col. 9–10page 1 of 2
Exhibemus eruditis Gregorii Constantinopolitani Patriarchæ opus hucusque ineditum,
quod jamdudum Leo Allatius tertio tomo Græciæ orthodoxæ inserere voluerat quem
tamen nunquam publici juris fecit Congruum visum est, paucis tum de auctore ipso,
tum de ejus libris, qui interdum Georgio Scholario, ab eo penitus distinguendo, ascripti
fuerunt disserere.
Gregorius, cognomento Mamma, Melissenus quoque et Strategopulus a nonnullis
dictus, monachatum dudum professus et protosyncelli et pænitentiarii dignitate
insignitus, Florentinæ synodo, ubi una cum Antonio Heracleensi metropolita Alexandrini
patriarchæ vices agebat interfuit ejusque decretis sincera mente subscripsit, quibus
per totam deinde vitam immota constantia iulisít. Metrophane ir Kalendis Augusti anno
1443 vita functo et sede Constantinopolitana diu inter tristissimos bellicos eventus
pastore destituta, Gregorius tandem, licet invitus et reluctans patriarcha renuntiatus
est, anno 1445 vel, ut alii volunt, anno 1446, die 7 Julii. Maxima tunc sacrarum
rerum erat in illa urbe confusio; difficultates et angustia undique obruebant virum
doctum et pium, ab adversariis calumniis et injuriis lacessitum; nullum amplius ab
imperatore pro causa unionis exspectari poterat patrocinium, et in dies crescebat vesanus.
schismaticorum furor. Hinc quinquennio tantum Gregorius III patriarchalem sedem
retinuit, et anno 1451, sive injuste pulsus sive abdicato regimine sponte cedens
Romam confugit, ubi nihil proficientibus, quæ pro eo reducendo susceptæ erant, tracta
tionibus illustris exsul non sine sanctitatis opinione anno 1459 diem obiit
supremum, ad S. Georgii in Velabro sepultus Summis eum laudibus celebrat Geor
gius Trapezuntius tanquam confessorem et martyrem, veritatis athletam et Ecclesia
columnam; eum Constantinopoli discedentem triste ejus urbis excidium prædixisse plures
Græci scriptores tradunt modestiam et humilitatem viri ejus scripta patefaciunt,
quibus unionem tot adversariorum moliminibus agitatam acerrime propugnavit.
Potro tria potissimum nobis nota sunt eximii hujus Præsulis opera: I. Liber apologeti
cus sive epistola ad imperatorem Trapezuntium de additione facta in Symbolo, cujus
Allatius in Rob. Creyghton. Exercit. P. 1.
Roma 1665, p. 145.
Scribit Combefisius in Opp. S. Maximi t. I,
315, not. 96: • Optaram omnino, ut Leo Al
fatius tertium suumi toinum Græciæ orthodox:e
produceret, ne accepti a me Georgii Metochitæ
ibri, quibus ille catholicam fidem strenue propn
guat, mihi perirent, nec in communiem, cui de-ti
Haram, utilitatem cederent. At vero periere ejus
morte, quisquis sibi usurpaverit. ›
Vide Fabric., Biblioth. Græc. vol. XI, p. 594.
Phrantza, 1. 11, c. 11.
Quod ipse testatur lib. Ad imp. Trapez. n. 7
(infra col. 2151.
Cf. Hefele, Dissert. de unione Græcæ Ecclesiæ,
art. 2 (Tuebinger theologische Quartalschrift, 1847,
fasc.11, p. 195.
Syropulus, Hist. conc. Flor., sect, xII, c. 11,
p. 347-319; Allat, e. Creyghton., p. 137.
Quod tum ipse loco (mula 5ª) citato, tum
alt apud Allatium, 1. c. p. 135, 158, testantur.
Cuper. in Actis SS., t. 1 Aug., p. 190, 191,
m. 1144-1148. lefele Diss. cit., art. II. (Quar
talschrift, 1848, fase. n. p. 209, 210.)
Le Quien, Orient. Christ. 1. 1, p. 309.
lefele, 1. c., p. 213.
Ita plures apud Allatium, p. 135, 138.
fele, 1. c., p. 214-219.
Ita Eneas Sylvius sen Pius II in Comment.,
1. it, apud Allat., 1. c. p. 140.
Pura de co dabunt Arcudius in Concordia
utriusque Ecclesiæ, l. 11, c. 45, p. 112; Leo Alla
tins, De consens. I. II, c. 4, n. 4; Contra Creygh
Lon., p. 129 seq.; Cuper, 1. c.; Le Quien, 1. c. Cf.
Natal. Alex. H.E., sæc. xv, cap. 4, art. 2, n. 3.
G. Tropez. Orat. ad Cretenses, De una,
S. Cathol. Ecclesia, n. 18, 19. (Grac. orthod.,
1. I, p. 578, 579.)
Ita Matthæus Cigala, Dorotheus Monemba
siensis, Historia politica Crusii apud Allat. c.
Creyghton, p. 135, 138, 142,
col. 11–12page 2 of 2
De Gregorii Mammæ ætate rebus gestis et scriptis notitia ab Editorius adornata
PG 160:11'' της Εφεσίων πόλεως ἀρχιερεὺς κύριος Μάρκος, Ἐγὼ διὰ τὴν ἐπιταγὴν καὶ τὴν χρείαν τῆς τοῦ Χριστοῦ Τὸ μὲν προοίμιον τοῦ αἰδεσίμου Ἐφέσου. ταῦτα ἐν ταῖς πρὸς τον α δέ αιμον ἐκεῖνον Ἐφέσου απολογίαι; ἔτι περιόντος τοῦ βίου, ἐγχαράξαντες. Τὸ μὲν προοίμιον, κ. το οGREGORII MAMME CP. PATRIARCILE
initium: Hpel;, & fiótare Basideü, quem thrum Allatius edidit. II. Apologia conscripta
ad Marci Ephesii Confessionem exordientem hisce verbis: 'Eyw tỷ to Usoυ xápiti. Hic
trallatus, qui incipit: '' της Εφεσίων πόλεως ἀρχιερεὺς κύριος Μάρκος, ab Arcudio olim
Jectus, hucusque tarben typis editus non fuit I. Apologia adversus Marci Ephesii
epistolam encyclicanjeshteram, quæ incipit: Ἐγὼ διὰ τὴν ἐπιταγὴν καὶ τὴν χρείαν τῆς τοῦ Χριστοῦ
Exxrivo, conscripta et in conciliorum editionibus jam publici juris facta,
cuius tium est: Τὸ μὲν προοίμιον τοῦ αἰδεσίμου Ἐφέσου. Εo, quem descripsimus ordine,
Teshi libri in pluribus, quos vidimus, codicibus occurrunt. Ita in Monacensi Gr. 27,
*. 97 b, usque ad fol. 114 a, legitur liber ad imperatorem Trapezuntium; a fol. 114 b, usque
ad fol. 144 a, Apologia in Marci Confessionem; a fol. 144 a usque ad fol. 177 b, Apologia in
Marci epistolam. Pariter Vaticanus codex Gr. 1428 f. 81 a - 98 b, exhibet opus a nobis
primo loco recensilum; a f. 210 b-241 b, opus alterum; f. 242 a 278 b, opus tertium.
In Marciana quoque, quæ Venetiis est, bibliotheca, cod. 589 (sign. Lxxxv||I, 3), f. V6 a
seq., præcedit liber ad imperatorem Trapezuntium et Apologia in Marci confessionem a
fol. 205 a reperitur. Hic tamen ordo certe non est chronologicus; videtur imo liber ad
imperatorem Trapezuntium post duas illas contra Marcum Apologias conscriptus, dum
hic unionis, hostis jam e vivis excesserat, et ad eas aperte provocal Quæ, ni fallor,
etiam tempus, quo hæc tria opera exaravit Gregorius, satis indicant. Marcus Ephesius
anno 1447 obiisse traditur ante hunc igitur annum Apologiæ adversus ipsum editæ
fue e; liber autem ad Trapezuntium imperatorem, qui nuspiam innuit auctorem jam
sedem patriarchalem abdicasse, ante annum 1451 scriptus sit necesse est, neque tamen
ante a. 1445, cum auctor patriarchatum suum aperte commemorel neque aute auuni
1447, cum Marcum jam mortuum esse non obscure indicet. Liber ergo ad imperatorem
Trapezuntium intra annos 1448–1450 exaratus censeri polest.
'
“Alia præter tria hæc opera scripsisse Gregorium certum plane videtur, et huc ea faciunt
quæ ipse in Apologia eiç thy toū 'Epésou ¿µodoriav, quam nunc edendam curamus, cap. 20
aflirmat. Nos tamen in præsentia reliqua ejusdem opera non curamus, quæ nobis in nullo
eorum manuscriptorum codicum, quos hactenus pervolvimus, obviam facta sunt, et jam
ad ea properamus, quæ præfatam Apologiam nunc primum edendam respiciunt.
'
Marci Ephesi Confessio supra commemorata, quam refutationi suæ in partes commode
dissectam præmissam voluit Gregorius, sæpius in sæculi decimi quinti codicibus sine
Gregorii Responsiouibus occurrit, in iis nimirum codicibus, qui a schismaticis unionem
abhorrentibus conscripti sunt. Sic in codice Vaticano-Palatino n. 403 f. 99–101, ubi
Marci quoque de igne purgatorio contra Latinos disceptatio (f. 1 seq.) et epistola superius
dicta: 'Eyừ 8:à thy diatayhy, etc., invenitur. Sic in codice quoque Monaceusi Gr. 256
qui plurima Ephesii scripta suppeditat, f. 118 legitur epistola 'Ey 6:à thy diazayiv; f. 123
vero Confessio 'Ey th to oỹ xápit. Nos hunc Monacensem optimæ notæ codicem quoa.
Marci textum cum supra nominato Monac. 27 contulimus, et parum ab hoc reperimus
discrepantem.
Multis quoque in codicibus manuscriptis exstat Gregorii in hanc Marci Confessionem
Apologia, ex quibus eum, qui Florentiæ in Laurentiana bibliotheca cod. XIV, n. 12, 13,
plut. x habetur, brevi şolum temporis spatio perlustravimus. Textum ipsum ex codice
Monacensi 27, quo et in aliis sæpe asi sumus, descripsimus; hunc, quandiu per rerumi
temporumque adjuncta nobis licuit, cum Marciano 589 comparavimus; Vaticanum
quoque 1428, sed obiter tantum, inspicere datum erat. Lectio vel brevis horum duorum
codicum nos docuit, vix istos ab illo in quibusdam lectionibus esse diversos. Igitur
inspectis iis locis, quibus Allatius jam usus fuerat, eoque opere cum aliis ejusdem
Græc, orthod., t. 1, p. 419, 468.
Vide Fabric.. I. c., p. 594, n. 3.
Labbe, t. XIII, p. 739 seq.; Hard. 1. IX,
p. 601-669.
Adump. Trapez., c. 5 (infra col. 211). Kal
ταῦτα (Patrum tesuuonia) ἐν ταῖς πρὸς τον α δέ
αιμον ἐκεῖνον Ἐφέσου απολογίαι; ἔτι περιόντος τοῦ
βίου, ἐγχαράξαντες.
Fabricius, 1. c., p. 670.
Ad imp. Trapez. n. 5, infra col. 215.
Est colex chartaceus saec. XV, Hon XIV, ut
ait V. D. Hardt (Aretin Beitrage zur Literat., t. V,
p. 40 seq.). Pariter in Monac. cod. 145, chartae.
ejusdem sæculi epistola illa legitur f. 188 seq.,
nostra vero Confessio, f. 191 seij.; a fol. 202 sequ
tur Gregorii nostri jam editum responsum ad epistulam, Τὸ μὲν προοίμιον, κ. το 2ο
Vide Bandinii catalogum, t. 1, p. 485. Idem
opus Scoriaci in bibliotheca regia exstare videtur.
Fabricius Bibl. Gr., vol. XI, p. 131, ed. Barless.
Mares Confesso fidei etiam in codicibus Paris.
1218, 1259, 1527, 2075, 3104, legi dicitur.