζον ἔχειν, διὰ τὸν θάνατον τοῦ Μουσταφά οἱ βασιλεῖς [οἰ] εἰς ταρα- χὴν λογισμῶν καὶ φόβον ἐνέπεσον διὰ τὴν ἔχθραν ν ἔδειξαν κατὰ τοῦ ᾿Αμουράτη, ζητοῦντες τρόπον καὶ αἰτίαν ἵνα, εἰ δυνατὸν ἦν, εἰρήνη καὶ ἀγάπη ἀναμέν σον τῶν Τούρκων καὶ τῶν Ῥωμαίων γενήσεται · καὶ ἀπέστειλαν πρὸς τὸν ἀμηρᾶν πρέσβεις Δημήτριον τὸν Καντακουζηνόν, Ματθαῖον τὸν Λάσκαριν καὶ τὴν γραμματικὸν ᾿Αγγελον τὸν Φιλομμάτην. Ο δὲ ἀμη- ρᾶς μαινόμενος ἦν τῷ θυμῷ κατὰ τῆς τῶν Ῥωμαίων ἀρχῆς δι' αἰτίας ἃς εἴπομεν · καὶ εὐθὺς ὡς εἶδεν αὐτοὺς, προστάξας ἐν εἰρκτῇ ἐξορωμένη δεσμίους ἔθετο, καὶ ἀσφαλῶς τηρεῖσθαι κελεύσας. λθ'. Περὶ δὲ τὰς ἀρχὰς τοῦ θέρους, τῇ ὀγδόῃ του Ιουνίου, τῷ αλλ' ἔτσι ἀποστείλας ὁ ᾿Αμουράτης διὰ τὸν Μιχάλμπεη, καὶ ἀπέκλεισε την Κωνσταντινού πολιν πολιορκῶν αὐτήν. Καὶ τῇ ιε' τοῦ αὐτοῦ ἔφθασε καὶ αὐτὸς ὁ ἀμηρᾶς μετὰ πλήθους στρατού, ἔχων σὺν αὐτῷ καὶ τοὺς ἀποσταλέντας πρὸς αὐτὸν πρέσβεις δεσμίους. Καὶ τῇ κβ' τοῦ Αὐγούστου μη- νὸς ἐπολέμησεν αὐτὴν δὲ τὴν πόλιν πολέμῳ καθολι κῷ. Καὶ τῇ δ' τοῦ Σεπτεμβρίου μηνός του αλλα ἔτους ἀπῆλθεν ἄπρακτος ἀπὸ τῆς πόλεως, Θεοῦ βοη- θείᾳ. Καὶ τῇ λ' τοῦ αὐτοῦ μηνὸς ἦλθεν ὁ Μουσταφά- πουλος ὁ τοῦ αὐτοῦ Ἀμουράτη ἀδελφὸς, καὶ διελθὼν τὴν πόλιν ἔπεσεν ἔξω εἰς τὸν αὐθεντικόν περίβολον, καὶ ἐπὶ τὴν αὔριον τῇ α' τοῦ Ὀκτωβρίου ἦλθε προς κυνῆσαι τὸν βασιλέα καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ. Καὶ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ τὰ ἄριστον ἐπῆλθε τῷ βασιλεῖ τὸ τῆς ημιπληξίας νόσημα, δν ἰδόντες οἱ ἀπὸ τῆς ᾿Ασίας GEORGII PHRANTZE C ducens, quem in occidente principem constituit. Coluit quidem Joannem ea civitás, sed cum post dies aliquot requireret eam, ut pactum erat, impe- rator, Turcæ omnes responderunt, ipsorum sacris addictam esse Calliopolim, et magna se astringi religione, siquidem primus locus, quem obtinuis- sent in Europa, hoc oppidum esset, in quo primo inter omnia Europæ oppida religionis suæ auspicia et reliquas cæremonias fecissent: unde non liceret per coranem, eam urbem dare Romanis. Daturos se illis esse hujus loco atia oppida ac regiones. In- terim Anturates ex oriente per legatos multum in- stabat Romanis orabatque, ne Mustapham ad prin- cipatum proveherent. At nostri, at qui contraria sentirent, nihil responderunt. Circa initium hiemis ejusdem anni beglerbegus Bajazetes, vir strenuus et bello exercitatus, idemque vezires patris Amuratis et præfectura Ancyræ auctus, per superiores fauces in Europanı transiit, eam, si posset, in potestatem Amuralis redacturus. Mustaplæ, qui Calliopuli exierat, ad Adrianopolim obviam fit. Pugna com- missa, Mustaphas Bajazetem vincit captumque ob- truncat, et universo Turcarum in occidente impe- rio potitur. Eodem autem anno Mustaphas Callio- polim reversus, susceptaque adversus Amuratein, qui Prusæ erat, expeditione in Asiam, victus in occidentem rediit; et æstirte cjus anni patruum Amu- rates cum Ligurum sive Genuensium navibus per- secutus est, comprehensumque interemit. Jam mor- te Mustapha spe sua delusi imperatores, turbari ac sibi metuere cœperunt, propterea quod bostilem in Amuratem animum prodidissent. Itaque modum el occasionem quærebant, qua concordia et aunici- tia inter Turcas et Romnimos conciliaremur, mise- runtque ad ameram legatos Demetrium Cantacuze- num, Matthæum Lascarim et Angelum Philomma- tein grammaticum. Ameras, ira incensus adversus Romanos propter eam, quam significavimus, cau- sam, ubi primum legatos vidit, vinctos in obscu- rum carcerem detrudi diligenterque custodiri jussit. D misit cum exercitu Michalbegum Amurates, clau- sitque et obsedit Cpolim. Die ejusdem mensis de- cimo quinto ipsemet cum magnis copiis accessit, legatos in vinculis adduceus, et die vicesimo se- cundo mensis Augusti urbem universis viribus op- pugnavit. Die tandemn sexto Septembris anni Dei gratia re infecta ab urbe recessit. Ejusdem mensis die tricesimo Mustaphopulus, Amuratæ fræ- ter, per urbem profectus, in septum Dominicum pervenit, et proximo die, qui fuit primus Octobris, ad imperatorem et filios ejus adorandos accessit. Eodem die post jentaculum imperator hemiplexia correptus est : quem Turcæ Asiani mirabundi dice- . 39. Ineunte æstate, octavo die Junii, anno 6930,

κρίναντο πάντες οἱ Τοῦρκοι λέγοντες, ὅτι ἐγὼ Α διώξας τὸν θεῖον αὐτοῦ καὶ καταλήψας ἀπέκτεινε· γὺς τῆς πίστεως ἡμῶν ἡ Καλλιουπολις ἐστι καὶ μετ γάλη τις εὐλάβεια, ἐπεὶ ὁ πρῶτος τόπος ὃν ἐλάβο μεν ἐν τῇ Εὐρώπῃ ἐστὶ τοῦτο τὸ φρούριον, ἔνθα καὶ τὰς τῆς ἡμῶν πίστεως προσκυνήσεις καὶ τὰ λοιπά πρῶτον ἐποιήσαμεν εἰς τὰ τῆς Εὐρώπης μέρη, καὶ οὐκ ἔξεστιν ἡμῖν κατὰ τὸν ἡμέτερον χορὰν δοῦ ναι αὐτήν. ᾿Αλλὰ δώσωμεν ὑμῖν ἑτέρους τόπους καὶ χώρας ἀντ᾽ αὐτῆς. Ἔτι καὶ ὁ ᾿Αμουράτης ἐκ τῆς ἀνατολῆς διὰ πρέσβεων πολλὰ ἔτασσε τοῖς Ῥωμαίοις, δεόμενος ἵνα μὴ γενέσθαι τον Μουσταφᾶν αὐθέντην βοηθήσωσιν· οἱ δὲ ἡμέτεροι τὰ ἐναντία φρονοῦντες οὐδὲν ἀπεκρίναντο. Περὶ δὲ τὰς ἀρχὰς τοῦ χειμῶνος τοῦ αὐτοῦ ἔτους ὁ μπεγλερ μπέης Μπαγιαζήτης διερχόμενος διὰ τοῦ ἐπάνω στενοῦ εἰς τὴν δύσιν, ἀνὴρ χρήσιμος καὶ πρακτικὸς ἐν πολέμει; καὶ βιζίρις Β ἂν τοῦ πατρὸς τοῦ ᾿Αμουράτου, ὃς τὴν ᾿Αγκυρα» ἐκέκτητο εἰς κεφαλάτικον, βουλόμενος, εἰ δυνατὸν ἦν, κρατῆσαι εἰς τὴν τοῦ ᾿Αμουράτη εξουσίαν, τὴν δύσιν δηλονότι. Καὶ τοῦ Μουσταφά πάλιν ἐξελθόντος ἐκ τῆς Καλλιουπόλεως, διήρχετο κατ' αὐτοῦ εἰς τὰ περὶ τὴν ᾿Ανδριανούπολιν. Καὶ συναντηθέντες πόλε- μο; ἐγένετο, καὶ ὁ Μπαγιαζήτης ὑπὸ τοῦ Μουσταφά νικηθεί; καὶ πιασθεὶς ἀπεκτάνθη, καὶ τὴν εἰς τὴν δύσιν πᾶσαν ἀρχὴν τῶν ἀσεβῶν ἐκυρίευσε. Καὶ πάλιν ἐπιστρέψας ὁ Μουσταφᾶς εἰς τὴν Καλλιούπολιν τῷ αὐτῷ ἔτει, καὶ περάσας εἰς τὴν ἀνατολὴν κατὰ τοῦ ἀνεψιοῦ αὐτοῦ ᾿Αμουράτη εἰς Προῦσαν εύρισκο μένου, ἡττηθεὶς ἐπανέστρεψεν εἰς τὴν δύσιν. Καὶ τῷ θέρει τοῦ αὐτοῦ ἔτους διῆλθε καὶ αὐτὸς [δὴ ὁ ᾿Αμου- ράτης μετά Αιγουρικῶν ἤτοι Γενουϊτῶν νηῶν, καὶ Ψευθέντες δὲ τὰς ἐλπίδας, ἂς ἤλπιζον ἔχειν, διὰ τὸν θάνατον τοῦ Μουσταφά οἱ βασιλεῖς [οἰ] εἰς ταρα- χὴν λογισμῶν καὶ φόβον ἐνέπεσον διὰ τὴν ἔχθραν ν ἔδειξαν κατὰ τοῦ ᾿Αμουράτη, ζητοῦντες τρόπον καὶ αἰτίαν ἵνα, εἰ δυνατὸν ἦν, εἰρήνη καὶ ἀγάπη ἀναμέν σον τῶν Τούρκων καὶ τῶν Ῥωμαίων γενήσεται · καὶ ἀπέστειλαν πρὸς τὸν ἀμηρᾶν πρέσβεις Δημήτριον τὸν Καντακουζηνόν, Ματθαῖον τὸν Λάσκαριν καὶ τὴν γραμματικὸν ᾿Αγγελον τὸν Φιλομμάτην. Ο δὲ ἀμη- ρᾶς μαινόμενος ἦν τῷ θυμῷ κατὰ τῆς τῶν Ῥωμαίων ἀρχῆς δι' αἰτίας ἃς εἴπομεν · καὶ εὐθὺς ὡς εἶδεν αὐτοὺς, προστάξας ἐν εἰρκτῇ ἐξορωμένη δεσμίους ἔθετο, καὶ ἀσφαλῶς τηρεῖσθαι κελεύσας. λθ'. Περὶ δὲ τὰς ἀρχὰς τοῦ θέρους, τῇ ὀγδόῃ του Ιουνίου, τῷ αλλ' ἔτσι ἀποστείλας ὁ ᾿Αμουράτης διὰ τὸν Μιχάλμπεη, καὶ ἀπέκλεισε την Κωνσταντινού πολιν πολιορκῶν αὐτήν. Καὶ τῇ ιε' τοῦ αὐτοῦ ἔφθασε καὶ αὐτὸς ὁ ἀμηρᾶς μετὰ πλήθους στρατού, ἔχων σὺν αὐτῷ καὶ τοὺς ἀποσταλέντας πρὸς αὐτὸν πρέσβεις δεσμίους. Καὶ τῇ κβ' τοῦ Αὐγούστου μη- νὸς ἐπολέμησεν αὐτὴν δὲ τὴν πόλιν πολέμῳ καθολι κῷ. Καὶ τῇ δ' τοῦ Σεπτεμβρίου μηνός του αλλα ἔτους ἀπῆλθεν ἄπρακτος ἀπὸ τῆς πόλεως, Θεοῦ βοη- θείᾳ. Καὶ τῇ λ' τοῦ αὐτοῦ μηνὸς ἦλθεν ὁ Μουσταφά- πουλος ὁ τοῦ αὐτοῦ Ἀμουράτη ἀδελφὸς, καὶ διελθὼν τὴν πόλιν ἔπεσεν ἔξω εἰς τὸν αὐθεντικόν περίβολον, καὶ ἐπὶ τὴν αὔριον τῇ α' τοῦ Ὀκτωβρίου ἦλθε προς κυνῆσαι τὸν βασιλέα καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ. Καὶ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ τὰ ἄριστον ἐπῆλθε τῷ βασιλεῖ τὸ τῆς ημιπληξίας νόσημα, δν ἰδόντες οἱ ἀπὸ τῆς ᾿Ασίας GEORGII PHRANTZE C ducens, quem in occidente principem constituit. Coluit quidem Joannem ea civitás, sed cum post dies aliquot requireret eam, ut pactum erat, impe- rator, Turcæ omnes responderunt, ipsorum sacris addictam esse Calliopolim, et magna se astringi religione, siquidem primus locus, quem obtinuis- sent in Europa, hoc oppidum esset, in quo primo inter omnia Europæ oppida religionis suæ auspicia et reliquas cæremonias fecissent: unde non liceret per coranem, eam urbem dare Romanis. Daturos se illis esse hujus loco atia oppida ac regiones. In- terim Anturates ex oriente per legatos multum in- stabat Romanis orabatque, ne Mustapham ad prin- cipatum proveherent. At nostri, at qui contraria sentirent, nihil responderunt. Circa initium hiemis ejusdem anni beglerbegus Bajazetes, vir strenuus et bello exercitatus, idemque vezires patris Amuratis et præfectura Ancyræ auctus, per superiores fauces in Europanı transiit, eam, si posset, in potestatem Amuralis redacturus. Mustaplæ, qui Calliopuli exierat, ad Adrianopolim obviam fit. Pugna com- missa, Mustaphas Bajazetem vincit captumque ob- truncat, et universo Turcarum in occidente impe- rio potitur. Eodem autem anno Mustaphas Callio- polim reversus, susceptaque adversus Amuratein, qui Prusæ erat, expeditione in Asiam, victus in occidentem rediit; et æstirte cjus anni patruum Amu- rates cum Ligurum sive Genuensium navibus per- secutus est, comprehensumque interemit. Jam mor- te Mustapha spe sua delusi imperatores, turbari ac sibi metuere cœperunt, propterea quod bostilem in Amuratem animum prodidissent. Itaque modum el occasionem quærebant, qua concordia et aunici- tia inter Turcas et Romnimos conciliaremur, mise- runtque ad ameram legatos Demetrium Cantacuze- num, Matthæum Lascarim et Angelum Philomma- tein grammaticum. Ameras, ira incensus adversus Romanos propter eam, quam significavimus, cau- sam, ubi primum legatos vidit, vinctos in obscu- rum carcerem detrudi diligenterque custodiri jussit. D misit cum exercitu Michalbegum Amurates, clau- sitque et obsedit Cpolim. Die ejusdem mensis de- cimo quinto ipsemet cum magnis copiis accessit, legatos in vinculis adduceus, et die vicesimo se- cundo mensis Augusti urbem universis viribus op- pugnavit. Die tandemn sexto Septembris anni Dei gratia re infecta ab urbe recessit. Ejusdem mensis die tricesimo Mustaphopulus, Amuratæ fræ- ter, per urbem profectus, in septum Dominicum pervenit, et proximo die, qui fuit primus Octobris, ad imperatorem et filios ejus adorandos accessit. Eodem die post jentaculum imperator hemiplexia correptus est : quem Turcæ Asiani mirabundi dice- . 39. Ineunte æstate, octavo die Junii, anno 6930,

Τοῦρκοι ἔλεγον θαυμάζοντες ὅτι ὅμοιος τῷ τῆς αὐ- Α. δι' αἰτίας τοιαύτης, ὅτι ὁ μὲν Μελαχρηνὸς καὶ ἄλλο τῶν πίστεως προφήτη Μαχουμέτῃ ἐστὶ τῇ θεωρία, ὥς ποτε καὶ ὁ Μπαγιαζήτης ὁ καὶ ἐχθρὸς αὐτοῦ περὶ τούτου εἴρηκε · . Καὶ ὅστις οὐκ οἶδε τὸν βασιλέα, ἀπὸ μόνης τῆς θεωρίας αὐτὸν λέξη είναι βασιλέα. ο Θ δὲ Μουσταφόπουλος πλημμελήσας πλείσταις ημέ- ραις ἐν τῇ πόλει ἕνεκεν τοῦ τῷ βασιλεῖ συμβάντος τέλος ἀπῆλθε μέχρι της Σηλυμβρίας, καὶ μὴ διατρί- ψας ἐκεῖσε ἐπανέστρεψεν εἰς τὴν πόλιν, καὶ διελθὼν ἀπῆλθεν εἰς τὴν Προῦσαν. Τῷ δὲ ἔαρι τοῦ αὐτοῦ Στους ἐπῆλθε καὶ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ κατ' αὐτοῦ εἰς τὴν Ασίαν, καὶ ἀπέκτεινεν αὐτὸν προδοσίᾳ τῶν ἰδίων αὐτοῦ. τέ ποτε προαπῆλθε πρὸς τὸν ἀμηρᾶν καὶ ἔγνω ὅτι ἔμελλε γενηθῆναι ἡ ἀγάπη, ὁ δὲ Νοταρᾶς ἵνα τελέσῃ αὐτὴν ὡς χρήσιμος καὶ καλὸς, ἐγὼ δὲ ὡς παρὰ τῆς ἁγίας δεσποίνης της συγγενούς τοῦ ἀμηρᾶ ἐκ τῆς μητρὸς αὐτοῦ ἀποσταλείς· καὶ εἴ τι ἂν δεήσῃ, γρά- ψω καὶ διὰ ὑφειλτῶν γραμμάτων πρός τε τὸν γη- ραιὸν βασιλέα καὶ πρὸς τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν βασιλέα κυρ Ἰωάννην εἰς τὴν Ουγγαρίαν εὑρισκόμενον. Ἐν δὲ τῷ τέλει τοῦ Ὀκτωβρίου του αλγ' τους ἐπανῆλθεν εἰς τὴν πόλιν διὰ τοῦ μέρους τοῦ εἰς τὸν Ιστρον ποταμὸν κατερχομένου ἐν χώρᾳ τινὶ Κελλί ἐπονομαζομένῳ ὁ βασιλεὺς κύρ Ιωάννης, ἀπελθου σῶν τριήρεων ἀπὸ Κωνσταντινουπόλεως ἐκεῖσε· προέπεμψε γὰρ ἀπὸ Ουγγαρίας ἄνθρωπον ἀλλόγλωσ σον καὶ ἀλλογενῆ τοῦ ἐλθεῖν διὰ ξηρᾶς μετά πιττα κίου ὑφειλτοῦ, ὃς ἐλθὼν ἐζήτει ἰδεῖν τὸν βασιλέα λέγων ὅτι ἀνάγκη ἦν αὐτῷ ἰδεῖν αὐτὸν καὶ ὁμιλῆσαι σὺν αὐτῷ. Ατοπον· πῶς ἐδύνατο τοιοῦτον ἄνθρω πον ἰδεῖν βασιλέα ἀσθενῆ ; κατάκοιτος γὰρ ἦν, καὶ μόνος πρὸς μόνον ἤθελεν συνᾶραι λόγον. Πολλῶν οὖν λόγων δαπανηθέντων ἐστάλησαν πρὸς τὸν ἄνθρωπον δύο τῶν σεκρέτων σὺν ἐμοὶ, καὶ εἶπον αὐτῷ· Η εἰπὲ ὁ βούλει τῷ παρόντι, ο δείξαντες ἐμὲ, εἢ ἄπο ελθε ἔνθα βούλει, ο ἡνίκα παραλαβών με κατ' ιδίαν δέδωκέ μοι χάρτην ὑφειλτον, ὃς δεδήλωκέ μοι ἔτι δὲ πόθεν καὶ πότε ἐξῆλθεν. ὡς δὲ διώρθωσα τὸ ὑφειλτὸν καὶ ἀπῆλθον ἀναγνῶναι τοῦτο, ἀνέφε ρον ὅτι ζητῷ εὐεργεσίαν, ἐπεὶ χαρίεντα ἔμελλον μ'. Τῷ δὲ Μαΐῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους κάλω τὸ Εξαμίλιον ἤτοι ὁ τῆς Πελοποννήσου Ισθμός, ὑπὸ τοῦ Τουραχάνη, καὶ πολλοὶ τῶν Αλβανιτῶν ἀπ- εκτάνθησαν. Καὶ τῷ θέρει τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἔφυγεν ὁ αὐθεντόπουλος κύρ Δημήτριος μετά Ιλαρίωνος Δόρια καὶ Γεωργίου Τζαούλ γαμβροῦ τοῦ αὐτοῦ Δόρια, καὶ ἀπῆλθον εἰς τὸν Γαλατῶν, ἵνα ὑπάγωσι πρὸς τοὺς Τούρκους · καὶ πάλιν οὐκ ἀπῆλθον, ἀλλ᾽ εἰς τὴν Ούγο γαρίαν. Καὶ τῇ τε τοῦ Νοεμβρίου τους λάβ' ἔτους, διέβη ὁ βασιλεὺς κύρ Ιωάννης εἰς τὴν Ουγγαρίαν, ποιήσας δεσπότην τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ τὸν αὐθεντό- πουλον κύρ Κωνσταντῖνον, καὶ καταλείψας αὐτὸν εἰς τὴν πόλιν ἀντ᾽ αὐτοῦ. Τῇ δὲ κβ' τοῦ Φεβρουαρίου μηνὸς τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐποιήσαμεν ορκωμοτικὸν ἀγά- πης μετὰ τοῦ ἀμηρᾶ Ἀμουράτη, καὶ τότε τοὺς πρέσβεις ἠλευθέρωσε. Τότε οὖν αὖθις ἀπήλθομεν πρέσβεις, Λουκᾶς ὁ Νοταρᾶς ὁ καὶ ὕστερον μέγας ( μηνύεσθαι διὰ τῶν ὑφειλτῶν. Ἐκεῖσε καὶ τῆς δε δοὺξ γενόμενος καὶ ὁ Μελαχρηνὸς Μανουὴλ καὶ ἐγώ, σποίνης καθεζομένης καὶ τῆς νύμφης αὐτῆς, τοῦ CHRONICON MAJUS. - LIB. I. 73% B bant specie simiðlimum esse auctori religionis suæ Mahometi ; quemadmodum aliquando ejus hostia Bajazetes de eodem affirmavit: quicunque non nos- set imperatorem, euin tamen esolo aspectu imperato- rem Nlum esse intellecturum. Mustaphopulus per dies multos propter casum imperatoris Nagitiis in prbe designatis, postremo Selymbriam usque abiit, sed inde statim Cpolim reversus, Prusam se contulit. Vere hujus anni frater ejus in Asia adversus eum profectus est proditumque a suis morte multavit. rachane Hexamilium sive Isthmus Peloponesi, ac. multi ex Albanitis occisi snat. Estate sequenti prin- ceps Demetrius cum llilarione Doria et hujus ge- nero, Georgio Hizaulo, profugus Galatam venit, ut at Turcas abirent: ad quos tamen non venerunt, sed in Hungariam profecti sunt. Die decimo quinto Novembris, anno 6932, imperator Joannes in Hun- gariam transiit, despota facto et in urbe relicto fratre Constantino, qui suum interim locum tene- ret. Die vicesimo secundo Februarii ejusdem anni amicitiam sacramento firmavimus cum Amurate amera, qui legatos jam liberos dimisit. Tum rursus legati missi sumus, Lucas Nolaras, qui postea ma- gnus dux factus est, Manuel Melachrenus et ego, propterea quod Melachrenus jam prius ad ameram venerət pacemque esse conventuram cognoverat, No D . taras ad perficiendam eam in primis utilis et idoneus esse videbatur, et ego asancta despœna, quæ a ma- terna genera ipsi ameræ cognata fuit, missus eram, cui etiam hoc munus datum est, ut, si quid opus foret, litteris id consignatam ad imperatorem senom et filium ejus, Joannem imperatorem, in Hungariam perscriberetur. Exeunte autem Octobri mense anni 6933, per regionem, cui Cellii nomen est, ad Istrum fluvium pertinentem, imperator Joannes in urbem teversus est, missis illic Cpoli triremibus. Præmi - serat enim ex Hungario Joannes hominem peregri- num et peregrina utentem lingua, qui cum tabella oh- signata terrestri via in urbem proficisceretur. Is, ubi advenit, imperatorem videre cupiebat, affirmans, ne- cesse esse, ut videret eum et cum eo colloqueretur, At enim quo pacto fieri poterat, ut imperatorem, qui ægrotus decumbebat, iste homo conveniret et selus, id quod volebat, cum eo conferret sermonem ? Itaque, cum multum esset disceptatum, missi ad eum sunt mecum duo viri imperatori a secretis, qui ita eum compellarunt : < Aut aperi, quid velis, buic viro › (me autem demonstrabant), ‹ aut abi, quo libet. Sic tanden seducto mibi litteras tra- didit obsignatas, e quibus didici, unde et quo tem, pore Joannes discessisset. Deinde cum abissem ad recitandas eas, præmium me exspectare signifi- cavi, ut qui lætum unntiuni essem allaturus. Con- 40. Mense Maio ejusdem anni captum est a Tu-

Τοῦρκοι ἔλεγον θαυμάζοντες ὅτι ὅμοιος τῷ τῆς αὐ- Α. δι' αἰτίας τοιαύτης, ὅτι ὁ μὲν Μελαχρηνὸς καὶ ἄλλο τῶν πίστεως προφήτη Μαχουμέτῃ ἐστὶ τῇ θεωρία, ὥς ποτε καὶ ὁ Μπαγιαζήτης ὁ καὶ ἐχθρὸς αὐτοῦ περὶ τούτου εἴρηκε · . Καὶ ὅστις οὐκ οἶδε τὸν βασιλέα, ἀπὸ μόνης τῆς θεωρίας αὐτὸν λέξη είναι βασιλέα. ο Θ δὲ Μουσταφόπουλος πλημμελήσας πλείσταις ημέ- ραις ἐν τῇ πόλει ἕνεκεν τοῦ τῷ βασιλεῖ συμβάντος τέλος ἀπῆλθε μέχρι της Σηλυμβρίας, καὶ μὴ διατρί- ψας ἐκεῖσε ἐπανέστρεψεν εἰς τὴν πόλιν, καὶ διελθὼν ἀπῆλθεν εἰς τὴν Προῦσαν. Τῷ δὲ ἔαρι τοῦ αὐτοῦ Στους ἐπῆλθε καὶ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ κατ' αὐτοῦ εἰς τὴν Ασίαν, καὶ ἀπέκτεινεν αὐτὸν προδοσίᾳ τῶν ἰδίων αὐτοῦ. τέ ποτε προαπῆλθε πρὸς τὸν ἀμηρᾶν καὶ ἔγνω ὅτι ἔμελλε γενηθῆναι ἡ ἀγάπη, ὁ δὲ Νοταρᾶς ἵνα τελέσῃ αὐτὴν ὡς χρήσιμος καὶ καλὸς, ἐγὼ δὲ ὡς παρὰ τῆς ἁγίας δεσποίνης της συγγενούς τοῦ ἀμηρᾶ ἐκ τῆς μητρὸς αὐτοῦ ἀποσταλείς· καὶ εἴ τι ἂν δεήσῃ, γρά- ψω καὶ διὰ ὑφειλτῶν γραμμάτων πρός τε τὸν γη- ραιὸν βασιλέα καὶ πρὸς τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν βασιλέα κυρ Ἰωάννην εἰς τὴν Ουγγαρίαν εὑρισκόμενον. Ἐν δὲ τῷ τέλει τοῦ Ὀκτωβρίου του αλγ' τους ἐπανῆλθεν εἰς τὴν πόλιν διὰ τοῦ μέρους τοῦ εἰς τὸν Ιστρον ποταμὸν κατερχομένου ἐν χώρᾳ τινὶ Κελλί ἐπονομαζομένῳ ὁ βασιλεὺς κύρ Ιωάννης, ἀπελθου σῶν τριήρεων ἀπὸ Κωνσταντινουπόλεως ἐκεῖσε· προέπεμψε γὰρ ἀπὸ Ουγγαρίας ἄνθρωπον ἀλλόγλωσ σον καὶ ἀλλογενῆ τοῦ ἐλθεῖν διὰ ξηρᾶς μετά πιττα κίου ὑφειλτοῦ, ὃς ἐλθὼν ἐζήτει ἰδεῖν τὸν βασιλέα λέγων ὅτι ἀνάγκη ἦν αὐτῷ ἰδεῖν αὐτὸν καὶ ὁμιλῆσαι σὺν αὐτῷ. Ατοπον· πῶς ἐδύνατο τοιοῦτον ἄνθρω πον ἰδεῖν βασιλέα ἀσθενῆ ; κατάκοιτος γὰρ ἦν, καὶ μόνος πρὸς μόνον ἤθελεν συνᾶραι λόγον. Πολλῶν οὖν λόγων δαπανηθέντων ἐστάλησαν πρὸς τὸν ἄνθρωπον δύο τῶν σεκρέτων σὺν ἐμοὶ, καὶ εἶπον αὐτῷ· Η εἰπὲ ὁ βούλει τῷ παρόντι, ο δείξαντες ἐμὲ, εἢ ἄπο ελθε ἔνθα βούλει, ο ἡνίκα παραλαβών με κατ' ιδίαν δέδωκέ μοι χάρτην ὑφειλτον, ὃς δεδήλωκέ μοι ἔτι δὲ πόθεν καὶ πότε ἐξῆλθεν. ὡς δὲ διώρθωσα τὸ ὑφειλτὸν καὶ ἀπῆλθον ἀναγνῶναι τοῦτο, ἀνέφε ρον ὅτι ζητῷ εὐεργεσίαν, ἐπεὶ χαρίεντα ἔμελλον μ'. Τῷ δὲ Μαΐῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους κάλω τὸ Εξαμίλιον ἤτοι ὁ τῆς Πελοποννήσου Ισθμός, ὑπὸ τοῦ Τουραχάνη, καὶ πολλοὶ τῶν Αλβανιτῶν ἀπ- εκτάνθησαν. Καὶ τῷ θέρει τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἔφυγεν ὁ αὐθεντόπουλος κύρ Δημήτριος μετά Ιλαρίωνος Δόρια καὶ Γεωργίου Τζαούλ γαμβροῦ τοῦ αὐτοῦ Δόρια, καὶ ἀπῆλθον εἰς τὸν Γαλατῶν, ἵνα ὑπάγωσι πρὸς τοὺς Τούρκους · καὶ πάλιν οὐκ ἀπῆλθον, ἀλλ᾽ εἰς τὴν Ούγο γαρίαν. Καὶ τῇ τε τοῦ Νοεμβρίου τους λάβ' ἔτους, διέβη ὁ βασιλεὺς κύρ Ιωάννης εἰς τὴν Ουγγαρίαν, ποιήσας δεσπότην τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ τὸν αὐθεντό- πουλον κύρ Κωνσταντῖνον, καὶ καταλείψας αὐτὸν εἰς τὴν πόλιν ἀντ᾽ αὐτοῦ. Τῇ δὲ κβ' τοῦ Φεβρουαρίου μηνὸς τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐποιήσαμεν ορκωμοτικὸν ἀγά- πης μετὰ τοῦ ἀμηρᾶ Ἀμουράτη, καὶ τότε τοὺς πρέσβεις ἠλευθέρωσε. Τότε οὖν αὖθις ἀπήλθομεν πρέσβεις, Λουκᾶς ὁ Νοταρᾶς ὁ καὶ ὕστερον μέγας ( μηνύεσθαι διὰ τῶν ὑφειλτῶν. Ἐκεῖσε καὶ τῆς δε δοὺξ γενόμενος καὶ ὁ Μελαχρηνὸς Μανουὴλ καὶ ἐγώ, σποίνης καθεζομένης καὶ τῆς νύμφης αὐτῆς, τοῦ CHRONICON MAJUS. - LIB. I. 73% B bant specie simiðlimum esse auctori religionis suæ Mahometi ; quemadmodum aliquando ejus hostia Bajazetes de eodem affirmavit: quicunque non nos- set imperatorem, euin tamen esolo aspectu imperato- rem Nlum esse intellecturum. Mustaphopulus per dies multos propter casum imperatoris Nagitiis in prbe designatis, postremo Selymbriam usque abiit, sed inde statim Cpolim reversus, Prusam se contulit. Vere hujus anni frater ejus in Asia adversus eum profectus est proditumque a suis morte multavit. rachane Hexamilium sive Isthmus Peloponesi, ac. multi ex Albanitis occisi snat. Estate sequenti prin- ceps Demetrius cum llilarione Doria et hujus ge- nero, Georgio Hizaulo, profugus Galatam venit, ut at Turcas abirent: ad quos tamen non venerunt, sed in Hungariam profecti sunt. Die decimo quinto Novembris, anno 6932, imperator Joannes in Hun- gariam transiit, despota facto et in urbe relicto fratre Constantino, qui suum interim locum tene- ret. Die vicesimo secundo Februarii ejusdem anni amicitiam sacramento firmavimus cum Amurate amera, qui legatos jam liberos dimisit. Tum rursus legati missi sumus, Lucas Nolaras, qui postea ma- gnus dux factus est, Manuel Melachrenus et ego, propterea quod Melachrenus jam prius ad ameram venerət pacemque esse conventuram cognoverat, No D . taras ad perficiendam eam in primis utilis et idoneus esse videbatur, et ego asancta despœna, quæ a ma- terna genera ipsi ameræ cognata fuit, missus eram, cui etiam hoc munus datum est, ut, si quid opus foret, litteris id consignatam ad imperatorem senom et filium ejus, Joannem imperatorem, in Hungariam perscriberetur. Exeunte autem Octobri mense anni 6933, per regionem, cui Cellii nomen est, ad Istrum fluvium pertinentem, imperator Joannes in urbem teversus est, missis illic Cpoli triremibus. Præmi - serat enim ex Hungario Joannes hominem peregri- num et peregrina utentem lingua, qui cum tabella oh- signata terrestri via in urbem proficisceretur. Is, ubi advenit, imperatorem videre cupiebat, affirmans, ne- cesse esse, ut videret eum et cum eo colloqueretur, At enim quo pacto fieri poterat, ut imperatorem, qui ægrotus decumbebat, iste homo conveniret et selus, id quod volebat, cum eo conferret sermonem ? Itaque, cum multum esset disceptatum, missi ad eum sunt mecum duo viri imperatori a secretis, qui ita eum compellarunt : < Aut aperi, quid velis, buic viro › (me autem demonstrabant), ‹ aut abi, quo libet. Sic tanden seducto mibi litteras tra- didit obsignatas, e quibus didici, unde et quo tem, pore Joannes discessisset. Deinde cum abissem ad recitandas eas, præmium me exspectare signifi- cavi, ut qui lætum unntiuni essem allaturus. Con- 40. Mense Maio ejusdem anni captum est a Tu-

Τοῦρκοι ἔλεγον θαυμάζοντες ὅτι ὅμοιος τῷ τῆς αὐ- Α. δι' αἰτίας τοιαύτης, ὅτι ὁ μὲν Μελαχρηνὸς καὶ ἄλλο τῶν πίστεως προφήτη Μαχουμέτῃ ἐστὶ τῇ θεωρία, ὥς ποτε καὶ ὁ Μπαγιαζήτης ὁ καὶ ἐχθρὸς αὐτοῦ περὶ τούτου εἴρηκε · . Καὶ ὅστις οὐκ οἶδε τὸν βασιλέα, ἀπὸ μόνης τῆς θεωρίας αὐτὸν λέξη είναι βασιλέα. ο Θ δὲ Μουσταφόπουλος πλημμελήσας πλείσταις ημέ- ραις ἐν τῇ πόλει ἕνεκεν τοῦ τῷ βασιλεῖ συμβάντος τέλος ἀπῆλθε μέχρι της Σηλυμβρίας, καὶ μὴ διατρί- ψας ἐκεῖσε ἐπανέστρεψεν εἰς τὴν πόλιν, καὶ διελθὼν ἀπῆλθεν εἰς τὴν Προῦσαν. Τῷ δὲ ἔαρι τοῦ αὐτοῦ Στους ἐπῆλθε καὶ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ κατ' αὐτοῦ εἰς τὴν Ασίαν, καὶ ἀπέκτεινεν αὐτὸν προδοσίᾳ τῶν ἰδίων αὐτοῦ. τέ ποτε προαπῆλθε πρὸς τὸν ἀμηρᾶν καὶ ἔγνω ὅτι ἔμελλε γενηθῆναι ἡ ἀγάπη, ὁ δὲ Νοταρᾶς ἵνα τελέσῃ αὐτὴν ὡς χρήσιμος καὶ καλὸς, ἐγὼ δὲ ὡς παρὰ τῆς ἁγίας δεσποίνης της συγγενούς τοῦ ἀμηρᾶ ἐκ τῆς μητρὸς αὐτοῦ ἀποσταλείς· καὶ εἴ τι ἂν δεήσῃ, γρά- ψω καὶ διὰ ὑφειλτῶν γραμμάτων πρός τε τὸν γη- ραιὸν βασιλέα καὶ πρὸς τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν βασιλέα κυρ Ἰωάννην εἰς τὴν Ουγγαρίαν εὑρισκόμενον. Ἐν δὲ τῷ τέλει τοῦ Ὀκτωβρίου του αλγ' τους ἐπανῆλθεν εἰς τὴν πόλιν διὰ τοῦ μέρους τοῦ εἰς τὸν Ιστρον ποταμὸν κατερχομένου ἐν χώρᾳ τινὶ Κελλί ἐπονομαζομένῳ ὁ βασιλεὺς κύρ Ιωάννης, ἀπελθου σῶν τριήρεων ἀπὸ Κωνσταντινουπόλεως ἐκεῖσε· προέπεμψε γὰρ ἀπὸ Ουγγαρίας ἄνθρωπον ἀλλόγλωσ σον καὶ ἀλλογενῆ τοῦ ἐλθεῖν διὰ ξηρᾶς μετά πιττα κίου ὑφειλτοῦ, ὃς ἐλθὼν ἐζήτει ἰδεῖν τὸν βασιλέα λέγων ὅτι ἀνάγκη ἦν αὐτῷ ἰδεῖν αὐτὸν καὶ ὁμιλῆσαι σὺν αὐτῷ. Ατοπον· πῶς ἐδύνατο τοιοῦτον ἄνθρω πον ἰδεῖν βασιλέα ἀσθενῆ ; κατάκοιτος γὰρ ἦν, καὶ μόνος πρὸς μόνον ἤθελεν συνᾶραι λόγον. Πολλῶν οὖν λόγων δαπανηθέντων ἐστάλησαν πρὸς τὸν ἄνθρωπον δύο τῶν σεκρέτων σὺν ἐμοὶ, καὶ εἶπον αὐτῷ· Η εἰπὲ ὁ βούλει τῷ παρόντι, ο δείξαντες ἐμὲ, εἢ ἄπο ελθε ἔνθα βούλει, ο ἡνίκα παραλαβών με κατ' ιδίαν δέδωκέ μοι χάρτην ὑφειλτον, ὃς δεδήλωκέ μοι ἔτι δὲ πόθεν καὶ πότε ἐξῆλθεν. ὡς δὲ διώρθωσα τὸ ὑφειλτὸν καὶ ἀπῆλθον ἀναγνῶναι τοῦτο, ἀνέφε ρον ὅτι ζητῷ εὐεργεσίαν, ἐπεὶ χαρίεντα ἔμελλον μ'. Τῷ δὲ Μαΐῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους κάλω τὸ Εξαμίλιον ἤτοι ὁ τῆς Πελοποννήσου Ισθμός, ὑπὸ τοῦ Τουραχάνη, καὶ πολλοὶ τῶν Αλβανιτῶν ἀπ- εκτάνθησαν. Καὶ τῷ θέρει τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἔφυγεν ὁ αὐθεντόπουλος κύρ Δημήτριος μετά Ιλαρίωνος Δόρια καὶ Γεωργίου Τζαούλ γαμβροῦ τοῦ αὐτοῦ Δόρια, καὶ ἀπῆλθον εἰς τὸν Γαλατῶν, ἵνα ὑπάγωσι πρὸς τοὺς Τούρκους · καὶ πάλιν οὐκ ἀπῆλθον, ἀλλ᾽ εἰς τὴν Ούγο γαρίαν. Καὶ τῇ τε τοῦ Νοεμβρίου τους λάβ' ἔτους, διέβη ὁ βασιλεὺς κύρ Ιωάννης εἰς τὴν Ουγγαρίαν, ποιήσας δεσπότην τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ τὸν αὐθεντό- πουλον κύρ Κωνσταντῖνον, καὶ καταλείψας αὐτὸν εἰς τὴν πόλιν ἀντ᾽ αὐτοῦ. Τῇ δὲ κβ' τοῦ Φεβρουαρίου μηνὸς τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐποιήσαμεν ορκωμοτικὸν ἀγά- πης μετὰ τοῦ ἀμηρᾶ Ἀμουράτη, καὶ τότε τοὺς πρέσβεις ἠλευθέρωσε. Τότε οὖν αὖθις ἀπήλθομεν πρέσβεις, Λουκᾶς ὁ Νοταρᾶς ὁ καὶ ὕστερον μέγας ( μηνύεσθαι διὰ τῶν ὑφειλτῶν. Ἐκεῖσε καὶ τῆς δε δοὺξ γενόμενος καὶ ὁ Μελαχρηνὸς Μανουὴλ καὶ ἐγώ, σποίνης καθεζομένης καὶ τῆς νύμφης αὐτῆς, τοῦ CHRONICON MAJUS. - LIB. I. 73% B bant specie simiðlimum esse auctori religionis suæ Mahometi ; quemadmodum aliquando ejus hostia Bajazetes de eodem affirmavit: quicunque non nos- set imperatorem, euin tamen esolo aspectu imperato- rem Nlum esse intellecturum. Mustaphopulus per dies multos propter casum imperatoris Nagitiis in prbe designatis, postremo Selymbriam usque abiit, sed inde statim Cpolim reversus, Prusam se contulit. Vere hujus anni frater ejus in Asia adversus eum profectus est proditumque a suis morte multavit. rachane Hexamilium sive Isthmus Peloponesi, ac. multi ex Albanitis occisi snat. Estate sequenti prin- ceps Demetrius cum llilarione Doria et hujus ge- nero, Georgio Hizaulo, profugus Galatam venit, ut at Turcas abirent: ad quos tamen non venerunt, sed in Hungariam profecti sunt. Die decimo quinto Novembris, anno 6932, imperator Joannes in Hun- gariam transiit, despota facto et in urbe relicto fratre Constantino, qui suum interim locum tene- ret. Die vicesimo secundo Februarii ejusdem anni amicitiam sacramento firmavimus cum Amurate amera, qui legatos jam liberos dimisit. Tum rursus legati missi sumus, Lucas Nolaras, qui postea ma- gnus dux factus est, Manuel Melachrenus et ego, propterea quod Melachrenus jam prius ad ameram venerət pacemque esse conventuram cognoverat, No D . taras ad perficiendam eam in primis utilis et idoneus esse videbatur, et ego asancta despœna, quæ a ma- terna genera ipsi ameræ cognata fuit, missus eram, cui etiam hoc munus datum est, ut, si quid opus foret, litteris id consignatam ad imperatorem senom et filium ejus, Joannem imperatorem, in Hungariam perscriberetur. Exeunte autem Octobri mense anni 6933, per regionem, cui Cellii nomen est, ad Istrum fluvium pertinentem, imperator Joannes in urbem teversus est, missis illic Cpoli triremibus. Præmi - serat enim ex Hungario Joannes hominem peregri- num et peregrina utentem lingua, qui cum tabella oh- signata terrestri via in urbem proficisceretur. Is, ubi advenit, imperatorem videre cupiebat, affirmans, ne- cesse esse, ut videret eum et cum eo colloqueretur, At enim quo pacto fieri poterat, ut imperatorem, qui ægrotus decumbebat, iste homo conveniret et selus, id quod volebat, cum eo conferret sermonem ? Itaque, cum multum esset disceptatum, missi ad eum sunt mecum duo viri imperatori a secretis, qui ita eum compellarunt : < Aut aperi, quid velis, buic viro › (me autem demonstrabant), ‹ aut abi, quo libet. Sic tanden seducto mibi litteras tra- didit obsignatas, e quibus didici, unde et quo tem, pore Joannes discessisset. Deinde cum abissem ad recitandas eas, præmium me exspectare signifi- cavi, ut qui lætum unntiuni essem allaturus. Con- 40. Mense Maio ejusdem anni captum est a Tu-

Τοῦρκοι ἔλεγον θαυμάζοντες ὅτι ὅμοιος τῷ τῆς αὐ- Α. δι' αἰτίας τοιαύτης, ὅτι ὁ μὲν Μελαχρηνὸς καὶ ἄλλο τῶν πίστεως προφήτη Μαχουμέτῃ ἐστὶ τῇ θεωρία, ὥς ποτε καὶ ὁ Μπαγιαζήτης ὁ καὶ ἐχθρὸς αὐτοῦ περὶ τούτου εἴρηκε · . Καὶ ὅστις οὐκ οἶδε τὸν βασιλέα, ἀπὸ μόνης τῆς θεωρίας αὐτὸν λέξη είναι βασιλέα. ο Θ δὲ Μουσταφόπουλος πλημμελήσας πλείσταις ημέ- ραις ἐν τῇ πόλει ἕνεκεν τοῦ τῷ βασιλεῖ συμβάντος τέλος ἀπῆλθε μέχρι της Σηλυμβρίας, καὶ μὴ διατρί- ψας ἐκεῖσε ἐπανέστρεψεν εἰς τὴν πόλιν, καὶ διελθὼν ἀπῆλθεν εἰς τὴν Προῦσαν. Τῷ δὲ ἔαρι τοῦ αὐτοῦ Στους ἐπῆλθε καὶ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ κατ' αὐτοῦ εἰς τὴν Ασίαν, καὶ ἀπέκτεινεν αὐτὸν προδοσίᾳ τῶν ἰδίων αὐτοῦ. τέ ποτε προαπῆλθε πρὸς τὸν ἀμηρᾶν καὶ ἔγνω ὅτι ἔμελλε γενηθῆναι ἡ ἀγάπη, ὁ δὲ Νοταρᾶς ἵνα τελέσῃ αὐτὴν ὡς χρήσιμος καὶ καλὸς, ἐγὼ δὲ ὡς παρὰ τῆς ἁγίας δεσποίνης της συγγενούς τοῦ ἀμηρᾶ ἐκ τῆς μητρὸς αὐτοῦ ἀποσταλείς· καὶ εἴ τι ἂν δεήσῃ, γρά- ψω καὶ διὰ ὑφειλτῶν γραμμάτων πρός τε τὸν γη- ραιὸν βασιλέα καὶ πρὸς τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν βασιλέα κυρ Ἰωάννην εἰς τὴν Ουγγαρίαν εὑρισκόμενον. Ἐν δὲ τῷ τέλει τοῦ Ὀκτωβρίου του αλγ' τους ἐπανῆλθεν εἰς τὴν πόλιν διὰ τοῦ μέρους τοῦ εἰς τὸν Ιστρον ποταμὸν κατερχομένου ἐν χώρᾳ τινὶ Κελλί ἐπονομαζομένῳ ὁ βασιλεὺς κύρ Ιωάννης, ἀπελθου σῶν τριήρεων ἀπὸ Κωνσταντινουπόλεως ἐκεῖσε· προέπεμψε γὰρ ἀπὸ Ουγγαρίας ἄνθρωπον ἀλλόγλωσ σον καὶ ἀλλογενῆ τοῦ ἐλθεῖν διὰ ξηρᾶς μετά πιττα κίου ὑφειλτοῦ, ὃς ἐλθὼν ἐζήτει ἰδεῖν τὸν βασιλέα λέγων ὅτι ἀνάγκη ἦν αὐτῷ ἰδεῖν αὐτὸν καὶ ὁμιλῆσαι σὺν αὐτῷ. Ατοπον· πῶς ἐδύνατο τοιοῦτον ἄνθρω πον ἰδεῖν βασιλέα ἀσθενῆ ; κατάκοιτος γὰρ ἦν, καὶ μόνος πρὸς μόνον ἤθελεν συνᾶραι λόγον. Πολλῶν οὖν λόγων δαπανηθέντων ἐστάλησαν πρὸς τὸν ἄνθρωπον δύο τῶν σεκρέτων σὺν ἐμοὶ, καὶ εἶπον αὐτῷ· Η εἰπὲ ὁ βούλει τῷ παρόντι, ο δείξαντες ἐμὲ, εἢ ἄπο ελθε ἔνθα βούλει, ο ἡνίκα παραλαβών με κατ' ιδίαν δέδωκέ μοι χάρτην ὑφειλτον, ὃς δεδήλωκέ μοι ἔτι δὲ πόθεν καὶ πότε ἐξῆλθεν. ὡς δὲ διώρθωσα τὸ ὑφειλτὸν καὶ ἀπῆλθον ἀναγνῶναι τοῦτο, ἀνέφε ρον ὅτι ζητῷ εὐεργεσίαν, ἐπεὶ χαρίεντα ἔμελλον μ'. Τῷ δὲ Μαΐῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους κάλω τὸ Εξαμίλιον ἤτοι ὁ τῆς Πελοποννήσου Ισθμός, ὑπὸ τοῦ Τουραχάνη, καὶ πολλοὶ τῶν Αλβανιτῶν ἀπ- εκτάνθησαν. Καὶ τῷ θέρει τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἔφυγεν ὁ αὐθεντόπουλος κύρ Δημήτριος μετά Ιλαρίωνος Δόρια καὶ Γεωργίου Τζαούλ γαμβροῦ τοῦ αὐτοῦ Δόρια, καὶ ἀπῆλθον εἰς τὸν Γαλατῶν, ἵνα ὑπάγωσι πρὸς τοὺς Τούρκους · καὶ πάλιν οὐκ ἀπῆλθον, ἀλλ᾽ εἰς τὴν Ούγο γαρίαν. Καὶ τῇ τε τοῦ Νοεμβρίου τους λάβ' ἔτους, διέβη ὁ βασιλεὺς κύρ Ιωάννης εἰς τὴν Ουγγαρίαν, ποιήσας δεσπότην τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ τὸν αὐθεντό- πουλον κύρ Κωνσταντῖνον, καὶ καταλείψας αὐτὸν εἰς τὴν πόλιν ἀντ᾽ αὐτοῦ. Τῇ δὲ κβ' τοῦ Φεβρουαρίου μηνὸς τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐποιήσαμεν ορκωμοτικὸν ἀγά- πης μετὰ τοῦ ἀμηρᾶ Ἀμουράτη, καὶ τότε τοὺς πρέσβεις ἠλευθέρωσε. Τότε οὖν αὖθις ἀπήλθομεν πρέσβεις, Λουκᾶς ὁ Νοταρᾶς ὁ καὶ ὕστερον μέγας ( μηνύεσθαι διὰ τῶν ὑφειλτῶν. Ἐκεῖσε καὶ τῆς δε δοὺξ γενόμενος καὶ ὁ Μελαχρηνὸς Μανουὴλ καὶ ἐγώ, σποίνης καθεζομένης καὶ τῆς νύμφης αὐτῆς, τοῦ CHRONICON MAJUS. - LIB. I. 73% B bant specie simiðlimum esse auctori religionis suæ Mahometi ; quemadmodum aliquando ejus hostia Bajazetes de eodem affirmavit: quicunque non nos- set imperatorem, euin tamen esolo aspectu imperato- rem Nlum esse intellecturum. Mustaphopulus per dies multos propter casum imperatoris Nagitiis in prbe designatis, postremo Selymbriam usque abiit, sed inde statim Cpolim reversus, Prusam se contulit. Vere hujus anni frater ejus in Asia adversus eum profectus est proditumque a suis morte multavit. rachane Hexamilium sive Isthmus Peloponesi, ac. multi ex Albanitis occisi snat. Estate sequenti prin- ceps Demetrius cum llilarione Doria et hujus ge- nero, Georgio Hizaulo, profugus Galatam venit, ut at Turcas abirent: ad quos tamen non venerunt, sed in Hungariam profecti sunt. Die decimo quinto Novembris, anno 6932, imperator Joannes in Hun- gariam transiit, despota facto et in urbe relicto fratre Constantino, qui suum interim locum tene- ret. Die vicesimo secundo Februarii ejusdem anni amicitiam sacramento firmavimus cum Amurate amera, qui legatos jam liberos dimisit. Tum rursus legati missi sumus, Lucas Nolaras, qui postea ma- gnus dux factus est, Manuel Melachrenus et ego, propterea quod Melachrenus jam prius ad ameram venerət pacemque esse conventuram cognoverat, No D . taras ad perficiendam eam in primis utilis et idoneus esse videbatur, et ego asancta despœna, quæ a ma- terna genera ipsi ameræ cognata fuit, missus eram, cui etiam hoc munus datum est, ut, si quid opus foret, litteris id consignatam ad imperatorem senom et filium ejus, Joannem imperatorem, in Hungariam perscriberetur. Exeunte autem Octobri mense anni 6933, per regionem, cui Cellii nomen est, ad Istrum fluvium pertinentem, imperator Joannes in urbem teversus est, missis illic Cpoli triremibus. Præmi - serat enim ex Hungario Joannes hominem peregri- num et peregrina utentem lingua, qui cum tabella oh- signata terrestri via in urbem proficisceretur. Is, ubi advenit, imperatorem videre cupiebat, affirmans, ne- cesse esse, ut videret eum et cum eo colloqueretur, At enim quo pacto fieri poterat, ut imperatorem, qui ægrotus decumbebat, iste homo conveniret et selus, id quod volebat, cum eo conferret sermonem ? Itaque, cum multum esset disceptatum, missi ad eum sunt mecum duo viri imperatori a secretis, qui ita eum compellarunt : < Aut aperi, quid velis, buic viro › (me autem demonstrabant), ‹ aut abi, quo libet. Sic tanden seducto mibi litteras tra- didit obsignatas, e quibus didici, unde et quo tem, pore Joannes discessisset. Deinde cum abissem ad recitandas eas, præmium me exspectare signifi- cavi, ut qui lætum unntiuni essem allaturus. Con- 40. Mense Maio ejusdem anni captum est a Tu-

Οὗτος δὲ βλαβεὶς ὑπὸ βαρυτάτης ἀσθενείας, ἔδοξεν Α λέγω Αγχίαλον καὶ Μεσημβρίαν καὶ τὰ αὐτῶν· καὶ αὐτῷ πωλῆσαι τὴν Θεσσαλονίκην καὶ τὰ ἑαυτῆς τῇ τῷ δεσπότῃ κύρ Θωμᾷ τὰ ἐναπομείναντα ἐν τῇ Πε- τῶν Ἐνετῶν γερουσία διὰ χρυσίου χιλιάδας πεντή- λοποννήσῳ. κοντα. Εἶτα περάσας ἦλθεν ἐν τῇ Πελοποννήσῳ, ἐν χώρα λεγομένη Μαντινείᾳ, καὶ μετὰ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Ἰωάννου τὴν διατριβὴν ἐκεῖ ἐποίει ἕνεκεν τῆς τοῦ ἀέρος εὐκρασίας. Ὕστερον δὲ μοναχός γενόμενος κατώκησεν ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει ἐν τῇ τοῦ Παν- τοκράτορος μονῇ λεγομένῃ· τῇ δὲ δεσπότῃ κύρ Θεο- δώρῳ τὴν Λακεδαιμονίαν καὶ τὰ ἑαυτῆς· τῷ δὲ βα- σιλεῖ κύρ Κωνσταντίνῳ τὰ τοῦ Εὐξείνου πόντου μέρη, Καὶ τῷ δ' ἔτει μηνὶ Αὐγούστῳ ἡ δέσποινα κυρά Σοφία φυγοῦσα διέβη εἰς τὴν αὐτῆς πατρίδα, δι' αἰτίαν τοιαύτην ὅτι ὁ βασιλεὺς κύρ Ἰωάννης ὁ ἀνὴρ αὐτῆς οὐκ εἶχε τοσαύτην εὔνοιαν καὶ ἀγάπην πρὸς αὐτὴν, καὶ εἰρήνη ἀνὰ αὐτῶν οὐ διέκειτο διὰ τὸ ἐρᾶσθαι τὸν βασιλέα ἑτέρων γυναικῶν, ούνεκα οὐκ ἦν ἡ δέσποινα ἐκ φύσεως ἑστολισμένη τὴν ὡραιό τητα. Αρχόμενον μετὰ τὴν θανὴν τοῦ βασιλέως κυροῦ Μανουὴλ τοῦ Παλαιολόγου, καὶ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς Ἰωάννου τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ. α'. Ἐν τῷ καιρῷ οὖν ελλδ ἔτους μηνὶ Αὐγούστῳ Β ηὐλογήθη αὐτὴν ὁ βασιλεὺς κύρ Ἰωάννης, ἣν και διέβη τὰ βασιλικὰ σκήπτρα καὶ πᾶσα ἡ τῆς βασι- λείας ἐξουσία πρὸς Ἰωάννην τὸν υἱὸν τοῦ ἐν μακα· ρίᾳ τῇ λήξει κυρ Μανουήλ βασιλέως, ὃς καὶ προεσ τεμμένος ἦν εἰς βασιλέα. Καὶ τῷ ς λε' ἔτει, Αὐ γούστου κθ', Αγαγον διὰ θαλάσσης μετὰ τριήρεων τὴν κυρὰν Μαρίαν τὴν Κομνηνὴν ἐκ Τραπεζοῦντος, θυγατέρα Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ βασιλέως Τραπε- ζοῦντος· ἐν δὲ τῷ τῆς ἔτει μηνὶ Σεπτεμβρίῳ αὐγοῦσταν ἀνηγόρευσεν. Καὶ τῷ αὐτῷ ἔτει μηνὶ Νοεμβρίῳ ἐξῆλθεν αὐτὸς δὴ ὁ βασιλεὺς ἐκ τῆς πόλ λεως, καὶ ἀπῆλθεν εἰς τὴν Πελοπόννησον τῇ κς' Δεκεμβρίου σὺν τῷ αὑτοῦ αὐταδέλφῳ κυρ Κωνσταν τίνῳ δι' αἰτίαν τοιαύτην, ὅτι ὁ αὐτῶν αὐτάδελφος δ δεσπότης κύρ Θεόδωρος ἐβούλετο γενέσθαι μοναχὸς, καὶ ὁ κύρ Κωνσταντῖνος ἐναπομείνῃ αὐτ θέντης εἰς πᾶσαν τὴν Πελοπόννησον· ὃς μεταμελη CHRONICON MAJUS. - LIB. 11. - aureis quinquagies mille : quo facto, ipse, in Pelo- ponnesum profectus, Mantineam urbem se contu- lit ibique cum Joanne filio vitam agebat propter commodam aeris temperiem, Postea monachus fa- clus, Cpoli sedem collocavit in monasterio Panto- cratoris. Theodoro despotæ pater Lacedæmonem ejusque territorium assignavit; imperatori Con- stantino domino tractus ad Pontum Euxinum, h. e. Anchialum et Mesembriam cum territoriis, ac Tho- mæ despotæ partes Peloponnesi rcliquas, Anno 6934, Augusto mense, imperatrix Sophia domina fuga se in patriam recepit, quoniam impe- rator Joannes dominus, ejus conjux, parum ei amo- ris charitatisque præstabat, nec concordia inter eos erat, quia ille alias amabat mulieres, cum im- peratrici formam natura negavisset. BIBAION B' LIBER II Incipiens post mortem imperatoris Manuelis Palæologi et ab initio imperii Joannis, filii ejus. omnisque potestas imperatoria, in Joannem transiit Manuelis, beatæ memoriæ imperatoris, filium, qui jam ante diademate imperatorio ornatus fuerat, at- que anni sequentis die Augusti per mare trire- mibus Maria Comnena Trapezunte advecta est, Alexii Comneni, Trapezuntiorum regis, filia. Eam mense Septembri anni imperator Joannes matrimonio sibi junxit declaravitque Augustan); atque eodem anno, mense Novembri, imperator stantino fratre in Peloponnesum pervenit, ut hie totius insulæ constitueretur princeps, quoniami Theodorus despota, illorum frater, monachus fieri voluit, quod tamen is consilium postea mutavit. Cum his ego tum primum in Peloponnesum veni, unus e ministris imperatoris, domini mei, et ut curam haberem Constantini despotæ, propter caus sam hujusmodi. Jussus a beato et glorioso corum patre, morti vicino, hæc ego manu mea scripsi, 1. Anno igitur 6934, mense Augusto, imperium C ipse ex urbe prolectus, dia Decembris 26 cum Con

Οὗτος δὲ βλαβεὶς ὑπὸ βαρυτάτης ἀσθενείας, ἔδοξεν Α λέγω Αγχίαλον καὶ Μεσημβρίαν καὶ τὰ αὐτῶν· καὶ αὐτῷ πωλῆσαι τὴν Θεσσαλονίκην καὶ τὰ ἑαυτῆς τῇ τῷ δεσπότῃ κύρ Θωμᾷ τὰ ἐναπομείναντα ἐν τῇ Πε- τῶν Ἐνετῶν γερουσία διὰ χρυσίου χιλιάδας πεντή- λοποννήσῳ. κοντα. Εἶτα περάσας ἦλθεν ἐν τῇ Πελοποννήσῳ, ἐν χώρα λεγομένη Μαντινείᾳ, καὶ μετὰ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Ἰωάννου τὴν διατριβὴν ἐκεῖ ἐποίει ἕνεκεν τῆς τοῦ ἀέρος εὐκρασίας. Ὕστερον δὲ μοναχός γενόμενος κατώκησεν ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει ἐν τῇ τοῦ Παν- τοκράτορος μονῇ λεγομένῃ· τῇ δὲ δεσπότῃ κύρ Θεο- δώρῳ τὴν Λακεδαιμονίαν καὶ τὰ ἑαυτῆς· τῷ δὲ βα- σιλεῖ κύρ Κωνσταντίνῳ τὰ τοῦ Εὐξείνου πόντου μέρη, Καὶ τῷ δ' ἔτει μηνὶ Αὐγούστῳ ἡ δέσποινα κυρά Σοφία φυγοῦσα διέβη εἰς τὴν αὐτῆς πατρίδα, δι' αἰτίαν τοιαύτην ὅτι ὁ βασιλεὺς κύρ Ἰωάννης ὁ ἀνὴρ αὐτῆς οὐκ εἶχε τοσαύτην εὔνοιαν καὶ ἀγάπην πρὸς αὐτὴν, καὶ εἰρήνη ἀνὰ αὐτῶν οὐ διέκειτο διὰ τὸ ἐρᾶσθαι τὸν βασιλέα ἑτέρων γυναικῶν, ούνεκα οὐκ ἦν ἡ δέσποινα ἐκ φύσεως ἑστολισμένη τὴν ὡραιό τητα. Αρχόμενον μετὰ τὴν θανὴν τοῦ βασιλέως κυροῦ Μανουὴλ τοῦ Παλαιολόγου, καὶ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς Ἰωάννου τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ. α'. Ἐν τῷ καιρῷ οὖν ελλδ ἔτους μηνὶ Αὐγούστῳ Β ηὐλογήθη αὐτὴν ὁ βασιλεὺς κύρ Ἰωάννης, ἣν και διέβη τὰ βασιλικὰ σκήπτρα καὶ πᾶσα ἡ τῆς βασι- λείας ἐξουσία πρὸς Ἰωάννην τὸν υἱὸν τοῦ ἐν μακα· ρίᾳ τῇ λήξει κυρ Μανουήλ βασιλέως, ὃς καὶ προεσ τεμμένος ἦν εἰς βασιλέα. Καὶ τῷ ς λε' ἔτει, Αὐ γούστου κθ', Αγαγον διὰ θαλάσσης μετὰ τριήρεων τὴν κυρὰν Μαρίαν τὴν Κομνηνὴν ἐκ Τραπεζοῦντος, θυγατέρα Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ βασιλέως Τραπε- ζοῦντος· ἐν δὲ τῷ τῆς ἔτει μηνὶ Σεπτεμβρίῳ αὐγοῦσταν ἀνηγόρευσεν. Καὶ τῷ αὐτῷ ἔτει μηνὶ Νοεμβρίῳ ἐξῆλθεν αὐτὸς δὴ ὁ βασιλεὺς ἐκ τῆς πόλ λεως, καὶ ἀπῆλθεν εἰς τὴν Πελοπόννησον τῇ κς' Δεκεμβρίου σὺν τῷ αὑτοῦ αὐταδέλφῳ κυρ Κωνσταν τίνῳ δι' αἰτίαν τοιαύτην, ὅτι ὁ αὐτῶν αὐτάδελφος δ δεσπότης κύρ Θεόδωρος ἐβούλετο γενέσθαι μοναχὸς, καὶ ὁ κύρ Κωνσταντῖνος ἐναπομείνῃ αὐτ θέντης εἰς πᾶσαν τὴν Πελοπόννησον· ὃς μεταμελη CHRONICON MAJUS. - LIB. 11. - aureis quinquagies mille : quo facto, ipse, in Pelo- ponnesum profectus, Mantineam urbem se contu- lit ibique cum Joanne filio vitam agebat propter commodam aeris temperiem, Postea monachus fa- clus, Cpoli sedem collocavit in monasterio Panto- cratoris. Theodoro despotæ pater Lacedæmonem ejusque territorium assignavit; imperatori Con- stantino domino tractus ad Pontum Euxinum, h. e. Anchialum et Mesembriam cum territoriis, ac Tho- mæ despotæ partes Peloponnesi rcliquas, Anno 6934, Augusto mense, imperatrix Sophia domina fuga se in patriam recepit, quoniam impe- rator Joannes dominus, ejus conjux, parum ei amo- ris charitatisque præstabat, nec concordia inter eos erat, quia ille alias amabat mulieres, cum im- peratrici formam natura negavisset. BIBAION B' LIBER II Incipiens post mortem imperatoris Manuelis Palæologi et ab initio imperii Joannis, filii ejus. omnisque potestas imperatoria, in Joannem transiit Manuelis, beatæ memoriæ imperatoris, filium, qui jam ante diademate imperatorio ornatus fuerat, at- que anni sequentis die Augusti per mare trire- mibus Maria Comnena Trapezunte advecta est, Alexii Comneni, Trapezuntiorum regis, filia. Eam mense Septembri anni imperator Joannes matrimonio sibi junxit declaravitque Augustan); atque eodem anno, mense Novembri, imperator stantino fratre in Peloponnesum pervenit, ut hie totius insulæ constitueretur princeps, quoniami Theodorus despota, illorum frater, monachus fieri voluit, quod tamen is consilium postea mutavit. Cum his ego tum primum in Peloponnesum veni, unus e ministris imperatoris, domini mei, et ut curam haberem Constantini despotæ, propter caus sam hujusmodi. Jussus a beato et glorioso corum patre, morti vicino, hæc ego manu mea scripsi, 1. Anno igitur 6934, mense Augusto, imperium C ipse ex urbe prolectus, dia Decembris 26 cum Con

Οὗτος δὲ βλαβεὶς ὑπὸ βαρυτάτης ἀσθενείας, ἔδοξεν Α λέγω Αγχίαλον καὶ Μεσημβρίαν καὶ τὰ αὐτῶν· καὶ αὐτῷ πωλῆσαι τὴν Θεσσαλονίκην καὶ τὰ ἑαυτῆς τῇ τῷ δεσπότῃ κύρ Θωμᾷ τὰ ἐναπομείναντα ἐν τῇ Πε- τῶν Ἐνετῶν γερουσία διὰ χρυσίου χιλιάδας πεντή- λοποννήσῳ. κοντα. Εἶτα περάσας ἦλθεν ἐν τῇ Πελοποννήσῳ, ἐν χώρα λεγομένη Μαντινείᾳ, καὶ μετὰ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Ἰωάννου τὴν διατριβὴν ἐκεῖ ἐποίει ἕνεκεν τῆς τοῦ ἀέρος εὐκρασίας. Ὕστερον δὲ μοναχός γενόμενος κατώκησεν ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει ἐν τῇ τοῦ Παν- τοκράτορος μονῇ λεγομένῃ· τῇ δὲ δεσπότῃ κύρ Θεο- δώρῳ τὴν Λακεδαιμονίαν καὶ τὰ ἑαυτῆς· τῷ δὲ βα- σιλεῖ κύρ Κωνσταντίνῳ τὰ τοῦ Εὐξείνου πόντου μέρη, Καὶ τῷ δ' ἔτει μηνὶ Αὐγούστῳ ἡ δέσποινα κυρά Σοφία φυγοῦσα διέβη εἰς τὴν αὐτῆς πατρίδα, δι' αἰτίαν τοιαύτην ὅτι ὁ βασιλεὺς κύρ Ἰωάννης ὁ ἀνὴρ αὐτῆς οὐκ εἶχε τοσαύτην εὔνοιαν καὶ ἀγάπην πρὸς αὐτὴν, καὶ εἰρήνη ἀνὰ αὐτῶν οὐ διέκειτο διὰ τὸ ἐρᾶσθαι τὸν βασιλέα ἑτέρων γυναικῶν, ούνεκα οὐκ ἦν ἡ δέσποινα ἐκ φύσεως ἑστολισμένη τὴν ὡραιό τητα. Αρχόμενον μετὰ τὴν θανὴν τοῦ βασιλέως κυροῦ Μανουὴλ τοῦ Παλαιολόγου, καὶ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς Ἰωάννου τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ. α'. Ἐν τῷ καιρῷ οὖν ελλδ ἔτους μηνὶ Αὐγούστῳ Β ηὐλογήθη αὐτὴν ὁ βασιλεὺς κύρ Ἰωάννης, ἣν και διέβη τὰ βασιλικὰ σκήπτρα καὶ πᾶσα ἡ τῆς βασι- λείας ἐξουσία πρὸς Ἰωάννην τὸν υἱὸν τοῦ ἐν μακα· ρίᾳ τῇ λήξει κυρ Μανουήλ βασιλέως, ὃς καὶ προεσ τεμμένος ἦν εἰς βασιλέα. Καὶ τῷ ς λε' ἔτει, Αὐ γούστου κθ', Αγαγον διὰ θαλάσσης μετὰ τριήρεων τὴν κυρὰν Μαρίαν τὴν Κομνηνὴν ἐκ Τραπεζοῦντος, θυγατέρα Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ βασιλέως Τραπε- ζοῦντος· ἐν δὲ τῷ τῆς ἔτει μηνὶ Σεπτεμβρίῳ αὐγοῦσταν ἀνηγόρευσεν. Καὶ τῷ αὐτῷ ἔτει μηνὶ Νοεμβρίῳ ἐξῆλθεν αὐτὸς δὴ ὁ βασιλεὺς ἐκ τῆς πόλ λεως, καὶ ἀπῆλθεν εἰς τὴν Πελοπόννησον τῇ κς' Δεκεμβρίου σὺν τῷ αὑτοῦ αὐταδέλφῳ κυρ Κωνσταν τίνῳ δι' αἰτίαν τοιαύτην, ὅτι ὁ αὐτῶν αὐτάδελφος δ δεσπότης κύρ Θεόδωρος ἐβούλετο γενέσθαι μοναχὸς, καὶ ὁ κύρ Κωνσταντῖνος ἐναπομείνῃ αὐτ θέντης εἰς πᾶσαν τὴν Πελοπόννησον· ὃς μεταμελη CHRONICON MAJUS. - LIB. 11. - aureis quinquagies mille : quo facto, ipse, in Pelo- ponnesum profectus, Mantineam urbem se contu- lit ibique cum Joanne filio vitam agebat propter commodam aeris temperiem, Postea monachus fa- clus, Cpoli sedem collocavit in monasterio Panto- cratoris. Theodoro despotæ pater Lacedæmonem ejusque territorium assignavit; imperatori Con- stantino domino tractus ad Pontum Euxinum, h. e. Anchialum et Mesembriam cum territoriis, ac Tho- mæ despotæ partes Peloponnesi rcliquas, Anno 6934, Augusto mense, imperatrix Sophia domina fuga se in patriam recepit, quoniam impe- rator Joannes dominus, ejus conjux, parum ei amo- ris charitatisque præstabat, nec concordia inter eos erat, quia ille alias amabat mulieres, cum im- peratrici formam natura negavisset. BIBAION B' LIBER II Incipiens post mortem imperatoris Manuelis Palæologi et ab initio imperii Joannis, filii ejus. omnisque potestas imperatoria, in Joannem transiit Manuelis, beatæ memoriæ imperatoris, filium, qui jam ante diademate imperatorio ornatus fuerat, at- que anni sequentis die Augusti per mare trire- mibus Maria Comnena Trapezunte advecta est, Alexii Comneni, Trapezuntiorum regis, filia. Eam mense Septembri anni imperator Joannes matrimonio sibi junxit declaravitque Augustan); atque eodem anno, mense Novembri, imperator stantino fratre in Peloponnesum pervenit, ut hie totius insulæ constitueretur princeps, quoniami Theodorus despota, illorum frater, monachus fieri voluit, quod tamen is consilium postea mutavit. Cum his ego tum primum in Peloponnesum veni, unus e ministris imperatoris, domini mei, et ut curam haberem Constantini despotæ, propter caus sam hujusmodi. Jussus a beato et glorioso corum patre, morti vicino, hæc ego manu mea scripsi, 1. Anno igitur 6934, mense Augusto, imperium C ipse ex urbe prolectus, dia Decembris 26 cum Con

Οὗτος δὲ βλαβεὶς ὑπὸ βαρυτάτης ἀσθενείας, ἔδοξεν Α λέγω Αγχίαλον καὶ Μεσημβρίαν καὶ τὰ αὐτῶν· καὶ αὐτῷ πωλῆσαι τὴν Θεσσαλονίκην καὶ τὰ ἑαυτῆς τῇ τῷ δεσπότῃ κύρ Θωμᾷ τὰ ἐναπομείναντα ἐν τῇ Πε- τῶν Ἐνετῶν γερουσία διὰ χρυσίου χιλιάδας πεντή- λοποννήσῳ. κοντα. Εἶτα περάσας ἦλθεν ἐν τῇ Πελοποννήσῳ, ἐν χώρα λεγομένη Μαντινείᾳ, καὶ μετὰ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Ἰωάννου τὴν διατριβὴν ἐκεῖ ἐποίει ἕνεκεν τῆς τοῦ ἀέρος εὐκρασίας. Ὕστερον δὲ μοναχός γενόμενος κατώκησεν ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει ἐν τῇ τοῦ Παν- τοκράτορος μονῇ λεγομένῃ· τῇ δὲ δεσπότῃ κύρ Θεο- δώρῳ τὴν Λακεδαιμονίαν καὶ τὰ ἑαυτῆς· τῷ δὲ βα- σιλεῖ κύρ Κωνσταντίνῳ τὰ τοῦ Εὐξείνου πόντου μέρη, Καὶ τῷ δ' ἔτει μηνὶ Αὐγούστῳ ἡ δέσποινα κυρά Σοφία φυγοῦσα διέβη εἰς τὴν αὐτῆς πατρίδα, δι' αἰτίαν τοιαύτην ὅτι ὁ βασιλεὺς κύρ Ἰωάννης ὁ ἀνὴρ αὐτῆς οὐκ εἶχε τοσαύτην εὔνοιαν καὶ ἀγάπην πρὸς αὐτὴν, καὶ εἰρήνη ἀνὰ αὐτῶν οὐ διέκειτο διὰ τὸ ἐρᾶσθαι τὸν βασιλέα ἑτέρων γυναικῶν, ούνεκα οὐκ ἦν ἡ δέσποινα ἐκ φύσεως ἑστολισμένη τὴν ὡραιό τητα. Αρχόμενον μετὰ τὴν θανὴν τοῦ βασιλέως κυροῦ Μανουὴλ τοῦ Παλαιολόγου, καὶ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς Ἰωάννου τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ. α'. Ἐν τῷ καιρῷ οὖν ελλδ ἔτους μηνὶ Αὐγούστῳ Β ηὐλογήθη αὐτὴν ὁ βασιλεὺς κύρ Ἰωάννης, ἣν και διέβη τὰ βασιλικὰ σκήπτρα καὶ πᾶσα ἡ τῆς βασι- λείας ἐξουσία πρὸς Ἰωάννην τὸν υἱὸν τοῦ ἐν μακα· ρίᾳ τῇ λήξει κυρ Μανουήλ βασιλέως, ὃς καὶ προεσ τεμμένος ἦν εἰς βασιλέα. Καὶ τῷ ς λε' ἔτει, Αὐ γούστου κθ', Αγαγον διὰ θαλάσσης μετὰ τριήρεων τὴν κυρὰν Μαρίαν τὴν Κομνηνὴν ἐκ Τραπεζοῦντος, θυγατέρα Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ βασιλέως Τραπε- ζοῦντος· ἐν δὲ τῷ τῆς ἔτει μηνὶ Σεπτεμβρίῳ αὐγοῦσταν ἀνηγόρευσεν. Καὶ τῷ αὐτῷ ἔτει μηνὶ Νοεμβρίῳ ἐξῆλθεν αὐτὸς δὴ ὁ βασιλεὺς ἐκ τῆς πόλ λεως, καὶ ἀπῆλθεν εἰς τὴν Πελοπόννησον τῇ κς' Δεκεμβρίου σὺν τῷ αὑτοῦ αὐταδέλφῳ κυρ Κωνσταν τίνῳ δι' αἰτίαν τοιαύτην, ὅτι ὁ αὐτῶν αὐτάδελφος δ δεσπότης κύρ Θεόδωρος ἐβούλετο γενέσθαι μοναχὸς, καὶ ὁ κύρ Κωνσταντῖνος ἐναπομείνῃ αὐτ θέντης εἰς πᾶσαν τὴν Πελοπόννησον· ὃς μεταμελη CHRONICON MAJUS. - LIB. 11. - aureis quinquagies mille : quo facto, ipse, in Pelo- ponnesum profectus, Mantineam urbem se contu- lit ibique cum Joanne filio vitam agebat propter commodam aeris temperiem, Postea monachus fa- clus, Cpoli sedem collocavit in monasterio Panto- cratoris. Theodoro despotæ pater Lacedæmonem ejusque territorium assignavit; imperatori Con- stantino domino tractus ad Pontum Euxinum, h. e. Anchialum et Mesembriam cum territoriis, ac Tho- mæ despotæ partes Peloponnesi rcliquas, Anno 6934, Augusto mense, imperatrix Sophia domina fuga se in patriam recepit, quoniam impe- rator Joannes dominus, ejus conjux, parum ei amo- ris charitatisque præstabat, nec concordia inter eos erat, quia ille alias amabat mulieres, cum im- peratrici formam natura negavisset. BIBAION B' LIBER II Incipiens post mortem imperatoris Manuelis Palæologi et ab initio imperii Joannis, filii ejus. omnisque potestas imperatoria, in Joannem transiit Manuelis, beatæ memoriæ imperatoris, filium, qui jam ante diademate imperatorio ornatus fuerat, at- que anni sequentis die Augusti per mare trire- mibus Maria Comnena Trapezunte advecta est, Alexii Comneni, Trapezuntiorum regis, filia. Eam mense Septembri anni imperator Joannes matrimonio sibi junxit declaravitque Augustan); atque eodem anno, mense Novembri, imperator stantino fratre in Peloponnesum pervenit, ut hie totius insulæ constitueretur princeps, quoniami Theodorus despota, illorum frater, monachus fieri voluit, quod tamen is consilium postea mutavit. Cum his ego tum primum in Peloponnesum veni, unus e ministris imperatoris, domini mei, et ut curam haberem Constantini despotæ, propter caus sam hujusmodi. Jussus a beato et glorioso corum patre, morti vicino, hæc ego manu mea scripsi, 1. Anno igitur 6934, mense Augusto, imperium C ipse ex urbe prolectus, dia Decembris 26 cum Con

Οὗτος δὲ βλαβεὶς ὑπὸ βαρυτάτης ἀσθενείας, ἔδοξεν Α λέγω Αγχίαλον καὶ Μεσημβρίαν καὶ τὰ αὐτῶν· καὶ αὐτῷ πωλῆσαι τὴν Θεσσαλονίκην καὶ τὰ ἑαυτῆς τῇ τῷ δεσπότῃ κύρ Θωμᾷ τὰ ἐναπομείναντα ἐν τῇ Πε- τῶν Ἐνετῶν γερουσία διὰ χρυσίου χιλιάδας πεντή- λοποννήσῳ. κοντα. Εἶτα περάσας ἦλθεν ἐν τῇ Πελοποννήσῳ, ἐν χώρα λεγομένη Μαντινείᾳ, καὶ μετὰ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Ἰωάννου τὴν διατριβὴν ἐκεῖ ἐποίει ἕνεκεν τῆς τοῦ ἀέρος εὐκρασίας. Ὕστερον δὲ μοναχός γενόμενος κατώκησεν ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει ἐν τῇ τοῦ Παν- τοκράτορος μονῇ λεγομένῃ· τῇ δὲ δεσπότῃ κύρ Θεο- δώρῳ τὴν Λακεδαιμονίαν καὶ τὰ ἑαυτῆς· τῷ δὲ βα- σιλεῖ κύρ Κωνσταντίνῳ τὰ τοῦ Εὐξείνου πόντου μέρη, Καὶ τῷ δ' ἔτει μηνὶ Αὐγούστῳ ἡ δέσποινα κυρά Σοφία φυγοῦσα διέβη εἰς τὴν αὐτῆς πατρίδα, δι' αἰτίαν τοιαύτην ὅτι ὁ βασιλεὺς κύρ Ἰωάννης ὁ ἀνὴρ αὐτῆς οὐκ εἶχε τοσαύτην εὔνοιαν καὶ ἀγάπην πρὸς αὐτὴν, καὶ εἰρήνη ἀνὰ αὐτῶν οὐ διέκειτο διὰ τὸ ἐρᾶσθαι τὸν βασιλέα ἑτέρων γυναικῶν, ούνεκα οὐκ ἦν ἡ δέσποινα ἐκ φύσεως ἑστολισμένη τὴν ὡραιό τητα. Αρχόμενον μετὰ τὴν θανὴν τοῦ βασιλέως κυροῦ Μανουὴλ τοῦ Παλαιολόγου, καὶ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς Ἰωάννου τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ. α'. Ἐν τῷ καιρῷ οὖν ελλδ ἔτους μηνὶ Αὐγούστῳ Β ηὐλογήθη αὐτὴν ὁ βασιλεὺς κύρ Ἰωάννης, ἣν και διέβη τὰ βασιλικὰ σκήπτρα καὶ πᾶσα ἡ τῆς βασι- λείας ἐξουσία πρὸς Ἰωάννην τὸν υἱὸν τοῦ ἐν μακα· ρίᾳ τῇ λήξει κυρ Μανουήλ βασιλέως, ὃς καὶ προεσ τεμμένος ἦν εἰς βασιλέα. Καὶ τῷ ς λε' ἔτει, Αὐ γούστου κθ', Αγαγον διὰ θαλάσσης μετὰ τριήρεων τὴν κυρὰν Μαρίαν τὴν Κομνηνὴν ἐκ Τραπεζοῦντος, θυγατέρα Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ βασιλέως Τραπε- ζοῦντος· ἐν δὲ τῷ τῆς ἔτει μηνὶ Σεπτεμβρίῳ αὐγοῦσταν ἀνηγόρευσεν. Καὶ τῷ αὐτῷ ἔτει μηνὶ Νοεμβρίῳ ἐξῆλθεν αὐτὸς δὴ ὁ βασιλεὺς ἐκ τῆς πόλ λεως, καὶ ἀπῆλθεν εἰς τὴν Πελοπόννησον τῇ κς' Δεκεμβρίου σὺν τῷ αὑτοῦ αὐταδέλφῳ κυρ Κωνσταν τίνῳ δι' αἰτίαν τοιαύτην, ὅτι ὁ αὐτῶν αὐτάδελφος δ δεσπότης κύρ Θεόδωρος ἐβούλετο γενέσθαι μοναχὸς, καὶ ὁ κύρ Κωνσταντῖνος ἐναπομείνῃ αὐτ θέντης εἰς πᾶσαν τὴν Πελοπόννησον· ὃς μεταμελη CHRONICON MAJUS. - LIB. 11. - aureis quinquagies mille : quo facto, ipse, in Pelo- ponnesum profectus, Mantineam urbem se contu- lit ibique cum Joanne filio vitam agebat propter commodam aeris temperiem, Postea monachus fa- clus, Cpoli sedem collocavit in monasterio Panto- cratoris. Theodoro despotæ pater Lacedæmonem ejusque territorium assignavit; imperatori Con- stantino domino tractus ad Pontum Euxinum, h. e. Anchialum et Mesembriam cum territoriis, ac Tho- mæ despotæ partes Peloponnesi rcliquas, Anno 6934, Augusto mense, imperatrix Sophia domina fuga se in patriam recepit, quoniam impe- rator Joannes dominus, ejus conjux, parum ei amo- ris charitatisque præstabat, nec concordia inter eos erat, quia ille alias amabat mulieres, cum im- peratrici formam natura negavisset. BIBAION B' LIBER II Incipiens post mortem imperatoris Manuelis Palæologi et ab initio imperii Joannis, filii ejus. omnisque potestas imperatoria, in Joannem transiit Manuelis, beatæ memoriæ imperatoris, filium, qui jam ante diademate imperatorio ornatus fuerat, at- que anni sequentis die Augusti per mare trire- mibus Maria Comnena Trapezunte advecta est, Alexii Comneni, Trapezuntiorum regis, filia. Eam mense Septembri anni imperator Joannes matrimonio sibi junxit declaravitque Augustan); atque eodem anno, mense Novembri, imperator stantino fratre in Peloponnesum pervenit, ut hie totius insulæ constitueretur princeps, quoniami Theodorus despota, illorum frater, monachus fieri voluit, quod tamen is consilium postea mutavit. Cum his ego tum primum in Peloponnesum veni, unus e ministris imperatoris, domini mei, et ut curam haberem Constantini despotæ, propter caus sam hujusmodi. Jussus a beato et glorioso corum patre, morti vicino, hæc ego manu mea scripsi, 1. Anno igitur 6934, mense Augusto, imperium C ipse ex urbe prolectus, dia Decembris 26 cum Con

Οὗτος δὲ βλαβεὶς ὑπὸ βαρυτάτης ἀσθενείας, ἔδοξεν Α λέγω Αγχίαλον καὶ Μεσημβρίαν καὶ τὰ αὐτῶν· καὶ αὐτῷ πωλῆσαι τὴν Θεσσαλονίκην καὶ τὰ ἑαυτῆς τῇ τῷ δεσπότῃ κύρ Θωμᾷ τὰ ἐναπομείναντα ἐν τῇ Πε- τῶν Ἐνετῶν γερουσία διὰ χρυσίου χιλιάδας πεντή- λοποννήσῳ. κοντα. Εἶτα περάσας ἦλθεν ἐν τῇ Πελοποννήσῳ, ἐν χώρα λεγομένη Μαντινείᾳ, καὶ μετὰ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Ἰωάννου τὴν διατριβὴν ἐκεῖ ἐποίει ἕνεκεν τῆς τοῦ ἀέρος εὐκρασίας. Ὕστερον δὲ μοναχός γενόμενος κατώκησεν ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει ἐν τῇ τοῦ Παν- τοκράτορος μονῇ λεγομένῃ· τῇ δὲ δεσπότῃ κύρ Θεο- δώρῳ τὴν Λακεδαιμονίαν καὶ τὰ ἑαυτῆς· τῷ δὲ βα- σιλεῖ κύρ Κωνσταντίνῳ τὰ τοῦ Εὐξείνου πόντου μέρη, Καὶ τῷ δ' ἔτει μηνὶ Αὐγούστῳ ἡ δέσποινα κυρά Σοφία φυγοῦσα διέβη εἰς τὴν αὐτῆς πατρίδα, δι' αἰτίαν τοιαύτην ὅτι ὁ βασιλεὺς κύρ Ἰωάννης ὁ ἀνὴρ αὐτῆς οὐκ εἶχε τοσαύτην εὔνοιαν καὶ ἀγάπην πρὸς αὐτὴν, καὶ εἰρήνη ἀνὰ αὐτῶν οὐ διέκειτο διὰ τὸ ἐρᾶσθαι τὸν βασιλέα ἑτέρων γυναικῶν, ούνεκα οὐκ ἦν ἡ δέσποινα ἐκ φύσεως ἑστολισμένη τὴν ὡραιό τητα. Αρχόμενον μετὰ τὴν θανὴν τοῦ βασιλέως κυροῦ Μανουὴλ τοῦ Παλαιολόγου, καὶ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς Ἰωάννου τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ. α'. Ἐν τῷ καιρῷ οὖν ελλδ ἔτους μηνὶ Αὐγούστῳ Β ηὐλογήθη αὐτὴν ὁ βασιλεὺς κύρ Ἰωάννης, ἣν και διέβη τὰ βασιλικὰ σκήπτρα καὶ πᾶσα ἡ τῆς βασι- λείας ἐξουσία πρὸς Ἰωάννην τὸν υἱὸν τοῦ ἐν μακα· ρίᾳ τῇ λήξει κυρ Μανουήλ βασιλέως, ὃς καὶ προεσ τεμμένος ἦν εἰς βασιλέα. Καὶ τῷ ς λε' ἔτει, Αὐ γούστου κθ', Αγαγον διὰ θαλάσσης μετὰ τριήρεων τὴν κυρὰν Μαρίαν τὴν Κομνηνὴν ἐκ Τραπεζοῦντος, θυγατέρα Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ βασιλέως Τραπε- ζοῦντος· ἐν δὲ τῷ τῆς ἔτει μηνὶ Σεπτεμβρίῳ αὐγοῦσταν ἀνηγόρευσεν. Καὶ τῷ αὐτῷ ἔτει μηνὶ Νοεμβρίῳ ἐξῆλθεν αὐτὸς δὴ ὁ βασιλεὺς ἐκ τῆς πόλ λεως, καὶ ἀπῆλθεν εἰς τὴν Πελοπόννησον τῇ κς' Δεκεμβρίου σὺν τῷ αὑτοῦ αὐταδέλφῳ κυρ Κωνσταν τίνῳ δι' αἰτίαν τοιαύτην, ὅτι ὁ αὐτῶν αὐτάδελφος δ δεσπότης κύρ Θεόδωρος ἐβούλετο γενέσθαι μοναχὸς, καὶ ὁ κύρ Κωνσταντῖνος ἐναπομείνῃ αὐτ θέντης εἰς πᾶσαν τὴν Πελοπόννησον· ὃς μεταμελη CHRONICON MAJUS. - LIB. 11. - aureis quinquagies mille : quo facto, ipse, in Pelo- ponnesum profectus, Mantineam urbem se contu- lit ibique cum Joanne filio vitam agebat propter commodam aeris temperiem, Postea monachus fa- clus, Cpoli sedem collocavit in monasterio Panto- cratoris. Theodoro despotæ pater Lacedæmonem ejusque territorium assignavit; imperatori Con- stantino domino tractus ad Pontum Euxinum, h. e. Anchialum et Mesembriam cum territoriis, ac Tho- mæ despotæ partes Peloponnesi rcliquas, Anno 6934, Augusto mense, imperatrix Sophia domina fuga se in patriam recepit, quoniam impe- rator Joannes dominus, ejus conjux, parum ei amo- ris charitatisque præstabat, nec concordia inter eos erat, quia ille alias amabat mulieres, cum im- peratrici formam natura negavisset. BIBAION B' LIBER II Incipiens post mortem imperatoris Manuelis Palæologi et ab initio imperii Joannis, filii ejus. omnisque potestas imperatoria, in Joannem transiit Manuelis, beatæ memoriæ imperatoris, filium, qui jam ante diademate imperatorio ornatus fuerat, at- que anni sequentis die Augusti per mare trire- mibus Maria Comnena Trapezunte advecta est, Alexii Comneni, Trapezuntiorum regis, filia. Eam mense Septembri anni imperator Joannes matrimonio sibi junxit declaravitque Augustan); atque eodem anno, mense Novembri, imperator stantino fratre in Peloponnesum pervenit, ut hie totius insulæ constitueretur princeps, quoniami Theodorus despota, illorum frater, monachus fieri voluit, quod tamen is consilium postea mutavit. Cum his ego tum primum in Peloponnesum veni, unus e ministris imperatoris, domini mei, et ut curam haberem Constantini despotæ, propter caus sam hujusmodi. Jussus a beato et glorioso corum patre, morti vicino, hæc ego manu mea scripsi, 1. Anno igitur 6934, mense Augusto, imperium C ipse ex urbe prolectus, dia Decembris 26 cum Con

θεὶς ὕστερον οὐκ ἐγένετο μοναχός. Μεθ' ὧν κἀγὼ Α λιν λέγω σοι περὶ τούτου δὴ τοῦ Φραντζή, ὃς καλῶς ἀρχῇ εἰς τὴν Πελοπόννησον ἦλθον, εἰς δουλοσύνην τοῦ βασιλέως τοῦ αὐθέντου μου ῶν, καὶ ἵνα ἀπο βλέπω καὶ τὸν δεσπότην κυρ Κωνσταντίνον δι' αι- τίαν τοιαύτην. "Οτε ὁ μακάριο; καὶ ἀοίδιμος πατήρ αὐτῶν ἤγγιζε πρὸς τὸ ἀποθανεῖν, προσέταξέ με καὶ ἔγραψα τοιαῦτα οἰκειοχείρως, οὐχὶ ὡς διαθήκην αυτ τοῦ· οὐ γὰρ διατιθεῖσιν οἱ βασιλεῖς, ἀλλὰ προστάτ τουσιν. Ἐν ᾖ προστάξει διωρίζετο τάδε ἅπερ καὶ ἔγραψα, ἵνα ἔχῃ ἕκαστος τῶν υἱῶν αὐτοῦ ὁ μὲν τόδε ὁ δὲ τόδε ἀπὸ τῶν ἰδίων αὐτοῦ λαφύρων καὶ λίθων πολυτίμων καὶ ἀξιολόγων εἰδῶν, καὶ τὰ λοιπὰ τῆς οὐσίας αὐτοῦ ἤγουν τῆς ἔσω παλατίου, ἱματισμοί καὶ παρασκευαί, ἵνα μερισθῇ εἰς τέσσαρα μέρη, εἰς παραστάσιμα καὶ λειτουργίας ὑπὲρ αὐτοῦ και τεπέκεινα τῶν συνήθων, & πολυτελῶς καὶ καλῶς ἐδόθησαν, τὰ δὲ ἕτερα τρία μέρη εἰ; πτωχούς, εἰς Ιατροὺς καὶ εἰς τοὺς αὐτοῦ κελλιώτας· ἐπίτροποι δὲ ὦσιν ὁ πνευματικὸς αὐτοῦ ὁ ἐν τῇ τῶν Ξανθοπού- λων μονῇ Μακάριος ὁ ἐξ Ἰουδαίων, ὁ διδάσκαλος Ἰωσὴφ ἐν τῇ τοῦ Χαρσιανίτου μονῇ, καὶ ἐγώ. Καὶ ἀναγνωσθείσης ταύτης δὴ τῆς προστάξεως παρ' ἐμοῦ ἔμπροσθεν αὐτοῦ καὶ τῆς δεσποίνης καὶ τοῦ βασιλέως καὶ υἱοῦ αὐτῶν καὶ μόνον, τέλος προσέ ταξὲ τῷ υἱῷ αὐτοῦ λέγων· « Υιέ μου, ήκουσας προσέταξε μὲν ὑμῖν περὶ τῶν ὑπηρετησάντων μοι ιδίων » (Έγραφε γάρ)· ι οἱ δὲ κελλιῶταί μου οἱ ὑπηρ ρετήσαντές μοι καλῶς καὶ εὐνοϊκῶς διάκεινται ὡσεὶ κυρίως πρός με, ἵνα ἔχωσι παρὰ πάντων τῶν υἱῶν μου ἀγάπην τε καὶ ἀναδοχὴν καὶ προμήθειαν κατὰ τὸ ἀναλογοῦν ἐνὶ ἑκάστῳ αὐτῶν. Ἐξαιρέτως δὲ πάν Β με ἐδούλευσε καὶ εἰς πάντα τὰ τῆς ψυχῆς μου και σώματος ἐθεράπευσε, καὶ νῦν εἰς τὰ τῆς ἀσθενείας μου πλεῖον τῶν ἄλλων θεραπεύει, ὡς καὶ ἐλπίζω ὅτι καὶ τὰ τῆς ψυχῆς μου μετά θάνατον καλώς οἰκονομήσῃ. Η νεότης γὰρ αὐτοῦ καὶ τὸ γῆ ρε; τὸ ἐμὸν οὐκ εἴασαν γενέσθαι τι πρὸς αὐτὸν ἀντάξιον τῆς ἀγάπης καὶ δουλοσύνης ἣν ἐφύλαξεν εἰς ἐμὲ· διὰ τοῦτο ἀφίημι αὐτόν σοι· καὶ ὅπως τῆς εὐχῆς καὶ εὐλογίας τῆς ἐμῆς τύχῃς, ὁ δι' αἰτίαν τοιαύτην παρ' ἐμοῦ οὐκ ἐγένετο αὐτῷ, αὐτὸς ποίησον. » Καὶ ταῦτα ἔλεγε καὶ προσέταττε περὶ ἐμοῦ. Ἐπεὶ δὲ καὶ μετὰ τοῦ δεσπότου κυρ Κωνσταντίνου πολλήν ἀγάπην εἶχον κἀγὼ καὶ πληροφορίαν, ἣν ὁ Θεός ἀπεδέχετο, ἐξ αἰτίας τοιαύτης ὅτι τοῦ πατρός μου ὁ ἀδελφὸς ἦν αὐτοῦ παιδαγωγός, καὶ οἱ υἱο: αὐτοῦ οἱ ἐμοὶ ἐξάδελφοι συνανάτροφοι αὐτῷ καὶ φί λοι καὶ δοῦλο: αὐτῷ, καὶ ἐγὼ μετ' αὐτῶν. Εἶτα του καιροῦ φέροντος οἰκείωσιν ἐμοῦ πρὸς τὸν μακαρί την καὶ ἀοίδιμον πατέρα αὐτοῦ, καὶ ὅσα αὐτῷ ἦν ἀναγκαῖα δι᾿ ἐμοῦ εὑρισκεν. Ηγάπα γὰρ ἔχειν με καθόλου εἰς τὴν αὑτοῦ δουλοσύνην· συνήθεια γέρ ἦν καὶ τάξις ἐν τοῖς τῶν βασιλέων εἴπως χωρεῖν τοὺς τῶν πατέρων κελλιώτας ἐν τοῖς τῶν υἱῶν κελ- λίοις, ἀλλ' οὐχὶ τοὺς τῶν υἱῶν κελλιώτας ἐν τοῖς τοῦ πατρός· τοῦτο δὲ ἔτι ζώντων τῶν πατέρων, ἀλλ οὐχὶ μετὰ θάνατον. Ὡς οὖν ἀπέθανεν ὁ μακαρίτης καὶ ἀοίδιμος πατὴρ αὐτοῦ, μετὰ τὸ πρῶτον αὐτοῦ μνημόσυνον ἐπεστρέψαμεν πάντες οἱ κελλιῶται αὐ- τοῦ εἰς τὸ παλάτιον· ἔθος γάρ ἐστι καὶ τοῦτο, ὅτι οἱ καλλιῶται αὐτοῦ δὴ τοῦ βασιλέως καταμένειν ἐπὶ GEORGII PHRANTZE non at testamentum tamen : non enim testantur inperatores, sed jubent : hæc igitur, quæ ille con- stituebat, ego ab eodem jussus scripsi : ut singuli ejus filii alius aliud de ornamentis ejus et gemmis rebusque aliis pretiosis acciperent, reliqua autem bona, quæ quidem in palatio essent, vestimenta et apparatus, in quatuor partes dividerentur : qua- rum una consumeretur in liturgiis et ecclesiarum ornamentis supra solitum modum adornandis, quæ sane magno cum sumptu et splendore instituta sunt; re¨quæ tres distribuerentur pauperibus, medicis et numesticis ejus. Curatores autem essent spiritua- lis pater ejus Macarius, qui, ex Judæis oriundus, D in Xanthopulorum monasterio erat, Josephus, mo- masterii Charsianensis magister, atque ego. Hæc cun coram ipso Manuele, imperatrice et eorum filio imperatore, et iis solis quidem, recitassem, postremo imperator ita filio suo præcepit: Audisti, Ali mi, quæ vobis super ministris mois jussa dedi. Cubiculariis autem, qui pulchre mihi et studiose servierunt, præcipuan gratiam habeo, atque volo, ut ab omnibus aliis meis id illis amoris, tutelæ et studii contingat, qnod cuique convenit. Itaque in primis hunc tibi Phrantzen commendo, qui egregie mihi ministravit, omnibusque animi et corporis commodis cumu ante prospexerit, tam nune in ægro- tatione mes præ cæteris prospicit, ac spero, CLM- dem etiam, quæ ad animam meam post obitum ex- piandam pertinent, probe administraturum esse. Per ipsius enim juventutem et senectutem mesm non ficuit, quod amore ac studio, quæ mihi præst- fit, diguum esset, illi referre. Quare tibi cum con- mitto, atque spero, te, ut, quæ exuplo precorque tibi, alipiscaris, suppleturum esse, quod illam ob causam Phrantzæ ipse præstare non potui. › Hæc ilie de me dixit et præcepit. Intercedebat autem etiam cum Constantino despota, numinis divini gratia, magna mibi familiaritas, cam patris mei frater præceptor ejus esset, et hujus filii, fratres mei patrueles, una cum illo educarentur, in ejas- demque essent amicis et ministris: quibuscum ego in illius veni familiaritatem. Deinde, ferente ita tempore, in beati et gloriosi patris ejus mini- sterium transii, qui in omni re sibi necessaria opera mea utebatur. Prorsus enim cupiebat in suo me habere ministerio. More antem et consuetudine receptum erat in imperatorum palatiis, ut patrum cubicularii in cubicula filiorum intrarent, non contra filiorum cubicularii in cubicula patris, idque vivis pa- tribus, non post eorumdem mortem. Postquam igitur obiit beatus et gloriosus pater ejus, peractis illi pri- mis justis, omnes cubicularii ejus in palatium reversi sumus. Nam hic quoque mos tenet, ut cu- bicularŝi imperatoris circa sepulcrum ejus mane-

θεὶς ὕστερον οὐκ ἐγένετο μοναχός. Μεθ' ὧν κἀγὼ Α λιν λέγω σοι περὶ τούτου δὴ τοῦ Φραντζή, ὃς καλῶς ἀρχῇ εἰς τὴν Πελοπόννησον ἦλθον, εἰς δουλοσύνην τοῦ βασιλέως τοῦ αὐθέντου μου ῶν, καὶ ἵνα ἀπο βλέπω καὶ τὸν δεσπότην κυρ Κωνσταντίνον δι' αι- τίαν τοιαύτην. "Οτε ὁ μακάριο; καὶ ἀοίδιμος πατήρ αὐτῶν ἤγγιζε πρὸς τὸ ἀποθανεῖν, προσέταξέ με καὶ ἔγραψα τοιαῦτα οἰκειοχείρως, οὐχὶ ὡς διαθήκην αυτ τοῦ· οὐ γὰρ διατιθεῖσιν οἱ βασιλεῖς, ἀλλὰ προστάτ τουσιν. Ἐν ᾖ προστάξει διωρίζετο τάδε ἅπερ καὶ ἔγραψα, ἵνα ἔχῃ ἕκαστος τῶν υἱῶν αὐτοῦ ὁ μὲν τόδε ὁ δὲ τόδε ἀπὸ τῶν ἰδίων αὐτοῦ λαφύρων καὶ λίθων πολυτίμων καὶ ἀξιολόγων εἰδῶν, καὶ τὰ λοιπὰ τῆς οὐσίας αὐτοῦ ἤγουν τῆς ἔσω παλατίου, ἱματισμοί καὶ παρασκευαί, ἵνα μερισθῇ εἰς τέσσαρα μέρη, εἰς παραστάσιμα καὶ λειτουργίας ὑπὲρ αὐτοῦ και τεπέκεινα τῶν συνήθων, & πολυτελῶς καὶ καλῶς ἐδόθησαν, τὰ δὲ ἕτερα τρία μέρη εἰ; πτωχούς, εἰς Ιατροὺς καὶ εἰς τοὺς αὐτοῦ κελλιώτας· ἐπίτροποι δὲ ὦσιν ὁ πνευματικὸς αὐτοῦ ὁ ἐν τῇ τῶν Ξανθοπού- λων μονῇ Μακάριος ὁ ἐξ Ἰουδαίων, ὁ διδάσκαλος Ἰωσὴφ ἐν τῇ τοῦ Χαρσιανίτου μονῇ, καὶ ἐγώ. Καὶ ἀναγνωσθείσης ταύτης δὴ τῆς προστάξεως παρ' ἐμοῦ ἔμπροσθεν αὐτοῦ καὶ τῆς δεσποίνης καὶ τοῦ βασιλέως καὶ υἱοῦ αὐτῶν καὶ μόνον, τέλος προσέ ταξὲ τῷ υἱῷ αὐτοῦ λέγων· « Υιέ μου, ήκουσας προσέταξε μὲν ὑμῖν περὶ τῶν ὑπηρετησάντων μοι ιδίων » (Έγραφε γάρ)· ι οἱ δὲ κελλιῶταί μου οἱ ὑπηρ ρετήσαντές μοι καλῶς καὶ εὐνοϊκῶς διάκεινται ὡσεὶ κυρίως πρός με, ἵνα ἔχωσι παρὰ πάντων τῶν υἱῶν μου ἀγάπην τε καὶ ἀναδοχὴν καὶ προμήθειαν κατὰ τὸ ἀναλογοῦν ἐνὶ ἑκάστῳ αὐτῶν. Ἐξαιρέτως δὲ πάν Β με ἐδούλευσε καὶ εἰς πάντα τὰ τῆς ψυχῆς μου και σώματος ἐθεράπευσε, καὶ νῦν εἰς τὰ τῆς ἀσθενείας μου πλεῖον τῶν ἄλλων θεραπεύει, ὡς καὶ ἐλπίζω ὅτι καὶ τὰ τῆς ψυχῆς μου μετά θάνατον καλώς οἰκονομήσῃ. Η νεότης γὰρ αὐτοῦ καὶ τὸ γῆ ρε; τὸ ἐμὸν οὐκ εἴασαν γενέσθαι τι πρὸς αὐτὸν ἀντάξιον τῆς ἀγάπης καὶ δουλοσύνης ἣν ἐφύλαξεν εἰς ἐμὲ· διὰ τοῦτο ἀφίημι αὐτόν σοι· καὶ ὅπως τῆς εὐχῆς καὶ εὐλογίας τῆς ἐμῆς τύχῃς, ὁ δι' αἰτίαν τοιαύτην παρ' ἐμοῦ οὐκ ἐγένετο αὐτῷ, αὐτὸς ποίησον. » Καὶ ταῦτα ἔλεγε καὶ προσέταττε περὶ ἐμοῦ. Ἐπεὶ δὲ καὶ μετὰ τοῦ δεσπότου κυρ Κωνσταντίνου πολλήν ἀγάπην εἶχον κἀγὼ καὶ πληροφορίαν, ἣν ὁ Θεός ἀπεδέχετο, ἐξ αἰτίας τοιαύτης ὅτι τοῦ πατρός μου ὁ ἀδελφὸς ἦν αὐτοῦ παιδαγωγός, καὶ οἱ υἱο: αὐτοῦ οἱ ἐμοὶ ἐξάδελφοι συνανάτροφοι αὐτῷ καὶ φί λοι καὶ δοῦλο: αὐτῷ, καὶ ἐγὼ μετ' αὐτῶν. Εἶτα του καιροῦ φέροντος οἰκείωσιν ἐμοῦ πρὸς τὸν μακαρί την καὶ ἀοίδιμον πατέρα αὐτοῦ, καὶ ὅσα αὐτῷ ἦν ἀναγκαῖα δι᾿ ἐμοῦ εὑρισκεν. Ηγάπα γὰρ ἔχειν με καθόλου εἰς τὴν αὑτοῦ δουλοσύνην· συνήθεια γέρ ἦν καὶ τάξις ἐν τοῖς τῶν βασιλέων εἴπως χωρεῖν τοὺς τῶν πατέρων κελλιώτας ἐν τοῖς τῶν υἱῶν κελ- λίοις, ἀλλ' οὐχὶ τοὺς τῶν υἱῶν κελλιώτας ἐν τοῖς τοῦ πατρός· τοῦτο δὲ ἔτι ζώντων τῶν πατέρων, ἀλλ οὐχὶ μετὰ θάνατον. Ὡς οὖν ἀπέθανεν ὁ μακαρίτης καὶ ἀοίδιμος πατὴρ αὐτοῦ, μετὰ τὸ πρῶτον αὐτοῦ μνημόσυνον ἐπεστρέψαμεν πάντες οἱ κελλιῶται αὐ- τοῦ εἰς τὸ παλάτιον· ἔθος γάρ ἐστι καὶ τοῦτο, ὅτι οἱ καλλιῶται αὐτοῦ δὴ τοῦ βασιλέως καταμένειν ἐπὶ GEORGII PHRANTZE non at testamentum tamen : non enim testantur inperatores, sed jubent : hæc igitur, quæ ille con- stituebat, ego ab eodem jussus scripsi : ut singuli ejus filii alius aliud de ornamentis ejus et gemmis rebusque aliis pretiosis acciperent, reliqua autem bona, quæ quidem in palatio essent, vestimenta et apparatus, in quatuor partes dividerentur : qua- rum una consumeretur in liturgiis et ecclesiarum ornamentis supra solitum modum adornandis, quæ sane magno cum sumptu et splendore instituta sunt; re¨quæ tres distribuerentur pauperibus, medicis et numesticis ejus. Curatores autem essent spiritua- lis pater ejus Macarius, qui, ex Judæis oriundus, D in Xanthopulorum monasterio erat, Josephus, mo- masterii Charsianensis magister, atque ego. Hæc cun coram ipso Manuele, imperatrice et eorum filio imperatore, et iis solis quidem, recitassem, postremo imperator ita filio suo præcepit: Audisti, Ali mi, quæ vobis super ministris mois jussa dedi. Cubiculariis autem, qui pulchre mihi et studiose servierunt, præcipuan gratiam habeo, atque volo, ut ab omnibus aliis meis id illis amoris, tutelæ et studii contingat, qnod cuique convenit. Itaque in primis hunc tibi Phrantzen commendo, qui egregie mihi ministravit, omnibusque animi et corporis commodis cumu ante prospexerit, tam nune in ægro- tatione mes præ cæteris prospicit, ac spero, CLM- dem etiam, quæ ad animam meam post obitum ex- piandam pertinent, probe administraturum esse. Per ipsius enim juventutem et senectutem mesm non ficuit, quod amore ac studio, quæ mihi præst- fit, diguum esset, illi referre. Quare tibi cum con- mitto, atque spero, te, ut, quæ exuplo precorque tibi, alipiscaris, suppleturum esse, quod illam ob causam Phrantzæ ipse præstare non potui. › Hæc ilie de me dixit et præcepit. Intercedebat autem etiam cum Constantino despota, numinis divini gratia, magna mibi familiaritas, cam patris mei frater præceptor ejus esset, et hujus filii, fratres mei patrueles, una cum illo educarentur, in ejas- demque essent amicis et ministris: quibuscum ego in illius veni familiaritatem. Deinde, ferente ita tempore, in beati et gloriosi patris ejus mini- sterium transii, qui in omni re sibi necessaria opera mea utebatur. Prorsus enim cupiebat in suo me habere ministerio. More antem et consuetudine receptum erat in imperatorum palatiis, ut patrum cubicularii in cubicula filiorum intrarent, non contra filiorum cubicularii in cubicula patris, idque vivis pa- tribus, non post eorumdem mortem. Postquam igitur obiit beatus et gloriosus pater ejus, peractis illi pri- mis justis, omnes cubicularii ejus in palatium reversi sumus. Nam hic quoque mos tenet, ut cu- bicularŝi imperatoris circa sepulcrum ejus mane-

θεὶς ὕστερον οὐκ ἐγένετο μοναχός. Μεθ' ὧν κἀγὼ Α λιν λέγω σοι περὶ τούτου δὴ τοῦ Φραντζή, ὃς καλῶς ἀρχῇ εἰς τὴν Πελοπόννησον ἦλθον, εἰς δουλοσύνην τοῦ βασιλέως τοῦ αὐθέντου μου ῶν, καὶ ἵνα ἀπο βλέπω καὶ τὸν δεσπότην κυρ Κωνσταντίνον δι' αι- τίαν τοιαύτην. "Οτε ὁ μακάριο; καὶ ἀοίδιμος πατήρ αὐτῶν ἤγγιζε πρὸς τὸ ἀποθανεῖν, προσέταξέ με καὶ ἔγραψα τοιαῦτα οἰκειοχείρως, οὐχὶ ὡς διαθήκην αυτ τοῦ· οὐ γὰρ διατιθεῖσιν οἱ βασιλεῖς, ἀλλὰ προστάτ τουσιν. Ἐν ᾖ προστάξει διωρίζετο τάδε ἅπερ καὶ ἔγραψα, ἵνα ἔχῃ ἕκαστος τῶν υἱῶν αὐτοῦ ὁ μὲν τόδε ὁ δὲ τόδε ἀπὸ τῶν ἰδίων αὐτοῦ λαφύρων καὶ λίθων πολυτίμων καὶ ἀξιολόγων εἰδῶν, καὶ τὰ λοιπὰ τῆς οὐσίας αὐτοῦ ἤγουν τῆς ἔσω παλατίου, ἱματισμοί καὶ παρασκευαί, ἵνα μερισθῇ εἰς τέσσαρα μέρη, εἰς παραστάσιμα καὶ λειτουργίας ὑπὲρ αὐτοῦ και τεπέκεινα τῶν συνήθων, & πολυτελῶς καὶ καλῶς ἐδόθησαν, τὰ δὲ ἕτερα τρία μέρη εἰ; πτωχούς, εἰς Ιατροὺς καὶ εἰς τοὺς αὐτοῦ κελλιώτας· ἐπίτροποι δὲ ὦσιν ὁ πνευματικὸς αὐτοῦ ὁ ἐν τῇ τῶν Ξανθοπού- λων μονῇ Μακάριος ὁ ἐξ Ἰουδαίων, ὁ διδάσκαλος Ἰωσὴφ ἐν τῇ τοῦ Χαρσιανίτου μονῇ, καὶ ἐγώ. Καὶ ἀναγνωσθείσης ταύτης δὴ τῆς προστάξεως παρ' ἐμοῦ ἔμπροσθεν αὐτοῦ καὶ τῆς δεσποίνης καὶ τοῦ βασιλέως καὶ υἱοῦ αὐτῶν καὶ μόνον, τέλος προσέ ταξὲ τῷ υἱῷ αὐτοῦ λέγων· « Υιέ μου, ήκουσας προσέταξε μὲν ὑμῖν περὶ τῶν ὑπηρετησάντων μοι ιδίων » (Έγραφε γάρ)· ι οἱ δὲ κελλιῶταί μου οἱ ὑπηρ ρετήσαντές μοι καλῶς καὶ εὐνοϊκῶς διάκεινται ὡσεὶ κυρίως πρός με, ἵνα ἔχωσι παρὰ πάντων τῶν υἱῶν μου ἀγάπην τε καὶ ἀναδοχὴν καὶ προμήθειαν κατὰ τὸ ἀναλογοῦν ἐνὶ ἑκάστῳ αὐτῶν. Ἐξαιρέτως δὲ πάν Β με ἐδούλευσε καὶ εἰς πάντα τὰ τῆς ψυχῆς μου και σώματος ἐθεράπευσε, καὶ νῦν εἰς τὰ τῆς ἀσθενείας μου πλεῖον τῶν ἄλλων θεραπεύει, ὡς καὶ ἐλπίζω ὅτι καὶ τὰ τῆς ψυχῆς μου μετά θάνατον καλώς οἰκονομήσῃ. Η νεότης γὰρ αὐτοῦ καὶ τὸ γῆ ρε; τὸ ἐμὸν οὐκ εἴασαν γενέσθαι τι πρὸς αὐτὸν ἀντάξιον τῆς ἀγάπης καὶ δουλοσύνης ἣν ἐφύλαξεν εἰς ἐμὲ· διὰ τοῦτο ἀφίημι αὐτόν σοι· καὶ ὅπως τῆς εὐχῆς καὶ εὐλογίας τῆς ἐμῆς τύχῃς, ὁ δι' αἰτίαν τοιαύτην παρ' ἐμοῦ οὐκ ἐγένετο αὐτῷ, αὐτὸς ποίησον. » Καὶ ταῦτα ἔλεγε καὶ προσέταττε περὶ ἐμοῦ. Ἐπεὶ δὲ καὶ μετὰ τοῦ δεσπότου κυρ Κωνσταντίνου πολλήν ἀγάπην εἶχον κἀγὼ καὶ πληροφορίαν, ἣν ὁ Θεός ἀπεδέχετο, ἐξ αἰτίας τοιαύτης ὅτι τοῦ πατρός μου ὁ ἀδελφὸς ἦν αὐτοῦ παιδαγωγός, καὶ οἱ υἱο: αὐτοῦ οἱ ἐμοὶ ἐξάδελφοι συνανάτροφοι αὐτῷ καὶ φί λοι καὶ δοῦλο: αὐτῷ, καὶ ἐγὼ μετ' αὐτῶν. Εἶτα του καιροῦ φέροντος οἰκείωσιν ἐμοῦ πρὸς τὸν μακαρί την καὶ ἀοίδιμον πατέρα αὐτοῦ, καὶ ὅσα αὐτῷ ἦν ἀναγκαῖα δι᾿ ἐμοῦ εὑρισκεν. Ηγάπα γὰρ ἔχειν με καθόλου εἰς τὴν αὑτοῦ δουλοσύνην· συνήθεια γέρ ἦν καὶ τάξις ἐν τοῖς τῶν βασιλέων εἴπως χωρεῖν τοὺς τῶν πατέρων κελλιώτας ἐν τοῖς τῶν υἱῶν κελ- λίοις, ἀλλ' οὐχὶ τοὺς τῶν υἱῶν κελλιώτας ἐν τοῖς τοῦ πατρός· τοῦτο δὲ ἔτι ζώντων τῶν πατέρων, ἀλλ οὐχὶ μετὰ θάνατον. Ὡς οὖν ἀπέθανεν ὁ μακαρίτης καὶ ἀοίδιμος πατὴρ αὐτοῦ, μετὰ τὸ πρῶτον αὐτοῦ μνημόσυνον ἐπεστρέψαμεν πάντες οἱ κελλιῶται αὐ- τοῦ εἰς τὸ παλάτιον· ἔθος γάρ ἐστι καὶ τοῦτο, ὅτι οἱ καλλιῶται αὐτοῦ δὴ τοῦ βασιλέως καταμένειν ἐπὶ GEORGII PHRANTZE non at testamentum tamen : non enim testantur inperatores, sed jubent : hæc igitur, quæ ille con- stituebat, ego ab eodem jussus scripsi : ut singuli ejus filii alius aliud de ornamentis ejus et gemmis rebusque aliis pretiosis acciperent, reliqua autem bona, quæ quidem in palatio essent, vestimenta et apparatus, in quatuor partes dividerentur : qua- rum una consumeretur in liturgiis et ecclesiarum ornamentis supra solitum modum adornandis, quæ sane magno cum sumptu et splendore instituta sunt; re¨quæ tres distribuerentur pauperibus, medicis et numesticis ejus. Curatores autem essent spiritua- lis pater ejus Macarius, qui, ex Judæis oriundus, D in Xanthopulorum monasterio erat, Josephus, mo- masterii Charsianensis magister, atque ego. Hæc cun coram ipso Manuele, imperatrice et eorum filio imperatore, et iis solis quidem, recitassem, postremo imperator ita filio suo præcepit: Audisti, Ali mi, quæ vobis super ministris mois jussa dedi. Cubiculariis autem, qui pulchre mihi et studiose servierunt, præcipuan gratiam habeo, atque volo, ut ab omnibus aliis meis id illis amoris, tutelæ et studii contingat, qnod cuique convenit. Itaque in primis hunc tibi Phrantzen commendo, qui egregie mihi ministravit, omnibusque animi et corporis commodis cumu ante prospexerit, tam nune in ægro- tatione mes præ cæteris prospicit, ac spero, CLM- dem etiam, quæ ad animam meam post obitum ex- piandam pertinent, probe administraturum esse. Per ipsius enim juventutem et senectutem mesm non ficuit, quod amore ac studio, quæ mihi præst- fit, diguum esset, illi referre. Quare tibi cum con- mitto, atque spero, te, ut, quæ exuplo precorque tibi, alipiscaris, suppleturum esse, quod illam ob causam Phrantzæ ipse præstare non potui. › Hæc ilie de me dixit et præcepit. Intercedebat autem etiam cum Constantino despota, numinis divini gratia, magna mibi familiaritas, cam patris mei frater præceptor ejus esset, et hujus filii, fratres mei patrueles, una cum illo educarentur, in ejas- demque essent amicis et ministris: quibuscum ego in illius veni familiaritatem. Deinde, ferente ita tempore, in beati et gloriosi patris ejus mini- sterium transii, qui in omni re sibi necessaria opera mea utebatur. Prorsus enim cupiebat in suo me habere ministerio. More antem et consuetudine receptum erat in imperatorum palatiis, ut patrum cubicularii in cubicula filiorum intrarent, non contra filiorum cubicularii in cubicula patris, idque vivis pa- tribus, non post eorumdem mortem. Postquam igitur obiit beatus et gloriosus pater ejus, peractis illi pri- mis justis, omnes cubicularii ejus in palatium reversi sumus. Nam hic quoque mos tenet, ut cu- bicularŝi imperatoris circa sepulcrum ejus mane-

θεὶς ὕστερον οὐκ ἐγένετο μοναχός. Μεθ' ὧν κἀγὼ Α λιν λέγω σοι περὶ τούτου δὴ τοῦ Φραντζή, ὃς καλῶς ἀρχῇ εἰς τὴν Πελοπόννησον ἦλθον, εἰς δουλοσύνην τοῦ βασιλέως τοῦ αὐθέντου μου ῶν, καὶ ἵνα ἀπο βλέπω καὶ τὸν δεσπότην κυρ Κωνσταντίνον δι' αι- τίαν τοιαύτην. "Οτε ὁ μακάριο; καὶ ἀοίδιμος πατήρ αὐτῶν ἤγγιζε πρὸς τὸ ἀποθανεῖν, προσέταξέ με καὶ ἔγραψα τοιαῦτα οἰκειοχείρως, οὐχὶ ὡς διαθήκην αυτ τοῦ· οὐ γὰρ διατιθεῖσιν οἱ βασιλεῖς, ἀλλὰ προστάτ τουσιν. Ἐν ᾖ προστάξει διωρίζετο τάδε ἅπερ καὶ ἔγραψα, ἵνα ἔχῃ ἕκαστος τῶν υἱῶν αὐτοῦ ὁ μὲν τόδε ὁ δὲ τόδε ἀπὸ τῶν ἰδίων αὐτοῦ λαφύρων καὶ λίθων πολυτίμων καὶ ἀξιολόγων εἰδῶν, καὶ τὰ λοιπὰ τῆς οὐσίας αὐτοῦ ἤγουν τῆς ἔσω παλατίου, ἱματισμοί καὶ παρασκευαί, ἵνα μερισθῇ εἰς τέσσαρα μέρη, εἰς παραστάσιμα καὶ λειτουργίας ὑπὲρ αὐτοῦ και τεπέκεινα τῶν συνήθων, & πολυτελῶς καὶ καλῶς ἐδόθησαν, τὰ δὲ ἕτερα τρία μέρη εἰ; πτωχούς, εἰς Ιατροὺς καὶ εἰς τοὺς αὐτοῦ κελλιώτας· ἐπίτροποι δὲ ὦσιν ὁ πνευματικὸς αὐτοῦ ὁ ἐν τῇ τῶν Ξανθοπού- λων μονῇ Μακάριος ὁ ἐξ Ἰουδαίων, ὁ διδάσκαλος Ἰωσὴφ ἐν τῇ τοῦ Χαρσιανίτου μονῇ, καὶ ἐγώ. Καὶ ἀναγνωσθείσης ταύτης δὴ τῆς προστάξεως παρ' ἐμοῦ ἔμπροσθεν αὐτοῦ καὶ τῆς δεσποίνης καὶ τοῦ βασιλέως καὶ υἱοῦ αὐτῶν καὶ μόνον, τέλος προσέ ταξὲ τῷ υἱῷ αὐτοῦ λέγων· « Υιέ μου, ήκουσας προσέταξε μὲν ὑμῖν περὶ τῶν ὑπηρετησάντων μοι ιδίων » (Έγραφε γάρ)· ι οἱ δὲ κελλιῶταί μου οἱ ὑπηρ ρετήσαντές μοι καλῶς καὶ εὐνοϊκῶς διάκεινται ὡσεὶ κυρίως πρός με, ἵνα ἔχωσι παρὰ πάντων τῶν υἱῶν μου ἀγάπην τε καὶ ἀναδοχὴν καὶ προμήθειαν κατὰ τὸ ἀναλογοῦν ἐνὶ ἑκάστῳ αὐτῶν. Ἐξαιρέτως δὲ πάν Β με ἐδούλευσε καὶ εἰς πάντα τὰ τῆς ψυχῆς μου και σώματος ἐθεράπευσε, καὶ νῦν εἰς τὰ τῆς ἀσθενείας μου πλεῖον τῶν ἄλλων θεραπεύει, ὡς καὶ ἐλπίζω ὅτι καὶ τὰ τῆς ψυχῆς μου μετά θάνατον καλώς οἰκονομήσῃ. Η νεότης γὰρ αὐτοῦ καὶ τὸ γῆ ρε; τὸ ἐμὸν οὐκ εἴασαν γενέσθαι τι πρὸς αὐτὸν ἀντάξιον τῆς ἀγάπης καὶ δουλοσύνης ἣν ἐφύλαξεν εἰς ἐμὲ· διὰ τοῦτο ἀφίημι αὐτόν σοι· καὶ ὅπως τῆς εὐχῆς καὶ εὐλογίας τῆς ἐμῆς τύχῃς, ὁ δι' αἰτίαν τοιαύτην παρ' ἐμοῦ οὐκ ἐγένετο αὐτῷ, αὐτὸς ποίησον. » Καὶ ταῦτα ἔλεγε καὶ προσέταττε περὶ ἐμοῦ. Ἐπεὶ δὲ καὶ μετὰ τοῦ δεσπότου κυρ Κωνσταντίνου πολλήν ἀγάπην εἶχον κἀγὼ καὶ πληροφορίαν, ἣν ὁ Θεός ἀπεδέχετο, ἐξ αἰτίας τοιαύτης ὅτι τοῦ πατρός μου ὁ ἀδελφὸς ἦν αὐτοῦ παιδαγωγός, καὶ οἱ υἱο: αὐτοῦ οἱ ἐμοὶ ἐξάδελφοι συνανάτροφοι αὐτῷ καὶ φί λοι καὶ δοῦλο: αὐτῷ, καὶ ἐγὼ μετ' αὐτῶν. Εἶτα του καιροῦ φέροντος οἰκείωσιν ἐμοῦ πρὸς τὸν μακαρί την καὶ ἀοίδιμον πατέρα αὐτοῦ, καὶ ὅσα αὐτῷ ἦν ἀναγκαῖα δι᾿ ἐμοῦ εὑρισκεν. Ηγάπα γὰρ ἔχειν με καθόλου εἰς τὴν αὑτοῦ δουλοσύνην· συνήθεια γέρ ἦν καὶ τάξις ἐν τοῖς τῶν βασιλέων εἴπως χωρεῖν τοὺς τῶν πατέρων κελλιώτας ἐν τοῖς τῶν υἱῶν κελ- λίοις, ἀλλ' οὐχὶ τοὺς τῶν υἱῶν κελλιώτας ἐν τοῖς τοῦ πατρός· τοῦτο δὲ ἔτι ζώντων τῶν πατέρων, ἀλλ οὐχὶ μετὰ θάνατον. Ὡς οὖν ἀπέθανεν ὁ μακαρίτης καὶ ἀοίδιμος πατὴρ αὐτοῦ, μετὰ τὸ πρῶτον αὐτοῦ μνημόσυνον ἐπεστρέψαμεν πάντες οἱ κελλιῶται αὐ- τοῦ εἰς τὸ παλάτιον· ἔθος γάρ ἐστι καὶ τοῦτο, ὅτι οἱ καλλιῶται αὐτοῦ δὴ τοῦ βασιλέως καταμένειν ἐπὶ GEORGII PHRANTZE non at testamentum tamen : non enim testantur inperatores, sed jubent : hæc igitur, quæ ille con- stituebat, ego ab eodem jussus scripsi : ut singuli ejus filii alius aliud de ornamentis ejus et gemmis rebusque aliis pretiosis acciperent, reliqua autem bona, quæ quidem in palatio essent, vestimenta et apparatus, in quatuor partes dividerentur : qua- rum una consumeretur in liturgiis et ecclesiarum ornamentis supra solitum modum adornandis, quæ sane magno cum sumptu et splendore instituta sunt; re¨quæ tres distribuerentur pauperibus, medicis et numesticis ejus. Curatores autem essent spiritua- lis pater ejus Macarius, qui, ex Judæis oriundus, D in Xanthopulorum monasterio erat, Josephus, mo- masterii Charsianensis magister, atque ego. Hæc cun coram ipso Manuele, imperatrice et eorum filio imperatore, et iis solis quidem, recitassem, postremo imperator ita filio suo præcepit: Audisti, Ali mi, quæ vobis super ministris mois jussa dedi. Cubiculariis autem, qui pulchre mihi et studiose servierunt, præcipuan gratiam habeo, atque volo, ut ab omnibus aliis meis id illis amoris, tutelæ et studii contingat, qnod cuique convenit. Itaque in primis hunc tibi Phrantzen commendo, qui egregie mihi ministravit, omnibusque animi et corporis commodis cumu ante prospexerit, tam nune in ægro- tatione mes præ cæteris prospicit, ac spero, CLM- dem etiam, quæ ad animam meam post obitum ex- piandam pertinent, probe administraturum esse. Per ipsius enim juventutem et senectutem mesm non ficuit, quod amore ac studio, quæ mihi præst- fit, diguum esset, illi referre. Quare tibi cum con- mitto, atque spero, te, ut, quæ exuplo precorque tibi, alipiscaris, suppleturum esse, quod illam ob causam Phrantzæ ipse præstare non potui. › Hæc ilie de me dixit et præcepit. Intercedebat autem etiam cum Constantino despota, numinis divini gratia, magna mibi familiaritas, cam patris mei frater præceptor ejus esset, et hujus filii, fratres mei patrueles, una cum illo educarentur, in ejas- demque essent amicis et ministris: quibuscum ego in illius veni familiaritatem. Deinde, ferente ita tempore, in beati et gloriosi patris ejus mini- sterium transii, qui in omni re sibi necessaria opera mea utebatur. Prorsus enim cupiebat in suo me habere ministerio. More antem et consuetudine receptum erat in imperatorum palatiis, ut patrum cubicularii in cubicula filiorum intrarent, non contra filiorum cubicularii in cubicula patris, idque vivis pa- tribus, non post eorumdem mortem. Postquam igitur obiit beatus et gloriosus pater ejus, peractis illi pri- mis justis, omnes cubicularii ejus in palatium reversi sumus. Nam hic quoque mos tenet, ut cu- bicularŝi imperatoris circa sepulcrum ejus mane-

με Σπάρτην, καὶ ὁ κύρ Θωμᾶς ὁ αὐθεντόπουλος σὺν αὐτῷ μέχρι τινὸς ἀπῆλθεν εἰς τὰ Καλάβρυτα. ποιήσωσι καὶ διὰ τὸ μὴ εἰς Λακεδαιμονίαν ήγουν Α ρος ὄπισθεν διὰ τῆς ὁδοῦ τῆς ἀπαγούσης εἰς τὴν Σπάρτην εὑρεθῆναι ὁμοῦ τοὺς ἀδελφοὺς, ἡνίκα ὁ ἀδελφὸς αὐτῶν ἐβούλετο μοναχὸς γενέσθαι. Τῇ· πρώτῃ Ιουλίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐξελθόντες ἦλθον κατὰ τῆς Πάτρας οἱ τρεῖς τῶν αὐταδέλφων, καὶ περὶ τοὺς μύλους ἔξωθεν τῆς αὐτῆς πόλεως σκηνώσαντες ἐκεῖσε καὶ τὴν ἀνεψιὰν τοῦ Καρόλου κυρίαν Θεοδώ ραν ἤγαγον, ἔνθα καὶ ὁ δεσπότης κυρ Κωνσταντίνος - συνεζεύχθη καὶ ηυλογήθη αὐτήν. Εἰς δὲ Πάτραν οὐ δὲν ἐκατωρθώθη πρὸς ἅλωσιν, ἀλλὰ μᾶλλον ὡς τι ἀστεῖον ἦν τὰ παρὰ τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου μετ λετούμενα τοῦ γενέσθαι μοναχόν· ἀθετῆσαι γὰρ ἐβούλετο καὶ ἀνὰ τῶν ἀδελφῶν σκανδάλου ἦν αἴτιον, ὥστε εἰς τὰ τῆς Πάτρας συμπέρασμά τι χρηστὸν οὐ κατωρθοῦτο, ἀλλ᾽ ἢ μόνον τρία μικρὰ ἄστεα παρέ- λαβον, ποιήσαντες εἰρήνην καὶ συμβάσεις μετὰ τῶν ἔνδον οἰκούντων μετὰ συνθήκης, ἵνα τελῶσι πρὸς τὸν δεσπότην κυρ Κωνσταντῖνον κατ' ἔτος χρυσά νούμια πεντακόσια. Καὶ οὕτως ἐγερθέντες μεν μετὰ τοῦ βασιλέως καὶ τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου ἀπήλθομεν διὰ τῆς ὁδοῦ τῆς εἰς τὴν Σπάρτην φετ ρούσης, ὁ δὲ δεσπότης κύρ Κωνσταντίνος δι᾿ ἄλλης εἰς τὸ Χλομούτζιν μετὰ τῆς γυναικὸς αὑτοῦ καὶ βα- σιλίσσης. Μετὰ δέ τινα καιρὸν ὀλίγον ἐπεὶ ἐβούλετο ἐπανελθεῖν ὁ βασιλεὺς οἴκαδε, μηνυθεὶς καὶ ὁ ἀδελ φὸς αὐτοῦ ἀπῆλθεν εἰς τὴν Σπάρτην ἀπὸ τοῦ Χλο- μουτζίου· κἀκεῖθεν διαβιβάσαντες ἀμφότεροι, καὶ οἱ τέσσαρες ἀδελφοὶ ὁμοῦ ἡμέρας ὀλίγας ποιήσαν- τες, τῷ Οκτωβρίῳ μηνὶ τοῦ ςαλλ' ἔτους αναβάντες ὁμοῦ ἀπήλθομεν μέχρι καὶ τῆς Κορίνθου · καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς ἐμβὰς εἰς τὰς τριήρεις ἀπῆλθεν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, ὁ δὲ δεσπότης ο κυρ Θεόδω Ἡμεῖς δὲ μετὰ τοῦ αὐθέντου ἡμῶν Κωνσταντίνου τοῦ δεσπότου δι᾿ ἄλλης ὁδοῦ ἤλθομεν εἰς Βοστίτζαν· καὶ γὰρ εἰ καὶ μοναχὸς οὐκ ἐγένετο ὁ δεσπότης κύρ Θεόδωρος, ἵνα ἀπομείνῃ ἅπας ὁ τόπος αὐτοῦ εἰς τὸν κυρ Κωνσταντῖνον τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ κατὰ τὰς συν- θήκας καὶ συμβάσεις τὰς ἀνὰ αὐτῶν, ἀλλ᾽ οὖν καὶ οὗτος δέδωκε πρὸς αὐτὸν τὴν Βοστίτζαν καὶ τὰ πέ- ριξ αὐτῆς καὶ εἰς τὸ ἕτερον μέρος τὰ ὅσα ἐν τοῖς ποσὶ τοῖς πρὸς δυσμὰς ἡλίου εἰσὶ τοῦ ὑπερ μεγέθους ὅρους τοῦ Ταϋγέτου (καὶ ἐνέκειτο βέλτιον φρούριον καὶ χῶρον Πελοποννήσου, τὸ Λεύκτρον Μαί- νης, τὸ ὁποῖον Κεταρία πάλαι ἐκαλεῖτο) καὶ πάντα τὸν ἐκείνου ζυγὸν ἄχρι καὶ τῆς Πύλου τῆς λεγομέ- νης Ἰτίλου, ἐκ δὲ τοῦ ἔξω ζυγοῦ τὸ κάστρον Ζαρ νάτας καὶ Γαστίτζα, τὸ Διάσειστον, Μελὲ, Δράχιον καὶ Πολιανοῦν καὶ τὰ περὶ αὐτόν. Καὶ ἔδωσεν αὐτῷ καὶ τὰ ὅσα πολίσματα καὶ φρούριά εἰσιν εἰς πάντα τὸν Μεσσηνιακὸν κόλπον, ἔνθα ῥέει διὰ μέ σου καὶ ὁ Πάμισος ἐκεῖνος ποταμός. Ταῦτα ἐπιτρο- πικῶς ἤρχετο, τοῦ μεγάλου πρωτοστράτορος Νικη φόρου τοῦ Μελισσηνοῦ ὄντα, δν διὰ τὴν ποικιλότητα τῆς φρονήσεως καὶ τὸ ὀξὺ τῆς διανοίας καὶ εἰς τὰ πάντα δεξιώτατον κοινοτέροις πείθεσθαι πράγμασι, καὶ Μελισσουργὸν ἐπωνόμαζον τὸν ἄνδρα διστρια- έγγονος γὰρ ἦν τοῦ θαυμαστοῦ ἐκείνου ἀνδρὸς Νικηφόρου Καίσαρος του Μελισσητοῦ, υἱὸς δὲ τοῦ σεβαστοκράτορος Λέοντος τοῦ Μελισσηνοῦ, καὶ αὐτ θέντης ἔκπαλαι καὶ ἐξ ἀρχῆς τῆς ἰσχυροτάτης Ἰθώ μης, ἢ καὶ Μεσσήνη ἐκαλεῖτο, καὶ παντὸς τοῦ • GEORGII PERANTZE omnes essent, quando eorum frater vellet mona- chus fieri. Kalendis Juliis ejusdem anni egressi tres fratres, Patras venerunt, et extra urbem apud molas fixerunt tentoria, quo deinde adducta Theo - dora domina, cognata Caroli, solemni cæremonia Constantino matrimonio juncta est. Verum ad sub- jugandas Patras nihil prospere-gestum est, quin potius callida quædam simulatio erat vitæ mona- chicæ meditatio a Theodoro suscepta. Repudiatu- rus enim illum erat, magnosque inter fratres excitabat tumultus, ita ut res Patrensis felicem exitum non haberet, sed tria tantum exigua oppida caperentur, cum incolis pace ita pacta, ut Con- stantino in annos singulos nummos aureos quingentos penderent. Ita collectis vasis, cum imperatore et Theodoro despota Spartam discessimus ; Con- j stantinus autem despota alia via cum regina uxore Chlomutzim profectus est. Brevi tempore inter- misso, cum domum redire vellet imperator, etiam Constantinus de ea re certior factus, Chlomutzio Spartam venit. Inde, postquam quatuor fratres aliquot dies una fuerunt, mense Octobri auni Corinthum trajecimus: ibi imperator triremi con- scensa Cpolim profectus est; Theodorus despota iter, quod Spartam fert, relegit, comitante eum Thoma principe usque Calabryta. C D Nos cum principe nostro Constantino despota alia via Bostitzam venimus. Etiamsi enim ad mo- nachos sese non aggregavit Theodorus despola, qua re omues possessiones ejus ad Constantinum fratrem secundum pacta conventaque transituræ erant, tamen donavit ei Bostitzam cum locis adja- centibus, et ex altera parte quæcunque occiden- tem versus ad radices montis altissimi Taygeti jacent: est autem ibi situm Leuctrum Mainæ, castellum Peloponnesi præstantissimum, quod olim Cetaria vocabatur : et omnem illum tractum usque ad Pylum, quæ Itilus dicitur, et extra eum tractum castellum Zarnatas, Gastitzam, Diaseistum, Mele, Drachium et Polianum cum locis finitimis; insuper omnia oppida el castella ad sinum Messeniacum, per quam mediam fluvius regionem Pamisus labitur. Hac procuratoris nomine administrabal, quæ Nicephori Melisseni, magni protostratoris, erant ; quem propter animi versutiam et ingenii celeritatem dexteritatemque summam ad res novas, quas vellet, perficiendas etiam Melissurgum co- gnominabant. Erat autem viri illius admirandi, Nicephori Cæsaris Melisseni, longo posterorum or- dine nepos, filius Leonis Melisseni sebastocratoris, atque jam pridem et ab initio dominus munitissi- mia urbis luhomes, quæ eliam Messene appella-

με Σπάρτην, καὶ ὁ κύρ Θωμᾶς ὁ αὐθεντόπουλος σὺν αὐτῷ μέχρι τινὸς ἀπῆλθεν εἰς τὰ Καλάβρυτα. ποιήσωσι καὶ διὰ τὸ μὴ εἰς Λακεδαιμονίαν ήγουν Α ρος ὄπισθεν διὰ τῆς ὁδοῦ τῆς ἀπαγούσης εἰς τὴν Σπάρτην εὑρεθῆναι ὁμοῦ τοὺς ἀδελφοὺς, ἡνίκα ὁ ἀδελφὸς αὐτῶν ἐβούλετο μοναχὸς γενέσθαι. Τῇ· πρώτῃ Ιουλίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐξελθόντες ἦλθον κατὰ τῆς Πάτρας οἱ τρεῖς τῶν αὐταδέλφων, καὶ περὶ τοὺς μύλους ἔξωθεν τῆς αὐτῆς πόλεως σκηνώσαντες ἐκεῖσε καὶ τὴν ἀνεψιὰν τοῦ Καρόλου κυρίαν Θεοδώ ραν ἤγαγον, ἔνθα καὶ ὁ δεσπότης κυρ Κωνσταντίνος - συνεζεύχθη καὶ ηυλογήθη αὐτήν. Εἰς δὲ Πάτραν οὐ δὲν ἐκατωρθώθη πρὸς ἅλωσιν, ἀλλὰ μᾶλλον ὡς τι ἀστεῖον ἦν τὰ παρὰ τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου μετ λετούμενα τοῦ γενέσθαι μοναχόν· ἀθετῆσαι γὰρ ἐβούλετο καὶ ἀνὰ τῶν ἀδελφῶν σκανδάλου ἦν αἴτιον, ὥστε εἰς τὰ τῆς Πάτρας συμπέρασμά τι χρηστὸν οὐ κατωρθοῦτο, ἀλλ᾽ ἢ μόνον τρία μικρὰ ἄστεα παρέ- λαβον, ποιήσαντες εἰρήνην καὶ συμβάσεις μετὰ τῶν ἔνδον οἰκούντων μετὰ συνθήκης, ἵνα τελῶσι πρὸς τὸν δεσπότην κυρ Κωνσταντῖνον κατ' ἔτος χρυσά νούμια πεντακόσια. Καὶ οὕτως ἐγερθέντες μεν μετὰ τοῦ βασιλέως καὶ τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου ἀπήλθομεν διὰ τῆς ὁδοῦ τῆς εἰς τὴν Σπάρτην φετ ρούσης, ὁ δὲ δεσπότης κύρ Κωνσταντίνος δι᾿ ἄλλης εἰς τὸ Χλομούτζιν μετὰ τῆς γυναικὸς αὑτοῦ καὶ βα- σιλίσσης. Μετὰ δέ τινα καιρὸν ὀλίγον ἐπεὶ ἐβούλετο ἐπανελθεῖν ὁ βασιλεὺς οἴκαδε, μηνυθεὶς καὶ ὁ ἀδελ φὸς αὐτοῦ ἀπῆλθεν εἰς τὴν Σπάρτην ἀπὸ τοῦ Χλο- μουτζίου· κἀκεῖθεν διαβιβάσαντες ἀμφότεροι, καὶ οἱ τέσσαρες ἀδελφοὶ ὁμοῦ ἡμέρας ὀλίγας ποιήσαν- τες, τῷ Οκτωβρίῳ μηνὶ τοῦ ςαλλ' ἔτους αναβάντες ὁμοῦ ἀπήλθομεν μέχρι καὶ τῆς Κορίνθου · καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς ἐμβὰς εἰς τὰς τριήρεις ἀπῆλθεν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, ὁ δὲ δεσπότης ο κυρ Θεόδω Ἡμεῖς δὲ μετὰ τοῦ αὐθέντου ἡμῶν Κωνσταντίνου τοῦ δεσπότου δι᾿ ἄλλης ὁδοῦ ἤλθομεν εἰς Βοστίτζαν· καὶ γὰρ εἰ καὶ μοναχὸς οὐκ ἐγένετο ὁ δεσπότης κύρ Θεόδωρος, ἵνα ἀπομείνῃ ἅπας ὁ τόπος αὐτοῦ εἰς τὸν κυρ Κωνσταντῖνον τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ κατὰ τὰς συν- θήκας καὶ συμβάσεις τὰς ἀνὰ αὐτῶν, ἀλλ᾽ οὖν καὶ οὗτος δέδωκε πρὸς αὐτὸν τὴν Βοστίτζαν καὶ τὰ πέ- ριξ αὐτῆς καὶ εἰς τὸ ἕτερον μέρος τὰ ὅσα ἐν τοῖς ποσὶ τοῖς πρὸς δυσμὰς ἡλίου εἰσὶ τοῦ ὑπερ μεγέθους ὅρους τοῦ Ταϋγέτου (καὶ ἐνέκειτο βέλτιον φρούριον καὶ χῶρον Πελοποννήσου, τὸ Λεύκτρον Μαί- νης, τὸ ὁποῖον Κεταρία πάλαι ἐκαλεῖτο) καὶ πάντα τὸν ἐκείνου ζυγὸν ἄχρι καὶ τῆς Πύλου τῆς λεγομέ- νης Ἰτίλου, ἐκ δὲ τοῦ ἔξω ζυγοῦ τὸ κάστρον Ζαρ νάτας καὶ Γαστίτζα, τὸ Διάσειστον, Μελὲ, Δράχιον καὶ Πολιανοῦν καὶ τὰ περὶ αὐτόν. Καὶ ἔδωσεν αὐτῷ καὶ τὰ ὅσα πολίσματα καὶ φρούριά εἰσιν εἰς πάντα τὸν Μεσσηνιακὸν κόλπον, ἔνθα ῥέει διὰ μέ σου καὶ ὁ Πάμισος ἐκεῖνος ποταμός. Ταῦτα ἐπιτρο- πικῶς ἤρχετο, τοῦ μεγάλου πρωτοστράτορος Νικη φόρου τοῦ Μελισσηνοῦ ὄντα, δν διὰ τὴν ποικιλότητα τῆς φρονήσεως καὶ τὸ ὀξὺ τῆς διανοίας καὶ εἰς τὰ πάντα δεξιώτατον κοινοτέροις πείθεσθαι πράγμασι, καὶ Μελισσουργὸν ἐπωνόμαζον τὸν ἄνδρα διστρια- έγγονος γὰρ ἦν τοῦ θαυμαστοῦ ἐκείνου ἀνδρὸς Νικηφόρου Καίσαρος του Μελισσητοῦ, υἱὸς δὲ τοῦ σεβαστοκράτορος Λέοντος τοῦ Μελισσηνοῦ, καὶ αὐτ θέντης ἔκπαλαι καὶ ἐξ ἀρχῆς τῆς ἰσχυροτάτης Ἰθώ μης, ἢ καὶ Μεσσήνη ἐκαλεῖτο, καὶ παντὸς τοῦ • GEORGII PERANTZE omnes essent, quando eorum frater vellet mona- chus fieri. Kalendis Juliis ejusdem anni egressi tres fratres, Patras venerunt, et extra urbem apud molas fixerunt tentoria, quo deinde adducta Theo - dora domina, cognata Caroli, solemni cæremonia Constantino matrimonio juncta est. Verum ad sub- jugandas Patras nihil prospere-gestum est, quin potius callida quædam simulatio erat vitæ mona- chicæ meditatio a Theodoro suscepta. Repudiatu- rus enim illum erat, magnosque inter fratres excitabat tumultus, ita ut res Patrensis felicem exitum non haberet, sed tria tantum exigua oppida caperentur, cum incolis pace ita pacta, ut Con- stantino in annos singulos nummos aureos quingentos penderent. Ita collectis vasis, cum imperatore et Theodoro despota Spartam discessimus ; Con- j stantinus autem despota alia via cum regina uxore Chlomutzim profectus est. Brevi tempore inter- misso, cum domum redire vellet imperator, etiam Constantinus de ea re certior factus, Chlomutzio Spartam venit. Inde, postquam quatuor fratres aliquot dies una fuerunt, mense Octobri auni Corinthum trajecimus: ibi imperator triremi con- scensa Cpolim profectus est; Theodorus despota iter, quod Spartam fert, relegit, comitante eum Thoma principe usque Calabryta. C D Nos cum principe nostro Constantino despota alia via Bostitzam venimus. Etiamsi enim ad mo- nachos sese non aggregavit Theodorus despola, qua re omues possessiones ejus ad Constantinum fratrem secundum pacta conventaque transituræ erant, tamen donavit ei Bostitzam cum locis adja- centibus, et ex altera parte quæcunque occiden- tem versus ad radices montis altissimi Taygeti jacent: est autem ibi situm Leuctrum Mainæ, castellum Peloponnesi præstantissimum, quod olim Cetaria vocabatur : et omnem illum tractum usque ad Pylum, quæ Itilus dicitur, et extra eum tractum castellum Zarnatas, Gastitzam, Diaseistum, Mele, Drachium et Polianum cum locis finitimis; insuper omnia oppida el castella ad sinum Messeniacum, per quam mediam fluvius regionem Pamisus labitur. Hac procuratoris nomine administrabal, quæ Nicephori Melisseni, magni protostratoris, erant ; quem propter animi versutiam et ingenii celeritatem dexteritatemque summam ad res novas, quas vellet, perficiendas etiam Melissurgum co- gnominabant. Erat autem viri illius admirandi, Nicephori Cæsaris Melisseni, longo posterorum or- dine nepos, filius Leonis Melisseni sebastocratoris, atque jam pridem et ab initio dominus munitissi- mia urbis luhomes, quæ eliam Messene appella-

με Σπάρτην, καὶ ὁ κύρ Θωμᾶς ὁ αὐθεντόπουλος σὺν αὐτῷ μέχρι τινὸς ἀπῆλθεν εἰς τὰ Καλάβρυτα. ποιήσωσι καὶ διὰ τὸ μὴ εἰς Λακεδαιμονίαν ήγουν Α ρος ὄπισθεν διὰ τῆς ὁδοῦ τῆς ἀπαγούσης εἰς τὴν Σπάρτην εὑρεθῆναι ὁμοῦ τοὺς ἀδελφοὺς, ἡνίκα ὁ ἀδελφὸς αὐτῶν ἐβούλετο μοναχὸς γενέσθαι. Τῇ· πρώτῃ Ιουλίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐξελθόντες ἦλθον κατὰ τῆς Πάτρας οἱ τρεῖς τῶν αὐταδέλφων, καὶ περὶ τοὺς μύλους ἔξωθεν τῆς αὐτῆς πόλεως σκηνώσαντες ἐκεῖσε καὶ τὴν ἀνεψιὰν τοῦ Καρόλου κυρίαν Θεοδώ ραν ἤγαγον, ἔνθα καὶ ὁ δεσπότης κυρ Κωνσταντίνος - συνεζεύχθη καὶ ηυλογήθη αὐτήν. Εἰς δὲ Πάτραν οὐ δὲν ἐκατωρθώθη πρὸς ἅλωσιν, ἀλλὰ μᾶλλον ὡς τι ἀστεῖον ἦν τὰ παρὰ τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου μετ λετούμενα τοῦ γενέσθαι μοναχόν· ἀθετῆσαι γὰρ ἐβούλετο καὶ ἀνὰ τῶν ἀδελφῶν σκανδάλου ἦν αἴτιον, ὥστε εἰς τὰ τῆς Πάτρας συμπέρασμά τι χρηστὸν οὐ κατωρθοῦτο, ἀλλ᾽ ἢ μόνον τρία μικρὰ ἄστεα παρέ- λαβον, ποιήσαντες εἰρήνην καὶ συμβάσεις μετὰ τῶν ἔνδον οἰκούντων μετὰ συνθήκης, ἵνα τελῶσι πρὸς τὸν δεσπότην κυρ Κωνσταντῖνον κατ' ἔτος χρυσά νούμια πεντακόσια. Καὶ οὕτως ἐγερθέντες μεν μετὰ τοῦ βασιλέως καὶ τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου ἀπήλθομεν διὰ τῆς ὁδοῦ τῆς εἰς τὴν Σπάρτην φετ ρούσης, ὁ δὲ δεσπότης κύρ Κωνσταντίνος δι᾿ ἄλλης εἰς τὸ Χλομούτζιν μετὰ τῆς γυναικὸς αὑτοῦ καὶ βα- σιλίσσης. Μετὰ δέ τινα καιρὸν ὀλίγον ἐπεὶ ἐβούλετο ἐπανελθεῖν ὁ βασιλεὺς οἴκαδε, μηνυθεὶς καὶ ὁ ἀδελ φὸς αὐτοῦ ἀπῆλθεν εἰς τὴν Σπάρτην ἀπὸ τοῦ Χλο- μουτζίου· κἀκεῖθεν διαβιβάσαντες ἀμφότεροι, καὶ οἱ τέσσαρες ἀδελφοὶ ὁμοῦ ἡμέρας ὀλίγας ποιήσαν- τες, τῷ Οκτωβρίῳ μηνὶ τοῦ ςαλλ' ἔτους αναβάντες ὁμοῦ ἀπήλθομεν μέχρι καὶ τῆς Κορίνθου · καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς ἐμβὰς εἰς τὰς τριήρεις ἀπῆλθεν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, ὁ δὲ δεσπότης ο κυρ Θεόδω Ἡμεῖς δὲ μετὰ τοῦ αὐθέντου ἡμῶν Κωνσταντίνου τοῦ δεσπότου δι᾿ ἄλλης ὁδοῦ ἤλθομεν εἰς Βοστίτζαν· καὶ γὰρ εἰ καὶ μοναχὸς οὐκ ἐγένετο ὁ δεσπότης κύρ Θεόδωρος, ἵνα ἀπομείνῃ ἅπας ὁ τόπος αὐτοῦ εἰς τὸν κυρ Κωνσταντῖνον τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ κατὰ τὰς συν- θήκας καὶ συμβάσεις τὰς ἀνὰ αὐτῶν, ἀλλ᾽ οὖν καὶ οὗτος δέδωκε πρὸς αὐτὸν τὴν Βοστίτζαν καὶ τὰ πέ- ριξ αὐτῆς καὶ εἰς τὸ ἕτερον μέρος τὰ ὅσα ἐν τοῖς ποσὶ τοῖς πρὸς δυσμὰς ἡλίου εἰσὶ τοῦ ὑπερ μεγέθους ὅρους τοῦ Ταϋγέτου (καὶ ἐνέκειτο βέλτιον φρούριον καὶ χῶρον Πελοποννήσου, τὸ Λεύκτρον Μαί- νης, τὸ ὁποῖον Κεταρία πάλαι ἐκαλεῖτο) καὶ πάντα τὸν ἐκείνου ζυγὸν ἄχρι καὶ τῆς Πύλου τῆς λεγομέ- νης Ἰτίλου, ἐκ δὲ τοῦ ἔξω ζυγοῦ τὸ κάστρον Ζαρ νάτας καὶ Γαστίτζα, τὸ Διάσειστον, Μελὲ, Δράχιον καὶ Πολιανοῦν καὶ τὰ περὶ αὐτόν. Καὶ ἔδωσεν αὐτῷ καὶ τὰ ὅσα πολίσματα καὶ φρούριά εἰσιν εἰς πάντα τὸν Μεσσηνιακὸν κόλπον, ἔνθα ῥέει διὰ μέ σου καὶ ὁ Πάμισος ἐκεῖνος ποταμός. Ταῦτα ἐπιτρο- πικῶς ἤρχετο, τοῦ μεγάλου πρωτοστράτορος Νικη φόρου τοῦ Μελισσηνοῦ ὄντα, δν διὰ τὴν ποικιλότητα τῆς φρονήσεως καὶ τὸ ὀξὺ τῆς διανοίας καὶ εἰς τὰ πάντα δεξιώτατον κοινοτέροις πείθεσθαι πράγμασι, καὶ Μελισσουργὸν ἐπωνόμαζον τὸν ἄνδρα διστρια- έγγονος γὰρ ἦν τοῦ θαυμαστοῦ ἐκείνου ἀνδρὸς Νικηφόρου Καίσαρος του Μελισσητοῦ, υἱὸς δὲ τοῦ σεβαστοκράτορος Λέοντος τοῦ Μελισσηνοῦ, καὶ αὐτ θέντης ἔκπαλαι καὶ ἐξ ἀρχῆς τῆς ἰσχυροτάτης Ἰθώ μης, ἢ καὶ Μεσσήνη ἐκαλεῖτο, καὶ παντὸς τοῦ • GEORGII PERANTZE omnes essent, quando eorum frater vellet mona- chus fieri. Kalendis Juliis ejusdem anni egressi tres fratres, Patras venerunt, et extra urbem apud molas fixerunt tentoria, quo deinde adducta Theo - dora domina, cognata Caroli, solemni cæremonia Constantino matrimonio juncta est. Verum ad sub- jugandas Patras nihil prospere-gestum est, quin potius callida quædam simulatio erat vitæ mona- chicæ meditatio a Theodoro suscepta. Repudiatu- rus enim illum erat, magnosque inter fratres excitabat tumultus, ita ut res Patrensis felicem exitum non haberet, sed tria tantum exigua oppida caperentur, cum incolis pace ita pacta, ut Con- stantino in annos singulos nummos aureos quingentos penderent. Ita collectis vasis, cum imperatore et Theodoro despota Spartam discessimus ; Con- j stantinus autem despota alia via cum regina uxore Chlomutzim profectus est. Brevi tempore inter- misso, cum domum redire vellet imperator, etiam Constantinus de ea re certior factus, Chlomutzio Spartam venit. Inde, postquam quatuor fratres aliquot dies una fuerunt, mense Octobri auni Corinthum trajecimus: ibi imperator triremi con- scensa Cpolim profectus est; Theodorus despota iter, quod Spartam fert, relegit, comitante eum Thoma principe usque Calabryta. C D Nos cum principe nostro Constantino despota alia via Bostitzam venimus. Etiamsi enim ad mo- nachos sese non aggregavit Theodorus despola, qua re omues possessiones ejus ad Constantinum fratrem secundum pacta conventaque transituræ erant, tamen donavit ei Bostitzam cum locis adja- centibus, et ex altera parte quæcunque occiden- tem versus ad radices montis altissimi Taygeti jacent: est autem ibi situm Leuctrum Mainæ, castellum Peloponnesi præstantissimum, quod olim Cetaria vocabatur : et omnem illum tractum usque ad Pylum, quæ Itilus dicitur, et extra eum tractum castellum Zarnatas, Gastitzam, Diaseistum, Mele, Drachium et Polianum cum locis finitimis; insuper omnia oppida el castella ad sinum Messeniacum, per quam mediam fluvius regionem Pamisus labitur. Hac procuratoris nomine administrabal, quæ Nicephori Melisseni, magni protostratoris, erant ; quem propter animi versutiam et ingenii celeritatem dexteritatemque summam ad res novas, quas vellet, perficiendas etiam Melissurgum co- gnominabant. Erat autem viri illius admirandi, Nicephori Cæsaris Melisseni, longo posterorum or- dine nepos, filius Leonis Melisseni sebastocratoris, atque jam pridem et ab initio dominus munitissi- mia urbis luhomes, quæ eliam Messene appella-

με Σπάρτην, καὶ ὁ κύρ Θωμᾶς ὁ αὐθεντόπουλος σὺν αὐτῷ μέχρι τινὸς ἀπῆλθεν εἰς τὰ Καλάβρυτα. ποιήσωσι καὶ διὰ τὸ μὴ εἰς Λακεδαιμονίαν ήγουν Α ρος ὄπισθεν διὰ τῆς ὁδοῦ τῆς ἀπαγούσης εἰς τὴν Σπάρτην εὑρεθῆναι ὁμοῦ τοὺς ἀδελφοὺς, ἡνίκα ὁ ἀδελφὸς αὐτῶν ἐβούλετο μοναχὸς γενέσθαι. Τῇ· πρώτῃ Ιουλίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐξελθόντες ἦλθον κατὰ τῆς Πάτρας οἱ τρεῖς τῶν αὐταδέλφων, καὶ περὶ τοὺς μύλους ἔξωθεν τῆς αὐτῆς πόλεως σκηνώσαντες ἐκεῖσε καὶ τὴν ἀνεψιὰν τοῦ Καρόλου κυρίαν Θεοδώ ραν ἤγαγον, ἔνθα καὶ ὁ δεσπότης κυρ Κωνσταντίνος - συνεζεύχθη καὶ ηυλογήθη αὐτήν. Εἰς δὲ Πάτραν οὐ δὲν ἐκατωρθώθη πρὸς ἅλωσιν, ἀλλὰ μᾶλλον ὡς τι ἀστεῖον ἦν τὰ παρὰ τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου μετ λετούμενα τοῦ γενέσθαι μοναχόν· ἀθετῆσαι γὰρ ἐβούλετο καὶ ἀνὰ τῶν ἀδελφῶν σκανδάλου ἦν αἴτιον, ὥστε εἰς τὰ τῆς Πάτρας συμπέρασμά τι χρηστὸν οὐ κατωρθοῦτο, ἀλλ᾽ ἢ μόνον τρία μικρὰ ἄστεα παρέ- λαβον, ποιήσαντες εἰρήνην καὶ συμβάσεις μετὰ τῶν ἔνδον οἰκούντων μετὰ συνθήκης, ἵνα τελῶσι πρὸς τὸν δεσπότην κυρ Κωνσταντῖνον κατ' ἔτος χρυσά νούμια πεντακόσια. Καὶ οὕτως ἐγερθέντες μεν μετὰ τοῦ βασιλέως καὶ τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου ἀπήλθομεν διὰ τῆς ὁδοῦ τῆς εἰς τὴν Σπάρτην φετ ρούσης, ὁ δὲ δεσπότης κύρ Κωνσταντίνος δι᾿ ἄλλης εἰς τὸ Χλομούτζιν μετὰ τῆς γυναικὸς αὑτοῦ καὶ βα- σιλίσσης. Μετὰ δέ τινα καιρὸν ὀλίγον ἐπεὶ ἐβούλετο ἐπανελθεῖν ὁ βασιλεὺς οἴκαδε, μηνυθεὶς καὶ ὁ ἀδελ φὸς αὐτοῦ ἀπῆλθεν εἰς τὴν Σπάρτην ἀπὸ τοῦ Χλο- μουτζίου· κἀκεῖθεν διαβιβάσαντες ἀμφότεροι, καὶ οἱ τέσσαρες ἀδελφοὶ ὁμοῦ ἡμέρας ὀλίγας ποιήσαν- τες, τῷ Οκτωβρίῳ μηνὶ τοῦ ςαλλ' ἔτους αναβάντες ὁμοῦ ἀπήλθομεν μέχρι καὶ τῆς Κορίνθου · καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς ἐμβὰς εἰς τὰς τριήρεις ἀπῆλθεν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, ὁ δὲ δεσπότης ο κυρ Θεόδω Ἡμεῖς δὲ μετὰ τοῦ αὐθέντου ἡμῶν Κωνσταντίνου τοῦ δεσπότου δι᾿ ἄλλης ὁδοῦ ἤλθομεν εἰς Βοστίτζαν· καὶ γὰρ εἰ καὶ μοναχὸς οὐκ ἐγένετο ὁ δεσπότης κύρ Θεόδωρος, ἵνα ἀπομείνῃ ἅπας ὁ τόπος αὐτοῦ εἰς τὸν κυρ Κωνσταντῖνον τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ κατὰ τὰς συν- θήκας καὶ συμβάσεις τὰς ἀνὰ αὐτῶν, ἀλλ᾽ οὖν καὶ οὗτος δέδωκε πρὸς αὐτὸν τὴν Βοστίτζαν καὶ τὰ πέ- ριξ αὐτῆς καὶ εἰς τὸ ἕτερον μέρος τὰ ὅσα ἐν τοῖς ποσὶ τοῖς πρὸς δυσμὰς ἡλίου εἰσὶ τοῦ ὑπερ μεγέθους ὅρους τοῦ Ταϋγέτου (καὶ ἐνέκειτο βέλτιον φρούριον καὶ χῶρον Πελοποννήσου, τὸ Λεύκτρον Μαί- νης, τὸ ὁποῖον Κεταρία πάλαι ἐκαλεῖτο) καὶ πάντα τὸν ἐκείνου ζυγὸν ἄχρι καὶ τῆς Πύλου τῆς λεγομέ- νης Ἰτίλου, ἐκ δὲ τοῦ ἔξω ζυγοῦ τὸ κάστρον Ζαρ νάτας καὶ Γαστίτζα, τὸ Διάσειστον, Μελὲ, Δράχιον καὶ Πολιανοῦν καὶ τὰ περὶ αὐτόν. Καὶ ἔδωσεν αὐτῷ καὶ τὰ ὅσα πολίσματα καὶ φρούριά εἰσιν εἰς πάντα τὸν Μεσσηνιακὸν κόλπον, ἔνθα ῥέει διὰ μέ σου καὶ ὁ Πάμισος ἐκεῖνος ποταμός. Ταῦτα ἐπιτρο- πικῶς ἤρχετο, τοῦ μεγάλου πρωτοστράτορος Νικη φόρου τοῦ Μελισσηνοῦ ὄντα, δν διὰ τὴν ποικιλότητα τῆς φρονήσεως καὶ τὸ ὀξὺ τῆς διανοίας καὶ εἰς τὰ πάντα δεξιώτατον κοινοτέροις πείθεσθαι πράγμασι, καὶ Μελισσουργὸν ἐπωνόμαζον τὸν ἄνδρα διστρια- έγγονος γὰρ ἦν τοῦ θαυμαστοῦ ἐκείνου ἀνδρὸς Νικηφόρου Καίσαρος του Μελισσητοῦ, υἱὸς δὲ τοῦ σεβαστοκράτορος Λέοντος τοῦ Μελισσηνοῦ, καὶ αὐτ θέντης ἔκπαλαι καὶ ἐξ ἀρχῆς τῆς ἰσχυροτάτης Ἰθώ μης, ἢ καὶ Μεσσήνη ἐκαλεῖτο, καὶ παντὸς τοῦ • GEORGII PERANTZE omnes essent, quando eorum frater vellet mona- chus fieri. Kalendis Juliis ejusdem anni egressi tres fratres, Patras venerunt, et extra urbem apud molas fixerunt tentoria, quo deinde adducta Theo - dora domina, cognata Caroli, solemni cæremonia Constantino matrimonio juncta est. Verum ad sub- jugandas Patras nihil prospere-gestum est, quin potius callida quædam simulatio erat vitæ mona- chicæ meditatio a Theodoro suscepta. Repudiatu- rus enim illum erat, magnosque inter fratres excitabat tumultus, ita ut res Patrensis felicem exitum non haberet, sed tria tantum exigua oppida caperentur, cum incolis pace ita pacta, ut Con- stantino in annos singulos nummos aureos quingentos penderent. Ita collectis vasis, cum imperatore et Theodoro despota Spartam discessimus ; Con- j stantinus autem despota alia via cum regina uxore Chlomutzim profectus est. Brevi tempore inter- misso, cum domum redire vellet imperator, etiam Constantinus de ea re certior factus, Chlomutzio Spartam venit. Inde, postquam quatuor fratres aliquot dies una fuerunt, mense Octobri auni Corinthum trajecimus: ibi imperator triremi con- scensa Cpolim profectus est; Theodorus despota iter, quod Spartam fert, relegit, comitante eum Thoma principe usque Calabryta. C D Nos cum principe nostro Constantino despota alia via Bostitzam venimus. Etiamsi enim ad mo- nachos sese non aggregavit Theodorus despola, qua re omues possessiones ejus ad Constantinum fratrem secundum pacta conventaque transituræ erant, tamen donavit ei Bostitzam cum locis adja- centibus, et ex altera parte quæcunque occiden- tem versus ad radices montis altissimi Taygeti jacent: est autem ibi situm Leuctrum Mainæ, castellum Peloponnesi præstantissimum, quod olim Cetaria vocabatur : et omnem illum tractum usque ad Pylum, quæ Itilus dicitur, et extra eum tractum castellum Zarnatas, Gastitzam, Diaseistum, Mele, Drachium et Polianum cum locis finitimis; insuper omnia oppida el castella ad sinum Messeniacum, per quam mediam fluvius regionem Pamisus labitur. Hac procuratoris nomine administrabal, quæ Nicephori Melisseni, magni protostratoris, erant ; quem propter animi versutiam et ingenii celeritatem dexteritatemque summam ad res novas, quas vellet, perficiendas etiam Melissurgum co- gnominabant. Erat autem viri illius admirandi, Nicephori Cæsaris Melisseni, longo posterorum or- dine nepos, filius Leonis Melisseni sebastocratoris, atque jam pridem et ab initio dominus munitissi- mia urbis luhomes, quæ eliam Messene appella-

τοὺς Μελισσηνούς Στρατηγοπούλους, δι' αἰτίαν τοιαύτην· τὸν γὰρ Αλέξιον Καίσαρα τὸν Μελισση- νόν, τὸν καὶ τὴν Κωνσταντινούπολιν ἐλευθερώσαντα ἐκ τῆς Λατίνων χειρός, Στρατηγόπουλον έπω- νόμαζον διὰ τὴν μάμμην αὐτοῦ, καὶ ἔκτοτε τὸ ἐπίσ κλην τοῦτο εἰς τινας τοῦ γένους τούτου ἐπεκράτησε τὸν δὲ Νικηφόρον καὶ μέγαν πρωτοστράτορα καὶ Μελισσουργὸν ἐπωνόμασαν. Διήρχετο δὲ τὴν εἰρημένην ἐπιτροπικήν και διοι κησιν καὶ ὁ πρωτοστράτωρ Λέων ο Φραγκόπουλος καιρῷ τινὶ προστάξει τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου, ἐπεὶ τῷ ἀδελφῷ καὶ δεσπότῃ κύρ Κωνσταντίνῳ ἐδωρήσατο μετὰ πάντων τῶν προνομίων ὧν εἶχε, τουτέστιν, ἐὰν ὁ γνήσιος ἐκεῖνος κληρονόμος ἀπο θάνῃ πρὶν τοῦ εἰς νόμου ἡλικίαν φθάσῃ, πάντα ταῦτα τὰ τῆς ἐπιτροπικῆς κτήματα ἔσωνται τῷ κύρ Κωνσταντίνῳ. Μεσσηνιακού κόλπου · δς γέγονε καὶ μητροπολίτης Α καὶ ἐν ταῖς χρονικαῖς ἱστορίαις οὕτως ἔγραφον Ανδριανουπόλεως ἀποθανούσης τῆς γυναικὸς αὐτοῦ διὰ πολλὰς καὶ ἀναγκαίας αἰτίας εἰς κοινὴν ὠφέ- λειαν, εἰ καὶ τὸ ἄωρον τοῦ θανάτου ἤρπαξεν αὐτὸν καὶ ἀτελὲς τὸ ἔργον ἀπέμεινε. Εἰπόντες οὖν ἕτεροι πολλοὶ τὰς αἰτίας εἰς πλάτος, ἐγὼ ἐγκατέλειπον. Ἡ δὲ αἰτία τῆς τοιαύτης επιτροπικῆς τοιουτοτρόπως εἶχεν, τῆς πρὸς τὸν δεσπότην κύρ Θεόδωρον. Ὁ προῤῥηθείς Νικηφόρος ὁ Μελισσηνὸς ἔσχεν υἱὸν ὀνό- ματι Νικόλαον, ὃν ἀνεγέννησε διὰ τοῦ ἁγίου βαπο τίσματος ὁ δεσπότης κύρ Θεόδωρος · καὶ ἐν τῷ καιρῷ τῆς μεταστάσεως αὐτοῦ εἰς τὰς ἀΰλους μονάς (ὁ γὰρ εἰς αὐτοῦ τριετής νήπιος ὢν) διαθήκην ποιήσας τοῦτον κατέλιπε τὸν δεσπότην κυρ Θεόδωρον κύριον καὶ δεσπότην καὶ ἐπίτροπον τοῦ παιδὸς καὶ πάντων τῶν αὐτοῦ κτημάτων καὶ χρημάτων κινητῶν καὶ ἀκινήτων, ὅτι ἐὰν ὁ υἱὸς αὐτοῦ καὶ κληρονόμος εὐθὺς ἀποθάνῃ χωρίς κληρονόμων, πάντα τὰ ἑαυτοῦ ἄστεα, χῶμαι καὶ χῶραι καὶ φρούρια ἔσονται τῷ δεσπότῃ κύρ Θεοδώρῳ, τὰ ἐκτὸς καὶ ἐντὸς τῆς Πε λοποννήσου. Ησαν γὰρ τὰ ἐντὸς, Ανδροῦσα λέγω καὶ Καλαμάτα, Μαντίνεια, Ιάννιτζα, Πίδημα και Μάνη καὶ Νησὶν καὶ Σπιτάλιν καὶ Γρεμπενῆ καὶ Αετὸς καὶ Νεόκαστρον καὶ θώμη ἡ νῦν λεγομένη Μεσσήνη καὶ ᾿Αρχάγγελος καὶ Σαυλάουρος καὶ Ιω· άννινα καὶ Λιγούδιστα, τὰ δὲ ἐκτὸς μεγάλη Αἶνος καὶ ἡ περὶ αὐτὴν παροικία πᾶσα, κῶμαι καὶ χῶραι έως και Περιθεωρίου· & καὶ σταλεὶς ἐγὼ παρέλαβον αὐτά. Ὡς ἐπὶ τὰ πλεῖστόν τινας ἐκ τούτου τοῦ γένους τῶν Μελισσηνῶν καὶ Στρατηγοπούλους ἐπωνόμαζον, γ'. Καὶ τῷ αὐτῷ ἔτει Μαρτίου τετάρτῃ τέθνηκεν ὁ δεσπότης κύρ Ανδρόνικος, ὁ διὰ τοῦ θείου καὶ ἀγγελικοῦ σχήματος μετονομασθεὶς Ακάκιος· καὶ ἐτάφη ἐν τῇ τοῦ Παντοκράτορος μονῇ, ἔνθα κατέ μενε. Βουλῆς δὲ ἀποκρύφου ἐμοὶ γενομένης παρά τοῦ αὐθεντός μου καὶ δεσπότου ἵνα κατὰ τῆς Πάν τρας ἀπέλθωμεν, καὶ εἰ μὲν παραλάβωμεν αὐτὴν, μείνωμεν εἰς τὴν Πελοπόννησον, καὶ ὁ τόπος ἐν εἶχεν ἐν τῇ μαύρῃ δηλονότι θαλάσσῃ δοθείη πρὸς τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ τὸν βασιλέα, εἰ δὲ οὐ παραλάβω μεν την Πάτραν, ἀπέλθωμεν· εἰς τὴν Κωνσταντι νούπολιν, καὶ αὐτὸς ἔχειν εἰς τὴν Πελοπόννησον τὰ τῆς προικὸς αὐτοῦ κάστρα καὶ τὰ τοῦ CHRONICON MAJUS. - LIB. II. 746- B C chronicis ita eos appellarunt, Melissenos Strate- gopulos, ob causam hanc. Alexium Cæsarem Me- lissenum, qui Cpolim a Latinis vindicavit, Strate- gopulum a matre ejus nominarunt, atque inde istud cognomentum in quibusdam posteris ejus obtinuit. Nicephorum vero et magnum protostratorem et Melissurgum appellarunt. Gessit aliquandiu tutelam et procurationem illam etiam Leo Francopulus, jussu Theodori despotæ, cum eam Constantino despotæ fratri donasset cum omnibus privilegiis, hoc est, si legitimus ille hæres moreretur, antequam justam attigisset ætatem, ut batur, el totius sinus Messeniaci. Idem post obitum uxoris metropolita Adrianopolis factus est, com- muni utilitate multis et necessariis de causis id postulante : quanquam mors intempestiva eum rapuit, atque ita res caruit eventu. Cæterum causas illas cum complures copiose explicuerint, ego illis supersedebo. Causa autem procurationis illius, autem procurationis illius, quam Theodorus despota habebat, talis ſuit. Quem nominavi Nicephorus Melissenus filium habuit Nicolaum, quem e sacro fonte susceperat Theo- dorus despota. Itaque ad sedes animarum transiens, cum filius tres annos natus esset, Theodorum despotam testamento tutorem pueri instituit, om- D tum omnia hujus pupilli bona Constantino domino niumque facultatum suarum, mobilium et immobi- ium, procuratorem, ut, si filius et hæres ipsius mox e vita decederet, nullis relictis haeredibus, omnia oppida, vici, loca, castella Theodoro cede- rent, extra, sive intra Peloponnesum sita. Intra Peloponnesum erant Andrusa, Galamata, Mantinea, Jannitza, Pidema, Mane, Nesis, Spitalis, Grempene, Aetus, Neocastrum, Ithome, quæ nunc Messene dicitur, Archangelus, Saulaurus, Iohannina, Ligudista extra Peloponnesum magna Enos et ejus vicinia tota, vici nimirum et loca usque Peri- theorium ; quæ ego missus recepi. sive Plerumque quosdam de boc Melissenorum, gene- re etiam Strategopulos cognominarunt, et in libris PATROL. GR. CLVI. cederent. Andronicus despota, qui per divinum et angelicumn habitum dictuş est Acacius. Sepultus est in mo- nasterio Pantocratoris, ubi degebat. Cum clam con- stitutum esset a Constantino despota, domino meo, ut Patras proficisceremur, et si potiremur co loco, in Peloponneso maneremus, et locus, quem babebat ad mare Nigrum, traderetur imperatori fratri suo : sin non potiremur, abiremus Cpolim, ipse in Peloponneso castra, quæ date acceperat, quæque ad pontum Euxinum erant, retineret, fratre autem Theodoro sibi donata, et quæ nomine tutele Nicephori Mclisseni administrabantur, ad si- 3. Eodem anno, quarto die Martii, e vita cessit

τοὺς Μελισσηνούς Στρατηγοπούλους, δι' αἰτίαν τοιαύτην· τὸν γὰρ Αλέξιον Καίσαρα τὸν Μελισση- νόν, τὸν καὶ τὴν Κωνσταντινούπολιν ἐλευθερώσαντα ἐκ τῆς Λατίνων χειρός, Στρατηγόπουλον έπω- νόμαζον διὰ τὴν μάμμην αὐτοῦ, καὶ ἔκτοτε τὸ ἐπίσ κλην τοῦτο εἰς τινας τοῦ γένους τούτου ἐπεκράτησε τὸν δὲ Νικηφόρον καὶ μέγαν πρωτοστράτορα καὶ Μελισσουργὸν ἐπωνόμασαν. Διήρχετο δὲ τὴν εἰρημένην ἐπιτροπικήν και διοι κησιν καὶ ὁ πρωτοστράτωρ Λέων ο Φραγκόπουλος καιρῷ τινὶ προστάξει τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου, ἐπεὶ τῷ ἀδελφῷ καὶ δεσπότῃ κύρ Κωνσταντίνῳ ἐδωρήσατο μετὰ πάντων τῶν προνομίων ὧν εἶχε, τουτέστιν, ἐὰν ὁ γνήσιος ἐκεῖνος κληρονόμος ἀπο θάνῃ πρὶν τοῦ εἰς νόμου ἡλικίαν φθάσῃ, πάντα ταῦτα τὰ τῆς ἐπιτροπικῆς κτήματα ἔσωνται τῷ κύρ Κωνσταντίνῳ. Μεσσηνιακού κόλπου · δς γέγονε καὶ μητροπολίτης Α καὶ ἐν ταῖς χρονικαῖς ἱστορίαις οὕτως ἔγραφον Ανδριανουπόλεως ἀποθανούσης τῆς γυναικὸς αὐτοῦ διὰ πολλὰς καὶ ἀναγκαίας αἰτίας εἰς κοινὴν ὠφέ- λειαν, εἰ καὶ τὸ ἄωρον τοῦ θανάτου ἤρπαξεν αὐτὸν καὶ ἀτελὲς τὸ ἔργον ἀπέμεινε. Εἰπόντες οὖν ἕτεροι πολλοὶ τὰς αἰτίας εἰς πλάτος, ἐγὼ ἐγκατέλειπον. Ἡ δὲ αἰτία τῆς τοιαύτης επιτροπικῆς τοιουτοτρόπως εἶχεν, τῆς πρὸς τὸν δεσπότην κύρ Θεόδωρον. Ὁ προῤῥηθείς Νικηφόρος ὁ Μελισσηνὸς ἔσχεν υἱὸν ὀνό- ματι Νικόλαον, ὃν ἀνεγέννησε διὰ τοῦ ἁγίου βαπο τίσματος ὁ δεσπότης κύρ Θεόδωρος · καὶ ἐν τῷ καιρῷ τῆς μεταστάσεως αὐτοῦ εἰς τὰς ἀΰλους μονάς (ὁ γὰρ εἰς αὐτοῦ τριετής νήπιος ὢν) διαθήκην ποιήσας τοῦτον κατέλιπε τὸν δεσπότην κυρ Θεόδωρον κύριον καὶ δεσπότην καὶ ἐπίτροπον τοῦ παιδὸς καὶ πάντων τῶν αὐτοῦ κτημάτων καὶ χρημάτων κινητῶν καὶ ἀκινήτων, ὅτι ἐὰν ὁ υἱὸς αὐτοῦ καὶ κληρονόμος εὐθὺς ἀποθάνῃ χωρίς κληρονόμων, πάντα τὰ ἑαυτοῦ ἄστεα, χῶμαι καὶ χῶραι καὶ φρούρια ἔσονται τῷ δεσπότῃ κύρ Θεοδώρῳ, τὰ ἐκτὸς καὶ ἐντὸς τῆς Πε λοποννήσου. Ησαν γὰρ τὰ ἐντὸς, Ανδροῦσα λέγω καὶ Καλαμάτα, Μαντίνεια, Ιάννιτζα, Πίδημα και Μάνη καὶ Νησὶν καὶ Σπιτάλιν καὶ Γρεμπενῆ καὶ Αετὸς καὶ Νεόκαστρον καὶ θώμη ἡ νῦν λεγομένη Μεσσήνη καὶ ᾿Αρχάγγελος καὶ Σαυλάουρος καὶ Ιω· άννινα καὶ Λιγούδιστα, τὰ δὲ ἐκτὸς μεγάλη Αἶνος καὶ ἡ περὶ αὐτὴν παροικία πᾶσα, κῶμαι καὶ χῶραι έως και Περιθεωρίου· & καὶ σταλεὶς ἐγὼ παρέλαβον αὐτά. Ὡς ἐπὶ τὰ πλεῖστόν τινας ἐκ τούτου τοῦ γένους τῶν Μελισσηνῶν καὶ Στρατηγοπούλους ἐπωνόμαζον, γ'. Καὶ τῷ αὐτῷ ἔτει Μαρτίου τετάρτῃ τέθνηκεν ὁ δεσπότης κύρ Ανδρόνικος, ὁ διὰ τοῦ θείου καὶ ἀγγελικοῦ σχήματος μετονομασθεὶς Ακάκιος· καὶ ἐτάφη ἐν τῇ τοῦ Παντοκράτορος μονῇ, ἔνθα κατέ μενε. Βουλῆς δὲ ἀποκρύφου ἐμοὶ γενομένης παρά τοῦ αὐθεντός μου καὶ δεσπότου ἵνα κατὰ τῆς Πάν τρας ἀπέλθωμεν, καὶ εἰ μὲν παραλάβωμεν αὐτὴν, μείνωμεν εἰς τὴν Πελοπόννησον, καὶ ὁ τόπος ἐν εἶχεν ἐν τῇ μαύρῃ δηλονότι θαλάσσῃ δοθείη πρὸς τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ τὸν βασιλέα, εἰ δὲ οὐ παραλάβω μεν την Πάτραν, ἀπέλθωμεν· εἰς τὴν Κωνσταντι νούπολιν, καὶ αὐτὸς ἔχειν εἰς τὴν Πελοπόννησον τὰ τῆς προικὸς αὐτοῦ κάστρα καὶ τὰ τοῦ CHRONICON MAJUS. - LIB. II. 746- B C chronicis ita eos appellarunt, Melissenos Strate- gopulos, ob causam hanc. Alexium Cæsarem Me- lissenum, qui Cpolim a Latinis vindicavit, Strate- gopulum a matre ejus nominarunt, atque inde istud cognomentum in quibusdam posteris ejus obtinuit. Nicephorum vero et magnum protostratorem et Melissurgum appellarunt. Gessit aliquandiu tutelam et procurationem illam etiam Leo Francopulus, jussu Theodori despotæ, cum eam Constantino despotæ fratri donasset cum omnibus privilegiis, hoc est, si legitimus ille hæres moreretur, antequam justam attigisset ætatem, ut batur, el totius sinus Messeniaci. Idem post obitum uxoris metropolita Adrianopolis factus est, com- muni utilitate multis et necessariis de causis id postulante : quanquam mors intempestiva eum rapuit, atque ita res caruit eventu. Cæterum causas illas cum complures copiose explicuerint, ego illis supersedebo. Causa autem procurationis illius, autem procurationis illius, quam Theodorus despota habebat, talis ſuit. Quem nominavi Nicephorus Melissenus filium habuit Nicolaum, quem e sacro fonte susceperat Theo- dorus despota. Itaque ad sedes animarum transiens, cum filius tres annos natus esset, Theodorum despotam testamento tutorem pueri instituit, om- D tum omnia hujus pupilli bona Constantino domino niumque facultatum suarum, mobilium et immobi- ium, procuratorem, ut, si filius et hæres ipsius mox e vita decederet, nullis relictis haeredibus, omnia oppida, vici, loca, castella Theodoro cede- rent, extra, sive intra Peloponnesum sita. Intra Peloponnesum erant Andrusa, Galamata, Mantinea, Jannitza, Pidema, Mane, Nesis, Spitalis, Grempene, Aetus, Neocastrum, Ithome, quæ nunc Messene dicitur, Archangelus, Saulaurus, Iohannina, Ligudista extra Peloponnesum magna Enos et ejus vicinia tota, vici nimirum et loca usque Peri- theorium ; quæ ego missus recepi. sive Plerumque quosdam de boc Melissenorum, gene- re etiam Strategopulos cognominarunt, et in libris PATROL. GR. CLVI. cederent. Andronicus despota, qui per divinum et angelicumn habitum dictuş est Acacius. Sepultus est in mo- nasterio Pantocratoris, ubi degebat. Cum clam con- stitutum esset a Constantino despota, domino meo, ut Patras proficisceremur, et si potiremur co loco, in Peloponneso maneremus, et locus, quem babebat ad mare Nigrum, traderetur imperatori fratri suo : sin non potiremur, abiremus Cpolim, ipse in Peloponneso castra, quæ date acceperat, quæque ad pontum Euxinum erant, retineret, fratre autem Theodoro sibi donata, et quæ nomine tutele Nicephori Mclisseni administrabantur, ad si- 3. Eodem anno, quarto die Martii, e vita cessit

τοὺς Μελισσηνούς Στρατηγοπούλους, δι' αἰτίαν τοιαύτην· τὸν γὰρ Αλέξιον Καίσαρα τὸν Μελισση- νόν, τὸν καὶ τὴν Κωνσταντινούπολιν ἐλευθερώσαντα ἐκ τῆς Λατίνων χειρός, Στρατηγόπουλον έπω- νόμαζον διὰ τὴν μάμμην αὐτοῦ, καὶ ἔκτοτε τὸ ἐπίσ κλην τοῦτο εἰς τινας τοῦ γένους τούτου ἐπεκράτησε τὸν δὲ Νικηφόρον καὶ μέγαν πρωτοστράτορα καὶ Μελισσουργὸν ἐπωνόμασαν. Διήρχετο δὲ τὴν εἰρημένην ἐπιτροπικήν και διοι κησιν καὶ ὁ πρωτοστράτωρ Λέων ο Φραγκόπουλος καιρῷ τινὶ προστάξει τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου, ἐπεὶ τῷ ἀδελφῷ καὶ δεσπότῃ κύρ Κωνσταντίνῳ ἐδωρήσατο μετὰ πάντων τῶν προνομίων ὧν εἶχε, τουτέστιν, ἐὰν ὁ γνήσιος ἐκεῖνος κληρονόμος ἀπο θάνῃ πρὶν τοῦ εἰς νόμου ἡλικίαν φθάσῃ, πάντα ταῦτα τὰ τῆς ἐπιτροπικῆς κτήματα ἔσωνται τῷ κύρ Κωνσταντίνῳ. Μεσσηνιακού κόλπου · δς γέγονε καὶ μητροπολίτης Α καὶ ἐν ταῖς χρονικαῖς ἱστορίαις οὕτως ἔγραφον Ανδριανουπόλεως ἀποθανούσης τῆς γυναικὸς αὐτοῦ διὰ πολλὰς καὶ ἀναγκαίας αἰτίας εἰς κοινὴν ὠφέ- λειαν, εἰ καὶ τὸ ἄωρον τοῦ θανάτου ἤρπαξεν αὐτὸν καὶ ἀτελὲς τὸ ἔργον ἀπέμεινε. Εἰπόντες οὖν ἕτεροι πολλοὶ τὰς αἰτίας εἰς πλάτος, ἐγὼ ἐγκατέλειπον. Ἡ δὲ αἰτία τῆς τοιαύτης επιτροπικῆς τοιουτοτρόπως εἶχεν, τῆς πρὸς τὸν δεσπότην κύρ Θεόδωρον. Ὁ προῤῥηθείς Νικηφόρος ὁ Μελισσηνὸς ἔσχεν υἱὸν ὀνό- ματι Νικόλαον, ὃν ἀνεγέννησε διὰ τοῦ ἁγίου βαπο τίσματος ὁ δεσπότης κύρ Θεόδωρος · καὶ ἐν τῷ καιρῷ τῆς μεταστάσεως αὐτοῦ εἰς τὰς ἀΰλους μονάς (ὁ γὰρ εἰς αὐτοῦ τριετής νήπιος ὢν) διαθήκην ποιήσας τοῦτον κατέλιπε τὸν δεσπότην κυρ Θεόδωρον κύριον καὶ δεσπότην καὶ ἐπίτροπον τοῦ παιδὸς καὶ πάντων τῶν αὐτοῦ κτημάτων καὶ χρημάτων κινητῶν καὶ ἀκινήτων, ὅτι ἐὰν ὁ υἱὸς αὐτοῦ καὶ κληρονόμος εὐθὺς ἀποθάνῃ χωρίς κληρονόμων, πάντα τὰ ἑαυτοῦ ἄστεα, χῶμαι καὶ χῶραι καὶ φρούρια ἔσονται τῷ δεσπότῃ κύρ Θεοδώρῳ, τὰ ἐκτὸς καὶ ἐντὸς τῆς Πε λοποννήσου. Ησαν γὰρ τὰ ἐντὸς, Ανδροῦσα λέγω καὶ Καλαμάτα, Μαντίνεια, Ιάννιτζα, Πίδημα και Μάνη καὶ Νησὶν καὶ Σπιτάλιν καὶ Γρεμπενῆ καὶ Αετὸς καὶ Νεόκαστρον καὶ θώμη ἡ νῦν λεγομένη Μεσσήνη καὶ ᾿Αρχάγγελος καὶ Σαυλάουρος καὶ Ιω· άννινα καὶ Λιγούδιστα, τὰ δὲ ἐκτὸς μεγάλη Αἶνος καὶ ἡ περὶ αὐτὴν παροικία πᾶσα, κῶμαι καὶ χῶραι έως και Περιθεωρίου· & καὶ σταλεὶς ἐγὼ παρέλαβον αὐτά. Ὡς ἐπὶ τὰ πλεῖστόν τινας ἐκ τούτου τοῦ γένους τῶν Μελισσηνῶν καὶ Στρατηγοπούλους ἐπωνόμαζον, γ'. Καὶ τῷ αὐτῷ ἔτει Μαρτίου τετάρτῃ τέθνηκεν ὁ δεσπότης κύρ Ανδρόνικος, ὁ διὰ τοῦ θείου καὶ ἀγγελικοῦ σχήματος μετονομασθεὶς Ακάκιος· καὶ ἐτάφη ἐν τῇ τοῦ Παντοκράτορος μονῇ, ἔνθα κατέ μενε. Βουλῆς δὲ ἀποκρύφου ἐμοὶ γενομένης παρά τοῦ αὐθεντός μου καὶ δεσπότου ἵνα κατὰ τῆς Πάν τρας ἀπέλθωμεν, καὶ εἰ μὲν παραλάβωμεν αὐτὴν, μείνωμεν εἰς τὴν Πελοπόννησον, καὶ ὁ τόπος ἐν εἶχεν ἐν τῇ μαύρῃ δηλονότι θαλάσσῃ δοθείη πρὸς τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ τὸν βασιλέα, εἰ δὲ οὐ παραλάβω μεν την Πάτραν, ἀπέλθωμεν· εἰς τὴν Κωνσταντι νούπολιν, καὶ αὐτὸς ἔχειν εἰς τὴν Πελοπόννησον τὰ τῆς προικὸς αὐτοῦ κάστρα καὶ τὰ τοῦ CHRONICON MAJUS. - LIB. II. 746- B C chronicis ita eos appellarunt, Melissenos Strate- gopulos, ob causam hanc. Alexium Cæsarem Me- lissenum, qui Cpolim a Latinis vindicavit, Strate- gopulum a matre ejus nominarunt, atque inde istud cognomentum in quibusdam posteris ejus obtinuit. Nicephorum vero et magnum protostratorem et Melissurgum appellarunt. Gessit aliquandiu tutelam et procurationem illam etiam Leo Francopulus, jussu Theodori despotæ, cum eam Constantino despotæ fratri donasset cum omnibus privilegiis, hoc est, si legitimus ille hæres moreretur, antequam justam attigisset ætatem, ut batur, el totius sinus Messeniaci. Idem post obitum uxoris metropolita Adrianopolis factus est, com- muni utilitate multis et necessariis de causis id postulante : quanquam mors intempestiva eum rapuit, atque ita res caruit eventu. Cæterum causas illas cum complures copiose explicuerint, ego illis supersedebo. Causa autem procurationis illius, autem procurationis illius, quam Theodorus despota habebat, talis ſuit. Quem nominavi Nicephorus Melissenus filium habuit Nicolaum, quem e sacro fonte susceperat Theo- dorus despota. Itaque ad sedes animarum transiens, cum filius tres annos natus esset, Theodorum despotam testamento tutorem pueri instituit, om- D tum omnia hujus pupilli bona Constantino domino niumque facultatum suarum, mobilium et immobi- ium, procuratorem, ut, si filius et hæres ipsius mox e vita decederet, nullis relictis haeredibus, omnia oppida, vici, loca, castella Theodoro cede- rent, extra, sive intra Peloponnesum sita. Intra Peloponnesum erant Andrusa, Galamata, Mantinea, Jannitza, Pidema, Mane, Nesis, Spitalis, Grempene, Aetus, Neocastrum, Ithome, quæ nunc Messene dicitur, Archangelus, Saulaurus, Iohannina, Ligudista extra Peloponnesum magna Enos et ejus vicinia tota, vici nimirum et loca usque Peri- theorium ; quæ ego missus recepi. sive Plerumque quosdam de boc Melissenorum, gene- re etiam Strategopulos cognominarunt, et in libris PATROL. GR. CLVI. cederent. Andronicus despota, qui per divinum et angelicumn habitum dictuş est Acacius. Sepultus est in mo- nasterio Pantocratoris, ubi degebat. Cum clam con- stitutum esset a Constantino despota, domino meo, ut Patras proficisceremur, et si potiremur co loco, in Peloponneso maneremus, et locus, quem babebat ad mare Nigrum, traderetur imperatori fratri suo : sin non potiremur, abiremus Cpolim, ipse in Peloponneso castra, quæ date acceperat, quæque ad pontum Euxinum erant, retineret, fratre autem Theodoro sibi donata, et quæ nomine tutele Nicephori Mclisseni administrabantur, ad si- 3. Eodem anno, quarto die Martii, e vita cessit

τοὺς Μελισσηνούς Στρατηγοπούλους, δι' αἰτίαν τοιαύτην· τὸν γὰρ Αλέξιον Καίσαρα τὸν Μελισση- νόν, τὸν καὶ τὴν Κωνσταντινούπολιν ἐλευθερώσαντα ἐκ τῆς Λατίνων χειρός, Στρατηγόπουλον έπω- νόμαζον διὰ τὴν μάμμην αὐτοῦ, καὶ ἔκτοτε τὸ ἐπίσ κλην τοῦτο εἰς τινας τοῦ γένους τούτου ἐπεκράτησε τὸν δὲ Νικηφόρον καὶ μέγαν πρωτοστράτορα καὶ Μελισσουργὸν ἐπωνόμασαν. Διήρχετο δὲ τὴν εἰρημένην ἐπιτροπικήν και διοι κησιν καὶ ὁ πρωτοστράτωρ Λέων ο Φραγκόπουλος καιρῷ τινὶ προστάξει τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου, ἐπεὶ τῷ ἀδελφῷ καὶ δεσπότῃ κύρ Κωνσταντίνῳ ἐδωρήσατο μετὰ πάντων τῶν προνομίων ὧν εἶχε, τουτέστιν, ἐὰν ὁ γνήσιος ἐκεῖνος κληρονόμος ἀπο θάνῃ πρὶν τοῦ εἰς νόμου ἡλικίαν φθάσῃ, πάντα ταῦτα τὰ τῆς ἐπιτροπικῆς κτήματα ἔσωνται τῷ κύρ Κωνσταντίνῳ. Μεσσηνιακού κόλπου · δς γέγονε καὶ μητροπολίτης Α καὶ ἐν ταῖς χρονικαῖς ἱστορίαις οὕτως ἔγραφον Ανδριανουπόλεως ἀποθανούσης τῆς γυναικὸς αὐτοῦ διὰ πολλὰς καὶ ἀναγκαίας αἰτίας εἰς κοινὴν ὠφέ- λειαν, εἰ καὶ τὸ ἄωρον τοῦ θανάτου ἤρπαξεν αὐτὸν καὶ ἀτελὲς τὸ ἔργον ἀπέμεινε. Εἰπόντες οὖν ἕτεροι πολλοὶ τὰς αἰτίας εἰς πλάτος, ἐγὼ ἐγκατέλειπον. Ἡ δὲ αἰτία τῆς τοιαύτης επιτροπικῆς τοιουτοτρόπως εἶχεν, τῆς πρὸς τὸν δεσπότην κύρ Θεόδωρον. Ὁ προῤῥηθείς Νικηφόρος ὁ Μελισσηνὸς ἔσχεν υἱὸν ὀνό- ματι Νικόλαον, ὃν ἀνεγέννησε διὰ τοῦ ἁγίου βαπο τίσματος ὁ δεσπότης κύρ Θεόδωρος · καὶ ἐν τῷ καιρῷ τῆς μεταστάσεως αὐτοῦ εἰς τὰς ἀΰλους μονάς (ὁ γὰρ εἰς αὐτοῦ τριετής νήπιος ὢν) διαθήκην ποιήσας τοῦτον κατέλιπε τὸν δεσπότην κυρ Θεόδωρον κύριον καὶ δεσπότην καὶ ἐπίτροπον τοῦ παιδὸς καὶ πάντων τῶν αὐτοῦ κτημάτων καὶ χρημάτων κινητῶν καὶ ἀκινήτων, ὅτι ἐὰν ὁ υἱὸς αὐτοῦ καὶ κληρονόμος εὐθὺς ἀποθάνῃ χωρίς κληρονόμων, πάντα τὰ ἑαυτοῦ ἄστεα, χῶμαι καὶ χῶραι καὶ φρούρια ἔσονται τῷ δεσπότῃ κύρ Θεοδώρῳ, τὰ ἐκτὸς καὶ ἐντὸς τῆς Πε λοποννήσου. Ησαν γὰρ τὰ ἐντὸς, Ανδροῦσα λέγω καὶ Καλαμάτα, Μαντίνεια, Ιάννιτζα, Πίδημα και Μάνη καὶ Νησὶν καὶ Σπιτάλιν καὶ Γρεμπενῆ καὶ Αετὸς καὶ Νεόκαστρον καὶ θώμη ἡ νῦν λεγομένη Μεσσήνη καὶ ᾿Αρχάγγελος καὶ Σαυλάουρος καὶ Ιω· άννινα καὶ Λιγούδιστα, τὰ δὲ ἐκτὸς μεγάλη Αἶνος καὶ ἡ περὶ αὐτὴν παροικία πᾶσα, κῶμαι καὶ χῶραι έως και Περιθεωρίου· & καὶ σταλεὶς ἐγὼ παρέλαβον αὐτά. Ὡς ἐπὶ τὰ πλεῖστόν τινας ἐκ τούτου τοῦ γένους τῶν Μελισσηνῶν καὶ Στρατηγοπούλους ἐπωνόμαζον, γ'. Καὶ τῷ αὐτῷ ἔτει Μαρτίου τετάρτῃ τέθνηκεν ὁ δεσπότης κύρ Ανδρόνικος, ὁ διὰ τοῦ θείου καὶ ἀγγελικοῦ σχήματος μετονομασθεὶς Ακάκιος· καὶ ἐτάφη ἐν τῇ τοῦ Παντοκράτορος μονῇ, ἔνθα κατέ μενε. Βουλῆς δὲ ἀποκρύφου ἐμοὶ γενομένης παρά τοῦ αὐθεντός μου καὶ δεσπότου ἵνα κατὰ τῆς Πάν τρας ἀπέλθωμεν, καὶ εἰ μὲν παραλάβωμεν αὐτὴν, μείνωμεν εἰς τὴν Πελοπόννησον, καὶ ὁ τόπος ἐν εἶχεν ἐν τῇ μαύρῃ δηλονότι θαλάσσῃ δοθείη πρὸς τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ τὸν βασιλέα, εἰ δὲ οὐ παραλάβω μεν την Πάτραν, ἀπέλθωμεν· εἰς τὴν Κωνσταντι νούπολιν, καὶ αὐτὸς ἔχειν εἰς τὴν Πελοπόννησον τὰ τῆς προικὸς αὐτοῦ κάστρα καὶ τὰ τοῦ CHRONICON MAJUS. - LIB. II. 746- B C chronicis ita eos appellarunt, Melissenos Strate- gopulos, ob causam hanc. Alexium Cæsarem Me- lissenum, qui Cpolim a Latinis vindicavit, Strate- gopulum a matre ejus nominarunt, atque inde istud cognomentum in quibusdam posteris ejus obtinuit. Nicephorum vero et magnum protostratorem et Melissurgum appellarunt. Gessit aliquandiu tutelam et procurationem illam etiam Leo Francopulus, jussu Theodori despotæ, cum eam Constantino despotæ fratri donasset cum omnibus privilegiis, hoc est, si legitimus ille hæres moreretur, antequam justam attigisset ætatem, ut batur, el totius sinus Messeniaci. Idem post obitum uxoris metropolita Adrianopolis factus est, com- muni utilitate multis et necessariis de causis id postulante : quanquam mors intempestiva eum rapuit, atque ita res caruit eventu. Cæterum causas illas cum complures copiose explicuerint, ego illis supersedebo. Causa autem procurationis illius, autem procurationis illius, quam Theodorus despota habebat, talis ſuit. Quem nominavi Nicephorus Melissenus filium habuit Nicolaum, quem e sacro fonte susceperat Theo- dorus despota. Itaque ad sedes animarum transiens, cum filius tres annos natus esset, Theodorum despotam testamento tutorem pueri instituit, om- D tum omnia hujus pupilli bona Constantino domino niumque facultatum suarum, mobilium et immobi- ium, procuratorem, ut, si filius et hæres ipsius mox e vita decederet, nullis relictis haeredibus, omnia oppida, vici, loca, castella Theodoro cede- rent, extra, sive intra Peloponnesum sita. Intra Peloponnesum erant Andrusa, Galamata, Mantinea, Jannitza, Pidema, Mane, Nesis, Spitalis, Grempene, Aetus, Neocastrum, Ithome, quæ nunc Messene dicitur, Archangelus, Saulaurus, Iohannina, Ligudista extra Peloponnesum magna Enos et ejus vicinia tota, vici nimirum et loca usque Peri- theorium ; quæ ego missus recepi. sive Plerumque quosdam de boc Melissenorum, gene- re etiam Strategopulos cognominarunt, et in libris PATROL. GR. CLVI. cederent. Andronicus despota, qui per divinum et angelicumn habitum dictuş est Acacius. Sepultus est in mo- nasterio Pantocratoris, ubi degebat. Cum clam con- stitutum esset a Constantino despota, domino meo, ut Patras proficisceremur, et si potiremur co loco, in Peloponneso maneremus, et locus, quem babebat ad mare Nigrum, traderetur imperatori fratri suo : sin non potiremur, abiremus Cpolim, ipse in Peloponneso castra, quæ date acceperat, quæque ad pontum Euxinum erant, retineret, fratre autem Theodoro sibi donata, et quæ nomine tutele Nicephori Mclisseni administrabantur, ad si- 3. Eodem anno, quarto die Martii, e vita cessit

τοὺς Μελισσηνούς Στρατηγοπούλους, δι' αἰτίαν τοιαύτην· τὸν γὰρ Αλέξιον Καίσαρα τὸν Μελισση- νόν, τὸν καὶ τὴν Κωνσταντινούπολιν ἐλευθερώσαντα ἐκ τῆς Λατίνων χειρός, Στρατηγόπουλον έπω- νόμαζον διὰ τὴν μάμμην αὐτοῦ, καὶ ἔκτοτε τὸ ἐπίσ κλην τοῦτο εἰς τινας τοῦ γένους τούτου ἐπεκράτησε τὸν δὲ Νικηφόρον καὶ μέγαν πρωτοστράτορα καὶ Μελισσουργὸν ἐπωνόμασαν. Διήρχετο δὲ τὴν εἰρημένην ἐπιτροπικήν και διοι κησιν καὶ ὁ πρωτοστράτωρ Λέων ο Φραγκόπουλος καιρῷ τινὶ προστάξει τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου, ἐπεὶ τῷ ἀδελφῷ καὶ δεσπότῃ κύρ Κωνσταντίνῳ ἐδωρήσατο μετὰ πάντων τῶν προνομίων ὧν εἶχε, τουτέστιν, ἐὰν ὁ γνήσιος ἐκεῖνος κληρονόμος ἀπο θάνῃ πρὶν τοῦ εἰς νόμου ἡλικίαν φθάσῃ, πάντα ταῦτα τὰ τῆς ἐπιτροπικῆς κτήματα ἔσωνται τῷ κύρ Κωνσταντίνῳ. Μεσσηνιακού κόλπου · δς γέγονε καὶ μητροπολίτης Α καὶ ἐν ταῖς χρονικαῖς ἱστορίαις οὕτως ἔγραφον Ανδριανουπόλεως ἀποθανούσης τῆς γυναικὸς αὐτοῦ διὰ πολλὰς καὶ ἀναγκαίας αἰτίας εἰς κοινὴν ὠφέ- λειαν, εἰ καὶ τὸ ἄωρον τοῦ θανάτου ἤρπαξεν αὐτὸν καὶ ἀτελὲς τὸ ἔργον ἀπέμεινε. Εἰπόντες οὖν ἕτεροι πολλοὶ τὰς αἰτίας εἰς πλάτος, ἐγὼ ἐγκατέλειπον. Ἡ δὲ αἰτία τῆς τοιαύτης επιτροπικῆς τοιουτοτρόπως εἶχεν, τῆς πρὸς τὸν δεσπότην κύρ Θεόδωρον. Ὁ προῤῥηθείς Νικηφόρος ὁ Μελισσηνὸς ἔσχεν υἱὸν ὀνό- ματι Νικόλαον, ὃν ἀνεγέννησε διὰ τοῦ ἁγίου βαπο τίσματος ὁ δεσπότης κύρ Θεόδωρος · καὶ ἐν τῷ καιρῷ τῆς μεταστάσεως αὐτοῦ εἰς τὰς ἀΰλους μονάς (ὁ γὰρ εἰς αὐτοῦ τριετής νήπιος ὢν) διαθήκην ποιήσας τοῦτον κατέλιπε τὸν δεσπότην κυρ Θεόδωρον κύριον καὶ δεσπότην καὶ ἐπίτροπον τοῦ παιδὸς καὶ πάντων τῶν αὐτοῦ κτημάτων καὶ χρημάτων κινητῶν καὶ ἀκινήτων, ὅτι ἐὰν ὁ υἱὸς αὐτοῦ καὶ κληρονόμος εὐθὺς ἀποθάνῃ χωρίς κληρονόμων, πάντα τὰ ἑαυτοῦ ἄστεα, χῶμαι καὶ χῶραι καὶ φρούρια ἔσονται τῷ δεσπότῃ κύρ Θεοδώρῳ, τὰ ἐκτὸς καὶ ἐντὸς τῆς Πε λοποννήσου. Ησαν γὰρ τὰ ἐντὸς, Ανδροῦσα λέγω καὶ Καλαμάτα, Μαντίνεια, Ιάννιτζα, Πίδημα και Μάνη καὶ Νησὶν καὶ Σπιτάλιν καὶ Γρεμπενῆ καὶ Αετὸς καὶ Νεόκαστρον καὶ θώμη ἡ νῦν λεγομένη Μεσσήνη καὶ ᾿Αρχάγγελος καὶ Σαυλάουρος καὶ Ιω· άννινα καὶ Λιγούδιστα, τὰ δὲ ἐκτὸς μεγάλη Αἶνος καὶ ἡ περὶ αὐτὴν παροικία πᾶσα, κῶμαι καὶ χῶραι έως και Περιθεωρίου· & καὶ σταλεὶς ἐγὼ παρέλαβον αὐτά. Ὡς ἐπὶ τὰ πλεῖστόν τινας ἐκ τούτου τοῦ γένους τῶν Μελισσηνῶν καὶ Στρατηγοπούλους ἐπωνόμαζον, γ'. Καὶ τῷ αὐτῷ ἔτει Μαρτίου τετάρτῃ τέθνηκεν ὁ δεσπότης κύρ Ανδρόνικος, ὁ διὰ τοῦ θείου καὶ ἀγγελικοῦ σχήματος μετονομασθεὶς Ακάκιος· καὶ ἐτάφη ἐν τῇ τοῦ Παντοκράτορος μονῇ, ἔνθα κατέ μενε. Βουλῆς δὲ ἀποκρύφου ἐμοὶ γενομένης παρά τοῦ αὐθεντός μου καὶ δεσπότου ἵνα κατὰ τῆς Πάν τρας ἀπέλθωμεν, καὶ εἰ μὲν παραλάβωμεν αὐτὴν, μείνωμεν εἰς τὴν Πελοπόννησον, καὶ ὁ τόπος ἐν εἶχεν ἐν τῇ μαύρῃ δηλονότι θαλάσσῃ δοθείη πρὸς τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ τὸν βασιλέα, εἰ δὲ οὐ παραλάβω μεν την Πάτραν, ἀπέλθωμεν· εἰς τὴν Κωνσταντι νούπολιν, καὶ αὐτὸς ἔχειν εἰς τὴν Πελοπόννησον τὰ τῆς προικὸς αὐτοῦ κάστρα καὶ τὰ τοῦ CHRONICON MAJUS. - LIB. II. 746- B C chronicis ita eos appellarunt, Melissenos Strate- gopulos, ob causam hanc. Alexium Cæsarem Me- lissenum, qui Cpolim a Latinis vindicavit, Strate- gopulum a matre ejus nominarunt, atque inde istud cognomentum in quibusdam posteris ejus obtinuit. Nicephorum vero et magnum protostratorem et Melissurgum appellarunt. Gessit aliquandiu tutelam et procurationem illam etiam Leo Francopulus, jussu Theodori despotæ, cum eam Constantino despotæ fratri donasset cum omnibus privilegiis, hoc est, si legitimus ille hæres moreretur, antequam justam attigisset ætatem, ut batur, el totius sinus Messeniaci. Idem post obitum uxoris metropolita Adrianopolis factus est, com- muni utilitate multis et necessariis de causis id postulante : quanquam mors intempestiva eum rapuit, atque ita res caruit eventu. Cæterum causas illas cum complures copiose explicuerint, ego illis supersedebo. Causa autem procurationis illius, autem procurationis illius, quam Theodorus despota habebat, talis ſuit. Quem nominavi Nicephorus Melissenus filium habuit Nicolaum, quem e sacro fonte susceperat Theo- dorus despota. Itaque ad sedes animarum transiens, cum filius tres annos natus esset, Theodorum despotam testamento tutorem pueri instituit, om- D tum omnia hujus pupilli bona Constantino domino niumque facultatum suarum, mobilium et immobi- ium, procuratorem, ut, si filius et hæres ipsius mox e vita decederet, nullis relictis haeredibus, omnia oppida, vici, loca, castella Theodoro cede- rent, extra, sive intra Peloponnesum sita. Intra Peloponnesum erant Andrusa, Galamata, Mantinea, Jannitza, Pidema, Mane, Nesis, Spitalis, Grempene, Aetus, Neocastrum, Ithome, quæ nunc Messene dicitur, Archangelus, Saulaurus, Iohannina, Ligudista extra Peloponnesum magna Enos et ejus vicinia tota, vici nimirum et loca usque Peri- theorium ; quæ ego missus recepi. sive Plerumque quosdam de boc Melissenorum, gene- re etiam Strategopulos cognominarunt, et in libris PATROL. GR. CLVI. cederent. Andronicus despota, qui per divinum et angelicumn habitum dictuş est Acacius. Sepultus est in mo- nasterio Pantocratoris, ubi degebat. Cum clam con- stitutum esset a Constantino despota, domino meo, ut Patras proficisceremur, et si potiremur co loco, in Peloponneso maneremus, et locus, quem babebat ad mare Nigrum, traderetur imperatori fratri suo : sin non potiremur, abiremus Cpolim, ipse in Peloponneso castra, quæ date acceperat, quæque ad pontum Euxinum erant, retineret, fratre autem Theodoro sibi donata, et quæ nomine tutele Nicephori Mclisseni administrabantur, ad si- 3. Eodem anno, quarto die Martii, e vita cessit

τοὺς Μελισσηνούς Στρατηγοπούλους, δι' αἰτίαν τοιαύτην· τὸν γὰρ Αλέξιον Καίσαρα τὸν Μελισση- νόν, τὸν καὶ τὴν Κωνσταντινούπολιν ἐλευθερώσαντα ἐκ τῆς Λατίνων χειρός, Στρατηγόπουλον έπω- νόμαζον διὰ τὴν μάμμην αὐτοῦ, καὶ ἔκτοτε τὸ ἐπίσ κλην τοῦτο εἰς τινας τοῦ γένους τούτου ἐπεκράτησε τὸν δὲ Νικηφόρον καὶ μέγαν πρωτοστράτορα καὶ Μελισσουργὸν ἐπωνόμασαν. Διήρχετο δὲ τὴν εἰρημένην ἐπιτροπικήν και διοι κησιν καὶ ὁ πρωτοστράτωρ Λέων ο Φραγκόπουλος καιρῷ τινὶ προστάξει τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου, ἐπεὶ τῷ ἀδελφῷ καὶ δεσπότῃ κύρ Κωνσταντίνῳ ἐδωρήσατο μετὰ πάντων τῶν προνομίων ὧν εἶχε, τουτέστιν, ἐὰν ὁ γνήσιος ἐκεῖνος κληρονόμος ἀπο θάνῃ πρὶν τοῦ εἰς νόμου ἡλικίαν φθάσῃ, πάντα ταῦτα τὰ τῆς ἐπιτροπικῆς κτήματα ἔσωνται τῷ κύρ Κωνσταντίνῳ. Μεσσηνιακού κόλπου · δς γέγονε καὶ μητροπολίτης Α καὶ ἐν ταῖς χρονικαῖς ἱστορίαις οὕτως ἔγραφον Ανδριανουπόλεως ἀποθανούσης τῆς γυναικὸς αὐτοῦ διὰ πολλὰς καὶ ἀναγκαίας αἰτίας εἰς κοινὴν ὠφέ- λειαν, εἰ καὶ τὸ ἄωρον τοῦ θανάτου ἤρπαξεν αὐτὸν καὶ ἀτελὲς τὸ ἔργον ἀπέμεινε. Εἰπόντες οὖν ἕτεροι πολλοὶ τὰς αἰτίας εἰς πλάτος, ἐγὼ ἐγκατέλειπον. Ἡ δὲ αἰτία τῆς τοιαύτης επιτροπικῆς τοιουτοτρόπως εἶχεν, τῆς πρὸς τὸν δεσπότην κύρ Θεόδωρον. Ὁ προῤῥηθείς Νικηφόρος ὁ Μελισσηνὸς ἔσχεν υἱὸν ὀνό- ματι Νικόλαον, ὃν ἀνεγέννησε διὰ τοῦ ἁγίου βαπο τίσματος ὁ δεσπότης κύρ Θεόδωρος · καὶ ἐν τῷ καιρῷ τῆς μεταστάσεως αὐτοῦ εἰς τὰς ἀΰλους μονάς (ὁ γὰρ εἰς αὐτοῦ τριετής νήπιος ὢν) διαθήκην ποιήσας τοῦτον κατέλιπε τὸν δεσπότην κυρ Θεόδωρον κύριον καὶ δεσπότην καὶ ἐπίτροπον τοῦ παιδὸς καὶ πάντων τῶν αὐτοῦ κτημάτων καὶ χρημάτων κινητῶν καὶ ἀκινήτων, ὅτι ἐὰν ὁ υἱὸς αὐτοῦ καὶ κληρονόμος εὐθὺς ἀποθάνῃ χωρίς κληρονόμων, πάντα τὰ ἑαυτοῦ ἄστεα, χῶμαι καὶ χῶραι καὶ φρούρια ἔσονται τῷ δεσπότῃ κύρ Θεοδώρῳ, τὰ ἐκτὸς καὶ ἐντὸς τῆς Πε λοποννήσου. Ησαν γὰρ τὰ ἐντὸς, Ανδροῦσα λέγω καὶ Καλαμάτα, Μαντίνεια, Ιάννιτζα, Πίδημα και Μάνη καὶ Νησὶν καὶ Σπιτάλιν καὶ Γρεμπενῆ καὶ Αετὸς καὶ Νεόκαστρον καὶ θώμη ἡ νῦν λεγομένη Μεσσήνη καὶ ᾿Αρχάγγελος καὶ Σαυλάουρος καὶ Ιω· άννινα καὶ Λιγούδιστα, τὰ δὲ ἐκτὸς μεγάλη Αἶνος καὶ ἡ περὶ αὐτὴν παροικία πᾶσα, κῶμαι καὶ χῶραι έως και Περιθεωρίου· & καὶ σταλεὶς ἐγὼ παρέλαβον αὐτά. Ὡς ἐπὶ τὰ πλεῖστόν τινας ἐκ τούτου τοῦ γένους τῶν Μελισσηνῶν καὶ Στρατηγοπούλους ἐπωνόμαζον, γ'. Καὶ τῷ αὐτῷ ἔτει Μαρτίου τετάρτῃ τέθνηκεν ὁ δεσπότης κύρ Ανδρόνικος, ὁ διὰ τοῦ θείου καὶ ἀγγελικοῦ σχήματος μετονομασθεὶς Ακάκιος· καὶ ἐτάφη ἐν τῇ τοῦ Παντοκράτορος μονῇ, ἔνθα κατέ μενε. Βουλῆς δὲ ἀποκρύφου ἐμοὶ γενομένης παρά τοῦ αὐθεντός μου καὶ δεσπότου ἵνα κατὰ τῆς Πάν τρας ἀπέλθωμεν, καὶ εἰ μὲν παραλάβωμεν αὐτὴν, μείνωμεν εἰς τὴν Πελοπόννησον, καὶ ὁ τόπος ἐν εἶχεν ἐν τῇ μαύρῃ δηλονότι θαλάσσῃ δοθείη πρὸς τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ τὸν βασιλέα, εἰ δὲ οὐ παραλάβω μεν την Πάτραν, ἀπέλθωμεν· εἰς τὴν Κωνσταντι νούπολιν, καὶ αὐτὸς ἔχειν εἰς τὴν Πελοπόννησον τὰ τῆς προικὸς αὐτοῦ κάστρα καὶ τὰ τοῦ CHRONICON MAJUS. - LIB. II. 746- B C chronicis ita eos appellarunt, Melissenos Strate- gopulos, ob causam hanc. Alexium Cæsarem Me- lissenum, qui Cpolim a Latinis vindicavit, Strate- gopulum a matre ejus nominarunt, atque inde istud cognomentum in quibusdam posteris ejus obtinuit. Nicephorum vero et magnum protostratorem et Melissurgum appellarunt. Gessit aliquandiu tutelam et procurationem illam etiam Leo Francopulus, jussu Theodori despotæ, cum eam Constantino despotæ fratri donasset cum omnibus privilegiis, hoc est, si legitimus ille hæres moreretur, antequam justam attigisset ætatem, ut batur, el totius sinus Messeniaci. Idem post obitum uxoris metropolita Adrianopolis factus est, com- muni utilitate multis et necessariis de causis id postulante : quanquam mors intempestiva eum rapuit, atque ita res caruit eventu. Cæterum causas illas cum complures copiose explicuerint, ego illis supersedebo. Causa autem procurationis illius, autem procurationis illius, quam Theodorus despota habebat, talis ſuit. Quem nominavi Nicephorus Melissenus filium habuit Nicolaum, quem e sacro fonte susceperat Theo- dorus despota. Itaque ad sedes animarum transiens, cum filius tres annos natus esset, Theodorum despotam testamento tutorem pueri instituit, om- D tum omnia hujus pupilli bona Constantino domino niumque facultatum suarum, mobilium et immobi- ium, procuratorem, ut, si filius et hæres ipsius mox e vita decederet, nullis relictis haeredibus, omnia oppida, vici, loca, castella Theodoro cede- rent, extra, sive intra Peloponnesum sita. Intra Peloponnesum erant Andrusa, Galamata, Mantinea, Jannitza, Pidema, Mane, Nesis, Spitalis, Grempene, Aetus, Neocastrum, Ithome, quæ nunc Messene dicitur, Archangelus, Saulaurus, Iohannina, Ligudista extra Peloponnesum magna Enos et ejus vicinia tota, vici nimirum et loca usque Peri- theorium ; quæ ego missus recepi. sive Plerumque quosdam de boc Melissenorum, gene- re etiam Strategopulos cognominarunt, et in libris PATROL. GR. CLVI. cederent. Andronicus despota, qui per divinum et angelicumn habitum dictuş est Acacius. Sepultus est in mo- nasterio Pantocratoris, ubi degebat. Cum clam con- stitutum esset a Constantino despota, domino meo, ut Patras proficisceremur, et si potiremur co loco, in Peloponneso maneremus, et locus, quem babebat ad mare Nigrum, traderetur imperatori fratri suo : sin non potiremur, abiremus Cpolim, ipse in Peloponneso castra, quæ date acceperat, quæque ad pontum Euxinum erant, retineret, fratre autem Theodoro sibi donata, et quæ nomine tutele Nicephori Mclisseni administrabantur, ad si- 3. Eodem anno, quarto die Martii, e vita cessit

ἔνι (οὐ γὰρ προενόμισαν τὸ τυχὴν) ἀπέστειλαν ἕνα Α νῶν τοξεύσας τὸν τοῦ δεσπότου ἵππον, ὃς καὶ εὐο τῶν ἀρχόντων καὶ ἕνα κανονικὸν Μάρκον τούνομα, μετά τινος ἀνθρώπου πρὸς τὸ μεταφράζειν καὶ ἄλλων ἀνθρώπων, ὅπως μάθωσι τίνες οἱ ἐπερχόμε- νοι καὶ διὰ τί. Ὡς οὖν εἶδον ἡμᾶς, καὶ πῶς ἡμεῖς ζητοῦμεν τὸ κάστρον ἢ μετὰ συνθήκης ἢ οἴῳ δὴ τρόπῳ δυνησώμεθα παραλάβωμεν αὐτὸ, ἐπιστρές ψαντες μετὰ σπουδῆς ἔκρουσαν τὰς σάλπιγγας καὶ πᾶν ὄργανον πολεμικόν, καὶ εὐθὺς πάντες οἱ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς συνήχθησαν εἰς τὸ ὁπλίζε σθαι. Ἡμεῖς δὲ ἐπὶ τὴν αὔριον ήρξαμεν τοῦ πολέμου. δ. Ἐπὶ τὴν αὔριον οὖν τυχοῦσα ἡ ἑορτὴ τῶν βαίων ἐκόψαμεν βάτα μυρσίνης, καὶ πᾶν τὸ στρατό πεδον φέροντες ταῦτα ἀνὰ χεῖρας καὶ ἐλθόν τες ἐπέσαμεν περὶ τὰς πύλας τοῦ κάστρου. Ως δὲ ἐκείμεθα τῇ κς' τοῦ αὐτοῦ μηνός Μαρτίου μετὰ τὴν τοῦ μεγάλου Σαββάτου ἀκολουθίαν ἤτοι τὴν θείαν μυσταγωγίαν, ἀριστήσαντες καθεζόμεθα ἐν τῇ παρεμβολῇ ήτοι σκηνῇ τοῦ αὐθέντου ἡμῶν συν ομιλοῦντες περὶ πολλῶν. Ἰδοὺ ἄφνω τινὲς ὀλίγοι ἔφιπποι ἐξῆλθον τῆς πύλης τῆς καλουμένης Εβραϊ- κῆς ἢ τοῦ Ζευγαλατείου (οὕτω γὰρ ὠνομάζετο), καὶ ὡς ἐφάνησαν, διωχθέντες εἰσῆλθον διὰ τῆς τοῦ αἰγιαλοῦ πύλης· ἐκεῖσε κατασκευαστικῶς ἦσαν πάντες οἱ τοῦ κάστρου μετά εξαγκρῶν καὶ τόξων καὶ σκολύτων. Εὑρεθεὶς οὖν ὁ δεσπότης κἀγὼ προ- βαδίζοντες πρὸ τοῦ διωγμοῦ τῶν εἰρημένων, διὰ τὸ τοὺς ἵππους ἡμῶν εὑρεθῆναι κατά συγκυρίαν ἡτοιμασμένους πλησίον τῆς γεφύρας τῆς ὁδοῦ τῆς ἀπαγούσης εἰς τὸν ἅγιον ᾿Ανδρέαν, τὶς τῶν Πατρη. Β ε θέως ἔπεσεν ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ δραμόντες οἱ ἐχθροὶ ἵνα ἀποκτείνωσιν αὐτὸν ἢ πιάζωσιν, εὑρέθην ἐγὼ ἐκεῖ ὑπέρμαχος. Κἀκεῖνος μὲν Θεοῦ βοηθείᾳ ἀπο πλακεὶς τοῦ ἵππου ἔφυγε πεζός · ἐγὼ δὲ κατ' αὐτῶν μαχόμενος ἐπίασα τινὰ υἱὸν Σαματέλλου. Αλλ' ἤμην βαρέως τραυματισθεὶς ἅμα τῷ ἱππῳ, ὃς οὐ κέτι ἴσχυε, καὶ ἔπεσεν ὁ ἵππος ὁ ἄριστος, ὃς παρὰ τοῦ ἀμηρᾶ ἐδόθη τῷ Ἀσάνῃ Ισαακίῳ ἡνίκα συνήν- τησεν ἐκείνῳ, ὁ δ' Ασάνης τῷ γαμβρῷ αὑτοῦ τῷ Φιλανθρωπηνῷ Γεωργίῳ, κἀκεῖνος τῷ ἑαυ τοῦ ἀνεψιῷ τῷ Κομνηνῷ τῷ τοῦ πρωτοστράτορος Καντακουζοῦ γαμβρῷ, ἐν φεύγοντα πρὸς Γαλατάν φθάσας ὁ ἀδελφός μου καὶ ἐπίασεν αὐτὸν, καὶ οὕτως ὁ ἀδελφός μου εὐηργετήθη τὸν ἵππον παρὰ τοῦ βα- σιλέως· ἔγωγε λαβὼν παρ' ἐκείνου τὸν ἵππον ἀπῆλ θον εἰς Πελοπόννησον. Πεσὼν σὖν ὁ ἵππος, ἐπιάσθην πολλαῖς πληγαῖς πεπληγμένος. Καὶ ἀπαγαγόντες με ἔμύλησαν εἰς τὸν γουλᾶν ἤτοι τὸν πύργον ἐν οἴκῳ σκοτεινῷ, ἔνθα ἦσαν μύρμυγκες καὶ σιτέφθει ρες καὶ μύες διὰ τὸ εἶναί ποτε σίτου ἀποθήκη· καὶ χειροπέδας σιδηρᾶς περιέθηκαν τοῖς ποτί μου και σειρὰν λίαν βαρυτάτην και στερεὰν μετὰ σκό λοπος μεγάλου κατὰ γῆς πεπηγότος· ἔνθα και κῶς ἐκοιτώμην ἐν τῇ τοιαύτῃ φρουρά, πικρῶς διαγαγὼν ἀπό τε τῶν πληγῶν καὶ τῶν δεσμῶν καὶ τῶν ἄλλων, ὡς δεδήλωται, ὁ ὑπῆρχον ἐν τῇδε τῇ φρουρά. ε'. Ἐνταῦθα δὲ χρὴ διηγήσασθαι ἡμᾶς καὶ περὶ τῆς ὁσιωτάτης Θωμαΐδος. Αὕτη ἐκ γένους χρησίμου ὑπῆρχεν ἐν τῇ ἀνατολῇ τῆς ᾿Ασίας· καὶ ἀπορία CHRONICON MAJUS. - LIB. II. sis commodum esse videretur, ecce oppidani nos videntes, et quid hoc rei esset dubii (nihil enim bujusmodi opinione præceperant), unum e magis- tratibus, et canonicum quemdam, Marcum nomine, cum alio quodam nomine ex aliis percontatum mi- serunt, qui essent qui venirent et quam ob causam. Qui postquam nos agnoverunt oppidumque a nobis quæri sive pactione, sive quocunque alio modo, iu- tellexerunt, festinanter reversi, tubis et reliquis instrumentis bellicis ad arma vocant, et cuncti, quique intra, quique extra mœnia erant, ad vim arcendam concurrunt. Nos sequenti luce bellum orsi sumus. ramos myrti amputavimus, quos mauibus gestans totus exercitus portas castri adortus est. Ejusdem mensis Martii die 26, cum post officium magni Sab- bati sive divinam initiationem, a prandio in tento- rio domini nostri consedissemus et varios miscere- mus sermones, repente aliquot equites per portam, cui nomen est Hebraicæ vel Zeugalatii (ita enim appellatur) prorumpunt; sed, ubi comparuerunt, mox repulsi, per portam littori oppositam refugiunt. Ibi omnes incolæ, labaris, arcubus et palis armati, aderant. Jam cum despota et ego, antequam illi nos persequerentur, fugæ nos commigissemus, quia equi nosīri juxta portam viæ, quæ ad S. Andream D ducit, forte parati erant, et a Patrensi quodam equus Constantini sagitta perfossus esset, ut'statin collaberetur humi, Constantinum ab insequentibus hostibus, qui aut capere aut occidere eum vellent, ego defendi. Itaque divino auxilio ille rex equo ex- peditus, pedes se iis subtraxit; ego adversus ho stes decertans, filium quemdam Samatelli cepi, sed et ipse graviter vulneratus sum cum equo genero- sissimo, qui mox defectu virium concidit. Eum equum dederat ameras Isaacio Asani, ad se profecto, Asanes Georgio Philanthropeno, genero suo, atque bic rursus Comneno consobrino, Cantacuzeni pro- lostratoris genero, quem Galatam fugientem frater ineus comprehendit. Is equum dono accepit ab ini- pératore, atque ego eodem a fratre donatus, in Peloponnesum eum abduxi. Collapso igitur equo, ipse multis plagis percussus, in potestatem hostium veni, qui abductum me in carcerem sive turriın ædificii tenebrosi conjecerunt, formicis, curculio- nibus et muribus scatentem, quippe quæ quondam fuisset granarium. Bráchia et pedes vinculis et ca- tena gravi et solida ad palum magnum in terra defixum constrinxerunt. Male in ea custodia cuba- bain propter plagas, vincula, et reliqua, quæ ibi fuisse incommoda significavi. nobis est. Ex honesta familia Orientis in Asia proge- 4. Postridie igitur, quoniam palmarum dies erat, 5. Hic loci de sanctissima Thomaide narrandum

ἔνι (οὐ γὰρ προενόμισαν τὸ τυχὴν) ἀπέστειλαν ἕνα Α νῶν τοξεύσας τὸν τοῦ δεσπότου ἵππον, ὃς καὶ εὐο τῶν ἀρχόντων καὶ ἕνα κανονικὸν Μάρκον τούνομα, μετά τινος ἀνθρώπου πρὸς τὸ μεταφράζειν καὶ ἄλλων ἀνθρώπων, ὅπως μάθωσι τίνες οἱ ἐπερχόμε- νοι καὶ διὰ τί. Ὡς οὖν εἶδον ἡμᾶς, καὶ πῶς ἡμεῖς ζητοῦμεν τὸ κάστρον ἢ μετὰ συνθήκης ἢ οἴῳ δὴ τρόπῳ δυνησώμεθα παραλάβωμεν αὐτὸ, ἐπιστρές ψαντες μετὰ σπουδῆς ἔκρουσαν τὰς σάλπιγγας καὶ πᾶν ὄργανον πολεμικόν, καὶ εὐθὺς πάντες οἱ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς συνήχθησαν εἰς τὸ ὁπλίζε σθαι. Ἡμεῖς δὲ ἐπὶ τὴν αὔριον ήρξαμεν τοῦ πολέμου. δ. Ἐπὶ τὴν αὔριον οὖν τυχοῦσα ἡ ἑορτὴ τῶν βαίων ἐκόψαμεν βάτα μυρσίνης, καὶ πᾶν τὸ στρατό πεδον φέροντες ταῦτα ἀνὰ χεῖρας καὶ ἐλθόν τες ἐπέσαμεν περὶ τὰς πύλας τοῦ κάστρου. Ως δὲ ἐκείμεθα τῇ κς' τοῦ αὐτοῦ μηνός Μαρτίου μετὰ τὴν τοῦ μεγάλου Σαββάτου ἀκολουθίαν ἤτοι τὴν θείαν μυσταγωγίαν, ἀριστήσαντες καθεζόμεθα ἐν τῇ παρεμβολῇ ήτοι σκηνῇ τοῦ αὐθέντου ἡμῶν συν ομιλοῦντες περὶ πολλῶν. Ἰδοὺ ἄφνω τινὲς ὀλίγοι ἔφιπποι ἐξῆλθον τῆς πύλης τῆς καλουμένης Εβραϊ- κῆς ἢ τοῦ Ζευγαλατείου (οὕτω γὰρ ὠνομάζετο), καὶ ὡς ἐφάνησαν, διωχθέντες εἰσῆλθον διὰ τῆς τοῦ αἰγιαλοῦ πύλης· ἐκεῖσε κατασκευαστικῶς ἦσαν πάντες οἱ τοῦ κάστρου μετά εξαγκρῶν καὶ τόξων καὶ σκολύτων. Εὑρεθεὶς οὖν ὁ δεσπότης κἀγὼ προ- βαδίζοντες πρὸ τοῦ διωγμοῦ τῶν εἰρημένων, διὰ τὸ τοὺς ἵππους ἡμῶν εὑρεθῆναι κατά συγκυρίαν ἡτοιμασμένους πλησίον τῆς γεφύρας τῆς ὁδοῦ τῆς ἀπαγούσης εἰς τὸν ἅγιον ᾿Ανδρέαν, τὶς τῶν Πατρη. Β ε θέως ἔπεσεν ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ δραμόντες οἱ ἐχθροὶ ἵνα ἀποκτείνωσιν αὐτὸν ἢ πιάζωσιν, εὑρέθην ἐγὼ ἐκεῖ ὑπέρμαχος. Κἀκεῖνος μὲν Θεοῦ βοηθείᾳ ἀπο πλακεὶς τοῦ ἵππου ἔφυγε πεζός · ἐγὼ δὲ κατ' αὐτῶν μαχόμενος ἐπίασα τινὰ υἱὸν Σαματέλλου. Αλλ' ἤμην βαρέως τραυματισθεὶς ἅμα τῷ ἱππῳ, ὃς οὐ κέτι ἴσχυε, καὶ ἔπεσεν ὁ ἵππος ὁ ἄριστος, ὃς παρὰ τοῦ ἀμηρᾶ ἐδόθη τῷ Ἀσάνῃ Ισαακίῳ ἡνίκα συνήν- τησεν ἐκείνῳ, ὁ δ' Ασάνης τῷ γαμβρῷ αὑτοῦ τῷ Φιλανθρωπηνῷ Γεωργίῳ, κἀκεῖνος τῷ ἑαυ τοῦ ἀνεψιῷ τῷ Κομνηνῷ τῷ τοῦ πρωτοστράτορος Καντακουζοῦ γαμβρῷ, ἐν φεύγοντα πρὸς Γαλατάν φθάσας ὁ ἀδελφός μου καὶ ἐπίασεν αὐτὸν, καὶ οὕτως ὁ ἀδελφός μου εὐηργετήθη τὸν ἵππον παρὰ τοῦ βα- σιλέως· ἔγωγε λαβὼν παρ' ἐκείνου τὸν ἵππον ἀπῆλ θον εἰς Πελοπόννησον. Πεσὼν σὖν ὁ ἵππος, ἐπιάσθην πολλαῖς πληγαῖς πεπληγμένος. Καὶ ἀπαγαγόντες με ἔμύλησαν εἰς τὸν γουλᾶν ἤτοι τὸν πύργον ἐν οἴκῳ σκοτεινῷ, ἔνθα ἦσαν μύρμυγκες καὶ σιτέφθει ρες καὶ μύες διὰ τὸ εἶναί ποτε σίτου ἀποθήκη· καὶ χειροπέδας σιδηρᾶς περιέθηκαν τοῖς ποτί μου και σειρὰν λίαν βαρυτάτην και στερεὰν μετὰ σκό λοπος μεγάλου κατὰ γῆς πεπηγότος· ἔνθα και κῶς ἐκοιτώμην ἐν τῇ τοιαύτῃ φρουρά, πικρῶς διαγαγὼν ἀπό τε τῶν πληγῶν καὶ τῶν δεσμῶν καὶ τῶν ἄλλων, ὡς δεδήλωται, ὁ ὑπῆρχον ἐν τῇδε τῇ φρουρά. ε'. Ἐνταῦθα δὲ χρὴ διηγήσασθαι ἡμᾶς καὶ περὶ τῆς ὁσιωτάτης Θωμαΐδος. Αὕτη ἐκ γένους χρησίμου ὑπῆρχεν ἐν τῇ ἀνατολῇ τῆς ᾿Ασίας· καὶ ἀπορία CHRONICON MAJUS. - LIB. II. sis commodum esse videretur, ecce oppidani nos videntes, et quid hoc rei esset dubii (nihil enim bujusmodi opinione præceperant), unum e magis- tratibus, et canonicum quemdam, Marcum nomine, cum alio quodam nomine ex aliis percontatum mi- serunt, qui essent qui venirent et quam ob causam. Qui postquam nos agnoverunt oppidumque a nobis quæri sive pactione, sive quocunque alio modo, iu- tellexerunt, festinanter reversi, tubis et reliquis instrumentis bellicis ad arma vocant, et cuncti, quique intra, quique extra mœnia erant, ad vim arcendam concurrunt. Nos sequenti luce bellum orsi sumus. ramos myrti amputavimus, quos mauibus gestans totus exercitus portas castri adortus est. Ejusdem mensis Martii die 26, cum post officium magni Sab- bati sive divinam initiationem, a prandio in tento- rio domini nostri consedissemus et varios miscere- mus sermones, repente aliquot equites per portam, cui nomen est Hebraicæ vel Zeugalatii (ita enim appellatur) prorumpunt; sed, ubi comparuerunt, mox repulsi, per portam littori oppositam refugiunt. Ibi omnes incolæ, labaris, arcubus et palis armati, aderant. Jam cum despota et ego, antequam illi nos persequerentur, fugæ nos commigissemus, quia equi nosīri juxta portam viæ, quæ ad S. Andream D ducit, forte parati erant, et a Patrensi quodam equus Constantini sagitta perfossus esset, ut'statin collaberetur humi, Constantinum ab insequentibus hostibus, qui aut capere aut occidere eum vellent, ego defendi. Itaque divino auxilio ille rex equo ex- peditus, pedes se iis subtraxit; ego adversus ho stes decertans, filium quemdam Samatelli cepi, sed et ipse graviter vulneratus sum cum equo genero- sissimo, qui mox defectu virium concidit. Eum equum dederat ameras Isaacio Asani, ad se profecto, Asanes Georgio Philanthropeno, genero suo, atque bic rursus Comneno consobrino, Cantacuzeni pro- lostratoris genero, quem Galatam fugientem frater ineus comprehendit. Is equum dono accepit ab ini- pératore, atque ego eodem a fratre donatus, in Peloponnesum eum abduxi. Collapso igitur equo, ipse multis plagis percussus, in potestatem hostium veni, qui abductum me in carcerem sive turriın ædificii tenebrosi conjecerunt, formicis, curculio- nibus et muribus scatentem, quippe quæ quondam fuisset granarium. Bráchia et pedes vinculis et ca- tena gravi et solida ad palum magnum in terra defixum constrinxerunt. Male in ea custodia cuba- bain propter plagas, vincula, et reliqua, quæ ibi fuisse incommoda significavi. nobis est. Ex honesta familia Orientis in Asia proge- 4. Postridie igitur, quoniam palmarum dies erat, 5. Hic loci de sanctissima Thomaide narrandum

νισθεῖσαν οἱ ἑαυτῆς συγγενεῖς ἤγαγον αὐτὴν εἰ; Α τῇ Λήμνῳ ὁ πάππος μου εὑρίσκετο μετὰ τῆς για Κωνσταντινούπολιν, καὶ ἔδωκαν αὐτὴν τῇ ἀδελφῇ τῶν τριῶν ἀρχιερέων καὶ ἀδελφῶν καὶ βασιλέων καὶ μητρὶ τοῦ σοφωτάτου Καβασίλα Νικολάου, καὶ εἶχεν αὐτὴν καὶ ἐπαίδευε. Καὶ μετά τινα καιρὸν ἀπῆλθεν εἰς Θεσσαλονίκην διὰ τὸ ἐκεῖσε εἶναι τὸν ἀδελφὸν αὐτῆς Καβάσιλαν ἀρχιερέα, καὶ ᾤκησεν εἰς τὴν μονὴν τῆς ἁγίας Θεοδώρας μετὰ τῆς Παλαιολογίνης, ἐναρέτου καὶ λογίας γυναικός, περὶ ἧς πολλάκις πολλοὺς ἤκουσα παρὰ τοῦ ἀοιδίμου βα σιλέως κυρ Μανουὴλ ἐπαίνους, καὶ πολλοὺς κανό νας εἰς τε τὸν ἅγιον Δημήτριον καὶ ἁγίαν Θεοδώ ραν καὶ εἰς ἄλλους ἁγίους ἀνέγνωσα ἐγὼ ἐκείνης ποιήματα· αἱ εἶχον σὺν αὐταῖς καὶ τὴν ἁγίαν θω- μαῖδα, καὶ ἐπαίδευον εἰς τε τὴν ἀρετὴν καὶ λόγον. Ως δὲ ἦλθε τὸ τέλος αὐτῶν, κατέλιπον αὐτῇ πάντα τὰ αὐτῶν, ἀλλὰ δὴ καὶ τὴν τοῦ Κυπριανοῦ γυναίκα, ἥτις ἀγανακτήσασα τὸ σκληρὸν τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς καὶ ἀπελθοῦσα πρὸς τὰς ῥηθείσας μονας μοναχή ἐγένετο, ἐπεὶ δὲ τὸ τέλος αὐτῶν ἐγένετο, πάλιν υπετάγη τῇ ἐκείνων κληρονόμῳ καὶ τοῦ βίου, ὅπως δήποτε καὶ ταῖς ἀρεταῖς ὑπετάγη, καὶ καλῶς διή- νυσε τὸν τῆς ὑποταγῆς δρόμον μέχρι θανάτου. Η Κυπριανοῦ λέγω γυνὴ ἦν αὕτη τοῦ ἐλθόντος εἰς Κωνσταντινούπολιν καὶ τὴν μονὴν κτίσαντος τὴν εἰς ὄνομα τῶν ἁγίων ἐνδόξων μεγαλομαρτύρων Θεοδώρων, ἐπονομαζομένην τοῦ Κυπριανοῦ. Τῶν δὲ ἀσεβῶν τὴν Θεσσαλονίκην παραλαβόντων ἐξελθοῦσα ἡ ὁσία Θωμαΐς μετὰ τῆς ὑποτακτικῆς αὐτῆς τῆς Κυπριανοῦ γυναικὸς ἀπῆλθεν εἰς Λήμνον, ἵνα ἐκεῖ θεν πάλιν εἰς τὴν Κωνσταντίνου ἐπανέλθῃ. Ἐν δὲ ναικὸς αὐτοῦ καὶ τέκνων. Η οὖν πρώτη τῶν αὐτοῦ θυγατέρων ἰδοῦσα τὴν ὁσίαν καὶ τὴν αὐτῆς ἀρετὴν καὶ τὸν λόγον ἐγκατέλιπε γονεῖς καὶ ἀδελφοὺς καὶ ἀδελφὰς καὶ ὃν ἐμνηστεύσατο εἰς ἄνδρα ἅμα τοῖς παισὶ, καὶ ἀπελθοῦσα εἰς Θεσσαλονίκην γέγονε μοναχὴ, καὶ ἐν ὑποταγῇ αὐτῆς δὴ τῆς ὁσίας κάτ κεῖσε ἀπομείνασα. Κἀκεῖθεν δὲ ἐξελθοῦσαι αἱ τρεῖς καὶ μόναι ἐν τῇ Κωνσταντίνου πόλει κατήντησαν ἀρχῇ ἐν τῇ μονῇ τῇ ἐπονομαζομένῃ τῆς Κλερένας. Διαδοθεῖσα δὲ ἡ ἀρετὴ τῆς ὁσίας καὶ ἡ εἰς τὴν θείαν Γραφὴν αὐτῆς ἐμπειρία εἰς τε τὸν βασιλέα και πατριάρχην καὶ πάντας τοὺς τῆς πόλεως, ὁ μὲν βασιλεὺς ἐζήτει λαβεῖν ἄλλο τῶν μοναστηρίων μει ζότερον καὶ εἰσοδηματικώτερον δοῦναι αὐτῇ, ὁ δὲ πατριάρχης Ενταλμα πατριαρχικῆς ἐξουσίας ἐξέ- δωκεν εἰς τὰς βουλομένας τῆς πόλεως γυναίκας προσιέναι αὐτῇ· οἱ δὲ τῆς πόλεως εθελον δοῦναι αὐταῖς πᾶν ἀναγκαῖον εἰς τὸ ἐπισκέπτεσθαι καὶ θεραπεύειν τὰ πρὸς χρείαν αὐτῶν· οὐχ ὑπῆρχεν γὰρ ἐκείναις οὔτε χρυσίον οὔτε ἀργύριον, οὐκ ἄλλο τι εἰ μὴ τὸ ἐργόχειρον καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ διὰ τῶν ἀρχόντων προμήθεια. Λαβοῦσα δὲ μικρόν τι κάθι σμα, συνέδραμον εἰς ὑποταγὴν αὐτῆς τοσαῦται ὅσαι οὐκ ἐχώρησαν εἰς τε τὴν τοῦ Λιβὸς μονὴν καὶ τῆς κυρᾶς Μάρθας. Ἡ δὲ οὐ πλείους ή δυοκαίδεκα προσελάβετο· καὶ ἦσαν τοιαῦται εἰς τε ἀκτημοσύ νην καὶ ὑπακοὴν καὶ σωφροσύνην καὶ πᾶν εἴ τι εἰς Θεὸν εὐαπόδεκτον, ὅτι κατέλιπον οἱ τῆς πό λεως λέγειν Ἡ ἁγία, ἀλλ᾽ Αἱ ἅγιαι· καὶ αὐτὸ δὴ τὸ όνομα εἶχον Εἰς τὰς ἁγίας. Καὶ τὸ μὲν τῶν μονα 751. GEORGI PHRANTZ.E B C nerata erat. Parentibus orbatam cognati Cpolim perduxerunt, et sorori trium archiepiscoporum ac fratrum et imperatorum, matri sapientissimi viri Nicolai Cabasila, tradiderunt, a qua educata et instituta est. Ea, interjecto aliquo tempore, Thes- salonicam abiit, in qua urbe Cabasilas, ipsius fra- ter, esset archiepiscopus, abdiditque se in mo- nasterium Sanctæ Theodoræ cum Palæologina, ſe- mina virtutis et litterarum studiosa, cujus ego mul- tas sæpe laudes e venerando imperatore, Manuele domino, audivi, et hymnos non paucos in sanctum Demetrium et sanctam Theodoram et alios sanctos legi. Habebant autem secum sanctam quoque Tho- D maidem eamque ad virtutis et litterarum discipli- nam erudiebant. Cum instaret ipsis vivendi finis, eidem quæ habebant omnia reliquerunt, una cum uxore Cypriani, quæ asperam viri sui naturam non ferens, in illud profecta monasterium, inter mona- chas nomen dederat. Postquam autem illæ diem obierunt, quemadmodum virtuti se subjecit, ita illarum tum bonorum tum vitæ se subjecit hæredi, et hujus subjectionis cursum præclare usque ad mortem confecit. Conjux hæc Cypriani, inquam, Hlius erat, qui Cpolim venit, et monasterium san- clorum martyrum nobilium Theodororum constri- xit, quodl Cypriani cognominatur. Thessalonica ab impiis occupata, sancta Thomais cum alumna sua, Cypriani conjuge, in Lemnum discessit, inde Cpo- lim reversura. In Lemno tum erat avus ineus cum uxore et liberis. Itaque natu maxima filiarum ejus cum sanctam hanc feminam vidisset et observasset virtutem ejus ac sermonem, relictis parentibus, fratribus, sororibus, et quocun conjuncta erat ma- rito, atque liberis, Thessalonicam profecta, mona- chis se ascripsit ibique sub imperiis sanciæ bujus mulieris vixit. Inde hæ tres solæ Cpolim emigrantes principio in monasterium Clerenæ venerunt. Cui autem sanctæ illius feminæ virtus et Litterarum sacrarum peritia imperatori et patriarchæ univer- sæque civitati innotuisset, imperator ei aliud majus et locupletius monasterium tradi jussit; patriarcha patriarchali auctoritate ommibus, quæ vellent, urbis mulieribus potestatem dedit, illi se aggregandi ; ci- ves quæ essent necessaria ad res orðinandas el administrandas præstare iis volebant. Neque enim illis erat vel aurum, vel argentum, vel aliud quidquam nisi opus manuum et divina per magis- tratus providentia. Itaque, cum non ita amplum domicilium haberet, ad vitam ex imperio ejus agen- dam tot confluxerunt, quot non concesserunt in monasterium Libis et Marthæ dominæ. At recepit illa non plus duodecim, atque erant omnes ad pai- pertatem, obedientiam, modestiam, denique quid- quid Deo gratum est, tam egregie paratæ, ut jam

νισθεῖσαν οἱ ἑαυτῆς συγγενεῖς ἤγαγον αὐτὴν εἰ; Α τῇ Λήμνῳ ὁ πάππος μου εὑρίσκετο μετὰ τῆς για Κωνσταντινούπολιν, καὶ ἔδωκαν αὐτὴν τῇ ἀδελφῇ τῶν τριῶν ἀρχιερέων καὶ ἀδελφῶν καὶ βασιλέων καὶ μητρὶ τοῦ σοφωτάτου Καβασίλα Νικολάου, καὶ εἶχεν αὐτὴν καὶ ἐπαίδευε. Καὶ μετά τινα καιρὸν ἀπῆλθεν εἰς Θεσσαλονίκην διὰ τὸ ἐκεῖσε εἶναι τὸν ἀδελφὸν αὐτῆς Καβάσιλαν ἀρχιερέα, καὶ ᾤκησεν εἰς τὴν μονὴν τῆς ἁγίας Θεοδώρας μετὰ τῆς Παλαιολογίνης, ἐναρέτου καὶ λογίας γυναικός, περὶ ἧς πολλάκις πολλοὺς ἤκουσα παρὰ τοῦ ἀοιδίμου βα σιλέως κυρ Μανουὴλ ἐπαίνους, καὶ πολλοὺς κανό νας εἰς τε τὸν ἅγιον Δημήτριον καὶ ἁγίαν Θεοδώ ραν καὶ εἰς ἄλλους ἁγίους ἀνέγνωσα ἐγὼ ἐκείνης ποιήματα· αἱ εἶχον σὺν αὐταῖς καὶ τὴν ἁγίαν θω- μαῖδα, καὶ ἐπαίδευον εἰς τε τὴν ἀρετὴν καὶ λόγον. Ως δὲ ἦλθε τὸ τέλος αὐτῶν, κατέλιπον αὐτῇ πάντα τὰ αὐτῶν, ἀλλὰ δὴ καὶ τὴν τοῦ Κυπριανοῦ γυναίκα, ἥτις ἀγανακτήσασα τὸ σκληρὸν τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς καὶ ἀπελθοῦσα πρὸς τὰς ῥηθείσας μονας μοναχή ἐγένετο, ἐπεὶ δὲ τὸ τέλος αὐτῶν ἐγένετο, πάλιν υπετάγη τῇ ἐκείνων κληρονόμῳ καὶ τοῦ βίου, ὅπως δήποτε καὶ ταῖς ἀρεταῖς ὑπετάγη, καὶ καλῶς διή- νυσε τὸν τῆς ὑποταγῆς δρόμον μέχρι θανάτου. Η Κυπριανοῦ λέγω γυνὴ ἦν αὕτη τοῦ ἐλθόντος εἰς Κωνσταντινούπολιν καὶ τὴν μονὴν κτίσαντος τὴν εἰς ὄνομα τῶν ἁγίων ἐνδόξων μεγαλομαρτύρων Θεοδώρων, ἐπονομαζομένην τοῦ Κυπριανοῦ. Τῶν δὲ ἀσεβῶν τὴν Θεσσαλονίκην παραλαβόντων ἐξελθοῦσα ἡ ὁσία Θωμαΐς μετὰ τῆς ὑποτακτικῆς αὐτῆς τῆς Κυπριανοῦ γυναικὸς ἀπῆλθεν εἰς Λήμνον, ἵνα ἐκεῖ θεν πάλιν εἰς τὴν Κωνσταντίνου ἐπανέλθῃ. Ἐν δὲ ναικὸς αὐτοῦ καὶ τέκνων. Η οὖν πρώτη τῶν αὐτοῦ θυγατέρων ἰδοῦσα τὴν ὁσίαν καὶ τὴν αὐτῆς ἀρετὴν καὶ τὸν λόγον ἐγκατέλιπε γονεῖς καὶ ἀδελφοὺς καὶ ἀδελφὰς καὶ ὃν ἐμνηστεύσατο εἰς ἄνδρα ἅμα τοῖς παισὶ, καὶ ἀπελθοῦσα εἰς Θεσσαλονίκην γέγονε μοναχὴ, καὶ ἐν ὑποταγῇ αὐτῆς δὴ τῆς ὁσίας κάτ κεῖσε ἀπομείνασα. Κἀκεῖθεν δὲ ἐξελθοῦσαι αἱ τρεῖς καὶ μόναι ἐν τῇ Κωνσταντίνου πόλει κατήντησαν ἀρχῇ ἐν τῇ μονῇ τῇ ἐπονομαζομένῃ τῆς Κλερένας. Διαδοθεῖσα δὲ ἡ ἀρετὴ τῆς ὁσίας καὶ ἡ εἰς τὴν θείαν Γραφὴν αὐτῆς ἐμπειρία εἰς τε τὸν βασιλέα και πατριάρχην καὶ πάντας τοὺς τῆς πόλεως, ὁ μὲν βασιλεὺς ἐζήτει λαβεῖν ἄλλο τῶν μοναστηρίων μει ζότερον καὶ εἰσοδηματικώτερον δοῦναι αὐτῇ, ὁ δὲ πατριάρχης Ενταλμα πατριαρχικῆς ἐξουσίας ἐξέ- δωκεν εἰς τὰς βουλομένας τῆς πόλεως γυναίκας προσιέναι αὐτῇ· οἱ δὲ τῆς πόλεως εθελον δοῦναι αὐταῖς πᾶν ἀναγκαῖον εἰς τὸ ἐπισκέπτεσθαι καὶ θεραπεύειν τὰ πρὸς χρείαν αὐτῶν· οὐχ ὑπῆρχεν γὰρ ἐκείναις οὔτε χρυσίον οὔτε ἀργύριον, οὐκ ἄλλο τι εἰ μὴ τὸ ἐργόχειρον καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ διὰ τῶν ἀρχόντων προμήθεια. Λαβοῦσα δὲ μικρόν τι κάθι σμα, συνέδραμον εἰς ὑποταγὴν αὐτῆς τοσαῦται ὅσαι οὐκ ἐχώρησαν εἰς τε τὴν τοῦ Λιβὸς μονὴν καὶ τῆς κυρᾶς Μάρθας. Ἡ δὲ οὐ πλείους ή δυοκαίδεκα προσελάβετο· καὶ ἦσαν τοιαῦται εἰς τε ἀκτημοσύ νην καὶ ὑπακοὴν καὶ σωφροσύνην καὶ πᾶν εἴ τι εἰς Θεὸν εὐαπόδεκτον, ὅτι κατέλιπον οἱ τῆς πό λεως λέγειν Ἡ ἁγία, ἀλλ᾽ Αἱ ἅγιαι· καὶ αὐτὸ δὴ τὸ όνομα εἶχον Εἰς τὰς ἁγίας. Καὶ τὸ μὲν τῶν μονα 751. GEORGI PHRANTZ.E B C nerata erat. Parentibus orbatam cognati Cpolim perduxerunt, et sorori trium archiepiscoporum ac fratrum et imperatorum, matri sapientissimi viri Nicolai Cabasila, tradiderunt, a qua educata et instituta est. Ea, interjecto aliquo tempore, Thes- salonicam abiit, in qua urbe Cabasilas, ipsius fra- ter, esset archiepiscopus, abdiditque se in mo- nasterium Sanctæ Theodoræ cum Palæologina, ſe- mina virtutis et litterarum studiosa, cujus ego mul- tas sæpe laudes e venerando imperatore, Manuele domino, audivi, et hymnos non paucos in sanctum Demetrium et sanctam Theodoram et alios sanctos legi. Habebant autem secum sanctam quoque Tho- D maidem eamque ad virtutis et litterarum discipli- nam erudiebant. Cum instaret ipsis vivendi finis, eidem quæ habebant omnia reliquerunt, una cum uxore Cypriani, quæ asperam viri sui naturam non ferens, in illud profecta monasterium, inter mona- chas nomen dederat. Postquam autem illæ diem obierunt, quemadmodum virtuti se subjecit, ita illarum tum bonorum tum vitæ se subjecit hæredi, et hujus subjectionis cursum præclare usque ad mortem confecit. Conjux hæc Cypriani, inquam, Hlius erat, qui Cpolim venit, et monasterium san- clorum martyrum nobilium Theodororum constri- xit, quodl Cypriani cognominatur. Thessalonica ab impiis occupata, sancta Thomais cum alumna sua, Cypriani conjuge, in Lemnum discessit, inde Cpo- lim reversura. In Lemno tum erat avus ineus cum uxore et liberis. Itaque natu maxima filiarum ejus cum sanctam hanc feminam vidisset et observasset virtutem ejus ac sermonem, relictis parentibus, fratribus, sororibus, et quocun conjuncta erat ma- rito, atque liberis, Thessalonicam profecta, mona- chis se ascripsit ibique sub imperiis sanciæ bujus mulieris vixit. Inde hæ tres solæ Cpolim emigrantes principio in monasterium Clerenæ venerunt. Cui autem sanctæ illius feminæ virtus et Litterarum sacrarum peritia imperatori et patriarchæ univer- sæque civitati innotuisset, imperator ei aliud majus et locupletius monasterium tradi jussit; patriarcha patriarchali auctoritate ommibus, quæ vellent, urbis mulieribus potestatem dedit, illi se aggregandi ; ci- ves quæ essent necessaria ad res orðinandas el administrandas præstare iis volebant. Neque enim illis erat vel aurum, vel argentum, vel aliud quidquam nisi opus manuum et divina per magis- tratus providentia. Itaque, cum non ita amplum domicilium haberet, ad vitam ex imperio ejus agen- dam tot confluxerunt, quot non concesserunt in monasterium Libis et Marthæ dominæ. At recepit illa non plus duodecim, atque erant omnes ad pai- pertatem, obedientiam, modestiam, denique quid- quid Deo gratum est, tam egregie paratæ, ut jam

νισθεῖσαν οἱ ἑαυτῆς συγγενεῖς ἤγαγον αὐτὴν εἰ; Α τῇ Λήμνῳ ὁ πάππος μου εὑρίσκετο μετὰ τῆς για Κωνσταντινούπολιν, καὶ ἔδωκαν αὐτὴν τῇ ἀδελφῇ τῶν τριῶν ἀρχιερέων καὶ ἀδελφῶν καὶ βασιλέων καὶ μητρὶ τοῦ σοφωτάτου Καβασίλα Νικολάου, καὶ εἶχεν αὐτὴν καὶ ἐπαίδευε. Καὶ μετά τινα καιρὸν ἀπῆλθεν εἰς Θεσσαλονίκην διὰ τὸ ἐκεῖσε εἶναι τὸν ἀδελφὸν αὐτῆς Καβάσιλαν ἀρχιερέα, καὶ ᾤκησεν εἰς τὴν μονὴν τῆς ἁγίας Θεοδώρας μετὰ τῆς Παλαιολογίνης, ἐναρέτου καὶ λογίας γυναικός, περὶ ἧς πολλάκις πολλοὺς ἤκουσα παρὰ τοῦ ἀοιδίμου βα σιλέως κυρ Μανουὴλ ἐπαίνους, καὶ πολλοὺς κανό νας εἰς τε τὸν ἅγιον Δημήτριον καὶ ἁγίαν Θεοδώ ραν καὶ εἰς ἄλλους ἁγίους ἀνέγνωσα ἐγὼ ἐκείνης ποιήματα· αἱ εἶχον σὺν αὐταῖς καὶ τὴν ἁγίαν θω- μαῖδα, καὶ ἐπαίδευον εἰς τε τὴν ἀρετὴν καὶ λόγον. Ως δὲ ἦλθε τὸ τέλος αὐτῶν, κατέλιπον αὐτῇ πάντα τὰ αὐτῶν, ἀλλὰ δὴ καὶ τὴν τοῦ Κυπριανοῦ γυναίκα, ἥτις ἀγανακτήσασα τὸ σκληρὸν τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς καὶ ἀπελθοῦσα πρὸς τὰς ῥηθείσας μονας μοναχή ἐγένετο, ἐπεὶ δὲ τὸ τέλος αὐτῶν ἐγένετο, πάλιν υπετάγη τῇ ἐκείνων κληρονόμῳ καὶ τοῦ βίου, ὅπως δήποτε καὶ ταῖς ἀρεταῖς ὑπετάγη, καὶ καλῶς διή- νυσε τὸν τῆς ὑποταγῆς δρόμον μέχρι θανάτου. Η Κυπριανοῦ λέγω γυνὴ ἦν αὕτη τοῦ ἐλθόντος εἰς Κωνσταντινούπολιν καὶ τὴν μονὴν κτίσαντος τὴν εἰς ὄνομα τῶν ἁγίων ἐνδόξων μεγαλομαρτύρων Θεοδώρων, ἐπονομαζομένην τοῦ Κυπριανοῦ. Τῶν δὲ ἀσεβῶν τὴν Θεσσαλονίκην παραλαβόντων ἐξελθοῦσα ἡ ὁσία Θωμαΐς μετὰ τῆς ὑποτακτικῆς αὐτῆς τῆς Κυπριανοῦ γυναικὸς ἀπῆλθεν εἰς Λήμνον, ἵνα ἐκεῖ θεν πάλιν εἰς τὴν Κωνσταντίνου ἐπανέλθῃ. Ἐν δὲ ναικὸς αὐτοῦ καὶ τέκνων. Η οὖν πρώτη τῶν αὐτοῦ θυγατέρων ἰδοῦσα τὴν ὁσίαν καὶ τὴν αὐτῆς ἀρετὴν καὶ τὸν λόγον ἐγκατέλιπε γονεῖς καὶ ἀδελφοὺς καὶ ἀδελφὰς καὶ ὃν ἐμνηστεύσατο εἰς ἄνδρα ἅμα τοῖς παισὶ, καὶ ἀπελθοῦσα εἰς Θεσσαλονίκην γέγονε μοναχὴ, καὶ ἐν ὑποταγῇ αὐτῆς δὴ τῆς ὁσίας κάτ κεῖσε ἀπομείνασα. Κἀκεῖθεν δὲ ἐξελθοῦσαι αἱ τρεῖς καὶ μόναι ἐν τῇ Κωνσταντίνου πόλει κατήντησαν ἀρχῇ ἐν τῇ μονῇ τῇ ἐπονομαζομένῃ τῆς Κλερένας. Διαδοθεῖσα δὲ ἡ ἀρετὴ τῆς ὁσίας καὶ ἡ εἰς τὴν θείαν Γραφὴν αὐτῆς ἐμπειρία εἰς τε τὸν βασιλέα και πατριάρχην καὶ πάντας τοὺς τῆς πόλεως, ὁ μὲν βασιλεὺς ἐζήτει λαβεῖν ἄλλο τῶν μοναστηρίων μει ζότερον καὶ εἰσοδηματικώτερον δοῦναι αὐτῇ, ὁ δὲ πατριάρχης Ενταλμα πατριαρχικῆς ἐξουσίας ἐξέ- δωκεν εἰς τὰς βουλομένας τῆς πόλεως γυναίκας προσιέναι αὐτῇ· οἱ δὲ τῆς πόλεως εθελον δοῦναι αὐταῖς πᾶν ἀναγκαῖον εἰς τὸ ἐπισκέπτεσθαι καὶ θεραπεύειν τὰ πρὸς χρείαν αὐτῶν· οὐχ ὑπῆρχεν γὰρ ἐκείναις οὔτε χρυσίον οὔτε ἀργύριον, οὐκ ἄλλο τι εἰ μὴ τὸ ἐργόχειρον καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ διὰ τῶν ἀρχόντων προμήθεια. Λαβοῦσα δὲ μικρόν τι κάθι σμα, συνέδραμον εἰς ὑποταγὴν αὐτῆς τοσαῦται ὅσαι οὐκ ἐχώρησαν εἰς τε τὴν τοῦ Λιβὸς μονὴν καὶ τῆς κυρᾶς Μάρθας. Ἡ δὲ οὐ πλείους ή δυοκαίδεκα προσελάβετο· καὶ ἦσαν τοιαῦται εἰς τε ἀκτημοσύ νην καὶ ὑπακοὴν καὶ σωφροσύνην καὶ πᾶν εἴ τι εἰς Θεὸν εὐαπόδεκτον, ὅτι κατέλιπον οἱ τῆς πό λεως λέγειν Ἡ ἁγία, ἀλλ᾽ Αἱ ἅγιαι· καὶ αὐτὸ δὴ τὸ όνομα εἶχον Εἰς τὰς ἁγίας. Καὶ τὸ μὲν τῶν μονα 751. GEORGI PHRANTZ.E B C nerata erat. Parentibus orbatam cognati Cpolim perduxerunt, et sorori trium archiepiscoporum ac fratrum et imperatorum, matri sapientissimi viri Nicolai Cabasila, tradiderunt, a qua educata et instituta est. Ea, interjecto aliquo tempore, Thes- salonicam abiit, in qua urbe Cabasilas, ipsius fra- ter, esset archiepiscopus, abdiditque se in mo- nasterium Sanctæ Theodoræ cum Palæologina, ſe- mina virtutis et litterarum studiosa, cujus ego mul- tas sæpe laudes e venerando imperatore, Manuele domino, audivi, et hymnos non paucos in sanctum Demetrium et sanctam Theodoram et alios sanctos legi. Habebant autem secum sanctam quoque Tho- D maidem eamque ad virtutis et litterarum discipli- nam erudiebant. Cum instaret ipsis vivendi finis, eidem quæ habebant omnia reliquerunt, una cum uxore Cypriani, quæ asperam viri sui naturam non ferens, in illud profecta monasterium, inter mona- chas nomen dederat. Postquam autem illæ diem obierunt, quemadmodum virtuti se subjecit, ita illarum tum bonorum tum vitæ se subjecit hæredi, et hujus subjectionis cursum præclare usque ad mortem confecit. Conjux hæc Cypriani, inquam, Hlius erat, qui Cpolim venit, et monasterium san- clorum martyrum nobilium Theodororum constri- xit, quodl Cypriani cognominatur. Thessalonica ab impiis occupata, sancta Thomais cum alumna sua, Cypriani conjuge, in Lemnum discessit, inde Cpo- lim reversura. In Lemno tum erat avus ineus cum uxore et liberis. Itaque natu maxima filiarum ejus cum sanctam hanc feminam vidisset et observasset virtutem ejus ac sermonem, relictis parentibus, fratribus, sororibus, et quocun conjuncta erat ma- rito, atque liberis, Thessalonicam profecta, mona- chis se ascripsit ibique sub imperiis sanciæ bujus mulieris vixit. Inde hæ tres solæ Cpolim emigrantes principio in monasterium Clerenæ venerunt. Cui autem sanctæ illius feminæ virtus et Litterarum sacrarum peritia imperatori et patriarchæ univer- sæque civitati innotuisset, imperator ei aliud majus et locupletius monasterium tradi jussit; patriarcha patriarchali auctoritate ommibus, quæ vellent, urbis mulieribus potestatem dedit, illi se aggregandi ; ci- ves quæ essent necessaria ad res orðinandas el administrandas præstare iis volebant. Neque enim illis erat vel aurum, vel argentum, vel aliud quidquam nisi opus manuum et divina per magis- tratus providentia. Itaque, cum non ita amplum domicilium haberet, ad vitam ex imperio ejus agen- dam tot confluxerunt, quot non concesserunt in monasterium Libis et Marthæ dominæ. At recepit illa non plus duodecim, atque erant omnes ad pai- pertatem, obedientiam, modestiam, denique quid- quid Deo gratum est, tam egregie paratæ, ut jam

νισθεῖσαν οἱ ἑαυτῆς συγγενεῖς ἤγαγον αὐτὴν εἰ; Α τῇ Λήμνῳ ὁ πάππος μου εὑρίσκετο μετὰ τῆς για Κωνσταντινούπολιν, καὶ ἔδωκαν αὐτὴν τῇ ἀδελφῇ τῶν τριῶν ἀρχιερέων καὶ ἀδελφῶν καὶ βασιλέων καὶ μητρὶ τοῦ σοφωτάτου Καβασίλα Νικολάου, καὶ εἶχεν αὐτὴν καὶ ἐπαίδευε. Καὶ μετά τινα καιρὸν ἀπῆλθεν εἰς Θεσσαλονίκην διὰ τὸ ἐκεῖσε εἶναι τὸν ἀδελφὸν αὐτῆς Καβάσιλαν ἀρχιερέα, καὶ ᾤκησεν εἰς τὴν μονὴν τῆς ἁγίας Θεοδώρας μετὰ τῆς Παλαιολογίνης, ἐναρέτου καὶ λογίας γυναικός, περὶ ἧς πολλάκις πολλοὺς ἤκουσα παρὰ τοῦ ἀοιδίμου βα σιλέως κυρ Μανουὴλ ἐπαίνους, καὶ πολλοὺς κανό νας εἰς τε τὸν ἅγιον Δημήτριον καὶ ἁγίαν Θεοδώ ραν καὶ εἰς ἄλλους ἁγίους ἀνέγνωσα ἐγὼ ἐκείνης ποιήματα· αἱ εἶχον σὺν αὐταῖς καὶ τὴν ἁγίαν θω- μαῖδα, καὶ ἐπαίδευον εἰς τε τὴν ἀρετὴν καὶ λόγον. Ως δὲ ἦλθε τὸ τέλος αὐτῶν, κατέλιπον αὐτῇ πάντα τὰ αὐτῶν, ἀλλὰ δὴ καὶ τὴν τοῦ Κυπριανοῦ γυναίκα, ἥτις ἀγανακτήσασα τὸ σκληρὸν τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς καὶ ἀπελθοῦσα πρὸς τὰς ῥηθείσας μονας μοναχή ἐγένετο, ἐπεὶ δὲ τὸ τέλος αὐτῶν ἐγένετο, πάλιν υπετάγη τῇ ἐκείνων κληρονόμῳ καὶ τοῦ βίου, ὅπως δήποτε καὶ ταῖς ἀρεταῖς ὑπετάγη, καὶ καλῶς διή- νυσε τὸν τῆς ὑποταγῆς δρόμον μέχρι θανάτου. Η Κυπριανοῦ λέγω γυνὴ ἦν αὕτη τοῦ ἐλθόντος εἰς Κωνσταντινούπολιν καὶ τὴν μονὴν κτίσαντος τὴν εἰς ὄνομα τῶν ἁγίων ἐνδόξων μεγαλομαρτύρων Θεοδώρων, ἐπονομαζομένην τοῦ Κυπριανοῦ. Τῶν δὲ ἀσεβῶν τὴν Θεσσαλονίκην παραλαβόντων ἐξελθοῦσα ἡ ὁσία Θωμαΐς μετὰ τῆς ὑποτακτικῆς αὐτῆς τῆς Κυπριανοῦ γυναικὸς ἀπῆλθεν εἰς Λήμνον, ἵνα ἐκεῖ θεν πάλιν εἰς τὴν Κωνσταντίνου ἐπανέλθῃ. Ἐν δὲ ναικὸς αὐτοῦ καὶ τέκνων. Η οὖν πρώτη τῶν αὐτοῦ θυγατέρων ἰδοῦσα τὴν ὁσίαν καὶ τὴν αὐτῆς ἀρετὴν καὶ τὸν λόγον ἐγκατέλιπε γονεῖς καὶ ἀδελφοὺς καὶ ἀδελφὰς καὶ ὃν ἐμνηστεύσατο εἰς ἄνδρα ἅμα τοῖς παισὶ, καὶ ἀπελθοῦσα εἰς Θεσσαλονίκην γέγονε μοναχὴ, καὶ ἐν ὑποταγῇ αὐτῆς δὴ τῆς ὁσίας κάτ κεῖσε ἀπομείνασα. Κἀκεῖθεν δὲ ἐξελθοῦσαι αἱ τρεῖς καὶ μόναι ἐν τῇ Κωνσταντίνου πόλει κατήντησαν ἀρχῇ ἐν τῇ μονῇ τῇ ἐπονομαζομένῃ τῆς Κλερένας. Διαδοθεῖσα δὲ ἡ ἀρετὴ τῆς ὁσίας καὶ ἡ εἰς τὴν θείαν Γραφὴν αὐτῆς ἐμπειρία εἰς τε τὸν βασιλέα και πατριάρχην καὶ πάντας τοὺς τῆς πόλεως, ὁ μὲν βασιλεὺς ἐζήτει λαβεῖν ἄλλο τῶν μοναστηρίων μει ζότερον καὶ εἰσοδηματικώτερον δοῦναι αὐτῇ, ὁ δὲ πατριάρχης Ενταλμα πατριαρχικῆς ἐξουσίας ἐξέ- δωκεν εἰς τὰς βουλομένας τῆς πόλεως γυναίκας προσιέναι αὐτῇ· οἱ δὲ τῆς πόλεως εθελον δοῦναι αὐταῖς πᾶν ἀναγκαῖον εἰς τὸ ἐπισκέπτεσθαι καὶ θεραπεύειν τὰ πρὸς χρείαν αὐτῶν· οὐχ ὑπῆρχεν γὰρ ἐκείναις οὔτε χρυσίον οὔτε ἀργύριον, οὐκ ἄλλο τι εἰ μὴ τὸ ἐργόχειρον καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ διὰ τῶν ἀρχόντων προμήθεια. Λαβοῦσα δὲ μικρόν τι κάθι σμα, συνέδραμον εἰς ὑποταγὴν αὐτῆς τοσαῦται ὅσαι οὐκ ἐχώρησαν εἰς τε τὴν τοῦ Λιβὸς μονὴν καὶ τῆς κυρᾶς Μάρθας. Ἡ δὲ οὐ πλείους ή δυοκαίδεκα προσελάβετο· καὶ ἦσαν τοιαῦται εἰς τε ἀκτημοσύ νην καὶ ὑπακοὴν καὶ σωφροσύνην καὶ πᾶν εἴ τι εἰς Θεὸν εὐαπόδεκτον, ὅτι κατέλιπον οἱ τῆς πό λεως λέγειν Ἡ ἁγία, ἀλλ᾽ Αἱ ἅγιαι· καὶ αὐτὸ δὴ τὸ όνομα εἶχον Εἰς τὰς ἁγίας. Καὶ τὸ μὲν τῶν μονα 751. GEORGI PHRANTZ.E B C nerata erat. Parentibus orbatam cognati Cpolim perduxerunt, et sorori trium archiepiscoporum ac fratrum et imperatorum, matri sapientissimi viri Nicolai Cabasila, tradiderunt, a qua educata et instituta est. Ea, interjecto aliquo tempore, Thes- salonicam abiit, in qua urbe Cabasilas, ipsius fra- ter, esset archiepiscopus, abdiditque se in mo- nasterium Sanctæ Theodoræ cum Palæologina, ſe- mina virtutis et litterarum studiosa, cujus ego mul- tas sæpe laudes e venerando imperatore, Manuele domino, audivi, et hymnos non paucos in sanctum Demetrium et sanctam Theodoram et alios sanctos legi. Habebant autem secum sanctam quoque Tho- D maidem eamque ad virtutis et litterarum discipli- nam erudiebant. Cum instaret ipsis vivendi finis, eidem quæ habebant omnia reliquerunt, una cum uxore Cypriani, quæ asperam viri sui naturam non ferens, in illud profecta monasterium, inter mona- chas nomen dederat. Postquam autem illæ diem obierunt, quemadmodum virtuti se subjecit, ita illarum tum bonorum tum vitæ se subjecit hæredi, et hujus subjectionis cursum præclare usque ad mortem confecit. Conjux hæc Cypriani, inquam, Hlius erat, qui Cpolim venit, et monasterium san- clorum martyrum nobilium Theodororum constri- xit, quodl Cypriani cognominatur. Thessalonica ab impiis occupata, sancta Thomais cum alumna sua, Cypriani conjuge, in Lemnum discessit, inde Cpo- lim reversura. In Lemno tum erat avus ineus cum uxore et liberis. Itaque natu maxima filiarum ejus cum sanctam hanc feminam vidisset et observasset virtutem ejus ac sermonem, relictis parentibus, fratribus, sororibus, et quocun conjuncta erat ma- rito, atque liberis, Thessalonicam profecta, mona- chis se ascripsit ibique sub imperiis sanciæ bujus mulieris vixit. Inde hæ tres solæ Cpolim emigrantes principio in monasterium Clerenæ venerunt. Cui autem sanctæ illius feminæ virtus et Litterarum sacrarum peritia imperatori et patriarchæ univer- sæque civitati innotuisset, imperator ei aliud majus et locupletius monasterium tradi jussit; patriarcha patriarchali auctoritate ommibus, quæ vellent, urbis mulieribus potestatem dedit, illi se aggregandi ; ci- ves quæ essent necessaria ad res orðinandas el administrandas præstare iis volebant. Neque enim illis erat vel aurum, vel argentum, vel aliud quidquam nisi opus manuum et divina per magis- tratus providentia. Itaque, cum non ita amplum domicilium haberet, ad vitam ex imperio ejus agen- dam tot confluxerunt, quot non concesserunt in monasterium Libis et Marthæ dominæ. At recepit illa non plus duodecim, atque erant omnes ad pai- pertatem, obedientiam, modestiam, denique quid- quid Deo gratum est, tam egregie paratæ, ut jam

νισθεῖσαν οἱ ἑαυτῆς συγγενεῖς ἤγαγον αὐτὴν εἰ; Α τῇ Λήμνῳ ὁ πάππος μου εὑρίσκετο μετὰ τῆς για Κωνσταντινούπολιν, καὶ ἔδωκαν αὐτὴν τῇ ἀδελφῇ τῶν τριῶν ἀρχιερέων καὶ ἀδελφῶν καὶ βασιλέων καὶ μητρὶ τοῦ σοφωτάτου Καβασίλα Νικολάου, καὶ εἶχεν αὐτὴν καὶ ἐπαίδευε. Καὶ μετά τινα καιρὸν ἀπῆλθεν εἰς Θεσσαλονίκην διὰ τὸ ἐκεῖσε εἶναι τὸν ἀδελφὸν αὐτῆς Καβάσιλαν ἀρχιερέα, καὶ ᾤκησεν εἰς τὴν μονὴν τῆς ἁγίας Θεοδώρας μετὰ τῆς Παλαιολογίνης, ἐναρέτου καὶ λογίας γυναικός, περὶ ἧς πολλάκις πολλοὺς ἤκουσα παρὰ τοῦ ἀοιδίμου βα σιλέως κυρ Μανουὴλ ἐπαίνους, καὶ πολλοὺς κανό νας εἰς τε τὸν ἅγιον Δημήτριον καὶ ἁγίαν Θεοδώ ραν καὶ εἰς ἄλλους ἁγίους ἀνέγνωσα ἐγὼ ἐκείνης ποιήματα· αἱ εἶχον σὺν αὐταῖς καὶ τὴν ἁγίαν θω- μαῖδα, καὶ ἐπαίδευον εἰς τε τὴν ἀρετὴν καὶ λόγον. Ως δὲ ἦλθε τὸ τέλος αὐτῶν, κατέλιπον αὐτῇ πάντα τὰ αὐτῶν, ἀλλὰ δὴ καὶ τὴν τοῦ Κυπριανοῦ γυναίκα, ἥτις ἀγανακτήσασα τὸ σκληρὸν τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς καὶ ἀπελθοῦσα πρὸς τὰς ῥηθείσας μονας μοναχή ἐγένετο, ἐπεὶ δὲ τὸ τέλος αὐτῶν ἐγένετο, πάλιν υπετάγη τῇ ἐκείνων κληρονόμῳ καὶ τοῦ βίου, ὅπως δήποτε καὶ ταῖς ἀρεταῖς ὑπετάγη, καὶ καλῶς διή- νυσε τὸν τῆς ὑποταγῆς δρόμον μέχρι θανάτου. Η Κυπριανοῦ λέγω γυνὴ ἦν αὕτη τοῦ ἐλθόντος εἰς Κωνσταντινούπολιν καὶ τὴν μονὴν κτίσαντος τὴν εἰς ὄνομα τῶν ἁγίων ἐνδόξων μεγαλομαρτύρων Θεοδώρων, ἐπονομαζομένην τοῦ Κυπριανοῦ. Τῶν δὲ ἀσεβῶν τὴν Θεσσαλονίκην παραλαβόντων ἐξελθοῦσα ἡ ὁσία Θωμαΐς μετὰ τῆς ὑποτακτικῆς αὐτῆς τῆς Κυπριανοῦ γυναικὸς ἀπῆλθεν εἰς Λήμνον, ἵνα ἐκεῖ θεν πάλιν εἰς τὴν Κωνσταντίνου ἐπανέλθῃ. Ἐν δὲ ναικὸς αὐτοῦ καὶ τέκνων. Η οὖν πρώτη τῶν αὐτοῦ θυγατέρων ἰδοῦσα τὴν ὁσίαν καὶ τὴν αὐτῆς ἀρετὴν καὶ τὸν λόγον ἐγκατέλιπε γονεῖς καὶ ἀδελφοὺς καὶ ἀδελφὰς καὶ ὃν ἐμνηστεύσατο εἰς ἄνδρα ἅμα τοῖς παισὶ, καὶ ἀπελθοῦσα εἰς Θεσσαλονίκην γέγονε μοναχὴ, καὶ ἐν ὑποταγῇ αὐτῆς δὴ τῆς ὁσίας κάτ κεῖσε ἀπομείνασα. Κἀκεῖθεν δὲ ἐξελθοῦσαι αἱ τρεῖς καὶ μόναι ἐν τῇ Κωνσταντίνου πόλει κατήντησαν ἀρχῇ ἐν τῇ μονῇ τῇ ἐπονομαζομένῃ τῆς Κλερένας. Διαδοθεῖσα δὲ ἡ ἀρετὴ τῆς ὁσίας καὶ ἡ εἰς τὴν θείαν Γραφὴν αὐτῆς ἐμπειρία εἰς τε τὸν βασιλέα και πατριάρχην καὶ πάντας τοὺς τῆς πόλεως, ὁ μὲν βασιλεὺς ἐζήτει λαβεῖν ἄλλο τῶν μοναστηρίων μει ζότερον καὶ εἰσοδηματικώτερον δοῦναι αὐτῇ, ὁ δὲ πατριάρχης Ενταλμα πατριαρχικῆς ἐξουσίας ἐξέ- δωκεν εἰς τὰς βουλομένας τῆς πόλεως γυναίκας προσιέναι αὐτῇ· οἱ δὲ τῆς πόλεως εθελον δοῦναι αὐταῖς πᾶν ἀναγκαῖον εἰς τὸ ἐπισκέπτεσθαι καὶ θεραπεύειν τὰ πρὸς χρείαν αὐτῶν· οὐχ ὑπῆρχεν γὰρ ἐκείναις οὔτε χρυσίον οὔτε ἀργύριον, οὐκ ἄλλο τι εἰ μὴ τὸ ἐργόχειρον καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ διὰ τῶν ἀρχόντων προμήθεια. Λαβοῦσα δὲ μικρόν τι κάθι σμα, συνέδραμον εἰς ὑποταγὴν αὐτῆς τοσαῦται ὅσαι οὐκ ἐχώρησαν εἰς τε τὴν τοῦ Λιβὸς μονὴν καὶ τῆς κυρᾶς Μάρθας. Ἡ δὲ οὐ πλείους ή δυοκαίδεκα προσελάβετο· καὶ ἦσαν τοιαῦται εἰς τε ἀκτημοσύ νην καὶ ὑπακοὴν καὶ σωφροσύνην καὶ πᾶν εἴ τι εἰς Θεὸν εὐαπόδεκτον, ὅτι κατέλιπον οἱ τῆς πό λεως λέγειν Ἡ ἁγία, ἀλλ᾽ Αἱ ἅγιαι· καὶ αὐτὸ δὴ τὸ όνομα εἶχον Εἰς τὰς ἁγίας. Καὶ τὸ μὲν τῶν μονα 751. GEORGI PHRANTZ.E B C nerata erat. Parentibus orbatam cognati Cpolim perduxerunt, et sorori trium archiepiscoporum ac fratrum et imperatorum, matri sapientissimi viri Nicolai Cabasila, tradiderunt, a qua educata et instituta est. Ea, interjecto aliquo tempore, Thes- salonicam abiit, in qua urbe Cabasilas, ipsius fra- ter, esset archiepiscopus, abdiditque se in mo- nasterium Sanctæ Theodoræ cum Palæologina, ſe- mina virtutis et litterarum studiosa, cujus ego mul- tas sæpe laudes e venerando imperatore, Manuele domino, audivi, et hymnos non paucos in sanctum Demetrium et sanctam Theodoram et alios sanctos legi. Habebant autem secum sanctam quoque Tho- D maidem eamque ad virtutis et litterarum discipli- nam erudiebant. Cum instaret ipsis vivendi finis, eidem quæ habebant omnia reliquerunt, una cum uxore Cypriani, quæ asperam viri sui naturam non ferens, in illud profecta monasterium, inter mona- chas nomen dederat. Postquam autem illæ diem obierunt, quemadmodum virtuti se subjecit, ita illarum tum bonorum tum vitæ se subjecit hæredi, et hujus subjectionis cursum præclare usque ad mortem confecit. Conjux hæc Cypriani, inquam, Hlius erat, qui Cpolim venit, et monasterium san- clorum martyrum nobilium Theodororum constri- xit, quodl Cypriani cognominatur. Thessalonica ab impiis occupata, sancta Thomais cum alumna sua, Cypriani conjuge, in Lemnum discessit, inde Cpo- lim reversura. In Lemno tum erat avus ineus cum uxore et liberis. Itaque natu maxima filiarum ejus cum sanctam hanc feminam vidisset et observasset virtutem ejus ac sermonem, relictis parentibus, fratribus, sororibus, et quocun conjuncta erat ma- rito, atque liberis, Thessalonicam profecta, mona- chis se ascripsit ibique sub imperiis sanciæ bujus mulieris vixit. Inde hæ tres solæ Cpolim emigrantes principio in monasterium Clerenæ venerunt. Cui autem sanctæ illius feminæ virtus et Litterarum sacrarum peritia imperatori et patriarchæ univer- sæque civitati innotuisset, imperator ei aliud majus et locupletius monasterium tradi jussit; patriarcha patriarchali auctoritate ommibus, quæ vellent, urbis mulieribus potestatem dedit, illi se aggregandi ; ci- ves quæ essent necessaria ad res orðinandas el administrandas præstare iis volebant. Neque enim illis erat vel aurum, vel argentum, vel aliud quidquam nisi opus manuum et divina per magis- tratus providentia. Itaque, cum non ita amplum domicilium haberet, ad vitam ex imperio ejus agen- dam tot confluxerunt, quot non concesserunt in monasterium Libis et Marthæ dominæ. At recepit illa non plus duodecim, atque erant omnes ad pai- pertatem, obedientiam, modestiam, denique quid- quid Deo gratum est, tam egregie paratæ, ut jam

νισθεῖσαν οἱ ἑαυτῆς συγγενεῖς ἤγαγον αὐτὴν εἰ; Α τῇ Λήμνῳ ὁ πάππος μου εὑρίσκετο μετὰ τῆς για Κωνσταντινούπολιν, καὶ ἔδωκαν αὐτὴν τῇ ἀδελφῇ τῶν τριῶν ἀρχιερέων καὶ ἀδελφῶν καὶ βασιλέων καὶ μητρὶ τοῦ σοφωτάτου Καβασίλα Νικολάου, καὶ εἶχεν αὐτὴν καὶ ἐπαίδευε. Καὶ μετά τινα καιρὸν ἀπῆλθεν εἰς Θεσσαλονίκην διὰ τὸ ἐκεῖσε εἶναι τὸν ἀδελφὸν αὐτῆς Καβάσιλαν ἀρχιερέα, καὶ ᾤκησεν εἰς τὴν μονὴν τῆς ἁγίας Θεοδώρας μετὰ τῆς Παλαιολογίνης, ἐναρέτου καὶ λογίας γυναικός, περὶ ἧς πολλάκις πολλοὺς ἤκουσα παρὰ τοῦ ἀοιδίμου βα σιλέως κυρ Μανουὴλ ἐπαίνους, καὶ πολλοὺς κανό νας εἰς τε τὸν ἅγιον Δημήτριον καὶ ἁγίαν Θεοδώ ραν καὶ εἰς ἄλλους ἁγίους ἀνέγνωσα ἐγὼ ἐκείνης ποιήματα· αἱ εἶχον σὺν αὐταῖς καὶ τὴν ἁγίαν θω- μαῖδα, καὶ ἐπαίδευον εἰς τε τὴν ἀρετὴν καὶ λόγον. Ως δὲ ἦλθε τὸ τέλος αὐτῶν, κατέλιπον αὐτῇ πάντα τὰ αὐτῶν, ἀλλὰ δὴ καὶ τὴν τοῦ Κυπριανοῦ γυναίκα, ἥτις ἀγανακτήσασα τὸ σκληρὸν τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς καὶ ἀπελθοῦσα πρὸς τὰς ῥηθείσας μονας μοναχή ἐγένετο, ἐπεὶ δὲ τὸ τέλος αὐτῶν ἐγένετο, πάλιν υπετάγη τῇ ἐκείνων κληρονόμῳ καὶ τοῦ βίου, ὅπως δήποτε καὶ ταῖς ἀρεταῖς ὑπετάγη, καὶ καλῶς διή- νυσε τὸν τῆς ὑποταγῆς δρόμον μέχρι θανάτου. Η Κυπριανοῦ λέγω γυνὴ ἦν αὕτη τοῦ ἐλθόντος εἰς Κωνσταντινούπολιν καὶ τὴν μονὴν κτίσαντος τὴν εἰς ὄνομα τῶν ἁγίων ἐνδόξων μεγαλομαρτύρων Θεοδώρων, ἐπονομαζομένην τοῦ Κυπριανοῦ. Τῶν δὲ ἀσεβῶν τὴν Θεσσαλονίκην παραλαβόντων ἐξελθοῦσα ἡ ὁσία Θωμαΐς μετὰ τῆς ὑποτακτικῆς αὐτῆς τῆς Κυπριανοῦ γυναικὸς ἀπῆλθεν εἰς Λήμνον, ἵνα ἐκεῖ θεν πάλιν εἰς τὴν Κωνσταντίνου ἐπανέλθῃ. Ἐν δὲ ναικὸς αὐτοῦ καὶ τέκνων. Η οὖν πρώτη τῶν αὐτοῦ θυγατέρων ἰδοῦσα τὴν ὁσίαν καὶ τὴν αὐτῆς ἀρετὴν καὶ τὸν λόγον ἐγκατέλιπε γονεῖς καὶ ἀδελφοὺς καὶ ἀδελφὰς καὶ ὃν ἐμνηστεύσατο εἰς ἄνδρα ἅμα τοῖς παισὶ, καὶ ἀπελθοῦσα εἰς Θεσσαλονίκην γέγονε μοναχὴ, καὶ ἐν ὑποταγῇ αὐτῆς δὴ τῆς ὁσίας κάτ κεῖσε ἀπομείνασα. Κἀκεῖθεν δὲ ἐξελθοῦσαι αἱ τρεῖς καὶ μόναι ἐν τῇ Κωνσταντίνου πόλει κατήντησαν ἀρχῇ ἐν τῇ μονῇ τῇ ἐπονομαζομένῃ τῆς Κλερένας. Διαδοθεῖσα δὲ ἡ ἀρετὴ τῆς ὁσίας καὶ ἡ εἰς τὴν θείαν Γραφὴν αὐτῆς ἐμπειρία εἰς τε τὸν βασιλέα και πατριάρχην καὶ πάντας τοὺς τῆς πόλεως, ὁ μὲν βασιλεὺς ἐζήτει λαβεῖν ἄλλο τῶν μοναστηρίων μει ζότερον καὶ εἰσοδηματικώτερον δοῦναι αὐτῇ, ὁ δὲ πατριάρχης Ενταλμα πατριαρχικῆς ἐξουσίας ἐξέ- δωκεν εἰς τὰς βουλομένας τῆς πόλεως γυναίκας προσιέναι αὐτῇ· οἱ δὲ τῆς πόλεως εθελον δοῦναι αὐταῖς πᾶν ἀναγκαῖον εἰς τὸ ἐπισκέπτεσθαι καὶ θεραπεύειν τὰ πρὸς χρείαν αὐτῶν· οὐχ ὑπῆρχεν γὰρ ἐκείναις οὔτε χρυσίον οὔτε ἀργύριον, οὐκ ἄλλο τι εἰ μὴ τὸ ἐργόχειρον καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ διὰ τῶν ἀρχόντων προμήθεια. Λαβοῦσα δὲ μικρόν τι κάθι σμα, συνέδραμον εἰς ὑποταγὴν αὐτῆς τοσαῦται ὅσαι οὐκ ἐχώρησαν εἰς τε τὴν τοῦ Λιβὸς μονὴν καὶ τῆς κυρᾶς Μάρθας. Ἡ δὲ οὐ πλείους ή δυοκαίδεκα προσελάβετο· καὶ ἦσαν τοιαῦται εἰς τε ἀκτημοσύ νην καὶ ὑπακοὴν καὶ σωφροσύνην καὶ πᾶν εἴ τι εἰς Θεὸν εὐαπόδεκτον, ὅτι κατέλιπον οἱ τῆς πό λεως λέγειν Ἡ ἁγία, ἀλλ᾽ Αἱ ἅγιαι· καὶ αὐτὸ δὴ τὸ όνομα εἶχον Εἰς τὰς ἁγίας. Καὶ τὸ μὲν τῶν μονα 751. GEORGI PHRANTZ.E B C nerata erat. Parentibus orbatam cognati Cpolim perduxerunt, et sorori trium archiepiscoporum ac fratrum et imperatorum, matri sapientissimi viri Nicolai Cabasila, tradiderunt, a qua educata et instituta est. Ea, interjecto aliquo tempore, Thes- salonicam abiit, in qua urbe Cabasilas, ipsius fra- ter, esset archiepiscopus, abdiditque se in mo- nasterium Sanctæ Theodoræ cum Palæologina, ſe- mina virtutis et litterarum studiosa, cujus ego mul- tas sæpe laudes e venerando imperatore, Manuele domino, audivi, et hymnos non paucos in sanctum Demetrium et sanctam Theodoram et alios sanctos legi. Habebant autem secum sanctam quoque Tho- D maidem eamque ad virtutis et litterarum discipli- nam erudiebant. Cum instaret ipsis vivendi finis, eidem quæ habebant omnia reliquerunt, una cum uxore Cypriani, quæ asperam viri sui naturam non ferens, in illud profecta monasterium, inter mona- chas nomen dederat. Postquam autem illæ diem obierunt, quemadmodum virtuti se subjecit, ita illarum tum bonorum tum vitæ se subjecit hæredi, et hujus subjectionis cursum præclare usque ad mortem confecit. Conjux hæc Cypriani, inquam, Hlius erat, qui Cpolim venit, et monasterium san- clorum martyrum nobilium Theodororum constri- xit, quodl Cypriani cognominatur. Thessalonica ab impiis occupata, sancta Thomais cum alumna sua, Cypriani conjuge, in Lemnum discessit, inde Cpo- lim reversura. In Lemno tum erat avus ineus cum uxore et liberis. Itaque natu maxima filiarum ejus cum sanctam hanc feminam vidisset et observasset virtutem ejus ac sermonem, relictis parentibus, fratribus, sororibus, et quocun conjuncta erat ma- rito, atque liberis, Thessalonicam profecta, mona- chis se ascripsit ibique sub imperiis sanciæ bujus mulieris vixit. Inde hæ tres solæ Cpolim emigrantes principio in monasterium Clerenæ venerunt. Cui autem sanctæ illius feminæ virtus et Litterarum sacrarum peritia imperatori et patriarchæ univer- sæque civitati innotuisset, imperator ei aliud majus et locupletius monasterium tradi jussit; patriarcha patriarchali auctoritate ommibus, quæ vellent, urbis mulieribus potestatem dedit, illi se aggregandi ; ci- ves quæ essent necessaria ad res orðinandas el administrandas præstare iis volebant. Neque enim illis erat vel aurum, vel argentum, vel aliud quidquam nisi opus manuum et divina per magis- tratus providentia. Itaque, cum non ita amplum domicilium haberet, ad vitam ex imperio ejus agen- dam tot confluxerunt, quot non concesserunt in monasterium Libis et Marthæ dominæ. At recepit illa non plus duodecim, atque erant omnes ad pai- pertatem, obedientiam, modestiam, denique quid- quid Deo gratum est, tam egregie paratæ, ut jam

τότε διὰ τελευταίαν εὐχὴν ἀρχόντων καὶ ἀρχοντισ- Δ ἔχουσι κατ' ἐμοῦ καὶ οὐ τρέφουσί με, εἰ μή ἐστι σῶν καὶ ἐγκρίτων ἱερομονάχων καὶ μοναχῶν, ἀνέ γους καὶ συγχώρησιν καὶ εὐχὴν ἐχορήγει. Καὶ ούτως διαρκέσασα ἡμέρας ἑπτὰ πρὸς Κύριον ἐξε δόμηση, καὶ ἐτάφη φιλοτίμως συνδραμόντων σχε- δὲν πάντων τῶν ἱερέων ἱερομονάχων, κλητῶν καὶ ἀκλήτων, ἀρχόντων καὶ ἀρχοντισσῶν. Καὶ ταῦτα μὲν δὲ αὕτως ἔχει καὶ ἀληθῶς. §. Κειμένου μου οὖν ἐν τῇ φρουρᾷ ἡμέρας τεσ σαράκοντα, ὡς ἦλθεν ἡ ἑορτὴ τῆς μνήμης τοῦ ἐλευθερωτοῦ τῶν αἰχμαλώτων ἁγίου μεγαλομάρτυς ρος Γεωργίου, έδεήθην τοῦδε, ὡς κἀγὼ Γεώργιος καὶ παιδιόθεν δοῦλος αὐτοῦ, ἵνα λυτρώσηταί με τῶν δεινῶν καὶ δεσμῶν· καὶ ἀφυπνιασθείς, ἔδοξέ μας εὑρεθῆναι με εἰς τὸ περικαλλὲς ἅγιον τέμενος αὐτοῦ τὸ εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, τῶν Μαγγάνων ἐπονομαζόμενον. Ἐκεῖ ἱστάμενος τὴν φυάλην ἔχων καὶ τοὺς σιδήρους τοῖς ποσὶ, διερχομένου τάχα τοῦ βασιλέως ἵνα εἰς τὴν ἀκολουθίαν τῆς ἐκκλησίας ἀπέλθῃ, ἐδεήθην αὐτοῦ ἵνα με τῶν ἁλύσεων ἐλευ θερώσῃ. Καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς εἰσελθὼν εἰς τὴν ἐκ- κλησίαν, ἄρχων τις επιστρέψας πρὸς μὲ εἰπέ μοι τάδε· ι Προσέταξεν ὁ βασιλεὺς ὁ αὐθέντης ἡμῶν ἵνα ἐξάρωσί σου τοὺς σιδήρους, δ καὶ ἡ κυρία ἡμῶν ἡ δέσποινα ἐζήτησεν αὐτοῦ καὶ ἅπαντες ἡμεῖς. Καὶ περὶ τὸν ἔρθρον αὐτῆς τῆς νυκτὸς ἰδοὺ ἐν τῇ συνήθει ὥρᾳ οἱ τοῦ πύργου ἄρχοντες καὶ ἔτεροι μετὰ σιδήρων ὀργάνων ἐκβαλόντες με τῶν ἁλύσεων καὶ ἐξαιτιώνται, καὶ λέγουσιν οὐχ ὅτι ἐχθρωδῶς διὰ μὴ κεκτῆσθαι αὐτούς. Καὶ μετὰ δύο ἡμέρας ἐλθόντες πάλιν ζητοῦσί με· καὶ ἐδεήθην τοῦ α θέντου μου διὰ γραφῆς ἵνα ἐξαποστείῃ ἄρχοντας συλλαλῆσαι τοῖς αἰχμαλωτεύσασί με πρὸς συμβίδα- σιν περὶ τῆς ἐμῆς ἐλευθερίας. Οπερ καὶ γέγονε. Καὶ συμβιβασθέντες δεδώκασιν αὐτῷ τὸ Σαραβάλε φρούριον τοιουτοτρόπως, ἵνα ἐγερθῇ, καὶ ἀπέλθῃ εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ ἐν τῇ Γλαρέντζα· καὶ μέχρις ὅλου Μαΐου εἰ μὲν ἔλθῃ ὁ μητροπολίτης καὶ αὐθέν της αὐτῶν, ποιησάτω ἐκεῖνος ὡς θέλει· εἰ δ' οὖς, παραδώσωσιν αὐτῷ τὸ κάστρον. Καὶ γεγονότων ἄρχων, καὶ παραλαβομένου καὶ τοῦ Σαραβάλι τῇ πέμπτῃ Μαΐου, ἀπῆλθε μέχρι τῆς Σκλαβίτζας καὶ Τεριόλου τὰ ὅρια. Δι' ἐμὲ δὲ ἐπαφῆκεν Ἰωάννην τὸν Ῥωσωτᾶν, ἵνα με ἄρῃ, σωζομένου ὅμως ὅτι μετὰ τὸ ἐλευθερωθῆναι με ἔξουσι τὸ βέβαιον τὰ πραχθέντα. Καὶ ἐλευθερωθεὶς ἡμιθανής σχεδόν ἀπέσωσα ἔνθα ἦν ὁ αὐθέντης μου, ὃς εἶδέ με μετὰ χαρᾶς πολλῆς καὶ λύπης, τὸ μὲν ὅτι ἤμην οὕτως ἡμιθανῆς, τὸ δὲ ὅτι ἠλευθερώθην, καὶ πολλὰ εἶπε πρὸς ἔπαινον καὶ παραμυθίαν μου. Απελθόντος μου οὖν εἰς τὴν σκηνὴν τὴν ἐμὴν προσέφερον μοι εὐεργεσίαν τοιάνδε. Ιμάτιον ἐπανώφορον διπλοῦν, χαμουχὰν πράσινον ἀπὸ Λούκκας ἀξιότιμον μετὰ πρασίνου ὑφάσματος καὶ καλοῦ ἐνδεδυμένον, σκού- φιαν Θεσσαλονικαίαν μετὰ χρυσοκοκκίνου χασδίου ἐνδεδυμένην, καβάδιον χαρμεζὴν χαμουχάν μετά βαρέων καταρούχων ἐνδεδυμένον, κουρτζουδάκαν GEORGII PHRANTZE cum sacerdote, qui ad eam divinis mysteriis im- pertiendam quotid'e ventitabat ; tum manus et oau- los in cœlum attollens et veniam delictis suis pe- tens, divini mysterii particeps fiebat. Quin etiam imperatori Joanni et despœnis aliisque multis fre- quenter se invisentibus, et qui tum propter ultimas ejus preces eam visebant, viris et feminis illustri- bus, et probatis hieromonachis et monachis abnue- bat adeundi copiam precesque fundebat. Ita cum vixisset dies septem, ad Dominum abiit, et sepulta est honorifice, omnibus propemodum hieromona- chis, vocatis et non vocatis, et primoribus utrius- que sexus concurrentibus. Atque hæc quidem ta- lia sunt et ad veritatem narrata. B C ginta adessetque fux dicata memoriæ magni mar- tyris sancti Georgii, captivorum liberatoris, sup- pliciter hune rogavi, ut cognominem me et a puero ipsius cultorem miseriis et vinculis eriperet. Tum somno oppressus, visus sum mibi esse in pulcher- rimo templo Manganorum quod dicitur, illius no- mini sacro. Ibi cum constitissem, pateram manu tenens et compedibus vinctus, imperatorem forte transeuntem, ut ecclesiæe sacris interesset, obse- eravi, ut catenis me levaret. Cum jam intrasset in · ecclesiam imperator, reversus unus de proceribus ita me alocutus est : «Jussit imperator, dominus nosicr, vinculis te liberari; id quod imperatris, domina nostra, et omnes nos ab codem petivimus.» Et ecce, circa matutinum noctis ejusdem tempus, hora consuela, turris præfecti et alii viri, instru- mentis ferreis instructi, catenis me expediunt, et excusant se mihi aiuntque, nou hostili odio tam parce ac maligne victum se præbuisse, sed quia meliora quæ darent, non habuissent ipsi. Post bi- duum adsunt iterum et me cohortantur, atque ego per litteras dominum meum oravi, ut mitteret viros bonoratos, qui de conditionibus liberationis mex transigerent cum his, a quibus captivus detinebar: id quod factum est, et, composita amicitia, castel. lum Sarabale hoc ei pacto tradiderunt, ut Glaren- Izam domum recederet; et quidem si per Maium venisset metropolita et dominus ipsorum, faceret is, quod vellet; si non venisset, castrum illi dede- rent. Dictis deinde utrimque sacramentis, et quinto Maii Sarabale accepto, Sclabitzam usque et ad fines Terioli abiit, ad me autem liberandum Joannein Rhosotanem misit, pactus, ut me libero demam, que acta essent, forent rata. Liberatus igitur, pæne semianimis perveni ad principem meum, qui magno me tum gaudio, tum dolore vidit, cum liber quidem, sed idem semianimis essem, multaque ad laudem et consolationem meam dixit. Postquam discessi in tentorium meum, hæc mihi munera oblata sunt: duplex amiculum, supparum prasini coloris pretiosum, Luccæ emptum et bombyve per- pulera inductum, birretum Thessalonicense, cocei- neo holoserico inductum, sagum sericum eleganter 6. Ego cum in carcere fuissem dies quadra- D

τότε διὰ τελευταίαν εὐχὴν ἀρχόντων καὶ ἀρχοντισ- Δ ἔχουσι κατ' ἐμοῦ καὶ οὐ τρέφουσί με, εἰ μή ἐστι σῶν καὶ ἐγκρίτων ἱερομονάχων καὶ μοναχῶν, ἀνέ γους καὶ συγχώρησιν καὶ εὐχὴν ἐχορήγει. Καὶ ούτως διαρκέσασα ἡμέρας ἑπτὰ πρὸς Κύριον ἐξε δόμηση, καὶ ἐτάφη φιλοτίμως συνδραμόντων σχε- δὲν πάντων τῶν ἱερέων ἱερομονάχων, κλητῶν καὶ ἀκλήτων, ἀρχόντων καὶ ἀρχοντισσῶν. Καὶ ταῦτα μὲν δὲ αὕτως ἔχει καὶ ἀληθῶς. §. Κειμένου μου οὖν ἐν τῇ φρουρᾷ ἡμέρας τεσ σαράκοντα, ὡς ἦλθεν ἡ ἑορτὴ τῆς μνήμης τοῦ ἐλευθερωτοῦ τῶν αἰχμαλώτων ἁγίου μεγαλομάρτυς ρος Γεωργίου, έδεήθην τοῦδε, ὡς κἀγὼ Γεώργιος καὶ παιδιόθεν δοῦλος αὐτοῦ, ἵνα λυτρώσηταί με τῶν δεινῶν καὶ δεσμῶν· καὶ ἀφυπνιασθείς, ἔδοξέ μας εὑρεθῆναι με εἰς τὸ περικαλλὲς ἅγιον τέμενος αὐτοῦ τὸ εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, τῶν Μαγγάνων ἐπονομαζόμενον. Ἐκεῖ ἱστάμενος τὴν φυάλην ἔχων καὶ τοὺς σιδήρους τοῖς ποσὶ, διερχομένου τάχα τοῦ βασιλέως ἵνα εἰς τὴν ἀκολουθίαν τῆς ἐκκλησίας ἀπέλθῃ, ἐδεήθην αὐτοῦ ἵνα με τῶν ἁλύσεων ἐλευ θερώσῃ. Καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς εἰσελθὼν εἰς τὴν ἐκ- κλησίαν, ἄρχων τις επιστρέψας πρὸς μὲ εἰπέ μοι τάδε· ι Προσέταξεν ὁ βασιλεὺς ὁ αὐθέντης ἡμῶν ἵνα ἐξάρωσί σου τοὺς σιδήρους, δ καὶ ἡ κυρία ἡμῶν ἡ δέσποινα ἐζήτησεν αὐτοῦ καὶ ἅπαντες ἡμεῖς. Καὶ περὶ τὸν ἔρθρον αὐτῆς τῆς νυκτὸς ἰδοὺ ἐν τῇ συνήθει ὥρᾳ οἱ τοῦ πύργου ἄρχοντες καὶ ἔτεροι μετὰ σιδήρων ὀργάνων ἐκβαλόντες με τῶν ἁλύσεων καὶ ἐξαιτιώνται, καὶ λέγουσιν οὐχ ὅτι ἐχθρωδῶς διὰ μὴ κεκτῆσθαι αὐτούς. Καὶ μετὰ δύο ἡμέρας ἐλθόντες πάλιν ζητοῦσί με· καὶ ἐδεήθην τοῦ α θέντου μου διὰ γραφῆς ἵνα ἐξαποστείῃ ἄρχοντας συλλαλῆσαι τοῖς αἰχμαλωτεύσασί με πρὸς συμβίδα- σιν περὶ τῆς ἐμῆς ἐλευθερίας. Οπερ καὶ γέγονε. Καὶ συμβιβασθέντες δεδώκασιν αὐτῷ τὸ Σαραβάλε φρούριον τοιουτοτρόπως, ἵνα ἐγερθῇ, καὶ ἀπέλθῃ εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ ἐν τῇ Γλαρέντζα· καὶ μέχρις ὅλου Μαΐου εἰ μὲν ἔλθῃ ὁ μητροπολίτης καὶ αὐθέν της αὐτῶν, ποιησάτω ἐκεῖνος ὡς θέλει· εἰ δ' οὖς, παραδώσωσιν αὐτῷ τὸ κάστρον. Καὶ γεγονότων ἄρχων, καὶ παραλαβομένου καὶ τοῦ Σαραβάλι τῇ πέμπτῃ Μαΐου, ἀπῆλθε μέχρι τῆς Σκλαβίτζας καὶ Τεριόλου τὰ ὅρια. Δι' ἐμὲ δὲ ἐπαφῆκεν Ἰωάννην τὸν Ῥωσωτᾶν, ἵνα με ἄρῃ, σωζομένου ὅμως ὅτι μετὰ τὸ ἐλευθερωθῆναι με ἔξουσι τὸ βέβαιον τὰ πραχθέντα. Καὶ ἐλευθερωθεὶς ἡμιθανής σχεδόν ἀπέσωσα ἔνθα ἦν ὁ αὐθέντης μου, ὃς εἶδέ με μετὰ χαρᾶς πολλῆς καὶ λύπης, τὸ μὲν ὅτι ἤμην οὕτως ἡμιθανῆς, τὸ δὲ ὅτι ἠλευθερώθην, καὶ πολλὰ εἶπε πρὸς ἔπαινον καὶ παραμυθίαν μου. Απελθόντος μου οὖν εἰς τὴν σκηνὴν τὴν ἐμὴν προσέφερον μοι εὐεργεσίαν τοιάνδε. Ιμάτιον ἐπανώφορον διπλοῦν, χαμουχὰν πράσινον ἀπὸ Λούκκας ἀξιότιμον μετὰ πρασίνου ὑφάσματος καὶ καλοῦ ἐνδεδυμένον, σκού- φιαν Θεσσαλονικαίαν μετὰ χρυσοκοκκίνου χασδίου ἐνδεδυμένην, καβάδιον χαρμεζὴν χαμουχάν μετά βαρέων καταρούχων ἐνδεδυμένον, κουρτζουδάκαν GEORGII PHRANTZE cum sacerdote, qui ad eam divinis mysteriis im- pertiendam quotid'e ventitabat ; tum manus et oau- los in cœlum attollens et veniam delictis suis pe- tens, divini mysterii particeps fiebat. Quin etiam imperatori Joanni et despœnis aliisque multis fre- quenter se invisentibus, et qui tum propter ultimas ejus preces eam visebant, viris et feminis illustri- bus, et probatis hieromonachis et monachis abnue- bat adeundi copiam precesque fundebat. Ita cum vixisset dies septem, ad Dominum abiit, et sepulta est honorifice, omnibus propemodum hieromona- chis, vocatis et non vocatis, et primoribus utrius- que sexus concurrentibus. Atque hæc quidem ta- lia sunt et ad veritatem narrata. B C ginta adessetque fux dicata memoriæ magni mar- tyris sancti Georgii, captivorum liberatoris, sup- pliciter hune rogavi, ut cognominem me et a puero ipsius cultorem miseriis et vinculis eriperet. Tum somno oppressus, visus sum mibi esse in pulcher- rimo templo Manganorum quod dicitur, illius no- mini sacro. Ibi cum constitissem, pateram manu tenens et compedibus vinctus, imperatorem forte transeuntem, ut ecclesiæe sacris interesset, obse- eravi, ut catenis me levaret. Cum jam intrasset in · ecclesiam imperator, reversus unus de proceribus ita me alocutus est : «Jussit imperator, dominus nosicr, vinculis te liberari; id quod imperatris, domina nostra, et omnes nos ab codem petivimus.» Et ecce, circa matutinum noctis ejusdem tempus, hora consuela, turris præfecti et alii viri, instru- mentis ferreis instructi, catenis me expediunt, et excusant se mihi aiuntque, nou hostili odio tam parce ac maligne victum se præbuisse, sed quia meliora quæ darent, non habuissent ipsi. Post bi- duum adsunt iterum et me cohortantur, atque ego per litteras dominum meum oravi, ut mitteret viros bonoratos, qui de conditionibus liberationis mex transigerent cum his, a quibus captivus detinebar: id quod factum est, et, composita amicitia, castel. lum Sarabale hoc ei pacto tradiderunt, ut Glaren- Izam domum recederet; et quidem si per Maium venisset metropolita et dominus ipsorum, faceret is, quod vellet; si non venisset, castrum illi dede- rent. Dictis deinde utrimque sacramentis, et quinto Maii Sarabale accepto, Sclabitzam usque et ad fines Terioli abiit, ad me autem liberandum Joannein Rhosotanem misit, pactus, ut me libero demam, que acta essent, forent rata. Liberatus igitur, pæne semianimis perveni ad principem meum, qui magno me tum gaudio, tum dolore vidit, cum liber quidem, sed idem semianimis essem, multaque ad laudem et consolationem meam dixit. Postquam discessi in tentorium meum, hæc mihi munera oblata sunt: duplex amiculum, supparum prasini coloris pretiosum, Luccæ emptum et bombyve per- pulera inductum, birretum Thessalonicense, cocei- neo holoserico inductum, sagum sericum eleganter 6. Ego cum in carcere fuissem dies quadra- D

τότε διὰ τελευταίαν εὐχὴν ἀρχόντων καὶ ἀρχοντισ- Δ ἔχουσι κατ' ἐμοῦ καὶ οὐ τρέφουσί με, εἰ μή ἐστι σῶν καὶ ἐγκρίτων ἱερομονάχων καὶ μοναχῶν, ἀνέ γους καὶ συγχώρησιν καὶ εὐχὴν ἐχορήγει. Καὶ ούτως διαρκέσασα ἡμέρας ἑπτὰ πρὸς Κύριον ἐξε δόμηση, καὶ ἐτάφη φιλοτίμως συνδραμόντων σχε- δὲν πάντων τῶν ἱερέων ἱερομονάχων, κλητῶν καὶ ἀκλήτων, ἀρχόντων καὶ ἀρχοντισσῶν. Καὶ ταῦτα μὲν δὲ αὕτως ἔχει καὶ ἀληθῶς. §. Κειμένου μου οὖν ἐν τῇ φρουρᾷ ἡμέρας τεσ σαράκοντα, ὡς ἦλθεν ἡ ἑορτὴ τῆς μνήμης τοῦ ἐλευθερωτοῦ τῶν αἰχμαλώτων ἁγίου μεγαλομάρτυς ρος Γεωργίου, έδεήθην τοῦδε, ὡς κἀγὼ Γεώργιος καὶ παιδιόθεν δοῦλος αὐτοῦ, ἵνα λυτρώσηταί με τῶν δεινῶν καὶ δεσμῶν· καὶ ἀφυπνιασθείς, ἔδοξέ μας εὑρεθῆναι με εἰς τὸ περικαλλὲς ἅγιον τέμενος αὐτοῦ τὸ εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, τῶν Μαγγάνων ἐπονομαζόμενον. Ἐκεῖ ἱστάμενος τὴν φυάλην ἔχων καὶ τοὺς σιδήρους τοῖς ποσὶ, διερχομένου τάχα τοῦ βασιλέως ἵνα εἰς τὴν ἀκολουθίαν τῆς ἐκκλησίας ἀπέλθῃ, ἐδεήθην αὐτοῦ ἵνα με τῶν ἁλύσεων ἐλευ θερώσῃ. Καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς εἰσελθὼν εἰς τὴν ἐκ- κλησίαν, ἄρχων τις επιστρέψας πρὸς μὲ εἰπέ μοι τάδε· ι Προσέταξεν ὁ βασιλεὺς ὁ αὐθέντης ἡμῶν ἵνα ἐξάρωσί σου τοὺς σιδήρους, δ καὶ ἡ κυρία ἡμῶν ἡ δέσποινα ἐζήτησεν αὐτοῦ καὶ ἅπαντες ἡμεῖς. Καὶ περὶ τὸν ἔρθρον αὐτῆς τῆς νυκτὸς ἰδοὺ ἐν τῇ συνήθει ὥρᾳ οἱ τοῦ πύργου ἄρχοντες καὶ ἔτεροι μετὰ σιδήρων ὀργάνων ἐκβαλόντες με τῶν ἁλύσεων καὶ ἐξαιτιώνται, καὶ λέγουσιν οὐχ ὅτι ἐχθρωδῶς διὰ μὴ κεκτῆσθαι αὐτούς. Καὶ μετὰ δύο ἡμέρας ἐλθόντες πάλιν ζητοῦσί με· καὶ ἐδεήθην τοῦ α θέντου μου διὰ γραφῆς ἵνα ἐξαποστείῃ ἄρχοντας συλλαλῆσαι τοῖς αἰχμαλωτεύσασί με πρὸς συμβίδα- σιν περὶ τῆς ἐμῆς ἐλευθερίας. Οπερ καὶ γέγονε. Καὶ συμβιβασθέντες δεδώκασιν αὐτῷ τὸ Σαραβάλε φρούριον τοιουτοτρόπως, ἵνα ἐγερθῇ, καὶ ἀπέλθῃ εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ ἐν τῇ Γλαρέντζα· καὶ μέχρις ὅλου Μαΐου εἰ μὲν ἔλθῃ ὁ μητροπολίτης καὶ αὐθέν της αὐτῶν, ποιησάτω ἐκεῖνος ὡς θέλει· εἰ δ' οὖς, παραδώσωσιν αὐτῷ τὸ κάστρον. Καὶ γεγονότων ἄρχων, καὶ παραλαβομένου καὶ τοῦ Σαραβάλι τῇ πέμπτῃ Μαΐου, ἀπῆλθε μέχρι τῆς Σκλαβίτζας καὶ Τεριόλου τὰ ὅρια. Δι' ἐμὲ δὲ ἐπαφῆκεν Ἰωάννην τὸν Ῥωσωτᾶν, ἵνα με ἄρῃ, σωζομένου ὅμως ὅτι μετὰ τὸ ἐλευθερωθῆναι με ἔξουσι τὸ βέβαιον τὰ πραχθέντα. Καὶ ἐλευθερωθεὶς ἡμιθανής σχεδόν ἀπέσωσα ἔνθα ἦν ὁ αὐθέντης μου, ὃς εἶδέ με μετὰ χαρᾶς πολλῆς καὶ λύπης, τὸ μὲν ὅτι ἤμην οὕτως ἡμιθανῆς, τὸ δὲ ὅτι ἠλευθερώθην, καὶ πολλὰ εἶπε πρὸς ἔπαινον καὶ παραμυθίαν μου. Απελθόντος μου οὖν εἰς τὴν σκηνὴν τὴν ἐμὴν προσέφερον μοι εὐεργεσίαν τοιάνδε. Ιμάτιον ἐπανώφορον διπλοῦν, χαμουχὰν πράσινον ἀπὸ Λούκκας ἀξιότιμον μετὰ πρασίνου ὑφάσματος καὶ καλοῦ ἐνδεδυμένον, σκού- φιαν Θεσσαλονικαίαν μετὰ χρυσοκοκκίνου χασδίου ἐνδεδυμένην, καβάδιον χαρμεζὴν χαμουχάν μετά βαρέων καταρούχων ἐνδεδυμένον, κουρτζουδάκαν GEORGII PHRANTZE cum sacerdote, qui ad eam divinis mysteriis im- pertiendam quotid'e ventitabat ; tum manus et oau- los in cœlum attollens et veniam delictis suis pe- tens, divini mysterii particeps fiebat. Quin etiam imperatori Joanni et despœnis aliisque multis fre- quenter se invisentibus, et qui tum propter ultimas ejus preces eam visebant, viris et feminis illustri- bus, et probatis hieromonachis et monachis abnue- bat adeundi copiam precesque fundebat. Ita cum vixisset dies septem, ad Dominum abiit, et sepulta est honorifice, omnibus propemodum hieromona- chis, vocatis et non vocatis, et primoribus utrius- que sexus concurrentibus. Atque hæc quidem ta- lia sunt et ad veritatem narrata. B C ginta adessetque fux dicata memoriæ magni mar- tyris sancti Georgii, captivorum liberatoris, sup- pliciter hune rogavi, ut cognominem me et a puero ipsius cultorem miseriis et vinculis eriperet. Tum somno oppressus, visus sum mibi esse in pulcher- rimo templo Manganorum quod dicitur, illius no- mini sacro. Ibi cum constitissem, pateram manu tenens et compedibus vinctus, imperatorem forte transeuntem, ut ecclesiæe sacris interesset, obse- eravi, ut catenis me levaret. Cum jam intrasset in · ecclesiam imperator, reversus unus de proceribus ita me alocutus est : «Jussit imperator, dominus nosicr, vinculis te liberari; id quod imperatris, domina nostra, et omnes nos ab codem petivimus.» Et ecce, circa matutinum noctis ejusdem tempus, hora consuela, turris præfecti et alii viri, instru- mentis ferreis instructi, catenis me expediunt, et excusant se mihi aiuntque, nou hostili odio tam parce ac maligne victum se præbuisse, sed quia meliora quæ darent, non habuissent ipsi. Post bi- duum adsunt iterum et me cohortantur, atque ego per litteras dominum meum oravi, ut mitteret viros bonoratos, qui de conditionibus liberationis mex transigerent cum his, a quibus captivus detinebar: id quod factum est, et, composita amicitia, castel. lum Sarabale hoc ei pacto tradiderunt, ut Glaren- Izam domum recederet; et quidem si per Maium venisset metropolita et dominus ipsorum, faceret is, quod vellet; si non venisset, castrum illi dede- rent. Dictis deinde utrimque sacramentis, et quinto Maii Sarabale accepto, Sclabitzam usque et ad fines Terioli abiit, ad me autem liberandum Joannein Rhosotanem misit, pactus, ut me libero demam, que acta essent, forent rata. Liberatus igitur, pæne semianimis perveni ad principem meum, qui magno me tum gaudio, tum dolore vidit, cum liber quidem, sed idem semianimis essem, multaque ad laudem et consolationem meam dixit. Postquam discessi in tentorium meum, hæc mihi munera oblata sunt: duplex amiculum, supparum prasini coloris pretiosum, Luccæ emptum et bombyve per- pulera inductum, birretum Thessalonicense, cocei- neo holoserico inductum, sagum sericum eleganter 6. Ego cum in carcere fuissem dies quadra- D

τότε διὰ τελευταίαν εὐχὴν ἀρχόντων καὶ ἀρχοντισ- Δ ἔχουσι κατ' ἐμοῦ καὶ οὐ τρέφουσί με, εἰ μή ἐστι σῶν καὶ ἐγκρίτων ἱερομονάχων καὶ μοναχῶν, ἀνέ γους καὶ συγχώρησιν καὶ εὐχὴν ἐχορήγει. Καὶ ούτως διαρκέσασα ἡμέρας ἑπτὰ πρὸς Κύριον ἐξε δόμηση, καὶ ἐτάφη φιλοτίμως συνδραμόντων σχε- δὲν πάντων τῶν ἱερέων ἱερομονάχων, κλητῶν καὶ ἀκλήτων, ἀρχόντων καὶ ἀρχοντισσῶν. Καὶ ταῦτα μὲν δὲ αὕτως ἔχει καὶ ἀληθῶς. §. Κειμένου μου οὖν ἐν τῇ φρουρᾷ ἡμέρας τεσ σαράκοντα, ὡς ἦλθεν ἡ ἑορτὴ τῆς μνήμης τοῦ ἐλευθερωτοῦ τῶν αἰχμαλώτων ἁγίου μεγαλομάρτυς ρος Γεωργίου, έδεήθην τοῦδε, ὡς κἀγὼ Γεώργιος καὶ παιδιόθεν δοῦλος αὐτοῦ, ἵνα λυτρώσηταί με τῶν δεινῶν καὶ δεσμῶν· καὶ ἀφυπνιασθείς, ἔδοξέ μας εὑρεθῆναι με εἰς τὸ περικαλλὲς ἅγιον τέμενος αὐτοῦ τὸ εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, τῶν Μαγγάνων ἐπονομαζόμενον. Ἐκεῖ ἱστάμενος τὴν φυάλην ἔχων καὶ τοὺς σιδήρους τοῖς ποσὶ, διερχομένου τάχα τοῦ βασιλέως ἵνα εἰς τὴν ἀκολουθίαν τῆς ἐκκλησίας ἀπέλθῃ, ἐδεήθην αὐτοῦ ἵνα με τῶν ἁλύσεων ἐλευ θερώσῃ. Καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς εἰσελθὼν εἰς τὴν ἐκ- κλησίαν, ἄρχων τις επιστρέψας πρὸς μὲ εἰπέ μοι τάδε· ι Προσέταξεν ὁ βασιλεὺς ὁ αὐθέντης ἡμῶν ἵνα ἐξάρωσί σου τοὺς σιδήρους, δ καὶ ἡ κυρία ἡμῶν ἡ δέσποινα ἐζήτησεν αὐτοῦ καὶ ἅπαντες ἡμεῖς. Καὶ περὶ τὸν ἔρθρον αὐτῆς τῆς νυκτὸς ἰδοὺ ἐν τῇ συνήθει ὥρᾳ οἱ τοῦ πύργου ἄρχοντες καὶ ἔτεροι μετὰ σιδήρων ὀργάνων ἐκβαλόντες με τῶν ἁλύσεων καὶ ἐξαιτιώνται, καὶ λέγουσιν οὐχ ὅτι ἐχθρωδῶς διὰ μὴ κεκτῆσθαι αὐτούς. Καὶ μετὰ δύο ἡμέρας ἐλθόντες πάλιν ζητοῦσί με· καὶ ἐδεήθην τοῦ α θέντου μου διὰ γραφῆς ἵνα ἐξαποστείῃ ἄρχοντας συλλαλῆσαι τοῖς αἰχμαλωτεύσασί με πρὸς συμβίδα- σιν περὶ τῆς ἐμῆς ἐλευθερίας. Οπερ καὶ γέγονε. Καὶ συμβιβασθέντες δεδώκασιν αὐτῷ τὸ Σαραβάλε φρούριον τοιουτοτρόπως, ἵνα ἐγερθῇ, καὶ ἀπέλθῃ εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ ἐν τῇ Γλαρέντζα· καὶ μέχρις ὅλου Μαΐου εἰ μὲν ἔλθῃ ὁ μητροπολίτης καὶ αὐθέν της αὐτῶν, ποιησάτω ἐκεῖνος ὡς θέλει· εἰ δ' οὖς, παραδώσωσιν αὐτῷ τὸ κάστρον. Καὶ γεγονότων ἄρχων, καὶ παραλαβομένου καὶ τοῦ Σαραβάλι τῇ πέμπτῃ Μαΐου, ἀπῆλθε μέχρι τῆς Σκλαβίτζας καὶ Τεριόλου τὰ ὅρια. Δι' ἐμὲ δὲ ἐπαφῆκεν Ἰωάννην τὸν Ῥωσωτᾶν, ἵνα με ἄρῃ, σωζομένου ὅμως ὅτι μετὰ τὸ ἐλευθερωθῆναι με ἔξουσι τὸ βέβαιον τὰ πραχθέντα. Καὶ ἐλευθερωθεὶς ἡμιθανής σχεδόν ἀπέσωσα ἔνθα ἦν ὁ αὐθέντης μου, ὃς εἶδέ με μετὰ χαρᾶς πολλῆς καὶ λύπης, τὸ μὲν ὅτι ἤμην οὕτως ἡμιθανῆς, τὸ δὲ ὅτι ἠλευθερώθην, καὶ πολλὰ εἶπε πρὸς ἔπαινον καὶ παραμυθίαν μου. Απελθόντος μου οὖν εἰς τὴν σκηνὴν τὴν ἐμὴν προσέφερον μοι εὐεργεσίαν τοιάνδε. Ιμάτιον ἐπανώφορον διπλοῦν, χαμουχὰν πράσινον ἀπὸ Λούκκας ἀξιότιμον μετὰ πρασίνου ὑφάσματος καὶ καλοῦ ἐνδεδυμένον, σκού- φιαν Θεσσαλονικαίαν μετὰ χρυσοκοκκίνου χασδίου ἐνδεδυμένην, καβάδιον χαρμεζὴν χαμουχάν μετά βαρέων καταρούχων ἐνδεδυμένον, κουρτζουδάκαν GEORGII PHRANTZE cum sacerdote, qui ad eam divinis mysteriis im- pertiendam quotid'e ventitabat ; tum manus et oau- los in cœlum attollens et veniam delictis suis pe- tens, divini mysterii particeps fiebat. Quin etiam imperatori Joanni et despœnis aliisque multis fre- quenter se invisentibus, et qui tum propter ultimas ejus preces eam visebant, viris et feminis illustri- bus, et probatis hieromonachis et monachis abnue- bat adeundi copiam precesque fundebat. Ita cum vixisset dies septem, ad Dominum abiit, et sepulta est honorifice, omnibus propemodum hieromona- chis, vocatis et non vocatis, et primoribus utrius- que sexus concurrentibus. Atque hæc quidem ta- lia sunt et ad veritatem narrata. B C ginta adessetque fux dicata memoriæ magni mar- tyris sancti Georgii, captivorum liberatoris, sup- pliciter hune rogavi, ut cognominem me et a puero ipsius cultorem miseriis et vinculis eriperet. Tum somno oppressus, visus sum mibi esse in pulcher- rimo templo Manganorum quod dicitur, illius no- mini sacro. Ibi cum constitissem, pateram manu tenens et compedibus vinctus, imperatorem forte transeuntem, ut ecclesiæe sacris interesset, obse- eravi, ut catenis me levaret. Cum jam intrasset in · ecclesiam imperator, reversus unus de proceribus ita me alocutus est : «Jussit imperator, dominus nosicr, vinculis te liberari; id quod imperatris, domina nostra, et omnes nos ab codem petivimus.» Et ecce, circa matutinum noctis ejusdem tempus, hora consuela, turris præfecti et alii viri, instru- mentis ferreis instructi, catenis me expediunt, et excusant se mihi aiuntque, nou hostili odio tam parce ac maligne victum se præbuisse, sed quia meliora quæ darent, non habuissent ipsi. Post bi- duum adsunt iterum et me cohortantur, atque ego per litteras dominum meum oravi, ut mitteret viros bonoratos, qui de conditionibus liberationis mex transigerent cum his, a quibus captivus detinebar: id quod factum est, et, composita amicitia, castel. lum Sarabale hoc ei pacto tradiderunt, ut Glaren- Izam domum recederet; et quidem si per Maium venisset metropolita et dominus ipsorum, faceret is, quod vellet; si non venisset, castrum illi dede- rent. Dictis deinde utrimque sacramentis, et quinto Maii Sarabale accepto, Sclabitzam usque et ad fines Terioli abiit, ad me autem liberandum Joannein Rhosotanem misit, pactus, ut me libero demam, que acta essent, forent rata. Liberatus igitur, pæne semianimis perveni ad principem meum, qui magno me tum gaudio, tum dolore vidit, cum liber quidem, sed idem semianimis essem, multaque ad laudem et consolationem meam dixit. Postquam discessi in tentorium meum, hæc mihi munera oblata sunt: duplex amiculum, supparum prasini coloris pretiosum, Luccæ emptum et bombyve per- pulera inductum, birretum Thessalonicense, cocei- neo holoserico inductum, sagum sericum eleganter 6. Ego cum in carcere fuissem dies quadra- D

τότε διὰ τελευταίαν εὐχὴν ἀρχόντων καὶ ἀρχοντισ- Δ ἔχουσι κατ' ἐμοῦ καὶ οὐ τρέφουσί με, εἰ μή ἐστι σῶν καὶ ἐγκρίτων ἱερομονάχων καὶ μοναχῶν, ἀνέ γους καὶ συγχώρησιν καὶ εὐχὴν ἐχορήγει. Καὶ ούτως διαρκέσασα ἡμέρας ἑπτὰ πρὸς Κύριον ἐξε δόμηση, καὶ ἐτάφη φιλοτίμως συνδραμόντων σχε- δὲν πάντων τῶν ἱερέων ἱερομονάχων, κλητῶν καὶ ἀκλήτων, ἀρχόντων καὶ ἀρχοντισσῶν. Καὶ ταῦτα μὲν δὲ αὕτως ἔχει καὶ ἀληθῶς. §. Κειμένου μου οὖν ἐν τῇ φρουρᾷ ἡμέρας τεσ σαράκοντα, ὡς ἦλθεν ἡ ἑορτὴ τῆς μνήμης τοῦ ἐλευθερωτοῦ τῶν αἰχμαλώτων ἁγίου μεγαλομάρτυς ρος Γεωργίου, έδεήθην τοῦδε, ὡς κἀγὼ Γεώργιος καὶ παιδιόθεν δοῦλος αὐτοῦ, ἵνα λυτρώσηταί με τῶν δεινῶν καὶ δεσμῶν· καὶ ἀφυπνιασθείς, ἔδοξέ μας εὑρεθῆναι με εἰς τὸ περικαλλὲς ἅγιον τέμενος αὐτοῦ τὸ εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, τῶν Μαγγάνων ἐπονομαζόμενον. Ἐκεῖ ἱστάμενος τὴν φυάλην ἔχων καὶ τοὺς σιδήρους τοῖς ποσὶ, διερχομένου τάχα τοῦ βασιλέως ἵνα εἰς τὴν ἀκολουθίαν τῆς ἐκκλησίας ἀπέλθῃ, ἐδεήθην αὐτοῦ ἵνα με τῶν ἁλύσεων ἐλευ θερώσῃ. Καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς εἰσελθὼν εἰς τὴν ἐκ- κλησίαν, ἄρχων τις επιστρέψας πρὸς μὲ εἰπέ μοι τάδε· ι Προσέταξεν ὁ βασιλεὺς ὁ αὐθέντης ἡμῶν ἵνα ἐξάρωσί σου τοὺς σιδήρους, δ καὶ ἡ κυρία ἡμῶν ἡ δέσποινα ἐζήτησεν αὐτοῦ καὶ ἅπαντες ἡμεῖς. Καὶ περὶ τὸν ἔρθρον αὐτῆς τῆς νυκτὸς ἰδοὺ ἐν τῇ συνήθει ὥρᾳ οἱ τοῦ πύργου ἄρχοντες καὶ ἔτεροι μετὰ σιδήρων ὀργάνων ἐκβαλόντες με τῶν ἁλύσεων καὶ ἐξαιτιώνται, καὶ λέγουσιν οὐχ ὅτι ἐχθρωδῶς διὰ μὴ κεκτῆσθαι αὐτούς. Καὶ μετὰ δύο ἡμέρας ἐλθόντες πάλιν ζητοῦσί με· καὶ ἐδεήθην τοῦ α θέντου μου διὰ γραφῆς ἵνα ἐξαποστείῃ ἄρχοντας συλλαλῆσαι τοῖς αἰχμαλωτεύσασί με πρὸς συμβίδα- σιν περὶ τῆς ἐμῆς ἐλευθερίας. Οπερ καὶ γέγονε. Καὶ συμβιβασθέντες δεδώκασιν αὐτῷ τὸ Σαραβάλε φρούριον τοιουτοτρόπως, ἵνα ἐγερθῇ, καὶ ἀπέλθῃ εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ ἐν τῇ Γλαρέντζα· καὶ μέχρις ὅλου Μαΐου εἰ μὲν ἔλθῃ ὁ μητροπολίτης καὶ αὐθέν της αὐτῶν, ποιησάτω ἐκεῖνος ὡς θέλει· εἰ δ' οὖς, παραδώσωσιν αὐτῷ τὸ κάστρον. Καὶ γεγονότων ἄρχων, καὶ παραλαβομένου καὶ τοῦ Σαραβάλι τῇ πέμπτῃ Μαΐου, ἀπῆλθε μέχρι τῆς Σκλαβίτζας καὶ Τεριόλου τὰ ὅρια. Δι' ἐμὲ δὲ ἐπαφῆκεν Ἰωάννην τὸν Ῥωσωτᾶν, ἵνα με ἄρῃ, σωζομένου ὅμως ὅτι μετὰ τὸ ἐλευθερωθῆναι με ἔξουσι τὸ βέβαιον τὰ πραχθέντα. Καὶ ἐλευθερωθεὶς ἡμιθανής σχεδόν ἀπέσωσα ἔνθα ἦν ὁ αὐθέντης μου, ὃς εἶδέ με μετὰ χαρᾶς πολλῆς καὶ λύπης, τὸ μὲν ὅτι ἤμην οὕτως ἡμιθανῆς, τὸ δὲ ὅτι ἠλευθερώθην, καὶ πολλὰ εἶπε πρὸς ἔπαινον καὶ παραμυθίαν μου. Απελθόντος μου οὖν εἰς τὴν σκηνὴν τὴν ἐμὴν προσέφερον μοι εὐεργεσίαν τοιάνδε. Ιμάτιον ἐπανώφορον διπλοῦν, χαμουχὰν πράσινον ἀπὸ Λούκκας ἀξιότιμον μετὰ πρασίνου ὑφάσματος καὶ καλοῦ ἐνδεδυμένον, σκού- φιαν Θεσσαλονικαίαν μετὰ χρυσοκοκκίνου χασδίου ἐνδεδυμένην, καβάδιον χαρμεζὴν χαμουχάν μετά βαρέων καταρούχων ἐνδεδυμένον, κουρτζουδάκαν GEORGII PHRANTZE cum sacerdote, qui ad eam divinis mysteriis im- pertiendam quotid'e ventitabat ; tum manus et oau- los in cœlum attollens et veniam delictis suis pe- tens, divini mysterii particeps fiebat. Quin etiam imperatori Joanni et despœnis aliisque multis fre- quenter se invisentibus, et qui tum propter ultimas ejus preces eam visebant, viris et feminis illustri- bus, et probatis hieromonachis et monachis abnue- bat adeundi copiam precesque fundebat. Ita cum vixisset dies septem, ad Dominum abiit, et sepulta est honorifice, omnibus propemodum hieromona- chis, vocatis et non vocatis, et primoribus utrius- que sexus concurrentibus. Atque hæc quidem ta- lia sunt et ad veritatem narrata. B C ginta adessetque fux dicata memoriæ magni mar- tyris sancti Georgii, captivorum liberatoris, sup- pliciter hune rogavi, ut cognominem me et a puero ipsius cultorem miseriis et vinculis eriperet. Tum somno oppressus, visus sum mibi esse in pulcher- rimo templo Manganorum quod dicitur, illius no- mini sacro. Ibi cum constitissem, pateram manu tenens et compedibus vinctus, imperatorem forte transeuntem, ut ecclesiæe sacris interesset, obse- eravi, ut catenis me levaret. Cum jam intrasset in · ecclesiam imperator, reversus unus de proceribus ita me alocutus est : «Jussit imperator, dominus nosicr, vinculis te liberari; id quod imperatris, domina nostra, et omnes nos ab codem petivimus.» Et ecce, circa matutinum noctis ejusdem tempus, hora consuela, turris præfecti et alii viri, instru- mentis ferreis instructi, catenis me expediunt, et excusant se mihi aiuntque, nou hostili odio tam parce ac maligne victum se præbuisse, sed quia meliora quæ darent, non habuissent ipsi. Post bi- duum adsunt iterum et me cohortantur, atque ego per litteras dominum meum oravi, ut mitteret viros bonoratos, qui de conditionibus liberationis mex transigerent cum his, a quibus captivus detinebar: id quod factum est, et, composita amicitia, castel. lum Sarabale hoc ei pacto tradiderunt, ut Glaren- Izam domum recederet; et quidem si per Maium venisset metropolita et dominus ipsorum, faceret is, quod vellet; si non venisset, castrum illi dede- rent. Dictis deinde utrimque sacramentis, et quinto Maii Sarabale accepto, Sclabitzam usque et ad fines Terioli abiit, ad me autem liberandum Joannein Rhosotanem misit, pactus, ut me libero demam, que acta essent, forent rata. Liberatus igitur, pæne semianimis perveni ad principem meum, qui magno me tum gaudio, tum dolore vidit, cum liber quidem, sed idem semianimis essem, multaque ad laudem et consolationem meam dixit. Postquam discessi in tentorium meum, hæc mihi munera oblata sunt: duplex amiculum, supparum prasini coloris pretiosum, Luccæ emptum et bombyve per- pulera inductum, birretum Thessalonicense, cocei- neo holoserico inductum, sagum sericum eleganter 6. Ego cum in carcere fuissem dies quadra- D

τότε διὰ τελευταίαν εὐχὴν ἀρχόντων καὶ ἀρχοντισ- Δ ἔχουσι κατ' ἐμοῦ καὶ οὐ τρέφουσί με, εἰ μή ἐστι σῶν καὶ ἐγκρίτων ἱερομονάχων καὶ μοναχῶν, ἀνέ γους καὶ συγχώρησιν καὶ εὐχὴν ἐχορήγει. Καὶ ούτως διαρκέσασα ἡμέρας ἑπτὰ πρὸς Κύριον ἐξε δόμηση, καὶ ἐτάφη φιλοτίμως συνδραμόντων σχε- δὲν πάντων τῶν ἱερέων ἱερομονάχων, κλητῶν καὶ ἀκλήτων, ἀρχόντων καὶ ἀρχοντισσῶν. Καὶ ταῦτα μὲν δὲ αὕτως ἔχει καὶ ἀληθῶς. §. Κειμένου μου οὖν ἐν τῇ φρουρᾷ ἡμέρας τεσ σαράκοντα, ὡς ἦλθεν ἡ ἑορτὴ τῆς μνήμης τοῦ ἐλευθερωτοῦ τῶν αἰχμαλώτων ἁγίου μεγαλομάρτυς ρος Γεωργίου, έδεήθην τοῦδε, ὡς κἀγὼ Γεώργιος καὶ παιδιόθεν δοῦλος αὐτοῦ, ἵνα λυτρώσηταί με τῶν δεινῶν καὶ δεσμῶν· καὶ ἀφυπνιασθείς, ἔδοξέ μας εὑρεθῆναι με εἰς τὸ περικαλλὲς ἅγιον τέμενος αὐτοῦ τὸ εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, τῶν Μαγγάνων ἐπονομαζόμενον. Ἐκεῖ ἱστάμενος τὴν φυάλην ἔχων καὶ τοὺς σιδήρους τοῖς ποσὶ, διερχομένου τάχα τοῦ βασιλέως ἵνα εἰς τὴν ἀκολουθίαν τῆς ἐκκλησίας ἀπέλθῃ, ἐδεήθην αὐτοῦ ἵνα με τῶν ἁλύσεων ἐλευ θερώσῃ. Καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς εἰσελθὼν εἰς τὴν ἐκ- κλησίαν, ἄρχων τις επιστρέψας πρὸς μὲ εἰπέ μοι τάδε· ι Προσέταξεν ὁ βασιλεὺς ὁ αὐθέντης ἡμῶν ἵνα ἐξάρωσί σου τοὺς σιδήρους, δ καὶ ἡ κυρία ἡμῶν ἡ δέσποινα ἐζήτησεν αὐτοῦ καὶ ἅπαντες ἡμεῖς. Καὶ περὶ τὸν ἔρθρον αὐτῆς τῆς νυκτὸς ἰδοὺ ἐν τῇ συνήθει ὥρᾳ οἱ τοῦ πύργου ἄρχοντες καὶ ἔτεροι μετὰ σιδήρων ὀργάνων ἐκβαλόντες με τῶν ἁλύσεων καὶ ἐξαιτιώνται, καὶ λέγουσιν οὐχ ὅτι ἐχθρωδῶς διὰ μὴ κεκτῆσθαι αὐτούς. Καὶ μετὰ δύο ἡμέρας ἐλθόντες πάλιν ζητοῦσί με· καὶ ἐδεήθην τοῦ α θέντου μου διὰ γραφῆς ἵνα ἐξαποστείῃ ἄρχοντας συλλαλῆσαι τοῖς αἰχμαλωτεύσασί με πρὸς συμβίδα- σιν περὶ τῆς ἐμῆς ἐλευθερίας. Οπερ καὶ γέγονε. Καὶ συμβιβασθέντες δεδώκασιν αὐτῷ τὸ Σαραβάλε φρούριον τοιουτοτρόπως, ἵνα ἐγερθῇ, καὶ ἀπέλθῃ εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ ἐν τῇ Γλαρέντζα· καὶ μέχρις ὅλου Μαΐου εἰ μὲν ἔλθῃ ὁ μητροπολίτης καὶ αὐθέν της αὐτῶν, ποιησάτω ἐκεῖνος ὡς θέλει· εἰ δ' οὖς, παραδώσωσιν αὐτῷ τὸ κάστρον. Καὶ γεγονότων ἄρχων, καὶ παραλαβομένου καὶ τοῦ Σαραβάλι τῇ πέμπτῃ Μαΐου, ἀπῆλθε μέχρι τῆς Σκλαβίτζας καὶ Τεριόλου τὰ ὅρια. Δι' ἐμὲ δὲ ἐπαφῆκεν Ἰωάννην τὸν Ῥωσωτᾶν, ἵνα με ἄρῃ, σωζομένου ὅμως ὅτι μετὰ τὸ ἐλευθερωθῆναι με ἔξουσι τὸ βέβαιον τὰ πραχθέντα. Καὶ ἐλευθερωθεὶς ἡμιθανής σχεδόν ἀπέσωσα ἔνθα ἦν ὁ αὐθέντης μου, ὃς εἶδέ με μετὰ χαρᾶς πολλῆς καὶ λύπης, τὸ μὲν ὅτι ἤμην οὕτως ἡμιθανῆς, τὸ δὲ ὅτι ἠλευθερώθην, καὶ πολλὰ εἶπε πρὸς ἔπαινον καὶ παραμυθίαν μου. Απελθόντος μου οὖν εἰς τὴν σκηνὴν τὴν ἐμὴν προσέφερον μοι εὐεργεσίαν τοιάνδε. Ιμάτιον ἐπανώφορον διπλοῦν, χαμουχὰν πράσινον ἀπὸ Λούκκας ἀξιότιμον μετὰ πρασίνου ὑφάσματος καὶ καλοῦ ἐνδεδυμένον, σκού- φιαν Θεσσαλονικαίαν μετὰ χρυσοκοκκίνου χασδίου ἐνδεδυμένην, καβάδιον χαρμεζὴν χαμουχάν μετά βαρέων καταρούχων ἐνδεδυμένον, κουρτζουδάκαν GEORGII PHRANTZE cum sacerdote, qui ad eam divinis mysteriis im- pertiendam quotid'e ventitabat ; tum manus et oau- los in cœlum attollens et veniam delictis suis pe- tens, divini mysterii particeps fiebat. Quin etiam imperatori Joanni et despœnis aliisque multis fre- quenter se invisentibus, et qui tum propter ultimas ejus preces eam visebant, viris et feminis illustri- bus, et probatis hieromonachis et monachis abnue- bat adeundi copiam precesque fundebat. Ita cum vixisset dies septem, ad Dominum abiit, et sepulta est honorifice, omnibus propemodum hieromona- chis, vocatis et non vocatis, et primoribus utrius- que sexus concurrentibus. Atque hæc quidem ta- lia sunt et ad veritatem narrata. B C ginta adessetque fux dicata memoriæ magni mar- tyris sancti Georgii, captivorum liberatoris, sup- pliciter hune rogavi, ut cognominem me et a puero ipsius cultorem miseriis et vinculis eriperet. Tum somno oppressus, visus sum mibi esse in pulcher- rimo templo Manganorum quod dicitur, illius no- mini sacro. Ibi cum constitissem, pateram manu tenens et compedibus vinctus, imperatorem forte transeuntem, ut ecclesiæe sacris interesset, obse- eravi, ut catenis me levaret. Cum jam intrasset in · ecclesiam imperator, reversus unus de proceribus ita me alocutus est : «Jussit imperator, dominus nosicr, vinculis te liberari; id quod imperatris, domina nostra, et omnes nos ab codem petivimus.» Et ecce, circa matutinum noctis ejusdem tempus, hora consuela, turris præfecti et alii viri, instru- mentis ferreis instructi, catenis me expediunt, et excusant se mihi aiuntque, nou hostili odio tam parce ac maligne victum se præbuisse, sed quia meliora quæ darent, non habuissent ipsi. Post bi- duum adsunt iterum et me cohortantur, atque ego per litteras dominum meum oravi, ut mitteret viros bonoratos, qui de conditionibus liberationis mex transigerent cum his, a quibus captivus detinebar: id quod factum est, et, composita amicitia, castel. lum Sarabale hoc ei pacto tradiderunt, ut Glaren- Izam domum recederet; et quidem si per Maium venisset metropolita et dominus ipsorum, faceret is, quod vellet; si non venisset, castrum illi dede- rent. Dictis deinde utrimque sacramentis, et quinto Maii Sarabale accepto, Sclabitzam usque et ad fines Terioli abiit, ad me autem liberandum Joannein Rhosotanem misit, pactus, ut me libero demam, que acta essent, forent rata. Liberatus igitur, pæne semianimis perveni ad principem meum, qui magno me tum gaudio, tum dolore vidit, cum liber quidem, sed idem semianimis essem, multaque ad laudem et consolationem meam dixit. Postquam discessi in tentorium meum, hæc mihi munera oblata sunt: duplex amiculum, supparum prasini coloris pretiosum, Luccæ emptum et bombyve per- pulera inductum, birretum Thessalonicense, cocei- neo holoserico inductum, sagum sericum eleganter 6. Ego cum in carcere fuissem dies quadra- D

τῷ αὐτοῦ πολιέθρῳ. Προσταχθείς οὖν ἐγὼ Α λάβωσι τὸ πτολίεθρον, ὅπερ καὶ πρότερον εἶχον. συνώδευσα αὐτῷ μετὰ στρατιωτῶν. Καὶ περὶ τὴν ὁδὸν εὑρεθείς Ραούλ ὁ Θωμᾶς, καὶ νομίσας εὔκο λον εἶναι ἵνα ἄρῃ αὐτὸν ἀπ' ἐμοῦ, καὶ εἰς κίνδυνον ἦλθε τοῦ φυέναι ἀνὰ τῶν ἀδελφῶν τι μάχιμον καὶ λυπηρόν· ὅμως οὖν Θεοῦ εὐδοκοῦντος ἐκεῖνον μὲν σῶν ἀπεκατέστησα οἴκαδε, κἀγὼ ἐπιστρέψας εύ ρον τὸν αὐθέντην μου ἐν τῷ τοῦ ἁγίου Ανδρέου τοῦ πρωτοκλήτου ναῷ καὶ τάφῳ ἀποσωθέντα τῇ δ' Ιουνίου ἑσπέρας. Τῇ εʹ πρωΐ τοῦ αὐτοῦ, ἡμέρᾳ πρώτη τῆς ἑβδομάδος, ἐξελθόντες πάντες οἱ τοῦ κάστρου έγκριτοι μετὰ παντὸς τοῦ λαοῦ, καὶ ἐλ Ούντες μέχρι καὶ τοῦ ῥηθέντος ναοῦ τοῦ ἁγίου Ανδρέου, τὸν δεσπότην καὶ αὐθέντην μου προσε κύνησαν καὶ τὰς κλεῖς τοῦ κάστρου παρέδωκαν αὐτῷ. Καὶ οὕτως κινήσαντες μετὰ πλείστης χαρᾶς ἀμφότερα τὰ μέρη, λέγω τοῦ αὐθέντου μου καὶ τοῦ πολιέθρου, τινὲς ἔφιπποι καί τινες πεζοί, ἕκαστος κατὰ τὴν ἑαυτοῦ πηλικότητα, καὶ εἰσελθόντες εἰς τὸ κάστρον μέχρι καὶ τῶν κατὰ τὸν ναὸν τοῦ ἁγίου Νικολάου δωματίων ἀπήλθομεν,τῆς μὲν ὁδοῦ πάσης κατεστρωμένης οὔσης πάντων ἀνθέων, καὶ εὐκο σμίας ἐκ δεξιῶν τε καὶ ἐξ ευωνύμων, ἐκ δόμων πάντο δεν φαινομένων ροδοσταμμάτων καὶ ῥόδων καὶ τρια- κονταφύλλων. ᾿Απὸ δ᾽ ἄνωθεν τοῦ φρουρίου ἤτοι τοῦ πύργου διὰ σκευῶν καὶ τζαγγρῶν κακῶς ἐδεξιοῦντο ἡμᾶς, ἀλλ᾽ οὐδὲν ἔβλαψαν· οἱ γὰρ τοῦ μητροπολίτου κρατήσαντες τὸ φρούριον, ἔτι δὲ καὶ τὰ αὐθεντικά παλάτια τὰ πλησίον αὐτοῦ οἰκήματα σιταρχήσαντες καὶ ἀφιερώσαντες κατέσχον, ἐλπίζον- τες ὅτι ἐλθόντος τοῦ μητροπολίτου διὰ τούτου πάλιν " Ἡμῶν δὲ ἐπὶ τὴν αὔριον συναχθέντων ἐν τῷ τοῦ ἁγίου Νικολάου ναῷ, καὶ παντὸς τοῦ τῶν πολιτῶν δήμου, ώμοσαν μετὰ ὄρχων ἵν᾽ ὦσι πιστοὶ δοῦλοι καὶ ὑποτακτικοὶ τοῦ αὐθέντου ἡμῶν τοῦ δεσπότου· εἶτα ἐζήτησαν καμὲ τοῦ κρίνειν ἐν αὐτοῖς καὶ Ιθύνειν. Ὁ δὲ αὐθέντης μου ἀπεκρίνατο λέγων· • Καὶ μᾶλλον τοῦτο αὐτῷ ὀφείλομεν, καὶ χάριν τῆς ὑμῶν αἰτήσεως ἔσεται αὐτὸς εἰς κεφαλὴν ὑμῖν. » τῇ δὲ ὀγδόῃ τοῦ αὐτοῦ Ιουνίου μηνός διερχομένω μου εἰς Ναύπακτον, ἵνα πρὸς τὸν βασιλέα πρώτον ἀπέλθω ἀκουστὸν ποιῆσαι αὐτῷ τὰ ἐν τῇ Πάτρα παρακολουθήσαντα, εἶτ᾽ ἀπ' ἐκεῖσε μετ᾿ ἄρχοντος αὐτοῦ πρὸς τὸν ἀμηρᾶν, κατὰ τὴν τετάρτην τοῦ αὐτοῦ μηνὸς φθάσαντες ἐπείναμεν ἐν τῷ τοῦ ἁγίου Ανδρέου ναῷ. Ἰδοὺ καὶ δύο Τοῦρκοι διερχόμενοι τὴν Ναύπακτον, ὁ μὲν τοῦ ἀμηρᾶ, ὁ δὲ τοῦ Τουρα χάνη, προσαγγέλλοντες ἐν προστάγματι ἵνα μὴ τὴν Πάτραν παραλάβωμεν. Οἵτινες δὲ πάλιν ὑπέστρεψαν μετ᾿ ἐμοῦ ἀπολογίαν λαβόντες τοιάνδε, ὅτι ἐπεὶ ὁ παρὼν ἡμῶν ἄρχων ἀπέρχεται πρὸς τὸν ἀδελφόν μου τὸν μέγαν ἀμηρᾶν (δεικνύων ἐμὲ ἔφη αὐτοῖς ὁ δεσπότης ὁ αὐθέντης μου), καὶ ὡς ἐκεῖνος προστάξει, οὕτως καὶ ποιήσομεν. Αναχωρησάντων οὖν ἡμῶν ἐν Ναυπάκτῳ ἐμείναμεν. Πρωΐ σκοτίας ἔτι οὔσης ἰδοὺ ἐκεῖσε καὶ ὁ παλαιῶν Πατρῶν μην τροπολίτης τοὔνομα Πανδοῦλφο; Μαλατέστας μετά τριήρεως Καταλανικῆς ἔφθασε· διερχόμενος γὰρ περὶ τὰ νησύδρια τὰ μέσον τῆς ὁδοῦ, ὡς ἔμαθεν ὅτι ἐδόθη τὸ πτολίεθρον τῷ δεσπότῃ, τὸν πλοῦν ἐποιήσατο διὰ τοῦ ἐκεῖσε κόλπου παρὰ τὴν Αίτω GEORGI PHRANTZ.E B C tenuerant, reciperent. Postera luce tota civitas, nobiscum in æde sancti Nicolai congregata, sacra- mentis fidem et obedientiain addisit despote, do- mino nostro. Deinde cum me præfectum et guber- natorem sibi exoptarent, respondit dominus meus : Et ipsi admodum hoc debeo, et petentibus vobis satisfacio, ut vobis præsit. Cum octavo die ejus- dem meusis, Jonii Naupactumn discessissem, pris mum imperatori nuntium allaturus de rebus ad Patram transactis, deinde cum uno e proceribus ejus profecturus ad ameram, die quarto ejus men- sis in templo sancti Andreæ commorati sumus, ut tute urbem intraret. Itaque jussus ego una per- rexi cum manu militum. In itinere in Thomam Rau- Jum incidimus: qui cum facile se posse Johannicium a me distrahere arbitraretur, periculum erat, ne inter fratres pugnæ et mala excitarentur. Sed fa- vente Deo, illum salvam domum restitui, atque ipse reversus, in tempio et sepulcro sancti Andreæ, qui primus ad apostolatum vocatus est, Constantinum inveni, quarto die Junii, ad vesperam. Die quinto, qui erat primus hebdomadis, mane omnes oppidi primores et plebs universa ad templum, de quo dictum est, progressi, despotam, dominum meum, venerabundi salutarunt tradideruntque ei oppidi D Advenerunt tum Naupactum forte duo Turcæ, ve- slaves. Ita{lætitia maxima pars utraque, et domini mei, et oppidi, alii equestres, alii pedites, pro sua quisque conditione, incedebant, atque castrum in- gressi usque ad ædiculas juxta templum sancti Nicolai sitas processimus, tota via constrata om- is generis floribus et ad dextram lævamque ornata, cum e domibus insuper undique aqua rosacea et ¡osæ et odorifera folia spargerentur. De summo autem castello sive arce telis arcubusque baleari- bus male nos excipiebant, nec lædebant tamen. Nam qui a metropolita stabant, castellum occupa- rant, et præterea palatia principis in illius vicinia galilicata, spe ducti, fore ut, cum redisset metro- polita, hujus auctoritate oppidum, quod etiam prius tantes unus ameræ, alter Turachanis nomine, ne Patram in ditionem nostram acciperemus. Hi me- cum reversi, tale a Constantino responsum ferunt: • Quoniam præsens hic vir ad fratrem meum, magnuin ameram, proficiscitur (me autem his ver- bis significabat), ut ille decreverit, ita faciemus. › Sic igitur recessimus, constitimusque Naupacti. Antequam porro diluxerat, ecce etiam veterum Patrarum metropolita, Pandulphus Malatesta, illuc advectus est triremi Catelanica. Obiens enim in- sulas, trans quas via ferebat, cum oppidum despo- tæ traditum esse audisset, cursum per sinum illum proxime terram Ætolicam flexit, Naupactumque, urbem Ætoliæ, ut factum explorate cognosceret,

τῷ αὐτοῦ πολιέθρῳ. Προσταχθείς οὖν ἐγὼ Α λάβωσι τὸ πτολίεθρον, ὅπερ καὶ πρότερον εἶχον. συνώδευσα αὐτῷ μετὰ στρατιωτῶν. Καὶ περὶ τὴν ὁδὸν εὑρεθείς Ραούλ ὁ Θωμᾶς, καὶ νομίσας εὔκο λον εἶναι ἵνα ἄρῃ αὐτὸν ἀπ' ἐμοῦ, καὶ εἰς κίνδυνον ἦλθε τοῦ φυέναι ἀνὰ τῶν ἀδελφῶν τι μάχιμον καὶ λυπηρόν· ὅμως οὖν Θεοῦ εὐδοκοῦντος ἐκεῖνον μὲν σῶν ἀπεκατέστησα οἴκαδε, κἀγὼ ἐπιστρέψας εύ ρον τὸν αὐθέντην μου ἐν τῷ τοῦ ἁγίου Ανδρέου τοῦ πρωτοκλήτου ναῷ καὶ τάφῳ ἀποσωθέντα τῇ δ' Ιουνίου ἑσπέρας. Τῇ εʹ πρωΐ τοῦ αὐτοῦ, ἡμέρᾳ πρώτη τῆς ἑβδομάδος, ἐξελθόντες πάντες οἱ τοῦ κάστρου έγκριτοι μετὰ παντὸς τοῦ λαοῦ, καὶ ἐλ Ούντες μέχρι καὶ τοῦ ῥηθέντος ναοῦ τοῦ ἁγίου Ανδρέου, τὸν δεσπότην καὶ αὐθέντην μου προσε κύνησαν καὶ τὰς κλεῖς τοῦ κάστρου παρέδωκαν αὐτῷ. Καὶ οὕτως κινήσαντες μετὰ πλείστης χαρᾶς ἀμφότερα τὰ μέρη, λέγω τοῦ αὐθέντου μου καὶ τοῦ πολιέθρου, τινὲς ἔφιπποι καί τινες πεζοί, ἕκαστος κατὰ τὴν ἑαυτοῦ πηλικότητα, καὶ εἰσελθόντες εἰς τὸ κάστρον μέχρι καὶ τῶν κατὰ τὸν ναὸν τοῦ ἁγίου Νικολάου δωματίων ἀπήλθομεν,τῆς μὲν ὁδοῦ πάσης κατεστρωμένης οὔσης πάντων ἀνθέων, καὶ εὐκο σμίας ἐκ δεξιῶν τε καὶ ἐξ ευωνύμων, ἐκ δόμων πάντο δεν φαινομένων ροδοσταμμάτων καὶ ῥόδων καὶ τρια- κονταφύλλων. ᾿Απὸ δ᾽ ἄνωθεν τοῦ φρουρίου ἤτοι τοῦ πύργου διὰ σκευῶν καὶ τζαγγρῶν κακῶς ἐδεξιοῦντο ἡμᾶς, ἀλλ᾽ οὐδὲν ἔβλαψαν· οἱ γὰρ τοῦ μητροπολίτου κρατήσαντες τὸ φρούριον, ἔτι δὲ καὶ τὰ αὐθεντικά παλάτια τὰ πλησίον αὐτοῦ οἰκήματα σιταρχήσαντες καὶ ἀφιερώσαντες κατέσχον, ἐλπίζον- τες ὅτι ἐλθόντος τοῦ μητροπολίτου διὰ τούτου πάλιν " Ἡμῶν δὲ ἐπὶ τὴν αὔριον συναχθέντων ἐν τῷ τοῦ ἁγίου Νικολάου ναῷ, καὶ παντὸς τοῦ τῶν πολιτῶν δήμου, ώμοσαν μετὰ ὄρχων ἵν᾽ ὦσι πιστοὶ δοῦλοι καὶ ὑποτακτικοὶ τοῦ αὐθέντου ἡμῶν τοῦ δεσπότου· εἶτα ἐζήτησαν καμὲ τοῦ κρίνειν ἐν αὐτοῖς καὶ Ιθύνειν. Ὁ δὲ αὐθέντης μου ἀπεκρίνατο λέγων· • Καὶ μᾶλλον τοῦτο αὐτῷ ὀφείλομεν, καὶ χάριν τῆς ὑμῶν αἰτήσεως ἔσεται αὐτὸς εἰς κεφαλὴν ὑμῖν. » τῇ δὲ ὀγδόῃ τοῦ αὐτοῦ Ιουνίου μηνός διερχομένω μου εἰς Ναύπακτον, ἵνα πρὸς τὸν βασιλέα πρώτον ἀπέλθω ἀκουστὸν ποιῆσαι αὐτῷ τὰ ἐν τῇ Πάτρα παρακολουθήσαντα, εἶτ᾽ ἀπ' ἐκεῖσε μετ᾿ ἄρχοντος αὐτοῦ πρὸς τὸν ἀμηρᾶν, κατὰ τὴν τετάρτην τοῦ αὐτοῦ μηνὸς φθάσαντες ἐπείναμεν ἐν τῷ τοῦ ἁγίου Ανδρέου ναῷ. Ἰδοὺ καὶ δύο Τοῦρκοι διερχόμενοι τὴν Ναύπακτον, ὁ μὲν τοῦ ἀμηρᾶ, ὁ δὲ τοῦ Τουρα χάνη, προσαγγέλλοντες ἐν προστάγματι ἵνα μὴ τὴν Πάτραν παραλάβωμεν. Οἵτινες δὲ πάλιν ὑπέστρεψαν μετ᾿ ἐμοῦ ἀπολογίαν λαβόντες τοιάνδε, ὅτι ἐπεὶ ὁ παρὼν ἡμῶν ἄρχων ἀπέρχεται πρὸς τὸν ἀδελφόν μου τὸν μέγαν ἀμηρᾶν (δεικνύων ἐμὲ ἔφη αὐτοῖς ὁ δεσπότης ὁ αὐθέντης μου), καὶ ὡς ἐκεῖνος προστάξει, οὕτως καὶ ποιήσομεν. Αναχωρησάντων οὖν ἡμῶν ἐν Ναυπάκτῳ ἐμείναμεν. Πρωΐ σκοτίας ἔτι οὔσης ἰδοὺ ἐκεῖσε καὶ ὁ παλαιῶν Πατρῶν μην τροπολίτης τοὔνομα Πανδοῦλφο; Μαλατέστας μετά τριήρεως Καταλανικῆς ἔφθασε· διερχόμενος γὰρ περὶ τὰ νησύδρια τὰ μέσον τῆς ὁδοῦ, ὡς ἔμαθεν ὅτι ἐδόθη τὸ πτολίεθρον τῷ δεσπότῃ, τὸν πλοῦν ἐποιήσατο διὰ τοῦ ἐκεῖσε κόλπου παρὰ τὴν Αίτω GEORGI PHRANTZ.E B C tenuerant, reciperent. Postera luce tota civitas, nobiscum in æde sancti Nicolai congregata, sacra- mentis fidem et obedientiain addisit despote, do- mino nostro. Deinde cum me præfectum et guber- natorem sibi exoptarent, respondit dominus meus : Et ipsi admodum hoc debeo, et petentibus vobis satisfacio, ut vobis præsit. Cum octavo die ejus- dem meusis, Jonii Naupactumn discessissem, pris mum imperatori nuntium allaturus de rebus ad Patram transactis, deinde cum uno e proceribus ejus profecturus ad ameram, die quarto ejus men- sis in templo sancti Andreæ commorati sumus, ut tute urbem intraret. Itaque jussus ego una per- rexi cum manu militum. In itinere in Thomam Rau- Jum incidimus: qui cum facile se posse Johannicium a me distrahere arbitraretur, periculum erat, ne inter fratres pugnæ et mala excitarentur. Sed fa- vente Deo, illum salvam domum restitui, atque ipse reversus, in tempio et sepulcro sancti Andreæ, qui primus ad apostolatum vocatus est, Constantinum inveni, quarto die Junii, ad vesperam. Die quinto, qui erat primus hebdomadis, mane omnes oppidi primores et plebs universa ad templum, de quo dictum est, progressi, despotam, dominum meum, venerabundi salutarunt tradideruntque ei oppidi D Advenerunt tum Naupactum forte duo Turcæ, ve- slaves. Ita{lætitia maxima pars utraque, et domini mei, et oppidi, alii equestres, alii pedites, pro sua quisque conditione, incedebant, atque castrum in- gressi usque ad ædiculas juxta templum sancti Nicolai sitas processimus, tota via constrata om- is generis floribus et ad dextram lævamque ornata, cum e domibus insuper undique aqua rosacea et ¡osæ et odorifera folia spargerentur. De summo autem castello sive arce telis arcubusque baleari- bus male nos excipiebant, nec lædebant tamen. Nam qui a metropolita stabant, castellum occupa- rant, et præterea palatia principis in illius vicinia galilicata, spe ducti, fore ut, cum redisset metro- polita, hujus auctoritate oppidum, quod etiam prius tantes unus ameræ, alter Turachanis nomine, ne Patram in ditionem nostram acciperemus. Hi me- cum reversi, tale a Constantino responsum ferunt: • Quoniam præsens hic vir ad fratrem meum, magnuin ameram, proficiscitur (me autem his ver- bis significabat), ut ille decreverit, ita faciemus. › Sic igitur recessimus, constitimusque Naupacti. Antequam porro diluxerat, ecce etiam veterum Patrarum metropolita, Pandulphus Malatesta, illuc advectus est triremi Catelanica. Obiens enim in- sulas, trans quas via ferebat, cum oppidum despo- tæ traditum esse audisset, cursum per sinum illum proxime terram Ætolicam flexit, Naupactumque, urbem Ætoliæ, ut factum explorate cognosceret,

τῷ αὐτοῦ πολιέθρῳ. Προσταχθείς οὖν ἐγὼ Α λάβωσι τὸ πτολίεθρον, ὅπερ καὶ πρότερον εἶχον. συνώδευσα αὐτῷ μετὰ στρατιωτῶν. Καὶ περὶ τὴν ὁδὸν εὑρεθείς Ραούλ ὁ Θωμᾶς, καὶ νομίσας εὔκο λον εἶναι ἵνα ἄρῃ αὐτὸν ἀπ' ἐμοῦ, καὶ εἰς κίνδυνον ἦλθε τοῦ φυέναι ἀνὰ τῶν ἀδελφῶν τι μάχιμον καὶ λυπηρόν· ὅμως οὖν Θεοῦ εὐδοκοῦντος ἐκεῖνον μὲν σῶν ἀπεκατέστησα οἴκαδε, κἀγὼ ἐπιστρέψας εύ ρον τὸν αὐθέντην μου ἐν τῷ τοῦ ἁγίου Ανδρέου τοῦ πρωτοκλήτου ναῷ καὶ τάφῳ ἀποσωθέντα τῇ δ' Ιουνίου ἑσπέρας. Τῇ εʹ πρωΐ τοῦ αὐτοῦ, ἡμέρᾳ πρώτη τῆς ἑβδομάδος, ἐξελθόντες πάντες οἱ τοῦ κάστρου έγκριτοι μετὰ παντὸς τοῦ λαοῦ, καὶ ἐλ Ούντες μέχρι καὶ τοῦ ῥηθέντος ναοῦ τοῦ ἁγίου Ανδρέου, τὸν δεσπότην καὶ αὐθέντην μου προσε κύνησαν καὶ τὰς κλεῖς τοῦ κάστρου παρέδωκαν αὐτῷ. Καὶ οὕτως κινήσαντες μετὰ πλείστης χαρᾶς ἀμφότερα τὰ μέρη, λέγω τοῦ αὐθέντου μου καὶ τοῦ πολιέθρου, τινὲς ἔφιπποι καί τινες πεζοί, ἕκαστος κατὰ τὴν ἑαυτοῦ πηλικότητα, καὶ εἰσελθόντες εἰς τὸ κάστρον μέχρι καὶ τῶν κατὰ τὸν ναὸν τοῦ ἁγίου Νικολάου δωματίων ἀπήλθομεν,τῆς μὲν ὁδοῦ πάσης κατεστρωμένης οὔσης πάντων ἀνθέων, καὶ εὐκο σμίας ἐκ δεξιῶν τε καὶ ἐξ ευωνύμων, ἐκ δόμων πάντο δεν φαινομένων ροδοσταμμάτων καὶ ῥόδων καὶ τρια- κονταφύλλων. ᾿Απὸ δ᾽ ἄνωθεν τοῦ φρουρίου ἤτοι τοῦ πύργου διὰ σκευῶν καὶ τζαγγρῶν κακῶς ἐδεξιοῦντο ἡμᾶς, ἀλλ᾽ οὐδὲν ἔβλαψαν· οἱ γὰρ τοῦ μητροπολίτου κρατήσαντες τὸ φρούριον, ἔτι δὲ καὶ τὰ αὐθεντικά παλάτια τὰ πλησίον αὐτοῦ οἰκήματα σιταρχήσαντες καὶ ἀφιερώσαντες κατέσχον, ἐλπίζον- τες ὅτι ἐλθόντος τοῦ μητροπολίτου διὰ τούτου πάλιν " Ἡμῶν δὲ ἐπὶ τὴν αὔριον συναχθέντων ἐν τῷ τοῦ ἁγίου Νικολάου ναῷ, καὶ παντὸς τοῦ τῶν πολιτῶν δήμου, ώμοσαν μετὰ ὄρχων ἵν᾽ ὦσι πιστοὶ δοῦλοι καὶ ὑποτακτικοὶ τοῦ αὐθέντου ἡμῶν τοῦ δεσπότου· εἶτα ἐζήτησαν καμὲ τοῦ κρίνειν ἐν αὐτοῖς καὶ Ιθύνειν. Ὁ δὲ αὐθέντης μου ἀπεκρίνατο λέγων· • Καὶ μᾶλλον τοῦτο αὐτῷ ὀφείλομεν, καὶ χάριν τῆς ὑμῶν αἰτήσεως ἔσεται αὐτὸς εἰς κεφαλὴν ὑμῖν. » τῇ δὲ ὀγδόῃ τοῦ αὐτοῦ Ιουνίου μηνός διερχομένω μου εἰς Ναύπακτον, ἵνα πρὸς τὸν βασιλέα πρώτον ἀπέλθω ἀκουστὸν ποιῆσαι αὐτῷ τὰ ἐν τῇ Πάτρα παρακολουθήσαντα, εἶτ᾽ ἀπ' ἐκεῖσε μετ᾿ ἄρχοντος αὐτοῦ πρὸς τὸν ἀμηρᾶν, κατὰ τὴν τετάρτην τοῦ αὐτοῦ μηνὸς φθάσαντες ἐπείναμεν ἐν τῷ τοῦ ἁγίου Ανδρέου ναῷ. Ἰδοὺ καὶ δύο Τοῦρκοι διερχόμενοι τὴν Ναύπακτον, ὁ μὲν τοῦ ἀμηρᾶ, ὁ δὲ τοῦ Τουρα χάνη, προσαγγέλλοντες ἐν προστάγματι ἵνα μὴ τὴν Πάτραν παραλάβωμεν. Οἵτινες δὲ πάλιν ὑπέστρεψαν μετ᾿ ἐμοῦ ἀπολογίαν λαβόντες τοιάνδε, ὅτι ἐπεὶ ὁ παρὼν ἡμῶν ἄρχων ἀπέρχεται πρὸς τὸν ἀδελφόν μου τὸν μέγαν ἀμηρᾶν (δεικνύων ἐμὲ ἔφη αὐτοῖς ὁ δεσπότης ὁ αὐθέντης μου), καὶ ὡς ἐκεῖνος προστάξει, οὕτως καὶ ποιήσομεν. Αναχωρησάντων οὖν ἡμῶν ἐν Ναυπάκτῳ ἐμείναμεν. Πρωΐ σκοτίας ἔτι οὔσης ἰδοὺ ἐκεῖσε καὶ ὁ παλαιῶν Πατρῶν μην τροπολίτης τοὔνομα Πανδοῦλφο; Μαλατέστας μετά τριήρεως Καταλανικῆς ἔφθασε· διερχόμενος γὰρ περὶ τὰ νησύδρια τὰ μέσον τῆς ὁδοῦ, ὡς ἔμαθεν ὅτι ἐδόθη τὸ πτολίεθρον τῷ δεσπότῃ, τὸν πλοῦν ἐποιήσατο διὰ τοῦ ἐκεῖσε κόλπου παρὰ τὴν Αίτω GEORGI PHRANTZ.E B C tenuerant, reciperent. Postera luce tota civitas, nobiscum in æde sancti Nicolai congregata, sacra- mentis fidem et obedientiain addisit despote, do- mino nostro. Deinde cum me præfectum et guber- natorem sibi exoptarent, respondit dominus meus : Et ipsi admodum hoc debeo, et petentibus vobis satisfacio, ut vobis præsit. Cum octavo die ejus- dem meusis, Jonii Naupactumn discessissem, pris mum imperatori nuntium allaturus de rebus ad Patram transactis, deinde cum uno e proceribus ejus profecturus ad ameram, die quarto ejus men- sis in templo sancti Andreæ commorati sumus, ut tute urbem intraret. Itaque jussus ego una per- rexi cum manu militum. In itinere in Thomam Rau- Jum incidimus: qui cum facile se posse Johannicium a me distrahere arbitraretur, periculum erat, ne inter fratres pugnæ et mala excitarentur. Sed fa- vente Deo, illum salvam domum restitui, atque ipse reversus, in tempio et sepulcro sancti Andreæ, qui primus ad apostolatum vocatus est, Constantinum inveni, quarto die Junii, ad vesperam. Die quinto, qui erat primus hebdomadis, mane omnes oppidi primores et plebs universa ad templum, de quo dictum est, progressi, despotam, dominum meum, venerabundi salutarunt tradideruntque ei oppidi D Advenerunt tum Naupactum forte duo Turcæ, ve- slaves. Ita{lætitia maxima pars utraque, et domini mei, et oppidi, alii equestres, alii pedites, pro sua quisque conditione, incedebant, atque castrum in- gressi usque ad ædiculas juxta templum sancti Nicolai sitas processimus, tota via constrata om- is generis floribus et ad dextram lævamque ornata, cum e domibus insuper undique aqua rosacea et ¡osæ et odorifera folia spargerentur. De summo autem castello sive arce telis arcubusque baleari- bus male nos excipiebant, nec lædebant tamen. Nam qui a metropolita stabant, castellum occupa- rant, et præterea palatia principis in illius vicinia galilicata, spe ducti, fore ut, cum redisset metro- polita, hujus auctoritate oppidum, quod etiam prius tantes unus ameræ, alter Turachanis nomine, ne Patram in ditionem nostram acciperemus. Hi me- cum reversi, tale a Constantino responsum ferunt: • Quoniam præsens hic vir ad fratrem meum, magnuin ameram, proficiscitur (me autem his ver- bis significabat), ut ille decreverit, ita faciemus. › Sic igitur recessimus, constitimusque Naupacti. Antequam porro diluxerat, ecce etiam veterum Patrarum metropolita, Pandulphus Malatesta, illuc advectus est triremi Catelanica. Obiens enim in- sulas, trans quas via ferebat, cum oppidum despo- tæ traditum esse audisset, cursum per sinum illum proxime terram Ætolicam flexit, Naupactumque, urbem Ætoliæ, ut factum explorate cognosceret,

τῷ αὐτοῦ πολιέθρῳ. Προσταχθείς οὖν ἐγὼ Α λάβωσι τὸ πτολίεθρον, ὅπερ καὶ πρότερον εἶχον. συνώδευσα αὐτῷ μετὰ στρατιωτῶν. Καὶ περὶ τὴν ὁδὸν εὑρεθείς Ραούλ ὁ Θωμᾶς, καὶ νομίσας εὔκο λον εἶναι ἵνα ἄρῃ αὐτὸν ἀπ' ἐμοῦ, καὶ εἰς κίνδυνον ἦλθε τοῦ φυέναι ἀνὰ τῶν ἀδελφῶν τι μάχιμον καὶ λυπηρόν· ὅμως οὖν Θεοῦ εὐδοκοῦντος ἐκεῖνον μὲν σῶν ἀπεκατέστησα οἴκαδε, κἀγὼ ἐπιστρέψας εύ ρον τὸν αὐθέντην μου ἐν τῷ τοῦ ἁγίου Ανδρέου τοῦ πρωτοκλήτου ναῷ καὶ τάφῳ ἀποσωθέντα τῇ δ' Ιουνίου ἑσπέρας. Τῇ εʹ πρωΐ τοῦ αὐτοῦ, ἡμέρᾳ πρώτη τῆς ἑβδομάδος, ἐξελθόντες πάντες οἱ τοῦ κάστρου έγκριτοι μετὰ παντὸς τοῦ λαοῦ, καὶ ἐλ Ούντες μέχρι καὶ τοῦ ῥηθέντος ναοῦ τοῦ ἁγίου Ανδρέου, τὸν δεσπότην καὶ αὐθέντην μου προσε κύνησαν καὶ τὰς κλεῖς τοῦ κάστρου παρέδωκαν αὐτῷ. Καὶ οὕτως κινήσαντες μετὰ πλείστης χαρᾶς ἀμφότερα τὰ μέρη, λέγω τοῦ αὐθέντου μου καὶ τοῦ πολιέθρου, τινὲς ἔφιπποι καί τινες πεζοί, ἕκαστος κατὰ τὴν ἑαυτοῦ πηλικότητα, καὶ εἰσελθόντες εἰς τὸ κάστρον μέχρι καὶ τῶν κατὰ τὸν ναὸν τοῦ ἁγίου Νικολάου δωματίων ἀπήλθομεν,τῆς μὲν ὁδοῦ πάσης κατεστρωμένης οὔσης πάντων ἀνθέων, καὶ εὐκο σμίας ἐκ δεξιῶν τε καὶ ἐξ ευωνύμων, ἐκ δόμων πάντο δεν φαινομένων ροδοσταμμάτων καὶ ῥόδων καὶ τρια- κονταφύλλων. ᾿Απὸ δ᾽ ἄνωθεν τοῦ φρουρίου ἤτοι τοῦ πύργου διὰ σκευῶν καὶ τζαγγρῶν κακῶς ἐδεξιοῦντο ἡμᾶς, ἀλλ᾽ οὐδὲν ἔβλαψαν· οἱ γὰρ τοῦ μητροπολίτου κρατήσαντες τὸ φρούριον, ἔτι δὲ καὶ τὰ αὐθεντικά παλάτια τὰ πλησίον αὐτοῦ οἰκήματα σιταρχήσαντες καὶ ἀφιερώσαντες κατέσχον, ἐλπίζον- τες ὅτι ἐλθόντος τοῦ μητροπολίτου διὰ τούτου πάλιν " Ἡμῶν δὲ ἐπὶ τὴν αὔριον συναχθέντων ἐν τῷ τοῦ ἁγίου Νικολάου ναῷ, καὶ παντὸς τοῦ τῶν πολιτῶν δήμου, ώμοσαν μετὰ ὄρχων ἵν᾽ ὦσι πιστοὶ δοῦλοι καὶ ὑποτακτικοὶ τοῦ αὐθέντου ἡμῶν τοῦ δεσπότου· εἶτα ἐζήτησαν καμὲ τοῦ κρίνειν ἐν αὐτοῖς καὶ Ιθύνειν. Ὁ δὲ αὐθέντης μου ἀπεκρίνατο λέγων· • Καὶ μᾶλλον τοῦτο αὐτῷ ὀφείλομεν, καὶ χάριν τῆς ὑμῶν αἰτήσεως ἔσεται αὐτὸς εἰς κεφαλὴν ὑμῖν. » τῇ δὲ ὀγδόῃ τοῦ αὐτοῦ Ιουνίου μηνός διερχομένω μου εἰς Ναύπακτον, ἵνα πρὸς τὸν βασιλέα πρώτον ἀπέλθω ἀκουστὸν ποιῆσαι αὐτῷ τὰ ἐν τῇ Πάτρα παρακολουθήσαντα, εἶτ᾽ ἀπ' ἐκεῖσε μετ᾿ ἄρχοντος αὐτοῦ πρὸς τὸν ἀμηρᾶν, κατὰ τὴν τετάρτην τοῦ αὐτοῦ μηνὸς φθάσαντες ἐπείναμεν ἐν τῷ τοῦ ἁγίου Ανδρέου ναῷ. Ἰδοὺ καὶ δύο Τοῦρκοι διερχόμενοι τὴν Ναύπακτον, ὁ μὲν τοῦ ἀμηρᾶ, ὁ δὲ τοῦ Τουρα χάνη, προσαγγέλλοντες ἐν προστάγματι ἵνα μὴ τὴν Πάτραν παραλάβωμεν. Οἵτινες δὲ πάλιν ὑπέστρεψαν μετ᾿ ἐμοῦ ἀπολογίαν λαβόντες τοιάνδε, ὅτι ἐπεὶ ὁ παρὼν ἡμῶν ἄρχων ἀπέρχεται πρὸς τὸν ἀδελφόν μου τὸν μέγαν ἀμηρᾶν (δεικνύων ἐμὲ ἔφη αὐτοῖς ὁ δεσπότης ὁ αὐθέντης μου), καὶ ὡς ἐκεῖνος προστάξει, οὕτως καὶ ποιήσομεν. Αναχωρησάντων οὖν ἡμῶν ἐν Ναυπάκτῳ ἐμείναμεν. Πρωΐ σκοτίας ἔτι οὔσης ἰδοὺ ἐκεῖσε καὶ ὁ παλαιῶν Πατρῶν μην τροπολίτης τοὔνομα Πανδοῦλφο; Μαλατέστας μετά τριήρεως Καταλανικῆς ἔφθασε· διερχόμενος γὰρ περὶ τὰ νησύδρια τὰ μέσον τῆς ὁδοῦ, ὡς ἔμαθεν ὅτι ἐδόθη τὸ πτολίεθρον τῷ δεσπότῃ, τὸν πλοῦν ἐποιήσατο διὰ τοῦ ἐκεῖσε κόλπου παρὰ τὴν Αίτω GEORGI PHRANTZ.E B C tenuerant, reciperent. Postera luce tota civitas, nobiscum in æde sancti Nicolai congregata, sacra- mentis fidem et obedientiain addisit despote, do- mino nostro. Deinde cum me præfectum et guber- natorem sibi exoptarent, respondit dominus meus : Et ipsi admodum hoc debeo, et petentibus vobis satisfacio, ut vobis præsit. Cum octavo die ejus- dem meusis, Jonii Naupactumn discessissem, pris mum imperatori nuntium allaturus de rebus ad Patram transactis, deinde cum uno e proceribus ejus profecturus ad ameram, die quarto ejus men- sis in templo sancti Andreæ commorati sumus, ut tute urbem intraret. Itaque jussus ego una per- rexi cum manu militum. In itinere in Thomam Rau- Jum incidimus: qui cum facile se posse Johannicium a me distrahere arbitraretur, periculum erat, ne inter fratres pugnæ et mala excitarentur. Sed fa- vente Deo, illum salvam domum restitui, atque ipse reversus, in tempio et sepulcro sancti Andreæ, qui primus ad apostolatum vocatus est, Constantinum inveni, quarto die Junii, ad vesperam. Die quinto, qui erat primus hebdomadis, mane omnes oppidi primores et plebs universa ad templum, de quo dictum est, progressi, despotam, dominum meum, venerabundi salutarunt tradideruntque ei oppidi D Advenerunt tum Naupactum forte duo Turcæ, ve- slaves. Ita{lætitia maxima pars utraque, et domini mei, et oppidi, alii equestres, alii pedites, pro sua quisque conditione, incedebant, atque castrum in- gressi usque ad ædiculas juxta templum sancti Nicolai sitas processimus, tota via constrata om- is generis floribus et ad dextram lævamque ornata, cum e domibus insuper undique aqua rosacea et ¡osæ et odorifera folia spargerentur. De summo autem castello sive arce telis arcubusque baleari- bus male nos excipiebant, nec lædebant tamen. Nam qui a metropolita stabant, castellum occupa- rant, et præterea palatia principis in illius vicinia galilicata, spe ducti, fore ut, cum redisset metro- polita, hujus auctoritate oppidum, quod etiam prius tantes unus ameræ, alter Turachanis nomine, ne Patram in ditionem nostram acciperemus. Hi me- cum reversi, tale a Constantino responsum ferunt: • Quoniam præsens hic vir ad fratrem meum, magnuin ameram, proficiscitur (me autem his ver- bis significabat), ut ille decreverit, ita faciemus. › Sic igitur recessimus, constitimusque Naupacti. Antequam porro diluxerat, ecce etiam veterum Patrarum metropolita, Pandulphus Malatesta, illuc advectus est triremi Catelanica. Obiens enim in- sulas, trans quas via ferebat, cum oppidum despo- tæ traditum esse audisset, cursum per sinum illum proxime terram Ætolicam flexit, Naupactumque, urbem Ætoliæ, ut factum explorate cognosceret,

τῷ αὐτοῦ πολιέθρῳ. Προσταχθείς οὖν ἐγὼ Α λάβωσι τὸ πτολίεθρον, ὅπερ καὶ πρότερον εἶχον. συνώδευσα αὐτῷ μετὰ στρατιωτῶν. Καὶ περὶ τὴν ὁδὸν εὑρεθείς Ραούλ ὁ Θωμᾶς, καὶ νομίσας εὔκο λον εἶναι ἵνα ἄρῃ αὐτὸν ἀπ' ἐμοῦ, καὶ εἰς κίνδυνον ἦλθε τοῦ φυέναι ἀνὰ τῶν ἀδελφῶν τι μάχιμον καὶ λυπηρόν· ὅμως οὖν Θεοῦ εὐδοκοῦντος ἐκεῖνον μὲν σῶν ἀπεκατέστησα οἴκαδε, κἀγὼ ἐπιστρέψας εύ ρον τὸν αὐθέντην μου ἐν τῷ τοῦ ἁγίου Ανδρέου τοῦ πρωτοκλήτου ναῷ καὶ τάφῳ ἀποσωθέντα τῇ δ' Ιουνίου ἑσπέρας. Τῇ εʹ πρωΐ τοῦ αὐτοῦ, ἡμέρᾳ πρώτη τῆς ἑβδομάδος, ἐξελθόντες πάντες οἱ τοῦ κάστρου έγκριτοι μετὰ παντὸς τοῦ λαοῦ, καὶ ἐλ Ούντες μέχρι καὶ τοῦ ῥηθέντος ναοῦ τοῦ ἁγίου Ανδρέου, τὸν δεσπότην καὶ αὐθέντην μου προσε κύνησαν καὶ τὰς κλεῖς τοῦ κάστρου παρέδωκαν αὐτῷ. Καὶ οὕτως κινήσαντες μετὰ πλείστης χαρᾶς ἀμφότερα τὰ μέρη, λέγω τοῦ αὐθέντου μου καὶ τοῦ πολιέθρου, τινὲς ἔφιπποι καί τινες πεζοί, ἕκαστος κατὰ τὴν ἑαυτοῦ πηλικότητα, καὶ εἰσελθόντες εἰς τὸ κάστρον μέχρι καὶ τῶν κατὰ τὸν ναὸν τοῦ ἁγίου Νικολάου δωματίων ἀπήλθομεν,τῆς μὲν ὁδοῦ πάσης κατεστρωμένης οὔσης πάντων ἀνθέων, καὶ εὐκο σμίας ἐκ δεξιῶν τε καὶ ἐξ ευωνύμων, ἐκ δόμων πάντο δεν φαινομένων ροδοσταμμάτων καὶ ῥόδων καὶ τρια- κονταφύλλων. ᾿Απὸ δ᾽ ἄνωθεν τοῦ φρουρίου ἤτοι τοῦ πύργου διὰ σκευῶν καὶ τζαγγρῶν κακῶς ἐδεξιοῦντο ἡμᾶς, ἀλλ᾽ οὐδὲν ἔβλαψαν· οἱ γὰρ τοῦ μητροπολίτου κρατήσαντες τὸ φρούριον, ἔτι δὲ καὶ τὰ αὐθεντικά παλάτια τὰ πλησίον αὐτοῦ οἰκήματα σιταρχήσαντες καὶ ἀφιερώσαντες κατέσχον, ἐλπίζον- τες ὅτι ἐλθόντος τοῦ μητροπολίτου διὰ τούτου πάλιν " Ἡμῶν δὲ ἐπὶ τὴν αὔριον συναχθέντων ἐν τῷ τοῦ ἁγίου Νικολάου ναῷ, καὶ παντὸς τοῦ τῶν πολιτῶν δήμου, ώμοσαν μετὰ ὄρχων ἵν᾽ ὦσι πιστοὶ δοῦλοι καὶ ὑποτακτικοὶ τοῦ αὐθέντου ἡμῶν τοῦ δεσπότου· εἶτα ἐζήτησαν καμὲ τοῦ κρίνειν ἐν αὐτοῖς καὶ Ιθύνειν. Ὁ δὲ αὐθέντης μου ἀπεκρίνατο λέγων· • Καὶ μᾶλλον τοῦτο αὐτῷ ὀφείλομεν, καὶ χάριν τῆς ὑμῶν αἰτήσεως ἔσεται αὐτὸς εἰς κεφαλὴν ὑμῖν. » τῇ δὲ ὀγδόῃ τοῦ αὐτοῦ Ιουνίου μηνός διερχομένω μου εἰς Ναύπακτον, ἵνα πρὸς τὸν βασιλέα πρώτον ἀπέλθω ἀκουστὸν ποιῆσαι αὐτῷ τὰ ἐν τῇ Πάτρα παρακολουθήσαντα, εἶτ᾽ ἀπ' ἐκεῖσε μετ᾿ ἄρχοντος αὐτοῦ πρὸς τὸν ἀμηρᾶν, κατὰ τὴν τετάρτην τοῦ αὐτοῦ μηνὸς φθάσαντες ἐπείναμεν ἐν τῷ τοῦ ἁγίου Ανδρέου ναῷ. Ἰδοὺ καὶ δύο Τοῦρκοι διερχόμενοι τὴν Ναύπακτον, ὁ μὲν τοῦ ἀμηρᾶ, ὁ δὲ τοῦ Τουρα χάνη, προσαγγέλλοντες ἐν προστάγματι ἵνα μὴ τὴν Πάτραν παραλάβωμεν. Οἵτινες δὲ πάλιν ὑπέστρεψαν μετ᾿ ἐμοῦ ἀπολογίαν λαβόντες τοιάνδε, ὅτι ἐπεὶ ὁ παρὼν ἡμῶν ἄρχων ἀπέρχεται πρὸς τὸν ἀδελφόν μου τὸν μέγαν ἀμηρᾶν (δεικνύων ἐμὲ ἔφη αὐτοῖς ὁ δεσπότης ὁ αὐθέντης μου), καὶ ὡς ἐκεῖνος προστάξει, οὕτως καὶ ποιήσομεν. Αναχωρησάντων οὖν ἡμῶν ἐν Ναυπάκτῳ ἐμείναμεν. Πρωΐ σκοτίας ἔτι οὔσης ἰδοὺ ἐκεῖσε καὶ ὁ παλαιῶν Πατρῶν μην τροπολίτης τοὔνομα Πανδοῦλφο; Μαλατέστας μετά τριήρεως Καταλανικῆς ἔφθασε· διερχόμενος γὰρ περὶ τὰ νησύδρια τὰ μέσον τῆς ὁδοῦ, ὡς ἔμαθεν ὅτι ἐδόθη τὸ πτολίεθρον τῷ δεσπότῃ, τὸν πλοῦν ἐποιήσατο διὰ τοῦ ἐκεῖσε κόλπου παρὰ τὴν Αίτω GEORGI PHRANTZ.E B C tenuerant, reciperent. Postera luce tota civitas, nobiscum in æde sancti Nicolai congregata, sacra- mentis fidem et obedientiain addisit despote, do- mino nostro. Deinde cum me præfectum et guber- natorem sibi exoptarent, respondit dominus meus : Et ipsi admodum hoc debeo, et petentibus vobis satisfacio, ut vobis præsit. Cum octavo die ejus- dem meusis, Jonii Naupactumn discessissem, pris mum imperatori nuntium allaturus de rebus ad Patram transactis, deinde cum uno e proceribus ejus profecturus ad ameram, die quarto ejus men- sis in templo sancti Andreæ commorati sumus, ut tute urbem intraret. Itaque jussus ego una per- rexi cum manu militum. In itinere in Thomam Rau- Jum incidimus: qui cum facile se posse Johannicium a me distrahere arbitraretur, periculum erat, ne inter fratres pugnæ et mala excitarentur. Sed fa- vente Deo, illum salvam domum restitui, atque ipse reversus, in tempio et sepulcro sancti Andreæ, qui primus ad apostolatum vocatus est, Constantinum inveni, quarto die Junii, ad vesperam. Die quinto, qui erat primus hebdomadis, mane omnes oppidi primores et plebs universa ad templum, de quo dictum est, progressi, despotam, dominum meum, venerabundi salutarunt tradideruntque ei oppidi D Advenerunt tum Naupactum forte duo Turcæ, ve- slaves. Ita{lætitia maxima pars utraque, et domini mei, et oppidi, alii equestres, alii pedites, pro sua quisque conditione, incedebant, atque castrum in- gressi usque ad ædiculas juxta templum sancti Nicolai sitas processimus, tota via constrata om- is generis floribus et ad dextram lævamque ornata, cum e domibus insuper undique aqua rosacea et ¡osæ et odorifera folia spargerentur. De summo autem castello sive arce telis arcubusque baleari- bus male nos excipiebant, nec lædebant tamen. Nam qui a metropolita stabant, castellum occupa- rant, et præterea palatia principis in illius vicinia galilicata, spe ducti, fore ut, cum redisset metro- polita, hujus auctoritate oppidum, quod etiam prius tantes unus ameræ, alter Turachanis nomine, ne Patram in ditionem nostram acciperemus. Hi me- cum reversi, tale a Constantino responsum ferunt: • Quoniam præsens hic vir ad fratrem meum, magnuin ameram, proficiscitur (me autem his ver- bis significabat), ut ille decreverit, ita faciemus. › Sic igitur recessimus, constitimusque Naupacti. Antequam porro diluxerat, ecce etiam veterum Patrarum metropolita, Pandulphus Malatesta, illuc advectus est triremi Catelanica. Obiens enim in- sulas, trans quas via ferebat, cum oppidum despo- tæ traditum esse audisset, cursum per sinum illum proxime terram Ætolicam flexit, Naupactumque, urbem Ætoliæ, ut factum explorate cognosceret,

τῷ αὐτοῦ πολιέθρῳ. Προσταχθείς οὖν ἐγὼ Α λάβωσι τὸ πτολίεθρον, ὅπερ καὶ πρότερον εἶχον. συνώδευσα αὐτῷ μετὰ στρατιωτῶν. Καὶ περὶ τὴν ὁδὸν εὑρεθείς Ραούλ ὁ Θωμᾶς, καὶ νομίσας εὔκο λον εἶναι ἵνα ἄρῃ αὐτὸν ἀπ' ἐμοῦ, καὶ εἰς κίνδυνον ἦλθε τοῦ φυέναι ἀνὰ τῶν ἀδελφῶν τι μάχιμον καὶ λυπηρόν· ὅμως οὖν Θεοῦ εὐδοκοῦντος ἐκεῖνον μὲν σῶν ἀπεκατέστησα οἴκαδε, κἀγὼ ἐπιστρέψας εύ ρον τὸν αὐθέντην μου ἐν τῷ τοῦ ἁγίου Ανδρέου τοῦ πρωτοκλήτου ναῷ καὶ τάφῳ ἀποσωθέντα τῇ δ' Ιουνίου ἑσπέρας. Τῇ εʹ πρωΐ τοῦ αὐτοῦ, ἡμέρᾳ πρώτη τῆς ἑβδομάδος, ἐξελθόντες πάντες οἱ τοῦ κάστρου έγκριτοι μετὰ παντὸς τοῦ λαοῦ, καὶ ἐλ Ούντες μέχρι καὶ τοῦ ῥηθέντος ναοῦ τοῦ ἁγίου Ανδρέου, τὸν δεσπότην καὶ αὐθέντην μου προσε κύνησαν καὶ τὰς κλεῖς τοῦ κάστρου παρέδωκαν αὐτῷ. Καὶ οὕτως κινήσαντες μετὰ πλείστης χαρᾶς ἀμφότερα τὰ μέρη, λέγω τοῦ αὐθέντου μου καὶ τοῦ πολιέθρου, τινὲς ἔφιπποι καί τινες πεζοί, ἕκαστος κατὰ τὴν ἑαυτοῦ πηλικότητα, καὶ εἰσελθόντες εἰς τὸ κάστρον μέχρι καὶ τῶν κατὰ τὸν ναὸν τοῦ ἁγίου Νικολάου δωματίων ἀπήλθομεν,τῆς μὲν ὁδοῦ πάσης κατεστρωμένης οὔσης πάντων ἀνθέων, καὶ εὐκο σμίας ἐκ δεξιῶν τε καὶ ἐξ ευωνύμων, ἐκ δόμων πάντο δεν φαινομένων ροδοσταμμάτων καὶ ῥόδων καὶ τρια- κονταφύλλων. ᾿Απὸ δ᾽ ἄνωθεν τοῦ φρουρίου ἤτοι τοῦ πύργου διὰ σκευῶν καὶ τζαγγρῶν κακῶς ἐδεξιοῦντο ἡμᾶς, ἀλλ᾽ οὐδὲν ἔβλαψαν· οἱ γὰρ τοῦ μητροπολίτου κρατήσαντες τὸ φρούριον, ἔτι δὲ καὶ τὰ αὐθεντικά παλάτια τὰ πλησίον αὐτοῦ οἰκήματα σιταρχήσαντες καὶ ἀφιερώσαντες κατέσχον, ἐλπίζον- τες ὅτι ἐλθόντος τοῦ μητροπολίτου διὰ τούτου πάλιν " Ἡμῶν δὲ ἐπὶ τὴν αὔριον συναχθέντων ἐν τῷ τοῦ ἁγίου Νικολάου ναῷ, καὶ παντὸς τοῦ τῶν πολιτῶν δήμου, ώμοσαν μετὰ ὄρχων ἵν᾽ ὦσι πιστοὶ δοῦλοι καὶ ὑποτακτικοὶ τοῦ αὐθέντου ἡμῶν τοῦ δεσπότου· εἶτα ἐζήτησαν καμὲ τοῦ κρίνειν ἐν αὐτοῖς καὶ Ιθύνειν. Ὁ δὲ αὐθέντης μου ἀπεκρίνατο λέγων· • Καὶ μᾶλλον τοῦτο αὐτῷ ὀφείλομεν, καὶ χάριν τῆς ὑμῶν αἰτήσεως ἔσεται αὐτὸς εἰς κεφαλὴν ὑμῖν. » τῇ δὲ ὀγδόῃ τοῦ αὐτοῦ Ιουνίου μηνός διερχομένω μου εἰς Ναύπακτον, ἵνα πρὸς τὸν βασιλέα πρώτον ἀπέλθω ἀκουστὸν ποιῆσαι αὐτῷ τὰ ἐν τῇ Πάτρα παρακολουθήσαντα, εἶτ᾽ ἀπ' ἐκεῖσε μετ᾿ ἄρχοντος αὐτοῦ πρὸς τὸν ἀμηρᾶν, κατὰ τὴν τετάρτην τοῦ αὐτοῦ μηνὸς φθάσαντες ἐπείναμεν ἐν τῷ τοῦ ἁγίου Ανδρέου ναῷ. Ἰδοὺ καὶ δύο Τοῦρκοι διερχόμενοι τὴν Ναύπακτον, ὁ μὲν τοῦ ἀμηρᾶ, ὁ δὲ τοῦ Τουρα χάνη, προσαγγέλλοντες ἐν προστάγματι ἵνα μὴ τὴν Πάτραν παραλάβωμεν. Οἵτινες δὲ πάλιν ὑπέστρεψαν μετ᾿ ἐμοῦ ἀπολογίαν λαβόντες τοιάνδε, ὅτι ἐπεὶ ὁ παρὼν ἡμῶν ἄρχων ἀπέρχεται πρὸς τὸν ἀδελφόν μου τὸν μέγαν ἀμηρᾶν (δεικνύων ἐμὲ ἔφη αὐτοῖς ὁ δεσπότης ὁ αὐθέντης μου), καὶ ὡς ἐκεῖνος προστάξει, οὕτως καὶ ποιήσομεν. Αναχωρησάντων οὖν ἡμῶν ἐν Ναυπάκτῳ ἐμείναμεν. Πρωΐ σκοτίας ἔτι οὔσης ἰδοὺ ἐκεῖσε καὶ ὁ παλαιῶν Πατρῶν μην τροπολίτης τοὔνομα Πανδοῦλφο; Μαλατέστας μετά τριήρεως Καταλανικῆς ἔφθασε· διερχόμενος γὰρ περὶ τὰ νησύδρια τὰ μέσον τῆς ὁδοῦ, ὡς ἔμαθεν ὅτι ἐδόθη τὸ πτολίεθρον τῷ δεσπότῃ, τὸν πλοῦν ἐποιήσατο διὰ τοῦ ἐκεῖσε κόλπου παρὰ τὴν Αίτω GEORGI PHRANTZ.E B C tenuerant, reciperent. Postera luce tota civitas, nobiscum in æde sancti Nicolai congregata, sacra- mentis fidem et obedientiain addisit despote, do- mino nostro. Deinde cum me præfectum et guber- natorem sibi exoptarent, respondit dominus meus : Et ipsi admodum hoc debeo, et petentibus vobis satisfacio, ut vobis præsit. Cum octavo die ejus- dem meusis, Jonii Naupactumn discessissem, pris mum imperatori nuntium allaturus de rebus ad Patram transactis, deinde cum uno e proceribus ejus profecturus ad ameram, die quarto ejus men- sis in templo sancti Andreæ commorati sumus, ut tute urbem intraret. Itaque jussus ego una per- rexi cum manu militum. In itinere in Thomam Rau- Jum incidimus: qui cum facile se posse Johannicium a me distrahere arbitraretur, periculum erat, ne inter fratres pugnæ et mala excitarentur. Sed fa- vente Deo, illum salvam domum restitui, atque ipse reversus, in tempio et sepulcro sancti Andreæ, qui primus ad apostolatum vocatus est, Constantinum inveni, quarto die Junii, ad vesperam. Die quinto, qui erat primus hebdomadis, mane omnes oppidi primores et plebs universa ad templum, de quo dictum est, progressi, despotam, dominum meum, venerabundi salutarunt tradideruntque ei oppidi D Advenerunt tum Naupactum forte duo Turcæ, ve- slaves. Ita{lætitia maxima pars utraque, et domini mei, et oppidi, alii equestres, alii pedites, pro sua quisque conditione, incedebant, atque castrum in- gressi usque ad ædiculas juxta templum sancti Nicolai sitas processimus, tota via constrata om- is generis floribus et ad dextram lævamque ornata, cum e domibus insuper undique aqua rosacea et ¡osæ et odorifera folia spargerentur. De summo autem castello sive arce telis arcubusque baleari- bus male nos excipiebant, nec lædebant tamen. Nam qui a metropolita stabant, castellum occupa- rant, et præterea palatia principis in illius vicinia galilicata, spe ducti, fore ut, cum redisset metro- polita, hujus auctoritate oppidum, quod etiam prius tantes unus ameræ, alter Turachanis nomine, ne Patram in ditionem nostram acciperemus. Hi me- cum reversi, tale a Constantino responsum ferunt: • Quoniam præsens hic vir ad fratrem meum, magnuin ameram, proficiscitur (me autem his ver- bis significabat), ut ille decreverit, ita faciemus. › Sic igitur recessimus, constitimusque Naupacti. Antequam porro diluxerat, ecce etiam veterum Patrarum metropolita, Pandulphus Malatesta, illuc advectus est triremi Catelanica. Obiens enim in- sulas, trans quas via ferebat, cum oppidum despo- tæ traditum esse audisset, cursum per sinum illum proxime terram Ætolicam flexit, Naupactumque, urbem Ætoliæ, ut factum explorate cognosceret,

αὐτοῦ, ἵνα μετ᾿ ἐμοῦ ἔλθῃ καὶ ἀπαγγέλῃ τῷ αὐ- Α εἰς τὸ δεσπότατον ὡς πρέσβυς ζητήσει τοῦ Καρίτ θέντῃ μου τὸ τοῦ μεγάλου ἀμηρᾶ δόγμα. Καὶ στε ρεώσας τοῦτο λέγει· « Φρονίμως καὶ χρηστῶς εἰς Ρήχας. » Ο δὲ αγρος μεμφόμενος ἐμὲ ὡς ἄπρακ. τον ελογίζετο καὶ μὴ δυνάμενον ἐκτελέσαι τι χρη- στὸν εἰ μὴ ἐπιζήμιον· ἐγὼ δὲ Θεοῦ εὐδοκίᾳ ἔπραξα τοῦτο, καὶ ἦλθε σὺν ἐμοί τις παρὰ τοῦ ἀμηρᾶ πρέσβυς. Καὶ τοῦτο ἦν τὸ πρῶτον αἴτιον τοῦ λα βεῖν τὴν διόρθωσιν τὸ περὶ τῆς Πάτρας. του δεσπότου, ἀνεψιοῦ καὶ γυναικαδέλφου τοῦ αὐτ θεντός μου, καὶ τῶν φυσικῶν υἱῶν αὐτοῦ δὴ του Καρόλου, Έρκούλου καὶ Μειώνου, ἵνα εἰμηνοποιή - σω τούτους εἰς τὰ διαφερόμενα αὐτῶν· ἐποίησαν γὰρ ἐνόρκους συμφωνίας, λέγοντες ὅτι εἴ τι ἄρα γε διακρίνῃ ὁ ζητήσει ἡμῶν σταλείς ἄρχων τοῦ δεσπότου κυρ Κωνσταντίνου (δηλο ότι ἐγώ) περὶ τῶν διαφορῶν αὐτῶν ὧν ἔχομεν, στ ρεώσωμεν ὁμοῦ τὰ μέρη· ἐρχόμενος οὖν κατὰ τὰ πλησίον τῆς ἁγίας Μαύρας νησύδρια ηχμαλωτίσθην ὑπὸ τῶν Καταλάνων μετὰ καὶ ἄλλων πολλῶν ἀνα θρώπων καὶ σκευῶν πολυτίμων, καὶ κρατήσαντές με μέχρι τινὸς ἀπήγαγόν με ἄχρι τῆς Κεφαληνίας, ὡς δῆθεν διελθόντες εἰς τὰ περὶ τὴν Νεάπολιν. ἐπώλησαν καὶ τοὺς σὺν ἐμοὶ διὰ χρυσίνους χιλιάδας πέντε. η'. Τῷ δ' αὐτῷ Ἰουλίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἀπέθανε καὶ ὁ δεσπότης Κάρολος εἰς τὰ Ἰωάννινα, καὶ τῷ ς λη' ἐν μηνὶ Σεπτεμβρίῳ εἰς τοὺς κρατικοὺς ἔπραξαν τὸ συνοικέσιον του αὐθεντοπούλου κύρ Θωμᾶ οἱ αὐτάδελφοι αὐτοῦ καὶ δεσπόται μετὰ τῆς θυγατρὸς πριγκίπου Ασάνη Ζαχαρίου τοῦ Κεντηρίωνος· ἐν ᾧ δὴ μηνὶ κἀγὼ Β Τέλος ἐπεστρέψαμεν εἰς τὴν Γλαρέντζαν, κἀμὲ δὲ πάλιν ἐπανέστρεψα εἰς Λάρισσαν πρὸς τὸν Τουρα- χάνην, καὶ τὸ περὶ τῆς Πάτρας τελείως διώρθω- σα. Καὶ τῷ αὐτῷ ἔτει ἐν μηνὶ Νοεμβρίῳ ἡ βασί λισσα κυρία Θεοδώρα ευρισκομένη εἰς τὸ Στάμηρον ἀπέθανε, καταλείψασα λύπην πολλὴν εἰς τε τὸν ἄνδρα αὐτῆς καὶ πάντας ἡμᾶς τοὺς αὐτῷ οἰκείους διὰ τὸ εἶναι αὐτὴν καλλίστην. Ετάφη δὲ μέχρι τινὸς ἐν μιᾷ τῶν ἐκκλησιῶν τῆς Γλαρέντζας, καὶ μετὰ ταῦτα ἀνεκόμισαν αὐτὴν εἰς τὴν ἐν τῇ Σπάρ- τῇ τοῦ Ζωοδότου μονήν. Καὶ τῷ Ἰανουαρίῳ μηνί τοῦ αὐτοῦ ἔτους ευλογήθη ὁ αὐθεντόπουλος κύρ Θωμᾶς τὴν κυρίαν Αἰκατερίναν, θυγατέρα του ῥηθέντος πριγκίπου ἐν τῇ Σπάρτη. Τῇ δὲ κς' Μαρτίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους, ἡμέρᾳ καὶ ὥρᾳ οἶν οἱ Πατρηνοί με επίασον, ἐρχομένου μου Ἐν ᾧ δὴ καιρῷ μηνὶ Μαρτίῳ καὶ ὁ ἀμηρᾶς Αμουράτης ἐπολιόρκει τὴν Θεσσαλονίκην, κρατου μένην ὑπὸ τῶν Ἐνετῶν. Καὶ ἀπέστειλεν ὁ βασιλείας πρέσβυν τὸν πρωτοσέβαστον Νικόλαον τὸν Χωνιά- την καὶ Φραγκόπουλον τὸν πρωτοστράτορα προς τὸν ἀμηρᾶν, λέγων, ο Οὐκ ἔξεστι μενούσης της ἡμῶν φιλίας καὶ ἀγάπης, πολιορκεῖν σε τὰ ἡμέτε- ρα · ι ὁ δὲ ἀμηρᾶς ἀπεκρίνατο • Αληθώς λέγετε. Εἰ ἦτο ἐκ τῶν τοῦ βασιλέως, ἐγὼ οὐκ ἐπιχειριζό μην τι · εἰ δὲ καὶ ἐπιχειριζόμην, ἐγκατέλειπον ἄν. Πλὴν τοῖς πᾶσι δῆλόν ἐστι καὶ γνωστὸν ὁμοίως καὶ τῷ ἀδελφῷ μου τῷ βασιλεῖ καὶ ὑμῖν, ὅτι ἐκ πολλοῦ ἐπώλησε την Θεσσαλονίκην καὶ τὰ πέριξ GEORGI PHRANTZÆ domino meo renuntiaret. Quam petitionem appro- bans, ‹ Prudenter, inquit, commodeque dixisti.» lagrus autem me calumnians pro inepto habebat, quique ad nihil, nisi ad damnum parandum factus essem. Ego vero auxiliante Deo hoc effeci, venitque mecum ab amera legatus. Atque haec prima causa fuit, qua latreuse negotium eventum ha- luit. C despota apud Joanninam mortuus est, et anno 6958, mense Septembri, Thomæ principis fratres de- spotæ connubium inter ipsum et filiam principis Asanis Zachariæ Centerionis conciliarunt; quo ▷ mense ego Larissam ad Turachanem reverti, et Patrensem controversiam ad finem perduxi. Men- se Novembri ejusdem arui imperatrix Theodora Stameri e vita excessit, ingenti desiderio sui tum marito, tum nobis omnibus domesticis propter eximiam suam venustatem relicto. Corpus in æde quadam Glarentzæ ad tempus conditum, postea Spartam in monasterium Christi Salvatoris dela. tum est. Ejusdem anni mense Januario Thomas dominus solenmi ritu Catharinam, dicti principis Gliam, Sparta uxorem duxit. Die Martii vicesimo sexto ejusdem anni, die eɩ hora, qua me Patrenses comprehenderant, cum legatus in despotatum proficiscens, rogatu Caroli despotæ, qui domini mei affinis et frater patṛuelis erat, et germauorum filiorum ejusdem, Herculis et Menonis, ut eos dissidentes inter se restituerem in concordiam : convenerant quippe et jurarant, si quid vir princeps a Constantino missus (ego vi- delicet) de litibus, quas haberent, decerneret, se id ratum habituros: cum igitur prope insulas Sanctæ Maureæ venissem, Catelani me cum aliis multis hominibus et rebus pretiosis ceperunt, atque aliquandiu retentum, abduxerunt in Cepha- leniam, Neapolim videlicet trajecturi. Tandem Glarentzan reversi sumus, ubi me et reliquos captivos quinque aureorum millibus vendiderunt. Quo quidem tempore, mense Martio, Amurates anieras Thessalonicam obsedit, quam tum Veneti tenebant. Misit imperator legatos Nicolaum Cho- niaten protosebastum et Francopulum protostra- torent, qui hæc ameræ renuntiarent : ‹ Pace et amicitia inter nos vigente, non licet tibi nostra obsidere. » Respondit ameras : . Recte dicitis. Si ea urbs imperatoris esset, non invasurus cam fuis- sem, aut, si invasissem, dimissurus; sed constat et notum est omnibus, et imperatori, fratri nico et vobis, jam prident Thessalonicam cum adjacentibus omnibus ut peculium ab Andronico despota venditam esse Venetis. Jam vero non licet nec concedam, cam in confinio nostri vestrique locis 9. Eodem mense Julio ejusdem anni Carolus

αὐτοῦ, ἵνα μετ᾿ ἐμοῦ ἔλθῃ καὶ ἀπαγγέλῃ τῷ αὐ- Α εἰς τὸ δεσπότατον ὡς πρέσβυς ζητήσει τοῦ Καρίτ θέντῃ μου τὸ τοῦ μεγάλου ἀμηρᾶ δόγμα. Καὶ στε ρεώσας τοῦτο λέγει· « Φρονίμως καὶ χρηστῶς εἰς Ρήχας. » Ο δὲ αγρος μεμφόμενος ἐμὲ ὡς ἄπρακ. τον ελογίζετο καὶ μὴ δυνάμενον ἐκτελέσαι τι χρη- στὸν εἰ μὴ ἐπιζήμιον· ἐγὼ δὲ Θεοῦ εὐδοκίᾳ ἔπραξα τοῦτο, καὶ ἦλθε σὺν ἐμοί τις παρὰ τοῦ ἀμηρᾶ πρέσβυς. Καὶ τοῦτο ἦν τὸ πρῶτον αἴτιον τοῦ λα βεῖν τὴν διόρθωσιν τὸ περὶ τῆς Πάτρας. του δεσπότου, ἀνεψιοῦ καὶ γυναικαδέλφου τοῦ αὐτ θεντός μου, καὶ τῶν φυσικῶν υἱῶν αὐτοῦ δὴ του Καρόλου, Έρκούλου καὶ Μειώνου, ἵνα εἰμηνοποιή - σω τούτους εἰς τὰ διαφερόμενα αὐτῶν· ἐποίησαν γὰρ ἐνόρκους συμφωνίας, λέγοντες ὅτι εἴ τι ἄρα γε διακρίνῃ ὁ ζητήσει ἡμῶν σταλείς ἄρχων τοῦ δεσπότου κυρ Κωνσταντίνου (δηλο ότι ἐγώ) περὶ τῶν διαφορῶν αὐτῶν ὧν ἔχομεν, στ ρεώσωμεν ὁμοῦ τὰ μέρη· ἐρχόμενος οὖν κατὰ τὰ πλησίον τῆς ἁγίας Μαύρας νησύδρια ηχμαλωτίσθην ὑπὸ τῶν Καταλάνων μετὰ καὶ ἄλλων πολλῶν ἀνα θρώπων καὶ σκευῶν πολυτίμων, καὶ κρατήσαντές με μέχρι τινὸς ἀπήγαγόν με ἄχρι τῆς Κεφαληνίας, ὡς δῆθεν διελθόντες εἰς τὰ περὶ τὴν Νεάπολιν. ἐπώλησαν καὶ τοὺς σὺν ἐμοὶ διὰ χρυσίνους χιλιάδας πέντε. η'. Τῷ δ' αὐτῷ Ἰουλίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἀπέθανε καὶ ὁ δεσπότης Κάρολος εἰς τὰ Ἰωάννινα, καὶ τῷ ς λη' ἐν μηνὶ Σεπτεμβρίῳ εἰς τοὺς κρατικοὺς ἔπραξαν τὸ συνοικέσιον του αὐθεντοπούλου κύρ Θωμᾶ οἱ αὐτάδελφοι αὐτοῦ καὶ δεσπόται μετὰ τῆς θυγατρὸς πριγκίπου Ασάνη Ζαχαρίου τοῦ Κεντηρίωνος· ἐν ᾧ δὴ μηνὶ κἀγὼ Β Τέλος ἐπεστρέψαμεν εἰς τὴν Γλαρέντζαν, κἀμὲ δὲ πάλιν ἐπανέστρεψα εἰς Λάρισσαν πρὸς τὸν Τουρα- χάνην, καὶ τὸ περὶ τῆς Πάτρας τελείως διώρθω- σα. Καὶ τῷ αὐτῷ ἔτει ἐν μηνὶ Νοεμβρίῳ ἡ βασί λισσα κυρία Θεοδώρα ευρισκομένη εἰς τὸ Στάμηρον ἀπέθανε, καταλείψασα λύπην πολλὴν εἰς τε τὸν ἄνδρα αὐτῆς καὶ πάντας ἡμᾶς τοὺς αὐτῷ οἰκείους διὰ τὸ εἶναι αὐτὴν καλλίστην. Ετάφη δὲ μέχρι τινὸς ἐν μιᾷ τῶν ἐκκλησιῶν τῆς Γλαρέντζας, καὶ μετὰ ταῦτα ἀνεκόμισαν αὐτὴν εἰς τὴν ἐν τῇ Σπάρ- τῇ τοῦ Ζωοδότου μονήν. Καὶ τῷ Ἰανουαρίῳ μηνί τοῦ αὐτοῦ ἔτους ευλογήθη ὁ αὐθεντόπουλος κύρ Θωμᾶς τὴν κυρίαν Αἰκατερίναν, θυγατέρα του ῥηθέντος πριγκίπου ἐν τῇ Σπάρτη. Τῇ δὲ κς' Μαρτίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους, ἡμέρᾳ καὶ ὥρᾳ οἶν οἱ Πατρηνοί με επίασον, ἐρχομένου μου Ἐν ᾧ δὴ καιρῷ μηνὶ Μαρτίῳ καὶ ὁ ἀμηρᾶς Αμουράτης ἐπολιόρκει τὴν Θεσσαλονίκην, κρατου μένην ὑπὸ τῶν Ἐνετῶν. Καὶ ἀπέστειλεν ὁ βασιλείας πρέσβυν τὸν πρωτοσέβαστον Νικόλαον τὸν Χωνιά- την καὶ Φραγκόπουλον τὸν πρωτοστράτορα προς τὸν ἀμηρᾶν, λέγων, ο Οὐκ ἔξεστι μενούσης της ἡμῶν φιλίας καὶ ἀγάπης, πολιορκεῖν σε τὰ ἡμέτε- ρα · ι ὁ δὲ ἀμηρᾶς ἀπεκρίνατο • Αληθώς λέγετε. Εἰ ἦτο ἐκ τῶν τοῦ βασιλέως, ἐγὼ οὐκ ἐπιχειριζό μην τι · εἰ δὲ καὶ ἐπιχειριζόμην, ἐγκατέλειπον ἄν. Πλὴν τοῖς πᾶσι δῆλόν ἐστι καὶ γνωστὸν ὁμοίως καὶ τῷ ἀδελφῷ μου τῷ βασιλεῖ καὶ ὑμῖν, ὅτι ἐκ πολλοῦ ἐπώλησε την Θεσσαλονίκην καὶ τὰ πέριξ GEORGI PHRANTZÆ domino meo renuntiaret. Quam petitionem appro- bans, ‹ Prudenter, inquit, commodeque dixisti.» lagrus autem me calumnians pro inepto habebat, quique ad nihil, nisi ad damnum parandum factus essem. Ego vero auxiliante Deo hoc effeci, venitque mecum ab amera legatus. Atque haec prima causa fuit, qua latreuse negotium eventum ha- luit. C despota apud Joanninam mortuus est, et anno 6958, mense Septembri, Thomæ principis fratres de- spotæ connubium inter ipsum et filiam principis Asanis Zachariæ Centerionis conciliarunt; quo ▷ mense ego Larissam ad Turachanem reverti, et Patrensem controversiam ad finem perduxi. Men- se Novembri ejusdem arui imperatrix Theodora Stameri e vita excessit, ingenti desiderio sui tum marito, tum nobis omnibus domesticis propter eximiam suam venustatem relicto. Corpus in æde quadam Glarentzæ ad tempus conditum, postea Spartam in monasterium Christi Salvatoris dela. tum est. Ejusdem anni mense Januario Thomas dominus solenmi ritu Catharinam, dicti principis Gliam, Sparta uxorem duxit. Die Martii vicesimo sexto ejusdem anni, die eɩ hora, qua me Patrenses comprehenderant, cum legatus in despotatum proficiscens, rogatu Caroli despotæ, qui domini mei affinis et frater patṛuelis erat, et germauorum filiorum ejusdem, Herculis et Menonis, ut eos dissidentes inter se restituerem in concordiam : convenerant quippe et jurarant, si quid vir princeps a Constantino missus (ego vi- delicet) de litibus, quas haberent, decerneret, se id ratum habituros: cum igitur prope insulas Sanctæ Maureæ venissem, Catelani me cum aliis multis hominibus et rebus pretiosis ceperunt, atque aliquandiu retentum, abduxerunt in Cepha- leniam, Neapolim videlicet trajecturi. Tandem Glarentzan reversi sumus, ubi me et reliquos captivos quinque aureorum millibus vendiderunt. Quo quidem tempore, mense Martio, Amurates anieras Thessalonicam obsedit, quam tum Veneti tenebant. Misit imperator legatos Nicolaum Cho- niaten protosebastum et Francopulum protostra- torent, qui hæc ameræ renuntiarent : ‹ Pace et amicitia inter nos vigente, non licet tibi nostra obsidere. » Respondit ameras : . Recte dicitis. Si ea urbs imperatoris esset, non invasurus cam fuis- sem, aut, si invasissem, dimissurus; sed constat et notum est omnibus, et imperatori, fratri nico et vobis, jam prident Thessalonicam cum adjacentibus omnibus ut peculium ab Andronico despota venditam esse Venetis. Jam vero non licet nec concedam, cam in confinio nostri vestrique locis 9. Eodem mense Julio ejusdem anni Carolus

αὐτοῦ, ἵνα μετ᾿ ἐμοῦ ἔλθῃ καὶ ἀπαγγέλῃ τῷ αὐ- Α εἰς τὸ δεσπότατον ὡς πρέσβυς ζητήσει τοῦ Καρίτ θέντῃ μου τὸ τοῦ μεγάλου ἀμηρᾶ δόγμα. Καὶ στε ρεώσας τοῦτο λέγει· « Φρονίμως καὶ χρηστῶς εἰς Ρήχας. » Ο δὲ αγρος μεμφόμενος ἐμὲ ὡς ἄπρακ. τον ελογίζετο καὶ μὴ δυνάμενον ἐκτελέσαι τι χρη- στὸν εἰ μὴ ἐπιζήμιον· ἐγὼ δὲ Θεοῦ εὐδοκίᾳ ἔπραξα τοῦτο, καὶ ἦλθε σὺν ἐμοί τις παρὰ τοῦ ἀμηρᾶ πρέσβυς. Καὶ τοῦτο ἦν τὸ πρῶτον αἴτιον τοῦ λα βεῖν τὴν διόρθωσιν τὸ περὶ τῆς Πάτρας. του δεσπότου, ἀνεψιοῦ καὶ γυναικαδέλφου τοῦ αὐτ θεντός μου, καὶ τῶν φυσικῶν υἱῶν αὐτοῦ δὴ του Καρόλου, Έρκούλου καὶ Μειώνου, ἵνα εἰμηνοποιή - σω τούτους εἰς τὰ διαφερόμενα αὐτῶν· ἐποίησαν γὰρ ἐνόρκους συμφωνίας, λέγοντες ὅτι εἴ τι ἄρα γε διακρίνῃ ὁ ζητήσει ἡμῶν σταλείς ἄρχων τοῦ δεσπότου κυρ Κωνσταντίνου (δηλο ότι ἐγώ) περὶ τῶν διαφορῶν αὐτῶν ὧν ἔχομεν, στ ρεώσωμεν ὁμοῦ τὰ μέρη· ἐρχόμενος οὖν κατὰ τὰ πλησίον τῆς ἁγίας Μαύρας νησύδρια ηχμαλωτίσθην ὑπὸ τῶν Καταλάνων μετὰ καὶ ἄλλων πολλῶν ἀνα θρώπων καὶ σκευῶν πολυτίμων, καὶ κρατήσαντές με μέχρι τινὸς ἀπήγαγόν με ἄχρι τῆς Κεφαληνίας, ὡς δῆθεν διελθόντες εἰς τὰ περὶ τὴν Νεάπολιν. ἐπώλησαν καὶ τοὺς σὺν ἐμοὶ διὰ χρυσίνους χιλιάδας πέντε. η'. Τῷ δ' αὐτῷ Ἰουλίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἀπέθανε καὶ ὁ δεσπότης Κάρολος εἰς τὰ Ἰωάννινα, καὶ τῷ ς λη' ἐν μηνὶ Σεπτεμβρίῳ εἰς τοὺς κρατικοὺς ἔπραξαν τὸ συνοικέσιον του αὐθεντοπούλου κύρ Θωμᾶ οἱ αὐτάδελφοι αὐτοῦ καὶ δεσπόται μετὰ τῆς θυγατρὸς πριγκίπου Ασάνη Ζαχαρίου τοῦ Κεντηρίωνος· ἐν ᾧ δὴ μηνὶ κἀγὼ Β Τέλος ἐπεστρέψαμεν εἰς τὴν Γλαρέντζαν, κἀμὲ δὲ πάλιν ἐπανέστρεψα εἰς Λάρισσαν πρὸς τὸν Τουρα- χάνην, καὶ τὸ περὶ τῆς Πάτρας τελείως διώρθω- σα. Καὶ τῷ αὐτῷ ἔτει ἐν μηνὶ Νοεμβρίῳ ἡ βασί λισσα κυρία Θεοδώρα ευρισκομένη εἰς τὸ Στάμηρον ἀπέθανε, καταλείψασα λύπην πολλὴν εἰς τε τὸν ἄνδρα αὐτῆς καὶ πάντας ἡμᾶς τοὺς αὐτῷ οἰκείους διὰ τὸ εἶναι αὐτὴν καλλίστην. Ετάφη δὲ μέχρι τινὸς ἐν μιᾷ τῶν ἐκκλησιῶν τῆς Γλαρέντζας, καὶ μετὰ ταῦτα ἀνεκόμισαν αὐτὴν εἰς τὴν ἐν τῇ Σπάρ- τῇ τοῦ Ζωοδότου μονήν. Καὶ τῷ Ἰανουαρίῳ μηνί τοῦ αὐτοῦ ἔτους ευλογήθη ὁ αὐθεντόπουλος κύρ Θωμᾶς τὴν κυρίαν Αἰκατερίναν, θυγατέρα του ῥηθέντος πριγκίπου ἐν τῇ Σπάρτη. Τῇ δὲ κς' Μαρτίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους, ἡμέρᾳ καὶ ὥρᾳ οἶν οἱ Πατρηνοί με επίασον, ἐρχομένου μου Ἐν ᾧ δὴ καιρῷ μηνὶ Μαρτίῳ καὶ ὁ ἀμηρᾶς Αμουράτης ἐπολιόρκει τὴν Θεσσαλονίκην, κρατου μένην ὑπὸ τῶν Ἐνετῶν. Καὶ ἀπέστειλεν ὁ βασιλείας πρέσβυν τὸν πρωτοσέβαστον Νικόλαον τὸν Χωνιά- την καὶ Φραγκόπουλον τὸν πρωτοστράτορα προς τὸν ἀμηρᾶν, λέγων, ο Οὐκ ἔξεστι μενούσης της ἡμῶν φιλίας καὶ ἀγάπης, πολιορκεῖν σε τὰ ἡμέτε- ρα · ι ὁ δὲ ἀμηρᾶς ἀπεκρίνατο • Αληθώς λέγετε. Εἰ ἦτο ἐκ τῶν τοῦ βασιλέως, ἐγὼ οὐκ ἐπιχειριζό μην τι · εἰ δὲ καὶ ἐπιχειριζόμην, ἐγκατέλειπον ἄν. Πλὴν τοῖς πᾶσι δῆλόν ἐστι καὶ γνωστὸν ὁμοίως καὶ τῷ ἀδελφῷ μου τῷ βασιλεῖ καὶ ὑμῖν, ὅτι ἐκ πολλοῦ ἐπώλησε την Θεσσαλονίκην καὶ τὰ πέριξ GEORGI PHRANTZÆ domino meo renuntiaret. Quam petitionem appro- bans, ‹ Prudenter, inquit, commodeque dixisti.» lagrus autem me calumnians pro inepto habebat, quique ad nihil, nisi ad damnum parandum factus essem. Ego vero auxiliante Deo hoc effeci, venitque mecum ab amera legatus. Atque haec prima causa fuit, qua latreuse negotium eventum ha- luit. C despota apud Joanninam mortuus est, et anno 6958, mense Septembri, Thomæ principis fratres de- spotæ connubium inter ipsum et filiam principis Asanis Zachariæ Centerionis conciliarunt; quo ▷ mense ego Larissam ad Turachanem reverti, et Patrensem controversiam ad finem perduxi. Men- se Novembri ejusdem arui imperatrix Theodora Stameri e vita excessit, ingenti desiderio sui tum marito, tum nobis omnibus domesticis propter eximiam suam venustatem relicto. Corpus in æde quadam Glarentzæ ad tempus conditum, postea Spartam in monasterium Christi Salvatoris dela. tum est. Ejusdem anni mense Januario Thomas dominus solenmi ritu Catharinam, dicti principis Gliam, Sparta uxorem duxit. Die Martii vicesimo sexto ejusdem anni, die eɩ hora, qua me Patrenses comprehenderant, cum legatus in despotatum proficiscens, rogatu Caroli despotæ, qui domini mei affinis et frater patṛuelis erat, et germauorum filiorum ejusdem, Herculis et Menonis, ut eos dissidentes inter se restituerem in concordiam : convenerant quippe et jurarant, si quid vir princeps a Constantino missus (ego vi- delicet) de litibus, quas haberent, decerneret, se id ratum habituros: cum igitur prope insulas Sanctæ Maureæ venissem, Catelani me cum aliis multis hominibus et rebus pretiosis ceperunt, atque aliquandiu retentum, abduxerunt in Cepha- leniam, Neapolim videlicet trajecturi. Tandem Glarentzan reversi sumus, ubi me et reliquos captivos quinque aureorum millibus vendiderunt. Quo quidem tempore, mense Martio, Amurates anieras Thessalonicam obsedit, quam tum Veneti tenebant. Misit imperator legatos Nicolaum Cho- niaten protosebastum et Francopulum protostra- torent, qui hæc ameræ renuntiarent : ‹ Pace et amicitia inter nos vigente, non licet tibi nostra obsidere. » Respondit ameras : . Recte dicitis. Si ea urbs imperatoris esset, non invasurus cam fuis- sem, aut, si invasissem, dimissurus; sed constat et notum est omnibus, et imperatori, fratri nico et vobis, jam prident Thessalonicam cum adjacentibus omnibus ut peculium ab Andronico despota venditam esse Venetis. Jam vero non licet nec concedam, cam in confinio nostri vestrique locis 9. Eodem mense Julio ejusdem anni Carolus

αὐτοῦ, ἵνα μετ᾿ ἐμοῦ ἔλθῃ καὶ ἀπαγγέλῃ τῷ αὐ- Α εἰς τὸ δεσπότατον ὡς πρέσβυς ζητήσει τοῦ Καρίτ θέντῃ μου τὸ τοῦ μεγάλου ἀμηρᾶ δόγμα. Καὶ στε ρεώσας τοῦτο λέγει· « Φρονίμως καὶ χρηστῶς εἰς Ρήχας. » Ο δὲ αγρος μεμφόμενος ἐμὲ ὡς ἄπρακ. τον ελογίζετο καὶ μὴ δυνάμενον ἐκτελέσαι τι χρη- στὸν εἰ μὴ ἐπιζήμιον· ἐγὼ δὲ Θεοῦ εὐδοκίᾳ ἔπραξα τοῦτο, καὶ ἦλθε σὺν ἐμοί τις παρὰ τοῦ ἀμηρᾶ πρέσβυς. Καὶ τοῦτο ἦν τὸ πρῶτον αἴτιον τοῦ λα βεῖν τὴν διόρθωσιν τὸ περὶ τῆς Πάτρας. του δεσπότου, ἀνεψιοῦ καὶ γυναικαδέλφου τοῦ αὐτ θεντός μου, καὶ τῶν φυσικῶν υἱῶν αὐτοῦ δὴ του Καρόλου, Έρκούλου καὶ Μειώνου, ἵνα εἰμηνοποιή - σω τούτους εἰς τὰ διαφερόμενα αὐτῶν· ἐποίησαν γὰρ ἐνόρκους συμφωνίας, λέγοντες ὅτι εἴ τι ἄρα γε διακρίνῃ ὁ ζητήσει ἡμῶν σταλείς ἄρχων τοῦ δεσπότου κυρ Κωνσταντίνου (δηλο ότι ἐγώ) περὶ τῶν διαφορῶν αὐτῶν ὧν ἔχομεν, στ ρεώσωμεν ὁμοῦ τὰ μέρη· ἐρχόμενος οὖν κατὰ τὰ πλησίον τῆς ἁγίας Μαύρας νησύδρια ηχμαλωτίσθην ὑπὸ τῶν Καταλάνων μετὰ καὶ ἄλλων πολλῶν ἀνα θρώπων καὶ σκευῶν πολυτίμων, καὶ κρατήσαντές με μέχρι τινὸς ἀπήγαγόν με ἄχρι τῆς Κεφαληνίας, ὡς δῆθεν διελθόντες εἰς τὰ περὶ τὴν Νεάπολιν. ἐπώλησαν καὶ τοὺς σὺν ἐμοὶ διὰ χρυσίνους χιλιάδας πέντε. η'. Τῷ δ' αὐτῷ Ἰουλίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἀπέθανε καὶ ὁ δεσπότης Κάρολος εἰς τὰ Ἰωάννινα, καὶ τῷ ς λη' ἐν μηνὶ Σεπτεμβρίῳ εἰς τοὺς κρατικοὺς ἔπραξαν τὸ συνοικέσιον του αὐθεντοπούλου κύρ Θωμᾶ οἱ αὐτάδελφοι αὐτοῦ καὶ δεσπόται μετὰ τῆς θυγατρὸς πριγκίπου Ασάνη Ζαχαρίου τοῦ Κεντηρίωνος· ἐν ᾧ δὴ μηνὶ κἀγὼ Β Τέλος ἐπεστρέψαμεν εἰς τὴν Γλαρέντζαν, κἀμὲ δὲ πάλιν ἐπανέστρεψα εἰς Λάρισσαν πρὸς τὸν Τουρα- χάνην, καὶ τὸ περὶ τῆς Πάτρας τελείως διώρθω- σα. Καὶ τῷ αὐτῷ ἔτει ἐν μηνὶ Νοεμβρίῳ ἡ βασί λισσα κυρία Θεοδώρα ευρισκομένη εἰς τὸ Στάμηρον ἀπέθανε, καταλείψασα λύπην πολλὴν εἰς τε τὸν ἄνδρα αὐτῆς καὶ πάντας ἡμᾶς τοὺς αὐτῷ οἰκείους διὰ τὸ εἶναι αὐτὴν καλλίστην. Ετάφη δὲ μέχρι τινὸς ἐν μιᾷ τῶν ἐκκλησιῶν τῆς Γλαρέντζας, καὶ μετὰ ταῦτα ἀνεκόμισαν αὐτὴν εἰς τὴν ἐν τῇ Σπάρ- τῇ τοῦ Ζωοδότου μονήν. Καὶ τῷ Ἰανουαρίῳ μηνί τοῦ αὐτοῦ ἔτους ευλογήθη ὁ αὐθεντόπουλος κύρ Θωμᾶς τὴν κυρίαν Αἰκατερίναν, θυγατέρα του ῥηθέντος πριγκίπου ἐν τῇ Σπάρτη. Τῇ δὲ κς' Μαρτίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους, ἡμέρᾳ καὶ ὥρᾳ οἶν οἱ Πατρηνοί με επίασον, ἐρχομένου μου Ἐν ᾧ δὴ καιρῷ μηνὶ Μαρτίῳ καὶ ὁ ἀμηρᾶς Αμουράτης ἐπολιόρκει τὴν Θεσσαλονίκην, κρατου μένην ὑπὸ τῶν Ἐνετῶν. Καὶ ἀπέστειλεν ὁ βασιλείας πρέσβυν τὸν πρωτοσέβαστον Νικόλαον τὸν Χωνιά- την καὶ Φραγκόπουλον τὸν πρωτοστράτορα προς τὸν ἀμηρᾶν, λέγων, ο Οὐκ ἔξεστι μενούσης της ἡμῶν φιλίας καὶ ἀγάπης, πολιορκεῖν σε τὰ ἡμέτε- ρα · ι ὁ δὲ ἀμηρᾶς ἀπεκρίνατο • Αληθώς λέγετε. Εἰ ἦτο ἐκ τῶν τοῦ βασιλέως, ἐγὼ οὐκ ἐπιχειριζό μην τι · εἰ δὲ καὶ ἐπιχειριζόμην, ἐγκατέλειπον ἄν. Πλὴν τοῖς πᾶσι δῆλόν ἐστι καὶ γνωστὸν ὁμοίως καὶ τῷ ἀδελφῷ μου τῷ βασιλεῖ καὶ ὑμῖν, ὅτι ἐκ πολλοῦ ἐπώλησε την Θεσσαλονίκην καὶ τὰ πέριξ GEORGI PHRANTZÆ domino meo renuntiaret. Quam petitionem appro- bans, ‹ Prudenter, inquit, commodeque dixisti.» lagrus autem me calumnians pro inepto habebat, quique ad nihil, nisi ad damnum parandum factus essem. Ego vero auxiliante Deo hoc effeci, venitque mecum ab amera legatus. Atque haec prima causa fuit, qua latreuse negotium eventum ha- luit. C despota apud Joanninam mortuus est, et anno 6958, mense Septembri, Thomæ principis fratres de- spotæ connubium inter ipsum et filiam principis Asanis Zachariæ Centerionis conciliarunt; quo ▷ mense ego Larissam ad Turachanem reverti, et Patrensem controversiam ad finem perduxi. Men- se Novembri ejusdem arui imperatrix Theodora Stameri e vita excessit, ingenti desiderio sui tum marito, tum nobis omnibus domesticis propter eximiam suam venustatem relicto. Corpus in æde quadam Glarentzæ ad tempus conditum, postea Spartam in monasterium Christi Salvatoris dela. tum est. Ejusdem anni mense Januario Thomas dominus solenmi ritu Catharinam, dicti principis Gliam, Sparta uxorem duxit. Die Martii vicesimo sexto ejusdem anni, die eɩ hora, qua me Patrenses comprehenderant, cum legatus in despotatum proficiscens, rogatu Caroli despotæ, qui domini mei affinis et frater patṛuelis erat, et germauorum filiorum ejusdem, Herculis et Menonis, ut eos dissidentes inter se restituerem in concordiam : convenerant quippe et jurarant, si quid vir princeps a Constantino missus (ego vi- delicet) de litibus, quas haberent, decerneret, se id ratum habituros: cum igitur prope insulas Sanctæ Maureæ venissem, Catelani me cum aliis multis hominibus et rebus pretiosis ceperunt, atque aliquandiu retentum, abduxerunt in Cepha- leniam, Neapolim videlicet trajecturi. Tandem Glarentzan reversi sumus, ubi me et reliquos captivos quinque aureorum millibus vendiderunt. Quo quidem tempore, mense Martio, Amurates anieras Thessalonicam obsedit, quam tum Veneti tenebant. Misit imperator legatos Nicolaum Cho- niaten protosebastum et Francopulum protostra- torent, qui hæc ameræ renuntiarent : ‹ Pace et amicitia inter nos vigente, non licet tibi nostra obsidere. » Respondit ameras : . Recte dicitis. Si ea urbs imperatoris esset, non invasurus cam fuis- sem, aut, si invasissem, dimissurus; sed constat et notum est omnibus, et imperatori, fratri nico et vobis, jam prident Thessalonicam cum adjacentibus omnibus ut peculium ab Andronico despota venditam esse Venetis. Jam vero non licet nec concedam, cam in confinio nostri vestrique locis 9. Eodem mense Julio ejusdem anni Carolus

αὐτῆς πάντα ὡς ἴδιον αὐτοῦ κτῆμα ὁ δεσπό- Α' ἐμοὶ μήνυμα παρὰ τοῦ αὐθέντος μου δι' ἐκείνου της κύρ Ανδρόνικος τοῖς Ενετίοις. Νῦν δὲ οὐκ ἔξεστιν, ἐάσω αὐτὴν ἐν μέσῳ τοῦ τόπου ἡμῶν καὶ ὑμῶν ἄρχεσθαι ὑπὸ τῶν Ἐνετῶν. » Καὶ οὕτως τῷ Απριλλίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους παρέλαβε την θαυμαστὴν Θεσσαλονίκην ὁ ἀμηρᾶς πολέμῳ. Ο δὲ δεσπότης καὶ αὐθέντης μου κυρ Κωνσταν τίνος Μαΐῳ τοῦ αὐτοῦ ἔτους παρέλαβε τὸ τῆς Πάτρας πολίχνιον, λιμοῦ αἰτίᾳ καὶ ἄλλης κακοπαθείας τῶν ἔνδον αὐτοῦ. Καὶ τῇ δεκάτῃ ἑβδόμῃ Ἰουλίου του αὐτοῦ ἔτους παρέλαβον οι Καταλάνοι την Γλαρέν τζαν, καὶ κρατήσαντές τινι καιρῷ εἶτα ἐπώλησαν αὐτὴν διὰ χρυσίνων νουμίων χιλιάδας δύο καὶ δέκα τῷ αὐθέντη μου, καὶ μετ' ὀλίγον προστάξας πάντα τὰ τείχη αὐτῆς ἐπόρθησε. Καὶ τῷ Αὐγούστῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐπαναστρέψαντες οἱ ἀπὸ τοῦ βα- Β σιλέως κυρ Ιωάννου πρὸς τὸν πάπαν Μαρτίνον πρέσβεις, Μάρκος λέγω ὁ Ἴαγρος καὶ μέγας στρα τοπεδάρχης, καὶ ὁ μέγας πρωτοσύγκελος καὶ ἡγού μενος τῆς σεβασμίας μονῆς τοῦ Παντοκράτορος, καὶ ὁ ἱερομόναχος καὶ πνευματικός Μακάριος ὁ Μακρής ὀνομαζόμενος, ἀνὴρ ἄριστος κατά τε λό γον καὶ ἀρετὴν καὶ σύνεσιν· καὶ διερχόμενοι την Πελοπόννησον ἐποίησαν δι᾿ ὁρισμοῦ, τοῦ βασιλέως δεσπότην τὸν αὐθεντόπουλον κυρ Θωμᾶν. Καὶ τῷ ἔτει μηνὶ Σεπτεμβρίῳ εὐηργετήθην ἐγὼ τὴν τῆς Πάτρας ἡγεμονίαν. Καὶ τῷ αὐτῷ ἔτει Οκτωβρίῳ μηνὶ ἀπῆρεν ὁ μπεγλερ μπέης τῶν Τούρκων τούνομα Σινάνης τὰ Ἰωάννινα καὶ τὴν · αὐτῶν περιοχήν. Καὶ τῇ κς' Μαρτίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους, ἐν ἡμέρᾳ καὶ ὥρᾳ τῇ αὐτῇ ἐν ᾗ καὶ τὰ προγεγονότα μοι συνέβη, ἐδεξάμην καὶ τὸ λυπηρὸν Ο γράμματος ἐκ τῆς Βοστίτζας, ὅτι τοῦ παρελθόντος Ἰανουαρίου ζ' τέθνηκε λοιμώδες νόσῳ ὁ ἄριστος κάμο! φίλος Μακάριος ὁ καὶ Μακρής καλούμενος, ὁ παρ' ὀφθαλμῷ μὲν πατριαρχικῷ ὑπερηφάνῳ καὶ πλεῖστα ἀγερώχῳ καρδίᾳ αἱρετικός, παρὰ δὲ ὀφθαλ μῷ παντοκρατορικῷ ἀκοιμήτῳ καὶ ἀληθείᾳ δικα ζούσῃ ὀρθόδοξος ὤν. Ος τινι καιρῷ καὶ εἰς Κων σταντινούπολιν ἐπανῆλθεν ἀπὸ τοῦ ἁγίου ἄρους καὶ τὴν μονὴν τοῦ Παντοκράτορος έλαβε ταραχι νήσει καὶ συνεργίᾳ ἐμῇ, ὡς οἱ πάντες ἐπίσταντο καὶ συνάρσει μὲν πρῶτον τοῦ παντοκράτορος θεοῦ, ἔπειτα δὲ σπουδῇ τε καὶ ἐπιμελείᾳ ἐμοῦ τε κἀκεί- νου πᾶν καλὸν πρὸς σύστασιν καὶ εὐκοσμίαν εἰς τὴν αὐτὴν μονὴν προεχώρησε. Καὶ τῷ τέλει τοῦ ἔαρος αὐτοῦ δὴ τοῦ ἔτους ἦλθεν ὁ Τουραχάνης καὶ κατεχάλασεν αὖθις τὰ τοῦ Ἰσθμού τείχη. Καὶ πολλὴ λαμική νόσος γέγονεν ἐν τῇ Πάτρα. • ι. Καὶ τῇ λα' Ἰανουαρίου τοῦ ς μ' έτους σταλ θεὶς ἐγὼ ἀπῆλθον πρέσβυς πρὸς τὸν ἀμηρᾶν καὶ τὸν βασιλέα, ἀφ' οὗ δὴ τοῦ βασιλέως καὶ τὸ τοῦ πρωτοβεστιαρίου ὀφφίκιον τότε εὐηργετήθην. Ἐν ᾧ ἔτει τῷ Μαρτίῳ μηνὶ καὶ ἡ ἐναλλαγὴ τῶν τό πων ἀμφοτέρων τῶν ἀδελφῶν καὶ δεσποτῶν κύρ Κωνσταντίνου καὶ κυρ Θωμᾶ ἐγένετο· ὁ μὲν ἀπῆρες τὰ Καλάβρυτα καὶ πάντα τὰ ἐκεῖσε, ὁ δὲ τὴν Γλα ρέντζαν καὶ τὰ πέριξ αὐτῆς πάντα. Καὶ τῷ ςθμα ἔτει τέθνηκεν ἡ τοῦ Μαλατέστα θυγάτηρ, γυνὴ τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου τοῦ πορφυρογεννήτου, ή κυρία Κλεώπα τοὔνομα · καὶ ἐτάφη ἐν τῇ τοῦ Ζωοδότου μονῇ. CHRONICON MAJUS. - LIB. II. imperii teneri a Venetis. Atque ita mense Aprili ejusdem anni inclytam Thessalonicam ameras vi cepit. Constantinus despota autem, dominus meus, mense Maio ejusdem anni Patram in potestatem redegit, pesti aliisque civium incommodis subac- 1am. Decimo septimo Julii anni ejusdem Catelani Glarentzam occuparunt, eamque aliquandiu reten- tam, duodecim aureorum millibus domino meo vendiderunt, qui brevi post mœnia ejus universa destrui jussit. Mense Augusto ejusdem anni redie- runt ab imperatore Joanne ad Martinum papam missi legati, Marcus Jagrus, magnus stratopedarcha, et magnus protosyncelus et venerando monasterio Pantocratoris præfectus, hieromonachus et spiri- tualis pater Macarius, cognomine Macra, vir elo- quentia, virtute et prudentia præstantissimus. Hi, per Peloponnesum proficiscentes, Thomam prin- cipem jussu imperatoris despotam fecerunt. Anno 6959, mense Septembri, præfectura Pa- trensi cohonestatus sum. Eodem anno, mense Octobri, Beglerbegus Turca, nomine Sinanes, Jomnia regiones que adjacentes occupavit ; et vim cesimo sexto Martii die et hora eadem, qua ante narrata mihi acciderunt, per litteras domini mei, Bostiza scriptus, tristem nuntium accepi, praeter- D iti Januarii die septimo mortuum esse pestifero morbo virum optimum et mihi amicissimum Maca- rium Macram : qui cum patriarchæ oculis superbis et animo ferocissimo hæreticus videretur, omnipo- tenti semperque vigili et ad veritatem judicanti oculo orthodoxus erat. Is quodam tempore Cpolim, a monte sancto reversus, me auctore et adjutore ut sciebant omnes, monasterium Pantocratoris regendum accepit, et auxilio quidem primum omnipotentis Dei, deinde meo et ipsius studio et diligentia, ad res monasterii ejus ordinandas adıni- nistrandasque omnia præclarissime fecit. Exeunte vere ejusdem anni Turachanes, impressione facta dejecit rursus muros Isthmi, ac Patræ vehemens pestilentia fuit. missus sum legatus, ad ameram et imperatorem qui tum protovestiarii dignitate me ornavit. Quo eodem anno, mense Martio, permutatio locorum inter duos fratres et principes, Constantinum et Thomam, facta est : quorum alter Calabryta et quæ sunt in vicinia, alter Glarentzam et circum- jacentia loca accepit. Anno Malatestæ filia, uxor Theodori despo- te porphyrogeniti, Cleopa domina, obiit et in monasterio Christi Salvatoris sepulta est. 10. Die primo et tricesimo Januarii auni 69.40

αὐτῆς πάντα ὡς ἴδιον αὐτοῦ κτῆμα ὁ δεσπό- Α' ἐμοὶ μήνυμα παρὰ τοῦ αὐθέντος μου δι' ἐκείνου της κύρ Ανδρόνικος τοῖς Ενετίοις. Νῦν δὲ οὐκ ἔξεστιν, ἐάσω αὐτὴν ἐν μέσῳ τοῦ τόπου ἡμῶν καὶ ὑμῶν ἄρχεσθαι ὑπὸ τῶν Ἐνετῶν. » Καὶ οὕτως τῷ Απριλλίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους παρέλαβε την θαυμαστὴν Θεσσαλονίκην ὁ ἀμηρᾶς πολέμῳ. Ο δὲ δεσπότης καὶ αὐθέντης μου κυρ Κωνσταν τίνος Μαΐῳ τοῦ αὐτοῦ ἔτους παρέλαβε τὸ τῆς Πάτρας πολίχνιον, λιμοῦ αἰτίᾳ καὶ ἄλλης κακοπαθείας τῶν ἔνδον αὐτοῦ. Καὶ τῇ δεκάτῃ ἑβδόμῃ Ἰουλίου του αὐτοῦ ἔτους παρέλαβον οι Καταλάνοι την Γλαρέν τζαν, καὶ κρατήσαντές τινι καιρῷ εἶτα ἐπώλησαν αὐτὴν διὰ χρυσίνων νουμίων χιλιάδας δύο καὶ δέκα τῷ αὐθέντη μου, καὶ μετ' ὀλίγον προστάξας πάντα τὰ τείχη αὐτῆς ἐπόρθησε. Καὶ τῷ Αὐγούστῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐπαναστρέψαντες οἱ ἀπὸ τοῦ βα- Β σιλέως κυρ Ιωάννου πρὸς τὸν πάπαν Μαρτίνον πρέσβεις, Μάρκος λέγω ὁ Ἴαγρος καὶ μέγας στρα τοπεδάρχης, καὶ ὁ μέγας πρωτοσύγκελος καὶ ἡγού μενος τῆς σεβασμίας μονῆς τοῦ Παντοκράτορος, καὶ ὁ ἱερομόναχος καὶ πνευματικός Μακάριος ὁ Μακρής ὀνομαζόμενος, ἀνὴρ ἄριστος κατά τε λό γον καὶ ἀρετὴν καὶ σύνεσιν· καὶ διερχόμενοι την Πελοπόννησον ἐποίησαν δι᾿ ὁρισμοῦ, τοῦ βασιλέως δεσπότην τὸν αὐθεντόπουλον κυρ Θωμᾶν. Καὶ τῷ ἔτει μηνὶ Σεπτεμβρίῳ εὐηργετήθην ἐγὼ τὴν τῆς Πάτρας ἡγεμονίαν. Καὶ τῷ αὐτῷ ἔτει Οκτωβρίῳ μηνὶ ἀπῆρεν ὁ μπεγλερ μπέης τῶν Τούρκων τούνομα Σινάνης τὰ Ἰωάννινα καὶ τὴν · αὐτῶν περιοχήν. Καὶ τῇ κς' Μαρτίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους, ἐν ἡμέρᾳ καὶ ὥρᾳ τῇ αὐτῇ ἐν ᾗ καὶ τὰ προγεγονότα μοι συνέβη, ἐδεξάμην καὶ τὸ λυπηρὸν Ο γράμματος ἐκ τῆς Βοστίτζας, ὅτι τοῦ παρελθόντος Ἰανουαρίου ζ' τέθνηκε λοιμώδες νόσῳ ὁ ἄριστος κάμο! φίλος Μακάριος ὁ καὶ Μακρής καλούμενος, ὁ παρ' ὀφθαλμῷ μὲν πατριαρχικῷ ὑπερηφάνῳ καὶ πλεῖστα ἀγερώχῳ καρδίᾳ αἱρετικός, παρὰ δὲ ὀφθαλ μῷ παντοκρατορικῷ ἀκοιμήτῳ καὶ ἀληθείᾳ δικα ζούσῃ ὀρθόδοξος ὤν. Ος τινι καιρῷ καὶ εἰς Κων σταντινούπολιν ἐπανῆλθεν ἀπὸ τοῦ ἁγίου ἄρους καὶ τὴν μονὴν τοῦ Παντοκράτορος έλαβε ταραχι νήσει καὶ συνεργίᾳ ἐμῇ, ὡς οἱ πάντες ἐπίσταντο καὶ συνάρσει μὲν πρῶτον τοῦ παντοκράτορος θεοῦ, ἔπειτα δὲ σπουδῇ τε καὶ ἐπιμελείᾳ ἐμοῦ τε κἀκεί- νου πᾶν καλὸν πρὸς σύστασιν καὶ εὐκοσμίαν εἰς τὴν αὐτὴν μονὴν προεχώρησε. Καὶ τῷ τέλει τοῦ ἔαρος αὐτοῦ δὴ τοῦ ἔτους ἦλθεν ὁ Τουραχάνης καὶ κατεχάλασεν αὖθις τὰ τοῦ Ἰσθμού τείχη. Καὶ πολλὴ λαμική νόσος γέγονεν ἐν τῇ Πάτρα. • ι. Καὶ τῇ λα' Ἰανουαρίου τοῦ ς μ' έτους σταλ θεὶς ἐγὼ ἀπῆλθον πρέσβυς πρὸς τὸν ἀμηρᾶν καὶ τὸν βασιλέα, ἀφ' οὗ δὴ τοῦ βασιλέως καὶ τὸ τοῦ πρωτοβεστιαρίου ὀφφίκιον τότε εὐηργετήθην. Ἐν ᾧ ἔτει τῷ Μαρτίῳ μηνὶ καὶ ἡ ἐναλλαγὴ τῶν τό πων ἀμφοτέρων τῶν ἀδελφῶν καὶ δεσποτῶν κύρ Κωνσταντίνου καὶ κυρ Θωμᾶ ἐγένετο· ὁ μὲν ἀπῆρες τὰ Καλάβρυτα καὶ πάντα τὰ ἐκεῖσε, ὁ δὲ τὴν Γλα ρέντζαν καὶ τὰ πέριξ αὐτῆς πάντα. Καὶ τῷ ςθμα ἔτει τέθνηκεν ἡ τοῦ Μαλατέστα θυγάτηρ, γυνὴ τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου τοῦ πορφυρογεννήτου, ή κυρία Κλεώπα τοὔνομα · καὶ ἐτάφη ἐν τῇ τοῦ Ζωοδότου μονῇ. CHRONICON MAJUS. - LIB. II. imperii teneri a Venetis. Atque ita mense Aprili ejusdem anni inclytam Thessalonicam ameras vi cepit. Constantinus despota autem, dominus meus, mense Maio ejusdem anni Patram in potestatem redegit, pesti aliisque civium incommodis subac- 1am. Decimo septimo Julii anni ejusdem Catelani Glarentzam occuparunt, eamque aliquandiu reten- tam, duodecim aureorum millibus domino meo vendiderunt, qui brevi post mœnia ejus universa destrui jussit. Mense Augusto ejusdem anni redie- runt ab imperatore Joanne ad Martinum papam missi legati, Marcus Jagrus, magnus stratopedarcha, et magnus protosyncelus et venerando monasterio Pantocratoris præfectus, hieromonachus et spiri- tualis pater Macarius, cognomine Macra, vir elo- quentia, virtute et prudentia præstantissimus. Hi, per Peloponnesum proficiscentes, Thomam prin- cipem jussu imperatoris despotam fecerunt. Anno 6959, mense Septembri, præfectura Pa- trensi cohonestatus sum. Eodem anno, mense Octobri, Beglerbegus Turca, nomine Sinanes, Jomnia regiones que adjacentes occupavit ; et vim cesimo sexto Martii die et hora eadem, qua ante narrata mihi acciderunt, per litteras domini mei, Bostiza scriptus, tristem nuntium accepi, praeter- D iti Januarii die septimo mortuum esse pestifero morbo virum optimum et mihi amicissimum Maca- rium Macram : qui cum patriarchæ oculis superbis et animo ferocissimo hæreticus videretur, omnipo- tenti semperque vigili et ad veritatem judicanti oculo orthodoxus erat. Is quodam tempore Cpolim, a monte sancto reversus, me auctore et adjutore ut sciebant omnes, monasterium Pantocratoris regendum accepit, et auxilio quidem primum omnipotentis Dei, deinde meo et ipsius studio et diligentia, ad res monasterii ejus ordinandas adıni- nistrandasque omnia præclarissime fecit. Exeunte vere ejusdem anni Turachanes, impressione facta dejecit rursus muros Isthmi, ac Patræ vehemens pestilentia fuit. missus sum legatus, ad ameram et imperatorem qui tum protovestiarii dignitate me ornavit. Quo eodem anno, mense Martio, permutatio locorum inter duos fratres et principes, Constantinum et Thomam, facta est : quorum alter Calabryta et quæ sunt in vicinia, alter Glarentzam et circum- jacentia loca accepit. Anno Malatestæ filia, uxor Theodori despo- te porphyrogeniti, Cleopa domina, obiit et in monasterio Christi Salvatoris sepulta est. 10. Die primo et tricesimo Januarii auni 69.40

αὐτῆς πάντα ὡς ἴδιον αὐτοῦ κτῆμα ὁ δεσπό- Α' ἐμοὶ μήνυμα παρὰ τοῦ αὐθέντος μου δι' ἐκείνου της κύρ Ανδρόνικος τοῖς Ενετίοις. Νῦν δὲ οὐκ ἔξεστιν, ἐάσω αὐτὴν ἐν μέσῳ τοῦ τόπου ἡμῶν καὶ ὑμῶν ἄρχεσθαι ὑπὸ τῶν Ἐνετῶν. » Καὶ οὕτως τῷ Απριλλίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους παρέλαβε την θαυμαστὴν Θεσσαλονίκην ὁ ἀμηρᾶς πολέμῳ. Ο δὲ δεσπότης καὶ αὐθέντης μου κυρ Κωνσταν τίνος Μαΐῳ τοῦ αὐτοῦ ἔτους παρέλαβε τὸ τῆς Πάτρας πολίχνιον, λιμοῦ αἰτίᾳ καὶ ἄλλης κακοπαθείας τῶν ἔνδον αὐτοῦ. Καὶ τῇ δεκάτῃ ἑβδόμῃ Ἰουλίου του αὐτοῦ ἔτους παρέλαβον οι Καταλάνοι την Γλαρέν τζαν, καὶ κρατήσαντές τινι καιρῷ εἶτα ἐπώλησαν αὐτὴν διὰ χρυσίνων νουμίων χιλιάδας δύο καὶ δέκα τῷ αὐθέντη μου, καὶ μετ' ὀλίγον προστάξας πάντα τὰ τείχη αὐτῆς ἐπόρθησε. Καὶ τῷ Αὐγούστῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐπαναστρέψαντες οἱ ἀπὸ τοῦ βα- Β σιλέως κυρ Ιωάννου πρὸς τὸν πάπαν Μαρτίνον πρέσβεις, Μάρκος λέγω ὁ Ἴαγρος καὶ μέγας στρα τοπεδάρχης, καὶ ὁ μέγας πρωτοσύγκελος καὶ ἡγού μενος τῆς σεβασμίας μονῆς τοῦ Παντοκράτορος, καὶ ὁ ἱερομόναχος καὶ πνευματικός Μακάριος ὁ Μακρής ὀνομαζόμενος, ἀνὴρ ἄριστος κατά τε λό γον καὶ ἀρετὴν καὶ σύνεσιν· καὶ διερχόμενοι την Πελοπόννησον ἐποίησαν δι᾿ ὁρισμοῦ, τοῦ βασιλέως δεσπότην τὸν αὐθεντόπουλον κυρ Θωμᾶν. Καὶ τῷ ἔτει μηνὶ Σεπτεμβρίῳ εὐηργετήθην ἐγὼ τὴν τῆς Πάτρας ἡγεμονίαν. Καὶ τῷ αὐτῷ ἔτει Οκτωβρίῳ μηνὶ ἀπῆρεν ὁ μπεγλερ μπέης τῶν Τούρκων τούνομα Σινάνης τὰ Ἰωάννινα καὶ τὴν · αὐτῶν περιοχήν. Καὶ τῇ κς' Μαρτίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους, ἐν ἡμέρᾳ καὶ ὥρᾳ τῇ αὐτῇ ἐν ᾗ καὶ τὰ προγεγονότα μοι συνέβη, ἐδεξάμην καὶ τὸ λυπηρὸν Ο γράμματος ἐκ τῆς Βοστίτζας, ὅτι τοῦ παρελθόντος Ἰανουαρίου ζ' τέθνηκε λοιμώδες νόσῳ ὁ ἄριστος κάμο! φίλος Μακάριος ὁ καὶ Μακρής καλούμενος, ὁ παρ' ὀφθαλμῷ μὲν πατριαρχικῷ ὑπερηφάνῳ καὶ πλεῖστα ἀγερώχῳ καρδίᾳ αἱρετικός, παρὰ δὲ ὀφθαλ μῷ παντοκρατορικῷ ἀκοιμήτῳ καὶ ἀληθείᾳ δικα ζούσῃ ὀρθόδοξος ὤν. Ος τινι καιρῷ καὶ εἰς Κων σταντινούπολιν ἐπανῆλθεν ἀπὸ τοῦ ἁγίου ἄρους καὶ τὴν μονὴν τοῦ Παντοκράτορος έλαβε ταραχι νήσει καὶ συνεργίᾳ ἐμῇ, ὡς οἱ πάντες ἐπίσταντο καὶ συνάρσει μὲν πρῶτον τοῦ παντοκράτορος θεοῦ, ἔπειτα δὲ σπουδῇ τε καὶ ἐπιμελείᾳ ἐμοῦ τε κἀκεί- νου πᾶν καλὸν πρὸς σύστασιν καὶ εὐκοσμίαν εἰς τὴν αὐτὴν μονὴν προεχώρησε. Καὶ τῷ τέλει τοῦ ἔαρος αὐτοῦ δὴ τοῦ ἔτους ἦλθεν ὁ Τουραχάνης καὶ κατεχάλασεν αὖθις τὰ τοῦ Ἰσθμού τείχη. Καὶ πολλὴ λαμική νόσος γέγονεν ἐν τῇ Πάτρα. • ι. Καὶ τῇ λα' Ἰανουαρίου τοῦ ς μ' έτους σταλ θεὶς ἐγὼ ἀπῆλθον πρέσβυς πρὸς τὸν ἀμηρᾶν καὶ τὸν βασιλέα, ἀφ' οὗ δὴ τοῦ βασιλέως καὶ τὸ τοῦ πρωτοβεστιαρίου ὀφφίκιον τότε εὐηργετήθην. Ἐν ᾧ ἔτει τῷ Μαρτίῳ μηνὶ καὶ ἡ ἐναλλαγὴ τῶν τό πων ἀμφοτέρων τῶν ἀδελφῶν καὶ δεσποτῶν κύρ Κωνσταντίνου καὶ κυρ Θωμᾶ ἐγένετο· ὁ μὲν ἀπῆρες τὰ Καλάβρυτα καὶ πάντα τὰ ἐκεῖσε, ὁ δὲ τὴν Γλα ρέντζαν καὶ τὰ πέριξ αὐτῆς πάντα. Καὶ τῷ ςθμα ἔτει τέθνηκεν ἡ τοῦ Μαλατέστα θυγάτηρ, γυνὴ τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου τοῦ πορφυρογεννήτου, ή κυρία Κλεώπα τοὔνομα · καὶ ἐτάφη ἐν τῇ τοῦ Ζωοδότου μονῇ. CHRONICON MAJUS. - LIB. II. imperii teneri a Venetis. Atque ita mense Aprili ejusdem anni inclytam Thessalonicam ameras vi cepit. Constantinus despota autem, dominus meus, mense Maio ejusdem anni Patram in potestatem redegit, pesti aliisque civium incommodis subac- 1am. Decimo septimo Julii anni ejusdem Catelani Glarentzam occuparunt, eamque aliquandiu reten- tam, duodecim aureorum millibus domino meo vendiderunt, qui brevi post mœnia ejus universa destrui jussit. Mense Augusto ejusdem anni redie- runt ab imperatore Joanne ad Martinum papam missi legati, Marcus Jagrus, magnus stratopedarcha, et magnus protosyncelus et venerando monasterio Pantocratoris præfectus, hieromonachus et spiri- tualis pater Macarius, cognomine Macra, vir elo- quentia, virtute et prudentia præstantissimus. Hi, per Peloponnesum proficiscentes, Thomam prin- cipem jussu imperatoris despotam fecerunt. Anno 6959, mense Septembri, præfectura Pa- trensi cohonestatus sum. Eodem anno, mense Octobri, Beglerbegus Turca, nomine Sinanes, Jomnia regiones que adjacentes occupavit ; et vim cesimo sexto Martii die et hora eadem, qua ante narrata mihi acciderunt, per litteras domini mei, Bostiza scriptus, tristem nuntium accepi, praeter- D iti Januarii die septimo mortuum esse pestifero morbo virum optimum et mihi amicissimum Maca- rium Macram : qui cum patriarchæ oculis superbis et animo ferocissimo hæreticus videretur, omnipo- tenti semperque vigili et ad veritatem judicanti oculo orthodoxus erat. Is quodam tempore Cpolim, a monte sancto reversus, me auctore et adjutore ut sciebant omnes, monasterium Pantocratoris regendum accepit, et auxilio quidem primum omnipotentis Dei, deinde meo et ipsius studio et diligentia, ad res monasterii ejus ordinandas adıni- nistrandasque omnia præclarissime fecit. Exeunte vere ejusdem anni Turachanes, impressione facta dejecit rursus muros Isthmi, ac Patræ vehemens pestilentia fuit. missus sum legatus, ad ameram et imperatorem qui tum protovestiarii dignitate me ornavit. Quo eodem anno, mense Martio, permutatio locorum inter duos fratres et principes, Constantinum et Thomam, facta est : quorum alter Calabryta et quæ sunt in vicinia, alter Glarentzam et circum- jacentia loca accepit. Anno Malatestæ filia, uxor Theodori despo- te porphyrogeniti, Cleopa domina, obiit et in monasterio Christi Salvatoris sepulta est. 10. Die primo et tricesimo Januarii auni 69.40

αὐτῆς πάντα ὡς ἴδιον αὐτοῦ κτῆμα ὁ δεσπό- Α' ἐμοὶ μήνυμα παρὰ τοῦ αὐθέντος μου δι' ἐκείνου της κύρ Ανδρόνικος τοῖς Ενετίοις. Νῦν δὲ οὐκ ἔξεστιν, ἐάσω αὐτὴν ἐν μέσῳ τοῦ τόπου ἡμῶν καὶ ὑμῶν ἄρχεσθαι ὑπὸ τῶν Ἐνετῶν. » Καὶ οὕτως τῷ Απριλλίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους παρέλαβε την θαυμαστὴν Θεσσαλονίκην ὁ ἀμηρᾶς πολέμῳ. Ο δὲ δεσπότης καὶ αὐθέντης μου κυρ Κωνσταν τίνος Μαΐῳ τοῦ αὐτοῦ ἔτους παρέλαβε τὸ τῆς Πάτρας πολίχνιον, λιμοῦ αἰτίᾳ καὶ ἄλλης κακοπαθείας τῶν ἔνδον αὐτοῦ. Καὶ τῇ δεκάτῃ ἑβδόμῃ Ἰουλίου του αὐτοῦ ἔτους παρέλαβον οι Καταλάνοι την Γλαρέν τζαν, καὶ κρατήσαντές τινι καιρῷ εἶτα ἐπώλησαν αὐτὴν διὰ χρυσίνων νουμίων χιλιάδας δύο καὶ δέκα τῷ αὐθέντη μου, καὶ μετ' ὀλίγον προστάξας πάντα τὰ τείχη αὐτῆς ἐπόρθησε. Καὶ τῷ Αὐγούστῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐπαναστρέψαντες οἱ ἀπὸ τοῦ βα- Β σιλέως κυρ Ιωάννου πρὸς τὸν πάπαν Μαρτίνον πρέσβεις, Μάρκος λέγω ὁ Ἴαγρος καὶ μέγας στρα τοπεδάρχης, καὶ ὁ μέγας πρωτοσύγκελος καὶ ἡγού μενος τῆς σεβασμίας μονῆς τοῦ Παντοκράτορος, καὶ ὁ ἱερομόναχος καὶ πνευματικός Μακάριος ὁ Μακρής ὀνομαζόμενος, ἀνὴρ ἄριστος κατά τε λό γον καὶ ἀρετὴν καὶ σύνεσιν· καὶ διερχόμενοι την Πελοπόννησον ἐποίησαν δι᾿ ὁρισμοῦ, τοῦ βασιλέως δεσπότην τὸν αὐθεντόπουλον κυρ Θωμᾶν. Καὶ τῷ ἔτει μηνὶ Σεπτεμβρίῳ εὐηργετήθην ἐγὼ τὴν τῆς Πάτρας ἡγεμονίαν. Καὶ τῷ αὐτῷ ἔτει Οκτωβρίῳ μηνὶ ἀπῆρεν ὁ μπεγλερ μπέης τῶν Τούρκων τούνομα Σινάνης τὰ Ἰωάννινα καὶ τὴν · αὐτῶν περιοχήν. Καὶ τῇ κς' Μαρτίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους, ἐν ἡμέρᾳ καὶ ὥρᾳ τῇ αὐτῇ ἐν ᾗ καὶ τὰ προγεγονότα μοι συνέβη, ἐδεξάμην καὶ τὸ λυπηρὸν Ο γράμματος ἐκ τῆς Βοστίτζας, ὅτι τοῦ παρελθόντος Ἰανουαρίου ζ' τέθνηκε λοιμώδες νόσῳ ὁ ἄριστος κάμο! φίλος Μακάριος ὁ καὶ Μακρής καλούμενος, ὁ παρ' ὀφθαλμῷ μὲν πατριαρχικῷ ὑπερηφάνῳ καὶ πλεῖστα ἀγερώχῳ καρδίᾳ αἱρετικός, παρὰ δὲ ὀφθαλ μῷ παντοκρατορικῷ ἀκοιμήτῳ καὶ ἀληθείᾳ δικα ζούσῃ ὀρθόδοξος ὤν. Ος τινι καιρῷ καὶ εἰς Κων σταντινούπολιν ἐπανῆλθεν ἀπὸ τοῦ ἁγίου ἄρους καὶ τὴν μονὴν τοῦ Παντοκράτορος έλαβε ταραχι νήσει καὶ συνεργίᾳ ἐμῇ, ὡς οἱ πάντες ἐπίσταντο καὶ συνάρσει μὲν πρῶτον τοῦ παντοκράτορος θεοῦ, ἔπειτα δὲ σπουδῇ τε καὶ ἐπιμελείᾳ ἐμοῦ τε κἀκεί- νου πᾶν καλὸν πρὸς σύστασιν καὶ εὐκοσμίαν εἰς τὴν αὐτὴν μονὴν προεχώρησε. Καὶ τῷ τέλει τοῦ ἔαρος αὐτοῦ δὴ τοῦ ἔτους ἦλθεν ὁ Τουραχάνης καὶ κατεχάλασεν αὖθις τὰ τοῦ Ἰσθμού τείχη. Καὶ πολλὴ λαμική νόσος γέγονεν ἐν τῇ Πάτρα. • ι. Καὶ τῇ λα' Ἰανουαρίου τοῦ ς μ' έτους σταλ θεὶς ἐγὼ ἀπῆλθον πρέσβυς πρὸς τὸν ἀμηρᾶν καὶ τὸν βασιλέα, ἀφ' οὗ δὴ τοῦ βασιλέως καὶ τὸ τοῦ πρωτοβεστιαρίου ὀφφίκιον τότε εὐηργετήθην. Ἐν ᾧ ἔτει τῷ Μαρτίῳ μηνὶ καὶ ἡ ἐναλλαγὴ τῶν τό πων ἀμφοτέρων τῶν ἀδελφῶν καὶ δεσποτῶν κύρ Κωνσταντίνου καὶ κυρ Θωμᾶ ἐγένετο· ὁ μὲν ἀπῆρες τὰ Καλάβρυτα καὶ πάντα τὰ ἐκεῖσε, ὁ δὲ τὴν Γλα ρέντζαν καὶ τὰ πέριξ αὐτῆς πάντα. Καὶ τῷ ςθμα ἔτει τέθνηκεν ἡ τοῦ Μαλατέστα θυγάτηρ, γυνὴ τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου τοῦ πορφυρογεννήτου, ή κυρία Κλεώπα τοὔνομα · καὶ ἐτάφη ἐν τῇ τοῦ Ζωοδότου μονῇ. CHRONICON MAJUS. - LIB. II. imperii teneri a Venetis. Atque ita mense Aprili ejusdem anni inclytam Thessalonicam ameras vi cepit. Constantinus despota autem, dominus meus, mense Maio ejusdem anni Patram in potestatem redegit, pesti aliisque civium incommodis subac- 1am. Decimo septimo Julii anni ejusdem Catelani Glarentzam occuparunt, eamque aliquandiu reten- tam, duodecim aureorum millibus domino meo vendiderunt, qui brevi post mœnia ejus universa destrui jussit. Mense Augusto ejusdem anni redie- runt ab imperatore Joanne ad Martinum papam missi legati, Marcus Jagrus, magnus stratopedarcha, et magnus protosyncelus et venerando monasterio Pantocratoris præfectus, hieromonachus et spiri- tualis pater Macarius, cognomine Macra, vir elo- quentia, virtute et prudentia præstantissimus. Hi, per Peloponnesum proficiscentes, Thomam prin- cipem jussu imperatoris despotam fecerunt. Anno 6959, mense Septembri, præfectura Pa- trensi cohonestatus sum. Eodem anno, mense Octobri, Beglerbegus Turca, nomine Sinanes, Jomnia regiones que adjacentes occupavit ; et vim cesimo sexto Martii die et hora eadem, qua ante narrata mihi acciderunt, per litteras domini mei, Bostiza scriptus, tristem nuntium accepi, praeter- D iti Januarii die septimo mortuum esse pestifero morbo virum optimum et mihi amicissimum Maca- rium Macram : qui cum patriarchæ oculis superbis et animo ferocissimo hæreticus videretur, omnipo- tenti semperque vigili et ad veritatem judicanti oculo orthodoxus erat. Is quodam tempore Cpolim, a monte sancto reversus, me auctore et adjutore ut sciebant omnes, monasterium Pantocratoris regendum accepit, et auxilio quidem primum omnipotentis Dei, deinde meo et ipsius studio et diligentia, ad res monasterii ejus ordinandas adıni- nistrandasque omnia præclarissime fecit. Exeunte vere ejusdem anni Turachanes, impressione facta dejecit rursus muros Isthmi, ac Patræ vehemens pestilentia fuit. missus sum legatus, ad ameram et imperatorem qui tum protovestiarii dignitate me ornavit. Quo eodem anno, mense Martio, permutatio locorum inter duos fratres et principes, Constantinum et Thomam, facta est : quorum alter Calabryta et quæ sunt in vicinia, alter Glarentzam et circum- jacentia loca accepit. Anno Malatestæ filia, uxor Theodori despo- te porphyrogeniti, Cleopa domina, obiit et in monasterio Christi Salvatoris sepulta est. 10. Die primo et tricesimo Januarii auni 69.40

αὐτῆς πάντα ὡς ἴδιον αὐτοῦ κτῆμα ὁ δεσπό- Α' ἐμοὶ μήνυμα παρὰ τοῦ αὐθέντος μου δι' ἐκείνου της κύρ Ανδρόνικος τοῖς Ενετίοις. Νῦν δὲ οὐκ ἔξεστιν, ἐάσω αὐτὴν ἐν μέσῳ τοῦ τόπου ἡμῶν καὶ ὑμῶν ἄρχεσθαι ὑπὸ τῶν Ἐνετῶν. » Καὶ οὕτως τῷ Απριλλίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους παρέλαβε την θαυμαστὴν Θεσσαλονίκην ὁ ἀμηρᾶς πολέμῳ. Ο δὲ δεσπότης καὶ αὐθέντης μου κυρ Κωνσταν τίνος Μαΐῳ τοῦ αὐτοῦ ἔτους παρέλαβε τὸ τῆς Πάτρας πολίχνιον, λιμοῦ αἰτίᾳ καὶ ἄλλης κακοπαθείας τῶν ἔνδον αὐτοῦ. Καὶ τῇ δεκάτῃ ἑβδόμῃ Ἰουλίου του αὐτοῦ ἔτους παρέλαβον οι Καταλάνοι την Γλαρέν τζαν, καὶ κρατήσαντές τινι καιρῷ εἶτα ἐπώλησαν αὐτὴν διὰ χρυσίνων νουμίων χιλιάδας δύο καὶ δέκα τῷ αὐθέντη μου, καὶ μετ' ὀλίγον προστάξας πάντα τὰ τείχη αὐτῆς ἐπόρθησε. Καὶ τῷ Αὐγούστῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐπαναστρέψαντες οἱ ἀπὸ τοῦ βα- Β σιλέως κυρ Ιωάννου πρὸς τὸν πάπαν Μαρτίνον πρέσβεις, Μάρκος λέγω ὁ Ἴαγρος καὶ μέγας στρα τοπεδάρχης, καὶ ὁ μέγας πρωτοσύγκελος καὶ ἡγού μενος τῆς σεβασμίας μονῆς τοῦ Παντοκράτορος, καὶ ὁ ἱερομόναχος καὶ πνευματικός Μακάριος ὁ Μακρής ὀνομαζόμενος, ἀνὴρ ἄριστος κατά τε λό γον καὶ ἀρετὴν καὶ σύνεσιν· καὶ διερχόμενοι την Πελοπόννησον ἐποίησαν δι᾿ ὁρισμοῦ, τοῦ βασιλέως δεσπότην τὸν αὐθεντόπουλον κυρ Θωμᾶν. Καὶ τῷ ἔτει μηνὶ Σεπτεμβρίῳ εὐηργετήθην ἐγὼ τὴν τῆς Πάτρας ἡγεμονίαν. Καὶ τῷ αὐτῷ ἔτει Οκτωβρίῳ μηνὶ ἀπῆρεν ὁ μπεγλερ μπέης τῶν Τούρκων τούνομα Σινάνης τὰ Ἰωάννινα καὶ τὴν · αὐτῶν περιοχήν. Καὶ τῇ κς' Μαρτίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους, ἐν ἡμέρᾳ καὶ ὥρᾳ τῇ αὐτῇ ἐν ᾗ καὶ τὰ προγεγονότα μοι συνέβη, ἐδεξάμην καὶ τὸ λυπηρὸν Ο γράμματος ἐκ τῆς Βοστίτζας, ὅτι τοῦ παρελθόντος Ἰανουαρίου ζ' τέθνηκε λοιμώδες νόσῳ ὁ ἄριστος κάμο! φίλος Μακάριος ὁ καὶ Μακρής καλούμενος, ὁ παρ' ὀφθαλμῷ μὲν πατριαρχικῷ ὑπερηφάνῳ καὶ πλεῖστα ἀγερώχῳ καρδίᾳ αἱρετικός, παρὰ δὲ ὀφθαλ μῷ παντοκρατορικῷ ἀκοιμήτῳ καὶ ἀληθείᾳ δικα ζούσῃ ὀρθόδοξος ὤν. Ος τινι καιρῷ καὶ εἰς Κων σταντινούπολιν ἐπανῆλθεν ἀπὸ τοῦ ἁγίου ἄρους καὶ τὴν μονὴν τοῦ Παντοκράτορος έλαβε ταραχι νήσει καὶ συνεργίᾳ ἐμῇ, ὡς οἱ πάντες ἐπίσταντο καὶ συνάρσει μὲν πρῶτον τοῦ παντοκράτορος θεοῦ, ἔπειτα δὲ σπουδῇ τε καὶ ἐπιμελείᾳ ἐμοῦ τε κἀκεί- νου πᾶν καλὸν πρὸς σύστασιν καὶ εὐκοσμίαν εἰς τὴν αὐτὴν μονὴν προεχώρησε. Καὶ τῷ τέλει τοῦ ἔαρος αὐτοῦ δὴ τοῦ ἔτους ἦλθεν ὁ Τουραχάνης καὶ κατεχάλασεν αὖθις τὰ τοῦ Ἰσθμού τείχη. Καὶ πολλὴ λαμική νόσος γέγονεν ἐν τῇ Πάτρα. • ι. Καὶ τῇ λα' Ἰανουαρίου τοῦ ς μ' έτους σταλ θεὶς ἐγὼ ἀπῆλθον πρέσβυς πρὸς τὸν ἀμηρᾶν καὶ τὸν βασιλέα, ἀφ' οὗ δὴ τοῦ βασιλέως καὶ τὸ τοῦ πρωτοβεστιαρίου ὀφφίκιον τότε εὐηργετήθην. Ἐν ᾧ ἔτει τῷ Μαρτίῳ μηνὶ καὶ ἡ ἐναλλαγὴ τῶν τό πων ἀμφοτέρων τῶν ἀδελφῶν καὶ δεσποτῶν κύρ Κωνσταντίνου καὶ κυρ Θωμᾶ ἐγένετο· ὁ μὲν ἀπῆρες τὰ Καλάβρυτα καὶ πάντα τὰ ἐκεῖσε, ὁ δὲ τὴν Γλα ρέντζαν καὶ τὰ πέριξ αὐτῆς πάντα. Καὶ τῷ ςθμα ἔτει τέθνηκεν ἡ τοῦ Μαλατέστα θυγάτηρ, γυνὴ τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου τοῦ πορφυρογεννήτου, ή κυρία Κλεώπα τοὔνομα · καὶ ἐτάφη ἐν τῇ τοῦ Ζωοδότου μονῇ. CHRONICON MAJUS. - LIB. II. imperii teneri a Venetis. Atque ita mense Aprili ejusdem anni inclytam Thessalonicam ameras vi cepit. Constantinus despota autem, dominus meus, mense Maio ejusdem anni Patram in potestatem redegit, pesti aliisque civium incommodis subac- 1am. Decimo septimo Julii anni ejusdem Catelani Glarentzam occuparunt, eamque aliquandiu reten- tam, duodecim aureorum millibus domino meo vendiderunt, qui brevi post mœnia ejus universa destrui jussit. Mense Augusto ejusdem anni redie- runt ab imperatore Joanne ad Martinum papam missi legati, Marcus Jagrus, magnus stratopedarcha, et magnus protosyncelus et venerando monasterio Pantocratoris præfectus, hieromonachus et spiri- tualis pater Macarius, cognomine Macra, vir elo- quentia, virtute et prudentia præstantissimus. Hi, per Peloponnesum proficiscentes, Thomam prin- cipem jussu imperatoris despotam fecerunt. Anno 6959, mense Septembri, præfectura Pa- trensi cohonestatus sum. Eodem anno, mense Octobri, Beglerbegus Turca, nomine Sinanes, Jomnia regiones que adjacentes occupavit ; et vim cesimo sexto Martii die et hora eadem, qua ante narrata mihi acciderunt, per litteras domini mei, Bostiza scriptus, tristem nuntium accepi, praeter- D iti Januarii die septimo mortuum esse pestifero morbo virum optimum et mihi amicissimum Maca- rium Macram : qui cum patriarchæ oculis superbis et animo ferocissimo hæreticus videretur, omnipo- tenti semperque vigili et ad veritatem judicanti oculo orthodoxus erat. Is quodam tempore Cpolim, a monte sancto reversus, me auctore et adjutore ut sciebant omnes, monasterium Pantocratoris regendum accepit, et auxilio quidem primum omnipotentis Dei, deinde meo et ipsius studio et diligentia, ad res monasterii ejus ordinandas adıni- nistrandasque omnia præclarissime fecit. Exeunte vere ejusdem anni Turachanes, impressione facta dejecit rursus muros Isthmi, ac Patræ vehemens pestilentia fuit. missus sum legatus, ad ameram et imperatorem qui tum protovestiarii dignitate me ornavit. Quo eodem anno, mense Martio, permutatio locorum inter duos fratres et principes, Constantinum et Thomam, facta est : quorum alter Calabryta et quæ sunt in vicinia, alter Glarentzam et circum- jacentia loca accepit. Anno Malatestæ filia, uxor Theodori despo- te porphyrogeniti, Cleopa domina, obiit et in monasterio Christi Salvatoris sepulta est. 10. Die primo et tricesimo Januarii auni 69.40

εἰ ἐν τῷ Εὐρίπῳ ἦραν τὴν γέφυραν ἀκουσίως τῇ καν Α μὲν σὺν τῷ βασιλεῖ μείνωσιν ἐν τῇ πόλει, οὗτοι δὲ οἱ Αὐγούστου, ἡμεῖς ἐμείναμεν ἐν ἐκείνῃ τῇ νυκτὶ εἰς τὰς ἔξωθεν τῆς γεφύρας πέτρας· καὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ νυ κτὶ πολλὰ ἐναντία ἐπάθομεν ἀπό τε ψύχους καὶ πείνας καὶ ἀπὸ τῆς ξηρότητος τῶν πετρῶν ἀπό τε φόβον τῶν λῃστῶν καὶ τῶν ἀπὸ τοῦ Τουραχάνη στρατοῦ διὰ τὸ ξένους τοὺς ἵππους εἶναι, οὓς ἐκ τοῦ Διέθρου ἐδανεισάμεθα, ὅ τι καὶ παροιμία ἐγένετο ἐπὶ κακῷ τοῖς μετ' ἐμοῦ τότε οὖσιν εἰς τὸν μετέπειτα ἤτοι ἐπιόντα χρόνον. ᾿Αναβάντες οὖν εἰς τὰς τριήρεις ἐπὶ τὴν αὔριον, τῇ κγ' τοῦ Σεπτεμβρίου μηνός τοῦ σμδ' ἔτους εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν ἐφθάσαμεν. ιβ'. Τῇ δὲ κεʹ Μαρτίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἦλθεν εἰς τὴν πόλιν ἡ τοῦ Παρασπονδήλου μεγάλου δουκός θυγάτηρ ὀνόματι Ζωή, μετὰ βασιλικῆς τριήρεως η ἐσταλμένη μετὰ Μανουὴλ τοῦ Παλαιολόγου, ἵνα και μίσωσιν αὐτὴν, ἣν δὴ καὶ μετά τινας ἡμέρας ηύλο- γήθη ὁ δεσπότης ὁ κύρ Δημήτριος· μεθ᾿ ἧς δὴ τριή- ρεως παρεγένετο εἰς τὴν πόλιν καὶ ὁ δεσπότης κύρ Θεόδωρος διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ἐν τῇ πόλει διάδοχον τῆς βασιλείας ὡς δεύτερος ἀδελφὸς, ὁ καὶ ὁ βασιλεὺς ἐπεκύρου αὐτῷ ἀκουσίως, ὅτι τὸν κυρ Κωνσταντῖνον τὸν αὐθέντην μου καὶ ἀδελφὸν αὐτοῦ πλεῖον ὠρές γετο ἔχειν ἐγγὺς αὑτοῦ ἐν τῇ πόλει, ὡς καὶ ὁ λόγος προϊὼν δηλώσει. Ἐπεὶ δὲ οὕτως παρηκολούθησε τὸ πρᾶγμα, ἐσπούδαζεν ἵνα εἰς τὴν Πελοπόννησον καὶ τοὺς τρεῖς ἀδελφοὺς ἐγκατοικήσῃ. Ο γοῦν αὐθέντης μου πάλιν ὁ δεσπότης κύρ Κωνσταντῖνος μετὰ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ κυρ Θωμᾶ τοῦ δεσπότου (ἦν γὰρ μεθ' ἡμῶν ἐν τῇ πόλει ὁ πρῶτος ἄρχων τοῦ οἴκου εκεί- νου ὀνόματι Ραούλ Μιχαήλ) ἐσπούδαζον ἵνα οἱ δύο δύο αὐθένται εἰς τὴν Πελοπόννησον. Δια ταύ την δὴ τὴν αἰτίαν καὶ τῷ Ἰουνίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους διέβη ἀπὸ τῆς πόλεως εἰς τὴν Πελοπόννησον ὁ δεσπότης κυρ Κωνσταντίνος ὡς φεύγων μετὰ ἀκα- τίου τινὸς, κἀγὼ δὲ παρ᾽ αὐτοῦ σταλεὶς πρὸς τὸν ἀμηρᾶν διὰ ταύτην δὴ τὴν αἰτίαν, ἵνα αὐτὸν ὑπὲρ ἑαυτῶν ἔχωσι. Καὶ οὕτως ἀπελθὼν τὰ ἀνατεθει- μένα μοι καλῶς ᾠκονόμησα, καὶ διὰ ξηρᾶς εἰς Πελο πόννησον ἔφθασα. Εὗρον δὲ τοὺς ἀδελφοὺς καὶ αὐτ θέντας ἔχοντας ὄχλησιν μάχης μεγάλην· ὄπισθεν γὰρ τοῦ κύρ Κωνσταντίνου τοῦ αὐθέντου μου στα λεὶς μετὰ τριήρεως ὁ κύρ Θεόδωρος, ἵνα κατὰ τῶν δύο ἀδελφῶν αὐτοῦ μάχηται, καὶ στρατοῦ πλείστου συναθροισθέντος ἄμφω τοῖς μέρεσι, καὶ πόλεμός τις ἀνὰ αὐτῶν γέγονε. Τῷ ς με ἔτει ἀπεστάλησαν παρὰ τοῦ βασιλέως πρέσβεις πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ ὁ ἄγαν χρηστός Διονύσιος Ιερομόναχος, ὁ χρη- ματίσας καὶ μητροπολίτης Σάρδεων, καὶ ὁ Δισύ- πατος Γεώργιος, καὶ οὗτοι τὴν μάχην μικρόν τι κατε- πράϋναν. Τέλος δὲ πάλιν ἄλλων ἐλθόντων πρέσβεων, τοῦ Μελισσηνοῦ λέγω Γρηγορίου Ιερομονάχου και πνευματικοῦ, τοῦ καὶ χρηματίσαντος ὕστερον παρ τριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, ὃς καὶ παρ᾽ ἄλλοις Στρατηγόπουλος ἐπωνομάζετο καὶ σὺν αὐτῷ δὴ καὶ τῷ Γρηγορίῳ πάλιν τοῦ Δισυπάτου καὶ ἐμοῦ συμ- βιβασάντων καὶ συμφρονησάντων αὐτοὺς ἕνα ὁ μὲν αὐθέντης μου καὶ δεσπότης ἀπελθὼν παροικήσῃ ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει, ὁ δὲ κύρ Θεόδωρο; καὶ κυρ Θωμᾶς οἱ δεσπόται ἐν τῇ Πελοποννήσῳ. Καὶ τῇ ε' τοῦ Σεπτεμβρίου τῷς μη διέβη ἀπὸ τῆς CHRONICON MAJUS. LIB. II. - B C modo infecta re redii. Cum autem Euripum qui accolebant, licet inviti, pontem sustulissent die Augusti 29, nos eam noctem extra pontem inter saxa transegimus, et multa adversa a frigore, fame et duritic saxorum, a timore item latronuin el militum Turachanis pertulimus, quoniam equi nostri, quos e Liethro mutuati eramus, peregrini erant: quæ res procemium quoddam malorum fuit, quæ postea experti sunt, qui tunc mecum erant. Conscensis postridie triremibus, vicesimo tertio die Septembris, anno 6941, Cpolim per- venimus. urbem venit Paraspondeli, magni ducis, filia, no- mine Zoe, triremi imperatoria, qua eam adduci voluit imperator, cum Manuele Palæologo advecta, atque nupsit post dies aliquot Demetrio despotæ. In eadem triremi venit etiam Theodorus despota, qui ut frater natu secundus imperii in urbe hæres crat, quod ei jus imperater non nisi invitus con- cessit, quippe qui Constantinum fratrem, domi- num meuin, secum in urbe habere mallet, id quod procedens narratio nostra declarabit. Quia vero sic evenerat, dedit operam, ut in Peloponneso tres fratres collocaret. Itaque Constantinus, dominus mens, et frater ejus, Thomas despota (crat enim nobiscum in urbe primus illius domus dux,Raul Michael) nitebantur, ut apud imperatorem in urbe duo alteri manerent, ipsi discederent in Pelopon- mesum. Atque hac de causa Junio mense ejusdem anni Constantinus despota velut fugitivus parvo navigio Cpoli in Peloponnesum abiit, et ego ad amṇeram missus sum, ut hunc in ipsorum partes pertraherem. Discessi igitur et mandatum mibi negotium feliciter transegi; deinde per terram in Peloponnesum reversus, inveni fratres principes magnis bellorum turbis implicatos. Constantinum. enim, dominum meum, ut insequeretur et duos fratres debellaret, avectus est cum triremni Theo- D dorus dominus, atque utrinque magnis collectis copis, bellum exarsit. Anno ab imperatore ad fratres legati probissimus vir Dionysius hiero- monachus, qui metropolita Sardium fuit, et Geor- gius Disypatus bellantium impetum aliquantum mitigarunt; tandemque alii missi legati, Gregorius Melissenus hieromonachus et pater spiritualis, qui etiam patriarchæ Сpolitanus postea fuit et a nonnullis Strategopulus appellabatur, et cum eo rursum Disypatns et ego, ita eos in amicitiam con- cordiamque reduximus, ut dominus meus discederet Cpoli habitatum, Theodorus et Thomas despotæ in Peloponneso essent. Itaque Constantinus die Sep- tembris anni Patra per terram ad Euripum no- biseum abiit, et vela fecimus ab urbe Euripi, in tri- 12. Vicesimo quinto Martii ejusdem anni in

εἰ ἐν τῷ Εὐρίπῳ ἦραν τὴν γέφυραν ἀκουσίως τῇ καν Α μὲν σὺν τῷ βασιλεῖ μείνωσιν ἐν τῇ πόλει, οὗτοι δὲ οἱ Αὐγούστου, ἡμεῖς ἐμείναμεν ἐν ἐκείνῃ τῇ νυκτὶ εἰς τὰς ἔξωθεν τῆς γεφύρας πέτρας· καὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ νυ κτὶ πολλὰ ἐναντία ἐπάθομεν ἀπό τε ψύχους καὶ πείνας καὶ ἀπὸ τῆς ξηρότητος τῶν πετρῶν ἀπό τε φόβον τῶν λῃστῶν καὶ τῶν ἀπὸ τοῦ Τουραχάνη στρατοῦ διὰ τὸ ξένους τοὺς ἵππους εἶναι, οὓς ἐκ τοῦ Διέθρου ἐδανεισάμεθα, ὅ τι καὶ παροιμία ἐγένετο ἐπὶ κακῷ τοῖς μετ' ἐμοῦ τότε οὖσιν εἰς τὸν μετέπειτα ἤτοι ἐπιόντα χρόνον. ᾿Αναβάντες οὖν εἰς τὰς τριήρεις ἐπὶ τὴν αὔριον, τῇ κγ' τοῦ Σεπτεμβρίου μηνός τοῦ σμδ' ἔτους εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν ἐφθάσαμεν. ιβ'. Τῇ δὲ κεʹ Μαρτίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἦλθεν εἰς τὴν πόλιν ἡ τοῦ Παρασπονδήλου μεγάλου δουκός θυγάτηρ ὀνόματι Ζωή, μετὰ βασιλικῆς τριήρεως η ἐσταλμένη μετὰ Μανουὴλ τοῦ Παλαιολόγου, ἵνα και μίσωσιν αὐτὴν, ἣν δὴ καὶ μετά τινας ἡμέρας ηύλο- γήθη ὁ δεσπότης ὁ κύρ Δημήτριος· μεθ᾿ ἧς δὴ τριή- ρεως παρεγένετο εἰς τὴν πόλιν καὶ ὁ δεσπότης κύρ Θεόδωρος διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ἐν τῇ πόλει διάδοχον τῆς βασιλείας ὡς δεύτερος ἀδελφὸς, ὁ καὶ ὁ βασιλεὺς ἐπεκύρου αὐτῷ ἀκουσίως, ὅτι τὸν κυρ Κωνσταντῖνον τὸν αὐθέντην μου καὶ ἀδελφὸν αὐτοῦ πλεῖον ὠρές γετο ἔχειν ἐγγὺς αὑτοῦ ἐν τῇ πόλει, ὡς καὶ ὁ λόγος προϊὼν δηλώσει. Ἐπεὶ δὲ οὕτως παρηκολούθησε τὸ πρᾶγμα, ἐσπούδαζεν ἵνα εἰς τὴν Πελοπόννησον καὶ τοὺς τρεῖς ἀδελφοὺς ἐγκατοικήσῃ. Ο γοῦν αὐθέντης μου πάλιν ὁ δεσπότης κύρ Κωνσταντῖνος μετὰ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ κυρ Θωμᾶ τοῦ δεσπότου (ἦν γὰρ μεθ' ἡμῶν ἐν τῇ πόλει ὁ πρῶτος ἄρχων τοῦ οἴκου εκεί- νου ὀνόματι Ραούλ Μιχαήλ) ἐσπούδαζον ἵνα οἱ δύο δύο αὐθένται εἰς τὴν Πελοπόννησον. Δια ταύ την δὴ τὴν αἰτίαν καὶ τῷ Ἰουνίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους διέβη ἀπὸ τῆς πόλεως εἰς τὴν Πελοπόννησον ὁ δεσπότης κυρ Κωνσταντίνος ὡς φεύγων μετὰ ἀκα- τίου τινὸς, κἀγὼ δὲ παρ᾽ αὐτοῦ σταλεὶς πρὸς τὸν ἀμηρᾶν διὰ ταύτην δὴ τὴν αἰτίαν, ἵνα αὐτὸν ὑπὲρ ἑαυτῶν ἔχωσι. Καὶ οὕτως ἀπελθὼν τὰ ἀνατεθει- μένα μοι καλῶς ᾠκονόμησα, καὶ διὰ ξηρᾶς εἰς Πελο πόννησον ἔφθασα. Εὗρον δὲ τοὺς ἀδελφοὺς καὶ αὐτ θέντας ἔχοντας ὄχλησιν μάχης μεγάλην· ὄπισθεν γὰρ τοῦ κύρ Κωνσταντίνου τοῦ αὐθέντου μου στα λεὶς μετὰ τριήρεως ὁ κύρ Θεόδωρος, ἵνα κατὰ τῶν δύο ἀδελφῶν αὐτοῦ μάχηται, καὶ στρατοῦ πλείστου συναθροισθέντος ἄμφω τοῖς μέρεσι, καὶ πόλεμός τις ἀνὰ αὐτῶν γέγονε. Τῷ ς με ἔτει ἀπεστάλησαν παρὰ τοῦ βασιλέως πρέσβεις πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ ὁ ἄγαν χρηστός Διονύσιος Ιερομόναχος, ὁ χρη- ματίσας καὶ μητροπολίτης Σάρδεων, καὶ ὁ Δισύ- πατος Γεώργιος, καὶ οὗτοι τὴν μάχην μικρόν τι κατε- πράϋναν. Τέλος δὲ πάλιν ἄλλων ἐλθόντων πρέσβεων, τοῦ Μελισσηνοῦ λέγω Γρηγορίου Ιερομονάχου και πνευματικοῦ, τοῦ καὶ χρηματίσαντος ὕστερον παρ τριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, ὃς καὶ παρ᾽ ἄλλοις Στρατηγόπουλος ἐπωνομάζετο καὶ σὺν αὐτῷ δὴ καὶ τῷ Γρηγορίῳ πάλιν τοῦ Δισυπάτου καὶ ἐμοῦ συμ- βιβασάντων καὶ συμφρονησάντων αὐτοὺς ἕνα ὁ μὲν αὐθέντης μου καὶ δεσπότης ἀπελθὼν παροικήσῃ ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει, ὁ δὲ κύρ Θεόδωρο; καὶ κυρ Θωμᾶς οἱ δεσπόται ἐν τῇ Πελοποννήσῳ. Καὶ τῇ ε' τοῦ Σεπτεμβρίου τῷς μη διέβη ἀπὸ τῆς CHRONICON MAJUS. LIB. II. - B C modo infecta re redii. Cum autem Euripum qui accolebant, licet inviti, pontem sustulissent die Augusti 29, nos eam noctem extra pontem inter saxa transegimus, et multa adversa a frigore, fame et duritic saxorum, a timore item latronuin el militum Turachanis pertulimus, quoniam equi nostri, quos e Liethro mutuati eramus, peregrini erant: quæ res procemium quoddam malorum fuit, quæ postea experti sunt, qui tunc mecum erant. Conscensis postridie triremibus, vicesimo tertio die Septembris, anno 6941, Cpolim per- venimus. urbem venit Paraspondeli, magni ducis, filia, no- mine Zoe, triremi imperatoria, qua eam adduci voluit imperator, cum Manuele Palæologo advecta, atque nupsit post dies aliquot Demetrio despotæ. In eadem triremi venit etiam Theodorus despota, qui ut frater natu secundus imperii in urbe hæres crat, quod ei jus imperater non nisi invitus con- cessit, quippe qui Constantinum fratrem, domi- num meuin, secum in urbe habere mallet, id quod procedens narratio nostra declarabit. Quia vero sic evenerat, dedit operam, ut in Peloponneso tres fratres collocaret. Itaque Constantinus, dominus mens, et frater ejus, Thomas despota (crat enim nobiscum in urbe primus illius domus dux,Raul Michael) nitebantur, ut apud imperatorem in urbe duo alteri manerent, ipsi discederent in Pelopon- mesum. Atque hac de causa Junio mense ejusdem anni Constantinus despota velut fugitivus parvo navigio Cpoli in Peloponnesum abiit, et ego ad amṇeram missus sum, ut hunc in ipsorum partes pertraherem. Discessi igitur et mandatum mibi negotium feliciter transegi; deinde per terram in Peloponnesum reversus, inveni fratres principes magnis bellorum turbis implicatos. Constantinum. enim, dominum meum, ut insequeretur et duos fratres debellaret, avectus est cum triremni Theo- D dorus dominus, atque utrinque magnis collectis copis, bellum exarsit. Anno ab imperatore ad fratres legati probissimus vir Dionysius hiero- monachus, qui metropolita Sardium fuit, et Geor- gius Disypatus bellantium impetum aliquantum mitigarunt; tandemque alii missi legati, Gregorius Melissenus hieromonachus et pater spiritualis, qui etiam patriarchæ Сpolitanus postea fuit et a nonnullis Strategopulus appellabatur, et cum eo rursum Disypatns et ego, ita eos in amicitiam con- cordiamque reduximus, ut dominus meus discederet Cpoli habitatum, Theodorus et Thomas despotæ in Peloponneso essent. Itaque Constantinus die Sep- tembris anni Patra per terram ad Euripum no- biseum abiit, et vela fecimus ab urbe Euripi, in tri- 12. Vicesimo quinto Martii ejusdem anni in

εἰ ἐν τῷ Εὐρίπῳ ἦραν τὴν γέφυραν ἀκουσίως τῇ καν Α μὲν σὺν τῷ βασιλεῖ μείνωσιν ἐν τῇ πόλει, οὗτοι δὲ οἱ Αὐγούστου, ἡμεῖς ἐμείναμεν ἐν ἐκείνῃ τῇ νυκτὶ εἰς τὰς ἔξωθεν τῆς γεφύρας πέτρας· καὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ νυ κτὶ πολλὰ ἐναντία ἐπάθομεν ἀπό τε ψύχους καὶ πείνας καὶ ἀπὸ τῆς ξηρότητος τῶν πετρῶν ἀπό τε φόβον τῶν λῃστῶν καὶ τῶν ἀπὸ τοῦ Τουραχάνη στρατοῦ διὰ τὸ ξένους τοὺς ἵππους εἶναι, οὓς ἐκ τοῦ Διέθρου ἐδανεισάμεθα, ὅ τι καὶ παροιμία ἐγένετο ἐπὶ κακῷ τοῖς μετ' ἐμοῦ τότε οὖσιν εἰς τὸν μετέπειτα ἤτοι ἐπιόντα χρόνον. ᾿Αναβάντες οὖν εἰς τὰς τριήρεις ἐπὶ τὴν αὔριον, τῇ κγ' τοῦ Σεπτεμβρίου μηνός τοῦ σμδ' ἔτους εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν ἐφθάσαμεν. ιβ'. Τῇ δὲ κεʹ Μαρτίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἦλθεν εἰς τὴν πόλιν ἡ τοῦ Παρασπονδήλου μεγάλου δουκός θυγάτηρ ὀνόματι Ζωή, μετὰ βασιλικῆς τριήρεως η ἐσταλμένη μετὰ Μανουὴλ τοῦ Παλαιολόγου, ἵνα και μίσωσιν αὐτὴν, ἣν δὴ καὶ μετά τινας ἡμέρας ηύλο- γήθη ὁ δεσπότης ὁ κύρ Δημήτριος· μεθ᾿ ἧς δὴ τριή- ρεως παρεγένετο εἰς τὴν πόλιν καὶ ὁ δεσπότης κύρ Θεόδωρος διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ἐν τῇ πόλει διάδοχον τῆς βασιλείας ὡς δεύτερος ἀδελφὸς, ὁ καὶ ὁ βασιλεὺς ἐπεκύρου αὐτῷ ἀκουσίως, ὅτι τὸν κυρ Κωνσταντῖνον τὸν αὐθέντην μου καὶ ἀδελφὸν αὐτοῦ πλεῖον ὠρές γετο ἔχειν ἐγγὺς αὑτοῦ ἐν τῇ πόλει, ὡς καὶ ὁ λόγος προϊὼν δηλώσει. Ἐπεὶ δὲ οὕτως παρηκολούθησε τὸ πρᾶγμα, ἐσπούδαζεν ἵνα εἰς τὴν Πελοπόννησον καὶ τοὺς τρεῖς ἀδελφοὺς ἐγκατοικήσῃ. Ο γοῦν αὐθέντης μου πάλιν ὁ δεσπότης κύρ Κωνσταντῖνος μετὰ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ κυρ Θωμᾶ τοῦ δεσπότου (ἦν γὰρ μεθ' ἡμῶν ἐν τῇ πόλει ὁ πρῶτος ἄρχων τοῦ οἴκου εκεί- νου ὀνόματι Ραούλ Μιχαήλ) ἐσπούδαζον ἵνα οἱ δύο δύο αὐθένται εἰς τὴν Πελοπόννησον. Δια ταύ την δὴ τὴν αἰτίαν καὶ τῷ Ἰουνίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους διέβη ἀπὸ τῆς πόλεως εἰς τὴν Πελοπόννησον ὁ δεσπότης κυρ Κωνσταντίνος ὡς φεύγων μετὰ ἀκα- τίου τινὸς, κἀγὼ δὲ παρ᾽ αὐτοῦ σταλεὶς πρὸς τὸν ἀμηρᾶν διὰ ταύτην δὴ τὴν αἰτίαν, ἵνα αὐτὸν ὑπὲρ ἑαυτῶν ἔχωσι. Καὶ οὕτως ἀπελθὼν τὰ ἀνατεθει- μένα μοι καλῶς ᾠκονόμησα, καὶ διὰ ξηρᾶς εἰς Πελο πόννησον ἔφθασα. Εὗρον δὲ τοὺς ἀδελφοὺς καὶ αὐτ θέντας ἔχοντας ὄχλησιν μάχης μεγάλην· ὄπισθεν γὰρ τοῦ κύρ Κωνσταντίνου τοῦ αὐθέντου μου στα λεὶς μετὰ τριήρεως ὁ κύρ Θεόδωρος, ἵνα κατὰ τῶν δύο ἀδελφῶν αὐτοῦ μάχηται, καὶ στρατοῦ πλείστου συναθροισθέντος ἄμφω τοῖς μέρεσι, καὶ πόλεμός τις ἀνὰ αὐτῶν γέγονε. Τῷ ς με ἔτει ἀπεστάλησαν παρὰ τοῦ βασιλέως πρέσβεις πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ ὁ ἄγαν χρηστός Διονύσιος Ιερομόναχος, ὁ χρη- ματίσας καὶ μητροπολίτης Σάρδεων, καὶ ὁ Δισύ- πατος Γεώργιος, καὶ οὗτοι τὴν μάχην μικρόν τι κατε- πράϋναν. Τέλος δὲ πάλιν ἄλλων ἐλθόντων πρέσβεων, τοῦ Μελισσηνοῦ λέγω Γρηγορίου Ιερομονάχου και πνευματικοῦ, τοῦ καὶ χρηματίσαντος ὕστερον παρ τριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, ὃς καὶ παρ᾽ ἄλλοις Στρατηγόπουλος ἐπωνομάζετο καὶ σὺν αὐτῷ δὴ καὶ τῷ Γρηγορίῳ πάλιν τοῦ Δισυπάτου καὶ ἐμοῦ συμ- βιβασάντων καὶ συμφρονησάντων αὐτοὺς ἕνα ὁ μὲν αὐθέντης μου καὶ δεσπότης ἀπελθὼν παροικήσῃ ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει, ὁ δὲ κύρ Θεόδωρο; καὶ κυρ Θωμᾶς οἱ δεσπόται ἐν τῇ Πελοποννήσῳ. Καὶ τῇ ε' τοῦ Σεπτεμβρίου τῷς μη διέβη ἀπὸ τῆς CHRONICON MAJUS. LIB. II. - B C modo infecta re redii. Cum autem Euripum qui accolebant, licet inviti, pontem sustulissent die Augusti 29, nos eam noctem extra pontem inter saxa transegimus, et multa adversa a frigore, fame et duritic saxorum, a timore item latronuin el militum Turachanis pertulimus, quoniam equi nostri, quos e Liethro mutuati eramus, peregrini erant: quæ res procemium quoddam malorum fuit, quæ postea experti sunt, qui tunc mecum erant. Conscensis postridie triremibus, vicesimo tertio die Septembris, anno 6941, Cpolim per- venimus. urbem venit Paraspondeli, magni ducis, filia, no- mine Zoe, triremi imperatoria, qua eam adduci voluit imperator, cum Manuele Palæologo advecta, atque nupsit post dies aliquot Demetrio despotæ. In eadem triremi venit etiam Theodorus despota, qui ut frater natu secundus imperii in urbe hæres crat, quod ei jus imperater non nisi invitus con- cessit, quippe qui Constantinum fratrem, domi- num meuin, secum in urbe habere mallet, id quod procedens narratio nostra declarabit. Quia vero sic evenerat, dedit operam, ut in Peloponneso tres fratres collocaret. Itaque Constantinus, dominus mens, et frater ejus, Thomas despota (crat enim nobiscum in urbe primus illius domus dux,Raul Michael) nitebantur, ut apud imperatorem in urbe duo alteri manerent, ipsi discederent in Pelopon- mesum. Atque hac de causa Junio mense ejusdem anni Constantinus despota velut fugitivus parvo navigio Cpoli in Peloponnesum abiit, et ego ad amṇeram missus sum, ut hunc in ipsorum partes pertraherem. Discessi igitur et mandatum mibi negotium feliciter transegi; deinde per terram in Peloponnesum reversus, inveni fratres principes magnis bellorum turbis implicatos. Constantinum. enim, dominum meum, ut insequeretur et duos fratres debellaret, avectus est cum triremni Theo- D dorus dominus, atque utrinque magnis collectis copis, bellum exarsit. Anno ab imperatore ad fratres legati probissimus vir Dionysius hiero- monachus, qui metropolita Sardium fuit, et Geor- gius Disypatus bellantium impetum aliquantum mitigarunt; tandemque alii missi legati, Gregorius Melissenus hieromonachus et pater spiritualis, qui etiam patriarchæ Сpolitanus postea fuit et a nonnullis Strategopulus appellabatur, et cum eo rursum Disypatns et ego, ita eos in amicitiam con- cordiamque reduximus, ut dominus meus discederet Cpoli habitatum, Theodorus et Thomas despotæ in Peloponneso essent. Itaque Constantinus die Sep- tembris anni Patra per terram ad Euripum no- biseum abiit, et vela fecimus ab urbe Euripi, in tri- 12. Vicesimo quinto Martii ejusdem anni in

Πάτρας διὰ ξηρᾶς εἰς τὸν Εὐριπον ἀπελθὼν, ὁ αὐ- Α πῶς οὐ κατεφλέχθη Ηλίας ἐπὶ τὸ ἅρμα τὸ πύρινον θέντης μου λέγω, σὺν ἡμῖν· καὶ ἐμβάντες εἰς τινα τῶν Ἐνετῶν τριήρη ἀπὸ ἄστεος Ευρίπου Εύβοιαν λεγομένην, ἐν ᾗ δὴ τριήρει ἦν καὶ ὅ ποτε ἐν τῇ Πά- τρα κανονικός Μάρκος ἡνίκα ἀπήλθομεν κατ' αὐτῆς, ὃς γέγονε καὶ λεγάτος παρὰ τοῦ πάπα Εὐγενείου τοῦ συγγενοῦ; αὐτοῦ, καὶ παρ' ἐκείνου ἔτι καὶ πρὸς τὸν βασιλέα διὰ πρεσβείας ἀπεστάλη, καὶ τῇ κδ' τοῦ αὐτοῦ μηνός Σεπτεμβρίου ἀπεσώθημεν εἰς τὴν πόλ λιν. Αλλ' ἐπειδὴ ἐν τῷδε τῷ καιρῷ διάλεξις τις σε σημειωμένη ἐγένετο ἀναμεταξὺ τοῦ βασιλέως κύρ Ιωάννου καί τινος Εβραίου Ξένου τούνομα, τοῦ μετέπειτα διὰ τῆς τοῦ ἁγίου βαπτίσματος ἀναγεννή σεως μετονομασθέντος Ἐμμανουὴλ, λοιπὸν οὐκ ἀφήσω τοῦ διηγείσθαι. Εν πρώτοις ηρωτήθη ὁ βασιλεὺς παρὰ τοῦ Εβραίου τοιάδε · « Πῶς ἦν δυνατὸν τεκεῖν τὴν Μαρίαν τὸν Χριστὸν παρθένον οὖσαν; » Ὁ δὲ βασιλεὺς ἀπὸ εκρίθη· . Πῶς ἔτεκεν ὁ ᾿Αδὰμ τὴν Εὔαν χωρίς γυ- ναικός ; καὶ πῶς ἐξήνθησεν ἡ γῆ χωρίς σπέρματος; πῶς ἔβλυσεν ὕδωρ ἡ ἀκρότομος πέτρα ; πῶς τοῦ 'Ααρὼν ἐβλάστησεν ἡ ῥάβδος ; πῶς οὐρανόθεν κατε- πέμφθη τὸ μάννα; πῶς ἐπληθύνετο ἡ ὑδρία τοῦ ἀλεύρου ; πῶς τὸ ἔλαιον Ελισσαίου ἔβλυσεν εἰς τοὺς κεράμους ; πῶς ἡ ῥάβδος τοῦ Ἰεσσαὶ ἑβλά- στησεν ἄνθος ; πῶς ἐπὶ Γεδεὼν ὁ πόκος ἀπεῤῥύη δρόσον ; πῶς ἐπὶ Σαμψών ἔλυσεν ὕδωρ τὸ ὀστοῦν; πῶς ἐφύλαττε τοὺς παῖδας ἀφλέκτους ή κάμινος ; πῶς ἐπὶ Μανωὲ ἀνήφθη ἡ πέτρα δίχα ὕλης; πῶς ἐκαίετο ἡ βάτος ἐπὶ Μωϋσέως καὶ οὐ κατεκαίετο ; ο ἐπιβάς ; πῶς ὁ Ησαΐας εἶδε τὸν Κύριον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου καθήμενον ; πῶς ὁ Δανιήλ ἐφανέρωσε τὸ κεκρυμμένον ἐνύπνιον τοῦ Ναβουχο- δονόσωρ ; πῶς ὁ οὐρανὸς τοὺς ἀστέρας κατέχει μὴ βασταζόμενος ; πῶς ἡ νύξ ἐγέννησε τὴν ἡμέραν καὶ γίνεται ; πῶς τὸ φῶς τοῦ ἡλίου φωτίζει πάντα τὸν κόσμον ; εἰ ταῦτα ἑρμηνεύσης μοι ἃ ἐρωτῶ σε, οἶδα ὅτι καταλαμβάνεις καὶ τὴν γέννησιν τῆς παρθένου. ᾿Αλλὰ ἀλλότριος κἀκείνων καὶ τούτων ὑπάρχεις. • Ο Εβραίος πάλιν ἠρώτησεν· Εἰ οὐκ ἀναγκαίως ἀλλ᾽ ἑκὼν, ὡς αὐτὸς φῂς, ἀπέθανεν ὁ Χριστὸς, φο νεὺς ἄρα ἑαυτοῦ νομίζοιτ' ἂν εἰκότως, καὶ ψυχικῆς διὰ τοῦτο τιμωρίας άξιος. ο Ο βασιλεὺς ἀποκριθεὶς, • Πολύ τι, Ξένε, τοῖν λόγοιν ἀμφοῖν μεταξὺ τὸ διά φορον ἀλλὰ θαῦμά γ' οὐδὲν ὁμοῦ τοῖς ἄλλοις ἀγ νοεῖν σε καὶ τοῦτο. Φονεὺς γὰρ ἑαυτοῦ λέγοιτ' ἂν δικαίως ὁ ἑαυτὸν διαχειρίσας, οὐχ ὁ ὑπὲρ τῆς τῶν φιλουμένων ἀγάπης ἀφειδήσας ἑαυτοῦ καὶ θάνατον ὑποστάς· ὁ γὰρ τοιοῦτος οὐκ αὐτόχειρ ἀλλὰ φίλος προσηκόντως ἀληθὴς καλοῖτ᾽ ἂν ὡς ἑαυτὸν ὑπὲρ τῶν φιλουμένων προδούς, ἵν᾽ ἐκείνους, εἰ οὕτως τύ χοι, τῶν ἐπικρεμαμένων θανάτων ἐξέληται. Ταῦτ' ἄρα φιλανθρωπίας, καὶ ὁ Χριστὸς ἀπο!σεται μᾶλλον χάριν ἢ τοιούτοις ἐγκλήμασιν ὑποκείσεται. » Ξένος ὁ Ἑβραῖος ἐρωτᾷ· « Πόσων ἄρα δεινῶν αἱ- τιον ἀεὶ τὸ ψεῦδος καθίσταται ! ὁ γὰρ προφήτης ούχ, Ἡ παρθένος, ἀλλ᾽, Ἡ νεᾶνις, φησὶν, τέξει, δηλονότι συνελθοῦσα ἀνδρί· ὑμεῖς δὲ τὰς ἑαυτῶν συστῆσαι βου λόμενοι τερατείας, τὴν παρθένον τῆς νεάνιδος ἀντι- τίθετε. Τί γὰρ ἄν τις καὶ λέγοι, πόσον ἐντεῦθεν GEORGII PIIRANTZE remi Veneta, Eubœa dicta, in qua eadem Marcus erat qui olim, cum Patram oppugnaremus, in ea urbe canonicus, tum autem legatus Eugenii papæ, sibi cognati, ad imperatorem mittebatur. Die quarto et vicesimo Septembris incolumes Byzan- tium delati sumus. Quoniam autem illo tempore habita est memo- rabilis disputatis inter Joannem imperatorem et Hebræum quemdam, nomine Xenum, qui postea sacro baptismate regeneratus, Emmanuelis nomen accepit, eam litteris mandare non omittam. : Primum Hebræus imperatorem sic interrogavit × Quomodo Maria Christum generare potuit, dum virgo erat?, Respondit imperator: «Quomodo Adamus Evam sine usura mulieris genuit? terra eMoruit sine semine ? saxi superficies percussa emísit aquam? aut quomodo virga Aaronis fron- duit? quomodo cœlitus manna demissum est? hy- dria impleta est farina ? quomodo in vasa fictilia oleum Elisæi manavit? Jessai baculum flores egit? irroratum est Gedeonis vellus? quomodo Sampsoni ex osse aqua sakit? tres pueri in camino a con- bustione servati sunt? Quomodo Manoi saxum sine materia arsit? aut rubus Mosi flagravit, nec consumptus est? aut Elias in curru igneo non est combustus? quomodo Isaias dominum in throno excelso elevato sedentem vidit? Daniel occultum B somnium Nabuchodonosori aperuit? quomodo cœ- lum astra continet, cum non sustentetur? nox diem genuit et gignitur ipsa? lumen solis totum mundum illuminat? Hæc mihi si explicaveris, te etiam virginis partum putabo explicare posse. Enimvero tu nec illa, nec hunc comprehendis. Rursus Hebræus rogavit : « Si non coactus, sed volens, ut ipse dicis, Christus mortuus est, merito semet interfecisse et ideo pœna spirituali dignus esse videatur. » Imperator respondens, • Magnum, inquit, Xene, inter hæc discrimen est; nec mi- rum tamen, te hoc cum reliquis ignorare. Seme: D interfecisse enim jure dicatur, qui sua se manu occiderit, non is, qui, charitate in amicos commo- tus, vitæ suæ non parcit eorumque causa subit mortem. Talis enim non sui homicida, sed sin- cerus amicus merito nominatur, qui semetipsum pro dilectis tradit, ut eos, si possit, ab impendente morte eripiat. Quare illud animi benigni est, el Christus gratiam potius, quam istas criminationes meretur. Rursus lebræus : « Quot mala semper menda- cium creavit ! propheta enim non virginem ait, sed adolescentulam parturam esse, virum videli- cet expertai; vos autem, portenta vestra nobis commendaturi, pro adolescente muliere virginem supponitis. Quis hoc verbis assequatur, quanta

Πάτρας διὰ ξηρᾶς εἰς τὸν Εὐριπον ἀπελθὼν, ὁ αὐ- Α πῶς οὐ κατεφλέχθη Ηλίας ἐπὶ τὸ ἅρμα τὸ πύρινον θέντης μου λέγω, σὺν ἡμῖν· καὶ ἐμβάντες εἰς τινα τῶν Ἐνετῶν τριήρη ἀπὸ ἄστεος Ευρίπου Εύβοιαν λεγομένην, ἐν ᾗ δὴ τριήρει ἦν καὶ ὅ ποτε ἐν τῇ Πά- τρα κανονικός Μάρκος ἡνίκα ἀπήλθομεν κατ' αὐτῆς, ὃς γέγονε καὶ λεγάτος παρὰ τοῦ πάπα Εὐγενείου τοῦ συγγενοῦ; αὐτοῦ, καὶ παρ' ἐκείνου ἔτι καὶ πρὸς τὸν βασιλέα διὰ πρεσβείας ἀπεστάλη, καὶ τῇ κδ' τοῦ αὐτοῦ μηνός Σεπτεμβρίου ἀπεσώθημεν εἰς τὴν πόλ λιν. Αλλ' ἐπειδὴ ἐν τῷδε τῷ καιρῷ διάλεξις τις σε σημειωμένη ἐγένετο ἀναμεταξὺ τοῦ βασιλέως κύρ Ιωάννου καί τινος Εβραίου Ξένου τούνομα, τοῦ μετέπειτα διὰ τῆς τοῦ ἁγίου βαπτίσματος ἀναγεννή σεως μετονομασθέντος Ἐμμανουὴλ, λοιπὸν οὐκ ἀφήσω τοῦ διηγείσθαι. Εν πρώτοις ηρωτήθη ὁ βασιλεὺς παρὰ τοῦ Εβραίου τοιάδε · « Πῶς ἦν δυνατὸν τεκεῖν τὴν Μαρίαν τὸν Χριστὸν παρθένον οὖσαν; » Ὁ δὲ βασιλεὺς ἀπὸ εκρίθη· . Πῶς ἔτεκεν ὁ ᾿Αδὰμ τὴν Εὔαν χωρίς γυ- ναικός ; καὶ πῶς ἐξήνθησεν ἡ γῆ χωρίς σπέρματος; πῶς ἔβλυσεν ὕδωρ ἡ ἀκρότομος πέτρα ; πῶς τοῦ 'Ααρὼν ἐβλάστησεν ἡ ῥάβδος ; πῶς οὐρανόθεν κατε- πέμφθη τὸ μάννα; πῶς ἐπληθύνετο ἡ ὑδρία τοῦ ἀλεύρου ; πῶς τὸ ἔλαιον Ελισσαίου ἔβλυσεν εἰς τοὺς κεράμους ; πῶς ἡ ῥάβδος τοῦ Ἰεσσαὶ ἑβλά- στησεν ἄνθος ; πῶς ἐπὶ Γεδεὼν ὁ πόκος ἀπεῤῥύη δρόσον ; πῶς ἐπὶ Σαμψών ἔλυσεν ὕδωρ τὸ ὀστοῦν; πῶς ἐφύλαττε τοὺς παῖδας ἀφλέκτους ή κάμινος ; πῶς ἐπὶ Μανωὲ ἀνήφθη ἡ πέτρα δίχα ὕλης; πῶς ἐκαίετο ἡ βάτος ἐπὶ Μωϋσέως καὶ οὐ κατεκαίετο ; ο ἐπιβάς ; πῶς ὁ Ησαΐας εἶδε τὸν Κύριον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου καθήμενον ; πῶς ὁ Δανιήλ ἐφανέρωσε τὸ κεκρυμμένον ἐνύπνιον τοῦ Ναβουχο- δονόσωρ ; πῶς ὁ οὐρανὸς τοὺς ἀστέρας κατέχει μὴ βασταζόμενος ; πῶς ἡ νύξ ἐγέννησε τὴν ἡμέραν καὶ γίνεται ; πῶς τὸ φῶς τοῦ ἡλίου φωτίζει πάντα τὸν κόσμον ; εἰ ταῦτα ἑρμηνεύσης μοι ἃ ἐρωτῶ σε, οἶδα ὅτι καταλαμβάνεις καὶ τὴν γέννησιν τῆς παρθένου. ᾿Αλλὰ ἀλλότριος κἀκείνων καὶ τούτων ὑπάρχεις. • Ο Εβραίος πάλιν ἠρώτησεν· Εἰ οὐκ ἀναγκαίως ἀλλ᾽ ἑκὼν, ὡς αὐτὸς φῂς, ἀπέθανεν ὁ Χριστὸς, φο νεὺς ἄρα ἑαυτοῦ νομίζοιτ' ἂν εἰκότως, καὶ ψυχικῆς διὰ τοῦτο τιμωρίας άξιος. ο Ο βασιλεὺς ἀποκριθεὶς, • Πολύ τι, Ξένε, τοῖν λόγοιν ἀμφοῖν μεταξὺ τὸ διά φορον ἀλλὰ θαῦμά γ' οὐδὲν ὁμοῦ τοῖς ἄλλοις ἀγ νοεῖν σε καὶ τοῦτο. Φονεὺς γὰρ ἑαυτοῦ λέγοιτ' ἂν δικαίως ὁ ἑαυτὸν διαχειρίσας, οὐχ ὁ ὑπὲρ τῆς τῶν φιλουμένων ἀγάπης ἀφειδήσας ἑαυτοῦ καὶ θάνατον ὑποστάς· ὁ γὰρ τοιοῦτος οὐκ αὐτόχειρ ἀλλὰ φίλος προσηκόντως ἀληθὴς καλοῖτ᾽ ἂν ὡς ἑαυτὸν ὑπὲρ τῶν φιλουμένων προδούς, ἵν᾽ ἐκείνους, εἰ οὕτως τύ χοι, τῶν ἐπικρεμαμένων θανάτων ἐξέληται. Ταῦτ' ἄρα φιλανθρωπίας, καὶ ὁ Χριστὸς ἀπο!σεται μᾶλλον χάριν ἢ τοιούτοις ἐγκλήμασιν ὑποκείσεται. » Ξένος ὁ Ἑβραῖος ἐρωτᾷ· « Πόσων ἄρα δεινῶν αἱ- τιον ἀεὶ τὸ ψεῦδος καθίσταται ! ὁ γὰρ προφήτης ούχ, Ἡ παρθένος, ἀλλ᾽, Ἡ νεᾶνις, φησὶν, τέξει, δηλονότι συνελθοῦσα ἀνδρί· ὑμεῖς δὲ τὰς ἑαυτῶν συστῆσαι βου λόμενοι τερατείας, τὴν παρθένον τῆς νεάνιδος ἀντι- τίθετε. Τί γὰρ ἄν τις καὶ λέγοι, πόσον ἐντεῦθεν GEORGII PIIRANTZE remi Veneta, Eubœa dicta, in qua eadem Marcus erat qui olim, cum Patram oppugnaremus, in ea urbe canonicus, tum autem legatus Eugenii papæ, sibi cognati, ad imperatorem mittebatur. Die quarto et vicesimo Septembris incolumes Byzan- tium delati sumus. Quoniam autem illo tempore habita est memo- rabilis disputatis inter Joannem imperatorem et Hebræum quemdam, nomine Xenum, qui postea sacro baptismate regeneratus, Emmanuelis nomen accepit, eam litteris mandare non omittam. : Primum Hebræus imperatorem sic interrogavit × Quomodo Maria Christum generare potuit, dum virgo erat?, Respondit imperator: «Quomodo Adamus Evam sine usura mulieris genuit? terra eMoruit sine semine ? saxi superficies percussa emísit aquam? aut quomodo virga Aaronis fron- duit? quomodo cœlitus manna demissum est? hy- dria impleta est farina ? quomodo in vasa fictilia oleum Elisæi manavit? Jessai baculum flores egit? irroratum est Gedeonis vellus? quomodo Sampsoni ex osse aqua sakit? tres pueri in camino a con- bustione servati sunt? Quomodo Manoi saxum sine materia arsit? aut rubus Mosi flagravit, nec consumptus est? aut Elias in curru igneo non est combustus? quomodo Isaias dominum in throno excelso elevato sedentem vidit? Daniel occultum B somnium Nabuchodonosori aperuit? quomodo cœ- lum astra continet, cum non sustentetur? nox diem genuit et gignitur ipsa? lumen solis totum mundum illuminat? Hæc mihi si explicaveris, te etiam virginis partum putabo explicare posse. Enimvero tu nec illa, nec hunc comprehendis. Rursus Hebræus rogavit : « Si non coactus, sed volens, ut ipse dicis, Christus mortuus est, merito semet interfecisse et ideo pœna spirituali dignus esse videatur. » Imperator respondens, • Magnum, inquit, Xene, inter hæc discrimen est; nec mi- rum tamen, te hoc cum reliquis ignorare. Seme: D interfecisse enim jure dicatur, qui sua se manu occiderit, non is, qui, charitate in amicos commo- tus, vitæ suæ non parcit eorumque causa subit mortem. Talis enim non sui homicida, sed sin- cerus amicus merito nominatur, qui semetipsum pro dilectis tradit, ut eos, si possit, ab impendente morte eripiat. Quare illud animi benigni est, el Christus gratiam potius, quam istas criminationes meretur. Rursus lebræus : « Quot mala semper menda- cium creavit ! propheta enim non virginem ait, sed adolescentulam parturam esse, virum videli- cet expertai; vos autem, portenta vestra nobis commendaturi, pro adolescente muliere virginem supponitis. Quis hoc verbis assequatur, quanta

Πάτρας διὰ ξηρᾶς εἰς τὸν Εὐριπον ἀπελθὼν, ὁ αὐ- Α πῶς οὐ κατεφλέχθη Ηλίας ἐπὶ τὸ ἅρμα τὸ πύρινον θέντης μου λέγω, σὺν ἡμῖν· καὶ ἐμβάντες εἰς τινα τῶν Ἐνετῶν τριήρη ἀπὸ ἄστεος Ευρίπου Εύβοιαν λεγομένην, ἐν ᾗ δὴ τριήρει ἦν καὶ ὅ ποτε ἐν τῇ Πά- τρα κανονικός Μάρκος ἡνίκα ἀπήλθομεν κατ' αὐτῆς, ὃς γέγονε καὶ λεγάτος παρὰ τοῦ πάπα Εὐγενείου τοῦ συγγενοῦ; αὐτοῦ, καὶ παρ' ἐκείνου ἔτι καὶ πρὸς τὸν βασιλέα διὰ πρεσβείας ἀπεστάλη, καὶ τῇ κδ' τοῦ αὐτοῦ μηνός Σεπτεμβρίου ἀπεσώθημεν εἰς τὴν πόλ λιν. Αλλ' ἐπειδὴ ἐν τῷδε τῷ καιρῷ διάλεξις τις σε σημειωμένη ἐγένετο ἀναμεταξὺ τοῦ βασιλέως κύρ Ιωάννου καί τινος Εβραίου Ξένου τούνομα, τοῦ μετέπειτα διὰ τῆς τοῦ ἁγίου βαπτίσματος ἀναγεννή σεως μετονομασθέντος Ἐμμανουὴλ, λοιπὸν οὐκ ἀφήσω τοῦ διηγείσθαι. Εν πρώτοις ηρωτήθη ὁ βασιλεὺς παρὰ τοῦ Εβραίου τοιάδε · « Πῶς ἦν δυνατὸν τεκεῖν τὴν Μαρίαν τὸν Χριστὸν παρθένον οὖσαν; » Ὁ δὲ βασιλεὺς ἀπὸ εκρίθη· . Πῶς ἔτεκεν ὁ ᾿Αδὰμ τὴν Εὔαν χωρίς γυ- ναικός ; καὶ πῶς ἐξήνθησεν ἡ γῆ χωρίς σπέρματος; πῶς ἔβλυσεν ὕδωρ ἡ ἀκρότομος πέτρα ; πῶς τοῦ 'Ααρὼν ἐβλάστησεν ἡ ῥάβδος ; πῶς οὐρανόθεν κατε- πέμφθη τὸ μάννα; πῶς ἐπληθύνετο ἡ ὑδρία τοῦ ἀλεύρου ; πῶς τὸ ἔλαιον Ελισσαίου ἔβλυσεν εἰς τοὺς κεράμους ; πῶς ἡ ῥάβδος τοῦ Ἰεσσαὶ ἑβλά- στησεν ἄνθος ; πῶς ἐπὶ Γεδεὼν ὁ πόκος ἀπεῤῥύη δρόσον ; πῶς ἐπὶ Σαμψών ἔλυσεν ὕδωρ τὸ ὀστοῦν; πῶς ἐφύλαττε τοὺς παῖδας ἀφλέκτους ή κάμινος ; πῶς ἐπὶ Μανωὲ ἀνήφθη ἡ πέτρα δίχα ὕλης; πῶς ἐκαίετο ἡ βάτος ἐπὶ Μωϋσέως καὶ οὐ κατεκαίετο ; ο ἐπιβάς ; πῶς ὁ Ησαΐας εἶδε τὸν Κύριον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου καθήμενον ; πῶς ὁ Δανιήλ ἐφανέρωσε τὸ κεκρυμμένον ἐνύπνιον τοῦ Ναβουχο- δονόσωρ ; πῶς ὁ οὐρανὸς τοὺς ἀστέρας κατέχει μὴ βασταζόμενος ; πῶς ἡ νύξ ἐγέννησε τὴν ἡμέραν καὶ γίνεται ; πῶς τὸ φῶς τοῦ ἡλίου φωτίζει πάντα τὸν κόσμον ; εἰ ταῦτα ἑρμηνεύσης μοι ἃ ἐρωτῶ σε, οἶδα ὅτι καταλαμβάνεις καὶ τὴν γέννησιν τῆς παρθένου. ᾿Αλλὰ ἀλλότριος κἀκείνων καὶ τούτων ὑπάρχεις. • Ο Εβραίος πάλιν ἠρώτησεν· Εἰ οὐκ ἀναγκαίως ἀλλ᾽ ἑκὼν, ὡς αὐτὸς φῂς, ἀπέθανεν ὁ Χριστὸς, φο νεὺς ἄρα ἑαυτοῦ νομίζοιτ' ἂν εἰκότως, καὶ ψυχικῆς διὰ τοῦτο τιμωρίας άξιος. ο Ο βασιλεὺς ἀποκριθεὶς, • Πολύ τι, Ξένε, τοῖν λόγοιν ἀμφοῖν μεταξὺ τὸ διά φορον ἀλλὰ θαῦμά γ' οὐδὲν ὁμοῦ τοῖς ἄλλοις ἀγ νοεῖν σε καὶ τοῦτο. Φονεὺς γὰρ ἑαυτοῦ λέγοιτ' ἂν δικαίως ὁ ἑαυτὸν διαχειρίσας, οὐχ ὁ ὑπὲρ τῆς τῶν φιλουμένων ἀγάπης ἀφειδήσας ἑαυτοῦ καὶ θάνατον ὑποστάς· ὁ γὰρ τοιοῦτος οὐκ αὐτόχειρ ἀλλὰ φίλος προσηκόντως ἀληθὴς καλοῖτ᾽ ἂν ὡς ἑαυτὸν ὑπὲρ τῶν φιλουμένων προδούς, ἵν᾽ ἐκείνους, εἰ οὕτως τύ χοι, τῶν ἐπικρεμαμένων θανάτων ἐξέληται. Ταῦτ' ἄρα φιλανθρωπίας, καὶ ὁ Χριστὸς ἀπο!σεται μᾶλλον χάριν ἢ τοιούτοις ἐγκλήμασιν ὑποκείσεται. » Ξένος ὁ Ἑβραῖος ἐρωτᾷ· « Πόσων ἄρα δεινῶν αἱ- τιον ἀεὶ τὸ ψεῦδος καθίσταται ! ὁ γὰρ προφήτης ούχ, Ἡ παρθένος, ἀλλ᾽, Ἡ νεᾶνις, φησὶν, τέξει, δηλονότι συνελθοῦσα ἀνδρί· ὑμεῖς δὲ τὰς ἑαυτῶν συστῆσαι βου λόμενοι τερατείας, τὴν παρθένον τῆς νεάνιδος ἀντι- τίθετε. Τί γὰρ ἄν τις καὶ λέγοι, πόσον ἐντεῦθεν GEORGII PIIRANTZE remi Veneta, Eubœa dicta, in qua eadem Marcus erat qui olim, cum Patram oppugnaremus, in ea urbe canonicus, tum autem legatus Eugenii papæ, sibi cognati, ad imperatorem mittebatur. Die quarto et vicesimo Septembris incolumes Byzan- tium delati sumus. Quoniam autem illo tempore habita est memo- rabilis disputatis inter Joannem imperatorem et Hebræum quemdam, nomine Xenum, qui postea sacro baptismate regeneratus, Emmanuelis nomen accepit, eam litteris mandare non omittam. : Primum Hebræus imperatorem sic interrogavit × Quomodo Maria Christum generare potuit, dum virgo erat?, Respondit imperator: «Quomodo Adamus Evam sine usura mulieris genuit? terra eMoruit sine semine ? saxi superficies percussa emísit aquam? aut quomodo virga Aaronis fron- duit? quomodo cœlitus manna demissum est? hy- dria impleta est farina ? quomodo in vasa fictilia oleum Elisæi manavit? Jessai baculum flores egit? irroratum est Gedeonis vellus? quomodo Sampsoni ex osse aqua sakit? tres pueri in camino a con- bustione servati sunt? Quomodo Manoi saxum sine materia arsit? aut rubus Mosi flagravit, nec consumptus est? aut Elias in curru igneo non est combustus? quomodo Isaias dominum in throno excelso elevato sedentem vidit? Daniel occultum B somnium Nabuchodonosori aperuit? quomodo cœ- lum astra continet, cum non sustentetur? nox diem genuit et gignitur ipsa? lumen solis totum mundum illuminat? Hæc mihi si explicaveris, te etiam virginis partum putabo explicare posse. Enimvero tu nec illa, nec hunc comprehendis. Rursus Hebræus rogavit : « Si non coactus, sed volens, ut ipse dicis, Christus mortuus est, merito semet interfecisse et ideo pœna spirituali dignus esse videatur. » Imperator respondens, • Magnum, inquit, Xene, inter hæc discrimen est; nec mi- rum tamen, te hoc cum reliquis ignorare. Seme: D interfecisse enim jure dicatur, qui sua se manu occiderit, non is, qui, charitate in amicos commo- tus, vitæ suæ non parcit eorumque causa subit mortem. Talis enim non sui homicida, sed sin- cerus amicus merito nominatur, qui semetipsum pro dilectis tradit, ut eos, si possit, ab impendente morte eripiat. Quare illud animi benigni est, el Christus gratiam potius, quam istas criminationes meretur. Rursus lebræus : « Quot mala semper menda- cium creavit ! propheta enim non virginem ait, sed adolescentulam parturam esse, virum videli- cet expertai; vos autem, portenta vestra nobis commendaturi, pro adolescente muliere virginem supponitis. Quis hoc verbis assequatur, quanta

ἔλεγγον καὶ μόνον λεγόμενον ἐμποιεῖ, καὶ τὴν ἀπι- Α σιν· μᾶλλον δὲ τῶν ἄλλων πρὸς τὴν παροῦσαν στίαν ἡλίκην κατάγει τῶν ἀκροωμένων ; Τίς γὰρ τῶν ἐκ τοῦ παντὸς αἰῶνος παρθένον ήκουσε τετο κυίαν; Εἰ μοι μίαν έχει δεικνύναι τις, πρὸς οὐδ᾽ ὁτιοῦν ἀντερῶ περαιτέρως. Ο βασιλεὺς ἀπεκρίθη • Εὖ λέγεις. Δεῖξόν μοι σὺ Θεὸν ἕτερον ἐξ οὐρανοῦ και τεληλυθότα καὶ σάρκα φορέσαντα· καγώ σοι δείξω τὴν, ὡς αὐτὸς ἀξιοῖς, παρθένον αὐτὸν γεννήσασαν. Σύ δ' ἀλλ' ἐπεὶ τούτῳ πιστεύειν ὑπίσχνῃ, εἴ σοί τις καὶ ἄλλο τοιοῦτο ἔχει δεικνύναι γεγενημένον, δεκτέον ἂν εἴη σοι καὶ τοῦτο πρῶτον καὶ μόνον ὄν, ἐπεὶ κάτ κεῖνο πρὸς οὐδὲν ἕτερον ἀφορᾷν ἔμελλεν, εἴπερ πρῶτον ἦν. Εἰ δ' οὖν, τοῦτο μὲν ἑατέον, δεῖξον δὲ σύ μοι πῶς Μωσῆς τοὺς ὑμετέρους πατέρας τὴν Ἐρυθρὰν περαιωθῆναι πεποίηκε, κακ τῆς πέτρας τοσοῦτον ἔβλυσεν ὕδωρ ὡς ἅπαντα τὸν λαὸν κορε- Β σθῆναι, καὶ ἡ κιβωτός τοῖς ἱερεῦσιν ἀνεχομένη και τὸν Ἰορδάνου διαστήσασα ῥοῦν ἐπὶ τοῦ ξηροῦ διέβη, καὶ τὰ Ἱεριχούντινα κατεσείσθη τείχη, καὶ τῇ μη- λωτῇ τὸν Ἰορδάνην αὖθις Ελισσαίος διέρρηξε καὶ διηρέθη τὰ ὕδατα ἔνθεν καὶ ἔνθεν, αὐτὸς δὲ ἐπὶ τοῦ ξηροῦ διέβη. "Αρα κατὰ φύσιν τι γενέσθαι τούτων ἔστιν εἰπεῖν ; οὐδαμῶς. Εἰ δ' ἐκεῖνα ὑπὲρ φύσιν, οὐδὲ τὸ τῆς παρθένου κατὰ φύσιν. Ὑμῶν δὲ καλῶς τὴν ἀπείθειαν ὁ μεγαλοφωνότατος ἐστηλίτευσεν Ησαΐας λέγων· ο Ολην τὴν ἡμέραν ἐξεπέτασα τὰς χειράς μου πρὸς λαὸν ἀπειθοῦντα καὶ ἀντιλέγοντα. Πρὸς μὲν γὰρ πάσας τὰς περὶ τοῦ Χριστοῦ προφη τείας ἐναργεῖς οὖσας καὶ σαφεστάτας μαινομένων τρόπον διάκεισθε, οἱ τῶν ὁδῶν τὰς τετριμμένας ἐκ κλίνοντες κατὰ κρημνῶν πολλάκις ἑαυτοὺς ρίπτου- ง σαφεστέραν περίληψιν τῶν εἰρημένων. Ὅμως γε μὴν ἀνωτέρω μικρὸν αὐτὴν ἀναλάβωμεν, ἵν᾽ ἴδωμεν σαφέστερον τίς ἡ τῶν εἰρημένων τῷ προφήτῃ διά- νοια καὶ περὶ τίνων ἐστίν. • Προσέθετο, φησί, Κύ ριος λαλῆσαι τῷ ᾿Αχαζ, λέγων Αίτησαι σεαυτῷ σημεῖον παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου εἰς βάθος ἢ εἰς ὕψος. Καὶ εἶπεν ᾿Αχαζ, Οὐ μὴ αἰτήσω, οὐδ᾽ οὐ μὴ πειράσω Κύριον. Καὶ εἶπεν Ησαΐας· Διὰ τοῦτο δώ- σει Κύριος ὑμῖν σημεῖον. Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γα στρὶ λήψεται καὶ τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ. Βούτυρον βοῶν καὶ γάλα προβάτων καὶ μέλι φάγεται πρὶν ἢ γνῶναι αὐτὸν ἢ προελέσθαι πονηρά, ἐκλέξασθαι τὸ ἀγαθόν· διότι πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον ἀγαθὸν ἢ κακόν, ἀπειθεῖ πονηρία εκλέξασθαι τὸ ἀγαθόν. » 'Απ' ἀρχῆς τοίνυν αὖθις κατ' ὀλίγον ἐκτιθέντες σκοπῶμεν. • Προσέ θετο Κύριος λαλῆσαι τῷ ᾿Αχαζ, λέγων· Αἴτησαι σεαυτῷ σημείον παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου εἰς βά θος ἢ εἰς ὕψος. Καὶ εἶπεν "Αχαζ· Οὐ μὴ αιτήσω οὐδ᾽ οὐ μὴ πειράσω Κύριον. » Εξετάσαι τοίνυν πρῶτον δίκαιον, τίς ἦν ἡ αἰτία τῆς τοῦ ᾿Αχαζ πα ρακοῆς ὥστε μὴ θελῆσαι ποιῆσαι τὰ προστεταγμένα παρὰ Θεοῦ. Φαμὲν δὴ οὖν ὡς ἄνθρωπος ὢν ματα:ά. τητι καὶ ἀπονοίᾳ συνεζηκὼς καὶ ἐπὶ ψευδοπροφήτας καὶ χρησμολόγους καὶ τοιούτους αγυρτικοὺς κεχη νὼς ὑπερφρονεῖν οὐκ ὤχνει τῶν θείων ἐπιταγμάτ των· ὅθεν τὸ καταφρονητικὸν οἱονεὶ καὶ τὴν ἀναίδειαν Ησαΐας ὀνειδίζων ἐκείνου • Διὰ τοῦτο, φησί, δώ- σει Κύριος αὐτὸς σημεῖον, ο ῾Ο ἀποστείλας με δη λονότι πρὸς σὲ τὸν βέβηλόν τε καὶ δυσσεβῆ, τὸν CHRONICON MAJUS. - LIB. II. C quasi vertigine laboret, istud qui dicat, apud au- dientesque quam parum fidei habiturus sit? Quis enim post hominum memoriam audivit, virginem matrein fuisse? Si quis mihi unam proferre po- terit, in nulla re tibi jam adversabor. » Imperator: • Pulcre, inquit, istud dicis. Ostende tu mihi alium Deum de cœlo profectum et corpore indu- tum: et ego tibi ostendam, quam tu desideras, virginem, quæ eum pepererit. Verum enim vero quoniam fidem te habiturum polliceris, si quis aliud simile factum demonstraverit, admittendum tibi erit etiam primum hoc et unicum exemplum, quandoquidem nec illud ad aliud poterit referri, cum D primum sit. Sed mittamus hoc, atque tute nunc me doce, quomodo Moses patres vestros per mare Ru- brum transducere potuerit, et e saxo profluxerit tanta aquæ copia, quanta ad satiandum universum populum sans esset; quomodo arca a sacerdotibus portata, flumine Jordanis diviso, per siccum de- lata sit; quomodo Jerichuntina moenia concussa sint, et pelle ovili Jordanem rursus Elisæus per- ruperit, et, separata utrinque aqua, ambulaverit, per aridam terram. Num quid horum vi naturæ factum esse dici potest? profecto non potest. Atqui si illa supra naturam sunt, nec alterum de vir- gine naturam conveniens est. Ceterum als incre!u- lilate bene vos notavit grandiloquus 1snias : • Per totum diem, inquit, protendi manus ad populum incredulum et contradicentem. › In omnibus enim de Christo vaticiniis, cum evidentissima sint et apertissima, furentium instar agitis, qui, vias tritas declinantes, per rupes sæpe se proji- ciunt; id ue magis, quam in reliquis rebus, in hac, de qua cum maxime sermo est, cæleris evi- dentiore. Verum enim vero paulo altius eam re- petamus, ut quid propheta dicat et de quibus di- cal, clarius perspiciamus. • Mandavit, inquit, Dominus, ut Achazum appellarem his verbis: Expete tibi signum a Domino, Deo tuo, sive pro- fundum, sive sublime. Respondit Achazus, Non. expelam, nec tentabo Dominum. Perrexit Isaias : Idcirco Dominus ipse dabit vobis signum. Ecce virgo concipiet, et pariet filium, et vocabunt no- men ejus Emanuelem. Butyro boum et lacte ovium et melle vescetur, antequam noverit vel præop:a- bit malum, aut eliget bonum ; quoniam priusquam infans dignoscere didicit bona vel mala, pravitas fa- cere recusat, quod bonum est. Jam nunc ab initio singula repetamus consideremusque. Mandavit Dominus, ut Achazum appellarem his verbis : Ex- pete tibi signum a Domino, Deo tuo, sive profun - dum sive sublime. Respondit Achazus, Non expetam, nec tentabo Dominun. • Aquum est, primus nos causam exquirore, cur non obediverit Acha

ἔλεγγον καὶ μόνον λεγόμενον ἐμποιεῖ, καὶ τὴν ἀπι- Α σιν· μᾶλλον δὲ τῶν ἄλλων πρὸς τὴν παροῦσαν στίαν ἡλίκην κατάγει τῶν ἀκροωμένων ; Τίς γὰρ τῶν ἐκ τοῦ παντὸς αἰῶνος παρθένον ήκουσε τετο κυίαν; Εἰ μοι μίαν έχει δεικνύναι τις, πρὸς οὐδ᾽ ὁτιοῦν ἀντερῶ περαιτέρως. Ο βασιλεὺς ἀπεκρίθη • Εὖ λέγεις. Δεῖξόν μοι σὺ Θεὸν ἕτερον ἐξ οὐρανοῦ και τεληλυθότα καὶ σάρκα φορέσαντα· καγώ σοι δείξω τὴν, ὡς αὐτὸς ἀξιοῖς, παρθένον αὐτὸν γεννήσασαν. Σύ δ' ἀλλ' ἐπεὶ τούτῳ πιστεύειν ὑπίσχνῃ, εἴ σοί τις καὶ ἄλλο τοιοῦτο ἔχει δεικνύναι γεγενημένον, δεκτέον ἂν εἴη σοι καὶ τοῦτο πρῶτον καὶ μόνον ὄν, ἐπεὶ κάτ κεῖνο πρὸς οὐδὲν ἕτερον ἀφορᾷν ἔμελλεν, εἴπερ πρῶτον ἦν. Εἰ δ' οὖν, τοῦτο μὲν ἑατέον, δεῖξον δὲ σύ μοι πῶς Μωσῆς τοὺς ὑμετέρους πατέρας τὴν Ἐρυθρὰν περαιωθῆναι πεποίηκε, κακ τῆς πέτρας τοσοῦτον ἔβλυσεν ὕδωρ ὡς ἅπαντα τὸν λαὸν κορε- Β σθῆναι, καὶ ἡ κιβωτός τοῖς ἱερεῦσιν ἀνεχομένη και τὸν Ἰορδάνου διαστήσασα ῥοῦν ἐπὶ τοῦ ξηροῦ διέβη, καὶ τὰ Ἱεριχούντινα κατεσείσθη τείχη, καὶ τῇ μη- λωτῇ τὸν Ἰορδάνην αὖθις Ελισσαίος διέρρηξε καὶ διηρέθη τὰ ὕδατα ἔνθεν καὶ ἔνθεν, αὐτὸς δὲ ἐπὶ τοῦ ξηροῦ διέβη. "Αρα κατὰ φύσιν τι γενέσθαι τούτων ἔστιν εἰπεῖν ; οὐδαμῶς. Εἰ δ' ἐκεῖνα ὑπὲρ φύσιν, οὐδὲ τὸ τῆς παρθένου κατὰ φύσιν. Ὑμῶν δὲ καλῶς τὴν ἀπείθειαν ὁ μεγαλοφωνότατος ἐστηλίτευσεν Ησαΐας λέγων· ο Ολην τὴν ἡμέραν ἐξεπέτασα τὰς χειράς μου πρὸς λαὸν ἀπειθοῦντα καὶ ἀντιλέγοντα. Πρὸς μὲν γὰρ πάσας τὰς περὶ τοῦ Χριστοῦ προφη τείας ἐναργεῖς οὖσας καὶ σαφεστάτας μαινομένων τρόπον διάκεισθε, οἱ τῶν ὁδῶν τὰς τετριμμένας ἐκ κλίνοντες κατὰ κρημνῶν πολλάκις ἑαυτοὺς ρίπτου- ง σαφεστέραν περίληψιν τῶν εἰρημένων. Ὅμως γε μὴν ἀνωτέρω μικρὸν αὐτὴν ἀναλάβωμεν, ἵν᾽ ἴδωμεν σαφέστερον τίς ἡ τῶν εἰρημένων τῷ προφήτῃ διά- νοια καὶ περὶ τίνων ἐστίν. • Προσέθετο, φησί, Κύ ριος λαλῆσαι τῷ ᾿Αχαζ, λέγων Αίτησαι σεαυτῷ σημεῖον παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου εἰς βάθος ἢ εἰς ὕψος. Καὶ εἶπεν ᾿Αχαζ, Οὐ μὴ αἰτήσω, οὐδ᾽ οὐ μὴ πειράσω Κύριον. Καὶ εἶπεν Ησαΐας· Διὰ τοῦτο δώ- σει Κύριος ὑμῖν σημεῖον. Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γα στρὶ λήψεται καὶ τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ. Βούτυρον βοῶν καὶ γάλα προβάτων καὶ μέλι φάγεται πρὶν ἢ γνῶναι αὐτὸν ἢ προελέσθαι πονηρά, ἐκλέξασθαι τὸ ἀγαθόν· διότι πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον ἀγαθὸν ἢ κακόν, ἀπειθεῖ πονηρία εκλέξασθαι τὸ ἀγαθόν. » 'Απ' ἀρχῆς τοίνυν αὖθις κατ' ὀλίγον ἐκτιθέντες σκοπῶμεν. • Προσέ θετο Κύριος λαλῆσαι τῷ ᾿Αχαζ, λέγων· Αἴτησαι σεαυτῷ σημείον παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου εἰς βά θος ἢ εἰς ὕψος. Καὶ εἶπεν "Αχαζ· Οὐ μὴ αιτήσω οὐδ᾽ οὐ μὴ πειράσω Κύριον. » Εξετάσαι τοίνυν πρῶτον δίκαιον, τίς ἦν ἡ αἰτία τῆς τοῦ ᾿Αχαζ πα ρακοῆς ὥστε μὴ θελῆσαι ποιῆσαι τὰ προστεταγμένα παρὰ Θεοῦ. Φαμὲν δὴ οὖν ὡς ἄνθρωπος ὢν ματα:ά. τητι καὶ ἀπονοίᾳ συνεζηκὼς καὶ ἐπὶ ψευδοπροφήτας καὶ χρησμολόγους καὶ τοιούτους αγυρτικοὺς κεχη νὼς ὑπερφρονεῖν οὐκ ὤχνει τῶν θείων ἐπιταγμάτ των· ὅθεν τὸ καταφρονητικὸν οἱονεὶ καὶ τὴν ἀναίδειαν Ησαΐας ὀνειδίζων ἐκείνου • Διὰ τοῦτο, φησί, δώ- σει Κύριος αὐτὸς σημεῖον, ο ῾Ο ἀποστείλας με δη λονότι πρὸς σὲ τὸν βέβηλόν τε καὶ δυσσεβῆ, τὸν CHRONICON MAJUS. - LIB. II. C quasi vertigine laboret, istud qui dicat, apud au- dientesque quam parum fidei habiturus sit? Quis enim post hominum memoriam audivit, virginem matrein fuisse? Si quis mihi unam proferre po- terit, in nulla re tibi jam adversabor. » Imperator: • Pulcre, inquit, istud dicis. Ostende tu mihi alium Deum de cœlo profectum et corpore indu- tum: et ego tibi ostendam, quam tu desideras, virginem, quæ eum pepererit. Verum enim vero quoniam fidem te habiturum polliceris, si quis aliud simile factum demonstraverit, admittendum tibi erit etiam primum hoc et unicum exemplum, quandoquidem nec illud ad aliud poterit referri, cum D primum sit. Sed mittamus hoc, atque tute nunc me doce, quomodo Moses patres vestros per mare Ru- brum transducere potuerit, et e saxo profluxerit tanta aquæ copia, quanta ad satiandum universum populum sans esset; quomodo arca a sacerdotibus portata, flumine Jordanis diviso, per siccum de- lata sit; quomodo Jerichuntina moenia concussa sint, et pelle ovili Jordanem rursus Elisæus per- ruperit, et, separata utrinque aqua, ambulaverit, per aridam terram. Num quid horum vi naturæ factum esse dici potest? profecto non potest. Atqui si illa supra naturam sunt, nec alterum de vir- gine naturam conveniens est. Ceterum als incre!u- lilate bene vos notavit grandiloquus 1snias : • Per totum diem, inquit, protendi manus ad populum incredulum et contradicentem. › In omnibus enim de Christo vaticiniis, cum evidentissima sint et apertissima, furentium instar agitis, qui, vias tritas declinantes, per rupes sæpe se proji- ciunt; id ue magis, quam in reliquis rebus, in hac, de qua cum maxime sermo est, cæleris evi- dentiore. Verum enim vero paulo altius eam re- petamus, ut quid propheta dicat et de quibus di- cal, clarius perspiciamus. • Mandavit, inquit, Dominus, ut Achazum appellarem his verbis: Expete tibi signum a Domino, Deo tuo, sive pro- fundum, sive sublime. Respondit Achazus, Non. expelam, nec tentabo Dominum. Perrexit Isaias : Idcirco Dominus ipse dabit vobis signum. Ecce virgo concipiet, et pariet filium, et vocabunt no- men ejus Emanuelem. Butyro boum et lacte ovium et melle vescetur, antequam noverit vel præop:a- bit malum, aut eliget bonum ; quoniam priusquam infans dignoscere didicit bona vel mala, pravitas fa- cere recusat, quod bonum est. Jam nunc ab initio singula repetamus consideremusque. Mandavit Dominus, ut Achazum appellarem his verbis : Ex- pete tibi signum a Domino, Deo tuo, sive profun - dum sive sublime. Respondit Achazus, Non expetam, nec tentabo Dominun. • Aquum est, primus nos causam exquirore, cur non obediverit Acha

ἔλεγγον καὶ μόνον λεγόμενον ἐμποιεῖ, καὶ τὴν ἀπι- Α σιν· μᾶλλον δὲ τῶν ἄλλων πρὸς τὴν παροῦσαν στίαν ἡλίκην κατάγει τῶν ἀκροωμένων ; Τίς γὰρ τῶν ἐκ τοῦ παντὸς αἰῶνος παρθένον ήκουσε τετο κυίαν; Εἰ μοι μίαν έχει δεικνύναι τις, πρὸς οὐδ᾽ ὁτιοῦν ἀντερῶ περαιτέρως. Ο βασιλεὺς ἀπεκρίθη • Εὖ λέγεις. Δεῖξόν μοι σὺ Θεὸν ἕτερον ἐξ οὐρανοῦ και τεληλυθότα καὶ σάρκα φορέσαντα· καγώ σοι δείξω τὴν, ὡς αὐτὸς ἀξιοῖς, παρθένον αὐτὸν γεννήσασαν. Σύ δ' ἀλλ' ἐπεὶ τούτῳ πιστεύειν ὑπίσχνῃ, εἴ σοί τις καὶ ἄλλο τοιοῦτο ἔχει δεικνύναι γεγενημένον, δεκτέον ἂν εἴη σοι καὶ τοῦτο πρῶτον καὶ μόνον ὄν, ἐπεὶ κάτ κεῖνο πρὸς οὐδὲν ἕτερον ἀφορᾷν ἔμελλεν, εἴπερ πρῶτον ἦν. Εἰ δ' οὖν, τοῦτο μὲν ἑατέον, δεῖξον δὲ σύ μοι πῶς Μωσῆς τοὺς ὑμετέρους πατέρας τὴν Ἐρυθρὰν περαιωθῆναι πεποίηκε, κακ τῆς πέτρας τοσοῦτον ἔβλυσεν ὕδωρ ὡς ἅπαντα τὸν λαὸν κορε- Β σθῆναι, καὶ ἡ κιβωτός τοῖς ἱερεῦσιν ἀνεχομένη και τὸν Ἰορδάνου διαστήσασα ῥοῦν ἐπὶ τοῦ ξηροῦ διέβη, καὶ τὰ Ἱεριχούντινα κατεσείσθη τείχη, καὶ τῇ μη- λωτῇ τὸν Ἰορδάνην αὖθις Ελισσαίος διέρρηξε καὶ διηρέθη τὰ ὕδατα ἔνθεν καὶ ἔνθεν, αὐτὸς δὲ ἐπὶ τοῦ ξηροῦ διέβη. "Αρα κατὰ φύσιν τι γενέσθαι τούτων ἔστιν εἰπεῖν ; οὐδαμῶς. Εἰ δ' ἐκεῖνα ὑπὲρ φύσιν, οὐδὲ τὸ τῆς παρθένου κατὰ φύσιν. Ὑμῶν δὲ καλῶς τὴν ἀπείθειαν ὁ μεγαλοφωνότατος ἐστηλίτευσεν Ησαΐας λέγων· ο Ολην τὴν ἡμέραν ἐξεπέτασα τὰς χειράς μου πρὸς λαὸν ἀπειθοῦντα καὶ ἀντιλέγοντα. Πρὸς μὲν γὰρ πάσας τὰς περὶ τοῦ Χριστοῦ προφη τείας ἐναργεῖς οὖσας καὶ σαφεστάτας μαινομένων τρόπον διάκεισθε, οἱ τῶν ὁδῶν τὰς τετριμμένας ἐκ κλίνοντες κατὰ κρημνῶν πολλάκις ἑαυτοὺς ρίπτου- ง σαφεστέραν περίληψιν τῶν εἰρημένων. Ὅμως γε μὴν ἀνωτέρω μικρὸν αὐτὴν ἀναλάβωμεν, ἵν᾽ ἴδωμεν σαφέστερον τίς ἡ τῶν εἰρημένων τῷ προφήτῃ διά- νοια καὶ περὶ τίνων ἐστίν. • Προσέθετο, φησί, Κύ ριος λαλῆσαι τῷ ᾿Αχαζ, λέγων Αίτησαι σεαυτῷ σημεῖον παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου εἰς βάθος ἢ εἰς ὕψος. Καὶ εἶπεν ᾿Αχαζ, Οὐ μὴ αἰτήσω, οὐδ᾽ οὐ μὴ πειράσω Κύριον. Καὶ εἶπεν Ησαΐας· Διὰ τοῦτο δώ- σει Κύριος ὑμῖν σημεῖον. Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γα στρὶ λήψεται καὶ τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ. Βούτυρον βοῶν καὶ γάλα προβάτων καὶ μέλι φάγεται πρὶν ἢ γνῶναι αὐτὸν ἢ προελέσθαι πονηρά, ἐκλέξασθαι τὸ ἀγαθόν· διότι πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον ἀγαθὸν ἢ κακόν, ἀπειθεῖ πονηρία εκλέξασθαι τὸ ἀγαθόν. » 'Απ' ἀρχῆς τοίνυν αὖθις κατ' ὀλίγον ἐκτιθέντες σκοπῶμεν. • Προσέ θετο Κύριος λαλῆσαι τῷ ᾿Αχαζ, λέγων· Αἴτησαι σεαυτῷ σημείον παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου εἰς βά θος ἢ εἰς ὕψος. Καὶ εἶπεν "Αχαζ· Οὐ μὴ αιτήσω οὐδ᾽ οὐ μὴ πειράσω Κύριον. » Εξετάσαι τοίνυν πρῶτον δίκαιον, τίς ἦν ἡ αἰτία τῆς τοῦ ᾿Αχαζ πα ρακοῆς ὥστε μὴ θελῆσαι ποιῆσαι τὰ προστεταγμένα παρὰ Θεοῦ. Φαμὲν δὴ οὖν ὡς ἄνθρωπος ὢν ματα:ά. τητι καὶ ἀπονοίᾳ συνεζηκὼς καὶ ἐπὶ ψευδοπροφήτας καὶ χρησμολόγους καὶ τοιούτους αγυρτικοὺς κεχη νὼς ὑπερφρονεῖν οὐκ ὤχνει τῶν θείων ἐπιταγμάτ των· ὅθεν τὸ καταφρονητικὸν οἱονεὶ καὶ τὴν ἀναίδειαν Ησαΐας ὀνειδίζων ἐκείνου • Διὰ τοῦτο, φησί, δώ- σει Κύριος αὐτὸς σημεῖον, ο ῾Ο ἀποστείλας με δη λονότι πρὸς σὲ τὸν βέβηλόν τε καὶ δυσσεβῆ, τὸν CHRONICON MAJUS. - LIB. II. C quasi vertigine laboret, istud qui dicat, apud au- dientesque quam parum fidei habiturus sit? Quis enim post hominum memoriam audivit, virginem matrein fuisse? Si quis mihi unam proferre po- terit, in nulla re tibi jam adversabor. » Imperator: • Pulcre, inquit, istud dicis. Ostende tu mihi alium Deum de cœlo profectum et corpore indu- tum: et ego tibi ostendam, quam tu desideras, virginem, quæ eum pepererit. Verum enim vero quoniam fidem te habiturum polliceris, si quis aliud simile factum demonstraverit, admittendum tibi erit etiam primum hoc et unicum exemplum, quandoquidem nec illud ad aliud poterit referri, cum D primum sit. Sed mittamus hoc, atque tute nunc me doce, quomodo Moses patres vestros per mare Ru- brum transducere potuerit, et e saxo profluxerit tanta aquæ copia, quanta ad satiandum universum populum sans esset; quomodo arca a sacerdotibus portata, flumine Jordanis diviso, per siccum de- lata sit; quomodo Jerichuntina moenia concussa sint, et pelle ovili Jordanem rursus Elisæus per- ruperit, et, separata utrinque aqua, ambulaverit, per aridam terram. Num quid horum vi naturæ factum esse dici potest? profecto non potest. Atqui si illa supra naturam sunt, nec alterum de vir- gine naturam conveniens est. Ceterum als incre!u- lilate bene vos notavit grandiloquus 1snias : • Per totum diem, inquit, protendi manus ad populum incredulum et contradicentem. › In omnibus enim de Christo vaticiniis, cum evidentissima sint et apertissima, furentium instar agitis, qui, vias tritas declinantes, per rupes sæpe se proji- ciunt; id ue magis, quam in reliquis rebus, in hac, de qua cum maxime sermo est, cæleris evi- dentiore. Verum enim vero paulo altius eam re- petamus, ut quid propheta dicat et de quibus di- cal, clarius perspiciamus. • Mandavit, inquit, Dominus, ut Achazum appellarem his verbis: Expete tibi signum a Domino, Deo tuo, sive pro- fundum, sive sublime. Respondit Achazus, Non. expelam, nec tentabo Dominum. Perrexit Isaias : Idcirco Dominus ipse dabit vobis signum. Ecce virgo concipiet, et pariet filium, et vocabunt no- men ejus Emanuelem. Butyro boum et lacte ovium et melle vescetur, antequam noverit vel præop:a- bit malum, aut eliget bonum ; quoniam priusquam infans dignoscere didicit bona vel mala, pravitas fa- cere recusat, quod bonum est. Jam nunc ab initio singula repetamus consideremusque. Mandavit Dominus, ut Achazum appellarem his verbis : Ex- pete tibi signum a Domino, Deo tuo, sive profun - dum sive sublime. Respondit Achazus, Non expetam, nec tentabo Dominun. • Aquum est, primus nos causam exquirore, cur non obediverit Acha

ἔλεγγον καὶ μόνον λεγόμενον ἐμποιεῖ, καὶ τὴν ἀπι- Α σιν· μᾶλλον δὲ τῶν ἄλλων πρὸς τὴν παροῦσαν στίαν ἡλίκην κατάγει τῶν ἀκροωμένων ; Τίς γὰρ τῶν ἐκ τοῦ παντὸς αἰῶνος παρθένον ήκουσε τετο κυίαν; Εἰ μοι μίαν έχει δεικνύναι τις, πρὸς οὐδ᾽ ὁτιοῦν ἀντερῶ περαιτέρως. Ο βασιλεὺς ἀπεκρίθη • Εὖ λέγεις. Δεῖξόν μοι σὺ Θεὸν ἕτερον ἐξ οὐρανοῦ και τεληλυθότα καὶ σάρκα φορέσαντα· καγώ σοι δείξω τὴν, ὡς αὐτὸς ἀξιοῖς, παρθένον αὐτὸν γεννήσασαν. Σύ δ' ἀλλ' ἐπεὶ τούτῳ πιστεύειν ὑπίσχνῃ, εἴ σοί τις καὶ ἄλλο τοιοῦτο ἔχει δεικνύναι γεγενημένον, δεκτέον ἂν εἴη σοι καὶ τοῦτο πρῶτον καὶ μόνον ὄν, ἐπεὶ κάτ κεῖνο πρὸς οὐδὲν ἕτερον ἀφορᾷν ἔμελλεν, εἴπερ πρῶτον ἦν. Εἰ δ' οὖν, τοῦτο μὲν ἑατέον, δεῖξον δὲ σύ μοι πῶς Μωσῆς τοὺς ὑμετέρους πατέρας τὴν Ἐρυθρὰν περαιωθῆναι πεποίηκε, κακ τῆς πέτρας τοσοῦτον ἔβλυσεν ὕδωρ ὡς ἅπαντα τὸν λαὸν κορε- Β σθῆναι, καὶ ἡ κιβωτός τοῖς ἱερεῦσιν ἀνεχομένη και τὸν Ἰορδάνου διαστήσασα ῥοῦν ἐπὶ τοῦ ξηροῦ διέβη, καὶ τὰ Ἱεριχούντινα κατεσείσθη τείχη, καὶ τῇ μη- λωτῇ τὸν Ἰορδάνην αὖθις Ελισσαίος διέρρηξε καὶ διηρέθη τὰ ὕδατα ἔνθεν καὶ ἔνθεν, αὐτὸς δὲ ἐπὶ τοῦ ξηροῦ διέβη. "Αρα κατὰ φύσιν τι γενέσθαι τούτων ἔστιν εἰπεῖν ; οὐδαμῶς. Εἰ δ' ἐκεῖνα ὑπὲρ φύσιν, οὐδὲ τὸ τῆς παρθένου κατὰ φύσιν. Ὑμῶν δὲ καλῶς τὴν ἀπείθειαν ὁ μεγαλοφωνότατος ἐστηλίτευσεν Ησαΐας λέγων· ο Ολην τὴν ἡμέραν ἐξεπέτασα τὰς χειράς μου πρὸς λαὸν ἀπειθοῦντα καὶ ἀντιλέγοντα. Πρὸς μὲν γὰρ πάσας τὰς περὶ τοῦ Χριστοῦ προφη τείας ἐναργεῖς οὖσας καὶ σαφεστάτας μαινομένων τρόπον διάκεισθε, οἱ τῶν ὁδῶν τὰς τετριμμένας ἐκ κλίνοντες κατὰ κρημνῶν πολλάκις ἑαυτοὺς ρίπτου- ง σαφεστέραν περίληψιν τῶν εἰρημένων. Ὅμως γε μὴν ἀνωτέρω μικρὸν αὐτὴν ἀναλάβωμεν, ἵν᾽ ἴδωμεν σαφέστερον τίς ἡ τῶν εἰρημένων τῷ προφήτῃ διά- νοια καὶ περὶ τίνων ἐστίν. • Προσέθετο, φησί, Κύ ριος λαλῆσαι τῷ ᾿Αχαζ, λέγων Αίτησαι σεαυτῷ σημεῖον παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου εἰς βάθος ἢ εἰς ὕψος. Καὶ εἶπεν ᾿Αχαζ, Οὐ μὴ αἰτήσω, οὐδ᾽ οὐ μὴ πειράσω Κύριον. Καὶ εἶπεν Ησαΐας· Διὰ τοῦτο δώ- σει Κύριος ὑμῖν σημεῖον. Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γα στρὶ λήψεται καὶ τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ. Βούτυρον βοῶν καὶ γάλα προβάτων καὶ μέλι φάγεται πρὶν ἢ γνῶναι αὐτὸν ἢ προελέσθαι πονηρά, ἐκλέξασθαι τὸ ἀγαθόν· διότι πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον ἀγαθὸν ἢ κακόν, ἀπειθεῖ πονηρία εκλέξασθαι τὸ ἀγαθόν. » 'Απ' ἀρχῆς τοίνυν αὖθις κατ' ὀλίγον ἐκτιθέντες σκοπῶμεν. • Προσέ θετο Κύριος λαλῆσαι τῷ ᾿Αχαζ, λέγων· Αἴτησαι σεαυτῷ σημείον παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου εἰς βά θος ἢ εἰς ὕψος. Καὶ εἶπεν "Αχαζ· Οὐ μὴ αιτήσω οὐδ᾽ οὐ μὴ πειράσω Κύριον. » Εξετάσαι τοίνυν πρῶτον δίκαιον, τίς ἦν ἡ αἰτία τῆς τοῦ ᾿Αχαζ πα ρακοῆς ὥστε μὴ θελῆσαι ποιῆσαι τὰ προστεταγμένα παρὰ Θεοῦ. Φαμὲν δὴ οὖν ὡς ἄνθρωπος ὢν ματα:ά. τητι καὶ ἀπονοίᾳ συνεζηκὼς καὶ ἐπὶ ψευδοπροφήτας καὶ χρησμολόγους καὶ τοιούτους αγυρτικοὺς κεχη νὼς ὑπερφρονεῖν οὐκ ὤχνει τῶν θείων ἐπιταγμάτ των· ὅθεν τὸ καταφρονητικὸν οἱονεὶ καὶ τὴν ἀναίδειαν Ησαΐας ὀνειδίζων ἐκείνου • Διὰ τοῦτο, φησί, δώ- σει Κύριος αὐτὸς σημεῖον, ο ῾Ο ἀποστείλας με δη λονότι πρὸς σὲ τὸν βέβηλόν τε καὶ δυσσεβῆ, τὸν CHRONICON MAJUS. - LIB. II. C quasi vertigine laboret, istud qui dicat, apud au- dientesque quam parum fidei habiturus sit? Quis enim post hominum memoriam audivit, virginem matrein fuisse? Si quis mihi unam proferre po- terit, in nulla re tibi jam adversabor. » Imperator: • Pulcre, inquit, istud dicis. Ostende tu mihi alium Deum de cœlo profectum et corpore indu- tum: et ego tibi ostendam, quam tu desideras, virginem, quæ eum pepererit. Verum enim vero quoniam fidem te habiturum polliceris, si quis aliud simile factum demonstraverit, admittendum tibi erit etiam primum hoc et unicum exemplum, quandoquidem nec illud ad aliud poterit referri, cum D primum sit. Sed mittamus hoc, atque tute nunc me doce, quomodo Moses patres vestros per mare Ru- brum transducere potuerit, et e saxo profluxerit tanta aquæ copia, quanta ad satiandum universum populum sans esset; quomodo arca a sacerdotibus portata, flumine Jordanis diviso, per siccum de- lata sit; quomodo Jerichuntina moenia concussa sint, et pelle ovili Jordanem rursus Elisæus per- ruperit, et, separata utrinque aqua, ambulaverit, per aridam terram. Num quid horum vi naturæ factum esse dici potest? profecto non potest. Atqui si illa supra naturam sunt, nec alterum de vir- gine naturam conveniens est. Ceterum als incre!u- lilate bene vos notavit grandiloquus 1snias : • Per totum diem, inquit, protendi manus ad populum incredulum et contradicentem. › In omnibus enim de Christo vaticiniis, cum evidentissima sint et apertissima, furentium instar agitis, qui, vias tritas declinantes, per rupes sæpe se proji- ciunt; id ue magis, quam in reliquis rebus, in hac, de qua cum maxime sermo est, cæleris evi- dentiore. Verum enim vero paulo altius eam re- petamus, ut quid propheta dicat et de quibus di- cal, clarius perspiciamus. • Mandavit, inquit, Dominus, ut Achazum appellarem his verbis: Expete tibi signum a Domino, Deo tuo, sive pro- fundum, sive sublime. Respondit Achazus, Non. expelam, nec tentabo Dominum. Perrexit Isaias : Idcirco Dominus ipse dabit vobis signum. Ecce virgo concipiet, et pariet filium, et vocabunt no- men ejus Emanuelem. Butyro boum et lacte ovium et melle vescetur, antequam noverit vel præop:a- bit malum, aut eliget bonum ; quoniam priusquam infans dignoscere didicit bona vel mala, pravitas fa- cere recusat, quod bonum est. Jam nunc ab initio singula repetamus consideremusque. Mandavit Dominus, ut Achazum appellarem his verbis : Ex- pete tibi signum a Domino, Deo tuo, sive profun - dum sive sublime. Respondit Achazus, Non expetam, nec tentabo Dominun. • Aquum est, primus nos causam exquirore, cur non obediverit Acha

οὐχὶ δ', ὡς ὑμεῖς, χρίσων τὸν Μεσσίαν· τὸ γὰρ τοι αῦτα λογοποιεῖν ἀμαθῶν ἐστιν, ως πού γε εἰρηκώς ἔφθην, καὶ τῆς Γραφῆς παντάπασιν ἀμυήτων. Ο δὲ Χριστός, καθὸ μὲν Θεὸς, καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐν τῇ γῇ ἐστι καὶ ἐν τῷ παντὶ καὶ ὑπὲρ τὸ πᾶν (Τὸν γὰρ οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρώ, λέγει Κύριος) - καθὸ δὲ ἄνθρωπος, ούτε χίλια έτη έζησεν οὔτε ἐν. ταῦθα ήγουν ἐν τῇ γῇ ἐστιν, ἀλλ' ἔζησε μὲν ὑπὲρ τὰ τριάκοντα ἔτη, σταυρωθεὶς δὲ ὑπὸ τῶν κακίστων πατέρων ὑμῶν τέθνηκε· καὶ τὸ μὲν ἅγιον αὐτοῦ σῶμα ἐτέθη ἐν μνημείῳ, φθορὰν μὲν δεξάμενον, οὐ διαφθορὰν δέ· ἡ δὲ θεία ὑπόστασις, ἀχωρίστως τῷ προσλήμματι ήνωμένη, κατῆλθεν εἰς ᾅδου σπότη σὺν τῇ θείᾳ ψυχῇ, πάντας μὲν τῶν χρονίων έλευ- θερώσασα δεσμῶν, ἀναστήσασα δὲ μετ' ἐξουσίας θεϊκῆς τὸ σῶμα προσελάβετο, τὴν μὲν φθορὰν ἤδη καὶ τὸν θάνατον ἀποβεβληκός, ἀφθαρσίαν δὲ καὶ ἀθανασίαν ἐνδεδυκός. Χριστὸς μὲν οὖν οὕτω τριήμε ρος ἀναστὰς καὶ τὸν ᾿Αδὰμ τῶν δεσμῶν ἀνεὶς καὶ τὴν πρὶν δίαιταν τὸν παράδεισον αὐτῷ δούς, τοῖς ὑπολειφθεῖσι τῶν μαθητῶν ἔνδεκα συγγενόμε νος (ὁ γὰρ Ἰούδας ἀπῆλθεν εἰς ἄν οἱ προφῆται τόσ τον εἰρήκεισαν, εἰς κόλασιν δηλονότι τὴν ἀτελεύτη τον), μεθ' ἡμέρας τεσσαράκοντα τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως ἀνελήφθη εἰς τοὺς οὐρανούς, πάντων αὐτῷ τῶν μαθητῶν ὁμοῦ τῇ παναγία Μητρί συμ παρόντων τε καὶ ὁρώντων, καὶ νῦν ἐστιν ἐν οὐρα νοῖς τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συγκαθήμενος καὶ συμ- δος αὖθις περιφανὲς αὐτὸν εἶναι τὸν Μεσσίαν. Οὐδὲ Α ταῦτα γοῦν Ηλίας ὑπὸ Θεοῦ πεμφθήσεται τότε, γὰρ Ηλίας ἦλθεν, ὥς φασιν, αὐτὸν γεννηθέντα χρι- · σαι. » Ο βασιλεὺς ἀποκριθεὶς· Πλανάσθε, Ξένε, μή εἰδότες τας Γραφάς μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ. Εξειν μὲν γὰρ τὸν Θεσβίτην Ηλίαν καὶ λέγεται καὶ πιστεύεται, οὐκ ἐπὶ τὸ χρίσαί γε μὴν τὸν Κύ- πριον· ἀλλ᾽ ἐπείπερ ἀπόκειται τινα γεννηθῆναι μυ- σαρὸν ἄνθρωπον ἐκ τοῦ γένους, ὡς φασί τινες, τῶν Ἑβραίων, πᾶσαν ἐν ἑαυτῷ δεξόμενον τοῦ διαβόλου τὴν ἐνέργειαν, καὶ ποιεῖν δι᾿ αὐτῆς σημεῖα καὶ τέ- ρατα, Θεὸν ἑαυτὸν καὶ Χριστὸν ὀνομάζοντα, ὥστε μὴ μόνον πολλοὺς τῶν τότ' ὄντων πλανηθήναι Χρι- στιανῶν, ἀλλὰ τὸ καταλελειμμένον ὀλίγον μέρος τοῦ γένους τῶν Ἰουδαίων ήτοι ἔθνους τῇ πλάνῃ τοῦ Άνο τιχρίστου συναπαχής, ήξειν φασί τηνικαῦτα τόν τε Ηλίαν καὶ Ενώχ ἀπεσταλμένους ὑπὸ Θεοῦ σπλάγχνα οἰκτιρμῶν λαβόντος, διδάξαι τε καὶ ἐπιστρέψαι τους τε ἄλλους καὶ δὴ τὸ ταλαίπωρον τῶν Ἑβραίων ἔθνος εἰς τὴν τοῦ Χριστοῦ, ταυτὸν δὲ εἰπεῖν, εἰς τὴν τῆς ἁγίας Τριάδος πίστιν, ἵνα μὴ τὸ σύμπαν ὑπὲ τοῦ διαβόλου καταποθείη. Εἰ γὰρ καὶ διὰ τὴν εἰς τὸν Χριστὸν φόνον ἐχθροὺς ἑαυτοὺς εἰργάσαντο του Θεοῦ καὶ τοῦ Εὐαγγελίου, ἀλλ' ἀγαπητοί εἰσι διὰ τὴν εἰς τοὺς πατέρας αὐτῶν τοῦ Θεοῦ ἀγάπην. 05; μὲν οὖν οἶδεν ἡ θεία πρόνοια ανεπιστρόφως Έχοντας πρὸς μετάνοιαν, κατέλιπεν· οὓς ἐὲ ᾔδει τὸ Θεῖον εὐγνωμόνως τὸ τοῦ Εὐαγγελίου κήρυγμα δεξῆ μένους, οὐ παρείδε. Τότε τοίνυν πληρωθήσεται ἡ λέγουσα προφητεία τοῦ Ἡσαΐου· . Ἐὰν ᾖ ὁ ἀριθ. μὸς τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ὑπὲρ τὴν ἄμμον τῆς θαλάσσης, ο προσκυνούμενος ὑφ᾽ ἀπάσης τῆς οὐρανίου Ιεραρχ ε) κατάλειμμα τοῦ Ἰσραὴλ σωθήσεται. » Καὶ διὰ Β χίας. Η - CHRONICON MAJUS. - LIB. 11. C Fieri non potest. Sin autem mortuum eum esse dt- catis, hoc rursus manifestum mendacium erit, eum Messiam esse. Neque enim Elias venit ut, aiunt, na- tum uneturus. » Respondens imperator: « Erratis, inquit, Xene, ignorantes Litteras et potentiam Dei、 Venturus enim esse Elias Thesbites et dicitur et cro- ditur, non tamen Dominum unctarus ; sed quia fu- turum est, ut nascatur homo exsecrabilis ex gente, at quidam volunt, Hebræorum, qui omnem pote- statem diaboli habebit et per eam signa et portenta efficiet, Deum se et Christam nominans, ut non so, lum multi Christianorum tunc viventium erraturi sint, sed etiam quæ restabunt exigua reliquias Ju- D dæorum Antichristi illius erroribus abripiendæ sint, venturos illo tempore aiunt Eliam et Enoch, a Deo misericordia commoto missos, ut doceant et cum allos tum miseram Hebræorum nationem ad Chri- stum convertant, aut quod idem est, ad sanctæ Trini- tatis fidem, ne tota a diabolo absorbeatur. Etiamsi enim propter cædem in Christum factam semet Dei et Evangelii hostęs fecerint, tamen chari Deo sunt propter charitatem, qua is eorum patres amplexus est. Quosigitur Providentia divina pœnitentiam aver- saturos esse novit, eos deseruit:quos autem divinam Evangelii prædicationem studiose amplexuro, præ- vidit, eos nou neglexit. Tunc igitur exitum habebiţ lɛni:c vaticinium, quod tale est : Si numerus filio- PATROL. GR. CLVI. rum Israelis superayèrit arenam maris, reliquiæ Is- ‹rnelīs salvabuntur. › Hanc ob causam igitur Elias tunc a Deo mittetur, non, mi vos jactatis, Messiam unclarus. Nam tales condugere fabulas, indocto- rum homingın est, at ante dixi, et sacrarum Litte- rarum prorsus expertium. Christus autem, qua Deus, in cœlo et in terra est et in universo el supra universumn (Calum enim et terram ego impleo, di- cit Dominus); qua autem bomo, neque mille aunos vixit neque hic, id est in terris, est, sed vixit, ultra annos triginta, deinde, a sceleratissimis majori- bus vestris cruci affixus, mortuus est ; et sancluin eorpus ejus, in monumento repositum, admisit iute- ritum, non corruptionem ; divina autem hyposta- sis, insolubili vinculo cum eo, quod assumpseral, conjuncta, cum anima divina ad inferorum tenebras descendit, omnesque e diuturno carcere recepit, atque corpus,quod assumpserat, virtute divina sus. citavit, interitm et morte liberatum, incorruptione et immortalitate indutum. Itaque Christus cụm hunc in modum die tertio resurrexisset, et Adamum, vin- culis solutum, in vitam pristinam paradisi restitui set, et cum reliquis discipulis undecim sæpe versalus esset (Judas enim abierat in locus, quem propues, tæ dixerant, in supplicium videlicet sempiternuus), post dies a resurrectione quadraginta, omnibus. discipulis et sanctissima ipsius Matre præsenti.uş •

οὐχὶ δ', ὡς ὑμεῖς, χρίσων τὸν Μεσσίαν· τὸ γὰρ τοι αῦτα λογοποιεῖν ἀμαθῶν ἐστιν, ως πού γε εἰρηκώς ἔφθην, καὶ τῆς Γραφῆς παντάπασιν ἀμυήτων. Ο δὲ Χριστός, καθὸ μὲν Θεὸς, καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐν τῇ γῇ ἐστι καὶ ἐν τῷ παντὶ καὶ ὑπὲρ τὸ πᾶν (Τὸν γὰρ οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρώ, λέγει Κύριος) - καθὸ δὲ ἄνθρωπος, ούτε χίλια έτη έζησεν οὔτε ἐν. ταῦθα ήγουν ἐν τῇ γῇ ἐστιν, ἀλλ' ἔζησε μὲν ὑπὲρ τὰ τριάκοντα ἔτη, σταυρωθεὶς δὲ ὑπὸ τῶν κακίστων πατέρων ὑμῶν τέθνηκε· καὶ τὸ μὲν ἅγιον αὐτοῦ σῶμα ἐτέθη ἐν μνημείῳ, φθορὰν μὲν δεξάμενον, οὐ διαφθορὰν δέ· ἡ δὲ θεία ὑπόστασις, ἀχωρίστως τῷ προσλήμματι ήνωμένη, κατῆλθεν εἰς ᾅδου σπότη σὺν τῇ θείᾳ ψυχῇ, πάντας μὲν τῶν χρονίων έλευ- θερώσασα δεσμῶν, ἀναστήσασα δὲ μετ' ἐξουσίας θεϊκῆς τὸ σῶμα προσελάβετο, τὴν μὲν φθορὰν ἤδη καὶ τὸν θάνατον ἀποβεβληκός, ἀφθαρσίαν δὲ καὶ ἀθανασίαν ἐνδεδυκός. Χριστὸς μὲν οὖν οὕτω τριήμε ρος ἀναστὰς καὶ τὸν ᾿Αδὰμ τῶν δεσμῶν ἀνεὶς καὶ τὴν πρὶν δίαιταν τὸν παράδεισον αὐτῷ δούς, τοῖς ὑπολειφθεῖσι τῶν μαθητῶν ἔνδεκα συγγενόμε νος (ὁ γὰρ Ἰούδας ἀπῆλθεν εἰς ἄν οἱ προφῆται τόσ τον εἰρήκεισαν, εἰς κόλασιν δηλονότι τὴν ἀτελεύτη τον), μεθ' ἡμέρας τεσσαράκοντα τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως ἀνελήφθη εἰς τοὺς οὐρανούς, πάντων αὐτῷ τῶν μαθητῶν ὁμοῦ τῇ παναγία Μητρί συμ παρόντων τε καὶ ὁρώντων, καὶ νῦν ἐστιν ἐν οὐρα νοῖς τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συγκαθήμενος καὶ συμ- δος αὖθις περιφανὲς αὐτὸν εἶναι τὸν Μεσσίαν. Οὐδὲ Α ταῦτα γοῦν Ηλίας ὑπὸ Θεοῦ πεμφθήσεται τότε, γὰρ Ηλίας ἦλθεν, ὥς φασιν, αὐτὸν γεννηθέντα χρι- · σαι. » Ο βασιλεὺς ἀποκριθεὶς· Πλανάσθε, Ξένε, μή εἰδότες τας Γραφάς μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ. Εξειν μὲν γὰρ τὸν Θεσβίτην Ηλίαν καὶ λέγεται καὶ πιστεύεται, οὐκ ἐπὶ τὸ χρίσαί γε μὴν τὸν Κύ- πριον· ἀλλ᾽ ἐπείπερ ἀπόκειται τινα γεννηθῆναι μυ- σαρὸν ἄνθρωπον ἐκ τοῦ γένους, ὡς φασί τινες, τῶν Ἑβραίων, πᾶσαν ἐν ἑαυτῷ δεξόμενον τοῦ διαβόλου τὴν ἐνέργειαν, καὶ ποιεῖν δι᾿ αὐτῆς σημεῖα καὶ τέ- ρατα, Θεὸν ἑαυτὸν καὶ Χριστὸν ὀνομάζοντα, ὥστε μὴ μόνον πολλοὺς τῶν τότ' ὄντων πλανηθήναι Χρι- στιανῶν, ἀλλὰ τὸ καταλελειμμένον ὀλίγον μέρος τοῦ γένους τῶν Ἰουδαίων ήτοι ἔθνους τῇ πλάνῃ τοῦ Άνο τιχρίστου συναπαχής, ήξειν φασί τηνικαῦτα τόν τε Ηλίαν καὶ Ενώχ ἀπεσταλμένους ὑπὸ Θεοῦ σπλάγχνα οἰκτιρμῶν λαβόντος, διδάξαι τε καὶ ἐπιστρέψαι τους τε ἄλλους καὶ δὴ τὸ ταλαίπωρον τῶν Ἑβραίων ἔθνος εἰς τὴν τοῦ Χριστοῦ, ταυτὸν δὲ εἰπεῖν, εἰς τὴν τῆς ἁγίας Τριάδος πίστιν, ἵνα μὴ τὸ σύμπαν ὑπὲ τοῦ διαβόλου καταποθείη. Εἰ γὰρ καὶ διὰ τὴν εἰς τὸν Χριστὸν φόνον ἐχθροὺς ἑαυτοὺς εἰργάσαντο του Θεοῦ καὶ τοῦ Εὐαγγελίου, ἀλλ' ἀγαπητοί εἰσι διὰ τὴν εἰς τοὺς πατέρας αὐτῶν τοῦ Θεοῦ ἀγάπην. 05; μὲν οὖν οἶδεν ἡ θεία πρόνοια ανεπιστρόφως Έχοντας πρὸς μετάνοιαν, κατέλιπεν· οὓς ἐὲ ᾔδει τὸ Θεῖον εὐγνωμόνως τὸ τοῦ Εὐαγγελίου κήρυγμα δεξῆ μένους, οὐ παρείδε. Τότε τοίνυν πληρωθήσεται ἡ λέγουσα προφητεία τοῦ Ἡσαΐου· . Ἐὰν ᾖ ὁ ἀριθ. μὸς τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ὑπὲρ τὴν ἄμμον τῆς θαλάσσης, ο προσκυνούμενος ὑφ᾽ ἀπάσης τῆς οὐρανίου Ιεραρχ ε) κατάλειμμα τοῦ Ἰσραὴλ σωθήσεται. » Καὶ διὰ Β χίας. Η - CHRONICON MAJUS. - LIB. 11. C Fieri non potest. Sin autem mortuum eum esse dt- catis, hoc rursus manifestum mendacium erit, eum Messiam esse. Neque enim Elias venit ut, aiunt, na- tum uneturus. » Respondens imperator: « Erratis, inquit, Xene, ignorantes Litteras et potentiam Dei、 Venturus enim esse Elias Thesbites et dicitur et cro- ditur, non tamen Dominum unctarus ; sed quia fu- turum est, ut nascatur homo exsecrabilis ex gente, at quidam volunt, Hebræorum, qui omnem pote- statem diaboli habebit et per eam signa et portenta efficiet, Deum se et Christam nominans, ut non so, lum multi Christianorum tunc viventium erraturi sint, sed etiam quæ restabunt exigua reliquias Ju- D dæorum Antichristi illius erroribus abripiendæ sint, venturos illo tempore aiunt Eliam et Enoch, a Deo misericordia commoto missos, ut doceant et cum allos tum miseram Hebræorum nationem ad Chri- stum convertant, aut quod idem est, ad sanctæ Trini- tatis fidem, ne tota a diabolo absorbeatur. Etiamsi enim propter cædem in Christum factam semet Dei et Evangelii hostęs fecerint, tamen chari Deo sunt propter charitatem, qua is eorum patres amplexus est. Quosigitur Providentia divina pœnitentiam aver- saturos esse novit, eos deseruit:quos autem divinam Evangelii prædicationem studiose amplexuro, præ- vidit, eos nou neglexit. Tunc igitur exitum habebiţ lɛni:c vaticinium, quod tale est : Si numerus filio- PATROL. GR. CLVI. rum Israelis superayèrit arenam maris, reliquiæ Is- ‹rnelīs salvabuntur. › Hanc ob causam igitur Elias tunc a Deo mittetur, non, mi vos jactatis, Messiam unclarus. Nam tales condugere fabulas, indocto- rum homingın est, at ante dixi, et sacrarum Litte- rarum prorsus expertium. Christus autem, qua Deus, in cœlo et in terra est et in universo el supra universumn (Calum enim et terram ego impleo, di- cit Dominus); qua autem bomo, neque mille aunos vixit neque hic, id est in terris, est, sed vixit, ultra annos triginta, deinde, a sceleratissimis majori- bus vestris cruci affixus, mortuus est ; et sancluin eorpus ejus, in monumento repositum, admisit iute- ritum, non corruptionem ; divina autem hyposta- sis, insolubili vinculo cum eo, quod assumpseral, conjuncta, cum anima divina ad inferorum tenebras descendit, omnesque e diuturno carcere recepit, atque corpus,quod assumpserat, virtute divina sus. citavit, interitm et morte liberatum, incorruptione et immortalitate indutum. Itaque Christus cụm hunc in modum die tertio resurrexisset, et Adamum, vin- culis solutum, in vitam pristinam paradisi restitui set, et cum reliquis discipulis undecim sæpe versalus esset (Judas enim abierat in locus, quem propues, tæ dixerant, in supplicium videlicet sempiternuus), post dies a resurrectione quadraginta, omnibus. discipulis et sanctissima ipsius Matre præsenti.uş •

οὐχὶ δ', ὡς ὑμεῖς, χρίσων τὸν Μεσσίαν· τὸ γὰρ τοι αῦτα λογοποιεῖν ἀμαθῶν ἐστιν, ως πού γε εἰρηκώς ἔφθην, καὶ τῆς Γραφῆς παντάπασιν ἀμυήτων. Ο δὲ Χριστός, καθὸ μὲν Θεὸς, καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐν τῇ γῇ ἐστι καὶ ἐν τῷ παντὶ καὶ ὑπὲρ τὸ πᾶν (Τὸν γὰρ οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρώ, λέγει Κύριος) - καθὸ δὲ ἄνθρωπος, ούτε χίλια έτη έζησεν οὔτε ἐν. ταῦθα ήγουν ἐν τῇ γῇ ἐστιν, ἀλλ' ἔζησε μὲν ὑπὲρ τὰ τριάκοντα ἔτη, σταυρωθεὶς δὲ ὑπὸ τῶν κακίστων πατέρων ὑμῶν τέθνηκε· καὶ τὸ μὲν ἅγιον αὐτοῦ σῶμα ἐτέθη ἐν μνημείῳ, φθορὰν μὲν δεξάμενον, οὐ διαφθορὰν δέ· ἡ δὲ θεία ὑπόστασις, ἀχωρίστως τῷ προσλήμματι ήνωμένη, κατῆλθεν εἰς ᾅδου σπότη σὺν τῇ θείᾳ ψυχῇ, πάντας μὲν τῶν χρονίων έλευ- θερώσασα δεσμῶν, ἀναστήσασα δὲ μετ' ἐξουσίας θεϊκῆς τὸ σῶμα προσελάβετο, τὴν μὲν φθορὰν ἤδη καὶ τὸν θάνατον ἀποβεβληκός, ἀφθαρσίαν δὲ καὶ ἀθανασίαν ἐνδεδυκός. Χριστὸς μὲν οὖν οὕτω τριήμε ρος ἀναστὰς καὶ τὸν ᾿Αδὰμ τῶν δεσμῶν ἀνεὶς καὶ τὴν πρὶν δίαιταν τὸν παράδεισον αὐτῷ δούς, τοῖς ὑπολειφθεῖσι τῶν μαθητῶν ἔνδεκα συγγενόμε νος (ὁ γὰρ Ἰούδας ἀπῆλθεν εἰς ἄν οἱ προφῆται τόσ τον εἰρήκεισαν, εἰς κόλασιν δηλονότι τὴν ἀτελεύτη τον), μεθ' ἡμέρας τεσσαράκοντα τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως ἀνελήφθη εἰς τοὺς οὐρανούς, πάντων αὐτῷ τῶν μαθητῶν ὁμοῦ τῇ παναγία Μητρί συμ παρόντων τε καὶ ὁρώντων, καὶ νῦν ἐστιν ἐν οὐρα νοῖς τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συγκαθήμενος καὶ συμ- δος αὖθις περιφανὲς αὐτὸν εἶναι τὸν Μεσσίαν. Οὐδὲ Α ταῦτα γοῦν Ηλίας ὑπὸ Θεοῦ πεμφθήσεται τότε, γὰρ Ηλίας ἦλθεν, ὥς φασιν, αὐτὸν γεννηθέντα χρι- · σαι. » Ο βασιλεὺς ἀποκριθεὶς· Πλανάσθε, Ξένε, μή εἰδότες τας Γραφάς μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ. Εξειν μὲν γὰρ τὸν Θεσβίτην Ηλίαν καὶ λέγεται καὶ πιστεύεται, οὐκ ἐπὶ τὸ χρίσαί γε μὴν τὸν Κύ- πριον· ἀλλ᾽ ἐπείπερ ἀπόκειται τινα γεννηθῆναι μυ- σαρὸν ἄνθρωπον ἐκ τοῦ γένους, ὡς φασί τινες, τῶν Ἑβραίων, πᾶσαν ἐν ἑαυτῷ δεξόμενον τοῦ διαβόλου τὴν ἐνέργειαν, καὶ ποιεῖν δι᾿ αὐτῆς σημεῖα καὶ τέ- ρατα, Θεὸν ἑαυτὸν καὶ Χριστὸν ὀνομάζοντα, ὥστε μὴ μόνον πολλοὺς τῶν τότ' ὄντων πλανηθήναι Χρι- στιανῶν, ἀλλὰ τὸ καταλελειμμένον ὀλίγον μέρος τοῦ γένους τῶν Ἰουδαίων ήτοι ἔθνους τῇ πλάνῃ τοῦ Άνο τιχρίστου συναπαχής, ήξειν φασί τηνικαῦτα τόν τε Ηλίαν καὶ Ενώχ ἀπεσταλμένους ὑπὸ Θεοῦ σπλάγχνα οἰκτιρμῶν λαβόντος, διδάξαι τε καὶ ἐπιστρέψαι τους τε ἄλλους καὶ δὴ τὸ ταλαίπωρον τῶν Ἑβραίων ἔθνος εἰς τὴν τοῦ Χριστοῦ, ταυτὸν δὲ εἰπεῖν, εἰς τὴν τῆς ἁγίας Τριάδος πίστιν, ἵνα μὴ τὸ σύμπαν ὑπὲ τοῦ διαβόλου καταποθείη. Εἰ γὰρ καὶ διὰ τὴν εἰς τὸν Χριστὸν φόνον ἐχθροὺς ἑαυτοὺς εἰργάσαντο του Θεοῦ καὶ τοῦ Εὐαγγελίου, ἀλλ' ἀγαπητοί εἰσι διὰ τὴν εἰς τοὺς πατέρας αὐτῶν τοῦ Θεοῦ ἀγάπην. 05; μὲν οὖν οἶδεν ἡ θεία πρόνοια ανεπιστρόφως Έχοντας πρὸς μετάνοιαν, κατέλιπεν· οὓς ἐὲ ᾔδει τὸ Θεῖον εὐγνωμόνως τὸ τοῦ Εὐαγγελίου κήρυγμα δεξῆ μένους, οὐ παρείδε. Τότε τοίνυν πληρωθήσεται ἡ λέγουσα προφητεία τοῦ Ἡσαΐου· . Ἐὰν ᾖ ὁ ἀριθ. μὸς τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ὑπὲρ τὴν ἄμμον τῆς θαλάσσης, ο προσκυνούμενος ὑφ᾽ ἀπάσης τῆς οὐρανίου Ιεραρχ ε) κατάλειμμα τοῦ Ἰσραὴλ σωθήσεται. » Καὶ διὰ Β χίας. Η - CHRONICON MAJUS. - LIB. 11. C Fieri non potest. Sin autem mortuum eum esse dt- catis, hoc rursus manifestum mendacium erit, eum Messiam esse. Neque enim Elias venit ut, aiunt, na- tum uneturus. » Respondens imperator: « Erratis, inquit, Xene, ignorantes Litteras et potentiam Dei、 Venturus enim esse Elias Thesbites et dicitur et cro- ditur, non tamen Dominum unctarus ; sed quia fu- turum est, ut nascatur homo exsecrabilis ex gente, at quidam volunt, Hebræorum, qui omnem pote- statem diaboli habebit et per eam signa et portenta efficiet, Deum se et Christam nominans, ut non so, lum multi Christianorum tunc viventium erraturi sint, sed etiam quæ restabunt exigua reliquias Ju- D dæorum Antichristi illius erroribus abripiendæ sint, venturos illo tempore aiunt Eliam et Enoch, a Deo misericordia commoto missos, ut doceant et cum allos tum miseram Hebræorum nationem ad Chri- stum convertant, aut quod idem est, ad sanctæ Trini- tatis fidem, ne tota a diabolo absorbeatur. Etiamsi enim propter cædem in Christum factam semet Dei et Evangelii hostęs fecerint, tamen chari Deo sunt propter charitatem, qua is eorum patres amplexus est. Quosigitur Providentia divina pœnitentiam aver- saturos esse novit, eos deseruit:quos autem divinam Evangelii prædicationem studiose amplexuro, præ- vidit, eos nou neglexit. Tunc igitur exitum habebiţ lɛni:c vaticinium, quod tale est : Si numerus filio- PATROL. GR. CLVI. rum Israelis superayèrit arenam maris, reliquiæ Is- ‹rnelīs salvabuntur. › Hanc ob causam igitur Elias tunc a Deo mittetur, non, mi vos jactatis, Messiam unclarus. Nam tales condugere fabulas, indocto- rum homingın est, at ante dixi, et sacrarum Litte- rarum prorsus expertium. Christus autem, qua Deus, in cœlo et in terra est et in universo el supra universumn (Calum enim et terram ego impleo, di- cit Dominus); qua autem bomo, neque mille aunos vixit neque hic, id est in terris, est, sed vixit, ultra annos triginta, deinde, a sceleratissimis majori- bus vestris cruci affixus, mortuus est ; et sancluin eorpus ejus, in monumento repositum, admisit iute- ritum, non corruptionem ; divina autem hyposta- sis, insolubili vinculo cum eo, quod assumpseral, conjuncta, cum anima divina ad inferorum tenebras descendit, omnesque e diuturno carcere recepit, atque corpus,quod assumpserat, virtute divina sus. citavit, interitm et morte liberatum, incorruptione et immortalitate indutum. Itaque Christus cụm hunc in modum die tertio resurrexisset, et Adamum, vin- culis solutum, in vitam pristinam paradisi restitui set, et cum reliquis discipulis undecim sæpe versalus esset (Judas enim abierat in locus, quem propues, tæ dixerant, in supplicium videlicet sempiternuus), post dies a resurrectione quadraginta, omnibus. discipulis et sanctissima ipsius Matre præsenti.uş •

οὐχὶ δ', ὡς ὑμεῖς, χρίσων τὸν Μεσσίαν· τὸ γὰρ τοι αῦτα λογοποιεῖν ἀμαθῶν ἐστιν, ως πού γε εἰρηκώς ἔφθην, καὶ τῆς Γραφῆς παντάπασιν ἀμυήτων. Ο δὲ Χριστός, καθὸ μὲν Θεὸς, καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐν τῇ γῇ ἐστι καὶ ἐν τῷ παντὶ καὶ ὑπὲρ τὸ πᾶν (Τὸν γὰρ οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρώ, λέγει Κύριος) - καθὸ δὲ ἄνθρωπος, ούτε χίλια έτη έζησεν οὔτε ἐν. ταῦθα ήγουν ἐν τῇ γῇ ἐστιν, ἀλλ' ἔζησε μὲν ὑπὲρ τὰ τριάκοντα ἔτη, σταυρωθεὶς δὲ ὑπὸ τῶν κακίστων πατέρων ὑμῶν τέθνηκε· καὶ τὸ μὲν ἅγιον αὐτοῦ σῶμα ἐτέθη ἐν μνημείῳ, φθορὰν μὲν δεξάμενον, οὐ διαφθορὰν δέ· ἡ δὲ θεία ὑπόστασις, ἀχωρίστως τῷ προσλήμματι ήνωμένη, κατῆλθεν εἰς ᾅδου σπότη σὺν τῇ θείᾳ ψυχῇ, πάντας μὲν τῶν χρονίων έλευ- θερώσασα δεσμῶν, ἀναστήσασα δὲ μετ' ἐξουσίας θεϊκῆς τὸ σῶμα προσελάβετο, τὴν μὲν φθορὰν ἤδη καὶ τὸν θάνατον ἀποβεβληκός, ἀφθαρσίαν δὲ καὶ ἀθανασίαν ἐνδεδυκός. Χριστὸς μὲν οὖν οὕτω τριήμε ρος ἀναστὰς καὶ τὸν ᾿Αδὰμ τῶν δεσμῶν ἀνεὶς καὶ τὴν πρὶν δίαιταν τὸν παράδεισον αὐτῷ δούς, τοῖς ὑπολειφθεῖσι τῶν μαθητῶν ἔνδεκα συγγενόμε νος (ὁ γὰρ Ἰούδας ἀπῆλθεν εἰς ἄν οἱ προφῆται τόσ τον εἰρήκεισαν, εἰς κόλασιν δηλονότι τὴν ἀτελεύτη τον), μεθ' ἡμέρας τεσσαράκοντα τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως ἀνελήφθη εἰς τοὺς οὐρανούς, πάντων αὐτῷ τῶν μαθητῶν ὁμοῦ τῇ παναγία Μητρί συμ παρόντων τε καὶ ὁρώντων, καὶ νῦν ἐστιν ἐν οὐρα νοῖς τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συγκαθήμενος καὶ συμ- δος αὖθις περιφανὲς αὐτὸν εἶναι τὸν Μεσσίαν. Οὐδὲ Α ταῦτα γοῦν Ηλίας ὑπὸ Θεοῦ πεμφθήσεται τότε, γὰρ Ηλίας ἦλθεν, ὥς φασιν, αὐτὸν γεννηθέντα χρι- · σαι. » Ο βασιλεὺς ἀποκριθεὶς· Πλανάσθε, Ξένε, μή εἰδότες τας Γραφάς μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ. Εξειν μὲν γὰρ τὸν Θεσβίτην Ηλίαν καὶ λέγεται καὶ πιστεύεται, οὐκ ἐπὶ τὸ χρίσαί γε μὴν τὸν Κύ- πριον· ἀλλ᾽ ἐπείπερ ἀπόκειται τινα γεννηθῆναι μυ- σαρὸν ἄνθρωπον ἐκ τοῦ γένους, ὡς φασί τινες, τῶν Ἑβραίων, πᾶσαν ἐν ἑαυτῷ δεξόμενον τοῦ διαβόλου τὴν ἐνέργειαν, καὶ ποιεῖν δι᾿ αὐτῆς σημεῖα καὶ τέ- ρατα, Θεὸν ἑαυτὸν καὶ Χριστὸν ὀνομάζοντα, ὥστε μὴ μόνον πολλοὺς τῶν τότ' ὄντων πλανηθήναι Χρι- στιανῶν, ἀλλὰ τὸ καταλελειμμένον ὀλίγον μέρος τοῦ γένους τῶν Ἰουδαίων ήτοι ἔθνους τῇ πλάνῃ τοῦ Άνο τιχρίστου συναπαχής, ήξειν φασί τηνικαῦτα τόν τε Ηλίαν καὶ Ενώχ ἀπεσταλμένους ὑπὸ Θεοῦ σπλάγχνα οἰκτιρμῶν λαβόντος, διδάξαι τε καὶ ἐπιστρέψαι τους τε ἄλλους καὶ δὴ τὸ ταλαίπωρον τῶν Ἑβραίων ἔθνος εἰς τὴν τοῦ Χριστοῦ, ταυτὸν δὲ εἰπεῖν, εἰς τὴν τῆς ἁγίας Τριάδος πίστιν, ἵνα μὴ τὸ σύμπαν ὑπὲ τοῦ διαβόλου καταποθείη. Εἰ γὰρ καὶ διὰ τὴν εἰς τὸν Χριστὸν φόνον ἐχθροὺς ἑαυτοὺς εἰργάσαντο του Θεοῦ καὶ τοῦ Εὐαγγελίου, ἀλλ' ἀγαπητοί εἰσι διὰ τὴν εἰς τοὺς πατέρας αὐτῶν τοῦ Θεοῦ ἀγάπην. 05; μὲν οὖν οἶδεν ἡ θεία πρόνοια ανεπιστρόφως Έχοντας πρὸς μετάνοιαν, κατέλιπεν· οὓς ἐὲ ᾔδει τὸ Θεῖον εὐγνωμόνως τὸ τοῦ Εὐαγγελίου κήρυγμα δεξῆ μένους, οὐ παρείδε. Τότε τοίνυν πληρωθήσεται ἡ λέγουσα προφητεία τοῦ Ἡσαΐου· . Ἐὰν ᾖ ὁ ἀριθ. μὸς τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ὑπὲρ τὴν ἄμμον τῆς θαλάσσης, ο προσκυνούμενος ὑφ᾽ ἀπάσης τῆς οὐρανίου Ιεραρχ ε) κατάλειμμα τοῦ Ἰσραὴλ σωθήσεται. » Καὶ διὰ Β χίας. Η - CHRONICON MAJUS. - LIB. 11. C Fieri non potest. Sin autem mortuum eum esse dt- catis, hoc rursus manifestum mendacium erit, eum Messiam esse. Neque enim Elias venit ut, aiunt, na- tum uneturus. » Respondens imperator: « Erratis, inquit, Xene, ignorantes Litteras et potentiam Dei、 Venturus enim esse Elias Thesbites et dicitur et cro- ditur, non tamen Dominum unctarus ; sed quia fu- turum est, ut nascatur homo exsecrabilis ex gente, at quidam volunt, Hebræorum, qui omnem pote- statem diaboli habebit et per eam signa et portenta efficiet, Deum se et Christam nominans, ut non so, lum multi Christianorum tunc viventium erraturi sint, sed etiam quæ restabunt exigua reliquias Ju- D dæorum Antichristi illius erroribus abripiendæ sint, venturos illo tempore aiunt Eliam et Enoch, a Deo misericordia commoto missos, ut doceant et cum allos tum miseram Hebræorum nationem ad Chri- stum convertant, aut quod idem est, ad sanctæ Trini- tatis fidem, ne tota a diabolo absorbeatur. Etiamsi enim propter cædem in Christum factam semet Dei et Evangelii hostęs fecerint, tamen chari Deo sunt propter charitatem, qua is eorum patres amplexus est. Quosigitur Providentia divina pœnitentiam aver- saturos esse novit, eos deseruit:quos autem divinam Evangelii prædicationem studiose amplexuro, præ- vidit, eos nou neglexit. Tunc igitur exitum habebiţ lɛni:c vaticinium, quod tale est : Si numerus filio- PATROL. GR. CLVI. rum Israelis superayèrit arenam maris, reliquiæ Is- ‹rnelīs salvabuntur. › Hanc ob causam igitur Elias tunc a Deo mittetur, non, mi vos jactatis, Messiam unclarus. Nam tales condugere fabulas, indocto- rum homingın est, at ante dixi, et sacrarum Litte- rarum prorsus expertium. Christus autem, qua Deus, in cœlo et in terra est et in universo el supra universumn (Calum enim et terram ego impleo, di- cit Dominus); qua autem bomo, neque mille aunos vixit neque hic, id est in terris, est, sed vixit, ultra annos triginta, deinde, a sceleratissimis majori- bus vestris cruci affixus, mortuus est ; et sancluin eorpus ejus, in monumento repositum, admisit iute- ritum, non corruptionem ; divina autem hyposta- sis, insolubili vinculo cum eo, quod assumpseral, conjuncta, cum anima divina ad inferorum tenebras descendit, omnesque e diuturno carcere recepit, atque corpus,quod assumpserat, virtute divina sus. citavit, interitm et morte liberatum, incorruptione et immortalitate indutum. Itaque Christus cụm hunc in modum die tertio resurrexisset, et Adamum, vin- culis solutum, in vitam pristinam paradisi restitui set, et cum reliquis discipulis undecim sæpe versalus esset (Judas enim abierat in locus, quem propues, tæ dixerant, in supplicium videlicet sempiternuus), post dies a resurrectione quadraginta, omnibus. discipulis et sanctissima ipsius Matre præsenti.uş •

ὑμῖν Ἰλίαν τὸν Θεσβίτην · ; καὶ σημαίνων τὸν και- Δ ἐπ᾿ εὐθύνην άγουσαν τοῦ Μεσσίου παρουσίαν ἐπισ . ρὸν ἐπήγαγε ο Πρὶν ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου τὴν μεγάλην καὶ ἐπιφανή, ο τὴν τῆς δευτέρας λέγων Επιφανείας. Διδάσκει δὲ ἅπερ ὁ μέγας Ηλίας ποιή σει παραγενόμενος· ε Ος ἀποκαταστήσει καρδίαν πατρὸς πρὸς υἱόν. » Επειδὴ γὰρ πατέρες τῶν ἀπου στόλων οἱ Ἰουδαῖοι, τοῦτο ἔοικε λέγειν, ὅτι ἀποκα ταστήσει τοῖς δόγμασι τῶν υἱῶν αὐτῶν ἤτοι τῶν ἀποστόλων τὰς τῶν πατέρων καρδίας, τουτέστι τοῦ γένους τῶν Ἰουδαίων τὴν διάνοιαν· ἀποκα- ταστήσει δὲ τοὺς εὑρεθησομένους τηνικαῦτα πρὸς τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν εὐγνώμονας εἰς πατρῷον ὡς - περὶ τὴν εὐσέβειαν κλῆρον, πάλαι δι' ἀπιστίας ἐκε πεπτωκότας αὐτοῦ. » Καὶ καρδίαν ἀνθρώπου πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ· καὶ τοὺς ἀδελφοὺς γὰρ ἀδελφικά παρασκευάσει φρονεῖν. Καὶ δειχνὺς τὸν σκοπὸν δι' δν Ηλίας πρότερος παραγίνεται, ἐπήγαγε· Μὴ ἐλθὼν πατάξω τὴν γῆν ἄρδην, ο ἵνα μὴ εὑρὼν ὑμᾶς ἅπαντας ἐν ἀπιστίᾳ εἰς τὴν ἀτελεύτητον και λασιν παραπέμψω. Ενταῦθα περιφανέστερον τὴν δευτέραν καὶ φοβερὰν τοῦ Κυρίου παρουσίαν ενέ- φηνε· τῇ γὰρ προτέρᾳ οὐκ ἦλθε τὴν γῆν πατάξαι, ἀλλὰ σῶσαι. "Αρ' οὐ φανερῶς καὶ ἠκριβωμένως καὶ ἀμφοτέρας τὰς τοῦ Σωτῆρος ἐδήλωσε παρουσία;; Ἡ μὲν γὰρ ἤδη γεγένηται, θαυμασίους ἡμῖν όμβρους ἐπιβλύσασα χαρισμάτων· ἡ δὲ πρὸς τῷ τέλει τοῦ παρόντος αἰῶνος γενήσεται, εὐθύνας τῶν ἑκάστῳ βεβιωμένων εἰσπράττουσα. Εἰ οὖν τὴν ἐπὶ τὸ σῶσαι μόνον γεγενημένην παρὰ φαῦλον ἡγεῖσθε, τὴν δὲ ζητεῖτε, σκοπεῖτε μὴ πρὸ ἐκείνης λάθητε λύκῳ προσ- ιόντες ἀντὶ ποιμένος καὶ τῷ τοῦ Ἀντιχρίστου στο ματι περιπέσητε καὶ σὺν ἐκείνῳ τῷ πυρὶ τῷ αἰωνίῳ παραπεμπόμενοι ἀνόνητα μετακλαύσησθε. "Η οὐ καὶ τοῦτον μετὰ τὴν τοῦ χρόνου περίοδον καὶ τῶν ἡμερῶν αὐτοῦ ἐξαρίθμησιν ὁ προφήτης ἐπι· δημήσειν εἴρηκε Δανιήλ, θηρίον τροπικῶς ὀνομάσας παρὰ τὸ τῆς γνώμης ἀτίθασον, πάσης γέμον ἀπο- νοίας καὶ δυσσεβείας, καὶ τῷ τοῦ πυρὸς ποταμώ τῷ ὑπ' ὄψιν ρέοντι τοῦ κριτοῦ πρὸ τῶν ἄλλων του θήσεσθαι; Ωσπερ γὰρ ὁ διάβολος παρὰ πάντα τὸν νῦν αἰῶνα τῆς ἡμετέρας γνώμης ἀφείθη βάσανος καὶ τοῦ τῆς ψυχῆς αὐτεξουσίου γυμνάσιον, εἰ προς αιρετικῶς ἔχομεν τοῦ καλοῦ καὶ τῆς ἀρετῆς (τοὺς γὰρ ἀρίστους ἡ πάλη δείκνυσιν), οὕτω καὶ ὁ Αντί χριστος· ὃς καὶ τὸν ὑπὸ τοῦ Ἐνώχ καὶ 'Ιλίου Ελεγ χον μή φέρων ἀνελεῖ αὐτοὺς ὡς τύραννος, τὸν τοῦ μαρτυρίου στέφανον προξενήσων αὐτοῖς· καὶ γὰρ οὔπω πεῖραν θανάτου ἔγνωσαν. » Λοιπὸν ἕνεκεν τῆς τοῦ παναγίου Πνεύματος αίγλης καὶ τοῖς σοφοῖς βήμασι τοῦ αὐτοκράτορος καὶ τοῦ ἱερομονάχου Ματθαίου φωτισθεὶς ὁ Ἑβραῖος τὴν ἁγίαν Τριάδα φανερώ; ὠμολόγησε καὶ πάντα τὰ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως δόγματα, καὶ τῷ θείῳ βαπτίσματι ἀναγεννηθεὶς ἀντὶ Ξένου Εμμανουὴλ ἐπωνομάσθη. εγʹ. Λοιπὸν ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν. Τῇ κα' τοῦ Νοεμβρίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους διέβη ὁ βα- σιλεὺς κύρ Ἰωάννης μετὰ τοῦ πατριάρχου κυρ Ιω CHRONICON MAJUS. - LIB. II. ærugine animas nostras liberans. Post quam purga- tionem qui ad finem usque animam non servaverint a labe, iis terribilis et implacabilis vindex erit in secundo adventu : de quo mox idem propheta ila prædicat • Ecce mittant ego vobis Eliain Thes- bitem ; » et tempus significans, addit : • Antequamn veniat dies Domini magnus et præclarus, › alterius nimirum adventus. Docet idem quæ facturus sit ma- gnus Elias, cum advenerit: « Qui convertet auị- mum patris ad filium. » Quoniam enim patres apostolorum Judæi erant, hoc videtur dicere, conversurum eum esse per filiorum ipsorum, hoc est, apostolorum doctrinam animos patrum, id est, mentem generis Judaici. Convertet autem quos tunc invenerit ad fidem Christi, quasi ad paternam pietatis sortem, unde pridem propter infidelitatem exciderunt. ‹ Et cor ad hominem convertet, › fra- tres enim ut sensus fraternos induant faciet. Deinde ✓ rationem explicans, ob quam Elias prius venturus sit, addit : « Ne adveniens terram penitus percu- tiam, › id est, ne vos omnes infideles repertos ad supplicium sempiternum detrudam. Atque his qui- dem verbis secundum et horribilem Domini adven- tum clarius significavit. Prius enim terram non percussum, sed salvatum venit. Nonne igitur ma- nifesto et accurate duplicem Salvatoris adventum significavit? Unus jam evenit, quo admirandis gra- tiarum imbribus irrigati sumus: alter sub finem hujus mundi eveniet, quo totius vitæ ab unoquoque B D peractae ratio repetetur. Quod si adven'um euur, qui tantum ob salutem hominum susceptas est, nihilt æstimatis, illius autem, quo ratio danda erit, tene- mini desiderio, cavete, ne ante eumdem imprüdenter lupum pro pastore inveniatis neve in fauces An- tichristi incidatis et cum ipso in ignem æternum conjecti nequidquam fundatis lacrymas. Annon hune post exactam temporis periodum et absoluiam nus meru: dierum Daniel propheta venturum dixit, translate bestiam appellans propter animi impo- tentiam effrenatamque impietatem, eumque fluvio igneo, in conspectu judicis labenti, præ cæteris injec. tum iri affirmavit? Sicut enim diabolus toto hujus sæ- culi spatio ad examen mentis et ad liberæ voluntatis exercitium nobis relictus est, ut cognoscatur, num pulchri et honesti simus studiosi ( strenuos enint lucla prodit), ita Antichristus quoque, qui Roucli et Eliæ non ferens refutationem, quasi tyranmus quidam eos occidet ¡sque coneiliabit coronam nar- tyrii. Nondum enim illi mortem obier aut. Deinde sanctissimi Spiritus lumine et sapiemi imperatoris ac Matthæi hieromonachi disputatione edoctus liebræus, sanctam Trinitatem omniaque orthodoxæ fidei capita pałam confessus est, et di- vino baptismate rugeneratus pro Xeno nominatus est Emmanuel. sino septimo ejusdem anni imperator Joanues cum Josepho patriarcha et Demetrio despota mui. 13. Sed redeamus jam ad propositum. Die vice-

ὑμῖν Ἰλίαν τὸν Θεσβίτην · ; καὶ σημαίνων τὸν και- Δ ἐπ᾿ εὐθύνην άγουσαν τοῦ Μεσσίου παρουσίαν ἐπισ . ρὸν ἐπήγαγε ο Πρὶν ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου τὴν μεγάλην καὶ ἐπιφανή, ο τὴν τῆς δευτέρας λέγων Επιφανείας. Διδάσκει δὲ ἅπερ ὁ μέγας Ηλίας ποιή σει παραγενόμενος· ε Ος ἀποκαταστήσει καρδίαν πατρὸς πρὸς υἱόν. » Επειδὴ γὰρ πατέρες τῶν ἀπου στόλων οἱ Ἰουδαῖοι, τοῦτο ἔοικε λέγειν, ὅτι ἀποκα ταστήσει τοῖς δόγμασι τῶν υἱῶν αὐτῶν ἤτοι τῶν ἀποστόλων τὰς τῶν πατέρων καρδίας, τουτέστι τοῦ γένους τῶν Ἰουδαίων τὴν διάνοιαν· ἀποκα- ταστήσει δὲ τοὺς εὑρεθησομένους τηνικαῦτα πρὸς τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν εὐγνώμονας εἰς πατρῷον ὡς - περὶ τὴν εὐσέβειαν κλῆρον, πάλαι δι' ἀπιστίας ἐκε πεπτωκότας αὐτοῦ. » Καὶ καρδίαν ἀνθρώπου πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ· καὶ τοὺς ἀδελφοὺς γὰρ ἀδελφικά παρασκευάσει φρονεῖν. Καὶ δειχνὺς τὸν σκοπὸν δι' δν Ηλίας πρότερος παραγίνεται, ἐπήγαγε· Μὴ ἐλθὼν πατάξω τὴν γῆν ἄρδην, ο ἵνα μὴ εὑρὼν ὑμᾶς ἅπαντας ἐν ἀπιστίᾳ εἰς τὴν ἀτελεύτητον και λασιν παραπέμψω. Ενταῦθα περιφανέστερον τὴν δευτέραν καὶ φοβερὰν τοῦ Κυρίου παρουσίαν ενέ- φηνε· τῇ γὰρ προτέρᾳ οὐκ ἦλθε τὴν γῆν πατάξαι, ἀλλὰ σῶσαι. "Αρ' οὐ φανερῶς καὶ ἠκριβωμένως καὶ ἀμφοτέρας τὰς τοῦ Σωτῆρος ἐδήλωσε παρουσία;; Ἡ μὲν γὰρ ἤδη γεγένηται, θαυμασίους ἡμῖν όμβρους ἐπιβλύσασα χαρισμάτων· ἡ δὲ πρὸς τῷ τέλει τοῦ παρόντος αἰῶνος γενήσεται, εὐθύνας τῶν ἑκάστῳ βεβιωμένων εἰσπράττουσα. Εἰ οὖν τὴν ἐπὶ τὸ σῶσαι μόνον γεγενημένην παρὰ φαῦλον ἡγεῖσθε, τὴν δὲ ζητεῖτε, σκοπεῖτε μὴ πρὸ ἐκείνης λάθητε λύκῳ προσ- ιόντες ἀντὶ ποιμένος καὶ τῷ τοῦ Ἀντιχρίστου στο ματι περιπέσητε καὶ σὺν ἐκείνῳ τῷ πυρὶ τῷ αἰωνίῳ παραπεμπόμενοι ἀνόνητα μετακλαύσησθε. "Η οὐ καὶ τοῦτον μετὰ τὴν τοῦ χρόνου περίοδον καὶ τῶν ἡμερῶν αὐτοῦ ἐξαρίθμησιν ὁ προφήτης ἐπι· δημήσειν εἴρηκε Δανιήλ, θηρίον τροπικῶς ὀνομάσας παρὰ τὸ τῆς γνώμης ἀτίθασον, πάσης γέμον ἀπο- νοίας καὶ δυσσεβείας, καὶ τῷ τοῦ πυρὸς ποταμώ τῷ ὑπ' ὄψιν ρέοντι τοῦ κριτοῦ πρὸ τῶν ἄλλων του θήσεσθαι; Ωσπερ γὰρ ὁ διάβολος παρὰ πάντα τὸν νῦν αἰῶνα τῆς ἡμετέρας γνώμης ἀφείθη βάσανος καὶ τοῦ τῆς ψυχῆς αὐτεξουσίου γυμνάσιον, εἰ προς αιρετικῶς ἔχομεν τοῦ καλοῦ καὶ τῆς ἀρετῆς (τοὺς γὰρ ἀρίστους ἡ πάλη δείκνυσιν), οὕτω καὶ ὁ Αντί χριστος· ὃς καὶ τὸν ὑπὸ τοῦ Ἐνώχ καὶ 'Ιλίου Ελεγ χον μή φέρων ἀνελεῖ αὐτοὺς ὡς τύραννος, τὸν τοῦ μαρτυρίου στέφανον προξενήσων αὐτοῖς· καὶ γὰρ οὔπω πεῖραν θανάτου ἔγνωσαν. » Λοιπὸν ἕνεκεν τῆς τοῦ παναγίου Πνεύματος αίγλης καὶ τοῖς σοφοῖς βήμασι τοῦ αὐτοκράτορος καὶ τοῦ ἱερομονάχου Ματθαίου φωτισθεὶς ὁ Ἑβραῖος τὴν ἁγίαν Τριάδα φανερώ; ὠμολόγησε καὶ πάντα τὰ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως δόγματα, καὶ τῷ θείῳ βαπτίσματι ἀναγεννηθεὶς ἀντὶ Ξένου Εμμανουὴλ ἐπωνομάσθη. εγʹ. Λοιπὸν ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν. Τῇ κα' τοῦ Νοεμβρίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους διέβη ὁ βα- σιλεὺς κύρ Ἰωάννης μετὰ τοῦ πατριάρχου κυρ Ιω CHRONICON MAJUS. - LIB. II. ærugine animas nostras liberans. Post quam purga- tionem qui ad finem usque animam non servaverint a labe, iis terribilis et implacabilis vindex erit in secundo adventu : de quo mox idem propheta ila prædicat • Ecce mittant ego vobis Eliain Thes- bitem ; » et tempus significans, addit : • Antequamn veniat dies Domini magnus et præclarus, › alterius nimirum adventus. Docet idem quæ facturus sit ma- gnus Elias, cum advenerit: « Qui convertet auị- mum patris ad filium. » Quoniam enim patres apostolorum Judæi erant, hoc videtur dicere, conversurum eum esse per filiorum ipsorum, hoc est, apostolorum doctrinam animos patrum, id est, mentem generis Judaici. Convertet autem quos tunc invenerit ad fidem Christi, quasi ad paternam pietatis sortem, unde pridem propter infidelitatem exciderunt. ‹ Et cor ad hominem convertet, › fra- tres enim ut sensus fraternos induant faciet. Deinde ✓ rationem explicans, ob quam Elias prius venturus sit, addit : « Ne adveniens terram penitus percu- tiam, › id est, ne vos omnes infideles repertos ad supplicium sempiternum detrudam. Atque his qui- dem verbis secundum et horribilem Domini adven- tum clarius significavit. Prius enim terram non percussum, sed salvatum venit. Nonne igitur ma- nifesto et accurate duplicem Salvatoris adventum significavit? Unus jam evenit, quo admirandis gra- tiarum imbribus irrigati sumus: alter sub finem hujus mundi eveniet, quo totius vitæ ab unoquoque B D peractae ratio repetetur. Quod si adven'um euur, qui tantum ob salutem hominum susceptas est, nihilt æstimatis, illius autem, quo ratio danda erit, tene- mini desiderio, cavete, ne ante eumdem imprüdenter lupum pro pastore inveniatis neve in fauces An- tichristi incidatis et cum ipso in ignem æternum conjecti nequidquam fundatis lacrymas. Annon hune post exactam temporis periodum et absoluiam nus meru: dierum Daniel propheta venturum dixit, translate bestiam appellans propter animi impo- tentiam effrenatamque impietatem, eumque fluvio igneo, in conspectu judicis labenti, præ cæteris injec. tum iri affirmavit? Sicut enim diabolus toto hujus sæ- culi spatio ad examen mentis et ad liberæ voluntatis exercitium nobis relictus est, ut cognoscatur, num pulchri et honesti simus studiosi ( strenuos enint lucla prodit), ita Antichristus quoque, qui Roucli et Eliæ non ferens refutationem, quasi tyranmus quidam eos occidet ¡sque coneiliabit coronam nar- tyrii. Nondum enim illi mortem obier aut. Deinde sanctissimi Spiritus lumine et sapiemi imperatoris ac Matthæi hieromonachi disputatione edoctus liebræus, sanctam Trinitatem omniaque orthodoxæ fidei capita pałam confessus est, et di- vino baptismate rugeneratus pro Xeno nominatus est Emmanuel. sino septimo ejusdem anni imperator Joanues cum Josepho patriarcha et Demetrio despota mui. 13. Sed redeamus jam ad propositum. Die vice-

ὑμῖν Ἰλίαν τὸν Θεσβίτην · ; καὶ σημαίνων τὸν και- Δ ἐπ᾿ εὐθύνην άγουσαν τοῦ Μεσσίου παρουσίαν ἐπισ . ρὸν ἐπήγαγε ο Πρὶν ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου τὴν μεγάλην καὶ ἐπιφανή, ο τὴν τῆς δευτέρας λέγων Επιφανείας. Διδάσκει δὲ ἅπερ ὁ μέγας Ηλίας ποιή σει παραγενόμενος· ε Ος ἀποκαταστήσει καρδίαν πατρὸς πρὸς υἱόν. » Επειδὴ γὰρ πατέρες τῶν ἀπου στόλων οἱ Ἰουδαῖοι, τοῦτο ἔοικε λέγειν, ὅτι ἀποκα ταστήσει τοῖς δόγμασι τῶν υἱῶν αὐτῶν ἤτοι τῶν ἀποστόλων τὰς τῶν πατέρων καρδίας, τουτέστι τοῦ γένους τῶν Ἰουδαίων τὴν διάνοιαν· ἀποκα- ταστήσει δὲ τοὺς εὑρεθησομένους τηνικαῦτα πρὸς τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν εὐγνώμονας εἰς πατρῷον ὡς - περὶ τὴν εὐσέβειαν κλῆρον, πάλαι δι' ἀπιστίας ἐκε πεπτωκότας αὐτοῦ. » Καὶ καρδίαν ἀνθρώπου πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ· καὶ τοὺς ἀδελφοὺς γὰρ ἀδελφικά παρασκευάσει φρονεῖν. Καὶ δειχνὺς τὸν σκοπὸν δι' δν Ηλίας πρότερος παραγίνεται, ἐπήγαγε· Μὴ ἐλθὼν πατάξω τὴν γῆν ἄρδην, ο ἵνα μὴ εὑρὼν ὑμᾶς ἅπαντας ἐν ἀπιστίᾳ εἰς τὴν ἀτελεύτητον και λασιν παραπέμψω. Ενταῦθα περιφανέστερον τὴν δευτέραν καὶ φοβερὰν τοῦ Κυρίου παρουσίαν ενέ- φηνε· τῇ γὰρ προτέρᾳ οὐκ ἦλθε τὴν γῆν πατάξαι, ἀλλὰ σῶσαι. "Αρ' οὐ φανερῶς καὶ ἠκριβωμένως καὶ ἀμφοτέρας τὰς τοῦ Σωτῆρος ἐδήλωσε παρουσία;; Ἡ μὲν γὰρ ἤδη γεγένηται, θαυμασίους ἡμῖν όμβρους ἐπιβλύσασα χαρισμάτων· ἡ δὲ πρὸς τῷ τέλει τοῦ παρόντος αἰῶνος γενήσεται, εὐθύνας τῶν ἑκάστῳ βεβιωμένων εἰσπράττουσα. Εἰ οὖν τὴν ἐπὶ τὸ σῶσαι μόνον γεγενημένην παρὰ φαῦλον ἡγεῖσθε, τὴν δὲ ζητεῖτε, σκοπεῖτε μὴ πρὸ ἐκείνης λάθητε λύκῳ προσ- ιόντες ἀντὶ ποιμένος καὶ τῷ τοῦ Ἀντιχρίστου στο ματι περιπέσητε καὶ σὺν ἐκείνῳ τῷ πυρὶ τῷ αἰωνίῳ παραπεμπόμενοι ἀνόνητα μετακλαύσησθε. "Η οὐ καὶ τοῦτον μετὰ τὴν τοῦ χρόνου περίοδον καὶ τῶν ἡμερῶν αὐτοῦ ἐξαρίθμησιν ὁ προφήτης ἐπι· δημήσειν εἴρηκε Δανιήλ, θηρίον τροπικῶς ὀνομάσας παρὰ τὸ τῆς γνώμης ἀτίθασον, πάσης γέμον ἀπο- νοίας καὶ δυσσεβείας, καὶ τῷ τοῦ πυρὸς ποταμώ τῷ ὑπ' ὄψιν ρέοντι τοῦ κριτοῦ πρὸ τῶν ἄλλων του θήσεσθαι; Ωσπερ γὰρ ὁ διάβολος παρὰ πάντα τὸν νῦν αἰῶνα τῆς ἡμετέρας γνώμης ἀφείθη βάσανος καὶ τοῦ τῆς ψυχῆς αὐτεξουσίου γυμνάσιον, εἰ προς αιρετικῶς ἔχομεν τοῦ καλοῦ καὶ τῆς ἀρετῆς (τοὺς γὰρ ἀρίστους ἡ πάλη δείκνυσιν), οὕτω καὶ ὁ Αντί χριστος· ὃς καὶ τὸν ὑπὸ τοῦ Ἐνώχ καὶ 'Ιλίου Ελεγ χον μή φέρων ἀνελεῖ αὐτοὺς ὡς τύραννος, τὸν τοῦ μαρτυρίου στέφανον προξενήσων αὐτοῖς· καὶ γὰρ οὔπω πεῖραν θανάτου ἔγνωσαν. » Λοιπὸν ἕνεκεν τῆς τοῦ παναγίου Πνεύματος αίγλης καὶ τοῖς σοφοῖς βήμασι τοῦ αὐτοκράτορος καὶ τοῦ ἱερομονάχου Ματθαίου φωτισθεὶς ὁ Ἑβραῖος τὴν ἁγίαν Τριάδα φανερώ; ὠμολόγησε καὶ πάντα τὰ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως δόγματα, καὶ τῷ θείῳ βαπτίσματι ἀναγεννηθεὶς ἀντὶ Ξένου Εμμανουὴλ ἐπωνομάσθη. εγʹ. Λοιπὸν ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν. Τῇ κα' τοῦ Νοεμβρίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους διέβη ὁ βα- σιλεὺς κύρ Ἰωάννης μετὰ τοῦ πατριάρχου κυρ Ιω CHRONICON MAJUS. - LIB. II. ærugine animas nostras liberans. Post quam purga- tionem qui ad finem usque animam non servaverint a labe, iis terribilis et implacabilis vindex erit in secundo adventu : de quo mox idem propheta ila prædicat • Ecce mittant ego vobis Eliain Thes- bitem ; » et tempus significans, addit : • Antequamn veniat dies Domini magnus et præclarus, › alterius nimirum adventus. Docet idem quæ facturus sit ma- gnus Elias, cum advenerit: « Qui convertet auị- mum patris ad filium. » Quoniam enim patres apostolorum Judæi erant, hoc videtur dicere, conversurum eum esse per filiorum ipsorum, hoc est, apostolorum doctrinam animos patrum, id est, mentem generis Judaici. Convertet autem quos tunc invenerit ad fidem Christi, quasi ad paternam pietatis sortem, unde pridem propter infidelitatem exciderunt. ‹ Et cor ad hominem convertet, › fra- tres enim ut sensus fraternos induant faciet. Deinde ✓ rationem explicans, ob quam Elias prius venturus sit, addit : « Ne adveniens terram penitus percu- tiam, › id est, ne vos omnes infideles repertos ad supplicium sempiternum detrudam. Atque his qui- dem verbis secundum et horribilem Domini adven- tum clarius significavit. Prius enim terram non percussum, sed salvatum venit. Nonne igitur ma- nifesto et accurate duplicem Salvatoris adventum significavit? Unus jam evenit, quo admirandis gra- tiarum imbribus irrigati sumus: alter sub finem hujus mundi eveniet, quo totius vitæ ab unoquoque B D peractae ratio repetetur. Quod si adven'um euur, qui tantum ob salutem hominum susceptas est, nihilt æstimatis, illius autem, quo ratio danda erit, tene- mini desiderio, cavete, ne ante eumdem imprüdenter lupum pro pastore inveniatis neve in fauces An- tichristi incidatis et cum ipso in ignem æternum conjecti nequidquam fundatis lacrymas. Annon hune post exactam temporis periodum et absoluiam nus meru: dierum Daniel propheta venturum dixit, translate bestiam appellans propter animi impo- tentiam effrenatamque impietatem, eumque fluvio igneo, in conspectu judicis labenti, præ cæteris injec. tum iri affirmavit? Sicut enim diabolus toto hujus sæ- culi spatio ad examen mentis et ad liberæ voluntatis exercitium nobis relictus est, ut cognoscatur, num pulchri et honesti simus studiosi ( strenuos enint lucla prodit), ita Antichristus quoque, qui Roucli et Eliæ non ferens refutationem, quasi tyranmus quidam eos occidet ¡sque coneiliabit coronam nar- tyrii. Nondum enim illi mortem obier aut. Deinde sanctissimi Spiritus lumine et sapiemi imperatoris ac Matthæi hieromonachi disputatione edoctus liebræus, sanctam Trinitatem omniaque orthodoxæ fidei capita pałam confessus est, et di- vino baptismate rugeneratus pro Xeno nominatus est Emmanuel. sino septimo ejusdem anni imperator Joanues cum Josepho patriarcha et Demetrio despota mui. 13. Sed redeamus jam ad propositum. Die vice-

ὑμῖν Ἰλίαν τὸν Θεσβίτην · ; καὶ σημαίνων τὸν και- Δ ἐπ᾿ εὐθύνην άγουσαν τοῦ Μεσσίου παρουσίαν ἐπισ . ρὸν ἐπήγαγε ο Πρὶν ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου τὴν μεγάλην καὶ ἐπιφανή, ο τὴν τῆς δευτέρας λέγων Επιφανείας. Διδάσκει δὲ ἅπερ ὁ μέγας Ηλίας ποιή σει παραγενόμενος· ε Ος ἀποκαταστήσει καρδίαν πατρὸς πρὸς υἱόν. » Επειδὴ γὰρ πατέρες τῶν ἀπου στόλων οἱ Ἰουδαῖοι, τοῦτο ἔοικε λέγειν, ὅτι ἀποκα ταστήσει τοῖς δόγμασι τῶν υἱῶν αὐτῶν ἤτοι τῶν ἀποστόλων τὰς τῶν πατέρων καρδίας, τουτέστι τοῦ γένους τῶν Ἰουδαίων τὴν διάνοιαν· ἀποκα- ταστήσει δὲ τοὺς εὑρεθησομένους τηνικαῦτα πρὸς τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν εὐγνώμονας εἰς πατρῷον ὡς - περὶ τὴν εὐσέβειαν κλῆρον, πάλαι δι' ἀπιστίας ἐκε πεπτωκότας αὐτοῦ. » Καὶ καρδίαν ἀνθρώπου πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ· καὶ τοὺς ἀδελφοὺς γὰρ ἀδελφικά παρασκευάσει φρονεῖν. Καὶ δειχνὺς τὸν σκοπὸν δι' δν Ηλίας πρότερος παραγίνεται, ἐπήγαγε· Μὴ ἐλθὼν πατάξω τὴν γῆν ἄρδην, ο ἵνα μὴ εὑρὼν ὑμᾶς ἅπαντας ἐν ἀπιστίᾳ εἰς τὴν ἀτελεύτητον και λασιν παραπέμψω. Ενταῦθα περιφανέστερον τὴν δευτέραν καὶ φοβερὰν τοῦ Κυρίου παρουσίαν ενέ- φηνε· τῇ γὰρ προτέρᾳ οὐκ ἦλθε τὴν γῆν πατάξαι, ἀλλὰ σῶσαι. "Αρ' οὐ φανερῶς καὶ ἠκριβωμένως καὶ ἀμφοτέρας τὰς τοῦ Σωτῆρος ἐδήλωσε παρουσία;; Ἡ μὲν γὰρ ἤδη γεγένηται, θαυμασίους ἡμῖν όμβρους ἐπιβλύσασα χαρισμάτων· ἡ δὲ πρὸς τῷ τέλει τοῦ παρόντος αἰῶνος γενήσεται, εὐθύνας τῶν ἑκάστῳ βεβιωμένων εἰσπράττουσα. Εἰ οὖν τὴν ἐπὶ τὸ σῶσαι μόνον γεγενημένην παρὰ φαῦλον ἡγεῖσθε, τὴν δὲ ζητεῖτε, σκοπεῖτε μὴ πρὸ ἐκείνης λάθητε λύκῳ προσ- ιόντες ἀντὶ ποιμένος καὶ τῷ τοῦ Ἀντιχρίστου στο ματι περιπέσητε καὶ σὺν ἐκείνῳ τῷ πυρὶ τῷ αἰωνίῳ παραπεμπόμενοι ἀνόνητα μετακλαύσησθε. "Η οὐ καὶ τοῦτον μετὰ τὴν τοῦ χρόνου περίοδον καὶ τῶν ἡμερῶν αὐτοῦ ἐξαρίθμησιν ὁ προφήτης ἐπι· δημήσειν εἴρηκε Δανιήλ, θηρίον τροπικῶς ὀνομάσας παρὰ τὸ τῆς γνώμης ἀτίθασον, πάσης γέμον ἀπο- νοίας καὶ δυσσεβείας, καὶ τῷ τοῦ πυρὸς ποταμώ τῷ ὑπ' ὄψιν ρέοντι τοῦ κριτοῦ πρὸ τῶν ἄλλων του θήσεσθαι; Ωσπερ γὰρ ὁ διάβολος παρὰ πάντα τὸν νῦν αἰῶνα τῆς ἡμετέρας γνώμης ἀφείθη βάσανος καὶ τοῦ τῆς ψυχῆς αὐτεξουσίου γυμνάσιον, εἰ προς αιρετικῶς ἔχομεν τοῦ καλοῦ καὶ τῆς ἀρετῆς (τοὺς γὰρ ἀρίστους ἡ πάλη δείκνυσιν), οὕτω καὶ ὁ Αντί χριστος· ὃς καὶ τὸν ὑπὸ τοῦ Ἐνώχ καὶ 'Ιλίου Ελεγ χον μή φέρων ἀνελεῖ αὐτοὺς ὡς τύραννος, τὸν τοῦ μαρτυρίου στέφανον προξενήσων αὐτοῖς· καὶ γὰρ οὔπω πεῖραν θανάτου ἔγνωσαν. » Λοιπὸν ἕνεκεν τῆς τοῦ παναγίου Πνεύματος αίγλης καὶ τοῖς σοφοῖς βήμασι τοῦ αὐτοκράτορος καὶ τοῦ ἱερομονάχου Ματθαίου φωτισθεὶς ὁ Ἑβραῖος τὴν ἁγίαν Τριάδα φανερώ; ὠμολόγησε καὶ πάντα τὰ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως δόγματα, καὶ τῷ θείῳ βαπτίσματι ἀναγεννηθεὶς ἀντὶ Ξένου Εμμανουὴλ ἐπωνομάσθη. εγʹ. Λοιπὸν ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν. Τῇ κα' τοῦ Νοεμβρίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους διέβη ὁ βα- σιλεὺς κύρ Ἰωάννης μετὰ τοῦ πατριάρχου κυρ Ιω CHRONICON MAJUS. - LIB. II. ærugine animas nostras liberans. Post quam purga- tionem qui ad finem usque animam non servaverint a labe, iis terribilis et implacabilis vindex erit in secundo adventu : de quo mox idem propheta ila prædicat • Ecce mittant ego vobis Eliain Thes- bitem ; » et tempus significans, addit : • Antequamn veniat dies Domini magnus et præclarus, › alterius nimirum adventus. Docet idem quæ facturus sit ma- gnus Elias, cum advenerit: « Qui convertet auị- mum patris ad filium. » Quoniam enim patres apostolorum Judæi erant, hoc videtur dicere, conversurum eum esse per filiorum ipsorum, hoc est, apostolorum doctrinam animos patrum, id est, mentem generis Judaici. Convertet autem quos tunc invenerit ad fidem Christi, quasi ad paternam pietatis sortem, unde pridem propter infidelitatem exciderunt. ‹ Et cor ad hominem convertet, › fra- tres enim ut sensus fraternos induant faciet. Deinde ✓ rationem explicans, ob quam Elias prius venturus sit, addit : « Ne adveniens terram penitus percu- tiam, › id est, ne vos omnes infideles repertos ad supplicium sempiternum detrudam. Atque his qui- dem verbis secundum et horribilem Domini adven- tum clarius significavit. Prius enim terram non percussum, sed salvatum venit. Nonne igitur ma- nifesto et accurate duplicem Salvatoris adventum significavit? Unus jam evenit, quo admirandis gra- tiarum imbribus irrigati sumus: alter sub finem hujus mundi eveniet, quo totius vitæ ab unoquoque B D peractae ratio repetetur. Quod si adven'um euur, qui tantum ob salutem hominum susceptas est, nihilt æstimatis, illius autem, quo ratio danda erit, tene- mini desiderio, cavete, ne ante eumdem imprüdenter lupum pro pastore inveniatis neve in fauces An- tichristi incidatis et cum ipso in ignem æternum conjecti nequidquam fundatis lacrymas. Annon hune post exactam temporis periodum et absoluiam nus meru: dierum Daniel propheta venturum dixit, translate bestiam appellans propter animi impo- tentiam effrenatamque impietatem, eumque fluvio igneo, in conspectu judicis labenti, præ cæteris injec. tum iri affirmavit? Sicut enim diabolus toto hujus sæ- culi spatio ad examen mentis et ad liberæ voluntatis exercitium nobis relictus est, ut cognoscatur, num pulchri et honesti simus studiosi ( strenuos enint lucla prodit), ita Antichristus quoque, qui Roucli et Eliæ non ferens refutationem, quasi tyranmus quidam eos occidet ¡sque coneiliabit coronam nar- tyrii. Nondum enim illi mortem obier aut. Deinde sanctissimi Spiritus lumine et sapiemi imperatoris ac Matthæi hieromonachi disputatione edoctus liebræus, sanctam Trinitatem omniaque orthodoxæ fidei capita pałam confessus est, et di- vino baptismate rugeneratus pro Xeno nominatus est Emmanuel. sino septimo ejusdem anni imperator Joanues cum Josepho patriarcha et Demetrio despota mui. 13. Sed redeamus jam ad propositum. Die vice-

ὑμῖν Ἰλίαν τὸν Θεσβίτην · ; καὶ σημαίνων τὸν και- Δ ἐπ᾿ εὐθύνην άγουσαν τοῦ Μεσσίου παρουσίαν ἐπισ . ρὸν ἐπήγαγε ο Πρὶν ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου τὴν μεγάλην καὶ ἐπιφανή, ο τὴν τῆς δευτέρας λέγων Επιφανείας. Διδάσκει δὲ ἅπερ ὁ μέγας Ηλίας ποιή σει παραγενόμενος· ε Ος ἀποκαταστήσει καρδίαν πατρὸς πρὸς υἱόν. » Επειδὴ γὰρ πατέρες τῶν ἀπου στόλων οἱ Ἰουδαῖοι, τοῦτο ἔοικε λέγειν, ὅτι ἀποκα ταστήσει τοῖς δόγμασι τῶν υἱῶν αὐτῶν ἤτοι τῶν ἀποστόλων τὰς τῶν πατέρων καρδίας, τουτέστι τοῦ γένους τῶν Ἰουδαίων τὴν διάνοιαν· ἀποκα- ταστήσει δὲ τοὺς εὑρεθησομένους τηνικαῦτα πρὸς τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν εὐγνώμονας εἰς πατρῷον ὡς - περὶ τὴν εὐσέβειαν κλῆρον, πάλαι δι' ἀπιστίας ἐκε πεπτωκότας αὐτοῦ. » Καὶ καρδίαν ἀνθρώπου πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ· καὶ τοὺς ἀδελφοὺς γὰρ ἀδελφικά παρασκευάσει φρονεῖν. Καὶ δειχνὺς τὸν σκοπὸν δι' δν Ηλίας πρότερος παραγίνεται, ἐπήγαγε· Μὴ ἐλθὼν πατάξω τὴν γῆν ἄρδην, ο ἵνα μὴ εὑρὼν ὑμᾶς ἅπαντας ἐν ἀπιστίᾳ εἰς τὴν ἀτελεύτητον και λασιν παραπέμψω. Ενταῦθα περιφανέστερον τὴν δευτέραν καὶ φοβερὰν τοῦ Κυρίου παρουσίαν ενέ- φηνε· τῇ γὰρ προτέρᾳ οὐκ ἦλθε τὴν γῆν πατάξαι, ἀλλὰ σῶσαι. "Αρ' οὐ φανερῶς καὶ ἠκριβωμένως καὶ ἀμφοτέρας τὰς τοῦ Σωτῆρος ἐδήλωσε παρουσία;; Ἡ μὲν γὰρ ἤδη γεγένηται, θαυμασίους ἡμῖν όμβρους ἐπιβλύσασα χαρισμάτων· ἡ δὲ πρὸς τῷ τέλει τοῦ παρόντος αἰῶνος γενήσεται, εὐθύνας τῶν ἑκάστῳ βεβιωμένων εἰσπράττουσα. Εἰ οὖν τὴν ἐπὶ τὸ σῶσαι μόνον γεγενημένην παρὰ φαῦλον ἡγεῖσθε, τὴν δὲ ζητεῖτε, σκοπεῖτε μὴ πρὸ ἐκείνης λάθητε λύκῳ προσ- ιόντες ἀντὶ ποιμένος καὶ τῷ τοῦ Ἀντιχρίστου στο ματι περιπέσητε καὶ σὺν ἐκείνῳ τῷ πυρὶ τῷ αἰωνίῳ παραπεμπόμενοι ἀνόνητα μετακλαύσησθε. "Η οὐ καὶ τοῦτον μετὰ τὴν τοῦ χρόνου περίοδον καὶ τῶν ἡμερῶν αὐτοῦ ἐξαρίθμησιν ὁ προφήτης ἐπι· δημήσειν εἴρηκε Δανιήλ, θηρίον τροπικῶς ὀνομάσας παρὰ τὸ τῆς γνώμης ἀτίθασον, πάσης γέμον ἀπο- νοίας καὶ δυσσεβείας, καὶ τῷ τοῦ πυρὸς ποταμώ τῷ ὑπ' ὄψιν ρέοντι τοῦ κριτοῦ πρὸ τῶν ἄλλων του θήσεσθαι; Ωσπερ γὰρ ὁ διάβολος παρὰ πάντα τὸν νῦν αἰῶνα τῆς ἡμετέρας γνώμης ἀφείθη βάσανος καὶ τοῦ τῆς ψυχῆς αὐτεξουσίου γυμνάσιον, εἰ προς αιρετικῶς ἔχομεν τοῦ καλοῦ καὶ τῆς ἀρετῆς (τοὺς γὰρ ἀρίστους ἡ πάλη δείκνυσιν), οὕτω καὶ ὁ Αντί χριστος· ὃς καὶ τὸν ὑπὸ τοῦ Ἐνώχ καὶ 'Ιλίου Ελεγ χον μή φέρων ἀνελεῖ αὐτοὺς ὡς τύραννος, τὸν τοῦ μαρτυρίου στέφανον προξενήσων αὐτοῖς· καὶ γὰρ οὔπω πεῖραν θανάτου ἔγνωσαν. » Λοιπὸν ἕνεκεν τῆς τοῦ παναγίου Πνεύματος αίγλης καὶ τοῖς σοφοῖς βήμασι τοῦ αὐτοκράτορος καὶ τοῦ ἱερομονάχου Ματθαίου φωτισθεὶς ὁ Ἑβραῖος τὴν ἁγίαν Τριάδα φανερώ; ὠμολόγησε καὶ πάντα τὰ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως δόγματα, καὶ τῷ θείῳ βαπτίσματι ἀναγεννηθεὶς ἀντὶ Ξένου Εμμανουὴλ ἐπωνομάσθη. εγʹ. Λοιπὸν ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν. Τῇ κα' τοῦ Νοεμβρίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους διέβη ὁ βα- σιλεὺς κύρ Ἰωάννης μετὰ τοῦ πατριάρχου κυρ Ιω CHRONICON MAJUS. - LIB. II. ærugine animas nostras liberans. Post quam purga- tionem qui ad finem usque animam non servaverint a labe, iis terribilis et implacabilis vindex erit in secundo adventu : de quo mox idem propheta ila prædicat • Ecce mittant ego vobis Eliain Thes- bitem ; » et tempus significans, addit : • Antequamn veniat dies Domini magnus et præclarus, › alterius nimirum adventus. Docet idem quæ facturus sit ma- gnus Elias, cum advenerit: « Qui convertet auị- mum patris ad filium. » Quoniam enim patres apostolorum Judæi erant, hoc videtur dicere, conversurum eum esse per filiorum ipsorum, hoc est, apostolorum doctrinam animos patrum, id est, mentem generis Judaici. Convertet autem quos tunc invenerit ad fidem Christi, quasi ad paternam pietatis sortem, unde pridem propter infidelitatem exciderunt. ‹ Et cor ad hominem convertet, › fra- tres enim ut sensus fraternos induant faciet. Deinde ✓ rationem explicans, ob quam Elias prius venturus sit, addit : « Ne adveniens terram penitus percu- tiam, › id est, ne vos omnes infideles repertos ad supplicium sempiternum detrudam. Atque his qui- dem verbis secundum et horribilem Domini adven- tum clarius significavit. Prius enim terram non percussum, sed salvatum venit. Nonne igitur ma- nifesto et accurate duplicem Salvatoris adventum significavit? Unus jam evenit, quo admirandis gra- tiarum imbribus irrigati sumus: alter sub finem hujus mundi eveniet, quo totius vitæ ab unoquoque B D peractae ratio repetetur. Quod si adven'um euur, qui tantum ob salutem hominum susceptas est, nihilt æstimatis, illius autem, quo ratio danda erit, tene- mini desiderio, cavete, ne ante eumdem imprüdenter lupum pro pastore inveniatis neve in fauces An- tichristi incidatis et cum ipso in ignem æternum conjecti nequidquam fundatis lacrymas. Annon hune post exactam temporis periodum et absoluiam nus meru: dierum Daniel propheta venturum dixit, translate bestiam appellans propter animi impo- tentiam effrenatamque impietatem, eumque fluvio igneo, in conspectu judicis labenti, præ cæteris injec. tum iri affirmavit? Sicut enim diabolus toto hujus sæ- culi spatio ad examen mentis et ad liberæ voluntatis exercitium nobis relictus est, ut cognoscatur, num pulchri et honesti simus studiosi ( strenuos enint lucla prodit), ita Antichristus quoque, qui Roucli et Eliæ non ferens refutationem, quasi tyranmus quidam eos occidet ¡sque coneiliabit coronam nar- tyrii. Nondum enim illi mortem obier aut. Deinde sanctissimi Spiritus lumine et sapiemi imperatoris ac Matthæi hieromonachi disputatione edoctus liebræus, sanctam Trinitatem omniaque orthodoxæ fidei capita pałam confessus est, et di- vino baptismate rugeneratus pro Xeno nominatus est Emmanuel. sino septimo ejusdem anni imperator Joanues cum Josepho patriarcha et Demetrio despota mui. 13. Sed redeamus jam ad propositum. Die vice-

ὑμῖν Ἰλίαν τὸν Θεσβίτην · ; καὶ σημαίνων τὸν και- Δ ἐπ᾿ εὐθύνην άγουσαν τοῦ Μεσσίου παρουσίαν ἐπισ . ρὸν ἐπήγαγε ο Πρὶν ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου τὴν μεγάλην καὶ ἐπιφανή, ο τὴν τῆς δευτέρας λέγων Επιφανείας. Διδάσκει δὲ ἅπερ ὁ μέγας Ηλίας ποιή σει παραγενόμενος· ε Ος ἀποκαταστήσει καρδίαν πατρὸς πρὸς υἱόν. » Επειδὴ γὰρ πατέρες τῶν ἀπου στόλων οἱ Ἰουδαῖοι, τοῦτο ἔοικε λέγειν, ὅτι ἀποκα ταστήσει τοῖς δόγμασι τῶν υἱῶν αὐτῶν ἤτοι τῶν ἀποστόλων τὰς τῶν πατέρων καρδίας, τουτέστι τοῦ γένους τῶν Ἰουδαίων τὴν διάνοιαν· ἀποκα- ταστήσει δὲ τοὺς εὑρεθησομένους τηνικαῦτα πρὸς τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν εὐγνώμονας εἰς πατρῷον ὡς - περὶ τὴν εὐσέβειαν κλῆρον, πάλαι δι' ἀπιστίας ἐκε πεπτωκότας αὐτοῦ. » Καὶ καρδίαν ἀνθρώπου πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ· καὶ τοὺς ἀδελφοὺς γὰρ ἀδελφικά παρασκευάσει φρονεῖν. Καὶ δειχνὺς τὸν σκοπὸν δι' δν Ηλίας πρότερος παραγίνεται, ἐπήγαγε· Μὴ ἐλθὼν πατάξω τὴν γῆν ἄρδην, ο ἵνα μὴ εὑρὼν ὑμᾶς ἅπαντας ἐν ἀπιστίᾳ εἰς τὴν ἀτελεύτητον και λασιν παραπέμψω. Ενταῦθα περιφανέστερον τὴν δευτέραν καὶ φοβερὰν τοῦ Κυρίου παρουσίαν ενέ- φηνε· τῇ γὰρ προτέρᾳ οὐκ ἦλθε τὴν γῆν πατάξαι, ἀλλὰ σῶσαι. "Αρ' οὐ φανερῶς καὶ ἠκριβωμένως καὶ ἀμφοτέρας τὰς τοῦ Σωτῆρος ἐδήλωσε παρουσία;; Ἡ μὲν γὰρ ἤδη γεγένηται, θαυμασίους ἡμῖν όμβρους ἐπιβλύσασα χαρισμάτων· ἡ δὲ πρὸς τῷ τέλει τοῦ παρόντος αἰῶνος γενήσεται, εὐθύνας τῶν ἑκάστῳ βεβιωμένων εἰσπράττουσα. Εἰ οὖν τὴν ἐπὶ τὸ σῶσαι μόνον γεγενημένην παρὰ φαῦλον ἡγεῖσθε, τὴν δὲ ζητεῖτε, σκοπεῖτε μὴ πρὸ ἐκείνης λάθητε λύκῳ προσ- ιόντες ἀντὶ ποιμένος καὶ τῷ τοῦ Ἀντιχρίστου στο ματι περιπέσητε καὶ σὺν ἐκείνῳ τῷ πυρὶ τῷ αἰωνίῳ παραπεμπόμενοι ἀνόνητα μετακλαύσησθε. "Η οὐ καὶ τοῦτον μετὰ τὴν τοῦ χρόνου περίοδον καὶ τῶν ἡμερῶν αὐτοῦ ἐξαρίθμησιν ὁ προφήτης ἐπι· δημήσειν εἴρηκε Δανιήλ, θηρίον τροπικῶς ὀνομάσας παρὰ τὸ τῆς γνώμης ἀτίθασον, πάσης γέμον ἀπο- νοίας καὶ δυσσεβείας, καὶ τῷ τοῦ πυρὸς ποταμώ τῷ ὑπ' ὄψιν ρέοντι τοῦ κριτοῦ πρὸ τῶν ἄλλων του θήσεσθαι; Ωσπερ γὰρ ὁ διάβολος παρὰ πάντα τὸν νῦν αἰῶνα τῆς ἡμετέρας γνώμης ἀφείθη βάσανος καὶ τοῦ τῆς ψυχῆς αὐτεξουσίου γυμνάσιον, εἰ προς αιρετικῶς ἔχομεν τοῦ καλοῦ καὶ τῆς ἀρετῆς (τοὺς γὰρ ἀρίστους ἡ πάλη δείκνυσιν), οὕτω καὶ ὁ Αντί χριστος· ὃς καὶ τὸν ὑπὸ τοῦ Ἐνώχ καὶ 'Ιλίου Ελεγ χον μή φέρων ἀνελεῖ αὐτοὺς ὡς τύραννος, τὸν τοῦ μαρτυρίου στέφανον προξενήσων αὐτοῖς· καὶ γὰρ οὔπω πεῖραν θανάτου ἔγνωσαν. » Λοιπὸν ἕνεκεν τῆς τοῦ παναγίου Πνεύματος αίγλης καὶ τοῖς σοφοῖς βήμασι τοῦ αὐτοκράτορος καὶ τοῦ ἱερομονάχου Ματθαίου φωτισθεὶς ὁ Ἑβραῖος τὴν ἁγίαν Τριάδα φανερώ; ὠμολόγησε καὶ πάντα τὰ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως δόγματα, καὶ τῷ θείῳ βαπτίσματι ἀναγεννηθεὶς ἀντὶ Ξένου Εμμανουὴλ ἐπωνομάσθη. εγʹ. Λοιπὸν ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν. Τῇ κα' τοῦ Νοεμβρίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους διέβη ὁ βα- σιλεὺς κύρ Ἰωάννης μετὰ τοῦ πατριάρχου κυρ Ιω CHRONICON MAJUS. - LIB. II. ærugine animas nostras liberans. Post quam purga- tionem qui ad finem usque animam non servaverint a labe, iis terribilis et implacabilis vindex erit in secundo adventu : de quo mox idem propheta ila prædicat • Ecce mittant ego vobis Eliain Thes- bitem ; » et tempus significans, addit : • Antequamn veniat dies Domini magnus et præclarus, › alterius nimirum adventus. Docet idem quæ facturus sit ma- gnus Elias, cum advenerit: « Qui convertet auị- mum patris ad filium. » Quoniam enim patres apostolorum Judæi erant, hoc videtur dicere, conversurum eum esse per filiorum ipsorum, hoc est, apostolorum doctrinam animos patrum, id est, mentem generis Judaici. Convertet autem quos tunc invenerit ad fidem Christi, quasi ad paternam pietatis sortem, unde pridem propter infidelitatem exciderunt. ‹ Et cor ad hominem convertet, › fra- tres enim ut sensus fraternos induant faciet. Deinde ✓ rationem explicans, ob quam Elias prius venturus sit, addit : « Ne adveniens terram penitus percu- tiam, › id est, ne vos omnes infideles repertos ad supplicium sempiternum detrudam. Atque his qui- dem verbis secundum et horribilem Domini adven- tum clarius significavit. Prius enim terram non percussum, sed salvatum venit. Nonne igitur ma- nifesto et accurate duplicem Salvatoris adventum significavit? Unus jam evenit, quo admirandis gra- tiarum imbribus irrigati sumus: alter sub finem hujus mundi eveniet, quo totius vitæ ab unoquoque B D peractae ratio repetetur. Quod si adven'um euur, qui tantum ob salutem hominum susceptas est, nihilt æstimatis, illius autem, quo ratio danda erit, tene- mini desiderio, cavete, ne ante eumdem imprüdenter lupum pro pastore inveniatis neve in fauces An- tichristi incidatis et cum ipso in ignem æternum conjecti nequidquam fundatis lacrymas. Annon hune post exactam temporis periodum et absoluiam nus meru: dierum Daniel propheta venturum dixit, translate bestiam appellans propter animi impo- tentiam effrenatamque impietatem, eumque fluvio igneo, in conspectu judicis labenti, præ cæteris injec. tum iri affirmavit? Sicut enim diabolus toto hujus sæ- culi spatio ad examen mentis et ad liberæ voluntatis exercitium nobis relictus est, ut cognoscatur, num pulchri et honesti simus studiosi ( strenuos enint lucla prodit), ita Antichristus quoque, qui Roucli et Eliæ non ferens refutationem, quasi tyranmus quidam eos occidet ¡sque coneiliabit coronam nar- tyrii. Nondum enim illi mortem obier aut. Deinde sanctissimi Spiritus lumine et sapiemi imperatoris ac Matthæi hieromonachi disputatione edoctus liebræus, sanctam Trinitatem omniaque orthodoxæ fidei capita pałam confessus est, et di- vino baptismate rugeneratus pro Xeno nominatus est Emmanuel. sino septimo ejusdem anni imperator Joanues cum Josepho patriarcha et Demetrio despota mui. 13. Sed redeamus jam ad propositum. Die vice-

ὑμῖν Ἰλίαν τὸν Θεσβίτην · ; καὶ σημαίνων τὸν και- Δ ἐπ᾿ εὐθύνην άγουσαν τοῦ Μεσσίου παρουσίαν ἐπισ . ρὸν ἐπήγαγε ο Πρὶν ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου τὴν μεγάλην καὶ ἐπιφανή, ο τὴν τῆς δευτέρας λέγων Επιφανείας. Διδάσκει δὲ ἅπερ ὁ μέγας Ηλίας ποιή σει παραγενόμενος· ε Ος ἀποκαταστήσει καρδίαν πατρὸς πρὸς υἱόν. » Επειδὴ γὰρ πατέρες τῶν ἀπου στόλων οἱ Ἰουδαῖοι, τοῦτο ἔοικε λέγειν, ὅτι ἀποκα ταστήσει τοῖς δόγμασι τῶν υἱῶν αὐτῶν ἤτοι τῶν ἀποστόλων τὰς τῶν πατέρων καρδίας, τουτέστι τοῦ γένους τῶν Ἰουδαίων τὴν διάνοιαν· ἀποκα- ταστήσει δὲ τοὺς εὑρεθησομένους τηνικαῦτα πρὸς τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν εὐγνώμονας εἰς πατρῷον ὡς - περὶ τὴν εὐσέβειαν κλῆρον, πάλαι δι' ἀπιστίας ἐκε πεπτωκότας αὐτοῦ. » Καὶ καρδίαν ἀνθρώπου πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ· καὶ τοὺς ἀδελφοὺς γὰρ ἀδελφικά παρασκευάσει φρονεῖν. Καὶ δειχνὺς τὸν σκοπὸν δι' δν Ηλίας πρότερος παραγίνεται, ἐπήγαγε· Μὴ ἐλθὼν πατάξω τὴν γῆν ἄρδην, ο ἵνα μὴ εὑρὼν ὑμᾶς ἅπαντας ἐν ἀπιστίᾳ εἰς τὴν ἀτελεύτητον και λασιν παραπέμψω. Ενταῦθα περιφανέστερον τὴν δευτέραν καὶ φοβερὰν τοῦ Κυρίου παρουσίαν ενέ- φηνε· τῇ γὰρ προτέρᾳ οὐκ ἦλθε τὴν γῆν πατάξαι, ἀλλὰ σῶσαι. "Αρ' οὐ φανερῶς καὶ ἠκριβωμένως καὶ ἀμφοτέρας τὰς τοῦ Σωτῆρος ἐδήλωσε παρουσία;; Ἡ μὲν γὰρ ἤδη γεγένηται, θαυμασίους ἡμῖν όμβρους ἐπιβλύσασα χαρισμάτων· ἡ δὲ πρὸς τῷ τέλει τοῦ παρόντος αἰῶνος γενήσεται, εὐθύνας τῶν ἑκάστῳ βεβιωμένων εἰσπράττουσα. Εἰ οὖν τὴν ἐπὶ τὸ σῶσαι μόνον γεγενημένην παρὰ φαῦλον ἡγεῖσθε, τὴν δὲ ζητεῖτε, σκοπεῖτε μὴ πρὸ ἐκείνης λάθητε λύκῳ προσ- ιόντες ἀντὶ ποιμένος καὶ τῷ τοῦ Ἀντιχρίστου στο ματι περιπέσητε καὶ σὺν ἐκείνῳ τῷ πυρὶ τῷ αἰωνίῳ παραπεμπόμενοι ἀνόνητα μετακλαύσησθε. "Η οὐ καὶ τοῦτον μετὰ τὴν τοῦ χρόνου περίοδον καὶ τῶν ἡμερῶν αὐτοῦ ἐξαρίθμησιν ὁ προφήτης ἐπι· δημήσειν εἴρηκε Δανιήλ, θηρίον τροπικῶς ὀνομάσας παρὰ τὸ τῆς γνώμης ἀτίθασον, πάσης γέμον ἀπο- νοίας καὶ δυσσεβείας, καὶ τῷ τοῦ πυρὸς ποταμώ τῷ ὑπ' ὄψιν ρέοντι τοῦ κριτοῦ πρὸ τῶν ἄλλων του θήσεσθαι; Ωσπερ γὰρ ὁ διάβολος παρὰ πάντα τὸν νῦν αἰῶνα τῆς ἡμετέρας γνώμης ἀφείθη βάσανος καὶ τοῦ τῆς ψυχῆς αὐτεξουσίου γυμνάσιον, εἰ προς αιρετικῶς ἔχομεν τοῦ καλοῦ καὶ τῆς ἀρετῆς (τοὺς γὰρ ἀρίστους ἡ πάλη δείκνυσιν), οὕτω καὶ ὁ Αντί χριστος· ὃς καὶ τὸν ὑπὸ τοῦ Ἐνώχ καὶ 'Ιλίου Ελεγ χον μή φέρων ἀνελεῖ αὐτοὺς ὡς τύραννος, τὸν τοῦ μαρτυρίου στέφανον προξενήσων αὐτοῖς· καὶ γὰρ οὔπω πεῖραν θανάτου ἔγνωσαν. » Λοιπὸν ἕνεκεν τῆς τοῦ παναγίου Πνεύματος αίγλης καὶ τοῖς σοφοῖς βήμασι τοῦ αὐτοκράτορος καὶ τοῦ ἱερομονάχου Ματθαίου φωτισθεὶς ὁ Ἑβραῖος τὴν ἁγίαν Τριάδα φανερώ; ὠμολόγησε καὶ πάντα τὰ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως δόγματα, καὶ τῷ θείῳ βαπτίσματι ἀναγεννηθεὶς ἀντὶ Ξένου Εμμανουὴλ ἐπωνομάσθη. εγʹ. Λοιπὸν ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν. Τῇ κα' τοῦ Νοεμβρίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους διέβη ὁ βα- σιλεὺς κύρ Ἰωάννης μετὰ τοῦ πατριάρχου κυρ Ιω CHRONICON MAJUS. - LIB. II. ærugine animas nostras liberans. Post quam purga- tionem qui ad finem usque animam non servaverint a labe, iis terribilis et implacabilis vindex erit in secundo adventu : de quo mox idem propheta ila prædicat • Ecce mittant ego vobis Eliain Thes- bitem ; » et tempus significans, addit : • Antequamn veniat dies Domini magnus et præclarus, › alterius nimirum adventus. Docet idem quæ facturus sit ma- gnus Elias, cum advenerit: « Qui convertet auị- mum patris ad filium. » Quoniam enim patres apostolorum Judæi erant, hoc videtur dicere, conversurum eum esse per filiorum ipsorum, hoc est, apostolorum doctrinam animos patrum, id est, mentem generis Judaici. Convertet autem quos tunc invenerit ad fidem Christi, quasi ad paternam pietatis sortem, unde pridem propter infidelitatem exciderunt. ‹ Et cor ad hominem convertet, › fra- tres enim ut sensus fraternos induant faciet. Deinde ✓ rationem explicans, ob quam Elias prius venturus sit, addit : « Ne adveniens terram penitus percu- tiam, › id est, ne vos omnes infideles repertos ad supplicium sempiternum detrudam. Atque his qui- dem verbis secundum et horribilem Domini adven- tum clarius significavit. Prius enim terram non percussum, sed salvatum venit. Nonne igitur ma- nifesto et accurate duplicem Salvatoris adventum significavit? Unus jam evenit, quo admirandis gra- tiarum imbribus irrigati sumus: alter sub finem hujus mundi eveniet, quo totius vitæ ab unoquoque B D peractae ratio repetetur. Quod si adven'um euur, qui tantum ob salutem hominum susceptas est, nihilt æstimatis, illius autem, quo ratio danda erit, tene- mini desiderio, cavete, ne ante eumdem imprüdenter lupum pro pastore inveniatis neve in fauces An- tichristi incidatis et cum ipso in ignem æternum conjecti nequidquam fundatis lacrymas. Annon hune post exactam temporis periodum et absoluiam nus meru: dierum Daniel propheta venturum dixit, translate bestiam appellans propter animi impo- tentiam effrenatamque impietatem, eumque fluvio igneo, in conspectu judicis labenti, præ cæteris injec. tum iri affirmavit? Sicut enim diabolus toto hujus sæ- culi spatio ad examen mentis et ad liberæ voluntatis exercitium nobis relictus est, ut cognoscatur, num pulchri et honesti simus studiosi ( strenuos enint lucla prodit), ita Antichristus quoque, qui Roucli et Eliæ non ferens refutationem, quasi tyranmus quidam eos occidet ¡sque coneiliabit coronam nar- tyrii. Nondum enim illi mortem obier aut. Deinde sanctissimi Spiritus lumine et sapiemi imperatoris ac Matthæi hieromonachi disputatione edoctus liebræus, sanctam Trinitatem omniaque orthodoxæ fidei capita pałam confessus est, et di- vino baptismate rugeneratus pro Xeno nominatus est Emmanuel. sino septimo ejusdem anni imperator Joanues cum Josepho patriarcha et Demetrio despota mui. 13. Sed redeamus jam ad propositum. Die vice-

ὑμῖν Ἰλίαν τὸν Θεσβίτην · ; καὶ σημαίνων τὸν και- Δ ἐπ᾿ εὐθύνην άγουσαν τοῦ Μεσσίου παρουσίαν ἐπισ . ρὸν ἐπήγαγε ο Πρὶν ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου τὴν μεγάλην καὶ ἐπιφανή, ο τὴν τῆς δευτέρας λέγων Επιφανείας. Διδάσκει δὲ ἅπερ ὁ μέγας Ηλίας ποιή σει παραγενόμενος· ε Ος ἀποκαταστήσει καρδίαν πατρὸς πρὸς υἱόν. » Επειδὴ γὰρ πατέρες τῶν ἀπου στόλων οἱ Ἰουδαῖοι, τοῦτο ἔοικε λέγειν, ὅτι ἀποκα ταστήσει τοῖς δόγμασι τῶν υἱῶν αὐτῶν ἤτοι τῶν ἀποστόλων τὰς τῶν πατέρων καρδίας, τουτέστι τοῦ γένους τῶν Ἰουδαίων τὴν διάνοιαν· ἀποκα- ταστήσει δὲ τοὺς εὑρεθησομένους τηνικαῦτα πρὸς τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν εὐγνώμονας εἰς πατρῷον ὡς - περὶ τὴν εὐσέβειαν κλῆρον, πάλαι δι' ἀπιστίας ἐκε πεπτωκότας αὐτοῦ. » Καὶ καρδίαν ἀνθρώπου πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ· καὶ τοὺς ἀδελφοὺς γὰρ ἀδελφικά παρασκευάσει φρονεῖν. Καὶ δειχνὺς τὸν σκοπὸν δι' δν Ηλίας πρότερος παραγίνεται, ἐπήγαγε· Μὴ ἐλθὼν πατάξω τὴν γῆν ἄρδην, ο ἵνα μὴ εὑρὼν ὑμᾶς ἅπαντας ἐν ἀπιστίᾳ εἰς τὴν ἀτελεύτητον και λασιν παραπέμψω. Ενταῦθα περιφανέστερον τὴν δευτέραν καὶ φοβερὰν τοῦ Κυρίου παρουσίαν ενέ- φηνε· τῇ γὰρ προτέρᾳ οὐκ ἦλθε τὴν γῆν πατάξαι, ἀλλὰ σῶσαι. "Αρ' οὐ φανερῶς καὶ ἠκριβωμένως καὶ ἀμφοτέρας τὰς τοῦ Σωτῆρος ἐδήλωσε παρουσία;; Ἡ μὲν γὰρ ἤδη γεγένηται, θαυμασίους ἡμῖν όμβρους ἐπιβλύσασα χαρισμάτων· ἡ δὲ πρὸς τῷ τέλει τοῦ παρόντος αἰῶνος γενήσεται, εὐθύνας τῶν ἑκάστῳ βεβιωμένων εἰσπράττουσα. Εἰ οὖν τὴν ἐπὶ τὸ σῶσαι μόνον γεγενημένην παρὰ φαῦλον ἡγεῖσθε, τὴν δὲ ζητεῖτε, σκοπεῖτε μὴ πρὸ ἐκείνης λάθητε λύκῳ προσ- ιόντες ἀντὶ ποιμένος καὶ τῷ τοῦ Ἀντιχρίστου στο ματι περιπέσητε καὶ σὺν ἐκείνῳ τῷ πυρὶ τῷ αἰωνίῳ παραπεμπόμενοι ἀνόνητα μετακλαύσησθε. "Η οὐ καὶ τοῦτον μετὰ τὴν τοῦ χρόνου περίοδον καὶ τῶν ἡμερῶν αὐτοῦ ἐξαρίθμησιν ὁ προφήτης ἐπι· δημήσειν εἴρηκε Δανιήλ, θηρίον τροπικῶς ὀνομάσας παρὰ τὸ τῆς γνώμης ἀτίθασον, πάσης γέμον ἀπο- νοίας καὶ δυσσεβείας, καὶ τῷ τοῦ πυρὸς ποταμώ τῷ ὑπ' ὄψιν ρέοντι τοῦ κριτοῦ πρὸ τῶν ἄλλων του θήσεσθαι; Ωσπερ γὰρ ὁ διάβολος παρὰ πάντα τὸν νῦν αἰῶνα τῆς ἡμετέρας γνώμης ἀφείθη βάσανος καὶ τοῦ τῆς ψυχῆς αὐτεξουσίου γυμνάσιον, εἰ προς αιρετικῶς ἔχομεν τοῦ καλοῦ καὶ τῆς ἀρετῆς (τοὺς γὰρ ἀρίστους ἡ πάλη δείκνυσιν), οὕτω καὶ ὁ Αντί χριστος· ὃς καὶ τὸν ὑπὸ τοῦ Ἐνώχ καὶ 'Ιλίου Ελεγ χον μή φέρων ἀνελεῖ αὐτοὺς ὡς τύραννος, τὸν τοῦ μαρτυρίου στέφανον προξενήσων αὐτοῖς· καὶ γὰρ οὔπω πεῖραν θανάτου ἔγνωσαν. » Λοιπὸν ἕνεκεν τῆς τοῦ παναγίου Πνεύματος αίγλης καὶ τοῖς σοφοῖς βήμασι τοῦ αὐτοκράτορος καὶ τοῦ ἱερομονάχου Ματθαίου φωτισθεὶς ὁ Ἑβραῖος τὴν ἁγίαν Τριάδα φανερώ; ὠμολόγησε καὶ πάντα τὰ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως δόγματα, καὶ τῷ θείῳ βαπτίσματι ἀναγεννηθεὶς ἀντὶ Ξένου Εμμανουὴλ ἐπωνομάσθη. εγʹ. Λοιπὸν ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν. Τῇ κα' τοῦ Νοεμβρίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους διέβη ὁ βα- σιλεὺς κύρ Ἰωάννης μετὰ τοῦ πατριάρχου κυρ Ιω CHRONICON MAJUS. - LIB. II. ærugine animas nostras liberans. Post quam purga- tionem qui ad finem usque animam non servaverint a labe, iis terribilis et implacabilis vindex erit in secundo adventu : de quo mox idem propheta ila prædicat • Ecce mittant ego vobis Eliain Thes- bitem ; » et tempus significans, addit : • Antequamn veniat dies Domini magnus et præclarus, › alterius nimirum adventus. Docet idem quæ facturus sit ma- gnus Elias, cum advenerit: « Qui convertet auị- mum patris ad filium. » Quoniam enim patres apostolorum Judæi erant, hoc videtur dicere, conversurum eum esse per filiorum ipsorum, hoc est, apostolorum doctrinam animos patrum, id est, mentem generis Judaici. Convertet autem quos tunc invenerit ad fidem Christi, quasi ad paternam pietatis sortem, unde pridem propter infidelitatem exciderunt. ‹ Et cor ad hominem convertet, › fra- tres enim ut sensus fraternos induant faciet. Deinde ✓ rationem explicans, ob quam Elias prius venturus sit, addit : « Ne adveniens terram penitus percu- tiam, › id est, ne vos omnes infideles repertos ad supplicium sempiternum detrudam. Atque his qui- dem verbis secundum et horribilem Domini adven- tum clarius significavit. Prius enim terram non percussum, sed salvatum venit. Nonne igitur ma- nifesto et accurate duplicem Salvatoris adventum significavit? Unus jam evenit, quo admirandis gra- tiarum imbribus irrigati sumus: alter sub finem hujus mundi eveniet, quo totius vitæ ab unoquoque B D peractae ratio repetetur. Quod si adven'um euur, qui tantum ob salutem hominum susceptas est, nihilt æstimatis, illius autem, quo ratio danda erit, tene- mini desiderio, cavete, ne ante eumdem imprüdenter lupum pro pastore inveniatis neve in fauces An- tichristi incidatis et cum ipso in ignem æternum conjecti nequidquam fundatis lacrymas. Annon hune post exactam temporis periodum et absoluiam nus meru: dierum Daniel propheta venturum dixit, translate bestiam appellans propter animi impo- tentiam effrenatamque impietatem, eumque fluvio igneo, in conspectu judicis labenti, præ cæteris injec. tum iri affirmavit? Sicut enim diabolus toto hujus sæ- culi spatio ad examen mentis et ad liberæ voluntatis exercitium nobis relictus est, ut cognoscatur, num pulchri et honesti simus studiosi ( strenuos enint lucla prodit), ita Antichristus quoque, qui Roucli et Eliæ non ferens refutationem, quasi tyranmus quidam eos occidet ¡sque coneiliabit coronam nar- tyrii. Nondum enim illi mortem obier aut. Deinde sanctissimi Spiritus lumine et sapiemi imperatoris ac Matthæi hieromonachi disputatione edoctus liebræus, sanctam Trinitatem omniaque orthodoxæ fidei capita pałam confessus est, et di- vino baptismate rugeneratus pro Xeno nominatus est Emmanuel. sino septimo ejusdem anni imperator Joanues cum Josepho patriarcha et Demetrio despota mui. 13. Sed redeamus jam ad propositum. Die vice-

δὲ βασιλέως, ἔδοξε, μὴ δεξαμένου τὸν λόγον τοῦ πα- Α τοῦ βασιλέως ἀπὸ τῆς πόλεως καὶ ἀπερχομένου, τρὸς αὐτοῦ, μηδὲν εἰπὼν ἀναστὰς ἀπῆλθε. Καὶ μια κρὸν σύννους γεγονώς ο μακαρίτης καὶ ἀοίδιμος πατὴρ αὐτοῦ, ἐμβλέψας πρὸς μὲ εἶπε· ι Δοκεῖ τῷ βασιλεῖ τῷ υἱῷ μου εἶναι αὐτὸν ἁρμόδιον βασιλέα, πλὴν οὐ τοῦ παρόντος καιροῦ· βλέπει γὰρ καὶ φρο νεῖ μεγάλα, καὶ τοιαῦτα οἷα οἱ καιροὶ ἔχρηζον ἐπὶ τῆς εὐημερίας τῶν προγόνων ἡμῶν. Πλὴν τῇ σήμε- ρον ὡς παρακολουθοῦσιν ἡμᾶς τὰ πράγματα, οὐ βα- σιλέα θέλει ἡμῶν ἡ ἀρχὴ, ἀλλ' οἰκονόμον· φοβοῦμαι γὰρ μή ποτε ἐκ τῶν ποιημάτων καὶ ἐπιχειρημάτων αὐτοῦ γένηται χαλασμὸς τοῦ οἴκου τούτου προείδεν γὰρ καὶ τὰς ἐνθυμήσεις αὐτοῦ, καὶ ὅσα ἐδόξασε κατορθῶσαι μετὰ τοῦ Μουσταφά, καὶ εἶδον καὶ τὰ τέλη τῶν δογμάτων, ἐν τίνι κινδύνῳ ἡμᾶς ἡγα- μ γον. ο Ἕτερον βεβαιοῦν τήν ποτε βουλὴν τοῦ ἀοιδίμου πατρὸς αὐτοῦ. ὓς ἔκρινεν ἵνα ἀπέλθῃ εἰς τὴν σύνοδον, ἐστάλη πρὸς τὸν ἀμηρᾶν πρέσβυς ᾿Ανδρό νικος ὁ Ἴαγρος δηλῶσαι τοῦτο πρὸς ἐκεῖνον ὡς τάχα φίλον καὶ ἀδελφόν· κἀκεῖνος ἀπεκρίνατο ὅτι « Οὐ φαίνεταί μοι καλὸν εἶναι ἵνα ὑπάγῃ καὶ του σοῦτον μοχθήσῃ καὶ καταναλώσῃ τὸν βίον αὐτοῦ, καὶ μετέπειτα τί τὸ κέρδος ; Ἰδοὺ ἐγὼ ὑπὲρ αὐτοῦ, εἰ χρείαν ἔχει χρημάτων δι' ἔξοδον καὶ εἴσοδον καὶ ἄλλο τι πρὸς θεραπείαν αὐτοῦ, ἕτοιμός είμι θερα πεῦσαι αὐτόν.» Καὶ ἐγένετο πολὺς λόγος καὶ βουλή, πότερον γένηται τὸ τοῦ ἀμηρᾶ θέλημα, ἢ ἀπελθεῖν αὐτοὺς εἰς τὴν σύνοδον. Όμως ἐγένετο όπερ ἤθελεν ὁ βασιλεὺς ἢ μᾶλλον ἡ κακή τύχη. Εξελθόντος οὖν ἐβουλεύσατο ὁ ἀμηρᾶς ποιῆσαι μάχην κατὰ τῆς πόλεως καὶ στρατόπεδα πέμψαι κατ' αὐτῆς. Καὶ τοῦτο παρὰ πᾶσι τοῖς αὐτοῦ ἐβεβαιώθη καὶ ἐστε- μεώθη, ἄνευ μόνου τοῦ Χαλίλ μπασιά, ὅστις ἀντί- στη, λέγων ὅτι « Βὶ κατὰ τῆς πόλεως ποιήσει; μάχην, μᾶλλον ἐστιν ἐπιβλαβές, μή πως ὁ βασιλεὺς ἐξ ἀνάγκης δεηθεὶς παρὰ τῶν Λατίνων βοήθειαν ἐπι κυρώσῃ τὰ δόγματα αὐτῶν, καὶ ὁμονοήσαντες ὁμοῦ γενήσονται, ὅπερ ἐνδοιάζομεν. Ἀλλ᾽ ἄφες αὐτὸ νῦν, ἕως ἂν ἴδῃς τί πράξει αὐτὸς, καὶ εἰ μὲν ὁμονοή σωσι, σὺ ἀγάπην ἔχε μετ' ἐκείνων καὶ ὅρκους εἰς τὸ πρόσω πάλιν · ὡς ἴδῃς, οὕτω καὶ πράξεις· εἰ δ᾽ οὐχ ὁμονοήσωσι, τότε μᾶλλον ἐξέρχεται ὁ λογι σμὸς, καὶ μετὰ πλείονος θάρτους ποιήσεις & βούλῃ. Καὶ αὕτη ἡ βουλὴ τὸν μὲν ἀμηρᾶν τοῦ σκοπού ἐκώλυσεν, περὶ δὲ τοῦ Χαλίλ μπασιᾶ τὴν βουλὴν δόντος τῷ καιρῷ μαθεῖν ἡμᾶς ἄλλα τῶν ἄλλων. Ὁ οὖν αὐθέντης μου ὁ δεσπότης καὶ οἱ ἄρχοντες ἐξώρθωσαν τὸν Παλαιολόγον Θωμᾶν καὶ πρὸς τὸν βασιλέα ἀπέστειλαν· καὶ λογισμὸς καὶ τρικυμία ἐν τῇ πόλει περιέπεσε πλείστη, ἕως οὗ πάλιν ἐμάθομεν τὴν ἰσχύσασαν βουλὴν τοῦ Χαλίλ μπασιᾶ. Καὶ ἰδοῦ, ὡς ἐγὼ προείπον, μὴ ἕνεκεν τῶν τοιούτων σκανδάλων, τὸ ὡς μὴ ὤφελε γενέσθαι τὴν σύνοδον, Καὶ τὴν μὲν ἀπὸ Κωνσταντινουπόλεω; εἰς Ἰ:α- λίαν περίοδον, ὡς περισσὴν οὖσαν, γραφῇ παρα δοῦναι διὰ τὸ μῆκος ταύτην ἐάσω· τὴν δὲ εἰ; τὴν Ενετίαν εἰσέλευσιν τοῦ βασιλέως Ιωάννου καὶ τῶν CHRONICON MAJUS. - LIB. II. B C etiam deterius schisma eveuial: et nos ecce expositi foremus impiis. › Imperator non probata, ut visum est, patris sententia, tacitus surrexit ac discessit. Tum paulum secum reputans beatæ memoriæ et venerabilis pater ejus, neque intuens: Videtur sibi, inquit, filius meus præclarus imperator esse : est haud dubie, sed non huic ætati aptus ille est. Spe- ctat sapitque magna, et talia, qualia majorum no- strorum prospera tempora postulabant. Sed, ut bo- die res sunt, non imperatore, sed gubernatore re- gnum nostrum eget. Metuo enim ne quando e fa- cinoribus conatibusque ejus hujus quasi navis in- teritus exoriatur. Namque præsensi cogitationes ejus et quæ se cum Mustapha perfccturum spera- bat, atque intellexi, in quod periculum nos præci- pitarint sanctiones dogmatum.> En tibi aliud, quo confirmatur gloriosi patris ejus consilium. Postquam ad synodum proficisci decre- vit, ad ameram legatus missus est Andronicus la- grus, qui id illi tanquam amico et fratri videlicet significaret. Respondit ameras, non sibi probari, eum abire, tantoque labore semet conficere. Quid enim, inquit, c inde emolumenti reportabit? Ego tamen, si pecuniis ad abitum et reditum vel ad alios. usus indiget, paratus sum ei succurrere. » Multis deinde sermonibus et consultationibus agitata res est, utrumn ameræ auctoritati parendum, an ad sy- aodum abeundum esset. Sedeui'm factum est, quod D imperator, sive potius ſatum velebat. Egresso igitur ex nrbe imperatore et iter prosequente, anieras Сpolini oppugnare copiasque adversus eam mittere constituit. Suaserunt hoc approbaruntque omnes consiliarii ejus, uno Chalilbasia excepto, qui cateris repugnans : « Imo potius, inquit, urbem oppugnare exitiosum videtur, quoniam metus est, ne impera - tor, necessitate coactus opem Latinorum implorare, eorum dogmata amplectatur, et ita eveniat, quod veremur, ut concordes illi filant concilienturque. Quare nunc mitte eam rem, donec videris quid Joannes sua sponte facturus sit. Nam si in con- cordiam redierint, tute posthac rursus amicitiam cum iis ac fœdus servato, ac facito quod tibi vi- debitur: si inter eos non convenerit, tum melius evenit,consilium, majorique confidentia facies, qnod volueris. Hoc consilium ameram cœpto probi- buit ; de Chalilbasia autem, consilii opportune all- clore, alia ex aliis cognovimus. Dominus meus igitur, Constantinus despota, et principes Thomain Palæologum excitarunt atque ad imperatorem miserunt. Interea in cogitationes et Auctus curarum ingentes Cpolitani înciderunt, dum cognovimus, quod obtinuit, consilium Chalil- basiæ. Vides jam, quod supra dixi, propter tantas offensiones non debuisse synodum istam fleri. Iter imperatoris Cpoli in Italiam factum, ut rem supervacaneam, litteris tradere, quia longum est, .

δὲ βασιλέως, ἔδοξε, μὴ δεξαμένου τὸν λόγον τοῦ πα- Α τοῦ βασιλέως ἀπὸ τῆς πόλεως καὶ ἀπερχομένου, τρὸς αὐτοῦ, μηδὲν εἰπὼν ἀναστὰς ἀπῆλθε. Καὶ μια κρὸν σύννους γεγονώς ο μακαρίτης καὶ ἀοίδιμος πατὴρ αὐτοῦ, ἐμβλέψας πρὸς μὲ εἶπε· ι Δοκεῖ τῷ βασιλεῖ τῷ υἱῷ μου εἶναι αὐτὸν ἁρμόδιον βασιλέα, πλὴν οὐ τοῦ παρόντος καιροῦ· βλέπει γὰρ καὶ φρο νεῖ μεγάλα, καὶ τοιαῦτα οἷα οἱ καιροὶ ἔχρηζον ἐπὶ τῆς εὐημερίας τῶν προγόνων ἡμῶν. Πλὴν τῇ σήμε- ρον ὡς παρακολουθοῦσιν ἡμᾶς τὰ πράγματα, οὐ βα- σιλέα θέλει ἡμῶν ἡ ἀρχὴ, ἀλλ' οἰκονόμον· φοβοῦμαι γὰρ μή ποτε ἐκ τῶν ποιημάτων καὶ ἐπιχειρημάτων αὐτοῦ γένηται χαλασμὸς τοῦ οἴκου τούτου προείδεν γὰρ καὶ τὰς ἐνθυμήσεις αὐτοῦ, καὶ ὅσα ἐδόξασε κατορθῶσαι μετὰ τοῦ Μουσταφά, καὶ εἶδον καὶ τὰ τέλη τῶν δογμάτων, ἐν τίνι κινδύνῳ ἡμᾶς ἡγα- μ γον. ο Ἕτερον βεβαιοῦν τήν ποτε βουλὴν τοῦ ἀοιδίμου πατρὸς αὐτοῦ. ὓς ἔκρινεν ἵνα ἀπέλθῃ εἰς τὴν σύνοδον, ἐστάλη πρὸς τὸν ἀμηρᾶν πρέσβυς ᾿Ανδρό νικος ὁ Ἴαγρος δηλῶσαι τοῦτο πρὸς ἐκεῖνον ὡς τάχα φίλον καὶ ἀδελφόν· κἀκεῖνος ἀπεκρίνατο ὅτι « Οὐ φαίνεταί μοι καλὸν εἶναι ἵνα ὑπάγῃ καὶ του σοῦτον μοχθήσῃ καὶ καταναλώσῃ τὸν βίον αὐτοῦ, καὶ μετέπειτα τί τὸ κέρδος ; Ἰδοὺ ἐγὼ ὑπὲρ αὐτοῦ, εἰ χρείαν ἔχει χρημάτων δι' ἔξοδον καὶ εἴσοδον καὶ ἄλλο τι πρὸς θεραπείαν αὐτοῦ, ἕτοιμός είμι θερα πεῦσαι αὐτόν.» Καὶ ἐγένετο πολὺς λόγος καὶ βουλή, πότερον γένηται τὸ τοῦ ἀμηρᾶ θέλημα, ἢ ἀπελθεῖν αὐτοὺς εἰς τὴν σύνοδον. Όμως ἐγένετο όπερ ἤθελεν ὁ βασιλεὺς ἢ μᾶλλον ἡ κακή τύχη. Εξελθόντος οὖν ἐβουλεύσατο ὁ ἀμηρᾶς ποιῆσαι μάχην κατὰ τῆς πόλεως καὶ στρατόπεδα πέμψαι κατ' αὐτῆς. Καὶ τοῦτο παρὰ πᾶσι τοῖς αὐτοῦ ἐβεβαιώθη καὶ ἐστε- μεώθη, ἄνευ μόνου τοῦ Χαλίλ μπασιά, ὅστις ἀντί- στη, λέγων ὅτι « Βὶ κατὰ τῆς πόλεως ποιήσει; μάχην, μᾶλλον ἐστιν ἐπιβλαβές, μή πως ὁ βασιλεὺς ἐξ ἀνάγκης δεηθεὶς παρὰ τῶν Λατίνων βοήθειαν ἐπι κυρώσῃ τὰ δόγματα αὐτῶν, καὶ ὁμονοήσαντες ὁμοῦ γενήσονται, ὅπερ ἐνδοιάζομεν. Ἀλλ᾽ ἄφες αὐτὸ νῦν, ἕως ἂν ἴδῃς τί πράξει αὐτὸς, καὶ εἰ μὲν ὁμονοή σωσι, σὺ ἀγάπην ἔχε μετ' ἐκείνων καὶ ὅρκους εἰς τὸ πρόσω πάλιν · ὡς ἴδῃς, οὕτω καὶ πράξεις· εἰ δ᾽ οὐχ ὁμονοήσωσι, τότε μᾶλλον ἐξέρχεται ὁ λογι σμὸς, καὶ μετὰ πλείονος θάρτους ποιήσεις & βούλῃ. Καὶ αὕτη ἡ βουλὴ τὸν μὲν ἀμηρᾶν τοῦ σκοπού ἐκώλυσεν, περὶ δὲ τοῦ Χαλίλ μπασιᾶ τὴν βουλὴν δόντος τῷ καιρῷ μαθεῖν ἡμᾶς ἄλλα τῶν ἄλλων. Ὁ οὖν αὐθέντης μου ὁ δεσπότης καὶ οἱ ἄρχοντες ἐξώρθωσαν τὸν Παλαιολόγον Θωμᾶν καὶ πρὸς τὸν βασιλέα ἀπέστειλαν· καὶ λογισμὸς καὶ τρικυμία ἐν τῇ πόλει περιέπεσε πλείστη, ἕως οὗ πάλιν ἐμάθομεν τὴν ἰσχύσασαν βουλὴν τοῦ Χαλίλ μπασιᾶ. Καὶ ἰδοῦ, ὡς ἐγὼ προείπον, μὴ ἕνεκεν τῶν τοιούτων σκανδάλων, τὸ ὡς μὴ ὤφελε γενέσθαι τὴν σύνοδον, Καὶ τὴν μὲν ἀπὸ Κωνσταντινουπόλεω; εἰς Ἰ:α- λίαν περίοδον, ὡς περισσὴν οὖσαν, γραφῇ παρα δοῦναι διὰ τὸ μῆκος ταύτην ἐάσω· τὴν δὲ εἰ; τὴν Ενετίαν εἰσέλευσιν τοῦ βασιλέως Ιωάννου καὶ τῶν CHRONICON MAJUS. - LIB. II. B C etiam deterius schisma eveuial: et nos ecce expositi foremus impiis. › Imperator non probata, ut visum est, patris sententia, tacitus surrexit ac discessit. Tum paulum secum reputans beatæ memoriæ et venerabilis pater ejus, neque intuens: Videtur sibi, inquit, filius meus præclarus imperator esse : est haud dubie, sed non huic ætati aptus ille est. Spe- ctat sapitque magna, et talia, qualia majorum no- strorum prospera tempora postulabant. Sed, ut bo- die res sunt, non imperatore, sed gubernatore re- gnum nostrum eget. Metuo enim ne quando e fa- cinoribus conatibusque ejus hujus quasi navis in- teritus exoriatur. Namque præsensi cogitationes ejus et quæ se cum Mustapha perfccturum spera- bat, atque intellexi, in quod periculum nos præci- pitarint sanctiones dogmatum.> En tibi aliud, quo confirmatur gloriosi patris ejus consilium. Postquam ad synodum proficisci decre- vit, ad ameram legatus missus est Andronicus la- grus, qui id illi tanquam amico et fratri videlicet significaret. Respondit ameras, non sibi probari, eum abire, tantoque labore semet conficere. Quid enim, inquit, c inde emolumenti reportabit? Ego tamen, si pecuniis ad abitum et reditum vel ad alios. usus indiget, paratus sum ei succurrere. » Multis deinde sermonibus et consultationibus agitata res est, utrumn ameræ auctoritati parendum, an ad sy- aodum abeundum esset. Sedeui'm factum est, quod D imperator, sive potius ſatum velebat. Egresso igitur ex nrbe imperatore et iter prosequente, anieras Сpolini oppugnare copiasque adversus eam mittere constituit. Suaserunt hoc approbaruntque omnes consiliarii ejus, uno Chalilbasia excepto, qui cateris repugnans : « Imo potius, inquit, urbem oppugnare exitiosum videtur, quoniam metus est, ne impera - tor, necessitate coactus opem Latinorum implorare, eorum dogmata amplectatur, et ita eveniat, quod veremur, ut concordes illi filant concilienturque. Quare nunc mitte eam rem, donec videris quid Joannes sua sponte facturus sit. Nam si in con- cordiam redierint, tute posthac rursus amicitiam cum iis ac fœdus servato, ac facito quod tibi vi- debitur: si inter eos non convenerit, tum melius evenit,consilium, majorique confidentia facies, qnod volueris. Hoc consilium ameram cœpto probi- buit ; de Chalilbasia autem, consilii opportune all- clore, alia ex aliis cognovimus. Dominus meus igitur, Constantinus despota, et principes Thomain Palæologum excitarunt atque ad imperatorem miserunt. Interea in cogitationes et Auctus curarum ingentes Cpolitani înciderunt, dum cognovimus, quod obtinuit, consilium Chalil- basiæ. Vides jam, quod supra dixi, propter tantas offensiones non debuisse synodum istam fleri. Iter imperatoris Cpoli in Italiam factum, ut rem supervacaneam, litteris tradere, quia longum est, .

δὲ βασιλέως, ἔδοξε, μὴ δεξαμένου τὸν λόγον τοῦ πα- Α τοῦ βασιλέως ἀπὸ τῆς πόλεως καὶ ἀπερχομένου, τρὸς αὐτοῦ, μηδὲν εἰπὼν ἀναστὰς ἀπῆλθε. Καὶ μια κρὸν σύννους γεγονώς ο μακαρίτης καὶ ἀοίδιμος πατὴρ αὐτοῦ, ἐμβλέψας πρὸς μὲ εἶπε· ι Δοκεῖ τῷ βασιλεῖ τῷ υἱῷ μου εἶναι αὐτὸν ἁρμόδιον βασιλέα, πλὴν οὐ τοῦ παρόντος καιροῦ· βλέπει γὰρ καὶ φρο νεῖ μεγάλα, καὶ τοιαῦτα οἷα οἱ καιροὶ ἔχρηζον ἐπὶ τῆς εὐημερίας τῶν προγόνων ἡμῶν. Πλὴν τῇ σήμε- ρον ὡς παρακολουθοῦσιν ἡμᾶς τὰ πράγματα, οὐ βα- σιλέα θέλει ἡμῶν ἡ ἀρχὴ, ἀλλ' οἰκονόμον· φοβοῦμαι γὰρ μή ποτε ἐκ τῶν ποιημάτων καὶ ἐπιχειρημάτων αὐτοῦ γένηται χαλασμὸς τοῦ οἴκου τούτου προείδεν γὰρ καὶ τὰς ἐνθυμήσεις αὐτοῦ, καὶ ὅσα ἐδόξασε κατορθῶσαι μετὰ τοῦ Μουσταφά, καὶ εἶδον καὶ τὰ τέλη τῶν δογμάτων, ἐν τίνι κινδύνῳ ἡμᾶς ἡγα- μ γον. ο Ἕτερον βεβαιοῦν τήν ποτε βουλὴν τοῦ ἀοιδίμου πατρὸς αὐτοῦ. ὓς ἔκρινεν ἵνα ἀπέλθῃ εἰς τὴν σύνοδον, ἐστάλη πρὸς τὸν ἀμηρᾶν πρέσβυς ᾿Ανδρό νικος ὁ Ἴαγρος δηλῶσαι τοῦτο πρὸς ἐκεῖνον ὡς τάχα φίλον καὶ ἀδελφόν· κἀκεῖνος ἀπεκρίνατο ὅτι « Οὐ φαίνεταί μοι καλὸν εἶναι ἵνα ὑπάγῃ καὶ του σοῦτον μοχθήσῃ καὶ καταναλώσῃ τὸν βίον αὐτοῦ, καὶ μετέπειτα τί τὸ κέρδος ; Ἰδοὺ ἐγὼ ὑπὲρ αὐτοῦ, εἰ χρείαν ἔχει χρημάτων δι' ἔξοδον καὶ εἴσοδον καὶ ἄλλο τι πρὸς θεραπείαν αὐτοῦ, ἕτοιμός είμι θερα πεῦσαι αὐτόν.» Καὶ ἐγένετο πολὺς λόγος καὶ βουλή, πότερον γένηται τὸ τοῦ ἀμηρᾶ θέλημα, ἢ ἀπελθεῖν αὐτοὺς εἰς τὴν σύνοδον. Όμως ἐγένετο όπερ ἤθελεν ὁ βασιλεὺς ἢ μᾶλλον ἡ κακή τύχη. Εξελθόντος οὖν ἐβουλεύσατο ὁ ἀμηρᾶς ποιῆσαι μάχην κατὰ τῆς πόλεως καὶ στρατόπεδα πέμψαι κατ' αὐτῆς. Καὶ τοῦτο παρὰ πᾶσι τοῖς αὐτοῦ ἐβεβαιώθη καὶ ἐστε- μεώθη, ἄνευ μόνου τοῦ Χαλίλ μπασιά, ὅστις ἀντί- στη, λέγων ὅτι « Βὶ κατὰ τῆς πόλεως ποιήσει; μάχην, μᾶλλον ἐστιν ἐπιβλαβές, μή πως ὁ βασιλεὺς ἐξ ἀνάγκης δεηθεὶς παρὰ τῶν Λατίνων βοήθειαν ἐπι κυρώσῃ τὰ δόγματα αὐτῶν, καὶ ὁμονοήσαντες ὁμοῦ γενήσονται, ὅπερ ἐνδοιάζομεν. Ἀλλ᾽ ἄφες αὐτὸ νῦν, ἕως ἂν ἴδῃς τί πράξει αὐτὸς, καὶ εἰ μὲν ὁμονοή σωσι, σὺ ἀγάπην ἔχε μετ' ἐκείνων καὶ ὅρκους εἰς τὸ πρόσω πάλιν · ὡς ἴδῃς, οὕτω καὶ πράξεις· εἰ δ᾽ οὐχ ὁμονοήσωσι, τότε μᾶλλον ἐξέρχεται ὁ λογι σμὸς, καὶ μετὰ πλείονος θάρτους ποιήσεις & βούλῃ. Καὶ αὕτη ἡ βουλὴ τὸν μὲν ἀμηρᾶν τοῦ σκοπού ἐκώλυσεν, περὶ δὲ τοῦ Χαλίλ μπασιᾶ τὴν βουλὴν δόντος τῷ καιρῷ μαθεῖν ἡμᾶς ἄλλα τῶν ἄλλων. Ὁ οὖν αὐθέντης μου ὁ δεσπότης καὶ οἱ ἄρχοντες ἐξώρθωσαν τὸν Παλαιολόγον Θωμᾶν καὶ πρὸς τὸν βασιλέα ἀπέστειλαν· καὶ λογισμὸς καὶ τρικυμία ἐν τῇ πόλει περιέπεσε πλείστη, ἕως οὗ πάλιν ἐμάθομεν τὴν ἰσχύσασαν βουλὴν τοῦ Χαλίλ μπασιᾶ. Καὶ ἰδοῦ, ὡς ἐγὼ προείπον, μὴ ἕνεκεν τῶν τοιούτων σκανδάλων, τὸ ὡς μὴ ὤφελε γενέσθαι τὴν σύνοδον, Καὶ τὴν μὲν ἀπὸ Κωνσταντινουπόλεω; εἰς Ἰ:α- λίαν περίοδον, ὡς περισσὴν οὖσαν, γραφῇ παρα δοῦναι διὰ τὸ μῆκος ταύτην ἐάσω· τὴν δὲ εἰ; τὴν Ενετίαν εἰσέλευσιν τοῦ βασιλέως Ιωάννου καὶ τῶν CHRONICON MAJUS. - LIB. II. B C etiam deterius schisma eveuial: et nos ecce expositi foremus impiis. › Imperator non probata, ut visum est, patris sententia, tacitus surrexit ac discessit. Tum paulum secum reputans beatæ memoriæ et venerabilis pater ejus, neque intuens: Videtur sibi, inquit, filius meus præclarus imperator esse : est haud dubie, sed non huic ætati aptus ille est. Spe- ctat sapitque magna, et talia, qualia majorum no- strorum prospera tempora postulabant. Sed, ut bo- die res sunt, non imperatore, sed gubernatore re- gnum nostrum eget. Metuo enim ne quando e fa- cinoribus conatibusque ejus hujus quasi navis in- teritus exoriatur. Namque præsensi cogitationes ejus et quæ se cum Mustapha perfccturum spera- bat, atque intellexi, in quod periculum nos præci- pitarint sanctiones dogmatum.> En tibi aliud, quo confirmatur gloriosi patris ejus consilium. Postquam ad synodum proficisci decre- vit, ad ameram legatus missus est Andronicus la- grus, qui id illi tanquam amico et fratri videlicet significaret. Respondit ameras, non sibi probari, eum abire, tantoque labore semet conficere. Quid enim, inquit, c inde emolumenti reportabit? Ego tamen, si pecuniis ad abitum et reditum vel ad alios. usus indiget, paratus sum ei succurrere. » Multis deinde sermonibus et consultationibus agitata res est, utrumn ameræ auctoritati parendum, an ad sy- aodum abeundum esset. Sedeui'm factum est, quod D imperator, sive potius ſatum velebat. Egresso igitur ex nrbe imperatore et iter prosequente, anieras Сpolini oppugnare copiasque adversus eam mittere constituit. Suaserunt hoc approbaruntque omnes consiliarii ejus, uno Chalilbasia excepto, qui cateris repugnans : « Imo potius, inquit, urbem oppugnare exitiosum videtur, quoniam metus est, ne impera - tor, necessitate coactus opem Latinorum implorare, eorum dogmata amplectatur, et ita eveniat, quod veremur, ut concordes illi filant concilienturque. Quare nunc mitte eam rem, donec videris quid Joannes sua sponte facturus sit. Nam si in con- cordiam redierint, tute posthac rursus amicitiam cum iis ac fœdus servato, ac facito quod tibi vi- debitur: si inter eos non convenerit, tum melius evenit,consilium, majorique confidentia facies, qnod volueris. Hoc consilium ameram cœpto probi- buit ; de Chalilbasia autem, consilii opportune all- clore, alia ex aliis cognovimus. Dominus meus igitur, Constantinus despota, et principes Thomain Palæologum excitarunt atque ad imperatorem miserunt. Interea in cogitationes et Auctus curarum ingentes Cpolitani înciderunt, dum cognovimus, quod obtinuit, consilium Chalil- basiæ. Vides jam, quod supra dixi, propter tantas offensiones non debuisse synodum istam fleri. Iter imperatoris Cpoli in Italiam factum, ut rem supervacaneam, litteris tradere, quia longum est, .

δὲ βασιλέως, ἔδοξε, μὴ δεξαμένου τὸν λόγον τοῦ πα- Α τοῦ βασιλέως ἀπὸ τῆς πόλεως καὶ ἀπερχομένου, τρὸς αὐτοῦ, μηδὲν εἰπὼν ἀναστὰς ἀπῆλθε. Καὶ μια κρὸν σύννους γεγονώς ο μακαρίτης καὶ ἀοίδιμος πατὴρ αὐτοῦ, ἐμβλέψας πρὸς μὲ εἶπε· ι Δοκεῖ τῷ βασιλεῖ τῷ υἱῷ μου εἶναι αὐτὸν ἁρμόδιον βασιλέα, πλὴν οὐ τοῦ παρόντος καιροῦ· βλέπει γὰρ καὶ φρο νεῖ μεγάλα, καὶ τοιαῦτα οἷα οἱ καιροὶ ἔχρηζον ἐπὶ τῆς εὐημερίας τῶν προγόνων ἡμῶν. Πλὴν τῇ σήμε- ρον ὡς παρακολουθοῦσιν ἡμᾶς τὰ πράγματα, οὐ βα- σιλέα θέλει ἡμῶν ἡ ἀρχὴ, ἀλλ' οἰκονόμον· φοβοῦμαι γὰρ μή ποτε ἐκ τῶν ποιημάτων καὶ ἐπιχειρημάτων αὐτοῦ γένηται χαλασμὸς τοῦ οἴκου τούτου προείδεν γὰρ καὶ τὰς ἐνθυμήσεις αὐτοῦ, καὶ ὅσα ἐδόξασε κατορθῶσαι μετὰ τοῦ Μουσταφά, καὶ εἶδον καὶ τὰ τέλη τῶν δογμάτων, ἐν τίνι κινδύνῳ ἡμᾶς ἡγα- μ γον. ο Ἕτερον βεβαιοῦν τήν ποτε βουλὴν τοῦ ἀοιδίμου πατρὸς αὐτοῦ. ὓς ἔκρινεν ἵνα ἀπέλθῃ εἰς τὴν σύνοδον, ἐστάλη πρὸς τὸν ἀμηρᾶν πρέσβυς ᾿Ανδρό νικος ὁ Ἴαγρος δηλῶσαι τοῦτο πρὸς ἐκεῖνον ὡς τάχα φίλον καὶ ἀδελφόν· κἀκεῖνος ἀπεκρίνατο ὅτι « Οὐ φαίνεταί μοι καλὸν εἶναι ἵνα ὑπάγῃ καὶ του σοῦτον μοχθήσῃ καὶ καταναλώσῃ τὸν βίον αὐτοῦ, καὶ μετέπειτα τί τὸ κέρδος ; Ἰδοὺ ἐγὼ ὑπὲρ αὐτοῦ, εἰ χρείαν ἔχει χρημάτων δι' ἔξοδον καὶ εἴσοδον καὶ ἄλλο τι πρὸς θεραπείαν αὐτοῦ, ἕτοιμός είμι θερα πεῦσαι αὐτόν.» Καὶ ἐγένετο πολὺς λόγος καὶ βουλή, πότερον γένηται τὸ τοῦ ἀμηρᾶ θέλημα, ἢ ἀπελθεῖν αὐτοὺς εἰς τὴν σύνοδον. Όμως ἐγένετο όπερ ἤθελεν ὁ βασιλεὺς ἢ μᾶλλον ἡ κακή τύχη. Εξελθόντος οὖν ἐβουλεύσατο ὁ ἀμηρᾶς ποιῆσαι μάχην κατὰ τῆς πόλεως καὶ στρατόπεδα πέμψαι κατ' αὐτῆς. Καὶ τοῦτο παρὰ πᾶσι τοῖς αὐτοῦ ἐβεβαιώθη καὶ ἐστε- μεώθη, ἄνευ μόνου τοῦ Χαλίλ μπασιά, ὅστις ἀντί- στη, λέγων ὅτι « Βὶ κατὰ τῆς πόλεως ποιήσει; μάχην, μᾶλλον ἐστιν ἐπιβλαβές, μή πως ὁ βασιλεὺς ἐξ ἀνάγκης δεηθεὶς παρὰ τῶν Λατίνων βοήθειαν ἐπι κυρώσῃ τὰ δόγματα αὐτῶν, καὶ ὁμονοήσαντες ὁμοῦ γενήσονται, ὅπερ ἐνδοιάζομεν. Ἀλλ᾽ ἄφες αὐτὸ νῦν, ἕως ἂν ἴδῃς τί πράξει αὐτὸς, καὶ εἰ μὲν ὁμονοή σωσι, σὺ ἀγάπην ἔχε μετ' ἐκείνων καὶ ὅρκους εἰς τὸ πρόσω πάλιν · ὡς ἴδῃς, οὕτω καὶ πράξεις· εἰ δ᾽ οὐχ ὁμονοήσωσι, τότε μᾶλλον ἐξέρχεται ὁ λογι σμὸς, καὶ μετὰ πλείονος θάρτους ποιήσεις & βούλῃ. Καὶ αὕτη ἡ βουλὴ τὸν μὲν ἀμηρᾶν τοῦ σκοπού ἐκώλυσεν, περὶ δὲ τοῦ Χαλίλ μπασιᾶ τὴν βουλὴν δόντος τῷ καιρῷ μαθεῖν ἡμᾶς ἄλλα τῶν ἄλλων. Ὁ οὖν αὐθέντης μου ὁ δεσπότης καὶ οἱ ἄρχοντες ἐξώρθωσαν τὸν Παλαιολόγον Θωμᾶν καὶ πρὸς τὸν βασιλέα ἀπέστειλαν· καὶ λογισμὸς καὶ τρικυμία ἐν τῇ πόλει περιέπεσε πλείστη, ἕως οὗ πάλιν ἐμάθομεν τὴν ἰσχύσασαν βουλὴν τοῦ Χαλίλ μπασιᾶ. Καὶ ἰδοῦ, ὡς ἐγὼ προείπον, μὴ ἕνεκεν τῶν τοιούτων σκανδάλων, τὸ ὡς μὴ ὤφελε γενέσθαι τὴν σύνοδον, Καὶ τὴν μὲν ἀπὸ Κωνσταντινουπόλεω; εἰς Ἰ:α- λίαν περίοδον, ὡς περισσὴν οὖσαν, γραφῇ παρα δοῦναι διὰ τὸ μῆκος ταύτην ἐάσω· τὴν δὲ εἰ; τὴν Ενετίαν εἰσέλευσιν τοῦ βασιλέως Ιωάννου καὶ τῶν CHRONICON MAJUS. - LIB. II. B C etiam deterius schisma eveuial: et nos ecce expositi foremus impiis. › Imperator non probata, ut visum est, patris sententia, tacitus surrexit ac discessit. Tum paulum secum reputans beatæ memoriæ et venerabilis pater ejus, neque intuens: Videtur sibi, inquit, filius meus præclarus imperator esse : est haud dubie, sed non huic ætati aptus ille est. Spe- ctat sapitque magna, et talia, qualia majorum no- strorum prospera tempora postulabant. Sed, ut bo- die res sunt, non imperatore, sed gubernatore re- gnum nostrum eget. Metuo enim ne quando e fa- cinoribus conatibusque ejus hujus quasi navis in- teritus exoriatur. Namque præsensi cogitationes ejus et quæ se cum Mustapha perfccturum spera- bat, atque intellexi, in quod periculum nos præci- pitarint sanctiones dogmatum.> En tibi aliud, quo confirmatur gloriosi patris ejus consilium. Postquam ad synodum proficisci decre- vit, ad ameram legatus missus est Andronicus la- grus, qui id illi tanquam amico et fratri videlicet significaret. Respondit ameras, non sibi probari, eum abire, tantoque labore semet conficere. Quid enim, inquit, c inde emolumenti reportabit? Ego tamen, si pecuniis ad abitum et reditum vel ad alios. usus indiget, paratus sum ei succurrere. » Multis deinde sermonibus et consultationibus agitata res est, utrumn ameræ auctoritati parendum, an ad sy- aodum abeundum esset. Sedeui'm factum est, quod D imperator, sive potius ſatum velebat. Egresso igitur ex nrbe imperatore et iter prosequente, anieras Сpolini oppugnare copiasque adversus eam mittere constituit. Suaserunt hoc approbaruntque omnes consiliarii ejus, uno Chalilbasia excepto, qui cateris repugnans : « Imo potius, inquit, urbem oppugnare exitiosum videtur, quoniam metus est, ne impera - tor, necessitate coactus opem Latinorum implorare, eorum dogmata amplectatur, et ita eveniat, quod veremur, ut concordes illi filant concilienturque. Quare nunc mitte eam rem, donec videris quid Joannes sua sponte facturus sit. Nam si in con- cordiam redierint, tute posthac rursus amicitiam cum iis ac fœdus servato, ac facito quod tibi vi- debitur: si inter eos non convenerit, tum melius evenit,consilium, majorique confidentia facies, qnod volueris. Hoc consilium ameram cœpto probi- buit ; de Chalilbasia autem, consilii opportune all- clore, alia ex aliis cognovimus. Dominus meus igitur, Constantinus despota, et principes Thomain Palæologum excitarunt atque ad imperatorem miserunt. Interea in cogitationes et Auctus curarum ingentes Cpolitani înciderunt, dum cognovimus, quod obtinuit, consilium Chalil- basiæ. Vides jam, quod supra dixi, propter tantas offensiones non debuisse synodum istam fleri. Iter imperatoris Cpoli in Italiam factum, ut rem supervacaneam, litteris tradere, quia longum est, .

σὺν αὐτῷ, ὡς λαμπρὰν καὶ αἰδέσιμον, ἔτι γε μὴν Α δοὺς μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ. Πρωΐας δὲ γενο- καὶ ἀξίαν, ταύτην διηγήσωμαι κατὰ τὸ δηλοποιηθέν μοι παρὰ τοῦ δεσπότου κυρ Δημητρίου. ιδ. Κατὰ τὴν ἑβδόμην τοῦ Φεβρουαρίου μηνός ὁρμήσασαι ἐκ τοῦ Παρεντίου πᾶσαι αἱ τριήρεις ὁμοῦ· ἡ δὲ βασιλικὴ τριήρης διὰ τὸ εἶναι αὐτὴν ταχυτέραν τῶν ἄλλων προαπέσωσε τῶν ἄλλων εἰς Ενετίαν, καὶ ἔφθασεν εἰς τὸν ἅγιον Νικόλαον τῇ η τοῦ μηνός, ὥρᾳ β' τῆς ἡμέρας. Ἐξῆλθον οὖν ἐκ τῆς Ενετίας πλεῖστα πλοιάρια εἰς συνάντησιν τῷ βασιλεῖ· τοσοῦτον ἦν τὸ πλῆθος ὅτι σχεδὸν εἰπεῖν μὴ φαίνεσθαι τὴν θάλασσαν δυναμένην ἐκ τοῦ πλή- θους τῶν ὁλκάδων. Ἐξῆλθεν οὖν λόγος ἐκ τῆς τῶν Ἐνετῶν γερουσίας ήτοι αὐθεντίας μὴ ἐξελ- θεῖν τῆς τριήρεως τὸν βασιλέα ἕως τὸ πρωΐ, ίνα συνέλθῃ ὁ δοὺξ αὖν πάσῃ τῇ γερουσία ποιῆσαι τὴν προσήκουσαν τιμὴν καὶ ἀσπασμὸν τῷ βασιλεῖ, καὶ ἐγένετο οὕτως. Καὶ μετ' ολίγην ώραν παρεγένετο δ δοὺς σὺν τοῖς μεγιστᾶσιν αὐτοῦ καὶ γερουσίᾳ, καὶ προσεκύνησε τὸν βασιλέα καθήμενον, ὁμοίως καὶ οἱ ἄρχοντες, καὶ πάντες ἀσκεπείς. Εκάθητο δὲ ἐκ ἐεξιῶν αὐτοῦ ὁ δεσπότης ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ κυρ Δημ μήτριος, μικρόν κατωτέρω τοῦ βασιλικού θρόνου καὶ ἐξ ευωνύμων τοῦ βασιλέως ἐκάθισεν ὁ τῶν Ενετῶν δούξ. Καὶ συλλαλήσαντες ἀλλήλους λόγους χαιρετισμοῦ καὶ ἕτερα μυστήρια, εἶπεν ὁ δοὺς τῷ βασιλεῖ ὅτι « Τῷ πρωΐ ἐλεύσομαι σὺν πᾶσι ποιῆσαι τὴν ὀφειλομένην τιμήν τῇ βασιλείᾳ σου ἐν θεῷ ἁγίῳ καὶ συναντῆσαι αὐτῇ μετά παρρησίας, καὶ ἐλεύσῃ ἐντὸς Ἐνετίας. » Καὶ οὕτως ἀνεχώρησεν ὁ μένης, ἐπιφωσκούτης τῆς Κυριακῆς, Φεβρουαρίου 8', μεγάλης, μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ καὶ συμβούλων ὥρᾳ πέμπτῃ τῆς ἡμέρας, ἦλθεν ὁ δοὺξ μετὰ τιμής πολλῶν, ἐντὸς τοῦ πορθμείου τινὸς, ἐν ᾧ ἔθος ἦν τῶν τῆς γερουσίας καὶ συγκλήτου ἑτέρων ἀρχόντων τῇ γερουσίᾳ εἰσιέναι αὐτοὺς, κατὰ τὴν ἐκείνων διά- λεκτον πουτζιδῶρον καλούμενον· δ ἦν εὐτρεπισμένο ν καὶ κεκαλυμμένον διὰ ἐρυθρῶν καλυμμάτων, κα! χρυσούς λέοντας εἶχεν ἐν τῇ πρύμνη καὶ χρυσά καὶ ὡραιοτάτων ἱστοριῶν· δηλονότι τὸ εἰρημένον περιπλέγματα, καὶ ὅλον ἐξωγραφισμένον ποικίλων πουτζιδῶρον ἦν ἡ κύμβη ήτοι πλοιάριον αὐτ θεντικόν. Ἦλθον δὲ μετ' αὐτοῦ καὶ ἕτεραι ήμι τριήρεις, αἱ κατὰ τὴν τῶν Λατίνων διάλεκτον Β τετραήσεις ἐπονομαζόμεναι, ὡσεὶ δύο ἐπὶ δέκα, καὶ αὐταὶ εὐτρεπισμέναι καὶ ἐζωγραφισμέναι ἐντὸς καὶ ἐκτὸς, κατὰ πάντα ὅμοιαι τοῦ δουκός· ἐν οἷς ἦσαν ἄρχοντε; πλείστοι, καὶ κύκλωθεν σημαίας εἶχαν χρυσᾶς καὶ σάλπιγγας ἀπείρους καὶ πᾶν εἶδος ὀργά νων. Εἶχον δὲ καὶ τινα τετραήρη ἐξαίρετον πάνυ, εἰς ὄνομα τάχα τῆς βασιλικῆς τριήρεως, ἣν ἐποίησαν ὡραιοτάτην καὶ ποικίλην· κάτωθεν γὰρ οἱ ναῦται Εμπλες έχοντες φορέματα χρυσοπετάλινα, καὶ ἐπὶ τὰς κεφαλὰς αὐτῶν εἶχον σημεῖον τὴν εἰκόνα τοῦ πανευφήμου Μάρκου τοῦ εὐαγγελιστοῦ, καὶ ὄπισθεν τούτου τὸ βασιλικὴν σημεῖον· εἶτα οἱ τζαγκράτορες ἄλλης θέας ἐνδύματα καὶ σημαίας φέροντες· καὶ κύκλωθεν τοῦ αὐτοῦ πλοίου ήτοι τετραήρεως όλης σημαίας βασιλικάς, εἰς τὴν πρύμναν χρυσάς ση- GEORGII PHRANTZE supersedebo ; ejusdem autem et comitum ejns in- gressum Venetias, ut splendidum et gloriosum atque etiam dignum cognitione, narrabo, qualens cum ex ore Demetrii despotæ cognovi. triremes Parcutio solverunt ; sed imperatoria, ulpole cæteris velocior, ante easdem Venetias pervenit, appulitque ad S. Nicolaum mensis die octavo, hora secunda. Venetiis imperatori obviam processerunt navigia pleraque, quorqin tanta multitudo erat, ut, pone dixerim, mnare conspici propter eam non pos- set. Rogatum deinde est a Venetorum senatu sive concilio, ne ante crastinum diem triremi sua impe- rator exiret, ut a duce cum toto patrum collegio digne salutari et bonorari posset. Itaque factum est. Brevi dux cum proceribus suis et seuatu adest, atque imp; tatorem sedentem adorat: similiter pri- mates, idque omnes nudatis capitibus. Sedebat a dextris frater ejus Demetrius despota paulo infra sellam imperatoriam.; a sinistris Venetorum dux consedit. Postquam amice inter se consalutaruoj et alia secretiora collocuri sunt, dux ait imperatori, se luce sequenti, Deo volente, affuturum cum om- milas, delitumque ejus majestati honorem habitu- jum el occursurum cel-brius Venetiasque eum in- upducturum esse. Ita cum primoril·us suis reces- A. Postera die, quæ erat Dominica et Februarii piersis mou?, hora quiata, dux magna cum pompa B C adest, stipatus proceribus, consiliariis et senatori- bus aliisque viris primoribus non paucis, in navi- gio, quo senatum vebi solemne erat, illoruia lin- gua putzidoro appellato. Ornatum id convestitum- que erat stragulis purpureis; in puppi leones aurei et aurea textilia; totum denique navigium illud principale variis pulcherrimisque historiis depi- etum. Advenerunt autem una semitriremes, quæ Latinorum sermone quadriremes vocantur, circiter duodecim, et ipsæ ornatæ ac depictæ intus atque extrinsecus, planeque similes navi ducis, quibus vehebantur nobiles quam plurimi, circumdati vexil- lis aureis, tubis innumeris et omni genere instru- mentorum. Habebant autem unam plane insignem navem, quæ regia quadriremis dicebatur, quam varie et pulcherrime ornaverant. Infra eni:n remiges gerebant integras vestes frondibus aureis obtextas, et in capitibus signum celebratissimi Marci evange- lista ac pone id imperatorium signum; deinde tzan- cratores alius generis vestimenta et insignia habe- · þant; in ambitu navis autem imperatoria signa erant et in puppi quidem plurima eaque aurea, viri item quatuor vestimentis auro intertextis induti et capillis coccineis, auro internicante, insigncs : in- ter quos medios vir decorus nunc sedebat, nunc stabat, et ipse veste ornatus auro picta et splendida, manu sceptrum tenens, qua quasi quadriremis de- . minum se profitelatur. Alii praterra aurum viri 44. Septimo die mensis Februarii omnes simul

σὺν αὐτῷ, ὡς λαμπρὰν καὶ αἰδέσιμον, ἔτι γε μὴν Α δοὺς μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ. Πρωΐας δὲ γενο- καὶ ἀξίαν, ταύτην διηγήσωμαι κατὰ τὸ δηλοποιηθέν μοι παρὰ τοῦ δεσπότου κυρ Δημητρίου. ιδ. Κατὰ τὴν ἑβδόμην τοῦ Φεβρουαρίου μηνός ὁρμήσασαι ἐκ τοῦ Παρεντίου πᾶσαι αἱ τριήρεις ὁμοῦ· ἡ δὲ βασιλικὴ τριήρης διὰ τὸ εἶναι αὐτὴν ταχυτέραν τῶν ἄλλων προαπέσωσε τῶν ἄλλων εἰς Ενετίαν, καὶ ἔφθασεν εἰς τὸν ἅγιον Νικόλαον τῇ η τοῦ μηνός, ὥρᾳ β' τῆς ἡμέρας. Ἐξῆλθον οὖν ἐκ τῆς Ενετίας πλεῖστα πλοιάρια εἰς συνάντησιν τῷ βασιλεῖ· τοσοῦτον ἦν τὸ πλῆθος ὅτι σχεδὸν εἰπεῖν μὴ φαίνεσθαι τὴν θάλασσαν δυναμένην ἐκ τοῦ πλή- θους τῶν ὁλκάδων. Ἐξῆλθεν οὖν λόγος ἐκ τῆς τῶν Ἐνετῶν γερουσίας ήτοι αὐθεντίας μὴ ἐξελ- θεῖν τῆς τριήρεως τὸν βασιλέα ἕως τὸ πρωΐ, ίνα συνέλθῃ ὁ δοὺξ αὖν πάσῃ τῇ γερουσία ποιῆσαι τὴν προσήκουσαν τιμὴν καὶ ἀσπασμὸν τῷ βασιλεῖ, καὶ ἐγένετο οὕτως. Καὶ μετ' ολίγην ώραν παρεγένετο δ δοὺς σὺν τοῖς μεγιστᾶσιν αὐτοῦ καὶ γερουσίᾳ, καὶ προσεκύνησε τὸν βασιλέα καθήμενον, ὁμοίως καὶ οἱ ἄρχοντες, καὶ πάντες ἀσκεπείς. Εκάθητο δὲ ἐκ ἐεξιῶν αὐτοῦ ὁ δεσπότης ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ κυρ Δημ μήτριος, μικρόν κατωτέρω τοῦ βασιλικού θρόνου καὶ ἐξ ευωνύμων τοῦ βασιλέως ἐκάθισεν ὁ τῶν Ενετῶν δούξ. Καὶ συλλαλήσαντες ἀλλήλους λόγους χαιρετισμοῦ καὶ ἕτερα μυστήρια, εἶπεν ὁ δοὺς τῷ βασιλεῖ ὅτι « Τῷ πρωΐ ἐλεύσομαι σὺν πᾶσι ποιῆσαι τὴν ὀφειλομένην τιμήν τῇ βασιλείᾳ σου ἐν θεῷ ἁγίῳ καὶ συναντῆσαι αὐτῇ μετά παρρησίας, καὶ ἐλεύσῃ ἐντὸς Ἐνετίας. » Καὶ οὕτως ἀνεχώρησεν ὁ μένης, ἐπιφωσκούτης τῆς Κυριακῆς, Φεβρουαρίου 8', μεγάλης, μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ καὶ συμβούλων ὥρᾳ πέμπτῃ τῆς ἡμέρας, ἦλθεν ὁ δοὺξ μετὰ τιμής πολλῶν, ἐντὸς τοῦ πορθμείου τινὸς, ἐν ᾧ ἔθος ἦν τῶν τῆς γερουσίας καὶ συγκλήτου ἑτέρων ἀρχόντων τῇ γερουσίᾳ εἰσιέναι αὐτοὺς, κατὰ τὴν ἐκείνων διά- λεκτον πουτζιδῶρον καλούμενον· δ ἦν εὐτρεπισμένο ν καὶ κεκαλυμμένον διὰ ἐρυθρῶν καλυμμάτων, κα! χρυσούς λέοντας εἶχεν ἐν τῇ πρύμνη καὶ χρυσά καὶ ὡραιοτάτων ἱστοριῶν· δηλονότι τὸ εἰρημένον περιπλέγματα, καὶ ὅλον ἐξωγραφισμένον ποικίλων πουτζιδῶρον ἦν ἡ κύμβη ήτοι πλοιάριον αὐτ θεντικόν. Ἦλθον δὲ μετ' αὐτοῦ καὶ ἕτεραι ήμι τριήρεις, αἱ κατὰ τὴν τῶν Λατίνων διάλεκτον Β τετραήσεις ἐπονομαζόμεναι, ὡσεὶ δύο ἐπὶ δέκα, καὶ αὐταὶ εὐτρεπισμέναι καὶ ἐζωγραφισμέναι ἐντὸς καὶ ἐκτὸς, κατὰ πάντα ὅμοιαι τοῦ δουκός· ἐν οἷς ἦσαν ἄρχοντε; πλείστοι, καὶ κύκλωθεν σημαίας εἶχαν χρυσᾶς καὶ σάλπιγγας ἀπείρους καὶ πᾶν εἶδος ὀργά νων. Εἶχον δὲ καὶ τινα τετραήρη ἐξαίρετον πάνυ, εἰς ὄνομα τάχα τῆς βασιλικῆς τριήρεως, ἣν ἐποίησαν ὡραιοτάτην καὶ ποικίλην· κάτωθεν γὰρ οἱ ναῦται Εμπλες έχοντες φορέματα χρυσοπετάλινα, καὶ ἐπὶ τὰς κεφαλὰς αὐτῶν εἶχον σημεῖον τὴν εἰκόνα τοῦ πανευφήμου Μάρκου τοῦ εὐαγγελιστοῦ, καὶ ὄπισθεν τούτου τὸ βασιλικὴν σημεῖον· εἶτα οἱ τζαγκράτορες ἄλλης θέας ἐνδύματα καὶ σημαίας φέροντες· καὶ κύκλωθεν τοῦ αὐτοῦ πλοίου ήτοι τετραήρεως όλης σημαίας βασιλικάς, εἰς τὴν πρύμναν χρυσάς ση- GEORGII PHRANTZE supersedebo ; ejusdem autem et comitum ejns in- gressum Venetias, ut splendidum et gloriosum atque etiam dignum cognitione, narrabo, qualens cum ex ore Demetrii despotæ cognovi. triremes Parcutio solverunt ; sed imperatoria, ulpole cæteris velocior, ante easdem Venetias pervenit, appulitque ad S. Nicolaum mensis die octavo, hora secunda. Venetiis imperatori obviam processerunt navigia pleraque, quorqin tanta multitudo erat, ut, pone dixerim, mnare conspici propter eam non pos- set. Rogatum deinde est a Venetorum senatu sive concilio, ne ante crastinum diem triremi sua impe- rator exiret, ut a duce cum toto patrum collegio digne salutari et bonorari posset. Itaque factum est. Brevi dux cum proceribus suis et seuatu adest, atque imp; tatorem sedentem adorat: similiter pri- mates, idque omnes nudatis capitibus. Sedebat a dextris frater ejus Demetrius despota paulo infra sellam imperatoriam.; a sinistris Venetorum dux consedit. Postquam amice inter se consalutaruoj et alia secretiora collocuri sunt, dux ait imperatori, se luce sequenti, Deo volente, affuturum cum om- milas, delitumque ejus majestati honorem habitu- jum el occursurum cel-brius Venetiasque eum in- upducturum esse. Ita cum primoril·us suis reces- A. Postera die, quæ erat Dominica et Februarii piersis mou?, hora quiata, dux magna cum pompa B C adest, stipatus proceribus, consiliariis et senatori- bus aliisque viris primoribus non paucis, in navi- gio, quo senatum vebi solemne erat, illoruia lin- gua putzidoro appellato. Ornatum id convestitum- que erat stragulis purpureis; in puppi leones aurei et aurea textilia; totum denique navigium illud principale variis pulcherrimisque historiis depi- etum. Advenerunt autem una semitriremes, quæ Latinorum sermone quadriremes vocantur, circiter duodecim, et ipsæ ornatæ ac depictæ intus atque extrinsecus, planeque similes navi ducis, quibus vehebantur nobiles quam plurimi, circumdati vexil- lis aureis, tubis innumeris et omni genere instru- mentorum. Habebant autem unam plane insignem navem, quæ regia quadriremis dicebatur, quam varie et pulcherrime ornaverant. Infra eni:n remiges gerebant integras vestes frondibus aureis obtextas, et in capitibus signum celebratissimi Marci evange- lista ac pone id imperatorium signum; deinde tzan- cratores alius generis vestimenta et insignia habe- · þant; in ambitu navis autem imperatoria signa erant et in puppi quidem plurima eaque aurea, viri item quatuor vestimentis auro intertextis induti et capillis coccineis, auro internicante, insigncs : in- ter quos medios vir decorus nunc sedebat, nunc stabat, et ipse veste ornatus auro picta et splendida, manu sceptrum tenens, qua quasi quadriremis de- . minum se profitelatur. Alii praterra aurum viri 44. Septimo die mensis Februarii omnes simul

σὺν αὐτῷ, ὡς λαμπρὰν καὶ αἰδέσιμον, ἔτι γε μὴν Α δοὺς μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ. Πρωΐας δὲ γενο- καὶ ἀξίαν, ταύτην διηγήσωμαι κατὰ τὸ δηλοποιηθέν μοι παρὰ τοῦ δεσπότου κυρ Δημητρίου. ιδ. Κατὰ τὴν ἑβδόμην τοῦ Φεβρουαρίου μηνός ὁρμήσασαι ἐκ τοῦ Παρεντίου πᾶσαι αἱ τριήρεις ὁμοῦ· ἡ δὲ βασιλικὴ τριήρης διὰ τὸ εἶναι αὐτὴν ταχυτέραν τῶν ἄλλων προαπέσωσε τῶν ἄλλων εἰς Ενετίαν, καὶ ἔφθασεν εἰς τὸν ἅγιον Νικόλαον τῇ η τοῦ μηνός, ὥρᾳ β' τῆς ἡμέρας. Ἐξῆλθον οὖν ἐκ τῆς Ενετίας πλεῖστα πλοιάρια εἰς συνάντησιν τῷ βασιλεῖ· τοσοῦτον ἦν τὸ πλῆθος ὅτι σχεδὸν εἰπεῖν μὴ φαίνεσθαι τὴν θάλασσαν δυναμένην ἐκ τοῦ πλή- θους τῶν ὁλκάδων. Ἐξῆλθεν οὖν λόγος ἐκ τῆς τῶν Ἐνετῶν γερουσίας ήτοι αὐθεντίας μὴ ἐξελ- θεῖν τῆς τριήρεως τὸν βασιλέα ἕως τὸ πρωΐ, ίνα συνέλθῃ ὁ δοὺξ αὖν πάσῃ τῇ γερουσία ποιῆσαι τὴν προσήκουσαν τιμὴν καὶ ἀσπασμὸν τῷ βασιλεῖ, καὶ ἐγένετο οὕτως. Καὶ μετ' ολίγην ώραν παρεγένετο δ δοὺς σὺν τοῖς μεγιστᾶσιν αὐτοῦ καὶ γερουσίᾳ, καὶ προσεκύνησε τὸν βασιλέα καθήμενον, ὁμοίως καὶ οἱ ἄρχοντες, καὶ πάντες ἀσκεπείς. Εκάθητο δὲ ἐκ ἐεξιῶν αὐτοῦ ὁ δεσπότης ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ κυρ Δημ μήτριος, μικρόν κατωτέρω τοῦ βασιλικού θρόνου καὶ ἐξ ευωνύμων τοῦ βασιλέως ἐκάθισεν ὁ τῶν Ενετῶν δούξ. Καὶ συλλαλήσαντες ἀλλήλους λόγους χαιρετισμοῦ καὶ ἕτερα μυστήρια, εἶπεν ὁ δοὺς τῷ βασιλεῖ ὅτι « Τῷ πρωΐ ἐλεύσομαι σὺν πᾶσι ποιῆσαι τὴν ὀφειλομένην τιμήν τῇ βασιλείᾳ σου ἐν θεῷ ἁγίῳ καὶ συναντῆσαι αὐτῇ μετά παρρησίας, καὶ ἐλεύσῃ ἐντὸς Ἐνετίας. » Καὶ οὕτως ἀνεχώρησεν ὁ μένης, ἐπιφωσκούτης τῆς Κυριακῆς, Φεβρουαρίου 8', μεγάλης, μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ καὶ συμβούλων ὥρᾳ πέμπτῃ τῆς ἡμέρας, ἦλθεν ὁ δοὺξ μετὰ τιμής πολλῶν, ἐντὸς τοῦ πορθμείου τινὸς, ἐν ᾧ ἔθος ἦν τῶν τῆς γερουσίας καὶ συγκλήτου ἑτέρων ἀρχόντων τῇ γερουσίᾳ εἰσιέναι αὐτοὺς, κατὰ τὴν ἐκείνων διά- λεκτον πουτζιδῶρον καλούμενον· δ ἦν εὐτρεπισμένο ν καὶ κεκαλυμμένον διὰ ἐρυθρῶν καλυμμάτων, κα! χρυσούς λέοντας εἶχεν ἐν τῇ πρύμνη καὶ χρυσά καὶ ὡραιοτάτων ἱστοριῶν· δηλονότι τὸ εἰρημένον περιπλέγματα, καὶ ὅλον ἐξωγραφισμένον ποικίλων πουτζιδῶρον ἦν ἡ κύμβη ήτοι πλοιάριον αὐτ θεντικόν. Ἦλθον δὲ μετ' αὐτοῦ καὶ ἕτεραι ήμι τριήρεις, αἱ κατὰ τὴν τῶν Λατίνων διάλεκτον Β τετραήσεις ἐπονομαζόμεναι, ὡσεὶ δύο ἐπὶ δέκα, καὶ αὐταὶ εὐτρεπισμέναι καὶ ἐζωγραφισμέναι ἐντὸς καὶ ἐκτὸς, κατὰ πάντα ὅμοιαι τοῦ δουκός· ἐν οἷς ἦσαν ἄρχοντε; πλείστοι, καὶ κύκλωθεν σημαίας εἶχαν χρυσᾶς καὶ σάλπιγγας ἀπείρους καὶ πᾶν εἶδος ὀργά νων. Εἶχον δὲ καὶ τινα τετραήρη ἐξαίρετον πάνυ, εἰς ὄνομα τάχα τῆς βασιλικῆς τριήρεως, ἣν ἐποίησαν ὡραιοτάτην καὶ ποικίλην· κάτωθεν γὰρ οἱ ναῦται Εμπλες έχοντες φορέματα χρυσοπετάλινα, καὶ ἐπὶ τὰς κεφαλὰς αὐτῶν εἶχον σημεῖον τὴν εἰκόνα τοῦ πανευφήμου Μάρκου τοῦ εὐαγγελιστοῦ, καὶ ὄπισθεν τούτου τὸ βασιλικὴν σημεῖον· εἶτα οἱ τζαγκράτορες ἄλλης θέας ἐνδύματα καὶ σημαίας φέροντες· καὶ κύκλωθεν τοῦ αὐτοῦ πλοίου ήτοι τετραήρεως όλης σημαίας βασιλικάς, εἰς τὴν πρύμναν χρυσάς ση- GEORGII PHRANTZE supersedebo ; ejusdem autem et comitum ejns in- gressum Venetias, ut splendidum et gloriosum atque etiam dignum cognitione, narrabo, qualens cum ex ore Demetrii despotæ cognovi. triremes Parcutio solverunt ; sed imperatoria, ulpole cæteris velocior, ante easdem Venetias pervenit, appulitque ad S. Nicolaum mensis die octavo, hora secunda. Venetiis imperatori obviam processerunt navigia pleraque, quorqin tanta multitudo erat, ut, pone dixerim, mnare conspici propter eam non pos- set. Rogatum deinde est a Venetorum senatu sive concilio, ne ante crastinum diem triremi sua impe- rator exiret, ut a duce cum toto patrum collegio digne salutari et bonorari posset. Itaque factum est. Brevi dux cum proceribus suis et seuatu adest, atque imp; tatorem sedentem adorat: similiter pri- mates, idque omnes nudatis capitibus. Sedebat a dextris frater ejus Demetrius despota paulo infra sellam imperatoriam.; a sinistris Venetorum dux consedit. Postquam amice inter se consalutaruoj et alia secretiora collocuri sunt, dux ait imperatori, se luce sequenti, Deo volente, affuturum cum om- milas, delitumque ejus majestati honorem habitu- jum el occursurum cel-brius Venetiasque eum in- upducturum esse. Ita cum primoril·us suis reces- A. Postera die, quæ erat Dominica et Februarii piersis mou?, hora quiata, dux magna cum pompa B C adest, stipatus proceribus, consiliariis et senatori- bus aliisque viris primoribus non paucis, in navi- gio, quo senatum vebi solemne erat, illoruia lin- gua putzidoro appellato. Ornatum id convestitum- que erat stragulis purpureis; in puppi leones aurei et aurea textilia; totum denique navigium illud principale variis pulcherrimisque historiis depi- etum. Advenerunt autem una semitriremes, quæ Latinorum sermone quadriremes vocantur, circiter duodecim, et ipsæ ornatæ ac depictæ intus atque extrinsecus, planeque similes navi ducis, quibus vehebantur nobiles quam plurimi, circumdati vexil- lis aureis, tubis innumeris et omni genere instru- mentorum. Habebant autem unam plane insignem navem, quæ regia quadriremis dicebatur, quam varie et pulcherrime ornaverant. Infra eni:n remiges gerebant integras vestes frondibus aureis obtextas, et in capitibus signum celebratissimi Marci evange- lista ac pone id imperatorium signum; deinde tzan- cratores alius generis vestimenta et insignia habe- · þant; in ambitu navis autem imperatoria signa erant et in puppi quidem plurima eaque aurea, viri item quatuor vestimentis auro intertextis induti et capillis coccineis, auro internicante, insigncs : in- ter quos medios vir decorus nunc sedebat, nunc stabat, et ipse veste ornatus auro picta et splendida, manu sceptrum tenens, qua quasi quadriremis de- . minum se profitelatur. Alii praterra aurum viri 44. Septimo die mensis Februarii omnes simul

σὺν αὐτῷ, ὡς λαμπρὰν καὶ αἰδέσιμον, ἔτι γε μὴν Α δοὺς μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ. Πρωΐας δὲ γενο- καὶ ἀξίαν, ταύτην διηγήσωμαι κατὰ τὸ δηλοποιηθέν μοι παρὰ τοῦ δεσπότου κυρ Δημητρίου. ιδ. Κατὰ τὴν ἑβδόμην τοῦ Φεβρουαρίου μηνός ὁρμήσασαι ἐκ τοῦ Παρεντίου πᾶσαι αἱ τριήρεις ὁμοῦ· ἡ δὲ βασιλικὴ τριήρης διὰ τὸ εἶναι αὐτὴν ταχυτέραν τῶν ἄλλων προαπέσωσε τῶν ἄλλων εἰς Ενετίαν, καὶ ἔφθασεν εἰς τὸν ἅγιον Νικόλαον τῇ η τοῦ μηνός, ὥρᾳ β' τῆς ἡμέρας. Ἐξῆλθον οὖν ἐκ τῆς Ενετίας πλεῖστα πλοιάρια εἰς συνάντησιν τῷ βασιλεῖ· τοσοῦτον ἦν τὸ πλῆθος ὅτι σχεδὸν εἰπεῖν μὴ φαίνεσθαι τὴν θάλασσαν δυναμένην ἐκ τοῦ πλή- θους τῶν ὁλκάδων. Ἐξῆλθεν οὖν λόγος ἐκ τῆς τῶν Ἐνετῶν γερουσίας ήτοι αὐθεντίας μὴ ἐξελ- θεῖν τῆς τριήρεως τὸν βασιλέα ἕως τὸ πρωΐ, ίνα συνέλθῃ ὁ δοὺξ αὖν πάσῃ τῇ γερουσία ποιῆσαι τὴν προσήκουσαν τιμὴν καὶ ἀσπασμὸν τῷ βασιλεῖ, καὶ ἐγένετο οὕτως. Καὶ μετ' ολίγην ώραν παρεγένετο δ δοὺς σὺν τοῖς μεγιστᾶσιν αὐτοῦ καὶ γερουσίᾳ, καὶ προσεκύνησε τὸν βασιλέα καθήμενον, ὁμοίως καὶ οἱ ἄρχοντες, καὶ πάντες ἀσκεπείς. Εκάθητο δὲ ἐκ ἐεξιῶν αὐτοῦ ὁ δεσπότης ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ κυρ Δημ μήτριος, μικρόν κατωτέρω τοῦ βασιλικού θρόνου καὶ ἐξ ευωνύμων τοῦ βασιλέως ἐκάθισεν ὁ τῶν Ενετῶν δούξ. Καὶ συλλαλήσαντες ἀλλήλους λόγους χαιρετισμοῦ καὶ ἕτερα μυστήρια, εἶπεν ὁ δοὺς τῷ βασιλεῖ ὅτι « Τῷ πρωΐ ἐλεύσομαι σὺν πᾶσι ποιῆσαι τὴν ὀφειλομένην τιμήν τῇ βασιλείᾳ σου ἐν θεῷ ἁγίῳ καὶ συναντῆσαι αὐτῇ μετά παρρησίας, καὶ ἐλεύσῃ ἐντὸς Ἐνετίας. » Καὶ οὕτως ἀνεχώρησεν ὁ μένης, ἐπιφωσκούτης τῆς Κυριακῆς, Φεβρουαρίου 8', μεγάλης, μετὰ τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ καὶ συμβούλων ὥρᾳ πέμπτῃ τῆς ἡμέρας, ἦλθεν ὁ δοὺξ μετὰ τιμής πολλῶν, ἐντὸς τοῦ πορθμείου τινὸς, ἐν ᾧ ἔθος ἦν τῶν τῆς γερουσίας καὶ συγκλήτου ἑτέρων ἀρχόντων τῇ γερουσίᾳ εἰσιέναι αὐτοὺς, κατὰ τὴν ἐκείνων διά- λεκτον πουτζιδῶρον καλούμενον· δ ἦν εὐτρεπισμένο ν καὶ κεκαλυμμένον διὰ ἐρυθρῶν καλυμμάτων, κα! χρυσούς λέοντας εἶχεν ἐν τῇ πρύμνη καὶ χρυσά καὶ ὡραιοτάτων ἱστοριῶν· δηλονότι τὸ εἰρημένον περιπλέγματα, καὶ ὅλον ἐξωγραφισμένον ποικίλων πουτζιδῶρον ἦν ἡ κύμβη ήτοι πλοιάριον αὐτ θεντικόν. Ἦλθον δὲ μετ' αὐτοῦ καὶ ἕτεραι ήμι τριήρεις, αἱ κατὰ τὴν τῶν Λατίνων διάλεκτον Β τετραήσεις ἐπονομαζόμεναι, ὡσεὶ δύο ἐπὶ δέκα, καὶ αὐταὶ εὐτρεπισμέναι καὶ ἐζωγραφισμέναι ἐντὸς καὶ ἐκτὸς, κατὰ πάντα ὅμοιαι τοῦ δουκός· ἐν οἷς ἦσαν ἄρχοντε; πλείστοι, καὶ κύκλωθεν σημαίας εἶχαν χρυσᾶς καὶ σάλπιγγας ἀπείρους καὶ πᾶν εἶδος ὀργά νων. Εἶχον δὲ καὶ τινα τετραήρη ἐξαίρετον πάνυ, εἰς ὄνομα τάχα τῆς βασιλικῆς τριήρεως, ἣν ἐποίησαν ὡραιοτάτην καὶ ποικίλην· κάτωθεν γὰρ οἱ ναῦται Εμπλες έχοντες φορέματα χρυσοπετάλινα, καὶ ἐπὶ τὰς κεφαλὰς αὐτῶν εἶχον σημεῖον τὴν εἰκόνα τοῦ πανευφήμου Μάρκου τοῦ εὐαγγελιστοῦ, καὶ ὄπισθεν τούτου τὸ βασιλικὴν σημεῖον· εἶτα οἱ τζαγκράτορες ἄλλης θέας ἐνδύματα καὶ σημαίας φέροντες· καὶ κύκλωθεν τοῦ αὐτοῦ πλοίου ήτοι τετραήρεως όλης σημαίας βασιλικάς, εἰς τὴν πρύμναν χρυσάς ση- GEORGII PHRANTZE supersedebo ; ejusdem autem et comitum ejns in- gressum Venetias, ut splendidum et gloriosum atque etiam dignum cognitione, narrabo, qualens cum ex ore Demetrii despotæ cognovi. triremes Parcutio solverunt ; sed imperatoria, ulpole cæteris velocior, ante easdem Venetias pervenit, appulitque ad S. Nicolaum mensis die octavo, hora secunda. Venetiis imperatori obviam processerunt navigia pleraque, quorqin tanta multitudo erat, ut, pone dixerim, mnare conspici propter eam non pos- set. Rogatum deinde est a Venetorum senatu sive concilio, ne ante crastinum diem triremi sua impe- rator exiret, ut a duce cum toto patrum collegio digne salutari et bonorari posset. Itaque factum est. Brevi dux cum proceribus suis et seuatu adest, atque imp; tatorem sedentem adorat: similiter pri- mates, idque omnes nudatis capitibus. Sedebat a dextris frater ejus Demetrius despota paulo infra sellam imperatoriam.; a sinistris Venetorum dux consedit. Postquam amice inter se consalutaruoj et alia secretiora collocuri sunt, dux ait imperatori, se luce sequenti, Deo volente, affuturum cum om- milas, delitumque ejus majestati honorem habitu- jum el occursurum cel-brius Venetiasque eum in- upducturum esse. Ita cum primoril·us suis reces- A. Postera die, quæ erat Dominica et Februarii piersis mou?, hora quiata, dux magna cum pompa B C adest, stipatus proceribus, consiliariis et senatori- bus aliisque viris primoribus non paucis, in navi- gio, quo senatum vebi solemne erat, illoruia lin- gua putzidoro appellato. Ornatum id convestitum- que erat stragulis purpureis; in puppi leones aurei et aurea textilia; totum denique navigium illud principale variis pulcherrimisque historiis depi- etum. Advenerunt autem una semitriremes, quæ Latinorum sermone quadriremes vocantur, circiter duodecim, et ipsæ ornatæ ac depictæ intus atque extrinsecus, planeque similes navi ducis, quibus vehebantur nobiles quam plurimi, circumdati vexil- lis aureis, tubis innumeris et omni genere instru- mentorum. Habebant autem unam plane insignem navem, quæ regia quadriremis dicebatur, quam varie et pulcherrime ornaverant. Infra eni:n remiges gerebant integras vestes frondibus aureis obtextas, et in capitibus signum celebratissimi Marci evange- lista ac pone id imperatorium signum; deinde tzan- cratores alius generis vestimenta et insignia habe- · þant; in ambitu navis autem imperatoria signa erant et in puppi quidem plurima eaque aurea, viri item quatuor vestimentis auro intertextis induti et capillis coccineis, auro internicante, insigncs : in- ter quos medios vir decorus nunc sedebat, nunc stabat, et ipse veste ornatus auro picta et splendida, manu sceptrum tenens, qua quasi quadriremis de- . minum se profitelatur. Alii praterra aurum viri 44. Septimo die mensis Februarii omnes simul

μαίας καὶ πλείστας καὶ ἀνθρώπους τέσσαρας ἐστο- Α ναται. Καὶ ἵνα μὴ πολλὰ λέγω καὶ διαλέγωμαι, ίδου λισμένους μεθ' ιματίων χρυσοζωγραφίστων, καὶ τρίχας κοκκινοχρύσας ἐπὶ τὰς κεφαλὰς αὐτῶν. Μέσον δὲ τούτων τῶν τεσσάρων ἀνήρ τις εὐειδής ποτὲ μὲν ἐκαθέζετο, ποτὲ δὲ ἵστατο, φέρων ιμάτια χρυσοΰφαντα καὶ λαμπρά, καὶ κρατῶν ἐν τῇ χειρὶ σκήπτρον, ὥσπερ τριήρεως κύριος δεικνύων εἶναι, Καὶ ἕτεροι ἄρχοντες ὡς ἐξ ἀλλοδαπούς χώρας ὑπάρχοντες ἑωρῶντο, φέροντες άλλης ιδέας Ενδύματα πάνω ποικίλα, λατρεύοντες αὐτὸν μετ' εὐλαβείας τάχα. Εμπροσθεν δὲ τῆς πρύμνης ἵστατο ὄρθιόν τι ὡς στῦλος, ἄνωθεν δὲ τοῦ στύλου ἐκείνου ὡς τράπεζα τετράγωνος, ολιγώτερον ὀργυιᾶς μιᾶς· ἐπάνω δὲ τῆς τραπέζης ἐκείνης ἀνὴρ ἵστατο ὡπλισμένος ἀπὸ ποδῶν ἕως κεφαλῆς, ἀστράπτων ὡς ἡ ἥλιος, κρατῶν δὲ καὶ ἀριστερᾷ αὐτοῦ ὅπλον φοβε- ρόν· δεξιᾷ δὲ καὶ ἀριστερᾷ αὐτοῦ ἐκάθηντο δύο παῖδες ἀγγελικὰ φοροῦντες, καὶ πτερωτοὶ ἦσαν ὡς γελοι. Καὶ οὗτοι οὐκ ἐν φαντασίᾳ, ἀλλ' ἀληθῶς άνθρωποι ἦσαν κινούμενοι. Καὶ δύο λέοντες ἦσαν ἐν τῇ πρύμνῃ χρυσοῖ, καὶ μέσον αὐτῶν ἀετὸς δικέ φαλος, καὶ ἄλλα πλεῖστα ὡς φαντάσματα, καὶ ἄλλα τινὰ ἃ οὐδεὶς δύναται γραφῇ παραδοῦναι· ἦν γὰρ ὠκὺς πάνυ ἡ τετριήρη;, ὡς ποτὲ μὲν ἔμπροσθεν τῆς βασιλικῆς τριήρεως, ποτὲ δὲ πλαγίως, καὶ ἐπου ρεύετο κύκλωθεν μετὰ ἀλαλαγμοῦ καὶ σαλπίγγων πολλῶν. Ἔτερα δὲ πλοιάρια καὶ ὁλκάδες ἦλθον, ὧν οὐκ ἦν ἀριθμός· ὡς ἀδύνατόν τινα αριθμήσαι άστρα οὐρανοῦ καὶ φύλλα δένδρων ἢ ἄμμον θαλάσσης ἢ ψεκάδας ὑετοῦ, οὕτω κἀκεῖνα ἀριθμῆσαί τις οὐ δύο προσήγγισεν ὁ δούξ τῇ βασιλικῇ τριήρει μετὰ τῆς γερουσίας αὐτοῦ, καὶ ἀνελθὼν ἐπροσκύνησε τὸν βασιλέα καθήμενον ἐπὶ θρόνου, ὢν ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ, ὡς εἴρηται, καθήμενος κατώτερον τοῦ βασιλικού θρόνου. Καθίσας οὖν καὶ ὁ δοὺξ ἐξ ἀριστερῶν αὐτοῦ, ἐπὶ ὁμοίου σκάμνου τῷ τοῦ δεσπότου, καὶ κρατῶν αὐτὸν τῇ χειρὶ, συνω μέλουν ἀσπασίως. Καὶ οὕτως κατὰ μικρὸν εἰσήρα χοντο μετὰ παρρησίας μεγάλης, μετὰ σαλπίγγων καὶ παντὸς γένους μουσικοῦ, ἐν τῇ λαμπρᾷ καὶ μεγάλῃ Ενετίᾳ καὶ ὄντως θαυμαστῇ καὶ θαυμα στοτάτη, πλουσίᾳ, ποικιλοειδεῖ καὶ χρυσοειδεί, τε τορνευμένη, πεποικιλμένῃ καὶ μυρίων ἐπαίνων ἀξίᾳ, τῇ σοφῇ καὶ σοφωτάτῃ, ἦν εἰ καὶ δευτέραν γῆν τῆς ἐπαγγελίας ὀνομάσῃ τις, οὐχ ἁμαρτάνει. Περὶ αὐτῆς οἶμαι καὶ ὁ Προφήτης λέγει ἐν τῷ εἰ κοστῷ τρίτῳ ψαλμῷ· Ὁ Θεὸς ἐπὶ θαλασσῶν ἐθε μελίωσεν αὐτήν. » Τί γὰρ ἂν ζητήσῃ τις καὶ οὐχ εὑρήσῃ ἐν αὐτῇ; Διὰ τοῦτο πολλῶν ἐπαίνων καὶ μεγάλων ἀξία ὑπάρχει. ῏Ην δὲ ὡσεὶ ὥρα ἔκτη τῆς ἡμέρας ὅτε ήρξατο εἰσέρχεσθαι ἐν τῇ Ἐνετίᾳ, καὶ ἐπλεοπόρουν έως δύσεως ἡλίου, καὶ κατήντησαν ἐν τοῖς οἴκοις τοῦ τῆς Φερράρας Μαρκίωνος. Ἡ δὲ πόλις πᾶσα ἐσείσθη, ἐξελθόντες εἰς συνάντησιν τῷ βασιλεῖ, καὶ κρότος καὶ ἀλαλαγμὸς μέγας ἐγένετο. Καὶ ἦν ἰδεῖν ἔκστασιν φοβεράν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, τὸν πολυθαύμαστον ἐκεῖνον τοῦ ἁγίου Μάρκου ναόν, τὰ παλάτια τοῦ δουκὸς τὰ ἐξαίσια, καὶ τοὺς ἄλλους τῶν ἀρχόντων οἴκους παμμεγέθεις όντας, ερυθρούς CHRONICON MAJUS. - LIB. II. B nobiles conspiciebantur, qui diversi generis varia admodum vestimenta gestabant eumque magna cum reverentia venerabantur. Ante puppim quiddam co- lumnæe instar erectum stabat, mensam quadratam orgyia aliquanto minoren sustinens, cui insistebat cataphractus, instar solis coruscus, sinistra gla- dium tenens horribilem: ad dextram sinistramque duo pueri in angelorum modum induti, et alati, sicut angeli, considebant, qui non imagine efficti, sed re- vera homines erant movebanturqué. In puppi item duo leones aurei erant, et inter hos aquila biceps ; et alia plurima simulacra aliaque spectacula, quæ describere nemo possit. Velocissima enim hæc qua- driremis erat, el nunc imperatoriam triremem an- tecedebat, nunc in obliquum currebat, et cum lætis vociferationibus tubarumque frequentium cantibus in orbem se agebat. Cæterorum, quæ adveniebant, navigiorum acatiorumque infinitus numerus erat: quæ non magis, quam stellas cœli, aut folia arbo- rum, aut arenam maris, aut pluviæ guttas nume- rnres. Sedl, ue longus sim, dux ad imperatoriam navem cum senatu accessit, qua conscensa impera- torem in solio sedentem adorat, cui dextra, impe- ratorio solio paulo inferior, ut diximus, frater ejus assidebat. Considens deinde dux quoque sinistrs, in inferiore scamno, uti despota, 'prehensa manu ejus, humane et amice colloquitur, atque ita paula- sim, magna cum pompa, tubarum et omnium mu. - G sicorum instrumentorum cantu, inclitas et ampias Venetias intrabant, urbem vere admirandam ‹t summe admirandain, opulentam, multiformem, au- ream et quasi tornatam versicoloremque, et mille merito afficiendam laudibus, urbem sapientem, imo sapientissimam, urbem denique, quam qui dixerit alteram terram promissionis, non erraverit. De hac, opinor, psalmo vicesimo tertio Propheta dicit: ‹ Deus super inare fundavit eam. › Quid enim quæ- rat quispiam, quod illic non inveniat? qua de re multis et magnis laudibus digna est. Erat autem hora circiter sexta, cum Venetias navibus intrare cœ- perunt, et navigarunt ad occasum solis usque, de- verteruntque a-l ædes marchionis Ferraræ. Tota aul- tem civitas commota erat, imperatori obviam se effundens, erantque lætantium plausus clamoresque ingentes ; ac licebat stupente animo videre eo die templum illud admirandum S. Marci, palatium du- cis egregium, cæterasque principum domus longe maximas, purpura et auro ornatissimas, elegantes et elegantibus elegantiores. Qui oculis non ipsi vi- derunt, non credent; qui viderunt, scribendo con- sequi nequeunt pulchritudinem illam et speciem vi- rorum ac mulierum prudentiam, homiņum frequen - tiam; qui læti omnes gaudentesque et exsultantes super adventù imperatoris astabant. Obstupefiebant enim animi omnium, qui videbant novam hane rem, ut etiam clamarent obstupefacti: ‹ Cœlum

μαίας καὶ πλείστας καὶ ἀνθρώπους τέσσαρας ἐστο- Α ναται. Καὶ ἵνα μὴ πολλὰ λέγω καὶ διαλέγωμαι, ίδου λισμένους μεθ' ιματίων χρυσοζωγραφίστων, καὶ τρίχας κοκκινοχρύσας ἐπὶ τὰς κεφαλὰς αὐτῶν. Μέσον δὲ τούτων τῶν τεσσάρων ἀνήρ τις εὐειδής ποτὲ μὲν ἐκαθέζετο, ποτὲ δὲ ἵστατο, φέρων ιμάτια χρυσοΰφαντα καὶ λαμπρά, καὶ κρατῶν ἐν τῇ χειρὶ σκήπτρον, ὥσπερ τριήρεως κύριος δεικνύων εἶναι, Καὶ ἕτεροι ἄρχοντες ὡς ἐξ ἀλλοδαπούς χώρας ὑπάρχοντες ἑωρῶντο, φέροντες άλλης ιδέας Ενδύματα πάνω ποικίλα, λατρεύοντες αὐτὸν μετ' εὐλαβείας τάχα. Εμπροσθεν δὲ τῆς πρύμνης ἵστατο ὄρθιόν τι ὡς στῦλος, ἄνωθεν δὲ τοῦ στύλου ἐκείνου ὡς τράπεζα τετράγωνος, ολιγώτερον ὀργυιᾶς μιᾶς· ἐπάνω δὲ τῆς τραπέζης ἐκείνης ἀνὴρ ἵστατο ὡπλισμένος ἀπὸ ποδῶν ἕως κεφαλῆς, ἀστράπτων ὡς ἡ ἥλιος, κρατῶν δὲ καὶ ἀριστερᾷ αὐτοῦ ὅπλον φοβε- ρόν· δεξιᾷ δὲ καὶ ἀριστερᾷ αὐτοῦ ἐκάθηντο δύο παῖδες ἀγγελικὰ φοροῦντες, καὶ πτερωτοὶ ἦσαν ὡς γελοι. Καὶ οὗτοι οὐκ ἐν φαντασίᾳ, ἀλλ' ἀληθῶς άνθρωποι ἦσαν κινούμενοι. Καὶ δύο λέοντες ἦσαν ἐν τῇ πρύμνῃ χρυσοῖ, καὶ μέσον αὐτῶν ἀετὸς δικέ φαλος, καὶ ἄλλα πλεῖστα ὡς φαντάσματα, καὶ ἄλλα τινὰ ἃ οὐδεὶς δύναται γραφῇ παραδοῦναι· ἦν γὰρ ὠκὺς πάνυ ἡ τετριήρη;, ὡς ποτὲ μὲν ἔμπροσθεν τῆς βασιλικῆς τριήρεως, ποτὲ δὲ πλαγίως, καὶ ἐπου ρεύετο κύκλωθεν μετὰ ἀλαλαγμοῦ καὶ σαλπίγγων πολλῶν. Ἔτερα δὲ πλοιάρια καὶ ὁλκάδες ἦλθον, ὧν οὐκ ἦν ἀριθμός· ὡς ἀδύνατόν τινα αριθμήσαι άστρα οὐρανοῦ καὶ φύλλα δένδρων ἢ ἄμμον θαλάσσης ἢ ψεκάδας ὑετοῦ, οὕτω κἀκεῖνα ἀριθμῆσαί τις οὐ δύο προσήγγισεν ὁ δούξ τῇ βασιλικῇ τριήρει μετὰ τῆς γερουσίας αὐτοῦ, καὶ ἀνελθὼν ἐπροσκύνησε τὸν βασιλέα καθήμενον ἐπὶ θρόνου, ὢν ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ, ὡς εἴρηται, καθήμενος κατώτερον τοῦ βασιλικού θρόνου. Καθίσας οὖν καὶ ὁ δοὺξ ἐξ ἀριστερῶν αὐτοῦ, ἐπὶ ὁμοίου σκάμνου τῷ τοῦ δεσπότου, καὶ κρατῶν αὐτὸν τῇ χειρὶ, συνω μέλουν ἀσπασίως. Καὶ οὕτως κατὰ μικρὸν εἰσήρα χοντο μετὰ παρρησίας μεγάλης, μετὰ σαλπίγγων καὶ παντὸς γένους μουσικοῦ, ἐν τῇ λαμπρᾷ καὶ μεγάλῃ Ενετίᾳ καὶ ὄντως θαυμαστῇ καὶ θαυμα στοτάτη, πλουσίᾳ, ποικιλοειδεῖ καὶ χρυσοειδεί, τε τορνευμένη, πεποικιλμένῃ καὶ μυρίων ἐπαίνων ἀξίᾳ, τῇ σοφῇ καὶ σοφωτάτῃ, ἦν εἰ καὶ δευτέραν γῆν τῆς ἐπαγγελίας ὀνομάσῃ τις, οὐχ ἁμαρτάνει. Περὶ αὐτῆς οἶμαι καὶ ὁ Προφήτης λέγει ἐν τῷ εἰ κοστῷ τρίτῳ ψαλμῷ· Ὁ Θεὸς ἐπὶ θαλασσῶν ἐθε μελίωσεν αὐτήν. » Τί γὰρ ἂν ζητήσῃ τις καὶ οὐχ εὑρήσῃ ἐν αὐτῇ; Διὰ τοῦτο πολλῶν ἐπαίνων καὶ μεγάλων ἀξία ὑπάρχει. ῏Ην δὲ ὡσεὶ ὥρα ἔκτη τῆς ἡμέρας ὅτε ήρξατο εἰσέρχεσθαι ἐν τῇ Ἐνετίᾳ, καὶ ἐπλεοπόρουν έως δύσεως ἡλίου, καὶ κατήντησαν ἐν τοῖς οἴκοις τοῦ τῆς Φερράρας Μαρκίωνος. Ἡ δὲ πόλις πᾶσα ἐσείσθη, ἐξελθόντες εἰς συνάντησιν τῷ βασιλεῖ, καὶ κρότος καὶ ἀλαλαγμὸς μέγας ἐγένετο. Καὶ ἦν ἰδεῖν ἔκστασιν φοβεράν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, τὸν πολυθαύμαστον ἐκεῖνον τοῦ ἁγίου Μάρκου ναόν, τὰ παλάτια τοῦ δουκὸς τὰ ἐξαίσια, καὶ τοὺς ἄλλους τῶν ἀρχόντων οἴκους παμμεγέθεις όντας, ερυθρούς CHRONICON MAJUS. - LIB. II. B nobiles conspiciebantur, qui diversi generis varia admodum vestimenta gestabant eumque magna cum reverentia venerabantur. Ante puppim quiddam co- lumnæe instar erectum stabat, mensam quadratam orgyia aliquanto minoren sustinens, cui insistebat cataphractus, instar solis coruscus, sinistra gla- dium tenens horribilem: ad dextram sinistramque duo pueri in angelorum modum induti, et alati, sicut angeli, considebant, qui non imagine efficti, sed re- vera homines erant movebanturqué. In puppi item duo leones aurei erant, et inter hos aquila biceps ; et alia plurima simulacra aliaque spectacula, quæ describere nemo possit. Velocissima enim hæc qua- driremis erat, el nunc imperatoriam triremem an- tecedebat, nunc in obliquum currebat, et cum lætis vociferationibus tubarumque frequentium cantibus in orbem se agebat. Cæterorum, quæ adveniebant, navigiorum acatiorumque infinitus numerus erat: quæ non magis, quam stellas cœli, aut folia arbo- rum, aut arenam maris, aut pluviæ guttas nume- rnres. Sedl, ue longus sim, dux ad imperatoriam navem cum senatu accessit, qua conscensa impera- torem in solio sedentem adorat, cui dextra, impe- ratorio solio paulo inferior, ut diximus, frater ejus assidebat. Considens deinde dux quoque sinistrs, in inferiore scamno, uti despota, 'prehensa manu ejus, humane et amice colloquitur, atque ita paula- sim, magna cum pompa, tubarum et omnium mu. - G sicorum instrumentorum cantu, inclitas et ampias Venetias intrabant, urbem vere admirandam ‹t summe admirandain, opulentam, multiformem, au- ream et quasi tornatam versicoloremque, et mille merito afficiendam laudibus, urbem sapientem, imo sapientissimam, urbem denique, quam qui dixerit alteram terram promissionis, non erraverit. De hac, opinor, psalmo vicesimo tertio Propheta dicit: ‹ Deus super inare fundavit eam. › Quid enim quæ- rat quispiam, quod illic non inveniat? qua de re multis et magnis laudibus digna est. Erat autem hora circiter sexta, cum Venetias navibus intrare cœ- perunt, et navigarunt ad occasum solis usque, de- verteruntque a-l ædes marchionis Ferraræ. Tota aul- tem civitas commota erat, imperatori obviam se effundens, erantque lætantium plausus clamoresque ingentes ; ac licebat stupente animo videre eo die templum illud admirandum S. Marci, palatium du- cis egregium, cæterasque principum domus longe maximas, purpura et auro ornatissimas, elegantes et elegantibus elegantiores. Qui oculis non ipsi vi- derunt, non credent; qui viderunt, scribendo con- sequi nequeunt pulchritudinem illam et speciem vi- rorum ac mulierum prudentiam, homiņum frequen - tiam; qui læti omnes gaudentesque et exsultantes super adventù imperatoris astabant. Obstupefiebant enim animi omnium, qui videbant novam hane rem, ut etiam clamarent obstupefacti: ‹ Cœlum

καὶ χρυσίῳ πολλῷ κεκοσμημένους, ὡραίους καὶ ἡ διὰ μέσου ὡς μὴ πάνυ ἀναγκαῖα ἐάσω, εἰς τὸ κατ ὡραίων ὡραιοτέρους. Οἱ μὴ εἰδότες ἐπ' ἀληθείας οὐ πιστεύσουσιν, ἀλλ᾽ οἱ εἰδότες οὐ δύνανται γραφῇ παραδοῦναι τὴν καλλονὴν καὶ τὴν θέσιν καὶ τῶν ἀνδρῶν ὁμοῦ καὶ γυναικῶν τὴν σύνεσιν, τὸ παμπληθὲς τοῦ λαοῦ, ἐστώτων πάντων καὶ χαιρόν. των ὁμοῦ καὶ εὐφραινομένων ἐπὶ τῇ εἰσόδῳ τοῦ βασιλέως· ἐξέστη γὰρ ἡ ψυχὴ πάντων βλεπόντων τὴν τοιαύτην παρρησίαν, ὥστε λέγειν καὶ αὐτοὺς ἐν εκστάσει· « Ο οὐρανὸς σήμερον, ἡ γῆ καὶ ἡ θά λασας γέγονε. » Δῆλον ὥσπερ τὰ ἐν τῷ οὐρανῷ κτίσματα καὶ ποιήματα τοῦ Θεοῦ οὐ δύναταί τις αὐτῶν καταλαβεῖν, ἀλλὰ μόνον ἐκπλήττεται, οὕτω καὶ τὰ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἐκπλήττοντο θεάματα βλέποντες· ἀλλὰ πολλὴ μεταξὺ τῶν ἑτέρων δια- φορά. Οταν οὖν ἦλθον εἰς τὴν μεγάλην γέφυραν ἐκείνην ἦν καὶ Ρεάλτον καλοῦσιν, καὶ ἦραν αὐτὴν ἄνω, ὑφ᾽ ἧς διέβη ἡ τριήρης· ἦν δὲ κἀκεῖσε πλῆθος λαοῦ καὶ σημεῖα χρυσοειδὴ καὶ σάλπιγγες καὶ κρά- τοι καὶ ἀλαλαγμοὶ καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν πᾶν εἶδος ἐξαι σίου θεάματος. Ετι τοὺς ἐπαίνους καὶ τὴν τιμήν ἐν ἔδειξαν πρὸς τὸν βασιλέα, τίς διηγήσεται; Απῆλω θον οὖν, ὡς προείπον, ἐν τοῖς οἴκοις τοῦ μαρχίωνος. Εκεῖσε γοῦν ἔστησαν τὴν τριήρη. "Ην δὲ ὥρα φύσεως ἡλίου· καὶ ἀποχαιρετίσας ὁ δοὺς καὶ οἱ ἄρχοντες ἀπῆλθον οἴκαδε. ιε'. Φεβρουαρίου οὖν τῇ εἰκοστῇ ὀγδέῃ ἐξελθόντες τῆς Ενετίας ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ δεσπότης καὶ πᾶς ὁ κλῆρος καὶ ἡ συνοδία αὐτῶν ἔπλεον Φεῤῥα- μίας ὁδόν· ὁ δὲ πατριάρχης απέμεινεν ἐν Ενετίᾳ δι' ἔνδειαν τῶν πλοιαρίων. Οὗτοι δὲ ἦλθον, ἵνα τὰ ὁ στέλλι Φραγγουλῆ· ἔνθα ἀπέσωσαν καὶ ἐστήσαντο ἅπαντα τὰ πλοῖα τὰ ἐκ τῆς Ἐνετίας εἰς Φεῤῥαρίαν ἐλθόντα. Ἦλθον οὖν διὰ ξηρᾶς ἄρχοντες Εφιππος ὡσεὶ πεντήκοντα, καὶ προσεκύνησαν τὸν βασιλέα, Καὶ ὁ λεγάτος ἦν μετ' αὐτῶν, ὅστις ποτὲ ἦλθε μετά τριήρεως τοῦ πάπα ἐν τῇ Κρήτῃ καὶ ἐν τῇ Κων σταντινουπόλει· αὐτὸν γὰρ ἀπέσταλκεν ὁ πάπας ἰδεῖν τὴν βουλὴν τοῦ βασιλέως. Τότε γοῦν προστά ξας ὁ βασιλεὺς τοῦ ἀγαγεῖν αὐτῷ τῷ πρωί ἵππους ἑκατὸν πεντήκοντα, ὅπως πορευθῇ διά ξηρά; εἰς Φεῤῥαρίαν, ένθα ἦν ὁ πάπας. Εμειναν οὖν ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ ἐκείνῃ τῇ νυκτὶ· τῷ δὲ πρωΐ κει λεύσαντος τοῦ βασιλέως ἀπῆλθον τὰ πλοῖα διὰ τοῦ ποταμοῦ εἰς Φερραρίαν, αὐτὸς δὲ, ὡς εἴρηται, ἐπου ρεύθη διὰ ξηρᾶς. Τὰ δὲ πλοῖα διὰ τοῦ ποταμοῦ ἐπορεύθησαν ἡ γὰρ βασιλεὺς διὰ ξηρᾶς ἀπελθὼν ῶμα ἔκτῃ τῆς ἡμέρας εἰσῆλθεν ἔφιππος εἰς τὴν Φεῤῥαρίαν μετὰ τιμῆς μεγάλης και παρρησίας ἦσαν δὲ μετ' αὐτοῦ πολλοὶ μητροπολίται, δηλονότι ἐπίσκοποι του πάπα, καὶ ἡ αὐθέντης της χώρας ώσαύτως ήγουν ὁ μαρκίων, ἔτι δὲ καὶ ἱερεῖς τοῦ βασιλέως, καὶ ὁ πνευματικὸς αὐτοῦ ὁ μέγας πρωτ τοσύγκελλος κυρ Γρηγόριος, καὶ ἔτεροι ὡσεὶ διατ κήσιοι τὴν ἀριθμόν. Καὶ οὕτως εἰσῆλθον μετὰ τῶν σαλπίγγων καὶ παντὸς γένους μουσικοῦ. Ἡ δὲ πόλις πάσα τῆς Φερβαρίας συνέδραμεν ἰδεῖν τὴν τοῦ ἁγίου ἡμῶν αὐθέντου και βασιλέως Ελευσιν μετὰ αἰδοῦς καὶ τιμῆς καὶ εὐλαβείας. Καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς ἐκαθέζετο ἐφ᾿ ἵππου ὡραιοτάτου μέλανος καὶ εὐτρεπισμένου μετὰ ἐρυθροῦ καὶ χρυσοϋφάντου GEORGII PHRÀNTZÆ Holie, terra et mare facta sunt. » Unde apparet, quemadmodum quæ in cœlo a Deo condita et creata sunt, nemo potest mente comprehendere, sed ea stupet tantummodo, sic illius diei spectacula qui intuerentur, stųpuisse : quanquain magnum inter ụtrasque res discrimen est. Cum igitur ad magnum illum pantem venissent, quem Realtum vocant, sublato eo, triremis transitum fecit. Ibi quoque ma- gna hominum multitudo erat cum vexillis auratis tabisque, ingens strepitus plaudentium et ovantium, denique omne, ut tribus verbis dicam, insignis spe- ctaculi genus. Ipsas autem laudes et honores, qui- bus imperatorem exceperunt, quis explicabit? De- verterunt igitur, ut supra narravi, in ædes marchio- nis, ibique triremem stiterunt. Fuit autem circa occasum solis. Dux et primores, salutato impe- vatore, domum abierunt. tis imperator et despota omnisque clerus comi- Tatusque eqṛum Ferrariam versus navigarunt, l'atriarcha propter penuriam navigiorum Venetiis musit. lili igitur, ut taceam, quæ in medio acci- derunt, quippe minus necessaria, ad castellum Frangulinum · venerunt, quo appulsæ sunt et in pucoris constiterunt naves omnes Venetiis Ferra- riam proficiscentes. Ibi per continentem equis advecti viri illustres circiter quinquaginta impera- B torem venerabundi salutarunt: in quibus legatus erat, qui quondam in triremi papæ in Cretam et Cpolim venerat. Hunc enim papa ad explorandum animum imperatoris miserat. Mandavit imperator, ut sisterentur sibi postero mane equi centum et quinquaginta, quibus terra Ferrariam iret, ubi papa erat. Itaque, nocte in eo loco transacta, mane jussu imperatoris naves per fluvium Ferra - riam subvectæ sunt, ipse per terram, ut dictum est, iter fecit. Dum igitur naves per fluvium agun- tur, imperator, in continenti profectus, hora sexta Ferrariam magno cum honore et pompa equo in- sidens ingressus est. Comitabantur eum multi metropolita sive episcopi papae, et ipsius loci princeps, marchio, porro sacerdotes imperatoris ejusdemque spiritualis pater Gregorius, magnus protosyncellus,atque alii, numero ferme ducent. Ita igitur intrarunt .cum tubarum et musicorum instrumentorum omnis generis strepitu; concur- ritque civitas Ferrariensium universa að videndom sacratissimi domini nostri et imperatoris introi- Lum, cum observantia, honore et verecundia. debat imperator in equo formosissimo nigri colo- ris, cui injectum erat stratum serici villosi purp renm et auro̟ intertextum. Stipabant eum principės et alii quidam, aulæo candidi coloris eum opacan- tes, nigricante tanquam cœli imago. Alius equus . 15. Februarii die vicesimo octavo egressi Vene-

καὶ χρυσίῳ πολλῷ κεκοσμημένους, ὡραίους καὶ ἡ διὰ μέσου ὡς μὴ πάνυ ἀναγκαῖα ἐάσω, εἰς τὸ κατ ὡραίων ὡραιοτέρους. Οἱ μὴ εἰδότες ἐπ' ἀληθείας οὐ πιστεύσουσιν, ἀλλ᾽ οἱ εἰδότες οὐ δύνανται γραφῇ παραδοῦναι τὴν καλλονὴν καὶ τὴν θέσιν καὶ τῶν ἀνδρῶν ὁμοῦ καὶ γυναικῶν τὴν σύνεσιν, τὸ παμπληθὲς τοῦ λαοῦ, ἐστώτων πάντων καὶ χαιρόν. των ὁμοῦ καὶ εὐφραινομένων ἐπὶ τῇ εἰσόδῳ τοῦ βασιλέως· ἐξέστη γὰρ ἡ ψυχὴ πάντων βλεπόντων τὴν τοιαύτην παρρησίαν, ὥστε λέγειν καὶ αὐτοὺς ἐν εκστάσει· « Ο οὐρανὸς σήμερον, ἡ γῆ καὶ ἡ θά λασας γέγονε. » Δῆλον ὥσπερ τὰ ἐν τῷ οὐρανῷ κτίσματα καὶ ποιήματα τοῦ Θεοῦ οὐ δύναταί τις αὐτῶν καταλαβεῖν, ἀλλὰ μόνον ἐκπλήττεται, οὕτω καὶ τὰ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἐκπλήττοντο θεάματα βλέποντες· ἀλλὰ πολλὴ μεταξὺ τῶν ἑτέρων δια- φορά. Οταν οὖν ἦλθον εἰς τὴν μεγάλην γέφυραν ἐκείνην ἦν καὶ Ρεάλτον καλοῦσιν, καὶ ἦραν αὐτὴν ἄνω, ὑφ᾽ ἧς διέβη ἡ τριήρης· ἦν δὲ κἀκεῖσε πλῆθος λαοῦ καὶ σημεῖα χρυσοειδὴ καὶ σάλπιγγες καὶ κρά- τοι καὶ ἀλαλαγμοὶ καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν πᾶν εἶδος ἐξαι σίου θεάματος. Ετι τοὺς ἐπαίνους καὶ τὴν τιμήν ἐν ἔδειξαν πρὸς τὸν βασιλέα, τίς διηγήσεται; Απῆλω θον οὖν, ὡς προείπον, ἐν τοῖς οἴκοις τοῦ μαρχίωνος. Εκεῖσε γοῦν ἔστησαν τὴν τριήρη. "Ην δὲ ὥρα φύσεως ἡλίου· καὶ ἀποχαιρετίσας ὁ δοὺς καὶ οἱ ἄρχοντες ἀπῆλθον οἴκαδε. ιε'. Φεβρουαρίου οὖν τῇ εἰκοστῇ ὀγδέῃ ἐξελθόντες τῆς Ενετίας ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ δεσπότης καὶ πᾶς ὁ κλῆρος καὶ ἡ συνοδία αὐτῶν ἔπλεον Φεῤῥα- μίας ὁδόν· ὁ δὲ πατριάρχης απέμεινεν ἐν Ενετίᾳ δι' ἔνδειαν τῶν πλοιαρίων. Οὗτοι δὲ ἦλθον, ἵνα τὰ ὁ στέλλι Φραγγουλῆ· ἔνθα ἀπέσωσαν καὶ ἐστήσαντο ἅπαντα τὰ πλοῖα τὰ ἐκ τῆς Ἐνετίας εἰς Φεῤῥαρίαν ἐλθόντα. Ἦλθον οὖν διὰ ξηρᾶς ἄρχοντες Εφιππος ὡσεὶ πεντήκοντα, καὶ προσεκύνησαν τὸν βασιλέα, Καὶ ὁ λεγάτος ἦν μετ' αὐτῶν, ὅστις ποτὲ ἦλθε μετά τριήρεως τοῦ πάπα ἐν τῇ Κρήτῃ καὶ ἐν τῇ Κων σταντινουπόλει· αὐτὸν γὰρ ἀπέσταλκεν ὁ πάπας ἰδεῖν τὴν βουλὴν τοῦ βασιλέως. Τότε γοῦν προστά ξας ὁ βασιλεὺς τοῦ ἀγαγεῖν αὐτῷ τῷ πρωί ἵππους ἑκατὸν πεντήκοντα, ὅπως πορευθῇ διά ξηρά; εἰς Φεῤῥαρίαν, ένθα ἦν ὁ πάπας. Εμειναν οὖν ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ ἐκείνῃ τῇ νυκτὶ· τῷ δὲ πρωΐ κει λεύσαντος τοῦ βασιλέως ἀπῆλθον τὰ πλοῖα διὰ τοῦ ποταμοῦ εἰς Φερραρίαν, αὐτὸς δὲ, ὡς εἴρηται, ἐπου ρεύθη διὰ ξηρᾶς. Τὰ δὲ πλοῖα διὰ τοῦ ποταμοῦ ἐπορεύθησαν ἡ γὰρ βασιλεὺς διὰ ξηρᾶς ἀπελθὼν ῶμα ἔκτῃ τῆς ἡμέρας εἰσῆλθεν ἔφιππος εἰς τὴν Φεῤῥαρίαν μετὰ τιμῆς μεγάλης και παρρησίας ἦσαν δὲ μετ' αὐτοῦ πολλοὶ μητροπολίται, δηλονότι ἐπίσκοποι του πάπα, καὶ ἡ αὐθέντης της χώρας ώσαύτως ήγουν ὁ μαρκίων, ἔτι δὲ καὶ ἱερεῖς τοῦ βασιλέως, καὶ ὁ πνευματικὸς αὐτοῦ ὁ μέγας πρωτ τοσύγκελλος κυρ Γρηγόριος, καὶ ἔτεροι ὡσεὶ διατ κήσιοι τὴν ἀριθμόν. Καὶ οὕτως εἰσῆλθον μετὰ τῶν σαλπίγγων καὶ παντὸς γένους μουσικοῦ. Ἡ δὲ πόλις πάσα τῆς Φερβαρίας συνέδραμεν ἰδεῖν τὴν τοῦ ἁγίου ἡμῶν αὐθέντου και βασιλέως Ελευσιν μετὰ αἰδοῦς καὶ τιμῆς καὶ εὐλαβείας. Καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς ἐκαθέζετο ἐφ᾿ ἵππου ὡραιοτάτου μέλανος καὶ εὐτρεπισμένου μετὰ ἐρυθροῦ καὶ χρυσοϋφάντου GEORGII PHRÀNTZÆ Holie, terra et mare facta sunt. » Unde apparet, quemadmodum quæ in cœlo a Deo condita et creata sunt, nemo potest mente comprehendere, sed ea stupet tantummodo, sic illius diei spectacula qui intuerentur, stųpuisse : quanquain magnum inter ụtrasque res discrimen est. Cum igitur ad magnum illum pantem venissent, quem Realtum vocant, sublato eo, triremis transitum fecit. Ibi quoque ma- gna hominum multitudo erat cum vexillis auratis tabisque, ingens strepitus plaudentium et ovantium, denique omne, ut tribus verbis dicam, insignis spe- ctaculi genus. Ipsas autem laudes et honores, qui- bus imperatorem exceperunt, quis explicabit? De- verterunt igitur, ut supra narravi, in ædes marchio- nis, ibique triremem stiterunt. Fuit autem circa occasum solis. Dux et primores, salutato impe- vatore, domum abierunt. tis imperator et despota omnisque clerus comi- Tatusque eqṛum Ferrariam versus navigarunt, l'atriarcha propter penuriam navigiorum Venetiis musit. lili igitur, ut taceam, quæ in medio acci- derunt, quippe minus necessaria, ad castellum Frangulinum · venerunt, quo appulsæ sunt et in pucoris constiterunt naves omnes Venetiis Ferra- riam proficiscentes. Ibi per continentem equis advecti viri illustres circiter quinquaginta impera- B torem venerabundi salutarunt: in quibus legatus erat, qui quondam in triremi papæ in Cretam et Cpolim venerat. Hunc enim papa ad explorandum animum imperatoris miserat. Mandavit imperator, ut sisterentur sibi postero mane equi centum et quinquaginta, quibus terra Ferrariam iret, ubi papa erat. Itaque, nocte in eo loco transacta, mane jussu imperatoris naves per fluvium Ferra - riam subvectæ sunt, ipse per terram, ut dictum est, iter fecit. Dum igitur naves per fluvium agun- tur, imperator, in continenti profectus, hora sexta Ferrariam magno cum honore et pompa equo in- sidens ingressus est. Comitabantur eum multi metropolita sive episcopi papae, et ipsius loci princeps, marchio, porro sacerdotes imperatoris ejusdemque spiritualis pater Gregorius, magnus protosyncellus,atque alii, numero ferme ducent. Ita igitur intrarunt .cum tubarum et musicorum instrumentorum omnis generis strepitu; concur- ritque civitas Ferrariensium universa að videndom sacratissimi domini nostri et imperatoris introi- Lum, cum observantia, honore et verecundia. debat imperator in equo formosissimo nigri colo- ris, cui injectum erat stratum serici villosi purp renm et auro̟ intertextum. Stipabant eum principės et alii quidam, aulæo candidi coloris eum opacan- tes, nigricante tanquam cœli imago. Alius equus . 15. Februarii die vicesimo octavo egressi Vene-

καὶ χρυσίῳ πολλῷ κεκοσμημένους, ὡραίους καὶ ἡ διὰ μέσου ὡς μὴ πάνυ ἀναγκαῖα ἐάσω, εἰς τὸ κατ ὡραίων ὡραιοτέρους. Οἱ μὴ εἰδότες ἐπ' ἀληθείας οὐ πιστεύσουσιν, ἀλλ᾽ οἱ εἰδότες οὐ δύνανται γραφῇ παραδοῦναι τὴν καλλονὴν καὶ τὴν θέσιν καὶ τῶν ἀνδρῶν ὁμοῦ καὶ γυναικῶν τὴν σύνεσιν, τὸ παμπληθὲς τοῦ λαοῦ, ἐστώτων πάντων καὶ χαιρόν. των ὁμοῦ καὶ εὐφραινομένων ἐπὶ τῇ εἰσόδῳ τοῦ βασιλέως· ἐξέστη γὰρ ἡ ψυχὴ πάντων βλεπόντων τὴν τοιαύτην παρρησίαν, ὥστε λέγειν καὶ αὐτοὺς ἐν εκστάσει· « Ο οὐρανὸς σήμερον, ἡ γῆ καὶ ἡ θά λασας γέγονε. » Δῆλον ὥσπερ τὰ ἐν τῷ οὐρανῷ κτίσματα καὶ ποιήματα τοῦ Θεοῦ οὐ δύναταί τις αὐτῶν καταλαβεῖν, ἀλλὰ μόνον ἐκπλήττεται, οὕτω καὶ τὰ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἐκπλήττοντο θεάματα βλέποντες· ἀλλὰ πολλὴ μεταξὺ τῶν ἑτέρων δια- φορά. Οταν οὖν ἦλθον εἰς τὴν μεγάλην γέφυραν ἐκείνην ἦν καὶ Ρεάλτον καλοῦσιν, καὶ ἦραν αὐτὴν ἄνω, ὑφ᾽ ἧς διέβη ἡ τριήρης· ἦν δὲ κἀκεῖσε πλῆθος λαοῦ καὶ σημεῖα χρυσοειδὴ καὶ σάλπιγγες καὶ κρά- τοι καὶ ἀλαλαγμοὶ καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν πᾶν εἶδος ἐξαι σίου θεάματος. Ετι τοὺς ἐπαίνους καὶ τὴν τιμήν ἐν ἔδειξαν πρὸς τὸν βασιλέα, τίς διηγήσεται; Απῆλω θον οὖν, ὡς προείπον, ἐν τοῖς οἴκοις τοῦ μαρχίωνος. Εκεῖσε γοῦν ἔστησαν τὴν τριήρη. "Ην δὲ ὥρα φύσεως ἡλίου· καὶ ἀποχαιρετίσας ὁ δοὺς καὶ οἱ ἄρχοντες ἀπῆλθον οἴκαδε. ιε'. Φεβρουαρίου οὖν τῇ εἰκοστῇ ὀγδέῃ ἐξελθόντες τῆς Ενετίας ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ δεσπότης καὶ πᾶς ὁ κλῆρος καὶ ἡ συνοδία αὐτῶν ἔπλεον Φεῤῥα- μίας ὁδόν· ὁ δὲ πατριάρχης απέμεινεν ἐν Ενετίᾳ δι' ἔνδειαν τῶν πλοιαρίων. Οὗτοι δὲ ἦλθον, ἵνα τὰ ὁ στέλλι Φραγγουλῆ· ἔνθα ἀπέσωσαν καὶ ἐστήσαντο ἅπαντα τὰ πλοῖα τὰ ἐκ τῆς Ἐνετίας εἰς Φεῤῥαρίαν ἐλθόντα. Ἦλθον οὖν διὰ ξηρᾶς ἄρχοντες Εφιππος ὡσεὶ πεντήκοντα, καὶ προσεκύνησαν τὸν βασιλέα, Καὶ ὁ λεγάτος ἦν μετ' αὐτῶν, ὅστις ποτὲ ἦλθε μετά τριήρεως τοῦ πάπα ἐν τῇ Κρήτῃ καὶ ἐν τῇ Κων σταντινουπόλει· αὐτὸν γὰρ ἀπέσταλκεν ὁ πάπας ἰδεῖν τὴν βουλὴν τοῦ βασιλέως. Τότε γοῦν προστά ξας ὁ βασιλεὺς τοῦ ἀγαγεῖν αὐτῷ τῷ πρωί ἵππους ἑκατὸν πεντήκοντα, ὅπως πορευθῇ διά ξηρά; εἰς Φεῤῥαρίαν, ένθα ἦν ὁ πάπας. Εμειναν οὖν ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ ἐκείνῃ τῇ νυκτὶ· τῷ δὲ πρωΐ κει λεύσαντος τοῦ βασιλέως ἀπῆλθον τὰ πλοῖα διὰ τοῦ ποταμοῦ εἰς Φερραρίαν, αὐτὸς δὲ, ὡς εἴρηται, ἐπου ρεύθη διὰ ξηρᾶς. Τὰ δὲ πλοῖα διὰ τοῦ ποταμοῦ ἐπορεύθησαν ἡ γὰρ βασιλεὺς διὰ ξηρᾶς ἀπελθὼν ῶμα ἔκτῃ τῆς ἡμέρας εἰσῆλθεν ἔφιππος εἰς τὴν Φεῤῥαρίαν μετὰ τιμῆς μεγάλης και παρρησίας ἦσαν δὲ μετ' αὐτοῦ πολλοὶ μητροπολίται, δηλονότι ἐπίσκοποι του πάπα, καὶ ἡ αὐθέντης της χώρας ώσαύτως ήγουν ὁ μαρκίων, ἔτι δὲ καὶ ἱερεῖς τοῦ βασιλέως, καὶ ὁ πνευματικὸς αὐτοῦ ὁ μέγας πρωτ τοσύγκελλος κυρ Γρηγόριος, καὶ ἔτεροι ὡσεὶ διατ κήσιοι τὴν ἀριθμόν. Καὶ οὕτως εἰσῆλθον μετὰ τῶν σαλπίγγων καὶ παντὸς γένους μουσικοῦ. Ἡ δὲ πόλις πάσα τῆς Φερβαρίας συνέδραμεν ἰδεῖν τὴν τοῦ ἁγίου ἡμῶν αὐθέντου και βασιλέως Ελευσιν μετὰ αἰδοῦς καὶ τιμῆς καὶ εὐλαβείας. Καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς ἐκαθέζετο ἐφ᾿ ἵππου ὡραιοτάτου μέλανος καὶ εὐτρεπισμένου μετὰ ἐρυθροῦ καὶ χρυσοϋφάντου GEORGII PHRÀNTZÆ Holie, terra et mare facta sunt. » Unde apparet, quemadmodum quæ in cœlo a Deo condita et creata sunt, nemo potest mente comprehendere, sed ea stupet tantummodo, sic illius diei spectacula qui intuerentur, stųpuisse : quanquain magnum inter ụtrasque res discrimen est. Cum igitur ad magnum illum pantem venissent, quem Realtum vocant, sublato eo, triremis transitum fecit. Ibi quoque ma- gna hominum multitudo erat cum vexillis auratis tabisque, ingens strepitus plaudentium et ovantium, denique omne, ut tribus verbis dicam, insignis spe- ctaculi genus. Ipsas autem laudes et honores, qui- bus imperatorem exceperunt, quis explicabit? De- verterunt igitur, ut supra narravi, in ædes marchio- nis, ibique triremem stiterunt. Fuit autem circa occasum solis. Dux et primores, salutato impe- vatore, domum abierunt. tis imperator et despota omnisque clerus comi- Tatusque eqṛum Ferrariam versus navigarunt, l'atriarcha propter penuriam navigiorum Venetiis musit. lili igitur, ut taceam, quæ in medio acci- derunt, quippe minus necessaria, ad castellum Frangulinum · venerunt, quo appulsæ sunt et in pucoris constiterunt naves omnes Venetiis Ferra- riam proficiscentes. Ibi per continentem equis advecti viri illustres circiter quinquaginta impera- B torem venerabundi salutarunt: in quibus legatus erat, qui quondam in triremi papæ in Cretam et Cpolim venerat. Hunc enim papa ad explorandum animum imperatoris miserat. Mandavit imperator, ut sisterentur sibi postero mane equi centum et quinquaginta, quibus terra Ferrariam iret, ubi papa erat. Itaque, nocte in eo loco transacta, mane jussu imperatoris naves per fluvium Ferra - riam subvectæ sunt, ipse per terram, ut dictum est, iter fecit. Dum igitur naves per fluvium agun- tur, imperator, in continenti profectus, hora sexta Ferrariam magno cum honore et pompa equo in- sidens ingressus est. Comitabantur eum multi metropolita sive episcopi papae, et ipsius loci princeps, marchio, porro sacerdotes imperatoris ejusdemque spiritualis pater Gregorius, magnus protosyncellus,atque alii, numero ferme ducent. Ita igitur intrarunt .cum tubarum et musicorum instrumentorum omnis generis strepitu; concur- ritque civitas Ferrariensium universa að videndom sacratissimi domini nostri et imperatoris introi- Lum, cum observantia, honore et verecundia. debat imperator in equo formosissimo nigri colo- ris, cui injectum erat stratum serici villosi purp renm et auro̟ intertextum. Stipabant eum principės et alii quidam, aulæo candidi coloris eum opacan- tes, nigricante tanquam cœli imago. Alius equus . 15. Februarii die vicesimo octavo egressi Vene-

καὶ χρυσίῳ πολλῷ κεκοσμημένους, ὡραίους καὶ ἡ διὰ μέσου ὡς μὴ πάνυ ἀναγκαῖα ἐάσω, εἰς τὸ κατ ὡραίων ὡραιοτέρους. Οἱ μὴ εἰδότες ἐπ' ἀληθείας οὐ πιστεύσουσιν, ἀλλ᾽ οἱ εἰδότες οὐ δύνανται γραφῇ παραδοῦναι τὴν καλλονὴν καὶ τὴν θέσιν καὶ τῶν ἀνδρῶν ὁμοῦ καὶ γυναικῶν τὴν σύνεσιν, τὸ παμπληθὲς τοῦ λαοῦ, ἐστώτων πάντων καὶ χαιρόν. των ὁμοῦ καὶ εὐφραινομένων ἐπὶ τῇ εἰσόδῳ τοῦ βασιλέως· ἐξέστη γὰρ ἡ ψυχὴ πάντων βλεπόντων τὴν τοιαύτην παρρησίαν, ὥστε λέγειν καὶ αὐτοὺς ἐν εκστάσει· « Ο οὐρανὸς σήμερον, ἡ γῆ καὶ ἡ θά λασας γέγονε. » Δῆλον ὥσπερ τὰ ἐν τῷ οὐρανῷ κτίσματα καὶ ποιήματα τοῦ Θεοῦ οὐ δύναταί τις αὐτῶν καταλαβεῖν, ἀλλὰ μόνον ἐκπλήττεται, οὕτω καὶ τὰ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἐκπλήττοντο θεάματα βλέποντες· ἀλλὰ πολλὴ μεταξὺ τῶν ἑτέρων δια- φορά. Οταν οὖν ἦλθον εἰς τὴν μεγάλην γέφυραν ἐκείνην ἦν καὶ Ρεάλτον καλοῦσιν, καὶ ἦραν αὐτὴν ἄνω, ὑφ᾽ ἧς διέβη ἡ τριήρης· ἦν δὲ κἀκεῖσε πλῆθος λαοῦ καὶ σημεῖα χρυσοειδὴ καὶ σάλπιγγες καὶ κρά- τοι καὶ ἀλαλαγμοὶ καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν πᾶν εἶδος ἐξαι σίου θεάματος. Ετι τοὺς ἐπαίνους καὶ τὴν τιμήν ἐν ἔδειξαν πρὸς τὸν βασιλέα, τίς διηγήσεται; Απῆλω θον οὖν, ὡς προείπον, ἐν τοῖς οἴκοις τοῦ μαρχίωνος. Εκεῖσε γοῦν ἔστησαν τὴν τριήρη. "Ην δὲ ὥρα φύσεως ἡλίου· καὶ ἀποχαιρετίσας ὁ δοὺς καὶ οἱ ἄρχοντες ἀπῆλθον οἴκαδε. ιε'. Φεβρουαρίου οὖν τῇ εἰκοστῇ ὀγδέῃ ἐξελθόντες τῆς Ενετίας ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ δεσπότης καὶ πᾶς ὁ κλῆρος καὶ ἡ συνοδία αὐτῶν ἔπλεον Φεῤῥα- μίας ὁδόν· ὁ δὲ πατριάρχης απέμεινεν ἐν Ενετίᾳ δι' ἔνδειαν τῶν πλοιαρίων. Οὗτοι δὲ ἦλθον, ἵνα τὰ ὁ στέλλι Φραγγουλῆ· ἔνθα ἀπέσωσαν καὶ ἐστήσαντο ἅπαντα τὰ πλοῖα τὰ ἐκ τῆς Ἐνετίας εἰς Φεῤῥαρίαν ἐλθόντα. Ἦλθον οὖν διὰ ξηρᾶς ἄρχοντες Εφιππος ὡσεὶ πεντήκοντα, καὶ προσεκύνησαν τὸν βασιλέα, Καὶ ὁ λεγάτος ἦν μετ' αὐτῶν, ὅστις ποτὲ ἦλθε μετά τριήρεως τοῦ πάπα ἐν τῇ Κρήτῃ καὶ ἐν τῇ Κων σταντινουπόλει· αὐτὸν γὰρ ἀπέσταλκεν ὁ πάπας ἰδεῖν τὴν βουλὴν τοῦ βασιλέως. Τότε γοῦν προστά ξας ὁ βασιλεὺς τοῦ ἀγαγεῖν αὐτῷ τῷ πρωί ἵππους ἑκατὸν πεντήκοντα, ὅπως πορευθῇ διά ξηρά; εἰς Φεῤῥαρίαν, ένθα ἦν ὁ πάπας. Εμειναν οὖν ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ ἐκείνῃ τῇ νυκτὶ· τῷ δὲ πρωΐ κει λεύσαντος τοῦ βασιλέως ἀπῆλθον τὰ πλοῖα διὰ τοῦ ποταμοῦ εἰς Φερραρίαν, αὐτὸς δὲ, ὡς εἴρηται, ἐπου ρεύθη διὰ ξηρᾶς. Τὰ δὲ πλοῖα διὰ τοῦ ποταμοῦ ἐπορεύθησαν ἡ γὰρ βασιλεὺς διὰ ξηρᾶς ἀπελθὼν ῶμα ἔκτῃ τῆς ἡμέρας εἰσῆλθεν ἔφιππος εἰς τὴν Φεῤῥαρίαν μετὰ τιμῆς μεγάλης και παρρησίας ἦσαν δὲ μετ' αὐτοῦ πολλοὶ μητροπολίται, δηλονότι ἐπίσκοποι του πάπα, καὶ ἡ αὐθέντης της χώρας ώσαύτως ήγουν ὁ μαρκίων, ἔτι δὲ καὶ ἱερεῖς τοῦ βασιλέως, καὶ ὁ πνευματικὸς αὐτοῦ ὁ μέγας πρωτ τοσύγκελλος κυρ Γρηγόριος, καὶ ἔτεροι ὡσεὶ διατ κήσιοι τὴν ἀριθμόν. Καὶ οὕτως εἰσῆλθον μετὰ τῶν σαλπίγγων καὶ παντὸς γένους μουσικοῦ. Ἡ δὲ πόλις πάσα τῆς Φερβαρίας συνέδραμεν ἰδεῖν τὴν τοῦ ἁγίου ἡμῶν αὐθέντου και βασιλέως Ελευσιν μετὰ αἰδοῦς καὶ τιμῆς καὶ εὐλαβείας. Καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς ἐκαθέζετο ἐφ᾿ ἵππου ὡραιοτάτου μέλανος καὶ εὐτρεπισμένου μετὰ ἐρυθροῦ καὶ χρυσοϋφάντου GEORGII PHRÀNTZÆ Holie, terra et mare facta sunt. » Unde apparet, quemadmodum quæ in cœlo a Deo condita et creata sunt, nemo potest mente comprehendere, sed ea stupet tantummodo, sic illius diei spectacula qui intuerentur, stųpuisse : quanquain magnum inter ụtrasque res discrimen est. Cum igitur ad magnum illum pantem venissent, quem Realtum vocant, sublato eo, triremis transitum fecit. Ibi quoque ma- gna hominum multitudo erat cum vexillis auratis tabisque, ingens strepitus plaudentium et ovantium, denique omne, ut tribus verbis dicam, insignis spe- ctaculi genus. Ipsas autem laudes et honores, qui- bus imperatorem exceperunt, quis explicabit? De- verterunt igitur, ut supra narravi, in ædes marchio- nis, ibique triremem stiterunt. Fuit autem circa occasum solis. Dux et primores, salutato impe- vatore, domum abierunt. tis imperator et despota omnisque clerus comi- Tatusque eqṛum Ferrariam versus navigarunt, l'atriarcha propter penuriam navigiorum Venetiis musit. lili igitur, ut taceam, quæ in medio acci- derunt, quippe minus necessaria, ad castellum Frangulinum · venerunt, quo appulsæ sunt et in pucoris constiterunt naves omnes Venetiis Ferra- riam proficiscentes. Ibi per continentem equis advecti viri illustres circiter quinquaginta impera- B torem venerabundi salutarunt: in quibus legatus erat, qui quondam in triremi papæ in Cretam et Cpolim venerat. Hunc enim papa ad explorandum animum imperatoris miserat. Mandavit imperator, ut sisterentur sibi postero mane equi centum et quinquaginta, quibus terra Ferrariam iret, ubi papa erat. Itaque, nocte in eo loco transacta, mane jussu imperatoris naves per fluvium Ferra - riam subvectæ sunt, ipse per terram, ut dictum est, iter fecit. Dum igitur naves per fluvium agun- tur, imperator, in continenti profectus, hora sexta Ferrariam magno cum honore et pompa equo in- sidens ingressus est. Comitabantur eum multi metropolita sive episcopi papae, et ipsius loci princeps, marchio, porro sacerdotes imperatoris ejusdemque spiritualis pater Gregorius, magnus protosyncellus,atque alii, numero ferme ducent. Ita igitur intrarunt .cum tubarum et musicorum instrumentorum omnis generis strepitu; concur- ritque civitas Ferrariensium universa að videndom sacratissimi domini nostri et imperatoris introi- Lum, cum observantia, honore et verecundia. debat imperator in equo formosissimo nigri colo- ris, cui injectum erat stratum serici villosi purp renm et auro̟ intertextum. Stipabant eum principės et alii quidam, aulæo candidi coloris eum opacan- tes, nigricante tanquam cœli imago. Alius equus . 15. Februarii die vicesimo octavo egressi Vene-

καὶ χρυσίῳ πολλῷ κεκοσμημένους, ὡραίους καὶ ἡ διὰ μέσου ὡς μὴ πάνυ ἀναγκαῖα ἐάσω, εἰς τὸ κατ ὡραίων ὡραιοτέρους. Οἱ μὴ εἰδότες ἐπ' ἀληθείας οὐ πιστεύσουσιν, ἀλλ᾽ οἱ εἰδότες οὐ δύνανται γραφῇ παραδοῦναι τὴν καλλονὴν καὶ τὴν θέσιν καὶ τῶν ἀνδρῶν ὁμοῦ καὶ γυναικῶν τὴν σύνεσιν, τὸ παμπληθὲς τοῦ λαοῦ, ἐστώτων πάντων καὶ χαιρόν. των ὁμοῦ καὶ εὐφραινομένων ἐπὶ τῇ εἰσόδῳ τοῦ βασιλέως· ἐξέστη γὰρ ἡ ψυχὴ πάντων βλεπόντων τὴν τοιαύτην παρρησίαν, ὥστε λέγειν καὶ αὐτοὺς ἐν εκστάσει· « Ο οὐρανὸς σήμερον, ἡ γῆ καὶ ἡ θά λασας γέγονε. » Δῆλον ὥσπερ τὰ ἐν τῷ οὐρανῷ κτίσματα καὶ ποιήματα τοῦ Θεοῦ οὐ δύναταί τις αὐτῶν καταλαβεῖν, ἀλλὰ μόνον ἐκπλήττεται, οὕτω καὶ τὰ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἐκπλήττοντο θεάματα βλέποντες· ἀλλὰ πολλὴ μεταξὺ τῶν ἑτέρων δια- φορά. Οταν οὖν ἦλθον εἰς τὴν μεγάλην γέφυραν ἐκείνην ἦν καὶ Ρεάλτον καλοῦσιν, καὶ ἦραν αὐτὴν ἄνω, ὑφ᾽ ἧς διέβη ἡ τριήρης· ἦν δὲ κἀκεῖσε πλῆθος λαοῦ καὶ σημεῖα χρυσοειδὴ καὶ σάλπιγγες καὶ κρά- τοι καὶ ἀλαλαγμοὶ καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν πᾶν εἶδος ἐξαι σίου θεάματος. Ετι τοὺς ἐπαίνους καὶ τὴν τιμήν ἐν ἔδειξαν πρὸς τὸν βασιλέα, τίς διηγήσεται; Απῆλω θον οὖν, ὡς προείπον, ἐν τοῖς οἴκοις τοῦ μαρχίωνος. Εκεῖσε γοῦν ἔστησαν τὴν τριήρη. "Ην δὲ ὥρα φύσεως ἡλίου· καὶ ἀποχαιρετίσας ὁ δοὺς καὶ οἱ ἄρχοντες ἀπῆλθον οἴκαδε. ιε'. Φεβρουαρίου οὖν τῇ εἰκοστῇ ὀγδέῃ ἐξελθόντες τῆς Ενετίας ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ δεσπότης καὶ πᾶς ὁ κλῆρος καὶ ἡ συνοδία αὐτῶν ἔπλεον Φεῤῥα- μίας ὁδόν· ὁ δὲ πατριάρχης απέμεινεν ἐν Ενετίᾳ δι' ἔνδειαν τῶν πλοιαρίων. Οὗτοι δὲ ἦλθον, ἵνα τὰ ὁ στέλλι Φραγγουλῆ· ἔνθα ἀπέσωσαν καὶ ἐστήσαντο ἅπαντα τὰ πλοῖα τὰ ἐκ τῆς Ἐνετίας εἰς Φεῤῥαρίαν ἐλθόντα. Ἦλθον οὖν διὰ ξηρᾶς ἄρχοντες Εφιππος ὡσεὶ πεντήκοντα, καὶ προσεκύνησαν τὸν βασιλέα, Καὶ ὁ λεγάτος ἦν μετ' αὐτῶν, ὅστις ποτὲ ἦλθε μετά τριήρεως τοῦ πάπα ἐν τῇ Κρήτῃ καὶ ἐν τῇ Κων σταντινουπόλει· αὐτὸν γὰρ ἀπέσταλκεν ὁ πάπας ἰδεῖν τὴν βουλὴν τοῦ βασιλέως. Τότε γοῦν προστά ξας ὁ βασιλεὺς τοῦ ἀγαγεῖν αὐτῷ τῷ πρωί ἵππους ἑκατὸν πεντήκοντα, ὅπως πορευθῇ διά ξηρά; εἰς Φεῤῥαρίαν, ένθα ἦν ὁ πάπας. Εμειναν οὖν ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ ἐκείνῃ τῇ νυκτὶ· τῷ δὲ πρωΐ κει λεύσαντος τοῦ βασιλέως ἀπῆλθον τὰ πλοῖα διὰ τοῦ ποταμοῦ εἰς Φερραρίαν, αὐτὸς δὲ, ὡς εἴρηται, ἐπου ρεύθη διὰ ξηρᾶς. Τὰ δὲ πλοῖα διὰ τοῦ ποταμοῦ ἐπορεύθησαν ἡ γὰρ βασιλεὺς διὰ ξηρᾶς ἀπελθὼν ῶμα ἔκτῃ τῆς ἡμέρας εἰσῆλθεν ἔφιππος εἰς τὴν Φεῤῥαρίαν μετὰ τιμῆς μεγάλης και παρρησίας ἦσαν δὲ μετ' αὐτοῦ πολλοὶ μητροπολίται, δηλονότι ἐπίσκοποι του πάπα, καὶ ἡ αὐθέντης της χώρας ώσαύτως ήγουν ὁ μαρκίων, ἔτι δὲ καὶ ἱερεῖς τοῦ βασιλέως, καὶ ὁ πνευματικὸς αὐτοῦ ὁ μέγας πρωτ τοσύγκελλος κυρ Γρηγόριος, καὶ ἔτεροι ὡσεὶ διατ κήσιοι τὴν ἀριθμόν. Καὶ οὕτως εἰσῆλθον μετὰ τῶν σαλπίγγων καὶ παντὸς γένους μουσικοῦ. Ἡ δὲ πόλις πάσα τῆς Φερβαρίας συνέδραμεν ἰδεῖν τὴν τοῦ ἁγίου ἡμῶν αὐθέντου και βασιλέως Ελευσιν μετὰ αἰδοῦς καὶ τιμῆς καὶ εὐλαβείας. Καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς ἐκαθέζετο ἐφ᾿ ἵππου ὡραιοτάτου μέλανος καὶ εὐτρεπισμένου μετὰ ἐρυθροῦ καὶ χρυσοϋφάντου GEORGII PHRÀNTZÆ Holie, terra et mare facta sunt. » Unde apparet, quemadmodum quæ in cœlo a Deo condita et creata sunt, nemo potest mente comprehendere, sed ea stupet tantummodo, sic illius diei spectacula qui intuerentur, stųpuisse : quanquain magnum inter ụtrasque res discrimen est. Cum igitur ad magnum illum pantem venissent, quem Realtum vocant, sublato eo, triremis transitum fecit. Ibi quoque ma- gna hominum multitudo erat cum vexillis auratis tabisque, ingens strepitus plaudentium et ovantium, denique omne, ut tribus verbis dicam, insignis spe- ctaculi genus. Ipsas autem laudes et honores, qui- bus imperatorem exceperunt, quis explicabit? De- verterunt igitur, ut supra narravi, in ædes marchio- nis, ibique triremem stiterunt. Fuit autem circa occasum solis. Dux et primores, salutato impe- vatore, domum abierunt. tis imperator et despota omnisque clerus comi- Tatusque eqṛum Ferrariam versus navigarunt, l'atriarcha propter penuriam navigiorum Venetiis musit. lili igitur, ut taceam, quæ in medio acci- derunt, quippe minus necessaria, ad castellum Frangulinum · venerunt, quo appulsæ sunt et in pucoris constiterunt naves omnes Venetiis Ferra- riam proficiscentes. Ibi per continentem equis advecti viri illustres circiter quinquaginta impera- B torem venerabundi salutarunt: in quibus legatus erat, qui quondam in triremi papæ in Cretam et Cpolim venerat. Hunc enim papa ad explorandum animum imperatoris miserat. Mandavit imperator, ut sisterentur sibi postero mane equi centum et quinquaginta, quibus terra Ferrariam iret, ubi papa erat. Itaque, nocte in eo loco transacta, mane jussu imperatoris naves per fluvium Ferra - riam subvectæ sunt, ipse per terram, ut dictum est, iter fecit. Dum igitur naves per fluvium agun- tur, imperator, in continenti profectus, hora sexta Ferrariam magno cum honore et pompa equo in- sidens ingressus est. Comitabantur eum multi metropolita sive episcopi papae, et ipsius loci princeps, marchio, porro sacerdotes imperatoris ejusdemque spiritualis pater Gregorius, magnus protosyncellus,atque alii, numero ferme ducent. Ita igitur intrarunt .cum tubarum et musicorum instrumentorum omnis generis strepitu; concur- ritque civitas Ferrariensium universa að videndom sacratissimi domini nostri et imperatoris introi- Lum, cum observantia, honore et verecundia. debat imperator in equo formosissimo nigri colo- ris, cui injectum erat stratum serici villosi purp renm et auro̟ intertextum. Stipabant eum principės et alii quidam, aulæo candidi coloris eum opacan- tes, nigricante tanquam cœli imago. Alius equus . 15. Februarii die vicesimo octavo egressi Vene-

κλήρου· καὶ ἦν ἰδεῖν πλέουσαν τὴν νῆα διὰ τοῦ Δ Ἰουνίου μηνός τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἀπέθανε καὶ ἡ ποταμοῦ ὡσεὶ παλάτιον, καὶ μηδ' ὅλως εἰκάζουσαν εἶναι ἐν ὕδατι ἀλλ' ὡς ἐπὶ ξηρᾶ;. Πλεύσαντες οὖν διὰ τοῦ ποταμοῦ ἦλθον εἰ; Φεῤῥαρίαν, καὶ ἔπεμψαν ἀπὸ Ἐνετίας πρὸς τὸν πάπαν πρέσβεις τὸν Ήρα- κλείας μητροπολίτην κυρ Αντώνιον καὶ τὸν Μο- νεμβασίας κύρ Θεοδόσιον. Τῷ πρωΐ δὲ, ὥρᾳ πρώτῃ τῆς ἡμέρας, παρεγένοντο τέσσαρες καρδινάλιοι καὶ ἐπίσκοποι πέντε ἐπὶ εἴκοσι, καὶ ὁ μαρκίων ὁ τῆς Φεῤῥαρίας κύριος, καὶ σὺν αὐτῷ πλῆθος ἀρχόντων ἐφ' ἵππων καὶ ἡμένων ὀχουμένων, συναν τῆσαι τῷ πατριάρχῃ. "Ην δὲ ὁ πατριάρχης έφιππος, ἐρχόμενος ἐν τῷ μέσῳ δύο καρδιναλίων μετὰ τιμῆς μεγάλης. Καὶ εὐθὺς ἀνελθόντες εἰς τὸ τοῦ τάπα παλάτιον ήσπάσαντο ἀλλήλους τῷ ἁγίῳ φιλής ματι. ᾿Αφίεμεν οὖν τὰ ἐν τῇ συνόδῳ συμβάντα, καὶ τὰ ἀπὸ τούτων εἰς ἡμᾶς παρακολουθήσαντα εἴπωμεν. ιζ. Τῷ δὲ ςαμς' ἔτει, τῇ κα Ιανουαρίου μηνός, ξυλογήθην ἐγὼ Ελένην τὴν θυγατέρα τοῦ ἐπὶ κανακλείου Αλεξίου Παλαιολόγου τοῦ Ἐξαμπλά- κωνος· καὶ ἦν ἐν τῷδε τῷ συνοικεσίῳ παράνυμφος ὁ αὐθέντης μου ὁ δεσπότης κύρ Κωνσταντίνος, ὁ κατὰ τὸ ἡμέτερον ἔθος στεφανώσας ἡμᾶς. Καὶ Μαΐου πρώτῃ τοῦ συμζ' ἔτους ἐγεννήθη μοι υἱὸς τοὔνομα Ιωάννης, ἂν καὶ ὁ προῤῥηθεὶς αὐθέντης μου ὁ δεσπότης ἀνεγέννησε διὰ τοῦ θείου βαπτία σματος. Τῇ δὲ ιζ' τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ ς μη ἔτους τοῦ παρόντος ματαίου βίου μετέστη ή δέσποινα ή κυρία Μαρία ἡ ἀπὸ τῆς Τραπεζοῦντος, καὶ τῇ πρώτῃ δέσποινα κυρία Εὐγένεια ἡ τοῦ Κατελιούτζη θυγά τηρ τοῦ τῆς Λέσβου αὐθέντου, καὶ ἐτάφησαν αὗται ἐν τῇ τοῦ Παντοκράτορος μονῇ καὶ σφοδρὸς εἰ πέρ ποτε χειμών τότε ἐγένετο. Καὶ τῇ ιζ' τοῦ αὐτοῦ μηνὸς τὸ κοινὸν χρέος ἐπλήρωσε καὶ ἡ κυρία Ζωή ἡ βασίλισσα, και ἐτάφη ἐν τῇ τῆς κυρίας Μάρθας μονῇ. Καὶ τῷ Φεβρουαρίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐπανέστρεψαν πάντες εἰς Κωνσταντινούπολιν οἱ ἐν τῇ Ἰταλίᾳ ἀπελθόντες ἕνεκεν τῆς συνόδου, ὁ βασιλεὺς λέγω καὶ ὁ δεσπότης καὶ οἱ λοιποί, άνευ τῶν ἐκεῖσε ἐν Ἰταλίᾳ ἐναπολειφθέντων τριῶν, τοῦ πατριάρχου κυρ Ἰωσὴφ ἐν Φλωρεντία προς κύριον ἐκδημήσαντος καὶ τοῦ Σάρδεων μητροπολίτου ἐν ο Φεῤῥαρίς· καὶ ὁ Νικαίας πρόεδρος ἐν Ρώμῃ ἐν- απέμεινε τούνομα Βησσαρίων, δν μετὰ τὴν τοῦ πατριάρχου ἀπὸ τῶν ὧδε ἀποδημίαν ὁ βασιλεὺ; καὶ ἡ σύνοδος αὐτὸν εἰς πατριάρχην ἐψηφίσαντο. Εἶτα ἕνεκέν τινων συγχύσεων καὶ σκανδάλων με ἐλθὼν εἰς Κωνσταντινούπολιν, ἀλλ᾽ εἰς Ρώμην προσμεῖνας, ὁ ἄκρος ἀρχιερεὺς καρδινάλην ἐποίησεν αὐτὸν καὶ πλεῖστα σιτηρέσια αὐτῷ ἐδωρήσατο. Τη δὲ κζ' Μαρτίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους, τῇ τῆς τοῦ Χρι- στοῦ ἀναστάσεως Κυριακῇ, ἐγεννήθη μας ὁ δεύτερος υἱὸς ᾿Αλέξιος, ὃς μετὰ τριάκοντα ἡμέρας ἀπέθανε. Καὶ τῷ ἔαρι τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐγένετο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως χὰρ Μητροφάνης ὁ πρὶν Κυζί που μητροπολίτης. της. Καὶ τῇ ς' Δεκεμβρίου μηνός τοῦ ςμθ' ἔτους προσετάχθην ἀπελθεῖν με εἰς Λέσβον, ἔνθα καὶ κατέστησα ἵνα εἰς γυναῖκα λάδῃ ὁ δεσπότης κύρ GEORGI PHRANTZ.E cum archiepiscopis et universo clero, eratque eam nantem per flumen palatii instar intueri, ut neuti- quam in aqua esse videretur.Itaque flumen emensi Ferrariam venerunt, ac miserunt Venetiis ad papain legatos Antonium, Heracleae metropolitam, et Theodosium, episcopum Monembasiæ. Postri- die, prima hora, adfuerunt patriarcham salutatum purpurati quatuor, episcopi viginti quinque, mar- chio, Ferrariæ dominus, et cum hoc viri nobilis- simi permulti partim equis, partim mulis vecti. Equitabat etiam patriarcha, procedens inter pur- puratos duos magno cum splendore. Ingressi statim palațium papæ, invicem se salutarunt osculo saucio. Sed mittamus jam, quæ in syno:lo acta sunt, et dicamus, quæ nobismet ipsis deinceps evenc- rant. ren Helenam, filiam Alexii Palaeologi Examplcouts, canarieo præfecti. Ejus conjugii paranymphus dn- minus meus Constantinus despota fuit, qui ex more nostro nos coronavit. Primo die Maii anui natus est mihi filius, nomine Joannes, quem ¡dem ille dominus meus despota e sacro fonic sus- cepit. Die Decembris decimo septimo anni cessit es kac imani vita despœna Maria Trapezuntia, et B C D primo die Junii ejusdem anni etiam despœna Buge- nia, Cateliutzæ, Lesbiorum principis, filia, mortem obiit, sepultaque est utraque in monasterio Pan- tocratoris. Dura Lum hiems erat, si unquam autea. Dic decimo septimo ejusdem mensis commune debitum persolvit Zoe imperatrix, et sepulta est in monasterio Martha. Mense Februario ejusdem anni, quotquot synodi causa in Italiam proferti fuerant, Cpolim redierunt, imperator, Demetrius despota, et reliqui, tribus in Italia relictis, Josepho patriarcha, qui Florentiæ ad dominum concessi¹, Sardiensium metropolita, qui Ferrariæ obiit, et Bessarione, Nicae episcopo, qui Roma mansit; quem post Josephi patriarchæ obitum imperator et synodus subrogarunt in locum ejus. At ille propter perturbationes rerum et contentiones quasdam non venit Cpolim, sed Romæ hærens, a summo illo archiepiscopo purpuratus factus el stipendiis liberalissime donatus est. Eodem anno, die vicesimo septimo Martii, quæ erat Dominica resurrectionis, alter Alius mihi natus est, Alexius, qui tamen intra dies triginta obiit. Vere ejusdem anni patriarcha Cpolis factus est Metrophanes, qui ante metropolita Cyzici fuerat. missus sum, ut Constantinus despota, dominus meus, Ecaterinam, Notaræ Palæologi Cateliutze, 17. Anuo 6946, Januarij die 26, duxi ego ux0- 18. Die sexto Decembris auni 6949 in Lesbum

κλήρου· καὶ ἦν ἰδεῖν πλέουσαν τὴν νῆα διὰ τοῦ Δ Ἰουνίου μηνός τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἀπέθανε καὶ ἡ ποταμοῦ ὡσεὶ παλάτιον, καὶ μηδ' ὅλως εἰκάζουσαν εἶναι ἐν ὕδατι ἀλλ' ὡς ἐπὶ ξηρᾶ;. Πλεύσαντες οὖν διὰ τοῦ ποταμοῦ ἦλθον εἰ; Φεῤῥαρίαν, καὶ ἔπεμψαν ἀπὸ Ἐνετίας πρὸς τὸν πάπαν πρέσβεις τὸν Ήρα- κλείας μητροπολίτην κυρ Αντώνιον καὶ τὸν Μο- νεμβασίας κύρ Θεοδόσιον. Τῷ πρωΐ δὲ, ὥρᾳ πρώτῃ τῆς ἡμέρας, παρεγένοντο τέσσαρες καρδινάλιοι καὶ ἐπίσκοποι πέντε ἐπὶ εἴκοσι, καὶ ὁ μαρκίων ὁ τῆς Φεῤῥαρίας κύριος, καὶ σὺν αὐτῷ πλῆθος ἀρχόντων ἐφ' ἵππων καὶ ἡμένων ὀχουμένων, συναν τῆσαι τῷ πατριάρχῃ. "Ην δὲ ὁ πατριάρχης έφιππος, ἐρχόμενος ἐν τῷ μέσῳ δύο καρδιναλίων μετὰ τιμῆς μεγάλης. Καὶ εὐθὺς ἀνελθόντες εἰς τὸ τοῦ τάπα παλάτιον ήσπάσαντο ἀλλήλους τῷ ἁγίῳ φιλής ματι. ᾿Αφίεμεν οὖν τὰ ἐν τῇ συνόδῳ συμβάντα, καὶ τὰ ἀπὸ τούτων εἰς ἡμᾶς παρακολουθήσαντα εἴπωμεν. ιζ. Τῷ δὲ ςαμς' ἔτει, τῇ κα Ιανουαρίου μηνός, ξυλογήθην ἐγὼ Ελένην τὴν θυγατέρα τοῦ ἐπὶ κανακλείου Αλεξίου Παλαιολόγου τοῦ Ἐξαμπλά- κωνος· καὶ ἦν ἐν τῷδε τῷ συνοικεσίῳ παράνυμφος ὁ αὐθέντης μου ὁ δεσπότης κύρ Κωνσταντίνος, ὁ κατὰ τὸ ἡμέτερον ἔθος στεφανώσας ἡμᾶς. Καὶ Μαΐου πρώτῃ τοῦ συμζ' ἔτους ἐγεννήθη μοι υἱὸς τοὔνομα Ιωάννης, ἂν καὶ ὁ προῤῥηθεὶς αὐθέντης μου ὁ δεσπότης ἀνεγέννησε διὰ τοῦ θείου βαπτία σματος. Τῇ δὲ ιζ' τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ ς μη ἔτους τοῦ παρόντος ματαίου βίου μετέστη ή δέσποινα ή κυρία Μαρία ἡ ἀπὸ τῆς Τραπεζοῦντος, καὶ τῇ πρώτῃ δέσποινα κυρία Εὐγένεια ἡ τοῦ Κατελιούτζη θυγά τηρ τοῦ τῆς Λέσβου αὐθέντου, καὶ ἐτάφησαν αὗται ἐν τῇ τοῦ Παντοκράτορος μονῇ καὶ σφοδρὸς εἰ πέρ ποτε χειμών τότε ἐγένετο. Καὶ τῇ ιζ' τοῦ αὐτοῦ μηνὸς τὸ κοινὸν χρέος ἐπλήρωσε καὶ ἡ κυρία Ζωή ἡ βασίλισσα, και ἐτάφη ἐν τῇ τῆς κυρίας Μάρθας μονῇ. Καὶ τῷ Φεβρουαρίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐπανέστρεψαν πάντες εἰς Κωνσταντινούπολιν οἱ ἐν τῇ Ἰταλίᾳ ἀπελθόντες ἕνεκεν τῆς συνόδου, ὁ βασιλεὺς λέγω καὶ ὁ δεσπότης καὶ οἱ λοιποί, άνευ τῶν ἐκεῖσε ἐν Ἰταλίᾳ ἐναπολειφθέντων τριῶν, τοῦ πατριάρχου κυρ Ἰωσὴφ ἐν Φλωρεντία προς κύριον ἐκδημήσαντος καὶ τοῦ Σάρδεων μητροπολίτου ἐν ο Φεῤῥαρίς· καὶ ὁ Νικαίας πρόεδρος ἐν Ρώμῃ ἐν- απέμεινε τούνομα Βησσαρίων, δν μετὰ τὴν τοῦ πατριάρχου ἀπὸ τῶν ὧδε ἀποδημίαν ὁ βασιλεὺ; καὶ ἡ σύνοδος αὐτὸν εἰς πατριάρχην ἐψηφίσαντο. Εἶτα ἕνεκέν τινων συγχύσεων καὶ σκανδάλων με ἐλθὼν εἰς Κωνσταντινούπολιν, ἀλλ᾽ εἰς Ρώμην προσμεῖνας, ὁ ἄκρος ἀρχιερεὺς καρδινάλην ἐποίησεν αὐτὸν καὶ πλεῖστα σιτηρέσια αὐτῷ ἐδωρήσατο. Τη δὲ κζ' Μαρτίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους, τῇ τῆς τοῦ Χρι- στοῦ ἀναστάσεως Κυριακῇ, ἐγεννήθη μας ὁ δεύτερος υἱὸς ᾿Αλέξιος, ὃς μετὰ τριάκοντα ἡμέρας ἀπέθανε. Καὶ τῷ ἔαρι τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐγένετο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως χὰρ Μητροφάνης ὁ πρὶν Κυζί που μητροπολίτης. της. Καὶ τῇ ς' Δεκεμβρίου μηνός τοῦ ςμθ' ἔτους προσετάχθην ἀπελθεῖν με εἰς Λέσβον, ἔνθα καὶ κατέστησα ἵνα εἰς γυναῖκα λάδῃ ὁ δεσπότης κύρ GEORGI PHRANTZ.E cum archiepiscopis et universo clero, eratque eam nantem per flumen palatii instar intueri, ut neuti- quam in aqua esse videretur.Itaque flumen emensi Ferrariam venerunt, ac miserunt Venetiis ad papain legatos Antonium, Heracleae metropolitam, et Theodosium, episcopum Monembasiæ. Postri- die, prima hora, adfuerunt patriarcham salutatum purpurati quatuor, episcopi viginti quinque, mar- chio, Ferrariæ dominus, et cum hoc viri nobilis- simi permulti partim equis, partim mulis vecti. Equitabat etiam patriarcha, procedens inter pur- puratos duos magno cum splendore. Ingressi statim palațium papæ, invicem se salutarunt osculo saucio. Sed mittamus jam, quæ in syno:lo acta sunt, et dicamus, quæ nobismet ipsis deinceps evenc- rant. ren Helenam, filiam Alexii Palaeologi Examplcouts, canarieo præfecti. Ejus conjugii paranymphus dn- minus meus Constantinus despota fuit, qui ex more nostro nos coronavit. Primo die Maii anui natus est mihi filius, nomine Joannes, quem ¡dem ille dominus meus despota e sacro fonic sus- cepit. Die Decembris decimo septimo anni cessit es kac imani vita despœna Maria Trapezuntia, et B C D primo die Junii ejusdem anni etiam despœna Buge- nia, Cateliutzæ, Lesbiorum principis, filia, mortem obiit, sepultaque est utraque in monasterio Pan- tocratoris. Dura Lum hiems erat, si unquam autea. Dic decimo septimo ejusdem mensis commune debitum persolvit Zoe imperatrix, et sepulta est in monasterio Martha. Mense Februario ejusdem anni, quotquot synodi causa in Italiam proferti fuerant, Cpolim redierunt, imperator, Demetrius despota, et reliqui, tribus in Italia relictis, Josepho patriarcha, qui Florentiæ ad dominum concessi¹, Sardiensium metropolita, qui Ferrariæ obiit, et Bessarione, Nicae episcopo, qui Roma mansit; quem post Josephi patriarchæ obitum imperator et synodus subrogarunt in locum ejus. At ille propter perturbationes rerum et contentiones quasdam non venit Cpolim, sed Romæ hærens, a summo illo archiepiscopo purpuratus factus el stipendiis liberalissime donatus est. Eodem anno, die vicesimo septimo Martii, quæ erat Dominica resurrectionis, alter Alius mihi natus est, Alexius, qui tamen intra dies triginta obiit. Vere ejusdem anni patriarcha Cpolis factus est Metrophanes, qui ante metropolita Cyzici fuerat. missus sum, ut Constantinus despota, dominus meus, Ecaterinam, Notaræ Palæologi Cateliutze, 17. Anuo 6946, Januarij die 26, duxi ego ux0- 18. Die sexto Decembris auni 6949 in Lesbum

κλήρου· καὶ ἦν ἰδεῖν πλέουσαν τὴν νῆα διὰ τοῦ Δ Ἰουνίου μηνός τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἀπέθανε καὶ ἡ ποταμοῦ ὡσεὶ παλάτιον, καὶ μηδ' ὅλως εἰκάζουσαν εἶναι ἐν ὕδατι ἀλλ' ὡς ἐπὶ ξηρᾶ;. Πλεύσαντες οὖν διὰ τοῦ ποταμοῦ ἦλθον εἰ; Φεῤῥαρίαν, καὶ ἔπεμψαν ἀπὸ Ἐνετίας πρὸς τὸν πάπαν πρέσβεις τὸν Ήρα- κλείας μητροπολίτην κυρ Αντώνιον καὶ τὸν Μο- νεμβασίας κύρ Θεοδόσιον. Τῷ πρωΐ δὲ, ὥρᾳ πρώτῃ τῆς ἡμέρας, παρεγένοντο τέσσαρες καρδινάλιοι καὶ ἐπίσκοποι πέντε ἐπὶ εἴκοσι, καὶ ὁ μαρκίων ὁ τῆς Φεῤῥαρίας κύριος, καὶ σὺν αὐτῷ πλῆθος ἀρχόντων ἐφ' ἵππων καὶ ἡμένων ὀχουμένων, συναν τῆσαι τῷ πατριάρχῃ. "Ην δὲ ὁ πατριάρχης έφιππος, ἐρχόμενος ἐν τῷ μέσῳ δύο καρδιναλίων μετὰ τιμῆς μεγάλης. Καὶ εὐθὺς ἀνελθόντες εἰς τὸ τοῦ τάπα παλάτιον ήσπάσαντο ἀλλήλους τῷ ἁγίῳ φιλής ματι. ᾿Αφίεμεν οὖν τὰ ἐν τῇ συνόδῳ συμβάντα, καὶ τὰ ἀπὸ τούτων εἰς ἡμᾶς παρακολουθήσαντα εἴπωμεν. ιζ. Τῷ δὲ ςαμς' ἔτει, τῇ κα Ιανουαρίου μηνός, ξυλογήθην ἐγὼ Ελένην τὴν θυγατέρα τοῦ ἐπὶ κανακλείου Αλεξίου Παλαιολόγου τοῦ Ἐξαμπλά- κωνος· καὶ ἦν ἐν τῷδε τῷ συνοικεσίῳ παράνυμφος ὁ αὐθέντης μου ὁ δεσπότης κύρ Κωνσταντίνος, ὁ κατὰ τὸ ἡμέτερον ἔθος στεφανώσας ἡμᾶς. Καὶ Μαΐου πρώτῃ τοῦ συμζ' ἔτους ἐγεννήθη μοι υἱὸς τοὔνομα Ιωάννης, ἂν καὶ ὁ προῤῥηθεὶς αὐθέντης μου ὁ δεσπότης ἀνεγέννησε διὰ τοῦ θείου βαπτία σματος. Τῇ δὲ ιζ' τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ ς μη ἔτους τοῦ παρόντος ματαίου βίου μετέστη ή δέσποινα ή κυρία Μαρία ἡ ἀπὸ τῆς Τραπεζοῦντος, καὶ τῇ πρώτῃ δέσποινα κυρία Εὐγένεια ἡ τοῦ Κατελιούτζη θυγά τηρ τοῦ τῆς Λέσβου αὐθέντου, καὶ ἐτάφησαν αὗται ἐν τῇ τοῦ Παντοκράτορος μονῇ καὶ σφοδρὸς εἰ πέρ ποτε χειμών τότε ἐγένετο. Καὶ τῇ ιζ' τοῦ αὐτοῦ μηνὸς τὸ κοινὸν χρέος ἐπλήρωσε καὶ ἡ κυρία Ζωή ἡ βασίλισσα, και ἐτάφη ἐν τῇ τῆς κυρίας Μάρθας μονῇ. Καὶ τῷ Φεβρουαρίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐπανέστρεψαν πάντες εἰς Κωνσταντινούπολιν οἱ ἐν τῇ Ἰταλίᾳ ἀπελθόντες ἕνεκεν τῆς συνόδου, ὁ βασιλεὺς λέγω καὶ ὁ δεσπότης καὶ οἱ λοιποί, άνευ τῶν ἐκεῖσε ἐν Ἰταλίᾳ ἐναπολειφθέντων τριῶν, τοῦ πατριάρχου κυρ Ἰωσὴφ ἐν Φλωρεντία προς κύριον ἐκδημήσαντος καὶ τοῦ Σάρδεων μητροπολίτου ἐν ο Φεῤῥαρίς· καὶ ὁ Νικαίας πρόεδρος ἐν Ρώμῃ ἐν- απέμεινε τούνομα Βησσαρίων, δν μετὰ τὴν τοῦ πατριάρχου ἀπὸ τῶν ὧδε ἀποδημίαν ὁ βασιλεὺ; καὶ ἡ σύνοδος αὐτὸν εἰς πατριάρχην ἐψηφίσαντο. Εἶτα ἕνεκέν τινων συγχύσεων καὶ σκανδάλων με ἐλθὼν εἰς Κωνσταντινούπολιν, ἀλλ᾽ εἰς Ρώμην προσμεῖνας, ὁ ἄκρος ἀρχιερεὺς καρδινάλην ἐποίησεν αὐτὸν καὶ πλεῖστα σιτηρέσια αὐτῷ ἐδωρήσατο. Τη δὲ κζ' Μαρτίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους, τῇ τῆς τοῦ Χρι- στοῦ ἀναστάσεως Κυριακῇ, ἐγεννήθη μας ὁ δεύτερος υἱὸς ᾿Αλέξιος, ὃς μετὰ τριάκοντα ἡμέρας ἀπέθανε. Καὶ τῷ ἔαρι τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐγένετο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως χὰρ Μητροφάνης ὁ πρὶν Κυζί που μητροπολίτης. της. Καὶ τῇ ς' Δεκεμβρίου μηνός τοῦ ςμθ' ἔτους προσετάχθην ἀπελθεῖν με εἰς Λέσβον, ἔνθα καὶ κατέστησα ἵνα εἰς γυναῖκα λάδῃ ὁ δεσπότης κύρ GEORGI PHRANTZ.E cum archiepiscopis et universo clero, eratque eam nantem per flumen palatii instar intueri, ut neuti- quam in aqua esse videretur.Itaque flumen emensi Ferrariam venerunt, ac miserunt Venetiis ad papain legatos Antonium, Heracleae metropolitam, et Theodosium, episcopum Monembasiæ. Postri- die, prima hora, adfuerunt patriarcham salutatum purpurati quatuor, episcopi viginti quinque, mar- chio, Ferrariæ dominus, et cum hoc viri nobilis- simi permulti partim equis, partim mulis vecti. Equitabat etiam patriarcha, procedens inter pur- puratos duos magno cum splendore. Ingressi statim palațium papæ, invicem se salutarunt osculo saucio. Sed mittamus jam, quæ in syno:lo acta sunt, et dicamus, quæ nobismet ipsis deinceps evenc- rant. ren Helenam, filiam Alexii Palaeologi Examplcouts, canarieo præfecti. Ejus conjugii paranymphus dn- minus meus Constantinus despota fuit, qui ex more nostro nos coronavit. Primo die Maii anui natus est mihi filius, nomine Joannes, quem ¡dem ille dominus meus despota e sacro fonic sus- cepit. Die Decembris decimo septimo anni cessit es kac imani vita despœna Maria Trapezuntia, et B C D primo die Junii ejusdem anni etiam despœna Buge- nia, Cateliutzæ, Lesbiorum principis, filia, mortem obiit, sepultaque est utraque in monasterio Pan- tocratoris. Dura Lum hiems erat, si unquam autea. Dic decimo septimo ejusdem mensis commune debitum persolvit Zoe imperatrix, et sepulta est in monasterio Martha. Mense Februario ejusdem anni, quotquot synodi causa in Italiam proferti fuerant, Cpolim redierunt, imperator, Demetrius despota, et reliqui, tribus in Italia relictis, Josepho patriarcha, qui Florentiæ ad dominum concessi¹, Sardiensium metropolita, qui Ferrariæ obiit, et Bessarione, Nicae episcopo, qui Roma mansit; quem post Josephi patriarchæ obitum imperator et synodus subrogarunt in locum ejus. At ille propter perturbationes rerum et contentiones quasdam non venit Cpolim, sed Romæ hærens, a summo illo archiepiscopo purpuratus factus el stipendiis liberalissime donatus est. Eodem anno, die vicesimo septimo Martii, quæ erat Dominica resurrectionis, alter Alius mihi natus est, Alexius, qui tamen intra dies triginta obiit. Vere ejusdem anni patriarcha Cpolis factus est Metrophanes, qui ante metropolita Cyzici fuerat. missus sum, ut Constantinus despota, dominus meus, Ecaterinam, Notaræ Palæologi Cateliutze, 17. Anuo 6946, Januarij die 26, duxi ego ux0- 18. Die sexto Decembris auni 6949 in Lesbum

Κωνσταντίνος ὁ αὐθέντης μου τὴν κυρίαν Λίκατε· Α τριον ἄνω εἰς τὴν Μεσημβρίαν, καὶ δέσω ἐκείνῳ ρίναν, θυγατέρα τοῦ τῆς εἰρημένης νήσου ἅπαντα τὸν τόπον ἂν ὁ αὐθέντης μου ἐν τῇ Πελο αὐθέντου κύρ Νοταρά Παλαιολόγου τοῦ Γατελιούτζη, ποννήσῳ εἶχεν· αὐτὸς δὲ ἔλθῃ πάλιν εἰς τὴν πόλιν, καὶ τὴν τοῦ γάμου μνηστείαν. ἐποίησα. Τῇ δὲ ις' καὶ ἔχῃ τὴν Σηλυμβρίαν καὶ τὰ ἄλλα τὰ ἐκεῖσε τῆς Απριλλίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους, τῇ τοῦ πάσχα ἁγί μαύρης θαλάσσης ἤτοι του Ευξείνου πόντου ἄχρι Κυριακῇ, ἐγεννήθη μοι θυγάτηρ τούνομα θάμαρ, τῶν Δέρκων, διὰ τὸ ἐγγὺς εἶναι τῆς πόλεως ένεκεν ἣν ἀνεδέξατο καὶ αὐτὴν ἐκ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος τῆς ἐλπίδος τῆς βασιλείας, ὡς ἠγάπη καὶ ὁ βασι ὁ εἰρημένος δεσπότης κύρ Κωνσταντῖνος ὁ αὐθέντης λεὺς, ὅς με καλῶς ὑπεδέξατο. Καὶ ἀπέσωσα ἐγὼ μου. Καὶ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ καὶ ὁ Παῦλος Ασάνης τῷ Ἰανουαρίῳ μηνὶ εἰς Μεσημβρίαν πρὸς τὸν παραλαβὼν τὴν θυγατέρα αὐτοῦ ᾿Ασανίναν ἔφυγεν δεσπότην κύρ Δημήτριον· αὐτὸς δὲ ἦν ἑτοιμάζω εἰς Μεσημβρίαν, δι' αἰτίαν ὅτι ἐρώμενος αὐτῆς ὁ ἵνα κατὰ τῆς πόλεως καὶ τοῦ βασιλέως καὶ ἀδελφ δεσπότης κύρ Δημήτριος εἰς λέχος ἐζήτει αὐτήν, ὁ αὐτοῦ ἔλθῃ, καὶ ἀπέπεμψε με άπρακτον ἕνεκεν δὲ βασιλεὺς καὶ κύρ Κωνσταντῖνος ὁ δεσπότης καὶ τούτου. Καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις ἐν οἷς διέτριβον ἐγὼ οἱ αὐτάδελφοι αὐτοῦ ἅμα τῇ δεσποίνῃ καὶ μητρί ἐκεῖσε, ἐν ἀποπληξίᾳ δεινή περιπεσὼν ὁ Παῦλος οὐκ ἠνέσχοντο ἀκοῦσαι. Ἐν δὲ τῷ ἀπελθεῖν αὐτὸν αναπέψυξεν. Ἐμοῦ δὲ ἐπαναστρέψαντος εἰς τὴν εἰς Μεσημβρίαν καὶ ὁ δεσπότης κύρ Δημήτριος πόλιν, καὶ προσμένοντός μου ὅπως ὁρισμῷ τοῦ ἐκεῖσε κρυφῶς παραγενόμενος εἰς νόμιμον γυναῖκα βασιλέως ἐπανέλθω πρὸς τὴν αὐθέντην μου εἰς ἔλαβεν αὐτήν. Τῇ δὲ κζ' τοῦ Ἰουλίου μηνός τοῦ αὐτ Πελοπόννησον, ἰδοὺ τῇ κγ' τοῦ ᾿Απριλλίου μηνός τοῦ ἔτους ἀπῆλθεν εἰς Λέσβον ὁ αὐθέντης μου δ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐπέδραμεν ὁ δεσπότης κύρ Δημήτ δεσπότης κύρ Κωνσταντίνος μετὰ βασιλικών τριή- τριος μετά στρατοῦ καὶ ἀπέκλεισε τὴν πόλιν, ρεων, καὶ ἔλαβεν εἰς γυναῖκα τὴν εἰρημένην κυρίαν φθείρας καὶ ζημιώσας οὓς εὗρεν ἔξωθεν, ἔχων καὶ Αικατερίναν τὴν Κατελιούτζεναν, δρουγγαρίου εντ μεθ᾿ ἑαυτοῦ συμμάχους μέρος ἱκανὸν ἐκ τοῦ τῶν τος ἐν ταῖσδε ταῖς τριήρεσιν Λουκᾶ τοῦ Νοταρά τοῦ Τούρκων στρατοῦ · ἐν ᾧ δὴ μηνὶ ἐγεννήθη αὐτῷ ἡ μετὰ ταῦτα μεγάλου δουκός γενομένου. Καὶ τῷ θυγάτηρ ἦν ἔλαβεν ὕστερον εἰς γυναῖκα ὁ ἀμηρᾶς Σεπτεμβρίῳ μηνὶ τοῦ σαν τους καταλείψας ἐκεῖσε Μεμέτης. Καὶ τῷ Ἰουλίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ τὴν δέσποιναν καὶ γυναῖκα αὑτοῦ ὁ αὐθέντης μου, ἔτους ἐρχομένου τοῦ αὐθέντου μου καὶ δεσπότου εἰς τὸν αὐτῆς πατέρα ήλθομεν εἰς Πελοπόννησον κυρ Κωνσταντίνου εἰς βοήθειαν τῆς πόλεις, καὶ μετὰ τῶν αὐθεντικών τριήρεων καὶ ἑτέρας ἄλλης διὰ τῆς Λέσβου διελθόντος, ἔλαβε καὶ τὴν δέσποιναν τριήρεως τῆς Λέσβου. Τῇ δὲ κ' Οκτωβρίου τὴν ἑαυτοῦ σύζυγον μεθ᾿ ἑαυτοῦ· καὶ ἐν τῇ Λήμνῳ τοῦ αὐτοῦ ἔτους προσταχθεὶς ἐγὼ διέβην πρέσβυς ἐλθόντος επολεμήθη ὑπὸ τοῦ στόλου παντὸς τῶν πρὸς τὸν ἀμηρᾶν καὶ πρὸς τὸν βασιλέα, ἔχων καὶ Τούρκων ἡμέραις πολλαῖς ἐκεῖ εὑρεθέντος· τῇ δὲ ἀπόκρυφον μυστήριον, ὅτι ἐὰν δώσῃ τοῦτο ὁ βασι Θεοῦ βοηθείᾳ ἀπῆλθεν ἄπρακτος ἀπ' αὐτοῦ ὁ στο λεὺς, ἀπελθεῖν με πρὸς τὸν δεσπότην κύρ Δημή- λος. Ἡ δὲ δέσποινα ἡ τούτου σύνευνος ἀπὸ τῆς περ CHRONICON MAJUS. - 1133. I. B . C ejus insulæ principis, filiam, in matrimonium acciperet, ac perfeci conjugii spousalia. Ejusdem anni Aprilis die decimo sexto, ipsa Dominica Pa- schæ, Thamar filiam suscepi, quam et ipsam Con- stantinus despota, dominus meus, e sacro baptis- mate sustulit. Eodem die Paulus Asanes cupi Asania filia Mesembriam profugit, quoniam ejus amore captus Demetrius despota lecti sociam eam expetebat, imperator autein et Constantinus de- spota, ejus fratres germani, cum despœna matre id nec audire sustinebant. Die vicesimo septimo D Juki ejusdem anni dominus meus, despota, regiis triremibus in Leshum profectus est accepitque in matrimonium Ecaterinam illam Cateliutzenain, drungario navibus præfecto Luca Notara, qui postea magnus dux factus est. Mense Septembri autem anni dominus meus, despœna uxore apud ejus patrem relicta, assumpsit me in Pelopon- nexun,triremibus principalibus et una Lesbica usus. Vicesi no Octobris die ad ameram et imperatorem ablegatus sum, cum secreto mandato, ut, si assentiretur imperator, transirem Mesembriam ad Demetrium despotam, eique oppida et loca omnia tra lerem, que in Peloponneso dominus meus babebat ; ipsc, Gpolim reversus, Symbriam cum locis ad mare Nigrum sive pontum Euxinum fini- timis usque Derca haberet, urbi vicinus esse cu- piens propter spem imperii. Probata hæc sunt ab imperatore, qui benigne me excepit. Itaque menso Januario Mesembriam ad Demetrium despotam sal· vus perveni, qui tamen, ad bellum Cpoli et impe ratori ac fratri inferendum cum maxime se parans, re infecta me dimisit. Diebus autem, quibus illic cominorabar, Paulus, gravi tactus apoplexia, exspi- ravit. Reverso me igitur in urbem, et exspectante, ut jussu imperatoris ad dominum meum in Pelo- ponnesum redirem, ecce die vicesimo tertio Apritis ejusdem anni Demetrius despota cum exerci:u adfuit et eversis deletisque, quoscunque foris offendit, urbem obsedit, auxiliis satis magnis Tur- carum adjutus. Eodem mense filia ei nata est, quam postea in matrimonium duxit Mehemetes ameras. Mense Julio ejusdem anni Constantinus despota, dominus meus, ad opem urbi ferendam per Les- bum proficiscens, conjugem despœnain secum ab- duxit. In Lemnuin ut venit, universa eum classis Turcarum, que dies ibi complures stelerat, oppu gnavit, sed divino auxilio factum est, ut conatu irrito discederet. Despœna autem, ejus conjux, er eo casu morbo correpta, abortu facto, Augusto

Κωνσταντίνος ὁ αὐθέντης μου τὴν κυρίαν Λίκατε· Α τριον ἄνω εἰς τὴν Μεσημβρίαν, καὶ δέσω ἐκείνῳ ρίναν, θυγατέρα τοῦ τῆς εἰρημένης νήσου ἅπαντα τὸν τόπον ἂν ὁ αὐθέντης μου ἐν τῇ Πελο αὐθέντου κύρ Νοταρά Παλαιολόγου τοῦ Γατελιούτζη, ποννήσῳ εἶχεν· αὐτὸς δὲ ἔλθῃ πάλιν εἰς τὴν πόλιν, καὶ τὴν τοῦ γάμου μνηστείαν. ἐποίησα. Τῇ δὲ ις' καὶ ἔχῃ τὴν Σηλυμβρίαν καὶ τὰ ἄλλα τὰ ἐκεῖσε τῆς Απριλλίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους, τῇ τοῦ πάσχα ἁγί μαύρης θαλάσσης ἤτοι του Ευξείνου πόντου ἄχρι Κυριακῇ, ἐγεννήθη μοι θυγάτηρ τούνομα θάμαρ, τῶν Δέρκων, διὰ τὸ ἐγγὺς εἶναι τῆς πόλεως ένεκεν ἣν ἀνεδέξατο καὶ αὐτὴν ἐκ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος τῆς ἐλπίδος τῆς βασιλείας, ὡς ἠγάπη καὶ ὁ βασι ὁ εἰρημένος δεσπότης κύρ Κωνσταντῖνος ὁ αὐθέντης λεὺς, ὅς με καλῶς ὑπεδέξατο. Καὶ ἀπέσωσα ἐγὼ μου. Καὶ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ καὶ ὁ Παῦλος Ασάνης τῷ Ἰανουαρίῳ μηνὶ εἰς Μεσημβρίαν πρὸς τὸν παραλαβὼν τὴν θυγατέρα αὐτοῦ ᾿Ασανίναν ἔφυγεν δεσπότην κύρ Δημήτριον· αὐτὸς δὲ ἦν ἑτοιμάζω εἰς Μεσημβρίαν, δι' αἰτίαν ὅτι ἐρώμενος αὐτῆς ὁ ἵνα κατὰ τῆς πόλεως καὶ τοῦ βασιλέως καὶ ἀδελφ δεσπότης κύρ Δημήτριος εἰς λέχος ἐζήτει αὐτήν, ὁ αὐτοῦ ἔλθῃ, καὶ ἀπέπεμψε με άπρακτον ἕνεκεν δὲ βασιλεὺς καὶ κύρ Κωνσταντῖνος ὁ δεσπότης καὶ τούτου. Καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις ἐν οἷς διέτριβον ἐγὼ οἱ αὐτάδελφοι αὐτοῦ ἅμα τῇ δεσποίνῃ καὶ μητρί ἐκεῖσε, ἐν ἀποπληξίᾳ δεινή περιπεσὼν ὁ Παῦλος οὐκ ἠνέσχοντο ἀκοῦσαι. Ἐν δὲ τῷ ἀπελθεῖν αὐτὸν αναπέψυξεν. Ἐμοῦ δὲ ἐπαναστρέψαντος εἰς τὴν εἰς Μεσημβρίαν καὶ ὁ δεσπότης κύρ Δημήτριος πόλιν, καὶ προσμένοντός μου ὅπως ὁρισμῷ τοῦ ἐκεῖσε κρυφῶς παραγενόμενος εἰς νόμιμον γυναῖκα βασιλέως ἐπανέλθω πρὸς τὴν αὐθέντην μου εἰς ἔλαβεν αὐτήν. Τῇ δὲ κζ' τοῦ Ἰουλίου μηνός τοῦ αὐτ Πελοπόννησον, ἰδοὺ τῇ κγ' τοῦ ᾿Απριλλίου μηνός τοῦ ἔτους ἀπῆλθεν εἰς Λέσβον ὁ αὐθέντης μου δ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐπέδραμεν ὁ δεσπότης κύρ Δημήτ δεσπότης κύρ Κωνσταντίνος μετὰ βασιλικών τριή- τριος μετά στρατοῦ καὶ ἀπέκλεισε τὴν πόλιν, ρεων, καὶ ἔλαβεν εἰς γυναῖκα τὴν εἰρημένην κυρίαν φθείρας καὶ ζημιώσας οὓς εὗρεν ἔξωθεν, ἔχων καὶ Αικατερίναν τὴν Κατελιούτζεναν, δρουγγαρίου εντ μεθ᾿ ἑαυτοῦ συμμάχους μέρος ἱκανὸν ἐκ τοῦ τῶν τος ἐν ταῖσδε ταῖς τριήρεσιν Λουκᾶ τοῦ Νοταρά τοῦ Τούρκων στρατοῦ · ἐν ᾧ δὴ μηνὶ ἐγεννήθη αὐτῷ ἡ μετὰ ταῦτα μεγάλου δουκός γενομένου. Καὶ τῷ θυγάτηρ ἦν ἔλαβεν ὕστερον εἰς γυναῖκα ὁ ἀμηρᾶς Σεπτεμβρίῳ μηνὶ τοῦ σαν τους καταλείψας ἐκεῖσε Μεμέτης. Καὶ τῷ Ἰουλίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ τὴν δέσποιναν καὶ γυναῖκα αὑτοῦ ὁ αὐθέντης μου, ἔτους ἐρχομένου τοῦ αὐθέντου μου καὶ δεσπότου εἰς τὸν αὐτῆς πατέρα ήλθομεν εἰς Πελοπόννησον κυρ Κωνσταντίνου εἰς βοήθειαν τῆς πόλεις, καὶ μετὰ τῶν αὐθεντικών τριήρεων καὶ ἑτέρας ἄλλης διὰ τῆς Λέσβου διελθόντος, ἔλαβε καὶ τὴν δέσποιναν τριήρεως τῆς Λέσβου. Τῇ δὲ κ' Οκτωβρίου τὴν ἑαυτοῦ σύζυγον μεθ᾿ ἑαυτοῦ· καὶ ἐν τῇ Λήμνῳ τοῦ αὐτοῦ ἔτους προσταχθεὶς ἐγὼ διέβην πρέσβυς ἐλθόντος επολεμήθη ὑπὸ τοῦ στόλου παντὸς τῶν πρὸς τὸν ἀμηρᾶν καὶ πρὸς τὸν βασιλέα, ἔχων καὶ Τούρκων ἡμέραις πολλαῖς ἐκεῖ εὑρεθέντος· τῇ δὲ ἀπόκρυφον μυστήριον, ὅτι ἐὰν δώσῃ τοῦτο ὁ βασι Θεοῦ βοηθείᾳ ἀπῆλθεν ἄπρακτος ἀπ' αὐτοῦ ὁ στο λεὺς, ἀπελθεῖν με πρὸς τὸν δεσπότην κύρ Δημή- λος. Ἡ δὲ δέσποινα ἡ τούτου σύνευνος ἀπὸ τῆς περ CHRONICON MAJUS. - 1133. I. B . C ejus insulæ principis, filiam, in matrimonium acciperet, ac perfeci conjugii spousalia. Ejusdem anni Aprilis die decimo sexto, ipsa Dominica Pa- schæ, Thamar filiam suscepi, quam et ipsam Con- stantinus despota, dominus meus, e sacro baptis- mate sustulit. Eodem die Paulus Asanes cupi Asania filia Mesembriam profugit, quoniam ejus amore captus Demetrius despota lecti sociam eam expetebat, imperator autein et Constantinus de- spota, ejus fratres germani, cum despœna matre id nec audire sustinebant. Die vicesimo septimo D Juki ejusdem anni dominus meus, despota, regiis triremibus in Leshum profectus est accepitque in matrimonium Ecaterinam illam Cateliutzenain, drungario navibus præfecto Luca Notara, qui postea magnus dux factus est. Mense Septembri autem anni dominus meus, despœna uxore apud ejus patrem relicta, assumpsit me in Pelopon- nexun,triremibus principalibus et una Lesbica usus. Vicesi no Octobris die ad ameram et imperatorem ablegatus sum, cum secreto mandato, ut, si assentiretur imperator, transirem Mesembriam ad Demetrium despotam, eique oppida et loca omnia tra lerem, que in Peloponneso dominus meus babebat ; ipsc, Gpolim reversus, Symbriam cum locis ad mare Nigrum sive pontum Euxinum fini- timis usque Derca haberet, urbi vicinus esse cu- piens propter spem imperii. Probata hæc sunt ab imperatore, qui benigne me excepit. Itaque menso Januario Mesembriam ad Demetrium despotam sal· vus perveni, qui tamen, ad bellum Cpoli et impe ratori ac fratri inferendum cum maxime se parans, re infecta me dimisit. Diebus autem, quibus illic cominorabar, Paulus, gravi tactus apoplexia, exspi- ravit. Reverso me igitur in urbem, et exspectante, ut jussu imperatoris ad dominum meum in Pelo- ponnesum redirem, ecce die vicesimo tertio Apritis ejusdem anni Demetrius despota cum exerci:u adfuit et eversis deletisque, quoscunque foris offendit, urbem obsedit, auxiliis satis magnis Tur- carum adjutus. Eodem mense filia ei nata est, quam postea in matrimonium duxit Mehemetes ameras. Mense Julio ejusdem anni Constantinus despota, dominus meus, ad opem urbi ferendam per Les- bum proficiscens, conjugem despœnain secum ab- duxit. In Lemnuin ut venit, universa eum classis Turcarum, que dies ibi complures stelerat, oppu gnavit, sed divino auxilio factum est, ut conatu irrito discederet. Despœna autem, ejus conjux, er eo casu morbo correpta, abortu facto, Augusto

Κωνσταντίνος ὁ αὐθέντης μου τὴν κυρίαν Λίκατε· Α τριον ἄνω εἰς τὴν Μεσημβρίαν, καὶ δέσω ἐκείνῳ ρίναν, θυγατέρα τοῦ τῆς εἰρημένης νήσου ἅπαντα τὸν τόπον ἂν ὁ αὐθέντης μου ἐν τῇ Πελο αὐθέντου κύρ Νοταρά Παλαιολόγου τοῦ Γατελιούτζη, ποννήσῳ εἶχεν· αὐτὸς δὲ ἔλθῃ πάλιν εἰς τὴν πόλιν, καὶ τὴν τοῦ γάμου μνηστείαν. ἐποίησα. Τῇ δὲ ις' καὶ ἔχῃ τὴν Σηλυμβρίαν καὶ τὰ ἄλλα τὰ ἐκεῖσε τῆς Απριλλίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους, τῇ τοῦ πάσχα ἁγί μαύρης θαλάσσης ἤτοι του Ευξείνου πόντου ἄχρι Κυριακῇ, ἐγεννήθη μοι θυγάτηρ τούνομα θάμαρ, τῶν Δέρκων, διὰ τὸ ἐγγὺς εἶναι τῆς πόλεως ένεκεν ἣν ἀνεδέξατο καὶ αὐτὴν ἐκ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος τῆς ἐλπίδος τῆς βασιλείας, ὡς ἠγάπη καὶ ὁ βασι ὁ εἰρημένος δεσπότης κύρ Κωνσταντῖνος ὁ αὐθέντης λεὺς, ὅς με καλῶς ὑπεδέξατο. Καὶ ἀπέσωσα ἐγὼ μου. Καὶ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ καὶ ὁ Παῦλος Ασάνης τῷ Ἰανουαρίῳ μηνὶ εἰς Μεσημβρίαν πρὸς τὸν παραλαβὼν τὴν θυγατέρα αὐτοῦ ᾿Ασανίναν ἔφυγεν δεσπότην κύρ Δημήτριον· αὐτὸς δὲ ἦν ἑτοιμάζω εἰς Μεσημβρίαν, δι' αἰτίαν ὅτι ἐρώμενος αὐτῆς ὁ ἵνα κατὰ τῆς πόλεως καὶ τοῦ βασιλέως καὶ ἀδελφ δεσπότης κύρ Δημήτριος εἰς λέχος ἐζήτει αὐτήν, ὁ αὐτοῦ ἔλθῃ, καὶ ἀπέπεμψε με άπρακτον ἕνεκεν δὲ βασιλεὺς καὶ κύρ Κωνσταντῖνος ὁ δεσπότης καὶ τούτου. Καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις ἐν οἷς διέτριβον ἐγὼ οἱ αὐτάδελφοι αὐτοῦ ἅμα τῇ δεσποίνῃ καὶ μητρί ἐκεῖσε, ἐν ἀποπληξίᾳ δεινή περιπεσὼν ὁ Παῦλος οὐκ ἠνέσχοντο ἀκοῦσαι. Ἐν δὲ τῷ ἀπελθεῖν αὐτὸν αναπέψυξεν. Ἐμοῦ δὲ ἐπαναστρέψαντος εἰς τὴν εἰς Μεσημβρίαν καὶ ὁ δεσπότης κύρ Δημήτριος πόλιν, καὶ προσμένοντός μου ὅπως ὁρισμῷ τοῦ ἐκεῖσε κρυφῶς παραγενόμενος εἰς νόμιμον γυναῖκα βασιλέως ἐπανέλθω πρὸς τὴν αὐθέντην μου εἰς ἔλαβεν αὐτήν. Τῇ δὲ κζ' τοῦ Ἰουλίου μηνός τοῦ αὐτ Πελοπόννησον, ἰδοὺ τῇ κγ' τοῦ ᾿Απριλλίου μηνός τοῦ ἔτους ἀπῆλθεν εἰς Λέσβον ὁ αὐθέντης μου δ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐπέδραμεν ὁ δεσπότης κύρ Δημήτ δεσπότης κύρ Κωνσταντίνος μετὰ βασιλικών τριή- τριος μετά στρατοῦ καὶ ἀπέκλεισε τὴν πόλιν, ρεων, καὶ ἔλαβεν εἰς γυναῖκα τὴν εἰρημένην κυρίαν φθείρας καὶ ζημιώσας οὓς εὗρεν ἔξωθεν, ἔχων καὶ Αικατερίναν τὴν Κατελιούτζεναν, δρουγγαρίου εντ μεθ᾿ ἑαυτοῦ συμμάχους μέρος ἱκανὸν ἐκ τοῦ τῶν τος ἐν ταῖσδε ταῖς τριήρεσιν Λουκᾶ τοῦ Νοταρά τοῦ Τούρκων στρατοῦ · ἐν ᾧ δὴ μηνὶ ἐγεννήθη αὐτῷ ἡ μετὰ ταῦτα μεγάλου δουκός γενομένου. Καὶ τῷ θυγάτηρ ἦν ἔλαβεν ὕστερον εἰς γυναῖκα ὁ ἀμηρᾶς Σεπτεμβρίῳ μηνὶ τοῦ σαν τους καταλείψας ἐκεῖσε Μεμέτης. Καὶ τῷ Ἰουλίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ τὴν δέσποιναν καὶ γυναῖκα αὑτοῦ ὁ αὐθέντης μου, ἔτους ἐρχομένου τοῦ αὐθέντου μου καὶ δεσπότου εἰς τὸν αὐτῆς πατέρα ήλθομεν εἰς Πελοπόννησον κυρ Κωνσταντίνου εἰς βοήθειαν τῆς πόλεις, καὶ μετὰ τῶν αὐθεντικών τριήρεων καὶ ἑτέρας ἄλλης διὰ τῆς Λέσβου διελθόντος, ἔλαβε καὶ τὴν δέσποιναν τριήρεως τῆς Λέσβου. Τῇ δὲ κ' Οκτωβρίου τὴν ἑαυτοῦ σύζυγον μεθ᾿ ἑαυτοῦ· καὶ ἐν τῇ Λήμνῳ τοῦ αὐτοῦ ἔτους προσταχθεὶς ἐγὼ διέβην πρέσβυς ἐλθόντος επολεμήθη ὑπὸ τοῦ στόλου παντὸς τῶν πρὸς τὸν ἀμηρᾶν καὶ πρὸς τὸν βασιλέα, ἔχων καὶ Τούρκων ἡμέραις πολλαῖς ἐκεῖ εὑρεθέντος· τῇ δὲ ἀπόκρυφον μυστήριον, ὅτι ἐὰν δώσῃ τοῦτο ὁ βασι Θεοῦ βοηθείᾳ ἀπῆλθεν ἄπρακτος ἀπ' αὐτοῦ ὁ στο λεὺς, ἀπελθεῖν με πρὸς τὸν δεσπότην κύρ Δημή- λος. Ἡ δὲ δέσποινα ἡ τούτου σύνευνος ἀπὸ τῆς περ CHRONICON MAJUS. - 1133. I. B . C ejus insulæ principis, filiam, in matrimonium acciperet, ac perfeci conjugii spousalia. Ejusdem anni Aprilis die decimo sexto, ipsa Dominica Pa- schæ, Thamar filiam suscepi, quam et ipsam Con- stantinus despota, dominus meus, e sacro baptis- mate sustulit. Eodem die Paulus Asanes cupi Asania filia Mesembriam profugit, quoniam ejus amore captus Demetrius despota lecti sociam eam expetebat, imperator autein et Constantinus de- spota, ejus fratres germani, cum despœna matre id nec audire sustinebant. Die vicesimo septimo D Juki ejusdem anni dominus meus, despota, regiis triremibus in Leshum profectus est accepitque in matrimonium Ecaterinam illam Cateliutzenain, drungario navibus præfecto Luca Notara, qui postea magnus dux factus est. Mense Septembri autem anni dominus meus, despœna uxore apud ejus patrem relicta, assumpsit me in Pelopon- nexun,triremibus principalibus et una Lesbica usus. Vicesi no Octobris die ad ameram et imperatorem ablegatus sum, cum secreto mandato, ut, si assentiretur imperator, transirem Mesembriam ad Demetrium despotam, eique oppida et loca omnia tra lerem, que in Peloponneso dominus meus babebat ; ipsc, Gpolim reversus, Symbriam cum locis ad mare Nigrum sive pontum Euxinum fini- timis usque Derca haberet, urbi vicinus esse cu- piens propter spem imperii. Probata hæc sunt ab imperatore, qui benigne me excepit. Itaque menso Januario Mesembriam ad Demetrium despotam sal· vus perveni, qui tamen, ad bellum Cpoli et impe ratori ac fratri inferendum cum maxime se parans, re infecta me dimisit. Diebus autem, quibus illic cominorabar, Paulus, gravi tactus apoplexia, exspi- ravit. Reverso me igitur in urbem, et exspectante, ut jussu imperatoris ad dominum meum in Pelo- ponnesum redirem, ecce die vicesimo tertio Apritis ejusdem anni Demetrius despota cum exerci:u adfuit et eversis deletisque, quoscunque foris offendit, urbem obsedit, auxiliis satis magnis Tur- carum adjutus. Eodem mense filia ei nata est, quam postea in matrimonium duxit Mehemetes ameras. Mense Julio ejusdem anni Constantinus despota, dominus meus, ad opem urbi ferendam per Les- bum proficiscens, conjugem despœnain secum ab- duxit. In Lemnuin ut venit, universa eum classis Turcarum, que dies ibi complures stelerat, oppu gnavit, sed divino auxilio factum est, ut conatu irrito discederet. Despœna autem, ejus conjux, er eo casu morbo correpta, abortu facto, Augusto

ριστάσεως ἀσθενήσασα καὶ ἐκτρωθεῖσα τῷ Αὐγού- Α δωρὸς τῷ Δεκεμβρίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἀπέσω στῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους εἰς τὸ Παλαιόκαστρο» τοῦ αὐτοῦ τῆς Λήμνου νησίου ἀπέθανε καὶ ἐτάφη. Καὶ τῇ ιδ' τοῦ Σεπτεμβρίου μηνός τους να ἔτους έγινε νήθη μοι ο έτερος υιός Αλέξιος. Καὶ τῷ Νοεμβρίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἦλθεν εἰς τὴν πόλιν ὁ δεσπό της καὶ αὐθέντης μου. Καὶ τῇ α' Μαρτίου έλαβε ἀπὸ τὸν βασιλέα τὴν Σηλυμβρίαν, καὶ ἀπέστειλεν ἐμὲ ἐκεῖσε διοικεῖν, καὶ οὕτως προσέταξέ μοι φυλάττειν αὐτὴν μετὰ ἐπιμελείας, διὰ τὴν ὑποψίαν ἢν εἴχομεν ἐκ τοῦ ἀμηρᾶ καὶ τοῦ δεσπότου κυρ Δημητρίου καὶ αὐτοῦ δὴ τοῦ βασιλέως. σεν εἰς τὴν πόλιν· καὶ τῷ Μαρτίῳ μηνὶ παρέδωκα αὐτῷ τὴν Σηλυμβρίαν. Καὶ ἐμβάντος μου εἰς νέα τὴν ἐκ Κρήτης Υαλινα Αντωνίου, εἰς τὴν τῆς Ευρίπου Κάρυστον ἐπαφῆκε με· καὶ τῇ τρίτῃ τοῦ Ιουνίου διὰ τῆς ξηρᾶς ὁδοῦ ἔφθασα εἰς τὴν Σπάρ την. Καὶ ὁ δεσπότης κύρ Θεόδωρος εζήτει με τα πλεῖστα καὶ παρώτρυνε ἵνα καὶ τὴν Σηλυμβρίαν ἔχω καὶ τῶν πρώτων αὐτοῦ ὑποχειρίων εὑρήσω μαι. Διερχόμενος οὖν κἀγὼ εὗρον καὶ τὸν Ἰσθμὸν οικοδομηθέντα παρὰ τοῦ αὐθέντου τοῦ δεσπότου κυρ Κωνσταντίνου τῷ παρελθόντι ἔαρι. Φθάσαντος μου οὖν εἰς τὴν Σπάρτην, μετά τινας ἡμέρας οὐ πολλές ἦλθεν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν μετὰ πλείστων τριήρεων ὁ καρδινάλιος καὶ βικεκαγκελλάριος ιθ'. Τῷ δὲ Ἰουνίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἦλθεν εἰς Κωνσταντινούπολιν Λέων ὁ Φραγκόπουλος ὁ πρω τοστράτωρ, ὁ ἐπ' ἀδελφῇ υἱὸς τοῦ πάλαι μεγάλου πρωτοστράτορος Νικηφόρου τοῦ Μελισσηνοῦ, ὄν ἡ Β καὶ καθολικὸς τοῦ πάπα λεγάτος διὰ τὴν κατὰ τῶν ἱστορία ἀλλαχοῦ ἐδήλωσε. Διὰ τοῦτο καὶ τὴν ἐπι- τροπικὴν τοῦ Μεσσηνιακού κόλπου διήρχεν, ὡς τοῦ ῥηθέντος μεγάλου πρωτοστράτορος ἀνεψιός, προστάξει τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου, ἕως οὗ παρ- ἔδωκεν αὐτὴν τῷ δεσπότῃ κυρ Κωνσταντίνῳ, ὡς προγέγραπται. Τότε ὁρισθεὶς κἀγὼ ἐκ τῆς Σηλυμ- βρίας ἐπανῆλθον εἰς Κωνσταντινούπολιν. Καὶ ἀνα- μεταξὺ τῶν ἀδελφῶν συμφωνίαι γεγόνασι τοιαῦται, ὅτι ὁ μὲν αὐθέντης μου ὁ δεσπότης Κωνσταντίνος ἀπέλθῃ εἰς Πελοπόννησον καὶ τὸν τόπον ἅπαντα τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου λάβῃ, ὁ δὲ κυρ Θεόδωρος εἰς τὴν πόλιν ἔλθῃ καὶ τὴν Σηλυμβρίαν λάβη. "Α δὴ καὶ ἐγένετο. Καὶ τῇ δεκάτῃ Οκτωβρίου τοῦ μνρ ἔτους ὁ αὐθέντης μου ὁ δεσπότης ἐξῆλθε μετὰ νηός ἀπὸ τῆς πόλεως, καὶ πλεύσας εἰς Πελοπόννησον, καὶ πάλιν μετ' αὐτῆς δὴ τῆς νηὸς ὁ δεσπότης κύρ Θεό σε ἀσεβῶν τοῦ ῥηγὲς τῆς Οὐγγρίας ἐξέλευσιν. Ἐστά- την κἀγὼ αὖθις πρέσβυς πρός τε τὸν βασιλέα καὶ τὸν ἀμηρᾶν καὶ αὐτὸν δὴ τὸν ῥήγα, ἀλλὰ δὴ καὶ πρὸς τὸν πρεσβευτήν ἤτοι λεγάτον καὶ πρὸς τὸν καπητάνιον ᾿Αλουΐσιον Λαουρεδανόν διά τινας ἀναγ- καίας δουλείας, πρὸς οὗ προβῶσι τα πράγματα. Διερχόμενος οὖν εἰς τὴν Κόρινθον τῇ λ' τοῦ Αὐγούσ στου μηνός ἵνα τὰς τριήρεις τοῦ στόλου φθάσω εἰς Εύριπον, εὗρον τεθαμμένον τὸν καλοκἀγαθὸν Κε ρίνθου Μάρκον, ὃς καὶ ἐν τῇ αὐλῇ ἡμῶν ἐγεννήθη, καὶ συνανετράφη ἡμῖν καὶ ὑπὸ τοῦ κακοῦ τῆς μητρυιᾶς αὐτοῦ πολλὰ πιεζόμενος μεγάλας θερα πείας παρὰ τῶν γεννητόρων μου εὕρισκεν, ὃς καὶ ἀναγκασθεὶς ἐκ τοῦ πολλοῦ κακοῦ ἔφυγε τοῦ πατρὸς αὐτοῦ καὶ εἰς τὴν τῶν Ξανθοπούλων μονὴν ἀπῆλθε καὶ χρησιμώτατος κατεστάθη. Φθάσας οὖν ἐγώ GEORGU PHRANTZA mence ejusdem anni, Palæocastri, quod est illius insulæ oppidum, defuncta et sepulta est. Duodecimo die mensis Septembris alius filius mihi natus est, Alexins: quo eodem anno, mense Novembri, despota et dominus meus in urbem advenit, et kalendis Martiis ab imperatore Selymbria donatus, ad administrandam eam me ablegavit, cohortatus, ut eam diligenter custo·lirem, propter suspicionem, qua ameram et Demetrium despotam ipsumque imperatorem habebamus. Francopulus, protostrator, filius sororis Nicephori Melisseni, magni quoniam protostratoris, de quo alio hujus historiæ loco dictum est: qua de causa idem, nempe nt nepos illius magni protostratoris, jussu Theodori despota Messeniaci sinus præfec- puram procurabat, donec ea, nt supra narravimus, fradita est Constantino. Tum ego quoque jussus Se- Jymbria Cpelim redii, factæque sont inter fratres hæ pactiones, ut Constantinus despota, dominus meus, in Peloponnesum discederet, et ditionem om- nem Theodori despotæ occuparet, Theodorus Cpo- lim veniret et acciperet Selymbriam. Itaque factum est. fluctuo die Octobris despota, dominus Deus, ab urbe navi in Peloponnesum profectus est, qua navi Theodorus despota mense Décemþri ejus- C D dem anni in urbem rediit, cui ego mense Martio Selymbriam tradidi, ingressusque navem Creten- sem Antonii Hyaline et Carystum ad Euripum delatus, tertio die Junii pedestri itinere Spartam perveni. Theodorus despota autem vehementer me rogabat cohortabaturque, nt etiam Selymbriam gubernare vellem et e primis ejus subjectis esse. In transeundo igitur isthmuin a Constantino, domino meo, æstate præterita structum inveni ; et diebus non multis post, quam ego Spartam veni, purpura- tus et vicecancellarius et catholicus papæ legatus multis triremibus Cpolim appulsus est propter Hun- garorum regis adversum impios expeditionem. Quare ego rursus ad imperatorem, ameram, ipsum- que regem, quin etiam ad legatum et præfectum Aloysium Lauredanum super negotiis quibus lam necessariis inissus sum, exploratum, quo res proce- derent. Ut veni Corinthum die Augusti tricesimo, triremes classis in Euripo consecuturus, sepultum reperi pium et bonum Marcum, Corinthi episcopum, qui et in aula nostra natus, et nobiscum educatus fuerat, et, ab injusta noverca multum cruciatus, a parentibus meis non mediocria expertus erat solatin, sed tamen, adversissimis casibus exagitatus, patre relicto, in Xanthopulorum monasterium se- cessit, abi vitam egit laudatissimam. In Euripum 19. Mense Junio ejusdem anni Cpolim venit Leo

ριστάσεως ἀσθενήσασα καὶ ἐκτρωθεῖσα τῷ Αὐγού- Α δωρὸς τῷ Δεκεμβρίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἀπέσω στῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους εἰς τὸ Παλαιόκαστρο» τοῦ αὐτοῦ τῆς Λήμνου νησίου ἀπέθανε καὶ ἐτάφη. Καὶ τῇ ιδ' τοῦ Σεπτεμβρίου μηνός τους να ἔτους έγινε νήθη μοι ο έτερος υιός Αλέξιος. Καὶ τῷ Νοεμβρίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἦλθεν εἰς τὴν πόλιν ὁ δεσπό της καὶ αὐθέντης μου. Καὶ τῇ α' Μαρτίου έλαβε ἀπὸ τὸν βασιλέα τὴν Σηλυμβρίαν, καὶ ἀπέστειλεν ἐμὲ ἐκεῖσε διοικεῖν, καὶ οὕτως προσέταξέ μοι φυλάττειν αὐτὴν μετὰ ἐπιμελείας, διὰ τὴν ὑποψίαν ἢν εἴχομεν ἐκ τοῦ ἀμηρᾶ καὶ τοῦ δεσπότου κυρ Δημητρίου καὶ αὐτοῦ δὴ τοῦ βασιλέως. σεν εἰς τὴν πόλιν· καὶ τῷ Μαρτίῳ μηνὶ παρέδωκα αὐτῷ τὴν Σηλυμβρίαν. Καὶ ἐμβάντος μου εἰς νέα τὴν ἐκ Κρήτης Υαλινα Αντωνίου, εἰς τὴν τῆς Ευρίπου Κάρυστον ἐπαφῆκε με· καὶ τῇ τρίτῃ τοῦ Ιουνίου διὰ τῆς ξηρᾶς ὁδοῦ ἔφθασα εἰς τὴν Σπάρ την. Καὶ ὁ δεσπότης κύρ Θεόδωρος εζήτει με τα πλεῖστα καὶ παρώτρυνε ἵνα καὶ τὴν Σηλυμβρίαν ἔχω καὶ τῶν πρώτων αὐτοῦ ὑποχειρίων εὑρήσω μαι. Διερχόμενος οὖν κἀγὼ εὗρον καὶ τὸν Ἰσθμὸν οικοδομηθέντα παρὰ τοῦ αὐθέντου τοῦ δεσπότου κυρ Κωνσταντίνου τῷ παρελθόντι ἔαρι. Φθάσαντος μου οὖν εἰς τὴν Σπάρτην, μετά τινας ἡμέρας οὐ πολλές ἦλθεν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν μετὰ πλείστων τριήρεων ὁ καρδινάλιος καὶ βικεκαγκελλάριος ιθ'. Τῷ δὲ Ἰουνίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἦλθεν εἰς Κωνσταντινούπολιν Λέων ὁ Φραγκόπουλος ὁ πρω τοστράτωρ, ὁ ἐπ' ἀδελφῇ υἱὸς τοῦ πάλαι μεγάλου πρωτοστράτορος Νικηφόρου τοῦ Μελισσηνοῦ, ὄν ἡ Β καὶ καθολικὸς τοῦ πάπα λεγάτος διὰ τὴν κατὰ τῶν ἱστορία ἀλλαχοῦ ἐδήλωσε. Διὰ τοῦτο καὶ τὴν ἐπι- τροπικὴν τοῦ Μεσσηνιακού κόλπου διήρχεν, ὡς τοῦ ῥηθέντος μεγάλου πρωτοστράτορος ἀνεψιός, προστάξει τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου, ἕως οὗ παρ- ἔδωκεν αὐτὴν τῷ δεσπότῃ κυρ Κωνσταντίνῳ, ὡς προγέγραπται. Τότε ὁρισθεὶς κἀγὼ ἐκ τῆς Σηλυμ- βρίας ἐπανῆλθον εἰς Κωνσταντινούπολιν. Καὶ ἀνα- μεταξὺ τῶν ἀδελφῶν συμφωνίαι γεγόνασι τοιαῦται, ὅτι ὁ μὲν αὐθέντης μου ὁ δεσπότης Κωνσταντίνος ἀπέλθῃ εἰς Πελοπόννησον καὶ τὸν τόπον ἅπαντα τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου λάβῃ, ὁ δὲ κυρ Θεόδωρος εἰς τὴν πόλιν ἔλθῃ καὶ τὴν Σηλυμβρίαν λάβη. "Α δὴ καὶ ἐγένετο. Καὶ τῇ δεκάτῃ Οκτωβρίου τοῦ μνρ ἔτους ὁ αὐθέντης μου ὁ δεσπότης ἐξῆλθε μετὰ νηός ἀπὸ τῆς πόλεως, καὶ πλεύσας εἰς Πελοπόννησον, καὶ πάλιν μετ' αὐτῆς δὴ τῆς νηὸς ὁ δεσπότης κύρ Θεό σε ἀσεβῶν τοῦ ῥηγὲς τῆς Οὐγγρίας ἐξέλευσιν. Ἐστά- την κἀγὼ αὖθις πρέσβυς πρός τε τὸν βασιλέα καὶ τὸν ἀμηρᾶν καὶ αὐτὸν δὴ τὸν ῥήγα, ἀλλὰ δὴ καὶ πρὸς τὸν πρεσβευτήν ἤτοι λεγάτον καὶ πρὸς τὸν καπητάνιον ᾿Αλουΐσιον Λαουρεδανόν διά τινας ἀναγ- καίας δουλείας, πρὸς οὗ προβῶσι τα πράγματα. Διερχόμενος οὖν εἰς τὴν Κόρινθον τῇ λ' τοῦ Αὐγούσ στου μηνός ἵνα τὰς τριήρεις τοῦ στόλου φθάσω εἰς Εύριπον, εὗρον τεθαμμένον τὸν καλοκἀγαθὸν Κε ρίνθου Μάρκον, ὃς καὶ ἐν τῇ αὐλῇ ἡμῶν ἐγεννήθη, καὶ συνανετράφη ἡμῖν καὶ ὑπὸ τοῦ κακοῦ τῆς μητρυιᾶς αὐτοῦ πολλὰ πιεζόμενος μεγάλας θερα πείας παρὰ τῶν γεννητόρων μου εὕρισκεν, ὃς καὶ ἀναγκασθεὶς ἐκ τοῦ πολλοῦ κακοῦ ἔφυγε τοῦ πατρὸς αὐτοῦ καὶ εἰς τὴν τῶν Ξανθοπούλων μονὴν ἀπῆλθε καὶ χρησιμώτατος κατεστάθη. Φθάσας οὖν ἐγώ GEORGU PHRANTZA mence ejusdem anni, Palæocastri, quod est illius insulæ oppidum, defuncta et sepulta est. Duodecimo die mensis Septembris alius filius mihi natus est, Alexins: quo eodem anno, mense Novembri, despota et dominus meus in urbem advenit, et kalendis Martiis ab imperatore Selymbria donatus, ad administrandam eam me ablegavit, cohortatus, ut eam diligenter custo·lirem, propter suspicionem, qua ameram et Demetrium despotam ipsumque imperatorem habebamus. Francopulus, protostrator, filius sororis Nicephori Melisseni, magni quoniam protostratoris, de quo alio hujus historiæ loco dictum est: qua de causa idem, nempe nt nepos illius magni protostratoris, jussu Theodori despota Messeniaci sinus præfec- puram procurabat, donec ea, nt supra narravimus, fradita est Constantino. Tum ego quoque jussus Se- Jymbria Cpelim redii, factæque sont inter fratres hæ pactiones, ut Constantinus despota, dominus meus, in Peloponnesum discederet, et ditionem om- nem Theodori despotæ occuparet, Theodorus Cpo- lim veniret et acciperet Selymbriam. Itaque factum est. fluctuo die Octobris despota, dominus Deus, ab urbe navi in Peloponnesum profectus est, qua navi Theodorus despota mense Décemþri ejus- C D dem anni in urbem rediit, cui ego mense Martio Selymbriam tradidi, ingressusque navem Creten- sem Antonii Hyaline et Carystum ad Euripum delatus, tertio die Junii pedestri itinere Spartam perveni. Theodorus despota autem vehementer me rogabat cohortabaturque, nt etiam Selymbriam gubernare vellem et e primis ejus subjectis esse. In transeundo igitur isthmuin a Constantino, domino meo, æstate præterita structum inveni ; et diebus non multis post, quam ego Spartam veni, purpura- tus et vicecancellarius et catholicus papæ legatus multis triremibus Cpolim appulsus est propter Hun- garorum regis adversum impios expeditionem. Quare ego rursus ad imperatorem, ameram, ipsum- que regem, quin etiam ad legatum et præfectum Aloysium Lauredanum super negotiis quibus lam necessariis inissus sum, exploratum, quo res proce- derent. Ut veni Corinthum die Augusti tricesimo, triremes classis in Euripo consecuturus, sepultum reperi pium et bonum Marcum, Corinthi episcopum, qui et in aula nostra natus, et nobiscum educatus fuerat, et, ab injusta noverca multum cruciatus, a parentibus meis non mediocria expertus erat solatin, sed tamen, adversissimis casibus exagitatus, patre relicto, in Xanthopulorum monasterium se- cessit, abi vitam egit laudatissimam. In Euripum 19. Mense Junio ejusdem anni Cpolim venit Leo

ριστάσεως ἀσθενήσασα καὶ ἐκτρωθεῖσα τῷ Αὐγού- Α δωρὸς τῷ Δεκεμβρίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἀπέσω στῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους εἰς τὸ Παλαιόκαστρο» τοῦ αὐτοῦ τῆς Λήμνου νησίου ἀπέθανε καὶ ἐτάφη. Καὶ τῇ ιδ' τοῦ Σεπτεμβρίου μηνός τους να ἔτους έγινε νήθη μοι ο έτερος υιός Αλέξιος. Καὶ τῷ Νοεμβρίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἦλθεν εἰς τὴν πόλιν ὁ δεσπό της καὶ αὐθέντης μου. Καὶ τῇ α' Μαρτίου έλαβε ἀπὸ τὸν βασιλέα τὴν Σηλυμβρίαν, καὶ ἀπέστειλεν ἐμὲ ἐκεῖσε διοικεῖν, καὶ οὕτως προσέταξέ μοι φυλάττειν αὐτὴν μετὰ ἐπιμελείας, διὰ τὴν ὑποψίαν ἢν εἴχομεν ἐκ τοῦ ἀμηρᾶ καὶ τοῦ δεσπότου κυρ Δημητρίου καὶ αὐτοῦ δὴ τοῦ βασιλέως. σεν εἰς τὴν πόλιν· καὶ τῷ Μαρτίῳ μηνὶ παρέδωκα αὐτῷ τὴν Σηλυμβρίαν. Καὶ ἐμβάντος μου εἰς νέα τὴν ἐκ Κρήτης Υαλινα Αντωνίου, εἰς τὴν τῆς Ευρίπου Κάρυστον ἐπαφῆκε με· καὶ τῇ τρίτῃ τοῦ Ιουνίου διὰ τῆς ξηρᾶς ὁδοῦ ἔφθασα εἰς τὴν Σπάρ την. Καὶ ὁ δεσπότης κύρ Θεόδωρος εζήτει με τα πλεῖστα καὶ παρώτρυνε ἵνα καὶ τὴν Σηλυμβρίαν ἔχω καὶ τῶν πρώτων αὐτοῦ ὑποχειρίων εὑρήσω μαι. Διερχόμενος οὖν κἀγὼ εὗρον καὶ τὸν Ἰσθμὸν οικοδομηθέντα παρὰ τοῦ αὐθέντου τοῦ δεσπότου κυρ Κωνσταντίνου τῷ παρελθόντι ἔαρι. Φθάσαντος μου οὖν εἰς τὴν Σπάρτην, μετά τινας ἡμέρας οὐ πολλές ἦλθεν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν μετὰ πλείστων τριήρεων ὁ καρδινάλιος καὶ βικεκαγκελλάριος ιθ'. Τῷ δὲ Ἰουνίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἦλθεν εἰς Κωνσταντινούπολιν Λέων ὁ Φραγκόπουλος ὁ πρω τοστράτωρ, ὁ ἐπ' ἀδελφῇ υἱὸς τοῦ πάλαι μεγάλου πρωτοστράτορος Νικηφόρου τοῦ Μελισσηνοῦ, ὄν ἡ Β καὶ καθολικὸς τοῦ πάπα λεγάτος διὰ τὴν κατὰ τῶν ἱστορία ἀλλαχοῦ ἐδήλωσε. Διὰ τοῦτο καὶ τὴν ἐπι- τροπικὴν τοῦ Μεσσηνιακού κόλπου διήρχεν, ὡς τοῦ ῥηθέντος μεγάλου πρωτοστράτορος ἀνεψιός, προστάξει τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου, ἕως οὗ παρ- ἔδωκεν αὐτὴν τῷ δεσπότῃ κυρ Κωνσταντίνῳ, ὡς προγέγραπται. Τότε ὁρισθεὶς κἀγὼ ἐκ τῆς Σηλυμ- βρίας ἐπανῆλθον εἰς Κωνσταντινούπολιν. Καὶ ἀνα- μεταξὺ τῶν ἀδελφῶν συμφωνίαι γεγόνασι τοιαῦται, ὅτι ὁ μὲν αὐθέντης μου ὁ δεσπότης Κωνσταντίνος ἀπέλθῃ εἰς Πελοπόννησον καὶ τὸν τόπον ἅπαντα τοῦ δεσπότου κυρ Θεοδώρου λάβῃ, ὁ δὲ κυρ Θεόδωρος εἰς τὴν πόλιν ἔλθῃ καὶ τὴν Σηλυμβρίαν λάβη. "Α δὴ καὶ ἐγένετο. Καὶ τῇ δεκάτῃ Οκτωβρίου τοῦ μνρ ἔτους ὁ αὐθέντης μου ὁ δεσπότης ἐξῆλθε μετὰ νηός ἀπὸ τῆς πόλεως, καὶ πλεύσας εἰς Πελοπόννησον, καὶ πάλιν μετ' αὐτῆς δὴ τῆς νηὸς ὁ δεσπότης κύρ Θεό σε ἀσεβῶν τοῦ ῥηγὲς τῆς Οὐγγρίας ἐξέλευσιν. Ἐστά- την κἀγὼ αὖθις πρέσβυς πρός τε τὸν βασιλέα καὶ τὸν ἀμηρᾶν καὶ αὐτὸν δὴ τὸν ῥήγα, ἀλλὰ δὴ καὶ πρὸς τὸν πρεσβευτήν ἤτοι λεγάτον καὶ πρὸς τὸν καπητάνιον ᾿Αλουΐσιον Λαουρεδανόν διά τινας ἀναγ- καίας δουλείας, πρὸς οὗ προβῶσι τα πράγματα. Διερχόμενος οὖν εἰς τὴν Κόρινθον τῇ λ' τοῦ Αὐγούσ στου μηνός ἵνα τὰς τριήρεις τοῦ στόλου φθάσω εἰς Εύριπον, εὗρον τεθαμμένον τὸν καλοκἀγαθὸν Κε ρίνθου Μάρκον, ὃς καὶ ἐν τῇ αὐλῇ ἡμῶν ἐγεννήθη, καὶ συνανετράφη ἡμῖν καὶ ὑπὸ τοῦ κακοῦ τῆς μητρυιᾶς αὐτοῦ πολλὰ πιεζόμενος μεγάλας θερα πείας παρὰ τῶν γεννητόρων μου εὕρισκεν, ὃς καὶ ἀναγκασθεὶς ἐκ τοῦ πολλοῦ κακοῦ ἔφυγε τοῦ πατρὸς αὐτοῦ καὶ εἰς τὴν τῶν Ξανθοπούλων μονὴν ἀπῆλθε καὶ χρησιμώτατος κατεστάθη. Φθάσας οὖν ἐγώ GEORGU PHRANTZA mence ejusdem anni, Palæocastri, quod est illius insulæ oppidum, defuncta et sepulta est. Duodecimo die mensis Septembris alius filius mihi natus est, Alexins: quo eodem anno, mense Novembri, despota et dominus meus in urbem advenit, et kalendis Martiis ab imperatore Selymbria donatus, ad administrandam eam me ablegavit, cohortatus, ut eam diligenter custo·lirem, propter suspicionem, qua ameram et Demetrium despotam ipsumque imperatorem habebamus. Francopulus, protostrator, filius sororis Nicephori Melisseni, magni quoniam protostratoris, de quo alio hujus historiæ loco dictum est: qua de causa idem, nempe nt nepos illius magni protostratoris, jussu Theodori despota Messeniaci sinus præfec- puram procurabat, donec ea, nt supra narravimus, fradita est Constantino. Tum ego quoque jussus Se- Jymbria Cpelim redii, factæque sont inter fratres hæ pactiones, ut Constantinus despota, dominus meus, in Peloponnesum discederet, et ditionem om- nem Theodori despotæ occuparet, Theodorus Cpo- lim veniret et acciperet Selymbriam. Itaque factum est. fluctuo die Octobris despota, dominus Deus, ab urbe navi in Peloponnesum profectus est, qua navi Theodorus despota mense Décemþri ejus- C D dem anni in urbem rediit, cui ego mense Martio Selymbriam tradidi, ingressusque navem Creten- sem Antonii Hyaline et Carystum ad Euripum delatus, tertio die Junii pedestri itinere Spartam perveni. Theodorus despota autem vehementer me rogabat cohortabaturque, nt etiam Selymbriam gubernare vellem et e primis ejus subjectis esse. In transeundo igitur isthmuin a Constantino, domino meo, æstate præterita structum inveni ; et diebus non multis post, quam ego Spartam veni, purpura- tus et vicecancellarius et catholicus papæ legatus multis triremibus Cpolim appulsus est propter Hun- garorum regis adversum impios expeditionem. Quare ego rursus ad imperatorem, ameram, ipsum- que regem, quin etiam ad legatum et præfectum Aloysium Lauredanum super negotiis quibus lam necessariis inissus sum, exploratum, quo res proce- derent. Ut veni Corinthum die Augusti tricesimo, triremes classis in Euripo consecuturus, sepultum reperi pium et bonum Marcum, Corinthi episcopum, qui et in aula nostra natus, et nobiscum educatus fuerat, et, ab injusta noverca multum cruciatus, a parentibus meis non mediocria expertus erat solatin, sed tamen, adversissimis casibus exagitatus, patre relicto, in Xanthopulorum monasterium se- cessit, abi vitam egit laudatissimam. In Euripum 19. Mense Junio ejusdem anni Cpolim venit Leo

τὴν ἀνδρίαν καὶ τόλμην αὐτοῦ δρουγγάριον τῆς αὐτοῦ βίγλα; τετίμηκεν, δ λέγεται τῇ αὐτῶν διαλέκτῳ ἰαννιτζάραγας, καὶ μετ' ὀλίγον καιρὸν καὶ βεζίρην αὐτὸν ἐποίησε. τὰς τοῦ τόπου ἐκείνου μετὰ τοῦ Καντακουζηνοῦ καὶ τοῦ Εὐδαίμονος Ιωάννου, καὶ ἦταν πάλιν ενο ρήσωμαι. ἐν Πάτρα μετὰ τοῦ Λάσκαρι καὶ τοῦ Εὐδαίμονος Ιωάννου, καταλιμπάνω τον Κανά τακουζηνὸν εἰς τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ. Ὅταν δὲ ἔσωμαι ἐνταῦθα, μετὰ σοῦ καὶ τοῦ Εὐδαίμονος Ἰωάννου καὶ ἄλλων. Ετι όταν Θεοῦ εὐδοκίᾳ λήψωμαι καὶ γυναῖκα, διὰ τοῦ ἔξω αὐτὴν, καὶ ἐνταῦθα τὸν πλείονα χρόνον διαβιβάσω, καὶ σὺ ἔσῃ ὁ γνωστότερος ἐν πᾶσιν εἰς τὰ τῆς θεραπείας αὐτῆς. Νῦν δὲ ἐγὼ μὲν απέρχομαι πρὸς κρείττονα οἰκοδομὴν τοῦ Ἰσθμού σὺ δὲ ἐνταῦθα εὑρισκόμενος ἄρχον καλῶς τὴν ἀρ χήν σου, καὶ παῦσον τὰς ἀδικίας καὶ τὰς ἐνταῦθα πολλὰς ἀρχὰς, καὶ ποίησον πάντας μὴ ἔχειν ἄλλην ἀρχὴν πάρεξ σοῦ ὡς ἐμὲ μόνον αὐθέντην καὶ σὲ Τῇ οὖν ιζ' τοῦ Ἰουλίου μηνός τοῦ αὐτοῦ ἔτους γέγονε παγκόσμιος καύσων καὶ ἄξιος μνήμης· ἐν ᾧ δὴ θέρει καὶ ὁ πνευματικὸς κύρ Γρηγόριος ὁ Μελισσηνὸς πατριάρχης ἐγένετο. Καὶ τῇ ιέ' τοῦ Αὐγούστου μηνὲς ἐγεννήθη μοι υἱὸς Ανδρόνικος τούνομα, ὃς ἔζησεν ἡμέρας καὶ μόνον ὀκτώ. Καὶ τῷ συνδ' έτει ἐν μηνὶ Δεκεμβρίῳ φθίνοντι ἐλθόντος μου εἰς τὴν Πελοπόννησον μετὰ τῶν τῆς Ἑνετίας ἐμπορικῶν τριήρεων, καὶ Σεπτεμβρίου πρώτῃ τοῦ σανε ἔτους εὐηργετήθην τὴν ἡγεμονίαν τῆς Σπάρα της καὶ διοίκησιν καὶ πάντων τῶν πέριξ αὐτῆς, ήγουν Κουλά, Εβραϊκής Τρίπης, Τζεραμίου, Παγ- Β ἀντὶ ἐμοῦ. Καὶ ἐὰν θέλῃς τοῦ μὴ ποιεῖν ἀδικία; κότων, Σκλαβοχωρίου, καὶ πάντων τῶν ἄλλων αὐ τῆς χωρίων, καὶ πάντα τὰ εἰσοδήματα αὐτῶν, ὡς οὐκ εἶχεν οὐδεὶς ἄλλος πώποτε τὴν τοιαύτην διοίκη- σιν. Εἶπέ μοι δὲ καὶ τοῦτο ὁ αὐθέντης μου· « Ενε κιν τῆς σῆς χρηστῆς δουλοσύνης καὶ τῆς ἐμῆς πρὸς σὲ ἀναδοχῆς καὶ ἀγάπης εὐηργετήσαμέν σοι τὴν τῆς Σπάρτης διοίκησιν, καὶ οὕτως θέλω εἶναι καὶ αὕτη ὡς τῆς Κορίνθου και Πάτρας, ὧν τὴν μὲν ἔχει ὁ Καντακουζηνός Ἰωάννης, τὴν δὲ ᾿Αλέξιος ὁ Λάσκαρις. Καὶ γίνωσκε ὅτι ἕτερον μεσάζοντα οὐ ποιήσω πάρεξ τὸν Σοφιανὸν Εὐδαίμονα Ἰωάννην, ὃν ἔχω. Ἀλλ' οὐδ' ἐνταῦθα εὑρήσομαι ἀεὶ, ἀλλὰ διέρχομαι τὸν τόπον μου διὰ πολλὰ ὠφέλιμα· καὶ ὅταν μὲν εὑρήσωμαι εἰς τὴν Κόρινθον, προστάξω τὰς ἐμὰ; ὑποθέσεις γίνεσθαι καὶ θεωρεῖσθαι καὶ καὶ φιλοπροσωπίας καὶ φυλάττῃς μᾶλλον τους νό μους, ἕξεις τὸν μισθὸν ἐκ Θεοῦ, καὶ ἐξ ἡμῶν εὐο χαριστίαν. "Απεχε τῶν δώρων, διότι μὲν περὶ τῶν δωροδεκτών τάδε φησὶν ὁ χρυσοῦς τὴν γλῶτταν· • Πυρ κατακαύσει οἴκους δωροδεκτῶν καὶ καρδίας, διὰ τὶ μὲν ἡ δωροδοκία διαφθείρει τὸ δίκαιον, καὶ τοσοῦτον ἀποτυφλοί ὡς καὶ ἀθώους ὑπὸ καταδίκην ποιεῖ. Ἔτι δὲ καὶ ταύτας τὰς τρεῖς ἀρετὰς δεῖ ἔχειν τὸν κριτὴν τὸν κρίνοντα λαὸν Κυρίου καὶ ὁμοφύλους Χριστιανούς, πίστιν ὀρθὴν εἰς Θεὸν καὶ εἰς τὸν προχειρίζοντα αὐτῷ τὸ ἀξίωμα, καὶ ἀλήθειαν ἀπὸ τῆς γλώττης, καὶ σωφροσύνην ἀπὸ τοῦ σώματ τος· καὶ ταῦτα πάντα καλῶς σε οἶδα φυλάττειν ἐπ νεότητός σου. Καὶ ἐν ταῖς ἀποστολικαῖς Διατάξεσιν οὕτως φησίν· « Εστω ὁ κριτὴς ἀπροσωπόληπτος, GEORGII PHRANTZ.B A C servari et illius loci leges cum Cantacuzeno et Joanne Eudæmone examinari jubebo; similiter cum eventus fuit. Jannitzarum autem illum Chamuzam aneras, fortudinem ejus et audaciam remunerans, drungarium biglæ, qui ipsorum lingua januitza-Patris ero, cum Lascari et eodem Joanne, relicto garas dicitur, ac brevi intervallo vezirem creavit. Cantacuzeno in præfectura sua, et cum hic ero, Le cum et cum Joamme aliisque. Porro, si Deo pla- cuerit, ut uxorem ducam, per le eam dacam, ac plurimum temporis hic commorabor, et tu cæter ris peritior eris earum rerum, quibus ei servien- dum erit. Nunc ad instituendam meliore. ædifica- tionem Isthmi discedo : tu bic manens bene gntere na provinciam tuam, tolle injurias dominatumunque multitudinem, ac fac, ut ne aliud imperium præter locum meum teuere agnoscant. Quod si nec înjuste egeris, nec personæ habueris rationem, sed dili- gentissime leges servaveris, præmia a Deo habebis, a nobismet gratiam. Abstine að accipiendis mune- ribus : de quo hominum genere Chrysostomus dicit: Decimo septimo die mensis Julii ejusdem anni, toto orbe æstus ingens et memorabilis fuit : qua state spiritualis pater Gregorius Melissenus pa triarcha factus est. Die decimo quinto mensis Au- gusti genitus est mihi filius Andronicus, qui dies tamtum octo vixit. Anno 6954, mense Decembri exeunte, mercatorum Venetorum triremibus in Pe - loponnesum profectus, die primo Septembris anni Spartæ oppidorumque omnium adjacentium D tuum noverint, sed me esse solum principem, te in circuitu, id est, Culæ, Hebraicz Tripes, Tzera- mii, Pancotorum, Sclabochorii cæterorumque loco- rum, omniumque vectigalium præfectura et admi- nistratione cohonestatus sum: qualem præfecturam nemo unquam alius habuit. Atque ita dixit mihi dominus: ‹ Propter studiosa officia tua, meamque erga te voluntatem et amorein, ornavi te præfectu- ra Spartæ, quam similem esse cupio Corinthiacæ et Patrensi: quarum alteram Joannes Cantacuze- nus, alteram Alexius Lascaris habet. Et scito, me · alium ministrum non creaturum, præter eum quem habeo, Joannem Sophianam Eudenonem. Non au- tem semper hic ero, sed obeo regioneni meain multis de causis. Cumque Corinthi ero, leges meas Ignis comburet domos et corda eorum qui dona accipiunt, propterea, quod accepta dona pervertunt justitiam adeoque excæcant, ut condemnes etiam insontes. Præterea his tribus virtutibus præditum esse oportet, qui de populo Domini et fratribus Christianis jus dicit: de recta erga eum, a quo dignitatem est consecutus: veritate oris, et tempe- rantia corporis: quæ omuia præciare te inde ab adolescentia servare novi. Idem in apostolicis con-

τὴν ἀνδρίαν καὶ τόλμην αὐτοῦ δρουγγάριον τῆς αὐτοῦ βίγλα; τετίμηκεν, δ λέγεται τῇ αὐτῶν διαλέκτῳ ἰαννιτζάραγας, καὶ μετ' ὀλίγον καιρὸν καὶ βεζίρην αὐτὸν ἐποίησε. τὰς τοῦ τόπου ἐκείνου μετὰ τοῦ Καντακουζηνοῦ καὶ τοῦ Εὐδαίμονος Ιωάννου, καὶ ἦταν πάλιν ενο ρήσωμαι. ἐν Πάτρα μετὰ τοῦ Λάσκαρι καὶ τοῦ Εὐδαίμονος Ιωάννου, καταλιμπάνω τον Κανά τακουζηνὸν εἰς τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ. Ὅταν δὲ ἔσωμαι ἐνταῦθα, μετὰ σοῦ καὶ τοῦ Εὐδαίμονος Ἰωάννου καὶ ἄλλων. Ετι όταν Θεοῦ εὐδοκίᾳ λήψωμαι καὶ γυναῖκα, διὰ τοῦ ἔξω αὐτὴν, καὶ ἐνταῦθα τὸν πλείονα χρόνον διαβιβάσω, καὶ σὺ ἔσῃ ὁ γνωστότερος ἐν πᾶσιν εἰς τὰ τῆς θεραπείας αὐτῆς. Νῦν δὲ ἐγὼ μὲν απέρχομαι πρὸς κρείττονα οἰκοδομὴν τοῦ Ἰσθμού σὺ δὲ ἐνταῦθα εὑρισκόμενος ἄρχον καλῶς τὴν ἀρ χήν σου, καὶ παῦσον τὰς ἀδικίας καὶ τὰς ἐνταῦθα πολλὰς ἀρχὰς, καὶ ποίησον πάντας μὴ ἔχειν ἄλλην ἀρχὴν πάρεξ σοῦ ὡς ἐμὲ μόνον αὐθέντην καὶ σὲ Τῇ οὖν ιζ' τοῦ Ἰουλίου μηνός τοῦ αὐτοῦ ἔτους γέγονε παγκόσμιος καύσων καὶ ἄξιος μνήμης· ἐν ᾧ δὴ θέρει καὶ ὁ πνευματικὸς κύρ Γρηγόριος ὁ Μελισσηνὸς πατριάρχης ἐγένετο. Καὶ τῇ ιέ' τοῦ Αὐγούστου μηνὲς ἐγεννήθη μοι υἱὸς Ανδρόνικος τούνομα, ὃς ἔζησεν ἡμέρας καὶ μόνον ὀκτώ. Καὶ τῷ συνδ' έτει ἐν μηνὶ Δεκεμβρίῳ φθίνοντι ἐλθόντος μου εἰς τὴν Πελοπόννησον μετὰ τῶν τῆς Ἑνετίας ἐμπορικῶν τριήρεων, καὶ Σεπτεμβρίου πρώτῃ τοῦ σανε ἔτους εὐηργετήθην τὴν ἡγεμονίαν τῆς Σπάρα της καὶ διοίκησιν καὶ πάντων τῶν πέριξ αὐτῆς, ήγουν Κουλά, Εβραϊκής Τρίπης, Τζεραμίου, Παγ- Β ἀντὶ ἐμοῦ. Καὶ ἐὰν θέλῃς τοῦ μὴ ποιεῖν ἀδικία; κότων, Σκλαβοχωρίου, καὶ πάντων τῶν ἄλλων αὐ τῆς χωρίων, καὶ πάντα τὰ εἰσοδήματα αὐτῶν, ὡς οὐκ εἶχεν οὐδεὶς ἄλλος πώποτε τὴν τοιαύτην διοίκη- σιν. Εἶπέ μοι δὲ καὶ τοῦτο ὁ αὐθέντης μου· « Ενε κιν τῆς σῆς χρηστῆς δουλοσύνης καὶ τῆς ἐμῆς πρὸς σὲ ἀναδοχῆς καὶ ἀγάπης εὐηργετήσαμέν σοι τὴν τῆς Σπάρτης διοίκησιν, καὶ οὕτως θέλω εἶναι καὶ αὕτη ὡς τῆς Κορίνθου και Πάτρας, ὧν τὴν μὲν ἔχει ὁ Καντακουζηνός Ἰωάννης, τὴν δὲ ᾿Αλέξιος ὁ Λάσκαρις. Καὶ γίνωσκε ὅτι ἕτερον μεσάζοντα οὐ ποιήσω πάρεξ τὸν Σοφιανὸν Εὐδαίμονα Ἰωάννην, ὃν ἔχω. Ἀλλ' οὐδ' ἐνταῦθα εὑρήσομαι ἀεὶ, ἀλλὰ διέρχομαι τὸν τόπον μου διὰ πολλὰ ὠφέλιμα· καὶ ὅταν μὲν εὑρήσωμαι εἰς τὴν Κόρινθον, προστάξω τὰς ἐμὰ; ὑποθέσεις γίνεσθαι καὶ θεωρεῖσθαι καὶ καὶ φιλοπροσωπίας καὶ φυλάττῃς μᾶλλον τους νό μους, ἕξεις τὸν μισθὸν ἐκ Θεοῦ, καὶ ἐξ ἡμῶν εὐο χαριστίαν. "Απεχε τῶν δώρων, διότι μὲν περὶ τῶν δωροδεκτών τάδε φησὶν ὁ χρυσοῦς τὴν γλῶτταν· • Πυρ κατακαύσει οἴκους δωροδεκτῶν καὶ καρδίας, διὰ τὶ μὲν ἡ δωροδοκία διαφθείρει τὸ δίκαιον, καὶ τοσοῦτον ἀποτυφλοί ὡς καὶ ἀθώους ὑπὸ καταδίκην ποιεῖ. Ἔτι δὲ καὶ ταύτας τὰς τρεῖς ἀρετὰς δεῖ ἔχειν τὸν κριτὴν τὸν κρίνοντα λαὸν Κυρίου καὶ ὁμοφύλους Χριστιανούς, πίστιν ὀρθὴν εἰς Θεὸν καὶ εἰς τὸν προχειρίζοντα αὐτῷ τὸ ἀξίωμα, καὶ ἀλήθειαν ἀπὸ τῆς γλώττης, καὶ σωφροσύνην ἀπὸ τοῦ σώματ τος· καὶ ταῦτα πάντα καλῶς σε οἶδα φυλάττειν ἐπ νεότητός σου. Καὶ ἐν ταῖς ἀποστολικαῖς Διατάξεσιν οὕτως φησίν· « Εστω ὁ κριτὴς ἀπροσωπόληπτος, GEORGII PHRANTZ.B A C servari et illius loci leges cum Cantacuzeno et Joanne Eudæmone examinari jubebo; similiter cum eventus fuit. Jannitzarum autem illum Chamuzam aneras, fortudinem ejus et audaciam remunerans, drungarium biglæ, qui ipsorum lingua januitza-Patris ero, cum Lascari et eodem Joanne, relicto garas dicitur, ac brevi intervallo vezirem creavit. Cantacuzeno in præfectura sua, et cum hic ero, Le cum et cum Joamme aliisque. Porro, si Deo pla- cuerit, ut uxorem ducam, per le eam dacam, ac plurimum temporis hic commorabor, et tu cæter ris peritior eris earum rerum, quibus ei servien- dum erit. Nunc ad instituendam meliore. ædifica- tionem Isthmi discedo : tu bic manens bene gntere na provinciam tuam, tolle injurias dominatumunque multitudinem, ac fac, ut ne aliud imperium præter locum meum teuere agnoscant. Quod si nec înjuste egeris, nec personæ habueris rationem, sed dili- gentissime leges servaveris, præmia a Deo habebis, a nobismet gratiam. Abstine að accipiendis mune- ribus : de quo hominum genere Chrysostomus dicit: Decimo septimo die mensis Julii ejusdem anni, toto orbe æstus ingens et memorabilis fuit : qua state spiritualis pater Gregorius Melissenus pa triarcha factus est. Die decimo quinto mensis Au- gusti genitus est mihi filius Andronicus, qui dies tamtum octo vixit. Anno 6954, mense Decembri exeunte, mercatorum Venetorum triremibus in Pe - loponnesum profectus, die primo Septembris anni Spartæ oppidorumque omnium adjacentium D tuum noverint, sed me esse solum principem, te in circuitu, id est, Culæ, Hebraicz Tripes, Tzera- mii, Pancotorum, Sclabochorii cæterorumque loco- rum, omniumque vectigalium præfectura et admi- nistratione cohonestatus sum: qualem præfecturam nemo unquam alius habuit. Atque ita dixit mihi dominus: ‹ Propter studiosa officia tua, meamque erga te voluntatem et amorein, ornavi te præfectu- ra Spartæ, quam similem esse cupio Corinthiacæ et Patrensi: quarum alteram Joannes Cantacuze- nus, alteram Alexius Lascaris habet. Et scito, me · alium ministrum non creaturum, præter eum quem habeo, Joannem Sophianam Eudenonem. Non au- tem semper hic ero, sed obeo regioneni meain multis de causis. Cumque Corinthi ero, leges meas Ignis comburet domos et corda eorum qui dona accipiunt, propterea, quod accepta dona pervertunt justitiam adeoque excæcant, ut condemnes etiam insontes. Præterea his tribus virtutibus præditum esse oportet, qui de populo Domini et fratribus Christianis jus dicit: de recta erga eum, a quo dignitatem est consecutus: veritate oris, et tempe- rantia corporis: quæ omuia præciare te inde ab adolescentia servare novi. Idem in apostolicis con-

τὴν ἀνδρίαν καὶ τόλμην αὐτοῦ δρουγγάριον τῆς αὐτοῦ βίγλα; τετίμηκεν, δ λέγεται τῇ αὐτῶν διαλέκτῳ ἰαννιτζάραγας, καὶ μετ' ὀλίγον καιρὸν καὶ βεζίρην αὐτὸν ἐποίησε. τὰς τοῦ τόπου ἐκείνου μετὰ τοῦ Καντακουζηνοῦ καὶ τοῦ Εὐδαίμονος Ιωάννου, καὶ ἦταν πάλιν ενο ρήσωμαι. ἐν Πάτρα μετὰ τοῦ Λάσκαρι καὶ τοῦ Εὐδαίμονος Ιωάννου, καταλιμπάνω τον Κανά τακουζηνὸν εἰς τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ. Ὅταν δὲ ἔσωμαι ἐνταῦθα, μετὰ σοῦ καὶ τοῦ Εὐδαίμονος Ἰωάννου καὶ ἄλλων. Ετι όταν Θεοῦ εὐδοκίᾳ λήψωμαι καὶ γυναῖκα, διὰ τοῦ ἔξω αὐτὴν, καὶ ἐνταῦθα τὸν πλείονα χρόνον διαβιβάσω, καὶ σὺ ἔσῃ ὁ γνωστότερος ἐν πᾶσιν εἰς τὰ τῆς θεραπείας αὐτῆς. Νῦν δὲ ἐγὼ μὲν απέρχομαι πρὸς κρείττονα οἰκοδομὴν τοῦ Ἰσθμού σὺ δὲ ἐνταῦθα εὑρισκόμενος ἄρχον καλῶς τὴν ἀρ χήν σου, καὶ παῦσον τὰς ἀδικίας καὶ τὰς ἐνταῦθα πολλὰς ἀρχὰς, καὶ ποίησον πάντας μὴ ἔχειν ἄλλην ἀρχὴν πάρεξ σοῦ ὡς ἐμὲ μόνον αὐθέντην καὶ σὲ Τῇ οὖν ιζ' τοῦ Ἰουλίου μηνός τοῦ αὐτοῦ ἔτους γέγονε παγκόσμιος καύσων καὶ ἄξιος μνήμης· ἐν ᾧ δὴ θέρει καὶ ὁ πνευματικὸς κύρ Γρηγόριος ὁ Μελισσηνὸς πατριάρχης ἐγένετο. Καὶ τῇ ιέ' τοῦ Αὐγούστου μηνὲς ἐγεννήθη μοι υἱὸς Ανδρόνικος τούνομα, ὃς ἔζησεν ἡμέρας καὶ μόνον ὀκτώ. Καὶ τῷ συνδ' έτει ἐν μηνὶ Δεκεμβρίῳ φθίνοντι ἐλθόντος μου εἰς τὴν Πελοπόννησον μετὰ τῶν τῆς Ἑνετίας ἐμπορικῶν τριήρεων, καὶ Σεπτεμβρίου πρώτῃ τοῦ σανε ἔτους εὐηργετήθην τὴν ἡγεμονίαν τῆς Σπάρα της καὶ διοίκησιν καὶ πάντων τῶν πέριξ αὐτῆς, ήγουν Κουλά, Εβραϊκής Τρίπης, Τζεραμίου, Παγ- Β ἀντὶ ἐμοῦ. Καὶ ἐὰν θέλῃς τοῦ μὴ ποιεῖν ἀδικία; κότων, Σκλαβοχωρίου, καὶ πάντων τῶν ἄλλων αὐ τῆς χωρίων, καὶ πάντα τὰ εἰσοδήματα αὐτῶν, ὡς οὐκ εἶχεν οὐδεὶς ἄλλος πώποτε τὴν τοιαύτην διοίκη- σιν. Εἶπέ μοι δὲ καὶ τοῦτο ὁ αὐθέντης μου· « Ενε κιν τῆς σῆς χρηστῆς δουλοσύνης καὶ τῆς ἐμῆς πρὸς σὲ ἀναδοχῆς καὶ ἀγάπης εὐηργετήσαμέν σοι τὴν τῆς Σπάρτης διοίκησιν, καὶ οὕτως θέλω εἶναι καὶ αὕτη ὡς τῆς Κορίνθου και Πάτρας, ὧν τὴν μὲν ἔχει ὁ Καντακουζηνός Ἰωάννης, τὴν δὲ ᾿Αλέξιος ὁ Λάσκαρις. Καὶ γίνωσκε ὅτι ἕτερον μεσάζοντα οὐ ποιήσω πάρεξ τὸν Σοφιανὸν Εὐδαίμονα Ἰωάννην, ὃν ἔχω. Ἀλλ' οὐδ' ἐνταῦθα εὑρήσομαι ἀεὶ, ἀλλὰ διέρχομαι τὸν τόπον μου διὰ πολλὰ ὠφέλιμα· καὶ ὅταν μὲν εὑρήσωμαι εἰς τὴν Κόρινθον, προστάξω τὰς ἐμὰ; ὑποθέσεις γίνεσθαι καὶ θεωρεῖσθαι καὶ καὶ φιλοπροσωπίας καὶ φυλάττῃς μᾶλλον τους νό μους, ἕξεις τὸν μισθὸν ἐκ Θεοῦ, καὶ ἐξ ἡμῶν εὐο χαριστίαν. "Απεχε τῶν δώρων, διότι μὲν περὶ τῶν δωροδεκτών τάδε φησὶν ὁ χρυσοῦς τὴν γλῶτταν· • Πυρ κατακαύσει οἴκους δωροδεκτῶν καὶ καρδίας, διὰ τὶ μὲν ἡ δωροδοκία διαφθείρει τὸ δίκαιον, καὶ τοσοῦτον ἀποτυφλοί ὡς καὶ ἀθώους ὑπὸ καταδίκην ποιεῖ. Ἔτι δὲ καὶ ταύτας τὰς τρεῖς ἀρετὰς δεῖ ἔχειν τὸν κριτὴν τὸν κρίνοντα λαὸν Κυρίου καὶ ὁμοφύλους Χριστιανούς, πίστιν ὀρθὴν εἰς Θεὸν καὶ εἰς τὸν προχειρίζοντα αὐτῷ τὸ ἀξίωμα, καὶ ἀλήθειαν ἀπὸ τῆς γλώττης, καὶ σωφροσύνην ἀπὸ τοῦ σώματ τος· καὶ ταῦτα πάντα καλῶς σε οἶδα φυλάττειν ἐπ νεότητός σου. Καὶ ἐν ταῖς ἀποστολικαῖς Διατάξεσιν οὕτως φησίν· « Εστω ὁ κριτὴς ἀπροσωπόληπτος, GEORGII PHRANTZ.B A C servari et illius loci leges cum Cantacuzeno et Joanne Eudæmone examinari jubebo; similiter cum eventus fuit. Jannitzarum autem illum Chamuzam aneras, fortudinem ejus et audaciam remunerans, drungarium biglæ, qui ipsorum lingua januitza-Patris ero, cum Lascari et eodem Joanne, relicto garas dicitur, ac brevi intervallo vezirem creavit. Cantacuzeno in præfectura sua, et cum hic ero, Le cum et cum Joamme aliisque. Porro, si Deo pla- cuerit, ut uxorem ducam, per le eam dacam, ac plurimum temporis hic commorabor, et tu cæter ris peritior eris earum rerum, quibus ei servien- dum erit. Nunc ad instituendam meliore. ædifica- tionem Isthmi discedo : tu bic manens bene gntere na provinciam tuam, tolle injurias dominatumunque multitudinem, ac fac, ut ne aliud imperium præter locum meum teuere agnoscant. Quod si nec înjuste egeris, nec personæ habueris rationem, sed dili- gentissime leges servaveris, præmia a Deo habebis, a nobismet gratiam. Abstine að accipiendis mune- ribus : de quo hominum genere Chrysostomus dicit: Decimo septimo die mensis Julii ejusdem anni, toto orbe æstus ingens et memorabilis fuit : qua state spiritualis pater Gregorius Melissenus pa triarcha factus est. Die decimo quinto mensis Au- gusti genitus est mihi filius Andronicus, qui dies tamtum octo vixit. Anno 6954, mense Decembri exeunte, mercatorum Venetorum triremibus in Pe - loponnesum profectus, die primo Septembris anni Spartæ oppidorumque omnium adjacentium D tuum noverint, sed me esse solum principem, te in circuitu, id est, Culæ, Hebraicz Tripes, Tzera- mii, Pancotorum, Sclabochorii cæterorumque loco- rum, omniumque vectigalium præfectura et admi- nistratione cohonestatus sum: qualem præfecturam nemo unquam alius habuit. Atque ita dixit mihi dominus: ‹ Propter studiosa officia tua, meamque erga te voluntatem et amorein, ornavi te præfectu- ra Spartæ, quam similem esse cupio Corinthiacæ et Patrensi: quarum alteram Joannes Cantacuze- nus, alteram Alexius Lascaris habet. Et scito, me · alium ministrum non creaturum, præter eum quem habeo, Joannem Sophianam Eudenonem. Non au- tem semper hic ero, sed obeo regioneni meain multis de causis. Cumque Corinthi ero, leges meas Ignis comburet domos et corda eorum qui dona accipiunt, propterea, quod accepta dona pervertunt justitiam adeoque excæcant, ut condemnes etiam insontes. Præterea his tribus virtutibus præditum esse oportet, qui de populo Domini et fratribus Christianis jus dicit: de recta erga eum, a quo dignitatem est consecutus: veritate oris, et tempe- rantia corporis: quæ omuia præciare te inde ab adolescentia servare novi. Idem in apostolicis con-

τὴν ἀνδρίαν καὶ τόλμην αὐτοῦ δρουγγάριον τῆς αὐτοῦ βίγλα; τετίμηκεν, δ λέγεται τῇ αὐτῶν διαλέκτῳ ἰαννιτζάραγας, καὶ μετ' ὀλίγον καιρὸν καὶ βεζίρην αὐτὸν ἐποίησε. τὰς τοῦ τόπου ἐκείνου μετὰ τοῦ Καντακουζηνοῦ καὶ τοῦ Εὐδαίμονος Ιωάννου, καὶ ἦταν πάλιν ενο ρήσωμαι. ἐν Πάτρα μετὰ τοῦ Λάσκαρι καὶ τοῦ Εὐδαίμονος Ιωάννου, καταλιμπάνω τον Κανά τακουζηνὸν εἰς τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ. Ὅταν δὲ ἔσωμαι ἐνταῦθα, μετὰ σοῦ καὶ τοῦ Εὐδαίμονος Ἰωάννου καὶ ἄλλων. Ετι όταν Θεοῦ εὐδοκίᾳ λήψωμαι καὶ γυναῖκα, διὰ τοῦ ἔξω αὐτὴν, καὶ ἐνταῦθα τὸν πλείονα χρόνον διαβιβάσω, καὶ σὺ ἔσῃ ὁ γνωστότερος ἐν πᾶσιν εἰς τὰ τῆς θεραπείας αὐτῆς. Νῦν δὲ ἐγὼ μὲν απέρχομαι πρὸς κρείττονα οἰκοδομὴν τοῦ Ἰσθμού σὺ δὲ ἐνταῦθα εὑρισκόμενος ἄρχον καλῶς τὴν ἀρ χήν σου, καὶ παῦσον τὰς ἀδικίας καὶ τὰς ἐνταῦθα πολλὰς ἀρχὰς, καὶ ποίησον πάντας μὴ ἔχειν ἄλλην ἀρχὴν πάρεξ σοῦ ὡς ἐμὲ μόνον αὐθέντην καὶ σὲ Τῇ οὖν ιζ' τοῦ Ἰουλίου μηνός τοῦ αὐτοῦ ἔτους γέγονε παγκόσμιος καύσων καὶ ἄξιος μνήμης· ἐν ᾧ δὴ θέρει καὶ ὁ πνευματικὸς κύρ Γρηγόριος ὁ Μελισσηνὸς πατριάρχης ἐγένετο. Καὶ τῇ ιέ' τοῦ Αὐγούστου μηνὲς ἐγεννήθη μοι υἱὸς Ανδρόνικος τούνομα, ὃς ἔζησεν ἡμέρας καὶ μόνον ὀκτώ. Καὶ τῷ συνδ' έτει ἐν μηνὶ Δεκεμβρίῳ φθίνοντι ἐλθόντος μου εἰς τὴν Πελοπόννησον μετὰ τῶν τῆς Ἑνετίας ἐμπορικῶν τριήρεων, καὶ Σεπτεμβρίου πρώτῃ τοῦ σανε ἔτους εὐηργετήθην τὴν ἡγεμονίαν τῆς Σπάρα της καὶ διοίκησιν καὶ πάντων τῶν πέριξ αὐτῆς, ήγουν Κουλά, Εβραϊκής Τρίπης, Τζεραμίου, Παγ- Β ἀντὶ ἐμοῦ. Καὶ ἐὰν θέλῃς τοῦ μὴ ποιεῖν ἀδικία; κότων, Σκλαβοχωρίου, καὶ πάντων τῶν ἄλλων αὐ τῆς χωρίων, καὶ πάντα τὰ εἰσοδήματα αὐτῶν, ὡς οὐκ εἶχεν οὐδεὶς ἄλλος πώποτε τὴν τοιαύτην διοίκη- σιν. Εἶπέ μοι δὲ καὶ τοῦτο ὁ αὐθέντης μου· « Ενε κιν τῆς σῆς χρηστῆς δουλοσύνης καὶ τῆς ἐμῆς πρὸς σὲ ἀναδοχῆς καὶ ἀγάπης εὐηργετήσαμέν σοι τὴν τῆς Σπάρτης διοίκησιν, καὶ οὕτως θέλω εἶναι καὶ αὕτη ὡς τῆς Κορίνθου και Πάτρας, ὧν τὴν μὲν ἔχει ὁ Καντακουζηνός Ἰωάννης, τὴν δὲ ᾿Αλέξιος ὁ Λάσκαρις. Καὶ γίνωσκε ὅτι ἕτερον μεσάζοντα οὐ ποιήσω πάρεξ τὸν Σοφιανὸν Εὐδαίμονα Ἰωάννην, ὃν ἔχω. Ἀλλ' οὐδ' ἐνταῦθα εὑρήσομαι ἀεὶ, ἀλλὰ διέρχομαι τὸν τόπον μου διὰ πολλὰ ὠφέλιμα· καὶ ὅταν μὲν εὑρήσωμαι εἰς τὴν Κόρινθον, προστάξω τὰς ἐμὰ; ὑποθέσεις γίνεσθαι καὶ θεωρεῖσθαι καὶ καὶ φιλοπροσωπίας καὶ φυλάττῃς μᾶλλον τους νό μους, ἕξεις τὸν μισθὸν ἐκ Θεοῦ, καὶ ἐξ ἡμῶν εὐο χαριστίαν. "Απεχε τῶν δώρων, διότι μὲν περὶ τῶν δωροδεκτών τάδε φησὶν ὁ χρυσοῦς τὴν γλῶτταν· • Πυρ κατακαύσει οἴκους δωροδεκτῶν καὶ καρδίας, διὰ τὶ μὲν ἡ δωροδοκία διαφθείρει τὸ δίκαιον, καὶ τοσοῦτον ἀποτυφλοί ὡς καὶ ἀθώους ὑπὸ καταδίκην ποιεῖ. Ἔτι δὲ καὶ ταύτας τὰς τρεῖς ἀρετὰς δεῖ ἔχειν τὸν κριτὴν τὸν κρίνοντα λαὸν Κυρίου καὶ ὁμοφύλους Χριστιανούς, πίστιν ὀρθὴν εἰς Θεὸν καὶ εἰς τὸν προχειρίζοντα αὐτῷ τὸ ἀξίωμα, καὶ ἀλήθειαν ἀπὸ τῆς γλώττης, καὶ σωφροσύνην ἀπὸ τοῦ σώματ τος· καὶ ταῦτα πάντα καλῶς σε οἶδα φυλάττειν ἐπ νεότητός σου. Καὶ ἐν ταῖς ἀποστολικαῖς Διατάξεσιν οὕτως φησίν· « Εστω ὁ κριτὴς ἀπροσωπόληπτος, GEORGII PHRANTZ.B A C servari et illius loci leges cum Cantacuzeno et Joanne Eudæmone examinari jubebo; similiter cum eventus fuit. Jannitzarum autem illum Chamuzam aneras, fortudinem ejus et audaciam remunerans, drungarium biglæ, qui ipsorum lingua januitza-Patris ero, cum Lascari et eodem Joanne, relicto garas dicitur, ac brevi intervallo vezirem creavit. Cantacuzeno in præfectura sua, et cum hic ero, Le cum et cum Joamme aliisque. Porro, si Deo pla- cuerit, ut uxorem ducam, per le eam dacam, ac plurimum temporis hic commorabor, et tu cæter ris peritior eris earum rerum, quibus ei servien- dum erit. Nunc ad instituendam meliore. ædifica- tionem Isthmi discedo : tu bic manens bene gntere na provinciam tuam, tolle injurias dominatumunque multitudinem, ac fac, ut ne aliud imperium præter locum meum teuere agnoscant. Quod si nec înjuste egeris, nec personæ habueris rationem, sed dili- gentissime leges servaveris, præmia a Deo habebis, a nobismet gratiam. Abstine að accipiendis mune- ribus : de quo hominum genere Chrysostomus dicit: Decimo septimo die mensis Julii ejusdem anni, toto orbe æstus ingens et memorabilis fuit : qua state spiritualis pater Gregorius Melissenus pa triarcha factus est. Die decimo quinto mensis Au- gusti genitus est mihi filius Andronicus, qui dies tamtum octo vixit. Anno 6954, mense Decembri exeunte, mercatorum Venetorum triremibus in Pe - loponnesum profectus, die primo Septembris anni Spartæ oppidorumque omnium adjacentium D tuum noverint, sed me esse solum principem, te in circuitu, id est, Culæ, Hebraicz Tripes, Tzera- mii, Pancotorum, Sclabochorii cæterorumque loco- rum, omniumque vectigalium præfectura et admi- nistratione cohonestatus sum: qualem præfecturam nemo unquam alius habuit. Atque ita dixit mihi dominus: ‹ Propter studiosa officia tua, meamque erga te voluntatem et amorein, ornavi te præfectu- ra Spartæ, quam similem esse cupio Corinthiacæ et Patrensi: quarum alteram Joannes Cantacuze- nus, alteram Alexius Lascaris habet. Et scito, me · alium ministrum non creaturum, præter eum quem habeo, Joannem Sophianam Eudenonem. Non au- tem semper hic ero, sed obeo regioneni meain multis de causis. Cumque Corinthi ero, leges meas Ignis comburet domos et corda eorum qui dona accipiunt, propterea, quod accepta dona pervertunt justitiam adeoque excæcant, ut condemnes etiam insontes. Præterea his tribus virtutibus præditum esse oportet, qui de populo Domini et fratribus Christianis jus dicit: de recta erga eum, a quo dignitatem est consecutus: veritate oris, et tempe- rantia corporis: quæ omuia præciare te inde ab adolescentia servare novi. Idem in apostolicis con-

τὴν ἀνδρίαν καὶ τόλμην αὐτοῦ δρουγγάριον τῆς αὐτοῦ βίγλα; τετίμηκεν, δ λέγεται τῇ αὐτῶν διαλέκτῳ ἰαννιτζάραγας, καὶ μετ' ὀλίγον καιρὸν καὶ βεζίρην αὐτὸν ἐποίησε. τὰς τοῦ τόπου ἐκείνου μετὰ τοῦ Καντακουζηνοῦ καὶ τοῦ Εὐδαίμονος Ιωάννου, καὶ ἦταν πάλιν ενο ρήσωμαι. ἐν Πάτρα μετὰ τοῦ Λάσκαρι καὶ τοῦ Εὐδαίμονος Ιωάννου, καταλιμπάνω τον Κανά τακουζηνὸν εἰς τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ. Ὅταν δὲ ἔσωμαι ἐνταῦθα, μετὰ σοῦ καὶ τοῦ Εὐδαίμονος Ἰωάννου καὶ ἄλλων. Ετι όταν Θεοῦ εὐδοκίᾳ λήψωμαι καὶ γυναῖκα, διὰ τοῦ ἔξω αὐτὴν, καὶ ἐνταῦθα τὸν πλείονα χρόνον διαβιβάσω, καὶ σὺ ἔσῃ ὁ γνωστότερος ἐν πᾶσιν εἰς τὰ τῆς θεραπείας αὐτῆς. Νῦν δὲ ἐγὼ μὲν απέρχομαι πρὸς κρείττονα οἰκοδομὴν τοῦ Ἰσθμού σὺ δὲ ἐνταῦθα εὑρισκόμενος ἄρχον καλῶς τὴν ἀρ χήν σου, καὶ παῦσον τὰς ἀδικίας καὶ τὰς ἐνταῦθα πολλὰς ἀρχὰς, καὶ ποίησον πάντας μὴ ἔχειν ἄλλην ἀρχὴν πάρεξ σοῦ ὡς ἐμὲ μόνον αὐθέντην καὶ σὲ Τῇ οὖν ιζ' τοῦ Ἰουλίου μηνός τοῦ αὐτοῦ ἔτους γέγονε παγκόσμιος καύσων καὶ ἄξιος μνήμης· ἐν ᾧ δὴ θέρει καὶ ὁ πνευματικὸς κύρ Γρηγόριος ὁ Μελισσηνὸς πατριάρχης ἐγένετο. Καὶ τῇ ιέ' τοῦ Αὐγούστου μηνὲς ἐγεννήθη μοι υἱὸς Ανδρόνικος τούνομα, ὃς ἔζησεν ἡμέρας καὶ μόνον ὀκτώ. Καὶ τῷ συνδ' έτει ἐν μηνὶ Δεκεμβρίῳ φθίνοντι ἐλθόντος μου εἰς τὴν Πελοπόννησον μετὰ τῶν τῆς Ἑνετίας ἐμπορικῶν τριήρεων, καὶ Σεπτεμβρίου πρώτῃ τοῦ σανε ἔτους εὐηργετήθην τὴν ἡγεμονίαν τῆς Σπάρα της καὶ διοίκησιν καὶ πάντων τῶν πέριξ αὐτῆς, ήγουν Κουλά, Εβραϊκής Τρίπης, Τζεραμίου, Παγ- Β ἀντὶ ἐμοῦ. Καὶ ἐὰν θέλῃς τοῦ μὴ ποιεῖν ἀδικία; κότων, Σκλαβοχωρίου, καὶ πάντων τῶν ἄλλων αὐ τῆς χωρίων, καὶ πάντα τὰ εἰσοδήματα αὐτῶν, ὡς οὐκ εἶχεν οὐδεὶς ἄλλος πώποτε τὴν τοιαύτην διοίκη- σιν. Εἶπέ μοι δὲ καὶ τοῦτο ὁ αὐθέντης μου· « Ενε κιν τῆς σῆς χρηστῆς δουλοσύνης καὶ τῆς ἐμῆς πρὸς σὲ ἀναδοχῆς καὶ ἀγάπης εὐηργετήσαμέν σοι τὴν τῆς Σπάρτης διοίκησιν, καὶ οὕτως θέλω εἶναι καὶ αὕτη ὡς τῆς Κορίνθου και Πάτρας, ὧν τὴν μὲν ἔχει ὁ Καντακουζηνός Ἰωάννης, τὴν δὲ ᾿Αλέξιος ὁ Λάσκαρις. Καὶ γίνωσκε ὅτι ἕτερον μεσάζοντα οὐ ποιήσω πάρεξ τὸν Σοφιανὸν Εὐδαίμονα Ἰωάννην, ὃν ἔχω. Ἀλλ' οὐδ' ἐνταῦθα εὑρήσομαι ἀεὶ, ἀλλὰ διέρχομαι τὸν τόπον μου διὰ πολλὰ ὠφέλιμα· καὶ ὅταν μὲν εὑρήσωμαι εἰς τὴν Κόρινθον, προστάξω τὰς ἐμὰ; ὑποθέσεις γίνεσθαι καὶ θεωρεῖσθαι καὶ καὶ φιλοπροσωπίας καὶ φυλάττῃς μᾶλλον τους νό μους, ἕξεις τὸν μισθὸν ἐκ Θεοῦ, καὶ ἐξ ἡμῶν εὐο χαριστίαν. "Απεχε τῶν δώρων, διότι μὲν περὶ τῶν δωροδεκτών τάδε φησὶν ὁ χρυσοῦς τὴν γλῶτταν· • Πυρ κατακαύσει οἴκους δωροδεκτῶν καὶ καρδίας, διὰ τὶ μὲν ἡ δωροδοκία διαφθείρει τὸ δίκαιον, καὶ τοσοῦτον ἀποτυφλοί ὡς καὶ ἀθώους ὑπὸ καταδίκην ποιεῖ. Ἔτι δὲ καὶ ταύτας τὰς τρεῖς ἀρετὰς δεῖ ἔχειν τὸν κριτὴν τὸν κρίνοντα λαὸν Κυρίου καὶ ὁμοφύλους Χριστιανούς, πίστιν ὀρθὴν εἰς Θεὸν καὶ εἰς τὸν προχειρίζοντα αὐτῷ τὸ ἀξίωμα, καὶ ἀλήθειαν ἀπὸ τῆς γλώττης, καὶ σωφροσύνην ἀπὸ τοῦ σώματ τος· καὶ ταῦτα πάντα καλῶς σε οἶδα φυλάττειν ἐπ νεότητός σου. Καὶ ἐν ταῖς ἀποστολικαῖς Διατάξεσιν οὕτως φησίν· « Εστω ὁ κριτὴς ἀπροσωπόληπτος, GEORGII PHRANTZ.B A C servari et illius loci leges cum Cantacuzeno et Joanne Eudæmone examinari jubebo; similiter cum eventus fuit. Jannitzarum autem illum Chamuzam aneras, fortudinem ejus et audaciam remunerans, drungarium biglæ, qui ipsorum lingua januitza-Patris ero, cum Lascari et eodem Joanne, relicto garas dicitur, ac brevi intervallo vezirem creavit. Cantacuzeno in præfectura sua, et cum hic ero, Le cum et cum Joamme aliisque. Porro, si Deo pla- cuerit, ut uxorem ducam, per le eam dacam, ac plurimum temporis hic commorabor, et tu cæter ris peritior eris earum rerum, quibus ei servien- dum erit. Nunc ad instituendam meliore. ædifica- tionem Isthmi discedo : tu bic manens bene gntere na provinciam tuam, tolle injurias dominatumunque multitudinem, ac fac, ut ne aliud imperium præter locum meum teuere agnoscant. Quod si nec înjuste egeris, nec personæ habueris rationem, sed dili- gentissime leges servaveris, præmia a Deo habebis, a nobismet gratiam. Abstine að accipiendis mune- ribus : de quo hominum genere Chrysostomus dicit: Decimo septimo die mensis Julii ejusdem anni, toto orbe æstus ingens et memorabilis fuit : qua state spiritualis pater Gregorius Melissenus pa triarcha factus est. Die decimo quinto mensis Au- gusti genitus est mihi filius Andronicus, qui dies tamtum octo vixit. Anno 6954, mense Decembri exeunte, mercatorum Venetorum triremibus in Pe - loponnesum profectus, die primo Septembris anni Spartæ oppidorumque omnium adjacentium D tuum noverint, sed me esse solum principem, te in circuitu, id est, Culæ, Hebraicz Tripes, Tzera- mii, Pancotorum, Sclabochorii cæterorumque loco- rum, omniumque vectigalium præfectura et admi- nistratione cohonestatus sum: qualem præfecturam nemo unquam alius habuit. Atque ita dixit mihi dominus: ‹ Propter studiosa officia tua, meamque erga te voluntatem et amorein, ornavi te præfectu- ra Spartæ, quam similem esse cupio Corinthiacæ et Patrensi: quarum alteram Joannes Cantacuze- nus, alteram Alexius Lascaris habet. Et scito, me · alium ministrum non creaturum, præter eum quem habeo, Joannem Sophianam Eudenonem. Non au- tem semper hic ero, sed obeo regioneni meain multis de causis. Cumque Corinthi ero, leges meas Ignis comburet domos et corda eorum qui dona accipiunt, propterea, quod accepta dona pervertunt justitiam adeoque excæcant, ut condemnes etiam insontes. Præterea his tribus virtutibus præditum esse oportet, qui de populo Domini et fratribus Christianis jus dicit: de recta erga eum, a quo dignitatem est consecutus: veritate oris, et tempe- rantia corporis: quæ omuia præciare te inde ab adolescentia servare novi. Idem in apostolicis con-

τὴν ἀνδρίαν καὶ τόλμην αὐτοῦ δρουγγάριον τῆς αὐτοῦ βίγλα; τετίμηκεν, δ λέγεται τῇ αὐτῶν διαλέκτῳ ἰαννιτζάραγας, καὶ μετ' ὀλίγον καιρὸν καὶ βεζίρην αὐτὸν ἐποίησε. τὰς τοῦ τόπου ἐκείνου μετὰ τοῦ Καντακουζηνοῦ καὶ τοῦ Εὐδαίμονος Ιωάννου, καὶ ἦταν πάλιν ενο ρήσωμαι. ἐν Πάτρα μετὰ τοῦ Λάσκαρι καὶ τοῦ Εὐδαίμονος Ιωάννου, καταλιμπάνω τον Κανά τακουζηνὸν εἰς τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ. Ὅταν δὲ ἔσωμαι ἐνταῦθα, μετὰ σοῦ καὶ τοῦ Εὐδαίμονος Ἰωάννου καὶ ἄλλων. Ετι όταν Θεοῦ εὐδοκίᾳ λήψωμαι καὶ γυναῖκα, διὰ τοῦ ἔξω αὐτὴν, καὶ ἐνταῦθα τὸν πλείονα χρόνον διαβιβάσω, καὶ σὺ ἔσῃ ὁ γνωστότερος ἐν πᾶσιν εἰς τὰ τῆς θεραπείας αὐτῆς. Νῦν δὲ ἐγὼ μὲν απέρχομαι πρὸς κρείττονα οἰκοδομὴν τοῦ Ἰσθμού σὺ δὲ ἐνταῦθα εὑρισκόμενος ἄρχον καλῶς τὴν ἀρ χήν σου, καὶ παῦσον τὰς ἀδικίας καὶ τὰς ἐνταῦθα πολλὰς ἀρχὰς, καὶ ποίησον πάντας μὴ ἔχειν ἄλλην ἀρχὴν πάρεξ σοῦ ὡς ἐμὲ μόνον αὐθέντην καὶ σὲ Τῇ οὖν ιζ' τοῦ Ἰουλίου μηνός τοῦ αὐτοῦ ἔτους γέγονε παγκόσμιος καύσων καὶ ἄξιος μνήμης· ἐν ᾧ δὴ θέρει καὶ ὁ πνευματικὸς κύρ Γρηγόριος ὁ Μελισσηνὸς πατριάρχης ἐγένετο. Καὶ τῇ ιέ' τοῦ Αὐγούστου μηνὲς ἐγεννήθη μοι υἱὸς Ανδρόνικος τούνομα, ὃς ἔζησεν ἡμέρας καὶ μόνον ὀκτώ. Καὶ τῷ συνδ' έτει ἐν μηνὶ Δεκεμβρίῳ φθίνοντι ἐλθόντος μου εἰς τὴν Πελοπόννησον μετὰ τῶν τῆς Ἑνετίας ἐμπορικῶν τριήρεων, καὶ Σεπτεμβρίου πρώτῃ τοῦ σανε ἔτους εὐηργετήθην τὴν ἡγεμονίαν τῆς Σπάρα της καὶ διοίκησιν καὶ πάντων τῶν πέριξ αὐτῆς, ήγουν Κουλά, Εβραϊκής Τρίπης, Τζεραμίου, Παγ- Β ἀντὶ ἐμοῦ. Καὶ ἐὰν θέλῃς τοῦ μὴ ποιεῖν ἀδικία; κότων, Σκλαβοχωρίου, καὶ πάντων τῶν ἄλλων αὐ τῆς χωρίων, καὶ πάντα τὰ εἰσοδήματα αὐτῶν, ὡς οὐκ εἶχεν οὐδεὶς ἄλλος πώποτε τὴν τοιαύτην διοίκη- σιν. Εἶπέ μοι δὲ καὶ τοῦτο ὁ αὐθέντης μου· « Ενε κιν τῆς σῆς χρηστῆς δουλοσύνης καὶ τῆς ἐμῆς πρὸς σὲ ἀναδοχῆς καὶ ἀγάπης εὐηργετήσαμέν σοι τὴν τῆς Σπάρτης διοίκησιν, καὶ οὕτως θέλω εἶναι καὶ αὕτη ὡς τῆς Κορίνθου και Πάτρας, ὧν τὴν μὲν ἔχει ὁ Καντακουζηνός Ἰωάννης, τὴν δὲ ᾿Αλέξιος ὁ Λάσκαρις. Καὶ γίνωσκε ὅτι ἕτερον μεσάζοντα οὐ ποιήσω πάρεξ τὸν Σοφιανὸν Εὐδαίμονα Ἰωάννην, ὃν ἔχω. Ἀλλ' οὐδ' ἐνταῦθα εὑρήσομαι ἀεὶ, ἀλλὰ διέρχομαι τὸν τόπον μου διὰ πολλὰ ὠφέλιμα· καὶ ὅταν μὲν εὑρήσωμαι εἰς τὴν Κόρινθον, προστάξω τὰς ἐμὰ; ὑποθέσεις γίνεσθαι καὶ θεωρεῖσθαι καὶ καὶ φιλοπροσωπίας καὶ φυλάττῃς μᾶλλον τους νό μους, ἕξεις τὸν μισθὸν ἐκ Θεοῦ, καὶ ἐξ ἡμῶν εὐο χαριστίαν. "Απεχε τῶν δώρων, διότι μὲν περὶ τῶν δωροδεκτών τάδε φησὶν ὁ χρυσοῦς τὴν γλῶτταν· • Πυρ κατακαύσει οἴκους δωροδεκτῶν καὶ καρδίας, διὰ τὶ μὲν ἡ δωροδοκία διαφθείρει τὸ δίκαιον, καὶ τοσοῦτον ἀποτυφλοί ὡς καὶ ἀθώους ὑπὸ καταδίκην ποιεῖ. Ἔτι δὲ καὶ ταύτας τὰς τρεῖς ἀρετὰς δεῖ ἔχειν τὸν κριτὴν τὸν κρίνοντα λαὸν Κυρίου καὶ ὁμοφύλους Χριστιανούς, πίστιν ὀρθὴν εἰς Θεὸν καὶ εἰς τὸν προχειρίζοντα αὐτῷ τὸ ἀξίωμα, καὶ ἀλήθειαν ἀπὸ τῆς γλώττης, καὶ σωφροσύνην ἀπὸ τοῦ σώματ τος· καὶ ταῦτα πάντα καλῶς σε οἶδα φυλάττειν ἐπ νεότητός σου. Καὶ ἐν ταῖς ἀποστολικαῖς Διατάξεσιν οὕτως φησίν· « Εστω ὁ κριτὴς ἀπροσωπόληπτος, GEORGII PHRANTZ.B A C servari et illius loci leges cum Cantacuzeno et Joanne Eudæmone examinari jubebo; similiter cum eventus fuit. Jannitzarum autem illum Chamuzam aneras, fortudinem ejus et audaciam remunerans, drungarium biglæ, qui ipsorum lingua januitza-Patris ero, cum Lascari et eodem Joanne, relicto garas dicitur, ac brevi intervallo vezirem creavit. Cantacuzeno in præfectura sua, et cum hic ero, Le cum et cum Joamme aliisque. Porro, si Deo pla- cuerit, ut uxorem ducam, per le eam dacam, ac plurimum temporis hic commorabor, et tu cæter ris peritior eris earum rerum, quibus ei servien- dum erit. Nunc ad instituendam meliore. ædifica- tionem Isthmi discedo : tu bic manens bene gntere na provinciam tuam, tolle injurias dominatumunque multitudinem, ac fac, ut ne aliud imperium præter locum meum teuere agnoscant. Quod si nec înjuste egeris, nec personæ habueris rationem, sed dili- gentissime leges servaveris, præmia a Deo habebis, a nobismet gratiam. Abstine að accipiendis mune- ribus : de quo hominum genere Chrysostomus dicit: Decimo septimo die mensis Julii ejusdem anni, toto orbe æstus ingens et memorabilis fuit : qua state spiritualis pater Gregorius Melissenus pa triarcha factus est. Die decimo quinto mensis Au- gusti genitus est mihi filius Andronicus, qui dies tamtum octo vixit. Anno 6954, mense Decembri exeunte, mercatorum Venetorum triremibus in Pe - loponnesum profectus, die primo Septembris anni Spartæ oppidorumque omnium adjacentium D tuum noverint, sed me esse solum principem, te in circuitu, id est, Culæ, Hebraicz Tripes, Tzera- mii, Pancotorum, Sclabochorii cæterorumque loco- rum, omniumque vectigalium præfectura et admi- nistratione cohonestatus sum: qualem præfecturam nemo unquam alius habuit. Atque ita dixit mihi dominus: ‹ Propter studiosa officia tua, meamque erga te voluntatem et amorein, ornavi te præfectu- ra Spartæ, quam similem esse cupio Corinthiacæ et Patrensi: quarum alteram Joannes Cantacuze- nus, alteram Alexius Lascaris habet. Et scito, me · alium ministrum non creaturum, præter eum quem habeo, Joannem Sophianam Eudenonem. Non au- tem semper hic ero, sed obeo regioneni meain multis de causis. Cumque Corinthi ero, leges meas Ignis comburet domos et corda eorum qui dona accipiunt, propterea, quod accepta dona pervertunt justitiam adeoque excæcant, ut condemnes etiam insontes. Præterea his tribus virtutibus præditum esse oportet, qui de populo Domini et fratribus Christianis jus dicit: de recta erga eum, a quo dignitatem est consecutus: veritate oris, et tempe- rantia corporis: quæ omuia præciare te inde ab adolescentia servare novi. Idem in apostolicis con-

μήτε πλούσιον ἐντρεπόμενος ἢ κολακεύων παρὰ τὸ Α τινούπολιν ὑπὲρ πολλῶν τινων υποθέσεων καὶ περὶ προσῆκον, μήτε πενήτων φειδόμενος · Οὐ λήψῃ γάρ, φησί, πρόσωπον δυνάστου, καὶ πένητα οὐκ ἐλεήσης ἐν κρίσει, ὅτι τοῦ Θεοῦ ἡ κρίσις. Δίκαιος τὸ δίκαιον διώξεται, καὶ οὐκ ἀρέσει τῷ δικαίῳ ἄδικόν ποτε. ν Προσκυνήσας οὖν ἐγὼ αὐτὸν καὶ εὐχαριστήσας, ἀπῆλθεν εἰς τὸν Ἰσθμὸν τῇ κη' τοῦ αὐτοῦ Σεπτεμ βρίου. τῆς Τραπεζοῦντος καὶ τῆς Γοτθίας καὶ περί τινος συνοικεσίου διὰ τὸν αὐθέντην μου, ἐπεὶ ἀπ' ἐκεῖσε προεσύντυχον· ἔνθα καὶ ἱερομονάχους καὶ ἐκ τῶν ἀνθρώπων μου ἔστειλα ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσι, ἐξαιρέτως δὲ καὶ τὸν ἱερομόναχον Ἰσίδωρον τὸν καὶ ὕστερον χρηματίσαντα μητροπολίτην ᾿Αθηνῶν, μεθ' ὧν ἔγραψα. Καὶ προσμένοντός μου ἐκεῖ τῷ Ιουλίῳ μηνὶ τοῦ ς νς' ἔτου; ἀπέθανεν ὑπὸ λοιμώ δους νοσήματος ὁ δεσπότης κύρ Θεόδωρος ἐν τῇ Σηλυμβρίᾳ, καὶ κομίσαντες τὸ λείψανον αὐτοῦ ἐν τῇ πόλει ἔθαψαν αὐτὸν ἐν τῇ τοῦ Παντοκράτορος μονῇ. Καὶ τῇ ιε' τοῦ Αὐγούστου μηνός τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἀπέθανέ μοι ὁ υἱὸς ᾿Αλέξιος, ζήσας χρόνους σ' καὶ μῆνας ἔνδικα· οὗ ὁ θάνατος σφόδρα μου καθε ήψατο, οὐκ εἰδότος μου τοῦ ἀθλίου τὰ μέλλοντά μοι Τῷ δὲ Οκτωβρίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐξῆλθεν ἀπὸ τῆς Γλαρέντζας ἡ κυρία Ελένη, θυγάτηρ τοῦ κυρ Θωμᾶ τοῦ δεσπότου, ἵνα ἀπέλθῃ εἰς τὴν Σερ- βίαν καὶ Λάζαρον τὸν υἱὸν κύρ Γεωργίου δεσπότου ἄνδρα λάβῃ, ὅπερ καὶ ἐγένετο· καὶ διὰ τοῦτο καὶ δεσπότην καὶ αὐτὸν δὴ τὸν Λάζαρον ὁ βασιλεὺς κύρ Ἰωάννης ἕνεκεν τοῦ φιλανθρωπηνοῦ Γεωργίου τε τίμηκε. Τῇ δὲ κζ' τοῦ Νοεμβρίου μηνός τοῦ αὐτοῦ Στους ἦλθεν ὁ ἀμηρᾶς κατὰ τοῦ Ἰσθμοῦ ἤτοι Εξα- Β συμβήναι λυπηρότερα. Καὶ τῇ λα' τοῦ Ὀκτωβρίου μιλίου· καὶ τῇ δεκάτῃ τοῦ Δεκεμβρίου μηνός παρ- έλαβεν αὐτὸν καὶ ἐπόρθησε. Καὶ ἀπελθὼν εἰς Πάτραν τὴν Πάτρας πόλιν μόνην παρέλαβε καὶ ἐνέ- πρησε καὶ ἠφάνισε. Καὶ τῷ Αὐγούστῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐστάλην πάλιν ἐγὼ εἰς τὴν Κωνσταν· μηνὸς τοῦ σανζ' ἔτους ἀπέθανε καὶ ὁ βασιλεὺς κύρ Ἰωάννης, ἐτῶν ὑπάρχων νς' καὶ μηνῶν ι' καὶ ἡμερῶν ιεʹ, καὶ ἐτάφη τῇ πρώτῃ Νοεμβρίου ἐν τῇ μονῇ τοῦ Παντοκράτορος, αὐτοκρατορήσα; ἔτη είκοσι τρία, μήνας τρεῖς καὶ ἡμέρας δέκα. CHRONICON MAJUS. - LIB. stitutionibus ita dicit: ‹ Habeto judex personarum nullam rationem, neve aut diviti indulgeat blandia- turque, aut parcat pauperi.Non 12spicies enim, in- quit, personam potentis, nec pauperum misereberis, quoniam est judicium Dei. Justus sequetur justitiam, nec placebit ílli unquam injustiti». › Deinde cum osculatus eum essem egissemque gratias, die ejus- dem Septembris in Isthmum abiit. Mense autem Octobri ejusdem anni Glarentza discessit Helena domina, Thomæ despotæ filia, ut in Serviam proficisceretur et Lazaro, filio Georgii despotæ, nuberet, ut etiam nupsit. Quare et de- spotam et ipsum Lazarum imperator Joannes pro- pter Georgium Philanthropenum honoravit. Vicesi- mo septimo die mensis Novembris ejusdem anni ameras Isthmum sive Hexamilium oppugnatum ve- nit, cepitque eum delevitque decimo Decembris. Deinde Patram profectus, eam solam urbem cepit, combussit et evertit. Augusto mense ejusdem anni ego rursus Cpolim missus sum multis super ne- gotiis, etiam de Trapezunte et Gottiria, et de quo- dam conjugio domini mei actum, illine ante con- ditiones agitans: unde hieronionachos, et quosdam de meis domesticis, in primis Isidorum bieromona- chum, qui postea Athenarum metropolita fuit, in nistas regiones cum litteris dimisi. Ibi cum degerem, mense Julio anni Theodorus dominus peste consumptus est Selymbriæ: cujus corpus in urbem translatum et in monasterio Pantocratoris sepultum est. Decimo quinto die Augusti mensis ejusdem anni mortuus est mihi Alexius filius, cam vixisset annos quinque et menses undecim: cajus obitus vehementer me afflixit, quando miser nesciebam, quæ mihi acerbiora eventura essent. Tricesimo pri- mo die Octobris anni etiam imperator Jo- annes diem obiit, annos natus sex et quinqua- ginta, menses decem, dies quindecim, primoque Novembris die in monasterio Pantocratoris sepul- tus est, regno potitus annos viginti tres, menses tres, dies decem. .

μήτε πλούσιον ἐντρεπόμενος ἢ κολακεύων παρὰ τὸ Α τινούπολιν ὑπὲρ πολλῶν τινων υποθέσεων καὶ περὶ προσῆκον, μήτε πενήτων φειδόμενος · Οὐ λήψῃ γάρ, φησί, πρόσωπον δυνάστου, καὶ πένητα οὐκ ἐλεήσης ἐν κρίσει, ὅτι τοῦ Θεοῦ ἡ κρίσις. Δίκαιος τὸ δίκαιον διώξεται, καὶ οὐκ ἀρέσει τῷ δικαίῳ ἄδικόν ποτε. ν Προσκυνήσας οὖν ἐγὼ αὐτὸν καὶ εὐχαριστήσας, ἀπῆλθεν εἰς τὸν Ἰσθμὸν τῇ κη' τοῦ αὐτοῦ Σεπτεμ βρίου. τῆς Τραπεζοῦντος καὶ τῆς Γοτθίας καὶ περί τινος συνοικεσίου διὰ τὸν αὐθέντην μου, ἐπεὶ ἀπ' ἐκεῖσε προεσύντυχον· ἔνθα καὶ ἱερομονάχους καὶ ἐκ τῶν ἀνθρώπων μου ἔστειλα ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσι, ἐξαιρέτως δὲ καὶ τὸν ἱερομόναχον Ἰσίδωρον τὸν καὶ ὕστερον χρηματίσαντα μητροπολίτην ᾿Αθηνῶν, μεθ' ὧν ἔγραψα. Καὶ προσμένοντός μου ἐκεῖ τῷ Ιουλίῳ μηνὶ τοῦ ς νς' ἔτου; ἀπέθανεν ὑπὸ λοιμώ δους νοσήματος ὁ δεσπότης κύρ Θεόδωρος ἐν τῇ Σηλυμβρίᾳ, καὶ κομίσαντες τὸ λείψανον αὐτοῦ ἐν τῇ πόλει ἔθαψαν αὐτὸν ἐν τῇ τοῦ Παντοκράτορος μονῇ. Καὶ τῇ ιε' τοῦ Αὐγούστου μηνός τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἀπέθανέ μοι ὁ υἱὸς ᾿Αλέξιος, ζήσας χρόνους σ' καὶ μῆνας ἔνδικα· οὗ ὁ θάνατος σφόδρα μου καθε ήψατο, οὐκ εἰδότος μου τοῦ ἀθλίου τὰ μέλλοντά μοι Τῷ δὲ Οκτωβρίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐξῆλθεν ἀπὸ τῆς Γλαρέντζας ἡ κυρία Ελένη, θυγάτηρ τοῦ κυρ Θωμᾶ τοῦ δεσπότου, ἵνα ἀπέλθῃ εἰς τὴν Σερ- βίαν καὶ Λάζαρον τὸν υἱὸν κύρ Γεωργίου δεσπότου ἄνδρα λάβῃ, ὅπερ καὶ ἐγένετο· καὶ διὰ τοῦτο καὶ δεσπότην καὶ αὐτὸν δὴ τὸν Λάζαρον ὁ βασιλεὺς κύρ Ἰωάννης ἕνεκεν τοῦ φιλανθρωπηνοῦ Γεωργίου τε τίμηκε. Τῇ δὲ κζ' τοῦ Νοεμβρίου μηνός τοῦ αὐτοῦ Στους ἦλθεν ὁ ἀμηρᾶς κατὰ τοῦ Ἰσθμοῦ ἤτοι Εξα- Β συμβήναι λυπηρότερα. Καὶ τῇ λα' τοῦ Ὀκτωβρίου μιλίου· καὶ τῇ δεκάτῃ τοῦ Δεκεμβρίου μηνός παρ- έλαβεν αὐτὸν καὶ ἐπόρθησε. Καὶ ἀπελθὼν εἰς Πάτραν τὴν Πάτρας πόλιν μόνην παρέλαβε καὶ ἐνέ- πρησε καὶ ἠφάνισε. Καὶ τῷ Αὐγούστῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐστάλην πάλιν ἐγὼ εἰς τὴν Κωνσταν· μηνὸς τοῦ σανζ' ἔτους ἀπέθανε καὶ ὁ βασιλεὺς κύρ Ἰωάννης, ἐτῶν ὑπάρχων νς' καὶ μηνῶν ι' καὶ ἡμερῶν ιεʹ, καὶ ἐτάφη τῇ πρώτῃ Νοεμβρίου ἐν τῇ μονῇ τοῦ Παντοκράτορος, αὐτοκρατορήσα; ἔτη είκοσι τρία, μήνας τρεῖς καὶ ἡμέρας δέκα. CHRONICON MAJUS. - LIB. stitutionibus ita dicit: ‹ Habeto judex personarum nullam rationem, neve aut diviti indulgeat blandia- turque, aut parcat pauperi.Non 12spicies enim, in- quit, personam potentis, nec pauperum misereberis, quoniam est judicium Dei. Justus sequetur justitiam, nec placebit ílli unquam injustiti». › Deinde cum osculatus eum essem egissemque gratias, die ejus- dem Septembris in Isthmum abiit. Mense autem Octobri ejusdem anni Glarentza discessit Helena domina, Thomæ despotæ filia, ut in Serviam proficisceretur et Lazaro, filio Georgii despotæ, nuberet, ut etiam nupsit. Quare et de- spotam et ipsum Lazarum imperator Joannes pro- pter Georgium Philanthropenum honoravit. Vicesi- mo septimo die mensis Novembris ejusdem anni ameras Isthmum sive Hexamilium oppugnatum ve- nit, cepitque eum delevitque decimo Decembris. Deinde Patram profectus, eam solam urbem cepit, combussit et evertit. Augusto mense ejusdem anni ego rursus Cpolim missus sum multis super ne- gotiis, etiam de Trapezunte et Gottiria, et de quo- dam conjugio domini mei actum, illine ante con- ditiones agitans: unde hieronionachos, et quosdam de meis domesticis, in primis Isidorum bieromona- chum, qui postea Athenarum metropolita fuit, in nistas regiones cum litteris dimisi. Ibi cum degerem, mense Julio anni Theodorus dominus peste consumptus est Selymbriæ: cujus corpus in urbem translatum et in monasterio Pantocratoris sepultum est. Decimo quinto die Augusti mensis ejusdem anni mortuus est mihi Alexius filius, cam vixisset annos quinque et menses undecim: cajus obitus vehementer me afflixit, quando miser nesciebam, quæ mihi acerbiora eventura essent. Tricesimo pri- mo die Octobris anni etiam imperator Jo- annes diem obiit, annos natus sex et quinqua- ginta, menses decem, dies quindecim, primoque Novembris die in monasterio Pantocratoris sepul- tus est, regno potitus annos viginti tres, menses tres, dies decem. .

ΒΙΒΛΙΟΝ Γ. Περὶ τῆς βασιλείας κυρ Κωνσταντίνου τοῦ Παλαιολόγου, καὶ τῆς ἁλώσεως τῆς Κωνσταντινουπόλεως, καὶ ἑτέρων τινών. • α'. Νοεμβρίου μηνός δεκάτῇ τρίτῃ τοῦ ἡ οὖν ἀνήγγειλα αὐτὰ τῷ ἀμηρᾷ, ἀκούσας ἐπιχύ- έλας έτους ἦλθεν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν μετά νηὸς ὁ δεσπότης κύρ Θωμᾶς, μὴ εἰδὼς τὸν τοῦ βασι λέως θάνατον· καὶ διερχόμενος την Καλλιούπολιν ἔμαθεν αὐτόν. Αὐτοῦ δὲ παραγενομένου έπαυσαν πολλῷ πλέον τὰ ὅσα ὁ δεσπότης κύρ Δημήτριος καὶ οἱ αὐτοῦ σφετεριζόμενοι ενήργουν βασιλεῦσαι τοῦ τον τὸν δεσπότην και πορφυρογέννητον. ᾿Αλλὰ παρά τῶν Κωνσταντινουπολιτῶν οὐκ ἄξιον εἶναι ἐκρίσ νετο, ζῶντος τοῦ πρώτου καὶ τοιούτου ἀδελφοῦ τοῦ ἐπὶ πάσαις ἀρεταῖς πρωτεύοντες· εἰ καὶ δυστυχής ἦν, ὅμως τὸ προσῆκον καὶ δίκαιον ἔπραξαν. Προσ- . τάξει τῆς ἁγίας δεσποίνης καὶ τῶν υἱῶν αὐτῆς τῶν δεσποτῶν καὶ τῶν ἀρχόντων βουλῇ καὶ γνώμῃ τῷ ἀμηρῷ ἐβουλήθησαν ἀκουτίσαι ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ μήτηρ καὶ οἱ ἀδελφοὶ καὶ το πρωτείον τοῦ χρόνου καὶ ἡ ἀρετὴ καὶ ἀγάπη τῶν ἐν τῇ πόλει σχεδόν πάντων τὸν κύριον Κωνσταντῖνον διὰ τὸν βασιλέα κρίνουσιν, ἵνα κἀκεῖνος ἐπίσταται τοῦτο. Καὶ τῇ ς' τοῦ Δεκεμβρίου ἀπεστάλθην ἐγὼ πρέσ ους πρὸς τὸν ἀμηρᾶν ἀναγγεῖλαι τὰ εἰρημένα. Ὡς ρωσε, καὶ μετὰ τιμῆς καὶ δώρων ἀπέπεμψέ με, Ταῖς αὐταῖς δὲ ἡμέραις καὶ ἄρχοντες ἐκ Κωνσταν τινουπόλεως εἰς Πελοπόννησον ἐστάλησαν, καὶ ᾿Αλέ- ξιος Φιλανθρωπηνὸς ὁ Λάσκαρις ἐστάλη εἰς τὴν πό λιν παρὰ τοῦ αὐθέντου ἡμῶν μετὰ τοῦ δεσπότου κυρ Θωμᾶ ὑπέρ τινων υποθέσεων τοῦ δεσπότου δή πρὸς τὸν βασιλέα, μὴ εἰδότες τὸν τοῦ βασιλέως θά νατον. Καὶ φθάσας εἰς τὴν βασιλεύουσαν τῶν τότ λεων εὗρε τεθνηκότα τὸν ἄνακτα. Καὶ συγχύσεως πολλῆς οὔσης περὶ τοῦ είνα στεφθῆναι εἰς βασι λέα ἐκ τῶν ἀδελφῶν, κατὰ τὸ διορισθὲν ὑπὸ πάν των, ώς προείρηται, ἐπεστάλθη παρ' αὐτῶν ὁ ᾿Αλέξιος ὁ Φιλανθρωπηνὸς μετὰ Μανουὴλ τοῦ Πα λαιολόγου τοῦ λεγομένου άγρου εἰς Πελοπόννησον, ἵνα εἰς βασιλέα στέψωσι τὸν δεσπότην κύρ Κων σταντῖνον τὸν αὐθέντην μου, ὁ καὶ ἔπραξαν ἐν τῇ Σπάρτῃ τῇ ἔκτη Ἰανουαρίου. Καὶ τῇ ιβ' τοῦ Μαρτ τίου μηνὸς τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐφθάσαμεν εἰς τὴν πόλιν μετὰ τοῦ αὐθέντου ἡμῶν τοῦ νέου ἐστεμμένου βασιλέως, μετὰ Καταλανικῶν τριή GEORGII PHRANTZA B LIBER III. De imperio Constantini Palæologi, expugnatione Constantinopolis, et rebus quibusdam aliis. . lim navi venit Thomas despota, mortem iuper. to- ris ignorans, quam primum Calliopoli comperit, Qui cum advenisset, longe sedatiora erant, quæ Demetrius despota ejusque asseciæ moliebantur, ut is despota et porphyrogenitus obtineret imperium. Ne- que vero id fas existimabant Cpolitani, vivente natu maximo ae tali fratre, omnibus virtutibus principe ; qui cum infortunatus esset, fecerunt illi tamen, quod honestum justumque erat. Jubente sancta despœna volentibusque ac suadentibus ejusdem filiis, despotis ac principibus, ameræ significare statuerunt, matris fratrumque voluntatem, primatum ætatis, virtutem civiumque pene omnium studia Constantino ad im- perium suffragari. Quippe illuın quoque id scire vo- lebant. Itaque ego Decembris die legatus ad ameram missus sum, ista ut renuntiarem : quæ ille rata ha- buit, meque bonoribus et donis ornatum dimisit. lisɗem diebus et alii viri illustres Cpoli in Pelopon- nesum missi sunt, et Alexius Philanthropenus Las- D busdam despotæ negotiis Cpolim ad imperatorem, quippe cujus mortem ignorarent. Is igitur, ubi ad- venit in urbem, imperatorem mortuum invenit: cumque magna esset perturbatio dubitantium, quen e fratribus coronarent imperatorem, tandem ex omnium voluntate, ut ante commemoravi, Ale- xius Philanthropenus cum Manuele Palæologo, qui Jagrus dicitur, missus est in Peloponnesum, ad coronandum augustali corona dominum meum Constantinum despotam: id quod fecerunt Spar- tæ die sexto Januarii. Die deinde Martli mensis ejusdem anni cum domino nostro recens cororato urbem intravimus in triremibus Catelanicis, exce- peruntque novum dominum universi benigne et hilariter, impleti exsultatione et lætitia, magnosque agentes triumphos, quemadmodum imperatoribus receus coronatis fieri solet. Paucis diebus post Thomam principem, fratrem germanum, ad digni- tatem despoticam evexit: qui eodem anno, Augu- 4. Novembris die decimo tertio anni 6957 Cpo- C caris a domino nostro cum Thoma despota de qui-

ΒΙΒΛΙΟΝ Γ. Περὶ τῆς βασιλείας κυρ Κωνσταντίνου τοῦ Παλαιολόγου, καὶ τῆς ἁλώσεως τῆς Κωνσταντινουπόλεως, καὶ ἑτέρων τινών. • α'. Νοεμβρίου μηνός δεκάτῇ τρίτῃ τοῦ ἡ οὖν ἀνήγγειλα αὐτὰ τῷ ἀμηρᾷ, ἀκούσας ἐπιχύ- έλας έτους ἦλθεν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν μετά νηὸς ὁ δεσπότης κύρ Θωμᾶς, μὴ εἰδὼς τὸν τοῦ βασι λέως θάνατον· καὶ διερχόμενος την Καλλιούπολιν ἔμαθεν αὐτόν. Αὐτοῦ δὲ παραγενομένου έπαυσαν πολλῷ πλέον τὰ ὅσα ὁ δεσπότης κύρ Δημήτριος καὶ οἱ αὐτοῦ σφετεριζόμενοι ενήργουν βασιλεῦσαι τοῦ τον τὸν δεσπότην και πορφυρογέννητον. ᾿Αλλὰ παρά τῶν Κωνσταντινουπολιτῶν οὐκ ἄξιον εἶναι ἐκρίσ νετο, ζῶντος τοῦ πρώτου καὶ τοιούτου ἀδελφοῦ τοῦ ἐπὶ πάσαις ἀρεταῖς πρωτεύοντες· εἰ καὶ δυστυχής ἦν, ὅμως τὸ προσῆκον καὶ δίκαιον ἔπραξαν. Προσ- . τάξει τῆς ἁγίας δεσποίνης καὶ τῶν υἱῶν αὐτῆς τῶν δεσποτῶν καὶ τῶν ἀρχόντων βουλῇ καὶ γνώμῃ τῷ ἀμηρῷ ἐβουλήθησαν ἀκουτίσαι ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ μήτηρ καὶ οἱ ἀδελφοὶ καὶ το πρωτείον τοῦ χρόνου καὶ ἡ ἀρετὴ καὶ ἀγάπη τῶν ἐν τῇ πόλει σχεδόν πάντων τὸν κύριον Κωνσταντῖνον διὰ τὸν βασιλέα κρίνουσιν, ἵνα κἀκεῖνος ἐπίσταται τοῦτο. Καὶ τῇ ς' τοῦ Δεκεμβρίου ἀπεστάλθην ἐγὼ πρέσ ους πρὸς τὸν ἀμηρᾶν ἀναγγεῖλαι τὰ εἰρημένα. Ὡς ρωσε, καὶ μετὰ τιμῆς καὶ δώρων ἀπέπεμψέ με, Ταῖς αὐταῖς δὲ ἡμέραις καὶ ἄρχοντες ἐκ Κωνσταν τινουπόλεως εἰς Πελοπόννησον ἐστάλησαν, καὶ ᾿Αλέ- ξιος Φιλανθρωπηνὸς ὁ Λάσκαρις ἐστάλη εἰς τὴν πό λιν παρὰ τοῦ αὐθέντου ἡμῶν μετὰ τοῦ δεσπότου κυρ Θωμᾶ ὑπέρ τινων υποθέσεων τοῦ δεσπότου δή πρὸς τὸν βασιλέα, μὴ εἰδότες τὸν τοῦ βασιλέως θά νατον. Καὶ φθάσας εἰς τὴν βασιλεύουσαν τῶν τότ λεων εὗρε τεθνηκότα τὸν ἄνακτα. Καὶ συγχύσεως πολλῆς οὔσης περὶ τοῦ είνα στεφθῆναι εἰς βασι λέα ἐκ τῶν ἀδελφῶν, κατὰ τὸ διορισθὲν ὑπὸ πάν των, ώς προείρηται, ἐπεστάλθη παρ' αὐτῶν ὁ ᾿Αλέξιος ὁ Φιλανθρωπηνὸς μετὰ Μανουὴλ τοῦ Πα λαιολόγου τοῦ λεγομένου άγρου εἰς Πελοπόννησον, ἵνα εἰς βασιλέα στέψωσι τὸν δεσπότην κύρ Κων σταντῖνον τὸν αὐθέντην μου, ὁ καὶ ἔπραξαν ἐν τῇ Σπάρτῃ τῇ ἔκτη Ἰανουαρίου. Καὶ τῇ ιβ' τοῦ Μαρτ τίου μηνὸς τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐφθάσαμεν εἰς τὴν πόλιν μετὰ τοῦ αὐθέντου ἡμῶν τοῦ νέου ἐστεμμένου βασιλέως, μετὰ Καταλανικῶν τριή GEORGII PHRANTZA B LIBER III. De imperio Constantini Palæologi, expugnatione Constantinopolis, et rebus quibusdam aliis. . lim navi venit Thomas despota, mortem iuper. to- ris ignorans, quam primum Calliopoli comperit, Qui cum advenisset, longe sedatiora erant, quæ Demetrius despota ejusque asseciæ moliebantur, ut is despota et porphyrogenitus obtineret imperium. Ne- que vero id fas existimabant Cpolitani, vivente natu maximo ae tali fratre, omnibus virtutibus principe ; qui cum infortunatus esset, fecerunt illi tamen, quod honestum justumque erat. Jubente sancta despœna volentibusque ac suadentibus ejusdem filiis, despotis ac principibus, ameræ significare statuerunt, matris fratrumque voluntatem, primatum ætatis, virtutem civiumque pene omnium studia Constantino ad im- perium suffragari. Quippe illuın quoque id scire vo- lebant. Itaque ego Decembris die legatus ad ameram missus sum, ista ut renuntiarem : quæ ille rata ha- buit, meque bonoribus et donis ornatum dimisit. lisɗem diebus et alii viri illustres Cpoli in Pelopon- nesum missi sunt, et Alexius Philanthropenus Las- D busdam despotæ negotiis Cpolim ad imperatorem, quippe cujus mortem ignorarent. Is igitur, ubi ad- venit in urbem, imperatorem mortuum invenit: cumque magna esset perturbatio dubitantium, quen e fratribus coronarent imperatorem, tandem ex omnium voluntate, ut ante commemoravi, Ale- xius Philanthropenus cum Manuele Palæologo, qui Jagrus dicitur, missus est in Peloponnesum, ad coronandum augustali corona dominum meum Constantinum despotam: id quod fecerunt Spar- tæ die sexto Januarii. Die deinde Martli mensis ejusdem anni cum domino nostro recens cororato urbem intravimus in triremibus Catelanicis, exce- peruntque novum dominum universi benigne et hilariter, impleti exsultatione et lætitia, magnosque agentes triumphos, quemadmodum imperatoribus receus coronatis fieri solet. Paucis diebus post Thomam principem, fratrem germanum, ad digni- tatem despoticam evexit: qui eodem anno, Augu- 4. Novembris die decimo tertio anni 6957 Cpo- C caris a domino nostro cum Thoma despota de qui-

ΒΙΒΛΙΟΝ Γ. Περὶ τῆς βασιλείας κυρ Κωνσταντίνου τοῦ Παλαιολόγου, καὶ τῆς ἁλώσεως τῆς Κωνσταντινουπόλεως, καὶ ἑτέρων τινών. • α'. Νοεμβρίου μηνός δεκάτῇ τρίτῃ τοῦ ἡ οὖν ἀνήγγειλα αὐτὰ τῷ ἀμηρᾷ, ἀκούσας ἐπιχύ- έλας έτους ἦλθεν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν μετά νηὸς ὁ δεσπότης κύρ Θωμᾶς, μὴ εἰδὼς τὸν τοῦ βασι λέως θάνατον· καὶ διερχόμενος την Καλλιούπολιν ἔμαθεν αὐτόν. Αὐτοῦ δὲ παραγενομένου έπαυσαν πολλῷ πλέον τὰ ὅσα ὁ δεσπότης κύρ Δημήτριος καὶ οἱ αὐτοῦ σφετεριζόμενοι ενήργουν βασιλεῦσαι τοῦ τον τὸν δεσπότην και πορφυρογέννητον. ᾿Αλλὰ παρά τῶν Κωνσταντινουπολιτῶν οὐκ ἄξιον εἶναι ἐκρίσ νετο, ζῶντος τοῦ πρώτου καὶ τοιούτου ἀδελφοῦ τοῦ ἐπὶ πάσαις ἀρεταῖς πρωτεύοντες· εἰ καὶ δυστυχής ἦν, ὅμως τὸ προσῆκον καὶ δίκαιον ἔπραξαν. Προσ- . τάξει τῆς ἁγίας δεσποίνης καὶ τῶν υἱῶν αὐτῆς τῶν δεσποτῶν καὶ τῶν ἀρχόντων βουλῇ καὶ γνώμῃ τῷ ἀμηρῷ ἐβουλήθησαν ἀκουτίσαι ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ μήτηρ καὶ οἱ ἀδελφοὶ καὶ το πρωτείον τοῦ χρόνου καὶ ἡ ἀρετὴ καὶ ἀγάπη τῶν ἐν τῇ πόλει σχεδόν πάντων τὸν κύριον Κωνσταντῖνον διὰ τὸν βασιλέα κρίνουσιν, ἵνα κἀκεῖνος ἐπίσταται τοῦτο. Καὶ τῇ ς' τοῦ Δεκεμβρίου ἀπεστάλθην ἐγὼ πρέσ ους πρὸς τὸν ἀμηρᾶν ἀναγγεῖλαι τὰ εἰρημένα. Ὡς ρωσε, καὶ μετὰ τιμῆς καὶ δώρων ἀπέπεμψέ με, Ταῖς αὐταῖς δὲ ἡμέραις καὶ ἄρχοντες ἐκ Κωνσταν τινουπόλεως εἰς Πελοπόννησον ἐστάλησαν, καὶ ᾿Αλέ- ξιος Φιλανθρωπηνὸς ὁ Λάσκαρις ἐστάλη εἰς τὴν πό λιν παρὰ τοῦ αὐθέντου ἡμῶν μετὰ τοῦ δεσπότου κυρ Θωμᾶ ὑπέρ τινων υποθέσεων τοῦ δεσπότου δή πρὸς τὸν βασιλέα, μὴ εἰδότες τὸν τοῦ βασιλέως θά νατον. Καὶ φθάσας εἰς τὴν βασιλεύουσαν τῶν τότ λεων εὗρε τεθνηκότα τὸν ἄνακτα. Καὶ συγχύσεως πολλῆς οὔσης περὶ τοῦ είνα στεφθῆναι εἰς βασι λέα ἐκ τῶν ἀδελφῶν, κατὰ τὸ διορισθὲν ὑπὸ πάν των, ώς προείρηται, ἐπεστάλθη παρ' αὐτῶν ὁ ᾿Αλέξιος ὁ Φιλανθρωπηνὸς μετὰ Μανουὴλ τοῦ Πα λαιολόγου τοῦ λεγομένου άγρου εἰς Πελοπόννησον, ἵνα εἰς βασιλέα στέψωσι τὸν δεσπότην κύρ Κων σταντῖνον τὸν αὐθέντην μου, ὁ καὶ ἔπραξαν ἐν τῇ Σπάρτῃ τῇ ἔκτη Ἰανουαρίου. Καὶ τῇ ιβ' τοῦ Μαρτ τίου μηνὸς τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐφθάσαμεν εἰς τὴν πόλιν μετὰ τοῦ αὐθέντου ἡμῶν τοῦ νέου ἐστεμμένου βασιλέως, μετὰ Καταλανικῶν τριή GEORGII PHRANTZA B LIBER III. De imperio Constantini Palæologi, expugnatione Constantinopolis, et rebus quibusdam aliis. . lim navi venit Thomas despota, mortem iuper. to- ris ignorans, quam primum Calliopoli comperit, Qui cum advenisset, longe sedatiora erant, quæ Demetrius despota ejusque asseciæ moliebantur, ut is despota et porphyrogenitus obtineret imperium. Ne- que vero id fas existimabant Cpolitani, vivente natu maximo ae tali fratre, omnibus virtutibus principe ; qui cum infortunatus esset, fecerunt illi tamen, quod honestum justumque erat. Jubente sancta despœna volentibusque ac suadentibus ejusdem filiis, despotis ac principibus, ameræ significare statuerunt, matris fratrumque voluntatem, primatum ætatis, virtutem civiumque pene omnium studia Constantino ad im- perium suffragari. Quippe illuın quoque id scire vo- lebant. Itaque ego Decembris die legatus ad ameram missus sum, ista ut renuntiarem : quæ ille rata ha- buit, meque bonoribus et donis ornatum dimisit. lisɗem diebus et alii viri illustres Cpoli in Pelopon- nesum missi sunt, et Alexius Philanthropenus Las- D busdam despotæ negotiis Cpolim ad imperatorem, quippe cujus mortem ignorarent. Is igitur, ubi ad- venit in urbem, imperatorem mortuum invenit: cumque magna esset perturbatio dubitantium, quen e fratribus coronarent imperatorem, tandem ex omnium voluntate, ut ante commemoravi, Ale- xius Philanthropenus cum Manuele Palæologo, qui Jagrus dicitur, missus est in Peloponnesum, ad coronandum augustali corona dominum meum Constantinum despotam: id quod fecerunt Spar- tæ die sexto Januarii. Die deinde Martli mensis ejusdem anni cum domino nostro recens cororato urbem intravimus in triremibus Catelanicis, exce- peruntque novum dominum universi benigne et hilariter, impleti exsultatione et lætitia, magnosque agentes triumphos, quemadmodum imperatoribus receus coronatis fieri solet. Paucis diebus post Thomam principem, fratrem germanum, ad digni- tatem despoticam evexit: qui eodem anno, Augu- 4. Novembris die decimo tertio anni 6957 Cpo- C caris a domino nostro cum Thoma despota de qui-

ΒΙΒΛΙΟΝ Γ. Περὶ τῆς βασιλείας κυρ Κωνσταντίνου τοῦ Παλαιολόγου, καὶ τῆς ἁλώσεως τῆς Κωνσταντινουπόλεως, καὶ ἑτέρων τινών. • α'. Νοεμβρίου μηνός δεκάτῇ τρίτῃ τοῦ ἡ οὖν ἀνήγγειλα αὐτὰ τῷ ἀμηρᾷ, ἀκούσας ἐπιχύ- έλας έτους ἦλθεν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν μετά νηὸς ὁ δεσπότης κύρ Θωμᾶς, μὴ εἰδὼς τὸν τοῦ βασι λέως θάνατον· καὶ διερχόμενος την Καλλιούπολιν ἔμαθεν αὐτόν. Αὐτοῦ δὲ παραγενομένου έπαυσαν πολλῷ πλέον τὰ ὅσα ὁ δεσπότης κύρ Δημήτριος καὶ οἱ αὐτοῦ σφετεριζόμενοι ενήργουν βασιλεῦσαι τοῦ τον τὸν δεσπότην και πορφυρογέννητον. ᾿Αλλὰ παρά τῶν Κωνσταντινουπολιτῶν οὐκ ἄξιον εἶναι ἐκρίσ νετο, ζῶντος τοῦ πρώτου καὶ τοιούτου ἀδελφοῦ τοῦ ἐπὶ πάσαις ἀρεταῖς πρωτεύοντες· εἰ καὶ δυστυχής ἦν, ὅμως τὸ προσῆκον καὶ δίκαιον ἔπραξαν. Προσ- . τάξει τῆς ἁγίας δεσποίνης καὶ τῶν υἱῶν αὐτῆς τῶν δεσποτῶν καὶ τῶν ἀρχόντων βουλῇ καὶ γνώμῃ τῷ ἀμηρῷ ἐβουλήθησαν ἀκουτίσαι ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ μήτηρ καὶ οἱ ἀδελφοὶ καὶ το πρωτείον τοῦ χρόνου καὶ ἡ ἀρετὴ καὶ ἀγάπη τῶν ἐν τῇ πόλει σχεδόν πάντων τὸν κύριον Κωνσταντῖνον διὰ τὸν βασιλέα κρίνουσιν, ἵνα κἀκεῖνος ἐπίσταται τοῦτο. Καὶ τῇ ς' τοῦ Δεκεμβρίου ἀπεστάλθην ἐγὼ πρέσ ους πρὸς τὸν ἀμηρᾶν ἀναγγεῖλαι τὰ εἰρημένα. Ὡς ρωσε, καὶ μετὰ τιμῆς καὶ δώρων ἀπέπεμψέ με, Ταῖς αὐταῖς δὲ ἡμέραις καὶ ἄρχοντες ἐκ Κωνσταν τινουπόλεως εἰς Πελοπόννησον ἐστάλησαν, καὶ ᾿Αλέ- ξιος Φιλανθρωπηνὸς ὁ Λάσκαρις ἐστάλη εἰς τὴν πό λιν παρὰ τοῦ αὐθέντου ἡμῶν μετὰ τοῦ δεσπότου κυρ Θωμᾶ ὑπέρ τινων υποθέσεων τοῦ δεσπότου δή πρὸς τὸν βασιλέα, μὴ εἰδότες τὸν τοῦ βασιλέως θά νατον. Καὶ φθάσας εἰς τὴν βασιλεύουσαν τῶν τότ λεων εὗρε τεθνηκότα τὸν ἄνακτα. Καὶ συγχύσεως πολλῆς οὔσης περὶ τοῦ είνα στεφθῆναι εἰς βασι λέα ἐκ τῶν ἀδελφῶν, κατὰ τὸ διορισθὲν ὑπὸ πάν των, ώς προείρηται, ἐπεστάλθη παρ' αὐτῶν ὁ ᾿Αλέξιος ὁ Φιλανθρωπηνὸς μετὰ Μανουὴλ τοῦ Πα λαιολόγου τοῦ λεγομένου άγρου εἰς Πελοπόννησον, ἵνα εἰς βασιλέα στέψωσι τὸν δεσπότην κύρ Κων σταντῖνον τὸν αὐθέντην μου, ὁ καὶ ἔπραξαν ἐν τῇ Σπάρτῃ τῇ ἔκτη Ἰανουαρίου. Καὶ τῇ ιβ' τοῦ Μαρτ τίου μηνὸς τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐφθάσαμεν εἰς τὴν πόλιν μετὰ τοῦ αὐθέντου ἡμῶν τοῦ νέου ἐστεμμένου βασιλέως, μετὰ Καταλανικῶν τριή GEORGII PHRANTZA B LIBER III. De imperio Constantini Palæologi, expugnatione Constantinopolis, et rebus quibusdam aliis. . lim navi venit Thomas despota, mortem iuper. to- ris ignorans, quam primum Calliopoli comperit, Qui cum advenisset, longe sedatiora erant, quæ Demetrius despota ejusque asseciæ moliebantur, ut is despota et porphyrogenitus obtineret imperium. Ne- que vero id fas existimabant Cpolitani, vivente natu maximo ae tali fratre, omnibus virtutibus principe ; qui cum infortunatus esset, fecerunt illi tamen, quod honestum justumque erat. Jubente sancta despœna volentibusque ac suadentibus ejusdem filiis, despotis ac principibus, ameræ significare statuerunt, matris fratrumque voluntatem, primatum ætatis, virtutem civiumque pene omnium studia Constantino ad im- perium suffragari. Quippe illuın quoque id scire vo- lebant. Itaque ego Decembris die legatus ad ameram missus sum, ista ut renuntiarem : quæ ille rata ha- buit, meque bonoribus et donis ornatum dimisit. lisɗem diebus et alii viri illustres Cpoli in Pelopon- nesum missi sunt, et Alexius Philanthropenus Las- D busdam despotæ negotiis Cpolim ad imperatorem, quippe cujus mortem ignorarent. Is igitur, ubi ad- venit in urbem, imperatorem mortuum invenit: cumque magna esset perturbatio dubitantium, quen e fratribus coronarent imperatorem, tandem ex omnium voluntate, ut ante commemoravi, Ale- xius Philanthropenus cum Manuele Palæologo, qui Jagrus dicitur, missus est in Peloponnesum, ad coronandum augustali corona dominum meum Constantinum despotam: id quod fecerunt Spar- tæ die sexto Januarii. Die deinde Martli mensis ejusdem anni cum domino nostro recens cororato urbem intravimus in triremibus Catelanicis, exce- peruntque novum dominum universi benigne et hilariter, impleti exsultatione et lætitia, magnosque agentes triumphos, quemadmodum imperatoribus receus coronatis fieri solet. Paucis diebus post Thomam principem, fratrem germanum, ad digni- tatem despoticam evexit: qui eodem anno, Augu- 4. Novembris die decimo tertio anni 6957 Cpo- C caris a domino nostro cum Thoma despota de qui-

μεων, καὶ παρὰ πάντων ἀσπασίως ἐδέχθη ὁ νέος Α των εδέχθημεν μετὰ χαρᾶς, καὶ κρουομένων τῶν ἄναξ μετὰ χαρᾶς, ἐμπλησμένοι ἅπαντες ἀγαλλιάσεως καὶ εὐφροσύνης, καὶ θριάμβους μεγάλους ποιήσαν τες, ὡς ἔθος ἐστὶν τοῖς νεωστὶ ἐστεμμένοις βασιλεῦσι ποιεῖν. Μετὰ δέ τινας ἡμέρας τὸν αὐτάδελφον απο τοῦ τὸν κύρ Θωμᾶν τὸν αὐθεντόπουλον εἰς τὸ δεσπο τικὸν ἀξίωμα ἀνεβίβασε. Καὶ τῷ αὐτῷ ἔτει ἐν μηνὶ Αὐγούστῳ ἐξελθὼν τῆς πόλεως ὁ προῤῥηθεὶς δεσπό της κύρ Θωμᾶς ἀπῆλθεν εἰς Πελοπόννησον. Τῇ δὲ πρώτη Σεπτεμβρίου τοῦ 'ε νε' ἔτους ἐξῆλθε καὶ ὁ δεσπότης ὁ πορφυρογέννητος κυρ Δημήτριος, καὶ ἀπῆλθε κἀκεῖνος εἰς Πελοπόννησον, καὶ συμβάσεις μεθ᾽ ὅρκων φρικτῶν πρὸ τοῦ ἐξελθεῖν αὐτοὺς τῆς πόλεως ἐνώπιον τῆς κυρίας μητρὸς αὐτῶν καὶ βα- σιλίσσης καὶ τοῦ αὐτοκράτορος καὶ ἀδελφοῦ καὶ πάντων τῶν τῆς συγκλήτου ἐγκρίτων ἀρχόντων ” ποιήσαντες, ἵνα μηδεὶς τοῦ ἑτέρου τοὺς τόπους καὶ ὅρια ὑπερπηδᾷ καὶ ἁρπάζῃ, ἀλλ' εἰρηνικῶς διάγειν. Οὗτοι δὲ μετὰ ταῦτα μὴ τηρήσαντες τοὺς ὅρκους καὶ τὰς συνθήκας ἠθέτησαν. Διὰ τοῦτο ἐν ὑσ τέροις, ὡς ἐφάνη καὶ εἶδον κἀγώ, κακῶς ἀπό λαβον καὶ πρὸς ἀλλήλους διετέθησαν, ὡς πρόσω διηγήσομαι τὰ παρακολουθήσαντα ἀναμεταξὺ αὐτ τῶν. Τῇ δὲ τετάρτῃ τοῦ Ὀκτωβρίου μηνὸς τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐστάλην ἐγὼ παρὰ τοῦ αὐθέντου μου καὶ βα- σιλέως πρὸς τὸν τῆς Ἰβηρίας κύριον Γεώρ- γιον Μέπεν, ὃς παρ' ἡμῖν ῥῆξ λέγεται, καὶ πρὸς τὸν βασιλέα Τραπεζοῦντος κύρ Ἰωάννην τὸν Κομ νηνόν, μετὰ δώρων ἀγλαῶν καὶ πολλῆς παρα- σκευῆς, μετὰ ἀρχόντων καὶ στρατιωτῶν καὶ ἱερο μονάχων καὶ μοναχῶν καὶ ψαλτῶν μουσικῶν καὶ ἰατρῶν καί τινων κρουόντων ὄργανα καὶ ἕτερα είδη μουσικά. Καὶ ἐλθόντες εἰς Ἰβηρίαν ὑπὸ πάντ μουσικῶν εἰδῶν καὶ ὀργάνων πάντες οἱ ἐκεῖθεν ἔτρεχον ἰδεῖν καὶ ἐθαύμαζον, λέγοντες ὅτι ἡκούομεν περὶ τούτων, ἀλλ᾽ αἰσθητῶς ὡς τὰ νῦν οὐκ εἴδομεν οὔτε ἠκούσαμεν. Οὐχὶ μόνον ἀπὸ τῆς Ἰβηρίας πόλ λεως, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν πέριξ αὐτῆς καὶ περάτων ἔτρεχον ἰδεῖν καὶ ἀκοῦσαι, ὅτι τὸ ὄνομα αὐτῶν ἤκουον, τί δέ ἐστιν οὐκ ἐγίνωσκον. Καὶ ἐλθόντων πολλῶν, ἐν αὐτοῖς ἦν καί τις γηραιός ὡσεὶ ἐτῶν ἑκατὸν, καὶ τάδε μοι διηγήσατο. "Ην τούνομα τῷ πρεσβύτῃ Εφραίμ, ὁρμώμενος ἐκ τῆς περιφήμου τῆς Ἰβηρίας πόλεως λεγομένης.....· ὃς ἐκ νεό- τητος αὐτοῦ ᾐχμαλωτίσθη ὑπὸ βαρβάρων καὶ ἀσε βῶν τῶν ἐκεῖθεν ἐθνῶν, καὶ ἐπώλησαν αὐτὸν εἰς τὰ ἐνδότερα μέρη τῶν Περσῶν. Ὁ δὲ κύριος αὐτοῦ ἔμπορος ῶν, καὶ μετὰ ἑτέρων πολλῶν ἐμπόρων θέ λοντες ἐλθεῖν κατὰ τὰ τῶν Ἰνδῶν μέρη ποιῆσαι τὴν αὐτοῖς νενομισμένην ἐμπορίαν, καὶ περιπατοῦντες ἡμέρας οὐκ ὀλίγας ήγγισαν ἔνδον τῆς τῶν Ἰνδών χώρας. Ο αὐτὸς Ἐφραὶμ ἐπιθυμῶν φεύγειν τοῦ ζυγοῦ τῆς αἰχμαλωσίας ἐζήτει εὐκαιρίαν· καὶ ἐν μιᾷ νυκτὶ πανσελήνῳ ὁ κύριος αὐτοῦ κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας καὶ ἕτεροι συνοδοιπόροι, αὐτὸς τῆς τύχης φορᾷ χρησάμενος ἐγερθεὶς φυγάς ᾤχετο ἐκ τόπου εἰς τόπον, περιπατῶν ἡμέρας πολλὰς ἐν ἐρήμοις τόποις καὶ ἀβάτοις. Ἔφθασεν εἰς τινας νήσους, ἐν οἷς οἰκοῦσιν οἱ Μακρόβιοι μακροβίους γὰρ ὀνομάζουσι διὰ τὸ ζῆν πλεῖον ἢ ἑκατὸν πεντή - κοντα ἔτη ἕκαστος αὐτῶν. Καὶ τοῦτο δὲ γίνεται, λέγουσι, διὰ τὴν τοῦ ἀέρος εὐκρασίαν καὶ καθαρό τητα, διὰ τὶ μὲν ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσιν οὐ λεί πονται ὁπῶραι παντοίαι δι' ὅλου τοῦ ἐνιαυτοῦ, καὶ τὰ μὲν ἀνθοῦσι, τὰ δὲ ὀμφανίζουσι, τὰ δὲ τρυγᾶται. Εκεῖ δὲ καὶ τὰ μεγάλα Ινδικά γίνονται κάρυπ CHRONICON MAJUS. - · LIB. III. sto mense ex urbe egressus in Peloponnesum abiit. Kalendis Septembribus anni etiam Demetrius despota porphyrogenitus discessit similiterque abiit in Peloponnesum. Hi antequam ex urbe excederent, coram matre imperatrice et imperatore fratre cun- ctisque senatorii ordinis viris primoribus horren- dis sacramentis se astrinxerunt, ut neuter alterius loca finesque invaderet aut vastaret, sed pacem servaret uterque. At mox, neglectis ac violatis sa- cramentis pactionibusque, postea, ut comparuit egoque ipse vidi, male inter se affecti et animati fuerunt; unde quæ exorta sint inter eos, infra explicabo. Die quarto Octobris ejusdem anni ab imperatore, domino meo, ad principem Iberiæ, Georgium Me- pen, qui a nobis rex dicitur, et Joannem Comne- num, Trapezuntis regem, missus sum cum donis splendidis multoque apparatu cum viris nobilibus et satellitio, cum hieromonachis et monachis, cum psaltis et medicis, aliisque quibusdam organa et alia instrumenta musica tractandi peritis. Ubi in Iberiam venimus, cuncti nos læti exceperunt, pulsatisque organis cæterisque instrumentis, ince- iæ concursautes mirari ac profiteri, audisse se de PATROL. GR. CLVI B talibus rebus, nunquam, ut nuuc, sensibus usur- passe. Neque solum ex urbe, sed etiam e locis et regionibus finitimis ad videndum audiendumque accurrerunt, quoniam illarum rerum nomina au- diverant, quales illae essent, ignorabant. Cumque multi confluxissent, fuit inter hos senex quidam centum circiter annorum, qui hæc mihi narravit. Erat nomen seni Ephraim, et oriundus erat e no- bili Iberiæ urbe, quæ appellatur ... Puer captus D a barbaris et impiis illis gentibus, venditus est in interiores regiones Persarum. Cum herus ejus, qui mercator erat, et alii multi mercatores, apud Indos solitum sibi mercatum facturi, dies aliquot iter fecissent, jamque appropinquarent finibus Indorum, Ephraim, jugo servitii se subtrahere cupiens, fu- gæ opportunitatem quærebat, ac nocte plenilunii lumine illustrata, cum herus cum reliquis comitilius fessus esset ex itinere, ipse fortuna confisus, sur- rexit fugiendoque loca mutavit, et dies non paucos per invia ac deserta circumvagatus, pervenit in in- sulas quasdam, quas Longaevi habitant. Quippe Lon gævos hos appellant propterea, quod singuli vitam supra annos centum et quinquaginta producunt : id quod fieri aiunt propter acris temperiem et pu-

μεων, καὶ παρὰ πάντων ἀσπασίως ἐδέχθη ὁ νέος Α των εδέχθημεν μετὰ χαρᾶς, καὶ κρουομένων τῶν ἄναξ μετὰ χαρᾶς, ἐμπλησμένοι ἅπαντες ἀγαλλιάσεως καὶ εὐφροσύνης, καὶ θριάμβους μεγάλους ποιήσαν τες, ὡς ἔθος ἐστὶν τοῖς νεωστὶ ἐστεμμένοις βασιλεῦσι ποιεῖν. Μετὰ δέ τινας ἡμέρας τὸν αὐτάδελφον απο τοῦ τὸν κύρ Θωμᾶν τὸν αὐθεντόπουλον εἰς τὸ δεσπο τικὸν ἀξίωμα ἀνεβίβασε. Καὶ τῷ αὐτῷ ἔτει ἐν μηνὶ Αὐγούστῳ ἐξελθὼν τῆς πόλεως ὁ προῤῥηθεὶς δεσπό της κύρ Θωμᾶς ἀπῆλθεν εἰς Πελοπόννησον. Τῇ δὲ πρώτη Σεπτεμβρίου τοῦ 'ε νε' ἔτους ἐξῆλθε καὶ ὁ δεσπότης ὁ πορφυρογέννητος κυρ Δημήτριος, καὶ ἀπῆλθε κἀκεῖνος εἰς Πελοπόννησον, καὶ συμβάσεις μεθ᾽ ὅρκων φρικτῶν πρὸ τοῦ ἐξελθεῖν αὐτοὺς τῆς πόλεως ἐνώπιον τῆς κυρίας μητρὸς αὐτῶν καὶ βα- σιλίσσης καὶ τοῦ αὐτοκράτορος καὶ ἀδελφοῦ καὶ πάντων τῶν τῆς συγκλήτου ἐγκρίτων ἀρχόντων ” ποιήσαντες, ἵνα μηδεὶς τοῦ ἑτέρου τοὺς τόπους καὶ ὅρια ὑπερπηδᾷ καὶ ἁρπάζῃ, ἀλλ' εἰρηνικῶς διάγειν. Οὗτοι δὲ μετὰ ταῦτα μὴ τηρήσαντες τοὺς ὅρκους καὶ τὰς συνθήκας ἠθέτησαν. Διὰ τοῦτο ἐν ὑσ τέροις, ὡς ἐφάνη καὶ εἶδον κἀγώ, κακῶς ἀπό λαβον καὶ πρὸς ἀλλήλους διετέθησαν, ὡς πρόσω διηγήσομαι τὰ παρακολουθήσαντα ἀναμεταξὺ αὐτ τῶν. Τῇ δὲ τετάρτῃ τοῦ Ὀκτωβρίου μηνὸς τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐστάλην ἐγὼ παρὰ τοῦ αὐθέντου μου καὶ βα- σιλέως πρὸς τὸν τῆς Ἰβηρίας κύριον Γεώρ- γιον Μέπεν, ὃς παρ' ἡμῖν ῥῆξ λέγεται, καὶ πρὸς τὸν βασιλέα Τραπεζοῦντος κύρ Ἰωάννην τὸν Κομ νηνόν, μετὰ δώρων ἀγλαῶν καὶ πολλῆς παρα- σκευῆς, μετὰ ἀρχόντων καὶ στρατιωτῶν καὶ ἱερο μονάχων καὶ μοναχῶν καὶ ψαλτῶν μουσικῶν καὶ ἰατρῶν καί τινων κρουόντων ὄργανα καὶ ἕτερα είδη μουσικά. Καὶ ἐλθόντες εἰς Ἰβηρίαν ὑπὸ πάντ μουσικῶν εἰδῶν καὶ ὀργάνων πάντες οἱ ἐκεῖθεν ἔτρεχον ἰδεῖν καὶ ἐθαύμαζον, λέγοντες ὅτι ἡκούομεν περὶ τούτων, ἀλλ᾽ αἰσθητῶς ὡς τὰ νῦν οὐκ εἴδομεν οὔτε ἠκούσαμεν. Οὐχὶ μόνον ἀπὸ τῆς Ἰβηρίας πόλ λεως, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν πέριξ αὐτῆς καὶ περάτων ἔτρεχον ἰδεῖν καὶ ἀκοῦσαι, ὅτι τὸ ὄνομα αὐτῶν ἤκουον, τί δέ ἐστιν οὐκ ἐγίνωσκον. Καὶ ἐλθόντων πολλῶν, ἐν αὐτοῖς ἦν καί τις γηραιός ὡσεὶ ἐτῶν ἑκατὸν, καὶ τάδε μοι διηγήσατο. "Ην τούνομα τῷ πρεσβύτῃ Εφραίμ, ὁρμώμενος ἐκ τῆς περιφήμου τῆς Ἰβηρίας πόλεως λεγομένης.....· ὃς ἐκ νεό- τητος αὐτοῦ ᾐχμαλωτίσθη ὑπὸ βαρβάρων καὶ ἀσε βῶν τῶν ἐκεῖθεν ἐθνῶν, καὶ ἐπώλησαν αὐτὸν εἰς τὰ ἐνδότερα μέρη τῶν Περσῶν. Ὁ δὲ κύριος αὐτοῦ ἔμπορος ῶν, καὶ μετὰ ἑτέρων πολλῶν ἐμπόρων θέ λοντες ἐλθεῖν κατὰ τὰ τῶν Ἰνδῶν μέρη ποιῆσαι τὴν αὐτοῖς νενομισμένην ἐμπορίαν, καὶ περιπατοῦντες ἡμέρας οὐκ ὀλίγας ήγγισαν ἔνδον τῆς τῶν Ἰνδών χώρας. Ο αὐτὸς Ἐφραὶμ ἐπιθυμῶν φεύγειν τοῦ ζυγοῦ τῆς αἰχμαλωσίας ἐζήτει εὐκαιρίαν· καὶ ἐν μιᾷ νυκτὶ πανσελήνῳ ὁ κύριος αὐτοῦ κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας καὶ ἕτεροι συνοδοιπόροι, αὐτὸς τῆς τύχης φορᾷ χρησάμενος ἐγερθεὶς φυγάς ᾤχετο ἐκ τόπου εἰς τόπον, περιπατῶν ἡμέρας πολλὰς ἐν ἐρήμοις τόποις καὶ ἀβάτοις. Ἔφθασεν εἰς τινας νήσους, ἐν οἷς οἰκοῦσιν οἱ Μακρόβιοι μακροβίους γὰρ ὀνομάζουσι διὰ τὸ ζῆν πλεῖον ἢ ἑκατὸν πεντή - κοντα ἔτη ἕκαστος αὐτῶν. Καὶ τοῦτο δὲ γίνεται, λέγουσι, διὰ τὴν τοῦ ἀέρος εὐκρασίαν καὶ καθαρό τητα, διὰ τὶ μὲν ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσιν οὐ λεί πονται ὁπῶραι παντοίαι δι' ὅλου τοῦ ἐνιαυτοῦ, καὶ τὰ μὲν ἀνθοῦσι, τὰ δὲ ὀμφανίζουσι, τὰ δὲ τρυγᾶται. Εκεῖ δὲ καὶ τὰ μεγάλα Ινδικά γίνονται κάρυπ CHRONICON MAJUS. - · LIB. III. sto mense ex urbe egressus in Peloponnesum abiit. Kalendis Septembribus anni etiam Demetrius despota porphyrogenitus discessit similiterque abiit in Peloponnesum. Hi antequam ex urbe excederent, coram matre imperatrice et imperatore fratre cun- ctisque senatorii ordinis viris primoribus horren- dis sacramentis se astrinxerunt, ut neuter alterius loca finesque invaderet aut vastaret, sed pacem servaret uterque. At mox, neglectis ac violatis sa- cramentis pactionibusque, postea, ut comparuit egoque ipse vidi, male inter se affecti et animati fuerunt; unde quæ exorta sint inter eos, infra explicabo. Die quarto Octobris ejusdem anni ab imperatore, domino meo, ad principem Iberiæ, Georgium Me- pen, qui a nobis rex dicitur, et Joannem Comne- num, Trapezuntis regem, missus sum cum donis splendidis multoque apparatu cum viris nobilibus et satellitio, cum hieromonachis et monachis, cum psaltis et medicis, aliisque quibusdam organa et alia instrumenta musica tractandi peritis. Ubi in Iberiam venimus, cuncti nos læti exceperunt, pulsatisque organis cæterisque instrumentis, ince- iæ concursautes mirari ac profiteri, audisse se de PATROL. GR. CLVI B talibus rebus, nunquam, ut nuuc, sensibus usur- passe. Neque solum ex urbe, sed etiam e locis et regionibus finitimis ad videndum audiendumque accurrerunt, quoniam illarum rerum nomina au- diverant, quales illae essent, ignorabant. Cumque multi confluxissent, fuit inter hos senex quidam centum circiter annorum, qui hæc mihi narravit. Erat nomen seni Ephraim, et oriundus erat e no- bili Iberiæ urbe, quæ appellatur ... Puer captus D a barbaris et impiis illis gentibus, venditus est in interiores regiones Persarum. Cum herus ejus, qui mercator erat, et alii multi mercatores, apud Indos solitum sibi mercatum facturi, dies aliquot iter fecissent, jamque appropinquarent finibus Indorum, Ephraim, jugo servitii se subtrahere cupiens, fu- gæ opportunitatem quærebat, ac nocte plenilunii lumine illustrata, cum herus cum reliquis comitilius fessus esset ex itinere, ipse fortuna confisus, sur- rexit fugiendoque loca mutavit, et dies non paucos per invia ac deserta circumvagatus, pervenit in in- sulas quasdam, quas Longaevi habitant. Quippe Lon gævos hos appellant propterea, quod singuli vitam supra annos centum et quinquaginta producunt : id quod fieri aiunt propter acris temperiem et pu-

μεων, καὶ παρὰ πάντων ἀσπασίως ἐδέχθη ὁ νέος Α των εδέχθημεν μετὰ χαρᾶς, καὶ κρουομένων τῶν ἄναξ μετὰ χαρᾶς, ἐμπλησμένοι ἅπαντες ἀγαλλιάσεως καὶ εὐφροσύνης, καὶ θριάμβους μεγάλους ποιήσαν τες, ὡς ἔθος ἐστὶν τοῖς νεωστὶ ἐστεμμένοις βασιλεῦσι ποιεῖν. Μετὰ δέ τινας ἡμέρας τὸν αὐτάδελφον απο τοῦ τὸν κύρ Θωμᾶν τὸν αὐθεντόπουλον εἰς τὸ δεσπο τικὸν ἀξίωμα ἀνεβίβασε. Καὶ τῷ αὐτῷ ἔτει ἐν μηνὶ Αὐγούστῳ ἐξελθὼν τῆς πόλεως ὁ προῤῥηθεὶς δεσπό της κύρ Θωμᾶς ἀπῆλθεν εἰς Πελοπόννησον. Τῇ δὲ πρώτη Σεπτεμβρίου τοῦ 'ε νε' ἔτους ἐξῆλθε καὶ ὁ δεσπότης ὁ πορφυρογέννητος κυρ Δημήτριος, καὶ ἀπῆλθε κἀκεῖνος εἰς Πελοπόννησον, καὶ συμβάσεις μεθ᾽ ὅρκων φρικτῶν πρὸ τοῦ ἐξελθεῖν αὐτοὺς τῆς πόλεως ἐνώπιον τῆς κυρίας μητρὸς αὐτῶν καὶ βα- σιλίσσης καὶ τοῦ αὐτοκράτορος καὶ ἀδελφοῦ καὶ πάντων τῶν τῆς συγκλήτου ἐγκρίτων ἀρχόντων ” ποιήσαντες, ἵνα μηδεὶς τοῦ ἑτέρου τοὺς τόπους καὶ ὅρια ὑπερπηδᾷ καὶ ἁρπάζῃ, ἀλλ' εἰρηνικῶς διάγειν. Οὗτοι δὲ μετὰ ταῦτα μὴ τηρήσαντες τοὺς ὅρκους καὶ τὰς συνθήκας ἠθέτησαν. Διὰ τοῦτο ἐν ὑσ τέροις, ὡς ἐφάνη καὶ εἶδον κἀγώ, κακῶς ἀπό λαβον καὶ πρὸς ἀλλήλους διετέθησαν, ὡς πρόσω διηγήσομαι τὰ παρακολουθήσαντα ἀναμεταξὺ αὐτ τῶν. Τῇ δὲ τετάρτῃ τοῦ Ὀκτωβρίου μηνὸς τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐστάλην ἐγὼ παρὰ τοῦ αὐθέντου μου καὶ βα- σιλέως πρὸς τὸν τῆς Ἰβηρίας κύριον Γεώρ- γιον Μέπεν, ὃς παρ' ἡμῖν ῥῆξ λέγεται, καὶ πρὸς τὸν βασιλέα Τραπεζοῦντος κύρ Ἰωάννην τὸν Κομ νηνόν, μετὰ δώρων ἀγλαῶν καὶ πολλῆς παρα- σκευῆς, μετὰ ἀρχόντων καὶ στρατιωτῶν καὶ ἱερο μονάχων καὶ μοναχῶν καὶ ψαλτῶν μουσικῶν καὶ ἰατρῶν καί τινων κρουόντων ὄργανα καὶ ἕτερα είδη μουσικά. Καὶ ἐλθόντες εἰς Ἰβηρίαν ὑπὸ πάντ μουσικῶν εἰδῶν καὶ ὀργάνων πάντες οἱ ἐκεῖθεν ἔτρεχον ἰδεῖν καὶ ἐθαύμαζον, λέγοντες ὅτι ἡκούομεν περὶ τούτων, ἀλλ᾽ αἰσθητῶς ὡς τὰ νῦν οὐκ εἴδομεν οὔτε ἠκούσαμεν. Οὐχὶ μόνον ἀπὸ τῆς Ἰβηρίας πόλ λεως, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν πέριξ αὐτῆς καὶ περάτων ἔτρεχον ἰδεῖν καὶ ἀκοῦσαι, ὅτι τὸ ὄνομα αὐτῶν ἤκουον, τί δέ ἐστιν οὐκ ἐγίνωσκον. Καὶ ἐλθόντων πολλῶν, ἐν αὐτοῖς ἦν καί τις γηραιός ὡσεὶ ἐτῶν ἑκατὸν, καὶ τάδε μοι διηγήσατο. "Ην τούνομα τῷ πρεσβύτῃ Εφραίμ, ὁρμώμενος ἐκ τῆς περιφήμου τῆς Ἰβηρίας πόλεως λεγομένης.....· ὃς ἐκ νεό- τητος αὐτοῦ ᾐχμαλωτίσθη ὑπὸ βαρβάρων καὶ ἀσε βῶν τῶν ἐκεῖθεν ἐθνῶν, καὶ ἐπώλησαν αὐτὸν εἰς τὰ ἐνδότερα μέρη τῶν Περσῶν. Ὁ δὲ κύριος αὐτοῦ ἔμπορος ῶν, καὶ μετὰ ἑτέρων πολλῶν ἐμπόρων θέ λοντες ἐλθεῖν κατὰ τὰ τῶν Ἰνδῶν μέρη ποιῆσαι τὴν αὐτοῖς νενομισμένην ἐμπορίαν, καὶ περιπατοῦντες ἡμέρας οὐκ ὀλίγας ήγγισαν ἔνδον τῆς τῶν Ἰνδών χώρας. Ο αὐτὸς Ἐφραὶμ ἐπιθυμῶν φεύγειν τοῦ ζυγοῦ τῆς αἰχμαλωσίας ἐζήτει εὐκαιρίαν· καὶ ἐν μιᾷ νυκτὶ πανσελήνῳ ὁ κύριος αὐτοῦ κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας καὶ ἕτεροι συνοδοιπόροι, αὐτὸς τῆς τύχης φορᾷ χρησάμενος ἐγερθεὶς φυγάς ᾤχετο ἐκ τόπου εἰς τόπον, περιπατῶν ἡμέρας πολλὰς ἐν ἐρήμοις τόποις καὶ ἀβάτοις. Ἔφθασεν εἰς τινας νήσους, ἐν οἷς οἰκοῦσιν οἱ Μακρόβιοι μακροβίους γὰρ ὀνομάζουσι διὰ τὸ ζῆν πλεῖον ἢ ἑκατὸν πεντή - κοντα ἔτη ἕκαστος αὐτῶν. Καὶ τοῦτο δὲ γίνεται, λέγουσι, διὰ τὴν τοῦ ἀέρος εὐκρασίαν καὶ καθαρό τητα, διὰ τὶ μὲν ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσιν οὐ λεί πονται ὁπῶραι παντοίαι δι' ὅλου τοῦ ἐνιαυτοῦ, καὶ τὰ μὲν ἀνθοῦσι, τὰ δὲ ὀμφανίζουσι, τὰ δὲ τρυγᾶται. Εκεῖ δὲ καὶ τὰ μεγάλα Ινδικά γίνονται κάρυπ CHRONICON MAJUS. - · LIB. III. sto mense ex urbe egressus in Peloponnesum abiit. Kalendis Septembribus anni etiam Demetrius despota porphyrogenitus discessit similiterque abiit in Peloponnesum. Hi antequam ex urbe excederent, coram matre imperatrice et imperatore fratre cun- ctisque senatorii ordinis viris primoribus horren- dis sacramentis se astrinxerunt, ut neuter alterius loca finesque invaderet aut vastaret, sed pacem servaret uterque. At mox, neglectis ac violatis sa- cramentis pactionibusque, postea, ut comparuit egoque ipse vidi, male inter se affecti et animati fuerunt; unde quæ exorta sint inter eos, infra explicabo. Die quarto Octobris ejusdem anni ab imperatore, domino meo, ad principem Iberiæ, Georgium Me- pen, qui a nobis rex dicitur, et Joannem Comne- num, Trapezuntis regem, missus sum cum donis splendidis multoque apparatu cum viris nobilibus et satellitio, cum hieromonachis et monachis, cum psaltis et medicis, aliisque quibusdam organa et alia instrumenta musica tractandi peritis. Ubi in Iberiam venimus, cuncti nos læti exceperunt, pulsatisque organis cæterisque instrumentis, ince- iæ concursautes mirari ac profiteri, audisse se de PATROL. GR. CLVI B talibus rebus, nunquam, ut nuuc, sensibus usur- passe. Neque solum ex urbe, sed etiam e locis et regionibus finitimis ad videndum audiendumque accurrerunt, quoniam illarum rerum nomina au- diverant, quales illae essent, ignorabant. Cumque multi confluxissent, fuit inter hos senex quidam centum circiter annorum, qui hæc mihi narravit. Erat nomen seni Ephraim, et oriundus erat e no- bili Iberiæ urbe, quæ appellatur ... Puer captus D a barbaris et impiis illis gentibus, venditus est in interiores regiones Persarum. Cum herus ejus, qui mercator erat, et alii multi mercatores, apud Indos solitum sibi mercatum facturi, dies aliquot iter fecissent, jamque appropinquarent finibus Indorum, Ephraim, jugo servitii se subtrahere cupiens, fu- gæ opportunitatem quærebat, ac nocte plenilunii lumine illustrata, cum herus cum reliquis comitilius fessus esset ex itinere, ipse fortuna confisus, sur- rexit fugiendoque loca mutavit, et dies non paucos per invia ac deserta circumvagatus, pervenit in in- sulas quasdam, quas Longaevi habitant. Quippe Lon gævos hos appellant propterea, quod singuli vitam supra annos centum et quinquaginta producunt : id quod fieri aiunt propter acris temperiem et pu-

μεων, καὶ παρὰ πάντων ἀσπασίως ἐδέχθη ὁ νέος Α των εδέχθημεν μετὰ χαρᾶς, καὶ κρουομένων τῶν ἄναξ μετὰ χαρᾶς, ἐμπλησμένοι ἅπαντες ἀγαλλιάσεως καὶ εὐφροσύνης, καὶ θριάμβους μεγάλους ποιήσαν τες, ὡς ἔθος ἐστὶν τοῖς νεωστὶ ἐστεμμένοις βασιλεῦσι ποιεῖν. Μετὰ δέ τινας ἡμέρας τὸν αὐτάδελφον απο τοῦ τὸν κύρ Θωμᾶν τὸν αὐθεντόπουλον εἰς τὸ δεσπο τικὸν ἀξίωμα ἀνεβίβασε. Καὶ τῷ αὐτῷ ἔτει ἐν μηνὶ Αὐγούστῳ ἐξελθὼν τῆς πόλεως ὁ προῤῥηθεὶς δεσπό της κύρ Θωμᾶς ἀπῆλθεν εἰς Πελοπόννησον. Τῇ δὲ πρώτη Σεπτεμβρίου τοῦ 'ε νε' ἔτους ἐξῆλθε καὶ ὁ δεσπότης ὁ πορφυρογέννητος κυρ Δημήτριος, καὶ ἀπῆλθε κἀκεῖνος εἰς Πελοπόννησον, καὶ συμβάσεις μεθ᾽ ὅρκων φρικτῶν πρὸ τοῦ ἐξελθεῖν αὐτοὺς τῆς πόλεως ἐνώπιον τῆς κυρίας μητρὸς αὐτῶν καὶ βα- σιλίσσης καὶ τοῦ αὐτοκράτορος καὶ ἀδελφοῦ καὶ πάντων τῶν τῆς συγκλήτου ἐγκρίτων ἀρχόντων ” ποιήσαντες, ἵνα μηδεὶς τοῦ ἑτέρου τοὺς τόπους καὶ ὅρια ὑπερπηδᾷ καὶ ἁρπάζῃ, ἀλλ' εἰρηνικῶς διάγειν. Οὗτοι δὲ μετὰ ταῦτα μὴ τηρήσαντες τοὺς ὅρκους καὶ τὰς συνθήκας ἠθέτησαν. Διὰ τοῦτο ἐν ὑσ τέροις, ὡς ἐφάνη καὶ εἶδον κἀγώ, κακῶς ἀπό λαβον καὶ πρὸς ἀλλήλους διετέθησαν, ὡς πρόσω διηγήσομαι τὰ παρακολουθήσαντα ἀναμεταξὺ αὐτ τῶν. Τῇ δὲ τετάρτῃ τοῦ Ὀκτωβρίου μηνὸς τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐστάλην ἐγὼ παρὰ τοῦ αὐθέντου μου καὶ βα- σιλέως πρὸς τὸν τῆς Ἰβηρίας κύριον Γεώρ- γιον Μέπεν, ὃς παρ' ἡμῖν ῥῆξ λέγεται, καὶ πρὸς τὸν βασιλέα Τραπεζοῦντος κύρ Ἰωάννην τὸν Κομ νηνόν, μετὰ δώρων ἀγλαῶν καὶ πολλῆς παρα- σκευῆς, μετὰ ἀρχόντων καὶ στρατιωτῶν καὶ ἱερο μονάχων καὶ μοναχῶν καὶ ψαλτῶν μουσικῶν καὶ ἰατρῶν καί τινων κρουόντων ὄργανα καὶ ἕτερα είδη μουσικά. Καὶ ἐλθόντες εἰς Ἰβηρίαν ὑπὸ πάντ μουσικῶν εἰδῶν καὶ ὀργάνων πάντες οἱ ἐκεῖθεν ἔτρεχον ἰδεῖν καὶ ἐθαύμαζον, λέγοντες ὅτι ἡκούομεν περὶ τούτων, ἀλλ᾽ αἰσθητῶς ὡς τὰ νῦν οὐκ εἴδομεν οὔτε ἠκούσαμεν. Οὐχὶ μόνον ἀπὸ τῆς Ἰβηρίας πόλ λεως, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν πέριξ αὐτῆς καὶ περάτων ἔτρεχον ἰδεῖν καὶ ἀκοῦσαι, ὅτι τὸ ὄνομα αὐτῶν ἤκουον, τί δέ ἐστιν οὐκ ἐγίνωσκον. Καὶ ἐλθόντων πολλῶν, ἐν αὐτοῖς ἦν καί τις γηραιός ὡσεὶ ἐτῶν ἑκατὸν, καὶ τάδε μοι διηγήσατο. "Ην τούνομα τῷ πρεσβύτῃ Εφραίμ, ὁρμώμενος ἐκ τῆς περιφήμου τῆς Ἰβηρίας πόλεως λεγομένης.....· ὃς ἐκ νεό- τητος αὐτοῦ ᾐχμαλωτίσθη ὑπὸ βαρβάρων καὶ ἀσε βῶν τῶν ἐκεῖθεν ἐθνῶν, καὶ ἐπώλησαν αὐτὸν εἰς τὰ ἐνδότερα μέρη τῶν Περσῶν. Ὁ δὲ κύριος αὐτοῦ ἔμπορος ῶν, καὶ μετὰ ἑτέρων πολλῶν ἐμπόρων θέ λοντες ἐλθεῖν κατὰ τὰ τῶν Ἰνδῶν μέρη ποιῆσαι τὴν αὐτοῖς νενομισμένην ἐμπορίαν, καὶ περιπατοῦντες ἡμέρας οὐκ ὀλίγας ήγγισαν ἔνδον τῆς τῶν Ἰνδών χώρας. Ο αὐτὸς Ἐφραὶμ ἐπιθυμῶν φεύγειν τοῦ ζυγοῦ τῆς αἰχμαλωσίας ἐζήτει εὐκαιρίαν· καὶ ἐν μιᾷ νυκτὶ πανσελήνῳ ὁ κύριος αὐτοῦ κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας καὶ ἕτεροι συνοδοιπόροι, αὐτὸς τῆς τύχης φορᾷ χρησάμενος ἐγερθεὶς φυγάς ᾤχετο ἐκ τόπου εἰς τόπον, περιπατῶν ἡμέρας πολλὰς ἐν ἐρήμοις τόποις καὶ ἀβάτοις. Ἔφθασεν εἰς τινας νήσους, ἐν οἷς οἰκοῦσιν οἱ Μακρόβιοι μακροβίους γὰρ ὀνομάζουσι διὰ τὸ ζῆν πλεῖον ἢ ἑκατὸν πεντή - κοντα ἔτη ἕκαστος αὐτῶν. Καὶ τοῦτο δὲ γίνεται, λέγουσι, διὰ τὴν τοῦ ἀέρος εὐκρασίαν καὶ καθαρό τητα, διὰ τὶ μὲν ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσιν οὐ λεί πονται ὁπῶραι παντοίαι δι' ὅλου τοῦ ἐνιαυτοῦ, καὶ τὰ μὲν ἀνθοῦσι, τὰ δὲ ὀμφανίζουσι, τὰ δὲ τρυγᾶται. Εκεῖ δὲ καὶ τὰ μεγάλα Ινδικά γίνονται κάρυπ CHRONICON MAJUS. - · LIB. III. sto mense ex urbe egressus in Peloponnesum abiit. Kalendis Septembribus anni etiam Demetrius despota porphyrogenitus discessit similiterque abiit in Peloponnesum. Hi antequam ex urbe excederent, coram matre imperatrice et imperatore fratre cun- ctisque senatorii ordinis viris primoribus horren- dis sacramentis se astrinxerunt, ut neuter alterius loca finesque invaderet aut vastaret, sed pacem servaret uterque. At mox, neglectis ac violatis sa- cramentis pactionibusque, postea, ut comparuit egoque ipse vidi, male inter se affecti et animati fuerunt; unde quæ exorta sint inter eos, infra explicabo. Die quarto Octobris ejusdem anni ab imperatore, domino meo, ad principem Iberiæ, Georgium Me- pen, qui a nobis rex dicitur, et Joannem Comne- num, Trapezuntis regem, missus sum cum donis splendidis multoque apparatu cum viris nobilibus et satellitio, cum hieromonachis et monachis, cum psaltis et medicis, aliisque quibusdam organa et alia instrumenta musica tractandi peritis. Ubi in Iberiam venimus, cuncti nos læti exceperunt, pulsatisque organis cæterisque instrumentis, ince- iæ concursautes mirari ac profiteri, audisse se de PATROL. GR. CLVI B talibus rebus, nunquam, ut nuuc, sensibus usur- passe. Neque solum ex urbe, sed etiam e locis et regionibus finitimis ad videndum audiendumque accurrerunt, quoniam illarum rerum nomina au- diverant, quales illae essent, ignorabant. Cumque multi confluxissent, fuit inter hos senex quidam centum circiter annorum, qui hæc mihi narravit. Erat nomen seni Ephraim, et oriundus erat e no- bili Iberiæ urbe, quæ appellatur ... Puer captus D a barbaris et impiis illis gentibus, venditus est in interiores regiones Persarum. Cum herus ejus, qui mercator erat, et alii multi mercatores, apud Indos solitum sibi mercatum facturi, dies aliquot iter fecissent, jamque appropinquarent finibus Indorum, Ephraim, jugo servitii se subtrahere cupiens, fu- gæ opportunitatem quærebat, ac nocte plenilunii lumine illustrata, cum herus cum reliquis comitilius fessus esset ex itinere, ipse fortuna confisus, sur- rexit fugiendoque loca mutavit, et dies non paucos per invia ac deserta circumvagatus, pervenit in in- sulas quasdam, quas Longaevi habitant. Quippe Lon gævos hos appellant propterea, quod singuli vitam supra annos centum et quinquaginta producunt : id quod fieri aiunt propter acris temperiem et pu-

δὲ οὗτος ἐν ἐκείνῃ τῇ χώρα καιρῷ τινὶ καὶ τὴν διάλεκτον τοῦ τόπου ἐκείνου καλῶς ἔμαθεν, καὶ ἐνεθυμήθη ἵνα ἐν τῇ πατρίδι επανέλθῃ. Και τιν τῶν ἐντοπίων τὴν γνώμην αὐτοῦ εἰπὼν, παρέλαβεν αὐτὸν καὶ ἤγαγεν ἐν τόπῳ τινὶ ἔνθα ἐκ τῶν ἔξωθεν · Ινδῶν ἀκάτια ἐρχόμενα καὶ φόρτον ποιοῦντα άρις μάτων ἦν. Καὶ ἐμβὰς ὁ Εφραιμ ἐν ἐνὶ τῶν ἀκατίων καὶ ἐλθὼν εὗρε νέα παμμέγεθον 16ηρι- κήν, καὶ πλεύσας δι' αὐτῆς ἦλθεν εἰς Ιβηρίαν ήτοι Ισπανίαν κατὰ τὴν Πορτογαλλίαν, κἀκεῖθεν δι' ἄλλης νηός πλεύσας κατὰ τὰς Βρεταννικὰς νέα σους καὶ πλησίον Γερμανίας επέρασεν ἐν τῇ 16η ρία ἔνθα κἀγὼ ἔφθασα, καὶ οὕτως ταῦτά μοι ἐξη γήσατο. καὶ δυσπέριστα ἡμῖν καὶ πάνω ἐπιθυμητὰ ἀρώματα Α οἱ καὶ ἀγεληδὲν πορευόμενοι βόσκονται. Διατρίψας καὶ ὁ μαγνήτης λίθος. Οἵτινες ἄνδρες ἔθνος εἰσὶν εὐσεβὲς καὶ ζῶσι ζωὴν ἀκτήμονα καὶ τὸν Θεὸν δο ξάζουσιν. Ἐκ τῶν ἐκεῖθεν καὶ ὁ ποταμὸς ὁ Νεῖλος ἀρχὴν λαμβάνει· ὁ δὲ τρόπος ὅπου ὁ παταμὸς οὗτος τῷ Ἰουλίῳ καὶ Αὐγούστῳ μηνὶ πλημμυρεῖ, καὶ οὐχὶ ἑτέρῳ καιρῷ ὡς οἱ ἄλλοι ποταμοί, λέγουσιν εἶναι οὕτως· ὅτι οἱ δύο αὐτοὶ μῆνες ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσιν ὑπάρχουσι ψυχρότεροι τῶν ἄλλων μηνῶν, διότι ὁ ἥλιος ὑπάρχει πρὸς ἡμᾶς καὶ πρὸς τὸ βά- ρειον. Υψώνεται διὰ τοῦτο τότε μεσοῦντος τοῦ θέ- ρους, τὴν Αἴγυπτον ἐπικλύζει, ὡς τοῦ ἡλίου τὴν βορειοτέραν διαθέοντος ζώνην καὶ τοῖς ἄλλοις παρενοχλούντος ποταμοῖς. Ἐπέρασε δὲ καί τινα ἄλλον ποταμὸν πάνυ ἐπικίνδυνον, ἵνα ὑπάγῃ αὐ- τόθι εἰς τοὺς Μακροβίους, διά τι ζῶον ἀμφίβιον Απῆλθον οὖν ἐγὼ ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ διὰ τυμ- μέγα σφόδρα, κατοικεῖ ἐν ἐκείνου τοῦ ποταμοῦ τῷ πενθερίαν, όπου δ' ἄρα μοι φανήσεται ἐκ τῶν δύο ὕδατι, καλούμενον τῇ ἐκείνων διαλέκτῳ οδοντοτύ- γενῶν. Ἔδει οὖν ἵνα μετὰ γράμματος, διὰ τὸ ἀναί- ραννον, οἷον καὶ ἐλέφαντα καταπιεῖν ὁλόκληρον. τιών μου πλέον, δηλώσω τῷ βασιλεῖ τὰ καλὰ ἀμε Εὑρίσκονται δὲ ἐν ἐκείνοις τοῖς ἐρήμοις τόποις καὶ φοτέρων τῶν μερῶν, καὶ ὁ αὐθέντης μου ἀπελογι ἕτερα πολλά φοβερώτατα ζῶα καὶ θηρία, ἐξ ὧν σατο. Καὶ ἐρχόμενοι περὶ τὴν Ἀμισὸν ἐναυάγησε. εἰσὶ δράκοντες πλεῖστοι καὶ μέγιστοι σφόδρα ὡσεὶ Ἐκεῖσε προσδοκῶν ἐγὼ τὴν ἀπολογίαν διέτριψα ἐν πηγῶν ἑβδομήκοντα, τὸ δὲ μέγεθος καὶ τὸ πάχος ἐκείνοις τοῖς μέρεσιν ἔτη δύο καὶ ἡμέρας τριάκοντα. πολὺ καὶ φρικωδέστατον, σκορπίοι μὲν πηχυαίοι, Ἐν τῷδε τῷ καιρῷ τῇ κγ' τοῦ Μαρτίου μηνός του οἱ δὲ μύρμηκες σπιθαμιαίοι καὶ πλέον, νυκτερίδες αὐτοῦ ἔτους τέθνηκεν ἐν μακαρίᾳ τῇ λήξει ἡ ἀοίδι δὲ ὡς κάρακες θερινοί, μυῖαι δὲ ὡσεὶ στρουθία τὰ μας δέσποινα Εἰρήνη ἡ διὰ τοῦ θείου καὶ ἀγγελικού ἐπὶ δώματος. Διὰ τοῦτο καὶ ἐκεῖνοι οἱ τόποι εἰσιν σχήματος μετονομασθεῖσα Ὑπομονὴ μοναχή· καὶ ἀοίκητοι, διὰ τὰ φοβερὰ θηρία καὶ φαρμακώδη. Οἱ ἐτάφη εἰς τὴν μονὴν τοῦ Παντοκράτορος, πλησίον ἐλέφαντες δὲ κατ' ἐκείνην τὴν χώραν εἰσὶ τὸ πλῆς τοῦ μακαρίτου καὶ ἀοιδίμου βασιλέως τοῦ συζύγου θος ὥσπερ καθ' ἡμᾶς οἱ βίες καὶ ἀγέλαι προβάτων, η αὐτῆς. Καὶ τῷ Φεβρουαρίῳ μηνὶ τοῦ ςανθ' έτους . GEORGII PHRANTZ.E B C . etiam habitari nequeunt illæ regiones, propter il· las, dico, terribiles et venenatas bestias. Elephan- torum autem ibidem tanta multitudo est, quanta apud nos boum atque ovium, pascunturque etiam gregatim vagantes. Ille cum ea in regione aliquan- dia commoratus esset jamque pulchre didicisset gentis sermonem, in patriam redire cupirit; cum que mentem suam incolarum alicui aperuisset, deductus ab eo est in locum quemdam, quo ab ex- ternis Indis naviculæ aromatis onustæ appelli so- lebant. Haruni 'una conscensa et mari commissa, mox navem grandem Ibericam invenit, qua in Ibe. ' riam sive Hispaniam Portugalliensem delatus est, ritatem, propter quam illis in regionibus per totum annum non deficiunt omnis generis fruges, quarum aliæ florent, aliæ crudæ sunt, aliæ jam maturæ colliguntur. Ibidem proveniunt magnæ nuces Indi- cas, et aromata nobis pane negata sed optatissima, et magnes lapis. Gens ea pia est vitamique agit moderatam et Deum colit. Ex eadem regione Ni- Jus originem capit, causamque, propter quam is fuvias Julio et Augusto mensibus increscit, non alio tempore, ut reliqua flumiara, hanc esse dicunt, quod bi duo menses illis in regionibus cæteris men- sibus frigidiores sint, propterea quod tum sol ad nostram regionem borealenque procedat. Qua de re augescit Nilus media æstate inundatque Ægy- D indeque alia navi in insulas Britannicas et prope ptum, utpote sole zonam magis borealem obeunte et instante aliis Quminibus. Trajecit autem ille, ut ad Longævos perveniret, etiam alium quemdam Aluvium, valde periculosum propter ingens quod- dam animal amphibium, quod in eo flumine vivit, illorum sermone odontotyrannum appellatum, quod vel integrum possit elephantum devorare. Inve- niuntur in illis locis desurtis præterea aliæ multæ horrendæ bestiæ et bellum, velut dracenes plurimi et ingentes, longitudine cubitorum fere septuaginta, altitudine et latitudine longe terribilissimi, scor- piones cubitales, formicæ unius spithamæ et am- ¨phus, vespertiliones corvorum æstivorum instar, musca passeribus pares magnitudine. Quapropter Germanism profectus, in Iberiam eam trajecit, in qua ego ipse eum inveni atque hæc ita ab eo au- divi. Discessi ego illam in regionem ob conjugium cum alterutra familia, prout mihi videretur, concilian- dum. Necesse autem erat, quo tutior essem a cul- pa, ut imperatori utriusque generis commoda per litteras significarem, quorum ille duceret rationem. Ad Amisum feci naufragium, ibique imperatoris exspectans responsum circa eas regiones annos duos et dies triginta commoratus sum. Illo tem- ·pore, Martii mensis die ejusdem anni, ad bea- torum sedes cessit gloriosa despœna Irene, per di- vinum et angelicum habitum mutato nomine Hy-

δὲ οὗτος ἐν ἐκείνῃ τῇ χώρα καιρῷ τινὶ καὶ τὴν διάλεκτον τοῦ τόπου ἐκείνου καλῶς ἔμαθεν, καὶ ἐνεθυμήθη ἵνα ἐν τῇ πατρίδι επανέλθῃ. Και τιν τῶν ἐντοπίων τὴν γνώμην αὐτοῦ εἰπὼν, παρέλαβεν αὐτὸν καὶ ἤγαγεν ἐν τόπῳ τινὶ ἔνθα ἐκ τῶν ἔξωθεν · Ινδῶν ἀκάτια ἐρχόμενα καὶ φόρτον ποιοῦντα άρις μάτων ἦν. Καὶ ἐμβὰς ὁ Εφραιμ ἐν ἐνὶ τῶν ἀκατίων καὶ ἐλθὼν εὗρε νέα παμμέγεθον 16ηρι- κήν, καὶ πλεύσας δι' αὐτῆς ἦλθεν εἰς Ιβηρίαν ήτοι Ισπανίαν κατὰ τὴν Πορτογαλλίαν, κἀκεῖθεν δι' ἄλλης νηός πλεύσας κατὰ τὰς Βρεταννικὰς νέα σους καὶ πλησίον Γερμανίας επέρασεν ἐν τῇ 16η ρία ἔνθα κἀγὼ ἔφθασα, καὶ οὕτως ταῦτά μοι ἐξη γήσατο. καὶ δυσπέριστα ἡμῖν καὶ πάνω ἐπιθυμητὰ ἀρώματα Α οἱ καὶ ἀγεληδὲν πορευόμενοι βόσκονται. Διατρίψας καὶ ὁ μαγνήτης λίθος. Οἵτινες ἄνδρες ἔθνος εἰσὶν εὐσεβὲς καὶ ζῶσι ζωὴν ἀκτήμονα καὶ τὸν Θεὸν δο ξάζουσιν. Ἐκ τῶν ἐκεῖθεν καὶ ὁ ποταμὸς ὁ Νεῖλος ἀρχὴν λαμβάνει· ὁ δὲ τρόπος ὅπου ὁ παταμὸς οὗτος τῷ Ἰουλίῳ καὶ Αὐγούστῳ μηνὶ πλημμυρεῖ, καὶ οὐχὶ ἑτέρῳ καιρῷ ὡς οἱ ἄλλοι ποταμοί, λέγουσιν εἶναι οὕτως· ὅτι οἱ δύο αὐτοὶ μῆνες ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσιν ὑπάρχουσι ψυχρότεροι τῶν ἄλλων μηνῶν, διότι ὁ ἥλιος ὑπάρχει πρὸς ἡμᾶς καὶ πρὸς τὸ βά- ρειον. Υψώνεται διὰ τοῦτο τότε μεσοῦντος τοῦ θέ- ρους, τὴν Αἴγυπτον ἐπικλύζει, ὡς τοῦ ἡλίου τὴν βορειοτέραν διαθέοντος ζώνην καὶ τοῖς ἄλλοις παρενοχλούντος ποταμοῖς. Ἐπέρασε δὲ καί τινα ἄλλον ποταμὸν πάνυ ἐπικίνδυνον, ἵνα ὑπάγῃ αὐ- τόθι εἰς τοὺς Μακροβίους, διά τι ζῶον ἀμφίβιον Απῆλθον οὖν ἐγὼ ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ διὰ τυμ- μέγα σφόδρα, κατοικεῖ ἐν ἐκείνου τοῦ ποταμοῦ τῷ πενθερίαν, όπου δ' ἄρα μοι φανήσεται ἐκ τῶν δύο ὕδατι, καλούμενον τῇ ἐκείνων διαλέκτῳ οδοντοτύ- γενῶν. Ἔδει οὖν ἵνα μετὰ γράμματος, διὰ τὸ ἀναί- ραννον, οἷον καὶ ἐλέφαντα καταπιεῖν ὁλόκληρον. τιών μου πλέον, δηλώσω τῷ βασιλεῖ τὰ καλὰ ἀμε Εὑρίσκονται δὲ ἐν ἐκείνοις τοῖς ἐρήμοις τόποις καὶ φοτέρων τῶν μερῶν, καὶ ὁ αὐθέντης μου ἀπελογι ἕτερα πολλά φοβερώτατα ζῶα καὶ θηρία, ἐξ ὧν σατο. Καὶ ἐρχόμενοι περὶ τὴν Ἀμισὸν ἐναυάγησε. εἰσὶ δράκοντες πλεῖστοι καὶ μέγιστοι σφόδρα ὡσεὶ Ἐκεῖσε προσδοκῶν ἐγὼ τὴν ἀπολογίαν διέτριψα ἐν πηγῶν ἑβδομήκοντα, τὸ δὲ μέγεθος καὶ τὸ πάχος ἐκείνοις τοῖς μέρεσιν ἔτη δύο καὶ ἡμέρας τριάκοντα. πολὺ καὶ φρικωδέστατον, σκορπίοι μὲν πηχυαίοι, Ἐν τῷδε τῷ καιρῷ τῇ κγ' τοῦ Μαρτίου μηνός του οἱ δὲ μύρμηκες σπιθαμιαίοι καὶ πλέον, νυκτερίδες αὐτοῦ ἔτους τέθνηκεν ἐν μακαρίᾳ τῇ λήξει ἡ ἀοίδι δὲ ὡς κάρακες θερινοί, μυῖαι δὲ ὡσεὶ στρουθία τὰ μας δέσποινα Εἰρήνη ἡ διὰ τοῦ θείου καὶ ἀγγελικού ἐπὶ δώματος. Διὰ τοῦτο καὶ ἐκεῖνοι οἱ τόποι εἰσιν σχήματος μετονομασθεῖσα Ὑπομονὴ μοναχή· καὶ ἀοίκητοι, διὰ τὰ φοβερὰ θηρία καὶ φαρμακώδη. Οἱ ἐτάφη εἰς τὴν μονὴν τοῦ Παντοκράτορος, πλησίον ἐλέφαντες δὲ κατ' ἐκείνην τὴν χώραν εἰσὶ τὸ πλῆς τοῦ μακαρίτου καὶ ἀοιδίμου βασιλέως τοῦ συζύγου θος ὥσπερ καθ' ἡμᾶς οἱ βίες καὶ ἀγέλαι προβάτων, η αὐτῆς. Καὶ τῷ Φεβρουαρίῳ μηνὶ τοῦ ςανθ' έτους . GEORGII PHRANTZ.E B C . etiam habitari nequeunt illæ regiones, propter il· las, dico, terribiles et venenatas bestias. Elephan- torum autem ibidem tanta multitudo est, quanta apud nos boum atque ovium, pascunturque etiam gregatim vagantes. Ille cum ea in regione aliquan- dia commoratus esset jamque pulchre didicisset gentis sermonem, in patriam redire cupirit; cum que mentem suam incolarum alicui aperuisset, deductus ab eo est in locum quemdam, quo ab ex- ternis Indis naviculæ aromatis onustæ appelli so- lebant. Haruni 'una conscensa et mari commissa, mox navem grandem Ibericam invenit, qua in Ibe. ' riam sive Hispaniam Portugalliensem delatus est, ritatem, propter quam illis in regionibus per totum annum non deficiunt omnis generis fruges, quarum aliæ florent, aliæ crudæ sunt, aliæ jam maturæ colliguntur. Ibidem proveniunt magnæ nuces Indi- cas, et aromata nobis pane negata sed optatissima, et magnes lapis. Gens ea pia est vitamique agit moderatam et Deum colit. Ex eadem regione Ni- Jus originem capit, causamque, propter quam is fuvias Julio et Augusto mensibus increscit, non alio tempore, ut reliqua flumiara, hanc esse dicunt, quod bi duo menses illis in regionibus cæteris men- sibus frigidiores sint, propterea quod tum sol ad nostram regionem borealenque procedat. Qua de re augescit Nilus media æstate inundatque Ægy- D indeque alia navi in insulas Britannicas et prope ptum, utpote sole zonam magis borealem obeunte et instante aliis Quminibus. Trajecit autem ille, ut ad Longævos perveniret, etiam alium quemdam Aluvium, valde periculosum propter ingens quod- dam animal amphibium, quod in eo flumine vivit, illorum sermone odontotyrannum appellatum, quod vel integrum possit elephantum devorare. Inve- niuntur in illis locis desurtis præterea aliæ multæ horrendæ bestiæ et bellum, velut dracenes plurimi et ingentes, longitudine cubitorum fere septuaginta, altitudine et latitudine longe terribilissimi, scor- piones cubitales, formicæ unius spithamæ et am- ¨phus, vespertiliones corvorum æstivorum instar, musca passeribus pares magnitudine. Quapropter Germanism profectus, in Iberiam eam trajecit, in qua ego ipse eum inveni atque hæc ita ab eo au- divi. Discessi ego illam in regionem ob conjugium cum alterutra familia, prout mihi videretur, concilian- dum. Necesse autem erat, quo tutior essem a cul- pa, ut imperatori utriusque generis commoda per litteras significarem, quorum ille duceret rationem. Ad Amisum feci naufragium, ibique imperatoris exspectans responsum circa eas regiones annos duos et dies triginta commoratus sum. Illo tem- ·pore, Martii mensis die ejusdem anni, ad bea- torum sedes cessit gloriosa despœna Irene, per di- vinum et angelicum habitum mutato nomine Hy-

καὶ βασιλέα νεωστὶ τὰ σκῆπτρα λαβόντα, δς καὶ ἐκ τῶν τῆς βασιλείας εἰσοδημάτων πολλὰ ὀφείλει διὰ τὰς ἐξόδους καὶ τὰ φιλόδωρα, ἃ έχαρίσατο τοῖς στρα- τιώταις καὶ πάσῃ τῇ αὐλῇ · διὸ δεῖται καιροῦ εἰρη- νικοῦ πρὸς τὸ ἐξοικονομῆσαι τὰ τῆς μάχης καὶ τοῦ πολέμου ἀναγκαῖα καὶ ἐπιτήδεια. Καὶ ἐὰν διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ὁ Θεὸς παραχωρήσῃ, καὶ αὐτὸς ὁ αλιτήριος ὑπὸ τῆς νεότητος αὐτοῦ καὶ κακογνωμίας ὁρμήσοι ἂν μάχην ποιῆσαι κατὰ τῆς πόλεως, οὐκ οἶδα τί γενήσεται εἰς ἡμᾶς. Ναὶ ἀληθῶς εὐφρόσυνος ἀγγελία ἦν, εἰ ἀπέθανεν ὁ νῦν γεγονώς νέος άμη- ρᾶς, ἐπεὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ οὐκ εἶχεν ἄλλον υἱὸν, καὶ τῷ γηραιῷ ἐκ τῆς λύπης ἐδίδοτο ἀσθένεια, ἐξ ἧς καὶ ὀλιγοχρονία· καὶ τούτου ἕνεκεν εἰς κίνδυνον καὶ ἀπέθανεν ὁ ἀμηρᾶς ὁ Αμοκράτης, κἀγὼ ἔμαθον Α καὶ ἡ πόλις ἠπορημένη ἐστὶ διὰ τὸν αὐθέντην μου ἔτι ὢν ἐν τῇ 16ηρίᾳ. Ὡς οὖν ἦλθον εἰς Τραπεζοῦντα, εἴρηκέ μοι ὁ βασιλεὺς τοιάδε « Κύριε πρέσβυ, εἰπεῖν σοι θέλω χρηστὰς ἀγγελίας, εἰ μὴ δεῖ ἀπο δοῦναί σε ἡμῖν τι δῶρον χάριτος. » Κἀγὼ ἀναστὰς προσεκύνησα αὐτὸν εἰπών · Ο Θεός μακροημερεύ- σοι τὴν ἁγίαν σου βασιλείαν, ὃς πολυτρόπως εὐερ- γετεῖς ἡμᾶς· οὕτως καὶ διὰ τὰς νῦν ἀγαθὰς ἀγγελίας αὖθις εὐεργετήσεις ἡμᾶς. Ἀλλ᾿ ἡμῖν οὐκ ἔστιν ἀν- τάξιόν τι ἀποδοῦναι τῇ βασιλείᾳ σου τῇ ἁγίᾳ. » Καὶ εὐθὺς εἶπέ μοι περὶ τοῦ θανάτου τοῦ ἀμηρᾶ, καὶ πῶς ὁ υἱὸς αὐτοῦ ἐγένετο αὐθέντης καὶ πλείστας χάριτας ἐποίησε τῷ ἄνακτι, καὶ εἰρήνη αὖθις ἐπε· κυρώθη ἀναμεταξὺ αὐτῶν τηρεῖν αὐτὴν, ὡς καὶ πρώην μετὰ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ εἶχεν ὁ ἐκείνων οἱ κος. Κἀγὼ ἀκούσας οὕτως ἐγενόμην ἄφωνος καὶ το- Β διχοστασίαν μεγάλην ἐνέπιπτεν ἡ τῶν ἀσεβῶν ἀρχὴ, σαύτη οδύνη μοι περιείχετο ὡς εἰ περὶ τοῦ θανάτου τῶν ἐμῶν φιλτάτων ἡκούκειν. Καὶ μικρόν κατηφιά σας λέγω· « Δέσποτα μου, αὕτη οὐ χαρίεσσα επαγ γελία ἐστὶν, ἀλλὰ καὶ λίαν οδυνηρά. » Ο δὲ λέγει • Καὶ πῶς, χρηστὰ «ἀνέρ ; ο κἀγώ, ο Διότι ὁ τεθνηκὼς ἀμηρᾶς ἦν γέρων, καὶ τὸ κατὰ τῆς πόλεως άπε πειράσθη αὐτῷ, καὶ οὐκέτι ἐβούλετο εγχειρισθῆναι τι κατ' αὐτῆς, ἀλλὰ μόνον ἤθελε μᾶλλον εἰρηνεύειν· ὁ δὲ νῦν γεγονώς ἐστι νέος καὶ παιδιόθεν ἐχθρὸς ἦν τῶν Χριστιανῶν πρὸς τὸ ὑβρίζειν καὶ ἐπαπειλεῖν αὐτοὺς, λέγων ὅτι ὅταν καιρόν εὕρῃ ἐπιτήδειον καὶ τὴν τῆς βασιλείας ἐξουσίαν εἰς χεῖρας αὐτοῦ λήψη ται, τὴν ἀρχὴν τῶν Ῥωμαίων καὶ πάντων Χριστιανῶν ἔχει ἐξολοθρεῦσαι καὶ ἀφανίσαι. Τὰ νῦν καὶ ἐν τῷ μέσῳ τούτου τοῦ καιροῦ ἐδύνατο ἂν διορ- θῶσαι καὶ οἰκονομῆσαι τὰ πάντα, καὶ ἡ ἑαυτοῦ βα- σιλεία διέβαινεν εἰς κρείττονα προτίμησιν. » Ο δ βασιλεύς Τραπεζοῦντος ταῦτά μοι ἔφη· « Αὐτὸς ὑπάρχεις εἷς τῶν φρονίμων ἀρχόντων καὶ πρακτι κῶν τῆς αὐλῆς ἐκείνης, καὶ γινώσκεις κρείττον περὶ τούτων· ὅμως ὁ Θεός, ὡς δυνατός, ποιήσει αὐτὸν εἰς ἀγαθόν. ο Κἀγὼ ἀποκριθεὶς εἶπα Δίαν εὐχα μιστῶ τῇ καλοκαγαθίᾳ καὶ προαιρέσει τοῦ κράτους σου, διότι ἐγὼ οὐκ εἰμι τοσαύτης ποιότητος ὡς ἡ βασιλεία σου ἐκέλευσας. ο 'Ακούσας γὰρ ἐγὼ ὅτι ὅτι ἡ τοῦ προῤῥηθέντος ἀμηρᾶ γυνὴ, ἡ καὶ τοῦ της Σερβίας δεσπότου θυγάτηρ, μετὰ τὴν τοῦ ἀμηρά καὶ ἀνδρὸς αὐτῆς θανὴν ἐντίμως καὶ καλῶς ἀπε . · - CHRONICON MAJUS. LIB. III. C pomone monacha dicta. Sepulta est in monasterio Pantocratoris, juxta beatum et gloriosum impera- Lorem, conjugem ejus. Mense Februario ami Amurales ameras obiit, quod ego in Iberia etiam tum degens accepi. Trapezuntem igitur ut veni, imperator his me verbis excepit : « Domine legate, faustum tibi nuntium impertire volo, nisi quod munus aliquod grati animi rependas mihi necesse est. » Ad quæ ego surgens eumque adorans : Deus, inquam, ‹ dies producat sanctæ majestati tuæ, qui nobis cum multis modis benefacias, tum per istos nunc nuntios benefacies. Verum nihil nos habemus dignum, quod rependamus sanctæ majestati tuæ. › Tum statim dixit mihi de morte Amuratis, naura- D vitque, quomodo ejus filius princeps factus esset, et plurima sibi beneficia præstitisset, et pax.rorsum inter ipsos esset confirmata, qualis etiam ante huic domui cum patre ejus intercesserat. Quæ ubi au- divi, obmutui, tantusque dolor me incessit, quam si hominum mihi charissimorum mortem compe- rissem. Deinde demisso auimo, • Mi despota, in- quam, iste quidem non gratus nuntius est, sed ad- modum etiam acerbus. Tum ille : • Quomodo, vir bone? › ‹ Quia, inquam, is, qui obiit, ameras se- nex erat, urbemque satis tentavit, nec jam ador- turus eam erat, sed pacem quam bellum maluit. At qui nunc factus est ameras, is et juvenis est et a puero Christianorum inimicus, contumeliose cos habere minatusque dicere solebat, se, cum primum occasionem invenisset et regno potitus esset, Ro- manorum, imo Christianorum omnium imperium perditurum et deleturum. Et vero urbs nunc in angustiis est propter principem meum et impera- toren recens regnum adeptum, cui de reditibus imperii grande æs alienum solvendum est, propter expeditiones et donativa tum militibus, tum cunctis aulicis collata conflatum. Quare temporibus placatis opus est, ut rebus ad bellum necessariis et idoneis se instruat. Quod si Deus propter peccata postra concesserit, ut nequam ille, juvenili audacia et aui- mi pravitate actus, urbem bello aggrediatur, nescio equidem, quid nobis futurum sit. Profecto felix nuntius foret, si juvenem, qui nunc ameras factus est, obiisse nuntiares, siquidem pater ejus alium Alium non haberet et seni e luctu oriretur ægro- tatio, ex ægrotatione deminutio vitæ : unde in pe- riculum et magnam seditionem incideret impiorum imperium, nostra autem interim omnia restitui et administrarı possent, ut auctoritas imperatoris inde haud paulo honoratior evasura fuisset. » Tum res Trapezuntius ita respondit: Tu cum ipse sis unus e prudentibus et peritis viris illius aulæ, melius utique ista novisti. Enimvers Deus, qua est potentia, frugi illum faciet. . llic ego, • Magnas, inquam, gratias ago integritati et consilio potentiæ tuæ, quoniam non tantus sum, quantum majestas tua

καὶ βασιλέα νεωστὶ τὰ σκῆπτρα λαβόντα, δς καὶ ἐκ τῶν τῆς βασιλείας εἰσοδημάτων πολλὰ ὀφείλει διὰ τὰς ἐξόδους καὶ τὰ φιλόδωρα, ἃ έχαρίσατο τοῖς στρα- τιώταις καὶ πάσῃ τῇ αὐλῇ · διὸ δεῖται καιροῦ εἰρη- νικοῦ πρὸς τὸ ἐξοικονομῆσαι τὰ τῆς μάχης καὶ τοῦ πολέμου ἀναγκαῖα καὶ ἐπιτήδεια. Καὶ ἐὰν διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ὁ Θεὸς παραχωρήσῃ, καὶ αὐτὸς ὁ αλιτήριος ὑπὸ τῆς νεότητος αὐτοῦ καὶ κακογνωμίας ὁρμήσοι ἂν μάχην ποιῆσαι κατὰ τῆς πόλεως, οὐκ οἶδα τί γενήσεται εἰς ἡμᾶς. Ναὶ ἀληθῶς εὐφρόσυνος ἀγγελία ἦν, εἰ ἀπέθανεν ὁ νῦν γεγονώς νέος άμη- ρᾶς, ἐπεὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ οὐκ εἶχεν ἄλλον υἱὸν, καὶ τῷ γηραιῷ ἐκ τῆς λύπης ἐδίδοτο ἀσθένεια, ἐξ ἧς καὶ ὀλιγοχρονία· καὶ τούτου ἕνεκεν εἰς κίνδυνον καὶ ἀπέθανεν ὁ ἀμηρᾶς ὁ Αμοκράτης, κἀγὼ ἔμαθον Α καὶ ἡ πόλις ἠπορημένη ἐστὶ διὰ τὸν αὐθέντην μου ἔτι ὢν ἐν τῇ 16ηρίᾳ. Ὡς οὖν ἦλθον εἰς Τραπεζοῦντα, εἴρηκέ μοι ὁ βασιλεὺς τοιάδε « Κύριε πρέσβυ, εἰπεῖν σοι θέλω χρηστὰς ἀγγελίας, εἰ μὴ δεῖ ἀπο δοῦναί σε ἡμῖν τι δῶρον χάριτος. » Κἀγὼ ἀναστὰς προσεκύνησα αὐτὸν εἰπών · Ο Θεός μακροημερεύ- σοι τὴν ἁγίαν σου βασιλείαν, ὃς πολυτρόπως εὐερ- γετεῖς ἡμᾶς· οὕτως καὶ διὰ τὰς νῦν ἀγαθὰς ἀγγελίας αὖθις εὐεργετήσεις ἡμᾶς. Ἀλλ᾿ ἡμῖν οὐκ ἔστιν ἀν- τάξιόν τι ἀποδοῦναι τῇ βασιλείᾳ σου τῇ ἁγίᾳ. » Καὶ εὐθὺς εἶπέ μοι περὶ τοῦ θανάτου τοῦ ἀμηρᾶ, καὶ πῶς ὁ υἱὸς αὐτοῦ ἐγένετο αὐθέντης καὶ πλείστας χάριτας ἐποίησε τῷ ἄνακτι, καὶ εἰρήνη αὖθις ἐπε· κυρώθη ἀναμεταξὺ αὐτῶν τηρεῖν αὐτὴν, ὡς καὶ πρώην μετὰ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ εἶχεν ὁ ἐκείνων οἱ κος. Κἀγὼ ἀκούσας οὕτως ἐγενόμην ἄφωνος καὶ το- Β διχοστασίαν μεγάλην ἐνέπιπτεν ἡ τῶν ἀσεβῶν ἀρχὴ, σαύτη οδύνη μοι περιείχετο ὡς εἰ περὶ τοῦ θανάτου τῶν ἐμῶν φιλτάτων ἡκούκειν. Καὶ μικρόν κατηφιά σας λέγω· « Δέσποτα μου, αὕτη οὐ χαρίεσσα επαγ γελία ἐστὶν, ἀλλὰ καὶ λίαν οδυνηρά. » Ο δὲ λέγει • Καὶ πῶς, χρηστὰ «ἀνέρ ; ο κἀγώ, ο Διότι ὁ τεθνηκὼς ἀμηρᾶς ἦν γέρων, καὶ τὸ κατὰ τῆς πόλεως άπε πειράσθη αὐτῷ, καὶ οὐκέτι ἐβούλετο εγχειρισθῆναι τι κατ' αὐτῆς, ἀλλὰ μόνον ἤθελε μᾶλλον εἰρηνεύειν· ὁ δὲ νῦν γεγονώς ἐστι νέος καὶ παιδιόθεν ἐχθρὸς ἦν τῶν Χριστιανῶν πρὸς τὸ ὑβρίζειν καὶ ἐπαπειλεῖν αὐτοὺς, λέγων ὅτι ὅταν καιρόν εὕρῃ ἐπιτήδειον καὶ τὴν τῆς βασιλείας ἐξουσίαν εἰς χεῖρας αὐτοῦ λήψη ται, τὴν ἀρχὴν τῶν Ῥωμαίων καὶ πάντων Χριστιανῶν ἔχει ἐξολοθρεῦσαι καὶ ἀφανίσαι. Τὰ νῦν καὶ ἐν τῷ μέσῳ τούτου τοῦ καιροῦ ἐδύνατο ἂν διορ- θῶσαι καὶ οἰκονομῆσαι τὰ πάντα, καὶ ἡ ἑαυτοῦ βα- σιλεία διέβαινεν εἰς κρείττονα προτίμησιν. » Ο δ βασιλεύς Τραπεζοῦντος ταῦτά μοι ἔφη· « Αὐτὸς ὑπάρχεις εἷς τῶν φρονίμων ἀρχόντων καὶ πρακτι κῶν τῆς αὐλῆς ἐκείνης, καὶ γινώσκεις κρείττον περὶ τούτων· ὅμως ὁ Θεός, ὡς δυνατός, ποιήσει αὐτὸν εἰς ἀγαθόν. ο Κἀγὼ ἀποκριθεὶς εἶπα Δίαν εὐχα μιστῶ τῇ καλοκαγαθίᾳ καὶ προαιρέσει τοῦ κράτους σου, διότι ἐγὼ οὐκ εἰμι τοσαύτης ποιότητος ὡς ἡ βασιλεία σου ἐκέλευσας. ο 'Ακούσας γὰρ ἐγὼ ὅτι ὅτι ἡ τοῦ προῤῥηθέντος ἀμηρᾶ γυνὴ, ἡ καὶ τοῦ της Σερβίας δεσπότου θυγάτηρ, μετὰ τὴν τοῦ ἀμηρά καὶ ἀνδρὸς αὐτῆς θανὴν ἐντίμως καὶ καλῶς ἀπε . · - CHRONICON MAJUS. LIB. III. C pomone monacha dicta. Sepulta est in monasterio Pantocratoris, juxta beatum et gloriosum impera- Lorem, conjugem ejus. Mense Februario ami Amurales ameras obiit, quod ego in Iberia etiam tum degens accepi. Trapezuntem igitur ut veni, imperator his me verbis excepit : « Domine legate, faustum tibi nuntium impertire volo, nisi quod munus aliquod grati animi rependas mihi necesse est. » Ad quæ ego surgens eumque adorans : Deus, inquam, ‹ dies producat sanctæ majestati tuæ, qui nobis cum multis modis benefacias, tum per istos nunc nuntios benefacies. Verum nihil nos habemus dignum, quod rependamus sanctæ majestati tuæ. › Tum statim dixit mihi de morte Amuratis, naura- D vitque, quomodo ejus filius princeps factus esset, et plurima sibi beneficia præstitisset, et pax.rorsum inter ipsos esset confirmata, qualis etiam ante huic domui cum patre ejus intercesserat. Quæ ubi au- divi, obmutui, tantusque dolor me incessit, quam si hominum mihi charissimorum mortem compe- rissem. Deinde demisso auimo, • Mi despota, in- quam, iste quidem non gratus nuntius est, sed ad- modum etiam acerbus. Tum ille : • Quomodo, vir bone? › ‹ Quia, inquam, is, qui obiit, ameras se- nex erat, urbemque satis tentavit, nec jam ador- turus eam erat, sed pacem quam bellum maluit. At qui nunc factus est ameras, is et juvenis est et a puero Christianorum inimicus, contumeliose cos habere minatusque dicere solebat, se, cum primum occasionem invenisset et regno potitus esset, Ro- manorum, imo Christianorum omnium imperium perditurum et deleturum. Et vero urbs nunc in angustiis est propter principem meum et impera- toren recens regnum adeptum, cui de reditibus imperii grande æs alienum solvendum est, propter expeditiones et donativa tum militibus, tum cunctis aulicis collata conflatum. Quare temporibus placatis opus est, ut rebus ad bellum necessariis et idoneis se instruat. Quod si Deus propter peccata postra concesserit, ut nequam ille, juvenili audacia et aui- mi pravitate actus, urbem bello aggrediatur, nescio equidem, quid nobis futurum sit. Profecto felix nuntius foret, si juvenem, qui nunc ameras factus est, obiisse nuntiares, siquidem pater ejus alium Alium non haberet et seni e luctu oriretur ægro- tatio, ex ægrotatione deminutio vitæ : unde in pe- riculum et magnam seditionem incideret impiorum imperium, nostra autem interim omnia restitui et administrarı possent, ut auctoritas imperatoris inde haud paulo honoratior evasura fuisset. » Tum res Trapezuntius ita respondit: Tu cum ipse sis unus e prudentibus et peritis viris illius aulæ, melius utique ista novisti. Enimvers Deus, qua est potentia, frugi illum faciet. . llic ego, • Magnas, inquam, gratias ago integritati et consilio potentiæ tuæ, quoniam non tantus sum, quantum majestas tua

στράφη πρὸς τοὺς γονεῖς αὐτῆς ἐν τῷ ἰδίῳ οἴκῳ, Η βασιλεία σου αἰτιωμένη οὐ πράξει τοῦτο, εἰ αὐτῇ ἔδει με γὰρ ἐναπομείναι εἰς Τραπεζούντα διά τινας οὐκ ὀλίγας αἰτίας, καὶ εὑρών τινα νῆα μέλλουσαν εἰς Κωνσταντινούπολιν ἀποπλεῦσαι, μεθ᾿ ἧς ἐγὼ ἀπέστειλά τινας ἵππους, καὶ δύο οἷς ὁ βασιλεὺς Ιστρίας μοι έδωρήσατο ἐκ τῶν ὑπ' αὐτοῦ αἰχμαλω- τισθέντων, ὅτε τοὺς αἰχμαλώτους ἐσκύλευσεν. Καὶ ἕτερα πολλά τινα είδη ἀπέστειλα φιλοδωρηθέντα ἡμῖν παρά τινων, καὶ πρὸς τὸν αὐθέντην μου την βασιλέα τοιάδε έγραψα περὶ ὧν εἰς Ἰβηρίαν ἔπραξα καὶ ὧν εἰς Τραπεζοῦντα υπώπτευον ποιῆσαι, καὶ πάντα τὰ συμβάντα αὐτῷ ἐδήλωσα. Καὶ δοὺς τὰς γραφὰς ἑνὶ τῶν σὺν ἐμοὶ ἀρχόντων ἔστειλα αὐτὸν, καὶ παρήγγειλα αὐτῷ ἵνα τὴν μὲν μίαν τῶν γραφῶν δώσῃ τῷ βασιλεῖ ἐν τῷ προσκυνῆσαι αὐτὸν, ἔφην αὐτῷ, καὶ διὰ στόματος, ἵνα τὰ καθ᾿ ἡμᾶς πάντα Β ἀναφέρῃ διὰ ζώσης φωνῆς, τὴν δὲ ἐτέραν γραφὴν ἐπὶ τὴν αύριον τῷ βασιλεῖ αὖθις δώσῃ. Εἶχε δὲ οὔτ τως ἡ γραφής « Ἐγὼ ἐν τῷ ἀποσωθῆναι με εἰς Τραπεζοῦντα ἔμαθον τὰ περὶ τοῦ θανάτου του ἀμηρᾶ παρὰ τοῦ βασιλέως ἐνταῦθα, καὶ πῶς ἡ ἀμή- ρισσα ἡ τούτου ἐξαδέλφη επανέστρεψεν εἰς τὴν παι τρίδα αὐτῆς πρὸς τοὺς γονεῖς ἐντίμως καὶ καλῶς. Ὡς ἤκουσα δὲ, ἐσυλλογισάμην κατὰ τὸν ἐμὸν σκου τὸν καὶ τὸ δοκοῦν μοι δηλοποιῆσαι τῷ κράτει σου, ὅτι τῶν δύο συνοικεσίων, περὶ ὧν ἐνθάδε ἐλήλυθα, συμφερώτερον τῇ βασιλείᾳ σου ἔσεται καὶ λίαν κρεῖτο τον καὶ ὠφέλιμον εἰς πάντα διὰ πολλὰς αἰτία;, εἰ ἀρεστόν ἐστι τῷ κράτει σου ποιῆσαι τρόπον καὶ ἀνα- βολὴν ἵνα λάβῃς τὴν εἰρημένην ἀμήρισσαν εἰς γυ- ναίκα. Τέσσαρα γὰρ μόνα εὑρίσκω αἴτια δι' ὧν ἡ δόξει· πρῶτον μὲν τὸ ἔλαττον τοῦ γένους· δεύτερον δὲ μή πως καὶ ἡ ἐκκλησία διὰ τὴν συγγένειαν τὴν τοῦ γάμου ἱερολογίαν κωλύσῃ· τρίτον ὅτι ὁ ἀνὴρ αὐτῆς ἦν Τοῦρκος· τέταρτον ὅτι πεντηκονταετής οὔτε τῇ ἡλικίᾳ, εἰ τύχῃ καὶ συλλήψηται ἐν γαστρὶ, ἐν τῷ μέλλειν τεκεῖν κινδυνεύσῃ, ὡς οἱ φυσικοὶ λέγουσιν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐπισυμβαίνει, ἐπεὶ ἦν στεῖρα μὴ τεκοῦσά ποτε. Τῶν τεσσάρων οὖν τούτων αἰτιῶν την διάλυσιν λέξομαι. Πρῶτον μὲν οὐδέν ἐστιν και ράδοξον εἰ ταύτην λάβῃς εἰς γυναῖκα, ὅτι ἐλάττονος γένους οὐκ ἔστιν τῆς κυρίας μου καὶ ἀοιδίμου σου μητρός. Δεύτερον, εἰ καὶ τὸ συνοικέσιον μετὰ τῆς τοῦ Τραπεζοῦντος βασιλέως θυγατρός γένηται, ένι- κεν τῆς συγγενείας ἐλπίζομεν συγχωρηθήναι τοῦτο παρὰ τῆς ἐκκλησίας, εἰ εἰς πτωχοὺς καὶ ὄρο φανοὺς καὶ ἐκκλησίας χρήματα δοθήσονται. Τοσού τον μᾶλλον εύσκοπωτέρως συγχωρηθήσεται καὶ τὸ τῆς τοῦ δεσπότου Σερβίας θυγατρός, λέγω τῆς εἰρη μένης ἀμηρίσσας, διὰ τὰς τοσαύτας χάριτας και εὐεργεσίας ἃς ὀφείλουσιν αὐτῇ καθ᾿ ἑκάστην ἡ ἐκ κλησία τε καὶ οἱ ἱερομόναχοι καὶ μοναχοὶ καὶ πᾶς ὁ τῆς ἐκκλησίας κλῆρος. Τρίτον οὐκ ἔσεται παράδ ξον εἰ Τοῦρκον ἔσχεν ἄνδρα, ἐπεὶ καὶ ἡ δέσποινα Εὐδοκία, ἣν ὁ πάππος σου ἔλαβεν εἰς γυναῖκα, ἄν δρα προέσχε Τούρκων και μικροῦ καὶ ὀλίγου τόπου αὐθέντην, καὶ παιδία μετ᾿ ἐκείνου ἔτεκεν· αὕτη δὲ τοσούτου μεγάλου αὐθέντου καὶ ἀμηρᾶ γυνὴ οὖσα, καὶ ὡς ἀκούομεν, οὐκ ἐγνώρισεν αὐτὴν, διὸ καὶ ἄτε- ενός ἐστι. Περὶ δὲ κατὰ τὸ τέταρτον, εἰ καὶ ἐτῶν πλειόνων ὑπάρχει, ἐὰν συλλάβῃ γαστρὶ, τὸ τοῦ Κυ GEORGII PARANTZA C curam adhibere, ut amerissam illam ducas uxorem. Etenim quatuor modo causas invenio, propter quas majestati tuæ illa conditio repudianda videri queat : primum, quod genere inferior est ; deinde, ne forte Ecclesia istarum nuptiarum sacra propier cognationem impedial; tum, quod conjux ejus Turca fuit; postremo, quod, ut quinquagenaria, si conceperit, cum periculo pariet, quod physici plerumque fieri dicunt, quandoquidem, adbuc sterilis, nullum unquam partum edidit. Quatuor his causis ita jam occurramus. Ad primum nibil singulare facies, si illam uxorem ducas, quæ nihil me putavit. » Acceperam praeterea, amera, cujus ante mentio facta est, uxorem, despotæ Serviæ fi- liam, post mariti mortem præclaro et honorifico comitatu domum ad parentes rediisse. Gum propter quasdam non leves causas Trapezunte me manere necesse esset, inventa navi, quæ Cpolim solvere vellet, transmisi equos quosdam et pueros duos ab Iberorum rege de captivis, quos fecerat, mihi do- natos, aliaque multa munerum genera a quibusdam liberaliter in me collata, scripsique ad imperatorem dominum meum, tum, quæ in Iberia transegissem, tum, quæ Trapezunte transacturum me confiderem, certioremque eum fecl de rebus omnibus, quæ ac- D nobilitate dominæ meæ, gloriosæ matri tuæ, ciderant. Dedi epistolas uni de nobilibus, qui ine- cum erant, eumque dimisi cohortatus, ut alteram imperatori statim, cum eum adoraret, traderet, narraretque coram omnia, quæ ad nos pertinerent ;` alteram eidem die sequenti daret. Scripta autem erat epistola hoc exemplo: ‹ Salvus Trapezuntern delatus, ex hoc rege mortem ameræ cognovi, et amerissam, hujus e sorore neptem, pulchre et ho- norifice in patriam ad parentes reversam esse. Quod ubi comperi, constitui apud animum, quod mihi visum est, potentia tuæ significare, duobus his, ob quæ hoc iter feci, connubiis multis de causis utilius fore majestati tuæ et longe melius ad omnia- que aptius, si potentiæ tuæ placeat, rationem ac cedit. Deinde, si in matrimonium peteres Trape- zuntiorum regis filiam, cognationis gratiam speramus tibi factum iri ab Ecclesia, si in men- dicos, orphanos et ecclesias pecuniam eroga- ris. Hoc tanto magis et facilius concedetur tibi matrimonium filiæ despotæ Serviæ, amerissæ in- quam, propter tanta illa officia et munera, quibus quotidie illi obligantur Ecclesia, hieromonachi, monachi, universus denique clerus. Illud autem, quod Turcam maritum babuit, minime singulare est, quoniam etiam Eudocia despœna, quæ avi tui uxor fuit, ante Turcam conjugem habuerat, parvæ et exilis regionis principem, cui etiam, liberos pe- pererat. Contra hæc tam eximii principis et ameræ

στράφη πρὸς τοὺς γονεῖς αὐτῆς ἐν τῷ ἰδίῳ οἴκῳ, Η βασιλεία σου αἰτιωμένη οὐ πράξει τοῦτο, εἰ αὐτῇ ἔδει με γὰρ ἐναπομείναι εἰς Τραπεζούντα διά τινας οὐκ ὀλίγας αἰτίας, καὶ εὑρών τινα νῆα μέλλουσαν εἰς Κωνσταντινούπολιν ἀποπλεῦσαι, μεθ᾿ ἧς ἐγὼ ἀπέστειλά τινας ἵππους, καὶ δύο οἷς ὁ βασιλεὺς Ιστρίας μοι έδωρήσατο ἐκ τῶν ὑπ' αὐτοῦ αἰχμαλω- τισθέντων, ὅτε τοὺς αἰχμαλώτους ἐσκύλευσεν. Καὶ ἕτερα πολλά τινα είδη ἀπέστειλα φιλοδωρηθέντα ἡμῖν παρά τινων, καὶ πρὸς τὸν αὐθέντην μου την βασιλέα τοιάδε έγραψα περὶ ὧν εἰς Ἰβηρίαν ἔπραξα καὶ ὧν εἰς Τραπεζοῦντα υπώπτευον ποιῆσαι, καὶ πάντα τὰ συμβάντα αὐτῷ ἐδήλωσα. Καὶ δοὺς τὰς γραφὰς ἑνὶ τῶν σὺν ἐμοὶ ἀρχόντων ἔστειλα αὐτὸν, καὶ παρήγγειλα αὐτῷ ἵνα τὴν μὲν μίαν τῶν γραφῶν δώσῃ τῷ βασιλεῖ ἐν τῷ προσκυνῆσαι αὐτὸν, ἔφην αὐτῷ, καὶ διὰ στόματος, ἵνα τὰ καθ᾿ ἡμᾶς πάντα Β ἀναφέρῃ διὰ ζώσης φωνῆς, τὴν δὲ ἐτέραν γραφὴν ἐπὶ τὴν αύριον τῷ βασιλεῖ αὖθις δώσῃ. Εἶχε δὲ οὔτ τως ἡ γραφής « Ἐγὼ ἐν τῷ ἀποσωθῆναι με εἰς Τραπεζοῦντα ἔμαθον τὰ περὶ τοῦ θανάτου του ἀμηρᾶ παρὰ τοῦ βασιλέως ἐνταῦθα, καὶ πῶς ἡ ἀμή- ρισσα ἡ τούτου ἐξαδέλφη επανέστρεψεν εἰς τὴν παι τρίδα αὐτῆς πρὸς τοὺς γονεῖς ἐντίμως καὶ καλῶς. Ὡς ἤκουσα δὲ, ἐσυλλογισάμην κατὰ τὸν ἐμὸν σκου τὸν καὶ τὸ δοκοῦν μοι δηλοποιῆσαι τῷ κράτει σου, ὅτι τῶν δύο συνοικεσίων, περὶ ὧν ἐνθάδε ἐλήλυθα, συμφερώτερον τῇ βασιλείᾳ σου ἔσεται καὶ λίαν κρεῖτο τον καὶ ὠφέλιμον εἰς πάντα διὰ πολλὰς αἰτία;, εἰ ἀρεστόν ἐστι τῷ κράτει σου ποιῆσαι τρόπον καὶ ἀνα- βολὴν ἵνα λάβῃς τὴν εἰρημένην ἀμήρισσαν εἰς γυ- ναίκα. Τέσσαρα γὰρ μόνα εὑρίσκω αἴτια δι' ὧν ἡ δόξει· πρῶτον μὲν τὸ ἔλαττον τοῦ γένους· δεύτερον δὲ μή πως καὶ ἡ ἐκκλησία διὰ τὴν συγγένειαν τὴν τοῦ γάμου ἱερολογίαν κωλύσῃ· τρίτον ὅτι ὁ ἀνὴρ αὐτῆς ἦν Τοῦρκος· τέταρτον ὅτι πεντηκονταετής οὔτε τῇ ἡλικίᾳ, εἰ τύχῃ καὶ συλλήψηται ἐν γαστρὶ, ἐν τῷ μέλλειν τεκεῖν κινδυνεύσῃ, ὡς οἱ φυσικοὶ λέγουσιν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐπισυμβαίνει, ἐπεὶ ἦν στεῖρα μὴ τεκοῦσά ποτε. Τῶν τεσσάρων οὖν τούτων αἰτιῶν την διάλυσιν λέξομαι. Πρῶτον μὲν οὐδέν ἐστιν και ράδοξον εἰ ταύτην λάβῃς εἰς γυναῖκα, ὅτι ἐλάττονος γένους οὐκ ἔστιν τῆς κυρίας μου καὶ ἀοιδίμου σου μητρός. Δεύτερον, εἰ καὶ τὸ συνοικέσιον μετὰ τῆς τοῦ Τραπεζοῦντος βασιλέως θυγατρός γένηται, ένι- κεν τῆς συγγενείας ἐλπίζομεν συγχωρηθήναι τοῦτο παρὰ τῆς ἐκκλησίας, εἰ εἰς πτωχοὺς καὶ ὄρο φανοὺς καὶ ἐκκλησίας χρήματα δοθήσονται. Τοσού τον μᾶλλον εύσκοπωτέρως συγχωρηθήσεται καὶ τὸ τῆς τοῦ δεσπότου Σερβίας θυγατρός, λέγω τῆς εἰρη μένης ἀμηρίσσας, διὰ τὰς τοσαύτας χάριτας και εὐεργεσίας ἃς ὀφείλουσιν αὐτῇ καθ᾿ ἑκάστην ἡ ἐκ κλησία τε καὶ οἱ ἱερομόναχοι καὶ μοναχοὶ καὶ πᾶς ὁ τῆς ἐκκλησίας κλῆρος. Τρίτον οὐκ ἔσεται παράδ ξον εἰ Τοῦρκον ἔσχεν ἄνδρα, ἐπεὶ καὶ ἡ δέσποινα Εὐδοκία, ἣν ὁ πάππος σου ἔλαβεν εἰς γυναῖκα, ἄν δρα προέσχε Τούρκων και μικροῦ καὶ ὀλίγου τόπου αὐθέντην, καὶ παιδία μετ᾿ ἐκείνου ἔτεκεν· αὕτη δὲ τοσούτου μεγάλου αὐθέντου καὶ ἀμηρᾶ γυνὴ οὖσα, καὶ ὡς ἀκούομεν, οὐκ ἐγνώρισεν αὐτὴν, διὸ καὶ ἄτε- ενός ἐστι. Περὶ δὲ κατὰ τὸ τέταρτον, εἰ καὶ ἐτῶν πλειόνων ὑπάρχει, ἐὰν συλλάβῃ γαστρὶ, τὸ τοῦ Κυ GEORGII PARANTZA C curam adhibere, ut amerissam illam ducas uxorem. Etenim quatuor modo causas invenio, propter quas majestati tuæ illa conditio repudianda videri queat : primum, quod genere inferior est ; deinde, ne forte Ecclesia istarum nuptiarum sacra propier cognationem impedial; tum, quod conjux ejus Turca fuit; postremo, quod, ut quinquagenaria, si conceperit, cum periculo pariet, quod physici plerumque fieri dicunt, quandoquidem, adbuc sterilis, nullum unquam partum edidit. Quatuor his causis ita jam occurramus. Ad primum nibil singulare facies, si illam uxorem ducas, quæ nihil me putavit. » Acceperam praeterea, amera, cujus ante mentio facta est, uxorem, despotæ Serviæ fi- liam, post mariti mortem præclaro et honorifico comitatu domum ad parentes rediisse. Gum propter quasdam non leves causas Trapezunte me manere necesse esset, inventa navi, quæ Cpolim solvere vellet, transmisi equos quosdam et pueros duos ab Iberorum rege de captivis, quos fecerat, mihi do- natos, aliaque multa munerum genera a quibusdam liberaliter in me collata, scripsique ad imperatorem dominum meum, tum, quæ in Iberia transegissem, tum, quæ Trapezunte transacturum me confiderem, certioremque eum fecl de rebus omnibus, quæ ac- D nobilitate dominæ meæ, gloriosæ matri tuæ, ciderant. Dedi epistolas uni de nobilibus, qui ine- cum erant, eumque dimisi cohortatus, ut alteram imperatori statim, cum eum adoraret, traderet, narraretque coram omnia, quæ ad nos pertinerent ;` alteram eidem die sequenti daret. Scripta autem erat epistola hoc exemplo: ‹ Salvus Trapezuntern delatus, ex hoc rege mortem ameræ cognovi, et amerissam, hujus e sorore neptem, pulchre et ho- norifice in patriam ad parentes reversam esse. Quod ubi comperi, constitui apud animum, quod mihi visum est, potentia tuæ significare, duobus his, ob quæ hoc iter feci, connubiis multis de causis utilius fore majestati tuæ et longe melius ad omnia- que aptius, si potentiæ tuæ placeat, rationem ac cedit. Deinde, si in matrimonium peteres Trape- zuntiorum regis filiam, cognationis gratiam speramus tibi factum iri ab Ecclesia, si in men- dicos, orphanos et ecclesias pecuniam eroga- ris. Hoc tanto magis et facilius concedetur tibi matrimonium filiæ despotæ Serviæ, amerissæ in- quam, propter tanta illa officia et munera, quibus quotidie illi obligantur Ecclesia, hieromonachi, monachi, universus denique clerus. Illud autem, quod Turcam maritum babuit, minime singulare est, quoniam etiam Eudocia despœna, quæ avi tui uxor fuit, ante Turcam conjugem habuerat, parvæ et exilis regionis principem, cui etiam, liberos pe- pererat. Contra hæc tam eximii principis et ameræ

στράφη πρὸς τοὺς γονεῖς αὐτῆς ἐν τῷ ἰδίῳ οἴκῳ, Η βασιλεία σου αἰτιωμένη οὐ πράξει τοῦτο, εἰ αὐτῇ ἔδει με γὰρ ἐναπομείναι εἰς Τραπεζούντα διά τινας οὐκ ὀλίγας αἰτίας, καὶ εὑρών τινα νῆα μέλλουσαν εἰς Κωνσταντινούπολιν ἀποπλεῦσαι, μεθ᾿ ἧς ἐγὼ ἀπέστειλά τινας ἵππους, καὶ δύο οἷς ὁ βασιλεὺς Ιστρίας μοι έδωρήσατο ἐκ τῶν ὑπ' αὐτοῦ αἰχμαλω- τισθέντων, ὅτε τοὺς αἰχμαλώτους ἐσκύλευσεν. Καὶ ἕτερα πολλά τινα είδη ἀπέστειλα φιλοδωρηθέντα ἡμῖν παρά τινων, καὶ πρὸς τὸν αὐθέντην μου την βασιλέα τοιάδε έγραψα περὶ ὧν εἰς Ἰβηρίαν ἔπραξα καὶ ὧν εἰς Τραπεζοῦντα υπώπτευον ποιῆσαι, καὶ πάντα τὰ συμβάντα αὐτῷ ἐδήλωσα. Καὶ δοὺς τὰς γραφὰς ἑνὶ τῶν σὺν ἐμοὶ ἀρχόντων ἔστειλα αὐτὸν, καὶ παρήγγειλα αὐτῷ ἵνα τὴν μὲν μίαν τῶν γραφῶν δώσῃ τῷ βασιλεῖ ἐν τῷ προσκυνῆσαι αὐτὸν, ἔφην αὐτῷ, καὶ διὰ στόματος, ἵνα τὰ καθ᾿ ἡμᾶς πάντα Β ἀναφέρῃ διὰ ζώσης φωνῆς, τὴν δὲ ἐτέραν γραφὴν ἐπὶ τὴν αύριον τῷ βασιλεῖ αὖθις δώσῃ. Εἶχε δὲ οὔτ τως ἡ γραφής « Ἐγὼ ἐν τῷ ἀποσωθῆναι με εἰς Τραπεζοῦντα ἔμαθον τὰ περὶ τοῦ θανάτου του ἀμηρᾶ παρὰ τοῦ βασιλέως ἐνταῦθα, καὶ πῶς ἡ ἀμή- ρισσα ἡ τούτου ἐξαδέλφη επανέστρεψεν εἰς τὴν παι τρίδα αὐτῆς πρὸς τοὺς γονεῖς ἐντίμως καὶ καλῶς. Ὡς ἤκουσα δὲ, ἐσυλλογισάμην κατὰ τὸν ἐμὸν σκου τὸν καὶ τὸ δοκοῦν μοι δηλοποιῆσαι τῷ κράτει σου, ὅτι τῶν δύο συνοικεσίων, περὶ ὧν ἐνθάδε ἐλήλυθα, συμφερώτερον τῇ βασιλείᾳ σου ἔσεται καὶ λίαν κρεῖτο τον καὶ ὠφέλιμον εἰς πάντα διὰ πολλὰς αἰτία;, εἰ ἀρεστόν ἐστι τῷ κράτει σου ποιῆσαι τρόπον καὶ ἀνα- βολὴν ἵνα λάβῃς τὴν εἰρημένην ἀμήρισσαν εἰς γυ- ναίκα. Τέσσαρα γὰρ μόνα εὑρίσκω αἴτια δι' ὧν ἡ δόξει· πρῶτον μὲν τὸ ἔλαττον τοῦ γένους· δεύτερον δὲ μή πως καὶ ἡ ἐκκλησία διὰ τὴν συγγένειαν τὴν τοῦ γάμου ἱερολογίαν κωλύσῃ· τρίτον ὅτι ὁ ἀνὴρ αὐτῆς ἦν Τοῦρκος· τέταρτον ὅτι πεντηκονταετής οὔτε τῇ ἡλικίᾳ, εἰ τύχῃ καὶ συλλήψηται ἐν γαστρὶ, ἐν τῷ μέλλειν τεκεῖν κινδυνεύσῃ, ὡς οἱ φυσικοὶ λέγουσιν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐπισυμβαίνει, ἐπεὶ ἦν στεῖρα μὴ τεκοῦσά ποτε. Τῶν τεσσάρων οὖν τούτων αἰτιῶν την διάλυσιν λέξομαι. Πρῶτον μὲν οὐδέν ἐστιν και ράδοξον εἰ ταύτην λάβῃς εἰς γυναῖκα, ὅτι ἐλάττονος γένους οὐκ ἔστιν τῆς κυρίας μου καὶ ἀοιδίμου σου μητρός. Δεύτερον, εἰ καὶ τὸ συνοικέσιον μετὰ τῆς τοῦ Τραπεζοῦντος βασιλέως θυγατρός γένηται, ένι- κεν τῆς συγγενείας ἐλπίζομεν συγχωρηθήναι τοῦτο παρὰ τῆς ἐκκλησίας, εἰ εἰς πτωχοὺς καὶ ὄρο φανοὺς καὶ ἐκκλησίας χρήματα δοθήσονται. Τοσού τον μᾶλλον εύσκοπωτέρως συγχωρηθήσεται καὶ τὸ τῆς τοῦ δεσπότου Σερβίας θυγατρός, λέγω τῆς εἰρη μένης ἀμηρίσσας, διὰ τὰς τοσαύτας χάριτας και εὐεργεσίας ἃς ὀφείλουσιν αὐτῇ καθ᾿ ἑκάστην ἡ ἐκ κλησία τε καὶ οἱ ἱερομόναχοι καὶ μοναχοὶ καὶ πᾶς ὁ τῆς ἐκκλησίας κλῆρος. Τρίτον οὐκ ἔσεται παράδ ξον εἰ Τοῦρκον ἔσχεν ἄνδρα, ἐπεὶ καὶ ἡ δέσποινα Εὐδοκία, ἣν ὁ πάππος σου ἔλαβεν εἰς γυναῖκα, ἄν δρα προέσχε Τούρκων και μικροῦ καὶ ὀλίγου τόπου αὐθέντην, καὶ παιδία μετ᾿ ἐκείνου ἔτεκεν· αὕτη δὲ τοσούτου μεγάλου αὐθέντου καὶ ἀμηρᾶ γυνὴ οὖσα, καὶ ὡς ἀκούομεν, οὐκ ἐγνώρισεν αὐτὴν, διὸ καὶ ἄτε- ενός ἐστι. Περὶ δὲ κατὰ τὸ τέταρτον, εἰ καὶ ἐτῶν πλειόνων ὑπάρχει, ἐὰν συλλάβῃ γαστρὶ, τὸ τοῦ Κυ GEORGII PARANTZA C curam adhibere, ut amerissam illam ducas uxorem. Etenim quatuor modo causas invenio, propter quas majestati tuæ illa conditio repudianda videri queat : primum, quod genere inferior est ; deinde, ne forte Ecclesia istarum nuptiarum sacra propier cognationem impedial; tum, quod conjux ejus Turca fuit; postremo, quod, ut quinquagenaria, si conceperit, cum periculo pariet, quod physici plerumque fieri dicunt, quandoquidem, adbuc sterilis, nullum unquam partum edidit. Quatuor his causis ita jam occurramus. Ad primum nibil singulare facies, si illam uxorem ducas, quæ nihil me putavit. » Acceperam praeterea, amera, cujus ante mentio facta est, uxorem, despotæ Serviæ fi- liam, post mariti mortem præclaro et honorifico comitatu domum ad parentes rediisse. Gum propter quasdam non leves causas Trapezunte me manere necesse esset, inventa navi, quæ Cpolim solvere vellet, transmisi equos quosdam et pueros duos ab Iberorum rege de captivis, quos fecerat, mihi do- natos, aliaque multa munerum genera a quibusdam liberaliter in me collata, scripsique ad imperatorem dominum meum, tum, quæ in Iberia transegissem, tum, quæ Trapezunte transacturum me confiderem, certioremque eum fecl de rebus omnibus, quæ ac- D nobilitate dominæ meæ, gloriosæ matri tuæ, ciderant. Dedi epistolas uni de nobilibus, qui ine- cum erant, eumque dimisi cohortatus, ut alteram imperatori statim, cum eum adoraret, traderet, narraretque coram omnia, quæ ad nos pertinerent ;` alteram eidem die sequenti daret. Scripta autem erat epistola hoc exemplo: ‹ Salvus Trapezuntern delatus, ex hoc rege mortem ameræ cognovi, et amerissam, hujus e sorore neptem, pulchre et ho- norifice in patriam ad parentes reversam esse. Quod ubi comperi, constitui apud animum, quod mihi visum est, potentia tuæ significare, duobus his, ob quæ hoc iter feci, connubiis multis de causis utilius fore majestati tuæ et longe melius ad omnia- que aptius, si potentiæ tuæ placeat, rationem ac cedit. Deinde, si in matrimonium peteres Trape- zuntiorum regis filiam, cognationis gratiam speramus tibi factum iri ab Ecclesia, si in men- dicos, orphanos et ecclesias pecuniam eroga- ris. Hoc tanto magis et facilius concedetur tibi matrimonium filiæ despotæ Serviæ, amerissæ in- quam, propter tanta illa officia et munera, quibus quotidie illi obligantur Ecclesia, hieromonachi, monachi, universus denique clerus. Illud autem, quod Turcam maritum babuit, minime singulare est, quoniam etiam Eudocia despœna, quæ avi tui uxor fuit, ante Turcam conjugem habuerat, parvæ et exilis regionis principem, cui etiam, liberos pe- pererat. Contra hæc tam eximii principis et ameræ

στράφη πρὸς τοὺς γονεῖς αὐτῆς ἐν τῷ ἰδίῳ οἴκῳ, Η βασιλεία σου αἰτιωμένη οὐ πράξει τοῦτο, εἰ αὐτῇ ἔδει με γὰρ ἐναπομείναι εἰς Τραπεζούντα διά τινας οὐκ ὀλίγας αἰτίας, καὶ εὑρών τινα νῆα μέλλουσαν εἰς Κωνσταντινούπολιν ἀποπλεῦσαι, μεθ᾿ ἧς ἐγὼ ἀπέστειλά τινας ἵππους, καὶ δύο οἷς ὁ βασιλεὺς Ιστρίας μοι έδωρήσατο ἐκ τῶν ὑπ' αὐτοῦ αἰχμαλω- τισθέντων, ὅτε τοὺς αἰχμαλώτους ἐσκύλευσεν. Καὶ ἕτερα πολλά τινα είδη ἀπέστειλα φιλοδωρηθέντα ἡμῖν παρά τινων, καὶ πρὸς τὸν αὐθέντην μου την βασιλέα τοιάδε έγραψα περὶ ὧν εἰς Ἰβηρίαν ἔπραξα καὶ ὧν εἰς Τραπεζοῦντα υπώπτευον ποιῆσαι, καὶ πάντα τὰ συμβάντα αὐτῷ ἐδήλωσα. Καὶ δοὺς τὰς γραφὰς ἑνὶ τῶν σὺν ἐμοὶ ἀρχόντων ἔστειλα αὐτὸν, καὶ παρήγγειλα αὐτῷ ἵνα τὴν μὲν μίαν τῶν γραφῶν δώσῃ τῷ βασιλεῖ ἐν τῷ προσκυνῆσαι αὐτὸν, ἔφην αὐτῷ, καὶ διὰ στόματος, ἵνα τὰ καθ᾿ ἡμᾶς πάντα Β ἀναφέρῃ διὰ ζώσης φωνῆς, τὴν δὲ ἐτέραν γραφὴν ἐπὶ τὴν αύριον τῷ βασιλεῖ αὖθις δώσῃ. Εἶχε δὲ οὔτ τως ἡ γραφής « Ἐγὼ ἐν τῷ ἀποσωθῆναι με εἰς Τραπεζοῦντα ἔμαθον τὰ περὶ τοῦ θανάτου του ἀμηρᾶ παρὰ τοῦ βασιλέως ἐνταῦθα, καὶ πῶς ἡ ἀμή- ρισσα ἡ τούτου ἐξαδέλφη επανέστρεψεν εἰς τὴν παι τρίδα αὐτῆς πρὸς τοὺς γονεῖς ἐντίμως καὶ καλῶς. Ὡς ἤκουσα δὲ, ἐσυλλογισάμην κατὰ τὸν ἐμὸν σκου τὸν καὶ τὸ δοκοῦν μοι δηλοποιῆσαι τῷ κράτει σου, ὅτι τῶν δύο συνοικεσίων, περὶ ὧν ἐνθάδε ἐλήλυθα, συμφερώτερον τῇ βασιλείᾳ σου ἔσεται καὶ λίαν κρεῖτο τον καὶ ὠφέλιμον εἰς πάντα διὰ πολλὰς αἰτία;, εἰ ἀρεστόν ἐστι τῷ κράτει σου ποιῆσαι τρόπον καὶ ἀνα- βολὴν ἵνα λάβῃς τὴν εἰρημένην ἀμήρισσαν εἰς γυ- ναίκα. Τέσσαρα γὰρ μόνα εὑρίσκω αἴτια δι' ὧν ἡ δόξει· πρῶτον μὲν τὸ ἔλαττον τοῦ γένους· δεύτερον δὲ μή πως καὶ ἡ ἐκκλησία διὰ τὴν συγγένειαν τὴν τοῦ γάμου ἱερολογίαν κωλύσῃ· τρίτον ὅτι ὁ ἀνὴρ αὐτῆς ἦν Τοῦρκος· τέταρτον ὅτι πεντηκονταετής οὔτε τῇ ἡλικίᾳ, εἰ τύχῃ καὶ συλλήψηται ἐν γαστρὶ, ἐν τῷ μέλλειν τεκεῖν κινδυνεύσῃ, ὡς οἱ φυσικοὶ λέγουσιν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐπισυμβαίνει, ἐπεὶ ἦν στεῖρα μὴ τεκοῦσά ποτε. Τῶν τεσσάρων οὖν τούτων αἰτιῶν την διάλυσιν λέξομαι. Πρῶτον μὲν οὐδέν ἐστιν και ράδοξον εἰ ταύτην λάβῃς εἰς γυναῖκα, ὅτι ἐλάττονος γένους οὐκ ἔστιν τῆς κυρίας μου καὶ ἀοιδίμου σου μητρός. Δεύτερον, εἰ καὶ τὸ συνοικέσιον μετὰ τῆς τοῦ Τραπεζοῦντος βασιλέως θυγατρός γένηται, ένι- κεν τῆς συγγενείας ἐλπίζομεν συγχωρηθήναι τοῦτο παρὰ τῆς ἐκκλησίας, εἰ εἰς πτωχοὺς καὶ ὄρο φανοὺς καὶ ἐκκλησίας χρήματα δοθήσονται. Τοσού τον μᾶλλον εύσκοπωτέρως συγχωρηθήσεται καὶ τὸ τῆς τοῦ δεσπότου Σερβίας θυγατρός, λέγω τῆς εἰρη μένης ἀμηρίσσας, διὰ τὰς τοσαύτας χάριτας και εὐεργεσίας ἃς ὀφείλουσιν αὐτῇ καθ᾿ ἑκάστην ἡ ἐκ κλησία τε καὶ οἱ ἱερομόναχοι καὶ μοναχοὶ καὶ πᾶς ὁ τῆς ἐκκλησίας κλῆρος. Τρίτον οὐκ ἔσεται παράδ ξον εἰ Τοῦρκον ἔσχεν ἄνδρα, ἐπεὶ καὶ ἡ δέσποινα Εὐδοκία, ἣν ὁ πάππος σου ἔλαβεν εἰς γυναῖκα, ἄν δρα προέσχε Τούρκων και μικροῦ καὶ ὀλίγου τόπου αὐθέντην, καὶ παιδία μετ᾿ ἐκείνου ἔτεκεν· αὕτη δὲ τοσούτου μεγάλου αὐθέντου καὶ ἀμηρᾶ γυνὴ οὖσα, καὶ ὡς ἀκούομεν, οὐκ ἐγνώρισεν αὐτὴν, διὸ καὶ ἄτε- ενός ἐστι. Περὶ δὲ κατὰ τὸ τέταρτον, εἰ καὶ ἐτῶν πλειόνων ὑπάρχει, ἐὰν συλλάβῃ γαστρὶ, τὸ τοῦ Κυ GEORGII PARANTZA C curam adhibere, ut amerissam illam ducas uxorem. Etenim quatuor modo causas invenio, propter quas majestati tuæ illa conditio repudianda videri queat : primum, quod genere inferior est ; deinde, ne forte Ecclesia istarum nuptiarum sacra propier cognationem impedial; tum, quod conjux ejus Turca fuit; postremo, quod, ut quinquagenaria, si conceperit, cum periculo pariet, quod physici plerumque fieri dicunt, quandoquidem, adbuc sterilis, nullum unquam partum edidit. Quatuor his causis ita jam occurramus. Ad primum nibil singulare facies, si illam uxorem ducas, quæ nihil me putavit. » Acceperam praeterea, amera, cujus ante mentio facta est, uxorem, despotæ Serviæ fi- liam, post mariti mortem præclaro et honorifico comitatu domum ad parentes rediisse. Gum propter quasdam non leves causas Trapezunte me manere necesse esset, inventa navi, quæ Cpolim solvere vellet, transmisi equos quosdam et pueros duos ab Iberorum rege de captivis, quos fecerat, mihi do- natos, aliaque multa munerum genera a quibusdam liberaliter in me collata, scripsique ad imperatorem dominum meum, tum, quæ in Iberia transegissem, tum, quæ Trapezunte transacturum me confiderem, certioremque eum fecl de rebus omnibus, quæ ac- D nobilitate dominæ meæ, gloriosæ matri tuæ, ciderant. Dedi epistolas uni de nobilibus, qui ine- cum erant, eumque dimisi cohortatus, ut alteram imperatori statim, cum eum adoraret, traderet, narraretque coram omnia, quæ ad nos pertinerent ;` alteram eidem die sequenti daret. Scripta autem erat epistola hoc exemplo: ‹ Salvus Trapezuntern delatus, ex hoc rege mortem ameræ cognovi, et amerissam, hujus e sorore neptem, pulchre et ho- norifice in patriam ad parentes reversam esse. Quod ubi comperi, constitui apud animum, quod mihi visum est, potentia tuæ significare, duobus his, ob quæ hoc iter feci, connubiis multis de causis utilius fore majestati tuæ et longe melius ad omnia- que aptius, si potentiæ tuæ placeat, rationem ac cedit. Deinde, si in matrimonium peteres Trape- zuntiorum regis filiam, cognationis gratiam speramus tibi factum iri ab Ecclesia, si in men- dicos, orphanos et ecclesias pecuniam eroga- ris. Hoc tanto magis et facilius concedetur tibi matrimonium filiæ despotæ Serviæ, amerissæ in- quam, propter tanta illa officia et munera, quibus quotidie illi obligantur Ecclesia, hieromonachi, monachi, universus denique clerus. Illud autem, quod Turcam maritum babuit, minime singulare est, quoniam etiam Eudocia despœna, quæ avi tui uxor fuit, ante Turcam conjugem habuerat, parvæ et exilis regionis principem, cui etiam, liberos pe- pererat. Contra hæc tam eximii principis et ameræ

καὶ ἑτοίμως εἶχον ἐκπληρῶσαι καὶ τὸ ἔργον. "Αλλον γὰρ οὐκ ἐκώλυσε τὸ τοιοῦτον συνοικέσιον εἰ μὴ ὅτι ἡ ἀμήρισσα ἐδεήθη τοῦ Θεοῦ εὐχομένη τάξασα ἔτι ζῶντος τοῦ ἀμηρᾶ καὶ ἀνδρὸς αὐτῆς, εἰ ὁ Θεὸς οἴῳ δή ποτε τρόπῳ ἐλευθερώσῃ αὐτὴν ἐκ τὰς τῶν ἀσε- δῶν χεῖρας, ἑτέρῳ ἀνδρὶ μηκέτι ἐν τῇ ζωή αὐτῆς συζευχθείη, ἀλλὰ μένειν αὐτὴν ἐν σοφρωσύνῃ παρθενεύουσαν καὶ κατὰ τὸ δυνατὸν θεραπεύειν Θεῷ τῷ τὴν ἐλευθερίαν αὐτῆς χορηγήσαντι δι' ην αἰτίαν τὸ συνοικέσιον τοῦτο οὐκ ἐγένετο. Τῷ τοῦ αὐτοῦ ἔτους Αὐγούστῳ μηνὶ διέβη ἀπὸ τῆς πόλεως ὡς φυγὰς ὁ πατριάρχης κυρ Γρηγόριος, καὶ ἐγὼ τῇ ιδ' τοῦ Σεπτεμβρίου μηνός τοῦ ἔτους εἰς Κωνσταντινούπολιν ἀπέσωσα μετὰ τῆς νηὸς τοῦ καλοῦ ᾿Αντωνίου Ρίτζου, τοῦ καὶ ὕστερον μαρτυρήσαντος ὑπὲρ τῆς εἰς Χριστὸν αὐτοῦ πία ρίου θέλημα γενήσηται, ἐπεὶ συμφέρον τῇ βασιλείᾳ Α γονεῖς αὐτῆς ἡδέως καὶ ἀσμένως τὸν λόγον ἐδέξαντο, σοῦ ἐστι τὰ προειρημένα τρία αἴτια, ἐὰν γένηται, μᾶλλον. Καὶ οἱ γονεῖς αὐτῆς περιχαρῶς καὶ ἀσμέ- νως δέξονται τοῦτο. Ἐξαποστειλον οὖν εὐθύς τινα πιστὸν τῶν τοῦ παλατίου σου ἀρχόντων ἢ τῶν ἱερο- μονάχων ἢ μοναχῶν, καὶ τὰ περὶ τούτου διορθώ- σουσι, καὶ ἀναβολὴ οὐδεμία γενήσεται. . ᾿Αποσω θέντων οὖν τῶν γραμματοκομιστῶν μετὰ τῆς νηὸς ἐν τῇ πόλει τῇ κι' Μαΐου, καὶ ὁ βασιλεὺς ὢν εἰς χαιράγραν, ὡς ἐμηνύθη αὐτῷ ὅτι τινὲς ἐκ τῆς Ἰβηρίας ἐληλύθασιν, ἐάσας τὸ συάγριον ἐν τοῖς ἀνακτόροις ἦλθε μετὰ χαρᾶς. Ἐν ᾧ δὴ καιρῷ ἐφ- θασαν οἱ χαρτοκομισταί, τῇ κη' τοῦ Μαΐου, τῇ αὐτῇ νυκτὶ ὑπνώττων ἐφάνη μοι κατ' ὄναρ ὅτι καὶ ἐγὼ εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν ἔφθασα, καὶ προσσπεύ- σας τῷ βασιλεῖ ἀσπασθῆναι με τους πόδας αὐτοῦ οὐκ εἴασέ με, ἀλλ' ἐπιλαβὼν ἀνέστησε με καὶ κατε φίλησέ μου τοὺς ὀφθαλμούς. Έγωγε έξυπνος γενή- μενος εἶπον τοῖς περὶ ἐμὲ ὑπνοῦσι τὸ ὅραμα, καὶ ὅπως τῆς ἡμέρας μνημονεύσωσι. Ἰδὼν οὖν ὁ αὐθέν της μου καὶ βασιλεὺς μὴ ἐλθεῖν με, ἀλλ' ἐκ τῶν σὺν ἐμοὶ, καὶ τὴν πρώτην γραφὴν ἀναγνώσας περ ρίλυπος ἐγένετο καὶ ἐδυσφόρει κατηγορῶν τὴν ἐμὴν βραδύτητα· ὡς δὲ τὴν ἑτέραν γραφὴν ἐπὶ τὴν αἴ- μιον ἀνέγνω, καὶ μαθὼν μέλλειν ἐλθεῖν διὰ τῆς γραφῆς, ἰδοὺ ἡρκέσθη καὶ χαρίεις ἐναπέμεινε· καὶ εὐθὺς οἰκονομήσας Μανουήλ τὸν Παλαιολόγον τὸν τῆς Καντακουζηνῆς τῆς πρωτοστατορίασης ανε ψιόν, ἐξαπέστειλεν αὐτὸν πρὸς τὸν τῆς Σερβίας δε σπότην, ἵνα δοκιμάσῃ καὶ ἴδῃ περὶ οὗ ἐν τῇ ἐμῇ Οὐκ οἶδας, τιμιώτατε ἄνερ, τί φησιν ὁ μέγας Και ἐπιστολῇ γέγραφα συνοικεσίου. Καὶ ἀκούσαντες οἱ στεως. β'. Τελέσας οὖν ἐγὼ τὸ συνοικέσιον ἐν τῇ Ἰβηρία, ἵνα λάβῃ ὁ αὐθέντης μου τὴν τοῦ ἐκεῖσε ῥηγός θυ γατέρα, εἰδὼς ὅτι κρείττον ἦν τὸ ἐν τῇ Ἰβηρία τοῦ τῆς Τραπεζοῦντος. Εἶπέ μοι γὰρ ὁ τῆς Ἰβηρίας προειρημένος ρήξ τοιάδε· . Οὐκ ἔστι συνήθεια παρ ἡμῖν ἵνα διδῶσιν χρήματα αἱ γυναῖκες τοῖς ἀνδράσιν οὓς μέλλουσι λαβεῖν, ἀλλ' οἱ ἄνδρες ταῖς γυναιξίν.» Ἐγὼ δὲ ἀποκριθεὶς αἰτῶν ἱλασμὸν παρ' αὐτοῦ λέγω· • Οὐκ ἤκουσα πώποτε τοιαύτην συνήθειαν καὶ νόμον ὡς ἡ βασιλεία σου προστάττεις. · Ὁ δὲ βασιλεὺς γελάσας, τάχα θαυμάζων τοὺς λόγους μου, εἶπεν· σάριος; Διαφόρων ἐθνῶν τρόπον τε καὶ νόμον ἐξη- - CHRONICON MAJUS. LIB. III. B C. uxor fuit, et ab eo, aiunt, ne tacta quidem est : quare nec liberorum quidquaın genuit. Ad quartam jam rationem quod attinet, etiamsi annosa est, si conceperit, fiet utique voluntas Dei, quando tres ante commemoratæ rationes majestati tuæ commodæ erunt. Parentes ejus autem libenter et cupide eam conditionem arripient. Tu jam confestim mittito mihi fidelem quempiam de primoribus palatii, aut hieromonachis, aut monachis, resque hæc admi- nistrabitur, nec ulla mora erit. » Cum ii qui fitte ras portabant, salvi ad urbem appulissent die Mail 28, imperator, qui forte apros venabatur, certior factus, advenisse quosdam ex Iberia, relicta vena- tione, lætabundus palatium petiit. Quo tempore tabellarii advenerunt, die Maii, eadem nocte per somnum visus mihi sum, et ipse adesse Cpoli, cum- que festinarem ad imperatorem, genua ejus am- plexurus, retineri ab eo et sublevari et osculo sa- lutari. Expergefaetus, iis qui circa me dormiebant, somnium narravi, atque dixi, ut diei meminissent. Imperator autem, dominus meus, ubi non ipsum me, sed e comitibus aliquem adesse animadvertit, et priorem legit epistolam, mastus factus, segni- tiam meam ægre tulit accusavitque. Ubi autem al- teram die sequenti legit meque venturum esse di- dicit, acquievit et lætitiæ se dedit, statimque rerum notitia instructum Manuelem Palæologum, Canta- D cuzenæ protostratorissæ consobrinum, ad despotam Serviæ ablegavit, ut is de conjugio, de quo scrip- scram, inquireret ac videret. Parentes ejus libenter et cupide conditionem acceperunt, et ad rem perfi- ciendam parati erant. Nulla enim alia res id conju- gium impediebat, nisi quod amerissa, vivo etiamtum amera conjuge, ad Deum precata constituerat, si Deus quo tanden cunque modo liberasset se e mani- bus impiorum, alii nemini per totam vitam nubere, sed in castitate virginali, quod restaret vitæ, trans- igere et pro viribus Deo, Hiberatori suo, servire. Ejusdem anni mense Augusto ex urbe profugus abiit Gregorius patriarcha, atque ego die men- sis Septembris anni Cpolim reverti in navi viri optimi Antonii Ritzi, ejusdem qui postea propter fidem Christi martyrium pertulit. meus illius regis filiam duceret. Noveram euim, connubium Ibericum præstare Trapezuntio. Nam- que ita mihi dixerat Iberorum rex: «Nobis moris non est, ut dolem dent feminæ viris, quibus nu- pturæ sunt, sed viri feminis.» Ego præfatus veniam, nunquam me de isto more autlege, qualem maje- stas ipsius diceret, audisse respondi. Tum rex sub- ridens et quasi mirans verba mea : Scisne, inquit, vir honoratissime, quid magnus dicat Cæsarius ? Diversarum gentium mores et instituta explicans ia 2. Confeci igitur conjugiumn in Iberia, ut dominus

καὶ ἑτοίμως εἶχον ἐκπληρῶσαι καὶ τὸ ἔργον. "Αλλον γὰρ οὐκ ἐκώλυσε τὸ τοιοῦτον συνοικέσιον εἰ μὴ ὅτι ἡ ἀμήρισσα ἐδεήθη τοῦ Θεοῦ εὐχομένη τάξασα ἔτι ζῶντος τοῦ ἀμηρᾶ καὶ ἀνδρὸς αὐτῆς, εἰ ὁ Θεὸς οἴῳ δή ποτε τρόπῳ ἐλευθερώσῃ αὐτὴν ἐκ τὰς τῶν ἀσε- δῶν χεῖρας, ἑτέρῳ ἀνδρὶ μηκέτι ἐν τῇ ζωή αὐτῆς συζευχθείη, ἀλλὰ μένειν αὐτὴν ἐν σοφρωσύνῃ παρθενεύουσαν καὶ κατὰ τὸ δυνατὸν θεραπεύειν Θεῷ τῷ τὴν ἐλευθερίαν αὐτῆς χορηγήσαντι δι' ην αἰτίαν τὸ συνοικέσιον τοῦτο οὐκ ἐγένετο. Τῷ τοῦ αὐτοῦ ἔτους Αὐγούστῳ μηνὶ διέβη ἀπὸ τῆς πόλεως ὡς φυγὰς ὁ πατριάρχης κυρ Γρηγόριος, καὶ ἐγὼ τῇ ιδ' τοῦ Σεπτεμβρίου μηνός τοῦ ἔτους εἰς Κωνσταντινούπολιν ἀπέσωσα μετὰ τῆς νηὸς τοῦ καλοῦ ᾿Αντωνίου Ρίτζου, τοῦ καὶ ὕστερον μαρτυρήσαντος ὑπὲρ τῆς εἰς Χριστὸν αὐτοῦ πία ρίου θέλημα γενήσηται, ἐπεὶ συμφέρον τῇ βασιλείᾳ Α γονεῖς αὐτῆς ἡδέως καὶ ἀσμένως τὸν λόγον ἐδέξαντο, σοῦ ἐστι τὰ προειρημένα τρία αἴτια, ἐὰν γένηται, μᾶλλον. Καὶ οἱ γονεῖς αὐτῆς περιχαρῶς καὶ ἀσμέ- νως δέξονται τοῦτο. Ἐξαποστειλον οὖν εὐθύς τινα πιστὸν τῶν τοῦ παλατίου σου ἀρχόντων ἢ τῶν ἱερο- μονάχων ἢ μοναχῶν, καὶ τὰ περὶ τούτου διορθώ- σουσι, καὶ ἀναβολὴ οὐδεμία γενήσεται. . ᾿Αποσω θέντων οὖν τῶν γραμματοκομιστῶν μετὰ τῆς νηὸς ἐν τῇ πόλει τῇ κι' Μαΐου, καὶ ὁ βασιλεὺς ὢν εἰς χαιράγραν, ὡς ἐμηνύθη αὐτῷ ὅτι τινὲς ἐκ τῆς Ἰβηρίας ἐληλύθασιν, ἐάσας τὸ συάγριον ἐν τοῖς ἀνακτόροις ἦλθε μετὰ χαρᾶς. Ἐν ᾧ δὴ καιρῷ ἐφ- θασαν οἱ χαρτοκομισταί, τῇ κη' τοῦ Μαΐου, τῇ αὐτῇ νυκτὶ ὑπνώττων ἐφάνη μοι κατ' ὄναρ ὅτι καὶ ἐγὼ εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν ἔφθασα, καὶ προσσπεύ- σας τῷ βασιλεῖ ἀσπασθῆναι με τους πόδας αὐτοῦ οὐκ εἴασέ με, ἀλλ' ἐπιλαβὼν ἀνέστησε με καὶ κατε φίλησέ μου τοὺς ὀφθαλμούς. Έγωγε έξυπνος γενή- μενος εἶπον τοῖς περὶ ἐμὲ ὑπνοῦσι τὸ ὅραμα, καὶ ὅπως τῆς ἡμέρας μνημονεύσωσι. Ἰδὼν οὖν ὁ αὐθέν της μου καὶ βασιλεὺς μὴ ἐλθεῖν με, ἀλλ' ἐκ τῶν σὺν ἐμοὶ, καὶ τὴν πρώτην γραφὴν ἀναγνώσας περ ρίλυπος ἐγένετο καὶ ἐδυσφόρει κατηγορῶν τὴν ἐμὴν βραδύτητα· ὡς δὲ τὴν ἑτέραν γραφὴν ἐπὶ τὴν αἴ- μιον ἀνέγνω, καὶ μαθὼν μέλλειν ἐλθεῖν διὰ τῆς γραφῆς, ἰδοὺ ἡρκέσθη καὶ χαρίεις ἐναπέμεινε· καὶ εὐθὺς οἰκονομήσας Μανουήλ τὸν Παλαιολόγον τὸν τῆς Καντακουζηνῆς τῆς πρωτοστατορίασης ανε ψιόν, ἐξαπέστειλεν αὐτὸν πρὸς τὸν τῆς Σερβίας δε σπότην, ἵνα δοκιμάσῃ καὶ ἴδῃ περὶ οὗ ἐν τῇ ἐμῇ Οὐκ οἶδας, τιμιώτατε ἄνερ, τί φησιν ὁ μέγας Και ἐπιστολῇ γέγραφα συνοικεσίου. Καὶ ἀκούσαντες οἱ στεως. β'. Τελέσας οὖν ἐγὼ τὸ συνοικέσιον ἐν τῇ Ἰβηρία, ἵνα λάβῃ ὁ αὐθέντης μου τὴν τοῦ ἐκεῖσε ῥηγός θυ γατέρα, εἰδὼς ὅτι κρείττον ἦν τὸ ἐν τῇ Ἰβηρία τοῦ τῆς Τραπεζοῦντος. Εἶπέ μοι γὰρ ὁ τῆς Ἰβηρίας προειρημένος ρήξ τοιάδε· . Οὐκ ἔστι συνήθεια παρ ἡμῖν ἵνα διδῶσιν χρήματα αἱ γυναῖκες τοῖς ἀνδράσιν οὓς μέλλουσι λαβεῖν, ἀλλ' οἱ ἄνδρες ταῖς γυναιξίν.» Ἐγὼ δὲ ἀποκριθεὶς αἰτῶν ἱλασμὸν παρ' αὐτοῦ λέγω· • Οὐκ ἤκουσα πώποτε τοιαύτην συνήθειαν καὶ νόμον ὡς ἡ βασιλεία σου προστάττεις. · Ὁ δὲ βασιλεὺς γελάσας, τάχα θαυμάζων τοὺς λόγους μου, εἶπεν· σάριος; Διαφόρων ἐθνῶν τρόπον τε καὶ νόμον ἐξη- - CHRONICON MAJUS. LIB. III. B C. uxor fuit, et ab eo, aiunt, ne tacta quidem est : quare nec liberorum quidquaın genuit. Ad quartam jam rationem quod attinet, etiamsi annosa est, si conceperit, fiet utique voluntas Dei, quando tres ante commemoratæ rationes majestati tuæ commodæ erunt. Parentes ejus autem libenter et cupide eam conditionem arripient. Tu jam confestim mittito mihi fidelem quempiam de primoribus palatii, aut hieromonachis, aut monachis, resque hæc admi- nistrabitur, nec ulla mora erit. » Cum ii qui fitte ras portabant, salvi ad urbem appulissent die Mail 28, imperator, qui forte apros venabatur, certior factus, advenisse quosdam ex Iberia, relicta vena- tione, lætabundus palatium petiit. Quo tempore tabellarii advenerunt, die Maii, eadem nocte per somnum visus mihi sum, et ipse adesse Cpoli, cum- que festinarem ad imperatorem, genua ejus am- plexurus, retineri ab eo et sublevari et osculo sa- lutari. Expergefaetus, iis qui circa me dormiebant, somnium narravi, atque dixi, ut diei meminissent. Imperator autem, dominus meus, ubi non ipsum me, sed e comitibus aliquem adesse animadvertit, et priorem legit epistolam, mastus factus, segni- tiam meam ægre tulit accusavitque. Ubi autem al- teram die sequenti legit meque venturum esse di- dicit, acquievit et lætitiæ se dedit, statimque rerum notitia instructum Manuelem Palæologum, Canta- D cuzenæ protostratorissæ consobrinum, ad despotam Serviæ ablegavit, ut is de conjugio, de quo scrip- scram, inquireret ac videret. Parentes ejus libenter et cupide conditionem acceperunt, et ad rem perfi- ciendam parati erant. Nulla enim alia res id conju- gium impediebat, nisi quod amerissa, vivo etiamtum amera conjuge, ad Deum precata constituerat, si Deus quo tanden cunque modo liberasset se e mani- bus impiorum, alii nemini per totam vitam nubere, sed in castitate virginali, quod restaret vitæ, trans- igere et pro viribus Deo, Hiberatori suo, servire. Ejusdem anni mense Augusto ex urbe profugus abiit Gregorius patriarcha, atque ego die men- sis Septembris anni Cpolim reverti in navi viri optimi Antonii Ritzi, ejusdem qui postea propter fidem Christi martyrium pertulit. meus illius regis filiam duceret. Noveram euim, connubium Ibericum præstare Trapezuntio. Nam- que ita mihi dixerat Iberorum rex: «Nobis moris non est, ut dolem dent feminæ viris, quibus nu- pturæ sunt, sed viri feminis.» Ego præfatus veniam, nunquam me de isto more autlege, qualem maje- stas ipsius diceret, audisse respondi. Tum rex sub- ridens et quasi mirans verba mea : Scisne, inquit, vir honoratissime, quid magnus dicat Cæsarius ? Diversarum gentium mores et instituta explicans ia 2. Confeci igitur conjugiumn in Iberia, ut dominus

γούμενος ἐν ἐπιτομῇ τοιάδε φάσκει· Ἐν ἑκάστῃ γὰρ ἡ μελῶς καὶ ἐκτρέφουσιν. Οὕτως καὶ τὰ ἐνταῦθα, ὡς χώρᾳ καὶ ἔθνεσιν ἐν τοῖς μὲν ἐγγράφως νόμος ἐστὶν, ἐν τοῖς δὲ ἀγράφως καὶ συνήθεια· νόμος γὰρ τὰ πάτρια δοκεῖ εἶναι. Ως πρῶτον Σῆρες οἱ τὸ ἄκρον τῆς γῆς οἰκοῦντες νόμους ἔχουσι τὰ πάτρια ἔθη, μὴ πορνεύειν ἢ κλέπτειν ἢ λοιδορεῖν ἢ φονεύειν. Νόμος δὲ παρὰ Βακτριανοῖς ἡ ἐκ προγόνων παιδεία καὶ εὐσέβεια, μή κρεωφαγεῖν ἢ οινοποτεῖν ἢ ἀπ γνεύειν ή παντοία κακὰ διαπράττεσθαι, καίτοι γε τῶν παρακειμένων αὐτοῖς Ἰνδῶν τἀναντία διαπράτ- τομένων ἀδεῶς. Ἐν δὲ τοῖς ἐνδοτέροις μέρεσι τού- των ανθρωποφάγοι εἰσὶ καὶ τοὺς ἐπιξενωμένους ἀναιροῦντες ἐσθίουσι. Νόμος Χαλδαίοις καὶ Βαβυ- λωνίοις ἀσελγείας καὶ αἰσχρουργίας ἀνάμεστος. Αλλος δὲ παρὰ Πηλαίοις νόμος, γυναῖκας γεωργεῖν καὶ οἰκοδομεῖν καὶ τὰ τῶν ἀνδρῶν πράττειν, ἀλλὰ καὶ πορνεύειν ὡς βούλονται, μή κωλυόμεναι ὑπλ τῶν ἀνδρῶν αὐτῶν παντελῶς· ἐν αἷς ὑπάρχουσι καὶ πλείσται πολεμικώταται καὶ θηρῶσαι τὰ μὴ λίαν Ισχυρότατα τῶν θηρίων. Ἐν Βρεταννίᾳ δὲ πλεῖστοι τῶν ἀνδρῶν μια συγκαθεύδουσι γυναικ!, και πολλα γυναῖκες ἑνὶ ἑταιρίζονται ἀνδρί. Αἱ ᾿Αμαζῶναι μέν ποτέ καιρῷ ἄνδρας οὐκ εἶχασιν, ἀλλ' ὡς τὰ ἄλογα ζῶα ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ περὶ τὴν ἐαρινὴν ἰσημερίαν ὑπερόριοι γίνονται, καὶ μιγνύμεναι τοῖς γειτνιῶσιν ἀνδράσιν ὡς πανήγυρίν τινα καὶ μεγάλην ἑορτὴν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἡγοῦνται· ἐξ ὧν καὶ ἐν γαστρὶ συλλαμβάνουσαι παλινδρομοῦσι οἴκαδε πᾶσαι· τῷ δὲ καιρῷ τῆς ἀποκυήσεως τὰ μὲν ἄρξενα φθείς ρουσι, τὰ δὲ θῆλυ ζωογονοῦσι καὶ τιθηνοῦσιν ἐπι- ' εἶπόν σσι, ὑπάρχει ἡ ἡμετέρα συνήθεια, ὡς καθώς καὶ αὐτὸς μέλλεις μαθεῖν παρὰ ἀξιοπίστων ἀνδρῶν. Καὶ μὴ θαύμαζε, τιμιώτατε ἄνερ πύρ Γεώργιο. Διὰ τοῦτο ποιοῦμεν τὸ παρὸν συνοικέσιον μετ' αἰδους καὶ οὐκ ἀσυμβούλως τῶν, καὶ ὑπόσχομαι δοῦναι τῇ θυγατρί μου ἄνευ τῶν πολυτίμων σκευῶν ἀργυρίου καὶ χρυσίου καὶ λίθων πολυτίμων καὶ μοναχίων διαμαργάρων καὶ χρυσίου καὶ ἑτέρων λίθων, χωρίς τῶν ἐνδυμάτων καὶ ὑφασμάτων πολυειδῶν εἰς ὑπηρ εσίαν αὐτῆς, καὶ πάρεξ τούτων χρυσά νούμια χιλιά- δας πεντήκοντα καὶ ἐξ. Ἔτι δὲ καὶ κατ᾽ ἔτος ἔχε ἑτέρας χιλιάδας τρεῖς τοῦ ποιεῖν ἐλεημοσύνας εἰς πτωχούς, καὶ ὅπου δ᾽ ἂν δόξῃ αὐτῇ. Σὲ δὲ ἀκούω ἔχειν παιδία δύο. Τὸ μὲν ἄῤῥεν ὁ βασιλεὺς ἀνεγέν Β νησε διὰ τοῦ θείου βαπτίσματος, καὶ αὐτοῦ ἐκεῖνο ἔστι καὶ ἔσται· τὸ δὲ θῆλυ ἔστω ἐκ τῆς σήμερον τη θυγατρί μου, ἢ καὶ ὀφειλέτω τοῦ ὑπανδρεῦσαι αὐτό, ὅπου δ᾽ ἂν σὺ κρίνῃς εἶναι ἄξιον τόπον. Καὶ ὅταν ἔλθῃς σὺν Θεῷ ἆραι αὐτὴν, τότε ἐπιδώσω σοι φορτία σηρικοῦ τέτταρα· ἔστι γὰρ ἡ μέταξα ἐκείνη οὐκ ἐξίτηλος, καὶ ὡς ἠκούσαμεν, πράττεται τὸ φορτίον διὰ χρυσῶν νουμίων πεντακοσίων. » ς Ὡς οὖν πάντα τὰ ἐν τῇ Ἰβηρίᾳ καὶ Τρα πεζοῦντι καταλεπῶς ἐδιηγησάμην τῷ βασιλεῖ καὶ αὐθέντῃ μου ὡς ἄνωθεν, ηρώτησα μαθεῖν καὶ περὶ τοῦ τῆς Σερβίας συνοικεσίου· καὶ ἀποκριθεὶς εἶπε μοι· « Εγώ σοι ὀφείλω πολλὰ διὰ τὴν πρός με την ἀγάπην καὶ πίστιν παιδιόθεν καὶ τὴν τοσαύτην δου λοσύνην· ἀλλὰ τοῦτο δὴ πλεῖον σήμερον τὸ τῆς Σερ GEORGII PHRANTZÆ breve contracta hæc docet. Cuivis terræet genti aut scripta lex est aut non seripta et more constituta. Lex enim esse videntur patria instituta, quemadmodum primum, qui in extremo orbe habitant, Seres le- gum loco patria instituta habent, ne mœchentur, aut furentur, aut calumnientur, aut occidant. Lex est apud Bactrianos a majoribus accepta disciplina et pietas, ne carnibus vescantur aut bibant vinum, neve libidini vel ulli generi pravitatis locum reliu- quant, cum finitimi illis Indi impune contraria agant: quorum qui in regionibus interioribus ha- bitant, anthropophagi sunt et advenas occidunt comeduntque., Chaldæis et Babyloniis lex lasciviæ ct turpitudinis plena. Apud Pelæos autem lex est, ut D mulieres agros colant et domos ædificent cæterisque virorum operibus fungantur, at vero etiam mœ- chentur, quantum libet, a viris plane non impedi- tæ : in quibus adeo plurimæ bellicosissimæ suntac bestias non plane validissimas venantur. In Britan- nia autem plerique viri uni concumbunt mulieri, et multæ mulieres uni viro. Amazones olim maritis carebant ac bestiarum instar semel quotannis, circa vernum æquinoctium, e finibus egressæ et concumbentes cum viris finitimis, quasi festum quemdam conventum celebrabant: unde conceptis fetibus cunctæ domum se recipiebant; deinde cum partuní edidissent, mares necabant, ſeminas con- servabant, diligenter lactabant educabantque. Si eliam nobis hic, ut tibi dixi, nostra est consuetu- do, id quod a viris fide dignis poteris cognoscere. Verum ne mirare, vir honoratissime Georgi: præ- sens horum connubium reverenter nec inconsulte instituimus, polliceorque, præter pretiosam ar- genti et auri supellectilem, præter gemmas et mo- nilia margaritis, auro et lapillis composita, praeter vestes et textilia varii generis, ipsius usui desti- nata, præter hæc igitur daturum me esse nummum aureorum quinquaginta sex millia. Ad hæc in anuos singulos accipiet'alia aureorum tria millia, quæ in stipes pauperum aut quodcunque ipsi videbitur, impendat. Te autem duos habere liberos audio, quorum masculum imperator e sacro fonte susce- pit; is igitur illius est eritque; at puella ab hodierno die esto filia meæ, cujus erit eam collocare, in quem tu locum boni consulueris. Tum autem, cum eam receptum venies, si Deo ita placuerit, donabo tibi insuper onera serici quatuor. Est enim non garis illa metaxa, solvique pro singulis oneribus nummos aureos quingentos accepi. › vul- Cum igitur omnia in Iberia et Trapezunte gesta subtiliter imperatori domino meo et a principio enar- rassem, de Serviano connubio eum percontatus sum, atque ille ita mihi respondit: Equidem multum tili debeo propter cam, quam a puero erga me præsti. tisti, benevolentiam et fidem tantaque officia; ve rum nume Servianum hoc negotium benevoleu:iam

γούμενος ἐν ἐπιτομῇ τοιάδε φάσκει· Ἐν ἑκάστῃ γὰρ ἡ μελῶς καὶ ἐκτρέφουσιν. Οὕτως καὶ τὰ ἐνταῦθα, ὡς χώρᾳ καὶ ἔθνεσιν ἐν τοῖς μὲν ἐγγράφως νόμος ἐστὶν, ἐν τοῖς δὲ ἀγράφως καὶ συνήθεια· νόμος γὰρ τὰ πάτρια δοκεῖ εἶναι. Ως πρῶτον Σῆρες οἱ τὸ ἄκρον τῆς γῆς οἰκοῦντες νόμους ἔχουσι τὰ πάτρια ἔθη, μὴ πορνεύειν ἢ κλέπτειν ἢ λοιδορεῖν ἢ φονεύειν. Νόμος δὲ παρὰ Βακτριανοῖς ἡ ἐκ προγόνων παιδεία καὶ εὐσέβεια, μή κρεωφαγεῖν ἢ οινοποτεῖν ἢ ἀπ γνεύειν ή παντοία κακὰ διαπράττεσθαι, καίτοι γε τῶν παρακειμένων αὐτοῖς Ἰνδῶν τἀναντία διαπράτ- τομένων ἀδεῶς. Ἐν δὲ τοῖς ἐνδοτέροις μέρεσι τού- των ανθρωποφάγοι εἰσὶ καὶ τοὺς ἐπιξενωμένους ἀναιροῦντες ἐσθίουσι. Νόμος Χαλδαίοις καὶ Βαβυ- λωνίοις ἀσελγείας καὶ αἰσχρουργίας ἀνάμεστος. Αλλος δὲ παρὰ Πηλαίοις νόμος, γυναῖκας γεωργεῖν καὶ οἰκοδομεῖν καὶ τὰ τῶν ἀνδρῶν πράττειν, ἀλλὰ καὶ πορνεύειν ὡς βούλονται, μή κωλυόμεναι ὑπλ τῶν ἀνδρῶν αὐτῶν παντελῶς· ἐν αἷς ὑπάρχουσι καὶ πλείσται πολεμικώταται καὶ θηρῶσαι τὰ μὴ λίαν Ισχυρότατα τῶν θηρίων. Ἐν Βρεταννίᾳ δὲ πλεῖστοι τῶν ἀνδρῶν μια συγκαθεύδουσι γυναικ!, και πολλα γυναῖκες ἑνὶ ἑταιρίζονται ἀνδρί. Αἱ ᾿Αμαζῶναι μέν ποτέ καιρῷ ἄνδρας οὐκ εἶχασιν, ἀλλ' ὡς τὰ ἄλογα ζῶα ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ περὶ τὴν ἐαρινὴν ἰσημερίαν ὑπερόριοι γίνονται, καὶ μιγνύμεναι τοῖς γειτνιῶσιν ἀνδράσιν ὡς πανήγυρίν τινα καὶ μεγάλην ἑορτὴν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἡγοῦνται· ἐξ ὧν καὶ ἐν γαστρὶ συλλαμβάνουσαι παλινδρομοῦσι οἴκαδε πᾶσαι· τῷ δὲ καιρῷ τῆς ἀποκυήσεως τὰ μὲν ἄρξενα φθείς ρουσι, τὰ δὲ θῆλυ ζωογονοῦσι καὶ τιθηνοῦσιν ἐπι- ' εἶπόν σσι, ὑπάρχει ἡ ἡμετέρα συνήθεια, ὡς καθώς καὶ αὐτὸς μέλλεις μαθεῖν παρὰ ἀξιοπίστων ἀνδρῶν. Καὶ μὴ θαύμαζε, τιμιώτατε ἄνερ πύρ Γεώργιο. Διὰ τοῦτο ποιοῦμεν τὸ παρὸν συνοικέσιον μετ' αἰδους καὶ οὐκ ἀσυμβούλως τῶν, καὶ ὑπόσχομαι δοῦναι τῇ θυγατρί μου ἄνευ τῶν πολυτίμων σκευῶν ἀργυρίου καὶ χρυσίου καὶ λίθων πολυτίμων καὶ μοναχίων διαμαργάρων καὶ χρυσίου καὶ ἑτέρων λίθων, χωρίς τῶν ἐνδυμάτων καὶ ὑφασμάτων πολυειδῶν εἰς ὑπηρ εσίαν αὐτῆς, καὶ πάρεξ τούτων χρυσά νούμια χιλιά- δας πεντήκοντα καὶ ἐξ. Ἔτι δὲ καὶ κατ᾽ ἔτος ἔχε ἑτέρας χιλιάδας τρεῖς τοῦ ποιεῖν ἐλεημοσύνας εἰς πτωχούς, καὶ ὅπου δ᾽ ἂν δόξῃ αὐτῇ. Σὲ δὲ ἀκούω ἔχειν παιδία δύο. Τὸ μὲν ἄῤῥεν ὁ βασιλεὺς ἀνεγέν Β νησε διὰ τοῦ θείου βαπτίσματος, καὶ αὐτοῦ ἐκεῖνο ἔστι καὶ ἔσται· τὸ δὲ θῆλυ ἔστω ἐκ τῆς σήμερον τη θυγατρί μου, ἢ καὶ ὀφειλέτω τοῦ ὑπανδρεῦσαι αὐτό, ὅπου δ᾽ ἂν σὺ κρίνῃς εἶναι ἄξιον τόπον. Καὶ ὅταν ἔλθῃς σὺν Θεῷ ἆραι αὐτὴν, τότε ἐπιδώσω σοι φορτία σηρικοῦ τέτταρα· ἔστι γὰρ ἡ μέταξα ἐκείνη οὐκ ἐξίτηλος, καὶ ὡς ἠκούσαμεν, πράττεται τὸ φορτίον διὰ χρυσῶν νουμίων πεντακοσίων. » ς Ὡς οὖν πάντα τὰ ἐν τῇ Ἰβηρίᾳ καὶ Τρα πεζοῦντι καταλεπῶς ἐδιηγησάμην τῷ βασιλεῖ καὶ αὐθέντῃ μου ὡς ἄνωθεν, ηρώτησα μαθεῖν καὶ περὶ τοῦ τῆς Σερβίας συνοικεσίου· καὶ ἀποκριθεὶς εἶπε μοι· « Εγώ σοι ὀφείλω πολλὰ διὰ τὴν πρός με την ἀγάπην καὶ πίστιν παιδιόθεν καὶ τὴν τοσαύτην δου λοσύνην· ἀλλὰ τοῦτο δὴ πλεῖον σήμερον τὸ τῆς Σερ GEORGII PHRANTZÆ breve contracta hæc docet. Cuivis terræet genti aut scripta lex est aut non seripta et more constituta. Lex enim esse videntur patria instituta, quemadmodum primum, qui in extremo orbe habitant, Seres le- gum loco patria instituta habent, ne mœchentur, aut furentur, aut calumnientur, aut occidant. Lex est apud Bactrianos a majoribus accepta disciplina et pietas, ne carnibus vescantur aut bibant vinum, neve libidini vel ulli generi pravitatis locum reliu- quant, cum finitimi illis Indi impune contraria agant: quorum qui in regionibus interioribus ha- bitant, anthropophagi sunt et advenas occidunt comeduntque., Chaldæis et Babyloniis lex lasciviæ ct turpitudinis plena. Apud Pelæos autem lex est, ut D mulieres agros colant et domos ædificent cæterisque virorum operibus fungantur, at vero etiam mœ- chentur, quantum libet, a viris plane non impedi- tæ : in quibus adeo plurimæ bellicosissimæ suntac bestias non plane validissimas venantur. In Britan- nia autem plerique viri uni concumbunt mulieri, et multæ mulieres uni viro. Amazones olim maritis carebant ac bestiarum instar semel quotannis, circa vernum æquinoctium, e finibus egressæ et concumbentes cum viris finitimis, quasi festum quemdam conventum celebrabant: unde conceptis fetibus cunctæ domum se recipiebant; deinde cum partuní edidissent, mares necabant, ſeminas con- servabant, diligenter lactabant educabantque. Si eliam nobis hic, ut tibi dixi, nostra est consuetu- do, id quod a viris fide dignis poteris cognoscere. Verum ne mirare, vir honoratissime Georgi: præ- sens horum connubium reverenter nec inconsulte instituimus, polliceorque, præter pretiosam ar- genti et auri supellectilem, præter gemmas et mo- nilia margaritis, auro et lapillis composita, praeter vestes et textilia varii generis, ipsius usui desti- nata, præter hæc igitur daturum me esse nummum aureorum quinquaginta sex millia. Ad hæc in anuos singulos accipiet'alia aureorum tria millia, quæ in stipes pauperum aut quodcunque ipsi videbitur, impendat. Te autem duos habere liberos audio, quorum masculum imperator e sacro fonte susce- pit; is igitur illius est eritque; at puella ab hodierno die esto filia meæ, cujus erit eam collocare, in quem tu locum boni consulueris. Tum autem, cum eam receptum venies, si Deo ita placuerit, donabo tibi insuper onera serici quatuor. Est enim non garis illa metaxa, solvique pro singulis oneribus nummos aureos quingentos accepi. › vul- Cum igitur omnia in Iberia et Trapezunte gesta subtiliter imperatori domino meo et a principio enar- rassem, de Serviano connubio eum percontatus sum, atque ille ita mihi respondit: Equidem multum tili debeo propter cam, quam a puero erga me præsti. tisti, benevolentiam et fidem tantaque officia; ve rum nume Servianum hoc negotium benevoleu:iam

γούμενος ἐν ἐπιτομῇ τοιάδε φάσκει· Ἐν ἑκάστῃ γὰρ ἡ μελῶς καὶ ἐκτρέφουσιν. Οὕτως καὶ τὰ ἐνταῦθα, ὡς χώρᾳ καὶ ἔθνεσιν ἐν τοῖς μὲν ἐγγράφως νόμος ἐστὶν, ἐν τοῖς δὲ ἀγράφως καὶ συνήθεια· νόμος γὰρ τὰ πάτρια δοκεῖ εἶναι. Ως πρῶτον Σῆρες οἱ τὸ ἄκρον τῆς γῆς οἰκοῦντες νόμους ἔχουσι τὰ πάτρια ἔθη, μὴ πορνεύειν ἢ κλέπτειν ἢ λοιδορεῖν ἢ φονεύειν. Νόμος δὲ παρὰ Βακτριανοῖς ἡ ἐκ προγόνων παιδεία καὶ εὐσέβεια, μή κρεωφαγεῖν ἢ οινοποτεῖν ἢ ἀπ γνεύειν ή παντοία κακὰ διαπράττεσθαι, καίτοι γε τῶν παρακειμένων αὐτοῖς Ἰνδῶν τἀναντία διαπράτ- τομένων ἀδεῶς. Ἐν δὲ τοῖς ἐνδοτέροις μέρεσι τού- των ανθρωποφάγοι εἰσὶ καὶ τοὺς ἐπιξενωμένους ἀναιροῦντες ἐσθίουσι. Νόμος Χαλδαίοις καὶ Βαβυ- λωνίοις ἀσελγείας καὶ αἰσχρουργίας ἀνάμεστος. Αλλος δὲ παρὰ Πηλαίοις νόμος, γυναῖκας γεωργεῖν καὶ οἰκοδομεῖν καὶ τὰ τῶν ἀνδρῶν πράττειν, ἀλλὰ καὶ πορνεύειν ὡς βούλονται, μή κωλυόμεναι ὑπλ τῶν ἀνδρῶν αὐτῶν παντελῶς· ἐν αἷς ὑπάρχουσι καὶ πλείσται πολεμικώταται καὶ θηρῶσαι τὰ μὴ λίαν Ισχυρότατα τῶν θηρίων. Ἐν Βρεταννίᾳ δὲ πλεῖστοι τῶν ἀνδρῶν μια συγκαθεύδουσι γυναικ!, και πολλα γυναῖκες ἑνὶ ἑταιρίζονται ἀνδρί. Αἱ ᾿Αμαζῶναι μέν ποτέ καιρῷ ἄνδρας οὐκ εἶχασιν, ἀλλ' ὡς τὰ ἄλογα ζῶα ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ περὶ τὴν ἐαρινὴν ἰσημερίαν ὑπερόριοι γίνονται, καὶ μιγνύμεναι τοῖς γειτνιῶσιν ἀνδράσιν ὡς πανήγυρίν τινα καὶ μεγάλην ἑορτὴν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἡγοῦνται· ἐξ ὧν καὶ ἐν γαστρὶ συλλαμβάνουσαι παλινδρομοῦσι οἴκαδε πᾶσαι· τῷ δὲ καιρῷ τῆς ἀποκυήσεως τὰ μὲν ἄρξενα φθείς ρουσι, τὰ δὲ θῆλυ ζωογονοῦσι καὶ τιθηνοῦσιν ἐπι- ' εἶπόν σσι, ὑπάρχει ἡ ἡμετέρα συνήθεια, ὡς καθώς καὶ αὐτὸς μέλλεις μαθεῖν παρὰ ἀξιοπίστων ἀνδρῶν. Καὶ μὴ θαύμαζε, τιμιώτατε ἄνερ πύρ Γεώργιο. Διὰ τοῦτο ποιοῦμεν τὸ παρὸν συνοικέσιον μετ' αἰδους καὶ οὐκ ἀσυμβούλως τῶν, καὶ ὑπόσχομαι δοῦναι τῇ θυγατρί μου ἄνευ τῶν πολυτίμων σκευῶν ἀργυρίου καὶ χρυσίου καὶ λίθων πολυτίμων καὶ μοναχίων διαμαργάρων καὶ χρυσίου καὶ ἑτέρων λίθων, χωρίς τῶν ἐνδυμάτων καὶ ὑφασμάτων πολυειδῶν εἰς ὑπηρ εσίαν αὐτῆς, καὶ πάρεξ τούτων χρυσά νούμια χιλιά- δας πεντήκοντα καὶ ἐξ. Ἔτι δὲ καὶ κατ᾽ ἔτος ἔχε ἑτέρας χιλιάδας τρεῖς τοῦ ποιεῖν ἐλεημοσύνας εἰς πτωχούς, καὶ ὅπου δ᾽ ἂν δόξῃ αὐτῇ. Σὲ δὲ ἀκούω ἔχειν παιδία δύο. Τὸ μὲν ἄῤῥεν ὁ βασιλεὺς ἀνεγέν Β νησε διὰ τοῦ θείου βαπτίσματος, καὶ αὐτοῦ ἐκεῖνο ἔστι καὶ ἔσται· τὸ δὲ θῆλυ ἔστω ἐκ τῆς σήμερον τη θυγατρί μου, ἢ καὶ ὀφειλέτω τοῦ ὑπανδρεῦσαι αὐτό, ὅπου δ᾽ ἂν σὺ κρίνῃς εἶναι ἄξιον τόπον. Καὶ ὅταν ἔλθῃς σὺν Θεῷ ἆραι αὐτὴν, τότε ἐπιδώσω σοι φορτία σηρικοῦ τέτταρα· ἔστι γὰρ ἡ μέταξα ἐκείνη οὐκ ἐξίτηλος, καὶ ὡς ἠκούσαμεν, πράττεται τὸ φορτίον διὰ χρυσῶν νουμίων πεντακοσίων. » ς Ὡς οὖν πάντα τὰ ἐν τῇ Ἰβηρίᾳ καὶ Τρα πεζοῦντι καταλεπῶς ἐδιηγησάμην τῷ βασιλεῖ καὶ αὐθέντῃ μου ὡς ἄνωθεν, ηρώτησα μαθεῖν καὶ περὶ τοῦ τῆς Σερβίας συνοικεσίου· καὶ ἀποκριθεὶς εἶπε μοι· « Εγώ σοι ὀφείλω πολλὰ διὰ τὴν πρός με την ἀγάπην καὶ πίστιν παιδιόθεν καὶ τὴν τοσαύτην δου λοσύνην· ἀλλὰ τοῦτο δὴ πλεῖον σήμερον τὸ τῆς Σερ GEORGII PHRANTZÆ breve contracta hæc docet. Cuivis terræet genti aut scripta lex est aut non seripta et more constituta. Lex enim esse videntur patria instituta, quemadmodum primum, qui in extremo orbe habitant, Seres le- gum loco patria instituta habent, ne mœchentur, aut furentur, aut calumnientur, aut occidant. Lex est apud Bactrianos a majoribus accepta disciplina et pietas, ne carnibus vescantur aut bibant vinum, neve libidini vel ulli generi pravitatis locum reliu- quant, cum finitimi illis Indi impune contraria agant: quorum qui in regionibus interioribus ha- bitant, anthropophagi sunt et advenas occidunt comeduntque., Chaldæis et Babyloniis lex lasciviæ ct turpitudinis plena. Apud Pelæos autem lex est, ut D mulieres agros colant et domos ædificent cæterisque virorum operibus fungantur, at vero etiam mœ- chentur, quantum libet, a viris plane non impedi- tæ : in quibus adeo plurimæ bellicosissimæ suntac bestias non plane validissimas venantur. In Britan- nia autem plerique viri uni concumbunt mulieri, et multæ mulieres uni viro. Amazones olim maritis carebant ac bestiarum instar semel quotannis, circa vernum æquinoctium, e finibus egressæ et concumbentes cum viris finitimis, quasi festum quemdam conventum celebrabant: unde conceptis fetibus cunctæ domum se recipiebant; deinde cum partuní edidissent, mares necabant, ſeminas con- servabant, diligenter lactabant educabantque. Si eliam nobis hic, ut tibi dixi, nostra est consuetu- do, id quod a viris fide dignis poteris cognoscere. Verum ne mirare, vir honoratissime Georgi: præ- sens horum connubium reverenter nec inconsulte instituimus, polliceorque, præter pretiosam ar- genti et auri supellectilem, præter gemmas et mo- nilia margaritis, auro et lapillis composita, praeter vestes et textilia varii generis, ipsius usui desti- nata, præter hæc igitur daturum me esse nummum aureorum quinquaginta sex millia. Ad hæc in anuos singulos accipiet'alia aureorum tria millia, quæ in stipes pauperum aut quodcunque ipsi videbitur, impendat. Te autem duos habere liberos audio, quorum masculum imperator e sacro fonte susce- pit; is igitur illius est eritque; at puella ab hodierno die esto filia meæ, cujus erit eam collocare, in quem tu locum boni consulueris. Tum autem, cum eam receptum venies, si Deo ita placuerit, donabo tibi insuper onera serici quatuor. Est enim non garis illa metaxa, solvique pro singulis oneribus nummos aureos quingentos accepi. › vul- Cum igitur omnia in Iberia et Trapezunte gesta subtiliter imperatori domino meo et a principio enar- rassem, de Serviano connubio eum percontatus sum, atque ille ita mihi respondit: Equidem multum tili debeo propter cam, quam a puero erga me præsti. tisti, benevolentiam et fidem tantaque officia; ve rum nume Servianum hoc negotium benevoleu:iam

γούμενος ἐν ἐπιτομῇ τοιάδε φάσκει· Ἐν ἑκάστῃ γὰρ ἡ μελῶς καὶ ἐκτρέφουσιν. Οὕτως καὶ τὰ ἐνταῦθα, ὡς χώρᾳ καὶ ἔθνεσιν ἐν τοῖς μὲν ἐγγράφως νόμος ἐστὶν, ἐν τοῖς δὲ ἀγράφως καὶ συνήθεια· νόμος γὰρ τὰ πάτρια δοκεῖ εἶναι. Ως πρῶτον Σῆρες οἱ τὸ ἄκρον τῆς γῆς οἰκοῦντες νόμους ἔχουσι τὰ πάτρια ἔθη, μὴ πορνεύειν ἢ κλέπτειν ἢ λοιδορεῖν ἢ φονεύειν. Νόμος δὲ παρὰ Βακτριανοῖς ἡ ἐκ προγόνων παιδεία καὶ εὐσέβεια, μή κρεωφαγεῖν ἢ οινοποτεῖν ἢ ἀπ γνεύειν ή παντοία κακὰ διαπράττεσθαι, καίτοι γε τῶν παρακειμένων αὐτοῖς Ἰνδῶν τἀναντία διαπράτ- τομένων ἀδεῶς. Ἐν δὲ τοῖς ἐνδοτέροις μέρεσι τού- των ανθρωποφάγοι εἰσὶ καὶ τοὺς ἐπιξενωμένους ἀναιροῦντες ἐσθίουσι. Νόμος Χαλδαίοις καὶ Βαβυ- λωνίοις ἀσελγείας καὶ αἰσχρουργίας ἀνάμεστος. Αλλος δὲ παρὰ Πηλαίοις νόμος, γυναῖκας γεωργεῖν καὶ οἰκοδομεῖν καὶ τὰ τῶν ἀνδρῶν πράττειν, ἀλλὰ καὶ πορνεύειν ὡς βούλονται, μή κωλυόμεναι ὑπλ τῶν ἀνδρῶν αὐτῶν παντελῶς· ἐν αἷς ὑπάρχουσι καὶ πλείσται πολεμικώταται καὶ θηρῶσαι τὰ μὴ λίαν Ισχυρότατα τῶν θηρίων. Ἐν Βρεταννίᾳ δὲ πλεῖστοι τῶν ἀνδρῶν μια συγκαθεύδουσι γυναικ!, και πολλα γυναῖκες ἑνὶ ἑταιρίζονται ἀνδρί. Αἱ ᾿Αμαζῶναι μέν ποτέ καιρῷ ἄνδρας οὐκ εἶχασιν, ἀλλ' ὡς τὰ ἄλογα ζῶα ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ περὶ τὴν ἐαρινὴν ἰσημερίαν ὑπερόριοι γίνονται, καὶ μιγνύμεναι τοῖς γειτνιῶσιν ἀνδράσιν ὡς πανήγυρίν τινα καὶ μεγάλην ἑορτὴν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἡγοῦνται· ἐξ ὧν καὶ ἐν γαστρὶ συλλαμβάνουσαι παλινδρομοῦσι οἴκαδε πᾶσαι· τῷ δὲ καιρῷ τῆς ἀποκυήσεως τὰ μὲν ἄρξενα φθείς ρουσι, τὰ δὲ θῆλυ ζωογονοῦσι καὶ τιθηνοῦσιν ἐπι- ' εἶπόν σσι, ὑπάρχει ἡ ἡμετέρα συνήθεια, ὡς καθώς καὶ αὐτὸς μέλλεις μαθεῖν παρὰ ἀξιοπίστων ἀνδρῶν. Καὶ μὴ θαύμαζε, τιμιώτατε ἄνερ πύρ Γεώργιο. Διὰ τοῦτο ποιοῦμεν τὸ παρὸν συνοικέσιον μετ' αἰδους καὶ οὐκ ἀσυμβούλως τῶν, καὶ ὑπόσχομαι δοῦναι τῇ θυγατρί μου ἄνευ τῶν πολυτίμων σκευῶν ἀργυρίου καὶ χρυσίου καὶ λίθων πολυτίμων καὶ μοναχίων διαμαργάρων καὶ χρυσίου καὶ ἑτέρων λίθων, χωρίς τῶν ἐνδυμάτων καὶ ὑφασμάτων πολυειδῶν εἰς ὑπηρ εσίαν αὐτῆς, καὶ πάρεξ τούτων χρυσά νούμια χιλιά- δας πεντήκοντα καὶ ἐξ. Ἔτι δὲ καὶ κατ᾽ ἔτος ἔχε ἑτέρας χιλιάδας τρεῖς τοῦ ποιεῖν ἐλεημοσύνας εἰς πτωχούς, καὶ ὅπου δ᾽ ἂν δόξῃ αὐτῇ. Σὲ δὲ ἀκούω ἔχειν παιδία δύο. Τὸ μὲν ἄῤῥεν ὁ βασιλεὺς ἀνεγέν Β νησε διὰ τοῦ θείου βαπτίσματος, καὶ αὐτοῦ ἐκεῖνο ἔστι καὶ ἔσται· τὸ δὲ θῆλυ ἔστω ἐκ τῆς σήμερον τη θυγατρί μου, ἢ καὶ ὀφειλέτω τοῦ ὑπανδρεῦσαι αὐτό, ὅπου δ᾽ ἂν σὺ κρίνῃς εἶναι ἄξιον τόπον. Καὶ ὅταν ἔλθῃς σὺν Θεῷ ἆραι αὐτὴν, τότε ἐπιδώσω σοι φορτία σηρικοῦ τέτταρα· ἔστι γὰρ ἡ μέταξα ἐκείνη οὐκ ἐξίτηλος, καὶ ὡς ἠκούσαμεν, πράττεται τὸ φορτίον διὰ χρυσῶν νουμίων πεντακοσίων. » ς Ὡς οὖν πάντα τὰ ἐν τῇ Ἰβηρίᾳ καὶ Τρα πεζοῦντι καταλεπῶς ἐδιηγησάμην τῷ βασιλεῖ καὶ αὐθέντῃ μου ὡς ἄνωθεν, ηρώτησα μαθεῖν καὶ περὶ τοῦ τῆς Σερβίας συνοικεσίου· καὶ ἀποκριθεὶς εἶπε μοι· « Εγώ σοι ὀφείλω πολλὰ διὰ τὴν πρός με την ἀγάπην καὶ πίστιν παιδιόθεν καὶ τὴν τοσαύτην δου λοσύνην· ἀλλὰ τοῦτο δὴ πλεῖον σήμερον τὸ τῆς Σερ GEORGII PHRANTZÆ breve contracta hæc docet. Cuivis terræet genti aut scripta lex est aut non seripta et more constituta. Lex enim esse videntur patria instituta, quemadmodum primum, qui in extremo orbe habitant, Seres le- gum loco patria instituta habent, ne mœchentur, aut furentur, aut calumnientur, aut occidant. Lex est apud Bactrianos a majoribus accepta disciplina et pietas, ne carnibus vescantur aut bibant vinum, neve libidini vel ulli generi pravitatis locum reliu- quant, cum finitimi illis Indi impune contraria agant: quorum qui in regionibus interioribus ha- bitant, anthropophagi sunt et advenas occidunt comeduntque., Chaldæis et Babyloniis lex lasciviæ ct turpitudinis plena. Apud Pelæos autem lex est, ut D mulieres agros colant et domos ædificent cæterisque virorum operibus fungantur, at vero etiam mœ- chentur, quantum libet, a viris plane non impedi- tæ : in quibus adeo plurimæ bellicosissimæ suntac bestias non plane validissimas venantur. In Britan- nia autem plerique viri uni concumbunt mulieri, et multæ mulieres uni viro. Amazones olim maritis carebant ac bestiarum instar semel quotannis, circa vernum æquinoctium, e finibus egressæ et concumbentes cum viris finitimis, quasi festum quemdam conventum celebrabant: unde conceptis fetibus cunctæ domum se recipiebant; deinde cum partuní edidissent, mares necabant, ſeminas con- servabant, diligenter lactabant educabantque. Si eliam nobis hic, ut tibi dixi, nostra est consuetu- do, id quod a viris fide dignis poteris cognoscere. Verum ne mirare, vir honoratissime Georgi: præ- sens horum connubium reverenter nec inconsulte instituimus, polliceorque, præter pretiosam ar- genti et auri supellectilem, præter gemmas et mo- nilia margaritis, auro et lapillis composita, praeter vestes et textilia varii generis, ipsius usui desti- nata, præter hæc igitur daturum me esse nummum aureorum quinquaginta sex millia. Ad hæc in anuos singulos accipiet'alia aureorum tria millia, quæ in stipes pauperum aut quodcunque ipsi videbitur, impendat. Te autem duos habere liberos audio, quorum masculum imperator e sacro fonte susce- pit; is igitur illius est eritque; at puella ab hodierno die esto filia meæ, cujus erit eam collocare, in quem tu locum boni consulueris. Tum autem, cum eam receptum venies, si Deo ita placuerit, donabo tibi insuper onera serici quatuor. Est enim non garis illa metaxa, solvique pro singulis oneribus nummos aureos quingentos accepi. › vul- Cum igitur omnia in Iberia et Trapezunte gesta subtiliter imperatori domino meo et a principio enar- rassem, de Serviano connubio eum percontatus sum, atque ille ita mihi respondit: Equidem multum tili debeo propter cam, quam a puero erga me præsti. tisti, benevolentiam et fidem tantaque officia; ve rum nume Servianum hoc negotium benevoleu:iam

δίας βεβαίωσις καὶ ἀσφάλεια καὶ ἐκσφραγισμά ἐστι Α Ο μὲν Καντακουζηνός, ὃς ἀπὸ τῶν ἄλλων ἀπροσπα τῆς εἰς ἐμέ σου ἀγάπης καὶ δουλοσύνης, καὶ ἀντα μοιβήν σοι ὀφείλω ἕως ἐν τοῖς ζῶσιν εὑρίσκομαι, ἐπεὶ τοσοῦτον κεκοπίακας ἀεὶ ὑπὲρ ἐμοῦ, καὶ μᾶλ λον τὰ νῦν ἐγκατέλιπες τὸν οἶκόν σου, τοσοῦτον δὴ καιρὸν πόρρω τῆς σῆς πατρίδος ξένας χώρας περιερ χόμενος. Οθεν οἱ ἐκεῖσε κυριεύοντες μεγάλας εὐερ γεσίας καὶ τιμὰς ἐπηγγέλλοντό σοι δοῦναι, λέγω οἱ τῆς Ἰβηρίας καὶ Τραπεζοῦντος δεσπόται καὶ βασι- λεῖς, ἕκαστος αὐτῶν ζητῶν σοι ὑπὲρ αὐτοῦ, ἵνα συνοικέσιον μετ᾿ ἐμοῦ τελέσῃς. Αὐτὸς δὲ ὡς σύ φρων καὶ πιστὸς θεράπων διέκρινας τὸ συμφέρον μοι καὶ ὠφελιμώτερον, καὶ ἔδρασας, καὶ & νενόηκας ἔγραψάς μοι συμβουλεύων. Τοῦτο ἦν μέγα τι ἐκε μαρτύριον τῆς πρὸς ἐμέ σου εὐνοίας καὶ ἀγάπη;" καὶ πληροφορήθητι ἀληθῶς ὅτι καὶ παρ' ἐμοῦ ἔξεις – ἀξίαν τὴν ἀντάμειψιν, ἕως ἐν τοῖς ζῶσιν ὑπάρχω. Περὶ δὲ τοῦ ἐν Σερβία συνοικεσίου οἶπερ ἐρωτᾷς με, τοιουτοτρόπως παρηκολούθησε. Μετὰ τὸ θανεῖν τὸν ἀμηρᾶν καὶ τὴν τούτου σύζυγον ἐπανα- στρέψασαν πρὸς τὸν τῆς Σερβίας δεσπότην τὸν πατ τέρα αὐτῆς, προσῆλθέ μοι συλλαλήσασα ή πρωτο- στρατόρισσα ἡ συγγενὴς αὐτῆς περὶ τῆς τοιαύτης ὑποθέσεως, καὶ πλείστας δόσεις καὶ προῖκας ἐπηγ γέλλετό μοι, καὶ ἄλλα πολλὰ ὠφελιμώτατα έτασσεν ὑποσχομένη ἐν τῷ μέλλοντι, ἅπερ κἀγὼ ἀπὸ πολλῶν αἰτιῶν ἐνόμισα ταῦτα ἀληθῆ εἶναι καὶ συμφέροντα. Ομως δὲ ἐν τούτῳ ἔδει καὶ ἑτέρα βουλὴ καὶ σκέψις, κἀγὼ οὐκ εἶχον μετά τινος συμβουλευθῆναι διὰ τὸ πάντας παθητικῶς διακεῖσθαι. Ἡ κυρία μου ἡ δέσποινα καὶ μήτηρ τοῦ παρόντος βίου ἐξεδήμησε. θῶς ἐβούλευς, καὶ αὐτὸς ἀπέθανεν· ὁ δὲ Λουκᾶς ὁ Νοταράς φανερῶς καὶ ἀφανῶς λέγει ὅτι οὐδεὶς τῶν ἄλλων πάρεξ αὐτοῦ οἶδε τί ποιεῖ, εἰ μὴ τὰ παρ' αὐτοῦ λεγόμενα καὶ ποιούμενα διισχυρίζεται ἀληθῆ καὶ καλὰ εἶναι, καὶ πάντα λίθον κινεῖ, τὸ τοῦ λόγου, ὡς καὶ αὐτὸς καλῶς ἐπίστασαι. Ο μέγας δομέστι κος ἐχθρωδῶς διάκειται εἰς τὰ τῆς Σερβίας, καὶ ομονοήσας μετὰ τοῦ Καντακουζηνοῦ Ἰωάννου πα ροτρύνοντές με ἀεὶ ἵνα τὸ τῆς Τραπεζοῦντος συνοι- κέσιον γένηται. Τίνι γὰρ τότε ἐδυνάμην συμβου- λεύεσθαι; Μετὰ μοναχῶν καὶ τῶν τοιούτων; απράγ μονές εἰσι. Μετὰ ἀρχόντων; καὶ οὐδεὶς ἐφρόντιζε μὴ προκείμενός τινι, μή πως δημοσιεύσῃ αὐτὰ τοῖς ἄλλοις. Λοιπὸν ἐγὼ ἐδεινοπάθουν εἰς τὴν σὴν βραδύτητα. Ἐλθούσης δὲ τῆς γραφῆς σου, ἰδοὺ καὶ σὲ καὶ τὴν γνώμην σου ἔγνωκα· καὶ ὰ εἴχομεν καὶ ἡμεῖς προσυνιστάμενα, φρονίμως καὶ καλῶς ἔλυσας. Καὶ εὐθὺς τὸν Παλαιολόγον καὶ τὸν Εὐδαίμονα . Ἰωάννην ἀπέστειλα, δι' ἄλλα μὲν τὸ φαινόμενον, ὡς ἀπὶ τῆς θείας αὐτοῦ τῆς πρωτοστρατορίασης εἴπῃ τοῦτο. Καὶ ἰδοὺ ἠκούσαμεν τὸ αἴτιον τοῦ κω λύματος, καὶ ἐπαύταμεν. Λοιπὸν σὺν Θεῷ τελέσω- μεν τὸ τοῦ βασιλέως της Ιβηρίας. Καὶ γεγονότος χρυσοβούλλου καὶ ὑπογραφέντος, περιείχεν οὕτως, ὅτι ἐκείνου μὲν ἡ θυγάτηρ ἔστῳ γυνὴ τοῦ βασιλέως καὶ δέσποινα τῆς Κωνσταντινουπόλεως, καὶ αὐτὸς δὴ ὁ βασιλεὺς ἔστω ἀνὴρ αὐτῆς, κατὰ πάσας τὰς συμφωνίας ας μετ᾿ ἐμοῦ ἔστησεν ὁ ῥηθεὶς τὴς τῆς Ἰβηρίας. Καὶ κληθείς προσῆλθε κατενώπιον τοῦ βασιλέως ὁ ἐκ τῆς Ἰβηρίας μετ᾿ ἐμοῦ ἐληλυθὼς CHRONICON MAJUS. LIB. TiT. - B tuam ac studium etiain magis confirmat, communit et quasi obsignat, tibique obligatus sum, quoad in vivis ero, cum semper mea causa summopere 1.- horaveris, nunc vero etiain domum tuam per lon- gum tempus reliqueris, procul a patria exteras re- giones obiens : unde cum, qui illic regnant, magna tibi dona honoresque promitterent, Iberiæ scilicet et Trapezuntis despotæ regesque, uterque te rogans, ipsi ut conciliares hoc connubium, ut prudens et fidelis minister decrevisti et feclsti, quod mili com- modum et utilissimum esset, et quid tibi videretur, per litteras mihi suasisti. Illud magnum mihi testi- monium erat tuæ erga me voluntatis et benignitatis : D et certo scito, digna me tibi præmia soluturum, quoad in vivis ero. Quod autem de Serviano me connubio rogas, res ea ita evenit. Amera mortuo et conjuge ejus reversa ad despotami Serviæ, ejus patrem, adiit me super illo negotio cognata ejus protostratorissa, spoponditque mihi cumulatissima dona dotemque, et alia multa utilissima commemo- ravit et in futurum promisit: quæ ego multis de causis vera et e re mea fore existimavi. Attamen alio consilio et deliberatione in tali re opus erat, nec habebam, quem consulerem, quoniam omnes animo vehementiori erant. Domina et mater mea imperatrix e vita cesserat; Cantacuzenus, qui e reliquis non cupide judicabat, et ipse mortuus erat. - ut Lucas Notaras autem palam et occulte dictitat, præter se neminem omnium scire, quid facto opus sit, nihil, nisi quod ipse dicit facitque, verum ac bonum esse affirmat, omnemque lapidem movet, utar proverbio, id quod ipsé bene nosti. Magnus domesticus infesto in Servios anfmo est conspirans - que cum Joanne Cantacuzeno quotidie me ad Tra- pezuntium connubium adhortatur. Cum quonam igitur deliberarem ? Cum monachis et ejusmodi ho- minibus? at rem publicam non attingunt. Gum proceribus? at nemo rem perpensurus erat, qui nulli propensior esset, ut timendum esset, ne eam cum cæteris communicaret. Itaque ego iniquius fe- rebam moras tuas. Epistola autem tua ad me per- lata, et te et sententiam tuam cognovi, quæque nos quoque prius constituta habebamus, prudenter et commode expediveras. Statim igitur Palæológum cum Joanne Eudæmone, aljarum rerum prætextu, sta, illud misi, a protostratorissa, matertera nuntiatum. Ecce aulem, causam quæ rem impedi- ret, cognovinius, et destilimus. Caterum, si Deo placet, perficiamus cum Iberorum rege counu- bium. Fit igitur bula aures, cui subscriptum est, In hanc sententiam, ut illius filia esset uxor impe- ratoris et imperatrix Cpolis, imperator esset ejus maritus, secundum conditiones omnes quas Ibero- rum rex mecum composuerat. Vocatur in conspe-

δίας βεβαίωσις καὶ ἀσφάλεια καὶ ἐκσφραγισμά ἐστι Α Ο μὲν Καντακουζηνός, ὃς ἀπὸ τῶν ἄλλων ἀπροσπα τῆς εἰς ἐμέ σου ἀγάπης καὶ δουλοσύνης, καὶ ἀντα μοιβήν σοι ὀφείλω ἕως ἐν τοῖς ζῶσιν εὑρίσκομαι, ἐπεὶ τοσοῦτον κεκοπίακας ἀεὶ ὑπὲρ ἐμοῦ, καὶ μᾶλ λον τὰ νῦν ἐγκατέλιπες τὸν οἶκόν σου, τοσοῦτον δὴ καιρὸν πόρρω τῆς σῆς πατρίδος ξένας χώρας περιερ χόμενος. Οθεν οἱ ἐκεῖσε κυριεύοντες μεγάλας εὐερ γεσίας καὶ τιμὰς ἐπηγγέλλοντό σοι δοῦναι, λέγω οἱ τῆς Ἰβηρίας καὶ Τραπεζοῦντος δεσπόται καὶ βασι- λεῖς, ἕκαστος αὐτῶν ζητῶν σοι ὑπὲρ αὐτοῦ, ἵνα συνοικέσιον μετ᾿ ἐμοῦ τελέσῃς. Αὐτὸς δὲ ὡς σύ φρων καὶ πιστὸς θεράπων διέκρινας τὸ συμφέρον μοι καὶ ὠφελιμώτερον, καὶ ἔδρασας, καὶ & νενόηκας ἔγραψάς μοι συμβουλεύων. Τοῦτο ἦν μέγα τι ἐκε μαρτύριον τῆς πρὸς ἐμέ σου εὐνοίας καὶ ἀγάπη;" καὶ πληροφορήθητι ἀληθῶς ὅτι καὶ παρ' ἐμοῦ ἔξεις – ἀξίαν τὴν ἀντάμειψιν, ἕως ἐν τοῖς ζῶσιν ὑπάρχω. Περὶ δὲ τοῦ ἐν Σερβία συνοικεσίου οἶπερ ἐρωτᾷς με, τοιουτοτρόπως παρηκολούθησε. Μετὰ τὸ θανεῖν τὸν ἀμηρᾶν καὶ τὴν τούτου σύζυγον ἐπανα- στρέψασαν πρὸς τὸν τῆς Σερβίας δεσπότην τὸν πατ τέρα αὐτῆς, προσῆλθέ μοι συλλαλήσασα ή πρωτο- στρατόρισσα ἡ συγγενὴς αὐτῆς περὶ τῆς τοιαύτης ὑποθέσεως, καὶ πλείστας δόσεις καὶ προῖκας ἐπηγ γέλλετό μοι, καὶ ἄλλα πολλὰ ὠφελιμώτατα έτασσεν ὑποσχομένη ἐν τῷ μέλλοντι, ἅπερ κἀγὼ ἀπὸ πολλῶν αἰτιῶν ἐνόμισα ταῦτα ἀληθῆ εἶναι καὶ συμφέροντα. Ομως δὲ ἐν τούτῳ ἔδει καὶ ἑτέρα βουλὴ καὶ σκέψις, κἀγὼ οὐκ εἶχον μετά τινος συμβουλευθῆναι διὰ τὸ πάντας παθητικῶς διακεῖσθαι. Ἡ κυρία μου ἡ δέσποινα καὶ μήτηρ τοῦ παρόντος βίου ἐξεδήμησε. θῶς ἐβούλευς, καὶ αὐτὸς ἀπέθανεν· ὁ δὲ Λουκᾶς ὁ Νοταράς φανερῶς καὶ ἀφανῶς λέγει ὅτι οὐδεὶς τῶν ἄλλων πάρεξ αὐτοῦ οἶδε τί ποιεῖ, εἰ μὴ τὰ παρ' αὐτοῦ λεγόμενα καὶ ποιούμενα διισχυρίζεται ἀληθῆ καὶ καλὰ εἶναι, καὶ πάντα λίθον κινεῖ, τὸ τοῦ λόγου, ὡς καὶ αὐτὸς καλῶς ἐπίστασαι. Ο μέγας δομέστι κος ἐχθρωδῶς διάκειται εἰς τὰ τῆς Σερβίας, καὶ ομονοήσας μετὰ τοῦ Καντακουζηνοῦ Ἰωάννου πα ροτρύνοντές με ἀεὶ ἵνα τὸ τῆς Τραπεζοῦντος συνοι- κέσιον γένηται. Τίνι γὰρ τότε ἐδυνάμην συμβου- λεύεσθαι; Μετὰ μοναχῶν καὶ τῶν τοιούτων; απράγ μονές εἰσι. Μετὰ ἀρχόντων; καὶ οὐδεὶς ἐφρόντιζε μὴ προκείμενός τινι, μή πως δημοσιεύσῃ αὐτὰ τοῖς ἄλλοις. Λοιπὸν ἐγὼ ἐδεινοπάθουν εἰς τὴν σὴν βραδύτητα. Ἐλθούσης δὲ τῆς γραφῆς σου, ἰδοὺ καὶ σὲ καὶ τὴν γνώμην σου ἔγνωκα· καὶ ὰ εἴχομεν καὶ ἡμεῖς προσυνιστάμενα, φρονίμως καὶ καλῶς ἔλυσας. Καὶ εὐθὺς τὸν Παλαιολόγον καὶ τὸν Εὐδαίμονα . Ἰωάννην ἀπέστειλα, δι' ἄλλα μὲν τὸ φαινόμενον, ὡς ἀπὶ τῆς θείας αὐτοῦ τῆς πρωτοστρατορίασης εἴπῃ τοῦτο. Καὶ ἰδοὺ ἠκούσαμεν τὸ αἴτιον τοῦ κω λύματος, καὶ ἐπαύταμεν. Λοιπὸν σὺν Θεῷ τελέσω- μεν τὸ τοῦ βασιλέως της Ιβηρίας. Καὶ γεγονότος χρυσοβούλλου καὶ ὑπογραφέντος, περιείχεν οὕτως, ὅτι ἐκείνου μὲν ἡ θυγάτηρ ἔστῳ γυνὴ τοῦ βασιλέως καὶ δέσποινα τῆς Κωνσταντινουπόλεως, καὶ αὐτὸς δὴ ὁ βασιλεὺς ἔστω ἀνὴρ αὐτῆς, κατὰ πάσας τὰς συμφωνίας ας μετ᾿ ἐμοῦ ἔστησεν ὁ ῥηθεὶς τὴς τῆς Ἰβηρίας. Καὶ κληθείς προσῆλθε κατενώπιον τοῦ βασιλέως ὁ ἐκ τῆς Ἰβηρίας μετ᾿ ἐμοῦ ἐληλυθὼς CHRONICON MAJUS. LIB. TiT. - B tuam ac studium etiain magis confirmat, communit et quasi obsignat, tibique obligatus sum, quoad in vivis ero, cum semper mea causa summopere 1.- horaveris, nunc vero etiain domum tuam per lon- gum tempus reliqueris, procul a patria exteras re- giones obiens : unde cum, qui illic regnant, magna tibi dona honoresque promitterent, Iberiæ scilicet et Trapezuntis despotæ regesque, uterque te rogans, ipsi ut conciliares hoc connubium, ut prudens et fidelis minister decrevisti et feclsti, quod mili com- modum et utilissimum esset, et quid tibi videretur, per litteras mihi suasisti. Illud magnum mihi testi- monium erat tuæ erga me voluntatis et benignitatis : D et certo scito, digna me tibi præmia soluturum, quoad in vivis ero. Quod autem de Serviano me connubio rogas, res ea ita evenit. Amera mortuo et conjuge ejus reversa ad despotami Serviæ, ejus patrem, adiit me super illo negotio cognata ejus protostratorissa, spoponditque mihi cumulatissima dona dotemque, et alia multa utilissima commemo- ravit et in futurum promisit: quæ ego multis de causis vera et e re mea fore existimavi. Attamen alio consilio et deliberatione in tali re opus erat, nec habebam, quem consulerem, quoniam omnes animo vehementiori erant. Domina et mater mea imperatrix e vita cesserat; Cantacuzenus, qui e reliquis non cupide judicabat, et ipse mortuus erat. - ut Lucas Notaras autem palam et occulte dictitat, præter se neminem omnium scire, quid facto opus sit, nihil, nisi quod ipse dicit facitque, verum ac bonum esse affirmat, omnemque lapidem movet, utar proverbio, id quod ipsé bene nosti. Magnus domesticus infesto in Servios anfmo est conspirans - que cum Joanne Cantacuzeno quotidie me ad Tra- pezuntium connubium adhortatur. Cum quonam igitur deliberarem ? Cum monachis et ejusmodi ho- minibus? at rem publicam non attingunt. Gum proceribus? at nemo rem perpensurus erat, qui nulli propensior esset, ut timendum esset, ne eam cum cæteris communicaret. Itaque ego iniquius fe- rebam moras tuas. Epistola autem tua ad me per- lata, et te et sententiam tuam cognovi, quæque nos quoque prius constituta habebamus, prudenter et commode expediveras. Statim igitur Palæológum cum Joanne Eudæmone, aljarum rerum prætextu, sta, illud misi, a protostratorissa, matertera nuntiatum. Ecce aulem, causam quæ rem impedi- ret, cognovinius, et destilimus. Caterum, si Deo placet, perficiamus cum Iberorum rege counu- bium. Fit igitur bula aures, cui subscriptum est, In hanc sententiam, ut illius filia esset uxor impe- ratoris et imperatrix Cpolis, imperator esset ejus maritus, secundum conditiones omnes quas Ibero- rum rex mecum composuerat. Vocatur in conspe-

πρέσβυς. Καὶ ὁ βασιλεὺς οἰκειοχείρως ἔμπροσθεν Α κυρίαν σου. » Έγωγε ἀποκριθεὶς εἶπον αὐτῷ· « τούτου ἐποίησε σταυροὺς τρεῖς μετά κιναδάρεως εἰς τὸ ἀνώτερον τοῦ χρυσοβούλλου μέτωπον εἰς βε- βαίωσιν κατὰ τὴν ἐκείνων συνήθειαν, καὶ ἔδωσε τὸν χρυσόβουλλον ἐπὶ τὰς χεῖρας τοῦ πρέσβεως, και φησιν αὐτῷ· . Ἰδοὺ οὗτος ο ἐμὲ δεικνύων ι σὺν Θεῷ τῷ ἐρχομένῳ ἔαρι ελεύσεται μετὰ τριήρεων παραλαβεῖν τὴν ἐμὴν σύνευνον τὴν νεόνυμφον. » Προσκυνήσας οὖν ὁ πρέσβυς ἀνεχώρησεν. Ἐπεὶ δὲ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐψιθυρίζετο ὅτι ὁ ἀμηρᾶς ἐβούλετο ἐλθεῖν κατὰ τὸ στενὸν ἐγγὺς τοῦ ἀνωτέρου μέρους τῆς τοῦ ᾿Ασω μάτου κώμης οἰκοδομήσαί τι φρούριον, καὶ βουλῆς γενομένης ἵνα ὁ βασιλεὺς εἰς Πελοπόννησον στείλη μηνύων τοῦ ἐλθεῖν ἕνα τῶν αὐταδέλφων αὐτοῦ, δς ἂν βουλήσηται τούτων, καὶ ὁμοφωνήσῃ εἰς ὅσα αἱ Β βασιλικαὶ γραφαὶ διελάμβανον, ἵνα ἀνάγκης ἐπελ θούσης ἴδωσιν εἶ ὁ ἀμηρᾶς βούλεται πρᾶξαι τι κατὰ τῆς πόλεως ήτοι τῆς βασιλείας, καὶ ἀπέλθῃ πρὸς τοὺς δυτικοὺς αὐθέντας καὶ συμμαχίαν αἰτήσῃ, ἐν τῷδε τῷ μέσῳ παρῆλθον ἡμέραι τινὲς, εἶτα προστά ξας ἐλθεῖν με ενώπιον αὐτοῦ εἶπέ μοι τάδε· Πρωτ τοβεστιαρίτα, περὶ τῆς βουλῆς ἧς ἐστήσαμεν έτοι μάσθητι τοῦ ἀπελθεῖν σε εἰς Πελοπόννησον· καὶ ὡς ἂν διορθώσῃς τὴν ἐκεῖσε ὑπόθεσιν, ἵνα τις τῶν ἀδελ · φῶν μου ἐλεύσηται ἐνθάδε, ἀναγκαῖόν ἐστιν ἀπελ- θεῖν σε ἐκεῖθεν εἰς Κύπρον πρὸς τὴν ἐμὴν ἀδελφί- παιδα τὴν βήγισσαν. Ἡμεῖς δὲ ἐνταῦθα ἑτοιμάσω· μέν σοι τὰ ἐπιτήδεια τῆς ὁδοῦ. Μετὰ τὸ ἐξελθεῖν σε κἀκεῖθεν πορεύσῃ αὖθις εἰς τὴν Ἰβηρίαν, ὅπως ἄρῃς τὴν νεόνυμφον τὴν ἐμὴν σύνευνον τὴν μελλο. Ο δύναμαι παραβῆναι τὸ πρόσταγμά σου, τοῦ μὴ ἐκ τελέσαι ὡς κελεύεις· ἀλλ' ἡ σύντεκνος καὶ δούλη τῆς βασιλείας σου, ἡ γυνή μου, ὑποπτεύω μή ποτε διὰ τὸ συχνάκις με απουσιάζειν αὐτῆς ἀγανακτώσα ἀποχαρήσηται μοναχή, ή καὶ ἐάσῃ με καὶ ἄλλον λάβῃ· χθὲς γὰρ ἐλήλυθα ἀπὸ Ἰβηρίας, δια τρίψας ἐκεῖ ἔτη δύο, καὶ εἰ ἀναχωρήσω αὖθις ἐν βραχημερία οίκοθεν, εύλογον αἰτίαν εὑρήσει καὶ δικαίαν πρόφασιν τοῦ πρᾶξαι ἓν ἐξ ὧν εἴρηκα. Ο δὲ βασιλεὺς γελάσας εἶπέ μοι· « Αλλ' αὐτὸς λέ ξον αὐτῇ ἵνα ταύτην καὶ μόνην τὴν ὁδοιπορίαν συγν χωρήσῃ σοι ποιῆσαι, καὶ ἐνόρκῳ προστάγματι τάσσω μηκέτι σε ενοχλῆσαι τοῦ ἐξελθεῖν σε πατριδόθεν. Καὶ μάλα καλῶς ἐπίστασαι τὰ ὅσα σοι ἐπηγγειλά- μὴν εὐεργετῆσαί σε, καὶ τί τὰ ἀνὰ ἡμῶν συλλαλη θέντα, καὶ τί βουλόμεθα ποιῆσαι. Καὶ τοῦτο βεβαιόν ἐστι καὶ χωρὶς ενόρκου προστάγματος, ὅτι οἱ πρεσ- βεται καὶ ὁδοιπορίαι αἱ ὑπὸ σοῦ παύσουσι. Μηνύτω δὲ καὶ πρὸς τὸν μέγαν δοῦκα τὴν Νοταρᾶν ὅτι ἐπεὶ τὸ τοῦ μεγάλου δουκὸς ὀφφίκιον κτῆται, οὐ δύναται ἔχειν καὶ τὸ μεσαστικόν. Καὶ τοῦτο λέγω ἵνα σου δωρήσωμαι. Αλλ' ὅμως οὐκ ἔστι πρέπον ἵνα ἀραι· ρέσω αὐτὸ ἐξ αὐτοῦ· ἔστι γὰρ ὡς καταφρονεῖν, εἰ μὴ ἀναβολὴν καὶ τρόπον ποιήσομεν ἵνα αὐτοθελώς ἐγκαταλείψῃ αὐτὸ ἐκεῖνος. Καὶ ἐχέτω δὴ πάλιν τὸ πρωτεῖον τῆς στάσεως καὶ τῆς βουλῆς, καί τι σιτη ρέσιον δι' ἄλλου τρόπου, ἐπεὶ χρὴ ποιῆσαι καμὲ δύο τῶν ἀρχόντων συμβούλους, ὡς καὶ ὁ βασιλεὺς ὁ ἀδελφός μου εἶχεν, ἵν᾽ ὦσι μετ᾿ ἐμοῦ δι᾽ ὅλης τῆς ἡμέρας ἐν τῷ παλατίῳ τοῦ προβλέπειν διορθώνειν GEORGII PARANTZÆ ctum imperatoris qui mecum ex Iberia legatus ve- nerat, el coram hoc imperator manu sua in supe- ore bullæ fronte rubrica tres cruces scribit ad confirmandam pactionem ex illorum consuetudine, traditque bullam in manus legati his verbis: Hic vir (me ostendebat) Deo propitio proximo vere cum triremibus veniet, virginem mihi despon- sam abducturus. Itaque legatus, adorato impera- Lore, discessit. Cum initio ejusdem anni fama manaret, aineram ad angustias prope superiorem partem vici Asomati sse venturum, ut ibi exstrueret castellum, cuinquie, concilio habito, visum esset, ut imperator in Pelo- pònnesum ad fratrem arcessendum mitteret, uter- cunque illorum venire vellet, et is comprobaret, quæcunque imperatoriis litteris constituta essent, atque, si necessitas adesset vidissentque ameram adversus urbem vel imperium aliquid moliturum, ad occidentales principes opem imploratum proficisce- retur: hæc igitur dum diunt, paucis diebus interjectis, imperator me ad se arcessitum ita allocutus est: ‹E consilio, quod cepimus, para te, protovestiarie, ut in Peloponnesum proficiscare, ibique negotium hoc perficias, ut alteruter fratrum ineorum huc veniat. Inde oportet te in Cyprum ad reginam, neptem mream, iter facere. Nos hic necessaria itineri pro- videbimus. Inde reversus autem in Iberiam dis- redes, ut advelas recens mihi spousam uxorem, C futuram dominam tuam. Ad quæ ego ita respondi: «Non possum equidem declinare maudatum tuum, ut non faciam, quod jubes; verum majestatis tuæ commater et serva, conjux mea, vereor, ne quan- do, propter erebram absentiam meam indignala, monachis se adjungat aut me deserto nubat alii. Nuperrime enim ex Iberia redii, annos ibi duo mo- ratus, atque si intra paucos dies iterum peregre abiero, causam idoneam et justam inveniet faciendi alterum horum, quæ dixi. Subridens imperator: ‹ At tu, inquit, facut unum hoc iter etiamnum facere tibi permittat, ac jure jurando tibi spondeo, post- hac me non jam creaturum tibi molestiam itineris extra patriam faciendi. Scis autem, quæ tibi bene- ficia promiserim, quæ inter nos locuti simus et quid facere cogitems, atque hoc quidem etiam sine sa- cramenti religione certum est, legationes et itinera tua finem habitura esse. Significabo autem Nota- ræ, magno duci, cum magni ducis munere funga- tur, non posse eum præesse etiam administratoris officio. Atque hoc dico, ut te eo munere ornen. Neque tamen decet, spoliare me eum ista diguitate. Conteninere enim eum videamur, nisi exspectemus aliquantisper et modum excogitemus, quo eam ipse sua sponte deponat. Enimvero habebit rursus pri- mas in consilio, et aliunde aliquod stipendium, quandoquidem me quoque duos e nobilitate consi- liarios, quaies habuit imperator, frater mcus,

πρέσβυς. Καὶ ὁ βασιλεὺς οἰκειοχείρως ἔμπροσθεν Α κυρίαν σου. » Έγωγε ἀποκριθεὶς εἶπον αὐτῷ· « τούτου ἐποίησε σταυροὺς τρεῖς μετά κιναδάρεως εἰς τὸ ἀνώτερον τοῦ χρυσοβούλλου μέτωπον εἰς βε- βαίωσιν κατὰ τὴν ἐκείνων συνήθειαν, καὶ ἔδωσε τὸν χρυσόβουλλον ἐπὶ τὰς χεῖρας τοῦ πρέσβεως, και φησιν αὐτῷ· . Ἰδοὺ οὗτος ο ἐμὲ δεικνύων ι σὺν Θεῷ τῷ ἐρχομένῳ ἔαρι ελεύσεται μετὰ τριήρεων παραλαβεῖν τὴν ἐμὴν σύνευνον τὴν νεόνυμφον. » Προσκυνήσας οὖν ὁ πρέσβυς ἀνεχώρησεν. Ἐπεὶ δὲ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐψιθυρίζετο ὅτι ὁ ἀμηρᾶς ἐβούλετο ἐλθεῖν κατὰ τὸ στενὸν ἐγγὺς τοῦ ἀνωτέρου μέρους τῆς τοῦ ᾿Ασω μάτου κώμης οἰκοδομήσαί τι φρούριον, καὶ βουλῆς γενομένης ἵνα ὁ βασιλεὺς εἰς Πελοπόννησον στείλη μηνύων τοῦ ἐλθεῖν ἕνα τῶν αὐταδέλφων αὐτοῦ, δς ἂν βουλήσηται τούτων, καὶ ὁμοφωνήσῃ εἰς ὅσα αἱ Β βασιλικαὶ γραφαὶ διελάμβανον, ἵνα ἀνάγκης ἐπελ θούσης ἴδωσιν εἶ ὁ ἀμηρᾶς βούλεται πρᾶξαι τι κατὰ τῆς πόλεως ήτοι τῆς βασιλείας, καὶ ἀπέλθῃ πρὸς τοὺς δυτικοὺς αὐθέντας καὶ συμμαχίαν αἰτήσῃ, ἐν τῷδε τῷ μέσῳ παρῆλθον ἡμέραι τινὲς, εἶτα προστά ξας ἐλθεῖν με ενώπιον αὐτοῦ εἶπέ μοι τάδε· Πρωτ τοβεστιαρίτα, περὶ τῆς βουλῆς ἧς ἐστήσαμεν έτοι μάσθητι τοῦ ἀπελθεῖν σε εἰς Πελοπόννησον· καὶ ὡς ἂν διορθώσῃς τὴν ἐκεῖσε ὑπόθεσιν, ἵνα τις τῶν ἀδελ · φῶν μου ἐλεύσηται ἐνθάδε, ἀναγκαῖόν ἐστιν ἀπελ- θεῖν σε ἐκεῖθεν εἰς Κύπρον πρὸς τὴν ἐμὴν ἀδελφί- παιδα τὴν βήγισσαν. Ἡμεῖς δὲ ἐνταῦθα ἑτοιμάσω· μέν σοι τὰ ἐπιτήδεια τῆς ὁδοῦ. Μετὰ τὸ ἐξελθεῖν σε κἀκεῖθεν πορεύσῃ αὖθις εἰς τὴν Ἰβηρίαν, ὅπως ἄρῃς τὴν νεόνυμφον τὴν ἐμὴν σύνευνον τὴν μελλο. Ο δύναμαι παραβῆναι τὸ πρόσταγμά σου, τοῦ μὴ ἐκ τελέσαι ὡς κελεύεις· ἀλλ' ἡ σύντεκνος καὶ δούλη τῆς βασιλείας σου, ἡ γυνή μου, ὑποπτεύω μή ποτε διὰ τὸ συχνάκις με απουσιάζειν αὐτῆς ἀγανακτώσα ἀποχαρήσηται μοναχή, ή καὶ ἐάσῃ με καὶ ἄλλον λάβῃ· χθὲς γὰρ ἐλήλυθα ἀπὸ Ἰβηρίας, δια τρίψας ἐκεῖ ἔτη δύο, καὶ εἰ ἀναχωρήσω αὖθις ἐν βραχημερία οίκοθεν, εύλογον αἰτίαν εὑρήσει καὶ δικαίαν πρόφασιν τοῦ πρᾶξαι ἓν ἐξ ὧν εἴρηκα. Ο δὲ βασιλεὺς γελάσας εἶπέ μοι· « Αλλ' αὐτὸς λέ ξον αὐτῇ ἵνα ταύτην καὶ μόνην τὴν ὁδοιπορίαν συγν χωρήσῃ σοι ποιῆσαι, καὶ ἐνόρκῳ προστάγματι τάσσω μηκέτι σε ενοχλῆσαι τοῦ ἐξελθεῖν σε πατριδόθεν. Καὶ μάλα καλῶς ἐπίστασαι τὰ ὅσα σοι ἐπηγγειλά- μὴν εὐεργετῆσαί σε, καὶ τί τὰ ἀνὰ ἡμῶν συλλαλη θέντα, καὶ τί βουλόμεθα ποιῆσαι. Καὶ τοῦτο βεβαιόν ἐστι καὶ χωρὶς ενόρκου προστάγματος, ὅτι οἱ πρεσ- βεται καὶ ὁδοιπορίαι αἱ ὑπὸ σοῦ παύσουσι. Μηνύτω δὲ καὶ πρὸς τὸν μέγαν δοῦκα τὴν Νοταρᾶν ὅτι ἐπεὶ τὸ τοῦ μεγάλου δουκὸς ὀφφίκιον κτῆται, οὐ δύναται ἔχειν καὶ τὸ μεσαστικόν. Καὶ τοῦτο λέγω ἵνα σου δωρήσωμαι. Αλλ' ὅμως οὐκ ἔστι πρέπον ἵνα ἀραι· ρέσω αὐτὸ ἐξ αὐτοῦ· ἔστι γὰρ ὡς καταφρονεῖν, εἰ μὴ ἀναβολὴν καὶ τρόπον ποιήσομεν ἵνα αὐτοθελώς ἐγκαταλείψῃ αὐτὸ ἐκεῖνος. Καὶ ἐχέτω δὴ πάλιν τὸ πρωτεῖον τῆς στάσεως καὶ τῆς βουλῆς, καί τι σιτη ρέσιον δι' ἄλλου τρόπου, ἐπεὶ χρὴ ποιῆσαι καμὲ δύο τῶν ἀρχόντων συμβούλους, ὡς καὶ ὁ βασιλεὺς ὁ ἀδελφός μου εἶχεν, ἵν᾽ ὦσι μετ᾿ ἐμοῦ δι᾽ ὅλης τῆς ἡμέρας ἐν τῷ παλατίῳ τοῦ προβλέπειν διορθώνειν GEORGII PARANTZÆ ctum imperatoris qui mecum ex Iberia legatus ve- nerat, el coram hoc imperator manu sua in supe- ore bullæ fronte rubrica tres cruces scribit ad confirmandam pactionem ex illorum consuetudine, traditque bullam in manus legati his verbis: Hic vir (me ostendebat) Deo propitio proximo vere cum triremibus veniet, virginem mihi despon- sam abducturus. Itaque legatus, adorato impera- Lore, discessit. Cum initio ejusdem anni fama manaret, aineram ad angustias prope superiorem partem vici Asomati sse venturum, ut ibi exstrueret castellum, cuinquie, concilio habito, visum esset, ut imperator in Pelo- pònnesum ad fratrem arcessendum mitteret, uter- cunque illorum venire vellet, et is comprobaret, quæcunque imperatoriis litteris constituta essent, atque, si necessitas adesset vidissentque ameram adversus urbem vel imperium aliquid moliturum, ad occidentales principes opem imploratum proficisce- retur: hæc igitur dum diunt, paucis diebus interjectis, imperator me ad se arcessitum ita allocutus est: ‹E consilio, quod cepimus, para te, protovestiarie, ut in Peloponnesum proficiscare, ibique negotium hoc perficias, ut alteruter fratrum ineorum huc veniat. Inde oportet te in Cyprum ad reginam, neptem mream, iter facere. Nos hic necessaria itineri pro- videbimus. Inde reversus autem in Iberiam dis- redes, ut advelas recens mihi spousam uxorem, C futuram dominam tuam. Ad quæ ego ita respondi: «Non possum equidem declinare maudatum tuum, ut non faciam, quod jubes; verum majestatis tuæ commater et serva, conjux mea, vereor, ne quan- do, propter erebram absentiam meam indignala, monachis se adjungat aut me deserto nubat alii. Nuperrime enim ex Iberia redii, annos ibi duo mo- ratus, atque si intra paucos dies iterum peregre abiero, causam idoneam et justam inveniet faciendi alterum horum, quæ dixi. Subridens imperator: ‹ At tu, inquit, facut unum hoc iter etiamnum facere tibi permittat, ac jure jurando tibi spondeo, post- hac me non jam creaturum tibi molestiam itineris extra patriam faciendi. Scis autem, quæ tibi bene- ficia promiserim, quæ inter nos locuti simus et quid facere cogitems, atque hoc quidem etiam sine sa- cramenti religione certum est, legationes et itinera tua finem habitura esse. Significabo autem Nota- ræ, magno duci, cum magni ducis munere funga- tur, non posse eum præesse etiam administratoris officio. Atque hoc dico, ut te eo munere ornen. Neque tamen decet, spoliare me eum ista diguitate. Conteninere enim eum videamur, nisi exspectemus aliquantisper et modum excogitemus, quo eam ipse sua sponte deponat. Enimvero habebit rursus pri- mas in consilio, et aliunde aliquod stipendium, quandoquidem me quoque duos e nobilitate consi- liarios, quaies habuit imperator, frater mcus,

πρέσβυς. Καὶ ὁ βασιλεὺς οἰκειοχείρως ἔμπροσθεν Α κυρίαν σου. » Έγωγε ἀποκριθεὶς εἶπον αὐτῷ· « τούτου ἐποίησε σταυροὺς τρεῖς μετά κιναδάρεως εἰς τὸ ἀνώτερον τοῦ χρυσοβούλλου μέτωπον εἰς βε- βαίωσιν κατὰ τὴν ἐκείνων συνήθειαν, καὶ ἔδωσε τὸν χρυσόβουλλον ἐπὶ τὰς χεῖρας τοῦ πρέσβεως, και φησιν αὐτῷ· . Ἰδοὺ οὗτος ο ἐμὲ δεικνύων ι σὺν Θεῷ τῷ ἐρχομένῳ ἔαρι ελεύσεται μετὰ τριήρεων παραλαβεῖν τὴν ἐμὴν σύνευνον τὴν νεόνυμφον. » Προσκυνήσας οὖν ὁ πρέσβυς ἀνεχώρησεν. Ἐπεὶ δὲ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐψιθυρίζετο ὅτι ὁ ἀμηρᾶς ἐβούλετο ἐλθεῖν κατὰ τὸ στενὸν ἐγγὺς τοῦ ἀνωτέρου μέρους τῆς τοῦ ᾿Ασω μάτου κώμης οἰκοδομήσαί τι φρούριον, καὶ βουλῆς γενομένης ἵνα ὁ βασιλεὺς εἰς Πελοπόννησον στείλη μηνύων τοῦ ἐλθεῖν ἕνα τῶν αὐταδέλφων αὐτοῦ, δς ἂν βουλήσηται τούτων, καὶ ὁμοφωνήσῃ εἰς ὅσα αἱ Β βασιλικαὶ γραφαὶ διελάμβανον, ἵνα ἀνάγκης ἐπελ θούσης ἴδωσιν εἶ ὁ ἀμηρᾶς βούλεται πρᾶξαι τι κατὰ τῆς πόλεως ήτοι τῆς βασιλείας, καὶ ἀπέλθῃ πρὸς τοὺς δυτικοὺς αὐθέντας καὶ συμμαχίαν αἰτήσῃ, ἐν τῷδε τῷ μέσῳ παρῆλθον ἡμέραι τινὲς, εἶτα προστά ξας ἐλθεῖν με ενώπιον αὐτοῦ εἶπέ μοι τάδε· Πρωτ τοβεστιαρίτα, περὶ τῆς βουλῆς ἧς ἐστήσαμεν έτοι μάσθητι τοῦ ἀπελθεῖν σε εἰς Πελοπόννησον· καὶ ὡς ἂν διορθώσῃς τὴν ἐκεῖσε ὑπόθεσιν, ἵνα τις τῶν ἀδελ · φῶν μου ἐλεύσηται ἐνθάδε, ἀναγκαῖόν ἐστιν ἀπελ- θεῖν σε ἐκεῖθεν εἰς Κύπρον πρὸς τὴν ἐμὴν ἀδελφί- παιδα τὴν βήγισσαν. Ἡμεῖς δὲ ἐνταῦθα ἑτοιμάσω· μέν σοι τὰ ἐπιτήδεια τῆς ὁδοῦ. Μετὰ τὸ ἐξελθεῖν σε κἀκεῖθεν πορεύσῃ αὖθις εἰς τὴν Ἰβηρίαν, ὅπως ἄρῃς τὴν νεόνυμφον τὴν ἐμὴν σύνευνον τὴν μελλο. Ο δύναμαι παραβῆναι τὸ πρόσταγμά σου, τοῦ μὴ ἐκ τελέσαι ὡς κελεύεις· ἀλλ' ἡ σύντεκνος καὶ δούλη τῆς βασιλείας σου, ἡ γυνή μου, ὑποπτεύω μή ποτε διὰ τὸ συχνάκις με απουσιάζειν αὐτῆς ἀγανακτώσα ἀποχαρήσηται μοναχή, ή καὶ ἐάσῃ με καὶ ἄλλον λάβῃ· χθὲς γὰρ ἐλήλυθα ἀπὸ Ἰβηρίας, δια τρίψας ἐκεῖ ἔτη δύο, καὶ εἰ ἀναχωρήσω αὖθις ἐν βραχημερία οίκοθεν, εύλογον αἰτίαν εὑρήσει καὶ δικαίαν πρόφασιν τοῦ πρᾶξαι ἓν ἐξ ὧν εἴρηκα. Ο δὲ βασιλεὺς γελάσας εἶπέ μοι· « Αλλ' αὐτὸς λέ ξον αὐτῇ ἵνα ταύτην καὶ μόνην τὴν ὁδοιπορίαν συγν χωρήσῃ σοι ποιῆσαι, καὶ ἐνόρκῳ προστάγματι τάσσω μηκέτι σε ενοχλῆσαι τοῦ ἐξελθεῖν σε πατριδόθεν. Καὶ μάλα καλῶς ἐπίστασαι τὰ ὅσα σοι ἐπηγγειλά- μὴν εὐεργετῆσαί σε, καὶ τί τὰ ἀνὰ ἡμῶν συλλαλη θέντα, καὶ τί βουλόμεθα ποιῆσαι. Καὶ τοῦτο βεβαιόν ἐστι καὶ χωρὶς ενόρκου προστάγματος, ὅτι οἱ πρεσ- βεται καὶ ὁδοιπορίαι αἱ ὑπὸ σοῦ παύσουσι. Μηνύτω δὲ καὶ πρὸς τὸν μέγαν δοῦκα τὴν Νοταρᾶν ὅτι ἐπεὶ τὸ τοῦ μεγάλου δουκὸς ὀφφίκιον κτῆται, οὐ δύναται ἔχειν καὶ τὸ μεσαστικόν. Καὶ τοῦτο λέγω ἵνα σου δωρήσωμαι. Αλλ' ὅμως οὐκ ἔστι πρέπον ἵνα ἀραι· ρέσω αὐτὸ ἐξ αὐτοῦ· ἔστι γὰρ ὡς καταφρονεῖν, εἰ μὴ ἀναβολὴν καὶ τρόπον ποιήσομεν ἵνα αὐτοθελώς ἐγκαταλείψῃ αὐτὸ ἐκεῖνος. Καὶ ἐχέτω δὴ πάλιν τὸ πρωτεῖον τῆς στάσεως καὶ τῆς βουλῆς, καί τι σιτη ρέσιον δι' ἄλλου τρόπου, ἐπεὶ χρὴ ποιῆσαι καμὲ δύο τῶν ἀρχόντων συμβούλους, ὡς καὶ ὁ βασιλεὺς ὁ ἀδελφός μου εἶχεν, ἵν᾽ ὦσι μετ᾿ ἐμοῦ δι᾽ ὅλης τῆς ἡμέρας ἐν τῷ παλατίῳ τοῦ προβλέπειν διορθώνειν GEORGII PARANTZÆ ctum imperatoris qui mecum ex Iberia legatus ve- nerat, el coram hoc imperator manu sua in supe- ore bullæ fronte rubrica tres cruces scribit ad confirmandam pactionem ex illorum consuetudine, traditque bullam in manus legati his verbis: Hic vir (me ostendebat) Deo propitio proximo vere cum triremibus veniet, virginem mihi despon- sam abducturus. Itaque legatus, adorato impera- Lore, discessit. Cum initio ejusdem anni fama manaret, aineram ad angustias prope superiorem partem vici Asomati sse venturum, ut ibi exstrueret castellum, cuinquie, concilio habito, visum esset, ut imperator in Pelo- pònnesum ad fratrem arcessendum mitteret, uter- cunque illorum venire vellet, et is comprobaret, quæcunque imperatoriis litteris constituta essent, atque, si necessitas adesset vidissentque ameram adversus urbem vel imperium aliquid moliturum, ad occidentales principes opem imploratum proficisce- retur: hæc igitur dum diunt, paucis diebus interjectis, imperator me ad se arcessitum ita allocutus est: ‹E consilio, quod cepimus, para te, protovestiarie, ut in Peloponnesum proficiscare, ibique negotium hoc perficias, ut alteruter fratrum ineorum huc veniat. Inde oportet te in Cyprum ad reginam, neptem mream, iter facere. Nos hic necessaria itineri pro- videbimus. Inde reversus autem in Iberiam dis- redes, ut advelas recens mihi spousam uxorem, C futuram dominam tuam. Ad quæ ego ita respondi: «Non possum equidem declinare maudatum tuum, ut non faciam, quod jubes; verum majestatis tuæ commater et serva, conjux mea, vereor, ne quan- do, propter erebram absentiam meam indignala, monachis se adjungat aut me deserto nubat alii. Nuperrime enim ex Iberia redii, annos ibi duo mo- ratus, atque si intra paucos dies iterum peregre abiero, causam idoneam et justam inveniet faciendi alterum horum, quæ dixi. Subridens imperator: ‹ At tu, inquit, facut unum hoc iter etiamnum facere tibi permittat, ac jure jurando tibi spondeo, post- hac me non jam creaturum tibi molestiam itineris extra patriam faciendi. Scis autem, quæ tibi bene- ficia promiserim, quæ inter nos locuti simus et quid facere cogitems, atque hoc quidem etiam sine sa- cramenti religione certum est, legationes et itinera tua finem habitura esse. Significabo autem Nota- ræ, magno duci, cum magni ducis munere funga- tur, non posse eum præesse etiam administratoris officio. Atque hoc dico, ut te eo munere ornen. Neque tamen decet, spoliare me eum ista diguitate. Conteninere enim eum videamur, nisi exspectemus aliquantisper et modum excogitemus, quo eam ipse sua sponte deponat. Enimvero habebit rursus pri- mas in consilio, et aliunde aliquod stipendium, quandoquidem me quoque duos e nobilitate consi- liarios, quaies habuit imperator, frater mcus,

πρέσβυς. Καὶ ὁ βασιλεὺς οἰκειοχείρως ἔμπροσθεν Α κυρίαν σου. » Έγωγε ἀποκριθεὶς εἶπον αὐτῷ· « τούτου ἐποίησε σταυροὺς τρεῖς μετά κιναδάρεως εἰς τὸ ἀνώτερον τοῦ χρυσοβούλλου μέτωπον εἰς βε- βαίωσιν κατὰ τὴν ἐκείνων συνήθειαν, καὶ ἔδωσε τὸν χρυσόβουλλον ἐπὶ τὰς χεῖρας τοῦ πρέσβεως, και φησιν αὐτῷ· . Ἰδοὺ οὗτος ο ἐμὲ δεικνύων ι σὺν Θεῷ τῷ ἐρχομένῳ ἔαρι ελεύσεται μετὰ τριήρεων παραλαβεῖν τὴν ἐμὴν σύνευνον τὴν νεόνυμφον. » Προσκυνήσας οὖν ὁ πρέσβυς ἀνεχώρησεν. Ἐπεὶ δὲ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐψιθυρίζετο ὅτι ὁ ἀμηρᾶς ἐβούλετο ἐλθεῖν κατὰ τὸ στενὸν ἐγγὺς τοῦ ἀνωτέρου μέρους τῆς τοῦ ᾿Ασω μάτου κώμης οἰκοδομήσαί τι φρούριον, καὶ βουλῆς γενομένης ἵνα ὁ βασιλεὺς εἰς Πελοπόννησον στείλη μηνύων τοῦ ἐλθεῖν ἕνα τῶν αὐταδέλφων αὐτοῦ, δς ἂν βουλήσηται τούτων, καὶ ὁμοφωνήσῃ εἰς ὅσα αἱ Β βασιλικαὶ γραφαὶ διελάμβανον, ἵνα ἀνάγκης ἐπελ θούσης ἴδωσιν εἶ ὁ ἀμηρᾶς βούλεται πρᾶξαι τι κατὰ τῆς πόλεως ήτοι τῆς βασιλείας, καὶ ἀπέλθῃ πρὸς τοὺς δυτικοὺς αὐθέντας καὶ συμμαχίαν αἰτήσῃ, ἐν τῷδε τῷ μέσῳ παρῆλθον ἡμέραι τινὲς, εἶτα προστά ξας ἐλθεῖν με ενώπιον αὐτοῦ εἶπέ μοι τάδε· Πρωτ τοβεστιαρίτα, περὶ τῆς βουλῆς ἧς ἐστήσαμεν έτοι μάσθητι τοῦ ἀπελθεῖν σε εἰς Πελοπόννησον· καὶ ὡς ἂν διορθώσῃς τὴν ἐκεῖσε ὑπόθεσιν, ἵνα τις τῶν ἀδελ · φῶν μου ἐλεύσηται ἐνθάδε, ἀναγκαῖόν ἐστιν ἀπελ- θεῖν σε ἐκεῖθεν εἰς Κύπρον πρὸς τὴν ἐμὴν ἀδελφί- παιδα τὴν βήγισσαν. Ἡμεῖς δὲ ἐνταῦθα ἑτοιμάσω· μέν σοι τὰ ἐπιτήδεια τῆς ὁδοῦ. Μετὰ τὸ ἐξελθεῖν σε κἀκεῖθεν πορεύσῃ αὖθις εἰς τὴν Ἰβηρίαν, ὅπως ἄρῃς τὴν νεόνυμφον τὴν ἐμὴν σύνευνον τὴν μελλο. Ο δύναμαι παραβῆναι τὸ πρόσταγμά σου, τοῦ μὴ ἐκ τελέσαι ὡς κελεύεις· ἀλλ' ἡ σύντεκνος καὶ δούλη τῆς βασιλείας σου, ἡ γυνή μου, ὑποπτεύω μή ποτε διὰ τὸ συχνάκις με απουσιάζειν αὐτῆς ἀγανακτώσα ἀποχαρήσηται μοναχή, ή καὶ ἐάσῃ με καὶ ἄλλον λάβῃ· χθὲς γὰρ ἐλήλυθα ἀπὸ Ἰβηρίας, δια τρίψας ἐκεῖ ἔτη δύο, καὶ εἰ ἀναχωρήσω αὖθις ἐν βραχημερία οίκοθεν, εύλογον αἰτίαν εὑρήσει καὶ δικαίαν πρόφασιν τοῦ πρᾶξαι ἓν ἐξ ὧν εἴρηκα. Ο δὲ βασιλεὺς γελάσας εἶπέ μοι· « Αλλ' αὐτὸς λέ ξον αὐτῇ ἵνα ταύτην καὶ μόνην τὴν ὁδοιπορίαν συγν χωρήσῃ σοι ποιῆσαι, καὶ ἐνόρκῳ προστάγματι τάσσω μηκέτι σε ενοχλῆσαι τοῦ ἐξελθεῖν σε πατριδόθεν. Καὶ μάλα καλῶς ἐπίστασαι τὰ ὅσα σοι ἐπηγγειλά- μὴν εὐεργετῆσαί σε, καὶ τί τὰ ἀνὰ ἡμῶν συλλαλη θέντα, καὶ τί βουλόμεθα ποιῆσαι. Καὶ τοῦτο βεβαιόν ἐστι καὶ χωρὶς ενόρκου προστάγματος, ὅτι οἱ πρεσ- βεται καὶ ὁδοιπορίαι αἱ ὑπὸ σοῦ παύσουσι. Μηνύτω δὲ καὶ πρὸς τὸν μέγαν δοῦκα τὴν Νοταρᾶν ὅτι ἐπεὶ τὸ τοῦ μεγάλου δουκὸς ὀφφίκιον κτῆται, οὐ δύναται ἔχειν καὶ τὸ μεσαστικόν. Καὶ τοῦτο λέγω ἵνα σου δωρήσωμαι. Αλλ' ὅμως οὐκ ἔστι πρέπον ἵνα ἀραι· ρέσω αὐτὸ ἐξ αὐτοῦ· ἔστι γὰρ ὡς καταφρονεῖν, εἰ μὴ ἀναβολὴν καὶ τρόπον ποιήσομεν ἵνα αὐτοθελώς ἐγκαταλείψῃ αὐτὸ ἐκεῖνος. Καὶ ἐχέτω δὴ πάλιν τὸ πρωτεῖον τῆς στάσεως καὶ τῆς βουλῆς, καί τι σιτη ρέσιον δι' ἄλλου τρόπου, ἐπεὶ χρὴ ποιῆσαι καμὲ δύο τῶν ἀρχόντων συμβούλους, ὡς καὶ ὁ βασιλεὺς ὁ ἀδελφός μου εἶχεν, ἵν᾽ ὦσι μετ᾿ ἐμοῦ δι᾽ ὅλης τῆς ἡμέρας ἐν τῷ παλατίῳ τοῦ προβλέπειν διορθώνειν GEORGII PARANTZÆ ctum imperatoris qui mecum ex Iberia legatus ve- nerat, el coram hoc imperator manu sua in supe- ore bullæ fronte rubrica tres cruces scribit ad confirmandam pactionem ex illorum consuetudine, traditque bullam in manus legati his verbis: Hic vir (me ostendebat) Deo propitio proximo vere cum triremibus veniet, virginem mihi despon- sam abducturus. Itaque legatus, adorato impera- Lore, discessit. Cum initio ejusdem anni fama manaret, aineram ad angustias prope superiorem partem vici Asomati sse venturum, ut ibi exstrueret castellum, cuinquie, concilio habito, visum esset, ut imperator in Pelo- pònnesum ad fratrem arcessendum mitteret, uter- cunque illorum venire vellet, et is comprobaret, quæcunque imperatoriis litteris constituta essent, atque, si necessitas adesset vidissentque ameram adversus urbem vel imperium aliquid moliturum, ad occidentales principes opem imploratum proficisce- retur: hæc igitur dum diunt, paucis diebus interjectis, imperator me ad se arcessitum ita allocutus est: ‹E consilio, quod cepimus, para te, protovestiarie, ut in Peloponnesum proficiscare, ibique negotium hoc perficias, ut alteruter fratrum ineorum huc veniat. Inde oportet te in Cyprum ad reginam, neptem mream, iter facere. Nos hic necessaria itineri pro- videbimus. Inde reversus autem in Iberiam dis- redes, ut advelas recens mihi spousam uxorem, C futuram dominam tuam. Ad quæ ego ita respondi: «Non possum equidem declinare maudatum tuum, ut non faciam, quod jubes; verum majestatis tuæ commater et serva, conjux mea, vereor, ne quan- do, propter erebram absentiam meam indignala, monachis se adjungat aut me deserto nubat alii. Nuperrime enim ex Iberia redii, annos ibi duo mo- ratus, atque si intra paucos dies iterum peregre abiero, causam idoneam et justam inveniet faciendi alterum horum, quæ dixi. Subridens imperator: ‹ At tu, inquit, facut unum hoc iter etiamnum facere tibi permittat, ac jure jurando tibi spondeo, post- hac me non jam creaturum tibi molestiam itineris extra patriam faciendi. Scis autem, quæ tibi bene- ficia promiserim, quæ inter nos locuti simus et quid facere cogitems, atque hoc quidem etiam sine sa- cramenti religione certum est, legationes et itinera tua finem habitura esse. Significabo autem Nota- ræ, magno duci, cum magni ducis munere funga- tur, non posse eum præesse etiam administratoris officio. Atque hoc dico, ut te eo munere ornen. Neque tamen decet, spoliare me eum ista diguitate. Conteninere enim eum videamur, nisi exspectemus aliquantisper et modum excogitemus, quo eam ipse sua sponte deponat. Enimvero habebit rursus pri- mas in consilio, et aliunde aliquod stipendium, quandoquidem me quoque duos e nobilitate consi- liarios, quaies habuit imperator, frater mcus,

καὶ πράττειν ἀναγκαῖα, δουλείας τε καὶ ὑποθέσεις Α πέμπτον. Καὶ εἶπέ μοι περὶ τούτου πάλιν· « Αλλ' τῆς βασιλείας. » Καὶ οὕτως ἐμηνύθη ὁ μέγας ὑποψίαν ἔχω ὅτι ἐὰν ἕτερόν τινα πάρεξ σοῦ ἀπο- δοὺξ διὰ τοῦ ἐμοῦ καὶ αὐτοῦ συντέκνου, τοῦ ἱερομο- στείλω, οὐ φυλάξει μοι τὴν τρέπουσαν εύνοιαν καὶ νάχου καὶ πνευματικοῦ πατρὸς Νεοφύτου τοῦ ἐν τῇ πίστιν, μή πως ἀπατήσωσιν αὐτὸν οἱ δεσπόται καὶ τοῦ Χαρσιανίτου μονῇ. Καὶ ἀκούσας ὁ Νοταράς περὶ ἀδελφοί μου, ὑποσχόμενοι τούτῳ διὰ τούτῳ διὰ χρυ τοῦδε τοῦ ὀφφικίου έστερξε, πλὴν ἑκουσίως ἢ ἀκουσίως σοβούλλου τινὰ κώμην ἢ χώραν αὐτῷ καὶ τοῖς οὐκ οἶδα· καὶ μᾶλλον ἐδείκνυεν ὅτι καὶ πρὶν ἢ τοῦ εἰ- κληρονόμοις αὐτοῦ κατὰ διαδοχήν, καὶ πεισθεὶς πεῖν αὐτῷ περὶ τούτου ελογίζετο ποιῆσαι, ὅπως καὶ ὁ ἀποδοκιμάσῃ τὰ τέτταρα εἰρημένα κεφάλαια, καὶ βασιλεὺς ἀντιχαρίσηται τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ ἄλλην τινὰ πράξῃ κατὰ τὸ πέμπτον, ὅπερ βαρύτατόν μοι ἔσε- τιμήν. Ταῦτα οὖν πέρας οὐκ ἔλαβον διὰ τὴν ταχέως ται. Αὐτὸς οἶδας καὶ τὸν ἀπὸ τῆς Κύπρου ῥηγίσσας ἐπελθοῦσαν εἰς ἡμᾶς κοινὴν συμφοράν. Καὶ πάλιν τῆς ἐμῆς ἀνεψιᾶς ἀποσταλέντα μοναχόν, λέγοντά εἶπέ μοι ὁ βασιλεὺς ὅτι ἤθελεν εὐεργετῆσαί μοι καὶ δ μοι ὅτι ἐπεὶ ἡ ῥήγισσα οὐκ εἶχεν ἄνθρωπον πιστὸν τὴν τοιαύτην χάριν, ἵνα συζεύξῃ εἰς γυναῖκα τὴν καὶ ἐπιτήδειον μηνῦσαί μοι δι' αὐτοῦ τὰ ὅσα ἦν ἐμὴν θυγατέρα τῷ νεανίσκῳ ἐκείνῳ Νικολάῳ τῷ Με- ἀναγκαῖα, οὔτε δυνατὸν ἦν ὡς ἐκείνη ἐπεθύμει συλ- λισσηνῷ, τῷ υἱῷ ποτε Νικηφόρου τοῦ Μελισσηνοῦ, δν λαλῆσαί μοι διὰ στόματος, ἐξαποστείλω ἐγὼ πρὸς καὶ Μελισσουργὸν ἐπωνόμαζον, τοῦ καὶ μεγάλου ” αὐτὴν ἄνθρωπον ἐκ τῆς ἡμετέρας αὐλῆς δόκιμον πρωτοστράτορος, ὕστερον δὲ καὶ μητροπολίτου γεγο- καὶ πιστόν. Διὰ τοῦτο ἕτερόν τινα οὐχ ἁρμόζει πά νότος, ὡς ἐν τῷ δευτέρῳ. βιβλίῳ τῆς ἡμῶν ἱστορίας ρεξ σοῦ εἰδέναι τὰ μυστήρια ἡμῶν, καὶ οὐδεὶς ἐς ἐμνήσθημεν καὶ τὴν ἐπιτροπικὴν διοίκησιν, ἣν προ- άρμοδιώτερός σου, εἰ μὴ μόνον σὺ ὁ πράξας ειρήκαμεν, τῶν τούτου τόπων καὶ χώρων δώσῃ μοι καὶ στήσας καὶ ὁμιλήσας καὶ πληροφορήσας τὰ τοῦ ἰθύνειν καὶ κυβερνᾷν, ἕως οὗ ἡ ἐμὴ θυγάτηρ τὸ πάντα μετ' αὐτῆς καὶ ἐν ἑτέρῳ καιρῷ· διὸ οὐ δέκατον τέταρτον ἔτος φθάσῃ καὶ ὁ γάμος τέλειος δύναται δι' ἄλλου τινὸς ἢ ὑπόθεσις πέρας λα γένηται. Καὶ αὕτη μὲν ἦν ἡ ὑπόθεσις, περὶ ἧς Ελε βεῖν. ο Ἐγὼ δὲ πάλιν ἀποκριθεὶς εἶπα τῷ βα- γεν ὁ βασιλεὺς ὅτι αἱ δι᾿ ἐμοῦ πρεσβεῖαι καὶ ὁδοιπο σιλεῖ· • Ως κελεύει ἡ βασιλεία σου, οὕτως ἔχει. ρίαι παύσωσιν. Εἰρηκέ μοι καὶ τοῦτο, ὅτι ἐν τῇ Πε- Ενεκεν τούτων τῶν εὐλόγων αἰτιῶν ἡ ἐμὴ σύνευνος ἡ λοποννήσῳ ἤθελεν ἀποστείλαι ἕτερόν τινα τῶν γη- δούλη σου ἅμα τοῖς ἐμοῖς συγγενέσιν οὐ κω ραιῶν ἀρχόντων, ἵνα τὰ ἐκεῖσε, ὡς ἔφημεν, διορθώση λύσουσί με, εἰ τύχῃ, καὶ ποιήσω τὸ προσταχθέν μετὰ τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ, καὶ ἀνάθεσιν δώσῃ μοι. Ην εὖ μακαρίσω, ἀναφέρων αὐτῇ ἔτι περὶ ὧν αὐτῷ πῶς ἔχῃ πρᾶξαι· εἰ ἓν κεφαλαίων οὐ δυνηθῇ διὰ τῆς καλοκαγαθίας τῆς βασιλείας σου έταξάς μοι ποιῆσαι, πράξῃ κατὰ τὸ δεύτερον, καὶ οὕτω κατὰ Ο περὶ τῆς ἐμῆς θυγατρὸς ὑπανδρίας καὶ τόπων καὶ διαδοχὴν ἢ τὸ τρίτον ἢ τὸ τέταρτον ἢ ἐξ ἀνάγκης το τιμῆς δωρήσεως καὶ ἀναδοχῆς πλέον τῶν ἄλλων CHRONICON MAJUS. - LIB. III. B creare necesse est, qui per totum diem mecum sint optimatum mittere, qui illic res, de quibus dixi- in palatio ad providenda, ordinanda, et facienda mus, cum fratribus componerent, et referret ad se, necessaria tom servitia tum consilia imperii. quid facto opus esset: quodsi non posset primum Atque ita significatum est magno duci per meum caput obtinere, obtinere niteretur secundum, atque et ipsius compatrem, hieromonachum et spiritua- ita deinceps aut tertium, aut quartum, aut, si ne- lem patrem Neophytum, qui in Charsianitæ mo- cessitas cogeret, quintum. Rursus: «Sed si, inquit, nasterio erat. Edoctus de hoc officio Notaras, non alium præter te misero, metuo, ut is debitam mi- répugnabat, utrum libenter tamen, an invitus, hi benevolentiam et fidem præstet, neve eum deci- nescio: quanquam præ se ferebat, etiam antequam piant despotæ, fratres mei, per bullam auream monitus esset, cogitasse se istud facere, ut impe- vicum aliquem vel regionem ipsi et hæredibus rator ipsius filiis aliam impertiret dignitatem. At deinceps polliciti: qua ille re commotus, quatuor enim hæc non habuerunt exitum propter commu- capitibus rejectis, de solo quinto agat: quod mihi menį citius in nos ingruentem calamitatem. Rur- molestissimum accideret. Præterea scis ipse, a re- sus mihi affirmavit imperator, etiam hanc se mihi gina Cypri, cognata mea, ad me missum monachum gratiam daturum, ut filiam meam juveni collocaret dixisse, ut, cum regina non haberet hominent fidum Nicolao Melisseno, filio Nicephori Melisseni, quem et idoneum, per quem res quasdam maximi mo- Melissurgain cognominabant, magni protostrato- menti mecum communicaret, nec posset, ut opta- ris, postea vero etiam metropolitæ munere functi, rel, coram mecum colloqui, ego ad illam hominem quemadmodum historiarum libro secundo comme- ex nostra aula spectatum et fidum mitterem. Quare moravimus; pollicitus etiam, traditurum se mihi fieri nequit, ut alii, ac tibi, secreta nostra inno- vicariam, cujus ante mentionem fecimus, admini- lescant, neque est quisquam te aptior, quan- strationem locorum ejus oppidorumque, quæ habe- doquidem tu etiam alias omnia cum illa egisti, rein et procurarem, donec filia mea decimum constituisti, communicasti, perfecisti. Quam quartum annum attigisset et nuptiæ fierent. Atque ob rem per alium istud negotium absolvi nequit. › hoc illud fuit, in quo legationes et itinera mea Ego ita respondi : • Sicut ceuses, imperator, ita tinem esse habitura imperator affirmavit. Idem res habet. Ac propter istas gravissimas causas mihi dixit; velle se in Peloponnesum alium e senibus conjux mea, serva tua, cum reliquis propinquis D

καὶ πράττειν ἀναγκαῖα, δουλείας τε καὶ ὑποθέσεις Α πέμπτον. Καὶ εἶπέ μοι περὶ τούτου πάλιν· « Αλλ' τῆς βασιλείας. » Καὶ οὕτως ἐμηνύθη ὁ μέγας ὑποψίαν ἔχω ὅτι ἐὰν ἕτερόν τινα πάρεξ σοῦ ἀπο- δοὺξ διὰ τοῦ ἐμοῦ καὶ αὐτοῦ συντέκνου, τοῦ ἱερομο- στείλω, οὐ φυλάξει μοι τὴν τρέπουσαν εύνοιαν καὶ νάχου καὶ πνευματικοῦ πατρὸς Νεοφύτου τοῦ ἐν τῇ πίστιν, μή πως ἀπατήσωσιν αὐτὸν οἱ δεσπόται καὶ τοῦ Χαρσιανίτου μονῇ. Καὶ ἀκούσας ὁ Νοταράς περὶ ἀδελφοί μου, ὑποσχόμενοι τούτῳ διὰ τούτῳ διὰ χρυ τοῦδε τοῦ ὀφφικίου έστερξε, πλὴν ἑκουσίως ἢ ἀκουσίως σοβούλλου τινὰ κώμην ἢ χώραν αὐτῷ καὶ τοῖς οὐκ οἶδα· καὶ μᾶλλον ἐδείκνυεν ὅτι καὶ πρὶν ἢ τοῦ εἰ- κληρονόμοις αὐτοῦ κατὰ διαδοχήν, καὶ πεισθεὶς πεῖν αὐτῷ περὶ τούτου ελογίζετο ποιῆσαι, ὅπως καὶ ὁ ἀποδοκιμάσῃ τὰ τέτταρα εἰρημένα κεφάλαια, καὶ βασιλεὺς ἀντιχαρίσηται τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ ἄλλην τινὰ πράξῃ κατὰ τὸ πέμπτον, ὅπερ βαρύτατόν μοι ἔσε- τιμήν. Ταῦτα οὖν πέρας οὐκ ἔλαβον διὰ τὴν ταχέως ται. Αὐτὸς οἶδας καὶ τὸν ἀπὸ τῆς Κύπρου ῥηγίσσας ἐπελθοῦσαν εἰς ἡμᾶς κοινὴν συμφοράν. Καὶ πάλιν τῆς ἐμῆς ἀνεψιᾶς ἀποσταλέντα μοναχόν, λέγοντά εἶπέ μοι ὁ βασιλεὺς ὅτι ἤθελεν εὐεργετῆσαί μοι καὶ δ μοι ὅτι ἐπεὶ ἡ ῥήγισσα οὐκ εἶχεν ἄνθρωπον πιστὸν τὴν τοιαύτην χάριν, ἵνα συζεύξῃ εἰς γυναῖκα τὴν καὶ ἐπιτήδειον μηνῦσαί μοι δι' αὐτοῦ τὰ ὅσα ἦν ἐμὴν θυγατέρα τῷ νεανίσκῳ ἐκείνῳ Νικολάῳ τῷ Με- ἀναγκαῖα, οὔτε δυνατὸν ἦν ὡς ἐκείνη ἐπεθύμει συλ- λισσηνῷ, τῷ υἱῷ ποτε Νικηφόρου τοῦ Μελισσηνοῦ, δν λαλῆσαί μοι διὰ στόματος, ἐξαποστείλω ἐγὼ πρὸς καὶ Μελισσουργὸν ἐπωνόμαζον, τοῦ καὶ μεγάλου ” αὐτὴν ἄνθρωπον ἐκ τῆς ἡμετέρας αὐλῆς δόκιμον πρωτοστράτορος, ὕστερον δὲ καὶ μητροπολίτου γεγο- καὶ πιστόν. Διὰ τοῦτο ἕτερόν τινα οὐχ ἁρμόζει πά νότος, ὡς ἐν τῷ δευτέρῳ. βιβλίῳ τῆς ἡμῶν ἱστορίας ρεξ σοῦ εἰδέναι τὰ μυστήρια ἡμῶν, καὶ οὐδεὶς ἐς ἐμνήσθημεν καὶ τὴν ἐπιτροπικὴν διοίκησιν, ἣν προ- άρμοδιώτερός σου, εἰ μὴ μόνον σὺ ὁ πράξας ειρήκαμεν, τῶν τούτου τόπων καὶ χώρων δώσῃ μοι καὶ στήσας καὶ ὁμιλήσας καὶ πληροφορήσας τὰ τοῦ ἰθύνειν καὶ κυβερνᾷν, ἕως οὗ ἡ ἐμὴ θυγάτηρ τὸ πάντα μετ' αὐτῆς καὶ ἐν ἑτέρῳ καιρῷ· διὸ οὐ δέκατον τέταρτον ἔτος φθάσῃ καὶ ὁ γάμος τέλειος δύναται δι' ἄλλου τινὸς ἢ ὑπόθεσις πέρας λα γένηται. Καὶ αὕτη μὲν ἦν ἡ ὑπόθεσις, περὶ ἧς Ελε βεῖν. ο Ἐγὼ δὲ πάλιν ἀποκριθεὶς εἶπα τῷ βα- γεν ὁ βασιλεὺς ὅτι αἱ δι᾿ ἐμοῦ πρεσβεῖαι καὶ ὁδοιπο σιλεῖ· • Ως κελεύει ἡ βασιλεία σου, οὕτως ἔχει. ρίαι παύσωσιν. Εἰρηκέ μοι καὶ τοῦτο, ὅτι ἐν τῇ Πε- Ενεκεν τούτων τῶν εὐλόγων αἰτιῶν ἡ ἐμὴ σύνευνος ἡ λοποννήσῳ ἤθελεν ἀποστείλαι ἕτερόν τινα τῶν γη- δούλη σου ἅμα τοῖς ἐμοῖς συγγενέσιν οὐ κω ραιῶν ἀρχόντων, ἵνα τὰ ἐκεῖσε, ὡς ἔφημεν, διορθώση λύσουσί με, εἰ τύχῃ, καὶ ποιήσω τὸ προσταχθέν μετὰ τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ, καὶ ἀνάθεσιν δώσῃ μοι. Ην εὖ μακαρίσω, ἀναφέρων αὐτῇ ἔτι περὶ ὧν αὐτῷ πῶς ἔχῃ πρᾶξαι· εἰ ἓν κεφαλαίων οὐ δυνηθῇ διὰ τῆς καλοκαγαθίας τῆς βασιλείας σου έταξάς μοι ποιῆσαι, πράξῃ κατὰ τὸ δεύτερον, καὶ οὕτω κατὰ Ο περὶ τῆς ἐμῆς θυγατρὸς ὑπανδρίας καὶ τόπων καὶ διαδοχὴν ἢ τὸ τρίτον ἢ τὸ τέταρτον ἢ ἐξ ἀνάγκης το τιμῆς δωρήσεως καὶ ἀναδοχῆς πλέον τῶν ἄλλων CHRONICON MAJUS. - LIB. III. B creare necesse est, qui per totum diem mecum sint optimatum mittere, qui illic res, de quibus dixi- in palatio ad providenda, ordinanda, et facienda mus, cum fratribus componerent, et referret ad se, necessaria tom servitia tum consilia imperii. quid facto opus esset: quodsi non posset primum Atque ita significatum est magno duci per meum caput obtinere, obtinere niteretur secundum, atque et ipsius compatrem, hieromonachum et spiritua- ita deinceps aut tertium, aut quartum, aut, si ne- lem patrem Neophytum, qui in Charsianitæ mo- cessitas cogeret, quintum. Rursus: «Sed si, inquit, nasterio erat. Edoctus de hoc officio Notaras, non alium præter te misero, metuo, ut is debitam mi- répugnabat, utrum libenter tamen, an invitus, hi benevolentiam et fidem præstet, neve eum deci- nescio: quanquam præ se ferebat, etiam antequam piant despotæ, fratres mei, per bullam auream monitus esset, cogitasse se istud facere, ut impe- vicum aliquem vel regionem ipsi et hæredibus rator ipsius filiis aliam impertiret dignitatem. At deinceps polliciti: qua ille re commotus, quatuor enim hæc non habuerunt exitum propter commu- capitibus rejectis, de solo quinto agat: quod mihi menį citius in nos ingruentem calamitatem. Rur- molestissimum accideret. Præterea scis ipse, a re- sus mihi affirmavit imperator, etiam hanc se mihi gina Cypri, cognata mea, ad me missum monachum gratiam daturum, ut filiam meam juveni collocaret dixisse, ut, cum regina non haberet hominent fidum Nicolao Melisseno, filio Nicephori Melisseni, quem et idoneum, per quem res quasdam maximi mo- Melissurgain cognominabant, magni protostrato- menti mecum communicaret, nec posset, ut opta- ris, postea vero etiam metropolitæ munere functi, rel, coram mecum colloqui, ego ad illam hominem quemadmodum historiarum libro secundo comme- ex nostra aula spectatum et fidum mitterem. Quare moravimus; pollicitus etiam, traditurum se mihi fieri nequit, ut alii, ac tibi, secreta nostra inno- vicariam, cujus ante mentionem fecimus, admini- lescant, neque est quisquam te aptior, quan- strationem locorum ejus oppidorumque, quæ habe- doquidem tu etiam alias omnia cum illa egisti, rein et procurarem, donec filia mea decimum constituisti, communicasti, perfecisti. Quam quartum annum attigisset et nuptiæ fierent. Atque ob rem per alium istud negotium absolvi nequit. › hoc illud fuit, in quo legationes et itinera mea Ego ita respondi : • Sicut ceuses, imperator, ita tinem esse habitura imperator affirmavit. Idem res habet. Ac propter istas gravissimas causas mihi dixit; velle se in Peloponnesum alium e senibus conjux mea, serva tua, cum reliquis propinquis D

ἀρχοντισσῶν. » Καὶ οὕτως καιροῦ δὴ ὄντος τοῦ ἀρι- Α κιον, τὸ τοῦ μεγάλου λογοθέτου. Η Ὁ δὲ δοὺξ ἀπο στῆσαι προσκυνήσας ἐγὼ ἀπῆλθον οἴκαδε. Μετὰ δὲ τὸ ἄριστον ἐλθόντος τοῦ μεγάλου δουκὸς ἐν τῷ παρ λατίῳ ἐφήσατο αὐτῷ ὁ βασιλεὺς τὰ ὅσα μετ' ἐμοῦ ἐλάλησε περὶ τοῦ πρέσβυν με ἀπελθεῖν, ἀλλ' οὐκ ἀπεκάλυψεν αὐτῷ δι᾿ ἣν αἰτίαν· καὶ προσέθηκε καὶ τοῦτο, ὅτι ἀναγκαῖόν ἐστι τιμήσωμεν καὶ ἡμεῖς τὸν Φραντζῆν, διότι τὸ ὀφφίκιον δ κέκτηται οὐκ ἔστιν εὐχαριστία οὐδεμία πρὸς ἡμᾶς, διότι παρὰ τοῦ βα σιλέως τοῦ ἀδελφοῦ μου εὐηργετήθη τοῦτο αὐτῷ. Διὸ λέξον αὐτῷ ποῖον ἄλλο τῶν ὀφφικίων ὀρέγεται, καὶ ἀκούσωμεν. Καὶ ἐξελθὼν ὁ δοὺς καὶ εὑρών με ἐπυνθάνετο τί τὸ ὀφφίκιον ὠρεγόμην ίνα δωρήσηταί μοι ὁ βασιλεύς. Ἐγὼ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπον ὅτι « Κατὰ νοῦν εἶχον καὶ ἐγὼ αἰτῆσαι μεῖζον ὀφφίκιον, ὅπερ οὐ κέκτηται ἄλλος, καὶ οὔτε ζῶντός μου εὐεργετήσῃ τινὶ ἑτέρῳ πλὴν ἐμοῦ· καὶ τὸ πρέπον οὕτως μοι δοκεῖ εἶναι, δ καὶ ὀρέγομαι, ἐπεὶ καὶ πρὸ τοῦ ἀπελ θεῖν με εἰς Τραπεζοῦντα τοσαῦτα ἐνείδη καὶ κατη· γορίας ήκουσα καὶ ὑπέφερα διὰ τὸ εἶναι καὶ ἑτέ- ρους δύο ἄρχοντας ἐν τῷ ὀφφικίῳ δ ἔχω, οὐκ ἤθελα. Αλλ' ἵνα βεβαιωθῇ ὁ λόγος μου, ὥς μοι εἴρηκας κἀγὼ ἐρέγομαι, εἰ καὶ ἀρεστόν ἐστι τῷ αὐθέντῃ μου τῷ βασιλεῖ, εὐεργετήσῃ μοι τὸ ὀφφί- πιον τοῦ μεγάλου κοντοσταύλου. » Καὶ οὕτως ἀπῆλ θεν ὁ Νοταρᾶς καὶ ἀνέφερε πάντα τῷ βασιλεῖ · ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτῷ· « Αὐτὸ γὰρ τὸ ὀφφίκιον οὐ δίδωμι οὐδενὶ, ὅτι ὁ πρώην μου πενθερός ἐστι μέγας κοντόσταυλος, γεγονὼς ἐν τῇ Πελοποννήσῳ παρὰ τοῦ βασιλέως τοῦ πατρός μου, ὅτε ᾠκοδόμει τὸν Ἰσθμόν. Πλὴν δώσω αὐτῷ ἕτερον μεῖζον ὀφφί- κριθεὶ; εἶπε· ι Καὶ τί γενήσεται μετὰ τοῦ Παλαιο- λόγου του Μετοχίτου;» Ο Νοταρᾶς εἶπεν ἔτι τῷ βασιλεῖ ἵνα εὐεργετήσῃ με τὸ τοῦ μεγάλου πριμι κηρίου, ὅ ἐστι μετὰ τὸ τοῦ στρατοπεδάρχου, καὶ οὐ τοῦτο, λέξας ὅτι « Η βασιλεία σου ζητήσει τοῦ δεσπό του τοῦ ἀδελφοῦ σου ἐποίησας στρατοπεδάρχην τὸν τοῦ Καντακουζηνοῦ υἱὸν διὰ τὴν συγγαμβρίας συν γένειαν καὶ διὰ τὸν πρωτοστράτορα τὸν ἑαυτοῦ τα τέρα. Καὶ ἐὰν δώσῃς τῷ Φραντζῇ τὸ τοιοῦτον ὀφφί κιον, ὅ ἐστι πρῶτον τοῦ μεγάλου στρατοπεδάρχου, τί γενήσεται ; Ὅμως εἰ ἀρεστόν ἐστι τῇ βασιλείς σου, εὐεργέτησον αὐτῷ τὸ τοῦ μεγάλου πριμικής ρίου ὀφφίκιον, ὅ ἐστι μετὰ τὸ τοῦ μεγάλου στρατο πεδάρχου. » Ὁ δὲ βασιλεὺς εἶπεν· . Εγώ σοι προ εἶπον ὅτι ὁ Φραντζῆς οὐ δέχεται οὐδὲν ὀφφί κιον παρ' ἄλλου κρατούμενον, εἰ καὶ μειζότερον εἴη · πῶς οὖν καταδέξηται τὸ τοῦ μεγάλου πριμι κηρίου ; ὅμως ἐκ δευτέρου λάλησον αὐτῷ, καὶ ἴδι μεν την γνώμην αὐτοῦ. ο Δοιπόν αὖθις ἦλθε πρός με ὁ μέγας δούξ λέγων. Ο βασιλεὺς ἔφη ὅτι τὸ τοῦ μεγάλου κοντοσταύλου ὀφφίκιον, ἐπεὶ ὁ πενθε ρὸς αὐτοῦ ἔχει τοῦτο, οὔτε σοὶ οὔτε ἄλλῳ τινὶ εὐερ γετήσει αὐτό, ἀλλὰ δώσει σοι τὸ τοῦ μεγάλου πριν μικηρίου, ὅπερ καὶ πρῶτον τούτου ἐστί. » Καγώ εἶπον αὐτῷ ὅτι « Εἰ καὶ πρῶτόν ἐστι τὸ τοῦ μεγάλου δουκὸς ὀφφίκιον, τοῦτο οὐ θέλω ἀφαιρεθῆναι ἀπὸ ἄλλου καὶ δοθῆναι ἐμοί· ν καὶ οὕτως διελύθη ἡ σύλο λογος. Βουλευθέντος δέ μου μετὰ τῶν συγγενῶν μου καὶ φίλων καὶ οἰκείων περὶ ὧν ὁ βασιλεύς μοι ἐπηγε γείλατο, καὶ καλῶς πᾶσιν ἔδοξεν ἵνα τὸ συνοικέσιον GEORGI PHRANTZÆ B C non obstabit fortasse, quominus voluntati tuæ obsequar: quam beabo, cum docebo, quæ majestatis tuæ gratia de filia mea collocanda decreverit, deque ditionis et honorum præmiis, præ reliquis feminis nobilibus eam evectura. › Ita cum tempus pran- dii adesset, adoratione facta, domum discessi. Post prandium magno duci in palatium venienti imperator retulit, quæ de obeunda mihi legatione mecum egisset, causam tamen non aperuit; ad- didit autem, necesse esse, ut ipse quoque me cohonestaret, quoniam munus, quo fungerer, non sua gratia, sed imperatoris, fratris sui, benevo- lentia mihi impertitum esset; mandavitque ei,ut quod munus optarem, ex me quæreret et sibi re- nuntiaret. Itaque dimissus dux, ubi me vidit, rogavit, quod munus ab imperatore mihi dari cuperem. Ad quæ ita respondi: Possim equidem munus majus nunc petere, quod alius non habeat, quodque me vivo præter me nemini impertiatur. Quod honeste petiturus mihi videor, quia, ante- quam Trapezuntem discessi, plurimas calumnias et criminationes expertus sum ac pertuli, quia alii duo proceres in officio essent, quod habeo : id quod nolui. Itaque, ut eventum habcat oratio mea, quando tu ita jubes, cupio equidem, si imperatori, domino meo, acceptum sit, ut impertiat mihi mu- nus magui contostauli. › Ita discessit Notaras et cuncta retulit imperatori: qui hæc ei respon- dit: ‹ Illud quidem manus nemiai impertio, quo- niam pristinus affinis meus magnus contostaulus est, ornatus ea dignitate in Peloponneso a patre meo imperatore, cum Isthmum mupiret. Veru'n dabo illi aliud majus munus, magni logothetæ. › Tum dus : e Quid igitur, inquit, de Palaeologo Melochila fiet? › Addiditque, ut magni primicerii munus, quod post stratopedarchæ munus sequitur, nou hoc, mihi daret. ‹ Ipsa enim, inquit, majestas tua fratris despotæ rogatu stratopedarcham fecisti Cantacuzeni filium propter allinitatem et patrem ejus protostratorem. Phrantzæ igitur si dederis boc officium, quod majus est dignitate stratopedarchæ, quid futurum est? Sed tamen, si placet ita maje- stati tuæ, magni primicerii munus illi imperti, quo1 magno stratopedarchæ proximum est. › Contra hæc imperator: Jam ante tibi dixi, Phrantzen non accepturum dignitatem, quam cum alio com- munem habiturus sit, etiamsi sit præstabilior: quomodo igitur accipiet munus magni primicerii? verum to iterum eum conveni, ut cognoscamus voluntatem ejus.) Itaque iterum ad me veniens ma- gnus dux : e Imperator, ait, dixit, magni coulo- stauli oficium, quo ipsius affinis fungatur, nec tibi nec alii cuiquam se daturum, sed ornaturum te esse magni primicerii munere, quod etiam ma- D •

ἀρχοντισσῶν. » Καὶ οὕτως καιροῦ δὴ ὄντος τοῦ ἀρι- Α κιον, τὸ τοῦ μεγάλου λογοθέτου. Η Ὁ δὲ δοὺξ ἀπο στῆσαι προσκυνήσας ἐγὼ ἀπῆλθον οἴκαδε. Μετὰ δὲ τὸ ἄριστον ἐλθόντος τοῦ μεγάλου δουκὸς ἐν τῷ παρ λατίῳ ἐφήσατο αὐτῷ ὁ βασιλεὺς τὰ ὅσα μετ' ἐμοῦ ἐλάλησε περὶ τοῦ πρέσβυν με ἀπελθεῖν, ἀλλ' οὐκ ἀπεκάλυψεν αὐτῷ δι᾿ ἣν αἰτίαν· καὶ προσέθηκε καὶ τοῦτο, ὅτι ἀναγκαῖόν ἐστι τιμήσωμεν καὶ ἡμεῖς τὸν Φραντζῆν, διότι τὸ ὀφφίκιον δ κέκτηται οὐκ ἔστιν εὐχαριστία οὐδεμία πρὸς ἡμᾶς, διότι παρὰ τοῦ βα σιλέως τοῦ ἀδελφοῦ μου εὐηργετήθη τοῦτο αὐτῷ. Διὸ λέξον αὐτῷ ποῖον ἄλλο τῶν ὀφφικίων ὀρέγεται, καὶ ἀκούσωμεν. Καὶ ἐξελθὼν ὁ δοὺς καὶ εὑρών με ἐπυνθάνετο τί τὸ ὀφφίκιον ὠρεγόμην ίνα δωρήσηταί μοι ὁ βασιλεύς. Ἐγὼ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπον ὅτι « Κατὰ νοῦν εἶχον καὶ ἐγὼ αἰτῆσαι μεῖζον ὀφφίκιον, ὅπερ οὐ κέκτηται ἄλλος, καὶ οὔτε ζῶντός μου εὐεργετήσῃ τινὶ ἑτέρῳ πλὴν ἐμοῦ· καὶ τὸ πρέπον οὕτως μοι δοκεῖ εἶναι, δ καὶ ὀρέγομαι, ἐπεὶ καὶ πρὸ τοῦ ἀπελ θεῖν με εἰς Τραπεζοῦντα τοσαῦτα ἐνείδη καὶ κατη· γορίας ήκουσα καὶ ὑπέφερα διὰ τὸ εἶναι καὶ ἑτέ- ρους δύο ἄρχοντας ἐν τῷ ὀφφικίῳ δ ἔχω, οὐκ ἤθελα. Αλλ' ἵνα βεβαιωθῇ ὁ λόγος μου, ὥς μοι εἴρηκας κἀγὼ ἐρέγομαι, εἰ καὶ ἀρεστόν ἐστι τῷ αὐθέντῃ μου τῷ βασιλεῖ, εὐεργετήσῃ μοι τὸ ὀφφί- πιον τοῦ μεγάλου κοντοσταύλου. » Καὶ οὕτως ἀπῆλ θεν ὁ Νοταρᾶς καὶ ἀνέφερε πάντα τῷ βασιλεῖ · ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτῷ· « Αὐτὸ γὰρ τὸ ὀφφίκιον οὐ δίδωμι οὐδενὶ, ὅτι ὁ πρώην μου πενθερός ἐστι μέγας κοντόσταυλος, γεγονὼς ἐν τῇ Πελοποννήσῳ παρὰ τοῦ βασιλέως τοῦ πατρός μου, ὅτε ᾠκοδόμει τὸν Ἰσθμόν. Πλὴν δώσω αὐτῷ ἕτερον μεῖζον ὀφφί- κριθεὶ; εἶπε· ι Καὶ τί γενήσεται μετὰ τοῦ Παλαιο- λόγου του Μετοχίτου;» Ο Νοταρᾶς εἶπεν ἔτι τῷ βασιλεῖ ἵνα εὐεργετήσῃ με τὸ τοῦ μεγάλου πριμι κηρίου, ὅ ἐστι μετὰ τὸ τοῦ στρατοπεδάρχου, καὶ οὐ τοῦτο, λέξας ὅτι « Η βασιλεία σου ζητήσει τοῦ δεσπό του τοῦ ἀδελφοῦ σου ἐποίησας στρατοπεδάρχην τὸν τοῦ Καντακουζηνοῦ υἱὸν διὰ τὴν συγγαμβρίας συν γένειαν καὶ διὰ τὸν πρωτοστράτορα τὸν ἑαυτοῦ τα τέρα. Καὶ ἐὰν δώσῃς τῷ Φραντζῇ τὸ τοιοῦτον ὀφφί κιον, ὅ ἐστι πρῶτον τοῦ μεγάλου στρατοπεδάρχου, τί γενήσεται ; Ὅμως εἰ ἀρεστόν ἐστι τῇ βασιλείς σου, εὐεργέτησον αὐτῷ τὸ τοῦ μεγάλου πριμικής ρίου ὀφφίκιον, ὅ ἐστι μετὰ τὸ τοῦ μεγάλου στρατο πεδάρχου. » Ὁ δὲ βασιλεὺς εἶπεν· . Εγώ σοι προ εἶπον ὅτι ὁ Φραντζῆς οὐ δέχεται οὐδὲν ὀφφί κιον παρ' ἄλλου κρατούμενον, εἰ καὶ μειζότερον εἴη · πῶς οὖν καταδέξηται τὸ τοῦ μεγάλου πριμι κηρίου ; ὅμως ἐκ δευτέρου λάλησον αὐτῷ, καὶ ἴδι μεν την γνώμην αὐτοῦ. ο Δοιπόν αὖθις ἦλθε πρός με ὁ μέγας δούξ λέγων. Ο βασιλεὺς ἔφη ὅτι τὸ τοῦ μεγάλου κοντοσταύλου ὀφφίκιον, ἐπεὶ ὁ πενθε ρὸς αὐτοῦ ἔχει τοῦτο, οὔτε σοὶ οὔτε ἄλλῳ τινὶ εὐερ γετήσει αὐτό, ἀλλὰ δώσει σοι τὸ τοῦ μεγάλου πριν μικηρίου, ὅπερ καὶ πρῶτον τούτου ἐστί. » Καγώ εἶπον αὐτῷ ὅτι « Εἰ καὶ πρῶτόν ἐστι τὸ τοῦ μεγάλου δουκὸς ὀφφίκιον, τοῦτο οὐ θέλω ἀφαιρεθῆναι ἀπὸ ἄλλου καὶ δοθῆναι ἐμοί· ν καὶ οὕτως διελύθη ἡ σύλο λογος. Βουλευθέντος δέ μου μετὰ τῶν συγγενῶν μου καὶ φίλων καὶ οἰκείων περὶ ὧν ὁ βασιλεύς μοι ἐπηγε γείλατο, καὶ καλῶς πᾶσιν ἔδοξεν ἵνα τὸ συνοικέσιον GEORGI PHRANTZÆ B C non obstabit fortasse, quominus voluntati tuæ obsequar: quam beabo, cum docebo, quæ majestatis tuæ gratia de filia mea collocanda decreverit, deque ditionis et honorum præmiis, præ reliquis feminis nobilibus eam evectura. › Ita cum tempus pran- dii adesset, adoratione facta, domum discessi. Post prandium magno duci in palatium venienti imperator retulit, quæ de obeunda mihi legatione mecum egisset, causam tamen non aperuit; ad- didit autem, necesse esse, ut ipse quoque me cohonestaret, quoniam munus, quo fungerer, non sua gratia, sed imperatoris, fratris sui, benevo- lentia mihi impertitum esset; mandavitque ei,ut quod munus optarem, ex me quæreret et sibi re- nuntiaret. Itaque dimissus dux, ubi me vidit, rogavit, quod munus ab imperatore mihi dari cuperem. Ad quæ ita respondi: Possim equidem munus majus nunc petere, quod alius non habeat, quodque me vivo præter me nemini impertiatur. Quod honeste petiturus mihi videor, quia, ante- quam Trapezuntem discessi, plurimas calumnias et criminationes expertus sum ac pertuli, quia alii duo proceres in officio essent, quod habeo : id quod nolui. Itaque, ut eventum habcat oratio mea, quando tu ita jubes, cupio equidem, si imperatori, domino meo, acceptum sit, ut impertiat mihi mu- nus magui contostauli. › Ita discessit Notaras et cuncta retulit imperatori: qui hæc ei respon- dit: ‹ Illud quidem manus nemiai impertio, quo- niam pristinus affinis meus magnus contostaulus est, ornatus ea dignitate in Peloponneso a patre meo imperatore, cum Isthmum mupiret. Veru'n dabo illi aliud majus munus, magni logothetæ. › Tum dus : e Quid igitur, inquit, de Palaeologo Melochila fiet? › Addiditque, ut magni primicerii munus, quod post stratopedarchæ munus sequitur, nou hoc, mihi daret. ‹ Ipsa enim, inquit, majestas tua fratris despotæ rogatu stratopedarcham fecisti Cantacuzeni filium propter allinitatem et patrem ejus protostratorem. Phrantzæ igitur si dederis boc officium, quod majus est dignitate stratopedarchæ, quid futurum est? Sed tamen, si placet ita maje- stati tuæ, magni primicerii munus illi imperti, quo1 magno stratopedarchæ proximum est. › Contra hæc imperator: Jam ante tibi dixi, Phrantzen non accepturum dignitatem, quam cum alio com- munem habiturus sit, etiamsi sit præstabilior: quomodo igitur accipiet munus magni primicerii? verum to iterum eum conveni, ut cognoscamus voluntatem ejus.) Itaque iterum ad me veniens ma- gnus dux : e Imperator, ait, dixit, magni coulo- stauli oficium, quo ipsius affinis fungatur, nec tibi nec alii cuiquam se daturum, sed ornaturum te esse magni primicerii munere, quod etiam ma- D •

τῆς ἐμῆς θυγατρὸς γένητας· περὶ δὲ τοῦ ὀφφικίου, Α ρᾶν τί διὰ τοῦ ἱερέως Αντωνίου μηνύει μοι ; ». Εἶτα ὡς τὸ φέρον φέρῃ, καὶ ἀπέλθω καὶ εἰς Πελοπόννη- σον καὶ Κύπρον, καὶ σὺν ἐμοὶ ἄρω· καὶ τὸν ἄριστόν μου υἱὸν τὸν καὶ κρείττονα σχεδὸν εἰπεῖν πάντων τῶν συνηλικιωτῶν αὐτοῦ, καὶ ἀπὸ τῆς κινητῆς μου περιουσίας τὸ πλέον μέρος, καὶ ἀπελθεῖν ἡμᾶς διὰ ξηρᾶς, ὅπως κἀκεῖνος ἴδῃ τοὺς τόπους καὶ παιδευ- θήσεται εἰς πᾶν τὸ χρήσιμον ἐν τῷ βίῳ· καὶ εἰ ἴδωμεν ὅτι ἀμηρᾶς καθ᾿ ἡμῶν βούλεταί τι ποιῆσαι, ἐάσω τὸν υἱόν μου ἐν τῇ Πελοποννήσῳ μετὰ τῆς κι- νητής μου υπάρξεως παρὰ τοῖς μητρικοίς μου γνησίοις συγγενέσι, τοῖς κατοικοῦσιν ἐν ταῖς χώ- ραις τοῦ μελλογάμβρου μου· εἰ δὲ οὐκ ἔσεταί τι καθ᾿ ἡμῶν, ἐπαναστρέψῃ πάλιν σὺν ἐμοὶ ἐν τῇ παρ τρίδι. Ενεκεν λοιπὸν τῶν εἰρημένων πασῶν αἰ- τιῶν, δηλονότι τοῦ συνοικεσίου τῆς θυγατρός μου καὶ τῆς μάχης ὑποψίας καὶ τῶν λοιπῶν, ὡς προεί πομεν, ἡ σύνευνος μου συνεχώρησε τὴν πάλιν ἐξέ- λευσίν μου. Ὡς οὖν τὸ τῆς θυγατρός μου συνοικε. στον διωρθώσαμεν, ποιήσαντες τὰ προικοσύμφωνα καὶ ἱερολογίαν τοῦ ἀῤῥαβῶνος, καὶ χαρὰν διὰ τοὺς γάμους ποιήσαντες, πάντα τὰ ἀναγκαῖα διὰ τὴν ἐδὲν ᾠκονομήσαμεν, εἰ μὴ μόνον τὰς βασιλικὰς προστάξεις διὰ γραμμάτων προσεδόκουν λαβεῖν. Καὶ ἀπελθὼν εἰς τὸ παλάτιον εἰσελήλυθα ἔνδον τοῦ τοῦ βασιλέως κελλίου, ὡς συνηθές μοι, καὶ οὐχ εὗρον αὐτ τόν. Περὶ οὗ ἠρώτησα, καὶ ἐῤῥέθη μοι ὅτι ἐν τῷ τραστ σάρῳ δωματίῳ ἑτέρῳ πλησίον τοῦ κελλίου αὐτοῦ συνελάλει τῷ ἱερεῖ 'Αντωνίῳ τῷ Ῥοδίῳ. Καγώ προσ- μείνας μικρόν, ἰδοὺ ὁ βασιλεὺς ἐξερχόμενος θυμοῦ α πνέων λέγει μοι· . Εἶδες τόν μεσάζοντα τὸν Νοτα- παραλιπών τὴν ὕβριν λέγει μοι πάλιν, « Σὺ ἐζή- τησας τὸ ὀφφίκιον τοῦ μεγάλου κοντοσταύλου· ἐγὼ εἶπον τῷ Νοταρᾷ ὅτι οὔτε ἄλλῳ τινὶ δώσω διά τινας αἰτίας ὡς εἶπον· ἀλλ᾽ ἔφην αὐτῷ ἵνα δώσω σοι τὸ ὀφφίκιον τοῦ μεγάλου λογοθέτου. Ὁ δὲ εἶπέ μοι ὅτι εἰ ὁ Παλαιολόγος ὁ μέγας στρατοπεδάρχης ἀκούσῃ τοῦτο, τί γενήσεται, εἰ σοὶ εὐεργετήσω τὸ τοιοῦτον ἀξίωμα. Καὶ σήμερον Εστειλεν ἂν εἶδες ἐξελθεῖν, τὸν ἐν σχήματι καὶ θεωρίᾳ ἐπιτήδειον, τῷ δὲ τρόπῳ καὶ νοῖ ἄγροικον καὶ ἀνωφελέστατον 'Αν τώνιον ἱερέα, αἰτῶν μοι ἵνα τιμήσω τοὺς σκαιοτά τους καὶ ἀσυνέτους υἱοὺς αὐτοῦ, τὸν μὲν πρῶτον μέγαν λογοθέτην, τὸν δὲ δεύτερον μέγαν κοντόσταν λον, ἐπεὶ καὶ τοὺς ἐσθῆτας ἐκεῖνος ἄρχει, ὅπερ ἐστὶν ἡ ὑπηρεσία τοῦ αὐτοῦ ὀφφικίου. Λοιπὸν λέγω εὐεργετήσω αὐτοῖς ἄλλα ὀφφίκια μετὰ καιρὸν, οὐ τοσαύτης ἀξίας ὅμως, ἀλλ' ἐλάττονα· σὺ δὲ ἔσῃ ἀπὸ τοῦ νῦν μέγας λογοθέτης. Τοῦτο δὲ καὶ μόνον παραγγέλλω σοι, ὅτι διὰ τὰ συμβάντα τοῦ καιροῦ καὶ τὰς ποικιλώδεις γνώμας τῶν ἀρχόντων καὶ ἄλ- λας αἰτίας μὴ προσκυνήσεις με εἰς παράστασιν ἑορτῆς, ὡς ἔξεστι τῷ ὀφφικίῳ σου, εἰ μὴ ὁ Νοταράς γράψει ἐν ταῖς πρὸς τοὺς αὐταδέλφους μου καὶ τὴν ἀνεψιάν μου τὴν ῥήγισσαν ἐπιστολαῖς, καὶ ἁπλῶς πρὸς πάντας οὓς μέλλω γράψειν περὶ τῆς ἐκεῖσε ἀποδημίας, σὺ δὲ ἀντιγράψεις πάλιν ἐκεῖθεν πρός με καὶ πρὸς πάντας τοῦ οἴκου σου. Εἰ καὶ ἐν τούτῳ τῷ μέσῳ ἀκούσωσι οἱ μὴ θέλοντες, καὶ εἰ φανήσε τας αὐτοῖς αὐστηρὸν ἢ πικρὸν, θέλοντες καὶ μὴ θέ- λοντες καταπίωσιν αὐτό. . Ἐγὼ δὲ ἀπεκρίθην τῷ CHRONICON MAJUS. - LIB. III. B jus illo est. Cuf respondi, etiamsi majus esset id officium magni ducis officio, tamen non passurum me esse, alii id derogatum in me conferri, atque ita finem habuit colloquium. Consultante autem me cum cognatis, amicis et familiaribus de iis, quæ imperator mihi proposuerat, omnibus videba- tur, ut conjugium filiæ meæ fieret, de officio autem fortunæ me committerem, atque in Peloponnesum et Cyprum proficiscerer et assumpto filio optimo ac, prope dicam, æqualibus suis omnibus præ- stantiore, et majore parte opum mobilium, per continentem iter facerem, ut ille quoque eas re- giones cognosceret et ad omnem scientiam, quæ quid habet ad vitam commodi, institueretur, atque, si sensissemus, ameram aliquid adversus nos moliri, filium cum bonis mobilibus in Pelopon- neso apud maternos cognatos, in agro futuri affinis mei habitantes, relinquerem; sin nihil contra nos nisurus esset, eum mecum in patriam reducerem. Cæterum ob omnes illas causas, quos commemo- ravi, filiæ conjugium, suspicionem belli et reli qua, conjux mea, ut supra dixi, denuo me peregre proficisci passa est. Postquam igitur filiæ conju- gium perfecimus, peracta dotis et arrhabonis sponsione, gaudio propter nuptias impleti, omnia ad faciendum iter necessaria providimus, nec jain opus erat, nisi scriptis mandatis irperatoris. D Palatium igitur et cubiculum imperatoris pro con- suetudine mea ingressus, ipsum non invenio. Ro- ganti mihi responsum est, colloqui eum in con- clavi cubiculo vicino cum Antonio sacerdote, Rho- dio. Itaque præstolor aliquandiu, cum ecce prodiens imperator ira incensus me inclamat: • Nostine, inquit, qui a mandatis mihi est Notaras quid per Antonium sacerdotem mihi significet? » Deinde re- missa superbia, addit: Cupivisti tu officium magni contostauli: quod nec alii cuiquam datu- rum me esse propter causas, quas commemoravi, Notaræ edixi: tibi vero daturum me esse magni logothetæ officium. Ad quæ ille respondit: Si hac te dignitate ornassem, quid futurum esset, cum Palæologus magnus stratopedarcha id cognovisset? Jam hodie misit ad me, quem exeuntem vidisti, habitu et specic idoneum, moribus et ingenio hor- ridum et improbum Antonium sacerdotem, rogans. ut ineptissimos ipsius et stolidos filios, majorem magnum logothetam, minorem magnum contostan- lum creem, cum ille etiam vestimentis præsit, quod propriuni ejus munus est. Attamen consentio, pro- cedente tempore daturum me iis esse alia officia, non tanti tamen ponderis, sed leviora; tu autem dehinc magnus logotheta eris. Verum hoc unum te moneo, ut propter temporis eventa et varias pro- cerum voluntates aliasque causas in festorum die-

τῆς ἐμῆς θυγατρὸς γένητας· περὶ δὲ τοῦ ὀφφικίου, Α ρᾶν τί διὰ τοῦ ἱερέως Αντωνίου μηνύει μοι ; ». Εἶτα ὡς τὸ φέρον φέρῃ, καὶ ἀπέλθω καὶ εἰς Πελοπόννη- σον καὶ Κύπρον, καὶ σὺν ἐμοὶ ἄρω· καὶ τὸν ἄριστόν μου υἱὸν τὸν καὶ κρείττονα σχεδὸν εἰπεῖν πάντων τῶν συνηλικιωτῶν αὐτοῦ, καὶ ἀπὸ τῆς κινητῆς μου περιουσίας τὸ πλέον μέρος, καὶ ἀπελθεῖν ἡμᾶς διὰ ξηρᾶς, ὅπως κἀκεῖνος ἴδῃ τοὺς τόπους καὶ παιδευ- θήσεται εἰς πᾶν τὸ χρήσιμον ἐν τῷ βίῳ· καὶ εἰ ἴδωμεν ὅτι ἀμηρᾶς καθ᾿ ἡμῶν βούλεταί τι ποιῆσαι, ἐάσω τὸν υἱόν μου ἐν τῇ Πελοποννήσῳ μετὰ τῆς κι- νητής μου υπάρξεως παρὰ τοῖς μητρικοίς μου γνησίοις συγγενέσι, τοῖς κατοικοῦσιν ἐν ταῖς χώ- ραις τοῦ μελλογάμβρου μου· εἰ δὲ οὐκ ἔσεταί τι καθ᾿ ἡμῶν, ἐπαναστρέψῃ πάλιν σὺν ἐμοὶ ἐν τῇ παρ τρίδι. Ενεκεν λοιπὸν τῶν εἰρημένων πασῶν αἰ- τιῶν, δηλονότι τοῦ συνοικεσίου τῆς θυγατρός μου καὶ τῆς μάχης ὑποψίας καὶ τῶν λοιπῶν, ὡς προεί πομεν, ἡ σύνευνος μου συνεχώρησε τὴν πάλιν ἐξέ- λευσίν μου. Ὡς οὖν τὸ τῆς θυγατρός μου συνοικε. στον διωρθώσαμεν, ποιήσαντες τὰ προικοσύμφωνα καὶ ἱερολογίαν τοῦ ἀῤῥαβῶνος, καὶ χαρὰν διὰ τοὺς γάμους ποιήσαντες, πάντα τὰ ἀναγκαῖα διὰ τὴν ἐδὲν ᾠκονομήσαμεν, εἰ μὴ μόνον τὰς βασιλικὰς προστάξεις διὰ γραμμάτων προσεδόκουν λαβεῖν. Καὶ ἀπελθὼν εἰς τὸ παλάτιον εἰσελήλυθα ἔνδον τοῦ τοῦ βασιλέως κελλίου, ὡς συνηθές μοι, καὶ οὐχ εὗρον αὐτ τόν. Περὶ οὗ ἠρώτησα, καὶ ἐῤῥέθη μοι ὅτι ἐν τῷ τραστ σάρῳ δωματίῳ ἑτέρῳ πλησίον τοῦ κελλίου αὐτοῦ συνελάλει τῷ ἱερεῖ 'Αντωνίῳ τῷ Ῥοδίῳ. Καγώ προσ- μείνας μικρόν, ἰδοὺ ὁ βασιλεὺς ἐξερχόμενος θυμοῦ α πνέων λέγει μοι· . Εἶδες τόν μεσάζοντα τὸν Νοτα- παραλιπών τὴν ὕβριν λέγει μοι πάλιν, « Σὺ ἐζή- τησας τὸ ὀφφίκιον τοῦ μεγάλου κοντοσταύλου· ἐγὼ εἶπον τῷ Νοταρᾷ ὅτι οὔτε ἄλλῳ τινὶ δώσω διά τινας αἰτίας ὡς εἶπον· ἀλλ᾽ ἔφην αὐτῷ ἵνα δώσω σοι τὸ ὀφφίκιον τοῦ μεγάλου λογοθέτου. Ὁ δὲ εἶπέ μοι ὅτι εἰ ὁ Παλαιολόγος ὁ μέγας στρατοπεδάρχης ἀκούσῃ τοῦτο, τί γενήσεται, εἰ σοὶ εὐεργετήσω τὸ τοιοῦτον ἀξίωμα. Καὶ σήμερον Εστειλεν ἂν εἶδες ἐξελθεῖν, τὸν ἐν σχήματι καὶ θεωρίᾳ ἐπιτήδειον, τῷ δὲ τρόπῳ καὶ νοῖ ἄγροικον καὶ ἀνωφελέστατον 'Αν τώνιον ἱερέα, αἰτῶν μοι ἵνα τιμήσω τοὺς σκαιοτά τους καὶ ἀσυνέτους υἱοὺς αὐτοῦ, τὸν μὲν πρῶτον μέγαν λογοθέτην, τὸν δὲ δεύτερον μέγαν κοντόσταν λον, ἐπεὶ καὶ τοὺς ἐσθῆτας ἐκεῖνος ἄρχει, ὅπερ ἐστὶν ἡ ὑπηρεσία τοῦ αὐτοῦ ὀφφικίου. Λοιπὸν λέγω εὐεργετήσω αὐτοῖς ἄλλα ὀφφίκια μετὰ καιρὸν, οὐ τοσαύτης ἀξίας ὅμως, ἀλλ' ἐλάττονα· σὺ δὲ ἔσῃ ἀπὸ τοῦ νῦν μέγας λογοθέτης. Τοῦτο δὲ καὶ μόνον παραγγέλλω σοι, ὅτι διὰ τὰ συμβάντα τοῦ καιροῦ καὶ τὰς ποικιλώδεις γνώμας τῶν ἀρχόντων καὶ ἄλ- λας αἰτίας μὴ προσκυνήσεις με εἰς παράστασιν ἑορτῆς, ὡς ἔξεστι τῷ ὀφφικίῳ σου, εἰ μὴ ὁ Νοταράς γράψει ἐν ταῖς πρὸς τοὺς αὐταδέλφους μου καὶ τὴν ἀνεψιάν μου τὴν ῥήγισσαν ἐπιστολαῖς, καὶ ἁπλῶς πρὸς πάντας οὓς μέλλω γράψειν περὶ τῆς ἐκεῖσε ἀποδημίας, σὺ δὲ ἀντιγράψεις πάλιν ἐκεῖθεν πρός με καὶ πρὸς πάντας τοῦ οἴκου σου. Εἰ καὶ ἐν τούτῳ τῷ μέσῳ ἀκούσωσι οἱ μὴ θέλοντες, καὶ εἰ φανήσε τας αὐτοῖς αὐστηρὸν ἢ πικρὸν, θέλοντες καὶ μὴ θέ- λοντες καταπίωσιν αὐτό. . Ἐγὼ δὲ ἀπεκρίθην τῷ CHRONICON MAJUS. - LIB. III. B jus illo est. Cuf respondi, etiamsi majus esset id officium magni ducis officio, tamen non passurum me esse, alii id derogatum in me conferri, atque ita finem habuit colloquium. Consultante autem me cum cognatis, amicis et familiaribus de iis, quæ imperator mihi proposuerat, omnibus videba- tur, ut conjugium filiæ meæ fieret, de officio autem fortunæ me committerem, atque in Peloponnesum et Cyprum proficiscerer et assumpto filio optimo ac, prope dicam, æqualibus suis omnibus præ- stantiore, et majore parte opum mobilium, per continentem iter facerem, ut ille quoque eas re- giones cognosceret et ad omnem scientiam, quæ quid habet ad vitam commodi, institueretur, atque, si sensissemus, ameram aliquid adversus nos moliri, filium cum bonis mobilibus in Pelopon- neso apud maternos cognatos, in agro futuri affinis mei habitantes, relinquerem; sin nihil contra nos nisurus esset, eum mecum in patriam reducerem. Cæterum ob omnes illas causas, quos commemo- ravi, filiæ conjugium, suspicionem belli et reli qua, conjux mea, ut supra dixi, denuo me peregre proficisci passa est. Postquam igitur filiæ conju- gium perfecimus, peracta dotis et arrhabonis sponsione, gaudio propter nuptias impleti, omnia ad faciendum iter necessaria providimus, nec jain opus erat, nisi scriptis mandatis irperatoris. D Palatium igitur et cubiculum imperatoris pro con- suetudine mea ingressus, ipsum non invenio. Ro- ganti mihi responsum est, colloqui eum in con- clavi cubiculo vicino cum Antonio sacerdote, Rho- dio. Itaque præstolor aliquandiu, cum ecce prodiens imperator ira incensus me inclamat: • Nostine, inquit, qui a mandatis mihi est Notaras quid per Antonium sacerdotem mihi significet? » Deinde re- missa superbia, addit: Cupivisti tu officium magni contostauli: quod nec alii cuiquam datu- rum me esse propter causas, quas commemoravi, Notaræ edixi: tibi vero daturum me esse magni logothetæ officium. Ad quæ ille respondit: Si hac te dignitate ornassem, quid futurum esset, cum Palæologus magnus stratopedarcha id cognovisset? Jam hodie misit ad me, quem exeuntem vidisti, habitu et specic idoneum, moribus et ingenio hor- ridum et improbum Antonium sacerdotem, rogans. ut ineptissimos ipsius et stolidos filios, majorem magnum logothetam, minorem magnum contostan- lum creem, cum ille etiam vestimentis præsit, quod propriuni ejus munus est. Attamen consentio, pro- cedente tempore daturum me iis esse alia officia, non tanti tamen ponderis, sed leviora; tu autem dehinc magnus logotheta eris. Verum hoc unum te moneo, ut propter temporis eventa et varias pro- cerum voluntates aliasque causas in festorum die-

τῆς ἐμῆς θυγατρὸς γένητας· περὶ δὲ τοῦ ὀφφικίου, Α ρᾶν τί διὰ τοῦ ἱερέως Αντωνίου μηνύει μοι ; ». Εἶτα ὡς τὸ φέρον φέρῃ, καὶ ἀπέλθω καὶ εἰς Πελοπόννη- σον καὶ Κύπρον, καὶ σὺν ἐμοὶ ἄρω· καὶ τὸν ἄριστόν μου υἱὸν τὸν καὶ κρείττονα σχεδὸν εἰπεῖν πάντων τῶν συνηλικιωτῶν αὐτοῦ, καὶ ἀπὸ τῆς κινητῆς μου περιουσίας τὸ πλέον μέρος, καὶ ἀπελθεῖν ἡμᾶς διὰ ξηρᾶς, ὅπως κἀκεῖνος ἴδῃ τοὺς τόπους καὶ παιδευ- θήσεται εἰς πᾶν τὸ χρήσιμον ἐν τῷ βίῳ· καὶ εἰ ἴδωμεν ὅτι ἀμηρᾶς καθ᾿ ἡμῶν βούλεταί τι ποιῆσαι, ἐάσω τὸν υἱόν μου ἐν τῇ Πελοποννήσῳ μετὰ τῆς κι- νητής μου υπάρξεως παρὰ τοῖς μητρικοίς μου γνησίοις συγγενέσι, τοῖς κατοικοῦσιν ἐν ταῖς χώ- ραις τοῦ μελλογάμβρου μου· εἰ δὲ οὐκ ἔσεταί τι καθ᾿ ἡμῶν, ἐπαναστρέψῃ πάλιν σὺν ἐμοὶ ἐν τῇ παρ τρίδι. Ενεκεν λοιπὸν τῶν εἰρημένων πασῶν αἰ- τιῶν, δηλονότι τοῦ συνοικεσίου τῆς θυγατρός μου καὶ τῆς μάχης ὑποψίας καὶ τῶν λοιπῶν, ὡς προεί πομεν, ἡ σύνευνος μου συνεχώρησε τὴν πάλιν ἐξέ- λευσίν μου. Ὡς οὖν τὸ τῆς θυγατρός μου συνοικε. στον διωρθώσαμεν, ποιήσαντες τὰ προικοσύμφωνα καὶ ἱερολογίαν τοῦ ἀῤῥαβῶνος, καὶ χαρὰν διὰ τοὺς γάμους ποιήσαντες, πάντα τὰ ἀναγκαῖα διὰ τὴν ἐδὲν ᾠκονομήσαμεν, εἰ μὴ μόνον τὰς βασιλικὰς προστάξεις διὰ γραμμάτων προσεδόκουν λαβεῖν. Καὶ ἀπελθὼν εἰς τὸ παλάτιον εἰσελήλυθα ἔνδον τοῦ τοῦ βασιλέως κελλίου, ὡς συνηθές μοι, καὶ οὐχ εὗρον αὐτ τόν. Περὶ οὗ ἠρώτησα, καὶ ἐῤῥέθη μοι ὅτι ἐν τῷ τραστ σάρῳ δωματίῳ ἑτέρῳ πλησίον τοῦ κελλίου αὐτοῦ συνελάλει τῷ ἱερεῖ 'Αντωνίῳ τῷ Ῥοδίῳ. Καγώ προσ- μείνας μικρόν, ἰδοὺ ὁ βασιλεὺς ἐξερχόμενος θυμοῦ α πνέων λέγει μοι· . Εἶδες τόν μεσάζοντα τὸν Νοτα- παραλιπών τὴν ὕβριν λέγει μοι πάλιν, « Σὺ ἐζή- τησας τὸ ὀφφίκιον τοῦ μεγάλου κοντοσταύλου· ἐγὼ εἶπον τῷ Νοταρᾷ ὅτι οὔτε ἄλλῳ τινὶ δώσω διά τινας αἰτίας ὡς εἶπον· ἀλλ᾽ ἔφην αὐτῷ ἵνα δώσω σοι τὸ ὀφφίκιον τοῦ μεγάλου λογοθέτου. Ὁ δὲ εἶπέ μοι ὅτι εἰ ὁ Παλαιολόγος ὁ μέγας στρατοπεδάρχης ἀκούσῃ τοῦτο, τί γενήσεται, εἰ σοὶ εὐεργετήσω τὸ τοιοῦτον ἀξίωμα. Καὶ σήμερον Εστειλεν ἂν εἶδες ἐξελθεῖν, τὸν ἐν σχήματι καὶ θεωρίᾳ ἐπιτήδειον, τῷ δὲ τρόπῳ καὶ νοῖ ἄγροικον καὶ ἀνωφελέστατον 'Αν τώνιον ἱερέα, αἰτῶν μοι ἵνα τιμήσω τοὺς σκαιοτά τους καὶ ἀσυνέτους υἱοὺς αὐτοῦ, τὸν μὲν πρῶτον μέγαν λογοθέτην, τὸν δὲ δεύτερον μέγαν κοντόσταν λον, ἐπεὶ καὶ τοὺς ἐσθῆτας ἐκεῖνος ἄρχει, ὅπερ ἐστὶν ἡ ὑπηρεσία τοῦ αὐτοῦ ὀφφικίου. Λοιπὸν λέγω εὐεργετήσω αὐτοῖς ἄλλα ὀφφίκια μετὰ καιρὸν, οὐ τοσαύτης ἀξίας ὅμως, ἀλλ' ἐλάττονα· σὺ δὲ ἔσῃ ἀπὸ τοῦ νῦν μέγας λογοθέτης. Τοῦτο δὲ καὶ μόνον παραγγέλλω σοι, ὅτι διὰ τὰ συμβάντα τοῦ καιροῦ καὶ τὰς ποικιλώδεις γνώμας τῶν ἀρχόντων καὶ ἄλ- λας αἰτίας μὴ προσκυνήσεις με εἰς παράστασιν ἑορτῆς, ὡς ἔξεστι τῷ ὀφφικίῳ σου, εἰ μὴ ὁ Νοταράς γράψει ἐν ταῖς πρὸς τοὺς αὐταδέλφους μου καὶ τὴν ἀνεψιάν μου τὴν ῥήγισσαν ἐπιστολαῖς, καὶ ἁπλῶς πρὸς πάντας οὓς μέλλω γράψειν περὶ τῆς ἐκεῖσε ἀποδημίας, σὺ δὲ ἀντιγράψεις πάλιν ἐκεῖθεν πρός με καὶ πρὸς πάντας τοῦ οἴκου σου. Εἰ καὶ ἐν τούτῳ τῷ μέσῳ ἀκούσωσι οἱ μὴ θέλοντες, καὶ εἰ φανήσε τας αὐτοῖς αὐστηρὸν ἢ πικρὸν, θέλοντες καὶ μὴ θέ- λοντες καταπίωσιν αὐτό. . Ἐγὼ δὲ ἀπεκρίθην τῷ CHRONICON MAJUS. - LIB. III. B jus illo est. Cuf respondi, etiamsi majus esset id officium magni ducis officio, tamen non passurum me esse, alii id derogatum in me conferri, atque ita finem habuit colloquium. Consultante autem me cum cognatis, amicis et familiaribus de iis, quæ imperator mihi proposuerat, omnibus videba- tur, ut conjugium filiæ meæ fieret, de officio autem fortunæ me committerem, atque in Peloponnesum et Cyprum proficiscerer et assumpto filio optimo ac, prope dicam, æqualibus suis omnibus præ- stantiore, et majore parte opum mobilium, per continentem iter facerem, ut ille quoque eas re- giones cognosceret et ad omnem scientiam, quæ quid habet ad vitam commodi, institueretur, atque, si sensissemus, ameram aliquid adversus nos moliri, filium cum bonis mobilibus in Pelopon- neso apud maternos cognatos, in agro futuri affinis mei habitantes, relinquerem; sin nihil contra nos nisurus esset, eum mecum in patriam reducerem. Cæterum ob omnes illas causas, quos commemo- ravi, filiæ conjugium, suspicionem belli et reli qua, conjux mea, ut supra dixi, denuo me peregre proficisci passa est. Postquam igitur filiæ conju- gium perfecimus, peracta dotis et arrhabonis sponsione, gaudio propter nuptias impleti, omnia ad faciendum iter necessaria providimus, nec jain opus erat, nisi scriptis mandatis irperatoris. D Palatium igitur et cubiculum imperatoris pro con- suetudine mea ingressus, ipsum non invenio. Ro- ganti mihi responsum est, colloqui eum in con- clavi cubiculo vicino cum Antonio sacerdote, Rho- dio. Itaque præstolor aliquandiu, cum ecce prodiens imperator ira incensus me inclamat: • Nostine, inquit, qui a mandatis mihi est Notaras quid per Antonium sacerdotem mihi significet? » Deinde re- missa superbia, addit: Cupivisti tu officium magni contostauli: quod nec alii cuiquam datu- rum me esse propter causas, quas commemoravi, Notaræ edixi: tibi vero daturum me esse magni logothetæ officium. Ad quæ ille respondit: Si hac te dignitate ornassem, quid futurum esset, cum Palæologus magnus stratopedarcha id cognovisset? Jam hodie misit ad me, quem exeuntem vidisti, habitu et specic idoneum, moribus et ingenio hor- ridum et improbum Antonium sacerdotem, rogans. ut ineptissimos ipsius et stolidos filios, majorem magnum logothetam, minorem magnum contostan- lum creem, cum ille etiam vestimentis præsit, quod propriuni ejus munus est. Attamen consentio, pro- cedente tempore daturum me iis esse alia officia, non tanti tamen ponderis, sed leviora; tu autem dehinc magnus logotheta eris. Verum hoc unum te moneo, ut propter temporis eventa et varias pro- cerum voluntates aliasque causas in festorum die-

τῆς ἐμῆς θυγατρὸς γένητας· περὶ δὲ τοῦ ὀφφικίου, Α ρᾶν τί διὰ τοῦ ἱερέως Αντωνίου μηνύει μοι ; ». Εἶτα ὡς τὸ φέρον φέρῃ, καὶ ἀπέλθω καὶ εἰς Πελοπόννη- σον καὶ Κύπρον, καὶ σὺν ἐμοὶ ἄρω· καὶ τὸν ἄριστόν μου υἱὸν τὸν καὶ κρείττονα σχεδὸν εἰπεῖν πάντων τῶν συνηλικιωτῶν αὐτοῦ, καὶ ἀπὸ τῆς κινητῆς μου περιουσίας τὸ πλέον μέρος, καὶ ἀπελθεῖν ἡμᾶς διὰ ξηρᾶς, ὅπως κἀκεῖνος ἴδῃ τοὺς τόπους καὶ παιδευ- θήσεται εἰς πᾶν τὸ χρήσιμον ἐν τῷ βίῳ· καὶ εἰ ἴδωμεν ὅτι ἀμηρᾶς καθ᾿ ἡμῶν βούλεταί τι ποιῆσαι, ἐάσω τὸν υἱόν μου ἐν τῇ Πελοποννήσῳ μετὰ τῆς κι- νητής μου υπάρξεως παρὰ τοῖς μητρικοίς μου γνησίοις συγγενέσι, τοῖς κατοικοῦσιν ἐν ταῖς χώ- ραις τοῦ μελλογάμβρου μου· εἰ δὲ οὐκ ἔσεταί τι καθ᾿ ἡμῶν, ἐπαναστρέψῃ πάλιν σὺν ἐμοὶ ἐν τῇ παρ τρίδι. Ενεκεν λοιπὸν τῶν εἰρημένων πασῶν αἰ- τιῶν, δηλονότι τοῦ συνοικεσίου τῆς θυγατρός μου καὶ τῆς μάχης ὑποψίας καὶ τῶν λοιπῶν, ὡς προεί πομεν, ἡ σύνευνος μου συνεχώρησε τὴν πάλιν ἐξέ- λευσίν μου. Ὡς οὖν τὸ τῆς θυγατρός μου συνοικε. στον διωρθώσαμεν, ποιήσαντες τὰ προικοσύμφωνα καὶ ἱερολογίαν τοῦ ἀῤῥαβῶνος, καὶ χαρὰν διὰ τοὺς γάμους ποιήσαντες, πάντα τὰ ἀναγκαῖα διὰ τὴν ἐδὲν ᾠκονομήσαμεν, εἰ μὴ μόνον τὰς βασιλικὰς προστάξεις διὰ γραμμάτων προσεδόκουν λαβεῖν. Καὶ ἀπελθὼν εἰς τὸ παλάτιον εἰσελήλυθα ἔνδον τοῦ τοῦ βασιλέως κελλίου, ὡς συνηθές μοι, καὶ οὐχ εὗρον αὐτ τόν. Περὶ οὗ ἠρώτησα, καὶ ἐῤῥέθη μοι ὅτι ἐν τῷ τραστ σάρῳ δωματίῳ ἑτέρῳ πλησίον τοῦ κελλίου αὐτοῦ συνελάλει τῷ ἱερεῖ 'Αντωνίῳ τῷ Ῥοδίῳ. Καγώ προσ- μείνας μικρόν, ἰδοὺ ὁ βασιλεὺς ἐξερχόμενος θυμοῦ α πνέων λέγει μοι· . Εἶδες τόν μεσάζοντα τὸν Νοτα- παραλιπών τὴν ὕβριν λέγει μοι πάλιν, « Σὺ ἐζή- τησας τὸ ὀφφίκιον τοῦ μεγάλου κοντοσταύλου· ἐγὼ εἶπον τῷ Νοταρᾷ ὅτι οὔτε ἄλλῳ τινὶ δώσω διά τινας αἰτίας ὡς εἶπον· ἀλλ᾽ ἔφην αὐτῷ ἵνα δώσω σοι τὸ ὀφφίκιον τοῦ μεγάλου λογοθέτου. Ὁ δὲ εἶπέ μοι ὅτι εἰ ὁ Παλαιολόγος ὁ μέγας στρατοπεδάρχης ἀκούσῃ τοῦτο, τί γενήσεται, εἰ σοὶ εὐεργετήσω τὸ τοιοῦτον ἀξίωμα. Καὶ σήμερον Εστειλεν ἂν εἶδες ἐξελθεῖν, τὸν ἐν σχήματι καὶ θεωρίᾳ ἐπιτήδειον, τῷ δὲ τρόπῳ καὶ νοῖ ἄγροικον καὶ ἀνωφελέστατον 'Αν τώνιον ἱερέα, αἰτῶν μοι ἵνα τιμήσω τοὺς σκαιοτά τους καὶ ἀσυνέτους υἱοὺς αὐτοῦ, τὸν μὲν πρῶτον μέγαν λογοθέτην, τὸν δὲ δεύτερον μέγαν κοντόσταν λον, ἐπεὶ καὶ τοὺς ἐσθῆτας ἐκεῖνος ἄρχει, ὅπερ ἐστὶν ἡ ὑπηρεσία τοῦ αὐτοῦ ὀφφικίου. Λοιπὸν λέγω εὐεργετήσω αὐτοῖς ἄλλα ὀφφίκια μετὰ καιρὸν, οὐ τοσαύτης ἀξίας ὅμως, ἀλλ' ἐλάττονα· σὺ δὲ ἔσῃ ἀπὸ τοῦ νῦν μέγας λογοθέτης. Τοῦτο δὲ καὶ μόνον παραγγέλλω σοι, ὅτι διὰ τὰ συμβάντα τοῦ καιροῦ καὶ τὰς ποικιλώδεις γνώμας τῶν ἀρχόντων καὶ ἄλ- λας αἰτίας μὴ προσκυνήσεις με εἰς παράστασιν ἑορτῆς, ὡς ἔξεστι τῷ ὀφφικίῳ σου, εἰ μὴ ὁ Νοταράς γράψει ἐν ταῖς πρὸς τοὺς αὐταδέλφους μου καὶ τὴν ἀνεψιάν μου τὴν ῥήγισσαν ἐπιστολαῖς, καὶ ἁπλῶς πρὸς πάντας οὓς μέλλω γράψειν περὶ τῆς ἐκεῖσε ἀποδημίας, σὺ δὲ ἀντιγράψεις πάλιν ἐκεῖθεν πρός με καὶ πρὸς πάντας τοῦ οἴκου σου. Εἰ καὶ ἐν τούτῳ τῷ μέσῳ ἀκούσωσι οἱ μὴ θέλοντες, καὶ εἰ φανήσε τας αὐτοῖς αὐστηρὸν ἢ πικρὸν, θέλοντες καὶ μὴ θέ- λοντες καταπίωσιν αὐτό. . Ἐγὼ δὲ ἀπεκρίθην τῷ CHRONICON MAJUS. - LIB. III. B jus illo est. Cuf respondi, etiamsi majus esset id officium magni ducis officio, tamen non passurum me esse, alii id derogatum in me conferri, atque ita finem habuit colloquium. Consultante autem me cum cognatis, amicis et familiaribus de iis, quæ imperator mihi proposuerat, omnibus videba- tur, ut conjugium filiæ meæ fieret, de officio autem fortunæ me committerem, atque in Peloponnesum et Cyprum proficiscerer et assumpto filio optimo ac, prope dicam, æqualibus suis omnibus præ- stantiore, et majore parte opum mobilium, per continentem iter facerem, ut ille quoque eas re- giones cognosceret et ad omnem scientiam, quæ quid habet ad vitam commodi, institueretur, atque, si sensissemus, ameram aliquid adversus nos moliri, filium cum bonis mobilibus in Pelopon- neso apud maternos cognatos, in agro futuri affinis mei habitantes, relinquerem; sin nihil contra nos nisurus esset, eum mecum in patriam reducerem. Cæterum ob omnes illas causas, quos commemo- ravi, filiæ conjugium, suspicionem belli et reli qua, conjux mea, ut supra dixi, denuo me peregre proficisci passa est. Postquam igitur filiæ conju- gium perfecimus, peracta dotis et arrhabonis sponsione, gaudio propter nuptias impleti, omnia ad faciendum iter necessaria providimus, nec jain opus erat, nisi scriptis mandatis irperatoris. D Palatium igitur et cubiculum imperatoris pro con- suetudine mea ingressus, ipsum non invenio. Ro- ganti mihi responsum est, colloqui eum in con- clavi cubiculo vicino cum Antonio sacerdote, Rho- dio. Itaque præstolor aliquandiu, cum ecce prodiens imperator ira incensus me inclamat: • Nostine, inquit, qui a mandatis mihi est Notaras quid per Antonium sacerdotem mihi significet? » Deinde re- missa superbia, addit: Cupivisti tu officium magni contostauli: quod nec alii cuiquam datu- rum me esse propter causas, quas commemoravi, Notaræ edixi: tibi vero daturum me esse magni logothetæ officium. Ad quæ ille respondit: Si hac te dignitate ornassem, quid futurum esset, cum Palæologus magnus stratopedarcha id cognovisset? Jam hodie misit ad me, quem exeuntem vidisti, habitu et specic idoneum, moribus et ingenio hor- ridum et improbum Antonium sacerdotem, rogans. ut ineptissimos ipsius et stolidos filios, majorem magnum logothetam, minorem magnum contostan- lum creem, cum ille etiam vestimentis præsit, quod propriuni ejus munus est. Attamen consentio, pro- cedente tempore daturum me iis esse alia officia, non tanti tamen ponderis, sed leviora; tu autem dehinc magnus logotheta eris. Verum hoc unum te moneo, ut propter temporis eventa et varias pro- cerum voluntates aliasque causas in festorum die-

κατὰ τὴν ὁδὸν συναντήσῃ ἡμῖν τι ἀπευκταίον. βασιλεῖ λέγων· ο Κύριος ὁ Θεὸς μακροημερεύσοι Α Καὶ προσμείναντες ὀλίγον, ίνα ίδωμεν, μή ποτε τὸ κράτος του. Όμως δεόμενος παρακαλῶ τὴν ἁγίαν σου βασιλείαν, ἐὰν μέλλῃ συμβῆναι δι' ἐμέ τι σκάνδαλον δι' οὗ προξενηθήσεται λύπη τῷ κράτει σου, μὴ γένοιτο εἰς τὸν αἰῶνα, ἀλλὰ μᾶλλον 'καὶ τὸ δέρμα μου ἀφαίρεσον, εἰ εἰς εἰρήνην καὶ εὐφροσύ- νην τῇ βασιλείᾳ σου εἴη. » Ο δὲ εἰπέ μοι· . Ως πιστὸς θεράπων είρηκας. Όμως μὴ φρόντιζε περὶ τούτου οὐδέν· λυποῦμαι γὰρ πῶς μὴ περισκεπτόμε. νοι τὰς πρός με τοσαύτας παρὰ σοῦ θεραπείας καὶ φιλίας, βούλονται κατὰ σύγκρισιν τῶν σῶν ταῖς ἑαυτῶν ὑπολήψεσιν ἀποπηδᾷν τοὺς προσήκοντας βαθμοὺς τῶν ὀφφικίων. Πλὴν προσκάλεσον ἐνταῦθα τὸν τὰ ταύτης τῆς ὑπηρεσίας εμπιστευθέντα νοτά- ριον. » Καὶ ἐλθὼν ὁ νοτάριος, προστάξας ὁ βασι λεὺς εἶπεν αὐτῷ· « Προείπομέν σοι πρὸς τίνα καὶ τίνα έδει σε γράφειν τὰς τῆς πίστεως επιστολάς, οἷς γράψον ὅτι μέλλουσι μαθεῖν τὸ πᾶν ὑπὸ τοῦ με γάλου λογοθέτου Γεωργίου τοῦ Φραντζῆ· καὶ εἰ μὲν ζήσωμεν και πρόσω, γράψεις αὐτὸν καὶ συγγενῆ ἡμῶν εἶναι. Καὶ ἐάν τινι οὐκ ἀρέσῃ, ἄκοντες ὑπο- μείνωσι, καὶ ἀντὶ νέκταρος ἢ μυρεψικοῦ ποτοῦ τὴν χολὴν καταπιέτωσαν. Εἰ μὴ καὶ σύ, νοτάριε, ἔχε τοῦτο ὡς ἀπόκρυφον μέχρι ἡμερῶν τινῶν. » Καὶ συγκατασκευάσας τὰ πράγματα ἔλαβα αὐτά, καὶ προσεδόκουν σήμερον ἢ αύριον προσκυνῆσαι τῷ βα σιλεῖ ἤγουν λαβεῖν ἄδειαν ἵνα ἀπέλθω. Ἰδοὺ ἐξῆλθε τῆς ᾿Ανδριανουπόλεως ὁ ἀμηρᾶς βαδίζων καθ' ἡμῶν. γ'. Ἰδὼν καὶ ἀκούων ὁ ἀμηρᾶς Μεεμέτης τὰς τοῦ πατρὸς αὐτοῦ νίκα; καὶ πολέμους περιφι- νεῖς καὶ τῶν ἑτέρων αὐτοῦ τρισκαταράτων προγό νων, ἐν ἑαυτῷ ἐφαντάζετο τί ἄρα καὶ αὐτὸς ποιήση ἄξιον μνήμης. Ταῦτα οὖν κατὰ νοῦν λογιζόμενος βουλῇ κακῇ καθ' ἡμῶν χρησάμενος ἦν, ἵνα πόλεμον ἐγείρῃ κατὰ τῆς πόλεως· ἔλεγε γὰρ ἐν ἑαυτῷ· . Ἐὰν τὴν πόλιν νικήσω, ὑπὲρ πάντας τοὺς πρὸ ἐμοῦ ἤδη ἐποίησα, διότι αὐτοὶ μὲν κατὰ τῆσδε τῆς πόλεως πολλάκις πειρασθέντες οὐδὲν ἑκατώρθωσαν. » Δια ταύτην οὖν τὴν ὑποκεκρυμμένην έννοιαν καλν ἐφάνη αὐτῷ ἵνα κατὰ τὸ τῶν ᾿Ασωμάτων στενὸν ἄστυ κτίσῃ, ὡς προείρηται, ἵνα καταφυγὴν ἔχῃ αὐτὸ περὶ ὧν ἐμελέτα ποιῆσαι, όπως οὐδὲν τῶν πλοιαρίων μικρὸν ἢ μέγα δυνηθείη κατελθεῖν ἐκ τοῦ Εὐξείνου πόντου κατὰ τὴν πόλιν, καὶ ἵνα ῥᾴδιον ἔχωσι τὸ πέ- ραμα ἐκ τῆς ᾿Ασίας εἰς Εὐρώπην. θέλων δὲ καὶ βιαζόμενος ἵνα τὰ μελετούμενα ὑπ' αὐτοῦ ἀρχὴν λάβωσιν, ἰδοὺ τῇ κς' Μαρτίου τοῦ ἐξακισχιλιοστού ἐννακοσιοστοῦ ἑξηκοστοῦ ἔτους ἐλθὼν ἔπεσεν εἰς τὸ στενόν, ἵνα οἰκοδομήσῃ τὸ ἄστυ. Ἰδὼν οὖν ὁ βασιλεὺς τὰς πανουργίας αὐτοῦ ἐβουλήθη ἀποκαλύψαι αὐτὸς πρῶτον τὴν μάχην, ὅπως αὐτὸν ἐμποδίσῃ. Τινές δὲ τῶν τῆς συγκλήτου ιερωμένων τε καὶ λαϊκῶν ἐκώλυσαν τὴν γνώμην καὶ βουλὴν τοῦ βασιλέως, λέγοντες μὴ ἀποκαλυφθήτω ἡ μάχη τῆς βα- GEORGII PHRANTZ.B B rum solemnitatibus ne me pro more officii tui C At tu quoque, notarie, hoc dies aliquot silentio adores. Quanquam notarius rei mentionem faciet in litteris ad fratres meos et cognatam meam re- ginam, denique ad omnes, ad quos de itinere tuo scripturus sum, ac tu illinc vicissim ad me et quemcunque domus tuæ scribens, titulum hunc usurpabis. Quodsi interea rem cognoverint, qui invident tibi, quamvis iis durum acerbumque vi- deatur, volentes nolentes eam devoranto. › Re- spondi ita imperatori: Deus Dominus producat imperium tuum. Sed tamen suppliciter rogo san- ctam diajestatem tuam, si mea causa ulla futura sit offensio, unde quid detrimenti capiat imperium tuum, unquain ne flat, quod meditaris, imo potius pellm nili detrahas, si arl majestatis tuæ tran- quillitatem et pacem conducat. Tum imperator: • Ut minister, ait, fidelis locutus es. Sed ne cibi ista res curæ sit ullo modo. Doleo ením, quod nihil circumspícientes tanta tua erga me officia et obsequia et tuorum meritorum comparationem affectantes animis gradus officiorum convenientes transsilire conantur. Verum arcesse huc jam munere hoc fungentem notarium. › Venientem notarium im- perator ita allocutus est: Ante tibi significavi- mus, quæ et ad quos publicæ fidei epistolis tibi scribenda sint : his adde, eos totam rem cognitu- ros esse e Georgio Phratze magno logotheta; ac si vita suppeditaverit, scribes etiam, eumdem nobis aminem esse. Hoc cui displicuerit, ringatur licet, et pro nectare aut potu aromatico bilom concoquat. D tege. Rebus deinde adornatis, instructus iis sam atque exspectabam, eo ipso die aut postridie me adoraturum imperatorem et abeundi potestatem accepturum esse, cum subito Adrianopoli egressus ameras adversus nos proficiscitur. Itaque præsto- lati sumus aliquandiu, ne forte in itinere contia- geret nobis quid infaustum. • exsecratissimorum præclaras victorias et res gestas videret audiretque, reputabat secum, quid ipse fa- coret dignum memoria. Hæc cogitans apud animum saum, malo consilio statuit, ut bellum adversus ur- bem pararet. Sic enim secum ratiocinabatur: c Si vrbem vicero, priores omnes præcelluero, quoniam illi eam urbem sæpe aggressi frustra laborarunt. » Ex hac occulta cogitatione igitur visum ei est, juxta Asomatorum angustias castrum condere, ut supra monuimus, quo refugium haberet, dum faceret quæ meditabatur, neve ullum sive parvum sive magnum navigium e Ponto Euxino in urbem posset perve- nire, utque faciliorem haberent ex Asia in Europam transitum. Festinans igitur et instans, ut meditatis a se eventuin daret, ecce die Martii auni subito invasit angustias, castrum exstructurus. Animadver- tens astutiam ejus imperator, ipse primum bellum commovere ad eum impediendum statuit. At quidam senatorii ordinis tum sacerdotes tum laici adversa- bantur sententiæ et consilio ejus. ‹ Ne commovea- tur, aiebant, a majestate tua bellum, donec cogna- 3. Mehemetes ameras cum patris” majorumque

κατὰ τὴν ὁδὸν συναντήσῃ ἡμῖν τι ἀπευκταίον. βασιλεῖ λέγων· ο Κύριος ὁ Θεὸς μακροημερεύσοι Α Καὶ προσμείναντες ὀλίγον, ίνα ίδωμεν, μή ποτε τὸ κράτος του. Όμως δεόμενος παρακαλῶ τὴν ἁγίαν σου βασιλείαν, ἐὰν μέλλῃ συμβῆναι δι' ἐμέ τι σκάνδαλον δι' οὗ προξενηθήσεται λύπη τῷ κράτει σου, μὴ γένοιτο εἰς τὸν αἰῶνα, ἀλλὰ μᾶλλον 'καὶ τὸ δέρμα μου ἀφαίρεσον, εἰ εἰς εἰρήνην καὶ εὐφροσύ- νην τῇ βασιλείᾳ σου εἴη. » Ο δὲ εἰπέ μοι· . Ως πιστὸς θεράπων είρηκας. Όμως μὴ φρόντιζε περὶ τούτου οὐδέν· λυποῦμαι γὰρ πῶς μὴ περισκεπτόμε. νοι τὰς πρός με τοσαύτας παρὰ σοῦ θεραπείας καὶ φιλίας, βούλονται κατὰ σύγκρισιν τῶν σῶν ταῖς ἑαυτῶν ὑπολήψεσιν ἀποπηδᾷν τοὺς προσήκοντας βαθμοὺς τῶν ὀφφικίων. Πλὴν προσκάλεσον ἐνταῦθα τὸν τὰ ταύτης τῆς ὑπηρεσίας εμπιστευθέντα νοτά- ριον. » Καὶ ἐλθὼν ὁ νοτάριος, προστάξας ὁ βασι λεὺς εἶπεν αὐτῷ· « Προείπομέν σοι πρὸς τίνα καὶ τίνα έδει σε γράφειν τὰς τῆς πίστεως επιστολάς, οἷς γράψον ὅτι μέλλουσι μαθεῖν τὸ πᾶν ὑπὸ τοῦ με γάλου λογοθέτου Γεωργίου τοῦ Φραντζῆ· καὶ εἰ μὲν ζήσωμεν και πρόσω, γράψεις αὐτὸν καὶ συγγενῆ ἡμῶν εἶναι. Καὶ ἐάν τινι οὐκ ἀρέσῃ, ἄκοντες ὑπο- μείνωσι, καὶ ἀντὶ νέκταρος ἢ μυρεψικοῦ ποτοῦ τὴν χολὴν καταπιέτωσαν. Εἰ μὴ καὶ σύ, νοτάριε, ἔχε τοῦτο ὡς ἀπόκρυφον μέχρι ἡμερῶν τινῶν. » Καὶ συγκατασκευάσας τὰ πράγματα ἔλαβα αὐτά, καὶ προσεδόκουν σήμερον ἢ αύριον προσκυνῆσαι τῷ βα σιλεῖ ἤγουν λαβεῖν ἄδειαν ἵνα ἀπέλθω. Ἰδοὺ ἐξῆλθε τῆς ᾿Ανδριανουπόλεως ὁ ἀμηρᾶς βαδίζων καθ' ἡμῶν. γ'. Ἰδὼν καὶ ἀκούων ὁ ἀμηρᾶς Μεεμέτης τὰς τοῦ πατρὸς αὐτοῦ νίκα; καὶ πολέμους περιφι- νεῖς καὶ τῶν ἑτέρων αὐτοῦ τρισκαταράτων προγό νων, ἐν ἑαυτῷ ἐφαντάζετο τί ἄρα καὶ αὐτὸς ποιήση ἄξιον μνήμης. Ταῦτα οὖν κατὰ νοῦν λογιζόμενος βουλῇ κακῇ καθ' ἡμῶν χρησάμενος ἦν, ἵνα πόλεμον ἐγείρῃ κατὰ τῆς πόλεως· ἔλεγε γὰρ ἐν ἑαυτῷ· . Ἐὰν τὴν πόλιν νικήσω, ὑπὲρ πάντας τοὺς πρὸ ἐμοῦ ἤδη ἐποίησα, διότι αὐτοὶ μὲν κατὰ τῆσδε τῆς πόλεως πολλάκις πειρασθέντες οὐδὲν ἑκατώρθωσαν. » Δια ταύτην οὖν τὴν ὑποκεκρυμμένην έννοιαν καλν ἐφάνη αὐτῷ ἵνα κατὰ τὸ τῶν ᾿Ασωμάτων στενὸν ἄστυ κτίσῃ, ὡς προείρηται, ἵνα καταφυγὴν ἔχῃ αὐτὸ περὶ ὧν ἐμελέτα ποιῆσαι, όπως οὐδὲν τῶν πλοιαρίων μικρὸν ἢ μέγα δυνηθείη κατελθεῖν ἐκ τοῦ Εὐξείνου πόντου κατὰ τὴν πόλιν, καὶ ἵνα ῥᾴδιον ἔχωσι τὸ πέ- ραμα ἐκ τῆς ᾿Ασίας εἰς Εὐρώπην. θέλων δὲ καὶ βιαζόμενος ἵνα τὰ μελετούμενα ὑπ' αὐτοῦ ἀρχὴν λάβωσιν, ἰδοὺ τῇ κς' Μαρτίου τοῦ ἐξακισχιλιοστού ἐννακοσιοστοῦ ἑξηκοστοῦ ἔτους ἐλθὼν ἔπεσεν εἰς τὸ στενόν, ἵνα οἰκοδομήσῃ τὸ ἄστυ. Ἰδὼν οὖν ὁ βασιλεὺς τὰς πανουργίας αὐτοῦ ἐβουλήθη ἀποκαλύψαι αὐτὸς πρῶτον τὴν μάχην, ὅπως αὐτὸν ἐμποδίσῃ. Τινές δὲ τῶν τῆς συγκλήτου ιερωμένων τε καὶ λαϊκῶν ἐκώλυσαν τὴν γνώμην καὶ βουλὴν τοῦ βασιλέως, λέγοντες μὴ ἀποκαλυφθήτω ἡ μάχη τῆς βα- GEORGII PHRANTZ.B B rum solemnitatibus ne me pro more officii tui C At tu quoque, notarie, hoc dies aliquot silentio adores. Quanquam notarius rei mentionem faciet in litteris ad fratres meos et cognatam meam re- ginam, denique ad omnes, ad quos de itinere tuo scripturus sum, ac tu illinc vicissim ad me et quemcunque domus tuæ scribens, titulum hunc usurpabis. Quodsi interea rem cognoverint, qui invident tibi, quamvis iis durum acerbumque vi- deatur, volentes nolentes eam devoranto. › Re- spondi ita imperatori: Deus Dominus producat imperium tuum. Sed tamen suppliciter rogo san- ctam diajestatem tuam, si mea causa ulla futura sit offensio, unde quid detrimenti capiat imperium tuum, unquain ne flat, quod meditaris, imo potius pellm nili detrahas, si arl majestatis tuæ tran- quillitatem et pacem conducat. Tum imperator: • Ut minister, ait, fidelis locutus es. Sed ne cibi ista res curæ sit ullo modo. Doleo ením, quod nihil circumspícientes tanta tua erga me officia et obsequia et tuorum meritorum comparationem affectantes animis gradus officiorum convenientes transsilire conantur. Verum arcesse huc jam munere hoc fungentem notarium. › Venientem notarium im- perator ita allocutus est: Ante tibi significavi- mus, quæ et ad quos publicæ fidei epistolis tibi scribenda sint : his adde, eos totam rem cognitu- ros esse e Georgio Phratze magno logotheta; ac si vita suppeditaverit, scribes etiam, eumdem nobis aminem esse. Hoc cui displicuerit, ringatur licet, et pro nectare aut potu aromatico bilom concoquat. D tege. Rebus deinde adornatis, instructus iis sam atque exspectabam, eo ipso die aut postridie me adoraturum imperatorem et abeundi potestatem accepturum esse, cum subito Adrianopoli egressus ameras adversus nos proficiscitur. Itaque præsto- lati sumus aliquandiu, ne forte in itinere contia- geret nobis quid infaustum. • exsecratissimorum præclaras victorias et res gestas videret audiretque, reputabat secum, quid ipse fa- coret dignum memoria. Hæc cogitans apud animum saum, malo consilio statuit, ut bellum adversus ur- bem pararet. Sic enim secum ratiocinabatur: c Si vrbem vicero, priores omnes præcelluero, quoniam illi eam urbem sæpe aggressi frustra laborarunt. » Ex hac occulta cogitatione igitur visum ei est, juxta Asomatorum angustias castrum condere, ut supra monuimus, quo refugium haberet, dum faceret quæ meditabatur, neve ullum sive parvum sive magnum navigium e Ponto Euxino in urbem posset perve- nire, utque faciliorem haberent ex Asia in Europam transitum. Festinans igitur et instans, ut meditatis a se eventuin daret, ecce die Martii auni subito invasit angustias, castrum exstructurus. Animadver- tens astutiam ejus imperator, ipse primum bellum commovere ad eum impediendum statuit. At quidam senatorii ordinis tum sacerdotes tum laici adversa- bantur sententiæ et consilio ejus. ‹ Ne commovea- tur, aiebant, a majestate tua bellum, donec cogna- 3. Mehemetes ameras cum patris” majorumque

κατὰ τὴν ὁδὸν συναντήσῃ ἡμῖν τι ἀπευκταίον. βασιλεῖ λέγων· ο Κύριος ὁ Θεὸς μακροημερεύσοι Α Καὶ προσμείναντες ὀλίγον, ίνα ίδωμεν, μή ποτε τὸ κράτος του. Όμως δεόμενος παρακαλῶ τὴν ἁγίαν σου βασιλείαν, ἐὰν μέλλῃ συμβῆναι δι' ἐμέ τι σκάνδαλον δι' οὗ προξενηθήσεται λύπη τῷ κράτει σου, μὴ γένοιτο εἰς τὸν αἰῶνα, ἀλλὰ μᾶλλον 'καὶ τὸ δέρμα μου ἀφαίρεσον, εἰ εἰς εἰρήνην καὶ εὐφροσύ- νην τῇ βασιλείᾳ σου εἴη. » Ο δὲ εἰπέ μοι· . Ως πιστὸς θεράπων είρηκας. Όμως μὴ φρόντιζε περὶ τούτου οὐδέν· λυποῦμαι γὰρ πῶς μὴ περισκεπτόμε. νοι τὰς πρός με τοσαύτας παρὰ σοῦ θεραπείας καὶ φιλίας, βούλονται κατὰ σύγκρισιν τῶν σῶν ταῖς ἑαυτῶν ὑπολήψεσιν ἀποπηδᾷν τοὺς προσήκοντας βαθμοὺς τῶν ὀφφικίων. Πλὴν προσκάλεσον ἐνταῦθα τὸν τὰ ταύτης τῆς ὑπηρεσίας εμπιστευθέντα νοτά- ριον. » Καὶ ἐλθὼν ὁ νοτάριος, προστάξας ὁ βασι λεὺς εἶπεν αὐτῷ· « Προείπομέν σοι πρὸς τίνα καὶ τίνα έδει σε γράφειν τὰς τῆς πίστεως επιστολάς, οἷς γράψον ὅτι μέλλουσι μαθεῖν τὸ πᾶν ὑπὸ τοῦ με γάλου λογοθέτου Γεωργίου τοῦ Φραντζῆ· καὶ εἰ μὲν ζήσωμεν και πρόσω, γράψεις αὐτὸν καὶ συγγενῆ ἡμῶν εἶναι. Καὶ ἐάν τινι οὐκ ἀρέσῃ, ἄκοντες ὑπο- μείνωσι, καὶ ἀντὶ νέκταρος ἢ μυρεψικοῦ ποτοῦ τὴν χολὴν καταπιέτωσαν. Εἰ μὴ καὶ σύ, νοτάριε, ἔχε τοῦτο ὡς ἀπόκρυφον μέχρι ἡμερῶν τινῶν. » Καὶ συγκατασκευάσας τὰ πράγματα ἔλαβα αὐτά, καὶ προσεδόκουν σήμερον ἢ αύριον προσκυνῆσαι τῷ βα σιλεῖ ἤγουν λαβεῖν ἄδειαν ἵνα ἀπέλθω. Ἰδοὺ ἐξῆλθε τῆς ᾿Ανδριανουπόλεως ὁ ἀμηρᾶς βαδίζων καθ' ἡμῶν. γ'. Ἰδὼν καὶ ἀκούων ὁ ἀμηρᾶς Μεεμέτης τὰς τοῦ πατρὸς αὐτοῦ νίκα; καὶ πολέμους περιφι- νεῖς καὶ τῶν ἑτέρων αὐτοῦ τρισκαταράτων προγό νων, ἐν ἑαυτῷ ἐφαντάζετο τί ἄρα καὶ αὐτὸς ποιήση ἄξιον μνήμης. Ταῦτα οὖν κατὰ νοῦν λογιζόμενος βουλῇ κακῇ καθ' ἡμῶν χρησάμενος ἦν, ἵνα πόλεμον ἐγείρῃ κατὰ τῆς πόλεως· ἔλεγε γὰρ ἐν ἑαυτῷ· . Ἐὰν τὴν πόλιν νικήσω, ὑπὲρ πάντας τοὺς πρὸ ἐμοῦ ἤδη ἐποίησα, διότι αὐτοὶ μὲν κατὰ τῆσδε τῆς πόλεως πολλάκις πειρασθέντες οὐδὲν ἑκατώρθωσαν. » Δια ταύτην οὖν τὴν ὑποκεκρυμμένην έννοιαν καλν ἐφάνη αὐτῷ ἵνα κατὰ τὸ τῶν ᾿Ασωμάτων στενὸν ἄστυ κτίσῃ, ὡς προείρηται, ἵνα καταφυγὴν ἔχῃ αὐτὸ περὶ ὧν ἐμελέτα ποιῆσαι, όπως οὐδὲν τῶν πλοιαρίων μικρὸν ἢ μέγα δυνηθείη κατελθεῖν ἐκ τοῦ Εὐξείνου πόντου κατὰ τὴν πόλιν, καὶ ἵνα ῥᾴδιον ἔχωσι τὸ πέ- ραμα ἐκ τῆς ᾿Ασίας εἰς Εὐρώπην. θέλων δὲ καὶ βιαζόμενος ἵνα τὰ μελετούμενα ὑπ' αὐτοῦ ἀρχὴν λάβωσιν, ἰδοὺ τῇ κς' Μαρτίου τοῦ ἐξακισχιλιοστού ἐννακοσιοστοῦ ἑξηκοστοῦ ἔτους ἐλθὼν ἔπεσεν εἰς τὸ στενόν, ἵνα οἰκοδομήσῃ τὸ ἄστυ. Ἰδὼν οὖν ὁ βασιλεὺς τὰς πανουργίας αὐτοῦ ἐβουλήθη ἀποκαλύψαι αὐτὸς πρῶτον τὴν μάχην, ὅπως αὐτὸν ἐμποδίσῃ. Τινές δὲ τῶν τῆς συγκλήτου ιερωμένων τε καὶ λαϊκῶν ἐκώλυσαν τὴν γνώμην καὶ βουλὴν τοῦ βασιλέως, λέγοντες μὴ ἀποκαλυφθήτω ἡ μάχη τῆς βα- GEORGII PHRANTZ.B B rum solemnitatibus ne me pro more officii tui C At tu quoque, notarie, hoc dies aliquot silentio adores. Quanquam notarius rei mentionem faciet in litteris ad fratres meos et cognatam meam re- ginam, denique ad omnes, ad quos de itinere tuo scripturus sum, ac tu illinc vicissim ad me et quemcunque domus tuæ scribens, titulum hunc usurpabis. Quodsi interea rem cognoverint, qui invident tibi, quamvis iis durum acerbumque vi- deatur, volentes nolentes eam devoranto. › Re- spondi ita imperatori: Deus Dominus producat imperium tuum. Sed tamen suppliciter rogo san- ctam diajestatem tuam, si mea causa ulla futura sit offensio, unde quid detrimenti capiat imperium tuum, unquain ne flat, quod meditaris, imo potius pellm nili detrahas, si arl majestatis tuæ tran- quillitatem et pacem conducat. Tum imperator: • Ut minister, ait, fidelis locutus es. Sed ne cibi ista res curæ sit ullo modo. Doleo ením, quod nihil circumspícientes tanta tua erga me officia et obsequia et tuorum meritorum comparationem affectantes animis gradus officiorum convenientes transsilire conantur. Verum arcesse huc jam munere hoc fungentem notarium. › Venientem notarium im- perator ita allocutus est: Ante tibi significavi- mus, quæ et ad quos publicæ fidei epistolis tibi scribenda sint : his adde, eos totam rem cognitu- ros esse e Georgio Phratze magno logotheta; ac si vita suppeditaverit, scribes etiam, eumdem nobis aminem esse. Hoc cui displicuerit, ringatur licet, et pro nectare aut potu aromatico bilom concoquat. D tege. Rebus deinde adornatis, instructus iis sam atque exspectabam, eo ipso die aut postridie me adoraturum imperatorem et abeundi potestatem accepturum esse, cum subito Adrianopoli egressus ameras adversus nos proficiscitur. Itaque præsto- lati sumus aliquandiu, ne forte in itinere contia- geret nobis quid infaustum. • exsecratissimorum præclaras victorias et res gestas videret audiretque, reputabat secum, quid ipse fa- coret dignum memoria. Hæc cogitans apud animum saum, malo consilio statuit, ut bellum adversus ur- bem pararet. Sic enim secum ratiocinabatur: c Si vrbem vicero, priores omnes præcelluero, quoniam illi eam urbem sæpe aggressi frustra laborarunt. » Ex hac occulta cogitatione igitur visum ei est, juxta Asomatorum angustias castrum condere, ut supra monuimus, quo refugium haberet, dum faceret quæ meditabatur, neve ullum sive parvum sive magnum navigium e Ponto Euxino in urbem posset perve- nire, utque faciliorem haberent ex Asia in Europam transitum. Festinans igitur et instans, ut meditatis a se eventuin daret, ecce die Martii auni subito invasit angustias, castrum exstructurus. Animadver- tens astutiam ejus imperator, ipse primum bellum commovere ad eum impediendum statuit. At quidam senatorii ordinis tum sacerdotes tum laici adversa- bantur sententiæ et consilio ejus. ‹ Ne commovea- tur, aiebant, a majestate tua bellum, donec cogna- 3. Mehemetes ameras cum patris” majorumque

κατὰ τὴν ὁδὸν συναντήσῃ ἡμῖν τι ἀπευκταίον. βασιλεῖ λέγων· ο Κύριος ὁ Θεὸς μακροημερεύσοι Α Καὶ προσμείναντες ὀλίγον, ίνα ίδωμεν, μή ποτε τὸ κράτος του. Όμως δεόμενος παρακαλῶ τὴν ἁγίαν σου βασιλείαν, ἐὰν μέλλῃ συμβῆναι δι' ἐμέ τι σκάνδαλον δι' οὗ προξενηθήσεται λύπη τῷ κράτει σου, μὴ γένοιτο εἰς τὸν αἰῶνα, ἀλλὰ μᾶλλον 'καὶ τὸ δέρμα μου ἀφαίρεσον, εἰ εἰς εἰρήνην καὶ εὐφροσύ- νην τῇ βασιλείᾳ σου εἴη. » Ο δὲ εἰπέ μοι· . Ως πιστὸς θεράπων είρηκας. Όμως μὴ φρόντιζε περὶ τούτου οὐδέν· λυποῦμαι γὰρ πῶς μὴ περισκεπτόμε. νοι τὰς πρός με τοσαύτας παρὰ σοῦ θεραπείας καὶ φιλίας, βούλονται κατὰ σύγκρισιν τῶν σῶν ταῖς ἑαυτῶν ὑπολήψεσιν ἀποπηδᾷν τοὺς προσήκοντας βαθμοὺς τῶν ὀφφικίων. Πλὴν προσκάλεσον ἐνταῦθα τὸν τὰ ταύτης τῆς ὑπηρεσίας εμπιστευθέντα νοτά- ριον. » Καὶ ἐλθὼν ὁ νοτάριος, προστάξας ὁ βασι λεὺς εἶπεν αὐτῷ· « Προείπομέν σοι πρὸς τίνα καὶ τίνα έδει σε γράφειν τὰς τῆς πίστεως επιστολάς, οἷς γράψον ὅτι μέλλουσι μαθεῖν τὸ πᾶν ὑπὸ τοῦ με γάλου λογοθέτου Γεωργίου τοῦ Φραντζῆ· καὶ εἰ μὲν ζήσωμεν και πρόσω, γράψεις αὐτὸν καὶ συγγενῆ ἡμῶν εἶναι. Καὶ ἐάν τινι οὐκ ἀρέσῃ, ἄκοντες ὑπο- μείνωσι, καὶ ἀντὶ νέκταρος ἢ μυρεψικοῦ ποτοῦ τὴν χολὴν καταπιέτωσαν. Εἰ μὴ καὶ σύ, νοτάριε, ἔχε τοῦτο ὡς ἀπόκρυφον μέχρι ἡμερῶν τινῶν. » Καὶ συγκατασκευάσας τὰ πράγματα ἔλαβα αὐτά, καὶ προσεδόκουν σήμερον ἢ αύριον προσκυνῆσαι τῷ βα σιλεῖ ἤγουν λαβεῖν ἄδειαν ἵνα ἀπέλθω. Ἰδοὺ ἐξῆλθε τῆς ᾿Ανδριανουπόλεως ὁ ἀμηρᾶς βαδίζων καθ' ἡμῶν. γ'. Ἰδὼν καὶ ἀκούων ὁ ἀμηρᾶς Μεεμέτης τὰς τοῦ πατρὸς αὐτοῦ νίκα; καὶ πολέμους περιφι- νεῖς καὶ τῶν ἑτέρων αὐτοῦ τρισκαταράτων προγό νων, ἐν ἑαυτῷ ἐφαντάζετο τί ἄρα καὶ αὐτὸς ποιήση ἄξιον μνήμης. Ταῦτα οὖν κατὰ νοῦν λογιζόμενος βουλῇ κακῇ καθ' ἡμῶν χρησάμενος ἦν, ἵνα πόλεμον ἐγείρῃ κατὰ τῆς πόλεως· ἔλεγε γὰρ ἐν ἑαυτῷ· . Ἐὰν τὴν πόλιν νικήσω, ὑπὲρ πάντας τοὺς πρὸ ἐμοῦ ἤδη ἐποίησα, διότι αὐτοὶ μὲν κατὰ τῆσδε τῆς πόλεως πολλάκις πειρασθέντες οὐδὲν ἑκατώρθωσαν. » Δια ταύτην οὖν τὴν ὑποκεκρυμμένην έννοιαν καλν ἐφάνη αὐτῷ ἵνα κατὰ τὸ τῶν ᾿Ασωμάτων στενὸν ἄστυ κτίσῃ, ὡς προείρηται, ἵνα καταφυγὴν ἔχῃ αὐτὸ περὶ ὧν ἐμελέτα ποιῆσαι, όπως οὐδὲν τῶν πλοιαρίων μικρὸν ἢ μέγα δυνηθείη κατελθεῖν ἐκ τοῦ Εὐξείνου πόντου κατὰ τὴν πόλιν, καὶ ἵνα ῥᾴδιον ἔχωσι τὸ πέ- ραμα ἐκ τῆς ᾿Ασίας εἰς Εὐρώπην. θέλων δὲ καὶ βιαζόμενος ἵνα τὰ μελετούμενα ὑπ' αὐτοῦ ἀρχὴν λάβωσιν, ἰδοὺ τῇ κς' Μαρτίου τοῦ ἐξακισχιλιοστού ἐννακοσιοστοῦ ἑξηκοστοῦ ἔτους ἐλθὼν ἔπεσεν εἰς τὸ στενόν, ἵνα οἰκοδομήσῃ τὸ ἄστυ. Ἰδὼν οὖν ὁ βασιλεὺς τὰς πανουργίας αὐτοῦ ἐβουλήθη ἀποκαλύψαι αὐτὸς πρῶτον τὴν μάχην, ὅπως αὐτὸν ἐμποδίσῃ. Τινές δὲ τῶν τῆς συγκλήτου ιερωμένων τε καὶ λαϊκῶν ἐκώλυσαν τὴν γνώμην καὶ βουλὴν τοῦ βασιλέως, λέγοντες μὴ ἀποκαλυφθήτω ἡ μάχη τῆς βα- GEORGII PHRANTZ.B B rum solemnitatibus ne me pro more officii tui C At tu quoque, notarie, hoc dies aliquot silentio adores. Quanquam notarius rei mentionem faciet in litteris ad fratres meos et cognatam meam re- ginam, denique ad omnes, ad quos de itinere tuo scripturus sum, ac tu illinc vicissim ad me et quemcunque domus tuæ scribens, titulum hunc usurpabis. Quodsi interea rem cognoverint, qui invident tibi, quamvis iis durum acerbumque vi- deatur, volentes nolentes eam devoranto. › Re- spondi ita imperatori: Deus Dominus producat imperium tuum. Sed tamen suppliciter rogo san- ctam diajestatem tuam, si mea causa ulla futura sit offensio, unde quid detrimenti capiat imperium tuum, unquain ne flat, quod meditaris, imo potius pellm nili detrahas, si arl majestatis tuæ tran- quillitatem et pacem conducat. Tum imperator: • Ut minister, ait, fidelis locutus es. Sed ne cibi ista res curæ sit ullo modo. Doleo ením, quod nihil circumspícientes tanta tua erga me officia et obsequia et tuorum meritorum comparationem affectantes animis gradus officiorum convenientes transsilire conantur. Verum arcesse huc jam munere hoc fungentem notarium. › Venientem notarium im- perator ita allocutus est: Ante tibi significavi- mus, quæ et ad quos publicæ fidei epistolis tibi scribenda sint : his adde, eos totam rem cognitu- ros esse e Georgio Phratze magno logotheta; ac si vita suppeditaverit, scribes etiam, eumdem nobis aminem esse. Hoc cui displicuerit, ringatur licet, et pro nectare aut potu aromatico bilom concoquat. D tege. Rebus deinde adornatis, instructus iis sam atque exspectabam, eo ipso die aut postridie me adoraturum imperatorem et abeundi potestatem accepturum esse, cum subito Adrianopoli egressus ameras adversus nos proficiscitur. Itaque præsto- lati sumus aliquandiu, ne forte in itinere contia- geret nobis quid infaustum. • exsecratissimorum præclaras victorias et res gestas videret audiretque, reputabat secum, quid ipse fa- coret dignum memoria. Hæc cogitans apud animum saum, malo consilio statuit, ut bellum adversus ur- bem pararet. Sic enim secum ratiocinabatur: c Si vrbem vicero, priores omnes præcelluero, quoniam illi eam urbem sæpe aggressi frustra laborarunt. » Ex hac occulta cogitatione igitur visum ei est, juxta Asomatorum angustias castrum condere, ut supra monuimus, quo refugium haberet, dum faceret quæ meditabatur, neve ullum sive parvum sive magnum navigium e Ponto Euxino in urbem posset perve- nire, utque faciliorem haberent ex Asia in Europam transitum. Festinans igitur et instans, ut meditatis a se eventuin daret, ecce die Martii auni subito invasit angustias, castrum exstructurus. Animadver- tens astutiam ejus imperator, ipse primum bellum commovere ad eum impediendum statuit. At quidam senatorii ordinis tum sacerdotes tum laici adversa- bantur sententiæ et consilio ejus. ‹ Ne commovea- tur, aiebant, a majestate tua bellum, donec cogna- 3. Mehemetes ameras cum patris” majorumque

σιλείας σου, ἕως ἂν ἴδωμεν τί βούλεται αὐτὸς προς Α τῷ βασιλεῖ· καὶ οὕτως ἐπροσέταξεν ὁ ἀμηρᾶς ἵνα ξαι. Εἰ καὶ τὸ ἄστυ κτίσῃ, ἐν εὐκολία παραλαμβάνο- μεν αὐτὸ διὰ τὸ ἐγγύτερον εἶναι ἡμῖν. » Ο καὶ ἐν ὑστέροις εἶδον τέλειον, καὶ ἀληθῶς ἔγνωσαν ὅτι ἐλπίδες κεναὶ τρέφουσι τοὺς ἀνοήτους. Ἐγὼ δὲ ένα- πέμεινα τῆς πορείας ή ήτοιμάσθη, «Σήμερον λέγον· τες ἴδωμεν καὶ αὔριον· καὶ ὅτι διὰ ξηράς οὐχ άρ- μόζει, ἐπεὶ ἐπικίνδυνόν ἐστι τὸ πρᾶγμα, ἀλλ' εὑρή- σωμεν πλεύσιμον. » . Ἐν Ἰουνίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἰδοὺ ἐδημοσιεύθη ἡ μάχη· καὶ καθ᾿ ἡμῶν τοῦ στρατοπέδου δραμόν- τος, ᾐχμαλώτευσε πάντας τοὺς ἔξωθεν τῆς πόλεως οἰκοῦντας. Ἐν ᾧ καιρῷ ἐτελείωσε καὶ τὸ ἄστυ, καὶ ἐν αὐτῷ ᾠκοδόμησε πύργους τρεῖς ἰσχυρούς, τοὺς δύο μὲν χερσαίους, τὸν δὲ ἕτερον κατὰ θάλασσαν, ὃς καὶ ὀλίγον τι μείζων τῶν δύο ὑπῆρχε. Τὸ δὲ τει- χῶν εὗρος ἦν εἴκοσι καὶ πέντε ποδῶν, τὸ δὲ ἔσωθεν αὐτῶν εὐρύχωρον ὑπῆρχε τριάκοντα καὶ δύο ποδῶν. Εἶτα ἐν μολύβδῳ σκεπάσας τοὺς πύργους, καὶ πᾶν τὸ ἄστυ καλῶς ἀσφαλίσας, καὶ ἐν αὐτῷ φρουρούς κατέστησε. Καὶ ἐν τῇ εἰκοστῇ ὀγδάῃ τοῦ Αὐγούστου ἐγερθεὶς ἐκεῖθεν ἔπεσεν ἐπὶ τὰς σούδας τῆς πόλεως, καὶ τῇ πρώτῃ τοῦ Σεπτεμβρίου μηνός τοῦ ἐξαι Στους διέβη εἰς τὴν ᾿Ανδριανούπολιν, ὡς φαίνεται, ἵνα ταῖς δύο αὐταῖς ἡμέραις ἴδῃ τὰ τείχη τῆς πό λεως καὶ τάφρους, καὶ εἴ τι ἕτερον αὐτὸς Ελογίζετο. Καὶ τῷ αὐτῷ φθινοπώρῳ Οκτωβρίου πρώτη στείλας τὸν Τουραχάνη καὶ τοὺς δύο υἱοὺς αὐτοῦ ᾿Αχουμάτιν καὶ 'Αμάριν μετὰ πλείστου στρα τοῦ ἐν τῇ Πελοποννήσῳ, ἵνα μαχόμενοι κατὰ τῶν δεσποτῶν τῶν τοῦ βασιλέως ἀδελφῶν κωλύσωσι τοὺς τοιούτους εμποδίζοντες διὰ τοῦ πολέμου, ἵνα μὴ δυνάμενοι ἐᾶσαι τὸν τόπον ἔλθωσι πρὸς συμμαχίαν ο δι' ὅλου τοῦ χειμῶνος ἐμποδίζοντες αὐτοὺς, καὶ μὴ εὕρωσιν εὐκαιρίαν τοῦ ἐλθεῖν βοηθῆσαι τῇ πόλει ἅμα τῷ βασιλεῖ τῷ καὶ ἀδελφῷ αὐτῶν. Ἐλοντος οὖν τοῦ Τουραχάνη καὶ τὰ τείχη τοῦ Ἰσθμοῦ αὖθις ἀλώσαντος, καὶ ἀμφοτέρων τῶν μερῶν πλεῖστοι ἀπεκτάνθησαν, λέγω Χριστιανῶν καὶ ἀπίστων, μέσ λιστα ἐκ τῶν Χριστιανῶν, οἱ καὶ εἰς φυγὴν ἐτρά- πησαν. Αὐτὸς δὲ καταλιπών τὴν Κόρινθον καὶ διὰ μέσου τῆς νήσου ἐρχόμενος αἰχμαλωτεύων, ἄλλους σκυλεύων καὶ ἄνδραποδίζων, οὓς εὗρε, ἔφθασεν ἄχρι τῆς ᾿Αρκαδίας ἐπαρχίας καὶ τοῦ Μεσσηνιακού κόλ που, καὶ τὴν ὁδὸν βαδίζων τῆς Ιθώμης, καὶ πάντα τὸν Μεσσηνιακὸν κόλπον ληϊσάμενος ἄχρι τῆς Μαν τινείας. Ἰδὼν δὲ τὸ τοῦ τόπου στενὸν καὶ δύσχωρον. δι' οὗ στρατὸς οὐκ ἐδύνατο ὁδεύειν ὁμοῦ πάντες. τῷ υἱῷ αὐτοῦ ᾿Αχουμάτῃ μέρος οὐκ ἀγενοῦς στρατοῦ δώσας καὶ τὴν ὁδὸν ἐρχομένην ἐν τῷ Λεον τάρῃ παρήγγειλεν ἐδεύειν· ὁ δὲ δι᾿ ἄλλης ὁδοῦ ᾤχετο. Μαθόντες δὲ τοῦτο οἱ δεσπόται καὶ ἀδελφο στείλαντες τὸν Ματθαῖον Ασάνην μετὰ στρατοῦ λα θραίως, καὶ ἐλθὼν ἐν τῷ τόπῳ οὗ ἔμελλον περάσαι, καὶ αἰφνιδίως εἰς αὐτοὺς συρράξαντες πολλούς ἀπέκτειναν καὶ ᾐχμαλώτισαν, ἐν οἷς εἷς ἦν τῶν αἰχμαλώτων καὶ ὁ ᾿Αχουμάτης & Τουραχάνη υἱός ἂν ἀπέστειλαν εἰς Σπάρτην πρὸς τὸν δεσπότην κύρ Δημήτριον. Καὶ τῇ ιζ' τοῦ Ἰανουαρίου μηνὸς τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐγεννήθη καὶ ὁ τῶν Παλαιολόγων γένους καὶ τῆς βασιλείας διάδοχος καὶ τοῦ τῶν Ῥωμαίων μικροῦ τούτου σπινθῆρος κληρονόμος, ο κύριος 'Αν- δρέας ὁ Παλαιολόγος, ὁ υἱὸς τοῦ δεσπότου κύρ Θωμᾶ τοῦ πορφυρογεννήτου. CHRONICON MAJUS. LIB. III. - verimus, quid ille velit. Etiamsi enim castrum condi- derit, tamen facili opera id expugnabimus, quoniam propius nobis est. Quod postea compererunt pla- nissime, et revera cognoverunt, spe vana pasci amen- tes. Ego autem perseverabam in itineris jam parati consilio. Scilicet, Hedie, aiebant, aut cras videbi- mus; nec per terram iter facere licet, quoniam pericu- losa res est, sed navigandi occasionem inveniemus. › B davitque iis ameras, ut per totam hiemem eos inipe- dirent, ne invenirent occasionem ferendæ urbi opis una cum imperatore fratre. Turachanes igitur ut ad- venit, Isthmi propugnacula cepit, cecideruntque ex utraque parte, Christianorum et infdelium,permult', sed illorum plures, qui iidem fugæ se mandarunt. Ipse deinde, relicta Corintho, per mediam insulam precedit, capiens, spolians, in servitutem redigens quoscunque obvios, pervenitque ad provinciam Ar- cadiæ et sinum Messeniacum, et via Ithomensi pro- grediens totum sinum Messeniacum Mantineam usque Mense Junio ejus anni bellum commissum est, atque invadente nos exercitu hostili, pro captivis abrepti sunt cuncți suburbani. Quo eodem tem- pore castrum perfectum est, exstructæque in eo tres D depopulatur. Perspectis autem regionis angust is turres firmæ, duæ continentem versus; tertia, illis paulo altior, ad mare. Murorum latitudo erat viginti quinque pedum, interius spatium duorum et triginta. Easdem plumbo texit et totum castrum bene muni- vit et præsidio firmavit. Deinde vicesimo octavo die Augusti inde egressus, in vallos urbis impressionem fecit, ac primo Septembris anni Adrianopolim concessit, duobus illis diebus urbis, ut videtur, ma nia et fossas, et si quidl aliud volebat, speculatus. Eodem autumno, Octobris die primo, Turacbanem et duos filios ejus, Achumatem et Amarim, cùm exercitu ingenti in Peloponnesum misit, ut despotas, fratres imperatoris bello aðərti probiberent, ne, reli- ctis illis locis, imperatori auxilio venirent, man- et natura invia, per quam totus simul exercitus tran- sire non posset, militum strenuorum parte Achumati filio commissa, via eum quæ trans Leontarim fert, procedere jussit. At aliam is viam ingressus est. Quo comperto, despotæ fratres Matthæum Asanem clam cum excrcitu mittunt ; qui ubi pervenerunt in lo- cum, quem illi transire vellent, subito in eos incur- sione facta, non paucos partim occidunt, partim ca- piunt, in his ipsum Turachauis filium Achumatem, quem Spartam ad Demetrium despotain mitiunt. Decimo septimo die J. nuarii anni ejuscem natus est Palæologorum et imperii parvæque hujus scin- tillæ Romanorum hæres, Andreas Palæologus, Tho- mæ porphyrogeniti despotæ filius.

σιλείας σου, ἕως ἂν ἴδωμεν τί βούλεται αὐτὸς προς Α τῷ βασιλεῖ· καὶ οὕτως ἐπροσέταξεν ὁ ἀμηρᾶς ἵνα ξαι. Εἰ καὶ τὸ ἄστυ κτίσῃ, ἐν εὐκολία παραλαμβάνο- μεν αὐτὸ διὰ τὸ ἐγγύτερον εἶναι ἡμῖν. » Ο καὶ ἐν ὑστέροις εἶδον τέλειον, καὶ ἀληθῶς ἔγνωσαν ὅτι ἐλπίδες κεναὶ τρέφουσι τοὺς ἀνοήτους. Ἐγὼ δὲ ένα- πέμεινα τῆς πορείας ή ήτοιμάσθη, «Σήμερον λέγον· τες ἴδωμεν καὶ αὔριον· καὶ ὅτι διὰ ξηράς οὐχ άρ- μόζει, ἐπεὶ ἐπικίνδυνόν ἐστι τὸ πρᾶγμα, ἀλλ' εὑρή- σωμεν πλεύσιμον. » . Ἐν Ἰουνίῳ μηνὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἰδοὺ ἐδημοσιεύθη ἡ μάχη· καὶ καθ᾿ ἡμῶν τοῦ στρατοπέδου δραμόν- τος, ᾐχμαλώτευσε πάντας τοὺς ἔξωθεν τῆς πόλεως οἰκοῦντας. Ἐν ᾧ καιρῷ ἐτελείωσε καὶ τὸ ἄστυ, καὶ ἐν αὐτῷ ᾠκοδόμησε πύργους τρεῖς ἰσχυρούς, τοὺς δύο μὲν χερσαίους, τὸν δὲ ἕτερον κατὰ θάλασσαν, ὃς καὶ ὀλίγον τι μείζων τῶν δύο ὑπῆρχε. Τὸ δὲ τει- χῶν εὗρος ἦν εἴκοσι καὶ πέντε ποδῶν, τὸ δὲ ἔσωθεν αὐτῶν εὐρύχωρον ὑπῆρχε τριάκοντα καὶ δύο ποδῶν. Εἶτα ἐν μολύβδῳ σκεπάσας τοὺς πύργους, καὶ πᾶν τὸ ἄστυ καλῶς ἀσφαλίσας, καὶ ἐν αὐτῷ φρουρούς κατέστησε. Καὶ ἐν τῇ εἰκοστῇ ὀγδάῃ τοῦ Αὐγούστου ἐγερθεὶς ἐκεῖθεν ἔπεσεν ἐπὶ τὰς σούδας τῆς πόλεως, καὶ τῇ πρώτῃ τοῦ Σεπτεμβρίου μηνός τοῦ ἐξαι Στους διέβη εἰς τὴν ᾿Ανδριανούπολιν, ὡς φαίνεται, ἵνα ταῖς δύο αὐταῖς ἡμέραις ἴδῃ τὰ τείχη τῆς πό λεως καὶ τάφρους, καὶ εἴ τι ἕτερον αὐτὸς Ελογίζετο. Καὶ τῷ αὐτῷ φθινοπώρῳ Οκτωβρίου πρώτη στείλας τὸν Τουραχάνη καὶ τοὺς δύο υἱοὺς αὐτοῦ ᾿Αχουμάτιν καὶ 'Αμάριν μετὰ πλείστου στρα τοῦ ἐν τῇ Πελοποννήσῳ, ἵνα μαχόμενοι κατὰ τῶν δεσποτῶν τῶν τοῦ βασιλέως ἀδελφῶν κωλύσωσι τοὺς τοιούτους εμποδίζοντες διὰ τοῦ πολέμου, ἵνα μὴ δυνάμενοι ἐᾶσαι τὸν τόπον ἔλθωσι πρὸς συμμαχίαν ο δι' ὅλου τοῦ χειμῶνος ἐμποδίζοντες αὐτοὺς, καὶ μὴ εὕρωσιν εὐκαιρίαν τοῦ ἐλθεῖν βοηθῆσαι τῇ πόλει ἅμα τῷ βασιλεῖ τῷ καὶ ἀδελφῷ αὐτῶν. Ἐλοντος οὖν τοῦ Τουραχάνη καὶ τὰ τείχη τοῦ Ἰσθμοῦ αὖθις ἀλώσαντος, καὶ ἀμφοτέρων τῶν μερῶν πλεῖστοι ἀπεκτάνθησαν, λέγω Χριστιανῶν καὶ ἀπίστων, μέσ λιστα ἐκ τῶν Χριστιανῶν, οἱ καὶ εἰς φυγὴν ἐτρά- πησαν. Αὐτὸς δὲ καταλιπών τὴν Κόρινθον καὶ διὰ μέσου τῆς νήσου ἐρχόμενος αἰχμαλωτεύων, ἄλλους σκυλεύων καὶ ἄνδραποδίζων, οὓς εὗρε, ἔφθασεν ἄχρι τῆς ᾿Αρκαδίας ἐπαρχίας καὶ τοῦ Μεσσηνιακού κόλ που, καὶ τὴν ὁδὸν βαδίζων τῆς Ιθώμης, καὶ πάντα τὸν Μεσσηνιακὸν κόλπον ληϊσάμενος ἄχρι τῆς Μαν τινείας. Ἰδὼν δὲ τὸ τοῦ τόπου στενὸν καὶ δύσχωρον. δι' οὗ στρατὸς οὐκ ἐδύνατο ὁδεύειν ὁμοῦ πάντες. τῷ υἱῷ αὐτοῦ ᾿Αχουμάτῃ μέρος οὐκ ἀγενοῦς στρατοῦ δώσας καὶ τὴν ὁδὸν ἐρχομένην ἐν τῷ Λεον τάρῃ παρήγγειλεν ἐδεύειν· ὁ δὲ δι᾿ ἄλλης ὁδοῦ ᾤχετο. Μαθόντες δὲ τοῦτο οἱ δεσπόται καὶ ἀδελφο στείλαντες τὸν Ματθαῖον Ασάνην μετὰ στρατοῦ λα θραίως, καὶ ἐλθὼν ἐν τῷ τόπῳ οὗ ἔμελλον περάσαι, καὶ αἰφνιδίως εἰς αὐτοὺς συρράξαντες πολλούς ἀπέκτειναν καὶ ᾐχμαλώτισαν, ἐν οἷς εἷς ἦν τῶν αἰχμαλώτων καὶ ὁ ᾿Αχουμάτης & Τουραχάνη υἱός ἂν ἀπέστειλαν εἰς Σπάρτην πρὸς τὸν δεσπότην κύρ Δημήτριον. Καὶ τῇ ιζ' τοῦ Ἰανουαρίου μηνὸς τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐγεννήθη καὶ ὁ τῶν Παλαιολόγων γένους καὶ τῆς βασιλείας διάδοχος καὶ τοῦ τῶν Ῥωμαίων μικροῦ τούτου σπινθῆρος κληρονόμος, ο κύριος 'Αν- δρέας ὁ Παλαιολόγος, ὁ υἱὸς τοῦ δεσπότου κύρ Θωμᾶ τοῦ πορφυρογεννήτου. CHRONICON MAJUS. LIB. III. - verimus, quid ille velit. Etiamsi enim castrum condi- derit, tamen facili opera id expugnabimus, quoniam propius nobis est. Quod postea compererunt pla- nissime, et revera cognoverunt, spe vana pasci amen- tes. Ego autem perseverabam in itineris jam parati consilio. Scilicet, Hedie, aiebant, aut cras videbi- mus; nec per terram iter facere licet, quoniam pericu- losa res est, sed navigandi occasionem inveniemus. › B davitque iis ameras, ut per totam hiemem eos inipe- dirent, ne invenirent occasionem ferendæ urbi opis una cum imperatore fratre. Turachanes igitur ut ad- venit, Isthmi propugnacula cepit, cecideruntque ex utraque parte, Christianorum et infdelium,permult', sed illorum plures, qui iidem fugæ se mandarunt. Ipse deinde, relicta Corintho, per mediam insulam precedit, capiens, spolians, in servitutem redigens quoscunque obvios, pervenitque ad provinciam Ar- cadiæ et sinum Messeniacum, et via Ithomensi pro- grediens totum sinum Messeniacum Mantineam usque Mense Junio ejus anni bellum commissum est, atque invadente nos exercitu hostili, pro captivis abrepti sunt cuncți suburbani. Quo eodem tem- pore castrum perfectum est, exstructæque in eo tres D depopulatur. Perspectis autem regionis angust is turres firmæ, duæ continentem versus; tertia, illis paulo altior, ad mare. Murorum latitudo erat viginti quinque pedum, interius spatium duorum et triginta. Easdem plumbo texit et totum castrum bene muni- vit et præsidio firmavit. Deinde vicesimo octavo die Augusti inde egressus, in vallos urbis impressionem fecit, ac primo Septembris anni Adrianopolim concessit, duobus illis diebus urbis, ut videtur, ma nia et fossas, et si quidl aliud volebat, speculatus. Eodem autumno, Octobris die primo, Turacbanem et duos filios ejus, Achumatem et Amarim, cùm exercitu ingenti in Peloponnesum misit, ut despotas, fratres imperatoris bello aðərti probiberent, ne, reli- ctis illis locis, imperatori auxilio venirent, man- et natura invia, per quam totus simul exercitus tran- sire non posset, militum strenuorum parte Achumati filio commissa, via eum quæ trans Leontarim fert, procedere jussit. At aliam is viam ingressus est. Quo comperto, despotæ fratres Matthæum Asanem clam cum excrcitu mittunt ; qui ubi pervenerunt in lo- cum, quem illi transire vellent, subito in eos incur- sione facta, non paucos partim occidunt, partim ca- piunt, in his ipsum Turachauis filium Achumatem, quem Spartam ad Demetrium despotain mitiunt. Decimo septimo die J. nuarii anni ejuscem natus est Palæologorum et imperii parvæque hujus scin- tillæ Romanorum hæres, Andreas Palæologus, Tho- mæ porphyrogeniti despotæ filius.

Καὶ ταῦτα μὲν δὴ οὕτως εἶχον τὰ τῆς Πελοπον- Α τοῦ χαρακώματος περιίσταντο οἱ Ιαννιτζάροι σὺν νήσου. Ως δὲ τὸ ἔαρ επέλαμψεν, ὁ ἀμηρᾶς, ἂν εἶχε κατεσκευασμένον στόλον οἰκονομήσας τὰς ἐλεβόλεις κατ ἐλεβολίσκους καὶ ἑτέρας μηχανάς, &ς εἶχε προς ητοιμασμένας, εἴτε ἔμπροσθεν στείλας τὸν Χαρατὴ μπασιῶν μετὰ φουσάτου, καὶ ἐλθὼν ἀπέκλεισε τὴν πόλιν. Καὶ πρὸ τοῦ ἐλθεῖν τὸν ἀμηρᾶν, τοὺς ἔξωθεν πύργους τῆς πόλεως τοὺς ἐν ἀγροῖς καὶ κώμαις, ἐν οἷς ἦσάν τινες ἄνθρωποι συναχθέντες διὰ τὸ αἰφνί- διον τοῦ στρατοῦ, ἐξεπολιόρκησε καὶ ἐπῇρεν. Ἐξ αὐτῶν μέρος μὲν εδουλώσαντο, καὶ μέρος ἐκ τοῦ λοιμοῦ καὶ τῆς ἄλλης κακοπαθείας ἐπῇρε, καὶ οὐκ ὀλίγους Χριστιανούς ᾐχμαλώτισε. Τὰ δὲ τοῦ πολέμου ἀναγκαῖα καὶ ἐπιτήδεια καὶ μηχαναὶ ἀνα- μέσον ήρχοντο πολλά · ἔφερον γὰρ ἐλεβόλεις πολλάς. Ἐξ αὐτῶν δέ τινες τοσοῦτον ὑπῆρχον εἰς μέγεθος, Β ἂς οὐκ ἐδύναντο τεσσαράκοντα ζεύγη βοῶν σύρειν ἑκάστην αὐτῶν ἢ καὶ πεντήκοντα ζεύγη καὶ πλέον ἢ δύο χιλιάδες άνθρωποι. Καὶ τῇ β' τοῦ Ἀπριλλίου ἔφθασε καὶ ὁ ἀμηρᾶς μετὰ πλῆθος ἀναρίθμητον στρατοῦ ἱππικοῦ τε καὶ πεζοῦ. Ἐλθὼν τὴν σκηνήν αὑτοῦ πήγνυσιν ἐξ ἐναντίας τῆς πύλης τοῦ ἁγίου Ῥωμανοῦ, καὶ ὁ στρατὸς ὡσεὶ ἄμμος θαλάσσης κατὰ τὸ Εξαμίλιον τῆς χέρσου ἐκ τῆς μιᾶς θαλάσ σης καὶ ἐκ τῆς ἑτέρας. Καὶ ὁ τῆς ᾿Ανατολῆς στρατὸς ἐπήξατο τὰς σκηνὰς αὑτῶν ἐν τοῖς δεξιοῖς μέρεσι τοῦ ἀμηρᾶ καὶ ἕως τῶν ἀκτῶν τῆς θαλάσσης πύλης τῆς Χρυσῆς, ὁ δὲ τῆς Εὐρώπης ἐν τῇ ἀριστερᾷ καὶ ἕως τῆς πύλης τῆς Ξυλίνης τῶν ἀκτῶν τοῦ Κερατίου κόλπου. Καὶ ὁ ἀμηρᾶς περιεκυκλοῦτο ὀρυκτοῖς χα- τ ρακώμασι καὶ ξυλίνοις περισταυρώμασι, καὶ ἔξωθεν τοῖς ἄλλοις εὐγενέσι τοῦ παλατίου αὐτοῦ. Ὁ & μπασιᾶς ὁ τοῦ ἀμηρᾶ συγγενὴς ἐλθὼν ἐσκήνωσεν ἅμα τῷ ἐμπιστευθέντι αὑτῷ στρατῷ ἄνωθεν τοῦ Γαλατά. Καὶ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἔφθασεν καὶ μέρος του στόλου αὐτοῦ, καὶ ἐπλησίασεν ἐν ταῖς ἀκταῖς τῆς θαλάσσης τῆς πόλεως. Ησαν δὲ τριήρεις ὡσε τριάκοντα καὶ δρόμωνες, νῆες δὲ καὶ πλοιάρια καὶ μονήρεις τριάκοντα καὶ ἑκατόν. Καὶ οὕτως παρέ πεται τῇ πόλει πολιορκῶν αὐτὴν πᾶσι τρόποις και μηχαναῖς, διὰ ξηρᾶς καὶ θαλάσσης περικυκλώσε; τὰ δέκα ὀκτὼ μίλια τῆς πόλεως. Καὶ ὁ βασιλεὺς προσέταξε τὴν σειρὰν τὴν σιδηρᾶν τὴν βαρυτάτην ἐν τῷ στόματι τοῦ λιμένος βαλεῖν, ἵνα τοῦ στόλου, λέγω τῶν πολεμίων πλοίων, κωλύσῃ τὴν ἔφοδον ἔσωθεν δὲ τῆς ἀλύσου τὰς παρατυχούσας νῆας ἐνέ βαλλον, ὅπως ισχυροτέρως κωλύσωσι τὴν εἴσοδον καὶ κατὰ τῶν ἐχθρῶν ἀντιμάχωνται. Ησαν δὲ νῆες τοιαῦται, ἐκ μὲν Λιγουρίας τρεῖς, ἐκ δὲ Ἰβηρίας ήτοι Καστελίας μία, ἐκ τοῦ Γάλλου τῆς Προδέν τζιας . ἐκ δὲ τῆς Κρήτης τρεῖς, ἐκ τῆς πόλεως λεγομένης Χάνδαξ ή μία καὶ αἱ δύο ἐκ Κι δωνίας, πᾶσαι εἰς παράταξιν πολεμικὴν καλῶς ήταν μασμέναι. Ἔτυχον δὲ καὶ ἐκ τῶν Ἐνετῶν τριήρεις ἐμπορικαὶ μεγάλαι τρεῖς, ἃς οἱ Ἰταλοί ειώθασι γράσσας γαλέρας καλεῖν ἢ μᾶλλον εἰπεῖν γαλεάτζας, καὶ ἕτεραι τριήρεις ταχείαι πρὸς φύλαξιν καὶ ὑπη ρεσίαν τῶν ἐμπορικών τεταγμέναι. Καὶ προσέταξεν ὁ βασιλεὺς ἵνα καὶ αὐταὶ ἐναπομείνωσιν εἰς συνδρο μὴν τῆς πόλεως. Καὶ οὕτω τὰ τοῦ λιμένος ώκονό μητο, ἐκ δὲ τῆς χέρσου ἔστησαν οἱ ἐναντίοι • GEORGI PHRANTZE Ac res Peloponnesiacæ quidem tales fuerunt. Ve- re autem ingruente, ameras cum classe, quam in- structam habebat, postquam expedivit helepoles et beleboliscos aliasque, quas paraverat, machinas, Charatehpasiane cum exercitu præmisso, advenit urbemque obsidione pressit : ante tamen turres ex- tra urbem in agris vicisque sitas, in quas nonnulli propter repentinam hostium irruptionem se recepe- rant, expugnatas evertit. Horum partem in servilu- tem redigit, partem peste et aliis incommodis con- fecit, ac non pauci Christiani captivi facti sunt. Res ad bellum necessariæ et utiles cum machinis inte- rim magno numero advehebantur : in his helepoles D permultæ, quarum nonnullæ tantæ erant magnitu- dinis, ut singulæ a quadraginta vel quinquaginta ju- gis boum atque hominum plus duobus millibustrabi non possent. Secundo Aprilis ipse ameras affuit cum copiis equestribus et pedestribus innumeris, et ten- torium ex adverso portæ sancti Romani fixit, atque exercitus ut arena maris ad Hexamilium per terram ab uno mari ad alterum pertinuit, atque orientalis quidem pars a dextra ameræ usque ad portam, quæ est in littore, auream castrametata est, Europæa a ainistra usque ad ligneam portam in sinus Ceratini littore sitam. Erat ameras vallo et fossa palisque cinctus, et extra vallum stabant jannitzari cum re- liquis palatii proceribus. Pasias autem, cognatus ameræ cum exercitu sibi commisso supra Calatım castra posuit. Eodem die pars classis advenit et pro- pe urbem ad littus maris appulit. Erant triremes et dromones circiter triginta, naves minores autem et uniremes centum et triginta. Ita ad urbem accedit obsidetque eam omni modo omnisque generis ma- chinis, terra marique per octodecim milliarium am- bitum inclusam. Imperator ponderosissimam cale- nam ferream ori portus prætendi jussit, qua accessus navium hostilium arceretur ; intra eam naves, quæ forte aderant, collocabantur ad validius defen- dendum aditum et impetus hostium propulsandos. Erant naves hæ : e Liguria tres, ex Iberia sive Castilia una, e Provincia Galli. .., e Creta tres, ex urbe, cui Chandax nomen, una, Cydoniatarum duæ, omnes ad pugnam probe instructæ. Aderant præterea Venetorum magnæ triremes mercatoria tres, quas Itali magnas galeras, sive potius gale- atzas appellare solent, et aliæ triremes veluces ad custodiam et tutelam mercium constitutæ : quas et ipsas imperator ad succurrendum arbi manere jussit. Hoc modo igitur portui provisum est. In terra hostes magnam illam belepolim, cu- jus os patebat spithamas duodecim, et alias com - plures spectatu dignas collocarunt ; ac fossa mili- tari alta ducta palisque superne munita, jaculaban- tur, et monia urbis locis quatuordecim graviter

Καὶ ταῦτα μὲν δὴ οὕτως εἶχον τὰ τῆς Πελοπον- Α τοῦ χαρακώματος περιίσταντο οἱ Ιαννιτζάροι σὺν νήσου. Ως δὲ τὸ ἔαρ επέλαμψεν, ὁ ἀμηρᾶς, ἂν εἶχε κατεσκευασμένον στόλον οἰκονομήσας τὰς ἐλεβόλεις κατ ἐλεβολίσκους καὶ ἑτέρας μηχανάς, &ς εἶχε προς ητοιμασμένας, εἴτε ἔμπροσθεν στείλας τὸν Χαρατὴ μπασιῶν μετὰ φουσάτου, καὶ ἐλθὼν ἀπέκλεισε τὴν πόλιν. Καὶ πρὸ τοῦ ἐλθεῖν τὸν ἀμηρᾶν, τοὺς ἔξωθεν πύργους τῆς πόλεως τοὺς ἐν ἀγροῖς καὶ κώμαις, ἐν οἷς ἦσάν τινες ἄνθρωποι συναχθέντες διὰ τὸ αἰφνί- διον τοῦ στρατοῦ, ἐξεπολιόρκησε καὶ ἐπῇρεν. Ἐξ αὐτῶν μέρος μὲν εδουλώσαντο, καὶ μέρος ἐκ τοῦ λοιμοῦ καὶ τῆς ἄλλης κακοπαθείας ἐπῇρε, καὶ οὐκ ὀλίγους Χριστιανούς ᾐχμαλώτισε. Τὰ δὲ τοῦ πολέμου ἀναγκαῖα καὶ ἐπιτήδεια καὶ μηχαναὶ ἀνα- μέσον ήρχοντο πολλά · ἔφερον γὰρ ἐλεβόλεις πολλάς. Ἐξ αὐτῶν δέ τινες τοσοῦτον ὑπῆρχον εἰς μέγεθος, Β ἂς οὐκ ἐδύναντο τεσσαράκοντα ζεύγη βοῶν σύρειν ἑκάστην αὐτῶν ἢ καὶ πεντήκοντα ζεύγη καὶ πλέον ἢ δύο χιλιάδες άνθρωποι. Καὶ τῇ β' τοῦ Ἀπριλλίου ἔφθασε καὶ ὁ ἀμηρᾶς μετὰ πλῆθος ἀναρίθμητον στρατοῦ ἱππικοῦ τε καὶ πεζοῦ. Ἐλθὼν τὴν σκηνήν αὑτοῦ πήγνυσιν ἐξ ἐναντίας τῆς πύλης τοῦ ἁγίου Ῥωμανοῦ, καὶ ὁ στρατὸς ὡσεὶ ἄμμος θαλάσσης κατὰ τὸ Εξαμίλιον τῆς χέρσου ἐκ τῆς μιᾶς θαλάσ σης καὶ ἐκ τῆς ἑτέρας. Καὶ ὁ τῆς ᾿Ανατολῆς στρατὸς ἐπήξατο τὰς σκηνὰς αὑτῶν ἐν τοῖς δεξιοῖς μέρεσι τοῦ ἀμηρᾶ καὶ ἕως τῶν ἀκτῶν τῆς θαλάσσης πύλης τῆς Χρυσῆς, ὁ δὲ τῆς Εὐρώπης ἐν τῇ ἀριστερᾷ καὶ ἕως τῆς πύλης τῆς Ξυλίνης τῶν ἀκτῶν τοῦ Κερατίου κόλπου. Καὶ ὁ ἀμηρᾶς περιεκυκλοῦτο ὀρυκτοῖς χα- τ ρακώμασι καὶ ξυλίνοις περισταυρώμασι, καὶ ἔξωθεν τοῖς ἄλλοις εὐγενέσι τοῦ παλατίου αὐτοῦ. Ὁ & μπασιᾶς ὁ τοῦ ἀμηρᾶ συγγενὴς ἐλθὼν ἐσκήνωσεν ἅμα τῷ ἐμπιστευθέντι αὑτῷ στρατῷ ἄνωθεν τοῦ Γαλατά. Καὶ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἔφθασεν καὶ μέρος του στόλου αὐτοῦ, καὶ ἐπλησίασεν ἐν ταῖς ἀκταῖς τῆς θαλάσσης τῆς πόλεως. Ησαν δὲ τριήρεις ὡσε τριάκοντα καὶ δρόμωνες, νῆες δὲ καὶ πλοιάρια καὶ μονήρεις τριάκοντα καὶ ἑκατόν. Καὶ οὕτως παρέ πεται τῇ πόλει πολιορκῶν αὐτὴν πᾶσι τρόποις και μηχαναῖς, διὰ ξηρᾶς καὶ θαλάσσης περικυκλώσε; τὰ δέκα ὀκτὼ μίλια τῆς πόλεως. Καὶ ὁ βασιλεὺς προσέταξε τὴν σειρὰν τὴν σιδηρᾶν τὴν βαρυτάτην ἐν τῷ στόματι τοῦ λιμένος βαλεῖν, ἵνα τοῦ στόλου, λέγω τῶν πολεμίων πλοίων, κωλύσῃ τὴν ἔφοδον ἔσωθεν δὲ τῆς ἀλύσου τὰς παρατυχούσας νῆας ἐνέ βαλλον, ὅπως ισχυροτέρως κωλύσωσι τὴν εἴσοδον καὶ κατὰ τῶν ἐχθρῶν ἀντιμάχωνται. Ησαν δὲ νῆες τοιαῦται, ἐκ μὲν Λιγουρίας τρεῖς, ἐκ δὲ Ἰβηρίας ήτοι Καστελίας μία, ἐκ τοῦ Γάλλου τῆς Προδέν τζιας . ἐκ δὲ τῆς Κρήτης τρεῖς, ἐκ τῆς πόλεως λεγομένης Χάνδαξ ή μία καὶ αἱ δύο ἐκ Κι δωνίας, πᾶσαι εἰς παράταξιν πολεμικὴν καλῶς ήταν μασμέναι. Ἔτυχον δὲ καὶ ἐκ τῶν Ἐνετῶν τριήρεις ἐμπορικαὶ μεγάλαι τρεῖς, ἃς οἱ Ἰταλοί ειώθασι γράσσας γαλέρας καλεῖν ἢ μᾶλλον εἰπεῖν γαλεάτζας, καὶ ἕτεραι τριήρεις ταχείαι πρὸς φύλαξιν καὶ ὑπη ρεσίαν τῶν ἐμπορικών τεταγμέναι. Καὶ προσέταξεν ὁ βασιλεὺς ἵνα καὶ αὐταὶ ἐναπομείνωσιν εἰς συνδρο μὴν τῆς πόλεως. Καὶ οὕτω τὰ τοῦ λιμένος ώκονό μητο, ἐκ δὲ τῆς χέρσου ἔστησαν οἱ ἐναντίοι • GEORGI PHRANTZE Ac res Peloponnesiacæ quidem tales fuerunt. Ve- re autem ingruente, ameras cum classe, quam in- structam habebat, postquam expedivit helepoles et beleboliscos aliasque, quas paraverat, machinas, Charatehpasiane cum exercitu præmisso, advenit urbemque obsidione pressit : ante tamen turres ex- tra urbem in agris vicisque sitas, in quas nonnulli propter repentinam hostium irruptionem se recepe- rant, expugnatas evertit. Horum partem in servilu- tem redigit, partem peste et aliis incommodis con- fecit, ac non pauci Christiani captivi facti sunt. Res ad bellum necessariæ et utiles cum machinis inte- rim magno numero advehebantur : in his helepoles D permultæ, quarum nonnullæ tantæ erant magnitu- dinis, ut singulæ a quadraginta vel quinquaginta ju- gis boum atque hominum plus duobus millibustrabi non possent. Secundo Aprilis ipse ameras affuit cum copiis equestribus et pedestribus innumeris, et ten- torium ex adverso portæ sancti Romani fixit, atque exercitus ut arena maris ad Hexamilium per terram ab uno mari ad alterum pertinuit, atque orientalis quidem pars a dextra ameræ usque ad portam, quæ est in littore, auream castrametata est, Europæa a ainistra usque ad ligneam portam in sinus Ceratini littore sitam. Erat ameras vallo et fossa palisque cinctus, et extra vallum stabant jannitzari cum re- liquis palatii proceribus. Pasias autem, cognatus ameræ cum exercitu sibi commisso supra Calatım castra posuit. Eodem die pars classis advenit et pro- pe urbem ad littus maris appulit. Erant triremes et dromones circiter triginta, naves minores autem et uniremes centum et triginta. Ita ad urbem accedit obsidetque eam omni modo omnisque generis ma- chinis, terra marique per octodecim milliarium am- bitum inclusam. Imperator ponderosissimam cale- nam ferream ori portus prætendi jussit, qua accessus navium hostilium arceretur ; intra eam naves, quæ forte aderant, collocabantur ad validius defen- dendum aditum et impetus hostium propulsandos. Erant naves hæ : e Liguria tres, ex Iberia sive Castilia una, e Provincia Galli. .., e Creta tres, ex urbe, cui Chandax nomen, una, Cydoniatarum duæ, omnes ad pugnam probe instructæ. Aderant præterea Venetorum magnæ triremes mercatoria tres, quas Itali magnas galeras, sive potius gale- atzas appellare solent, et aliæ triremes veluces ad custodiam et tutelam mercium constitutæ : quas et ipsas imperator ad succurrendum arbi manere jussit. Hoc modo igitur portui provisum est. In terra hostes magnam illam belepolim, cu- jus os patebat spithamas duodecim, et alias com - plures spectatu dignas collocarunt ; ac fossa mili- tari alta ducta palisque superne munita, jaculaban- tur, et monia urbis locis quatuordecim graviter

τὴν μεγάλην ἐκείνην ἐλεβόλιν, πλάτος έχουσαν ἐπὶ Α κοντα καὶ ὀκτὼ, τὸ δὲ λοιπὸν ἄχρι τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ στόματος σπιθαμάς δυοκαίδεκα, καὶ ἑτέρας πολλὰς ἐλεβόλεις ἀξίας θεάματος· καὶ στρατήγων ἀρυκτὸν ποιήσαντες ὑψηλὸν καὶ μετὰ ξύλων σταυ ρώσαντες αὐτὰς ἄνωθεν ἔβαλλον, καὶ ἐν τόποις τέσ σαρσι καὶ δέκα τὰ τείχη τῆς πόλεως σφοδρῶς ἔτυ πτον. Καὶ ἐκ πετροβόλων μηχανημάτων πολλα! οἰκίαι περιφανεῖς ἐγγὺς τῶν τειχῶν ἠχρειώθησαν, καὶ μάλιστα τὰ ἀνάκτορα· ἐκ δὲ τῶν ἐλεβόλεων τὴν πόλιν ἐθορύβουν κρατοῦντες καὶ κλονοῦντες τοῖς τεί- χεσι καὶ τοῖς πύργοις ἐνέδιδον, καὶ διαμφὶς οὐκ ἔλιπον θάνατοι ἔκ τε τῶν ἐλεβόλεων καὶ ἐλεβολί σκων μπαλαιστρῶν τε καὶ τόξων καὶ ἑτέρων μηχα νημάτων. Καὶ οὐκ ἔπαυεν ὁ πόλεμος καθ' ἡμέραν τε καὶ νύχτα, αἱ συμπλοκαί καὶ αἱ συρρήξεις καὶ οἱ ἀκροβολισμοί, ἐλπίζων ὁ ἀμηρᾶς διὰ τὸ ἐλίγους εἶναι ἡμᾶς καὶ ἰσχυρῶς κεκοπιακότας εὐκόλως θη- ρεῦσαι τὴν πόλιν· καὶ οὐκ εἴασεν ἡμᾶς ἄνεσιν λα δεῖν οὐδ᾽ ὅλως. Ἡ δὲ μεγάλη ἐκείνη καὶ ἰσχυρὰ ἐλέβολις διὰ τὸ συνεχῶς σφενδονίζειν καὶ οὐ τοσοῦ τον τὸ μέταλλον ὑπάρχειν καθαρὸν διεῤῥάγη ἐν τῷ βάλλειν τὸν τεχνίτην τὸ πῦρ καὶ εἰς πολλὰ διεμε- ρίσθη κλάσματα, καὶ ἐκ τούτων πολλοὶ ἀπεκτάνθη- σαν καὶ ἐπλήγησαν. Καὶ ἀκούσας ὁ ἀμηρᾶς ἐλυπήθη λίαν, καὶ προσέταξεν ἵνα ἀντ᾿ αὐτῆς ποιήσωσιν ἄλ λην ἰσχυροτέραν, καὶ ἕως τῆς αὐτῆς ἡμέρας οὐδὲν ἄξιον ἔργον καθ᾿ ἡμῶν κατώρθωσαν. Καὶ τῇ ιε' τοῦ αὐτοῦ ἔφθασε καὶ ὁ ἐναπολειφθεὶς στόλος αὐτοῦ ἔκ τε τοῦ Ευξείνου πόντου καὶ Νικομηδείας καὶ Ασίας, ὧν ὁ ἀριθμὸς εἴκοσι καὶ τριακόσια, ἐξ ὧν ὑπῆρχαν τριήρεις δέκα καὶ ὀκτώ, διήρεις τεσσαρά τῶν τκ' ὑπῆρχον νῆες μακραὶ καὶ πλοία, τῶν γε τὸ φορτίον ἦν μαχίμων καὶ τοξοτῶν ἀνδρῶν παμπόλ- λων τὸν ἀριθμόν· ὑπῆρχον γὰρ ἐν τούτοις καὶ δρό μωνες φορτίοι πέντε καὶ εἴκοσι, οἱ εἶχον πεφορτι σμένα ξύλα, τίτανον, πέτρας καὶ ἑτέρας ύλας ἐπιτη- δείας πρὸς πολιορκίαν πόλεως. Πλὴν ἐν τῷ λιμένι οὐ ῥᾳδίως εἶχον τὴν εἴσοδον δι' αἰτίαν ἣν εἴπομεν. Ελθόντες ἐκ τῆς ἔψων περαίας κάτωθεν ὀλίγον τι τοῦ διπλοῦ κίονος καὶ μέχρι τῆς ἐκκλησίας τοῦ ἁγίου Κωνσταντίνου ἐγγὺς τὴν στάσιν μετὰ ἀγκυρῶν ἐποίησαν. Τῇ δὲ δεκάτῃ τοῦ αὐτοῦ ἀριθμήσας τὸν στόλον καὶ τοῦ τῆς χέρσου στρατοῦ, ἱππέων τε καὶ πεζικῶν, καὶ εὗρε τριήρεις καὶ διήρεις, μονήρεις, δρόμωνας νῆας καὶ πλοῖα, εἴκοσι καὶ τετρακόσια ἱστία· ὁ δὲ στρατὸς ὁ θέλων μάχεσθαι ἐκ τῆς χέρ σου χιλιάδες ὑπῆρχον ὀκτὼ καὶ πεντήκοντα καὶ δια κόσιαι. Οἱ δὲ πρὸς ἀντιπαράταξιν άνδρες ὄντες ἔν- δον τῆς πόλεως τῆς τοσαύτης εἰς μέγεθος ἦσαν χιλιάδες τέσσαρες καὶ τρεῖς καὶ ἑβδομήκοντα καὶ ἐννακόσιοι, ἄνευ τῶν ξένων μόλις ὄντων χιλιάδων δύο. Εγνων γὰρ ἐγὼ τοῦτο οὕτως ἔχειν ἀπὸ αἰτίας τοιαύτης. Τοῦ γὰρ βασιλέως προστάξαντος τοῖς δη μάρχοις καὶ στρατηγοῖς ἔγραψεν Εκαστος αὐτ τῶν τὴν δημαρχίαν αὐτοῦ ἀκριβῶς, τους δυναμέ τους ἐν τῷ κάστρῳ κοσμικούς τε καὶ μοναχούς, καὶ τίνα ὅπλα ἕκαστος αὐτῶν κέκτητο πρὸς ἄμυναν· καὶ οὕτως ἕκαστος τῶν δημάρχων δέδωκε τὸν και τάλογον τῆς δημαρχίας αὐτοῦ τῷ βασιλεῖ. Ὁ δὲ κελεύσας με εἶπεν· «Αὕτη ἡ διακονία πρὸς σὲ ἀφορᾷ, τὰ φυλακῆς δεόμενα καὶ ἀπόκρυφα (1). Λήψον οὖν τὸ ἐπίστασθαί σε καὶ καλῶς ἀριθμεῖν καὶ καλῶς φυλάσσειν τὰ φ. δ. κ. ά. CHRONICON MAJUS. 1.IB. III. - B C – percutiebant; destruebantque machinis, quibus lapides jariebantur, multas domos egregias propter mœnia sitas, imprimis palatia, atque helepolibus urbem perturbabant et cum strepitu ac tumultu mænia turresque petebant, et utrinque geminaban- tur cades helepolibus, heleboliscis, ballistis, arcu- bus, aliis machinis, nec cessabat bellum vel noctu vel interdiu, sed erant perpetuæ pugnæ, conflictos, jaculationes. Sperans enim ameras, quod pauci essemus iique admodum confecti, facile se urbem expugnaturum esse, nullam plane quietem nos ca- pere pasaus est. Magna autem illa et valida belepo- lis propter continuam jaculationem, præsertim D cum metallo non ita puro esset, dirupta igne ex- stinxit magistrum, et in multa frusta disjecta alios complures aut delevit aut vulneravit. Qua re au- dita, ameras magnopere doluit, edixitque, ut illius loco aliam firmiorem facerent, nec quidquam egre- gii operis ad eum usque diem contra nos patratum est. Ejusdem mensis die reliqua ejus classis e ponto Euxino, Nicomedia et Asia, navium trecenta- rum et viginti adest, e quibus erant triremes oc- Lodecim, biremes duodequinquaginta, reliquæ na- ves longæ et onerariæ, quibus magnus numerus mi- litum et sagitariorum vehebatur. Numerabantur in Epir. his dromones onerarii quinque et viginti, lignis, calce, saxis aliisque rebus ad oppugnandam urbem idoneis onusti. Verum non facile u babuerunt ad tem portas propter causam quam dixi. Ex oriente adve- ciæ paulo infra duplicem columnam usque prope ad ecclesiam Sancti Constantini in ancoris stationem ha- bebant. Die mensis devimo recensita classe et exer- citu tum equestri tum pedestri, invenit triremes, biremes, uniremes, dremones, naves et naviculas vi- ginti et quadringentas, militum autem terra dimicare gestientium ducenta duodesexaginta millia erant. Ad horum impetus sustinendos qui erant in tante magnitudinis urbe, numerabantur quater mille non- genti septuaginta tres, præter extraneos, quorum vix duo millia erant. Gognovi enim hoc ita esse hac · ratione. Jubenteimperatore, singuli prætores et du- ces accurate renuntiarunt, ex ipsorum demarchia qui possent militiam tolerare tum laici tum mona- chi, et quæ quisque arma ad wim propulsandam ha- beret. Mandaus autem mihi imperator, old nego- Lium, inquit, ad te pertinet; cautione enim et si- lentio opus est. Accipe igitur catalogui censuUHI, domique diligenter computa, quot siat et quid armo- rum sive scuta sive arcus sive machinæ. › Functus igitur labore ab imperatore mihi mandato, tabellis (1) Plenius Chronicon abbreviatum, infra, sub an. υνγ', αὕτη ἡ δουλεία πρὸς σὲ ἀφορᾷ, καὶ οὐ πρὸς ἄλλον τινὰ, διὰ

τὴν μεγάλην ἐκείνην ἐλεβόλιν, πλάτος έχουσαν ἐπὶ Α κοντα καὶ ὀκτὼ, τὸ δὲ λοιπὸν ἄχρι τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ στόματος σπιθαμάς δυοκαίδεκα, καὶ ἑτέρας πολλὰς ἐλεβόλεις ἀξίας θεάματος· καὶ στρατήγων ἀρυκτὸν ποιήσαντες ὑψηλὸν καὶ μετὰ ξύλων σταυ ρώσαντες αὐτὰς ἄνωθεν ἔβαλλον, καὶ ἐν τόποις τέσ σαρσι καὶ δέκα τὰ τείχη τῆς πόλεως σφοδρῶς ἔτυ πτον. Καὶ ἐκ πετροβόλων μηχανημάτων πολλα! οἰκίαι περιφανεῖς ἐγγὺς τῶν τειχῶν ἠχρειώθησαν, καὶ μάλιστα τὰ ἀνάκτορα· ἐκ δὲ τῶν ἐλεβόλεων τὴν πόλιν ἐθορύβουν κρατοῦντες καὶ κλονοῦντες τοῖς τεί- χεσι καὶ τοῖς πύργοις ἐνέδιδον, καὶ διαμφὶς οὐκ ἔλιπον θάνατοι ἔκ τε τῶν ἐλεβόλεων καὶ ἐλεβολί σκων μπαλαιστρῶν τε καὶ τόξων καὶ ἑτέρων μηχα νημάτων. Καὶ οὐκ ἔπαυεν ὁ πόλεμος καθ' ἡμέραν τε καὶ νύχτα, αἱ συμπλοκαί καὶ αἱ συρρήξεις καὶ οἱ ἀκροβολισμοί, ἐλπίζων ὁ ἀμηρᾶς διὰ τὸ ἐλίγους εἶναι ἡμᾶς καὶ ἰσχυρῶς κεκοπιακότας εὐκόλως θη- ρεῦσαι τὴν πόλιν· καὶ οὐκ εἴασεν ἡμᾶς ἄνεσιν λα δεῖν οὐδ᾽ ὅλως. Ἡ δὲ μεγάλη ἐκείνη καὶ ἰσχυρὰ ἐλέβολις διὰ τὸ συνεχῶς σφενδονίζειν καὶ οὐ τοσοῦ τον τὸ μέταλλον ὑπάρχειν καθαρὸν διεῤῥάγη ἐν τῷ βάλλειν τὸν τεχνίτην τὸ πῦρ καὶ εἰς πολλὰ διεμε- ρίσθη κλάσματα, καὶ ἐκ τούτων πολλοὶ ἀπεκτάνθη- σαν καὶ ἐπλήγησαν. Καὶ ἀκούσας ὁ ἀμηρᾶς ἐλυπήθη λίαν, καὶ προσέταξεν ἵνα ἀντ᾿ αὐτῆς ποιήσωσιν ἄλ λην ἰσχυροτέραν, καὶ ἕως τῆς αὐτῆς ἡμέρας οὐδὲν ἄξιον ἔργον καθ᾿ ἡμῶν κατώρθωσαν. Καὶ τῇ ιε' τοῦ αὐτοῦ ἔφθασε καὶ ὁ ἐναπολειφθεὶς στόλος αὐτοῦ ἔκ τε τοῦ Ευξείνου πόντου καὶ Νικομηδείας καὶ Ασίας, ὧν ὁ ἀριθμὸς εἴκοσι καὶ τριακόσια, ἐξ ὧν ὑπῆρχαν τριήρεις δέκα καὶ ὀκτώ, διήρεις τεσσαρά τῶν τκ' ὑπῆρχον νῆες μακραὶ καὶ πλοία, τῶν γε τὸ φορτίον ἦν μαχίμων καὶ τοξοτῶν ἀνδρῶν παμπόλ- λων τὸν ἀριθμόν· ὑπῆρχον γὰρ ἐν τούτοις καὶ δρό μωνες φορτίοι πέντε καὶ εἴκοσι, οἱ εἶχον πεφορτι σμένα ξύλα, τίτανον, πέτρας καὶ ἑτέρας ύλας ἐπιτη- δείας πρὸς πολιορκίαν πόλεως. Πλὴν ἐν τῷ λιμένι οὐ ῥᾳδίως εἶχον τὴν εἴσοδον δι' αἰτίαν ἣν εἴπομεν. Ελθόντες ἐκ τῆς ἔψων περαίας κάτωθεν ὀλίγον τι τοῦ διπλοῦ κίονος καὶ μέχρι τῆς ἐκκλησίας τοῦ ἁγίου Κωνσταντίνου ἐγγὺς τὴν στάσιν μετὰ ἀγκυρῶν ἐποίησαν. Τῇ δὲ δεκάτῃ τοῦ αὐτοῦ ἀριθμήσας τὸν στόλον καὶ τοῦ τῆς χέρσου στρατοῦ, ἱππέων τε καὶ πεζικῶν, καὶ εὗρε τριήρεις καὶ διήρεις, μονήρεις, δρόμωνας νῆας καὶ πλοῖα, εἴκοσι καὶ τετρακόσια ἱστία· ὁ δὲ στρατὸς ὁ θέλων μάχεσθαι ἐκ τῆς χέρ σου χιλιάδες ὑπῆρχον ὀκτὼ καὶ πεντήκοντα καὶ δια κόσιαι. Οἱ δὲ πρὸς ἀντιπαράταξιν άνδρες ὄντες ἔν- δον τῆς πόλεως τῆς τοσαύτης εἰς μέγεθος ἦσαν χιλιάδες τέσσαρες καὶ τρεῖς καὶ ἑβδομήκοντα καὶ ἐννακόσιοι, ἄνευ τῶν ξένων μόλις ὄντων χιλιάδων δύο. Εγνων γὰρ ἐγὼ τοῦτο οὕτως ἔχειν ἀπὸ αἰτίας τοιαύτης. Τοῦ γὰρ βασιλέως προστάξαντος τοῖς δη μάρχοις καὶ στρατηγοῖς ἔγραψεν Εκαστος αὐτ τῶν τὴν δημαρχίαν αὐτοῦ ἀκριβῶς, τους δυναμέ τους ἐν τῷ κάστρῳ κοσμικούς τε καὶ μοναχούς, καὶ τίνα ὅπλα ἕκαστος αὐτῶν κέκτητο πρὸς ἄμυναν· καὶ οὕτως ἕκαστος τῶν δημάρχων δέδωκε τὸν και τάλογον τῆς δημαρχίας αὐτοῦ τῷ βασιλεῖ. Ὁ δὲ κελεύσας με εἶπεν· «Αὕτη ἡ διακονία πρὸς σὲ ἀφορᾷ, τὰ φυλακῆς δεόμενα καὶ ἀπόκρυφα (1). Λήψον οὖν τὸ ἐπίστασθαί σε καὶ καλῶς ἀριθμεῖν καὶ καλῶς φυλάσσειν τὰ φ. δ. κ. ά. CHRONICON MAJUS. 1.IB. III. - B C – percutiebant; destruebantque machinis, quibus lapides jariebantur, multas domos egregias propter mœnia sitas, imprimis palatia, atque helepolibus urbem perturbabant et cum strepitu ac tumultu mænia turresque petebant, et utrinque geminaban- tur cades helepolibus, heleboliscis, ballistis, arcu- bus, aliis machinis, nec cessabat bellum vel noctu vel interdiu, sed erant perpetuæ pugnæ, conflictos, jaculationes. Sperans enim ameras, quod pauci essemus iique admodum confecti, facile se urbem expugnaturum esse, nullam plane quietem nos ca- pere pasaus est. Magna autem illa et valida belepo- lis propter continuam jaculationem, præsertim D cum metallo non ita puro esset, dirupta igne ex- stinxit magistrum, et in multa frusta disjecta alios complures aut delevit aut vulneravit. Qua re au- dita, ameras magnopere doluit, edixitque, ut illius loco aliam firmiorem facerent, nec quidquam egre- gii operis ad eum usque diem contra nos patratum est. Ejusdem mensis die reliqua ejus classis e ponto Euxino, Nicomedia et Asia, navium trecenta- rum et viginti adest, e quibus erant triremes oc- Lodecim, biremes duodequinquaginta, reliquæ na- ves longæ et onerariæ, quibus magnus numerus mi- litum et sagitariorum vehebatur. Numerabantur in Epir. his dromones onerarii quinque et viginti, lignis, calce, saxis aliisque rebus ad oppugnandam urbem idoneis onusti. Verum non facile u babuerunt ad tem portas propter causam quam dixi. Ex oriente adve- ciæ paulo infra duplicem columnam usque prope ad ecclesiam Sancti Constantini in ancoris stationem ha- bebant. Die mensis devimo recensita classe et exer- citu tum equestri tum pedestri, invenit triremes, biremes, uniremes, dremones, naves et naviculas vi- ginti et quadringentas, militum autem terra dimicare gestientium ducenta duodesexaginta millia erant. Ad horum impetus sustinendos qui erant in tante magnitudinis urbe, numerabantur quater mille non- genti septuaginta tres, præter extraneos, quorum vix duo millia erant. Gognovi enim hoc ita esse hac · ratione. Jubenteimperatore, singuli prætores et du- ces accurate renuntiarunt, ex ipsorum demarchia qui possent militiam tolerare tum laici tum mona- chi, et quæ quisque arma ad wim propulsandam ha- beret. Mandaus autem mihi imperator, old nego- Lium, inquit, ad te pertinet; cautione enim et si- lentio opus est. Accipe igitur catalogui censuUHI, domique diligenter computa, quot siat et quid armo- rum sive scuta sive arcus sive machinæ. › Functus igitur labore ab imperatore mihi mandato, tabellis (1) Plenius Chronicon abbreviatum, infra, sub an. υνγ', αὕτη ἡ δουλεία πρὸς σὲ ἀφορᾷ, καὶ οὐ πρὸς ἄλλον τινὰ, διὰ

τὴν μεγάλην ἐκείνην ἐλεβόλιν, πλάτος έχουσαν ἐπὶ Α κοντα καὶ ὀκτὼ, τὸ δὲ λοιπὸν ἄχρι τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ στόματος σπιθαμάς δυοκαίδεκα, καὶ ἑτέρας πολλὰς ἐλεβόλεις ἀξίας θεάματος· καὶ στρατήγων ἀρυκτὸν ποιήσαντες ὑψηλὸν καὶ μετὰ ξύλων σταυ ρώσαντες αὐτὰς ἄνωθεν ἔβαλλον, καὶ ἐν τόποις τέσ σαρσι καὶ δέκα τὰ τείχη τῆς πόλεως σφοδρῶς ἔτυ πτον. Καὶ ἐκ πετροβόλων μηχανημάτων πολλα! οἰκίαι περιφανεῖς ἐγγὺς τῶν τειχῶν ἠχρειώθησαν, καὶ μάλιστα τὰ ἀνάκτορα· ἐκ δὲ τῶν ἐλεβόλεων τὴν πόλιν ἐθορύβουν κρατοῦντες καὶ κλονοῦντες τοῖς τεί- χεσι καὶ τοῖς πύργοις ἐνέδιδον, καὶ διαμφὶς οὐκ ἔλιπον θάνατοι ἔκ τε τῶν ἐλεβόλεων καὶ ἐλεβολί σκων μπαλαιστρῶν τε καὶ τόξων καὶ ἑτέρων μηχα νημάτων. Καὶ οὐκ ἔπαυεν ὁ πόλεμος καθ' ἡμέραν τε καὶ νύχτα, αἱ συμπλοκαί καὶ αἱ συρρήξεις καὶ οἱ ἀκροβολισμοί, ἐλπίζων ὁ ἀμηρᾶς διὰ τὸ ἐλίγους εἶναι ἡμᾶς καὶ ἰσχυρῶς κεκοπιακότας εὐκόλως θη- ρεῦσαι τὴν πόλιν· καὶ οὐκ εἴασεν ἡμᾶς ἄνεσιν λα δεῖν οὐδ᾽ ὅλως. Ἡ δὲ μεγάλη ἐκείνη καὶ ἰσχυρὰ ἐλέβολις διὰ τὸ συνεχῶς σφενδονίζειν καὶ οὐ τοσοῦ τον τὸ μέταλλον ὑπάρχειν καθαρὸν διεῤῥάγη ἐν τῷ βάλλειν τὸν τεχνίτην τὸ πῦρ καὶ εἰς πολλὰ διεμε- ρίσθη κλάσματα, καὶ ἐκ τούτων πολλοὶ ἀπεκτάνθη- σαν καὶ ἐπλήγησαν. Καὶ ἀκούσας ὁ ἀμηρᾶς ἐλυπήθη λίαν, καὶ προσέταξεν ἵνα ἀντ᾿ αὐτῆς ποιήσωσιν ἄλ λην ἰσχυροτέραν, καὶ ἕως τῆς αὐτῆς ἡμέρας οὐδὲν ἄξιον ἔργον καθ᾿ ἡμῶν κατώρθωσαν. Καὶ τῇ ιε' τοῦ αὐτοῦ ἔφθασε καὶ ὁ ἐναπολειφθεὶς στόλος αὐτοῦ ἔκ τε τοῦ Ευξείνου πόντου καὶ Νικομηδείας καὶ Ασίας, ὧν ὁ ἀριθμὸς εἴκοσι καὶ τριακόσια, ἐξ ὧν ὑπῆρχαν τριήρεις δέκα καὶ ὀκτώ, διήρεις τεσσαρά τῶν τκ' ὑπῆρχον νῆες μακραὶ καὶ πλοία, τῶν γε τὸ φορτίον ἦν μαχίμων καὶ τοξοτῶν ἀνδρῶν παμπόλ- λων τὸν ἀριθμόν· ὑπῆρχον γὰρ ἐν τούτοις καὶ δρό μωνες φορτίοι πέντε καὶ εἴκοσι, οἱ εἶχον πεφορτι σμένα ξύλα, τίτανον, πέτρας καὶ ἑτέρας ύλας ἐπιτη- δείας πρὸς πολιορκίαν πόλεως. Πλὴν ἐν τῷ λιμένι οὐ ῥᾳδίως εἶχον τὴν εἴσοδον δι' αἰτίαν ἣν εἴπομεν. Ελθόντες ἐκ τῆς ἔψων περαίας κάτωθεν ὀλίγον τι τοῦ διπλοῦ κίονος καὶ μέχρι τῆς ἐκκλησίας τοῦ ἁγίου Κωνσταντίνου ἐγγὺς τὴν στάσιν μετὰ ἀγκυρῶν ἐποίησαν. Τῇ δὲ δεκάτῃ τοῦ αὐτοῦ ἀριθμήσας τὸν στόλον καὶ τοῦ τῆς χέρσου στρατοῦ, ἱππέων τε καὶ πεζικῶν, καὶ εὗρε τριήρεις καὶ διήρεις, μονήρεις, δρόμωνας νῆας καὶ πλοῖα, εἴκοσι καὶ τετρακόσια ἱστία· ὁ δὲ στρατὸς ὁ θέλων μάχεσθαι ἐκ τῆς χέρ σου χιλιάδες ὑπῆρχον ὀκτὼ καὶ πεντήκοντα καὶ δια κόσιαι. Οἱ δὲ πρὸς ἀντιπαράταξιν άνδρες ὄντες ἔν- δον τῆς πόλεως τῆς τοσαύτης εἰς μέγεθος ἦσαν χιλιάδες τέσσαρες καὶ τρεῖς καὶ ἑβδομήκοντα καὶ ἐννακόσιοι, ἄνευ τῶν ξένων μόλις ὄντων χιλιάδων δύο. Εγνων γὰρ ἐγὼ τοῦτο οὕτως ἔχειν ἀπὸ αἰτίας τοιαύτης. Τοῦ γὰρ βασιλέως προστάξαντος τοῖς δη μάρχοις καὶ στρατηγοῖς ἔγραψεν Εκαστος αὐτ τῶν τὴν δημαρχίαν αὐτοῦ ἀκριβῶς, τους δυναμέ τους ἐν τῷ κάστρῳ κοσμικούς τε καὶ μοναχούς, καὶ τίνα ὅπλα ἕκαστος αὐτῶν κέκτητο πρὸς ἄμυναν· καὶ οὕτως ἕκαστος τῶν δημάρχων δέδωκε τὸν και τάλογον τῆς δημαρχίας αὐτοῦ τῷ βασιλεῖ. Ὁ δὲ κελεύσας με εἶπεν· «Αὕτη ἡ διακονία πρὸς σὲ ἀφορᾷ, τὰ φυλακῆς δεόμενα καὶ ἀπόκρυφα (1). Λήψον οὖν τὸ ἐπίστασθαί σε καὶ καλῶς ἀριθμεῖν καὶ καλῶς φυλάσσειν τὰ φ. δ. κ. ά. CHRONICON MAJUS. 1.IB. III. - B C – percutiebant; destruebantque machinis, quibus lapides jariebantur, multas domos egregias propter mœnia sitas, imprimis palatia, atque helepolibus urbem perturbabant et cum strepitu ac tumultu mænia turresque petebant, et utrinque geminaban- tur cades helepolibus, heleboliscis, ballistis, arcu- bus, aliis machinis, nec cessabat bellum vel noctu vel interdiu, sed erant perpetuæ pugnæ, conflictos, jaculationes. Sperans enim ameras, quod pauci essemus iique admodum confecti, facile se urbem expugnaturum esse, nullam plane quietem nos ca- pere pasaus est. Magna autem illa et valida belepo- lis propter continuam jaculationem, præsertim D cum metallo non ita puro esset, dirupta igne ex- stinxit magistrum, et in multa frusta disjecta alios complures aut delevit aut vulneravit. Qua re au- dita, ameras magnopere doluit, edixitque, ut illius loco aliam firmiorem facerent, nec quidquam egre- gii operis ad eum usque diem contra nos patratum est. Ejusdem mensis die reliqua ejus classis e ponto Euxino, Nicomedia et Asia, navium trecenta- rum et viginti adest, e quibus erant triremes oc- Lodecim, biremes duodequinquaginta, reliquæ na- ves longæ et onerariæ, quibus magnus numerus mi- litum et sagitariorum vehebatur. Numerabantur in Epir. his dromones onerarii quinque et viginti, lignis, calce, saxis aliisque rebus ad oppugnandam urbem idoneis onusti. Verum non facile u babuerunt ad tem portas propter causam quam dixi. Ex oriente adve- ciæ paulo infra duplicem columnam usque prope ad ecclesiam Sancti Constantini in ancoris stationem ha- bebant. Die mensis devimo recensita classe et exer- citu tum equestri tum pedestri, invenit triremes, biremes, uniremes, dremones, naves et naviculas vi- ginti et quadringentas, militum autem terra dimicare gestientium ducenta duodesexaginta millia erant. Ad horum impetus sustinendos qui erant in tante magnitudinis urbe, numerabantur quater mille non- genti septuaginta tres, præter extraneos, quorum vix duo millia erant. Gognovi enim hoc ita esse hac · ratione. Jubenteimperatore, singuli prætores et du- ces accurate renuntiarunt, ex ipsorum demarchia qui possent militiam tolerare tum laici tum mona- chi, et quæ quisque arma ad wim propulsandam ha- beret. Mandaus autem mihi imperator, old nego- Lium, inquit, ad te pertinet; cautione enim et si- lentio opus est. Accipe igitur catalogui censuUHI, domique diligenter computa, quot siat et quid armo- rum sive scuta sive arcus sive machinæ. › Functus igitur labore ab imperatore mihi mandato, tabellis (1) Plenius Chronicon abbreviatum, infra, sub an. υνγ', αὕτη ἡ δουλεία πρὸς σὲ ἀφορᾷ, καὶ οὐ πρὸς ἄλλον τινὰ, διὰ

τὴν μεγάλην ἐκείνην ἐλεβόλιν, πλάτος έχουσαν ἐπὶ Α κοντα καὶ ὀκτὼ, τὸ δὲ λοιπὸν ἄχρι τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ στόματος σπιθαμάς δυοκαίδεκα, καὶ ἑτέρας πολλὰς ἐλεβόλεις ἀξίας θεάματος· καὶ στρατήγων ἀρυκτὸν ποιήσαντες ὑψηλὸν καὶ μετὰ ξύλων σταυ ρώσαντες αὐτὰς ἄνωθεν ἔβαλλον, καὶ ἐν τόποις τέσ σαρσι καὶ δέκα τὰ τείχη τῆς πόλεως σφοδρῶς ἔτυ πτον. Καὶ ἐκ πετροβόλων μηχανημάτων πολλα! οἰκίαι περιφανεῖς ἐγγὺς τῶν τειχῶν ἠχρειώθησαν, καὶ μάλιστα τὰ ἀνάκτορα· ἐκ δὲ τῶν ἐλεβόλεων τὴν πόλιν ἐθορύβουν κρατοῦντες καὶ κλονοῦντες τοῖς τεί- χεσι καὶ τοῖς πύργοις ἐνέδιδον, καὶ διαμφὶς οὐκ ἔλιπον θάνατοι ἔκ τε τῶν ἐλεβόλεων καὶ ἐλεβολί σκων μπαλαιστρῶν τε καὶ τόξων καὶ ἑτέρων μηχα νημάτων. Καὶ οὐκ ἔπαυεν ὁ πόλεμος καθ' ἡμέραν τε καὶ νύχτα, αἱ συμπλοκαί καὶ αἱ συρρήξεις καὶ οἱ ἀκροβολισμοί, ἐλπίζων ὁ ἀμηρᾶς διὰ τὸ ἐλίγους εἶναι ἡμᾶς καὶ ἰσχυρῶς κεκοπιακότας εὐκόλως θη- ρεῦσαι τὴν πόλιν· καὶ οὐκ εἴασεν ἡμᾶς ἄνεσιν λα δεῖν οὐδ᾽ ὅλως. Ἡ δὲ μεγάλη ἐκείνη καὶ ἰσχυρὰ ἐλέβολις διὰ τὸ συνεχῶς σφενδονίζειν καὶ οὐ τοσοῦ τον τὸ μέταλλον ὑπάρχειν καθαρὸν διεῤῥάγη ἐν τῷ βάλλειν τὸν τεχνίτην τὸ πῦρ καὶ εἰς πολλὰ διεμε- ρίσθη κλάσματα, καὶ ἐκ τούτων πολλοὶ ἀπεκτάνθη- σαν καὶ ἐπλήγησαν. Καὶ ἀκούσας ὁ ἀμηρᾶς ἐλυπήθη λίαν, καὶ προσέταξεν ἵνα ἀντ᾿ αὐτῆς ποιήσωσιν ἄλ λην ἰσχυροτέραν, καὶ ἕως τῆς αὐτῆς ἡμέρας οὐδὲν ἄξιον ἔργον καθ᾿ ἡμῶν κατώρθωσαν. Καὶ τῇ ιε' τοῦ αὐτοῦ ἔφθασε καὶ ὁ ἐναπολειφθεὶς στόλος αὐτοῦ ἔκ τε τοῦ Ευξείνου πόντου καὶ Νικομηδείας καὶ Ασίας, ὧν ὁ ἀριθμὸς εἴκοσι καὶ τριακόσια, ἐξ ὧν ὑπῆρχαν τριήρεις δέκα καὶ ὀκτώ, διήρεις τεσσαρά τῶν τκ' ὑπῆρχον νῆες μακραὶ καὶ πλοία, τῶν γε τὸ φορτίον ἦν μαχίμων καὶ τοξοτῶν ἀνδρῶν παμπόλ- λων τὸν ἀριθμόν· ὑπῆρχον γὰρ ἐν τούτοις καὶ δρό μωνες φορτίοι πέντε καὶ εἴκοσι, οἱ εἶχον πεφορτι σμένα ξύλα, τίτανον, πέτρας καὶ ἑτέρας ύλας ἐπιτη- δείας πρὸς πολιορκίαν πόλεως. Πλὴν ἐν τῷ λιμένι οὐ ῥᾳδίως εἶχον τὴν εἴσοδον δι' αἰτίαν ἣν εἴπομεν. Ελθόντες ἐκ τῆς ἔψων περαίας κάτωθεν ὀλίγον τι τοῦ διπλοῦ κίονος καὶ μέχρι τῆς ἐκκλησίας τοῦ ἁγίου Κωνσταντίνου ἐγγὺς τὴν στάσιν μετὰ ἀγκυρῶν ἐποίησαν. Τῇ δὲ δεκάτῃ τοῦ αὐτοῦ ἀριθμήσας τὸν στόλον καὶ τοῦ τῆς χέρσου στρατοῦ, ἱππέων τε καὶ πεζικῶν, καὶ εὗρε τριήρεις καὶ διήρεις, μονήρεις, δρόμωνας νῆας καὶ πλοῖα, εἴκοσι καὶ τετρακόσια ἱστία· ὁ δὲ στρατὸς ὁ θέλων μάχεσθαι ἐκ τῆς χέρ σου χιλιάδες ὑπῆρχον ὀκτὼ καὶ πεντήκοντα καὶ δια κόσιαι. Οἱ δὲ πρὸς ἀντιπαράταξιν άνδρες ὄντες ἔν- δον τῆς πόλεως τῆς τοσαύτης εἰς μέγεθος ἦσαν χιλιάδες τέσσαρες καὶ τρεῖς καὶ ἑβδομήκοντα καὶ ἐννακόσιοι, ἄνευ τῶν ξένων μόλις ὄντων χιλιάδων δύο. Εγνων γὰρ ἐγὼ τοῦτο οὕτως ἔχειν ἀπὸ αἰτίας τοιαύτης. Τοῦ γὰρ βασιλέως προστάξαντος τοῖς δη μάρχοις καὶ στρατηγοῖς ἔγραψεν Εκαστος αὐτ τῶν τὴν δημαρχίαν αὐτοῦ ἀκριβῶς, τους δυναμέ τους ἐν τῷ κάστρῳ κοσμικούς τε καὶ μοναχούς, καὶ τίνα ὅπλα ἕκαστος αὐτῶν κέκτητο πρὸς ἄμυναν· καὶ οὕτως ἕκαστος τῶν δημάρχων δέδωκε τὸν και τάλογον τῆς δημαρχίας αὐτοῦ τῷ βασιλεῖ. Ὁ δὲ κελεύσας με εἶπεν· «Αὕτη ἡ διακονία πρὸς σὲ ἀφορᾷ, τὰ φυλακῆς δεόμενα καὶ ἀπόκρυφα (1). Λήψον οὖν τὸ ἐπίστασθαί σε καὶ καλῶς ἀριθμεῖν καὶ καλῶς φυλάσσειν τὰ φ. δ. κ. ά. CHRONICON MAJUS. 1.IB. III. - B C – percutiebant; destruebantque machinis, quibus lapides jariebantur, multas domos egregias propter mœnia sitas, imprimis palatia, atque helepolibus urbem perturbabant et cum strepitu ac tumultu mænia turresque petebant, et utrinque geminaban- tur cades helepolibus, heleboliscis, ballistis, arcu- bus, aliis machinis, nec cessabat bellum vel noctu vel interdiu, sed erant perpetuæ pugnæ, conflictos, jaculationes. Sperans enim ameras, quod pauci essemus iique admodum confecti, facile se urbem expugnaturum esse, nullam plane quietem nos ca- pere pasaus est. Magna autem illa et valida belepo- lis propter continuam jaculationem, præsertim D cum metallo non ita puro esset, dirupta igne ex- stinxit magistrum, et in multa frusta disjecta alios complures aut delevit aut vulneravit. Qua re au- dita, ameras magnopere doluit, edixitque, ut illius loco aliam firmiorem facerent, nec quidquam egre- gii operis ad eum usque diem contra nos patratum est. Ejusdem mensis die reliqua ejus classis e ponto Euxino, Nicomedia et Asia, navium trecenta- rum et viginti adest, e quibus erant triremes oc- Lodecim, biremes duodequinquaginta, reliquæ na- ves longæ et onerariæ, quibus magnus numerus mi- litum et sagitariorum vehebatur. Numerabantur in Epir. his dromones onerarii quinque et viginti, lignis, calce, saxis aliisque rebus ad oppugnandam urbem idoneis onusti. Verum non facile u babuerunt ad tem portas propter causam quam dixi. Ex oriente adve- ciæ paulo infra duplicem columnam usque prope ad ecclesiam Sancti Constantini in ancoris stationem ha- bebant. Die mensis devimo recensita classe et exer- citu tum equestri tum pedestri, invenit triremes, biremes, uniremes, dremones, naves et naviculas vi- ginti et quadringentas, militum autem terra dimicare gestientium ducenta duodesexaginta millia erant. Ad horum impetus sustinendos qui erant in tante magnitudinis urbe, numerabantur quater mille non- genti septuaginta tres, præter extraneos, quorum vix duo millia erant. Gognovi enim hoc ita esse hac · ratione. Jubenteimperatore, singuli prætores et du- ces accurate renuntiarunt, ex ipsorum demarchia qui possent militiam tolerare tum laici tum mona- chi, et quæ quisque arma ad wim propulsandam ha- beret. Mandaus autem mihi imperator, old nego- Lium, inquit, ad te pertinet; cautione enim et si- lentio opus est. Accipe igitur catalogui censuUHI, domique diligenter computa, quot siat et quid armo- rum sive scuta sive arcus sive machinæ. › Functus igitur labore ab imperatore mihi mandato, tabellis (1) Plenius Chronicon abbreviatum, infra, sub an. υνγ', αὕτη ἡ δουλεία πρὸς σὲ ἀφορᾷ, καὶ οὐ πρὸς ἄλλον τινὰ, διὰ

τὰ τοῦ καταλόγου κατάστιχα, καὶ κάθισον ἐν τῷ Α μηχανὰς καὶ τέχνας καινὰς εὕρισκον, καὶ τοὺς ἐναν οἴκῳ σου. Ψήφισον ἀκριβῶς πόσοι καὶ τί τὰ ὅπλα καὶ ἀσπίδες καὶ τόξα καὶ ἐλεβολικά. » Εκτελέσας οὖν ἐγὼ τὸ παρὰ τοῦ βασιλέως προσταχθέν μοι παι ρέστησα τῷ αὐθέντῃ μου καὶ βασιλεῖ τὸ καταστιχί- διον μετὰ λύπης καὶ σκυθρωπότητος πολλῆς· καὶ ἔμεινε μόνον εναπόκρυφος μεταξὺ αὐτοῦ καὶ ἐμοῦ ἡ ποσότης. Πλὴν ἦταν καί τινες ὀλίγοι πάνυ Εκ τε τῶν ἀρχόντων καὶ δήμου ἀνωφελέστατοι καὶ δειλο κάρδιοι, οἳ διὰ τὸν φόβον τοῦ πολέμου καὶ τῶν ἑτέ- ρων ἐναντίων πανοικὶ πρὸ καιροῦ ἐκ τῆς πόλεως ἔφυγον· ὡς δὲ τοῦτο ἐν τοῖς ὠσὶ τοῦ βασιλέως ἐῤῥέθη, στενάξας ἐκ καρδίας καὶ οὐδὲν ἕτερον ἐποίησεν. Ὑπῆρχε δέ τις ἐκ τῆς Λιγουρίας ἐν ταῖς δύο ναυσί, ὃς ἦν ναυάρχης καὶ Κύριος, ἀνὴρ πάνυ δεξιός, ἀνδρεῖος καὶ ἐπιτήδειος, τοὔνομα Ιωάννης Β Ἰουστινιανός, ὃς γεννάδας είχε. Θεωρῶν δὲ αὐτὸν ὁ βασιλεὺς εἰς τὰ πάντα δεξιὸν δήμαρχον αὐτὸν καὶ · στρατηγὸν ἐπὶ τριακοσίους ἄνδρας προσέταξεν εἶ- ναι, καὶ προβλέπειν καὶ διοικεῖν αὐτὸν εἰς ἕτερά τινα ἀναγκαῖα τοῦ πολέμου ἐξουσίαν ἔδωσε, θα ῤῥήσας μεγάλως εἰς αὐτόν· ὅς ὄντως· καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ ἔργα άξια μνήμης ἐποίησε. ὡς δὲ ὁ ἀμηρᾶς τὴν κεκλασμένην ἐλεβόλιν τα χέως πάλιν ὑγιῆ καὶ σώαν ἐποίησεν, ἡμέρας τε καὶ νυκτὸς μετά βίας τοῖς τείχεσιν ἔτυπτον καὶ θόρυβον πολὺν ἐν ἡμῖν ἐποίουν μετὰ πάσης μηχανῆς πολε μικῆς, ἀκροβολισμοὺς καὶ συῤῥάξεις καὶ συμπλού κὰς ἰσχυροτάτας· καὶ ἦν πολυειδὲς τὸ κακόν. Οι δὲ ἡμετέροι καθ' ἑκάστην ἡμέραν τὰς μηχανὰς τὰς πολεμικὰς μανθάνοντες καὶ τὰς τῶν ἐναντίων θεω ροῦντες, πᾶσαν δειλίαν καὶ φόβον ἐάσαντες καὶ τίους οὐκ ὀλίγον ἔβλαπτον. Δἱ δὲ τέχναι μερικοὶ οὐκ ἐς μάκρος ἑστήκεισαν διὰ τὸ μὴ ἔχειν ἡμᾶς τελείως ἄνεσιν καὶ τὰ τῆς μάχης καὶ τοῦ ἀποκλει σμοῦ ἐπιτήδεια. Χαλάσαντες δὲ ἔν τισι τόποις τὰ τείχη μετὰ ἐλεβόλεων καὶ πυριβόλων μηχανημάτων, εἶτα θέλοντες πλῆσαι τοὺς τάφρους ένα ῥᾳδίως ποιήσωσιν τὴν εἴσοδον καὶ διὰ τῶν χαλασμάτων εἰσέλθωσιν, ἀκροβολισμούς ἐν πρώτοις ἐποίησαν καὶ συρράξεις, μέσον δὲ ἐκείνων ἕτερα χώματα ἐν τοῖς τάφροι; ἔῤῥιπτον καὶ κλάδους δένδρων καὶ ἑτέρας ὅλας, τινὲς δὲ ἐκ τῆς βίας καὶ τὰς σκηνὰς αὐτῶν. Καὶ ἦν ἰδεῖν θέαμα, ὅτι καὶ πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ἔκ τε τοῦ πλήθους καὶ τῆς στενοχωρίας ἣν εἶχον ἔπι- πτον· καὶ οἱ ἐρχόμενοι όπισθεν ἀνηλεῶ; ρίπτοντες τὰ ξύλα καὶ χώματα αὐτοὺς οἰκτρῶς ἐσκέπαζον καὶ ἐν τῷ ᾅδῃ ζώντας παρέπεμπον. Ετεροι δὲ καὶ μετὰ προαιρέσεως οἱ πλέον ἰσχυροὶ καὶ δυνάμενο ἐκ τῆς ὁρμῆς καὶ σπουδῆς τοὺς ἀσθενεστέρους ἀντὶ κλάδων καὶ χώματος ἔῤῥιπτον απηνῶς. ᾿Αλλὰ καὶ ταῦτα ποιοῦντες οὐκ ἐδύναντο φυγεῖν ἀβλαβεῖς ἐπ τε τῶν ἐλεβολικῶν καὶ τζαγκρατόρων, καὶ ἐκ τῶν τειχῶν βαρέων λίθων ἀποσφενδονούμενα οἱ έναν τίοι αἰσχρῶς ἔπιπτον καὶ πολλὰ κατεπλήττοντα, καὶ ἐκ τῶν ἡμετέρων τινὲς ἀβλαβεῖς οὐκ ἐναπέ- μενον. Σύροντες δὲ καὶ τὰς ἐλεβόλεις αὐτῶν ἕως γῆς τῶν τάφρων, καὶ ἡ μάχη καὶ ὁ πόλεμος καὶ ἡ συμπλοκὴ φρικαλέα ἐγένετο. Καὶ εἰς αὐτὰ οὐκ ἀγενὴ ἦσαν καὶ τὰ ἡμέτερα· καὶ θαυμαστὸν ἦν, – χωρὶς ἐμπειρίας πολέμου ὄντες τὴν νίκην εἶχον διὰ τὸ μεγαλοψύχως καὶ γενναίως ἐντυχόντες ἐποίουν τὸ ὑπὲρ δύναμιν. Καὶ τοὺς τάφρους ἐνεγέμιζον δι' . GEORGI PHRANTZÆ imperatori non sine dolore et mœstitia tradidi, man- sitque præter nos duos reliquis occultus numerus. Cæterum nonnulli, sed perpauci illi, de nobilitate et plebe homines nequam et imbelles timore belli calamitatumque cum totis familiis ante tempus ex urbe fugerunt: quod ubi ad aures pervenit impera- toris, nihil aliud quam ab imo pectore gemitum duxit. Erat autem in Ligusticis illis duabus navibus ipsarum praefectus et dominus, vir nobilis, dexter- rimus, strenuus, commodus, Joannes Justinianus, nomine. Quem cum imperator ad omnia esse ido- C non diu valuerunt, propterea quod nobis nulla om- nino quies concedebatur nec suppetebant, quæ ad pugnam et obsidionem tolerandam necessaria es sent. Mœnibus igitur nonnullis locis per helcpoles et pyrobolas concussis, hostes fossas impleturi, quo facilem ingressum haberent et per foramina muro- rum penetrarent, qui primi stabant, jaculationibus et pugnis nos vexabant. Inter hos medios alii ter- ram in fossas congerebant aut frondes arborum et aliam materiam, nonnulli adeo ardore abrepti ten- toria sua : eratque videre mirum spectaculum, quo neum animadvertisset, tribunum eum et ducum D eorum non pauci multitudine et loci angustiis com - trecentorum militum instituit eidemque alia quæ- dam belli munera administranda commisit, virtute • ejus magnopere nisus : qui revera in hac præfec- tura sua facinora memoria digna patravit. Ameras postquam diffractam helepolim brevi tenı- pore refecit instauravitque, dies ac noctes vehe- meuter muros quatere et magnum nobis tumultum injicere omni belli genere, jaculationibus, præliis, dimicationibus acerrimis non cessavit, eratque mul- tiplex mali facies. Nostri quotidie machinas belli- cas tractantes spectantesque eas, quas hosies ha- bebant, timore et formidine soluti, machinas et ar- tes novas excogitabant, et hostibus haud parum de- trimenti afferebant. Cæterum singulares illæ artes pressi cadebant, et ab iis, qui sequebantur et crudeliter dejiciebant ligna et terram effossam, mi- serabiliter cooperti, vivi ad inferos mittebantur. Nonnulli etiam viribus validi ac robusti ex impetu et festinatione infirmiores ultro pro ramis vel terra sa:viter detrudebant. Sed cum hæc facerent, non poterant salvi devitare helepolium et telorum ictas, et a grandibus saxis, quæ de muro vibrabantur, cadebant turpiter multumque vulnerabantur : quan- quam etiain de nostris nonnulli non illæɛi manse- runt. Traxerunt tamen kelepules ad oram fossæ, et conflictum ac decertatum est horribiliter. At haud imbelles nostri se præbuerunt, ac mirfim erat, ut bello inexercitati victoriam tamen reportarent, et

τὰ τοῦ καταλόγου κατάστιχα, καὶ κάθισον ἐν τῷ Α μηχανὰς καὶ τέχνας καινὰς εὕρισκον, καὶ τοὺς ἐναν οἴκῳ σου. Ψήφισον ἀκριβῶς πόσοι καὶ τί τὰ ὅπλα καὶ ἀσπίδες καὶ τόξα καὶ ἐλεβολικά. » Εκτελέσας οὖν ἐγὼ τὸ παρὰ τοῦ βασιλέως προσταχθέν μοι παι ρέστησα τῷ αὐθέντῃ μου καὶ βασιλεῖ τὸ καταστιχί- διον μετὰ λύπης καὶ σκυθρωπότητος πολλῆς· καὶ ἔμεινε μόνον εναπόκρυφος μεταξὺ αὐτοῦ καὶ ἐμοῦ ἡ ποσότης. Πλὴν ἦταν καί τινες ὀλίγοι πάνυ Εκ τε τῶν ἀρχόντων καὶ δήμου ἀνωφελέστατοι καὶ δειλο κάρδιοι, οἳ διὰ τὸν φόβον τοῦ πολέμου καὶ τῶν ἑτέ- ρων ἐναντίων πανοικὶ πρὸ καιροῦ ἐκ τῆς πόλεως ἔφυγον· ὡς δὲ τοῦτο ἐν τοῖς ὠσὶ τοῦ βασιλέως ἐῤῥέθη, στενάξας ἐκ καρδίας καὶ οὐδὲν ἕτερον ἐποίησεν. Ὑπῆρχε δέ τις ἐκ τῆς Λιγουρίας ἐν ταῖς δύο ναυσί, ὃς ἦν ναυάρχης καὶ Κύριος, ἀνὴρ πάνυ δεξιός, ἀνδρεῖος καὶ ἐπιτήδειος, τοὔνομα Ιωάννης Β Ἰουστινιανός, ὃς γεννάδας είχε. Θεωρῶν δὲ αὐτὸν ὁ βασιλεὺς εἰς τὰ πάντα δεξιὸν δήμαρχον αὐτὸν καὶ · στρατηγὸν ἐπὶ τριακοσίους ἄνδρας προσέταξεν εἶ- ναι, καὶ προβλέπειν καὶ διοικεῖν αὐτὸν εἰς ἕτερά τινα ἀναγκαῖα τοῦ πολέμου ἐξουσίαν ἔδωσε, θα ῤῥήσας μεγάλως εἰς αὐτόν· ὅς ὄντως· καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ ἔργα άξια μνήμης ἐποίησε. ὡς δὲ ὁ ἀμηρᾶς τὴν κεκλασμένην ἐλεβόλιν τα χέως πάλιν ὑγιῆ καὶ σώαν ἐποίησεν, ἡμέρας τε καὶ νυκτὸς μετά βίας τοῖς τείχεσιν ἔτυπτον καὶ θόρυβον πολὺν ἐν ἡμῖν ἐποίουν μετὰ πάσης μηχανῆς πολε μικῆς, ἀκροβολισμοὺς καὶ συῤῥάξεις καὶ συμπλού κὰς ἰσχυροτάτας· καὶ ἦν πολυειδὲς τὸ κακόν. Οι δὲ ἡμετέροι καθ' ἑκάστην ἡμέραν τὰς μηχανὰς τὰς πολεμικὰς μανθάνοντες καὶ τὰς τῶν ἐναντίων θεω ροῦντες, πᾶσαν δειλίαν καὶ φόβον ἐάσαντες καὶ τίους οὐκ ὀλίγον ἔβλαπτον. Δἱ δὲ τέχναι μερικοὶ οὐκ ἐς μάκρος ἑστήκεισαν διὰ τὸ μὴ ἔχειν ἡμᾶς τελείως ἄνεσιν καὶ τὰ τῆς μάχης καὶ τοῦ ἀποκλει σμοῦ ἐπιτήδεια. Χαλάσαντες δὲ ἔν τισι τόποις τὰ τείχη μετὰ ἐλεβόλεων καὶ πυριβόλων μηχανημάτων, εἶτα θέλοντες πλῆσαι τοὺς τάφρους ένα ῥᾳδίως ποιήσωσιν τὴν εἴσοδον καὶ διὰ τῶν χαλασμάτων εἰσέλθωσιν, ἀκροβολισμούς ἐν πρώτοις ἐποίησαν καὶ συρράξεις, μέσον δὲ ἐκείνων ἕτερα χώματα ἐν τοῖς τάφροι; ἔῤῥιπτον καὶ κλάδους δένδρων καὶ ἑτέρας ὅλας, τινὲς δὲ ἐκ τῆς βίας καὶ τὰς σκηνὰς αὐτῶν. Καὶ ἦν ἰδεῖν θέαμα, ὅτι καὶ πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ἔκ τε τοῦ πλήθους καὶ τῆς στενοχωρίας ἣν εἶχον ἔπι- πτον· καὶ οἱ ἐρχόμενοι όπισθεν ἀνηλεῶ; ρίπτοντες τὰ ξύλα καὶ χώματα αὐτοὺς οἰκτρῶς ἐσκέπαζον καὶ ἐν τῷ ᾅδῃ ζώντας παρέπεμπον. Ετεροι δὲ καὶ μετὰ προαιρέσεως οἱ πλέον ἰσχυροὶ καὶ δυνάμενο ἐκ τῆς ὁρμῆς καὶ σπουδῆς τοὺς ἀσθενεστέρους ἀντὶ κλάδων καὶ χώματος ἔῤῥιπτον απηνῶς. ᾿Αλλὰ καὶ ταῦτα ποιοῦντες οὐκ ἐδύναντο φυγεῖν ἀβλαβεῖς ἐπ τε τῶν ἐλεβολικῶν καὶ τζαγκρατόρων, καὶ ἐκ τῶν τειχῶν βαρέων λίθων ἀποσφενδονούμενα οἱ έναν τίοι αἰσχρῶς ἔπιπτον καὶ πολλὰ κατεπλήττοντα, καὶ ἐκ τῶν ἡμετέρων τινὲς ἀβλαβεῖς οὐκ ἐναπέ- μενον. Σύροντες δὲ καὶ τὰς ἐλεβόλεις αὐτῶν ἕως γῆς τῶν τάφρων, καὶ ἡ μάχη καὶ ὁ πόλεμος καὶ ἡ συμπλοκὴ φρικαλέα ἐγένετο. Καὶ εἰς αὐτὰ οὐκ ἀγενὴ ἦσαν καὶ τὰ ἡμέτερα· καὶ θαυμαστὸν ἦν, – χωρὶς ἐμπειρίας πολέμου ὄντες τὴν νίκην εἶχον διὰ τὸ μεγαλοψύχως καὶ γενναίως ἐντυχόντες ἐποίουν τὸ ὑπὲρ δύναμιν. Καὶ τοὺς τάφρους ἐνεγέμιζον δι' . GEORGI PHRANTZÆ imperatori non sine dolore et mœstitia tradidi, man- sitque præter nos duos reliquis occultus numerus. Cæterum nonnulli, sed perpauci illi, de nobilitate et plebe homines nequam et imbelles timore belli calamitatumque cum totis familiis ante tempus ex urbe fugerunt: quod ubi ad aures pervenit impera- toris, nihil aliud quam ab imo pectore gemitum duxit. Erat autem in Ligusticis illis duabus navibus ipsarum praefectus et dominus, vir nobilis, dexter- rimus, strenuus, commodus, Joannes Justinianus, nomine. Quem cum imperator ad omnia esse ido- C non diu valuerunt, propterea quod nobis nulla om- nino quies concedebatur nec suppetebant, quæ ad pugnam et obsidionem tolerandam necessaria es sent. Mœnibus igitur nonnullis locis per helcpoles et pyrobolas concussis, hostes fossas impleturi, quo facilem ingressum haberent et per foramina muro- rum penetrarent, qui primi stabant, jaculationibus et pugnis nos vexabant. Inter hos medios alii ter- ram in fossas congerebant aut frondes arborum et aliam materiam, nonnulli adeo ardore abrepti ten- toria sua : eratque videre mirum spectaculum, quo neum animadvertisset, tribunum eum et ducum D eorum non pauci multitudine et loci angustiis com - trecentorum militum instituit eidemque alia quæ- dam belli munera administranda commisit, virtute • ejus magnopere nisus : qui revera in hac præfec- tura sua facinora memoria digna patravit. Ameras postquam diffractam helepolim brevi tenı- pore refecit instauravitque, dies ac noctes vehe- meuter muros quatere et magnum nobis tumultum injicere omni belli genere, jaculationibus, præliis, dimicationibus acerrimis non cessavit, eratque mul- tiplex mali facies. Nostri quotidie machinas belli- cas tractantes spectantesque eas, quas hosies ha- bebant, timore et formidine soluti, machinas et ar- tes novas excogitabant, et hostibus haud parum de- trimenti afferebant. Cæterum singulares illæ artes pressi cadebant, et ab iis, qui sequebantur et crudeliter dejiciebant ligna et terram effossam, mi- serabiliter cooperti, vivi ad inferos mittebantur. Nonnulli etiam viribus validi ac robusti ex impetu et festinatione infirmiores ultro pro ramis vel terra sa:viter detrudebant. Sed cum hæc facerent, non poterant salvi devitare helepolium et telorum ictas, et a grandibus saxis, quæ de muro vibrabantur, cadebant turpiter multumque vulnerabantur : quan- quam etiain de nostris nonnulli non illæɛi manse- runt. Traxerunt tamen kelepules ad oram fossæ, et conflictum ac decertatum est horribiliter. At haud imbelles nostri se præbuerunt, ac mirfim erat, ut bello inexercitati victoriam tamen reportarent, et

ὅλης τῆς ἡμέρας, ἡμεῖς δὲ δι' ὅλης τῆς νυκτὸς τὰς ἡ ψευσθεὶς ὑπὸ τὰς αὐτὰς ἐλπίδας ἕτερα νέα ἐφευρή υλας καὶ τὰ ξύλα εἰλκίζομεν ἔσωθεν· καὶ αἱ ὀρύξεις τῶν τάφρων ἐναπέμειναν ὡς καὶ ἦν τὸ πρότερον. Τοὺς δὲ χαλάσαντας πύργους χοῦν μετὰ σπυρίδων βαστάζοντες καὶ ἀγγείων ξυλίνων οίνου καὶ ἑτέροις ξύλοις αὖθις ἀνεκαινίζομεν. Ο δὲ ἀμηρᾶς θεωρῶν ᾐσχύνετο διὰ τὸ τὴν βουλὴν αὐτοῦ ἄπρακτον μένειν, καὶ ἑτέραν μηχανὴν πολεμικὴν θέλων ποιῆσαι προσέταξεν ἵνα ἔλθωσί τινες ἄνδρες οἱ δυο νάμενοι ὀρθῶς ἰδεῖν καὶ ποιεῖν ὁπὰς ὑποκεκρυμ- μένας κάτωθεν τῆς γῆς, ὅπως δι' αὐτῶν ὁ στρατὸς εὐκόλως εἰσέλθωσιν ἔνδον τῆς πόλεως. Καὶ κατὰ τὸ προσταχθὲν ὑπ' αὐτοῦ ἤρξαντο ορύσσειν. Ἰωάν- νης δέ τις Γερμανὸς ἄκρον ἡσκημένος τὰς τοῦ που λέμου μηχανὰς καὶ τὰς τοῦ ὑγροῦ πυρὸς, ἐνωτισθεὶς η τὴν μηχανὴν, ἑτέραν ὁπὴν ἐναντίαν ὀρύξας καὶ μετὰ ὑγροῦ πυρὸς τεχνηέντως συσκευάσας, ἐρχομένων τῶν Τούρκων διὰ τῆς ὁπῆς μετὰ χαρᾶς αὐτὸς τὸ πῦρ ἀνάψας τὸ εἰς τὴν ἐναντίαν ὠρυγμένην παρ' αὐτοῦ ἐπὴν πολλοὺς ἐξ αὐτῶν κατέκαυσε καὶ τὰς τέχνας αὐτῶν εἰς οὐδὲν ἀπέδειξεν· ἐπὴν δὲ μίαν ἐναντίων ὁ γεννάδας Γερμανός λαθών οὐχ εὗρεν. Οἱ Τοῦρκοι δὲ καὶ αὐτοὶ τὸ ὑγρὸν πῦρ ἀνῆψαν, προη- τοίμασαν, πλὴν οὐδὲν κατώρθωσαν· πύργου δέ τινος μόνον παλαιοῦ ὀλίγον μέρος ἐκ τοῦ κρότου τοῦ πυρὸς ἔπεσεν, ἐν ἡμεῖς εὐθὺς ἀνεκαινίσαμεν. Ησαν δὲ καὶ τινες γηραιοὶ οἱ ἔλεγον ὅτι καὶ οἱ ἐναντίοι ἐν ἑτέ ραις μάχαις τοῦτο ἔπραξαν καὶ οὐδὲν ἑκατώρθωσαν διὰ τὸ τὸ πλεῖον μέρος τῆς πόλεως ὑποκάτωθεν τῶν τειχῶν πετρῶδες εἶναι. Σφαλεὶς δὲ ὁ ἀμηρᾶς καὶ ς ματα καὶ μηχανὰς εἰς πολιορκίαν ἐποίει· ἐλέπολιν γὰρ μεγίστην ἔχουσαν τροχοὺς πολλοὺς μετὰ ξύλων χοντρών κατεσκεύασε, πλάτος ἔχουσαν πολύ καὶ ὕψος· ἐνέδυσε δὲ αὐτὴν ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν ἐκ τρίτου μετὰ βουβάλων καὶ βοῶν δορῶν, καὶ πύρ γους εἶχεν ἄνωθεν καὶ παραπετάσματα, ἀναβάθρας καὶ καταβάθρας, ἵνα οὐ δυνησώμεθα τοὺς ἔσωθεν αὐτῆς βλάπτειν. Εἶχε δὲ καὶ τὸ ἔξωθεν μέρος ήνοιγο μένον, ἵνα ῥᾳδίως εἰσέρχωνται καὶ ἐξέρχωνται οἱ βουλόμενοι. Κατὰ δὲ τὸ μέρος δι' οὗ ἔμελλον ἐλθεῖν ἐν τῷ ὀρύγματι, είχε πύλας τρεῖς μεγάλας μετά παρασκεπάσματος σφοδρῶς ἐνδεδυμένας, ὡς εἴπου μεν. Εἶχον δὲ ἔσωθεν καὶ κύκλοθεν πᾶν ὄργανον καὶ τέχνην πολεμικὴν καὶ πολλὰς ὅλας καὶ ξύλα, ἵνα ῥίψωσιν ἐν τῷ τάφρῳ ἐν τῷ προσήκοντι καιρῷ, ὅπως ῥᾳδίως εἰσέλθωσιν· εἶχον δὲ κλίμακας ἐχούσας τὰς βαθμίδας μηρινθώδεις υποχαλουμένας διὰ κάτ λων, καὶ αὖθις ᾑρον μίαν εἰς ύψος. Προσδεδομένης τοῖς τείχεσι καὶ πάσης ἑτέρας μηχανῆς, ἣν ἡδυνή- θη ἀνθρώπου νους νοῆσαι, ὡς οὐκ ἤλπιζεν βασι- λεύς ποτε, οὐκ ἐποίησε τοῦ ἁλῶσαι τὸ φρούριον. Ποιήσαντες δὲ καὶ ἐν ἑτέροις μέρεσιν ἁμάξας μετὰ πλείστων τροχών, καὶ ἄνωθεν ὡς πύργους, καὶ αὐτ τοὶ ἐνδεδυμένοι ἐν τρόπον εἶπομεν. Εχοντες καὶ αὐτοὶ πλείστας μηχανὰς κατασκευασθείσας μετά τοῦ ὑγροῦ πυρὸς καὶ ἐν μιᾷ ὥρᾳ ἡτοίμασαν ἵνα πάντες τὴν σύῤῥηξιν ἅμα ποιήσωσιν. Καὶ πρῶτον μὲν μετὰ τῆς φοβερᾶς ἐκείνης ελεβόλεως τύ ψαντες σφοδρῶς ἔβριψαν εἰς ἔδαφος τὸν πύργον τὸν CHRONICON MAJUS. - LIB. III. B magno animo et generose se objicientes supra vires ¡aborarent. Itaque cum illi toto die fossas imple- rent, nostri tota nocte materiem, terram, ligna in- tro egerebant, unde fossæ manserunt, quales ante fuerant. Turres autem concussas humo in corbibus et vasis ligneis vinariis aggesta trabibusque instau- rabant. Quæ eum animadverteret ameras, erubesce- bat, quod consilium suum eventu eareret, atque aliam rationem experturus, imperavit, ut adessent, qui recto judicio oculorum uterentur et cuniculos agere callerent, per quos exercitus facile urbem intrare posset : cœperuntque ad præscriptum ejus Sodere. At Joannes quidam Germanus in tractan- dis bellicis machinis et igne Græco exercitatissi- D mus, cùm animadvertisset illorum consilium, alium cuniculum contrarium agendum et igne Græco- artificiose implendum curavit, Turcisque lete per cuniculum procedentibus, ipse in altero a se acto cuniculo accenso igne, multos eorum exussit opus- que ad nihilum redegit. Unus tamen hostium cu- niculus generosum illum Germanum latuit. Ipsi quo- que Turca idem genus ignis pararunt et accende- ant, sed nihil profecerunt ; nisi quod unius ve- siæ turris parva pars ex pulsu incensi ignis con- cidit, quamı tamen statim instauravimus. Erant au- tem senes quidam, qui dicerent, hostes idem ten- tasse aliis in bellis nec quidquam profecisse, quod major urbis pars subter muros solum saxosum PATROL. GR. CLVI haberet. Spe igitur lapsus et frustratus ameras alia nova inventa et machinas ad expugnandam urbem - adhibuit. Helepolim maximam, multis rotis susten- tam, in primis latam et aliam, lignis instruxit, al que intus et extra triplicato corio bubalorum et boum induit. Habebat eadem superne turres et velar, ascensus item et descensus, ne qui intas essent a nobis possent lædi. Patebat porro foras, ut qui vel- lent, facile et ingredi et egredi possent. In ea au- tem parte, qua in fossam intrare vellent; tres ma- gnæ portæ erant, tegumento, ut diximus, probe obtectæ. In circuitu intus et extra disposita erant omnia genera bellicorum instrumentorum et machi- narum, materiæ et lignorum magna copia, quæ op- portuno tempore in fossam dejicerent, quo habe- rent aditum. Habebant scalas gradibus stuppeis, quæ per funes demittebantur et rursus in altum trahebantur. Admovebantur moenibus præterea aliæ omnes machinæ, quas excogitare mens humana potest, quales nunquam visuram se esse speraverat imperator nec ad capiendum castellum aliquod ipse fecerat. Fabricati sunt etiam aliis in locis cur- rus rotis permultis et superne turribus instructos et eo, quo diximus, modo munitos, cumque et ipsi machinas plurimas haberent igne, qui non exstin- guitur,repletos,uas compararunt, ut una omnes hora eruptionem facerent. Ac primum quidem ingentis illius hefepolis pulsu turrem prope portam sancti

ὅλης τῆς ἡμέρας, ἡμεῖς δὲ δι' ὅλης τῆς νυκτὸς τὰς ἡ ψευσθεὶς ὑπὸ τὰς αὐτὰς ἐλπίδας ἕτερα νέα ἐφευρή υλας καὶ τὰ ξύλα εἰλκίζομεν ἔσωθεν· καὶ αἱ ὀρύξεις τῶν τάφρων ἐναπέμειναν ὡς καὶ ἦν τὸ πρότερον. Τοὺς δὲ χαλάσαντας πύργους χοῦν μετὰ σπυρίδων βαστάζοντες καὶ ἀγγείων ξυλίνων οίνου καὶ ἑτέροις ξύλοις αὖθις ἀνεκαινίζομεν. Ο δὲ ἀμηρᾶς θεωρῶν ᾐσχύνετο διὰ τὸ τὴν βουλὴν αὐτοῦ ἄπρακτον μένειν, καὶ ἑτέραν μηχανὴν πολεμικὴν θέλων ποιῆσαι προσέταξεν ἵνα ἔλθωσί τινες ἄνδρες οἱ δυο νάμενοι ὀρθῶς ἰδεῖν καὶ ποιεῖν ὁπὰς ὑποκεκρυμ- μένας κάτωθεν τῆς γῆς, ὅπως δι' αὐτῶν ὁ στρατὸς εὐκόλως εἰσέλθωσιν ἔνδον τῆς πόλεως. Καὶ κατὰ τὸ προσταχθὲν ὑπ' αὐτοῦ ἤρξαντο ορύσσειν. Ἰωάν- νης δέ τις Γερμανὸς ἄκρον ἡσκημένος τὰς τοῦ που λέμου μηχανὰς καὶ τὰς τοῦ ὑγροῦ πυρὸς, ἐνωτισθεὶς η τὴν μηχανὴν, ἑτέραν ὁπὴν ἐναντίαν ὀρύξας καὶ μετὰ ὑγροῦ πυρὸς τεχνηέντως συσκευάσας, ἐρχομένων τῶν Τούρκων διὰ τῆς ὁπῆς μετὰ χαρᾶς αὐτὸς τὸ πῦρ ἀνάψας τὸ εἰς τὴν ἐναντίαν ὠρυγμένην παρ' αὐτοῦ ἐπὴν πολλοὺς ἐξ αὐτῶν κατέκαυσε καὶ τὰς τέχνας αὐτῶν εἰς οὐδὲν ἀπέδειξεν· ἐπὴν δὲ μίαν ἐναντίων ὁ γεννάδας Γερμανός λαθών οὐχ εὗρεν. Οἱ Τοῦρκοι δὲ καὶ αὐτοὶ τὸ ὑγρὸν πῦρ ἀνῆψαν, προη- τοίμασαν, πλὴν οὐδὲν κατώρθωσαν· πύργου δέ τινος μόνον παλαιοῦ ὀλίγον μέρος ἐκ τοῦ κρότου τοῦ πυρὸς ἔπεσεν, ἐν ἡμεῖς εὐθὺς ἀνεκαινίσαμεν. Ησαν δὲ καὶ τινες γηραιοὶ οἱ ἔλεγον ὅτι καὶ οἱ ἐναντίοι ἐν ἑτέ ραις μάχαις τοῦτο ἔπραξαν καὶ οὐδὲν ἑκατώρθωσαν διὰ τὸ τὸ πλεῖον μέρος τῆς πόλεως ὑποκάτωθεν τῶν τειχῶν πετρῶδες εἶναι. Σφαλεὶς δὲ ὁ ἀμηρᾶς καὶ ς ματα καὶ μηχανὰς εἰς πολιορκίαν ἐποίει· ἐλέπολιν γὰρ μεγίστην ἔχουσαν τροχοὺς πολλοὺς μετὰ ξύλων χοντρών κατεσκεύασε, πλάτος ἔχουσαν πολύ καὶ ὕψος· ἐνέδυσε δὲ αὐτὴν ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν ἐκ τρίτου μετὰ βουβάλων καὶ βοῶν δορῶν, καὶ πύρ γους εἶχεν ἄνωθεν καὶ παραπετάσματα, ἀναβάθρας καὶ καταβάθρας, ἵνα οὐ δυνησώμεθα τοὺς ἔσωθεν αὐτῆς βλάπτειν. Εἶχε δὲ καὶ τὸ ἔξωθεν μέρος ήνοιγο μένον, ἵνα ῥᾳδίως εἰσέρχωνται καὶ ἐξέρχωνται οἱ βουλόμενοι. Κατὰ δὲ τὸ μέρος δι' οὗ ἔμελλον ἐλθεῖν ἐν τῷ ὀρύγματι, είχε πύλας τρεῖς μεγάλας μετά παρασκεπάσματος σφοδρῶς ἐνδεδυμένας, ὡς εἴπου μεν. Εἶχον δὲ ἔσωθεν καὶ κύκλοθεν πᾶν ὄργανον καὶ τέχνην πολεμικὴν καὶ πολλὰς ὅλας καὶ ξύλα, ἵνα ῥίψωσιν ἐν τῷ τάφρῳ ἐν τῷ προσήκοντι καιρῷ, ὅπως ῥᾳδίως εἰσέλθωσιν· εἶχον δὲ κλίμακας ἐχούσας τὰς βαθμίδας μηρινθώδεις υποχαλουμένας διὰ κάτ λων, καὶ αὖθις ᾑρον μίαν εἰς ύψος. Προσδεδομένης τοῖς τείχεσι καὶ πάσης ἑτέρας μηχανῆς, ἣν ἡδυνή- θη ἀνθρώπου νους νοῆσαι, ὡς οὐκ ἤλπιζεν βασι- λεύς ποτε, οὐκ ἐποίησε τοῦ ἁλῶσαι τὸ φρούριον. Ποιήσαντες δὲ καὶ ἐν ἑτέροις μέρεσιν ἁμάξας μετὰ πλείστων τροχών, καὶ ἄνωθεν ὡς πύργους, καὶ αὐτ τοὶ ἐνδεδυμένοι ἐν τρόπον εἶπομεν. Εχοντες καὶ αὐτοὶ πλείστας μηχανὰς κατασκευασθείσας μετά τοῦ ὑγροῦ πυρὸς καὶ ἐν μιᾷ ὥρᾳ ἡτοίμασαν ἵνα πάντες τὴν σύῤῥηξιν ἅμα ποιήσωσιν. Καὶ πρῶτον μὲν μετὰ τῆς φοβερᾶς ἐκείνης ελεβόλεως τύ ψαντες σφοδρῶς ἔβριψαν εἰς ἔδαφος τὸν πύργον τὸν CHRONICON MAJUS. - LIB. III. B magno animo et generose se objicientes supra vires ¡aborarent. Itaque cum illi toto die fossas imple- rent, nostri tota nocte materiem, terram, ligna in- tro egerebant, unde fossæ manserunt, quales ante fuerant. Turres autem concussas humo in corbibus et vasis ligneis vinariis aggesta trabibusque instau- rabant. Quæ eum animadverteret ameras, erubesce- bat, quod consilium suum eventu eareret, atque aliam rationem experturus, imperavit, ut adessent, qui recto judicio oculorum uterentur et cuniculos agere callerent, per quos exercitus facile urbem intrare posset : cœperuntque ad præscriptum ejus Sodere. At Joannes quidam Germanus in tractan- dis bellicis machinis et igne Græco exercitatissi- D mus, cùm animadvertisset illorum consilium, alium cuniculum contrarium agendum et igne Græco- artificiose implendum curavit, Turcisque lete per cuniculum procedentibus, ipse in altero a se acto cuniculo accenso igne, multos eorum exussit opus- que ad nihilum redegit. Unus tamen hostium cu- niculus generosum illum Germanum latuit. Ipsi quo- que Turca idem genus ignis pararunt et accende- ant, sed nihil profecerunt ; nisi quod unius ve- siæ turris parva pars ex pulsu incensi ignis con- cidit, quamı tamen statim instauravimus. Erant au- tem senes quidam, qui dicerent, hostes idem ten- tasse aliis in bellis nec quidquam profecisse, quod major urbis pars subter muros solum saxosum PATROL. GR. CLVI haberet. Spe igitur lapsus et frustratus ameras alia nova inventa et machinas ad expugnandam urbem - adhibuit. Helepolim maximam, multis rotis susten- tam, in primis latam et aliam, lignis instruxit, al que intus et extra triplicato corio bubalorum et boum induit. Habebat eadem superne turres et velar, ascensus item et descensus, ne qui intas essent a nobis possent lædi. Patebat porro foras, ut qui vel- lent, facile et ingredi et egredi possent. In ea au- tem parte, qua in fossam intrare vellent; tres ma- gnæ portæ erant, tegumento, ut diximus, probe obtectæ. In circuitu intus et extra disposita erant omnia genera bellicorum instrumentorum et machi- narum, materiæ et lignorum magna copia, quæ op- portuno tempore in fossam dejicerent, quo habe- rent aditum. Habebant scalas gradibus stuppeis, quæ per funes demittebantur et rursus in altum trahebantur. Admovebantur moenibus præterea aliæ omnes machinæ, quas excogitare mens humana potest, quales nunquam visuram se esse speraverat imperator nec ad capiendum castellum aliquod ipse fecerat. Fabricati sunt etiam aliis in locis cur- rus rotis permultis et superne turribus instructos et eo, quo diximus, modo munitos, cumque et ipsi machinas plurimas haberent igne, qui non exstin- guitur,repletos,uas compararunt, ut una omnes hora eruptionem facerent. Ac primum quidem ingentis illius hefepolis pulsu turrem prope portam sancti

ὅλης τῆς ἡμέρας, ἡμεῖς δὲ δι' ὅλης τῆς νυκτὸς τὰς ἡ ψευσθεὶς ὑπὸ τὰς αὐτὰς ἐλπίδας ἕτερα νέα ἐφευρή υλας καὶ τὰ ξύλα εἰλκίζομεν ἔσωθεν· καὶ αἱ ὀρύξεις τῶν τάφρων ἐναπέμειναν ὡς καὶ ἦν τὸ πρότερον. Τοὺς δὲ χαλάσαντας πύργους χοῦν μετὰ σπυρίδων βαστάζοντες καὶ ἀγγείων ξυλίνων οίνου καὶ ἑτέροις ξύλοις αὖθις ἀνεκαινίζομεν. Ο δὲ ἀμηρᾶς θεωρῶν ᾐσχύνετο διὰ τὸ τὴν βουλὴν αὐτοῦ ἄπρακτον μένειν, καὶ ἑτέραν μηχανὴν πολεμικὴν θέλων ποιῆσαι προσέταξεν ἵνα ἔλθωσί τινες ἄνδρες οἱ δυο νάμενοι ὀρθῶς ἰδεῖν καὶ ποιεῖν ὁπὰς ὑποκεκρυμ- μένας κάτωθεν τῆς γῆς, ὅπως δι' αὐτῶν ὁ στρατὸς εὐκόλως εἰσέλθωσιν ἔνδον τῆς πόλεως. Καὶ κατὰ τὸ προσταχθὲν ὑπ' αὐτοῦ ἤρξαντο ορύσσειν. Ἰωάν- νης δέ τις Γερμανὸς ἄκρον ἡσκημένος τὰς τοῦ που λέμου μηχανὰς καὶ τὰς τοῦ ὑγροῦ πυρὸς, ἐνωτισθεὶς η τὴν μηχανὴν, ἑτέραν ὁπὴν ἐναντίαν ὀρύξας καὶ μετὰ ὑγροῦ πυρὸς τεχνηέντως συσκευάσας, ἐρχομένων τῶν Τούρκων διὰ τῆς ὁπῆς μετὰ χαρᾶς αὐτὸς τὸ πῦρ ἀνάψας τὸ εἰς τὴν ἐναντίαν ὠρυγμένην παρ' αὐτοῦ ἐπὴν πολλοὺς ἐξ αὐτῶν κατέκαυσε καὶ τὰς τέχνας αὐτῶν εἰς οὐδὲν ἀπέδειξεν· ἐπὴν δὲ μίαν ἐναντίων ὁ γεννάδας Γερμανός λαθών οὐχ εὗρεν. Οἱ Τοῦρκοι δὲ καὶ αὐτοὶ τὸ ὑγρὸν πῦρ ἀνῆψαν, προη- τοίμασαν, πλὴν οὐδὲν κατώρθωσαν· πύργου δέ τινος μόνον παλαιοῦ ὀλίγον μέρος ἐκ τοῦ κρότου τοῦ πυρὸς ἔπεσεν, ἐν ἡμεῖς εὐθὺς ἀνεκαινίσαμεν. Ησαν δὲ καὶ τινες γηραιοὶ οἱ ἔλεγον ὅτι καὶ οἱ ἐναντίοι ἐν ἑτέ ραις μάχαις τοῦτο ἔπραξαν καὶ οὐδὲν ἑκατώρθωσαν διὰ τὸ τὸ πλεῖον μέρος τῆς πόλεως ὑποκάτωθεν τῶν τειχῶν πετρῶδες εἶναι. Σφαλεὶς δὲ ὁ ἀμηρᾶς καὶ ς ματα καὶ μηχανὰς εἰς πολιορκίαν ἐποίει· ἐλέπολιν γὰρ μεγίστην ἔχουσαν τροχοὺς πολλοὺς μετὰ ξύλων χοντρών κατεσκεύασε, πλάτος ἔχουσαν πολύ καὶ ὕψος· ἐνέδυσε δὲ αὐτὴν ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν ἐκ τρίτου μετὰ βουβάλων καὶ βοῶν δορῶν, καὶ πύρ γους εἶχεν ἄνωθεν καὶ παραπετάσματα, ἀναβάθρας καὶ καταβάθρας, ἵνα οὐ δυνησώμεθα τοὺς ἔσωθεν αὐτῆς βλάπτειν. Εἶχε δὲ καὶ τὸ ἔξωθεν μέρος ήνοιγο μένον, ἵνα ῥᾳδίως εἰσέρχωνται καὶ ἐξέρχωνται οἱ βουλόμενοι. Κατὰ δὲ τὸ μέρος δι' οὗ ἔμελλον ἐλθεῖν ἐν τῷ ὀρύγματι, είχε πύλας τρεῖς μεγάλας μετά παρασκεπάσματος σφοδρῶς ἐνδεδυμένας, ὡς εἴπου μεν. Εἶχον δὲ ἔσωθεν καὶ κύκλοθεν πᾶν ὄργανον καὶ τέχνην πολεμικὴν καὶ πολλὰς ὅλας καὶ ξύλα, ἵνα ῥίψωσιν ἐν τῷ τάφρῳ ἐν τῷ προσήκοντι καιρῷ, ὅπως ῥᾳδίως εἰσέλθωσιν· εἶχον δὲ κλίμακας ἐχούσας τὰς βαθμίδας μηρινθώδεις υποχαλουμένας διὰ κάτ λων, καὶ αὖθις ᾑρον μίαν εἰς ύψος. Προσδεδομένης τοῖς τείχεσι καὶ πάσης ἑτέρας μηχανῆς, ἣν ἡδυνή- θη ἀνθρώπου νους νοῆσαι, ὡς οὐκ ἤλπιζεν βασι- λεύς ποτε, οὐκ ἐποίησε τοῦ ἁλῶσαι τὸ φρούριον. Ποιήσαντες δὲ καὶ ἐν ἑτέροις μέρεσιν ἁμάξας μετὰ πλείστων τροχών, καὶ ἄνωθεν ὡς πύργους, καὶ αὐτ τοὶ ἐνδεδυμένοι ἐν τρόπον εἶπομεν. Εχοντες καὶ αὐτοὶ πλείστας μηχανὰς κατασκευασθείσας μετά τοῦ ὑγροῦ πυρὸς καὶ ἐν μιᾷ ὥρᾳ ἡτοίμασαν ἵνα πάντες τὴν σύῤῥηξιν ἅμα ποιήσωσιν. Καὶ πρῶτον μὲν μετὰ τῆς φοβερᾶς ἐκείνης ελεβόλεως τύ ψαντες σφοδρῶς ἔβριψαν εἰς ἔδαφος τὸν πύργον τὸν CHRONICON MAJUS. - LIB. III. B magno animo et generose se objicientes supra vires ¡aborarent. Itaque cum illi toto die fossas imple- rent, nostri tota nocte materiem, terram, ligna in- tro egerebant, unde fossæ manserunt, quales ante fuerant. Turres autem concussas humo in corbibus et vasis ligneis vinariis aggesta trabibusque instau- rabant. Quæ eum animadverteret ameras, erubesce- bat, quod consilium suum eventu eareret, atque aliam rationem experturus, imperavit, ut adessent, qui recto judicio oculorum uterentur et cuniculos agere callerent, per quos exercitus facile urbem intrare posset : cœperuntque ad præscriptum ejus Sodere. At Joannes quidam Germanus in tractan- dis bellicis machinis et igne Græco exercitatissi- D mus, cùm animadvertisset illorum consilium, alium cuniculum contrarium agendum et igne Græco- artificiose implendum curavit, Turcisque lete per cuniculum procedentibus, ipse in altero a se acto cuniculo accenso igne, multos eorum exussit opus- que ad nihilum redegit. Unus tamen hostium cu- niculus generosum illum Germanum latuit. Ipsi quo- que Turca idem genus ignis pararunt et accende- ant, sed nihil profecerunt ; nisi quod unius ve- siæ turris parva pars ex pulsu incensi ignis con- cidit, quamı tamen statim instauravimus. Erant au- tem senes quidam, qui dicerent, hostes idem ten- tasse aliis in bellis nec quidquam profecisse, quod major urbis pars subter muros solum saxosum PATROL. GR. CLVI haberet. Spe igitur lapsus et frustratus ameras alia nova inventa et machinas ad expugnandam urbem - adhibuit. Helepolim maximam, multis rotis susten- tam, in primis latam et aliam, lignis instruxit, al que intus et extra triplicato corio bubalorum et boum induit. Habebat eadem superne turres et velar, ascensus item et descensus, ne qui intas essent a nobis possent lædi. Patebat porro foras, ut qui vel- lent, facile et ingredi et egredi possent. In ea au- tem parte, qua in fossam intrare vellent; tres ma- gnæ portæ erant, tegumento, ut diximus, probe obtectæ. In circuitu intus et extra disposita erant omnia genera bellicorum instrumentorum et machi- narum, materiæ et lignorum magna copia, quæ op- portuno tempore in fossam dejicerent, quo habe- rent aditum. Habebant scalas gradibus stuppeis, quæ per funes demittebantur et rursus in altum trahebantur. Admovebantur moenibus præterea aliæ omnes machinæ, quas excogitare mens humana potest, quales nunquam visuram se esse speraverat imperator nec ad capiendum castellum aliquod ipse fecerat. Fabricati sunt etiam aliis in locis cur- rus rotis permultis et superne turribus instructos et eo, quo diximus, modo munitos, cumque et ipsi machinas plurimas haberent igne, qui non exstin- guitur,repletos,uas compararunt, ut una omnes hora eruptionem facerent. Ac primum quidem ingentis illius hefepolis pulsu turrem prope portam sancti

ὅλης τῆς ἡμέρας, ἡμεῖς δὲ δι' ὅλης τῆς νυκτὸς τὰς ἡ ψευσθεὶς ὑπὸ τὰς αὐτὰς ἐλπίδας ἕτερα νέα ἐφευρή υλας καὶ τὰ ξύλα εἰλκίζομεν ἔσωθεν· καὶ αἱ ὀρύξεις τῶν τάφρων ἐναπέμειναν ὡς καὶ ἦν τὸ πρότερον. Τοὺς δὲ χαλάσαντας πύργους χοῦν μετὰ σπυρίδων βαστάζοντες καὶ ἀγγείων ξυλίνων οίνου καὶ ἑτέροις ξύλοις αὖθις ἀνεκαινίζομεν. Ο δὲ ἀμηρᾶς θεωρῶν ᾐσχύνετο διὰ τὸ τὴν βουλὴν αὐτοῦ ἄπρακτον μένειν, καὶ ἑτέραν μηχανὴν πολεμικὴν θέλων ποιῆσαι προσέταξεν ἵνα ἔλθωσί τινες ἄνδρες οἱ δυο νάμενοι ὀρθῶς ἰδεῖν καὶ ποιεῖν ὁπὰς ὑποκεκρυμ- μένας κάτωθεν τῆς γῆς, ὅπως δι' αὐτῶν ὁ στρατὸς εὐκόλως εἰσέλθωσιν ἔνδον τῆς πόλεως. Καὶ κατὰ τὸ προσταχθὲν ὑπ' αὐτοῦ ἤρξαντο ορύσσειν. Ἰωάν- νης δέ τις Γερμανὸς ἄκρον ἡσκημένος τὰς τοῦ που λέμου μηχανὰς καὶ τὰς τοῦ ὑγροῦ πυρὸς, ἐνωτισθεὶς η τὴν μηχανὴν, ἑτέραν ὁπὴν ἐναντίαν ὀρύξας καὶ μετὰ ὑγροῦ πυρὸς τεχνηέντως συσκευάσας, ἐρχομένων τῶν Τούρκων διὰ τῆς ὁπῆς μετὰ χαρᾶς αὐτὸς τὸ πῦρ ἀνάψας τὸ εἰς τὴν ἐναντίαν ὠρυγμένην παρ' αὐτοῦ ἐπὴν πολλοὺς ἐξ αὐτῶν κατέκαυσε καὶ τὰς τέχνας αὐτῶν εἰς οὐδὲν ἀπέδειξεν· ἐπὴν δὲ μίαν ἐναντίων ὁ γεννάδας Γερμανός λαθών οὐχ εὗρεν. Οἱ Τοῦρκοι δὲ καὶ αὐτοὶ τὸ ὑγρὸν πῦρ ἀνῆψαν, προη- τοίμασαν, πλὴν οὐδὲν κατώρθωσαν· πύργου δέ τινος μόνον παλαιοῦ ὀλίγον μέρος ἐκ τοῦ κρότου τοῦ πυρὸς ἔπεσεν, ἐν ἡμεῖς εὐθὺς ἀνεκαινίσαμεν. Ησαν δὲ καὶ τινες γηραιοὶ οἱ ἔλεγον ὅτι καὶ οἱ ἐναντίοι ἐν ἑτέ ραις μάχαις τοῦτο ἔπραξαν καὶ οὐδὲν ἑκατώρθωσαν διὰ τὸ τὸ πλεῖον μέρος τῆς πόλεως ὑποκάτωθεν τῶν τειχῶν πετρῶδες εἶναι. Σφαλεὶς δὲ ὁ ἀμηρᾶς καὶ ς ματα καὶ μηχανὰς εἰς πολιορκίαν ἐποίει· ἐλέπολιν γὰρ μεγίστην ἔχουσαν τροχοὺς πολλοὺς μετὰ ξύλων χοντρών κατεσκεύασε, πλάτος ἔχουσαν πολύ καὶ ὕψος· ἐνέδυσε δὲ αὐτὴν ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν ἐκ τρίτου μετὰ βουβάλων καὶ βοῶν δορῶν, καὶ πύρ γους εἶχεν ἄνωθεν καὶ παραπετάσματα, ἀναβάθρας καὶ καταβάθρας, ἵνα οὐ δυνησώμεθα τοὺς ἔσωθεν αὐτῆς βλάπτειν. Εἶχε δὲ καὶ τὸ ἔξωθεν μέρος ήνοιγο μένον, ἵνα ῥᾳδίως εἰσέρχωνται καὶ ἐξέρχωνται οἱ βουλόμενοι. Κατὰ δὲ τὸ μέρος δι' οὗ ἔμελλον ἐλθεῖν ἐν τῷ ὀρύγματι, είχε πύλας τρεῖς μεγάλας μετά παρασκεπάσματος σφοδρῶς ἐνδεδυμένας, ὡς εἴπου μεν. Εἶχον δὲ ἔσωθεν καὶ κύκλοθεν πᾶν ὄργανον καὶ τέχνην πολεμικὴν καὶ πολλὰς ὅλας καὶ ξύλα, ἵνα ῥίψωσιν ἐν τῷ τάφρῳ ἐν τῷ προσήκοντι καιρῷ, ὅπως ῥᾳδίως εἰσέλθωσιν· εἶχον δὲ κλίμακας ἐχούσας τὰς βαθμίδας μηρινθώδεις υποχαλουμένας διὰ κάτ λων, καὶ αὖθις ᾑρον μίαν εἰς ύψος. Προσδεδομένης τοῖς τείχεσι καὶ πάσης ἑτέρας μηχανῆς, ἣν ἡδυνή- θη ἀνθρώπου νους νοῆσαι, ὡς οὐκ ἤλπιζεν βασι- λεύς ποτε, οὐκ ἐποίησε τοῦ ἁλῶσαι τὸ φρούριον. Ποιήσαντες δὲ καὶ ἐν ἑτέροις μέρεσιν ἁμάξας μετὰ πλείστων τροχών, καὶ ἄνωθεν ὡς πύργους, καὶ αὐτ τοὶ ἐνδεδυμένοι ἐν τρόπον εἶπομεν. Εχοντες καὶ αὐτοὶ πλείστας μηχανὰς κατασκευασθείσας μετά τοῦ ὑγροῦ πυρὸς καὶ ἐν μιᾷ ὥρᾳ ἡτοίμασαν ἵνα πάντες τὴν σύῤῥηξιν ἅμα ποιήσωσιν. Καὶ πρῶτον μὲν μετὰ τῆς φοβερᾶς ἐκείνης ελεβόλεως τύ ψαντες σφοδρῶς ἔβριψαν εἰς ἔδαφος τὸν πύργον τὸν CHRONICON MAJUS. - LIB. III. B magno animo et generose se objicientes supra vires ¡aborarent. Itaque cum illi toto die fossas imple- rent, nostri tota nocte materiem, terram, ligna in- tro egerebant, unde fossæ manserunt, quales ante fuerant. Turres autem concussas humo in corbibus et vasis ligneis vinariis aggesta trabibusque instau- rabant. Quæ eum animadverteret ameras, erubesce- bat, quod consilium suum eventu eareret, atque aliam rationem experturus, imperavit, ut adessent, qui recto judicio oculorum uterentur et cuniculos agere callerent, per quos exercitus facile urbem intrare posset : cœperuntque ad præscriptum ejus Sodere. At Joannes quidam Germanus in tractan- dis bellicis machinis et igne Græco exercitatissi- D mus, cùm animadvertisset illorum consilium, alium cuniculum contrarium agendum et igne Græco- artificiose implendum curavit, Turcisque lete per cuniculum procedentibus, ipse in altero a se acto cuniculo accenso igne, multos eorum exussit opus- que ad nihilum redegit. Unus tamen hostium cu- niculus generosum illum Germanum latuit. Ipsi quo- que Turca idem genus ignis pararunt et accende- ant, sed nihil profecerunt ; nisi quod unius ve- siæ turris parva pars ex pulsu incensi ignis con- cidit, quamı tamen statim instauravimus. Erant au- tem senes quidam, qui dicerent, hostes idem ten- tasse aliis in bellis nec quidquam profecisse, quod major urbis pars subter muros solum saxosum PATROL. GR. CLVI haberet. Spe igitur lapsus et frustratus ameras alia nova inventa et machinas ad expugnandam urbem - adhibuit. Helepolim maximam, multis rotis susten- tam, in primis latam et aliam, lignis instruxit, al que intus et extra triplicato corio bubalorum et boum induit. Habebat eadem superne turres et velar, ascensus item et descensus, ne qui intas essent a nobis possent lædi. Patebat porro foras, ut qui vel- lent, facile et ingredi et egredi possent. In ea au- tem parte, qua in fossam intrare vellent; tres ma- gnæ portæ erant, tegumento, ut diximus, probe obtectæ. In circuitu intus et extra disposita erant omnia genera bellicorum instrumentorum et machi- narum, materiæ et lignorum magna copia, quæ op- portuno tempore in fossam dejicerent, quo habe- rent aditum. Habebant scalas gradibus stuppeis, quæ per funes demittebantur et rursus in altum trahebantur. Admovebantur moenibus præterea aliæ omnes machinæ, quas excogitare mens humana potest, quales nunquam visuram se esse speraverat imperator nec ad capiendum castellum aliquod ipse fecerat. Fabricati sunt etiam aliis in locis cur- rus rotis permultis et superne turribus instructos et eo, quo diximus, modo munitos, cumque et ipsi machinas plurimas haberent igne, qui non exstin- guitur,repletos,uas compararunt, ut una omnes hora eruptionem facerent. Ac primum quidem ingentis illius hefepolis pulsu turrem prope portam sancti

πλησίον τῆς πύλης τοῦ ἁγίου Ρωμανοῦ, καὶ εὐθὺς Α διον εὕρωσι, καὶ ἰδόντες τὰς ἐλπίδας αὐτῶν κενά; τὴν ἐλέπολιν ἐκείνην σύραντες ἔστησαν ἄνωθεν τοῦ δεύγματος. Καὶ ἡ μάχη καὶ ἡ συμπλοκή νοτιαία καὶ φρικαλέα ἐγεγόνει· ἦν δὲ πρὶν τὸν ἥλιον ἀνα- τεῖλα:, καὶ δι᾽ ὅλης τῆς ἡμέρας ἐκράτησε. Κα! ποτὲ μὲν ἐν μέρει τὴν συμπλοκὴν καὶ τὴν σύῤῥη ξιν ἰσχυρῶς ἡγωνίζοντο, ποτὲ δὲ ἐν μέρει τὰ ξύλα καὶ τὰς ύλας καὶ χώματα τὰ ἔσωθεν τῆς ἐλεπόλεως ἐν τῷ τάφρῳ ἔῤῥιπτον· καὶ ἐκ τοῦ χαλάσματος τοῦ πύργου ὕλην, καὶ ἐξ ὧν ἐκεῖνοι ἔῤῥιπτον, ἐδὲν εὐθεῖαν αὐτοῖς ᾠκονόμησαν. Τυχόντες καὶ οἱ ἡμέ- τεροι γενναίως αὐτοὺς ἀπεμπόδιζον, καὶ ἐκ τῶν κλιμάκων πολλάκις αὐτοὺς ἀπεκρήμνιζον, καί τινας κλίμακας ξυλίνας κατέκοψαν, καὶ καρτερῶς οἱ ἐναντίοι πολλάκις τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἀπεκρούσθησαν ἄχρι τῆς πρώτης ὥρας τῆς νυκτός. Οἱ δὲ ἀσεβεῖς ἔκ τε τοῦ κόπου του πολλοῦ καὶ τῶν πληγῶν ἡγανάκτησαν, καὶ ἡ συμπλοκὴ καὶ ὁ πόλεμος ἐλύθη, ἐλπίζοντες μὲν τῷ πρωί μετὰ ἐλία του κόπου την βάσιν εὔκολον εὕρωσιν· ἀλλὰ τῶν ἐλπίδων εψεύσθησαν, διὰ τὶ μὲν Ἰωάννης ὁ Ἰου στινιανὸς ὥς τις αδάμας δι' ὅλης τῆς νυκτὸς ἀνα- θαρρύνας τοὺς ὑπ' αὐτὸν στρατιώτας καὶ παραινέ σας καὶ ὁ βασιλεὺς παρών μετὰ ἑτέρων πολλῶν τῶν ἐλθόντων εἰς ἐκεῖνον τὸν τόπον εἰς βοήθειαν δι' ὅλης τῆς νυκτὸς πολλὰ κοπιάσαντες τοὺς τάφρους ἐκένωσαν καὶ τὸν πεσόντα πύργον μυρίαις μηχαναῖς ἀνώρθωσαν, καὶ τὴν ἐλέπολιν τῶν ἐναν τίων ὑποκάτωθεν, οὗ ἔκειτο ἐνδεδυμένη, επυρπόλη- σαν. Περὶ δὲ τρίτην ἀλεκτροφωνίαν ἐλθόντες μετὰ Ο χαρᾶς, ἐλπίζοντες ἵνα τὴν βάσιν, ὡς εἴπομεν, μά ἐθαύμασαν. Καὶ ὁ ἀμηρᾶς λυπηθείς μᾶλλον καὶ αἰσχυνθεὶς ἐθαύμασε τὴν ἐπιδεξιότητα τῶν ἡμετέρων, καὶ ἔλεγε θαυμάζων τάχα ο Ἐὰν καὶ οἱ τριάκοντα ἑπτὰ χιλιάδες οἱ προφῆται εἶπόν μοι ὅτι αὐτοὶ σ ἀσεβεῖς » λέγων ἡμᾶς ο διὰ μιᾶς νυκτὸς δύνανται ποιῆσαι ὁ ἐποίησαν, οὐκ ἐπίστευον. » Έπειτα μὲν θεωρῶν μὴ ἔχοντας φόβον ἡμᾶς οὔτε δειλίαν εἰς τοὺς ἀκροβολισμοὺς καὶ συλλήξεις ἂς ἐποίουν δι' δλης τῆς ἡμέρας, καὶ τοὺς ἀναριθμήτους ἐλεβολίσκους βέλη τε καὶ πέτρας ἄνωθεν καθ' ἡμῶν βρεχομένας ὡς ὑετοὺς ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἀντ' οὐδενὸς πάντα κίν δυνον ἐλογίζοντο· εἰς οὖν ταραχὴν καὶ σύγχυσιν λογισμοῦ μεγάλην ἐνέπεσεν αὐτός τε καὶ πᾶσα ἡ βουλὴ αὐτοῦ. Καὶ ταῦτα μὲν δὴ οὕτως εἶχον. Καὶ τούτων γινομένων πολιορκουμένης τῆς πό λεως νῆες τρεῖς Λιγουρίας ἐκ Χίου φόρτον λαβόντες καὶ ἄνεμον τηρήσαντες ἐπιτήδειον τὸν πλοῦν πρὸς ἡμᾶς ἐποιοῦντο· διερχομένων δὲ αὐτῶν εὗρον καθ' ὁδὸν καὶ ἑτέραν μίαν βασιλικήν νέα ἐκ Σο κελίας μετὰ σίτου ἐρχομένην. Καὶ φθάσασαι ἐν μιᾷ τῶν νυκτῶν ἐγγὺς τῆς πόλεως, καὶ τῷ πρωί ἰδόντες αὐτὰς αἱ ἡμερόσκοποι τριήρεις τοῦ ἀμηρί καὶ ἐκ τοῦ ἑτέρου στόλου μέρος πολύ κατ' αὐτῶν ὥρμησαν μετά πάσης χαρᾶς, μετὰ τυμπάνων καὶ κερατίνων σαλπίγγων κροτοῦντες, ἐλπίζοντες ἐν εὐκολίᾳ τάσδε τὰς νῆας σαγηνεῦσαι. ὡς δὲ ἤγγι σαν καὶ τὸν πόλεμον ἀνῆψαν καὶ ἀκροβολίζοντο, ἐν πρώτοις ἦλθον κατὰ τῆς βασιλικῆς νηός μετὰ ἐπηρ μένης ἐφρύος· ἡ δὲ ναῦς ἐκ τῆς πρώτης προσβολής μετὰ ἐλεβολίσκων καὶ βελῶν καὶ πετρῶν κακῶς GEORGII PIRANTZE B Romani sitam prostraverunt, atque helepolim illico promotam supra eam fossam collocarunt. Hinc pu- gna et dimicatio exitiosa et horribilis exarsit, quæ commissa ante lucem per totum diem duravit. Tur- cæ nunc çonflictu et certamine acriter contendebant, nunc ligna, materiem, terram, quæ in helepoli erant, in fossam conjiciebant. E ruina turris mate- riam, materia, quam congerebant, viam planam sibi pararunt. At vero nostri eos strenue impediebant, atque sæpe detrudebant de scalis ligneis, quarum nonnullas conciderunt, hostesque eo die usque ad primam noctis horam sæpe acriter repulsi sunl. Itaque impii, ob laborem plagasque frendentes, D angnam solverunt, postero die levi opera ingressum facilem habituros se esse rati. At exciderunt spe sua, quod Joannes Justinianus, velut adamas tota nocte milites suos cohortatus, atque imperator co- ram ipse præsens cum aliis multis, qui eodem ad opem ferendam confluxerant, per totam noctem ma- guo labore fossas vacuefecerunt, turrem collapsam molimentis innumeris instaurarunt et helepolim hostium, igne ubi operta stabat, submisso, exusse- runt. Itaque sub tertium galli cantum cum læti et spe freti, facilem se, ut dixi, ingressum habituros esse, advenissent, ubi spe se frustratos viderunt, mirati sunt, atque ameras, magnopere tristatus et Dudelactus, obstupuit virtute nostra, dixitque mi- rans, si triginta septem millia prophetarum sibi af- firmassent, impios (uos scilicet) una nocte, quod fe cerunt, facturos esse, se non habiturum fuisse fidem. Deinde cum nos omni vacare timore, nec impres- siones pugnasque, quas per totum diem fecerunt, aut jaculationes innumeras et saxa desuper in nos imbrium instar demissa extimescere, sed omne pe- riculum nihili facere animadvertisset, in magnam animi perturbationem et consternationem ipse et universus senatus ejus iñciderunt. Atque hæc qui- dem ita evenerunt. Interim dum urbs obsidetur, tres naves Liga- stinæ in Chio oneratæ, ventum secundum nactæ, ad nos cursum tenebant. Inventa in itinere alia impe- ratoria navi, quæ e Sicilia cum frumento solverat, nocte quadam prope urbem devenerunt. Mane ut a diurnis excubatoriis triremibus ameræ conspectæ sunt, e reliqua classe naves non paucæ cum læti- tia, tympanorum et cornuum strepitu, incitato cur- su, contra ſeruntur, nullo labore eas naves a se interceptum iri opinatæ. Cum appropinquassent et pugnam commisissent jaculando, in primis impera- toriam navem superbius adorti sunt; quæ tamen eos primo impetu jaculis, telis, faxis male excepit: cumque proris eam subiissent, illi eos eminus ollis igne Græco bene repletis atque saxis prohibuerudi, magna in eos strage edita. Nos hæc de mœnitu

πλησίον τῆς πύλης τοῦ ἁγίου Ρωμανοῦ, καὶ εὐθὺς Α διον εὕρωσι, καὶ ἰδόντες τὰς ἐλπίδας αὐτῶν κενά; τὴν ἐλέπολιν ἐκείνην σύραντες ἔστησαν ἄνωθεν τοῦ δεύγματος. Καὶ ἡ μάχη καὶ ἡ συμπλοκή νοτιαία καὶ φρικαλέα ἐγεγόνει· ἦν δὲ πρὶν τὸν ἥλιον ἀνα- τεῖλα:, καὶ δι᾽ ὅλης τῆς ἡμέρας ἐκράτησε. Κα! ποτὲ μὲν ἐν μέρει τὴν συμπλοκὴν καὶ τὴν σύῤῥη ξιν ἰσχυρῶς ἡγωνίζοντο, ποτὲ δὲ ἐν μέρει τὰ ξύλα καὶ τὰς ύλας καὶ χώματα τὰ ἔσωθεν τῆς ἐλεπόλεως ἐν τῷ τάφρῳ ἔῤῥιπτον· καὶ ἐκ τοῦ χαλάσματος τοῦ πύργου ὕλην, καὶ ἐξ ὧν ἐκεῖνοι ἔῤῥιπτον, ἐδὲν εὐθεῖαν αὐτοῖς ᾠκονόμησαν. Τυχόντες καὶ οἱ ἡμέ- τεροι γενναίως αὐτοὺς ἀπεμπόδιζον, καὶ ἐκ τῶν κλιμάκων πολλάκις αὐτοὺς ἀπεκρήμνιζον, καί τινας κλίμακας ξυλίνας κατέκοψαν, καὶ καρτερῶς οἱ ἐναντίοι πολλάκις τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἀπεκρούσθησαν ἄχρι τῆς πρώτης ὥρας τῆς νυκτός. Οἱ δὲ ἀσεβεῖς ἔκ τε τοῦ κόπου του πολλοῦ καὶ τῶν πληγῶν ἡγανάκτησαν, καὶ ἡ συμπλοκὴ καὶ ὁ πόλεμος ἐλύθη, ἐλπίζοντες μὲν τῷ πρωί μετὰ ἐλία του κόπου την βάσιν εὔκολον εὕρωσιν· ἀλλὰ τῶν ἐλπίδων εψεύσθησαν, διὰ τὶ μὲν Ἰωάννης ὁ Ἰου στινιανὸς ὥς τις αδάμας δι' ὅλης τῆς νυκτὸς ἀνα- θαρρύνας τοὺς ὑπ' αὐτὸν στρατιώτας καὶ παραινέ σας καὶ ὁ βασιλεὺς παρών μετὰ ἑτέρων πολλῶν τῶν ἐλθόντων εἰς ἐκεῖνον τὸν τόπον εἰς βοήθειαν δι' ὅλης τῆς νυκτὸς πολλὰ κοπιάσαντες τοὺς τάφρους ἐκένωσαν καὶ τὸν πεσόντα πύργον μυρίαις μηχαναῖς ἀνώρθωσαν, καὶ τὴν ἐλέπολιν τῶν ἐναν τίων ὑποκάτωθεν, οὗ ἔκειτο ἐνδεδυμένη, επυρπόλη- σαν. Περὶ δὲ τρίτην ἀλεκτροφωνίαν ἐλθόντες μετὰ Ο χαρᾶς, ἐλπίζοντες ἵνα τὴν βάσιν, ὡς εἴπομεν, μά ἐθαύμασαν. Καὶ ὁ ἀμηρᾶς λυπηθείς μᾶλλον καὶ αἰσχυνθεὶς ἐθαύμασε τὴν ἐπιδεξιότητα τῶν ἡμετέρων, καὶ ἔλεγε θαυμάζων τάχα ο Ἐὰν καὶ οἱ τριάκοντα ἑπτὰ χιλιάδες οἱ προφῆται εἶπόν μοι ὅτι αὐτοὶ σ ἀσεβεῖς » λέγων ἡμᾶς ο διὰ μιᾶς νυκτὸς δύνανται ποιῆσαι ὁ ἐποίησαν, οὐκ ἐπίστευον. » Έπειτα μὲν θεωρῶν μὴ ἔχοντας φόβον ἡμᾶς οὔτε δειλίαν εἰς τοὺς ἀκροβολισμοὺς καὶ συλλήξεις ἂς ἐποίουν δι' δλης τῆς ἡμέρας, καὶ τοὺς ἀναριθμήτους ἐλεβολίσκους βέλη τε καὶ πέτρας ἄνωθεν καθ' ἡμῶν βρεχομένας ὡς ὑετοὺς ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἀντ' οὐδενὸς πάντα κίν δυνον ἐλογίζοντο· εἰς οὖν ταραχὴν καὶ σύγχυσιν λογισμοῦ μεγάλην ἐνέπεσεν αὐτός τε καὶ πᾶσα ἡ βουλὴ αὐτοῦ. Καὶ ταῦτα μὲν δὴ οὕτως εἶχον. Καὶ τούτων γινομένων πολιορκουμένης τῆς πό λεως νῆες τρεῖς Λιγουρίας ἐκ Χίου φόρτον λαβόντες καὶ ἄνεμον τηρήσαντες ἐπιτήδειον τὸν πλοῦν πρὸς ἡμᾶς ἐποιοῦντο· διερχομένων δὲ αὐτῶν εὗρον καθ' ὁδὸν καὶ ἑτέραν μίαν βασιλικήν νέα ἐκ Σο κελίας μετὰ σίτου ἐρχομένην. Καὶ φθάσασαι ἐν μιᾷ τῶν νυκτῶν ἐγγὺς τῆς πόλεως, καὶ τῷ πρωί ἰδόντες αὐτὰς αἱ ἡμερόσκοποι τριήρεις τοῦ ἀμηρί καὶ ἐκ τοῦ ἑτέρου στόλου μέρος πολύ κατ' αὐτῶν ὥρμησαν μετά πάσης χαρᾶς, μετὰ τυμπάνων καὶ κερατίνων σαλπίγγων κροτοῦντες, ἐλπίζοντες ἐν εὐκολίᾳ τάσδε τὰς νῆας σαγηνεῦσαι. ὡς δὲ ἤγγι σαν καὶ τὸν πόλεμον ἀνῆψαν καὶ ἀκροβολίζοντο, ἐν πρώτοις ἦλθον κατὰ τῆς βασιλικῆς νηός μετὰ ἐπηρ μένης ἐφρύος· ἡ δὲ ναῦς ἐκ τῆς πρώτης προσβολής μετὰ ἐλεβολίσκων καὶ βελῶν καὶ πετρῶν κακῶς GEORGII PIRANTZE B Romani sitam prostraverunt, atque helepolim illico promotam supra eam fossam collocarunt. Hinc pu- gna et dimicatio exitiosa et horribilis exarsit, quæ commissa ante lucem per totum diem duravit. Tur- cæ nunc çonflictu et certamine acriter contendebant, nunc ligna, materiem, terram, quæ in helepoli erant, in fossam conjiciebant. E ruina turris mate- riam, materia, quam congerebant, viam planam sibi pararunt. At vero nostri eos strenue impediebant, atque sæpe detrudebant de scalis ligneis, quarum nonnullas conciderunt, hostesque eo die usque ad primam noctis horam sæpe acriter repulsi sunl. Itaque impii, ob laborem plagasque frendentes, D angnam solverunt, postero die levi opera ingressum facilem habituros se esse rati. At exciderunt spe sua, quod Joannes Justinianus, velut adamas tota nocte milites suos cohortatus, atque imperator co- ram ipse præsens cum aliis multis, qui eodem ad opem ferendam confluxerant, per totam noctem ma- guo labore fossas vacuefecerunt, turrem collapsam molimentis innumeris instaurarunt et helepolim hostium, igne ubi operta stabat, submisso, exusse- runt. Itaque sub tertium galli cantum cum læti et spe freti, facilem se, ut dixi, ingressum habituros esse, advenissent, ubi spe se frustratos viderunt, mirati sunt, atque ameras, magnopere tristatus et Dudelactus, obstupuit virtute nostra, dixitque mi- rans, si triginta septem millia prophetarum sibi af- firmassent, impios (uos scilicet) una nocte, quod fe cerunt, facturos esse, se non habiturum fuisse fidem. Deinde cum nos omni vacare timore, nec impres- siones pugnasque, quas per totum diem fecerunt, aut jaculationes innumeras et saxa desuper in nos imbrium instar demissa extimescere, sed omne pe- riculum nihili facere animadvertisset, in magnam animi perturbationem et consternationem ipse et universus senatus ejus iñciderunt. Atque hæc qui- dem ita evenerunt. Interim dum urbs obsidetur, tres naves Liga- stinæ in Chio oneratæ, ventum secundum nactæ, ad nos cursum tenebant. Inventa in itinere alia impe- ratoria navi, quæ e Sicilia cum frumento solverat, nocte quadam prope urbem devenerunt. Mane ut a diurnis excubatoriis triremibus ameræ conspectæ sunt, e reliqua classe naves non paucæ cum læti- tia, tympanorum et cornuum strepitu, incitato cur- su, contra ſeruntur, nullo labore eas naves a se interceptum iri opinatæ. Cum appropinquassent et pugnam commisissent jaculando, in primis impera- toriam navem superbius adorti sunt; quæ tamen eos primo impetu jaculis, telis, faxis male excepit: cumque proris eam subiissent, illi eos eminus ollis igne Græco bene repletis atque saxis prohibuerudi, magna in eos strage edita. Nos hæc de mœnitu

ἐδεξιώσατο αὐτούς. Καὶ ἐλθόντες ταῖς πρώραις ὑπο- Α θεωρῶν αὐτὸν οὕτως ποιοῦντα ἡγανάκτουν λυπού κάτωθεν τῆς νης, αὐτοὶ δὲ μετὰ χύτρων κατα- σκευασμένων τεχνικῶς πυρὶ ὑγρῷ καὶ πετρῶν πά λιν αὐτοὺς μακρόθεν ἀπεμπόδιζον διὰ τὴ γίνεσθαι πολύν φόνον κατ' αὐτούς. Ἡμεῖς δὲ ἐκ τῶν τειχῶν ἄνωθεν ταῦτα θεωροῦντες ἐδεόμεθα τοῦ Θεοῦ ἐλεῆ- σαι αὐτοὺς καὶ ἡμᾶς. Ομοίως δὲ ὁ ἀμηρᾶς ἔφιπ- πος ἑστὼς κατὰ τὰς ἀκτὰς τῆς θαλάσσης ἐθεώρει τὰ γινόμενα. Καὶ πάλιν ἐκ τρίτου ἐμακροβολίζον το, εἶτα πάλιν θέλοντες συῤῥῆξαι αὐτοῖς μετά ἐπηρμένης οφρύος καὶ μεγάλων ἀλαλαγμῶν· οἱ δὲ ναύκληροι καὶ κυβερνῆται καὶ ναύαρχοι ἀνδρείως καὶ ῥωμαλέως σταθέντες, τοὺς ναύτας παραθαρού ναντες ἀποθανεῖν μᾶλλον ἢ ζῆν, καὶ μάλιστα δ ναυάρχης τῆς βασιλικῆς νηός τοὔνομα Φλαντανελάς η ἐκ πρύμνης εἰς πρώραν διερχόμενος καὶ ὡς λέων μαχόμενος καὶ φωναῖς τοὺς ἑτέρους διεγεί- ρων, ὥστε οὐ δύναμαι εἰπεῖν τὰς φωνὰς αὐτοῦ καὶ τοὺς τῶν ἑτέρων κρότους ἕως τοῦ οὐρανοῦ αἱρομέ- νους. Καὶ σύρηξις πάλιν μεγαλητέρα ἐγεγόνει, καὶ πολλοὶ ἐκ τῶν τριήρεων ἀπεκτάνθησαν καὶ ἐπνίγησαν, καὶ δύο τῶν τριήρεων πυριαλώτους ἐποίησαν, καὶ θεωροῦντες τὰς νῆς; ἐδειλίασαν. Ο δὲ ἀμηρᾶς θεωρῶν μηδὲν ἄξιον ἔργον ποιοῦντα τὸν τοσοῦτον καὶ τηλικοῦτον στόλον, ἀλλὰ μᾶλλον ἥττονα όντα, μανεὶς καὶ θυμῷ ληφθεὶς, βρυχώμενος καὶ τοὺς ὀδόντας τρίζων ύβρεις ενέχει εἰς τοὺς αὐτοῦ, δειλοκαρδίους καὶ γυναικώδεις καὶ ἀνωφελεῖς ἀποκαλῶν. Καὶ τὸν ἵππον κεντρίσας ἦλθεν ἐντὸς τῆς θαλάσσης (ἦσαν γὰρ ἐγγὺς τῆς χέρσου αἱ τριήρεις ὡσεὶ λίθου βολήν), καὶ τὰ πλείονα τῶν χιτώνων αὐτοῦ ἐβάφησαν ἐκ τῶν τῆς ἁλμυρᾶς θα λάσσης ὑδάτων. Ο δὲ στρατὸς ὁ παρὰ τὴν χέρσον Δι μενοι καὶ τοὺς ἐν τῷ στόλῳ ἐβλασφήμουν· καὶ πλεῖ στοι ἔφιπποι τῷ ἀμηρᾷ καὶ αὐτοὶ ἀκολουθοῦντες ἕως τῶν νηῶν ἤγγισαν. Οἱ δὲ τοῦ στόλου τὸν ἀμη- ρᾶν οὕτως θεωροῦντες πράττοντα, καὶ αἰσχυνθέντας τὰς ὕβρεις, ἄκοντες καὶ ἑκόντες μετά θυμού μεγά- λου μετέστρεψαν αὖθις τας πρώρας κατὰ τῶν νηῶν καὶ ἐμάχοντο ἰσχυρῶς. Καὶ τί χρή λέγειν ; οὐ μόνον εἰς οὐδὲν τὰς νῆας ἔβλαψαν, ἀλλὰ καὶ τοσοῦτες φόνος καὶ πληγὴ ἐγεγόνει κατ' αὐτοὺς ὥστε οὐκ ἐδύναντο αἱ τριήρεις ὄπισθεν ἐλθεῖν. Έφο- νεύθησαν δὲ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, ὡς ἔμαθον ἐγὼ ἐξ αὐτῶν, πλεῖον ἢ δυοκαίδεκα χιλιάδες 'Αγαρηνοί. μόνον ἐν τῇ θαλάσσῃ. Ελθούσης δὲ τῆς νυκτὸς ἐξ ανάγκης ὁ στόλος μικρὸν ἀνεχώρησε, καὶ αἱ νῆες εὐκαιρίαν εὑρόντες εἰσῆλθον ἐν τῷ λιμένι ἄνευ ούτ δενὸς ἀποκτανθέντος, εἰ μή τινῶν ὀλίγων πληγέν- των. Καὶ μεθ᾿ ἡμέρας τινὰς δύο ἢ τρεῖς ἐξ αὐτῶν πρὸς Κύριον ἐξεδήμησαν. Ὁ ἀμηρᾶς δὲ τοσοῦτον μανείς καὶ λυπηθείς κατὰ τοῦ του στύλου δρουγγα- ρίου ἤθελεν αὐτὸν ἀνασκολοπίστι, λέγων ὅτι ἔνεκεν τῆς ἐκείνου ἀνανδρίας καὶ ὀλιγοψυχίας αἱ νῆες ἐν ἐκείνῃ τῇ νυκτὶ ἐξάλλοντο, και δι' ἀπροσεξίας του- του καὶ ἀνωφελείας εἴασεν αὐτὰς εἰσελθεῖν ἐν τῷ λιμένι. Τινὲς δὲ ἐκ τῶν ἀρχόντων τῆς βουλῆς καὶ τῆς αὐλῆς τοῦ ἀμηρᾶ ἐδεήθησαν τοῦτον, ὥστε ζῇ, τὸν δρουγγάριον ἐχαρίσατο· πλὴν τοῦ ἀξιώματος αὐτὸν ἐγύμνωσε, καὶ πάντα τὸν βίον αὐτοῦ τοῖ; ἰαννιτζάροις ἐχαρίσατο. Καὶ πάλιν κατηφής υπάρχων ὁ ἀμηρᾶς καὶ τὰ; χεῖρας αὐτοῦ ὡς κύων δάκνων καὶ λὰξ που κατά γῆς θεωρῶν καὶ τοὺς τείχους ῥήξας δὶς καὶ τρις καὶ τοὺς τάφρους γεμίσας, καὶ εὐθὺς πάλιν αὐτοὺς CHRONICON MAJUS. - LIB. III. B spectantes, Deo preces faciebamus, ut ipsorum no-´ strique misereretur. Similiter ameras, equo insi- dens, e littore, quæ fiebant, prospiciebat. Jamque tertium jaculantur, fastuque turgidi et magno cla- more cos invadunt. maucleri, gubernatores, navarchi´ virili animo et robusto pectore stantes, nautas cohortantur ad mortem vitæ anteponendam, in primis imperatoriæ navis navarchus, Phlanta- nelas nomine, qui e puppi ad proram processit, leo- nis instar decertans et reliquos vocibus excitans, quas verbis exprimere non magis quam cæterorum D clamores possim, quibus astra feriebantur. Itaque exarsit rursus vehementius pugna, ac multi e tri- remibus occisi aut suffocati sunt, duabusque adeo triremibus captis, in magnum timorem inciderunt. Ameras cum talem tantamque classem nullum ope- ræ pretium facere, imo potius superari videret, ira et furore incensus, fremens et dentibus frendens, maledictis suos proscidit, ignavos, effeminatos, 110- bulones increpans ; ac subditis equo calcaribus, in mare provectus est (prope enim a terra naves aberant, circiter jactum lapidis), ut vestes ejus maximam partem aqua salsa madefierent. Quod ubi eum facientem vidit exercitus, qui in littore erat, indignatione et dolore commoli, couricial an- i tur his qui in classe erant, et plurimi equis ameranı secuti, ipsi quoque usque ad naves procedunt; ac classiarii, ita cum agentem eum vident, pudo. conviciorum compulsi, conversis rursus proris ad- versus nostrorum naves, strenue decertant. Veruni quid opus est, ut eventum dicam? Non modo nihit quidquam nocuerunt navibus, sed eriam tanta in eos clades stragesque edita est, ut triremes redire non possent. Occisi sunt illo die Agareni, ut ex ipsis cognovi, plus duodecies mille in mari dumtaxat. lui- gruente nocte, classis, necessitate coacta, paul-, recessit, et quatuor illa naves, opportunitatem na- clz, portum intrarunt, nemine de suis occiso, per- paucis vulneratis, quorum post aliquot dies duo vel tres ad Dominum migrarunt. Ameras adeo ira - scebatur succensebatque classis præfecto, ut palo eum transfigere cogitaret, quod illius ignavia et se- gnitia naves illa nocte evasissent, idemque socordia et imperitia præpeditus non prohibuisset eas, quo. minus portum intrarent. Verum quidam senatus et aulæ proceres precibus impetrarunt ab amera, eum vivere pateretur: qui tamen dignitate eum exuiit omnesque facultates ejus jannitzariis donavit. Rursum mestus ameras, canis instar manus mordet, pede terram pulsat, cun, bis et ter muris

ἐδεξιώσατο αὐτούς. Καὶ ἐλθόντες ταῖς πρώραις ὑπο- Α θεωρῶν αὐτὸν οὕτως ποιοῦντα ἡγανάκτουν λυπού κάτωθεν τῆς νης, αὐτοὶ δὲ μετὰ χύτρων κατα- σκευασμένων τεχνικῶς πυρὶ ὑγρῷ καὶ πετρῶν πά λιν αὐτοὺς μακρόθεν ἀπεμπόδιζον διὰ τὴ γίνεσθαι πολύν φόνον κατ' αὐτούς. Ἡμεῖς δὲ ἐκ τῶν τειχῶν ἄνωθεν ταῦτα θεωροῦντες ἐδεόμεθα τοῦ Θεοῦ ἐλεῆ- σαι αὐτοὺς καὶ ἡμᾶς. Ομοίως δὲ ὁ ἀμηρᾶς ἔφιπ- πος ἑστὼς κατὰ τὰς ἀκτὰς τῆς θαλάσσης ἐθεώρει τὰ γινόμενα. Καὶ πάλιν ἐκ τρίτου ἐμακροβολίζον το, εἶτα πάλιν θέλοντες συῤῥῆξαι αὐτοῖς μετά ἐπηρμένης οφρύος καὶ μεγάλων ἀλαλαγμῶν· οἱ δὲ ναύκληροι καὶ κυβερνῆται καὶ ναύαρχοι ἀνδρείως καὶ ῥωμαλέως σταθέντες, τοὺς ναύτας παραθαρού ναντες ἀποθανεῖν μᾶλλον ἢ ζῆν, καὶ μάλιστα δ ναυάρχης τῆς βασιλικῆς νηός τοὔνομα Φλαντανελάς η ἐκ πρύμνης εἰς πρώραν διερχόμενος καὶ ὡς λέων μαχόμενος καὶ φωναῖς τοὺς ἑτέρους διεγεί- ρων, ὥστε οὐ δύναμαι εἰπεῖν τὰς φωνὰς αὐτοῦ καὶ τοὺς τῶν ἑτέρων κρότους ἕως τοῦ οὐρανοῦ αἱρομέ- νους. Καὶ σύρηξις πάλιν μεγαλητέρα ἐγεγόνει, καὶ πολλοὶ ἐκ τῶν τριήρεων ἀπεκτάνθησαν καὶ ἐπνίγησαν, καὶ δύο τῶν τριήρεων πυριαλώτους ἐποίησαν, καὶ θεωροῦντες τὰς νῆς; ἐδειλίασαν. Ο δὲ ἀμηρᾶς θεωρῶν μηδὲν ἄξιον ἔργον ποιοῦντα τὸν τοσοῦτον καὶ τηλικοῦτον στόλον, ἀλλὰ μᾶλλον ἥττονα όντα, μανεὶς καὶ θυμῷ ληφθεὶς, βρυχώμενος καὶ τοὺς ὀδόντας τρίζων ύβρεις ενέχει εἰς τοὺς αὐτοῦ, δειλοκαρδίους καὶ γυναικώδεις καὶ ἀνωφελεῖς ἀποκαλῶν. Καὶ τὸν ἵππον κεντρίσας ἦλθεν ἐντὸς τῆς θαλάσσης (ἦσαν γὰρ ἐγγὺς τῆς χέρσου αἱ τριήρεις ὡσεὶ λίθου βολήν), καὶ τὰ πλείονα τῶν χιτώνων αὐτοῦ ἐβάφησαν ἐκ τῶν τῆς ἁλμυρᾶς θα λάσσης ὑδάτων. Ο δὲ στρατὸς ὁ παρὰ τὴν χέρσον Δι μενοι καὶ τοὺς ἐν τῷ στόλῳ ἐβλασφήμουν· καὶ πλεῖ στοι ἔφιπποι τῷ ἀμηρᾷ καὶ αὐτοὶ ἀκολουθοῦντες ἕως τῶν νηῶν ἤγγισαν. Οἱ δὲ τοῦ στόλου τὸν ἀμη- ρᾶν οὕτως θεωροῦντες πράττοντα, καὶ αἰσχυνθέντας τὰς ὕβρεις, ἄκοντες καὶ ἑκόντες μετά θυμού μεγά- λου μετέστρεψαν αὖθις τας πρώρας κατὰ τῶν νηῶν καὶ ἐμάχοντο ἰσχυρῶς. Καὶ τί χρή λέγειν ; οὐ μόνον εἰς οὐδὲν τὰς νῆας ἔβλαψαν, ἀλλὰ καὶ τοσοῦτες φόνος καὶ πληγὴ ἐγεγόνει κατ' αὐτοὺς ὥστε οὐκ ἐδύναντο αἱ τριήρεις ὄπισθεν ἐλθεῖν. Έφο- νεύθησαν δὲ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, ὡς ἔμαθον ἐγὼ ἐξ αὐτῶν, πλεῖον ἢ δυοκαίδεκα χιλιάδες 'Αγαρηνοί. μόνον ἐν τῇ θαλάσσῃ. Ελθούσης δὲ τῆς νυκτὸς ἐξ ανάγκης ὁ στόλος μικρὸν ἀνεχώρησε, καὶ αἱ νῆες εὐκαιρίαν εὑρόντες εἰσῆλθον ἐν τῷ λιμένι ἄνευ ούτ δενὸς ἀποκτανθέντος, εἰ μή τινῶν ὀλίγων πληγέν- των. Καὶ μεθ᾿ ἡμέρας τινὰς δύο ἢ τρεῖς ἐξ αὐτῶν πρὸς Κύριον ἐξεδήμησαν. Ὁ ἀμηρᾶς δὲ τοσοῦτον μανείς καὶ λυπηθείς κατὰ τοῦ του στύλου δρουγγα- ρίου ἤθελεν αὐτὸν ἀνασκολοπίστι, λέγων ὅτι ἔνεκεν τῆς ἐκείνου ἀνανδρίας καὶ ὀλιγοψυχίας αἱ νῆες ἐν ἐκείνῃ τῇ νυκτὶ ἐξάλλοντο, και δι' ἀπροσεξίας του- του καὶ ἀνωφελείας εἴασεν αὐτὰς εἰσελθεῖν ἐν τῷ λιμένι. Τινὲς δὲ ἐκ τῶν ἀρχόντων τῆς βουλῆς καὶ τῆς αὐλῆς τοῦ ἀμηρᾶ ἐδεήθησαν τοῦτον, ὥστε ζῇ, τὸν δρουγγάριον ἐχαρίσατο· πλὴν τοῦ ἀξιώματος αὐτὸν ἐγύμνωσε, καὶ πάντα τὸν βίον αὐτοῦ τοῖ; ἰαννιτζάροις ἐχαρίσατο. Καὶ πάλιν κατηφής υπάρχων ὁ ἀμηρᾶς καὶ τὰ; χεῖρας αὐτοῦ ὡς κύων δάκνων καὶ λὰξ που κατά γῆς θεωρῶν καὶ τοὺς τείχους ῥήξας δὶς καὶ τρις καὶ τοὺς τάφρους γεμίσας, καὶ εὐθὺς πάλιν αὐτοὺς CHRONICON MAJUS. - LIB. III. B spectantes, Deo preces faciebamus, ut ipsorum no-´ strique misereretur. Similiter ameras, equo insi- dens, e littore, quæ fiebant, prospiciebat. Jamque tertium jaculantur, fastuque turgidi et magno cla- more cos invadunt. maucleri, gubernatores, navarchi´ virili animo et robusto pectore stantes, nautas cohortantur ad mortem vitæ anteponendam, in primis imperatoriæ navis navarchus, Phlanta- nelas nomine, qui e puppi ad proram processit, leo- nis instar decertans et reliquos vocibus excitans, quas verbis exprimere non magis quam cæterorum D clamores possim, quibus astra feriebantur. Itaque exarsit rursus vehementius pugna, ac multi e tri- remibus occisi aut suffocati sunt, duabusque adeo triremibus captis, in magnum timorem inciderunt. Ameras cum talem tantamque classem nullum ope- ræ pretium facere, imo potius superari videret, ira et furore incensus, fremens et dentibus frendens, maledictis suos proscidit, ignavos, effeminatos, 110- bulones increpans ; ac subditis equo calcaribus, in mare provectus est (prope enim a terra naves aberant, circiter jactum lapidis), ut vestes ejus maximam partem aqua salsa madefierent. Quod ubi eum facientem vidit exercitus, qui in littore erat, indignatione et dolore commoli, couricial an- i tur his qui in classe erant, et plurimi equis ameranı secuti, ipsi quoque usque ad naves procedunt; ac classiarii, ita cum agentem eum vident, pudo. conviciorum compulsi, conversis rursus proris ad- versus nostrorum naves, strenue decertant. Veruni quid opus est, ut eventum dicam? Non modo nihit quidquam nocuerunt navibus, sed eriam tanta in eos clades stragesque edita est, ut triremes redire non possent. Occisi sunt illo die Agareni, ut ex ipsis cognovi, plus duodecies mille in mari dumtaxat. lui- gruente nocte, classis, necessitate coacta, paul-, recessit, et quatuor illa naves, opportunitatem na- clz, portum intrarunt, nemine de suis occiso, per- paucis vulneratis, quorum post aliquot dies duo vel tres ad Dominum migrarunt. Ameras adeo ira - scebatur succensebatque classis præfecto, ut palo eum transfigere cogitaret, quod illius ignavia et se- gnitia naves illa nocte evasissent, idemque socordia et imperitia præpeditus non prohibuisset eas, quo. minus portum intrarent. Verum quidam senatus et aulæ proceres precibus impetrarunt ab amera, eum vivere pateretur: qui tamen dignitate eum exuiit omnesque facultates ejus jannitzariis donavit. Rursum mestus ameras, canis instar manus mordet, pede terram pulsat, cun, bis et ter muris

ἐδεξιώσατο αὐτούς. Καὶ ἐλθόντες ταῖς πρώραις ὑπο- Α θεωρῶν αὐτὸν οὕτως ποιοῦντα ἡγανάκτουν λυπού κάτωθεν τῆς νης, αὐτοὶ δὲ μετὰ χύτρων κατα- σκευασμένων τεχνικῶς πυρὶ ὑγρῷ καὶ πετρῶν πά λιν αὐτοὺς μακρόθεν ἀπεμπόδιζον διὰ τὴ γίνεσθαι πολύν φόνον κατ' αὐτούς. Ἡμεῖς δὲ ἐκ τῶν τειχῶν ἄνωθεν ταῦτα θεωροῦντες ἐδεόμεθα τοῦ Θεοῦ ἐλεῆ- σαι αὐτοὺς καὶ ἡμᾶς. Ομοίως δὲ ὁ ἀμηρᾶς ἔφιπ- πος ἑστὼς κατὰ τὰς ἀκτὰς τῆς θαλάσσης ἐθεώρει τὰ γινόμενα. Καὶ πάλιν ἐκ τρίτου ἐμακροβολίζον το, εἶτα πάλιν θέλοντες συῤῥῆξαι αὐτοῖς μετά ἐπηρμένης οφρύος καὶ μεγάλων ἀλαλαγμῶν· οἱ δὲ ναύκληροι καὶ κυβερνῆται καὶ ναύαρχοι ἀνδρείως καὶ ῥωμαλέως σταθέντες, τοὺς ναύτας παραθαρού ναντες ἀποθανεῖν μᾶλλον ἢ ζῆν, καὶ μάλιστα δ ναυάρχης τῆς βασιλικῆς νηός τοὔνομα Φλαντανελάς η ἐκ πρύμνης εἰς πρώραν διερχόμενος καὶ ὡς λέων μαχόμενος καὶ φωναῖς τοὺς ἑτέρους διεγεί- ρων, ὥστε οὐ δύναμαι εἰπεῖν τὰς φωνὰς αὐτοῦ καὶ τοὺς τῶν ἑτέρων κρότους ἕως τοῦ οὐρανοῦ αἱρομέ- νους. Καὶ σύρηξις πάλιν μεγαλητέρα ἐγεγόνει, καὶ πολλοὶ ἐκ τῶν τριήρεων ἀπεκτάνθησαν καὶ ἐπνίγησαν, καὶ δύο τῶν τριήρεων πυριαλώτους ἐποίησαν, καὶ θεωροῦντες τὰς νῆς; ἐδειλίασαν. Ο δὲ ἀμηρᾶς θεωρῶν μηδὲν ἄξιον ἔργον ποιοῦντα τὸν τοσοῦτον καὶ τηλικοῦτον στόλον, ἀλλὰ μᾶλλον ἥττονα όντα, μανεὶς καὶ θυμῷ ληφθεὶς, βρυχώμενος καὶ τοὺς ὀδόντας τρίζων ύβρεις ενέχει εἰς τοὺς αὐτοῦ, δειλοκαρδίους καὶ γυναικώδεις καὶ ἀνωφελεῖς ἀποκαλῶν. Καὶ τὸν ἵππον κεντρίσας ἦλθεν ἐντὸς τῆς θαλάσσης (ἦσαν γὰρ ἐγγὺς τῆς χέρσου αἱ τριήρεις ὡσεὶ λίθου βολήν), καὶ τὰ πλείονα τῶν χιτώνων αὐτοῦ ἐβάφησαν ἐκ τῶν τῆς ἁλμυρᾶς θα λάσσης ὑδάτων. Ο δὲ στρατὸς ὁ παρὰ τὴν χέρσον Δι μενοι καὶ τοὺς ἐν τῷ στόλῳ ἐβλασφήμουν· καὶ πλεῖ στοι ἔφιπποι τῷ ἀμηρᾷ καὶ αὐτοὶ ἀκολουθοῦντες ἕως τῶν νηῶν ἤγγισαν. Οἱ δὲ τοῦ στόλου τὸν ἀμη- ρᾶν οὕτως θεωροῦντες πράττοντα, καὶ αἰσχυνθέντας τὰς ὕβρεις, ἄκοντες καὶ ἑκόντες μετά θυμού μεγά- λου μετέστρεψαν αὖθις τας πρώρας κατὰ τῶν νηῶν καὶ ἐμάχοντο ἰσχυρῶς. Καὶ τί χρή λέγειν ; οὐ μόνον εἰς οὐδὲν τὰς νῆας ἔβλαψαν, ἀλλὰ καὶ τοσοῦτες φόνος καὶ πληγὴ ἐγεγόνει κατ' αὐτοὺς ὥστε οὐκ ἐδύναντο αἱ τριήρεις ὄπισθεν ἐλθεῖν. Έφο- νεύθησαν δὲ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, ὡς ἔμαθον ἐγὼ ἐξ αὐτῶν, πλεῖον ἢ δυοκαίδεκα χιλιάδες 'Αγαρηνοί. μόνον ἐν τῇ θαλάσσῃ. Ελθούσης δὲ τῆς νυκτὸς ἐξ ανάγκης ὁ στόλος μικρὸν ἀνεχώρησε, καὶ αἱ νῆες εὐκαιρίαν εὑρόντες εἰσῆλθον ἐν τῷ λιμένι ἄνευ ούτ δενὸς ἀποκτανθέντος, εἰ μή τινῶν ὀλίγων πληγέν- των. Καὶ μεθ᾿ ἡμέρας τινὰς δύο ἢ τρεῖς ἐξ αὐτῶν πρὸς Κύριον ἐξεδήμησαν. Ὁ ἀμηρᾶς δὲ τοσοῦτον μανείς καὶ λυπηθείς κατὰ τοῦ του στύλου δρουγγα- ρίου ἤθελεν αὐτὸν ἀνασκολοπίστι, λέγων ὅτι ἔνεκεν τῆς ἐκείνου ἀνανδρίας καὶ ὀλιγοψυχίας αἱ νῆες ἐν ἐκείνῃ τῇ νυκτὶ ἐξάλλοντο, και δι' ἀπροσεξίας του- του καὶ ἀνωφελείας εἴασεν αὐτὰς εἰσελθεῖν ἐν τῷ λιμένι. Τινὲς δὲ ἐκ τῶν ἀρχόντων τῆς βουλῆς καὶ τῆς αὐλῆς τοῦ ἀμηρᾶ ἐδεήθησαν τοῦτον, ὥστε ζῇ, τὸν δρουγγάριον ἐχαρίσατο· πλὴν τοῦ ἀξιώματος αὐτὸν ἐγύμνωσε, καὶ πάντα τὸν βίον αὐτοῦ τοῖ; ἰαννιτζάροις ἐχαρίσατο. Καὶ πάλιν κατηφής υπάρχων ὁ ἀμηρᾶς καὶ τὰ; χεῖρας αὐτοῦ ὡς κύων δάκνων καὶ λὰξ που κατά γῆς θεωρῶν καὶ τοὺς τείχους ῥήξας δὶς καὶ τρις καὶ τοὺς τάφρους γεμίσας, καὶ εὐθὺς πάλιν αὐτοὺς CHRONICON MAJUS. - LIB. III. B spectantes, Deo preces faciebamus, ut ipsorum no-´ strique misereretur. Similiter ameras, equo insi- dens, e littore, quæ fiebant, prospiciebat. Jamque tertium jaculantur, fastuque turgidi et magno cla- more cos invadunt. maucleri, gubernatores, navarchi´ virili animo et robusto pectore stantes, nautas cohortantur ad mortem vitæ anteponendam, in primis imperatoriæ navis navarchus, Phlanta- nelas nomine, qui e puppi ad proram processit, leo- nis instar decertans et reliquos vocibus excitans, quas verbis exprimere non magis quam cæterorum D clamores possim, quibus astra feriebantur. Itaque exarsit rursus vehementius pugna, ac multi e tri- remibus occisi aut suffocati sunt, duabusque adeo triremibus captis, in magnum timorem inciderunt. Ameras cum talem tantamque classem nullum ope- ræ pretium facere, imo potius superari videret, ira et furore incensus, fremens et dentibus frendens, maledictis suos proscidit, ignavos, effeminatos, 110- bulones increpans ; ac subditis equo calcaribus, in mare provectus est (prope enim a terra naves aberant, circiter jactum lapidis), ut vestes ejus maximam partem aqua salsa madefierent. Quod ubi eum facientem vidit exercitus, qui in littore erat, indignatione et dolore commoli, couricial an- i tur his qui in classe erant, et plurimi equis ameranı secuti, ipsi quoque usque ad naves procedunt; ac classiarii, ita cum agentem eum vident, pudo. conviciorum compulsi, conversis rursus proris ad- versus nostrorum naves, strenue decertant. Veruni quid opus est, ut eventum dicam? Non modo nihit quidquam nocuerunt navibus, sed eriam tanta in eos clades stragesque edita est, ut triremes redire non possent. Occisi sunt illo die Agareni, ut ex ipsis cognovi, plus duodecies mille in mari dumtaxat. lui- gruente nocte, classis, necessitate coacta, paul-, recessit, et quatuor illa naves, opportunitatem na- clz, portum intrarunt, nemine de suis occiso, per- paucis vulneratis, quorum post aliquot dies duo vel tres ad Dominum migrarunt. Ameras adeo ira - scebatur succensebatque classis præfecto, ut palo eum transfigere cogitaret, quod illius ignavia et se- gnitia naves illa nocte evasissent, idemque socordia et imperitia præpeditus non prohibuisset eas, quo. minus portum intrarent. Verum quidam senatus et aulæ proceres precibus impetrarunt ab amera, eum vivere pateretur: qui tamen dignitate eum exuiit omnesque facultates ejus jannitzariis donavit. Rursum mestus ameras, canis instar manus mordet, pede terram pulsat, cun, bis et ter muris

ἐδεξιώσατο αὐτούς. Καὶ ἐλθόντες ταῖς πρώραις ὑπο- Α θεωρῶν αὐτὸν οὕτως ποιοῦντα ἡγανάκτουν λυπού κάτωθεν τῆς νης, αὐτοὶ δὲ μετὰ χύτρων κατα- σκευασμένων τεχνικῶς πυρὶ ὑγρῷ καὶ πετρῶν πά λιν αὐτοὺς μακρόθεν ἀπεμπόδιζον διὰ τὴ γίνεσθαι πολύν φόνον κατ' αὐτούς. Ἡμεῖς δὲ ἐκ τῶν τειχῶν ἄνωθεν ταῦτα θεωροῦντες ἐδεόμεθα τοῦ Θεοῦ ἐλεῆ- σαι αὐτοὺς καὶ ἡμᾶς. Ομοίως δὲ ὁ ἀμηρᾶς ἔφιπ- πος ἑστὼς κατὰ τὰς ἀκτὰς τῆς θαλάσσης ἐθεώρει τὰ γινόμενα. Καὶ πάλιν ἐκ τρίτου ἐμακροβολίζον το, εἶτα πάλιν θέλοντες συῤῥῆξαι αὐτοῖς μετά ἐπηρμένης οφρύος καὶ μεγάλων ἀλαλαγμῶν· οἱ δὲ ναύκληροι καὶ κυβερνῆται καὶ ναύαρχοι ἀνδρείως καὶ ῥωμαλέως σταθέντες, τοὺς ναύτας παραθαρού ναντες ἀποθανεῖν μᾶλλον ἢ ζῆν, καὶ μάλιστα δ ναυάρχης τῆς βασιλικῆς νηός τοὔνομα Φλαντανελάς η ἐκ πρύμνης εἰς πρώραν διερχόμενος καὶ ὡς λέων μαχόμενος καὶ φωναῖς τοὺς ἑτέρους διεγεί- ρων, ὥστε οὐ δύναμαι εἰπεῖν τὰς φωνὰς αὐτοῦ καὶ τοὺς τῶν ἑτέρων κρότους ἕως τοῦ οὐρανοῦ αἱρομέ- νους. Καὶ σύρηξις πάλιν μεγαλητέρα ἐγεγόνει, καὶ πολλοὶ ἐκ τῶν τριήρεων ἀπεκτάνθησαν καὶ ἐπνίγησαν, καὶ δύο τῶν τριήρεων πυριαλώτους ἐποίησαν, καὶ θεωροῦντες τὰς νῆς; ἐδειλίασαν. Ο δὲ ἀμηρᾶς θεωρῶν μηδὲν ἄξιον ἔργον ποιοῦντα τὸν τοσοῦτον καὶ τηλικοῦτον στόλον, ἀλλὰ μᾶλλον ἥττονα όντα, μανεὶς καὶ θυμῷ ληφθεὶς, βρυχώμενος καὶ τοὺς ὀδόντας τρίζων ύβρεις ενέχει εἰς τοὺς αὐτοῦ, δειλοκαρδίους καὶ γυναικώδεις καὶ ἀνωφελεῖς ἀποκαλῶν. Καὶ τὸν ἵππον κεντρίσας ἦλθεν ἐντὸς τῆς θαλάσσης (ἦσαν γὰρ ἐγγὺς τῆς χέρσου αἱ τριήρεις ὡσεὶ λίθου βολήν), καὶ τὰ πλείονα τῶν χιτώνων αὐτοῦ ἐβάφησαν ἐκ τῶν τῆς ἁλμυρᾶς θα λάσσης ὑδάτων. Ο δὲ στρατὸς ὁ παρὰ τὴν χέρσον Δι μενοι καὶ τοὺς ἐν τῷ στόλῳ ἐβλασφήμουν· καὶ πλεῖ στοι ἔφιπποι τῷ ἀμηρᾷ καὶ αὐτοὶ ἀκολουθοῦντες ἕως τῶν νηῶν ἤγγισαν. Οἱ δὲ τοῦ στόλου τὸν ἀμη- ρᾶν οὕτως θεωροῦντες πράττοντα, καὶ αἰσχυνθέντας τὰς ὕβρεις, ἄκοντες καὶ ἑκόντες μετά θυμού μεγά- λου μετέστρεψαν αὖθις τας πρώρας κατὰ τῶν νηῶν καὶ ἐμάχοντο ἰσχυρῶς. Καὶ τί χρή λέγειν ; οὐ μόνον εἰς οὐδὲν τὰς νῆας ἔβλαψαν, ἀλλὰ καὶ τοσοῦτες φόνος καὶ πληγὴ ἐγεγόνει κατ' αὐτοὺς ὥστε οὐκ ἐδύναντο αἱ τριήρεις ὄπισθεν ἐλθεῖν. Έφο- νεύθησαν δὲ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, ὡς ἔμαθον ἐγὼ ἐξ αὐτῶν, πλεῖον ἢ δυοκαίδεκα χιλιάδες 'Αγαρηνοί. μόνον ἐν τῇ θαλάσσῃ. Ελθούσης δὲ τῆς νυκτὸς ἐξ ανάγκης ὁ στόλος μικρὸν ἀνεχώρησε, καὶ αἱ νῆες εὐκαιρίαν εὑρόντες εἰσῆλθον ἐν τῷ λιμένι ἄνευ ούτ δενὸς ἀποκτανθέντος, εἰ μή τινῶν ὀλίγων πληγέν- των. Καὶ μεθ᾿ ἡμέρας τινὰς δύο ἢ τρεῖς ἐξ αὐτῶν πρὸς Κύριον ἐξεδήμησαν. Ὁ ἀμηρᾶς δὲ τοσοῦτον μανείς καὶ λυπηθείς κατὰ τοῦ του στύλου δρουγγα- ρίου ἤθελεν αὐτὸν ἀνασκολοπίστι, λέγων ὅτι ἔνεκεν τῆς ἐκείνου ἀνανδρίας καὶ ὀλιγοψυχίας αἱ νῆες ἐν ἐκείνῃ τῇ νυκτὶ ἐξάλλοντο, και δι' ἀπροσεξίας του- του καὶ ἀνωφελείας εἴασεν αὐτὰς εἰσελθεῖν ἐν τῷ λιμένι. Τινὲς δὲ ἐκ τῶν ἀρχόντων τῆς βουλῆς καὶ τῆς αὐλῆς τοῦ ἀμηρᾶ ἐδεήθησαν τοῦτον, ὥστε ζῇ, τὸν δρουγγάριον ἐχαρίσατο· πλὴν τοῦ ἀξιώματος αὐτὸν ἐγύμνωσε, καὶ πάντα τὸν βίον αὐτοῦ τοῖ; ἰαννιτζάροις ἐχαρίσατο. Καὶ πάλιν κατηφής υπάρχων ὁ ἀμηρᾶς καὶ τὰ; χεῖρας αὐτοῦ ὡς κύων δάκνων καὶ λὰξ που κατά γῆς θεωρῶν καὶ τοὺς τείχους ῥήξας δὶς καὶ τρις καὶ τοὺς τάφρους γεμίσας, καὶ εὐθὺς πάλιν αὐτοὺς CHRONICON MAJUS. - LIB. III. B spectantes, Deo preces faciebamus, ut ipsorum no-´ strique misereretur. Similiter ameras, equo insi- dens, e littore, quæ fiebant, prospiciebat. Jamque tertium jaculantur, fastuque turgidi et magno cla- more cos invadunt. maucleri, gubernatores, navarchi´ virili animo et robusto pectore stantes, nautas cohortantur ad mortem vitæ anteponendam, in primis imperatoriæ navis navarchus, Phlanta- nelas nomine, qui e puppi ad proram processit, leo- nis instar decertans et reliquos vocibus excitans, quas verbis exprimere non magis quam cæterorum D clamores possim, quibus astra feriebantur. Itaque exarsit rursus vehementius pugna, ac multi e tri- remibus occisi aut suffocati sunt, duabusque adeo triremibus captis, in magnum timorem inciderunt. Ameras cum talem tantamque classem nullum ope- ræ pretium facere, imo potius superari videret, ira et furore incensus, fremens et dentibus frendens, maledictis suos proscidit, ignavos, effeminatos, 110- bulones increpans ; ac subditis equo calcaribus, in mare provectus est (prope enim a terra naves aberant, circiter jactum lapidis), ut vestes ejus maximam partem aqua salsa madefierent. Quod ubi eum facientem vidit exercitus, qui in littore erat, indignatione et dolore commoli, couricial an- i tur his qui in classe erant, et plurimi equis ameranı secuti, ipsi quoque usque ad naves procedunt; ac classiarii, ita cum agentem eum vident, pudo. conviciorum compulsi, conversis rursus proris ad- versus nostrorum naves, strenue decertant. Veruni quid opus est, ut eventum dicam? Non modo nihit quidquam nocuerunt navibus, sed eriam tanta in eos clades stragesque edita est, ut triremes redire non possent. Occisi sunt illo die Agareni, ut ex ipsis cognovi, plus duodecies mille in mari dumtaxat. lui- gruente nocte, classis, necessitate coacta, paul-, recessit, et quatuor illa naves, opportunitatem na- clz, portum intrarunt, nemine de suis occiso, per- paucis vulneratis, quorum post aliquot dies duo vel tres ad Dominum migrarunt. Ameras adeo ira - scebatur succensebatque classis præfecto, ut palo eum transfigere cogitaret, quod illius ignavia et se- gnitia naves illa nocte evasissent, idemque socordia et imperitia præpeditus non prohibuisset eas, quo. minus portum intrarent. Verum quidam senatus et aulæ proceres precibus impetrarunt ab amera, eum vivere pateretur: qui tamen dignitate eum exuiit omnesque facultates ejus jannitzariis donavit. Rursum mestus ameras, canis instar manus mordet, pede terram pulsat, cun, bis et ter muris

ἀνωρθωμένου; εὕρισκεν, καὶ ἑκατὸν πεντήκοντα ή γέφυραν κατασκευάζει τρόπῳ τοιῷδε· ἀκάτια γά τριήρεις διήρεις τε καὶ μονήρεις οὐκ ηδυνήθησαν τινα, ἀγγεῖα μεγάλα, ξυλοπίθους συνάξει πολλούς, ἀλῶσαι τὰς τέσσαρας ἐκείνας νῆας, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ ξύλοις μακροῖς ἤτοι δοκοῖς καὶ σιδήροις καὶ καὶ τοσοῦτον φόνον εἰς αὐτοὺς ἐποίησαν, σχοινίοις ἰσχυρῶς καὶ δυνατῶς συνσφίγξας καὶ δή. στενάζων ἐκ καρδίας καπνὸς ἐκ τοῦ στόματος αὐτ σας, ἵνα μὴ τὰ ἀλμυρὰ ὕδατα δυνηθῶσιν ἐκ527- τοῦ ἐξέβαινε· καὶ ἐλογίζετο τί ἔδει ποιῆσαι, ἵνα ψαι τὸ ἔργον, εἶτα ἄνωθεν τῶν ἀκατίων καὶ ἀγ- τὴν πόλιν πλεῖον θλίψῃ καὶ στενοχωρήσῃ καὶ διὰ γείων καὶ τῶν ξύλων σανίδας δυνατῶς δήσας καὶ θαλάσσης καὶ ξηρᾶς τὴν πολιορκίαν δώσῃ. Καὶ σκολόπεσι σιδηροῖς ήτοι περόναις, καὶ γέφυρα τοιαύτην ελογίζετο μηχανήν, ἵνα μέρος του στόλου ἐγεγόνει δυνατή και τι καλὴ, ἔχουσα τὸ πλάτος όρο εἰσφέρῃ ἔσω τοῦ λιμένος. Καὶ ἦν ὁ λόγος εὐθὺς καὶ γυίων πεντήκοντα, τὸ δὲ μάκρος ἑκατὸν, ὥστε φαί τὸ ἔργον, καὶ ἐκ τοῦ ὄπισθεν μέρους τοῦ Γαλατά νεσθαι τὴν μέσην πᾶσαν τοῦ λιμένος ὡς ἐν ξηρά διὰ τοῦ λόφου ὁδὸν εὐθεῖαν ᾠκονόμησεν ἕως τοῦ λιο περιπατεῖν. Εἶτα καὶ ἐλεβόλιν ἄνωθεν τῆς γεφύρας μένος ἐρχομένην, καὶ σανίαι καὶ ξύλοις πᾶσαν κατ βαλών, καὶ αἱ τριήρεις ὁμοῦ πρὸς τὰ τείχη της έστρωσεν, ἃς ήλειψε σανίδας μετὰ στέατος βοῶν πόλεως ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσιν ἔτυπτον. Ιδόντες καὶ κριῶν· καὶ ὄργανα πολύτροπα ἕτερα ποιήσας δὲ αὐτὰ ὁ βασιλεὺς καὶ πᾶσα ἡ πόλις εἰς ταραχήν καὶ μηχανάς, τὰς τριήρεις καὶ διήρεις ἐν εὐκολίᾳ Β λογισμῶν μεγάλων ἐνέπεσον · ἐδεδίει γὰρ ὁ βασιλεὺς ἄνωθεν ἐν τῷ λόφῳ σύρας ἔσω ἐν τῷ λιμένι κατα διὰ τὴν ὀλιγότητα ἡμῶν. Καὶ βουλῆς γενομένης, δ:βάσας ἔφερεν αὐτάς. Καὶ ἦν τὸ ἔργον θαυμαστὸν ἵνα οἱ στρατηγοὶ καὶ οἱ δήμαρχοι καὶ οἱ ἕτεροι άρισ καὶ ναυμαχίας στρατήγημα ἄριστον. Ἐγὼ δὲ λογι στοι άνδρες Ιταλοί τε καὶ Ῥωμαῖοι, ὀλίγοι πάνυ ζομαι, τὸν Καίσαρα Αύγουστον εμιμήσατο, ὅταν εὑρεθέντες, ὅπου δ' ἂν νεωστὶ προσταχθῶσιν, ἐν μετὰ τοῦ ᾿Αντωνίου καὶ Κλεοπάτρας ἐμάχετο, ὃς ἐκείνοις τοῖς τόποις ἕκαστος αὐτῶν ἀπέλθῃ τοὺς διὰ τὸν σάλου τῆς θαλάσσης καὶ τοὺς ἐναντίους τείχους φυλάττειν καὶ τοῖς ἐχθροῖς ἀντιμάχεσθαι. ἀνέμους οὐκ ἐδυνήθη περιοδεύσαι κύκλωθεν τῆς Καὶ πρῶτον μεν τῷ τῆς Ἐνετίας μπαλῳ Ἱερων νήσου τοῦ Πέλοπος, καὶ ἐλθὼν διὰ τοῦ Ἰσθμοῦ τὰς μῳ Μηνότῳ ἐνεμπιστεύθη φυλάττειν καὶ οἰκονομεῖν νέας σύρας ἔτι πρὸς ἕψαν τῆς ᾿Ελλάδος θαλάσσης τὰ ἀνάκτορα καὶ πάντα τὰ ἐκεῖσε· τῷ δὲ τῶν Κα- ταχέως ἐν τῇ Ἀσίᾳ ἐδεύει, ἢ καὶ τὸν Νικητᾶν πα ταλάνων κονσούλῳ Πέτρῳ Γουλιάνῳ ἐδόθη ἵνα τρίκιον, ὅταν καὶ αὐτὸς ἐκ τῆς Ἑλλαδικῆς θαλάσ φυλάττῃ ἐν τοῖς μέρεσι τοῦ Βουκολέοντος καὶ ἄ, ρι σης τὰς τριήρεις ἐν τῇ δυτικῇ περάσας τοὺς Κρή- ἐγγὺς τοῦ Κοντοσκαλίου, τῷ δὲ Ἰακώβῳ Κονταρίνῳ τας ἐν τῇ Μοθώνῃ καὶ Πύλῳ ἐτροπώσατο. ἵνα φυλάττῃ τὰ μέρη τῶν τειχῶν τοῦ ἔξωθεν λιμέ νος καὶ ἕως ἐγγὺς τῶν Υψωμαθίων (καὶ οὐ διέλιπε ποιεῖν τὰ ὅσα ἔξεστι στρατιώταις, καὶ μάλιστα τοῖς ' Λοιπὸν ὁ ἀμηρᾶς τὰς τριήρεις φέρας ἐν μιᾷ νυκτί, ἐν τῷ λιμένι τῷ πρωί ηὑρέθησαν. Εἶτα GEORGII PHRANTZÆ B C concussis, fossis impletis, illico ea instaurata in- venit, et centum et quinquaginta triremes, bire- mes, uniremes capere non potuisse illas quatuor naves, sed tantam ab iis cladem perpessas esse considerat. Trahit ex imo pectore gemitum, et fu- mat ore, ac meditabatur, quid facto opus esset, ut urbem gravius urgeret et premeret ac terra et mari obsideret. Talem igitur rationem excogitavit, qua partem classis in portum trajiceret: quam rationem statim facto probavit. A tergo Galatæ rans collem viam rectam ad portum usque perti- nentem facit, totamque assibus trabibusque ster- uit, adipe boum et vervecum perunctis. Multis D insuper aliis instrumentis machinisque varii generis constructis, triremes et biremes, facili opera in collem subvectas, in portum deducit. Erat opuis mi- rabile et nauticum stratagema egregium. Equidem existimo, imitatum cum esse Cæsarem Augustum, contra Antonium et Cleopatram pugnantem, qui cum propter fluctus maris et ventos adversos Pe- Joponnesum circumnavigare non posset, navibus trans Isthmum in partem orientalem maris Græci tractis, confestim in Asiam pervenit, aut Nicetain patricium, qui et ipse e mari Græco triremes in orientale trajecit et Cretes ad Mothonen et Pylum in fugam vertit. Triremes igitur ab amera una nocte deportalæ, postero mane in portu inventæ sunt. Deinde pon- tem hoc modo exstruxit. Acatia, alia lignea vasa ampla, dola magno numero comportari jussit, et lignis longis sive trabibus, ferramentis et funibus, firmiter et arcte constringi et colligari, ne opis fluctilus maris disjiceretur. Deinde super acalia, vasa, trabes assibus per clavos ferreos sive fibulas valide affixis, pons firmas et pulcher factus est, latitudine quinquaginta, longitudine centum pedum, ut per totum medium pontem tanquam in sicco ambulari posset. Tum helepoli ponti imposita trire- mjbusque simul ad urbem admotis, mœnia ea parte percutere cœperunt. Hæc cum conspicerent impe- rator et urbs universa, vehementer animis pertur- bati sunt. Sollicitum enim imperatorem habebat paucitas nostrorum. Convocato concilio, decretum est, ut duces et tribuni et reliqui viri strenui tum lali tum Romani, perpauci numero, qua nuper constituti fuissent, eadem in loca nune redirent ad defendenda mœnia hostesque propulsandos. Ac primum quidem Venetorum bailo, Hieronymo Menoto, mandatum est, ut palatia et quæ ad ea pertinerent custodiret et servaret. Catelanorum consuli, Petro Guliano, pars Bucoleonis prope ad Contoscalium usque tuenda data est. Jacobo Con- tarino muri exterioris portus usque ad Hypsomathia commissi (nec is neglexit facere, quidquid milites,

ἀνωρθωμένου; εὕρισκεν, καὶ ἑκατὸν πεντήκοντα ή γέφυραν κατασκευάζει τρόπῳ τοιῷδε· ἀκάτια γά τριήρεις διήρεις τε καὶ μονήρεις οὐκ ηδυνήθησαν τινα, ἀγγεῖα μεγάλα, ξυλοπίθους συνάξει πολλούς, ἀλῶσαι τὰς τέσσαρας ἐκείνας νῆας, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ ξύλοις μακροῖς ἤτοι δοκοῖς καὶ σιδήροις καὶ καὶ τοσοῦτον φόνον εἰς αὐτοὺς ἐποίησαν, σχοινίοις ἰσχυρῶς καὶ δυνατῶς συνσφίγξας καὶ δή. στενάζων ἐκ καρδίας καπνὸς ἐκ τοῦ στόματος αὐτ σας, ἵνα μὴ τὰ ἀλμυρὰ ὕδατα δυνηθῶσιν ἐκ527- τοῦ ἐξέβαινε· καὶ ἐλογίζετο τί ἔδει ποιῆσαι, ἵνα ψαι τὸ ἔργον, εἶτα ἄνωθεν τῶν ἀκατίων καὶ ἀγ- τὴν πόλιν πλεῖον θλίψῃ καὶ στενοχωρήσῃ καὶ διὰ γείων καὶ τῶν ξύλων σανίδας δυνατῶς δήσας καὶ θαλάσσης καὶ ξηρᾶς τὴν πολιορκίαν δώσῃ. Καὶ σκολόπεσι σιδηροῖς ήτοι περόναις, καὶ γέφυρα τοιαύτην ελογίζετο μηχανήν, ἵνα μέρος του στόλου ἐγεγόνει δυνατή και τι καλὴ, ἔχουσα τὸ πλάτος όρο εἰσφέρῃ ἔσω τοῦ λιμένος. Καὶ ἦν ὁ λόγος εὐθὺς καὶ γυίων πεντήκοντα, τὸ δὲ μάκρος ἑκατὸν, ὥστε φαί τὸ ἔργον, καὶ ἐκ τοῦ ὄπισθεν μέρους τοῦ Γαλατά νεσθαι τὴν μέσην πᾶσαν τοῦ λιμένος ὡς ἐν ξηρά διὰ τοῦ λόφου ὁδὸν εὐθεῖαν ᾠκονόμησεν ἕως τοῦ λιο περιπατεῖν. Εἶτα καὶ ἐλεβόλιν ἄνωθεν τῆς γεφύρας μένος ἐρχομένην, καὶ σανίαι καὶ ξύλοις πᾶσαν κατ βαλών, καὶ αἱ τριήρεις ὁμοῦ πρὸς τὰ τείχη της έστρωσεν, ἃς ήλειψε σανίδας μετὰ στέατος βοῶν πόλεως ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσιν ἔτυπτον. Ιδόντες καὶ κριῶν· καὶ ὄργανα πολύτροπα ἕτερα ποιήσας δὲ αὐτὰ ὁ βασιλεὺς καὶ πᾶσα ἡ πόλις εἰς ταραχήν καὶ μηχανάς, τὰς τριήρεις καὶ διήρεις ἐν εὐκολίᾳ Β λογισμῶν μεγάλων ἐνέπεσον · ἐδεδίει γὰρ ὁ βασιλεὺς ἄνωθεν ἐν τῷ λόφῳ σύρας ἔσω ἐν τῷ λιμένι κατα διὰ τὴν ὀλιγότητα ἡμῶν. Καὶ βουλῆς γενομένης, δ:βάσας ἔφερεν αὐτάς. Καὶ ἦν τὸ ἔργον θαυμαστὸν ἵνα οἱ στρατηγοὶ καὶ οἱ δήμαρχοι καὶ οἱ ἕτεροι άρισ καὶ ναυμαχίας στρατήγημα ἄριστον. Ἐγὼ δὲ λογι στοι άνδρες Ιταλοί τε καὶ Ῥωμαῖοι, ὀλίγοι πάνυ ζομαι, τὸν Καίσαρα Αύγουστον εμιμήσατο, ὅταν εὑρεθέντες, ὅπου δ' ἂν νεωστὶ προσταχθῶσιν, ἐν μετὰ τοῦ ᾿Αντωνίου καὶ Κλεοπάτρας ἐμάχετο, ὃς ἐκείνοις τοῖς τόποις ἕκαστος αὐτῶν ἀπέλθῃ τοὺς διὰ τὸν σάλου τῆς θαλάσσης καὶ τοὺς ἐναντίους τείχους φυλάττειν καὶ τοῖς ἐχθροῖς ἀντιμάχεσθαι. ἀνέμους οὐκ ἐδυνήθη περιοδεύσαι κύκλωθεν τῆς Καὶ πρῶτον μεν τῷ τῆς Ἐνετίας μπαλῳ Ἱερων νήσου τοῦ Πέλοπος, καὶ ἐλθὼν διὰ τοῦ Ἰσθμοῦ τὰς μῳ Μηνότῳ ἐνεμπιστεύθη φυλάττειν καὶ οἰκονομεῖν νέας σύρας ἔτι πρὸς ἕψαν τῆς ᾿Ελλάδος θαλάσσης τὰ ἀνάκτορα καὶ πάντα τὰ ἐκεῖσε· τῷ δὲ τῶν Κα- ταχέως ἐν τῇ Ἀσίᾳ ἐδεύει, ἢ καὶ τὸν Νικητᾶν πα ταλάνων κονσούλῳ Πέτρῳ Γουλιάνῳ ἐδόθη ἵνα τρίκιον, ὅταν καὶ αὐτὸς ἐκ τῆς Ἑλλαδικῆς θαλάσ φυλάττῃ ἐν τοῖς μέρεσι τοῦ Βουκολέοντος καὶ ἄ, ρι σης τὰς τριήρεις ἐν τῇ δυτικῇ περάσας τοὺς Κρή- ἐγγὺς τοῦ Κοντοσκαλίου, τῷ δὲ Ἰακώβῳ Κονταρίνῳ τας ἐν τῇ Μοθώνῃ καὶ Πύλῳ ἐτροπώσατο. ἵνα φυλάττῃ τὰ μέρη τῶν τειχῶν τοῦ ἔξωθεν λιμέ νος καὶ ἕως ἐγγὺς τῶν Υψωμαθίων (καὶ οὐ διέλιπε ποιεῖν τὰ ὅσα ἔξεστι στρατιώταις, καὶ μάλιστα τοῖς ' Λοιπὸν ὁ ἀμηρᾶς τὰς τριήρεις φέρας ἐν μιᾷ νυκτί, ἐν τῷ λιμένι τῷ πρωί ηὑρέθησαν. Εἶτα GEORGII PHRANTZÆ B C concussis, fossis impletis, illico ea instaurata in- venit, et centum et quinquaginta triremes, bire- mes, uniremes capere non potuisse illas quatuor naves, sed tantam ab iis cladem perpessas esse considerat. Trahit ex imo pectore gemitum, et fu- mat ore, ac meditabatur, quid facto opus esset, ut urbem gravius urgeret et premeret ac terra et mari obsideret. Talem igitur rationem excogitavit, qua partem classis in portum trajiceret: quam rationem statim facto probavit. A tergo Galatæ rans collem viam rectam ad portum usque perti- nentem facit, totamque assibus trabibusque ster- uit, adipe boum et vervecum perunctis. Multis D insuper aliis instrumentis machinisque varii generis constructis, triremes et biremes, facili opera in collem subvectas, in portum deducit. Erat opuis mi- rabile et nauticum stratagema egregium. Equidem existimo, imitatum cum esse Cæsarem Augustum, contra Antonium et Cleopatram pugnantem, qui cum propter fluctus maris et ventos adversos Pe- Joponnesum circumnavigare non posset, navibus trans Isthmum in partem orientalem maris Græci tractis, confestim in Asiam pervenit, aut Nicetain patricium, qui et ipse e mari Græco triremes in orientale trajecit et Cretes ad Mothonen et Pylum in fugam vertit. Triremes igitur ab amera una nocte deportalæ, postero mane in portu inventæ sunt. Deinde pon- tem hoc modo exstruxit. Acatia, alia lignea vasa ampla, dola magno numero comportari jussit, et lignis longis sive trabibus, ferramentis et funibus, firmiter et arcte constringi et colligari, ne opis fluctilus maris disjiceretur. Deinde super acalia, vasa, trabes assibus per clavos ferreos sive fibulas valide affixis, pons firmas et pulcher factus est, latitudine quinquaginta, longitudine centum pedum, ut per totum medium pontem tanquam in sicco ambulari posset. Tum helepoli ponti imposita trire- mjbusque simul ad urbem admotis, mœnia ea parte percutere cœperunt. Hæc cum conspicerent impe- rator et urbs universa, vehementer animis pertur- bati sunt. Sollicitum enim imperatorem habebat paucitas nostrorum. Convocato concilio, decretum est, ut duces et tribuni et reliqui viri strenui tum lali tum Romani, perpauci numero, qua nuper constituti fuissent, eadem in loca nune redirent ad defendenda mœnia hostesque propulsandos. Ac primum quidem Venetorum bailo, Hieronymo Menoto, mandatum est, ut palatia et quæ ad ea pertinerent custodiret et servaret. Catelanorum consuli, Petro Guliano, pars Bucoleonis prope ad Contoscalium usque tuenda data est. Jacobo Con- tarino muri exterioris portus usque ad Hypsomathia commissi (nec is neglexit facere, quidquid milites,

εὐγενέσι), Μανουήλ δὲ τῷ ἐκ τῆς Λιγουρίας φυ- Α δὲ τῷ ἐκ Καρύστου, ἀνδρὶ πολεμιστῇ καὶ δραστηρίῳ λάττειν τὰ μέρη τῆς πύλης τῆς λεγομένης Χρυσής μετὰ διακοσίων ἀνδρῶν τοξύτων τε καὶ μπαλαιστρῶν εἶχον γὰρ ἐν ἐκείνῳ τῷ μέρει ἐλέπολιν ἐναντίαν, καὶ αὐτὴν μετὰ βουβάλων καὶ βοῶν δορῶν ἐνδεδυ μένην, καὶ τὰ τείχη μετὰ μηχανῶν ἔτυπτον. Παύλῳ μὲν καὶ ᾿Αντωνίῳ καὶ Τρωίλῳ τοῖς αὐταδέλφοις ἐμπιστεύθη ἵνα φυλάττωσι τὸ Μυρίανδρον, ὅπου καὶ ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσιν ἡ πόλις ἦν ἐπικίνδυνος, καὶ νυκτὸς καὶ ἡμέρας πεζοί τε καὶ ἱππόται τοῦ πλήθους τῶν Τούρκων ἐμάχοντο γενναίως καὶ ἀνδρείως, καὶ πολλάκις καὶ τὰ τείχη χαλάσαντες καὶ θέλοντες εἰσελθεῖν κακῶς ἀπεδιώχθησαν, καὶ φόνον εἰς αὐ τοὺς οὐκ ὀλίγον ἐποίουν, καὶ μέρος μὲν τῶν κλιμά- κων αὐτῶν ἔσυρον, μέρος δὲ ἔθλαζον, καὶ τὰ τῶν ἀν δρῶν ἆθλα καὶ γέρα μνήμης αἰωνίου ὑπῆρχον άξια. Θεοφίλῳ δὲ τῷ Παλαιολόγῳ, ἀνδρὶ ἐμπείρῳ πάσης γραμματικής πραγματείας καὶ τῆς Ἑλληνικῆς παι δείας καὶ μαθηματικῆς εἰς ἄκρον γευσαμένῳ, ἐνε πιστεύθη φυλάττειν κατὰ τὰ μέρη τῆς πύλης τῆς λεγομένης Σηλυβρίας. Τῷ δὲ Ἰωάννῃ τῷ Ἰουστι- νιανῷ τῷ αὐτοῦ στρατηγῷ καὶ εἰς πάντα καλῷ καὶ ἐπιτηδείῳ, πρὸς δν καὶ ὁ βασιλεὺς πολλὰ θαρ ῥῶν ἦν διὰ τὴν γενναιότητα καὶ ἀνδρίαν καὶ τόλμην αὐτοῦ, ἐδόθη ἵνα μετὰ τετρακοσίων στρατιωτῶν Ἰταλῶν τε καὶ Ῥωμαίων φυλάττῃ ἐν τοῖς μέρεσι τῆς πύλης τοῦ ἁγίου Ρωμανοῦ, ὅπου οἱ Τοῦρκοι πλεῖον τῶν ἄλλων μερῶν ἐμάχοντο · καὶ τὴν ἐλεβό λιν την μεγάλην καὶ τὴν ἐλεβόλιν ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσιν ἔστησαν διὰ τὸ εἶναι τὸν τόπον ἐπιτήδειον πρὸς τὸ πολιορκεῖν τὰ τείχη καὶ τὴν πόλιν καὶ διὰ τὸ εἶναι καὶ τὸν ἀμηρᾶν ἀντικοὺς ἐσκηνωμένον. Θεοδώρῳ · καὶ τοξότῃ ἡσκημένῳ ὑπὲρ ἄνθρωπον, καὶ Ἰωάννῃ Γερμανῷ, ἀνδρὶ τὰς τοῦ πολέμου μηχανάς καλῶς εἰδότι, ἐδόθη ἵνα φυλάττωσιν ἐν τοῖς μέρεσι τοῖς Καλυαρίας. Ο δὲ Ἱερώνυμος καὶ Λεονάρδος οἱ Λιγουρίται ἵνα φυλάττωσιν ἐν τοῖς μέρεσι τῆς πύ λης τῆς λεγομένης ξυλίνης. Τῷ δὲ καρδινάλῃ Ρωσ σίας ἐδόθη ἵνα φυλάττῃ ἐν τοῖς μέρεσι τοῦ Κυνηγε σίου καὶ ἕως τοῦ ἁγίου Δημητρίου. Ὁ δὲ μέγας δοὺξ Λουκᾶς ὁ Νοταρᾶς ἵνα φυλάττῃ ἐν τοῖς μέρεσι τοῦ Πετρίου καὶ ἕως τῆς πύλης τῆς ἁγίας Θεοδο σίας. Ἐν δὲ τοῖς μέρεσι τῆς πύλης τῆς λεγομένης ὡραίας φυλάττειν ὡρίσθησαν οἱ ναῦται καὶ οἱ ναύ- κληροι καὶ κυβερνῆται, οὓς εἶχεν ἡ ναῦς ἡ ἐκ τῆς Κρήτης. δ. Τῷ δὲ Γαβριὴλ Τριβιζάνῳ τῷ τῶν Ἐνετῶν τριήρεων καπετανίῳ μετὰ καὶ ἑτέρων ἀνδρῶν πεν- τήκοντα ἐδόθη φυλάττειν τὸν πύργον τὸν ἐν μέσῳ τοῦ ρεύματος, τὸν φυλάσσοντὰ τὴν εἴσοδον τοῦ λιμένος, καὶ ἦν ἀντικρὺς τῆς πύλης τῆς βασιλικῆς · καὶ τὸ ἐμπιστευθὲν αὐτῷ μέρος ὡς ποιμὴν καὶ οὐ μισθωτός καλῶς ἐφύλαττε. Τῷ δὲ Αντωνίῳ τῷ και πετανίῳ τῶν ἐμπορικῶν τριήρεων ἐδόθη φυλάττειν τὰς τριήρεις αὐτοῦ καὶ τὰς νῆας τὰς ἐντὸς τῆς ἁλύ σεως, ὡς εἴρηται· αἱ δὲ νῆες ἐκεῖναι διὰ τὸ εἶναι αὐτὲς καλῶς ἡτοιμασμένας εἰς παράταξιν πολέμου, οἱ ὄντες ἔσωθεν μετὰ σαλπίγγων καὶ τυμπάνων και φωνῶν ἀναριθμήτων τὰς τῶν Τούρκων τριήρεις καὶ νῆας εἰς μάχην ἐκάλουν, καὶ ἀκροβολισμοί οὐ διέλι - πον ἀναμέσον αὐτῶν καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν· πλην οὐ τελείαν συμπλοκὴν ἐποίουν. Οἱ δὲ ἕτεροι εὐγενείς CHRONICON MAJUS. - LIB. 115. B is locus ad oppugnanda monia in primis commodus et tentorium ameræ e regione erat. Theodoro Ca- rystio, viro bellicoso, et stremuo, ac sagittario longe exercitatissimo, item Joanni Germano, ma chinarum bellicarum artifici perito, regio Calyga- riorum defendenda erat. Hieronymo et Leonardo · Liguribus porta commissa est, quæ a ligno nomen habet. Cardinali Rossiæ regio Cynegesii ad san-. ctum usque Demetrium data est. Magnus dux, Lu-. cas Notaras, regionem inde a Petrio usque ad por- tam sanctæ Theodosiæ accepit. Ad portam, cui no- strenuos præsertim, facere decet). Manueli Liguri porta aurea quæ dicitur cum sagittari's et fundito- ribus ducentis custodienda tradita est. Erat enim huic parti opposita helepolis, et ipsa bubalorum boumque pellibus induta, ac muri quatiebantur maclinis. Paulus, Antonius et Troilus, fratres germani, Myriandro præfecti sunt, quoniam ibi quoque urbs gravius laborabat et die noctuque de Turcarum exercitu pedites et equites strenue ac fortiter pugnabant, adeoque sæpe, mænibus con- cussis, in urbem penetrare nitebantur: quos lamen male excipientes nostri, cædem in eos non medio- D men pulchræ est, nautæ, naucleri et gubernatores crem edebant et scalas eorum partim intro trahe- bant, partim diffringebant: merenturque horum virorum certamina et res gestæ æternam apud po- steros memoriam. Theophilo Palæologo, homini litterarum et omnis Græcæ eruditionis et mathema- tice peritissimo, custodia prope portam, quæ Se Iybria dicitur, tradita est. Joanni Justiniano, duci summo et ubicunque apto et idoneo, cui impera- tor propter generosum animum, fortitudinem et audaciam plurimum confidebat, dati sunt quadrin- gnti milites Itali et Romani, quibuscum regionem a portain sancti Romani defensaret, ubi Turca arrius, quam in reliquis locis, pugnabant statue- rantque magnam illam belepolim, propterea quod navis, quæ e Crela veneral, constituti erant. præfecto, et aliis quinquaginta viris ad custodiam assignata est turris in medio fluctu, e regione portæ regiæ, sila, quæ aditum portus tuetur.ls creditam sibi partem ut pastor,non ut mercenarius, diligenter servabat. Antonius, mercatoriarum na. vium præfectus, triremium suarum et navium, quæ intra calenam constituta erant, tutelam accepit: quæ naves quoniam ad conflictum bene instructæ erant, ii, qui intus erant, tubarum, clamo- tympanorum, rum strepitu frequenti Turcarum naves et trire- mes ad certamen provocabant, et jaculis quotidia dimicantes, justa tamen pugna non eoncurrebant. 4. Gabrieli Tribizano, Venetarum triremium

εὐγενέσι), Μανουήλ δὲ τῷ ἐκ τῆς Λιγουρίας φυ- Α δὲ τῷ ἐκ Καρύστου, ἀνδρὶ πολεμιστῇ καὶ δραστηρίῳ λάττειν τὰ μέρη τῆς πύλης τῆς λεγομένης Χρυσής μετὰ διακοσίων ἀνδρῶν τοξύτων τε καὶ μπαλαιστρῶν εἶχον γὰρ ἐν ἐκείνῳ τῷ μέρει ἐλέπολιν ἐναντίαν, καὶ αὐτὴν μετὰ βουβάλων καὶ βοῶν δορῶν ἐνδεδυ μένην, καὶ τὰ τείχη μετὰ μηχανῶν ἔτυπτον. Παύλῳ μὲν καὶ ᾿Αντωνίῳ καὶ Τρωίλῳ τοῖς αὐταδέλφοις ἐμπιστεύθη ἵνα φυλάττωσι τὸ Μυρίανδρον, ὅπου καὶ ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσιν ἡ πόλις ἦν ἐπικίνδυνος, καὶ νυκτὸς καὶ ἡμέρας πεζοί τε καὶ ἱππόται τοῦ πλήθους τῶν Τούρκων ἐμάχοντο γενναίως καὶ ἀνδρείως, καὶ πολλάκις καὶ τὰ τείχη χαλάσαντες καὶ θέλοντες εἰσελθεῖν κακῶς ἀπεδιώχθησαν, καὶ φόνον εἰς αὐ τοὺς οὐκ ὀλίγον ἐποίουν, καὶ μέρος μὲν τῶν κλιμά- κων αὐτῶν ἔσυρον, μέρος δὲ ἔθλαζον, καὶ τὰ τῶν ἀν δρῶν ἆθλα καὶ γέρα μνήμης αἰωνίου ὑπῆρχον άξια. Θεοφίλῳ δὲ τῷ Παλαιολόγῳ, ἀνδρὶ ἐμπείρῳ πάσης γραμματικής πραγματείας καὶ τῆς Ἑλληνικῆς παι δείας καὶ μαθηματικῆς εἰς ἄκρον γευσαμένῳ, ἐνε πιστεύθη φυλάττειν κατὰ τὰ μέρη τῆς πύλης τῆς λεγομένης Σηλυβρίας. Τῷ δὲ Ἰωάννῃ τῷ Ἰουστι- νιανῷ τῷ αὐτοῦ στρατηγῷ καὶ εἰς πάντα καλῷ καὶ ἐπιτηδείῳ, πρὸς δν καὶ ὁ βασιλεὺς πολλὰ θαρ ῥῶν ἦν διὰ τὴν γενναιότητα καὶ ἀνδρίαν καὶ τόλμην αὐτοῦ, ἐδόθη ἵνα μετὰ τετρακοσίων στρατιωτῶν Ἰταλῶν τε καὶ Ῥωμαίων φυλάττῃ ἐν τοῖς μέρεσι τῆς πύλης τοῦ ἁγίου Ρωμανοῦ, ὅπου οἱ Τοῦρκοι πλεῖον τῶν ἄλλων μερῶν ἐμάχοντο · καὶ τὴν ἐλεβό λιν την μεγάλην καὶ τὴν ἐλεβόλιν ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσιν ἔστησαν διὰ τὸ εἶναι τὸν τόπον ἐπιτήδειον πρὸς τὸ πολιορκεῖν τὰ τείχη καὶ τὴν πόλιν καὶ διὰ τὸ εἶναι καὶ τὸν ἀμηρᾶν ἀντικοὺς ἐσκηνωμένον. Θεοδώρῳ · καὶ τοξότῃ ἡσκημένῳ ὑπὲρ ἄνθρωπον, καὶ Ἰωάννῃ Γερμανῷ, ἀνδρὶ τὰς τοῦ πολέμου μηχανάς καλῶς εἰδότι, ἐδόθη ἵνα φυλάττωσιν ἐν τοῖς μέρεσι τοῖς Καλυαρίας. Ο δὲ Ἱερώνυμος καὶ Λεονάρδος οἱ Λιγουρίται ἵνα φυλάττωσιν ἐν τοῖς μέρεσι τῆς πύ λης τῆς λεγομένης ξυλίνης. Τῷ δὲ καρδινάλῃ Ρωσ σίας ἐδόθη ἵνα φυλάττῃ ἐν τοῖς μέρεσι τοῦ Κυνηγε σίου καὶ ἕως τοῦ ἁγίου Δημητρίου. Ὁ δὲ μέγας δοὺξ Λουκᾶς ὁ Νοταρᾶς ἵνα φυλάττῃ ἐν τοῖς μέρεσι τοῦ Πετρίου καὶ ἕως τῆς πύλης τῆς ἁγίας Θεοδο σίας. Ἐν δὲ τοῖς μέρεσι τῆς πύλης τῆς λεγομένης ὡραίας φυλάττειν ὡρίσθησαν οἱ ναῦται καὶ οἱ ναύ- κληροι καὶ κυβερνῆται, οὓς εἶχεν ἡ ναῦς ἡ ἐκ τῆς Κρήτης. δ. Τῷ δὲ Γαβριὴλ Τριβιζάνῳ τῷ τῶν Ἐνετῶν τριήρεων καπετανίῳ μετὰ καὶ ἑτέρων ἀνδρῶν πεν- τήκοντα ἐδόθη φυλάττειν τὸν πύργον τὸν ἐν μέσῳ τοῦ ρεύματος, τὸν φυλάσσοντὰ τὴν εἴσοδον τοῦ λιμένος, καὶ ἦν ἀντικρὺς τῆς πύλης τῆς βασιλικῆς · καὶ τὸ ἐμπιστευθὲν αὐτῷ μέρος ὡς ποιμὴν καὶ οὐ μισθωτός καλῶς ἐφύλαττε. Τῷ δὲ Αντωνίῳ τῷ και πετανίῳ τῶν ἐμπορικῶν τριήρεων ἐδόθη φυλάττειν τὰς τριήρεις αὐτοῦ καὶ τὰς νῆας τὰς ἐντὸς τῆς ἁλύ σεως, ὡς εἴρηται· αἱ δὲ νῆες ἐκεῖναι διὰ τὸ εἶναι αὐτὲς καλῶς ἡτοιμασμένας εἰς παράταξιν πολέμου, οἱ ὄντες ἔσωθεν μετὰ σαλπίγγων καὶ τυμπάνων και φωνῶν ἀναριθμήτων τὰς τῶν Τούρκων τριήρεις καὶ νῆας εἰς μάχην ἐκάλουν, καὶ ἀκροβολισμοί οὐ διέλι - πον ἀναμέσον αὐτῶν καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν· πλην οὐ τελείαν συμπλοκὴν ἐποίουν. Οἱ δὲ ἕτεροι εὐγενείς CHRONICON MAJUS. - LIB. 115. B is locus ad oppugnanda monia in primis commodus et tentorium ameræ e regione erat. Theodoro Ca- rystio, viro bellicoso, et stremuo, ac sagittario longe exercitatissimo, item Joanni Germano, ma chinarum bellicarum artifici perito, regio Calyga- riorum defendenda erat. Hieronymo et Leonardo · Liguribus porta commissa est, quæ a ligno nomen habet. Cardinali Rossiæ regio Cynegesii ad san-. ctum usque Demetrium data est. Magnus dux, Lu-. cas Notaras, regionem inde a Petrio usque ad por- tam sanctæ Theodosiæ accepit. Ad portam, cui no- strenuos præsertim, facere decet). Manueli Liguri porta aurea quæ dicitur cum sagittari's et fundito- ribus ducentis custodienda tradita est. Erat enim huic parti opposita helepolis, et ipsa bubalorum boumque pellibus induta, ac muri quatiebantur maclinis. Paulus, Antonius et Troilus, fratres germani, Myriandro præfecti sunt, quoniam ibi quoque urbs gravius laborabat et die noctuque de Turcarum exercitu pedites et equites strenue ac fortiter pugnabant, adeoque sæpe, mænibus con- cussis, in urbem penetrare nitebantur: quos lamen male excipientes nostri, cædem in eos non medio- D men pulchræ est, nautæ, naucleri et gubernatores crem edebant et scalas eorum partim intro trahe- bant, partim diffringebant: merenturque horum virorum certamina et res gestæ æternam apud po- steros memoriam. Theophilo Palæologo, homini litterarum et omnis Græcæ eruditionis et mathema- tice peritissimo, custodia prope portam, quæ Se Iybria dicitur, tradita est. Joanni Justiniano, duci summo et ubicunque apto et idoneo, cui impera- tor propter generosum animum, fortitudinem et audaciam plurimum confidebat, dati sunt quadrin- gnti milites Itali et Romani, quibuscum regionem a portain sancti Romani defensaret, ubi Turca arrius, quam in reliquis locis, pugnabant statue- rantque magnam illam belepolim, propterea quod navis, quæ e Crela veneral, constituti erant. præfecto, et aliis quinquaginta viris ad custodiam assignata est turris in medio fluctu, e regione portæ regiæ, sila, quæ aditum portus tuetur.ls creditam sibi partem ut pastor,non ut mercenarius, diligenter servabat. Antonius, mercatoriarum na. vium præfectus, triremium suarum et navium, quæ intra calenam constituta erant, tutelam accepit: quæ naves quoniam ad conflictum bene instructæ erant, ii, qui intus erant, tubarum, clamo- tympanorum, rum strepitu frequenti Turcarum naves et trire- mes ad certamen provocabant, et jaculis quotidia dimicantes, justa tamen pugna non eoncurrebant. 4. Gabrieli Tribizano, Venetarum triremium

καὶ ἄριστοι ἄνδρες τῆς πόλεως ἐν τόποις ἀναγκαίοις Α διεμερίσθησαν φύλαττειν, καὶ πᾶν τὸ δυνάμενον οὐ διέλιπον ποιεῖν. Τοὺς δὲ μοναχοὺς καὶ ἱερεῖς καὶ κληρικοὺς καὶ τοῦ λοιποῦ καταλόγου τῆς ἐκκλησίας ἄνδρας διέταξαν ένα διαμερισθώσιν ἔνθεν κἀκεῖθεν ἐν τῷ περιβόλῳ τῆς πόλεως, ἵνα καὶ αὐτοὶ τοῦ Θεοῦ δεόμενοι καὶ ἡμεροσκόπους καὶ νυκτοσκόπους ποιῶσι, καὶ δεήσεσι ἐξιλεοῦσθαι τὸ θεῖον ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῆς πόλεως. Τὸν δὲ Δημήτριον τὸν Καντακουζηνὸν καὶ τὸν γαμβρὸν αὐτοῦ Παλαιολόγον Νικηφόρον μετὰ καὶ ἑτέρων τινῶν κατέταξαν ἐν τῷ σεπτῷ ἀποστολείῳ καὶ ἐν ἑτέροις τόποις περιπατεῖν μετά ἑπτακοσίων ἀνδρῶν, ἵνα εἰ; οἷον δὴ τόπον ἀνάγκη ὑπάρχῃ βοηθήσωσιν. Ο δὲ βασιλεὺς ἅμα τῷ Φραγκίσκῳ τῷ Τολέδῳ τῷ συγγενεῖ αὐτοῦ, δς κατάγε ται, λέγουσιν, ἐκ τοῦ αἵματος τοῦ περιφανούς βασιλέως ᾿Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ, καὶ μεθ' ἡμῶν ἔφιππος δι' ὅλης τῆς ἡμέρας καὶ νυκτὸς περιπατῶν ἦν γύρωθεν ἔνδον τῆς πόλεως καὶ τῶν τειχῶν· καὶ τὰ εἰς ἀνάγκην του πολέμου ήτοιμάζομεν. Ἐπειδὴ δὲ καὶ χρημάτων ἐσπάνιζον τὰ βασίλεια διὰ τὸν μισθὸν τῶν στρατιωτῶν, προσέταξεν ὁ βασι λεὺς λαβεῖν τὰ τῶν ἐκκλησιῶν σκεύη ἅγια και ἀφιερωμένα τῷ Θεῷ, καὶ χρήματα ἐποίησαν. Καὶ μή τις ἐγκαλέσῃ ἡμᾶς ὡς ἱεροσύλους · ἕνεκεν τῆς τοῦ καιροῦ ἀνάγκης ἐγίνετο, ὡς καὶ ὁ Δαβὶδ πεπου θώς, πεινάσας, τοὺς ἄρτους τῆς προθέσεως ἔφαγεν, ἃ οὐκ ἔξεστι φαγεῖν εἰ μὴ τοῖς ἱερεῦσι μόνοις. Ἔλεγε γὰρ ὁ μακαρίτης ὁ βασιλεύς · « "Αν ὁ Θεὸς τὴν πόλιν λυτρώσηται, τετραπλοῦν ἀποδώσω τῷ Κυρίῳ μου. ο β Καὶ αὖθις ἑτέρας βουλῆς γενομένης, ἵνα τὰς ἐν τῷ λιμένι φερομένας τριήρεις καὶ γέφυραν ἐμ- πρήσωσι μηχανῇ τινι, διότι μεγάλην ταραχὴν καὶ κίνδυνον αἱ νῆες αὗται τῇ πόλει ἐνεδίδον, καὶ μηχανήν τινα εὗρον, καὶ τὴν βουλὴν ἐξεφώνησαν τῷ βασιλεῖ. Ιάκωβος Κόκος ὁ Ενετός, ἀνὴρ ὀξύτερος τοῦ ποιεῖν ἢ λέγειν, ὡς ἐνεμπιστεύθη τοῦ πέρας δύν σαι τῆς ὑποθέσεως, ἤρξατο τοῦ ἔργου πάνυ ἐπιτη δείως καὶ καλῶς τρόπῳ τοιῷδε. ᾿Ακάτια τρία πάνω ταχέα καὶ γοργὰ οἰκονομήσας, καὶ τεσσαράκοντα νέους θαρσαλέους καὶ μεγαλοψύχους καὶ ἀνδρείοις ἐν αὐτοῖς ἔβαλε, Γραικούς τε καὶ Ἰταλούς, καὶ και λῶς παραγγείλας αὐτοῖς τὰ πάντα καὶ τὰς κατα σκευασθείσας μετὰ τοῦ ὑγροῦ πυρὸς τέχνας δώσεις, ἵνα ἔλθωσιν νυκτὸς καὶ περάσωσι πρὸς τὸν Γαλατάν καὶ πλησίον τῆς πέρας εκείνης γῆς ἔλθωσιν ἕως τῶν τριήρεων καὶ τὰ ὁρισθέντα πράξωσιν. Καὶ ἐγεγόνει ἄν, εἰ μὴ καὶ εἰς τὸ αὐτὸ ἡ κακὴ τύχη ἡμῶν ἐμπό διζε. Ελθόντες δὲ πάνυ ἐπιτηδείως καὶ τὴν γέφυραν περιπατήσαντες καὶ περάσαντες καὶ δύο νέους ἀφέν τες ἐκεῖ μετὰ κατασκευῆς, ἵνα ὅταν οἱ ἕτεροι εἰς τὰς τριήρεις ἐγγίσωσι καὶ σημεῖόν τι ἴδως, τότε ἐν μια ώρα θεαφίῳ τὸ ὑγρὸν πῦρ ἀνάψωσι, φθάσαντες δὲ καὶ ἕως τῶν τριήρεων ἐγγὺς, ὁ Θεὸς ἢ διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ἐκώλυσε τὸ ἔργον, ἢ ἐξ ἀπροσεξίας τινὸς τῶν νέων ἐκείνων οἰκέτης τις τὸ μυστήριον τοῖς ἐναντίοις ἐμήνυσε· καὶ φυλακὰς ἀγρύπνος καὶ νυκτοσκόπους ἔχοντες, ὡς εἶδον αὐτοὺς, μετὰ σκευῶν καὶ πετρῶν καὶ μετὰ ἑτέρων ἀκατίων τὸ ἐν ἀκάτιον ἐβύθισαν καὶ μερικοὺς τῶν ἀνθρώπων ἐν ζώγρησαν· καὶ οὕτως οὐδὲν ἕτερον οἱ ἡμέτερα GEORGI PIRANTZ.E Reliqui generosi et strenui cives in locis iniquis ad custodiam dispertiti sunt, nec cessabant ope- ram, quam possent, præstare. Monachi autem et sacerdotes et clerici et reliqui ordinis ecclesiastici homines per totam urbem passim distributi sunt, nt Deo supplicarent et die noctuque specularentur et precibus Namen pro salute urbis placarent. De- metrium Cantacuzenum et Nicephorum Palæolo- gum, generum ejus, cum aliis quibusdam ad vene- randum apostolorum templum et alia loca obeunda cum viris septingentis constituit, ut ubi res flagi- tarel, eo cum auxilio advolarent. Ipse imperator nobiscum etcu Francisco Toledo, coguaio suo, qui ex illustri imperatore Alexio Comneno genus ducere fertur, tota die et nocte intra urbem et monia obequitabat, prospiciebatque rebus ad bel- !um necessariis. Cum autem pecunia palatium deficeret propter stipendia militum, imperator sanctam et Deo con- secratam ecclesiarum supellectilem usurpari et in numismata redigi jussit. Ne vero quisquam ut sacrilegos nos increpato. Coacti enim necessitate fecimus, haud secus ac David, qui esuriens panes propositionis comedit, quos nisi sacerdotibus nemini licebat edere. Ac dicebat beatæ memoriæ imperator : «Si Deus urbem liberaverit, qualru- plum Domino restituam. C D Rursus alia inita consultatione, ut in portu col- locatas triremes et pontein machinatione aliqua comburerent, quippe quibus in magnum discrimen et periculum urbs adduceretur, ratio aliqua inven- ta et cum imperatore communicata est. Jacobus Cocus, Venetus, vir ad agendum quam ad dicen dum promptior, cui commissum est, ut perficeret consilium, opus admodum alacriter et apte ita aggressus est. Acatia tria apprime velocia et agi- lia paravit iis quadraginta juvenes generosos et strenuos, tum Græcos tum Halos, quibus omnia diligenter præcepit deditque machinas igne Græco instructas, imposuit, ut nocte Galatan trajeci, prope littus ad triremes accederent facerentque, que constituta erant. Ac hene cessisset inceptum, nisi sinistra fortuna nostra fuisset impeditum. Natu cum prospere pontem circumissent traje- cissentque, relictis ibi duobus juvenibus cum apparatu, ut, cum reliqui ad triremes pervenissent ac dedissent signum, eodem utrique tempore sulphure accenderent ignem Græcum, illi prope triremes jam advenerant, cum Deus rem impe·livit,, sive peccata nostra ita meruerant, sive imprudentia juvenum servus aliquis consilium hostibus prodi derat; itaque cum illos animadvertissent, telis, saxis et acatiis unum e nostris navigiis subiner- scroll, ipsos homines cep runt : nec nostri quil

καὶ ἄριστοι ἄνδρες τῆς πόλεως ἐν τόποις ἀναγκαίοις Α διεμερίσθησαν φύλαττειν, καὶ πᾶν τὸ δυνάμενον οὐ διέλιπον ποιεῖν. Τοὺς δὲ μοναχοὺς καὶ ἱερεῖς καὶ κληρικοὺς καὶ τοῦ λοιποῦ καταλόγου τῆς ἐκκλησίας ἄνδρας διέταξαν ένα διαμερισθώσιν ἔνθεν κἀκεῖθεν ἐν τῷ περιβόλῳ τῆς πόλεως, ἵνα καὶ αὐτοὶ τοῦ Θεοῦ δεόμενοι καὶ ἡμεροσκόπους καὶ νυκτοσκόπους ποιῶσι, καὶ δεήσεσι ἐξιλεοῦσθαι τὸ θεῖον ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῆς πόλεως. Τὸν δὲ Δημήτριον τὸν Καντακουζηνὸν καὶ τὸν γαμβρὸν αὐτοῦ Παλαιολόγον Νικηφόρον μετὰ καὶ ἑτέρων τινῶν κατέταξαν ἐν τῷ σεπτῷ ἀποστολείῳ καὶ ἐν ἑτέροις τόποις περιπατεῖν μετά ἑπτακοσίων ἀνδρῶν, ἵνα εἰ; οἷον δὴ τόπον ἀνάγκη ὑπάρχῃ βοηθήσωσιν. Ο δὲ βασιλεὺς ἅμα τῷ Φραγκίσκῳ τῷ Τολέδῳ τῷ συγγενεῖ αὐτοῦ, δς κατάγε ται, λέγουσιν, ἐκ τοῦ αἵματος τοῦ περιφανούς βασιλέως ᾿Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ, καὶ μεθ' ἡμῶν ἔφιππος δι' ὅλης τῆς ἡμέρας καὶ νυκτὸς περιπατῶν ἦν γύρωθεν ἔνδον τῆς πόλεως καὶ τῶν τειχῶν· καὶ τὰ εἰς ἀνάγκην του πολέμου ήτοιμάζομεν. Ἐπειδὴ δὲ καὶ χρημάτων ἐσπάνιζον τὰ βασίλεια διὰ τὸν μισθὸν τῶν στρατιωτῶν, προσέταξεν ὁ βασι λεὺς λαβεῖν τὰ τῶν ἐκκλησιῶν σκεύη ἅγια και ἀφιερωμένα τῷ Θεῷ, καὶ χρήματα ἐποίησαν. Καὶ μή τις ἐγκαλέσῃ ἡμᾶς ὡς ἱεροσύλους · ἕνεκεν τῆς τοῦ καιροῦ ἀνάγκης ἐγίνετο, ὡς καὶ ὁ Δαβὶδ πεπου θώς, πεινάσας, τοὺς ἄρτους τῆς προθέσεως ἔφαγεν, ἃ οὐκ ἔξεστι φαγεῖν εἰ μὴ τοῖς ἱερεῦσι μόνοις. Ἔλεγε γὰρ ὁ μακαρίτης ὁ βασιλεύς · « "Αν ὁ Θεὸς τὴν πόλιν λυτρώσηται, τετραπλοῦν ἀποδώσω τῷ Κυρίῳ μου. ο β Καὶ αὖθις ἑτέρας βουλῆς γενομένης, ἵνα τὰς ἐν τῷ λιμένι φερομένας τριήρεις καὶ γέφυραν ἐμ- πρήσωσι μηχανῇ τινι, διότι μεγάλην ταραχὴν καὶ κίνδυνον αἱ νῆες αὗται τῇ πόλει ἐνεδίδον, καὶ μηχανήν τινα εὗρον, καὶ τὴν βουλὴν ἐξεφώνησαν τῷ βασιλεῖ. Ιάκωβος Κόκος ὁ Ενετός, ἀνὴρ ὀξύτερος τοῦ ποιεῖν ἢ λέγειν, ὡς ἐνεμπιστεύθη τοῦ πέρας δύν σαι τῆς ὑποθέσεως, ἤρξατο τοῦ ἔργου πάνυ ἐπιτη δείως καὶ καλῶς τρόπῳ τοιῷδε. ᾿Ακάτια τρία πάνω ταχέα καὶ γοργὰ οἰκονομήσας, καὶ τεσσαράκοντα νέους θαρσαλέους καὶ μεγαλοψύχους καὶ ἀνδρείοις ἐν αὐτοῖς ἔβαλε, Γραικούς τε καὶ Ἰταλούς, καὶ και λῶς παραγγείλας αὐτοῖς τὰ πάντα καὶ τὰς κατα σκευασθείσας μετὰ τοῦ ὑγροῦ πυρὸς τέχνας δώσεις, ἵνα ἔλθωσιν νυκτὸς καὶ περάσωσι πρὸς τὸν Γαλατάν καὶ πλησίον τῆς πέρας εκείνης γῆς ἔλθωσιν ἕως τῶν τριήρεων καὶ τὰ ὁρισθέντα πράξωσιν. Καὶ ἐγεγόνει ἄν, εἰ μὴ καὶ εἰς τὸ αὐτὸ ἡ κακὴ τύχη ἡμῶν ἐμπό διζε. Ελθόντες δὲ πάνυ ἐπιτηδείως καὶ τὴν γέφυραν περιπατήσαντες καὶ περάσαντες καὶ δύο νέους ἀφέν τες ἐκεῖ μετὰ κατασκευῆς, ἵνα ὅταν οἱ ἕτεροι εἰς τὰς τριήρεις ἐγγίσωσι καὶ σημεῖόν τι ἴδως, τότε ἐν μια ώρα θεαφίῳ τὸ ὑγρὸν πῦρ ἀνάψωσι, φθάσαντες δὲ καὶ ἕως τῶν τριήρεων ἐγγὺς, ὁ Θεὸς ἢ διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ἐκώλυσε τὸ ἔργον, ἢ ἐξ ἀπροσεξίας τινὸς τῶν νέων ἐκείνων οἰκέτης τις τὸ μυστήριον τοῖς ἐναντίοις ἐμήνυσε· καὶ φυλακὰς ἀγρύπνος καὶ νυκτοσκόπους ἔχοντες, ὡς εἶδον αὐτοὺς, μετὰ σκευῶν καὶ πετρῶν καὶ μετὰ ἑτέρων ἀκατίων τὸ ἐν ἀκάτιον ἐβύθισαν καὶ μερικοὺς τῶν ἀνθρώπων ἐν ζώγρησαν· καὶ οὕτως οὐδὲν ἕτερον οἱ ἡμέτερα GEORGI PIRANTZ.E Reliqui generosi et strenui cives in locis iniquis ad custodiam dispertiti sunt, nec cessabant ope- ram, quam possent, præstare. Monachi autem et sacerdotes et clerici et reliqui ordinis ecclesiastici homines per totam urbem passim distributi sunt, nt Deo supplicarent et die noctuque specularentur et precibus Namen pro salute urbis placarent. De- metrium Cantacuzenum et Nicephorum Palæolo- gum, generum ejus, cum aliis quibusdam ad vene- randum apostolorum templum et alia loca obeunda cum viris septingentis constituit, ut ubi res flagi- tarel, eo cum auxilio advolarent. Ipse imperator nobiscum etcu Francisco Toledo, coguaio suo, qui ex illustri imperatore Alexio Comneno genus ducere fertur, tota die et nocte intra urbem et monia obequitabat, prospiciebatque rebus ad bel- !um necessariis. Cum autem pecunia palatium deficeret propter stipendia militum, imperator sanctam et Deo con- secratam ecclesiarum supellectilem usurpari et in numismata redigi jussit. Ne vero quisquam ut sacrilegos nos increpato. Coacti enim necessitate fecimus, haud secus ac David, qui esuriens panes propositionis comedit, quos nisi sacerdotibus nemini licebat edere. Ac dicebat beatæ memoriæ imperator : «Si Deus urbem liberaverit, qualru- plum Domino restituam. C D Rursus alia inita consultatione, ut in portu col- locatas triremes et pontein machinatione aliqua comburerent, quippe quibus in magnum discrimen et periculum urbs adduceretur, ratio aliqua inven- ta et cum imperatore communicata est. Jacobus Cocus, Venetus, vir ad agendum quam ad dicen dum promptior, cui commissum est, ut perficeret consilium, opus admodum alacriter et apte ita aggressus est. Acatia tria apprime velocia et agi- lia paravit iis quadraginta juvenes generosos et strenuos, tum Græcos tum Halos, quibus omnia diligenter præcepit deditque machinas igne Græco instructas, imposuit, ut nocte Galatan trajeci, prope littus ad triremes accederent facerentque, que constituta erant. Ac hene cessisset inceptum, nisi sinistra fortuna nostra fuisset impeditum. Natu cum prospere pontem circumissent traje- cissentque, relictis ibi duobus juvenibus cum apparatu, ut, cum reliqui ad triremes pervenissent ac dedissent signum, eodem utrique tempore sulphure accenderent ignem Græcum, illi prope triremes jam advenerant, cum Deus rem impe·livit,, sive peccata nostra ita meruerant, sive imprudentia juvenum servus aliquis consilium hostibus prodi derat; itaque cum illos animadvertissent, telis, saxis et acatiis unum e nostris navigiis subiner- scroll, ipsos homines cep runt : nec nostri quil

καὶ ἄριστοι ἄνδρες τῆς πόλεως ἐν τόποις ἀναγκαίοις Α διεμερίσθησαν φύλαττειν, καὶ πᾶν τὸ δυνάμενον οὐ διέλιπον ποιεῖν. Τοὺς δὲ μοναχοὺς καὶ ἱερεῖς καὶ κληρικοὺς καὶ τοῦ λοιποῦ καταλόγου τῆς ἐκκλησίας ἄνδρας διέταξαν ένα διαμερισθώσιν ἔνθεν κἀκεῖθεν ἐν τῷ περιβόλῳ τῆς πόλεως, ἵνα καὶ αὐτοὶ τοῦ Θεοῦ δεόμενοι καὶ ἡμεροσκόπους καὶ νυκτοσκόπους ποιῶσι, καὶ δεήσεσι ἐξιλεοῦσθαι τὸ θεῖον ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῆς πόλεως. Τὸν δὲ Δημήτριον τὸν Καντακουζηνὸν καὶ τὸν γαμβρὸν αὐτοῦ Παλαιολόγον Νικηφόρον μετὰ καὶ ἑτέρων τινῶν κατέταξαν ἐν τῷ σεπτῷ ἀποστολείῳ καὶ ἐν ἑτέροις τόποις περιπατεῖν μετά ἑπτακοσίων ἀνδρῶν, ἵνα εἰ; οἷον δὴ τόπον ἀνάγκη ὑπάρχῃ βοηθήσωσιν. Ο δὲ βασιλεὺς ἅμα τῷ Φραγκίσκῳ τῷ Τολέδῳ τῷ συγγενεῖ αὐτοῦ, δς κατάγε ται, λέγουσιν, ἐκ τοῦ αἵματος τοῦ περιφανούς βασιλέως ᾿Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ, καὶ μεθ' ἡμῶν ἔφιππος δι' ὅλης τῆς ἡμέρας καὶ νυκτὸς περιπατῶν ἦν γύρωθεν ἔνδον τῆς πόλεως καὶ τῶν τειχῶν· καὶ τὰ εἰς ἀνάγκην του πολέμου ήτοιμάζομεν. Ἐπειδὴ δὲ καὶ χρημάτων ἐσπάνιζον τὰ βασίλεια διὰ τὸν μισθὸν τῶν στρατιωτῶν, προσέταξεν ὁ βασι λεὺς λαβεῖν τὰ τῶν ἐκκλησιῶν σκεύη ἅγια και ἀφιερωμένα τῷ Θεῷ, καὶ χρήματα ἐποίησαν. Καὶ μή τις ἐγκαλέσῃ ἡμᾶς ὡς ἱεροσύλους · ἕνεκεν τῆς τοῦ καιροῦ ἀνάγκης ἐγίνετο, ὡς καὶ ὁ Δαβὶδ πεπου θώς, πεινάσας, τοὺς ἄρτους τῆς προθέσεως ἔφαγεν, ἃ οὐκ ἔξεστι φαγεῖν εἰ μὴ τοῖς ἱερεῦσι μόνοις. Ἔλεγε γὰρ ὁ μακαρίτης ὁ βασιλεύς · « "Αν ὁ Θεὸς τὴν πόλιν λυτρώσηται, τετραπλοῦν ἀποδώσω τῷ Κυρίῳ μου. ο β Καὶ αὖθις ἑτέρας βουλῆς γενομένης, ἵνα τὰς ἐν τῷ λιμένι φερομένας τριήρεις καὶ γέφυραν ἐμ- πρήσωσι μηχανῇ τινι, διότι μεγάλην ταραχὴν καὶ κίνδυνον αἱ νῆες αὗται τῇ πόλει ἐνεδίδον, καὶ μηχανήν τινα εὗρον, καὶ τὴν βουλὴν ἐξεφώνησαν τῷ βασιλεῖ. Ιάκωβος Κόκος ὁ Ενετός, ἀνὴρ ὀξύτερος τοῦ ποιεῖν ἢ λέγειν, ὡς ἐνεμπιστεύθη τοῦ πέρας δύν σαι τῆς ὑποθέσεως, ἤρξατο τοῦ ἔργου πάνυ ἐπιτη δείως καὶ καλῶς τρόπῳ τοιῷδε. ᾿Ακάτια τρία πάνω ταχέα καὶ γοργὰ οἰκονομήσας, καὶ τεσσαράκοντα νέους θαρσαλέους καὶ μεγαλοψύχους καὶ ἀνδρείοις ἐν αὐτοῖς ἔβαλε, Γραικούς τε καὶ Ἰταλούς, καὶ και λῶς παραγγείλας αὐτοῖς τὰ πάντα καὶ τὰς κατα σκευασθείσας μετὰ τοῦ ὑγροῦ πυρὸς τέχνας δώσεις, ἵνα ἔλθωσιν νυκτὸς καὶ περάσωσι πρὸς τὸν Γαλατάν καὶ πλησίον τῆς πέρας εκείνης γῆς ἔλθωσιν ἕως τῶν τριήρεων καὶ τὰ ὁρισθέντα πράξωσιν. Καὶ ἐγεγόνει ἄν, εἰ μὴ καὶ εἰς τὸ αὐτὸ ἡ κακὴ τύχη ἡμῶν ἐμπό διζε. Ελθόντες δὲ πάνυ ἐπιτηδείως καὶ τὴν γέφυραν περιπατήσαντες καὶ περάσαντες καὶ δύο νέους ἀφέν τες ἐκεῖ μετὰ κατασκευῆς, ἵνα ὅταν οἱ ἕτεροι εἰς τὰς τριήρεις ἐγγίσωσι καὶ σημεῖόν τι ἴδως, τότε ἐν μια ώρα θεαφίῳ τὸ ὑγρὸν πῦρ ἀνάψωσι, φθάσαντες δὲ καὶ ἕως τῶν τριήρεων ἐγγὺς, ὁ Θεὸς ἢ διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ἐκώλυσε τὸ ἔργον, ἢ ἐξ ἀπροσεξίας τινὸς τῶν νέων ἐκείνων οἰκέτης τις τὸ μυστήριον τοῖς ἐναντίοις ἐμήνυσε· καὶ φυλακὰς ἀγρύπνος καὶ νυκτοσκόπους ἔχοντες, ὡς εἶδον αὐτοὺς, μετὰ σκευῶν καὶ πετρῶν καὶ μετὰ ἑτέρων ἀκατίων τὸ ἐν ἀκάτιον ἐβύθισαν καὶ μερικοὺς τῶν ἀνθρώπων ἐν ζώγρησαν· καὶ οὕτως οὐδὲν ἕτερον οἱ ἡμέτερα GEORGI PIRANTZ.E Reliqui generosi et strenui cives in locis iniquis ad custodiam dispertiti sunt, nec cessabant ope- ram, quam possent, præstare. Monachi autem et sacerdotes et clerici et reliqui ordinis ecclesiastici homines per totam urbem passim distributi sunt, nt Deo supplicarent et die noctuque specularentur et precibus Namen pro salute urbis placarent. De- metrium Cantacuzenum et Nicephorum Palæolo- gum, generum ejus, cum aliis quibusdam ad vene- randum apostolorum templum et alia loca obeunda cum viris septingentis constituit, ut ubi res flagi- tarel, eo cum auxilio advolarent. Ipse imperator nobiscum etcu Francisco Toledo, coguaio suo, qui ex illustri imperatore Alexio Comneno genus ducere fertur, tota die et nocte intra urbem et monia obequitabat, prospiciebatque rebus ad bel- !um necessariis. Cum autem pecunia palatium deficeret propter stipendia militum, imperator sanctam et Deo con- secratam ecclesiarum supellectilem usurpari et in numismata redigi jussit. Ne vero quisquam ut sacrilegos nos increpato. Coacti enim necessitate fecimus, haud secus ac David, qui esuriens panes propositionis comedit, quos nisi sacerdotibus nemini licebat edere. Ac dicebat beatæ memoriæ imperator : «Si Deus urbem liberaverit, qualru- plum Domino restituam. C D Rursus alia inita consultatione, ut in portu col- locatas triremes et pontein machinatione aliqua comburerent, quippe quibus in magnum discrimen et periculum urbs adduceretur, ratio aliqua inven- ta et cum imperatore communicata est. Jacobus Cocus, Venetus, vir ad agendum quam ad dicen dum promptior, cui commissum est, ut perficeret consilium, opus admodum alacriter et apte ita aggressus est. Acatia tria apprime velocia et agi- lia paravit iis quadraginta juvenes generosos et strenuos, tum Græcos tum Halos, quibus omnia diligenter præcepit deditque machinas igne Græco instructas, imposuit, ut nocte Galatan trajeci, prope littus ad triremes accederent facerentque, que constituta erant. Ac hene cessisset inceptum, nisi sinistra fortuna nostra fuisset impeditum. Natu cum prospere pontem circumissent traje- cissentque, relictis ibi duobus juvenibus cum apparatu, ut, cum reliqui ad triremes pervenissent ac dedissent signum, eodem utrique tempore sulphure accenderent ignem Græcum, illi prope triremes jam advenerant, cum Deus rem impe·livit,, sive peccata nostra ita meruerant, sive imprudentia juvenum servus aliquis consilium hostibus prodi derat; itaque cum illos animadvertissent, telis, saxis et acatiis unum e nostris navigiis subiner- scroll, ipsos homines cep runt : nec nostri quil

καὶ ἄριστοι ἄνδρες τῆς πόλεως ἐν τόποις ἀναγκαίοις Α διεμερίσθησαν φύλαττειν, καὶ πᾶν τὸ δυνάμενον οὐ διέλιπον ποιεῖν. Τοὺς δὲ μοναχοὺς καὶ ἱερεῖς καὶ κληρικοὺς καὶ τοῦ λοιποῦ καταλόγου τῆς ἐκκλησίας ἄνδρας διέταξαν ένα διαμερισθώσιν ἔνθεν κἀκεῖθεν ἐν τῷ περιβόλῳ τῆς πόλεως, ἵνα καὶ αὐτοὶ τοῦ Θεοῦ δεόμενοι καὶ ἡμεροσκόπους καὶ νυκτοσκόπους ποιῶσι, καὶ δεήσεσι ἐξιλεοῦσθαι τὸ θεῖον ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῆς πόλεως. Τὸν δὲ Δημήτριον τὸν Καντακουζηνὸν καὶ τὸν γαμβρὸν αὐτοῦ Παλαιολόγον Νικηφόρον μετὰ καὶ ἑτέρων τινῶν κατέταξαν ἐν τῷ σεπτῷ ἀποστολείῳ καὶ ἐν ἑτέροις τόποις περιπατεῖν μετά ἑπτακοσίων ἀνδρῶν, ἵνα εἰ; οἷον δὴ τόπον ἀνάγκη ὑπάρχῃ βοηθήσωσιν. Ο δὲ βασιλεὺς ἅμα τῷ Φραγκίσκῳ τῷ Τολέδῳ τῷ συγγενεῖ αὐτοῦ, δς κατάγε ται, λέγουσιν, ἐκ τοῦ αἵματος τοῦ περιφανούς βασιλέως ᾿Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ, καὶ μεθ' ἡμῶν ἔφιππος δι' ὅλης τῆς ἡμέρας καὶ νυκτὸς περιπατῶν ἦν γύρωθεν ἔνδον τῆς πόλεως καὶ τῶν τειχῶν· καὶ τὰ εἰς ἀνάγκην του πολέμου ήτοιμάζομεν. Ἐπειδὴ δὲ καὶ χρημάτων ἐσπάνιζον τὰ βασίλεια διὰ τὸν μισθὸν τῶν στρατιωτῶν, προσέταξεν ὁ βασι λεὺς λαβεῖν τὰ τῶν ἐκκλησιῶν σκεύη ἅγια και ἀφιερωμένα τῷ Θεῷ, καὶ χρήματα ἐποίησαν. Καὶ μή τις ἐγκαλέσῃ ἡμᾶς ὡς ἱεροσύλους · ἕνεκεν τῆς τοῦ καιροῦ ἀνάγκης ἐγίνετο, ὡς καὶ ὁ Δαβὶδ πεπου θώς, πεινάσας, τοὺς ἄρτους τῆς προθέσεως ἔφαγεν, ἃ οὐκ ἔξεστι φαγεῖν εἰ μὴ τοῖς ἱερεῦσι μόνοις. Ἔλεγε γὰρ ὁ μακαρίτης ὁ βασιλεύς · « "Αν ὁ Θεὸς τὴν πόλιν λυτρώσηται, τετραπλοῦν ἀποδώσω τῷ Κυρίῳ μου. ο β Καὶ αὖθις ἑτέρας βουλῆς γενομένης, ἵνα τὰς ἐν τῷ λιμένι φερομένας τριήρεις καὶ γέφυραν ἐμ- πρήσωσι μηχανῇ τινι, διότι μεγάλην ταραχὴν καὶ κίνδυνον αἱ νῆες αὗται τῇ πόλει ἐνεδίδον, καὶ μηχανήν τινα εὗρον, καὶ τὴν βουλὴν ἐξεφώνησαν τῷ βασιλεῖ. Ιάκωβος Κόκος ὁ Ενετός, ἀνὴρ ὀξύτερος τοῦ ποιεῖν ἢ λέγειν, ὡς ἐνεμπιστεύθη τοῦ πέρας δύν σαι τῆς ὑποθέσεως, ἤρξατο τοῦ ἔργου πάνυ ἐπιτη δείως καὶ καλῶς τρόπῳ τοιῷδε. ᾿Ακάτια τρία πάνω ταχέα καὶ γοργὰ οἰκονομήσας, καὶ τεσσαράκοντα νέους θαρσαλέους καὶ μεγαλοψύχους καὶ ἀνδρείοις ἐν αὐτοῖς ἔβαλε, Γραικούς τε καὶ Ἰταλούς, καὶ και λῶς παραγγείλας αὐτοῖς τὰ πάντα καὶ τὰς κατα σκευασθείσας μετὰ τοῦ ὑγροῦ πυρὸς τέχνας δώσεις, ἵνα ἔλθωσιν νυκτὸς καὶ περάσωσι πρὸς τὸν Γαλατάν καὶ πλησίον τῆς πέρας εκείνης γῆς ἔλθωσιν ἕως τῶν τριήρεων καὶ τὰ ὁρισθέντα πράξωσιν. Καὶ ἐγεγόνει ἄν, εἰ μὴ καὶ εἰς τὸ αὐτὸ ἡ κακὴ τύχη ἡμῶν ἐμπό διζε. Ελθόντες δὲ πάνυ ἐπιτηδείως καὶ τὴν γέφυραν περιπατήσαντες καὶ περάσαντες καὶ δύο νέους ἀφέν τες ἐκεῖ μετὰ κατασκευῆς, ἵνα ὅταν οἱ ἕτεροι εἰς τὰς τριήρεις ἐγγίσωσι καὶ σημεῖόν τι ἴδως, τότε ἐν μια ώρα θεαφίῳ τὸ ὑγρὸν πῦρ ἀνάψωσι, φθάσαντες δὲ καὶ ἕως τῶν τριήρεων ἐγγὺς, ὁ Θεὸς ἢ διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ἐκώλυσε τὸ ἔργον, ἢ ἐξ ἀπροσεξίας τινὸς τῶν νέων ἐκείνων οἰκέτης τις τὸ μυστήριον τοῖς ἐναντίοις ἐμήνυσε· καὶ φυλακὰς ἀγρύπνος καὶ νυκτοσκόπους ἔχοντες, ὡς εἶδον αὐτοὺς, μετὰ σκευῶν καὶ πετρῶν καὶ μετὰ ἑτέρων ἀκατίων τὸ ἐν ἀκάτιον ἐβύθισαν καὶ μερικοὺς τῶν ἀνθρώπων ἐν ζώγρησαν· καὶ οὕτως οὐδὲν ἕτερον οἱ ἡμέτερα GEORGI PIRANTZ.E Reliqui generosi et strenui cives in locis iniquis ad custodiam dispertiti sunt, nec cessabant ope- ram, quam possent, præstare. Monachi autem et sacerdotes et clerici et reliqui ordinis ecclesiastici homines per totam urbem passim distributi sunt, nt Deo supplicarent et die noctuque specularentur et precibus Namen pro salute urbis placarent. De- metrium Cantacuzenum et Nicephorum Palæolo- gum, generum ejus, cum aliis quibusdam ad vene- randum apostolorum templum et alia loca obeunda cum viris septingentis constituit, ut ubi res flagi- tarel, eo cum auxilio advolarent. Ipse imperator nobiscum etcu Francisco Toledo, coguaio suo, qui ex illustri imperatore Alexio Comneno genus ducere fertur, tota die et nocte intra urbem et monia obequitabat, prospiciebatque rebus ad bel- !um necessariis. Cum autem pecunia palatium deficeret propter stipendia militum, imperator sanctam et Deo con- secratam ecclesiarum supellectilem usurpari et in numismata redigi jussit. Ne vero quisquam ut sacrilegos nos increpato. Coacti enim necessitate fecimus, haud secus ac David, qui esuriens panes propositionis comedit, quos nisi sacerdotibus nemini licebat edere. Ac dicebat beatæ memoriæ imperator : «Si Deus urbem liberaverit, qualru- plum Domino restituam. C D Rursus alia inita consultatione, ut in portu col- locatas triremes et pontein machinatione aliqua comburerent, quippe quibus in magnum discrimen et periculum urbs adduceretur, ratio aliqua inven- ta et cum imperatore communicata est. Jacobus Cocus, Venetus, vir ad agendum quam ad dicen dum promptior, cui commissum est, ut perficeret consilium, opus admodum alacriter et apte ita aggressus est. Acatia tria apprime velocia et agi- lia paravit iis quadraginta juvenes generosos et strenuos, tum Græcos tum Halos, quibus omnia diligenter præcepit deditque machinas igne Græco instructas, imposuit, ut nocte Galatan trajeci, prope littus ad triremes accederent facerentque, que constituta erant. Ac hene cessisset inceptum, nisi sinistra fortuna nostra fuisset impeditum. Natu cum prospere pontem circumissent traje- cissentque, relictis ibi duobus juvenibus cum apparatu, ut, cum reliqui ad triremes pervenissent ac dedissent signum, eodem utrique tempore sulphure accenderent ignem Græcum, illi prope triremes jam advenerant, cum Deus rem impe·livit,, sive peccata nostra ita meruerant, sive imprudentia juvenum servus aliquis consilium hostibus prodi derat; itaque cum illos animadvertissent, telis, saxis et acatiis unum e nostris navigiis subiner- scroll, ipsos homines cep runt : nec nostri quil

η ἐποίησαν εἰ μὴ μίαν τῶν τριήρεων ἐπυρπόλησαν. Α μετὰ σοβαρότητος καὶ ἀγερώχου γνώμης εἰπών· • Τὰ ὅσα αὐτοὶ οὐκ ἐδυνήθησαν ἡμῖν ποιῆσαι, ἐγὼ Καὶ τὸ ἐν τῇ γεφύρᾳ πῦρ πλῆθος τῶν Τούρκων δραμόντες ἐναπέσβησαν. Τοὺς δὲ νέους ἐκείνους ανταμείψομαι, » καὶ ἄνωθεν ἐν τῷ λόφῳ τοῦ ἁγίου τοὺς θαυμαστοὺς καὶ ὡραίους ὁ ἀσεβὴς ἀμηρᾶς Θεοδώρου πέραν ἐν τῷ Γαλατῇ ἐλεβόλεις μεγάλας προστάξας τῷ πρωί πάντας οἰκτρῶς ἐθανάτωσεν στήσας, ἵνα τὰς ἡμετέρας νῆας τὰς ἐν τῇ εἰσόδῳ τοῦ λιμένος βυθίσῃ καὶ ἔθεν ἦσαν ποιήσῃ ἀναχω- ἡμῶν ὁρώντων αὐτούς· καὶ θρῆνος ἐγεγόνει ἐν τῇ πόλει ὑπὲρ αὐτῶν ἀμέτρητος. Ο δὲ βασιλεὺς λυπη- ρῆσαι. Καὶ ταῦτα μὲν ἐποίες οὐχὶ μόνον διὰ τὴν εἴσοδον τοῦ λιμένος, ἀλλ᾽ ἵνα καὶ τὰς τῶν Λιγου θεὶς καὶ αὐτὸς προσέταξεν ἵνα ἄνωθεν τῶν πύργων ρέων νῆας ἀνταμείψηται, ὅπως δείξῃ ἡμῖν ὅτι εἰς κύκλωθεν τοὺς αἰχμαλώτους Τούρκους θανατώσω- τὰ πάντα δύναται καὶ ἀγχίνους καὶ πολύτροπος σιν· ἦσαν γὰρ τὸν ἀριθμὸν οἱ ἀναιρεθέντες διακό σιοι εξήκοντα. Καὶ διὰ ταῦτα οὖν σκάνδαλα ἀνεφύ- ἐστιν. Ἰδόντες δὲ οἱ ἐν τῷ Γαλατᾷ ὅτι τὰς νῆας ησαν, καὶ στάσις μεγάλη εγεγόνει αναμεταξὺ τῶν ἐβούλετο ζημιῶσαι, συναχθέντες εἶπον αὐτῷ· « Οὐκ Ἐνετῶν καὶ Λιγουρίων· ἔλεγον γὰρ οἱ Λιγούριοι ἔστι δίκαιον ὅτι τὰς τῶν Λιγουρέων καὶ ἡμῶν ἐμ- καὶ διισχυρίζοντο τοῦ εἶναι αὐτοὺς ἐμπειροτάτους ἢ πορικὰς νῆας ζημιώσαι, φίλοι ὄντες. » Ο δὲ ἀπο- τοὺς ᾿Ενετοὺς ἐν παντὶ πράγματι, καὶ δι᾿ ἀπειρίαν κριθεὶς εἶπεν αὐτοῖς· . Αὗται αἱ νῆες οὐκ εἰσιν μὴ εἰδέναι τὸν Κόκον Ἰάκωβον ἃ ἐποίει, οὔτε ἐκεῖνος Ὁ ἐμπορικαί, ἀλλὰ λῃσταὶ θαλάττιοι, καὶ χάριν ἐμ- οὔτε οἱ λοιποὶ τῶν Ἐνετῶν ὁ ἐπιχειρίζοντο· δι᾿ ἣν πορείας οὐκ ἦλθον ἐνταῦθα, ἀλλ᾽ ἵνα τὸν βασιλέα αἰτίαν τοὺς τεσσαράκοντα ἐκείνους νέους ἀπώλε τὸν ἡμῶν ἐχθρὸν βοηθήσωσιν. Ἐγὼ δὲ ὡς προφανεῖς σαν, δι' οὓς τοσοῦτος οἶκτος ἐγένετο, καὶ τὰς τριή ἐχθροὺς, εἰ δυνατὸν, θέλω παιδεῦσαι· ὑμεῖς δὲ ρεις καὶ τὴν γέφυραν τὰς ἐν τῷ λιμένι οὐκ ἐπυρτί ἀπέλθατε μετ' εἰρήνης ὡς φίλοι. • Λοιπὸν τοῦ ἔρ- λησαν. Ὡς οὖν ἤκουσεν ὁ βασιλεὺς τὰ γενόμενα, ἐλε γου ἁψάμενος, καὶ ἦν ἰδεῖν σημεῖον ὅτι τῇ πρώτῃ. θὼν ἡμίλησε τοῖς Ενετοῖς καὶ Λιγουρίοις, καὶ ἐλεβόλει ᾗ ὁ τεχνίτης τὸ πῦρ ἐνέβαλε τὴν νῆα τὴν λυπούμενος εἶπε · . Παρακαλῶ ὑμᾶς, ἀδελφοί, εἰ- τῶν ἄλλων ἄρχουσαν ἐβύθισεν. Αἱ δὲ λοιπαὶ ἰδοῦ. ρηνεύετε. Καὶ ἀρκεῖ ὑμῖν ὁ ἔξωθεν πόλεμος· καὶ σαι τὸν κίνδυνον καὶ θέλουσαι φυγεῖν, ἐπὶ τὸ 260. μὴ ἀναμεταξὺ ὑμῶν μάχεσθε διὰ τοὺς οἰκτιρμούς μέρος πλέον τοῦ Γαλατά ὀλίγον ἐλθοῦσαι τὴν στά τοῦ Θεοῦ. » Καὶ ἄλλα πολλὰ δημηγορήσας είρηνο σιν ἐποίησαν, ὅπως διὰ τῶν ὑψηλοτάτων οἴκων ποίησεν αὐτούς. σκέπωνται· αὐτὸς δὲ μὴ φειδόμενος τῶν οἰκων. πολλοὺς ἐχάλασεν, ἵνα ἀκωλύτως τὰς νῆας μάχη- ται. Καὶ ἦν θαυμάσαι ὅτι πλεῖον ἢ ἑκατὸν καὶ τριάκοντα ἐλεβόλεις ρίψας οὐδέν τι πλέον τὰς νῆας έβλαψεν οὔτε ἄνθρωπον, ἐθανάτωσεν, εἰ μὴ γυ- Ὁ δὲ ἀμηρᾶ; ἰδὼν γεγονέναι τὸ ἡμέτε- ρον ἔργον εἰς οὐδὲν χρήσιμον κατὰ τῶν τριήρεων, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ ἐζημιώθημεν, περιχαρής γεγονώς ο CHRONICON MAJUS. - LIB. III. B quam aliud præstiterunt, nisi quod unam combus- serunt triremem. Ignem enim ponti injectum Tur- carum turba confestim exstinxit. Juvenes illos egre- gios et formosos impius ameras ad unum omnes postero mane in conspectu nostro miserabiliter trucidari jussit. Luctus hinc in urbe ingens fuit, tantaque erat imperatoris moestitia, ut ipse vicissim captivos Turcas in turribus circumcirca occidi juberet, numero ducentos sexaginta. Ortæ sunt ex hac re turbæ, ac magna emersit inter Venetos et Ligures seditio. Dicebant enim et afirmabant Li- gures, se omni in re Yenetis peritiores esse, et Jacobum Cocum ex imperitia nescivisse, quid D faceret, nec perspexisse vel ipsum vel reliquos Venetos, qui auderent: unde quadraginta illi juvenes, propter quos tantus luctus esset, periis- sent, ac triremes et pons in portu non fuissent incensa. Hæc ubi audivit imperator, adiit Venetos et Ligures, et afflicto animo ita eos allocutus est : • Obsecro vos, fratres, pacem colite : sufficit ex- ternum bellum. Nolite, per misericordiam Dei, mutuum bellum exercere. Alia multa dicendo tandem eos pacavit. Ameras cum nostrum adversus triremes inceptum nihil nobis commodi, imo damnum attulisse vide- ret, gaudio exsultans von sine fastu et indigna - tione dixit, facturum se nobis, quæ nos ipsis facere non potuissemus. Itaque in colle sancti Theodori trans sinum apud Galatam inagnas he- lepoles collocavit, ut naves nostras ad introitum portus constitutas, nisi recederent, submergeret. Atque hoc faciebat non solum propter introitum portus, sed etiam, ut Ligurum navibus par red- deret, nobisque ostenderet, se posse omnia et in primis solertem et versutum esse. Galatæi cernen- tes, ameram naves pessumdaturum esse, frequentes euni conveniunt monentque, æquum non esse, ab iis, quippe amicis, Ligurum et suas adeo mercato- rias naves pessumdari. At ille respondit: elle naves non sunt mercatorie, sed piraticæ, nec mer- caturæ gratia huc advenerunt, sed imperatorem, hostem nostrum, adjutura. Quare ut hostes mani- festos, si potero, eos puniam. Vos, ut amici, abile. Itaque opus aggressus est, atque accidit, ut magi- ster prima helepoli, cui ignem injecit, navem - principem demergeret. Reliquæ naves, animadverso periculo, fuga salutem quærebant et Galatam ver- sus paulo provectæ constiterunt; ut altissimis adificiis tegerentur. At ille nihil pepercit adificiis, . sed eorum multa diruit, quo libere naves oppu - gnaret. Verum mirum hoc accidit, ut centu:n et triginta amplius belepolibus usus, nihilo magis navibus noceret, nec hominem ullum interficerel

η ἐποίησαν εἰ μὴ μίαν τῶν τριήρεων ἐπυρπόλησαν. Α μετὰ σοβαρότητος καὶ ἀγερώχου γνώμης εἰπών· • Τὰ ὅσα αὐτοὶ οὐκ ἐδυνήθησαν ἡμῖν ποιῆσαι, ἐγὼ Καὶ τὸ ἐν τῇ γεφύρᾳ πῦρ πλῆθος τῶν Τούρκων δραμόντες ἐναπέσβησαν. Τοὺς δὲ νέους ἐκείνους ανταμείψομαι, » καὶ ἄνωθεν ἐν τῷ λόφῳ τοῦ ἁγίου τοὺς θαυμαστοὺς καὶ ὡραίους ὁ ἀσεβὴς ἀμηρᾶς Θεοδώρου πέραν ἐν τῷ Γαλατῇ ἐλεβόλεις μεγάλας προστάξας τῷ πρωί πάντας οἰκτρῶς ἐθανάτωσεν στήσας, ἵνα τὰς ἡμετέρας νῆας τὰς ἐν τῇ εἰσόδῳ τοῦ λιμένος βυθίσῃ καὶ ἔθεν ἦσαν ποιήσῃ ἀναχω- ἡμῶν ὁρώντων αὐτούς· καὶ θρῆνος ἐγεγόνει ἐν τῇ πόλει ὑπὲρ αὐτῶν ἀμέτρητος. Ο δὲ βασιλεὺς λυπη- ρῆσαι. Καὶ ταῦτα μὲν ἐποίες οὐχὶ μόνον διὰ τὴν εἴσοδον τοῦ λιμένος, ἀλλ᾽ ἵνα καὶ τὰς τῶν Λιγου θεὶς καὶ αὐτὸς προσέταξεν ἵνα ἄνωθεν τῶν πύργων ρέων νῆας ἀνταμείψηται, ὅπως δείξῃ ἡμῖν ὅτι εἰς κύκλωθεν τοὺς αἰχμαλώτους Τούρκους θανατώσω- τὰ πάντα δύναται καὶ ἀγχίνους καὶ πολύτροπος σιν· ἦσαν γὰρ τὸν ἀριθμὸν οἱ ἀναιρεθέντες διακό σιοι εξήκοντα. Καὶ διὰ ταῦτα οὖν σκάνδαλα ἀνεφύ- ἐστιν. Ἰδόντες δὲ οἱ ἐν τῷ Γαλατᾷ ὅτι τὰς νῆας ησαν, καὶ στάσις μεγάλη εγεγόνει αναμεταξὺ τῶν ἐβούλετο ζημιῶσαι, συναχθέντες εἶπον αὐτῷ· « Οὐκ Ἐνετῶν καὶ Λιγουρίων· ἔλεγον γὰρ οἱ Λιγούριοι ἔστι δίκαιον ὅτι τὰς τῶν Λιγουρέων καὶ ἡμῶν ἐμ- καὶ διισχυρίζοντο τοῦ εἶναι αὐτοὺς ἐμπειροτάτους ἢ πορικὰς νῆας ζημιώσαι, φίλοι ὄντες. » Ο δὲ ἀπο- τοὺς ᾿Ενετοὺς ἐν παντὶ πράγματι, καὶ δι᾿ ἀπειρίαν κριθεὶς εἶπεν αὐτοῖς· . Αὗται αἱ νῆες οὐκ εἰσιν μὴ εἰδέναι τὸν Κόκον Ἰάκωβον ἃ ἐποίει, οὔτε ἐκεῖνος Ὁ ἐμπορικαί, ἀλλὰ λῃσταὶ θαλάττιοι, καὶ χάριν ἐμ- οὔτε οἱ λοιποὶ τῶν Ἐνετῶν ὁ ἐπιχειρίζοντο· δι᾿ ἣν πορείας οὐκ ἦλθον ἐνταῦθα, ἀλλ᾽ ἵνα τὸν βασιλέα αἰτίαν τοὺς τεσσαράκοντα ἐκείνους νέους ἀπώλε τὸν ἡμῶν ἐχθρὸν βοηθήσωσιν. Ἐγὼ δὲ ὡς προφανεῖς σαν, δι' οὓς τοσοῦτος οἶκτος ἐγένετο, καὶ τὰς τριή ἐχθροὺς, εἰ δυνατὸν, θέλω παιδεῦσαι· ὑμεῖς δὲ ρεις καὶ τὴν γέφυραν τὰς ἐν τῷ λιμένι οὐκ ἐπυρτί ἀπέλθατε μετ' εἰρήνης ὡς φίλοι. • Λοιπὸν τοῦ ἔρ- λησαν. Ὡς οὖν ἤκουσεν ὁ βασιλεὺς τὰ γενόμενα, ἐλε γου ἁψάμενος, καὶ ἦν ἰδεῖν σημεῖον ὅτι τῇ πρώτῃ. θὼν ἡμίλησε τοῖς Ενετοῖς καὶ Λιγουρίοις, καὶ ἐλεβόλει ᾗ ὁ τεχνίτης τὸ πῦρ ἐνέβαλε τὴν νῆα τὴν λυπούμενος εἶπε · . Παρακαλῶ ὑμᾶς, ἀδελφοί, εἰ- τῶν ἄλλων ἄρχουσαν ἐβύθισεν. Αἱ δὲ λοιπαὶ ἰδοῦ. ρηνεύετε. Καὶ ἀρκεῖ ὑμῖν ὁ ἔξωθεν πόλεμος· καὶ σαι τὸν κίνδυνον καὶ θέλουσαι φυγεῖν, ἐπὶ τὸ 260. μὴ ἀναμεταξὺ ὑμῶν μάχεσθε διὰ τοὺς οἰκτιρμούς μέρος πλέον τοῦ Γαλατά ὀλίγον ἐλθοῦσαι τὴν στά τοῦ Θεοῦ. » Καὶ ἄλλα πολλὰ δημηγορήσας είρηνο σιν ἐποίησαν, ὅπως διὰ τῶν ὑψηλοτάτων οἴκων ποίησεν αὐτούς. σκέπωνται· αὐτὸς δὲ μὴ φειδόμενος τῶν οἰκων. πολλοὺς ἐχάλασεν, ἵνα ἀκωλύτως τὰς νῆας μάχη- ται. Καὶ ἦν θαυμάσαι ὅτι πλεῖον ἢ ἑκατὸν καὶ τριάκοντα ἐλεβόλεις ρίψας οὐδέν τι πλέον τὰς νῆας έβλαψεν οὔτε ἄνθρωπον, ἐθανάτωσεν, εἰ μὴ γυ- Ὁ δὲ ἀμηρᾶ; ἰδὼν γεγονέναι τὸ ἡμέτε- ρον ἔργον εἰς οὐδὲν χρήσιμον κατὰ τῶν τριήρεων, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ ἐζημιώθημεν, περιχαρής γεγονώς ο CHRONICON MAJUS. - LIB. III. B quam aliud præstiterunt, nisi quod unam combus- serunt triremem. Ignem enim ponti injectum Tur- carum turba confestim exstinxit. Juvenes illos egre- gios et formosos impius ameras ad unum omnes postero mane in conspectu nostro miserabiliter trucidari jussit. Luctus hinc in urbe ingens fuit, tantaque erat imperatoris moestitia, ut ipse vicissim captivos Turcas in turribus circumcirca occidi juberet, numero ducentos sexaginta. Ortæ sunt ex hac re turbæ, ac magna emersit inter Venetos et Ligures seditio. Dicebant enim et afirmabant Li- gures, se omni in re Yenetis peritiores esse, et Jacobum Cocum ex imperitia nescivisse, quid D faceret, nec perspexisse vel ipsum vel reliquos Venetos, qui auderent: unde quadraginta illi juvenes, propter quos tantus luctus esset, periis- sent, ac triremes et pons in portu non fuissent incensa. Hæc ubi audivit imperator, adiit Venetos et Ligures, et afflicto animo ita eos allocutus est : • Obsecro vos, fratres, pacem colite : sufficit ex- ternum bellum. Nolite, per misericordiam Dei, mutuum bellum exercere. Alia multa dicendo tandem eos pacavit. Ameras cum nostrum adversus triremes inceptum nihil nobis commodi, imo damnum attulisse vide- ret, gaudio exsultans von sine fastu et indigna - tione dixit, facturum se nobis, quæ nos ipsis facere non potuissemus. Itaque in colle sancti Theodori trans sinum apud Galatam inagnas he- lepoles collocavit, ut naves nostras ad introitum portus constitutas, nisi recederent, submergeret. Atque hoc faciebat non solum propter introitum portus, sed etiam, ut Ligurum navibus par red- deret, nobisque ostenderet, se posse omnia et in primis solertem et versutum esse. Galatæi cernen- tes, ameram naves pessumdaturum esse, frequentes euni conveniunt monentque, æquum non esse, ab iis, quippe amicis, Ligurum et suas adeo mercato- rias naves pessumdari. At ille respondit: elle naves non sunt mercatorie, sed piraticæ, nec mer- caturæ gratia huc advenerunt, sed imperatorem, hostem nostrum, adjutura. Quare ut hostes mani- festos, si potero, eos puniam. Vos, ut amici, abile. Itaque opus aggressus est, atque accidit, ut magi- ster prima helepoli, cui ignem injecit, navem - principem demergeret. Reliquæ naves, animadverso periculo, fuga salutem quærebant et Galatam ver- sus paulo provectæ constiterunt; ut altissimis adificiis tegerentur. At ille nihil pepercit adificiis, . sed eorum multa diruit, quo libere naves oppu - gnaret. Verum mirum hoc accidit, ut centu:n et triginta amplius belepolibus usus, nihilo magis navibus noceret, nec hominem ullum interficerel

ναϊκά τινα πέτρα πεσοῦσα ἐκ τῶν τειχῶν ἀπέ· Α καιρὸν εἰς τάς πονηρὰς ἐρέξεις, στάσεις καὶ ἀκατα- κτεινεν. Ημέρας γάρ τινὰς ὁ ἀμηρᾶς οὐ τελείαν συμ πλοκήν, ὡς σύνηθες, ενέδιδεν ἡμῖν ὡς τὸ πρότε · ρον, εἰ μὴ ἀκροβολισμούς μακρόθεν· καὶ ταῖς ἐλε Εόλεσι ἡμέρᾳ τε καὶ νυκτὶ οὐκ ἔπαυον τὰ τείχη σφοδρῶς τύπτειν. Καί τινες μὲν οἱ μὴ ὄντες Εμ πειρος τοσοῦτον τοῦ πολέμου, ὡς ἔβλεπον μὴ γίνε σθαι συμπλοκήν, τοὺς διατεταγμένους τόπου; αὐτῶν ἀφίνοντες ἐν τοῖς οἴκοις αὐτῶν ἤρχοντο· οἱ δὲ Τοῦρκοι εὐκαιρίαν εὑρίσκοντες μετὰ ὀνύχων σιδη ρῶν ἤτοι ἀγκίστρων ἔν τισι τόποις τὰς μεστὰς χώ- ματος σπυρίδας, ὅπου ἦσαν εἰς σκέπην τῶν ἀνθρώ πων ἐν τῇ συμπλοκῇ, κάτω ἔσυρνον· οἱ δὲ δήμαρ- χαι ἀντ᾿ αὐτῶν ἑτέρας εὐθὺς ἔβαλον. Μαθὼν δὲ ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τοῦ στρατηγοῦ ὅ τι συμβαίνει γενέσθαι ᾧ τρόπῳ εἰρήκαμεν, τοὺς τοιούτους σφοδρῶς ἡπεί- λησεν. Αὐτοὶ δὲ ἀπεκρίναντο λέγοντες ὅτι διὰ τὸ μὴ ἔχειν αὐτοὺς φαγεῖν καὶ πιεῖν, τέκνα τε καὶ γυναῖκας, τοῦτο ἐποίησαν. Ακούσας δὲ ὁ βασιλεὺς ὥρισεν ἵνα ὅσοι τινὲς οἱ μὴ δυνάμενοι μάχε- σθαι διὰ γῆρας ἢ δι᾽ ἑτέραν αἰτίαν, τοὺς ἄρτους καὶ πᾶν βρώσιμον διαμερίζειν ἐν τοῖς οἴκοις καὶ ἐν τοῖς πύργοις κατὰ τὴν ἀναλογίαν ἑνὸς ἑκάστου. Καὶ ὁ πόλεμος ἡμέραν καθ᾿ ἡμέραν ηύξανε διὰ τὸ καθ' ἑκάστην εἰς τοὺς ἐναντίους ἐκ τοῦ τῆς Ἀσίας κλίματος νέος στρατὸς οὐ διέλιπεν ἔρχεσθαι· τὰ δὲ ἡμέτερα ὀλιγόστευον καὶ ἐταπεινοῦντο, ὥσπερ σελήνη λειψίφωτος, διὰ τὸν καθημερινὸν θάνατον. Τινὲς δὲ ἐκ τῶν ἡμετέρων ἀπειθεῖς καὶ ἀπάνθρωπο: ο τὰ ἡμῶν ταπεινοῦσθαι βλέποντες, εὑρόντες τὸν στασίας καθ' ἡμέραν ἐποίουν, καὶ ὕβρεις καὶ λοιδο ρίας εἰς τὰς πλατείας καὶ ῥύμας τῆς πόλεως κατά τοῦ δυστυχούς βασιλέως καὶ τῶν ἑτέρων ἀρχόντων ἐξέχεον ἐκ τοῦ μικροῦ αὐτῶν λάρυγγος, μήτε τὸν Θεὸν φοβούμενοι μήτε τὸν βασιλέα ἢ τοὺς ἀνθρώ πους εντρεπόμενοι. Αὐτὸς δὲ ὁ τρισμακάριστος τὴ τοῦ Δαβὶδ ῥητὸν μιμούμενος τό· « Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ κωφὸς οὐκ ἤκουον, καὶ ὡσεὶ ἄλαλος ἐγενόμην, καὶ ἐγενόμην ὡσεὶ ἄνθρωπος οὐκ ἀκούων καὶ οὐκ ἔχων ἐν τῷ στόματι αὑτοῦ ἐλεγμούς, ὅτι οἱ ἐχθροί μου ζῶσι καὶ κεκραταίωνται ὑπὲρ ἐμὲ, ὅτι ἐπληθύνθη σαν οἱ μισοῦντές με ἀδίκως. » Καὶ τινὲς μὲν προσ ήρχοντο αὐτῷ λέγοντες ὅτι ῾Ο δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα τάδε ἔφη· τινῶν δὲ περιπατῶν ἤκους. Καὶ ἐν ἡμῖν ἐπληρώθη τὸ ῥητὸν τὸ φάσκον « Τῶν μὲν εύ- τυχούντων πάντες άνθρωποι φίλοι, τῶν δὲ δυστυχούν των οὐδ᾽ αὐτὸς ὁ γεννήτωρ. » Τῇ δὲ εἰκοστῇ τετάρτῃ τοῦ Μαΐου ἐψιθυρίσθη ότι ὁ ἀμηρᾶς βούλεται διὰ ξηρᾶς καὶ θαλάσσης τῇ εἰ κοστῇ ἐννάτῃ τοῦ αὐτοῦ πολεμῆσαι ἡμᾶς σφοδρώς μετὰ συμπλοκῆς καὶ συῤῥήξεως. Οἱ δὲ στρατηγοί καὶ δήμαρχοι πάντες, καὶ μάλιστα Ἰωάννης ὁ Ἰουστινιανός, οὐκ ἔπαυον πᾶσαν μηχανήν ποιεῖν εἰς ἀντιπαράταξιν τῶν ἐναντίων, καὶ δι' ὅλης τῆς νυκτὸς τοὺς τείχους τοὺς ἐμπεσόντας ἐν τῷ τύπτε- σθαι ὑπὸ τῶν ἐλεβόλεων ἐδιώρθωνον μυριοτρόπως. Εἶτα ὁ Ἰουστινιανός στείλας πρὸς τὸν μέγαν δούκα τὸν Νοταρᾶν ἐζήτει ἐξαποστείλαι αὐτῷ ἐλεβόλεις τινάς, αἳ ὑπῆρχον ἐν τοῖς μέρεσιν οὗ ἐφύλαττεν αὐτ τός. Ὁ δὲ κύρ Λουκᾶς ὁ Νοταράς οὐκ ἠθέλησε δού GEORGII PHRANTZ.E. 8:6 B nisi quod lapis de muro delapsus mulierem ali- quam occidit. excitabant, et ore scelesto per plateas et vicos urbis maledicta et contumelias in imperatorem et reliquos principes conjiciebant, nec Deum nec imperatorem vel homines veriti. At ille ter beatus vir Davidis dictum imitabatur: Ego autem sicut surdus non audiebam, et tanquam mutus eram, factusque sum sicut homo non audiens nec habens in ore redargutiones, quoniam inimici mei vivunt et prævaluerunt super me et qui injuria me ode- runt, multiplicati sunt . . Et adibant eum, qui narrarent, hunc vel illum talia de ipso effutire : quosdam etiam præteriens ipse audiebat. Denique omnes sunt amici, infelicium ne ipse pater quidem., Diebus aliquot ameras non justa, ut solebat, pugna nos exercuit, sicut ante, sed eminus jacu- lationibus; helepolibus tamen nee die nec nocle ces- savit acriter mœnia arietare. Itaque quidam rei militaris non admodum periti, cum pugnam non committi viderent, relictis stationibus domos ab- ibant. Quam opportunitatem Turcæ aucupati, un • cis ferreis sive harpagonibus nonnullis in locis cor- bes ad tegendum in pugna militem terra impletas detraxerunt, pro quibus tribuni illico alias repo. suerunt. Imperator ubi a duce, quid fieret, rescivit, D in nobis tum illud eventum habuit : • Felicium graviter illos increpavit: qui responderunt, quo- niam non haberent, quod ederent aut biberent, nec liberi nec uxores, ita se egisse. Hoc audito, impe- rator constituit, ut quotquot senectute vel alia re impedirentur, ne pugnarent, iis pro cujusvis con- ditione panis et reliquus cibus per ædes et turres distribueretur. Interim bellum in dies ingrave- scebat, cum ad hostes ex Asia quotidie recentes copiæ adventarent, nostræ autem res lunæ decres- centis instar imminuerentur et extenuarentur quotidiana cæde. Insuper-quidam de nostris, con- tumaces ct feroces homines, cum nos in angu- stias adduci viderent, perversis suis cupiditatibus occasionem nacti, perpetuo turbas et seditione? Die Maii vicesimo quarto fama manavit, ameram vicesimo nono ejusdem mensis terra marique apri- ter nos bello et dimicatione adorturum esse. Itaque duces et tribuni omnes, inque primis Joannes Justinianus, non desinebant moliri omnia ad re- sistendum hostibus, ac tota nocte muros belepo- lium pulsu concussos mille nodis instaurabant. Misit tum Justinianus ad Notaram, magnum ducem, ut cederet sibi helepoles aliquot in iis locis con- stituțas, quibus is præerat. At recusavit. Lucas No- taras cas tradere, quod etiam in sua regione necessariæ essent. Respondit Justinianus, minime

ναϊκά τινα πέτρα πεσοῦσα ἐκ τῶν τειχῶν ἀπέ· Α καιρὸν εἰς τάς πονηρὰς ἐρέξεις, στάσεις καὶ ἀκατα- κτεινεν. Ημέρας γάρ τινὰς ὁ ἀμηρᾶς οὐ τελείαν συμ πλοκήν, ὡς σύνηθες, ενέδιδεν ἡμῖν ὡς τὸ πρότε · ρον, εἰ μὴ ἀκροβολισμούς μακρόθεν· καὶ ταῖς ἐλε Εόλεσι ἡμέρᾳ τε καὶ νυκτὶ οὐκ ἔπαυον τὰ τείχη σφοδρῶς τύπτειν. Καί τινες μὲν οἱ μὴ ὄντες Εμ πειρος τοσοῦτον τοῦ πολέμου, ὡς ἔβλεπον μὴ γίνε σθαι συμπλοκήν, τοὺς διατεταγμένους τόπου; αὐτῶν ἀφίνοντες ἐν τοῖς οἴκοις αὐτῶν ἤρχοντο· οἱ δὲ Τοῦρκοι εὐκαιρίαν εὑρίσκοντες μετὰ ὀνύχων σιδη ρῶν ἤτοι ἀγκίστρων ἔν τισι τόποις τὰς μεστὰς χώ- ματος σπυρίδας, ὅπου ἦσαν εἰς σκέπην τῶν ἀνθρώ πων ἐν τῇ συμπλοκῇ, κάτω ἔσυρνον· οἱ δὲ δήμαρ- χαι ἀντ᾿ αὐτῶν ἑτέρας εὐθὺς ἔβαλον. Μαθὼν δὲ ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τοῦ στρατηγοῦ ὅ τι συμβαίνει γενέσθαι ᾧ τρόπῳ εἰρήκαμεν, τοὺς τοιούτους σφοδρῶς ἡπεί- λησεν. Αὐτοὶ δὲ ἀπεκρίναντο λέγοντες ὅτι διὰ τὸ μὴ ἔχειν αὐτοὺς φαγεῖν καὶ πιεῖν, τέκνα τε καὶ γυναῖκας, τοῦτο ἐποίησαν. Ακούσας δὲ ὁ βασιλεὺς ὥρισεν ἵνα ὅσοι τινὲς οἱ μὴ δυνάμενοι μάχε- σθαι διὰ γῆρας ἢ δι᾽ ἑτέραν αἰτίαν, τοὺς ἄρτους καὶ πᾶν βρώσιμον διαμερίζειν ἐν τοῖς οἴκοις καὶ ἐν τοῖς πύργοις κατὰ τὴν ἀναλογίαν ἑνὸς ἑκάστου. Καὶ ὁ πόλεμος ἡμέραν καθ᾿ ἡμέραν ηύξανε διὰ τὸ καθ' ἑκάστην εἰς τοὺς ἐναντίους ἐκ τοῦ τῆς Ἀσίας κλίματος νέος στρατὸς οὐ διέλιπεν ἔρχεσθαι· τὰ δὲ ἡμέτερα ὀλιγόστευον καὶ ἐταπεινοῦντο, ὥσπερ σελήνη λειψίφωτος, διὰ τὸν καθημερινὸν θάνατον. Τινὲς δὲ ἐκ τῶν ἡμετέρων ἀπειθεῖς καὶ ἀπάνθρωπο: ο τὰ ἡμῶν ταπεινοῦσθαι βλέποντες, εὑρόντες τὸν στασίας καθ' ἡμέραν ἐποίουν, καὶ ὕβρεις καὶ λοιδο ρίας εἰς τὰς πλατείας καὶ ῥύμας τῆς πόλεως κατά τοῦ δυστυχούς βασιλέως καὶ τῶν ἑτέρων ἀρχόντων ἐξέχεον ἐκ τοῦ μικροῦ αὐτῶν λάρυγγος, μήτε τὸν Θεὸν φοβούμενοι μήτε τὸν βασιλέα ἢ τοὺς ἀνθρώ πους εντρεπόμενοι. Αὐτὸς δὲ ὁ τρισμακάριστος τὴ τοῦ Δαβὶδ ῥητὸν μιμούμενος τό· « Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ κωφὸς οὐκ ἤκουον, καὶ ὡσεὶ ἄλαλος ἐγενόμην, καὶ ἐγενόμην ὡσεὶ ἄνθρωπος οὐκ ἀκούων καὶ οὐκ ἔχων ἐν τῷ στόματι αὑτοῦ ἐλεγμούς, ὅτι οἱ ἐχθροί μου ζῶσι καὶ κεκραταίωνται ὑπὲρ ἐμὲ, ὅτι ἐπληθύνθη σαν οἱ μισοῦντές με ἀδίκως. » Καὶ τινὲς μὲν προσ ήρχοντο αὐτῷ λέγοντες ὅτι ῾Ο δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα τάδε ἔφη· τινῶν δὲ περιπατῶν ἤκους. Καὶ ἐν ἡμῖν ἐπληρώθη τὸ ῥητὸν τὸ φάσκον « Τῶν μὲν εύ- τυχούντων πάντες άνθρωποι φίλοι, τῶν δὲ δυστυχούν των οὐδ᾽ αὐτὸς ὁ γεννήτωρ. » Τῇ δὲ εἰκοστῇ τετάρτῃ τοῦ Μαΐου ἐψιθυρίσθη ότι ὁ ἀμηρᾶς βούλεται διὰ ξηρᾶς καὶ θαλάσσης τῇ εἰ κοστῇ ἐννάτῃ τοῦ αὐτοῦ πολεμῆσαι ἡμᾶς σφοδρώς μετὰ συμπλοκῆς καὶ συῤῥήξεως. Οἱ δὲ στρατηγοί καὶ δήμαρχοι πάντες, καὶ μάλιστα Ἰωάννης ὁ Ἰουστινιανός, οὐκ ἔπαυον πᾶσαν μηχανήν ποιεῖν εἰς ἀντιπαράταξιν τῶν ἐναντίων, καὶ δι' ὅλης τῆς νυκτὸς τοὺς τείχους τοὺς ἐμπεσόντας ἐν τῷ τύπτε- σθαι ὑπὸ τῶν ἐλεβόλεων ἐδιώρθωνον μυριοτρόπως. Εἶτα ὁ Ἰουστινιανός στείλας πρὸς τὸν μέγαν δούκα τὸν Νοταρᾶν ἐζήτει ἐξαποστείλαι αὐτῷ ἐλεβόλεις τινάς, αἳ ὑπῆρχον ἐν τοῖς μέρεσιν οὗ ἐφύλαττεν αὐτ τός. Ὁ δὲ κύρ Λουκᾶς ὁ Νοταράς οὐκ ἠθέλησε δού GEORGII PHRANTZ.E. 8:6 B nisi quod lapis de muro delapsus mulierem ali- quam occidit. excitabant, et ore scelesto per plateas et vicos urbis maledicta et contumelias in imperatorem et reliquos principes conjiciebant, nec Deum nec imperatorem vel homines veriti. At ille ter beatus vir Davidis dictum imitabatur: Ego autem sicut surdus non audiebam, et tanquam mutus eram, factusque sum sicut homo non audiens nec habens in ore redargutiones, quoniam inimici mei vivunt et prævaluerunt super me et qui injuria me ode- runt, multiplicati sunt . . Et adibant eum, qui narrarent, hunc vel illum talia de ipso effutire : quosdam etiam præteriens ipse audiebat. Denique omnes sunt amici, infelicium ne ipse pater quidem., Diebus aliquot ameras non justa, ut solebat, pugna nos exercuit, sicut ante, sed eminus jacu- lationibus; helepolibus tamen nee die nec nocle ces- savit acriter mœnia arietare. Itaque quidam rei militaris non admodum periti, cum pugnam non committi viderent, relictis stationibus domos ab- ibant. Quam opportunitatem Turcæ aucupati, un • cis ferreis sive harpagonibus nonnullis in locis cor- bes ad tegendum in pugna militem terra impletas detraxerunt, pro quibus tribuni illico alias repo. suerunt. Imperator ubi a duce, quid fieret, rescivit, D in nobis tum illud eventum habuit : • Felicium graviter illos increpavit: qui responderunt, quo- niam non haberent, quod ederent aut biberent, nec liberi nec uxores, ita se egisse. Hoc audito, impe- rator constituit, ut quotquot senectute vel alia re impedirentur, ne pugnarent, iis pro cujusvis con- ditione panis et reliquus cibus per ædes et turres distribueretur. Interim bellum in dies ingrave- scebat, cum ad hostes ex Asia quotidie recentes copiæ adventarent, nostræ autem res lunæ decres- centis instar imminuerentur et extenuarentur quotidiana cæde. Insuper-quidam de nostris, con- tumaces ct feroces homines, cum nos in angu- stias adduci viderent, perversis suis cupiditatibus occasionem nacti, perpetuo turbas et seditione? Die Maii vicesimo quarto fama manavit, ameram vicesimo nono ejusdem mensis terra marique apri- ter nos bello et dimicatione adorturum esse. Itaque duces et tribuni omnes, inque primis Joannes Justinianus, non desinebant moliri omnia ad re- sistendum hostibus, ac tota nocte muros belepo- lium pulsu concussos mille nodis instaurabant. Misit tum Justinianus ad Notaram, magnum ducem, ut cederet sibi helepoles aliquot in iis locis con- stituțas, quibus is præerat. At recusavit. Lucas No- taras cas tradere, quod etiam in sua regione necessariæ essent. Respondit Justinianus, minime

ναϊκά τινα πέτρα πεσοῦσα ἐκ τῶν τειχῶν ἀπέ· Α καιρὸν εἰς τάς πονηρὰς ἐρέξεις, στάσεις καὶ ἀκατα- κτεινεν. Ημέρας γάρ τινὰς ὁ ἀμηρᾶς οὐ τελείαν συμ πλοκήν, ὡς σύνηθες, ενέδιδεν ἡμῖν ὡς τὸ πρότε · ρον, εἰ μὴ ἀκροβολισμούς μακρόθεν· καὶ ταῖς ἐλε Εόλεσι ἡμέρᾳ τε καὶ νυκτὶ οὐκ ἔπαυον τὰ τείχη σφοδρῶς τύπτειν. Καί τινες μὲν οἱ μὴ ὄντες Εμ πειρος τοσοῦτον τοῦ πολέμου, ὡς ἔβλεπον μὴ γίνε σθαι συμπλοκήν, τοὺς διατεταγμένους τόπου; αὐτῶν ἀφίνοντες ἐν τοῖς οἴκοις αὐτῶν ἤρχοντο· οἱ δὲ Τοῦρκοι εὐκαιρίαν εὑρίσκοντες μετὰ ὀνύχων σιδη ρῶν ἤτοι ἀγκίστρων ἔν τισι τόποις τὰς μεστὰς χώ- ματος σπυρίδας, ὅπου ἦσαν εἰς σκέπην τῶν ἀνθρώ πων ἐν τῇ συμπλοκῇ, κάτω ἔσυρνον· οἱ δὲ δήμαρ- χαι ἀντ᾿ αὐτῶν ἑτέρας εὐθὺς ἔβαλον. Μαθὼν δὲ ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τοῦ στρατηγοῦ ὅ τι συμβαίνει γενέσθαι ᾧ τρόπῳ εἰρήκαμεν, τοὺς τοιούτους σφοδρῶς ἡπεί- λησεν. Αὐτοὶ δὲ ἀπεκρίναντο λέγοντες ὅτι διὰ τὸ μὴ ἔχειν αὐτοὺς φαγεῖν καὶ πιεῖν, τέκνα τε καὶ γυναῖκας, τοῦτο ἐποίησαν. Ακούσας δὲ ὁ βασιλεὺς ὥρισεν ἵνα ὅσοι τινὲς οἱ μὴ δυνάμενοι μάχε- σθαι διὰ γῆρας ἢ δι᾽ ἑτέραν αἰτίαν, τοὺς ἄρτους καὶ πᾶν βρώσιμον διαμερίζειν ἐν τοῖς οἴκοις καὶ ἐν τοῖς πύργοις κατὰ τὴν ἀναλογίαν ἑνὸς ἑκάστου. Καὶ ὁ πόλεμος ἡμέραν καθ᾿ ἡμέραν ηύξανε διὰ τὸ καθ' ἑκάστην εἰς τοὺς ἐναντίους ἐκ τοῦ τῆς Ἀσίας κλίματος νέος στρατὸς οὐ διέλιπεν ἔρχεσθαι· τὰ δὲ ἡμέτερα ὀλιγόστευον καὶ ἐταπεινοῦντο, ὥσπερ σελήνη λειψίφωτος, διὰ τὸν καθημερινὸν θάνατον. Τινὲς δὲ ἐκ τῶν ἡμετέρων ἀπειθεῖς καὶ ἀπάνθρωπο: ο τὰ ἡμῶν ταπεινοῦσθαι βλέποντες, εὑρόντες τὸν στασίας καθ' ἡμέραν ἐποίουν, καὶ ὕβρεις καὶ λοιδο ρίας εἰς τὰς πλατείας καὶ ῥύμας τῆς πόλεως κατά τοῦ δυστυχούς βασιλέως καὶ τῶν ἑτέρων ἀρχόντων ἐξέχεον ἐκ τοῦ μικροῦ αὐτῶν λάρυγγος, μήτε τὸν Θεὸν φοβούμενοι μήτε τὸν βασιλέα ἢ τοὺς ἀνθρώ πους εντρεπόμενοι. Αὐτὸς δὲ ὁ τρισμακάριστος τὴ τοῦ Δαβὶδ ῥητὸν μιμούμενος τό· « Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ κωφὸς οὐκ ἤκουον, καὶ ὡσεὶ ἄλαλος ἐγενόμην, καὶ ἐγενόμην ὡσεὶ ἄνθρωπος οὐκ ἀκούων καὶ οὐκ ἔχων ἐν τῷ στόματι αὑτοῦ ἐλεγμούς, ὅτι οἱ ἐχθροί μου ζῶσι καὶ κεκραταίωνται ὑπὲρ ἐμὲ, ὅτι ἐπληθύνθη σαν οἱ μισοῦντές με ἀδίκως. » Καὶ τινὲς μὲν προσ ήρχοντο αὐτῷ λέγοντες ὅτι ῾Ο δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα τάδε ἔφη· τινῶν δὲ περιπατῶν ἤκους. Καὶ ἐν ἡμῖν ἐπληρώθη τὸ ῥητὸν τὸ φάσκον « Τῶν μὲν εύ- τυχούντων πάντες άνθρωποι φίλοι, τῶν δὲ δυστυχούν των οὐδ᾽ αὐτὸς ὁ γεννήτωρ. » Τῇ δὲ εἰκοστῇ τετάρτῃ τοῦ Μαΐου ἐψιθυρίσθη ότι ὁ ἀμηρᾶς βούλεται διὰ ξηρᾶς καὶ θαλάσσης τῇ εἰ κοστῇ ἐννάτῃ τοῦ αὐτοῦ πολεμῆσαι ἡμᾶς σφοδρώς μετὰ συμπλοκῆς καὶ συῤῥήξεως. Οἱ δὲ στρατηγοί καὶ δήμαρχοι πάντες, καὶ μάλιστα Ἰωάννης ὁ Ἰουστινιανός, οὐκ ἔπαυον πᾶσαν μηχανήν ποιεῖν εἰς ἀντιπαράταξιν τῶν ἐναντίων, καὶ δι' ὅλης τῆς νυκτὸς τοὺς τείχους τοὺς ἐμπεσόντας ἐν τῷ τύπτε- σθαι ὑπὸ τῶν ἐλεβόλεων ἐδιώρθωνον μυριοτρόπως. Εἶτα ὁ Ἰουστινιανός στείλας πρὸς τὸν μέγαν δούκα τὸν Νοταρᾶν ἐζήτει ἐξαποστείλαι αὐτῷ ἐλεβόλεις τινάς, αἳ ὑπῆρχον ἐν τοῖς μέρεσιν οὗ ἐφύλαττεν αὐτ τός. Ὁ δὲ κύρ Λουκᾶς ὁ Νοταράς οὐκ ἠθέλησε δού GEORGII PHRANTZ.E. 8:6 B nisi quod lapis de muro delapsus mulierem ali- quam occidit. excitabant, et ore scelesto per plateas et vicos urbis maledicta et contumelias in imperatorem et reliquos principes conjiciebant, nec Deum nec imperatorem vel homines veriti. At ille ter beatus vir Davidis dictum imitabatur: Ego autem sicut surdus non audiebam, et tanquam mutus eram, factusque sum sicut homo non audiens nec habens in ore redargutiones, quoniam inimici mei vivunt et prævaluerunt super me et qui injuria me ode- runt, multiplicati sunt . . Et adibant eum, qui narrarent, hunc vel illum talia de ipso effutire : quosdam etiam præteriens ipse audiebat. Denique omnes sunt amici, infelicium ne ipse pater quidem., Diebus aliquot ameras non justa, ut solebat, pugna nos exercuit, sicut ante, sed eminus jacu- lationibus; helepolibus tamen nee die nec nocle ces- savit acriter mœnia arietare. Itaque quidam rei militaris non admodum periti, cum pugnam non committi viderent, relictis stationibus domos ab- ibant. Quam opportunitatem Turcæ aucupati, un • cis ferreis sive harpagonibus nonnullis in locis cor- bes ad tegendum in pugna militem terra impletas detraxerunt, pro quibus tribuni illico alias repo. suerunt. Imperator ubi a duce, quid fieret, rescivit, D in nobis tum illud eventum habuit : • Felicium graviter illos increpavit: qui responderunt, quo- niam non haberent, quod ederent aut biberent, nec liberi nec uxores, ita se egisse. Hoc audito, impe- rator constituit, ut quotquot senectute vel alia re impedirentur, ne pugnarent, iis pro cujusvis con- ditione panis et reliquus cibus per ædes et turres distribueretur. Interim bellum in dies ingrave- scebat, cum ad hostes ex Asia quotidie recentes copiæ adventarent, nostræ autem res lunæ decres- centis instar imminuerentur et extenuarentur quotidiana cæde. Insuper-quidam de nostris, con- tumaces ct feroces homines, cum nos in angu- stias adduci viderent, perversis suis cupiditatibus occasionem nacti, perpetuo turbas et seditione? Die Maii vicesimo quarto fama manavit, ameram vicesimo nono ejusdem mensis terra marique apri- ter nos bello et dimicatione adorturum esse. Itaque duces et tribuni omnes, inque primis Joannes Justinianus, non desinebant moliri omnia ad re- sistendum hostibus, ac tota nocte muros belepo- lium pulsu concussos mille nodis instaurabant. Misit tum Justinianus ad Notaram, magnum ducem, ut cederet sibi helepoles aliquot in iis locis con- stituțas, quibus is præerat. At recusavit. Lucas No- taras cas tradere, quod etiam in sua regione necessariæ essent. Respondit Justinianus, minime

ναϊκά τινα πέτρα πεσοῦσα ἐκ τῶν τειχῶν ἀπέ· Α καιρὸν εἰς τάς πονηρὰς ἐρέξεις, στάσεις καὶ ἀκατα- κτεινεν. Ημέρας γάρ τινὰς ὁ ἀμηρᾶς οὐ τελείαν συμ πλοκήν, ὡς σύνηθες, ενέδιδεν ἡμῖν ὡς τὸ πρότε · ρον, εἰ μὴ ἀκροβολισμούς μακρόθεν· καὶ ταῖς ἐλε Εόλεσι ἡμέρᾳ τε καὶ νυκτὶ οὐκ ἔπαυον τὰ τείχη σφοδρῶς τύπτειν. Καί τινες μὲν οἱ μὴ ὄντες Εμ πειρος τοσοῦτον τοῦ πολέμου, ὡς ἔβλεπον μὴ γίνε σθαι συμπλοκήν, τοὺς διατεταγμένους τόπου; αὐτῶν ἀφίνοντες ἐν τοῖς οἴκοις αὐτῶν ἤρχοντο· οἱ δὲ Τοῦρκοι εὐκαιρίαν εὑρίσκοντες μετὰ ὀνύχων σιδη ρῶν ἤτοι ἀγκίστρων ἔν τισι τόποις τὰς μεστὰς χώ- ματος σπυρίδας, ὅπου ἦσαν εἰς σκέπην τῶν ἀνθρώ πων ἐν τῇ συμπλοκῇ, κάτω ἔσυρνον· οἱ δὲ δήμαρ- χαι ἀντ᾿ αὐτῶν ἑτέρας εὐθὺς ἔβαλον. Μαθὼν δὲ ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τοῦ στρατηγοῦ ὅ τι συμβαίνει γενέσθαι ᾧ τρόπῳ εἰρήκαμεν, τοὺς τοιούτους σφοδρῶς ἡπεί- λησεν. Αὐτοὶ δὲ ἀπεκρίναντο λέγοντες ὅτι διὰ τὸ μὴ ἔχειν αὐτοὺς φαγεῖν καὶ πιεῖν, τέκνα τε καὶ γυναῖκας, τοῦτο ἐποίησαν. Ακούσας δὲ ὁ βασιλεὺς ὥρισεν ἵνα ὅσοι τινὲς οἱ μὴ δυνάμενοι μάχε- σθαι διὰ γῆρας ἢ δι᾽ ἑτέραν αἰτίαν, τοὺς ἄρτους καὶ πᾶν βρώσιμον διαμερίζειν ἐν τοῖς οἴκοις καὶ ἐν τοῖς πύργοις κατὰ τὴν ἀναλογίαν ἑνὸς ἑκάστου. Καὶ ὁ πόλεμος ἡμέραν καθ᾿ ἡμέραν ηύξανε διὰ τὸ καθ' ἑκάστην εἰς τοὺς ἐναντίους ἐκ τοῦ τῆς Ἀσίας κλίματος νέος στρατὸς οὐ διέλιπεν ἔρχεσθαι· τὰ δὲ ἡμέτερα ὀλιγόστευον καὶ ἐταπεινοῦντο, ὥσπερ σελήνη λειψίφωτος, διὰ τὸν καθημερινὸν θάνατον. Τινὲς δὲ ἐκ τῶν ἡμετέρων ἀπειθεῖς καὶ ἀπάνθρωπο: ο τὰ ἡμῶν ταπεινοῦσθαι βλέποντες, εὑρόντες τὸν στασίας καθ' ἡμέραν ἐποίουν, καὶ ὕβρεις καὶ λοιδο ρίας εἰς τὰς πλατείας καὶ ῥύμας τῆς πόλεως κατά τοῦ δυστυχούς βασιλέως καὶ τῶν ἑτέρων ἀρχόντων ἐξέχεον ἐκ τοῦ μικροῦ αὐτῶν λάρυγγος, μήτε τὸν Θεὸν φοβούμενοι μήτε τὸν βασιλέα ἢ τοὺς ἀνθρώ πους εντρεπόμενοι. Αὐτὸς δὲ ὁ τρισμακάριστος τὴ τοῦ Δαβὶδ ῥητὸν μιμούμενος τό· « Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ κωφὸς οὐκ ἤκουον, καὶ ὡσεὶ ἄλαλος ἐγενόμην, καὶ ἐγενόμην ὡσεὶ ἄνθρωπος οὐκ ἀκούων καὶ οὐκ ἔχων ἐν τῷ στόματι αὑτοῦ ἐλεγμούς, ὅτι οἱ ἐχθροί μου ζῶσι καὶ κεκραταίωνται ὑπὲρ ἐμὲ, ὅτι ἐπληθύνθη σαν οἱ μισοῦντές με ἀδίκως. » Καὶ τινὲς μὲν προσ ήρχοντο αὐτῷ λέγοντες ὅτι ῾Ο δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα τάδε ἔφη· τινῶν δὲ περιπατῶν ἤκους. Καὶ ἐν ἡμῖν ἐπληρώθη τὸ ῥητὸν τὸ φάσκον « Τῶν μὲν εύ- τυχούντων πάντες άνθρωποι φίλοι, τῶν δὲ δυστυχούν των οὐδ᾽ αὐτὸς ὁ γεννήτωρ. » Τῇ δὲ εἰκοστῇ τετάρτῃ τοῦ Μαΐου ἐψιθυρίσθη ότι ὁ ἀμηρᾶς βούλεται διὰ ξηρᾶς καὶ θαλάσσης τῇ εἰ κοστῇ ἐννάτῃ τοῦ αὐτοῦ πολεμῆσαι ἡμᾶς σφοδρώς μετὰ συμπλοκῆς καὶ συῤῥήξεως. Οἱ δὲ στρατηγοί καὶ δήμαρχοι πάντες, καὶ μάλιστα Ἰωάννης ὁ Ἰουστινιανός, οὐκ ἔπαυον πᾶσαν μηχανήν ποιεῖν εἰς ἀντιπαράταξιν τῶν ἐναντίων, καὶ δι' ὅλης τῆς νυκτὸς τοὺς τείχους τοὺς ἐμπεσόντας ἐν τῷ τύπτε- σθαι ὑπὸ τῶν ἐλεβόλεων ἐδιώρθωνον μυριοτρόπως. Εἶτα ὁ Ἰουστινιανός στείλας πρὸς τὸν μέγαν δούκα τὸν Νοταρᾶν ἐζήτει ἐξαποστείλαι αὐτῷ ἐλεβόλεις τινάς, αἳ ὑπῆρχον ἐν τοῖς μέρεσιν οὗ ἐφύλαττεν αὐτ τός. Ὁ δὲ κύρ Λουκᾶς ὁ Νοταράς οὐκ ἠθέλησε δού GEORGII PHRANTZ.E. 8:6 B nisi quod lapis de muro delapsus mulierem ali- quam occidit. excitabant, et ore scelesto per plateas et vicos urbis maledicta et contumelias in imperatorem et reliquos principes conjiciebant, nec Deum nec imperatorem vel homines veriti. At ille ter beatus vir Davidis dictum imitabatur: Ego autem sicut surdus non audiebam, et tanquam mutus eram, factusque sum sicut homo non audiens nec habens in ore redargutiones, quoniam inimici mei vivunt et prævaluerunt super me et qui injuria me ode- runt, multiplicati sunt . . Et adibant eum, qui narrarent, hunc vel illum talia de ipso effutire : quosdam etiam præteriens ipse audiebat. Denique omnes sunt amici, infelicium ne ipse pater quidem., Diebus aliquot ameras non justa, ut solebat, pugna nos exercuit, sicut ante, sed eminus jacu- lationibus; helepolibus tamen nee die nec nocle ces- savit acriter mœnia arietare. Itaque quidam rei militaris non admodum periti, cum pugnam non committi viderent, relictis stationibus domos ab- ibant. Quam opportunitatem Turcæ aucupati, un • cis ferreis sive harpagonibus nonnullis in locis cor- bes ad tegendum in pugna militem terra impletas detraxerunt, pro quibus tribuni illico alias repo. suerunt. Imperator ubi a duce, quid fieret, rescivit, D in nobis tum illud eventum habuit : • Felicium graviter illos increpavit: qui responderunt, quo- niam non haberent, quod ederent aut biberent, nec liberi nec uxores, ita se egisse. Hoc audito, impe- rator constituit, ut quotquot senectute vel alia re impedirentur, ne pugnarent, iis pro cujusvis con- ditione panis et reliquus cibus per ædes et turres distribueretur. Interim bellum in dies ingrave- scebat, cum ad hostes ex Asia quotidie recentes copiæ adventarent, nostræ autem res lunæ decres- centis instar imminuerentur et extenuarentur quotidiana cæde. Insuper-quidam de nostris, con- tumaces ct feroces homines, cum nos in angu- stias adduci viderent, perversis suis cupiditatibus occasionem nacti, perpetuo turbas et seditione? Die Maii vicesimo quarto fama manavit, ameram vicesimo nono ejusdem mensis terra marique apri- ter nos bello et dimicatione adorturum esse. Itaque duces et tribuni omnes, inque primis Joannes Justinianus, non desinebant moliri omnia ad re- sistendum hostibus, ac tota nocte muros belepo- lium pulsu concussos mille nodis instaurabant. Misit tum Justinianus ad Notaram, magnum ducem, ut cederet sibi helepoles aliquot in iis locis con- stituțas, quibus is præerat. At recusavit. Lucas No- taras cas tradere, quod etiam in sua regione necessariæ essent. Respondit Justinianus, minime

ὁμοίως καὶ ὁ Ἴαγκος ὁ κυβερνήτης τῶν Οὐγγάρων μετὰ πλείστων στρατῶν ἱππικῶν τε καὶ πεζῶν. Ἀκούσαντες δὲ οἱ υἱοὶ τῆς ᾿Αγαρ, φόβος διέσχε πλεῖστος αὐτούς· καὶ κατὰ τοῦ ἀμηρᾶ ἀρας ἔλεγον καὶ διεγόγγυζον, λέγοντες ὅτι αὐτὸς ἔσεται ὁ ἀφανισμὸς τοῦ γένους αὐτῶν διὰ τὸ ἀδύνατα ἐπι- χειρίζεσθαι αὐτούς. Ωσαύτως καὶ ὁ ἀμηρᾶς μεστός υπάρχων διαλογισμῶν καὶ ταραχῆς καὶ δειλίας, καὶ πᾶσα ἡ βουλὴ αὐτοῦ περίλυπος ὑπῆρχε, πρῶτ τον μὲν διότι ἐῤῥέθη αὐτοῖς περὶ τῆς βοηθείας, δεύτερον δὲ θεωροῦντες πῶς τοσοῦτον στράτευμα φοβερὸν καὶ ἀναρίθμητον διὰ ξηρᾶς τε καὶ θαλάς- σης τοσούταις ἡμέραις οὐδὲν ἑκατόρθωσεν, καὶ πολλάκις τοσούταις μηχαναῖς καὶ δυνάμεσι τὰς ναι αὐτὰς, λέγων ὅτι καὶ ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσι Ιταλίας στόλος εἰς βοήθειαν τῆς πόλεως ἔρχετα:, ἀνάγκη ἦν εἶναι αὐτάς. Ὁ δὲ Ἰουστινιανὸς ἀντέλες γεν ὅτι οὐδεμία χρεία ἦν ἐλεβόλεις τοσαύτας εἶναι ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσι τοῖς ὁδρείοις. Διὰ ταῦτα μὲν οὖν τὰ αἴτια ἦλθον καὶ εἰς λόγους νεωτερικούς, καὶ ὕβρεις ἐξέχεον ἑκατέρωθεν τῶν στομάτων εἷς κατὰ τοῦ ἑτέρου, καὶ ὁ Ἰουστινιανὸς τὸν Νοταρᾶν ἀνωφελῆ καὶ ἀλάστορα καὶ ἐχθρὸν τῆς πατρίδος ἐκάλεσεν, αὐτὸς δὲ πάλιν αὐτὸν ἐξ ἐναντίας ὕβρεσιν ἑτέραις ἐνέπλυνε. ᾿Ακούσας δὲ ὁ βασιλεὺς ταῦτα παραλαβὼν αὐτοὺς κατ' ἰδίαν λέγει· Αδελα φοί, οὐκ ἔστι καιρὸς ἀναμέσον ἡμῶν τοιούτως ποιεῖν καὶ λέγειν καὶ μάχεσθαι, ἀλλὰ καὶ τοῖς μισοῦσιν ἡμᾶς συγχωρήσωμεν καὶ τῷ Θεῷ δεηθῶμεν ἵνα λυ τρωθῶμεν ἐκ τοῦ προφανοῦς στόματος τοῦ αἰσθη- τοῦ τούτου δράκοντος. » Καὶ ἑτέρους οὐκ ὀλίγους & κλίμακας ἐν τοῖς τείχεσι βαλόντες κακῶς ἀπεπέμ- λόγους αὐτοῖς εἰπὼν εἰρηνοποίησεν αὐτοὺς, καὶ ἕκαστος τούτων ἐν τῷ ἐμπιστευθέντι αὐτῷ τόπῳ ἐπανέστρεψε, τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ ἐκπληρῶν. Ὁ δὲ Ἰουστινιανός φοβερὸς ἐφάνη τοῖς ἐναντίοις καὶ μάλιστα ἐν ἐκείναις ταῖς ἡμέραις ἐν τῷ λέγειν καὶ διορθώνειν καὶ πράττειν, καὶ ἀκροβολισμούς καὶ συρρήξεις καθ' ἑκάστην ἡμέραν κατὰ τῶν ἐχθρῶν αποίει, καὶ πολλοὺς μὲν ἐζώγρει, ἑτέρους δὲ μαχαίρας εποίει παρανάλωμα. Καὶ τὰ κατορθώς ματα καὶ τὰ ἔργα τοῦ ἀνδρὸς οἱ πάντες ἐθαύμαζον, καὶ λυτρωτὴν καὶ σωτῆρα τῆς πόλεως ἔλεγον. Πλὴν οὐκ εἰς τέλος οὕτως ἐνέμεινεν, ἀλλὰ τὴν φήμην ἣν μετὰ ἀνδρίας εκέρδησεν, ὕστερον ή δειλία διέ φθειρεν. Ημῶν δὲ οὕτως ἐχόντων, ιδού τις φήμη ψευδής ἐῤῥέθη εἰς τὸ ἐναντίων στρατόπεδον, ὅτι ἐκ τῆς Ο φθησαν καὶ ἀπεκρημνίσθησαν, καὶ φόνος πολύς κατ' αὐτῶν ἐγίγνετο, ὥστε τοῖς Τούρκοις τοῖς ἐν τοῖς τείχεσι δειλία προσήγγισε· τρίτον δὲ ὅτι ἐθεώρουν σημεῖον. Φῶς ἀστράπτον καταβαῖον ἐξ οὐρανῶν καὶ δι᾽ ὅλης τῆς νυκτὸς ἄνωθεν τῆς πόλ λεως ἑστὸς διέσκεπεν αὐτήν. Καὶ ὡς εἶδον αὐτὸ τὸ φῶς, ἐν πρώτοις ἔλεγον ὅτι Ο Θεός ὠργίσθη τοῖς Χριστιανοῖς καὶ ἤθελεν αὐτοὺς κατακαῦσαι καὶ ἡμῖν παραδώσαι δούλους. Επειτα δὲ ὡς εἶδον ὅτι πάντοτε μετὰ αἰσχύνης ἐκ τῶν τειχῶν καὶ τῶν κλιμάκων ἀπεκρημνίζοντο καὶ τοσούτας μηχανὰς ποιοῦντες καὶ οὐδὲν ἔσχυσαν, καὶ ὡς ἤκουσαν καὶ ψευδή φήμην περὶ τοῦ στόλου τῆς Ἰταλίας καὶ τοῦ Πάγκου, πάλιν περὶ τοῦ φωτὸς ἐκείνου έλεγον ὅτι Ο Θεός ὑπὲρ τῶν Χριστιανῶν πολεμεῖ καὶ σκέπει αὐτοὺς καὶ ἀντιλήπτωρ αὐτῶν ἐστι, CHRONICON MAJUS. LIB. III. - 858. A B • Jancum Hungarorum principem cum copiis eque- stribus et pedestribus maximis. Quæ ubi audiverunt filii Agar, timor ingens eos invasit: ameran male- dictis proseindebant murmurantesque dicebant, ipsum generis sui perniciem fore, a quo coacti co- narentur, quæ perfici non possent. Ipse quoque ameras agitabatur consilii inopia, perturbatione ac metu, totusque senatus ejus tristabatur, primum quidem, quod de adventante auxilio audiebant, de- inde, quod videbant, tantum tamque terribilem ex- ercitum terra marique tot diebus nibil proficere, opus esse tot helepolibus in locis illis aquosis. Ex hac causa ad sermones fervidiores processum est, et utrinque se lacessebant conviciis, et Justinia- n's quidem Notaŝam hominem ineptum et pestife- rum et inimicum patriæ appellavit, hic in illum alia vicissim convicia fudit. Quæ cum audisset imperator, cum utroque seorsum collocutus : «Fra- tres, inquit, minime tempus est ita inter vos agendi, Joquendi et certandi, quin potius etiam iis, qui oderunt nos, ignoscamus, et Deum precemur, ut liberemur a faucibus hujus, quem ante oculos videmus, draconis. ›Aliis pluribus verbis usus in D sed sæpissime, scalis omni adminiculo et summo amicitiam eos restituit, et uterque in commissum sibi locum ad muneris sui functionem rediit. Ju- stinianus hostibus, illis præsertim diebus, terribilis eral dictis, consiliis, factis, ac quotidie eos jacu- lationibus et præliis vexavit et eorum multos tum cepit tum gladio confecit. Admirabantur omnes hujus viri consilia et facinora eumque vindicem et servatorem urbis prædicabant. Verum non ad finem usque talem se prestitit, sed quam sibi famam fortitudine pepererat, eam postea timiditate amisit. Hec cum rerum nostrarum conditio esset, falsus rumor per exercitum hostilem percrebuit, ad opem nobis ferendam ex Italia c'assem adventare, item labore mænibus applicatis, milites male repelli et detrudi et magna cæde posterni, ut jam qui in mu- ris essent Turcæ, formidine trepidarent. Huc ac- cessit tertio loco, quod portentum viderunt. Lumen fulminis instar coruscum, de cœlo supra urbem de- missum, tota nocte eam obtexit. Quod lumen ubi animadverterunt, primum jactabant, Deum succen- sere Christianis eosque exussurum et sibi in servi- tium traditurum esse. Deinde autem, cum ubivis se cum dedecore de moenibus et scalis deturbari et tanta machinarum vi nihil prospere agere ani- madverterent, ac falsum perciperent de classe Itala et Janco rumorem, rursus lumen illud ita interpre tati sunt, ut dicerent, Deum pro Christianis pugnale,

ὁμοίως καὶ ὁ Ἴαγκος ὁ κυβερνήτης τῶν Οὐγγάρων μετὰ πλείστων στρατῶν ἱππικῶν τε καὶ πεζῶν. Ἀκούσαντες δὲ οἱ υἱοὶ τῆς ᾿Αγαρ, φόβος διέσχε πλεῖστος αὐτούς· καὶ κατὰ τοῦ ἀμηρᾶ ἀρας ἔλεγον καὶ διεγόγγυζον, λέγοντες ὅτι αὐτὸς ἔσεται ὁ ἀφανισμὸς τοῦ γένους αὐτῶν διὰ τὸ ἀδύνατα ἐπι- χειρίζεσθαι αὐτούς. Ωσαύτως καὶ ὁ ἀμηρᾶς μεστός υπάρχων διαλογισμῶν καὶ ταραχῆς καὶ δειλίας, καὶ πᾶσα ἡ βουλὴ αὐτοῦ περίλυπος ὑπῆρχε, πρῶτ τον μὲν διότι ἐῤῥέθη αὐτοῖς περὶ τῆς βοηθείας, δεύτερον δὲ θεωροῦντες πῶς τοσοῦτον στράτευμα φοβερὸν καὶ ἀναρίθμητον διὰ ξηρᾶς τε καὶ θαλάς- σης τοσούταις ἡμέραις οὐδὲν ἑκατόρθωσεν, καὶ πολλάκις τοσούταις μηχαναῖς καὶ δυνάμεσι τὰς ναι αὐτὰς, λέγων ὅτι καὶ ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσι Ιταλίας στόλος εἰς βοήθειαν τῆς πόλεως ἔρχετα:, ἀνάγκη ἦν εἶναι αὐτάς. Ὁ δὲ Ἰουστινιανὸς ἀντέλες γεν ὅτι οὐδεμία χρεία ἦν ἐλεβόλεις τοσαύτας εἶναι ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσι τοῖς ὁδρείοις. Διὰ ταῦτα μὲν οὖν τὰ αἴτια ἦλθον καὶ εἰς λόγους νεωτερικούς, καὶ ὕβρεις ἐξέχεον ἑκατέρωθεν τῶν στομάτων εἷς κατὰ τοῦ ἑτέρου, καὶ ὁ Ἰουστινιανὸς τὸν Νοταρᾶν ἀνωφελῆ καὶ ἀλάστορα καὶ ἐχθρὸν τῆς πατρίδος ἐκάλεσεν, αὐτὸς δὲ πάλιν αὐτὸν ἐξ ἐναντίας ὕβρεσιν ἑτέραις ἐνέπλυνε. ᾿Ακούσας δὲ ὁ βασιλεὺς ταῦτα παραλαβὼν αὐτοὺς κατ' ἰδίαν λέγει· Αδελα φοί, οὐκ ἔστι καιρὸς ἀναμέσον ἡμῶν τοιούτως ποιεῖν καὶ λέγειν καὶ μάχεσθαι, ἀλλὰ καὶ τοῖς μισοῦσιν ἡμᾶς συγχωρήσωμεν καὶ τῷ Θεῷ δεηθῶμεν ἵνα λυ τρωθῶμεν ἐκ τοῦ προφανοῦς στόματος τοῦ αἰσθη- τοῦ τούτου δράκοντος. » Καὶ ἑτέρους οὐκ ὀλίγους & κλίμακας ἐν τοῖς τείχεσι βαλόντες κακῶς ἀπεπέμ- λόγους αὐτοῖς εἰπὼν εἰρηνοποίησεν αὐτοὺς, καὶ ἕκαστος τούτων ἐν τῷ ἐμπιστευθέντι αὐτῷ τόπῳ ἐπανέστρεψε, τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ ἐκπληρῶν. Ὁ δὲ Ἰουστινιανός φοβερὸς ἐφάνη τοῖς ἐναντίοις καὶ μάλιστα ἐν ἐκείναις ταῖς ἡμέραις ἐν τῷ λέγειν καὶ διορθώνειν καὶ πράττειν, καὶ ἀκροβολισμούς καὶ συρρήξεις καθ' ἑκάστην ἡμέραν κατὰ τῶν ἐχθρῶν αποίει, καὶ πολλοὺς μὲν ἐζώγρει, ἑτέρους δὲ μαχαίρας εποίει παρανάλωμα. Καὶ τὰ κατορθώς ματα καὶ τὰ ἔργα τοῦ ἀνδρὸς οἱ πάντες ἐθαύμαζον, καὶ λυτρωτὴν καὶ σωτῆρα τῆς πόλεως ἔλεγον. Πλὴν οὐκ εἰς τέλος οὕτως ἐνέμεινεν, ἀλλὰ τὴν φήμην ἣν μετὰ ἀνδρίας εκέρδησεν, ὕστερον ή δειλία διέ φθειρεν. Ημῶν δὲ οὕτως ἐχόντων, ιδού τις φήμη ψευδής ἐῤῥέθη εἰς τὸ ἐναντίων στρατόπεδον, ὅτι ἐκ τῆς Ο φθησαν καὶ ἀπεκρημνίσθησαν, καὶ φόνος πολύς κατ' αὐτῶν ἐγίγνετο, ὥστε τοῖς Τούρκοις τοῖς ἐν τοῖς τείχεσι δειλία προσήγγισε· τρίτον δὲ ὅτι ἐθεώρουν σημεῖον. Φῶς ἀστράπτον καταβαῖον ἐξ οὐρανῶν καὶ δι᾽ ὅλης τῆς νυκτὸς ἄνωθεν τῆς πόλ λεως ἑστὸς διέσκεπεν αὐτήν. Καὶ ὡς εἶδον αὐτὸ τὸ φῶς, ἐν πρώτοις ἔλεγον ὅτι Ο Θεός ὠργίσθη τοῖς Χριστιανοῖς καὶ ἤθελεν αὐτοὺς κατακαῦσαι καὶ ἡμῖν παραδώσαι δούλους. Επειτα δὲ ὡς εἶδον ὅτι πάντοτε μετὰ αἰσχύνης ἐκ τῶν τειχῶν καὶ τῶν κλιμάκων ἀπεκρημνίζοντο καὶ τοσούτας μηχανὰς ποιοῦντες καὶ οὐδὲν ἔσχυσαν, καὶ ὡς ἤκουσαν καὶ ψευδή φήμην περὶ τοῦ στόλου τῆς Ἰταλίας καὶ τοῦ Πάγκου, πάλιν περὶ τοῦ φωτὸς ἐκείνου έλεγον ὅτι Ο Θεός ὑπὲρ τῶν Χριστιανῶν πολεμεῖ καὶ σκέπει αὐτοὺς καὶ ἀντιλήπτωρ αὐτῶν ἐστι, CHRONICON MAJUS. LIB. III. - 858. A B • Jancum Hungarorum principem cum copiis eque- stribus et pedestribus maximis. Quæ ubi audiverunt filii Agar, timor ingens eos invasit: ameran male- dictis proseindebant murmurantesque dicebant, ipsum generis sui perniciem fore, a quo coacti co- narentur, quæ perfici non possent. Ipse quoque ameras agitabatur consilii inopia, perturbatione ac metu, totusque senatus ejus tristabatur, primum quidem, quod de adventante auxilio audiebant, de- inde, quod videbant, tantum tamque terribilem ex- ercitum terra marique tot diebus nibil proficere, opus esse tot helepolibus in locis illis aquosis. Ex hac causa ad sermones fervidiores processum est, et utrinque se lacessebant conviciis, et Justinia- n's quidem Notaŝam hominem ineptum et pestife- rum et inimicum patriæ appellavit, hic in illum alia vicissim convicia fudit. Quæ cum audisset imperator, cum utroque seorsum collocutus : «Fra- tres, inquit, minime tempus est ita inter vos agendi, Joquendi et certandi, quin potius etiam iis, qui oderunt nos, ignoscamus, et Deum precemur, ut liberemur a faucibus hujus, quem ante oculos videmus, draconis. ›Aliis pluribus verbis usus in D sed sæpissime, scalis omni adminiculo et summo amicitiam eos restituit, et uterque in commissum sibi locum ad muneris sui functionem rediit. Ju- stinianus hostibus, illis præsertim diebus, terribilis eral dictis, consiliis, factis, ac quotidie eos jacu- lationibus et præliis vexavit et eorum multos tum cepit tum gladio confecit. Admirabantur omnes hujus viri consilia et facinora eumque vindicem et servatorem urbis prædicabant. Verum non ad finem usque talem se prestitit, sed quam sibi famam fortitudine pepererat, eam postea timiditate amisit. Hec cum rerum nostrarum conditio esset, falsus rumor per exercitum hostilem percrebuit, ad opem nobis ferendam ex Italia c'assem adventare, item labore mænibus applicatis, milites male repelli et detrudi et magna cæde posterni, ut jam qui in mu- ris essent Turcæ, formidine trepidarent. Huc ac- cessit tertio loco, quod portentum viderunt. Lumen fulminis instar coruscum, de cœlo supra urbem de- missum, tota nocte eam obtexit. Quod lumen ubi animadverterunt, primum jactabant, Deum succen- sere Christianis eosque exussurum et sibi in servi- tium traditurum esse. Deinde autem, cum ubivis se cum dedecore de moenibus et scalis deturbari et tanta machinarum vi nihil prospere agere ani- madverterent, ac falsum perciperent de classe Itala et Janco rumorem, rursus lumen illud ita interpre tati sunt, ut dicerent, Deum pro Christianis pugnale,

ὁμοίως καὶ ὁ Ἴαγκος ὁ κυβερνήτης τῶν Οὐγγάρων μετὰ πλείστων στρατῶν ἱππικῶν τε καὶ πεζῶν. Ἀκούσαντες δὲ οἱ υἱοὶ τῆς ᾿Αγαρ, φόβος διέσχε πλεῖστος αὐτούς· καὶ κατὰ τοῦ ἀμηρᾶ ἀρας ἔλεγον καὶ διεγόγγυζον, λέγοντες ὅτι αὐτὸς ἔσεται ὁ ἀφανισμὸς τοῦ γένους αὐτῶν διὰ τὸ ἀδύνατα ἐπι- χειρίζεσθαι αὐτούς. Ωσαύτως καὶ ὁ ἀμηρᾶς μεστός υπάρχων διαλογισμῶν καὶ ταραχῆς καὶ δειλίας, καὶ πᾶσα ἡ βουλὴ αὐτοῦ περίλυπος ὑπῆρχε, πρῶτ τον μὲν διότι ἐῤῥέθη αὐτοῖς περὶ τῆς βοηθείας, δεύτερον δὲ θεωροῦντες πῶς τοσοῦτον στράτευμα φοβερὸν καὶ ἀναρίθμητον διὰ ξηρᾶς τε καὶ θαλάς- σης τοσούταις ἡμέραις οὐδὲν ἑκατόρθωσεν, καὶ πολλάκις τοσούταις μηχαναῖς καὶ δυνάμεσι τὰς ναι αὐτὰς, λέγων ὅτι καὶ ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσι Ιταλίας στόλος εἰς βοήθειαν τῆς πόλεως ἔρχετα:, ἀνάγκη ἦν εἶναι αὐτάς. Ὁ δὲ Ἰουστινιανὸς ἀντέλες γεν ὅτι οὐδεμία χρεία ἦν ἐλεβόλεις τοσαύτας εἶναι ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσι τοῖς ὁδρείοις. Διὰ ταῦτα μὲν οὖν τὰ αἴτια ἦλθον καὶ εἰς λόγους νεωτερικούς, καὶ ὕβρεις ἐξέχεον ἑκατέρωθεν τῶν στομάτων εἷς κατὰ τοῦ ἑτέρου, καὶ ὁ Ἰουστινιανὸς τὸν Νοταρᾶν ἀνωφελῆ καὶ ἀλάστορα καὶ ἐχθρὸν τῆς πατρίδος ἐκάλεσεν, αὐτὸς δὲ πάλιν αὐτὸν ἐξ ἐναντίας ὕβρεσιν ἑτέραις ἐνέπλυνε. ᾿Ακούσας δὲ ὁ βασιλεὺς ταῦτα παραλαβὼν αὐτοὺς κατ' ἰδίαν λέγει· Αδελα φοί, οὐκ ἔστι καιρὸς ἀναμέσον ἡμῶν τοιούτως ποιεῖν καὶ λέγειν καὶ μάχεσθαι, ἀλλὰ καὶ τοῖς μισοῦσιν ἡμᾶς συγχωρήσωμεν καὶ τῷ Θεῷ δεηθῶμεν ἵνα λυ τρωθῶμεν ἐκ τοῦ προφανοῦς στόματος τοῦ αἰσθη- τοῦ τούτου δράκοντος. » Καὶ ἑτέρους οὐκ ὀλίγους & κλίμακας ἐν τοῖς τείχεσι βαλόντες κακῶς ἀπεπέμ- λόγους αὐτοῖς εἰπὼν εἰρηνοποίησεν αὐτοὺς, καὶ ἕκαστος τούτων ἐν τῷ ἐμπιστευθέντι αὐτῷ τόπῳ ἐπανέστρεψε, τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ ἐκπληρῶν. Ὁ δὲ Ἰουστινιανός φοβερὸς ἐφάνη τοῖς ἐναντίοις καὶ μάλιστα ἐν ἐκείναις ταῖς ἡμέραις ἐν τῷ λέγειν καὶ διορθώνειν καὶ πράττειν, καὶ ἀκροβολισμούς καὶ συρρήξεις καθ' ἑκάστην ἡμέραν κατὰ τῶν ἐχθρῶν αποίει, καὶ πολλοὺς μὲν ἐζώγρει, ἑτέρους δὲ μαχαίρας εποίει παρανάλωμα. Καὶ τὰ κατορθώς ματα καὶ τὰ ἔργα τοῦ ἀνδρὸς οἱ πάντες ἐθαύμαζον, καὶ λυτρωτὴν καὶ σωτῆρα τῆς πόλεως ἔλεγον. Πλὴν οὐκ εἰς τέλος οὕτως ἐνέμεινεν, ἀλλὰ τὴν φήμην ἣν μετὰ ἀνδρίας εκέρδησεν, ὕστερον ή δειλία διέ φθειρεν. Ημῶν δὲ οὕτως ἐχόντων, ιδού τις φήμη ψευδής ἐῤῥέθη εἰς τὸ ἐναντίων στρατόπεδον, ὅτι ἐκ τῆς Ο φθησαν καὶ ἀπεκρημνίσθησαν, καὶ φόνος πολύς κατ' αὐτῶν ἐγίγνετο, ὥστε τοῖς Τούρκοις τοῖς ἐν τοῖς τείχεσι δειλία προσήγγισε· τρίτον δὲ ὅτι ἐθεώρουν σημεῖον. Φῶς ἀστράπτον καταβαῖον ἐξ οὐρανῶν καὶ δι᾽ ὅλης τῆς νυκτὸς ἄνωθεν τῆς πόλ λεως ἑστὸς διέσκεπεν αὐτήν. Καὶ ὡς εἶδον αὐτὸ τὸ φῶς, ἐν πρώτοις ἔλεγον ὅτι Ο Θεός ὠργίσθη τοῖς Χριστιανοῖς καὶ ἤθελεν αὐτοὺς κατακαῦσαι καὶ ἡμῖν παραδώσαι δούλους. Επειτα δὲ ὡς εἶδον ὅτι πάντοτε μετὰ αἰσχύνης ἐκ τῶν τειχῶν καὶ τῶν κλιμάκων ἀπεκρημνίζοντο καὶ τοσούτας μηχανὰς ποιοῦντες καὶ οὐδὲν ἔσχυσαν, καὶ ὡς ἤκουσαν καὶ ψευδή φήμην περὶ τοῦ στόλου τῆς Ἰταλίας καὶ τοῦ Πάγκου, πάλιν περὶ τοῦ φωτὸς ἐκείνου έλεγον ὅτι Ο Θεός ὑπὲρ τῶν Χριστιανῶν πολεμεῖ καὶ σκέπει αὐτοὺς καὶ ἀντιλήπτωρ αὐτῶν ἐστι, CHRONICON MAJUS. LIB. III. - 858. A B • Jancum Hungarorum principem cum copiis eque- stribus et pedestribus maximis. Quæ ubi audiverunt filii Agar, timor ingens eos invasit: ameran male- dictis proseindebant murmurantesque dicebant, ipsum generis sui perniciem fore, a quo coacti co- narentur, quæ perfici non possent. Ipse quoque ameras agitabatur consilii inopia, perturbatione ac metu, totusque senatus ejus tristabatur, primum quidem, quod de adventante auxilio audiebant, de- inde, quod videbant, tantum tamque terribilem ex- ercitum terra marique tot diebus nibil proficere, opus esse tot helepolibus in locis illis aquosis. Ex hac causa ad sermones fervidiores processum est, et utrinque se lacessebant conviciis, et Justinia- n's quidem Notaŝam hominem ineptum et pestife- rum et inimicum patriæ appellavit, hic in illum alia vicissim convicia fudit. Quæ cum audisset imperator, cum utroque seorsum collocutus : «Fra- tres, inquit, minime tempus est ita inter vos agendi, Joquendi et certandi, quin potius etiam iis, qui oderunt nos, ignoscamus, et Deum precemur, ut liberemur a faucibus hujus, quem ante oculos videmus, draconis. ›Aliis pluribus verbis usus in D sed sæpissime, scalis omni adminiculo et summo amicitiam eos restituit, et uterque in commissum sibi locum ad muneris sui functionem rediit. Ju- stinianus hostibus, illis præsertim diebus, terribilis eral dictis, consiliis, factis, ac quotidie eos jacu- lationibus et præliis vexavit et eorum multos tum cepit tum gladio confecit. Admirabantur omnes hujus viri consilia et facinora eumque vindicem et servatorem urbis prædicabant. Verum non ad finem usque talem se prestitit, sed quam sibi famam fortitudine pepererat, eam postea timiditate amisit. Hec cum rerum nostrarum conditio esset, falsus rumor per exercitum hostilem percrebuit, ad opem nobis ferendam ex Italia c'assem adventare, item labore mænibus applicatis, milites male repelli et detrudi et magna cæde posterni, ut jam qui in mu- ris essent Turcæ, formidine trepidarent. Huc ac- cessit tertio loco, quod portentum viderunt. Lumen fulminis instar coruscum, de cœlo supra urbem de- missum, tota nocte eam obtexit. Quod lumen ubi animadverterunt, primum jactabant, Deum succen- sere Christianis eosque exussurum et sibi in servi- tium traditurum esse. Deinde autem, cum ubivis se cum dedecore de moenibus et scalis deturbari et tanta machinarum vi nihil prospere agere ani- madverterent, ac falsum perciperent de classe Itala et Janco rumorem, rursus lumen illud ita interpre tati sunt, ut dicerent, Deum pro Christianis pugnale,

ὁμοίως καὶ ὁ Ἴαγκος ὁ κυβερνήτης τῶν Οὐγγάρων μετὰ πλείστων στρατῶν ἱππικῶν τε καὶ πεζῶν. Ἀκούσαντες δὲ οἱ υἱοὶ τῆς ᾿Αγαρ, φόβος διέσχε πλεῖστος αὐτούς· καὶ κατὰ τοῦ ἀμηρᾶ ἀρας ἔλεγον καὶ διεγόγγυζον, λέγοντες ὅτι αὐτὸς ἔσεται ὁ ἀφανισμὸς τοῦ γένους αὐτῶν διὰ τὸ ἀδύνατα ἐπι- χειρίζεσθαι αὐτούς. Ωσαύτως καὶ ὁ ἀμηρᾶς μεστός υπάρχων διαλογισμῶν καὶ ταραχῆς καὶ δειλίας, καὶ πᾶσα ἡ βουλὴ αὐτοῦ περίλυπος ὑπῆρχε, πρῶτ τον μὲν διότι ἐῤῥέθη αὐτοῖς περὶ τῆς βοηθείας, δεύτερον δὲ θεωροῦντες πῶς τοσοῦτον στράτευμα φοβερὸν καὶ ἀναρίθμητον διὰ ξηρᾶς τε καὶ θαλάς- σης τοσούταις ἡμέραις οὐδὲν ἑκατόρθωσεν, καὶ πολλάκις τοσούταις μηχαναῖς καὶ δυνάμεσι τὰς ναι αὐτὰς, λέγων ὅτι καὶ ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσι Ιταλίας στόλος εἰς βοήθειαν τῆς πόλεως ἔρχετα:, ἀνάγκη ἦν εἶναι αὐτάς. Ὁ δὲ Ἰουστινιανὸς ἀντέλες γεν ὅτι οὐδεμία χρεία ἦν ἐλεβόλεις τοσαύτας εἶναι ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσι τοῖς ὁδρείοις. Διὰ ταῦτα μὲν οὖν τὰ αἴτια ἦλθον καὶ εἰς λόγους νεωτερικούς, καὶ ὕβρεις ἐξέχεον ἑκατέρωθεν τῶν στομάτων εἷς κατὰ τοῦ ἑτέρου, καὶ ὁ Ἰουστινιανὸς τὸν Νοταρᾶν ἀνωφελῆ καὶ ἀλάστορα καὶ ἐχθρὸν τῆς πατρίδος ἐκάλεσεν, αὐτὸς δὲ πάλιν αὐτὸν ἐξ ἐναντίας ὕβρεσιν ἑτέραις ἐνέπλυνε. ᾿Ακούσας δὲ ὁ βασιλεὺς ταῦτα παραλαβὼν αὐτοὺς κατ' ἰδίαν λέγει· Αδελα φοί, οὐκ ἔστι καιρὸς ἀναμέσον ἡμῶν τοιούτως ποιεῖν καὶ λέγειν καὶ μάχεσθαι, ἀλλὰ καὶ τοῖς μισοῦσιν ἡμᾶς συγχωρήσωμεν καὶ τῷ Θεῷ δεηθῶμεν ἵνα λυ τρωθῶμεν ἐκ τοῦ προφανοῦς στόματος τοῦ αἰσθη- τοῦ τούτου δράκοντος. » Καὶ ἑτέρους οὐκ ὀλίγους & κλίμακας ἐν τοῖς τείχεσι βαλόντες κακῶς ἀπεπέμ- λόγους αὐτοῖς εἰπὼν εἰρηνοποίησεν αὐτοὺς, καὶ ἕκαστος τούτων ἐν τῷ ἐμπιστευθέντι αὐτῷ τόπῳ ἐπανέστρεψε, τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ ἐκπληρῶν. Ὁ δὲ Ἰουστινιανός φοβερὸς ἐφάνη τοῖς ἐναντίοις καὶ μάλιστα ἐν ἐκείναις ταῖς ἡμέραις ἐν τῷ λέγειν καὶ διορθώνειν καὶ πράττειν, καὶ ἀκροβολισμούς καὶ συρρήξεις καθ' ἑκάστην ἡμέραν κατὰ τῶν ἐχθρῶν αποίει, καὶ πολλοὺς μὲν ἐζώγρει, ἑτέρους δὲ μαχαίρας εποίει παρανάλωμα. Καὶ τὰ κατορθώς ματα καὶ τὰ ἔργα τοῦ ἀνδρὸς οἱ πάντες ἐθαύμαζον, καὶ λυτρωτὴν καὶ σωτῆρα τῆς πόλεως ἔλεγον. Πλὴν οὐκ εἰς τέλος οὕτως ἐνέμεινεν, ἀλλὰ τὴν φήμην ἣν μετὰ ἀνδρίας εκέρδησεν, ὕστερον ή δειλία διέ φθειρεν. Ημῶν δὲ οὕτως ἐχόντων, ιδού τις φήμη ψευδής ἐῤῥέθη εἰς τὸ ἐναντίων στρατόπεδον, ὅτι ἐκ τῆς Ο φθησαν καὶ ἀπεκρημνίσθησαν, καὶ φόνος πολύς κατ' αὐτῶν ἐγίγνετο, ὥστε τοῖς Τούρκοις τοῖς ἐν τοῖς τείχεσι δειλία προσήγγισε· τρίτον δὲ ὅτι ἐθεώρουν σημεῖον. Φῶς ἀστράπτον καταβαῖον ἐξ οὐρανῶν καὶ δι᾽ ὅλης τῆς νυκτὸς ἄνωθεν τῆς πόλ λεως ἑστὸς διέσκεπεν αὐτήν. Καὶ ὡς εἶδον αὐτὸ τὸ φῶς, ἐν πρώτοις ἔλεγον ὅτι Ο Θεός ὠργίσθη τοῖς Χριστιανοῖς καὶ ἤθελεν αὐτοὺς κατακαῦσαι καὶ ἡμῖν παραδώσαι δούλους. Επειτα δὲ ὡς εἶδον ὅτι πάντοτε μετὰ αἰσχύνης ἐκ τῶν τειχῶν καὶ τῶν κλιμάκων ἀπεκρημνίζοντο καὶ τοσούτας μηχανὰς ποιοῦντες καὶ οὐδὲν ἔσχυσαν, καὶ ὡς ἤκουσαν καὶ ψευδή φήμην περὶ τοῦ στόλου τῆς Ἰταλίας καὶ τοῦ Πάγκου, πάλιν περὶ τοῦ φωτὸς ἐκείνου έλεγον ὅτι Ο Θεός ὑπὲρ τῶν Χριστιανῶν πολεμεῖ καὶ σκέπει αὐτοὺς καὶ ἀντιλήπτωρ αὐτῶν ἐστι, CHRONICON MAJUS. LIB. III. - 858. A B • Jancum Hungarorum principem cum copiis eque- stribus et pedestribus maximis. Quæ ubi audiverunt filii Agar, timor ingens eos invasit: ameran male- dictis proseindebant murmurantesque dicebant, ipsum generis sui perniciem fore, a quo coacti co- narentur, quæ perfici non possent. Ipse quoque ameras agitabatur consilii inopia, perturbatione ac metu, totusque senatus ejus tristabatur, primum quidem, quod de adventante auxilio audiebant, de- inde, quod videbant, tantum tamque terribilem ex- ercitum terra marique tot diebus nibil proficere, opus esse tot helepolibus in locis illis aquosis. Ex hac causa ad sermones fervidiores processum est, et utrinque se lacessebant conviciis, et Justinia- n's quidem Notaŝam hominem ineptum et pestife- rum et inimicum patriæ appellavit, hic in illum alia vicissim convicia fudit. Quæ cum audisset imperator, cum utroque seorsum collocutus : «Fra- tres, inquit, minime tempus est ita inter vos agendi, Joquendi et certandi, quin potius etiam iis, qui oderunt nos, ignoscamus, et Deum precemur, ut liberemur a faucibus hujus, quem ante oculos videmus, draconis. ›Aliis pluribus verbis usus in D sed sæpissime, scalis omni adminiculo et summo amicitiam eos restituit, et uterque in commissum sibi locum ad muneris sui functionem rediit. Ju- stinianus hostibus, illis præsertim diebus, terribilis eral dictis, consiliis, factis, ac quotidie eos jacu- lationibus et præliis vexavit et eorum multos tum cepit tum gladio confecit. Admirabantur omnes hujus viri consilia et facinora eumque vindicem et servatorem urbis prædicabant. Verum non ad finem usque talem se prestitit, sed quam sibi famam fortitudine pepererat, eam postea timiditate amisit. Hec cum rerum nostrarum conditio esset, falsus rumor per exercitum hostilem percrebuit, ad opem nobis ferendam ex Italia c'assem adventare, item labore mænibus applicatis, milites male repelli et detrudi et magna cæde posterni, ut jam qui in mu- ris essent Turcæ, formidine trepidarent. Huc ac- cessit tertio loco, quod portentum viderunt. Lumen fulminis instar coruscum, de cœlo supra urbem de- missum, tota nocte eam obtexit. Quod lumen ubi animadverterunt, primum jactabant, Deum succen- sere Christianis eosque exussurum et sibi in servi- tium traditurum esse. Deinde autem, cum ubivis se cum dedecore de moenibus et scalis deturbari et tanta machinarum vi nihil prospere agere ani- madverterent, ac falsum perciperent de classe Itala et Janco rumorem, rursus lumen illud ita interpre tati sunt, ut dicerent, Deum pro Christianis pugnale,

διὸ καὶ ἡμεῖς ἄνευ θελήματος αὐτοῦ οὐ δυνάμεθα Α λον γενέσθαι, καὶ πολλάκις ταῦτά, σαι είρηκα, ποιῆσαι οὐδέν. Καὶ διὰ ταύτας τὰς αἰτίας ὁ ἀμη· ρᾶς, ὡς εἴπαμεν, καὶ πᾶς ὁ στρατὸς αὐτοῦ λυπού- μενος καὶ κατηφῆς ὑπῆρχον· ὅς βουληθεὶς ἐπὶ τὴν αὔριον ἐγερθῆναι καὶ τὴν πολιορκίαν λύσαι. Τῇ δὲ αὐτῇ ἑσπέρᾳ ἐν ᾗ ἐπὶ τὴν αύριον ἐβούλοντο ἵνα ἀπέλθωσιν, ὁρῶσι πάλιν, ὡς σύνηθες, τὸ φῶς ἐκ τῶν οὐρανῶν καταβαῖνον. Καὶ οὐχ ἥπλωτο, ὡς σύνηθες τὸ πρότερον, ἕως ἄνωθεν τῆς πόλεως ἱστάναι δι' ὅλης τῆς νυκτός, ἀλλ' ἐκ μακροῦ μόνον ἐφάνη καὶ εὐθὺς διασκορπισθὲν ἀφανὲς ἐγένετο. Ὡς οὖν εἶδον αὐτὸ ὁ ἀμηρᾶς καὶ πάντες οἱ αὐτοῦ, χαρᾶς πολλῆς πλησθέντες ἔλεγον· . Ὁ Θεὸς τὰ νῦν ἐγκατέλιπεν αὐτούς. » Καὶ αὐτὸ ἔκριναν οἱ τῆς μικρᾶς αὐτῶν καὶ ἀσεβοῦς θρησκείας καὶ πλάνης σοφοὶ καὶ γραμματεῖς πῶς τὴν πόλιν κερδήσωσι Β τὸ φῶς ἐδήλου· καὶ οὕτως πάντες ἐλπίδας εἶ- χον χρηστὰς ὧν καὶ ἐπέτυχον διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν. . καὶ οὐκ ἤκουσάς μου. Τὰ νῦν δὲ πάλιν, ἐὰν ἀρε- στον σοί ἐστιν ἵνα ἐκ τῶν ἐντεῦθεν ἀναχωρήσω μεν, καλόν ἐστιν, ἵνα μή τι χεῖρον γένηται. » Καὶ ὁ ἀμηρᾶς ἀκούων τοὺς λόγους τούτους ημιθανής ἐκ τῆς λύπης καὶ τῆς περιφρονήσεως ἐπανέμεινεν, πῶς μετὰ αἰσχύνης τοσαύτης ὡς φεύγων ἀναχω ρήσῃ. Ἰδὼν δὲ αὐτὸν οὕτως ἑστῶτα καὶ διαλογιζό μενον Σογάν πασιᾶς ὁ δεύτερος βεζίρης αὐτοῦ, ἐσυμβούλευσε τὸν ἀμηρᾶν ἵνα την μάχην κινήση καθ' ἡμῶν, καὶ διὰ τὸ φθονεῖν τῷ 'Αλὶ πασιᾷ κε- κρυμμένην γὰρ ἔχθραν εἶχον αναμεταξύ. Κα! οὕτως ἀναθαρρύνας αὐτὸν λέγει· Ἵνα τί, ὦ ἀμηρᾶ, ἕστηκας σκυθρωπὸς καὶ λυπούμενος, κα! τίς ἡ δειλία ἡ ἐμπεσοῦσά σοι, καὶ τίνες οἱ ἀνα βαίνοντες διαλογισμοὶ ἐπὶ τὴν καρδίαν σου ; ὁ Θεὸς μετὰ σοῦ ἐστι. Μὴ λυπήσαι. Οὐχ ὁρᾷς διὰ τοῦ φωτὸς ἐκείνου σημεῖον ὅτι τὴν πόλιν ταύτην εἰς χεῖρά σου δώσει; Οὐχ ὁρᾷς τοσούτου μὴ ἀριθμητου στρατοῦ πλῆθος δ ἔχεις, καὶ καλῶς εἰ ἠτοιμασμέ νος, καὶ πᾶσα ἡ προπαρασκευή πολλὴ καὶ καλή; Ο στρατός τοῦ Μακεδόνος 'Αλεξάνδρου του σοῦτος οὐχ ὑπῆρχε ποτε ὡς ὁ σὸς, οὐδὲ τοσαύτας παρασκευὰς αὐτὸς εἶχε· καὶ τὸν κόσμον ἐκυρίευσεν ὅμως. Ἐγὼ μὲν οὐ πιστεύω οὔτε ἐλπίζω ἐκ τῆς Ιταλίας ἐνταῦθα στόλον ἐλθεῖν, ὡς τινες λέγουσιν καὶ ὁ ἀδελφός μου ὁ ᾿Αλί Πασιᾶς εἴρηκε, διὰ τὶ μὲν καλῶς οἴδατε ὅτι ἡ πολυαρχία τῶν Ἰταλῶν αὐθέν των καὶ τῶν ἑτέρων εσπερίων ἀνάρχους ποιεῖ αὐτ τοὺς εἶναι, καὶ ἀναμέσον αὐτῶν οὐκ ἔστιν ὁμόνοια. ᾿Αλ' πασιᾶς μὲν ὁ πρῶτος τῆς βουλῆς αὐτοῦ, ὁ ὑπὲρ πάντας δόκιμος καὶ πρακτικός, θεωρῶν τὸν ἀμηρᾶν οὕτως διαλογιζόμενον καὶ τοὺς ἑτέρους πάντας μεστούς φόβου καὶ δειλίας, εἰς τὸ φαινό- μενον καὶ αὐτὸς ἐλυπεῖτο, ἔσωθεν δὲ ἐγαλλιᾶτο. Καὶ ἡ αἰτία ἦν ὅτι αὐτὸς πάντοτε τῷ ἀμηρᾷ ἐν ταῖς βουλαίς έλεγεν ἵνα μὴ πόλεμον ἐγείρη κατὰ τῆς πόλεως, ὅπως μὴ οἱ δυτικοὶ αὐθένται ἀκούσωσι καὶ συναχθέντες ομονοήσωσι καὶ τοὺς Τούρκους ἐκ τῆς Εὐρώπης ἐξώσωσι. Καὶ τότε πάλιν δεικνύων ὡς λυπούμενος ἦν ἔλεγε τῷ ἀμηρᾶ· « Εγώ ἐξ ἀρχῆς ταῦτα ἐνωτιζόμην περὶ τούτων πῶς ἔμελ. Καὶ ὅταν πάλιν τινὲς αὐτῶν ὁμονοήσωσι μετὰ κόπου GEORGI PIRANTZE C eos tueri et defendere, quo invito ipsi nihil possent proficere. His de causis ameras, ut diximus, cum universo exercitu in tristitia et moerore erat, qui adeo postero die, soluta obsidione, recedere vellet. At ea ipsa vespera, cum sequenti mane discessuri essent, rursus, ut ante, lumen illud caeleste con- spiciunt: verum non perinde ac prius diffundeba- tur, donec supra urbem consisteret tota nocte, sed a longinquo tantum comparuit et subito dispersum evanuit. Quod ut ameras et reliqui omnes viderunt, magna perfusi latitia, exclamarunt, Deum nunc nos deseruisse. Item exsecrandæ et impiæ superstitionis et erroris eorum sapientes ac scribæ ex illo lumine vaticinabantur, Turcas urbe potituros esse. Ita om- nes spem bonam conceperunt, qua propter peccata nostra non sunt frustati. Ali pasias, princeps senatus, vir præ cæteris spec- tatus et solers, cum ameram sic fluctuare et re- liquos omnes metu et trepidatione agitari videret, in speciem tristis erat, revera exsultabat. Cujus rei causa erat, quod ameram in consiliis a bello contra urbem suscipiendo perpetuo deterrere studuerat, nie occidentales principes, re audita, fundere con- juncti, Turcas ex Europa ejicerent. Itaque tumn rur- sus mastitiam simulans, ameram sic compellavit : Ego ab initio ita hæc eventura esse præsagiebam, ac sa'pe tibi edixi, nec audisti me. Nunc denuo, si ita D placeat tibi, suadeo, ut hinc recedamus, ne pcjus quid accidat. Qua oratione audita, ameras tristitia et sollicitudine pæne contabuit, quod tanta cum igno- minia in modum fugæ recedendum esset. Cum eum ita stantem et cogitabundum videret Sogan pasias, secun«lus vizires ejus, ut bello nos premieret, ei suasit, invidia erga Ali pasiam commotus. Occul- tam enim hi inter se exercebant inimicitiam. Ita- que eum cohortatus, • Quid, inquit, amera, ila mæstus et amictus es? Quæ te formido invasit, aut quæ cogitationes subierunt animum tuum? Deus tecum est: mitte sollicitudinen. Annon elu- minis illius omine intelligis, eum tibi urbem hanc in manus traditurum esse? nonne innumeri hujus, quem habes, et egregie instructi exercitus multi- tudinem et tantum ejusdem et tam eximium appa- ratum cernis? Alexandri Marcedonis olim copiæ non tantæ fuerunt, quantæ tuæ sunt, nec tantus cjusdem apparatus bellicus: et tamen orbem terra- rum is expugnavit. Equidem ego non credo, nec spero, ex Italia classem aliore, ut quidam aiunt, et affirmavit cum maxime Ali pasias, frater meus : si- quidem bene nostis, multitudinem Italorum et re- liquorum occidentalium principum facere, ut sine imperio sint, nec vigere inter cos concordam. Quodsi quidam corum multo labore multisque con- ditionibus pacem firmarint, non lengo, hercle, sed

διὸ καὶ ἡμεῖς ἄνευ θελήματος αὐτοῦ οὐ δυνάμεθα Α λον γενέσθαι, καὶ πολλάκις ταῦτά, σαι είρηκα, ποιῆσαι οὐδέν. Καὶ διὰ ταύτας τὰς αἰτίας ὁ ἀμη· ρᾶς, ὡς εἴπαμεν, καὶ πᾶς ὁ στρατὸς αὐτοῦ λυπού- μενος καὶ κατηφῆς ὑπῆρχον· ὅς βουληθεὶς ἐπὶ τὴν αὔριον ἐγερθῆναι καὶ τὴν πολιορκίαν λύσαι. Τῇ δὲ αὐτῇ ἑσπέρᾳ ἐν ᾗ ἐπὶ τὴν αύριον ἐβούλοντο ἵνα ἀπέλθωσιν, ὁρῶσι πάλιν, ὡς σύνηθες, τὸ φῶς ἐκ τῶν οὐρανῶν καταβαῖνον. Καὶ οὐχ ἥπλωτο, ὡς σύνηθες τὸ πρότερον, ἕως ἄνωθεν τῆς πόλεως ἱστάναι δι' ὅλης τῆς νυκτός, ἀλλ' ἐκ μακροῦ μόνον ἐφάνη καὶ εὐθὺς διασκορπισθὲν ἀφανὲς ἐγένετο. Ὡς οὖν εἶδον αὐτὸ ὁ ἀμηρᾶς καὶ πάντες οἱ αὐτοῦ, χαρᾶς πολλῆς πλησθέντες ἔλεγον· . Ὁ Θεὸς τὰ νῦν ἐγκατέλιπεν αὐτούς. » Καὶ αὐτὸ ἔκριναν οἱ τῆς μικρᾶς αὐτῶν καὶ ἀσεβοῦς θρησκείας καὶ πλάνης σοφοὶ καὶ γραμματεῖς πῶς τὴν πόλιν κερδήσωσι Β τὸ φῶς ἐδήλου· καὶ οὕτως πάντες ἐλπίδας εἶ- χον χρηστὰς ὧν καὶ ἐπέτυχον διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν. . καὶ οὐκ ἤκουσάς μου. Τὰ νῦν δὲ πάλιν, ἐὰν ἀρε- στον σοί ἐστιν ἵνα ἐκ τῶν ἐντεῦθεν ἀναχωρήσω μεν, καλόν ἐστιν, ἵνα μή τι χεῖρον γένηται. » Καὶ ὁ ἀμηρᾶς ἀκούων τοὺς λόγους τούτους ημιθανής ἐκ τῆς λύπης καὶ τῆς περιφρονήσεως ἐπανέμεινεν, πῶς μετὰ αἰσχύνης τοσαύτης ὡς φεύγων ἀναχω ρήσῃ. Ἰδὼν δὲ αὐτὸν οὕτως ἑστῶτα καὶ διαλογιζό μενον Σογάν πασιᾶς ὁ δεύτερος βεζίρης αὐτοῦ, ἐσυμβούλευσε τὸν ἀμηρᾶν ἵνα την μάχην κινήση καθ' ἡμῶν, καὶ διὰ τὸ φθονεῖν τῷ 'Αλὶ πασιᾷ κε- κρυμμένην γὰρ ἔχθραν εἶχον αναμεταξύ. Κα! οὕτως ἀναθαρρύνας αὐτὸν λέγει· Ἵνα τί, ὦ ἀμηρᾶ, ἕστηκας σκυθρωπὸς καὶ λυπούμενος, κα! τίς ἡ δειλία ἡ ἐμπεσοῦσά σοι, καὶ τίνες οἱ ἀνα βαίνοντες διαλογισμοὶ ἐπὶ τὴν καρδίαν σου ; ὁ Θεὸς μετὰ σοῦ ἐστι. Μὴ λυπήσαι. Οὐχ ὁρᾷς διὰ τοῦ φωτὸς ἐκείνου σημεῖον ὅτι τὴν πόλιν ταύτην εἰς χεῖρά σου δώσει; Οὐχ ὁρᾷς τοσούτου μὴ ἀριθμητου στρατοῦ πλῆθος δ ἔχεις, καὶ καλῶς εἰ ἠτοιμασμέ νος, καὶ πᾶσα ἡ προπαρασκευή πολλὴ καὶ καλή; Ο στρατός τοῦ Μακεδόνος 'Αλεξάνδρου του σοῦτος οὐχ ὑπῆρχε ποτε ὡς ὁ σὸς, οὐδὲ τοσαύτας παρασκευὰς αὐτὸς εἶχε· καὶ τὸν κόσμον ἐκυρίευσεν ὅμως. Ἐγὼ μὲν οὐ πιστεύω οὔτε ἐλπίζω ἐκ τῆς Ιταλίας ἐνταῦθα στόλον ἐλθεῖν, ὡς τινες λέγουσιν καὶ ὁ ἀδελφός μου ὁ ᾿Αλί Πασιᾶς εἴρηκε, διὰ τὶ μὲν καλῶς οἴδατε ὅτι ἡ πολυαρχία τῶν Ἰταλῶν αὐθέν των καὶ τῶν ἑτέρων εσπερίων ἀνάρχους ποιεῖ αὐτ τοὺς εἶναι, καὶ ἀναμέσον αὐτῶν οὐκ ἔστιν ὁμόνοια. ᾿Αλ' πασιᾶς μὲν ὁ πρῶτος τῆς βουλῆς αὐτοῦ, ὁ ὑπὲρ πάντας δόκιμος καὶ πρακτικός, θεωρῶν τὸν ἀμηρᾶν οὕτως διαλογιζόμενον καὶ τοὺς ἑτέρους πάντας μεστούς φόβου καὶ δειλίας, εἰς τὸ φαινό- μενον καὶ αὐτὸς ἐλυπεῖτο, ἔσωθεν δὲ ἐγαλλιᾶτο. Καὶ ἡ αἰτία ἦν ὅτι αὐτὸς πάντοτε τῷ ἀμηρᾷ ἐν ταῖς βουλαίς έλεγεν ἵνα μὴ πόλεμον ἐγείρη κατὰ τῆς πόλεως, ὅπως μὴ οἱ δυτικοὶ αὐθένται ἀκούσωσι καὶ συναχθέντες ομονοήσωσι καὶ τοὺς Τούρκους ἐκ τῆς Εὐρώπης ἐξώσωσι. Καὶ τότε πάλιν δεικνύων ὡς λυπούμενος ἦν ἔλεγε τῷ ἀμηρᾶ· « Εγώ ἐξ ἀρχῆς ταῦτα ἐνωτιζόμην περὶ τούτων πῶς ἔμελ. Καὶ ὅταν πάλιν τινὲς αὐτῶν ὁμονοήσωσι μετὰ κόπου GEORGI PIRANTZE C eos tueri et defendere, quo invito ipsi nihil possent proficere. His de causis ameras, ut diximus, cum universo exercitu in tristitia et moerore erat, qui adeo postero die, soluta obsidione, recedere vellet. At ea ipsa vespera, cum sequenti mane discessuri essent, rursus, ut ante, lumen illud caeleste con- spiciunt: verum non perinde ac prius diffundeba- tur, donec supra urbem consisteret tota nocte, sed a longinquo tantum comparuit et subito dispersum evanuit. Quod ut ameras et reliqui omnes viderunt, magna perfusi latitia, exclamarunt, Deum nunc nos deseruisse. Item exsecrandæ et impiæ superstitionis et erroris eorum sapientes ac scribæ ex illo lumine vaticinabantur, Turcas urbe potituros esse. Ita om- nes spem bonam conceperunt, qua propter peccata nostra non sunt frustati. Ali pasias, princeps senatus, vir præ cæteris spec- tatus et solers, cum ameram sic fluctuare et re- liquos omnes metu et trepidatione agitari videret, in speciem tristis erat, revera exsultabat. Cujus rei causa erat, quod ameram in consiliis a bello contra urbem suscipiendo perpetuo deterrere studuerat, nie occidentales principes, re audita, fundere con- juncti, Turcas ex Europa ejicerent. Itaque tumn rur- sus mastitiam simulans, ameram sic compellavit : Ego ab initio ita hæc eventura esse præsagiebam, ac sa'pe tibi edixi, nec audisti me. Nunc denuo, si ita D placeat tibi, suadeo, ut hinc recedamus, ne pcjus quid accidat. Qua oratione audita, ameras tristitia et sollicitudine pæne contabuit, quod tanta cum igno- minia in modum fugæ recedendum esset. Cum eum ita stantem et cogitabundum videret Sogan pasias, secun«lus vizires ejus, ut bello nos premieret, ei suasit, invidia erga Ali pasiam commotus. Occul- tam enim hi inter se exercebant inimicitiam. Ita- que eum cohortatus, • Quid, inquit, amera, ila mæstus et amictus es? Quæ te formido invasit, aut quæ cogitationes subierunt animum tuum? Deus tecum est: mitte sollicitudinen. Annon elu- minis illius omine intelligis, eum tibi urbem hanc in manus traditurum esse? nonne innumeri hujus, quem habes, et egregie instructi exercitus multi- tudinem et tantum ejusdem et tam eximium appa- ratum cernis? Alexandri Marcedonis olim copiæ non tantæ fuerunt, quantæ tuæ sunt, nec tantus cjusdem apparatus bellicus: et tamen orbem terra- rum is expugnavit. Equidem ego non credo, nec spero, ex Italia classem aliore, ut quidam aiunt, et affirmavit cum maxime Ali pasias, frater meus : si- quidem bene nostis, multitudinem Italorum et re- liquorum occidentalium principum facere, ut sine imperio sint, nec vigere inter cos concordam. Quodsi quidam corum multo labore multisque con- ditionibus pacem firmarint, non lengo, hercle, sed

και συμβάσεων πολλῶν, ἐν ὀλίγῳ καιρῷ καὶ οὐκ ο λέγει· . Εἶδον τὸν στρατὸν καὶ ἐγνώρισα. Τοσού εἰς μάκρο; λύεται ὁ τούτων σύνδεσμος· καὶ ἐν τόν ἐστιν· μάχου μετά χαρᾶς, καὶ ἡ νίκη ἡμετέρα συνδέσμῳ ὄντες εἷς κατὰ τοῦ ἑτέρου περιεργάζε ται, πῶς ἁρπάξαι δυνήσεται τὰ τούτου, καὶ ἀλλή λους προσέρχονται καὶ φυλάττονται. Πολλὰ μὲν οὖν βουλεύονται καὶ λογίζονται καὶ λέγουσι, καὶ ἐλίγα πράττουσιν, καὶ ἡ τῆς ἑσπέρας βουλὴ τῷ πρωΐ οὐκ ἀρεστὴ ἐστι πάλιν αὐτοῖς. Καὶ ὅταν ἡ βουλὴ σταθῇ, ἐν τοῖς ἔργοις χρονίζουσι· καὶ τοῦτο ποιοῦσιν, ἵνα κατὰ τὰς γνώμας αὐτῶν καὶ ὀρέξεις καιρὸν ἐπιτήδειον εὕρωσι. Καὶ ὅταν ἔργον τι ἐπισ χειρισθῶσι καὶ ἀρχὴν ποιήσωσιν, οὐδὲν κατορθώ- νουσι διὰ τὰς ἀσυμφωνίας αὐτῶν. Καὶ μάλιστα τὰ νῦν, καθὼς γινώσκετε, νέας διαφορὰς ἀναμέσον μέρος τι ἐξ αὐτῶν ἔχουσιν. Καὶ ὅμως πάλιν ἐγὼ ἐστίν. » Απεκρίθη οὖν ὁ ἀμηρᾶς καὶ εἶπε· ι Λοι πλν, ὦ Σογάν, ἀρεστόν σοί ἐστιν ἵνα καὶ ἡμεῖς τὰ νῦν τὴν τύχην γνωρίσωμεν, εἰ ἀρεστὴν αὐτῇ ἐστιν καὶ βοηθήσῃ ἡμῖν ὡς καὶ ἑτέροις πολλοῖς. Στεῖλον οὖν ἐπὶ τὸν Γαλατῶν φυλακήν τινα, ἵνα μὴ λα θραίως ἐξ αὐτοῦ περάσωσιν καὶ τῇ πόλει βοηθή σωσιν. ᾿Ακούσας δὲ ταῦτα ὁ ᾿Αλ' πασιᾶς ἐλυπήθη λίαν, αἰσχυνθεὶς ότι υπερίσχυσαν οἱ λόγοι του Σογάν πασιᾶ, καὶ ἐκ τοῦ φθόνου ἤθελεν, εἰ δυνατόν, ποιῆσαι μηχανὴν ἵνα οὐδὲν πράξωσιν κατὰ τῆς πόλεως. Ἐμήνυσε τῷ βασιλεῖ τὰ συμβάντα καὶ παρήνει αὐτὸν μὴ φοβεῖσθαι, διότι ἐν τοῖς πολέμοις φύλακες φυλαττέτωσαν ἀγρύπνως. Ην δὲ τοῦτο τῇ ἑβδόμῃ καὶ εἰκοστῇ τοῦ Μαΐου ἑσπέρα. Ο δὲ Ἀμη- ρᾶς προστάξας δι' ὅλης ἐκείνης τῆς νυκτὸς καὶ τῆς ἐπιούσης ἡμέρας φῶτα καὶ φανούς ποιήσωσι, καὶ νήστεις δι᾽ ὅλης τῆς ἡμέρας διατελέσωσι καὶ ἑπτά- κις λουσθῶσι, καὶ τοῦ Θεοῦ νήστεις καὶ καθαροί δεηθῶσιν, ὅπως τὴν πόλιν νικήσωσιν· δ καὶ ἐγένετο. τῇ δὲ δευτέρᾳ ἑσπέρας ἐπὶ τὴν ἡλίου δύσιν μετὰ τὸ ἀριστῆσαι αὐτοὺς ὁ οὖν ἀμηρᾶς σταθεὶς δημηγορών ταῦτα ἔφη· ἐρῶ, ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον δι᾽ ἄς αἰτίας εἴρηκα· εἰ Β ἄδηλός ἐστιν ἡ τύχη πολλάκις· καὶ διὰ τοῦτο οἱ στόλος κατὰ ἀλήθειαν ἐκ τῆς Ἰταλίας Ελθῃ, τί ἐξ αὐτοῦ ἀνάγκη ἡμῖν, ὅτι οὐδέποτε ἐλεύσεται λαὸς ὅσος τὸν ἀριθμὸν τὸ ἥμισυ τοῦ ἡμετέρου στρα- τοῦ, ἀλλ᾽ οὔτε τὸ τέταρτον μέρος. Διὰ τοῦτο, ὦ ἀμηρᾶ ἡμέτερα αὐθέντα, θάρσει. Οὐκ ἀνάγκη ἐστὶ πρὸς τὸ παρὸν φόνον σε ἔχειν εἰ μὴ μόνον ἐκ Θεοῦ. Καὶ ἀνδρίζου καὶ ἀγάλλου καὶ ἴσχυε, καὶ τῇ τέχνῃ τῇ τοῦ πυρὸς οὐκ ἔκνησον σήμερον καὶ αὔριον, ἵνα μετὰ τῶν ἐλεβόλεων, ὅσον δυνατὸν, τὰ τείχη πλέον ταπεινώσῃς. » Οἱ γὰρ τοιοῦτοι λόγοι καὶ βουλαὶ τῷ ἀμηρᾶ πλεῖστα ήρεσκον, καὶ χαρίεις ἐναπέμεινε, καὶ ἀναψυχὴν ἐκ τῆς λύπης ἔλαβε. Καὶ προστάξας λέγει αὐτῷ· « Αναθεώρησον τὸν στρατὸν ἐν τῇ νυκτὶ ταύτῃ, καὶ γνώρισον αὐτούς, ἐν τίνι γνώμη εἰσίν. » Αὐτὸς δὲ ποιήσας τὸ προσταχθὲν καὶ ἐλθὼν ᾧ ( ε'. "Ω τέκνα φίλτατα, παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ αὐτ τοῦ προφήτου Μωάμεθ καὶ ἐμοῦ τοῦ δούλου αὐτοῦ δέομαι καὶ παρακαλῶ ὑμᾶς ἵνα ἐπὶ τὴν αὔριον ἄξιον ἔργον μνήμης αιωνίου ποιήσητε, ὡς καὶ οἱ πρὸ ἡμῶν πανταχοῦ ἕως τοῦ νῦν, ὡς φανερόν ἐστιν, CHRONICON MAJUS. - - LIB. III. A brevi tempore horum foedus rumpitur; quique vin- culo conjuncti sunt, alii aliorum ditioni aliquid detrahere conantur, ac mutuo sibi insidiantur ca- venique. Multa illi consultant, ratiocinantur, lo- quuntur, pauca præstant: quod vespere ineunt con- silium, mane non jam probant: aut si stet sententia, rebus cunctantur: quod propterea faciunt, ut cupi- ditatibus et consiliis suis aptum nanciscantur tem- pus. Si opus quodpiam aggressi sint et ejus fecerint initium, nihil tamen propter sententiarum disere- pantiam recte agunt. In primis hoc tempore, ut nostis, pars eorum novam alit discordiam. Verum diit et, e Lustravi, inquit, et exploravi exercitum. lloc scito : pugna lato animo, stat a nobis victoria. Respondit Ameras: • Jam igitur, mi Sogan, si vie detur tibi, nos quoque fortunam nunc exploremus, ut cognoscanus, placeatne ei, nos aljurare, ut ad- juvat alios multos. Quare mitte Galatam custodiam, ne clam huc trajiciant et urbi opem ferant. > Ilis auditis, Ali Pasias magnopere doluit, pudore motus, quod Sogan pasiæ sententia prævaluisset, constituitque ex invidia, ut, si posset, impediret, ne quid proficerent adversus urbem. Significavit imperatori, quid accidisset, eumque hortatus est, fac, ut fiat, quod propter eas, quas dixi, causas p ne metueret, quoniam in bellis varia et anceps fur- fieri nequit: si revera veniat classis ex Italia, quid inde nobis periculi minetur, quandoquidem eorum exercitus non dimidia pars, imo ne quarta quidem hujus multitudinis erit, quam nos habemus. Quare, amera, domine noster, bonum animum habeto; nulla causa nunc quidem est, cur periculum metuas nisi a solo Deo. Itaque fortis, latus et alacer esto, et quidquid vi ignis effici potest, hodie et cras ne in- termittatur, ut helepolibus mœnia, quantum pos- sunt, alterantur. › Hic sermo et consilium ameræ vebementer placuit, et animum ejus e priore mœ- stitia gaudio perfudit et recreavit. Itaque mandavit ei, ut ea ipsa nocte obiret exercitum et exploraret, quo animo essent milites. Ille jussis obsecutus, re- luna soleret esse. Proinde custodes excubias per- vigiles agerent. Agebatur hoc vespera vicesimi sep- timi diei mensis Maii. Ameras imperavit, ut per totam eam noctem et sequentem diem ignes faces- que arderent, milites toto die jejunarent et lavaren- tur septies, ac Deum jejuni lotique suppliciter roga- rent expagnationem urbis. Ita cum factum esset, altera vespera sub occasum solis post prandium ameras talem ad milites concionem habuit : prophetam ejus, et me, ejusdem servum, obsecro vos hortorque, ut crastino die rem peragatis omnium sæculorum memoria dignam, quales ad hunc usque diem majores ubivis fecisse constat, et alacri, ge- 5. • Fiii dilectissimi, per Deum et Mohanelem,

και συμβάσεων πολλῶν, ἐν ὀλίγῳ καιρῷ καὶ οὐκ ο λέγει· . Εἶδον τὸν στρατὸν καὶ ἐγνώρισα. Τοσού εἰς μάκρο; λύεται ὁ τούτων σύνδεσμος· καὶ ἐν τόν ἐστιν· μάχου μετά χαρᾶς, καὶ ἡ νίκη ἡμετέρα συνδέσμῳ ὄντες εἷς κατὰ τοῦ ἑτέρου περιεργάζε ται, πῶς ἁρπάξαι δυνήσεται τὰ τούτου, καὶ ἀλλή λους προσέρχονται καὶ φυλάττονται. Πολλὰ μὲν οὖν βουλεύονται καὶ λογίζονται καὶ λέγουσι, καὶ ἐλίγα πράττουσιν, καὶ ἡ τῆς ἑσπέρας βουλὴ τῷ πρωΐ οὐκ ἀρεστὴ ἐστι πάλιν αὐτοῖς. Καὶ ὅταν ἡ βουλὴ σταθῇ, ἐν τοῖς ἔργοις χρονίζουσι· καὶ τοῦτο ποιοῦσιν, ἵνα κατὰ τὰς γνώμας αὐτῶν καὶ ὀρέξεις καιρὸν ἐπιτήδειον εὕρωσι. Καὶ ὅταν ἔργον τι ἐπισ χειρισθῶσι καὶ ἀρχὴν ποιήσωσιν, οὐδὲν κατορθώ- νουσι διὰ τὰς ἀσυμφωνίας αὐτῶν. Καὶ μάλιστα τὰ νῦν, καθὼς γινώσκετε, νέας διαφορὰς ἀναμέσον μέρος τι ἐξ αὐτῶν ἔχουσιν. Καὶ ὅμως πάλιν ἐγὼ ἐστίν. » Απεκρίθη οὖν ὁ ἀμηρᾶς καὶ εἶπε· ι Λοι πλν, ὦ Σογάν, ἀρεστόν σοί ἐστιν ἵνα καὶ ἡμεῖς τὰ νῦν τὴν τύχην γνωρίσωμεν, εἰ ἀρεστὴν αὐτῇ ἐστιν καὶ βοηθήσῃ ἡμῖν ὡς καὶ ἑτέροις πολλοῖς. Στεῖλον οὖν ἐπὶ τὸν Γαλατῶν φυλακήν τινα, ἵνα μὴ λα θραίως ἐξ αὐτοῦ περάσωσιν καὶ τῇ πόλει βοηθή σωσιν. ᾿Ακούσας δὲ ταῦτα ὁ ᾿Αλ' πασιᾶς ἐλυπήθη λίαν, αἰσχυνθεὶς ότι υπερίσχυσαν οἱ λόγοι του Σογάν πασιᾶ, καὶ ἐκ τοῦ φθόνου ἤθελεν, εἰ δυνατόν, ποιῆσαι μηχανὴν ἵνα οὐδὲν πράξωσιν κατὰ τῆς πόλεως. Ἐμήνυσε τῷ βασιλεῖ τὰ συμβάντα καὶ παρήνει αὐτὸν μὴ φοβεῖσθαι, διότι ἐν τοῖς πολέμοις φύλακες φυλαττέτωσαν ἀγρύπνως. Ην δὲ τοῦτο τῇ ἑβδόμῃ καὶ εἰκοστῇ τοῦ Μαΐου ἑσπέρα. Ο δὲ Ἀμη- ρᾶς προστάξας δι' ὅλης ἐκείνης τῆς νυκτὸς καὶ τῆς ἐπιούσης ἡμέρας φῶτα καὶ φανούς ποιήσωσι, καὶ νήστεις δι᾽ ὅλης τῆς ἡμέρας διατελέσωσι καὶ ἑπτά- κις λουσθῶσι, καὶ τοῦ Θεοῦ νήστεις καὶ καθαροί δεηθῶσιν, ὅπως τὴν πόλιν νικήσωσιν· δ καὶ ἐγένετο. τῇ δὲ δευτέρᾳ ἑσπέρας ἐπὶ τὴν ἡλίου δύσιν μετὰ τὸ ἀριστῆσαι αὐτοὺς ὁ οὖν ἀμηρᾶς σταθεὶς δημηγορών ταῦτα ἔφη· ἐρῶ, ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον δι᾽ ἄς αἰτίας εἴρηκα· εἰ Β ἄδηλός ἐστιν ἡ τύχη πολλάκις· καὶ διὰ τοῦτο οἱ στόλος κατὰ ἀλήθειαν ἐκ τῆς Ἰταλίας Ελθῃ, τί ἐξ αὐτοῦ ἀνάγκη ἡμῖν, ὅτι οὐδέποτε ἐλεύσεται λαὸς ὅσος τὸν ἀριθμὸν τὸ ἥμισυ τοῦ ἡμετέρου στρα- τοῦ, ἀλλ᾽ οὔτε τὸ τέταρτον μέρος. Διὰ τοῦτο, ὦ ἀμηρᾶ ἡμέτερα αὐθέντα, θάρσει. Οὐκ ἀνάγκη ἐστὶ πρὸς τὸ παρὸν φόνον σε ἔχειν εἰ μὴ μόνον ἐκ Θεοῦ. Καὶ ἀνδρίζου καὶ ἀγάλλου καὶ ἴσχυε, καὶ τῇ τέχνῃ τῇ τοῦ πυρὸς οὐκ ἔκνησον σήμερον καὶ αὔριον, ἵνα μετὰ τῶν ἐλεβόλεων, ὅσον δυνατὸν, τὰ τείχη πλέον ταπεινώσῃς. » Οἱ γὰρ τοιοῦτοι λόγοι καὶ βουλαὶ τῷ ἀμηρᾶ πλεῖστα ήρεσκον, καὶ χαρίεις ἐναπέμεινε, καὶ ἀναψυχὴν ἐκ τῆς λύπης ἔλαβε. Καὶ προστάξας λέγει αὐτῷ· « Αναθεώρησον τὸν στρατὸν ἐν τῇ νυκτὶ ταύτῃ, καὶ γνώρισον αὐτούς, ἐν τίνι γνώμη εἰσίν. » Αὐτὸς δὲ ποιήσας τὸ προσταχθὲν καὶ ἐλθὼν ᾧ ( ε'. "Ω τέκνα φίλτατα, παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ αὐτ τοῦ προφήτου Μωάμεθ καὶ ἐμοῦ τοῦ δούλου αὐτοῦ δέομαι καὶ παρακαλῶ ὑμᾶς ἵνα ἐπὶ τὴν αὔριον ἄξιον ἔργον μνήμης αιωνίου ποιήσητε, ὡς καὶ οἱ πρὸ ἡμῶν πανταχοῦ ἕως τοῦ νῦν, ὡς φανερόν ἐστιν, CHRONICON MAJUS. - - LIB. III. A brevi tempore horum foedus rumpitur; quique vin- culo conjuncti sunt, alii aliorum ditioni aliquid detrahere conantur, ac mutuo sibi insidiantur ca- venique. Multa illi consultant, ratiocinantur, lo- quuntur, pauca præstant: quod vespere ineunt con- silium, mane non jam probant: aut si stet sententia, rebus cunctantur: quod propterea faciunt, ut cupi- ditatibus et consiliis suis aptum nanciscantur tem- pus. Si opus quodpiam aggressi sint et ejus fecerint initium, nihil tamen propter sententiarum disere- pantiam recte agunt. In primis hoc tempore, ut nostis, pars eorum novam alit discordiam. Verum diit et, e Lustravi, inquit, et exploravi exercitum. lloc scito : pugna lato animo, stat a nobis victoria. Respondit Ameras: • Jam igitur, mi Sogan, si vie detur tibi, nos quoque fortunam nunc exploremus, ut cognoscanus, placeatne ei, nos aljurare, ut ad- juvat alios multos. Quare mitte Galatam custodiam, ne clam huc trajiciant et urbi opem ferant. > Ilis auditis, Ali Pasias magnopere doluit, pudore motus, quod Sogan pasiæ sententia prævaluisset, constituitque ex invidia, ut, si posset, impediret, ne quid proficerent adversus urbem. Significavit imperatori, quid accidisset, eumque hortatus est, fac, ut fiat, quod propter eas, quas dixi, causas p ne metueret, quoniam in bellis varia et anceps fur- fieri nequit: si revera veniat classis ex Italia, quid inde nobis periculi minetur, quandoquidem eorum exercitus non dimidia pars, imo ne quarta quidem hujus multitudinis erit, quam nos habemus. Quare, amera, domine noster, bonum animum habeto; nulla causa nunc quidem est, cur periculum metuas nisi a solo Deo. Itaque fortis, latus et alacer esto, et quidquid vi ignis effici potest, hodie et cras ne in- termittatur, ut helepolibus mœnia, quantum pos- sunt, alterantur. › Hic sermo et consilium ameræ vebementer placuit, et animum ejus e priore mœ- stitia gaudio perfudit et recreavit. Itaque mandavit ei, ut ea ipsa nocte obiret exercitum et exploraret, quo animo essent milites. Ille jussis obsecutus, re- luna soleret esse. Proinde custodes excubias per- vigiles agerent. Agebatur hoc vespera vicesimi sep- timi diei mensis Maii. Ameras imperavit, ut per totam eam noctem et sequentem diem ignes faces- que arderent, milites toto die jejunarent et lavaren- tur septies, ac Deum jejuni lotique suppliciter roga- rent expagnationem urbis. Ita cum factum esset, altera vespera sub occasum solis post prandium ameras talem ad milites concionem habuit : prophetam ejus, et me, ejusdem servum, obsecro vos hortorque, ut crastino die rem peragatis omnium sæculorum memoria dignam, quales ad hunc usque diem majores ubivis fecisse constat, et alacri, ge- 5. • Fiii dilectissimi, per Deum et Mohanelem,

ἐποίησαν, καὶ μετὰ προθυμίας καὶ γενναιότητος καὶ ἡ λάξαντες ἦσαν κατὰ τὴν ἐκείνων διάλεκτον· μεγαλοψυχίας τους τείχους ἄνωθεν μετὰ τῶν κλι • ᾿Αλλὰ ἀλλά· Μεεμέτη ῥεσοὺλ ἀλλά, ο τοῦτ᾽ ἔστιν μάκων ὡς πτερωτοί διέλθητε καὶ τὴν φήμην Αν † Ὁ Θεὸς τῶν θεῶν, καὶ ὁ Μαχουμένης ὁ προφήτης οἱ πρὸ ἡμῶν, ' ὡς εἴπομεν, εκέρδησαν καὶ ὁ Θεὸς αὐτοῦ. » ἐχαρίσατο, μὴ γένοιτο ἵνα ἡμεῖς ἀπολέσωμεν αὐτ τὴν, ἀλλὰ μάλιστα νῦν ἡ ὥρα ἤγγικεν ἵνα αὐτὴν πολυπλασίως αὐξήσωμεν. » Καὶ ἑτέρους πολ- λούς λόγους στρατιωτικοὺς εἰπὼν αὐτοῖς διέγειρε τούτους εἰς μεγαλοψυχίαν, ἵνα γενναίως πράξω- σιν. Εἶτα λέγει· ι Καὶ ἐὰν καὶ ἐξ ἡμῶν τινες ἀπο- κτανθῶσιν, ὡς ἔθος ἐστὶν ἐν τοῖς πολέμοις, γεγραμ- μένον ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ, καλῶς οἴδατε διὰ τοῦ ἡμετέρου κορᾶν τί φησιν ὁ προφήτης, ὅτι ὁ ἀποθανὼν ἐν καιρῷ τοιούτῳ ὁλόσωμος ἐν τῷ πα-, ραδείσῳ μετὰ τοῦ Μωάμεθ ἀριστήσει καὶ πιεῖ, καὶ μετὰ παίδων καὶ μετὰ γυναικῶν ὡραίων καὶ Β παρθένων ἐν τόπῳ χλοερῷ καὶ μεμυρισμένῳ ἄνο θεσιν ἀναπαυθῇ, καὶ ἐν λουτροῖς ὡραιοτάτοις λου σθῇ, καὶ ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ ἐκ Θεοῦ ἔξει ταῦτα. Ἐνταῦθα δὲ πάλιν ἐξ ἐμοῦ πᾶς ὁ ἐμὸς στρατὸς καὶ ἄρχοντες τῆς αὐλῆς μου, ἐὰν νικήσωμεν, ὁ μισθὸς ἐν ἔξουσι παρ' ἐμοῦ, κατὰ τὴν ἀναλογίαν ἑκάστου διπλασίων ἔσται οὗ τὰ νῦν ἔχουσι, ὃς ἀπὸ τοῦ νῦν ἄρξηται ἕως τέλους τῆς ζωῆς αὐτῶν. Καὶ ἡμέραις τρισὶν ἡ πόλις πᾶσα ὑμῶν ἔσεται. Καὶ εἰ τι δ' ἂν σκυλεύσητε καὶ εὕρητε χρυσίου καὶ ἀργυ ρίου σκεῦος καὶ ἱματισμὸν, αἰχμαλώτους τε ἄν· δρας καὶ γυναῖκας, μικρούς τε καὶ μεγάλους, οὐδεὶς δυνηθείη αὐτοὺς ὑμῖν αἰτῆσαι ή τι ἐνοχλῆσαι εἰς οὐδέν. » Καὶ τελειώσας τοῦ λέγειν ὤμοσεν αὐτοῖς φυλάξαι τὰ ὅσα αὐτοῖς διετάξατο. Οἱ δὲ ἀκούσαν τες ἐχάρησαν λίαν, καὶ ἐν μιᾷ φωνῇ πάντες ἀλα- - 'Ακούσαντες δὲ ἡμεῖς ἐν τῇ πόλει τῆς τοσαύτης κραυγῆς ὡσεὶ ἦχον μέγαν θαλάσσης, έλα- γιζόμεθα τί ἄρα ἐστί· μετ' ὀλίγον δὲ ἐμάθομεν βε βαίως καὶ ἐν ἀληθείᾳ ὅτι ἐπὶ τὴν αύριον ὁ ᾿Αμηράς ήτοίμασε χερσαίόν τε καὶ ὑδραῖον πόλεμον σφοδρώς, ὅσον αὐτῷ ἦν δυνατόν, δῶσαι τῇ πόλει. Ἡμεῖς δὲ θεωροῦντες τοσοῦτον πλῆθος τῶν ἀσεβῶν, λέγω ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, ὄντως καθ᾿ ἕκαστον ἡμῶν πεντακόσιοι καὶ πλεῖον ἦσαν ἐξ αὐτῶν· καὶ εἰς τὴν ἄνω πρόνοιαν πάσας ἡμῶν τὰς ἐλπίδας ἀνεθέμεθα. Καὶ Προστάξας ὁ βασιλεὺς ἵνα μετὰ τῶν ἁγίων καὶ σεπτῶν εἰκόνων καὶ τῶν θείων ἐκτυπωμάτων ἱερεῖς, ἀρχιερεῖς καὶ μοναχοί, γυναῖκές τε καὶ παιδία, μετὰ δακρύων διὰ τῶν τειχῶν τῆς πόλεως περιερχόμενοι τὸ Κύριε ἐλέησον μετὰ δακρύων ἔκραζον, καὶ τὸν Θεὸν ἱκέ τευον ἵνα μὴ διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν παραδώσῃ ἡμᾶς εἰς χεῖρας ἐχθρῶν ἀνόμων καὶ ἀποστατῶν καὶ πονηροτάτων παρὰ πᾶσαν τὴν γῆν, ἀλλ᾽ ἵλεως γε- νήσηται ἡμῖν τῇ κληρονομίᾳ αὐτοῦ. Καὶ μετὰ κλαυ- Ομοῦ ἀλλήλους ἀνεθαῤῥύνοντο ἵνα ἀνδρείως ἀντι- σταθῶσι τοῖς ἐναντίοις ἐπὶ τῇ ὥρᾳ τῆς συμπλοκής. Ομοίως δὲ καὶ ὁ βασιλεὺς τῇ αὐτῇ ὀδυνηρῇ ἐσπέ- ρα τῆς δευτέρας συνάξας πάντας τοὺς ἐν τέλει ἄρχοντας καὶ ἀρχομένους δημάρχους καὶ ἑκατον τάρχους καὶ ἑτέρους προκρίτους στρατιώτας ταῦτα ἔφη· Γ'. Ὑμεῖς μὲν, εὐγενέστατοι ἄρχοντες καὶ ἐκλαμπρότατοι δήμαρχοι καὶ στρατηγοὶ καὶ γεν GEORGII PHRÁNTZÆ . hoc est, Deus deorum et Mahumetes propheta ejus. › Cum nos in urbe tantos clamores, tanquam mag- num maris fremitum, audiremus, quid illud esset, cogitabamus. Sed mox certo ac vere cognovimus, in crastinum diem Ameram terrestre et maritimum bellum, quantum posset, urbi parare. Intuentes tantam impiorum multitudinem (dicam, quod mihi videtur), ut sine dubio contra singulos nostrum plures quingentis pugnarent, in superna Providen- tia spem omnem collocabamus. Præcepit imperator, neroso et forti animo mœnia per scalas tanquam alites escendatis, neve accidat, ut gloriam, a ma- joribus, ut disi, quæsitam et a Deo donatam, nos nunc amittamus, cum eximie augendæ ejus tempus adsit. Aliis multis bellicis dictis ad fortitudinem eos cohortatus est, ut strenue pugnarent. Deinde addidit: Quodsi nonnulli de nobis, quæ est belli natura, occubuerint, bene nostis e corane, quid de his propheta dicat: tali tempore qui mo- riatur, eum cum toto corpore in paradiso cœna- turum et bibiturum esse cum Mohamete, et cum pueris et muliebribus formosis virginibusque in re- D ut cum sacris et venerandis imaginibus et simula- gione virenti et floribus fragranti quieturum et !a- vacris pulcherrimis usurum. Atque talia quidem in illo loco a Deo accipiet. Hic autem omnis exer- citus et aulæ proceres, si vicerimus, stipendium duplex ejus, quod nunc habent, accipient, ab hoc inde die ad finem vitæ usque. Tota urbs tribus die- bus vestra erit. Ac si quis spoliorum quidpiam legerit, vasa aurea vel argentea, vestes repererit, viros, feminas cujusvis ætatis ceperit, nemo hæc vos postulare aut molestiam vobis creare poterit. › Ubi finem dicendi fecit, sacramento se obstrinxit, facturum se esse, quæ promisisset. Milites hac conditione mirifice lætati, uno ore clamarunt lin- gua sua: Alla alla! Mehemetes resul alla ! . cris sacerdotes, episcopi et monachi, mulieres et pueri, cum lacrymis intra mœnia urbis obeuntes, Kyrie cleeson clamitarent et Deo supplicarent, ne propter peccata nostra in manibus hostium iniquo- rum et impiorum et, quos terra sustinet, scelera- tissimorum nos traderet, sed propitius esset nobis, hæreditati suæ. Insuper collacrymantes invicem se cohortabantur, ut tempore committendi prælii for- titer hostibus resisterent. Cæterum etiam impera- tor luctuosa illa vespera, coactis omnibus primo- ribus, principibus et subditis, tribunis, centurio- nibus et reliquis præcipuis militibus, concionem habuit in hunc modum : 6. • Principes nobilissimi, tribuni et milites cla

ἐποίησαν, καὶ μετὰ προθυμίας καὶ γενναιότητος καὶ ἡ λάξαντες ἦσαν κατὰ τὴν ἐκείνων διάλεκτον· μεγαλοψυχίας τους τείχους ἄνωθεν μετὰ τῶν κλι • ᾿Αλλὰ ἀλλά· Μεεμέτη ῥεσοὺλ ἀλλά, ο τοῦτ᾽ ἔστιν μάκων ὡς πτερωτοί διέλθητε καὶ τὴν φήμην Αν † Ὁ Θεὸς τῶν θεῶν, καὶ ὁ Μαχουμένης ὁ προφήτης οἱ πρὸ ἡμῶν, ' ὡς εἴπομεν, εκέρδησαν καὶ ὁ Θεὸς αὐτοῦ. » ἐχαρίσατο, μὴ γένοιτο ἵνα ἡμεῖς ἀπολέσωμεν αὐτ τὴν, ἀλλὰ μάλιστα νῦν ἡ ὥρα ἤγγικεν ἵνα αὐτὴν πολυπλασίως αὐξήσωμεν. » Καὶ ἑτέρους πολ- λούς λόγους στρατιωτικοὺς εἰπὼν αὐτοῖς διέγειρε τούτους εἰς μεγαλοψυχίαν, ἵνα γενναίως πράξω- σιν. Εἶτα λέγει· ι Καὶ ἐὰν καὶ ἐξ ἡμῶν τινες ἀπο- κτανθῶσιν, ὡς ἔθος ἐστὶν ἐν τοῖς πολέμοις, γεγραμ- μένον ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ, καλῶς οἴδατε διὰ τοῦ ἡμετέρου κορᾶν τί φησιν ὁ προφήτης, ὅτι ὁ ἀποθανὼν ἐν καιρῷ τοιούτῳ ὁλόσωμος ἐν τῷ πα-, ραδείσῳ μετὰ τοῦ Μωάμεθ ἀριστήσει καὶ πιεῖ, καὶ μετὰ παίδων καὶ μετὰ γυναικῶν ὡραίων καὶ Β παρθένων ἐν τόπῳ χλοερῷ καὶ μεμυρισμένῳ ἄνο θεσιν ἀναπαυθῇ, καὶ ἐν λουτροῖς ὡραιοτάτοις λου σθῇ, καὶ ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ ἐκ Θεοῦ ἔξει ταῦτα. Ἐνταῦθα δὲ πάλιν ἐξ ἐμοῦ πᾶς ὁ ἐμὸς στρατὸς καὶ ἄρχοντες τῆς αὐλῆς μου, ἐὰν νικήσωμεν, ὁ μισθὸς ἐν ἔξουσι παρ' ἐμοῦ, κατὰ τὴν ἀναλογίαν ἑκάστου διπλασίων ἔσται οὗ τὰ νῦν ἔχουσι, ὃς ἀπὸ τοῦ νῦν ἄρξηται ἕως τέλους τῆς ζωῆς αὐτῶν. Καὶ ἡμέραις τρισὶν ἡ πόλις πᾶσα ὑμῶν ἔσεται. Καὶ εἰ τι δ' ἂν σκυλεύσητε καὶ εὕρητε χρυσίου καὶ ἀργυ ρίου σκεῦος καὶ ἱματισμὸν, αἰχμαλώτους τε ἄν· δρας καὶ γυναῖκας, μικρούς τε καὶ μεγάλους, οὐδεὶς δυνηθείη αὐτοὺς ὑμῖν αἰτῆσαι ή τι ἐνοχλῆσαι εἰς οὐδέν. » Καὶ τελειώσας τοῦ λέγειν ὤμοσεν αὐτοῖς φυλάξαι τὰ ὅσα αὐτοῖς διετάξατο. Οἱ δὲ ἀκούσαν τες ἐχάρησαν λίαν, καὶ ἐν μιᾷ φωνῇ πάντες ἀλα- - 'Ακούσαντες δὲ ἡμεῖς ἐν τῇ πόλει τῆς τοσαύτης κραυγῆς ὡσεὶ ἦχον μέγαν θαλάσσης, έλα- γιζόμεθα τί ἄρα ἐστί· μετ' ὀλίγον δὲ ἐμάθομεν βε βαίως καὶ ἐν ἀληθείᾳ ὅτι ἐπὶ τὴν αύριον ὁ ᾿Αμηράς ήτοίμασε χερσαίόν τε καὶ ὑδραῖον πόλεμον σφοδρώς, ὅσον αὐτῷ ἦν δυνατόν, δῶσαι τῇ πόλει. Ἡμεῖς δὲ θεωροῦντες τοσοῦτον πλῆθος τῶν ἀσεβῶν, λέγω ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, ὄντως καθ᾿ ἕκαστον ἡμῶν πεντακόσιοι καὶ πλεῖον ἦσαν ἐξ αὐτῶν· καὶ εἰς τὴν ἄνω πρόνοιαν πάσας ἡμῶν τὰς ἐλπίδας ἀνεθέμεθα. Καὶ Προστάξας ὁ βασιλεὺς ἵνα μετὰ τῶν ἁγίων καὶ σεπτῶν εἰκόνων καὶ τῶν θείων ἐκτυπωμάτων ἱερεῖς, ἀρχιερεῖς καὶ μοναχοί, γυναῖκές τε καὶ παιδία, μετὰ δακρύων διὰ τῶν τειχῶν τῆς πόλεως περιερχόμενοι τὸ Κύριε ἐλέησον μετὰ δακρύων ἔκραζον, καὶ τὸν Θεὸν ἱκέ τευον ἵνα μὴ διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν παραδώσῃ ἡμᾶς εἰς χεῖρας ἐχθρῶν ἀνόμων καὶ ἀποστατῶν καὶ πονηροτάτων παρὰ πᾶσαν τὴν γῆν, ἀλλ᾽ ἵλεως γε- νήσηται ἡμῖν τῇ κληρονομίᾳ αὐτοῦ. Καὶ μετὰ κλαυ- Ομοῦ ἀλλήλους ἀνεθαῤῥύνοντο ἵνα ἀνδρείως ἀντι- σταθῶσι τοῖς ἐναντίοις ἐπὶ τῇ ὥρᾳ τῆς συμπλοκής. Ομοίως δὲ καὶ ὁ βασιλεὺς τῇ αὐτῇ ὀδυνηρῇ ἐσπέ- ρα τῆς δευτέρας συνάξας πάντας τοὺς ἐν τέλει ἄρχοντας καὶ ἀρχομένους δημάρχους καὶ ἑκατον τάρχους καὶ ἑτέρους προκρίτους στρατιώτας ταῦτα ἔφη· Γ'. Ὑμεῖς μὲν, εὐγενέστατοι ἄρχοντες καὶ ἐκλαμπρότατοι δήμαρχοι καὶ στρατηγοὶ καὶ γεν GEORGII PHRÁNTZÆ . hoc est, Deus deorum et Mahumetes propheta ejus. › Cum nos in urbe tantos clamores, tanquam mag- num maris fremitum, audiremus, quid illud esset, cogitabamus. Sed mox certo ac vere cognovimus, in crastinum diem Ameram terrestre et maritimum bellum, quantum posset, urbi parare. Intuentes tantam impiorum multitudinem (dicam, quod mihi videtur), ut sine dubio contra singulos nostrum plures quingentis pugnarent, in superna Providen- tia spem omnem collocabamus. Præcepit imperator, neroso et forti animo mœnia per scalas tanquam alites escendatis, neve accidat, ut gloriam, a ma- joribus, ut disi, quæsitam et a Deo donatam, nos nunc amittamus, cum eximie augendæ ejus tempus adsit. Aliis multis bellicis dictis ad fortitudinem eos cohortatus est, ut strenue pugnarent. Deinde addidit: Quodsi nonnulli de nobis, quæ est belli natura, occubuerint, bene nostis e corane, quid de his propheta dicat: tali tempore qui mo- riatur, eum cum toto corpore in paradiso cœna- turum et bibiturum esse cum Mohamete, et cum pueris et muliebribus formosis virginibusque in re- D ut cum sacris et venerandis imaginibus et simula- gione virenti et floribus fragranti quieturum et !a- vacris pulcherrimis usurum. Atque talia quidem in illo loco a Deo accipiet. Hic autem omnis exer- citus et aulæ proceres, si vicerimus, stipendium duplex ejus, quod nunc habent, accipient, ab hoc inde die ad finem vitæ usque. Tota urbs tribus die- bus vestra erit. Ac si quis spoliorum quidpiam legerit, vasa aurea vel argentea, vestes repererit, viros, feminas cujusvis ætatis ceperit, nemo hæc vos postulare aut molestiam vobis creare poterit. › Ubi finem dicendi fecit, sacramento se obstrinxit, facturum se esse, quæ promisisset. Milites hac conditione mirifice lætati, uno ore clamarunt lin- gua sua: Alla alla! Mehemetes resul alla ! . cris sacerdotes, episcopi et monachi, mulieres et pueri, cum lacrymis intra mœnia urbis obeuntes, Kyrie cleeson clamitarent et Deo supplicarent, ne propter peccata nostra in manibus hostium iniquo- rum et impiorum et, quos terra sustinet, scelera- tissimorum nos traderet, sed propitius esset nobis, hæreditati suæ. Insuper collacrymantes invicem se cohortabantur, ut tempore committendi prælii for- titer hostibus resisterent. Cæterum etiam impera- tor luctuosa illa vespera, coactis omnibus primo- ribus, principibus et subditis, tribunis, centurio- nibus et reliquis præcipuis militibus, concionem habuit in hunc modum : 6. • Principes nobilissimi, tribuni et milites cla

ἐποίησαν, καὶ μετὰ προθυμίας καὶ γενναιότητος καὶ ἡ λάξαντες ἦσαν κατὰ τὴν ἐκείνων διάλεκτον· μεγαλοψυχίας τους τείχους ἄνωθεν μετὰ τῶν κλι • ᾿Αλλὰ ἀλλά· Μεεμέτη ῥεσοὺλ ἀλλά, ο τοῦτ᾽ ἔστιν μάκων ὡς πτερωτοί διέλθητε καὶ τὴν φήμην Αν † Ὁ Θεὸς τῶν θεῶν, καὶ ὁ Μαχουμένης ὁ προφήτης οἱ πρὸ ἡμῶν, ' ὡς εἴπομεν, εκέρδησαν καὶ ὁ Θεὸς αὐτοῦ. » ἐχαρίσατο, μὴ γένοιτο ἵνα ἡμεῖς ἀπολέσωμεν αὐτ τὴν, ἀλλὰ μάλιστα νῦν ἡ ὥρα ἤγγικεν ἵνα αὐτὴν πολυπλασίως αὐξήσωμεν. » Καὶ ἑτέρους πολ- λούς λόγους στρατιωτικοὺς εἰπὼν αὐτοῖς διέγειρε τούτους εἰς μεγαλοψυχίαν, ἵνα γενναίως πράξω- σιν. Εἶτα λέγει· ι Καὶ ἐὰν καὶ ἐξ ἡμῶν τινες ἀπο- κτανθῶσιν, ὡς ἔθος ἐστὶν ἐν τοῖς πολέμοις, γεγραμ- μένον ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ, καλῶς οἴδατε διὰ τοῦ ἡμετέρου κορᾶν τί φησιν ὁ προφήτης, ὅτι ὁ ἀποθανὼν ἐν καιρῷ τοιούτῳ ὁλόσωμος ἐν τῷ πα-, ραδείσῳ μετὰ τοῦ Μωάμεθ ἀριστήσει καὶ πιεῖ, καὶ μετὰ παίδων καὶ μετὰ γυναικῶν ὡραίων καὶ Β παρθένων ἐν τόπῳ χλοερῷ καὶ μεμυρισμένῳ ἄνο θεσιν ἀναπαυθῇ, καὶ ἐν λουτροῖς ὡραιοτάτοις λου σθῇ, καὶ ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ ἐκ Θεοῦ ἔξει ταῦτα. Ἐνταῦθα δὲ πάλιν ἐξ ἐμοῦ πᾶς ὁ ἐμὸς στρατὸς καὶ ἄρχοντες τῆς αὐλῆς μου, ἐὰν νικήσωμεν, ὁ μισθὸς ἐν ἔξουσι παρ' ἐμοῦ, κατὰ τὴν ἀναλογίαν ἑκάστου διπλασίων ἔσται οὗ τὰ νῦν ἔχουσι, ὃς ἀπὸ τοῦ νῦν ἄρξηται ἕως τέλους τῆς ζωῆς αὐτῶν. Καὶ ἡμέραις τρισὶν ἡ πόλις πᾶσα ὑμῶν ἔσεται. Καὶ εἰ τι δ' ἂν σκυλεύσητε καὶ εὕρητε χρυσίου καὶ ἀργυ ρίου σκεῦος καὶ ἱματισμὸν, αἰχμαλώτους τε ἄν· δρας καὶ γυναῖκας, μικρούς τε καὶ μεγάλους, οὐδεὶς δυνηθείη αὐτοὺς ὑμῖν αἰτῆσαι ή τι ἐνοχλῆσαι εἰς οὐδέν. » Καὶ τελειώσας τοῦ λέγειν ὤμοσεν αὐτοῖς φυλάξαι τὰ ὅσα αὐτοῖς διετάξατο. Οἱ δὲ ἀκούσαν τες ἐχάρησαν λίαν, καὶ ἐν μιᾷ φωνῇ πάντες ἀλα- - 'Ακούσαντες δὲ ἡμεῖς ἐν τῇ πόλει τῆς τοσαύτης κραυγῆς ὡσεὶ ἦχον μέγαν θαλάσσης, έλα- γιζόμεθα τί ἄρα ἐστί· μετ' ὀλίγον δὲ ἐμάθομεν βε βαίως καὶ ἐν ἀληθείᾳ ὅτι ἐπὶ τὴν αύριον ὁ ᾿Αμηράς ήτοίμασε χερσαίόν τε καὶ ὑδραῖον πόλεμον σφοδρώς, ὅσον αὐτῷ ἦν δυνατόν, δῶσαι τῇ πόλει. Ἡμεῖς δὲ θεωροῦντες τοσοῦτον πλῆθος τῶν ἀσεβῶν, λέγω ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, ὄντως καθ᾿ ἕκαστον ἡμῶν πεντακόσιοι καὶ πλεῖον ἦσαν ἐξ αὐτῶν· καὶ εἰς τὴν ἄνω πρόνοιαν πάσας ἡμῶν τὰς ἐλπίδας ἀνεθέμεθα. Καὶ Προστάξας ὁ βασιλεὺς ἵνα μετὰ τῶν ἁγίων καὶ σεπτῶν εἰκόνων καὶ τῶν θείων ἐκτυπωμάτων ἱερεῖς, ἀρχιερεῖς καὶ μοναχοί, γυναῖκές τε καὶ παιδία, μετὰ δακρύων διὰ τῶν τειχῶν τῆς πόλεως περιερχόμενοι τὸ Κύριε ἐλέησον μετὰ δακρύων ἔκραζον, καὶ τὸν Θεὸν ἱκέ τευον ἵνα μὴ διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν παραδώσῃ ἡμᾶς εἰς χεῖρας ἐχθρῶν ἀνόμων καὶ ἀποστατῶν καὶ πονηροτάτων παρὰ πᾶσαν τὴν γῆν, ἀλλ᾽ ἵλεως γε- νήσηται ἡμῖν τῇ κληρονομίᾳ αὐτοῦ. Καὶ μετὰ κλαυ- Ομοῦ ἀλλήλους ἀνεθαῤῥύνοντο ἵνα ἀνδρείως ἀντι- σταθῶσι τοῖς ἐναντίοις ἐπὶ τῇ ὥρᾳ τῆς συμπλοκής. Ομοίως δὲ καὶ ὁ βασιλεὺς τῇ αὐτῇ ὀδυνηρῇ ἐσπέ- ρα τῆς δευτέρας συνάξας πάντας τοὺς ἐν τέλει ἄρχοντας καὶ ἀρχομένους δημάρχους καὶ ἑκατον τάρχους καὶ ἑτέρους προκρίτους στρατιώτας ταῦτα ἔφη· Γ'. Ὑμεῖς μὲν, εὐγενέστατοι ἄρχοντες καὶ ἐκλαμπρότατοι δήμαρχοι καὶ στρατηγοὶ καὶ γεν GEORGII PHRÁNTZÆ . hoc est, Deus deorum et Mahumetes propheta ejus. › Cum nos in urbe tantos clamores, tanquam mag- num maris fremitum, audiremus, quid illud esset, cogitabamus. Sed mox certo ac vere cognovimus, in crastinum diem Ameram terrestre et maritimum bellum, quantum posset, urbi parare. Intuentes tantam impiorum multitudinem (dicam, quod mihi videtur), ut sine dubio contra singulos nostrum plures quingentis pugnarent, in superna Providen- tia spem omnem collocabamus. Præcepit imperator, neroso et forti animo mœnia per scalas tanquam alites escendatis, neve accidat, ut gloriam, a ma- joribus, ut disi, quæsitam et a Deo donatam, nos nunc amittamus, cum eximie augendæ ejus tempus adsit. Aliis multis bellicis dictis ad fortitudinem eos cohortatus est, ut strenue pugnarent. Deinde addidit: Quodsi nonnulli de nobis, quæ est belli natura, occubuerint, bene nostis e corane, quid de his propheta dicat: tali tempore qui mo- riatur, eum cum toto corpore in paradiso cœna- turum et bibiturum esse cum Mohamete, et cum pueris et muliebribus formosis virginibusque in re- D ut cum sacris et venerandis imaginibus et simula- gione virenti et floribus fragranti quieturum et !a- vacris pulcherrimis usurum. Atque talia quidem in illo loco a Deo accipiet. Hic autem omnis exer- citus et aulæ proceres, si vicerimus, stipendium duplex ejus, quod nunc habent, accipient, ab hoc inde die ad finem vitæ usque. Tota urbs tribus die- bus vestra erit. Ac si quis spoliorum quidpiam legerit, vasa aurea vel argentea, vestes repererit, viros, feminas cujusvis ætatis ceperit, nemo hæc vos postulare aut molestiam vobis creare poterit. › Ubi finem dicendi fecit, sacramento se obstrinxit, facturum se esse, quæ promisisset. Milites hac conditione mirifice lætati, uno ore clamarunt lin- gua sua: Alla alla! Mehemetes resul alla ! . cris sacerdotes, episcopi et monachi, mulieres et pueri, cum lacrymis intra mœnia urbis obeuntes, Kyrie cleeson clamitarent et Deo supplicarent, ne propter peccata nostra in manibus hostium iniquo- rum et impiorum et, quos terra sustinet, scelera- tissimorum nos traderet, sed propitius esset nobis, hæreditati suæ. Insuper collacrymantes invicem se cohortabantur, ut tempore committendi prælii for- titer hostibus resisterent. Cæterum etiam impera- tor luctuosa illa vespera, coactis omnibus primo- ribus, principibus et subditis, tribunis, centurio- nibus et reliquis præcipuis militibus, concionem habuit in hunc modum : 6. • Principes nobilissimi, tribuni et milites cla

ἐποίησαν, καὶ μετὰ προθυμίας καὶ γενναιότητος καὶ ἡ λάξαντες ἦσαν κατὰ τὴν ἐκείνων διάλεκτον· μεγαλοψυχίας τους τείχους ἄνωθεν μετὰ τῶν κλι • ᾿Αλλὰ ἀλλά· Μεεμέτη ῥεσοὺλ ἀλλά, ο τοῦτ᾽ ἔστιν μάκων ὡς πτερωτοί διέλθητε καὶ τὴν φήμην Αν † Ὁ Θεὸς τῶν θεῶν, καὶ ὁ Μαχουμένης ὁ προφήτης οἱ πρὸ ἡμῶν, ' ὡς εἴπομεν, εκέρδησαν καὶ ὁ Θεὸς αὐτοῦ. » ἐχαρίσατο, μὴ γένοιτο ἵνα ἡμεῖς ἀπολέσωμεν αὐτ τὴν, ἀλλὰ μάλιστα νῦν ἡ ὥρα ἤγγικεν ἵνα αὐτὴν πολυπλασίως αὐξήσωμεν. » Καὶ ἑτέρους πολ- λούς λόγους στρατιωτικοὺς εἰπὼν αὐτοῖς διέγειρε τούτους εἰς μεγαλοψυχίαν, ἵνα γενναίως πράξω- σιν. Εἶτα λέγει· ι Καὶ ἐὰν καὶ ἐξ ἡμῶν τινες ἀπο- κτανθῶσιν, ὡς ἔθος ἐστὶν ἐν τοῖς πολέμοις, γεγραμ- μένον ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ, καλῶς οἴδατε διὰ τοῦ ἡμετέρου κορᾶν τί φησιν ὁ προφήτης, ὅτι ὁ ἀποθανὼν ἐν καιρῷ τοιούτῳ ὁλόσωμος ἐν τῷ πα-, ραδείσῳ μετὰ τοῦ Μωάμεθ ἀριστήσει καὶ πιεῖ, καὶ μετὰ παίδων καὶ μετὰ γυναικῶν ὡραίων καὶ Β παρθένων ἐν τόπῳ χλοερῷ καὶ μεμυρισμένῳ ἄνο θεσιν ἀναπαυθῇ, καὶ ἐν λουτροῖς ὡραιοτάτοις λου σθῇ, καὶ ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ ἐκ Θεοῦ ἔξει ταῦτα. Ἐνταῦθα δὲ πάλιν ἐξ ἐμοῦ πᾶς ὁ ἐμὸς στρατὸς καὶ ἄρχοντες τῆς αὐλῆς μου, ἐὰν νικήσωμεν, ὁ μισθὸς ἐν ἔξουσι παρ' ἐμοῦ, κατὰ τὴν ἀναλογίαν ἑκάστου διπλασίων ἔσται οὗ τὰ νῦν ἔχουσι, ὃς ἀπὸ τοῦ νῦν ἄρξηται ἕως τέλους τῆς ζωῆς αὐτῶν. Καὶ ἡμέραις τρισὶν ἡ πόλις πᾶσα ὑμῶν ἔσεται. Καὶ εἰ τι δ' ἂν σκυλεύσητε καὶ εὕρητε χρυσίου καὶ ἀργυ ρίου σκεῦος καὶ ἱματισμὸν, αἰχμαλώτους τε ἄν· δρας καὶ γυναῖκας, μικρούς τε καὶ μεγάλους, οὐδεὶς δυνηθείη αὐτοὺς ὑμῖν αἰτῆσαι ή τι ἐνοχλῆσαι εἰς οὐδέν. » Καὶ τελειώσας τοῦ λέγειν ὤμοσεν αὐτοῖς φυλάξαι τὰ ὅσα αὐτοῖς διετάξατο. Οἱ δὲ ἀκούσαν τες ἐχάρησαν λίαν, καὶ ἐν μιᾷ φωνῇ πάντες ἀλα- - 'Ακούσαντες δὲ ἡμεῖς ἐν τῇ πόλει τῆς τοσαύτης κραυγῆς ὡσεὶ ἦχον μέγαν θαλάσσης, έλα- γιζόμεθα τί ἄρα ἐστί· μετ' ὀλίγον δὲ ἐμάθομεν βε βαίως καὶ ἐν ἀληθείᾳ ὅτι ἐπὶ τὴν αύριον ὁ ᾿Αμηράς ήτοίμασε χερσαίόν τε καὶ ὑδραῖον πόλεμον σφοδρώς, ὅσον αὐτῷ ἦν δυνατόν, δῶσαι τῇ πόλει. Ἡμεῖς δὲ θεωροῦντες τοσοῦτον πλῆθος τῶν ἀσεβῶν, λέγω ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, ὄντως καθ᾿ ἕκαστον ἡμῶν πεντακόσιοι καὶ πλεῖον ἦσαν ἐξ αὐτῶν· καὶ εἰς τὴν ἄνω πρόνοιαν πάσας ἡμῶν τὰς ἐλπίδας ἀνεθέμεθα. Καὶ Προστάξας ὁ βασιλεὺς ἵνα μετὰ τῶν ἁγίων καὶ σεπτῶν εἰκόνων καὶ τῶν θείων ἐκτυπωμάτων ἱερεῖς, ἀρχιερεῖς καὶ μοναχοί, γυναῖκές τε καὶ παιδία, μετὰ δακρύων διὰ τῶν τειχῶν τῆς πόλεως περιερχόμενοι τὸ Κύριε ἐλέησον μετὰ δακρύων ἔκραζον, καὶ τὸν Θεὸν ἱκέ τευον ἵνα μὴ διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν παραδώσῃ ἡμᾶς εἰς χεῖρας ἐχθρῶν ἀνόμων καὶ ἀποστατῶν καὶ πονηροτάτων παρὰ πᾶσαν τὴν γῆν, ἀλλ᾽ ἵλεως γε- νήσηται ἡμῖν τῇ κληρονομίᾳ αὐτοῦ. Καὶ μετὰ κλαυ- Ομοῦ ἀλλήλους ἀνεθαῤῥύνοντο ἵνα ἀνδρείως ἀντι- σταθῶσι τοῖς ἐναντίοις ἐπὶ τῇ ὥρᾳ τῆς συμπλοκής. Ομοίως δὲ καὶ ὁ βασιλεὺς τῇ αὐτῇ ὀδυνηρῇ ἐσπέ- ρα τῆς δευτέρας συνάξας πάντας τοὺς ἐν τέλει ἄρχοντας καὶ ἀρχομένους δημάρχους καὶ ἑκατον τάρχους καὶ ἑτέρους προκρίτους στρατιώτας ταῦτα ἔφη· Γ'. Ὑμεῖς μὲν, εὐγενέστατοι ἄρχοντες καὶ ἐκλαμπρότατοι δήμαρχοι καὶ στρατηγοὶ καὶ γεν GEORGII PHRÁNTZÆ . hoc est, Deus deorum et Mahumetes propheta ejus. › Cum nos in urbe tantos clamores, tanquam mag- num maris fremitum, audiremus, quid illud esset, cogitabamus. Sed mox certo ac vere cognovimus, in crastinum diem Ameram terrestre et maritimum bellum, quantum posset, urbi parare. Intuentes tantam impiorum multitudinem (dicam, quod mihi videtur), ut sine dubio contra singulos nostrum plures quingentis pugnarent, in superna Providen- tia spem omnem collocabamus. Præcepit imperator, neroso et forti animo mœnia per scalas tanquam alites escendatis, neve accidat, ut gloriam, a ma- joribus, ut disi, quæsitam et a Deo donatam, nos nunc amittamus, cum eximie augendæ ejus tempus adsit. Aliis multis bellicis dictis ad fortitudinem eos cohortatus est, ut strenue pugnarent. Deinde addidit: Quodsi nonnulli de nobis, quæ est belli natura, occubuerint, bene nostis e corane, quid de his propheta dicat: tali tempore qui mo- riatur, eum cum toto corpore in paradiso cœna- turum et bibiturum esse cum Mohamete, et cum pueris et muliebribus formosis virginibusque in re- D ut cum sacris et venerandis imaginibus et simula- gione virenti et floribus fragranti quieturum et !a- vacris pulcherrimis usurum. Atque talia quidem in illo loco a Deo accipiet. Hic autem omnis exer- citus et aulæ proceres, si vicerimus, stipendium duplex ejus, quod nunc habent, accipient, ab hoc inde die ad finem vitæ usque. Tota urbs tribus die- bus vestra erit. Ac si quis spoliorum quidpiam legerit, vasa aurea vel argentea, vestes repererit, viros, feminas cujusvis ætatis ceperit, nemo hæc vos postulare aut molestiam vobis creare poterit. › Ubi finem dicendi fecit, sacramento se obstrinxit, facturum se esse, quæ promisisset. Milites hac conditione mirifice lætati, uno ore clamarunt lin- gua sua: Alla alla! Mehemetes resul alla ! . cris sacerdotes, episcopi et monachi, mulieres et pueri, cum lacrymis intra mœnia urbis obeuntes, Kyrie cleeson clamitarent et Deo supplicarent, ne propter peccata nostra in manibus hostium iniquo- rum et impiorum et, quos terra sustinet, scelera- tissimorum nos traderet, sed propitius esset nobis, hæreditati suæ. Insuper collacrymantes invicem se cohortabantur, ut tempore committendi prælii for- titer hostibus resisterent. Cæterum etiam impera- tor luctuosa illa vespera, coactis omnibus primo- ribus, principibus et subditis, tribunis, centurio- nibus et reliquis præcipuis militibus, concionem habuit in hunc modum : 6. • Principes nobilissimi, tribuni et milites cla

ναιότατοι συστρατιῶται καὶ πᾶς ὁ πιστὸς καὶ ἡ θερίαν ἡμῶν. Τρίτον βασιλείαν τὴν ποτὲ μὲν περι- φανῆ, νῦν δὲ τεταπεινωμένην καὶ ὠνειδισμένην καὶ ἐξουθενημένην ἀπωλέσαμεν, καὶ ὑπὸ τοῦ τυράννου καὶ ἀσεβοῦς ἄρχεται. Τέταρτον δὲ καὶ φιλτάτων τέκνων καὶ συμβίων καὶ συγγενῶν ὑστερούμεθα. Αὐτὸς δὲ ὁ ἀλιτήριος ὁ ἀμηρᾶς πεντήκοντα καὶ ἑπτὰ ἡμέρας ἄγει σήμερον ἀφ' οὗ ἡμᾶς ἐλθὼν ἀπέ κλεισεν καὶ μετὰ πάσης μηχανῆς καὶ ἰσχύος καθ' ἡμέραν τε καὶ νύκτα οὐκ ἐπαύσατο πολιορκῶν ἡμᾶς· καὶ χάριτι τοῦ παντεπόπτου Χριστοῦ Κυρίου ἡμῶν ἐκ τῶν τειχῶν μετὰ αἰσχύνης ἄχρι τοῦ νῦν πολλάκις κακῶς ἀπεπέμφθη. Τὰ νῦν δὲ πάλιν, ἀδελφοί, μὴ δειλιάσητε, ἐὰν καὶ τεῖχος μερόθεν ὀλίγον ἐκ τῶν κρότων καὶ τῶν πτωμάτων τῶν ἐλεπόλεων έπεσε, διότι, ὡς ὑμεῖς θεωρεῖτε, κατὰ τὸ δυνατὸν ἐδιωρθώ σαμεν πάλιν αὐτό. Ἡμεῖς πᾶσαν τὴν ἐλπίδα εἰς τὴν ἄμαχον δόξαν τοῦ Θεοῦ ἀνεθέμεθα, οὗτοι ἐν ἅρμασι καὶ οὗτοι ἐν ἵπποις καὶ δυνάμει καὶ πλήθει, ἡμεῖς δὲ ἐν ὀνόματι Κυρίου τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν πεποίθαμεν, δεύτερον δὲ καὶ ἐν ταῖς ἡμετέραις χερσί καὶ ῥωμαλεότητι, ἣν ἐδωρήσατο ἡμῖν ἡ θεία δύνα- μις. Γνωρίζω δὲ ὅτι αὕτη ἡ μυριαρίθμητος ἀγέλη τῶν ἀσεβῶν, καθὼς ἡ αὐτῶν συνήθεια, ἐλεύσονται καθ᾿ ἡμῶν μετά βαναύσου καὶ ἐπηρμένης ὀφρύος καὶ θάρσους πολλοῦ καὶ βίας, ἵνα διὰ τὴν ὀλιγότητα ἡμῶν θλίψωσι καὶ ἐκ τοῦ κόπου στενοχω ρήσωσι, καὶ μετὰ φωνῶν μεγάλων καὶ ἀλαλαγμών ἀναριθμήτων, ἵνα ἡμᾶς φοβήσωσι. Τὰς τοιαύτας αὐτῶν φλυαρίας καλῶς οἴδατε, καὶ οὐ χρὴ λέγειν τίμιος λαός, καλῶς οἴδατε ὅτι ἔφθασεν ἡ ὥρα καὶ δ ἐχθρὸς τῆς πίστεως ἡμῶν βούλεται ἵνα μετὰ πάσης τέχνης καὶ μηχανής Ισχυροτέρως στενοχωρήσῃ ἡμᾶς, καὶ πόλεμον σφοδρὸν μετὰ συμπλοκῆς μεγά λης και συρρήξεως ἐκ τῆς χέρσου καὶ θαλάσσης δώσῃ ἡμῖν μετὰ πάσης δυνάμεως, ἵνα, εἰ δυνατὸν, ὡς ὄφις τὸν ἰὸν ἐκχύσῃ καὶ ὡς λέων ἀνήμερος και ταπίῃ ἡμᾶς. [Βιάζεται] διὰ τοῦτο λέγω καὶ παρα· καλῶ ὑμᾶς ἵνα στῆτε ἀνδρείως καὶ μετὰ γενναίας ψυχῆς, ὡς πάντοτε ἕως τοῦ νῦν ἐποιήσατε, κατά τῶν ἐχθρῶν τῆς πίστεως ἡμῶν. Παραδίδωμι δὲ ὑμῖν τὴν ἐκλαμπροτάτην και περίφημον ταύτην πόλιν καὶ πατρίδα ἡμῶν καὶ βασιλεύουσαν τῶν πό- λεων. Καλῶς οὖν οἴδατε, ἀδελφοί, ὅτι διὰ τέσσαρά τινα ὀφειλέται κοινῶς ἐσμεν πάντες ἵνα προτιμή σωμεν ἀποθανεῖν μᾶλλον ἢ ζῇν, πρῶτον μὲν ὑπὲρ τῆς πίστεως ἡμῶν καὶ εὐσεβείας, δεύτερον δὲ ὑπὲρ τῆς πατρίδος, τρίτον δὲ ὑπὲρ τοῦ βασιλέως ὡς Χριστοῦ Κυρίου, καὶ τέταρτον ὑπὲρ συγγενῶν καὶ φίλων. Λοιπὸν, ἀδελφοί, ἐὰν χρεῶσταί ἐσμεν ὑπὲρ ἑνὸς ἐκ τῶν τεσσάρων ἀγωνίζεσθαι ἕως θανάτου, πολλῷ μᾶλλον ὑπὲρ πάντων τούτων ἡμεῖς, ὡς βλέ πετε προφανῶς, καὶ ἐκ πάντων μέλλομεν ζημιωθῆ ναι. Ἐὰν διὰ τὰ ἐμὰ πλημμελήματα παραχωρήσῃ ὁ Θεὸς τὴν νίκην τοῖς ἀσεβέσιν, ὑπὲρ τῆς πίστεως ἡμῶν τῆς ἁγίας, ἣν Χριστὸς ἐν τῷ οἰκείῳ αἵματι ἡμῖν ἐδωρήσατο, κινδυνεύομεν· ὅ ἐστι κεφάλαιον πάντων. Καὶ ἐὰν τὸν κόσμον ὅλον κερδήσῃ τις και! τὴν ψυχὴν ζημιωθῇ, τί τὸ ὄφελος ; Δεύτερον πα τρίδα περίφημον τοιούτως ὑστερούμεθα και την έλευ. Ο περὶ τούτων. Καὶ ὥρᾳ ὀλίγοι ταῦτα ποιήσωσι, καὶ ἀναριθμήτους πέτρας καὶ ἕτερα βέλη καὶ ἐλεβολ CHRONICON MAJUS. - LIB. III. B rissimi, commilitones generosissimi et omnes fide- les et honorandi cives ! Probe nostis, venisse tem- pus, quo fidei nostræ hostis omnibus artibus et machinis vehementius nos urgere, et grave bel- lum magne conflictu et certamine terra marique summa contentione nobis inferre decrevit, ut, si possit, tanquam anguis, venendin in nos elfundat, et, tanquam immitis leo, nos devoret. Quare rogo et hortor vos, ut forti et generoso animo, sicut hucusque semper fecistis, hostibus fidei nostræ resistatis. Trado et commendo vobis clarissimam hanc et illustrem urbem, patrlam nostram, et regi- namn urbium. Non ignoratis, fratres, quatuor no- p minibus communiter omnes pos mortem vitæ ante- ponere debere, primum pro fide et pietate, deinde pro patria, tum pro imperatore ut uncto servo Do- mini, postremo pro cognatis et amicis. Quodsi, fra- tres, pro una harum quatuor rerum decertare usque ad necem debemus, multo magis, ut liquido apparet, pro his omnibus mortem non recusabimus. Si propter delicta mea Deus victoriam impiis con-, cesserit, in sancta &de nostra, quam Christus san- guine suo nobis paravit, periclitamur : id quod omnium caput est. Nam si quis totum mundum Jucretur, animæ autem detrimentum patiatur, quid illi proderit ? Secundo loco inclita patria et liber- täte privamur. Tertio imperium olim illustre, nune depressum et spretum et contemptum amittimus, in potestatem tyranni et impii hominis concessui- rum; postremo liberis amatissimis, conjugibus et cognatis spoliamur. Est autem dies quinquagesi - mus septimus, ex quo scelestus iste ameras nos obsessos tenet et omnibus machinis omnique¨ vi die ac nocte nos oppugnare non desistit : al on: nia intuentis Christi Domini gratia hucusque sæ- penumero cum dedecore a mœnibus repulsus est. Quapropter nec nunc, fratres, timori locum re- linquatis, etiamsi mœnia aliqua ex parte propter helepolium pulsus et ictus corruerunt, quoniam, ut videtis ipsi, pro viribus ea instauravimus. Om- nem spem in gloria invicta Dei collocavimus. Illi curribus, equis, copiis, multitudini, nos Dei, Do mini et Salvatoris nostri, nomini, deinde denum manibus et robori fidimus, a divina potentia nobis donatis. Scio equidem, hanc innumerabilem im- piorum turbam more suo contra nos processurain esse cum fastu, elato supercilio, spiritibus mag nis et violentia, ut nos paucos urgeant et ærumnis - premant, ingenti item cum clamore et ululatur, quo metum nobis injiciant : quas eorum nugas probe nostis, ut nihil attineat, de his dicere. Non pauci tum ita facient, atque lapides aliaquetela et jacula, ut arena maris, innumera, in nos conjicientur : quibus tamen nihil nos læsum iri confido, quan-

ναιότατοι συστρατιῶται καὶ πᾶς ὁ πιστὸς καὶ ἡ θερίαν ἡμῶν. Τρίτον βασιλείαν τὴν ποτὲ μὲν περι- φανῆ, νῦν δὲ τεταπεινωμένην καὶ ὠνειδισμένην καὶ ἐξουθενημένην ἀπωλέσαμεν, καὶ ὑπὸ τοῦ τυράννου καὶ ἀσεβοῦς ἄρχεται. Τέταρτον δὲ καὶ φιλτάτων τέκνων καὶ συμβίων καὶ συγγενῶν ὑστερούμεθα. Αὐτὸς δὲ ὁ ἀλιτήριος ὁ ἀμηρᾶς πεντήκοντα καὶ ἑπτὰ ἡμέρας ἄγει σήμερον ἀφ' οὗ ἡμᾶς ἐλθὼν ἀπέ κλεισεν καὶ μετὰ πάσης μηχανῆς καὶ ἰσχύος καθ' ἡμέραν τε καὶ νύκτα οὐκ ἐπαύσατο πολιορκῶν ἡμᾶς· καὶ χάριτι τοῦ παντεπόπτου Χριστοῦ Κυρίου ἡμῶν ἐκ τῶν τειχῶν μετὰ αἰσχύνης ἄχρι τοῦ νῦν πολλάκις κακῶς ἀπεπέμφθη. Τὰ νῦν δὲ πάλιν, ἀδελφοί, μὴ δειλιάσητε, ἐὰν καὶ τεῖχος μερόθεν ὀλίγον ἐκ τῶν κρότων καὶ τῶν πτωμάτων τῶν ἐλεπόλεων έπεσε, διότι, ὡς ὑμεῖς θεωρεῖτε, κατὰ τὸ δυνατὸν ἐδιωρθώ σαμεν πάλιν αὐτό. Ἡμεῖς πᾶσαν τὴν ἐλπίδα εἰς τὴν ἄμαχον δόξαν τοῦ Θεοῦ ἀνεθέμεθα, οὗτοι ἐν ἅρμασι καὶ οὗτοι ἐν ἵπποις καὶ δυνάμει καὶ πλήθει, ἡμεῖς δὲ ἐν ὀνόματι Κυρίου τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν πεποίθαμεν, δεύτερον δὲ καὶ ἐν ταῖς ἡμετέραις χερσί καὶ ῥωμαλεότητι, ἣν ἐδωρήσατο ἡμῖν ἡ θεία δύνα- μις. Γνωρίζω δὲ ὅτι αὕτη ἡ μυριαρίθμητος ἀγέλη τῶν ἀσεβῶν, καθὼς ἡ αὐτῶν συνήθεια, ἐλεύσονται καθ᾿ ἡμῶν μετά βαναύσου καὶ ἐπηρμένης ὀφρύος καὶ θάρσους πολλοῦ καὶ βίας, ἵνα διὰ τὴν ὀλιγότητα ἡμῶν θλίψωσι καὶ ἐκ τοῦ κόπου στενοχω ρήσωσι, καὶ μετὰ φωνῶν μεγάλων καὶ ἀλαλαγμών ἀναριθμήτων, ἵνα ἡμᾶς φοβήσωσι. Τὰς τοιαύτας αὐτῶν φλυαρίας καλῶς οἴδατε, καὶ οὐ χρὴ λέγειν τίμιος λαός, καλῶς οἴδατε ὅτι ἔφθασεν ἡ ὥρα καὶ δ ἐχθρὸς τῆς πίστεως ἡμῶν βούλεται ἵνα μετὰ πάσης τέχνης καὶ μηχανής Ισχυροτέρως στενοχωρήσῃ ἡμᾶς, καὶ πόλεμον σφοδρὸν μετὰ συμπλοκῆς μεγά λης και συρρήξεως ἐκ τῆς χέρσου καὶ θαλάσσης δώσῃ ἡμῖν μετὰ πάσης δυνάμεως, ἵνα, εἰ δυνατὸν, ὡς ὄφις τὸν ἰὸν ἐκχύσῃ καὶ ὡς λέων ἀνήμερος και ταπίῃ ἡμᾶς. [Βιάζεται] διὰ τοῦτο λέγω καὶ παρα· καλῶ ὑμᾶς ἵνα στῆτε ἀνδρείως καὶ μετὰ γενναίας ψυχῆς, ὡς πάντοτε ἕως τοῦ νῦν ἐποιήσατε, κατά τῶν ἐχθρῶν τῆς πίστεως ἡμῶν. Παραδίδωμι δὲ ὑμῖν τὴν ἐκλαμπροτάτην και περίφημον ταύτην πόλιν καὶ πατρίδα ἡμῶν καὶ βασιλεύουσαν τῶν πό- λεων. Καλῶς οὖν οἴδατε, ἀδελφοί, ὅτι διὰ τέσσαρά τινα ὀφειλέται κοινῶς ἐσμεν πάντες ἵνα προτιμή σωμεν ἀποθανεῖν μᾶλλον ἢ ζῇν, πρῶτον μὲν ὑπὲρ τῆς πίστεως ἡμῶν καὶ εὐσεβείας, δεύτερον δὲ ὑπὲρ τῆς πατρίδος, τρίτον δὲ ὑπὲρ τοῦ βασιλέως ὡς Χριστοῦ Κυρίου, καὶ τέταρτον ὑπὲρ συγγενῶν καὶ φίλων. Λοιπὸν, ἀδελφοί, ἐὰν χρεῶσταί ἐσμεν ὑπὲρ ἑνὸς ἐκ τῶν τεσσάρων ἀγωνίζεσθαι ἕως θανάτου, πολλῷ μᾶλλον ὑπὲρ πάντων τούτων ἡμεῖς, ὡς βλέ πετε προφανῶς, καὶ ἐκ πάντων μέλλομεν ζημιωθῆ ναι. Ἐὰν διὰ τὰ ἐμὰ πλημμελήματα παραχωρήσῃ ὁ Θεὸς τὴν νίκην τοῖς ἀσεβέσιν, ὑπὲρ τῆς πίστεως ἡμῶν τῆς ἁγίας, ἣν Χριστὸς ἐν τῷ οἰκείῳ αἵματι ἡμῖν ἐδωρήσατο, κινδυνεύομεν· ὅ ἐστι κεφάλαιον πάντων. Καὶ ἐὰν τὸν κόσμον ὅλον κερδήσῃ τις και! τὴν ψυχὴν ζημιωθῇ, τί τὸ ὄφελος ; Δεύτερον πα τρίδα περίφημον τοιούτως ὑστερούμεθα και την έλευ. Ο περὶ τούτων. Καὶ ὥρᾳ ὀλίγοι ταῦτα ποιήσωσι, καὶ ἀναριθμήτους πέτρας καὶ ἕτερα βέλη καὶ ἐλεβολ CHRONICON MAJUS. - LIB. III. B rissimi, commilitones generosissimi et omnes fide- les et honorandi cives ! Probe nostis, venisse tem- pus, quo fidei nostræ hostis omnibus artibus et machinis vehementius nos urgere, et grave bel- lum magne conflictu et certamine terra marique summa contentione nobis inferre decrevit, ut, si possit, tanquam anguis, venendin in nos elfundat, et, tanquam immitis leo, nos devoret. Quare rogo et hortor vos, ut forti et generoso animo, sicut hucusque semper fecistis, hostibus fidei nostræ resistatis. Trado et commendo vobis clarissimam hanc et illustrem urbem, patrlam nostram, et regi- namn urbium. Non ignoratis, fratres, quatuor no- p minibus communiter omnes pos mortem vitæ ante- ponere debere, primum pro fide et pietate, deinde pro patria, tum pro imperatore ut uncto servo Do- mini, postremo pro cognatis et amicis. Quodsi, fra- tres, pro una harum quatuor rerum decertare usque ad necem debemus, multo magis, ut liquido apparet, pro his omnibus mortem non recusabimus. Si propter delicta mea Deus victoriam impiis con-, cesserit, in sancta &de nostra, quam Christus san- guine suo nobis paravit, periclitamur : id quod omnium caput est. Nam si quis totum mundum Jucretur, animæ autem detrimentum patiatur, quid illi proderit ? Secundo loco inclita patria et liber- täte privamur. Tertio imperium olim illustre, nune depressum et spretum et contemptum amittimus, in potestatem tyranni et impii hominis concessui- rum; postremo liberis amatissimis, conjugibus et cognatis spoliamur. Est autem dies quinquagesi - mus septimus, ex quo scelestus iste ameras nos obsessos tenet et omnibus machinis omnique¨ vi die ac nocte nos oppugnare non desistit : al on: nia intuentis Christi Domini gratia hucusque sæ- penumero cum dedecore a mœnibus repulsus est. Quapropter nec nunc, fratres, timori locum re- linquatis, etiamsi mœnia aliqua ex parte propter helepolium pulsus et ictus corruerunt, quoniam, ut videtis ipsi, pro viribus ea instauravimus. Om- nem spem in gloria invicta Dei collocavimus. Illi curribus, equis, copiis, multitudini, nos Dei, Do mini et Salvatoris nostri, nomini, deinde denum manibus et robori fidimus, a divina potentia nobis donatis. Scio equidem, hanc innumerabilem im- piorum turbam more suo contra nos processurain esse cum fastu, elato supercilio, spiritibus mag nis et violentia, ut nos paucos urgeant et ærumnis - premant, ingenti item cum clamore et ululatur, quo metum nobis injiciant : quas eorum nugas probe nostis, ut nihil attineat, de his dicere. Non pauci tum ita facient, atque lapides aliaquetela et jacula, ut arena maris, innumera, in nos conjicientur : quibus tamen nihil nos læsum iri confido, quan-

ναιότατοι συστρατιῶται καὶ πᾶς ὁ πιστὸς καὶ ἡ θερίαν ἡμῶν. Τρίτον βασιλείαν τὴν ποτὲ μὲν περι- φανῆ, νῦν δὲ τεταπεινωμένην καὶ ὠνειδισμένην καὶ ἐξουθενημένην ἀπωλέσαμεν, καὶ ὑπὸ τοῦ τυράννου καὶ ἀσεβοῦς ἄρχεται. Τέταρτον δὲ καὶ φιλτάτων τέκνων καὶ συμβίων καὶ συγγενῶν ὑστερούμεθα. Αὐτὸς δὲ ὁ ἀλιτήριος ὁ ἀμηρᾶς πεντήκοντα καὶ ἑπτὰ ἡμέρας ἄγει σήμερον ἀφ' οὗ ἡμᾶς ἐλθὼν ἀπέ κλεισεν καὶ μετὰ πάσης μηχανῆς καὶ ἰσχύος καθ' ἡμέραν τε καὶ νύκτα οὐκ ἐπαύσατο πολιορκῶν ἡμᾶς· καὶ χάριτι τοῦ παντεπόπτου Χριστοῦ Κυρίου ἡμῶν ἐκ τῶν τειχῶν μετὰ αἰσχύνης ἄχρι τοῦ νῦν πολλάκις κακῶς ἀπεπέμφθη. Τὰ νῦν δὲ πάλιν, ἀδελφοί, μὴ δειλιάσητε, ἐὰν καὶ τεῖχος μερόθεν ὀλίγον ἐκ τῶν κρότων καὶ τῶν πτωμάτων τῶν ἐλεπόλεων έπεσε, διότι, ὡς ὑμεῖς θεωρεῖτε, κατὰ τὸ δυνατὸν ἐδιωρθώ σαμεν πάλιν αὐτό. Ἡμεῖς πᾶσαν τὴν ἐλπίδα εἰς τὴν ἄμαχον δόξαν τοῦ Θεοῦ ἀνεθέμεθα, οὗτοι ἐν ἅρμασι καὶ οὗτοι ἐν ἵπποις καὶ δυνάμει καὶ πλήθει, ἡμεῖς δὲ ἐν ὀνόματι Κυρίου τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν πεποίθαμεν, δεύτερον δὲ καὶ ἐν ταῖς ἡμετέραις χερσί καὶ ῥωμαλεότητι, ἣν ἐδωρήσατο ἡμῖν ἡ θεία δύνα- μις. Γνωρίζω δὲ ὅτι αὕτη ἡ μυριαρίθμητος ἀγέλη τῶν ἀσεβῶν, καθὼς ἡ αὐτῶν συνήθεια, ἐλεύσονται καθ᾿ ἡμῶν μετά βαναύσου καὶ ἐπηρμένης ὀφρύος καὶ θάρσους πολλοῦ καὶ βίας, ἵνα διὰ τὴν ὀλιγότητα ἡμῶν θλίψωσι καὶ ἐκ τοῦ κόπου στενοχω ρήσωσι, καὶ μετὰ φωνῶν μεγάλων καὶ ἀλαλαγμών ἀναριθμήτων, ἵνα ἡμᾶς φοβήσωσι. Τὰς τοιαύτας αὐτῶν φλυαρίας καλῶς οἴδατε, καὶ οὐ χρὴ λέγειν τίμιος λαός, καλῶς οἴδατε ὅτι ἔφθασεν ἡ ὥρα καὶ δ ἐχθρὸς τῆς πίστεως ἡμῶν βούλεται ἵνα μετὰ πάσης τέχνης καὶ μηχανής Ισχυροτέρως στενοχωρήσῃ ἡμᾶς, καὶ πόλεμον σφοδρὸν μετὰ συμπλοκῆς μεγά λης και συρρήξεως ἐκ τῆς χέρσου καὶ θαλάσσης δώσῃ ἡμῖν μετὰ πάσης δυνάμεως, ἵνα, εἰ δυνατὸν, ὡς ὄφις τὸν ἰὸν ἐκχύσῃ καὶ ὡς λέων ἀνήμερος και ταπίῃ ἡμᾶς. [Βιάζεται] διὰ τοῦτο λέγω καὶ παρα· καλῶ ὑμᾶς ἵνα στῆτε ἀνδρείως καὶ μετὰ γενναίας ψυχῆς, ὡς πάντοτε ἕως τοῦ νῦν ἐποιήσατε, κατά τῶν ἐχθρῶν τῆς πίστεως ἡμῶν. Παραδίδωμι δὲ ὑμῖν τὴν ἐκλαμπροτάτην και περίφημον ταύτην πόλιν καὶ πατρίδα ἡμῶν καὶ βασιλεύουσαν τῶν πό- λεων. Καλῶς οὖν οἴδατε, ἀδελφοί, ὅτι διὰ τέσσαρά τινα ὀφειλέται κοινῶς ἐσμεν πάντες ἵνα προτιμή σωμεν ἀποθανεῖν μᾶλλον ἢ ζῇν, πρῶτον μὲν ὑπὲρ τῆς πίστεως ἡμῶν καὶ εὐσεβείας, δεύτερον δὲ ὑπὲρ τῆς πατρίδος, τρίτον δὲ ὑπὲρ τοῦ βασιλέως ὡς Χριστοῦ Κυρίου, καὶ τέταρτον ὑπὲρ συγγενῶν καὶ φίλων. Λοιπὸν, ἀδελφοί, ἐὰν χρεῶσταί ἐσμεν ὑπὲρ ἑνὸς ἐκ τῶν τεσσάρων ἀγωνίζεσθαι ἕως θανάτου, πολλῷ μᾶλλον ὑπὲρ πάντων τούτων ἡμεῖς, ὡς βλέ πετε προφανῶς, καὶ ἐκ πάντων μέλλομεν ζημιωθῆ ναι. Ἐὰν διὰ τὰ ἐμὰ πλημμελήματα παραχωρήσῃ ὁ Θεὸς τὴν νίκην τοῖς ἀσεβέσιν, ὑπὲρ τῆς πίστεως ἡμῶν τῆς ἁγίας, ἣν Χριστὸς ἐν τῷ οἰκείῳ αἵματι ἡμῖν ἐδωρήσατο, κινδυνεύομεν· ὅ ἐστι κεφάλαιον πάντων. Καὶ ἐὰν τὸν κόσμον ὅλον κερδήσῃ τις και! τὴν ψυχὴν ζημιωθῇ, τί τὸ ὄφελος ; Δεύτερον πα τρίδα περίφημον τοιούτως ὑστερούμεθα και την έλευ. Ο περὶ τούτων. Καὶ ὥρᾳ ὀλίγοι ταῦτα ποιήσωσι, καὶ ἀναριθμήτους πέτρας καὶ ἕτερα βέλη καὶ ἐλεβολ CHRONICON MAJUS. - LIB. III. B rissimi, commilitones generosissimi et omnes fide- les et honorandi cives ! Probe nostis, venisse tem- pus, quo fidei nostræ hostis omnibus artibus et machinis vehementius nos urgere, et grave bel- lum magne conflictu et certamine terra marique summa contentione nobis inferre decrevit, ut, si possit, tanquam anguis, venendin in nos elfundat, et, tanquam immitis leo, nos devoret. Quare rogo et hortor vos, ut forti et generoso animo, sicut hucusque semper fecistis, hostibus fidei nostræ resistatis. Trado et commendo vobis clarissimam hanc et illustrem urbem, patrlam nostram, et regi- namn urbium. Non ignoratis, fratres, quatuor no- p minibus communiter omnes pos mortem vitæ ante- ponere debere, primum pro fide et pietate, deinde pro patria, tum pro imperatore ut uncto servo Do- mini, postremo pro cognatis et amicis. Quodsi, fra- tres, pro una harum quatuor rerum decertare usque ad necem debemus, multo magis, ut liquido apparet, pro his omnibus mortem non recusabimus. Si propter delicta mea Deus victoriam impiis con-, cesserit, in sancta &de nostra, quam Christus san- guine suo nobis paravit, periclitamur : id quod omnium caput est. Nam si quis totum mundum Jucretur, animæ autem detrimentum patiatur, quid illi proderit ? Secundo loco inclita patria et liber- täte privamur. Tertio imperium olim illustre, nune depressum et spretum et contemptum amittimus, in potestatem tyranni et impii hominis concessui- rum; postremo liberis amatissimis, conjugibus et cognatis spoliamur. Est autem dies quinquagesi - mus septimus, ex quo scelestus iste ameras nos obsessos tenet et omnibus machinis omnique¨ vi die ac nocte nos oppugnare non desistit : al on: nia intuentis Christi Domini gratia hucusque sæ- penumero cum dedecore a mœnibus repulsus est. Quapropter nec nunc, fratres, timori locum re- linquatis, etiamsi mœnia aliqua ex parte propter helepolium pulsus et ictus corruerunt, quoniam, ut videtis ipsi, pro viribus ea instauravimus. Om- nem spem in gloria invicta Dei collocavimus. Illi curribus, equis, copiis, multitudini, nos Dei, Do mini et Salvatoris nostri, nomini, deinde denum manibus et robori fidimus, a divina potentia nobis donatis. Scio equidem, hanc innumerabilem im- piorum turbam more suo contra nos processurain esse cum fastu, elato supercilio, spiritibus mag nis et violentia, ut nos paucos urgeant et ærumnis - premant, ingenti item cum clamore et ululatur, quo metum nobis injiciant : quas eorum nugas probe nostis, ut nihil attineat, de his dicere. Non pauci tum ita facient, atque lapides aliaquetela et jacula, ut arena maris, innumera, in nos conjicientur : quibus tamen nihil nos læsum iri confido, quan-

ναιότατοι συστρατιῶται καὶ πᾶς ὁ πιστὸς καὶ ἡ θερίαν ἡμῶν. Τρίτον βασιλείαν τὴν ποτὲ μὲν περι- φανῆ, νῦν δὲ τεταπεινωμένην καὶ ὠνειδισμένην καὶ ἐξουθενημένην ἀπωλέσαμεν, καὶ ὑπὸ τοῦ τυράννου καὶ ἀσεβοῦς ἄρχεται. Τέταρτον δὲ καὶ φιλτάτων τέκνων καὶ συμβίων καὶ συγγενῶν ὑστερούμεθα. Αὐτὸς δὲ ὁ ἀλιτήριος ὁ ἀμηρᾶς πεντήκοντα καὶ ἑπτὰ ἡμέρας ἄγει σήμερον ἀφ' οὗ ἡμᾶς ἐλθὼν ἀπέ κλεισεν καὶ μετὰ πάσης μηχανῆς καὶ ἰσχύος καθ' ἡμέραν τε καὶ νύκτα οὐκ ἐπαύσατο πολιορκῶν ἡμᾶς· καὶ χάριτι τοῦ παντεπόπτου Χριστοῦ Κυρίου ἡμῶν ἐκ τῶν τειχῶν μετὰ αἰσχύνης ἄχρι τοῦ νῦν πολλάκις κακῶς ἀπεπέμφθη. Τὰ νῦν δὲ πάλιν, ἀδελφοί, μὴ δειλιάσητε, ἐὰν καὶ τεῖχος μερόθεν ὀλίγον ἐκ τῶν κρότων καὶ τῶν πτωμάτων τῶν ἐλεπόλεων έπεσε, διότι, ὡς ὑμεῖς θεωρεῖτε, κατὰ τὸ δυνατὸν ἐδιωρθώ σαμεν πάλιν αὐτό. Ἡμεῖς πᾶσαν τὴν ἐλπίδα εἰς τὴν ἄμαχον δόξαν τοῦ Θεοῦ ἀνεθέμεθα, οὗτοι ἐν ἅρμασι καὶ οὗτοι ἐν ἵπποις καὶ δυνάμει καὶ πλήθει, ἡμεῖς δὲ ἐν ὀνόματι Κυρίου τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν πεποίθαμεν, δεύτερον δὲ καὶ ἐν ταῖς ἡμετέραις χερσί καὶ ῥωμαλεότητι, ἣν ἐδωρήσατο ἡμῖν ἡ θεία δύνα- μις. Γνωρίζω δὲ ὅτι αὕτη ἡ μυριαρίθμητος ἀγέλη τῶν ἀσεβῶν, καθὼς ἡ αὐτῶν συνήθεια, ἐλεύσονται καθ᾿ ἡμῶν μετά βαναύσου καὶ ἐπηρμένης ὀφρύος καὶ θάρσους πολλοῦ καὶ βίας, ἵνα διὰ τὴν ὀλιγότητα ἡμῶν θλίψωσι καὶ ἐκ τοῦ κόπου στενοχω ρήσωσι, καὶ μετὰ φωνῶν μεγάλων καὶ ἀλαλαγμών ἀναριθμήτων, ἵνα ἡμᾶς φοβήσωσι. Τὰς τοιαύτας αὐτῶν φλυαρίας καλῶς οἴδατε, καὶ οὐ χρὴ λέγειν τίμιος λαός, καλῶς οἴδατε ὅτι ἔφθασεν ἡ ὥρα καὶ δ ἐχθρὸς τῆς πίστεως ἡμῶν βούλεται ἵνα μετὰ πάσης τέχνης καὶ μηχανής Ισχυροτέρως στενοχωρήσῃ ἡμᾶς, καὶ πόλεμον σφοδρὸν μετὰ συμπλοκῆς μεγά λης και συρρήξεως ἐκ τῆς χέρσου καὶ θαλάσσης δώσῃ ἡμῖν μετὰ πάσης δυνάμεως, ἵνα, εἰ δυνατὸν, ὡς ὄφις τὸν ἰὸν ἐκχύσῃ καὶ ὡς λέων ἀνήμερος και ταπίῃ ἡμᾶς. [Βιάζεται] διὰ τοῦτο λέγω καὶ παρα· καλῶ ὑμᾶς ἵνα στῆτε ἀνδρείως καὶ μετὰ γενναίας ψυχῆς, ὡς πάντοτε ἕως τοῦ νῦν ἐποιήσατε, κατά τῶν ἐχθρῶν τῆς πίστεως ἡμῶν. Παραδίδωμι δὲ ὑμῖν τὴν ἐκλαμπροτάτην και περίφημον ταύτην πόλιν καὶ πατρίδα ἡμῶν καὶ βασιλεύουσαν τῶν πό- λεων. Καλῶς οὖν οἴδατε, ἀδελφοί, ὅτι διὰ τέσσαρά τινα ὀφειλέται κοινῶς ἐσμεν πάντες ἵνα προτιμή σωμεν ἀποθανεῖν μᾶλλον ἢ ζῇν, πρῶτον μὲν ὑπὲρ τῆς πίστεως ἡμῶν καὶ εὐσεβείας, δεύτερον δὲ ὑπὲρ τῆς πατρίδος, τρίτον δὲ ὑπὲρ τοῦ βασιλέως ὡς Χριστοῦ Κυρίου, καὶ τέταρτον ὑπὲρ συγγενῶν καὶ φίλων. Λοιπὸν, ἀδελφοί, ἐὰν χρεῶσταί ἐσμεν ὑπὲρ ἑνὸς ἐκ τῶν τεσσάρων ἀγωνίζεσθαι ἕως θανάτου, πολλῷ μᾶλλον ὑπὲρ πάντων τούτων ἡμεῖς, ὡς βλέ πετε προφανῶς, καὶ ἐκ πάντων μέλλομεν ζημιωθῆ ναι. Ἐὰν διὰ τὰ ἐμὰ πλημμελήματα παραχωρήσῃ ὁ Θεὸς τὴν νίκην τοῖς ἀσεβέσιν, ὑπὲρ τῆς πίστεως ἡμῶν τῆς ἁγίας, ἣν Χριστὸς ἐν τῷ οἰκείῳ αἵματι ἡμῖν ἐδωρήσατο, κινδυνεύομεν· ὅ ἐστι κεφάλαιον πάντων. Καὶ ἐὰν τὸν κόσμον ὅλον κερδήσῃ τις και! τὴν ψυχὴν ζημιωθῇ, τί τὸ ὄφελος ; Δεύτερον πα τρίδα περίφημον τοιούτως ὑστερούμεθα και την έλευ. Ο περὶ τούτων. Καὶ ὥρᾳ ὀλίγοι ταῦτα ποιήσωσι, καὶ ἀναριθμήτους πέτρας καὶ ἕτερα βέλη καὶ ἐλεβολ CHRONICON MAJUS. - LIB. III. B rissimi, commilitones generosissimi et omnes fide- les et honorandi cives ! Probe nostis, venisse tem- pus, quo fidei nostræ hostis omnibus artibus et machinis vehementius nos urgere, et grave bel- lum magne conflictu et certamine terra marique summa contentione nobis inferre decrevit, ut, si possit, tanquam anguis, venendin in nos elfundat, et, tanquam immitis leo, nos devoret. Quare rogo et hortor vos, ut forti et generoso animo, sicut hucusque semper fecistis, hostibus fidei nostræ resistatis. Trado et commendo vobis clarissimam hanc et illustrem urbem, patrlam nostram, et regi- namn urbium. Non ignoratis, fratres, quatuor no- p minibus communiter omnes pos mortem vitæ ante- ponere debere, primum pro fide et pietate, deinde pro patria, tum pro imperatore ut uncto servo Do- mini, postremo pro cognatis et amicis. Quodsi, fra- tres, pro una harum quatuor rerum decertare usque ad necem debemus, multo magis, ut liquido apparet, pro his omnibus mortem non recusabimus. Si propter delicta mea Deus victoriam impiis con-, cesserit, in sancta &de nostra, quam Christus san- guine suo nobis paravit, periclitamur : id quod omnium caput est. Nam si quis totum mundum Jucretur, animæ autem detrimentum patiatur, quid illi proderit ? Secundo loco inclita patria et liber- täte privamur. Tertio imperium olim illustre, nune depressum et spretum et contemptum amittimus, in potestatem tyranni et impii hominis concessui- rum; postremo liberis amatissimis, conjugibus et cognatis spoliamur. Est autem dies quinquagesi - mus septimus, ex quo scelestus iste ameras nos obsessos tenet et omnibus machinis omnique¨ vi die ac nocte nos oppugnare non desistit : al on: nia intuentis Christi Domini gratia hucusque sæ- penumero cum dedecore a mœnibus repulsus est. Quapropter nec nunc, fratres, timori locum re- linquatis, etiamsi mœnia aliqua ex parte propter helepolium pulsus et ictus corruerunt, quoniam, ut videtis ipsi, pro viribus ea instauravimus. Om- nem spem in gloria invicta Dei collocavimus. Illi curribus, equis, copiis, multitudini, nos Dei, Do mini et Salvatoris nostri, nomini, deinde denum manibus et robori fidimus, a divina potentia nobis donatis. Scio equidem, hanc innumerabilem im- piorum turbam more suo contra nos processurain esse cum fastu, elato supercilio, spiritibus mag nis et violentia, ut nos paucos urgeant et ærumnis - premant, ingenti item cum clamore et ululatur, quo metum nobis injiciant : quas eorum nugas probe nostis, ut nihil attineat, de his dicere. Non pauci tum ita facient, atque lapides aliaquetela et jacula, ut arena maris, innumera, in nos conjicientur : quibus tamen nihil nos læsum iri confido, quan-

Μεσοποταμίαν, Φοινίκην καὶ Παλαιστίνην, Αραβίαν Α ὑπερασπισταί. Οίδατε γὰρ καλῶς, καὶ δευτέραν τα τε καὶ Ἰουδαίαν, Βακτριανούς και Σκύθας, Μακε- δονίαν καὶ Θετταλίαν, Ελλάδα, Βοιωτίαν, Λοκρούς καὶ Αἰτωλούς, ᾿Ακαρνανίαν, Αχαίαν καὶ Πελοπόν νησον, "Ηπειρον καὶ τὸ Ἰλλυρικὸν, Λυχνίτας κατὰ τὸ ᾿Ανδριατικόν, Ἰταλίαν, Τουσκίνους, Κελτοὺς καὶ Κελτογαλάτας, Ἰβηρίαν τε καὶ ἕως τῶν Γαδείρων, Λιβύαν καὶ Μαυρητανίαν καὶ Μαυρουσίαν, Αἰθιοπίαν, Βελίδας, Σκούδην, Νουμιδίαν καὶ Ἀφρικὴν καὶ Αἰγυ· πτον, αὐτὸς τὰ νῦν βούλεται δουλῶσαι, καὶ τὴν χυ- ριεύουσαν τῶν πόλεων ζυγῷ ὑποβαλεῖν καὶ δουλείᾳ, καὶ τὰς ἁγίας ἐκκλησίας ἡμῶν, ἔνθα ἐπροσ- κυνεῖτο ἡ ἁγία Τριὰς καὶ ἐδοξολογεῖτο τὸ πανά- γιον, καὶ ὅπου οἱ ἄγγελοι ηκούοντο ὑμνεῖν τὸ θεῖον καὶ τὴν ἔνσαρκον τοῦ Θεοῦ Λόγου οἰκονομίαν, βούλες ται ποιῆσαι προσκύνημα τῆς αὐτοῦ βλασφημίας καὶ τοῦ φληναφοῦ αὐτοῦ ψευδοπροφήτου Μωάμεθ, καὶ κατοικητήριον ἀλόγων καὶ καμήλων. Λοιπόν, ἀδελ φοὶ καὶ συστρατιῶται, κατὰ νοῦν ἐνθυμήθητε ἵνα τὸ μνημόσυνον ὑμῶν καὶ ἡ μνήμη καὶ ἡ φήμη καὶ ἡ ἐλευθερία αἰωνίως γενήσηται. » τρίδα καὶ μητέρα αὐτὴν ἀεννάως εἴχετε· διὸ καὶ ἐκ δευτέρου πάλιν λέγω καὶ παρακαλῶ ἵνα ἐν αὐτῇ ὥρᾳ ὡς φιλόπιστοί τε καὶ ὁμόπιστοι καὶ ἀδελφοὶ ποιή. σητε. » Είτα στραφεὶς ἐν τοῖς ἀριστεροίς μέρεσι λέο γει τοῖς Λιγουρίταις · « "Ω Λιγουρίται, ἐντιμότατοι ἀδελφοί, ἄνδρες πολεμισταὶ καὶ μεγαλοκάρο διοι καὶ φημιστεί, καλῶς οἴδατε καὶ γινώσκετε ὅτι ἡ δυστυχής αὕτη πόλις πάντοτε οὐκ ἐμοὶ μόνον ὑπῆρχεν, ἀλλὰ καὶ ὑμῖν διὰ πολλά τινα αίτια Ὑμεῖς μὲν πολλάκις μετὰ προθυμίας αὐτῇ ἐβοηθή σατε, καὶ συνδρομῇ ὑμετέρᾳ ἐλυτρώσατε ἀπὸ τῶν Αγαρηνῶν τῶν αὐτῆς· ἐναντίων. Τὰ νῦν πάλιν ὁ καιρός ἐστιν ἐπιτήδειος ἵνα δείξητε εἰς βοήθειαν αὐτῆς τὴν Χριστῷ ἀγάπην καὶ ἀνδρίαν καὶ γεν ναιότητα ὑμῶν. » Καὶ πληθυντικώς στραφεὶς πρὸς πάντας εἶπεν· « Οὐκ ἔχω καιρὸν εἰπεῖν ὑμῖν πλείονα. Μόνον τὸ τεταπεινωμένον ἡμέτερον σκήπτρον εἰς τὰς ὑμῶν χεῖρας ἀνατίθημι, ἵνα αὐτὸ μετ᾿ εὐνοίας φυλάξητε. Παρακαλῶ δὲ καὶ τοῦτο καὶ δέομαι τῆς ὑμετέρας αγάπης, ἵνα τὴν πρέπουσαν τιμὴν καὶ ὑποταγὴν δώσητε τοῖς ὑμετέροις στρατηγοῖς καὶ δημάρχοις καὶ ἑκατοντάρχοις, ἕκαστος κατὰ τὴν τά- ξιν αὐτοῦ καὶ τάγμα καὶ ὑπηρεσίαν. Γνωρίσατε δὴ τοῦτο. Καὶ ἐὰν ἐκ καρδίας φυλάξητε τὰ ὅσα ἐνεται λάμην ὑμῖν, ἐλπίζω εἰς Θεὸν ὡς λυτρωθείημεν ἡμεῖς τῆς ἐνεστώσης αὐτοῦ δικαίας ἀπειλῆς. Δεύτερον δὲ καὶ ὁ στέφανος ὁ ἀδαμάντινος ἐν οὐρανοῖς ἐναπόκει- ται ὑμῖν, καὶ μνήμη αιώνιος καὶ ἄξιος ἐν τῷ κόσμῳ Καὶ στραφεὶς πρὸς τοὺς Ενετοὺς ἐν τοῖς δεξιοῖς μέρεσιν ἱσταμένους ἔφη· ι Ενετοὶ εὐγενεῖς, ἀδελφοὶ Αγαπημένοι ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ, ἄνδρες ἰσχυροὶ καὶ στρατιωται δυνατοὶ καὶ ἐν πολέμοις δοκιμώτατοι, οι διὰ τῶν ἐστιλβωμένων ὑμῶν ῥομφαίων και χάριτος πολλάκις πλῆθος τῶν ᾿Αγαρηνῶν ἐθανατώσατε, καὶ τὸ αἷμα αὐτῶν ποταμειδώς ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν ἔρ ρευσε, τῇ σήμερον παρακαλῶ ὑμᾶς ἵνα τὴν πόλιν ταύτην τὴν εὑρισκομένην ἐπὶ τοσαύτῃ συμφορά ο ἔσεται. » Καὶ ταῦτα εἰπὼν καὶ τὴν δημηγορίαν τε- τοῦ πολέμου ολοψύχως καὶ ἐκ μέσου ψυχῆς γένητε λέσας καὶ μετὰ δακρύων καὶ στεναγμῶν τὸν Θεὸν - CHRONICON MAJUS. — LIB. 1¦I B C quare iterum vos obsecro, ut in ipso rerum discri mine amicos et fidei socios et fratres vos præstetis. › Deinde ad sinistram versus, Ligures ita allocutus est : e Ligures, fratres honoratissimi, viri bellicosi, generosi et nobiles, non ignoratis, infelicem hanc urbem semper non mean solius, sed etiam ve- stram fuisse multis de causis. Vos sæpe studiose ci opem tulistis, et auxilio vestro liberastis eam ab Agarenis, ejus hostibus. Nune rursus tempus adest opportunum, quo ope ferenda illam in Christo cha- ritatem, fortitudinem ac magnanimitatem vestram comprobetis.» Postremo ad omnes simul conversus: liam, Helladem, Beotiam, Locros, Ætolos, Acar- naniam, Achaiam, Peloponnesum, Epirum, lilyri- cum, Lycbuitas in mari Adriatico, Italiam, Tuscos, Celtas, Celtogalatas, Iberiam usque Gades, Libyam, Maurelanian, Maurusiam, Ethiopiam, Beledas, Scudam, Numidiam, Africam, Ægyptum : hac igitur nunc iste potiri conatur et reginam urbium sub- jugare in servitutemque redigere, atque sanclas ecclesias nostras, ubi sancta Trinitas adorabatur et sanctissimum celebrabatur Numen; ubi angeli divinam mentem et in carne susceptam Dei Verbi œconomiam canentes audiebantur, in ſanum blas- phemiæ suæ et garruli prophetæ Mohametis et D Non est tempus, inquit, pluribus vos allòquendi. brutorum camelorumque habitaculum convertere cogitat. Verum, fratres et commilitones, cogitate cum animis vestris, quo pacto memoriam nostri et famam et libertatem perpetuam consequamini. › Tum ad Venetos conversus, qui a dextris adsta- bant : « Veneti, inquit, illustres, fratres in Christo Deo dilecti, viri fortes et milites strenui et bello probatissimi, qui gladiis vestris micantibus et di- vina gratia sæpe magnas Agarenorum strages e‹i- distis, quorum sanguis fluminis instar de manibus vestris defluxit, hodie vos obsecro, ut urbem hanc in tanta belli calamitate versantem, ex animo et intimo pectore defendatis. Scitis enim ipsi, hanc vos alteram patriam et matrem semper habuisse : Tantummodo sceptrum nostrum dignitate sua exu- tum manibus vestris commendo, ut studiose a vobis custodiatur. Hortor autem et charitatem vestram obsecro, ut quem decet honorem et obedientiam militibus vestris, tribunis et centurionibus, secun- dum suum quisque ordinem et manipulum, præ- beatis scitote, hoc quoque esse muneris vestri. Quodsi ex animo feceritis, quæ vobis mandavi, Deo confisus spero, minis et periculis jure ab eo in nos intentis nos liberatum iri. Deinde corona adamantina in coclo vos manet, et memoria vestri perpetua et eximia in orbe terrarum erit. » His verbis cum finem dicendi fecisset et cum lacrymis gemitibusque Deo gratias egisset, cuncti velut uno

Μεσοποταμίαν, Φοινίκην καὶ Παλαιστίνην, Αραβίαν Α ὑπερασπισταί. Οίδατε γὰρ καλῶς, καὶ δευτέραν τα τε καὶ Ἰουδαίαν, Βακτριανούς και Σκύθας, Μακε- δονίαν καὶ Θετταλίαν, Ελλάδα, Βοιωτίαν, Λοκρούς καὶ Αἰτωλούς, ᾿Ακαρνανίαν, Αχαίαν καὶ Πελοπόν νησον, "Ηπειρον καὶ τὸ Ἰλλυρικὸν, Λυχνίτας κατὰ τὸ ᾿Ανδριατικόν, Ἰταλίαν, Τουσκίνους, Κελτοὺς καὶ Κελτογαλάτας, Ἰβηρίαν τε καὶ ἕως τῶν Γαδείρων, Λιβύαν καὶ Μαυρητανίαν καὶ Μαυρουσίαν, Αἰθιοπίαν, Βελίδας, Σκούδην, Νουμιδίαν καὶ Ἀφρικὴν καὶ Αἰγυ· πτον, αὐτὸς τὰ νῦν βούλεται δουλῶσαι, καὶ τὴν χυ- ριεύουσαν τῶν πόλεων ζυγῷ ὑποβαλεῖν καὶ δουλείᾳ, καὶ τὰς ἁγίας ἐκκλησίας ἡμῶν, ἔνθα ἐπροσ- κυνεῖτο ἡ ἁγία Τριὰς καὶ ἐδοξολογεῖτο τὸ πανά- γιον, καὶ ὅπου οἱ ἄγγελοι ηκούοντο ὑμνεῖν τὸ θεῖον καὶ τὴν ἔνσαρκον τοῦ Θεοῦ Λόγου οἰκονομίαν, βούλες ται ποιῆσαι προσκύνημα τῆς αὐτοῦ βλασφημίας καὶ τοῦ φληναφοῦ αὐτοῦ ψευδοπροφήτου Μωάμεθ, καὶ κατοικητήριον ἀλόγων καὶ καμήλων. Λοιπόν, ἀδελ φοὶ καὶ συστρατιῶται, κατὰ νοῦν ἐνθυμήθητε ἵνα τὸ μνημόσυνον ὑμῶν καὶ ἡ μνήμη καὶ ἡ φήμη καὶ ἡ ἐλευθερία αἰωνίως γενήσηται. » τρίδα καὶ μητέρα αὐτὴν ἀεννάως εἴχετε· διὸ καὶ ἐκ δευτέρου πάλιν λέγω καὶ παρακαλῶ ἵνα ἐν αὐτῇ ὥρᾳ ὡς φιλόπιστοί τε καὶ ὁμόπιστοι καὶ ἀδελφοὶ ποιή. σητε. » Είτα στραφεὶς ἐν τοῖς ἀριστεροίς μέρεσι λέο γει τοῖς Λιγουρίταις · « "Ω Λιγουρίται, ἐντιμότατοι ἀδελφοί, ἄνδρες πολεμισταὶ καὶ μεγαλοκάρο διοι καὶ φημιστεί, καλῶς οἴδατε καὶ γινώσκετε ὅτι ἡ δυστυχής αὕτη πόλις πάντοτε οὐκ ἐμοὶ μόνον ὑπῆρχεν, ἀλλὰ καὶ ὑμῖν διὰ πολλά τινα αίτια Ὑμεῖς μὲν πολλάκις μετὰ προθυμίας αὐτῇ ἐβοηθή σατε, καὶ συνδρομῇ ὑμετέρᾳ ἐλυτρώσατε ἀπὸ τῶν Αγαρηνῶν τῶν αὐτῆς· ἐναντίων. Τὰ νῦν πάλιν ὁ καιρός ἐστιν ἐπιτήδειος ἵνα δείξητε εἰς βοήθειαν αὐτῆς τὴν Χριστῷ ἀγάπην καὶ ἀνδρίαν καὶ γεν ναιότητα ὑμῶν. » Καὶ πληθυντικώς στραφεὶς πρὸς πάντας εἶπεν· « Οὐκ ἔχω καιρὸν εἰπεῖν ὑμῖν πλείονα. Μόνον τὸ τεταπεινωμένον ἡμέτερον σκήπτρον εἰς τὰς ὑμῶν χεῖρας ἀνατίθημι, ἵνα αὐτὸ μετ᾿ εὐνοίας φυλάξητε. Παρακαλῶ δὲ καὶ τοῦτο καὶ δέομαι τῆς ὑμετέρας αγάπης, ἵνα τὴν πρέπουσαν τιμὴν καὶ ὑποταγὴν δώσητε τοῖς ὑμετέροις στρατηγοῖς καὶ δημάρχοις καὶ ἑκατοντάρχοις, ἕκαστος κατὰ τὴν τά- ξιν αὐτοῦ καὶ τάγμα καὶ ὑπηρεσίαν. Γνωρίσατε δὴ τοῦτο. Καὶ ἐὰν ἐκ καρδίας φυλάξητε τὰ ὅσα ἐνεται λάμην ὑμῖν, ἐλπίζω εἰς Θεὸν ὡς λυτρωθείημεν ἡμεῖς τῆς ἐνεστώσης αὐτοῦ δικαίας ἀπειλῆς. Δεύτερον δὲ καὶ ὁ στέφανος ὁ ἀδαμάντινος ἐν οὐρανοῖς ἐναπόκει- ται ὑμῖν, καὶ μνήμη αιώνιος καὶ ἄξιος ἐν τῷ κόσμῳ Καὶ στραφεὶς πρὸς τοὺς Ενετοὺς ἐν τοῖς δεξιοῖς μέρεσιν ἱσταμένους ἔφη· ι Ενετοὶ εὐγενεῖς, ἀδελφοὶ Αγαπημένοι ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ, ἄνδρες ἰσχυροὶ καὶ στρατιωται δυνατοὶ καὶ ἐν πολέμοις δοκιμώτατοι, οι διὰ τῶν ἐστιλβωμένων ὑμῶν ῥομφαίων και χάριτος πολλάκις πλῆθος τῶν ᾿Αγαρηνῶν ἐθανατώσατε, καὶ τὸ αἷμα αὐτῶν ποταμειδώς ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν ἔρ ρευσε, τῇ σήμερον παρακαλῶ ὑμᾶς ἵνα τὴν πόλιν ταύτην τὴν εὑρισκομένην ἐπὶ τοσαύτῃ συμφορά ο ἔσεται. » Καὶ ταῦτα εἰπὼν καὶ τὴν δημηγορίαν τε- τοῦ πολέμου ολοψύχως καὶ ἐκ μέσου ψυχῆς γένητε λέσας καὶ μετὰ δακρύων καὶ στεναγμῶν τὸν Θεὸν - CHRONICON MAJUS. — LIB. 1¦I B C quare iterum vos obsecro, ut in ipso rerum discri mine amicos et fidei socios et fratres vos præstetis. › Deinde ad sinistram versus, Ligures ita allocutus est : e Ligures, fratres honoratissimi, viri bellicosi, generosi et nobiles, non ignoratis, infelicem hanc urbem semper non mean solius, sed etiam ve- stram fuisse multis de causis. Vos sæpe studiose ci opem tulistis, et auxilio vestro liberastis eam ab Agarenis, ejus hostibus. Nune rursus tempus adest opportunum, quo ope ferenda illam in Christo cha- ritatem, fortitudinem ac magnanimitatem vestram comprobetis.» Postremo ad omnes simul conversus: liam, Helladem, Beotiam, Locros, Ætolos, Acar- naniam, Achaiam, Peloponnesum, Epirum, lilyri- cum, Lycbuitas in mari Adriatico, Italiam, Tuscos, Celtas, Celtogalatas, Iberiam usque Gades, Libyam, Maurelanian, Maurusiam, Ethiopiam, Beledas, Scudam, Numidiam, Africam, Ægyptum : hac igitur nunc iste potiri conatur et reginam urbium sub- jugare in servitutemque redigere, atque sanclas ecclesias nostras, ubi sancta Trinitas adorabatur et sanctissimum celebrabatur Numen; ubi angeli divinam mentem et in carne susceptam Dei Verbi œconomiam canentes audiebantur, in ſanum blas- phemiæ suæ et garruli prophetæ Mohametis et D Non est tempus, inquit, pluribus vos allòquendi. brutorum camelorumque habitaculum convertere cogitat. Verum, fratres et commilitones, cogitate cum animis vestris, quo pacto memoriam nostri et famam et libertatem perpetuam consequamini. › Tum ad Venetos conversus, qui a dextris adsta- bant : « Veneti, inquit, illustres, fratres in Christo Deo dilecti, viri fortes et milites strenui et bello probatissimi, qui gladiis vestris micantibus et di- vina gratia sæpe magnas Agarenorum strages e‹i- distis, quorum sanguis fluminis instar de manibus vestris defluxit, hodie vos obsecro, ut urbem hanc in tanta belli calamitate versantem, ex animo et intimo pectore defendatis. Scitis enim ipsi, hanc vos alteram patriam et matrem semper habuisse : Tantummodo sceptrum nostrum dignitate sua exu- tum manibus vestris commendo, ut studiose a vobis custodiatur. Hortor autem et charitatem vestram obsecro, ut quem decet honorem et obedientiam militibus vestris, tribunis et centurionibus, secun- dum suum quisque ordinem et manipulum, præ- beatis scitote, hoc quoque esse muneris vestri. Quodsi ex animo feceritis, quæ vobis mandavi, Deo confisus spero, minis et periculis jure ab eo in nos intentis nos liberatum iri. Deinde corona adamantina in coclo vos manet, et memoria vestri perpetua et eximia in orbe terrarum erit. » His verbis cum finem dicendi fecisset et cum lacrymis gemitibusque Deo gratias egisset, cuncti velut uno

Μεσοποταμίαν, Φοινίκην καὶ Παλαιστίνην, Αραβίαν Α ὑπερασπισταί. Οίδατε γὰρ καλῶς, καὶ δευτέραν τα τε καὶ Ἰουδαίαν, Βακτριανούς και Σκύθας, Μακε- δονίαν καὶ Θετταλίαν, Ελλάδα, Βοιωτίαν, Λοκρούς καὶ Αἰτωλούς, ᾿Ακαρνανίαν, Αχαίαν καὶ Πελοπόν νησον, "Ηπειρον καὶ τὸ Ἰλλυρικὸν, Λυχνίτας κατὰ τὸ ᾿Ανδριατικόν, Ἰταλίαν, Τουσκίνους, Κελτοὺς καὶ Κελτογαλάτας, Ἰβηρίαν τε καὶ ἕως τῶν Γαδείρων, Λιβύαν καὶ Μαυρητανίαν καὶ Μαυρουσίαν, Αἰθιοπίαν, Βελίδας, Σκούδην, Νουμιδίαν καὶ Ἀφρικὴν καὶ Αἰγυ· πτον, αὐτὸς τὰ νῦν βούλεται δουλῶσαι, καὶ τὴν χυ- ριεύουσαν τῶν πόλεων ζυγῷ ὑποβαλεῖν καὶ δουλείᾳ, καὶ τὰς ἁγίας ἐκκλησίας ἡμῶν, ἔνθα ἐπροσ- κυνεῖτο ἡ ἁγία Τριὰς καὶ ἐδοξολογεῖτο τὸ πανά- γιον, καὶ ὅπου οἱ ἄγγελοι ηκούοντο ὑμνεῖν τὸ θεῖον καὶ τὴν ἔνσαρκον τοῦ Θεοῦ Λόγου οἰκονομίαν, βούλες ται ποιῆσαι προσκύνημα τῆς αὐτοῦ βλασφημίας καὶ τοῦ φληναφοῦ αὐτοῦ ψευδοπροφήτου Μωάμεθ, καὶ κατοικητήριον ἀλόγων καὶ καμήλων. Λοιπόν, ἀδελ φοὶ καὶ συστρατιῶται, κατὰ νοῦν ἐνθυμήθητε ἵνα τὸ μνημόσυνον ὑμῶν καὶ ἡ μνήμη καὶ ἡ φήμη καὶ ἡ ἐλευθερία αἰωνίως γενήσηται. » τρίδα καὶ μητέρα αὐτὴν ἀεννάως εἴχετε· διὸ καὶ ἐκ δευτέρου πάλιν λέγω καὶ παρακαλῶ ἵνα ἐν αὐτῇ ὥρᾳ ὡς φιλόπιστοί τε καὶ ὁμόπιστοι καὶ ἀδελφοὶ ποιή. σητε. » Είτα στραφεὶς ἐν τοῖς ἀριστεροίς μέρεσι λέο γει τοῖς Λιγουρίταις · « "Ω Λιγουρίται, ἐντιμότατοι ἀδελφοί, ἄνδρες πολεμισταὶ καὶ μεγαλοκάρο διοι καὶ φημιστεί, καλῶς οἴδατε καὶ γινώσκετε ὅτι ἡ δυστυχής αὕτη πόλις πάντοτε οὐκ ἐμοὶ μόνον ὑπῆρχεν, ἀλλὰ καὶ ὑμῖν διὰ πολλά τινα αίτια Ὑμεῖς μὲν πολλάκις μετὰ προθυμίας αὐτῇ ἐβοηθή σατε, καὶ συνδρομῇ ὑμετέρᾳ ἐλυτρώσατε ἀπὸ τῶν Αγαρηνῶν τῶν αὐτῆς· ἐναντίων. Τὰ νῦν πάλιν ὁ καιρός ἐστιν ἐπιτήδειος ἵνα δείξητε εἰς βοήθειαν αὐτῆς τὴν Χριστῷ ἀγάπην καὶ ἀνδρίαν καὶ γεν ναιότητα ὑμῶν. » Καὶ πληθυντικώς στραφεὶς πρὸς πάντας εἶπεν· « Οὐκ ἔχω καιρὸν εἰπεῖν ὑμῖν πλείονα. Μόνον τὸ τεταπεινωμένον ἡμέτερον σκήπτρον εἰς τὰς ὑμῶν χεῖρας ἀνατίθημι, ἵνα αὐτὸ μετ᾿ εὐνοίας φυλάξητε. Παρακαλῶ δὲ καὶ τοῦτο καὶ δέομαι τῆς ὑμετέρας αγάπης, ἵνα τὴν πρέπουσαν τιμὴν καὶ ὑποταγὴν δώσητε τοῖς ὑμετέροις στρατηγοῖς καὶ δημάρχοις καὶ ἑκατοντάρχοις, ἕκαστος κατὰ τὴν τά- ξιν αὐτοῦ καὶ τάγμα καὶ ὑπηρεσίαν. Γνωρίσατε δὴ τοῦτο. Καὶ ἐὰν ἐκ καρδίας φυλάξητε τὰ ὅσα ἐνεται λάμην ὑμῖν, ἐλπίζω εἰς Θεὸν ὡς λυτρωθείημεν ἡμεῖς τῆς ἐνεστώσης αὐτοῦ δικαίας ἀπειλῆς. Δεύτερον δὲ καὶ ὁ στέφανος ὁ ἀδαμάντινος ἐν οὐρανοῖς ἐναπόκει- ται ὑμῖν, καὶ μνήμη αιώνιος καὶ ἄξιος ἐν τῷ κόσμῳ Καὶ στραφεὶς πρὸς τοὺς Ενετοὺς ἐν τοῖς δεξιοῖς μέρεσιν ἱσταμένους ἔφη· ι Ενετοὶ εὐγενεῖς, ἀδελφοὶ Αγαπημένοι ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ, ἄνδρες ἰσχυροὶ καὶ στρατιωται δυνατοὶ καὶ ἐν πολέμοις δοκιμώτατοι, οι διὰ τῶν ἐστιλβωμένων ὑμῶν ῥομφαίων και χάριτος πολλάκις πλῆθος τῶν ᾿Αγαρηνῶν ἐθανατώσατε, καὶ τὸ αἷμα αὐτῶν ποταμειδώς ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν ἔρ ρευσε, τῇ σήμερον παρακαλῶ ὑμᾶς ἵνα τὴν πόλιν ταύτην τὴν εὑρισκομένην ἐπὶ τοσαύτῃ συμφορά ο ἔσεται. » Καὶ ταῦτα εἰπὼν καὶ τὴν δημηγορίαν τε- τοῦ πολέμου ολοψύχως καὶ ἐκ μέσου ψυχῆς γένητε λέσας καὶ μετὰ δακρύων καὶ στεναγμῶν τὸν Θεὸν - CHRONICON MAJUS. — LIB. 1¦I B C quare iterum vos obsecro, ut in ipso rerum discri mine amicos et fidei socios et fratres vos præstetis. › Deinde ad sinistram versus, Ligures ita allocutus est : e Ligures, fratres honoratissimi, viri bellicosi, generosi et nobiles, non ignoratis, infelicem hanc urbem semper non mean solius, sed etiam ve- stram fuisse multis de causis. Vos sæpe studiose ci opem tulistis, et auxilio vestro liberastis eam ab Agarenis, ejus hostibus. Nune rursus tempus adest opportunum, quo ope ferenda illam in Christo cha- ritatem, fortitudinem ac magnanimitatem vestram comprobetis.» Postremo ad omnes simul conversus: liam, Helladem, Beotiam, Locros, Ætolos, Acar- naniam, Achaiam, Peloponnesum, Epirum, lilyri- cum, Lycbuitas in mari Adriatico, Italiam, Tuscos, Celtas, Celtogalatas, Iberiam usque Gades, Libyam, Maurelanian, Maurusiam, Ethiopiam, Beledas, Scudam, Numidiam, Africam, Ægyptum : hac igitur nunc iste potiri conatur et reginam urbium sub- jugare in servitutemque redigere, atque sanclas ecclesias nostras, ubi sancta Trinitas adorabatur et sanctissimum celebrabatur Numen; ubi angeli divinam mentem et in carne susceptam Dei Verbi œconomiam canentes audiebantur, in ſanum blas- phemiæ suæ et garruli prophetæ Mohametis et D Non est tempus, inquit, pluribus vos allòquendi. brutorum camelorumque habitaculum convertere cogitat. Verum, fratres et commilitones, cogitate cum animis vestris, quo pacto memoriam nostri et famam et libertatem perpetuam consequamini. › Tum ad Venetos conversus, qui a dextris adsta- bant : « Veneti, inquit, illustres, fratres in Christo Deo dilecti, viri fortes et milites strenui et bello probatissimi, qui gladiis vestris micantibus et di- vina gratia sæpe magnas Agarenorum strages e‹i- distis, quorum sanguis fluminis instar de manibus vestris defluxit, hodie vos obsecro, ut urbem hanc in tanta belli calamitate versantem, ex animo et intimo pectore defendatis. Scitis enim ipsi, hanc vos alteram patriam et matrem semper habuisse : Tantummodo sceptrum nostrum dignitate sua exu- tum manibus vestris commendo, ut studiose a vobis custodiatur. Hortor autem et charitatem vestram obsecro, ut quem decet honorem et obedientiam militibus vestris, tribunis et centurionibus, secun- dum suum quisque ordinem et manipulum, præ- beatis scitote, hoc quoque esse muneris vestri. Quodsi ex animo feceritis, quæ vobis mandavi, Deo confisus spero, minis et periculis jure ab eo in nos intentis nos liberatum iri. Deinde corona adamantina in coclo vos manet, et memoria vestri perpetua et eximia in orbe terrarum erit. » His verbis cum finem dicendi fecisset et cum lacrymis gemitibusque Deo gratias egisset, cuncti velut uno

Μεσοποταμίαν, Φοινίκην καὶ Παλαιστίνην, Αραβίαν Α ὑπερασπισταί. Οίδατε γὰρ καλῶς, καὶ δευτέραν τα τε καὶ Ἰουδαίαν, Βακτριανούς και Σκύθας, Μακε- δονίαν καὶ Θετταλίαν, Ελλάδα, Βοιωτίαν, Λοκρούς καὶ Αἰτωλούς, ᾿Ακαρνανίαν, Αχαίαν καὶ Πελοπόν νησον, "Ηπειρον καὶ τὸ Ἰλλυρικὸν, Λυχνίτας κατὰ τὸ ᾿Ανδριατικόν, Ἰταλίαν, Τουσκίνους, Κελτοὺς καὶ Κελτογαλάτας, Ἰβηρίαν τε καὶ ἕως τῶν Γαδείρων, Λιβύαν καὶ Μαυρητανίαν καὶ Μαυρουσίαν, Αἰθιοπίαν, Βελίδας, Σκούδην, Νουμιδίαν καὶ Ἀφρικὴν καὶ Αἰγυ· πτον, αὐτὸς τὰ νῦν βούλεται δουλῶσαι, καὶ τὴν χυ- ριεύουσαν τῶν πόλεων ζυγῷ ὑποβαλεῖν καὶ δουλείᾳ, καὶ τὰς ἁγίας ἐκκλησίας ἡμῶν, ἔνθα ἐπροσ- κυνεῖτο ἡ ἁγία Τριὰς καὶ ἐδοξολογεῖτο τὸ πανά- γιον, καὶ ὅπου οἱ ἄγγελοι ηκούοντο ὑμνεῖν τὸ θεῖον καὶ τὴν ἔνσαρκον τοῦ Θεοῦ Λόγου οἰκονομίαν, βούλες ται ποιῆσαι προσκύνημα τῆς αὐτοῦ βλασφημίας καὶ τοῦ φληναφοῦ αὐτοῦ ψευδοπροφήτου Μωάμεθ, καὶ κατοικητήριον ἀλόγων καὶ καμήλων. Λοιπόν, ἀδελ φοὶ καὶ συστρατιῶται, κατὰ νοῦν ἐνθυμήθητε ἵνα τὸ μνημόσυνον ὑμῶν καὶ ἡ μνήμη καὶ ἡ φήμη καὶ ἡ ἐλευθερία αἰωνίως γενήσηται. » τρίδα καὶ μητέρα αὐτὴν ἀεννάως εἴχετε· διὸ καὶ ἐκ δευτέρου πάλιν λέγω καὶ παρακαλῶ ἵνα ἐν αὐτῇ ὥρᾳ ὡς φιλόπιστοί τε καὶ ὁμόπιστοι καὶ ἀδελφοὶ ποιή. σητε. » Είτα στραφεὶς ἐν τοῖς ἀριστεροίς μέρεσι λέο γει τοῖς Λιγουρίταις · « "Ω Λιγουρίται, ἐντιμότατοι ἀδελφοί, ἄνδρες πολεμισταὶ καὶ μεγαλοκάρο διοι καὶ φημιστεί, καλῶς οἴδατε καὶ γινώσκετε ὅτι ἡ δυστυχής αὕτη πόλις πάντοτε οὐκ ἐμοὶ μόνον ὑπῆρχεν, ἀλλὰ καὶ ὑμῖν διὰ πολλά τινα αίτια Ὑμεῖς μὲν πολλάκις μετὰ προθυμίας αὐτῇ ἐβοηθή σατε, καὶ συνδρομῇ ὑμετέρᾳ ἐλυτρώσατε ἀπὸ τῶν Αγαρηνῶν τῶν αὐτῆς· ἐναντίων. Τὰ νῦν πάλιν ὁ καιρός ἐστιν ἐπιτήδειος ἵνα δείξητε εἰς βοήθειαν αὐτῆς τὴν Χριστῷ ἀγάπην καὶ ἀνδρίαν καὶ γεν ναιότητα ὑμῶν. » Καὶ πληθυντικώς στραφεὶς πρὸς πάντας εἶπεν· « Οὐκ ἔχω καιρὸν εἰπεῖν ὑμῖν πλείονα. Μόνον τὸ τεταπεινωμένον ἡμέτερον σκήπτρον εἰς τὰς ὑμῶν χεῖρας ἀνατίθημι, ἵνα αὐτὸ μετ᾿ εὐνοίας φυλάξητε. Παρακαλῶ δὲ καὶ τοῦτο καὶ δέομαι τῆς ὑμετέρας αγάπης, ἵνα τὴν πρέπουσαν τιμὴν καὶ ὑποταγὴν δώσητε τοῖς ὑμετέροις στρατηγοῖς καὶ δημάρχοις καὶ ἑκατοντάρχοις, ἕκαστος κατὰ τὴν τά- ξιν αὐτοῦ καὶ τάγμα καὶ ὑπηρεσίαν. Γνωρίσατε δὴ τοῦτο. Καὶ ἐὰν ἐκ καρδίας φυλάξητε τὰ ὅσα ἐνεται λάμην ὑμῖν, ἐλπίζω εἰς Θεὸν ὡς λυτρωθείημεν ἡμεῖς τῆς ἐνεστώσης αὐτοῦ δικαίας ἀπειλῆς. Δεύτερον δὲ καὶ ὁ στέφανος ὁ ἀδαμάντινος ἐν οὐρανοῖς ἐναπόκει- ται ὑμῖν, καὶ μνήμη αιώνιος καὶ ἄξιος ἐν τῷ κόσμῳ Καὶ στραφεὶς πρὸς τοὺς Ενετοὺς ἐν τοῖς δεξιοῖς μέρεσιν ἱσταμένους ἔφη· ι Ενετοὶ εὐγενεῖς, ἀδελφοὶ Αγαπημένοι ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ, ἄνδρες ἰσχυροὶ καὶ στρατιωται δυνατοὶ καὶ ἐν πολέμοις δοκιμώτατοι, οι διὰ τῶν ἐστιλβωμένων ὑμῶν ῥομφαίων και χάριτος πολλάκις πλῆθος τῶν ᾿Αγαρηνῶν ἐθανατώσατε, καὶ τὸ αἷμα αὐτῶν ποταμειδώς ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν ἔρ ρευσε, τῇ σήμερον παρακαλῶ ὑμᾶς ἵνα τὴν πόλιν ταύτην τὴν εὑρισκομένην ἐπὶ τοσαύτῃ συμφορά ο ἔσεται. » Καὶ ταῦτα εἰπὼν καὶ τὴν δημηγορίαν τε- τοῦ πολέμου ολοψύχως καὶ ἐκ μέσου ψυχῆς γένητε λέσας καὶ μετὰ δακρύων καὶ στεναγμῶν τὸν Θεὸν - CHRONICON MAJUS. — LIB. 1¦I B C quare iterum vos obsecro, ut in ipso rerum discri mine amicos et fidei socios et fratres vos præstetis. › Deinde ad sinistram versus, Ligures ita allocutus est : e Ligures, fratres honoratissimi, viri bellicosi, generosi et nobiles, non ignoratis, infelicem hanc urbem semper non mean solius, sed etiam ve- stram fuisse multis de causis. Vos sæpe studiose ci opem tulistis, et auxilio vestro liberastis eam ab Agarenis, ejus hostibus. Nune rursus tempus adest opportunum, quo ope ferenda illam in Christo cha- ritatem, fortitudinem ac magnanimitatem vestram comprobetis.» Postremo ad omnes simul conversus: liam, Helladem, Beotiam, Locros, Ætolos, Acar- naniam, Achaiam, Peloponnesum, Epirum, lilyri- cum, Lycbuitas in mari Adriatico, Italiam, Tuscos, Celtas, Celtogalatas, Iberiam usque Gades, Libyam, Maurelanian, Maurusiam, Ethiopiam, Beledas, Scudam, Numidiam, Africam, Ægyptum : hac igitur nunc iste potiri conatur et reginam urbium sub- jugare in servitutemque redigere, atque sanclas ecclesias nostras, ubi sancta Trinitas adorabatur et sanctissimum celebrabatur Numen; ubi angeli divinam mentem et in carne susceptam Dei Verbi œconomiam canentes audiebantur, in ſanum blas- phemiæ suæ et garruli prophetæ Mohametis et D Non est tempus, inquit, pluribus vos allòquendi. brutorum camelorumque habitaculum convertere cogitat. Verum, fratres et commilitones, cogitate cum animis vestris, quo pacto memoriam nostri et famam et libertatem perpetuam consequamini. › Tum ad Venetos conversus, qui a dextris adsta- bant : « Veneti, inquit, illustres, fratres in Christo Deo dilecti, viri fortes et milites strenui et bello probatissimi, qui gladiis vestris micantibus et di- vina gratia sæpe magnas Agarenorum strages e‹i- distis, quorum sanguis fluminis instar de manibus vestris defluxit, hodie vos obsecro, ut urbem hanc in tanta belli calamitate versantem, ex animo et intimo pectore defendatis. Scitis enim ipsi, hanc vos alteram patriam et matrem semper habuisse : Tantummodo sceptrum nostrum dignitate sua exu- tum manibus vestris commendo, ut studiose a vobis custodiatur. Hortor autem et charitatem vestram obsecro, ut quem decet honorem et obedientiam militibus vestris, tribunis et centurionibus, secun- dum suum quisque ordinem et manipulum, præ- beatis scitote, hoc quoque esse muneris vestri. Quodsi ex animo feceritis, quæ vobis mandavi, Deo confisus spero, minis et periculis jure ab eo in nos intentis nos liberatum iri. Deinde corona adamantina in coclo vos manet, et memoria vestri perpetua et eximia in orbe terrarum erit. » His verbis cum finem dicendi fecisset et cum lacrymis gemitibusque Deo gratias egisset, cuncti velut uno

Μεσοποταμίαν, Φοινίκην καὶ Παλαιστίνην, Αραβίαν Α ὑπερασπισταί. Οίδατε γὰρ καλῶς, καὶ δευτέραν τα τε καὶ Ἰουδαίαν, Βακτριανούς και Σκύθας, Μακε- δονίαν καὶ Θετταλίαν, Ελλάδα, Βοιωτίαν, Λοκρούς καὶ Αἰτωλούς, ᾿Ακαρνανίαν, Αχαίαν καὶ Πελοπόν νησον, "Ηπειρον καὶ τὸ Ἰλλυρικὸν, Λυχνίτας κατὰ τὸ ᾿Ανδριατικόν, Ἰταλίαν, Τουσκίνους, Κελτοὺς καὶ Κελτογαλάτας, Ἰβηρίαν τε καὶ ἕως τῶν Γαδείρων, Λιβύαν καὶ Μαυρητανίαν καὶ Μαυρουσίαν, Αἰθιοπίαν, Βελίδας, Σκούδην, Νουμιδίαν καὶ Ἀφρικὴν καὶ Αἰγυ· πτον, αὐτὸς τὰ νῦν βούλεται δουλῶσαι, καὶ τὴν χυ- ριεύουσαν τῶν πόλεων ζυγῷ ὑποβαλεῖν καὶ δουλείᾳ, καὶ τὰς ἁγίας ἐκκλησίας ἡμῶν, ἔνθα ἐπροσ- κυνεῖτο ἡ ἁγία Τριὰς καὶ ἐδοξολογεῖτο τὸ πανά- γιον, καὶ ὅπου οἱ ἄγγελοι ηκούοντο ὑμνεῖν τὸ θεῖον καὶ τὴν ἔνσαρκον τοῦ Θεοῦ Λόγου οἰκονομίαν, βούλες ται ποιῆσαι προσκύνημα τῆς αὐτοῦ βλασφημίας καὶ τοῦ φληναφοῦ αὐτοῦ ψευδοπροφήτου Μωάμεθ, καὶ κατοικητήριον ἀλόγων καὶ καμήλων. Λοιπόν, ἀδελ φοὶ καὶ συστρατιῶται, κατὰ νοῦν ἐνθυμήθητε ἵνα τὸ μνημόσυνον ὑμῶν καὶ ἡ μνήμη καὶ ἡ φήμη καὶ ἡ ἐλευθερία αἰωνίως γενήσηται. » τρίδα καὶ μητέρα αὐτὴν ἀεννάως εἴχετε· διὸ καὶ ἐκ δευτέρου πάλιν λέγω καὶ παρακαλῶ ἵνα ἐν αὐτῇ ὥρᾳ ὡς φιλόπιστοί τε καὶ ὁμόπιστοι καὶ ἀδελφοὶ ποιή. σητε. » Είτα στραφεὶς ἐν τοῖς ἀριστεροίς μέρεσι λέο γει τοῖς Λιγουρίταις · « "Ω Λιγουρίται, ἐντιμότατοι ἀδελφοί, ἄνδρες πολεμισταὶ καὶ μεγαλοκάρο διοι καὶ φημιστεί, καλῶς οἴδατε καὶ γινώσκετε ὅτι ἡ δυστυχής αὕτη πόλις πάντοτε οὐκ ἐμοὶ μόνον ὑπῆρχεν, ἀλλὰ καὶ ὑμῖν διὰ πολλά τινα αίτια Ὑμεῖς μὲν πολλάκις μετὰ προθυμίας αὐτῇ ἐβοηθή σατε, καὶ συνδρομῇ ὑμετέρᾳ ἐλυτρώσατε ἀπὸ τῶν Αγαρηνῶν τῶν αὐτῆς· ἐναντίων. Τὰ νῦν πάλιν ὁ καιρός ἐστιν ἐπιτήδειος ἵνα δείξητε εἰς βοήθειαν αὐτῆς τὴν Χριστῷ ἀγάπην καὶ ἀνδρίαν καὶ γεν ναιότητα ὑμῶν. » Καὶ πληθυντικώς στραφεὶς πρὸς πάντας εἶπεν· « Οὐκ ἔχω καιρὸν εἰπεῖν ὑμῖν πλείονα. Μόνον τὸ τεταπεινωμένον ἡμέτερον σκήπτρον εἰς τὰς ὑμῶν χεῖρας ἀνατίθημι, ἵνα αὐτὸ μετ᾿ εὐνοίας φυλάξητε. Παρακαλῶ δὲ καὶ τοῦτο καὶ δέομαι τῆς ὑμετέρας αγάπης, ἵνα τὴν πρέπουσαν τιμὴν καὶ ὑποταγὴν δώσητε τοῖς ὑμετέροις στρατηγοῖς καὶ δημάρχοις καὶ ἑκατοντάρχοις, ἕκαστος κατὰ τὴν τά- ξιν αὐτοῦ καὶ τάγμα καὶ ὑπηρεσίαν. Γνωρίσατε δὴ τοῦτο. Καὶ ἐὰν ἐκ καρδίας φυλάξητε τὰ ὅσα ἐνεται λάμην ὑμῖν, ἐλπίζω εἰς Θεὸν ὡς λυτρωθείημεν ἡμεῖς τῆς ἐνεστώσης αὐτοῦ δικαίας ἀπειλῆς. Δεύτερον δὲ καὶ ὁ στέφανος ὁ ἀδαμάντινος ἐν οὐρανοῖς ἐναπόκει- ται ὑμῖν, καὶ μνήμη αιώνιος καὶ ἄξιος ἐν τῷ κόσμῳ Καὶ στραφεὶς πρὸς τοὺς Ενετοὺς ἐν τοῖς δεξιοῖς μέρεσιν ἱσταμένους ἔφη· ι Ενετοὶ εὐγενεῖς, ἀδελφοὶ Αγαπημένοι ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ, ἄνδρες ἰσχυροὶ καὶ στρατιωται δυνατοὶ καὶ ἐν πολέμοις δοκιμώτατοι, οι διὰ τῶν ἐστιλβωμένων ὑμῶν ῥομφαίων και χάριτος πολλάκις πλῆθος τῶν ᾿Αγαρηνῶν ἐθανατώσατε, καὶ τὸ αἷμα αὐτῶν ποταμειδώς ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν ἔρ ρευσε, τῇ σήμερον παρακαλῶ ὑμᾶς ἵνα τὴν πόλιν ταύτην τὴν εὑρισκομένην ἐπὶ τοσαύτῃ συμφορά ο ἔσεται. » Καὶ ταῦτα εἰπὼν καὶ τὴν δημηγορίαν τε- τοῦ πολέμου ολοψύχως καὶ ἐκ μέσου ψυχῆς γένητε λέσας καὶ μετὰ δακρύων καὶ στεναγμῶν τὸν Θεὸν - CHRONICON MAJUS. — LIB. 1¦I B C quare iterum vos obsecro, ut in ipso rerum discri mine amicos et fidei socios et fratres vos præstetis. › Deinde ad sinistram versus, Ligures ita allocutus est : e Ligures, fratres honoratissimi, viri bellicosi, generosi et nobiles, non ignoratis, infelicem hanc urbem semper non mean solius, sed etiam ve- stram fuisse multis de causis. Vos sæpe studiose ci opem tulistis, et auxilio vestro liberastis eam ab Agarenis, ejus hostibus. Nune rursus tempus adest opportunum, quo ope ferenda illam in Christo cha- ritatem, fortitudinem ac magnanimitatem vestram comprobetis.» Postremo ad omnes simul conversus: liam, Helladem, Beotiam, Locros, Ætolos, Acar- naniam, Achaiam, Peloponnesum, Epirum, lilyri- cum, Lycbuitas in mari Adriatico, Italiam, Tuscos, Celtas, Celtogalatas, Iberiam usque Gades, Libyam, Maurelanian, Maurusiam, Ethiopiam, Beledas, Scudam, Numidiam, Africam, Ægyptum : hac igitur nunc iste potiri conatur et reginam urbium sub- jugare in servitutemque redigere, atque sanclas ecclesias nostras, ubi sancta Trinitas adorabatur et sanctissimum celebrabatur Numen; ubi angeli divinam mentem et in carne susceptam Dei Verbi œconomiam canentes audiebantur, in ſanum blas- phemiæ suæ et garruli prophetæ Mohametis et D Non est tempus, inquit, pluribus vos allòquendi. brutorum camelorumque habitaculum convertere cogitat. Verum, fratres et commilitones, cogitate cum animis vestris, quo pacto memoriam nostri et famam et libertatem perpetuam consequamini. › Tum ad Venetos conversus, qui a dextris adsta- bant : « Veneti, inquit, illustres, fratres in Christo Deo dilecti, viri fortes et milites strenui et bello probatissimi, qui gladiis vestris micantibus et di- vina gratia sæpe magnas Agarenorum strages e‹i- distis, quorum sanguis fluminis instar de manibus vestris defluxit, hodie vos obsecro, ut urbem hanc in tanta belli calamitate versantem, ex animo et intimo pectore defendatis. Scitis enim ipsi, hanc vos alteram patriam et matrem semper habuisse : Tantummodo sceptrum nostrum dignitate sua exu- tum manibus vestris commendo, ut studiose a vobis custodiatur. Hortor autem et charitatem vestram obsecro, ut quem decet honorem et obedientiam militibus vestris, tribunis et centurionibus, secun- dum suum quisque ordinem et manipulum, præ- beatis scitote, hoc quoque esse muneris vestri. Quodsi ex animo feceritis, quæ vobis mandavi, Deo confisus spero, minis et periculis jure ab eo in nos intentis nos liberatum iri. Deinde corona adamantina in coclo vos manet, et memoria vestri perpetua et eximia in orbe terrarum erit. » His verbis cum finem dicendi fecisset et cum lacrymis gemitibusque Deo gratias egisset, cuncti velut uno

Μεσοποταμίαν, Φοινίκην καὶ Παλαιστίνην, Αραβίαν Α ὑπερασπισταί. Οίδατε γὰρ καλῶς, καὶ δευτέραν τα τε καὶ Ἰουδαίαν, Βακτριανούς και Σκύθας, Μακε- δονίαν καὶ Θετταλίαν, Ελλάδα, Βοιωτίαν, Λοκρούς καὶ Αἰτωλούς, ᾿Ακαρνανίαν, Αχαίαν καὶ Πελοπόν νησον, "Ηπειρον καὶ τὸ Ἰλλυρικὸν, Λυχνίτας κατὰ τὸ ᾿Ανδριατικόν, Ἰταλίαν, Τουσκίνους, Κελτοὺς καὶ Κελτογαλάτας, Ἰβηρίαν τε καὶ ἕως τῶν Γαδείρων, Λιβύαν καὶ Μαυρητανίαν καὶ Μαυρουσίαν, Αἰθιοπίαν, Βελίδας, Σκούδην, Νουμιδίαν καὶ Ἀφρικὴν καὶ Αἰγυ· πτον, αὐτὸς τὰ νῦν βούλεται δουλῶσαι, καὶ τὴν χυ- ριεύουσαν τῶν πόλεων ζυγῷ ὑποβαλεῖν καὶ δουλείᾳ, καὶ τὰς ἁγίας ἐκκλησίας ἡμῶν, ἔνθα ἐπροσ- κυνεῖτο ἡ ἁγία Τριὰς καὶ ἐδοξολογεῖτο τὸ πανά- γιον, καὶ ὅπου οἱ ἄγγελοι ηκούοντο ὑμνεῖν τὸ θεῖον καὶ τὴν ἔνσαρκον τοῦ Θεοῦ Λόγου οἰκονομίαν, βούλες ται ποιῆσαι προσκύνημα τῆς αὐτοῦ βλασφημίας καὶ τοῦ φληναφοῦ αὐτοῦ ψευδοπροφήτου Μωάμεθ, καὶ κατοικητήριον ἀλόγων καὶ καμήλων. Λοιπόν, ἀδελ φοὶ καὶ συστρατιῶται, κατὰ νοῦν ἐνθυμήθητε ἵνα τὸ μνημόσυνον ὑμῶν καὶ ἡ μνήμη καὶ ἡ φήμη καὶ ἡ ἐλευθερία αἰωνίως γενήσηται. » τρίδα καὶ μητέρα αὐτὴν ἀεννάως εἴχετε· διὸ καὶ ἐκ δευτέρου πάλιν λέγω καὶ παρακαλῶ ἵνα ἐν αὐτῇ ὥρᾳ ὡς φιλόπιστοί τε καὶ ὁμόπιστοι καὶ ἀδελφοὶ ποιή. σητε. » Είτα στραφεὶς ἐν τοῖς ἀριστεροίς μέρεσι λέο γει τοῖς Λιγουρίταις · « "Ω Λιγουρίται, ἐντιμότατοι ἀδελφοί, ἄνδρες πολεμισταὶ καὶ μεγαλοκάρο διοι καὶ φημιστεί, καλῶς οἴδατε καὶ γινώσκετε ὅτι ἡ δυστυχής αὕτη πόλις πάντοτε οὐκ ἐμοὶ μόνον ὑπῆρχεν, ἀλλὰ καὶ ὑμῖν διὰ πολλά τινα αίτια Ὑμεῖς μὲν πολλάκις μετὰ προθυμίας αὐτῇ ἐβοηθή σατε, καὶ συνδρομῇ ὑμετέρᾳ ἐλυτρώσατε ἀπὸ τῶν Αγαρηνῶν τῶν αὐτῆς· ἐναντίων. Τὰ νῦν πάλιν ὁ καιρός ἐστιν ἐπιτήδειος ἵνα δείξητε εἰς βοήθειαν αὐτῆς τὴν Χριστῷ ἀγάπην καὶ ἀνδρίαν καὶ γεν ναιότητα ὑμῶν. » Καὶ πληθυντικώς στραφεὶς πρὸς πάντας εἶπεν· « Οὐκ ἔχω καιρὸν εἰπεῖν ὑμῖν πλείονα. Μόνον τὸ τεταπεινωμένον ἡμέτερον σκήπτρον εἰς τὰς ὑμῶν χεῖρας ἀνατίθημι, ἵνα αὐτὸ μετ᾿ εὐνοίας φυλάξητε. Παρακαλῶ δὲ καὶ τοῦτο καὶ δέομαι τῆς ὑμετέρας αγάπης, ἵνα τὴν πρέπουσαν τιμὴν καὶ ὑποταγὴν δώσητε τοῖς ὑμετέροις στρατηγοῖς καὶ δημάρχοις καὶ ἑκατοντάρχοις, ἕκαστος κατὰ τὴν τά- ξιν αὐτοῦ καὶ τάγμα καὶ ὑπηρεσίαν. Γνωρίσατε δὴ τοῦτο. Καὶ ἐὰν ἐκ καρδίας φυλάξητε τὰ ὅσα ἐνεται λάμην ὑμῖν, ἐλπίζω εἰς Θεὸν ὡς λυτρωθείημεν ἡμεῖς τῆς ἐνεστώσης αὐτοῦ δικαίας ἀπειλῆς. Δεύτερον δὲ καὶ ὁ στέφανος ὁ ἀδαμάντινος ἐν οὐρανοῖς ἐναπόκει- ται ὑμῖν, καὶ μνήμη αιώνιος καὶ ἄξιος ἐν τῷ κόσμῳ Καὶ στραφεὶς πρὸς τοὺς Ενετοὺς ἐν τοῖς δεξιοῖς μέρεσιν ἱσταμένους ἔφη· ι Ενετοὶ εὐγενεῖς, ἀδελφοὶ Αγαπημένοι ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ, ἄνδρες ἰσχυροὶ καὶ στρατιωται δυνατοὶ καὶ ἐν πολέμοις δοκιμώτατοι, οι διὰ τῶν ἐστιλβωμένων ὑμῶν ῥομφαίων και χάριτος πολλάκις πλῆθος τῶν ᾿Αγαρηνῶν ἐθανατώσατε, καὶ τὸ αἷμα αὐτῶν ποταμειδώς ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν ἔρ ρευσε, τῇ σήμερον παρακαλῶ ὑμᾶς ἵνα τὴν πόλιν ταύτην τὴν εὑρισκομένην ἐπὶ τοσαύτῃ συμφορά ο ἔσεται. » Καὶ ταῦτα εἰπὼν καὶ τὴν δημηγορίαν τε- τοῦ πολέμου ολοψύχως καὶ ἐκ μέσου ψυχῆς γένητε λέσας καὶ μετὰ δακρύων καὶ στεναγμῶν τὸν Θεὸν - CHRONICON MAJUS. — LIB. 1¦I B C quare iterum vos obsecro, ut in ipso rerum discri mine amicos et fidei socios et fratres vos præstetis. › Deinde ad sinistram versus, Ligures ita allocutus est : e Ligures, fratres honoratissimi, viri bellicosi, generosi et nobiles, non ignoratis, infelicem hanc urbem semper non mean solius, sed etiam ve- stram fuisse multis de causis. Vos sæpe studiose ci opem tulistis, et auxilio vestro liberastis eam ab Agarenis, ejus hostibus. Nune rursus tempus adest opportunum, quo ope ferenda illam in Christo cha- ritatem, fortitudinem ac magnanimitatem vestram comprobetis.» Postremo ad omnes simul conversus: liam, Helladem, Beotiam, Locros, Ætolos, Acar- naniam, Achaiam, Peloponnesum, Epirum, lilyri- cum, Lycbuitas in mari Adriatico, Italiam, Tuscos, Celtas, Celtogalatas, Iberiam usque Gades, Libyam, Maurelanian, Maurusiam, Ethiopiam, Beledas, Scudam, Numidiam, Africam, Ægyptum : hac igitur nunc iste potiri conatur et reginam urbium sub- jugare in servitutemque redigere, atque sanclas ecclesias nostras, ubi sancta Trinitas adorabatur et sanctissimum celebrabatur Numen; ubi angeli divinam mentem et in carne susceptam Dei Verbi œconomiam canentes audiebantur, in ſanum blas- phemiæ suæ et garruli prophetæ Mohametis et D Non est tempus, inquit, pluribus vos allòquendi. brutorum camelorumque habitaculum convertere cogitat. Verum, fratres et commilitones, cogitate cum animis vestris, quo pacto memoriam nostri et famam et libertatem perpetuam consequamini. › Tum ad Venetos conversus, qui a dextris adsta- bant : « Veneti, inquit, illustres, fratres in Christo Deo dilecti, viri fortes et milites strenui et bello probatissimi, qui gladiis vestris micantibus et di- vina gratia sæpe magnas Agarenorum strages e‹i- distis, quorum sanguis fluminis instar de manibus vestris defluxit, hodie vos obsecro, ut urbem hanc in tanta belli calamitate versantem, ex animo et intimo pectore defendatis. Scitis enim ipsi, hanc vos alteram patriam et matrem semper habuisse : Tantummodo sceptrum nostrum dignitate sua exu- tum manibus vestris commendo, ut studiose a vobis custodiatur. Hortor autem et charitatem vestram obsecro, ut quem decet honorem et obedientiam militibus vestris, tribunis et centurionibus, secun- dum suum quisque ordinem et manipulum, præ- beatis scitote, hoc quoque esse muneris vestri. Quodsi ex animo feceritis, quæ vobis mandavi, Deo confisus spero, minis et periculis jure ab eo in nos intentis nos liberatum iri. Deinde corona adamantina in coclo vos manet, et memoria vestri perpetua et eximia in orbe terrarum erit. » His verbis cum finem dicendi fecisset et cum lacrymis gemitibusque Deo gratias egisset, cuncti velut uno

Τούρκων μέρους. Ὡς δὲ οἱ ἀστέρες τοῦ οὐρανοῦ Α γον ήθελον στρέψαι, ἵνα ἀναψυχὴν λάβωσιν· οἱ δὲ τζαούσιδες καὶ ῥαβδοῦχος τῆς αὐλῆς μετὰ ῥάβδων σιδηρῶν καὶ βουνεύρων ενέτυπτον, ἵνα μὴ δίδωσι νῶτα τοῖς ἐχθροίς. Τις διηγήσεται τὰς τότε φωνὰς καὶ τὰς κραυγὰς καὶ τῶν πληγέντων διαμφὶ τὸ οὐαί; ὅθεν ἕως τῶν οὐρανῶν ἀνέβαινον α! φωναὶ καὶ ὁ κρότος. Καί τινες μὲν ἐκ τῶν ἡμετέρων θεω- ροῦντες αὐτοὺς οὕτως πάσχοντας μετὰ φωνῶν μετ γάλων ἔλεγον· « Ταῦτα πολλάκις ποιήσαντες κακῶς ἀπεκρούσθητε·, αὐτοὶ δὲ μετὰ βίας, τὴν ἀνδρίαν αὐτῶν θέλοντες δεῖξαι, ἐπὶ τὰς κλίμακας πάλιν ἀνέ βαινον. Ετεροι δέ τινες τολμηροὶ καὶ ἰσχυροὶ καὶ δραστικοὶ ἐπὶ τῶν ὤμων εἰς τοῦ ἑτέρου ἀνέβαινε, καὶ ἄλλος πάλιν ἐπὶ τῶν ὤμων τοῦ δευτέρου ἀνήρ- χετο ὅπως ἐδύνατο, ἵνα ἄνω ἐν τοῖς τείχεσιν ἔλθωσι. ἀρχὴν ἐποίουν μὴ φαίνεσθαι, τοῦ φωτὸς τῆς ἡμέρας αὐγάζοντος, καὶ ἐκ τῶν ἀνατολῶν τὸ ῥοδοειδὲς τῆς πρωΐας ἐνέφαινεν, πᾶν τὸ πλῆθος τῶν πολεμίων ὡς σχοίνισμα ἓν ἐγεγόνει ἐκ τοῦ ἑνὸς μέρους τῆς πόλ λεως ἕως τοῦ ἑτέρου. Καὶ τὰ ὄργανα τὰ πολεμικά, τύμπανά τε καὶ ἄλλα κεράτινα καὶ πῶν ἕτερον, κρούσαντες καὶ φωναῖς ἰσχυραῖς ἀλαλάξαντες εἰς τὰς ἐλεβόλεις πάσας τὸ πῦρ ἐνέβαλον, καὶ πάντες ὁμοθυμαδὸν ἐν ἑνὶ καιρῷ καὶ ὥρᾳ διά τε χέρσου καὶ θαλάσσης τὴν ἐμβολὴν καὶ σύῤῥηξιν τοῦ πολέμου καὶ συμπλοκὴν ἐποίησαν. Θα σαλέοι δέ τινες πολε- μήτορες τὰς μηρινθώδεις κλίμακας επανίουσι. Τα δὲ βέλη παντοῖα κατὰ τῶν ἐν τοῖς πύργοις ἀφίετο. Καὶ ὥραις μὲν δύο ἡ μάχη ἐνεστήκει στενοῦσα καὶ φρικαλέα, ἦν δέ πως τὰ τῶν Χριστιανῶν ἐπικρα- Β Καὶ ταῦτα πάντα ποιοῦντες σφοδρῶς καὶ βιαίω: τέστερα· καὶ γὰρ αἱ κλιμακοφόροι τριήρεις σὺν τῇ γεφύρα άπρακτοι τῶν τειχῶν τῶν ὑδραίων ἀπε- κρούσθησαν, καὶ τὰ τῶν λίθων ἐκ τῆς πόλεως ἀφε- τήρια πλείστους τῶν ἐναντίων Αγαρηνών διέφθει ραν, καὶ ἐκ τῆς χέρσου μέρους τὰ ὅμοια τοὺς ἐναντίους καὶ χεῖρον ἐδεξιώσαντο. Καὶ ἦν ἰδεῖν θέαμα ξένον, ὥσπερ νεφέλη σκοτεινή καλύπτουσα τὸν ἥλιον καὶ τὸν οὐρανόν. Καὶ τὰς κατα- σκευασθείσας μηχανὰς μετὰ τοῦ ὑγρού πυρὸς ρίπτον- τες τοὺς ἐναντίους ἐκαίον, καὶ τὰς ἀναβάθρας καὶ κλίμακας μετὰ τῶν ἀναβαινόντων λίθοις βαρέοις ἄνωθεν ἀκοντίζοντες κατέκοπτον, καὶ μετὰ ἑλεβο- λίσκων καὶ τόξων ἀπεδίωχνον· καὶ ἔνθ᾽ ἂν τὸ πλῆς θος ἐθεώρουν, ἐκεῖσε ταῖς ἐλεβόλεσι πῦρ ἐνέβαλλον καὶ πολλοὺς ἔπληττον καὶ ἀπέκτεινον. Οἱ δὲ έναν- τίοι ἔκ τε τοῦ κόπου του πολέμου καὶ τῆς ἀντιστά σεως τοσοῦτον ἀγανακτήσαντες ὥστε ὄπισθεν ὀλί συῤῥήγνυται περὶ τὰς εἰσόδους καὶ ἀνόδους μάχη καρτερά, καὶ τὰ ξίφη ἐσπασμένοι συνεπλέκοντο, φόνος δὲ πολὺς ἦν εκατέρωθεν. Κλινομένης δὲ ἤδη τῆς ἡμῶν παρατάξεως Θεόφιλος μὲν ὁ Παν λαιολόγος και Δημήτριος ὁ Καντακουζηνὸς ἄνδρες ἄριστοι προπηδήσαντες νικῶσι τοὺς Αγαρηνούς καὶ τρέπουσι καὶ ἐκ τῶν τειχῶν καὶ τῶν κλιμάκων κακῶς ἀπεκρήμνισαν καὶ διεσκέδασαν. Τότε οὖν καὶ ἕτεροι οι διατεταγμένοι εἰς βοήθειαν ἔφθασαν. Ἐκεῖ δὲ ὁ βασιλεὺς ἔφιππος εὑρεθεὶς καὶ τοὺς στρατιώτας αναθαρρύνων καὶ ἐγείρων, ἵνα προθύ μως μάχωνται, ἔλεγεν· . Ω συστρατιῶται καὶ ἀδελφοί, στῆτε ἀνδρείως, παρακαλῶ ὑμᾶς διὰ τοὺς οἰκτιρμοὺς τοῦ Θεοῦ, ὅτι τὰ νῦν θεωρῶ τὸ πλῆθος τῶν ἐναντίων ἀρχὴν λαμβάνειν συγκοπήν ποιῆσαι, καὶ ὀλίγον διασκεδάζονται, καὶ οὐ κατὰ τὴν τάξιν αὐτῶν καὶ συνήθειαν ἔρχονται, καὶ ἡ νίκη ἐλπίζω CHRONICON MAJUS. - LIB. IIL. stium multitudo perinde ac funis ab una parte ur- bis ad alteram pertinuit. Organis belliris, tympa- nis, tubis corneis, reliquis omnibus strepentes et magno frementes clamore, in omnes helepoles igno co:jecto, cuncti concorditer, eodem tempore et hora, terra marique impressionem faciunt et pu- guam lacessunt. Quidam audaciores bellatores per scalas ascendunt. Omnis generis tela in eos, qui in turribus erant, conjiciuntur. Horas duas acriter et horribiliter pugnatum est, ac superior forsan erat res Christiana. Nam triremes, quibus scalæ portabantur, cum ponte re infecta a muris mariti- mis repulsæ sunt, et saxa ex urbe jactata Agare- norum plurimos exstinxerunt, atque e terra simi- liter ac pejus etiam hostes excipiebant : eratque videre novum spectaculum, solem et cœlum tanquam obscura nube involutum. Machinis igne Græco in- structis jaculantes, hostes concremabant; scalæ et qui eas ascendebant, molaribus desuper jactis detur- þabantur et jaculis sagittisque repellebantur, et ubi confertos hostes videbant, eo helepolibus ignem jacu- lati multos vulnerabant et interficiebant. Hostes autem labores belli et nostrorum renisus ita ægre tulerunt, ut nonnihil recedere vellent ad recreandas vires. Verum tzausides et lictores aulæ virgis fer- PATROL. GR, CLVI. C D reis et scorteis eos urgebant, ne hosti terga darent. Quis voces et clamores et vulneratorum utrimque gemitus verbis assequatur, unde ad sidera pene- traret strepitus ? Quidam de nostris, cum ita hostes affectos viderunt, clamabant : • Sepe hoc conati, male semper repulsi estis, Ad quæ illi, virtutis ostentandæ cupiditate, scalas rursus ascendebant. Alii audaces, strenui et prompti viri alter in alte- rius humeros et in hujus humeros tertius, qui pos - set, ascendebant, ut sic murus superarent. Hae omnia dum fiunt, vehementer et acriter circa aditus et ascensus prælium commissum, et strictis ensi- bus pugnatum est, magnaque utrimque fiebat ca- des. Inclinante jam acie nostra, Theophilus Palæo- logus et Demetrius Cantacuzenus, viri fortissimi, prosiluerunt, Agarenos vicerunt et fugarunt atque e mœnibus male deturbatos disperserunt. Tum etiam alii, qui illic dispositi essent, ad auxilium advolarunt. Imperator, qui forte ibi aderat in equo, milites, ut strenue dimicarent, bis verbis cohorta- tus est : • Commilitones et fratres, per misericor- diam Dei vos rogo, state viriliter, quandoquidem hostium copřas nunc viribus labascere et paulatim dissipari nec ordine et more suo incedere video, ac, Deo confisus, spero, victoriam nostram fore. .

Τούρκων μέρους. Ὡς δὲ οἱ ἀστέρες τοῦ οὐρανοῦ Α γον ήθελον στρέψαι, ἵνα ἀναψυχὴν λάβωσιν· οἱ δὲ τζαούσιδες καὶ ῥαβδοῦχος τῆς αὐλῆς μετὰ ῥάβδων σιδηρῶν καὶ βουνεύρων ενέτυπτον, ἵνα μὴ δίδωσι νῶτα τοῖς ἐχθροίς. Τις διηγήσεται τὰς τότε φωνὰς καὶ τὰς κραυγὰς καὶ τῶν πληγέντων διαμφὶ τὸ οὐαί; ὅθεν ἕως τῶν οὐρανῶν ἀνέβαινον α! φωναὶ καὶ ὁ κρότος. Καί τινες μὲν ἐκ τῶν ἡμετέρων θεω- ροῦντες αὐτοὺς οὕτως πάσχοντας μετὰ φωνῶν μετ γάλων ἔλεγον· « Ταῦτα πολλάκις ποιήσαντες κακῶς ἀπεκρούσθητε·, αὐτοὶ δὲ μετὰ βίας, τὴν ἀνδρίαν αὐτῶν θέλοντες δεῖξαι, ἐπὶ τὰς κλίμακας πάλιν ἀνέ βαινον. Ετεροι δέ τινες τολμηροὶ καὶ ἰσχυροὶ καὶ δραστικοὶ ἐπὶ τῶν ὤμων εἰς τοῦ ἑτέρου ἀνέβαινε, καὶ ἄλλος πάλιν ἐπὶ τῶν ὤμων τοῦ δευτέρου ἀνήρ- χετο ὅπως ἐδύνατο, ἵνα ἄνω ἐν τοῖς τείχεσιν ἔλθωσι. ἀρχὴν ἐποίουν μὴ φαίνεσθαι, τοῦ φωτὸς τῆς ἡμέρας αὐγάζοντος, καὶ ἐκ τῶν ἀνατολῶν τὸ ῥοδοειδὲς τῆς πρωΐας ἐνέφαινεν, πᾶν τὸ πλῆθος τῶν πολεμίων ὡς σχοίνισμα ἓν ἐγεγόνει ἐκ τοῦ ἑνὸς μέρους τῆς πόλ λεως ἕως τοῦ ἑτέρου. Καὶ τὰ ὄργανα τὰ πολεμικά, τύμπανά τε καὶ ἄλλα κεράτινα καὶ πῶν ἕτερον, κρούσαντες καὶ φωναῖς ἰσχυραῖς ἀλαλάξαντες εἰς τὰς ἐλεβόλεις πάσας τὸ πῦρ ἐνέβαλον, καὶ πάντες ὁμοθυμαδὸν ἐν ἑνὶ καιρῷ καὶ ὥρᾳ διά τε χέρσου καὶ θαλάσσης τὴν ἐμβολὴν καὶ σύῤῥηξιν τοῦ πολέμου καὶ συμπλοκὴν ἐποίησαν. Θα σαλέοι δέ τινες πολε- μήτορες τὰς μηρινθώδεις κλίμακας επανίουσι. Τα δὲ βέλη παντοῖα κατὰ τῶν ἐν τοῖς πύργοις ἀφίετο. Καὶ ὥραις μὲν δύο ἡ μάχη ἐνεστήκει στενοῦσα καὶ φρικαλέα, ἦν δέ πως τὰ τῶν Χριστιανῶν ἐπικρα- Β Καὶ ταῦτα πάντα ποιοῦντες σφοδρῶς καὶ βιαίω: τέστερα· καὶ γὰρ αἱ κλιμακοφόροι τριήρεις σὺν τῇ γεφύρα άπρακτοι τῶν τειχῶν τῶν ὑδραίων ἀπε- κρούσθησαν, καὶ τὰ τῶν λίθων ἐκ τῆς πόλεως ἀφε- τήρια πλείστους τῶν ἐναντίων Αγαρηνών διέφθει ραν, καὶ ἐκ τῆς χέρσου μέρους τὰ ὅμοια τοὺς ἐναντίους καὶ χεῖρον ἐδεξιώσαντο. Καὶ ἦν ἰδεῖν θέαμα ξένον, ὥσπερ νεφέλη σκοτεινή καλύπτουσα τὸν ἥλιον καὶ τὸν οὐρανόν. Καὶ τὰς κατα- σκευασθείσας μηχανὰς μετὰ τοῦ ὑγρού πυρὸς ρίπτον- τες τοὺς ἐναντίους ἐκαίον, καὶ τὰς ἀναβάθρας καὶ κλίμακας μετὰ τῶν ἀναβαινόντων λίθοις βαρέοις ἄνωθεν ἀκοντίζοντες κατέκοπτον, καὶ μετὰ ἑλεβο- λίσκων καὶ τόξων ἀπεδίωχνον· καὶ ἔνθ᾽ ἂν τὸ πλῆς θος ἐθεώρουν, ἐκεῖσε ταῖς ἐλεβόλεσι πῦρ ἐνέβαλλον καὶ πολλοὺς ἔπληττον καὶ ἀπέκτεινον. Οἱ δὲ έναν- τίοι ἔκ τε τοῦ κόπου του πολέμου καὶ τῆς ἀντιστά σεως τοσοῦτον ἀγανακτήσαντες ὥστε ὄπισθεν ὀλί συῤῥήγνυται περὶ τὰς εἰσόδους καὶ ἀνόδους μάχη καρτερά, καὶ τὰ ξίφη ἐσπασμένοι συνεπλέκοντο, φόνος δὲ πολὺς ἦν εκατέρωθεν. Κλινομένης δὲ ἤδη τῆς ἡμῶν παρατάξεως Θεόφιλος μὲν ὁ Παν λαιολόγος και Δημήτριος ὁ Καντακουζηνὸς ἄνδρες ἄριστοι προπηδήσαντες νικῶσι τοὺς Αγαρηνούς καὶ τρέπουσι καὶ ἐκ τῶν τειχῶν καὶ τῶν κλιμάκων κακῶς ἀπεκρήμνισαν καὶ διεσκέδασαν. Τότε οὖν καὶ ἕτεροι οι διατεταγμένοι εἰς βοήθειαν ἔφθασαν. Ἐκεῖ δὲ ὁ βασιλεὺς ἔφιππος εὑρεθεὶς καὶ τοὺς στρατιώτας αναθαρρύνων καὶ ἐγείρων, ἵνα προθύ μως μάχωνται, ἔλεγεν· . Ω συστρατιῶται καὶ ἀδελφοί, στῆτε ἀνδρείως, παρακαλῶ ὑμᾶς διὰ τοὺς οἰκτιρμοὺς τοῦ Θεοῦ, ὅτι τὰ νῦν θεωρῶ τὸ πλῆθος τῶν ἐναντίων ἀρχὴν λαμβάνειν συγκοπήν ποιῆσαι, καὶ ὀλίγον διασκεδάζονται, καὶ οὐ κατὰ τὴν τάξιν αὐτῶν καὶ συνήθειαν ἔρχονται, καὶ ἡ νίκη ἐλπίζω CHRONICON MAJUS. - LIB. IIL. stium multitudo perinde ac funis ab una parte ur- bis ad alteram pertinuit. Organis belliris, tympa- nis, tubis corneis, reliquis omnibus strepentes et magno frementes clamore, in omnes helepoles igno co:jecto, cuncti concorditer, eodem tempore et hora, terra marique impressionem faciunt et pu- guam lacessunt. Quidam audaciores bellatores per scalas ascendunt. Omnis generis tela in eos, qui in turribus erant, conjiciuntur. Horas duas acriter et horribiliter pugnatum est, ac superior forsan erat res Christiana. Nam triremes, quibus scalæ portabantur, cum ponte re infecta a muris mariti- mis repulsæ sunt, et saxa ex urbe jactata Agare- norum plurimos exstinxerunt, atque e terra simi- liter ac pejus etiam hostes excipiebant : eratque videre novum spectaculum, solem et cœlum tanquam obscura nube involutum. Machinis igne Græco in- structis jaculantes, hostes concremabant; scalæ et qui eas ascendebant, molaribus desuper jactis detur- þabantur et jaculis sagittisque repellebantur, et ubi confertos hostes videbant, eo helepolibus ignem jacu- lati multos vulnerabant et interficiebant. Hostes autem labores belli et nostrorum renisus ita ægre tulerunt, ut nonnihil recedere vellent ad recreandas vires. Verum tzausides et lictores aulæ virgis fer- PATROL. GR, CLVI. C D reis et scorteis eos urgebant, ne hosti terga darent. Quis voces et clamores et vulneratorum utrimque gemitus verbis assequatur, unde ad sidera pene- traret strepitus ? Quidam de nostris, cum ita hostes affectos viderunt, clamabant : • Sepe hoc conati, male semper repulsi estis, Ad quæ illi, virtutis ostentandæ cupiditate, scalas rursus ascendebant. Alii audaces, strenui et prompti viri alter in alte- rius humeros et in hujus humeros tertius, qui pos - set, ascendebant, ut sic murus superarent. Hae omnia dum fiunt, vehementer et acriter circa aditus et ascensus prælium commissum, et strictis ensi- bus pugnatum est, magnaque utrimque fiebat ca- des. Inclinante jam acie nostra, Theophilus Palæo- logus et Demetrius Cantacuzenus, viri fortissimi, prosiluerunt, Agarenos vicerunt et fugarunt atque e mœnibus male deturbatos disperserunt. Tum etiam alii, qui illic dispositi essent, ad auxilium advolarunt. Imperator, qui forte ibi aderat in equo, milites, ut strenue dimicarent, bis verbis cohorta- tus est : • Commilitones et fratres, per misericor- diam Dei vos rogo, state viriliter, quandoquidem hostium copřas nunc viribus labascere et paulatim dissipari nec ordine et more suo incedere video, ac, Deo confisus, spero, victoriam nostram fore. .

Τούρκων μέρους. Ὡς δὲ οἱ ἀστέρες τοῦ οὐρανοῦ Α γον ήθελον στρέψαι, ἵνα ἀναψυχὴν λάβωσιν· οἱ δὲ τζαούσιδες καὶ ῥαβδοῦχος τῆς αὐλῆς μετὰ ῥάβδων σιδηρῶν καὶ βουνεύρων ενέτυπτον, ἵνα μὴ δίδωσι νῶτα τοῖς ἐχθροίς. Τις διηγήσεται τὰς τότε φωνὰς καὶ τὰς κραυγὰς καὶ τῶν πληγέντων διαμφὶ τὸ οὐαί; ὅθεν ἕως τῶν οὐρανῶν ἀνέβαινον α! φωναὶ καὶ ὁ κρότος. Καί τινες μὲν ἐκ τῶν ἡμετέρων θεω- ροῦντες αὐτοὺς οὕτως πάσχοντας μετὰ φωνῶν μετ γάλων ἔλεγον· « Ταῦτα πολλάκις ποιήσαντες κακῶς ἀπεκρούσθητε·, αὐτοὶ δὲ μετὰ βίας, τὴν ἀνδρίαν αὐτῶν θέλοντες δεῖξαι, ἐπὶ τὰς κλίμακας πάλιν ἀνέ βαινον. Ετεροι δέ τινες τολμηροὶ καὶ ἰσχυροὶ καὶ δραστικοὶ ἐπὶ τῶν ὤμων εἰς τοῦ ἑτέρου ἀνέβαινε, καὶ ἄλλος πάλιν ἐπὶ τῶν ὤμων τοῦ δευτέρου ἀνήρ- χετο ὅπως ἐδύνατο, ἵνα ἄνω ἐν τοῖς τείχεσιν ἔλθωσι. ἀρχὴν ἐποίουν μὴ φαίνεσθαι, τοῦ φωτὸς τῆς ἡμέρας αὐγάζοντος, καὶ ἐκ τῶν ἀνατολῶν τὸ ῥοδοειδὲς τῆς πρωΐας ἐνέφαινεν, πᾶν τὸ πλῆθος τῶν πολεμίων ὡς σχοίνισμα ἓν ἐγεγόνει ἐκ τοῦ ἑνὸς μέρους τῆς πόλ λεως ἕως τοῦ ἑτέρου. Καὶ τὰ ὄργανα τὰ πολεμικά, τύμπανά τε καὶ ἄλλα κεράτινα καὶ πῶν ἕτερον, κρούσαντες καὶ φωναῖς ἰσχυραῖς ἀλαλάξαντες εἰς τὰς ἐλεβόλεις πάσας τὸ πῦρ ἐνέβαλον, καὶ πάντες ὁμοθυμαδὸν ἐν ἑνὶ καιρῷ καὶ ὥρᾳ διά τε χέρσου καὶ θαλάσσης τὴν ἐμβολὴν καὶ σύῤῥηξιν τοῦ πολέμου καὶ συμπλοκὴν ἐποίησαν. Θα σαλέοι δέ τινες πολε- μήτορες τὰς μηρινθώδεις κλίμακας επανίουσι. Τα δὲ βέλη παντοῖα κατὰ τῶν ἐν τοῖς πύργοις ἀφίετο. Καὶ ὥραις μὲν δύο ἡ μάχη ἐνεστήκει στενοῦσα καὶ φρικαλέα, ἦν δέ πως τὰ τῶν Χριστιανῶν ἐπικρα- Β Καὶ ταῦτα πάντα ποιοῦντες σφοδρῶς καὶ βιαίω: τέστερα· καὶ γὰρ αἱ κλιμακοφόροι τριήρεις σὺν τῇ γεφύρα άπρακτοι τῶν τειχῶν τῶν ὑδραίων ἀπε- κρούσθησαν, καὶ τὰ τῶν λίθων ἐκ τῆς πόλεως ἀφε- τήρια πλείστους τῶν ἐναντίων Αγαρηνών διέφθει ραν, καὶ ἐκ τῆς χέρσου μέρους τὰ ὅμοια τοὺς ἐναντίους καὶ χεῖρον ἐδεξιώσαντο. Καὶ ἦν ἰδεῖν θέαμα ξένον, ὥσπερ νεφέλη σκοτεινή καλύπτουσα τὸν ἥλιον καὶ τὸν οὐρανόν. Καὶ τὰς κατα- σκευασθείσας μηχανὰς μετὰ τοῦ ὑγρού πυρὸς ρίπτον- τες τοὺς ἐναντίους ἐκαίον, καὶ τὰς ἀναβάθρας καὶ κλίμακας μετὰ τῶν ἀναβαινόντων λίθοις βαρέοις ἄνωθεν ἀκοντίζοντες κατέκοπτον, καὶ μετὰ ἑλεβο- λίσκων καὶ τόξων ἀπεδίωχνον· καὶ ἔνθ᾽ ἂν τὸ πλῆς θος ἐθεώρουν, ἐκεῖσε ταῖς ἐλεβόλεσι πῦρ ἐνέβαλλον καὶ πολλοὺς ἔπληττον καὶ ἀπέκτεινον. Οἱ δὲ έναν- τίοι ἔκ τε τοῦ κόπου του πολέμου καὶ τῆς ἀντιστά σεως τοσοῦτον ἀγανακτήσαντες ὥστε ὄπισθεν ὀλί συῤῥήγνυται περὶ τὰς εἰσόδους καὶ ἀνόδους μάχη καρτερά, καὶ τὰ ξίφη ἐσπασμένοι συνεπλέκοντο, φόνος δὲ πολὺς ἦν εκατέρωθεν. Κλινομένης δὲ ἤδη τῆς ἡμῶν παρατάξεως Θεόφιλος μὲν ὁ Παν λαιολόγος και Δημήτριος ὁ Καντακουζηνὸς ἄνδρες ἄριστοι προπηδήσαντες νικῶσι τοὺς Αγαρηνούς καὶ τρέπουσι καὶ ἐκ τῶν τειχῶν καὶ τῶν κλιμάκων κακῶς ἀπεκρήμνισαν καὶ διεσκέδασαν. Τότε οὖν καὶ ἕτεροι οι διατεταγμένοι εἰς βοήθειαν ἔφθασαν. Ἐκεῖ δὲ ὁ βασιλεὺς ἔφιππος εὑρεθεὶς καὶ τοὺς στρατιώτας αναθαρρύνων καὶ ἐγείρων, ἵνα προθύ μως μάχωνται, ἔλεγεν· . Ω συστρατιῶται καὶ ἀδελφοί, στῆτε ἀνδρείως, παρακαλῶ ὑμᾶς διὰ τοὺς οἰκτιρμοὺς τοῦ Θεοῦ, ὅτι τὰ νῦν θεωρῶ τὸ πλῆθος τῶν ἐναντίων ἀρχὴν λαμβάνειν συγκοπήν ποιῆσαι, καὶ ὀλίγον διασκεδάζονται, καὶ οὐ κατὰ τὴν τάξιν αὐτῶν καὶ συνήθειαν ἔρχονται, καὶ ἡ νίκη ἐλπίζω CHRONICON MAJUS. - LIB. IIL. stium multitudo perinde ac funis ab una parte ur- bis ad alteram pertinuit. Organis belliris, tympa- nis, tubis corneis, reliquis omnibus strepentes et magno frementes clamore, in omnes helepoles igno co:jecto, cuncti concorditer, eodem tempore et hora, terra marique impressionem faciunt et pu- guam lacessunt. Quidam audaciores bellatores per scalas ascendunt. Omnis generis tela in eos, qui in turribus erant, conjiciuntur. Horas duas acriter et horribiliter pugnatum est, ac superior forsan erat res Christiana. Nam triremes, quibus scalæ portabantur, cum ponte re infecta a muris mariti- mis repulsæ sunt, et saxa ex urbe jactata Agare- norum plurimos exstinxerunt, atque e terra simi- liter ac pejus etiam hostes excipiebant : eratque videre novum spectaculum, solem et cœlum tanquam obscura nube involutum. Machinis igne Græco in- structis jaculantes, hostes concremabant; scalæ et qui eas ascendebant, molaribus desuper jactis detur- þabantur et jaculis sagittisque repellebantur, et ubi confertos hostes videbant, eo helepolibus ignem jacu- lati multos vulnerabant et interficiebant. Hostes autem labores belli et nostrorum renisus ita ægre tulerunt, ut nonnihil recedere vellent ad recreandas vires. Verum tzausides et lictores aulæ virgis fer- PATROL. GR, CLVI. C D reis et scorteis eos urgebant, ne hosti terga darent. Quis voces et clamores et vulneratorum utrimque gemitus verbis assequatur, unde ad sidera pene- traret strepitus ? Quidam de nostris, cum ita hostes affectos viderunt, clamabant : • Sepe hoc conati, male semper repulsi estis, Ad quæ illi, virtutis ostentandæ cupiditate, scalas rursus ascendebant. Alii audaces, strenui et prompti viri alter in alte- rius humeros et in hujus humeros tertius, qui pos - set, ascendebant, ut sic murus superarent. Hae omnia dum fiunt, vehementer et acriter circa aditus et ascensus prælium commissum, et strictis ensi- bus pugnatum est, magnaque utrimque fiebat ca- des. Inclinante jam acie nostra, Theophilus Palæo- logus et Demetrius Cantacuzenus, viri fortissimi, prosiluerunt, Agarenos vicerunt et fugarunt atque e mœnibus male deturbatos disperserunt. Tum etiam alii, qui illic dispositi essent, ad auxilium advolarunt. Imperator, qui forte ibi aderat in equo, milites, ut strenue dimicarent, bis verbis cohorta- tus est : • Commilitones et fratres, per misericor- diam Dei vos rogo, state viriliter, quandoquidem hostium copřas nunc viribus labascere et paulatim dissipari nec ordine et more suo incedere video, ac, Deo confisus, spero, victoriam nostram fore. .

Τούρκων μέρους. Ὡς δὲ οἱ ἀστέρες τοῦ οὐρανοῦ Α γον ήθελον στρέψαι, ἵνα ἀναψυχὴν λάβωσιν· οἱ δὲ τζαούσιδες καὶ ῥαβδοῦχος τῆς αὐλῆς μετὰ ῥάβδων σιδηρῶν καὶ βουνεύρων ενέτυπτον, ἵνα μὴ δίδωσι νῶτα τοῖς ἐχθροίς. Τις διηγήσεται τὰς τότε φωνὰς καὶ τὰς κραυγὰς καὶ τῶν πληγέντων διαμφὶ τὸ οὐαί; ὅθεν ἕως τῶν οὐρανῶν ἀνέβαινον α! φωναὶ καὶ ὁ κρότος. Καί τινες μὲν ἐκ τῶν ἡμετέρων θεω- ροῦντες αὐτοὺς οὕτως πάσχοντας μετὰ φωνῶν μετ γάλων ἔλεγον· « Ταῦτα πολλάκις ποιήσαντες κακῶς ἀπεκρούσθητε·, αὐτοὶ δὲ μετὰ βίας, τὴν ἀνδρίαν αὐτῶν θέλοντες δεῖξαι, ἐπὶ τὰς κλίμακας πάλιν ἀνέ βαινον. Ετεροι δέ τινες τολμηροὶ καὶ ἰσχυροὶ καὶ δραστικοὶ ἐπὶ τῶν ὤμων εἰς τοῦ ἑτέρου ἀνέβαινε, καὶ ἄλλος πάλιν ἐπὶ τῶν ὤμων τοῦ δευτέρου ἀνήρ- χετο ὅπως ἐδύνατο, ἵνα ἄνω ἐν τοῖς τείχεσιν ἔλθωσι. ἀρχὴν ἐποίουν μὴ φαίνεσθαι, τοῦ φωτὸς τῆς ἡμέρας αὐγάζοντος, καὶ ἐκ τῶν ἀνατολῶν τὸ ῥοδοειδὲς τῆς πρωΐας ἐνέφαινεν, πᾶν τὸ πλῆθος τῶν πολεμίων ὡς σχοίνισμα ἓν ἐγεγόνει ἐκ τοῦ ἑνὸς μέρους τῆς πόλ λεως ἕως τοῦ ἑτέρου. Καὶ τὰ ὄργανα τὰ πολεμικά, τύμπανά τε καὶ ἄλλα κεράτινα καὶ πῶν ἕτερον, κρούσαντες καὶ φωναῖς ἰσχυραῖς ἀλαλάξαντες εἰς τὰς ἐλεβόλεις πάσας τὸ πῦρ ἐνέβαλον, καὶ πάντες ὁμοθυμαδὸν ἐν ἑνὶ καιρῷ καὶ ὥρᾳ διά τε χέρσου καὶ θαλάσσης τὴν ἐμβολὴν καὶ σύῤῥηξιν τοῦ πολέμου καὶ συμπλοκὴν ἐποίησαν. Θα σαλέοι δέ τινες πολε- μήτορες τὰς μηρινθώδεις κλίμακας επανίουσι. Τα δὲ βέλη παντοῖα κατὰ τῶν ἐν τοῖς πύργοις ἀφίετο. Καὶ ὥραις μὲν δύο ἡ μάχη ἐνεστήκει στενοῦσα καὶ φρικαλέα, ἦν δέ πως τὰ τῶν Χριστιανῶν ἐπικρα- Β Καὶ ταῦτα πάντα ποιοῦντες σφοδρῶς καὶ βιαίω: τέστερα· καὶ γὰρ αἱ κλιμακοφόροι τριήρεις σὺν τῇ γεφύρα άπρακτοι τῶν τειχῶν τῶν ὑδραίων ἀπε- κρούσθησαν, καὶ τὰ τῶν λίθων ἐκ τῆς πόλεως ἀφε- τήρια πλείστους τῶν ἐναντίων Αγαρηνών διέφθει ραν, καὶ ἐκ τῆς χέρσου μέρους τὰ ὅμοια τοὺς ἐναντίους καὶ χεῖρον ἐδεξιώσαντο. Καὶ ἦν ἰδεῖν θέαμα ξένον, ὥσπερ νεφέλη σκοτεινή καλύπτουσα τὸν ἥλιον καὶ τὸν οὐρανόν. Καὶ τὰς κατα- σκευασθείσας μηχανὰς μετὰ τοῦ ὑγρού πυρὸς ρίπτον- τες τοὺς ἐναντίους ἐκαίον, καὶ τὰς ἀναβάθρας καὶ κλίμακας μετὰ τῶν ἀναβαινόντων λίθοις βαρέοις ἄνωθεν ἀκοντίζοντες κατέκοπτον, καὶ μετὰ ἑλεβο- λίσκων καὶ τόξων ἀπεδίωχνον· καὶ ἔνθ᾽ ἂν τὸ πλῆς θος ἐθεώρουν, ἐκεῖσε ταῖς ἐλεβόλεσι πῦρ ἐνέβαλλον καὶ πολλοὺς ἔπληττον καὶ ἀπέκτεινον. Οἱ δὲ έναν- τίοι ἔκ τε τοῦ κόπου του πολέμου καὶ τῆς ἀντιστά σεως τοσοῦτον ἀγανακτήσαντες ὥστε ὄπισθεν ὀλί συῤῥήγνυται περὶ τὰς εἰσόδους καὶ ἀνόδους μάχη καρτερά, καὶ τὰ ξίφη ἐσπασμένοι συνεπλέκοντο, φόνος δὲ πολὺς ἦν εκατέρωθεν. Κλινομένης δὲ ἤδη τῆς ἡμῶν παρατάξεως Θεόφιλος μὲν ὁ Παν λαιολόγος και Δημήτριος ὁ Καντακουζηνὸς ἄνδρες ἄριστοι προπηδήσαντες νικῶσι τοὺς Αγαρηνούς καὶ τρέπουσι καὶ ἐκ τῶν τειχῶν καὶ τῶν κλιμάκων κακῶς ἀπεκρήμνισαν καὶ διεσκέδασαν. Τότε οὖν καὶ ἕτεροι οι διατεταγμένοι εἰς βοήθειαν ἔφθασαν. Ἐκεῖ δὲ ὁ βασιλεὺς ἔφιππος εὑρεθεὶς καὶ τοὺς στρατιώτας αναθαρρύνων καὶ ἐγείρων, ἵνα προθύ μως μάχωνται, ἔλεγεν· . Ω συστρατιῶται καὶ ἀδελφοί, στῆτε ἀνδρείως, παρακαλῶ ὑμᾶς διὰ τοὺς οἰκτιρμοὺς τοῦ Θεοῦ, ὅτι τὰ νῦν θεωρῶ τὸ πλῆθος τῶν ἐναντίων ἀρχὴν λαμβάνειν συγκοπήν ποιῆσαι, καὶ ὀλίγον διασκεδάζονται, καὶ οὐ κατὰ τὴν τάξιν αὐτῶν καὶ συνήθειαν ἔρχονται, καὶ ἡ νίκη ἐλπίζω CHRONICON MAJUS. - LIB. IIL. stium multitudo perinde ac funis ab una parte ur- bis ad alteram pertinuit. Organis belliris, tympa- nis, tubis corneis, reliquis omnibus strepentes et magno frementes clamore, in omnes helepoles igno co:jecto, cuncti concorditer, eodem tempore et hora, terra marique impressionem faciunt et pu- guam lacessunt. Quidam audaciores bellatores per scalas ascendunt. Omnis generis tela in eos, qui in turribus erant, conjiciuntur. Horas duas acriter et horribiliter pugnatum est, ac superior forsan erat res Christiana. Nam triremes, quibus scalæ portabantur, cum ponte re infecta a muris mariti- mis repulsæ sunt, et saxa ex urbe jactata Agare- norum plurimos exstinxerunt, atque e terra simi- liter ac pejus etiam hostes excipiebant : eratque videre novum spectaculum, solem et cœlum tanquam obscura nube involutum. Machinis igne Græco in- structis jaculantes, hostes concremabant; scalæ et qui eas ascendebant, molaribus desuper jactis detur- þabantur et jaculis sagittisque repellebantur, et ubi confertos hostes videbant, eo helepolibus ignem jacu- lati multos vulnerabant et interficiebant. Hostes autem labores belli et nostrorum renisus ita ægre tulerunt, ut nonnihil recedere vellent ad recreandas vires. Verum tzausides et lictores aulæ virgis fer- PATROL. GR, CLVI. C D reis et scorteis eos urgebant, ne hosti terga darent. Quis voces et clamores et vulneratorum utrimque gemitus verbis assequatur, unde ad sidera pene- traret strepitus ? Quidam de nostris, cum ita hostes affectos viderunt, clamabant : • Sepe hoc conati, male semper repulsi estis, Ad quæ illi, virtutis ostentandæ cupiditate, scalas rursus ascendebant. Alii audaces, strenui et prompti viri alter in alte- rius humeros et in hujus humeros tertius, qui pos - set, ascendebant, ut sic murus superarent. Hae omnia dum fiunt, vehementer et acriter circa aditus et ascensus prælium commissum, et strictis ensi- bus pugnatum est, magnaque utrimque fiebat ca- des. Inclinante jam acie nostra, Theophilus Palæo- logus et Demetrius Cantacuzenus, viri fortissimi, prosiluerunt, Agarenos vicerunt et fugarunt atque e mœnibus male deturbatos disperserunt. Tum etiam alii, qui illic dispositi essent, ad auxilium advolarunt. Imperator, qui forte ibi aderat in equo, milites, ut strenue dimicarent, bis verbis cohorta- tus est : • Commilitones et fratres, per misericor- diam Dei vos rogo, state viriliter, quandoquidem hostium copřas nunc viribus labascere et paulatim dissipari nec ordine et more suo incedere video, ac, Deo confisus, spero, victoriam nostram fore. .

Τούρκων μέρους. Ὡς δὲ οἱ ἀστέρες τοῦ οὐρανοῦ Α γον ήθελον στρέψαι, ἵνα ἀναψυχὴν λάβωσιν· οἱ δὲ τζαούσιδες καὶ ῥαβδοῦχος τῆς αὐλῆς μετὰ ῥάβδων σιδηρῶν καὶ βουνεύρων ενέτυπτον, ἵνα μὴ δίδωσι νῶτα τοῖς ἐχθροίς. Τις διηγήσεται τὰς τότε φωνὰς καὶ τὰς κραυγὰς καὶ τῶν πληγέντων διαμφὶ τὸ οὐαί; ὅθεν ἕως τῶν οὐρανῶν ἀνέβαινον α! φωναὶ καὶ ὁ κρότος. Καί τινες μὲν ἐκ τῶν ἡμετέρων θεω- ροῦντες αὐτοὺς οὕτως πάσχοντας μετὰ φωνῶν μετ γάλων ἔλεγον· « Ταῦτα πολλάκις ποιήσαντες κακῶς ἀπεκρούσθητε·, αὐτοὶ δὲ μετὰ βίας, τὴν ἀνδρίαν αὐτῶν θέλοντες δεῖξαι, ἐπὶ τὰς κλίμακας πάλιν ἀνέ βαινον. Ετεροι δέ τινες τολμηροὶ καὶ ἰσχυροὶ καὶ δραστικοὶ ἐπὶ τῶν ὤμων εἰς τοῦ ἑτέρου ἀνέβαινε, καὶ ἄλλος πάλιν ἐπὶ τῶν ὤμων τοῦ δευτέρου ἀνήρ- χετο ὅπως ἐδύνατο, ἵνα ἄνω ἐν τοῖς τείχεσιν ἔλθωσι. ἀρχὴν ἐποίουν μὴ φαίνεσθαι, τοῦ φωτὸς τῆς ἡμέρας αὐγάζοντος, καὶ ἐκ τῶν ἀνατολῶν τὸ ῥοδοειδὲς τῆς πρωΐας ἐνέφαινεν, πᾶν τὸ πλῆθος τῶν πολεμίων ὡς σχοίνισμα ἓν ἐγεγόνει ἐκ τοῦ ἑνὸς μέρους τῆς πόλ λεως ἕως τοῦ ἑτέρου. Καὶ τὰ ὄργανα τὰ πολεμικά, τύμπανά τε καὶ ἄλλα κεράτινα καὶ πῶν ἕτερον, κρούσαντες καὶ φωναῖς ἰσχυραῖς ἀλαλάξαντες εἰς τὰς ἐλεβόλεις πάσας τὸ πῦρ ἐνέβαλον, καὶ πάντες ὁμοθυμαδὸν ἐν ἑνὶ καιρῷ καὶ ὥρᾳ διά τε χέρσου καὶ θαλάσσης τὴν ἐμβολὴν καὶ σύῤῥηξιν τοῦ πολέμου καὶ συμπλοκὴν ἐποίησαν. Θα σαλέοι δέ τινες πολε- μήτορες τὰς μηρινθώδεις κλίμακας επανίουσι. Τα δὲ βέλη παντοῖα κατὰ τῶν ἐν τοῖς πύργοις ἀφίετο. Καὶ ὥραις μὲν δύο ἡ μάχη ἐνεστήκει στενοῦσα καὶ φρικαλέα, ἦν δέ πως τὰ τῶν Χριστιανῶν ἐπικρα- Β Καὶ ταῦτα πάντα ποιοῦντες σφοδρῶς καὶ βιαίω: τέστερα· καὶ γὰρ αἱ κλιμακοφόροι τριήρεις σὺν τῇ γεφύρα άπρακτοι τῶν τειχῶν τῶν ὑδραίων ἀπε- κρούσθησαν, καὶ τὰ τῶν λίθων ἐκ τῆς πόλεως ἀφε- τήρια πλείστους τῶν ἐναντίων Αγαρηνών διέφθει ραν, καὶ ἐκ τῆς χέρσου μέρους τὰ ὅμοια τοὺς ἐναντίους καὶ χεῖρον ἐδεξιώσαντο. Καὶ ἦν ἰδεῖν θέαμα ξένον, ὥσπερ νεφέλη σκοτεινή καλύπτουσα τὸν ἥλιον καὶ τὸν οὐρανόν. Καὶ τὰς κατα- σκευασθείσας μηχανὰς μετὰ τοῦ ὑγρού πυρὸς ρίπτον- τες τοὺς ἐναντίους ἐκαίον, καὶ τὰς ἀναβάθρας καὶ κλίμακας μετὰ τῶν ἀναβαινόντων λίθοις βαρέοις ἄνωθεν ἀκοντίζοντες κατέκοπτον, καὶ μετὰ ἑλεβο- λίσκων καὶ τόξων ἀπεδίωχνον· καὶ ἔνθ᾽ ἂν τὸ πλῆς θος ἐθεώρουν, ἐκεῖσε ταῖς ἐλεβόλεσι πῦρ ἐνέβαλλον καὶ πολλοὺς ἔπληττον καὶ ἀπέκτεινον. Οἱ δὲ έναν- τίοι ἔκ τε τοῦ κόπου του πολέμου καὶ τῆς ἀντιστά σεως τοσοῦτον ἀγανακτήσαντες ὥστε ὄπισθεν ὀλί συῤῥήγνυται περὶ τὰς εἰσόδους καὶ ἀνόδους μάχη καρτερά, καὶ τὰ ξίφη ἐσπασμένοι συνεπλέκοντο, φόνος δὲ πολὺς ἦν εκατέρωθεν. Κλινομένης δὲ ἤδη τῆς ἡμῶν παρατάξεως Θεόφιλος μὲν ὁ Παν λαιολόγος και Δημήτριος ὁ Καντακουζηνὸς ἄνδρες ἄριστοι προπηδήσαντες νικῶσι τοὺς Αγαρηνούς καὶ τρέπουσι καὶ ἐκ τῶν τειχῶν καὶ τῶν κλιμάκων κακῶς ἀπεκρήμνισαν καὶ διεσκέδασαν. Τότε οὖν καὶ ἕτεροι οι διατεταγμένοι εἰς βοήθειαν ἔφθασαν. Ἐκεῖ δὲ ὁ βασιλεὺς ἔφιππος εὑρεθεὶς καὶ τοὺς στρατιώτας αναθαρρύνων καὶ ἐγείρων, ἵνα προθύ μως μάχωνται, ἔλεγεν· . Ω συστρατιῶται καὶ ἀδελφοί, στῆτε ἀνδρείως, παρακαλῶ ὑμᾶς διὰ τοὺς οἰκτιρμοὺς τοῦ Θεοῦ, ὅτι τὰ νῦν θεωρῶ τὸ πλῆθος τῶν ἐναντίων ἀρχὴν λαμβάνειν συγκοπήν ποιῆσαι, καὶ ὀλίγον διασκεδάζονται, καὶ οὐ κατὰ τὴν τάξιν αὐτῶν καὶ συνήθειαν ἔρχονται, καὶ ἡ νίκη ἐλπίζω CHRONICON MAJUS. - LIB. IIL. stium multitudo perinde ac funis ab una parte ur- bis ad alteram pertinuit. Organis belliris, tympa- nis, tubis corneis, reliquis omnibus strepentes et magno frementes clamore, in omnes helepoles igno co:jecto, cuncti concorditer, eodem tempore et hora, terra marique impressionem faciunt et pu- guam lacessunt. Quidam audaciores bellatores per scalas ascendunt. Omnis generis tela in eos, qui in turribus erant, conjiciuntur. Horas duas acriter et horribiliter pugnatum est, ac superior forsan erat res Christiana. Nam triremes, quibus scalæ portabantur, cum ponte re infecta a muris mariti- mis repulsæ sunt, et saxa ex urbe jactata Agare- norum plurimos exstinxerunt, atque e terra simi- liter ac pejus etiam hostes excipiebant : eratque videre novum spectaculum, solem et cœlum tanquam obscura nube involutum. Machinis igne Græco in- structis jaculantes, hostes concremabant; scalæ et qui eas ascendebant, molaribus desuper jactis detur- þabantur et jaculis sagittisque repellebantur, et ubi confertos hostes videbant, eo helepolibus ignem jacu- lati multos vulnerabant et interficiebant. Hostes autem labores belli et nostrorum renisus ita ægre tulerunt, ut nonnihil recedere vellent ad recreandas vires. Verum tzausides et lictores aulæ virgis fer- PATROL. GR, CLVI. C D reis et scorteis eos urgebant, ne hosti terga darent. Quis voces et clamores et vulneratorum utrimque gemitus verbis assequatur, unde ad sidera pene- traret strepitus ? Quidam de nostris, cum ita hostes affectos viderunt, clamabant : • Sepe hoc conati, male semper repulsi estis, Ad quæ illi, virtutis ostentandæ cupiditate, scalas rursus ascendebant. Alii audaces, strenui et prompti viri alter in alte- rius humeros et in hujus humeros tertius, qui pos - set, ascendebant, ut sic murus superarent. Hae omnia dum fiunt, vehementer et acriter circa aditus et ascensus prælium commissum, et strictis ensi- bus pugnatum est, magnaque utrimque fiebat ca- des. Inclinante jam acie nostra, Theophilus Palæo- logus et Demetrius Cantacuzenus, viri fortissimi, prosiluerunt, Agarenos vicerunt et fugarunt atque e mœnibus male deturbatos disperserunt. Tum etiam alii, qui illic dispositi essent, ad auxilium advolarunt. Imperator, qui forte ibi aderat in equo, milites, ut strenue dimicarent, bis verbis cohorta- tus est : • Commilitones et fratres, per misericor- diam Dei vos rogo, state viriliter, quandoquidem hostium copřas nunc viribus labascere et paulatim dissipari nec ordine et more suo incedere video, ac, Deo confisus, spero, victoriam nostram fore. .

Τούρκων μέρους. Ὡς δὲ οἱ ἀστέρες τοῦ οὐρανοῦ Α γον ήθελον στρέψαι, ἵνα ἀναψυχὴν λάβωσιν· οἱ δὲ τζαούσιδες καὶ ῥαβδοῦχος τῆς αὐλῆς μετὰ ῥάβδων σιδηρῶν καὶ βουνεύρων ενέτυπτον, ἵνα μὴ δίδωσι νῶτα τοῖς ἐχθροίς. Τις διηγήσεται τὰς τότε φωνὰς καὶ τὰς κραυγὰς καὶ τῶν πληγέντων διαμφὶ τὸ οὐαί; ὅθεν ἕως τῶν οὐρανῶν ἀνέβαινον α! φωναὶ καὶ ὁ κρότος. Καί τινες μὲν ἐκ τῶν ἡμετέρων θεω- ροῦντες αὐτοὺς οὕτως πάσχοντας μετὰ φωνῶν μετ γάλων ἔλεγον· « Ταῦτα πολλάκις ποιήσαντες κακῶς ἀπεκρούσθητε·, αὐτοὶ δὲ μετὰ βίας, τὴν ἀνδρίαν αὐτῶν θέλοντες δεῖξαι, ἐπὶ τὰς κλίμακας πάλιν ἀνέ βαινον. Ετεροι δέ τινες τολμηροὶ καὶ ἰσχυροὶ καὶ δραστικοὶ ἐπὶ τῶν ὤμων εἰς τοῦ ἑτέρου ἀνέβαινε, καὶ ἄλλος πάλιν ἐπὶ τῶν ὤμων τοῦ δευτέρου ἀνήρ- χετο ὅπως ἐδύνατο, ἵνα ἄνω ἐν τοῖς τείχεσιν ἔλθωσι. ἀρχὴν ἐποίουν μὴ φαίνεσθαι, τοῦ φωτὸς τῆς ἡμέρας αὐγάζοντος, καὶ ἐκ τῶν ἀνατολῶν τὸ ῥοδοειδὲς τῆς πρωΐας ἐνέφαινεν, πᾶν τὸ πλῆθος τῶν πολεμίων ὡς σχοίνισμα ἓν ἐγεγόνει ἐκ τοῦ ἑνὸς μέρους τῆς πόλ λεως ἕως τοῦ ἑτέρου. Καὶ τὰ ὄργανα τὰ πολεμικά, τύμπανά τε καὶ ἄλλα κεράτινα καὶ πῶν ἕτερον, κρούσαντες καὶ φωναῖς ἰσχυραῖς ἀλαλάξαντες εἰς τὰς ἐλεβόλεις πάσας τὸ πῦρ ἐνέβαλον, καὶ πάντες ὁμοθυμαδὸν ἐν ἑνὶ καιρῷ καὶ ὥρᾳ διά τε χέρσου καὶ θαλάσσης τὴν ἐμβολὴν καὶ σύῤῥηξιν τοῦ πολέμου καὶ συμπλοκὴν ἐποίησαν. Θα σαλέοι δέ τινες πολε- μήτορες τὰς μηρινθώδεις κλίμακας επανίουσι. Τα δὲ βέλη παντοῖα κατὰ τῶν ἐν τοῖς πύργοις ἀφίετο. Καὶ ὥραις μὲν δύο ἡ μάχη ἐνεστήκει στενοῦσα καὶ φρικαλέα, ἦν δέ πως τὰ τῶν Χριστιανῶν ἐπικρα- Β Καὶ ταῦτα πάντα ποιοῦντες σφοδρῶς καὶ βιαίω: τέστερα· καὶ γὰρ αἱ κλιμακοφόροι τριήρεις σὺν τῇ γεφύρα άπρακτοι τῶν τειχῶν τῶν ὑδραίων ἀπε- κρούσθησαν, καὶ τὰ τῶν λίθων ἐκ τῆς πόλεως ἀφε- τήρια πλείστους τῶν ἐναντίων Αγαρηνών διέφθει ραν, καὶ ἐκ τῆς χέρσου μέρους τὰ ὅμοια τοὺς ἐναντίους καὶ χεῖρον ἐδεξιώσαντο. Καὶ ἦν ἰδεῖν θέαμα ξένον, ὥσπερ νεφέλη σκοτεινή καλύπτουσα τὸν ἥλιον καὶ τὸν οὐρανόν. Καὶ τὰς κατα- σκευασθείσας μηχανὰς μετὰ τοῦ ὑγρού πυρὸς ρίπτον- τες τοὺς ἐναντίους ἐκαίον, καὶ τὰς ἀναβάθρας καὶ κλίμακας μετὰ τῶν ἀναβαινόντων λίθοις βαρέοις ἄνωθεν ἀκοντίζοντες κατέκοπτον, καὶ μετὰ ἑλεβο- λίσκων καὶ τόξων ἀπεδίωχνον· καὶ ἔνθ᾽ ἂν τὸ πλῆς θος ἐθεώρουν, ἐκεῖσε ταῖς ἐλεβόλεσι πῦρ ἐνέβαλλον καὶ πολλοὺς ἔπληττον καὶ ἀπέκτεινον. Οἱ δὲ έναν- τίοι ἔκ τε τοῦ κόπου του πολέμου καὶ τῆς ἀντιστά σεως τοσοῦτον ἀγανακτήσαντες ὥστε ὄπισθεν ὀλί συῤῥήγνυται περὶ τὰς εἰσόδους καὶ ἀνόδους μάχη καρτερά, καὶ τὰ ξίφη ἐσπασμένοι συνεπλέκοντο, φόνος δὲ πολὺς ἦν εκατέρωθεν. Κλινομένης δὲ ἤδη τῆς ἡμῶν παρατάξεως Θεόφιλος μὲν ὁ Παν λαιολόγος και Δημήτριος ὁ Καντακουζηνὸς ἄνδρες ἄριστοι προπηδήσαντες νικῶσι τοὺς Αγαρηνούς καὶ τρέπουσι καὶ ἐκ τῶν τειχῶν καὶ τῶν κλιμάκων κακῶς ἀπεκρήμνισαν καὶ διεσκέδασαν. Τότε οὖν καὶ ἕτεροι οι διατεταγμένοι εἰς βοήθειαν ἔφθασαν. Ἐκεῖ δὲ ὁ βασιλεὺς ἔφιππος εὑρεθεὶς καὶ τοὺς στρατιώτας αναθαρρύνων καὶ ἐγείρων, ἵνα προθύ μως μάχωνται, ἔλεγεν· . Ω συστρατιῶται καὶ ἀδελφοί, στῆτε ἀνδρείως, παρακαλῶ ὑμᾶς διὰ τοὺς οἰκτιρμοὺς τοῦ Θεοῦ, ὅτι τὰ νῦν θεωρῶ τὸ πλῆθος τῶν ἐναντίων ἀρχὴν λαμβάνειν συγκοπήν ποιῆσαι, καὶ ὀλίγον διασκεδάζονται, καὶ οὐ κατὰ τὴν τάξιν αὐτῶν καὶ συνήθειαν ἔρχονται, καὶ ἡ νίκη ἐλπίζω CHRONICON MAJUS. - LIB. IIL. stium multitudo perinde ac funis ab una parte ur- bis ad alteram pertinuit. Organis belliris, tympa- nis, tubis corneis, reliquis omnibus strepentes et magno frementes clamore, in omnes helepoles igno co:jecto, cuncti concorditer, eodem tempore et hora, terra marique impressionem faciunt et pu- guam lacessunt. Quidam audaciores bellatores per scalas ascendunt. Omnis generis tela in eos, qui in turribus erant, conjiciuntur. Horas duas acriter et horribiliter pugnatum est, ac superior forsan erat res Christiana. Nam triremes, quibus scalæ portabantur, cum ponte re infecta a muris mariti- mis repulsæ sunt, et saxa ex urbe jactata Agare- norum plurimos exstinxerunt, atque e terra simi- liter ac pejus etiam hostes excipiebant : eratque videre novum spectaculum, solem et cœlum tanquam obscura nube involutum. Machinis igne Græco in- structis jaculantes, hostes concremabant; scalæ et qui eas ascendebant, molaribus desuper jactis detur- þabantur et jaculis sagittisque repellebantur, et ubi confertos hostes videbant, eo helepolibus ignem jacu- lati multos vulnerabant et interficiebant. Hostes autem labores belli et nostrorum renisus ita ægre tulerunt, ut nonnihil recedere vellent ad recreandas vires. Verum tzausides et lictores aulæ virgis fer- PATROL. GR, CLVI. C D reis et scorteis eos urgebant, ne hosti terga darent. Quis voces et clamores et vulneratorum utrimque gemitus verbis assequatur, unde ad sidera pene- traret strepitus ? Quidam de nostris, cum ita hostes affectos viderunt, clamabant : • Sepe hoc conati, male semper repulsi estis, Ad quæ illi, virtutis ostentandæ cupiditate, scalas rursus ascendebant. Alii audaces, strenui et prompti viri alter in alte- rius humeros et in hujus humeros tertius, qui pos - set, ascendebant, ut sic murus superarent. Hae omnia dum fiunt, vehementer et acriter circa aditus et ascensus prælium commissum, et strictis ensi- bus pugnatum est, magnaque utrimque fiebat ca- des. Inclinante jam acie nostra, Theophilus Palæo- logus et Demetrius Cantacuzenus, viri fortissimi, prosiluerunt, Agarenos vicerunt et fugarunt atque e mœnibus male deturbatos disperserunt. Tum etiam alii, qui illic dispositi essent, ad auxilium advolarunt. Imperator, qui forte ibi aderat in equo, milites, ut strenue dimicarent, bis verbis cohorta- tus est : • Commilitones et fratres, per misericor- diam Dei vos rogo, state viriliter, quandoquidem hostium copřas nunc viribus labascere et paulatim dissipari nec ordine et more suo incedere video, ac, Deo confisus, spero, victoriam nostram fore. .

ἔξωθεν τείχους ἔσωθεν διὰ τῆς πύλης ἔβαινον κατα- Α τιώτην γενναίως τοῖς πολεμίοις συμπλέκετα πατῶντες εἰς τὸν ἕτερον. Ταῦτα δὲ οὕτως ἔχοντα καὶ φωνή τις ἐῤῥέθη ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν καὶ ἐκ τοῦ μέρους τοῦ λιμένος· . Εάλω τὸ φρούριον, καὶ τὰ στρατήγια καὶ τὰ σημαία ἄνωθεν ἐν τοῖς πύργοις ἔστησαν. » Καὶ ἡ φωνὴ τοὺς ἡμετέρους ετρέψατο, τοὺς δὲ πολεμίους ἀνεθάρρυνε καὶ ἀλαλά- ξαντες φωνάς πολλὰς καὶ προθύμως ἄνευ φόβου οι πάντες ἐπὶ τὰ τείχη ἀνέβαινον. Ὡς οὖν εἶδεν ὁ δυστυχής, ὁ βασιλεὺς καὶ αὐθέν της μου, δακρυχέων επαρακάλει τὸν Θεὸν, καὶ τοὺς στρατιώτας ἵνα μεγαλοψυχήσωσι προέτρεπε· καὶ οὐκ ἦν συνδρομῆς καὶ βοηθείας ἐλπὶς οὐδεμία. Ο δὲ τὴν ἵππον κεντήσας δραμὼν ἔφθασεν ἔνθα τὸ πλῆς θος τῶν ἀσεβῶν ἤρχετο, καὶ ὥσπερ ὁ Σαμψών ἐπὶ τοὺς ἀλλοφύλους ἐποίει, καὶ τοὺς ἀσεβεῖς ἐν τῇ πρώτῃ συμπλοκῇ ἐκ τῶν τείχων ἀπεκρήμνισεν, ὡς ἰδεῖν θαῦμα ξένον τοὺς ἐντυχόντας καὶ βλέποντας. Βρυχόμενος ὡς λέων καὶ τὴν ῥομφαίαν ἐσπασμένην ἔχων ἐν τῇ δεξιᾷ πολλοὺς τῶν πολεμίων απέσφαξε καὶ τὸ αἷμα ποταμηδὲν ἐκ τῶν ποδῶν καὶ τῶν χει- ρῶν αὐτοῦ ἔῤῥεε. Καὶ ὁ προῤῥηθεὶς Δὸν Φραγκίσκος ὁ Τολέδος ὑπὲρ τὸν ᾿Αχιλλέα ἐποίησεν· ἐν τοῖς δεξιοῖς τοῦ βασιλέως ἔτυχε, καὶ ὥς τις ἀετὸς μετὰ ὀνύχων καὶ στόματος τοὺς ἐναντίους κατέκοπτεν. Ομοίως καὶ Θεόφιλος ὁ Παλαιολόγος, ὡς εἶδε τὸν βασιλέα μαχόμενον καὶ τὴν πόλιν κινδυνεύουσαν, μεγαλοφώνως μετὰ κλαυθμοῦ κράξας εἶπε· « Θέλω θανεῖν μᾶλλον ἢ ζῇν, ο καὶ συῤῥήξας ἑαυτὸν ἐν μέσῳ μετὰ κραυγῆς τοὺς ὅσους εὗρε πάντας διεσκέ δασε καὶ διεσκόρπισε καὶ ἐθανάτωσεν. ᾿Αλλὰ καὶ Ἰωάννης ὁ Δαλμάτης ἐκεῖ παρὼν ὑπὲρ πάντα στρα- καὶ οἱ ἐντυχόντες καὶ βλέποντες ἐθαύμαζον περί τῆς ἰσχύος καὶ γενναιότητος τῶν ἀρίστων ἀνδρῶν. Καὶ δὶς καὶ τρὶς τῆς ἐμβολῆς καὶ συῤῥήξεώς τε καὶ συμπλοκής γενομένης μεγάλως τοὺς ἀσεβεῖς ἑτρέ ψαντο καὶ πλῆθος ἀπέκτειναν καὶ ἑτέρους ἐκ τῶν τειχῶν ἀπεκρήμνιζον, καὶ ἀγωνιζόμενοι σφοδρώς καὶ συμπλεκόμενοι ἀπεκτάνθησαν, καὶ πολὺν φόνον εἰς τοὺς πολεμίους πρὸ τοῦ ἀποθανεῖν ἐποίησαν οὔ τως. Καὶ ἕτεροί τινες στρατιῶται οὐκ ἀγενεῖς μαχή μενοι ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ καὶ αὐτοὶ ἀπεκτάνθησαν πλησίον τῆς πύλης τοῦ ἁγίου Ρωμανοῦ, ὅπου τὴν ἐλέβολιν ἐκείνην κατεσκεύασαν καὶ τὴν μεγάλην ἐλέβολιν ἔστησαν, καὶ τὰ τείχη τῆς πόλεως χαλά σαντες ἐκεῖθεν ἐν τῇ πόλει πρῶτον εἰσῆλθον. Ἐγὼ δὲ τῇ ὥρᾳ ἐκείνῃ οὐχ εὑρέθην πλησίον τοῦ αὐθεντός μου τοῦ βασιλέως, ἀλλὰ προστάξει ἐκείνου εἰς ἐπίσ σκεψιν δῆθεν ἐν ἄλλῳ μέρει τῆς πόλεως ἤμην. η'. Ελθόντων δὲ τῶν Τούρκων καὶ τοὺς ἐν τοῖς ἔσωθεν τείχεσι Χριστιανούς μετὰ ἐλεβολίσκων και βελῶν καὶ τόξων καὶ πετρῶν ἐναπολειφθέντας ἐδίωξαν, καὶ ἐγκρατεῖς πάντων ἐγένοντο, ἄνευ δὲ τῶν πύργων τῶν λεγομένων Βασιλείου Λέοντος καὶ Αλεξίου, ἐν οἷς ἐστήκεισαν οἱ ναῦται ἐκεῖνοι οἱ ἐκ τῆς Κρήτης· αὐτοὶ γὰρ γενναίως εμάχοντο μέχρι καὶ τῆς ἕκτης καὶ ἑβδόμης ὥρας καὶ πολλοὺ; Τούρ κους ἐθανάτωσαν, καὶ τοσοῦτον πλῆθος βλέποντες καὶ τὴν πόλιν δεδουλωμένην πᾶσαν, αὐτοὶ οὐκ ήθελον δουλωθῆναι, ἀλλὰ μᾶλλον ἔλεγον ἀποθανεῖν κρεῖττον ἢ ζῇν. Τοῦρκος δέ τις τῷ ᾿Αμηρᾷ ἀναφο ρὰν ποιήσας περὶ τῆς τούτων ἀνδρίας, προσέταξε» ἵνα κατέλθωσι μετὰ συμβάσεως καὶ ὦσιν ἐλεύθερο: CHRONICON MAJUS. - LIB. III. invicem se conculcabant. Hæc dum aguntur, intus et extra et ad portuin clamatur: ‹ Capta est arx, signa et vexilla sublime in turribus elǝta. › Quæ vox nostros fugavit, hostes erexit, qui magno cla- more et impetu, nullo timore, in murum ascen- dunt. - B C reliquis militibus generose adversus hostes decer- tavit: ut, qui aderant et videbant, fortissimorum virorum virtutem et audaciam mirarentur. Itaque bis et ter impressione et pugna facta, impios ve- hementer fugarunt, multos occiderunt, alios de muris depulerunt, atque occubuerunt tandem con- stanter et strenue pugnantes et magna prius ho- stium strage data. Item alii haud imbelles milites eodem loco dimicautes ceciderunt, prope portam sancti Romani, ubi helepolim illam Turcæ fece- rant et magnam helepolim constituerant: qua Hæc cum videt miser imperator, dominus meus, cum lacrymis Deum precatur, et milites, ut gene- rose pugnent, impellit : at nulla jam opis et auxilii spes erat. Itaque ipse equo concitato advolat, qua in ruebat hostium turba, et quemadmodum Sampso hostes prostravit, ita impios primo impetu e ma-D primum diruto muro, in urbem penetrarunt. Ego nibus deturbat, ut qui aderant et videbant, mirum cernerent spectaculum. Leonis instar fremens, et dextra gladium strictum tenens, multos hostes trucidavit, ac sanguis in modum fluminis e pedi- bus et manibus ejus profluebat. Dominus Franci- scus autem, Toledus, quem supra nominavi, ipsum superavit Achillem, ad dextram imperatoris dimi- cans et aquilæ instar unguibus et ore hostes con- cidens. Similiter Theophilus Palæologus, ut impe- ratorem decertantem et urbem periclitantem vidit, magna voce et lacryman's clamavit: ‹ Mori quam vivere malo, et impetu facto in medios hostes, quotquot invenit, disjecit, dissipavit, occidit. At enim Joannes Dalmata quoque, ibi præsens, præ illo tempore non versabar circa imperatorem, do- minum meum, sed jussu ejus ad lustrandam aliam partem urbis discesseram. riorem murum reliquos heleboliscis, jaculis, sagit- tis, saxis persecuti, et cunctis potiti sunt, preter eos qui in turribus Basilii Leonis et Alexii quæ di- cebantur constituti erant, nautas Cretenses. Hi enim ad sextam et septimam horam strenue pu- gnabant et multos Turcas interficiebant, cumque tantam hostium multitudinem et totam urbem subactam viderent, noluerunt tamen ipsi subigi, sed mortem vita esse præstabiliorem ducebant. De quorum virtute cụm Turca aliquis Ameræ renun- 8. Turca urbem ingressi Christianos intra iute-

ἔξωθεν τείχους ἔσωθεν διὰ τῆς πύλης ἔβαινον κατα- Α τιώτην γενναίως τοῖς πολεμίοις συμπλέκετα πατῶντες εἰς τὸν ἕτερον. Ταῦτα δὲ οὕτως ἔχοντα καὶ φωνή τις ἐῤῥέθη ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν καὶ ἐκ τοῦ μέρους τοῦ λιμένος· . Εάλω τὸ φρούριον, καὶ τὰ στρατήγια καὶ τὰ σημαία ἄνωθεν ἐν τοῖς πύργοις ἔστησαν. » Καὶ ἡ φωνὴ τοὺς ἡμετέρους ετρέψατο, τοὺς δὲ πολεμίους ἀνεθάρρυνε καὶ ἀλαλά- ξαντες φωνάς πολλὰς καὶ προθύμως ἄνευ φόβου οι πάντες ἐπὶ τὰ τείχη ἀνέβαινον. Ὡς οὖν εἶδεν ὁ δυστυχής, ὁ βασιλεὺς καὶ αὐθέν της μου, δακρυχέων επαρακάλει τὸν Θεὸν, καὶ τοὺς στρατιώτας ἵνα μεγαλοψυχήσωσι προέτρεπε· καὶ οὐκ ἦν συνδρομῆς καὶ βοηθείας ἐλπὶς οὐδεμία. Ο δὲ τὴν ἵππον κεντήσας δραμὼν ἔφθασεν ἔνθα τὸ πλῆς θος τῶν ἀσεβῶν ἤρχετο, καὶ ὥσπερ ὁ Σαμψών ἐπὶ τοὺς ἀλλοφύλους ἐποίει, καὶ τοὺς ἀσεβεῖς ἐν τῇ πρώτῃ συμπλοκῇ ἐκ τῶν τείχων ἀπεκρήμνισεν, ὡς ἰδεῖν θαῦμα ξένον τοὺς ἐντυχόντας καὶ βλέποντας. Βρυχόμενος ὡς λέων καὶ τὴν ῥομφαίαν ἐσπασμένην ἔχων ἐν τῇ δεξιᾷ πολλοὺς τῶν πολεμίων απέσφαξε καὶ τὸ αἷμα ποταμηδὲν ἐκ τῶν ποδῶν καὶ τῶν χει- ρῶν αὐτοῦ ἔῤῥεε. Καὶ ὁ προῤῥηθεὶς Δὸν Φραγκίσκος ὁ Τολέδος ὑπὲρ τὸν ᾿Αχιλλέα ἐποίησεν· ἐν τοῖς δεξιοῖς τοῦ βασιλέως ἔτυχε, καὶ ὥς τις ἀετὸς μετὰ ὀνύχων καὶ στόματος τοὺς ἐναντίους κατέκοπτεν. Ομοίως καὶ Θεόφιλος ὁ Παλαιολόγος, ὡς εἶδε τὸν βασιλέα μαχόμενον καὶ τὴν πόλιν κινδυνεύουσαν, μεγαλοφώνως μετὰ κλαυθμοῦ κράξας εἶπε· « Θέλω θανεῖν μᾶλλον ἢ ζῇν, ο καὶ συῤῥήξας ἑαυτὸν ἐν μέσῳ μετὰ κραυγῆς τοὺς ὅσους εὗρε πάντας διεσκέ δασε καὶ διεσκόρπισε καὶ ἐθανάτωσεν. ᾿Αλλὰ καὶ Ἰωάννης ὁ Δαλμάτης ἐκεῖ παρὼν ὑπὲρ πάντα στρα- καὶ οἱ ἐντυχόντες καὶ βλέποντες ἐθαύμαζον περί τῆς ἰσχύος καὶ γενναιότητος τῶν ἀρίστων ἀνδρῶν. Καὶ δὶς καὶ τρὶς τῆς ἐμβολῆς καὶ συῤῥήξεώς τε καὶ συμπλοκής γενομένης μεγάλως τοὺς ἀσεβεῖς ἑτρέ ψαντο καὶ πλῆθος ἀπέκτειναν καὶ ἑτέρους ἐκ τῶν τειχῶν ἀπεκρήμνιζον, καὶ ἀγωνιζόμενοι σφοδρώς καὶ συμπλεκόμενοι ἀπεκτάνθησαν, καὶ πολὺν φόνον εἰς τοὺς πολεμίους πρὸ τοῦ ἀποθανεῖν ἐποίησαν οὔ τως. Καὶ ἕτεροί τινες στρατιῶται οὐκ ἀγενεῖς μαχή μενοι ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ καὶ αὐτοὶ ἀπεκτάνθησαν πλησίον τῆς πύλης τοῦ ἁγίου Ρωμανοῦ, ὅπου τὴν ἐλέβολιν ἐκείνην κατεσκεύασαν καὶ τὴν μεγάλην ἐλέβολιν ἔστησαν, καὶ τὰ τείχη τῆς πόλεως χαλά σαντες ἐκεῖθεν ἐν τῇ πόλει πρῶτον εἰσῆλθον. Ἐγὼ δὲ τῇ ὥρᾳ ἐκείνῃ οὐχ εὑρέθην πλησίον τοῦ αὐθεντός μου τοῦ βασιλέως, ἀλλὰ προστάξει ἐκείνου εἰς ἐπίσ σκεψιν δῆθεν ἐν ἄλλῳ μέρει τῆς πόλεως ἤμην. η'. Ελθόντων δὲ τῶν Τούρκων καὶ τοὺς ἐν τοῖς ἔσωθεν τείχεσι Χριστιανούς μετὰ ἐλεβολίσκων και βελῶν καὶ τόξων καὶ πετρῶν ἐναπολειφθέντας ἐδίωξαν, καὶ ἐγκρατεῖς πάντων ἐγένοντο, ἄνευ δὲ τῶν πύργων τῶν λεγομένων Βασιλείου Λέοντος καὶ Αλεξίου, ἐν οἷς ἐστήκεισαν οἱ ναῦται ἐκεῖνοι οἱ ἐκ τῆς Κρήτης· αὐτοὶ γὰρ γενναίως εμάχοντο μέχρι καὶ τῆς ἕκτης καὶ ἑβδόμης ὥρας καὶ πολλοὺ; Τούρ κους ἐθανάτωσαν, καὶ τοσοῦτον πλῆθος βλέποντες καὶ τὴν πόλιν δεδουλωμένην πᾶσαν, αὐτοὶ οὐκ ήθελον δουλωθῆναι, ἀλλὰ μᾶλλον ἔλεγον ἀποθανεῖν κρεῖττον ἢ ζῇν. Τοῦρκος δέ τις τῷ ᾿Αμηρᾷ ἀναφο ρὰν ποιήσας περὶ τῆς τούτων ἀνδρίας, προσέταξε» ἵνα κατέλθωσι μετὰ συμβάσεως καὶ ὦσιν ἐλεύθερο: CHRONICON MAJUS. - LIB. III. invicem se conculcabant. Hæc dum aguntur, intus et extra et ad portuin clamatur: ‹ Capta est arx, signa et vexilla sublime in turribus elǝta. › Quæ vox nostros fugavit, hostes erexit, qui magno cla- more et impetu, nullo timore, in murum ascen- dunt. - B C reliquis militibus generose adversus hostes decer- tavit: ut, qui aderant et videbant, fortissimorum virorum virtutem et audaciam mirarentur. Itaque bis et ter impressione et pugna facta, impios ve- hementer fugarunt, multos occiderunt, alios de muris depulerunt, atque occubuerunt tandem con- stanter et strenue pugnantes et magna prius ho- stium strage data. Item alii haud imbelles milites eodem loco dimicautes ceciderunt, prope portam sancti Romani, ubi helepolim illam Turcæ fece- rant et magnam helepolim constituerant: qua Hæc cum videt miser imperator, dominus meus, cum lacrymis Deum precatur, et milites, ut gene- rose pugnent, impellit : at nulla jam opis et auxilii spes erat. Itaque ipse equo concitato advolat, qua in ruebat hostium turba, et quemadmodum Sampso hostes prostravit, ita impios primo impetu e ma-D primum diruto muro, in urbem penetrarunt. Ego nibus deturbat, ut qui aderant et videbant, mirum cernerent spectaculum. Leonis instar fremens, et dextra gladium strictum tenens, multos hostes trucidavit, ac sanguis in modum fluminis e pedi- bus et manibus ejus profluebat. Dominus Franci- scus autem, Toledus, quem supra nominavi, ipsum superavit Achillem, ad dextram imperatoris dimi- cans et aquilæ instar unguibus et ore hostes con- cidens. Similiter Theophilus Palæologus, ut impe- ratorem decertantem et urbem periclitantem vidit, magna voce et lacryman's clamavit: ‹ Mori quam vivere malo, et impetu facto in medios hostes, quotquot invenit, disjecit, dissipavit, occidit. At enim Joannes Dalmata quoque, ibi præsens, præ illo tempore non versabar circa imperatorem, do- minum meum, sed jussu ejus ad lustrandam aliam partem urbis discesseram. riorem murum reliquos heleboliscis, jaculis, sagit- tis, saxis persecuti, et cunctis potiti sunt, preter eos qui in turribus Basilii Leonis et Alexii quæ di- cebantur constituti erant, nautas Cretenses. Hi enim ad sextam et septimam horam strenue pu- gnabant et multos Turcas interficiebant, cumque tantam hostium multitudinem et totam urbem subactam viderent, noluerunt tamen ipsi subigi, sed mortem vita esse præstabiliorem ducebant. De quorum virtute cụm Turca aliquis Ameræ renun- 8. Turca urbem ingressi Christianos intra iute-

ἔξωθεν τείχους ἔσωθεν διὰ τῆς πύλης ἔβαινον κατα- Α τιώτην γενναίως τοῖς πολεμίοις συμπλέκετα πατῶντες εἰς τὸν ἕτερον. Ταῦτα δὲ οὕτως ἔχοντα καὶ φωνή τις ἐῤῥέθη ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν καὶ ἐκ τοῦ μέρους τοῦ λιμένος· . Εάλω τὸ φρούριον, καὶ τὰ στρατήγια καὶ τὰ σημαία ἄνωθεν ἐν τοῖς πύργοις ἔστησαν. » Καὶ ἡ φωνὴ τοὺς ἡμετέρους ετρέψατο, τοὺς δὲ πολεμίους ἀνεθάρρυνε καὶ ἀλαλά- ξαντες φωνάς πολλὰς καὶ προθύμως ἄνευ φόβου οι πάντες ἐπὶ τὰ τείχη ἀνέβαινον. Ὡς οὖν εἶδεν ὁ δυστυχής, ὁ βασιλεὺς καὶ αὐθέν της μου, δακρυχέων επαρακάλει τὸν Θεὸν, καὶ τοὺς στρατιώτας ἵνα μεγαλοψυχήσωσι προέτρεπε· καὶ οὐκ ἦν συνδρομῆς καὶ βοηθείας ἐλπὶς οὐδεμία. Ο δὲ τὴν ἵππον κεντήσας δραμὼν ἔφθασεν ἔνθα τὸ πλῆς θος τῶν ἀσεβῶν ἤρχετο, καὶ ὥσπερ ὁ Σαμψών ἐπὶ τοὺς ἀλλοφύλους ἐποίει, καὶ τοὺς ἀσεβεῖς ἐν τῇ πρώτῃ συμπλοκῇ ἐκ τῶν τείχων ἀπεκρήμνισεν, ὡς ἰδεῖν θαῦμα ξένον τοὺς ἐντυχόντας καὶ βλέποντας. Βρυχόμενος ὡς λέων καὶ τὴν ῥομφαίαν ἐσπασμένην ἔχων ἐν τῇ δεξιᾷ πολλοὺς τῶν πολεμίων απέσφαξε καὶ τὸ αἷμα ποταμηδὲν ἐκ τῶν ποδῶν καὶ τῶν χει- ρῶν αὐτοῦ ἔῤῥεε. Καὶ ὁ προῤῥηθεὶς Δὸν Φραγκίσκος ὁ Τολέδος ὑπὲρ τὸν ᾿Αχιλλέα ἐποίησεν· ἐν τοῖς δεξιοῖς τοῦ βασιλέως ἔτυχε, καὶ ὥς τις ἀετὸς μετὰ ὀνύχων καὶ στόματος τοὺς ἐναντίους κατέκοπτεν. Ομοίως καὶ Θεόφιλος ὁ Παλαιολόγος, ὡς εἶδε τὸν βασιλέα μαχόμενον καὶ τὴν πόλιν κινδυνεύουσαν, μεγαλοφώνως μετὰ κλαυθμοῦ κράξας εἶπε· « Θέλω θανεῖν μᾶλλον ἢ ζῇν, ο καὶ συῤῥήξας ἑαυτὸν ἐν μέσῳ μετὰ κραυγῆς τοὺς ὅσους εὗρε πάντας διεσκέ δασε καὶ διεσκόρπισε καὶ ἐθανάτωσεν. ᾿Αλλὰ καὶ Ἰωάννης ὁ Δαλμάτης ἐκεῖ παρὼν ὑπὲρ πάντα στρα- καὶ οἱ ἐντυχόντες καὶ βλέποντες ἐθαύμαζον περί τῆς ἰσχύος καὶ γενναιότητος τῶν ἀρίστων ἀνδρῶν. Καὶ δὶς καὶ τρὶς τῆς ἐμβολῆς καὶ συῤῥήξεώς τε καὶ συμπλοκής γενομένης μεγάλως τοὺς ἀσεβεῖς ἑτρέ ψαντο καὶ πλῆθος ἀπέκτειναν καὶ ἑτέρους ἐκ τῶν τειχῶν ἀπεκρήμνιζον, καὶ ἀγωνιζόμενοι σφοδρώς καὶ συμπλεκόμενοι ἀπεκτάνθησαν, καὶ πολὺν φόνον εἰς τοὺς πολεμίους πρὸ τοῦ ἀποθανεῖν ἐποίησαν οὔ τως. Καὶ ἕτεροί τινες στρατιῶται οὐκ ἀγενεῖς μαχή μενοι ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ καὶ αὐτοὶ ἀπεκτάνθησαν πλησίον τῆς πύλης τοῦ ἁγίου Ρωμανοῦ, ὅπου τὴν ἐλέβολιν ἐκείνην κατεσκεύασαν καὶ τὴν μεγάλην ἐλέβολιν ἔστησαν, καὶ τὰ τείχη τῆς πόλεως χαλά σαντες ἐκεῖθεν ἐν τῇ πόλει πρῶτον εἰσῆλθον. Ἐγὼ δὲ τῇ ὥρᾳ ἐκείνῃ οὐχ εὑρέθην πλησίον τοῦ αὐθεντός μου τοῦ βασιλέως, ἀλλὰ προστάξει ἐκείνου εἰς ἐπίσ σκεψιν δῆθεν ἐν ἄλλῳ μέρει τῆς πόλεως ἤμην. η'. Ελθόντων δὲ τῶν Τούρκων καὶ τοὺς ἐν τοῖς ἔσωθεν τείχεσι Χριστιανούς μετὰ ἐλεβολίσκων και βελῶν καὶ τόξων καὶ πετρῶν ἐναπολειφθέντας ἐδίωξαν, καὶ ἐγκρατεῖς πάντων ἐγένοντο, ἄνευ δὲ τῶν πύργων τῶν λεγομένων Βασιλείου Λέοντος καὶ Αλεξίου, ἐν οἷς ἐστήκεισαν οἱ ναῦται ἐκεῖνοι οἱ ἐκ τῆς Κρήτης· αὐτοὶ γὰρ γενναίως εμάχοντο μέχρι καὶ τῆς ἕκτης καὶ ἑβδόμης ὥρας καὶ πολλοὺ; Τούρ κους ἐθανάτωσαν, καὶ τοσοῦτον πλῆθος βλέποντες καὶ τὴν πόλιν δεδουλωμένην πᾶσαν, αὐτοὶ οὐκ ήθελον δουλωθῆναι, ἀλλὰ μᾶλλον ἔλεγον ἀποθανεῖν κρεῖττον ἢ ζῇν. Τοῦρκος δέ τις τῷ ᾿Αμηρᾷ ἀναφο ρὰν ποιήσας περὶ τῆς τούτων ἀνδρίας, προσέταξε» ἵνα κατέλθωσι μετὰ συμβάσεως καὶ ὦσιν ἐλεύθερο: CHRONICON MAJUS. - LIB. III. invicem se conculcabant. Hæc dum aguntur, intus et extra et ad portuin clamatur: ‹ Capta est arx, signa et vexilla sublime in turribus elǝta. › Quæ vox nostros fugavit, hostes erexit, qui magno cla- more et impetu, nullo timore, in murum ascen- dunt. - B C reliquis militibus generose adversus hostes decer- tavit: ut, qui aderant et videbant, fortissimorum virorum virtutem et audaciam mirarentur. Itaque bis et ter impressione et pugna facta, impios ve- hementer fugarunt, multos occiderunt, alios de muris depulerunt, atque occubuerunt tandem con- stanter et strenue pugnantes et magna prius ho- stium strage data. Item alii haud imbelles milites eodem loco dimicautes ceciderunt, prope portam sancti Romani, ubi helepolim illam Turcæ fece- rant et magnam helepolim constituerant: qua Hæc cum videt miser imperator, dominus meus, cum lacrymis Deum precatur, et milites, ut gene- rose pugnent, impellit : at nulla jam opis et auxilii spes erat. Itaque ipse equo concitato advolat, qua in ruebat hostium turba, et quemadmodum Sampso hostes prostravit, ita impios primo impetu e ma-D primum diruto muro, in urbem penetrarunt. Ego nibus deturbat, ut qui aderant et videbant, mirum cernerent spectaculum. Leonis instar fremens, et dextra gladium strictum tenens, multos hostes trucidavit, ac sanguis in modum fluminis e pedi- bus et manibus ejus profluebat. Dominus Franci- scus autem, Toledus, quem supra nominavi, ipsum superavit Achillem, ad dextram imperatoris dimi- cans et aquilæ instar unguibus et ore hostes con- cidens. Similiter Theophilus Palæologus, ut impe- ratorem decertantem et urbem periclitantem vidit, magna voce et lacryman's clamavit: ‹ Mori quam vivere malo, et impetu facto in medios hostes, quotquot invenit, disjecit, dissipavit, occidit. At enim Joannes Dalmata quoque, ibi præsens, præ illo tempore non versabar circa imperatorem, do- minum meum, sed jussu ejus ad lustrandam aliam partem urbis discesseram. riorem murum reliquos heleboliscis, jaculis, sagit- tis, saxis persecuti, et cunctis potiti sunt, preter eos qui in turribus Basilii Leonis et Alexii quæ di- cebantur constituti erant, nautas Cretenses. Hi enim ad sextam et septimam horam strenue pu- gnabant et multos Turcas interficiebant, cumque tantam hostium multitudinem et totam urbem subactam viderent, noluerunt tamen ipsi subigi, sed mortem vita esse præstabiliorem ducebant. De quorum virtute cụm Turca aliquis Ameræ renun- 8. Turca urbem ingressi Christianos intra iute-

ἔξωθεν τείχους ἔσωθεν διὰ τῆς πύλης ἔβαινον κατα- Α τιώτην γενναίως τοῖς πολεμίοις συμπλέκετα πατῶντες εἰς τὸν ἕτερον. Ταῦτα δὲ οὕτως ἔχοντα καὶ φωνή τις ἐῤῥέθη ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν καὶ ἐκ τοῦ μέρους τοῦ λιμένος· . Εάλω τὸ φρούριον, καὶ τὰ στρατήγια καὶ τὰ σημαία ἄνωθεν ἐν τοῖς πύργοις ἔστησαν. » Καὶ ἡ φωνὴ τοὺς ἡμετέρους ετρέψατο, τοὺς δὲ πολεμίους ἀνεθάρρυνε καὶ ἀλαλά- ξαντες φωνάς πολλὰς καὶ προθύμως ἄνευ φόβου οι πάντες ἐπὶ τὰ τείχη ἀνέβαινον. Ὡς οὖν εἶδεν ὁ δυστυχής, ὁ βασιλεὺς καὶ αὐθέν της μου, δακρυχέων επαρακάλει τὸν Θεὸν, καὶ τοὺς στρατιώτας ἵνα μεγαλοψυχήσωσι προέτρεπε· καὶ οὐκ ἦν συνδρομῆς καὶ βοηθείας ἐλπὶς οὐδεμία. Ο δὲ τὴν ἵππον κεντήσας δραμὼν ἔφθασεν ἔνθα τὸ πλῆς θος τῶν ἀσεβῶν ἤρχετο, καὶ ὥσπερ ὁ Σαμψών ἐπὶ τοὺς ἀλλοφύλους ἐποίει, καὶ τοὺς ἀσεβεῖς ἐν τῇ πρώτῃ συμπλοκῇ ἐκ τῶν τείχων ἀπεκρήμνισεν, ὡς ἰδεῖν θαῦμα ξένον τοὺς ἐντυχόντας καὶ βλέποντας. Βρυχόμενος ὡς λέων καὶ τὴν ῥομφαίαν ἐσπασμένην ἔχων ἐν τῇ δεξιᾷ πολλοὺς τῶν πολεμίων απέσφαξε καὶ τὸ αἷμα ποταμηδὲν ἐκ τῶν ποδῶν καὶ τῶν χει- ρῶν αὐτοῦ ἔῤῥεε. Καὶ ὁ προῤῥηθεὶς Δὸν Φραγκίσκος ὁ Τολέδος ὑπὲρ τὸν ᾿Αχιλλέα ἐποίησεν· ἐν τοῖς δεξιοῖς τοῦ βασιλέως ἔτυχε, καὶ ὥς τις ἀετὸς μετὰ ὀνύχων καὶ στόματος τοὺς ἐναντίους κατέκοπτεν. Ομοίως καὶ Θεόφιλος ὁ Παλαιολόγος, ὡς εἶδε τὸν βασιλέα μαχόμενον καὶ τὴν πόλιν κινδυνεύουσαν, μεγαλοφώνως μετὰ κλαυθμοῦ κράξας εἶπε· « Θέλω θανεῖν μᾶλλον ἢ ζῇν, ο καὶ συῤῥήξας ἑαυτὸν ἐν μέσῳ μετὰ κραυγῆς τοὺς ὅσους εὗρε πάντας διεσκέ δασε καὶ διεσκόρπισε καὶ ἐθανάτωσεν. ᾿Αλλὰ καὶ Ἰωάννης ὁ Δαλμάτης ἐκεῖ παρὼν ὑπὲρ πάντα στρα- καὶ οἱ ἐντυχόντες καὶ βλέποντες ἐθαύμαζον περί τῆς ἰσχύος καὶ γενναιότητος τῶν ἀρίστων ἀνδρῶν. Καὶ δὶς καὶ τρὶς τῆς ἐμβολῆς καὶ συῤῥήξεώς τε καὶ συμπλοκής γενομένης μεγάλως τοὺς ἀσεβεῖς ἑτρέ ψαντο καὶ πλῆθος ἀπέκτειναν καὶ ἑτέρους ἐκ τῶν τειχῶν ἀπεκρήμνιζον, καὶ ἀγωνιζόμενοι σφοδρώς καὶ συμπλεκόμενοι ἀπεκτάνθησαν, καὶ πολὺν φόνον εἰς τοὺς πολεμίους πρὸ τοῦ ἀποθανεῖν ἐποίησαν οὔ τως. Καὶ ἕτεροί τινες στρατιῶται οὐκ ἀγενεῖς μαχή μενοι ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ καὶ αὐτοὶ ἀπεκτάνθησαν πλησίον τῆς πύλης τοῦ ἁγίου Ρωμανοῦ, ὅπου τὴν ἐλέβολιν ἐκείνην κατεσκεύασαν καὶ τὴν μεγάλην ἐλέβολιν ἔστησαν, καὶ τὰ τείχη τῆς πόλεως χαλά σαντες ἐκεῖθεν ἐν τῇ πόλει πρῶτον εἰσῆλθον. Ἐγὼ δὲ τῇ ὥρᾳ ἐκείνῃ οὐχ εὑρέθην πλησίον τοῦ αὐθεντός μου τοῦ βασιλέως, ἀλλὰ προστάξει ἐκείνου εἰς ἐπίσ σκεψιν δῆθεν ἐν ἄλλῳ μέρει τῆς πόλεως ἤμην. η'. Ελθόντων δὲ τῶν Τούρκων καὶ τοὺς ἐν τοῖς ἔσωθεν τείχεσι Χριστιανούς μετὰ ἐλεβολίσκων και βελῶν καὶ τόξων καὶ πετρῶν ἐναπολειφθέντας ἐδίωξαν, καὶ ἐγκρατεῖς πάντων ἐγένοντο, ἄνευ δὲ τῶν πύργων τῶν λεγομένων Βασιλείου Λέοντος καὶ Αλεξίου, ἐν οἷς ἐστήκεισαν οἱ ναῦται ἐκεῖνοι οἱ ἐκ τῆς Κρήτης· αὐτοὶ γὰρ γενναίως εμάχοντο μέχρι καὶ τῆς ἕκτης καὶ ἑβδόμης ὥρας καὶ πολλοὺ; Τούρ κους ἐθανάτωσαν, καὶ τοσοῦτον πλῆθος βλέποντες καὶ τὴν πόλιν δεδουλωμένην πᾶσαν, αὐτοὶ οὐκ ήθελον δουλωθῆναι, ἀλλὰ μᾶλλον ἔλεγον ἀποθανεῖν κρεῖττον ἢ ζῇν. Τοῦρκος δέ τις τῷ ᾿Αμηρᾷ ἀναφο ρὰν ποιήσας περὶ τῆς τούτων ἀνδρίας, προσέταξε» ἵνα κατέλθωσι μετὰ συμβάσεως καὶ ὦσιν ἐλεύθερο: CHRONICON MAJUS. - LIB. III. invicem se conculcabant. Hæc dum aguntur, intus et extra et ad portuin clamatur: ‹ Capta est arx, signa et vexilla sublime in turribus elǝta. › Quæ vox nostros fugavit, hostes erexit, qui magno cla- more et impetu, nullo timore, in murum ascen- dunt. - B C reliquis militibus generose adversus hostes decer- tavit: ut, qui aderant et videbant, fortissimorum virorum virtutem et audaciam mirarentur. Itaque bis et ter impressione et pugna facta, impios ve- hementer fugarunt, multos occiderunt, alios de muris depulerunt, atque occubuerunt tandem con- stanter et strenue pugnantes et magna prius ho- stium strage data. Item alii haud imbelles milites eodem loco dimicautes ceciderunt, prope portam sancti Romani, ubi helepolim illam Turcæ fece- rant et magnam helepolim constituerant: qua Hæc cum videt miser imperator, dominus meus, cum lacrymis Deum precatur, et milites, ut gene- rose pugnent, impellit : at nulla jam opis et auxilii spes erat. Itaque ipse equo concitato advolat, qua in ruebat hostium turba, et quemadmodum Sampso hostes prostravit, ita impios primo impetu e ma-D primum diruto muro, in urbem penetrarunt. Ego nibus deturbat, ut qui aderant et videbant, mirum cernerent spectaculum. Leonis instar fremens, et dextra gladium strictum tenens, multos hostes trucidavit, ac sanguis in modum fluminis e pedi- bus et manibus ejus profluebat. Dominus Franci- scus autem, Toledus, quem supra nominavi, ipsum superavit Achillem, ad dextram imperatoris dimi- cans et aquilæ instar unguibus et ore hostes con- cidens. Similiter Theophilus Palæologus, ut impe- ratorem decertantem et urbem periclitantem vidit, magna voce et lacryman's clamavit: ‹ Mori quam vivere malo, et impetu facto in medios hostes, quotquot invenit, disjecit, dissipavit, occidit. At enim Joannes Dalmata quoque, ibi præsens, præ illo tempore non versabar circa imperatorem, do- minum meum, sed jussu ejus ad lustrandam aliam partem urbis discesseram. riorem murum reliquos heleboliscis, jaculis, sagit- tis, saxis persecuti, et cunctis potiti sunt, preter eos qui in turribus Basilii Leonis et Alexii quæ di- cebantur constituti erant, nautas Cretenses. Hi enim ad sextam et septimam horam strenue pu- gnabant et multos Turcas interficiebant, cumque tantam hostium multitudinem et totam urbem subactam viderent, noluerunt tamen ipsi subigi, sed mortem vita esse præstabiliorem ducebant. De quorum virtute cụm Turca aliquis Ameræ renun- 8. Turca urbem ingressi Christianos intra iute-

πάντα τόπον πανταχοῦ πασῶν κακῶν ἦν ἔμπλεα· Α ρος τούτου χρόνοι τεσσαράκοντα ἐννέα καὶ μῆνες οὐδεὶς τόπος ἀνεξερεύνητος ἢ ἄσυλος ἔμεινεν. Ο Χριστὲ βασιλεῦ, τῆς τότε θλίψεως καὶ στενοχωρίας πᾶσαν πόλιν καὶ χώραν, ἣν οἰκοῦσιν οἱ Χριστιανοί, ἐλευθέρωσον. Καὶ πάνια κῆπον καὶ οἶκον οἱ ἀσε- δεῖς οὐκ εἴασαν ἀνώρυκτον, ἵνα τὰ κεκρυμμένα χρήματα εὕρωσι· καὶ πλείστων μὲν νέων θησαυ- ρῶν καὶ παλαιῶν καὶ ἑτέρων πολυτίμων πραγμάτων, ευρόντες, ενεπλήσθησαν. η'. Ὡς οὖν ἡ πόλις δάλω, ὁ ἀμηρᾶς ἔνδον εἰσελ θὼν εὐθὺς πάσῃ σπουδῇ ζήτησιν ἐποίει περὶ τοῦ βασιλέως, ὃς κατὰ νοῦν ἄλλον οὐκ ελογίζετο εἰ μὴ μόνον μαθεῖν εἰ ζῇ ἢ τέθνηκεν ὁ βασιλεύς. Καὶ τινὲς μὲν ἐλθόντες ἔλεγον ὅτι ἔφυγεν, ἄλλοι δὲ ἐν τῇ πόλει ἔλεγον εἶναι κεκρυμμένον, ἄλλοι δὲ τεθνά και μαχόμενον. Καὶ θέλων πιστωθῆναι ἀληθῶς " Έστειλεν ένθα δὴ τὰ πτώματα τῶν ἀναιρεθέν των έκειτο σωροειδώς Χριστιανῶν τε καὶ ἀσεβῶν. Καὶ πλείστας κεφαλὰς τῶν ἀναιρεθέντων ἔπλυναν, εἰ τύχῃ καὶ τὴν βασιλικὴν γνωρίσωσι. Καὶ οὐκ ἐδυνήθησαν γνωρίσαι αὐτὴν εἰ μὴ τὸ τεθνείς πτῶμα τοῦ βασιλέως εὑρόντες, δ ἐγνώρισαν ἐκ τῶν βασι- λικῶν περικνημίδων ἢ καὶ πεδίλων, ἔνθα χρυσοί ἀετοὶ ἦσαν γεγραμμένοι, ὡς ἔθος ὑπῆρχε τοῖς βασι- λεῦσι. Καὶ μαθὼν ὁ ἀμηρᾶς περιχαρής καὶ εὐφραι νόμενος ὑπῆρχε· καὶ προστάξει αὐτοῦ οἱ εὑρεθένα τες Χριστιανοὶ ἔθαψαν τὸ βασιλικόν πτῶμα μετὰ βασιλικῆς τιμῆς. Οὐαὶ οὐαὶ κἀμοὶ τῆς προνοίας ἐν τίνι καιρῷ με φυλαττούσης! "Ην δὲ πᾶσα ἡ ζωὴ τοῦ ἀοιδίμου ἐν βασιλεῦσι καὶ γαληνοτάτου καὶ μάρτυ- τρεῖς καὶ ἡμέραι εἴκοσι. 'Ο δὲ ἀμηρᾶς τῇ νίκῃ τῇ μεγάλῃ ἐπαρθεὶς καὶ πλείστης κενοδοξίας πλησθεὶς ώμὸς καὶ ἀνελεήμων ἐφάνη. Προσελθὼν δὲ αὐτῷ ὁ μέγας δοὺξ ὁ κύρ Λουκᾶς ὁ Νοταράς προσεκύνησεν αὐτὸν, καὶ δείξας αὐτῷ θησαυρὸν πολὺν ἂν εἶχε κεκρυμμένον, καὶ λίθους καὶ μαργάρους καὶ ἕτερα λάφυρα ἄξια βασι- λεῦσιν, & ἰδὼν ὁ ᾿Αμηρᾶς καὶ πᾶσα ἡ βουλὴ αὐτοῦ ἐθαύμασαν. Ο δὲ Νοταράς εἶπε τῷ ἀμηρῇ· « Ταῦτα πάντα ἐφύλαττον διὰ τὴν βασιλείαν σου, καὶ ἰδοὺ τὰ νῦν χαρίζομαί σοι δῶρον· καὶ δέομαι, δέξαι τοῦ δούλου σου τὴν δέησιν καὶ παρακάλεσιν. » "Ηλπι- δεν οὖν οὗτος δι' αὐτῶν ἐλευθερίαν τύχαι μετὰ τοῦ οἴκου αὐτοῦ· ἀπελογίσατο δὲ αὐτῷ ὁ μη- ρᾶς καὶ εἶπεν· « "Ω ἡμικύων καὶ ἀπάνθρωπε ἀμη- χανοῤῥάφε καὶ πολύτροπε, τοσοῦτον πλοῦτον εἶχες καὶ οὐκ ἐβοήθησας τῷ βασιλεῖ τῷ αὐθέντῃ σου καὶ τῇ πόλει τῇ πατρίδι σου; Νῦν δὲ μετὰ τοιούτων πονηριῶν καὶ πανουργιῶν ἃς οἶδας ποιεῖν καὶ πράττειν ἐκ νεότητος, βούλῃ ὑποσκελίσαι κἀμὲ, καὶ φύγῃς τοῦ πρέποντός σοι ; Εἰπέ μοι, ὦ ἀσεβή, τις ὁ χαρίσας μοι τὸν πλοῦτον τὸν σὸν καὶ τὴν πόλιν ταύτην εἰς χεῖράς μου; » Λέγει αὐτῷ ὁ Νοταράς • Ο θεός. » Ο δὲ 'Αμηρᾶς εἶπεν αὐτῷ· « Ἐπεὶ ὁ Θεὸς ταῦτά μοι ἐχαρίσατο καὶ τὰ καὶ πάντας ὑπὸ τὰς χεῖράς μου δούλους ἔδωσε, τί σὺ λέγεις, πονηρέ, καὶ φλυαρεῖς ; Πῶς οὐκ ἔστειλάς μοι αὐτὰ πρὶν τὴν μάχην κινήσω καθ' ὑμῶν ἢ πρὶν τὴν πόλιν νικήσω, ἵνα ὀφείλω σοι τὴν χάριν καὶ τὴν ἀνταμοιβήν ; Νῦν CHRONICON MAJUS. - LIB. III. B nere redundabant; nullus locus erat, quem non scrutarentur et expilarent. Christe Rex, ab illa, quam tum experti sumus, miseria et calamitate omnem urbem et terram, quam Christiani habi- tant, tueare. Nullos hortos, nulla domicilia non perquirebant impii, ut pecuniam abditam reperi- rent : ac maximis inventis thesauris, vetustis et novis, atque aliis rebus pretiosis impleti sunt. studiosissime de imperatore quærebat, nec quid- quam antiquius habebat, quam ut cognosceret, vive- retne an interiisset imperator. Atque eum alii fugisse dicebant, alii in urbe latitare, alii prælio occubuisse. Itaque ut rem certo cognosceret, misit, ubi Chri- stianorum et impiorum cadavera acervatim jace- bant. Abluerunt occisorum capita plurinia, si forte imperatoris agnoscerent. Non poterant autem, sed inventum imperatoris cadaver ex imperatoriis ocreis et calceamentis agnoverunt, in quibus aureæ squila depicta essent, ut mos erat imperatoribus. Hujus rei certior factus Ameras, summopere gavi- sus et exhilaratus est, et qui aderant Christiani jussu ejus imperatorium cadaver honore imperatori- bus legitimo sepeliverunt. Væ mihi quoque, quem quo tempore servavit divina providentia ! Vixit ve- merandus hic et placidissimus imperator, dum martyr obiit, annos quadraginta novem, menses tres et dies viginti. C D Ameras magna victoria elatus et inani tumefa- ctus gloria, crudelein se et immanem præstitit. Accessit ad eum Lucas Notaras, magmis dux, et, adoratione facta, ingentem thesaurum, quem abs- conditum habebat, gemmas porro et margaritas aliamque gazam regibus dignam ei monstravit ; quorum aspectu Ameras cum universo comitatu obstupuit. Tum Notaras: • Hæc omnia, in quit, servavi majestati tuæ et nunc tibi pro munere trado, ac rogo, ut servi tui preces et vola ne as- pernere. Sperabat autem, sic se cum domo sua libertatem consecuturum esse. At respondit Ame- ras : • Hen te semicanem, hominem immanem, veteratorem et fraudulentum, qui tantas opes pɔs- sederis, nec succurreris domino tuo, imperatori, nec huic urbi, patria tue! nunc vero cum istis nequitiis et fraudibus, quibus deditus fuisti a pue- ritia, me quoque supplantare et pœnam effugere studes ? Dic mihi, sceleste, quis est, qui in manus meas tradidit divitias tuas et hanc urbem? › Res- pondit Notaras : « Deus. Tum Ameras : • Quodsi Deus hæc mihi donavit, atque te et reliquos in ma- nus meas dedidit, quid tu, nequam, ais et nugaris ? cur mihi hæc non ante misisti, quam bellum contra vos commoverem aut urbem caperem, ut tibi gratias et remunerationem deberem? Nunc enim non tu hæc mihi largiris, sed Deus. Ita statim mandavit lictoribus, ut eum in carcerem conjicerent et dili- genter custodirent. Postridie cum rursus coram se 9. Capta igitur urbe, Ameras, eam ingressus,

πάντα τόπον πανταχοῦ πασῶν κακῶν ἦν ἔμπλεα· Α ρος τούτου χρόνοι τεσσαράκοντα ἐννέα καὶ μῆνες οὐδεὶς τόπος ἀνεξερεύνητος ἢ ἄσυλος ἔμεινεν. Ο Χριστὲ βασιλεῦ, τῆς τότε θλίψεως καὶ στενοχωρίας πᾶσαν πόλιν καὶ χώραν, ἣν οἰκοῦσιν οἱ Χριστιανοί, ἐλευθέρωσον. Καὶ πάνια κῆπον καὶ οἶκον οἱ ἀσε- δεῖς οὐκ εἴασαν ἀνώρυκτον, ἵνα τὰ κεκρυμμένα χρήματα εὕρωσι· καὶ πλείστων μὲν νέων θησαυ- ρῶν καὶ παλαιῶν καὶ ἑτέρων πολυτίμων πραγμάτων, ευρόντες, ενεπλήσθησαν. η'. Ὡς οὖν ἡ πόλις δάλω, ὁ ἀμηρᾶς ἔνδον εἰσελ θὼν εὐθὺς πάσῃ σπουδῇ ζήτησιν ἐποίει περὶ τοῦ βασιλέως, ὃς κατὰ νοῦν ἄλλον οὐκ ελογίζετο εἰ μὴ μόνον μαθεῖν εἰ ζῇ ἢ τέθνηκεν ὁ βασιλεύς. Καὶ τινὲς μὲν ἐλθόντες ἔλεγον ὅτι ἔφυγεν, ἄλλοι δὲ ἐν τῇ πόλει ἔλεγον εἶναι κεκρυμμένον, ἄλλοι δὲ τεθνά και μαχόμενον. Καὶ θέλων πιστωθῆναι ἀληθῶς " Έστειλεν ένθα δὴ τὰ πτώματα τῶν ἀναιρεθέν των έκειτο σωροειδώς Χριστιανῶν τε καὶ ἀσεβῶν. Καὶ πλείστας κεφαλὰς τῶν ἀναιρεθέντων ἔπλυναν, εἰ τύχῃ καὶ τὴν βασιλικὴν γνωρίσωσι. Καὶ οὐκ ἐδυνήθησαν γνωρίσαι αὐτὴν εἰ μὴ τὸ τεθνείς πτῶμα τοῦ βασιλέως εὑρόντες, δ ἐγνώρισαν ἐκ τῶν βασι- λικῶν περικνημίδων ἢ καὶ πεδίλων, ἔνθα χρυσοί ἀετοὶ ἦσαν γεγραμμένοι, ὡς ἔθος ὑπῆρχε τοῖς βασι- λεῦσι. Καὶ μαθὼν ὁ ἀμηρᾶς περιχαρής καὶ εὐφραι νόμενος ὑπῆρχε· καὶ προστάξει αὐτοῦ οἱ εὑρεθένα τες Χριστιανοὶ ἔθαψαν τὸ βασιλικόν πτῶμα μετὰ βασιλικῆς τιμῆς. Οὐαὶ οὐαὶ κἀμοὶ τῆς προνοίας ἐν τίνι καιρῷ με φυλαττούσης! "Ην δὲ πᾶσα ἡ ζωὴ τοῦ ἀοιδίμου ἐν βασιλεῦσι καὶ γαληνοτάτου καὶ μάρτυ- τρεῖς καὶ ἡμέραι εἴκοσι. 'Ο δὲ ἀμηρᾶς τῇ νίκῃ τῇ μεγάλῃ ἐπαρθεὶς καὶ πλείστης κενοδοξίας πλησθεὶς ώμὸς καὶ ἀνελεήμων ἐφάνη. Προσελθὼν δὲ αὐτῷ ὁ μέγας δοὺξ ὁ κύρ Λουκᾶς ὁ Νοταράς προσεκύνησεν αὐτὸν, καὶ δείξας αὐτῷ θησαυρὸν πολὺν ἂν εἶχε κεκρυμμένον, καὶ λίθους καὶ μαργάρους καὶ ἕτερα λάφυρα ἄξια βασι- λεῦσιν, & ἰδὼν ὁ ᾿Αμηρᾶς καὶ πᾶσα ἡ βουλὴ αὐτοῦ ἐθαύμασαν. Ο δὲ Νοταράς εἶπε τῷ ἀμηρῇ· « Ταῦτα πάντα ἐφύλαττον διὰ τὴν βασιλείαν σου, καὶ ἰδοὺ τὰ νῦν χαρίζομαί σοι δῶρον· καὶ δέομαι, δέξαι τοῦ δούλου σου τὴν δέησιν καὶ παρακάλεσιν. » "Ηλπι- δεν οὖν οὗτος δι' αὐτῶν ἐλευθερίαν τύχαι μετὰ τοῦ οἴκου αὐτοῦ· ἀπελογίσατο δὲ αὐτῷ ὁ μη- ρᾶς καὶ εἶπεν· « "Ω ἡμικύων καὶ ἀπάνθρωπε ἀμη- χανοῤῥάφε καὶ πολύτροπε, τοσοῦτον πλοῦτον εἶχες καὶ οὐκ ἐβοήθησας τῷ βασιλεῖ τῷ αὐθέντῃ σου καὶ τῇ πόλει τῇ πατρίδι σου; Νῦν δὲ μετὰ τοιούτων πονηριῶν καὶ πανουργιῶν ἃς οἶδας ποιεῖν καὶ πράττειν ἐκ νεότητος, βούλῃ ὑποσκελίσαι κἀμὲ, καὶ φύγῃς τοῦ πρέποντός σοι ; Εἰπέ μοι, ὦ ἀσεβή, τις ὁ χαρίσας μοι τὸν πλοῦτον τὸν σὸν καὶ τὴν πόλιν ταύτην εἰς χεῖράς μου; » Λέγει αὐτῷ ὁ Νοταράς • Ο θεός. » Ο δὲ 'Αμηρᾶς εἶπεν αὐτῷ· « Ἐπεὶ ὁ Θεὸς ταῦτά μοι ἐχαρίσατο καὶ τὰ καὶ πάντας ὑπὸ τὰς χεῖράς μου δούλους ἔδωσε, τί σὺ λέγεις, πονηρέ, καὶ φλυαρεῖς ; Πῶς οὐκ ἔστειλάς μοι αὐτὰ πρὶν τὴν μάχην κινήσω καθ' ὑμῶν ἢ πρὶν τὴν πόλιν νικήσω, ἵνα ὀφείλω σοι τὴν χάριν καὶ τὴν ἀνταμοιβήν ; Νῦν CHRONICON MAJUS. - LIB. III. B nere redundabant; nullus locus erat, quem non scrutarentur et expilarent. Christe Rex, ab illa, quam tum experti sumus, miseria et calamitate omnem urbem et terram, quam Christiani habi- tant, tueare. Nullos hortos, nulla domicilia non perquirebant impii, ut pecuniam abditam reperi- rent : ac maximis inventis thesauris, vetustis et novis, atque aliis rebus pretiosis impleti sunt. studiosissime de imperatore quærebat, nec quid- quam antiquius habebat, quam ut cognosceret, vive- retne an interiisset imperator. Atque eum alii fugisse dicebant, alii in urbe latitare, alii prælio occubuisse. Itaque ut rem certo cognosceret, misit, ubi Chri- stianorum et impiorum cadavera acervatim jace- bant. Abluerunt occisorum capita plurinia, si forte imperatoris agnoscerent. Non poterant autem, sed inventum imperatoris cadaver ex imperatoriis ocreis et calceamentis agnoverunt, in quibus aureæ squila depicta essent, ut mos erat imperatoribus. Hujus rei certior factus Ameras, summopere gavi- sus et exhilaratus est, et qui aderant Christiani jussu ejus imperatorium cadaver honore imperatori- bus legitimo sepeliverunt. Væ mihi quoque, quem quo tempore servavit divina providentia ! Vixit ve- merandus hic et placidissimus imperator, dum martyr obiit, annos quadraginta novem, menses tres et dies viginti. C D Ameras magna victoria elatus et inani tumefa- ctus gloria, crudelein se et immanem præstitit. Accessit ad eum Lucas Notaras, magmis dux, et, adoratione facta, ingentem thesaurum, quem abs- conditum habebat, gemmas porro et margaritas aliamque gazam regibus dignam ei monstravit ; quorum aspectu Ameras cum universo comitatu obstupuit. Tum Notaras: • Hæc omnia, in quit, servavi majestati tuæ et nunc tibi pro munere trado, ac rogo, ut servi tui preces et vola ne as- pernere. Sperabat autem, sic se cum domo sua libertatem consecuturum esse. At respondit Ame- ras : • Hen te semicanem, hominem immanem, veteratorem et fraudulentum, qui tantas opes pɔs- sederis, nec succurreris domino tuo, imperatori, nec huic urbi, patria tue! nunc vero cum istis nequitiis et fraudibus, quibus deditus fuisti a pue- ritia, me quoque supplantare et pœnam effugere studes ? Dic mihi, sceleste, quis est, qui in manus meas tradidit divitias tuas et hanc urbem? › Res- pondit Notaras : « Deus. Tum Ameras : • Quodsi Deus hæc mihi donavit, atque te et reliquos in ma- nus meas dedidit, quid tu, nequam, ais et nugaris ? cur mihi hæc non ante misisti, quam bellum contra vos commoverem aut urbem caperem, ut tibi gratias et remunerationem deberem? Nunc enim non tu hæc mihi largiris, sed Deus. Ita statim mandavit lictoribus, ut eum in carcerem conjicerent et dili- genter custodirent. Postridie cum rursus coram se 9. Capta igitur urbe, Ameras, eam ingressus,

γελία ἣν ἐπηγγείλατο εἰς οὐδὲν ἐλογίσθη, ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς ὑποτελεῖς ὥρισεν εἶναι. Τὸν δὲ ᾿Αλ' μπασιάν στείλας ἀπέκλεισεν ἐν πύργῳ τινὶ, καὶ μετὰ ὀλίγας ἡμέρας καὶ αὐτὸν ἐθανάτωσε, δι᾿ ἣν αἰτίαν εἴπομεν, ἤγουν διὰ τὸ λέγειν αὐτὸν τοῦ μὴ ἐγείραι μά χην κατὰ τῆς πόλεως, ἵνα μὴ οἱ τῶν ἑσπερίων αὐτ θένται Χριστιανοὶ συναχθῶσιν ἐπὶ τὸ αὐτὸ καὶ τῆς Εὐρώπης αὐτοὺς διώξωσι καὶ τὰ ἑξῆς, ὡς προγέν γραπται. Ο θάνατος οὖν αὐτοῦ λύπην ἀμέτρητον παντὶ τῷ στρατῷ τοῦ ἀμηρᾶ ἐνέδωκε διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ὑπὸ πάντων φιλούμενον καὶ εἰς πάντα καλῶς τὸν ἀμηρᾶν συμβουλεύοντα. οὖν οὐκ εἶ σὺ ὁ χαρίσας μοι ταῦτα, ἀλλὰ ὁ Θεός. » Α λοὺς πιάσας ἐθανάτωσε, καὶ πᾶσα ἡ αὐτοῖς ἐπαγο Καὶ εὐθὺς ὥρισε τοῖς δημίοις ἵνα εἰς φυλακὴν βάσ λωσιν αὐτὸν καὶ ἀσφαλῶς τηρῶσι. Τῇ δὲ ἐπαύριον προστάξας ἤνεγκαν πάλιν αὐτὸν ἔμπροσθεν τοῦ βήματος αὐτοῦ· καὶ λέγει αὐτῷ· « Ἐπεὶ οὐκ ἠθέλη σας βοηθῆσαι τῷ βασιλεῖ καὶ τῇ πατρίδι σου μετὰ τοσούτου θησαυροῦ ἀναριθμήτου ἂν εἶχες, καὶ διὰ τί οὐκ ἐβούλευσας τὸν βασιλέα, ὅτε ἐμήνυσα αὐτῷ ἵνα μετ᾿ εἰρήνης καὶ ἀγάπης μοι δώσῃ τὴν πόλιν καὶ ἄλλον ἀντ᾽ αὐτῆς τόπον δώσω μετ' ἀγάπης καὶ φιλίας, ἵνα μὴ τοσοῦτοι φόνοι ἀναμέσον ἡμῶν γε νήσωνται ; ν 'Ο δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτῷ· • Ἐγὼ αἴτιος οὐχ ὑπάρχω εἰς τὴν αὐτὴν ὑπόθεσιν, ἀλλ᾽ οἱ Ενετοὶ καὶ οἱ ἐν τῷ Γαλατά, οἳ τασσον τῷ βασιλεῖ ἵνα στόλον καὶ στρατὸν εἰς βοήθειαν αὐτῷ στείλωσιν. Ὁ δὲ ᾿Αμηρᾶς· « Πολλὰ οἶδας, ο λέγει, • ψεύδους ἐφευρήματα· τὰ νῦν δὲ καιρὸς ψεύδους οὐκ ἔστιν ἵνα βοηθήσῃ σοι. » Καὶ προστάξας ἐπὶ τὴν αὔριον ἐπὶ τὴν τοῦ Ξηροῦ λόφου ἀγορὰν πρῶτ τον κατενώπιον αὐτοῦ θανατώσωσι τους δύο υἱοὺς αὐτοῦ, οὕς ποτε ᾔτει τῷ βασιλεῖ ἵνα τὸν ἕνα αὐτῶν τιμήσῃ τῷ τοῦ μεγάλου κοντοσταύλου ἀξιώματι καὶ τὸν ἕτερον τῷ τοῦ μεγάλου λογοθέτου, εἶτα καὶ αὐτ τὸν θανατώσωσιν, ὡς καὶ ἐγένετο· καὶ οὕτω τὰ τοῦ Λουκᾶ τοῦ Νοταρά πέρας ἔλαβον. Εἶτα προστάξας μετὰ ταῦτα ἐθανάτωσε πολλοὺς εὐγενεῖς ἄρχοντας, τὴν τῶν Ἐνετῶν ἄγγαρον καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ, τὸν ἀστάνδην τῆς Καταλονίας καὶ τοὺς δύο υἱοὺς αὐτοῦ. Εἶτα ήθελεν θανατῶσαι καὶ τὸν Κονταρῖνον καὶ ἑτέρους εὐγενεῖς τῶν Ἐνετῶν, οἱ χρήματα δώσαν τες καὶ ἐπαγγειλάμενοι τῷ Σογὰν μπασιᾷ τοῦ ζῆν ἐχαρίσθησαν. Καὶ στείλας ἐν τῷ Γαλατᾷ καὶ πολύ « ι. Ἀπὸ Ἀδὰμ ἕως τοῦ κατακλυσμοῦ γίνεται ἔτη βαμβʹ, καὶ ἀπὸ τοῦ κατακλυσμοῦ ἕως τῆς πυργο ποιίας ἔτη φ', καὶ ἀπὸ τῆς πυργοποιίας ἕως τῆς ἐλεύσεως τοῦ ᾿Αβραὰμ εἰς Χαναάν γῆν, ἐξ ἧς καὶ τῶν Ἑλληνικῶν θεῶν λαμβάνουσιν ἀρχὴν τὰ ὀνό ματα, εἰσὶν ἔτη χις'. Καὶ ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραὰμ ἕως Ρώμου καὶ Ῥωμύλου ἔτη ατμβ', καὶ ἀπὸ τοῦ Ρώ μου καὶ Ρωμύλου ἕως Αὐγούστου Καίσαρος έτη ψπζ', καὶ ἀπὸ τοῦ Αὐγούστου Καίσαρος ἕως τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου Φλαβίου τοῦ τρισολβίου καὶ ἀοιδίμου τε καὶ ἀειμνήστου, τοῦ μεταθέσαντος τὰ βασίλεια ἀπὸ τῆς παλαιᾶς Ῥώμης εἰς Κωνσταντι νούπολιν τήν ποτε Βυζάντιον, ἣν αὐτὸς ἀνῳκοδήμησε καὶ νέαν Ῥώμην ὠνόμασεν, εἰσὶν ἔτη τλβ'. Καὶ ἀπὸ Κωνσταντίνου Φλαβίου τοῦ Χλωροῦ ἕως Ηρα κλείου τοῦ μεγάλου ἔτη τέ, ἐν οἷς χρόνοις ἦν καὶ ὁ τρισκατάρατος καὶ ψευδοπροφήτης Μωάμεθ, ὁ ἀπόσ γονος τοῦ Ἰσμαήλ, ὃς ὑπῆρχεν ἐκ τῆς τοῦ Κηδάρ φυλῆς τοῦ πρωτοτόκου υἱοῦ Ἰσμαήλ. Νίκαρος γὰρ > GEORGII PHRANTZE B adduci jussit et his verbis compellavit: Quando- quidem imperatori et patriæ tuæ ditissimo hoc thesauro, quem habebas, opitulari noluisti, cur imperatori non suasisti, cum talemn ego ei coudi- tionem proposuissem, ut pacifice et ultro urbem mihi daret, ego illi alium locum cum benevolentia et amicitia restituerem, ne tantæ inter nos cædes ferent ? » Respondit ille : • Hujus rei non ego cul- pam sustineo, sed Veneti et Galatæi, qui impera- tori promittebant, se classem et copias ei auxilio missurus. » Rursus Ameras: • Multa, inquit, fin- gere mendacia didicisti. Verum nunc tempus non est mandaciis tibi consulendi. Præcepit deinde ut sequenti die in foro Collis aridi, quod dicitur, prius coram ipso duo filii ejus trucidarentur, de quibus olim rogaverat, ut imperator alterum ma- gui contostauli, alterum magui logothetæ dignitate honestaret deinde trucidaretur ipse: id quod ita factum est. Hunc igitur finem res Lucæ Notaræ babuerunt. Deinde Ameras multos generosos viros principes interfici jussit, velut Venetorum statio- narium et filium ejus, magistrum cursus publici Catelanorum cum duobus filis. Mox etiam Conta- rinum et alios nobiles Venetos occidi voluit, qui tamen, pecunia data et promissa Soganbasiæ, vi- tam impetrarunt. At vero Galatam misit et multos D ibi comprehensos trucidavit, nec quidquam jam meminerat, quam jis conditionem promisisset, sed illos quoque sibi, stipendiarios esse voluit. Ali Basiam in turrim inclusum, post paucos dies inte- remit, propter causam a nobis significatam, quod suaserat, ne bellum adversus urbem susciperetur, ut occidentales principes Christiani ne conjunge- rentur ea occasione et se ex Europa ejicerent, et quæ alia supra commemoravimus. Ejus mors in- gentem luctum exercitui universo Ameræ attulit, quoniam ab omnibus diligebatur et præclara semper consilia Ameræ dederat. diluvio ad exstructam turrim anni 500, ab exstruc- ta turri ad Abrahami in Chanaan adventum, ex qua terra Græcorum deorum nomina originem du- cunt, anvi ; ab Abrabamo al Romulum et Re- mum anni 1342; a Romulo ad Augustum Cæsarem anni 787; ab Augusto Cesare ad magnum Flavium Constantinum, ter beatum, venerandum et æternæ memoriæ imperatorem, qui a vetere Roma imperii sedem Cpolim, quam, olim Byzantium dictam, ipse instauratam novam Romam appellavit, ; a Flavio Constantino Chloro ad Heraclium magnum anni ; quo quidem tempore vixitter exsecrau- dus pseudopropheta Molametes,e posteris Ismaelis, 10. Ab Adamo ad diluvium anni sunt 2242, a

γελία ἣν ἐπηγγείλατο εἰς οὐδὲν ἐλογίσθη, ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς ὑποτελεῖς ὥρισεν εἶναι. Τὸν δὲ ᾿Αλ' μπασιάν στείλας ἀπέκλεισεν ἐν πύργῳ τινὶ, καὶ μετὰ ὀλίγας ἡμέρας καὶ αὐτὸν ἐθανάτωσε, δι᾿ ἣν αἰτίαν εἴπομεν, ἤγουν διὰ τὸ λέγειν αὐτὸν τοῦ μὴ ἐγείραι μά χην κατὰ τῆς πόλεως, ἵνα μὴ οἱ τῶν ἑσπερίων αὐτ θένται Χριστιανοὶ συναχθῶσιν ἐπὶ τὸ αὐτὸ καὶ τῆς Εὐρώπης αὐτοὺς διώξωσι καὶ τὰ ἑξῆς, ὡς προγέν γραπται. Ο θάνατος οὖν αὐτοῦ λύπην ἀμέτρητον παντὶ τῷ στρατῷ τοῦ ἀμηρᾶ ἐνέδωκε διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ὑπὸ πάντων φιλούμενον καὶ εἰς πάντα καλῶς τὸν ἀμηρᾶν συμβουλεύοντα. οὖν οὐκ εἶ σὺ ὁ χαρίσας μοι ταῦτα, ἀλλὰ ὁ Θεός. » Α λοὺς πιάσας ἐθανάτωσε, καὶ πᾶσα ἡ αὐτοῖς ἐπαγο Καὶ εὐθὺς ὥρισε τοῖς δημίοις ἵνα εἰς φυλακὴν βάσ λωσιν αὐτὸν καὶ ἀσφαλῶς τηρῶσι. Τῇ δὲ ἐπαύριον προστάξας ἤνεγκαν πάλιν αὐτὸν ἔμπροσθεν τοῦ βήματος αὐτοῦ· καὶ λέγει αὐτῷ· « Ἐπεὶ οὐκ ἠθέλη σας βοηθῆσαι τῷ βασιλεῖ καὶ τῇ πατρίδι σου μετὰ τοσούτου θησαυροῦ ἀναριθμήτου ἂν εἶχες, καὶ διὰ τί οὐκ ἐβούλευσας τὸν βασιλέα, ὅτε ἐμήνυσα αὐτῷ ἵνα μετ᾿ εἰρήνης καὶ ἀγάπης μοι δώσῃ τὴν πόλιν καὶ ἄλλον ἀντ᾽ αὐτῆς τόπον δώσω μετ' ἀγάπης καὶ φιλίας, ἵνα μὴ τοσοῦτοι φόνοι ἀναμέσον ἡμῶν γε νήσωνται ; ν 'Ο δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτῷ· • Ἐγὼ αἴτιος οὐχ ὑπάρχω εἰς τὴν αὐτὴν ὑπόθεσιν, ἀλλ᾽ οἱ Ενετοὶ καὶ οἱ ἐν τῷ Γαλατά, οἳ τασσον τῷ βασιλεῖ ἵνα στόλον καὶ στρατὸν εἰς βοήθειαν αὐτῷ στείλωσιν. Ὁ δὲ ᾿Αμηρᾶς· « Πολλὰ οἶδας, ο λέγει, • ψεύδους ἐφευρήματα· τὰ νῦν δὲ καιρὸς ψεύδους οὐκ ἔστιν ἵνα βοηθήσῃ σοι. » Καὶ προστάξας ἐπὶ τὴν αὔριον ἐπὶ τὴν τοῦ Ξηροῦ λόφου ἀγορὰν πρῶτ τον κατενώπιον αὐτοῦ θανατώσωσι τους δύο υἱοὺς αὐτοῦ, οὕς ποτε ᾔτει τῷ βασιλεῖ ἵνα τὸν ἕνα αὐτῶν τιμήσῃ τῷ τοῦ μεγάλου κοντοσταύλου ἀξιώματι καὶ τὸν ἕτερον τῷ τοῦ μεγάλου λογοθέτου, εἶτα καὶ αὐτ τὸν θανατώσωσιν, ὡς καὶ ἐγένετο· καὶ οὕτω τὰ τοῦ Λουκᾶ τοῦ Νοταρά πέρας ἔλαβον. Εἶτα προστάξας μετὰ ταῦτα ἐθανάτωσε πολλοὺς εὐγενεῖς ἄρχοντας, τὴν τῶν Ἐνετῶν ἄγγαρον καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ, τὸν ἀστάνδην τῆς Καταλονίας καὶ τοὺς δύο υἱοὺς αὐτοῦ. Εἶτα ήθελεν θανατῶσαι καὶ τὸν Κονταρῖνον καὶ ἑτέρους εὐγενεῖς τῶν Ἐνετῶν, οἱ χρήματα δώσαν τες καὶ ἐπαγγειλάμενοι τῷ Σογὰν μπασιᾷ τοῦ ζῆν ἐχαρίσθησαν. Καὶ στείλας ἐν τῷ Γαλατᾷ καὶ πολύ « ι. Ἀπὸ Ἀδὰμ ἕως τοῦ κατακλυσμοῦ γίνεται ἔτη βαμβʹ, καὶ ἀπὸ τοῦ κατακλυσμοῦ ἕως τῆς πυργο ποιίας ἔτη φ', καὶ ἀπὸ τῆς πυργοποιίας ἕως τῆς ἐλεύσεως τοῦ ᾿Αβραὰμ εἰς Χαναάν γῆν, ἐξ ἧς καὶ τῶν Ἑλληνικῶν θεῶν λαμβάνουσιν ἀρχὴν τὰ ὀνό ματα, εἰσὶν ἔτη χις'. Καὶ ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραὰμ ἕως Ρώμου καὶ Ῥωμύλου ἔτη ατμβ', καὶ ἀπὸ τοῦ Ρώ μου καὶ Ρωμύλου ἕως Αὐγούστου Καίσαρος έτη ψπζ', καὶ ἀπὸ τοῦ Αὐγούστου Καίσαρος ἕως τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου Φλαβίου τοῦ τρισολβίου καὶ ἀοιδίμου τε καὶ ἀειμνήστου, τοῦ μεταθέσαντος τὰ βασίλεια ἀπὸ τῆς παλαιᾶς Ῥώμης εἰς Κωνσταντι νούπολιν τήν ποτε Βυζάντιον, ἣν αὐτὸς ἀνῳκοδήμησε καὶ νέαν Ῥώμην ὠνόμασεν, εἰσὶν ἔτη τλβ'. Καὶ ἀπὸ Κωνσταντίνου Φλαβίου τοῦ Χλωροῦ ἕως Ηρα κλείου τοῦ μεγάλου ἔτη τέ, ἐν οἷς χρόνοις ἦν καὶ ὁ τρισκατάρατος καὶ ψευδοπροφήτης Μωάμεθ, ὁ ἀπόσ γονος τοῦ Ἰσμαήλ, ὃς ὑπῆρχεν ἐκ τῆς τοῦ Κηδάρ φυλῆς τοῦ πρωτοτόκου υἱοῦ Ἰσμαήλ. Νίκαρος γὰρ > GEORGII PHRANTZE B adduci jussit et his verbis compellavit: Quando- quidem imperatori et patriæ tuæ ditissimo hoc thesauro, quem habebas, opitulari noluisti, cur imperatori non suasisti, cum talemn ego ei coudi- tionem proposuissem, ut pacifice et ultro urbem mihi daret, ego illi alium locum cum benevolentia et amicitia restituerem, ne tantæ inter nos cædes ferent ? » Respondit ille : • Hujus rei non ego cul- pam sustineo, sed Veneti et Galatæi, qui impera- tori promittebant, se classem et copias ei auxilio missurus. » Rursus Ameras: • Multa, inquit, fin- gere mendacia didicisti. Verum nunc tempus non est mandaciis tibi consulendi. Præcepit deinde ut sequenti die in foro Collis aridi, quod dicitur, prius coram ipso duo filii ejus trucidarentur, de quibus olim rogaverat, ut imperator alterum ma- gui contostauli, alterum magui logothetæ dignitate honestaret deinde trucidaretur ipse: id quod ita factum est. Hunc igitur finem res Lucæ Notaræ babuerunt. Deinde Ameras multos generosos viros principes interfici jussit, velut Venetorum statio- narium et filium ejus, magistrum cursus publici Catelanorum cum duobus filis. Mox etiam Conta- rinum et alios nobiles Venetos occidi voluit, qui tamen, pecunia data et promissa Soganbasiæ, vi- tam impetrarunt. At vero Galatam misit et multos D ibi comprehensos trucidavit, nec quidquam jam meminerat, quam jis conditionem promisisset, sed illos quoque sibi, stipendiarios esse voluit. Ali Basiam in turrim inclusum, post paucos dies inte- remit, propter causam a nobis significatam, quod suaserat, ne bellum adversus urbem susciperetur, ut occidentales principes Christiani ne conjunge- rentur ea occasione et se ex Europa ejicerent, et quæ alia supra commemoravimus. Ejus mors in- gentem luctum exercitui universo Ameræ attulit, quoniam ab omnibus diligebatur et præclara semper consilia Ameræ dederat. diluvio ad exstructam turrim anni 500, ab exstruc- ta turri ad Abrahami in Chanaan adventum, ex qua terra Græcorum deorum nomina originem du- cunt, anvi ; ab Abrabamo al Romulum et Re- mum anni 1342; a Romulo ad Augustum Cæsarem anni 787; ab Augusto Cesare ad magnum Flavium Constantinum, ter beatum, venerandum et æternæ memoriæ imperatorem, qui a vetere Roma imperii sedem Cpolim, quam, olim Byzantium dictam, ipse instauratam novam Romam appellavit, ; a Flavio Constantino Chloro ad Heraclium magnum anni ; quo quidem tempore vixitter exsecrau- dus pseudopropheta Molametes,e posteris Ismaelis, 10. Ab Adamo ad diluvium anni sunt 2242, a

ὁ τοῦ Κηδάρ ἀπόγονος ἐγέννησεν υἱοὺς δύο, Α τῷ ἀνδρί. Διὰ τοῦτο λέγουσι καὶ οἱ πάντες ὅτι ἡ Μόδαρον καὶ Ραβίαν, ὁ δὲ Μόδαρος Κούσαρον καὶ Καῖτον καὶ Θεμίνην καὶ ῎Ασαδον, ὁ δὲ Κούσα- ρος τὸν ᾿Αβεδουλᾶν, ὁ δὲ ᾿Αβεδουλᾶς τὴν ψευδοπρο- φήτην καὶ ἀντίχριστον Μωάμεθ. Γεννηθεὶς δὲ καὶ ἀνατραφεὶς πενία συζῶν καὶ κτηνοτρόφος ὢν καὶ μάλιστα σεληνιαζόμενος, φωτισθεὶς τὰ τοῦ σκότους παρὰ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ τοῦ Σατανᾶ, ἐκατώρθωσεν & ἕτεροι πολλοὶ συνέγραψαν, περὶ ὧν οὐκ ἔστιν ἡμῖν ἀναγκαῖον διηγεῖσθαι. Πλὴν ὀλίγων τινῶν ἐκ τῶν αὐτοῦ μιαρῶν ἔργων καὶ πονηρῶν μνείαν ποιή- σωμεν. Οὗτος ὁ παμμίαρος ἐκ τῶν Ἐθρίβου ὀρέων ὥρμητο, καὶ πρῶτον μὲν δοῦλος ὑπάρχων τινὶ γυα ναικὶ χήρα καὶ ὁμοφύλῳ αὐτοῦ, πλουσίᾳ πάνυ, ὀνό ματι Χαδικά· ὃς μετὰ τῆς πονηρίας καὶ πανουρ γίας αὐτοῦ τὴν ἑαυτοῦ κυρίαν εἰς γυναῖκα ἔλαβεν, καὶ δαιμόνια ἔχων καὶ πίπτων καὶ τρέμων καὶ ἀφρί ζων αὐτὸς τὸ πάθος μετεσχημάτιζαν, ὅπως μὴ αἰ- σχύνηται ἡ γυνὴ καὶ κυρία αὐτοῦ, μεμφομένη αὐτ τὴν πῶς συνεζεύχθη τοιούτῳ πένητι καὶ δαιμονήτῃ τὸν ἄγγελον Γαβριὴλ ἔλεγεν ὅτι ἑώρα λέγοντα αὐτῷ τὰ μέλλοντα συμβαίνειν ἐν τῷ κόσμῳ καὶ ἀποκα- λύπτοντα, ὡς ἔθος ἐστὶ πᾶσι τοῖς μοναχοῖς καὶ προφήταις· ἐκ τοῦ φόβου ἐξίστατο καὶ ἐδειλία. "Ην δέ τις ψευδαββᾶς ὀνόματι Σέργιος, διὰ κακοπιστίαν ἐκ τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐξόριστος, καὶ φίλος ὢν τῷ Μωάμεθ · ὃν ὁ Μωάμεθ ἐπαρεκάλει τῇ αὐτοῦ κυρίᾳ τῇ καὶ γυναικὶ ταῦτα λέγειν καὶ βε- βαιώνειν, καὶ παραινεῖν ἵνα μὴ λυπῆται, ἀλλ' ίνα χαίρῃ. Ἡ δὲ γυνὴ ἐπίστευε τῷ ψευδαδες πλεῖον ἢ · Β Μωάμεθ ὥρισε τοὺς μοναχοὺς πάντας ἀτελεῖς εἶν ναι καὶ ἀφορολογήτους διὰ τὴν τοῦ ψευδα66ά Σερα γίου φιλίαν, καὶ οὕτως παρήγγειλεν. Ελεγεν οὖν ταῖς γυναιξὶν αὐτὴ ὅτι ὁ ἀνὴρ αὐτῆς προφήτης ἐστ τίν. Καὶ παρὰ τῶν γυναικῶν εἰς τοὺς ἄνδρας αὐτῶν κηρυχθείς, καὶ οὕτως ἐν τῷ κόσμῳ παρὰ τῶν ἀφρός νων ὁ ψευδοπροφήτης ὠνόμασται, καὶ ἕως τοῦ νῦν τὸ αὐτὸ μέγα ψεῦδος παρὰ τῶν Ἰσμαηλιτών ᾄδεται. ᾿Αποθανούσης δὲ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ κληρονόμος τοῦ βίου καὶ πλούτου τοῦ τοσούτου αὐτῆς γενόμε νος, φύλαρχος τῶν Ἰσμαηλιτῶν τῶν ἐκεῖ ἐχρημά τιζεν. Εἶτα ἐρχόμενος ὁ βασιλεὺς Ηράκλειος τῷ τότε καιρῷ ἐκ τῆς Περσίδος μετὰ νίκης μεγάλης, καὶ θέλων περάσαι πλησίον ὡσεὶ ἡμερῶν τινῶν ὁδὸν ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσιν ἔνθα διέτριᾶς καὶ κατῴκει ὁ ἀλιτήριος, ὡς ἤκουσε τοῦτο ὁ πονηρός, πρόεισιν εἰς προσκύνησιν καὶ προϋπάντησιν τῷ βασιλεῖ μετὰ δώρων πολυτίμων πολλῶν ἀξίων βασιλεῦσι και τι νων οὐκ ὀλίγων ἐκ τῆς αὐτῆς φυλῆς. Ἐδέξατο οὖν αὐτὸν ὁ βασιλεὺς διὰ τὴν ὑποταγὴν καὶ μεγάλην δουλοσύνην ἣν ἔδειξε· καὶ χώραν αἰτήσας τῷ βα σιλεῖ εἰς κατοίκησιν, καὶ ἐδωρήσατο ὁ βασιλεὺς μετά γράμματος βασιλικοῦ. Ἀναζωσάμενος οὖν καὶ τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν καὶ εἰς τὴν φιλίαν θαρ ῥῶν καὶ πλέον ἐπαρθεὶς τῇ διανοίᾳ εὐθὺς ἔθετο καὶ προστάγματα· καὶ τοὺς μὲν λόγοις ἀπατῶν, τοῖς δὲ μὴ πειθομένοις εὐχερῶς τὸ ξίφος ἀνατεινόμενος καὶ ὑποκλίνασθαι τούτους ἐκβιαζόμενος, ἄρχων τέλειος τῶν Σαρακηνῶν ἐγένετο. Καὶ μετ' ὀλίγον τινὰ και - CHRONICON MAJUS. LIB. III. e tribu Cedar, qui filius primogenitus Ismaelis fuit. Nizarus enim, unus e posteris Cedar, filios duos genuit, Mobdarum et Rhabiam, Mobdarus Cusarum, Caitum, Theminem et Asadum, Cusarus Abedulam, Abedulas pseudoprophetam et antichristum Moha- metem. Is in egestate natus et educatus, adeoque pecuarius et quam maxime lunatibus, quæ innova- verit, tenebris sibi a patre Satana illustratis, alii multi conscripserunt, ut nos de iis dicere nihil attineat. Sed tamen pauca aliqua e scelestis et pravis facinoribus ejus commemorabimus. E mon- tibus Ethribi igitur profectus scelestissimus iste homo, primum servus fuit viduæ alicujus tribulis, feminæ ditissimæ, nomine Chadiche; sed mox, D qua erat pravitate et versutia, heram uxorem duxit, atque, morbo comitiali correptus, caducus, tremebundus et ore spumans, ipse ita moderaha- tur morbum, ut eum non ægre ferret uxor et hera. Neve conquereretur, quod homini egeno et lunatico conjugio juncta esset, Gabrielem angelum videre se aiebat, dicentem sibi et aperientem, quæ futura essent in mundo, quemadmodum monachis et pro- phetis ir os est ; atque præ timore sui impos erat a: stupebat. Erat porro pseudabbas quidam, Ser- gius nomine, propter fidei pravitatem Cpoli exsul et Mohameti familiaris: hunc ille adhibebat, ut heræ et conjugi suæ diceret, commendaret et persuaderet, ne tristaretur, imo potius gauderet : habebatque mulier pseudabb ti majorem, quam marito Gidem. Qua de re omnes affirmant, Mola- metem propter pseudabbatis Sergii amicitiam constituisse, ut cuncti' monachi immunes essent : quod sane imperavit. Mox Mohametis conjux mu- lieribus persuasit, maritum suum prophetam esse ; atque a feminis Mohametes maritis commendatus, postremo per orbem terrarum ab insciis eo no- mine appellatus est, et ingens id mendacium bo- dieque ab Ismaelitis decantatur. Uxore mortua, tantarum opum et divitiarum hæres factus, Ismae- litarum suæ regionis dux evasit. Illo tempore re- diens e Persis post magnam victoriam imperator Heraclius, aliquot dierum itinere ad ea loca proce- dere volebat, in quibus nefarius iste versabatur et habitabat. Quod ubi audivit nebulo, ad adorandum impèratorem cum aliis nonnullis tribus suæ homi - nibus obviam ei proficiscitur, donis pretiosis et imperatore dignis onustus. Excepit eum impera- tor propter modestiam et obedientiam insignem, quam præe se tulit, et terram, quam Irabitabat, Yoga- tus, donavit ei eam cum litteris imperatoriis. Itaque ille,munitus jam scripto imperatoris et ejusdem fisus amicitia, et magis etiam elatus consilii versutia, statim edicta constituit, atque alios verbis decipiens, alios, qui non facile obedirent, stricto gladio et vi redigens ad obsequium, summus dux Saracenorum evasit. Mox opportunitatem nactus, cum impera-

ὁ τοῦ Κηδάρ ἀπόγονος ἐγέννησεν υἱοὺς δύο, Α τῷ ἀνδρί. Διὰ τοῦτο λέγουσι καὶ οἱ πάντες ὅτι ἡ Μόδαρον καὶ Ραβίαν, ὁ δὲ Μόδαρος Κούσαρον καὶ Καῖτον καὶ Θεμίνην καὶ ῎Ασαδον, ὁ δὲ Κούσα- ρος τὸν ᾿Αβεδουλᾶν, ὁ δὲ ᾿Αβεδουλᾶς τὴν ψευδοπρο- φήτην καὶ ἀντίχριστον Μωάμεθ. Γεννηθεὶς δὲ καὶ ἀνατραφεὶς πενία συζῶν καὶ κτηνοτρόφος ὢν καὶ μάλιστα σεληνιαζόμενος, φωτισθεὶς τὰ τοῦ σκότους παρὰ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ τοῦ Σατανᾶ, ἐκατώρθωσεν & ἕτεροι πολλοὶ συνέγραψαν, περὶ ὧν οὐκ ἔστιν ἡμῖν ἀναγκαῖον διηγεῖσθαι. Πλὴν ὀλίγων τινῶν ἐκ τῶν αὐτοῦ μιαρῶν ἔργων καὶ πονηρῶν μνείαν ποιή- σωμεν. Οὗτος ὁ παμμίαρος ἐκ τῶν Ἐθρίβου ὀρέων ὥρμητο, καὶ πρῶτον μὲν δοῦλος ὑπάρχων τινὶ γυα ναικὶ χήρα καὶ ὁμοφύλῳ αὐτοῦ, πλουσίᾳ πάνυ, ὀνό ματι Χαδικά· ὃς μετὰ τῆς πονηρίας καὶ πανουρ γίας αὐτοῦ τὴν ἑαυτοῦ κυρίαν εἰς γυναῖκα ἔλαβεν, καὶ δαιμόνια ἔχων καὶ πίπτων καὶ τρέμων καὶ ἀφρί ζων αὐτὸς τὸ πάθος μετεσχημάτιζαν, ὅπως μὴ αἰ- σχύνηται ἡ γυνὴ καὶ κυρία αὐτοῦ, μεμφομένη αὐτ τὴν πῶς συνεζεύχθη τοιούτῳ πένητι καὶ δαιμονήτῃ τὸν ἄγγελον Γαβριὴλ ἔλεγεν ὅτι ἑώρα λέγοντα αὐτῷ τὰ μέλλοντα συμβαίνειν ἐν τῷ κόσμῳ καὶ ἀποκα- λύπτοντα, ὡς ἔθος ἐστὶ πᾶσι τοῖς μοναχοῖς καὶ προφήταις· ἐκ τοῦ φόβου ἐξίστατο καὶ ἐδειλία. "Ην δέ τις ψευδαββᾶς ὀνόματι Σέργιος, διὰ κακοπιστίαν ἐκ τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐξόριστος, καὶ φίλος ὢν τῷ Μωάμεθ · ὃν ὁ Μωάμεθ ἐπαρεκάλει τῇ αὐτοῦ κυρίᾳ τῇ καὶ γυναικὶ ταῦτα λέγειν καὶ βε- βαιώνειν, καὶ παραινεῖν ἵνα μὴ λυπῆται, ἀλλ' ίνα χαίρῃ. Ἡ δὲ γυνὴ ἐπίστευε τῷ ψευδαδες πλεῖον ἢ · Β Μωάμεθ ὥρισε τοὺς μοναχοὺς πάντας ἀτελεῖς εἶν ναι καὶ ἀφορολογήτους διὰ τὴν τοῦ ψευδα66ά Σερα γίου φιλίαν, καὶ οὕτως παρήγγειλεν. Ελεγεν οὖν ταῖς γυναιξὶν αὐτὴ ὅτι ὁ ἀνὴρ αὐτῆς προφήτης ἐστ τίν. Καὶ παρὰ τῶν γυναικῶν εἰς τοὺς ἄνδρας αὐτῶν κηρυχθείς, καὶ οὕτως ἐν τῷ κόσμῳ παρὰ τῶν ἀφρός νων ὁ ψευδοπροφήτης ὠνόμασται, καὶ ἕως τοῦ νῦν τὸ αὐτὸ μέγα ψεῦδος παρὰ τῶν Ἰσμαηλιτών ᾄδεται. ᾿Αποθανούσης δὲ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ κληρονόμος τοῦ βίου καὶ πλούτου τοῦ τοσούτου αὐτῆς γενόμε νος, φύλαρχος τῶν Ἰσμαηλιτῶν τῶν ἐκεῖ ἐχρημά τιζεν. Εἶτα ἐρχόμενος ὁ βασιλεὺς Ηράκλειος τῷ τότε καιρῷ ἐκ τῆς Περσίδος μετὰ νίκης μεγάλης, καὶ θέλων περάσαι πλησίον ὡσεὶ ἡμερῶν τινῶν ὁδὸν ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσιν ἔνθα διέτριᾶς καὶ κατῴκει ὁ ἀλιτήριος, ὡς ἤκουσε τοῦτο ὁ πονηρός, πρόεισιν εἰς προσκύνησιν καὶ προϋπάντησιν τῷ βασιλεῖ μετὰ δώρων πολυτίμων πολλῶν ἀξίων βασιλεῦσι και τι νων οὐκ ὀλίγων ἐκ τῆς αὐτῆς φυλῆς. Ἐδέξατο οὖν αὐτὸν ὁ βασιλεὺς διὰ τὴν ὑποταγὴν καὶ μεγάλην δουλοσύνην ἣν ἔδειξε· καὶ χώραν αἰτήσας τῷ βα σιλεῖ εἰς κατοίκησιν, καὶ ἐδωρήσατο ὁ βασιλεὺς μετά γράμματος βασιλικοῦ. Ἀναζωσάμενος οὖν καὶ τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν καὶ εἰς τὴν φιλίαν θαρ ῥῶν καὶ πλέον ἐπαρθεὶς τῇ διανοίᾳ εὐθὺς ἔθετο καὶ προστάγματα· καὶ τοὺς μὲν λόγοις ἀπατῶν, τοῖς δὲ μὴ πειθομένοις εὐχερῶς τὸ ξίφος ἀνατεινόμενος καὶ ὑποκλίνασθαι τούτους ἐκβιαζόμενος, ἄρχων τέλειος τῶν Σαρακηνῶν ἐγένετο. Καὶ μετ' ὀλίγον τινὰ και - CHRONICON MAJUS. LIB. III. e tribu Cedar, qui filius primogenitus Ismaelis fuit. Nizarus enim, unus e posteris Cedar, filios duos genuit, Mobdarum et Rhabiam, Mobdarus Cusarum, Caitum, Theminem et Asadum, Cusarus Abedulam, Abedulas pseudoprophetam et antichristum Moha- metem. Is in egestate natus et educatus, adeoque pecuarius et quam maxime lunatibus, quæ innova- verit, tenebris sibi a patre Satana illustratis, alii multi conscripserunt, ut nos de iis dicere nihil attineat. Sed tamen pauca aliqua e scelestis et pravis facinoribus ejus commemorabimus. E mon- tibus Ethribi igitur profectus scelestissimus iste homo, primum servus fuit viduæ alicujus tribulis, feminæ ditissimæ, nomine Chadiche; sed mox, D qua erat pravitate et versutia, heram uxorem duxit, atque, morbo comitiali correptus, caducus, tremebundus et ore spumans, ipse ita moderaha- tur morbum, ut eum non ægre ferret uxor et hera. Neve conquereretur, quod homini egeno et lunatico conjugio juncta esset, Gabrielem angelum videre se aiebat, dicentem sibi et aperientem, quæ futura essent in mundo, quemadmodum monachis et pro- phetis ir os est ; atque præ timore sui impos erat a: stupebat. Erat porro pseudabbas quidam, Ser- gius nomine, propter fidei pravitatem Cpoli exsul et Mohameti familiaris: hunc ille adhibebat, ut heræ et conjugi suæ diceret, commendaret et persuaderet, ne tristaretur, imo potius gauderet : habebatque mulier pseudabb ti majorem, quam marito Gidem. Qua de re omnes affirmant, Mola- metem propter pseudabbatis Sergii amicitiam constituisse, ut cuncti' monachi immunes essent : quod sane imperavit. Mox Mohametis conjux mu- lieribus persuasit, maritum suum prophetam esse ; atque a feminis Mohametes maritis commendatus, postremo per orbem terrarum ab insciis eo no- mine appellatus est, et ingens id mendacium bo- dieque ab Ismaelitis decantatur. Uxore mortua, tantarum opum et divitiarum hæres factus, Ismae- litarum suæ regionis dux evasit. Illo tempore re- diens e Persis post magnam victoriam imperator Heraclius, aliquot dierum itinere ad ea loca proce- dere volebat, in quibus nefarius iste versabatur et habitabat. Quod ubi audivit nebulo, ad adorandum impèratorem cum aliis nonnullis tribus suæ homi - nibus obviam ei proficiscitur, donis pretiosis et imperatore dignis onustus. Excepit eum impera- tor propter modestiam et obedientiam insignem, quam præe se tulit, et terram, quam Irabitabat, Yoga- tus, donavit ei eam cum litteris imperatoriis. Itaque ille,munitus jam scripto imperatoris et ejusdem fisus amicitia, et magis etiam elatus consilii versutia, statim edicta constituit, atque alios verbis decipiens, alios, qui non facile obedirent, stricto gladio et vi redigens ad obsequium, summus dux Saracenorum evasit. Mox opportunitatem nactus, cum impera-

ὁ τοῦ Κηδάρ ἀπόγονος ἐγέννησεν υἱοὺς δύο, Α τῷ ἀνδρί. Διὰ τοῦτο λέγουσι καὶ οἱ πάντες ὅτι ἡ Μόδαρον καὶ Ραβίαν, ὁ δὲ Μόδαρος Κούσαρον καὶ Καῖτον καὶ Θεμίνην καὶ ῎Ασαδον, ὁ δὲ Κούσα- ρος τὸν ᾿Αβεδουλᾶν, ὁ δὲ ᾿Αβεδουλᾶς τὴν ψευδοπρο- φήτην καὶ ἀντίχριστον Μωάμεθ. Γεννηθεὶς δὲ καὶ ἀνατραφεὶς πενία συζῶν καὶ κτηνοτρόφος ὢν καὶ μάλιστα σεληνιαζόμενος, φωτισθεὶς τὰ τοῦ σκότους παρὰ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ τοῦ Σατανᾶ, ἐκατώρθωσεν & ἕτεροι πολλοὶ συνέγραψαν, περὶ ὧν οὐκ ἔστιν ἡμῖν ἀναγκαῖον διηγεῖσθαι. Πλὴν ὀλίγων τινῶν ἐκ τῶν αὐτοῦ μιαρῶν ἔργων καὶ πονηρῶν μνείαν ποιή- σωμεν. Οὗτος ὁ παμμίαρος ἐκ τῶν Ἐθρίβου ὀρέων ὥρμητο, καὶ πρῶτον μὲν δοῦλος ὑπάρχων τινὶ γυα ναικὶ χήρα καὶ ὁμοφύλῳ αὐτοῦ, πλουσίᾳ πάνυ, ὀνό ματι Χαδικά· ὃς μετὰ τῆς πονηρίας καὶ πανουρ γίας αὐτοῦ τὴν ἑαυτοῦ κυρίαν εἰς γυναῖκα ἔλαβεν, καὶ δαιμόνια ἔχων καὶ πίπτων καὶ τρέμων καὶ ἀφρί ζων αὐτὸς τὸ πάθος μετεσχημάτιζαν, ὅπως μὴ αἰ- σχύνηται ἡ γυνὴ καὶ κυρία αὐτοῦ, μεμφομένη αὐτ τὴν πῶς συνεζεύχθη τοιούτῳ πένητι καὶ δαιμονήτῃ τὸν ἄγγελον Γαβριὴλ ἔλεγεν ὅτι ἑώρα λέγοντα αὐτῷ τὰ μέλλοντα συμβαίνειν ἐν τῷ κόσμῳ καὶ ἀποκα- λύπτοντα, ὡς ἔθος ἐστὶ πᾶσι τοῖς μοναχοῖς καὶ προφήταις· ἐκ τοῦ φόβου ἐξίστατο καὶ ἐδειλία. "Ην δέ τις ψευδαββᾶς ὀνόματι Σέργιος, διὰ κακοπιστίαν ἐκ τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐξόριστος, καὶ φίλος ὢν τῷ Μωάμεθ · ὃν ὁ Μωάμεθ ἐπαρεκάλει τῇ αὐτοῦ κυρίᾳ τῇ καὶ γυναικὶ ταῦτα λέγειν καὶ βε- βαιώνειν, καὶ παραινεῖν ἵνα μὴ λυπῆται, ἀλλ' ίνα χαίρῃ. Ἡ δὲ γυνὴ ἐπίστευε τῷ ψευδαδες πλεῖον ἢ · Β Μωάμεθ ὥρισε τοὺς μοναχοὺς πάντας ἀτελεῖς εἶν ναι καὶ ἀφορολογήτους διὰ τὴν τοῦ ψευδα66ά Σερα γίου φιλίαν, καὶ οὕτως παρήγγειλεν. Ελεγεν οὖν ταῖς γυναιξὶν αὐτὴ ὅτι ὁ ἀνὴρ αὐτῆς προφήτης ἐστ τίν. Καὶ παρὰ τῶν γυναικῶν εἰς τοὺς ἄνδρας αὐτῶν κηρυχθείς, καὶ οὕτως ἐν τῷ κόσμῳ παρὰ τῶν ἀφρός νων ὁ ψευδοπροφήτης ὠνόμασται, καὶ ἕως τοῦ νῦν τὸ αὐτὸ μέγα ψεῦδος παρὰ τῶν Ἰσμαηλιτών ᾄδεται. ᾿Αποθανούσης δὲ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ κληρονόμος τοῦ βίου καὶ πλούτου τοῦ τοσούτου αὐτῆς γενόμε νος, φύλαρχος τῶν Ἰσμαηλιτῶν τῶν ἐκεῖ ἐχρημά τιζεν. Εἶτα ἐρχόμενος ὁ βασιλεὺς Ηράκλειος τῷ τότε καιρῷ ἐκ τῆς Περσίδος μετὰ νίκης μεγάλης, καὶ θέλων περάσαι πλησίον ὡσεὶ ἡμερῶν τινῶν ὁδὸν ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσιν ἔνθα διέτριᾶς καὶ κατῴκει ὁ ἀλιτήριος, ὡς ἤκουσε τοῦτο ὁ πονηρός, πρόεισιν εἰς προσκύνησιν καὶ προϋπάντησιν τῷ βασιλεῖ μετὰ δώρων πολυτίμων πολλῶν ἀξίων βασιλεῦσι και τι νων οὐκ ὀλίγων ἐκ τῆς αὐτῆς φυλῆς. Ἐδέξατο οὖν αὐτὸν ὁ βασιλεὺς διὰ τὴν ὑποταγὴν καὶ μεγάλην δουλοσύνην ἣν ἔδειξε· καὶ χώραν αἰτήσας τῷ βα σιλεῖ εἰς κατοίκησιν, καὶ ἐδωρήσατο ὁ βασιλεὺς μετά γράμματος βασιλικοῦ. Ἀναζωσάμενος οὖν καὶ τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν καὶ εἰς τὴν φιλίαν θαρ ῥῶν καὶ πλέον ἐπαρθεὶς τῇ διανοίᾳ εὐθὺς ἔθετο καὶ προστάγματα· καὶ τοὺς μὲν λόγοις ἀπατῶν, τοῖς δὲ μὴ πειθομένοις εὐχερῶς τὸ ξίφος ἀνατεινόμενος καὶ ὑποκλίνασθαι τούτους ἐκβιαζόμενος, ἄρχων τέλειος τῶν Σαρακηνῶν ἐγένετο. Καὶ μετ' ὀλίγον τινὰ και - CHRONICON MAJUS. LIB. III. e tribu Cedar, qui filius primogenitus Ismaelis fuit. Nizarus enim, unus e posteris Cedar, filios duos genuit, Mobdarum et Rhabiam, Mobdarus Cusarum, Caitum, Theminem et Asadum, Cusarus Abedulam, Abedulas pseudoprophetam et antichristum Moha- metem. Is in egestate natus et educatus, adeoque pecuarius et quam maxime lunatibus, quæ innova- verit, tenebris sibi a patre Satana illustratis, alii multi conscripserunt, ut nos de iis dicere nihil attineat. Sed tamen pauca aliqua e scelestis et pravis facinoribus ejus commemorabimus. E mon- tibus Ethribi igitur profectus scelestissimus iste homo, primum servus fuit viduæ alicujus tribulis, feminæ ditissimæ, nomine Chadiche; sed mox, D qua erat pravitate et versutia, heram uxorem duxit, atque, morbo comitiali correptus, caducus, tremebundus et ore spumans, ipse ita moderaha- tur morbum, ut eum non ægre ferret uxor et hera. Neve conquereretur, quod homini egeno et lunatico conjugio juncta esset, Gabrielem angelum videre se aiebat, dicentem sibi et aperientem, quæ futura essent in mundo, quemadmodum monachis et pro- phetis ir os est ; atque præ timore sui impos erat a: stupebat. Erat porro pseudabbas quidam, Ser- gius nomine, propter fidei pravitatem Cpoli exsul et Mohameti familiaris: hunc ille adhibebat, ut heræ et conjugi suæ diceret, commendaret et persuaderet, ne tristaretur, imo potius gauderet : habebatque mulier pseudabb ti majorem, quam marito Gidem. Qua de re omnes affirmant, Mola- metem propter pseudabbatis Sergii amicitiam constituisse, ut cuncti' monachi immunes essent : quod sane imperavit. Mox Mohametis conjux mu- lieribus persuasit, maritum suum prophetam esse ; atque a feminis Mohametes maritis commendatus, postremo per orbem terrarum ab insciis eo no- mine appellatus est, et ingens id mendacium bo- dieque ab Ismaelitis decantatur. Uxore mortua, tantarum opum et divitiarum hæres factus, Ismae- litarum suæ regionis dux evasit. Illo tempore re- diens e Persis post magnam victoriam imperator Heraclius, aliquot dierum itinere ad ea loca proce- dere volebat, in quibus nefarius iste versabatur et habitabat. Quod ubi audivit nebulo, ad adorandum impèratorem cum aliis nonnullis tribus suæ homi - nibus obviam ei proficiscitur, donis pretiosis et imperatore dignis onustus. Excepit eum impera- tor propter modestiam et obedientiam insignem, quam præe se tulit, et terram, quam Irabitabat, Yoga- tus, donavit ei eam cum litteris imperatoriis. Itaque ille,munitus jam scripto imperatoris et ejusdem fisus amicitia, et magis etiam elatus consilii versutia, statim edicta constituit, atque alios verbis decipiens, alios, qui non facile obedirent, stricto gladio et vi redigens ad obsequium, summus dux Saracenorum evasit. Mox opportunitatem nactus, cum impera-

ὁ τοῦ Κηδάρ ἀπόγονος ἐγέννησεν υἱοὺς δύο, Α τῷ ἀνδρί. Διὰ τοῦτο λέγουσι καὶ οἱ πάντες ὅτι ἡ Μόδαρον καὶ Ραβίαν, ὁ δὲ Μόδαρος Κούσαρον καὶ Καῖτον καὶ Θεμίνην καὶ ῎Ασαδον, ὁ δὲ Κούσα- ρος τὸν ᾿Αβεδουλᾶν, ὁ δὲ ᾿Αβεδουλᾶς τὴν ψευδοπρο- φήτην καὶ ἀντίχριστον Μωάμεθ. Γεννηθεὶς δὲ καὶ ἀνατραφεὶς πενία συζῶν καὶ κτηνοτρόφος ὢν καὶ μάλιστα σεληνιαζόμενος, φωτισθεὶς τὰ τοῦ σκότους παρὰ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ τοῦ Σατανᾶ, ἐκατώρθωσεν & ἕτεροι πολλοὶ συνέγραψαν, περὶ ὧν οὐκ ἔστιν ἡμῖν ἀναγκαῖον διηγεῖσθαι. Πλὴν ὀλίγων τινῶν ἐκ τῶν αὐτοῦ μιαρῶν ἔργων καὶ πονηρῶν μνείαν ποιή- σωμεν. Οὗτος ὁ παμμίαρος ἐκ τῶν Ἐθρίβου ὀρέων ὥρμητο, καὶ πρῶτον μὲν δοῦλος ὑπάρχων τινὶ γυα ναικὶ χήρα καὶ ὁμοφύλῳ αὐτοῦ, πλουσίᾳ πάνυ, ὀνό ματι Χαδικά· ὃς μετὰ τῆς πονηρίας καὶ πανουρ γίας αὐτοῦ τὴν ἑαυτοῦ κυρίαν εἰς γυναῖκα ἔλαβεν, καὶ δαιμόνια ἔχων καὶ πίπτων καὶ τρέμων καὶ ἀφρί ζων αὐτὸς τὸ πάθος μετεσχημάτιζαν, ὅπως μὴ αἰ- σχύνηται ἡ γυνὴ καὶ κυρία αὐτοῦ, μεμφομένη αὐτ τὴν πῶς συνεζεύχθη τοιούτῳ πένητι καὶ δαιμονήτῃ τὸν ἄγγελον Γαβριὴλ ἔλεγεν ὅτι ἑώρα λέγοντα αὐτῷ τὰ μέλλοντα συμβαίνειν ἐν τῷ κόσμῳ καὶ ἀποκα- λύπτοντα, ὡς ἔθος ἐστὶ πᾶσι τοῖς μοναχοῖς καὶ προφήταις· ἐκ τοῦ φόβου ἐξίστατο καὶ ἐδειλία. "Ην δέ τις ψευδαββᾶς ὀνόματι Σέργιος, διὰ κακοπιστίαν ἐκ τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐξόριστος, καὶ φίλος ὢν τῷ Μωάμεθ · ὃν ὁ Μωάμεθ ἐπαρεκάλει τῇ αὐτοῦ κυρίᾳ τῇ καὶ γυναικὶ ταῦτα λέγειν καὶ βε- βαιώνειν, καὶ παραινεῖν ἵνα μὴ λυπῆται, ἀλλ' ίνα χαίρῃ. Ἡ δὲ γυνὴ ἐπίστευε τῷ ψευδαδες πλεῖον ἢ · Β Μωάμεθ ὥρισε τοὺς μοναχοὺς πάντας ἀτελεῖς εἶν ναι καὶ ἀφορολογήτους διὰ τὴν τοῦ ψευδα66ά Σερα γίου φιλίαν, καὶ οὕτως παρήγγειλεν. Ελεγεν οὖν ταῖς γυναιξὶν αὐτὴ ὅτι ὁ ἀνὴρ αὐτῆς προφήτης ἐστ τίν. Καὶ παρὰ τῶν γυναικῶν εἰς τοὺς ἄνδρας αὐτῶν κηρυχθείς, καὶ οὕτως ἐν τῷ κόσμῳ παρὰ τῶν ἀφρός νων ὁ ψευδοπροφήτης ὠνόμασται, καὶ ἕως τοῦ νῦν τὸ αὐτὸ μέγα ψεῦδος παρὰ τῶν Ἰσμαηλιτών ᾄδεται. ᾿Αποθανούσης δὲ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ κληρονόμος τοῦ βίου καὶ πλούτου τοῦ τοσούτου αὐτῆς γενόμε νος, φύλαρχος τῶν Ἰσμαηλιτῶν τῶν ἐκεῖ ἐχρημά τιζεν. Εἶτα ἐρχόμενος ὁ βασιλεὺς Ηράκλειος τῷ τότε καιρῷ ἐκ τῆς Περσίδος μετὰ νίκης μεγάλης, καὶ θέλων περάσαι πλησίον ὡσεὶ ἡμερῶν τινῶν ὁδὸν ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσιν ἔνθα διέτριᾶς καὶ κατῴκει ὁ ἀλιτήριος, ὡς ἤκουσε τοῦτο ὁ πονηρός, πρόεισιν εἰς προσκύνησιν καὶ προϋπάντησιν τῷ βασιλεῖ μετὰ δώρων πολυτίμων πολλῶν ἀξίων βασιλεῦσι και τι νων οὐκ ὀλίγων ἐκ τῆς αὐτῆς φυλῆς. Ἐδέξατο οὖν αὐτὸν ὁ βασιλεὺς διὰ τὴν ὑποταγὴν καὶ μεγάλην δουλοσύνην ἣν ἔδειξε· καὶ χώραν αἰτήσας τῷ βα σιλεῖ εἰς κατοίκησιν, καὶ ἐδωρήσατο ὁ βασιλεὺς μετά γράμματος βασιλικοῦ. Ἀναζωσάμενος οὖν καὶ τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν καὶ εἰς τὴν φιλίαν θαρ ῥῶν καὶ πλέον ἐπαρθεὶς τῇ διανοίᾳ εὐθὺς ἔθετο καὶ προστάγματα· καὶ τοὺς μὲν λόγοις ἀπατῶν, τοῖς δὲ μὴ πειθομένοις εὐχερῶς τὸ ξίφος ἀνατεινόμενος καὶ ὑποκλίνασθαι τούτους ἐκβιαζόμενος, ἄρχων τέλειος τῶν Σαρακηνῶν ἐγένετο. Καὶ μετ' ὀλίγον τινὰ και - CHRONICON MAJUS. LIB. III. e tribu Cedar, qui filius primogenitus Ismaelis fuit. Nizarus enim, unus e posteris Cedar, filios duos genuit, Mobdarum et Rhabiam, Mobdarus Cusarum, Caitum, Theminem et Asadum, Cusarus Abedulam, Abedulas pseudoprophetam et antichristum Moha- metem. Is in egestate natus et educatus, adeoque pecuarius et quam maxime lunatibus, quæ innova- verit, tenebris sibi a patre Satana illustratis, alii multi conscripserunt, ut nos de iis dicere nihil attineat. Sed tamen pauca aliqua e scelestis et pravis facinoribus ejus commemorabimus. E mon- tibus Ethribi igitur profectus scelestissimus iste homo, primum servus fuit viduæ alicujus tribulis, feminæ ditissimæ, nomine Chadiche; sed mox, D qua erat pravitate et versutia, heram uxorem duxit, atque, morbo comitiali correptus, caducus, tremebundus et ore spumans, ipse ita moderaha- tur morbum, ut eum non ægre ferret uxor et hera. Neve conquereretur, quod homini egeno et lunatico conjugio juncta esset, Gabrielem angelum videre se aiebat, dicentem sibi et aperientem, quæ futura essent in mundo, quemadmodum monachis et pro- phetis ir os est ; atque præ timore sui impos erat a: stupebat. Erat porro pseudabbas quidam, Ser- gius nomine, propter fidei pravitatem Cpoli exsul et Mohameti familiaris: hunc ille adhibebat, ut heræ et conjugi suæ diceret, commendaret et persuaderet, ne tristaretur, imo potius gauderet : habebatque mulier pseudabb ti majorem, quam marito Gidem. Qua de re omnes affirmant, Mola- metem propter pseudabbatis Sergii amicitiam constituisse, ut cuncti' monachi immunes essent : quod sane imperavit. Mox Mohametis conjux mu- lieribus persuasit, maritum suum prophetam esse ; atque a feminis Mohametes maritis commendatus, postremo per orbem terrarum ab insciis eo no- mine appellatus est, et ingens id mendacium bo- dieque ab Ismaelitis decantatur. Uxore mortua, tantarum opum et divitiarum hæres factus, Ismae- litarum suæ regionis dux evasit. Illo tempore re- diens e Persis post magnam victoriam imperator Heraclius, aliquot dierum itinere ad ea loca proce- dere volebat, in quibus nefarius iste versabatur et habitabat. Quod ubi audivit nebulo, ad adorandum impèratorem cum aliis nonnullis tribus suæ homi - nibus obviam ei proficiscitur, donis pretiosis et imperatore dignis onustus. Excepit eum impera- tor propter modestiam et obedientiam insignem, quam præe se tulit, et terram, quam Irabitabat, Yoga- tus, donavit ei eam cum litteris imperatoriis. Itaque ille,munitus jam scripto imperatoris et ejusdem fisus amicitia, et magis etiam elatus consilii versutia, statim edicta constituit, atque alios verbis decipiens, alios, qui non facile obedirent, stricto gladio et vi redigens ad obsequium, summus dux Saracenorum evasit. Mox opportunitatem nactus, cum impera-

μὴν εὐκαιρίαν εὑρὼν διὰ τὸ τοὺς βασιλεῖς περισπω- Α τὰ πνεύματα καὶ πάντες οἱ ἄγγελοι, οὐκ ἂν δύναιντο μένους ὑπάρχειν ἐν πολέμοις τῆς Ιταλίας, τὴν αἴ. ρεσιν αὐτοῦ ἐπαρρησιάσατο, ἣν εἶχεν ὑποκεκρυμ- μένην χρόνους ἱκανοὺς, καὶ νομοθέτης αὐτῶν καὶ διδάσκαλος ἐγένετο· καὶ τὰ ἐν τῷ Κοράν, τουτέστι τοῦ ἐκτεθέντος παρ' αὐτοῦ νόμου, κεφάλαια ποιή- σας, καὶ ἐν τέσσαρσι λόγοις ταῦτα τὰ κεφάλαια § διαμερίσας, αὐτοῖς ἐπαρέδωκεν. "Α εἰσι ταῦτα. · ια'. Ἐν τῷ πρώτῳ κεφαλαίῳ τοῦ πρώτου λόγου λέγει ὅτι ὁ Μωάμεθ τῇ ὥρᾳ τῆς ἐπιληψίας, ἐν ᾗ ἐκυλίετο ἀφρίζων, τὸν ἀρχάγγελον Γαβριὴλ ἐρχό- μενον πρὸς αὐτὸν ἔλεγεν ὁρᾷν, ὡς εἴρηται. Δεύτε ρον ὅτι συνεγράψατο τὸ βιβλίον, Αραβιστί Κοράν ὀνομάσας, δ λέγεται Ελληνιστί Νόμος Θεοῦ σωτή- ριος. Τρίτον ὅτι προφήτην Θεοῦ καὶ ἀπόστολον ἑαυ τὸν ἐκάλεσεν. Τέταρτον ὅτι τὰ Μωσαϊκὰ πάντα τό Β σε ψαλτήριον καὶ τὰ προφητικὰ δίκαια καὶ ἅγια καὶ ἀληθῆ ὠνόμασε, κατ' ἐξαίρετον δὲ τῶν ἄλλων τὸ Εὐαγγέλιον ἅγιον καὶ δίκαιον καὶ εὐθὲς καὶ ἀληθινὸν καὶ τέλειον ἀπεφήνατο, ὥστε καὶ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τοῦ Ἰωνᾶ Θεοῦ ὑπομνήσεις ταῦτα ὠνό μασε. Πέμπτον ὅτι μή μόνον παρὰ τοῦ Μωάμεθ ἐξετέθη ὁ νόμος ἀλλὰ καὶ παρ' ἑτέρων. Εκτον ὅτι ὁ παρὰ τοῦ Μωάμεθ ἐκτεθεὶς νόμος στόματι πρὸς οἷς ἐξετέθη παρὰ τοῦ δαίμονος. Εβδομον ὅτι εἶ; χαλιφᾶς τὸ ἀξίωμα, τουτέστιν ἄκρος διδάσκαλος, ἐγένετο Χριστιανός. Ογδοον ὅτι ὁ Μωάμεθ ἐντυ· χῶν αἱρετικοῖς τισι Νεστοριανοῖς καὶ 'Αρειανοῖς, ἀλλὰ δὴ καὶ Ἰουδαίοις τισὶ, τὴν τούτων κακίαν ἐσώ- ρευσεν. Εννατον ὅτι μεγαλοῤῥημόνως περὶ αὐτοῦ ἔλεγεν ὡς Εἰ πάντες ἄνθρωποι συναχθεῖεν καὶ πάντα ποιῆσαι τοιοῦτο Κερὰν ὡς ἐγώ. Δέκατον ὅτι ἐν τῷ ἀνωτέρω μέρει ήγουν ἐν τοῖς δεξιοῖς μέρεσι τοῦ Δεσποτικού θρόνου ἔστι γεγραμμένον τὸ τοῦ Μω1- μεθ όνομα. Ενδέκατον ὅτι οὐκ ἦλθε διὰ θαυμάτων, ἀλλὰ διὰ ξίφους δοῦναι τὴν νόμον, καὶ τοῖς μὴ πει- θομένοις αὐτῷ θάνατος ἔσται ἡ τιμωρία ἡ φόρους διδόναι. Δωδέκατον ὅτι ὁ Νῶς καὶ ᾿Αβραάμ, ἀλλὰ δὴ καὶ οἱ ἀπόστολοι τοῦ αὐτοῦ δόγματος, φησίν, ἦσαν οὔπερ οὗτος ἐξέθετο ὕστερον. Τοῦ δευτέρου λόγου κεφάλαιά εἰσι ταῦτα. Πρώτον ὅτι τὰ ἐν ταῖς Μωσαϊκαῖς παραδόσεσι τοῖς προφή ταις τε καὶ τῷ ψαλτηρίῳ καὶ τῷ Εὐαγγελίῳ γεγραμ- μένα ἅγια καὶ δίκαια καὶ ἀπὸ Θεοῦ δεδομένα καλεί, στέργει τε καὶ φυλάσσει αὐτὰ, καὶ οὐδ᾽ ὅλως εἰσὶν οἱ τούτου ἀκόλουθοι, εἰ μὴ ταῦτα πληρώσοιεν. Δεύτερον ὅτι εἰς ἑβδομήκοντα πρὸς ταῖς τρισί μοι. ρας μέλλουσι σχισθῆναι οἱ τῷ νόμῳ αὐτοῦ ἀκολου θήσαντες, καὶ ἡ μὲν μία καὶ μόνη ἐκ τούτων σω θήσεται, αἱ δὲ ἄλλαι τῷ πυρὶ παραδοθήσονται. Τρί τον ὅτι εἰ μὴ παρὰ Θεοῦ ἦν τὸ Κορὰν, πολλαὶ έναν· τιότητες εὑρίσκοντο ἐν αὐτῷ. Τέταρτον ὅτι μετὰ τοῦ Γαβριὴλ ἀνελθεῖν λέγει εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ἐντυχεῖν ἀγγέλῳ μυριάκις μείζονι παντὸς τοῦ κόσ μου, θρηνοῦντι τὰς αὐτοῦ ἁμαρτίας, καὶ τυχεῖν παρὰ τοῦ Θεοῦ συγγνώμης δι' αὐτοῦ. Πέμπτον ὅτι τέλος καὶ σφραγὶς τῶν προφητῶν ἐστιν οὗτος. Εκε τον ὅτι ἁρπαγὰς καὶ φόνους κωλύει καὶ ἐπιορκίας, καὶ πάλιν ταῦτα ἐνδίδωσιν. Εβδομον ὅτι ὁ Θεὸς ἐνέδωκε τούτῳ ἐπιορκῆσαι. Ογδοον ὅτι διαλεγόμεν νος αὐτῷ ὁ Θεὸς εἶπεν ὡς παιδιᾶς χάριν ἐποίησε GEORGII PHRANTZE tores bellis in Italia distinerentur, consilium suuin aliquandiu prudenter celatum, libere professus est et eorum legislator exstitit, atque tradidit iis co- ranem, hoc est, legem ab ipso constitutam, in ca- pita distributum, capita ea quatuor libris complexus, quæ capita hæc sunt. cere, epilepsia correptum, qua volvebatur spumanti ore, se vidisseGabrielem archangelum ad se acceden- tem : sicut supra commemoravimus. 2. Conscrip- sisse Mohametem hunc librum, quem arabice Co- Tanem appellat, quod Græce est Lex Dei salvatrix. 3. Prophetam Dei et apostolum se appellat. 4. Mo- saica omnia, deinde psalterium et prophetica justa, sancta et vera esse dicit, præ cæteris vero Evan- gelium sanctum, justum, probum, verum et per- fectum appellat : adeo ut in capite Jonæ hæc no- minarit commentarios Dei. 5. Non solum a Moha- mete, sed etiam ab aliis legem constitutam esse.6. A Mohamete constitutam legein ore ad aurem enuntiatam esse a dæmone. 7. Unum Chalipham hoc est eximium magistrum fuisse Christianum. “. Mohametem, cum in hæreticos quosdam Ne- storianos et Arianos, imo et Judæos aliquot inci- tisset, horum coacervasse pravitatem. 9. Magnifice de se prædicat, omnes homines, omnes spiritus, omnes angelos conjunctim non posse talem librum C • D • componere, qualem composuerit ipse. 10. In parte superiori, a dextra throni Domini, scriptum esse nomen Molanetis. 11. Venisse eum, non miraculis, sed gladio legem constitutum, et qui non parerent sibi, iis capitis aut pendendi tributi poenam fore. los eamdem doctrinam secutos esse, quam ipse postea docuerit. Libri secundi capita hæc sunt. 1. In Mosaicis libris, propheticis, Psalterio et Evangelio scripta eum sancta, justa et a Deo impertita appellare, observare et venerari, nec omnino esse ipsius asseclas, nisi qui illa colerent. 2. In septuaginta tres sectas discessuros esse legis suæ asseclas, quarum una salva foret, reliquæ igni tradendæ.3. Nisi a Deo impertitus esset Coran, multa in eo in- ventum iri, quæ sibi repugnarent. 4. Mohametem cum Gabriele in cœlum ascendisse et in angelum decies millies majorem, quam universus mundus sit, et peccata sua deplorantem incidisse, qui per ipsum veniam a Deo impetrarit. 5. Molanetem per- fectionem et sigillum prophetarum esse. 6. Eum rapi nas et cædes et perjuria nunc improbare nunc probare. colloquentem dixisse, animi causa se mundum con- didisse. 9. In capite quod dicitur Bacara, hoc est Cerva, dicit, Judæos et Christianos salvos fore; in 11. Capite primo libri 1 legitur, Mohametem di- 12. Noachum et Abrahamum, quin etiam aposto- 7. Deum ei permisisse, ut perjuraret. 8. Deum ei

μὴν εὐκαιρίαν εὑρὼν διὰ τὸ τοὺς βασιλεῖς περισπω- Α τὰ πνεύματα καὶ πάντες οἱ ἄγγελοι, οὐκ ἂν δύναιντο μένους ὑπάρχειν ἐν πολέμοις τῆς Ιταλίας, τὴν αἴ. ρεσιν αὐτοῦ ἐπαρρησιάσατο, ἣν εἶχεν ὑποκεκρυμ- μένην χρόνους ἱκανοὺς, καὶ νομοθέτης αὐτῶν καὶ διδάσκαλος ἐγένετο· καὶ τὰ ἐν τῷ Κοράν, τουτέστι τοῦ ἐκτεθέντος παρ' αὐτοῦ νόμου, κεφάλαια ποιή- σας, καὶ ἐν τέσσαρσι λόγοις ταῦτα τὰ κεφάλαια § διαμερίσας, αὐτοῖς ἐπαρέδωκεν. "Α εἰσι ταῦτα. · ια'. Ἐν τῷ πρώτῳ κεφαλαίῳ τοῦ πρώτου λόγου λέγει ὅτι ὁ Μωάμεθ τῇ ὥρᾳ τῆς ἐπιληψίας, ἐν ᾗ ἐκυλίετο ἀφρίζων, τὸν ἀρχάγγελον Γαβριὴλ ἐρχό- μενον πρὸς αὐτὸν ἔλεγεν ὁρᾷν, ὡς εἴρηται. Δεύτε ρον ὅτι συνεγράψατο τὸ βιβλίον, Αραβιστί Κοράν ὀνομάσας, δ λέγεται Ελληνιστί Νόμος Θεοῦ σωτή- ριος. Τρίτον ὅτι προφήτην Θεοῦ καὶ ἀπόστολον ἑαυ τὸν ἐκάλεσεν. Τέταρτον ὅτι τὰ Μωσαϊκὰ πάντα τό Β σε ψαλτήριον καὶ τὰ προφητικὰ δίκαια καὶ ἅγια καὶ ἀληθῆ ὠνόμασε, κατ' ἐξαίρετον δὲ τῶν ἄλλων τὸ Εὐαγγέλιον ἅγιον καὶ δίκαιον καὶ εὐθὲς καὶ ἀληθινὸν καὶ τέλειον ἀπεφήνατο, ὥστε καὶ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τοῦ Ἰωνᾶ Θεοῦ ὑπομνήσεις ταῦτα ὠνό μασε. Πέμπτον ὅτι μή μόνον παρὰ τοῦ Μωάμεθ ἐξετέθη ὁ νόμος ἀλλὰ καὶ παρ' ἑτέρων. Εκτον ὅτι ὁ παρὰ τοῦ Μωάμεθ ἐκτεθεὶς νόμος στόματι πρὸς οἷς ἐξετέθη παρὰ τοῦ δαίμονος. Εβδομον ὅτι εἶ; χαλιφᾶς τὸ ἀξίωμα, τουτέστιν ἄκρος διδάσκαλος, ἐγένετο Χριστιανός. Ογδοον ὅτι ὁ Μωάμεθ ἐντυ· χῶν αἱρετικοῖς τισι Νεστοριανοῖς καὶ 'Αρειανοῖς, ἀλλὰ δὴ καὶ Ἰουδαίοις τισὶ, τὴν τούτων κακίαν ἐσώ- ρευσεν. Εννατον ὅτι μεγαλοῤῥημόνως περὶ αὐτοῦ ἔλεγεν ὡς Εἰ πάντες ἄνθρωποι συναχθεῖεν καὶ πάντα ποιῆσαι τοιοῦτο Κερὰν ὡς ἐγώ. Δέκατον ὅτι ἐν τῷ ἀνωτέρω μέρει ήγουν ἐν τοῖς δεξιοῖς μέρεσι τοῦ Δεσποτικού θρόνου ἔστι γεγραμμένον τὸ τοῦ Μω1- μεθ όνομα. Ενδέκατον ὅτι οὐκ ἦλθε διὰ θαυμάτων, ἀλλὰ διὰ ξίφους δοῦναι τὴν νόμον, καὶ τοῖς μὴ πει- θομένοις αὐτῷ θάνατος ἔσται ἡ τιμωρία ἡ φόρους διδόναι. Δωδέκατον ὅτι ὁ Νῶς καὶ ᾿Αβραάμ, ἀλλὰ δὴ καὶ οἱ ἀπόστολοι τοῦ αὐτοῦ δόγματος, φησίν, ἦσαν οὔπερ οὗτος ἐξέθετο ὕστερον. Τοῦ δευτέρου λόγου κεφάλαιά εἰσι ταῦτα. Πρώτον ὅτι τὰ ἐν ταῖς Μωσαϊκαῖς παραδόσεσι τοῖς προφή ταις τε καὶ τῷ ψαλτηρίῳ καὶ τῷ Εὐαγγελίῳ γεγραμ- μένα ἅγια καὶ δίκαια καὶ ἀπὸ Θεοῦ δεδομένα καλεί, στέργει τε καὶ φυλάσσει αὐτὰ, καὶ οὐδ᾽ ὅλως εἰσὶν οἱ τούτου ἀκόλουθοι, εἰ μὴ ταῦτα πληρώσοιεν. Δεύτερον ὅτι εἰς ἑβδομήκοντα πρὸς ταῖς τρισί μοι. ρας μέλλουσι σχισθῆναι οἱ τῷ νόμῳ αὐτοῦ ἀκολου θήσαντες, καὶ ἡ μὲν μία καὶ μόνη ἐκ τούτων σω θήσεται, αἱ δὲ ἄλλαι τῷ πυρὶ παραδοθήσονται. Τρί τον ὅτι εἰ μὴ παρὰ Θεοῦ ἦν τὸ Κορὰν, πολλαὶ έναν· τιότητες εὑρίσκοντο ἐν αὐτῷ. Τέταρτον ὅτι μετὰ τοῦ Γαβριὴλ ἀνελθεῖν λέγει εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ἐντυχεῖν ἀγγέλῳ μυριάκις μείζονι παντὸς τοῦ κόσ μου, θρηνοῦντι τὰς αὐτοῦ ἁμαρτίας, καὶ τυχεῖν παρὰ τοῦ Θεοῦ συγγνώμης δι' αὐτοῦ. Πέμπτον ὅτι τέλος καὶ σφραγὶς τῶν προφητῶν ἐστιν οὗτος. Εκε τον ὅτι ἁρπαγὰς καὶ φόνους κωλύει καὶ ἐπιορκίας, καὶ πάλιν ταῦτα ἐνδίδωσιν. Εβδομον ὅτι ὁ Θεὸς ἐνέδωκε τούτῳ ἐπιορκῆσαι. Ογδοον ὅτι διαλεγόμεν νος αὐτῷ ὁ Θεὸς εἶπεν ὡς παιδιᾶς χάριν ἐποίησε GEORGII PHRANTZE tores bellis in Italia distinerentur, consilium suuin aliquandiu prudenter celatum, libere professus est et eorum legislator exstitit, atque tradidit iis co- ranem, hoc est, legem ab ipso constitutam, in ca- pita distributum, capita ea quatuor libris complexus, quæ capita hæc sunt. cere, epilepsia correptum, qua volvebatur spumanti ore, se vidisseGabrielem archangelum ad se acceden- tem : sicut supra commemoravimus. 2. Conscrip- sisse Mohametem hunc librum, quem arabice Co- Tanem appellat, quod Græce est Lex Dei salvatrix. 3. Prophetam Dei et apostolum se appellat. 4. Mo- saica omnia, deinde psalterium et prophetica justa, sancta et vera esse dicit, præ cæteris vero Evan- gelium sanctum, justum, probum, verum et per- fectum appellat : adeo ut in capite Jonæ hæc no- minarit commentarios Dei. 5. Non solum a Moha- mete, sed etiam ab aliis legem constitutam esse.6. A Mohamete constitutam legein ore ad aurem enuntiatam esse a dæmone. 7. Unum Chalipham hoc est eximium magistrum fuisse Christianum. “. Mohametem, cum in hæreticos quosdam Ne- storianos et Arianos, imo et Judæos aliquot inci- tisset, horum coacervasse pravitatem. 9. Magnifice de se prædicat, omnes homines, omnes spiritus, omnes angelos conjunctim non posse talem librum C • D • componere, qualem composuerit ipse. 10. In parte superiori, a dextra throni Domini, scriptum esse nomen Molanetis. 11. Venisse eum, non miraculis, sed gladio legem constitutum, et qui non parerent sibi, iis capitis aut pendendi tributi poenam fore. los eamdem doctrinam secutos esse, quam ipse postea docuerit. Libri secundi capita hæc sunt. 1. In Mosaicis libris, propheticis, Psalterio et Evangelio scripta eum sancta, justa et a Deo impertita appellare, observare et venerari, nec omnino esse ipsius asseclas, nisi qui illa colerent. 2. In septuaginta tres sectas discessuros esse legis suæ asseclas, quarum una salva foret, reliquæ igni tradendæ.3. Nisi a Deo impertitus esset Coran, multa in eo in- ventum iri, quæ sibi repugnarent. 4. Mohametem cum Gabriele in cœlum ascendisse et in angelum decies millies majorem, quam universus mundus sit, et peccata sua deplorantem incidisse, qui per ipsum veniam a Deo impetrarit. 5. Molanetem per- fectionem et sigillum prophetarum esse. 6. Eum rapi nas et cædes et perjuria nunc improbare nunc probare. colloquentem dixisse, animi causa se mundum con- didisse. 9. In capite quod dicitur Bacara, hoc est Cerva, dicit, Judæos et Christianos salvos fore; in 11. Capite primo libri 1 legitur, Mohametem di- 12. Noachum et Abrahamum, quin etiam aposto- 7. Deum ei permisisse, ut perjuraret. 8. Deum ei

μὴν εὐκαιρίαν εὑρὼν διὰ τὸ τοὺς βασιλεῖς περισπω- Α τὰ πνεύματα καὶ πάντες οἱ ἄγγελοι, οὐκ ἂν δύναιντο μένους ὑπάρχειν ἐν πολέμοις τῆς Ιταλίας, τὴν αἴ. ρεσιν αὐτοῦ ἐπαρρησιάσατο, ἣν εἶχεν ὑποκεκρυμ- μένην χρόνους ἱκανοὺς, καὶ νομοθέτης αὐτῶν καὶ διδάσκαλος ἐγένετο· καὶ τὰ ἐν τῷ Κοράν, τουτέστι τοῦ ἐκτεθέντος παρ' αὐτοῦ νόμου, κεφάλαια ποιή- σας, καὶ ἐν τέσσαρσι λόγοις ταῦτα τὰ κεφάλαια § διαμερίσας, αὐτοῖς ἐπαρέδωκεν. "Α εἰσι ταῦτα. · ια'. Ἐν τῷ πρώτῳ κεφαλαίῳ τοῦ πρώτου λόγου λέγει ὅτι ὁ Μωάμεθ τῇ ὥρᾳ τῆς ἐπιληψίας, ἐν ᾗ ἐκυλίετο ἀφρίζων, τὸν ἀρχάγγελον Γαβριὴλ ἐρχό- μενον πρὸς αὐτὸν ἔλεγεν ὁρᾷν, ὡς εἴρηται. Δεύτε ρον ὅτι συνεγράψατο τὸ βιβλίον, Αραβιστί Κοράν ὀνομάσας, δ λέγεται Ελληνιστί Νόμος Θεοῦ σωτή- ριος. Τρίτον ὅτι προφήτην Θεοῦ καὶ ἀπόστολον ἑαυ τὸν ἐκάλεσεν. Τέταρτον ὅτι τὰ Μωσαϊκὰ πάντα τό Β σε ψαλτήριον καὶ τὰ προφητικὰ δίκαια καὶ ἅγια καὶ ἀληθῆ ὠνόμασε, κατ' ἐξαίρετον δὲ τῶν ἄλλων τὸ Εὐαγγέλιον ἅγιον καὶ δίκαιον καὶ εὐθὲς καὶ ἀληθινὸν καὶ τέλειον ἀπεφήνατο, ὥστε καὶ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τοῦ Ἰωνᾶ Θεοῦ ὑπομνήσεις ταῦτα ὠνό μασε. Πέμπτον ὅτι μή μόνον παρὰ τοῦ Μωάμεθ ἐξετέθη ὁ νόμος ἀλλὰ καὶ παρ' ἑτέρων. Εκτον ὅτι ὁ παρὰ τοῦ Μωάμεθ ἐκτεθεὶς νόμος στόματι πρὸς οἷς ἐξετέθη παρὰ τοῦ δαίμονος. Εβδομον ὅτι εἶ; χαλιφᾶς τὸ ἀξίωμα, τουτέστιν ἄκρος διδάσκαλος, ἐγένετο Χριστιανός. Ογδοον ὅτι ὁ Μωάμεθ ἐντυ· χῶν αἱρετικοῖς τισι Νεστοριανοῖς καὶ 'Αρειανοῖς, ἀλλὰ δὴ καὶ Ἰουδαίοις τισὶ, τὴν τούτων κακίαν ἐσώ- ρευσεν. Εννατον ὅτι μεγαλοῤῥημόνως περὶ αὐτοῦ ἔλεγεν ὡς Εἰ πάντες ἄνθρωποι συναχθεῖεν καὶ πάντα ποιῆσαι τοιοῦτο Κερὰν ὡς ἐγώ. Δέκατον ὅτι ἐν τῷ ἀνωτέρω μέρει ήγουν ἐν τοῖς δεξιοῖς μέρεσι τοῦ Δεσποτικού θρόνου ἔστι γεγραμμένον τὸ τοῦ Μω1- μεθ όνομα. Ενδέκατον ὅτι οὐκ ἦλθε διὰ θαυμάτων, ἀλλὰ διὰ ξίφους δοῦναι τὴν νόμον, καὶ τοῖς μὴ πει- θομένοις αὐτῷ θάνατος ἔσται ἡ τιμωρία ἡ φόρους διδόναι. Δωδέκατον ὅτι ὁ Νῶς καὶ ᾿Αβραάμ, ἀλλὰ δὴ καὶ οἱ ἀπόστολοι τοῦ αὐτοῦ δόγματος, φησίν, ἦσαν οὔπερ οὗτος ἐξέθετο ὕστερον. Τοῦ δευτέρου λόγου κεφάλαιά εἰσι ταῦτα. Πρώτον ὅτι τὰ ἐν ταῖς Μωσαϊκαῖς παραδόσεσι τοῖς προφή ταις τε καὶ τῷ ψαλτηρίῳ καὶ τῷ Εὐαγγελίῳ γεγραμ- μένα ἅγια καὶ δίκαια καὶ ἀπὸ Θεοῦ δεδομένα καλεί, στέργει τε καὶ φυλάσσει αὐτὰ, καὶ οὐδ᾽ ὅλως εἰσὶν οἱ τούτου ἀκόλουθοι, εἰ μὴ ταῦτα πληρώσοιεν. Δεύτερον ὅτι εἰς ἑβδομήκοντα πρὸς ταῖς τρισί μοι. ρας μέλλουσι σχισθῆναι οἱ τῷ νόμῳ αὐτοῦ ἀκολου θήσαντες, καὶ ἡ μὲν μία καὶ μόνη ἐκ τούτων σω θήσεται, αἱ δὲ ἄλλαι τῷ πυρὶ παραδοθήσονται. Τρί τον ὅτι εἰ μὴ παρὰ Θεοῦ ἦν τὸ Κορὰν, πολλαὶ έναν· τιότητες εὑρίσκοντο ἐν αὐτῷ. Τέταρτον ὅτι μετὰ τοῦ Γαβριὴλ ἀνελθεῖν λέγει εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ἐντυχεῖν ἀγγέλῳ μυριάκις μείζονι παντὸς τοῦ κόσ μου, θρηνοῦντι τὰς αὐτοῦ ἁμαρτίας, καὶ τυχεῖν παρὰ τοῦ Θεοῦ συγγνώμης δι' αὐτοῦ. Πέμπτον ὅτι τέλος καὶ σφραγὶς τῶν προφητῶν ἐστιν οὗτος. Εκε τον ὅτι ἁρπαγὰς καὶ φόνους κωλύει καὶ ἐπιορκίας, καὶ πάλιν ταῦτα ἐνδίδωσιν. Εβδομον ὅτι ὁ Θεὸς ἐνέδωκε τούτῳ ἐπιορκῆσαι. Ογδοον ὅτι διαλεγόμεν νος αὐτῷ ὁ Θεὸς εἶπεν ὡς παιδιᾶς χάριν ἐποίησε GEORGII PHRANTZE tores bellis in Italia distinerentur, consilium suuin aliquandiu prudenter celatum, libere professus est et eorum legislator exstitit, atque tradidit iis co- ranem, hoc est, legem ab ipso constitutam, in ca- pita distributum, capita ea quatuor libris complexus, quæ capita hæc sunt. cere, epilepsia correptum, qua volvebatur spumanti ore, se vidisseGabrielem archangelum ad se acceden- tem : sicut supra commemoravimus. 2. Conscrip- sisse Mohametem hunc librum, quem arabice Co- Tanem appellat, quod Græce est Lex Dei salvatrix. 3. Prophetam Dei et apostolum se appellat. 4. Mo- saica omnia, deinde psalterium et prophetica justa, sancta et vera esse dicit, præ cæteris vero Evan- gelium sanctum, justum, probum, verum et per- fectum appellat : adeo ut in capite Jonæ hæc no- minarit commentarios Dei. 5. Non solum a Moha- mete, sed etiam ab aliis legem constitutam esse.6. A Mohamete constitutam legein ore ad aurem enuntiatam esse a dæmone. 7. Unum Chalipham hoc est eximium magistrum fuisse Christianum. “. Mohametem, cum in hæreticos quosdam Ne- storianos et Arianos, imo et Judæos aliquot inci- tisset, horum coacervasse pravitatem. 9. Magnifice de se prædicat, omnes homines, omnes spiritus, omnes angelos conjunctim non posse talem librum C • D • componere, qualem composuerit ipse. 10. In parte superiori, a dextra throni Domini, scriptum esse nomen Molanetis. 11. Venisse eum, non miraculis, sed gladio legem constitutum, et qui non parerent sibi, iis capitis aut pendendi tributi poenam fore. los eamdem doctrinam secutos esse, quam ipse postea docuerit. Libri secundi capita hæc sunt. 1. In Mosaicis libris, propheticis, Psalterio et Evangelio scripta eum sancta, justa et a Deo impertita appellare, observare et venerari, nec omnino esse ipsius asseclas, nisi qui illa colerent. 2. In septuaginta tres sectas discessuros esse legis suæ asseclas, quarum una salva foret, reliquæ igni tradendæ.3. Nisi a Deo impertitus esset Coran, multa in eo in- ventum iri, quæ sibi repugnarent. 4. Mohametem cum Gabriele in cœlum ascendisse et in angelum decies millies majorem, quam universus mundus sit, et peccata sua deplorantem incidisse, qui per ipsum veniam a Deo impetrarit. 5. Molanetem per- fectionem et sigillum prophetarum esse. 6. Eum rapi nas et cædes et perjuria nunc improbare nunc probare. colloquentem dixisse, animi causa se mundum con- didisse. 9. In capite quod dicitur Bacara, hoc est Cerva, dicit, Judæos et Christianos salvos fore; in 11. Capite primo libri 1 legitur, Mohametem di- 12. Noachum et Abrahamum, quin etiam aposto- 7. Deum ei permisisse, ut perjuraret. 8. Deum ei

μὴν εὐκαιρίαν εὑρὼν διὰ τὸ τοὺς βασιλεῖς περισπω- Α τὰ πνεύματα καὶ πάντες οἱ ἄγγελοι, οὐκ ἂν δύναιντο μένους ὑπάρχειν ἐν πολέμοις τῆς Ιταλίας, τὴν αἴ. ρεσιν αὐτοῦ ἐπαρρησιάσατο, ἣν εἶχεν ὑποκεκρυμ- μένην χρόνους ἱκανοὺς, καὶ νομοθέτης αὐτῶν καὶ διδάσκαλος ἐγένετο· καὶ τὰ ἐν τῷ Κοράν, τουτέστι τοῦ ἐκτεθέντος παρ' αὐτοῦ νόμου, κεφάλαια ποιή- σας, καὶ ἐν τέσσαρσι λόγοις ταῦτα τὰ κεφάλαια § διαμερίσας, αὐτοῖς ἐπαρέδωκεν. "Α εἰσι ταῦτα. · ια'. Ἐν τῷ πρώτῳ κεφαλαίῳ τοῦ πρώτου λόγου λέγει ὅτι ὁ Μωάμεθ τῇ ὥρᾳ τῆς ἐπιληψίας, ἐν ᾗ ἐκυλίετο ἀφρίζων, τὸν ἀρχάγγελον Γαβριὴλ ἐρχό- μενον πρὸς αὐτὸν ἔλεγεν ὁρᾷν, ὡς εἴρηται. Δεύτε ρον ὅτι συνεγράψατο τὸ βιβλίον, Αραβιστί Κοράν ὀνομάσας, δ λέγεται Ελληνιστί Νόμος Θεοῦ σωτή- ριος. Τρίτον ὅτι προφήτην Θεοῦ καὶ ἀπόστολον ἑαυ τὸν ἐκάλεσεν. Τέταρτον ὅτι τὰ Μωσαϊκὰ πάντα τό Β σε ψαλτήριον καὶ τὰ προφητικὰ δίκαια καὶ ἅγια καὶ ἀληθῆ ὠνόμασε, κατ' ἐξαίρετον δὲ τῶν ἄλλων τὸ Εὐαγγέλιον ἅγιον καὶ δίκαιον καὶ εὐθὲς καὶ ἀληθινὸν καὶ τέλειον ἀπεφήνατο, ὥστε καὶ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τοῦ Ἰωνᾶ Θεοῦ ὑπομνήσεις ταῦτα ὠνό μασε. Πέμπτον ὅτι μή μόνον παρὰ τοῦ Μωάμεθ ἐξετέθη ὁ νόμος ἀλλὰ καὶ παρ' ἑτέρων. Εκτον ὅτι ὁ παρὰ τοῦ Μωάμεθ ἐκτεθεὶς νόμος στόματι πρὸς οἷς ἐξετέθη παρὰ τοῦ δαίμονος. Εβδομον ὅτι εἶ; χαλιφᾶς τὸ ἀξίωμα, τουτέστιν ἄκρος διδάσκαλος, ἐγένετο Χριστιανός. Ογδοον ὅτι ὁ Μωάμεθ ἐντυ· χῶν αἱρετικοῖς τισι Νεστοριανοῖς καὶ 'Αρειανοῖς, ἀλλὰ δὴ καὶ Ἰουδαίοις τισὶ, τὴν τούτων κακίαν ἐσώ- ρευσεν. Εννατον ὅτι μεγαλοῤῥημόνως περὶ αὐτοῦ ἔλεγεν ὡς Εἰ πάντες ἄνθρωποι συναχθεῖεν καὶ πάντα ποιῆσαι τοιοῦτο Κερὰν ὡς ἐγώ. Δέκατον ὅτι ἐν τῷ ἀνωτέρω μέρει ήγουν ἐν τοῖς δεξιοῖς μέρεσι τοῦ Δεσποτικού θρόνου ἔστι γεγραμμένον τὸ τοῦ Μω1- μεθ όνομα. Ενδέκατον ὅτι οὐκ ἦλθε διὰ θαυμάτων, ἀλλὰ διὰ ξίφους δοῦναι τὴν νόμον, καὶ τοῖς μὴ πει- θομένοις αὐτῷ θάνατος ἔσται ἡ τιμωρία ἡ φόρους διδόναι. Δωδέκατον ὅτι ὁ Νῶς καὶ ᾿Αβραάμ, ἀλλὰ δὴ καὶ οἱ ἀπόστολοι τοῦ αὐτοῦ δόγματος, φησίν, ἦσαν οὔπερ οὗτος ἐξέθετο ὕστερον. Τοῦ δευτέρου λόγου κεφάλαιά εἰσι ταῦτα. Πρώτον ὅτι τὰ ἐν ταῖς Μωσαϊκαῖς παραδόσεσι τοῖς προφή ταις τε καὶ τῷ ψαλτηρίῳ καὶ τῷ Εὐαγγελίῳ γεγραμ- μένα ἅγια καὶ δίκαια καὶ ἀπὸ Θεοῦ δεδομένα καλεί, στέργει τε καὶ φυλάσσει αὐτὰ, καὶ οὐδ᾽ ὅλως εἰσὶν οἱ τούτου ἀκόλουθοι, εἰ μὴ ταῦτα πληρώσοιεν. Δεύτερον ὅτι εἰς ἑβδομήκοντα πρὸς ταῖς τρισί μοι. ρας μέλλουσι σχισθῆναι οἱ τῷ νόμῳ αὐτοῦ ἀκολου θήσαντες, καὶ ἡ μὲν μία καὶ μόνη ἐκ τούτων σω θήσεται, αἱ δὲ ἄλλαι τῷ πυρὶ παραδοθήσονται. Τρί τον ὅτι εἰ μὴ παρὰ Θεοῦ ἦν τὸ Κορὰν, πολλαὶ έναν· τιότητες εὑρίσκοντο ἐν αὐτῷ. Τέταρτον ὅτι μετὰ τοῦ Γαβριὴλ ἀνελθεῖν λέγει εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ἐντυχεῖν ἀγγέλῳ μυριάκις μείζονι παντὸς τοῦ κόσ μου, θρηνοῦντι τὰς αὐτοῦ ἁμαρτίας, καὶ τυχεῖν παρὰ τοῦ Θεοῦ συγγνώμης δι' αὐτοῦ. Πέμπτον ὅτι τέλος καὶ σφραγὶς τῶν προφητῶν ἐστιν οὗτος. Εκε τον ὅτι ἁρπαγὰς καὶ φόνους κωλύει καὶ ἐπιορκίας, καὶ πάλιν ταῦτα ἐνδίδωσιν. Εβδομον ὅτι ὁ Θεὸς ἐνέδωκε τούτῳ ἐπιορκῆσαι. Ογδοον ὅτι διαλεγόμεν νος αὐτῷ ὁ Θεὸς εἶπεν ὡς παιδιᾶς χάριν ἐποίησε GEORGII PHRANTZE tores bellis in Italia distinerentur, consilium suuin aliquandiu prudenter celatum, libere professus est et eorum legislator exstitit, atque tradidit iis co- ranem, hoc est, legem ab ipso constitutam, in ca- pita distributum, capita ea quatuor libris complexus, quæ capita hæc sunt. cere, epilepsia correptum, qua volvebatur spumanti ore, se vidisseGabrielem archangelum ad se acceden- tem : sicut supra commemoravimus. 2. Conscrip- sisse Mohametem hunc librum, quem arabice Co- Tanem appellat, quod Græce est Lex Dei salvatrix. 3. Prophetam Dei et apostolum se appellat. 4. Mo- saica omnia, deinde psalterium et prophetica justa, sancta et vera esse dicit, præ cæteris vero Evan- gelium sanctum, justum, probum, verum et per- fectum appellat : adeo ut in capite Jonæ hæc no- minarit commentarios Dei. 5. Non solum a Moha- mete, sed etiam ab aliis legem constitutam esse.6. A Mohamete constitutam legein ore ad aurem enuntiatam esse a dæmone. 7. Unum Chalipham hoc est eximium magistrum fuisse Christianum. “. Mohametem, cum in hæreticos quosdam Ne- storianos et Arianos, imo et Judæos aliquot inci- tisset, horum coacervasse pravitatem. 9. Magnifice de se prædicat, omnes homines, omnes spiritus, omnes angelos conjunctim non posse talem librum C • D • componere, qualem composuerit ipse. 10. In parte superiori, a dextra throni Domini, scriptum esse nomen Molanetis. 11. Venisse eum, non miraculis, sed gladio legem constitutum, et qui non parerent sibi, iis capitis aut pendendi tributi poenam fore. los eamdem doctrinam secutos esse, quam ipse postea docuerit. Libri secundi capita hæc sunt. 1. In Mosaicis libris, propheticis, Psalterio et Evangelio scripta eum sancta, justa et a Deo impertita appellare, observare et venerari, nec omnino esse ipsius asseclas, nisi qui illa colerent. 2. In septuaginta tres sectas discessuros esse legis suæ asseclas, quarum una salva foret, reliquæ igni tradendæ.3. Nisi a Deo impertitus esset Coran, multa in eo in- ventum iri, quæ sibi repugnarent. 4. Mohametem cum Gabriele in cœlum ascendisse et in angelum decies millies majorem, quam universus mundus sit, et peccata sua deplorantem incidisse, qui per ipsum veniam a Deo impetrarit. 5. Molanetem per- fectionem et sigillum prophetarum esse. 6. Eum rapi nas et cædes et perjuria nunc improbare nunc probare. colloquentem dixisse, animi causa se mundum con- didisse. 9. In capite quod dicitur Bacara, hoc est Cerva, dicit, Judæos et Christianos salvos fore; in 11. Capite primo libri 1 legitur, Mohametem di- 12. Noachum et Abrahamum, quin etiam aposto- 7. Deum ei permisisse, ut perjuraret. 8. Deum ei

τὸν κόσμον. Εννατον ὅτι ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ λεγο- Α σαν ποιῆσαι τοῦτο, καθὼς καὶ πάντες οἱ λοιποὶ ἄγο, μένῳ Μπακαρά, ὅπερ ἑρμηνεύεται Δάμαλις, λέγει ὡς οἱ Ἰουδαῖοι καὶ οἱ Χριστιανοὶ σωθῆναι μέλλου- σιν· ἐν δὲ τῷ κεφαλαίῳ τῷ ᾿Αμρὰμ αὖθί; φησιν ὅτι οὐδεὶς δύναται σωθῆναι ἄνευ τῶν ἐν τῷ νόμῳ τῶν Ἰσμαηλιτῶν. Δέκατον ὅτι πρὸ αὐτοῦ οὐ δύνα- ταί τις εἰσελθεῖν εἰς τὸν παράδεισον· καὶ αὖθις φη- σιν ὅτι ἔδειξεν αὐτῷ ὁ Θεὸς γυναῖκάς τε καὶ ἄνδρας πολλοὺς εἰσελθόντας πρὸ αὐτοῦ εἰς τὸν παράδεισον. Ενδέκατον ὅτι ὁ Θεὸς μετὰ τὴν ἀνάστασιν οἴκους · περικαλλεῖς καὶ λουτρὶ καὶ παραδείσους καὶ γυναί- και πολλὰς ὑπισχνείται δοῦναι τοῖς τῷ τοῦ Μωάμεθ νόμῳ ἀκολουθοῦσιν. Δωδέκατον ὅτι ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Σάδ φησιν ὡς οἱ μὲν ἄγγελοι ἐκ πυ- μὸς ἐδημιουργήθησαν, οἱ δὲ ἄνθρωποι ἐκ χοός. Δέ- κατον τρίτον ὅτι ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Νεμελὲ, ὅπερ Β ἑρμηνεύεται Μυΐα, φησὶ περὶ τοῦ Σολομῶντος καὶ τῶν μυιῶν ψευδός τι εύηθες, ὅπερ καί φησι. Δέκα- τον τέταρτον ὅτι ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ρουβε πα φησὶ περὶ τοῦ Σολομῶντος καὶ τοῦ σκώληκος ἐμοίως τῷ ἀνωτέρῳ ψεύδει. Δέκατον πέμπτον ὅτι ἐν τῷ βιβλίῳ τῶν διηγήσεων ἀποδίδωσι τὴν αἰτίαν δι᾿ ἣν ὁ οἶνος κεκώλυται αὐτοῖς. Δέκατον ἔκτον ὅτι ὁ κτι- στὸς οὐρανὸς οὗτος γέγονεν ἐκ καπνοῦ, ἡ δὲ θάλασσα ἐξ ὅρους τινὸς Καφ ὀνομαζομένου. Δέκατον ἕβδομον ὅτι τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην ἴσα φωτὸς καὶ δυνά μεώς φησι γενέσθαι. Δέκατον ὄγδοον ὅτι προσκλη- θέντος τούτου παρὰ τοῦ Γαβριὴλ ἀνελθεῖν εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ τοῦ Θεοῦ θέντας τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπ' αὐτῷ, καὶ τοσαύτης ψύξεως αἴσθησιν λαβεῖν αὐτὸν ὡς διελθεῖν ταύτην μέχρι καὶ νωτιαίου μυελού. Εννατον δέκατον ὅτι ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Σπδ φησιν ὡς ἄγγελοι ὄντες οἱ δαίμονες καὶ προσταχθέντες παρὰ τοῦ Θεοῦ προσκυνῆσαι τὸν Ἀδὰμ οὐκ ἠθέλησ γελοι προσεκύνησαν αὐτὸν, καὶ διὰ τοῦτο ἐγένοντο δαίμονες. Εἰκοστὸν ὅτι ἀποδίδωσι τὴν αἰτίαν δι' ην κεκώλυται αὐτοῖς ἐσθίειν τὰ ὕεια χρέη. Εἰκοστὸν πρῶτον ὅτι πρὸς τῷ τέλει τοῦ κόσμου ἀποκτενεῖ ὁ Θεὸς πᾶσαν φύσιν ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων. Εἰκοστὸν δεύτερον ὅτι συνεγράψατο βιβλία δυοκαίδεκα χιλιά- δας λόγους ἔχοντα θαυμαστούς, καὶ ἀπὸ τού των οἱ μὲν τρισχίλιοι εἰσιν ἀληθεῖς οἱ δὲ ἕτεροι ψευδεῖς. Εἰκοστὴν τρίτον ὅτι ἐν τῷ βιβλίῳ τῷ Κε- ραμάρ φησιν ὡς ἔσχισε την σελήνην εἰς δύο τμή ματα, καὶ τὸ μὲν ἥμισυ ἀπὸ τούτων εἰσῆλθεν εἰς τὸν χιτῶνα αὐτοῦ, τὸ δὲ ἕτερον ἥμισυ ἔπεσεν εἰς τὴν γῆν, καὶ αὖθις αποκατέστησεν αὐτὴν σώαν. Εἰκοστὸν τέταρτον ὅτι ὁ Θεὸς καὶ οἱ ἄγγελοι εύχονται ὑπὲρ τοῦ Μωάμεθ. Εἰκοστὸν πέμπτον ὅτι ἐν τῷ κε- φαλαίων το Ελμαϊδα, ὅπερ έρμηνεύεται Τράπεζα, μὴ εἶναι τοὺς Εβραίους καὶ τοὺς Χριστιανοὺς υἱοὺς Θεοῦ ἢ φίλους διὰ τὸ παιδεύεσθαι αὐτούς. Τὰ τοῦ τρίτου λόγου κεφάλαιά εἰσι ταῦτα. Πρώτ τον ὅτι οὐκ ἔστι δυνατὸν τὸν Θεὸν υἱὸν ἄνευ γυναι- κὰς ἔχειν. Δεύτερον ὅτι οἱ υἱὸν εἶχεν ὁ Θεὸς, σχέσ σματα ἂν ἐγένοντο μέσον αὐτῶν. Τρίτον ὅτι ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ελνεσᾶ, ὅπερ ἑρμηνεύεται Γυναίκες, λόγον Θεοῦ καὶ ψυχὴν Θεοῦ καὶ πνοὴν Θεοῦ λέγει εἶναι τὸν Χριστόν. Τέταρτον ὅτι ἐκ τῆς παρθένου ὁμολογεῖ γεγεννῆσθαι τὸν Χριστὸν ἄνευ· ἀνδρός. Πέμπτον ὅτι ἀρνεῖται τὸ τὸν Χριστὸν εἶναι Υἱὸν Θεοῦ καὶ Θεὸν, ἀλλὰ καὶ τὴν τούτου σάρκωσιν· ψι- σ· λὸν δὲ μόνον ἄνθρωπον λέγει τοῦτον κατὰ τὸν Νε στόριον, ἅγιον δὲ καὶ ὑπὲρ πάντας ἀνθρώπους. Εχε τον ὅτι μὴ ἐσταυρώσθαι τὸν Χριστὸν, ἀλλ' ἔτερον ἀντ᾽ ἐκείνου. Εβδομον ὅτι ὁ Θεὸς τὸν Χριστὸν πρὸς ἑαυτὸν προσεκαλέσατο εἰς τοὺς οὐρανούς, περὶ δὲ CHRONICON MAJUS. LIB. III. capite autem, quod Abrahamus inscribitur, quemi- quam salvari posse negat, nisi qui Ismaelitarum legem sequatur. 10. Ante ipsum neminem posse intrare paradisum. 11. Deum domos pulcherrimnas, lavacra, hortos et feminas permultas post resur- rectionem iis daturum esse, qui legem Mohametis sequantur. 12. In capite Sad dicit, angelos ex igne, homines e pulvere factos esse.13. In capite Nemele, hoc est Musca, de Solomonte et muscis ridiculum quoddam mendacium narrat. 14. In capite Rhubepa D de Solomonte et lumbrico mendacium priori simile tradit. 15. In libro narrationum rationem reddit, cur vino iis interdicatur. 16. Conditum hoc coelum e fumo, mare e monte, cui nomen Caph, factum esse.17. Solem et lunam ejusdem luminis et poten- tiæ esse affirmat.18. Mohametem a Gabriele ar- cessitum in cœlum ascendisse et, manu sibi a Deo imposita, tantum frigus duxisse, quod ad medullam dorsi penetrasset. 19. In capite Sad docet, dæmo- nes olim angelos fuisse, sed jussos a Deo Adamum adorare, noluisse id facere, sicut reliqui angeli omnes, ac propterea demones factos esse. 20. Ka- tionem explicat, quare carne suina vesci non liceat. et angelicum exstincturum esse. 22. Mohametem scripsisse duodecies mille libros disputationibus mirabilibus plenos, e quibus ter mille veræ, reli- qua mendaces sint. 23. In libro Ceramar narrat, discidisse se lunam in duo segmenta, quorum alte- rum pallium suum penetrarit, alterum in terram deciderit deinde eamdem in pristinum statum restituisse. 24. Deum et angelos precari pro Mo- hamete. 25. In capite Elmaida, hoc est Mensa, docet, Hebræos et Christianos non esse Dei filios aut amicos, quia educentur. Libri tertii capita hæc sunt. 1. Deum filium ha- bere non posse sine femina. 2. Si filium Deus ha- beret, dissidia inter eos fore. 3. In capite Elnesa, hoc est Mulieres, verbum Dei et animam Dei et spiritum Dei Christum esse dicit. 4. E virgine sine viro Christum natum esse consentit. 5. Ne- gat, Christum esse aut Dei Filium, aut Deum, aut incarnationem ejus; sed nude eum hominein esse dicit, sicut Nestorius, at sanctum illum ante omnes homines. 6. Non Christum cruci aflixum esse, sed alium loco cjus. 7. Deum ad se in coelos vocasse Christum, qui tamen sub finem mundi rediturus et、 antichristum occisurus deinde autem ipse quoque 21. Sub finem mundi Deum omne genus humanum

τὸν κόσμον. Εννατον ὅτι ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ λεγο- Α σαν ποιῆσαι τοῦτο, καθὼς καὶ πάντες οἱ λοιποὶ ἄγο, μένῳ Μπακαρά, ὅπερ ἑρμηνεύεται Δάμαλις, λέγει ὡς οἱ Ἰουδαῖοι καὶ οἱ Χριστιανοὶ σωθῆναι μέλλου- σιν· ἐν δὲ τῷ κεφαλαίῳ τῷ ᾿Αμρὰμ αὖθί; φησιν ὅτι οὐδεὶς δύναται σωθῆναι ἄνευ τῶν ἐν τῷ νόμῳ τῶν Ἰσμαηλιτῶν. Δέκατον ὅτι πρὸ αὐτοῦ οὐ δύνα- ταί τις εἰσελθεῖν εἰς τὸν παράδεισον· καὶ αὖθις φη- σιν ὅτι ἔδειξεν αὐτῷ ὁ Θεὸς γυναῖκάς τε καὶ ἄνδρας πολλοὺς εἰσελθόντας πρὸ αὐτοῦ εἰς τὸν παράδεισον. Ενδέκατον ὅτι ὁ Θεὸς μετὰ τὴν ἀνάστασιν οἴκους · περικαλλεῖς καὶ λουτρὶ καὶ παραδείσους καὶ γυναί- και πολλὰς ὑπισχνείται δοῦναι τοῖς τῷ τοῦ Μωάμεθ νόμῳ ἀκολουθοῦσιν. Δωδέκατον ὅτι ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Σάδ φησιν ὡς οἱ μὲν ἄγγελοι ἐκ πυ- μὸς ἐδημιουργήθησαν, οἱ δὲ ἄνθρωποι ἐκ χοός. Δέ- κατον τρίτον ὅτι ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Νεμελὲ, ὅπερ Β ἑρμηνεύεται Μυΐα, φησὶ περὶ τοῦ Σολομῶντος καὶ τῶν μυιῶν ψευδός τι εύηθες, ὅπερ καί φησι. Δέκα- τον τέταρτον ὅτι ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ρουβε πα φησὶ περὶ τοῦ Σολομῶντος καὶ τοῦ σκώληκος ἐμοίως τῷ ἀνωτέρῳ ψεύδει. Δέκατον πέμπτον ὅτι ἐν τῷ βιβλίῳ τῶν διηγήσεων ἀποδίδωσι τὴν αἰτίαν δι᾿ ἣν ὁ οἶνος κεκώλυται αὐτοῖς. Δέκατον ἔκτον ὅτι ὁ κτι- στὸς οὐρανὸς οὗτος γέγονεν ἐκ καπνοῦ, ἡ δὲ θάλασσα ἐξ ὅρους τινὸς Καφ ὀνομαζομένου. Δέκατον ἕβδομον ὅτι τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην ἴσα φωτὸς καὶ δυνά μεώς φησι γενέσθαι. Δέκατον ὄγδοον ὅτι προσκλη- θέντος τούτου παρὰ τοῦ Γαβριὴλ ἀνελθεῖν εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ τοῦ Θεοῦ θέντας τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπ' αὐτῷ, καὶ τοσαύτης ψύξεως αἴσθησιν λαβεῖν αὐτὸν ὡς διελθεῖν ταύτην μέχρι καὶ νωτιαίου μυελού. Εννατον δέκατον ὅτι ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Σπδ φησιν ὡς ἄγγελοι ὄντες οἱ δαίμονες καὶ προσταχθέντες παρὰ τοῦ Θεοῦ προσκυνῆσαι τὸν Ἀδὰμ οὐκ ἠθέλησ γελοι προσεκύνησαν αὐτὸν, καὶ διὰ τοῦτο ἐγένοντο δαίμονες. Εἰκοστὸν ὅτι ἀποδίδωσι τὴν αἰτίαν δι' ην κεκώλυται αὐτοῖς ἐσθίειν τὰ ὕεια χρέη. Εἰκοστὸν πρῶτον ὅτι πρὸς τῷ τέλει τοῦ κόσμου ἀποκτενεῖ ὁ Θεὸς πᾶσαν φύσιν ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων. Εἰκοστὸν δεύτερον ὅτι συνεγράψατο βιβλία δυοκαίδεκα χιλιά- δας λόγους ἔχοντα θαυμαστούς, καὶ ἀπὸ τού των οἱ μὲν τρισχίλιοι εἰσιν ἀληθεῖς οἱ δὲ ἕτεροι ψευδεῖς. Εἰκοστὴν τρίτον ὅτι ἐν τῷ βιβλίῳ τῷ Κε- ραμάρ φησιν ὡς ἔσχισε την σελήνην εἰς δύο τμή ματα, καὶ τὸ μὲν ἥμισυ ἀπὸ τούτων εἰσῆλθεν εἰς τὸν χιτῶνα αὐτοῦ, τὸ δὲ ἕτερον ἥμισυ ἔπεσεν εἰς τὴν γῆν, καὶ αὖθις αποκατέστησεν αὐτὴν σώαν. Εἰκοστὸν τέταρτον ὅτι ὁ Θεὸς καὶ οἱ ἄγγελοι εύχονται ὑπὲρ τοῦ Μωάμεθ. Εἰκοστὸν πέμπτον ὅτι ἐν τῷ κε- φαλαίων το Ελμαϊδα, ὅπερ έρμηνεύεται Τράπεζα, μὴ εἶναι τοὺς Εβραίους καὶ τοὺς Χριστιανοὺς υἱοὺς Θεοῦ ἢ φίλους διὰ τὸ παιδεύεσθαι αὐτούς. Τὰ τοῦ τρίτου λόγου κεφάλαιά εἰσι ταῦτα. Πρώτ τον ὅτι οὐκ ἔστι δυνατὸν τὸν Θεὸν υἱὸν ἄνευ γυναι- κὰς ἔχειν. Δεύτερον ὅτι οἱ υἱὸν εἶχεν ὁ Θεὸς, σχέσ σματα ἂν ἐγένοντο μέσον αὐτῶν. Τρίτον ὅτι ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ελνεσᾶ, ὅπερ ἑρμηνεύεται Γυναίκες, λόγον Θεοῦ καὶ ψυχὴν Θεοῦ καὶ πνοὴν Θεοῦ λέγει εἶναι τὸν Χριστόν. Τέταρτον ὅτι ἐκ τῆς παρθένου ὁμολογεῖ γεγεννῆσθαι τὸν Χριστὸν ἄνευ· ἀνδρός. Πέμπτον ὅτι ἀρνεῖται τὸ τὸν Χριστὸν εἶναι Υἱὸν Θεοῦ καὶ Θεὸν, ἀλλὰ καὶ τὴν τούτου σάρκωσιν· ψι- σ· λὸν δὲ μόνον ἄνθρωπον λέγει τοῦτον κατὰ τὸν Νε στόριον, ἅγιον δὲ καὶ ὑπὲρ πάντας ἀνθρώπους. Εχε τον ὅτι μὴ ἐσταυρώσθαι τὸν Χριστὸν, ἀλλ' ἔτερον ἀντ᾽ ἐκείνου. Εβδομον ὅτι ὁ Θεὸς τὸν Χριστὸν πρὸς ἑαυτὸν προσεκαλέσατο εἰς τοὺς οὐρανούς, περὶ δὲ CHRONICON MAJUS. LIB. III. capite autem, quod Abrahamus inscribitur, quemi- quam salvari posse negat, nisi qui Ismaelitarum legem sequatur. 10. Ante ipsum neminem posse intrare paradisum. 11. Deum domos pulcherrimnas, lavacra, hortos et feminas permultas post resur- rectionem iis daturum esse, qui legem Mohametis sequantur. 12. In capite Sad dicit, angelos ex igne, homines e pulvere factos esse.13. In capite Nemele, hoc est Musca, de Solomonte et muscis ridiculum quoddam mendacium narrat. 14. In capite Rhubepa D de Solomonte et lumbrico mendacium priori simile tradit. 15. In libro narrationum rationem reddit, cur vino iis interdicatur. 16. Conditum hoc coelum e fumo, mare e monte, cui nomen Caph, factum esse.17. Solem et lunam ejusdem luminis et poten- tiæ esse affirmat.18. Mohametem a Gabriele ar- cessitum in cœlum ascendisse et, manu sibi a Deo imposita, tantum frigus duxisse, quod ad medullam dorsi penetrasset. 19. In capite Sad docet, dæmo- nes olim angelos fuisse, sed jussos a Deo Adamum adorare, noluisse id facere, sicut reliqui angeli omnes, ac propterea demones factos esse. 20. Ka- tionem explicat, quare carne suina vesci non liceat. et angelicum exstincturum esse. 22. Mohametem scripsisse duodecies mille libros disputationibus mirabilibus plenos, e quibus ter mille veræ, reli- qua mendaces sint. 23. In libro Ceramar narrat, discidisse se lunam in duo segmenta, quorum alte- rum pallium suum penetrarit, alterum in terram deciderit deinde eamdem in pristinum statum restituisse. 24. Deum et angelos precari pro Mo- hamete. 25. In capite Elmaida, hoc est Mensa, docet, Hebræos et Christianos non esse Dei filios aut amicos, quia educentur. Libri tertii capita hæc sunt. 1. Deum filium ha- bere non posse sine femina. 2. Si filium Deus ha- beret, dissidia inter eos fore. 3. In capite Elnesa, hoc est Mulieres, verbum Dei et animam Dei et spiritum Dei Christum esse dicit. 4. E virgine sine viro Christum natum esse consentit. 5. Ne- gat, Christum esse aut Dei Filium, aut Deum, aut incarnationem ejus; sed nude eum hominein esse dicit, sicut Nestorius, at sanctum illum ante omnes homines. 6. Non Christum cruci aflixum esse, sed alium loco cjus. 7. Deum ad se in coelos vocasse Christum, qui tamen sub finem mundi rediturus et、 antichristum occisurus deinde autem ipse quoque 21. Sub finem mundi Deum omne genus humanum

τὰ τέλη τοῦ κόσμου μέλλει ἐλεύσεσθαι καὶ θανατώ Α Ούμαρος. Αὐτὸς τὴν Δαμασκὸν ἔλαβε καὶ τὰς χώρας σειν τὸν ἀντίχριστον, μετὰ δὲ ταῦτα καὶ αὐτὸν τὸν Χριστὸν ἀποθανεῖν. Ογδοον ὅτι θεοποιοῦσιν οἱ Χριστιανοὶ τὴν Θεοτόκον, καὶ ὅτι ἐστὶν ἀδελφὴ τοῦ Μωϋσέως καὶ Ααρών. Τὰ τοῦ τετάρτου λόγου κεφάλαιά εἰσι ταῦτα. Πρῶτον ὅτι ἀναληφθεὶς εἰς τοὺς οὐρανοὺς ὁ Μωά- μεθ ἔστη Εμπροσθεν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀκήκοεν ὅσα καὶ ἀκήκος, καὶ αὖθις κατῆλθεν ἐν τῇ γῇ. Δεύτερον ὅτι οἱ δαίμονες σωθῆναι μέλλουσι. Τρίτον ὅτι τοῦ κοι ρὰν τὴν ἐξήγησιν οὐδεὶς τῶν ἀνθρώπων γινώσκει, οὐδ᾽ αὐτὸς ὁ Μωάμεθ, ἀλλ' ἡ μόνος ὁ Θεός. Ταῦτα οὖν ποιήσας καὶ αὐτοὺς τοὺς ἀθλίους καὶ ταλαιπώρους βαρβάρους διδάξας, καὶ ἀμαθὴς καὶ πάσας τῆς Φοινίκης, καὶ κατοικήσας ἐν αὐταῖς εἶτα λαμβάνει τὴν Αἴγυπτον, καὶ εἰς αὐτὴν οἰκήσας εἶτα ἔρχεται κατὰ Περσῶν καὶ νικᾷ αὐτούς. Εἶνα παραλαμβάνει τὴν Βόστραν καὶ ἄλλας πολλὰς πό λεις, καὶ ἔφθασε και μέχρι τοῦ Γαβαθά. Έπειτα στρατεύει κατὰ τῆς Παλαιστίνης καὶ λαμβάνει τὴν ἁγίαν πόλιν μετὰ συμβάσεως· καὶ ἔκτοτε οὐκ ἐπαύ- σατο τὸ τῶν Ἰσμαηλιτών γένος τὴν Ῥωμαίων γῆν κατατρέχειν καὶ ληίζεσθαι ἕως τῆς σήμερον, όπου καὶ παντελῶς τὸ σκῆπτρον κατέλυσε καὶ τὴν βασι λείαν ηφάνισεν. Ὑπῆρχε δὲ καὶ ἕτερος Ούμαρος νέος, ὅστις ἠνάγκαζε τους Σαρακηνούς ρυπαίνειν καὶ βεβηλοῦν τοὺς Χριστιανοὺς καὶ τοὺς πειθομέ νους ἀτελεῖς ἐποίει· ἔγραψε δὲ καὶ πρὸς τὸν βασι λέα ἄγροικος ὢν διδάσκαλος ἐγεγόνει· καὶ τὸ ῥητὸν ο νους Λέοντα τὸν ᾿Αρμένιον τοῦ βεβηλῶσαι αὐτὸν, ἐπληρώθη ἐν αὐτοῖς τὸ λέγον· ο Τυφλός τυφλὸν ὁδηγεῖ, καὶ ἀμφότεροι εἰς βόθρον ἔπεσον. » Καὶ ἕτερα τρία καὶ δέκα καὶ ἑκατὸν συνεγράψατο μυ θάρια, ἑκάστῳ τούτων ὄνομα ἐπιθεὶς ἄξιον τῆς ἀπαι δευσίας αὑτοῦ καὶ μωρολογίας, ὧν ἀπ' αὐτῶν τὴν ἀκαθαρσίαν καὶ πρόδηλον φλυαρίαν τὸ διηγήσασθαι αὐτὰ ἴσον ἐστὶ τῷ τὴν τοῦ Αὐγείου κόπρον ἐκκομί. σαι κατὰ τὸν Ἡρακλέα. Καὶ τὸ ἔθνος ἅπαν κακῶς σοφισάμενος καὶ ὑφ᾽ ἑαυτὸν ποιησάμενος, καὶ νομο- θέτης αὐτῶν γεγονώς, εἶτα καὶ ἑαυτῷ συνήγαγεν δύναμιν ἱκανὴν, τήν τε Συρίαν πᾶσαν κατέδραμε καὶ ἐληίσατο, καὶ πολλὰς χώρας Ρωμαϊκὰς ἐκά- κωσε καὶ ἠφάνισε. Καὶ ἐν τῷ μέλλειν αὐτὸν τε · λευτᾷν καὶ πρὸς τὸν πατέρα αὐτοῦ τὸν Σατανᾶν ἀναχωρῆσαι, 'Αβουδάκαρ τὸν αὐτοῦ ἀδελ- Ο φιδοῦν προεχειρίσατο ἀντ᾿ αὐτοῦ. Ἀμηρεύσας δὲ οὗτος ἔτη δύο ἥμισυ τελευτᾷ, καὶ ἀντ᾽ αὐτοῦ κρατεῖ ὅταν ἀποκεκλεισμένην τὴν πόλιν εἶχε καὶ ἐπολιέρ κει αὐτὴν, καὶ λῦσαι τὴν πολιορκίαν αὐτὸς μόνος ἐθέσπισε, μὴ Χριστιανοὶ κατὰ τῶν Τούρκων μαρτύ ρῶσιν. Ονομάζονται δὲ τρισσῶς, Σαρακηνοί Ισμαη λῖται καὶ ᾿Αγαρηνοί· Σαρακηνοί μὲν ὅτι ἡ Σάββα ἐξαπέστειλε τὴν ᾿Αγαρ καὶ τὸν Ἰσμαήλ κενούς κληρονομίας· Ἰσραηλῖται δὲ ὡς ἐκ τοῦ Ἰσμαήλ και ταγόμενοι, 'Αγαρηνοὶ δὲ διὰ τὴν προμήτορα αὐτῶν Αγαρ. Αλλ' ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν. ᾿Απὸ δὲ Ηρακλείου τοῦ μεγάλου καὶ τοῦ ψευδο- προφήτου Μωάμεθ ἕως τῆς βασιλείας Κωνσταντίνου τοῦ Παλαιολόγου, τοῦ ὀγδόου βασιλεύσαντος ἐκ τοῦ γένους τῶν Παλαιολόγων, ὃς ἐβασίλευσεν ἔτη δ' καὶ μῆνας δ', εἰσὶν ἔτη ωνζ'. Ἐβασίλευσε δὲ τὸ τῶν Παλαιολόγων γένος ἐν τῇδε τῇ βασιλευούσῃ τῶν GEORGII PHRANTZÆ B moriturus sit. 8. Christianos pro dea habere Deipa- ram, Moysis et Aaronis sororem. Libri quarti capita hæc sunt. 1. Receptum in coelos Mohametem coram Deo constitisse et audisse quæ tandem cumque audiit, deinde rursus descen- disse in terram. 2. Demones salvatum iri. 3. Co- ranis interpretationem nullum hominem callere, na ipsum quidein Mohametem, sed solum Deum, Hec cum faceret et doceret miseros et infelices Barbaros, licet rudis et agrestis homo, eorum ma- gister factus est, et probatum in iis est: Cæcus circum ducit, et uterque in fossam incidit.» Idem alias centum decem et tres fabulas composuit, qui- bus singulis nomina inscripsit inscitia et vanilo- quentia sua dignissima, quarum si quis velit sordes et manifestas nugas enumerare, labor par illi foret, quo ex Augiæ stabulis stercora egerenda erant, si- cut est in fabulis de Hercule. Gente igitur male falsa et sibi subjecta, legislator ejusdem factus, copias idoneas sibi paravit, et omnem Syriam per- meavit et depopulatus est multasque Romanorum forras vastavit et pessumdedit. Cum, morte instante, ad patrem suum, salanau, migraturus esset, Abu- bacarein, fratris tilium, in locum suum evexit ; qui postquam annos duos et dimidium Ameras fuit, mortuus est. Excepit imperium Umarus. Is Da- C D mascum et omnes Phoenicia regiones cepit, in quas translata sede, Ægyptum occupavit, atque hic rur- sus collocato domicilio, Persas bello adortus supe ravit. Tum Bostram et alias multas urbes expugna- vit, ac processit usque Gabatham. Iude in Palæsti- nam profectus, sancta urbe e pactione potitus est. Ex illo inde tempore Ismaelitarum gens ad hune usque diem non cessavit Romanorum terram in- cursare et depopulari, donec tandem plane sustulit imperium et regnum evertit. Fuit etiam alius mi- nor Umarus, qui Saracenos cogebat, ut polluerent Christianos, obedientesque voluntati suæ immunes esse volebat. Scripsit idem imperatori Leoni Ar- menio, quando obsessam urbem oppugnabat, de polluendo ipso, atque edixit, ut obsidio solveretur, ne Christiani per Turcas martyres fierent. Nomi- nantur triplici nomine, Saraceni, Ismaelite, Aga. reni, et Saraceni quidem, quod Sara Agar et Ismaelem hæreditatis expertes dimisit, Ismaelitæ autem, ut Ismaelis posteri, Agareni denique propter Agar, matrem gentis. Sed redeamus jam ad propositum. Ab Heraclio magno et Mohamete pseudopropheta usque ad im- perium Constantini Palæologi, imperatoris e gente Palæologorum octavi, qui annos quatuor et menses quatuor imperavit, anni numerantur. Impera

τὰ τέλη τοῦ κόσμου μέλλει ἐλεύσεσθαι καὶ θανατώ Α Ούμαρος. Αὐτὸς τὴν Δαμασκὸν ἔλαβε καὶ τὰς χώρας σειν τὸν ἀντίχριστον, μετὰ δὲ ταῦτα καὶ αὐτὸν τὸν Χριστὸν ἀποθανεῖν. Ογδοον ὅτι θεοποιοῦσιν οἱ Χριστιανοὶ τὴν Θεοτόκον, καὶ ὅτι ἐστὶν ἀδελφὴ τοῦ Μωϋσέως καὶ Ααρών. Τὰ τοῦ τετάρτου λόγου κεφάλαιά εἰσι ταῦτα. Πρῶτον ὅτι ἀναληφθεὶς εἰς τοὺς οὐρανοὺς ὁ Μωά- μεθ ἔστη Εμπροσθεν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀκήκοεν ὅσα καὶ ἀκήκος, καὶ αὖθις κατῆλθεν ἐν τῇ γῇ. Δεύτερον ὅτι οἱ δαίμονες σωθῆναι μέλλουσι. Τρίτον ὅτι τοῦ κοι ρὰν τὴν ἐξήγησιν οὐδεὶς τῶν ἀνθρώπων γινώσκει, οὐδ᾽ αὐτὸς ὁ Μωάμεθ, ἀλλ' ἡ μόνος ὁ Θεός. Ταῦτα οὖν ποιήσας καὶ αὐτοὺς τοὺς ἀθλίους καὶ ταλαιπώρους βαρβάρους διδάξας, καὶ ἀμαθὴς καὶ πάσας τῆς Φοινίκης, καὶ κατοικήσας ἐν αὐταῖς εἶτα λαμβάνει τὴν Αἴγυπτον, καὶ εἰς αὐτὴν οἰκήσας εἶτα ἔρχεται κατὰ Περσῶν καὶ νικᾷ αὐτούς. Εἶνα παραλαμβάνει τὴν Βόστραν καὶ ἄλλας πολλὰς πό λεις, καὶ ἔφθασε και μέχρι τοῦ Γαβαθά. Έπειτα στρατεύει κατὰ τῆς Παλαιστίνης καὶ λαμβάνει τὴν ἁγίαν πόλιν μετὰ συμβάσεως· καὶ ἔκτοτε οὐκ ἐπαύ- σατο τὸ τῶν Ἰσμαηλιτών γένος τὴν Ῥωμαίων γῆν κατατρέχειν καὶ ληίζεσθαι ἕως τῆς σήμερον, όπου καὶ παντελῶς τὸ σκῆπτρον κατέλυσε καὶ τὴν βασι λείαν ηφάνισεν. Ὑπῆρχε δὲ καὶ ἕτερος Ούμαρος νέος, ὅστις ἠνάγκαζε τους Σαρακηνούς ρυπαίνειν καὶ βεβηλοῦν τοὺς Χριστιανοὺς καὶ τοὺς πειθομέ νους ἀτελεῖς ἐποίει· ἔγραψε δὲ καὶ πρὸς τὸν βασι λέα ἄγροικος ὢν διδάσκαλος ἐγεγόνει· καὶ τὸ ῥητὸν ο νους Λέοντα τὸν ᾿Αρμένιον τοῦ βεβηλῶσαι αὐτὸν, ἐπληρώθη ἐν αὐτοῖς τὸ λέγον· ο Τυφλός τυφλὸν ὁδηγεῖ, καὶ ἀμφότεροι εἰς βόθρον ἔπεσον. » Καὶ ἕτερα τρία καὶ δέκα καὶ ἑκατὸν συνεγράψατο μυ θάρια, ἑκάστῳ τούτων ὄνομα ἐπιθεὶς ἄξιον τῆς ἀπαι δευσίας αὑτοῦ καὶ μωρολογίας, ὧν ἀπ' αὐτῶν τὴν ἀκαθαρσίαν καὶ πρόδηλον φλυαρίαν τὸ διηγήσασθαι αὐτὰ ἴσον ἐστὶ τῷ τὴν τοῦ Αὐγείου κόπρον ἐκκομί. σαι κατὰ τὸν Ἡρακλέα. Καὶ τὸ ἔθνος ἅπαν κακῶς σοφισάμενος καὶ ὑφ᾽ ἑαυτὸν ποιησάμενος, καὶ νομο- θέτης αὐτῶν γεγονώς, εἶτα καὶ ἑαυτῷ συνήγαγεν δύναμιν ἱκανὴν, τήν τε Συρίαν πᾶσαν κατέδραμε καὶ ἐληίσατο, καὶ πολλὰς χώρας Ρωμαϊκὰς ἐκά- κωσε καὶ ἠφάνισε. Καὶ ἐν τῷ μέλλειν αὐτὸν τε · λευτᾷν καὶ πρὸς τὸν πατέρα αὐτοῦ τὸν Σατανᾶν ἀναχωρῆσαι, 'Αβουδάκαρ τὸν αὐτοῦ ἀδελ- Ο φιδοῦν προεχειρίσατο ἀντ᾿ αὐτοῦ. Ἀμηρεύσας δὲ οὗτος ἔτη δύο ἥμισυ τελευτᾷ, καὶ ἀντ᾽ αὐτοῦ κρατεῖ ὅταν ἀποκεκλεισμένην τὴν πόλιν εἶχε καὶ ἐπολιέρ κει αὐτὴν, καὶ λῦσαι τὴν πολιορκίαν αὐτὸς μόνος ἐθέσπισε, μὴ Χριστιανοὶ κατὰ τῶν Τούρκων μαρτύ ρῶσιν. Ονομάζονται δὲ τρισσῶς, Σαρακηνοί Ισμαη λῖται καὶ ᾿Αγαρηνοί· Σαρακηνοί μὲν ὅτι ἡ Σάββα ἐξαπέστειλε τὴν ᾿Αγαρ καὶ τὸν Ἰσμαήλ κενούς κληρονομίας· Ἰσραηλῖται δὲ ὡς ἐκ τοῦ Ἰσμαήλ και ταγόμενοι, 'Αγαρηνοὶ δὲ διὰ τὴν προμήτορα αὐτῶν Αγαρ. Αλλ' ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν. ᾿Απὸ δὲ Ηρακλείου τοῦ μεγάλου καὶ τοῦ ψευδο- προφήτου Μωάμεθ ἕως τῆς βασιλείας Κωνσταντίνου τοῦ Παλαιολόγου, τοῦ ὀγδόου βασιλεύσαντος ἐκ τοῦ γένους τῶν Παλαιολόγων, ὃς ἐβασίλευσεν ἔτη δ' καὶ μῆνας δ', εἰσὶν ἔτη ωνζ'. Ἐβασίλευσε δὲ τὸ τῶν Παλαιολόγων γένος ἐν τῇδε τῇ βασιλευούσῃ τῶν GEORGII PHRANTZÆ B moriturus sit. 8. Christianos pro dea habere Deipa- ram, Moysis et Aaronis sororem. Libri quarti capita hæc sunt. 1. Receptum in coelos Mohametem coram Deo constitisse et audisse quæ tandem cumque audiit, deinde rursus descen- disse in terram. 2. Demones salvatum iri. 3. Co- ranis interpretationem nullum hominem callere, na ipsum quidein Mohametem, sed solum Deum, Hec cum faceret et doceret miseros et infelices Barbaros, licet rudis et agrestis homo, eorum ma- gister factus est, et probatum in iis est: Cæcus circum ducit, et uterque in fossam incidit.» Idem alias centum decem et tres fabulas composuit, qui- bus singulis nomina inscripsit inscitia et vanilo- quentia sua dignissima, quarum si quis velit sordes et manifestas nugas enumerare, labor par illi foret, quo ex Augiæ stabulis stercora egerenda erant, si- cut est in fabulis de Hercule. Gente igitur male falsa et sibi subjecta, legislator ejusdem factus, copias idoneas sibi paravit, et omnem Syriam per- meavit et depopulatus est multasque Romanorum forras vastavit et pessumdedit. Cum, morte instante, ad patrem suum, salanau, migraturus esset, Abu- bacarein, fratris tilium, in locum suum evexit ; qui postquam annos duos et dimidium Ameras fuit, mortuus est. Excepit imperium Umarus. Is Da- C D mascum et omnes Phoenicia regiones cepit, in quas translata sede, Ægyptum occupavit, atque hic rur- sus collocato domicilio, Persas bello adortus supe ravit. Tum Bostram et alias multas urbes expugna- vit, ac processit usque Gabatham. Iude in Palæsti- nam profectus, sancta urbe e pactione potitus est. Ex illo inde tempore Ismaelitarum gens ad hune usque diem non cessavit Romanorum terram in- cursare et depopulari, donec tandem plane sustulit imperium et regnum evertit. Fuit etiam alius mi- nor Umarus, qui Saracenos cogebat, ut polluerent Christianos, obedientesque voluntati suæ immunes esse volebat. Scripsit idem imperatori Leoni Ar- menio, quando obsessam urbem oppugnabat, de polluendo ipso, atque edixit, ut obsidio solveretur, ne Christiani per Turcas martyres fierent. Nomi- nantur triplici nomine, Saraceni, Ismaelite, Aga. reni, et Saraceni quidem, quod Sara Agar et Ismaelem hæreditatis expertes dimisit, Ismaelitæ autem, ut Ismaelis posteri, Agareni denique propter Agar, matrem gentis. Sed redeamus jam ad propositum. Ab Heraclio magno et Mohamete pseudopropheta usque ad im- perium Constantini Palæologi, imperatoris e gente Palæologorum octavi, qui annos quatuor et menses quatuor imperavit, anni numerantur. Impera

τὰ τέλη τοῦ κόσμου μέλλει ἐλεύσεσθαι καὶ θανατώ Α Ούμαρος. Αὐτὸς τὴν Δαμασκὸν ἔλαβε καὶ τὰς χώρας σειν τὸν ἀντίχριστον, μετὰ δὲ ταῦτα καὶ αὐτὸν τὸν Χριστὸν ἀποθανεῖν. Ογδοον ὅτι θεοποιοῦσιν οἱ Χριστιανοὶ τὴν Θεοτόκον, καὶ ὅτι ἐστὶν ἀδελφὴ τοῦ Μωϋσέως καὶ Ααρών. Τὰ τοῦ τετάρτου λόγου κεφάλαιά εἰσι ταῦτα. Πρῶτον ὅτι ἀναληφθεὶς εἰς τοὺς οὐρανοὺς ὁ Μωά- μεθ ἔστη Εμπροσθεν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀκήκοεν ὅσα καὶ ἀκήκος, καὶ αὖθις κατῆλθεν ἐν τῇ γῇ. Δεύτερον ὅτι οἱ δαίμονες σωθῆναι μέλλουσι. Τρίτον ὅτι τοῦ κοι ρὰν τὴν ἐξήγησιν οὐδεὶς τῶν ἀνθρώπων γινώσκει, οὐδ᾽ αὐτὸς ὁ Μωάμεθ, ἀλλ' ἡ μόνος ὁ Θεός. Ταῦτα οὖν ποιήσας καὶ αὐτοὺς τοὺς ἀθλίους καὶ ταλαιπώρους βαρβάρους διδάξας, καὶ ἀμαθὴς καὶ πάσας τῆς Φοινίκης, καὶ κατοικήσας ἐν αὐταῖς εἶτα λαμβάνει τὴν Αἴγυπτον, καὶ εἰς αὐτὴν οἰκήσας εἶτα ἔρχεται κατὰ Περσῶν καὶ νικᾷ αὐτούς. Εἶνα παραλαμβάνει τὴν Βόστραν καὶ ἄλλας πολλὰς πό λεις, καὶ ἔφθασε και μέχρι τοῦ Γαβαθά. Έπειτα στρατεύει κατὰ τῆς Παλαιστίνης καὶ λαμβάνει τὴν ἁγίαν πόλιν μετὰ συμβάσεως· καὶ ἔκτοτε οὐκ ἐπαύ- σατο τὸ τῶν Ἰσμαηλιτών γένος τὴν Ῥωμαίων γῆν κατατρέχειν καὶ ληίζεσθαι ἕως τῆς σήμερον, όπου καὶ παντελῶς τὸ σκῆπτρον κατέλυσε καὶ τὴν βασι λείαν ηφάνισεν. Ὑπῆρχε δὲ καὶ ἕτερος Ούμαρος νέος, ὅστις ἠνάγκαζε τους Σαρακηνούς ρυπαίνειν καὶ βεβηλοῦν τοὺς Χριστιανοὺς καὶ τοὺς πειθομέ νους ἀτελεῖς ἐποίει· ἔγραψε δὲ καὶ πρὸς τὸν βασι λέα ἄγροικος ὢν διδάσκαλος ἐγεγόνει· καὶ τὸ ῥητὸν ο νους Λέοντα τὸν ᾿Αρμένιον τοῦ βεβηλῶσαι αὐτὸν, ἐπληρώθη ἐν αὐτοῖς τὸ λέγον· ο Τυφλός τυφλὸν ὁδηγεῖ, καὶ ἀμφότεροι εἰς βόθρον ἔπεσον. » Καὶ ἕτερα τρία καὶ δέκα καὶ ἑκατὸν συνεγράψατο μυ θάρια, ἑκάστῳ τούτων ὄνομα ἐπιθεὶς ἄξιον τῆς ἀπαι δευσίας αὑτοῦ καὶ μωρολογίας, ὧν ἀπ' αὐτῶν τὴν ἀκαθαρσίαν καὶ πρόδηλον φλυαρίαν τὸ διηγήσασθαι αὐτὰ ἴσον ἐστὶ τῷ τὴν τοῦ Αὐγείου κόπρον ἐκκομί. σαι κατὰ τὸν Ἡρακλέα. Καὶ τὸ ἔθνος ἅπαν κακῶς σοφισάμενος καὶ ὑφ᾽ ἑαυτὸν ποιησάμενος, καὶ νομο- θέτης αὐτῶν γεγονώς, εἶτα καὶ ἑαυτῷ συνήγαγεν δύναμιν ἱκανὴν, τήν τε Συρίαν πᾶσαν κατέδραμε καὶ ἐληίσατο, καὶ πολλὰς χώρας Ρωμαϊκὰς ἐκά- κωσε καὶ ἠφάνισε. Καὶ ἐν τῷ μέλλειν αὐτὸν τε · λευτᾷν καὶ πρὸς τὸν πατέρα αὐτοῦ τὸν Σατανᾶν ἀναχωρῆσαι, 'Αβουδάκαρ τὸν αὐτοῦ ἀδελ- Ο φιδοῦν προεχειρίσατο ἀντ᾿ αὐτοῦ. Ἀμηρεύσας δὲ οὗτος ἔτη δύο ἥμισυ τελευτᾷ, καὶ ἀντ᾽ αὐτοῦ κρατεῖ ὅταν ἀποκεκλεισμένην τὴν πόλιν εἶχε καὶ ἐπολιέρ κει αὐτὴν, καὶ λῦσαι τὴν πολιορκίαν αὐτὸς μόνος ἐθέσπισε, μὴ Χριστιανοὶ κατὰ τῶν Τούρκων μαρτύ ρῶσιν. Ονομάζονται δὲ τρισσῶς, Σαρακηνοί Ισμαη λῖται καὶ ᾿Αγαρηνοί· Σαρακηνοί μὲν ὅτι ἡ Σάββα ἐξαπέστειλε τὴν ᾿Αγαρ καὶ τὸν Ἰσμαήλ κενούς κληρονομίας· Ἰσραηλῖται δὲ ὡς ἐκ τοῦ Ἰσμαήλ και ταγόμενοι, 'Αγαρηνοὶ δὲ διὰ τὴν προμήτορα αὐτῶν Αγαρ. Αλλ' ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν. ᾿Απὸ δὲ Ηρακλείου τοῦ μεγάλου καὶ τοῦ ψευδο- προφήτου Μωάμεθ ἕως τῆς βασιλείας Κωνσταντίνου τοῦ Παλαιολόγου, τοῦ ὀγδόου βασιλεύσαντος ἐκ τοῦ γένους τῶν Παλαιολόγων, ὃς ἐβασίλευσεν ἔτη δ' καὶ μῆνας δ', εἰσὶν ἔτη ωνζ'. Ἐβασίλευσε δὲ τὸ τῶν Παλαιολόγων γένος ἐν τῇδε τῇ βασιλευούσῃ τῶν GEORGII PHRANTZÆ B moriturus sit. 8. Christianos pro dea habere Deipa- ram, Moysis et Aaronis sororem. Libri quarti capita hæc sunt. 1. Receptum in coelos Mohametem coram Deo constitisse et audisse quæ tandem cumque audiit, deinde rursus descen- disse in terram. 2. Demones salvatum iri. 3. Co- ranis interpretationem nullum hominem callere, na ipsum quidein Mohametem, sed solum Deum, Hec cum faceret et doceret miseros et infelices Barbaros, licet rudis et agrestis homo, eorum ma- gister factus est, et probatum in iis est: Cæcus circum ducit, et uterque in fossam incidit.» Idem alias centum decem et tres fabulas composuit, qui- bus singulis nomina inscripsit inscitia et vanilo- quentia sua dignissima, quarum si quis velit sordes et manifestas nugas enumerare, labor par illi foret, quo ex Augiæ stabulis stercora egerenda erant, si- cut est in fabulis de Hercule. Gente igitur male falsa et sibi subjecta, legislator ejusdem factus, copias idoneas sibi paravit, et omnem Syriam per- meavit et depopulatus est multasque Romanorum forras vastavit et pessumdedit. Cum, morte instante, ad patrem suum, salanau, migraturus esset, Abu- bacarein, fratris tilium, in locum suum evexit ; qui postquam annos duos et dimidium Ameras fuit, mortuus est. Excepit imperium Umarus. Is Da- C D mascum et omnes Phoenicia regiones cepit, in quas translata sede, Ægyptum occupavit, atque hic rur- sus collocato domicilio, Persas bello adortus supe ravit. Tum Bostram et alias multas urbes expugna- vit, ac processit usque Gabatham. Iude in Palæsti- nam profectus, sancta urbe e pactione potitus est. Ex illo inde tempore Ismaelitarum gens ad hune usque diem non cessavit Romanorum terram in- cursare et depopulari, donec tandem plane sustulit imperium et regnum evertit. Fuit etiam alius mi- nor Umarus, qui Saracenos cogebat, ut polluerent Christianos, obedientesque voluntati suæ immunes esse volebat. Scripsit idem imperatori Leoni Ar- menio, quando obsessam urbem oppugnabat, de polluendo ipso, atque edixit, ut obsidio solveretur, ne Christiani per Turcas martyres fierent. Nomi- nantur triplici nomine, Saraceni, Ismaelite, Aga. reni, et Saraceni quidem, quod Sara Agar et Ismaelem hæreditatis expertes dimisit, Ismaelitæ autem, ut Ismaelis posteri, Agareni denique propter Agar, matrem gentis. Sed redeamus jam ad propositum. Ab Heraclio magno et Mohamete pseudopropheta usque ad im- perium Constantini Palæologi, imperatoris e gente Palæologorum octavi, qui annos quatuor et menses quatuor imperavit, anni numerantur. Impera

τὰ τέλη τοῦ κόσμου μέλλει ἐλεύσεσθαι καὶ θανατώ Α Ούμαρος. Αὐτὸς τὴν Δαμασκὸν ἔλαβε καὶ τὰς χώρας σειν τὸν ἀντίχριστον, μετὰ δὲ ταῦτα καὶ αὐτὸν τὸν Χριστὸν ἀποθανεῖν. Ογδοον ὅτι θεοποιοῦσιν οἱ Χριστιανοὶ τὴν Θεοτόκον, καὶ ὅτι ἐστὶν ἀδελφὴ τοῦ Μωϋσέως καὶ Ααρών. Τὰ τοῦ τετάρτου λόγου κεφάλαιά εἰσι ταῦτα. Πρῶτον ὅτι ἀναληφθεὶς εἰς τοὺς οὐρανοὺς ὁ Μωά- μεθ ἔστη Εμπροσθεν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀκήκοεν ὅσα καὶ ἀκήκος, καὶ αὖθις κατῆλθεν ἐν τῇ γῇ. Δεύτερον ὅτι οἱ δαίμονες σωθῆναι μέλλουσι. Τρίτον ὅτι τοῦ κοι ρὰν τὴν ἐξήγησιν οὐδεὶς τῶν ἀνθρώπων γινώσκει, οὐδ᾽ αὐτὸς ὁ Μωάμεθ, ἀλλ' ἡ μόνος ὁ Θεός. Ταῦτα οὖν ποιήσας καὶ αὐτοὺς τοὺς ἀθλίους καὶ ταλαιπώρους βαρβάρους διδάξας, καὶ ἀμαθὴς καὶ πάσας τῆς Φοινίκης, καὶ κατοικήσας ἐν αὐταῖς εἶτα λαμβάνει τὴν Αἴγυπτον, καὶ εἰς αὐτὴν οἰκήσας εἶτα ἔρχεται κατὰ Περσῶν καὶ νικᾷ αὐτούς. Εἶνα παραλαμβάνει τὴν Βόστραν καὶ ἄλλας πολλὰς πό λεις, καὶ ἔφθασε και μέχρι τοῦ Γαβαθά. Έπειτα στρατεύει κατὰ τῆς Παλαιστίνης καὶ λαμβάνει τὴν ἁγίαν πόλιν μετὰ συμβάσεως· καὶ ἔκτοτε οὐκ ἐπαύ- σατο τὸ τῶν Ἰσμαηλιτών γένος τὴν Ῥωμαίων γῆν κατατρέχειν καὶ ληίζεσθαι ἕως τῆς σήμερον, όπου καὶ παντελῶς τὸ σκῆπτρον κατέλυσε καὶ τὴν βασι λείαν ηφάνισεν. Ὑπῆρχε δὲ καὶ ἕτερος Ούμαρος νέος, ὅστις ἠνάγκαζε τους Σαρακηνούς ρυπαίνειν καὶ βεβηλοῦν τοὺς Χριστιανοὺς καὶ τοὺς πειθομέ νους ἀτελεῖς ἐποίει· ἔγραψε δὲ καὶ πρὸς τὸν βασι λέα ἄγροικος ὢν διδάσκαλος ἐγεγόνει· καὶ τὸ ῥητὸν ο νους Λέοντα τὸν ᾿Αρμένιον τοῦ βεβηλῶσαι αὐτὸν, ἐπληρώθη ἐν αὐτοῖς τὸ λέγον· ο Τυφλός τυφλὸν ὁδηγεῖ, καὶ ἀμφότεροι εἰς βόθρον ἔπεσον. » Καὶ ἕτερα τρία καὶ δέκα καὶ ἑκατὸν συνεγράψατο μυ θάρια, ἑκάστῳ τούτων ὄνομα ἐπιθεὶς ἄξιον τῆς ἀπαι δευσίας αὑτοῦ καὶ μωρολογίας, ὧν ἀπ' αὐτῶν τὴν ἀκαθαρσίαν καὶ πρόδηλον φλυαρίαν τὸ διηγήσασθαι αὐτὰ ἴσον ἐστὶ τῷ τὴν τοῦ Αὐγείου κόπρον ἐκκομί. σαι κατὰ τὸν Ἡρακλέα. Καὶ τὸ ἔθνος ἅπαν κακῶς σοφισάμενος καὶ ὑφ᾽ ἑαυτὸν ποιησάμενος, καὶ νομο- θέτης αὐτῶν γεγονώς, εἶτα καὶ ἑαυτῷ συνήγαγεν δύναμιν ἱκανὴν, τήν τε Συρίαν πᾶσαν κατέδραμε καὶ ἐληίσατο, καὶ πολλὰς χώρας Ρωμαϊκὰς ἐκά- κωσε καὶ ἠφάνισε. Καὶ ἐν τῷ μέλλειν αὐτὸν τε · λευτᾷν καὶ πρὸς τὸν πατέρα αὐτοῦ τὸν Σατανᾶν ἀναχωρῆσαι, 'Αβουδάκαρ τὸν αὐτοῦ ἀδελ- Ο φιδοῦν προεχειρίσατο ἀντ᾿ αὐτοῦ. Ἀμηρεύσας δὲ οὗτος ἔτη δύο ἥμισυ τελευτᾷ, καὶ ἀντ᾽ αὐτοῦ κρατεῖ ὅταν ἀποκεκλεισμένην τὴν πόλιν εἶχε καὶ ἐπολιέρ κει αὐτὴν, καὶ λῦσαι τὴν πολιορκίαν αὐτὸς μόνος ἐθέσπισε, μὴ Χριστιανοὶ κατὰ τῶν Τούρκων μαρτύ ρῶσιν. Ονομάζονται δὲ τρισσῶς, Σαρακηνοί Ισμαη λῖται καὶ ᾿Αγαρηνοί· Σαρακηνοί μὲν ὅτι ἡ Σάββα ἐξαπέστειλε τὴν ᾿Αγαρ καὶ τὸν Ἰσμαήλ κενούς κληρονομίας· Ἰσραηλῖται δὲ ὡς ἐκ τοῦ Ἰσμαήλ και ταγόμενοι, 'Αγαρηνοὶ δὲ διὰ τὴν προμήτορα αὐτῶν Αγαρ. Αλλ' ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν. ᾿Απὸ δὲ Ηρακλείου τοῦ μεγάλου καὶ τοῦ ψευδο- προφήτου Μωάμεθ ἕως τῆς βασιλείας Κωνσταντίνου τοῦ Παλαιολόγου, τοῦ ὀγδόου βασιλεύσαντος ἐκ τοῦ γένους τῶν Παλαιολόγων, ὃς ἐβασίλευσεν ἔτη δ' καὶ μῆνας δ', εἰσὶν ἔτη ωνζ'. Ἐβασίλευσε δὲ τὸ τῶν Παλαιολόγων γένος ἐν τῇδε τῇ βασιλευούσῃ τῶν GEORGII PHRANTZÆ B moriturus sit. 8. Christianos pro dea habere Deipa- ram, Moysis et Aaronis sororem. Libri quarti capita hæc sunt. 1. Receptum in coelos Mohametem coram Deo constitisse et audisse quæ tandem cumque audiit, deinde rursus descen- disse in terram. 2. Demones salvatum iri. 3. Co- ranis interpretationem nullum hominem callere, na ipsum quidein Mohametem, sed solum Deum, Hec cum faceret et doceret miseros et infelices Barbaros, licet rudis et agrestis homo, eorum ma- gister factus est, et probatum in iis est: Cæcus circum ducit, et uterque in fossam incidit.» Idem alias centum decem et tres fabulas composuit, qui- bus singulis nomina inscripsit inscitia et vanilo- quentia sua dignissima, quarum si quis velit sordes et manifestas nugas enumerare, labor par illi foret, quo ex Augiæ stabulis stercora egerenda erant, si- cut est in fabulis de Hercule. Gente igitur male falsa et sibi subjecta, legislator ejusdem factus, copias idoneas sibi paravit, et omnem Syriam per- meavit et depopulatus est multasque Romanorum forras vastavit et pessumdedit. Cum, morte instante, ad patrem suum, salanau, migraturus esset, Abu- bacarein, fratris tilium, in locum suum evexit ; qui postquam annos duos et dimidium Ameras fuit, mortuus est. Excepit imperium Umarus. Is Da- C D mascum et omnes Phoenicia regiones cepit, in quas translata sede, Ægyptum occupavit, atque hic rur- sus collocato domicilio, Persas bello adortus supe ravit. Tum Bostram et alias multas urbes expugna- vit, ac processit usque Gabatham. Iude in Palæsti- nam profectus, sancta urbe e pactione potitus est. Ex illo inde tempore Ismaelitarum gens ad hune usque diem non cessavit Romanorum terram in- cursare et depopulari, donec tandem plane sustulit imperium et regnum evertit. Fuit etiam alius mi- nor Umarus, qui Saracenos cogebat, ut polluerent Christianos, obedientesque voluntati suæ immunes esse volebat. Scripsit idem imperatori Leoni Ar- menio, quando obsessam urbem oppugnabat, de polluendo ipso, atque edixit, ut obsidio solveretur, ne Christiani per Turcas martyres fierent. Nomi- nantur triplici nomine, Saraceni, Ismaelite, Aga. reni, et Saraceni quidem, quod Sara Agar et Ismaelem hæreditatis expertes dimisit, Ismaelitæ autem, ut Ismaelis posteri, Agareni denique propter Agar, matrem gentis. Sed redeamus jam ad propositum. Ab Heraclio magno et Mohamete pseudopropheta usque ad im- perium Constantini Palæologi, imperatoris e gente Palæologorum octavi, qui annos quatuor et menses quatuor imperavit, anni numerantur. Impera

στιανοὶ βασιλεῖς, τὸν πατριάρχην προσεκαλέσατο, Α στου. Καὶ ἐδωρήθη αὐτῷ τοῦ εἶναι εἰς κατοίκησιν· ἵνα συγκαθίσῃ μετ' αὐτοῦ τοῦ ἀριστῆσαι καὶ ὁμι λῆσαι. Καὶ ἐλθόντος τοῦ πατριάρχου ἐδέξατο αὐτὸν ὁ τυράννος μετὰ μεγάλης τιμῆς· καὶ πολλὰ ὁμι λήσαντες ἀναμεταξύ, καὶ ἐπαγγελίας αμετρήτους ἐπηγγείλατο δοῦναι τῷ πατριάρχῃ. Ως δὲ ἤγγικεν ὁ καιρὸς τοῦ ἐξελθεῖν τὸν πατριάρχην ἐκ τοῦ παρ λατίου, ἐκβαλὼν ὁ ἀμηρᾶς δέδωκεν αὐτῷ δῶρον τὸ πολύτιμον ἐκεῖνο δεκανίκιον, καὶ ἐπαρεκάλεσεν αὐτὸν δεχθῆναι τοῦτο. Καὶ κατῆλθε μετὰ τοῦ πα τριάρχου έως κάτωθεν τῆς αὐλῆς, θέλοντος καὶ μὴ θέλοντος τοῦ πατριάρχου, καὶ τὸν ἵππον εὐτρεπι- σμένον ἔχων ἀνεβίβασεν αὐτὸν, καὶ προσέτα- ξεν ἵνα πάντες οἱ ἄρχοντες τῆς αὐλῆς αὐτοῦ ἐξέλ θωσιν εἰς συνοδίαν τῷ πατριάρχῃ, καὶ οὕτως ἄχρι τοῦ σεπτοῦ ἀποστολείου συνώδευσαν αὐτὸν, τινῶν προπορευομένων καὶ τινῶν ἑπομένων αὐτῷ. Αὐτὸ γὰρ τὸ τῶν ἀποστόλων τέμενος δέδωκεν ὁ ἀμηρᾶ; εἰς πατριαρχεῖον. Τὸν δὲ περικαλλῆ καὶ θεῖον ναὸν τῆς Θεοῦ Σοφίας, τὸ περιβόητον κειμήλιον, τὸν οὐρα νὸν τὸν ἐπίγειον καὶ τὸ ξένον ἄκουσμα, ἐποίησεν ὁ ἀλιτήριος εἰς ἴδιον αὑτοῦ προσκύνημα. Ο δὲ ἐν Βλαχέρναις θαυματουργός ναός πυρπολημένος ἦν, ὡς προεγράφη. Ποιήσας ὁ πατριάρχης ἐν τῷ σε πο τῷ ἀποστολείῳ καιρὸν ὀλίγον, ἔπειτα θεωρῶν ὅτι ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσι τῆς πόλεως οὐδεὶς ταλαί πωρος Χριστιανὸς ἐναπέμεινε, καὶ φοβηθείς μή τι ἐναντίον συμβῇ αὐτῷ διὰ τὴν ἐρημίαν, διότι ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν εὑρέθη τις 'Αγαρηνός πεφονευμένος ἐν - τῷ τοῦ ναοῦ περιαυλείῳ, καὶ διὰ ταύτας τὰς αἰτίας ὁ πατριάρχης ήτησε τὴν μονὴν τῆς Παμμακαρί Β ἐν ἐκείνοις γὰρ τοῖς μέρεσιν ἐναπέμειναν τινες ὀλίγοι Χριστιανοί. Τὰς δὲ οὔσας μοναχὰς ἐν τῇ Παμμακαρίστῳ προσέταξεν ἀπελθεῖν ἐν τῇ μονῇ τοῦ ἁγίου προφήτου προδρόμου Ἰωάννου τοῦ ἐν τῷ Τρούλλῳ, ὅπου ἐπὶ τῆς βασιλείας Ιουστινιανού τοῦ Ῥινοτμήτου ή πενθέκτη ἁγία σύνοδος συνηθροί σθη. Παλάτιον γὰρ τοῦτο περιφανὲς τῷ τότε καιρῷ ὑπῆρχεν ἐκεῖ ἐγγὺς τῆς Παμμακαρίστου κατὰ τὸ βόρειον μέρος. Οὗτος οὖν ὁ παμμίαρος καὶ φθορεὺς τῶν Χριστιανῶν πονηρὸς ὢν καὶ πολύτροπος καὶ τῇ ἀλώπεκι ὑποκρινόμενος ταῦτα οὐχ ὑπὲρ εὐλαβεία; ἢ καλοκαγαθίας αὐτοῦ ἐποίει, ἀλλ᾽ ἵνα οἱ Χριστια νοὶ ἀκούσωσι τὰς ἐπαγγελίας συναχθῶσιν τε ἐν τῇ πόλει καὶ κατοικήσωσιν αὐτήν· ἡ ἐκ τοῦ καθημε ρινοῦ πολέμου ήρημώθη, καὶ μάλιστα ἐν τῇ ἁλώσει. Καὶ οὕτως ἐγένετο, και τινες Χριστιανοί συνήχθη σαν. Μετ' ὀλίγον δὲ καί τινας ἀποίκους εἰσήνεγκε, κατ' ἐκείνην τὴν διάλεκτον λεγομένους σουργούν νιδες, ἔκ τε τοῦ Καφα Τραπεζοῦντος καὶ Σινωπίου καὶ ᾿Ασπροκάστρου· καὶ οὕτως τὴν πόλιν ἑκατά κησε. Εδωκε δὲ καὶ προστάγματα ἐγγράφως τῷ πατριάρχη – μετ' ἐξουσίας βασιλικῆς ὑπογεγραμμέν νης κάτωθεν ἵνα μηδεὶς αὐτὸν ἐνοχλήσῃ ἢ ἀντιτείν νῃ, ἀλλὰ εἶναι αὐτὸν ἀναίτητον καὶ ἀφορολόγητον καὶ ἀδιάσειστόν τε ἀπὸ παντὸς ἐναντίου, καὶ τέλους καὶ δώσεως ἐλεύθερος ἔσηται αὐτὸς καὶ οἱ μετ' αὐτὸν πατριάρχαι εἰς τὸν αἰῶνα, ὁμοίως καὶ πάντε; οἱ ὑποτεταγμένοι αὐτῷ ἀρχιερεῖ;. GEORGII PHRANTZE res, patriarcham, ut secum pranderet et colloque- retur, invitavit. Venientem tyrannus magno honore excepit, et multa cum eo collocutus, infinita ei promissa fecit. Ubi tempus discedendi affuit, Ame- ras porrexit patriarchæ pretiosum illud pedum, et eum cohortatus est, ut id acciperet, descenditque cum patriarcha, quantumvis recusante, ad extre- mum usque palatium, in equum rite decoratum ascendere eum jussit, atque edixit, ut cuncti palatii proceres eumdem comitarentur. Itaque eum usque ad venerandum Apostolorum templum, partim præ- cedentes, partim subsequentes, deduxerunt. ld enim templum ut patriarchalis sedes esset ameras dona- verat. Pulcherrimum autem et divinum templum Sa- picntiæ Dei, cimelium celeberrimum, coelum terre- stre et ornamentum inauditum, scelestus iste in suæ superstitionis usum convertit. Mirabilis vero in Blachernis ædes incendio interierat, ut supra nar- ravimus. Commoratus aliquantisper in venerando Apostolorum templo, cum in ea regione de miseris Christianis nemínem manere vidisset, timeretque, ne quid mali sibi accideret propter solitudinem, quoniam aliquando Agarenus in vestibulo templi inventus erat occisus, beatissimæ Virginis mona- sterium pro domicilio petivit et obtinuit. In ea enim · C D regione pauci aliqui Christiani remanserant. Mo- nachas ejus templi in monasterium sancti prophetæ et præcursoris Joannis, quod in Trullo est, conce- dere jussit, ubi Justiniano Rhinotmeto imperante sancta synodus quinisexta habita est. Palatium enim hoc illustre tum erat, prope beatissimæ Virginis templum septentrionem versos situm. Jste igitur scelestissimus homo, Christianorum mala pestis, veterator et vulpes, non pietate aut benevolentia commotus, illud fecit, sed ut Christiani promissis suis auditis, in urbem confluerent eam- que habitarent: quæ propter quotidianas pugnas ejus præcipue temporis, quo capta est, deserta erat. Ac revera nonnulli Christiani congregati sunt. Brevi colonos, quos Turcæ sua lingua surgunides ap- pellant, Capha, Trapezunte, Sinope et Asprocastro eodem deduxit, atque ita urbem civibus denno implevit. Idem patriarchæ litteras cum regiæ aucto- ritatis subscriptione dedit, ut ne vexaretur aut im. pugnaretur a quoquam, sed liber et gecurus esset ab omni inimico, neve quidquam tributi aut vectiga- lium penderet, tum ipse, tum omnes in perpetuum sequeates patriarchæ cunctique eidem subjecti episcopi.

στιανοὶ βασιλεῖς, τὸν πατριάρχην προσεκαλέσατο, Α στου. Καὶ ἐδωρήθη αὐτῷ τοῦ εἶναι εἰς κατοίκησιν· ἵνα συγκαθίσῃ μετ' αὐτοῦ τοῦ ἀριστῆσαι καὶ ὁμι λῆσαι. Καὶ ἐλθόντος τοῦ πατριάρχου ἐδέξατο αὐτὸν ὁ τυράννος μετὰ μεγάλης τιμῆς· καὶ πολλὰ ὁμι λήσαντες ἀναμεταξύ, καὶ ἐπαγγελίας αμετρήτους ἐπηγγείλατο δοῦναι τῷ πατριάρχῃ. Ως δὲ ἤγγικεν ὁ καιρὸς τοῦ ἐξελθεῖν τὸν πατριάρχην ἐκ τοῦ παρ λατίου, ἐκβαλὼν ὁ ἀμηρᾶς δέδωκεν αὐτῷ δῶρον τὸ πολύτιμον ἐκεῖνο δεκανίκιον, καὶ ἐπαρεκάλεσεν αὐτὸν δεχθῆναι τοῦτο. Καὶ κατῆλθε μετὰ τοῦ πα τριάρχου έως κάτωθεν τῆς αὐλῆς, θέλοντος καὶ μὴ θέλοντος τοῦ πατριάρχου, καὶ τὸν ἵππον εὐτρεπι- σμένον ἔχων ἀνεβίβασεν αὐτὸν, καὶ προσέτα- ξεν ἵνα πάντες οἱ ἄρχοντες τῆς αὐλῆς αὐτοῦ ἐξέλ θωσιν εἰς συνοδίαν τῷ πατριάρχῃ, καὶ οὕτως ἄχρι τοῦ σεπτοῦ ἀποστολείου συνώδευσαν αὐτὸν, τινῶν προπορευομένων καὶ τινῶν ἑπομένων αὐτῷ. Αὐτὸ γὰρ τὸ τῶν ἀποστόλων τέμενος δέδωκεν ὁ ἀμηρᾶ; εἰς πατριαρχεῖον. Τὸν δὲ περικαλλῆ καὶ θεῖον ναὸν τῆς Θεοῦ Σοφίας, τὸ περιβόητον κειμήλιον, τὸν οὐρα νὸν τὸν ἐπίγειον καὶ τὸ ξένον ἄκουσμα, ἐποίησεν ὁ ἀλιτήριος εἰς ἴδιον αὑτοῦ προσκύνημα. Ο δὲ ἐν Βλαχέρναις θαυματουργός ναός πυρπολημένος ἦν, ὡς προεγράφη. Ποιήσας ὁ πατριάρχης ἐν τῷ σε πο τῷ ἀποστολείῳ καιρὸν ὀλίγον, ἔπειτα θεωρῶν ὅτι ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσι τῆς πόλεως οὐδεὶς ταλαί πωρος Χριστιανὸς ἐναπέμεινε, καὶ φοβηθείς μή τι ἐναντίον συμβῇ αὐτῷ διὰ τὴν ἐρημίαν, διότι ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν εὑρέθη τις 'Αγαρηνός πεφονευμένος ἐν - τῷ τοῦ ναοῦ περιαυλείῳ, καὶ διὰ ταύτας τὰς αἰτίας ὁ πατριάρχης ήτησε τὴν μονὴν τῆς Παμμακαρί Β ἐν ἐκείνοις γὰρ τοῖς μέρεσιν ἐναπέμειναν τινες ὀλίγοι Χριστιανοί. Τὰς δὲ οὔσας μοναχὰς ἐν τῇ Παμμακαρίστῳ προσέταξεν ἀπελθεῖν ἐν τῇ μονῇ τοῦ ἁγίου προφήτου προδρόμου Ἰωάννου τοῦ ἐν τῷ Τρούλλῳ, ὅπου ἐπὶ τῆς βασιλείας Ιουστινιανού τοῦ Ῥινοτμήτου ή πενθέκτη ἁγία σύνοδος συνηθροί σθη. Παλάτιον γὰρ τοῦτο περιφανὲς τῷ τότε καιρῷ ὑπῆρχεν ἐκεῖ ἐγγὺς τῆς Παμμακαρίστου κατὰ τὸ βόρειον μέρος. Οὗτος οὖν ὁ παμμίαρος καὶ φθορεὺς τῶν Χριστιανῶν πονηρὸς ὢν καὶ πολύτροπος καὶ τῇ ἀλώπεκι ὑποκρινόμενος ταῦτα οὐχ ὑπὲρ εὐλαβεία; ἢ καλοκαγαθίας αὐτοῦ ἐποίει, ἀλλ᾽ ἵνα οἱ Χριστια νοὶ ἀκούσωσι τὰς ἐπαγγελίας συναχθῶσιν τε ἐν τῇ πόλει καὶ κατοικήσωσιν αὐτήν· ἡ ἐκ τοῦ καθημε ρινοῦ πολέμου ήρημώθη, καὶ μάλιστα ἐν τῇ ἁλώσει. Καὶ οὕτως ἐγένετο, και τινες Χριστιανοί συνήχθη σαν. Μετ' ὀλίγον δὲ καί τινας ἀποίκους εἰσήνεγκε, κατ' ἐκείνην τὴν διάλεκτον λεγομένους σουργούν νιδες, ἔκ τε τοῦ Καφα Τραπεζοῦντος καὶ Σινωπίου καὶ ᾿Ασπροκάστρου· καὶ οὕτως τὴν πόλιν ἑκατά κησε. Εδωκε δὲ καὶ προστάγματα ἐγγράφως τῷ πατριάρχη – μετ' ἐξουσίας βασιλικῆς ὑπογεγραμμέν νης κάτωθεν ἵνα μηδεὶς αὐτὸν ἐνοχλήσῃ ἢ ἀντιτείν νῃ, ἀλλὰ εἶναι αὐτὸν ἀναίτητον καὶ ἀφορολόγητον καὶ ἀδιάσειστόν τε ἀπὸ παντὸς ἐναντίου, καὶ τέλους καὶ δώσεως ἐλεύθερος ἔσηται αὐτὸς καὶ οἱ μετ' αὐτὸν πατριάρχαι εἰς τὸν αἰῶνα, ὁμοίως καὶ πάντε; οἱ ὑποτεταγμένοι αὐτῷ ἀρχιερεῖ;. GEORGII PHRANTZE res, patriarcham, ut secum pranderet et colloque- retur, invitavit. Venientem tyrannus magno honore excepit, et multa cum eo collocutus, infinita ei promissa fecit. Ubi tempus discedendi affuit, Ame- ras porrexit patriarchæ pretiosum illud pedum, et eum cohortatus est, ut id acciperet, descenditque cum patriarcha, quantumvis recusante, ad extre- mum usque palatium, in equum rite decoratum ascendere eum jussit, atque edixit, ut cuncti palatii proceres eumdem comitarentur. Itaque eum usque ad venerandum Apostolorum templum, partim præ- cedentes, partim subsequentes, deduxerunt. ld enim templum ut patriarchalis sedes esset ameras dona- verat. Pulcherrimum autem et divinum templum Sa- picntiæ Dei, cimelium celeberrimum, coelum terre- stre et ornamentum inauditum, scelestus iste in suæ superstitionis usum convertit. Mirabilis vero in Blachernis ædes incendio interierat, ut supra nar- ravimus. Commoratus aliquantisper in venerando Apostolorum templo, cum in ea regione de miseris Christianis nemínem manere vidisset, timeretque, ne quid mali sibi accideret propter solitudinem, quoniam aliquando Agarenus in vestibulo templi inventus erat occisus, beatissimæ Virginis mona- sterium pro domicilio petivit et obtinuit. In ea enim · C D regione pauci aliqui Christiani remanserant. Mo- nachas ejus templi in monasterium sancti prophetæ et præcursoris Joannis, quod in Trullo est, conce- dere jussit, ubi Justiniano Rhinotmeto imperante sancta synodus quinisexta habita est. Palatium enim hoc illustre tum erat, prope beatissimæ Virginis templum septentrionem versos situm. Jste igitur scelestissimus homo, Christianorum mala pestis, veterator et vulpes, non pietate aut benevolentia commotus, illud fecit, sed ut Christiani promissis suis auditis, in urbem confluerent eam- que habitarent: quæ propter quotidianas pugnas ejus præcipue temporis, quo capta est, deserta erat. Ac revera nonnulli Christiani congregati sunt. Brevi colonos, quos Turcæ sua lingua surgunides ap- pellant, Capha, Trapezunte, Sinope et Asprocastro eodem deduxit, atque ita urbem civibus denno implevit. Idem patriarchæ litteras cum regiæ aucto- ritatis subscriptione dedit, ut ne vexaretur aut im. pugnaretur a quoquam, sed liber et gecurus esset ab omni inimico, neve quidquam tributi aut vectiga- lium penderet, tum ipse, tum omnes in perpetuum sequeates patriarchæ cunctique eidem subjecti episcopi.

στιανοὶ βασιλεῖς, τὸν πατριάρχην προσεκαλέσατο, Α στου. Καὶ ἐδωρήθη αὐτῷ τοῦ εἶναι εἰς κατοίκησιν· ἵνα συγκαθίσῃ μετ' αὐτοῦ τοῦ ἀριστῆσαι καὶ ὁμι λῆσαι. Καὶ ἐλθόντος τοῦ πατριάρχου ἐδέξατο αὐτὸν ὁ τυράννος μετὰ μεγάλης τιμῆς· καὶ πολλὰ ὁμι λήσαντες ἀναμεταξύ, καὶ ἐπαγγελίας αμετρήτους ἐπηγγείλατο δοῦναι τῷ πατριάρχῃ. Ως δὲ ἤγγικεν ὁ καιρὸς τοῦ ἐξελθεῖν τὸν πατριάρχην ἐκ τοῦ παρ λατίου, ἐκβαλὼν ὁ ἀμηρᾶς δέδωκεν αὐτῷ δῶρον τὸ πολύτιμον ἐκεῖνο δεκανίκιον, καὶ ἐπαρεκάλεσεν αὐτὸν δεχθῆναι τοῦτο. Καὶ κατῆλθε μετὰ τοῦ πα τριάρχου έως κάτωθεν τῆς αὐλῆς, θέλοντος καὶ μὴ θέλοντος τοῦ πατριάρχου, καὶ τὸν ἵππον εὐτρεπι- σμένον ἔχων ἀνεβίβασεν αὐτὸν, καὶ προσέτα- ξεν ἵνα πάντες οἱ ἄρχοντες τῆς αὐλῆς αὐτοῦ ἐξέλ θωσιν εἰς συνοδίαν τῷ πατριάρχῃ, καὶ οὕτως ἄχρι τοῦ σεπτοῦ ἀποστολείου συνώδευσαν αὐτὸν, τινῶν προπορευομένων καὶ τινῶν ἑπομένων αὐτῷ. Αὐτὸ γὰρ τὸ τῶν ἀποστόλων τέμενος δέδωκεν ὁ ἀμηρᾶ; εἰς πατριαρχεῖον. Τὸν δὲ περικαλλῆ καὶ θεῖον ναὸν τῆς Θεοῦ Σοφίας, τὸ περιβόητον κειμήλιον, τὸν οὐρα νὸν τὸν ἐπίγειον καὶ τὸ ξένον ἄκουσμα, ἐποίησεν ὁ ἀλιτήριος εἰς ἴδιον αὑτοῦ προσκύνημα. Ο δὲ ἐν Βλαχέρναις θαυματουργός ναός πυρπολημένος ἦν, ὡς προεγράφη. Ποιήσας ὁ πατριάρχης ἐν τῷ σε πο τῷ ἀποστολείῳ καιρὸν ὀλίγον, ἔπειτα θεωρῶν ὅτι ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσι τῆς πόλεως οὐδεὶς ταλαί πωρος Χριστιανὸς ἐναπέμεινε, καὶ φοβηθείς μή τι ἐναντίον συμβῇ αὐτῷ διὰ τὴν ἐρημίαν, διότι ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν εὑρέθη τις 'Αγαρηνός πεφονευμένος ἐν - τῷ τοῦ ναοῦ περιαυλείῳ, καὶ διὰ ταύτας τὰς αἰτίας ὁ πατριάρχης ήτησε τὴν μονὴν τῆς Παμμακαρί Β ἐν ἐκείνοις γὰρ τοῖς μέρεσιν ἐναπέμειναν τινες ὀλίγοι Χριστιανοί. Τὰς δὲ οὔσας μοναχὰς ἐν τῇ Παμμακαρίστῳ προσέταξεν ἀπελθεῖν ἐν τῇ μονῇ τοῦ ἁγίου προφήτου προδρόμου Ἰωάννου τοῦ ἐν τῷ Τρούλλῳ, ὅπου ἐπὶ τῆς βασιλείας Ιουστινιανού τοῦ Ῥινοτμήτου ή πενθέκτη ἁγία σύνοδος συνηθροί σθη. Παλάτιον γὰρ τοῦτο περιφανὲς τῷ τότε καιρῷ ὑπῆρχεν ἐκεῖ ἐγγὺς τῆς Παμμακαρίστου κατὰ τὸ βόρειον μέρος. Οὗτος οὖν ὁ παμμίαρος καὶ φθορεὺς τῶν Χριστιανῶν πονηρὸς ὢν καὶ πολύτροπος καὶ τῇ ἀλώπεκι ὑποκρινόμενος ταῦτα οὐχ ὑπὲρ εὐλαβεία; ἢ καλοκαγαθίας αὐτοῦ ἐποίει, ἀλλ᾽ ἵνα οἱ Χριστια νοὶ ἀκούσωσι τὰς ἐπαγγελίας συναχθῶσιν τε ἐν τῇ πόλει καὶ κατοικήσωσιν αὐτήν· ἡ ἐκ τοῦ καθημε ρινοῦ πολέμου ήρημώθη, καὶ μάλιστα ἐν τῇ ἁλώσει. Καὶ οὕτως ἐγένετο, και τινες Χριστιανοί συνήχθη σαν. Μετ' ὀλίγον δὲ καί τινας ἀποίκους εἰσήνεγκε, κατ' ἐκείνην τὴν διάλεκτον λεγομένους σουργούν νιδες, ἔκ τε τοῦ Καφα Τραπεζοῦντος καὶ Σινωπίου καὶ ᾿Ασπροκάστρου· καὶ οὕτως τὴν πόλιν ἑκατά κησε. Εδωκε δὲ καὶ προστάγματα ἐγγράφως τῷ πατριάρχη – μετ' ἐξουσίας βασιλικῆς ὑπογεγραμμέν νης κάτωθεν ἵνα μηδεὶς αὐτὸν ἐνοχλήσῃ ἢ ἀντιτείν νῃ, ἀλλὰ εἶναι αὐτὸν ἀναίτητον καὶ ἀφορολόγητον καὶ ἀδιάσειστόν τε ἀπὸ παντὸς ἐναντίου, καὶ τέλους καὶ δώσεως ἐλεύθερος ἔσηται αὐτὸς καὶ οἱ μετ' αὐτὸν πατριάρχαι εἰς τὸν αἰῶνα, ὁμοίως καὶ πάντε; οἱ ὑποτεταγμένοι αὐτῷ ἀρχιερεῖ;. GEORGII PHRANTZE res, patriarcham, ut secum pranderet et colloque- retur, invitavit. Venientem tyrannus magno honore excepit, et multa cum eo collocutus, infinita ei promissa fecit. Ubi tempus discedendi affuit, Ame- ras porrexit patriarchæ pretiosum illud pedum, et eum cohortatus est, ut id acciperet, descenditque cum patriarcha, quantumvis recusante, ad extre- mum usque palatium, in equum rite decoratum ascendere eum jussit, atque edixit, ut cuncti palatii proceres eumdem comitarentur. Itaque eum usque ad venerandum Apostolorum templum, partim præ- cedentes, partim subsequentes, deduxerunt. ld enim templum ut patriarchalis sedes esset ameras dona- verat. Pulcherrimum autem et divinum templum Sa- picntiæ Dei, cimelium celeberrimum, coelum terre- stre et ornamentum inauditum, scelestus iste in suæ superstitionis usum convertit. Mirabilis vero in Blachernis ædes incendio interierat, ut supra nar- ravimus. Commoratus aliquantisper in venerando Apostolorum templo, cum in ea regione de miseris Christianis nemínem manere vidisset, timeretque, ne quid mali sibi accideret propter solitudinem, quoniam aliquando Agarenus in vestibulo templi inventus erat occisus, beatissimæ Virginis mona- sterium pro domicilio petivit et obtinuit. In ea enim · C D regione pauci aliqui Christiani remanserant. Mo- nachas ejus templi in monasterium sancti prophetæ et præcursoris Joannis, quod in Trullo est, conce- dere jussit, ubi Justiniano Rhinotmeto imperante sancta synodus quinisexta habita est. Palatium enim hoc illustre tum erat, prope beatissimæ Virginis templum septentrionem versos situm. Jste igitur scelestissimus homo, Christianorum mala pestis, veterator et vulpes, non pietate aut benevolentia commotus, illud fecit, sed ut Christiani promissis suis auditis, in urbem confluerent eam- que habitarent: quæ propter quotidianas pugnas ejus præcipue temporis, quo capta est, deserta erat. Ac revera nonnulli Christiani congregati sunt. Brevi colonos, quos Turcæ sua lingua surgunides ap- pellant, Capha, Trapezunte, Sinope et Asprocastro eodem deduxit, atque ita urbem civibus denno implevit. Idem patriarchæ litteras cum regiæ aucto- ritatis subscriptione dedit, ut ne vexaretur aut im. pugnaretur a quoquam, sed liber et gecurus esset ab omni inimico, neve quidquam tributi aut vectiga- lium penderet, tum ipse, tum omnes in perpetuum sequeates patriarchæ cunctique eidem subjecti episcopi.

στιανοὶ βασιλεῖς, τὸν πατριάρχην προσεκαλέσατο, Α στου. Καὶ ἐδωρήθη αὐτῷ τοῦ εἶναι εἰς κατοίκησιν· ἵνα συγκαθίσῃ μετ' αὐτοῦ τοῦ ἀριστῆσαι καὶ ὁμι λῆσαι. Καὶ ἐλθόντος τοῦ πατριάρχου ἐδέξατο αὐτὸν ὁ τυράννος μετὰ μεγάλης τιμῆς· καὶ πολλὰ ὁμι λήσαντες ἀναμεταξύ, καὶ ἐπαγγελίας αμετρήτους ἐπηγγείλατο δοῦναι τῷ πατριάρχῃ. Ως δὲ ἤγγικεν ὁ καιρὸς τοῦ ἐξελθεῖν τὸν πατριάρχην ἐκ τοῦ παρ λατίου, ἐκβαλὼν ὁ ἀμηρᾶς δέδωκεν αὐτῷ δῶρον τὸ πολύτιμον ἐκεῖνο δεκανίκιον, καὶ ἐπαρεκάλεσεν αὐτὸν δεχθῆναι τοῦτο. Καὶ κατῆλθε μετὰ τοῦ πα τριάρχου έως κάτωθεν τῆς αὐλῆς, θέλοντος καὶ μὴ θέλοντος τοῦ πατριάρχου, καὶ τὸν ἵππον εὐτρεπι- σμένον ἔχων ἀνεβίβασεν αὐτὸν, καὶ προσέτα- ξεν ἵνα πάντες οἱ ἄρχοντες τῆς αὐλῆς αὐτοῦ ἐξέλ θωσιν εἰς συνοδίαν τῷ πατριάρχῃ, καὶ οὕτως ἄχρι τοῦ σεπτοῦ ἀποστολείου συνώδευσαν αὐτὸν, τινῶν προπορευομένων καὶ τινῶν ἑπομένων αὐτῷ. Αὐτὸ γὰρ τὸ τῶν ἀποστόλων τέμενος δέδωκεν ὁ ἀμηρᾶ; εἰς πατριαρχεῖον. Τὸν δὲ περικαλλῆ καὶ θεῖον ναὸν τῆς Θεοῦ Σοφίας, τὸ περιβόητον κειμήλιον, τὸν οὐρα νὸν τὸν ἐπίγειον καὶ τὸ ξένον ἄκουσμα, ἐποίησεν ὁ ἀλιτήριος εἰς ἴδιον αὑτοῦ προσκύνημα. Ο δὲ ἐν Βλαχέρναις θαυματουργός ναός πυρπολημένος ἦν, ὡς προεγράφη. Ποιήσας ὁ πατριάρχης ἐν τῷ σε πο τῷ ἀποστολείῳ καιρὸν ὀλίγον, ἔπειτα θεωρῶν ὅτι ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσι τῆς πόλεως οὐδεὶς ταλαί πωρος Χριστιανὸς ἐναπέμεινε, καὶ φοβηθείς μή τι ἐναντίον συμβῇ αὐτῷ διὰ τὴν ἐρημίαν, διότι ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν εὑρέθη τις 'Αγαρηνός πεφονευμένος ἐν - τῷ τοῦ ναοῦ περιαυλείῳ, καὶ διὰ ταύτας τὰς αἰτίας ὁ πατριάρχης ήτησε τὴν μονὴν τῆς Παμμακαρί Β ἐν ἐκείνοις γὰρ τοῖς μέρεσιν ἐναπέμειναν τινες ὀλίγοι Χριστιανοί. Τὰς δὲ οὔσας μοναχὰς ἐν τῇ Παμμακαρίστῳ προσέταξεν ἀπελθεῖν ἐν τῇ μονῇ τοῦ ἁγίου προφήτου προδρόμου Ἰωάννου τοῦ ἐν τῷ Τρούλλῳ, ὅπου ἐπὶ τῆς βασιλείας Ιουστινιανού τοῦ Ῥινοτμήτου ή πενθέκτη ἁγία σύνοδος συνηθροί σθη. Παλάτιον γὰρ τοῦτο περιφανὲς τῷ τότε καιρῷ ὑπῆρχεν ἐκεῖ ἐγγὺς τῆς Παμμακαρίστου κατὰ τὸ βόρειον μέρος. Οὗτος οὖν ὁ παμμίαρος καὶ φθορεὺς τῶν Χριστιανῶν πονηρὸς ὢν καὶ πολύτροπος καὶ τῇ ἀλώπεκι ὑποκρινόμενος ταῦτα οὐχ ὑπὲρ εὐλαβεία; ἢ καλοκαγαθίας αὐτοῦ ἐποίει, ἀλλ᾽ ἵνα οἱ Χριστια νοὶ ἀκούσωσι τὰς ἐπαγγελίας συναχθῶσιν τε ἐν τῇ πόλει καὶ κατοικήσωσιν αὐτήν· ἡ ἐκ τοῦ καθημε ρινοῦ πολέμου ήρημώθη, καὶ μάλιστα ἐν τῇ ἁλώσει. Καὶ οὕτως ἐγένετο, και τινες Χριστιανοί συνήχθη σαν. Μετ' ὀλίγον δὲ καί τινας ἀποίκους εἰσήνεγκε, κατ' ἐκείνην τὴν διάλεκτον λεγομένους σουργούν νιδες, ἔκ τε τοῦ Καφα Τραπεζοῦντος καὶ Σινωπίου καὶ ᾿Ασπροκάστρου· καὶ οὕτως τὴν πόλιν ἑκατά κησε. Εδωκε δὲ καὶ προστάγματα ἐγγράφως τῷ πατριάρχη – μετ' ἐξουσίας βασιλικῆς ὑπογεγραμμέν νης κάτωθεν ἵνα μηδεὶς αὐτὸν ἐνοχλήσῃ ἢ ἀντιτείν νῃ, ἀλλὰ εἶναι αὐτὸν ἀναίτητον καὶ ἀφορολόγητον καὶ ἀδιάσειστόν τε ἀπὸ παντὸς ἐναντίου, καὶ τέλους καὶ δώσεως ἐλεύθερος ἔσηται αὐτὸς καὶ οἱ μετ' αὐτὸν πατριάρχαι εἰς τὸν αἰῶνα, ὁμοίως καὶ πάντε; οἱ ὑποτεταγμένοι αὐτῷ ἀρχιερεῖ;. GEORGII PHRANTZE res, patriarcham, ut secum pranderet et colloque- retur, invitavit. Venientem tyrannus magno honore excepit, et multa cum eo collocutus, infinita ei promissa fecit. Ubi tempus discedendi affuit, Ame- ras porrexit patriarchæ pretiosum illud pedum, et eum cohortatus est, ut id acciperet, descenditque cum patriarcha, quantumvis recusante, ad extre- mum usque palatium, in equum rite decoratum ascendere eum jussit, atque edixit, ut cuncti palatii proceres eumdem comitarentur. Itaque eum usque ad venerandum Apostolorum templum, partim præ- cedentes, partim subsequentes, deduxerunt. ld enim templum ut patriarchalis sedes esset ameras dona- verat. Pulcherrimum autem et divinum templum Sa- picntiæ Dei, cimelium celeberrimum, coelum terre- stre et ornamentum inauditum, scelestus iste in suæ superstitionis usum convertit. Mirabilis vero in Blachernis ædes incendio interierat, ut supra nar- ravimus. Commoratus aliquantisper in venerando Apostolorum templo, cum in ea regione de miseris Christianis nemínem manere vidisset, timeretque, ne quid mali sibi accideret propter solitudinem, quoniam aliquando Agarenus in vestibulo templi inventus erat occisus, beatissimæ Virginis mona- sterium pro domicilio petivit et obtinuit. In ea enim · C D regione pauci aliqui Christiani remanserant. Mo- nachas ejus templi in monasterium sancti prophetæ et præcursoris Joannis, quod in Trullo est, conce- dere jussit, ubi Justiniano Rhinotmeto imperante sancta synodus quinisexta habita est. Palatium enim hoc illustre tum erat, prope beatissimæ Virginis templum septentrionem versos situm. Jste igitur scelestissimus homo, Christianorum mala pestis, veterator et vulpes, non pietate aut benevolentia commotus, illud fecit, sed ut Christiani promissis suis auditis, in urbem confluerent eam- que habitarent: quæ propter quotidianas pugnas ejus præcipue temporis, quo capta est, deserta erat. Ac revera nonnulli Christiani congregati sunt. Brevi colonos, quos Turcæ sua lingua surgunides ap- pellant, Capha, Trapezunte, Sinope et Asprocastro eodem deduxit, atque ita urbem civibus denno implevit. Idem patriarchæ litteras cum regiæ aucto- ritatis subscriptione dedit, ut ne vexaretur aut im. pugnaretur a quoquam, sed liber et gecurus esset ab omni inimico, neve quidquam tributi aut vectiga- lium penderet, tum ipse, tum omnes in perpetuum sequeates patriarchæ cunctique eidem subjecti episcopi.

στιανοὶ βασιλεῖς, τὸν πατριάρχην προσεκαλέσατο, Α στου. Καὶ ἐδωρήθη αὐτῷ τοῦ εἶναι εἰς κατοίκησιν· ἵνα συγκαθίσῃ μετ' αὐτοῦ τοῦ ἀριστῆσαι καὶ ὁμι λῆσαι. Καὶ ἐλθόντος τοῦ πατριάρχου ἐδέξατο αὐτὸν ὁ τυράννος μετὰ μεγάλης τιμῆς· καὶ πολλὰ ὁμι λήσαντες ἀναμεταξύ, καὶ ἐπαγγελίας αμετρήτους ἐπηγγείλατο δοῦναι τῷ πατριάρχῃ. Ως δὲ ἤγγικεν ὁ καιρὸς τοῦ ἐξελθεῖν τὸν πατριάρχην ἐκ τοῦ παρ λατίου, ἐκβαλὼν ὁ ἀμηρᾶς δέδωκεν αὐτῷ δῶρον τὸ πολύτιμον ἐκεῖνο δεκανίκιον, καὶ ἐπαρεκάλεσεν αὐτὸν δεχθῆναι τοῦτο. Καὶ κατῆλθε μετὰ τοῦ πα τριάρχου έως κάτωθεν τῆς αὐλῆς, θέλοντος καὶ μὴ θέλοντος τοῦ πατριάρχου, καὶ τὸν ἵππον εὐτρεπι- σμένον ἔχων ἀνεβίβασεν αὐτὸν, καὶ προσέτα- ξεν ἵνα πάντες οἱ ἄρχοντες τῆς αὐλῆς αὐτοῦ ἐξέλ θωσιν εἰς συνοδίαν τῷ πατριάρχῃ, καὶ οὕτως ἄχρι τοῦ σεπτοῦ ἀποστολείου συνώδευσαν αὐτὸν, τινῶν προπορευομένων καὶ τινῶν ἑπομένων αὐτῷ. Αὐτὸ γὰρ τὸ τῶν ἀποστόλων τέμενος δέδωκεν ὁ ἀμηρᾶ; εἰς πατριαρχεῖον. Τὸν δὲ περικαλλῆ καὶ θεῖον ναὸν τῆς Θεοῦ Σοφίας, τὸ περιβόητον κειμήλιον, τὸν οὐρα νὸν τὸν ἐπίγειον καὶ τὸ ξένον ἄκουσμα, ἐποίησεν ὁ ἀλιτήριος εἰς ἴδιον αὑτοῦ προσκύνημα. Ο δὲ ἐν Βλαχέρναις θαυματουργός ναός πυρπολημένος ἦν, ὡς προεγράφη. Ποιήσας ὁ πατριάρχης ἐν τῷ σε πο τῷ ἀποστολείῳ καιρὸν ὀλίγον, ἔπειτα θεωρῶν ὅτι ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσι τῆς πόλεως οὐδεὶς ταλαί πωρος Χριστιανὸς ἐναπέμεινε, καὶ φοβηθείς μή τι ἐναντίον συμβῇ αὐτῷ διὰ τὴν ἐρημίαν, διότι ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν εὑρέθη τις 'Αγαρηνός πεφονευμένος ἐν - τῷ τοῦ ναοῦ περιαυλείῳ, καὶ διὰ ταύτας τὰς αἰτίας ὁ πατριάρχης ήτησε τὴν μονὴν τῆς Παμμακαρί Β ἐν ἐκείνοις γὰρ τοῖς μέρεσιν ἐναπέμειναν τινες ὀλίγοι Χριστιανοί. Τὰς δὲ οὔσας μοναχὰς ἐν τῇ Παμμακαρίστῳ προσέταξεν ἀπελθεῖν ἐν τῇ μονῇ τοῦ ἁγίου προφήτου προδρόμου Ἰωάννου τοῦ ἐν τῷ Τρούλλῳ, ὅπου ἐπὶ τῆς βασιλείας Ιουστινιανού τοῦ Ῥινοτμήτου ή πενθέκτη ἁγία σύνοδος συνηθροί σθη. Παλάτιον γὰρ τοῦτο περιφανὲς τῷ τότε καιρῷ ὑπῆρχεν ἐκεῖ ἐγγὺς τῆς Παμμακαρίστου κατὰ τὸ βόρειον μέρος. Οὗτος οὖν ὁ παμμίαρος καὶ φθορεὺς τῶν Χριστιανῶν πονηρὸς ὢν καὶ πολύτροπος καὶ τῇ ἀλώπεκι ὑποκρινόμενος ταῦτα οὐχ ὑπὲρ εὐλαβεία; ἢ καλοκαγαθίας αὐτοῦ ἐποίει, ἀλλ᾽ ἵνα οἱ Χριστια νοὶ ἀκούσωσι τὰς ἐπαγγελίας συναχθῶσιν τε ἐν τῇ πόλει καὶ κατοικήσωσιν αὐτήν· ἡ ἐκ τοῦ καθημε ρινοῦ πολέμου ήρημώθη, καὶ μάλιστα ἐν τῇ ἁλώσει. Καὶ οὕτως ἐγένετο, και τινες Χριστιανοί συνήχθη σαν. Μετ' ὀλίγον δὲ καί τινας ἀποίκους εἰσήνεγκε, κατ' ἐκείνην τὴν διάλεκτον λεγομένους σουργούν νιδες, ἔκ τε τοῦ Καφα Τραπεζοῦντος καὶ Σινωπίου καὶ ᾿Ασπροκάστρου· καὶ οὕτως τὴν πόλιν ἑκατά κησε. Εδωκε δὲ καὶ προστάγματα ἐγγράφως τῷ πατριάρχη – μετ' ἐξουσίας βασιλικῆς ὑπογεγραμμέν νης κάτωθεν ἵνα μηδεὶς αὐτὸν ἐνοχλήσῃ ἢ ἀντιτείν νῃ, ἀλλὰ εἶναι αὐτὸν ἀναίτητον καὶ ἀφορολόγητον καὶ ἀδιάσειστόν τε ἀπὸ παντὸς ἐναντίου, καὶ τέλους καὶ δώσεως ἐλεύθερος ἔσηται αὐτὸς καὶ οἱ μετ' αὐτὸν πατριάρχαι εἰς τὸν αἰῶνα, ὁμοίως καὶ πάντε; οἱ ὑποτεταγμένοι αὐτῷ ἀρχιερεῖ;. GEORGII PHRANTZE res, patriarcham, ut secum pranderet et colloque- retur, invitavit. Venientem tyrannus magno honore excepit, et multa cum eo collocutus, infinita ei promissa fecit. Ubi tempus discedendi affuit, Ame- ras porrexit patriarchæ pretiosum illud pedum, et eum cohortatus est, ut id acciperet, descenditque cum patriarcha, quantumvis recusante, ad extre- mum usque palatium, in equum rite decoratum ascendere eum jussit, atque edixit, ut cuncti palatii proceres eumdem comitarentur. Itaque eum usque ad venerandum Apostolorum templum, partim præ- cedentes, partim subsequentes, deduxerunt. ld enim templum ut patriarchalis sedes esset ameras dona- verat. Pulcherrimum autem et divinum templum Sa- picntiæ Dei, cimelium celeberrimum, coelum terre- stre et ornamentum inauditum, scelestus iste in suæ superstitionis usum convertit. Mirabilis vero in Blachernis ædes incendio interierat, ut supra nar- ravimus. Commoratus aliquantisper in venerando Apostolorum templo, cum in ea regione de miseris Christianis nemínem manere vidisset, timeretque, ne quid mali sibi accideret propter solitudinem, quoniam aliquando Agarenus in vestibulo templi inventus erat occisus, beatissimæ Virginis mona- sterium pro domicilio petivit et obtinuit. In ea enim · C D regione pauci aliqui Christiani remanserant. Mo- nachas ejus templi in monasterium sancti prophetæ et præcursoris Joannis, quod in Trullo est, conce- dere jussit, ubi Justiniano Rhinotmeto imperante sancta synodus quinisexta habita est. Palatium enim hoc illustre tum erat, prope beatissimæ Virginis templum septentrionem versos situm. Jste igitur scelestissimus homo, Christianorum mala pestis, veterator et vulpes, non pietate aut benevolentia commotus, illud fecit, sed ut Christiani promissis suis auditis, in urbem confluerent eam- que habitarent: quæ propter quotidianas pugnas ejus præcipue temporis, quo capta est, deserta erat. Ac revera nonnulli Christiani congregati sunt. Brevi colonos, quos Turcæ sua lingua surgunides ap- pellant, Capha, Trapezunte, Sinope et Asprocastro eodem deduxit, atque ita urbem civibus denno implevit. Idem patriarchæ litteras cum regiæ aucto- ritatis subscriptione dedit, ut ne vexaretur aut im. pugnaretur a quoquam, sed liber et gecurus esset ab omni inimico, neve quidquam tributi aut vectiga- lium penderet, tum ipse, tum omnes in perpetuum sequeates patriarchæ cunctique eidem subjecti episcopi.

στιανοὶ βασιλεῖς, τὸν πατριάρχην προσεκαλέσατο, Α στου. Καὶ ἐδωρήθη αὐτῷ τοῦ εἶναι εἰς κατοίκησιν· ἵνα συγκαθίσῃ μετ' αὐτοῦ τοῦ ἀριστῆσαι καὶ ὁμι λῆσαι. Καὶ ἐλθόντος τοῦ πατριάρχου ἐδέξατο αὐτὸν ὁ τυράννος μετὰ μεγάλης τιμῆς· καὶ πολλὰ ὁμι λήσαντες ἀναμεταξύ, καὶ ἐπαγγελίας αμετρήτους ἐπηγγείλατο δοῦναι τῷ πατριάρχῃ. Ως δὲ ἤγγικεν ὁ καιρὸς τοῦ ἐξελθεῖν τὸν πατριάρχην ἐκ τοῦ παρ λατίου, ἐκβαλὼν ὁ ἀμηρᾶς δέδωκεν αὐτῷ δῶρον τὸ πολύτιμον ἐκεῖνο δεκανίκιον, καὶ ἐπαρεκάλεσεν αὐτὸν δεχθῆναι τοῦτο. Καὶ κατῆλθε μετὰ τοῦ πα τριάρχου έως κάτωθεν τῆς αὐλῆς, θέλοντος καὶ μὴ θέλοντος τοῦ πατριάρχου, καὶ τὸν ἵππον εὐτρεπι- σμένον ἔχων ἀνεβίβασεν αὐτὸν, καὶ προσέτα- ξεν ἵνα πάντες οἱ ἄρχοντες τῆς αὐλῆς αὐτοῦ ἐξέλ θωσιν εἰς συνοδίαν τῷ πατριάρχῃ, καὶ οὕτως ἄχρι τοῦ σεπτοῦ ἀποστολείου συνώδευσαν αὐτὸν, τινῶν προπορευομένων καὶ τινῶν ἑπομένων αὐτῷ. Αὐτὸ γὰρ τὸ τῶν ἀποστόλων τέμενος δέδωκεν ὁ ἀμηρᾶ; εἰς πατριαρχεῖον. Τὸν δὲ περικαλλῆ καὶ θεῖον ναὸν τῆς Θεοῦ Σοφίας, τὸ περιβόητον κειμήλιον, τὸν οὐρα νὸν τὸν ἐπίγειον καὶ τὸ ξένον ἄκουσμα, ἐποίησεν ὁ ἀλιτήριος εἰς ἴδιον αὑτοῦ προσκύνημα. Ο δὲ ἐν Βλαχέρναις θαυματουργός ναός πυρπολημένος ἦν, ὡς προεγράφη. Ποιήσας ὁ πατριάρχης ἐν τῷ σε πο τῷ ἀποστολείῳ καιρὸν ὀλίγον, ἔπειτα θεωρῶν ὅτι ἐν ἐκείνοις τοῖς μέρεσι τῆς πόλεως οὐδεὶς ταλαί πωρος Χριστιανὸς ἐναπέμεινε, καὶ φοβηθείς μή τι ἐναντίον συμβῇ αὐτῷ διὰ τὴν ἐρημίαν, διότι ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν εὑρέθη τις 'Αγαρηνός πεφονευμένος ἐν - τῷ τοῦ ναοῦ περιαυλείῳ, καὶ διὰ ταύτας τὰς αἰτίας ὁ πατριάρχης ήτησε τὴν μονὴν τῆς Παμμακαρί Β ἐν ἐκείνοις γὰρ τοῖς μέρεσιν ἐναπέμειναν τινες ὀλίγοι Χριστιανοί. Τὰς δὲ οὔσας μοναχὰς ἐν τῇ Παμμακαρίστῳ προσέταξεν ἀπελθεῖν ἐν τῇ μονῇ τοῦ ἁγίου προφήτου προδρόμου Ἰωάννου τοῦ ἐν τῷ Τρούλλῳ, ὅπου ἐπὶ τῆς βασιλείας Ιουστινιανού τοῦ Ῥινοτμήτου ή πενθέκτη ἁγία σύνοδος συνηθροί σθη. Παλάτιον γὰρ τοῦτο περιφανὲς τῷ τότε καιρῷ ὑπῆρχεν ἐκεῖ ἐγγὺς τῆς Παμμακαρίστου κατὰ τὸ βόρειον μέρος. Οὗτος οὖν ὁ παμμίαρος καὶ φθορεὺς τῶν Χριστιανῶν πονηρὸς ὢν καὶ πολύτροπος καὶ τῇ ἀλώπεκι ὑποκρινόμενος ταῦτα οὐχ ὑπὲρ εὐλαβεία; ἢ καλοκαγαθίας αὐτοῦ ἐποίει, ἀλλ᾽ ἵνα οἱ Χριστια νοὶ ἀκούσωσι τὰς ἐπαγγελίας συναχθῶσιν τε ἐν τῇ πόλει καὶ κατοικήσωσιν αὐτήν· ἡ ἐκ τοῦ καθημε ρινοῦ πολέμου ήρημώθη, καὶ μάλιστα ἐν τῇ ἁλώσει. Καὶ οὕτως ἐγένετο, και τινες Χριστιανοί συνήχθη σαν. Μετ' ὀλίγον δὲ καί τινας ἀποίκους εἰσήνεγκε, κατ' ἐκείνην τὴν διάλεκτον λεγομένους σουργούν νιδες, ἔκ τε τοῦ Καφα Τραπεζοῦντος καὶ Σινωπίου καὶ ᾿Ασπροκάστρου· καὶ οὕτως τὴν πόλιν ἑκατά κησε. Εδωκε δὲ καὶ προστάγματα ἐγγράφως τῷ πατριάρχη – μετ' ἐξουσίας βασιλικῆς ὑπογεγραμμέν νης κάτωθεν ἵνα μηδεὶς αὐτὸν ἐνοχλήσῃ ἢ ἀντιτείν νῃ, ἀλλὰ εἶναι αὐτὸν ἀναίτητον καὶ ἀφορολόγητον καὶ ἀδιάσειστόν τε ἀπὸ παντὸς ἐναντίου, καὶ τέλους καὶ δώσεως ἐλεύθερος ἔσηται αὐτὸς καὶ οἱ μετ' αὐτὸν πατριάρχαι εἰς τὸν αἰῶνα, ὁμοίως καὶ πάντε; οἱ ὑποτεταγμένοι αὐτῷ ἀρχιερεῖ;. GEORGII PHRANTZE res, patriarcham, ut secum pranderet et colloque- retur, invitavit. Venientem tyrannus magno honore excepit, et multa cum eo collocutus, infinita ei promissa fecit. Ubi tempus discedendi affuit, Ame- ras porrexit patriarchæ pretiosum illud pedum, et eum cohortatus est, ut id acciperet, descenditque cum patriarcha, quantumvis recusante, ad extre- mum usque palatium, in equum rite decoratum ascendere eum jussit, atque edixit, ut cuncti palatii proceres eumdem comitarentur. Itaque eum usque ad venerandum Apostolorum templum, partim præ- cedentes, partim subsequentes, deduxerunt. ld enim templum ut patriarchalis sedes esset ameras dona- verat. Pulcherrimum autem et divinum templum Sa- picntiæ Dei, cimelium celeberrimum, coelum terre- stre et ornamentum inauditum, scelestus iste in suæ superstitionis usum convertit. Mirabilis vero in Blachernis ædes incendio interierat, ut supra nar- ravimus. Commoratus aliquantisper in venerando Apostolorum templo, cum in ea regione de miseris Christianis nemínem manere vidisset, timeretque, ne quid mali sibi accideret propter solitudinem, quoniam aliquando Agarenus in vestibulo templi inventus erat occisus, beatissimæ Virginis mona- sterium pro domicilio petivit et obtinuit. In ea enim · C D regione pauci aliqui Christiani remanserant. Mo- nachas ejus templi in monasterium sancti prophetæ et præcursoris Joannis, quod in Trullo est, conce- dere jussit, ubi Justiniano Rhinotmeto imperante sancta synodus quinisexta habita est. Palatium enim hoc illustre tum erat, prope beatissimæ Virginis templum septentrionem versos situm. Jste igitur scelestissimus homo, Christianorum mala pestis, veterator et vulpes, non pietate aut benevolentia commotus, illud fecit, sed ut Christiani promissis suis auditis, in urbem confluerent eam- que habitarent: quæ propter quotidianas pugnas ejus præcipue temporis, quo capta est, deserta erat. Ac revera nonnulli Christiani congregati sunt. Brevi colonos, quos Turcæ sua lingua surgunides ap- pellant, Capha, Trapezunte, Sinope et Asprocastro eodem deduxit, atque ita urbem civibus denno implevit. Idem patriarchæ litteras cum regiæ aucto- ritatis subscriptione dedit, ut ne vexaretur aut im. pugnaretur a quoquam, sed liber et gecurus esset ab omni inimico, neve quidquam tributi aut vectiga- lium penderet, tum ipse, tum omnes in perpetuum sequeates patriarchæ cunctique eidem subjecti episcopi.

ἐν τῇ ἕκτῃ συνόδῳ, καὶ ὁ ἁγιώτατος πάπας 'Αδρια- Α ὅτι οὐ πάντες οἱ κρατοῦντες πάντως ὀρθόδοξη, νὸς ἐν τῇ ἑβδόμη συνόδῳ· ὡς ἴστε πάντες ὅτι ἔθεντο καὶ ἀναθεματισμούς καὶ ἀφορισμούς ἀλύ- τους, μή τις τολμήσῃ προσθῆσαι ἢ ἐκλείψαι ἢ ὅλως παρασαλεῦσαι ἅπερ ἐκεῖνοι εὐαγγελικῶς καὶ ἀπο στολικῆς καὶ ἀκριβῶς ἐξακολουθοῦντες διά Πνεύμα τοῦ ἁγίου ἐσφραγίσαντο. Μάρτυρες τῶν αὐτῶν αἱ συνοδικαὶ βίβλοι καὶ τὰ συνοδικά γράμματα τῶν κατὰ καιρὸν ἄκρων ἀρχιερέων ἤτοι πάπων καὶ τῶν ἁγίων μεγάλων ἐκείνων συνόδων, ὡς ἠριθμήσαμεν, ἐκ τῆς ὑμετέρας ὄντες καὶ αὐτοὶ τῆς φυλῆς τῶν Λατίνων, ἄνδρες θεοφρουρούμενοι. ἔργῳ καὶ λόγῳ τετιμημένοι. Ταύτην τὴν παράδοσιν ἡμεῖς ἀσφαλῶς κρατοῦμεν, ἵνα μὴ εἰς ἀφορισμὸν τῶν ἁγιωτάτων ἀποστόλων καὶ τῶν ἁγίων οἰκουμενικῶν ἑπτὰ συν- όδων καὶ τῶν ἁγιωτάτων ἐκείνων ὄντως ἄκρων ἀρ χιερέων πέσωμεν. Καὶ ἡμεῖς εὐαγγελικῶς καὶ ἀπο- στολικῶς κατὰ ἀλήθειαν κρατούμεν τὴν παράδοσιν τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης· τὸ γὰρ ἡμέτερον δίγμα παρ' ἀμφοτέρων εξ πάντοτε ώμολογεῖτο, τὸ δὲ ἐξ, αὐτῶν καινοτομηθὲν αὐτοῖς μόνοις ἀκατηγόρητον εἶναι δοκεῖ, καὶ ἡμᾶς ἔδει κριτὰς αὐτῶν εἶναι καὶ κατηγόρους, καὶ οὐκ αὐτοὺς ἡμῶν. Τὰ νῦν δὲ νεω στί τινες αὐτῶν θεολόγοι ἢ καὶ μᾶλλον εἰπεῖν και νολόγοι, καὶ οὐκ αἰσχύνονται ἐπ' ἐκρίβαντος ἀνα- βαίνειν διδάσκοντες λέγειν ἐῤξέρουμε Γραικόρουμ, τουτέστι σφάλματα ἡμέτερα, εἶτα μὴ ἔχοντές τι ἕτερον εἰπεῖν εἰ μὴ μόνον, ὡς εἴπομεν, διὰ τὸ μὴ ἡμᾶς ὀρθῶς φρονεῖν τὴν βασιλείαν ἀπωλέσαμεν· καὶ αὐτοὶ τάχα ὡς δῆθεν ὀρθόδοξοι ἴσως ὄντες αὐτοὶ ἑαυτῶν τὴν βασιλείαν κρατοῦσιν, οὐκ εἰδότες Ο οὐδ᾽ αὖθις οἱ κρατούμενοι αἱρετικοί, ὡς ἔστιν ἰδεῖν ἐφ' ἡμῖν· μὴ γὰρ ἐρθόδοξοι εἰσιν οἱ Ισμαηλίται, ὅτι κρατοῦσιν ἡμῶν, καὶ πρὸ τούτων οἱ εἰδωλολά τραι οἳ τοὺς Χριστιανοὺς ἐδίωκον, ἢ πάλιν οἱ Α!- γύπτιοι ή Βαβυλώνιοι οι ποτε ἐξουσιάσαντες τῶν Ἰσμαηλιτών. Αλλ' οὐκ ἔχουσι τί εἰπεῖν· δῆλον γὰρ ὅτι οἱ μὲν κυριεύσαντες ἀσεβεῖς, οἱ δὲ κυριευόμενοι εὐσεβεῖς. Διὰ τοῦτο οὐ δεῖ αὐτοὺς κομπάζειν περὶ τῆς αὐτοκρατορίας. Καὶ ἐπὶ τούτοις ἀντεροῦμεν αὐτοῖς· Πῶς οἱ κατὰ τὴν Μυσίαν καὶ Ῥωσσίαν καὶ Ἰβηρίαν τὴν ἕψαν καὶ ᾿Αβασγίαν οἰκοῦντες καὶ ἐν λοιποῖς τόποις ἄρχουσι καὶ ἄρχονται ἀφ' ἑαυ τῶν, καίτοι γε τοῖς ἡμετέροις δόγμασιν ἀκολου θοῦσι ; Καὶ ἄλλως τὸ σχίσμα τῶν ἐκκλησιῶν ἐποίη σεν ὁ πάπας Στέφανος ὁ Συρρών, ὃς καὶ πρῶτος τοῖς Ἰταλοῖς μετὰ ἀζύμων παρέδωκεν ἐπιτελεῖν τὴν ἁγίαν ἱερουργίαν, καὶ τὴν προσθήκην τὴν εἰς τὸ σύμβολον τὸ ἅγιον φανερῶς ἐκήρυξε, καὶ τὰς τρίχας τοῦ πώγωνος πρῶτος ἀπέθριξε, καὶ τοῖς ὑπ' αὐτὸν πᾶσιν οὕτως ἐξέδωκε, βασιλεύοντος μὲν τῆς νέας Ρώμης τῷ τότε καιρῷ τοῦ ἀειμνήστου βασι λέως Κωνσταντίνου τοῦ μονομάχου, πατριαρχεύου τος δὲ Μιχαὴλ, ὃς τῇ ἐπωνυμίᾳ ἐλέγετο Κηρουλά ριος. Οὗτος οὖν ὁ πατριάρχης γνώμῃ τοῦ βασιλέως καὶ τῶν ἑτέρων τριῶν πατριαρχῶν καὶ τοῦ ἀρχιεπισκόπου Βουλγαρίας καὶ τοῦ Κύπρου καὶ πάσης τῆς ὑπ' αὐτὸν συνόδου τὸν εἰρημένον πάπαν Στέφανον τῶν διπτύχων ἐξέβαλεν, ζητοῦντες τῆς τῶν ἀζύμων καὶ τῆς προσθήκης τῆς ἐμβολῆς τὸ αἴτιον, κόσμου ἔτει εφ', ινδικτιώνος ια'. Η GEORGII PHRANTZE B crationes perpetuas iis minatos esse, qui quid ad- derent aut demerent aut oninino fluctuarent in iis, quæ ipsi, Evangelii et apostolorum præcepta accu- rate assecuti per sanctum Spiritum, constituissent. Testes sunt libri et litteræ synodici summorum sin- gulis temporibus episcoporum sive paparum et san- ctarum illarum synodorum, quas enumeravimus, cum illi e vestra et Latinorum gente essent, viri pii et venerabiles dicto et facto. Hanc igitur tradi- tionem iuviolatam servainus, ne in sanctissimorum apostolorum et septem sanctarum synodorum œcu- menicarum et sanctissimorum illorum revera sum- morum episcoporum exsecrationem incidamus. Ac tenemus sane evangelice et apostolice traditionem veteris Romæ. Nostra enim doctrina ab utrisque semper observata est; at quæ ab illis innovata sunt, solis ipsis non vituperanda esse videntur, ita ut nos illorum judices et accusatores esse oporteat, non contra. Nuper vero in illis quidam rerum divina- rur, imo potius novarum studiosi exstiterunt, qui mon vererentur, de nostris scilicet eroribus dispu- taturi, in suggestum ascendere, cum nihil haberent, quod afferrent, nisi amisisse nos imperium propter doctrinæ pravitatem: quasi vero ipsi, quod ortho- dosi sint, tueantur imperium suumn, ignari illi, fien omnes, qui imperant, orthodoxos, nec qui obe- diunt, hæreticos esse, id quod in nobis animadvertį D licet. An orthodoxi sunt Ismaelitæ, quia nobis in- perant, aut priores illis idololatræ, qui premebau Christianos, aut Ægyptii vel Babylonii Ismaelitis olim imperantes ? Enimvero non habent, quid re- spondeant. In aperto enim est, eos qui imperam, impios, quibus autem imperatur, pios esse. Quare non decet illos jactare imperium suum. Præterea contra eosdem dicamus: Quomodo qui Mysiam, Rossiam, Iberiam orientalem et Abasgiam habitant, et aliis in regionibus regnent, et sui juris sint, quandoquidem nostram sectam sequuntur? At enim ecclesiarum dissensionem temere movit Stephanos Syrphro papa, qui primus pane non fermentato sanctum sacrificium peragi sivit, et additamentom illud ad sanctum symbolum palam proclamavit, æ primus barbam totondit, idemque omnibus sibi sub jectis facere permisit, regnante tuin Cpoli perpetu memorabili imperatore Constantino Monomache patriarchatum administrante Michaele, qui cogno mento Cerularius appellabatur. Hic igitur patriar- cha e sententia imperatoris et reliquorum triva patriarcharum, archiepiscopi item Bulgariæ et Cy- pri, totius denique, cui præeral, synodi, eum quem dixi, papam Stephanum, diplomnatis ejecit, panis fermentati et facti additamenti rationem desiderans, anno mundi 6500. Ecclesiæ autem Alexandriæ a Antiochiæ et Hierosolymorum, fidelis Thebɔis, san- I

ἐν τῇ ἕκτῃ συνόδῳ, καὶ ὁ ἁγιώτατος πάπας 'Αδρια- Α ὅτι οὐ πάντες οἱ κρατοῦντες πάντως ὀρθόδοξη, νὸς ἐν τῇ ἑβδόμη συνόδῳ· ὡς ἴστε πάντες ὅτι ἔθεντο καὶ ἀναθεματισμούς καὶ ἀφορισμούς ἀλύ- τους, μή τις τολμήσῃ προσθῆσαι ἢ ἐκλείψαι ἢ ὅλως παρασαλεῦσαι ἅπερ ἐκεῖνοι εὐαγγελικῶς καὶ ἀπο στολικῆς καὶ ἀκριβῶς ἐξακολουθοῦντες διά Πνεύμα τοῦ ἁγίου ἐσφραγίσαντο. Μάρτυρες τῶν αὐτῶν αἱ συνοδικαὶ βίβλοι καὶ τὰ συνοδικά γράμματα τῶν κατὰ καιρὸν ἄκρων ἀρχιερέων ἤτοι πάπων καὶ τῶν ἁγίων μεγάλων ἐκείνων συνόδων, ὡς ἠριθμήσαμεν, ἐκ τῆς ὑμετέρας ὄντες καὶ αὐτοὶ τῆς φυλῆς τῶν Λατίνων, ἄνδρες θεοφρουρούμενοι. ἔργῳ καὶ λόγῳ τετιμημένοι. Ταύτην τὴν παράδοσιν ἡμεῖς ἀσφαλῶς κρατοῦμεν, ἵνα μὴ εἰς ἀφορισμὸν τῶν ἁγιωτάτων ἀποστόλων καὶ τῶν ἁγίων οἰκουμενικῶν ἑπτὰ συν- όδων καὶ τῶν ἁγιωτάτων ἐκείνων ὄντως ἄκρων ἀρ χιερέων πέσωμεν. Καὶ ἡμεῖς εὐαγγελικῶς καὶ ἀπο- στολικῶς κατὰ ἀλήθειαν κρατούμεν τὴν παράδοσιν τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης· τὸ γὰρ ἡμέτερον δίγμα παρ' ἀμφοτέρων εξ πάντοτε ώμολογεῖτο, τὸ δὲ ἐξ, αὐτῶν καινοτομηθὲν αὐτοῖς μόνοις ἀκατηγόρητον εἶναι δοκεῖ, καὶ ἡμᾶς ἔδει κριτὰς αὐτῶν εἶναι καὶ κατηγόρους, καὶ οὐκ αὐτοὺς ἡμῶν. Τὰ νῦν δὲ νεω στί τινες αὐτῶν θεολόγοι ἢ καὶ μᾶλλον εἰπεῖν και νολόγοι, καὶ οὐκ αἰσχύνονται ἐπ' ἐκρίβαντος ἀνα- βαίνειν διδάσκοντες λέγειν ἐῤξέρουμε Γραικόρουμ, τουτέστι σφάλματα ἡμέτερα, εἶτα μὴ ἔχοντές τι ἕτερον εἰπεῖν εἰ μὴ μόνον, ὡς εἴπομεν, διὰ τὸ μὴ ἡμᾶς ὀρθῶς φρονεῖν τὴν βασιλείαν ἀπωλέσαμεν· καὶ αὐτοὶ τάχα ὡς δῆθεν ὀρθόδοξοι ἴσως ὄντες αὐτοὶ ἑαυτῶν τὴν βασιλείαν κρατοῦσιν, οὐκ εἰδότες Ο οὐδ᾽ αὖθις οἱ κρατούμενοι αἱρετικοί, ὡς ἔστιν ἰδεῖν ἐφ' ἡμῖν· μὴ γὰρ ἐρθόδοξοι εἰσιν οἱ Ισμαηλίται, ὅτι κρατοῦσιν ἡμῶν, καὶ πρὸ τούτων οἱ εἰδωλολά τραι οἳ τοὺς Χριστιανοὺς ἐδίωκον, ἢ πάλιν οἱ Α!- γύπτιοι ή Βαβυλώνιοι οι ποτε ἐξουσιάσαντες τῶν Ἰσμαηλιτών. Αλλ' οὐκ ἔχουσι τί εἰπεῖν· δῆλον γὰρ ὅτι οἱ μὲν κυριεύσαντες ἀσεβεῖς, οἱ δὲ κυριευόμενοι εὐσεβεῖς. Διὰ τοῦτο οὐ δεῖ αὐτοὺς κομπάζειν περὶ τῆς αὐτοκρατορίας. Καὶ ἐπὶ τούτοις ἀντεροῦμεν αὐτοῖς· Πῶς οἱ κατὰ τὴν Μυσίαν καὶ Ῥωσσίαν καὶ Ἰβηρίαν τὴν ἕψαν καὶ ᾿Αβασγίαν οἰκοῦντες καὶ ἐν λοιποῖς τόποις ἄρχουσι καὶ ἄρχονται ἀφ' ἑαυ τῶν, καίτοι γε τοῖς ἡμετέροις δόγμασιν ἀκολου θοῦσι ; Καὶ ἄλλως τὸ σχίσμα τῶν ἐκκλησιῶν ἐποίη σεν ὁ πάπας Στέφανος ὁ Συρρών, ὃς καὶ πρῶτος τοῖς Ἰταλοῖς μετὰ ἀζύμων παρέδωκεν ἐπιτελεῖν τὴν ἁγίαν ἱερουργίαν, καὶ τὴν προσθήκην τὴν εἰς τὸ σύμβολον τὸ ἅγιον φανερῶς ἐκήρυξε, καὶ τὰς τρίχας τοῦ πώγωνος πρῶτος ἀπέθριξε, καὶ τοῖς ὑπ' αὐτὸν πᾶσιν οὕτως ἐξέδωκε, βασιλεύοντος μὲν τῆς νέας Ρώμης τῷ τότε καιρῷ τοῦ ἀειμνήστου βασι λέως Κωνσταντίνου τοῦ μονομάχου, πατριαρχεύου τος δὲ Μιχαὴλ, ὃς τῇ ἐπωνυμίᾳ ἐλέγετο Κηρουλά ριος. Οὗτος οὖν ὁ πατριάρχης γνώμῃ τοῦ βασιλέως καὶ τῶν ἑτέρων τριῶν πατριαρχῶν καὶ τοῦ ἀρχιεπισκόπου Βουλγαρίας καὶ τοῦ Κύπρου καὶ πάσης τῆς ὑπ' αὐτὸν συνόδου τὸν εἰρημένον πάπαν Στέφανον τῶν διπτύχων ἐξέβαλεν, ζητοῦντες τῆς τῶν ἀζύμων καὶ τῆς προσθήκης τῆς ἐμβολῆς τὸ αἴτιον, κόσμου ἔτει εφ', ινδικτιώνος ια'. Η GEORGII PHRANTZE B crationes perpetuas iis minatos esse, qui quid ad- derent aut demerent aut oninino fluctuarent in iis, quæ ipsi, Evangelii et apostolorum præcepta accu- rate assecuti per sanctum Spiritum, constituissent. Testes sunt libri et litteræ synodici summorum sin- gulis temporibus episcoporum sive paparum et san- ctarum illarum synodorum, quas enumeravimus, cum illi e vestra et Latinorum gente essent, viri pii et venerabiles dicto et facto. Hanc igitur tradi- tionem iuviolatam servainus, ne in sanctissimorum apostolorum et septem sanctarum synodorum œcu- menicarum et sanctissimorum illorum revera sum- morum episcoporum exsecrationem incidamus. Ac tenemus sane evangelice et apostolice traditionem veteris Romæ. Nostra enim doctrina ab utrisque semper observata est; at quæ ab illis innovata sunt, solis ipsis non vituperanda esse videntur, ita ut nos illorum judices et accusatores esse oporteat, non contra. Nuper vero in illis quidam rerum divina- rur, imo potius novarum studiosi exstiterunt, qui mon vererentur, de nostris scilicet eroribus dispu- taturi, in suggestum ascendere, cum nihil haberent, quod afferrent, nisi amisisse nos imperium propter doctrinæ pravitatem: quasi vero ipsi, quod ortho- dosi sint, tueantur imperium suumn, ignari illi, fien omnes, qui imperant, orthodoxos, nec qui obe- diunt, hæreticos esse, id quod in nobis animadvertį D licet. An orthodoxi sunt Ismaelitæ, quia nobis in- perant, aut priores illis idololatræ, qui premebau Christianos, aut Ægyptii vel Babylonii Ismaelitis olim imperantes ? Enimvero non habent, quid re- spondeant. In aperto enim est, eos qui imperam, impios, quibus autem imperatur, pios esse. Quare non decet illos jactare imperium suum. Præterea contra eosdem dicamus: Quomodo qui Mysiam, Rossiam, Iberiam orientalem et Abasgiam habitant, et aliis in regionibus regnent, et sui juris sint, quandoquidem nostram sectam sequuntur? At enim ecclesiarum dissensionem temere movit Stephanos Syrphro papa, qui primus pane non fermentato sanctum sacrificium peragi sivit, et additamentom illud ad sanctum symbolum palam proclamavit, æ primus barbam totondit, idemque omnibus sibi sub jectis facere permisit, regnante tuin Cpoli perpetu memorabili imperatore Constantino Monomache patriarchatum administrante Michaele, qui cogno mento Cerularius appellabatur. Hic igitur patriar- cha e sententia imperatoris et reliquorum triva patriarcharum, archiepiscopi item Bulgariæ et Cy- pri, totius denique, cui præeral, synodi, eum quem dixi, papam Stephanum, diplomnatis ejecit, panis fermentati et facti additamenti rationem desiderans, anno mundi 6500. Ecclesiæ autem Alexandriæ a Antiochiæ et Hierosolymorum, fidelis Thebɔis, san- I

ἐν τῇ ἕκτῃ συνόδῳ, καὶ ὁ ἁγιώτατος πάπας 'Αδρια- Α ὅτι οὐ πάντες οἱ κρατοῦντες πάντως ὀρθόδοξη, νὸς ἐν τῇ ἑβδόμη συνόδῳ· ὡς ἴστε πάντες ὅτι ἔθεντο καὶ ἀναθεματισμούς καὶ ἀφορισμούς ἀλύ- τους, μή τις τολμήσῃ προσθῆσαι ἢ ἐκλείψαι ἢ ὅλως παρασαλεῦσαι ἅπερ ἐκεῖνοι εὐαγγελικῶς καὶ ἀπο στολικῆς καὶ ἀκριβῶς ἐξακολουθοῦντες διά Πνεύμα τοῦ ἁγίου ἐσφραγίσαντο. Μάρτυρες τῶν αὐτῶν αἱ συνοδικαὶ βίβλοι καὶ τὰ συνοδικά γράμματα τῶν κατὰ καιρὸν ἄκρων ἀρχιερέων ἤτοι πάπων καὶ τῶν ἁγίων μεγάλων ἐκείνων συνόδων, ὡς ἠριθμήσαμεν, ἐκ τῆς ὑμετέρας ὄντες καὶ αὐτοὶ τῆς φυλῆς τῶν Λατίνων, ἄνδρες θεοφρουρούμενοι. ἔργῳ καὶ λόγῳ τετιμημένοι. Ταύτην τὴν παράδοσιν ἡμεῖς ἀσφαλῶς κρατοῦμεν, ἵνα μὴ εἰς ἀφορισμὸν τῶν ἁγιωτάτων ἀποστόλων καὶ τῶν ἁγίων οἰκουμενικῶν ἑπτὰ συν- όδων καὶ τῶν ἁγιωτάτων ἐκείνων ὄντως ἄκρων ἀρ χιερέων πέσωμεν. Καὶ ἡμεῖς εὐαγγελικῶς καὶ ἀπο- στολικῶς κατὰ ἀλήθειαν κρατούμεν τὴν παράδοσιν τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης· τὸ γὰρ ἡμέτερον δίγμα παρ' ἀμφοτέρων εξ πάντοτε ώμολογεῖτο, τὸ δὲ ἐξ, αὐτῶν καινοτομηθὲν αὐτοῖς μόνοις ἀκατηγόρητον εἶναι δοκεῖ, καὶ ἡμᾶς ἔδει κριτὰς αὐτῶν εἶναι καὶ κατηγόρους, καὶ οὐκ αὐτοὺς ἡμῶν. Τὰ νῦν δὲ νεω στί τινες αὐτῶν θεολόγοι ἢ καὶ μᾶλλον εἰπεῖν και νολόγοι, καὶ οὐκ αἰσχύνονται ἐπ' ἐκρίβαντος ἀνα- βαίνειν διδάσκοντες λέγειν ἐῤξέρουμε Γραικόρουμ, τουτέστι σφάλματα ἡμέτερα, εἶτα μὴ ἔχοντές τι ἕτερον εἰπεῖν εἰ μὴ μόνον, ὡς εἴπομεν, διὰ τὸ μὴ ἡμᾶς ὀρθῶς φρονεῖν τὴν βασιλείαν ἀπωλέσαμεν· καὶ αὐτοὶ τάχα ὡς δῆθεν ὀρθόδοξοι ἴσως ὄντες αὐτοὶ ἑαυτῶν τὴν βασιλείαν κρατοῦσιν, οὐκ εἰδότες Ο οὐδ᾽ αὖθις οἱ κρατούμενοι αἱρετικοί, ὡς ἔστιν ἰδεῖν ἐφ' ἡμῖν· μὴ γὰρ ἐρθόδοξοι εἰσιν οἱ Ισμαηλίται, ὅτι κρατοῦσιν ἡμῶν, καὶ πρὸ τούτων οἱ εἰδωλολά τραι οἳ τοὺς Χριστιανοὺς ἐδίωκον, ἢ πάλιν οἱ Α!- γύπτιοι ή Βαβυλώνιοι οι ποτε ἐξουσιάσαντες τῶν Ἰσμαηλιτών. Αλλ' οὐκ ἔχουσι τί εἰπεῖν· δῆλον γὰρ ὅτι οἱ μὲν κυριεύσαντες ἀσεβεῖς, οἱ δὲ κυριευόμενοι εὐσεβεῖς. Διὰ τοῦτο οὐ δεῖ αὐτοὺς κομπάζειν περὶ τῆς αὐτοκρατορίας. Καὶ ἐπὶ τούτοις ἀντεροῦμεν αὐτοῖς· Πῶς οἱ κατὰ τὴν Μυσίαν καὶ Ῥωσσίαν καὶ Ἰβηρίαν τὴν ἕψαν καὶ ᾿Αβασγίαν οἰκοῦντες καὶ ἐν λοιποῖς τόποις ἄρχουσι καὶ ἄρχονται ἀφ' ἑαυ τῶν, καίτοι γε τοῖς ἡμετέροις δόγμασιν ἀκολου θοῦσι ; Καὶ ἄλλως τὸ σχίσμα τῶν ἐκκλησιῶν ἐποίη σεν ὁ πάπας Στέφανος ὁ Συρρών, ὃς καὶ πρῶτος τοῖς Ἰταλοῖς μετὰ ἀζύμων παρέδωκεν ἐπιτελεῖν τὴν ἁγίαν ἱερουργίαν, καὶ τὴν προσθήκην τὴν εἰς τὸ σύμβολον τὸ ἅγιον φανερῶς ἐκήρυξε, καὶ τὰς τρίχας τοῦ πώγωνος πρῶτος ἀπέθριξε, καὶ τοῖς ὑπ' αὐτὸν πᾶσιν οὕτως ἐξέδωκε, βασιλεύοντος μὲν τῆς νέας Ρώμης τῷ τότε καιρῷ τοῦ ἀειμνήστου βασι λέως Κωνσταντίνου τοῦ μονομάχου, πατριαρχεύου τος δὲ Μιχαὴλ, ὃς τῇ ἐπωνυμίᾳ ἐλέγετο Κηρουλά ριος. Οὗτος οὖν ὁ πατριάρχης γνώμῃ τοῦ βασιλέως καὶ τῶν ἑτέρων τριῶν πατριαρχῶν καὶ τοῦ ἀρχιεπισκόπου Βουλγαρίας καὶ τοῦ Κύπρου καὶ πάσης τῆς ὑπ' αὐτὸν συνόδου τὸν εἰρημένον πάπαν Στέφανον τῶν διπτύχων ἐξέβαλεν, ζητοῦντες τῆς τῶν ἀζύμων καὶ τῆς προσθήκης τῆς ἐμβολῆς τὸ αἴτιον, κόσμου ἔτει εφ', ινδικτιώνος ια'. Η GEORGII PHRANTZE B crationes perpetuas iis minatos esse, qui quid ad- derent aut demerent aut oninino fluctuarent in iis, quæ ipsi, Evangelii et apostolorum præcepta accu- rate assecuti per sanctum Spiritum, constituissent. Testes sunt libri et litteræ synodici summorum sin- gulis temporibus episcoporum sive paparum et san- ctarum illarum synodorum, quas enumeravimus, cum illi e vestra et Latinorum gente essent, viri pii et venerabiles dicto et facto. Hanc igitur tradi- tionem iuviolatam servainus, ne in sanctissimorum apostolorum et septem sanctarum synodorum œcu- menicarum et sanctissimorum illorum revera sum- morum episcoporum exsecrationem incidamus. Ac tenemus sane evangelice et apostolice traditionem veteris Romæ. Nostra enim doctrina ab utrisque semper observata est; at quæ ab illis innovata sunt, solis ipsis non vituperanda esse videntur, ita ut nos illorum judices et accusatores esse oporteat, non contra. Nuper vero in illis quidam rerum divina- rur, imo potius novarum studiosi exstiterunt, qui mon vererentur, de nostris scilicet eroribus dispu- taturi, in suggestum ascendere, cum nihil haberent, quod afferrent, nisi amisisse nos imperium propter doctrinæ pravitatem: quasi vero ipsi, quod ortho- dosi sint, tueantur imperium suumn, ignari illi, fien omnes, qui imperant, orthodoxos, nec qui obe- diunt, hæreticos esse, id quod in nobis animadvertį D licet. An orthodoxi sunt Ismaelitæ, quia nobis in- perant, aut priores illis idololatræ, qui premebau Christianos, aut Ægyptii vel Babylonii Ismaelitis olim imperantes ? Enimvero non habent, quid re- spondeant. In aperto enim est, eos qui imperam, impios, quibus autem imperatur, pios esse. Quare non decet illos jactare imperium suum. Præterea contra eosdem dicamus: Quomodo qui Mysiam, Rossiam, Iberiam orientalem et Abasgiam habitant, et aliis in regionibus regnent, et sui juris sint, quandoquidem nostram sectam sequuntur? At enim ecclesiarum dissensionem temere movit Stephanos Syrphro papa, qui primus pane non fermentato sanctum sacrificium peragi sivit, et additamentom illud ad sanctum symbolum palam proclamavit, æ primus barbam totondit, idemque omnibus sibi sub jectis facere permisit, regnante tuin Cpoli perpetu memorabili imperatore Constantino Monomache patriarchatum administrante Michaele, qui cogno mento Cerularius appellabatur. Hic igitur patriar- cha e sententia imperatoris et reliquorum triva patriarcharum, archiepiscopi item Bulgariæ et Cy- pri, totius denique, cui præeral, synodi, eum quem dixi, papam Stephanum, diplomnatis ejecit, panis fermentati et facti additamenti rationem desiderans, anno mundi 6500. Ecclesiæ autem Alexandriæ a Antiochiæ et Hierosolymorum, fidelis Thebɔis, san- I

ἐν τῇ ἕκτῃ συνόδῳ, καὶ ὁ ἁγιώτατος πάπας 'Αδρια- Α ὅτι οὐ πάντες οἱ κρατοῦντες πάντως ὀρθόδοξη, νὸς ἐν τῇ ἑβδόμη συνόδῳ· ὡς ἴστε πάντες ὅτι ἔθεντο καὶ ἀναθεματισμούς καὶ ἀφορισμούς ἀλύ- τους, μή τις τολμήσῃ προσθῆσαι ἢ ἐκλείψαι ἢ ὅλως παρασαλεῦσαι ἅπερ ἐκεῖνοι εὐαγγελικῶς καὶ ἀπο στολικῆς καὶ ἀκριβῶς ἐξακολουθοῦντες διά Πνεύμα τοῦ ἁγίου ἐσφραγίσαντο. Μάρτυρες τῶν αὐτῶν αἱ συνοδικαὶ βίβλοι καὶ τὰ συνοδικά γράμματα τῶν κατὰ καιρὸν ἄκρων ἀρχιερέων ἤτοι πάπων καὶ τῶν ἁγίων μεγάλων ἐκείνων συνόδων, ὡς ἠριθμήσαμεν, ἐκ τῆς ὑμετέρας ὄντες καὶ αὐτοὶ τῆς φυλῆς τῶν Λατίνων, ἄνδρες θεοφρουρούμενοι. ἔργῳ καὶ λόγῳ τετιμημένοι. Ταύτην τὴν παράδοσιν ἡμεῖς ἀσφαλῶς κρατοῦμεν, ἵνα μὴ εἰς ἀφορισμὸν τῶν ἁγιωτάτων ἀποστόλων καὶ τῶν ἁγίων οἰκουμενικῶν ἑπτὰ συν- όδων καὶ τῶν ἁγιωτάτων ἐκείνων ὄντως ἄκρων ἀρ χιερέων πέσωμεν. Καὶ ἡμεῖς εὐαγγελικῶς καὶ ἀπο- στολικῶς κατὰ ἀλήθειαν κρατούμεν τὴν παράδοσιν τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης· τὸ γὰρ ἡμέτερον δίγμα παρ' ἀμφοτέρων εξ πάντοτε ώμολογεῖτο, τὸ δὲ ἐξ, αὐτῶν καινοτομηθὲν αὐτοῖς μόνοις ἀκατηγόρητον εἶναι δοκεῖ, καὶ ἡμᾶς ἔδει κριτὰς αὐτῶν εἶναι καὶ κατηγόρους, καὶ οὐκ αὐτοὺς ἡμῶν. Τὰ νῦν δὲ νεω στί τινες αὐτῶν θεολόγοι ἢ καὶ μᾶλλον εἰπεῖν και νολόγοι, καὶ οὐκ αἰσχύνονται ἐπ' ἐκρίβαντος ἀνα- βαίνειν διδάσκοντες λέγειν ἐῤξέρουμε Γραικόρουμ, τουτέστι σφάλματα ἡμέτερα, εἶτα μὴ ἔχοντές τι ἕτερον εἰπεῖν εἰ μὴ μόνον, ὡς εἴπομεν, διὰ τὸ μὴ ἡμᾶς ὀρθῶς φρονεῖν τὴν βασιλείαν ἀπωλέσαμεν· καὶ αὐτοὶ τάχα ὡς δῆθεν ὀρθόδοξοι ἴσως ὄντες αὐτοὶ ἑαυτῶν τὴν βασιλείαν κρατοῦσιν, οὐκ εἰδότες Ο οὐδ᾽ αὖθις οἱ κρατούμενοι αἱρετικοί, ὡς ἔστιν ἰδεῖν ἐφ' ἡμῖν· μὴ γὰρ ἐρθόδοξοι εἰσιν οἱ Ισμαηλίται, ὅτι κρατοῦσιν ἡμῶν, καὶ πρὸ τούτων οἱ εἰδωλολά τραι οἳ τοὺς Χριστιανοὺς ἐδίωκον, ἢ πάλιν οἱ Α!- γύπτιοι ή Βαβυλώνιοι οι ποτε ἐξουσιάσαντες τῶν Ἰσμαηλιτών. Αλλ' οὐκ ἔχουσι τί εἰπεῖν· δῆλον γὰρ ὅτι οἱ μὲν κυριεύσαντες ἀσεβεῖς, οἱ δὲ κυριευόμενοι εὐσεβεῖς. Διὰ τοῦτο οὐ δεῖ αὐτοὺς κομπάζειν περὶ τῆς αὐτοκρατορίας. Καὶ ἐπὶ τούτοις ἀντεροῦμεν αὐτοῖς· Πῶς οἱ κατὰ τὴν Μυσίαν καὶ Ῥωσσίαν καὶ Ἰβηρίαν τὴν ἕψαν καὶ ᾿Αβασγίαν οἰκοῦντες καὶ ἐν λοιποῖς τόποις ἄρχουσι καὶ ἄρχονται ἀφ' ἑαυ τῶν, καίτοι γε τοῖς ἡμετέροις δόγμασιν ἀκολου θοῦσι ; Καὶ ἄλλως τὸ σχίσμα τῶν ἐκκλησιῶν ἐποίη σεν ὁ πάπας Στέφανος ὁ Συρρών, ὃς καὶ πρῶτος τοῖς Ἰταλοῖς μετὰ ἀζύμων παρέδωκεν ἐπιτελεῖν τὴν ἁγίαν ἱερουργίαν, καὶ τὴν προσθήκην τὴν εἰς τὸ σύμβολον τὸ ἅγιον φανερῶς ἐκήρυξε, καὶ τὰς τρίχας τοῦ πώγωνος πρῶτος ἀπέθριξε, καὶ τοῖς ὑπ' αὐτὸν πᾶσιν οὕτως ἐξέδωκε, βασιλεύοντος μὲν τῆς νέας Ρώμης τῷ τότε καιρῷ τοῦ ἀειμνήστου βασι λέως Κωνσταντίνου τοῦ μονομάχου, πατριαρχεύου τος δὲ Μιχαὴλ, ὃς τῇ ἐπωνυμίᾳ ἐλέγετο Κηρουλά ριος. Οὗτος οὖν ὁ πατριάρχης γνώμῃ τοῦ βασιλέως καὶ τῶν ἑτέρων τριῶν πατριαρχῶν καὶ τοῦ ἀρχιεπισκόπου Βουλγαρίας καὶ τοῦ Κύπρου καὶ πάσης τῆς ὑπ' αὐτὸν συνόδου τὸν εἰρημένον πάπαν Στέφανον τῶν διπτύχων ἐξέβαλεν, ζητοῦντες τῆς τῶν ἀζύμων καὶ τῆς προσθήκης τῆς ἐμβολῆς τὸ αἴτιον, κόσμου ἔτει εφ', ινδικτιώνος ια'. Η GEORGII PHRANTZE B crationes perpetuas iis minatos esse, qui quid ad- derent aut demerent aut oninino fluctuarent in iis, quæ ipsi, Evangelii et apostolorum præcepta accu- rate assecuti per sanctum Spiritum, constituissent. Testes sunt libri et litteræ synodici summorum sin- gulis temporibus episcoporum sive paparum et san- ctarum illarum synodorum, quas enumeravimus, cum illi e vestra et Latinorum gente essent, viri pii et venerabiles dicto et facto. Hanc igitur tradi- tionem iuviolatam servainus, ne in sanctissimorum apostolorum et septem sanctarum synodorum œcu- menicarum et sanctissimorum illorum revera sum- morum episcoporum exsecrationem incidamus. Ac tenemus sane evangelice et apostolice traditionem veteris Romæ. Nostra enim doctrina ab utrisque semper observata est; at quæ ab illis innovata sunt, solis ipsis non vituperanda esse videntur, ita ut nos illorum judices et accusatores esse oporteat, non contra. Nuper vero in illis quidam rerum divina- rur, imo potius novarum studiosi exstiterunt, qui mon vererentur, de nostris scilicet eroribus dispu- taturi, in suggestum ascendere, cum nihil haberent, quod afferrent, nisi amisisse nos imperium propter doctrinæ pravitatem: quasi vero ipsi, quod ortho- dosi sint, tueantur imperium suumn, ignari illi, fien omnes, qui imperant, orthodoxos, nec qui obe- diunt, hæreticos esse, id quod in nobis animadvertį D licet. An orthodoxi sunt Ismaelitæ, quia nobis in- perant, aut priores illis idololatræ, qui premebau Christianos, aut Ægyptii vel Babylonii Ismaelitis olim imperantes ? Enimvero non habent, quid re- spondeant. In aperto enim est, eos qui imperam, impios, quibus autem imperatur, pios esse. Quare non decet illos jactare imperium suum. Præterea contra eosdem dicamus: Quomodo qui Mysiam, Rossiam, Iberiam orientalem et Abasgiam habitant, et aliis in regionibus regnent, et sui juris sint, quandoquidem nostram sectam sequuntur? At enim ecclesiarum dissensionem temere movit Stephanos Syrphro papa, qui primus pane non fermentato sanctum sacrificium peragi sivit, et additamentom illud ad sanctum symbolum palam proclamavit, æ primus barbam totondit, idemque omnibus sibi sub jectis facere permisit, regnante tuin Cpoli perpetu memorabili imperatore Constantino Monomache patriarchatum administrante Michaele, qui cogno mento Cerularius appellabatur. Hic igitur patriar- cha e sententia imperatoris et reliquorum triva patriarcharum, archiepiscopi item Bulgariæ et Cy- pri, totius denique, cui præeral, synodi, eum quem dixi, papam Stephanum, diplomnatis ejecit, panis fermentati et facti additamenti rationem desiderans, anno mundi 6500. Ecclesiæ autem Alexandriæ a Antiochiæ et Hierosolymorum, fidelis Thebɔis, san- I

Ἐκκλησία τῆς Ἀλεξανδρείας καὶ ᾿Αντιοχείας και Α δέχεται, » καὶ τὰ ἑξῆς. • Πιστὸς γὰρ, φησίν, δ Ἱεροσολύμων, ἡ Θηβαῖς ἡ πιστὴς ἡ Λιβύη ἡ ὁσία, Θεός, ὃς οὐκ ἀφήσει ὑμᾶς εἰς τέλος πειρασθῆναι ὑπὲρ ὃ δύνασθε. » Καὶ ὁ Δαβίδ · Παιδεύων ἐπαί δευσέ με ὁ Κύριος, τῷ δὲ θανάτῳ οὐ παρέδωκε με. » ἡ τοὺς πολίτας θρέψασα τῆς βασιλείας τῶν οὐρα- νῶν, καθὼς φησὶν ὁ θεῖος Κοσμᾶς, ἐν ποίῳ καιρῷ ἐδουλώθησαν ὑπὸ τοῦ ἀμηρᾶ Οὐμάρ, ὅστις ἦν ὁ τρί της μετὰ τὸν τρισκατάρατον Μωάμεθ, καὶ ἠχμαλω Καὶ τοῦτο ἄκουσον. Ὥσπερ τοίνυν ἡ τῶν Ασσυ τίσθησαν ; Καὶ τοῦτο φανερόν ἐστιν ὡς ἐγεγόνει ρίων βασιλεία κατελύθη ὑπὸ τῶν Βαβυλωνίων, ἡ δὲ ἐπὶ τῆς βασιλείας Κωνσταντίνου του Πωγωνάτου, τῶν Βαβυλωνίων ὑπὸ τῶν Περσῶν, ἡ δὲ τῶν Περ- κόσμου ἔτει ςρλδ', πρὶν τὴν ἁγίαν καὶ οἰκουμενι σῶν ὑπὸ τῶν Μακεδόνων, ἡ δὲ Μακεδόνων ὑπὸ τῶν κὴν ἕκτην σύνοδον συναθροισθῆναι, ὅπου οὔτε σχί. Ρωμαίων, οὕτως καὶ ἡ τῶν Ῥωμαίων κατελύθη σματα ἐν ταῖς ἐκκλησίαις ὑπῆρχον οὔτε διαφοραί. ὑπὸ τῶν Ὀτμανλίδων. Τὸ δὲ τέλος ταύτης ἥξει ἐν Μετὰ δέ τινα καιρὸν οἱ βασιλεῖς μετὰ κόπου οὐκ τῷ προσήκοντι καὶ ὡρισμένῳ καιρῷ, καὶ καταλυ- ὀλίγου τὴν ἁγίαν πόλιν ἐκ τῶν χειρῶν τῶν ἀσεβῶν θήσεται, καθώς φησὶν ὁ θεσπέσιος Ησαΐας ἐν τῷ ἠλευθέρωσαν καὶ ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν Ῥωμαίοις τῆς Ἰδουμαίας δράματι. Είπέ μοι Κύριος· ἔτη ἐποίησαν· καὶ πάλιν ἐκ δευτέρου ἐπὶ τῆς βασιλείας, ἐνιαυτοῦ ὡς ἐνιαυτὸς μισθωτού, καὶ ἐκλείψει Βασιλείου τοῦ πορφυρογεννήτου τοῦ λεγομένου " ή δόξα Κηδάρ, καὶ τὸ κατάλειμμα τῶν τοξευμάτων Βουλγαροκτόνου ὁ τῆς Αἰγύπτου ἀμηρᾶς 'Αζίζιος υἱῶν Κηδὰρ τῶν ἰσχυρῶν ἔσται ὀλίγον, διότι Κύριος τὴν ἁγίαν πόλιν πάλιν ἔλαβε πολέμῳ, καὶ τὸν τάφον ἐλάλησεν ὁ Θεὸς Ἰσραήλ. » Οὕτω δὲ καὶ ὁ σοφώτα- τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγηγερμένον της Στέφανος ὁ ᾿Αλεξανδρεύς, ἐπακολουθῶν τῷ τοῦ πολυτελῶς θεῖον ναόν κατεστρέψατο, καὶ τὰ σκεύη προφήτου ῥητῷ, ἐπὶ ἔτους ςρλα, Σεπτεμβρίου γ'. ἐλυμήνατο, τὰ μοναστήρια κατηδάφισε, καὶ τοὺς ἡμέρᾳ ς' θεμάτιον περὶ τῆς τῶν Ἰσμαηλιτῶν βασι- ασκουμένους ἀπανταχοῦ τῆς γῆς ἐκείνης μου λείας ποιήσας καὶ κανονίσας, ο Οὗτος κρατήσει ἐν ναχούς, Ιταλοὺς τὸ πλέον ἢ Ρωμαίους καὶ ἐξ ἐτέ- Ισχύϊ μὲν καὶ εὐτυχίᾳ ἔτη τριακόσια ἐννέα, ἐν δὲ ρων φυλῶν, ἐφόνευσε καὶ ἐφυγάδευσε. Πάνυ θαυ συστροφῇ καὶ ἀκαταστασίᾳ ἕτερα ἔτη πεντήκοντα μαστόν ἐστιν, ὡς λέγουσιν, ἡνωμένων οὐσῶν τῶν ἕξ, ὥστε εἶναι τὴν διακράτησιν αὐτῶν πᾶσαν εὐτυ ἐκκλησιῶν τῷ τότε καιρῷ, πῶς ὁ Θεὸς ἐπαρέδωκεν χοῦσαν καὶ δυστυχοῦσαν ἔτη τξε'. » Τινὲς μὲν λου αὐτοὺς εἰς χεῖρας ἀσεβῶν. Ὥστε ἐκ πάντων τούτων ξῶς τὸν χρησμόν διαλαμβάνοντες λέγουσι, Κακῶς ἦν ἰδεῖν ὅτι οὐ διὰ παρανομίαν τινὰ παρεδόθημεν εθεμάτισεν ὁ ἀστρονόμος, λαμβάνοντες τὴν ἀρχὴν τοῖς ἐχθροῖς ἡμῶν, ἀλλὰ πρὸς μερικὴν παιδείαν, τοῦ χρησμοῦ ἐκ τοῦ εἰρημένου ἔτους· καὶ ἐὰν οὖ- ὡς καὶ οἱ πρὸ ἡμῶν ἅγιοι· « Καὶ πάντα γὰρ ὂν τως ἦν ὡς ἐμὲ παχὺ λεπτὸν, ἐλάνθανεν ἐκεῖνον. ἀγαπᾷ Κύριος παιδεύει, μαστιγεῖ δὲ υἱὸν ἂν παρα Ἐγὼ δὲ κατὰ τὸ δοκοῦν τινῶν φιλοσόφων ἀρίστων CHRONICON MAJUS. - LIB. 1V. B C cta Libya, quæ cives imperii cœlorum nutrivit, ut ait divinus Cosmas, quonam tempore subactæ sunt ab Umaro amera, post Mohametem ter exsecran- dum tertio, et in servitutem redacte? Factum hoc est manifesto imperante Constantino Pogonato, anno mundi 6134, antequam sancta et œecumenica sexta synodus haberetur, quo tenipore nec schismata nec dissidia in ecclesiis erant. Aliquanto post reges labore non levi sanctam urbem a manibus impio- rum vindicatam Romanorum tradiderunt imperio ; sed imperante Basilio porphyrogenito, qui Bulga- roctonus nominatur, rursus Ægypti ameras, Azi- zius, eamdem expugnavit, sepulcrum Salvatoris nostri Jesu Christi et sumptuose ornatum templum sanctissimum in potestatem redegit, supellectilem polluit, monasteria evertit, ubivis illic corpus ex- ercentes monachos, in quibus Italorum et aliarum gentium major, quam Romanorum numerus erat, aut occidit aut fugavit. Plane mirum autem est, ut aiunt, Christianos, cum conjuncta essent ecclesia, a Deo tum in potestatem impiorum traditos esse. Adeo ex his omnibus intelligitur, non propter pec- catum aliquod hostibus nos subjectos esse, sed ob singularem educationem, quemadmodum olim san- cti docuerunt: Quemcunque enim amat Deus, eum educat, et castigat filium, quem recipit, et quæ sequuntur. • Fidelis enim, ait, Dominus est, qui D non permittet vos ultra, quam sustinere possitis, tentari. > Item David : • Educando educavit me Dominus, nec vero morti me tradidit. › Etiam hoc audi. Quemadmodum Assyriorum re- gnum a Babyloniis eversum est, Babyloniorum a Persis, Persarum a Macedonibus, Macedonum a Romanis, ita Romanorum quoque imperium ab Otmanlidibus atque horum finis aderit justo et constituto tempore, evertenturque, sicut ait divinus Isaias in specie Idumææ. ‹ Dixit mihi Dominus : In- tra annum, qualis est annus mercenarii, deliciet gloria Cedar, et reliquiæ jaculorum fortium filio- rum Cedar exiguæ erunt, quoniam Dominus, Deus Israelis, locutus est. Ad quod dictum prophetæ se appliquans sapientissimus Stephanus Alexandrinus, anuo 6131, Septembris die 3, hebdomadis 6, de Ismaelitarum regno hoc thema fecit et constituit : ls potenter et prospere regnabit annos trecentos novem, in rerum angustiis et perturbatione deinde annos quinquaginta sex, ut omnino eorum imperium 'tum faustum tum infaustum futurum sit per an- nos 365. » Nonnulli vaticinium perperam. interpre- tati, astronomum male ratiociuatum esse affirmant, initium ducentes ab eo, quem dixi, anno. Quod si ita esset, falsus ille foret. At equidem de ea re quo- rumdam doctissimorum hominum sententias cognovi et didici, secundum quas sapiens ille vir initium

Ἐκκλησία τῆς Ἀλεξανδρείας καὶ ᾿Αντιοχείας και Α δέχεται, » καὶ τὰ ἑξῆς. • Πιστὸς γὰρ, φησίν, δ Ἱεροσολύμων, ἡ Θηβαῖς ἡ πιστὴς ἡ Λιβύη ἡ ὁσία, Θεός, ὃς οὐκ ἀφήσει ὑμᾶς εἰς τέλος πειρασθῆναι ὑπὲρ ὃ δύνασθε. » Καὶ ὁ Δαβίδ · Παιδεύων ἐπαί δευσέ με ὁ Κύριος, τῷ δὲ θανάτῳ οὐ παρέδωκε με. » ἡ τοὺς πολίτας θρέψασα τῆς βασιλείας τῶν οὐρα- νῶν, καθὼς φησὶν ὁ θεῖος Κοσμᾶς, ἐν ποίῳ καιρῷ ἐδουλώθησαν ὑπὸ τοῦ ἀμηρᾶ Οὐμάρ, ὅστις ἦν ὁ τρί της μετὰ τὸν τρισκατάρατον Μωάμεθ, καὶ ἠχμαλω Καὶ τοῦτο ἄκουσον. Ὥσπερ τοίνυν ἡ τῶν Ασσυ τίσθησαν ; Καὶ τοῦτο φανερόν ἐστιν ὡς ἐγεγόνει ρίων βασιλεία κατελύθη ὑπὸ τῶν Βαβυλωνίων, ἡ δὲ ἐπὶ τῆς βασιλείας Κωνσταντίνου του Πωγωνάτου, τῶν Βαβυλωνίων ὑπὸ τῶν Περσῶν, ἡ δὲ τῶν Περ- κόσμου ἔτει ςρλδ', πρὶν τὴν ἁγίαν καὶ οἰκουμενι σῶν ὑπὸ τῶν Μακεδόνων, ἡ δὲ Μακεδόνων ὑπὸ τῶν κὴν ἕκτην σύνοδον συναθροισθῆναι, ὅπου οὔτε σχί. Ρωμαίων, οὕτως καὶ ἡ τῶν Ῥωμαίων κατελύθη σματα ἐν ταῖς ἐκκλησίαις ὑπῆρχον οὔτε διαφοραί. ὑπὸ τῶν Ὀτμανλίδων. Τὸ δὲ τέλος ταύτης ἥξει ἐν Μετὰ δέ τινα καιρὸν οἱ βασιλεῖς μετὰ κόπου οὐκ τῷ προσήκοντι καὶ ὡρισμένῳ καιρῷ, καὶ καταλυ- ὀλίγου τὴν ἁγίαν πόλιν ἐκ τῶν χειρῶν τῶν ἀσεβῶν θήσεται, καθώς φησὶν ὁ θεσπέσιος Ησαΐας ἐν τῷ ἠλευθέρωσαν καὶ ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν Ῥωμαίοις τῆς Ἰδουμαίας δράματι. Είπέ μοι Κύριος· ἔτη ἐποίησαν· καὶ πάλιν ἐκ δευτέρου ἐπὶ τῆς βασιλείας, ἐνιαυτοῦ ὡς ἐνιαυτὸς μισθωτού, καὶ ἐκλείψει Βασιλείου τοῦ πορφυρογεννήτου τοῦ λεγομένου " ή δόξα Κηδάρ, καὶ τὸ κατάλειμμα τῶν τοξευμάτων Βουλγαροκτόνου ὁ τῆς Αἰγύπτου ἀμηρᾶς 'Αζίζιος υἱῶν Κηδὰρ τῶν ἰσχυρῶν ἔσται ὀλίγον, διότι Κύριος τὴν ἁγίαν πόλιν πάλιν ἔλαβε πολέμῳ, καὶ τὸν τάφον ἐλάλησεν ὁ Θεὸς Ἰσραήλ. » Οὕτω δὲ καὶ ὁ σοφώτα- τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγηγερμένον της Στέφανος ὁ ᾿Αλεξανδρεύς, ἐπακολουθῶν τῷ τοῦ πολυτελῶς θεῖον ναόν κατεστρέψατο, καὶ τὰ σκεύη προφήτου ῥητῷ, ἐπὶ ἔτους ςρλα, Σεπτεμβρίου γ'. ἐλυμήνατο, τὰ μοναστήρια κατηδάφισε, καὶ τοὺς ἡμέρᾳ ς' θεμάτιον περὶ τῆς τῶν Ἰσμαηλιτῶν βασι- ασκουμένους ἀπανταχοῦ τῆς γῆς ἐκείνης μου λείας ποιήσας καὶ κανονίσας, ο Οὗτος κρατήσει ἐν ναχούς, Ιταλοὺς τὸ πλέον ἢ Ρωμαίους καὶ ἐξ ἐτέ- Ισχύϊ μὲν καὶ εὐτυχίᾳ ἔτη τριακόσια ἐννέα, ἐν δὲ ρων φυλῶν, ἐφόνευσε καὶ ἐφυγάδευσε. Πάνυ θαυ συστροφῇ καὶ ἀκαταστασίᾳ ἕτερα ἔτη πεντήκοντα μαστόν ἐστιν, ὡς λέγουσιν, ἡνωμένων οὐσῶν τῶν ἕξ, ὥστε εἶναι τὴν διακράτησιν αὐτῶν πᾶσαν εὐτυ ἐκκλησιῶν τῷ τότε καιρῷ, πῶς ὁ Θεὸς ἐπαρέδωκεν χοῦσαν καὶ δυστυχοῦσαν ἔτη τξε'. » Τινὲς μὲν λου αὐτοὺς εἰς χεῖρας ἀσεβῶν. Ὥστε ἐκ πάντων τούτων ξῶς τὸν χρησμόν διαλαμβάνοντες λέγουσι, Κακῶς ἦν ἰδεῖν ὅτι οὐ διὰ παρανομίαν τινὰ παρεδόθημεν εθεμάτισεν ὁ ἀστρονόμος, λαμβάνοντες τὴν ἀρχὴν τοῖς ἐχθροῖς ἡμῶν, ἀλλὰ πρὸς μερικὴν παιδείαν, τοῦ χρησμοῦ ἐκ τοῦ εἰρημένου ἔτους· καὶ ἐὰν οὖ- ὡς καὶ οἱ πρὸ ἡμῶν ἅγιοι· « Καὶ πάντα γὰρ ὂν τως ἦν ὡς ἐμὲ παχὺ λεπτὸν, ἐλάνθανεν ἐκεῖνον. ἀγαπᾷ Κύριος παιδεύει, μαστιγεῖ δὲ υἱὸν ἂν παρα Ἐγὼ δὲ κατὰ τὸ δοκοῦν τινῶν φιλοσόφων ἀρίστων CHRONICON MAJUS. - LIB. 1V. B C cta Libya, quæ cives imperii cœlorum nutrivit, ut ait divinus Cosmas, quonam tempore subactæ sunt ab Umaro amera, post Mohametem ter exsecran- dum tertio, et in servitutem redacte? Factum hoc est manifesto imperante Constantino Pogonato, anno mundi 6134, antequam sancta et œecumenica sexta synodus haberetur, quo tenipore nec schismata nec dissidia in ecclesiis erant. Aliquanto post reges labore non levi sanctam urbem a manibus impio- rum vindicatam Romanorum tradiderunt imperio ; sed imperante Basilio porphyrogenito, qui Bulga- roctonus nominatur, rursus Ægypti ameras, Azi- zius, eamdem expugnavit, sepulcrum Salvatoris nostri Jesu Christi et sumptuose ornatum templum sanctissimum in potestatem redegit, supellectilem polluit, monasteria evertit, ubivis illic corpus ex- ercentes monachos, in quibus Italorum et aliarum gentium major, quam Romanorum numerus erat, aut occidit aut fugavit. Plane mirum autem est, ut aiunt, Christianos, cum conjuncta essent ecclesia, a Deo tum in potestatem impiorum traditos esse. Adeo ex his omnibus intelligitur, non propter pec- catum aliquod hostibus nos subjectos esse, sed ob singularem educationem, quemadmodum olim san- cti docuerunt: Quemcunque enim amat Deus, eum educat, et castigat filium, quem recipit, et quæ sequuntur. • Fidelis enim, ait, Dominus est, qui D non permittet vos ultra, quam sustinere possitis, tentari. > Item David : • Educando educavit me Dominus, nec vero morti me tradidit. › Etiam hoc audi. Quemadmodum Assyriorum re- gnum a Babyloniis eversum est, Babyloniorum a Persis, Persarum a Macedonibus, Macedonum a Romanis, ita Romanorum quoque imperium ab Otmanlidibus atque horum finis aderit justo et constituto tempore, evertenturque, sicut ait divinus Isaias in specie Idumææ. ‹ Dixit mihi Dominus : In- tra annum, qualis est annus mercenarii, deliciet gloria Cedar, et reliquiæ jaculorum fortium filio- rum Cedar exiguæ erunt, quoniam Dominus, Deus Israelis, locutus est. Ad quod dictum prophetæ se appliquans sapientissimus Stephanus Alexandrinus, anuo 6131, Septembris die 3, hebdomadis 6, de Ismaelitarum regno hoc thema fecit et constituit : ls potenter et prospere regnabit annos trecentos novem, in rerum angustiis et perturbatione deinde annos quinquaginta sex, ut omnino eorum imperium 'tum faustum tum infaustum futurum sit per an- nos 365. » Nonnulli vaticinium perperam. interpre- tati, astronomum male ratiociuatum esse affirmant, initium ducentes ab eo, quem dixi, anno. Quod si ita esset, falsus ille foret. At equidem de ea re quo- rumdam doctissimorum hominum sententias cognovi et didici, secundum quas sapiens ille vir initium

βασιλείας δηλοῦσι. Τὸ δὲ προσταχθὲν αὐτοὺς περιο δεῦσαι τὴν γῆν διδάσκει πάλιν ὡς διὰ τοῦ Θεοῦ πᾶσα βασιλεία συνίσταται· φησὶ γὰρ ὁ Εὐσέβιος ὁ Παμφίλου· Ἐπὶ τοῦ Αὐγούστου Οκταβίου Καίσαρος ἀρχὴν ἡ τετάρτη βασιλεία λαμβάνει, ἣν ὁ Δανιήλ τέταρτον θηρίον φοβερὸν ὀνομάζει, διότι μὲν τότε πρῶτος αὐτὸς ἐμονάρχησε καὶ τὸν κόσμον ὅλον σχε δὸν εἰπεῖν καθυπέταξεν. Οὗτος ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν ἀπελθὼν εἰς Δελφοὺς τοὺς νῦν ὀνομαζομέ νους Δαύλια, ηρώτησε τὸ μαντείον τίς μετ' αὐτὸν βασιλεύσῃ. Τοῦ δὲ Πυθίου μηδὲν ἀποκρινομένου ὁ δ᾽ αὖθις ἠρώτησε, διὰ τί σιγᾷ τὸ μαντείον ; Τότε ἡ Πυθία ἔφη Ελθόντος οὖν τούτου ἐν Ῥώμῃ, καὶ ἐν τῷ μέλλειν ἀποβιῶναι παρεγγύησε τοὺς ἐν τέλει αὐτοῦ χεῖρας κροτῆσαι καὶ γελάσα: ὡς ἐπὶ μίμου τελευτῆς. Τοῦτο δὲ ποιῆσαι διωρίσατο ἀποσκοπῶν εἰς τὸν ἀνθρώπινον βίον ὡς γέλωτος ἄξιον. • • • • ἀνδρῶν οἰδὼς καὶ ἀνεγνωκώς. Οὐκ ἀρχὴν τῆς τῶν Α ποικίλοι τὸ ἰσχυρὸν καὶ εὔτονον τῆς τῶν Ῥωμαίων Ισμαηλιτών θρησκείας ή βασιλείας ὁ σοφὸς οὗτος ἐποίει ἀπὸ τῶν χρόνων Μωάμεθ, ἀλλ᾿ ὥσπερ περὶ τῆς προφητείας Δανιὴλ τοῦ θείου. Τέταρτον θηρίον ὀνομάζει τὴν τῶν Ῥωμαίων βασιλείαν· καὶ οὐκ ἀρχὴν ποιοῦσιν οἱ ἐξηγηταὶ ἀπὸ 'Ρώμου καὶ Ρω- μύλου, οὔτε δυναστείας Ρωμαίων, ἀριστοκρατείας, δημοκρατείας, διδακτορίας, ὑπατίας καὶ βασιλείας μνημονεύουσιν, ἀλλὰ μόνον ἐκ τοῦ Οκταβίου Και- σαρος διὰ τὴν κατάπαυσιν τῆς μοναρχίας, καθὼς κάτωθεν βηθήσεται. Οὕτω μὲν καὶ ὁ σοφώτατος Στέφανος ἐκ τοῦ Οτμάνου ἀμηρᾶ ἀρχὴν τοῦ κανονίου αὐτοῦ ποιεῖ. Ἔτι δὲ καὶ ὁ σοφώτατος Λέων ὁ βασιλεὺς Ῥωμαίων θεμάτιον καὶ αὐτὸς ἐποίησε, τρισαρίθμου κύκλου εὑρὼν κρατῆσαι ἔχει βασιλεία δυνατὴ καὶ ἰσχυρὰ ἡ ἐκ τῆς ᾿Αγαρ, του- Β τέστιν ἔτη τριακόσια. Η δὲ συστροφή πεντήκοντα ἐξ οὐκ ἐμνήσθη. Εἶτα τὸ ξανθόν γένος ἅμα μετὰ τῶν πρακτόρων ὅλον Ἰσραὴλ τροπώσουσι κατὰ τοὺς χρησμούς τῶν θείων ἀνδρῶν. Καὶ διὰ μὲν οὖν τῶν τεσσάρων ἀνέμων τὰς τέσσαρας μεγάλας βασιλείας Ο μέγιστος διδάσκει Ζαχαρίας καὶ Δανιὴλ ὁ θεῖος, τὴν Χαλδαίων λέγω, τὴν Περσῶν καὶ τὴν τῶν Μα κεδόνων καὶ τὴν τῶν Ῥωμαίων. Τὰ δὲ δύο ὄρη τὰ χαλκᾶ τὰ δύο κλίματα τῆς οἰκουμένης είναι φασίν εἰς δύο γὰρ τέμνεται, εἰς τε ᾿Ασίαν καὶ Εὐρώπην. Καὶ οἱ μὲν πυῤῥοὶ ἵπποι τὸ μιαιφόνον τῶν Χαλδαίων σημαίνουσιν, οἱ δὲ μέλανες τὸν ἐπενεχθέντα παρά Περσῶν καὶ Μήδων τοῖς Βαβυλωνίοις θάνατον, οἱ δὲ λευκοὶ τὸ σαφὲς τῆς δόξης τῶν Μακεδόνων· οὐ γὰρ ὥσπερ αἱ ἄλλαι βασιλεῖαι καὶ αὕτη. Οἱ δὲ ψαροὶ καὶ Καὶ περὶ μὲν οὖν τῶν προειρημένων βασιλειών Δανιὴλ ὁ θεῖος προφήτης καὶ ὁ θεῖος Ζαχαρίας καὶ ἕτεροι, ὡς προείπομεν, τήν τε ἀνόρθωσιν αὐτῶν καὶ κατάλυσιν καὶ τὰ συμβάντα πάντα διὰ Πνεύματος ἁγίου λέγουσιν, ὁμοίως δὲ καὶ Ἡσαΐας καὶ ὁ σοφὸς Στέφανος καὶ Λέων ὁ βασιλεὺς περὶ τῆς καταλύ- σεως τῆς βασιλείας, ώς προείπομεν. Ο δὲ θεόπτης Μωσῆς περὶ ἀναβάσεως καὶ εὐτυχίας ἐν τῇ Γενέσει τάδε διέξεισιν· « Ο πατριάρχης ἡμῶν ᾿Αβραὰμ υἱοὺς ἐγέννησεν ὀκτώ, πρῶτον μὲν Ἰσμαὴλ τὸν νόθον ἐκ τῆς ᾿Αγαρ, δεύτερον Ἰσαὰκ ἐξ ἐπαγγελίας ἐκ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ Σάββας, ὃς καὶ εὐλογήθη παρὰ θεοῦ. GEORGII PHRANTZÆÆ C colores robur et potentiam imperii Romanorum. Deinde mandato, ut terram obeant, significatur, per Deum omne constare regnum. Dicit enim Ex- sebius Pamphili, ab Augusto Octavio Gæsare quar- tum regnum initium capere, quoniam tum is pri- mus solus imperavit, et totum pæne orbem terra- rum sibi subjecit. Is quondaro Delphos, qui nunc Daulia appellantur, profectus, oraculum consuluit, quis post se imperaturus esset. Cum nihil respon- deret Pythia, iterum rogavit, quare oraculum sile- ret. Tum Pythia respondit. . . . is Romam rever- sus, cum mors ipsi instaret, imperavit primoribus. superstitionis et imperii Ismaelitarum non a Moha- metis ætate duxit, sed ad modum vaticinii divini Danielis locutus est. Is quartam bestiam Romano- ruin imperium appellavit: nec interpretes a Remo et Romulo initium capiunt, aut Romanorum prin- cipatus, nobiliumn, plebis, dictatorum, consulum, re- gum imperia commemorant, sed ab Octavio demum Cæsare propter exitum monarchiæ, quemadmodum infra docebitur. Eodem igitur modo sapientissimus Stephanus ab Otmane amera canonis sui initium facit. Etiam doctissimus Romanorum imperator Leo thema fecit, qui florentem et vigentem Imperii Sa- racenorum statum ter computandum circulum te- D ut plauderent et riderent ut in fiqe mimi. Hoc fieri nere, hoc est, aunos trecentos duraturun invenit. Perturbati imperii per anuos quinquaginta sex non fecit mentionem. Deinde flava gens una cum vindi. cibus omne Ismaelis genus fugabit secundum divi- norum hominum vaticinia. Quatuor ventis autem quatuor magna imperia Zacharias et divinus Daniel significant, Chaldæorum, Persarum, Macedonum et Romanorum. Duos æneos montes antem durs terræ regiones esse dicunt; in duas enim partes terra dividitur, Asiam et Europam. Atque rufi equi atrocitatem Chaldæorum significant, nigri a Persis ez Medis Babyloniis illatum interitum, candidi cla- ram Macedonum gloriam; neque enim horum im- perium cæteris simile est ; cineracei vero et versi- voluit, quoniam vitam rem esse risu dignam pu- tabat. De iis igitur, quæ modo commemoravi, regnis Daniel, divinus propheta, divinus Zacharias alii- que, ut dictum est, de corum tum origine tum exitu et rebus gestis, a sancto Spiritu edocti, dixerunt. Similiter quæ Isaias, et sapientissimus Stephanus el Leo imperator de exitu imperii docuerint, explicui- mus. Qui Deum vidit Moses de incrementis et successu in Genesi hæc explicat: Abrahamus, pa- triarcha noster, filios octo procreavit, primum Ismaelem nothum, ex Agar, deinde promissum sibi Isaacum e Sarra uxore, cui benedictum est a Deo. Sarra mortua, Cheturam duxit, e qua filios sex ge-

βασιλείας δηλοῦσι. Τὸ δὲ προσταχθὲν αὐτοὺς περιο δεῦσαι τὴν γῆν διδάσκει πάλιν ὡς διὰ τοῦ Θεοῦ πᾶσα βασιλεία συνίσταται· φησὶ γὰρ ὁ Εὐσέβιος ὁ Παμφίλου· Ἐπὶ τοῦ Αὐγούστου Οκταβίου Καίσαρος ἀρχὴν ἡ τετάρτη βασιλεία λαμβάνει, ἣν ὁ Δανιήλ τέταρτον θηρίον φοβερὸν ὀνομάζει, διότι μὲν τότε πρῶτος αὐτὸς ἐμονάρχησε καὶ τὸν κόσμον ὅλον σχε δὸν εἰπεῖν καθυπέταξεν. Οὗτος ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν ἀπελθὼν εἰς Δελφοὺς τοὺς νῦν ὀνομαζομέ νους Δαύλια, ηρώτησε τὸ μαντείον τίς μετ' αὐτὸν βασιλεύσῃ. Τοῦ δὲ Πυθίου μηδὲν ἀποκρινομένου ὁ δ᾽ αὖθις ἠρώτησε, διὰ τί σιγᾷ τὸ μαντείον ; Τότε ἡ Πυθία ἔφη Ελθόντος οὖν τούτου ἐν Ῥώμῃ, καὶ ἐν τῷ μέλλειν ἀποβιῶναι παρεγγύησε τοὺς ἐν τέλει αὐτοῦ χεῖρας κροτῆσαι καὶ γελάσα: ὡς ἐπὶ μίμου τελευτῆς. Τοῦτο δὲ ποιῆσαι διωρίσατο ἀποσκοπῶν εἰς τὸν ἀνθρώπινον βίον ὡς γέλωτος ἄξιον. • • • • ἀνδρῶν οἰδὼς καὶ ἀνεγνωκώς. Οὐκ ἀρχὴν τῆς τῶν Α ποικίλοι τὸ ἰσχυρὸν καὶ εὔτονον τῆς τῶν Ῥωμαίων Ισμαηλιτών θρησκείας ή βασιλείας ὁ σοφὸς οὗτος ἐποίει ἀπὸ τῶν χρόνων Μωάμεθ, ἀλλ᾿ ὥσπερ περὶ τῆς προφητείας Δανιὴλ τοῦ θείου. Τέταρτον θηρίον ὀνομάζει τὴν τῶν Ῥωμαίων βασιλείαν· καὶ οὐκ ἀρχὴν ποιοῦσιν οἱ ἐξηγηταὶ ἀπὸ 'Ρώμου καὶ Ρω- μύλου, οὔτε δυναστείας Ρωμαίων, ἀριστοκρατείας, δημοκρατείας, διδακτορίας, ὑπατίας καὶ βασιλείας μνημονεύουσιν, ἀλλὰ μόνον ἐκ τοῦ Οκταβίου Και- σαρος διὰ τὴν κατάπαυσιν τῆς μοναρχίας, καθὼς κάτωθεν βηθήσεται. Οὕτω μὲν καὶ ὁ σοφώτατος Στέφανος ἐκ τοῦ Οτμάνου ἀμηρᾶ ἀρχὴν τοῦ κανονίου αὐτοῦ ποιεῖ. Ἔτι δὲ καὶ ὁ σοφώτατος Λέων ὁ βασιλεὺς Ῥωμαίων θεμάτιον καὶ αὐτὸς ἐποίησε, τρισαρίθμου κύκλου εὑρὼν κρατῆσαι ἔχει βασιλεία δυνατὴ καὶ ἰσχυρὰ ἡ ἐκ τῆς ᾿Αγαρ, του- Β τέστιν ἔτη τριακόσια. Η δὲ συστροφή πεντήκοντα ἐξ οὐκ ἐμνήσθη. Εἶτα τὸ ξανθόν γένος ἅμα μετὰ τῶν πρακτόρων ὅλον Ἰσραὴλ τροπώσουσι κατὰ τοὺς χρησμούς τῶν θείων ἀνδρῶν. Καὶ διὰ μὲν οὖν τῶν τεσσάρων ἀνέμων τὰς τέσσαρας μεγάλας βασιλείας Ο μέγιστος διδάσκει Ζαχαρίας καὶ Δανιὴλ ὁ θεῖος, τὴν Χαλδαίων λέγω, τὴν Περσῶν καὶ τὴν τῶν Μα κεδόνων καὶ τὴν τῶν Ῥωμαίων. Τὰ δὲ δύο ὄρη τὰ χαλκᾶ τὰ δύο κλίματα τῆς οἰκουμένης είναι φασίν εἰς δύο γὰρ τέμνεται, εἰς τε ᾿Ασίαν καὶ Εὐρώπην. Καὶ οἱ μὲν πυῤῥοὶ ἵπποι τὸ μιαιφόνον τῶν Χαλδαίων σημαίνουσιν, οἱ δὲ μέλανες τὸν ἐπενεχθέντα παρά Περσῶν καὶ Μήδων τοῖς Βαβυλωνίοις θάνατον, οἱ δὲ λευκοὶ τὸ σαφὲς τῆς δόξης τῶν Μακεδόνων· οὐ γὰρ ὥσπερ αἱ ἄλλαι βασιλεῖαι καὶ αὕτη. Οἱ δὲ ψαροὶ καὶ Καὶ περὶ μὲν οὖν τῶν προειρημένων βασιλειών Δανιὴλ ὁ θεῖος προφήτης καὶ ὁ θεῖος Ζαχαρίας καὶ ἕτεροι, ὡς προείπομεν, τήν τε ἀνόρθωσιν αὐτῶν καὶ κατάλυσιν καὶ τὰ συμβάντα πάντα διὰ Πνεύματος ἁγίου λέγουσιν, ὁμοίως δὲ καὶ Ἡσαΐας καὶ ὁ σοφὸς Στέφανος καὶ Λέων ὁ βασιλεὺς περὶ τῆς καταλύ- σεως τῆς βασιλείας, ώς προείπομεν. Ο δὲ θεόπτης Μωσῆς περὶ ἀναβάσεως καὶ εὐτυχίας ἐν τῇ Γενέσει τάδε διέξεισιν· « Ο πατριάρχης ἡμῶν ᾿Αβραὰμ υἱοὺς ἐγέννησεν ὀκτώ, πρῶτον μὲν Ἰσμαὴλ τὸν νόθον ἐκ τῆς ᾿Αγαρ, δεύτερον Ἰσαὰκ ἐξ ἐπαγγελίας ἐκ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ Σάββας, ὃς καὶ εὐλογήθη παρὰ θεοῦ. GEORGII PHRANTZÆÆ C colores robur et potentiam imperii Romanorum. Deinde mandato, ut terram obeant, significatur, per Deum omne constare regnum. Dicit enim Ex- sebius Pamphili, ab Augusto Octavio Gæsare quar- tum regnum initium capere, quoniam tum is pri- mus solus imperavit, et totum pæne orbem terra- rum sibi subjecit. Is quondaro Delphos, qui nunc Daulia appellantur, profectus, oraculum consuluit, quis post se imperaturus esset. Cum nihil respon- deret Pythia, iterum rogavit, quare oraculum sile- ret. Tum Pythia respondit. . . . is Romam rever- sus, cum mors ipsi instaret, imperavit primoribus. superstitionis et imperii Ismaelitarum non a Moha- metis ætate duxit, sed ad modum vaticinii divini Danielis locutus est. Is quartam bestiam Romano- ruin imperium appellavit: nec interpretes a Remo et Romulo initium capiunt, aut Romanorum prin- cipatus, nobiliumn, plebis, dictatorum, consulum, re- gum imperia commemorant, sed ab Octavio demum Cæsare propter exitum monarchiæ, quemadmodum infra docebitur. Eodem igitur modo sapientissimus Stephanus ab Otmane amera canonis sui initium facit. Etiam doctissimus Romanorum imperator Leo thema fecit, qui florentem et vigentem Imperii Sa- racenorum statum ter computandum circulum te- D ut plauderent et riderent ut in fiqe mimi. Hoc fieri nere, hoc est, aunos trecentos duraturun invenit. Perturbati imperii per anuos quinquaginta sex non fecit mentionem. Deinde flava gens una cum vindi. cibus omne Ismaelis genus fugabit secundum divi- norum hominum vaticinia. Quatuor ventis autem quatuor magna imperia Zacharias et divinus Daniel significant, Chaldæorum, Persarum, Macedonum et Romanorum. Duos æneos montes antem durs terræ regiones esse dicunt; in duas enim partes terra dividitur, Asiam et Europam. Atque rufi equi atrocitatem Chaldæorum significant, nigri a Persis ez Medis Babyloniis illatum interitum, candidi cla- ram Macedonum gloriam; neque enim horum im- perium cæteris simile est ; cineracei vero et versi- voluit, quoniam vitam rem esse risu dignam pu- tabat. De iis igitur, quæ modo commemoravi, regnis Daniel, divinus propheta, divinus Zacharias alii- que, ut dictum est, de corum tum origine tum exitu et rebus gestis, a sancto Spiritu edocti, dixerunt. Similiter quæ Isaias, et sapientissimus Stephanus el Leo imperator de exitu imperii docuerint, explicui- mus. Qui Deum vidit Moses de incrementis et successu in Genesi hæc explicat: Abrahamus, pa- triarcha noster, filios octo procreavit, primum Ismaelem nothum, ex Agar, deinde promissum sibi Isaacum e Sarra uxore, cui benedictum est a Deo. Sarra mortua, Cheturam duxit, e qua filios sex ge-

βασιλείας δηλοῦσι. Τὸ δὲ προσταχθὲν αὐτοὺς περιο δεῦσαι τὴν γῆν διδάσκει πάλιν ὡς διὰ τοῦ Θεοῦ πᾶσα βασιλεία συνίσταται· φησὶ γὰρ ὁ Εὐσέβιος ὁ Παμφίλου· Ἐπὶ τοῦ Αὐγούστου Οκταβίου Καίσαρος ἀρχὴν ἡ τετάρτη βασιλεία λαμβάνει, ἣν ὁ Δανιήλ τέταρτον θηρίον φοβερὸν ὀνομάζει, διότι μὲν τότε πρῶτος αὐτὸς ἐμονάρχησε καὶ τὸν κόσμον ὅλον σχε δὸν εἰπεῖν καθυπέταξεν. Οὗτος ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν ἀπελθὼν εἰς Δελφοὺς τοὺς νῦν ὀνομαζομέ νους Δαύλια, ηρώτησε τὸ μαντείον τίς μετ' αὐτὸν βασιλεύσῃ. Τοῦ δὲ Πυθίου μηδὲν ἀποκρινομένου ὁ δ᾽ αὖθις ἠρώτησε, διὰ τί σιγᾷ τὸ μαντείον ; Τότε ἡ Πυθία ἔφη Ελθόντος οὖν τούτου ἐν Ῥώμῃ, καὶ ἐν τῷ μέλλειν ἀποβιῶναι παρεγγύησε τοὺς ἐν τέλει αὐτοῦ χεῖρας κροτῆσαι καὶ γελάσα: ὡς ἐπὶ μίμου τελευτῆς. Τοῦτο δὲ ποιῆσαι διωρίσατο ἀποσκοπῶν εἰς τὸν ἀνθρώπινον βίον ὡς γέλωτος ἄξιον. • • • • ἀνδρῶν οἰδὼς καὶ ἀνεγνωκώς. Οὐκ ἀρχὴν τῆς τῶν Α ποικίλοι τὸ ἰσχυρὸν καὶ εὔτονον τῆς τῶν Ῥωμαίων Ισμαηλιτών θρησκείας ή βασιλείας ὁ σοφὸς οὗτος ἐποίει ἀπὸ τῶν χρόνων Μωάμεθ, ἀλλ᾿ ὥσπερ περὶ τῆς προφητείας Δανιὴλ τοῦ θείου. Τέταρτον θηρίον ὀνομάζει τὴν τῶν Ῥωμαίων βασιλείαν· καὶ οὐκ ἀρχὴν ποιοῦσιν οἱ ἐξηγηταὶ ἀπὸ 'Ρώμου καὶ Ρω- μύλου, οὔτε δυναστείας Ρωμαίων, ἀριστοκρατείας, δημοκρατείας, διδακτορίας, ὑπατίας καὶ βασιλείας μνημονεύουσιν, ἀλλὰ μόνον ἐκ τοῦ Οκταβίου Και- σαρος διὰ τὴν κατάπαυσιν τῆς μοναρχίας, καθὼς κάτωθεν βηθήσεται. Οὕτω μὲν καὶ ὁ σοφώτατος Στέφανος ἐκ τοῦ Οτμάνου ἀμηρᾶ ἀρχὴν τοῦ κανονίου αὐτοῦ ποιεῖ. Ἔτι δὲ καὶ ὁ σοφώτατος Λέων ὁ βασιλεὺς Ῥωμαίων θεμάτιον καὶ αὐτὸς ἐποίησε, τρισαρίθμου κύκλου εὑρὼν κρατῆσαι ἔχει βασιλεία δυνατὴ καὶ ἰσχυρὰ ἡ ἐκ τῆς ᾿Αγαρ, του- Β τέστιν ἔτη τριακόσια. Η δὲ συστροφή πεντήκοντα ἐξ οὐκ ἐμνήσθη. Εἶτα τὸ ξανθόν γένος ἅμα μετὰ τῶν πρακτόρων ὅλον Ἰσραὴλ τροπώσουσι κατὰ τοὺς χρησμούς τῶν θείων ἀνδρῶν. Καὶ διὰ μὲν οὖν τῶν τεσσάρων ἀνέμων τὰς τέσσαρας μεγάλας βασιλείας Ο μέγιστος διδάσκει Ζαχαρίας καὶ Δανιὴλ ὁ θεῖος, τὴν Χαλδαίων λέγω, τὴν Περσῶν καὶ τὴν τῶν Μα κεδόνων καὶ τὴν τῶν Ῥωμαίων. Τὰ δὲ δύο ὄρη τὰ χαλκᾶ τὰ δύο κλίματα τῆς οἰκουμένης είναι φασίν εἰς δύο γὰρ τέμνεται, εἰς τε ᾿Ασίαν καὶ Εὐρώπην. Καὶ οἱ μὲν πυῤῥοὶ ἵπποι τὸ μιαιφόνον τῶν Χαλδαίων σημαίνουσιν, οἱ δὲ μέλανες τὸν ἐπενεχθέντα παρά Περσῶν καὶ Μήδων τοῖς Βαβυλωνίοις θάνατον, οἱ δὲ λευκοὶ τὸ σαφὲς τῆς δόξης τῶν Μακεδόνων· οὐ γὰρ ὥσπερ αἱ ἄλλαι βασιλεῖαι καὶ αὕτη. Οἱ δὲ ψαροὶ καὶ Καὶ περὶ μὲν οὖν τῶν προειρημένων βασιλειών Δανιὴλ ὁ θεῖος προφήτης καὶ ὁ θεῖος Ζαχαρίας καὶ ἕτεροι, ὡς προείπομεν, τήν τε ἀνόρθωσιν αὐτῶν καὶ κατάλυσιν καὶ τὰ συμβάντα πάντα διὰ Πνεύματος ἁγίου λέγουσιν, ὁμοίως δὲ καὶ Ἡσαΐας καὶ ὁ σοφὸς Στέφανος καὶ Λέων ὁ βασιλεὺς περὶ τῆς καταλύ- σεως τῆς βασιλείας, ώς προείπομεν. Ο δὲ θεόπτης Μωσῆς περὶ ἀναβάσεως καὶ εὐτυχίας ἐν τῇ Γενέσει τάδε διέξεισιν· « Ο πατριάρχης ἡμῶν ᾿Αβραὰμ υἱοὺς ἐγέννησεν ὀκτώ, πρῶτον μὲν Ἰσμαὴλ τὸν νόθον ἐκ τῆς ᾿Αγαρ, δεύτερον Ἰσαὰκ ἐξ ἐπαγγελίας ἐκ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ Σάββας, ὃς καὶ εὐλογήθη παρὰ θεοῦ. GEORGII PHRANTZÆÆ C colores robur et potentiam imperii Romanorum. Deinde mandato, ut terram obeant, significatur, per Deum omne constare regnum. Dicit enim Ex- sebius Pamphili, ab Augusto Octavio Gæsare quar- tum regnum initium capere, quoniam tum is pri- mus solus imperavit, et totum pæne orbem terra- rum sibi subjecit. Is quondaro Delphos, qui nunc Daulia appellantur, profectus, oraculum consuluit, quis post se imperaturus esset. Cum nihil respon- deret Pythia, iterum rogavit, quare oraculum sile- ret. Tum Pythia respondit. . . . is Romam rever- sus, cum mors ipsi instaret, imperavit primoribus. superstitionis et imperii Ismaelitarum non a Moha- metis ætate duxit, sed ad modum vaticinii divini Danielis locutus est. Is quartam bestiam Romano- ruin imperium appellavit: nec interpretes a Remo et Romulo initium capiunt, aut Romanorum prin- cipatus, nobiliumn, plebis, dictatorum, consulum, re- gum imperia commemorant, sed ab Octavio demum Cæsare propter exitum monarchiæ, quemadmodum infra docebitur. Eodem igitur modo sapientissimus Stephanus ab Otmane amera canonis sui initium facit. Etiam doctissimus Romanorum imperator Leo thema fecit, qui florentem et vigentem Imperii Sa- racenorum statum ter computandum circulum te- D ut plauderent et riderent ut in fiqe mimi. Hoc fieri nere, hoc est, aunos trecentos duraturun invenit. Perturbati imperii per anuos quinquaginta sex non fecit mentionem. Deinde flava gens una cum vindi. cibus omne Ismaelis genus fugabit secundum divi- norum hominum vaticinia. Quatuor ventis autem quatuor magna imperia Zacharias et divinus Daniel significant, Chaldæorum, Persarum, Macedonum et Romanorum. Duos æneos montes antem durs terræ regiones esse dicunt; in duas enim partes terra dividitur, Asiam et Europam. Atque rufi equi atrocitatem Chaldæorum significant, nigri a Persis ez Medis Babyloniis illatum interitum, candidi cla- ram Macedonum gloriam; neque enim horum im- perium cæteris simile est ; cineracei vero et versi- voluit, quoniam vitam rem esse risu dignam pu- tabat. De iis igitur, quæ modo commemoravi, regnis Daniel, divinus propheta, divinus Zacharias alii- que, ut dictum est, de corum tum origine tum exitu et rebus gestis, a sancto Spiritu edocti, dixerunt. Similiter quæ Isaias, et sapientissimus Stephanus el Leo imperator de exitu imperii docuerint, explicui- mus. Qui Deum vidit Moses de incrementis et successu in Genesi hæc explicat: Abrahamus, pa- triarcha noster, filios octo procreavit, primum Ismaelem nothum, ex Agar, deinde promissum sibi Isaacum e Sarra uxore, cui benedictum est a Deo. Sarra mortua, Cheturam duxit, e qua filios sex ge-

Μετὰ δὲ τὸ ἀποθανεῖν Σάρραν ἔλαβε τὴν Χετοῦραν καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰσαάκ, καὶ στήσω εἰς γυναῖκα, ἐξ ἧς ἐγέννησεν υἱοὺς ἐξ, τον Ζομαι, τὸν εξαί, τὸν Μαδάϊ, τὸν Μαδιάμ καὶ τὸν Ἐβόε: καὶ τὸν Σοῖαι. Αλλ' ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ τὸν νόθον ἐπανε έλθωμεν. Μετὰ τὸ συγγενέσθαι ᾽Αβραὰμ τῇ Αγαρ εὑρέθη ἐν γαστρὶ ἐχούσα, καὶ ἰδοῦσα Σάββα ἐζηλοτύπει αὐτῆς, καὶ ὠνείδιζε τὸν ᾿Αβραάμ, καὶ ἔθλιψε καὶ ἐλύπει τὴν ᾿Αγαρ. Ἡ δὲ Αγαρ, μὴ δυ- ναμένη τοσοῦτον θλίβεσθαι καὶ κακουχεῖσθαι ὑπὲ τῆς κυρίας, ἀπέδρα, καὶ ἐν τῷ ἀποδιδράσκειν αὐτὴν ἐκ τῆς κυρίας αὐτῆς τῆς Σάββας ἀπήντησεν αὐτῇ ἄγγελος Κυρίου λέγων· « Αποστράφηθι πρὸς τὴν κυρίαν σου, καὶ ταπεινώθητε ὑπὸ τὰς χεῖρας αὐ τῆς. » Καὶ εἶπεν αὐτῇ ὁ ἄγγελος Κυρίου· . Ἰδοὺ σὺ ἐν γαστρὶ ἔχεις, καὶ τέξῃ υἱὸν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰσμαήλ, ὅτι ἐπήκουσε Κύριος τὴν τα- Β πείνωσίν σου. Οὗτος ἔσται ἄγροικος άνθρωπος, καὶ αἱ χεῖρες αὐτοῦ ἐπὶ πάντας, καὶ αἱ χεῖρες πάντων ἐπ' αὐτόν· καὶ κατὰ πρόσωπον πάντων τῶν ἀδελ φῶν αὐτοῦ κατοικήσει. » Καὶ πάλιν ἐπὶ κεφαλαίῳ ιζ', εἶπεν ὁ Θεὸς τῷ ᾽Αβραὰμ περὶ τῆς Σάρρας τῆς γυ- ναικὸς αὐτοῦ · ο Σάρραν τὴν γυναῖκά σου ευλογήσω, καὶ δώσω σοι ἐξ αὐτῆς τέκνον, καὶ εὐλογήσω αύ- τὸν, καὶ ἔσται εἰς ἔθνη, καὶ βασιλεῖαι ἐθνῶν ἐξ αὐτ τοῦ ἔσονται. » Καὶ ἔπεσεν Αβραὰμ ἐπὶ πρόσωπον αὐτοῦ καὶ ἐγέλασε, καὶ εἶπεν ἐν τῇ διανοίᾳ αὐτοῦ λέγων· « Εἰ δυνατὸν, τῷ ἑκατονταετεί υἱὸς γενήσετ ται, καὶ Σάββα ἐνενήκοντα ἐτῶν οὖσα τέξεται. » Εἶπε δὲ ᾽Αβραὰμ πρὸς τὸν Θεόν· ε Ισμαήλ οὗτος ζήτω ἐναντίον σου. » Εἶπε δὲ ὁ Θεὸς πρὸς ᾿Αβραάμ ° Ναί, ἰδοὺ Σάρρα ή γυνή σου τέξεται σοι υἱὸν, καὶ τὴν διαθήκην μου πρὸς αὐτὸν εἰς διαθήκην αἰώνιον, εἶναι αὐτῷ Θεὸς ὡς καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ μετ' αὐτόν. Περὶ δὲ Ἰσραὴλ ἰδοὺ ἐπήκουσά σου, καὶ ἰδοὺ εὐλόγησα αὐτὸν καὶ πληθυνῶ αὐτὸν σφόδρα· δώδεκα ἔθνη γεννήσει, καὶ δώσω αὐτὸν εἰς ἔθνος μέγα. Τὴν δὲ διαθήκην μου στήσω πρὸς Ἰσαάκ, ἂν τέξεται και Σάββα εἰς τὸν καιρὸν τοῦτον. » Ωδε δυνάμεθα και ταλαβεῖν τὸ μέγα μυστήριον τῆς εὐσεβοῦς καὶ ὑγιοῦ; καὶ ἁγίας ἡμῶν πίστεως, καὶ τὴν ἀσέβειαν ἦν ἔχου- σιν οἱ ᾿Αγαρηνοί. Καὶ οὐκ εἶπεν αὐτῷ ὁ Θεὸς ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ δίς. Εν πρώτοις μὲν εἶπε· Τέξεις υἱὸν καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰσαὰκ, καὶ στήσω τὴν διαθήκην μου πρὸς αὐτὸν εἰς διαθήκην αιώνιον, καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ μετ' αὐτόν. » Ὁ δὲ 'Αβραάμ αἰτήσας τῷ Θεῷ οὕτως ποιῆσαι καὶ τὸν Ἰσμαὴλ καὶ εὐλογῆσαι αὐτὸν, ὁ δὲ Θεὸς ἀποκριθεὶς εἶπεν· Ἰδοὺ εὐλόγησα αὐτὸν, καὶ πληθυνῶ αὐτὸν σφόδρα, καὶ δώδεκα ἔθνη γεννήσει καὶ εἰς ἔθνος μέγα ἔσται. Τὴν δὲ διαθήκην μου στήσω πρὸς Ισαάκ. › Καὶ οὐκ ἠθέλησεν ὁ Θεὸς δῶσαι καὶ ἐμπιστεῦσαι τὴν διαθή την αὑτοῦ τῷ Ἰσραὴλ καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ, ἀλλὰ μένῳ τῷ Ἰσαὰκ καὶ τοῖς ἐξ αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα. Καὶ ἦν θαυμάται εἰ τίς οὐ δύναται καταλαβεῖν τὴν ἔννοιαν τῶν τοιούτων ῥητῶν, οἱ δὲ ᾿Αγαρηνοί, βάρβαροι καὶ ἄγροικοι ὄντες, οὐκ οἴδασιν ὀρθῶς τὴν ἔννοιαν τῶν ῥητῶν, καὶ κλαύσωσι, πῶς ὁ Θεὸς ἐξ ἀρχῆς ἐξένωσε τὴν πατριάρχην αὐτῶν καὶ αὐτοὺς τῆς διαθήκης αὐτοῦ καὶ τῆς χάριτος, ἀλλὰ οὗτοι κομπάζουσι πῶς καὶ αὐτοὶ ἀπόγονοί εἰσι τοῦ 'Αβραὰμ καὶ ὁ Θεὸς εὐλόγησε καὶ τὸν Ἰσμαήλ ὡς • CHRONICON MAJUS. - - 1.IB. IV. C • neravit, Zombram, Iezai, Madai, Madiam, Eboei, c Soiai. Sed redeamus ad Ismaelem nothum. Agar ab Abrahamo compressa, gravida facta est. Quod ubi animadvertit Sarra, invidia commota, expro- brabat, atque lædebat et affligebat Agar. Qua: cum heræ cruciatus et injurias sustinere non posset, aufugit. At profugienti a Sarra hera obviam venit angelus, et eam cohortatus est, ut rediret art beran, et imperio ejus se subjiceret. Ac dixit ei angelus Dei : ‹ Ecce in ventre geris, et filium paries quem appellabis Ismaelem, quoniam Dominus exaudivit agritudinem tuam. Erit is ferus homo, et manus ejus adversus omnes, et omuium manus adversus D ipsum intentæ erunt ; atque habitabit in conspectu omnium fra'rum suorum. › Rursus capite 17, Deus Abrahanio de Sarra, uxore ejus, dixit : « Benedicam Šarræ, uxori tuæ, et ex eadem filium tibi dabo, atque benedicam illi, eritque is gentium origo, el regna gentium ex eodem exsistent. » Atque procu- buit Abrahamus in faciem risitque, atque dixit cum animo : Si fieri potest, centenario Glius nascetur, et Sarra pariet ætatis anno nonagesimo. Dixitque Deo Abrahamus: ‹ Ismael hic coram te vivat. › Dixit Deus Abrahamo: ‹ Profecto Sarra, uxor tua, filium tibi pariet, et nominabis eum Isaacum, atque faciam cum eo pactionem meam in tempus æter- uùm, ut sim ipsi et posteris ejus Deus. De Ismaele PATROL. GR. CLVI. autein exaudivi te, et ci benedixi, et magnopere eum augebo. » Duodecim nationes procreabit, at- que in magnam gentem eum faciam. Pactionem au- tem nieam cum Isaaco faciam, quem Sarra tibi pariet in hocce tempus. » lia comprehendere possumus magnum mysterium pi.e, sanæ et sanctæ fidei nos- tre, et impietatem, cui Agareui obnoxii sunt. Ne- que seniel ei Deus illud dixit, sed bis. Primum di- xit: Procreabis filium et appellabis eum Isaacum, et pactionem meam cum eo faciam in tempus æter - num, cum ipso et posteris ejus. » Cum autem Abram hamus Deum rogaret, ut idem Ismacli faceret eique benediceret, respondens Deus: Ecce, inquit, be- nedixi illi et magnopere eum augebo, atque duo- decim nationes procreabit et gens magna exșistet. At pactionem meam cum Isaaco faciam. › Noluit igitur Deus pactionem suam Ismaeli et posteris ejus dare aut confidere, sed soli Isaaco et hujus posteris in tempus æternum. Atque mirandum sit, si quis assequi nequeat horum verborum senten- tiam. Agareni tamen, barbari et feri homines, haud recte intelligunt verborum sensum, et lacrymanto, quod Deus a principio eorum patriarcham et ipsos pactione et gratia sua exclusit; at gloriantur iidem, quod ipsi quoque Abrahami (posteri sint et Deus Ismaeli haud secus atque Isaaco benedixerit. Er- rant autem hac in re, ut in omuibus solent, quod '

Μετὰ δὲ τὸ ἀποθανεῖν Σάρραν ἔλαβε τὴν Χετοῦραν καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰσαάκ, καὶ στήσω εἰς γυναῖκα, ἐξ ἧς ἐγέννησεν υἱοὺς ἐξ, τον Ζομαι, τὸν εξαί, τὸν Μαδάϊ, τὸν Μαδιάμ καὶ τὸν Ἐβόε: καὶ τὸν Σοῖαι. Αλλ' ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ τὸν νόθον ἐπανε έλθωμεν. Μετὰ τὸ συγγενέσθαι ᾽Αβραὰμ τῇ Αγαρ εὑρέθη ἐν γαστρὶ ἐχούσα, καὶ ἰδοῦσα Σάββα ἐζηλοτύπει αὐτῆς, καὶ ὠνείδιζε τὸν ᾿Αβραάμ, καὶ ἔθλιψε καὶ ἐλύπει τὴν ᾿Αγαρ. Ἡ δὲ Αγαρ, μὴ δυ- ναμένη τοσοῦτον θλίβεσθαι καὶ κακουχεῖσθαι ὑπὲ τῆς κυρίας, ἀπέδρα, καὶ ἐν τῷ ἀποδιδράσκειν αὐτὴν ἐκ τῆς κυρίας αὐτῆς τῆς Σάββας ἀπήντησεν αὐτῇ ἄγγελος Κυρίου λέγων· « Αποστράφηθι πρὸς τὴν κυρίαν σου, καὶ ταπεινώθητε ὑπὸ τὰς χεῖρας αὐ τῆς. » Καὶ εἶπεν αὐτῇ ὁ ἄγγελος Κυρίου· . Ἰδοὺ σὺ ἐν γαστρὶ ἔχεις, καὶ τέξῃ υἱὸν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰσμαήλ, ὅτι ἐπήκουσε Κύριος τὴν τα- Β πείνωσίν σου. Οὗτος ἔσται ἄγροικος άνθρωπος, καὶ αἱ χεῖρες αὐτοῦ ἐπὶ πάντας, καὶ αἱ χεῖρες πάντων ἐπ' αὐτόν· καὶ κατὰ πρόσωπον πάντων τῶν ἀδελ φῶν αὐτοῦ κατοικήσει. » Καὶ πάλιν ἐπὶ κεφαλαίῳ ιζ', εἶπεν ὁ Θεὸς τῷ ᾽Αβραὰμ περὶ τῆς Σάρρας τῆς γυ- ναικὸς αὐτοῦ · ο Σάρραν τὴν γυναῖκά σου ευλογήσω, καὶ δώσω σοι ἐξ αὐτῆς τέκνον, καὶ εὐλογήσω αύ- τὸν, καὶ ἔσται εἰς ἔθνη, καὶ βασιλεῖαι ἐθνῶν ἐξ αὐτ τοῦ ἔσονται. » Καὶ ἔπεσεν Αβραὰμ ἐπὶ πρόσωπον αὐτοῦ καὶ ἐγέλασε, καὶ εἶπεν ἐν τῇ διανοίᾳ αὐτοῦ λέγων· « Εἰ δυνατὸν, τῷ ἑκατονταετεί υἱὸς γενήσετ ται, καὶ Σάββα ἐνενήκοντα ἐτῶν οὖσα τέξεται. » Εἶπε δὲ ᾽Αβραὰμ πρὸς τὸν Θεόν· ε Ισμαήλ οὗτος ζήτω ἐναντίον σου. » Εἶπε δὲ ὁ Θεὸς πρὸς ᾿Αβραάμ ° Ναί, ἰδοὺ Σάρρα ή γυνή σου τέξεται σοι υἱὸν, καὶ τὴν διαθήκην μου πρὸς αὐτὸν εἰς διαθήκην αἰώνιον, εἶναι αὐτῷ Θεὸς ὡς καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ μετ' αὐτόν. Περὶ δὲ Ἰσραὴλ ἰδοὺ ἐπήκουσά σου, καὶ ἰδοὺ εὐλόγησα αὐτὸν καὶ πληθυνῶ αὐτὸν σφόδρα· δώδεκα ἔθνη γεννήσει, καὶ δώσω αὐτὸν εἰς ἔθνος μέγα. Τὴν δὲ διαθήκην μου στήσω πρὸς Ἰσαάκ, ἂν τέξεται και Σάββα εἰς τὸν καιρὸν τοῦτον. » Ωδε δυνάμεθα και ταλαβεῖν τὸ μέγα μυστήριον τῆς εὐσεβοῦς καὶ ὑγιοῦ; καὶ ἁγίας ἡμῶν πίστεως, καὶ τὴν ἀσέβειαν ἦν ἔχου- σιν οἱ ᾿Αγαρηνοί. Καὶ οὐκ εἶπεν αὐτῷ ὁ Θεὸς ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ δίς. Εν πρώτοις μὲν εἶπε· Τέξεις υἱὸν καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰσαὰκ, καὶ στήσω τὴν διαθήκην μου πρὸς αὐτὸν εἰς διαθήκην αιώνιον, καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ μετ' αὐτόν. » Ὁ δὲ 'Αβραάμ αἰτήσας τῷ Θεῷ οὕτως ποιῆσαι καὶ τὸν Ἰσμαὴλ καὶ εὐλογῆσαι αὐτὸν, ὁ δὲ Θεὸς ἀποκριθεὶς εἶπεν· Ἰδοὺ εὐλόγησα αὐτὸν, καὶ πληθυνῶ αὐτὸν σφόδρα, καὶ δώδεκα ἔθνη γεννήσει καὶ εἰς ἔθνος μέγα ἔσται. Τὴν δὲ διαθήκην μου στήσω πρὸς Ισαάκ. › Καὶ οὐκ ἠθέλησεν ὁ Θεὸς δῶσαι καὶ ἐμπιστεῦσαι τὴν διαθή την αὑτοῦ τῷ Ἰσραὴλ καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ, ἀλλὰ μένῳ τῷ Ἰσαὰκ καὶ τοῖς ἐξ αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα. Καὶ ἦν θαυμάται εἰ τίς οὐ δύναται καταλαβεῖν τὴν ἔννοιαν τῶν τοιούτων ῥητῶν, οἱ δὲ ᾿Αγαρηνοί, βάρβαροι καὶ ἄγροικοι ὄντες, οὐκ οἴδασιν ὀρθῶς τὴν ἔννοιαν τῶν ῥητῶν, καὶ κλαύσωσι, πῶς ὁ Θεὸς ἐξ ἀρχῆς ἐξένωσε τὴν πατριάρχην αὐτῶν καὶ αὐτοὺς τῆς διαθήκης αὐτοῦ καὶ τῆς χάριτος, ἀλλὰ οὗτοι κομπάζουσι πῶς καὶ αὐτοὶ ἀπόγονοί εἰσι τοῦ 'Αβραὰμ καὶ ὁ Θεὸς εὐλόγησε καὶ τὸν Ἰσμαήλ ὡς • CHRONICON MAJUS. - - 1.IB. IV. C • neravit, Zombram, Iezai, Madai, Madiam, Eboei, c Soiai. Sed redeamus ad Ismaelem nothum. Agar ab Abrahamo compressa, gravida facta est. Quod ubi animadvertit Sarra, invidia commota, expro- brabat, atque lædebat et affligebat Agar. Qua: cum heræ cruciatus et injurias sustinere non posset, aufugit. At profugienti a Sarra hera obviam venit angelus, et eam cohortatus est, ut rediret art beran, et imperio ejus se subjiceret. Ac dixit ei angelus Dei : ‹ Ecce in ventre geris, et filium paries quem appellabis Ismaelem, quoniam Dominus exaudivit agritudinem tuam. Erit is ferus homo, et manus ejus adversus omnes, et omuium manus adversus D ipsum intentæ erunt ; atque habitabit in conspectu omnium fra'rum suorum. › Rursus capite 17, Deus Abrahanio de Sarra, uxore ejus, dixit : « Benedicam Šarræ, uxori tuæ, et ex eadem filium tibi dabo, atque benedicam illi, eritque is gentium origo, el regna gentium ex eodem exsistent. » Atque procu- buit Abrahamus in faciem risitque, atque dixit cum animo : Si fieri potest, centenario Glius nascetur, et Sarra pariet ætatis anno nonagesimo. Dixitque Deo Abrahamus: ‹ Ismael hic coram te vivat. › Dixit Deus Abrahamo: ‹ Profecto Sarra, uxor tua, filium tibi pariet, et nominabis eum Isaacum, atque faciam cum eo pactionem meam in tempus æter- uùm, ut sim ipsi et posteris ejus Deus. De Ismaele PATROL. GR. CLVI. autein exaudivi te, et ci benedixi, et magnopere eum augebo. » Duodecim nationes procreabit, at- que in magnam gentem eum faciam. Pactionem au- tem nieam cum Isaaco faciam, quem Sarra tibi pariet in hocce tempus. » lia comprehendere possumus magnum mysterium pi.e, sanæ et sanctæ fidei nos- tre, et impietatem, cui Agareui obnoxii sunt. Ne- que seniel ei Deus illud dixit, sed bis. Primum di- xit: Procreabis filium et appellabis eum Isaacum, et pactionem meam cum eo faciam in tempus æter - num, cum ipso et posteris ejus. » Cum autem Abram hamus Deum rogaret, ut idem Ismacli faceret eique benediceret, respondens Deus: Ecce, inquit, be- nedixi illi et magnopere eum augebo, atque duo- decim nationes procreabit et gens magna exșistet. At pactionem meam cum Isaaco faciam. › Noluit igitur Deus pactionem suam Ismaeli et posteris ejus dare aut confidere, sed soli Isaaco et hujus posteris in tempus æternum. Atque mirandum sit, si quis assequi nequeat horum verborum senten- tiam. Agareni tamen, barbari et feri homines, haud recte intelligunt verborum sensum, et lacrymanto, quod Deus a principio eorum patriarcham et ipsos pactione et gratia sua exclusit; at gloriantur iidem, quod ipsi quoque Abrahami (posteri sint et Deus Ismaeli haud secus atque Isaaco benedixerit. Er- rant autem hac in re, ut in omuibus solent, quod '

Μετὰ δὲ τὸ ἀποθανεῖν Σάρραν ἔλαβε τὴν Χετοῦραν καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰσαάκ, καὶ στήσω εἰς γυναῖκα, ἐξ ἧς ἐγέννησεν υἱοὺς ἐξ, τον Ζομαι, τὸν εξαί, τὸν Μαδάϊ, τὸν Μαδιάμ καὶ τὸν Ἐβόε: καὶ τὸν Σοῖαι. Αλλ' ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ τὸν νόθον ἐπανε έλθωμεν. Μετὰ τὸ συγγενέσθαι ᾽Αβραὰμ τῇ Αγαρ εὑρέθη ἐν γαστρὶ ἐχούσα, καὶ ἰδοῦσα Σάββα ἐζηλοτύπει αὐτῆς, καὶ ὠνείδιζε τὸν ᾿Αβραάμ, καὶ ἔθλιψε καὶ ἐλύπει τὴν ᾿Αγαρ. Ἡ δὲ Αγαρ, μὴ δυ- ναμένη τοσοῦτον θλίβεσθαι καὶ κακουχεῖσθαι ὑπὲ τῆς κυρίας, ἀπέδρα, καὶ ἐν τῷ ἀποδιδράσκειν αὐτὴν ἐκ τῆς κυρίας αὐτῆς τῆς Σάββας ἀπήντησεν αὐτῇ ἄγγελος Κυρίου λέγων· « Αποστράφηθι πρὸς τὴν κυρίαν σου, καὶ ταπεινώθητε ὑπὸ τὰς χεῖρας αὐ τῆς. » Καὶ εἶπεν αὐτῇ ὁ ἄγγελος Κυρίου· . Ἰδοὺ σὺ ἐν γαστρὶ ἔχεις, καὶ τέξῃ υἱὸν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰσμαήλ, ὅτι ἐπήκουσε Κύριος τὴν τα- Β πείνωσίν σου. Οὗτος ἔσται ἄγροικος άνθρωπος, καὶ αἱ χεῖρες αὐτοῦ ἐπὶ πάντας, καὶ αἱ χεῖρες πάντων ἐπ' αὐτόν· καὶ κατὰ πρόσωπον πάντων τῶν ἀδελ φῶν αὐτοῦ κατοικήσει. » Καὶ πάλιν ἐπὶ κεφαλαίῳ ιζ', εἶπεν ὁ Θεὸς τῷ ᾽Αβραὰμ περὶ τῆς Σάρρας τῆς γυ- ναικὸς αὐτοῦ · ο Σάρραν τὴν γυναῖκά σου ευλογήσω, καὶ δώσω σοι ἐξ αὐτῆς τέκνον, καὶ εὐλογήσω αύ- τὸν, καὶ ἔσται εἰς ἔθνη, καὶ βασιλεῖαι ἐθνῶν ἐξ αὐτ τοῦ ἔσονται. » Καὶ ἔπεσεν Αβραὰμ ἐπὶ πρόσωπον αὐτοῦ καὶ ἐγέλασε, καὶ εἶπεν ἐν τῇ διανοίᾳ αὐτοῦ λέγων· « Εἰ δυνατὸν, τῷ ἑκατονταετεί υἱὸς γενήσετ ται, καὶ Σάββα ἐνενήκοντα ἐτῶν οὖσα τέξεται. » Εἶπε δὲ ᾽Αβραὰμ πρὸς τὸν Θεόν· ε Ισμαήλ οὗτος ζήτω ἐναντίον σου. » Εἶπε δὲ ὁ Θεὸς πρὸς ᾿Αβραάμ ° Ναί, ἰδοὺ Σάρρα ή γυνή σου τέξεται σοι υἱὸν, καὶ τὴν διαθήκην μου πρὸς αὐτὸν εἰς διαθήκην αἰώνιον, εἶναι αὐτῷ Θεὸς ὡς καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ μετ' αὐτόν. Περὶ δὲ Ἰσραὴλ ἰδοὺ ἐπήκουσά σου, καὶ ἰδοὺ εὐλόγησα αὐτὸν καὶ πληθυνῶ αὐτὸν σφόδρα· δώδεκα ἔθνη γεννήσει, καὶ δώσω αὐτὸν εἰς ἔθνος μέγα. Τὴν δὲ διαθήκην μου στήσω πρὸς Ἰσαάκ, ἂν τέξεται και Σάββα εἰς τὸν καιρὸν τοῦτον. » Ωδε δυνάμεθα και ταλαβεῖν τὸ μέγα μυστήριον τῆς εὐσεβοῦς καὶ ὑγιοῦ; καὶ ἁγίας ἡμῶν πίστεως, καὶ τὴν ἀσέβειαν ἦν ἔχου- σιν οἱ ᾿Αγαρηνοί. Καὶ οὐκ εἶπεν αὐτῷ ὁ Θεὸς ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ δίς. Εν πρώτοις μὲν εἶπε· Τέξεις υἱὸν καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰσαὰκ, καὶ στήσω τὴν διαθήκην μου πρὸς αὐτὸν εἰς διαθήκην αιώνιον, καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ μετ' αὐτόν. » Ὁ δὲ 'Αβραάμ αἰτήσας τῷ Θεῷ οὕτως ποιῆσαι καὶ τὸν Ἰσμαὴλ καὶ εὐλογῆσαι αὐτὸν, ὁ δὲ Θεὸς ἀποκριθεὶς εἶπεν· Ἰδοὺ εὐλόγησα αὐτὸν, καὶ πληθυνῶ αὐτὸν σφόδρα, καὶ δώδεκα ἔθνη γεννήσει καὶ εἰς ἔθνος μέγα ἔσται. Τὴν δὲ διαθήκην μου στήσω πρὸς Ισαάκ. › Καὶ οὐκ ἠθέλησεν ὁ Θεὸς δῶσαι καὶ ἐμπιστεῦσαι τὴν διαθή την αὑτοῦ τῷ Ἰσραὴλ καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ, ἀλλὰ μένῳ τῷ Ἰσαὰκ καὶ τοῖς ἐξ αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα. Καὶ ἦν θαυμάται εἰ τίς οὐ δύναται καταλαβεῖν τὴν ἔννοιαν τῶν τοιούτων ῥητῶν, οἱ δὲ ᾿Αγαρηνοί, βάρβαροι καὶ ἄγροικοι ὄντες, οὐκ οἴδασιν ὀρθῶς τὴν ἔννοιαν τῶν ῥητῶν, καὶ κλαύσωσι, πῶς ὁ Θεὸς ἐξ ἀρχῆς ἐξένωσε τὴν πατριάρχην αὐτῶν καὶ αὐτοὺς τῆς διαθήκης αὐτοῦ καὶ τῆς χάριτος, ἀλλὰ οὗτοι κομπάζουσι πῶς καὶ αὐτοὶ ἀπόγονοί εἰσι τοῦ 'Αβραὰμ καὶ ὁ Θεὸς εὐλόγησε καὶ τὸν Ἰσμαήλ ὡς • CHRONICON MAJUS. - - 1.IB. IV. C • neravit, Zombram, Iezai, Madai, Madiam, Eboei, c Soiai. Sed redeamus ad Ismaelem nothum. Agar ab Abrahamo compressa, gravida facta est. Quod ubi animadvertit Sarra, invidia commota, expro- brabat, atque lædebat et affligebat Agar. Qua: cum heræ cruciatus et injurias sustinere non posset, aufugit. At profugienti a Sarra hera obviam venit angelus, et eam cohortatus est, ut rediret art beran, et imperio ejus se subjiceret. Ac dixit ei angelus Dei : ‹ Ecce in ventre geris, et filium paries quem appellabis Ismaelem, quoniam Dominus exaudivit agritudinem tuam. Erit is ferus homo, et manus ejus adversus omnes, et omuium manus adversus D ipsum intentæ erunt ; atque habitabit in conspectu omnium fra'rum suorum. › Rursus capite 17, Deus Abrahanio de Sarra, uxore ejus, dixit : « Benedicam Šarræ, uxori tuæ, et ex eadem filium tibi dabo, atque benedicam illi, eritque is gentium origo, el regna gentium ex eodem exsistent. » Atque procu- buit Abrahamus in faciem risitque, atque dixit cum animo : Si fieri potest, centenario Glius nascetur, et Sarra pariet ætatis anno nonagesimo. Dixitque Deo Abrahamus: ‹ Ismael hic coram te vivat. › Dixit Deus Abrahamo: ‹ Profecto Sarra, uxor tua, filium tibi pariet, et nominabis eum Isaacum, atque faciam cum eo pactionem meam in tempus æter- uùm, ut sim ipsi et posteris ejus Deus. De Ismaele PATROL. GR. CLVI. autein exaudivi te, et ci benedixi, et magnopere eum augebo. » Duodecim nationes procreabit, at- que in magnam gentem eum faciam. Pactionem au- tem nieam cum Isaaco faciam, quem Sarra tibi pariet in hocce tempus. » lia comprehendere possumus magnum mysterium pi.e, sanæ et sanctæ fidei nos- tre, et impietatem, cui Agareui obnoxii sunt. Ne- que seniel ei Deus illud dixit, sed bis. Primum di- xit: Procreabis filium et appellabis eum Isaacum, et pactionem meam cum eo faciam in tempus æter - num, cum ipso et posteris ejus. » Cum autem Abram hamus Deum rogaret, ut idem Ismacli faceret eique benediceret, respondens Deus: Ecce, inquit, be- nedixi illi et magnopere eum augebo, atque duo- decim nationes procreabit et gens magna exșistet. At pactionem meam cum Isaaco faciam. › Noluit igitur Deus pactionem suam Ismaeli et posteris ejus dare aut confidere, sed soli Isaaco et hujus posteris in tempus æternum. Atque mirandum sit, si quis assequi nequeat horum verborum senten- tiam. Agareni tamen, barbari et feri homines, haud recte intelligunt verborum sensum, et lacrymanto, quod Deus a principio eorum patriarcham et ipsos pactione et gratia sua exclusit; at gloriantur iidem, quod ipsi quoque Abrahami (posteri sint et Deus Ismaeli haud secus atque Isaaco benedixerit. Er- rant autem hac in re, ut in omuibus solent, quod '

καὶ τὸν Ἰσαάκ. Καὶ ἐν τούτῳ πλανώνται ὡς καὶ Δ Ανέστη δὲ ᾽Αβραὰμ τῷ πρωΐ, καὶ ἔλαβεν ἄρτου; ἐν πᾶσι «λανθάνονται, διὰ τί μὲν ὁ Θεὸς εὐλόγησε τὸν Ἰσαὰκ καὶ τὴν διαθήκην αὐτοῦ ἐνεμπίστευσεν αὐτῷ, τὸν δὲ Ισμαήλ οὐχ οὕτως, ἀλλ᾽ εὐλόγησεν αὐτὸν ἁπλῶς ὅτι « Καὶ πληθυνῶ αὐτὸν σφόδρα. » Καὶ τὰ ἄλογα ζῶα ὁ Θεὸς, τετράποδα καὶ ἑρπετὰ, ἰχθύας τε καὶ πετεινὰ, εὐλόγησεν εἰπών· › Αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε καὶ πληρώσατε τὴν γῆν. » Τὸν δὲ Ἀδὰμ οὐ τοιούτως ηὐλόγησε μόνον, ο Αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε καὶ πληρώσατε τὴν γῆν, ἀλλὰ καὶ, ο Κατακυριεύσατε αὐτῆς· ο καὶ πάντα ὑπὸ τὰς χεῖρας αὐτοῦ ἔδωκε τὰ ὅσα ἐν τῇ γῇ ἐστὶ κατεξου- σιάζειν καὶ δεσπόζειν, ὥστε ἦν ἰδεῖν ὅτι καὶ αἱ εὐ λογίας τοῦ Θεοῦ διάφοροι εἰσι καὶ οὐχὶ ὡς αὐτοὶ λέγουσι, διὰ τὶ μὲν αἱ θεῖαι καὶ ἱεραὶ Γραφαὶ καλῶς δηλοποιοῦσι τοῖς εὖ φρονοῦσιν, ἑκάστου υἱοῦ τοῦ Ἀβραὰμ, Ἰσαὰκ λέγω καὶ Ἰσμαήλ, πῶς διαφέρον- Β σιν αἱ εὐλογίαι, τὰ γένη καὶ αἱ κληρονομίας ἑνὸς ἑκάστου αὐτῶν. . Ἐν δὲ τῷ κεφαλαίῳ τῷ κ' καὶ κα' τάδε φησὶ περὶ τοῦ Ἰσμαήλ « Εἶπε δὲ τῷ ᾿Αβραάμ ή Σάρρα Εκβαλε τὴν παιδίσκην ταύτην μετὰ τοῦ υἱοῦ αὐ τῆς· οὐ γὰρ κληρονομήσει ὁ υἱὸς τῆς παιδίσκης μετὰ τοῦ υἱοῦ μου Ἰσαάκ. » Σκληρὸν δὲ ἐφάνη τὸ ῥῆμα σφόδρα ἐναντίον 'Αβραὰμ περὶ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Ἰσμαήλ. Εἶπε δὲ ὁ Θεὸς τῷ ᾿Αβραάμ . Μὴ σκληρὸν ἔστω εναντίον σου περὶ τοῦ παιδίου καὶ τῆς παιδίσκης. Πάντα ὅσα ἂν εἴπῃ σοι Σάββα, ἄκους τῆς φωνῆς αὐτῆς, ὅτι ἐν τῷ Ἰσαὰκ κληθήσεταί σοι σπέρμα, καὶ τὸν υἱὸν δὲ τῆς παιδίσκης ταύτης εἰς Έθνος μέγα ποιήσω αὐτὸν, ὅτι σπέρμα σου ἐστιν. » καὶ ἀσκὸν ὕδατος καὶ ἔδωκε τῇ Αγαρ, καὶ ἐπέθη- κεν ἐπὶ τὸν ὦμον αὐτῆς καὶ τὸ παιδίον, καὶ ἀπέ· στειλεν αὐτήν. ᾿Απελθοῦσα δὲ ἐπλανᾶτο τὴν ἔρημον κατὰ τὸ φρέαρ τοῦ ὅρκου· ἐξέλιπε δὲ τὸ ὕδωρ ἐκ τοῦ ἀσκοῦ, καὶ ἐκ τῆς δίψης ἐλειποθύμει ὁ Ισμαήλ. Καὶ ἔβριψε τὸ παιδίον καὶ ἔκλαυσεν. Εἰσήκουσε δὲ ὁ Θεὸς τοῦ παιδίου ἐκ τοῦ τόπου οὗ ἦν· καὶ ἐκάλε- σεν ἄγγελος Θεοῦ τὴν ᾿Αγαρ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καὶ εἶπεν αὐτῇ· « Τί ἐστιν, "Αγαρ; μὴ φοβοῦ· ἐπαν κήκος γὰρ ὁ Θεὸς τὴν φωνὴν τοῦ παιδίου σου ἐκ τοῦ τόπου οὗ ἐστίν. "Ανάστηθι καὶ λάβε τὸ παιδίον καὶ κράτησον τῇ χειρί σου αυτό· εἰς γὰρ ἔθνος μέγα ποιήσω αὐτό. » Καὶ ἀνέφξεν ὁ Θεὸς τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῆς, καὶ εἶδε φρέαρ ὕδατος ζῶντος, καὶ ἐπορεύθη καὶ ἔμπλησε τὸν ἀσκὸν τοῦ ὕδατος καὶ ἐπότισε τὸ παιδίον. Καὶ ἦν ὁ Θεὸς μετὰ τοῦ παιδίου, καὶ ηύ ξύνθη, καὶ ἑκατῴκησεν ἐν τῇ ἐρήμῳ τῇ Φαραῇ· ἐγένετο δὲ τοξότης δυνατός. ο Ωδε δυνάμεθα καταλαβεῖν τὸν Ἰσμαήλ. Καθώς ἐπηγγείλατο ὁ Θεὸς τῷ ᾿Αβραάμ, εἰς μέγα ἔθνες εἶναι ἐποίησε, καὶ βασιλεῖς μεγάλοι ἐξ αὐτοῦ γεγόνασι, καὶ τὰς χεῖρας αὐτοῦ ἐπὶ πάντας θεω ροῦμεν εἶναι, καὶ αἱ χεῖρες πάντων ἐπ' αὐτὸν, καὶ ἐνεκατώκησεν ἐπὶ πρόσωπον ἡμῶν πάντων, καὶ οἱ ἐκ τούτου τοξόται ἄριστοί εἰσι λίαν λίαν. Πλὴν τῆς διαθήκης αὑτοῦ ὁ Θεὸς ὑστέρησεν αὐτόν· ὥστε και θώς φησιν ἡ θεία Γραφή, καὶ ἦν ὡρισμένον ἐκ πολύ λοῦ ἄνωθεν δι' ὧν κριμάτων οἶδεν ὁ Θεὸς, τοιούτω; γενέσθαι· ἦν γὰρ ἀνάγκη λοιπὸν ἵνα πέρας λάβωσι τὰ ὅσα ὁ θεόπτης Μωσῆς ἔφησε, καὶ οὐχὶ ὅτι οὐκ GEORGII PHRANTZÆ C Deus Isaaco benedixit et pactionem suam dedit, Ismaeli non item, sed simpliciter benedixit et pro- misit, magnopere se eum aucturum esse. Nam brutis animantibus, quadrupedibus et reptilibus, piscibus et alitibus, Deus benedixit, cum diceret : • Augeminl et multiplicamini et implete terram. › Adamo autem non sic benedixit solum: Augemini et multiplicamini et implete terram, › verum etiam, • Domini ejus este, » atque in manus eorum tra- didit, quæcunque in terra possideri et regi pos- sunt, ut intelligatur, benedictiones Dei diversas esse, secus atque illi dicunt, quoniam divina et sacræ Litteræ recte sentientibus satis demonstrant, in utroque filio Abrahami Isaaco, inquam, et D Ismaele diversas esse benedictiones, genera et heredia. Capite et hæc de Ismaele narrantur. ‹ Di- xit Abrahamo Sarra : ‹ Ejice puellam hanc cum filio ejus. Neque enim hæres crit filius puellæ cum filio meo Isaaco. Admodum asperum id dictum Abrahamo videbatur in ipsius filium Ismaelem. Sed Deus Abrahamo dixit: « Ne asperum tibi videatur in puerum aut puellam; imo quæcunque dixerit Sarra, ausculta voci ejus, quoniam in Isaacovo- cabitur tibi semen, et filium puellæ hujus magnam gentein facturus sum, quia semen tuum est. › Sur- rexit igitur mane Abrahamus, panem et utrem aquæ Agar tradidit, humero ejus puerum imposuit, el dimisit cam. Quae cum abiisset, per desert: delata est ad fontem sacramenti. Deficiebat aqua in utre et præ siti elangneacebat Ismael. Abjecit puerum mulier et lacrymabat. Andivit autem e sede sua xocem pueri Deus, atque appellavit Agar de cœlo angelus Dei, eique dixit : • Quid rei est, Agar ? ne timeas; audivit enim Deus vocem pueritui ex loco eo, in quo est. Surge, tolle puerum, eumque manu tua comprehende; magnam enim gentem eum fa- ciam. › Tum aperuit Deus oculos ejus, at videret fontem aque. Abiit igitur mulier, et, repleto utre, potum præbuit puero. Deinde aderat Deus puero, qui adolescebat et habitabat in deserto Pharum, factusque est sagitarius eximius. › Sic agnoscere possumus Ismaelem. Sicut Dens Abrahamo promisit, ita magnam gentem eum fe- cit,et reges magni ex eo exstiterunt, et manus e- jus adversus omnes, et omnium manus adversus ipsum intentas videmus, et domicilium collocarit in conspectu nostri omnium, et posteri ejus sagit- tarii longe optimi sunt; pactione autem sua Deus eum exclusit : ut, quemadmodum in sacris Litteris est et longe ante constitutum erat ob rationes, quas Deus novit, ita evenerit. Necesse enim erat, ut eventum haberent, quæcunque divinus Moses dixerat. Minime vero nos prave sentiebamus, Ko-

καὶ τὸν Ἰσαάκ. Καὶ ἐν τούτῳ πλανώνται ὡς καὶ Δ Ανέστη δὲ ᾽Αβραὰμ τῷ πρωΐ, καὶ ἔλαβεν ἄρτου; ἐν πᾶσι «λανθάνονται, διὰ τί μὲν ὁ Θεὸς εὐλόγησε τὸν Ἰσαὰκ καὶ τὴν διαθήκην αὐτοῦ ἐνεμπίστευσεν αὐτῷ, τὸν δὲ Ισμαήλ οὐχ οὕτως, ἀλλ᾽ εὐλόγησεν αὐτὸν ἁπλῶς ὅτι « Καὶ πληθυνῶ αὐτὸν σφόδρα. » Καὶ τὰ ἄλογα ζῶα ὁ Θεὸς, τετράποδα καὶ ἑρπετὰ, ἰχθύας τε καὶ πετεινὰ, εὐλόγησεν εἰπών· › Αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε καὶ πληρώσατε τὴν γῆν. » Τὸν δὲ Ἀδὰμ οὐ τοιούτως ηὐλόγησε μόνον, ο Αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε καὶ πληρώσατε τὴν γῆν, ἀλλὰ καὶ, ο Κατακυριεύσατε αὐτῆς· ο καὶ πάντα ὑπὸ τὰς χεῖρας αὐτοῦ ἔδωκε τὰ ὅσα ἐν τῇ γῇ ἐστὶ κατεξου- σιάζειν καὶ δεσπόζειν, ὥστε ἦν ἰδεῖν ὅτι καὶ αἱ εὐ λογίας τοῦ Θεοῦ διάφοροι εἰσι καὶ οὐχὶ ὡς αὐτοὶ λέγουσι, διὰ τὶ μὲν αἱ θεῖαι καὶ ἱεραὶ Γραφαὶ καλῶς δηλοποιοῦσι τοῖς εὖ φρονοῦσιν, ἑκάστου υἱοῦ τοῦ Ἀβραὰμ, Ἰσαὰκ λέγω καὶ Ἰσμαήλ, πῶς διαφέρον- Β σιν αἱ εὐλογίαι, τὰ γένη καὶ αἱ κληρονομίας ἑνὸς ἑκάστου αὐτῶν. . Ἐν δὲ τῷ κεφαλαίῳ τῷ κ' καὶ κα' τάδε φησὶ περὶ τοῦ Ἰσμαήλ « Εἶπε δὲ τῷ ᾿Αβραάμ ή Σάρρα Εκβαλε τὴν παιδίσκην ταύτην μετὰ τοῦ υἱοῦ αὐ τῆς· οὐ γὰρ κληρονομήσει ὁ υἱὸς τῆς παιδίσκης μετὰ τοῦ υἱοῦ μου Ἰσαάκ. » Σκληρὸν δὲ ἐφάνη τὸ ῥῆμα σφόδρα ἐναντίον 'Αβραὰμ περὶ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Ἰσμαήλ. Εἶπε δὲ ὁ Θεὸς τῷ ᾿Αβραάμ . Μὴ σκληρὸν ἔστω εναντίον σου περὶ τοῦ παιδίου καὶ τῆς παιδίσκης. Πάντα ὅσα ἂν εἴπῃ σοι Σάββα, ἄκους τῆς φωνῆς αὐτῆς, ὅτι ἐν τῷ Ἰσαὰκ κληθήσεταί σοι σπέρμα, καὶ τὸν υἱὸν δὲ τῆς παιδίσκης ταύτης εἰς Έθνος μέγα ποιήσω αὐτὸν, ὅτι σπέρμα σου ἐστιν. » καὶ ἀσκὸν ὕδατος καὶ ἔδωκε τῇ Αγαρ, καὶ ἐπέθη- κεν ἐπὶ τὸν ὦμον αὐτῆς καὶ τὸ παιδίον, καὶ ἀπέ· στειλεν αὐτήν. ᾿Απελθοῦσα δὲ ἐπλανᾶτο τὴν ἔρημον κατὰ τὸ φρέαρ τοῦ ὅρκου· ἐξέλιπε δὲ τὸ ὕδωρ ἐκ τοῦ ἀσκοῦ, καὶ ἐκ τῆς δίψης ἐλειποθύμει ὁ Ισμαήλ. Καὶ ἔβριψε τὸ παιδίον καὶ ἔκλαυσεν. Εἰσήκουσε δὲ ὁ Θεὸς τοῦ παιδίου ἐκ τοῦ τόπου οὗ ἦν· καὶ ἐκάλε- σεν ἄγγελος Θεοῦ τὴν ᾿Αγαρ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καὶ εἶπεν αὐτῇ· « Τί ἐστιν, "Αγαρ; μὴ φοβοῦ· ἐπαν κήκος γὰρ ὁ Θεὸς τὴν φωνὴν τοῦ παιδίου σου ἐκ τοῦ τόπου οὗ ἐστίν. "Ανάστηθι καὶ λάβε τὸ παιδίον καὶ κράτησον τῇ χειρί σου αυτό· εἰς γὰρ ἔθνος μέγα ποιήσω αὐτό. » Καὶ ἀνέφξεν ὁ Θεὸς τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῆς, καὶ εἶδε φρέαρ ὕδατος ζῶντος, καὶ ἐπορεύθη καὶ ἔμπλησε τὸν ἀσκὸν τοῦ ὕδατος καὶ ἐπότισε τὸ παιδίον. Καὶ ἦν ὁ Θεὸς μετὰ τοῦ παιδίου, καὶ ηύ ξύνθη, καὶ ἑκατῴκησεν ἐν τῇ ἐρήμῳ τῇ Φαραῇ· ἐγένετο δὲ τοξότης δυνατός. ο Ωδε δυνάμεθα καταλαβεῖν τὸν Ἰσμαήλ. Καθώς ἐπηγγείλατο ὁ Θεὸς τῷ ᾿Αβραάμ, εἰς μέγα ἔθνες εἶναι ἐποίησε, καὶ βασιλεῖς μεγάλοι ἐξ αὐτοῦ γεγόνασι, καὶ τὰς χεῖρας αὐτοῦ ἐπὶ πάντας θεω ροῦμεν εἶναι, καὶ αἱ χεῖρες πάντων ἐπ' αὐτὸν, καὶ ἐνεκατώκησεν ἐπὶ πρόσωπον ἡμῶν πάντων, καὶ οἱ ἐκ τούτου τοξόται ἄριστοί εἰσι λίαν λίαν. Πλὴν τῆς διαθήκης αὑτοῦ ὁ Θεὸς ὑστέρησεν αὐτόν· ὥστε και θώς φησιν ἡ θεία Γραφή, καὶ ἦν ὡρισμένον ἐκ πολύ λοῦ ἄνωθεν δι' ὧν κριμάτων οἶδεν ὁ Θεὸς, τοιούτω; γενέσθαι· ἦν γὰρ ἀνάγκη λοιπὸν ἵνα πέρας λάβωσι τὰ ὅσα ὁ θεόπτης Μωσῆς ἔφησε, καὶ οὐχὶ ὅτι οὐκ GEORGII PHRANTZÆ C Deus Isaaco benedixit et pactionem suam dedit, Ismaeli non item, sed simpliciter benedixit et pro- misit, magnopere se eum aucturum esse. Nam brutis animantibus, quadrupedibus et reptilibus, piscibus et alitibus, Deus benedixit, cum diceret : • Augeminl et multiplicamini et implete terram. › Adamo autem non sic benedixit solum: Augemini et multiplicamini et implete terram, › verum etiam, • Domini ejus este, » atque in manus eorum tra- didit, quæcunque in terra possideri et regi pos- sunt, ut intelligatur, benedictiones Dei diversas esse, secus atque illi dicunt, quoniam divina et sacræ Litteræ recte sentientibus satis demonstrant, in utroque filio Abrahami Isaaco, inquam, et D Ismaele diversas esse benedictiones, genera et heredia. Capite et hæc de Ismaele narrantur. ‹ Di- xit Abrahamo Sarra : ‹ Ejice puellam hanc cum filio ejus. Neque enim hæres crit filius puellæ cum filio meo Isaaco. Admodum asperum id dictum Abrahamo videbatur in ipsius filium Ismaelem. Sed Deus Abrahamo dixit: « Ne asperum tibi videatur in puerum aut puellam; imo quæcunque dixerit Sarra, ausculta voci ejus, quoniam in Isaacovo- cabitur tibi semen, et filium puellæ hujus magnam gentein facturus sum, quia semen tuum est. › Sur- rexit igitur mane Abrahamus, panem et utrem aquæ Agar tradidit, humero ejus puerum imposuit, el dimisit cam. Quae cum abiisset, per desert: delata est ad fontem sacramenti. Deficiebat aqua in utre et præ siti elangneacebat Ismael. Abjecit puerum mulier et lacrymabat. Andivit autem e sede sua xocem pueri Deus, atque appellavit Agar de cœlo angelus Dei, eique dixit : • Quid rei est, Agar ? ne timeas; audivit enim Deus vocem pueritui ex loco eo, in quo est. Surge, tolle puerum, eumque manu tua comprehende; magnam enim gentem eum fa- ciam. › Tum aperuit Deus oculos ejus, at videret fontem aque. Abiit igitur mulier, et, repleto utre, potum præbuit puero. Deinde aderat Deus puero, qui adolescebat et habitabat in deserto Pharum, factusque est sagitarius eximius. › Sic agnoscere possumus Ismaelem. Sicut Dens Abrahamo promisit, ita magnam gentem eum fe- cit,et reges magni ex eo exstiterunt, et manus e- jus adversus omnes, et omnium manus adversus ipsum intentas videmus, et domicilium collocarit in conspectu nostri omnium, et posteri ejus sagit- tarii longe optimi sunt; pactione autem sua Deus eum exclusit : ut, quemadmodum in sacris Litteris est et longe ante constitutum erat ob rationes, quas Deus novit, ita evenerit. Necesse enim erat, ut eventum haberent, quæcunque divinus Moses dixerat. Minime vero nos prave sentiebamus, Ko-

τινων Τούρκων τῶν τῆς βουλῆς εἰπεῖν τῷ δεσπότῃ ἵνα ποιήσῃ ἀναβολὴν εἰς τὴν ἀγάπην, ὅτι ἐὰν γένη- ται ἡ μετὰ τῶν Οὐγγάρων συνθήκη τῆς ἀγάπης ἤτοι εἰρήνης, εὐθὺς ὁ Τοῦρκος κατὰ τῆς Κωνσταν τινουπόλεως καθορμήσεται. Κἀκεῖνος οὐκ ἐφρόντισε περὶ τούτου οὔτε ἔμελεν αὐτῷ, οὐκ εἰδὼς ὁ ἄθλιος ὅτι εἰ ἀφαιρεθῇ ἡ κεφαλὴ τοῦ σώματος, τὰ μέλη εἰσὶ νεκρά. ἐφρονοῦμεν ὀρθῶς Ῥωμαῖοί τε καὶ Σέρβοι καὶ Βούλ- Α στιανός τις γραμματικὸς ἦν, ἀνατεθειμένος παρά γαροι, καθώς λέγουσιν οἱ κατηγοροῦντες ἡμᾶς καὶ ὀνειδίζουσιν. Ἐὰν δὲ πάλιν καὶ ὑπὸ ἁμαρτιῶν ἡμεῖς · ἐπαιδεύθημεν, καὶ ὑμεῖς οἱ Ἰταλοί μὴ ἀμερίμνως μείνατε, ἀλλὰ τὰς χεῖρας ἐπὶ τὸ στῆθος ὑμῶν βάλετε καὶ κατὰ νοῦν ἐνθυμήθητε, καὶ κατηγοροῦντες ἡμᾶς παύσατε. Αὐτοὶ δὲ οἱ Ἰσραηλῖται ἄπιστοι ὄντες χα- λεποὶ καὶ ἀνελεήμονες, προστάξει δὲ Θεοῦ τοὺς πιο στοὺς παιδεύουσι καὶ τὸ πλεῖον μέρος τοῦ κόσμου κυριεύουσι. Διὸ οὐ δεῖ μεγαλοῤῥημονεῖν περὶ τοῦ των τοὺς Ἰταλούς, ὅτι διὰ τὸ ὀρθῶς φρονεῖν καὶ δίκαιοι καὶ ἅγιοῖ ἑαυτοὺς λέγουσιν εἶναι, καὶ διὰ τὴν αὐτῶν ὀρθοδοξίαν καὶ δικαιοσύνην ἕως τοῦ νῦν βασιλεύουσι. Τούτους μὲν τοὺς λόγους ειρήκαμεν οὐχὶ πρὸς τὸ Β αὐτῷ φρονιμώτερον αὐτοῦ ἄνθρωπον ἐν τῇ Ἰταλία κατακρίνειν ἢ κατηγορεῖν τινα, μὴ γένοιτο ! ἀλλ᾽ ἵνα τοῖς καταλαλοῦσιν ἡμᾶς δείξωμεν ὅτι οὐκ ὀρθῶς καὶ σαφῶς τὰς Γραφάς οίδασι. Διὰ τοῦτο μὲν ἡμᾶς μέμφονται, καὶ σοφοί εἰσι πάντες τοῦ νουθε τεῖν, αὐτοὺς δὲ ἁμαρτάνοντας οὐ γινώσκουσι. β'. Ἐπὶ τὴν ἡμετέραν οὖν διήγησιν ἐπανέλθωμεν. Εάν τις αἰτήσῃ τί τὸ πραχθὲν παρὰ τοῦ βασιλέως τῷ διὰ μέσου καιρῷ τῆς μάχης, εἴπω αὐτῷ· Ἐν ᾧ δὴ χρόνῳ καὶ καιρῷ ὁ ᾿Αμηρᾶς παρεσκευάζετο καὶ τὴν βοήθειαν ἐποίησαν οἱ ἔξωθεν αὐθένται οἱ Χρι- στιανοί. Καὶ τῶν μὲν περικύκλωθεν αὐθέντων Χρι- στιανῶν δῆλόν ἐστι τοῖς πᾶσιν οὐδὲν, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ πρὸς τὸν τῆς Σερβίας αὐθέντην Γεώργιον πρέσ συν ὁ ἀμερᾶς ἀπέστειλεν, ἵνα μεσιτεύσῃ περὶ τῆς εἰρήνης τῆς ἀναμεταξὺ τῶν Οὐγγάρων καὶ τοῦ ἀμηρᾶ. Μετὰ δὲ τοῦ ἀπερχομένου πρέσβεις Χρι ΠΟΛ Τότε οὖν καὶ ἐν τῇ Ενετίᾳ βουλῆς μεγάλης για νομένης περὶ τούτου ἀνέστη ὁ τῷ τότε καιρῷ δούξι τούνομα Φραγκίσκος Φούσκαρις, λέγων· « Οὐ κατ' ἄγνοιαν γὰρ ὁ βασιλεὺς Ἰωάννης ώριζεν ἡμᾶς. ᾿Αλλὰ καὶ ἄλλοι οἱ ἰδόντες καὶ ὁμιλήσαντες οὐκ εἶδον, εἰ μὴ διὰ κακίαν καὶ φθόνον· οὐκ οἶδε γὰρ ὁ φθόνος προτιμᾶν τὸ συμφέρον. Ην δὲ τὸ αἴτιον τούτου τοῦ ᾿Αλωϋσίου Διέδου τοῦ ποτὲ μεσι τεύσαντος ἵνα μακαρίτης ὁ αὐθέντης μου ὁ κύρ Κωνσταντίνος, δεσπότης ὢν τότε τῷ καιρῷ ἐν τῇ Πελοποννήσῳ, λάθῃ εἰς γυναῖκα αὐτοῦ τὴν τοῦ τοῦ δονκὸς θυγατέρα μετά προικός πολλῆς. Ὁ οὖν αὐθέντης μου οὐ δι᾽ ἄλλο εἰ μὴ ἵνα γένηται οἱονεὶ καὶ αὐτὸς καὶ ὁ τόπος αὐτοῦ μετὰ τῆς Ἐνετίας εν, συνεκατέβαινε τῇ τοιαύτῃ ἀγχιστείᾳ, ἐμοῦ τε καὶ ἄλλων πλειόνων συναινούντων τοῦτο καὶ ἀναγκαζόν- των σχεδόν ἤδη ἐγίνετο. Ως δὲ ἐγένετο βασιλεὺς καὶ ἀπῆλθεν εἰς τὴν πόλιν, τοῦτο ἀνοίκειον ἦν· πῶς γὰρ ἐδύναντο οἱ τῆς πόλεως ἄρχοντες καὶ ἀρχόντισα σαι κυρίαν καὶ δέσποιναν αὐτῶν καταδεχθῆναι Ενε- τοῦ θυγατέρα, καὶ τοὺς γαμβροὺς αὐτοῦ τοὺς ἄλλους CHRONICON MAJUS. LIB. IV. - mani, Servii et Bulgari, id quodl, qui nos calumnian- tur et accusant, dicunt. Vos vero Itali ne securi agatis, sed, impositis pectori manibus, melitamini cum animo, et desistite nos accusare. Ismaelitæ autem, homines impii, duri et inhumani, e volun- tate Dei pios castigant et majorem partem orbis terrarum occupatam tenent. Quare non decet de Bis gloriari Italos, sese propter doctrinæ probita- tem justos et sancios se appellare et propter or- thodoxiam et justitiam ad hunc diem regnare. Hæc verba minime fecimus, quo, quod absit ! quemquam damnemus aut accusemus, sed ut os- tendamus iis qui nos calumniantur, hand probe nec recte eos Scripturas intelligere. Hinc enim fit ut nos vituperent et omnes sibi videantur ad repre- hendendum satis sapere, ipsos se crrare sentiant. ras, quid imperator tempore, quod in obsidione consumptum est, egerit, dicam. Quo quidem tem- pore Ameras bellum parabat et ad ferendam openi se instruebant externi principes Christiani. Quan- quam Christianorum, qui circa habitabant, princi- pum, nullam opem allatam esse, notum est omni- bus quin imo ad Serviæ principen Georgium Ameras legatum misit, ut is de pace inter Hunga- ros et Ameram concilitanda ageret. Cum legato C D Christianus aliquis litteratus erat, a Turcis quibus- dam consiliariis additus, qui despotæ suaderet, ut amicitiam conciliare studeret, ut, si fieret cum Hungaris pacis et amicitiæ pactio, Turca statim CPolim invaderet. Quam rem miser ille nikili æsti- mabat nec pensi habebat, nescius, capite a corpore deciso, membra mortua esse. Eodem tempore etiam Venetiis de bac re ma- gnum concilium habitum est, in quo, qui tum dux erat, Franciscus Fuscaris surrexit et dixit: Non ex ignorantia imperator Joannes nos expetivit. › Enimvero etiam alii, qui eum vidissent et cum eo collocuti essent, prudentiorem hominem in Italia visum esse negabant. At obstabat nequitia et invi- dia. Nescit enim invidia honorare utilitatem. Cujus rei causa erat Aloysius Diedus, qui olim curave- rat, ut beatæ memoriæ princeps meus, Constanti- nus dominus, despota tum in Peleponneso, hujus ducis filiam cum magna dote uxorem duceret. Princeps nieus non aliam ob causam, nisi ut ipse et principatus cum Venetis jungerentur, eam affi- nitatem admisit, nobis et aliis multis id approban- tibus et út fieret pæne cogentibus. Sed postquam imperator factus est et in urbem venit, incommo- dum erat. Quomodo enim fieri poterat, ut civitatis viri et feminæ principes dominam et imperatricem reciperent Veneti filiam, et generi ac filii ejus af- 2. Revertamur ad propositum nostruin. Si quæ-

τινων Τούρκων τῶν τῆς βουλῆς εἰπεῖν τῷ δεσπότῃ ἵνα ποιήσῃ ἀναβολὴν εἰς τὴν ἀγάπην, ὅτι ἐὰν γένη- ται ἡ μετὰ τῶν Οὐγγάρων συνθήκη τῆς ἀγάπης ἤτοι εἰρήνης, εὐθὺς ὁ Τοῦρκος κατὰ τῆς Κωνσταν τινουπόλεως καθορμήσεται. Κἀκεῖνος οὐκ ἐφρόντισε περὶ τούτου οὔτε ἔμελεν αὐτῷ, οὐκ εἰδὼς ὁ ἄθλιος ὅτι εἰ ἀφαιρεθῇ ἡ κεφαλὴ τοῦ σώματος, τὰ μέλη εἰσὶ νεκρά. ἐφρονοῦμεν ὀρθῶς Ῥωμαῖοί τε καὶ Σέρβοι καὶ Βούλ- Α στιανός τις γραμματικὸς ἦν, ἀνατεθειμένος παρά γαροι, καθώς λέγουσιν οἱ κατηγοροῦντες ἡμᾶς καὶ ὀνειδίζουσιν. Ἐὰν δὲ πάλιν καὶ ὑπὸ ἁμαρτιῶν ἡμεῖς · ἐπαιδεύθημεν, καὶ ὑμεῖς οἱ Ἰταλοί μὴ ἀμερίμνως μείνατε, ἀλλὰ τὰς χεῖρας ἐπὶ τὸ στῆθος ὑμῶν βάλετε καὶ κατὰ νοῦν ἐνθυμήθητε, καὶ κατηγοροῦντες ἡμᾶς παύσατε. Αὐτοὶ δὲ οἱ Ἰσραηλῖται ἄπιστοι ὄντες χα- λεποὶ καὶ ἀνελεήμονες, προστάξει δὲ Θεοῦ τοὺς πιο στοὺς παιδεύουσι καὶ τὸ πλεῖον μέρος τοῦ κόσμου κυριεύουσι. Διὸ οὐ δεῖ μεγαλοῤῥημονεῖν περὶ τοῦ των τοὺς Ἰταλούς, ὅτι διὰ τὸ ὀρθῶς φρονεῖν καὶ δίκαιοι καὶ ἅγιοῖ ἑαυτοὺς λέγουσιν εἶναι, καὶ διὰ τὴν αὐτῶν ὀρθοδοξίαν καὶ δικαιοσύνην ἕως τοῦ νῦν βασιλεύουσι. Τούτους μὲν τοὺς λόγους ειρήκαμεν οὐχὶ πρὸς τὸ Β αὐτῷ φρονιμώτερον αὐτοῦ ἄνθρωπον ἐν τῇ Ἰταλία κατακρίνειν ἢ κατηγορεῖν τινα, μὴ γένοιτο ! ἀλλ᾽ ἵνα τοῖς καταλαλοῦσιν ἡμᾶς δείξωμεν ὅτι οὐκ ὀρθῶς καὶ σαφῶς τὰς Γραφάς οίδασι. Διὰ τοῦτο μὲν ἡμᾶς μέμφονται, καὶ σοφοί εἰσι πάντες τοῦ νουθε τεῖν, αὐτοὺς δὲ ἁμαρτάνοντας οὐ γινώσκουσι. β'. Ἐπὶ τὴν ἡμετέραν οὖν διήγησιν ἐπανέλθωμεν. Εάν τις αἰτήσῃ τί τὸ πραχθὲν παρὰ τοῦ βασιλέως τῷ διὰ μέσου καιρῷ τῆς μάχης, εἴπω αὐτῷ· Ἐν ᾧ δὴ χρόνῳ καὶ καιρῷ ὁ ᾿Αμηρᾶς παρεσκευάζετο καὶ τὴν βοήθειαν ἐποίησαν οἱ ἔξωθεν αὐθένται οἱ Χρι- στιανοί. Καὶ τῶν μὲν περικύκλωθεν αὐθέντων Χρι- στιανῶν δῆλόν ἐστι τοῖς πᾶσιν οὐδὲν, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ πρὸς τὸν τῆς Σερβίας αὐθέντην Γεώργιον πρέσ συν ὁ ἀμερᾶς ἀπέστειλεν, ἵνα μεσιτεύσῃ περὶ τῆς εἰρήνης τῆς ἀναμεταξὺ τῶν Οὐγγάρων καὶ τοῦ ἀμηρᾶ. Μετὰ δὲ τοῦ ἀπερχομένου πρέσβεις Χρι ΠΟΛ Τότε οὖν καὶ ἐν τῇ Ενετίᾳ βουλῆς μεγάλης για νομένης περὶ τούτου ἀνέστη ὁ τῷ τότε καιρῷ δούξι τούνομα Φραγκίσκος Φούσκαρις, λέγων· « Οὐ κατ' ἄγνοιαν γὰρ ὁ βασιλεὺς Ἰωάννης ώριζεν ἡμᾶς. ᾿Αλλὰ καὶ ἄλλοι οἱ ἰδόντες καὶ ὁμιλήσαντες οὐκ εἶδον, εἰ μὴ διὰ κακίαν καὶ φθόνον· οὐκ οἶδε γὰρ ὁ φθόνος προτιμᾶν τὸ συμφέρον. Ην δὲ τὸ αἴτιον τούτου τοῦ ᾿Αλωϋσίου Διέδου τοῦ ποτὲ μεσι τεύσαντος ἵνα μακαρίτης ὁ αὐθέντης μου ὁ κύρ Κωνσταντίνος, δεσπότης ὢν τότε τῷ καιρῷ ἐν τῇ Πελοποννήσῳ, λάθῃ εἰς γυναῖκα αὐτοῦ τὴν τοῦ τοῦ δονκὸς θυγατέρα μετά προικός πολλῆς. Ὁ οὖν αὐθέντης μου οὐ δι᾽ ἄλλο εἰ μὴ ἵνα γένηται οἱονεὶ καὶ αὐτὸς καὶ ὁ τόπος αὐτοῦ μετὰ τῆς Ἐνετίας εν, συνεκατέβαινε τῇ τοιαύτῃ ἀγχιστείᾳ, ἐμοῦ τε καὶ ἄλλων πλειόνων συναινούντων τοῦτο καὶ ἀναγκαζόν- των σχεδόν ἤδη ἐγίνετο. Ως δὲ ἐγένετο βασιλεὺς καὶ ἀπῆλθεν εἰς τὴν πόλιν, τοῦτο ἀνοίκειον ἦν· πῶς γὰρ ἐδύναντο οἱ τῆς πόλεως ἄρχοντες καὶ ἀρχόντισα σαι κυρίαν καὶ δέσποιναν αὐτῶν καταδεχθῆναι Ενε- τοῦ θυγατέρα, καὶ τοὺς γαμβροὺς αὐτοῦ τοὺς ἄλλους CHRONICON MAJUS. LIB. IV. - mani, Servii et Bulgari, id quodl, qui nos calumnian- tur et accusant, dicunt. Vos vero Itali ne securi agatis, sed, impositis pectori manibus, melitamini cum animo, et desistite nos accusare. Ismaelitæ autem, homines impii, duri et inhumani, e volun- tate Dei pios castigant et majorem partem orbis terrarum occupatam tenent. Quare non decet de Bis gloriari Italos, sese propter doctrinæ probita- tem justos et sancios se appellare et propter or- thodoxiam et justitiam ad hunc diem regnare. Hæc verba minime fecimus, quo, quod absit ! quemquam damnemus aut accusemus, sed ut os- tendamus iis qui nos calumniantur, hand probe nec recte eos Scripturas intelligere. Hinc enim fit ut nos vituperent et omnes sibi videantur ad repre- hendendum satis sapere, ipsos se crrare sentiant. ras, quid imperator tempore, quod in obsidione consumptum est, egerit, dicam. Quo quidem tem- pore Ameras bellum parabat et ad ferendam openi se instruebant externi principes Christiani. Quan- quam Christianorum, qui circa habitabant, princi- pum, nullam opem allatam esse, notum est omni- bus quin imo ad Serviæ principen Georgium Ameras legatum misit, ut is de pace inter Hunga- ros et Ameram concilitanda ageret. Cum legato C D Christianus aliquis litteratus erat, a Turcis quibus- dam consiliariis additus, qui despotæ suaderet, ut amicitiam conciliare studeret, ut, si fieret cum Hungaris pacis et amicitiæ pactio, Turca statim CPolim invaderet. Quam rem miser ille nikili æsti- mabat nec pensi habebat, nescius, capite a corpore deciso, membra mortua esse. Eodem tempore etiam Venetiis de bac re ma- gnum concilium habitum est, in quo, qui tum dux erat, Franciscus Fuscaris surrexit et dixit: Non ex ignorantia imperator Joannes nos expetivit. › Enimvero etiam alii, qui eum vidissent et cum eo collocuti essent, prudentiorem hominem in Italia visum esse negabant. At obstabat nequitia et invi- dia. Nescit enim invidia honorare utilitatem. Cujus rei causa erat Aloysius Diedus, qui olim curave- rat, ut beatæ memoriæ princeps meus, Constanti- nus dominus, despota tum in Peleponneso, hujus ducis filiam cum magna dote uxorem duceret. Princeps nieus non aliam ob causam, nisi ut ipse et principatus cum Venetis jungerentur, eam affi- nitatem admisit, nobis et aliis multis id approban- tibus et út fieret pæne cogentibus. Sed postquam imperator factus est et in urbem venit, incommo- dum erat. Quomodo enim fieri poterat, ut civitatis viri et feminæ principes dominam et imperatricem reciperent Veneti filiam, et generi ac filii ejus af- 2. Revertamur ad propositum nostruin. Si quæ-

τινων Τούρκων τῶν τῆς βουλῆς εἰπεῖν τῷ δεσπότῃ ἵνα ποιήσῃ ἀναβολὴν εἰς τὴν ἀγάπην, ὅτι ἐὰν γένη- ται ἡ μετὰ τῶν Οὐγγάρων συνθήκη τῆς ἀγάπης ἤτοι εἰρήνης, εὐθὺς ὁ Τοῦρκος κατὰ τῆς Κωνσταν τινουπόλεως καθορμήσεται. Κἀκεῖνος οὐκ ἐφρόντισε περὶ τούτου οὔτε ἔμελεν αὐτῷ, οὐκ εἰδὼς ὁ ἄθλιος ὅτι εἰ ἀφαιρεθῇ ἡ κεφαλὴ τοῦ σώματος, τὰ μέλη εἰσὶ νεκρά. ἐφρονοῦμεν ὀρθῶς Ῥωμαῖοί τε καὶ Σέρβοι καὶ Βούλ- Α στιανός τις γραμματικὸς ἦν, ἀνατεθειμένος παρά γαροι, καθώς λέγουσιν οἱ κατηγοροῦντες ἡμᾶς καὶ ὀνειδίζουσιν. Ἐὰν δὲ πάλιν καὶ ὑπὸ ἁμαρτιῶν ἡμεῖς · ἐπαιδεύθημεν, καὶ ὑμεῖς οἱ Ἰταλοί μὴ ἀμερίμνως μείνατε, ἀλλὰ τὰς χεῖρας ἐπὶ τὸ στῆθος ὑμῶν βάλετε καὶ κατὰ νοῦν ἐνθυμήθητε, καὶ κατηγοροῦντες ἡμᾶς παύσατε. Αὐτοὶ δὲ οἱ Ἰσραηλῖται ἄπιστοι ὄντες χα- λεποὶ καὶ ἀνελεήμονες, προστάξει δὲ Θεοῦ τοὺς πιο στοὺς παιδεύουσι καὶ τὸ πλεῖον μέρος τοῦ κόσμου κυριεύουσι. Διὸ οὐ δεῖ μεγαλοῤῥημονεῖν περὶ τοῦ των τοὺς Ἰταλούς, ὅτι διὰ τὸ ὀρθῶς φρονεῖν καὶ δίκαιοι καὶ ἅγιοῖ ἑαυτοὺς λέγουσιν εἶναι, καὶ διὰ τὴν αὐτῶν ὀρθοδοξίαν καὶ δικαιοσύνην ἕως τοῦ νῦν βασιλεύουσι. Τούτους μὲν τοὺς λόγους ειρήκαμεν οὐχὶ πρὸς τὸ Β αὐτῷ φρονιμώτερον αὐτοῦ ἄνθρωπον ἐν τῇ Ἰταλία κατακρίνειν ἢ κατηγορεῖν τινα, μὴ γένοιτο ! ἀλλ᾽ ἵνα τοῖς καταλαλοῦσιν ἡμᾶς δείξωμεν ὅτι οὐκ ὀρθῶς καὶ σαφῶς τὰς Γραφάς οίδασι. Διὰ τοῦτο μὲν ἡμᾶς μέμφονται, καὶ σοφοί εἰσι πάντες τοῦ νουθε τεῖν, αὐτοὺς δὲ ἁμαρτάνοντας οὐ γινώσκουσι. β'. Ἐπὶ τὴν ἡμετέραν οὖν διήγησιν ἐπανέλθωμεν. Εάν τις αἰτήσῃ τί τὸ πραχθὲν παρὰ τοῦ βασιλέως τῷ διὰ μέσου καιρῷ τῆς μάχης, εἴπω αὐτῷ· Ἐν ᾧ δὴ χρόνῳ καὶ καιρῷ ὁ ᾿Αμηρᾶς παρεσκευάζετο καὶ τὴν βοήθειαν ἐποίησαν οἱ ἔξωθεν αὐθένται οἱ Χρι- στιανοί. Καὶ τῶν μὲν περικύκλωθεν αὐθέντων Χρι- στιανῶν δῆλόν ἐστι τοῖς πᾶσιν οὐδὲν, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ πρὸς τὸν τῆς Σερβίας αὐθέντην Γεώργιον πρέσ συν ὁ ἀμερᾶς ἀπέστειλεν, ἵνα μεσιτεύσῃ περὶ τῆς εἰρήνης τῆς ἀναμεταξὺ τῶν Οὐγγάρων καὶ τοῦ ἀμηρᾶ. Μετὰ δὲ τοῦ ἀπερχομένου πρέσβεις Χρι ΠΟΛ Τότε οὖν καὶ ἐν τῇ Ενετίᾳ βουλῆς μεγάλης για νομένης περὶ τούτου ἀνέστη ὁ τῷ τότε καιρῷ δούξι τούνομα Φραγκίσκος Φούσκαρις, λέγων· « Οὐ κατ' ἄγνοιαν γὰρ ὁ βασιλεὺς Ἰωάννης ώριζεν ἡμᾶς. ᾿Αλλὰ καὶ ἄλλοι οἱ ἰδόντες καὶ ὁμιλήσαντες οὐκ εἶδον, εἰ μὴ διὰ κακίαν καὶ φθόνον· οὐκ οἶδε γὰρ ὁ φθόνος προτιμᾶν τὸ συμφέρον. Ην δὲ τὸ αἴτιον τούτου τοῦ ᾿Αλωϋσίου Διέδου τοῦ ποτὲ μεσι τεύσαντος ἵνα μακαρίτης ὁ αὐθέντης μου ὁ κύρ Κωνσταντίνος, δεσπότης ὢν τότε τῷ καιρῷ ἐν τῇ Πελοποννήσῳ, λάθῃ εἰς γυναῖκα αὐτοῦ τὴν τοῦ τοῦ δονκὸς θυγατέρα μετά προικός πολλῆς. Ὁ οὖν αὐθέντης μου οὐ δι᾽ ἄλλο εἰ μὴ ἵνα γένηται οἱονεὶ καὶ αὐτὸς καὶ ὁ τόπος αὐτοῦ μετὰ τῆς Ἐνετίας εν, συνεκατέβαινε τῇ τοιαύτῃ ἀγχιστείᾳ, ἐμοῦ τε καὶ ἄλλων πλειόνων συναινούντων τοῦτο καὶ ἀναγκαζόν- των σχεδόν ἤδη ἐγίνετο. Ως δὲ ἐγένετο βασιλεὺς καὶ ἀπῆλθεν εἰς τὴν πόλιν, τοῦτο ἀνοίκειον ἦν· πῶς γὰρ ἐδύναντο οἱ τῆς πόλεως ἄρχοντες καὶ ἀρχόντισα σαι κυρίαν καὶ δέσποιναν αὐτῶν καταδεχθῆναι Ενε- τοῦ θυγατέρα, καὶ τοὺς γαμβροὺς αὐτοῦ τοὺς ἄλλους CHRONICON MAJUS. LIB. IV. - mani, Servii et Bulgari, id quodl, qui nos calumnian- tur et accusant, dicunt. Vos vero Itali ne securi agatis, sed, impositis pectori manibus, melitamini cum animo, et desistite nos accusare. Ismaelitæ autem, homines impii, duri et inhumani, e volun- tate Dei pios castigant et majorem partem orbis terrarum occupatam tenent. Quare non decet de Bis gloriari Italos, sese propter doctrinæ probita- tem justos et sancios se appellare et propter or- thodoxiam et justitiam ad hunc diem regnare. Hæc verba minime fecimus, quo, quod absit ! quemquam damnemus aut accusemus, sed ut os- tendamus iis qui nos calumniantur, hand probe nec recte eos Scripturas intelligere. Hinc enim fit ut nos vituperent et omnes sibi videantur ad repre- hendendum satis sapere, ipsos se crrare sentiant. ras, quid imperator tempore, quod in obsidione consumptum est, egerit, dicam. Quo quidem tem- pore Ameras bellum parabat et ad ferendam openi se instruebant externi principes Christiani. Quan- quam Christianorum, qui circa habitabant, princi- pum, nullam opem allatam esse, notum est omni- bus quin imo ad Serviæ principen Georgium Ameras legatum misit, ut is de pace inter Hunga- ros et Ameram concilitanda ageret. Cum legato C D Christianus aliquis litteratus erat, a Turcis quibus- dam consiliariis additus, qui despotæ suaderet, ut amicitiam conciliare studeret, ut, si fieret cum Hungaris pacis et amicitiæ pactio, Turca statim CPolim invaderet. Quam rem miser ille nikili æsti- mabat nec pensi habebat, nescius, capite a corpore deciso, membra mortua esse. Eodem tempore etiam Venetiis de bac re ma- gnum concilium habitum est, in quo, qui tum dux erat, Franciscus Fuscaris surrexit et dixit: Non ex ignorantia imperator Joannes nos expetivit. › Enimvero etiam alii, qui eum vidissent et cum eo collocuti essent, prudentiorem hominem in Italia visum esse negabant. At obstabat nequitia et invi- dia. Nescit enim invidia honorare utilitatem. Cujus rei causa erat Aloysius Diedus, qui olim curave- rat, ut beatæ memoriæ princeps meus, Constanti- nus dominus, despota tum in Peleponneso, hujus ducis filiam cum magna dote uxorem duceret. Princeps nieus non aliam ob causam, nisi ut ipse et principatus cum Venetis jungerentur, eam affi- nitatem admisit, nobis et aliis multis id approban- tibus et út fieret pæne cogentibus. Sed postquam imperator factus est et in urbem venit, incommo- dum erat. Quomodo enim fieri poterat, ut civitatis viri et feminæ principes dominam et imperatricem reciperent Veneti filiam, et generi ac filii ejus af- 2. Revertamur ad propositum nostruin. Si quæ-

καὶ υἱοὺς συγγάμβρους και γυναικαδελφούς εἶναι Α τῷ βασιλεῖ, ἐνδόξου μὲν ἴσως καὶ δουκὸς ὄντος, ἀλλὰ πρόσκαιρος ἦν. Καὶ αὖθις μετὰ τὸ βασιλέα γενέσθαι τὸν αὐθέντην μου ὁ δοὺξ ἐζήτει τὸ τοιοῦτο, ἀλλ' ἀπεπέμφθη. Ενεκεν τούτου λοιπὸν ὁ ἄνθρω- πως ἐγένετο ἐχθρός· καὶ πολλὰ εἰπόντος τοῦ ᾿Αλων- σίου Λαυρεδάνου καὶ τοῦ ᾿Αντωνίου Διέξου καὶ ἄλ λων πολλῶν, καὶ ἀποδειξάντων ὅτι εἰ καὶ ἡ πόλις ἁλωθῇ, πλείστη ζημία συμβαίνει καὶ τῇ αὐτῶν αὐθεντία, πλὴν οὐκ ἴσχυσαν παροτρύναι τὴν δοῦχα συνδραμεῖν τῷ βασιλεῖ. Καὶ ἡ Ἐκκλησία τῆς 'Ρώμη; περὶ τούτου ἐφρόν τισεν. Εὑρεθέντος γὰρ τοῦ καρδηναλίου Ρωσσίας εἰς τὴν πόλιν, καὶ ἐγὼ περὶ τούτου μεσιτεύσας πρὸς τὸν ἀοίδιμον καὶ μακαρίτην τὸν αὐθέντην μου τὸν βασιλέα, ἵνα γένηται ὅδε καρδηνάλις πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως· καὶ εἰ γένηται, τὰ καὶ τὰ γενήσονται παρ' αὐτοῦ καὶ τοῦ τότε πάπα εἰς βοή θειαν τῆς πόλεως, εἰ κἂν ἐκ δευτέρου μνημονευθῇ ὁ πάπας· καὶ πολλῶν συζητήσεων λίγων καὶ βουλῆς γενομένων ἔδοξε τῷ ἀοιδίμῳ βασιλεῖ τῷ αὐθέντη μου τὸ ἐν τῶν δύο μὴ γένοιτο παντελῶς, ὅτι τῷ γε- νομένῳ πατριάρχῃ ἀνάγκη ἦν ἢ πείθεσθαι αὐτῷ τοὺς πάντας, ἢ ἔρις καὶ ἔχθρα γενήσεται ἀναμεταξύ αὐτοῦ καὶ αὐτῶν τῶν μὴ πειθομένων αὐτῷ. Καὶ ἐν ἐκείνῳ τοῦ καιροῦ διαμέσῳ εἰ καὶ συμβῇ ἡμῖν μάχη ἔξωθεν παρὰ τῶν ἐχθρῶν, καὶ ἔχειν ἡμᾶς καὶ ἔσω- Οεν, πόσον ἔσεται κακόν ; Τὸ δὲ μνημονεύεσθαι τὴν πάπαν γενηθήτω ἕνεκεν ἐλπίδος βοηθείας ἐν τῇ ἀνάγκῃ ἡμῶν· καὶ ὅσοι τοῦτο ποιήσωσιν ἐν τῇ ἁγίᾳ Ο Σοφίᾳ, οἱ ἄλλοι ἔσονται ἀναίτιοι καὶ εἰρηνικοί. Καὶ τῇ ιβ' τοῦ Δεκεμβρίου παρελθόντων ἐξ μη- νῶν, καὶ τοσούτου λόγου γενομένου περί βοηθείας ὅσον ἐποιήσατο ὁ σουλτάνος τοῦ Κάερος ἦτοι τῆς Αἰγύπτου· ἀπὸ δὲ τῆς Σερβίας δυνατὸν ἦν ἀποσταλθῆναι χρήματα κρυφίως πολυμερῶς, καὶ ἀνθρώπους ὁμοίως δι' ἄλλου τρόπου · ἀλλ᾽ οὐκ ἀπέ- λαυσεν οὐδὲ εἶδεν οὐδεὶς ἕνα ἐβολόν. Ναι, ἀληθῶς ἀπέστειλαν πολλά χρήματα καὶ ἀνθρώπους πρὸς τὸν ᾿Αμηρᾶν πολιορκοῦντα τὴν πόλιν· καὶ ἐθριάμ βευσαν αὐτοὺς οἱ Τοῦρκοι, δεικνύοντες ὅτι Ἰδοὺ καὶ οἱ Σέρβοι καθ' ὑμῶν εἰσί. Τίς τῶν Χριστιανῶν αὐτ θέντων ἢ Ἰβήρων ἀπέστειλεν ἕνα ὀβολὸν ἢ ἀνθρώ πους εἰς βοήθειαν τῆς πόλεως, ἡ φανερῶς ἡ κρυ φίως; Οἱ Οὔγγαροι δὲ ἔστειλαν πρέσβεις πρὸς τὸν ἡ ἀμηρᾶν λέγοντες ὅτι, Σωζομένου ἵνα ἔχητε καὶ μετὰ τοῦ βασιλέως εἰρήνην καὶ ἀγάπην, ἐποιήσαμεν καὶ ἡμεῖς τὴν ἀγάπην μεθ' ὑμῶν· ἀλλ' ἐπεὶ οὐ τηρεῖτε κατὰ τὰς ἀναμεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν συνθήκας, καὶ ἡμεῖς ἀθετήσωμεν πᾶσαν τὴν εἰρηνοποίησιν. Καὶ ἔφθασαν οι πρέσβεις, ἡνίκα ἐπολιορκεῖτο ἡ πόλις, ἐν ᾗ ἑβδομάδι ἔμελλον τὴν ἐμβολὴν δῶσαι. Ο δὲ ἀμηρᾶ; καὶ πᾶσα ἡ βουλὴ αὐτοῦ ἐχρόνιζον αὐτοὺς λόγοις κολακείας προσδοκἂν τὴν ἀπόκρισιν σήμερο ἢ αύριον. Καὶ τοῦτο ἐποίουν μετὰ δίλου, ἄχρι ἴέως τὰ μέλλοντα συμβῆναι, ὅτι εἰ μὲν παραλάβοιεν τὴν πόλιν, εἴπωσιν πρὸς αὐτούς· . Ἰδοὺ γὰρ ἐλάβομεν αὐτήν· ὑμεῖς δὲ ἀπέλθετε, καὶ ὡς ἂν δόξῃ ὑμῖν ποιήσατε, ἢ εἰρήνην ἔχειν μεθ᾿ ἡμῶν ἢ μάχην· δ δὴ καὶ ἐγένετο καὶ τοῖς πρέσβεσιν ἐῤῥέθη. Εἰ δὲ οὐκ ἐπαρελάμβανον αὐτὴν, ἤθελον εἰπεῖν ὅτι ἕνεκεν τῆς ἀναμεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν εἰρήνης ὁ πόλεμος GEORGII PHRANTZE B nes imperatoris et fratres imperatricis essent? Quandoquidem dux honoratus forsan erat, sed ad tempus lectus. Atque dux quidem etiam postquam dominus meus imperator factus est, huic connu- lio instabat, sel repu iiatus est. Iropter hanc call- sam igitur is nobis inimicus erat, et cum multa di- xissent Aloysius Lauredanus et Antonius Diedus et alii multi, demonstrassentque, si urbs caperetur, magna detrimenta etiam ipsorum rebus allatuin iri, non poterant tamen duci persuadere, ut impera- tori succurreret. Etiam Ecclesiæ Romanæ hæc res curæ crat. Cum cuim in urbe adesset cardinalis Rossiæ, et ego egissem cum venerando et beatæ memoriæ impe- ratore, domino meo, ut is cardinalis patriarcha Cpolis fieret, unde futurum esset, ut ab ipso et papa nonnihil fieret ad urbem adjuvandam, si rursus papæ mentio fieret, multis sermonibus et consultationi- bus habitis, imperatori, domino meo, visum est, neutrum corum quæ consecutura essent, fieri de- bere, quandoquidem necesse esset, ut aut patriar- chæ omnes obedirent, aut lites et inimicitiæ inter ipsum et eos, qui non obedirent, orirentur. Interea si nobis foris bellum inferretur ab hostibus, et con · fictaremur etiam domi dissidiis, quanta mal: futu- ra essent? Papæ tamen memoria fieret propter spem auxilii in hac necessitate. Quod qui facerent in Sancta Sophia templo facerent : reliqui ne accu- sarentur nec turbarentur. D Die Decembris, cum sex menses præterissent, et tot verba essent facta de auxilio, quot fecit sul- tanus Cairi sive Ægypti, et a Servia posset pecu- nia occulte multis modis, homines item alio mo- do summitti, nemo quidquam inde commodi per. cepit nec vidit vel teruncium. Imo miserunt magnam pecuniæ et militum copiam Ameræ urbem oppn- guanti, atque laudibus eos efferebant Turca, ja- clantes, etiam Servios nobis adversari, Quis Chri- stianorum principum aut Iberorum vel teruncium aut homines ad urbis auxilium sive aperte sive occulte misit? Hungari tamen legatos ad Amera miserunt, qui nuntiarent, se sic, ut illi cum impe- ratore pacem et amicitiam colerent, cum ipsis pa- cem fecisse: nunc cum illi non servarent mutua pacta, se quoque pacem factam omnino improbare. Advenerunt legati, cum urbs obsideretur, qua hebdomade impressionem facturi erant. Ameras et totum concilium ejus blandis sermonibus eus dif- ferebant, ut in præsentem aut crastinum diem responsum exspectarent. Callide ita agebant, donec viderent, quo res evasita esset, si urbem ce- pissent, dicturi, se cam expugnasse : illi abirent, et utrum ipsis videretur, facerent, sive pacemi sive bellum mallent: id quod factum et legalis responsum est. Si eam non capturi essent, dicere statuerant, ob pacem cuin illis servandam se de- I

καὶ υἱοὺς συγγάμβρους και γυναικαδελφούς εἶναι Α τῷ βασιλεῖ, ἐνδόξου μὲν ἴσως καὶ δουκὸς ὄντος, ἀλλὰ πρόσκαιρος ἦν. Καὶ αὖθις μετὰ τὸ βασιλέα γενέσθαι τὸν αὐθέντην μου ὁ δοὺξ ἐζήτει τὸ τοιοῦτο, ἀλλ' ἀπεπέμφθη. Ενεκεν τούτου λοιπὸν ὁ ἄνθρω- πως ἐγένετο ἐχθρός· καὶ πολλὰ εἰπόντος τοῦ ᾿Αλων- σίου Λαυρεδάνου καὶ τοῦ ᾿Αντωνίου Διέξου καὶ ἄλ λων πολλῶν, καὶ ἀποδειξάντων ὅτι εἰ καὶ ἡ πόλις ἁλωθῇ, πλείστη ζημία συμβαίνει καὶ τῇ αὐτῶν αὐθεντία, πλὴν οὐκ ἴσχυσαν παροτρύναι τὴν δοῦχα συνδραμεῖν τῷ βασιλεῖ. Καὶ ἡ Ἐκκλησία τῆς 'Ρώμη; περὶ τούτου ἐφρόν τισεν. Εὑρεθέντος γὰρ τοῦ καρδηναλίου Ρωσσίας εἰς τὴν πόλιν, καὶ ἐγὼ περὶ τούτου μεσιτεύσας πρὸς τὸν ἀοίδιμον καὶ μακαρίτην τὸν αὐθέντην μου τὸν βασιλέα, ἵνα γένηται ὅδε καρδηνάλις πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως· καὶ εἰ γένηται, τὰ καὶ τὰ γενήσονται παρ' αὐτοῦ καὶ τοῦ τότε πάπα εἰς βοή θειαν τῆς πόλεως, εἰ κἂν ἐκ δευτέρου μνημονευθῇ ὁ πάπας· καὶ πολλῶν συζητήσεων λίγων καὶ βουλῆς γενομένων ἔδοξε τῷ ἀοιδίμῳ βασιλεῖ τῷ αὐθέντη μου τὸ ἐν τῶν δύο μὴ γένοιτο παντελῶς, ὅτι τῷ γε- νομένῳ πατριάρχῃ ἀνάγκη ἦν ἢ πείθεσθαι αὐτῷ τοὺς πάντας, ἢ ἔρις καὶ ἔχθρα γενήσεται ἀναμεταξύ αὐτοῦ καὶ αὐτῶν τῶν μὴ πειθομένων αὐτῷ. Καὶ ἐν ἐκείνῳ τοῦ καιροῦ διαμέσῳ εἰ καὶ συμβῇ ἡμῖν μάχη ἔξωθεν παρὰ τῶν ἐχθρῶν, καὶ ἔχειν ἡμᾶς καὶ ἔσω- Οεν, πόσον ἔσεται κακόν ; Τὸ δὲ μνημονεύεσθαι τὴν πάπαν γενηθήτω ἕνεκεν ἐλπίδος βοηθείας ἐν τῇ ἀνάγκῃ ἡμῶν· καὶ ὅσοι τοῦτο ποιήσωσιν ἐν τῇ ἁγίᾳ Ο Σοφίᾳ, οἱ ἄλλοι ἔσονται ἀναίτιοι καὶ εἰρηνικοί. Καὶ τῇ ιβ' τοῦ Δεκεμβρίου παρελθόντων ἐξ μη- νῶν, καὶ τοσούτου λόγου γενομένου περί βοηθείας ὅσον ἐποιήσατο ὁ σουλτάνος τοῦ Κάερος ἦτοι τῆς Αἰγύπτου· ἀπὸ δὲ τῆς Σερβίας δυνατὸν ἦν ἀποσταλθῆναι χρήματα κρυφίως πολυμερῶς, καὶ ἀνθρώπους ὁμοίως δι' ἄλλου τρόπου · ἀλλ᾽ οὐκ ἀπέ- λαυσεν οὐδὲ εἶδεν οὐδεὶς ἕνα ἐβολόν. Ναι, ἀληθῶς ἀπέστειλαν πολλά χρήματα καὶ ἀνθρώπους πρὸς τὸν ᾿Αμηρᾶν πολιορκοῦντα τὴν πόλιν· καὶ ἐθριάμ βευσαν αὐτοὺς οἱ Τοῦρκοι, δεικνύοντες ὅτι Ἰδοὺ καὶ οἱ Σέρβοι καθ' ὑμῶν εἰσί. Τίς τῶν Χριστιανῶν αὐτ θέντων ἢ Ἰβήρων ἀπέστειλεν ἕνα ὀβολὸν ἢ ἀνθρώ πους εἰς βοήθειαν τῆς πόλεως, ἡ φανερῶς ἡ κρυ φίως; Οἱ Οὔγγαροι δὲ ἔστειλαν πρέσβεις πρὸς τὸν ἡ ἀμηρᾶν λέγοντες ὅτι, Σωζομένου ἵνα ἔχητε καὶ μετὰ τοῦ βασιλέως εἰρήνην καὶ ἀγάπην, ἐποιήσαμεν καὶ ἡμεῖς τὴν ἀγάπην μεθ' ὑμῶν· ἀλλ' ἐπεὶ οὐ τηρεῖτε κατὰ τὰς ἀναμεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν συνθήκας, καὶ ἡμεῖς ἀθετήσωμεν πᾶσαν τὴν εἰρηνοποίησιν. Καὶ ἔφθασαν οι πρέσβεις, ἡνίκα ἐπολιορκεῖτο ἡ πόλις, ἐν ᾗ ἑβδομάδι ἔμελλον τὴν ἐμβολὴν δῶσαι. Ο δὲ ἀμηρᾶ; καὶ πᾶσα ἡ βουλὴ αὐτοῦ ἐχρόνιζον αὐτοὺς λόγοις κολακείας προσδοκἂν τὴν ἀπόκρισιν σήμερο ἢ αύριον. Καὶ τοῦτο ἐποίουν μετὰ δίλου, ἄχρι ἴέως τὰ μέλλοντα συμβῆναι, ὅτι εἰ μὲν παραλάβοιεν τὴν πόλιν, εἴπωσιν πρὸς αὐτούς· . Ἰδοὺ γὰρ ἐλάβομεν αὐτήν· ὑμεῖς δὲ ἀπέλθετε, καὶ ὡς ἂν δόξῃ ὑμῖν ποιήσατε, ἢ εἰρήνην ἔχειν μεθ᾿ ἡμῶν ἢ μάχην· δ δὴ καὶ ἐγένετο καὶ τοῖς πρέσβεσιν ἐῤῥέθη. Εἰ δὲ οὐκ ἐπαρελάμβανον αὐτὴν, ἤθελον εἰπεῖν ὅτι ἕνεκεν τῆς ἀναμεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν εἰρήνης ὁ πόλεμος GEORGII PHRANTZE B nes imperatoris et fratres imperatricis essent? Quandoquidem dux honoratus forsan erat, sed ad tempus lectus. Atque dux quidem etiam postquam dominus meus imperator factus est, huic connu- lio instabat, sel repu iiatus est. Iropter hanc call- sam igitur is nobis inimicus erat, et cum multa di- xissent Aloysius Lauredanus et Antonius Diedus et alii multi, demonstrassentque, si urbs caperetur, magna detrimenta etiam ipsorum rebus allatuin iri, non poterant tamen duci persuadere, ut impera- tori succurreret. Etiam Ecclesiæ Romanæ hæc res curæ crat. Cum cuim in urbe adesset cardinalis Rossiæ, et ego egissem cum venerando et beatæ memoriæ impe- ratore, domino meo, ut is cardinalis patriarcha Cpolis fieret, unde futurum esset, ut ab ipso et papa nonnihil fieret ad urbem adjuvandam, si rursus papæ mentio fieret, multis sermonibus et consultationi- bus habitis, imperatori, domino meo, visum est, neutrum corum quæ consecutura essent, fieri de- bere, quandoquidem necesse esset, ut aut patriar- chæ omnes obedirent, aut lites et inimicitiæ inter ipsum et eos, qui non obedirent, orirentur. Interea si nobis foris bellum inferretur ab hostibus, et con · fictaremur etiam domi dissidiis, quanta mal: futu- ra essent? Papæ tamen memoria fieret propter spem auxilii in hac necessitate. Quod qui facerent in Sancta Sophia templo facerent : reliqui ne accu- sarentur nec turbarentur. D Die Decembris, cum sex menses præterissent, et tot verba essent facta de auxilio, quot fecit sul- tanus Cairi sive Ægypti, et a Servia posset pecu- nia occulte multis modis, homines item alio mo- do summitti, nemo quidquam inde commodi per. cepit nec vidit vel teruncium. Imo miserunt magnam pecuniæ et militum copiam Ameræ urbem oppn- guanti, atque laudibus eos efferebant Turca, ja- clantes, etiam Servios nobis adversari, Quis Chri- stianorum principum aut Iberorum vel teruncium aut homines ad urbis auxilium sive aperte sive occulte misit? Hungari tamen legatos ad Amera miserunt, qui nuntiarent, se sic, ut illi cum impe- ratore pacem et amicitiam colerent, cum ipsis pa- cem fecisse: nunc cum illi non servarent mutua pacta, se quoque pacem factam omnino improbare. Advenerunt legati, cum urbs obsideretur, qua hebdomade impressionem facturi erant. Ameras et totum concilium ejus blandis sermonibus eus dif- ferebant, ut in præsentem aut crastinum diem responsum exspectarent. Callide ita agebant, donec viderent, quo res evasita esset, si urbem ce- pissent, dicturi, se cam expugnasse : illi abirent, et utrum ipsis videretur, facerent, sive pacemi sive bellum mallent: id quod factum et legalis responsum est. Si eam non capturi essent, dicere statuerant, ob pacem cuin illis servandam se de- I

καὶ υἱοὺς συγγάμβρους και γυναικαδελφούς εἶναι Α τῷ βασιλεῖ, ἐνδόξου μὲν ἴσως καὶ δουκὸς ὄντος, ἀλλὰ πρόσκαιρος ἦν. Καὶ αὖθις μετὰ τὸ βασιλέα γενέσθαι τὸν αὐθέντην μου ὁ δοὺξ ἐζήτει τὸ τοιοῦτο, ἀλλ' ἀπεπέμφθη. Ενεκεν τούτου λοιπὸν ὁ ἄνθρω- πως ἐγένετο ἐχθρός· καὶ πολλὰ εἰπόντος τοῦ ᾿Αλων- σίου Λαυρεδάνου καὶ τοῦ ᾿Αντωνίου Διέξου καὶ ἄλ λων πολλῶν, καὶ ἀποδειξάντων ὅτι εἰ καὶ ἡ πόλις ἁλωθῇ, πλείστη ζημία συμβαίνει καὶ τῇ αὐτῶν αὐθεντία, πλὴν οὐκ ἴσχυσαν παροτρύναι τὴν δοῦχα συνδραμεῖν τῷ βασιλεῖ. Καὶ ἡ Ἐκκλησία τῆς 'Ρώμη; περὶ τούτου ἐφρόν τισεν. Εὑρεθέντος γὰρ τοῦ καρδηναλίου Ρωσσίας εἰς τὴν πόλιν, καὶ ἐγὼ περὶ τούτου μεσιτεύσας πρὸς τὸν ἀοίδιμον καὶ μακαρίτην τὸν αὐθέντην μου τὸν βασιλέα, ἵνα γένηται ὅδε καρδηνάλις πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως· καὶ εἰ γένηται, τὰ καὶ τὰ γενήσονται παρ' αὐτοῦ καὶ τοῦ τότε πάπα εἰς βοή θειαν τῆς πόλεως, εἰ κἂν ἐκ δευτέρου μνημονευθῇ ὁ πάπας· καὶ πολλῶν συζητήσεων λίγων καὶ βουλῆς γενομένων ἔδοξε τῷ ἀοιδίμῳ βασιλεῖ τῷ αὐθέντη μου τὸ ἐν τῶν δύο μὴ γένοιτο παντελῶς, ὅτι τῷ γε- νομένῳ πατριάρχῃ ἀνάγκη ἦν ἢ πείθεσθαι αὐτῷ τοὺς πάντας, ἢ ἔρις καὶ ἔχθρα γενήσεται ἀναμεταξύ αὐτοῦ καὶ αὐτῶν τῶν μὴ πειθομένων αὐτῷ. Καὶ ἐν ἐκείνῳ τοῦ καιροῦ διαμέσῳ εἰ καὶ συμβῇ ἡμῖν μάχη ἔξωθεν παρὰ τῶν ἐχθρῶν, καὶ ἔχειν ἡμᾶς καὶ ἔσω- Οεν, πόσον ἔσεται κακόν ; Τὸ δὲ μνημονεύεσθαι τὴν πάπαν γενηθήτω ἕνεκεν ἐλπίδος βοηθείας ἐν τῇ ἀνάγκῃ ἡμῶν· καὶ ὅσοι τοῦτο ποιήσωσιν ἐν τῇ ἁγίᾳ Ο Σοφίᾳ, οἱ ἄλλοι ἔσονται ἀναίτιοι καὶ εἰρηνικοί. Καὶ τῇ ιβ' τοῦ Δεκεμβρίου παρελθόντων ἐξ μη- νῶν, καὶ τοσούτου λόγου γενομένου περί βοηθείας ὅσον ἐποιήσατο ὁ σουλτάνος τοῦ Κάερος ἦτοι τῆς Αἰγύπτου· ἀπὸ δὲ τῆς Σερβίας δυνατὸν ἦν ἀποσταλθῆναι χρήματα κρυφίως πολυμερῶς, καὶ ἀνθρώπους ὁμοίως δι' ἄλλου τρόπου · ἀλλ᾽ οὐκ ἀπέ- λαυσεν οὐδὲ εἶδεν οὐδεὶς ἕνα ἐβολόν. Ναι, ἀληθῶς ἀπέστειλαν πολλά χρήματα καὶ ἀνθρώπους πρὸς τὸν ᾿Αμηρᾶν πολιορκοῦντα τὴν πόλιν· καὶ ἐθριάμ βευσαν αὐτοὺς οἱ Τοῦρκοι, δεικνύοντες ὅτι Ἰδοὺ καὶ οἱ Σέρβοι καθ' ὑμῶν εἰσί. Τίς τῶν Χριστιανῶν αὐτ θέντων ἢ Ἰβήρων ἀπέστειλεν ἕνα ὀβολὸν ἢ ἀνθρώ πους εἰς βοήθειαν τῆς πόλεως, ἡ φανερῶς ἡ κρυ φίως; Οἱ Οὔγγαροι δὲ ἔστειλαν πρέσβεις πρὸς τὸν ἡ ἀμηρᾶν λέγοντες ὅτι, Σωζομένου ἵνα ἔχητε καὶ μετὰ τοῦ βασιλέως εἰρήνην καὶ ἀγάπην, ἐποιήσαμεν καὶ ἡμεῖς τὴν ἀγάπην μεθ' ὑμῶν· ἀλλ' ἐπεὶ οὐ τηρεῖτε κατὰ τὰς ἀναμεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν συνθήκας, καὶ ἡμεῖς ἀθετήσωμεν πᾶσαν τὴν εἰρηνοποίησιν. Καὶ ἔφθασαν οι πρέσβεις, ἡνίκα ἐπολιορκεῖτο ἡ πόλις, ἐν ᾗ ἑβδομάδι ἔμελλον τὴν ἐμβολὴν δῶσαι. Ο δὲ ἀμηρᾶ; καὶ πᾶσα ἡ βουλὴ αὐτοῦ ἐχρόνιζον αὐτοὺς λόγοις κολακείας προσδοκἂν τὴν ἀπόκρισιν σήμερο ἢ αύριον. Καὶ τοῦτο ἐποίουν μετὰ δίλου, ἄχρι ἴέως τὰ μέλλοντα συμβῆναι, ὅτι εἰ μὲν παραλάβοιεν τὴν πόλιν, εἴπωσιν πρὸς αὐτούς· . Ἰδοὺ γὰρ ἐλάβομεν αὐτήν· ὑμεῖς δὲ ἀπέλθετε, καὶ ὡς ἂν δόξῃ ὑμῖν ποιήσατε, ἢ εἰρήνην ἔχειν μεθ᾿ ἡμῶν ἢ μάχην· δ δὴ καὶ ἐγένετο καὶ τοῖς πρέσβεσιν ἐῤῥέθη. Εἰ δὲ οὐκ ἐπαρελάμβανον αὐτὴν, ἤθελον εἰπεῖν ὅτι ἕνεκεν τῆς ἀναμεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν εἰρήνης ὁ πόλεμος GEORGII PHRANTZE B nes imperatoris et fratres imperatricis essent? Quandoquidem dux honoratus forsan erat, sed ad tempus lectus. Atque dux quidem etiam postquam dominus meus imperator factus est, huic connu- lio instabat, sel repu iiatus est. Iropter hanc call- sam igitur is nobis inimicus erat, et cum multa di- xissent Aloysius Lauredanus et Antonius Diedus et alii multi, demonstrassentque, si urbs caperetur, magna detrimenta etiam ipsorum rebus allatuin iri, non poterant tamen duci persuadere, ut impera- tori succurreret. Etiam Ecclesiæ Romanæ hæc res curæ crat. Cum cuim in urbe adesset cardinalis Rossiæ, et ego egissem cum venerando et beatæ memoriæ impe- ratore, domino meo, ut is cardinalis patriarcha Cpolis fieret, unde futurum esset, ut ab ipso et papa nonnihil fieret ad urbem adjuvandam, si rursus papæ mentio fieret, multis sermonibus et consultationi- bus habitis, imperatori, domino meo, visum est, neutrum corum quæ consecutura essent, fieri de- bere, quandoquidem necesse esset, ut aut patriar- chæ omnes obedirent, aut lites et inimicitiæ inter ipsum et eos, qui non obedirent, orirentur. Interea si nobis foris bellum inferretur ab hostibus, et con · fictaremur etiam domi dissidiis, quanta mal: futu- ra essent? Papæ tamen memoria fieret propter spem auxilii in hac necessitate. Quod qui facerent in Sancta Sophia templo facerent : reliqui ne accu- sarentur nec turbarentur. D Die Decembris, cum sex menses præterissent, et tot verba essent facta de auxilio, quot fecit sul- tanus Cairi sive Ægypti, et a Servia posset pecu- nia occulte multis modis, homines item alio mo- do summitti, nemo quidquam inde commodi per. cepit nec vidit vel teruncium. Imo miserunt magnam pecuniæ et militum copiam Ameræ urbem oppn- guanti, atque laudibus eos efferebant Turca, ja- clantes, etiam Servios nobis adversari, Quis Chri- stianorum principum aut Iberorum vel teruncium aut homines ad urbis auxilium sive aperte sive occulte misit? Hungari tamen legatos ad Amera miserunt, qui nuntiarent, se sic, ut illi cum impe- ratore pacem et amicitiam colerent, cum ipsis pa- cem fecisse: nunc cum illi non servarent mutua pacta, se quoque pacem factam omnino improbare. Advenerunt legati, cum urbs obsideretur, qua hebdomade impressionem facturi erant. Ameras et totum concilium ejus blandis sermonibus eus dif- ferebant, ut in præsentem aut crastinum diem responsum exspectarent. Callide ita agebant, donec viderent, quo res evasita esset, si urbem ce- pissent, dicturi, se cam expugnasse : illi abirent, et utrum ipsis videretur, facerent, sive pacemi sive bellum mallent: id quod factum et legalis responsum est. Si eam non capturi essent, dicere statuerant, ob pacem cuin illis servandam se de- I

ἔπαυσε, καὶ κατὰ τὰς συμφωνίας ἀνεχωρήσαμεν. Α πους, καὶ οὐκ ἔστειλαν; ἢ τίς νηστείας καὶ δεήσεις Όμως ἐψιθυρίσθη ὅτι ὁ ἀμηρᾶς ἐλογίζετο λέ- γων· « Βὶ οὐ μὴ παραλάβω τὴν πόλιν τὰ νῦν, εὐ- θέως ποιήσω ἀγάπην, καὶ κατὰ πᾶσαν μου τὴν ζωὴν τηρήσω αὐτήν. Ο δὲ μακαρίτης ὁ αὐθέντης μου καὶ βασιλεύς τί οὐκ ἔπραξε, κρυφῶς ἡ φανερῶς, ὑπὲρ τῆς βοηθείας τῆς πόλεως καὶ τῆς αὐτοῦ βασιλείας, ἢ μᾶλλον εἰ πεῖν ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῆς ζωῆς αὐτοῦ; Καὶ γὰρ Επλόν ἐστιν ὅτι, εἰ ἤθελεν, εὐκόλως ἐδύνατο φυγείν. Πλὴν οὐκ ἤθελεν, ἀλλ᾽ Αγωνίζετο ὡς ὁ ποιμὴν ὁ καλός, δς τίθησι τὴν ψυχὴν αὑτοῦ ὑπὲρ τῶν προ βάτων, ὡς καὶ ἐποίησε. Καὶ τίς τῶν ἄλλων τὰ τοι- αῦτα καὶ ἄλλα γενόμενα ἐπίστατο πάρεξ τοῦ Καν τακουζηνοῦ Ἰωάννου καὶ ἐμοῦ; "Οτι ὁ ἐξ Οὐγγάρων Παγκος προεζήτει ἵνα δώσῃ αὐτῷ ὁ βασιλεὺς τὴν Σηλυμβρίαν ἢ τὴν Μεσημβρίαν, καὶ ἔσηται εἷς τῶν ὑπεξουσίων αὐτοῦ, καὶ πολλοὺς τῶν ἀνθρώπων αυτ τοῦ ἐκεῖσε ἔχειν, καὶ ἐν καιρῷ τῆς μάχης ὑπὸ τῶν Τούρκων ἔσηται ἐκείνων ἐχθρὸς καὶ βοηθὸς τῆς πιο λεω;. Καὶ ὡς ἐγένετο ἡ μάχη, ἐδόθη αὐτῷ ἡ Με σημερία κατὰ τὴν ἐκείνου αἴτησιν, καὶ τὸ χρυσό βουλλον δι᾿ ἐμοῦ ἐγράφη, καὶ ὁ γαμβρός Θεοδοσίου τοῦ Κυπρίου ὁ τοῦ Μιχαὴλ υἱὸς ἐκόμισε τὸ χρυσ βουλίου πρὸς Παγκον. Τίς ἐπίστατο τὴν τοῦ τῶν Καταλάνων ῥηγὸς ζήτησιν ; ὃς δωρηθῆναι αὐτῷ τὴν Λῆμνον ἐζήτει, καὶ ἔσηται κατὰ τῶν Τούρκων διὰ θα λάσσης ἀεὶ καὶ ὑπὲρ τῆς πόλεως ἐν ἀνάγκῃ βοήθεια καὶ ἐπράττετο. Τί; ἐπίστατο ὅσα δὴ καὶ χρήμα τα καὶ ἐπαγγελίας δέδωκεν ὁ βασιλεὺς καὶ ἔστειλεν εἰς τὴν Χίον διὰ τοῦ Γαλατά, ἵνα στείλωσιν ἀνθρώ- ἐποιεῖτο δι' ἑαυτοῦ καὶ διὰ τῶν ἱερέων, διδοὺς αὐτοῖ; χρήματα ἢ τοῖς πτωχοῖς, οὓς μᾶλλον ἐθεράπευσεν ; ἢ ἐπαγγελίας ἃς ἐποιήσατο πλείστας πρὸς Θεὸν εἰς τὸ ἐλευθερωθῆναι τοὺς Χριστιανοὺς ἀπὸ τῆς αἰχμα λωσίας τῶν ἀσεβῶν. 'Αλλ' ὅμως ταῦτα πάντα τὰ μὲν παρεῖδε Θεὸς, διὰ τίνων ἁμαρτιῶν οὐκ οἶδα αἰτίαν, τὰ δὲ ἠγνόησαν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ἕκαστος ἔλεγεν ὡς αὐτῷ ἐδόκει. Ἐγὼ δὲ κατὰ τὸ δοκοῦν μοι ταῦτά φημι· κρίσις γὰρ ἦν ὄντως Θεοῦ, πάλαι κυρωθεῖσα πρὸς ἐσχατιάς καταβῆναι δυστυχημάτων τὰ Ῥω μαίων πράγματα. Διὰ τοῦτο λόγοις ἀπορρήτοις τῆς προνοίας τῶν μὲν λυπηρῶν καὶ ἐναντίων καὶ βλά- πτόντων μεγάλη τις γίνεται συνδρομή, τῶν δὲ ἀγα θῶν καὶ ὠφελούντων πλεῖστα τὰ ἐμπόδια. Πρὸ ὀλίγον λοιπὸν τὰ περὶ τοῦ τρισκαταράτου Μωάμεθ εἰρήκαμεν, μέρος τῶν φληνάφων αὐτοῦ μύθων τῶν γέλωτος ἀξίων· τὰ νῦν οὖν τὰς ἀντιβ ῥήσεις αὐτῶν καὶ ἐλεγμούς εἴπωμεν. γ'. Φέρετε εἰ; κατηγορίαν ἡμῶν, ὦ ἀσεβεῖς, ὅτι ἐρωτηθεὶς ὁ Χριστὸς παρὰ τῶν Ἰουδαίων, Εἰ Υιός Θεοῦ εἰ σύ; ηρνήσατο καὶ εἶπεν ὅτι Ὑμεῖς λέγετε τοῦτο. Καὶ φέρετε αὐτὸ εἰς μαρτυρίαν καθ᾿ ἡμῶν, ἵνα δείξητε τὰ παρ' ὑμῶν λεγόμενα ἀληθῆ. Ταῦτα γοῦν ποιεῖτε ἀπὸ τοῦ μὴ γινώσκειν ὑμᾶς τὰς Γρα φάς· εἰ γὰρ εὑρίσκεσθε ἐξετάζοντες καὶ ἐρευνῶντες τὰς Γραφὰς ὡς δεῖ, οὐκ ἂν ἐπλανήθητε. Ομως ἀφίημι τοῦ λέγειν κατὰ τὸ παρὸν τὰς ἀπ᾿ ἀρχῆς τοῦ κόσμου μαρτυρίας, αἵτινες ἐλαλήθησαν περὶ τοῦ Χριστοῦ, δεικνύουσαι αὐτὸν Υἱὸν Θεοῦ καὶ Θεὸν καὶ ἄνθρωπον, πολλὰς οὖσας· διὸ ἀπὸ τούτων φθάσαν CHRONICON MAJUS. - - LIB. IV. stitisse a bello et secundum conventa discessisse. Rumor tamen erat, Ameram cogitare ac dicere, si urbe nunc potiretur, statim se amicitiam nobis- cum initurum et per totam vitam servaturum esse. B C Galatam, nt milites sibi mitterent, nec misisse illos? aut jejunia et preces, quas aut ipse faciebat, aut per sacerdotes fieri curabat, pecunia illis vel pauperibus, quos magis diligebat, distributa ? aut vota, quæ Deo plurima fecit ad Christianos a ser - vitio impiorum liberandos? Verum hæc omnia partim, nescio propter quæ peccata, neglexit Deus, partim homines ignorarunt, pro sua quisque libidi- ne fabulantes. Ego vero pro mea quidem sententia ita statuo: fuisse hoc revera judicium Dei, quo pridem decretum erat, ut res publica Romanorum ad extremas devolveretur miserias. Arcanis autem noxiis magna auxilia parata sunt, sed bonis et commodis plurima impedimenta. Beatæ autem memoriæ imperator, dominus meus, quid pro defensione urbis et imperii, imo, ut ve- rius dicam, pro salute capitis, palam et occulte non est molitus? Manifestum est enim, si voluis- sel, facile eum fugere potuisse. Verum noluit, sed laborabat ad exemplum boni pastoris, qui animam deponit pro ovibus, ut deposuit sane. Quis autem alius hæc et reliqua facta præter Joannem Canta- cuzenum et me noverat? Optaverat ex Hungaris D Providentiæ consiliis ingratis quidem, adversis et criundus Janeus, dari sibi ab imperatore Selym- briam aut Mesembriam, pollicitus se unum e sub- jectis ejus fore et multos de suis eo traducturum, atque bello cum Turcis conflato horum hostem, urbis vindicem futurum esse. Itaque, commisso bello, data el est Mesenbria, ut peliverat, bulla aurea a me conscripta et per Thedosii Cyprii afli- nem, Michaelis filium, ad Iancum perlata. Cui no- ta erat Catelanorum regis petitio? qui, si donaretur sibi Lenīnus, adversus Turcas mari semper pugna- turum et urbi, cogente necessitate, opitulaturum se esse recipiebat: de qua re cum illo actum est. Aut quis noverat, quantam pecuniam et quæ pro- missa dederit imperator miseritque in Chium per ›Paulo supra ter exsecrandi Mohametis nonnullas nugas et fabulas ridiculas commemoravimus: earum nunc dubitationes et refutationes promamus, stum a Judæis interrogatum, num Filius Dei esset, negasse, et istos ita dicere respondisse, testimonio hoc adversus nos usi, quo quæ ipsi dicitis vera esse ostendatis. At hoc quidem ex inscitia sacrarum Litterarum facitis: quas si investigaretis, et scru • taremini, ut decet, non errassetis forsan. Sedl onit- to nunc quidem inde rerum principio quæ de Christo pronuntiata sunt permulta testimonia, quæ 3. Alferlis in accusationem nosti, impii, Chri-

ἔπαυσε, καὶ κατὰ τὰς συμφωνίας ἀνεχωρήσαμεν. Α πους, καὶ οὐκ ἔστειλαν; ἢ τίς νηστείας καὶ δεήσεις Όμως ἐψιθυρίσθη ὅτι ὁ ἀμηρᾶς ἐλογίζετο λέ- γων· « Βὶ οὐ μὴ παραλάβω τὴν πόλιν τὰ νῦν, εὐ- θέως ποιήσω ἀγάπην, καὶ κατὰ πᾶσαν μου τὴν ζωὴν τηρήσω αὐτήν. Ο δὲ μακαρίτης ὁ αὐθέντης μου καὶ βασιλεύς τί οὐκ ἔπραξε, κρυφῶς ἡ φανερῶς, ὑπὲρ τῆς βοηθείας τῆς πόλεως καὶ τῆς αὐτοῦ βασιλείας, ἢ μᾶλλον εἰ πεῖν ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῆς ζωῆς αὐτοῦ; Καὶ γὰρ Επλόν ἐστιν ὅτι, εἰ ἤθελεν, εὐκόλως ἐδύνατο φυγείν. Πλὴν οὐκ ἤθελεν, ἀλλ᾽ Αγωνίζετο ὡς ὁ ποιμὴν ὁ καλός, δς τίθησι τὴν ψυχὴν αὑτοῦ ὑπὲρ τῶν προ βάτων, ὡς καὶ ἐποίησε. Καὶ τίς τῶν ἄλλων τὰ τοι- αῦτα καὶ ἄλλα γενόμενα ἐπίστατο πάρεξ τοῦ Καν τακουζηνοῦ Ἰωάννου καὶ ἐμοῦ; "Οτι ὁ ἐξ Οὐγγάρων Παγκος προεζήτει ἵνα δώσῃ αὐτῷ ὁ βασιλεὺς τὴν Σηλυμβρίαν ἢ τὴν Μεσημβρίαν, καὶ ἔσηται εἷς τῶν ὑπεξουσίων αὐτοῦ, καὶ πολλοὺς τῶν ἀνθρώπων αυτ τοῦ ἐκεῖσε ἔχειν, καὶ ἐν καιρῷ τῆς μάχης ὑπὸ τῶν Τούρκων ἔσηται ἐκείνων ἐχθρὸς καὶ βοηθὸς τῆς πιο λεω;. Καὶ ὡς ἐγένετο ἡ μάχη, ἐδόθη αὐτῷ ἡ Με σημερία κατὰ τὴν ἐκείνου αἴτησιν, καὶ τὸ χρυσό βουλλον δι᾿ ἐμοῦ ἐγράφη, καὶ ὁ γαμβρός Θεοδοσίου τοῦ Κυπρίου ὁ τοῦ Μιχαὴλ υἱὸς ἐκόμισε τὸ χρυσ βουλίου πρὸς Παγκον. Τίς ἐπίστατο τὴν τοῦ τῶν Καταλάνων ῥηγὸς ζήτησιν ; ὃς δωρηθῆναι αὐτῷ τὴν Λῆμνον ἐζήτει, καὶ ἔσηται κατὰ τῶν Τούρκων διὰ θα λάσσης ἀεὶ καὶ ὑπὲρ τῆς πόλεως ἐν ἀνάγκῃ βοήθεια καὶ ἐπράττετο. Τί; ἐπίστατο ὅσα δὴ καὶ χρήμα τα καὶ ἐπαγγελίας δέδωκεν ὁ βασιλεὺς καὶ ἔστειλεν εἰς τὴν Χίον διὰ τοῦ Γαλατά, ἵνα στείλωσιν ἀνθρώ- ἐποιεῖτο δι' ἑαυτοῦ καὶ διὰ τῶν ἱερέων, διδοὺς αὐτοῖ; χρήματα ἢ τοῖς πτωχοῖς, οὓς μᾶλλον ἐθεράπευσεν ; ἢ ἐπαγγελίας ἃς ἐποιήσατο πλείστας πρὸς Θεὸν εἰς τὸ ἐλευθερωθῆναι τοὺς Χριστιανοὺς ἀπὸ τῆς αἰχμα λωσίας τῶν ἀσεβῶν. 'Αλλ' ὅμως ταῦτα πάντα τὰ μὲν παρεῖδε Θεὸς, διὰ τίνων ἁμαρτιῶν οὐκ οἶδα αἰτίαν, τὰ δὲ ἠγνόησαν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ἕκαστος ἔλεγεν ὡς αὐτῷ ἐδόκει. Ἐγὼ δὲ κατὰ τὸ δοκοῦν μοι ταῦτά φημι· κρίσις γὰρ ἦν ὄντως Θεοῦ, πάλαι κυρωθεῖσα πρὸς ἐσχατιάς καταβῆναι δυστυχημάτων τὰ Ῥω μαίων πράγματα. Διὰ τοῦτο λόγοις ἀπορρήτοις τῆς προνοίας τῶν μὲν λυπηρῶν καὶ ἐναντίων καὶ βλά- πτόντων μεγάλη τις γίνεται συνδρομή, τῶν δὲ ἀγα θῶν καὶ ὠφελούντων πλεῖστα τὰ ἐμπόδια. Πρὸ ὀλίγον λοιπὸν τὰ περὶ τοῦ τρισκαταράτου Μωάμεθ εἰρήκαμεν, μέρος τῶν φληνάφων αὐτοῦ μύθων τῶν γέλωτος ἀξίων· τὰ νῦν οὖν τὰς ἀντιβ ῥήσεις αὐτῶν καὶ ἐλεγμούς εἴπωμεν. γ'. Φέρετε εἰ; κατηγορίαν ἡμῶν, ὦ ἀσεβεῖς, ὅτι ἐρωτηθεὶς ὁ Χριστὸς παρὰ τῶν Ἰουδαίων, Εἰ Υιός Θεοῦ εἰ σύ; ηρνήσατο καὶ εἶπεν ὅτι Ὑμεῖς λέγετε τοῦτο. Καὶ φέρετε αὐτὸ εἰς μαρτυρίαν καθ᾿ ἡμῶν, ἵνα δείξητε τὰ παρ' ὑμῶν λεγόμενα ἀληθῆ. Ταῦτα γοῦν ποιεῖτε ἀπὸ τοῦ μὴ γινώσκειν ὑμᾶς τὰς Γρα φάς· εἰ γὰρ εὑρίσκεσθε ἐξετάζοντες καὶ ἐρευνῶντες τὰς Γραφὰς ὡς δεῖ, οὐκ ἂν ἐπλανήθητε. Ομως ἀφίημι τοῦ λέγειν κατὰ τὸ παρὸν τὰς ἀπ᾿ ἀρχῆς τοῦ κόσμου μαρτυρίας, αἵτινες ἐλαλήθησαν περὶ τοῦ Χριστοῦ, δεικνύουσαι αὐτὸν Υἱὸν Θεοῦ καὶ Θεὸν καὶ ἄνθρωπον, πολλὰς οὖσας· διὸ ἀπὸ τούτων φθάσαν CHRONICON MAJUS. - - LIB. IV. stitisse a bello et secundum conventa discessisse. Rumor tamen erat, Ameram cogitare ac dicere, si urbe nunc potiretur, statim se amicitiam nobis- cum initurum et per totam vitam servaturum esse. B C Galatam, nt milites sibi mitterent, nec misisse illos? aut jejunia et preces, quas aut ipse faciebat, aut per sacerdotes fieri curabat, pecunia illis vel pauperibus, quos magis diligebat, distributa ? aut vota, quæ Deo plurima fecit ad Christianos a ser - vitio impiorum liberandos? Verum hæc omnia partim, nescio propter quæ peccata, neglexit Deus, partim homines ignorarunt, pro sua quisque libidi- ne fabulantes. Ego vero pro mea quidem sententia ita statuo: fuisse hoc revera judicium Dei, quo pridem decretum erat, ut res publica Romanorum ad extremas devolveretur miserias. Arcanis autem noxiis magna auxilia parata sunt, sed bonis et commodis plurima impedimenta. Beatæ autem memoriæ imperator, dominus meus, quid pro defensione urbis et imperii, imo, ut ve- rius dicam, pro salute capitis, palam et occulte non est molitus? Manifestum est enim, si voluis- sel, facile eum fugere potuisse. Verum noluit, sed laborabat ad exemplum boni pastoris, qui animam deponit pro ovibus, ut deposuit sane. Quis autem alius hæc et reliqua facta præter Joannem Canta- cuzenum et me noverat? Optaverat ex Hungaris D Providentiæ consiliis ingratis quidem, adversis et criundus Janeus, dari sibi ab imperatore Selym- briam aut Mesembriam, pollicitus se unum e sub- jectis ejus fore et multos de suis eo traducturum, atque bello cum Turcis conflato horum hostem, urbis vindicem futurum esse. Itaque, commisso bello, data el est Mesenbria, ut peliverat, bulla aurea a me conscripta et per Thedosii Cyprii afli- nem, Michaelis filium, ad Iancum perlata. Cui no- ta erat Catelanorum regis petitio? qui, si donaretur sibi Lenīnus, adversus Turcas mari semper pugna- turum et urbi, cogente necessitate, opitulaturum se esse recipiebat: de qua re cum illo actum est. Aut quis noverat, quantam pecuniam et quæ pro- missa dederit imperator miseritque in Chium per ›Paulo supra ter exsecrandi Mohametis nonnullas nugas et fabulas ridiculas commemoravimus: earum nunc dubitationes et refutationes promamus, stum a Judæis interrogatum, num Filius Dei esset, negasse, et istos ita dicere respondisse, testimonio hoc adversus nos usi, quo quæ ipsi dicitis vera esse ostendatis. At hoc quidem ex inscitia sacrarum Litterarum facitis: quas si investigaretis, et scru • taremini, ut decet, non errassetis forsan. Sedl onit- to nunc quidem inde rerum principio quæ de Christo pronuntiata sunt permulta testimonia, quæ 3. Alferlis in accusationem nosti, impii, Chri-

ἔπαυσε, καὶ κατὰ τὰς συμφωνίας ἀνεχωρήσαμεν. Α πους, καὶ οὐκ ἔστειλαν; ἢ τίς νηστείας καὶ δεήσεις Όμως ἐψιθυρίσθη ὅτι ὁ ἀμηρᾶς ἐλογίζετο λέ- γων· « Βὶ οὐ μὴ παραλάβω τὴν πόλιν τὰ νῦν, εὐ- θέως ποιήσω ἀγάπην, καὶ κατὰ πᾶσαν μου τὴν ζωὴν τηρήσω αὐτήν. Ο δὲ μακαρίτης ὁ αὐθέντης μου καὶ βασιλεύς τί οὐκ ἔπραξε, κρυφῶς ἡ φανερῶς, ὑπὲρ τῆς βοηθείας τῆς πόλεως καὶ τῆς αὐτοῦ βασιλείας, ἢ μᾶλλον εἰ πεῖν ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῆς ζωῆς αὐτοῦ; Καὶ γὰρ Επλόν ἐστιν ὅτι, εἰ ἤθελεν, εὐκόλως ἐδύνατο φυγείν. Πλὴν οὐκ ἤθελεν, ἀλλ᾽ Αγωνίζετο ὡς ὁ ποιμὴν ὁ καλός, δς τίθησι τὴν ψυχὴν αὑτοῦ ὑπὲρ τῶν προ βάτων, ὡς καὶ ἐποίησε. Καὶ τίς τῶν ἄλλων τὰ τοι- αῦτα καὶ ἄλλα γενόμενα ἐπίστατο πάρεξ τοῦ Καν τακουζηνοῦ Ἰωάννου καὶ ἐμοῦ; "Οτι ὁ ἐξ Οὐγγάρων Παγκος προεζήτει ἵνα δώσῃ αὐτῷ ὁ βασιλεὺς τὴν Σηλυμβρίαν ἢ τὴν Μεσημβρίαν, καὶ ἔσηται εἷς τῶν ὑπεξουσίων αὐτοῦ, καὶ πολλοὺς τῶν ἀνθρώπων αυτ τοῦ ἐκεῖσε ἔχειν, καὶ ἐν καιρῷ τῆς μάχης ὑπὸ τῶν Τούρκων ἔσηται ἐκείνων ἐχθρὸς καὶ βοηθὸς τῆς πιο λεω;. Καὶ ὡς ἐγένετο ἡ μάχη, ἐδόθη αὐτῷ ἡ Με σημερία κατὰ τὴν ἐκείνου αἴτησιν, καὶ τὸ χρυσό βουλλον δι᾿ ἐμοῦ ἐγράφη, καὶ ὁ γαμβρός Θεοδοσίου τοῦ Κυπρίου ὁ τοῦ Μιχαὴλ υἱὸς ἐκόμισε τὸ χρυσ βουλίου πρὸς Παγκον. Τίς ἐπίστατο τὴν τοῦ τῶν Καταλάνων ῥηγὸς ζήτησιν ; ὃς δωρηθῆναι αὐτῷ τὴν Λῆμνον ἐζήτει, καὶ ἔσηται κατὰ τῶν Τούρκων διὰ θα λάσσης ἀεὶ καὶ ὑπὲρ τῆς πόλεως ἐν ἀνάγκῃ βοήθεια καὶ ἐπράττετο. Τί; ἐπίστατο ὅσα δὴ καὶ χρήμα τα καὶ ἐπαγγελίας δέδωκεν ὁ βασιλεὺς καὶ ἔστειλεν εἰς τὴν Χίον διὰ τοῦ Γαλατά, ἵνα στείλωσιν ἀνθρώ- ἐποιεῖτο δι' ἑαυτοῦ καὶ διὰ τῶν ἱερέων, διδοὺς αὐτοῖ; χρήματα ἢ τοῖς πτωχοῖς, οὓς μᾶλλον ἐθεράπευσεν ; ἢ ἐπαγγελίας ἃς ἐποιήσατο πλείστας πρὸς Θεὸν εἰς τὸ ἐλευθερωθῆναι τοὺς Χριστιανοὺς ἀπὸ τῆς αἰχμα λωσίας τῶν ἀσεβῶν. 'Αλλ' ὅμως ταῦτα πάντα τὰ μὲν παρεῖδε Θεὸς, διὰ τίνων ἁμαρτιῶν οὐκ οἶδα αἰτίαν, τὰ δὲ ἠγνόησαν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ἕκαστος ἔλεγεν ὡς αὐτῷ ἐδόκει. Ἐγὼ δὲ κατὰ τὸ δοκοῦν μοι ταῦτά φημι· κρίσις γὰρ ἦν ὄντως Θεοῦ, πάλαι κυρωθεῖσα πρὸς ἐσχατιάς καταβῆναι δυστυχημάτων τὰ Ῥω μαίων πράγματα. Διὰ τοῦτο λόγοις ἀπορρήτοις τῆς προνοίας τῶν μὲν λυπηρῶν καὶ ἐναντίων καὶ βλά- πτόντων μεγάλη τις γίνεται συνδρομή, τῶν δὲ ἀγα θῶν καὶ ὠφελούντων πλεῖστα τὰ ἐμπόδια. Πρὸ ὀλίγον λοιπὸν τὰ περὶ τοῦ τρισκαταράτου Μωάμεθ εἰρήκαμεν, μέρος τῶν φληνάφων αὐτοῦ μύθων τῶν γέλωτος ἀξίων· τὰ νῦν οὖν τὰς ἀντιβ ῥήσεις αὐτῶν καὶ ἐλεγμούς εἴπωμεν. γ'. Φέρετε εἰ; κατηγορίαν ἡμῶν, ὦ ἀσεβεῖς, ὅτι ἐρωτηθεὶς ὁ Χριστὸς παρὰ τῶν Ἰουδαίων, Εἰ Υιός Θεοῦ εἰ σύ; ηρνήσατο καὶ εἶπεν ὅτι Ὑμεῖς λέγετε τοῦτο. Καὶ φέρετε αὐτὸ εἰς μαρτυρίαν καθ᾿ ἡμῶν, ἵνα δείξητε τὰ παρ' ὑμῶν λεγόμενα ἀληθῆ. Ταῦτα γοῦν ποιεῖτε ἀπὸ τοῦ μὴ γινώσκειν ὑμᾶς τὰς Γρα φάς· εἰ γὰρ εὑρίσκεσθε ἐξετάζοντες καὶ ἐρευνῶντες τὰς Γραφὰς ὡς δεῖ, οὐκ ἂν ἐπλανήθητε. Ομως ἀφίημι τοῦ λέγειν κατὰ τὸ παρὸν τὰς ἀπ᾿ ἀρχῆς τοῦ κόσμου μαρτυρίας, αἵτινες ἐλαλήθησαν περὶ τοῦ Χριστοῦ, δεικνύουσαι αὐτὸν Υἱὸν Θεοῦ καὶ Θεὸν καὶ ἄνθρωπον, πολλὰς οὖσας· διὸ ἀπὸ τούτων φθάσαν CHRONICON MAJUS. - - LIB. IV. stitisse a bello et secundum conventa discessisse. Rumor tamen erat, Ameram cogitare ac dicere, si urbe nunc potiretur, statim se amicitiam nobis- cum initurum et per totam vitam servaturum esse. B C Galatam, nt milites sibi mitterent, nec misisse illos? aut jejunia et preces, quas aut ipse faciebat, aut per sacerdotes fieri curabat, pecunia illis vel pauperibus, quos magis diligebat, distributa ? aut vota, quæ Deo plurima fecit ad Christianos a ser - vitio impiorum liberandos? Verum hæc omnia partim, nescio propter quæ peccata, neglexit Deus, partim homines ignorarunt, pro sua quisque libidi- ne fabulantes. Ego vero pro mea quidem sententia ita statuo: fuisse hoc revera judicium Dei, quo pridem decretum erat, ut res publica Romanorum ad extremas devolveretur miserias. Arcanis autem noxiis magna auxilia parata sunt, sed bonis et commodis plurima impedimenta. Beatæ autem memoriæ imperator, dominus meus, quid pro defensione urbis et imperii, imo, ut ve- rius dicam, pro salute capitis, palam et occulte non est molitus? Manifestum est enim, si voluis- sel, facile eum fugere potuisse. Verum noluit, sed laborabat ad exemplum boni pastoris, qui animam deponit pro ovibus, ut deposuit sane. Quis autem alius hæc et reliqua facta præter Joannem Canta- cuzenum et me noverat? Optaverat ex Hungaris D Providentiæ consiliis ingratis quidem, adversis et criundus Janeus, dari sibi ab imperatore Selym- briam aut Mesembriam, pollicitus se unum e sub- jectis ejus fore et multos de suis eo traducturum, atque bello cum Turcis conflato horum hostem, urbis vindicem futurum esse. Itaque, commisso bello, data el est Mesenbria, ut peliverat, bulla aurea a me conscripta et per Thedosii Cyprii afli- nem, Michaelis filium, ad Iancum perlata. Cui no- ta erat Catelanorum regis petitio? qui, si donaretur sibi Lenīnus, adversus Turcas mari semper pugna- turum et urbi, cogente necessitate, opitulaturum se esse recipiebat: de qua re cum illo actum est. Aut quis noverat, quantam pecuniam et quæ pro- missa dederit imperator miseritque in Chium per ›Paulo supra ter exsecrandi Mohametis nonnullas nugas et fabulas ridiculas commemoravimus: earum nunc dubitationes et refutationes promamus, stum a Judæis interrogatum, num Filius Dei esset, negasse, et istos ita dicere respondisse, testimonio hoc adversus nos usi, quo quæ ipsi dicitis vera esse ostendatis. At hoc quidem ex inscitia sacrarum Litterarum facitis: quas si investigaretis, et scru • taremini, ut decet, non errassetis forsan. Sedl onit- to nunc quidem inde rerum principio quæ de Christo pronuntiata sunt permulta testimonia, quæ 3. Alferlis in accusationem nosti, impii, Chri-

τες εἴπωμεν μερικάς τινας. Όμως λέγω καὶ τοῦτο, ὁ ἐπεὶ διδάσκαλος αὐτῶν ἦν ὁ Χριστὸς, τί ἕτερον δ ὅτι οὐ δι᾽ ἄλλο τι ἐσταύρωσαν οἱ Ἰουδαῖοι τὸν Χρι- στὸν ἢ ὅτι ἐδείκνυεν ἑαυτὸν Θεόν τε καὶ ἄνθρωπον καὶ Θεοῦ Υἱόν, καὶ πῆ μὲν ἔλεγεν ὅτι ῾Ο ἐμὲ θεω- ρῶν θεωρεῖ τὸν Πατέρα μου · πῆ δὲ ὅτι Ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ μου ἓν ἐσμεν· πῇ δὲ ὅτι Εἰ ἐμὲ γνώκειτε, καὶ τὸν Πατέρα μου ἐγνώκειτε ἄν · πῇ δὲ ὡσαύτως ὅτι Εάν τις τὸν λόγον μου τηρήσῃ, θάνατον οὐ μὴ θεωρήσῃ εἰς τὸν αἰῶνα · καὶ ἀλλαχοῦ ὅτι αφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι. "Απερ θεωροῦντες οἱ Ἰουδαῖοι ἔλε- γον πρὸς αὐτὸν, Τίνα σεαυτὸν ποιεῖς; Ανθρωπος ὢν ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν; Τί δὲ ὁ Χριστὸς εἶπεν; Ο πιστεύων εἰς ἐμὲ ικἂν ἀποθάνῃ, ζήσεται· καὶ ὥσπερ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεί, οὕτως καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιεῖ· καὶ ὅτι Οὐδεὶς οἶδε τὸν Υἱὸν εἰ μὴ ὁ Πατήρ, οὐδὲ τὸν Πατέρα τις ἑώρακεν εἰ μὴ ὁ Υἱὸς καὶ ᾧ βούλεται ὁ Υἱὸς ἀπο- καλύψαι. » Ο γοῦν Χριστὸς ὁ λέγων ταῦτα καὶ διδάσκων τοὺς ἀνθρώπους ἐρωτηθεὶς ἔμελλε κρύ- ψειν τὴν ἀλήθειαν ; Καὶ ποῖος ἄφρων καὶ εὐήθης ὑπολάβει τοῦτο; Εἰ γὰρ οὐκ ἦν Θεὸς καὶ Υἱὸς Θεοῦ, οὐκ ἂν εἶπον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἐρωτη- θέντες παρ' αὐτοῦ, Τίνα με λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι - εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου; καὶ εἶπον πρὸς αὐτὸν ὅτι Οἱ μὲν λέγουσιν εἶναι σε Ηλίαν, οἱ δὲ Ἰερεμίαν ἢ ἕνα τῶν προφητῶν. Καὶ εἶπεν αὐτοῖς ὁ Χριστός • Ὑμεῖς δὲ τίνα με λέγετε εἶναι ; » Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Πέτρος εἶπεν αὐτῷ ὅτι Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος. Εμελλε γὰρ εἰπεῖν ὁ Χριστὸς τῷ Πέτρῳ ὅτι Πεπλάνησαι, βλασφήμως εἴρηκας, ο κακῶς λελάληκας· οὐκ εἰμι Υἱὸς Θεοῦ. Καὶ γὰρ ἔμελλε διδάσκειν αὐτοὺς εἰ μὴ τὴν ἀλήθειαν; Τί γοῦν εἶπεν ὁ Χριστὸς τῷ Σίμωνι Πέτρῳ ; • Μικά- ριος εἶ, Σίμων Υἱὲ τοῦ Ἰωνᾶ, ὅτι σαρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψε σοι, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. » Οὐκ ἀγνοῶν δὲ ἠρώτα ὁ Χριστὸς τὸν Πέτρον τὸ τίνα λέγουσιν αὐτὸν οἱ ἄνθρωποι εἶναι ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Λαζάρου πρὸ τοῦ θανάτου ἐκεί νου ἔλεγεν· ο Λάζαρος ὁ φίλος ἡμῶν ἀπέθανεν · ἀλλὰ πορεύομαι ἀναστήσων αὐτὸν, ο πορευθεὶς δὲ ἠρώτα· « Ποῦ τεθείκατε αὐτόν; ν εἶτα ἐξουσία ἐλάλησε ο Λάζαρε, δεύρο έξω, ο καὶ ὑπήκουσεν ὁ ἄπνους τῷ τοῦ Κυρίου προστάγματι, δεικνύοντος τοῦ Χριστοῦ τήν τε αὐτοῦ θεότητα καὶ ἀνθρωπόν τητα · οὕτω κατὰ τὸ παρὸν ἠρώτησε προς τοὺς μαθητάς, ἵνα δείξῃ ἑαυτὸν Θεὸν καὶ ἄνθρωπον καὶ ἵνα ἐκ τούτου κατὰ μικρὸν ἀνάγοντα: εἰς τ ὕψος τῆς ἀληθοῦς γνώσεως. ᾿Αλλὰ δὴ καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν τί εἶπεν ὁ Θωμᾶς, εἷς ὢν καὶ αὐτὸς τῶν δώδεκα μαθητῶν, ψηλαφήσας τὴν πλευρὰν τοῦ Χριστοῦ; Πάντως καὶ αὐτὸς οὕτως εἴρηκεν·ι Ο Κύριός μου καὶ ὁ Θεός μου. » Τί γοῦν φησι καὶ πρὸς αὐτὸν ὁ Χριστός ; Οὐκ εἶπεν αὐτῷ · Παῦσαι βλα- σφημῶν· ἀλλὰ τί ; ι Εώρακάς με καὶ πεπίστευ. και μακάριοι οἱ μὴ ἰδόντες, καὶ πιστεύσαντες. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ κηρύγματος τί εἶπεν ὁ Ναθαναήλ νομοδιδάσκαλος τῶν Ἰουδαίων ὤν ; Ηρώ- τησεν αὐτὸν ὅσον ἤθελε καὶ ἐβούλετο· ἀκούσας δὲ παρ' αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ ἃ εἶχεν ἀπόῤῥητα ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ, λέγει τῷ Ἰησοῦ· «Σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τοῦ Ἰσραήλ, ο Ἐπετίμησεν γοῦν GEORGI PHRANTZE B C eum Filium Dei et Deum et hominem esse demon- strant: atque illis relictis, alia singularia quædam commemorabimus. Hoc tamen monebo, non aliam ob causam Judæos Christum cruci affixisse, quam quod Deum se, hominem et Dei Filium esse pre- dicaret ; et dicere eumdem alibi, qui ipsum videat, eum Patrem suum videre; alibi, se et Patrem unum esse, alibi, si se nossenius, nosse nos Patrem; alibi, si quis præcepta sua observarit, eum nunquam mortem visurưm; alibi denique ægroto cuidam, peccata condonata ei esse. Quæ cum animadver- terent Judæi, rogarunt, qualem se faceret? annon Deum se faceret, cum homo esset? Quid tum Chri- D stus ? ‹ Mihi qui fidem habet, vivet, etiamsi mor- tuus sit; sicut Pater suscitat et in vitam revocat cadavera, ita Filius quoque, quos ipsi placet: ne- mo Filium novit, nisi Pater, nec Patrem quisquam vidit, nisi Filius, et si cui detegit Filius. » Jam vero qui talia diceret et homines doceret Christus, ve- rumne celaturus erat? Quis ita stultus et ineptus sit, istud ut credat? Nam nisi Deus et Filius Dei erat, discipuli ejus ab ipso interrogati, qualem hominis Filium esse homines dicerent, non respon - suri erant, alios eum Eliam, alios Jeremiam aut de prophetis aliquem esse existimare, nec, cum Chris stus interrogasset, quem ipsi se esse crederent, dicturus Petrus, cum Christum esse, filium Dei sivi. • Certe quidem Christus Petrum moniturus erat ila fere : « Errasti, impie dixisti, male locutus es; non sum enim Filius Dei. Deinde cum eorumI magister esset Christus, quid aliud, nisi veritatem cos docebat? Quid autem Simoni Petro Christus dixit? ‹ Beatus es, Simo, Jong fili, quod non caro aut sanguis istud tibi aperuit, sed Pater meus, qui in cœlis est. llaud inscius Christum Petrum in- terrogavit, qualem se bomines esse dicerent, sed sicut de Lazaro ante mortem ejus dixit: ‹ Lazarus amicus noster, mortuus est; sed eum suscitatum profciscor ; » deinde profectus interrogavit : « Ubi eum collocastis?» atque clara voce clamavit: ‹ La- zare, adesdum foras ; » et qui exanimis fuerat, all- scultavit imperio Domini, Christo declarante tum divinam, tum humanam naturam suam: ita tunc quoque discipulos interrogavit, ut Deum et homi nem se esse ostenderet, eosque hinc paulatim ad veræ cognitionis altitudinem eveheret. Enimvero quid pot resurrectionem Thomas dixit, qui et ipse unus e duodecim discipulis erat, attrectato latere Christi? Utique is quoque ita dixit : « Domine mi, et Deus mi. » Aut quid deinde illi Christus? Non jussit profecto eum abstinere blasphemiis, sed, • Vidisti me, inquit, et credidisti; beati illi, qui non viderunt et crediderunt tainen. > Aut quid in principio institutionis Nathanael, homo legis Ju-

τες εἴπωμεν μερικάς τινας. Όμως λέγω καὶ τοῦτο, ὁ ἐπεὶ διδάσκαλος αὐτῶν ἦν ὁ Χριστὸς, τί ἕτερον δ ὅτι οὐ δι᾽ ἄλλο τι ἐσταύρωσαν οἱ Ἰουδαῖοι τὸν Χρι- στὸν ἢ ὅτι ἐδείκνυεν ἑαυτὸν Θεόν τε καὶ ἄνθρωπον καὶ Θεοῦ Υἱόν, καὶ πῆ μὲν ἔλεγεν ὅτι ῾Ο ἐμὲ θεω- ρῶν θεωρεῖ τὸν Πατέρα μου · πῆ δὲ ὅτι Ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ μου ἓν ἐσμεν· πῇ δὲ ὅτι Εἰ ἐμὲ γνώκειτε, καὶ τὸν Πατέρα μου ἐγνώκειτε ἄν · πῇ δὲ ὡσαύτως ὅτι Εάν τις τὸν λόγον μου τηρήσῃ, θάνατον οὐ μὴ θεωρήσῃ εἰς τὸν αἰῶνα · καὶ ἀλλαχοῦ ὅτι αφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι. "Απερ θεωροῦντες οἱ Ἰουδαῖοι ἔλε- γον πρὸς αὐτὸν, Τίνα σεαυτὸν ποιεῖς; Ανθρωπος ὢν ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν; Τί δὲ ὁ Χριστὸς εἶπεν; Ο πιστεύων εἰς ἐμὲ ικἂν ἀποθάνῃ, ζήσεται· καὶ ὥσπερ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεί, οὕτως καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιεῖ· καὶ ὅτι Οὐδεὶς οἶδε τὸν Υἱὸν εἰ μὴ ὁ Πατήρ, οὐδὲ τὸν Πατέρα τις ἑώρακεν εἰ μὴ ὁ Υἱὸς καὶ ᾧ βούλεται ὁ Υἱὸς ἀπο- καλύψαι. » Ο γοῦν Χριστὸς ὁ λέγων ταῦτα καὶ διδάσκων τοὺς ἀνθρώπους ἐρωτηθεὶς ἔμελλε κρύ- ψειν τὴν ἀλήθειαν ; Καὶ ποῖος ἄφρων καὶ εὐήθης ὑπολάβει τοῦτο; Εἰ γὰρ οὐκ ἦν Θεὸς καὶ Υἱὸς Θεοῦ, οὐκ ἂν εἶπον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἐρωτη- θέντες παρ' αὐτοῦ, Τίνα με λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι - εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου; καὶ εἶπον πρὸς αὐτὸν ὅτι Οἱ μὲν λέγουσιν εἶναι σε Ηλίαν, οἱ δὲ Ἰερεμίαν ἢ ἕνα τῶν προφητῶν. Καὶ εἶπεν αὐτοῖς ὁ Χριστός • Ὑμεῖς δὲ τίνα με λέγετε εἶναι ; » Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Πέτρος εἶπεν αὐτῷ ὅτι Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος. Εμελλε γὰρ εἰπεῖν ὁ Χριστὸς τῷ Πέτρῳ ὅτι Πεπλάνησαι, βλασφήμως εἴρηκας, ο κακῶς λελάληκας· οὐκ εἰμι Υἱὸς Θεοῦ. Καὶ γὰρ ἔμελλε διδάσκειν αὐτοὺς εἰ μὴ τὴν ἀλήθειαν; Τί γοῦν εἶπεν ὁ Χριστὸς τῷ Σίμωνι Πέτρῳ ; • Μικά- ριος εἶ, Σίμων Υἱὲ τοῦ Ἰωνᾶ, ὅτι σαρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψε σοι, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. » Οὐκ ἀγνοῶν δὲ ἠρώτα ὁ Χριστὸς τὸν Πέτρον τὸ τίνα λέγουσιν αὐτὸν οἱ ἄνθρωποι εἶναι ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Λαζάρου πρὸ τοῦ θανάτου ἐκεί νου ἔλεγεν· ο Λάζαρος ὁ φίλος ἡμῶν ἀπέθανεν · ἀλλὰ πορεύομαι ἀναστήσων αὐτὸν, ο πορευθεὶς δὲ ἠρώτα· « Ποῦ τεθείκατε αὐτόν; ν εἶτα ἐξουσία ἐλάλησε ο Λάζαρε, δεύρο έξω, ο καὶ ὑπήκουσεν ὁ ἄπνους τῷ τοῦ Κυρίου προστάγματι, δεικνύοντος τοῦ Χριστοῦ τήν τε αὐτοῦ θεότητα καὶ ἀνθρωπόν τητα · οὕτω κατὰ τὸ παρὸν ἠρώτησε προς τοὺς μαθητάς, ἵνα δείξῃ ἑαυτὸν Θεὸν καὶ ἄνθρωπον καὶ ἵνα ἐκ τούτου κατὰ μικρὸν ἀνάγοντα: εἰς τ ὕψος τῆς ἀληθοῦς γνώσεως. ᾿Αλλὰ δὴ καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν τί εἶπεν ὁ Θωμᾶς, εἷς ὢν καὶ αὐτὸς τῶν δώδεκα μαθητῶν, ψηλαφήσας τὴν πλευρὰν τοῦ Χριστοῦ; Πάντως καὶ αὐτὸς οὕτως εἴρηκεν·ι Ο Κύριός μου καὶ ὁ Θεός μου. » Τί γοῦν φησι καὶ πρὸς αὐτὸν ὁ Χριστός ; Οὐκ εἶπεν αὐτῷ · Παῦσαι βλα- σφημῶν· ἀλλὰ τί ; ι Εώρακάς με καὶ πεπίστευ. και μακάριοι οἱ μὴ ἰδόντες, καὶ πιστεύσαντες. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ κηρύγματος τί εἶπεν ὁ Ναθαναήλ νομοδιδάσκαλος τῶν Ἰουδαίων ὤν ; Ηρώ- τησεν αὐτὸν ὅσον ἤθελε καὶ ἐβούλετο· ἀκούσας δὲ παρ' αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ ἃ εἶχεν ἀπόῤῥητα ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ, λέγει τῷ Ἰησοῦ· «Σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τοῦ Ἰσραήλ, ο Ἐπετίμησεν γοῦν GEORGI PHRANTZE B C eum Filium Dei et Deum et hominem esse demon- strant: atque illis relictis, alia singularia quædam commemorabimus. Hoc tamen monebo, non aliam ob causam Judæos Christum cruci affixisse, quam quod Deum se, hominem et Dei Filium esse pre- dicaret ; et dicere eumdem alibi, qui ipsum videat, eum Patrem suum videre; alibi, se et Patrem unum esse, alibi, si se nossenius, nosse nos Patrem; alibi, si quis præcepta sua observarit, eum nunquam mortem visurưm; alibi denique ægroto cuidam, peccata condonata ei esse. Quæ cum animadver- terent Judæi, rogarunt, qualem se faceret? annon Deum se faceret, cum homo esset? Quid tum Chri- D stus ? ‹ Mihi qui fidem habet, vivet, etiamsi mor- tuus sit; sicut Pater suscitat et in vitam revocat cadavera, ita Filius quoque, quos ipsi placet: ne- mo Filium novit, nisi Pater, nec Patrem quisquam vidit, nisi Filius, et si cui detegit Filius. » Jam vero qui talia diceret et homines doceret Christus, ve- rumne celaturus erat? Quis ita stultus et ineptus sit, istud ut credat? Nam nisi Deus et Filius Dei erat, discipuli ejus ab ipso interrogati, qualem hominis Filium esse homines dicerent, non respon - suri erant, alios eum Eliam, alios Jeremiam aut de prophetis aliquem esse existimare, nec, cum Chris stus interrogasset, quem ipsi se esse crederent, dicturus Petrus, cum Christum esse, filium Dei sivi. • Certe quidem Christus Petrum moniturus erat ila fere : « Errasti, impie dixisti, male locutus es; non sum enim Filius Dei. Deinde cum eorumI magister esset Christus, quid aliud, nisi veritatem cos docebat? Quid autem Simoni Petro Christus dixit? ‹ Beatus es, Simo, Jong fili, quod non caro aut sanguis istud tibi aperuit, sed Pater meus, qui in cœlis est. llaud inscius Christum Petrum in- terrogavit, qualem se bomines esse dicerent, sed sicut de Lazaro ante mortem ejus dixit: ‹ Lazarus amicus noster, mortuus est; sed eum suscitatum profciscor ; » deinde profectus interrogavit : « Ubi eum collocastis?» atque clara voce clamavit: ‹ La- zare, adesdum foras ; » et qui exanimis fuerat, all- scultavit imperio Domini, Christo declarante tum divinam, tum humanam naturam suam: ita tunc quoque discipulos interrogavit, ut Deum et homi nem se esse ostenderet, eosque hinc paulatim ad veræ cognitionis altitudinem eveheret. Enimvero quid pot resurrectionem Thomas dixit, qui et ipse unus e duodecim discipulis erat, attrectato latere Christi? Utique is quoque ita dixit : « Domine mi, et Deus mi. » Aut quid deinde illi Christus? Non jussit profecto eum abstinere blasphemiis, sed, • Vidisti me, inquit, et credidisti; beati illi, qui non viderunt et crediderunt tainen. > Aut quid in principio institutionis Nathanael, homo legis Ju-

τες εἴπωμεν μερικάς τινας. Όμως λέγω καὶ τοῦτο, ὁ ἐπεὶ διδάσκαλος αὐτῶν ἦν ὁ Χριστὸς, τί ἕτερον δ ὅτι οὐ δι᾽ ἄλλο τι ἐσταύρωσαν οἱ Ἰουδαῖοι τὸν Χρι- στὸν ἢ ὅτι ἐδείκνυεν ἑαυτὸν Θεόν τε καὶ ἄνθρωπον καὶ Θεοῦ Υἱόν, καὶ πῆ μὲν ἔλεγεν ὅτι ῾Ο ἐμὲ θεω- ρῶν θεωρεῖ τὸν Πατέρα μου · πῆ δὲ ὅτι Ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ μου ἓν ἐσμεν· πῇ δὲ ὅτι Εἰ ἐμὲ γνώκειτε, καὶ τὸν Πατέρα μου ἐγνώκειτε ἄν · πῇ δὲ ὡσαύτως ὅτι Εάν τις τὸν λόγον μου τηρήσῃ, θάνατον οὐ μὴ θεωρήσῃ εἰς τὸν αἰῶνα · καὶ ἀλλαχοῦ ὅτι αφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι. "Απερ θεωροῦντες οἱ Ἰουδαῖοι ἔλε- γον πρὸς αὐτὸν, Τίνα σεαυτὸν ποιεῖς; Ανθρωπος ὢν ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν; Τί δὲ ὁ Χριστὸς εἶπεν; Ο πιστεύων εἰς ἐμὲ ικἂν ἀποθάνῃ, ζήσεται· καὶ ὥσπερ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεί, οὕτως καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιεῖ· καὶ ὅτι Οὐδεὶς οἶδε τὸν Υἱὸν εἰ μὴ ὁ Πατήρ, οὐδὲ τὸν Πατέρα τις ἑώρακεν εἰ μὴ ὁ Υἱὸς καὶ ᾧ βούλεται ὁ Υἱὸς ἀπο- καλύψαι. » Ο γοῦν Χριστὸς ὁ λέγων ταῦτα καὶ διδάσκων τοὺς ἀνθρώπους ἐρωτηθεὶς ἔμελλε κρύ- ψειν τὴν ἀλήθειαν ; Καὶ ποῖος ἄφρων καὶ εὐήθης ὑπολάβει τοῦτο; Εἰ γὰρ οὐκ ἦν Θεὸς καὶ Υἱὸς Θεοῦ, οὐκ ἂν εἶπον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἐρωτη- θέντες παρ' αὐτοῦ, Τίνα με λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι - εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου; καὶ εἶπον πρὸς αὐτὸν ὅτι Οἱ μὲν λέγουσιν εἶναι σε Ηλίαν, οἱ δὲ Ἰερεμίαν ἢ ἕνα τῶν προφητῶν. Καὶ εἶπεν αὐτοῖς ὁ Χριστός • Ὑμεῖς δὲ τίνα με λέγετε εἶναι ; » Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Πέτρος εἶπεν αὐτῷ ὅτι Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος. Εμελλε γὰρ εἰπεῖν ὁ Χριστὸς τῷ Πέτρῳ ὅτι Πεπλάνησαι, βλασφήμως εἴρηκας, ο κακῶς λελάληκας· οὐκ εἰμι Υἱὸς Θεοῦ. Καὶ γὰρ ἔμελλε διδάσκειν αὐτοὺς εἰ μὴ τὴν ἀλήθειαν; Τί γοῦν εἶπεν ὁ Χριστὸς τῷ Σίμωνι Πέτρῳ ; • Μικά- ριος εἶ, Σίμων Υἱὲ τοῦ Ἰωνᾶ, ὅτι σαρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψε σοι, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. » Οὐκ ἀγνοῶν δὲ ἠρώτα ὁ Χριστὸς τὸν Πέτρον τὸ τίνα λέγουσιν αὐτὸν οἱ ἄνθρωποι εἶναι ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Λαζάρου πρὸ τοῦ θανάτου ἐκεί νου ἔλεγεν· ο Λάζαρος ὁ φίλος ἡμῶν ἀπέθανεν · ἀλλὰ πορεύομαι ἀναστήσων αὐτὸν, ο πορευθεὶς δὲ ἠρώτα· « Ποῦ τεθείκατε αὐτόν; ν εἶτα ἐξουσία ἐλάλησε ο Λάζαρε, δεύρο έξω, ο καὶ ὑπήκουσεν ὁ ἄπνους τῷ τοῦ Κυρίου προστάγματι, δεικνύοντος τοῦ Χριστοῦ τήν τε αὐτοῦ θεότητα καὶ ἀνθρωπόν τητα · οὕτω κατὰ τὸ παρὸν ἠρώτησε προς τοὺς μαθητάς, ἵνα δείξῃ ἑαυτὸν Θεὸν καὶ ἄνθρωπον καὶ ἵνα ἐκ τούτου κατὰ μικρὸν ἀνάγοντα: εἰς τ ὕψος τῆς ἀληθοῦς γνώσεως. ᾿Αλλὰ δὴ καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν τί εἶπεν ὁ Θωμᾶς, εἷς ὢν καὶ αὐτὸς τῶν δώδεκα μαθητῶν, ψηλαφήσας τὴν πλευρὰν τοῦ Χριστοῦ; Πάντως καὶ αὐτὸς οὕτως εἴρηκεν·ι Ο Κύριός μου καὶ ὁ Θεός μου. » Τί γοῦν φησι καὶ πρὸς αὐτὸν ὁ Χριστός ; Οὐκ εἶπεν αὐτῷ · Παῦσαι βλα- σφημῶν· ἀλλὰ τί ; ι Εώρακάς με καὶ πεπίστευ. και μακάριοι οἱ μὴ ἰδόντες, καὶ πιστεύσαντες. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ κηρύγματος τί εἶπεν ὁ Ναθαναήλ νομοδιδάσκαλος τῶν Ἰουδαίων ὤν ; Ηρώ- τησεν αὐτὸν ὅσον ἤθελε καὶ ἐβούλετο· ἀκούσας δὲ παρ' αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ ἃ εἶχεν ἀπόῤῥητα ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ, λέγει τῷ Ἰησοῦ· «Σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τοῦ Ἰσραήλ, ο Ἐπετίμησεν γοῦν GEORGI PHRANTZE B C eum Filium Dei et Deum et hominem esse demon- strant: atque illis relictis, alia singularia quædam commemorabimus. Hoc tamen monebo, non aliam ob causam Judæos Christum cruci affixisse, quam quod Deum se, hominem et Dei Filium esse pre- dicaret ; et dicere eumdem alibi, qui ipsum videat, eum Patrem suum videre; alibi, se et Patrem unum esse, alibi, si se nossenius, nosse nos Patrem; alibi, si quis præcepta sua observarit, eum nunquam mortem visurưm; alibi denique ægroto cuidam, peccata condonata ei esse. Quæ cum animadver- terent Judæi, rogarunt, qualem se faceret? annon Deum se faceret, cum homo esset? Quid tum Chri- D stus ? ‹ Mihi qui fidem habet, vivet, etiamsi mor- tuus sit; sicut Pater suscitat et in vitam revocat cadavera, ita Filius quoque, quos ipsi placet: ne- mo Filium novit, nisi Pater, nec Patrem quisquam vidit, nisi Filius, et si cui detegit Filius. » Jam vero qui talia diceret et homines doceret Christus, ve- rumne celaturus erat? Quis ita stultus et ineptus sit, istud ut credat? Nam nisi Deus et Filius Dei erat, discipuli ejus ab ipso interrogati, qualem hominis Filium esse homines dicerent, non respon - suri erant, alios eum Eliam, alios Jeremiam aut de prophetis aliquem esse existimare, nec, cum Chris stus interrogasset, quem ipsi se esse crederent, dicturus Petrus, cum Christum esse, filium Dei sivi. • Certe quidem Christus Petrum moniturus erat ila fere : « Errasti, impie dixisti, male locutus es; non sum enim Filius Dei. Deinde cum eorumI magister esset Christus, quid aliud, nisi veritatem cos docebat? Quid autem Simoni Petro Christus dixit? ‹ Beatus es, Simo, Jong fili, quod non caro aut sanguis istud tibi aperuit, sed Pater meus, qui in cœlis est. llaud inscius Christum Petrum in- terrogavit, qualem se bomines esse dicerent, sed sicut de Lazaro ante mortem ejus dixit: ‹ Lazarus amicus noster, mortuus est; sed eum suscitatum profciscor ; » deinde profectus interrogavit : « Ubi eum collocastis?» atque clara voce clamavit: ‹ La- zare, adesdum foras ; » et qui exanimis fuerat, all- scultavit imperio Domini, Christo declarante tum divinam, tum humanam naturam suam: ita tunc quoque discipulos interrogavit, ut Deum et homi nem se esse ostenderet, eosque hinc paulatim ad veræ cognitionis altitudinem eveheret. Enimvero quid pot resurrectionem Thomas dixit, qui et ipse unus e duodecim discipulis erat, attrectato latere Christi? Utique is quoque ita dixit : « Domine mi, et Deus mi. » Aut quid deinde illi Christus? Non jussit profecto eum abstinere blasphemiis, sed, • Vidisti me, inquit, et credidisti; beati illi, qui non viderunt et crediderunt tainen. > Aut quid in principio institutionis Nathanael, homo legis Ju-

γεις ὅτι βασιλεύς εἰμι ἐγώ· ἐγὼ εἰς τοῦτο γεγέννη - μαι καὶ εἰς τοῦτο ἐλήλυθα εἰς τὸν κόσμον, ἵνα μαρ τυρήσω τῇ ἀληθείᾳ. Πᾶς ὁ ὢν ἐκ τῆς ἀληθείας ἀκούει μου τῆς φωνῆς. » Λέγει αὐτῷ ὁ Πιλάτος· • Τί ἐστιν ἀλήθεια ; » Ορᾷς πῶς ἐνταῦθα ἐδείχθη σαφέστερον ; Πάντως ὁ Χριστὸς βασιλέα ἔδειξε καὶ εἶπεν ἑαυτόν. Καὶ ἐρωτηθεὶς παρὰ τοῦ Πιλάτου πάλιν αὐτῷ τοῦτο ἀπεκρίθη· ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν· Ναὶ βασιλεύς είμι, εἶπε· « Σὺ λέγεις ότι βασι- λεύς εἰμι ἐγώ. » Τί γοῦν ὁ Πιλάτος, εἰπόντος τοῦ Χριστοῦ ὅτι Ἐγὼ εἰς τοῦτο γεγέννημαι καὶ εἰς τοῦτο ἐλήλυθα εἰς τὸν κόσμον, ἵνα μαρτυρήσω τῇ ἀλη θείᾳ, λέγει πρὸς αὐτόν· « Τί ἐστιν ἀλήθεια ; » Τουτέστιν ὅτι Εἰ εἰς τὸν κόσμον ἀλήθεια ἦν, οὐκ ἂν παραδίδου εἰς θάνατον· καὶ οἷον ἀποκλαιόμενον τὴν τῆς ἀληθείας στέρησιν εἶπε Τί ἐστιν ἀλήθεια ; ᾿Αλλὰ καὶ παρὰ τοῦ ἀρχιερέως ερωτηθεὶς ὁ Χριστὸς ὅτι Ορκίζω σε κατὰ τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος ἵνα ἡμῖν εἴπῃς εἰ σὺ εἰ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, οὐδὲν ἕτερον ἀπε- κρίνατο ἢ ὅτι Ἐγώ εἰμι. αὐτῷ ὁ Χριστὸς ὡς κακῶς λαλήσαντι ; Οὐχὶ, ἀλλὰ ἡ βασιλεὺς εἶ σύ ; » ᾿Απεκρίθη ὁ Χριστός· Σὺ λέο τί λέγει αὐτῷ ὁ Χριστός ; ε Οτι εἶπόν σοι τὰ ἀπόρ- ρητα τῆς καρδίας σου πιστεύεις; Μείζονα τούτων ὄψει. » Καὶ ὅτι μὲν ἐρωτηθεὶς παρὰ τοῦ Πιλάτου δ Χριστὸς εἰρηκεν ὅτι Σὺ εἶπας, τοῦτο τοιοῦτόν ἐστιν, ἀλλ' οὐκ ἔστιν ἀρνήσεως λόγος, ἀλλὰ συγκα- ταθέσεως καὶ ὁμολογίας, καὶ ὥσπερ πρὸς τὸν Ἰού δαν είπε. Συγκαθήμενος καὶ γὰρ ἐν μιᾷ ὁ Χριστὸς μετὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ λέγει πρὸς αὐτούς· « Εἷς ἐξ ὑμῶν παραδώσει με. » Καὶ ἔλεγεν εἰς ἕκαστος περὶ ἑαυτοῦ· . Μήτι ἐγώ εἰμι ; » καὶ ἄλλος· • Μήτι ἐγώ εἰμι ; ; Εἶπε δὲ καὶ ὁ Ἰούδας· . Μήτι ἐγώ εἰμι ; » Λέγει ὁ Χριστός - «Σὺ εἶπας. Τότε πάντω; οὐκ ἦν λόγος ἀρνήσεως, ἀλλὰ συγκαταθέ σεως. Οὕτως καὶ ἐπὶ τοῦ Πιλάτου· λόγος γὰρ ἦν συνήθης τοῦ τόπου, καὶ ὡς τοῦ τόπου ἐκείνου λόγῳ ἐχρήσατο αὐτῷ ὁ Χριστός. Καὶ ὥσπερ ἀρτίως πολύ λάκις καὶ ἐπὶ τῶν Μουσουλμάνων λέγει ἕτερος πρὸς τὸν ἕτερον μετὰ συμβουλῆς ὅτι Ποιήσωμεν τόδε, καὶ ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν τὸν ἕτερον ὅτι Γενέσθω, ἀποκρί νεται ὅτι Σὺ ἠξεύρεις, καὶ οὐκ ἔστι Λόγο; ἀρνή σεως, ἀλλὰ συγκαταθέσεως· οὕτως καὶ ἐπὶ τοῦ Χρι στοῦ. Ως τοῦ τόπου ἐκείνου λόγῳ ἐχρήσατο τῇ τοιαύτῃ λέξει ὁ Χριστὸς, τῇ Σὺ εἶπας. Ὅμως ὁ αὐτὸς Πιλάτος ἠρώτησε τὸν Χριστὸν λέγων· εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; ο ᾿Απεκρίθη ὁ Χριστός • Η βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τού του. Εἰ ἐκ τοῦ κόσμου ἦν ἡ βασιλεία ἡ ἐμὴ, οἱ ὑπηρέται ἂν οἱ ἐμοὶ ἡγωνίζοντο, ἵνα μὴ παραδοθώ τοῖς Ἰουδαίοις. Νῦν δὲ ἡ βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐντεῦθεν. » Εἶπεν οὖν αὐτῷ ὁ Πιλάτος· « Οὐκ οὖν Σύ Οἶδας όπως εἰς ἃ οὐκ ἐπίστανται οι Μουσουλμά νοι, κατηγορούσι τοὺς ἀξίους ἐπαίνου ; Ἰδοὺ τοίνυν, εἴπερ ζητεῖς ἀλήθειαν, γνῶθι αὐτήν. Εἰ δ᾽ οὖν, σὺ οἶδας· οὐ γὰρ παρὰ τῆς ἀληθείας ἐστὶν ἡ περὶ ταύτην άγνοια, ἀλλὰ παρὰ τῶν ἀποστρεφομένων αὐτήν. Μουσουλμάνων εγκαλούμεθα οἱ Χριστιανοὶ ἱκανῶς ἀποδέδεικται, ὥστ᾽ εἶναι ἡμᾶς ἀνωτέρους πάσης κατηγορίας, φέρε δὴ λοιπὸν σκεψώμεθα καὶ περὶ CHRONICON MAJUS. LIB. IV. - . B C daicæ peritus ? interrogavit eum quod vellet: cum autem audisset e Christo, quæ sub corde secreta premebat, dixit ei : « Tu es Dei Filius, tu rex Israe- lis. ». Ecquid vituperavit cum Christus ut male dicen- tem? Minime vero, sed, Quia dixi tibi, ait, secre- ta cordis tui, credis? Majora istis videbis. Quod autem a Pilato rogatus Christus respondit, dixisse eum, ea non negantis, sed concedentis et con-- sentientis oratio est, quali etiam in Judam usus est. Assidens enim discipulis Christus: Unus ve- strum, inquit, me traditurus est. . Rogavit de se quisque, Ecquid ego sum ? Et alius: Ecquid ego sum ? Et rogavit Judas • Ecquid ego sum » ? Tum p Christas : ‹ Dixisti, r inquit: quo certe quidem loco non recusantis, sed affirmantis sermo fuit. Similiter igitur in Pilato. Nimirum erat id dicendi genus in illa regione usitatum, et usus est illo Christus ut ejus regionis proprio. Quemadmodum enim eriam in Musulmanis sæpe fit, ut, cum quis cum cohor- ta tione dicit, ut faciant quippiam, alier non, Fiat istud, sed Reperisti› respondeat: ita in Christo quoque res habet. Quippe dictione illius regionis propria utebatur, cum responderet Dixisti. > Ro- gavit idem Pilatus Christum: Num rex Judæorum es ? » respondit Christus : Regnum meum non est bojus mundi. Si hujus mundi regnum meum essel, operam dedissent socii mei, ne Judaeis tra- derer. At nunc non est hujus loci regnum meum. › Rogavit Pilatus: ‹ Non es igitur rex? › Respondit Christus : Dicis, regem me esse. Ad hoc ego natus sum et ad hoc in terram veni, ut veritatis testis essem. Quisquis ex veritate est, audit vocem meam. Dicit ei Pilatus : • Quid est veritas ? . Vides aper- tius hic rem ostendi: omnino regem se esse affir- mavit et ostendit Christus. Interrogatus a Pilato, rursus ei respondit non hoc modo : Ita est, Rex sum, sed : « Dicis, me regem esse. • Quid porro Pi- latus, cum Christus dixisset, ad hoc se-natum esse et ad hoc venisse in mundum, ut veritatis testis es- set, rogavit eum : Quid est veritas?, hoc est, Si iu mundo veritas esset, non tradereris morti. Etenim quasi lugeret veritatis absentiam, quid veritas esset rogavit. At enim etiam a pontifice maximo rogatus Christus in hunc modum: Obtestor te per Deum vivum, ut dicus nobis, num Filius Dei sis, nibil auud, nisi c Sum respondit. ' Nostine jam quomodo de iis, quæ ignorant Mu- sulmani, accusent homines laude dignos? Eece, si quæris veritatem, cognosce eam. Si minus, nosti certe, non veritatem causam esse, si quis eam igno- ret, sed eos, qui eam fugiunt. vituperamur Christiani, satis demonstratum sit, esse nos omni accusatione superiores, age, exami. 8. Επειδὴ περὶ τῶν ἄλλων ὧν παρ' ὑμῶν τῶν 4. Cum de reliquis, ob quæ à vobis Musulmanis

γεις ὅτι βασιλεύς εἰμι ἐγώ· ἐγὼ εἰς τοῦτο γεγέννη - μαι καὶ εἰς τοῦτο ἐλήλυθα εἰς τὸν κόσμον, ἵνα μαρ τυρήσω τῇ ἀληθείᾳ. Πᾶς ὁ ὢν ἐκ τῆς ἀληθείας ἀκούει μου τῆς φωνῆς. » Λέγει αὐτῷ ὁ Πιλάτος· • Τί ἐστιν ἀλήθεια ; » Ορᾷς πῶς ἐνταῦθα ἐδείχθη σαφέστερον ; Πάντως ὁ Χριστὸς βασιλέα ἔδειξε καὶ εἶπεν ἑαυτόν. Καὶ ἐρωτηθεὶς παρὰ τοῦ Πιλάτου πάλιν αὐτῷ τοῦτο ἀπεκρίθη· ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν· Ναὶ βασιλεύς είμι, εἶπε· « Σὺ λέγεις ότι βασι- λεύς εἰμι ἐγώ. » Τί γοῦν ὁ Πιλάτος, εἰπόντος τοῦ Χριστοῦ ὅτι Ἐγὼ εἰς τοῦτο γεγέννημαι καὶ εἰς τοῦτο ἐλήλυθα εἰς τὸν κόσμον, ἵνα μαρτυρήσω τῇ ἀλη θείᾳ, λέγει πρὸς αὐτόν· « Τί ἐστιν ἀλήθεια ; » Τουτέστιν ὅτι Εἰ εἰς τὸν κόσμον ἀλήθεια ἦν, οὐκ ἂν παραδίδου εἰς θάνατον· καὶ οἷον ἀποκλαιόμενον τὴν τῆς ἀληθείας στέρησιν εἶπε Τί ἐστιν ἀλήθεια ; ᾿Αλλὰ καὶ παρὰ τοῦ ἀρχιερέως ερωτηθεὶς ὁ Χριστὸς ὅτι Ορκίζω σε κατὰ τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος ἵνα ἡμῖν εἴπῃς εἰ σὺ εἰ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, οὐδὲν ἕτερον ἀπε- κρίνατο ἢ ὅτι Ἐγώ εἰμι. αὐτῷ ὁ Χριστὸς ὡς κακῶς λαλήσαντι ; Οὐχὶ, ἀλλὰ ἡ βασιλεὺς εἶ σύ ; » ᾿Απεκρίθη ὁ Χριστός· Σὺ λέο τί λέγει αὐτῷ ὁ Χριστός ; ε Οτι εἶπόν σοι τὰ ἀπόρ- ρητα τῆς καρδίας σου πιστεύεις; Μείζονα τούτων ὄψει. » Καὶ ὅτι μὲν ἐρωτηθεὶς παρὰ τοῦ Πιλάτου δ Χριστὸς εἰρηκεν ὅτι Σὺ εἶπας, τοῦτο τοιοῦτόν ἐστιν, ἀλλ' οὐκ ἔστιν ἀρνήσεως λόγος, ἀλλὰ συγκα- ταθέσεως καὶ ὁμολογίας, καὶ ὥσπερ πρὸς τὸν Ἰού δαν είπε. Συγκαθήμενος καὶ γὰρ ἐν μιᾷ ὁ Χριστὸς μετὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ λέγει πρὸς αὐτούς· « Εἷς ἐξ ὑμῶν παραδώσει με. » Καὶ ἔλεγεν εἰς ἕκαστος περὶ ἑαυτοῦ· . Μήτι ἐγώ εἰμι ; » καὶ ἄλλος· • Μήτι ἐγώ εἰμι ; ; Εἶπε δὲ καὶ ὁ Ἰούδας· . Μήτι ἐγώ εἰμι ; » Λέγει ὁ Χριστός - «Σὺ εἶπας. Τότε πάντω; οὐκ ἦν λόγος ἀρνήσεως, ἀλλὰ συγκαταθέ σεως. Οὕτως καὶ ἐπὶ τοῦ Πιλάτου· λόγος γὰρ ἦν συνήθης τοῦ τόπου, καὶ ὡς τοῦ τόπου ἐκείνου λόγῳ ἐχρήσατο αὐτῷ ὁ Χριστός. Καὶ ὥσπερ ἀρτίως πολύ λάκις καὶ ἐπὶ τῶν Μουσουλμάνων λέγει ἕτερος πρὸς τὸν ἕτερον μετὰ συμβουλῆς ὅτι Ποιήσωμεν τόδε, καὶ ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν τὸν ἕτερον ὅτι Γενέσθω, ἀποκρί νεται ὅτι Σὺ ἠξεύρεις, καὶ οὐκ ἔστι Λόγο; ἀρνή σεως, ἀλλὰ συγκαταθέσεως· οὕτως καὶ ἐπὶ τοῦ Χρι στοῦ. Ως τοῦ τόπου ἐκείνου λόγῳ ἐχρήσατο τῇ τοιαύτῃ λέξει ὁ Χριστὸς, τῇ Σὺ εἶπας. Ὅμως ὁ αὐτὸς Πιλάτος ἠρώτησε τὸν Χριστὸν λέγων· εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; ο ᾿Απεκρίθη ὁ Χριστός • Η βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τού του. Εἰ ἐκ τοῦ κόσμου ἦν ἡ βασιλεία ἡ ἐμὴ, οἱ ὑπηρέται ἂν οἱ ἐμοὶ ἡγωνίζοντο, ἵνα μὴ παραδοθώ τοῖς Ἰουδαίοις. Νῦν δὲ ἡ βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐντεῦθεν. » Εἶπεν οὖν αὐτῷ ὁ Πιλάτος· « Οὐκ οὖν Σύ Οἶδας όπως εἰς ἃ οὐκ ἐπίστανται οι Μουσουλμά νοι, κατηγορούσι τοὺς ἀξίους ἐπαίνου ; Ἰδοὺ τοίνυν, εἴπερ ζητεῖς ἀλήθειαν, γνῶθι αὐτήν. Εἰ δ᾽ οὖν, σὺ οἶδας· οὐ γὰρ παρὰ τῆς ἀληθείας ἐστὶν ἡ περὶ ταύτην άγνοια, ἀλλὰ παρὰ τῶν ἀποστρεφομένων αὐτήν. Μουσουλμάνων εγκαλούμεθα οἱ Χριστιανοὶ ἱκανῶς ἀποδέδεικται, ὥστ᾽ εἶναι ἡμᾶς ἀνωτέρους πάσης κατηγορίας, φέρε δὴ λοιπὸν σκεψώμεθα καὶ περὶ CHRONICON MAJUS. LIB. IV. - . B C daicæ peritus ? interrogavit eum quod vellet: cum autem audisset e Christo, quæ sub corde secreta premebat, dixit ei : « Tu es Dei Filius, tu rex Israe- lis. ». Ecquid vituperavit cum Christus ut male dicen- tem? Minime vero, sed, Quia dixi tibi, ait, secre- ta cordis tui, credis? Majora istis videbis. Quod autem a Pilato rogatus Christus respondit, dixisse eum, ea non negantis, sed concedentis et con-- sentientis oratio est, quali etiam in Judam usus est. Assidens enim discipulis Christus: Unus ve- strum, inquit, me traditurus est. . Rogavit de se quisque, Ecquid ego sum ? Et alius: Ecquid ego sum ? Et rogavit Judas • Ecquid ego sum » ? Tum p Christas : ‹ Dixisti, r inquit: quo certe quidem loco non recusantis, sed affirmantis sermo fuit. Similiter igitur in Pilato. Nimirum erat id dicendi genus in illa regione usitatum, et usus est illo Christus ut ejus regionis proprio. Quemadmodum enim eriam in Musulmanis sæpe fit, ut, cum quis cum cohor- ta tione dicit, ut faciant quippiam, alier non, Fiat istud, sed Reperisti› respondeat: ita in Christo quoque res habet. Quippe dictione illius regionis propria utebatur, cum responderet Dixisti. > Ro- gavit idem Pilatus Christum: Num rex Judæorum es ? » respondit Christus : Regnum meum non est bojus mundi. Si hujus mundi regnum meum essel, operam dedissent socii mei, ne Judaeis tra- derer. At nunc non est hujus loci regnum meum. › Rogavit Pilatus: ‹ Non es igitur rex? › Respondit Christus : Dicis, regem me esse. Ad hoc ego natus sum et ad hoc in terram veni, ut veritatis testis essem. Quisquis ex veritate est, audit vocem meam. Dicit ei Pilatus : • Quid est veritas ? . Vides aper- tius hic rem ostendi: omnino regem se esse affir- mavit et ostendit Christus. Interrogatus a Pilato, rursus ei respondit non hoc modo : Ita est, Rex sum, sed : « Dicis, me regem esse. • Quid porro Pi- latus, cum Christus dixisset, ad hoc se-natum esse et ad hoc venisse in mundum, ut veritatis testis es- set, rogavit eum : Quid est veritas?, hoc est, Si iu mundo veritas esset, non tradereris morti. Etenim quasi lugeret veritatis absentiam, quid veritas esset rogavit. At enim etiam a pontifice maximo rogatus Christus in hunc modum: Obtestor te per Deum vivum, ut dicus nobis, num Filius Dei sis, nibil auud, nisi c Sum respondit. ' Nostine jam quomodo de iis, quæ ignorant Mu- sulmani, accusent homines laude dignos? Eece, si quæris veritatem, cognosce eam. Si minus, nosti certe, non veritatem causam esse, si quis eam igno- ret, sed eos, qui eam fugiunt. vituperamur Christiani, satis demonstratum sit, esse nos omni accusatione superiores, age, exami. 8. Επειδὴ περὶ τῶν ἄλλων ὧν παρ' ὑμῶν τῶν 4. Cum de reliquis, ob quæ à vobis Musulmanis

γει, ἐξ αὐτοῦ τοῦ Μωάμεθ ἔχει τὸν ἔλεγχον· αὐτός γάρ ἐστιν ὁ ἀρχηγὸς καὶ νομοθέτης τῶν τοιούτων δογμάτων. Εἰ δέ ἐστιν ἕτερος, δειχθήτω· κα! γὰρ ἀπὸ τοῦ Ἀβραὰμ ἕως τοῦ Μωάμεθ παρῆλθον χρόνοι τρισχίλιοι, καὶ μετὰ ταῦτα ἐφάνη ὁ Μωάμεθ' οὐκοῦν οὐκ ἔστιν ἡ τῶν Μουσουλμάνων πίστις ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραάμ. Εἰ δ᾽ ἴσως λέγετε τοῦτο διὰ τὴν περιτομήν, ἐγώ σοι ἐρῶ τὴν λόγον τῆς περι τομής. τῶν ἑτέρων. Ἔστι δὲ τάδε ὅτι εἶπεν ὁ Θεὸς τῷ Α πίστις οὐκ ἦν ἀπὸ τοῦ ᾽Αβραὰμ ὡς ὁ Μωάμεθ λέ- Μωάμεθ · « Τὰ πάντα ἐποίησα διὰ σὲ, καὶ σὲ δι' ἐμὲ, ο καὶ τοῦτο οἱ Χριστιανοὶ οὐ παραδέχονται. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ τοῦ Μωάμεθ όνομα γεγραμμένον εὑρί- σκέτο ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, εἰπόντος τοῦτο τοῦ Χριστοῦ τοῖς Ἰουδαίοις, ὅτι Εὐαγγελίζομαι 334, ὑμῖν, ἵνα γινώσκητε ὅτι μετ' ἐμὲ μέλλει ἐλθεῖν ὁ ἀπόστολος καὶ προφήτης Μωάμεθ. Τὸ αὐτό ἐστι καὶ εἰς τὸ τοῦ Μωϋσέως παλαιόν. Οἱ δὲ Χριστιανοί φθονή σαντες ἐξέβαλον αὐτὸ ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου. Καὶ ὅτι μὴ μόνον εἰς τὸ Εὐαγγέλιον καὶ ἐν τῷ παλαιῷ εὑρί σκέτη γεγραμμένον τὸ τοῦ Μωάμεθ ὄνομα, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς δεξιοῖς μέρεσι τοῦ θρόνου τοῦ Θεοῦ εὑρίσκε ται γεγραμμένον. Καὶ ὅτι ἡ τῶν Μουσουλμάνων πίστις ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραὰμ εὑρίσκεται, καὶ ὅτι πα- ραβάντες οἱ Χριστιανοὶ τὸν τοῦ Μωϋσέως νόμου εἰσὶν ἄξιοι κατηγορίας καὶ μέμψεως, κατηγοροῦσι δὲ τοὺς Μουσουλμάνους τοὺς ἀξίους ἐπαίνου καὶ τιμής. ῾Ο ᾿Αβραὰμ θεασάμενος τὸν οὐρανόν, τὸν ἥλιον, τοὺς ἀστέρας, τὴν γῆν, τὴν θάλασσαν καὶ τὰ ἐναύ- τοῖς, ἀνελογίσατο καθ' ἑαυτὸν καὶ εἶπεν· ο Αρι τὰ τοιαῦτα ἔργα μεγάλα οὕτως καὶ ἐξαίσια όντα ἁπλῶς οὕτως καὶ αὐτομάτως ἐγένοντο, ἢ ἔχουσι καί τινα τὴν ποιήσαντα αὐτά; ο Θεασάμενος τοίνυν τὴν καλλονὴν τῶν κτισμάτων ἐθαύμαζε καὶ ἐξε πλήττετο, κατὰ νοῦν τε ἐσκέπτετο μή πως οὐκ ἔχουσί τινα τὴν ποιήσαντα αὐτά, ἀλλὰ μᾶλλον ταῦτά εἰσι θεοί, καθὼς ἐνόμιζον καὶ οἱ γονεῖς αὐτοῦ καὶ πάντες οἱ εἰδωλολάτραι. Καὶ ὅτι μὲν ὁ Θεὸς ἐποίησε τὰ πάντα καλὰ λίαν καὶ ἄξια τῆς αὐτοῦ ἐνεργείας, ὡς ἂν διὰ τῆς θεωρίας τούτων ἀνάγωνται πάντες οἱ ἄνθρωποι εἰς θεογνωσίαν καὶ μεγαλύνωσι καὶ δο ξάσωσι τὸν τούτων ποιητὴν καὶ δημιουργόν, τοῦτο οὕτως ἔχει καὶ οὐκ ἄλλως· οἱ δ' ἄνθρωποι παρα- τραπέντες τῆς ἀληθοῦς καὶ ὀρθῆς γνώσεως, καὶ ἀφέντες προσκυνεῖν καὶ σέβεσθαι τὸν ποιητὴν τῶν πάντων Θεὸν, μᾶλλον προσεκύνησαν τὴν κτίσιν καὶ Ταῦτὰ εἰσιν ἅτινα παρὰ τῶν Μουσουλμάνων και τηγορούμεθα οἱ Χριστιανοί. Απολογούμεθα δὲ οὔ. τως, ὅτι θεὸς ἐνδεὴς καὶ χρείαν τινὸς ἔχων οὐκ ἔστι Θεός. Ο ποιητής οὐρανοῦ τε καὶ γῆς καὶ πάνω των τῶν δημιουργηθέντων ἐν αὐτοῖς, ὁ ποιήσας τους ἀγγέλους καὶ τοὺς ἀνθρώπους, χρείαν τινὸς οὐκ εἶχεν, ἀλλὰ διὰ μόνην ἀγαθότητα καὶ θέλησιν ἐπο! ησε τὰ πάντα. Ἐπεὶ γοῦν τοῦτο οὕτως ἔχει καὶ οὐδεὶς ἐστιν ὁ ἀντιλέγων, κακῶς ἄρα ἐφθέγξατο & Μωάμεθ ὡς δῆθεν εἶπε πρὸς αὐτὸν ὁ Θεὸς ὅτι Τὰ πάντα ἐποίησα διὰ σὲ, καὶ σὲ δι' ἐμέ· ὁ γὰρ Θεὸς – ἐσεβάσθησαν ταύτην παρὰ τὸν κτίσαντα. Ἀλλὰ χρείαν τινὸς οὐκ ἔχει. Οτι δὲ ἡ τῶν Μουσουλμάνων 'Αβραὰμ οὐχ οὕτως, ἀλλ' ἀγχίνους ῶν, καὶ ἰδὼν GEORGI PHRANTZE B nemus alia quedam. Quippe Deum Mohameti di- xisse aiunt : ‹Cuncta propter te feci, et te propter me, : quod Christiani non admittunt. At enim etiam Mohametis nomen scriptum fuisse, in Evan- gelio, Christo Judæis dicente: «Evangelium vobis impertio, quo cognoscatis, post me venturum esse apostolum c: prophetam Mohametem idem in Moysis vetustis libris fuisse; sed Christianos invi- dia commotos ejecisse id ex Evangelio. Nec vero in solo Evangelio et vetustis libris fuisse Molrametis nomen, sed etiam in dextra parte throni Dei scrip- tam esse. Deinde Musulmanorum religionem repeti ab Abrahamo, et Christianos, qui legem Moysis D negligant, ipsos accusatione et reprehensione dig- nos esse, cum Musulmanos laude et honore dignos criminentur. · Hæc sunt, quæ a Musulmanis nobis exprobran- tur Christianis. Quæ ita refutamus, ut si ullius rei egens et indigus Deus sit, eum non esse Deum dicamus. Fabricator cœli et terræ et rerum omnium, quæ in iisdem factæ sunt, et qui angelos et homi- nes creavit, nullius rei indigens erat, sed ex sola benignitate et voluntate cuncta fecit. Quod si hoc ila est, nec quisquam contradicit, male Molame- tes affirmavit, Deu:n sibi dixisse : «Cuneta propter se feci et te propter me. Quippe nullius rei Deus eget, Musulmanorum religionem autem non ab Abrahamo repetendam esse, ut Mohametes dicit, ex ipso Mohainete demonstratur. Is enim auctor et dur hujus doctrina est. Nam alter sit, ostendatur. Ab Abrahamo enim ad Mohametem anni ter mille fuerunt : tum Mohametes exstitit, ergo Muhametis religio non est Abrahami. Quodsi propter circum- cisionem istud affirmatis, hujns ego historiam ex- plicabo. Abrahamus, colum, solem, stellas, terram, mare et quæ insunt in iis, contemplatus, secum repu tavit ac dixit : Tanta hæc et eximia opera spon- tene et ultro facta sunt, an quem habent fabrica- torem? Contemplatus igitur rerum pulchritudinem mirabatur et stupebat, et animo meditabatur, ec- quid non haberent auctorem, sed ipsæ dii essent, quemadmodum parentes ejus et omnes idololatræ existimabant. Atque Deum fecisse omnia pulchra admodum et numine suo digna, quorum contem- platione omnes homines evehantur ad cognitionem Dei, ac prædicent celebrentque eorum auctorem et fabricatorem, id certum est, nec aliter habet. Sed homines, a vera et recta cognitione deflexi, inter- misso Dei, rerum omnium fabricatoris, cultu et adoratione, quæ creata erant, potius adorabant et venerabantur ea pro Creatore. At Abrahamus non ita ;sed cum homo intelligens esset atque animad- vertisset, cœlum non consistere, sed perpetuo mio- ☐

γει, ἐξ αὐτοῦ τοῦ Μωάμεθ ἔχει τὸν ἔλεγχον· αὐτός γάρ ἐστιν ὁ ἀρχηγὸς καὶ νομοθέτης τῶν τοιούτων δογμάτων. Εἰ δέ ἐστιν ἕτερος, δειχθήτω· κα! γὰρ ἀπὸ τοῦ Ἀβραὰμ ἕως τοῦ Μωάμεθ παρῆλθον χρόνοι τρισχίλιοι, καὶ μετὰ ταῦτα ἐφάνη ὁ Μωάμεθ' οὐκοῦν οὐκ ἔστιν ἡ τῶν Μουσουλμάνων πίστις ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραάμ. Εἰ δ᾽ ἴσως λέγετε τοῦτο διὰ τὴν περιτομήν, ἐγώ σοι ἐρῶ τὴν λόγον τῆς περι τομής. τῶν ἑτέρων. Ἔστι δὲ τάδε ὅτι εἶπεν ὁ Θεὸς τῷ Α πίστις οὐκ ἦν ἀπὸ τοῦ ᾽Αβραὰμ ὡς ὁ Μωάμεθ λέ- Μωάμεθ · « Τὰ πάντα ἐποίησα διὰ σὲ, καὶ σὲ δι' ἐμὲ, ο καὶ τοῦτο οἱ Χριστιανοὶ οὐ παραδέχονται. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ τοῦ Μωάμεθ όνομα γεγραμμένον εὑρί- σκέτο ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, εἰπόντος τοῦτο τοῦ Χριστοῦ τοῖς Ἰουδαίοις, ὅτι Εὐαγγελίζομαι 334, ὑμῖν, ἵνα γινώσκητε ὅτι μετ' ἐμὲ μέλλει ἐλθεῖν ὁ ἀπόστολος καὶ προφήτης Μωάμεθ. Τὸ αὐτό ἐστι καὶ εἰς τὸ τοῦ Μωϋσέως παλαιόν. Οἱ δὲ Χριστιανοί φθονή σαντες ἐξέβαλον αὐτὸ ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου. Καὶ ὅτι μὴ μόνον εἰς τὸ Εὐαγγέλιον καὶ ἐν τῷ παλαιῷ εὑρί σκέτη γεγραμμένον τὸ τοῦ Μωάμεθ ὄνομα, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς δεξιοῖς μέρεσι τοῦ θρόνου τοῦ Θεοῦ εὑρίσκε ται γεγραμμένον. Καὶ ὅτι ἡ τῶν Μουσουλμάνων πίστις ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραὰμ εὑρίσκεται, καὶ ὅτι πα- ραβάντες οἱ Χριστιανοὶ τὸν τοῦ Μωϋσέως νόμου εἰσὶν ἄξιοι κατηγορίας καὶ μέμψεως, κατηγοροῦσι δὲ τοὺς Μουσουλμάνους τοὺς ἀξίους ἐπαίνου καὶ τιμής. ῾Ο ᾿Αβραὰμ θεασάμενος τὸν οὐρανόν, τὸν ἥλιον, τοὺς ἀστέρας, τὴν γῆν, τὴν θάλασσαν καὶ τὰ ἐναύ- τοῖς, ἀνελογίσατο καθ' ἑαυτὸν καὶ εἶπεν· ο Αρι τὰ τοιαῦτα ἔργα μεγάλα οὕτως καὶ ἐξαίσια όντα ἁπλῶς οὕτως καὶ αὐτομάτως ἐγένοντο, ἢ ἔχουσι καί τινα τὴν ποιήσαντα αὐτά; ο Θεασάμενος τοίνυν τὴν καλλονὴν τῶν κτισμάτων ἐθαύμαζε καὶ ἐξε πλήττετο, κατὰ νοῦν τε ἐσκέπτετο μή πως οὐκ ἔχουσί τινα τὴν ποιήσαντα αὐτά, ἀλλὰ μᾶλλον ταῦτά εἰσι θεοί, καθὼς ἐνόμιζον καὶ οἱ γονεῖς αὐτοῦ καὶ πάντες οἱ εἰδωλολάτραι. Καὶ ὅτι μὲν ὁ Θεὸς ἐποίησε τὰ πάντα καλὰ λίαν καὶ ἄξια τῆς αὐτοῦ ἐνεργείας, ὡς ἂν διὰ τῆς θεωρίας τούτων ἀνάγωνται πάντες οἱ ἄνθρωποι εἰς θεογνωσίαν καὶ μεγαλύνωσι καὶ δο ξάσωσι τὸν τούτων ποιητὴν καὶ δημιουργόν, τοῦτο οὕτως ἔχει καὶ οὐκ ἄλλως· οἱ δ' ἄνθρωποι παρα- τραπέντες τῆς ἀληθοῦς καὶ ὀρθῆς γνώσεως, καὶ ἀφέντες προσκυνεῖν καὶ σέβεσθαι τὸν ποιητὴν τῶν πάντων Θεὸν, μᾶλλον προσεκύνησαν τὴν κτίσιν καὶ Ταῦτὰ εἰσιν ἅτινα παρὰ τῶν Μουσουλμάνων και τηγορούμεθα οἱ Χριστιανοί. Απολογούμεθα δὲ οὔ. τως, ὅτι θεὸς ἐνδεὴς καὶ χρείαν τινὸς ἔχων οὐκ ἔστι Θεός. Ο ποιητής οὐρανοῦ τε καὶ γῆς καὶ πάνω των τῶν δημιουργηθέντων ἐν αὐτοῖς, ὁ ποιήσας τους ἀγγέλους καὶ τοὺς ἀνθρώπους, χρείαν τινὸς οὐκ εἶχεν, ἀλλὰ διὰ μόνην ἀγαθότητα καὶ θέλησιν ἐπο! ησε τὰ πάντα. Ἐπεὶ γοῦν τοῦτο οὕτως ἔχει καὶ οὐδεὶς ἐστιν ὁ ἀντιλέγων, κακῶς ἄρα ἐφθέγξατο & Μωάμεθ ὡς δῆθεν εἶπε πρὸς αὐτὸν ὁ Θεὸς ὅτι Τὰ πάντα ἐποίησα διὰ σὲ, καὶ σὲ δι' ἐμέ· ὁ γὰρ Θεὸς – ἐσεβάσθησαν ταύτην παρὰ τὸν κτίσαντα. Ἀλλὰ χρείαν τινὸς οὐκ ἔχει. Οτι δὲ ἡ τῶν Μουσουλμάνων 'Αβραὰμ οὐχ οὕτως, ἀλλ' ἀγχίνους ῶν, καὶ ἰδὼν GEORGI PHRANTZE B nemus alia quedam. Quippe Deum Mohameti di- xisse aiunt : ‹Cuncta propter te feci, et te propter me, : quod Christiani non admittunt. At enim etiam Mohametis nomen scriptum fuisse, in Evan- gelio, Christo Judæis dicente: «Evangelium vobis impertio, quo cognoscatis, post me venturum esse apostolum c: prophetam Mohametem idem in Moysis vetustis libris fuisse; sed Christianos invi- dia commotos ejecisse id ex Evangelio. Nec vero in solo Evangelio et vetustis libris fuisse Molrametis nomen, sed etiam in dextra parte throni Dei scrip- tam esse. Deinde Musulmanorum religionem repeti ab Abrahamo, et Christianos, qui legem Moysis D negligant, ipsos accusatione et reprehensione dig- nos esse, cum Musulmanos laude et honore dignos criminentur. · Hæc sunt, quæ a Musulmanis nobis exprobran- tur Christianis. Quæ ita refutamus, ut si ullius rei egens et indigus Deus sit, eum non esse Deum dicamus. Fabricator cœli et terræ et rerum omnium, quæ in iisdem factæ sunt, et qui angelos et homi- nes creavit, nullius rei indigens erat, sed ex sola benignitate et voluntate cuncta fecit. Quod si hoc ila est, nec quisquam contradicit, male Molame- tes affirmavit, Deu:n sibi dixisse : «Cuneta propter se feci et te propter me. Quippe nullius rei Deus eget, Musulmanorum religionem autem non ab Abrahamo repetendam esse, ut Mohametes dicit, ex ipso Mohainete demonstratur. Is enim auctor et dur hujus doctrina est. Nam alter sit, ostendatur. Ab Abrahamo enim ad Mohametem anni ter mille fuerunt : tum Mohametes exstitit, ergo Muhametis religio non est Abrahami. Quodsi propter circum- cisionem istud affirmatis, hujns ego historiam ex- plicabo. Abrahamus, colum, solem, stellas, terram, mare et quæ insunt in iis, contemplatus, secum repu tavit ac dixit : Tanta hæc et eximia opera spon- tene et ultro facta sunt, an quem habent fabrica- torem? Contemplatus igitur rerum pulchritudinem mirabatur et stupebat, et animo meditabatur, ec- quid non haberent auctorem, sed ipsæ dii essent, quemadmodum parentes ejus et omnes idololatræ existimabant. Atque Deum fecisse omnia pulchra admodum et numine suo digna, quorum contem- platione omnes homines evehantur ad cognitionem Dei, ac prædicent celebrentque eorum auctorem et fabricatorem, id certum est, nec aliter habet. Sed homines, a vera et recta cognitione deflexi, inter- misso Dei, rerum omnium fabricatoris, cultu et adoratione, quæ creata erant, potius adorabant et venerabantur ea pro Creatore. At Abrahamus non ita ;sed cum homo intelligens esset atque animad- vertisset, cœlum non consistere, sed perpetuo mio- ☐

γει, ἐξ αὐτοῦ τοῦ Μωάμεθ ἔχει τὸν ἔλεγχον· αὐτός γάρ ἐστιν ὁ ἀρχηγὸς καὶ νομοθέτης τῶν τοιούτων δογμάτων. Εἰ δέ ἐστιν ἕτερος, δειχθήτω· κα! γὰρ ἀπὸ τοῦ Ἀβραὰμ ἕως τοῦ Μωάμεθ παρῆλθον χρόνοι τρισχίλιοι, καὶ μετὰ ταῦτα ἐφάνη ὁ Μωάμεθ' οὐκοῦν οὐκ ἔστιν ἡ τῶν Μουσουλμάνων πίστις ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραάμ. Εἰ δ᾽ ἴσως λέγετε τοῦτο διὰ τὴν περιτομήν, ἐγώ σοι ἐρῶ τὴν λόγον τῆς περι τομής. τῶν ἑτέρων. Ἔστι δὲ τάδε ὅτι εἶπεν ὁ Θεὸς τῷ Α πίστις οὐκ ἦν ἀπὸ τοῦ ᾽Αβραὰμ ὡς ὁ Μωάμεθ λέ- Μωάμεθ · « Τὰ πάντα ἐποίησα διὰ σὲ, καὶ σὲ δι' ἐμὲ, ο καὶ τοῦτο οἱ Χριστιανοὶ οὐ παραδέχονται. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ τοῦ Μωάμεθ όνομα γεγραμμένον εὑρί- σκέτο ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, εἰπόντος τοῦτο τοῦ Χριστοῦ τοῖς Ἰουδαίοις, ὅτι Εὐαγγελίζομαι 334, ὑμῖν, ἵνα γινώσκητε ὅτι μετ' ἐμὲ μέλλει ἐλθεῖν ὁ ἀπόστολος καὶ προφήτης Μωάμεθ. Τὸ αὐτό ἐστι καὶ εἰς τὸ τοῦ Μωϋσέως παλαιόν. Οἱ δὲ Χριστιανοί φθονή σαντες ἐξέβαλον αὐτὸ ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου. Καὶ ὅτι μὴ μόνον εἰς τὸ Εὐαγγέλιον καὶ ἐν τῷ παλαιῷ εὑρί σκέτη γεγραμμένον τὸ τοῦ Μωάμεθ ὄνομα, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς δεξιοῖς μέρεσι τοῦ θρόνου τοῦ Θεοῦ εὑρίσκε ται γεγραμμένον. Καὶ ὅτι ἡ τῶν Μουσουλμάνων πίστις ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραὰμ εὑρίσκεται, καὶ ὅτι πα- ραβάντες οἱ Χριστιανοὶ τὸν τοῦ Μωϋσέως νόμου εἰσὶν ἄξιοι κατηγορίας καὶ μέμψεως, κατηγοροῦσι δὲ τοὺς Μουσουλμάνους τοὺς ἀξίους ἐπαίνου καὶ τιμής. ῾Ο ᾿Αβραὰμ θεασάμενος τὸν οὐρανόν, τὸν ἥλιον, τοὺς ἀστέρας, τὴν γῆν, τὴν θάλασσαν καὶ τὰ ἐναύ- τοῖς, ἀνελογίσατο καθ' ἑαυτὸν καὶ εἶπεν· ο Αρι τὰ τοιαῦτα ἔργα μεγάλα οὕτως καὶ ἐξαίσια όντα ἁπλῶς οὕτως καὶ αὐτομάτως ἐγένοντο, ἢ ἔχουσι καί τινα τὴν ποιήσαντα αὐτά; ο Θεασάμενος τοίνυν τὴν καλλονὴν τῶν κτισμάτων ἐθαύμαζε καὶ ἐξε πλήττετο, κατὰ νοῦν τε ἐσκέπτετο μή πως οὐκ ἔχουσί τινα τὴν ποιήσαντα αὐτά, ἀλλὰ μᾶλλον ταῦτά εἰσι θεοί, καθὼς ἐνόμιζον καὶ οἱ γονεῖς αὐτοῦ καὶ πάντες οἱ εἰδωλολάτραι. Καὶ ὅτι μὲν ὁ Θεὸς ἐποίησε τὰ πάντα καλὰ λίαν καὶ ἄξια τῆς αὐτοῦ ἐνεργείας, ὡς ἂν διὰ τῆς θεωρίας τούτων ἀνάγωνται πάντες οἱ ἄνθρωποι εἰς θεογνωσίαν καὶ μεγαλύνωσι καὶ δο ξάσωσι τὸν τούτων ποιητὴν καὶ δημιουργόν, τοῦτο οὕτως ἔχει καὶ οὐκ ἄλλως· οἱ δ' ἄνθρωποι παρα- τραπέντες τῆς ἀληθοῦς καὶ ὀρθῆς γνώσεως, καὶ ἀφέντες προσκυνεῖν καὶ σέβεσθαι τὸν ποιητὴν τῶν πάντων Θεὸν, μᾶλλον προσεκύνησαν τὴν κτίσιν καὶ Ταῦτὰ εἰσιν ἅτινα παρὰ τῶν Μουσουλμάνων και τηγορούμεθα οἱ Χριστιανοί. Απολογούμεθα δὲ οὔ. τως, ὅτι θεὸς ἐνδεὴς καὶ χρείαν τινὸς ἔχων οὐκ ἔστι Θεός. Ο ποιητής οὐρανοῦ τε καὶ γῆς καὶ πάνω των τῶν δημιουργηθέντων ἐν αὐτοῖς, ὁ ποιήσας τους ἀγγέλους καὶ τοὺς ἀνθρώπους, χρείαν τινὸς οὐκ εἶχεν, ἀλλὰ διὰ μόνην ἀγαθότητα καὶ θέλησιν ἐπο! ησε τὰ πάντα. Ἐπεὶ γοῦν τοῦτο οὕτως ἔχει καὶ οὐδεὶς ἐστιν ὁ ἀντιλέγων, κακῶς ἄρα ἐφθέγξατο & Μωάμεθ ὡς δῆθεν εἶπε πρὸς αὐτὸν ὁ Θεὸς ὅτι Τὰ πάντα ἐποίησα διὰ σὲ, καὶ σὲ δι' ἐμέ· ὁ γὰρ Θεὸς – ἐσεβάσθησαν ταύτην παρὰ τὸν κτίσαντα. Ἀλλὰ χρείαν τινὸς οὐκ ἔχει. Οτι δὲ ἡ τῶν Μουσουλμάνων 'Αβραὰμ οὐχ οὕτως, ἀλλ' ἀγχίνους ῶν, καὶ ἰδὼν GEORGI PHRANTZE B nemus alia quedam. Quippe Deum Mohameti di- xisse aiunt : ‹Cuncta propter te feci, et te propter me, : quod Christiani non admittunt. At enim etiam Mohametis nomen scriptum fuisse, in Evan- gelio, Christo Judæis dicente: «Evangelium vobis impertio, quo cognoscatis, post me venturum esse apostolum c: prophetam Mohametem idem in Moysis vetustis libris fuisse; sed Christianos invi- dia commotos ejecisse id ex Evangelio. Nec vero in solo Evangelio et vetustis libris fuisse Molrametis nomen, sed etiam in dextra parte throni Dei scrip- tam esse. Deinde Musulmanorum religionem repeti ab Abrahamo, et Christianos, qui legem Moysis D negligant, ipsos accusatione et reprehensione dig- nos esse, cum Musulmanos laude et honore dignos criminentur. · Hæc sunt, quæ a Musulmanis nobis exprobran- tur Christianis. Quæ ita refutamus, ut si ullius rei egens et indigus Deus sit, eum non esse Deum dicamus. Fabricator cœli et terræ et rerum omnium, quæ in iisdem factæ sunt, et qui angelos et homi- nes creavit, nullius rei indigens erat, sed ex sola benignitate et voluntate cuncta fecit. Quod si hoc ila est, nec quisquam contradicit, male Molame- tes affirmavit, Deu:n sibi dixisse : «Cuneta propter se feci et te propter me. Quippe nullius rei Deus eget, Musulmanorum religionem autem non ab Abrahamo repetendam esse, ut Mohametes dicit, ex ipso Mohainete demonstratur. Is enim auctor et dur hujus doctrina est. Nam alter sit, ostendatur. Ab Abrahamo enim ad Mohametem anni ter mille fuerunt : tum Mohametes exstitit, ergo Muhametis religio non est Abrahami. Quodsi propter circum- cisionem istud affirmatis, hujns ego historiam ex- plicabo. Abrahamus, colum, solem, stellas, terram, mare et quæ insunt in iis, contemplatus, secum repu tavit ac dixit : Tanta hæc et eximia opera spon- tene et ultro facta sunt, an quem habent fabrica- torem? Contemplatus igitur rerum pulchritudinem mirabatur et stupebat, et animo meditabatur, ec- quid non haberent auctorem, sed ipsæ dii essent, quemadmodum parentes ejus et omnes idololatræ existimabant. Atque Deum fecisse omnia pulchra admodum et numine suo digna, quorum contem- platione omnes homines evehantur ad cognitionem Dei, ac prædicent celebrentque eorum auctorem et fabricatorem, id certum est, nec aliter habet. Sed homines, a vera et recta cognitione deflexi, inter- misso Dei, rerum omnium fabricatoris, cultu et adoratione, quæ creata erant, potius adorabant et venerabantur ea pro Creatore. At Abrahamus non ita ;sed cum homo intelligens esset atque animad- vertisset, cœlum non consistere, sed perpetuo mio- ☐

καὶ κατανοί σας ὅτι ὁ μὲν οὐρανὸς οὐχ ἵστα- Α Καὶ πεσὼν ἐπὶ τῆς γῆς ᾽Αβραὰμ προσεκύνησε τῷ ται ἀλλὰ κίνησιν ἔχει διηνεκή, ἔχει δὲ καὶ χρείαν ἡλιακοῦ φωτὸς φωτίζοντος αὐτόν τε θεωρίας ένε κεν καὶ τὸν ὑπ' αὐτὸν ἀέρα, ὁ δὲ ἥλιος ποτὲ μὲν ὑπὲρ γῆν εὑρισκόμενος ποτὲ δ' αὖ ὑπὸ γῆν κρυπτό- μενος, καὶ ὅτι μὴ οὐσῶν νεφελῶν φαίνει, κύρισκο- μένων δ' αὖθις σκοτίζεται, καὶ ἡ σελήνη καὶ οἱ ἀστέρες μὴ ὄντος ηλίου φαίνουσιν, ὄντος δὲ αὐτοῦ σκοτίζονται καὶ ἀφανίζεται τὸ ἐκείνων φῶς καὶ ἡ θεωρία, καὶ ἡ θάλασσα ἐμπαιζομένη ὑπὸ τῶν ἀνέ μων, ἡ γῆ δὲ χρήζουσα ὕδατος εἰς τὴν τῶν καρπῶν γένεσιν, κατέγνω τῶν πάντων ὡς αὐτῶν καθ' αὐτὰ ὄντων ἀδυνάτων καὶ χρείαν ἐχόντων πρὸς ἄλληλα, καὶ οὐκ ἐλογίσθη εἶναι ἀπὸ τούτων Θεὸν οὐδέν· ὁ Θεός γάρ τινος χρείαν οὐκ ἔχει. Πάλιν δὲ σκεψά μενος μήποτε ἓν ἕκαστον ἀπὸ τούτων ἀδυνάτως ἔχει ὥστε είναι μονομερῶς Θεὸν, ἀλλὰ πάντα ἐμοῦ, καὶ ἰδὼν ὅτι τῷ μὲν ξηρῷ ἀντίκειται τὸ ὑγρόν, τῷ δὲ ψυχρῷ τὸ θερμὸν καὶ ὡς τὸ ὕδωρ ἐστὶ φθοροποιὸν τοῦ πυρὸς, ἔκρινεν ἐν ἑαυτῷ καὶ εἶπεν ὅτι Θεὸς στασιάζων πρὸς ἑαυτὸν καὶ μαχόμενος οὐκ ἔστι Θεός. Κἀντεῦθεν θεασάμενος τὴν τῆς κτίσεως εύ ταξίαν καὶ κατάστασιν, διαπορῶν ἦν καθ᾿ ἑαυτὸν ὡς ἔστι τις δύναμις ἡ συνέχουσα καὶ κυβερνῶσα τὸ πᾶν. Καὶ ἐπεὶ πάντες οἱ ἄνθρωποι ὁμολογοῦσιν εἶναι Θεόν, ἕκαστος δὲ ὁμολογεῖ ὅντινα βούλεται καὶ προαιρεῖται, ἔοικεν ὅτι πάντες πλανῶνται καὶ ψεύδονται. Λείπεται γοῦν ὅτι οὐκ ἔστιν ἕτερος θεὸς ἀληθὲς ἢ ὁ ποιήσας τα πάντα, ἅπερ εἰσὶ δοῦλα ἐκείνου, καὶ ἄγει καὶ φέρει καὶ εὐτακτεῖ ὡς βού- μετα:. Τοῦτον γοῦν τὸν Θεὸν ἐγὼ προσκυνῶ. μόνῳ καὶ ἀληθεῖ Θεῷ. Ὁ δὲ πανάγαθος Θεός, δ διὰ τοῦ προφήτου Ἠσαΐου εἰπὼν ὅτι Ετι λαλοῦντας σου ἐγὼ πάρειμι, αὐτὸς παρευθὺς ἐδέξατο την τοῦ ᾿Αβραὰμ προσκύνησίν τε καὶ πίστιν. Ἐλογι σθη τοίνυν αὐτῷ αὕτη ἡ πίστις εἰς δικαιοσύνην ἀντὶ πασῶν τῶν ἀρετῶν, καὶ φίλος Θεοῦ ἐγένετο. Ἡμεῖς γὰρ πάντες χρήζομεν τῆς ἀπὸ τῶν Γραφῶν βοηθείας διὰ τὴν ἀσθένειαν ἡμῶν· ὁ δὲ δίκαιος Νῶς καὶ 'Αβραὰμ καὶ οἱ κατ' ἐκείνους καθαράν ἔχοντες τὴν καρδίαν οὐ δέονται γραμμάτων, ἀλλ' ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν γράφονται καὶ ἐντυποῦν· ται. Τότε γοῦν εἶπεν αὐτῷ ὁ Θεὸς καὶ τὰς ἐπαγγε λίας, εἰπὼν ὅτι· « Ἐν τῷ σπέρματί σου ἐνευλογη θήσονται πάντα τὰ ἔθνη. » Τότε ἔδειξεν ὁ Θεὸς τῷ Αβραὰμ πᾶσαν τὴν γῆν, καὶ εἶπεν αὐτῷ· « Σο καὶ τῷ σπέρματί σου δώσω αὐτήν. » Καντεῦθεν λαβὼν παρξησίαν ὁ ᾿Αβραὰμ παρεκάλεσε τὸν Θεὸν περὶ τῶν Σοδόμων, καθὼς ἔμπροσθεν φθάσαντες εἴπομεν. Ἐπεὶ δὲ κρίμασιν οἷς εἶδε Θεός τίς γὰρ ἔγνω νοῦν Κυρίου;) ότι μετ' ὀλίγον ἀποστολῆναι μέλλουσιν οἱ τοῦ Ἀβραὰμ ἀπόγονοι εἰς τὴν Αἴγυπτον, ὡς ἂν ἐκεῖτε διαβιβάσωσι χρόνου; τετρακοσίους καὶ τριάκοντα καὶ γὰρ οὕτως εἴρηκεν ὁ Θεὸς τῷ Αβραάμ, ὅτι Εσται τὸ σπέρμα του πάροικος ἐν γῇ ἀλλοτρίᾳ· τὸ δὲ ἔθνος ὁ ἐὰν δουλώσῃ αὐτούς, κρινῶ ἐγώ· δ καὶ γέγονεν ἐπὶ τοῦ Φαραώ. καὶ διὰ τὴν πολυχρόνιον διατριβὴν τῶν Εβραίων μετὰ τῶν Φαραωνιτῶν, μή ποτε ἐνωθέντες μάθωσι τὰ τούτων ἔθιμα καὶ τὴν εἰδωλολατρείαν, ἐτάχθη ἡ περιτομὴ ὥς τι σημεῖον καὶ σύμβολον διαιροῦν καὶ CHRONICON MAJUS. - LIB. IV. B C vari et lumine solis egere, quo ipsum illustretur et inferior acr, solem autem nane supra terram esse, nunc infra terram occultari, atque cœlo nubibus ob- tecto obscurari, non obtecto Incere; deinde lunam et stellas, quando sol non luceat, splendere, quando lucrat, illarum lucem obscurari et exstingui; porro mare ventorum flatu agitari, terram ad plantarum incrementum egere aqua; hæc igitur cum animad- vertisset, intellexit, omnia ista per se sola esse non pesse, sed mutuo contineri auxilio, atque judicavit, corum nihil Deum esse. Deus enim nullius rei auxi- lio eget. Rursus cum animadvertisset, nihil corum per se solum Deum esse posse, sed cuncta simul, in- tellexisset autem, arido oppositum esse humidum, frigido calidum, et aqua exstingui ignem, statuit `apud animum dixitque, qui secum dissideat pugnet- que Deus non esse Deum. Deinde rerum ordinem et rationem contemplatus, ita secum ratiocinaba- tur :‹Est vis aliqua, qua universum continetur et gubernatur. Jam cum omnes homines consentiant, Deum esse, sed qualem quisque vult et probat, consentaneum est, omnes errare et mentiri. Ita- que hoc unum reliquum est, non esse alium ve- rum Deum, nisi qui cuncta fecit, quæ ilem, sibi subjecta, regit, gubernat et administrat, quemad- mo-lum ipsi placet. Hunc igitur Deum equidem adoro. Atque humi projectus Abrahamus adoravit solum et verum Deum. Illico Deus optimus, qui per Isaiam prophetam dicit, Adsum tibi adhuc oranti, Abrahami adorationem et fidem accepit. Quæ quidem fides illi ante omnes virtutes jastītiže apposita est, et ipse factus est amicus Dei. Nos enim omnes sacrarum Litterarum auxilio egemus propter infirmitatem nostram ; justi autem Noe et Abrahamus, et si qui alii tum mentem puram servabant, non egebant litteris, quæ ipsorumi animis inscriptæ et insculptæ erant. Tum igitur Deus etiam promissa illi fecit, ita locutus: clu semine tuo benedicetur cunctis populis, › monstra- D taque eidem tota terra: «Tibi, ait, et semini tuo dabo eam. Deinde Abrahamus, libertatem dicendi nactus, Deum de Sodomis precatus est, quemad- modum supra explicuimus. Cum autem pro con- siliis suis intelligeret Deus (quis enim mentem Domini perspexit?), brevi in Ægyptum missam iri Abrahami posteros, ut ibi annos quadringentos et triginta viverent, ita Abrahamum allocutus est : ‹ Posteri tui hospites erunt in terra aliena, gen- tem autem, cui servient, ego judicabo. » Quod fac- tum est sub Pharaone. Ne autem propter ionginqua cum Pharaonitis commercia Hebræi, cum iisdem conciliati, mores et superstitionem corum addisce- rent, circumcisio instituta est tanquam signum et symbolum quoddam febraos ab Ærypiis secer

καὶ κατανοί σας ὅτι ὁ μὲν οὐρανὸς οὐχ ἵστα- Α Καὶ πεσὼν ἐπὶ τῆς γῆς ᾽Αβραὰμ προσεκύνησε τῷ ται ἀλλὰ κίνησιν ἔχει διηνεκή, ἔχει δὲ καὶ χρείαν ἡλιακοῦ φωτὸς φωτίζοντος αὐτόν τε θεωρίας ένε κεν καὶ τὸν ὑπ' αὐτὸν ἀέρα, ὁ δὲ ἥλιος ποτὲ μὲν ὑπὲρ γῆν εὑρισκόμενος ποτὲ δ' αὖ ὑπὸ γῆν κρυπτό- μενος, καὶ ὅτι μὴ οὐσῶν νεφελῶν φαίνει, κύρισκο- μένων δ' αὖθις σκοτίζεται, καὶ ἡ σελήνη καὶ οἱ ἀστέρες μὴ ὄντος ηλίου φαίνουσιν, ὄντος δὲ αὐτοῦ σκοτίζονται καὶ ἀφανίζεται τὸ ἐκείνων φῶς καὶ ἡ θεωρία, καὶ ἡ θάλασσα ἐμπαιζομένη ὑπὸ τῶν ἀνέ μων, ἡ γῆ δὲ χρήζουσα ὕδατος εἰς τὴν τῶν καρπῶν γένεσιν, κατέγνω τῶν πάντων ὡς αὐτῶν καθ' αὐτὰ ὄντων ἀδυνάτων καὶ χρείαν ἐχόντων πρὸς ἄλληλα, καὶ οὐκ ἐλογίσθη εἶναι ἀπὸ τούτων Θεὸν οὐδέν· ὁ Θεός γάρ τινος χρείαν οὐκ ἔχει. Πάλιν δὲ σκεψά μενος μήποτε ἓν ἕκαστον ἀπὸ τούτων ἀδυνάτως ἔχει ὥστε είναι μονομερῶς Θεὸν, ἀλλὰ πάντα ἐμοῦ, καὶ ἰδὼν ὅτι τῷ μὲν ξηρῷ ἀντίκειται τὸ ὑγρόν, τῷ δὲ ψυχρῷ τὸ θερμὸν καὶ ὡς τὸ ὕδωρ ἐστὶ φθοροποιὸν τοῦ πυρὸς, ἔκρινεν ἐν ἑαυτῷ καὶ εἶπεν ὅτι Θεὸς στασιάζων πρὸς ἑαυτὸν καὶ μαχόμενος οὐκ ἔστι Θεός. Κἀντεῦθεν θεασάμενος τὴν τῆς κτίσεως εύ ταξίαν καὶ κατάστασιν, διαπορῶν ἦν καθ᾿ ἑαυτὸν ὡς ἔστι τις δύναμις ἡ συνέχουσα καὶ κυβερνῶσα τὸ πᾶν. Καὶ ἐπεὶ πάντες οἱ ἄνθρωποι ὁμολογοῦσιν εἶναι Θεόν, ἕκαστος δὲ ὁμολογεῖ ὅντινα βούλεται καὶ προαιρεῖται, ἔοικεν ὅτι πάντες πλανῶνται καὶ ψεύδονται. Λείπεται γοῦν ὅτι οὐκ ἔστιν ἕτερος θεὸς ἀληθὲς ἢ ὁ ποιήσας τα πάντα, ἅπερ εἰσὶ δοῦλα ἐκείνου, καὶ ἄγει καὶ φέρει καὶ εὐτακτεῖ ὡς βού- μετα:. Τοῦτον γοῦν τὸν Θεὸν ἐγὼ προσκυνῶ. μόνῳ καὶ ἀληθεῖ Θεῷ. Ὁ δὲ πανάγαθος Θεός, δ διὰ τοῦ προφήτου Ἠσαΐου εἰπὼν ὅτι Ετι λαλοῦντας σου ἐγὼ πάρειμι, αὐτὸς παρευθὺς ἐδέξατο την τοῦ ᾿Αβραὰμ προσκύνησίν τε καὶ πίστιν. Ἐλογι σθη τοίνυν αὐτῷ αὕτη ἡ πίστις εἰς δικαιοσύνην ἀντὶ πασῶν τῶν ἀρετῶν, καὶ φίλος Θεοῦ ἐγένετο. Ἡμεῖς γὰρ πάντες χρήζομεν τῆς ἀπὸ τῶν Γραφῶν βοηθείας διὰ τὴν ἀσθένειαν ἡμῶν· ὁ δὲ δίκαιος Νῶς καὶ 'Αβραὰμ καὶ οἱ κατ' ἐκείνους καθαράν ἔχοντες τὴν καρδίαν οὐ δέονται γραμμάτων, ἀλλ' ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν γράφονται καὶ ἐντυποῦν· ται. Τότε γοῦν εἶπεν αὐτῷ ὁ Θεὸς καὶ τὰς ἐπαγγε λίας, εἰπὼν ὅτι· « Ἐν τῷ σπέρματί σου ἐνευλογη θήσονται πάντα τὰ ἔθνη. » Τότε ἔδειξεν ὁ Θεὸς τῷ Αβραὰμ πᾶσαν τὴν γῆν, καὶ εἶπεν αὐτῷ· « Σο καὶ τῷ σπέρματί σου δώσω αὐτήν. » Καντεῦθεν λαβὼν παρξησίαν ὁ ᾿Αβραὰμ παρεκάλεσε τὸν Θεὸν περὶ τῶν Σοδόμων, καθὼς ἔμπροσθεν φθάσαντες εἴπομεν. Ἐπεὶ δὲ κρίμασιν οἷς εἶδε Θεός τίς γὰρ ἔγνω νοῦν Κυρίου;) ότι μετ' ὀλίγον ἀποστολῆναι μέλλουσιν οἱ τοῦ Ἀβραὰμ ἀπόγονοι εἰς τὴν Αἴγυπτον, ὡς ἂν ἐκεῖτε διαβιβάσωσι χρόνου; τετρακοσίους καὶ τριάκοντα καὶ γὰρ οὕτως εἴρηκεν ὁ Θεὸς τῷ Αβραάμ, ὅτι Εσται τὸ σπέρμα του πάροικος ἐν γῇ ἀλλοτρίᾳ· τὸ δὲ ἔθνος ὁ ἐὰν δουλώσῃ αὐτούς, κρινῶ ἐγώ· δ καὶ γέγονεν ἐπὶ τοῦ Φαραώ. καὶ διὰ τὴν πολυχρόνιον διατριβὴν τῶν Εβραίων μετὰ τῶν Φαραωνιτῶν, μή ποτε ἐνωθέντες μάθωσι τὰ τούτων ἔθιμα καὶ τὴν εἰδωλολατρείαν, ἐτάχθη ἡ περιτομὴ ὥς τι σημεῖον καὶ σύμβολον διαιροῦν καὶ CHRONICON MAJUS. - LIB. IV. B C vari et lumine solis egere, quo ipsum illustretur et inferior acr, solem autem nane supra terram esse, nunc infra terram occultari, atque cœlo nubibus ob- tecto obscurari, non obtecto Incere; deinde lunam et stellas, quando sol non luceat, splendere, quando lucrat, illarum lucem obscurari et exstingui; porro mare ventorum flatu agitari, terram ad plantarum incrementum egere aqua; hæc igitur cum animad- vertisset, intellexit, omnia ista per se sola esse non pesse, sed mutuo contineri auxilio, atque judicavit, corum nihil Deum esse. Deus enim nullius rei auxi- lio eget. Rursus cum animadvertisset, nihil corum per se solum Deum esse posse, sed cuncta simul, in- tellexisset autem, arido oppositum esse humidum, frigido calidum, et aqua exstingui ignem, statuit `apud animum dixitque, qui secum dissideat pugnet- que Deus non esse Deum. Deinde rerum ordinem et rationem contemplatus, ita secum ratiocinaba- tur :‹Est vis aliqua, qua universum continetur et gubernatur. Jam cum omnes homines consentiant, Deum esse, sed qualem quisque vult et probat, consentaneum est, omnes errare et mentiri. Ita- que hoc unum reliquum est, non esse alium ve- rum Deum, nisi qui cuncta fecit, quæ ilem, sibi subjecta, regit, gubernat et administrat, quemad- mo-lum ipsi placet. Hunc igitur Deum equidem adoro. Atque humi projectus Abrahamus adoravit solum et verum Deum. Illico Deus optimus, qui per Isaiam prophetam dicit, Adsum tibi adhuc oranti, Abrahami adorationem et fidem accepit. Quæ quidem fides illi ante omnes virtutes jastītiže apposita est, et ipse factus est amicus Dei. Nos enim omnes sacrarum Litterarum auxilio egemus propter infirmitatem nostram ; justi autem Noe et Abrahamus, et si qui alii tum mentem puram servabant, non egebant litteris, quæ ipsorumi animis inscriptæ et insculptæ erant. Tum igitur Deus etiam promissa illi fecit, ita locutus: clu semine tuo benedicetur cunctis populis, › monstra- D taque eidem tota terra: «Tibi, ait, et semini tuo dabo eam. Deinde Abrahamus, libertatem dicendi nactus, Deum de Sodomis precatus est, quemad- modum supra explicuimus. Cum autem pro con- siliis suis intelligeret Deus (quis enim mentem Domini perspexit?), brevi in Ægyptum missam iri Abrahami posteros, ut ibi annos quadringentos et triginta viverent, ita Abrahamum allocutus est : ‹ Posteri tui hospites erunt in terra aliena, gen- tem autem, cui servient, ego judicabo. » Quod fac- tum est sub Pharaone. Ne autem propter ionginqua cum Pharaonitis commercia Hebræi, cum iisdem conciliati, mores et superstitionem corum addisce- rent, circumcisio instituta est tanquam signum et symbolum quoddam febraos ab Ærypiis secer

καὶ κατανοί σας ὅτι ὁ μὲν οὐρανὸς οὐχ ἵστα- Α Καὶ πεσὼν ἐπὶ τῆς γῆς ᾽Αβραὰμ προσεκύνησε τῷ ται ἀλλὰ κίνησιν ἔχει διηνεκή, ἔχει δὲ καὶ χρείαν ἡλιακοῦ φωτὸς φωτίζοντος αὐτόν τε θεωρίας ένε κεν καὶ τὸν ὑπ' αὐτὸν ἀέρα, ὁ δὲ ἥλιος ποτὲ μὲν ὑπὲρ γῆν εὑρισκόμενος ποτὲ δ' αὖ ὑπὸ γῆν κρυπτό- μενος, καὶ ὅτι μὴ οὐσῶν νεφελῶν φαίνει, κύρισκο- μένων δ' αὖθις σκοτίζεται, καὶ ἡ σελήνη καὶ οἱ ἀστέρες μὴ ὄντος ηλίου φαίνουσιν, ὄντος δὲ αὐτοῦ σκοτίζονται καὶ ἀφανίζεται τὸ ἐκείνων φῶς καὶ ἡ θεωρία, καὶ ἡ θάλασσα ἐμπαιζομένη ὑπὸ τῶν ἀνέ μων, ἡ γῆ δὲ χρήζουσα ὕδατος εἰς τὴν τῶν καρπῶν γένεσιν, κατέγνω τῶν πάντων ὡς αὐτῶν καθ' αὐτὰ ὄντων ἀδυνάτων καὶ χρείαν ἐχόντων πρὸς ἄλληλα, καὶ οὐκ ἐλογίσθη εἶναι ἀπὸ τούτων Θεὸν οὐδέν· ὁ Θεός γάρ τινος χρείαν οὐκ ἔχει. Πάλιν δὲ σκεψά μενος μήποτε ἓν ἕκαστον ἀπὸ τούτων ἀδυνάτως ἔχει ὥστε είναι μονομερῶς Θεὸν, ἀλλὰ πάντα ἐμοῦ, καὶ ἰδὼν ὅτι τῷ μὲν ξηρῷ ἀντίκειται τὸ ὑγρόν, τῷ δὲ ψυχρῷ τὸ θερμὸν καὶ ὡς τὸ ὕδωρ ἐστὶ φθοροποιὸν τοῦ πυρὸς, ἔκρινεν ἐν ἑαυτῷ καὶ εἶπεν ὅτι Θεὸς στασιάζων πρὸς ἑαυτὸν καὶ μαχόμενος οὐκ ἔστι Θεός. Κἀντεῦθεν θεασάμενος τὴν τῆς κτίσεως εύ ταξίαν καὶ κατάστασιν, διαπορῶν ἦν καθ᾿ ἑαυτὸν ὡς ἔστι τις δύναμις ἡ συνέχουσα καὶ κυβερνῶσα τὸ πᾶν. Καὶ ἐπεὶ πάντες οἱ ἄνθρωποι ὁμολογοῦσιν εἶναι Θεόν, ἕκαστος δὲ ὁμολογεῖ ὅντινα βούλεται καὶ προαιρεῖται, ἔοικεν ὅτι πάντες πλανῶνται καὶ ψεύδονται. Λείπεται γοῦν ὅτι οὐκ ἔστιν ἕτερος θεὸς ἀληθὲς ἢ ὁ ποιήσας τα πάντα, ἅπερ εἰσὶ δοῦλα ἐκείνου, καὶ ἄγει καὶ φέρει καὶ εὐτακτεῖ ὡς βού- μετα:. Τοῦτον γοῦν τὸν Θεὸν ἐγὼ προσκυνῶ. μόνῳ καὶ ἀληθεῖ Θεῷ. Ὁ δὲ πανάγαθος Θεός, δ διὰ τοῦ προφήτου Ἠσαΐου εἰπὼν ὅτι Ετι λαλοῦντας σου ἐγὼ πάρειμι, αὐτὸς παρευθὺς ἐδέξατο την τοῦ ᾿Αβραὰμ προσκύνησίν τε καὶ πίστιν. Ἐλογι σθη τοίνυν αὐτῷ αὕτη ἡ πίστις εἰς δικαιοσύνην ἀντὶ πασῶν τῶν ἀρετῶν, καὶ φίλος Θεοῦ ἐγένετο. Ἡμεῖς γὰρ πάντες χρήζομεν τῆς ἀπὸ τῶν Γραφῶν βοηθείας διὰ τὴν ἀσθένειαν ἡμῶν· ὁ δὲ δίκαιος Νῶς καὶ 'Αβραὰμ καὶ οἱ κατ' ἐκείνους καθαράν ἔχοντες τὴν καρδίαν οὐ δέονται γραμμάτων, ἀλλ' ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν γράφονται καὶ ἐντυποῦν· ται. Τότε γοῦν εἶπεν αὐτῷ ὁ Θεὸς καὶ τὰς ἐπαγγε λίας, εἰπὼν ὅτι· « Ἐν τῷ σπέρματί σου ἐνευλογη θήσονται πάντα τὰ ἔθνη. » Τότε ἔδειξεν ὁ Θεὸς τῷ Αβραὰμ πᾶσαν τὴν γῆν, καὶ εἶπεν αὐτῷ· « Σο καὶ τῷ σπέρματί σου δώσω αὐτήν. » Καντεῦθεν λαβὼν παρξησίαν ὁ ᾿Αβραὰμ παρεκάλεσε τὸν Θεὸν περὶ τῶν Σοδόμων, καθὼς ἔμπροσθεν φθάσαντες εἴπομεν. Ἐπεὶ δὲ κρίμασιν οἷς εἶδε Θεός τίς γὰρ ἔγνω νοῦν Κυρίου;) ότι μετ' ὀλίγον ἀποστολῆναι μέλλουσιν οἱ τοῦ Ἀβραὰμ ἀπόγονοι εἰς τὴν Αἴγυπτον, ὡς ἂν ἐκεῖτε διαβιβάσωσι χρόνου; τετρακοσίους καὶ τριάκοντα καὶ γὰρ οὕτως εἴρηκεν ὁ Θεὸς τῷ Αβραάμ, ὅτι Εσται τὸ σπέρμα του πάροικος ἐν γῇ ἀλλοτρίᾳ· τὸ δὲ ἔθνος ὁ ἐὰν δουλώσῃ αὐτούς, κρινῶ ἐγώ· δ καὶ γέγονεν ἐπὶ τοῦ Φαραώ. καὶ διὰ τὴν πολυχρόνιον διατριβὴν τῶν Εβραίων μετὰ τῶν Φαραωνιτῶν, μή ποτε ἐνωθέντες μάθωσι τὰ τούτων ἔθιμα καὶ τὴν εἰδωλολατρείαν, ἐτάχθη ἡ περιτομὴ ὥς τι σημεῖον καὶ σύμβολον διαιροῦν καὶ CHRONICON MAJUS. - LIB. IV. B C vari et lumine solis egere, quo ipsum illustretur et inferior acr, solem autem nane supra terram esse, nunc infra terram occultari, atque cœlo nubibus ob- tecto obscurari, non obtecto Incere; deinde lunam et stellas, quando sol non luceat, splendere, quando lucrat, illarum lucem obscurari et exstingui; porro mare ventorum flatu agitari, terram ad plantarum incrementum egere aqua; hæc igitur cum animad- vertisset, intellexit, omnia ista per se sola esse non pesse, sed mutuo contineri auxilio, atque judicavit, corum nihil Deum esse. Deus enim nullius rei auxi- lio eget. Rursus cum animadvertisset, nihil corum per se solum Deum esse posse, sed cuncta simul, in- tellexisset autem, arido oppositum esse humidum, frigido calidum, et aqua exstingui ignem, statuit `apud animum dixitque, qui secum dissideat pugnet- que Deus non esse Deum. Deinde rerum ordinem et rationem contemplatus, ita secum ratiocinaba- tur :‹Est vis aliqua, qua universum continetur et gubernatur. Jam cum omnes homines consentiant, Deum esse, sed qualem quisque vult et probat, consentaneum est, omnes errare et mentiri. Ita- que hoc unum reliquum est, non esse alium ve- rum Deum, nisi qui cuncta fecit, quæ ilem, sibi subjecta, regit, gubernat et administrat, quemad- mo-lum ipsi placet. Hunc igitur Deum equidem adoro. Atque humi projectus Abrahamus adoravit solum et verum Deum. Illico Deus optimus, qui per Isaiam prophetam dicit, Adsum tibi adhuc oranti, Abrahami adorationem et fidem accepit. Quæ quidem fides illi ante omnes virtutes jastītiže apposita est, et ipse factus est amicus Dei. Nos enim omnes sacrarum Litterarum auxilio egemus propter infirmitatem nostram ; justi autem Noe et Abrahamus, et si qui alii tum mentem puram servabant, non egebant litteris, quæ ipsorumi animis inscriptæ et insculptæ erant. Tum igitur Deus etiam promissa illi fecit, ita locutus: clu semine tuo benedicetur cunctis populis, › monstra- D taque eidem tota terra: «Tibi, ait, et semini tuo dabo eam. Deinde Abrahamus, libertatem dicendi nactus, Deum de Sodomis precatus est, quemad- modum supra explicuimus. Cum autem pro con- siliis suis intelligeret Deus (quis enim mentem Domini perspexit?), brevi in Ægyptum missam iri Abrahami posteros, ut ibi annos quadringentos et triginta viverent, ita Abrahamum allocutus est : ‹ Posteri tui hospites erunt in terra aliena, gen- tem autem, cui servient, ego judicabo. » Quod fac- tum est sub Pharaone. Ne autem propter ionginqua cum Pharaonitis commercia Hebræi, cum iisdem conciliati, mores et superstitionem corum addisce- rent, circumcisio instituta est tanquam signum et symbolum quoddam febraos ab Ærypiis secer

σουλμάνοι· οἱ γὰρ αὐτοὶ πάντα ἀπερίτμητον ἀσεβῆ λογίζονται. Καὶ ἰδοὺ αὐτοὶ ἑαυτοῖς μάχεσθε, καὶ ἅπερ ὀρθοδοξίας χάριν τιμᾶτε, ταῦτα ἀπὸ μέρους ἀτιμάζετε. διαχωρίζον τους Εβραίους ἀπὸ τῶν Αἰγυπτίων εἰς τὸ μὴ συνέρχεσθαι τούτους εἰς γάμου κοινωνίαν καὶ ἕνωσιν, τὸ μὲν διὰ τὴν αἰτίαν ἦν φθάσαντες εἴπο μεν, τὸ δὲ ἵνα καὶ ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐλευθερίας αύτ τῶν ὦσιν ἕτοιμοι καὶ γνώριμοι οἱ Ἑβραῖοι· καὶ γὰρ εἴπερ ἡνοῦντο μετὰ τῶν ἀλλοφύλων, πῶς ἔμελλε φυλάττεσθαι τὸ τοῦ ᾿Αβρααμ σπέρμα καὶ γένος ; Διά τοι τοῦτο ἐν τῇ ἐρήμῳ εὑρισκόμενοι οὐ περιετέμνοντο τεσσαράκοντα χρόνους διαβιβά σαντες, ἀλλ᾽ ἐν τῇ Αἰγύπτῳ καὶ μετὰ τὴν ἐκ τῆς ἐρήμου ἔξοδον πάλιν. Καὶ ὁ μὲν τῆς περιτομῆς σκου πὸς ἔχει οὕτως καθὼς καὶ εἴπομεν. Ο δ' αὖ ἕτερος ἔχει οὕτως, ὅπως περιτμηθέντες τῇ σαρκὶ ἔλθωσιν εἰς συστολὴν καὶ σωφρονισμὸν τῆς πολιτείας αὐτῶν, καὶ οὐκ ὦσι λάγνοι καὶ ἀκρατεῖς, καὶ ἐντεῦθεν ο γίζωνται τὰς πορνείας αὐτῶν ἀντ᾿ οὐδενὸς, ἀλλ᾽ ἀνάγωνται κατὰ μικρὸν εἰς τὸ ἑξῆς, εἰς ὑψηλοτέραν γνῶσιν καὶ πολιτείαν, ἐπεὶ οὐκ ἐδόθη ὀρθοδοξίας χά- ριν παρὰ Θεοῦ ἡ περιτομή, ἀλλὰ μόνον δι᾿ ἂς εἴπου μὲν αἰτίας. Οτι δὲ ἐλθόντος τοῦ Χριστοῦ ἤργησεν ὁ νόμος καὶ οὐδὲ περιτομὴ ἔστιν, ἀφ᾽ ὧν μέλλεις ἀκοῦσαι πρόσσχες. Τὸ μὲν βάπτισμα παρὰ Θεοῦ δοθὲν ὀρθοδοξίας χάριν ἐδόθη, καὶ διὰ τοῦτο πάντες άνδρες καὶ πᾶσαι γυναίκες βαπτίζονται, ὁ δὲ μὴ βαπτί σθεὶς οὐκ ἔστιν ὀρθόδοξο;· ἡ δὲ περιτομὴ οὐχ οὔ τως, ἀλλὰ μόνον οἱ ἄνδρες περιτέμνονται, αἱ δὲ γυναῖκες οὐχί. Εοικε γοῦν ἵνα οἱ μὲν ἄνδρες ὡς περιτετμημένοι ὦσιν ὀρθόδοξοι, αἱ δὲ γυναῖκες ὡ; ἀπερίτμητοι ἀσεβεῖς. Βλέπεις πῶς ἄλλος ἐστὶν ὁ τῆς περιτομῆς λόγος, καὶ ἄλλως ποιοῦσιν οἱ Μου- Β Καὶ οὐ μόνον εἰς αὐτὸ τοῦτο ἀναφαίνονται οἱ Μουσουλμάνοι ἐναντιοφωνοῦντες πρὸς ἑαυτοὺς, ἀλλὰ καὶ ἐν ἑτέροις πολλοῖς, ἅπερ οὐκ ἔστι τις χρεία κατὰ τὸ παρὸν λέγειν περὶ ἐκείνων. Όμως περί ἑνὸς εἴπωμεν. Λέγει ὁ Χριστὸς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ὅτι ἐὰν μή τις βαπτισθῇ, οὐκ ἔστι τοῦ Θεοῦ οὐδὲ τῆς σωτηρίας· ὁ Μωάμεθ μαρτυρεῖ τὸ Εὐαγγέλιον ἅγιον καὶ τέλειον καὶ εὐθές· οἱ Μουσουλμάνοι τους περιτετμημένους λογίζονται ὀρθοδόξους, τοὺς δὲ βεβαπτισμένους ἀσεβεῖς. Εἰ μὲν οὖν στέργετε τὸν Μωάμεθ ὅτι ἀληθῶς λέγει, πῶς ὀνομάζετε τους βεβαπτισμένους ἀσεβεῖς, καὶ οὐκ ἀκολουθεῖτε τῇ τοῦ Εὐαγγελίου διδασκαλίᾳ, καὶ λογίζεσθε τοὺς μὲν περιτετμημένους κακῶς ποιοῦντας, τοὺς δὲ β:6ιπ- τισμένους εὐσεβῶς, ἀλλὰ τἀναντία φρονεῖτε; Ούκ ἔστι πρόδηλον ὅτι αὐτοὶ ἑαυτοῖ; μάχεσθε καὶ αὐτοὶ ἑαυτοὺς ἀνατρέπετε ; ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν οὕτως. Ἐπεὶ δὲ ὁ Ἰσμαήλ, ὃν λέγουσιν οἱ Μουσουλμάνοι ἔχειν προπάτορα, ούτε μετὰ τῶν Ἑβραίων κατῆλ- θεν εἰς Αἴγυπτον, ὅτι ἐν ἐκείνῳ χρεία οὐκ ἦν ὥσπερ τοῖς Εβραίοις, οὔτε συγκατελογίζετο μετὰ τῶν κληρονόμων τοῦ ᾿Αβραάμ, διότι ὁ θεὸς οὕτως ἐγε τείλατο τῷ ᾽Αβραὰμ εἰπών· ο Εκβαλε τὴν παιδί- σκην μετὰ τοῦ υἱοῦ αὐτῆς· οὐ γὰρ μὴ κληρονο μήσῃ ὁ υἱὸς τῆς παιδίσκης μετὰ τοῦ υἱοῦ τῆς ἐλευθέρας. » Καὶ ἐξεβλήθη ὁ Ισμαήλ μετὰ τῆς μη- GEORGII PHRANTZE C rationem, et temere agere Mosulmanos, qui omnes non circumcisos impios esse existimant. Adeo vo- biscum ipsis pugnatis, et quod ob orthodoxiam nune colitis, id nunc negligitis. nens, ne connubii societatem inirent, partim ob eam, quam exposuimus, causam, partim ut lum cum liberandi forent, parati et insignes essent. Nam si juncti fuissent alienis, quomodo servari potuissent Abrahami semen et genus? atque hac de causa circumcisione per eos, quos in deserta regione oberrabant, annos quadraginta non ute- bantur, sed utebantur ca in Ægypto, et deinde rursus, cum e deserta regione exissent. Circum- cisionis alter finis igitur is est, quem diximus. Alter autem ita habet: ut in carne circumcisi ad moderationem et temperantiam vitæ se conforma- rent, neve lascivi et animi impotentis essent, sed D Quodsi Mohametem ut vera docentem veneramini, libidinem nihili æstimarent ac paulatim deinceps ad meliorem cognitionem vitamque eveherentur, quandoquidem non orthodoxiæ causa, sed tantum ob eas, quas dixi, causas, circumcisio iustituta est. Cur autem post adventum Christi lex neglecta fuerit nec in usu sit circumcisio, id unde discas, andi. A Deo datum baptisma orthodoxiæ causa institutum est : quapropter omnes et viri et fe- minæ baptizantur, nee orthodoxus est, qui non est baptizatus. Diversa est ratio circumcisionis, cui in viris locus est, in feminis non est: unde quis colligat, viros utpote circumcisos orthodoxos esse, feminas, quippe quæ non circumcidantur, impias. Vides igitur, diversam esse circumcisionis Nec in hac una re Musulmani manifesto să repugnant, sed in multis præterea aliis, de quibus nunc dicere nihil attinet. De una tamen expona- mus. Christus in Evangelio dicit, nisi qui bapti- zetur, neminem Dei ant salutis esse. Jam vero Mohametes Evangelium sanctum, perfectum jus- tumque esse dicit, Musulmani autem circumcisos orthodoxos, baptizatos impios esse arbitrantur. quomodo baptizatos impios appellatis; nec præcepta Evangelii secuti cos, qui circumciduntur, impie, qui baptizantur, pie agere existimatis, sed his contraria sentitis? Noume in aperto est, vos nobis- cum pugnare et vestro vos gladio conficere? sed hæc quidem hactenus. Deinde Ismael, quem Masulmani auctorem se habere dicunt, nec cum Hebræis in Ægyptum venit, quoniam illi non, ut Hebræis, opus erat, nec nunieratus est in hæredibus Abrahami, quan- doquidem Deus ita imperavit Abrahamo: «Ejice ancillam cum filio ejus; neque enim ancillæ filium cum filio ingenuæ mulieris heredem esse deret.» Ejectus igitur est Ismael cum Agar matre ab Abra-

σουλμάνοι· οἱ γὰρ αὐτοὶ πάντα ἀπερίτμητον ἀσεβῆ λογίζονται. Καὶ ἰδοὺ αὐτοὶ ἑαυτοῖς μάχεσθε, καὶ ἅπερ ὀρθοδοξίας χάριν τιμᾶτε, ταῦτα ἀπὸ μέρους ἀτιμάζετε. διαχωρίζον τους Εβραίους ἀπὸ τῶν Αἰγυπτίων εἰς τὸ μὴ συνέρχεσθαι τούτους εἰς γάμου κοινωνίαν καὶ ἕνωσιν, τὸ μὲν διὰ τὴν αἰτίαν ἦν φθάσαντες εἴπο μεν, τὸ δὲ ἵνα καὶ ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐλευθερίας αύτ τῶν ὦσιν ἕτοιμοι καὶ γνώριμοι οἱ Ἑβραῖοι· καὶ γὰρ εἴπερ ἡνοῦντο μετὰ τῶν ἀλλοφύλων, πῶς ἔμελλε φυλάττεσθαι τὸ τοῦ ᾿Αβρααμ σπέρμα καὶ γένος ; Διά τοι τοῦτο ἐν τῇ ἐρήμῳ εὑρισκόμενοι οὐ περιετέμνοντο τεσσαράκοντα χρόνους διαβιβά σαντες, ἀλλ᾽ ἐν τῇ Αἰγύπτῳ καὶ μετὰ τὴν ἐκ τῆς ἐρήμου ἔξοδον πάλιν. Καὶ ὁ μὲν τῆς περιτομῆς σκου πὸς ἔχει οὕτως καθὼς καὶ εἴπομεν. Ο δ' αὖ ἕτερος ἔχει οὕτως, ὅπως περιτμηθέντες τῇ σαρκὶ ἔλθωσιν εἰς συστολὴν καὶ σωφρονισμὸν τῆς πολιτείας αὐτῶν, καὶ οὐκ ὦσι λάγνοι καὶ ἀκρατεῖς, καὶ ἐντεῦθεν ο γίζωνται τὰς πορνείας αὐτῶν ἀντ᾿ οὐδενὸς, ἀλλ᾽ ἀνάγωνται κατὰ μικρὸν εἰς τὸ ἑξῆς, εἰς ὑψηλοτέραν γνῶσιν καὶ πολιτείαν, ἐπεὶ οὐκ ἐδόθη ὀρθοδοξίας χά- ριν παρὰ Θεοῦ ἡ περιτομή, ἀλλὰ μόνον δι᾿ ἂς εἴπου μὲν αἰτίας. Οτι δὲ ἐλθόντος τοῦ Χριστοῦ ἤργησεν ὁ νόμος καὶ οὐδὲ περιτομὴ ἔστιν, ἀφ᾽ ὧν μέλλεις ἀκοῦσαι πρόσσχες. Τὸ μὲν βάπτισμα παρὰ Θεοῦ δοθὲν ὀρθοδοξίας χάριν ἐδόθη, καὶ διὰ τοῦτο πάντες άνδρες καὶ πᾶσαι γυναίκες βαπτίζονται, ὁ δὲ μὴ βαπτί σθεὶς οὐκ ἔστιν ὀρθόδοξο;· ἡ δὲ περιτομὴ οὐχ οὔ τως, ἀλλὰ μόνον οἱ ἄνδρες περιτέμνονται, αἱ δὲ γυναῖκες οὐχί. Εοικε γοῦν ἵνα οἱ μὲν ἄνδρες ὡς περιτετμημένοι ὦσιν ὀρθόδοξοι, αἱ δὲ γυναῖκες ὡ; ἀπερίτμητοι ἀσεβεῖς. Βλέπεις πῶς ἄλλος ἐστὶν ὁ τῆς περιτομῆς λόγος, καὶ ἄλλως ποιοῦσιν οἱ Μου- Β Καὶ οὐ μόνον εἰς αὐτὸ τοῦτο ἀναφαίνονται οἱ Μουσουλμάνοι ἐναντιοφωνοῦντες πρὸς ἑαυτοὺς, ἀλλὰ καὶ ἐν ἑτέροις πολλοῖς, ἅπερ οὐκ ἔστι τις χρεία κατὰ τὸ παρὸν λέγειν περὶ ἐκείνων. Όμως περί ἑνὸς εἴπωμεν. Λέγει ὁ Χριστὸς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ὅτι ἐὰν μή τις βαπτισθῇ, οὐκ ἔστι τοῦ Θεοῦ οὐδὲ τῆς σωτηρίας· ὁ Μωάμεθ μαρτυρεῖ τὸ Εὐαγγέλιον ἅγιον καὶ τέλειον καὶ εὐθές· οἱ Μουσουλμάνοι τους περιτετμημένους λογίζονται ὀρθοδόξους, τοὺς δὲ βεβαπτισμένους ἀσεβεῖς. Εἰ μὲν οὖν στέργετε τὸν Μωάμεθ ὅτι ἀληθῶς λέγει, πῶς ὀνομάζετε τους βεβαπτισμένους ἀσεβεῖς, καὶ οὐκ ἀκολουθεῖτε τῇ τοῦ Εὐαγγελίου διδασκαλίᾳ, καὶ λογίζεσθε τοὺς μὲν περιτετμημένους κακῶς ποιοῦντας, τοὺς δὲ β:6ιπ- τισμένους εὐσεβῶς, ἀλλὰ τἀναντία φρονεῖτε; Ούκ ἔστι πρόδηλον ὅτι αὐτοὶ ἑαυτοῖ; μάχεσθε καὶ αὐτοὶ ἑαυτοὺς ἀνατρέπετε ; ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν οὕτως. Ἐπεὶ δὲ ὁ Ἰσμαήλ, ὃν λέγουσιν οἱ Μουσουλμάνοι ἔχειν προπάτορα, ούτε μετὰ τῶν Ἑβραίων κατῆλ- θεν εἰς Αἴγυπτον, ὅτι ἐν ἐκείνῳ χρεία οὐκ ἦν ὥσπερ τοῖς Εβραίοις, οὔτε συγκατελογίζετο μετὰ τῶν κληρονόμων τοῦ ᾿Αβραάμ, διότι ὁ θεὸς οὕτως ἐγε τείλατο τῷ ᾽Αβραὰμ εἰπών· ο Εκβαλε τὴν παιδί- σκην μετὰ τοῦ υἱοῦ αὐτῆς· οὐ γὰρ μὴ κληρονο μήσῃ ὁ υἱὸς τῆς παιδίσκης μετὰ τοῦ υἱοῦ τῆς ἐλευθέρας. » Καὶ ἐξεβλήθη ὁ Ισμαήλ μετὰ τῆς μη- GEORGII PHRANTZE C rationem, et temere agere Mosulmanos, qui omnes non circumcisos impios esse existimant. Adeo vo- biscum ipsis pugnatis, et quod ob orthodoxiam nune colitis, id nunc negligitis. nens, ne connubii societatem inirent, partim ob eam, quam exposuimus, causam, partim ut lum cum liberandi forent, parati et insignes essent. Nam si juncti fuissent alienis, quomodo servari potuissent Abrahami semen et genus? atque hac de causa circumcisione per eos, quos in deserta regione oberrabant, annos quadraginta non ute- bantur, sed utebantur ca in Ægypto, et deinde rursus, cum e deserta regione exissent. Circum- cisionis alter finis igitur is est, quem diximus. Alter autem ita habet: ut in carne circumcisi ad moderationem et temperantiam vitæ se conforma- rent, neve lascivi et animi impotentis essent, sed D Quodsi Mohametem ut vera docentem veneramini, libidinem nihili æstimarent ac paulatim deinceps ad meliorem cognitionem vitamque eveherentur, quandoquidem non orthodoxiæ causa, sed tantum ob eas, quas dixi, causas, circumcisio iustituta est. Cur autem post adventum Christi lex neglecta fuerit nec in usu sit circumcisio, id unde discas, andi. A Deo datum baptisma orthodoxiæ causa institutum est : quapropter omnes et viri et fe- minæ baptizantur, nee orthodoxus est, qui non est baptizatus. Diversa est ratio circumcisionis, cui in viris locus est, in feminis non est: unde quis colligat, viros utpote circumcisos orthodoxos esse, feminas, quippe quæ non circumcidantur, impias. Vides igitur, diversam esse circumcisionis Nec in hac una re Musulmani manifesto să repugnant, sed in multis præterea aliis, de quibus nunc dicere nihil attinet. De una tamen expona- mus. Christus in Evangelio dicit, nisi qui bapti- zetur, neminem Dei ant salutis esse. Jam vero Mohametes Evangelium sanctum, perfectum jus- tumque esse dicit, Musulmani autem circumcisos orthodoxos, baptizatos impios esse arbitrantur. quomodo baptizatos impios appellatis; nec præcepta Evangelii secuti cos, qui circumciduntur, impie, qui baptizantur, pie agere existimatis, sed his contraria sentitis? Noume in aperto est, vos nobis- cum pugnare et vestro vos gladio conficere? sed hæc quidem hactenus. Deinde Ismael, quem Masulmani auctorem se habere dicunt, nec cum Hebræis in Ægyptum venit, quoniam illi non, ut Hebræis, opus erat, nec nunieratus est in hæredibus Abrahami, quan- doquidem Deus ita imperavit Abrahamo: «Ejice ancillam cum filio ejus; neque enim ancillæ filium cum filio ingenuæ mulieris heredem esse deret.» Ejectus igitur est Ismael cum Agar matre ab Abra-

σουλμάνοι· οἱ γὰρ αὐτοὶ πάντα ἀπερίτμητον ἀσεβῆ λογίζονται. Καὶ ἰδοὺ αὐτοὶ ἑαυτοῖς μάχεσθε, καὶ ἅπερ ὀρθοδοξίας χάριν τιμᾶτε, ταῦτα ἀπὸ μέρους ἀτιμάζετε. διαχωρίζον τους Εβραίους ἀπὸ τῶν Αἰγυπτίων εἰς τὸ μὴ συνέρχεσθαι τούτους εἰς γάμου κοινωνίαν καὶ ἕνωσιν, τὸ μὲν διὰ τὴν αἰτίαν ἦν φθάσαντες εἴπο μεν, τὸ δὲ ἵνα καὶ ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐλευθερίας αύτ τῶν ὦσιν ἕτοιμοι καὶ γνώριμοι οἱ Ἑβραῖοι· καὶ γὰρ εἴπερ ἡνοῦντο μετὰ τῶν ἀλλοφύλων, πῶς ἔμελλε φυλάττεσθαι τὸ τοῦ ᾿Αβρααμ σπέρμα καὶ γένος ; Διά τοι τοῦτο ἐν τῇ ἐρήμῳ εὑρισκόμενοι οὐ περιετέμνοντο τεσσαράκοντα χρόνους διαβιβά σαντες, ἀλλ᾽ ἐν τῇ Αἰγύπτῳ καὶ μετὰ τὴν ἐκ τῆς ἐρήμου ἔξοδον πάλιν. Καὶ ὁ μὲν τῆς περιτομῆς σκου πὸς ἔχει οὕτως καθὼς καὶ εἴπομεν. Ο δ' αὖ ἕτερος ἔχει οὕτως, ὅπως περιτμηθέντες τῇ σαρκὶ ἔλθωσιν εἰς συστολὴν καὶ σωφρονισμὸν τῆς πολιτείας αὐτῶν, καὶ οὐκ ὦσι λάγνοι καὶ ἀκρατεῖς, καὶ ἐντεῦθεν ο γίζωνται τὰς πορνείας αὐτῶν ἀντ᾿ οὐδενὸς, ἀλλ᾽ ἀνάγωνται κατὰ μικρὸν εἰς τὸ ἑξῆς, εἰς ὑψηλοτέραν γνῶσιν καὶ πολιτείαν, ἐπεὶ οὐκ ἐδόθη ὀρθοδοξίας χά- ριν παρὰ Θεοῦ ἡ περιτομή, ἀλλὰ μόνον δι᾿ ἂς εἴπου μὲν αἰτίας. Οτι δὲ ἐλθόντος τοῦ Χριστοῦ ἤργησεν ὁ νόμος καὶ οὐδὲ περιτομὴ ἔστιν, ἀφ᾽ ὧν μέλλεις ἀκοῦσαι πρόσσχες. Τὸ μὲν βάπτισμα παρὰ Θεοῦ δοθὲν ὀρθοδοξίας χάριν ἐδόθη, καὶ διὰ τοῦτο πάντες άνδρες καὶ πᾶσαι γυναίκες βαπτίζονται, ὁ δὲ μὴ βαπτί σθεὶς οὐκ ἔστιν ὀρθόδοξο;· ἡ δὲ περιτομὴ οὐχ οὔ τως, ἀλλὰ μόνον οἱ ἄνδρες περιτέμνονται, αἱ δὲ γυναῖκες οὐχί. Εοικε γοῦν ἵνα οἱ μὲν ἄνδρες ὡς περιτετμημένοι ὦσιν ὀρθόδοξοι, αἱ δὲ γυναῖκες ὡ; ἀπερίτμητοι ἀσεβεῖς. Βλέπεις πῶς ἄλλος ἐστὶν ὁ τῆς περιτομῆς λόγος, καὶ ἄλλως ποιοῦσιν οἱ Μου- Β Καὶ οὐ μόνον εἰς αὐτὸ τοῦτο ἀναφαίνονται οἱ Μουσουλμάνοι ἐναντιοφωνοῦντες πρὸς ἑαυτοὺς, ἀλλὰ καὶ ἐν ἑτέροις πολλοῖς, ἅπερ οὐκ ἔστι τις χρεία κατὰ τὸ παρὸν λέγειν περὶ ἐκείνων. Όμως περί ἑνὸς εἴπωμεν. Λέγει ὁ Χριστὸς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ὅτι ἐὰν μή τις βαπτισθῇ, οὐκ ἔστι τοῦ Θεοῦ οὐδὲ τῆς σωτηρίας· ὁ Μωάμεθ μαρτυρεῖ τὸ Εὐαγγέλιον ἅγιον καὶ τέλειον καὶ εὐθές· οἱ Μουσουλμάνοι τους περιτετμημένους λογίζονται ὀρθοδόξους, τοὺς δὲ βεβαπτισμένους ἀσεβεῖς. Εἰ μὲν οὖν στέργετε τὸν Μωάμεθ ὅτι ἀληθῶς λέγει, πῶς ὀνομάζετε τους βεβαπτισμένους ἀσεβεῖς, καὶ οὐκ ἀκολουθεῖτε τῇ τοῦ Εὐαγγελίου διδασκαλίᾳ, καὶ λογίζεσθε τοὺς μὲν περιτετμημένους κακῶς ποιοῦντας, τοὺς δὲ β:6ιπ- τισμένους εὐσεβῶς, ἀλλὰ τἀναντία φρονεῖτε; Ούκ ἔστι πρόδηλον ὅτι αὐτοὶ ἑαυτοῖ; μάχεσθε καὶ αὐτοὶ ἑαυτοὺς ἀνατρέπετε ; ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν οὕτως. Ἐπεὶ δὲ ὁ Ἰσμαήλ, ὃν λέγουσιν οἱ Μουσουλμάνοι ἔχειν προπάτορα, ούτε μετὰ τῶν Ἑβραίων κατῆλ- θεν εἰς Αἴγυπτον, ὅτι ἐν ἐκείνῳ χρεία οὐκ ἦν ὥσπερ τοῖς Εβραίοις, οὔτε συγκατελογίζετο μετὰ τῶν κληρονόμων τοῦ ᾿Αβραάμ, διότι ὁ θεὸς οὕτως ἐγε τείλατο τῷ ᾽Αβραὰμ εἰπών· ο Εκβαλε τὴν παιδί- σκην μετὰ τοῦ υἱοῦ αὐτῆς· οὐ γὰρ μὴ κληρονο μήσῃ ὁ υἱὸς τῆς παιδίσκης μετὰ τοῦ υἱοῦ τῆς ἐλευθέρας. » Καὶ ἐξεβλήθη ὁ Ισμαήλ μετὰ τῆς μη- GEORGII PHRANTZE C rationem, et temere agere Mosulmanos, qui omnes non circumcisos impios esse existimant. Adeo vo- biscum ipsis pugnatis, et quod ob orthodoxiam nune colitis, id nunc negligitis. nens, ne connubii societatem inirent, partim ob eam, quam exposuimus, causam, partim ut lum cum liberandi forent, parati et insignes essent. Nam si juncti fuissent alienis, quomodo servari potuissent Abrahami semen et genus? atque hac de causa circumcisione per eos, quos in deserta regione oberrabant, annos quadraginta non ute- bantur, sed utebantur ca in Ægypto, et deinde rursus, cum e deserta regione exissent. Circum- cisionis alter finis igitur is est, quem diximus. Alter autem ita habet: ut in carne circumcisi ad moderationem et temperantiam vitæ se conforma- rent, neve lascivi et animi impotentis essent, sed D Quodsi Mohametem ut vera docentem veneramini, libidinem nihili æstimarent ac paulatim deinceps ad meliorem cognitionem vitamque eveherentur, quandoquidem non orthodoxiæ causa, sed tantum ob eas, quas dixi, causas, circumcisio iustituta est. Cur autem post adventum Christi lex neglecta fuerit nec in usu sit circumcisio, id unde discas, andi. A Deo datum baptisma orthodoxiæ causa institutum est : quapropter omnes et viri et fe- minæ baptizantur, nee orthodoxus est, qui non est baptizatus. Diversa est ratio circumcisionis, cui in viris locus est, in feminis non est: unde quis colligat, viros utpote circumcisos orthodoxos esse, feminas, quippe quæ non circumcidantur, impias. Vides igitur, diversam esse circumcisionis Nec in hac una re Musulmani manifesto să repugnant, sed in multis præterea aliis, de quibus nunc dicere nihil attinet. De una tamen expona- mus. Christus in Evangelio dicit, nisi qui bapti- zetur, neminem Dei ant salutis esse. Jam vero Mohametes Evangelium sanctum, perfectum jus- tumque esse dicit, Musulmani autem circumcisos orthodoxos, baptizatos impios esse arbitrantur. quomodo baptizatos impios appellatis; nec præcepta Evangelii secuti cos, qui circumciduntur, impie, qui baptizantur, pie agere existimatis, sed his contraria sentitis? Noume in aperto est, vos nobis- cum pugnare et vestro vos gladio conficere? sed hæc quidem hactenus. Deinde Ismael, quem Masulmani auctorem se habere dicunt, nec cum Hebræis in Ægyptum venit, quoniam illi non, ut Hebræis, opus erat, nec nunieratus est in hæredibus Abrahami, quan- doquidem Deus ita imperavit Abrahamo: «Ejice ancillam cum filio ejus; neque enim ancillæ filium cum filio ingenuæ mulieris heredem esse deret.» Ejectus igitur est Ismael cum Agar matre ab Abra-

τρὸς αὐτοῦ ᾿Αγαρ ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραάμ. Εἰ δ᾽ ἴσως Α ξας ἐν αὐτῇ πληγὰς μεγάλας σφόδρα, καὶ ἔπληξε ποτὲ πρὸς τὸν ᾿Αβραάμ θεωρία; χάριν ἦλθεν, ἀλλ᾽ εὐχ ὡς υἱὸς καὶ σπέρμα καὶ κληρονόμος αὐτοῦ. Τούτου γοῦν οὕτως ἔχοντος, πόθεν ἔχουσιν οἱ Μου- σουλμάνοι τὴν πίστιν οὐκ οἶδα. Διὰ τοῦτο οὐκ ἀνα- φαίνεται ἀπό τινος πράγματος πρὸ τοῦ Μωάμεθ ἐκ τοῦ ᾿Αβραὰμ εἶναι τὴν τῶν Μουσουλμάνων πίστιν ἀλλ' αὐτός ἐστιν ὁ ἀρχηγὸς τῶν τοιούτων δογμάτων, καὶ ὅτι ἀπὸ κοιλίας αὐτοῦ ἐδίδαξεν ὅσα ἐδίδαξεν, οὐκ ἀπὸ Θεοῦ. Οτι δὲ λέγουσιν οἱ Μουσουλμάνοι ὡς γεγραμμέν νον εὑρίσκεται τὸ τοῦ Μαχούμετ ὄνομα ἐν τῷ Εὐαγ- γελίῳ, εἰπόντος τοῦ Χριστοῦ περὶ ἐκείνου ὅτι Εὐαγ γελίζομαι ὑμῖν ὅτι μετ' ἐμὲ μέλλει ἐλθεῖν ἀπόστο λος καὶ προφήτης, ὄνομα αὐτῷ Μωάμεθ· οἱ δὲ Χριστιανοὶ φθονήσαντες ἐξέβαλον αὐτὸ ἐκ τοῦ Β Εὐαγγελίου δεύρο δή σκεψώμεθα καὶ περὶ τούτου, καί μοι δοκεῖ ὡς οὐ μὴ κρυβήσεται ἡ ἀλή- θεια. "Ακουσον τοίνυν νουνεχῶς. Τρεῖς εἰσιν νομο- θέται οἱ διδάξαντες νόμους καθολικούς· ὁ Μωϋσῆς, ᾧ ἠκολούθησε τὸ γένος τῶν Ἑβραίων· ὁ Χριστὸς, ᾧ Ακολούθησαν πάντα τὰ ἔθνη καὶ οἱ εἰς αὐτὸν πι- στεύσαντες τὸ πλεῖον μέρος τῶν Εβραίων, ἐπεὶ ἀπὸ τούτων οἱ μὴ πιστεύσαντες πολλῷ ἐλάττους εἰσὶν αὐτῶν δὴ τῶν πιστευσάντων καὶ σχεδόν εὐαρίθμη- τοι · καὶ ὁ Μωάμεθ, ᾧ ἠκολούθησαν οι Μουσουλμά- νοι. "Ανευ τούτων δὴ τῶν τριῶν ἕτερός τις διδάξας καὶ δοὺς νόμον οὐκ ἔστιν. ᾿Αλλ᾽ ὁ μὲν Μωϋσῆς μετ μαρτύρηται ἀπεσταλμένος εἶναι παρὰ Θεοῦ. Ἐξ ἀρχῆς ἔτι ὧν ἐν τῇ Αἰγύπτῳ ἐποίησε σημεῖα καὶ τέρατα μεγάλα, καὶ ἐμάστιξε τὴν Αἴγυπτον, ἐπά- καὶ ἐθεράπευσε, καὶ προέλεγε τὰ γενησόμενα ὡς προφήτης, ὅτι Εἰ μὲν ἀπολύσεις τὸν λαὸν τοῦ Θεοῦ, ἀπόλυσον· εἰ δ᾽ οὖν, τὰ καὶ τὰ συμβήσονταί σοί τε καὶ παντὶ τῷ λαῷ τῆς Αἰγύπτου. Καὶ ὑπισχνούμε νος Φαραὼ ποιῆσαι τὸ ῥήμα Κυρίου ἐθεραπεύετο παρὰ τοῦ Μωϋσέως, ὡς ἐξουσίαν λαβόντος ἀπὸ Θεοῦ. Μετὰ δὲ ταῦτα ἐξέβαλεν ὁ Μωϋσῆς μετὰ βραχίονος ὑψηλοῦ τὸ γένος τῶν Εβραίων ἐκ γῆς Αἰγύπτου καὶ τῆς δουλείας τοῦ Φαραώ, καταδιώξας δ' αὐτοὺς & Φαραὼ ἐποντίσθη ἐν τῇ Ἐρυθρά θαλάσσῃ μετά πάσης τῆς στρατιᾶς αὐτοῦ παρὰ τοῦ Μωϋσέως. Μετὰ δὲ ταῦτα περιεπάτει ἐν τῇ ἐρήμῳ χρόνους τεσσαράκοντα ποιῶν θαύματα άπειρα. ᾿Αλλὰ καὶ ἐνώπιον πάντων τῶν Εβραίων ἀνέβη ὁ Μωϋ- σῆς ἐπὶ τοῦ ὄρους Σινᾶ, εἰπόντων τοῦτο τῶν Ἰου- δαίων πρὸς αὐτὸν ὅτι Ανάβαινε εἰς τὸ ὄρος καὶ γνῶθι τὸ τοῦ Θεοῦ θέλημα· ἡμεῖς γὰρ φωνὴν Θεοῦ ἀκοῦσαι οὐ δυνάμεθα, μήποτε τελευτήσωμεν. Καὶ ὁ λαὸς ἵστατο μακρόθεν τοῦ ὄρους μετά φόβου καὶ τρόμου προσκυνοῦντες τῷ Θεῷ τῷ λαλοῦντι τῷ Μωϋσῇ · ὁ δὲ Μωϋσῆς ἀκούων τοὺς λόγους τοῦ Θεοῦ ἔλεγε τούτους τοῖς Εβραίοις, καὶ παρευθὺς τὸ λαληθὲν ἐπληροῦτο. Αλλ' οὐδέποτε ἐκίνησαν τοὺς τεσσαράκοντα χρόνους ἀπὸ τοῦ τόπου αὐτῶν ἄνευ λόγου τοῦ Θεοῦ. Μωϋσῆς γάρ, φησὶν ἡ Γραφὴ, ἐλά- λει, καὶ ὁ Θεὸς ἀπεκρίνατο φωνῇ. Μετὰ γοῦν τῶν πολλῶν μαρτυριῶν τε καὶ θαυμάτων ἐξέδωκε τὴν νόμου τοῖς Ἰουδαίοις, καὶ ἐδέξαντο τοῦτον καὶ προσ εκύνησαν, καὶ παρέλαβον τὸν παρὰ τοῦ Μωϋσέως δοθέντα νόμον ὡς τοῦ Θεοῦ νόμον. CHRONICON MAJUS. -- LIB. IV. semen hano; atque etiamsi Abrahamum videndi causa adierit, non adiit tamen cum ut filiús et et hæres ejus. Quæ cum ita sint, undenam fidem suanı Musulmani habeant, equidem nescio, nec ex ulla re ante Mohametem ab Abrahamo repe- tenda videtur Musulmanorum fides; sed ipse istius doctrine auctor est, et quæcunque docuit, e suo ingenio, non a Deo accepta, docuit. C Quod autem Musulmani dicunt, scriptum esse Mohametis nomen in Evangelio, cum Christus de co dixerit: Edico vobis, venturum esse post me apostolum et prophetam, cui Mohametis nomen, ‣ sed expulsum esse ex Evangelio invidia Christia- D norum, age, etiam de hac re videamus : ac spero equidem, verum non in occulto fore, inodo attente audias. Tres legislatores sunt, qui leges generales constituerunt : Moyses, quem Helræorum natio secuta est; Christus, quem secutæ sunt omnes gentes et major pars Hebræorum, ad fidem ejus conversa, siquidem qui fidem ejus non amplexi sunt Judæi, iis qui eam amplexi sunt, longe pau- ciores sunt et, prope dicam, facili opera numerandi; atque Mohametes, quem musulmani secuti sunt. præter hos tres, qui legem constituerit ac docue- rit, nemo est. Jaun Moysem quidem a Deo missum esse, in confesso est. Statim ab initio, cum esset adhuc in Ægypto, signa et miracula magna edidit atque Ægyptum plagis ingentibus castigavit, per- terruit et domuit, ac futura ut propheta prædixit, ita locutus: Si dimissurus es populum Dei, dimitte eum ; sin minus, illa vel illa tibi et omni Ægypto eventura sunt. Atque pollicitus Pharao, facturum se jussum Domini, benigne habitus est • Moyse, cui ita faciendi a Deo data erat potestas. Post hæc Moyses gravi brachio gentem Hebræo- rum ex Ægypto et servitio Pharaonis eduxit, et perseqnentem eos Pharaonem cum toto exercitu ejug in mari Rubro submersit. Deinde in regione deserta annos quadraginta oberrans miracula innumera edidit. Et vero coram cunctis Hebræis ju montem Sina ascendit, Judæis ita eum cohor- tatis : Ascende in montem et disce Dei volunta - tem ; nos enim vocem Dei audire non sustinemus, ne moriamur. › Itaque populus procul a monte adstabat, cum metu ac tremore Deum cam Moyse colloquentem adorantes. Moyses audita verba Dei statim communicavit cum Hebræis, mandataque illico Geri cœpta sunt. Nec per totos illos quadra- ginta annos castra moverunt injussa Domini. Moy- ses enim, ait Scriptura, loquebatur, ac Deus re- spondebat voce. Multis igitur cum signis et mira- culis legein Judaris dedit, quam illi acceperunt et adorarunt: veneratique sunt legem a Moyse datam ut legem Dei.

τρὸς αὐτοῦ ᾿Αγαρ ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραάμ. Εἰ δ᾽ ἴσως Α ξας ἐν αὐτῇ πληγὰς μεγάλας σφόδρα, καὶ ἔπληξε ποτὲ πρὸς τὸν ᾿Αβραάμ θεωρία; χάριν ἦλθεν, ἀλλ᾽ εὐχ ὡς υἱὸς καὶ σπέρμα καὶ κληρονόμος αὐτοῦ. Τούτου γοῦν οὕτως ἔχοντος, πόθεν ἔχουσιν οἱ Μου- σουλμάνοι τὴν πίστιν οὐκ οἶδα. Διὰ τοῦτο οὐκ ἀνα- φαίνεται ἀπό τινος πράγματος πρὸ τοῦ Μωάμεθ ἐκ τοῦ ᾿Αβραὰμ εἶναι τὴν τῶν Μουσουλμάνων πίστιν ἀλλ' αὐτός ἐστιν ὁ ἀρχηγὸς τῶν τοιούτων δογμάτων, καὶ ὅτι ἀπὸ κοιλίας αὐτοῦ ἐδίδαξεν ὅσα ἐδίδαξεν, οὐκ ἀπὸ Θεοῦ. Οτι δὲ λέγουσιν οἱ Μουσουλμάνοι ὡς γεγραμμέν νον εὑρίσκεται τὸ τοῦ Μαχούμετ ὄνομα ἐν τῷ Εὐαγ- γελίῳ, εἰπόντος τοῦ Χριστοῦ περὶ ἐκείνου ὅτι Εὐαγ γελίζομαι ὑμῖν ὅτι μετ' ἐμὲ μέλλει ἐλθεῖν ἀπόστο λος καὶ προφήτης, ὄνομα αὐτῷ Μωάμεθ· οἱ δὲ Χριστιανοὶ φθονήσαντες ἐξέβαλον αὐτὸ ἐκ τοῦ Β Εὐαγγελίου δεύρο δή σκεψώμεθα καὶ περὶ τούτου, καί μοι δοκεῖ ὡς οὐ μὴ κρυβήσεται ἡ ἀλή- θεια. "Ακουσον τοίνυν νουνεχῶς. Τρεῖς εἰσιν νομο- θέται οἱ διδάξαντες νόμους καθολικούς· ὁ Μωϋσῆς, ᾧ ἠκολούθησε τὸ γένος τῶν Ἑβραίων· ὁ Χριστὸς, ᾧ Ακολούθησαν πάντα τὰ ἔθνη καὶ οἱ εἰς αὐτὸν πι- στεύσαντες τὸ πλεῖον μέρος τῶν Εβραίων, ἐπεὶ ἀπὸ τούτων οἱ μὴ πιστεύσαντες πολλῷ ἐλάττους εἰσὶν αὐτῶν δὴ τῶν πιστευσάντων καὶ σχεδόν εὐαρίθμη- τοι · καὶ ὁ Μωάμεθ, ᾧ ἠκολούθησαν οι Μουσουλμά- νοι. "Ανευ τούτων δὴ τῶν τριῶν ἕτερός τις διδάξας καὶ δοὺς νόμον οὐκ ἔστιν. ᾿Αλλ᾽ ὁ μὲν Μωϋσῆς μετ μαρτύρηται ἀπεσταλμένος εἶναι παρὰ Θεοῦ. Ἐξ ἀρχῆς ἔτι ὧν ἐν τῇ Αἰγύπτῳ ἐποίησε σημεῖα καὶ τέρατα μεγάλα, καὶ ἐμάστιξε τὴν Αἴγυπτον, ἐπά- καὶ ἐθεράπευσε, καὶ προέλεγε τὰ γενησόμενα ὡς προφήτης, ὅτι Εἰ μὲν ἀπολύσεις τὸν λαὸν τοῦ Θεοῦ, ἀπόλυσον· εἰ δ᾽ οὖν, τὰ καὶ τὰ συμβήσονταί σοί τε καὶ παντὶ τῷ λαῷ τῆς Αἰγύπτου. Καὶ ὑπισχνούμε νος Φαραὼ ποιῆσαι τὸ ῥήμα Κυρίου ἐθεραπεύετο παρὰ τοῦ Μωϋσέως, ὡς ἐξουσίαν λαβόντος ἀπὸ Θεοῦ. Μετὰ δὲ ταῦτα ἐξέβαλεν ὁ Μωϋσῆς μετὰ βραχίονος ὑψηλοῦ τὸ γένος τῶν Εβραίων ἐκ γῆς Αἰγύπτου καὶ τῆς δουλείας τοῦ Φαραώ, καταδιώξας δ' αὐτοὺς & Φαραὼ ἐποντίσθη ἐν τῇ Ἐρυθρά θαλάσσῃ μετά πάσης τῆς στρατιᾶς αὐτοῦ παρὰ τοῦ Μωϋσέως. Μετὰ δὲ ταῦτα περιεπάτει ἐν τῇ ἐρήμῳ χρόνους τεσσαράκοντα ποιῶν θαύματα άπειρα. ᾿Αλλὰ καὶ ἐνώπιον πάντων τῶν Εβραίων ἀνέβη ὁ Μωϋ- σῆς ἐπὶ τοῦ ὄρους Σινᾶ, εἰπόντων τοῦτο τῶν Ἰου- δαίων πρὸς αὐτὸν ὅτι Ανάβαινε εἰς τὸ ὄρος καὶ γνῶθι τὸ τοῦ Θεοῦ θέλημα· ἡμεῖς γὰρ φωνὴν Θεοῦ ἀκοῦσαι οὐ δυνάμεθα, μήποτε τελευτήσωμεν. Καὶ ὁ λαὸς ἵστατο μακρόθεν τοῦ ὄρους μετά φόβου καὶ τρόμου προσκυνοῦντες τῷ Θεῷ τῷ λαλοῦντι τῷ Μωϋσῇ · ὁ δὲ Μωϋσῆς ἀκούων τοὺς λόγους τοῦ Θεοῦ ἔλεγε τούτους τοῖς Εβραίοις, καὶ παρευθὺς τὸ λαληθὲν ἐπληροῦτο. Αλλ' οὐδέποτε ἐκίνησαν τοὺς τεσσαράκοντα χρόνους ἀπὸ τοῦ τόπου αὐτῶν ἄνευ λόγου τοῦ Θεοῦ. Μωϋσῆς γάρ, φησὶν ἡ Γραφὴ, ἐλά- λει, καὶ ὁ Θεὸς ἀπεκρίνατο φωνῇ. Μετὰ γοῦν τῶν πολλῶν μαρτυριῶν τε καὶ θαυμάτων ἐξέδωκε τὴν νόμου τοῖς Ἰουδαίοις, καὶ ἐδέξαντο τοῦτον καὶ προσ εκύνησαν, καὶ παρέλαβον τὸν παρὰ τοῦ Μωϋσέως δοθέντα νόμον ὡς τοῦ Θεοῦ νόμον. CHRONICON MAJUS. -- LIB. IV. semen hano; atque etiamsi Abrahamum videndi causa adierit, non adiit tamen cum ut filiús et et hæres ejus. Quæ cum ita sint, undenam fidem suanı Musulmani habeant, equidem nescio, nec ex ulla re ante Mohametem ab Abrahamo repe- tenda videtur Musulmanorum fides; sed ipse istius doctrine auctor est, et quæcunque docuit, e suo ingenio, non a Deo accepta, docuit. C Quod autem Musulmani dicunt, scriptum esse Mohametis nomen in Evangelio, cum Christus de co dixerit: Edico vobis, venturum esse post me apostolum et prophetam, cui Mohametis nomen, ‣ sed expulsum esse ex Evangelio invidia Christia- D norum, age, etiam de hac re videamus : ac spero equidem, verum non in occulto fore, inodo attente audias. Tres legislatores sunt, qui leges generales constituerunt : Moyses, quem Helræorum natio secuta est; Christus, quem secutæ sunt omnes gentes et major pars Hebræorum, ad fidem ejus conversa, siquidem qui fidem ejus non amplexi sunt Judæi, iis qui eam amplexi sunt, longe pau- ciores sunt et, prope dicam, facili opera numerandi; atque Mohametes, quem musulmani secuti sunt. præter hos tres, qui legem constituerit ac docue- rit, nemo est. Jaun Moysem quidem a Deo missum esse, in confesso est. Statim ab initio, cum esset adhuc in Ægypto, signa et miracula magna edidit atque Ægyptum plagis ingentibus castigavit, per- terruit et domuit, ac futura ut propheta prædixit, ita locutus: Si dimissurus es populum Dei, dimitte eum ; sin minus, illa vel illa tibi et omni Ægypto eventura sunt. Atque pollicitus Pharao, facturum se jussum Domini, benigne habitus est • Moyse, cui ita faciendi a Deo data erat potestas. Post hæc Moyses gravi brachio gentem Hebræo- rum ex Ægypto et servitio Pharaonis eduxit, et perseqnentem eos Pharaonem cum toto exercitu ejug in mari Rubro submersit. Deinde in regione deserta annos quadraginta oberrans miracula innumera edidit. Et vero coram cunctis Hebræis ju montem Sina ascendit, Judæis ita eum cohor- tatis : Ascende in montem et disce Dei volunta - tem ; nos enim vocem Dei audire non sustinemus, ne moriamur. › Itaque populus procul a monte adstabat, cum metu ac tremore Deum cam Moyse colloquentem adorantes. Moyses audita verba Dei statim communicavit cum Hebræis, mandataque illico Geri cœpta sunt. Nec per totos illos quadra- ginta annos castra moverunt injussa Domini. Moy- ses enim, ait Scriptura, loquebatur, ac Deus re- spondebat voce. Multis igitur cum signis et mira- culis legein Judaris dedit, quam illi acceperunt et adorarunt: veneratique sunt legem a Moyse datam ut legem Dei.

τρὸς αὐτοῦ ᾿Αγαρ ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραάμ. Εἰ δ᾽ ἴσως Α ξας ἐν αὐτῇ πληγὰς μεγάλας σφόδρα, καὶ ἔπληξε ποτὲ πρὸς τὸν ᾿Αβραάμ θεωρία; χάριν ἦλθεν, ἀλλ᾽ εὐχ ὡς υἱὸς καὶ σπέρμα καὶ κληρονόμος αὐτοῦ. Τούτου γοῦν οὕτως ἔχοντος, πόθεν ἔχουσιν οἱ Μου- σουλμάνοι τὴν πίστιν οὐκ οἶδα. Διὰ τοῦτο οὐκ ἀνα- φαίνεται ἀπό τινος πράγματος πρὸ τοῦ Μωάμεθ ἐκ τοῦ ᾿Αβραὰμ εἶναι τὴν τῶν Μουσουλμάνων πίστιν ἀλλ' αὐτός ἐστιν ὁ ἀρχηγὸς τῶν τοιούτων δογμάτων, καὶ ὅτι ἀπὸ κοιλίας αὐτοῦ ἐδίδαξεν ὅσα ἐδίδαξεν, οὐκ ἀπὸ Θεοῦ. Οτι δὲ λέγουσιν οἱ Μουσουλμάνοι ὡς γεγραμμέν νον εὑρίσκεται τὸ τοῦ Μαχούμετ ὄνομα ἐν τῷ Εὐαγ- γελίῳ, εἰπόντος τοῦ Χριστοῦ περὶ ἐκείνου ὅτι Εὐαγ γελίζομαι ὑμῖν ὅτι μετ' ἐμὲ μέλλει ἐλθεῖν ἀπόστο λος καὶ προφήτης, ὄνομα αὐτῷ Μωάμεθ· οἱ δὲ Χριστιανοὶ φθονήσαντες ἐξέβαλον αὐτὸ ἐκ τοῦ Β Εὐαγγελίου δεύρο δή σκεψώμεθα καὶ περὶ τούτου, καί μοι δοκεῖ ὡς οὐ μὴ κρυβήσεται ἡ ἀλή- θεια. "Ακουσον τοίνυν νουνεχῶς. Τρεῖς εἰσιν νομο- θέται οἱ διδάξαντες νόμους καθολικούς· ὁ Μωϋσῆς, ᾧ ἠκολούθησε τὸ γένος τῶν Ἑβραίων· ὁ Χριστὸς, ᾧ Ακολούθησαν πάντα τὰ ἔθνη καὶ οἱ εἰς αὐτὸν πι- στεύσαντες τὸ πλεῖον μέρος τῶν Εβραίων, ἐπεὶ ἀπὸ τούτων οἱ μὴ πιστεύσαντες πολλῷ ἐλάττους εἰσὶν αὐτῶν δὴ τῶν πιστευσάντων καὶ σχεδόν εὐαρίθμη- τοι · καὶ ὁ Μωάμεθ, ᾧ ἠκολούθησαν οι Μουσουλμά- νοι. "Ανευ τούτων δὴ τῶν τριῶν ἕτερός τις διδάξας καὶ δοὺς νόμον οὐκ ἔστιν. ᾿Αλλ᾽ ὁ μὲν Μωϋσῆς μετ μαρτύρηται ἀπεσταλμένος εἶναι παρὰ Θεοῦ. Ἐξ ἀρχῆς ἔτι ὧν ἐν τῇ Αἰγύπτῳ ἐποίησε σημεῖα καὶ τέρατα μεγάλα, καὶ ἐμάστιξε τὴν Αἴγυπτον, ἐπά- καὶ ἐθεράπευσε, καὶ προέλεγε τὰ γενησόμενα ὡς προφήτης, ὅτι Εἰ μὲν ἀπολύσεις τὸν λαὸν τοῦ Θεοῦ, ἀπόλυσον· εἰ δ᾽ οὖν, τὰ καὶ τὰ συμβήσονταί σοί τε καὶ παντὶ τῷ λαῷ τῆς Αἰγύπτου. Καὶ ὑπισχνούμε νος Φαραὼ ποιῆσαι τὸ ῥήμα Κυρίου ἐθεραπεύετο παρὰ τοῦ Μωϋσέως, ὡς ἐξουσίαν λαβόντος ἀπὸ Θεοῦ. Μετὰ δὲ ταῦτα ἐξέβαλεν ὁ Μωϋσῆς μετὰ βραχίονος ὑψηλοῦ τὸ γένος τῶν Εβραίων ἐκ γῆς Αἰγύπτου καὶ τῆς δουλείας τοῦ Φαραώ, καταδιώξας δ' αὐτοὺς & Φαραὼ ἐποντίσθη ἐν τῇ Ἐρυθρά θαλάσσῃ μετά πάσης τῆς στρατιᾶς αὐτοῦ παρὰ τοῦ Μωϋσέως. Μετὰ δὲ ταῦτα περιεπάτει ἐν τῇ ἐρήμῳ χρόνους τεσσαράκοντα ποιῶν θαύματα άπειρα. ᾿Αλλὰ καὶ ἐνώπιον πάντων τῶν Εβραίων ἀνέβη ὁ Μωϋ- σῆς ἐπὶ τοῦ ὄρους Σινᾶ, εἰπόντων τοῦτο τῶν Ἰου- δαίων πρὸς αὐτὸν ὅτι Ανάβαινε εἰς τὸ ὄρος καὶ γνῶθι τὸ τοῦ Θεοῦ θέλημα· ἡμεῖς γὰρ φωνὴν Θεοῦ ἀκοῦσαι οὐ δυνάμεθα, μήποτε τελευτήσωμεν. Καὶ ὁ λαὸς ἵστατο μακρόθεν τοῦ ὄρους μετά φόβου καὶ τρόμου προσκυνοῦντες τῷ Θεῷ τῷ λαλοῦντι τῷ Μωϋσῇ · ὁ δὲ Μωϋσῆς ἀκούων τοὺς λόγους τοῦ Θεοῦ ἔλεγε τούτους τοῖς Εβραίοις, καὶ παρευθὺς τὸ λαληθὲν ἐπληροῦτο. Αλλ' οὐδέποτε ἐκίνησαν τοὺς τεσσαράκοντα χρόνους ἀπὸ τοῦ τόπου αὐτῶν ἄνευ λόγου τοῦ Θεοῦ. Μωϋσῆς γάρ, φησὶν ἡ Γραφὴ, ἐλά- λει, καὶ ὁ Θεὸς ἀπεκρίνατο φωνῇ. Μετὰ γοῦν τῶν πολλῶν μαρτυριῶν τε καὶ θαυμάτων ἐξέδωκε τὴν νόμου τοῖς Ἰουδαίοις, καὶ ἐδέξαντο τοῦτον καὶ προσ εκύνησαν, καὶ παρέλαβον τὸν παρὰ τοῦ Μωϋσέως δοθέντα νόμον ὡς τοῦ Θεοῦ νόμον. CHRONICON MAJUS. -- LIB. IV. semen hano; atque etiamsi Abrahamum videndi causa adierit, non adiit tamen cum ut filiús et et hæres ejus. Quæ cum ita sint, undenam fidem suanı Musulmani habeant, equidem nescio, nec ex ulla re ante Mohametem ab Abrahamo repe- tenda videtur Musulmanorum fides; sed ipse istius doctrine auctor est, et quæcunque docuit, e suo ingenio, non a Deo accepta, docuit. C Quod autem Musulmani dicunt, scriptum esse Mohametis nomen in Evangelio, cum Christus de co dixerit: Edico vobis, venturum esse post me apostolum et prophetam, cui Mohametis nomen, ‣ sed expulsum esse ex Evangelio invidia Christia- D norum, age, etiam de hac re videamus : ac spero equidem, verum non in occulto fore, inodo attente audias. Tres legislatores sunt, qui leges generales constituerunt : Moyses, quem Helræorum natio secuta est; Christus, quem secutæ sunt omnes gentes et major pars Hebræorum, ad fidem ejus conversa, siquidem qui fidem ejus non amplexi sunt Judæi, iis qui eam amplexi sunt, longe pau- ciores sunt et, prope dicam, facili opera numerandi; atque Mohametes, quem musulmani secuti sunt. præter hos tres, qui legem constituerit ac docue- rit, nemo est. Jaun Moysem quidem a Deo missum esse, in confesso est. Statim ab initio, cum esset adhuc in Ægypto, signa et miracula magna edidit atque Ægyptum plagis ingentibus castigavit, per- terruit et domuit, ac futura ut propheta prædixit, ita locutus: Si dimissurus es populum Dei, dimitte eum ; sin minus, illa vel illa tibi et omni Ægypto eventura sunt. Atque pollicitus Pharao, facturum se jussum Domini, benigne habitus est • Moyse, cui ita faciendi a Deo data erat potestas. Post hæc Moyses gravi brachio gentem Hebræo- rum ex Ægypto et servitio Pharaonis eduxit, et perseqnentem eos Pharaonem cum toto exercitu ejug in mari Rubro submersit. Deinde in regione deserta annos quadraginta oberrans miracula innumera edidit. Et vero coram cunctis Hebræis ju montem Sina ascendit, Judæis ita eum cohor- tatis : Ascende in montem et disce Dei volunta - tem ; nos enim vocem Dei audire non sustinemus, ne moriamur. › Itaque populus procul a monte adstabat, cum metu ac tremore Deum cam Moyse colloquentem adorantes. Moyses audita verba Dei statim communicavit cum Hebræis, mandataque illico Geri cœpta sunt. Nec per totos illos quadra- ginta annos castra moverunt injussa Domini. Moy- ses enim, ait Scriptura, loquebatur, ac Deus re- spondebat voce. Multis igitur cum signis et mira- culis legein Judaris dedit, quam illi acceperunt et adorarunt: veneratique sunt legem a Moyse datam ut legem Dei.

Ηλθεν ὁ Χριστὸς, καὶ εἶχε τὰς παρὰ πάντων Α' ἐν τοῖς ἔμπροσθεν περὶ τούτου εἴπωμεν, ἀλλ' οὐκ τῶν προφητῶν μαρτυρίας. Καὶ ὁ μὲν Μωϋσῆς ἔλαβε τὴν μαρτυρίαν ὀγδοηκοντούτης τοσούτων γὰρ ἐτῶν εὑρίσκετο ὁπότε προσετάγη παρά Θεοῦ ἐξᾶραι τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἐξ Αἰγύπτου· ὁ δὲ Χρι στὸς εἶχε τὰς μαρτυρίας ἀπὸ καταβολής κόσμου, πρὶν ἢ γεννηθῆναι αὐτόν· ἀπὸ γὰρ τοῦ ᾽Αβραὰμ ἤρξαντο ἀναφαίνεσθαι αἱ τοῦ Χριστοῦ μαρτυρίαι, καθὼς ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ἀποδέδεικται. Γεννηθεὶς δὲ πάλιν ἐμαρτυρήθη τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πα- πρὸς μαρτυρίαν μίαν καὶ δίς· ἐποίησε δὲ καὶ θαύ ματα οὐ κατὰ τὸν Μωϋσέα ἐν Αἰγύπτῳ καὶ ἐν τῇ ἐρήμῳ, ἀλλὰ μεγάλα καὶ ὑπὲρ φύσιν, καὶ το· σούτῳ ἐκείνων μείζονα όσον διαφέρει Δεσπότης Σούλου. Καὶ μετὰ τὰς πολλὰς ἐκείνας μαρτυρίας καὶ τὰ ἄπειρα καὶ ὑπὲρ φύσιν θαύματα ἔκτοτε · ἐξεδόθη ὁ τοῦ Εὐαγγελίου νόμος, καὶ προσεκύνησαν καὶ ἡσπάσαντο αὐτὸν πάντα τὰ ἔθνη, πᾶσα ἡ οἰ 'κουμένη, καὶ ἐπίστευσαν εἰς τὸν Χριστὸν τὸν δόντα τὸ Εὐαγγέλιον. Ὁ δὲ Μωάμεθ οὑτοσὶ πόθεν λαβὼν τὰς μαρτυ- ρίας ἐδίδαξε τὰ ῥήματα ἅπερ ἐδίδαξεν, ἤτοι δίγμα- τα, καὶ ἐξέδωκε τὸν νόμον τοῖ; Μουσουλμάνοις ; Πάντως οὐκ ἄλλοθεν ἢ αὐτὸς ἀφ' ἑαυτοῦ ἐστὶν ὁ μαρτυρῶν περὶ αὐτοῦ· εἰς γὰρ πᾶσαν τὴν θείαν Γραφὴν οὐκ ἀναφαίνεται περὶ αὐτοῦ μαρτυρία, ἀλλὰ τοὐναντίον. Ο γὰρ Μωϋσῆς οὕτως εἴρηκε περὶ τοῦ Χριστοῦ πρὸς τὸν τῶν Εβραίων λαὸν, ὅτι ᾿Αναστήσει Κύριος ὁ Θεὸς προφήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν ὡς ἐμέ· πᾶσα ψυχή, ἥτις οὐκ ἀκούσεται τοῦ προφήτου ἐκείνου, ἐξολοθρευθήσεται. Κἂν γοῦν καὶ ς ὀκνήσομεν πάλιν εἰπεῖν περὶ αὐτῶν· ἐν γὰρ τῷ εἰπεῖν τὸν προφήτην Μωϋσῆν ὅτι Προφήτην ἀνα- στήσει Κύριος ὁ Θεὸς ἐκ τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν, ἔδειξεν ὅτι ἐκ τῶν Ἰουδαίων ἐστὶν ὁ μέλλων ἐλθεῖν προφή της καὶ ἐκείνου ἀκούσονται· ἄλλου δὲ ἐλθόντος οὐ παραδέξονται αὐτὸν, ἀλλὰ καὶ μακράν που διώξου σιν αὐτὸν ἐξ αὐτῶν. Λέγει ὁ Χριστὸς περὶ Ιωάννου τοῦ υἱοῦ Ζαχαρίου, μαρτυρῶν αὐτὴν προ φήτην καὶ μέγιστον προφήτην, ὅτι Πάντες οἱ προσ φῆται ἕως Ἰωάννου προεφήτευσαν, ἀπὸ δὲ τοῦ Ιωάννου ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ εὐαγγελίζεται. Οράς πῶς ὁ μὲν Μωϋσῆς παραγγέλλει τῷ γένει τῶν Εβραίων ὡς ἕνα μόνον τὸν ἐκ τοῦ γένους τῶν Εβραίων ἐλθόντα προφήτην δέξωνται, ἄλλον οὐδαμῶς, ἀλλὰ καὶ πάντες οἱ προφῆται ἐκ τοῦ γένους τῶν Ἰουδαίων εἰσίν· ὁ δὲ Χριστὸς πάλιν καθαρώτερον είρηκεν ὅτι πάντες οἱ προφῆται ἕως Ἰωάννου, καὶ πλέον οὐχί. Διὰ τοῦτο ὁ μὴ ἔχων μαρτυρίαν παρὰ Θεοῦ καὶ τῶν προφητῶν καὶ αὐτῆς τῆς θείας Γραφῆς, προφήτης οὐκ ἔστι παρὰ Θεοῦ ὁ Μωάμεθ ἄρα μὴ ἔχων τὴν ἀπὸ τῆς θείας Γραφῆς μαρτυρίαν, οὐκ ἔστιν ἀπεσταλμένος παρὰ Θεοῦ. Οὐ μόνον δὲ τοῦτο εἴρηκεν ὁ Χριστὸς τὸ, Πάντες οἱ προφῆται ἕως Ἰωάννου καὶ περαιτέρω οὐκ ἔσονται· ἀλλὰ καὶ ἔτι σημεῖον γνωρίσματος δέδωκε τοῖς πᾶσιν οὕτως εἰπών· « Προσέχετε ἀπὸ τῶν ψει· δοπροφητῶν, οἱ τινες ἔρχονται πρὸς ὑμᾶς ἐν ἐνδύ- μασι προβάτων, ἔσωθεν δέ εἰσι λύκοι άρπαγε;· ἀπὸ τῶν καρπῶν αὐτῶν ἐπιγνώσεσος αὐτούς. » Σκεψε μεθα τοίνυν τἷς ἐστιν ὁ καρπὸς τοῦ παρὰ τοῦ Μωά GEORGH IHRANTZE Venit Christus habuitque omnium prophetarum Testimonia. Moyses testimonium accepit anno æla. tis octogesimo; tot enim annos natus erat, cum jassus est a Deo, filios Israelis ex Ægypto educere ; Christus autern testimonia habuit inde a mundo condito, ante quam natus esset. Nam inde ab Abrahamo testimonia Christi fieri cœpta sunt, quemadmodum supra docuimus. Natus autem Dei Patris testimonium semel atque iterum ex- pertus est; ediditque miracula non qualia in Ægypto et regione deserta Moyses edidit, sed magna et naturam excedentia, tantoque illis - ma jora, quanto servus a Domino distat. Ac post mulia hæc testimonia et infinita naturamque su- perantia miracula constituta est lex Evangelii, quam adorarunt et amplexæ sunt omnes gentes omnisque orbis terrarum, ac professi sunt, qui constituit legem, Christum. · B Mohametes iste autem undenam testimonia nac- tus præcepta sive dogmata docuit, quæ docuit, con- \ stituitque legem Musulmanis? Omnino e nullo alio misi e semetipso de se testimonium habuit. In tota enim sacra Scriptura nullum comparet de illo testi- monium, imo alia, quæ ei contraria sint. Μ.yses enim de Christo ad Hebræorum populum ita locu- tus est: Excitabit Deus Dominus e fratribus meis prophetam, sicut me, atque omnis anima, quæ non audict illum prophetam, pessumdabitur. › De qua re etiamsi jam supra diximus, non recusali- mus tamen de eadem iterum dicere. Moyses igitur, cum dicit: Deus Dominus e fratribus meis pro- phetam excitabit, › declaravit, e Judæis fore, qui futurus esset, prophetam, cùmque iis audiendum esse; alium autem ne reciperent, imo longe a se propellerent. Christus de Joanne, Zachariæ filio, dicit, prophetam eum, et summum prophetam esso testatus: Omnes prophetæ ad Joannem usque vati- cinati sunt, sed inde a Joanne regnum Dei nuntia- tur. › Vides, quare Moyses llebræorum genti edi- D xerit, ut unum modo prophetam ex ipsorum natio- ne oriundum reciperent, nullum alium, cum tamen omnes prophetæ Judæi essent. Ac Christus rursus clarius prophetas omnes ad Joannem usque fuisse, nec fore ullum post, dixit. Jam vero, qui non a Deo rec a prophetis nec ommino a sacra Scriptura testimonium habet propheta, a Deo non est: quare Mohametes, cum non habeat a sacra Scriptura le- stimonium, non est a Deo missus. At vero Christus non solum hoc dixit, omnes prophetas ad Johannem usque fuisse, nec fore ullum postea, sed etiam signum cunctis indicavit, bis verbis: ‹ Cavete vobis a pseudoprophetis, qui veste ovili induti vos adeunt, intus rapaces lupi sunt. E fructibus agnoscetis cos. Examinemus jam qua-

Ηλθεν ὁ Χριστὸς, καὶ εἶχε τὰς παρὰ πάντων Α' ἐν τοῖς ἔμπροσθεν περὶ τούτου εἴπωμεν, ἀλλ' οὐκ τῶν προφητῶν μαρτυρίας. Καὶ ὁ μὲν Μωϋσῆς ἔλαβε τὴν μαρτυρίαν ὀγδοηκοντούτης τοσούτων γὰρ ἐτῶν εὑρίσκετο ὁπότε προσετάγη παρά Θεοῦ ἐξᾶραι τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἐξ Αἰγύπτου· ὁ δὲ Χρι στὸς εἶχε τὰς μαρτυρίας ἀπὸ καταβολής κόσμου, πρὶν ἢ γεννηθῆναι αὐτόν· ἀπὸ γὰρ τοῦ ᾽Αβραὰμ ἤρξαντο ἀναφαίνεσθαι αἱ τοῦ Χριστοῦ μαρτυρίαι, καθὼς ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ἀποδέδεικται. Γεννηθεὶς δὲ πάλιν ἐμαρτυρήθη τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πα- πρὸς μαρτυρίαν μίαν καὶ δίς· ἐποίησε δὲ καὶ θαύ ματα οὐ κατὰ τὸν Μωϋσέα ἐν Αἰγύπτῳ καὶ ἐν τῇ ἐρήμῳ, ἀλλὰ μεγάλα καὶ ὑπὲρ φύσιν, καὶ το· σούτῳ ἐκείνων μείζονα όσον διαφέρει Δεσπότης Σούλου. Καὶ μετὰ τὰς πολλὰς ἐκείνας μαρτυρίας καὶ τὰ ἄπειρα καὶ ὑπὲρ φύσιν θαύματα ἔκτοτε · ἐξεδόθη ὁ τοῦ Εὐαγγελίου νόμος, καὶ προσεκύνησαν καὶ ἡσπάσαντο αὐτὸν πάντα τὰ ἔθνη, πᾶσα ἡ οἰ 'κουμένη, καὶ ἐπίστευσαν εἰς τὸν Χριστὸν τὸν δόντα τὸ Εὐαγγέλιον. Ὁ δὲ Μωάμεθ οὑτοσὶ πόθεν λαβὼν τὰς μαρτυ- ρίας ἐδίδαξε τὰ ῥήματα ἅπερ ἐδίδαξεν, ἤτοι δίγμα- τα, καὶ ἐξέδωκε τὸν νόμον τοῖ; Μουσουλμάνοις ; Πάντως οὐκ ἄλλοθεν ἢ αὐτὸς ἀφ' ἑαυτοῦ ἐστὶν ὁ μαρτυρῶν περὶ αὐτοῦ· εἰς γὰρ πᾶσαν τὴν θείαν Γραφὴν οὐκ ἀναφαίνεται περὶ αὐτοῦ μαρτυρία, ἀλλὰ τοὐναντίον. Ο γὰρ Μωϋσῆς οὕτως εἴρηκε περὶ τοῦ Χριστοῦ πρὸς τὸν τῶν Εβραίων λαὸν, ὅτι ᾿Αναστήσει Κύριος ὁ Θεὸς προφήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν ὡς ἐμέ· πᾶσα ψυχή, ἥτις οὐκ ἀκούσεται τοῦ προφήτου ἐκείνου, ἐξολοθρευθήσεται. Κἂν γοῦν καὶ ς ὀκνήσομεν πάλιν εἰπεῖν περὶ αὐτῶν· ἐν γὰρ τῷ εἰπεῖν τὸν προφήτην Μωϋσῆν ὅτι Προφήτην ἀνα- στήσει Κύριος ὁ Θεὸς ἐκ τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν, ἔδειξεν ὅτι ἐκ τῶν Ἰουδαίων ἐστὶν ὁ μέλλων ἐλθεῖν προφή της καὶ ἐκείνου ἀκούσονται· ἄλλου δὲ ἐλθόντος οὐ παραδέξονται αὐτὸν, ἀλλὰ καὶ μακράν που διώξου σιν αὐτὸν ἐξ αὐτῶν. Λέγει ὁ Χριστὸς περὶ Ιωάννου τοῦ υἱοῦ Ζαχαρίου, μαρτυρῶν αὐτὴν προ φήτην καὶ μέγιστον προφήτην, ὅτι Πάντες οἱ προσ φῆται ἕως Ἰωάννου προεφήτευσαν, ἀπὸ δὲ τοῦ Ιωάννου ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ εὐαγγελίζεται. Οράς πῶς ὁ μὲν Μωϋσῆς παραγγέλλει τῷ γένει τῶν Εβραίων ὡς ἕνα μόνον τὸν ἐκ τοῦ γένους τῶν Εβραίων ἐλθόντα προφήτην δέξωνται, ἄλλον οὐδαμῶς, ἀλλὰ καὶ πάντες οἱ προφῆται ἐκ τοῦ γένους τῶν Ἰουδαίων εἰσίν· ὁ δὲ Χριστὸς πάλιν καθαρώτερον είρηκεν ὅτι πάντες οἱ προφῆται ἕως Ἰωάννου, καὶ πλέον οὐχί. Διὰ τοῦτο ὁ μὴ ἔχων μαρτυρίαν παρὰ Θεοῦ καὶ τῶν προφητῶν καὶ αὐτῆς τῆς θείας Γραφῆς, προφήτης οὐκ ἔστι παρὰ Θεοῦ ὁ Μωάμεθ ἄρα μὴ ἔχων τὴν ἀπὸ τῆς θείας Γραφῆς μαρτυρίαν, οὐκ ἔστιν ἀπεσταλμένος παρὰ Θεοῦ. Οὐ μόνον δὲ τοῦτο εἴρηκεν ὁ Χριστὸς τὸ, Πάντες οἱ προφῆται ἕως Ἰωάννου καὶ περαιτέρω οὐκ ἔσονται· ἀλλὰ καὶ ἔτι σημεῖον γνωρίσματος δέδωκε τοῖς πᾶσιν οὕτως εἰπών· « Προσέχετε ἀπὸ τῶν ψει· δοπροφητῶν, οἱ τινες ἔρχονται πρὸς ὑμᾶς ἐν ἐνδύ- μασι προβάτων, ἔσωθεν δέ εἰσι λύκοι άρπαγε;· ἀπὸ τῶν καρπῶν αὐτῶν ἐπιγνώσεσος αὐτούς. » Σκεψε μεθα τοίνυν τἷς ἐστιν ὁ καρπὸς τοῦ παρὰ τοῦ Μωά GEORGH IHRANTZE Venit Christus habuitque omnium prophetarum Testimonia. Moyses testimonium accepit anno æla. tis octogesimo; tot enim annos natus erat, cum jassus est a Deo, filios Israelis ex Ægypto educere ; Christus autern testimonia habuit inde a mundo condito, ante quam natus esset. Nam inde ab Abrahamo testimonia Christi fieri cœpta sunt, quemadmodum supra docuimus. Natus autem Dei Patris testimonium semel atque iterum ex- pertus est; ediditque miracula non qualia in Ægypto et regione deserta Moyses edidit, sed magna et naturam excedentia, tantoque illis - ma jora, quanto servus a Domino distat. Ac post mulia hæc testimonia et infinita naturamque su- perantia miracula constituta est lex Evangelii, quam adorarunt et amplexæ sunt omnes gentes omnisque orbis terrarum, ac professi sunt, qui constituit legem, Christum. · B Mohametes iste autem undenam testimonia nac- tus præcepta sive dogmata docuit, quæ docuit, con- \ stituitque legem Musulmanis? Omnino e nullo alio misi e semetipso de se testimonium habuit. In tota enim sacra Scriptura nullum comparet de illo testi- monium, imo alia, quæ ei contraria sint. Μ.yses enim de Christo ad Hebræorum populum ita locu- tus est: Excitabit Deus Dominus e fratribus meis prophetam, sicut me, atque omnis anima, quæ non audict illum prophetam, pessumdabitur. › De qua re etiamsi jam supra diximus, non recusali- mus tamen de eadem iterum dicere. Moyses igitur, cum dicit: Deus Dominus e fratribus meis pro- phetam excitabit, › declaravit, e Judæis fore, qui futurus esset, prophetam, cùmque iis audiendum esse; alium autem ne reciperent, imo longe a se propellerent. Christus de Joanne, Zachariæ filio, dicit, prophetam eum, et summum prophetam esso testatus: Omnes prophetæ ad Joannem usque vati- cinati sunt, sed inde a Joanne regnum Dei nuntia- tur. › Vides, quare Moyses llebræorum genti edi- D xerit, ut unum modo prophetam ex ipsorum natio- ne oriundum reciperent, nullum alium, cum tamen omnes prophetæ Judæi essent. Ac Christus rursus clarius prophetas omnes ad Joannem usque fuisse, nec fore ullum post, dixit. Jam vero, qui non a Deo rec a prophetis nec ommino a sacra Scriptura testimonium habet propheta, a Deo non est: quare Mohametes, cum non habeat a sacra Scriptura le- stimonium, non est a Deo missus. At vero Christus non solum hoc dixit, omnes prophetas ad Johannem usque fuisse, nec fore ullum postea, sed etiam signum cunctis indicavit, bis verbis: ‹ Cavete vobis a pseudoprophetis, qui veste ovili induti vos adeunt, intus rapaces lupi sunt. E fructibus agnoscetis cos. Examinemus jam qua-

μεθ δοθέντος νόμου· καὶ τούτου ἀκριβῶς ἐξεται Ανῶν οἱ τούτου μαθηταὶ καὶ οἱ ἐκείνων διάδοχοι, σθέντος φανερωθήσεται ἡ ἀλήθεια. Ο Μωάμεθ λέγει· ο Ἐγὼ οὐκ ἦλθον διὰ θαυμάτων δοῦναι τὴν νόμον, ἀλλὰ διὰ σπάθης καὶ ξίφου;· καὶ οἱ μὴ ὑποκύψαντες τῷ ἡμετέρῳ νόμῳ, ὅς ἐστι παρά Θεοῦ, θανάτῳ ἀποθανέτωσαν, * φόρους διδό τωσαν, καὶ διδομένων τῶν φόρων μενέτωσαν ἐν τῇ πίστει αὐτῶν. » Καὶ εἰ μὲν οὐκ ἦν τὸ Εὐαγγέλιον ἅγιον καὶ δίκαιον καὶ ὀρθὸν, δικαίως καὶ πρεπόντως ἔμελλεν ἐλθεῖν νομοθέτης &ς διδάξει τὴν ἀλήθειαν τοῖς ἀνθρώποις καί δικαιοσύνην· εἰ δὲ δίκαιον καὶ ἅγιον ἦν, ἀτελὲς δὲ ὅμως, καὶ οὕτως πάλιν τὸ αὐτὸ ἦν δίκαιον καὶ πρέπον, ἵνα ἐλθὼν νομοθέτης ἀνα- πληρώσῃ τὸ ὀστέρημα τοῦ Εὐαγγελίου. Επεὶ δὲ ἅγιον καὶ δίκαιον καὶ τέλειον καὶ ὀρθὸν καὶ λέγεται καὶ ἔστι, μαρτυρεῖ δὲ καὶ ὁ Μωάμεθ περὶ αὐτοῦ καὶ ὁμολογεῖ καὶ λέγει ὅτι τὸ Εὐαγγέλιον ἀπὸ Θεοῦ ἐστὶ δεδομένον καὶ ἅγιον καὶ πλήρες καὶ εὐθὲς, τίς χρεία λοιπὸν νομοθέτου ἑτέρου; Πάντως οὐδεμία, καὶ λοιπὸν ἄκαιρος καὶ ἄχρηστος ἡ τοῦ Μωάμεθ νομοθεσία· τοῦ γὰρ ὀρθοῦ κατὰ πάντα οὐδὲν ὀρθό- τερον, καὶ τοῦ τελείου οὐδὲν τελειότερον, καὶ τῆς ἀληθείας οὐδὲν ἀληθέστερον. Αλλ' ὅμως ἐξετάσαν τις ἴδωμεν τί βούλονται τὰ τοῦ νομοθέτου ῥήματα. - Πάντως οὐδὲν, ἀλλ᾽ ἡ κατανοήσας ἑαυτὸν ὅτι μα- κράν που εὑρίσκεται τῆς ἐνεργείας τῶν θαυμάτων, βουλόμενος κρύψαι τὴν ἑαυτοῦ ἀσθένειαν, μή ποτε παρὰ τῶν ἀνθρώπων εὕρῃ κατάγνωσιν, εἶπεν ὅτι Οὐκ ἦλθον δοῦναι τὸν νόμον διὰ θαυμάτων ἀλλὰ διὰ ξίφους καὶ σπάθης· ὡς καὶ ἐν ταῖς διαλέξεσιν ἐνο- μοθέτησεν ἵνα μὴ διαλέγωνται μετὰ τῶν Χριστια- πάντως οὐ δι' ἄλλο τι ἢ ἵνα μὴ ἐλεγχθῇ ἡ ἐκείνων ματαιότης. Τι δὲ δοῦναι τὸν νόμον μετά ξίφους καὶ σπάθης φόνους πάντως καὶ ἁρπαγάς διδάσκει. Καὶ τίς ἤκουσε τῶν ἀνθρώπων πιστεῦ· αἱ τινα βίᾳ ; ἡ πίστις τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ νοῦ ἐστί· καὶ ἐπεὶ ἡ ψυχὴ καὶ ὁ νοῦς πραγμά ἐστιν ἀδούλωτον, πῶς ὁ ποιήσας αὐτὰ Θεὸς ἐλεύθερα πέμψειν έμελλεν νομοθέτην βιάσαι αὐτά, ὥσπερ ἐπιλαθόμενος τοῦ ἔργου αὐτοῦ; Η γὰρ πίστις θελήσει και προαιρέ σει καὶ τῇ ἐλευθερίᾳ τῆς ψυχῆς καὶ τῇ γνώσει αὐτῆς γίνεται, ἀλλοτρόπως δὲ οὐδαμῶς. Τὸ γὰρ σώμα δουλοῦται καὶ δεσμεῖται καὶ ἔστιν ὅτε καὶ τὰ μὴ θέλοντα πράττειν· ἐπὶ δὲ τῆς ψυχῆς οὐχ οὕτως, ἀλλὰ θελήσει καὶ κρίσει και γνώσει καὶ προαιρέσει. Καὶ τῶν πιστευόντων αὐτῷ ἐν κρίσει καὶ ἀληθεία ἔστιν ὁ Θεός· καρδιογνώστης γάρ ἐστιν· οὐδὲ γὰρ βλέπει εἰς πρόσωπον, ἀλλ᾽ εἰς καρδίαν. Καὶ ἅπερ τὰ ἄλογα ζῶα νόμῳ φύσεως οὐ ποιοῦσι, ταῦτα δ Μωάμεθ νομοθετεί. Τίς γὰρ οἶδε λέοντα λέοντα φα- γόντα, ἢ ἄρχτον ἄρκτον, ἢ πάρδαλιν πάρδαλιν; Οὗτος δὲ ἀναφανδὴν διδάσκε: φονεύειν τὸν ἄνθρωπον ἄνθρω πον. Καὶ τίς μάταιος, ὅστις μέλλει δέξασθαι τοῦτον εἶναι ἀπὸ Θεοῦ; Οὐδὲ γὰρ ἁρπαγὰς καὶ φίνους διδάσκει Θεός. Πρὸς τούτοις ὅτι καὶ κακία κακίας ἀλλάσσεται. Λέγει γὰρ ὅτι "Η ἀποθανέτωσαν ἡ φύσ ρους διδότωσαν, καὶ ἀλλάσσεται φόνος φιλοχρηματία. Οὐ μόνον δὲ καὶ μέχρι τούτου ή κακία έστη, ἀλλὰ καὶ περαιτέρω προέδη. Τί γὰρ τῆς τοιαύτης ὠμότητος καὶ μισανθρωπίας χεῖρον γένοιτ' ἄν, ὥστε φονεύειν μηδὲν ἠδικηκότας; Καὶ γὰρ ἐπάταν ἀπέλω CHRONICON MAJUS. LIB. IV. -- C B lis sit fructus a Mohamete constitutæ legis: qua re bene illustrata, verum apertum erit. Mohametes ita de se profitetur: Equidem non veni, miraculis legem constitutum, sed euse et gladio: et qui non subjicient se legi nostræ, quæ a Deo est, aut capite nsultantur, aut pendunto stipendia, et pensis stipen - diis perseveranto in religione sua. Si Evangelium non fuisset sanctum, justum et verum, æquum et consentaneum fuisset, alium venturum esse legisla - torem, qui quid verum et justum esset, homines do- ceret; aut si justum sanctumque, sed imperfectum fuisset, rursus æquum et par fuisset, ut legislator quispiam expleret lacunain Evangelii. Sed cum san ctum, justum, perfectum rectumque et sit et habea tur, atque ipse testetur ac dicat Mobametes, Evange- lium a Deo datum, justum, perfectum et verum esse, quid alio præterea legislatore opus est? Plane nulla atque inepta et inutilis Mohametis lex est. Recto enim nibil rectius, perfecto nihil perfectius, vero nihil verius est. Sed tamen exa- minemus, quid sibi velint legislatoris dieta. Nullam aliam ob causam, nisi quod longe abesse se son- tiret a miraculorum faciendorum potestate, imbe- cillitatem autem suam occultare vellet, ne in vitu-, peria hominum incurreret, sese non miraculis, se:l ense et gladio legem constitutum venisse dixit : sicut idem, ne cum Christianis discipuli sui et qui D ¡is successuri essent disputarent, nulla alia de cau- sa vetuit, nisi propterea, ne confutaretur corum) vanitas. Ense autem et gladio legem constituere cædes et rapinas exercere est. At quis unquam au- divit, vi coactum quemquam fidem amplexum esse? Fides animi et mentis est. Jam cum auimus ac mens servitii expertes sint, quomodo qui libera ea fecit, Deus legislatorem ad vim iis inferendam mittat, tanquam oblitus operis sui ? Fides enim voluntate et optione, animique arbitrio et cognitione, n«c ulla alia re, efficitur. Nam corpus quidem in servitium redigitur et vincitur, facitque 10.1 nunquam, quae nolis: mens non item, sed agit semper e voluntat, judicio, cognitione et a:- bitrio. Adeo Deus prudenter et vere se pro- filentium Deus est. Corda enim novit, nec per- sonam, sed corda respicit. Quod bruta: bestiae non faciunt, id Mohametes lege sancit. Quis enim leo- nem a leone, aut ursum ab urso, aut pantheram panthera devoratum audivit? Sed iste aperte præ- cipit, ut homo hominem occidat. Quis igitur tam stultus sit, qui istum a Deo missum credat? De is non præcipit rapinas et cædes. Deinde ab eodem malum malo remittitur. Dicit enim, ut aut capite multentur, aut stipendia pendant, remittiturque car- des cupiditate labend: Nec vero al hoc duut:al pravitatis, sed etiam ulterius processum est. Quid

μεθ δοθέντος νόμου· καὶ τούτου ἀκριβῶς ἐξεται Ανῶν οἱ τούτου μαθηταὶ καὶ οἱ ἐκείνων διάδοχοι, σθέντος φανερωθήσεται ἡ ἀλήθεια. Ο Μωάμεθ λέγει· ο Ἐγὼ οὐκ ἦλθον διὰ θαυμάτων δοῦναι τὴν νόμον, ἀλλὰ διὰ σπάθης καὶ ξίφου;· καὶ οἱ μὴ ὑποκύψαντες τῷ ἡμετέρῳ νόμῳ, ὅς ἐστι παρά Θεοῦ, θανάτῳ ἀποθανέτωσαν, * φόρους διδό τωσαν, καὶ διδομένων τῶν φόρων μενέτωσαν ἐν τῇ πίστει αὐτῶν. » Καὶ εἰ μὲν οὐκ ἦν τὸ Εὐαγγέλιον ἅγιον καὶ δίκαιον καὶ ὀρθὸν, δικαίως καὶ πρεπόντως ἔμελλεν ἐλθεῖν νομοθέτης &ς διδάξει τὴν ἀλήθειαν τοῖς ἀνθρώποις καί δικαιοσύνην· εἰ δὲ δίκαιον καὶ ἅγιον ἦν, ἀτελὲς δὲ ὅμως, καὶ οὕτως πάλιν τὸ αὐτὸ ἦν δίκαιον καὶ πρέπον, ἵνα ἐλθὼν νομοθέτης ἀνα- πληρώσῃ τὸ ὀστέρημα τοῦ Εὐαγγελίου. Επεὶ δὲ ἅγιον καὶ δίκαιον καὶ τέλειον καὶ ὀρθὸν καὶ λέγεται καὶ ἔστι, μαρτυρεῖ δὲ καὶ ὁ Μωάμεθ περὶ αὐτοῦ καὶ ὁμολογεῖ καὶ λέγει ὅτι τὸ Εὐαγγέλιον ἀπὸ Θεοῦ ἐστὶ δεδομένον καὶ ἅγιον καὶ πλήρες καὶ εὐθὲς, τίς χρεία λοιπὸν νομοθέτου ἑτέρου; Πάντως οὐδεμία, καὶ λοιπὸν ἄκαιρος καὶ ἄχρηστος ἡ τοῦ Μωάμεθ νομοθεσία· τοῦ γὰρ ὀρθοῦ κατὰ πάντα οὐδὲν ὀρθό- τερον, καὶ τοῦ τελείου οὐδὲν τελειότερον, καὶ τῆς ἀληθείας οὐδὲν ἀληθέστερον. Αλλ' ὅμως ἐξετάσαν τις ἴδωμεν τί βούλονται τὰ τοῦ νομοθέτου ῥήματα. - Πάντως οὐδὲν, ἀλλ᾽ ἡ κατανοήσας ἑαυτὸν ὅτι μα- κράν που εὑρίσκεται τῆς ἐνεργείας τῶν θαυμάτων, βουλόμενος κρύψαι τὴν ἑαυτοῦ ἀσθένειαν, μή ποτε παρὰ τῶν ἀνθρώπων εὕρῃ κατάγνωσιν, εἶπεν ὅτι Οὐκ ἦλθον δοῦναι τὸν νόμον διὰ θαυμάτων ἀλλὰ διὰ ξίφους καὶ σπάθης· ὡς καὶ ἐν ταῖς διαλέξεσιν ἐνο- μοθέτησεν ἵνα μὴ διαλέγωνται μετὰ τῶν Χριστια- πάντως οὐ δι' ἄλλο τι ἢ ἵνα μὴ ἐλεγχθῇ ἡ ἐκείνων ματαιότης. Τι δὲ δοῦναι τὸν νόμον μετά ξίφους καὶ σπάθης φόνους πάντως καὶ ἁρπαγάς διδάσκει. Καὶ τίς ἤκουσε τῶν ἀνθρώπων πιστεῦ· αἱ τινα βίᾳ ; ἡ πίστις τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ νοῦ ἐστί· καὶ ἐπεὶ ἡ ψυχὴ καὶ ὁ νοῦς πραγμά ἐστιν ἀδούλωτον, πῶς ὁ ποιήσας αὐτὰ Θεὸς ἐλεύθερα πέμψειν έμελλεν νομοθέτην βιάσαι αὐτά, ὥσπερ ἐπιλαθόμενος τοῦ ἔργου αὐτοῦ; Η γὰρ πίστις θελήσει και προαιρέ σει καὶ τῇ ἐλευθερίᾳ τῆς ψυχῆς καὶ τῇ γνώσει αὐτῆς γίνεται, ἀλλοτρόπως δὲ οὐδαμῶς. Τὸ γὰρ σώμα δουλοῦται καὶ δεσμεῖται καὶ ἔστιν ὅτε καὶ τὰ μὴ θέλοντα πράττειν· ἐπὶ δὲ τῆς ψυχῆς οὐχ οὕτως, ἀλλὰ θελήσει καὶ κρίσει και γνώσει καὶ προαιρέσει. Καὶ τῶν πιστευόντων αὐτῷ ἐν κρίσει καὶ ἀληθεία ἔστιν ὁ Θεός· καρδιογνώστης γάρ ἐστιν· οὐδὲ γὰρ βλέπει εἰς πρόσωπον, ἀλλ᾽ εἰς καρδίαν. Καὶ ἅπερ τὰ ἄλογα ζῶα νόμῳ φύσεως οὐ ποιοῦσι, ταῦτα δ Μωάμεθ νομοθετεί. Τίς γὰρ οἶδε λέοντα λέοντα φα- γόντα, ἢ ἄρχτον ἄρκτον, ἢ πάρδαλιν πάρδαλιν; Οὗτος δὲ ἀναφανδὴν διδάσκε: φονεύειν τὸν ἄνθρωπον ἄνθρω πον. Καὶ τίς μάταιος, ὅστις μέλλει δέξασθαι τοῦτον εἶναι ἀπὸ Θεοῦ; Οὐδὲ γὰρ ἁρπαγὰς καὶ φίνους διδάσκει Θεός. Πρὸς τούτοις ὅτι καὶ κακία κακίας ἀλλάσσεται. Λέγει γὰρ ὅτι "Η ἀποθανέτωσαν ἡ φύσ ρους διδότωσαν, καὶ ἀλλάσσεται φόνος φιλοχρηματία. Οὐ μόνον δὲ καὶ μέχρι τούτου ή κακία έστη, ἀλλὰ καὶ περαιτέρω προέδη. Τί γὰρ τῆς τοιαύτης ὠμότητος καὶ μισανθρωπίας χεῖρον γένοιτ' ἄν, ὥστε φονεύειν μηδὲν ἠδικηκότας; Καὶ γὰρ ἐπάταν ἀπέλω CHRONICON MAJUS. LIB. IV. -- C B lis sit fructus a Mohamete constitutæ legis: qua re bene illustrata, verum apertum erit. Mohametes ita de se profitetur: Equidem non veni, miraculis legem constitutum, sed euse et gladio: et qui non subjicient se legi nostræ, quæ a Deo est, aut capite nsultantur, aut pendunto stipendia, et pensis stipen - diis perseveranto in religione sua. Si Evangelium non fuisset sanctum, justum et verum, æquum et consentaneum fuisset, alium venturum esse legisla - torem, qui quid verum et justum esset, homines do- ceret; aut si justum sanctumque, sed imperfectum fuisset, rursus æquum et par fuisset, ut legislator quispiam expleret lacunain Evangelii. Sed cum san ctum, justum, perfectum rectumque et sit et habea tur, atque ipse testetur ac dicat Mobametes, Evange- lium a Deo datum, justum, perfectum et verum esse, quid alio præterea legislatore opus est? Plane nulla atque inepta et inutilis Mohametis lex est. Recto enim nibil rectius, perfecto nihil perfectius, vero nihil verius est. Sed tamen exa- minemus, quid sibi velint legislatoris dieta. Nullam aliam ob causam, nisi quod longe abesse se son- tiret a miraculorum faciendorum potestate, imbe- cillitatem autem suam occultare vellet, ne in vitu-, peria hominum incurreret, sese non miraculis, se:l ense et gladio legem constitutum venisse dixit : sicut idem, ne cum Christianis discipuli sui et qui D ¡is successuri essent disputarent, nulla alia de cau- sa vetuit, nisi propterea, ne confutaretur corum) vanitas. Ense autem et gladio legem constituere cædes et rapinas exercere est. At quis unquam au- divit, vi coactum quemquam fidem amplexum esse? Fides animi et mentis est. Jam cum auimus ac mens servitii expertes sint, quomodo qui libera ea fecit, Deus legislatorem ad vim iis inferendam mittat, tanquam oblitus operis sui ? Fides enim voluntate et optione, animique arbitrio et cognitione, n«c ulla alia re, efficitur. Nam corpus quidem in servitium redigitur et vincitur, facitque 10.1 nunquam, quae nolis: mens non item, sed agit semper e voluntat, judicio, cognitione et a:- bitrio. Adeo Deus prudenter et vere se pro- filentium Deus est. Corda enim novit, nec per- sonam, sed corda respicit. Quod bruta: bestiae non faciunt, id Mohametes lege sancit. Quis enim leo- nem a leone, aut ursum ab urso, aut pantheram panthera devoratum audivit? Sed iste aperte præ- cipit, ut homo hominem occidat. Quis igitur tam stultus sit, qui istum a Deo missum credat? De is non præcipit rapinas et cædes. Deinde ab eodem malum malo remittitur. Dicit enim, ut aut capite multentur, aut stipendia pendant, remittiturque car- des cupiditate labend: Nec vero al hoc duut:al pravitatis, sed etiam ulterius processum est. Quid

μεθ δοθέντος νόμου· καὶ τούτου ἀκριβῶς ἐξεται Ανῶν οἱ τούτου μαθηταὶ καὶ οἱ ἐκείνων διάδοχοι, σθέντος φανερωθήσεται ἡ ἀλήθεια. Ο Μωάμεθ λέγει· ο Ἐγὼ οὐκ ἦλθον διὰ θαυμάτων δοῦναι τὴν νόμον, ἀλλὰ διὰ σπάθης καὶ ξίφου;· καὶ οἱ μὴ ὑποκύψαντες τῷ ἡμετέρῳ νόμῳ, ὅς ἐστι παρά Θεοῦ, θανάτῳ ἀποθανέτωσαν, * φόρους διδό τωσαν, καὶ διδομένων τῶν φόρων μενέτωσαν ἐν τῇ πίστει αὐτῶν. » Καὶ εἰ μὲν οὐκ ἦν τὸ Εὐαγγέλιον ἅγιον καὶ δίκαιον καὶ ὀρθὸν, δικαίως καὶ πρεπόντως ἔμελλεν ἐλθεῖν νομοθέτης &ς διδάξει τὴν ἀλήθειαν τοῖς ἀνθρώποις καί δικαιοσύνην· εἰ δὲ δίκαιον καὶ ἅγιον ἦν, ἀτελὲς δὲ ὅμως, καὶ οὕτως πάλιν τὸ αὐτὸ ἦν δίκαιον καὶ πρέπον, ἵνα ἐλθὼν νομοθέτης ἀνα- πληρώσῃ τὸ ὀστέρημα τοῦ Εὐαγγελίου. Επεὶ δὲ ἅγιον καὶ δίκαιον καὶ τέλειον καὶ ὀρθὸν καὶ λέγεται καὶ ἔστι, μαρτυρεῖ δὲ καὶ ὁ Μωάμεθ περὶ αὐτοῦ καὶ ὁμολογεῖ καὶ λέγει ὅτι τὸ Εὐαγγέλιον ἀπὸ Θεοῦ ἐστὶ δεδομένον καὶ ἅγιον καὶ πλήρες καὶ εὐθὲς, τίς χρεία λοιπὸν νομοθέτου ἑτέρου; Πάντως οὐδεμία, καὶ λοιπὸν ἄκαιρος καὶ ἄχρηστος ἡ τοῦ Μωάμεθ νομοθεσία· τοῦ γὰρ ὀρθοῦ κατὰ πάντα οὐδὲν ὀρθό- τερον, καὶ τοῦ τελείου οὐδὲν τελειότερον, καὶ τῆς ἀληθείας οὐδὲν ἀληθέστερον. Αλλ' ὅμως ἐξετάσαν τις ἴδωμεν τί βούλονται τὰ τοῦ νομοθέτου ῥήματα. - Πάντως οὐδὲν, ἀλλ᾽ ἡ κατανοήσας ἑαυτὸν ὅτι μα- κράν που εὑρίσκεται τῆς ἐνεργείας τῶν θαυμάτων, βουλόμενος κρύψαι τὴν ἑαυτοῦ ἀσθένειαν, μή ποτε παρὰ τῶν ἀνθρώπων εὕρῃ κατάγνωσιν, εἶπεν ὅτι Οὐκ ἦλθον δοῦναι τὸν νόμον διὰ θαυμάτων ἀλλὰ διὰ ξίφους καὶ σπάθης· ὡς καὶ ἐν ταῖς διαλέξεσιν ἐνο- μοθέτησεν ἵνα μὴ διαλέγωνται μετὰ τῶν Χριστια- πάντως οὐ δι' ἄλλο τι ἢ ἵνα μὴ ἐλεγχθῇ ἡ ἐκείνων ματαιότης. Τι δὲ δοῦναι τὸν νόμον μετά ξίφους καὶ σπάθης φόνους πάντως καὶ ἁρπαγάς διδάσκει. Καὶ τίς ἤκουσε τῶν ἀνθρώπων πιστεῦ· αἱ τινα βίᾳ ; ἡ πίστις τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ νοῦ ἐστί· καὶ ἐπεὶ ἡ ψυχὴ καὶ ὁ νοῦς πραγμά ἐστιν ἀδούλωτον, πῶς ὁ ποιήσας αὐτὰ Θεὸς ἐλεύθερα πέμψειν έμελλεν νομοθέτην βιάσαι αὐτά, ὥσπερ ἐπιλαθόμενος τοῦ ἔργου αὐτοῦ; Η γὰρ πίστις θελήσει και προαιρέ σει καὶ τῇ ἐλευθερίᾳ τῆς ψυχῆς καὶ τῇ γνώσει αὐτῆς γίνεται, ἀλλοτρόπως δὲ οὐδαμῶς. Τὸ γὰρ σώμα δουλοῦται καὶ δεσμεῖται καὶ ἔστιν ὅτε καὶ τὰ μὴ θέλοντα πράττειν· ἐπὶ δὲ τῆς ψυχῆς οὐχ οὕτως, ἀλλὰ θελήσει καὶ κρίσει και γνώσει καὶ προαιρέσει. Καὶ τῶν πιστευόντων αὐτῷ ἐν κρίσει καὶ ἀληθεία ἔστιν ὁ Θεός· καρδιογνώστης γάρ ἐστιν· οὐδὲ γὰρ βλέπει εἰς πρόσωπον, ἀλλ᾽ εἰς καρδίαν. Καὶ ἅπερ τὰ ἄλογα ζῶα νόμῳ φύσεως οὐ ποιοῦσι, ταῦτα δ Μωάμεθ νομοθετεί. Τίς γὰρ οἶδε λέοντα λέοντα φα- γόντα, ἢ ἄρχτον ἄρκτον, ἢ πάρδαλιν πάρδαλιν; Οὗτος δὲ ἀναφανδὴν διδάσκε: φονεύειν τὸν ἄνθρωπον ἄνθρω πον. Καὶ τίς μάταιος, ὅστις μέλλει δέξασθαι τοῦτον εἶναι ἀπὸ Θεοῦ; Οὐδὲ γὰρ ἁρπαγὰς καὶ φίνους διδάσκει Θεός. Πρὸς τούτοις ὅτι καὶ κακία κακίας ἀλλάσσεται. Λέγει γὰρ ὅτι "Η ἀποθανέτωσαν ἡ φύσ ρους διδότωσαν, καὶ ἀλλάσσεται φόνος φιλοχρηματία. Οὐ μόνον δὲ καὶ μέχρι τούτου ή κακία έστη, ἀλλὰ καὶ περαιτέρω προέδη. Τί γὰρ τῆς τοιαύτης ὠμότητος καὶ μισανθρωπίας χεῖρον γένοιτ' ἄν, ὥστε φονεύειν μηδὲν ἠδικηκότας; Καὶ γὰρ ἐπάταν ἀπέλω CHRONICON MAJUS. LIB. IV. -- C B lis sit fructus a Mohamete constitutæ legis: qua re bene illustrata, verum apertum erit. Mohametes ita de se profitetur: Equidem non veni, miraculis legem constitutum, sed euse et gladio: et qui non subjicient se legi nostræ, quæ a Deo est, aut capite nsultantur, aut pendunto stipendia, et pensis stipen - diis perseveranto in religione sua. Si Evangelium non fuisset sanctum, justum et verum, æquum et consentaneum fuisset, alium venturum esse legisla - torem, qui quid verum et justum esset, homines do- ceret; aut si justum sanctumque, sed imperfectum fuisset, rursus æquum et par fuisset, ut legislator quispiam expleret lacunain Evangelii. Sed cum san ctum, justum, perfectum rectumque et sit et habea tur, atque ipse testetur ac dicat Mobametes, Evange- lium a Deo datum, justum, perfectum et verum esse, quid alio præterea legislatore opus est? Plane nulla atque inepta et inutilis Mohametis lex est. Recto enim nibil rectius, perfecto nihil perfectius, vero nihil verius est. Sed tamen exa- minemus, quid sibi velint legislatoris dieta. Nullam aliam ob causam, nisi quod longe abesse se son- tiret a miraculorum faciendorum potestate, imbe- cillitatem autem suam occultare vellet, ne in vitu-, peria hominum incurreret, sese non miraculis, se:l ense et gladio legem constitutum venisse dixit : sicut idem, ne cum Christianis discipuli sui et qui D ¡is successuri essent disputarent, nulla alia de cau- sa vetuit, nisi propterea, ne confutaretur corum) vanitas. Ense autem et gladio legem constituere cædes et rapinas exercere est. At quis unquam au- divit, vi coactum quemquam fidem amplexum esse? Fides animi et mentis est. Jam cum auimus ac mens servitii expertes sint, quomodo qui libera ea fecit, Deus legislatorem ad vim iis inferendam mittat, tanquam oblitus operis sui ? Fides enim voluntate et optione, animique arbitrio et cognitione, n«c ulla alia re, efficitur. Nam corpus quidem in servitium redigitur et vincitur, facitque 10.1 nunquam, quae nolis: mens non item, sed agit semper e voluntat, judicio, cognitione et a:- bitrio. Adeo Deus prudenter et vere se pro- filentium Deus est. Corda enim novit, nec per- sonam, sed corda respicit. Quod bruta: bestiae non faciunt, id Mohametes lege sancit. Quis enim leo- nem a leone, aut ursum ab urso, aut pantheram panthera devoratum audivit? Sed iste aperte præ- cipit, ut homo hominem occidat. Quis igitur tam stultus sit, qui istum a Deo missum credat? De is non præcipit rapinas et cædes. Deinde ab eodem malum malo remittitur. Dicit enim, ut aut capite multentur, aut stipendia pendant, remittiturque car- des cupiditate labend: Nec vero al hoc duut:al pravitatis, sed etiam ulterius processum est. Quid

μεθ δοθέντος νόμου· καὶ τούτου ἀκριβῶς ἐξεται Ανῶν οἱ τούτου μαθηταὶ καὶ οἱ ἐκείνων διάδοχοι, σθέντος φανερωθήσεται ἡ ἀλήθεια. Ο Μωάμεθ λέγει· ο Ἐγὼ οὐκ ἦλθον διὰ θαυμάτων δοῦναι τὴν νόμον, ἀλλὰ διὰ σπάθης καὶ ξίφου;· καὶ οἱ μὴ ὑποκύψαντες τῷ ἡμετέρῳ νόμῳ, ὅς ἐστι παρά Θεοῦ, θανάτῳ ἀποθανέτωσαν, * φόρους διδό τωσαν, καὶ διδομένων τῶν φόρων μενέτωσαν ἐν τῇ πίστει αὐτῶν. » Καὶ εἰ μὲν οὐκ ἦν τὸ Εὐαγγέλιον ἅγιον καὶ δίκαιον καὶ ὀρθὸν, δικαίως καὶ πρεπόντως ἔμελλεν ἐλθεῖν νομοθέτης &ς διδάξει τὴν ἀλήθειαν τοῖς ἀνθρώποις καί δικαιοσύνην· εἰ δὲ δίκαιον καὶ ἅγιον ἦν, ἀτελὲς δὲ ὅμως, καὶ οὕτως πάλιν τὸ αὐτὸ ἦν δίκαιον καὶ πρέπον, ἵνα ἐλθὼν νομοθέτης ἀνα- πληρώσῃ τὸ ὀστέρημα τοῦ Εὐαγγελίου. Επεὶ δὲ ἅγιον καὶ δίκαιον καὶ τέλειον καὶ ὀρθὸν καὶ λέγεται καὶ ἔστι, μαρτυρεῖ δὲ καὶ ὁ Μωάμεθ περὶ αὐτοῦ καὶ ὁμολογεῖ καὶ λέγει ὅτι τὸ Εὐαγγέλιον ἀπὸ Θεοῦ ἐστὶ δεδομένον καὶ ἅγιον καὶ πλήρες καὶ εὐθὲς, τίς χρεία λοιπὸν νομοθέτου ἑτέρου; Πάντως οὐδεμία, καὶ λοιπὸν ἄκαιρος καὶ ἄχρηστος ἡ τοῦ Μωάμεθ νομοθεσία· τοῦ γὰρ ὀρθοῦ κατὰ πάντα οὐδὲν ὀρθό- τερον, καὶ τοῦ τελείου οὐδὲν τελειότερον, καὶ τῆς ἀληθείας οὐδὲν ἀληθέστερον. Αλλ' ὅμως ἐξετάσαν τις ἴδωμεν τί βούλονται τὰ τοῦ νομοθέτου ῥήματα. - Πάντως οὐδὲν, ἀλλ᾽ ἡ κατανοήσας ἑαυτὸν ὅτι μα- κράν που εὑρίσκεται τῆς ἐνεργείας τῶν θαυμάτων, βουλόμενος κρύψαι τὴν ἑαυτοῦ ἀσθένειαν, μή ποτε παρὰ τῶν ἀνθρώπων εὕρῃ κατάγνωσιν, εἶπεν ὅτι Οὐκ ἦλθον δοῦναι τὸν νόμον διὰ θαυμάτων ἀλλὰ διὰ ξίφους καὶ σπάθης· ὡς καὶ ἐν ταῖς διαλέξεσιν ἐνο- μοθέτησεν ἵνα μὴ διαλέγωνται μετὰ τῶν Χριστια- πάντως οὐ δι' ἄλλο τι ἢ ἵνα μὴ ἐλεγχθῇ ἡ ἐκείνων ματαιότης. Τι δὲ δοῦναι τὸν νόμον μετά ξίφους καὶ σπάθης φόνους πάντως καὶ ἁρπαγάς διδάσκει. Καὶ τίς ἤκουσε τῶν ἀνθρώπων πιστεῦ· αἱ τινα βίᾳ ; ἡ πίστις τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ νοῦ ἐστί· καὶ ἐπεὶ ἡ ψυχὴ καὶ ὁ νοῦς πραγμά ἐστιν ἀδούλωτον, πῶς ὁ ποιήσας αὐτὰ Θεὸς ἐλεύθερα πέμψειν έμελλεν νομοθέτην βιάσαι αὐτά, ὥσπερ ἐπιλαθόμενος τοῦ ἔργου αὐτοῦ; Η γὰρ πίστις θελήσει και προαιρέ σει καὶ τῇ ἐλευθερίᾳ τῆς ψυχῆς καὶ τῇ γνώσει αὐτῆς γίνεται, ἀλλοτρόπως δὲ οὐδαμῶς. Τὸ γὰρ σώμα δουλοῦται καὶ δεσμεῖται καὶ ἔστιν ὅτε καὶ τὰ μὴ θέλοντα πράττειν· ἐπὶ δὲ τῆς ψυχῆς οὐχ οὕτως, ἀλλὰ θελήσει καὶ κρίσει και γνώσει καὶ προαιρέσει. Καὶ τῶν πιστευόντων αὐτῷ ἐν κρίσει καὶ ἀληθεία ἔστιν ὁ Θεός· καρδιογνώστης γάρ ἐστιν· οὐδὲ γὰρ βλέπει εἰς πρόσωπον, ἀλλ᾽ εἰς καρδίαν. Καὶ ἅπερ τὰ ἄλογα ζῶα νόμῳ φύσεως οὐ ποιοῦσι, ταῦτα δ Μωάμεθ νομοθετεί. Τίς γὰρ οἶδε λέοντα λέοντα φα- γόντα, ἢ ἄρχτον ἄρκτον, ἢ πάρδαλιν πάρδαλιν; Οὗτος δὲ ἀναφανδὴν διδάσκε: φονεύειν τὸν ἄνθρωπον ἄνθρω πον. Καὶ τίς μάταιος, ὅστις μέλλει δέξασθαι τοῦτον εἶναι ἀπὸ Θεοῦ; Οὐδὲ γὰρ ἁρπαγὰς καὶ φίνους διδάσκει Θεός. Πρὸς τούτοις ὅτι καὶ κακία κακίας ἀλλάσσεται. Λέγει γὰρ ὅτι "Η ἀποθανέτωσαν ἡ φύσ ρους διδότωσαν, καὶ ἀλλάσσεται φόνος φιλοχρηματία. Οὐ μόνον δὲ καὶ μέχρι τούτου ή κακία έστη, ἀλλὰ καὶ περαιτέρω προέδη. Τί γὰρ τῆς τοιαύτης ὠμότητος καὶ μισανθρωπίας χεῖρον γένοιτ' ἄν, ὥστε φονεύειν μηδὲν ἠδικηκότας; Καὶ γὰρ ἐπάταν ἀπέλω CHRONICON MAJUS. LIB. IV. -- C B lis sit fructus a Mohamete constitutæ legis: qua re bene illustrata, verum apertum erit. Mohametes ita de se profitetur: Equidem non veni, miraculis legem constitutum, sed euse et gladio: et qui non subjicient se legi nostræ, quæ a Deo est, aut capite nsultantur, aut pendunto stipendia, et pensis stipen - diis perseveranto in religione sua. Si Evangelium non fuisset sanctum, justum et verum, æquum et consentaneum fuisset, alium venturum esse legisla - torem, qui quid verum et justum esset, homines do- ceret; aut si justum sanctumque, sed imperfectum fuisset, rursus æquum et par fuisset, ut legislator quispiam expleret lacunain Evangelii. Sed cum san ctum, justum, perfectum rectumque et sit et habea tur, atque ipse testetur ac dicat Mobametes, Evange- lium a Deo datum, justum, perfectum et verum esse, quid alio præterea legislatore opus est? Plane nulla atque inepta et inutilis Mohametis lex est. Recto enim nibil rectius, perfecto nihil perfectius, vero nihil verius est. Sed tamen exa- minemus, quid sibi velint legislatoris dieta. Nullam aliam ob causam, nisi quod longe abesse se son- tiret a miraculorum faciendorum potestate, imbe- cillitatem autem suam occultare vellet, ne in vitu-, peria hominum incurreret, sese non miraculis, se:l ense et gladio legem constitutum venisse dixit : sicut idem, ne cum Christianis discipuli sui et qui D ¡is successuri essent disputarent, nulla alia de cau- sa vetuit, nisi propterea, ne confutaretur corum) vanitas. Ense autem et gladio legem constituere cædes et rapinas exercere est. At quis unquam au- divit, vi coactum quemquam fidem amplexum esse? Fides animi et mentis est. Jam cum auimus ac mens servitii expertes sint, quomodo qui libera ea fecit, Deus legislatorem ad vim iis inferendam mittat, tanquam oblitus operis sui ? Fides enim voluntate et optione, animique arbitrio et cognitione, n«c ulla alia re, efficitur. Nam corpus quidem in servitium redigitur et vincitur, facitque 10.1 nunquam, quae nolis: mens non item, sed agit semper e voluntat, judicio, cognitione et a:- bitrio. Adeo Deus prudenter et vere se pro- filentium Deus est. Corda enim novit, nec per- sonam, sed corda respicit. Quod bruta: bestiae non faciunt, id Mohametes lege sancit. Quis enim leo- nem a leone, aut ursum ab urso, aut pantheram panthera devoratum audivit? Sed iste aperte præ- cipit, ut homo hominem occidat. Quis igitur tam stultus sit, qui istum a Deo missum credat? De is non præcipit rapinas et cædes. Deinde ab eodem malum malo remittitur. Dicit enim, ut aut capite multentur, aut stipendia pendant, remittiturque car- des cupiditate labend: Nec vero al hoc duut:al pravitatis, sed etiam ulterius processum est. Quid

βωσι Μουσουλμάνοι προς πόλεμον καὶ ἐν τῷ πολέμῳ ἢ τοὺς θεοὺς ἀπέρχονται καὶ μετὰ τῶν θεῶν εὑρίσκον τέσῃ τις ἐξ αὐτῶν, οὐ λογίζονται ἑαυτοὺς ἀξίου; μέμψεως ὡς αἰτίους τοῦ πολέμου, ἀλλ' ἐπὶ τὸ νεκρὸν σῶμα τοῦ πεπτωκότος σφάττουσι ζῶντας, ὅσους ἂν δυνηθῇ ἕκαστος· καὶ ὅσον πλείους κτείνει, τοσοῦτον λογίζονται ὠφέλειαν τῆς τοῦ τεθνεῶτος ψυχῆς. Εἰ δ᾽ ἴσως οὐκ ἔχει ἀνθρώπους εἰς ἐξουσίαν αὐτοῦ ὁ βουλόμενος βοηθῆσαι τῇ τοῦ τεθνεώτος ψυχῇ, ἐξω- νεῖται Χριστιανούς, εἴπερ εὕροι, καὶ ἡ ἐπάνω του νεκροῦ σώματος σφάττει αὐτοὺς ἢ ἐπὶ τῷ τάφῳ αὐτοῦ. Καὶ ὁ ταῦτα νομοθετῶν πῶς ἐπὶ Θεοῦ; Ετι νομοθετεῖ ὅτι ὁ δοὺς τῇ πόρνῃ μίσθωμα καὶ κοιμηθείς μετ' αὐτῆς οὐχ ἁμαρτάνει· καὶ ὁ βιασά μενος παρθένον ἁμαρτάνει, ὁ δὲ μετὰ τῆς θελήσεως αὐτῆς κοιμηθείς μετ' αὐτῆς οὐχ ἁμαρτάνει καὶ ἐὰν αἰχμαλωτίδας τις λάβῃ ἐν πολέμῳ, ἔξεστιν ἐπ' αὐταῖς ποιῆσαι δ βούλεται ἀκωλύτως. Ο γοῦν πορνείας καὶ παρθενοφορίας νομοθετῶν τῶς ἀπὸ Θεοῦ ; ται εἰς τὰς τῶν μακαρίων νήσους καὶ μετ' αὐτῶν συναγάλλονται· τῶν δὲ κακῶς ἐνθάδε βιωσάντων καὶ ἀκαθάρτων καὶ μεμολυσμένων ἀπελθόντων αἱ τούτων ψυχαὶ εἰς ζοφώδεις καὶ σκοτεινούς ἀπέρχον ται τόπους καὶ εἰς τὸν ποταμὸν τὸν Πυριφλεγέ θοντα. Καὶ οἱ μὲν εἰδωλολάτραι Έλληνες έλεγον ταῦτα· ὁ δὲ Μωάμεθ,ός ονομάζει ἑαυτὸν ὀρθόδοξων καὶ πλησίον τοῦ Θεοῦ εὑρισκόμενον, λέγει καὶ νομοθετεῖ τοιαῦτα ἀτοπήματα αἰσχρά, καὶ οὐκ ἔχει ἐνθύμησιν ὅλως ὅτι ταῦτα πάντα ὀργῆς καὶ ἀποστροφῆς ἔργα καὶ τῆς ἁμαρτίας ἀποτελέσματά εἰσι. Πρὸ γὰρ τῆς παραβάσεως καὶ ἁμαρτίας του Ἀδὰμ ποῦ λουτρά, ποῦ ὅλως οἰκήματα, που αἱ πολλαὶ γυναῖκες; ᾿Αλλὰ μετὰ τὴν ἁμαρτίαν καὶ τὴν κατάραν επανέστη τὸ σῶμα ὥσπερ θηρίον κατὰ τῆς ψυχῆς τῆς μὴ ἐχούσης καθολικῶς τὴν τοῦ Θεοῦ ἐπίσκεψιν. Ισχυσε τὸ σῶμα, καὶ κατέσπασε την ψυχὴν ἀπὸ τοῦ ὕψους καὶ τοῦ μεγαλείου αὐτῆς καὶ κατήγαγεν εἰς τὰς παραλόγους καὶ ματαίας σωμα τικὰς ἐπιθυμίας καὶ ἡδονάς· καὶ ὥσπερ ἀνδράσι δου, οὕτως κατεδουλώθη ἡ ψυχὴ εἰς τὰς σωματικά; ἐρέξεις· εἰ γοῦν μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνά- στασιν οὐδὲν μέλλουσιν εὑρεῖν οἱ κατὰ ἀποδοχή τοῦ Θεοῦ πολιτευσάμενοι άνθρωποι τὴν μακαρίαν ἐκείνην ζωὴν ἣν ὁ προπάτωρ εἶχεν 'Αδάμ πρὸ τῆς παραβάσεως καὶ ἀπώλεσεν, ἀλλὰ πάλιν τὴν αὐτὴν ζωὴν μέλλουσι εὑρεῖν ἣν εἶχε μετὰ τὴν κατάραν, οὐαὶ τοῖς ἀνθρώποις ἐκείνοις. Καὶ τὸ δὴ χείριστον Καὶ τὸ δὴ χείριστον ὅτι τοὺς κατὰ τὴν ἀποδοχὴν τοῦ Θεοῦ περιπατήσαντας ἐν τῷ παρόντι αἰῶνι μετὰ τὴν ἐνθάδε ἀποδίωσιν αὐτῶν λουτρὰ καὶ οἴκους περικαλλεῖς καὶ γυναῖκας παρθένους ὅτι πολλὰς ὑπισχνείται δοθήσεσθαι ἑκάστῳ παρὰ Θεοῦ. Καὶ ὅπερ οἱ τῶν εἰδωλολατρῶν Ἑλλήνων ὀνομαζό μενο: θεολόγοι οὐκ εἶπον οὐδὲ ἐνόμισαν εἶναι, ταῦτα ὁ Μωάμεθ ανακεκαλυμμένῳ τῷ προσώπων νομοθετεί. Ἐκεῖνοι γὰρ οὕτως λέγουσιν, ὅτι οἱ μὲν καλῶς ἐνα θάδε βιώσαντες, ἐπὰν ἀποθάνωσι καὶ καθαρῶς ἀποδημήσωσιν αἱ ψυχαὶ ἀπὸ τῶν σωμάτων, εἰς ὅτι οὐδὲ μέχρι τῆς ταλαιπώρου ἐκείνης καὶ ἐπαρά- Εt GEORGII PARANTZA B C in beatorum insulis cum iisdemque lætari: con- tra qui male hic vixerint et impuri atque inquinati excesserint, horum animas in loca tenebrosa el obscura et Pyriphlegetontem fluvium abire. Hæ igitur Græci idololatræ dixerunt. Mohametes vero, qui se orthodoxum esse et coram Deo stetisse jat- tat, probat docetque fœdas istas nugas, nec ullo modo sentit, quam omnes hæ res libidinosæ et de- testandæ sint et peccatum consecutæ. Ante Adami enim peccatum et delictum ubinam balneæ, ubinam omnino ædes, ubinam multæ feminæ? sed post pec- catum et exsecrationein corpus tanquam bestia men- ti, perfecta notione Dei non sustentatz, inhiabat, enim ista immanitate et sævitia cogitari crudelius potest, quam trucidare, qui nihil peccarunt? Quo- tiescunque enim ad pugnam procedunt Musulmani et eorum quis prælio occiditur, non se crimina- tione dignos putant, ut auctores belli, sed in occisi cadavere vivos trucidant, quot quisque potest, ac quanto quis plures necat, tanto majorem utilitatem fore putant ad animam occisi. Si non possidet ho- mines, qui mortui animæ opitulari studet, Chri- stianos, si quos reperit, coemit, eosque aut supra cadaver occisi, aut in sepulcro ejusdem jugulat. Talia qui præcipit quomodo a Deo missus sit? Do- cet idem, qui data pecunia cum meretrice concum- bat, eum non peccare; qui per vim virginem stu- D superabat eam, atque animam, ex altitudine et pret, eum peccare, qui autem cum consentiente concubat, non peccare; quas quis bello ceperit, ¡is ei uti licere, quemadmodum velit. Atqui stu- pra et virginum vitiationes qui probat, quomodo a Deo missus sit? Gravissimum autem est, quod qui ad voluntatem Dei in hac vita se composuerint, iis singulis post mortem balneas et ædes pulcherrimas virginesque plurimas a Deo datum iri pollicetur. quod Græ- corum idololatrarum theologi non dixerunt nec crediderunt, id Mohametes revelata fronte statuit. Illi enim ita aiunt, qui pulchre hic vixerint, eos post mortem, cum animi e corporum vinculis pu- ri excesserint, ad deos migrare et cum diis versari magnificentia dejectam, in vanas et insanas libidi- nes voluptatesque corporis adduxit; ac mancipi instar anima cupiditatibus corporis obstricta est. Quodsi, qui ad voluntatem Dei vixerunt homines, post resurrectionem mortuorum non inventuri sint beatam illam vitam, quam Adamus pater ante pec- catum egit atque amisit, sed eamdem rursus vitam, quam ille post exsecrationem toleravit, væ homi- pibus illis! Imo vero, quod miserrimum est, ne acquievit quidem in ærumnosa hac et exsecrata vi- ta Mohametis insania, ut hanc scilicet Deus justis daturum se esse promiserit, sed invenit vitam ma- lis longe insigniorem el vero turpem. Adamus enim post delictum et exsecrationem et e paradiso exsi-

βωσι Μουσουλμάνοι προς πόλεμον καὶ ἐν τῷ πολέμῳ ἢ τοὺς θεοὺς ἀπέρχονται καὶ μετὰ τῶν θεῶν εὑρίσκον τέσῃ τις ἐξ αὐτῶν, οὐ λογίζονται ἑαυτοὺς ἀξίου; μέμψεως ὡς αἰτίους τοῦ πολέμου, ἀλλ' ἐπὶ τὸ νεκρὸν σῶμα τοῦ πεπτωκότος σφάττουσι ζῶντας, ὅσους ἂν δυνηθῇ ἕκαστος· καὶ ὅσον πλείους κτείνει, τοσοῦτον λογίζονται ὠφέλειαν τῆς τοῦ τεθνεῶτος ψυχῆς. Εἰ δ᾽ ἴσως οὐκ ἔχει ἀνθρώπους εἰς ἐξουσίαν αὐτοῦ ὁ βουλόμενος βοηθῆσαι τῇ τοῦ τεθνεώτος ψυχῇ, ἐξω- νεῖται Χριστιανούς, εἴπερ εὕροι, καὶ ἡ ἐπάνω του νεκροῦ σώματος σφάττει αὐτοὺς ἢ ἐπὶ τῷ τάφῳ αὐτοῦ. Καὶ ὁ ταῦτα νομοθετῶν πῶς ἐπὶ Θεοῦ; Ετι νομοθετεῖ ὅτι ὁ δοὺς τῇ πόρνῃ μίσθωμα καὶ κοιμηθείς μετ' αὐτῆς οὐχ ἁμαρτάνει· καὶ ὁ βιασά μενος παρθένον ἁμαρτάνει, ὁ δὲ μετὰ τῆς θελήσεως αὐτῆς κοιμηθείς μετ' αὐτῆς οὐχ ἁμαρτάνει καὶ ἐὰν αἰχμαλωτίδας τις λάβῃ ἐν πολέμῳ, ἔξεστιν ἐπ' αὐταῖς ποιῆσαι δ βούλεται ἀκωλύτως. Ο γοῦν πορνείας καὶ παρθενοφορίας νομοθετῶν τῶς ἀπὸ Θεοῦ ; ται εἰς τὰς τῶν μακαρίων νήσους καὶ μετ' αὐτῶν συναγάλλονται· τῶν δὲ κακῶς ἐνθάδε βιωσάντων καὶ ἀκαθάρτων καὶ μεμολυσμένων ἀπελθόντων αἱ τούτων ψυχαὶ εἰς ζοφώδεις καὶ σκοτεινούς ἀπέρχον ται τόπους καὶ εἰς τὸν ποταμὸν τὸν Πυριφλεγέ θοντα. Καὶ οἱ μὲν εἰδωλολάτραι Έλληνες έλεγον ταῦτα· ὁ δὲ Μωάμεθ,ός ονομάζει ἑαυτὸν ὀρθόδοξων καὶ πλησίον τοῦ Θεοῦ εὑρισκόμενον, λέγει καὶ νομοθετεῖ τοιαῦτα ἀτοπήματα αἰσχρά, καὶ οὐκ ἔχει ἐνθύμησιν ὅλως ὅτι ταῦτα πάντα ὀργῆς καὶ ἀποστροφῆς ἔργα καὶ τῆς ἁμαρτίας ἀποτελέσματά εἰσι. Πρὸ γὰρ τῆς παραβάσεως καὶ ἁμαρτίας του Ἀδὰμ ποῦ λουτρά, ποῦ ὅλως οἰκήματα, που αἱ πολλαὶ γυναῖκες; ᾿Αλλὰ μετὰ τὴν ἁμαρτίαν καὶ τὴν κατάραν επανέστη τὸ σῶμα ὥσπερ θηρίον κατὰ τῆς ψυχῆς τῆς μὴ ἐχούσης καθολικῶς τὴν τοῦ Θεοῦ ἐπίσκεψιν. Ισχυσε τὸ σῶμα, καὶ κατέσπασε την ψυχὴν ἀπὸ τοῦ ὕψους καὶ τοῦ μεγαλείου αὐτῆς καὶ κατήγαγεν εἰς τὰς παραλόγους καὶ ματαίας σωμα τικὰς ἐπιθυμίας καὶ ἡδονάς· καὶ ὥσπερ ἀνδράσι δου, οὕτως κατεδουλώθη ἡ ψυχὴ εἰς τὰς σωματικά; ἐρέξεις· εἰ γοῦν μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνά- στασιν οὐδὲν μέλλουσιν εὑρεῖν οἱ κατὰ ἀποδοχή τοῦ Θεοῦ πολιτευσάμενοι άνθρωποι τὴν μακαρίαν ἐκείνην ζωὴν ἣν ὁ προπάτωρ εἶχεν 'Αδάμ πρὸ τῆς παραβάσεως καὶ ἀπώλεσεν, ἀλλὰ πάλιν τὴν αὐτὴν ζωὴν μέλλουσι εὑρεῖν ἣν εἶχε μετὰ τὴν κατάραν, οὐαὶ τοῖς ἀνθρώποις ἐκείνοις. Καὶ τὸ δὴ χείριστον Καὶ τὸ δὴ χείριστον ὅτι τοὺς κατὰ τὴν ἀποδοχὴν τοῦ Θεοῦ περιπατήσαντας ἐν τῷ παρόντι αἰῶνι μετὰ τὴν ἐνθάδε ἀποδίωσιν αὐτῶν λουτρὰ καὶ οἴκους περικαλλεῖς καὶ γυναῖκας παρθένους ὅτι πολλὰς ὑπισχνείται δοθήσεσθαι ἑκάστῳ παρὰ Θεοῦ. Καὶ ὅπερ οἱ τῶν εἰδωλολατρῶν Ἑλλήνων ὀνομαζό μενο: θεολόγοι οὐκ εἶπον οὐδὲ ἐνόμισαν εἶναι, ταῦτα ὁ Μωάμεθ ανακεκαλυμμένῳ τῷ προσώπων νομοθετεί. Ἐκεῖνοι γὰρ οὕτως λέγουσιν, ὅτι οἱ μὲν καλῶς ἐνα θάδε βιώσαντες, ἐπὰν ἀποθάνωσι καὶ καθαρῶς ἀποδημήσωσιν αἱ ψυχαὶ ἀπὸ τῶν σωμάτων, εἰς ὅτι οὐδὲ μέχρι τῆς ταλαιπώρου ἐκείνης καὶ ἐπαρά- Εt GEORGII PARANTZA B C in beatorum insulis cum iisdemque lætari: con- tra qui male hic vixerint et impuri atque inquinati excesserint, horum animas in loca tenebrosa el obscura et Pyriphlegetontem fluvium abire. Hæ igitur Græci idololatræ dixerunt. Mohametes vero, qui se orthodoxum esse et coram Deo stetisse jat- tat, probat docetque fœdas istas nugas, nec ullo modo sentit, quam omnes hæ res libidinosæ et de- testandæ sint et peccatum consecutæ. Ante Adami enim peccatum et delictum ubinam balneæ, ubinam omnino ædes, ubinam multæ feminæ? sed post pec- catum et exsecrationein corpus tanquam bestia men- ti, perfecta notione Dei non sustentatz, inhiabat, enim ista immanitate et sævitia cogitari crudelius potest, quam trucidare, qui nihil peccarunt? Quo- tiescunque enim ad pugnam procedunt Musulmani et eorum quis prælio occiditur, non se crimina- tione dignos putant, ut auctores belli, sed in occisi cadavere vivos trucidant, quot quisque potest, ac quanto quis plures necat, tanto majorem utilitatem fore putant ad animam occisi. Si non possidet ho- mines, qui mortui animæ opitulari studet, Chri- stianos, si quos reperit, coemit, eosque aut supra cadaver occisi, aut in sepulcro ejusdem jugulat. Talia qui præcipit quomodo a Deo missus sit? Do- cet idem, qui data pecunia cum meretrice concum- bat, eum non peccare; qui per vim virginem stu- D superabat eam, atque animam, ex altitudine et pret, eum peccare, qui autem cum consentiente concubat, non peccare; quas quis bello ceperit, ¡is ei uti licere, quemadmodum velit. Atqui stu- pra et virginum vitiationes qui probat, quomodo a Deo missus sit? Gravissimum autem est, quod qui ad voluntatem Dei in hac vita se composuerint, iis singulis post mortem balneas et ædes pulcherrimas virginesque plurimas a Deo datum iri pollicetur. quod Græ- corum idololatrarum theologi non dixerunt nec crediderunt, id Mohametes revelata fronte statuit. Illi enim ita aiunt, qui pulchre hic vixerint, eos post mortem, cum animi e corporum vinculis pu- ri excesserint, ad deos migrare et cum diis versari magnificentia dejectam, in vanas et insanas libidi- nes voluptatesque corporis adduxit; ac mancipi instar anima cupiditatibus corporis obstricta est. Quodsi, qui ad voluntatem Dei vixerunt homines, post resurrectionem mortuorum non inventuri sint beatam illam vitam, quam Adamus pater ante pec- catum egit atque amisit, sed eamdem rursus vitam, quam ille post exsecrationem toleravit, væ homi- pibus illis! Imo vero, quod miserrimum est, ne acquievit quidem in ærumnosa hac et exsecrata vi- ta Mohametis insania, ut hanc scilicet Deus justis daturum se esse promiserit, sed invenit vitam ma- lis longe insigniorem el vero turpem. Adamus enim post delictum et exsecrationem et e paradiso exsi-

του ζωῆς ἔστη ἡ τοῦ Μωάμεθ παραλογία, ἣν δήθεν Α καὶ μόνην γυναίκα ἔχων ἕκαστος, ἐσώθησαν ἀπὸ ἐπαγγέλλεται ὁ Θεὸς δώσειν τοῖς δικαίοις, ἀλλὰ πολλῷ τῷ χείρονι διαφέρουσαν καὶ αἰσχράν. Ὁ γάρ Αδάμ μετὰ τὴν παράβασιν καὶ τὴν κατάραν καὶ τὴν ἐξορίαν τὴν ἀπὸ τοῦ παραδείσου ἔγνω τὴν Ευαν· ἀλλὰ καὶ τοῦτο διὰ τὴν τεκνογονίαν, καὶ ἐτεκνοποίησε· πρὸ δὲ τῆς παραβάσεως ἀγγελικῶς Έξων. Όμως καὶ ὁ ᾿Αδάμ εἶπε, ἔγνω τὴν Εὔαν, ἀλλὰ καὶ αὖθις μία καὶ μόνη ευρίσκετο γυνὴ καὶ οὐ πολλαί. Οὔτε γὰρ ἐν ἄρσεν ἐποίησεν ὁ Θεὸς καὶ πολλὰ θήλεα, οὔτε πολλὰ ἄῤῥεια καὶ ἓν θῆλυ, ἀλλ᾽ ἓν ἄρσεν τὴν 'Αδὰμ καὶ ἐν θῆλυ τὴν Εὔαν ο πλη συνθέντος δὲ τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων καὶ πεσόν- της εἰς ἀσελγεῖς καὶ ἀθεμίτους πράξεις βαρύνθη ή Θεὸς καὶ ὠργίσθη κατ᾿ αὐτῶν, ὡς ὁ μακάριος ο Μωϋσῆς γράφων εὑρίσκεται ἐν τῷ βιβλίῳ τῆς Γεν νέσεως ὅτι εἶπεν ὁ Θεός· « Οὐ μὴ καταμείνῃ τὸ Πνεῦμά μου ἐπ' αὐτοὺς διὰ τὸ εἶναι αὐτοὺς σάρο κας, ο ὡς δῆθεν ὅλως σαρκικούς γεγονότας καὶ παντελῶς γηινους, οὐκ ἔχοντας μνήμην τοῦ ἀγαθοῦ καὶ εἰς ἀσελγεία; Εμπεσόντας. Τότε λέγει δ Θεὸς τῷ Νῶς, ο Ότι σε εὕρηκα δίκαιον ἐν ταύτῃ τῇ γενεᾷ, ποίησον κιβωτόν μετὰ ξύλων τοιάνδε καὶ τοιάνδε. › Καὶ ἐποίησε Νῶς τὴν κιβωτὸν κατὰ τὸ βῆμα Κυρίου. Καὶ εἰσῆλθε Νῶς εἰς τὴν κιβωτόν, καὶ οἱ τρεῖς υἱοὶ αὐτοῦ, Σήμ Χαμ Ιάφεθ. Καὶ εἰσῆλθεν ἡ γυνὴ τοῦ Νῶς εἰς τὴν κιβωτόν, καὶ αἱ τρεῖς γυναῖκες τῶν υἱῶν Νῶς. Ορᾷς πῶς ὁ Νῶς μὲν ἐμαρτυρήθη παρὰ τοῦ Θεοῦ δίκαιος ὁ ἔχων τὴν μίαν γυναίκα. Ἀλλὰ δὴ καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, ἀνὰ μίαν τῆς ὀργῆς τοῦ Θεοῦ· ἅπαν δὲ τὸ γένος τῶν ἀνα θρώπων ἀπέθανεν ὑπὸ τοῦ κατακλυσμοῦ τῶν ὑδά των. Πάντως καὶ τὴν πάντη ἀνόητον τοῦτο διδάσκει ὅτι μίαν καὶ μόνην γυναῖκά ἐστιν ἀπὸ τοῦ δικαίου ἔχειν τὸν ἄνθρωπον καὶ ἕνα μόνον ἄνδρα τὴν γυ ναίκα. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο μετὰ τὴν κατάραν ἐγένετο, διὰ τὴν τεκνογονίαν, ὡς εἴρηται. Ο δὲ Μωάμεθ διδάσκει ἀναφανδόν ὅτι ἡ παρὰ τοῦ Θεοῦ τοῖς δια καίοις ἀνταπόδοσις λουτρὰ καὶ γυναῖκες πολλαὶ ἐνὶ ἑκάστῳ καὶ οἶκοι περικαλλείς. Ο γοῦν ταῦτα νομο θετῶν πῶς ἀπὸ Θεοῦ ; Μάταιος δὲ ὁ ταῦτα παρα δεχόμενος καὶ πιστεύων ὅτι τὸ γεγονὸς δι' ὀργὴν τῷ ἁμαρτήσαντι πολυπλασιάζεται ἐν τῷ καιρῷ τῆς μισθαποδοσίας τοῦ καλοῦ καὶ ἀγαθοῦ τοῖς ἁγίοις καὶ δικαίοις. Καὶ πρότεξον τὰ γεγονότα. Λέγει ὁ Μωϋσῆς· « Καὶ εἰσῆλθε Νῶς εἰς τὴν κιβωτὸν καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ καὶ αἱ γυναῖκες τῶν υἱῶν αὐτοῦ. » Καὶ εἰς μὲν τὴν εἰπέλευ σιν λέγει· « Εἰσῆλθε Νῶς καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ καὶ αἱ γυναῖκες τῶν υἱῶν αὐτοῦ ·, εἰς δὲ τὴν ἐξέλευσιν οὐχ οὕτως ἀλλ'· . Ἐξῆλθε Νε καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ καὶ αἱ γυναῖκες τῶν υἱῶν αὐτοῦ μετ' αὐτοῦ, ὁ πάντως οὐδὲν ἕτερον δηλοῦντος τοῦ λόγου ἢ ὅτι κἂν καὶ μίαν μόνην γυναῖκά ἐστιν ἀπὸ δικαίου ἔχειν τὸν ἄνθρωπον, ἀλλ' ἔστιν ὅτε καὶ αὐτῆ; ἀπέχεσθαι πρέπον ἐστίν· ἐν γὰρ τῷ εἰπεῖν ὅτι Εἰσῆλθε Νῶς εἰς τὴν κινωτών καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, ἔδειξεν τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ οἷόν τι διατείχισμα χωρίζον τὸν Νώε ἀπὸ τῆς γυναικὸς - ο CHRONICON MAJUS. - LIB. IV. B C lium cum Eva concubuit, sed ob liberorum gene- rationem, atque generavit liberos. Aute delictum autem in angelorum modum vixerant. Sed tamen etiamsi cum Eva Adamus concubuit, unica tamen femina erat, non multæ. Etenim nec unum marem et multas feminas, nec multos mares et unain ſe- minam, sed unumi marem Adamum, et unam ſe- mina Evan Deus creavit. Aucto autem genere humano et ad facinora libidinosa et injusta decli- nante, indignabatur iisque irascebatur Deus, sicut divinns Moyses in libro Genesis scribit, Deum dixisse: Ne maneto super eos Spiritus meus, qui- nian caro sunt, hoc est plane libidinosi et terrestres facti sunt, atque veri bonique immemores, lasciviæ se dederunt. Tum Deus Noe dicit : « Quoniam te ju- stum hominem inveni in hoc genere, age, arcam li- gneam exstrue. › Exstruxit igitur Noc arcam e præ- cepto Domini, et intravit eam cum tribus filiis, Sem, Cham, Japheth: intravitque eamdem uxor Non cum tribus uxoribus filiorum Noæ. Vides, Deum Noæ ut justo homini testatum esse, quippe qui unam uxorem haberet. Nec vero ejusdem filii, qui et ipsi singuli singulas uxores haberent, ab ira Dei non servati sunt: cum omne genus humanum aquarum preluvie periret. Quæ res etiam stultissimum ho- minem docet, legitime unam uxorem virum, et ɑnum maritum feminam habere. Sed hoc quoque post exsecrationem factum est, ob liberorum gene- D rationem, ut diximus. At Mohametes aperte docet, a Deo justis pro præmio datum iri lavacra, et fem – Das singulis pluris et les pulcherrimas. Talia igitur qui lege sancit quomodo a Deo missus sit? Imo stultus est, qui ista probat, atque credit, quod libidinose fit, id tum, cum præmia bona et pulchra sanctis justisque dabuntur, peccanti multiplicatum iri. Attende vero, quæ porro lacta sint. Dicit Moy - ses: Atque ingressus est arcain Noe et filii ejus et uxor ejus et uxores filiorum ejus. » De ingres- sione igitur dicit: lugressus est Noe et filii ejus et uxores filiorum ejus ; de exitu autem non ita, sed: ‹ Egressus est Noe et uxor ejus et filii ejus eɩ uxores filiorum ejus cum eo. Quibus verbis nihil aliud significatur, nisi hoc, etiamsi unam uxorem legitimne vir habeat, nonnunquam tamen ea alisti- nendum ei esse. Nam cum dicit: Ingressus est Noe in arcam et filii ejus, filios ejus tanquan parietem Noam ab uxore ejus separantem posuit ; cum autem dicit : • Egressus est Noe et uxor ejus, astendit, dehinc nihil jam obstare, quominus uxo- ri jungatur. Idem dicendum est de filiis cjus eo- rumque. uxoribus. Enimvero ipse Moyses in mon- tem Sina ascendens edixit Judæis, ut sanctifica- rent se ad tertium diem usque et vestes lavarent, neve attingeret quisquam uxorem. Quin etiam ipse Adamus Evam conspicatus dixit: ‹ Hæc est os e meis ossibus, et caro e mea carne: quare homo

του ζωῆς ἔστη ἡ τοῦ Μωάμεθ παραλογία, ἣν δήθεν Α καὶ μόνην γυναίκα ἔχων ἕκαστος, ἐσώθησαν ἀπὸ ἐπαγγέλλεται ὁ Θεὸς δώσειν τοῖς δικαίοις, ἀλλὰ πολλῷ τῷ χείρονι διαφέρουσαν καὶ αἰσχράν. Ὁ γάρ Αδάμ μετὰ τὴν παράβασιν καὶ τὴν κατάραν καὶ τὴν ἐξορίαν τὴν ἀπὸ τοῦ παραδείσου ἔγνω τὴν Ευαν· ἀλλὰ καὶ τοῦτο διὰ τὴν τεκνογονίαν, καὶ ἐτεκνοποίησε· πρὸ δὲ τῆς παραβάσεως ἀγγελικῶς Έξων. Όμως καὶ ὁ ᾿Αδάμ εἶπε, ἔγνω τὴν Εὔαν, ἀλλὰ καὶ αὖθις μία καὶ μόνη ευρίσκετο γυνὴ καὶ οὐ πολλαί. Οὔτε γὰρ ἐν ἄρσεν ἐποίησεν ὁ Θεὸς καὶ πολλὰ θήλεα, οὔτε πολλὰ ἄῤῥεια καὶ ἓν θῆλυ, ἀλλ᾽ ἓν ἄρσεν τὴν 'Αδὰμ καὶ ἐν θῆλυ τὴν Εὔαν ο πλη συνθέντος δὲ τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων καὶ πεσόν- της εἰς ἀσελγεῖς καὶ ἀθεμίτους πράξεις βαρύνθη ή Θεὸς καὶ ὠργίσθη κατ᾿ αὐτῶν, ὡς ὁ μακάριος ο Μωϋσῆς γράφων εὑρίσκεται ἐν τῷ βιβλίῳ τῆς Γεν νέσεως ὅτι εἶπεν ὁ Θεός· « Οὐ μὴ καταμείνῃ τὸ Πνεῦμά μου ἐπ' αὐτοὺς διὰ τὸ εἶναι αὐτοὺς σάρο κας, ο ὡς δῆθεν ὅλως σαρκικούς γεγονότας καὶ παντελῶς γηινους, οὐκ ἔχοντας μνήμην τοῦ ἀγαθοῦ καὶ εἰς ἀσελγεία; Εμπεσόντας. Τότε λέγει δ Θεὸς τῷ Νῶς, ο Ότι σε εὕρηκα δίκαιον ἐν ταύτῃ τῇ γενεᾷ, ποίησον κιβωτόν μετὰ ξύλων τοιάνδε καὶ τοιάνδε. › Καὶ ἐποίησε Νῶς τὴν κιβωτὸν κατὰ τὸ βῆμα Κυρίου. Καὶ εἰσῆλθε Νῶς εἰς τὴν κιβωτόν, καὶ οἱ τρεῖς υἱοὶ αὐτοῦ, Σήμ Χαμ Ιάφεθ. Καὶ εἰσῆλθεν ἡ γυνὴ τοῦ Νῶς εἰς τὴν κιβωτόν, καὶ αἱ τρεῖς γυναῖκες τῶν υἱῶν Νῶς. Ορᾷς πῶς ὁ Νῶς μὲν ἐμαρτυρήθη παρὰ τοῦ Θεοῦ δίκαιος ὁ ἔχων τὴν μίαν γυναίκα. Ἀλλὰ δὴ καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, ἀνὰ μίαν τῆς ὀργῆς τοῦ Θεοῦ· ἅπαν δὲ τὸ γένος τῶν ἀνα θρώπων ἀπέθανεν ὑπὸ τοῦ κατακλυσμοῦ τῶν ὑδά των. Πάντως καὶ τὴν πάντη ἀνόητον τοῦτο διδάσκει ὅτι μίαν καὶ μόνην γυναῖκά ἐστιν ἀπὸ τοῦ δικαίου ἔχειν τὸν ἄνθρωπον καὶ ἕνα μόνον ἄνδρα τὴν γυ ναίκα. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο μετὰ τὴν κατάραν ἐγένετο, διὰ τὴν τεκνογονίαν, ὡς εἴρηται. Ο δὲ Μωάμεθ διδάσκει ἀναφανδόν ὅτι ἡ παρὰ τοῦ Θεοῦ τοῖς δια καίοις ἀνταπόδοσις λουτρὰ καὶ γυναῖκες πολλαὶ ἐνὶ ἑκάστῳ καὶ οἶκοι περικαλλείς. Ο γοῦν ταῦτα νομο θετῶν πῶς ἀπὸ Θεοῦ ; Μάταιος δὲ ὁ ταῦτα παρα δεχόμενος καὶ πιστεύων ὅτι τὸ γεγονὸς δι' ὀργὴν τῷ ἁμαρτήσαντι πολυπλασιάζεται ἐν τῷ καιρῷ τῆς μισθαποδοσίας τοῦ καλοῦ καὶ ἀγαθοῦ τοῖς ἁγίοις καὶ δικαίοις. Καὶ πρότεξον τὰ γεγονότα. Λέγει ὁ Μωϋσῆς· « Καὶ εἰσῆλθε Νῶς εἰς τὴν κιβωτὸν καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ καὶ αἱ γυναῖκες τῶν υἱῶν αὐτοῦ. » Καὶ εἰς μὲν τὴν εἰπέλευ σιν λέγει· « Εἰσῆλθε Νῶς καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ καὶ αἱ γυναῖκες τῶν υἱῶν αὐτοῦ ·, εἰς δὲ τὴν ἐξέλευσιν οὐχ οὕτως ἀλλ'· . Ἐξῆλθε Νε καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ καὶ αἱ γυναῖκες τῶν υἱῶν αὐτοῦ μετ' αὐτοῦ, ὁ πάντως οὐδὲν ἕτερον δηλοῦντος τοῦ λόγου ἢ ὅτι κἂν καὶ μίαν μόνην γυναῖκά ἐστιν ἀπὸ δικαίου ἔχειν τὸν ἄνθρωπον, ἀλλ' ἔστιν ὅτε καὶ αὐτῆ; ἀπέχεσθαι πρέπον ἐστίν· ἐν γὰρ τῷ εἰπεῖν ὅτι Εἰσῆλθε Νῶς εἰς τὴν κινωτών καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, ἔδειξεν τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ οἷόν τι διατείχισμα χωρίζον τὸν Νώε ἀπὸ τῆς γυναικὸς - ο CHRONICON MAJUS. - LIB. IV. B C lium cum Eva concubuit, sed ob liberorum gene- rationem, atque generavit liberos. Aute delictum autem in angelorum modum vixerant. Sed tamen etiamsi cum Eva Adamus concubuit, unica tamen femina erat, non multæ. Etenim nec unum marem et multas feminas, nec multos mares et unain ſe- minam, sed unumi marem Adamum, et unam ſe- mina Evan Deus creavit. Aucto autem genere humano et ad facinora libidinosa et injusta decli- nante, indignabatur iisque irascebatur Deus, sicut divinns Moyses in libro Genesis scribit, Deum dixisse: Ne maneto super eos Spiritus meus, qui- nian caro sunt, hoc est plane libidinosi et terrestres facti sunt, atque veri bonique immemores, lasciviæ se dederunt. Tum Deus Noe dicit : « Quoniam te ju- stum hominem inveni in hoc genere, age, arcam li- gneam exstrue. › Exstruxit igitur Noc arcam e præ- cepto Domini, et intravit eam cum tribus filiis, Sem, Cham, Japheth: intravitque eamdem uxor Non cum tribus uxoribus filiorum Noæ. Vides, Deum Noæ ut justo homini testatum esse, quippe qui unam uxorem haberet. Nec vero ejusdem filii, qui et ipsi singuli singulas uxores haberent, ab ira Dei non servati sunt: cum omne genus humanum aquarum preluvie periret. Quæ res etiam stultissimum ho- minem docet, legitime unam uxorem virum, et ɑnum maritum feminam habere. Sed hoc quoque post exsecrationem factum est, ob liberorum gene- D rationem, ut diximus. At Mohametes aperte docet, a Deo justis pro præmio datum iri lavacra, et fem – Das singulis pluris et les pulcherrimas. Talia igitur qui lege sancit quomodo a Deo missus sit? Imo stultus est, qui ista probat, atque credit, quod libidinose fit, id tum, cum præmia bona et pulchra sanctis justisque dabuntur, peccanti multiplicatum iri. Attende vero, quæ porro lacta sint. Dicit Moy - ses: Atque ingressus est arcain Noe et filii ejus et uxor ejus et uxores filiorum ejus. » De ingres- sione igitur dicit: lugressus est Noe et filii ejus et uxores filiorum ejus ; de exitu autem non ita, sed: ‹ Egressus est Noe et uxor ejus et filii ejus eɩ uxores filiorum ejus cum eo. Quibus verbis nihil aliud significatur, nisi hoc, etiamsi unam uxorem legitimne vir habeat, nonnunquam tamen ea alisti- nendum ei esse. Nam cum dicit: Ingressus est Noe in arcam et filii ejus, filios ejus tanquan parietem Noam ab uxore ejus separantem posuit ; cum autem dicit : • Egressus est Noe et uxor ejus, astendit, dehinc nihil jam obstare, quominus uxo- ri jungatur. Idem dicendum est de filiis cjus eo- rumque. uxoribus. Enimvero ipse Moyses in mon- tem Sina ascendens edixit Judæis, ut sanctifica- rent se ad tertium diem usque et vestes lavarent, neve attingeret quisquam uxorem. Quin etiam ipse Adamus Evam conspicatus dixit: ‹ Hæc est os e meis ossibus, et caro e mea carne: quare homo

του ζωῆς ἔστη ἡ τοῦ Μωάμεθ παραλογία, ἣν δήθεν Α καὶ μόνην γυναίκα ἔχων ἕκαστος, ἐσώθησαν ἀπὸ ἐπαγγέλλεται ὁ Θεὸς δώσειν τοῖς δικαίοις, ἀλλὰ πολλῷ τῷ χείρονι διαφέρουσαν καὶ αἰσχράν. Ὁ γάρ Αδάμ μετὰ τὴν παράβασιν καὶ τὴν κατάραν καὶ τὴν ἐξορίαν τὴν ἀπὸ τοῦ παραδείσου ἔγνω τὴν Ευαν· ἀλλὰ καὶ τοῦτο διὰ τὴν τεκνογονίαν, καὶ ἐτεκνοποίησε· πρὸ δὲ τῆς παραβάσεως ἀγγελικῶς Έξων. Όμως καὶ ὁ ᾿Αδάμ εἶπε, ἔγνω τὴν Εὔαν, ἀλλὰ καὶ αὖθις μία καὶ μόνη ευρίσκετο γυνὴ καὶ οὐ πολλαί. Οὔτε γὰρ ἐν ἄρσεν ἐποίησεν ὁ Θεὸς καὶ πολλὰ θήλεα, οὔτε πολλὰ ἄῤῥεια καὶ ἓν θῆλυ, ἀλλ᾽ ἓν ἄρσεν τὴν 'Αδὰμ καὶ ἐν θῆλυ τὴν Εὔαν ο πλη συνθέντος δὲ τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων καὶ πεσόν- της εἰς ἀσελγεῖς καὶ ἀθεμίτους πράξεις βαρύνθη ή Θεὸς καὶ ὠργίσθη κατ᾿ αὐτῶν, ὡς ὁ μακάριος ο Μωϋσῆς γράφων εὑρίσκεται ἐν τῷ βιβλίῳ τῆς Γεν νέσεως ὅτι εἶπεν ὁ Θεός· « Οὐ μὴ καταμείνῃ τὸ Πνεῦμά μου ἐπ' αὐτοὺς διὰ τὸ εἶναι αὐτοὺς σάρο κας, ο ὡς δῆθεν ὅλως σαρκικούς γεγονότας καὶ παντελῶς γηινους, οὐκ ἔχοντας μνήμην τοῦ ἀγαθοῦ καὶ εἰς ἀσελγεία; Εμπεσόντας. Τότε λέγει δ Θεὸς τῷ Νῶς, ο Ότι σε εὕρηκα δίκαιον ἐν ταύτῃ τῇ γενεᾷ, ποίησον κιβωτόν μετὰ ξύλων τοιάνδε καὶ τοιάνδε. › Καὶ ἐποίησε Νῶς τὴν κιβωτὸν κατὰ τὸ βῆμα Κυρίου. Καὶ εἰσῆλθε Νῶς εἰς τὴν κιβωτόν, καὶ οἱ τρεῖς υἱοὶ αὐτοῦ, Σήμ Χαμ Ιάφεθ. Καὶ εἰσῆλθεν ἡ γυνὴ τοῦ Νῶς εἰς τὴν κιβωτόν, καὶ αἱ τρεῖς γυναῖκες τῶν υἱῶν Νῶς. Ορᾷς πῶς ὁ Νῶς μὲν ἐμαρτυρήθη παρὰ τοῦ Θεοῦ δίκαιος ὁ ἔχων τὴν μίαν γυναίκα. Ἀλλὰ δὴ καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, ἀνὰ μίαν τῆς ὀργῆς τοῦ Θεοῦ· ἅπαν δὲ τὸ γένος τῶν ἀνα θρώπων ἀπέθανεν ὑπὸ τοῦ κατακλυσμοῦ τῶν ὑδά των. Πάντως καὶ τὴν πάντη ἀνόητον τοῦτο διδάσκει ὅτι μίαν καὶ μόνην γυναῖκά ἐστιν ἀπὸ τοῦ δικαίου ἔχειν τὸν ἄνθρωπον καὶ ἕνα μόνον ἄνδρα τὴν γυ ναίκα. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο μετὰ τὴν κατάραν ἐγένετο, διὰ τὴν τεκνογονίαν, ὡς εἴρηται. Ο δὲ Μωάμεθ διδάσκει ἀναφανδόν ὅτι ἡ παρὰ τοῦ Θεοῦ τοῖς δια καίοις ἀνταπόδοσις λουτρὰ καὶ γυναῖκες πολλαὶ ἐνὶ ἑκάστῳ καὶ οἶκοι περικαλλείς. Ο γοῦν ταῦτα νομο θετῶν πῶς ἀπὸ Θεοῦ ; Μάταιος δὲ ὁ ταῦτα παρα δεχόμενος καὶ πιστεύων ὅτι τὸ γεγονὸς δι' ὀργὴν τῷ ἁμαρτήσαντι πολυπλασιάζεται ἐν τῷ καιρῷ τῆς μισθαποδοσίας τοῦ καλοῦ καὶ ἀγαθοῦ τοῖς ἁγίοις καὶ δικαίοις. Καὶ πρότεξον τὰ γεγονότα. Λέγει ὁ Μωϋσῆς· « Καὶ εἰσῆλθε Νῶς εἰς τὴν κιβωτὸν καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ καὶ αἱ γυναῖκες τῶν υἱῶν αὐτοῦ. » Καὶ εἰς μὲν τὴν εἰπέλευ σιν λέγει· « Εἰσῆλθε Νῶς καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ καὶ αἱ γυναῖκες τῶν υἱῶν αὐτοῦ ·, εἰς δὲ τὴν ἐξέλευσιν οὐχ οὕτως ἀλλ'· . Ἐξῆλθε Νε καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ καὶ αἱ γυναῖκες τῶν υἱῶν αὐτοῦ μετ' αὐτοῦ, ὁ πάντως οὐδὲν ἕτερον δηλοῦντος τοῦ λόγου ἢ ὅτι κἂν καὶ μίαν μόνην γυναῖκά ἐστιν ἀπὸ δικαίου ἔχειν τὸν ἄνθρωπον, ἀλλ' ἔστιν ὅτε καὶ αὐτῆ; ἀπέχεσθαι πρέπον ἐστίν· ἐν γὰρ τῷ εἰπεῖν ὅτι Εἰσῆλθε Νῶς εἰς τὴν κινωτών καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, ἔδειξεν τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ οἷόν τι διατείχισμα χωρίζον τὸν Νώε ἀπὸ τῆς γυναικὸς - ο CHRONICON MAJUS. - LIB. IV. B C lium cum Eva concubuit, sed ob liberorum gene- rationem, atque generavit liberos. Aute delictum autem in angelorum modum vixerant. Sed tamen etiamsi cum Eva Adamus concubuit, unica tamen femina erat, non multæ. Etenim nec unum marem et multas feminas, nec multos mares et unain ſe- minam, sed unumi marem Adamum, et unam ſe- mina Evan Deus creavit. Aucto autem genere humano et ad facinora libidinosa et injusta decli- nante, indignabatur iisque irascebatur Deus, sicut divinns Moyses in libro Genesis scribit, Deum dixisse: Ne maneto super eos Spiritus meus, qui- nian caro sunt, hoc est plane libidinosi et terrestres facti sunt, atque veri bonique immemores, lasciviæ se dederunt. Tum Deus Noe dicit : « Quoniam te ju- stum hominem inveni in hoc genere, age, arcam li- gneam exstrue. › Exstruxit igitur Noc arcam e præ- cepto Domini, et intravit eam cum tribus filiis, Sem, Cham, Japheth: intravitque eamdem uxor Non cum tribus uxoribus filiorum Noæ. Vides, Deum Noæ ut justo homini testatum esse, quippe qui unam uxorem haberet. Nec vero ejusdem filii, qui et ipsi singuli singulas uxores haberent, ab ira Dei non servati sunt: cum omne genus humanum aquarum preluvie periret. Quæ res etiam stultissimum ho- minem docet, legitime unam uxorem virum, et ɑnum maritum feminam habere. Sed hoc quoque post exsecrationem factum est, ob liberorum gene- D rationem, ut diximus. At Mohametes aperte docet, a Deo justis pro præmio datum iri lavacra, et fem – Das singulis pluris et les pulcherrimas. Talia igitur qui lege sancit quomodo a Deo missus sit? Imo stultus est, qui ista probat, atque credit, quod libidinose fit, id tum, cum præmia bona et pulchra sanctis justisque dabuntur, peccanti multiplicatum iri. Attende vero, quæ porro lacta sint. Dicit Moy - ses: Atque ingressus est arcain Noe et filii ejus et uxor ejus et uxores filiorum ejus. » De ingres- sione igitur dicit: lugressus est Noe et filii ejus et uxores filiorum ejus ; de exitu autem non ita, sed: ‹ Egressus est Noe et uxor ejus et filii ejus eɩ uxores filiorum ejus cum eo. Quibus verbis nihil aliud significatur, nisi hoc, etiamsi unam uxorem legitimne vir habeat, nonnunquam tamen ea alisti- nendum ei esse. Nam cum dicit: Ingressus est Noe in arcam et filii ejus, filios ejus tanquan parietem Noam ab uxore ejus separantem posuit ; cum autem dicit : • Egressus est Noe et uxor ejus, astendit, dehinc nihil jam obstare, quominus uxo- ri jungatur. Idem dicendum est de filiis cjus eo- rumque. uxoribus. Enimvero ipse Moyses in mon- tem Sina ascendens edixit Judæis, ut sanctifica- rent se ad tertium diem usque et vestes lavarent, neve attingeret quisquam uxorem. Quin etiam ipse Adamus Evam conspicatus dixit: ‹ Hæc est os e meis ossibus, et caro e mea carne: quare homo

του ζωῆς ἔστη ἡ τοῦ Μωάμεθ παραλογία, ἣν δήθεν Α καὶ μόνην γυναίκα ἔχων ἕκαστος, ἐσώθησαν ἀπὸ ἐπαγγέλλεται ὁ Θεὸς δώσειν τοῖς δικαίοις, ἀλλὰ πολλῷ τῷ χείρονι διαφέρουσαν καὶ αἰσχράν. Ὁ γάρ Αδάμ μετὰ τὴν παράβασιν καὶ τὴν κατάραν καὶ τὴν ἐξορίαν τὴν ἀπὸ τοῦ παραδείσου ἔγνω τὴν Ευαν· ἀλλὰ καὶ τοῦτο διὰ τὴν τεκνογονίαν, καὶ ἐτεκνοποίησε· πρὸ δὲ τῆς παραβάσεως ἀγγελικῶς Έξων. Όμως καὶ ὁ ᾿Αδάμ εἶπε, ἔγνω τὴν Εὔαν, ἀλλὰ καὶ αὖθις μία καὶ μόνη ευρίσκετο γυνὴ καὶ οὐ πολλαί. Οὔτε γὰρ ἐν ἄρσεν ἐποίησεν ὁ Θεὸς καὶ πολλὰ θήλεα, οὔτε πολλὰ ἄῤῥεια καὶ ἓν θῆλυ, ἀλλ᾽ ἓν ἄρσεν τὴν 'Αδὰμ καὶ ἐν θῆλυ τὴν Εὔαν ο πλη συνθέντος δὲ τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων καὶ πεσόν- της εἰς ἀσελγεῖς καὶ ἀθεμίτους πράξεις βαρύνθη ή Θεὸς καὶ ὠργίσθη κατ᾿ αὐτῶν, ὡς ὁ μακάριος ο Μωϋσῆς γράφων εὑρίσκεται ἐν τῷ βιβλίῳ τῆς Γεν νέσεως ὅτι εἶπεν ὁ Θεός· « Οὐ μὴ καταμείνῃ τὸ Πνεῦμά μου ἐπ' αὐτοὺς διὰ τὸ εἶναι αὐτοὺς σάρο κας, ο ὡς δῆθεν ὅλως σαρκικούς γεγονότας καὶ παντελῶς γηινους, οὐκ ἔχοντας μνήμην τοῦ ἀγαθοῦ καὶ εἰς ἀσελγεία; Εμπεσόντας. Τότε λέγει δ Θεὸς τῷ Νῶς, ο Ότι σε εὕρηκα δίκαιον ἐν ταύτῃ τῇ γενεᾷ, ποίησον κιβωτόν μετὰ ξύλων τοιάνδε καὶ τοιάνδε. › Καὶ ἐποίησε Νῶς τὴν κιβωτὸν κατὰ τὸ βῆμα Κυρίου. Καὶ εἰσῆλθε Νῶς εἰς τὴν κιβωτόν, καὶ οἱ τρεῖς υἱοὶ αὐτοῦ, Σήμ Χαμ Ιάφεθ. Καὶ εἰσῆλθεν ἡ γυνὴ τοῦ Νῶς εἰς τὴν κιβωτόν, καὶ αἱ τρεῖς γυναῖκες τῶν υἱῶν Νῶς. Ορᾷς πῶς ὁ Νῶς μὲν ἐμαρτυρήθη παρὰ τοῦ Θεοῦ δίκαιος ὁ ἔχων τὴν μίαν γυναίκα. Ἀλλὰ δὴ καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, ἀνὰ μίαν τῆς ὀργῆς τοῦ Θεοῦ· ἅπαν δὲ τὸ γένος τῶν ἀνα θρώπων ἀπέθανεν ὑπὸ τοῦ κατακλυσμοῦ τῶν ὑδά των. Πάντως καὶ τὴν πάντη ἀνόητον τοῦτο διδάσκει ὅτι μίαν καὶ μόνην γυναῖκά ἐστιν ἀπὸ τοῦ δικαίου ἔχειν τὸν ἄνθρωπον καὶ ἕνα μόνον ἄνδρα τὴν γυ ναίκα. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο μετὰ τὴν κατάραν ἐγένετο, διὰ τὴν τεκνογονίαν, ὡς εἴρηται. Ο δὲ Μωάμεθ διδάσκει ἀναφανδόν ὅτι ἡ παρὰ τοῦ Θεοῦ τοῖς δια καίοις ἀνταπόδοσις λουτρὰ καὶ γυναῖκες πολλαὶ ἐνὶ ἑκάστῳ καὶ οἶκοι περικαλλείς. Ο γοῦν ταῦτα νομο θετῶν πῶς ἀπὸ Θεοῦ ; Μάταιος δὲ ὁ ταῦτα παρα δεχόμενος καὶ πιστεύων ὅτι τὸ γεγονὸς δι' ὀργὴν τῷ ἁμαρτήσαντι πολυπλασιάζεται ἐν τῷ καιρῷ τῆς μισθαποδοσίας τοῦ καλοῦ καὶ ἀγαθοῦ τοῖς ἁγίοις καὶ δικαίοις. Καὶ πρότεξον τὰ γεγονότα. Λέγει ὁ Μωϋσῆς· « Καὶ εἰσῆλθε Νῶς εἰς τὴν κιβωτὸν καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ καὶ αἱ γυναῖκες τῶν υἱῶν αὐτοῦ. » Καὶ εἰς μὲν τὴν εἰπέλευ σιν λέγει· « Εἰσῆλθε Νῶς καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ καὶ αἱ γυναῖκες τῶν υἱῶν αὐτοῦ ·, εἰς δὲ τὴν ἐξέλευσιν οὐχ οὕτως ἀλλ'· . Ἐξῆλθε Νε καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ καὶ αἱ γυναῖκες τῶν υἱῶν αὐτοῦ μετ' αὐτοῦ, ὁ πάντως οὐδὲν ἕτερον δηλοῦντος τοῦ λόγου ἢ ὅτι κἂν καὶ μίαν μόνην γυναῖκά ἐστιν ἀπὸ δικαίου ἔχειν τὸν ἄνθρωπον, ἀλλ' ἔστιν ὅτε καὶ αὐτῆ; ἀπέχεσθαι πρέπον ἐστίν· ἐν γὰρ τῷ εἰπεῖν ὅτι Εἰσῆλθε Νῶς εἰς τὴν κινωτών καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, ἔδειξεν τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ οἷόν τι διατείχισμα χωρίζον τὸν Νώε ἀπὸ τῆς γυναικὸς - ο CHRONICON MAJUS. - LIB. IV. B C lium cum Eva concubuit, sed ob liberorum gene- rationem, atque generavit liberos. Aute delictum autem in angelorum modum vixerant. Sed tamen etiamsi cum Eva Adamus concubuit, unica tamen femina erat, non multæ. Etenim nec unum marem et multas feminas, nec multos mares et unain ſe- minam, sed unumi marem Adamum, et unam ſe- mina Evan Deus creavit. Aucto autem genere humano et ad facinora libidinosa et injusta decli- nante, indignabatur iisque irascebatur Deus, sicut divinns Moyses in libro Genesis scribit, Deum dixisse: Ne maneto super eos Spiritus meus, qui- nian caro sunt, hoc est plane libidinosi et terrestres facti sunt, atque veri bonique immemores, lasciviæ se dederunt. Tum Deus Noe dicit : « Quoniam te ju- stum hominem inveni in hoc genere, age, arcam li- gneam exstrue. › Exstruxit igitur Noc arcam e præ- cepto Domini, et intravit eam cum tribus filiis, Sem, Cham, Japheth: intravitque eamdem uxor Non cum tribus uxoribus filiorum Noæ. Vides, Deum Noæ ut justo homini testatum esse, quippe qui unam uxorem haberet. Nec vero ejusdem filii, qui et ipsi singuli singulas uxores haberent, ab ira Dei non servati sunt: cum omne genus humanum aquarum preluvie periret. Quæ res etiam stultissimum ho- minem docet, legitime unam uxorem virum, et ɑnum maritum feminam habere. Sed hoc quoque post exsecrationem factum est, ob liberorum gene- D rationem, ut diximus. At Mohametes aperte docet, a Deo justis pro præmio datum iri lavacra, et fem – Das singulis pluris et les pulcherrimas. Talia igitur qui lege sancit quomodo a Deo missus sit? Imo stultus est, qui ista probat, atque credit, quod libidinose fit, id tum, cum præmia bona et pulchra sanctis justisque dabuntur, peccanti multiplicatum iri. Attende vero, quæ porro lacta sint. Dicit Moy - ses: Atque ingressus est arcain Noe et filii ejus et uxor ejus et uxores filiorum ejus. » De ingres- sione igitur dicit: lugressus est Noe et filii ejus et uxores filiorum ejus ; de exitu autem non ita, sed: ‹ Egressus est Noe et uxor ejus et filii ejus eɩ uxores filiorum ejus cum eo. Quibus verbis nihil aliud significatur, nisi hoc, etiamsi unam uxorem legitimne vir habeat, nonnunquam tamen ea alisti- nendum ei esse. Nam cum dicit: Ingressus est Noe in arcam et filii ejus, filios ejus tanquan parietem Noam ab uxore ejus separantem posuit ; cum autem dicit : • Egressus est Noe et uxor ejus, astendit, dehinc nihil jam obstare, quominus uxo- ri jungatur. Idem dicendum est de filiis cjus eo- rumque. uxoribus. Enimvero ipse Moyses in mon- tem Sina ascendens edixit Judæis, ut sanctifica- rent se ad tertium diem usque et vestes lavarent, neve attingeret quisquam uxorem. Quin etiam ipse Adamus Evam conspicatus dixit: ‹ Hæc est os e meis ossibus, et caro e mea carne: quare homo

αὐτοῦ· ἐν δὲ τῷ εἰπεῖν ὅτι Εξῆλθε Νῶς καὶ ἡ γυνὴ μηδὲ αἴσθησιν τῆς νόσου γοῦν διὰ σιωπῆς ἐμπι αὐτοῦ, ἔδειξεν ὅτι ἀπὸ τοῦ νῦν οὐδέν ἐστι τὸ κωλύον ἐνοῦσθαι τῇ αὐτοῦ γυναικί. Ο δὲ αὐτὸς λόγος ἐστὶ καὶ περὶ τῶν υἱῶν αὐτοῦ καὶ τῶν γυναικῶν αὐτ τῶν. ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Μωϋσῆς ἐπὶ τοῦ ὄρους τοῦ Σινᾶ ἀνερχόμενος ούτωσί φησι τοῖς Ἰουδαίοις · • Αγνίσατε ἑαυτοὺς ἕκαστος ἕως τρίτης ἡμέρας, πλύναντες τὰ ἱμάτια ὑμῶν, καὶ γυναικὸς μὴ ἅψη- σθε. » Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Ἀδὰμ τὴν Εὔαν θεασάμενος οὕτως εἴρηκεν· Αὕτη ἐστὶν ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστέων μου καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός μου ἕνεκεν τούτου καταλείψει άνθρωπος τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μητέρα, καὶ προσκολληθήσεται πρὸς τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν. » Και πρόσεχες όπως μετὰ τὸ ἐφάμαρτον καὶ τὸ εἴηθες κέκτητα: ή πολυγαμία· ὁ γὰρ Ἀδὰμ οὐκ εἶπεν ὅτι ἔσονται πολλαὶ αἱ γυναῖκες μετὰ τοῦ ἀνδρὸς εἰς σάρκα μίαν, ἀλλὰ δύο, τοῦτ' ἔστιν ὁ ἀνὴρ καὶ ἡ τούτου γυνή· μία δὲ καὶ πολλαὶ οὐ ταυτόν. Εἰ δ᾽ ἴσως καὶ ὁ νομοθέτης Μωϋσῆς ἐνέ δωκε τοῖς Ἰουδαίοις ἔχειν ἕνα ἕκαστον γυναῖκας, συγκαταβάσεως ἕνεκεν τοῦτο πεποίηκεν, ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῆς τῶν ζώων θυσίας, ἵνα τῆς μιαράς ἀπαλλάξῃ αὐτοὺς τῶν παίδων μιαιφονίας· ὁ δὲ Χριστὸς ἐλθὼν, ὥσπερ ἐκώλυσε τὴν τῶν ζώων θυ σίαν, πληρῶν τὸν τοῦ νόμου σκοπόν, οὕτως καὶ τὴν πολυγαμίαν εκώλυσεν. Ο δὲ Μωάμεθ οὑτοσὶ ἀντὶ σωφροσύνης ἀκολασίαν νενομοθέτηκε μὴ μόνον ἐν τῷ παρόντι αἰῶνι, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ταῦτα παρὰ Θεοῦ πολλαπλασιασθῆναι διδάξης. Καὶ ἔστιν ἰδεῖν ἐν αὐτῷ τὸ τοῦ Δαβὶδ λόγιον τὸ φάσκον ὅτι ἐπαινεῖται ὁ ἁμαρτωλός ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῆς ψυχῆς αὐτοῦ καὶ ὁ ἀδικῶν ἐνευλογεῖται, τουτέστιν ἐπαινεῖται καὶ ἐγκωμιάζεται παρὰ τῶν κολακευόν- των αὐτὸν καὶ ἐρεθιζόντων αὐτοῦ τὴν κακίαν καὶ » σαι ἀνεχομένων. Διὸ καὶ ἀνίατος ὁ τοιοῦτος εὑρίσκε ται· τὸ γὰρ μηδὲ αἴσθησιν τοῦ πάθους ἔχον θερα- πείαν οὔτε ζητεῖ ούτε προσίεται. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ πάντων δεινότατον, ὅταν ἡ κακία ἐπαινῆται καὶ μηδὲ κακία εἶναι νομίζηται· ὁ γὰρ δηλωθείς Μωά- μεθ τὰ πρὸς χάριν καὶ τέρψιν τῶν ἀνθρώπων ἐσπούδασε καὶ ἐδίδαξεν, ἵνα διὰ τῆς ἡδονῆς ἐπιστά- σηται τὸ πλῆθος τῶν ἀφρόνων. - Ετι περὶ τῶν ἀνδρῶν μόνον μέλει τῷ Θεῷ ὡς πλασμάτων αὐτοῦ, περὶ δὲ τῶν γυναικών οὐδαμῶς, διὰ τὸ μὴ εἶναι αὐτὰς πλάσμα Θεοῦ; Καὶ διὰ τοῦτο οἱ μὲν ἄνδρες μέλλουσιν ἀπολαύειν τῶν παρὰ Θεοῦ τοιούτων ἀγαθῶν, αἱ δὲ γυναῖκες ο δ' ὅλως; ἢ ἐπεὶ μία φύσις ἐστὶν ἀνδρὸς καὶ γυναικές καὶ εἰς ἄνθρωπός ἐστι πᾶς ἄνθρωπο, καὶ ὁμοίως μέλλουσι κριθῆναι οι πάντες καὶ ὁμοίως μέλλουσιν ἀπολαύειν, οἱ μὲν καλῶς πολιτευσάμενοι τὰ ἀγαθά, οἱ δὲ κακῶς τὴν ὀργὴν τοῦ Θεοῦ καὶ ἀποστροφήν καὶ κόλασιν ; Πάντως τοῦτο παντί που δήλον ότι πάντες άνθρωποι ὁμοίως μέλλουσιν αριθῆναι, ἄνδρες τε καὶ γυναῖκες, ἐπεὶ καὶ μία καὶ ἡ αὐτὴ φύσις ἐστὶ, καὶ ὁμοίως μέλλουσιν ἀπολαύειν, ὡς ἕκαστος αὐτῶν ἔπραξε, κακά τε καὶ ἀγαθά. Καὶ λοιπὸν τὸ δίκαιόν ἐστι καὶ πρέπον ἵνα λάβωσι καὶ αἱ γυναῖκες ὅπερ οἱ ἄνδρες· καὶ ὥσπερ διδῶνται πρὸς τοὺς καλῶς πολιτευσαμένους ἑνὶ ἑκάστῳ πολλαὶ γυναῖ κες ἀντιμισθία, καθὼς ὁ Μωάμεθ νομοθετεί, διδό σθωσαν καὶ πρὸς τὰς καλῶς πολιτευσαμένης γυναί και μιᾷ ἑκάστῃ πολλοὶ ἄνδρες. Εἰ δ᾽ ὡς ἄτοπον παρεσιώπησεν αὐτὸ, τὴν αὐτὴν ἔννοιαν καὶ κρίσιν ἔπρεπεν ἵνα ἀναλογίσηται καὶ κρίνῃ καὶ περὶ τῶν ἀνδρῶν. Ἔτι οἱ πολλοὶ ἄνδρες οἱ δοθησόμενοι μια γυναικὶ ὡς ἀποδοχῆς ἄξιοι μέλλουσι δοθῆναι διὰ τὸ καλῶς αὐτοὺς πολιτευθῆναι ἡ ὡς καταδίκης; Και οι GEORGI PIIRANTZ.E B C patrem et matrem relinquet et sociabit se uxori, eruntque ambo caro una. › Quo loco animadverte, quomodo ad pravitatem polygamiæ accedat, ut ea- dem inepta sit. Adamus enim non dixit, multas fe- minas cum viro in unam carnem conjunctas fore, sed duo, hoc est, virum et uxorem ejus. Αtqui una at multæ non eadem res est. Quodsi Moyses legislator permisit Judæis, ut singuli plures uxores haberent, indulgentia ea erat, sicut in permittendo D animalium sacrificio, quo cos prohibiturus erat, ne liberos occiderent. At Christus, sicut anima- lium sacrificia vetuit, finem legis secutus, ita etiam polygamiam vetuit. At Mohametes iste pro mode- sua licentiam non solum in hac vita lege sauxit, sad etiam in vita futura eadem a Deo multiplica- tum iri docuit. Ac probatur in illo Davidis dictum : • Laudatur, qui cupiditatibus animi indulget. et benedicitur injuste agenti. › Hoc est, laudatur et prædicatur ab iis qui ei adulantur et pravitatem cjus stimulant ac ue seusum quidem morbi e si- leitio oriri patiuntur. Quare nec sanari talis homo potest. Qui enim malum ne sentit quidem, medi- cimam sec quærit, nec admittit. Atque bcc onl nium pessimum est, si pravitas laudetur et ne cre- datur quidem pravitas esse. At enim Mohametes iste quæ grata et jucunda essent hominibus, jacta- vit et docuit, ut voluptatis capiendæ spe imperitate multitudinem in partes suas pertraheret. Deinde utrum soli viri Deo curæ sunt ut creati ab eo,minime autem feminæ ut non create a Deo, ae propterea viris bona illa a Deo proposita sunt, ferui- uis nihil ejusmodi propositum ? An cum unə sit viri et feminæ natura, et unus homo sit omnis homo, om- nes etiam pariter judicabuntur et paria consequen;- tur præmia, et quidem qui bene vixerunt, bona, qui male, iram, abominationem et penas ? Ac saue æquum et consentaneum est, feminas idem, quod viri, accipere, et sicut qui bene vixerunt viri, eorum singulis plures feminæ præmii loco dantur, e Mola- metis quidem doctrina, ita singulis feminis quoque, quæ bene vixerunt, plures dandi sunt viri. Quodsi 1:oc ut ineptum prætermisit silentio, eamdem rationem ac sententiam in viris eum sequi decebat. Deinde multi viri uni dandi feminæ utrum ut præmio digri propter vitæ probitatem, an ut digni pœna dabuntar? Si dantur ut qui bene vixerint, quare non singulis fe-

αὐτοῦ· ἐν δὲ τῷ εἰπεῖν ὅτι Εξῆλθε Νῶς καὶ ἡ γυνὴ μηδὲ αἴσθησιν τῆς νόσου γοῦν διὰ σιωπῆς ἐμπι αὐτοῦ, ἔδειξεν ὅτι ἀπὸ τοῦ νῦν οὐδέν ἐστι τὸ κωλύον ἐνοῦσθαι τῇ αὐτοῦ γυναικί. Ο δὲ αὐτὸς λόγος ἐστὶ καὶ περὶ τῶν υἱῶν αὐτοῦ καὶ τῶν γυναικῶν αὐτ τῶν. ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Μωϋσῆς ἐπὶ τοῦ ὄρους τοῦ Σινᾶ ἀνερχόμενος ούτωσί φησι τοῖς Ἰουδαίοις · • Αγνίσατε ἑαυτοὺς ἕκαστος ἕως τρίτης ἡμέρας, πλύναντες τὰ ἱμάτια ὑμῶν, καὶ γυναικὸς μὴ ἅψη- σθε. » Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Ἀδὰμ τὴν Εὔαν θεασάμενος οὕτως εἴρηκεν· Αὕτη ἐστὶν ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστέων μου καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός μου ἕνεκεν τούτου καταλείψει άνθρωπος τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μητέρα, καὶ προσκολληθήσεται πρὸς τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν. » Και πρόσεχες όπως μετὰ τὸ ἐφάμαρτον καὶ τὸ εἴηθες κέκτητα: ή πολυγαμία· ὁ γὰρ Ἀδὰμ οὐκ εἶπεν ὅτι ἔσονται πολλαὶ αἱ γυναῖκες μετὰ τοῦ ἀνδρὸς εἰς σάρκα μίαν, ἀλλὰ δύο, τοῦτ' ἔστιν ὁ ἀνὴρ καὶ ἡ τούτου γυνή· μία δὲ καὶ πολλαὶ οὐ ταυτόν. Εἰ δ᾽ ἴσως καὶ ὁ νομοθέτης Μωϋσῆς ἐνέ δωκε τοῖς Ἰουδαίοις ἔχειν ἕνα ἕκαστον γυναῖκας, συγκαταβάσεως ἕνεκεν τοῦτο πεποίηκεν, ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῆς τῶν ζώων θυσίας, ἵνα τῆς μιαράς ἀπαλλάξῃ αὐτοὺς τῶν παίδων μιαιφονίας· ὁ δὲ Χριστὸς ἐλθὼν, ὥσπερ ἐκώλυσε τὴν τῶν ζώων θυ σίαν, πληρῶν τὸν τοῦ νόμου σκοπόν, οὕτως καὶ τὴν πολυγαμίαν εκώλυσεν. Ο δὲ Μωάμεθ οὑτοσὶ ἀντὶ σωφροσύνης ἀκολασίαν νενομοθέτηκε μὴ μόνον ἐν τῷ παρόντι αἰῶνι, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ταῦτα παρὰ Θεοῦ πολλαπλασιασθῆναι διδάξης. Καὶ ἔστιν ἰδεῖν ἐν αὐτῷ τὸ τοῦ Δαβὶδ λόγιον τὸ φάσκον ὅτι ἐπαινεῖται ὁ ἁμαρτωλός ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῆς ψυχῆς αὐτοῦ καὶ ὁ ἀδικῶν ἐνευλογεῖται, τουτέστιν ἐπαινεῖται καὶ ἐγκωμιάζεται παρὰ τῶν κολακευόν- των αὐτὸν καὶ ἐρεθιζόντων αὐτοῦ τὴν κακίαν καὶ » σαι ἀνεχομένων. Διὸ καὶ ἀνίατος ὁ τοιοῦτος εὑρίσκε ται· τὸ γὰρ μηδὲ αἴσθησιν τοῦ πάθους ἔχον θερα- πείαν οὔτε ζητεῖ ούτε προσίεται. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ πάντων δεινότατον, ὅταν ἡ κακία ἐπαινῆται καὶ μηδὲ κακία εἶναι νομίζηται· ὁ γὰρ δηλωθείς Μωά- μεθ τὰ πρὸς χάριν καὶ τέρψιν τῶν ἀνθρώπων ἐσπούδασε καὶ ἐδίδαξεν, ἵνα διὰ τῆς ἡδονῆς ἐπιστά- σηται τὸ πλῆθος τῶν ἀφρόνων. - Ετι περὶ τῶν ἀνδρῶν μόνον μέλει τῷ Θεῷ ὡς πλασμάτων αὐτοῦ, περὶ δὲ τῶν γυναικών οὐδαμῶς, διὰ τὸ μὴ εἶναι αὐτὰς πλάσμα Θεοῦ; Καὶ διὰ τοῦτο οἱ μὲν ἄνδρες μέλλουσιν ἀπολαύειν τῶν παρὰ Θεοῦ τοιούτων ἀγαθῶν, αἱ δὲ γυναῖκες ο δ' ὅλως; ἢ ἐπεὶ μία φύσις ἐστὶν ἀνδρὸς καὶ γυναικές καὶ εἰς ἄνθρωπός ἐστι πᾶς ἄνθρωπο, καὶ ὁμοίως μέλλουσι κριθῆναι οι πάντες καὶ ὁμοίως μέλλουσιν ἀπολαύειν, οἱ μὲν καλῶς πολιτευσάμενοι τὰ ἀγαθά, οἱ δὲ κακῶς τὴν ὀργὴν τοῦ Θεοῦ καὶ ἀποστροφήν καὶ κόλασιν ; Πάντως τοῦτο παντί που δήλον ότι πάντες άνθρωποι ὁμοίως μέλλουσιν αριθῆναι, ἄνδρες τε καὶ γυναῖκες, ἐπεὶ καὶ μία καὶ ἡ αὐτὴ φύσις ἐστὶ, καὶ ὁμοίως μέλλουσιν ἀπολαύειν, ὡς ἕκαστος αὐτῶν ἔπραξε, κακά τε καὶ ἀγαθά. Καὶ λοιπὸν τὸ δίκαιόν ἐστι καὶ πρέπον ἵνα λάβωσι καὶ αἱ γυναῖκες ὅπερ οἱ ἄνδρες· καὶ ὥσπερ διδῶνται πρὸς τοὺς καλῶς πολιτευσαμένους ἑνὶ ἑκάστῳ πολλαὶ γυναῖ κες ἀντιμισθία, καθὼς ὁ Μωάμεθ νομοθετεί, διδό σθωσαν καὶ πρὸς τὰς καλῶς πολιτευσαμένης γυναί και μιᾷ ἑκάστῃ πολλοὶ ἄνδρες. Εἰ δ᾽ ὡς ἄτοπον παρεσιώπησεν αὐτὸ, τὴν αὐτὴν ἔννοιαν καὶ κρίσιν ἔπρεπεν ἵνα ἀναλογίσηται καὶ κρίνῃ καὶ περὶ τῶν ἀνδρῶν. Ἔτι οἱ πολλοὶ ἄνδρες οἱ δοθησόμενοι μια γυναικὶ ὡς ἀποδοχῆς ἄξιοι μέλλουσι δοθῆναι διὰ τὸ καλῶς αὐτοὺς πολιτευθῆναι ἡ ὡς καταδίκης; Και οι GEORGI PIIRANTZ.E B C patrem et matrem relinquet et sociabit se uxori, eruntque ambo caro una. › Quo loco animadverte, quomodo ad pravitatem polygamiæ accedat, ut ea- dem inepta sit. Adamus enim non dixit, multas fe- minas cum viro in unam carnem conjunctas fore, sed duo, hoc est, virum et uxorem ejus. Αtqui una at multæ non eadem res est. Quodsi Moyses legislator permisit Judæis, ut singuli plures uxores haberent, indulgentia ea erat, sicut in permittendo D animalium sacrificio, quo cos prohibiturus erat, ne liberos occiderent. At Christus, sicut anima- lium sacrificia vetuit, finem legis secutus, ita etiam polygamiam vetuit. At Mohametes iste pro mode- sua licentiam non solum in hac vita lege sauxit, sad etiam in vita futura eadem a Deo multiplica- tum iri docuit. Ac probatur in illo Davidis dictum : • Laudatur, qui cupiditatibus animi indulget. et benedicitur injuste agenti. › Hoc est, laudatur et prædicatur ab iis qui ei adulantur et pravitatem cjus stimulant ac ue seusum quidem morbi e si- leitio oriri patiuntur. Quare nec sanari talis homo potest. Qui enim malum ne sentit quidem, medi- cimam sec quærit, nec admittit. Atque bcc onl nium pessimum est, si pravitas laudetur et ne cre- datur quidem pravitas esse. At enim Mohametes iste quæ grata et jucunda essent hominibus, jacta- vit et docuit, ut voluptatis capiendæ spe imperitate multitudinem in partes suas pertraheret. Deinde utrum soli viri Deo curæ sunt ut creati ab eo,minime autem feminæ ut non create a Deo, ae propterea viris bona illa a Deo proposita sunt, ferui- uis nihil ejusmodi propositum ? An cum unə sit viri et feminæ natura, et unus homo sit omnis homo, om- nes etiam pariter judicabuntur et paria consequen;- tur præmia, et quidem qui bene vixerunt, bona, qui male, iram, abominationem et penas ? Ac saue æquum et consentaneum est, feminas idem, quod viri, accipere, et sicut qui bene vixerunt viri, eorum singulis plures feminæ præmii loco dantur, e Mola- metis quidem doctrina, ita singulis feminis quoque, quæ bene vixerunt, plures dandi sunt viri. Quodsi 1:oc ut ineptum prætermisit silentio, eamdem rationem ac sententiam in viris eum sequi decebat. Deinde multi viri uni dandi feminæ utrum ut præmio digri propter vitæ probitatem, an ut digni pœna dabuntar? Si dantur ut qui bene vixerint, quare non singulis fe-

εἰ μὲν ὡς καλῶς αὐτοὺς πολιτευσαμένους, διὰ τί Α οὐκ ἐδόθησαν αὐτοῖς ἑνὶ ἑκάστῳ πολλαὶ γυναῖκες εὐεργεσίας χάριν καὶ ἀντιμισθίας, ὡς λέγετε, ἀλλὰ μᾶλλον τοῖς πολλοῖς ἀνδράσι γυνὴ μία; Εἰ δ' ὡς κατακρίτοις, καὶ μὴν αἱ τοιαῦται εὐεργεσίαι ἀπο- δοχῆς 354, καὶ ἀγαθῆς ἀντιμισθίας δόματα εἰσιν, ὡς ὁ Μωάμεθ διαγορεύει. Τὸ δ᾽ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν πολλῶν γυναικῶν τῶν δοθησομένων ἑνὶ ἀνδρί· εἰ μὲν ὡς καταδίκης ἄξαι, πῶς δίδονται πρὸς αὐτὰς εὐεργεσίαι ; Εἰ δ᾽ ἀποδοχῆς ἄξιαι, διὰ τί δίδονται αἱ πολλαὶ ἑνὶ ἀνδρί; Καὶ τί τῆς τοιαύτης συγχύσεως ατοπώτερόν τε καὶ ἀηδέστερον ; Βλέπεις πῶς ὁ παρατραπεὶς τῆς εὐθείας ὁδοῦ εἰς πόσα άτοπα παρεμπίπτει καὶ ἄκων. Ἀλλ᾿ οὐκ ἔστι τοῦτο, οὐκ ἔστιν· οὐ γάρ ἐστιν ἡ τοῦ Θεοῦ πρὸς τοὺς ἁγίους μισθαποδοσία τροφαὶ καὶ πόσεις καὶ λουτρὰ καὶ γυναῖκες, ἅ τινά εἰσιν ἁμαρτίας καὶ ὀργῆς ἀποτελέσματα, ὡς εἴρηται, ἀλλὰ ἁγιωσύνη καὶ καθαρότης καὶ ἀγγελική πολιτεία, χαρά τε καὶ εὐφροσύνη καὶ ἀγαλλίασις, ἣν ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη ποτέ. Εἶδες τὸν καρπὸν τῆς νομοθεσίας τοῦ νομοθέτου. Γινώσκεται ἀπὸ τοῦ καρποῦ τῶν πράξεων ὁ τρόπος αὐτοῦ ἢ οὗ ; Καὶ τίς οὕτω τυφλὸς καὶ ἀνόητος καὶ ἐσκοτισμένος ὁ μὴ συνιεὶς τὰ λεγόμενα ; 'Ο δὲ ταῦτα νομοθετῶν πῶς ἀπὸ Θεοῦ; Καὶ περὶ μὲν τούτου τις χρεία λόγων πλειόνων ; Περὶ δὲ τοῦ ἐγγεγραμμένου ὀνόματος τοῦ Μωάμεθ ἐν τοῖς δεξιοῖς μέρεσι τοῦ θρόνου τοῦ Θεοῦ τίς χρεία ἀπολογίας λόγων; Οἱ μὲν φρόνιμοι κρινές τωσαν φρονίμως, οἱ δέ γε ἀνόητοι καὶ μωροὶ ὡς βούλονται. Οὐχ ὡς ἐπιλαθόμενο; τοῦ ἡμετέρου λόγου ἔγραψα περὶ τοῦ Μωάμεθ ὅσον ἔγραψα· εἶπον γάρ ὅτι οὐκ ἔστιν ἡ προκείμενος σκοπός τῆς νῦν πρὸς σέ μου ἀπολογίας, ἵνα ποιήσω καταδρομήν κατὰ τῶν Μουσουλμάνων καὶ εἴπω ἅπερ λέγουσι και πράττουσιν άτοπα, ολέθριά τε καὶ κακὰ, ἀλλ᾽ ἵνα δείξω μόνον ὅτι παραλόγως καὶ ἀδίκως κατηγο ροῦνται παρὰ τῶν Μουσουλμάνων οἱ Χριστιανοί, δ καὶ πεποίηκα. Εἰ δὲ καὶ τινα εἴπομεν περὶ τοῦ Μωάμεθ, ἡ τοῦ πράγματος ὑπόθεσις ἠνάγκασε ἡμᾶς εἰς τοῦτο, ἐπεὶ εἴπερ είχομεν κατὰ σκοπὸν τοῦ γράψαι περὶ τῶν ἀτοπημάτων τῆς διδαχῆς αὐτοῦ, πολλὰ εἴχομεν εἰπεῖν. Οτι δὲ οὐκ εἶπεν ὁ Χριστὸς περὶ τοῦ Μωάμεθ ἡ λόγον τὸν τυχόντα, οὐδὲ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ἦν γε γραμμένον τὸ ὄνομα αὐτοῦ, εἴπομεν ἐν τοῖς ἔμπρο σθεν ὅσον δῆτα καὶ εἴπομεν· ὁ δὲ λόγος δηλώσει τοῦτο καὶ ἔτι σαφέστερον. "Απερ εἶδον οἱ ἀπόστολοι καὶ μαθηταὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ ἅπερ ἀκηκόασιν ἐξ αὐτοῦ τοῦ στόματος τοῦ Χριστοῦ, ταῦτα ἔγραψαν καὶ ἐδίδαξαν. Ἐξ αὐτῶν γοῦν τῶν μαθητῶν τοῦ Χριστοῦ τέσσαρες συνεγράψαντο τὸ Εὐαγγέλιον. Ο μὲν εἰς ὀνομαζόμενος Ματθαῖος Εβραϊκῶς ἐξέδωκε τοῦτο εἰς τὴν Παλαιστίνην ἤτοι τὰ Ἱεροσόλυμα καὶ τὰ μέρη τῆς Λιβύης· ὁ δὲ ἕτερος Μάρκος Λατι νικῶς εἰς τὴν ᾿Αχαίαν, καὶ ἐδόθη εἰς τε τὴν Ἰταλίαν καὶ τὴν Ῥώμην, ἀλλὰ δὴ καὶ κατὰ τὰ ἑσπέρια ἅπαντα ἔθνη. Ο δὲ ἕτερος Λουκᾶς, Ἑλληνικῶς δέ· καὶ ἐδόθη εἰς τὴν Ασίαν καὶ Αιθιοπίαν, Περσίαν τε καὶ Ινδίαν καὶ Αραβίαν. Ο δὲ ἕτερος Ἰωάννης καὶ αὐτὸς Ἑλληνικῶς, καὶ ἐδόθη εἰς τὰ μέρη τῆς Εὐρώπης καὶ τὰς νήσους καὶ ἔνθα εὑρίσ σκονται οἱ Ελληνες. Καὶ οὕτως διεδόθη τὸ Εὐαγγέ ο CHRONICON MAJUS. minæ multæ dantur pro præmio et remuneratione, ut dicitis, sed potius multis viris femina una? Sin vero ut qui damnati sint, illa quidem beneficia et gratiæ munera sunt, ut Mohametes quidem docet. Eadem res in pluribus feminis uni dandis viro. Si enim pœna dignæ sunt, quare beneficia iis contin- gunt? Sin remuneratione dignæ, quare multæ uni viro dantur? Tali quidem confusione quid incon- cinnius et fastidiosius est ? B ' - · LIB. 17. • C Vides, qui a recta via deflexit in quot ineptias D eliam invitus incidat ? At nou est ita, non est. Neque enim sanctos Deus cibis, potionibus, lavacris, femi- nis remuneratur, quæ ex errore et ira orta sunt, sed sanctitate, integritate et vita angelica, gaudio porro, hilaritate et laetitia, qualem nec oculus vidit, nec au- ris audivit, cujusque in nullius hominis cor penetra- vit sensus. Vidisti jam fructum legis legislatoris istius. Co- gnosciturne e fructu factorum mos ejus, necne? aut quis ita cæcus et imperitus et bebetatus, qui non in- telligat quæ disputavimus ?at talia qui sancit quo- modo a Deo missus sit ? Ac de hac quidem re nihilattinet longius dicere. Nect atinet de nomine Mohametis in dextra parte thro- ui Dei scripto dicere; prudentes enim prudenter ju- PATROL. GB. CLVI dicanto, inscii et stulti autem quemadmodum volent. Cæterum haud oblitus propositi mei de Moha- mete scripsi, quidquid scripsi. Dixi enim, non esse hujus disputationis consilium, ut in Musulmanes invehar et quid inepte, perniciose et male dicant agantve, doceam, sed ut ostendam, male et imme- rito Christianos a Musulmanis accusari: id quod feci. Si de Molamete auten nonnulla diximus, coe git nos, ita ut faceremus, rei natura, cum, si in animo fuisset, de ineptiis doctrinæ ejus scribere, multa nobis dicenda fuissent. Non dixisse autem Christum de Mohamete verba ista, nec in Evangelio scriptum esse nomen ejus, de hac re tum ante diximus, quæ diximus, tum in sequenti disputatione dicetur luculentius. Quæ viderunt apostoli et discipuli Christi, et quæ audi- verunt ex ore ejus, litteris mandarunt et docue- runt. Ex ipsis enim discipulis Christi quatuor Evan- . gelium conscripserunt: quod unus, Matthæus no- mine, Hebraice in Palæstina, vel Hierosolymis et circa Libyam edidit; alter, Marcus, Latine in Achaia, quod in Italiam et Romam et ad omnes occidentales gentes perlatum est ; tertius, Lucas, Græce, quol divulgatum est in Asia, Ethiopia, Persis, Indis et Arabia ; quarius, Joannes, item Græce, quod in

εἰ μὲν ὡς καλῶς αὐτοὺς πολιτευσαμένους, διὰ τί Α οὐκ ἐδόθησαν αὐτοῖς ἑνὶ ἑκάστῳ πολλαὶ γυναῖκες εὐεργεσίας χάριν καὶ ἀντιμισθίας, ὡς λέγετε, ἀλλὰ μᾶλλον τοῖς πολλοῖς ἀνδράσι γυνὴ μία; Εἰ δ' ὡς κατακρίτοις, καὶ μὴν αἱ τοιαῦται εὐεργεσίαι ἀπο- δοχῆς 354, καὶ ἀγαθῆς ἀντιμισθίας δόματα εἰσιν, ὡς ὁ Μωάμεθ διαγορεύει. Τὸ δ᾽ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν πολλῶν γυναικῶν τῶν δοθησομένων ἑνὶ ἀνδρί· εἰ μὲν ὡς καταδίκης ἄξαι, πῶς δίδονται πρὸς αὐτὰς εὐεργεσίαι ; Εἰ δ᾽ ἀποδοχῆς ἄξιαι, διὰ τί δίδονται αἱ πολλαὶ ἑνὶ ἀνδρί; Καὶ τί τῆς τοιαύτης συγχύσεως ατοπώτερόν τε καὶ ἀηδέστερον ; Βλέπεις πῶς ὁ παρατραπεὶς τῆς εὐθείας ὁδοῦ εἰς πόσα άτοπα παρεμπίπτει καὶ ἄκων. Ἀλλ᾿ οὐκ ἔστι τοῦτο, οὐκ ἔστιν· οὐ γάρ ἐστιν ἡ τοῦ Θεοῦ πρὸς τοὺς ἁγίους μισθαποδοσία τροφαὶ καὶ πόσεις καὶ λουτρὰ καὶ γυναῖκες, ἅ τινά εἰσιν ἁμαρτίας καὶ ὀργῆς ἀποτελέσματα, ὡς εἴρηται, ἀλλὰ ἁγιωσύνη καὶ καθαρότης καὶ ἀγγελική πολιτεία, χαρά τε καὶ εὐφροσύνη καὶ ἀγαλλίασις, ἣν ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη ποτέ. Εἶδες τὸν καρπὸν τῆς νομοθεσίας τοῦ νομοθέτου. Γινώσκεται ἀπὸ τοῦ καρποῦ τῶν πράξεων ὁ τρόπος αὐτοῦ ἢ οὗ ; Καὶ τίς οὕτω τυφλὸς καὶ ἀνόητος καὶ ἐσκοτισμένος ὁ μὴ συνιεὶς τὰ λεγόμενα ; 'Ο δὲ ταῦτα νομοθετῶν πῶς ἀπὸ Θεοῦ; Καὶ περὶ μὲν τούτου τις χρεία λόγων πλειόνων ; Περὶ δὲ τοῦ ἐγγεγραμμένου ὀνόματος τοῦ Μωάμεθ ἐν τοῖς δεξιοῖς μέρεσι τοῦ θρόνου τοῦ Θεοῦ τίς χρεία ἀπολογίας λόγων; Οἱ μὲν φρόνιμοι κρινές τωσαν φρονίμως, οἱ δέ γε ἀνόητοι καὶ μωροὶ ὡς βούλονται. Οὐχ ὡς ἐπιλαθόμενο; τοῦ ἡμετέρου λόγου ἔγραψα περὶ τοῦ Μωάμεθ ὅσον ἔγραψα· εἶπον γάρ ὅτι οὐκ ἔστιν ἡ προκείμενος σκοπός τῆς νῦν πρὸς σέ μου ἀπολογίας, ἵνα ποιήσω καταδρομήν κατὰ τῶν Μουσουλμάνων καὶ εἴπω ἅπερ λέγουσι και πράττουσιν άτοπα, ολέθριά τε καὶ κακὰ, ἀλλ᾽ ἵνα δείξω μόνον ὅτι παραλόγως καὶ ἀδίκως κατηγο ροῦνται παρὰ τῶν Μουσουλμάνων οἱ Χριστιανοί, δ καὶ πεποίηκα. Εἰ δὲ καὶ τινα εἴπομεν περὶ τοῦ Μωάμεθ, ἡ τοῦ πράγματος ὑπόθεσις ἠνάγκασε ἡμᾶς εἰς τοῦτο, ἐπεὶ εἴπερ είχομεν κατὰ σκοπὸν τοῦ γράψαι περὶ τῶν ἀτοπημάτων τῆς διδαχῆς αὐτοῦ, πολλὰ εἴχομεν εἰπεῖν. Οτι δὲ οὐκ εἶπεν ὁ Χριστὸς περὶ τοῦ Μωάμεθ ἡ λόγον τὸν τυχόντα, οὐδὲ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ἦν γε γραμμένον τὸ ὄνομα αὐτοῦ, εἴπομεν ἐν τοῖς ἔμπρο σθεν ὅσον δῆτα καὶ εἴπομεν· ὁ δὲ λόγος δηλώσει τοῦτο καὶ ἔτι σαφέστερον. "Απερ εἶδον οἱ ἀπόστολοι καὶ μαθηταὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ ἅπερ ἀκηκόασιν ἐξ αὐτοῦ τοῦ στόματος τοῦ Χριστοῦ, ταῦτα ἔγραψαν καὶ ἐδίδαξαν. Ἐξ αὐτῶν γοῦν τῶν μαθητῶν τοῦ Χριστοῦ τέσσαρες συνεγράψαντο τὸ Εὐαγγέλιον. Ο μὲν εἰς ὀνομαζόμενος Ματθαῖος Εβραϊκῶς ἐξέδωκε τοῦτο εἰς τὴν Παλαιστίνην ἤτοι τὰ Ἱεροσόλυμα καὶ τὰ μέρη τῆς Λιβύης· ὁ δὲ ἕτερος Μάρκος Λατι νικῶς εἰς τὴν ᾿Αχαίαν, καὶ ἐδόθη εἰς τε τὴν Ἰταλίαν καὶ τὴν Ῥώμην, ἀλλὰ δὴ καὶ κατὰ τὰ ἑσπέρια ἅπαντα ἔθνη. Ο δὲ ἕτερος Λουκᾶς, Ἑλληνικῶς δέ· καὶ ἐδόθη εἰς τὴν Ασίαν καὶ Αιθιοπίαν, Περσίαν τε καὶ Ινδίαν καὶ Αραβίαν. Ο δὲ ἕτερος Ἰωάννης καὶ αὐτὸς Ἑλληνικῶς, καὶ ἐδόθη εἰς τὰ μέρη τῆς Εὐρώπης καὶ τὰς νήσους καὶ ἔνθα εὑρίσ σκονται οἱ Ελληνες. Καὶ οὕτως διεδόθη τὸ Εὐαγγέ ο CHRONICON MAJUS. minæ multæ dantur pro præmio et remuneratione, ut dicitis, sed potius multis viris femina una? Sin vero ut qui damnati sint, illa quidem beneficia et gratiæ munera sunt, ut Mohametes quidem docet. Eadem res in pluribus feminis uni dandis viro. Si enim pœna dignæ sunt, quare beneficia iis contin- gunt? Sin remuneratione dignæ, quare multæ uni viro dantur? Tali quidem confusione quid incon- cinnius et fastidiosius est ? B ' - · LIB. 17. • C Vides, qui a recta via deflexit in quot ineptias D eliam invitus incidat ? At nou est ita, non est. Neque enim sanctos Deus cibis, potionibus, lavacris, femi- nis remuneratur, quæ ex errore et ira orta sunt, sed sanctitate, integritate et vita angelica, gaudio porro, hilaritate et laetitia, qualem nec oculus vidit, nec au- ris audivit, cujusque in nullius hominis cor penetra- vit sensus. Vidisti jam fructum legis legislatoris istius. Co- gnosciturne e fructu factorum mos ejus, necne? aut quis ita cæcus et imperitus et bebetatus, qui non in- telligat quæ disputavimus ?at talia qui sancit quo- modo a Deo missus sit ? Ac de hac quidem re nihilattinet longius dicere. Nect atinet de nomine Mohametis in dextra parte thro- ui Dei scripto dicere; prudentes enim prudenter ju- PATROL. GB. CLVI dicanto, inscii et stulti autem quemadmodum volent. Cæterum haud oblitus propositi mei de Moha- mete scripsi, quidquid scripsi. Dixi enim, non esse hujus disputationis consilium, ut in Musulmanes invehar et quid inepte, perniciose et male dicant agantve, doceam, sed ut ostendam, male et imme- rito Christianos a Musulmanis accusari: id quod feci. Si de Molamete auten nonnulla diximus, coe git nos, ita ut faceremus, rei natura, cum, si in animo fuisset, de ineptiis doctrinæ ejus scribere, multa nobis dicenda fuissent. Non dixisse autem Christum de Mohamete verba ista, nec in Evangelio scriptum esse nomen ejus, de hac re tum ante diximus, quæ diximus, tum in sequenti disputatione dicetur luculentius. Quæ viderunt apostoli et discipuli Christi, et quæ audi- verunt ex ore ejus, litteris mandarunt et docue- runt. Ex ipsis enim discipulis Christi quatuor Evan- . gelium conscripserunt: quod unus, Matthæus no- mine, Hebraice in Palæstina, vel Hierosolymis et circa Libyam edidit; alter, Marcus, Latine in Achaia, quod in Italiam et Romam et ad omnes occidentales gentes perlatum est ; tertius, Lucas, Græce, quol divulgatum est in Asia, Ethiopia, Persis, Indis et Arabia ; quarius, Joannes, item Græce, quod in

εἰ μὲν ὡς καλῶς αὐτοὺς πολιτευσαμένους, διὰ τί Α οὐκ ἐδόθησαν αὐτοῖς ἑνὶ ἑκάστῳ πολλαὶ γυναῖκες εὐεργεσίας χάριν καὶ ἀντιμισθίας, ὡς λέγετε, ἀλλὰ μᾶλλον τοῖς πολλοῖς ἀνδράσι γυνὴ μία; Εἰ δ' ὡς κατακρίτοις, καὶ μὴν αἱ τοιαῦται εὐεργεσίαι ἀπο- δοχῆς 354, καὶ ἀγαθῆς ἀντιμισθίας δόματα εἰσιν, ὡς ὁ Μωάμεθ διαγορεύει. Τὸ δ᾽ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν πολλῶν γυναικῶν τῶν δοθησομένων ἑνὶ ἀνδρί· εἰ μὲν ὡς καταδίκης ἄξαι, πῶς δίδονται πρὸς αὐτὰς εὐεργεσίαι ; Εἰ δ᾽ ἀποδοχῆς ἄξιαι, διὰ τί δίδονται αἱ πολλαὶ ἑνὶ ἀνδρί; Καὶ τί τῆς τοιαύτης συγχύσεως ατοπώτερόν τε καὶ ἀηδέστερον ; Βλέπεις πῶς ὁ παρατραπεὶς τῆς εὐθείας ὁδοῦ εἰς πόσα άτοπα παρεμπίπτει καὶ ἄκων. Ἀλλ᾿ οὐκ ἔστι τοῦτο, οὐκ ἔστιν· οὐ γάρ ἐστιν ἡ τοῦ Θεοῦ πρὸς τοὺς ἁγίους μισθαποδοσία τροφαὶ καὶ πόσεις καὶ λουτρὰ καὶ γυναῖκες, ἅ τινά εἰσιν ἁμαρτίας καὶ ὀργῆς ἀποτελέσματα, ὡς εἴρηται, ἀλλὰ ἁγιωσύνη καὶ καθαρότης καὶ ἀγγελική πολιτεία, χαρά τε καὶ εὐφροσύνη καὶ ἀγαλλίασις, ἣν ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη ποτέ. Εἶδες τὸν καρπὸν τῆς νομοθεσίας τοῦ νομοθέτου. Γινώσκεται ἀπὸ τοῦ καρποῦ τῶν πράξεων ὁ τρόπος αὐτοῦ ἢ οὗ ; Καὶ τίς οὕτω τυφλὸς καὶ ἀνόητος καὶ ἐσκοτισμένος ὁ μὴ συνιεὶς τὰ λεγόμενα ; 'Ο δὲ ταῦτα νομοθετῶν πῶς ἀπὸ Θεοῦ; Καὶ περὶ μὲν τούτου τις χρεία λόγων πλειόνων ; Περὶ δὲ τοῦ ἐγγεγραμμένου ὀνόματος τοῦ Μωάμεθ ἐν τοῖς δεξιοῖς μέρεσι τοῦ θρόνου τοῦ Θεοῦ τίς χρεία ἀπολογίας λόγων; Οἱ μὲν φρόνιμοι κρινές τωσαν φρονίμως, οἱ δέ γε ἀνόητοι καὶ μωροὶ ὡς βούλονται. Οὐχ ὡς ἐπιλαθόμενο; τοῦ ἡμετέρου λόγου ἔγραψα περὶ τοῦ Μωάμεθ ὅσον ἔγραψα· εἶπον γάρ ὅτι οὐκ ἔστιν ἡ προκείμενος σκοπός τῆς νῦν πρὸς σέ μου ἀπολογίας, ἵνα ποιήσω καταδρομήν κατὰ τῶν Μουσουλμάνων καὶ εἴπω ἅπερ λέγουσι και πράττουσιν άτοπα, ολέθριά τε καὶ κακὰ, ἀλλ᾽ ἵνα δείξω μόνον ὅτι παραλόγως καὶ ἀδίκως κατηγο ροῦνται παρὰ τῶν Μουσουλμάνων οἱ Χριστιανοί, δ καὶ πεποίηκα. Εἰ δὲ καὶ τινα εἴπομεν περὶ τοῦ Μωάμεθ, ἡ τοῦ πράγματος ὑπόθεσις ἠνάγκασε ἡμᾶς εἰς τοῦτο, ἐπεὶ εἴπερ είχομεν κατὰ σκοπὸν τοῦ γράψαι περὶ τῶν ἀτοπημάτων τῆς διδαχῆς αὐτοῦ, πολλὰ εἴχομεν εἰπεῖν. Οτι δὲ οὐκ εἶπεν ὁ Χριστὸς περὶ τοῦ Μωάμεθ ἡ λόγον τὸν τυχόντα, οὐδὲ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ἦν γε γραμμένον τὸ ὄνομα αὐτοῦ, εἴπομεν ἐν τοῖς ἔμπρο σθεν ὅσον δῆτα καὶ εἴπομεν· ὁ δὲ λόγος δηλώσει τοῦτο καὶ ἔτι σαφέστερον. "Απερ εἶδον οἱ ἀπόστολοι καὶ μαθηταὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ ἅπερ ἀκηκόασιν ἐξ αὐτοῦ τοῦ στόματος τοῦ Χριστοῦ, ταῦτα ἔγραψαν καὶ ἐδίδαξαν. Ἐξ αὐτῶν γοῦν τῶν μαθητῶν τοῦ Χριστοῦ τέσσαρες συνεγράψαντο τὸ Εὐαγγέλιον. Ο μὲν εἰς ὀνομαζόμενος Ματθαῖος Εβραϊκῶς ἐξέδωκε τοῦτο εἰς τὴν Παλαιστίνην ἤτοι τὰ Ἱεροσόλυμα καὶ τὰ μέρη τῆς Λιβύης· ὁ δὲ ἕτερος Μάρκος Λατι νικῶς εἰς τὴν ᾿Αχαίαν, καὶ ἐδόθη εἰς τε τὴν Ἰταλίαν καὶ τὴν Ῥώμην, ἀλλὰ δὴ καὶ κατὰ τὰ ἑσπέρια ἅπαντα ἔθνη. Ο δὲ ἕτερος Λουκᾶς, Ἑλληνικῶς δέ· καὶ ἐδόθη εἰς τὴν Ασίαν καὶ Αιθιοπίαν, Περσίαν τε καὶ Ινδίαν καὶ Αραβίαν. Ο δὲ ἕτερος Ἰωάννης καὶ αὐτὸς Ἑλληνικῶς, καὶ ἐδόθη εἰς τὰ μέρη τῆς Εὐρώπης καὶ τὰς νήσους καὶ ἔνθα εὑρίσ σκονται οἱ Ελληνες. Καὶ οὕτως διεδόθη τὸ Εὐαγγέ ο CHRONICON MAJUS. minæ multæ dantur pro præmio et remuneratione, ut dicitis, sed potius multis viris femina una? Sin vero ut qui damnati sint, illa quidem beneficia et gratiæ munera sunt, ut Mohametes quidem docet. Eadem res in pluribus feminis uni dandis viro. Si enim pœna dignæ sunt, quare beneficia iis contin- gunt? Sin remuneratione dignæ, quare multæ uni viro dantur? Tali quidem confusione quid incon- cinnius et fastidiosius est ? B ' - · LIB. 17. • C Vides, qui a recta via deflexit in quot ineptias D eliam invitus incidat ? At nou est ita, non est. Neque enim sanctos Deus cibis, potionibus, lavacris, femi- nis remuneratur, quæ ex errore et ira orta sunt, sed sanctitate, integritate et vita angelica, gaudio porro, hilaritate et laetitia, qualem nec oculus vidit, nec au- ris audivit, cujusque in nullius hominis cor penetra- vit sensus. Vidisti jam fructum legis legislatoris istius. Co- gnosciturne e fructu factorum mos ejus, necne? aut quis ita cæcus et imperitus et bebetatus, qui non in- telligat quæ disputavimus ?at talia qui sancit quo- modo a Deo missus sit ? Ac de hac quidem re nihilattinet longius dicere. Nect atinet de nomine Mohametis in dextra parte thro- ui Dei scripto dicere; prudentes enim prudenter ju- PATROL. GB. CLVI dicanto, inscii et stulti autem quemadmodum volent. Cæterum haud oblitus propositi mei de Moha- mete scripsi, quidquid scripsi. Dixi enim, non esse hujus disputationis consilium, ut in Musulmanes invehar et quid inepte, perniciose et male dicant agantve, doceam, sed ut ostendam, male et imme- rito Christianos a Musulmanis accusari: id quod feci. Si de Molamete auten nonnulla diximus, coe git nos, ita ut faceremus, rei natura, cum, si in animo fuisset, de ineptiis doctrinæ ejus scribere, multa nobis dicenda fuissent. Non dixisse autem Christum de Mohamete verba ista, nec in Evangelio scriptum esse nomen ejus, de hac re tum ante diximus, quæ diximus, tum in sequenti disputatione dicetur luculentius. Quæ viderunt apostoli et discipuli Christi, et quæ audi- verunt ex ore ejus, litteris mandarunt et docue- runt. Ex ipsis enim discipulis Christi quatuor Evan- . gelium conscripserunt: quod unus, Matthæus no- mine, Hebraice in Palæstina, vel Hierosolymis et circa Libyam edidit; alter, Marcus, Latine in Achaia, quod in Italiam et Romam et ad omnes occidentales gentes perlatum est ; tertius, Lucas, Græce, quol divulgatum est in Asia, Ethiopia, Persis, Indis et Arabia ; quarius, Joannes, item Græce, quod in

εἰ μὲν ὡς καλῶς αὐτοὺς πολιτευσαμένους, διὰ τί Α οὐκ ἐδόθησαν αὐτοῖς ἑνὶ ἑκάστῳ πολλαὶ γυναῖκες εὐεργεσίας χάριν καὶ ἀντιμισθίας, ὡς λέγετε, ἀλλὰ μᾶλλον τοῖς πολλοῖς ἀνδράσι γυνὴ μία; Εἰ δ' ὡς κατακρίτοις, καὶ μὴν αἱ τοιαῦται εὐεργεσίαι ἀπο- δοχῆς 354, καὶ ἀγαθῆς ἀντιμισθίας δόματα εἰσιν, ὡς ὁ Μωάμεθ διαγορεύει. Τὸ δ᾽ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν πολλῶν γυναικῶν τῶν δοθησομένων ἑνὶ ἀνδρί· εἰ μὲν ὡς καταδίκης ἄξαι, πῶς δίδονται πρὸς αὐτὰς εὐεργεσίαι ; Εἰ δ᾽ ἀποδοχῆς ἄξιαι, διὰ τί δίδονται αἱ πολλαὶ ἑνὶ ἀνδρί; Καὶ τί τῆς τοιαύτης συγχύσεως ατοπώτερόν τε καὶ ἀηδέστερον ; Βλέπεις πῶς ὁ παρατραπεὶς τῆς εὐθείας ὁδοῦ εἰς πόσα άτοπα παρεμπίπτει καὶ ἄκων. Ἀλλ᾿ οὐκ ἔστι τοῦτο, οὐκ ἔστιν· οὐ γάρ ἐστιν ἡ τοῦ Θεοῦ πρὸς τοὺς ἁγίους μισθαποδοσία τροφαὶ καὶ πόσεις καὶ λουτρὰ καὶ γυναῖκες, ἅ τινά εἰσιν ἁμαρτίας καὶ ὀργῆς ἀποτελέσματα, ὡς εἴρηται, ἀλλὰ ἁγιωσύνη καὶ καθαρότης καὶ ἀγγελική πολιτεία, χαρά τε καὶ εὐφροσύνη καὶ ἀγαλλίασις, ἣν ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη ποτέ. Εἶδες τὸν καρπὸν τῆς νομοθεσίας τοῦ νομοθέτου. Γινώσκεται ἀπὸ τοῦ καρποῦ τῶν πράξεων ὁ τρόπος αὐτοῦ ἢ οὗ ; Καὶ τίς οὕτω τυφλὸς καὶ ἀνόητος καὶ ἐσκοτισμένος ὁ μὴ συνιεὶς τὰ λεγόμενα ; 'Ο δὲ ταῦτα νομοθετῶν πῶς ἀπὸ Θεοῦ; Καὶ περὶ μὲν τούτου τις χρεία λόγων πλειόνων ; Περὶ δὲ τοῦ ἐγγεγραμμένου ὀνόματος τοῦ Μωάμεθ ἐν τοῖς δεξιοῖς μέρεσι τοῦ θρόνου τοῦ Θεοῦ τίς χρεία ἀπολογίας λόγων; Οἱ μὲν φρόνιμοι κρινές τωσαν φρονίμως, οἱ δέ γε ἀνόητοι καὶ μωροὶ ὡς βούλονται. Οὐχ ὡς ἐπιλαθόμενο; τοῦ ἡμετέρου λόγου ἔγραψα περὶ τοῦ Μωάμεθ ὅσον ἔγραψα· εἶπον γάρ ὅτι οὐκ ἔστιν ἡ προκείμενος σκοπός τῆς νῦν πρὸς σέ μου ἀπολογίας, ἵνα ποιήσω καταδρομήν κατὰ τῶν Μουσουλμάνων καὶ εἴπω ἅπερ λέγουσι και πράττουσιν άτοπα, ολέθριά τε καὶ κακὰ, ἀλλ᾽ ἵνα δείξω μόνον ὅτι παραλόγως καὶ ἀδίκως κατηγο ροῦνται παρὰ τῶν Μουσουλμάνων οἱ Χριστιανοί, δ καὶ πεποίηκα. Εἰ δὲ καὶ τινα εἴπομεν περὶ τοῦ Μωάμεθ, ἡ τοῦ πράγματος ὑπόθεσις ἠνάγκασε ἡμᾶς εἰς τοῦτο, ἐπεὶ εἴπερ είχομεν κατὰ σκοπὸν τοῦ γράψαι περὶ τῶν ἀτοπημάτων τῆς διδαχῆς αὐτοῦ, πολλὰ εἴχομεν εἰπεῖν. Οτι δὲ οὐκ εἶπεν ὁ Χριστὸς περὶ τοῦ Μωάμεθ ἡ λόγον τὸν τυχόντα, οὐδὲ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ἦν γε γραμμένον τὸ ὄνομα αὐτοῦ, εἴπομεν ἐν τοῖς ἔμπρο σθεν ὅσον δῆτα καὶ εἴπομεν· ὁ δὲ λόγος δηλώσει τοῦτο καὶ ἔτι σαφέστερον. "Απερ εἶδον οἱ ἀπόστολοι καὶ μαθηταὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ ἅπερ ἀκηκόασιν ἐξ αὐτοῦ τοῦ στόματος τοῦ Χριστοῦ, ταῦτα ἔγραψαν καὶ ἐδίδαξαν. Ἐξ αὐτῶν γοῦν τῶν μαθητῶν τοῦ Χριστοῦ τέσσαρες συνεγράψαντο τὸ Εὐαγγέλιον. Ο μὲν εἰς ὀνομαζόμενος Ματθαῖος Εβραϊκῶς ἐξέδωκε τοῦτο εἰς τὴν Παλαιστίνην ἤτοι τὰ Ἱεροσόλυμα καὶ τὰ μέρη τῆς Λιβύης· ὁ δὲ ἕτερος Μάρκος Λατι νικῶς εἰς τὴν ᾿Αχαίαν, καὶ ἐδόθη εἰς τε τὴν Ἰταλίαν καὶ τὴν Ῥώμην, ἀλλὰ δὴ καὶ κατὰ τὰ ἑσπέρια ἅπαντα ἔθνη. Ο δὲ ἕτερος Λουκᾶς, Ἑλληνικῶς δέ· καὶ ἐδόθη εἰς τὴν Ασίαν καὶ Αιθιοπίαν, Περσίαν τε καὶ Ινδίαν καὶ Αραβίαν. Ο δὲ ἕτερος Ἰωάννης καὶ αὐτὸς Ἑλληνικῶς, καὶ ἐδόθη εἰς τὰ μέρη τῆς Εὐρώπης καὶ τὰς νήσους καὶ ἔνθα εὑρίσ σκονται οἱ Ελληνες. Καὶ οὕτως διεδόθη τὸ Εὐαγγέ ο CHRONICON MAJUS. minæ multæ dantur pro præmio et remuneratione, ut dicitis, sed potius multis viris femina una? Sin vero ut qui damnati sint, illa quidem beneficia et gratiæ munera sunt, ut Mohametes quidem docet. Eadem res in pluribus feminis uni dandis viro. Si enim pœna dignæ sunt, quare beneficia iis contin- gunt? Sin remuneratione dignæ, quare multæ uni viro dantur? Tali quidem confusione quid incon- cinnius et fastidiosius est ? B ' - · LIB. 17. • C Vides, qui a recta via deflexit in quot ineptias D eliam invitus incidat ? At nou est ita, non est. Neque enim sanctos Deus cibis, potionibus, lavacris, femi- nis remuneratur, quæ ex errore et ira orta sunt, sed sanctitate, integritate et vita angelica, gaudio porro, hilaritate et laetitia, qualem nec oculus vidit, nec au- ris audivit, cujusque in nullius hominis cor penetra- vit sensus. Vidisti jam fructum legis legislatoris istius. Co- gnosciturne e fructu factorum mos ejus, necne? aut quis ita cæcus et imperitus et bebetatus, qui non in- telligat quæ disputavimus ?at talia qui sancit quo- modo a Deo missus sit ? Ac de hac quidem re nihilattinet longius dicere. Nect atinet de nomine Mohametis in dextra parte thro- ui Dei scripto dicere; prudentes enim prudenter ju- PATROL. GB. CLVI dicanto, inscii et stulti autem quemadmodum volent. Cæterum haud oblitus propositi mei de Moha- mete scripsi, quidquid scripsi. Dixi enim, non esse hujus disputationis consilium, ut in Musulmanes invehar et quid inepte, perniciose et male dicant agantve, doceam, sed ut ostendam, male et imme- rito Christianos a Musulmanis accusari: id quod feci. Si de Molamete auten nonnulla diximus, coe git nos, ita ut faceremus, rei natura, cum, si in animo fuisset, de ineptiis doctrinæ ejus scribere, multa nobis dicenda fuissent. Non dixisse autem Christum de Mohamete verba ista, nec in Evangelio scriptum esse nomen ejus, de hac re tum ante diximus, quæ diximus, tum in sequenti disputatione dicetur luculentius. Quæ viderunt apostoli et discipuli Christi, et quæ audi- verunt ex ore ejus, litteris mandarunt et docue- runt. Ex ipsis enim discipulis Christi quatuor Evan- . gelium conscripserunt: quod unus, Matthæus no- mine, Hebraice in Palæstina, vel Hierosolymis et circa Libyam edidit; alter, Marcus, Latine in Achaia, quod in Italiam et Romam et ad omnes occidentales gentes perlatum est ; tertius, Lucas, Græce, quol divulgatum est in Asia, Ethiopia, Persis, Indis et Arabia ; quarius, Joannes, item Græce, quod in

λιον εἰς τὸν κόσμον ἅπαντα οὐ μετά βίας οὐδὲ μετ' Α δὲ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ Εὐαγγελίου των πεντακοσίων ἀνάγκης οὐδὲ μετὰ ξίφους καὶ σπάθης, ἀλλ' ἐν ἀγάπῃ καὶ ἱλαρότητι καὶ ἐν ταπεινώσει εὑρίσκοντο διδάσκοντες οἱ ἀπόστολοι τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἀντέστραπται τὰ πράγματα. Τῶν γὰρ ἀποστόλων τυπτομένων, κολαφιζομένων, λοιδορουμένων, διωχο- μένων, διδασκόντων οὐ κατέπιπτε τὸ κήρυγμα, ἀλλ' ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ ἐμεγαλύνετο καὶ ηὐξάνετο τὸ τοῦ Χριστοῦ εὐαγγέλιον. Καὶ ἐκεῖνοι οἱ πολλὰ σπουδά ζοντες καὶ πολλὰ κεκοπιακότες καλύψαι τὸ τοῦ Χριστοῦ ὄνομα, ἵνα μὴ ὁμολογήσῃ αὐτόν τις τῶν ἀνθρώπων Θεὸν, ὁ δὲ τοῦτο τολμήσων θανάτῳ ἀπο- θανεῖται, αὐτοὶ ἐκεῖνοι κατανοήσαντες τὴν ἀλήθειαν, προσέπεσον καὶ προσεκύνησαν, οἱ μὲν τοῖς ἀποστό λοις, οἱ δὲ τοῖς ἐκείνων διαδόχοις καὶ μαθηταῖς, καὶ ἐπίστευσαν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ ἀληθινὸς Θεὸς, ὁ Χρι στὸς, αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, καὶ ἐλυποῦντο καὶ ἔκλαιον τὰς παρελθούσας ημέρας, ἃς περιεπάτησαν ἐν τῇ σκοτίᾳ καὶ τῇ πλάνῃ τοῦ Σα- τανά. Ο δὲ πανάγαθος Θεὸς καὶ ἐλεήμων ἐδέξατο αὐτῶν τὴν μετάνοιαν, καὶ αὐτοὺς τοὺς διώκοντας τὸ τοῦ Χριστοῦ ὄνομα κατέστησε ποιμένας καὶ διδασκάλους καὶ κήρυκας τοῦ Εὐαγγελίου καὶ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ. Καὶ λαβόντες οἱ πάντες τὸ εὐαγγέ λιον μετέγραψαν καὶ εἶχον αὐτὸ εἰς ἕκαστος, καὶ ἀνεγίνωσκε καὶ ἐμάνθανε καὶ ἐδιδάσκετο καὶ προσ- εκύνει τὰ ἐν αὐτῷ γεγραμμένα. Καὶ οὕτως διεδόθη εἰς τὸν ἅπαντα κόσμον τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ εἶχον αὐτὸ πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν γῆν. Ἀπὸ γοῦν τοῦ Χριστοῦ ἕως οὗ ἤρξατο διδάσκειν ὁ Μωάμεθ παρῆλθον χρόνοι ἐπέκεινα τῶν πεντακοσίων· μετὰ χρόνων τίς ἔμελλεν τολμήσειν ἐκβαλεῖν τὸ τοῦ Μωά μεθ ὄνομα ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου, εἴπερ εὑρίσκετο ἐν αὐτῷ γεγραμμένον; Τὸ μὲν ὅτι μίαν καὶ μόνην λέξιν ὁ τολμήσας προσθήσειν ἢ ἐκβαλεῖν οὐ δύναται πλέον ἐκεῖνος ὀνομάζεσθαι Χριστιανός· τὸ δὲ ὅτι εἴπερ και τις κακός, υποθώμεθα, εξέβαλέ τινα λέξιν ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου, ὁ ἕτερος ἅπας κόσμος ἀκολου θήσειν ἔμελλε τῷ τοῦ ἑνὸς ἀτοπήματα; Πάντως οὐχί. Ἀπὸ γοῦν τούτου ἀναφαίνεται ὅτι οὐκ ἦν γε- γραμμένον τὸ ὄνομα τοῦ Μωάμεθ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ. Η ὡς καλὸν ἔμελλε μαρτυρήσειν ὁ Χριστὸς ἐκεῖνον ἢ ὡς κακόν· καὶ εἰ μὲν ὡς καλὸν, ἔμελλον ἐκδέχεσ σθαι πάντες οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, πάντες οἱ το πάρ χαι, πάντες οἱ Χριστιανοὶ τὸν παρὰ τοῦ Χριστοῦ μαρτυρηθέντα, ἵνα λάβωσι τὴν ἀπὸ τούτου ὠφέ λειαν· εἰ δ᾽ ὡς κακὸν, πάλιν ἔμελλον ἔχειν τὰ ἐκε!- νου γνωρίσματα καὶ φυλάττεσθαι ἐξ αὐτοῦ, ἵνα μὴ βλαβῶσι · καὶ εἴτε ὡς ἐκδεχόμενοι τὸν καλὸν εἴτε ὡς ἀποστρεφόμενοι τὸν κακόν, οὐδὲν ἔμελλεν ἐκβαλεῖν ἅπας ὁ κόσμος ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου τὸ τοῦ Μωάμεθ όνομα. Καὶ ἀπὸ τούτου ἀναφαίνεται ότι οὐκ ἦν γεγραμμένον ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ τὸ τούτου ὄνομα. Ετι οὐδεὶς ἐστιν ὁ φθονῶν ἑτέρῳ πρὶν τῆς γεννήσεως αὐτοῦ· τίς γοῦν ἔμελλε φθονήσειν τῷ Μωάμεθ πρὸ τῆς αὐτοῦ γεννήσεως ; Πάντως οὐδεί;. Εἰ δ' ἴσως ἐφθόνησεν αὐτῷ τις μετὰ τὴν αὐτοῦ γέν νησιν, πῶς ἔμελλεν ἀκολουθήσειν ἅπας ο κόσμος τῷ πρὸς τὸ Μωάμεθ ἑνὸς φθόνῳ; Καὶ τίς παράφρων οὕτως ὥστε μὴ λογίσασθαι τοῦτο τὸ ἀδύνατον ; Καὶ ἀπὸ τούτου ἀναφαίνεται ὅτι οὐκ ἦν καταγεγραμμέν GEORGII PHRANTZ.E C parte Europæ et per insulas ac regiones a Græcis habitatas innotuit. Ita Evangelium per totum orbem terrarum non vi et violentia, nec ense et gladio, divulgatum est, sed pie et læte et modeste apostolis verbum Dei docentibus. Eratque rerum quasi repu- gnantia quædam. Nam cum apostoli percuterentur, flagellarentur, conviciis afficerentur, exagitarentur inter docendum, non oppressa est eorum doctrina, sed in dies nova incrementa capiebat et laetius emo- rescebat Evangelium Christi. Qui enim multum operæ impendebant multumque enitebantur, ut oc- cultarent nomen Christi, ne quis eum Deum esse crederet (quod qui conabitur, morte periturus est), illi Ipsi igitur, cognita veritate, adorarunt et vene- rati sunt apostolos vel successores et discipulos eo- rum, atque crediderunt, eum verum Deum et Christum et Filium Dej vivi essc, ac lugebant et lamentabantur de tempore præterito, quo tenebris et erroribus Satanæ obstricti fuerant, Deus autem optimus et misericors accipiebat mutationem mentis enrum, et hos ipsos, qui persequebantur noinen Christi, pastores et magistros et nuntios verbi et nominis sui faciebat: qui omnes Evangelium sibi compararunt et descripserunt, ac legebat, discelat, docebatur et adorabat quisque, quæ in eo scripta erant. Ita igitur per totum orbem terrarum Evan- gelium divulgatum est, eratque in manibus omnium, B D qui terram habitabant. A Christo autem ad id tem- pus, quo Molametes docere cœperat, anni amplios quingenti præterierunt. Jam vero cum quingentos lectum esset Evangelium, quis Mota- metis nomen inde ejicere ausus sit, si quidem in eo scriptum fuerit? Nam primum qui vel unum vo- cabulum addere aut demere voluerit, non jam pole- rit Christianus haberi ; deinde fac, malum quem- piam hominem vocabulum aliquod ejecisse ex Evan- gelio; num reliquus totus orbis terrarum hujus unins fraudem probaverit ? Minime profecto. Hinc igitur patet, non scriptum fuisse in Evangelio nomen Mo- hametis. Deinde aut bonum aut malum eum appel- laturus erat Christus: si bonum, omnes reges orbis terrarum, omnes principes, omnes Christiani a Christo probatum prophetam amplexuri erant, ut fræ- ctum ex eo perciperent; sin malum, servaturi erant indicia, unde eum cognoscerent, et cauturi, ne labe- rentur. Neutiquam autem, sive bonum probarunt, sive spreverunt malum, per totum orbem terrarum nomen Mohametis ex Evangelio ejecturi erant. Ma- nifestum igitur est, nomen ejus non scriptum fuis- sc in Evangelio. Nec vero quisquam ulli homini non- dun, nato invidet. An quis Mohameti inviderit ante- quam natus esset? Profecto nemo. Si quis autem jain nato Mohameti inviderit, num lotus orhis ter- rarum in unius hominis invidiam concessurus erat!

λιον εἰς τὸν κόσμον ἅπαντα οὐ μετά βίας οὐδὲ μετ' Α δὲ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ Εὐαγγελίου των πεντακοσίων ἀνάγκης οὐδὲ μετὰ ξίφους καὶ σπάθης, ἀλλ' ἐν ἀγάπῃ καὶ ἱλαρότητι καὶ ἐν ταπεινώσει εὑρίσκοντο διδάσκοντες οἱ ἀπόστολοι τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἀντέστραπται τὰ πράγματα. Τῶν γὰρ ἀποστόλων τυπτομένων, κολαφιζομένων, λοιδορουμένων, διωχο- μένων, διδασκόντων οὐ κατέπιπτε τὸ κήρυγμα, ἀλλ' ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ ἐμεγαλύνετο καὶ ηὐξάνετο τὸ τοῦ Χριστοῦ εὐαγγέλιον. Καὶ ἐκεῖνοι οἱ πολλὰ σπουδά ζοντες καὶ πολλὰ κεκοπιακότες καλύψαι τὸ τοῦ Χριστοῦ ὄνομα, ἵνα μὴ ὁμολογήσῃ αὐτόν τις τῶν ἀνθρώπων Θεὸν, ὁ δὲ τοῦτο τολμήσων θανάτῳ ἀπο- θανεῖται, αὐτοὶ ἐκεῖνοι κατανοήσαντες τὴν ἀλήθειαν, προσέπεσον καὶ προσεκύνησαν, οἱ μὲν τοῖς ἀποστό λοις, οἱ δὲ τοῖς ἐκείνων διαδόχοις καὶ μαθηταῖς, καὶ ἐπίστευσαν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ ἀληθινὸς Θεὸς, ὁ Χρι στὸς, αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, καὶ ἐλυποῦντο καὶ ἔκλαιον τὰς παρελθούσας ημέρας, ἃς περιεπάτησαν ἐν τῇ σκοτίᾳ καὶ τῇ πλάνῃ τοῦ Σα- τανά. Ο δὲ πανάγαθος Θεὸς καὶ ἐλεήμων ἐδέξατο αὐτῶν τὴν μετάνοιαν, καὶ αὐτοὺς τοὺς διώκοντας τὸ τοῦ Χριστοῦ ὄνομα κατέστησε ποιμένας καὶ διδασκάλους καὶ κήρυκας τοῦ Εὐαγγελίου καὶ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ. Καὶ λαβόντες οἱ πάντες τὸ εὐαγγέ λιον μετέγραψαν καὶ εἶχον αὐτὸ εἰς ἕκαστος, καὶ ἀνεγίνωσκε καὶ ἐμάνθανε καὶ ἐδιδάσκετο καὶ προσ- εκύνει τὰ ἐν αὐτῷ γεγραμμένα. Καὶ οὕτως διεδόθη εἰς τὸν ἅπαντα κόσμον τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ εἶχον αὐτὸ πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν γῆν. Ἀπὸ γοῦν τοῦ Χριστοῦ ἕως οὗ ἤρξατο διδάσκειν ὁ Μωάμεθ παρῆλθον χρόνοι ἐπέκεινα τῶν πεντακοσίων· μετὰ χρόνων τίς ἔμελλεν τολμήσειν ἐκβαλεῖν τὸ τοῦ Μωά μεθ ὄνομα ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου, εἴπερ εὑρίσκετο ἐν αὐτῷ γεγραμμένον; Τὸ μὲν ὅτι μίαν καὶ μόνην λέξιν ὁ τολμήσας προσθήσειν ἢ ἐκβαλεῖν οὐ δύναται πλέον ἐκεῖνος ὀνομάζεσθαι Χριστιανός· τὸ δὲ ὅτι εἴπερ και τις κακός, υποθώμεθα, εξέβαλέ τινα λέξιν ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου, ὁ ἕτερος ἅπας κόσμος ἀκολου θήσειν ἔμελλε τῷ τοῦ ἑνὸς ἀτοπήματα; Πάντως οὐχί. Ἀπὸ γοῦν τούτου ἀναφαίνεται ὅτι οὐκ ἦν γε- γραμμένον τὸ ὄνομα τοῦ Μωάμεθ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ. Η ὡς καλὸν ἔμελλε μαρτυρήσειν ὁ Χριστὸς ἐκεῖνον ἢ ὡς κακόν· καὶ εἰ μὲν ὡς καλὸν, ἔμελλον ἐκδέχεσ σθαι πάντες οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, πάντες οἱ το πάρ χαι, πάντες οἱ Χριστιανοὶ τὸν παρὰ τοῦ Χριστοῦ μαρτυρηθέντα, ἵνα λάβωσι τὴν ἀπὸ τούτου ὠφέ λειαν· εἰ δ᾽ ὡς κακὸν, πάλιν ἔμελλον ἔχειν τὰ ἐκε!- νου γνωρίσματα καὶ φυλάττεσθαι ἐξ αὐτοῦ, ἵνα μὴ βλαβῶσι · καὶ εἴτε ὡς ἐκδεχόμενοι τὸν καλὸν εἴτε ὡς ἀποστρεφόμενοι τὸν κακόν, οὐδὲν ἔμελλεν ἐκβαλεῖν ἅπας ὁ κόσμος ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου τὸ τοῦ Μωάμεθ όνομα. Καὶ ἀπὸ τούτου ἀναφαίνεται ότι οὐκ ἦν γεγραμμένον ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ τὸ τούτου ὄνομα. Ετι οὐδεὶς ἐστιν ὁ φθονῶν ἑτέρῳ πρὶν τῆς γεννήσεως αὐτοῦ· τίς γοῦν ἔμελλε φθονήσειν τῷ Μωάμεθ πρὸ τῆς αὐτοῦ γεννήσεως ; Πάντως οὐδεί;. Εἰ δ' ἴσως ἐφθόνησεν αὐτῷ τις μετὰ τὴν αὐτοῦ γέν νησιν, πῶς ἔμελλεν ἀκολουθήσειν ἅπας ο κόσμος τῷ πρὸς τὸ Μωάμεθ ἑνὸς φθόνῳ; Καὶ τίς παράφρων οὕτως ὥστε μὴ λογίσασθαι τοῦτο τὸ ἀδύνατον ; Καὶ ἀπὸ τούτου ἀναφαίνεται ὅτι οὐκ ἦν καταγεγραμμέν GEORGII PHRANTZ.E C parte Europæ et per insulas ac regiones a Græcis habitatas innotuit. Ita Evangelium per totum orbem terrarum non vi et violentia, nec ense et gladio, divulgatum est, sed pie et læte et modeste apostolis verbum Dei docentibus. Eratque rerum quasi repu- gnantia quædam. Nam cum apostoli percuterentur, flagellarentur, conviciis afficerentur, exagitarentur inter docendum, non oppressa est eorum doctrina, sed in dies nova incrementa capiebat et laetius emo- rescebat Evangelium Christi. Qui enim multum operæ impendebant multumque enitebantur, ut oc- cultarent nomen Christi, ne quis eum Deum esse crederet (quod qui conabitur, morte periturus est), illi Ipsi igitur, cognita veritate, adorarunt et vene- rati sunt apostolos vel successores et discipulos eo- rum, atque crediderunt, eum verum Deum et Christum et Filium Dej vivi essc, ac lugebant et lamentabantur de tempore præterito, quo tenebris et erroribus Satanæ obstricti fuerant, Deus autem optimus et misericors accipiebat mutationem mentis enrum, et hos ipsos, qui persequebantur noinen Christi, pastores et magistros et nuntios verbi et nominis sui faciebat: qui omnes Evangelium sibi compararunt et descripserunt, ac legebat, discelat, docebatur et adorabat quisque, quæ in eo scripta erant. Ita igitur per totum orbem terrarum Evan- gelium divulgatum est, eratque in manibus omnium, B D qui terram habitabant. A Christo autem ad id tem- pus, quo Molametes docere cœperat, anni amplios quingenti præterierunt. Jam vero cum quingentos lectum esset Evangelium, quis Mota- metis nomen inde ejicere ausus sit, si quidem in eo scriptum fuerit? Nam primum qui vel unum vo- cabulum addere aut demere voluerit, non jam pole- rit Christianus haberi ; deinde fac, malum quem- piam hominem vocabulum aliquod ejecisse ex Evan- gelio; num reliquus totus orbis terrarum hujus unins fraudem probaverit ? Minime profecto. Hinc igitur patet, non scriptum fuisse in Evangelio nomen Mo- hametis. Deinde aut bonum aut malum eum appel- laturus erat Christus: si bonum, omnes reges orbis terrarum, omnes principes, omnes Christiani a Christo probatum prophetam amplexuri erant, ut fræ- ctum ex eo perciperent; sin malum, servaturi erant indicia, unde eum cognoscerent, et cauturi, ne labe- rentur. Neutiquam autem, sive bonum probarunt, sive spreverunt malum, per totum orbem terrarum nomen Mohametis ex Evangelio ejecturi erant. Ma- nifestum igitur est, nomen ejus non scriptum fuis- sc in Evangelio. Nec vero quisquam ulli homini non- dun, nato invidet. An quis Mohameti inviderit ante- quam natus esset? Profecto nemo. Si quis autem jain nato Mohameti inviderit, num lotus orhis ter- rarum in unius hominis invidiam concessurus erat!

νον τὸ τοῦ Μωάμεθ ὄνομα ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ. Ετι εἰ ἡ εὐλογήσαμεν. Ο Μαχούμετ ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν, μὲν ἔλεγον οἱ Ἰσραηλῖται ὅτι μόνον ἐν τῷ Εὐαγγε- λίῳ εὑρίσκετο γεγραμμένον τὸ τοῦ Μωάμεθ ὄνομα καὶ ἐξέβαλον αὐτὸ οἱ Χριστιανοὶ, καὶ οὕτως ἀρκεται εἰσιν αἱ ἀποδείξεις ἂς λέγομεν, ἵνα φανῇ τὸ ἀληθὲς, ὅτι οὐδὲν αὐτοὶ λέγουσιν ἀληθές· ἐπεὶ δὲ λέγουσιν ὅτι ἐν τῇ γενέσει τῇ συγγραφείσῃ παρὰ τοῦ Μωυ- σέως εὑρίσκετο γεγραμμένον, πῶς ἐξέβαλον αὐτὸ ἐκ τῆς παλαιᾶς οι Εβραίοι; Οὐδὲ γὰρ εὑρίσκεται ἐκεῖτε ὅλως ίχνος σημείου περὶ τοῦ Μωάμεθ. Καὶ ἰδοὺ ὡς οἱ Μουσουλμάνοι λέγουσι, φθονήσαντες οἱ Χριστιανοὶ ἐξέβαλον τὸ ὄνομα ἐκείνου· οἱ Εβραίοι διὰ τί ; Καίτοι γε εἰς τε τὴν περιτομήν καὶ ἄλλα τινὰ, εἰς τροφάς φημι καὶ ἕτερα ἔθιμα, συμφωνοῦσιν οἱ Μουσουλμάνοι μετὰ τῶν Εβραίων. Ἰδοὺ γοῦν καὶ ἀπὸ τούτου ἀναφαίνεται ὅτι οὔτε ἐν τῇ παλαια Μωσαϊκῇ βίβλω Ευρίσκετο το τοῦ Μωάμεθ ὄνομα οὔτε ἐν τῷ εὐαγγελίῳ. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως, ἵνα καὶ τὸν πάντη ἀγνώ- μονα ἀγάγωμεν εἰς τὴν τῆς ἀληθείας γνῶσιν. ε'. 'Ασεβής εἰς βάθος κακῶν ἐμπεσὼν καταφρονεῖ, φησὶν ὁ θαυμάσιος Σολομών· καὶ τίς ἀσεβέστερος τοῦ Μωάμεθ; ποῖον δὲ βάθος κακῶν, μᾶλλον δὲ σκότος, εἰς ὃ οὐκ ἐνέπεσεν ὁ δύστηνος οὗτος ; καὶ γὰρ μετὰ τῶν ἄλλων πλασμάτων καὶ τεράτων ψευ- δῶν ἐπλάσατο καὶ τὴν παροῦσαν ἄθεσμον θεωρίαν, ἔχουσαν ἐπὶ λέξεως οὕτως, ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῶν υιῶν· Ἰσραήλ • Αίνος τῷ ποιήσαντι διελθεῖν τὸν δοῦλον αὐτοῦ ἐν μιᾷ νυκτὶ ἀπὸ τοῦ εὐκτηρίου τοῦ Ελαράμ, ὅ ἐστιν οἶκος Μακκέ, μέχρι τοῦ ποῤῥωτά- του εὐκτηρίου, ὅ ἐστιν οἶκος ἅγιος Ἱερουσαλήμ, ἣν ο μετὰ τὸ ψάλαι αὐτὸν τὴν ὥραν αὐτοῦ, εἶπεν τοῖς ἀνθρώποις, "Ω ὑμεῖς ἄνθρωποι, κατανοήσατε. Χθες μετὰ τὸ διαστῆναι με ὑμῶν, ἦλθε πρός με ὁ Γαβριήλ μετὰ τὴν ἐσχάτην ἑσπερινὴν ψαλμῳδίαν, καὶ εἶπέ μοι, "Ο Μωάμεθ, εντέλλεταί σοι ὁ Θεὸς ἐπισκέψε- σθαι αὐτόν. ῷ εἶπον, Καὶ τοῦ αὐτὸν ἐπισκέψομαι : Καὶ εἶπεν ὁ Γαβριὴλ, Ἐν τῷ τόπῳ ὅπου ἔστι. Καὶ ἤγαγέ μοι κτήνος, μεῖζον μὲν ἄγου, ἔλαττον δὲ ἡμισ- νου· καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ Μπεράν. Καὶ εἶπέ μοι, Ανάβαινε τούτῳ, καὶ ἔλαυνε αὐτὸ μέχρι τοῦ οἴκου τοῦ ἁγίου. Καὶ ὡς ἐφρόντιζον αναβαίνειν, ἔφυγε τὸ κτῆνος. Καὶ εἶπεν αὐτῷ, ίστασο ἀσφαλῶς - ὁ Μα χούμετ γάρ ἐστιν ὅ σε βουλόμενος ἀναβήναι. Κα! ἀπεκρίθη τὸ κτῆνος, Μὴ ὑπὲρ αὐτοῦ ἀπεστάλην ; ᾿Απεκρίθη ὁ Γαβριὴλ, Ναί. Καὶ εἶπε τὸ κτῆνος, Οὐσυγ- χωρήσω αὐτῷ ἀναβῆναι, εἰ μὴ πρότερον ὑπὲρ ἐμοῦ τοῦ Θεοῦ δεηθείη. Εγὼ δὲ ἐδεήθην τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ τοῦ κτήνους, ἐπέβην τε ἐπὶ αὐτό. Καὶ περιεπάτει ἐπικαθημένου μου πορείᾳ λεπτῇ, ἐπεστήριζε τε τὴν χηλὴν τοῦ ποδὸς ἐν τῷ ὁρίζοντι τῆς ὄψεως αὐτοῦ. Καὶ οὕτως ἦλθον εἰς τὸν οἶκον τὸν ἅγιον, ἐλάττονι διαστήματι ἢ ὅσον λίθου βολὴ τελεσθείη. "Ην δὲ καὶ ὁ Γαβριήλ μετ' ἐμοῦ, καὶ ἤγαγέ με εἰς ἀποῤῥῶμα ἐν τῷ οἴκῳ τῷ ἁγίῳ ἐν τῇ Ἱερουσαλήμ. Και είπέ μοι ὁ Γαβριήλ, Κατάβηθι, ὅτι ἀπὸ τῆς πέτρας ταύτης ἀναβήσῃ εἰς τὸν οὐρανόν. Καὶ κατέβην, καὶ ὁ Γαβριήλ ήσφαλίσατο μετὰ κύκλου πρὸς τὴν ἀπορ βῶγα τὸ κτήνος τὸ Μπεράκ, καὶ ἐβάστασε με ἐν τοῖς ὤμοις αὐτοῦ μέχρι τοῦ οὐρανοῦ. Καὶ ὅτε ήλθομεν πρὸς τὸν οὐρανὸν, έκρουσε τὴν θύραν ὁ Γαβριήλ, CHRONICON MAJUS. - LIB. IV. Quis adeo stultus sit, qui fieri boc non potuisse non intelligat? Itaque hinc quoque manifestum est, Mohametis nomen scriptum non fuisse in Evangelio. Jam si Ismaelitæ nomen Mohametis dicerent in solo Evangelio scriptum fuisse, sed ejectum esse a Chri- stianis, sufficeret ea, quam instituimus, disputatio, art intelligeretur, quod res est, haud vere istos di- cere ; sed affirmant iidem, nomen illud in Genesi, a Moyse conscripta, fuisse. Quomodo igitur Tesla- mento Vetere ab Hebræis ejectum est ? Nam ne il- lic quidem vestigium indicii Mohametis comparet, Ecce autem, Christianos invidia commotos illius no- men ejecisse Musulmani dicunt : qua re commoti Hebræi Qui quidem circumcisione et aliis quibus- dam rebus, velut usu ciborum et institutis aliis, cum Musulmanis concordant. Enimvero vides mani- festo, nec in vetusto libro Moysis, nec in Evangelio nomen Mohametis fuisse. Atque hæc quidem propterea disputavimus, ut etiam plane imperitos ad verum cognoscendum perduceremus. animo, eximius Solomo dicit. Quis autem Moha- mete magis scelestus? Et quæ mala sive potius malorum tenebræ, in quas non delapsus sit nequam iste? nam cum reliquis commentis et mendaciis portentosis etiam perversam hanc itineris fabulam, ɔd verbum translatam, in capite filiorum Israelis B C D • narravit. ‹ Laus esto Domino, qui servum suum una nocte a sacello Elarami, quæ est ædes Mecca, ad longissime distans sacellum duxit, quæ sancta ædes Hierosolymorum est. Mohametes quodam die, postquam psaltit horam suam, homines ita allocu- tus est : Audite, homines. Heri, cum a vobis dis- cessissem, adiit me Gabriel post extremam psat- modian, et, Molametes, inquit, jubet te Deus se videre. Cui respondi: Ubinam eum videbo ? Tum Gabriel: In loco co, in quo est, simulque adduxit mihi jumentum majus asino, sed minus mulo, cujus nomen Berac erat. Deinde dixit: Conscende hane bestiam et vehere ad sanctam ædem. Sed bestia, cum eam conscendere vellem, aufugit. At ille clamavit : Consiste: Mohametes enim te conscensurus est. Respondit lestia : Propter il- lumne missus sum ? Ad quæ Gabriel, Es, inquit. Rursus bestia : Non permittam ei, ut me con- scendat, nisi prius pro me Deum precatus sit. Itaque ego Deum precatus pro bestia, conscendi eam. Asportavit me facili itinere, et ungulam pedis in orbe, qno finiebatur visus ejus, tigebat. Ita ego in sanctam ædem perveni breviori spatio, quam quo jactus lapidis conficitur. Comitabatur me etiam Gabriel et duxit me in præcipitium quoddam in æde Hierosolymorum, dixitque : De- scende, ut ex hoc saxo ascendas in coelum. Deseon- di igitur, atque ligavit Gabriel annulo in præcipi. 5. Scelestus in extrema mala delabitur æquo

νον τὸ τοῦ Μωάμεθ ὄνομα ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ. Ετι εἰ ἡ εὐλογήσαμεν. Ο Μαχούμετ ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν, μὲν ἔλεγον οἱ Ἰσραηλῖται ὅτι μόνον ἐν τῷ Εὐαγγε- λίῳ εὑρίσκετο γεγραμμένον τὸ τοῦ Μωάμεθ ὄνομα καὶ ἐξέβαλον αὐτὸ οἱ Χριστιανοὶ, καὶ οὕτως ἀρκεται εἰσιν αἱ ἀποδείξεις ἂς λέγομεν, ἵνα φανῇ τὸ ἀληθὲς, ὅτι οὐδὲν αὐτοὶ λέγουσιν ἀληθές· ἐπεὶ δὲ λέγουσιν ὅτι ἐν τῇ γενέσει τῇ συγγραφείσῃ παρὰ τοῦ Μωυ- σέως εὑρίσκετο γεγραμμένον, πῶς ἐξέβαλον αὐτὸ ἐκ τῆς παλαιᾶς οι Εβραίοι; Οὐδὲ γὰρ εὑρίσκεται ἐκεῖτε ὅλως ίχνος σημείου περὶ τοῦ Μωάμεθ. Καὶ ἰδοὺ ὡς οἱ Μουσουλμάνοι λέγουσι, φθονήσαντες οἱ Χριστιανοὶ ἐξέβαλον τὸ ὄνομα ἐκείνου· οἱ Εβραίοι διὰ τί ; Καίτοι γε εἰς τε τὴν περιτομήν καὶ ἄλλα τινὰ, εἰς τροφάς φημι καὶ ἕτερα ἔθιμα, συμφωνοῦσιν οἱ Μουσουλμάνοι μετὰ τῶν Εβραίων. Ἰδοὺ γοῦν καὶ ἀπὸ τούτου ἀναφαίνεται ὅτι οὔτε ἐν τῇ παλαια Μωσαϊκῇ βίβλω Ευρίσκετο το τοῦ Μωάμεθ ὄνομα οὔτε ἐν τῷ εὐαγγελίῳ. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως, ἵνα καὶ τὸν πάντη ἀγνώ- μονα ἀγάγωμεν εἰς τὴν τῆς ἀληθείας γνῶσιν. ε'. 'Ασεβής εἰς βάθος κακῶν ἐμπεσὼν καταφρονεῖ, φησὶν ὁ θαυμάσιος Σολομών· καὶ τίς ἀσεβέστερος τοῦ Μωάμεθ; ποῖον δὲ βάθος κακῶν, μᾶλλον δὲ σκότος, εἰς ὃ οὐκ ἐνέπεσεν ὁ δύστηνος οὗτος ; καὶ γὰρ μετὰ τῶν ἄλλων πλασμάτων καὶ τεράτων ψευ- δῶν ἐπλάσατο καὶ τὴν παροῦσαν ἄθεσμον θεωρίαν, ἔχουσαν ἐπὶ λέξεως οὕτως, ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῶν υιῶν· Ἰσραήλ • Αίνος τῷ ποιήσαντι διελθεῖν τὸν δοῦλον αὐτοῦ ἐν μιᾷ νυκτὶ ἀπὸ τοῦ εὐκτηρίου τοῦ Ελαράμ, ὅ ἐστιν οἶκος Μακκέ, μέχρι τοῦ ποῤῥωτά- του εὐκτηρίου, ὅ ἐστιν οἶκος ἅγιος Ἱερουσαλήμ, ἣν ο μετὰ τὸ ψάλαι αὐτὸν τὴν ὥραν αὐτοῦ, εἶπεν τοῖς ἀνθρώποις, "Ω ὑμεῖς ἄνθρωποι, κατανοήσατε. Χθες μετὰ τὸ διαστῆναι με ὑμῶν, ἦλθε πρός με ὁ Γαβριήλ μετὰ τὴν ἐσχάτην ἑσπερινὴν ψαλμῳδίαν, καὶ εἶπέ μοι, "Ο Μωάμεθ, εντέλλεταί σοι ὁ Θεὸς ἐπισκέψε- σθαι αὐτόν. ῷ εἶπον, Καὶ τοῦ αὐτὸν ἐπισκέψομαι : Καὶ εἶπεν ὁ Γαβριὴλ, Ἐν τῷ τόπῳ ὅπου ἔστι. Καὶ ἤγαγέ μοι κτήνος, μεῖζον μὲν ἄγου, ἔλαττον δὲ ἡμισ- νου· καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ Μπεράν. Καὶ εἶπέ μοι, Ανάβαινε τούτῳ, καὶ ἔλαυνε αὐτὸ μέχρι τοῦ οἴκου τοῦ ἁγίου. Καὶ ὡς ἐφρόντιζον αναβαίνειν, ἔφυγε τὸ κτῆνος. Καὶ εἶπεν αὐτῷ, ίστασο ἀσφαλῶς - ὁ Μα χούμετ γάρ ἐστιν ὅ σε βουλόμενος ἀναβήναι. Κα! ἀπεκρίθη τὸ κτῆνος, Μὴ ὑπὲρ αὐτοῦ ἀπεστάλην ; ᾿Απεκρίθη ὁ Γαβριὴλ, Ναί. Καὶ εἶπε τὸ κτῆνος, Οὐσυγ- χωρήσω αὐτῷ ἀναβῆναι, εἰ μὴ πρότερον ὑπὲρ ἐμοῦ τοῦ Θεοῦ δεηθείη. Εγὼ δὲ ἐδεήθην τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ τοῦ κτήνους, ἐπέβην τε ἐπὶ αὐτό. Καὶ περιεπάτει ἐπικαθημένου μου πορείᾳ λεπτῇ, ἐπεστήριζε τε τὴν χηλὴν τοῦ ποδὸς ἐν τῷ ὁρίζοντι τῆς ὄψεως αὐτοῦ. Καὶ οὕτως ἦλθον εἰς τὸν οἶκον τὸν ἅγιον, ἐλάττονι διαστήματι ἢ ὅσον λίθου βολὴ τελεσθείη. "Ην δὲ καὶ ὁ Γαβριήλ μετ' ἐμοῦ, καὶ ἤγαγέ με εἰς ἀποῤῥῶμα ἐν τῷ οἴκῳ τῷ ἁγίῳ ἐν τῇ Ἱερουσαλήμ. Και είπέ μοι ὁ Γαβριήλ, Κατάβηθι, ὅτι ἀπὸ τῆς πέτρας ταύτης ἀναβήσῃ εἰς τὸν οὐρανόν. Καὶ κατέβην, καὶ ὁ Γαβριήλ ήσφαλίσατο μετὰ κύκλου πρὸς τὴν ἀπορ βῶγα τὸ κτήνος τὸ Μπεράκ, καὶ ἐβάστασε με ἐν τοῖς ὤμοις αὐτοῦ μέχρι τοῦ οὐρανοῦ. Καὶ ὅτε ήλθομεν πρὸς τὸν οὐρανὸν, έκρουσε τὴν θύραν ὁ Γαβριήλ, CHRONICON MAJUS. - LIB. IV. Quis adeo stultus sit, qui fieri boc non potuisse non intelligat? Itaque hinc quoque manifestum est, Mohametis nomen scriptum non fuisse in Evangelio. Jam si Ismaelitæ nomen Mohametis dicerent in solo Evangelio scriptum fuisse, sed ejectum esse a Chri- stianis, sufficeret ea, quam instituimus, disputatio, art intelligeretur, quod res est, haud vere istos di- cere ; sed affirmant iidem, nomen illud in Genesi, a Moyse conscripta, fuisse. Quomodo igitur Tesla- mento Vetere ab Hebræis ejectum est ? Nam ne il- lic quidem vestigium indicii Mohametis comparet, Ecce autem, Christianos invidia commotos illius no- men ejecisse Musulmani dicunt : qua re commoti Hebræi Qui quidem circumcisione et aliis quibus- dam rebus, velut usu ciborum et institutis aliis, cum Musulmanis concordant. Enimvero vides mani- festo, nec in vetusto libro Moysis, nec in Evangelio nomen Mohametis fuisse. Atque hæc quidem propterea disputavimus, ut etiam plane imperitos ad verum cognoscendum perduceremus. animo, eximius Solomo dicit. Quis autem Moha- mete magis scelestus? Et quæ mala sive potius malorum tenebræ, in quas non delapsus sit nequam iste? nam cum reliquis commentis et mendaciis portentosis etiam perversam hanc itineris fabulam, ɔd verbum translatam, in capite filiorum Israelis B C D • narravit. ‹ Laus esto Domino, qui servum suum una nocte a sacello Elarami, quæ est ædes Mecca, ad longissime distans sacellum duxit, quæ sancta ædes Hierosolymorum est. Mohametes quodam die, postquam psaltit horam suam, homines ita allocu- tus est : Audite, homines. Heri, cum a vobis dis- cessissem, adiit me Gabriel post extremam psat- modian, et, Molametes, inquit, jubet te Deus se videre. Cui respondi: Ubinam eum videbo ? Tum Gabriel: In loco co, in quo est, simulque adduxit mihi jumentum majus asino, sed minus mulo, cujus nomen Berac erat. Deinde dixit: Conscende hane bestiam et vehere ad sanctam ædem. Sed bestia, cum eam conscendere vellem, aufugit. At ille clamavit : Consiste: Mohametes enim te conscensurus est. Respondit lestia : Propter il- lumne missus sum ? Ad quæ Gabriel, Es, inquit. Rursus bestia : Non permittam ei, ut me con- scendat, nisi prius pro me Deum precatus sit. Itaque ego Deum precatus pro bestia, conscendi eam. Asportavit me facili itinere, et ungulam pedis in orbe, qno finiebatur visus ejus, tigebat. Ita ego in sanctam ædem perveni breviori spatio, quam quo jactus lapidis conficitur. Comitabatur me etiam Gabriel et duxit me in præcipitium quoddam in æde Hierosolymorum, dixitque : De- scende, ut ex hoc saxo ascendas in coelum. Deseon- di igitur, atque ligavit Gabriel annulo in præcipi. 5. Scelestus in extrema mala delabitur æquo

νον τὸ τοῦ Μωάμεθ ὄνομα ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ. Ετι εἰ ἡ εὐλογήσαμεν. Ο Μαχούμετ ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν, μὲν ἔλεγον οἱ Ἰσραηλῖται ὅτι μόνον ἐν τῷ Εὐαγγε- λίῳ εὑρίσκετο γεγραμμένον τὸ τοῦ Μωάμεθ ὄνομα καὶ ἐξέβαλον αὐτὸ οἱ Χριστιανοὶ, καὶ οὕτως ἀρκεται εἰσιν αἱ ἀποδείξεις ἂς λέγομεν, ἵνα φανῇ τὸ ἀληθὲς, ὅτι οὐδὲν αὐτοὶ λέγουσιν ἀληθές· ἐπεὶ δὲ λέγουσιν ὅτι ἐν τῇ γενέσει τῇ συγγραφείσῃ παρὰ τοῦ Μωυ- σέως εὑρίσκετο γεγραμμένον, πῶς ἐξέβαλον αὐτὸ ἐκ τῆς παλαιᾶς οι Εβραίοι; Οὐδὲ γὰρ εὑρίσκεται ἐκεῖτε ὅλως ίχνος σημείου περὶ τοῦ Μωάμεθ. Καὶ ἰδοὺ ὡς οἱ Μουσουλμάνοι λέγουσι, φθονήσαντες οἱ Χριστιανοὶ ἐξέβαλον τὸ ὄνομα ἐκείνου· οἱ Εβραίοι διὰ τί ; Καίτοι γε εἰς τε τὴν περιτομήν καὶ ἄλλα τινὰ, εἰς τροφάς φημι καὶ ἕτερα ἔθιμα, συμφωνοῦσιν οἱ Μουσουλμάνοι μετὰ τῶν Εβραίων. Ἰδοὺ γοῦν καὶ ἀπὸ τούτου ἀναφαίνεται ὅτι οὔτε ἐν τῇ παλαια Μωσαϊκῇ βίβλω Ευρίσκετο το τοῦ Μωάμεθ ὄνομα οὔτε ἐν τῷ εὐαγγελίῳ. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως, ἵνα καὶ τὸν πάντη ἀγνώ- μονα ἀγάγωμεν εἰς τὴν τῆς ἀληθείας γνῶσιν. ε'. 'Ασεβής εἰς βάθος κακῶν ἐμπεσὼν καταφρονεῖ, φησὶν ὁ θαυμάσιος Σολομών· καὶ τίς ἀσεβέστερος τοῦ Μωάμεθ; ποῖον δὲ βάθος κακῶν, μᾶλλον δὲ σκότος, εἰς ὃ οὐκ ἐνέπεσεν ὁ δύστηνος οὗτος ; καὶ γὰρ μετὰ τῶν ἄλλων πλασμάτων καὶ τεράτων ψευ- δῶν ἐπλάσατο καὶ τὴν παροῦσαν ἄθεσμον θεωρίαν, ἔχουσαν ἐπὶ λέξεως οὕτως, ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῶν υιῶν· Ἰσραήλ • Αίνος τῷ ποιήσαντι διελθεῖν τὸν δοῦλον αὐτοῦ ἐν μιᾷ νυκτὶ ἀπὸ τοῦ εὐκτηρίου τοῦ Ελαράμ, ὅ ἐστιν οἶκος Μακκέ, μέχρι τοῦ ποῤῥωτά- του εὐκτηρίου, ὅ ἐστιν οἶκος ἅγιος Ἱερουσαλήμ, ἣν ο μετὰ τὸ ψάλαι αὐτὸν τὴν ὥραν αὐτοῦ, εἶπεν τοῖς ἀνθρώποις, "Ω ὑμεῖς ἄνθρωποι, κατανοήσατε. Χθες μετὰ τὸ διαστῆναι με ὑμῶν, ἦλθε πρός με ὁ Γαβριήλ μετὰ τὴν ἐσχάτην ἑσπερινὴν ψαλμῳδίαν, καὶ εἶπέ μοι, "Ο Μωάμεθ, εντέλλεταί σοι ὁ Θεὸς ἐπισκέψε- σθαι αὐτόν. ῷ εἶπον, Καὶ τοῦ αὐτὸν ἐπισκέψομαι : Καὶ εἶπεν ὁ Γαβριὴλ, Ἐν τῷ τόπῳ ὅπου ἔστι. Καὶ ἤγαγέ μοι κτήνος, μεῖζον μὲν ἄγου, ἔλαττον δὲ ἡμισ- νου· καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ Μπεράν. Καὶ εἶπέ μοι, Ανάβαινε τούτῳ, καὶ ἔλαυνε αὐτὸ μέχρι τοῦ οἴκου τοῦ ἁγίου. Καὶ ὡς ἐφρόντιζον αναβαίνειν, ἔφυγε τὸ κτῆνος. Καὶ εἶπεν αὐτῷ, ίστασο ἀσφαλῶς - ὁ Μα χούμετ γάρ ἐστιν ὅ σε βουλόμενος ἀναβήναι. Κα! ἀπεκρίθη τὸ κτῆνος, Μὴ ὑπὲρ αὐτοῦ ἀπεστάλην ; ᾿Απεκρίθη ὁ Γαβριὴλ, Ναί. Καὶ εἶπε τὸ κτῆνος, Οὐσυγ- χωρήσω αὐτῷ ἀναβῆναι, εἰ μὴ πρότερον ὑπὲρ ἐμοῦ τοῦ Θεοῦ δεηθείη. Εγὼ δὲ ἐδεήθην τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ τοῦ κτήνους, ἐπέβην τε ἐπὶ αὐτό. Καὶ περιεπάτει ἐπικαθημένου μου πορείᾳ λεπτῇ, ἐπεστήριζε τε τὴν χηλὴν τοῦ ποδὸς ἐν τῷ ὁρίζοντι τῆς ὄψεως αὐτοῦ. Καὶ οὕτως ἦλθον εἰς τὸν οἶκον τὸν ἅγιον, ἐλάττονι διαστήματι ἢ ὅσον λίθου βολὴ τελεσθείη. "Ην δὲ καὶ ὁ Γαβριήλ μετ' ἐμοῦ, καὶ ἤγαγέ με εἰς ἀποῤῥῶμα ἐν τῷ οἴκῳ τῷ ἁγίῳ ἐν τῇ Ἱερουσαλήμ. Και είπέ μοι ὁ Γαβριήλ, Κατάβηθι, ὅτι ἀπὸ τῆς πέτρας ταύτης ἀναβήσῃ εἰς τὸν οὐρανόν. Καὶ κατέβην, καὶ ὁ Γαβριήλ ήσφαλίσατο μετὰ κύκλου πρὸς τὴν ἀπορ βῶγα τὸ κτήνος τὸ Μπεράκ, καὶ ἐβάστασε με ἐν τοῖς ὤμοις αὐτοῦ μέχρι τοῦ οὐρανοῦ. Καὶ ὅτε ήλθομεν πρὸς τὸν οὐρανὸν, έκρουσε τὴν θύραν ὁ Γαβριήλ, CHRONICON MAJUS. - LIB. IV. Quis adeo stultus sit, qui fieri boc non potuisse non intelligat? Itaque hinc quoque manifestum est, Mohametis nomen scriptum non fuisse in Evangelio. Jam si Ismaelitæ nomen Mohametis dicerent in solo Evangelio scriptum fuisse, sed ejectum esse a Chri- stianis, sufficeret ea, quam instituimus, disputatio, art intelligeretur, quod res est, haud vere istos di- cere ; sed affirmant iidem, nomen illud in Genesi, a Moyse conscripta, fuisse. Quomodo igitur Tesla- mento Vetere ab Hebræis ejectum est ? Nam ne il- lic quidem vestigium indicii Mohametis comparet, Ecce autem, Christianos invidia commotos illius no- men ejecisse Musulmani dicunt : qua re commoti Hebræi Qui quidem circumcisione et aliis quibus- dam rebus, velut usu ciborum et institutis aliis, cum Musulmanis concordant. Enimvero vides mani- festo, nec in vetusto libro Moysis, nec in Evangelio nomen Mohametis fuisse. Atque hæc quidem propterea disputavimus, ut etiam plane imperitos ad verum cognoscendum perduceremus. animo, eximius Solomo dicit. Quis autem Moha- mete magis scelestus? Et quæ mala sive potius malorum tenebræ, in quas non delapsus sit nequam iste? nam cum reliquis commentis et mendaciis portentosis etiam perversam hanc itineris fabulam, ɔd verbum translatam, in capite filiorum Israelis B C D • narravit. ‹ Laus esto Domino, qui servum suum una nocte a sacello Elarami, quæ est ædes Mecca, ad longissime distans sacellum duxit, quæ sancta ædes Hierosolymorum est. Mohametes quodam die, postquam psaltit horam suam, homines ita allocu- tus est : Audite, homines. Heri, cum a vobis dis- cessissem, adiit me Gabriel post extremam psat- modian, et, Molametes, inquit, jubet te Deus se videre. Cui respondi: Ubinam eum videbo ? Tum Gabriel: In loco co, in quo est, simulque adduxit mihi jumentum majus asino, sed minus mulo, cujus nomen Berac erat. Deinde dixit: Conscende hane bestiam et vehere ad sanctam ædem. Sed bestia, cum eam conscendere vellem, aufugit. At ille clamavit : Consiste: Mohametes enim te conscensurus est. Respondit lestia : Propter il- lumne missus sum ? Ad quæ Gabriel, Es, inquit. Rursus bestia : Non permittam ei, ut me con- scendat, nisi prius pro me Deum precatus sit. Itaque ego Deum precatus pro bestia, conscendi eam. Asportavit me facili itinere, et ungulam pedis in orbe, qno finiebatur visus ejus, tigebat. Ita ego in sanctam ædem perveni breviori spatio, quam quo jactus lapidis conficitur. Comitabatur me etiam Gabriel et duxit me in præcipitium quoddam in æde Hierosolymorum, dixitque : De- scende, ut ex hoc saxo ascendas in coelum. Deseon- di igitur, atque ligavit Gabriel annulo in præcipi. 5. Scelestus in extrema mala delabitur æquo

νον τὸ τοῦ Μωάμεθ ὄνομα ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ. Ετι εἰ ἡ εὐλογήσαμεν. Ο Μαχούμετ ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν, μὲν ἔλεγον οἱ Ἰσραηλῖται ὅτι μόνον ἐν τῷ Εὐαγγε- λίῳ εὑρίσκετο γεγραμμένον τὸ τοῦ Μωάμεθ ὄνομα καὶ ἐξέβαλον αὐτὸ οἱ Χριστιανοὶ, καὶ οὕτως ἀρκεται εἰσιν αἱ ἀποδείξεις ἂς λέγομεν, ἵνα φανῇ τὸ ἀληθὲς, ὅτι οὐδὲν αὐτοὶ λέγουσιν ἀληθές· ἐπεὶ δὲ λέγουσιν ὅτι ἐν τῇ γενέσει τῇ συγγραφείσῃ παρὰ τοῦ Μωυ- σέως εὑρίσκετο γεγραμμένον, πῶς ἐξέβαλον αὐτὸ ἐκ τῆς παλαιᾶς οι Εβραίοι; Οὐδὲ γὰρ εὑρίσκεται ἐκεῖτε ὅλως ίχνος σημείου περὶ τοῦ Μωάμεθ. Καὶ ἰδοὺ ὡς οἱ Μουσουλμάνοι λέγουσι, φθονήσαντες οἱ Χριστιανοὶ ἐξέβαλον τὸ ὄνομα ἐκείνου· οἱ Εβραίοι διὰ τί ; Καίτοι γε εἰς τε τὴν περιτομήν καὶ ἄλλα τινὰ, εἰς τροφάς φημι καὶ ἕτερα ἔθιμα, συμφωνοῦσιν οἱ Μουσουλμάνοι μετὰ τῶν Εβραίων. Ἰδοὺ γοῦν καὶ ἀπὸ τούτου ἀναφαίνεται ὅτι οὔτε ἐν τῇ παλαια Μωσαϊκῇ βίβλω Ευρίσκετο το τοῦ Μωάμεθ ὄνομα οὔτε ἐν τῷ εὐαγγελίῳ. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως, ἵνα καὶ τὸν πάντη ἀγνώ- μονα ἀγάγωμεν εἰς τὴν τῆς ἀληθείας γνῶσιν. ε'. 'Ασεβής εἰς βάθος κακῶν ἐμπεσὼν καταφρονεῖ, φησὶν ὁ θαυμάσιος Σολομών· καὶ τίς ἀσεβέστερος τοῦ Μωάμεθ; ποῖον δὲ βάθος κακῶν, μᾶλλον δὲ σκότος, εἰς ὃ οὐκ ἐνέπεσεν ὁ δύστηνος οὗτος ; καὶ γὰρ μετὰ τῶν ἄλλων πλασμάτων καὶ τεράτων ψευ- δῶν ἐπλάσατο καὶ τὴν παροῦσαν ἄθεσμον θεωρίαν, ἔχουσαν ἐπὶ λέξεως οὕτως, ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῶν υιῶν· Ἰσραήλ • Αίνος τῷ ποιήσαντι διελθεῖν τὸν δοῦλον αὐτοῦ ἐν μιᾷ νυκτὶ ἀπὸ τοῦ εὐκτηρίου τοῦ Ελαράμ, ὅ ἐστιν οἶκος Μακκέ, μέχρι τοῦ ποῤῥωτά- του εὐκτηρίου, ὅ ἐστιν οἶκος ἅγιος Ἱερουσαλήμ, ἣν ο μετὰ τὸ ψάλαι αὐτὸν τὴν ὥραν αὐτοῦ, εἶπεν τοῖς ἀνθρώποις, "Ω ὑμεῖς ἄνθρωποι, κατανοήσατε. Χθες μετὰ τὸ διαστῆναι με ὑμῶν, ἦλθε πρός με ὁ Γαβριήλ μετὰ τὴν ἐσχάτην ἑσπερινὴν ψαλμῳδίαν, καὶ εἶπέ μοι, "Ο Μωάμεθ, εντέλλεταί σοι ὁ Θεὸς ἐπισκέψε- σθαι αὐτόν. ῷ εἶπον, Καὶ τοῦ αὐτὸν ἐπισκέψομαι : Καὶ εἶπεν ὁ Γαβριὴλ, Ἐν τῷ τόπῳ ὅπου ἔστι. Καὶ ἤγαγέ μοι κτήνος, μεῖζον μὲν ἄγου, ἔλαττον δὲ ἡμισ- νου· καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ Μπεράν. Καὶ εἶπέ μοι, Ανάβαινε τούτῳ, καὶ ἔλαυνε αὐτὸ μέχρι τοῦ οἴκου τοῦ ἁγίου. Καὶ ὡς ἐφρόντιζον αναβαίνειν, ἔφυγε τὸ κτῆνος. Καὶ εἶπεν αὐτῷ, ίστασο ἀσφαλῶς - ὁ Μα χούμετ γάρ ἐστιν ὅ σε βουλόμενος ἀναβήναι. Κα! ἀπεκρίθη τὸ κτῆνος, Μὴ ὑπὲρ αὐτοῦ ἀπεστάλην ; ᾿Απεκρίθη ὁ Γαβριὴλ, Ναί. Καὶ εἶπε τὸ κτῆνος, Οὐσυγ- χωρήσω αὐτῷ ἀναβῆναι, εἰ μὴ πρότερον ὑπὲρ ἐμοῦ τοῦ Θεοῦ δεηθείη. Εγὼ δὲ ἐδεήθην τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ τοῦ κτήνους, ἐπέβην τε ἐπὶ αὐτό. Καὶ περιεπάτει ἐπικαθημένου μου πορείᾳ λεπτῇ, ἐπεστήριζε τε τὴν χηλὴν τοῦ ποδὸς ἐν τῷ ὁρίζοντι τῆς ὄψεως αὐτοῦ. Καὶ οὕτως ἦλθον εἰς τὸν οἶκον τὸν ἅγιον, ἐλάττονι διαστήματι ἢ ὅσον λίθου βολὴ τελεσθείη. "Ην δὲ καὶ ὁ Γαβριήλ μετ' ἐμοῦ, καὶ ἤγαγέ με εἰς ἀποῤῥῶμα ἐν τῷ οἴκῳ τῷ ἁγίῳ ἐν τῇ Ἱερουσαλήμ. Και είπέ μοι ὁ Γαβριήλ, Κατάβηθι, ὅτι ἀπὸ τῆς πέτρας ταύτης ἀναβήσῃ εἰς τὸν οὐρανόν. Καὶ κατέβην, καὶ ὁ Γαβριήλ ήσφαλίσατο μετὰ κύκλου πρὸς τὴν ἀπορ βῶγα τὸ κτήνος τὸ Μπεράκ, καὶ ἐβάστασε με ἐν τοῖς ὤμοις αὐτοῦ μέχρι τοῦ οὐρανοῦ. Καὶ ὅτε ήλθομεν πρὸς τὸν οὐρανὸν, έκρουσε τὴν θύραν ὁ Γαβριήλ, CHRONICON MAJUS. - LIB. IV. Quis adeo stultus sit, qui fieri boc non potuisse non intelligat? Itaque hinc quoque manifestum est, Mohametis nomen scriptum non fuisse in Evangelio. Jam si Ismaelitæ nomen Mohametis dicerent in solo Evangelio scriptum fuisse, sed ejectum esse a Chri- stianis, sufficeret ea, quam instituimus, disputatio, art intelligeretur, quod res est, haud vere istos di- cere ; sed affirmant iidem, nomen illud in Genesi, a Moyse conscripta, fuisse. Quomodo igitur Tesla- mento Vetere ab Hebræis ejectum est ? Nam ne il- lic quidem vestigium indicii Mohametis comparet, Ecce autem, Christianos invidia commotos illius no- men ejecisse Musulmani dicunt : qua re commoti Hebræi Qui quidem circumcisione et aliis quibus- dam rebus, velut usu ciborum et institutis aliis, cum Musulmanis concordant. Enimvero vides mani- festo, nec in vetusto libro Moysis, nec in Evangelio nomen Mohametis fuisse. Atque hæc quidem propterea disputavimus, ut etiam plane imperitos ad verum cognoscendum perduceremus. animo, eximius Solomo dicit. Quis autem Moha- mete magis scelestus? Et quæ mala sive potius malorum tenebræ, in quas non delapsus sit nequam iste? nam cum reliquis commentis et mendaciis portentosis etiam perversam hanc itineris fabulam, ɔd verbum translatam, in capite filiorum Israelis B C D • narravit. ‹ Laus esto Domino, qui servum suum una nocte a sacello Elarami, quæ est ædes Mecca, ad longissime distans sacellum duxit, quæ sancta ædes Hierosolymorum est. Mohametes quodam die, postquam psaltit horam suam, homines ita allocu- tus est : Audite, homines. Heri, cum a vobis dis- cessissem, adiit me Gabriel post extremam psat- modian, et, Molametes, inquit, jubet te Deus se videre. Cui respondi: Ubinam eum videbo ? Tum Gabriel: In loco co, in quo est, simulque adduxit mihi jumentum majus asino, sed minus mulo, cujus nomen Berac erat. Deinde dixit: Conscende hane bestiam et vehere ad sanctam ædem. Sed bestia, cum eam conscendere vellem, aufugit. At ille clamavit : Consiste: Mohametes enim te conscensurus est. Respondit lestia : Propter il- lumne missus sum ? Ad quæ Gabriel, Es, inquit. Rursus bestia : Non permittam ei, ut me con- scendat, nisi prius pro me Deum precatus sit. Itaque ego Deum precatus pro bestia, conscendi eam. Asportavit me facili itinere, et ungulam pedis in orbe, qno finiebatur visus ejus, tigebat. Ita ego in sanctam ædem perveni breviori spatio, quam quo jactus lapidis conficitur. Comitabatur me etiam Gabriel et duxit me in præcipitium quoddam in æde Hierosolymorum, dixitque : De- scende, ut ex hoc saxo ascendas in coelum. Deseon- di igitur, atque ligavit Gabriel annulo in præcipi. 5. Scelestus in extrema mala delabitur æquo

μέχρι και της τετάρτης επανόδου· καὶ τῇ πέμπτῃ ἐπανόδῳ τοσοῦτον ἦλθεν εἰς τὸ ἔλαττον τῶν εὐχῶν ὡς ὀλίγας ἐναπομείναι. Εἰπόντος δὲ τοῦ Μωϋσέως μηδὲ τοσοῦτον δυνήσεσθαι τὸν λαόν, ἐγὼ αἰσχυνθεὶς ὡς τοσαυτάκις ἀναβὰς οὐκ ἀνέβην πλέον, ἀλλ' ἐλθὼν εἰς τὸ Μπερὰκ ἔλαυνον ἐπανιὼν εἰς τὸν οἶκον τοῦ Μεκκέ. Τούτων δὲ πάντων χρόνος ἐλάττων ἢ τὸ δέκατον μέρος τῆς νυκτός. Καὶ διηγησαμένου πρὸς τὸν λαὸν τοῦ Μωάμεθ τὴν θεωρίαν ταύτην, ἀπέστησαν ἀπὸ τοῦ νόμου αὐτοῦ χιλιάδες ἀνθρώπων πολλαὶ, λέξαντες αὐτῷ, Ανάβηθι τῇ ἡμέρᾳ εἰς τὸν οὐρανὸν ὁρώντων ἡμῶν, ὡς ἂν ἴδωμεν τοὺς συναντή σαντάς σοι ἀγγέλους· οὐκ ἐπέγνως τὸ ἑαυτοῦ ψεῦδος. Καὶ εἶπεν ὁ Μωάμεθ, ο Αίνεσις τῷ Θεῷ μου, μὴ ἄλλ τί εἰμι ἐγὼ ἢ εἷς τῶν ἀνθρώπων καὶ ἀπόστολος. Οι πρὸ ὑμῶν οὐκ ἐπίστευον θαύμασιν, οὐδὲ ὑμεῖς αὐτοῖς πιστεύετε, οὔτε πιστεύετε ἄλλως εἰ μὴ διὰ ξίφους. ἐῤῥήθη τε πρὸς αὐτὸν, Τίς εἶ; Απεκρίθη δὲ, Ἐγώ εἰμ: Δ Καὶ τῇ πρώτῃ ἐπαν δῳ ἔλαβον ἄνεσιν ἀπὸ τοῦ δέκα ὁ Γαβριήλ. Έρβήθη τε πάλιν αὐτῷ, Τίς ἐστι μετά σου ; 'Απεκρίθη, Ο Μαχούμετ. Εἶπε δὲ ἐθυρωρός, Μὴ ὑπὲρ τούτου ἦν ἡ ἀποστολή ; Καὶ εἶπεν ὁ Γαβριήλ, Ναί. Καὶ ἤνοιξεν ἡμῖν τὴν πύλην, καὶ εἶδον ἔθνος ἀγγέλων, καὶ δὶς κάμψας ὑπὲρ αὐτῶν τὰ γό- νατα ἐξέχεον προσευχήν. Καὶ μετὰ ταῦτα ἔλαβέ με ὁ Γαβριὴλ καὶ ἤγαγέ με πρὸς τὸν δεύτερον οὐρανόν· ἦν δὲ τὸ διάστημα τῶν δύο μέσων οὐρανῶν ὁδὸς πεντακοσίων ἐτῶν. Καὶ ὥσπερ πρῶτον ἔκοψε τὴν θύραν καὶ ἀπόκρισις γέγονεν αὐτῷ. Οὕτως καὶ μέ- χρις ἑβδόμου οὐρανοῦ κατὰ πάντα γέγονεν ὁμοίως, ἐν ᾧ ἑβδόμῳ οὐρανῷ διαγράφει ἰδεῖν λαὸν ἀγγέλων, τὸ μῆκος ἑνὸς ἑκάστου πολλαχιλιοπλάσιον τοῦ κόσ σμου, ἀφ' ὧν τις εἶχεν ἑπτακοσίας χιλιάδας κεφαλὰς καὶ ἐν ἑκάστῃ κεφαλῇ ἑπτακοσίας μυριάδας στόματα καὶ ἐν ἑκάστῳ στόματι ἑπτακοσίας χιλιάδας γλώσ. σας, αἰνούσας τὸν Θεὸν ἑπτακοσίαις μυριάσιν ἰδιώ- μασι. Καὶ προσέβλεψεν ἕνα τῶν ἀγγέλων θρηνοῦντα, καὶ ἐζήτησε τὴν αἰτίαν τοῦ θρήνου αὐτοῦ, καὶ ἀπε- κρίθη ἁμαρτίαν εἶναι· αὐτὸς δὲ ἐδεήθη ὑπὲρ αὐτοῦ. • Οὕτω τε, φησίν, ὁ Γαβριήλ παρέθετε με ἀγγέλῳ ἑτέρῳ καὶ ἄλλος ἄλλῳ, καὶ οὕτως ἐφεξῆς, μέχρις ἔστην ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ βήματος αὐτοῦ. Καὶ ἥψατό μου ὁ Θεὸς τῇ χειρὶ αὑτοῦ ἐν μέσῳ τῶν ὤμων, ἕως οὗ ἡ ψυχρότης τῆς χειρὸς αὐτοῦ διῆλθε μέχρι τοῦ μυελοῦ τῆς ῥάχεώς μου. Καὶ εἶπέ μοι ὁ Θεός, Επέθηκα σοὶ καὶ τῷ λαῷ σου ευχάς.» Κατα βάντι δέ μοι πρὸς τὸν τέταρτον οὐρανὸν συνεβού λευσεν ὁ Μωϋσῆς ἐπανελθεῖν με πρὸς τὸ κουφίσαι τὸν λαὸν, μὴ ὄντα δυνατὸν ἐξαρχεῖν τοσαύτῃ εὐχῇ. Καὶ τί δ' ἄν τις εἴποι περὶ τῆς τοιαύτης ψευδούς καὶ ἀδοξοτάτης θεωρίας; ἐξ αὐτοῦ γὰρ τοῦ Μωάμεθ ἔχει τὸν ἔλεγχον· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ εἰπὼν, ὅτε ἐχθ λίετο ἀφρίζων ὑπὸ τοῦ πάθους, ὅτι τοῦ Γαβριὴλ ἐρω χομένου πρὸς αὐτὸν ἀπεσταλμένου παρὰ Θεοῦ δῆθεν οὐκ ἠδύνατο φέρειν τὴν τοῦ ἀγγέλου όρασιν [τοῦτον], καὶ διὰ τοῦτο πίπτειν ὡσεὶ νεκρόν, τοὺς δὲ παρὰ τοῦ ἀγγέλου λόγους ἀκούειν ὥσπερ τινὰ κώδωνα χαλκοῦν ἡγοῦντα. Ο τοίνυν μὴ δυνηθεὶς φέ ρειν ἑνὸς ἀγγέλου ὀπτασίαν πῶς τοσούτων ἀγγέλων αὐγὴν ἠδυνήθη θεάσασθαι, περιεργάσασθαί τε καὶ μετρῆσαι τὰς τοσαύτας κεφαλὰς τῶν ἀγγέλων τὰς ἐντός τε τῶν στομάτων αὐτῶν γλώσσας, ἀλλὰ δὲ GEORGII PHRANTZÆ B C tio Berac bestiam, inque ipsius tergo deinde in cœlum perlatus sum. Cum ad cœlum venissemus, porta a Gabriele percussa, rogatum est : Quis adest? Respondit ille Ego adsum Gabriel. Rur- Moba- sus rogatum est : Quis tecum est? llle, metes, respondit. Tum janitor: Nonne ob eum iter istud susceptum est? Est, Gabriel dixit. Illi- co aperta est janua ac vidi angelorum mul- titudinem, coram quibus, bis fexis genibus, pre- ces fudi. Post hæc comprehendit me Gabriel et deduxit me in secundum coelum. Erant autem duo hæc cœla quingentorum annorum itinere dis- sita. Sicut prius janua percussa et responsum datum est. Ita ad septimum cœlum eodem D ubivis modo factum est, in quo quidem cœlo vidisse se scribit angelos longitudine pluries mil- lies longitudinem mundi æquantes, qui septin- genties millena capita, in quovis capite decies septingenties millena ora, in quovis ore septin- genties millenas linguas haberent, quibus Deum decies septingenties mille modis laudarent. Vidit unum angelum lacrymantem, qui causam quæ- renti, cur lacrymarel, peccatum quodpiam call- sam esse dixit. Pro hoc precatus est. c ita me, ait, Gabriel alii angelo tradidit, hic rursus alii, et sic deinceps, donec coram Deo et throno ejus ad- stabam. Tetigit me Deus manu inter medios hu- nieros, unde frigus me ad medullam spinæ pene- : travit; dixitque Deus: Imposui tibi et populo tue preces. Descendenti mihi ad quartum cœlum suasit Moyses, ut redirem ad levandum populum, quippe faciendis istis precibus imparem. Atque obtinui a primo reditu remissionem ad quartum usque; et quinto reditu adeo imminutus erat precum numerus, ut paucæ superessent. Cum au- tem Moyses diceret, ne tot quidem precibus fa- ciendis parem fore populum, pudore commotus, quod toties jam redissem, non redii amplius; sed ad Berac reversus et in ædem Mecca revectus sum. His omnibus negotiis vix decima pars noctis con- sumpta est. Quod iter cum populo suo Mohametes narraret, defecerunt a lege ejus multa hominum millia, qui dicerent : • Ascende interdiu iu coelum, nobis spectantibus, ut videamus tibi obvios angelos. Ipse non sentis mendacium tuum. Respondit Mo- hametes Laus Deo esto! equidem nihil aliud sum, quam unus ex hominibus et legatus. Nec majores vestri fidem habuerunt miraculis, nec vos habetis, nec creditis omnino nizi ense coacti. » Quid dicas de tali mendacio et itinere maxime omnium incredibili? ex ipso Mohamete refutatur. Etenim ipse dixit, cum morbo correptus volveretur spumanti ore, Gabriele ad se accedente, utpote a Deo misso, non potuisse se ferre aspectum angeli, et propterea exanimem concidisse, sermonem angeli autem tanquam sonum campanæ æneæ exaudisse.

μέχρι και της τετάρτης επανόδου· καὶ τῇ πέμπτῃ ἐπανόδῳ τοσοῦτον ἦλθεν εἰς τὸ ἔλαττον τῶν εὐχῶν ὡς ὀλίγας ἐναπομείναι. Εἰπόντος δὲ τοῦ Μωϋσέως μηδὲ τοσοῦτον δυνήσεσθαι τὸν λαόν, ἐγὼ αἰσχυνθεὶς ὡς τοσαυτάκις ἀναβὰς οὐκ ἀνέβην πλέον, ἀλλ' ἐλθὼν εἰς τὸ Μπερὰκ ἔλαυνον ἐπανιὼν εἰς τὸν οἶκον τοῦ Μεκκέ. Τούτων δὲ πάντων χρόνος ἐλάττων ἢ τὸ δέκατον μέρος τῆς νυκτός. Καὶ διηγησαμένου πρὸς τὸν λαὸν τοῦ Μωάμεθ τὴν θεωρίαν ταύτην, ἀπέστησαν ἀπὸ τοῦ νόμου αὐτοῦ χιλιάδες ἀνθρώπων πολλαὶ, λέξαντες αὐτῷ, Ανάβηθι τῇ ἡμέρᾳ εἰς τὸν οὐρανὸν ὁρώντων ἡμῶν, ὡς ἂν ἴδωμεν τοὺς συναντή σαντάς σοι ἀγγέλους· οὐκ ἐπέγνως τὸ ἑαυτοῦ ψεῦδος. Καὶ εἶπεν ὁ Μωάμεθ, ο Αίνεσις τῷ Θεῷ μου, μὴ ἄλλ τί εἰμι ἐγὼ ἢ εἷς τῶν ἀνθρώπων καὶ ἀπόστολος. Οι πρὸ ὑμῶν οὐκ ἐπίστευον θαύμασιν, οὐδὲ ὑμεῖς αὐτοῖς πιστεύετε, οὔτε πιστεύετε ἄλλως εἰ μὴ διὰ ξίφους. ἐῤῥήθη τε πρὸς αὐτὸν, Τίς εἶ; Απεκρίθη δὲ, Ἐγώ εἰμ: Δ Καὶ τῇ πρώτῃ ἐπαν δῳ ἔλαβον ἄνεσιν ἀπὸ τοῦ δέκα ὁ Γαβριήλ. Έρβήθη τε πάλιν αὐτῷ, Τίς ἐστι μετά σου ; 'Απεκρίθη, Ο Μαχούμετ. Εἶπε δὲ ἐθυρωρός, Μὴ ὑπὲρ τούτου ἦν ἡ ἀποστολή ; Καὶ εἶπεν ὁ Γαβριήλ, Ναί. Καὶ ἤνοιξεν ἡμῖν τὴν πύλην, καὶ εἶδον ἔθνος ἀγγέλων, καὶ δὶς κάμψας ὑπὲρ αὐτῶν τὰ γό- νατα ἐξέχεον προσευχήν. Καὶ μετὰ ταῦτα ἔλαβέ με ὁ Γαβριὴλ καὶ ἤγαγέ με πρὸς τὸν δεύτερον οὐρανόν· ἦν δὲ τὸ διάστημα τῶν δύο μέσων οὐρανῶν ὁδὸς πεντακοσίων ἐτῶν. Καὶ ὥσπερ πρῶτον ἔκοψε τὴν θύραν καὶ ἀπόκρισις γέγονεν αὐτῷ. Οὕτως καὶ μέ- χρις ἑβδόμου οὐρανοῦ κατὰ πάντα γέγονεν ὁμοίως, ἐν ᾧ ἑβδόμῳ οὐρανῷ διαγράφει ἰδεῖν λαὸν ἀγγέλων, τὸ μῆκος ἑνὸς ἑκάστου πολλαχιλιοπλάσιον τοῦ κόσ σμου, ἀφ' ὧν τις εἶχεν ἑπτακοσίας χιλιάδας κεφαλὰς καὶ ἐν ἑκάστῃ κεφαλῇ ἑπτακοσίας μυριάδας στόματα καὶ ἐν ἑκάστῳ στόματι ἑπτακοσίας χιλιάδας γλώσ. σας, αἰνούσας τὸν Θεὸν ἑπτακοσίαις μυριάσιν ἰδιώ- μασι. Καὶ προσέβλεψεν ἕνα τῶν ἀγγέλων θρηνοῦντα, καὶ ἐζήτησε τὴν αἰτίαν τοῦ θρήνου αὐτοῦ, καὶ ἀπε- κρίθη ἁμαρτίαν εἶναι· αὐτὸς δὲ ἐδεήθη ὑπὲρ αὐτοῦ. • Οὕτω τε, φησίν, ὁ Γαβριήλ παρέθετε με ἀγγέλῳ ἑτέρῳ καὶ ἄλλος ἄλλῳ, καὶ οὕτως ἐφεξῆς, μέχρις ἔστην ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ βήματος αὐτοῦ. Καὶ ἥψατό μου ὁ Θεὸς τῇ χειρὶ αὑτοῦ ἐν μέσῳ τῶν ὤμων, ἕως οὗ ἡ ψυχρότης τῆς χειρὸς αὐτοῦ διῆλθε μέχρι τοῦ μυελοῦ τῆς ῥάχεώς μου. Καὶ εἶπέ μοι ὁ Θεός, Επέθηκα σοὶ καὶ τῷ λαῷ σου ευχάς.» Κατα βάντι δέ μοι πρὸς τὸν τέταρτον οὐρανὸν συνεβού λευσεν ὁ Μωϋσῆς ἐπανελθεῖν με πρὸς τὸ κουφίσαι τὸν λαὸν, μὴ ὄντα δυνατὸν ἐξαρχεῖν τοσαύτῃ εὐχῇ. Καὶ τί δ' ἄν τις εἴποι περὶ τῆς τοιαύτης ψευδούς καὶ ἀδοξοτάτης θεωρίας; ἐξ αὐτοῦ γὰρ τοῦ Μωάμεθ ἔχει τὸν ἔλεγχον· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ εἰπὼν, ὅτε ἐχθ λίετο ἀφρίζων ὑπὸ τοῦ πάθους, ὅτι τοῦ Γαβριὴλ ἐρω χομένου πρὸς αὐτὸν ἀπεσταλμένου παρὰ Θεοῦ δῆθεν οὐκ ἠδύνατο φέρειν τὴν τοῦ ἀγγέλου όρασιν [τοῦτον], καὶ διὰ τοῦτο πίπτειν ὡσεὶ νεκρόν, τοὺς δὲ παρὰ τοῦ ἀγγέλου λόγους ἀκούειν ὥσπερ τινὰ κώδωνα χαλκοῦν ἡγοῦντα. Ο τοίνυν μὴ δυνηθεὶς φέ ρειν ἑνὸς ἀγγέλου ὀπτασίαν πῶς τοσούτων ἀγγέλων αὐγὴν ἠδυνήθη θεάσασθαι, περιεργάσασθαί τε καὶ μετρῆσαι τὰς τοσαύτας κεφαλὰς τῶν ἀγγέλων τὰς ἐντός τε τῶν στομάτων αὐτῶν γλώσσας, ἀλλὰ δὲ GEORGII PHRANTZÆ B C tio Berac bestiam, inque ipsius tergo deinde in cœlum perlatus sum. Cum ad cœlum venissemus, porta a Gabriele percussa, rogatum est : Quis adest? Respondit ille Ego adsum Gabriel. Rur- Moba- sus rogatum est : Quis tecum est? llle, metes, respondit. Tum janitor: Nonne ob eum iter istud susceptum est? Est, Gabriel dixit. Illi- co aperta est janua ac vidi angelorum mul- titudinem, coram quibus, bis fexis genibus, pre- ces fudi. Post hæc comprehendit me Gabriel et deduxit me in secundum coelum. Erant autem duo hæc cœla quingentorum annorum itinere dis- sita. Sicut prius janua percussa et responsum datum est. Ita ad septimum cœlum eodem D ubivis modo factum est, in quo quidem cœlo vidisse se scribit angelos longitudine pluries mil- lies longitudinem mundi æquantes, qui septin- genties millena capita, in quovis capite decies septingenties millena ora, in quovis ore septin- genties millenas linguas haberent, quibus Deum decies septingenties mille modis laudarent. Vidit unum angelum lacrymantem, qui causam quæ- renti, cur lacrymarel, peccatum quodpiam call- sam esse dixit. Pro hoc precatus est. c ita me, ait, Gabriel alii angelo tradidit, hic rursus alii, et sic deinceps, donec coram Deo et throno ejus ad- stabam. Tetigit me Deus manu inter medios hu- nieros, unde frigus me ad medullam spinæ pene- : travit; dixitque Deus: Imposui tibi et populo tue preces. Descendenti mihi ad quartum cœlum suasit Moyses, ut redirem ad levandum populum, quippe faciendis istis precibus imparem. Atque obtinui a primo reditu remissionem ad quartum usque; et quinto reditu adeo imminutus erat precum numerus, ut paucæ superessent. Cum au- tem Moyses diceret, ne tot quidem precibus fa- ciendis parem fore populum, pudore commotus, quod toties jam redissem, non redii amplius; sed ad Berac reversus et in ædem Mecca revectus sum. His omnibus negotiis vix decima pars noctis con- sumpta est. Quod iter cum populo suo Mohametes narraret, defecerunt a lege ejus multa hominum millia, qui dicerent : • Ascende interdiu iu coelum, nobis spectantibus, ut videamus tibi obvios angelos. Ipse non sentis mendacium tuum. Respondit Mo- hametes Laus Deo esto! equidem nihil aliud sum, quam unus ex hominibus et legatus. Nec majores vestri fidem habuerunt miraculis, nec vos habetis, nec creditis omnino nizi ense coacti. » Quid dicas de tali mendacio et itinere maxime omnium incredibili? ex ipso Mohamete refutatur. Etenim ipse dixit, cum morbo correptus volveretur spumanti ore, Gabriele ad se accedente, utpote a Deo misso, non potuisse se ferre aspectum angeli, et propterea exanimem concidisse, sermonem angeli autem tanquam sonum campanæ æneæ exaudisse.

καὶ τὰς διαφόρους ἐναλλαγὰς καὶ ἰδιότητας τῶν Α οὖν ψεῦδος πάσης ἀγνωσίας με μεστωμένον. Τὸν Θεὸ ὕμνων τοῦ Θεοῦ; μὴ μόνον γὰρ τοῦ Γαβριήλ μείζονα εἶναι λέγει ἑαυτὸν, ἀλλὰ καὶ πάντων ἐκείνων εἰ; οὔ; ὁ Γαβριὴλ οὐκ εἶχε παρείσδυσιν, ἀλλὰ τοσοῦτον ἦν ἀποδέων ἐκείνων ὥστε τὸν Μωάμεθ αὐτὸν ἑτέρῳ ἀγγέλῳ παραδοῦναι, ὁ δ' αὖ ἑτέρῳ καὶ ἐφεξῆς ἄλλῳ, καὶ οὕτως εἰσελθεῖν εἰς τὸν Θεὸν καὶ συντυχεῖν ἀλ- Σήλοις, ἔτι μή μόνον μείζονα πάντων ἐκείνων δει κνύειν ἑαυτὸν, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ ἐκείνων εὐχόμενον. Ἐῶ λέγειν περὶ τοῦ μεγάλου ἐκείνου καὶ θεόπτου Μωϋσέως, δν, ὥς φησιν, εἶδεν ἐν τῷ τετάρτῳ οὐ- ρανῷ. Αὐτὸν δὲ ὑπεραναβῆναι καὶ τοῦ ἑβδόμου, καὶ ἀπελθεῖν μέχρι καὶ τοῦ Θεοῦ, ὁμιλῆσαί τε αὐτῷ. Μετὰ δὲ ταῦτα ἐξελθεῖν καὶ κατελθεῖν ἐν τῷ τετάρτῳ οὐρανῷ, ὡς εἴρηται, καὶ συντυχεῖν τῷ Μωϋσεῖ, συμβουλεῦσαί τε αὐτὸν τούτῳ ἐπαναστραφέντα πα ρακαλέσαι τὸν Θεὸν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ καὶ γενέσθαι κουφοτέραν τὴν εὐχὴν ὡς ἀδυνάτως ἔχοντος πρὸς αὐτήν· καὶ δεξαμένου τούτου τὴν βουλὴν ἐπαναστρα φῆναι πρὸς τὸν Θεὸν καὶ ζητῆσαι τὸ περὶ τούτου, καὶ προσδεχθῆναι τὴν ζήτησιν αὐτοῦ καὶ γενέσθαι ἐλαφροτέραν τὴν εὐχήν. Καὶ αὖ τοῦ Μωϋσέως ἀναγ- κάσαντος αὐτὸν αὖθις ἐπαναστραφήναι ἕως πεντά κις πρὸς 364, τὸν Θεὸν, καὶ πάλιν γενέσθαι πολλῷ ἐλάττω τὴν εὐχήν. Καὶ μὴ ἀρκεσθέντα τὸν Μωϋσῆν εἰπεῖν καὶ αὖθις ἵνα ἐπαναστραφῇ πρὸς τὸν Θεὸν καὶ αἰτήσῃ συγγνωμονεστέραν γενέσθαι τὴν εὐχήν. Οὐ κατένευσεν, ἀλλὰ καὶ κατελθεῖν εἰς τὸ Μπαράκ καὶ ἐλαύνειν, ἕως ἂν ἔλθῃ ἔνθα ἦν πρότερον. Σκόπει ὅντινα ὁμολογεῖ αὐτὸς ὁ Μωάμεθ ποιητὴν οὐρανοῦ τε καὶ γῆς, ἐνσώματον δεικνύει καὶ οὐκ ἀσώματος τὸ γὰρ Θεῖον ἀσώματον, ἄποσόν τε καὶ μὴ ἔχον μέγε θος, οὐδὲ ἐν εἴδει περιγραπτόν· τὸ δὲ οὕτως ἔχον τὰ ἐν τῇ ἰδίᾳ αὐτοῦ φύσει πῶς ἂν ἐκ μερῶν; εἰ γάρ τις δοίη τοῦτο ὑπάρχειν, πῶς νοηθήσεται ἀσώματον ; τὸ γὰρ ἐν σχήματι δν πάντως καὶ ἐν ποσῷ καὶ ἐν τόπῳ, καὶ ἐξ ἀνάγκης περιγραπτόν. Ταῦτα δὲ σω- ματικά. Καὶ τὰ τοῦ σώματος ἴδια πῶς ἂν ἐπὶ τῆς μακαρίας ἐκείνης καὶ ἀσωμάτου φύσεως τοῦ Θεοῦ λογίσηταί τις διανοίας μέτοχος ὤν; καὶ ὁ μὲν πα- τριάρχης Αβραὰμ ἐν τῇ πάλαι θεοφανείᾳ γῆν καὶ σποδὸν ἑαυτὸν ἐλογίσατο καὶ ἐκάλεσε· τοῦ δὲ Δανιὴλ τοῦ τοιούτου καὶ τοσούτου, ἄγγελον ἰδόντος, ἐστράφη ἡ δόξα αὐτοῦ εἰς διαφθοράν, τοῦτ' ἔστι, παρὰ βραχύ ἀπεβάλλετο τὴν ἑαυτοῦ ζωήν· ὁ μὲν Δαβίδ. φησιν «Ὁ ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν.» Ο δὲ Μωάμεθ, τὰς ἀγγελικὰς πάσας ὑπεραναβὰς δυ- νάμεις, ἀμέσως τῷ Θεῷ προσωμίλησε καὶ ὑπὲρ ἀγγέλων καὶ παντὸς τοῦ κόσμου δεήσεις ἐποίησε καὶ τῆς εὐχῆς οὐκ ἀπέτυχεν. Ἐγὼ δὲ ἀπορῶ πῶς οὐκ ἔφη τολμήσας ὁ αὐθάδης οὗτος καὶ ἀλαζὼν ὅτι κατέλαβε τὴν τοῦ Θεοῦ φύσιν ὥσπερ αὐτὸς ὁ Θεὸς οἶδεν αὐτήν. Αλλ' ὁ κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς ἐκγελά σεται αὐτὸν καὶ τοὺς μετ᾿ αὐτοῦ, καὶ ὁ Κύριος ἐκμυ κτηριεῖ αὐτούς. Ἔτι οὐκ ἠδύνατο ὁ Θεὸς γινώσκειν τὴν δύναμιν τοῦ λαοῦ, ἀλλ' ἐπέθηκεν ἐπὶ τὸν τράχηλον αὐτῶν CHRONICON MAJUS. - LIB. IV. B Qui igitur unius angeli conspectum non tulit, quo- C modo tot angelorum splendorem spectare potuerit, aut examinare et metiri tot eorum capita et quæ in oribus eorum inerant linguas, et vero varias vicissitu lines proprietatesque hymnorum Dei? At- enim non solum Gabriele majorem se esse dicit, s'd etiam omnibus illis, ad quos Gabrieli non patebat aditus, cum is tanto illis inferior esset, ul Mohametes ab eo alii, et ab hoc rursus tertio, et sic deinceps reliquis traderetur, et ita ad Deum intraret et cum eo colloqueretur: quin imo se non solum majorem esse angelis, sed etiam pro iisdem precatum esse affirmat. Omitto dicere de magno illo, qui Deum vidit, Moyse, quem se in quarto cœlo invenisse narrat; ipsum autem etiam ultra disset in eum locum, in quo ante fuisset. En jam mendacium omni inscitia repletum. Quem ipse Mohametes fabricatorem cœli et terræ esse dicit Deum, eum corporeum esse ait, non incorporeum: cum tamen numen divinum non habeat corpus nec magnitudinem, nec figura describi possit. Ita autem natura sua comparatum, Numen quomodo partibus constet? Hoc enim qui statuat, quomodo idem esse incorporeum dicat? Nam quidcunque figuram habet, magnitudinem et ambitum habet et necessario describi potest. Hæc autem corporea sunt. Corpo- ris proprietates autem quomodo qui rationis non expers est in divinam illam et incorpoream natu- ram Dei transferat? Abrahamus quidem patriarcha in vetusto ille adventu Dei terram et cinerem se septimum ascendisse et processisse usque ad Deum D existímavit appellavitque, et cum Daniel, talis ac cumque eo collocutum esse; deinde exiisse et de- scendisse ad quartum cœlum, ut commemoravimus, et convenisse ibi Moysem, qui sibi suaserit, ut reversus Deum super populo precaretur, að levan- dum eum precibus, quippe ad quas faciendas non valeret populus; itaque, probato eo consilio, ad Deum redisse et, de ea re precatum, voti compotem factum esse, precesque imminutas esse ; ac Moyse denuo cogente, redisse ad Deum quater deinceps, semperque multo faciliores factas esse preces. At ne sic quidem satis habuisse Moysem, sed rursus suasisse, ut ad Deum rediret, ad remissionem pre. cum rogandam ; ipsum autem non consensisse, sed ad Barac descendisse et avectum esse, donec rc- Lantus vir, angelum videret, mens ejus in perniciem versa est, hoc est non multum aberat, quin vitam amitteret; atque David dicit qui terram prospicit et tremefacit. › Sed Mohametes, omnes angelicas vires superans, nemine intercedente, Deum convenit, et super angelis et universo mundo preces fecit, nec non compos factus est voti. Equidem miror, quod petulans iste nebulo non ausus est affirmare, per- spexisse se Dei naturam, quemadmodum eam ipse Deus noverit. Verum qui in coelis habitat, irride- bit ipsum et asseclas ejus, atque ludibrio eos habebit Dominus. Deinde Deus ignorabat tires populi, legemque imposuit cervici ejus, quam ferre non possent. At

καὶ τὰς διαφόρους ἐναλλαγὰς καὶ ἰδιότητας τῶν Α οὖν ψεῦδος πάσης ἀγνωσίας με μεστωμένον. Τὸν Θεὸ ὕμνων τοῦ Θεοῦ; μὴ μόνον γὰρ τοῦ Γαβριήλ μείζονα εἶναι λέγει ἑαυτὸν, ἀλλὰ καὶ πάντων ἐκείνων εἰ; οὔ; ὁ Γαβριὴλ οὐκ εἶχε παρείσδυσιν, ἀλλὰ τοσοῦτον ἦν ἀποδέων ἐκείνων ὥστε τὸν Μωάμεθ αὐτὸν ἑτέρῳ ἀγγέλῳ παραδοῦναι, ὁ δ' αὖ ἑτέρῳ καὶ ἐφεξῆς ἄλλῳ, καὶ οὕτως εἰσελθεῖν εἰς τὸν Θεὸν καὶ συντυχεῖν ἀλ- Σήλοις, ἔτι μή μόνον μείζονα πάντων ἐκείνων δει κνύειν ἑαυτὸν, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ ἐκείνων εὐχόμενον. Ἐῶ λέγειν περὶ τοῦ μεγάλου ἐκείνου καὶ θεόπτου Μωϋσέως, δν, ὥς φησιν, εἶδεν ἐν τῷ τετάρτῳ οὐ- ρανῷ. Αὐτὸν δὲ ὑπεραναβῆναι καὶ τοῦ ἑβδόμου, καὶ ἀπελθεῖν μέχρι καὶ τοῦ Θεοῦ, ὁμιλῆσαί τε αὐτῷ. Μετὰ δὲ ταῦτα ἐξελθεῖν καὶ κατελθεῖν ἐν τῷ τετάρτῳ οὐρανῷ, ὡς εἴρηται, καὶ συντυχεῖν τῷ Μωϋσεῖ, συμβουλεῦσαί τε αὐτὸν τούτῳ ἐπαναστραφέντα πα ρακαλέσαι τὸν Θεὸν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ καὶ γενέσθαι κουφοτέραν τὴν εὐχὴν ὡς ἀδυνάτως ἔχοντος πρὸς αὐτήν· καὶ δεξαμένου τούτου τὴν βουλὴν ἐπαναστρα φῆναι πρὸς τὸν Θεὸν καὶ ζητῆσαι τὸ περὶ τούτου, καὶ προσδεχθῆναι τὴν ζήτησιν αὐτοῦ καὶ γενέσθαι ἐλαφροτέραν τὴν εὐχήν. Καὶ αὖ τοῦ Μωϋσέως ἀναγ- κάσαντος αὐτὸν αὖθις ἐπαναστραφήναι ἕως πεντά κις πρὸς 364, τὸν Θεὸν, καὶ πάλιν γενέσθαι πολλῷ ἐλάττω τὴν εὐχήν. Καὶ μὴ ἀρκεσθέντα τὸν Μωϋσῆν εἰπεῖν καὶ αὖθις ἵνα ἐπαναστραφῇ πρὸς τὸν Θεὸν καὶ αἰτήσῃ συγγνωμονεστέραν γενέσθαι τὴν εὐχήν. Οὐ κατένευσεν, ἀλλὰ καὶ κατελθεῖν εἰς τὸ Μπαράκ καὶ ἐλαύνειν, ἕως ἂν ἔλθῃ ἔνθα ἦν πρότερον. Σκόπει ὅντινα ὁμολογεῖ αὐτὸς ὁ Μωάμεθ ποιητὴν οὐρανοῦ τε καὶ γῆς, ἐνσώματον δεικνύει καὶ οὐκ ἀσώματος τὸ γὰρ Θεῖον ἀσώματον, ἄποσόν τε καὶ μὴ ἔχον μέγε θος, οὐδὲ ἐν εἴδει περιγραπτόν· τὸ δὲ οὕτως ἔχον τὰ ἐν τῇ ἰδίᾳ αὐτοῦ φύσει πῶς ἂν ἐκ μερῶν; εἰ γάρ τις δοίη τοῦτο ὑπάρχειν, πῶς νοηθήσεται ἀσώματον ; τὸ γὰρ ἐν σχήματι δν πάντως καὶ ἐν ποσῷ καὶ ἐν τόπῳ, καὶ ἐξ ἀνάγκης περιγραπτόν. Ταῦτα δὲ σω- ματικά. Καὶ τὰ τοῦ σώματος ἴδια πῶς ἂν ἐπὶ τῆς μακαρίας ἐκείνης καὶ ἀσωμάτου φύσεως τοῦ Θεοῦ λογίσηταί τις διανοίας μέτοχος ὤν; καὶ ὁ μὲν πα- τριάρχης Αβραὰμ ἐν τῇ πάλαι θεοφανείᾳ γῆν καὶ σποδὸν ἑαυτὸν ἐλογίσατο καὶ ἐκάλεσε· τοῦ δὲ Δανιὴλ τοῦ τοιούτου καὶ τοσούτου, ἄγγελον ἰδόντος, ἐστράφη ἡ δόξα αὐτοῦ εἰς διαφθοράν, τοῦτ' ἔστι, παρὰ βραχύ ἀπεβάλλετο τὴν ἑαυτοῦ ζωήν· ὁ μὲν Δαβίδ. φησιν «Ὁ ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν.» Ο δὲ Μωάμεθ, τὰς ἀγγελικὰς πάσας ὑπεραναβὰς δυ- νάμεις, ἀμέσως τῷ Θεῷ προσωμίλησε καὶ ὑπὲρ ἀγγέλων καὶ παντὸς τοῦ κόσμου δεήσεις ἐποίησε καὶ τῆς εὐχῆς οὐκ ἀπέτυχεν. Ἐγὼ δὲ ἀπορῶ πῶς οὐκ ἔφη τολμήσας ὁ αὐθάδης οὗτος καὶ ἀλαζὼν ὅτι κατέλαβε τὴν τοῦ Θεοῦ φύσιν ὥσπερ αὐτὸς ὁ Θεὸς οἶδεν αὐτήν. Αλλ' ὁ κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς ἐκγελά σεται αὐτὸν καὶ τοὺς μετ᾿ αὐτοῦ, καὶ ὁ Κύριος ἐκμυ κτηριεῖ αὐτούς. Ἔτι οὐκ ἠδύνατο ὁ Θεὸς γινώσκειν τὴν δύναμιν τοῦ λαοῦ, ἀλλ' ἐπέθηκεν ἐπὶ τὸν τράχηλον αὐτῶν CHRONICON MAJUS. - LIB. IV. B Qui igitur unius angeli conspectum non tulit, quo- C modo tot angelorum splendorem spectare potuerit, aut examinare et metiri tot eorum capita et quæ in oribus eorum inerant linguas, et vero varias vicissitu lines proprietatesque hymnorum Dei? At- enim non solum Gabriele majorem se esse dicit, s'd etiam omnibus illis, ad quos Gabrieli non patebat aditus, cum is tanto illis inferior esset, ul Mohametes ab eo alii, et ab hoc rursus tertio, et sic deinceps reliquis traderetur, et ita ad Deum intraret et cum eo colloqueretur: quin imo se non solum majorem esse angelis, sed etiam pro iisdem precatum esse affirmat. Omitto dicere de magno illo, qui Deum vidit, Moyse, quem se in quarto cœlo invenisse narrat; ipsum autem etiam ultra disset in eum locum, in quo ante fuisset. En jam mendacium omni inscitia repletum. Quem ipse Mohametes fabricatorem cœli et terræ esse dicit Deum, eum corporeum esse ait, non incorporeum: cum tamen numen divinum non habeat corpus nec magnitudinem, nec figura describi possit. Ita autem natura sua comparatum, Numen quomodo partibus constet? Hoc enim qui statuat, quomodo idem esse incorporeum dicat? Nam quidcunque figuram habet, magnitudinem et ambitum habet et necessario describi potest. Hæc autem corporea sunt. Corpo- ris proprietates autem quomodo qui rationis non expers est in divinam illam et incorpoream natu- ram Dei transferat? Abrahamus quidem patriarcha in vetusto ille adventu Dei terram et cinerem se septimum ascendisse et processisse usque ad Deum D existímavit appellavitque, et cum Daniel, talis ac cumque eo collocutum esse; deinde exiisse et de- scendisse ad quartum cœlum, ut commemoravimus, et convenisse ibi Moysem, qui sibi suaserit, ut reversus Deum super populo precaretur, að levan- dum eum precibus, quippe ad quas faciendas non valeret populus; itaque, probato eo consilio, ad Deum redisse et, de ea re precatum, voti compotem factum esse, precesque imminutas esse ; ac Moyse denuo cogente, redisse ad Deum quater deinceps, semperque multo faciliores factas esse preces. At ne sic quidem satis habuisse Moysem, sed rursus suasisse, ut ad Deum rediret, ad remissionem pre. cum rogandam ; ipsum autem non consensisse, sed ad Barac descendisse et avectum esse, donec rc- Lantus vir, angelum videret, mens ejus in perniciem versa est, hoc est non multum aberat, quin vitam amitteret; atque David dicit qui terram prospicit et tremefacit. › Sed Mohametes, omnes angelicas vires superans, nemine intercedente, Deum convenit, et super angelis et universo mundo preces fecit, nec non compos factus est voti. Equidem miror, quod petulans iste nebulo non ausus est affirmare, per- spexisse se Dei naturam, quemadmodum eam ipse Deus noverit. Verum qui in coelis habitat, irride- bit ipsum et asseclas ejus, atque ludibrio eos habebit Dominus. Deinde Deus ignorabat tires populi, legemque imposuit cervici ejus, quam ferre non possent. At

νόμον ἐν οὐκ ἠδύναντο βαστάζειν. Καὶ πῶς Θεός, Δ Θεοῦ ἐστὶ καὶ Πνεῦμα Θεοῦ. Καὶ εἰ Λόγος Θεοῦ ὃς οὐ γινώσκει τὰ ποιήματα αὑτοῦ μηδὲ τὴν δύνα- μιν τοῦ ποιήματος αὐτοῦ; Εἰ δὲ Θεὸς ὢν ἀληθὴς καὶ τὰ πάντα γινώσκων πρὶν τῆς γενέσεως αὐτῶν ἔδωκε νόμον μὲν ἀτελῆ διὰ τοῦ Μωυσέως διὰ τὴν τῶν ἀν θρώπων ἀσθένειαν, τέλειον δὲ τὸν διὰ τοῦ Εὐαγγε λίου, πῶς τὸ τέλειον ὥσπερ ἀγνοῶν ἢ μεταμεληθεὶς εἰς τὸ ἀτελὲς πάλιν κατήγαγε ; Τὸ γὰρ τέλειον οὔ τως ἐστὶ τέλειον, εἴπερ οὔτε ἐλλιπές ἐστιν οὔτε περιττὸν καὶ παρέλκον, ὥσπερ τὸ Εὐαγγέλιον· μαρ τυρεῖ ἡ ἀλήθεια. ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Μωάμεθ τέλειον καὶ ἀληθὲς καὶ ἅγιον καὶ σωτηρίαν καὶ ἐδηγίαν ἀποκαλεῖ. Οἱ δὲ τοῦ τοιούτου Μωάμεθ ἀκόλουθοι, δικαιοῦντες τὸν ἀσεβῆ, λέγουσιν ὅτι ὁ μὲν Χριστὸς ἐδίδαξε μεγάλα καὶ ἀδύνατα· τίς γὰρ δύναται ἀγα πᾶν τὸν πλησίον ὡς ἑαυτὸν καὶ τὸν Θεὸν ἐξ ὅλη; αὖ- τοῦ τῆς καρδίας ; Τίς δύναται ὑπὲρ τῶν διωκόντων καὶ συκοφαντούντων εὔχεσθαι ; Τίς δύναται ἀγαπᾶν τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ; καὶ τὰ ἕτερα. Καὶ διὰ τοῦτο ἐπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Μωάμεθ καὶ τὸ κοράν συγκαταβάσεως ένεκεν, ἵνα ῥᾳδίως πληρῶσιν οἱ ἄν θρωποι τὸν νόμον πρὸς τὴν αὐτῶν σωτηρίαν. Εἴπερ γοῦν οὐκ ἀνεφαίνετο ὁ Χριστὸς Θεὸς καὶ Θεοῦ Υἱός, ἀλλ' οὕτως ἁπλῶς ἄνθρωπος ὡς ὁ Μωϋσῆς, ἐδεόμεθα ἄν τινων ἀποδείξεων εἰς τὴν τῆς ἀληθείας φανέρως σιν· ἐπεὶ δὲ Θεὸς ἀληθὴς τρανῶς ἀναφαίνεται, πε- ρισσὸν ἡγημαι δοῦναι ὅλως ἀπολογίαν περὶ τούτου· ὡς γὰρ Θεὺ; καὶ ποιητής, οἶδε τὴν τοῦ ποιήματος αὐτοῦ δύναμιν. Αλλ' όμως ἴδωμεν καὶ ἐκ τῶν τοῦ Μωάμεθ λόγων τὸ ἄτοπον. Αὐτός ἐστιν ὁ μαρτυρῶν καὶ λέγων ὅτι ὁ Χριστός Λόγος Θεοῦ ἐστὶ καὶ ψυχὴ ' ἐστί, πῶς παραλόγως ὁ τὰ πάντα εἰδὼς ἐποίησεν, Ο γὰρ τοῦ Θεοῦ Λόγος οὐκ ἂν ποτε ἀγνοῶν εὐριο σκεται· οὔτε γὰρ ὡς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἐστιν ἐλάττων αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὔτε ὡς Λόγος αὐτοῦ. Καὶ εἰ ψυχὴ καὶ Πνεῦμα Θεοῦ ἐστι, πῶς εἰς τε τὰς ψυχὲς τῶν ἀνθρώπων καὶ τὰ πνεύματα βάρος ἐνέ θηκε μη δυνάμενα φέρειν αὐτό; Ετι ὁ αὐτός φησε πρὸς τοὺς αὐτῷ ἀκολουθοῦντας ὅτι οὐδέν εἰσιν εἰ μὴ πληρώσαιεν τόν τε Μωσαϊκὸν νόμον καὶ τὸ Εὐαγγέλιον καὶ τὸ κοράν. Καὶ εἰ μὲν βαρέα καὶ δυσβάστακτα διδάσκει τὸ Εὐαγγέλιον, πῶς ὁ διδά- σκαλος ὑμῶν οὕτω παραγγέλλει ὑμῖν, ὡς εἰ μὴ πληρώσητε τόν τε παλαιὸν νόμον καὶ τὸ Εὐαγγέ λιον, οὐδέν ἐστε, τοῦτ' ἔστιν οὐδεμία ὠφέλειά έστιν Βὲν ὑμῖν ; Εἰ δὲ τέλειόν ἐστι τὸ Εὐαγγέλιον, ὥσπερ καὶ ἔστι, ματαίως ἄρα δικαιούτε τὸ κορὰν ὅτι συγκαταβάσεως χάριν ἐξεδόθη, καὶ ἀληθῶς και ταψεύδεσθε τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ Εὐαγγελίου, τέτ λειον εἶναι δεόμενον διορθώσεως. Ἔτι δὲ εἰ ὁ Γαβριὴλ ἀνελάβετο αὐτὸν ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ, τις χρεία ζώου, ἵνα ἀπὸ τοῦ Μεκκέ διακομίσῃ αὐτὸν ἕως Ἱερουσαλήμ ; Ετι τίς μετρή σας τὸ τῆς ὁδοῦ μῆκος τὸ ἀπὸ τοῦ πρώτου οὐρανοῦ μέχρι τοῦ δευτέρου καὶ εὑρὼν αὐτὸ πεντακοσίων ἐτῶν διάστημα ἀνήγγειλε τῷ Μαχούμετ ; Ετι εἰ μὲν διὰ βημάτων τοδὸς ἐμετρήθη τουτὶ τὸ διά στημα, πῶς περιεπάτησε σῶμα πάχος ἔχον τὰ ὑπερ ἄνω τῶν οὐρανῶν, ὡς αὐτὸς τερατεύεται ; Β' δὲ τοῦτο μὲν ἀδύνατον, ἄγγελοι δὲ καὶ ψυχαὶ ἀνέρχον ται, πῶς τὰ ἀσώματα σωματικῷ βήματι μετρούσι GEORGII PIIKANTZÆ C " quomodo Deus sit, qui haud noverit opus suum nec operis sui vires? Si Dous verus et qui omnia Rossel, antequam fierent, legem imperfectam per Moysem propter imbecillitatem hominuni, perfe- clam autem per Evangelium edidit, quomodo per- fectam-hano quasi oblitus et negligens rursus in imperfectam converterit? Perfectum enim est, quid- quid nec mancum, nec nimium est, quale sane Evangelium esse constat. Adeo ipse Mohametes Evangelium perfectum, verum, sanctum, et salutem ot viam vitæ appellat. Mohametis assecle autem, quo impiam hunc hominem defendant, aiunt, Christum magna et majora, quam præstari possint, præcepisse. D Quis enim alium ut seipsam, et Deum ex omni ani- In diligat? Quis pro iis qui nos insectantur et ca- Iamniantur, precetur? Quis inimicos amet? et quæ alia hujus generis sunt. Itaque Deum Mohametem et Coranem ob indulgentiam misisse, quo facilius boni- Des legi ad salutem suam sa:isfaciant. Si Christus non esset manifesto Deus et Dei Filius, sed simpliciter homo, sicut Moyses ille, forsan argumentis opas foret ad verum demonstrandum; sed cum eum re- vera Deum esse sit in confesso, omnino ejus causam agere supervacaneum esse arbitror, Nam ut Deus et creator vim operis sui novit. Sed videamus tamen in Mohametis verbis quid insit ineptiarum. Ipse testatur ac dicit, Christum rationem Dei, et animam Dei, et Spiritum Dei esse. Quodsi ratio Dei est, quomodo, qui cuncta novit, sine ratione egerit? în ratione Dei enim nulta omnino inscitia inest. Neque csin ut Filius Dei minor est Deo ipso et Patre, neque ul ratio, ejus. Atque si anima et Spiritus Dei est, quomodo animis et spiritibus hominum onus impo- suerit, quod ferre non possint? Idem assectis suis dicit, nihil eos esse, nisi legi Mosaics, Evangelio et Corani satisfaciant. Quodsi gravia et difficilia ad ferendum injungit Evangelium, quid magister ve- ster ita vobis præcepit, nisi veteri tegi et Evangelio satisfaciatis, vos nihil esse, boc est nihil frugis habere? Deinde si perfectum est Evangelium, ut est sane, nequidquam Coranem ita tuerì comamini, ut eum indulgentiæ causa editum esse dicatis, et omnino Inepte de Christo Evangelio affirmatis, per- fectum illud esse, cum correctione egeat. Præterea, si Gabriel eum humeris imposuit, quid bestia opus erat að ferendum eum NecesHierosolyma! aut quis longitudinem viæ a primo cœlo ad secun - dum emeusns, eam distantiam itineri quingen- terum annorum parem esse reperit et Mohameti nuntiavit? Nam si gradibus mensurata est ca di- santia, quomodo corpus crassum ultra cœla proces- sit, ut ille hallucinatur? Quodsi hoc fieri non potuit, sed angeli et animæ ascendunt, quomodo regiones super cœlum sitas corporeis gradibus metiantur

νόμον ἐν οὐκ ἠδύναντο βαστάζειν. Καὶ πῶς Θεός, Δ Θεοῦ ἐστὶ καὶ Πνεῦμα Θεοῦ. Καὶ εἰ Λόγος Θεοῦ ὃς οὐ γινώσκει τὰ ποιήματα αὑτοῦ μηδὲ τὴν δύνα- μιν τοῦ ποιήματος αὐτοῦ; Εἰ δὲ Θεὸς ὢν ἀληθὴς καὶ τὰ πάντα γινώσκων πρὶν τῆς γενέσεως αὐτῶν ἔδωκε νόμον μὲν ἀτελῆ διὰ τοῦ Μωυσέως διὰ τὴν τῶν ἀν θρώπων ἀσθένειαν, τέλειον δὲ τὸν διὰ τοῦ Εὐαγγε λίου, πῶς τὸ τέλειον ὥσπερ ἀγνοῶν ἢ μεταμεληθεὶς εἰς τὸ ἀτελὲς πάλιν κατήγαγε ; Τὸ γὰρ τέλειον οὔ τως ἐστὶ τέλειον, εἴπερ οὔτε ἐλλιπές ἐστιν οὔτε περιττὸν καὶ παρέλκον, ὥσπερ τὸ Εὐαγγέλιον· μαρ τυρεῖ ἡ ἀλήθεια. ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Μωάμεθ τέλειον καὶ ἀληθὲς καὶ ἅγιον καὶ σωτηρίαν καὶ ἐδηγίαν ἀποκαλεῖ. Οἱ δὲ τοῦ τοιούτου Μωάμεθ ἀκόλουθοι, δικαιοῦντες τὸν ἀσεβῆ, λέγουσιν ὅτι ὁ μὲν Χριστὸς ἐδίδαξε μεγάλα καὶ ἀδύνατα· τίς γὰρ δύναται ἀγα πᾶν τὸν πλησίον ὡς ἑαυτὸν καὶ τὸν Θεὸν ἐξ ὅλη; αὖ- τοῦ τῆς καρδίας ; Τίς δύναται ὑπὲρ τῶν διωκόντων καὶ συκοφαντούντων εὔχεσθαι ; Τίς δύναται ἀγαπᾶν τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ; καὶ τὰ ἕτερα. Καὶ διὰ τοῦτο ἐπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Μωάμεθ καὶ τὸ κοράν συγκαταβάσεως ένεκεν, ἵνα ῥᾳδίως πληρῶσιν οἱ ἄν θρωποι τὸν νόμον πρὸς τὴν αὐτῶν σωτηρίαν. Εἴπερ γοῦν οὐκ ἀνεφαίνετο ὁ Χριστὸς Θεὸς καὶ Θεοῦ Υἱός, ἀλλ' οὕτως ἁπλῶς ἄνθρωπος ὡς ὁ Μωϋσῆς, ἐδεόμεθα ἄν τινων ἀποδείξεων εἰς τὴν τῆς ἀληθείας φανέρως σιν· ἐπεὶ δὲ Θεὸς ἀληθὴς τρανῶς ἀναφαίνεται, πε- ρισσὸν ἡγημαι δοῦναι ὅλως ἀπολογίαν περὶ τούτου· ὡς γὰρ Θεὺ; καὶ ποιητής, οἶδε τὴν τοῦ ποιήματος αὐτοῦ δύναμιν. Αλλ' όμως ἴδωμεν καὶ ἐκ τῶν τοῦ Μωάμεθ λόγων τὸ ἄτοπον. Αὐτός ἐστιν ὁ μαρτυρῶν καὶ λέγων ὅτι ὁ Χριστός Λόγος Θεοῦ ἐστὶ καὶ ψυχὴ ' ἐστί, πῶς παραλόγως ὁ τὰ πάντα εἰδὼς ἐποίησεν, Ο γὰρ τοῦ Θεοῦ Λόγος οὐκ ἂν ποτε ἀγνοῶν εὐριο σκεται· οὔτε γὰρ ὡς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἐστιν ἐλάττων αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὔτε ὡς Λόγος αὐτοῦ. Καὶ εἰ ψυχὴ καὶ Πνεῦμα Θεοῦ ἐστι, πῶς εἰς τε τὰς ψυχὲς τῶν ἀνθρώπων καὶ τὰ πνεύματα βάρος ἐνέ θηκε μη δυνάμενα φέρειν αὐτό; Ετι ὁ αὐτός φησε πρὸς τοὺς αὐτῷ ἀκολουθοῦντας ὅτι οὐδέν εἰσιν εἰ μὴ πληρώσαιεν τόν τε Μωσαϊκὸν νόμον καὶ τὸ Εὐαγγέλιον καὶ τὸ κοράν. Καὶ εἰ μὲν βαρέα καὶ δυσβάστακτα διδάσκει τὸ Εὐαγγέλιον, πῶς ὁ διδά- σκαλος ὑμῶν οὕτω παραγγέλλει ὑμῖν, ὡς εἰ μὴ πληρώσητε τόν τε παλαιὸν νόμον καὶ τὸ Εὐαγγέ λιον, οὐδέν ἐστε, τοῦτ' ἔστιν οὐδεμία ὠφέλειά έστιν Βὲν ὑμῖν ; Εἰ δὲ τέλειόν ἐστι τὸ Εὐαγγέλιον, ὥσπερ καὶ ἔστι, ματαίως ἄρα δικαιούτε τὸ κορὰν ὅτι συγκαταβάσεως χάριν ἐξεδόθη, καὶ ἀληθῶς και ταψεύδεσθε τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ Εὐαγγελίου, τέτ λειον εἶναι δεόμενον διορθώσεως. Ἔτι δὲ εἰ ὁ Γαβριὴλ ἀνελάβετο αὐτὸν ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ, τις χρεία ζώου, ἵνα ἀπὸ τοῦ Μεκκέ διακομίσῃ αὐτὸν ἕως Ἱερουσαλήμ ; Ετι τίς μετρή σας τὸ τῆς ὁδοῦ μῆκος τὸ ἀπὸ τοῦ πρώτου οὐρανοῦ μέχρι τοῦ δευτέρου καὶ εὑρὼν αὐτὸ πεντακοσίων ἐτῶν διάστημα ἀνήγγειλε τῷ Μαχούμετ ; Ετι εἰ μὲν διὰ βημάτων τοδὸς ἐμετρήθη τουτὶ τὸ διά στημα, πῶς περιεπάτησε σῶμα πάχος ἔχον τὰ ὑπερ ἄνω τῶν οὐρανῶν, ὡς αὐτὸς τερατεύεται ; Β' δὲ τοῦτο μὲν ἀδύνατον, ἄγγελοι δὲ καὶ ψυχαὶ ἀνέρχον ται, πῶς τὰ ἀσώματα σωματικῷ βήματι μετρούσι GEORGII PIIKANTZÆ C " quomodo Deus sit, qui haud noverit opus suum nec operis sui vires? Si Dous verus et qui omnia Rossel, antequam fierent, legem imperfectam per Moysem propter imbecillitatem hominuni, perfe- clam autem per Evangelium edidit, quomodo per- fectam-hano quasi oblitus et negligens rursus in imperfectam converterit? Perfectum enim est, quid- quid nec mancum, nec nimium est, quale sane Evangelium esse constat. Adeo ipse Mohametes Evangelium perfectum, verum, sanctum, et salutem ot viam vitæ appellat. Mohametis assecle autem, quo impiam hunc hominem defendant, aiunt, Christum magna et majora, quam præstari possint, præcepisse. D Quis enim alium ut seipsam, et Deum ex omni ani- In diligat? Quis pro iis qui nos insectantur et ca- Iamniantur, precetur? Quis inimicos amet? et quæ alia hujus generis sunt. Itaque Deum Mohametem et Coranem ob indulgentiam misisse, quo facilius boni- Des legi ad salutem suam sa:isfaciant. Si Christus non esset manifesto Deus et Dei Filius, sed simpliciter homo, sicut Moyses ille, forsan argumentis opas foret ad verum demonstrandum; sed cum eum re- vera Deum esse sit in confesso, omnino ejus causam agere supervacaneum esse arbitror, Nam ut Deus et creator vim operis sui novit. Sed videamus tamen in Mohametis verbis quid insit ineptiarum. Ipse testatur ac dicit, Christum rationem Dei, et animam Dei, et Spiritum Dei esse. Quodsi ratio Dei est, quomodo, qui cuncta novit, sine ratione egerit? în ratione Dei enim nulta omnino inscitia inest. Neque csin ut Filius Dei minor est Deo ipso et Patre, neque ul ratio, ejus. Atque si anima et Spiritus Dei est, quomodo animis et spiritibus hominum onus impo- suerit, quod ferre non possint? Idem assectis suis dicit, nihil eos esse, nisi legi Mosaics, Evangelio et Corani satisfaciant. Quodsi gravia et difficilia ad ferendum injungit Evangelium, quid magister ve- ster ita vobis præcepit, nisi veteri tegi et Evangelio satisfaciatis, vos nihil esse, boc est nihil frugis habere? Deinde si perfectum est Evangelium, ut est sane, nequidquam Coranem ita tuerì comamini, ut eum indulgentiæ causa editum esse dicatis, et omnino Inepte de Christo Evangelio affirmatis, per- fectum illud esse, cum correctione egeat. Præterea, si Gabriel eum humeris imposuit, quid bestia opus erat að ferendum eum NecesHierosolyma! aut quis longitudinem viæ a primo cœlo ad secun - dum emeusns, eam distantiam itineri quingen- terum annorum parem esse reperit et Mohameti nuntiavit? Nam si gradibus mensurata est ca di- santia, quomodo corpus crassum ultra cœla proces- sit, ut ille hallucinatur? Quodsi hoc fieri non potuit, sed angeli et animæ ascendunt, quomodo regiones super cœlum sitas corporeis gradibus metiantur

νόμον ἐν οὐκ ἠδύναντο βαστάζειν. Καὶ πῶς Θεός, Δ Θεοῦ ἐστὶ καὶ Πνεῦμα Θεοῦ. Καὶ εἰ Λόγος Θεοῦ ὃς οὐ γινώσκει τὰ ποιήματα αὑτοῦ μηδὲ τὴν δύνα- μιν τοῦ ποιήματος αὐτοῦ; Εἰ δὲ Θεὸς ὢν ἀληθὴς καὶ τὰ πάντα γινώσκων πρὶν τῆς γενέσεως αὐτῶν ἔδωκε νόμον μὲν ἀτελῆ διὰ τοῦ Μωυσέως διὰ τὴν τῶν ἀν θρώπων ἀσθένειαν, τέλειον δὲ τὸν διὰ τοῦ Εὐαγγε λίου, πῶς τὸ τέλειον ὥσπερ ἀγνοῶν ἢ μεταμεληθεὶς εἰς τὸ ἀτελὲς πάλιν κατήγαγε ; Τὸ γὰρ τέλειον οὔ τως ἐστὶ τέλειον, εἴπερ οὔτε ἐλλιπές ἐστιν οὔτε περιττὸν καὶ παρέλκον, ὥσπερ τὸ Εὐαγγέλιον· μαρ τυρεῖ ἡ ἀλήθεια. ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Μωάμεθ τέλειον καὶ ἀληθὲς καὶ ἅγιον καὶ σωτηρίαν καὶ ἐδηγίαν ἀποκαλεῖ. Οἱ δὲ τοῦ τοιούτου Μωάμεθ ἀκόλουθοι, δικαιοῦντες τὸν ἀσεβῆ, λέγουσιν ὅτι ὁ μὲν Χριστὸς ἐδίδαξε μεγάλα καὶ ἀδύνατα· τίς γὰρ δύναται ἀγα πᾶν τὸν πλησίον ὡς ἑαυτὸν καὶ τὸν Θεὸν ἐξ ὅλη; αὖ- τοῦ τῆς καρδίας ; Τίς δύναται ὑπὲρ τῶν διωκόντων καὶ συκοφαντούντων εὔχεσθαι ; Τίς δύναται ἀγαπᾶν τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ; καὶ τὰ ἕτερα. Καὶ διὰ τοῦτο ἐπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Μωάμεθ καὶ τὸ κοράν συγκαταβάσεως ένεκεν, ἵνα ῥᾳδίως πληρῶσιν οἱ ἄν θρωποι τὸν νόμον πρὸς τὴν αὐτῶν σωτηρίαν. Εἴπερ γοῦν οὐκ ἀνεφαίνετο ὁ Χριστὸς Θεὸς καὶ Θεοῦ Υἱός, ἀλλ' οὕτως ἁπλῶς ἄνθρωπος ὡς ὁ Μωϋσῆς, ἐδεόμεθα ἄν τινων ἀποδείξεων εἰς τὴν τῆς ἀληθείας φανέρως σιν· ἐπεὶ δὲ Θεὸς ἀληθὴς τρανῶς ἀναφαίνεται, πε- ρισσὸν ἡγημαι δοῦναι ὅλως ἀπολογίαν περὶ τούτου· ὡς γὰρ Θεὺ; καὶ ποιητής, οἶδε τὴν τοῦ ποιήματος αὐτοῦ δύναμιν. Αλλ' όμως ἴδωμεν καὶ ἐκ τῶν τοῦ Μωάμεθ λόγων τὸ ἄτοπον. Αὐτός ἐστιν ὁ μαρτυρῶν καὶ λέγων ὅτι ὁ Χριστός Λόγος Θεοῦ ἐστὶ καὶ ψυχὴ ' ἐστί, πῶς παραλόγως ὁ τὰ πάντα εἰδὼς ἐποίησεν, Ο γὰρ τοῦ Θεοῦ Λόγος οὐκ ἂν ποτε ἀγνοῶν εὐριο σκεται· οὔτε γὰρ ὡς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἐστιν ἐλάττων αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὔτε ὡς Λόγος αὐτοῦ. Καὶ εἰ ψυχὴ καὶ Πνεῦμα Θεοῦ ἐστι, πῶς εἰς τε τὰς ψυχὲς τῶν ἀνθρώπων καὶ τὰ πνεύματα βάρος ἐνέ θηκε μη δυνάμενα φέρειν αὐτό; Ετι ὁ αὐτός φησε πρὸς τοὺς αὐτῷ ἀκολουθοῦντας ὅτι οὐδέν εἰσιν εἰ μὴ πληρώσαιεν τόν τε Μωσαϊκὸν νόμον καὶ τὸ Εὐαγγέλιον καὶ τὸ κοράν. Καὶ εἰ μὲν βαρέα καὶ δυσβάστακτα διδάσκει τὸ Εὐαγγέλιον, πῶς ὁ διδά- σκαλος ὑμῶν οὕτω παραγγέλλει ὑμῖν, ὡς εἰ μὴ πληρώσητε τόν τε παλαιὸν νόμον καὶ τὸ Εὐαγγέ λιον, οὐδέν ἐστε, τοῦτ' ἔστιν οὐδεμία ὠφέλειά έστιν Βὲν ὑμῖν ; Εἰ δὲ τέλειόν ἐστι τὸ Εὐαγγέλιον, ὥσπερ καὶ ἔστι, ματαίως ἄρα δικαιούτε τὸ κορὰν ὅτι συγκαταβάσεως χάριν ἐξεδόθη, καὶ ἀληθῶς και ταψεύδεσθε τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ Εὐαγγελίου, τέτ λειον εἶναι δεόμενον διορθώσεως. Ἔτι δὲ εἰ ὁ Γαβριὴλ ἀνελάβετο αὐτὸν ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ, τις χρεία ζώου, ἵνα ἀπὸ τοῦ Μεκκέ διακομίσῃ αὐτὸν ἕως Ἱερουσαλήμ ; Ετι τίς μετρή σας τὸ τῆς ὁδοῦ μῆκος τὸ ἀπὸ τοῦ πρώτου οὐρανοῦ μέχρι τοῦ δευτέρου καὶ εὑρὼν αὐτὸ πεντακοσίων ἐτῶν διάστημα ἀνήγγειλε τῷ Μαχούμετ ; Ετι εἰ μὲν διὰ βημάτων τοδὸς ἐμετρήθη τουτὶ τὸ διά στημα, πῶς περιεπάτησε σῶμα πάχος ἔχον τὰ ὑπερ ἄνω τῶν οὐρανῶν, ὡς αὐτὸς τερατεύεται ; Β' δὲ τοῦτο μὲν ἀδύνατον, ἄγγελοι δὲ καὶ ψυχαὶ ἀνέρχον ται, πῶς τὰ ἀσώματα σωματικῷ βήματι μετρούσι GEORGII PIIKANTZÆ C " quomodo Deus sit, qui haud noverit opus suum nec operis sui vires? Si Dous verus et qui omnia Rossel, antequam fierent, legem imperfectam per Moysem propter imbecillitatem hominuni, perfe- clam autem per Evangelium edidit, quomodo per- fectam-hano quasi oblitus et negligens rursus in imperfectam converterit? Perfectum enim est, quid- quid nec mancum, nec nimium est, quale sane Evangelium esse constat. Adeo ipse Mohametes Evangelium perfectum, verum, sanctum, et salutem ot viam vitæ appellat. Mohametis assecle autem, quo impiam hunc hominem defendant, aiunt, Christum magna et majora, quam præstari possint, præcepisse. D Quis enim alium ut seipsam, et Deum ex omni ani- In diligat? Quis pro iis qui nos insectantur et ca- Iamniantur, precetur? Quis inimicos amet? et quæ alia hujus generis sunt. Itaque Deum Mohametem et Coranem ob indulgentiam misisse, quo facilius boni- Des legi ad salutem suam sa:isfaciant. Si Christus non esset manifesto Deus et Dei Filius, sed simpliciter homo, sicut Moyses ille, forsan argumentis opas foret ad verum demonstrandum; sed cum eum re- vera Deum esse sit in confesso, omnino ejus causam agere supervacaneum esse arbitror, Nam ut Deus et creator vim operis sui novit. Sed videamus tamen in Mohametis verbis quid insit ineptiarum. Ipse testatur ac dicit, Christum rationem Dei, et animam Dei, et Spiritum Dei esse. Quodsi ratio Dei est, quomodo, qui cuncta novit, sine ratione egerit? în ratione Dei enim nulta omnino inscitia inest. Neque csin ut Filius Dei minor est Deo ipso et Patre, neque ul ratio, ejus. Atque si anima et Spiritus Dei est, quomodo animis et spiritibus hominum onus impo- suerit, quod ferre non possint? Idem assectis suis dicit, nihil eos esse, nisi legi Mosaics, Evangelio et Corani satisfaciant. Quodsi gravia et difficilia ad ferendum injungit Evangelium, quid magister ve- ster ita vobis præcepit, nisi veteri tegi et Evangelio satisfaciatis, vos nihil esse, boc est nihil frugis habere? Deinde si perfectum est Evangelium, ut est sane, nequidquam Coranem ita tuerì comamini, ut eum indulgentiæ causa editum esse dicatis, et omnino Inepte de Christo Evangelio affirmatis, per- fectum illud esse, cum correctione egeat. Præterea, si Gabriel eum humeris imposuit, quid bestia opus erat að ferendum eum NecesHierosolyma! aut quis longitudinem viæ a primo cœlo ad secun - dum emeusns, eam distantiam itineri quingen- terum annorum parem esse reperit et Mohameti nuntiavit? Nam si gradibus mensurata est ca di- santia, quomodo corpus crassum ultra cœla proces- sit, ut ille hallucinatur? Quodsi hoc fieri non potuit, sed angeli et animæ ascendunt, quomodo regiones super cœlum sitas corporeis gradibus metiantur

νόμον ἐν οὐκ ἠδύναντο βαστάζειν. Καὶ πῶς Θεός, Δ Θεοῦ ἐστὶ καὶ Πνεῦμα Θεοῦ. Καὶ εἰ Λόγος Θεοῦ ὃς οὐ γινώσκει τὰ ποιήματα αὑτοῦ μηδὲ τὴν δύνα- μιν τοῦ ποιήματος αὐτοῦ; Εἰ δὲ Θεὸς ὢν ἀληθὴς καὶ τὰ πάντα γινώσκων πρὶν τῆς γενέσεως αὐτῶν ἔδωκε νόμον μὲν ἀτελῆ διὰ τοῦ Μωυσέως διὰ τὴν τῶν ἀν θρώπων ἀσθένειαν, τέλειον δὲ τὸν διὰ τοῦ Εὐαγγε λίου, πῶς τὸ τέλειον ὥσπερ ἀγνοῶν ἢ μεταμεληθεὶς εἰς τὸ ἀτελὲς πάλιν κατήγαγε ; Τὸ γὰρ τέλειον οὔ τως ἐστὶ τέλειον, εἴπερ οὔτε ἐλλιπές ἐστιν οὔτε περιττὸν καὶ παρέλκον, ὥσπερ τὸ Εὐαγγέλιον· μαρ τυρεῖ ἡ ἀλήθεια. ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Μωάμεθ τέλειον καὶ ἀληθὲς καὶ ἅγιον καὶ σωτηρίαν καὶ ἐδηγίαν ἀποκαλεῖ. Οἱ δὲ τοῦ τοιούτου Μωάμεθ ἀκόλουθοι, δικαιοῦντες τὸν ἀσεβῆ, λέγουσιν ὅτι ὁ μὲν Χριστὸς ἐδίδαξε μεγάλα καὶ ἀδύνατα· τίς γὰρ δύναται ἀγα πᾶν τὸν πλησίον ὡς ἑαυτὸν καὶ τὸν Θεὸν ἐξ ὅλη; αὖ- τοῦ τῆς καρδίας ; Τίς δύναται ὑπὲρ τῶν διωκόντων καὶ συκοφαντούντων εὔχεσθαι ; Τίς δύναται ἀγαπᾶν τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ; καὶ τὰ ἕτερα. Καὶ διὰ τοῦτο ἐπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Μωάμεθ καὶ τὸ κοράν συγκαταβάσεως ένεκεν, ἵνα ῥᾳδίως πληρῶσιν οἱ ἄν θρωποι τὸν νόμον πρὸς τὴν αὐτῶν σωτηρίαν. Εἴπερ γοῦν οὐκ ἀνεφαίνετο ὁ Χριστὸς Θεὸς καὶ Θεοῦ Υἱός, ἀλλ' οὕτως ἁπλῶς ἄνθρωπος ὡς ὁ Μωϋσῆς, ἐδεόμεθα ἄν τινων ἀποδείξεων εἰς τὴν τῆς ἀληθείας φανέρως σιν· ἐπεὶ δὲ Θεὸς ἀληθὴς τρανῶς ἀναφαίνεται, πε- ρισσὸν ἡγημαι δοῦναι ὅλως ἀπολογίαν περὶ τούτου· ὡς γὰρ Θεὺ; καὶ ποιητής, οἶδε τὴν τοῦ ποιήματος αὐτοῦ δύναμιν. Αλλ' όμως ἴδωμεν καὶ ἐκ τῶν τοῦ Μωάμεθ λόγων τὸ ἄτοπον. Αὐτός ἐστιν ὁ μαρτυρῶν καὶ λέγων ὅτι ὁ Χριστός Λόγος Θεοῦ ἐστὶ καὶ ψυχὴ ' ἐστί, πῶς παραλόγως ὁ τὰ πάντα εἰδὼς ἐποίησεν, Ο γὰρ τοῦ Θεοῦ Λόγος οὐκ ἂν ποτε ἀγνοῶν εὐριο σκεται· οὔτε γὰρ ὡς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἐστιν ἐλάττων αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὔτε ὡς Λόγος αὐτοῦ. Καὶ εἰ ψυχὴ καὶ Πνεῦμα Θεοῦ ἐστι, πῶς εἰς τε τὰς ψυχὲς τῶν ἀνθρώπων καὶ τὰ πνεύματα βάρος ἐνέ θηκε μη δυνάμενα φέρειν αὐτό; Ετι ὁ αὐτός φησε πρὸς τοὺς αὐτῷ ἀκολουθοῦντας ὅτι οὐδέν εἰσιν εἰ μὴ πληρώσαιεν τόν τε Μωσαϊκὸν νόμον καὶ τὸ Εὐαγγέλιον καὶ τὸ κοράν. Καὶ εἰ μὲν βαρέα καὶ δυσβάστακτα διδάσκει τὸ Εὐαγγέλιον, πῶς ὁ διδά- σκαλος ὑμῶν οὕτω παραγγέλλει ὑμῖν, ὡς εἰ μὴ πληρώσητε τόν τε παλαιὸν νόμον καὶ τὸ Εὐαγγέ λιον, οὐδέν ἐστε, τοῦτ' ἔστιν οὐδεμία ὠφέλειά έστιν Βὲν ὑμῖν ; Εἰ δὲ τέλειόν ἐστι τὸ Εὐαγγέλιον, ὥσπερ καὶ ἔστι, ματαίως ἄρα δικαιούτε τὸ κορὰν ὅτι συγκαταβάσεως χάριν ἐξεδόθη, καὶ ἀληθῶς και ταψεύδεσθε τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ Εὐαγγελίου, τέτ λειον εἶναι δεόμενον διορθώσεως. Ἔτι δὲ εἰ ὁ Γαβριὴλ ἀνελάβετο αὐτὸν ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ, τις χρεία ζώου, ἵνα ἀπὸ τοῦ Μεκκέ διακομίσῃ αὐτὸν ἕως Ἱερουσαλήμ ; Ετι τίς μετρή σας τὸ τῆς ὁδοῦ μῆκος τὸ ἀπὸ τοῦ πρώτου οὐρανοῦ μέχρι τοῦ δευτέρου καὶ εὑρὼν αὐτὸ πεντακοσίων ἐτῶν διάστημα ἀνήγγειλε τῷ Μαχούμετ ; Ετι εἰ μὲν διὰ βημάτων τοδὸς ἐμετρήθη τουτὶ τὸ διά στημα, πῶς περιεπάτησε σῶμα πάχος ἔχον τὰ ὑπερ ἄνω τῶν οὐρανῶν, ὡς αὐτὸς τερατεύεται ; Β' δὲ τοῦτο μὲν ἀδύνατον, ἄγγελοι δὲ καὶ ψυχαὶ ἀνέρχον ται, πῶς τὰ ἀσώματα σωματικῷ βήματι μετρούσι GEORGII PIIKANTZÆ C " quomodo Deus sit, qui haud noverit opus suum nec operis sui vires? Si Dous verus et qui omnia Rossel, antequam fierent, legem imperfectam per Moysem propter imbecillitatem hominuni, perfe- clam autem per Evangelium edidit, quomodo per- fectam-hano quasi oblitus et negligens rursus in imperfectam converterit? Perfectum enim est, quid- quid nec mancum, nec nimium est, quale sane Evangelium esse constat. Adeo ipse Mohametes Evangelium perfectum, verum, sanctum, et salutem ot viam vitæ appellat. Mohametis assecle autem, quo impiam hunc hominem defendant, aiunt, Christum magna et majora, quam præstari possint, præcepisse. D Quis enim alium ut seipsam, et Deum ex omni ani- In diligat? Quis pro iis qui nos insectantur et ca- Iamniantur, precetur? Quis inimicos amet? et quæ alia hujus generis sunt. Itaque Deum Mohametem et Coranem ob indulgentiam misisse, quo facilius boni- Des legi ad salutem suam sa:isfaciant. Si Christus non esset manifesto Deus et Dei Filius, sed simpliciter homo, sicut Moyses ille, forsan argumentis opas foret ad verum demonstrandum; sed cum eum re- vera Deum esse sit in confesso, omnino ejus causam agere supervacaneum esse arbitror, Nam ut Deus et creator vim operis sui novit. Sed videamus tamen in Mohametis verbis quid insit ineptiarum. Ipse testatur ac dicit, Christum rationem Dei, et animam Dei, et Spiritum Dei esse. Quodsi ratio Dei est, quomodo, qui cuncta novit, sine ratione egerit? în ratione Dei enim nulta omnino inscitia inest. Neque csin ut Filius Dei minor est Deo ipso et Patre, neque ul ratio, ejus. Atque si anima et Spiritus Dei est, quomodo animis et spiritibus hominum onus impo- suerit, quod ferre non possint? Idem assectis suis dicit, nihil eos esse, nisi legi Mosaics, Evangelio et Corani satisfaciant. Quodsi gravia et difficilia ad ferendum injungit Evangelium, quid magister ve- ster ita vobis præcepit, nisi veteri tegi et Evangelio satisfaciatis, vos nihil esse, boc est nihil frugis habere? Deinde si perfectum est Evangelium, ut est sane, nequidquam Coranem ita tuerì comamini, ut eum indulgentiæ causa editum esse dicatis, et omnino Inepte de Christo Evangelio affirmatis, per- fectum illud esse, cum correctione egeat. Præterea, si Gabriel eum humeris imposuit, quid bestia opus erat að ferendum eum NecesHierosolyma! aut quis longitudinem viæ a primo cœlo ad secun - dum emeusns, eam distantiam itineri quingen- terum annorum parem esse reperit et Mohameti nuntiavit? Nam si gradibus mensurata est ca di- santia, quomodo corpus crassum ultra cœla proces- sit, ut ille hallucinatur? Quodsi hoc fieri non potuit, sed angeli et animæ ascendunt, quomodo regiones super cœlum sitas corporeis gradibus metiantur

νόμον ἐν οὐκ ἠδύναντο βαστάζειν. Καὶ πῶς Θεός, Δ Θεοῦ ἐστὶ καὶ Πνεῦμα Θεοῦ. Καὶ εἰ Λόγος Θεοῦ ὃς οὐ γινώσκει τὰ ποιήματα αὑτοῦ μηδὲ τὴν δύνα- μιν τοῦ ποιήματος αὐτοῦ; Εἰ δὲ Θεὸς ὢν ἀληθὴς καὶ τὰ πάντα γινώσκων πρὶν τῆς γενέσεως αὐτῶν ἔδωκε νόμον μὲν ἀτελῆ διὰ τοῦ Μωυσέως διὰ τὴν τῶν ἀν θρώπων ἀσθένειαν, τέλειον δὲ τὸν διὰ τοῦ Εὐαγγε λίου, πῶς τὸ τέλειον ὥσπερ ἀγνοῶν ἢ μεταμεληθεὶς εἰς τὸ ἀτελὲς πάλιν κατήγαγε ; Τὸ γὰρ τέλειον οὔ τως ἐστὶ τέλειον, εἴπερ οὔτε ἐλλιπές ἐστιν οὔτε περιττὸν καὶ παρέλκον, ὥσπερ τὸ Εὐαγγέλιον· μαρ τυρεῖ ἡ ἀλήθεια. ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Μωάμεθ τέλειον καὶ ἀληθὲς καὶ ἅγιον καὶ σωτηρίαν καὶ ἐδηγίαν ἀποκαλεῖ. Οἱ δὲ τοῦ τοιούτου Μωάμεθ ἀκόλουθοι, δικαιοῦντες τὸν ἀσεβῆ, λέγουσιν ὅτι ὁ μὲν Χριστὸς ἐδίδαξε μεγάλα καὶ ἀδύνατα· τίς γὰρ δύναται ἀγα πᾶν τὸν πλησίον ὡς ἑαυτὸν καὶ τὸν Θεὸν ἐξ ὅλη; αὖ- τοῦ τῆς καρδίας ; Τίς δύναται ὑπὲρ τῶν διωκόντων καὶ συκοφαντούντων εὔχεσθαι ; Τίς δύναται ἀγαπᾶν τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ; καὶ τὰ ἕτερα. Καὶ διὰ τοῦτο ἐπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Μωάμεθ καὶ τὸ κοράν συγκαταβάσεως ένεκεν, ἵνα ῥᾳδίως πληρῶσιν οἱ ἄν θρωποι τὸν νόμον πρὸς τὴν αὐτῶν σωτηρίαν. Εἴπερ γοῦν οὐκ ἀνεφαίνετο ὁ Χριστὸς Θεὸς καὶ Θεοῦ Υἱός, ἀλλ' οὕτως ἁπλῶς ἄνθρωπος ὡς ὁ Μωϋσῆς, ἐδεόμεθα ἄν τινων ἀποδείξεων εἰς τὴν τῆς ἀληθείας φανέρως σιν· ἐπεὶ δὲ Θεὸς ἀληθὴς τρανῶς ἀναφαίνεται, πε- ρισσὸν ἡγημαι δοῦναι ὅλως ἀπολογίαν περὶ τούτου· ὡς γὰρ Θεὺ; καὶ ποιητής, οἶδε τὴν τοῦ ποιήματος αὐτοῦ δύναμιν. Αλλ' όμως ἴδωμεν καὶ ἐκ τῶν τοῦ Μωάμεθ λόγων τὸ ἄτοπον. Αὐτός ἐστιν ὁ μαρτυρῶν καὶ λέγων ὅτι ὁ Χριστός Λόγος Θεοῦ ἐστὶ καὶ ψυχὴ ' ἐστί, πῶς παραλόγως ὁ τὰ πάντα εἰδὼς ἐποίησεν, Ο γὰρ τοῦ Θεοῦ Λόγος οὐκ ἂν ποτε ἀγνοῶν εὐριο σκεται· οὔτε γὰρ ὡς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἐστιν ἐλάττων αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὔτε ὡς Λόγος αὐτοῦ. Καὶ εἰ ψυχὴ καὶ Πνεῦμα Θεοῦ ἐστι, πῶς εἰς τε τὰς ψυχὲς τῶν ἀνθρώπων καὶ τὰ πνεύματα βάρος ἐνέ θηκε μη δυνάμενα φέρειν αὐτό; Ετι ὁ αὐτός φησε πρὸς τοὺς αὐτῷ ἀκολουθοῦντας ὅτι οὐδέν εἰσιν εἰ μὴ πληρώσαιεν τόν τε Μωσαϊκὸν νόμον καὶ τὸ Εὐαγγέλιον καὶ τὸ κοράν. Καὶ εἰ μὲν βαρέα καὶ δυσβάστακτα διδάσκει τὸ Εὐαγγέλιον, πῶς ὁ διδά- σκαλος ὑμῶν οὕτω παραγγέλλει ὑμῖν, ὡς εἰ μὴ πληρώσητε τόν τε παλαιὸν νόμον καὶ τὸ Εὐαγγέ λιον, οὐδέν ἐστε, τοῦτ' ἔστιν οὐδεμία ὠφέλειά έστιν Βὲν ὑμῖν ; Εἰ δὲ τέλειόν ἐστι τὸ Εὐαγγέλιον, ὥσπερ καὶ ἔστι, ματαίως ἄρα δικαιούτε τὸ κορὰν ὅτι συγκαταβάσεως χάριν ἐξεδόθη, καὶ ἀληθῶς και ταψεύδεσθε τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ Εὐαγγελίου, τέτ λειον εἶναι δεόμενον διορθώσεως. Ἔτι δὲ εἰ ὁ Γαβριὴλ ἀνελάβετο αὐτὸν ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ, τις χρεία ζώου, ἵνα ἀπὸ τοῦ Μεκκέ διακομίσῃ αὐτὸν ἕως Ἱερουσαλήμ ; Ετι τίς μετρή σας τὸ τῆς ὁδοῦ μῆκος τὸ ἀπὸ τοῦ πρώτου οὐρανοῦ μέχρι τοῦ δευτέρου καὶ εὑρὼν αὐτὸ πεντακοσίων ἐτῶν διάστημα ἀνήγγειλε τῷ Μαχούμετ ; Ετι εἰ μὲν διὰ βημάτων τοδὸς ἐμετρήθη τουτὶ τὸ διά στημα, πῶς περιεπάτησε σῶμα πάχος ἔχον τὰ ὑπερ ἄνω τῶν οὐρανῶν, ὡς αὐτὸς τερατεύεται ; Β' δὲ τοῦτο μὲν ἀδύνατον, ἄγγελοι δὲ καὶ ψυχαὶ ἀνέρχον ται, πῶς τὰ ἀσώματα σωματικῷ βήματι μετρούσι GEORGII PIIKANTZÆ C " quomodo Deus sit, qui haud noverit opus suum nec operis sui vires? Si Dous verus et qui omnia Rossel, antequam fierent, legem imperfectam per Moysem propter imbecillitatem hominuni, perfe- clam autem per Evangelium edidit, quomodo per- fectam-hano quasi oblitus et negligens rursus in imperfectam converterit? Perfectum enim est, quid- quid nec mancum, nec nimium est, quale sane Evangelium esse constat. Adeo ipse Mohametes Evangelium perfectum, verum, sanctum, et salutem ot viam vitæ appellat. Mohametis assecle autem, quo impiam hunc hominem defendant, aiunt, Christum magna et majora, quam præstari possint, præcepisse. D Quis enim alium ut seipsam, et Deum ex omni ani- In diligat? Quis pro iis qui nos insectantur et ca- Iamniantur, precetur? Quis inimicos amet? et quæ alia hujus generis sunt. Itaque Deum Mohametem et Coranem ob indulgentiam misisse, quo facilius boni- Des legi ad salutem suam sa:isfaciant. Si Christus non esset manifesto Deus et Dei Filius, sed simpliciter homo, sicut Moyses ille, forsan argumentis opas foret ad verum demonstrandum; sed cum eum re- vera Deum esse sit in confesso, omnino ejus causam agere supervacaneum esse arbitror, Nam ut Deus et creator vim operis sui novit. Sed videamus tamen in Mohametis verbis quid insit ineptiarum. Ipse testatur ac dicit, Christum rationem Dei, et animam Dei, et Spiritum Dei esse. Quodsi ratio Dei est, quomodo, qui cuncta novit, sine ratione egerit? în ratione Dei enim nulta omnino inscitia inest. Neque csin ut Filius Dei minor est Deo ipso et Patre, neque ul ratio, ejus. Atque si anima et Spiritus Dei est, quomodo animis et spiritibus hominum onus impo- suerit, quod ferre non possint? Idem assectis suis dicit, nihil eos esse, nisi legi Mosaics, Evangelio et Corani satisfaciant. Quodsi gravia et difficilia ad ferendum injungit Evangelium, quid magister ve- ster ita vobis præcepit, nisi veteri tegi et Evangelio satisfaciatis, vos nihil esse, boc est nihil frugis habere? Deinde si perfectum est Evangelium, ut est sane, nequidquam Coranem ita tuerì comamini, ut eum indulgentiæ causa editum esse dicatis, et omnino Inepte de Christo Evangelio affirmatis, per- fectum illud esse, cum correctione egeat. Præterea, si Gabriel eum humeris imposuit, quid bestia opus erat að ferendum eum NecesHierosolyma! aut quis longitudinem viæ a primo cœlo ad secun - dum emeusns, eam distantiam itineri quingen- terum annorum parem esse reperit et Mohameti nuntiavit? Nam si gradibus mensurata est ca di- santia, quomodo corpus crassum ultra cœla proces- sit, ut ille hallucinatur? Quodsi hoc fieri non potuit, sed angeli et animæ ascendunt, quomodo regiones super cœlum sitas corporeis gradibus metiantur

νόμον ἐν οὐκ ἠδύναντο βαστάζειν. Καὶ πῶς Θεός, Δ Θεοῦ ἐστὶ καὶ Πνεῦμα Θεοῦ. Καὶ εἰ Λόγος Θεοῦ ὃς οὐ γινώσκει τὰ ποιήματα αὑτοῦ μηδὲ τὴν δύνα- μιν τοῦ ποιήματος αὐτοῦ; Εἰ δὲ Θεὸς ὢν ἀληθὴς καὶ τὰ πάντα γινώσκων πρὶν τῆς γενέσεως αὐτῶν ἔδωκε νόμον μὲν ἀτελῆ διὰ τοῦ Μωυσέως διὰ τὴν τῶν ἀν θρώπων ἀσθένειαν, τέλειον δὲ τὸν διὰ τοῦ Εὐαγγε λίου, πῶς τὸ τέλειον ὥσπερ ἀγνοῶν ἢ μεταμεληθεὶς εἰς τὸ ἀτελὲς πάλιν κατήγαγε ; Τὸ γὰρ τέλειον οὔ τως ἐστὶ τέλειον, εἴπερ οὔτε ἐλλιπές ἐστιν οὔτε περιττὸν καὶ παρέλκον, ὥσπερ τὸ Εὐαγγέλιον· μαρ τυρεῖ ἡ ἀλήθεια. ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Μωάμεθ τέλειον καὶ ἀληθὲς καὶ ἅγιον καὶ σωτηρίαν καὶ ἐδηγίαν ἀποκαλεῖ. Οἱ δὲ τοῦ τοιούτου Μωάμεθ ἀκόλουθοι, δικαιοῦντες τὸν ἀσεβῆ, λέγουσιν ὅτι ὁ μὲν Χριστὸς ἐδίδαξε μεγάλα καὶ ἀδύνατα· τίς γὰρ δύναται ἀγα πᾶν τὸν πλησίον ὡς ἑαυτὸν καὶ τὸν Θεὸν ἐξ ὅλη; αὖ- τοῦ τῆς καρδίας ; Τίς δύναται ὑπὲρ τῶν διωκόντων καὶ συκοφαντούντων εὔχεσθαι ; Τίς δύναται ἀγαπᾶν τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ; καὶ τὰ ἕτερα. Καὶ διὰ τοῦτο ἐπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Μωάμεθ καὶ τὸ κοράν συγκαταβάσεως ένεκεν, ἵνα ῥᾳδίως πληρῶσιν οἱ ἄν θρωποι τὸν νόμον πρὸς τὴν αὐτῶν σωτηρίαν. Εἴπερ γοῦν οὐκ ἀνεφαίνετο ὁ Χριστὸς Θεὸς καὶ Θεοῦ Υἱός, ἀλλ' οὕτως ἁπλῶς ἄνθρωπος ὡς ὁ Μωϋσῆς, ἐδεόμεθα ἄν τινων ἀποδείξεων εἰς τὴν τῆς ἀληθείας φανέρως σιν· ἐπεὶ δὲ Θεὸς ἀληθὴς τρανῶς ἀναφαίνεται, πε- ρισσὸν ἡγημαι δοῦναι ὅλως ἀπολογίαν περὶ τούτου· ὡς γὰρ Θεὺ; καὶ ποιητής, οἶδε τὴν τοῦ ποιήματος αὐτοῦ δύναμιν. Αλλ' όμως ἴδωμεν καὶ ἐκ τῶν τοῦ Μωάμεθ λόγων τὸ ἄτοπον. Αὐτός ἐστιν ὁ μαρτυρῶν καὶ λέγων ὅτι ὁ Χριστός Λόγος Θεοῦ ἐστὶ καὶ ψυχὴ ' ἐστί, πῶς παραλόγως ὁ τὰ πάντα εἰδὼς ἐποίησεν, Ο γὰρ τοῦ Θεοῦ Λόγος οὐκ ἂν ποτε ἀγνοῶν εὐριο σκεται· οὔτε γὰρ ὡς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἐστιν ἐλάττων αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὔτε ὡς Λόγος αὐτοῦ. Καὶ εἰ ψυχὴ καὶ Πνεῦμα Θεοῦ ἐστι, πῶς εἰς τε τὰς ψυχὲς τῶν ἀνθρώπων καὶ τὰ πνεύματα βάρος ἐνέ θηκε μη δυνάμενα φέρειν αὐτό; Ετι ὁ αὐτός φησε πρὸς τοὺς αὐτῷ ἀκολουθοῦντας ὅτι οὐδέν εἰσιν εἰ μὴ πληρώσαιεν τόν τε Μωσαϊκὸν νόμον καὶ τὸ Εὐαγγέλιον καὶ τὸ κοράν. Καὶ εἰ μὲν βαρέα καὶ δυσβάστακτα διδάσκει τὸ Εὐαγγέλιον, πῶς ὁ διδά- σκαλος ὑμῶν οὕτω παραγγέλλει ὑμῖν, ὡς εἰ μὴ πληρώσητε τόν τε παλαιὸν νόμον καὶ τὸ Εὐαγγέ λιον, οὐδέν ἐστε, τοῦτ' ἔστιν οὐδεμία ὠφέλειά έστιν Βὲν ὑμῖν ; Εἰ δὲ τέλειόν ἐστι τὸ Εὐαγγέλιον, ὥσπερ καὶ ἔστι, ματαίως ἄρα δικαιούτε τὸ κορὰν ὅτι συγκαταβάσεως χάριν ἐξεδόθη, καὶ ἀληθῶς και ταψεύδεσθε τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ Εὐαγγελίου, τέτ λειον εἶναι δεόμενον διορθώσεως. Ἔτι δὲ εἰ ὁ Γαβριὴλ ἀνελάβετο αὐτὸν ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ, τις χρεία ζώου, ἵνα ἀπὸ τοῦ Μεκκέ διακομίσῃ αὐτὸν ἕως Ἱερουσαλήμ ; Ετι τίς μετρή σας τὸ τῆς ὁδοῦ μῆκος τὸ ἀπὸ τοῦ πρώτου οὐρανοῦ μέχρι τοῦ δευτέρου καὶ εὑρὼν αὐτὸ πεντακοσίων ἐτῶν διάστημα ἀνήγγειλε τῷ Μαχούμετ ; Ετι εἰ μὲν διὰ βημάτων τοδὸς ἐμετρήθη τουτὶ τὸ διά στημα, πῶς περιεπάτησε σῶμα πάχος ἔχον τὰ ὑπερ ἄνω τῶν οὐρανῶν, ὡς αὐτὸς τερατεύεται ; Β' δὲ τοῦτο μὲν ἀδύνατον, ἄγγελοι δὲ καὶ ψυχαὶ ἀνέρχον ται, πῶς τὰ ἀσώματα σωματικῷ βήματι μετρούσι GEORGII PIIKANTZÆ C " quomodo Deus sit, qui haud noverit opus suum nec operis sui vires? Si Dous verus et qui omnia Rossel, antequam fierent, legem imperfectam per Moysem propter imbecillitatem hominuni, perfe- clam autem per Evangelium edidit, quomodo per- fectam-hano quasi oblitus et negligens rursus in imperfectam converterit? Perfectum enim est, quid- quid nec mancum, nec nimium est, quale sane Evangelium esse constat. Adeo ipse Mohametes Evangelium perfectum, verum, sanctum, et salutem ot viam vitæ appellat. Mohametis assecle autem, quo impiam hunc hominem defendant, aiunt, Christum magna et majora, quam præstari possint, præcepisse. D Quis enim alium ut seipsam, et Deum ex omni ani- In diligat? Quis pro iis qui nos insectantur et ca- Iamniantur, precetur? Quis inimicos amet? et quæ alia hujus generis sunt. Itaque Deum Mohametem et Coranem ob indulgentiam misisse, quo facilius boni- Des legi ad salutem suam sa:isfaciant. Si Christus non esset manifesto Deus et Dei Filius, sed simpliciter homo, sicut Moyses ille, forsan argumentis opas foret ad verum demonstrandum; sed cum eum re- vera Deum esse sit in confesso, omnino ejus causam agere supervacaneum esse arbitror, Nam ut Deus et creator vim operis sui novit. Sed videamus tamen in Mohametis verbis quid insit ineptiarum. Ipse testatur ac dicit, Christum rationem Dei, et animam Dei, et Spiritum Dei esse. Quodsi ratio Dei est, quomodo, qui cuncta novit, sine ratione egerit? în ratione Dei enim nulta omnino inscitia inest. Neque csin ut Filius Dei minor est Deo ipso et Patre, neque ul ratio, ejus. Atque si anima et Spiritus Dei est, quomodo animis et spiritibus hominum onus impo- suerit, quod ferre non possint? Idem assectis suis dicit, nihil eos esse, nisi legi Mosaics, Evangelio et Corani satisfaciant. Quodsi gravia et difficilia ad ferendum injungit Evangelium, quid magister ve- ster ita vobis præcepit, nisi veteri tegi et Evangelio satisfaciatis, vos nihil esse, boc est nihil frugis habere? Deinde si perfectum est Evangelium, ut est sane, nequidquam Coranem ita tuerì comamini, ut eum indulgentiæ causa editum esse dicatis, et omnino Inepte de Christo Evangelio affirmatis, per- fectum illud esse, cum correctione egeat. Præterea, si Gabriel eum humeris imposuit, quid bestia opus erat að ferendum eum NecesHierosolyma! aut quis longitudinem viæ a primo cœlo ad secun - dum emeusns, eam distantiam itineri quingen- terum annorum parem esse reperit et Mohameti nuntiavit? Nam si gradibus mensurata est ca di- santia, quomodo corpus crassum ultra cœla proces- sit, ut ille hallucinatur? Quodsi hoc fieri non potuit, sed angeli et animæ ascendunt, quomodo regiones super cœlum sitas corporeis gradibus metiantur

βάλλετο ἀδικίαν καὶ ἀσέβειαν ἑαυτῶν. Ἐξελεύσεται Α μόνων ἀφῆκεν ἐκτὸς τῆς κολάσεως. Καὶ εἰκότως· ὁ ὡς ἐκ στέατος ἡ ἀδικία αὐτῶν· διήλθοσαν εἰς διά- θεσιν καρδίας· διενοήθησαν καὶ ἐλάλησαν ἐν πονη- ρίᾳ· ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος ἐλάλησαν. Ἔθεντο εἰς οὐ- ρανοὺς τὸ στόμα αὐτῶν, καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν διῆλθεν ἐπὶ τῆς γῆς. ᾿Αλλὰ σὺν τῷ θεοπάτορι Δαβὶδ καὶ αὐτὸς κεκράξομαι ὅτι διὰ τὰς δολιότητας αὐτῶν ἔθου αὐτοῖς κακά, Κύριε· κατέβαλες αὐτοὺς ἐν τῷ ἐπαρθῆναι. Πῶς ἐγένοντο εἰς ἐρήμωσιν ἐξάπινα ; Ἐξέλιπον, ἀπώλοντο διὰ τὴν ἀνομίαν αὐτῶν, ὡσεὶ ἐνύπνιον ἐξεγειρομένου. Κύριε, ἐν τῇ πόλει σου τὴν εἰκόνα αὐτῶν ἐξουδενώσεις. Ἔτι ἐν τῷ αὐτῷ κεφαλαίῳ λέγει ὁ Μωάμεθ ἔτι οἱ δαίμονες σωθῆναι μέλλουσιν, Ωριγένει αἱρετικῷ ἀκολουθῶν. Καὶ ὅτι μὲν ἐν ἑτέρῳ τόπῳ φησὶν ὅτι πολλοὶ τῶν δαιμόνων ἀκούσαντες τὸ τοῦ Μωάμεθ κερὰν ἀναγινωσκόμενον ἐπῄνεσαν καὶ ἐθαύμασαν καὶ πιστεύσαντες αὐτῷ ἐσώθησαν· ἀλλὰ νῦν οὐχ οὕτως, ἀλλὰ καθολικῶς λέγει καὶ ἀποφαίνεται ὅτι σωθῆναι μέλλουσιν οἱ δαίμονες. Εἶπερ γοῦν δύνα- ται σωθῆναι εἷς καὶ μόνος ἐκ τοῦ τάγματος αὐτῶν, δύνανται σωθῆναι καὶ πάντες. Ἀλλ᾿ ὥσπερ πάντοτε αὐτὸς ἑαυτῷ ἀντιλέγει καὶ ἐναντιοῦται, οὕτως καὶ κατὰ τὸ παρὸν αὐτὸς καὶ οἱ μετ' αὐτοῦ κατὰ πάντα λέγουσι τὸ Εὐαγγέλιον τέλειον καὶ ἅγιον καὶ σωτή ριον ὡς τοῦ Χριστοῦ λόγους, νῦν δ᾽ ὡς καὶ πολλάκις ἐναντία τούτῳ καθόλου λέγουσιν. Ο γὰρ Χριστός οὕτως εἴρηκε πρὸς τοὺς τῆς γεέννης ἀξίους ο Πο ρεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ, οι κατηραμένοι, εἰς τὸ πῦρ αἰών νιον τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. » Τοῦτο τοίνυν εἰπὼν οὐδένα τῶν δαι γὰρ σεσωσμένος σὺν μετανοίᾳ τὰ κατὰ δύναμιν καὶ αὐτὸς συμβάλλει διὰ πράξεως εἰς τὴν τῆς αυτή ρίας ὁδόν. Ἐπὶ γὰρ τοῦ σώματος οὐ δύνατα: ἄν θρωπος ποιῆσαι τὸ κατὰ βούλησιν ἤτοι τὸ μὴ ἐμπε σεῖν εἰς νόσον, ἢ ἐμπεσών οὐκ ἔχει ἐπ' ἐξουσίας ἐπανελθεῖν εἰς τὴν προτέραν ὑγίειαν· ἐπὶ δὲ τῆς ψυχῆς οὐχ οὕτως, ἀλλὰ πᾶς τις ἄνθρωπος ἐπ' ἐξου σίας ἔχει ἵνα μὴ ἁμάρτῃ, ὅπερ ἐστὶν ἀσθένεια ψυ χῆς· ἁμαρτὼν δὲ εἰς τὴν αὐτοῦ θέλησίν ἐστιν ένα καὶ αὖθις ἀνακαλέσηται ἑαυτὸν, καὶ μὴ μόνον εἰς τὴν προτέραν ὑγίειαν τῆς ψυχῆς ἐπανέλθοι, ἀλλὰ καὶ πολλῷ τῷ μέτρῳ ὑπερβῇ, καὶ ἡ σὺν τῇ μετα- νοίᾳ, ὡς εἴρηται, ποιήσῃ καὶ ἔργα ἀξιόχρεα, ἢ κατὰ δεύτερον, ὡς φασι, πλούν μόνον μετανοών εὑρίσκτο ται. Καὶ ὁ πανάγαθος Θεός, ὁ διὰ τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων κλίνας τοὺς οὐρανοὺς καὶ κατελθὼν καὶ γεγονώς ἄνθρωπος, ἐκχέει τὸ ἔλεος αὐτοῦ, ὅπερ ἐστὶ μείζον πάσης πράξεως ἀγγέλων, τε καὶ ἀνθρώπων, καὶ ἀντὶ πασῶν ἀρετῶν τοῦτο λογίζεται, καὶ πρὸς ἑαυτὸν προσκαλεῖται αὐτοὺς καὶ φίλους αὑτοῦ και θίστησιν. Ἐπὶ δὲ τοῦ διαβόλου που μετάνοια; ποῦ ταπείνωσις ; Ἡ γὰρ μετάνοια ἐκ ταπεινώσεως για πρότερον γὰρ καταγινώσκει τις ἑαυτοῦ ὡς κακῶς πράξαντος. Έπειτα μετανοεῖ ἐφ' οίς ήμαρτεν, Ὁ δὲ διάβολος τοὐναντίον στέργει μὲν τὴν ἁμαρ τίαν ἣν ήμαρτε καὶ τὸ κατὰ δύναμιν πρόξενος καὶ συνεργὸς τῆς τῶν ἀνθρώπων· ἀπωλείας εὑρίσκεται. Τίς γοῦν κοινωνία Θεῷ καὶ διαβόλῳ; Αρα ματαίως ἐλάλησεν ὁ Μωάμεθ, εἰπὼν ὅτι δύνανται σωθῆναι οἱ δαίμονες. νεται 9:1 GEORGI PHRANTZE 9.2 B C cinxerunt se injustitia et impietate. Emanabit tan- quam ex adipe injustitia eorum; processerunt ad componendos animos, meditati et locuti sunt in pravitate, iniquitatem verbis extulerunt; collocarunt ių cœlis os suum, et lingua eorum ad terram penc- travit. At idem cum patre Dei Davide dicam: «Propter fraudes eorum immisisti iis mala, Domi- ne dejecisti eos dum se efferunt. Quam præcipites dati sunt in miseriam! Defecerunt, perierunt inju- stitia sua, tanquam somnium expergiscentis. Dele- Dis, Donrine, in urbe tua imaginem eorum. : Eodem capite Mohametes dæmones salvatum iri dicit, Origenem hæreticum secutus. Quod enim alio loco narrat, multos damones, qui Mohametis Coranem prælegi audirent, eum librum laudasse et admiratos esse, et fide ei habenda esse salvatos: nunc quidem non idem dicit, sed in universum do- cet, dæmones salvos fore. Si enim unus ex corum ordine salvari potest, omnes salvari possunt. Sed sicut ubivis secum pugnat et dissentit, ita hic quoque. Nam cum ipse et asseclæ ejus Evangelium omnino perfectum, sanctum, et salutare esse dicant ut doctrinam Christi, nunc, ut sæpe, huic generali sententiæ contraria proferunt. Christus enim ge- henna dignis ita edixit: Abite hinc, exsecrandi, in ignem æternum paratum diabolo et angelis ejus. » Quod cum diccret, nullum daemonum exc D mit de pœna. Nec immerito. Nam qui propter pœ- nitentiam salvatur, factis suis pro viribus confert ad salutem obtinendam. Corpore enim homo face- re, quod vult, non potest, velut a morbo sibi ca- vere, aut, postquam incidit in morbum, pristinam valetudinem ad arbitrium recuperare; contra ani- mo omni homini licet ae concessum est peccatum vitare, qui morbus animi est, aut, si peccavit, re- vocare se et non solum recuperare pristinam animi valetudinem, sed etiam longe firmiorem sibi parare, atque aut cum pœnitentia, ut dixi, opera salutaria edere, aut solam viam, ut aiunt, panitentiæ le- nere. Deus optimus enim, qui eb salutem hominum, relicto calo, in terram descendit et bomo factus est, misericordiam suam, quæ omnibus angelorum hominumque factis major est et par habetur cunctis virtutibus, effundit, eos ad se invitat et amicos sibi facit. At ubinam in diabolo pœnitentia? Ubinam submissus animus? Pœnitentia enim animi nen nisi submissi est. Nam prius aliquis quod male fecerit, se accusat, deinde eum prenitet eorum quæ fecit. Sed diabolus amat potius peccatum, quod commisit, et pro viribus adjuvat perniciem homi- num. Quæ igitur diabolo cum Deo communio? Ergo temere Mohametes loquitur, cum dæmones salvari posse dicit.

βάλλετο ἀδικίαν καὶ ἀσέβειαν ἑαυτῶν. Ἐξελεύσεται Α μόνων ἀφῆκεν ἐκτὸς τῆς κολάσεως. Καὶ εἰκότως· ὁ ὡς ἐκ στέατος ἡ ἀδικία αὐτῶν· διήλθοσαν εἰς διά- θεσιν καρδίας· διενοήθησαν καὶ ἐλάλησαν ἐν πονη- ρίᾳ· ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος ἐλάλησαν. Ἔθεντο εἰς οὐ- ρανοὺς τὸ στόμα αὐτῶν, καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν διῆλθεν ἐπὶ τῆς γῆς. ᾿Αλλὰ σὺν τῷ θεοπάτορι Δαβὶδ καὶ αὐτὸς κεκράξομαι ὅτι διὰ τὰς δολιότητας αὐτῶν ἔθου αὐτοῖς κακά, Κύριε· κατέβαλες αὐτοὺς ἐν τῷ ἐπαρθῆναι. Πῶς ἐγένοντο εἰς ἐρήμωσιν ἐξάπινα ; Ἐξέλιπον, ἀπώλοντο διὰ τὴν ἀνομίαν αὐτῶν, ὡσεὶ ἐνύπνιον ἐξεγειρομένου. Κύριε, ἐν τῇ πόλει σου τὴν εἰκόνα αὐτῶν ἐξουδενώσεις. Ἔτι ἐν τῷ αὐτῷ κεφαλαίῳ λέγει ὁ Μωάμεθ ἔτι οἱ δαίμονες σωθῆναι μέλλουσιν, Ωριγένει αἱρετικῷ ἀκολουθῶν. Καὶ ὅτι μὲν ἐν ἑτέρῳ τόπῳ φησὶν ὅτι πολλοὶ τῶν δαιμόνων ἀκούσαντες τὸ τοῦ Μωάμεθ κερὰν ἀναγινωσκόμενον ἐπῄνεσαν καὶ ἐθαύμασαν καὶ πιστεύσαντες αὐτῷ ἐσώθησαν· ἀλλὰ νῦν οὐχ οὕτως, ἀλλὰ καθολικῶς λέγει καὶ ἀποφαίνεται ὅτι σωθῆναι μέλλουσιν οἱ δαίμονες. Εἶπερ γοῦν δύνα- ται σωθῆναι εἷς καὶ μόνος ἐκ τοῦ τάγματος αὐτῶν, δύνανται σωθῆναι καὶ πάντες. Ἀλλ᾿ ὥσπερ πάντοτε αὐτὸς ἑαυτῷ ἀντιλέγει καὶ ἐναντιοῦται, οὕτως καὶ κατὰ τὸ παρὸν αὐτὸς καὶ οἱ μετ' αὐτοῦ κατὰ πάντα λέγουσι τὸ Εὐαγγέλιον τέλειον καὶ ἅγιον καὶ σωτή ριον ὡς τοῦ Χριστοῦ λόγους, νῦν δ᾽ ὡς καὶ πολλάκις ἐναντία τούτῳ καθόλου λέγουσιν. Ο γὰρ Χριστός οὕτως εἴρηκε πρὸς τοὺς τῆς γεέννης ἀξίους ο Πο ρεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ, οι κατηραμένοι, εἰς τὸ πῦρ αἰών νιον τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. » Τοῦτο τοίνυν εἰπὼν οὐδένα τῶν δαι γὰρ σεσωσμένος σὺν μετανοίᾳ τὰ κατὰ δύναμιν καὶ αὐτὸς συμβάλλει διὰ πράξεως εἰς τὴν τῆς αυτή ρίας ὁδόν. Ἐπὶ γὰρ τοῦ σώματος οὐ δύνατα: ἄν θρωπος ποιῆσαι τὸ κατὰ βούλησιν ἤτοι τὸ μὴ ἐμπε σεῖν εἰς νόσον, ἢ ἐμπεσών οὐκ ἔχει ἐπ' ἐξουσίας ἐπανελθεῖν εἰς τὴν προτέραν ὑγίειαν· ἐπὶ δὲ τῆς ψυχῆς οὐχ οὕτως, ἀλλὰ πᾶς τις ἄνθρωπος ἐπ' ἐξου σίας ἔχει ἵνα μὴ ἁμάρτῃ, ὅπερ ἐστὶν ἀσθένεια ψυ χῆς· ἁμαρτὼν δὲ εἰς τὴν αὐτοῦ θέλησίν ἐστιν ένα καὶ αὖθις ἀνακαλέσηται ἑαυτὸν, καὶ μὴ μόνον εἰς τὴν προτέραν ὑγίειαν τῆς ψυχῆς ἐπανέλθοι, ἀλλὰ καὶ πολλῷ τῷ μέτρῳ ὑπερβῇ, καὶ ἡ σὺν τῇ μετα- νοίᾳ, ὡς εἴρηται, ποιήσῃ καὶ ἔργα ἀξιόχρεα, ἢ κατὰ δεύτερον, ὡς φασι, πλούν μόνον μετανοών εὑρίσκτο ται. Καὶ ὁ πανάγαθος Θεός, ὁ διὰ τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων κλίνας τοὺς οὐρανοὺς καὶ κατελθὼν καὶ γεγονώς ἄνθρωπος, ἐκχέει τὸ ἔλεος αὐτοῦ, ὅπερ ἐστὶ μείζον πάσης πράξεως ἀγγέλων, τε καὶ ἀνθρώπων, καὶ ἀντὶ πασῶν ἀρετῶν τοῦτο λογίζεται, καὶ πρὸς ἑαυτὸν προσκαλεῖται αὐτοὺς καὶ φίλους αὑτοῦ και θίστησιν. Ἐπὶ δὲ τοῦ διαβόλου που μετάνοια; ποῦ ταπείνωσις ; Ἡ γὰρ μετάνοια ἐκ ταπεινώσεως για πρότερον γὰρ καταγινώσκει τις ἑαυτοῦ ὡς κακῶς πράξαντος. Έπειτα μετανοεῖ ἐφ' οίς ήμαρτεν, Ὁ δὲ διάβολος τοὐναντίον στέργει μὲν τὴν ἁμαρ τίαν ἣν ήμαρτε καὶ τὸ κατὰ δύναμιν πρόξενος καὶ συνεργὸς τῆς τῶν ἀνθρώπων· ἀπωλείας εὑρίσκεται. Τίς γοῦν κοινωνία Θεῷ καὶ διαβόλῳ; Αρα ματαίως ἐλάλησεν ὁ Μωάμεθ, εἰπὼν ὅτι δύνανται σωθῆναι οἱ δαίμονες. νεται 9:1 GEORGI PHRANTZE 9.2 B C cinxerunt se injustitia et impietate. Emanabit tan- quam ex adipe injustitia eorum; processerunt ad componendos animos, meditati et locuti sunt in pravitate, iniquitatem verbis extulerunt; collocarunt ių cœlis os suum, et lingua eorum ad terram penc- travit. At idem cum patre Dei Davide dicam: «Propter fraudes eorum immisisti iis mala, Domi- ne dejecisti eos dum se efferunt. Quam præcipites dati sunt in miseriam! Defecerunt, perierunt inju- stitia sua, tanquam somnium expergiscentis. Dele- Dis, Donrine, in urbe tua imaginem eorum. : Eodem capite Mohametes dæmones salvatum iri dicit, Origenem hæreticum secutus. Quod enim alio loco narrat, multos damones, qui Mohametis Coranem prælegi audirent, eum librum laudasse et admiratos esse, et fide ei habenda esse salvatos: nunc quidem non idem dicit, sed in universum do- cet, dæmones salvos fore. Si enim unus ex corum ordine salvari potest, omnes salvari possunt. Sed sicut ubivis secum pugnat et dissentit, ita hic quoque. Nam cum ipse et asseclæ ejus Evangelium omnino perfectum, sanctum, et salutare esse dicant ut doctrinam Christi, nunc, ut sæpe, huic generali sententiæ contraria proferunt. Christus enim ge- henna dignis ita edixit: Abite hinc, exsecrandi, in ignem æternum paratum diabolo et angelis ejus. » Quod cum diccret, nullum daemonum exc D mit de pœna. Nec immerito. Nam qui propter pœ- nitentiam salvatur, factis suis pro viribus confert ad salutem obtinendam. Corpore enim homo face- re, quod vult, non potest, velut a morbo sibi ca- vere, aut, postquam incidit in morbum, pristinam valetudinem ad arbitrium recuperare; contra ani- mo omni homini licet ae concessum est peccatum vitare, qui morbus animi est, aut, si peccavit, re- vocare se et non solum recuperare pristinam animi valetudinem, sed etiam longe firmiorem sibi parare, atque aut cum pœnitentia, ut dixi, opera salutaria edere, aut solam viam, ut aiunt, panitentiæ le- nere. Deus optimus enim, qui eb salutem hominum, relicto calo, in terram descendit et bomo factus est, misericordiam suam, quæ omnibus angelorum hominumque factis major est et par habetur cunctis virtutibus, effundit, eos ad se invitat et amicos sibi facit. At ubinam in diabolo pœnitentia? Ubinam submissus animus? Pœnitentia enim animi nen nisi submissi est. Nam prius aliquis quod male fecerit, se accusat, deinde eum prenitet eorum quæ fecit. Sed diabolus amat potius peccatum, quod commisit, et pro viribus adjuvat perniciem homi- num. Quæ igitur diabolo cum Deo communio? Ergo temere Mohametes loquitur, cum dæmones salvari posse dicit.

βάλλετο ἀδικίαν καὶ ἀσέβειαν ἑαυτῶν. Ἐξελεύσεται Α μόνων ἀφῆκεν ἐκτὸς τῆς κολάσεως. Καὶ εἰκότως· ὁ ὡς ἐκ στέατος ἡ ἀδικία αὐτῶν· διήλθοσαν εἰς διά- θεσιν καρδίας· διενοήθησαν καὶ ἐλάλησαν ἐν πονη- ρίᾳ· ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος ἐλάλησαν. Ἔθεντο εἰς οὐ- ρανοὺς τὸ στόμα αὐτῶν, καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν διῆλθεν ἐπὶ τῆς γῆς. ᾿Αλλὰ σὺν τῷ θεοπάτορι Δαβὶδ καὶ αὐτὸς κεκράξομαι ὅτι διὰ τὰς δολιότητας αὐτῶν ἔθου αὐτοῖς κακά, Κύριε· κατέβαλες αὐτοὺς ἐν τῷ ἐπαρθῆναι. Πῶς ἐγένοντο εἰς ἐρήμωσιν ἐξάπινα ; Ἐξέλιπον, ἀπώλοντο διὰ τὴν ἀνομίαν αὐτῶν, ὡσεὶ ἐνύπνιον ἐξεγειρομένου. Κύριε, ἐν τῇ πόλει σου τὴν εἰκόνα αὐτῶν ἐξουδενώσεις. Ἔτι ἐν τῷ αὐτῷ κεφαλαίῳ λέγει ὁ Μωάμεθ ἔτι οἱ δαίμονες σωθῆναι μέλλουσιν, Ωριγένει αἱρετικῷ ἀκολουθῶν. Καὶ ὅτι μὲν ἐν ἑτέρῳ τόπῳ φησὶν ὅτι πολλοὶ τῶν δαιμόνων ἀκούσαντες τὸ τοῦ Μωάμεθ κερὰν ἀναγινωσκόμενον ἐπῄνεσαν καὶ ἐθαύμασαν καὶ πιστεύσαντες αὐτῷ ἐσώθησαν· ἀλλὰ νῦν οὐχ οὕτως, ἀλλὰ καθολικῶς λέγει καὶ ἀποφαίνεται ὅτι σωθῆναι μέλλουσιν οἱ δαίμονες. Εἶπερ γοῦν δύνα- ται σωθῆναι εἷς καὶ μόνος ἐκ τοῦ τάγματος αὐτῶν, δύνανται σωθῆναι καὶ πάντες. Ἀλλ᾿ ὥσπερ πάντοτε αὐτὸς ἑαυτῷ ἀντιλέγει καὶ ἐναντιοῦται, οὕτως καὶ κατὰ τὸ παρὸν αὐτὸς καὶ οἱ μετ' αὐτοῦ κατὰ πάντα λέγουσι τὸ Εὐαγγέλιον τέλειον καὶ ἅγιον καὶ σωτή ριον ὡς τοῦ Χριστοῦ λόγους, νῦν δ᾽ ὡς καὶ πολλάκις ἐναντία τούτῳ καθόλου λέγουσιν. Ο γὰρ Χριστός οὕτως εἴρηκε πρὸς τοὺς τῆς γεέννης ἀξίους ο Πο ρεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ, οι κατηραμένοι, εἰς τὸ πῦρ αἰών νιον τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. » Τοῦτο τοίνυν εἰπὼν οὐδένα τῶν δαι γὰρ σεσωσμένος σὺν μετανοίᾳ τὰ κατὰ δύναμιν καὶ αὐτὸς συμβάλλει διὰ πράξεως εἰς τὴν τῆς αυτή ρίας ὁδόν. Ἐπὶ γὰρ τοῦ σώματος οὐ δύνατα: ἄν θρωπος ποιῆσαι τὸ κατὰ βούλησιν ἤτοι τὸ μὴ ἐμπε σεῖν εἰς νόσον, ἢ ἐμπεσών οὐκ ἔχει ἐπ' ἐξουσίας ἐπανελθεῖν εἰς τὴν προτέραν ὑγίειαν· ἐπὶ δὲ τῆς ψυχῆς οὐχ οὕτως, ἀλλὰ πᾶς τις ἄνθρωπος ἐπ' ἐξου σίας ἔχει ἵνα μὴ ἁμάρτῃ, ὅπερ ἐστὶν ἀσθένεια ψυ χῆς· ἁμαρτὼν δὲ εἰς τὴν αὐτοῦ θέλησίν ἐστιν ένα καὶ αὖθις ἀνακαλέσηται ἑαυτὸν, καὶ μὴ μόνον εἰς τὴν προτέραν ὑγίειαν τῆς ψυχῆς ἐπανέλθοι, ἀλλὰ καὶ πολλῷ τῷ μέτρῳ ὑπερβῇ, καὶ ἡ σὺν τῇ μετα- νοίᾳ, ὡς εἴρηται, ποιήσῃ καὶ ἔργα ἀξιόχρεα, ἢ κατὰ δεύτερον, ὡς φασι, πλούν μόνον μετανοών εὑρίσκτο ται. Καὶ ὁ πανάγαθος Θεός, ὁ διὰ τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων κλίνας τοὺς οὐρανοὺς καὶ κατελθὼν καὶ γεγονώς ἄνθρωπος, ἐκχέει τὸ ἔλεος αὐτοῦ, ὅπερ ἐστὶ μείζον πάσης πράξεως ἀγγέλων, τε καὶ ἀνθρώπων, καὶ ἀντὶ πασῶν ἀρετῶν τοῦτο λογίζεται, καὶ πρὸς ἑαυτὸν προσκαλεῖται αὐτοὺς καὶ φίλους αὑτοῦ και θίστησιν. Ἐπὶ δὲ τοῦ διαβόλου που μετάνοια; ποῦ ταπείνωσις ; Ἡ γὰρ μετάνοια ἐκ ταπεινώσεως για πρότερον γὰρ καταγινώσκει τις ἑαυτοῦ ὡς κακῶς πράξαντος. Έπειτα μετανοεῖ ἐφ' οίς ήμαρτεν, Ὁ δὲ διάβολος τοὐναντίον στέργει μὲν τὴν ἁμαρ τίαν ἣν ήμαρτε καὶ τὸ κατὰ δύναμιν πρόξενος καὶ συνεργὸς τῆς τῶν ἀνθρώπων· ἀπωλείας εὑρίσκεται. Τίς γοῦν κοινωνία Θεῷ καὶ διαβόλῳ; Αρα ματαίως ἐλάλησεν ὁ Μωάμεθ, εἰπὼν ὅτι δύνανται σωθῆναι οἱ δαίμονες. νεται 9:1 GEORGI PHRANTZE 9.2 B C cinxerunt se injustitia et impietate. Emanabit tan- quam ex adipe injustitia eorum; processerunt ad componendos animos, meditati et locuti sunt in pravitate, iniquitatem verbis extulerunt; collocarunt ių cœlis os suum, et lingua eorum ad terram penc- travit. At idem cum patre Dei Davide dicam: «Propter fraudes eorum immisisti iis mala, Domi- ne dejecisti eos dum se efferunt. Quam præcipites dati sunt in miseriam! Defecerunt, perierunt inju- stitia sua, tanquam somnium expergiscentis. Dele- Dis, Donrine, in urbe tua imaginem eorum. : Eodem capite Mohametes dæmones salvatum iri dicit, Origenem hæreticum secutus. Quod enim alio loco narrat, multos damones, qui Mohametis Coranem prælegi audirent, eum librum laudasse et admiratos esse, et fide ei habenda esse salvatos: nunc quidem non idem dicit, sed in universum do- cet, dæmones salvos fore. Si enim unus ex corum ordine salvari potest, omnes salvari possunt. Sed sicut ubivis secum pugnat et dissentit, ita hic quoque. Nam cum ipse et asseclæ ejus Evangelium omnino perfectum, sanctum, et salutare esse dicant ut doctrinam Christi, nunc, ut sæpe, huic generali sententiæ contraria proferunt. Christus enim ge- henna dignis ita edixit: Abite hinc, exsecrandi, in ignem æternum paratum diabolo et angelis ejus. » Quod cum diccret, nullum daemonum exc D mit de pœna. Nec immerito. Nam qui propter pœ- nitentiam salvatur, factis suis pro viribus confert ad salutem obtinendam. Corpore enim homo face- re, quod vult, non potest, velut a morbo sibi ca- vere, aut, postquam incidit in morbum, pristinam valetudinem ad arbitrium recuperare; contra ani- mo omni homini licet ae concessum est peccatum vitare, qui morbus animi est, aut, si peccavit, re- vocare se et non solum recuperare pristinam animi valetudinem, sed etiam longe firmiorem sibi parare, atque aut cum pœnitentia, ut dixi, opera salutaria edere, aut solam viam, ut aiunt, panitentiæ le- nere. Deus optimus enim, qui eb salutem hominum, relicto calo, in terram descendit et bomo factus est, misericordiam suam, quæ omnibus angelorum hominumque factis major est et par habetur cunctis virtutibus, effundit, eos ad se invitat et amicos sibi facit. At ubinam in diabolo pœnitentia? Ubinam submissus animus? Pœnitentia enim animi nen nisi submissi est. Nam prius aliquis quod male fecerit, se accusat, deinde eum prenitet eorum quæ fecit. Sed diabolus amat potius peccatum, quod commisit, et pro viribus adjuvat perniciem homi- num. Quæ igitur diabolo cum Deo communio? Ergo temere Mohametes loquitur, cum dæmones salvari posse dicit.

βάλλετο ἀδικίαν καὶ ἀσέβειαν ἑαυτῶν. Ἐξελεύσεται Α μόνων ἀφῆκεν ἐκτὸς τῆς κολάσεως. Καὶ εἰκότως· ὁ ὡς ἐκ στέατος ἡ ἀδικία αὐτῶν· διήλθοσαν εἰς διά- θεσιν καρδίας· διενοήθησαν καὶ ἐλάλησαν ἐν πονη- ρίᾳ· ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος ἐλάλησαν. Ἔθεντο εἰς οὐ- ρανοὺς τὸ στόμα αὐτῶν, καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν διῆλθεν ἐπὶ τῆς γῆς. ᾿Αλλὰ σὺν τῷ θεοπάτορι Δαβὶδ καὶ αὐτὸς κεκράξομαι ὅτι διὰ τὰς δολιότητας αὐτῶν ἔθου αὐτοῖς κακά, Κύριε· κατέβαλες αὐτοὺς ἐν τῷ ἐπαρθῆναι. Πῶς ἐγένοντο εἰς ἐρήμωσιν ἐξάπινα ; Ἐξέλιπον, ἀπώλοντο διὰ τὴν ἀνομίαν αὐτῶν, ὡσεὶ ἐνύπνιον ἐξεγειρομένου. Κύριε, ἐν τῇ πόλει σου τὴν εἰκόνα αὐτῶν ἐξουδενώσεις. Ἔτι ἐν τῷ αὐτῷ κεφαλαίῳ λέγει ὁ Μωάμεθ ἔτι οἱ δαίμονες σωθῆναι μέλλουσιν, Ωριγένει αἱρετικῷ ἀκολουθῶν. Καὶ ὅτι μὲν ἐν ἑτέρῳ τόπῳ φησὶν ὅτι πολλοὶ τῶν δαιμόνων ἀκούσαντες τὸ τοῦ Μωάμεθ κερὰν ἀναγινωσκόμενον ἐπῄνεσαν καὶ ἐθαύμασαν καὶ πιστεύσαντες αὐτῷ ἐσώθησαν· ἀλλὰ νῦν οὐχ οὕτως, ἀλλὰ καθολικῶς λέγει καὶ ἀποφαίνεται ὅτι σωθῆναι μέλλουσιν οἱ δαίμονες. Εἶπερ γοῦν δύνα- ται σωθῆναι εἷς καὶ μόνος ἐκ τοῦ τάγματος αὐτῶν, δύνανται σωθῆναι καὶ πάντες. Ἀλλ᾿ ὥσπερ πάντοτε αὐτὸς ἑαυτῷ ἀντιλέγει καὶ ἐναντιοῦται, οὕτως καὶ κατὰ τὸ παρὸν αὐτὸς καὶ οἱ μετ' αὐτοῦ κατὰ πάντα λέγουσι τὸ Εὐαγγέλιον τέλειον καὶ ἅγιον καὶ σωτή ριον ὡς τοῦ Χριστοῦ λόγους, νῦν δ᾽ ὡς καὶ πολλάκις ἐναντία τούτῳ καθόλου λέγουσιν. Ο γὰρ Χριστός οὕτως εἴρηκε πρὸς τοὺς τῆς γεέννης ἀξίους ο Πο ρεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ, οι κατηραμένοι, εἰς τὸ πῦρ αἰών νιον τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. » Τοῦτο τοίνυν εἰπὼν οὐδένα τῶν δαι γὰρ σεσωσμένος σὺν μετανοίᾳ τὰ κατὰ δύναμιν καὶ αὐτὸς συμβάλλει διὰ πράξεως εἰς τὴν τῆς αυτή ρίας ὁδόν. Ἐπὶ γὰρ τοῦ σώματος οὐ δύνατα: ἄν θρωπος ποιῆσαι τὸ κατὰ βούλησιν ἤτοι τὸ μὴ ἐμπε σεῖν εἰς νόσον, ἢ ἐμπεσών οὐκ ἔχει ἐπ' ἐξουσίας ἐπανελθεῖν εἰς τὴν προτέραν ὑγίειαν· ἐπὶ δὲ τῆς ψυχῆς οὐχ οὕτως, ἀλλὰ πᾶς τις ἄνθρωπος ἐπ' ἐξου σίας ἔχει ἵνα μὴ ἁμάρτῃ, ὅπερ ἐστὶν ἀσθένεια ψυ χῆς· ἁμαρτὼν δὲ εἰς τὴν αὐτοῦ θέλησίν ἐστιν ένα καὶ αὖθις ἀνακαλέσηται ἑαυτὸν, καὶ μὴ μόνον εἰς τὴν προτέραν ὑγίειαν τῆς ψυχῆς ἐπανέλθοι, ἀλλὰ καὶ πολλῷ τῷ μέτρῳ ὑπερβῇ, καὶ ἡ σὺν τῇ μετα- νοίᾳ, ὡς εἴρηται, ποιήσῃ καὶ ἔργα ἀξιόχρεα, ἢ κατὰ δεύτερον, ὡς φασι, πλούν μόνον μετανοών εὑρίσκτο ται. Καὶ ὁ πανάγαθος Θεός, ὁ διὰ τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων κλίνας τοὺς οὐρανοὺς καὶ κατελθὼν καὶ γεγονώς ἄνθρωπος, ἐκχέει τὸ ἔλεος αὐτοῦ, ὅπερ ἐστὶ μείζον πάσης πράξεως ἀγγέλων, τε καὶ ἀνθρώπων, καὶ ἀντὶ πασῶν ἀρετῶν τοῦτο λογίζεται, καὶ πρὸς ἑαυτὸν προσκαλεῖται αὐτοὺς καὶ φίλους αὑτοῦ και θίστησιν. Ἐπὶ δὲ τοῦ διαβόλου που μετάνοια; ποῦ ταπείνωσις ; Ἡ γὰρ μετάνοια ἐκ ταπεινώσεως για πρότερον γὰρ καταγινώσκει τις ἑαυτοῦ ὡς κακῶς πράξαντος. Έπειτα μετανοεῖ ἐφ' οίς ήμαρτεν, Ὁ δὲ διάβολος τοὐναντίον στέργει μὲν τὴν ἁμαρ τίαν ἣν ήμαρτε καὶ τὸ κατὰ δύναμιν πρόξενος καὶ συνεργὸς τῆς τῶν ἀνθρώπων· ἀπωλείας εὑρίσκεται. Τίς γοῦν κοινωνία Θεῷ καὶ διαβόλῳ; Αρα ματαίως ἐλάλησεν ὁ Μωάμεθ, εἰπὼν ὅτι δύνανται σωθῆναι οἱ δαίμονες. νεται 9:1 GEORGI PHRANTZE 9.2 B C cinxerunt se injustitia et impietate. Emanabit tan- quam ex adipe injustitia eorum; processerunt ad componendos animos, meditati et locuti sunt in pravitate, iniquitatem verbis extulerunt; collocarunt ių cœlis os suum, et lingua eorum ad terram penc- travit. At idem cum patre Dei Davide dicam: «Propter fraudes eorum immisisti iis mala, Domi- ne dejecisti eos dum se efferunt. Quam præcipites dati sunt in miseriam! Defecerunt, perierunt inju- stitia sua, tanquam somnium expergiscentis. Dele- Dis, Donrine, in urbe tua imaginem eorum. : Eodem capite Mohametes dæmones salvatum iri dicit, Origenem hæreticum secutus. Quod enim alio loco narrat, multos damones, qui Mohametis Coranem prælegi audirent, eum librum laudasse et admiratos esse, et fide ei habenda esse salvatos: nunc quidem non idem dicit, sed in universum do- cet, dæmones salvos fore. Si enim unus ex corum ordine salvari potest, omnes salvari possunt. Sed sicut ubivis secum pugnat et dissentit, ita hic quoque. Nam cum ipse et asseclæ ejus Evangelium omnino perfectum, sanctum, et salutare esse dicant ut doctrinam Christi, nunc, ut sæpe, huic generali sententiæ contraria proferunt. Christus enim ge- henna dignis ita edixit: Abite hinc, exsecrandi, in ignem æternum paratum diabolo et angelis ejus. » Quod cum diccret, nullum daemonum exc D mit de pœna. Nec immerito. Nam qui propter pœ- nitentiam salvatur, factis suis pro viribus confert ad salutem obtinendam. Corpore enim homo face- re, quod vult, non potest, velut a morbo sibi ca- vere, aut, postquam incidit in morbum, pristinam valetudinem ad arbitrium recuperare; contra ani- mo omni homini licet ae concessum est peccatum vitare, qui morbus animi est, aut, si peccavit, re- vocare se et non solum recuperare pristinam animi valetudinem, sed etiam longe firmiorem sibi parare, atque aut cum pœnitentia, ut dixi, opera salutaria edere, aut solam viam, ut aiunt, panitentiæ le- nere. Deus optimus enim, qui eb salutem hominum, relicto calo, in terram descendit et bomo factus est, misericordiam suam, quæ omnibus angelorum hominumque factis major est et par habetur cunctis virtutibus, effundit, eos ad se invitat et amicos sibi facit. At ubinam in diabolo pœnitentia? Ubinam submissus animus? Pœnitentia enim animi nen nisi submissi est. Nam prius aliquis quod male fecerit, se accusat, deinde eum prenitet eorum quæ fecit. Sed diabolus amat potius peccatum, quod commisit, et pro viribus adjuvat perniciem homi- num. Quæ igitur diabolo cum Deo communio? Ergo temere Mohametes loquitur, cum dæmones salvari posse dicit.

μονος ἐξεδόθη τὸ τοιοῦτον κορὰν, κἂν καὶ τὸν θεὸν διαβάλλοντες λέγωσιν ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐδόθη. Ετι ὁ αὐτὸς Μωάμεθ φησὶ περὶ τοῦ κορὰν ὅτι ἡ των τῶν κακῶν ἔσχατον καὶ πρῶτον, ὅτι παρὰ δαί- οὐδεὶς τῶν ἀνθρώπων οὐδ' αὐτὸς ὁ Μωάμεθ γινώ- σκει τὴν τούτου ἐξήγησιν, ἀλλ' ἡ μόνος ὁ Θεός. Καὶ εἰ τοῦτό ἐστιν ἀλήθεια, ποία ἐστὶν ἡ τοῦ κορὰν ὠφέλεια ; Ισως γὰρ οὕτως ἡδύνατο ὠφελῆσαι, εξο περ ἐγίνωσκον τὰ παρὰ Θεοῦ λεγόμενα· ἐπεὶ δ' αὐτὸς ὁ Μωάμεθ εὑρίσκεται μαρτυρῶν ὅτι οὐδεὶς τῶν ἀνθρώπων γινώσκει τὰ ἐν τῷ κορὰν λεγόμενα, τίς ἡ τούτου ὠφέλεια ; Πάντως οὐδεμία. Καὶ τίς μείζων ἄλλη ἀπόδειξις ὅτι οὐκ ἔστιν ἀπὸ Θεοῦ ὁ παρὰ τοῦ Μωάμεθ δοθεὶς νόμος; Οὐ γὰρ δὴ μας ταίως νομοθετεῖ ὁ Θεός. Ἰδοὺ τοίνυν καταφανές ἐστι τὸ κοράν, ὅτι οὐκ ἔστιν παρὰ Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ ἀνά πλασμά έστι διανοίας αὐτοῦ τοῦ κακοδαίμονος. Καὶ πρόδηλον ἐξ αὐτοῦ τοῦ κοράν, ὅτι οὔτε τῇ παλαιά Γραφῇ συμφωνεί οὔτε τῇ νέᾳ Διαθήκῃ, καίτοι γε Β ὁμολογοῦντος τοῦ Μωάμεθ ὅτι ἅγιαι καὶ καλαί εἰσιν αἱ Γραφαί, καὶ ὅτι οὐδέν εἰσιν οἱ ἐκείνου ἀκόλουθοι εἰ μὴ πληρώσαιεν τόν τε νόμον καὶ τὸ Εὐαγγέλιον. Επι σχεδόν δι' ὅλου αὐτὸς ἑαυτῷ ἐστιν ἀντιλέγων. Ετι οὐδὲν θαῦμα ἐποίησεν εἰς πίστωσιν τῶν λεγο μένων. Ετι ὁμολογούμενα ψεύδη περιέχει, όπερ ἐστὶ τοῦ Θεοῦ ἀλλότριον πάντη. Ετι βίαιόν ἐστι καὶ καταλύει τὸ αὐτεξούσιον, ὅπερ οὐδέ ποτε ὁ Θεὸς ἀνέτρεψεν. Ετι παντελῶς ἐστιν ἄτακτον, καὶ τὸ ἄτακτον μακράν ἐστι τοῦ Θεοῦ· οὐ γάρ ἐστιν ὁ Θεὸς ἀταξία; Θεός. Έτι πονηρόν ἀναφαίνεται καὶ πῶς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ τοῦ πάσης ἐπέκεινα εὐθύν τητος καὶ ἁπλότητος ; "Ετι πεπλασμένας καὶ τερα- τώδεις θεωρίας περιέχει· καὶ πῶς τοῦτο ἀπὸ Θεοῦ, τοῦ ποιητοῦ καὶ δοτῆρος τῆς ἀληθείας; Τὸ δὲ πάν • Θαυμάζω γὰρ ἔγωγε καὶ λίαν ἐκπλήττομαι πως τὸν Χριστὸν ἀφέντες οἱ τάλανες ἠκολούθησαν τῷ Μωάμεθ. Αὐτὸς καὶ γὰρ ὁ τοῦ Μωάμεθ νόμος, τοῦτο ἔστι τὸ κοράν, αὐτὸ τοῦτό φησιν ὅτι δι' ἀγγέλου εὐηγγελίσθη τῇ μητρὶ τοῦ Ἰησοῦ καὶ διὰ Πνεύματ τοῦ ἁγίου ἡγιάσθη καὶ τῇ δυνάμει τοῦ Θεοῦ συνε λήφθη, ἀλλ' οὐ φύσεως ενεργείᾳ, καὶ ἐκ παρθένου ἁγιωτάτης καὶ ὑπὲρ πάσας τὰς ἄλλας γυναῖκας και θαρᾶς γεννηθῆναι· ἐν γὰρ τῷ κεφαλαίῳ τῷ Αἰνεσάν φησιν· • Ω ἑταῖροι της βίβλου (τοῦτ' ἔστιν οἱ πιστοί), μὴ λέγετε περὶ τοῦ Θεοῦ πλὴν τῆς ἀλη θείας, ὅτι ὁ Χριστὸς Ἰησοῦς υἱός ἐστι τῆς Μαρίας καὶ ἀπόστολος Θεοῦ καὶ Λόγος Θεοῦ, ὅν ἐν αὐτῇ ἔθηκε διὰ Πνεύματος τοῦ ἁγίου. . Ἰδοὺ γοῦν Θεὸν ὀνομάσας καὶ Λόγον Θεοῦ καὶ Πνεῦμα ἅγιον τὴν τρισυπόστατον Τριάδα ὁ ἄθλιος οὐκ ἤνοιξε τοὺς τῆς ψυχῆς ὀφθαλμοὺς ἰδεῖν τὸ φῶς τῆς Τριάδος. Καὶ εξω κότως· ὥσπερ γὰρ τὰ ἐν τῇ κοιλίᾳ τῆς μητρός εύ ρισκόμενα Εμβρυα πρὸ τῆς γεννήσεως αὐτῶν ζωὴν μὲν ἔχουσιν, ἀνωφελῆ δὲ καὶ ἀνόητον, καὶ ψυ τὴν μὴ δυναμένην διακρῖναι τὸ κρεῖττον τοῦ χείρο- νος, ή παρὰ καιρὸν γεννηθέντα οὐκ εἰσιν ἄνθρωποι, ἀλλ' ἐκτρώματα καὶ ἀμβλώματα, οὕτω καὶ πᾶς ἀσεβὴς ὁ μὴ ἀναγεννηθεὶς δι᾽ ὕδατος καὶ πνεύμα- τος, τοῦτ' ἔστι διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, οὐ δύο καται ἰδεῖν τὸ οὐράνιον φῶς καὶ τὴν τῆς ἀληθείας ἐπίγνωσιν, καὶ διὰ τοῦτο μύσας τοὺς τῆς ψυχῆς αὑτοῦ ὀφθαλμοὺς ὁ μάταιος σκοτεινὸς ἐναπελείφθη CHRONICON MAJUS. - LIB. 1V. C contineat, cum Deus sit omnis veritatis auctor. Quo- rum malorum omnium primum et postremum est, quod a dæmone editus est coran iste, quamvis eum a Deo editum esse dicant Deum calumniantes. fdem Mohametes affirmat, Coranem nullum ho- minem interpretari posse, ne ipsum Mohametein quidem, sed solum Deum. Quod si verum est, quæ tandem est utilitas Coranis? Fortasse utilis esse posset, si intelligerent homines a Deo tradita; sed cum Mohametes ipse testetur, nullum hominem in- telligere, quæ in Corane doceantur, quænam possit istius utilitas esse? Profecto nulla omnino. Quod autem gravius documentum est, quo probetur, Deum non esse legis a Mohamete constitutæ aucto- rem? Neque enim nequidquam Deus leges sancit. Manifestum est igitur, Coranem non esse a Deo repetendum, sed potius opus sapientiæ ipsius Sa- D ne dicatis nisi verum de Deo, Jesum Christum Fi- tanæ esse ; atque ex ipso corane perspicuum est, eum nec cum vetere Scriptura, nec cum Novo Te- stamento congruere, cum tamen consentiat Moha- metes, eas Litteras sacras et pulchras esse, nec quidquam agere asseclas suos, misi legi et Evangelio satisfaciant. Accedit, ut pene ubivis sibi repugnet; ut nullum miraculum ediderit ad fidem dictis pa- randam; ut liber iste manifesta mendacia contineat, id quod a Deo prorsus alienum est; ut violentus sit et libertatem tollat, quam Deus nunquam ever- tit; ut perturbationis plenus sit, quæ a Deo longe abest, quandoquidem Deus non est perturbationis Deus ut pravus sit, cum Deus omni sit æquitate et justitia superior; ut itinera fictitia et prodigiosa Miror equidem et admodum stupeo, quod, Christo relicto, miseri isti Mohametem secuti sint. In ipsa enim Mohametis lege, hoc est Corane docetur, Cliri- stum per angelum Matri Jesu prænuntiatum, per Spiritum sanctum sanctificatum, vi divina, non na- turali, conceptum, et e virgine sanctissima et præ omnibus feminis pura natum esse. Capite Ænesan enim dicit : c Socii Scriptura (hoc est, fideles), lium Mariæ et legatum et Verbum Dei esse, quem in ea collocavit per Spiritum sanctum. » Itaque mi- ser iste, cum Deum appellaret et Verbum Dei et Spiritum sanctum, hoc est sanctam Trinitatem, non aperuit tamen oculos mentis ad videndum lu- men Trinitatis. Nimirum sicut in ventre matris fe- tus immaturi vitam quidem, sed inutilem et sui nesciam, atque mentem, utrum melius, utrum pe- jus sit, non discernentem habent, aut, ante tempus editi, non homines, sed partus præsposteri vel abor tus sunt, ita quisquis impius per aquam et spiri- tum, hoc est sanctum baptisma, non regeneratus, cœleste lumen et veritatein aspicere nequit ; et propterea, clausis oculis mentis, nebulo iste occa

μονος ἐξεδόθη τὸ τοιοῦτον κορὰν, κἂν καὶ τὸν θεὸν διαβάλλοντες λέγωσιν ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐδόθη. Ετι ὁ αὐτὸς Μωάμεθ φησὶ περὶ τοῦ κορὰν ὅτι ἡ των τῶν κακῶν ἔσχατον καὶ πρῶτον, ὅτι παρὰ δαί- οὐδεὶς τῶν ἀνθρώπων οὐδ' αὐτὸς ὁ Μωάμεθ γινώ- σκει τὴν τούτου ἐξήγησιν, ἀλλ' ἡ μόνος ὁ Θεός. Καὶ εἰ τοῦτό ἐστιν ἀλήθεια, ποία ἐστὶν ἡ τοῦ κορὰν ὠφέλεια ; Ισως γὰρ οὕτως ἡδύνατο ὠφελῆσαι, εξο περ ἐγίνωσκον τὰ παρὰ Θεοῦ λεγόμενα· ἐπεὶ δ' αὐτὸς ὁ Μωάμεθ εὑρίσκεται μαρτυρῶν ὅτι οὐδεὶς τῶν ἀνθρώπων γινώσκει τὰ ἐν τῷ κορὰν λεγόμενα, τίς ἡ τούτου ὠφέλεια ; Πάντως οὐδεμία. Καὶ τίς μείζων ἄλλη ἀπόδειξις ὅτι οὐκ ἔστιν ἀπὸ Θεοῦ ὁ παρὰ τοῦ Μωάμεθ δοθεὶς νόμος; Οὐ γὰρ δὴ μας ταίως νομοθετεῖ ὁ Θεός. Ἰδοὺ τοίνυν καταφανές ἐστι τὸ κοράν, ὅτι οὐκ ἔστιν παρὰ Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ ἀνά πλασμά έστι διανοίας αὐτοῦ τοῦ κακοδαίμονος. Καὶ πρόδηλον ἐξ αὐτοῦ τοῦ κοράν, ὅτι οὔτε τῇ παλαιά Γραφῇ συμφωνεί οὔτε τῇ νέᾳ Διαθήκῃ, καίτοι γε Β ὁμολογοῦντος τοῦ Μωάμεθ ὅτι ἅγιαι καὶ καλαί εἰσιν αἱ Γραφαί, καὶ ὅτι οὐδέν εἰσιν οἱ ἐκείνου ἀκόλουθοι εἰ μὴ πληρώσαιεν τόν τε νόμον καὶ τὸ Εὐαγγέλιον. Επι σχεδόν δι' ὅλου αὐτὸς ἑαυτῷ ἐστιν ἀντιλέγων. Ετι οὐδὲν θαῦμα ἐποίησεν εἰς πίστωσιν τῶν λεγο μένων. Ετι ὁμολογούμενα ψεύδη περιέχει, όπερ ἐστὶ τοῦ Θεοῦ ἀλλότριον πάντη. Ετι βίαιόν ἐστι καὶ καταλύει τὸ αὐτεξούσιον, ὅπερ οὐδέ ποτε ὁ Θεὸς ἀνέτρεψεν. Ετι παντελῶς ἐστιν ἄτακτον, καὶ τὸ ἄτακτον μακράν ἐστι τοῦ Θεοῦ· οὐ γάρ ἐστιν ὁ Θεὸς ἀταξία; Θεός. Έτι πονηρόν ἀναφαίνεται καὶ πῶς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ τοῦ πάσης ἐπέκεινα εὐθύν τητος καὶ ἁπλότητος ; "Ετι πεπλασμένας καὶ τερα- τώδεις θεωρίας περιέχει· καὶ πῶς τοῦτο ἀπὸ Θεοῦ, τοῦ ποιητοῦ καὶ δοτῆρος τῆς ἀληθείας; Τὸ δὲ πάν • Θαυμάζω γὰρ ἔγωγε καὶ λίαν ἐκπλήττομαι πως τὸν Χριστὸν ἀφέντες οἱ τάλανες ἠκολούθησαν τῷ Μωάμεθ. Αὐτὸς καὶ γὰρ ὁ τοῦ Μωάμεθ νόμος, τοῦτο ἔστι τὸ κοράν, αὐτὸ τοῦτό φησιν ὅτι δι' ἀγγέλου εὐηγγελίσθη τῇ μητρὶ τοῦ Ἰησοῦ καὶ διὰ Πνεύματ τοῦ ἁγίου ἡγιάσθη καὶ τῇ δυνάμει τοῦ Θεοῦ συνε λήφθη, ἀλλ' οὐ φύσεως ενεργείᾳ, καὶ ἐκ παρθένου ἁγιωτάτης καὶ ὑπὲρ πάσας τὰς ἄλλας γυναῖκας και θαρᾶς γεννηθῆναι· ἐν γὰρ τῷ κεφαλαίῳ τῷ Αἰνεσάν φησιν· • Ω ἑταῖροι της βίβλου (τοῦτ' ἔστιν οἱ πιστοί), μὴ λέγετε περὶ τοῦ Θεοῦ πλὴν τῆς ἀλη θείας, ὅτι ὁ Χριστὸς Ἰησοῦς υἱός ἐστι τῆς Μαρίας καὶ ἀπόστολος Θεοῦ καὶ Λόγος Θεοῦ, ὅν ἐν αὐτῇ ἔθηκε διὰ Πνεύματος τοῦ ἁγίου. . Ἰδοὺ γοῦν Θεὸν ὀνομάσας καὶ Λόγον Θεοῦ καὶ Πνεῦμα ἅγιον τὴν τρισυπόστατον Τριάδα ὁ ἄθλιος οὐκ ἤνοιξε τοὺς τῆς ψυχῆς ὀφθαλμοὺς ἰδεῖν τὸ φῶς τῆς Τριάδος. Καὶ εξω κότως· ὥσπερ γὰρ τὰ ἐν τῇ κοιλίᾳ τῆς μητρός εύ ρισκόμενα Εμβρυα πρὸ τῆς γεννήσεως αὐτῶν ζωὴν μὲν ἔχουσιν, ἀνωφελῆ δὲ καὶ ἀνόητον, καὶ ψυ τὴν μὴ δυναμένην διακρῖναι τὸ κρεῖττον τοῦ χείρο- νος, ή παρὰ καιρὸν γεννηθέντα οὐκ εἰσιν ἄνθρωποι, ἀλλ' ἐκτρώματα καὶ ἀμβλώματα, οὕτω καὶ πᾶς ἀσεβὴς ὁ μὴ ἀναγεννηθεὶς δι᾽ ὕδατος καὶ πνεύμα- τος, τοῦτ' ἔστι διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, οὐ δύο καται ἰδεῖν τὸ οὐράνιον φῶς καὶ τὴν τῆς ἀληθείας ἐπίγνωσιν, καὶ διὰ τοῦτο μύσας τοὺς τῆς ψυχῆς αὑτοῦ ὀφθαλμοὺς ὁ μάταιος σκοτεινὸς ἐναπελείφθη CHRONICON MAJUS. - LIB. 1V. C contineat, cum Deus sit omnis veritatis auctor. Quo- rum malorum omnium primum et postremum est, quod a dæmone editus est coran iste, quamvis eum a Deo editum esse dicant Deum calumniantes. fdem Mohametes affirmat, Coranem nullum ho- minem interpretari posse, ne ipsum Mohametein quidem, sed solum Deum. Quod si verum est, quæ tandem est utilitas Coranis? Fortasse utilis esse posset, si intelligerent homines a Deo tradita; sed cum Mohametes ipse testetur, nullum hominem in- telligere, quæ in Corane doceantur, quænam possit istius utilitas esse? Profecto nulla omnino. Quod autem gravius documentum est, quo probetur, Deum non esse legis a Mohamete constitutæ aucto- rem? Neque enim nequidquam Deus leges sancit. Manifestum est igitur, Coranem non esse a Deo repetendum, sed potius opus sapientiæ ipsius Sa- D ne dicatis nisi verum de Deo, Jesum Christum Fi- tanæ esse ; atque ex ipso corane perspicuum est, eum nec cum vetere Scriptura, nec cum Novo Te- stamento congruere, cum tamen consentiat Moha- metes, eas Litteras sacras et pulchras esse, nec quidquam agere asseclas suos, misi legi et Evangelio satisfaciant. Accedit, ut pene ubivis sibi repugnet; ut nullum miraculum ediderit ad fidem dictis pa- randam; ut liber iste manifesta mendacia contineat, id quod a Deo prorsus alienum est; ut violentus sit et libertatem tollat, quam Deus nunquam ever- tit; ut perturbationis plenus sit, quæ a Deo longe abest, quandoquidem Deus non est perturbationis Deus ut pravus sit, cum Deus omni sit æquitate et justitia superior; ut itinera fictitia et prodigiosa Miror equidem et admodum stupeo, quod, Christo relicto, miseri isti Mohametem secuti sint. In ipsa enim Mohametis lege, hoc est Corane docetur, Cliri- stum per angelum Matri Jesu prænuntiatum, per Spiritum sanctum sanctificatum, vi divina, non na- turali, conceptum, et e virgine sanctissima et præ omnibus feminis pura natum esse. Capite Ænesan enim dicit : c Socii Scriptura (hoc est, fideles), lium Mariæ et legatum et Verbum Dei esse, quem in ea collocavit per Spiritum sanctum. » Itaque mi- ser iste, cum Deum appellaret et Verbum Dei et Spiritum sanctum, hoc est sanctam Trinitatem, non aperuit tamen oculos mentis ad videndum lu- men Trinitatis. Nimirum sicut in ventre matris fe- tus immaturi vitam quidem, sed inutilem et sui nesciam, atque mentem, utrum melius, utrum pe- jus sit, non discernentem habent, aut, ante tempus editi, non homines, sed partus præsposteri vel abor tus sunt, ita quisquis impius per aquam et spiri- tum, hoc est sanctum baptisma, non regeneratus, cœleste lumen et veritatein aspicere nequit ; et propterea, clausis oculis mentis, nebulo iste occa

ὡς ὁ πατὴρ αὐτοῦ ὁ διάβολος. Περὶ γὰρ τοῦ ἁγίου ὁ Χριστὸς ἐσταύρωται καὶ τέθνηκε καὶ ἐτάφη καὶ Πνεύματος συνεχῶς ἐν τῷ κορὰν μέμνηται. Φησὶ γὰρ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ἐμπιᾶ ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ ὅτι περὶ τῆς Μαρίας ἐνεφυσήσαμεν αὐτῇ ἐκ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου. Καὶ πάντως οὐ δύνα ται εἰπεῖν ὅτι περὶ ἀγγέλου εἶπε τοῦτο ὁ Θεός. Καὶ περὶ μὲν τοῦ Χριστοῦ τοιαῦτα· περὶ δὲ τοῦ Μωά- μεθ οὐδὲν τοιοῦτόν φησιν, ἀλλ' ὅτι ἦν ὀρφανὸς καὶ πλανήτης όπὲ Θεοῦ συναχθεί;. Ετι τὸν Χριστὸν Λόγου Θεοῦ ὀνομάζει, ὡς εἴρηται, καὶ ψυχὴν Θεοῦ καὶ προφήτην πάντων τῶν προφητῶν μέγιστον, τὸν δὲ Μωάμεθ οὕτως μόνον προφήτην ἁπλῶς. Ετι τὴν Χριστὸν ἐκ τοῦ ᾽Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ὁμο λογοῦσιν εἶναι τοῦ ἔχοντος τὰς ἐπαγγελίας· ὁ δὲ Μωάμεθ ἐκ τοῦ Ἰσραήλ ἐστιν, ὅστις ἐξεβλήθη μετὰ τῆς μητρὸς αὐτοῦ τῆς παιδίσκης Αγαρ ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ ᾿Αβραάμ. Ετι ὁ Χριστὸς οὐδέ ποτε ἐποίησεν ἁμαρτίαν (λόγος γὰρ Θεοῦ καὶ Πνεῦμα Θεοῦ οὐ δύναται πλανηθῆναι), ὁ δὲ Μωάμεθ εἰδωλολά τρης ἐγένετο καὶ φονεύς καὶ ἄρπαξ καὶ ἀσελγής, καὶ πολλοῖς ἑτέροις αραρτήμασιν ἔνοχος ἐγένετο, ἐφ᾽ οἷς ὁ Θεὸς, ὡς φασιν, αὐτὸν συνεπάθησεν. Ετι ὁ Χρι στὸς φρικτὰ καὶ ἐξαίσια πεποίηκε θαύματα, ὡς ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ελμαϊδα μεμαρτύρηται ὅτι ὁ Χρισ στὸς τυφλούς ἐφώτισε, λεπρούς ἐκαθάρισε, νεκρούς ἀνέστησε καὶ ἄλλα πολλὰ εἰργάσατο· ὁ δὲ Μωάμεθ οὐδὲν θαῦμα πεποίηκε κατὰ τὸ κοράν, ἀλλ᾽ ἢ μόνον τὸ τῆς σελήνης, ὅπερ ἐστὶ ψεῦδος ἄντικρυς, καὶ ἕτερά τινα αἰσχρὰ, ἅπερ καὶ παρεσιωπήθησαν και τῇ σιγῇ παρεδόθησαν διὰ τὸ λίαν δύσφημον. "Ετι κατὰ μὲν τὸ Εὐαγγέλιον καὶ αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν ὁ ἀνέστη καὶ ἀνελήφθη καὶ ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς κάτ θηται· κατὰ δὲ τὸ κοράν, ὡς δῆθεν τιμῶντες αὐτὸν, λέγουσιν ὅτι οὐκ ἀπέθανεν, ἀνελήφθη δ' ὅμως. Καὶ ἰδοὺ ὅσον ἀπὸ τῆς τοῦ Εὐαγγελίου ἀληθείας καὶ ἀπὸ τῆς τοῦ Μωάμεθ ψευδολογίας ὁ Χριστὸς ζῶν ἀνα- φαίνεται καὶ ὁμολογεῖται, ὁ δὲ Μαχούμεθ οὑτοσὶν, ὡς πάντες οἱ τὰ ἐκείνου φρονοῦντες ὁμολογοῦσιν, ἀπέθανε καὶ οὐκ ἀνέστη. Καὶ τοίνυν διὰ ταῦτα πάντα τὸν Χριστὸν ἔδει προσκυνεῖν καὶ μὴ τῷ Μωάμεθ ἀκολουθεῖν. Πῶς γὰρ ἔδει πιστευθῆναι τὰ τοῦ Θεοῦ λόγια ἀνθρώπῳ ὁμοίῳ κατὰ πάντα τῷ δαίμονι; Καὶ εἰ βούλει, παραβάλλωμεν ἀμφοτέ- ρους, καὶ γνωσόμεθα τὰ τούτων ιδιώματα. Ο διά βολος επηρμένος καὶ ἀλαζὼν ὁ Μωάμεθ ἐπηρμένος καὶ ὁλαζών· τὶς γὰρ μείζων τοῦ Μωά- μεθ, ὃς ὑπεραναβὰς τοὺς οὐρανοὺς, ὡς αὐτὸς περὶ αὐτοῦ εἴρηκε, καὶ αὐτὰς πάσας τὰς ἀγγελικὰς δι νάμεις τῷ Θεῷ προσωμίλει, καὶ μεσίτης τῶν ἑπται· κότων ἀγγέλων ἐγένετο, ἀλλὰ καὶ τοῦ κόσμου παν τὸς προστάτης; Ο διάβολος άνθρωποκτόνος ἐστὶ, καὶ ὁ Μωάμεθ τοὺς μὴ πειθομένους τοῖς δόγμασιν αὐτοῦ θανάτῳ κατεδίκασεν. Ο διάβολος απατεών ἐστι, καὶ ὁ Μωάμεθ τὰς ἡδονὰς ἐνδοὺς καὶ ὥσπερ τι δέλεαρ ἐν ἀγκίστρῳ ἐνθεὶς τοὺς ἀνοήτους πρὸς ἑαυτὸν ἐφελκύσατο. Ο διάβολος ψεύστης ἐστὶν, ἀλλ' οὐ τοσοῦτον ὡς ὁ Μωάμεθ, καθὼς καὶ ἐν ὅλῳ τῷ κορὰν τρανῶς ἀναφαίνεται. Ο διάβολος υπουλός ἐστι· καὶ τίς ἄλλος ὡς Μωάμεθ τῇ ταπεινώσει ὑπου κριθεὶς τὴν ὑψηλοφροσύνην ἡσπάσατο ; 'Ο διάβολος σύμβουλός ἐστι τῶν ἀπηγορευμένων, καὶ ὑπὲρ πάν GEORGII PARANTZÆ B catus mansit, ut pater ejus diabolus. Sancti Spiri - tus enim in Coraue perpetuo mentionem facit. Ca- pite Empia enim nomine Dei de Maria dieit spiravimus ei per Spiritum sanctum. › Profeeto cuim dicere non potest, de angelo hoc Deum dicere. Hæc igitur de Christo prædicat; de Mohamete nibil ejusmodi, sed orbum eum fuisse et vagum homi- nem a Deo compulsum. Idem Christum Verbum Dei appellat, ut diximus, et animam Dei et prophetam omnium prophetarum maximum, Mobametem autem simpliciter prophetam. Deinde Christum ab Abra- D hamo, l-aaco et Jacobo, quibus promissa data erant, genus ducere consentiunt; Mohametes autem ex Ismaelis posteris est, qui cum matre sua, Agar aucilla, ab Abrahamo domo ejectus est. Christus cunquam peccavit (nam Verbum Dei et Spiritus Dei non potest peccare), sed Mohametes idololatra, homicida, prædo, libidinosus, multisque aliis vitiis obnoxius erat, ob quæ eum Deus, ut aiunt, mise- ratus est. Christus stupenda et eximia miracula e·lidit, sicut in capite Elmaida confirmatur, Chri- stum cæcis visum restituisse, scabiosos purgasse, miortuos suscitasse, et multa alia fecisse. Contra Mohametes nullum miraculum edidit secundum Coranem, præter unum illud de luna, quod mauí- festum mendacium est, et alia quædam turpia, quæ silentio prætermissa sunt propter nimiam infamiam. Christus secundum Evangelium et revera cruci affixus, mortuus et sepultus est, surrexit, in cœ- lum ascendit et a dextra Patris sedet; secundum Coranem autem, utpote eum venerantes, dicunt, eum non mortuum esse, sed tamen in cœlum ascen- disse. Itaque veritas Evangelii et mendacia Moha- metis testimonio sunt et consentiunt, Christum vi- vere; Mohametes iste vero, ut omnes asseclæ ejus conveniunt, mortuus est nec surrexit. Ob hæc our- nia igitur Christum profiteri, non Mohametem sc- qui debebant. Quis enim dicta Dei ab homine om- nino dæmoni simillimo accipiat? Si placet, compa- remus eos et cognoscamus utriusque proprietates. Diabolus elatus et nebulo; Mohametes elatus et ne- bulo.Quis enim Molanete major, qui supra cola, ut ipse de se prædicat, et omnes angelos egressus Deum convenit et angelis, qui peccaverant, divinam gra- tiam reconciliavit, quin etiam totius mundi patro- nus fuit? Diabolus homicida est; Mohainetes eos qui dogmatis suis non obtemperarent, morte mul- tavit. Diabolus fraudulentus est; Mobametes licen· tiam voluptatum faciens, quas quasi ut escam hamo affixit, imprudentes ad se pellexit. Diabolus mendax est, nec tantus lamen, quantus Mohametes, quod toto Corane clare demonstratur. Diabolus subdolus est; quis autem pariter ac Mohametes, humilitate occultans superbiam, blanditus est ? Diabolus veti-

ὡς ὁ πατὴρ αὐτοῦ ὁ διάβολος. Περὶ γὰρ τοῦ ἁγίου ὁ Χριστὸς ἐσταύρωται καὶ τέθνηκε καὶ ἐτάφη καὶ Πνεύματος συνεχῶς ἐν τῷ κορὰν μέμνηται. Φησὶ γὰρ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ἐμπιᾶ ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ ὅτι περὶ τῆς Μαρίας ἐνεφυσήσαμεν αὐτῇ ἐκ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου. Καὶ πάντως οὐ δύνα ται εἰπεῖν ὅτι περὶ ἀγγέλου εἶπε τοῦτο ὁ Θεός. Καὶ περὶ μὲν τοῦ Χριστοῦ τοιαῦτα· περὶ δὲ τοῦ Μωά- μεθ οὐδὲν τοιοῦτόν φησιν, ἀλλ' ὅτι ἦν ὀρφανὸς καὶ πλανήτης όπὲ Θεοῦ συναχθεί;. Ετι τὸν Χριστὸν Λόγου Θεοῦ ὀνομάζει, ὡς εἴρηται, καὶ ψυχὴν Θεοῦ καὶ προφήτην πάντων τῶν προφητῶν μέγιστον, τὸν δὲ Μωάμεθ οὕτως μόνον προφήτην ἁπλῶς. Ετι τὴν Χριστὸν ἐκ τοῦ ᾽Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ὁμο λογοῦσιν εἶναι τοῦ ἔχοντος τὰς ἐπαγγελίας· ὁ δὲ Μωάμεθ ἐκ τοῦ Ἰσραήλ ἐστιν, ὅστις ἐξεβλήθη μετὰ τῆς μητρὸς αὐτοῦ τῆς παιδίσκης Αγαρ ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ ᾿Αβραάμ. Ετι ὁ Χριστὸς οὐδέ ποτε ἐποίησεν ἁμαρτίαν (λόγος γὰρ Θεοῦ καὶ Πνεῦμα Θεοῦ οὐ δύναται πλανηθῆναι), ὁ δὲ Μωάμεθ εἰδωλολά τρης ἐγένετο καὶ φονεύς καὶ ἄρπαξ καὶ ἀσελγής, καὶ πολλοῖς ἑτέροις αραρτήμασιν ἔνοχος ἐγένετο, ἐφ᾽ οἷς ὁ Θεὸς, ὡς φασιν, αὐτὸν συνεπάθησεν. Ετι ὁ Χρι στὸς φρικτὰ καὶ ἐξαίσια πεποίηκε θαύματα, ὡς ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ελμαϊδα μεμαρτύρηται ὅτι ὁ Χρισ στὸς τυφλούς ἐφώτισε, λεπρούς ἐκαθάρισε, νεκρούς ἀνέστησε καὶ ἄλλα πολλὰ εἰργάσατο· ὁ δὲ Μωάμεθ οὐδὲν θαῦμα πεποίηκε κατὰ τὸ κοράν, ἀλλ᾽ ἢ μόνον τὸ τῆς σελήνης, ὅπερ ἐστὶ ψεῦδος ἄντικρυς, καὶ ἕτερά τινα αἰσχρὰ, ἅπερ καὶ παρεσιωπήθησαν και τῇ σιγῇ παρεδόθησαν διὰ τὸ λίαν δύσφημον. "Ετι κατὰ μὲν τὸ Εὐαγγέλιον καὶ αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν ὁ ἀνέστη καὶ ἀνελήφθη καὶ ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς κάτ θηται· κατὰ δὲ τὸ κοράν, ὡς δῆθεν τιμῶντες αὐτὸν, λέγουσιν ὅτι οὐκ ἀπέθανεν, ἀνελήφθη δ' ὅμως. Καὶ ἰδοὺ ὅσον ἀπὸ τῆς τοῦ Εὐαγγελίου ἀληθείας καὶ ἀπὸ τῆς τοῦ Μωάμεθ ψευδολογίας ὁ Χριστὸς ζῶν ἀνα- φαίνεται καὶ ὁμολογεῖται, ὁ δὲ Μαχούμεθ οὑτοσὶν, ὡς πάντες οἱ τὰ ἐκείνου φρονοῦντες ὁμολογοῦσιν, ἀπέθανε καὶ οὐκ ἀνέστη. Καὶ τοίνυν διὰ ταῦτα πάντα τὸν Χριστὸν ἔδει προσκυνεῖν καὶ μὴ τῷ Μωάμεθ ἀκολουθεῖν. Πῶς γὰρ ἔδει πιστευθῆναι τὰ τοῦ Θεοῦ λόγια ἀνθρώπῳ ὁμοίῳ κατὰ πάντα τῷ δαίμονι; Καὶ εἰ βούλει, παραβάλλωμεν ἀμφοτέ- ρους, καὶ γνωσόμεθα τὰ τούτων ιδιώματα. Ο διά βολος επηρμένος καὶ ἀλαζὼν ὁ Μωάμεθ ἐπηρμένος καὶ ὁλαζών· τὶς γὰρ μείζων τοῦ Μωά- μεθ, ὃς ὑπεραναβὰς τοὺς οὐρανοὺς, ὡς αὐτὸς περὶ αὐτοῦ εἴρηκε, καὶ αὐτὰς πάσας τὰς ἀγγελικὰς δι νάμεις τῷ Θεῷ προσωμίλει, καὶ μεσίτης τῶν ἑπται· κότων ἀγγέλων ἐγένετο, ἀλλὰ καὶ τοῦ κόσμου παν τὸς προστάτης; Ο διάβολος άνθρωποκτόνος ἐστὶ, καὶ ὁ Μωάμεθ τοὺς μὴ πειθομένους τοῖς δόγμασιν αὐτοῦ θανάτῳ κατεδίκασεν. Ο διάβολος απατεών ἐστι, καὶ ὁ Μωάμεθ τὰς ἡδονὰς ἐνδοὺς καὶ ὥσπερ τι δέλεαρ ἐν ἀγκίστρῳ ἐνθεὶς τοὺς ἀνοήτους πρὸς ἑαυτὸν ἐφελκύσατο. Ο διάβολος ψεύστης ἐστὶν, ἀλλ' οὐ τοσοῦτον ὡς ὁ Μωάμεθ, καθὼς καὶ ἐν ὅλῳ τῷ κορὰν τρανῶς ἀναφαίνεται. Ο διάβολος υπουλός ἐστι· καὶ τίς ἄλλος ὡς Μωάμεθ τῇ ταπεινώσει ὑπου κριθεὶς τὴν ὑψηλοφροσύνην ἡσπάσατο ; 'Ο διάβολος σύμβουλός ἐστι τῶν ἀπηγορευμένων, καὶ ὑπὲρ πάν GEORGII PARANTZÆ B catus mansit, ut pater ejus diabolus. Sancti Spiri - tus enim in Coraue perpetuo mentionem facit. Ca- pite Empia enim nomine Dei de Maria dieit spiravimus ei per Spiritum sanctum. › Profeeto cuim dicere non potest, de angelo hoc Deum dicere. Hæc igitur de Christo prædicat; de Mohamete nibil ejusmodi, sed orbum eum fuisse et vagum homi- nem a Deo compulsum. Idem Christum Verbum Dei appellat, ut diximus, et animam Dei et prophetam omnium prophetarum maximum, Mobametem autem simpliciter prophetam. Deinde Christum ab Abra- D hamo, l-aaco et Jacobo, quibus promissa data erant, genus ducere consentiunt; Mohametes autem ex Ismaelis posteris est, qui cum matre sua, Agar aucilla, ab Abrahamo domo ejectus est. Christus cunquam peccavit (nam Verbum Dei et Spiritus Dei non potest peccare), sed Mohametes idololatra, homicida, prædo, libidinosus, multisque aliis vitiis obnoxius erat, ob quæ eum Deus, ut aiunt, mise- ratus est. Christus stupenda et eximia miracula e·lidit, sicut in capite Elmaida confirmatur, Chri- stum cæcis visum restituisse, scabiosos purgasse, miortuos suscitasse, et multa alia fecisse. Contra Mohametes nullum miraculum edidit secundum Coranem, præter unum illud de luna, quod mauí- festum mendacium est, et alia quædam turpia, quæ silentio prætermissa sunt propter nimiam infamiam. Christus secundum Evangelium et revera cruci affixus, mortuus et sepultus est, surrexit, in cœ- lum ascendit et a dextra Patris sedet; secundum Coranem autem, utpote eum venerantes, dicunt, eum non mortuum esse, sed tamen in cœlum ascen- disse. Itaque veritas Evangelii et mendacia Moha- metis testimonio sunt et consentiunt, Christum vi- vere; Mohametes iste vero, ut omnes asseclæ ejus conveniunt, mortuus est nec surrexit. Ob hæc our- nia igitur Christum profiteri, non Mohametem sc- qui debebant. Quis enim dicta Dei ab homine om- nino dæmoni simillimo accipiat? Si placet, compa- remus eos et cognoscamus utriusque proprietates. Diabolus elatus et nebulo; Mohametes elatus et ne- bulo.Quis enim Molanete major, qui supra cola, ut ipse de se prædicat, et omnes angelos egressus Deum convenit et angelis, qui peccaverant, divinam gra- tiam reconciliavit, quin etiam totius mundi patro- nus fuit? Diabolus homicida est; Mohainetes eos qui dogmatis suis non obtemperarent, morte mul- tavit. Diabolus fraudulentus est; Mobametes licen· tiam voluptatum faciens, quas quasi ut escam hamo affixit, imprudentes ad se pellexit. Diabolus mendax est, nec tantus lamen, quantus Mohametes, quod toto Corane clare demonstratur. Diabolus subdolus est; quis autem pariter ac Mohametes, humilitate occultans superbiam, blanditus est ? Diabolus veti-

ὡς ὁ πατὴρ αὐτοῦ ὁ διάβολος. Περὶ γὰρ τοῦ ἁγίου ὁ Χριστὸς ἐσταύρωται καὶ τέθνηκε καὶ ἐτάφη καὶ Πνεύματος συνεχῶς ἐν τῷ κορὰν μέμνηται. Φησὶ γὰρ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ἐμπιᾶ ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ ὅτι περὶ τῆς Μαρίας ἐνεφυσήσαμεν αὐτῇ ἐκ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου. Καὶ πάντως οὐ δύνα ται εἰπεῖν ὅτι περὶ ἀγγέλου εἶπε τοῦτο ὁ Θεός. Καὶ περὶ μὲν τοῦ Χριστοῦ τοιαῦτα· περὶ δὲ τοῦ Μωά- μεθ οὐδὲν τοιοῦτόν φησιν, ἀλλ' ὅτι ἦν ὀρφανὸς καὶ πλανήτης όπὲ Θεοῦ συναχθεί;. Ετι τὸν Χριστὸν Λόγου Θεοῦ ὀνομάζει, ὡς εἴρηται, καὶ ψυχὴν Θεοῦ καὶ προφήτην πάντων τῶν προφητῶν μέγιστον, τὸν δὲ Μωάμεθ οὕτως μόνον προφήτην ἁπλῶς. Ετι τὴν Χριστὸν ἐκ τοῦ ᾽Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ὁμο λογοῦσιν εἶναι τοῦ ἔχοντος τὰς ἐπαγγελίας· ὁ δὲ Μωάμεθ ἐκ τοῦ Ἰσραήλ ἐστιν, ὅστις ἐξεβλήθη μετὰ τῆς μητρὸς αὐτοῦ τῆς παιδίσκης Αγαρ ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ ᾿Αβραάμ. Ετι ὁ Χριστὸς οὐδέ ποτε ἐποίησεν ἁμαρτίαν (λόγος γὰρ Θεοῦ καὶ Πνεῦμα Θεοῦ οὐ δύναται πλανηθῆναι), ὁ δὲ Μωάμεθ εἰδωλολά τρης ἐγένετο καὶ φονεύς καὶ ἄρπαξ καὶ ἀσελγής, καὶ πολλοῖς ἑτέροις αραρτήμασιν ἔνοχος ἐγένετο, ἐφ᾽ οἷς ὁ Θεὸς, ὡς φασιν, αὐτὸν συνεπάθησεν. Ετι ὁ Χρι στὸς φρικτὰ καὶ ἐξαίσια πεποίηκε θαύματα, ὡς ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ελμαϊδα μεμαρτύρηται ὅτι ὁ Χρισ στὸς τυφλούς ἐφώτισε, λεπρούς ἐκαθάρισε, νεκρούς ἀνέστησε καὶ ἄλλα πολλὰ εἰργάσατο· ὁ δὲ Μωάμεθ οὐδὲν θαῦμα πεποίηκε κατὰ τὸ κοράν, ἀλλ᾽ ἢ μόνον τὸ τῆς σελήνης, ὅπερ ἐστὶ ψεῦδος ἄντικρυς, καὶ ἕτερά τινα αἰσχρὰ, ἅπερ καὶ παρεσιωπήθησαν και τῇ σιγῇ παρεδόθησαν διὰ τὸ λίαν δύσφημον. "Ετι κατὰ μὲν τὸ Εὐαγγέλιον καὶ αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν ὁ ἀνέστη καὶ ἀνελήφθη καὶ ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς κάτ θηται· κατὰ δὲ τὸ κοράν, ὡς δῆθεν τιμῶντες αὐτὸν, λέγουσιν ὅτι οὐκ ἀπέθανεν, ἀνελήφθη δ' ὅμως. Καὶ ἰδοὺ ὅσον ἀπὸ τῆς τοῦ Εὐαγγελίου ἀληθείας καὶ ἀπὸ τῆς τοῦ Μωάμεθ ψευδολογίας ὁ Χριστὸς ζῶν ἀνα- φαίνεται καὶ ὁμολογεῖται, ὁ δὲ Μαχούμεθ οὑτοσὶν, ὡς πάντες οἱ τὰ ἐκείνου φρονοῦντες ὁμολογοῦσιν, ἀπέθανε καὶ οὐκ ἀνέστη. Καὶ τοίνυν διὰ ταῦτα πάντα τὸν Χριστὸν ἔδει προσκυνεῖν καὶ μὴ τῷ Μωάμεθ ἀκολουθεῖν. Πῶς γὰρ ἔδει πιστευθῆναι τὰ τοῦ Θεοῦ λόγια ἀνθρώπῳ ὁμοίῳ κατὰ πάντα τῷ δαίμονι; Καὶ εἰ βούλει, παραβάλλωμεν ἀμφοτέ- ρους, καὶ γνωσόμεθα τὰ τούτων ιδιώματα. Ο διά βολος επηρμένος καὶ ἀλαζὼν ὁ Μωάμεθ ἐπηρμένος καὶ ὁλαζών· τὶς γὰρ μείζων τοῦ Μωά- μεθ, ὃς ὑπεραναβὰς τοὺς οὐρανοὺς, ὡς αὐτὸς περὶ αὐτοῦ εἴρηκε, καὶ αὐτὰς πάσας τὰς ἀγγελικὰς δι νάμεις τῷ Θεῷ προσωμίλει, καὶ μεσίτης τῶν ἑπται· κότων ἀγγέλων ἐγένετο, ἀλλὰ καὶ τοῦ κόσμου παν τὸς προστάτης; Ο διάβολος άνθρωποκτόνος ἐστὶ, καὶ ὁ Μωάμεθ τοὺς μὴ πειθομένους τοῖς δόγμασιν αὐτοῦ θανάτῳ κατεδίκασεν. Ο διάβολος απατεών ἐστι, καὶ ὁ Μωάμεθ τὰς ἡδονὰς ἐνδοὺς καὶ ὥσπερ τι δέλεαρ ἐν ἀγκίστρῳ ἐνθεὶς τοὺς ἀνοήτους πρὸς ἑαυτὸν ἐφελκύσατο. Ο διάβολος ψεύστης ἐστὶν, ἀλλ' οὐ τοσοῦτον ὡς ὁ Μωάμεθ, καθὼς καὶ ἐν ὅλῳ τῷ κορὰν τρανῶς ἀναφαίνεται. Ο διάβολος υπουλός ἐστι· καὶ τίς ἄλλος ὡς Μωάμεθ τῇ ταπεινώσει ὑπου κριθεὶς τὴν ὑψηλοφροσύνην ἡσπάσατο ; 'Ο διάβολος σύμβουλός ἐστι τῶν ἀπηγορευμένων, καὶ ὑπὲρ πάν GEORGII PARANTZÆ B catus mansit, ut pater ejus diabolus. Sancti Spiri - tus enim in Coraue perpetuo mentionem facit. Ca- pite Empia enim nomine Dei de Maria dieit spiravimus ei per Spiritum sanctum. › Profeeto cuim dicere non potest, de angelo hoc Deum dicere. Hæc igitur de Christo prædicat; de Mohamete nibil ejusmodi, sed orbum eum fuisse et vagum homi- nem a Deo compulsum. Idem Christum Verbum Dei appellat, ut diximus, et animam Dei et prophetam omnium prophetarum maximum, Mobametem autem simpliciter prophetam. Deinde Christum ab Abra- D hamo, l-aaco et Jacobo, quibus promissa data erant, genus ducere consentiunt; Mohametes autem ex Ismaelis posteris est, qui cum matre sua, Agar aucilla, ab Abrahamo domo ejectus est. Christus cunquam peccavit (nam Verbum Dei et Spiritus Dei non potest peccare), sed Mohametes idololatra, homicida, prædo, libidinosus, multisque aliis vitiis obnoxius erat, ob quæ eum Deus, ut aiunt, mise- ratus est. Christus stupenda et eximia miracula e·lidit, sicut in capite Elmaida confirmatur, Chri- stum cæcis visum restituisse, scabiosos purgasse, miortuos suscitasse, et multa alia fecisse. Contra Mohametes nullum miraculum edidit secundum Coranem, præter unum illud de luna, quod mauí- festum mendacium est, et alia quædam turpia, quæ silentio prætermissa sunt propter nimiam infamiam. Christus secundum Evangelium et revera cruci affixus, mortuus et sepultus est, surrexit, in cœ- lum ascendit et a dextra Patris sedet; secundum Coranem autem, utpote eum venerantes, dicunt, eum non mortuum esse, sed tamen in cœlum ascen- disse. Itaque veritas Evangelii et mendacia Moha- metis testimonio sunt et consentiunt, Christum vi- vere; Mohametes iste vero, ut omnes asseclæ ejus conveniunt, mortuus est nec surrexit. Ob hæc our- nia igitur Christum profiteri, non Mohametem sc- qui debebant. Quis enim dicta Dei ab homine om- nino dæmoni simillimo accipiat? Si placet, compa- remus eos et cognoscamus utriusque proprietates. Diabolus elatus et nebulo; Mohametes elatus et ne- bulo.Quis enim Molanete major, qui supra cola, ut ipse de se prædicat, et omnes angelos egressus Deum convenit et angelis, qui peccaverant, divinam gra- tiam reconciliavit, quin etiam totius mundi patro- nus fuit? Diabolus homicida est; Mohainetes eos qui dogmatis suis non obtemperarent, morte mul- tavit. Diabolus fraudulentus est; Mobametes licen· tiam voluptatum faciens, quas quasi ut escam hamo affixit, imprudentes ad se pellexit. Diabolus mendax est, nec tantus lamen, quantus Mohametes, quod toto Corane clare demonstratur. Diabolus subdolus est; quis autem pariter ac Mohametes, humilitate occultans superbiam, blanditus est ? Diabolus veti-

ὡς ὁ πατὴρ αὐτοῦ ὁ διάβολος. Περὶ γὰρ τοῦ ἁγίου ὁ Χριστὸς ἐσταύρωται καὶ τέθνηκε καὶ ἐτάφη καὶ Πνεύματος συνεχῶς ἐν τῷ κορὰν μέμνηται. Φησὶ γὰρ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ἐμπιᾶ ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ ὅτι περὶ τῆς Μαρίας ἐνεφυσήσαμεν αὐτῇ ἐκ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου. Καὶ πάντως οὐ δύνα ται εἰπεῖν ὅτι περὶ ἀγγέλου εἶπε τοῦτο ὁ Θεός. Καὶ περὶ μὲν τοῦ Χριστοῦ τοιαῦτα· περὶ δὲ τοῦ Μωά- μεθ οὐδὲν τοιοῦτόν φησιν, ἀλλ' ὅτι ἦν ὀρφανὸς καὶ πλανήτης όπὲ Θεοῦ συναχθεί;. Ετι τὸν Χριστὸν Λόγου Θεοῦ ὀνομάζει, ὡς εἴρηται, καὶ ψυχὴν Θεοῦ καὶ προφήτην πάντων τῶν προφητῶν μέγιστον, τὸν δὲ Μωάμεθ οὕτως μόνον προφήτην ἁπλῶς. Ετι τὴν Χριστὸν ἐκ τοῦ ᾽Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ὁμο λογοῦσιν εἶναι τοῦ ἔχοντος τὰς ἐπαγγελίας· ὁ δὲ Μωάμεθ ἐκ τοῦ Ἰσραήλ ἐστιν, ὅστις ἐξεβλήθη μετὰ τῆς μητρὸς αὐτοῦ τῆς παιδίσκης Αγαρ ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ ᾿Αβραάμ. Ετι ὁ Χριστὸς οὐδέ ποτε ἐποίησεν ἁμαρτίαν (λόγος γὰρ Θεοῦ καὶ Πνεῦμα Θεοῦ οὐ δύναται πλανηθῆναι), ὁ δὲ Μωάμεθ εἰδωλολά τρης ἐγένετο καὶ φονεύς καὶ ἄρπαξ καὶ ἀσελγής, καὶ πολλοῖς ἑτέροις αραρτήμασιν ἔνοχος ἐγένετο, ἐφ᾽ οἷς ὁ Θεὸς, ὡς φασιν, αὐτὸν συνεπάθησεν. Ετι ὁ Χρι στὸς φρικτὰ καὶ ἐξαίσια πεποίηκε θαύματα, ὡς ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ελμαϊδα μεμαρτύρηται ὅτι ὁ Χρισ στὸς τυφλούς ἐφώτισε, λεπρούς ἐκαθάρισε, νεκρούς ἀνέστησε καὶ ἄλλα πολλὰ εἰργάσατο· ὁ δὲ Μωάμεθ οὐδὲν θαῦμα πεποίηκε κατὰ τὸ κοράν, ἀλλ᾽ ἢ μόνον τὸ τῆς σελήνης, ὅπερ ἐστὶ ψεῦδος ἄντικρυς, καὶ ἕτερά τινα αἰσχρὰ, ἅπερ καὶ παρεσιωπήθησαν και τῇ σιγῇ παρεδόθησαν διὰ τὸ λίαν δύσφημον. "Ετι κατὰ μὲν τὸ Εὐαγγέλιον καὶ αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν ὁ ἀνέστη καὶ ἀνελήφθη καὶ ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς κάτ θηται· κατὰ δὲ τὸ κοράν, ὡς δῆθεν τιμῶντες αὐτὸν, λέγουσιν ὅτι οὐκ ἀπέθανεν, ἀνελήφθη δ' ὅμως. Καὶ ἰδοὺ ὅσον ἀπὸ τῆς τοῦ Εὐαγγελίου ἀληθείας καὶ ἀπὸ τῆς τοῦ Μωάμεθ ψευδολογίας ὁ Χριστὸς ζῶν ἀνα- φαίνεται καὶ ὁμολογεῖται, ὁ δὲ Μαχούμεθ οὑτοσὶν, ὡς πάντες οἱ τὰ ἐκείνου φρονοῦντες ὁμολογοῦσιν, ἀπέθανε καὶ οὐκ ἀνέστη. Καὶ τοίνυν διὰ ταῦτα πάντα τὸν Χριστὸν ἔδει προσκυνεῖν καὶ μὴ τῷ Μωάμεθ ἀκολουθεῖν. Πῶς γὰρ ἔδει πιστευθῆναι τὰ τοῦ Θεοῦ λόγια ἀνθρώπῳ ὁμοίῳ κατὰ πάντα τῷ δαίμονι; Καὶ εἰ βούλει, παραβάλλωμεν ἀμφοτέ- ρους, καὶ γνωσόμεθα τὰ τούτων ιδιώματα. Ο διά βολος επηρμένος καὶ ἀλαζὼν ὁ Μωάμεθ ἐπηρμένος καὶ ὁλαζών· τὶς γὰρ μείζων τοῦ Μωά- μεθ, ὃς ὑπεραναβὰς τοὺς οὐρανοὺς, ὡς αὐτὸς περὶ αὐτοῦ εἴρηκε, καὶ αὐτὰς πάσας τὰς ἀγγελικὰς δι νάμεις τῷ Θεῷ προσωμίλει, καὶ μεσίτης τῶν ἑπται· κότων ἀγγέλων ἐγένετο, ἀλλὰ καὶ τοῦ κόσμου παν τὸς προστάτης; Ο διάβολος άνθρωποκτόνος ἐστὶ, καὶ ὁ Μωάμεθ τοὺς μὴ πειθομένους τοῖς δόγμασιν αὐτοῦ θανάτῳ κατεδίκασεν. Ο διάβολος απατεών ἐστι, καὶ ὁ Μωάμεθ τὰς ἡδονὰς ἐνδοὺς καὶ ὥσπερ τι δέλεαρ ἐν ἀγκίστρῳ ἐνθεὶς τοὺς ἀνοήτους πρὸς ἑαυτὸν ἐφελκύσατο. Ο διάβολος ψεύστης ἐστὶν, ἀλλ' οὐ τοσοῦτον ὡς ὁ Μωάμεθ, καθὼς καὶ ἐν ὅλῳ τῷ κορὰν τρανῶς ἀναφαίνεται. Ο διάβολος υπουλός ἐστι· καὶ τίς ἄλλος ὡς Μωάμεθ τῇ ταπεινώσει ὑπου κριθεὶς τὴν ὑψηλοφροσύνην ἡσπάσατο ; 'Ο διάβολος σύμβουλός ἐστι τῶν ἀπηγορευμένων, καὶ ὑπὲρ πάν GEORGII PARANTZÆ B catus mansit, ut pater ejus diabolus. Sancti Spiri - tus enim in Coraue perpetuo mentionem facit. Ca- pite Empia enim nomine Dei de Maria dieit spiravimus ei per Spiritum sanctum. › Profeeto cuim dicere non potest, de angelo hoc Deum dicere. Hæc igitur de Christo prædicat; de Mohamete nibil ejusmodi, sed orbum eum fuisse et vagum homi- nem a Deo compulsum. Idem Christum Verbum Dei appellat, ut diximus, et animam Dei et prophetam omnium prophetarum maximum, Mobametem autem simpliciter prophetam. Deinde Christum ab Abra- D hamo, l-aaco et Jacobo, quibus promissa data erant, genus ducere consentiunt; Mohametes autem ex Ismaelis posteris est, qui cum matre sua, Agar aucilla, ab Abrahamo domo ejectus est. Christus cunquam peccavit (nam Verbum Dei et Spiritus Dei non potest peccare), sed Mohametes idololatra, homicida, prædo, libidinosus, multisque aliis vitiis obnoxius erat, ob quæ eum Deus, ut aiunt, mise- ratus est. Christus stupenda et eximia miracula e·lidit, sicut in capite Elmaida confirmatur, Chri- stum cæcis visum restituisse, scabiosos purgasse, miortuos suscitasse, et multa alia fecisse. Contra Mohametes nullum miraculum edidit secundum Coranem, præter unum illud de luna, quod mauí- festum mendacium est, et alia quædam turpia, quæ silentio prætermissa sunt propter nimiam infamiam. Christus secundum Evangelium et revera cruci affixus, mortuus et sepultus est, surrexit, in cœ- lum ascendit et a dextra Patris sedet; secundum Coranem autem, utpote eum venerantes, dicunt, eum non mortuum esse, sed tamen in cœlum ascen- disse. Itaque veritas Evangelii et mendacia Moha- metis testimonio sunt et consentiunt, Christum vi- vere; Mohametes iste vero, ut omnes asseclæ ejus conveniunt, mortuus est nec surrexit. Ob hæc our- nia igitur Christum profiteri, non Mohametem sc- qui debebant. Quis enim dicta Dei ab homine om- nino dæmoni simillimo accipiat? Si placet, compa- remus eos et cognoscamus utriusque proprietates. Diabolus elatus et nebulo; Mohametes elatus et ne- bulo.Quis enim Molanete major, qui supra cola, ut ipse de se prædicat, et omnes angelos egressus Deum convenit et angelis, qui peccaverant, divinam gra- tiam reconciliavit, quin etiam totius mundi patro- nus fuit? Diabolus homicida est; Mohainetes eos qui dogmatis suis non obtemperarent, morte mul- tavit. Diabolus fraudulentus est; Mobametes licen· tiam voluptatum faciens, quas quasi ut escam hamo affixit, imprudentes ad se pellexit. Diabolus mendax est, nec tantus lamen, quantus Mohametes, quod toto Corane clare demonstratur. Diabolus subdolus est; quis autem pariter ac Mohametes, humilitate occultans superbiam, blanditus est ? Diabolus veti-

τας ὁ Μωάμεθ · οὐδὲν γὰρ ὑγιές, οὐδὲν ὠφέλιμον, Α τῆς σελήνης; Ομως πᾶς τις ὁ ζητῶν τὴν ἀλήθειαν οὐδὲν Θεῷ δεκτόν, ἀλλὰ τὰ πάντα κατὰ τοῦ θείου. νόμου ἐδίδαξεν. Ο διάβολος ἄθεός ἐστι, καὶ κατὰ πάντα ὅμοιος αὐτῷ ὁ τῆς ἀπωλείας υἱὸς ὁ Μωάμεθ· Θεὸν γὰρ προσκυνεῖ καὶ κηρύττει ὁλόσφαιρον καὶ ψυχρότατον, Θεὸν προσκυνεῖ τὸν μήτε γεννήσαντα μήτε γεννηθέντα, μὴ νοήσας ὁ δείλαιος ὅτι σῶμα προσκυνεῖ καὶ σὺ Θεόν· ἡ γὰρ σφαίρα εἶδος σώμα- τός ἐστι καὶ ἡ ψύξις ποιότης σώματος. Τὸν δὲ Θεὸν τὸν μήτε γεννήσαντα μήτε γεννηθέντα οὐ προσκυ- νεῖ, ἀλλὰ σῶμα, οὔτε Θεὸν ἀσώματον καὶ ἀληθῆ, ἀλλὰ Θεόν προσκυνεῖ ὃν ὄνειροι τῶν ἀσεβῶν διαπλάττουσι. Γελοίον γὰρ πάντως ἐστὶ δοξάζειν τινὰ ἥλιον φῶς μὴ ἔχοντα καὶ πηγὴν ἄνευ ὕδατος καὶ νοῦν λόγον μὴ ἔχοντα. Ως ἀπόλοιτο ὁ τοιοῦτος Θεός. Ὁ δὲ παρ᾽ ἡμῖν τοῖς Χριστιανοῖς Θεὸς εἷς ἐστιν, ὁ πρὸ πάντων καὶ ἐπὶ πάντων καὶ ἐν πᾶσι καὶ ὑπὲρ τὸ πᾶν, ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι πιστευό μενός τε καὶ προσκυνούμενος, μονὰς ἐν Τριάδι καὶ Τριὰς ἐν μονάδι ἀσυγχύτως ἐνουμένη καὶ ἀμερίστως διαιρουμένη, μονὰς ἡ αὐτὴ καὶ Τριὰς παντοδύνα μος, πατὴρ ἀναρχος οὐ μόνον ὡς ἄχρονος, ἀλλὰ καὶ ὡς κατὰ πάντα τρόπον ἀναίτιος, μόνος αἰτία καὶ βίζα καὶ πηγὴ τῆς ἐν Υἱῷ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι θεω- ρουμένης θεότητος· ὃς ἵλεως γένοιτο ἡμῖν καὶ πᾶσι Χριστιανοῖς ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως, πρεσβείαις τῆς πανυπερευλογημένης δεσποίνης ἡμῶν θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρία; καὶ πάντων τῶν ἁγίων. Αμήν. γνώτω ὅτι τὰ θαύματα οὐ κατ' ἐπίδειξιν γίνονται, ἀλλὰ δι' ὠφέλειαν ψυχικὴν ἅμα καὶ σωματικὴν, ὡς ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, ἢ διὰ χρῆσιν, ὡς ἐπὶ τοῦ Μωϋ σέως καὶ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ. Ἀλλὰ πῶς ἐνήργησε τὸ της σελήνης τοιοῦτον ἐξαίσιον θαῦμα; Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ εἰπὼν ὅτι οὐκ ἦλθε διὰ θαυμάτων δοῦναι τὸν νόμον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ παιδεύεσθαι ἡμᾶς κατηγο- ρεῖ ἡμῶν· ἐγὼ δὲ, φησί, τοὐναντίον, ὅτι ἐπισ μελούμενος ὁ πατὴρ τοῦ παιδὸς παιδεύει αὐτό, ἀγάπης ἐνυπαρχούσης. Καὶ περὶ μὲν τῶν Εβραίων ἀληθῶς εἶπεν· οἱ γὰρ Ἑβραῖοι κατὰ καιροὺς ἔλα- βου ὀργὴν ἀπὸ Θεοῦ, ἀλλ' οὐκ ἀσυμπαθῆ· εἶχον καὶ γὰρ προφήτας δι' ὅλου τοῦ καιροῦ καὶ ἁγιασμὸν καὶ η ἱερωσύνην, παιδεύοντος· μὲν αὐτοὺς τοῦ Θεοῦ σω ματικώς, ψυχικῶς δὲ οὐ καταλιμπάνοντο. Μετὰ δὲ τὸν τοῦ Κυρίου σταυρὸν καὶ τὸ πάθος ἐγένετο παντ τελῆς εἰς αὐτοὺς ἐγκατάλειψις ψυχῶν τε καὶ σωμάτ των, εἰς αὐτοὺς λέγω τοὺς αὐθάδεις. ζ. Ἐπὶ τὸ προκείμενον οὖν ἐπανέλθωμεν τῆς ἡμετέρας διηγήσεώς τε καὶ ἱστορίας. Τῷ θέρετ τοῦ σέβ' ἔτους ήρξατο φαίνεσθαι κομήτης ἐκ τῶν δυτικῶν μερῶν τοῦ ἀφ' ἑσπέρας ορίζοντος ἑκάστης, εὐθὺς μετὰ δύσιν ἡλίου, ῥομφαία τινὶ ἐσικώς, καὶ τῇ σελήνῃ πλησιάσας πανσελήνῳ ούσῃ έκλειψις κατά τύχην γέγονε κατὰ τὴν τάξιν καὶ κύκλον τῶν οὐρανίων φωστήρων, ὡς ἔθος. Τινὲς δὲ τὸν κομήτην ξιφοειδῆ ὁρῶντες καὶ ἐν τῶν ἑσπερίων κινούμενον καὶ πρὸς ἀνατολὰς τὴν πορείαν ποιοῦντα καὶ τῇ σε CHRONICON MAJUS. - LIB. 17. 9:8 B tórum suasor est; idem præ omnibus Mohametes, qui nihil salutare, nihil utile, nihil Deo acceptum, sed omnia legi divinæ contraria docuit. Diabolus impius est; omnino ei simillimus est perniciei® Q- lius Mohametes. Deum enim adorat, quem globosum et frigidissimum appellat, Deum, qui nec generavit nec generatus est, adorare sibi visus, atque ne- scius, corpus, non Deum a se adorari. Globus enim species, frigus qualitas corporis est. Itaque non Deum, qui nec generavit nec generatus est, aderat, sed corpus adorat, nec Deum incorporeum et ve- rum adorat, sed Deum, quem somnia impiorum confinxerunt. Prorsus ridiculum enim est, solem lucis, aut fontem aquæ, aut mentem rationis ex- pertem cogitare. Quare pereat iste Deus. Sed Chri- stianorum Deus unus est ante omnia et post omnia et in omnibus et supra omnia, in Patre, Filio et Spiritu sancto creditus et adoratus, unitas in Tri- nitate et Trinitas in unitate immista conjuncta, et individua separata, unitas eadem, et Trinitas oin- nipotens, Pater initio carens, non solum quod tem- porc, sed etiam quod omnino causa nen contine- tur, solus causa et radix et fous divinitatis Pilio et Spiritui sancto insitæ: qui nobis et cunctis Chri- stianis propitius sit die judiciali, deprecante bene- Jictissima domina nostra, Deipara et semper Vir- gine Maria et omnibus sanctis. Amen. D sitas est? Nempe quicunque verum dicere cupit, scito, miracula non ostentandi causa, sed propter salutem anima et corporis, ut a Christo, aut pro- pter necessitatem, ut a Moyse et Jesu, Navæ filio, Beri. Quid autem iste lunæ illud eximium miracu- lum edidit? Ipse enim dicit, non venisse se mira- culis legem constitutum. Quin etiam nos, quod castigemur, accusat. Equidem, ait, centra dico, pa- trem fium, quem curæ babet, castigare, auiore™ commotum. Ac de Hebræis quidem recte dicit. Hebræi enim nonnunquam iram Dei experti sunt, neque tamen illam immisericordem. Habebant enim perpetuo prophetas, sacra et sacerdotia, corpore a Deo castigati, sed anima non destituti. Post Christi autem supplicium et perpessionem secuta est perfecta eorum, id est contumacium, destitutio tum corporis tumn animg. me versamur, enarrandas. Estate anni in parte occidentali horizontis quotidie statim post occasum solis cometes romphææ similis apparere cœpit ; qui cum prope lunam esset, pleno lumine splendentem, accidit, ut defectio lunæ fieret, se- cundum ordines et circuitum rerum cœlestium, ut solet fieri. Quidain cum cometem gladio similem e regione occidentali orientem versus procedere et funæ appropinquare viderent sentirentque tene- bras defectionis, existimabant, cometem hune of 5. Τίς γοῦν ἀντιλογία ἐστὶ περὶ τοῦ πλάσματος Ο λήνῃ πλησιάσαντα, καὶ τὸ σκότος τῆς ἐκλείψεως 6. Que vero kabulæ istius de luna conficta insul- 7. Redeamus jain ad res, in quibus nunc maxi-

τας ὁ Μωάμεθ · οὐδὲν γὰρ ὑγιές, οὐδὲν ὠφέλιμον, Α τῆς σελήνης; Ομως πᾶς τις ὁ ζητῶν τὴν ἀλήθειαν οὐδὲν Θεῷ δεκτόν, ἀλλὰ τὰ πάντα κατὰ τοῦ θείου. νόμου ἐδίδαξεν. Ο διάβολος ἄθεός ἐστι, καὶ κατὰ πάντα ὅμοιος αὐτῷ ὁ τῆς ἀπωλείας υἱὸς ὁ Μωάμεθ· Θεὸν γὰρ προσκυνεῖ καὶ κηρύττει ὁλόσφαιρον καὶ ψυχρότατον, Θεὸν προσκυνεῖ τὸν μήτε γεννήσαντα μήτε γεννηθέντα, μὴ νοήσας ὁ δείλαιος ὅτι σῶμα προσκυνεῖ καὶ σὺ Θεόν· ἡ γὰρ σφαίρα εἶδος σώμα- τός ἐστι καὶ ἡ ψύξις ποιότης σώματος. Τὸν δὲ Θεὸν τὸν μήτε γεννήσαντα μήτε γεννηθέντα οὐ προσκυ- νεῖ, ἀλλὰ σῶμα, οὔτε Θεὸν ἀσώματον καὶ ἀληθῆ, ἀλλὰ Θεόν προσκυνεῖ ὃν ὄνειροι τῶν ἀσεβῶν διαπλάττουσι. Γελοίον γὰρ πάντως ἐστὶ δοξάζειν τινὰ ἥλιον φῶς μὴ ἔχοντα καὶ πηγὴν ἄνευ ὕδατος καὶ νοῦν λόγον μὴ ἔχοντα. Ως ἀπόλοιτο ὁ τοιοῦτος Θεός. Ὁ δὲ παρ᾽ ἡμῖν τοῖς Χριστιανοῖς Θεὸς εἷς ἐστιν, ὁ πρὸ πάντων καὶ ἐπὶ πάντων καὶ ἐν πᾶσι καὶ ὑπὲρ τὸ πᾶν, ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι πιστευό μενός τε καὶ προσκυνούμενος, μονὰς ἐν Τριάδι καὶ Τριὰς ἐν μονάδι ἀσυγχύτως ἐνουμένη καὶ ἀμερίστως διαιρουμένη, μονὰς ἡ αὐτὴ καὶ Τριὰς παντοδύνα μος, πατὴρ ἀναρχος οὐ μόνον ὡς ἄχρονος, ἀλλὰ καὶ ὡς κατὰ πάντα τρόπον ἀναίτιος, μόνος αἰτία καὶ βίζα καὶ πηγὴ τῆς ἐν Υἱῷ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι θεω- ρουμένης θεότητος· ὃς ἵλεως γένοιτο ἡμῖν καὶ πᾶσι Χριστιανοῖς ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως, πρεσβείαις τῆς πανυπερευλογημένης δεσποίνης ἡμῶν θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρία; καὶ πάντων τῶν ἁγίων. Αμήν. γνώτω ὅτι τὰ θαύματα οὐ κατ' ἐπίδειξιν γίνονται, ἀλλὰ δι' ὠφέλειαν ψυχικὴν ἅμα καὶ σωματικὴν, ὡς ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, ἢ διὰ χρῆσιν, ὡς ἐπὶ τοῦ Μωϋ σέως καὶ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ. Ἀλλὰ πῶς ἐνήργησε τὸ της σελήνης τοιοῦτον ἐξαίσιον θαῦμα; Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ εἰπὼν ὅτι οὐκ ἦλθε διὰ θαυμάτων δοῦναι τὸν νόμον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ παιδεύεσθαι ἡμᾶς κατηγο- ρεῖ ἡμῶν· ἐγὼ δὲ, φησί, τοὐναντίον, ὅτι ἐπισ μελούμενος ὁ πατὴρ τοῦ παιδὸς παιδεύει αὐτό, ἀγάπης ἐνυπαρχούσης. Καὶ περὶ μὲν τῶν Εβραίων ἀληθῶς εἶπεν· οἱ γὰρ Ἑβραῖοι κατὰ καιροὺς ἔλα- βου ὀργὴν ἀπὸ Θεοῦ, ἀλλ' οὐκ ἀσυμπαθῆ· εἶχον καὶ γὰρ προφήτας δι' ὅλου τοῦ καιροῦ καὶ ἁγιασμὸν καὶ η ἱερωσύνην, παιδεύοντος· μὲν αὐτοὺς τοῦ Θεοῦ σω ματικώς, ψυχικῶς δὲ οὐ καταλιμπάνοντο. Μετὰ δὲ τὸν τοῦ Κυρίου σταυρὸν καὶ τὸ πάθος ἐγένετο παντ τελῆς εἰς αὐτοὺς ἐγκατάλειψις ψυχῶν τε καὶ σωμάτ των, εἰς αὐτοὺς λέγω τοὺς αὐθάδεις. ζ. Ἐπὶ τὸ προκείμενον οὖν ἐπανέλθωμεν τῆς ἡμετέρας διηγήσεώς τε καὶ ἱστορίας. Τῷ θέρετ τοῦ σέβ' ἔτους ήρξατο φαίνεσθαι κομήτης ἐκ τῶν δυτικῶν μερῶν τοῦ ἀφ' ἑσπέρας ορίζοντος ἑκάστης, εὐθὺς μετὰ δύσιν ἡλίου, ῥομφαία τινὶ ἐσικώς, καὶ τῇ σελήνῃ πλησιάσας πανσελήνῳ ούσῃ έκλειψις κατά τύχην γέγονε κατὰ τὴν τάξιν καὶ κύκλον τῶν οὐρανίων φωστήρων, ὡς ἔθος. Τινὲς δὲ τὸν κομήτην ξιφοειδῆ ὁρῶντες καὶ ἐν τῶν ἑσπερίων κινούμενον καὶ πρὸς ἀνατολὰς τὴν πορείαν ποιοῦντα καὶ τῇ σε CHRONICON MAJUS. - LIB. 17. 9:8 B tórum suasor est; idem præ omnibus Mohametes, qui nihil salutare, nihil utile, nihil Deo acceptum, sed omnia legi divinæ contraria docuit. Diabolus impius est; omnino ei simillimus est perniciei® Q- lius Mohametes. Deum enim adorat, quem globosum et frigidissimum appellat, Deum, qui nec generavit nec generatus est, adorare sibi visus, atque ne- scius, corpus, non Deum a se adorari. Globus enim species, frigus qualitas corporis est. Itaque non Deum, qui nec generavit nec generatus est, aderat, sed corpus adorat, nec Deum incorporeum et ve- rum adorat, sed Deum, quem somnia impiorum confinxerunt. Prorsus ridiculum enim est, solem lucis, aut fontem aquæ, aut mentem rationis ex- pertem cogitare. Quare pereat iste Deus. Sed Chri- stianorum Deus unus est ante omnia et post omnia et in omnibus et supra omnia, in Patre, Filio et Spiritu sancto creditus et adoratus, unitas in Tri- nitate et Trinitas in unitate immista conjuncta, et individua separata, unitas eadem, et Trinitas oin- nipotens, Pater initio carens, non solum quod tem- porc, sed etiam quod omnino causa nen contine- tur, solus causa et radix et fous divinitatis Pilio et Spiritui sancto insitæ: qui nobis et cunctis Chri- stianis propitius sit die judiciali, deprecante bene- Jictissima domina nostra, Deipara et semper Vir- gine Maria et omnibus sanctis. Amen. D sitas est? Nempe quicunque verum dicere cupit, scito, miracula non ostentandi causa, sed propter salutem anima et corporis, ut a Christo, aut pro- pter necessitatem, ut a Moyse et Jesu, Navæ filio, Beri. Quid autem iste lunæ illud eximium miracu- lum edidit? Ipse enim dicit, non venisse se mira- culis legem constitutum. Quin etiam nos, quod castigemur, accusat. Equidem, ait, centra dico, pa- trem fium, quem curæ babet, castigare, auiore™ commotum. Ac de Hebræis quidem recte dicit. Hebræi enim nonnunquam iram Dei experti sunt, neque tamen illam immisericordem. Habebant enim perpetuo prophetas, sacra et sacerdotia, corpore a Deo castigati, sed anima non destituti. Post Christi autem supplicium et perpessionem secuta est perfecta eorum, id est contumacium, destitutio tum corporis tumn animg. me versamur, enarrandas. Estate anni in parte occidentali horizontis quotidie statim post occasum solis cometes romphææ similis apparere cœpit ; qui cum prope lunam esset, pleno lumine splendentem, accidit, ut defectio lunæ fieret, se- cundum ordines et circuitum rerum cœlestium, ut solet fieri. Quidain cum cometem gladio similem e regione occidentali orientem versus procedere et funæ appropinquare viderent sentirentque tene- bras defectionis, existimabant, cometem hune of 5. Τίς γοῦν ἀντιλογία ἐστὶ περὶ τοῦ πλάσματος Ο λήνῃ πλησιάσαντα, καὶ τὸ σκότος τῆς ἐκλείψεως 6. Que vero kabulæ istius de luna conficta insul- 7. Redeamus jain ad res, in quibus nunc maxi-

ἰδόντες, ἐνόμιζον ὅτι ὁ κομήτης ο ξιφοειδής και Α βιαζομένη ὑπὸ τῶν ἀνέμων ἡ ὕλη οὐ κατέρχεται ἡ σκότωσις τῆς σελήνης οὕτως δηλοί, ὅτι μέλο λουσιν ἐμοφωνῆσαι οἱ τῶν ἐσπερίων αὐθέντες Χριστιανοὶ ἐλθεῖν κατὰ τῶν Τούρκων, καὶ αὐτοὺς νικήσουσιν. Οἱ Τοῦρκοι δὲ θεωροῦντες καὶ αὐτοὶ εἰς φόβον οὐκ ὀλίγον καὶ λογισμοὺς ἐνέπεσον. Αλλά καὶ αἱ νύχτες ἐκεῖναι πανσέληνοι οὖσαι, οὐ διέλειπον ἀστραπαὶ καὶ βρονταί καθ᾿ ἑκάστην ἑσπέ ραν ἄχρι καὶ τῆς δευτέρας φυλακῆς τῆς νυκτός. Τῷ δὲ πρωί σεισμοί τινες ἐλαφροὶ ἐγίνοντο ἐπὶ ἡμέρας δέκα καὶ ὀκτώ. Καὶ καύσων ἐν ἐκείναις ταῖς ἡμέ ραις οὐκ ὀλίγος ἦν. ᾿Αλλὰ μέρος τι περὶ τῆς φύσεως τῶν κομητῶν καὶ ἀστραπῶν καὶ βροντῶν καὶ ἄρχων ήγουν κεραυ- νῶν καὶ σεισμοῦ καὶ στοιχείων διηγησώμεθα· καὶ ὅσον τὸ κατὰ δύναμιν δηλώσω πρὸς ὑμᾶς. Ακουσον Β οὖν. η'. Κομῆται λέγονται τὰ φαινόμενα ἀπὸ γῆς πρὸς οὐρανὸν ἐκχυνόμενα, ἅπερ λέγουσι τινε; ἄστρα - ἀλλ᾽ οὐκ οἴδασι τί λέγουσιν. "Ετεροι δὲ λέγουσιν ὅτι δαίμονές εἰσιν, μὴ εἰδότες καὶ αὐτοὶ τί λέγουσι, και σφαλερῶς βλασφημοῦσιν. ᾿Αλλ᾽ οὔτε ἄστρα εἰσὶν οὔτε δαιμονικὰ πνεύματα· τὰ γὰρ δαιμόνια οὐκ εἰσι λαμπρά, ἀλλὰ ἐξοφωμένα καὶ ἀφανῆ τῆς ἀνθρωπί νης όψεως. Διὰ τοῦτο οἱ ταῦτα λαλοῦντες φλυαρού σιν ἁμαρτάνοντες. Εἰ δὲ πάλιν ἄστρα εἰσὶ καὶ πάν- τοτε ἀπὸ αἰῶνος πίπτοντα ἦσαν, ἔμενεν ὁ οὐρανὸς ἄναστρος. Διὰ τοῦτο οὔτε ἄστρα εἰσὶν οὔτε πονηρὰ πνεύματα, ἀλλὰ κομῆταί εἰσιν. Οἱ γὰρ κομῆτσι του ουτοτρόπως γίνονται. Τῶν ἀνέμων ἐπὶ τῆς γῆς καὶ ἐν τῷ αἰθέρι εἰσερχομένων, τὸ λεπτότατον ἐπιφέ- ρουσι τῆς γῆς ὑλοειδὲς πρὸς τὸ οὐράνιον πῦρ, καὶ ς ἕως οὗ σιγήσῃ ὁ ἄνεμος. Καὶ τότε ἐκπίπτουσιν ὑλο μανούντων τῶν ἀνέμων, εκκεχυμένων λαν ροειδῶς, ὡς ὑπὸ τοῦ πυρὸς τοῦ ἄνωθεν κατακαιό μενος ὁ ἄνεμος σὺν τῇ ὕλῃ λαυροειδής γίνεται· καὶ οὕτω γίνονται οἱ κομῆται. Καὶ εἰ ἅμα τῷ κρύει ἐκε πέσῃ ὁ πεπυρακτωμένος ἄνεμος, γίνεται πάλιν ἀχλὺς καὶ σμίγεται τῷ ὁμοίῳ αὐτοῦ ἀέρι. θ'. Ἡ ἀστραπὴ οὐκ ἐν ἑτέρῳ τρόπῳ γίνεται εἰ μὴ συναλλαττομένων τῶν ἀνέμων, καὶ τῶν νεφελῶν συγκρουομένων, ὡς βιαζομένων ὑπὸ τῶν ἀνέμων, γίνεται κτύπος, ἐν δὲ τῷ κτύπῳ συγκέχυται τὸ πῦρ παρὰ τοῦ οὐρανίου πυρός. Προτέρα δὲ ἡ βροντὴ τῆς ἀστραπὴς γίνεται· ἡμεῖς δὲ ὀξυτέραν ἔχοντες τὴν δρασιν διὰ τοῦτο πρῶτον θεωροῦμεν τὴν ἀστραπὴν, μετὰ δὲ ταῦτα ἀκούομεν τὴν βροντήν, διότι βραδυ- τέραν τὴν ἀκοὴν ἔχομεν. Βλέπε· ἐν παραδείγματι ἀποδείξω σοι. Απέχοντός σου τινος πόῤῥωθεν κό- πτοντος ξύλα, βλέπεις αὐτοῦ τὴν ἀξίνην συγχρονα μένην, καὶ οὕτω μετὰ μικρὸν τὸν κτύπον ἀκούεις. ι'. ᾿Ανωθεν πρὸς τὸν αἰθέρα ἡπλωμένον ὑπάρχει τὸ πῦρ ἐν ὅλῳ τῷ προσώπῳ τοῦ οὐρανοῦ· αὐτὸ γάρ ἐστι τὸ τέταρτον στοιχεῖον, καὶ ἐσομερεῖ τῶν ἑτέ- ρων τριῶν, ὡς μὴ ἰσαζομένων ὁ κόσμος ἀπώλετο ἄν· οἶδε γὰρ ὁ δημιουργός πῶς παρεσκεύασεν αὐτά. ια΄. Ο μὲν κεραυνός οὕτω γίνεται. Συγκρινομέ νων τῶν νεφελῶν γίνεται, ὥσπερ προείπο μεν, κτύπο:, καὶ μετὰ τὸν κτύπον γίνεται πῦρ. Τὸ δὲ πῦρ ἐκεῖνο ἐὰν τύχῃ καὶ συνουσιάσῃ μετά κομήτου, οὐ χλιαίνει ὡς οἱ κομῆται, ἀλλὰ ἐπὶ γῆς ἐπεισέρχεται καὶ φθείρει· θανατοῖ καὶ ἀπειλοῦ, GEORGII PHRANTZE obscuratam lunam significare, occidentales princi- pes Christianos, conspiratione facta, adversus Turcas profecturos eosque devicturos esse. Atque Turcæ ipsi, ista cum viderent, in timorem haud levem sollicitudinemque inciderunt. Quin etiam, cum noctibus illis plena luna esset, fulgura et toni- trua non cessabant quavis vespera usque ad secun- dam vigiliam. Mane autem terra tremebat medio- criter per dies octodecim. Astus solis per idem tempus hand levis erat. Enimvero disseramus paucis de natura cometa- rum, fulgurumi, tonitruum, fulminum, motuum D terræ et elementorum. Docebo equidem pro viribus de his rebus. Audi igitur. lum sublata, quos nonnulli astra appellant, nescii, quil dicant. Alii dæmones eos esse dicunt, qui et ipsi nesciunt, quid dicant, et graviter blasphemaut. Darmonia enim non clara, sed obscura sunt, nec humanis oculis cerni possunt. Quare istud qui di- cunt, nugantur et peccant. Si autem astra essent er inde ab omni tempore caderent, cœlum non fo- ret astris distinctum. Itaque neque astra, neque mali spiritus, sed cometæ sunt. Cometæ enim hoc modo nascuntur. Venti supra terram et per aerem Dantes tenuissimam terræ materiem ad ignem cœ- lestem auferunt, nec descendit ea materies vento- rum vi avecta, nisi dumn silent venti. Tum exci- dunt ventis materie repletis et in speciem folii lau- rei effusis; quippe igne superiore inflammatus ventus cum materie formam talis folii induit. Sic igitur cometæ nascuntur. Si in frigus ventus igni- tus incidit, rursus obscurus fit et miscetur cum sui simili aere. et nebulis ventorum vi collisis, fragor oriatur, fragore autem ignis avellatur a cœlesti igne. Toni. tru autem prius fulgure fit; sed quoniam visum acriorem habemus, prius fulgur videmus, deinde audimus tonitru, quia auditus lentior est. En tibi ejus rei documentum. Si quis procul a te ligna cædit, vides asciam immissam, paulo post demum sonitum audis. spatio cœli. Id enim quartum elementum est, cœ- teris tribus æquabile. Nam si æquabilia non essent, periret mundus. Atenim novit rerum auctor, quo- modo ea constituerit. ut ante dixi, et post eum fragorem ignis efficitur. Qui ignis cum cometa júnclus, non calefacit, sicut cometæ, sed in terram delatus evertit: occidit ac 8. Comnetæ dicuntur phænomena a terra in co- 9. Fulgur hoc modo fit, ut luctantibus ventis, 10. Sursum per æthera dispersus est ignis tolo 11. Fulmen hoc inodo fit. Nebulis collisis, fragor,

ἰδόντες, ἐνόμιζον ὅτι ὁ κομήτης ο ξιφοειδής και Α βιαζομένη ὑπὸ τῶν ἀνέμων ἡ ὕλη οὐ κατέρχεται ἡ σκότωσις τῆς σελήνης οὕτως δηλοί, ὅτι μέλο λουσιν ἐμοφωνῆσαι οἱ τῶν ἐσπερίων αὐθέντες Χριστιανοὶ ἐλθεῖν κατὰ τῶν Τούρκων, καὶ αὐτοὺς νικήσουσιν. Οἱ Τοῦρκοι δὲ θεωροῦντες καὶ αὐτοὶ εἰς φόβον οὐκ ὀλίγον καὶ λογισμοὺς ἐνέπεσον. Αλλά καὶ αἱ νύχτες ἐκεῖναι πανσέληνοι οὖσαι, οὐ διέλειπον ἀστραπαὶ καὶ βρονταί καθ᾿ ἑκάστην ἑσπέ ραν ἄχρι καὶ τῆς δευτέρας φυλακῆς τῆς νυκτός. Τῷ δὲ πρωί σεισμοί τινες ἐλαφροὶ ἐγίνοντο ἐπὶ ἡμέρας δέκα καὶ ὀκτώ. Καὶ καύσων ἐν ἐκείναις ταῖς ἡμέ ραις οὐκ ὀλίγος ἦν. ᾿Αλλὰ μέρος τι περὶ τῆς φύσεως τῶν κομητῶν καὶ ἀστραπῶν καὶ βροντῶν καὶ ἄρχων ήγουν κεραυ- νῶν καὶ σεισμοῦ καὶ στοιχείων διηγησώμεθα· καὶ ὅσον τὸ κατὰ δύναμιν δηλώσω πρὸς ὑμᾶς. Ακουσον Β οὖν. η'. Κομῆται λέγονται τὰ φαινόμενα ἀπὸ γῆς πρὸς οὐρανὸν ἐκχυνόμενα, ἅπερ λέγουσι τινε; ἄστρα - ἀλλ᾽ οὐκ οἴδασι τί λέγουσιν. "Ετεροι δὲ λέγουσιν ὅτι δαίμονές εἰσιν, μὴ εἰδότες καὶ αὐτοὶ τί λέγουσι, και σφαλερῶς βλασφημοῦσιν. ᾿Αλλ᾽ οὔτε ἄστρα εἰσὶν οὔτε δαιμονικὰ πνεύματα· τὰ γὰρ δαιμόνια οὐκ εἰσι λαμπρά, ἀλλὰ ἐξοφωμένα καὶ ἀφανῆ τῆς ἀνθρωπί νης όψεως. Διὰ τοῦτο οἱ ταῦτα λαλοῦντες φλυαρού σιν ἁμαρτάνοντες. Εἰ δὲ πάλιν ἄστρα εἰσὶ καὶ πάν- τοτε ἀπὸ αἰῶνος πίπτοντα ἦσαν, ἔμενεν ὁ οὐρανὸς ἄναστρος. Διὰ τοῦτο οὔτε ἄστρα εἰσὶν οὔτε πονηρὰ πνεύματα, ἀλλὰ κομῆταί εἰσιν. Οἱ γὰρ κομῆτσι του ουτοτρόπως γίνονται. Τῶν ἀνέμων ἐπὶ τῆς γῆς καὶ ἐν τῷ αἰθέρι εἰσερχομένων, τὸ λεπτότατον ἐπιφέ- ρουσι τῆς γῆς ὑλοειδὲς πρὸς τὸ οὐράνιον πῦρ, καὶ ς ἕως οὗ σιγήσῃ ὁ ἄνεμος. Καὶ τότε ἐκπίπτουσιν ὑλο μανούντων τῶν ἀνέμων, εκκεχυμένων λαν ροειδῶς, ὡς ὑπὸ τοῦ πυρὸς τοῦ ἄνωθεν κατακαιό μενος ὁ ἄνεμος σὺν τῇ ὕλῃ λαυροειδής γίνεται· καὶ οὕτω γίνονται οἱ κομῆται. Καὶ εἰ ἅμα τῷ κρύει ἐκε πέσῃ ὁ πεπυρακτωμένος ἄνεμος, γίνεται πάλιν ἀχλὺς καὶ σμίγεται τῷ ὁμοίῳ αὐτοῦ ἀέρι. θ'. Ἡ ἀστραπὴ οὐκ ἐν ἑτέρῳ τρόπῳ γίνεται εἰ μὴ συναλλαττομένων τῶν ἀνέμων, καὶ τῶν νεφελῶν συγκρουομένων, ὡς βιαζομένων ὑπὸ τῶν ἀνέμων, γίνεται κτύπος, ἐν δὲ τῷ κτύπῳ συγκέχυται τὸ πῦρ παρὰ τοῦ οὐρανίου πυρός. Προτέρα δὲ ἡ βροντὴ τῆς ἀστραπὴς γίνεται· ἡμεῖς δὲ ὀξυτέραν ἔχοντες τὴν δρασιν διὰ τοῦτο πρῶτον θεωροῦμεν τὴν ἀστραπὴν, μετὰ δὲ ταῦτα ἀκούομεν τὴν βροντήν, διότι βραδυ- τέραν τὴν ἀκοὴν ἔχομεν. Βλέπε· ἐν παραδείγματι ἀποδείξω σοι. Απέχοντός σου τινος πόῤῥωθεν κό- πτοντος ξύλα, βλέπεις αὐτοῦ τὴν ἀξίνην συγχρονα μένην, καὶ οὕτω μετὰ μικρὸν τὸν κτύπον ἀκούεις. ι'. ᾿Ανωθεν πρὸς τὸν αἰθέρα ἡπλωμένον ὑπάρχει τὸ πῦρ ἐν ὅλῳ τῷ προσώπῳ τοῦ οὐρανοῦ· αὐτὸ γάρ ἐστι τὸ τέταρτον στοιχεῖον, καὶ ἐσομερεῖ τῶν ἑτέ- ρων τριῶν, ὡς μὴ ἰσαζομένων ὁ κόσμος ἀπώλετο ἄν· οἶδε γὰρ ὁ δημιουργός πῶς παρεσκεύασεν αὐτά. ια΄. Ο μὲν κεραυνός οὕτω γίνεται. Συγκρινομέ νων τῶν νεφελῶν γίνεται, ὥσπερ προείπο μεν, κτύπο:, καὶ μετὰ τὸν κτύπον γίνεται πῦρ. Τὸ δὲ πῦρ ἐκεῖνο ἐὰν τύχῃ καὶ συνουσιάσῃ μετά κομήτου, οὐ χλιαίνει ὡς οἱ κομῆται, ἀλλὰ ἐπὶ γῆς ἐπεισέρχεται καὶ φθείρει· θανατοῖ καὶ ἀπειλοῦ, GEORGII PHRANTZE obscuratam lunam significare, occidentales princi- pes Christianos, conspiratione facta, adversus Turcas profecturos eosque devicturos esse. Atque Turcæ ipsi, ista cum viderent, in timorem haud levem sollicitudinemque inciderunt. Quin etiam, cum noctibus illis plena luna esset, fulgura et toni- trua non cessabant quavis vespera usque ad secun- dam vigiliam. Mane autem terra tremebat medio- criter per dies octodecim. Astus solis per idem tempus hand levis erat. Enimvero disseramus paucis de natura cometa- rum, fulgurumi, tonitruum, fulminum, motuum D terræ et elementorum. Docebo equidem pro viribus de his rebus. Audi igitur. lum sublata, quos nonnulli astra appellant, nescii, quil dicant. Alii dæmones eos esse dicunt, qui et ipsi nesciunt, quid dicant, et graviter blasphemaut. Darmonia enim non clara, sed obscura sunt, nec humanis oculis cerni possunt. Quare istud qui di- cunt, nugantur et peccant. Si autem astra essent er inde ab omni tempore caderent, cœlum non fo- ret astris distinctum. Itaque neque astra, neque mali spiritus, sed cometæ sunt. Cometæ enim hoc modo nascuntur. Venti supra terram et per aerem Dantes tenuissimam terræ materiem ad ignem cœ- lestem auferunt, nec descendit ea materies vento- rum vi avecta, nisi dumn silent venti. Tum exci- dunt ventis materie repletis et in speciem folii lau- rei effusis; quippe igne superiore inflammatus ventus cum materie formam talis folii induit. Sic igitur cometæ nascuntur. Si in frigus ventus igni- tus incidit, rursus obscurus fit et miscetur cum sui simili aere. et nebulis ventorum vi collisis, fragor oriatur, fragore autem ignis avellatur a cœlesti igne. Toni. tru autem prius fulgure fit; sed quoniam visum acriorem habemus, prius fulgur videmus, deinde audimus tonitru, quia auditus lentior est. En tibi ejus rei documentum. Si quis procul a te ligna cædit, vides asciam immissam, paulo post demum sonitum audis. spatio cœli. Id enim quartum elementum est, cœ- teris tribus æquabile. Nam si æquabilia non essent, periret mundus. Atenim novit rerum auctor, quo- modo ea constituerit. ut ante dixi, et post eum fragorem ignis efficitur. Qui ignis cum cometa júnclus, non calefacit, sicut cometæ, sed in terram delatus evertit: occidit ac 8. Comnetæ dicuntur phænomena a terra in co- 9. Fulgur hoc modo fit, ut luctantibus ventis, 10. Sursum per æthera dispersus est ignis tolo 11. Fulmen hoc inodo fit. Nebulis collisis, fragor,

ἰδόντες, ἐνόμιζον ὅτι ὁ κομήτης ο ξιφοειδής και Α βιαζομένη ὑπὸ τῶν ἀνέμων ἡ ὕλη οὐ κατέρχεται ἡ σκότωσις τῆς σελήνης οὕτως δηλοί, ὅτι μέλο λουσιν ἐμοφωνῆσαι οἱ τῶν ἐσπερίων αὐθέντες Χριστιανοὶ ἐλθεῖν κατὰ τῶν Τούρκων, καὶ αὐτοὺς νικήσουσιν. Οἱ Τοῦρκοι δὲ θεωροῦντες καὶ αὐτοὶ εἰς φόβον οὐκ ὀλίγον καὶ λογισμοὺς ἐνέπεσον. Αλλά καὶ αἱ νύχτες ἐκεῖναι πανσέληνοι οὖσαι, οὐ διέλειπον ἀστραπαὶ καὶ βρονταί καθ᾿ ἑκάστην ἑσπέ ραν ἄχρι καὶ τῆς δευτέρας φυλακῆς τῆς νυκτός. Τῷ δὲ πρωί σεισμοί τινες ἐλαφροὶ ἐγίνοντο ἐπὶ ἡμέρας δέκα καὶ ὀκτώ. Καὶ καύσων ἐν ἐκείναις ταῖς ἡμέ ραις οὐκ ὀλίγος ἦν. ᾿Αλλὰ μέρος τι περὶ τῆς φύσεως τῶν κομητῶν καὶ ἀστραπῶν καὶ βροντῶν καὶ ἄρχων ήγουν κεραυ- νῶν καὶ σεισμοῦ καὶ στοιχείων διηγησώμεθα· καὶ ὅσον τὸ κατὰ δύναμιν δηλώσω πρὸς ὑμᾶς. Ακουσον Β οὖν. η'. Κομῆται λέγονται τὰ φαινόμενα ἀπὸ γῆς πρὸς οὐρανὸν ἐκχυνόμενα, ἅπερ λέγουσι τινε; ἄστρα - ἀλλ᾽ οὐκ οἴδασι τί λέγουσιν. "Ετεροι δὲ λέγουσιν ὅτι δαίμονές εἰσιν, μὴ εἰδότες καὶ αὐτοὶ τί λέγουσι, και σφαλερῶς βλασφημοῦσιν. ᾿Αλλ᾽ οὔτε ἄστρα εἰσὶν οὔτε δαιμονικὰ πνεύματα· τὰ γὰρ δαιμόνια οὐκ εἰσι λαμπρά, ἀλλὰ ἐξοφωμένα καὶ ἀφανῆ τῆς ἀνθρωπί νης όψεως. Διὰ τοῦτο οἱ ταῦτα λαλοῦντες φλυαρού σιν ἁμαρτάνοντες. Εἰ δὲ πάλιν ἄστρα εἰσὶ καὶ πάν- τοτε ἀπὸ αἰῶνος πίπτοντα ἦσαν, ἔμενεν ὁ οὐρανὸς ἄναστρος. Διὰ τοῦτο οὔτε ἄστρα εἰσὶν οὔτε πονηρὰ πνεύματα, ἀλλὰ κομῆταί εἰσιν. Οἱ γὰρ κομῆτσι του ουτοτρόπως γίνονται. Τῶν ἀνέμων ἐπὶ τῆς γῆς καὶ ἐν τῷ αἰθέρι εἰσερχομένων, τὸ λεπτότατον ἐπιφέ- ρουσι τῆς γῆς ὑλοειδὲς πρὸς τὸ οὐράνιον πῦρ, καὶ ς ἕως οὗ σιγήσῃ ὁ ἄνεμος. Καὶ τότε ἐκπίπτουσιν ὑλο μανούντων τῶν ἀνέμων, εκκεχυμένων λαν ροειδῶς, ὡς ὑπὸ τοῦ πυρὸς τοῦ ἄνωθεν κατακαιό μενος ὁ ἄνεμος σὺν τῇ ὕλῃ λαυροειδής γίνεται· καὶ οὕτω γίνονται οἱ κομῆται. Καὶ εἰ ἅμα τῷ κρύει ἐκε πέσῃ ὁ πεπυρακτωμένος ἄνεμος, γίνεται πάλιν ἀχλὺς καὶ σμίγεται τῷ ὁμοίῳ αὐτοῦ ἀέρι. θ'. Ἡ ἀστραπὴ οὐκ ἐν ἑτέρῳ τρόπῳ γίνεται εἰ μὴ συναλλαττομένων τῶν ἀνέμων, καὶ τῶν νεφελῶν συγκρουομένων, ὡς βιαζομένων ὑπὸ τῶν ἀνέμων, γίνεται κτύπος, ἐν δὲ τῷ κτύπῳ συγκέχυται τὸ πῦρ παρὰ τοῦ οὐρανίου πυρός. Προτέρα δὲ ἡ βροντὴ τῆς ἀστραπὴς γίνεται· ἡμεῖς δὲ ὀξυτέραν ἔχοντες τὴν δρασιν διὰ τοῦτο πρῶτον θεωροῦμεν τὴν ἀστραπὴν, μετὰ δὲ ταῦτα ἀκούομεν τὴν βροντήν, διότι βραδυ- τέραν τὴν ἀκοὴν ἔχομεν. Βλέπε· ἐν παραδείγματι ἀποδείξω σοι. Απέχοντός σου τινος πόῤῥωθεν κό- πτοντος ξύλα, βλέπεις αὐτοῦ τὴν ἀξίνην συγχρονα μένην, καὶ οὕτω μετὰ μικρὸν τὸν κτύπον ἀκούεις. ι'. ᾿Ανωθεν πρὸς τὸν αἰθέρα ἡπλωμένον ὑπάρχει τὸ πῦρ ἐν ὅλῳ τῷ προσώπῳ τοῦ οὐρανοῦ· αὐτὸ γάρ ἐστι τὸ τέταρτον στοιχεῖον, καὶ ἐσομερεῖ τῶν ἑτέ- ρων τριῶν, ὡς μὴ ἰσαζομένων ὁ κόσμος ἀπώλετο ἄν· οἶδε γὰρ ὁ δημιουργός πῶς παρεσκεύασεν αὐτά. ια΄. Ο μὲν κεραυνός οὕτω γίνεται. Συγκρινομέ νων τῶν νεφελῶν γίνεται, ὥσπερ προείπο μεν, κτύπο:, καὶ μετὰ τὸν κτύπον γίνεται πῦρ. Τὸ δὲ πῦρ ἐκεῖνο ἐὰν τύχῃ καὶ συνουσιάσῃ μετά κομήτου, οὐ χλιαίνει ὡς οἱ κομῆται, ἀλλὰ ἐπὶ γῆς ἐπεισέρχεται καὶ φθείρει· θανατοῖ καὶ ἀπειλοῦ, GEORGII PHRANTZE obscuratam lunam significare, occidentales princi- pes Christianos, conspiratione facta, adversus Turcas profecturos eosque devicturos esse. Atque Turcæ ipsi, ista cum viderent, in timorem haud levem sollicitudinemque inciderunt. Quin etiam, cum noctibus illis plena luna esset, fulgura et toni- trua non cessabant quavis vespera usque ad secun- dam vigiliam. Mane autem terra tremebat medio- criter per dies octodecim. Astus solis per idem tempus hand levis erat. Enimvero disseramus paucis de natura cometa- rum, fulgurumi, tonitruum, fulminum, motuum D terræ et elementorum. Docebo equidem pro viribus de his rebus. Audi igitur. lum sublata, quos nonnulli astra appellant, nescii, quil dicant. Alii dæmones eos esse dicunt, qui et ipsi nesciunt, quid dicant, et graviter blasphemaut. Darmonia enim non clara, sed obscura sunt, nec humanis oculis cerni possunt. Quare istud qui di- cunt, nugantur et peccant. Si autem astra essent er inde ab omni tempore caderent, cœlum non fo- ret astris distinctum. Itaque neque astra, neque mali spiritus, sed cometæ sunt. Cometæ enim hoc modo nascuntur. Venti supra terram et per aerem Dantes tenuissimam terræ materiem ad ignem cœ- lestem auferunt, nec descendit ea materies vento- rum vi avecta, nisi dumn silent venti. Tum exci- dunt ventis materie repletis et in speciem folii lau- rei effusis; quippe igne superiore inflammatus ventus cum materie formam talis folii induit. Sic igitur cometæ nascuntur. Si in frigus ventus igni- tus incidit, rursus obscurus fit et miscetur cum sui simili aere. et nebulis ventorum vi collisis, fragor oriatur, fragore autem ignis avellatur a cœlesti igne. Toni. tru autem prius fulgure fit; sed quoniam visum acriorem habemus, prius fulgur videmus, deinde audimus tonitru, quia auditus lentior est. En tibi ejus rei documentum. Si quis procul a te ligna cædit, vides asciam immissam, paulo post demum sonitum audis. spatio cœli. Id enim quartum elementum est, cœ- teris tribus æquabile. Nam si æquabilia non essent, periret mundus. Atenim novit rerum auctor, quo- modo ea constituerit. ut ante dixi, et post eum fragorem ignis efficitur. Qui ignis cum cometa júnclus, non calefacit, sicut cometæ, sed in terram delatus evertit: occidit ac 8. Comnetæ dicuntur phænomena a terra in co- 9. Fulgur hoc modo fit, ut luctantibus ventis, 10. Sursum per æthera dispersus est ignis tolo 11. Fulmen hoc inodo fit. Nebulis collisis, fragor,

ἰδόντες, ἐνόμιζον ὅτι ὁ κομήτης ο ξιφοειδής και Α βιαζομένη ὑπὸ τῶν ἀνέμων ἡ ὕλη οὐ κατέρχεται ἡ σκότωσις τῆς σελήνης οὕτως δηλοί, ὅτι μέλο λουσιν ἐμοφωνῆσαι οἱ τῶν ἐσπερίων αὐθέντες Χριστιανοὶ ἐλθεῖν κατὰ τῶν Τούρκων, καὶ αὐτοὺς νικήσουσιν. Οἱ Τοῦρκοι δὲ θεωροῦντες καὶ αὐτοὶ εἰς φόβον οὐκ ὀλίγον καὶ λογισμοὺς ἐνέπεσον. Αλλά καὶ αἱ νύχτες ἐκεῖναι πανσέληνοι οὖσαι, οὐ διέλειπον ἀστραπαὶ καὶ βρονταί καθ᾿ ἑκάστην ἑσπέ ραν ἄχρι καὶ τῆς δευτέρας φυλακῆς τῆς νυκτός. Τῷ δὲ πρωί σεισμοί τινες ἐλαφροὶ ἐγίνοντο ἐπὶ ἡμέρας δέκα καὶ ὀκτώ. Καὶ καύσων ἐν ἐκείναις ταῖς ἡμέ ραις οὐκ ὀλίγος ἦν. ᾿Αλλὰ μέρος τι περὶ τῆς φύσεως τῶν κομητῶν καὶ ἀστραπῶν καὶ βροντῶν καὶ ἄρχων ήγουν κεραυ- νῶν καὶ σεισμοῦ καὶ στοιχείων διηγησώμεθα· καὶ ὅσον τὸ κατὰ δύναμιν δηλώσω πρὸς ὑμᾶς. Ακουσον Β οὖν. η'. Κομῆται λέγονται τὰ φαινόμενα ἀπὸ γῆς πρὸς οὐρανὸν ἐκχυνόμενα, ἅπερ λέγουσι τινε; ἄστρα - ἀλλ᾽ οὐκ οἴδασι τί λέγουσιν. "Ετεροι δὲ λέγουσιν ὅτι δαίμονές εἰσιν, μὴ εἰδότες καὶ αὐτοὶ τί λέγουσι, και σφαλερῶς βλασφημοῦσιν. ᾿Αλλ᾽ οὔτε ἄστρα εἰσὶν οὔτε δαιμονικὰ πνεύματα· τὰ γὰρ δαιμόνια οὐκ εἰσι λαμπρά, ἀλλὰ ἐξοφωμένα καὶ ἀφανῆ τῆς ἀνθρωπί νης όψεως. Διὰ τοῦτο οἱ ταῦτα λαλοῦντες φλυαρού σιν ἁμαρτάνοντες. Εἰ δὲ πάλιν ἄστρα εἰσὶ καὶ πάν- τοτε ἀπὸ αἰῶνος πίπτοντα ἦσαν, ἔμενεν ὁ οὐρανὸς ἄναστρος. Διὰ τοῦτο οὔτε ἄστρα εἰσὶν οὔτε πονηρὰ πνεύματα, ἀλλὰ κομῆταί εἰσιν. Οἱ γὰρ κομῆτσι του ουτοτρόπως γίνονται. Τῶν ἀνέμων ἐπὶ τῆς γῆς καὶ ἐν τῷ αἰθέρι εἰσερχομένων, τὸ λεπτότατον ἐπιφέ- ρουσι τῆς γῆς ὑλοειδὲς πρὸς τὸ οὐράνιον πῦρ, καὶ ς ἕως οὗ σιγήσῃ ὁ ἄνεμος. Καὶ τότε ἐκπίπτουσιν ὑλο μανούντων τῶν ἀνέμων, εκκεχυμένων λαν ροειδῶς, ὡς ὑπὸ τοῦ πυρὸς τοῦ ἄνωθεν κατακαιό μενος ὁ ἄνεμος σὺν τῇ ὕλῃ λαυροειδής γίνεται· καὶ οὕτω γίνονται οἱ κομῆται. Καὶ εἰ ἅμα τῷ κρύει ἐκε πέσῃ ὁ πεπυρακτωμένος ἄνεμος, γίνεται πάλιν ἀχλὺς καὶ σμίγεται τῷ ὁμοίῳ αὐτοῦ ἀέρι. θ'. Ἡ ἀστραπὴ οὐκ ἐν ἑτέρῳ τρόπῳ γίνεται εἰ μὴ συναλλαττομένων τῶν ἀνέμων, καὶ τῶν νεφελῶν συγκρουομένων, ὡς βιαζομένων ὑπὸ τῶν ἀνέμων, γίνεται κτύπος, ἐν δὲ τῷ κτύπῳ συγκέχυται τὸ πῦρ παρὰ τοῦ οὐρανίου πυρός. Προτέρα δὲ ἡ βροντὴ τῆς ἀστραπὴς γίνεται· ἡμεῖς δὲ ὀξυτέραν ἔχοντες τὴν δρασιν διὰ τοῦτο πρῶτον θεωροῦμεν τὴν ἀστραπὴν, μετὰ δὲ ταῦτα ἀκούομεν τὴν βροντήν, διότι βραδυ- τέραν τὴν ἀκοὴν ἔχομεν. Βλέπε· ἐν παραδείγματι ἀποδείξω σοι. Απέχοντός σου τινος πόῤῥωθεν κό- πτοντος ξύλα, βλέπεις αὐτοῦ τὴν ἀξίνην συγχρονα μένην, καὶ οὕτω μετὰ μικρὸν τὸν κτύπον ἀκούεις. ι'. ᾿Ανωθεν πρὸς τὸν αἰθέρα ἡπλωμένον ὑπάρχει τὸ πῦρ ἐν ὅλῳ τῷ προσώπῳ τοῦ οὐρανοῦ· αὐτὸ γάρ ἐστι τὸ τέταρτον στοιχεῖον, καὶ ἐσομερεῖ τῶν ἑτέ- ρων τριῶν, ὡς μὴ ἰσαζομένων ὁ κόσμος ἀπώλετο ἄν· οἶδε γὰρ ὁ δημιουργός πῶς παρεσκεύασεν αὐτά. ια΄. Ο μὲν κεραυνός οὕτω γίνεται. Συγκρινομέ νων τῶν νεφελῶν γίνεται, ὥσπερ προείπο μεν, κτύπο:, καὶ μετὰ τὸν κτύπον γίνεται πῦρ. Τὸ δὲ πῦρ ἐκεῖνο ἐὰν τύχῃ καὶ συνουσιάσῃ μετά κομήτου, οὐ χλιαίνει ὡς οἱ κομῆται, ἀλλὰ ἐπὶ γῆς ἐπεισέρχεται καὶ φθείρει· θανατοῖ καὶ ἀπειλοῦ, GEORGII PHRANTZE obscuratam lunam significare, occidentales princi- pes Christianos, conspiratione facta, adversus Turcas profecturos eosque devicturos esse. Atque Turcæ ipsi, ista cum viderent, in timorem haud levem sollicitudinemque inciderunt. Quin etiam, cum noctibus illis plena luna esset, fulgura et toni- trua non cessabant quavis vespera usque ad secun- dam vigiliam. Mane autem terra tremebat medio- criter per dies octodecim. Astus solis per idem tempus hand levis erat. Enimvero disseramus paucis de natura cometa- rum, fulgurumi, tonitruum, fulminum, motuum D terræ et elementorum. Docebo equidem pro viribus de his rebus. Audi igitur. lum sublata, quos nonnulli astra appellant, nescii, quil dicant. Alii dæmones eos esse dicunt, qui et ipsi nesciunt, quid dicant, et graviter blasphemaut. Darmonia enim non clara, sed obscura sunt, nec humanis oculis cerni possunt. Quare istud qui di- cunt, nugantur et peccant. Si autem astra essent er inde ab omni tempore caderent, cœlum non fo- ret astris distinctum. Itaque neque astra, neque mali spiritus, sed cometæ sunt. Cometæ enim hoc modo nascuntur. Venti supra terram et per aerem Dantes tenuissimam terræ materiem ad ignem cœ- lestem auferunt, nec descendit ea materies vento- rum vi avecta, nisi dumn silent venti. Tum exci- dunt ventis materie repletis et in speciem folii lau- rei effusis; quippe igne superiore inflammatus ventus cum materie formam talis folii induit. Sic igitur cometæ nascuntur. Si in frigus ventus igni- tus incidit, rursus obscurus fit et miscetur cum sui simili aere. et nebulis ventorum vi collisis, fragor oriatur, fragore autem ignis avellatur a cœlesti igne. Toni. tru autem prius fulgure fit; sed quoniam visum acriorem habemus, prius fulgur videmus, deinde audimus tonitru, quia auditus lentior est. En tibi ejus rei documentum. Si quis procul a te ligna cædit, vides asciam immissam, paulo post demum sonitum audis. spatio cœli. Id enim quartum elementum est, cœ- teris tribus æquabile. Nam si æquabilia non essent, periret mundus. Atenim novit rerum auctor, quo- modo ea constituerit. ut ante dixi, et post eum fragorem ignis efficitur. Qui ignis cum cometa júnclus, non calefacit, sicut cometæ, sed in terram delatus evertit: occidit ac 8. Comnetæ dicuntur phænomena a terra in co- 9. Fulgur hoc modo fit, ut luctantibus ventis, 10. Sursum per æthera dispersus est ignis tolo 11. Fulmen hoc inodo fit. Nebulis collisis, fragor,

ἀλλ᾽ οὐ καίει, ὡς λέγουσι τίνες. Καὶ οὕτως γίνεται Α ρανούς, ἀστραπάς ποιεί, βροντὰς τρανοτάτας και ὁ κεραυνός, ὅνπερ ἡμεῖς λέγομεν ἀρχόν. ο ιβ'. Περὶ δὲ σεισμοῦ ἄκουσον, καὶ ὅσον κατὰ δύνα μιν δηλώσω ὑμῖν, ὅτι μετὰ καθαρᾶς ἀποδείξεως τοῦτο τὸ τοῦ Θεοῦ μέγα μυστήριον ἀποδεῖξαι οὐ δύναμαι, ὅτι τῶν τοῦ Θεοῦ κριμάτων καὶ προνοίας αὐτοῦ καὶ βάθος καὶ ὕψος τῆς αὐτοῦ σοφίας ἐξιχνιά- σαι ἀνθρωπίνη οὐ δύναται γλώσσα, ἀλλ' οὐδὲ γνώσει ἐπ᾿ αὐτὰ συνιεῖ, οὐδ᾽ αὐτὸς ὁ θαυμάσιος Παῦλος ἰσχύει ἐξιχνιᾷν τὰς ὁδοὺς Κυρίου· ἀλλ' ὡς εὔσπλαγ χνος ὢν οἰκτίρμων καὶ πολυέλεος καὶ ἅπασαν σοφίαν καὶ σύνεσιν φιλανθρώπως τῷ τοῦ αὐτοῦ ἐχαρίσατο πλάσματι, οὕτω γνωρίζει ἡμῖν ὅτι πᾶσα κτίσις κι νεῖται, ὡς προείπομεν, ὑπὸ τῶν τεσσάρων στοιχείων, ὧν τὰ μὲν δύο εἰσὶν εὐφερή, ὡς ἐλαφρώτερα κουφιο ζόμενα ἐν τῷ αἰθέρι· ἀλλ᾽ οὔτε ἄνωθεν ἐκλείπουσιν Β οὔτε κάτωθεν· ἀλλ' ὅπου οὐκ εἰσιν οὐδὲ ἴστανται, οὖχ, ὡς λέγουσιν, οὐ φθάνουσιν, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖθεν δυνάμει αὐτῶν ἐνεργοῦσιν. Ἐν δὲ τῷ οὐρανῷ οὐκ ἔστι γή · ἀλλ' ὁ κονιορτός αὐτῆς λαυροειδής γίνεται σὺν τῷ ἀέρι, καὶ ἐκχεῖται πεπυρακτωμένος, καὶ ἐμ- φανὴς τῷ κόσμῳ τῷ κάτω φαίνεται. Ἐν δὲ τῇ γῇ οὐκ ἔστι πῦρ · ἀλλὰ τοῦ πυρὸς αἱ δυνάμεις πολλάκις ἐπὶ γῆς ἐνεργοῦσιν. Οὕτω; δὲ ἐν τῷ οὐρανῷ ὕδωρ, ἀλλὰ καὶ αἱ νεφέλαι αὐτὸ πρὸς οὐρανοὺς ἀν- άγουσι. Γέγραπται γὰρ ὅτι καὶ ὑπεράνω τῶν οὐρα- νῶν ὕδωρ ὑπάρχει· ἄλλο γὰρ τὸ ὑπερκόσμιον καὶ ἄλλο τὸ ἐν κόσμῳ φαινόμενον. Τοιουτοτρόπως ὁ ἀὴρ ισχυρόν ἐστι στοιχεῖον, καὶ ἄνωθεν καὶ κάτωθεν ἐν- εργεί πολλάκις καὶ σημεῖα καὶ τέρατα ποιεῖ. Ἐξ ἐσχάτου τῆς γῆς ἀνάγει νεφέλας σὺν ὕδατι πρὸς οὐ ἀρχὴν φοβερὰς ὥστε καὶ οἱ οὐρανοὶ σείονται καὶ ἠχοῦσι· καὶ τῷ πυρὶ συνενοῦται καὶ κεραυνούς ποιεῖ διὰ πυρός. Καὶ πάντας ὁ ἀὴρ ἐκθροεῖ καὶ ταράττει· τὴν θά λασσαν μετατιθεῖ καὶ ἐκ βυθοῦ ἀμετρήτου συνταράτο τει, καὶ πάντα κυμαίνει ἐν ἐξουσία πολλῇ · περικυ κλοῖ τὴν γῆν· αὐτὸ γὰρ τὸ στοιχεῖον ισχυρότερον πάντως καὶ πολεμικὸν ὑπάρχει. Διὰ τοῦτο καὶ ὑπ' αὐτοῦ ὁ σεισμὸς γίνεται καὶ πᾶσα ἡ κτίσις κινεῖται· ἡ γὰρ γῆ, ὡς εἴρηται, οὐ βαστάζεται ὑπὸ οὐδενός. ιγ'. Ὁ μὲν ἀὴρ πρωτόκτιστον πάντων ὑπάρχει στοιχεῖον, ὑπὸ δὲ τοῦ ἀέρος τὸ ὕδωρ γεννᾶται· καὶ οὕτως ἀέρος ἐξερχομένου ἐκ τοῦ στόματός σου καὶ ὑποπίπτοντος εἰς τὴν σὴν πολιάν γίνεται δροσία, ὡς Από τεσσάρων στοιχείων καὶ ὁ ἄνθρωπος συνηρμοσ σμένος υπάρχει καὶ πᾶσα ἡ κτίσις. Τὸ δὲ ὕδωρ χοῦν ἀποτελεῖ. Εἰ βούλῃ, τοῦτο ὄψῃ ἀληθῶς. Λάβε ὕδωρ ἀπὸ βροχῆς καθαρὸν ἐν ὑελίῳ ὑδρίᾳ, καὶ ἄφες αὐτὸ τὸ ὕδωρ ἕως οὗ ἐκλείπῃ, καὶ εὑρεῖς χοῦν, ὡς είπομεν. Ὁ δὲ χους γεννᾷ λίθον καὶ σίδηρον καὶ πῦρ ἀποτελεῖ. Ἐνταῦθα εἰπόντες τὴν τῶν στοιχείων καὶ ἄλλων τινῶν διήγησιν ἐν συνόψει, τὰ νῦν τὰ τῆς ἡμετέρας ἱστορίας αὖθις ἀψώμεθα. ιδ'. Τῷ αὐτῷ δὴ φθινοπώρῳ, τους στους δη λονότι, τελέως ἐπανέστησαν οἱ τῆς Πελοποννήσου Αλβανῖται κατὰ τῶν δεσποτῶν καὶ αὐθέντων αὐτῶν, καὶ τὸν Καντακουζηνὸν Μανουήλ δεσπότην τάχα πεποιήκασι, περὶ οὗ οὐκ οἶδα τί εἰπεῖν, πόθεν καὶ διὰ τί οὕτως ἐπεχειρίσθη. Τῷ δὲ Δεκεμβρίῳ τοῦ αὐτ Ο τοῦ ἔτους ἐλθόντος πάλιν τοῦ ᾿Αμάρη υἱοῦ τοῦ Του- CHRONICON MAJUS. - LIB. 1V. dejicit, nec urit tamen, ut nonnulli dicunt. Sic fulmen fit, quod vulgo appellamus. . nitrua acerrima et terribilia, ita ut etiam cœla contremant et personent, atque, igni junctus, ful- mina efficit. Ita aer omnes homines terret et turbat, mare ciet et ex altitudine immensa concitat, cuncta agitat vi ingenti, terram circumdat. Adco id elemen- tum validum et vehemens est. Ex hoc igitur motus terra oriuntur, quibus universa natura concutitur. Terra enim, ut dictum est, a nemine portatur. explicare conabor, quandoquidem perfecta decla- ratione magnum hoc mysterium Dei explanare ne- queo, quoniam judiciorum, providentia et sapientiæ divinæ altitudinem nec lingua humana e'oqui nec mens perspicere potest adeo ut ipse divus Paulus vias Domini investigare se non posse fateatur. Sed cum probenevolentia et misericordia sua omnem sapien- tiam et cognitionem benigne impertiverit creaturæ suæ, tum edocet uos, totum mundum, ut diximus, quatuor elementis contineri, quorum duoleviorasunt ♪ compositus est. Aqua limum efficit : quod, si velis, et versus cœlum sublimia, attamen nec supra nec infra plane deficiunt ; nec ubi constituta non sunt, eo non perveniunt, sed ibi quoque vim suam exercent. In cœlo non est terra: sed pulvis speciem folii laurci cum aere induit et ignitus effunditur et ex inferiore terra conspicitur. In terra non est ignis: sed vis ignis sæpe in terra efficax est. Ita nec aqua in cœlo est, sed tamen nebulis eo attollitur, Quod enim in sacris Litteris est, etiam supra cœ- la aquam esse, alia est supra mundum, alia in mundo aqua. Similitor aer validum elementum est, et turn supra tum infra vim suam exercet ac si- gua et prodigia efficit. Ex extrema terra nebulas cum aqua in cœlum attollit, fulgura excitat et to- aere autem aqua nata. Ita aere ex ore tuo exeunto et adhærente barbæ, rus nascitur, quoniam e qua- tuor elementis etiam homo cum universa natura ita experiare. Collige aquam puram urna vitrea, et emitte eam, donec deficiat, atque invenies limum, ut diximus. Limus autem lapidem gignit et ferrum at- que ignem creat. In conspectu posita elementorum et aliarum quarumda'n rerum natura, redeat jam, unde di- gressa est, larratio. ponnesii adversus despotas et principes suos ma- nifesta moverunt seditionem et Manuelem Can- tacuzenum despotam crearunt, de quo non habeo dicere, unde et cur id egerit. Decembri ejusdem anni Amares, Turachanis filius, despotarum roga, tu cum exercitu ad eos adjuvandos advenit: qui 12. De motibus terræ jam audi, quos pro viribus 13. Aer primus ex elementis conditus est, ex 14. Eodem autumno, anni 6962, Albanita Pelo-

ἀλλ᾽ οὐ καίει, ὡς λέγουσι τίνες. Καὶ οὕτως γίνεται Α ρανούς, ἀστραπάς ποιεί, βροντὰς τρανοτάτας και ὁ κεραυνός, ὅνπερ ἡμεῖς λέγομεν ἀρχόν. ο ιβ'. Περὶ δὲ σεισμοῦ ἄκουσον, καὶ ὅσον κατὰ δύνα μιν δηλώσω ὑμῖν, ὅτι μετὰ καθαρᾶς ἀποδείξεως τοῦτο τὸ τοῦ Θεοῦ μέγα μυστήριον ἀποδεῖξαι οὐ δύναμαι, ὅτι τῶν τοῦ Θεοῦ κριμάτων καὶ προνοίας αὐτοῦ καὶ βάθος καὶ ὕψος τῆς αὐτοῦ σοφίας ἐξιχνιά- σαι ἀνθρωπίνη οὐ δύναται γλώσσα, ἀλλ' οὐδὲ γνώσει ἐπ᾿ αὐτὰ συνιεῖ, οὐδ᾽ αὐτὸς ὁ θαυμάσιος Παῦλος ἰσχύει ἐξιχνιᾷν τὰς ὁδοὺς Κυρίου· ἀλλ' ὡς εὔσπλαγ χνος ὢν οἰκτίρμων καὶ πολυέλεος καὶ ἅπασαν σοφίαν καὶ σύνεσιν φιλανθρώπως τῷ τοῦ αὐτοῦ ἐχαρίσατο πλάσματι, οὕτω γνωρίζει ἡμῖν ὅτι πᾶσα κτίσις κι νεῖται, ὡς προείπομεν, ὑπὸ τῶν τεσσάρων στοιχείων, ὧν τὰ μὲν δύο εἰσὶν εὐφερή, ὡς ἐλαφρώτερα κουφιο ζόμενα ἐν τῷ αἰθέρι· ἀλλ᾽ οὔτε ἄνωθεν ἐκλείπουσιν Β οὔτε κάτωθεν· ἀλλ' ὅπου οὐκ εἰσιν οὐδὲ ἴστανται, οὖχ, ὡς λέγουσιν, οὐ φθάνουσιν, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖθεν δυνάμει αὐτῶν ἐνεργοῦσιν. Ἐν δὲ τῷ οὐρανῷ οὐκ ἔστι γή · ἀλλ' ὁ κονιορτός αὐτῆς λαυροειδής γίνεται σὺν τῷ ἀέρι, καὶ ἐκχεῖται πεπυρακτωμένος, καὶ ἐμ- φανὴς τῷ κόσμῳ τῷ κάτω φαίνεται. Ἐν δὲ τῇ γῇ οὐκ ἔστι πῦρ · ἀλλὰ τοῦ πυρὸς αἱ δυνάμεις πολλάκις ἐπὶ γῆς ἐνεργοῦσιν. Οὕτω; δὲ ἐν τῷ οὐρανῷ ὕδωρ, ἀλλὰ καὶ αἱ νεφέλαι αὐτὸ πρὸς οὐρανοὺς ἀν- άγουσι. Γέγραπται γὰρ ὅτι καὶ ὑπεράνω τῶν οὐρα- νῶν ὕδωρ ὑπάρχει· ἄλλο γὰρ τὸ ὑπερκόσμιον καὶ ἄλλο τὸ ἐν κόσμῳ φαινόμενον. Τοιουτοτρόπως ὁ ἀὴρ ισχυρόν ἐστι στοιχεῖον, καὶ ἄνωθεν καὶ κάτωθεν ἐν- εργεί πολλάκις καὶ σημεῖα καὶ τέρατα ποιεῖ. Ἐξ ἐσχάτου τῆς γῆς ἀνάγει νεφέλας σὺν ὕδατι πρὸς οὐ ἀρχὴν φοβερὰς ὥστε καὶ οἱ οὐρανοὶ σείονται καὶ ἠχοῦσι· καὶ τῷ πυρὶ συνενοῦται καὶ κεραυνούς ποιεῖ διὰ πυρός. Καὶ πάντας ὁ ἀὴρ ἐκθροεῖ καὶ ταράττει· τὴν θά λασσαν μετατιθεῖ καὶ ἐκ βυθοῦ ἀμετρήτου συνταράτο τει, καὶ πάντα κυμαίνει ἐν ἐξουσία πολλῇ · περικυ κλοῖ τὴν γῆν· αὐτὸ γὰρ τὸ στοιχεῖον ισχυρότερον πάντως καὶ πολεμικὸν ὑπάρχει. Διὰ τοῦτο καὶ ὑπ' αὐτοῦ ὁ σεισμὸς γίνεται καὶ πᾶσα ἡ κτίσις κινεῖται· ἡ γὰρ γῆ, ὡς εἴρηται, οὐ βαστάζεται ὑπὸ οὐδενός. ιγ'. Ὁ μὲν ἀὴρ πρωτόκτιστον πάντων ὑπάρχει στοιχεῖον, ὑπὸ δὲ τοῦ ἀέρος τὸ ὕδωρ γεννᾶται· καὶ οὕτως ἀέρος ἐξερχομένου ἐκ τοῦ στόματός σου καὶ ὑποπίπτοντος εἰς τὴν σὴν πολιάν γίνεται δροσία, ὡς Από τεσσάρων στοιχείων καὶ ὁ ἄνθρωπος συνηρμοσ σμένος υπάρχει καὶ πᾶσα ἡ κτίσις. Τὸ δὲ ὕδωρ χοῦν ἀποτελεῖ. Εἰ βούλῃ, τοῦτο ὄψῃ ἀληθῶς. Λάβε ὕδωρ ἀπὸ βροχῆς καθαρὸν ἐν ὑελίῳ ὑδρίᾳ, καὶ ἄφες αὐτὸ τὸ ὕδωρ ἕως οὗ ἐκλείπῃ, καὶ εὑρεῖς χοῦν, ὡς είπομεν. Ὁ δὲ χους γεννᾷ λίθον καὶ σίδηρον καὶ πῦρ ἀποτελεῖ. Ἐνταῦθα εἰπόντες τὴν τῶν στοιχείων καὶ ἄλλων τινῶν διήγησιν ἐν συνόψει, τὰ νῦν τὰ τῆς ἡμετέρας ἱστορίας αὖθις ἀψώμεθα. ιδ'. Τῷ αὐτῷ δὴ φθινοπώρῳ, τους στους δη λονότι, τελέως ἐπανέστησαν οἱ τῆς Πελοποννήσου Αλβανῖται κατὰ τῶν δεσποτῶν καὶ αὐθέντων αὐτῶν, καὶ τὸν Καντακουζηνὸν Μανουήλ δεσπότην τάχα πεποιήκασι, περὶ οὗ οὐκ οἶδα τί εἰπεῖν, πόθεν καὶ διὰ τί οὕτως ἐπεχειρίσθη. Τῷ δὲ Δεκεμβρίῳ τοῦ αὐτ Ο τοῦ ἔτους ἐλθόντος πάλιν τοῦ ᾿Αμάρη υἱοῦ τοῦ Του- CHRONICON MAJUS. - LIB. 1V. dejicit, nec urit tamen, ut nonnulli dicunt. Sic fulmen fit, quod vulgo appellamus. . nitrua acerrima et terribilia, ita ut etiam cœla contremant et personent, atque, igni junctus, ful- mina efficit. Ita aer omnes homines terret et turbat, mare ciet et ex altitudine immensa concitat, cuncta agitat vi ingenti, terram circumdat. Adco id elemen- tum validum et vehemens est. Ex hoc igitur motus terra oriuntur, quibus universa natura concutitur. Terra enim, ut dictum est, a nemine portatur. explicare conabor, quandoquidem perfecta decla- ratione magnum hoc mysterium Dei explanare ne- queo, quoniam judiciorum, providentia et sapientiæ divinæ altitudinem nec lingua humana e'oqui nec mens perspicere potest adeo ut ipse divus Paulus vias Domini investigare se non posse fateatur. Sed cum probenevolentia et misericordia sua omnem sapien- tiam et cognitionem benigne impertiverit creaturæ suæ, tum edocet uos, totum mundum, ut diximus, quatuor elementis contineri, quorum duoleviorasunt ♪ compositus est. Aqua limum efficit : quod, si velis, et versus cœlum sublimia, attamen nec supra nec infra plane deficiunt ; nec ubi constituta non sunt, eo non perveniunt, sed ibi quoque vim suam exercent. In cœlo non est terra: sed pulvis speciem folii laurci cum aere induit et ignitus effunditur et ex inferiore terra conspicitur. In terra non est ignis: sed vis ignis sæpe in terra efficax est. Ita nec aqua in cœlo est, sed tamen nebulis eo attollitur, Quod enim in sacris Litteris est, etiam supra cœ- la aquam esse, alia est supra mundum, alia in mundo aqua. Similitor aer validum elementum est, et turn supra tum infra vim suam exercet ac si- gua et prodigia efficit. Ex extrema terra nebulas cum aqua in cœlum attollit, fulgura excitat et to- aere autem aqua nata. Ita aere ex ore tuo exeunto et adhærente barbæ, rus nascitur, quoniam e qua- tuor elementis etiam homo cum universa natura ita experiare. Collige aquam puram urna vitrea, et emitte eam, donec deficiat, atque invenies limum, ut diximus. Limus autem lapidem gignit et ferrum at- que ignem creat. In conspectu posita elementorum et aliarum quarumda'n rerum natura, redeat jam, unde di- gressa est, larratio. ponnesii adversus despotas et principes suos ma- nifesta moverunt seditionem et Manuelem Can- tacuzenum despotam crearunt, de quo non habeo dicere, unde et cur id egerit. Decembri ejusdem anni Amares, Turachanis filius, despotarum roga, tu cum exercitu ad eos adjuvandos advenit: qui 12. De motibus terræ jam audi, quos pro viribus 13. Aer primus ex elementis conditus est, ex 14. Eodem autumno, anni 6962, Albanita Pelo-