411 S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. 412 ADMONITIO In epistolam De decretis Nicænæ synodi contra Arianos. cum nonnullis Arianæ hæresis propugnatoribus habuerat, impia Arii dogmata plene confutasset: illi contra quos disputabat, quid responderent anxii, postremo se converterunt ad criminandum sanctam synodum Nicæ- nam, quod vocabula non scripta, id est quæ in sacris Scripturis non exstant, in fidei definitione adhibuerit, nempe voces ex substantia et consubstantialis: quos tametsi ita rixantes et nugantes penitus compescuit, tamen ut accuratius quæ in synodo Nicæna contra Arium et Arianos gesta essent resciret, rogavit S. Atha- nasium, ut qui ipse concilio adfuerat, rem totam, prout acta fuerat, sibi vellet narrare: quod hac in epistola abunde præstat Athanasius. II. Ac primo quidem exagitat Arianorum inconstantiam in sententiis mutandis, quod pravæ doctrinæ si- gnum evidens esse ait, cum constantia sit veræ indicium certum. Tum breviter commemoral quomodo synodus se erga Eusebianos initio gesserit: ac poséquam ipse in Eusebianos Arianamque impietatem prolixe salis invectus est, variaque illorum refellit argumenta: ut depellat criminationem qua Arii fautores in synodum Nicænam utebantur, quod scilicet nova excogitaverit vocabula, dilucide exponit, quonam pacto dolus asix- tiaque Eusebianorum Patres compulerit ad declarandum Filium esse ex substantia Patris et Patri consub- stantialem. Quod idem etiam refert epistola ad Afros. III. Quamvis autem concedat Athanasius dictiones ex substantia et consubstantialis in Scripturis sacris non legi, tamen rem ipsam in eis contineri ostendit, nec eas a synodo fuisse inventas, sed longe antea ab antiquioribus usurpatas; Theognostum enim olim docuisse substantiam Filii esse ex substantia Patris absque alla divisione natam. Dionysii quoque Alexandrini affert auctoritatem asserentis Filium esse Patri consub- stantialem. Nam cum eum quidam criminarentur negasse Filium esse Patri consubstantialem, ipse Dionysio Romæ episcopo, cui se puryat, scribit se tantum dixisse dictionem illam nusquam reperiri in sacrıs Scri- pluris, non autem rem ipsam reprobare, sed potius amplecti. Quod sane illustre argumentum est hujus vocis antiquitatis. IV. Insigne etiam ibidem monumentum catholicæ fidei circa SS. Trinitatem adducit, fragmentum videlicet libri Dionysii Romæ episcopi adversus Sabellianos. Erant enim hujus ætate qui, ut Sabellium refellerent, locebant tres SS. Trinitatis hypostases esse a se invicem diversas, ac proinde tres quasi deos prædicabanı: »lii autem aiebant Verbum opus et rem factam esse. Utrosque jure coarguit Dionysius, docetque contra llos tres SS. Trinitatis hypostases non esse divisas a se invicem, nec Filium esse factum sed genitum. V. Origenis quoque testimonio utitur Athanasius docentis Verbum æternum esse ejusdemque ac Patrem substantiæ. Nam quæ in ejus operibus videntur huic catholicæ sententiæ esse contraria, ait Athanasius illum non ex propria mente proponere, sed ex eorum quibuscum disputabat. Nec vero aliquibus mirum videri debet ea, quæ postmodum dictitabant Ariani, hic ab Origene aperte condemnari, hæc nimirum verba, Fuit aliquando, cum non esset Filius: siquidem id necessario sequitur ex 163 illorum sententia qui Filium non semper fuisse arbitrabantur. Hinc Dionysius Romanus in loco cujus mox meminimus, sic loquitur : Si factus est Filius, fuit aliquando cum non esset ; quam impietatem Origenes eodem modo ac ille impugnal. Quapropter cum Origenis temporibus essent qui idem sentirent, quod postea Ariani : nil profecto mirum, si eosdem quoque loquendi modos adhiberent. Sed ex his satis fuerit observare fuisse longe ante Arium, Arianæ impietatis præcursores. VI. Postremo S. Athanasius de voce àɣɛvýtov disputat. 'Hanc Arianos a profanis auctoribus mutuatos esse ait, ut, post explosas alias eorum voculas, suam impietatem novo hoc vocabulo tegerent. Nam cum solum Patrem ȧyévýtov, non factum, dicendum esse vellent, concludebant Filium yevηtóv, factum, debere dici. Verum fraudem istam aperit et repellit Athanasius, docetque Deum non factum appellari, quatenus vois yɛvŋtois, rebus factis, opponitur, sed appellari Patrem cum refertur ad Filium. De voce àyɛvýrov disserit quoque Orat. 1 contra Arianos, et in epistola de synodis Arimini et Seleuciæ, in qua circa finem locum affert epistolæ S. Ignatii ad Ephesios scribentis Dominum esse simul yevntov, factum, et ȧyévntov, non factum. Scilicet, ut explicat S. Doctor, Dominus yevntós, factus, dicitur, quatenus homo, el dyl- vätos, non factus, quatenus Deus. Ibidem quoque non negat aliquos post Ignatium doctores solum Patrem dixisse byćvýzov, non factum : at respondet eos ita loculos, non quod Filium yevytóv, factum, pu- 1 1. Quæ sequitur epistola, responsum est S. Athanasii ad amicum. Hic nimirum cum in disputatione quam

411 S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. 412 ADMONITIO In epistolam De decretis Nicænæ synodi contra Arianos. cum nonnullis Arianæ hæresis propugnatoribus habuerat, impia Arii dogmata plene confutasset: illi contra quos disputabat, quid responderent anxii, postremo se converterunt ad criminandum sanctam synodum Nicæ- nam, quod vocabula non scripta, id est quæ in sacris Scripturis non exstant, in fidei definitione adhibuerit, nempe voces ex substantia et consubstantialis: quos tametsi ita rixantes et nugantes penitus compescuit, tamen ut accuratius quæ in synodo Nicæna contra Arium et Arianos gesta essent resciret, rogavit S. Atha- nasium, ut qui ipse concilio adfuerat, rem totam, prout acta fuerat, sibi vellet narrare: quod hac in epistola abunde præstat Athanasius. II. Ac primo quidem exagitat Arianorum inconstantiam in sententiis mutandis, quod pravæ doctrinæ si- gnum evidens esse ait, cum constantia sit veræ indicium certum. Tum breviter commemoral quomodo synodus se erga Eusebianos initio gesserit: ac poséquam ipse in Eusebianos Arianamque impietatem prolixe salis invectus est, variaque illorum refellit argumenta: ut depellat criminationem qua Arii fautores in synodum Nicænam utebantur, quod scilicet nova excogitaverit vocabula, dilucide exponit, quonam pacto dolus asix- tiaque Eusebianorum Patres compulerit ad declarandum Filium esse ex substantia Patris et Patri consub- stantialem. Quod idem etiam refert epistola ad Afros. III. Quamvis autem concedat Athanasius dictiones ex substantia et consubstantialis in Scripturis sacris non legi, tamen rem ipsam in eis contineri ostendit, nec eas a synodo fuisse inventas, sed longe antea ab antiquioribus usurpatas; Theognostum enim olim docuisse substantiam Filii esse ex substantia Patris absque alla divisione natam. Dionysii quoque Alexandrini affert auctoritatem asserentis Filium esse Patri consub- stantialem. Nam cum eum quidam criminarentur negasse Filium esse Patri consubstantialem, ipse Dionysio Romæ episcopo, cui se puryat, scribit se tantum dixisse dictionem illam nusquam reperiri in sacrıs Scri- pluris, non autem rem ipsam reprobare, sed potius amplecti. Quod sane illustre argumentum est hujus vocis antiquitatis. IV. Insigne etiam ibidem monumentum catholicæ fidei circa SS. Trinitatem adducit, fragmentum videlicet libri Dionysii Romæ episcopi adversus Sabellianos. Erant enim hujus ætate qui, ut Sabellium refellerent, locebant tres SS. Trinitatis hypostases esse a se invicem diversas, ac proinde tres quasi deos prædicabanı: »lii autem aiebant Verbum opus et rem factam esse. Utrosque jure coarguit Dionysius, docetque contra llos tres SS. Trinitatis hypostases non esse divisas a se invicem, nec Filium esse factum sed genitum. V. Origenis quoque testimonio utitur Athanasius docentis Verbum æternum esse ejusdemque ac Patrem substantiæ. Nam quæ in ejus operibus videntur huic catholicæ sententiæ esse contraria, ait Athanasius illum non ex propria mente proponere, sed ex eorum quibuscum disputabat. Nec vero aliquibus mirum videri debet ea, quæ postmodum dictitabant Ariani, hic ab Origene aperte condemnari, hæc nimirum verba, Fuit aliquando, cum non esset Filius: siquidem id necessario sequitur ex 163 illorum sententia qui Filium non semper fuisse arbitrabantur. Hinc Dionysius Romanus in loco cujus mox meminimus, sic loquitur : Si factus est Filius, fuit aliquando cum non esset ; quam impietatem Origenes eodem modo ac ille impugnal. Quapropter cum Origenis temporibus essent qui idem sentirent, quod postea Ariani : nil profecto mirum, si eosdem quoque loquendi modos adhiberent. Sed ex his satis fuerit observare fuisse longe ante Arium, Arianæ impietatis præcursores. VI. Postremo S. Athanasius de voce àɣɛvýtov disputat. 'Hanc Arianos a profanis auctoribus mutuatos esse ait, ut, post explosas alias eorum voculas, suam impietatem novo hoc vocabulo tegerent. Nam cum solum Patrem ȧyévýtov, non factum, dicendum esse vellent, concludebant Filium yevηtóv, factum, debere dici. Verum fraudem istam aperit et repellit Athanasius, docetque Deum non factum appellari, quatenus vois yɛvŋtois, rebus factis, opponitur, sed appellari Patrem cum refertur ad Filium. De voce àyɛvýrov disserit quoque Orat. 1 contra Arianos, et in epistola de synodis Arimini et Seleuciæ, in qua circa finem locum affert epistolæ S. Ignatii ad Ephesios scribentis Dominum esse simul yevntov, factum, et ȧyévntov, non factum. Scilicet, ut explicat S. Doctor, Dominus yevntós, factus, dicitur, quatenus homo, el dyl- vätos, non factus, quatenus Deus. Ibidem quoque non negat aliquos post Ignatium doctores solum Patrem dixisse byćvýzov, non factum : at respondet eos ita loculos, non quod Filium yevytóv, factum, pu- 1 1. Quæ sequitur epistola, responsum est S. Athanasii ad amicum. Hic nimirum cum in disputatione quam

πτον, τοῦτον ἀφαιρεῖται καὶ ἐξορίζει βασιλεύς· ἦν δὲ Α Ει μήτε βούλονται, μήτε γινώσκουσι, τοῦτον μακρόθεν μετὰ στρατιωτῶν ἀποστέλλει καὶ γραμμάτων (50) ἑαυτοῦ· καὶ λοιπὸν ἀνάγκη πολλὴ μισεῖν μὲν ἄν ἀγαπῶσι τὸν κατηχήσαντα, καὶ πατέρα γενόμενον ἐν θεοσεβείᾳ· ἀγαπᾷν δὲ ὅν οὐ βούλονται, καὶ πιστεύειν ἑαυτῶν τὰ τέκνα, οὗ τὸν βίον, καὶ τὴν ἀναστροφήν, καὶ τίς ἐστιν οὐ γινώσκουσιν· ἢ δηλονότι τιμωρίαν ὑπομένειν, ἣν (31) μὴ πείθωνται βασιλεῖ. δυσσεβεῖς κατὰ τῶν ὀρθοδόξων, γνώρισμα τῆς ἑαυτῶν κακοηθείας καὶ ἀσεβείας πανταχοῦ παρὰ πᾶσι παρα- σχόντες. Ἔστω γὰρ, Αθανάσιον ᾐτιάσαντο, τί καὶ οἱ ἄλλοι πεποιήκασιν ἐπίσκοποι ; Ποίας ἄρα προφάσεις εἶχον, ἢ ποῖος ἄρα κἀκεῖ νεκρὸς Ἀρσένιος εὑρέθη ; ποῖος παρ' αὐτοῖς Μακάριος πρεσβύτερος, καὶ ποτή- ριον κέκλασται; ποῖος Μελιτιανὸς ὑπεκρίνετο ; Αλλ' ὡς ἔοικεν ἐξ ἐκείνων, καὶ τὰ κατὰ ᾿Αθανάσιον (52) δείκνυται ψευδῆ· καὶ ἐξ ὧν δὲ ᾿Αθανασίῳ ἐπεχείρη σαν, δῆλα καὶ τὰ κατ' ἐκείνων ἐστὶ πεπλασμένα. Μέγα τι θηρίον ἐξῆλθεν ἐπὶ γῆς, ἡ αἵρεσις αὕτη· οὐ γὰρ μόνον τοῖς ῥήμασι ὡς τοῖς ὁδοῦσι βλάπτει τοὺς ἀκε- ραίους, ἀλλὰ καὶ τὴν ἔξωθεν ἐξουσίαν ἐμισθώσατο πρὸς ἐπιβουλήν. Καὶ τὸ παράδοξον, ὅτι, καθὰ προ- εἶπον, οὐδεὶς ἐκείνων κατηγορείται· ἂν δὲ κατηγορηθῇ, οὐ κρίνεται, ἢ δόξας ἀκούεσθαι, δικαιοῦται κατὰ τῶν ἐλεγχόντων· καὶ μᾶλλον ὁ ἐλέγχων ἐπιβουλεύεται, ἢ ὁ ὑπεύθυνος ὅλως ἐντρέπεται. Πάντες οὖν (33) οἱ παρ' αὐτοῖς μεστοὶ ῥύπου τυγχάνουσι· καὶ οἱ παρ' αὐτοῖς κατάσκοποι, οὐ γὰρ ἐπίσκοποι, μᾶλλον εἰσι πάντων ῥυπαρώτεροι. Καὶ εἴ τις παρ' αὐτοῖς ἐπίσκοπος θέλει γενέσθαι, οὐκ ἀκούει· Δεῖ τὸν ἐπίσκοπον ἀνεπίλη- πτον εἶναι· ἀλλὰ μόνον· Φρόνει κατὰ Χριστοῦ, καὶ μὴ φρόντιζε περὶ τρόπων (54)· ἀρκεῖ γὰρ ἐκεῖνό σοι πρὸς σύστασιν, καὶ πρὸς βασιλέως φιλίαν. Ταῦτα (35) μὲν περὶ τῶν τὰ τοῦ ᾿Αρείου φρονούντων· οἱ δὲ τῆς ἀληθείας ζηλωταὶ, κἂν ἅγιοι καὶ καθαροὶ φαίνωνται, καθὰ προεἶπον, ἀλλ᾽ ὑπεύθυνοι γίνονται, ὅταν οὗτοι θέλωσι, καὶ ὡς ἂν αὐτοῖς δοκῇ, πρόφασιν πλασαμέν νοις· καὶ τοῦτο ἔξεστι, καθὰ προεἶπον, ἐκ τῶν παρ' αὐτῶν πραχθέντων συνιδεῖν. χείας, ἀνὴρ ὁμολογητὴς, καὶ τὴν πίστιν εὐσεβής. Ο τος, ἐπειδὴ πολὺς ἦν ζηλῶν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας, τήν τε ᾿Αρειανὴν αἵρεσιν ἐμίσει, καὶ τοὺς φρονοῦντας τὰ ἐκείνης οὐκ ἐδέχετο, διαβάλλεται Κωνσταντίνῳ (37) | τρόπον. σταντίνῳ, Κωνσταντίω. HISTORIA ARIANORUM AD MONACHOS. quod maximum stuporem afferat, quem popu cupiunt, et irreprehensibilem agnoscunt, hunc tollit imperator, in exsiliumque mittit; quem vero nec volunt nec norunt, hunc e longinquo cum militibus et litteris suis mittit. Ac dehinc magna vi coguntur populi eum odio habere, quem utpote suam in religione magistrum et Patrem diligunt : illum vero diligere, quem nolunt : ac el liberos suos concre dere, cujus mores et vitæ institutuin, imo quem quisnam sit ignorant: aut denique pœnas luere si imperatori non obtemperent. B " C etiam contra orthodoxos perpetrarunt : suæque malitiæ ac impietatis argumenta apud omnes ubi- que pervulgant. Nam esto Athanasium accusave- rint, sed quid mali admisere alii episcopi ? quis adversus illos obtentus? quis apud illos Arsenius mortuns repertus est ? quisnam apud illos Macarius presbyter, aut calix confractus? quis Meletianus insimulavit ? Sed, ut ex eorum gestis liquet et quæ contra Athanasium dixere falsa ostenduntur : et ex iis quæ contra Athanasium moliti sunt patet, quæ aliis imputavere similiter esse conficta. Ingens quæ- dam bellua in terram exivit, hæc nempe hæresis : quæ non solum verbis quasi dentibus innocentes lædit; sed et ad insidias parandas externam poten- tiam mercede conduxit. Et quod stupendum est, uti jam dixi, nullus eorun accusatur, aut si accusatur, non judicatur, vel si interrogari videatur, damnatis iis qui se convincebant, ipse declaratur innoxius. Potiusque accusator qui reum convincit insidiis petitur, quam ipse reus pudore aliquo suflau- datur. Apud illos itaque nemo est quin sordibus scateat : eorumque catascopi, id est exploratores, baud enim episcopi nuncupandi, omnium sordidis- simi sunt. Si quis apud illos opłat episcopus esse, is haec non audit : Oportet episcopum, irreprehensi bilem esse ; sed solum : Contra Christum sentias nec de moribus cures : est enim illud tibi· satis, ut commendatus imperatorisque amicus evadas. Hæc de iis qui cum Ario sentiunt. Veritatis autem se- clatores, quantumvis saucti, quantumvis puri vi- deantur, uti supra dixi, rei habentur, illis arbi- tratu suo crimina comminiscentibus: eamque rem, ut dictum est, ex eorum gestis deprehendere licet. Tim. 111, runt Hieronymus, Socrates, Sozomenus et Theodo- D . confessor ac fide pius. Is cum veritatem summo` studio tueretur, essetque Arianæ hæresi infensissi- mus, haereticosque illos non admitteret, apud Con- stantinum imperatorem insimulatur, conficta eri- retus, quod nempe a muliercula delatus fuerit, quæ se filium ex Eustathio suscepisse inentiebatur. Aint item Socr. et Sozom, illum Sabellianismi fuisse ac- cusatum. Sed nihil repugnat varia crimina sancto præsuli ab hæreticis imposita fuisse. Hac de re fu- sius in Athanasii Vita. Chrysost. t. I homiliam it- tegram in hune Eustathium habuit. hinc deleto v factum est Sed 5. Ταῦτα καὶ νῦν ὁρῶσι, καὶ πάλαι πεποιήκασιν οἱ 3. Ilæc nunc sunt impiorum gesta, hæc olim 4. (56) Εὐστάθιος τις ἦν ἐπίσκοπος τῆς ᾿Αντιο (30) Sic Reg. Editi, μετά γραμμάτων. (31) Hy deest in Basil. (52) Forte κατὰ ᾿Αθανασίου. (33) Reg. γοῦν. (34) Sic Reg. et edit. Comm. Edit. vero Paris., περὶ (35) Reg. τοιαῦτα. (36) Aliası depositionis . Eustathii causam afe- 4. Eustathius quidam fuit Autiochenus episcopus, (37) Bdliti Κωνσταντίῳ. At leg. prima manu Κων-

πτον, τοῦτον ἀφαιρεῖται καὶ ἐξορίζει βασιλεύς· ἦν δὲ Α Ει μήτε βούλονται, μήτε γινώσκουσι, τοῦτον μακρόθεν μετὰ στρατιωτῶν ἀποστέλλει καὶ γραμμάτων (50) ἑαυτοῦ· καὶ λοιπὸν ἀνάγκη πολλὴ μισεῖν μὲν ἄν ἀγαπῶσι τὸν κατηχήσαντα, καὶ πατέρα γενόμενον ἐν θεοσεβείᾳ· ἀγαπᾷν δὲ ὅν οὐ βούλονται, καὶ πιστεύειν ἑαυτῶν τὰ τέκνα, οὗ τὸν βίον, καὶ τὴν ἀναστροφήν, καὶ τίς ἐστιν οὐ γινώσκουσιν· ἢ δηλονότι τιμωρίαν ὑπομένειν, ἣν (31) μὴ πείθωνται βασιλεῖ. δυσσεβεῖς κατὰ τῶν ὀρθοδόξων, γνώρισμα τῆς ἑαυτῶν κακοηθείας καὶ ἀσεβείας πανταχοῦ παρὰ πᾶσι παρα- σχόντες. Ἔστω γὰρ, Αθανάσιον ᾐτιάσαντο, τί καὶ οἱ ἄλλοι πεποιήκασιν ἐπίσκοποι ; Ποίας ἄρα προφάσεις εἶχον, ἢ ποῖος ἄρα κἀκεῖ νεκρὸς Ἀρσένιος εὑρέθη ; ποῖος παρ' αὐτοῖς Μακάριος πρεσβύτερος, καὶ ποτή- ριον κέκλασται; ποῖος Μελιτιανὸς ὑπεκρίνετο ; Αλλ' ὡς ἔοικεν ἐξ ἐκείνων, καὶ τὰ κατὰ ᾿Αθανάσιον (52) δείκνυται ψευδῆ· καὶ ἐξ ὧν δὲ ᾿Αθανασίῳ ἐπεχείρη σαν, δῆλα καὶ τὰ κατ' ἐκείνων ἐστὶ πεπλασμένα. Μέγα τι θηρίον ἐξῆλθεν ἐπὶ γῆς, ἡ αἵρεσις αὕτη· οὐ γὰρ μόνον τοῖς ῥήμασι ὡς τοῖς ὁδοῦσι βλάπτει τοὺς ἀκε- ραίους, ἀλλὰ καὶ τὴν ἔξωθεν ἐξουσίαν ἐμισθώσατο πρὸς ἐπιβουλήν. Καὶ τὸ παράδοξον, ὅτι, καθὰ προ- εἶπον, οὐδεὶς ἐκείνων κατηγορείται· ἂν δὲ κατηγορηθῇ, οὐ κρίνεται, ἢ δόξας ἀκούεσθαι, δικαιοῦται κατὰ τῶν ἐλεγχόντων· καὶ μᾶλλον ὁ ἐλέγχων ἐπιβουλεύεται, ἢ ὁ ὑπεύθυνος ὅλως ἐντρέπεται. Πάντες οὖν (33) οἱ παρ' αὐτοῖς μεστοὶ ῥύπου τυγχάνουσι· καὶ οἱ παρ' αὐτοῖς κατάσκοποι, οὐ γὰρ ἐπίσκοποι, μᾶλλον εἰσι πάντων ῥυπαρώτεροι. Καὶ εἴ τις παρ' αὐτοῖς ἐπίσκοπος θέλει γενέσθαι, οὐκ ἀκούει· Δεῖ τὸν ἐπίσκοπον ἀνεπίλη- πτον εἶναι· ἀλλὰ μόνον· Φρόνει κατὰ Χριστοῦ, καὶ μὴ φρόντιζε περὶ τρόπων (54)· ἀρκεῖ γὰρ ἐκεῖνό σοι πρὸς σύστασιν, καὶ πρὸς βασιλέως φιλίαν. Ταῦτα (35) μὲν περὶ τῶν τὰ τοῦ ᾿Αρείου φρονούντων· οἱ δὲ τῆς ἀληθείας ζηλωταὶ, κἂν ἅγιοι καὶ καθαροὶ φαίνωνται, καθὰ προεἶπον, ἀλλ᾽ ὑπεύθυνοι γίνονται, ὅταν οὗτοι θέλωσι, καὶ ὡς ἂν αὐτοῖς δοκῇ, πρόφασιν πλασαμέν νοις· καὶ τοῦτο ἔξεστι, καθὰ προεἶπον, ἐκ τῶν παρ' αὐτῶν πραχθέντων συνιδεῖν. χείας, ἀνὴρ ὁμολογητὴς, καὶ τὴν πίστιν εὐσεβής. Ο τος, ἐπειδὴ πολὺς ἦν ζηλῶν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας, τήν τε ᾿Αρειανὴν αἵρεσιν ἐμίσει, καὶ τοὺς φρονοῦντας τὰ ἐκείνης οὐκ ἐδέχετο, διαβάλλεται Κωνσταντίνῳ (37) | τρόπον. σταντίνῳ, Κωνσταντίω. HISTORIA ARIANORUM AD MONACHOS. quod maximum stuporem afferat, quem popu cupiunt, et irreprehensibilem agnoscunt, hunc tollit imperator, in exsiliumque mittit; quem vero nec volunt nec norunt, hunc e longinquo cum militibus et litteris suis mittit. Ac dehinc magna vi coguntur populi eum odio habere, quem utpote suam in religione magistrum et Patrem diligunt : illum vero diligere, quem nolunt : ac el liberos suos concre dere, cujus mores et vitæ institutuin, imo quem quisnam sit ignorant: aut denique pœnas luere si imperatori non obtemperent. B " C etiam contra orthodoxos perpetrarunt : suæque malitiæ ac impietatis argumenta apud omnes ubi- que pervulgant. Nam esto Athanasium accusave- rint, sed quid mali admisere alii episcopi ? quis adversus illos obtentus? quis apud illos Arsenius mortuns repertus est ? quisnam apud illos Macarius presbyter, aut calix confractus? quis Meletianus insimulavit ? Sed, ut ex eorum gestis liquet et quæ contra Athanasium dixere falsa ostenduntur : et ex iis quæ contra Athanasium moliti sunt patet, quæ aliis imputavere similiter esse conficta. Ingens quæ- dam bellua in terram exivit, hæc nempe hæresis : quæ non solum verbis quasi dentibus innocentes lædit; sed et ad insidias parandas externam poten- tiam mercede conduxit. Et quod stupendum est, uti jam dixi, nullus eorun accusatur, aut si accusatur, non judicatur, vel si interrogari videatur, damnatis iis qui se convincebant, ipse declaratur innoxius. Potiusque accusator qui reum convincit insidiis petitur, quam ipse reus pudore aliquo suflau- datur. Apud illos itaque nemo est quin sordibus scateat : eorumque catascopi, id est exploratores, baud enim episcopi nuncupandi, omnium sordidis- simi sunt. Si quis apud illos opłat episcopus esse, is haec non audit : Oportet episcopum, irreprehensi bilem esse ; sed solum : Contra Christum sentias nec de moribus cures : est enim illud tibi· satis, ut commendatus imperatorisque amicus evadas. Hæc de iis qui cum Ario sentiunt. Veritatis autem se- clatores, quantumvis saucti, quantumvis puri vi- deantur, uti supra dixi, rei habentur, illis arbi- tratu suo crimina comminiscentibus: eamque rem, ut dictum est, ex eorum gestis deprehendere licet. Tim. 111, runt Hieronymus, Socrates, Sozomenus et Theodo- D . confessor ac fide pius. Is cum veritatem summo` studio tueretur, essetque Arianæ hæresi infensissi- mus, haereticosque illos non admitteret, apud Con- stantinum imperatorem insimulatur, conficta eri- retus, quod nempe a muliercula delatus fuerit, quæ se filium ex Eustathio suscepisse inentiebatur. Aint item Socr. et Sozom, illum Sabellianismi fuisse ac- cusatum. Sed nihil repugnat varia crimina sancto præsuli ab hæreticis imposita fuisse. Hac de re fu- sius in Athanasii Vita. Chrysost. t. I homiliam it- tegram in hune Eustathium habuit. hinc deleto v factum est Sed 5. Ταῦτα καὶ νῦν ὁρῶσι, καὶ πάλαι πεποιήκασιν οἱ 3. Ilæc nunc sunt impiorum gesta, hæc olim 4. (56) Εὐστάθιος τις ἦν ἐπίσκοπος τῆς ᾿Αντιο (30) Sic Reg. Editi, μετά γραμμάτων. (31) Hy deest in Basil. (52) Forte κατὰ ᾿Αθανασίου. (33) Reg. γοῦν. (34) Sic Reg. et edit. Comm. Edit. vero Paris., περὶ (35) Reg. τοιαῦτα. (36) Aliası depositionis . Eustathii causam afe- 4. Eustathius quidam fuit Autiochenus episcopus, (37) Bdliti Κωνσταντίῳ. At leg. prima manu Κων-

πτον, τοῦτον ἀφαιρεῖται καὶ ἐξορίζει βασιλεύς· ἦν δὲ Α Ει μήτε βούλονται, μήτε γινώσκουσι, τοῦτον μακρόθεν μετὰ στρατιωτῶν ἀποστέλλει καὶ γραμμάτων (50) ἑαυτοῦ· καὶ λοιπὸν ἀνάγκη πολλὴ μισεῖν μὲν ἄν ἀγαπῶσι τὸν κατηχήσαντα, καὶ πατέρα γενόμενον ἐν θεοσεβείᾳ· ἀγαπᾷν δὲ ὅν οὐ βούλονται, καὶ πιστεύειν ἑαυτῶν τὰ τέκνα, οὗ τὸν βίον, καὶ τὴν ἀναστροφήν, καὶ τίς ἐστιν οὐ γινώσκουσιν· ἢ δηλονότι τιμωρίαν ὑπομένειν, ἣν (31) μὴ πείθωνται βασιλεῖ. δυσσεβεῖς κατὰ τῶν ὀρθοδόξων, γνώρισμα τῆς ἑαυτῶν κακοηθείας καὶ ἀσεβείας πανταχοῦ παρὰ πᾶσι παρα- σχόντες. Ἔστω γὰρ, Αθανάσιον ᾐτιάσαντο, τί καὶ οἱ ἄλλοι πεποιήκασιν ἐπίσκοποι ; Ποίας ἄρα προφάσεις εἶχον, ἢ ποῖος ἄρα κἀκεῖ νεκρὸς Ἀρσένιος εὑρέθη ; ποῖος παρ' αὐτοῖς Μακάριος πρεσβύτερος, καὶ ποτή- ριον κέκλασται; ποῖος Μελιτιανὸς ὑπεκρίνετο ; Αλλ' ὡς ἔοικεν ἐξ ἐκείνων, καὶ τὰ κατὰ ᾿Αθανάσιον (52) δείκνυται ψευδῆ· καὶ ἐξ ὧν δὲ ᾿Αθανασίῳ ἐπεχείρη σαν, δῆλα καὶ τὰ κατ' ἐκείνων ἐστὶ πεπλασμένα. Μέγα τι θηρίον ἐξῆλθεν ἐπὶ γῆς, ἡ αἵρεσις αὕτη· οὐ γὰρ μόνον τοῖς ῥήμασι ὡς τοῖς ὁδοῦσι βλάπτει τοὺς ἀκε- ραίους, ἀλλὰ καὶ τὴν ἔξωθεν ἐξουσίαν ἐμισθώσατο πρὸς ἐπιβουλήν. Καὶ τὸ παράδοξον, ὅτι, καθὰ προ- εἶπον, οὐδεὶς ἐκείνων κατηγορείται· ἂν δὲ κατηγορηθῇ, οὐ κρίνεται, ἢ δόξας ἀκούεσθαι, δικαιοῦται κατὰ τῶν ἐλεγχόντων· καὶ μᾶλλον ὁ ἐλέγχων ἐπιβουλεύεται, ἢ ὁ ὑπεύθυνος ὅλως ἐντρέπεται. Πάντες οὖν (33) οἱ παρ' αὐτοῖς μεστοὶ ῥύπου τυγχάνουσι· καὶ οἱ παρ' αὐτοῖς κατάσκοποι, οὐ γὰρ ἐπίσκοποι, μᾶλλον εἰσι πάντων ῥυπαρώτεροι. Καὶ εἴ τις παρ' αὐτοῖς ἐπίσκοπος θέλει γενέσθαι, οὐκ ἀκούει· Δεῖ τὸν ἐπίσκοπον ἀνεπίλη- πτον εἶναι· ἀλλὰ μόνον· Φρόνει κατὰ Χριστοῦ, καὶ μὴ φρόντιζε περὶ τρόπων (54)· ἀρκεῖ γὰρ ἐκεῖνό σοι πρὸς σύστασιν, καὶ πρὸς βασιλέως φιλίαν. Ταῦτα (35) μὲν περὶ τῶν τὰ τοῦ ᾿Αρείου φρονούντων· οἱ δὲ τῆς ἀληθείας ζηλωταὶ, κἂν ἅγιοι καὶ καθαροὶ φαίνωνται, καθὰ προεἶπον, ἀλλ᾽ ὑπεύθυνοι γίνονται, ὅταν οὗτοι θέλωσι, καὶ ὡς ἂν αὐτοῖς δοκῇ, πρόφασιν πλασαμέν νοις· καὶ τοῦτο ἔξεστι, καθὰ προεἶπον, ἐκ τῶν παρ' αὐτῶν πραχθέντων συνιδεῖν. χείας, ἀνὴρ ὁμολογητὴς, καὶ τὴν πίστιν εὐσεβής. Ο τος, ἐπειδὴ πολὺς ἦν ζηλῶν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας, τήν τε ᾿Αρειανὴν αἵρεσιν ἐμίσει, καὶ τοὺς φρονοῦντας τὰ ἐκείνης οὐκ ἐδέχετο, διαβάλλεται Κωνσταντίνῳ (37) | τρόπον. σταντίνῳ, Κωνσταντίω. HISTORIA ARIANORUM AD MONACHOS. quod maximum stuporem afferat, quem popu cupiunt, et irreprehensibilem agnoscunt, hunc tollit imperator, in exsiliumque mittit; quem vero nec volunt nec norunt, hunc e longinquo cum militibus et litteris suis mittit. Ac dehinc magna vi coguntur populi eum odio habere, quem utpote suam in religione magistrum et Patrem diligunt : illum vero diligere, quem nolunt : ac el liberos suos concre dere, cujus mores et vitæ institutuin, imo quem quisnam sit ignorant: aut denique pœnas luere si imperatori non obtemperent. B " C etiam contra orthodoxos perpetrarunt : suæque malitiæ ac impietatis argumenta apud omnes ubi- que pervulgant. Nam esto Athanasium accusave- rint, sed quid mali admisere alii episcopi ? quis adversus illos obtentus? quis apud illos Arsenius mortuns repertus est ? quisnam apud illos Macarius presbyter, aut calix confractus? quis Meletianus insimulavit ? Sed, ut ex eorum gestis liquet et quæ contra Athanasium dixere falsa ostenduntur : et ex iis quæ contra Athanasium moliti sunt patet, quæ aliis imputavere similiter esse conficta. Ingens quæ- dam bellua in terram exivit, hæc nempe hæresis : quæ non solum verbis quasi dentibus innocentes lædit; sed et ad insidias parandas externam poten- tiam mercede conduxit. Et quod stupendum est, uti jam dixi, nullus eorun accusatur, aut si accusatur, non judicatur, vel si interrogari videatur, damnatis iis qui se convincebant, ipse declaratur innoxius. Potiusque accusator qui reum convincit insidiis petitur, quam ipse reus pudore aliquo suflau- datur. Apud illos itaque nemo est quin sordibus scateat : eorumque catascopi, id est exploratores, baud enim episcopi nuncupandi, omnium sordidis- simi sunt. Si quis apud illos opłat episcopus esse, is haec non audit : Oportet episcopum, irreprehensi bilem esse ; sed solum : Contra Christum sentias nec de moribus cures : est enim illud tibi· satis, ut commendatus imperatorisque amicus evadas. Hæc de iis qui cum Ario sentiunt. Veritatis autem se- clatores, quantumvis saucti, quantumvis puri vi- deantur, uti supra dixi, rei habentur, illis arbi- tratu suo crimina comminiscentibus: eamque rem, ut dictum est, ex eorum gestis deprehendere licet. Tim. 111, runt Hieronymus, Socrates, Sozomenus et Theodo- D . confessor ac fide pius. Is cum veritatem summo` studio tueretur, essetque Arianæ hæresi infensissi- mus, haereticosque illos non admitteret, apud Con- stantinum imperatorem insimulatur, conficta eri- retus, quod nempe a muliercula delatus fuerit, quæ se filium ex Eustathio suscepisse inentiebatur. Aint item Socr. et Sozom, illum Sabellianismi fuisse ac- cusatum. Sed nihil repugnat varia crimina sancto præsuli ab hæreticis imposita fuisse. Hac de re fu- sius in Athanasii Vita. Chrysost. t. I homiliam it- tegram in hune Eustathium habuit. hinc deleto v factum est Sed 5. Ταῦτα καὶ νῦν ὁρῶσι, καὶ πάλαι πεποιήκασιν οἱ 3. Ilæc nunc sunt impiorum gesta, hæc olim 4. (56) Εὐστάθιος τις ἦν ἐπίσκοπος τῆς ᾿Αντιο (30) Sic Reg. Editi, μετά γραμμάτων. (31) Hy deest in Basil. (52) Forte κατὰ ᾿Αθανασίου. (33) Reg. γοῦν. (34) Sic Reg. et edit. Comm. Edit. vero Paris., περὶ (35) Reg. τοιαῦτα. (36) Aliası depositionis . Eustathii causam afe- 4. Eustathius quidam fuit Autiochenus episcopus, (37) Bdliti Κωνσταντίῳ. At leg. prima manu Κων-

νοι κἀκεῖνοι παρὰ τῆς ἀληθείας, καὶ μὴ δυνάμενοι Δ πρὸς αὐτὴν ἀντιβλέπειν, ἐπροφασίζοντο λέγοντες Τί ποιεῖς σὺ σημεῖον, ἵνα ἴδωμεν καὶ π πιστεύσωμέν σοι; Τί ἐργάζῃ ; Καίτοι σημείων τοσούτων γενο- μένων, ὥστε λέγειν καὶ αὐτούς· Τι ποιοῦμεν, ὅτι οὗτος ὁ ἄνθρωπος πολλὰ ποιεῖ σημεῖα; Νεκροί γὰρ ἐγείροντο, χωλοὶ περιεπάτουν, τυφλοὶ ἀνέβλε του, λεπροὶ ἐκαθαρίζοντο, καὶ τὸ ὕδωρ οἶνος ἐγίνετο, καὶ ἀπὸ πέντε ἄρτων εκορέσθησαν πεντακισχίλιοι. Καὶ οἱ μὲν πάντες ἐθαύμαζον καὶ προσεκύνουν τὸν Κύριον, ὁμολογοῦντες ἐν αὐτῷ πληροῦσθαι τὰς προ- φητείας, καὶ αὐτὸν εἶναι Θεὸν τοῦ Θεοῦ τὸν Υἱόν· μό ναι δὲ οἱ Φαρισαῖοι, εἰ καὶ λαμπρότερα (20) ηλίου φαινόμενα ἦν τὰ σημεῖα, ὅμως πάλιν ἐγόγγυζον, ὡς ἀμαθεῖς, καὶ ἔλεγον· Διὰ τί σὺ, ἄνθρωπος ὢν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν; ἄφρονες καὶ τῷ ὄντι τυφλοὶ τὴν διάνοιαν· δέον τὸ ἔμπαλιν αὐτοὺς λέγειν· Διὰ τί σύ, Θεὸς ὤν, ἄνθρωπος γέγονας; Τὰ γὰρ ἔργα Θεὸν αὐτὸν ἐδείκνυεν, ἵνα τὴν μὲν ἀγαθότητα τοῦ Πατρὸς προσκυνήσωσι, τὴν δὲ δι' ἡμᾶς αὐτοῦ οἰκονομίαν θαυμάσωσι. Τοῦτο μὲν οὔτε ἔλεγον, ἀλλ' οὔτε τὰ γι νόμενα βλέπειν ἐβούλοντο· ἢ ἔβλεπον μέν (ἐξ ἀνάγ- της γὰρ ἦν ὁρᾶν αὐτά)· πάλιν δὲ ἐγόγγυζον μετα βαλλόμενοι· Διὰ τί ἐν τῷ Σαββάτῳ θεραπεύεις τὸν παραλυτικὸν, καὶ τὸν ἐκ γενετῆς τυφλὸν τότε ποιεῖς ἀναβλέπειν ; Τοῦτο δὲ πρόφασις πάλιν ἦν, καὶ μόνον γογγυσμός. Καὶ γὰρ ἐν ταῖς ἄλλαις ἡμέραις θερα- πεύοντος τοῦ Κυρίου πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλα- κίαν, ἐκεῖνοι συνήθως ἐμέμφοντο, καὶ μᾶλλον ἤθε λον ἀθεότητος ἔχειν ὑπόνοιαν, Βεελζεβούλ (21) όνο- μάζοντες, ἢ ἀρνήσασθαι τὴν ἰδίαν πονηρίαν. ᾿Αλλὰ καὶ οὕτως, τοῦ Σωτῆρος πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως δεικνύοντος ἑαυτοῦ (22) την θεότητα, καὶ εὐαγγελι- ζομένου πᾶσι Πατέρα, οὐδὲν ἧττον, ὥσπερ εἰς κέν τρα λακτίζοντες, ἀντέλεγον ἐκεῖνοι μωρολογοῦντες, ἵνα μόνον κατὰ τὴν θείαν παροιμίαν προφάσεις ἐφευ- ρίσκοντες χωρίσωσιν ἑαυτοὺς ἀπὸ τῆς ἀληθείας (25). μενοι, καὶ ἀρνούμενοι τὸν Κύριον, εἰκότως τῶν τε νόμων καὶ τῆς πρὸς τοὺς πατέρας ἐπαγγελίας ἔξω γέγονα σι· καὶ ᾿Αρειανοὶ δὲ νῦν Ἰουδαΐζοντες, ταὐτόν μοι δοκοῦσι πάσχειν τῷ Καϊάφᾳ καὶ τοῖς τότε Φαρι σαίοις· οὐδὲν γὰρ ὁρῶντες εύλογον ἔχουσαν ἑαυτῶν τὴν αἵρεσιν, προφάσεις ἐπινοοῦσι· Διὰ τί τοῦτο, καὶ μὴ τοῦτο γέγραπται ; Καὶ μή τοι θαυμάσῃς, εἰ τοι αῦτα νῦν μηχανῶνται· μετ' ὀλίγον γὰρ καὶ εἰς ὕβρεις ἐκτραπήσονται, καὶ μετὰ ταῦτα τὴν σπείραν καὶ τὸν (25)χιλίαρχον ἀπειλήσουσιν· ἐν τούτοις γάρ ἐστιν αὐτῶν ἡ δοκοῦσα σύστασις τῆς κακοδοξίας. Τὸν γὰρ οι τήν. Προφάσεις ζητεῖ ἀνὴρ βουλόμενος χωρίζεσθαι ἀπὸ φίλων. τήν, $25 DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. evidens argumentum, nec non Judaics, uti fam B @ dixi, nequitiæ imitatio. Siquidem Judæi, cum a ve- ritate convicti, oculos contra eam attollere non va- lerent, hujusmodi interrogatiunculis se obtegebant : Quod tu facis signum ut videamus et credamus tibi ? Quid operaris ? Quanquam tot signa fe- rent, ut etiam ipsi cogerentur dicere : Quid faci- mus, quia hic homo multa signa facit ? Nam mor- tui excitabantur, claudi ambulabant, videbant caci, leprosi purgabantur, aqua mutabatur in vi- num, et quinque panibus quinque millia hominum sunt saturati. Hinc omnes quidem Dominum admi- rabantur et adorabant, fatebanturque in ipso im- pler: prophetias, eumque Deum et Filium Dei esse. Soli putem Pharisa:i, tametsi sole clariora erant signa, nihilominus tanquam imperiti murmurabant et aiebant: Quare tu homo cum sis, facis teipsum Deum ? Stulti profecto vereque niente caci, quos scilicet potius ita loqui decuisset : Quare, tu Deus cum sis, homio factus es? siquidem Deum illum esse opera ipsa ostendebant. Ita enim illi et Patris benignitatem fuissent venerali, et illius factam no- stri causa dispensationem non potuissent non ad- mirari. Verum tantum aberat ut id dicerent, ut etiain nec quæ fiebant vellent videre; vel, si vide bant (nec enim ista poterant non videre), rursu♥ ad aliam confugiebant querelam. Cur Sabbato, in quiebant, paralyticum sanas, et visum crco nato restituis Hæc autem speciosæ duntaxat causæ c erant, nihilque aliud, nisi merum murmur. lli velut in stimulos calcitrantes stulte blaterantes num proverbium “excogitatis occasionibus se ip-os a veritate separarent. Joan. vi, 30. ** Joan. x1, 47. Joan. x, 33. id est, ut habet Vulgata, occasiones quarit, PATROL. GR. XXV. D enim etiam cum aliis diebus Dominus omnem mor- bum et infirmitatem sanaret, more solito conquere- bantur, malebantque, Beelzebul eum appellantes, in impietatis suspicionem venire, quam propriam aljicere nequitiam. Hinc licet Salvator variis mul- tisque modis suam ipse divinitatem patefaceret, Patrisque cognitionem onues edoceret, illi contradicebant, idque tantummodo ut juxta divi- gabant, jure merito et legum et omnium quæ Pa- tribus promissa fuere expertes facti sunt. Ariani vero, qui Judæos hodie imitantur, Caiphæ et Phari- sæorum mihi videntur esse hand dissimiles. Cum enim suam hæresim nihil quod rationi sit consen- faneum continere videant, occasiones pariter con- fingunt, cum hoc pacto interrogant: Cur hoc potius quam illud scriptum est? Verum ne mireris si nunc ita se gerant, siquidem haud multo post fu- turum est ut iidem ad injurias sese convertant; de- indeque cohortem et tribunum nobis minitabuntur: ” Joan. v, 10; 1x, 16. qui vult recedere ab amico. Sic nempe Ariani vanis suis querelis occasiones quærebant it a veritate re- celerein. et editi, mend c. 2. Ἰουδαῖοι μὲν (24) οὖν οἱ τότε τοιαύτα πονηρευό (20) Reg. λαμπρότερον. (21) Ita reg. et Basil. Editi vero mendose addunt (22) Sic Reg. Alii vero et editi, αὐτοῦ. (23) Hic alludit S. Athanasius ad Prov.xvm, 1: 2. Itaque Judaei, qui tam improbe Dominum ne- (24) Sic Regius ms. Editi vero et alii, μὲν γάρ. (25) Sic ex ms. Regio emendavimus. Alii autem

νοι κἀκεῖνοι παρὰ τῆς ἀληθείας, καὶ μὴ δυνάμενοι Δ πρὸς αὐτὴν ἀντιβλέπειν, ἐπροφασίζοντο λέγοντες Τί ποιεῖς σὺ σημεῖον, ἵνα ἴδωμεν καὶ π πιστεύσωμέν σοι; Τί ἐργάζῃ ; Καίτοι σημείων τοσούτων γενο- μένων, ὥστε λέγειν καὶ αὐτούς· Τι ποιοῦμεν, ὅτι οὗτος ὁ ἄνθρωπος πολλὰ ποιεῖ σημεῖα; Νεκροί γὰρ ἐγείροντο, χωλοὶ περιεπάτουν, τυφλοὶ ἀνέβλε του, λεπροὶ ἐκαθαρίζοντο, καὶ τὸ ὕδωρ οἶνος ἐγίνετο, καὶ ἀπὸ πέντε ἄρτων εκορέσθησαν πεντακισχίλιοι. Καὶ οἱ μὲν πάντες ἐθαύμαζον καὶ προσεκύνουν τὸν Κύριον, ὁμολογοῦντες ἐν αὐτῷ πληροῦσθαι τὰς προ- φητείας, καὶ αὐτὸν εἶναι Θεὸν τοῦ Θεοῦ τὸν Υἱόν· μό ναι δὲ οἱ Φαρισαῖοι, εἰ καὶ λαμπρότερα (20) ηλίου φαινόμενα ἦν τὰ σημεῖα, ὅμως πάλιν ἐγόγγυζον, ὡς ἀμαθεῖς, καὶ ἔλεγον· Διὰ τί σὺ, ἄνθρωπος ὢν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν; ἄφρονες καὶ τῷ ὄντι τυφλοὶ τὴν διάνοιαν· δέον τὸ ἔμπαλιν αὐτοὺς λέγειν· Διὰ τί σύ, Θεὸς ὤν, ἄνθρωπος γέγονας; Τὰ γὰρ ἔργα Θεὸν αὐτὸν ἐδείκνυεν, ἵνα τὴν μὲν ἀγαθότητα τοῦ Πατρὸς προσκυνήσωσι, τὴν δὲ δι' ἡμᾶς αὐτοῦ οἰκονομίαν θαυμάσωσι. Τοῦτο μὲν οὔτε ἔλεγον, ἀλλ' οὔτε τὰ γι νόμενα βλέπειν ἐβούλοντο· ἢ ἔβλεπον μέν (ἐξ ἀνάγ- της γὰρ ἦν ὁρᾶν αὐτά)· πάλιν δὲ ἐγόγγυζον μετα βαλλόμενοι· Διὰ τί ἐν τῷ Σαββάτῳ θεραπεύεις τὸν παραλυτικὸν, καὶ τὸν ἐκ γενετῆς τυφλὸν τότε ποιεῖς ἀναβλέπειν ; Τοῦτο δὲ πρόφασις πάλιν ἦν, καὶ μόνον γογγυσμός. Καὶ γὰρ ἐν ταῖς ἄλλαις ἡμέραις θερα- πεύοντος τοῦ Κυρίου πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλα- κίαν, ἐκεῖνοι συνήθως ἐμέμφοντο, καὶ μᾶλλον ἤθε λον ἀθεότητος ἔχειν ὑπόνοιαν, Βεελζεβούλ (21) όνο- μάζοντες, ἢ ἀρνήσασθαι τὴν ἰδίαν πονηρίαν. ᾿Αλλὰ καὶ οὕτως, τοῦ Σωτῆρος πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως δεικνύοντος ἑαυτοῦ (22) την θεότητα, καὶ εὐαγγελι- ζομένου πᾶσι Πατέρα, οὐδὲν ἧττον, ὥσπερ εἰς κέν τρα λακτίζοντες, ἀντέλεγον ἐκεῖνοι μωρολογοῦντες, ἵνα μόνον κατὰ τὴν θείαν παροιμίαν προφάσεις ἐφευ- ρίσκοντες χωρίσωσιν ἑαυτοὺς ἀπὸ τῆς ἀληθείας (25). μενοι, καὶ ἀρνούμενοι τὸν Κύριον, εἰκότως τῶν τε νόμων καὶ τῆς πρὸς τοὺς πατέρας ἐπαγγελίας ἔξω γέγονα σι· καὶ ᾿Αρειανοὶ δὲ νῦν Ἰουδαΐζοντες, ταὐτόν μοι δοκοῦσι πάσχειν τῷ Καϊάφᾳ καὶ τοῖς τότε Φαρι σαίοις· οὐδὲν γὰρ ὁρῶντες εύλογον ἔχουσαν ἑαυτῶν τὴν αἵρεσιν, προφάσεις ἐπινοοῦσι· Διὰ τί τοῦτο, καὶ μὴ τοῦτο γέγραπται ; Καὶ μή τοι θαυμάσῃς, εἰ τοι αῦτα νῦν μηχανῶνται· μετ' ὀλίγον γὰρ καὶ εἰς ὕβρεις ἐκτραπήσονται, καὶ μετὰ ταῦτα τὴν σπείραν καὶ τὸν (25)χιλίαρχον ἀπειλήσουσιν· ἐν τούτοις γάρ ἐστιν αὐτῶν ἡ δοκοῦσα σύστασις τῆς κακοδοξίας. Τὸν γὰρ οι τήν. Προφάσεις ζητεῖ ἀνὴρ βουλόμενος χωρίζεσθαι ἀπὸ φίλων. τήν, $25 DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. evidens argumentum, nec non Judaics, uti fam B @ dixi, nequitiæ imitatio. Siquidem Judæi, cum a ve- ritate convicti, oculos contra eam attollere non va- lerent, hujusmodi interrogatiunculis se obtegebant : Quod tu facis signum ut videamus et credamus tibi ? Quid operaris ? Quanquam tot signa fe- rent, ut etiam ipsi cogerentur dicere : Quid faci- mus, quia hic homo multa signa facit ? Nam mor- tui excitabantur, claudi ambulabant, videbant caci, leprosi purgabantur, aqua mutabatur in vi- num, et quinque panibus quinque millia hominum sunt saturati. Hinc omnes quidem Dominum admi- rabantur et adorabant, fatebanturque in ipso im- pler: prophetias, eumque Deum et Filium Dei esse. Soli putem Pharisa:i, tametsi sole clariora erant signa, nihilominus tanquam imperiti murmurabant et aiebant: Quare tu homo cum sis, facis teipsum Deum ? Stulti profecto vereque niente caci, quos scilicet potius ita loqui decuisset : Quare, tu Deus cum sis, homio factus es? siquidem Deum illum esse opera ipsa ostendebant. Ita enim illi et Patris benignitatem fuissent venerali, et illius factam no- stri causa dispensationem non potuissent non ad- mirari. Verum tantum aberat ut id dicerent, ut etiain nec quæ fiebant vellent videre; vel, si vide bant (nec enim ista poterant non videre), rursu♥ ad aliam confugiebant querelam. Cur Sabbato, in quiebant, paralyticum sanas, et visum crco nato restituis Hæc autem speciosæ duntaxat causæ c erant, nihilque aliud, nisi merum murmur. lli velut in stimulos calcitrantes stulte blaterantes num proverbium “excogitatis occasionibus se ip-os a veritate separarent. Joan. vi, 30. ** Joan. x1, 47. Joan. x, 33. id est, ut habet Vulgata, occasiones quarit, PATROL. GR. XXV. D enim etiam cum aliis diebus Dominus omnem mor- bum et infirmitatem sanaret, more solito conquere- bantur, malebantque, Beelzebul eum appellantes, in impietatis suspicionem venire, quam propriam aljicere nequitiam. Hinc licet Salvator variis mul- tisque modis suam ipse divinitatem patefaceret, Patrisque cognitionem onues edoceret, illi contradicebant, idque tantummodo ut juxta divi- gabant, jure merito et legum et omnium quæ Pa- tribus promissa fuere expertes facti sunt. Ariani vero, qui Judæos hodie imitantur, Caiphæ et Phari- sæorum mihi videntur esse hand dissimiles. Cum enim suam hæresim nihil quod rationi sit consen- faneum continere videant, occasiones pariter con- fingunt, cum hoc pacto interrogant: Cur hoc potius quam illud scriptum est? Verum ne mireris si nunc ita se gerant, siquidem haud multo post fu- turum est ut iidem ad injurias sese convertant; de- indeque cohortem et tribunum nobis minitabuntur: ” Joan. v, 10; 1x, 16. qui vult recedere ab amico. Sic nempe Ariani vanis suis querelis occasiones quærebant it a veritate re- celerein. et editi, mend c. 2. Ἰουδαῖοι μὲν (24) οὖν οἱ τότε τοιαύτα πονηρευό (20) Reg. λαμπρότερον. (21) Ita reg. et Basil. Editi vero mendose addunt (22) Sic Reg. Alii vero et editi, αὐτοῦ. (23) Hic alludit S. Athanasius ad Prov.xvm, 1: 2. Itaque Judaei, qui tam improbe Dominum ne- (24) Sic Regius ms. Editi vero et alii, μὲν γάρ. (25) Sic ex ms. Regio emendavimus. Alii autem

νοι κἀκεῖνοι παρὰ τῆς ἀληθείας, καὶ μὴ δυνάμενοι Δ πρὸς αὐτὴν ἀντιβλέπειν, ἐπροφασίζοντο λέγοντες Τί ποιεῖς σὺ σημεῖον, ἵνα ἴδωμεν καὶ π πιστεύσωμέν σοι; Τί ἐργάζῃ ; Καίτοι σημείων τοσούτων γενο- μένων, ὥστε λέγειν καὶ αὐτούς· Τι ποιοῦμεν, ὅτι οὗτος ὁ ἄνθρωπος πολλὰ ποιεῖ σημεῖα; Νεκροί γὰρ ἐγείροντο, χωλοὶ περιεπάτουν, τυφλοὶ ἀνέβλε του, λεπροὶ ἐκαθαρίζοντο, καὶ τὸ ὕδωρ οἶνος ἐγίνετο, καὶ ἀπὸ πέντε ἄρτων εκορέσθησαν πεντακισχίλιοι. Καὶ οἱ μὲν πάντες ἐθαύμαζον καὶ προσεκύνουν τὸν Κύριον, ὁμολογοῦντες ἐν αὐτῷ πληροῦσθαι τὰς προ- φητείας, καὶ αὐτὸν εἶναι Θεὸν τοῦ Θεοῦ τὸν Υἱόν· μό ναι δὲ οἱ Φαρισαῖοι, εἰ καὶ λαμπρότερα (20) ηλίου φαινόμενα ἦν τὰ σημεῖα, ὅμως πάλιν ἐγόγγυζον, ὡς ἀμαθεῖς, καὶ ἔλεγον· Διὰ τί σὺ, ἄνθρωπος ὢν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν; ἄφρονες καὶ τῷ ὄντι τυφλοὶ τὴν διάνοιαν· δέον τὸ ἔμπαλιν αὐτοὺς λέγειν· Διὰ τί σύ, Θεὸς ὤν, ἄνθρωπος γέγονας; Τὰ γὰρ ἔργα Θεὸν αὐτὸν ἐδείκνυεν, ἵνα τὴν μὲν ἀγαθότητα τοῦ Πατρὸς προσκυνήσωσι, τὴν δὲ δι' ἡμᾶς αὐτοῦ οἰκονομίαν θαυμάσωσι. Τοῦτο μὲν οὔτε ἔλεγον, ἀλλ' οὔτε τὰ γι νόμενα βλέπειν ἐβούλοντο· ἢ ἔβλεπον μέν (ἐξ ἀνάγ- της γὰρ ἦν ὁρᾶν αὐτά)· πάλιν δὲ ἐγόγγυζον μετα βαλλόμενοι· Διὰ τί ἐν τῷ Σαββάτῳ θεραπεύεις τὸν παραλυτικὸν, καὶ τὸν ἐκ γενετῆς τυφλὸν τότε ποιεῖς ἀναβλέπειν ; Τοῦτο δὲ πρόφασις πάλιν ἦν, καὶ μόνον γογγυσμός. Καὶ γὰρ ἐν ταῖς ἄλλαις ἡμέραις θερα- πεύοντος τοῦ Κυρίου πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλα- κίαν, ἐκεῖνοι συνήθως ἐμέμφοντο, καὶ μᾶλλον ἤθε λον ἀθεότητος ἔχειν ὑπόνοιαν, Βεελζεβούλ (21) όνο- μάζοντες, ἢ ἀρνήσασθαι τὴν ἰδίαν πονηρίαν. ᾿Αλλὰ καὶ οὕτως, τοῦ Σωτῆρος πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως δεικνύοντος ἑαυτοῦ (22) την θεότητα, καὶ εὐαγγελι- ζομένου πᾶσι Πατέρα, οὐδὲν ἧττον, ὥσπερ εἰς κέν τρα λακτίζοντες, ἀντέλεγον ἐκεῖνοι μωρολογοῦντες, ἵνα μόνον κατὰ τὴν θείαν παροιμίαν προφάσεις ἐφευ- ρίσκοντες χωρίσωσιν ἑαυτοὺς ἀπὸ τῆς ἀληθείας (25). μενοι, καὶ ἀρνούμενοι τὸν Κύριον, εἰκότως τῶν τε νόμων καὶ τῆς πρὸς τοὺς πατέρας ἐπαγγελίας ἔξω γέγονα σι· καὶ ᾿Αρειανοὶ δὲ νῦν Ἰουδαΐζοντες, ταὐτόν μοι δοκοῦσι πάσχειν τῷ Καϊάφᾳ καὶ τοῖς τότε Φαρι σαίοις· οὐδὲν γὰρ ὁρῶντες εύλογον ἔχουσαν ἑαυτῶν τὴν αἵρεσιν, προφάσεις ἐπινοοῦσι· Διὰ τί τοῦτο, καὶ μὴ τοῦτο γέγραπται ; Καὶ μή τοι θαυμάσῃς, εἰ τοι αῦτα νῦν μηχανῶνται· μετ' ὀλίγον γὰρ καὶ εἰς ὕβρεις ἐκτραπήσονται, καὶ μετὰ ταῦτα τὴν σπείραν καὶ τὸν (25)χιλίαρχον ἀπειλήσουσιν· ἐν τούτοις γάρ ἐστιν αὐτῶν ἡ δοκοῦσα σύστασις τῆς κακοδοξίας. Τὸν γὰρ οι τήν. Προφάσεις ζητεῖ ἀνὴρ βουλόμενος χωρίζεσθαι ἀπὸ φίλων. τήν, $25 DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. evidens argumentum, nec non Judaics, uti fam B @ dixi, nequitiæ imitatio. Siquidem Judæi, cum a ve- ritate convicti, oculos contra eam attollere non va- lerent, hujusmodi interrogatiunculis se obtegebant : Quod tu facis signum ut videamus et credamus tibi ? Quid operaris ? Quanquam tot signa fe- rent, ut etiam ipsi cogerentur dicere : Quid faci- mus, quia hic homo multa signa facit ? Nam mor- tui excitabantur, claudi ambulabant, videbant caci, leprosi purgabantur, aqua mutabatur in vi- num, et quinque panibus quinque millia hominum sunt saturati. Hinc omnes quidem Dominum admi- rabantur et adorabant, fatebanturque in ipso im- pler: prophetias, eumque Deum et Filium Dei esse. Soli putem Pharisa:i, tametsi sole clariora erant signa, nihilominus tanquam imperiti murmurabant et aiebant: Quare tu homo cum sis, facis teipsum Deum ? Stulti profecto vereque niente caci, quos scilicet potius ita loqui decuisset : Quare, tu Deus cum sis, homio factus es? siquidem Deum illum esse opera ipsa ostendebant. Ita enim illi et Patris benignitatem fuissent venerali, et illius factam no- stri causa dispensationem non potuissent non ad- mirari. Verum tantum aberat ut id dicerent, ut etiain nec quæ fiebant vellent videre; vel, si vide bant (nec enim ista poterant non videre), rursu♥ ad aliam confugiebant querelam. Cur Sabbato, in quiebant, paralyticum sanas, et visum crco nato restituis Hæc autem speciosæ duntaxat causæ c erant, nihilque aliud, nisi merum murmur. lli velut in stimulos calcitrantes stulte blaterantes num proverbium “excogitatis occasionibus se ip-os a veritate separarent. Joan. vi, 30. ** Joan. x1, 47. Joan. x, 33. id est, ut habet Vulgata, occasiones quarit, PATROL. GR. XXV. D enim etiam cum aliis diebus Dominus omnem mor- bum et infirmitatem sanaret, more solito conquere- bantur, malebantque, Beelzebul eum appellantes, in impietatis suspicionem venire, quam propriam aljicere nequitiam. Hinc licet Salvator variis mul- tisque modis suam ipse divinitatem patefaceret, Patrisque cognitionem onues edoceret, illi contradicebant, idque tantummodo ut juxta divi- gabant, jure merito et legum et omnium quæ Pa- tribus promissa fuere expertes facti sunt. Ariani vero, qui Judæos hodie imitantur, Caiphæ et Phari- sæorum mihi videntur esse hand dissimiles. Cum enim suam hæresim nihil quod rationi sit consen- faneum continere videant, occasiones pariter con- fingunt, cum hoc pacto interrogant: Cur hoc potius quam illud scriptum est? Verum ne mireris si nunc ita se gerant, siquidem haud multo post fu- turum est ut iidem ad injurias sese convertant; de- indeque cohortem et tribunum nobis minitabuntur: ” Joan. v, 10; 1x, 16. qui vult recedere ab amico. Sic nempe Ariani vanis suis querelis occasiones quærebant it a veritate re- celerein. et editi, mend c. 2. Ἰουδαῖοι μὲν (24) οὖν οἱ τότε τοιαύτα πονηρευό (20) Reg. λαμπρότερον. (21) Ita reg. et Basil. Editi vero mendose addunt (22) Sic Reg. Alii vero et editi, αὐτοῦ. (23) Hic alludit S. Athanasius ad Prov.xvm, 1: 2. Itaque Judaei, qui tam improbe Dominum ne- (24) Sic Regius ms. Editi vero et alii, μὲν γάρ. (25) Sic ex ms. Regio emendavimus. Alii autem

τός εἰσιν ἔρημοι. Ταῦτα γοῦν εἰδὼς, οὐδὲν ἂν (26) ἀπεκρινάμην ἐρωτῶσιν ἐκείνοις· ἐπειδὴ δὲ ἡ σὴ Διάθεσις ἀπῄτησε γνῶναι τὰ ἐν τῇ συνόδῳ πραχθέντα, οὐχ ὑπερεθέμην, ἀλλ᾽ εὐθὺς, ὡς τότε γέγονε, δεδή - λωκα, δείξας δι᾿ ὀλίγων ὅσον εὐσεβοῦς φρονήσεως ἡ Αρειανή αίρεσις εστέρηται, καὶ μόνον προφάσεις πλάττονται. Σκόπει δὲ καὶ σὺ, ἀγαπητέ, εἰ μὴ οὕτως ἔχει. Ε! θαῤῥοῦσιν οἷς ἐφεῦρον αὐτοὶ κακοῖς, ἐπι- σπείραντος αὐτοῖς τοῦ διαβόλου την κακοφροσύνην, ἀπολογείσθωσαν περὶ ὧν ἐγκληθέντες ἀπεδείχθησαν αἱρετικοὶ, καὶ τότε λοιπὸν αἰτιάσθωσαν, εἰ δύνανται, τὰ κατ' αὐτῶν ὁρισθέντα· οὐδεὶς γὰρ ἐλεγχθεὶς ἐπὶ φόνῳ καὶ μοιχείᾳ μετὰ τὴν δίκην χώραν ἔχει τὴν ἀπόφασιν τοῦ κρίναντος αἰτιᾶσθαι, διὰ τί μὴ οὕτως, ἀλλ' ἐκείνως ἐλάλησε. Τοῦτο γὰρ οὐκ ἐλευθεροῦ τὸν κριθέντα, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον αὐτοῦ τὸ ἔγκλημα διὰ τὴν προπέτειαν καὶ τὴν τόλμαν ἐπαυξάνει. Οὐκοῦν καὶ οὗτοι ἢ δεικνύτωσαν τὸ φρόνημα ἑαυτῶν εὐσεβές· κατηγορηθέντες γὰρ ἐλέγχθησαν, οὐ μεμψάμενο πρότερον· καὶ δίκαιόν ἐστι τοὺς αἰτιαθέντας μηδὲν ἕτερον ποιεῖν ἢ ἀπολογεῖσθαι· ἢ εἰ τὸ συνειδὸς ἔχουσι ῥυπαρὸν, καὶ συνορῶσιν ἑαυτοὺς ἀσεβοῦντας, μὴ αἰ τιάσθωσαν ἃ ἀγνοοῦσιν, ἵνα μὴ καὶ διπλούν και κὸν (27), ἀσεβείας ἔγκλημα καὶ ἀπαιδευσίας ἀπενέγ κωνται μέμψιν. Ἐξεταζέτωσαν δὲ μᾶλλον φιλομαθῶς, ἵν', ἐπιγνόντες & πρότερον ηγνόουν, ἀπονίψωνται τὰς ἑαυτῶν ἀσεβεῖς ἀκοὰς τῷ τῆς ἀληθείας νάματι καὶ τοῖς τῆς εὐσεβείας δόγμασιν. Οὕτω γὰρ καὶ ἐν τῇ κατὰ Νίκαιαν συνόδῳ γέγονε τοῖς περὶ Εὐσέβιον. Α τοῦ Θεοῦ Λόγου ἀρνούμενοι, εἰκότως καὶ λόγου παι Β κενοδοξία : ἐπεχείρουν, τὰ μὲν λεγόμενα παρ' αὐτῶν ἀσεβείας ἦν μεστά· οἱ δὲ συνελθόντες ἐπίσκοποι (ἦσαν δὲ πλέον ἢ ἔλασσον τριακόσιοι) πράως καὶ φιλανθρώπως ἀπ τουν αὐτοὺς περὶ ὧν ἔλεγον διδόναι λόγον καὶ ἀπο δείξεις εὐσεβεῖς. Ὡς δὲ καὶ μόνον φθεγγόμενοι κατά εγινώσκοντο, καὶ πρὸς ἑαυτοὺς διεμάχοντο, πολλὴν ὁρῶντες τῆς ἑαυτῶν αἱρέσεως (28) τὴν ἀπορίαν, ἀχανεῖς μὲν ἔμενον οὗτοι, καὶ διὰ τῆς σιωπῆς ὡμολό γουν τὴν ἐπὶ τῇ κακοδοξία (29) αὐτῶν αἰσχύνην. Οἱ τοίνυν ἐπίσκοποι, λοιπὸν ἀνελόντες τὰ παρ' αὐτῶν ἐπινοηθέντα ῥήματα, οὕτως ἐξέθεντο κατ' αὐτῶν τὴν ὑγιαίνουσαν καὶ ἐκκλησιαστικὴν πίστιν· πάντων τε υπογραψάντων, ὑπέγραψαν καὶ οἱ περὶ Εὐσέβιον τούτοις τοῖς ῥήμασιν, οἷς αἰτιῶνται νῦν οὗτοι· λέγω δὴ τῷ ἐκ τῆς οὐσίας καὶ τῷ ὁμοουσίῳ, καὶ ὅτι μήτε κτίσμα, ἢ ποίημα, μήτε τῶν γενητῶν ἐστιν ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς, ἀλλὰ γέννημα ἐκ τῆς εὐσίας (30) τοῦ Πα- τρός ἐστιν ὁ Λόγος. Και τό γε παράδοξον, Εὐσέβιος ὁ ἀπὸ Καισαρείας τῆς Παλαιστίνης, καί τι πρὸ μιᾶς ἀρνούμενος, ὅμως ὕστερον ὑπογράψας, ἐπέστειλε τῇ Ἐκκλησίᾳ ἑαυτοῦ, λέγων ταύτην (34) εἶναι τῆς Ἐκ- τοῦ Πατρὸς οὐσίας. S. ATHANASH OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. his enim tota ignititur perversa illorum doctrina. Nempe postquam Dei Verbum sive rationem rejece- runt, meritissimo omni prorsus ratione sunt pri- vali. Quæ quidem cum mihi penitus essent perspe- cta, nihil profecto illis respondissem. Verum quia tua Charitas ea quæ in synodo acta sunt scire ex me voluit, rem diutius nolui differre, sed confestim quæ tunc gesta sunt nota feci, paucisque demon- stravi quam a recla Gde procul sit Ariana hæresis, nihilque aliud illos nisi vana effugia comminisci. Tu porro, charissime, vide annon ita se res habeat. Nam si his ipsi confidunt quæ auctore et semina- tore diabolo perverse excogitavere, purgent se prius de illis erroribus propter quos hæretici sunt de- clarati, ac deinde quæ contra se decreta sunt, si possint criminentur. Nemo enim homicidii aut adul- terii convictus jus habet, post judicium, sententiam judicis criminandi, cur nempe non sic sed sic lo- cutus fuerit. Namque id eum, qui fuerit condemna- tus, minine liberaverit, sed potius ejus culpa bujus- modi temeritate et audacia augetur. Illi ergo simi- liter vel ostendant se pie sentire; siquidem accusati, convicti sunt, cum nihil antea essent conquesti : æquum autem est eos qui accusantur, nihil aliud agere quam ut se defendant. Vel si sordidata convi- cti conscientia, suam impietatem agnoscunt, ne igitur culpent quæ ignorant, ne forte ipsi duplex inde malum secum referant, impietatis simul et igno- rantiæ merito condemnati. Rem potius studiose ex- pendant, ut his, quæ prius nesciebant, cognitis, in- pias suas aures veritatis unda et pietatis dogmatis possint abluere. Sic igitur in Nicæna synodo erga Eusebianos actum est. banturque eum ipso Deo pugnare, ita quæ ab eis di- cebantur plena erant impietatis. Episcopi autem, qui trecenti plus minus convenerant, mansuete ac perhumaniter ab illis postularunt, ut de his quæ dicebant rationem redderent, piasque afferrent de- monstrationes. Qui ut vix loqui coeperunt, dignissimi visi sunt ab omnibus qui condemnarentur; ipsi enimn inter se altercabantur, agnitaque suæ hæresis futi- litate muti permanebant, et suo silentio perversæ sententiæ turpitudinem fatebantur. Itaque episcopi, vocabulis quæ illi commenti erant rescissis, sanam et ecclesiasticam fidem adversus illos exposuere, cui cum omnes subscripsissent, Eusebiani quoque his ipsis vocabulis quæ nunc reprehendunt subscri- psere, nempe quod Dei Filius ex substantia sit Pa- tris, eique consubstantialis, et quod neque res creata, nec facta vel condita sit, sed quod Ver- Dum ex Patris substantia sit genitum. Imo quod mi- rum est, ipse Eusebius Cæsarea in Palæstina epi- scopus, qui pridie restiterat, postea subscripsίι, hancque Ecclesiæ fidem et Patrum traditionem esse, alii et editi omittunt. teri et cditi, ut et legit Ambrosius Ca D maldulensis, qui nempe vertit, ipsoque silentio con- fitebantur turpitudinem inaniter captatæ gloriæ. 3. Ut erant in sua impietate pertinaces, molie- C (26) Ex ms. Reg. particulam čv addidimus, quam (27) Καχόν abest a Reg. ms. (28) Reg. τῆς αἱρέσεως αὐτῶν. (29) Sic Reg., atque ita etiam legit Nannius. Ca 3. Ὡς ἐφιλονείκουν ἀσεβοῦντες, καὶ θεομαχεῖν (50) Sic Reg. Αt alii et editi, γέννημα καὶ τῆς (31) Ταύτην restituimus ex ms. Reg.

τός εἰσιν ἔρημοι. Ταῦτα γοῦν εἰδὼς, οὐδὲν ἂν (26) ἀπεκρινάμην ἐρωτῶσιν ἐκείνοις· ἐπειδὴ δὲ ἡ σὴ Διάθεσις ἀπῄτησε γνῶναι τὰ ἐν τῇ συνόδῳ πραχθέντα, οὐχ ὑπερεθέμην, ἀλλ᾽ εὐθὺς, ὡς τότε γέγονε, δεδή - λωκα, δείξας δι᾿ ὀλίγων ὅσον εὐσεβοῦς φρονήσεως ἡ Αρειανή αίρεσις εστέρηται, καὶ μόνον προφάσεις πλάττονται. Σκόπει δὲ καὶ σὺ, ἀγαπητέ, εἰ μὴ οὕτως ἔχει. Ε! θαῤῥοῦσιν οἷς ἐφεῦρον αὐτοὶ κακοῖς, ἐπι- σπείραντος αὐτοῖς τοῦ διαβόλου την κακοφροσύνην, ἀπολογείσθωσαν περὶ ὧν ἐγκληθέντες ἀπεδείχθησαν αἱρετικοὶ, καὶ τότε λοιπὸν αἰτιάσθωσαν, εἰ δύνανται, τὰ κατ' αὐτῶν ὁρισθέντα· οὐδεὶς γὰρ ἐλεγχθεὶς ἐπὶ φόνῳ καὶ μοιχείᾳ μετὰ τὴν δίκην χώραν ἔχει τὴν ἀπόφασιν τοῦ κρίναντος αἰτιᾶσθαι, διὰ τί μὴ οὕτως, ἀλλ' ἐκείνως ἐλάλησε. Τοῦτο γὰρ οὐκ ἐλευθεροῦ τὸν κριθέντα, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον αὐτοῦ τὸ ἔγκλημα διὰ τὴν προπέτειαν καὶ τὴν τόλμαν ἐπαυξάνει. Οὐκοῦν καὶ οὗτοι ἢ δεικνύτωσαν τὸ φρόνημα ἑαυτῶν εὐσεβές· κατηγορηθέντες γὰρ ἐλέγχθησαν, οὐ μεμψάμενο πρότερον· καὶ δίκαιόν ἐστι τοὺς αἰτιαθέντας μηδὲν ἕτερον ποιεῖν ἢ ἀπολογεῖσθαι· ἢ εἰ τὸ συνειδὸς ἔχουσι ῥυπαρὸν, καὶ συνορῶσιν ἑαυτοὺς ἀσεβοῦντας, μὴ αἰ τιάσθωσαν ἃ ἀγνοοῦσιν, ἵνα μὴ καὶ διπλούν και κὸν (27), ἀσεβείας ἔγκλημα καὶ ἀπαιδευσίας ἀπενέγ κωνται μέμψιν. Ἐξεταζέτωσαν δὲ μᾶλλον φιλομαθῶς, ἵν', ἐπιγνόντες & πρότερον ηγνόουν, ἀπονίψωνται τὰς ἑαυτῶν ἀσεβεῖς ἀκοὰς τῷ τῆς ἀληθείας νάματι καὶ τοῖς τῆς εὐσεβείας δόγμασιν. Οὕτω γὰρ καὶ ἐν τῇ κατὰ Νίκαιαν συνόδῳ γέγονε τοῖς περὶ Εὐσέβιον. Α τοῦ Θεοῦ Λόγου ἀρνούμενοι, εἰκότως καὶ λόγου παι Β κενοδοξία : ἐπεχείρουν, τὰ μὲν λεγόμενα παρ' αὐτῶν ἀσεβείας ἦν μεστά· οἱ δὲ συνελθόντες ἐπίσκοποι (ἦσαν δὲ πλέον ἢ ἔλασσον τριακόσιοι) πράως καὶ φιλανθρώπως ἀπ τουν αὐτοὺς περὶ ὧν ἔλεγον διδόναι λόγον καὶ ἀπο δείξεις εὐσεβεῖς. Ὡς δὲ καὶ μόνον φθεγγόμενοι κατά εγινώσκοντο, καὶ πρὸς ἑαυτοὺς διεμάχοντο, πολλὴν ὁρῶντες τῆς ἑαυτῶν αἱρέσεως (28) τὴν ἀπορίαν, ἀχανεῖς μὲν ἔμενον οὗτοι, καὶ διὰ τῆς σιωπῆς ὡμολό γουν τὴν ἐπὶ τῇ κακοδοξία (29) αὐτῶν αἰσχύνην. Οἱ τοίνυν ἐπίσκοποι, λοιπὸν ἀνελόντες τὰ παρ' αὐτῶν ἐπινοηθέντα ῥήματα, οὕτως ἐξέθεντο κατ' αὐτῶν τὴν ὑγιαίνουσαν καὶ ἐκκλησιαστικὴν πίστιν· πάντων τε υπογραψάντων, ὑπέγραψαν καὶ οἱ περὶ Εὐσέβιον τούτοις τοῖς ῥήμασιν, οἷς αἰτιῶνται νῦν οὗτοι· λέγω δὴ τῷ ἐκ τῆς οὐσίας καὶ τῷ ὁμοουσίῳ, καὶ ὅτι μήτε κτίσμα, ἢ ποίημα, μήτε τῶν γενητῶν ἐστιν ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς, ἀλλὰ γέννημα ἐκ τῆς εὐσίας (30) τοῦ Πα- τρός ἐστιν ὁ Λόγος. Και τό γε παράδοξον, Εὐσέβιος ὁ ἀπὸ Καισαρείας τῆς Παλαιστίνης, καί τι πρὸ μιᾶς ἀρνούμενος, ὅμως ὕστερον ὑπογράψας, ἐπέστειλε τῇ Ἐκκλησίᾳ ἑαυτοῦ, λέγων ταύτην (34) εἶναι τῆς Ἐκ- τοῦ Πατρὸς οὐσίας. S. ATHANASH OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. his enim tota ignititur perversa illorum doctrina. Nempe postquam Dei Verbum sive rationem rejece- runt, meritissimo omni prorsus ratione sunt pri- vali. Quæ quidem cum mihi penitus essent perspe- cta, nihil profecto illis respondissem. Verum quia tua Charitas ea quæ in synodo acta sunt scire ex me voluit, rem diutius nolui differre, sed confestim quæ tunc gesta sunt nota feci, paucisque demon- stravi quam a recla Gde procul sit Ariana hæresis, nihilque aliud illos nisi vana effugia comminisci. Tu porro, charissime, vide annon ita se res habeat. Nam si his ipsi confidunt quæ auctore et semina- tore diabolo perverse excogitavere, purgent se prius de illis erroribus propter quos hæretici sunt de- clarati, ac deinde quæ contra se decreta sunt, si possint criminentur. Nemo enim homicidii aut adul- terii convictus jus habet, post judicium, sententiam judicis criminandi, cur nempe non sic sed sic lo- cutus fuerit. Namque id eum, qui fuerit condemna- tus, minine liberaverit, sed potius ejus culpa bujus- modi temeritate et audacia augetur. Illi ergo simi- liter vel ostendant se pie sentire; siquidem accusati, convicti sunt, cum nihil antea essent conquesti : æquum autem est eos qui accusantur, nihil aliud agere quam ut se defendant. Vel si sordidata convi- cti conscientia, suam impietatem agnoscunt, ne igitur culpent quæ ignorant, ne forte ipsi duplex inde malum secum referant, impietatis simul et igno- rantiæ merito condemnati. Rem potius studiose ex- pendant, ut his, quæ prius nesciebant, cognitis, in- pias suas aures veritatis unda et pietatis dogmatis possint abluere. Sic igitur in Nicæna synodo erga Eusebianos actum est. banturque eum ipso Deo pugnare, ita quæ ab eis di- cebantur plena erant impietatis. Episcopi autem, qui trecenti plus minus convenerant, mansuete ac perhumaniter ab illis postularunt, ut de his quæ dicebant rationem redderent, piasque afferrent de- monstrationes. Qui ut vix loqui coeperunt, dignissimi visi sunt ab omnibus qui condemnarentur; ipsi enimn inter se altercabantur, agnitaque suæ hæresis futi- litate muti permanebant, et suo silentio perversæ sententiæ turpitudinem fatebantur. Itaque episcopi, vocabulis quæ illi commenti erant rescissis, sanam et ecclesiasticam fidem adversus illos exposuere, cui cum omnes subscripsissent, Eusebiani quoque his ipsis vocabulis quæ nunc reprehendunt subscri- psere, nempe quod Dei Filius ex substantia sit Pa- tris, eique consubstantialis, et quod neque res creata, nec facta vel condita sit, sed quod Ver- Dum ex Patris substantia sit genitum. Imo quod mi- rum est, ipse Eusebius Cæsarea in Palæstina epi- scopus, qui pridie restiterat, postea subscripsίι, hancque Ecclesiæ fidem et Patrum traditionem esse, alii et editi omittunt. teri et cditi, ut et legit Ambrosius Ca D maldulensis, qui nempe vertit, ipsoque silentio con- fitebantur turpitudinem inaniter captatæ gloriæ. 3. Ut erant in sua impietate pertinaces, molie- C (26) Ex ms. Reg. particulam čv addidimus, quam (27) Καχόν abest a Reg. ms. (28) Reg. τῆς αἱρέσεως αὐτῶν. (29) Sic Reg., atque ita etiam legit Nannius. Ca 3. Ὡς ἐφιλονείκουν ἀσεβοῦντες, καὶ θεομαχεῖν (50) Sic Reg. Αt alii et editi, γέννημα καὶ τῆς (31) Ταύτην restituimus ex ms. Reg.

καὶ μένομεν ἔρημοι. Οὓς γὰρ ἐβιασάμεθα, τούτων ἐξ- ορισθέντων, τούτους ἐπανελθόντες ἔπεισαν πάλιν φρο- νεῖν καθ' ἡμῶν. Γράψον οὖν κατὰ πάντων, καὶ πέμε τον Φιλάγριον δεύτερον ἔπαρχον τῆς Αἰγύπτου· αὐτ τὸς γὰρ ἐπιτηδείως δύναται διώκειν, ἤδη μὲν τῇ πεί- ρα δείξας, μάλιστα δὲ καὶ παραβάτης ών. Πέμψον δὲ καὶ Γρηγόριον ἐπίσκοπον εἰς ᾿Αλεξάνδρειαν· καὶ οὗ τος γὰρ δύναται συστῆσαι τὴν ἡμετέραν αίρεσιν. διώκει, καὶ πέμπει Φιλάγριον ἔπαρχον, καὶ ᾿Αρσά- κιόν τινα εὐνοῦχον· πέμπει δὲ καὶ Γρηγόριον μετὰ στρατιωτικῆς ἐξουσίας. Καὶ τοιαῦτα γέγονεν, οἷα και πρότερον (54). Συναγαγόντες γὰρ πλῆθος βουκόλων καὶ ποιμένων, ἄλλων τε ἀγοραίων καὶ ἀσελγῶν νεω- τέρων, μετὰ ξιφῶν καὶ ῥοπάλων, ἐπῆλθεν ἀθρόως (55) τῇ ἐκκλησίᾳ τῇ καλουμένῃ Κυρίνου· καὶ τοὺς μὲν ἀπέκτειναν, τοὺς δὲ κατεπάτησαν, ἄλλους τε πληγαίς κατακόψαντες εἰς δεσμωτήριον ἐνέβαλον, καὶ ἐξώρι- ζον· πολλάς τε γυναῖκας κατασύροντες, εἷλκον εἰς τὸ δικαστήριον δημοσίᾳ, καὶ τῶν τριχῶν ἕλκοντες ύβρι ζον· ἄλλους ἐδήμευον, ἄλλων ἄρτους ἀφῃροῦντο, δι' οὐδὲν ἕτερον, ἢ ἵνα τοῖς ᾿Αρειανοῖς προσθῶνται, καὶ Γρηγόριον δέξωνται τὸν ἀπὸ βασιλέως ἀποσταλέντα. καὶ μόνον ἀκούσας, ἔπλευσεν εἰς τὴν Ῥώμην, εἰδώς σε τὸν θυμὸν τῶν αἱρετικῶν, καὶ ἵνα, ὡς ήρεσεν, ἡ σύνοδος γένηται· ὁ δὲ Ἰούλιος γράφει καὶ πέμπει πρεσβυτέρους, Ἐλπίδιον καὶ Φιλόξενον, ὁρίσας καὶ προθεσμίαν, ἵνα ἢ ἔλθωσιν, ἢ γινώσκοιεν ἑαυτοὺς ὑπόπτους εἶναι κατὰ πάντα. Αλλ' οἱ περὶ Εὐσέβιον, ὡς μόνον ήκουσαν ἐκκλησιαστικὴν ἔσεσθαι κρίσιν, ἐν Η κόμης οὐ παραγίγνεται, οὐ στρατιῶται πρὸ τῶν θυρῶν, οὐ βασιλικῷ προστάγματι τὰ τῆς συνόδου τε- λειοῦται (ἐν τούτοις γὰρ ἀεὶ κατὰ τῶν ἐπισκόπων ἴσχυσαν, καὶ ἄνευ τούτων οὐδόλως λαλῆσαι θαῤῥοῦ σιν), οὕτω κατέπτηξαν, ὡς τοὺς μὲν πρεσβυτέρους κατασχεῖν καὶ μετὰ τὴν προθεσμίαν, πλάσασθαι δὲ πρόφασιν ἀπρεπῆ, ὅτι μὴ δυνάμεθα νῦν ἐλθεῖν διὰ τοὺς παρὰ Περσῶν γιγνομένους πολέμους. Τοῦτο δὲ οὐκ ἦν ἀληθὲς, ἀλλὰ φόβος τοῦ συνειδότος. Τί γὰρ κοι- νὸν πόλεμος πρὸς ἐπισκόπους; Η διατί μὴ δυνάμενοι διὰ τοὺς Πέρσας εἰς Ρώμην ἐλθεῖν, καίτοι μακρὰν ἀπέχουσαν, καὶ πέραν θαλάττης οὖσαν, τοὺς τῆς ᾿Ανα- τολῆς τόπους καὶ τοὺς ἐγγὺς ἐκείνων περιήρχοντο ώς λέοντες, ζητοῦντες τίς αὐτοῖς ἐναντιοῦται, ἵνα δια βάλλοντες ἐξορίσωσιν; τῇ ἀπιθάνῳ ταύτῃ προφάσει, συνελάλουν ἀλλήλοις· Ἐπεὶ μὴ δυνάμεθα ἐκκλησιαστικῇ κρίσει κρατεῖν, τὴν συνήθη τόλμαν ἐπιδειξώμεθα. Γράφουσι τοίνυν Φιλα Ει πρίν. HISTORIA ARIANORUM AD MONACHOS. A linquimur, desertique manemus. lis enim, quos B C D tur item per totam epistolam encyclicam anno conscriptam, et in epist. Julii, num. 43. PATROL. GR. XXV. (post fugatos in exsiliuinque inissos episcopos illos) ad nostras partes vi pertraximus, reversi illi ab exsilio, persuaserunt ut adversum nos sentirent. Litteras igitur scribe adversus omnes, Philagrium- que secundo Ægypti præfectum mittito, qui stre- nuissimus est in persequendo, ut experientia com- pertum est, cum maxime sit apostata. Mitte etiam Gregorium Alexandriam episcopum, idoneum sane bominem ad nostram stabiliendant hæresim. tius, ac in omnes novel persecutionem, Philagrium- que mittit, cum Arsacio quodam eunucho. Mittit item Gregorium cum militari manu: resque supe- rioribus similes gestæ sunt; coacta quippe illi bu- bulcorum, opilionum, aliorum forensium ac pelu- lantium juvenum multitudine, cum gladiis et clavis in ecclesiam Cyrini dictam irrupere : ibique alios occiderunt, alios pedibus calcarunt, alios plagis la- mialos in carcerem truserunt in exsiliumque expulerunt; mulieres plurimas abductas ad tribu- nal palam pertraxere, crinibusque raptatas contu- meliis affecere : alios proscripsere, aliorum panes abstulere : idque nulla alia de causa, quam ut eos Arianis adhærere, Gregoriumque ab imperatore missum recipere cogerent. mum rei auditum Romam navigavit, quod hæreti- corum furorem probe perspectum haberet : ut etiam, prout statutum fuerat, synodus ibi celebra- retur. Julius autem presbyteros Elpidium et Phi- loxenum cum litteris mittit, tempusque illis præsti- tuit, ut intra illud Romam se conferrent, aut sci- rent se in omnibus suspectos haberi. At Eusebiani, ubi solum audiere, ecclesiasticum illic fore judi- cium, ubi nec comes adesset, nec milites pro fo- ribus stantes: ubi nee synodi acta ex imperatoris jussu ederentur (hoc enim solum modo in epi- scopos semper prævaluerunt : iis deficientibus, ne mutire quidem audent), tanto sunt terrore perculsi, ut presbyteros ultra præfinitum tempus detinerent, futilemque excusationem commenti: Ob Persarum bellum nequimus, aiebant, jam accedere. Haud verus autem obtentus ille erat, sed conscientia metu detinebantur. Quid enim ad episcopos bel lum ? quare Persarun bello præpedirentur, quin Romam peterent, longinquam et transmari- uam urbem; illi, inquam, qui Orientis loca, etiam Persis finitima, tum temporis instar leonum circu- ibant, inquirendo quisnam ipsis adversaretur, ut calumniis eum suis in exsilium pellerent? cum absurda illa excusatione dimisissent, hæc mutuo collocuti sunt : Cum ecclesiastico judicio prævalere nequeamus, solita audacia rem geramus. Litteris Quæ aulem hic referuntur nonnihil dificul- tatis habent, quam in Athanasii Vita nos levasse speramus. 10. Γράφει τοίνυν τότε Κωνστάντιος, πάντας δὲ 11. Αθανάσιος μὲν οὖν, πρὶν (56) γενέσθαι ταῦτα, 12. Αμέλει, τοὺς πρεσβυτέρους ἀπολύσαντες ἐπὶ (54) Reg., τὸ πρότερον. Quæ sequuntur, enarran (55) Sic Reg. 'Αθρόως deest in editis. 10. (Anno 341.) Litteras itaque scribit Constan- 11. Athanasius porro his nondumn actis, ad pri- 12. (ANNO 342.) Et sane postquam presbyteros (56) Ita Reg. In editis vero και legitur ante

καὶ μένομεν ἔρημοι. Οὓς γὰρ ἐβιασάμεθα, τούτων ἐξ- ορισθέντων, τούτους ἐπανελθόντες ἔπεισαν πάλιν φρο- νεῖν καθ' ἡμῶν. Γράψον οὖν κατὰ πάντων, καὶ πέμε τον Φιλάγριον δεύτερον ἔπαρχον τῆς Αἰγύπτου· αὐτ τὸς γὰρ ἐπιτηδείως δύναται διώκειν, ἤδη μὲν τῇ πεί- ρα δείξας, μάλιστα δὲ καὶ παραβάτης ών. Πέμψον δὲ καὶ Γρηγόριον ἐπίσκοπον εἰς ᾿Αλεξάνδρειαν· καὶ οὗ τος γὰρ δύναται συστῆσαι τὴν ἡμετέραν αίρεσιν. διώκει, καὶ πέμπει Φιλάγριον ἔπαρχον, καὶ ᾿Αρσά- κιόν τινα εὐνοῦχον· πέμπει δὲ καὶ Γρηγόριον μετὰ στρατιωτικῆς ἐξουσίας. Καὶ τοιαῦτα γέγονεν, οἷα και πρότερον (54). Συναγαγόντες γὰρ πλῆθος βουκόλων καὶ ποιμένων, ἄλλων τε ἀγοραίων καὶ ἀσελγῶν νεω- τέρων, μετὰ ξιφῶν καὶ ῥοπάλων, ἐπῆλθεν ἀθρόως (55) τῇ ἐκκλησίᾳ τῇ καλουμένῃ Κυρίνου· καὶ τοὺς μὲν ἀπέκτειναν, τοὺς δὲ κατεπάτησαν, ἄλλους τε πληγαίς κατακόψαντες εἰς δεσμωτήριον ἐνέβαλον, καὶ ἐξώρι- ζον· πολλάς τε γυναῖκας κατασύροντες, εἷλκον εἰς τὸ δικαστήριον δημοσίᾳ, καὶ τῶν τριχῶν ἕλκοντες ύβρι ζον· ἄλλους ἐδήμευον, ἄλλων ἄρτους ἀφῃροῦντο, δι' οὐδὲν ἕτερον, ἢ ἵνα τοῖς ᾿Αρειανοῖς προσθῶνται, καὶ Γρηγόριον δέξωνται τὸν ἀπὸ βασιλέως ἀποσταλέντα. καὶ μόνον ἀκούσας, ἔπλευσεν εἰς τὴν Ῥώμην, εἰδώς σε τὸν θυμὸν τῶν αἱρετικῶν, καὶ ἵνα, ὡς ήρεσεν, ἡ σύνοδος γένηται· ὁ δὲ Ἰούλιος γράφει καὶ πέμπει πρεσβυτέρους, Ἐλπίδιον καὶ Φιλόξενον, ὁρίσας καὶ προθεσμίαν, ἵνα ἢ ἔλθωσιν, ἢ γινώσκοιεν ἑαυτοὺς ὑπόπτους εἶναι κατὰ πάντα. Αλλ' οἱ περὶ Εὐσέβιον, ὡς μόνον ήκουσαν ἐκκλησιαστικὴν ἔσεσθαι κρίσιν, ἐν Η κόμης οὐ παραγίγνεται, οὐ στρατιῶται πρὸ τῶν θυρῶν, οὐ βασιλικῷ προστάγματι τὰ τῆς συνόδου τε- λειοῦται (ἐν τούτοις γὰρ ἀεὶ κατὰ τῶν ἐπισκόπων ἴσχυσαν, καὶ ἄνευ τούτων οὐδόλως λαλῆσαι θαῤῥοῦ σιν), οὕτω κατέπτηξαν, ὡς τοὺς μὲν πρεσβυτέρους κατασχεῖν καὶ μετὰ τὴν προθεσμίαν, πλάσασθαι δὲ πρόφασιν ἀπρεπῆ, ὅτι μὴ δυνάμεθα νῦν ἐλθεῖν διὰ τοὺς παρὰ Περσῶν γιγνομένους πολέμους. Τοῦτο δὲ οὐκ ἦν ἀληθὲς, ἀλλὰ φόβος τοῦ συνειδότος. Τί γὰρ κοι- νὸν πόλεμος πρὸς ἐπισκόπους; Η διατί μὴ δυνάμενοι διὰ τοὺς Πέρσας εἰς Ρώμην ἐλθεῖν, καίτοι μακρὰν ἀπέχουσαν, καὶ πέραν θαλάττης οὖσαν, τοὺς τῆς ᾿Ανα- τολῆς τόπους καὶ τοὺς ἐγγὺς ἐκείνων περιήρχοντο ώς λέοντες, ζητοῦντες τίς αὐτοῖς ἐναντιοῦται, ἵνα δια βάλλοντες ἐξορίσωσιν; τῇ ἀπιθάνῳ ταύτῃ προφάσει, συνελάλουν ἀλλήλοις· Ἐπεὶ μὴ δυνάμεθα ἐκκλησιαστικῇ κρίσει κρατεῖν, τὴν συνήθη τόλμαν ἐπιδειξώμεθα. Γράφουσι τοίνυν Φιλα Ει πρίν. HISTORIA ARIANORUM AD MONACHOS. A linquimur, desertique manemus. lis enim, quos B C D tur item per totam epistolam encyclicam anno conscriptam, et in epist. Julii, num. 43. PATROL. GR. XXV. (post fugatos in exsiliuinque inissos episcopos illos) ad nostras partes vi pertraximus, reversi illi ab exsilio, persuaserunt ut adversum nos sentirent. Litteras igitur scribe adversus omnes, Philagrium- que secundo Ægypti præfectum mittito, qui stre- nuissimus est in persequendo, ut experientia com- pertum est, cum maxime sit apostata. Mitte etiam Gregorium Alexandriam episcopum, idoneum sane bominem ad nostram stabiliendant hæresim. tius, ac in omnes novel persecutionem, Philagrium- que mittit, cum Arsacio quodam eunucho. Mittit item Gregorium cum militari manu: resque supe- rioribus similes gestæ sunt; coacta quippe illi bu- bulcorum, opilionum, aliorum forensium ac pelu- lantium juvenum multitudine, cum gladiis et clavis in ecclesiam Cyrini dictam irrupere : ibique alios occiderunt, alios pedibus calcarunt, alios plagis la- mialos in carcerem truserunt in exsiliumque expulerunt; mulieres plurimas abductas ad tribu- nal palam pertraxere, crinibusque raptatas contu- meliis affecere : alios proscripsere, aliorum panes abstulere : idque nulla alia de causa, quam ut eos Arianis adhærere, Gregoriumque ab imperatore missum recipere cogerent. mum rei auditum Romam navigavit, quod hæreti- corum furorem probe perspectum haberet : ut etiam, prout statutum fuerat, synodus ibi celebra- retur. Julius autem presbyteros Elpidium et Phi- loxenum cum litteris mittit, tempusque illis præsti- tuit, ut intra illud Romam se conferrent, aut sci- rent se in omnibus suspectos haberi. At Eusebiani, ubi solum audiere, ecclesiasticum illic fore judi- cium, ubi nec comes adesset, nec milites pro fo- ribus stantes: ubi nee synodi acta ex imperatoris jussu ederentur (hoc enim solum modo in epi- scopos semper prævaluerunt : iis deficientibus, ne mutire quidem audent), tanto sunt terrore perculsi, ut presbyteros ultra præfinitum tempus detinerent, futilemque excusationem commenti: Ob Persarum bellum nequimus, aiebant, jam accedere. Haud verus autem obtentus ille erat, sed conscientia metu detinebantur. Quid enim ad episcopos bel lum ? quare Persarun bello præpedirentur, quin Romam peterent, longinquam et transmari- uam urbem; illi, inquam, qui Orientis loca, etiam Persis finitima, tum temporis instar leonum circu- ibant, inquirendo quisnam ipsis adversaretur, ut calumniis eum suis in exsilium pellerent? cum absurda illa excusatione dimisissent, hæc mutuo collocuti sunt : Cum ecclesiastico judicio prævalere nequeamus, solita audacia rem geramus. Litteris Quæ aulem hic referuntur nonnihil dificul- tatis habent, quam in Athanasii Vita nos levasse speramus. 10. Γράφει τοίνυν τότε Κωνστάντιος, πάντας δὲ 11. Αθανάσιος μὲν οὖν, πρὶν (56) γενέσθαι ταῦτα, 12. Αμέλει, τοὺς πρεσβυτέρους ἀπολύσαντες ἐπὶ (54) Reg., τὸ πρότερον. Quæ sequuntur, enarran (55) Sic Reg. 'Αθρόως deest in editis. 10. (Anno 341.) Litteras itaque scribit Constan- 11. Athanasius porro his nondumn actis, ad pri- 12. (ANNO 342.) Et sane postquam presbyteros (56) Ita Reg. In editis vero και legitur ante

καὶ μένομεν ἔρημοι. Οὓς γὰρ ἐβιασάμεθα, τούτων ἐξ- ορισθέντων, τούτους ἐπανελθόντες ἔπεισαν πάλιν φρο- νεῖν καθ' ἡμῶν. Γράψον οὖν κατὰ πάντων, καὶ πέμε τον Φιλάγριον δεύτερον ἔπαρχον τῆς Αἰγύπτου· αὐτ τὸς γὰρ ἐπιτηδείως δύναται διώκειν, ἤδη μὲν τῇ πεί- ρα δείξας, μάλιστα δὲ καὶ παραβάτης ών. Πέμψον δὲ καὶ Γρηγόριον ἐπίσκοπον εἰς ᾿Αλεξάνδρειαν· καὶ οὗ τος γὰρ δύναται συστῆσαι τὴν ἡμετέραν αίρεσιν. διώκει, καὶ πέμπει Φιλάγριον ἔπαρχον, καὶ ᾿Αρσά- κιόν τινα εὐνοῦχον· πέμπει δὲ καὶ Γρηγόριον μετὰ στρατιωτικῆς ἐξουσίας. Καὶ τοιαῦτα γέγονεν, οἷα και πρότερον (54). Συναγαγόντες γὰρ πλῆθος βουκόλων καὶ ποιμένων, ἄλλων τε ἀγοραίων καὶ ἀσελγῶν νεω- τέρων, μετὰ ξιφῶν καὶ ῥοπάλων, ἐπῆλθεν ἀθρόως (55) τῇ ἐκκλησίᾳ τῇ καλουμένῃ Κυρίνου· καὶ τοὺς μὲν ἀπέκτειναν, τοὺς δὲ κατεπάτησαν, ἄλλους τε πληγαίς κατακόψαντες εἰς δεσμωτήριον ἐνέβαλον, καὶ ἐξώρι- ζον· πολλάς τε γυναῖκας κατασύροντες, εἷλκον εἰς τὸ δικαστήριον δημοσίᾳ, καὶ τῶν τριχῶν ἕλκοντες ύβρι ζον· ἄλλους ἐδήμευον, ἄλλων ἄρτους ἀφῃροῦντο, δι' οὐδὲν ἕτερον, ἢ ἵνα τοῖς ᾿Αρειανοῖς προσθῶνται, καὶ Γρηγόριον δέξωνται τὸν ἀπὸ βασιλέως ἀποσταλέντα. καὶ μόνον ἀκούσας, ἔπλευσεν εἰς τὴν Ῥώμην, εἰδώς σε τὸν θυμὸν τῶν αἱρετικῶν, καὶ ἵνα, ὡς ήρεσεν, ἡ σύνοδος γένηται· ὁ δὲ Ἰούλιος γράφει καὶ πέμπει πρεσβυτέρους, Ἐλπίδιον καὶ Φιλόξενον, ὁρίσας καὶ προθεσμίαν, ἵνα ἢ ἔλθωσιν, ἢ γινώσκοιεν ἑαυτοὺς ὑπόπτους εἶναι κατὰ πάντα. Αλλ' οἱ περὶ Εὐσέβιον, ὡς μόνον ήκουσαν ἐκκλησιαστικὴν ἔσεσθαι κρίσιν, ἐν Η κόμης οὐ παραγίγνεται, οὐ στρατιῶται πρὸ τῶν θυρῶν, οὐ βασιλικῷ προστάγματι τὰ τῆς συνόδου τε- λειοῦται (ἐν τούτοις γὰρ ἀεὶ κατὰ τῶν ἐπισκόπων ἴσχυσαν, καὶ ἄνευ τούτων οὐδόλως λαλῆσαι θαῤῥοῦ σιν), οὕτω κατέπτηξαν, ὡς τοὺς μὲν πρεσβυτέρους κατασχεῖν καὶ μετὰ τὴν προθεσμίαν, πλάσασθαι δὲ πρόφασιν ἀπρεπῆ, ὅτι μὴ δυνάμεθα νῦν ἐλθεῖν διὰ τοὺς παρὰ Περσῶν γιγνομένους πολέμους. Τοῦτο δὲ οὐκ ἦν ἀληθὲς, ἀλλὰ φόβος τοῦ συνειδότος. Τί γὰρ κοι- νὸν πόλεμος πρὸς ἐπισκόπους; Η διατί μὴ δυνάμενοι διὰ τοὺς Πέρσας εἰς Ρώμην ἐλθεῖν, καίτοι μακρὰν ἀπέχουσαν, καὶ πέραν θαλάττης οὖσαν, τοὺς τῆς ᾿Ανα- τολῆς τόπους καὶ τοὺς ἐγγὺς ἐκείνων περιήρχοντο ώς λέοντες, ζητοῦντες τίς αὐτοῖς ἐναντιοῦται, ἵνα δια βάλλοντες ἐξορίσωσιν; τῇ ἀπιθάνῳ ταύτῃ προφάσει, συνελάλουν ἀλλήλοις· Ἐπεὶ μὴ δυνάμεθα ἐκκλησιαστικῇ κρίσει κρατεῖν, τὴν συνήθη τόλμαν ἐπιδειξώμεθα. Γράφουσι τοίνυν Φιλα Ει πρίν. HISTORIA ARIANORUM AD MONACHOS. A linquimur, desertique manemus. lis enim, quos B C D tur item per totam epistolam encyclicam anno conscriptam, et in epist. Julii, num. 43. PATROL. GR. XXV. (post fugatos in exsiliuinque inissos episcopos illos) ad nostras partes vi pertraximus, reversi illi ab exsilio, persuaserunt ut adversum nos sentirent. Litteras igitur scribe adversus omnes, Philagrium- que secundo Ægypti præfectum mittito, qui stre- nuissimus est in persequendo, ut experientia com- pertum est, cum maxime sit apostata. Mitte etiam Gregorium Alexandriam episcopum, idoneum sane bominem ad nostram stabiliendant hæresim. tius, ac in omnes novel persecutionem, Philagrium- que mittit, cum Arsacio quodam eunucho. Mittit item Gregorium cum militari manu: resque supe- rioribus similes gestæ sunt; coacta quippe illi bu- bulcorum, opilionum, aliorum forensium ac pelu- lantium juvenum multitudine, cum gladiis et clavis in ecclesiam Cyrini dictam irrupere : ibique alios occiderunt, alios pedibus calcarunt, alios plagis la- mialos in carcerem truserunt in exsiliumque expulerunt; mulieres plurimas abductas ad tribu- nal palam pertraxere, crinibusque raptatas contu- meliis affecere : alios proscripsere, aliorum panes abstulere : idque nulla alia de causa, quam ut eos Arianis adhærere, Gregoriumque ab imperatore missum recipere cogerent. mum rei auditum Romam navigavit, quod hæreti- corum furorem probe perspectum haberet : ut etiam, prout statutum fuerat, synodus ibi celebra- retur. Julius autem presbyteros Elpidium et Phi- loxenum cum litteris mittit, tempusque illis præsti- tuit, ut intra illud Romam se conferrent, aut sci- rent se in omnibus suspectos haberi. At Eusebiani, ubi solum audiere, ecclesiasticum illic fore judi- cium, ubi nec comes adesset, nec milites pro fo- ribus stantes: ubi nee synodi acta ex imperatoris jussu ederentur (hoc enim solum modo in epi- scopos semper prævaluerunt : iis deficientibus, ne mutire quidem audent), tanto sunt terrore perculsi, ut presbyteros ultra præfinitum tempus detinerent, futilemque excusationem commenti: Ob Persarum bellum nequimus, aiebant, jam accedere. Haud verus autem obtentus ille erat, sed conscientia metu detinebantur. Quid enim ad episcopos bel lum ? quare Persarun bello præpedirentur, quin Romam peterent, longinquam et transmari- uam urbem; illi, inquam, qui Orientis loca, etiam Persis finitima, tum temporis instar leonum circu- ibant, inquirendo quisnam ipsis adversaretur, ut calumniis eum suis in exsilium pellerent? cum absurda illa excusatione dimisissent, hæc mutuo collocuti sunt : Cum ecclesiastico judicio prævalere nequeamus, solita audacia rem geramus. Litteris Quæ aulem hic referuntur nonnihil dificul- tatis habent, quam in Athanasii Vita nos levasse speramus. 10. Γράφει τοίνυν τότε Κωνστάντιος, πάντας δὲ 11. Αθανάσιος μὲν οὖν, πρὶν (56) γενέσθαι ταῦτα, 12. Αμέλει, τοὺς πρεσβυτέρους ἀπολύσαντες ἐπὶ (54) Reg., τὸ πρότερον. Quæ sequuntur, enarran (55) Sic Reg. 'Αθρόως deest in editis. 10. (Anno 341.) Litteras itaque scribit Constan- 11. Athanasius porro his nondumn actis, ad pri- 12. (ANNO 342.) Et sane postquam presbyteros (56) Ita Reg. In editis vero και legitur ante

DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. κλησίας τὴν πίστιν καὶ τῶν Πατέρων τὴν παράδοσιν· πασί τε φανερῶς ἔδειξεν, ὅτι πρότερον ἐσφάλλοντο, καὶ μάτην ἐφιλονείκουν πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Εἰ γὰρ καὶ ᾐσχύνθη τότε ταύταις ταῖς λέξεσι γράψαι, καὶ ὡς ἠθέλησεν αὐτὸς ἀπελογήσατο τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἀλλά γε διὰ τῆς ἐπιστολῆς τὸ ὁμοούσιον καὶ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας μὴ ἀρνησάμενος, φανερῶς τοῦτο σημᾶναι βούλεται. Καὶ πέπονθέ τι δεινόν· (32) ὡς γὰρ ἀπο- λογούμενος, κατηγόρησε λοιπὸν τῶν ᾿Αρειανῶν, ὅτι, γράψαντες, Οὐκ ἦν ὁ Υἱὸς πριν γεννηθῆναι, οὐκ ἤθε λον αὐτὸν εἶναι οὐδὲ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γενέσεως. Καὶ τοῦτο οἶδε καὶ ᾿Ακάκιος, ἂν μὴ καὶ αὐτὸς φοβη θεὶς νῦν διὰ τὸν καιρὸν ὑποκρίνηται, καὶ ἀρνήσηταί τὴν ἀλήθειαν. Ὑπέταξα (33) γοῦν ἐν τῷ τέλει τὴν ἐπιστολὴν Εὐσεβίου, ἵνα ἐκ ταύτης γνῶς τῶν τε χρι στομάχων καὶ κατὰ περιττὸν τὴν ᾿Ακακίου πρὸς τοὺς ἑαυτῶν διδασκάλους ἀγνωμοσύνη» μενος μόνον (34) ἀντιλέγειν τῇ τοσαύτῃ καὶ οἰκουμε νικῇ συνόδῳ ; Πῶς οὐ παρανομοῦσι τολμῶντες ἀντι- βλέπειν τοῖς καλῶς ὁρισθεῖσι κατὰ τῆς ᾿Αρειανῆς αἱρέσεως, καὶ μαρτυρουμένοις ὑπὸ τῶν αὐτοὺς πρόσ τερον ἀσεβεῖν διδαξάντων; Εἰ δὲ καὶ μετὰ τὸ ὑπο- γράψαι μετεβάλοντο οἱ περὶ Εὐσέβιον, καὶ ὡς κύνες εἰς τὸ ἴδιον ἐξέραμα τῆς ἀσεβείας ἐπέστρεψαν· πῶς οὐχὶ καὶ μᾶλλον ἄξιοι μίσους οἱ νῦν ἀντιλέγοντες, ὅτι, τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς ἄλλοις προπίνον- τες, τούτους καὶ καθηγεμόνας τῆς αἱρέσεως ἔχειν ἐθέλουσιν (35); ἀνθρώπους, ὡς εἶπεν ὁ Ἰάκωβος, δια ψύχους καὶ ἀκαταστάτους ὄντας ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν, καὶ μὴ μίαν μὲν ἔχοντας γνώμην, ἄλλοτε δὲ ἄλλως μεταβαλλομένους, καὶ νῦν μὲν ἐπαινοῦντας δ λέγουσι, μετ' ὀλίγον δὲ ψέγοντας ὅπερ εἰρήκασι, καὶ πάλιν ἐπαινοῦντας ὅπερ πρὸ μικροῦ διέβαλλον. Τοῦτο δὲ, ὡς ὁ ποιμὴν είρηκεν (36), ἔκγονον ἐστι διαβόλου, καὶ καπήλων δὲ μᾶλλον καὶ οὐ διδασκάλων ἐστὶ γνώ- ρισμα. Ἔστι γάρ, ὡς οἱ Πατέρες παραδεδώκασιν, ὄν τως διδασκαλία, καὶ διδασκάλων ἀληθῶς τοῦτο τεχ- μήριον, τὸ τὰ αὐτὰ ἀλλήλοις ὁμολογεῖν, καὶ μὴ ἀμ- φισβητεῖν μήτε πρὸς ἑαυτοὺς, μήτε πρὸς τοὺς ἑαυτῶν πατέρας. Οἱ γὰρ μὴ τοῦτον διακείμενοι τὸν τρόπον μοχθηροί μάλλον καὶ οὐκ ἀληθεῖς ἂν (38) καλοῦντο δια δάσκαλοι. Έλληνες γοῦν, οὐχ ὁμολογοῦντες τὰ αὐτὰ, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἀλλήλους ἀμφισβητοῦντες, οὐκ ἀληθῆ τὴν διδασκαλίαν ἔχουσιν· οἱ δὲ ἅγιοι καὶ τῷ ὄντι τῆς ἀληθείας κήρυκες ἀλλήλοις τε συμφωνοῦσι, καὶ οὐ διαφέρονται πρὸς ἑαυτούς. Εἰ γὰρ καὶ διαφόροις χρό- νοις γεγόνασιν, ἀλλ᾽ εἰς ταὐτὸν ἀλλήλοις ὁρμῶσιν, ἑνὸς ὄντες τοῦ Θεοῦ προφῆται, καὶ τὸν αὐτὸν συμφώ πως εὐαγγελιζόμενοι Λόγον. *** Ἔτι τὸ ἀναθεματίζεσθαι τον Πρὸ τοῦ γεννηθῆναι οὐκ ἦν, οὐκ ἄτοπον ἐνομίσθη τῷ παρὰ πᾶσιν ὁμολογεῖσθαι τὸ εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως. Ἡ γὰρ διψυχία θυγάτηρ ἐστὶ τοῦ διαβόλου A missis ad suam Ecclesiam litteris, significavit, omnibusque aperte declaravit illos prius errasse frustraque adversus veritatem contendisse. Licet enim tunc eum his uti vocibus puduerit, atque ut voluit, ipse se Ecclesiæ excusaverit, tamen cum in epistola voces consubstantialis et ex substantia non repudiaverit, illud certe quod diximus palam vo- luit indicare. Ea autem in re grave quiddam ei ac- cidit. Nam, cum se veluti purgaret, Arianos demum accusavit quod, cum scriberent Filium non fuisse an- tequam genitus esset, illum nec antequam in carne nasceretur exstitisse voluerint. Quod sane non po- test ignorare Acacius, nisi et ipse nunc prasentis temporis causa, factum præ metu dissimulet, veri- tatemque neget. Itaque in âne, subjeci Eusebii epi- B stolam, ut Christi hostium ac insignem præcipuo Acacii in suos magistros perfidiam ex ca liquido cognoscas. C D Jac. 1, 8. quani in ne bujus operis subjici curavimus : ld est: Nec item absurdum visum est his vocibus, Non erat antequam genitus est, anathema dicere, cum omnes faleantur esse Dei Filium, priusquam se- cundum carnem gigneretur. in animum inducant tanto et generali concilio re- clamare? Annon scelerati habendi sunt qui adver- sis oculis contueri audent ea quæ recte contra Aria- nam hæresim decreta fuere, et ab illis ipsis probata sunt, quos prius habuere impietatis magistros? Quod si Eusebiani, postquam subscripserunt, ad pro- prium impietatis vonitum velut canes revertere, nonne eo magis odio digni sunt hi qui nunc con- tradicunt, quod suarum animarum libertatem aliis propinantes, illos ipsos duces hæresis habere ve- lint? homines, ut ait Jacobus ***, duplices animo et in- constantes in omnibus viis suis, nec in una perma- nentes sententia, sed niodo unam modo aliam am- plectentes, modo quæ dixerint laudantes, modo vituperantes eadem, rursusque idem quod paulo ante reprehendebant, approbantes (38). Id vero, ut ait Pastor, nonnisi a diabolo ortumn babet, caupo- numque potius quam magistrorum est insigne. Si- quidem vera illa doctrina est, uti Patres tradidere, verumque doctorum indicium, cum omnes inter se consentiunt, non autem vel secum vel cum suis patribus litigant. Nam qui non ita sunt affecti, improbi, non veri doctores sunt appellandi. Hinc gentiles qui inter se non consentiunt, sed dissident, vera privantur doctrina. Sancti autem et qui veri- talis revera sunt præcones, inter se concordant, non discordant. Nam licet diversis illi floruerint temporibus, idem tamen omnibus scopus fuit, quippe qui unius Dei essent prophetæ et idem suu- mo consensu nuntiarent Verbum. sed mendose, ut optime observat Felckmannus. Eliti & omittunt. Sunι: Versio antiqua Latina ; Etenim hæc dubitatiɔ filia est diaboli. 4. Πῶς τοίνυν οὐκ ἀδικοῦσιν οὗτοι, κἂν ἐνθυμού (32) Hæc sunt ipsa Eusebii verba ex ejus epistola (33) Sic Reg. At alii et editio Commel., ὑπέταξε, 4. Annon igitur illi iniquissime agunt, si vel solum (34) Sic Reg. Alii et editi μόνον omittunt. (35) Reg. θέλουσιν, qui idem mox, ὁ Ἰάκωβος. (36) Verba Pastoris ex homilia 85 Antiochi hæc (37) Sic Reg. At editi et alii &y. omittunt. (58) Lib. 11, mand. 9.

DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. κλησίας τὴν πίστιν καὶ τῶν Πατέρων τὴν παράδοσιν· πασί τε φανερῶς ἔδειξεν, ὅτι πρότερον ἐσφάλλοντο, καὶ μάτην ἐφιλονείκουν πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Εἰ γὰρ καὶ ᾐσχύνθη τότε ταύταις ταῖς λέξεσι γράψαι, καὶ ὡς ἠθέλησεν αὐτὸς ἀπελογήσατο τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἀλλά γε διὰ τῆς ἐπιστολῆς τὸ ὁμοούσιον καὶ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας μὴ ἀρνησάμενος, φανερῶς τοῦτο σημᾶναι βούλεται. Καὶ πέπονθέ τι δεινόν· (32) ὡς γὰρ ἀπο- λογούμενος, κατηγόρησε λοιπὸν τῶν ᾿Αρειανῶν, ὅτι, γράψαντες, Οὐκ ἦν ὁ Υἱὸς πριν γεννηθῆναι, οὐκ ἤθε λον αὐτὸν εἶναι οὐδὲ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γενέσεως. Καὶ τοῦτο οἶδε καὶ ᾿Ακάκιος, ἂν μὴ καὶ αὐτὸς φοβη θεὶς νῦν διὰ τὸν καιρὸν ὑποκρίνηται, καὶ ἀρνήσηταί τὴν ἀλήθειαν. Ὑπέταξα (33) γοῦν ἐν τῷ τέλει τὴν ἐπιστολὴν Εὐσεβίου, ἵνα ἐκ ταύτης γνῶς τῶν τε χρι στομάχων καὶ κατὰ περιττὸν τὴν ᾿Ακακίου πρὸς τοὺς ἑαυτῶν διδασκάλους ἀγνωμοσύνη» μενος μόνον (34) ἀντιλέγειν τῇ τοσαύτῃ καὶ οἰκουμε νικῇ συνόδῳ ; Πῶς οὐ παρανομοῦσι τολμῶντες ἀντι- βλέπειν τοῖς καλῶς ὁρισθεῖσι κατὰ τῆς ᾿Αρειανῆς αἱρέσεως, καὶ μαρτυρουμένοις ὑπὸ τῶν αὐτοὺς πρόσ τερον ἀσεβεῖν διδαξάντων; Εἰ δὲ καὶ μετὰ τὸ ὑπο- γράψαι μετεβάλοντο οἱ περὶ Εὐσέβιον, καὶ ὡς κύνες εἰς τὸ ἴδιον ἐξέραμα τῆς ἀσεβείας ἐπέστρεψαν· πῶς οὐχὶ καὶ μᾶλλον ἄξιοι μίσους οἱ νῦν ἀντιλέγοντες, ὅτι, τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς ἄλλοις προπίνον- τες, τούτους καὶ καθηγεμόνας τῆς αἱρέσεως ἔχειν ἐθέλουσιν (35); ἀνθρώπους, ὡς εἶπεν ὁ Ἰάκωβος, δια ψύχους καὶ ἀκαταστάτους ὄντας ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν, καὶ μὴ μίαν μὲν ἔχοντας γνώμην, ἄλλοτε δὲ ἄλλως μεταβαλλομένους, καὶ νῦν μὲν ἐπαινοῦντας δ λέγουσι, μετ' ὀλίγον δὲ ψέγοντας ὅπερ εἰρήκασι, καὶ πάλιν ἐπαινοῦντας ὅπερ πρὸ μικροῦ διέβαλλον. Τοῦτο δὲ, ὡς ὁ ποιμὴν είρηκεν (36), ἔκγονον ἐστι διαβόλου, καὶ καπήλων δὲ μᾶλλον καὶ οὐ διδασκάλων ἐστὶ γνώ- ρισμα. Ἔστι γάρ, ὡς οἱ Πατέρες παραδεδώκασιν, ὄν τως διδασκαλία, καὶ διδασκάλων ἀληθῶς τοῦτο τεχ- μήριον, τὸ τὰ αὐτὰ ἀλλήλοις ὁμολογεῖν, καὶ μὴ ἀμ- φισβητεῖν μήτε πρὸς ἑαυτοὺς, μήτε πρὸς τοὺς ἑαυτῶν πατέρας. Οἱ γὰρ μὴ τοῦτον διακείμενοι τὸν τρόπον μοχθηροί μάλλον καὶ οὐκ ἀληθεῖς ἂν (38) καλοῦντο δια δάσκαλοι. Έλληνες γοῦν, οὐχ ὁμολογοῦντες τὰ αὐτὰ, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἀλλήλους ἀμφισβητοῦντες, οὐκ ἀληθῆ τὴν διδασκαλίαν ἔχουσιν· οἱ δὲ ἅγιοι καὶ τῷ ὄντι τῆς ἀληθείας κήρυκες ἀλλήλοις τε συμφωνοῦσι, καὶ οὐ διαφέρονται πρὸς ἑαυτούς. Εἰ γὰρ καὶ διαφόροις χρό- νοις γεγόνασιν, ἀλλ᾽ εἰς ταὐτὸν ἀλλήλοις ὁρμῶσιν, ἑνὸς ὄντες τοῦ Θεοῦ προφῆται, καὶ τὸν αὐτὸν συμφώ πως εὐαγγελιζόμενοι Λόγον. *** Ἔτι τὸ ἀναθεματίζεσθαι τον Πρὸ τοῦ γεννηθῆναι οὐκ ἦν, οὐκ ἄτοπον ἐνομίσθη τῷ παρὰ πᾶσιν ὁμολογεῖσθαι τὸ εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως. Ἡ γὰρ διψυχία θυγάτηρ ἐστὶ τοῦ διαβόλου A missis ad suam Ecclesiam litteris, significavit, omnibusque aperte declaravit illos prius errasse frustraque adversus veritatem contendisse. Licet enim tunc eum his uti vocibus puduerit, atque ut voluit, ipse se Ecclesiæ excusaverit, tamen cum in epistola voces consubstantialis et ex substantia non repudiaverit, illud certe quod diximus palam vo- luit indicare. Ea autem in re grave quiddam ei ac- cidit. Nam, cum se veluti purgaret, Arianos demum accusavit quod, cum scriberent Filium non fuisse an- tequam genitus esset, illum nec antequam in carne nasceretur exstitisse voluerint. Quod sane non po- test ignorare Acacius, nisi et ipse nunc prasentis temporis causa, factum præ metu dissimulet, veri- tatemque neget. Itaque in âne, subjeci Eusebii epi- B stolam, ut Christi hostium ac insignem præcipuo Acacii in suos magistros perfidiam ex ca liquido cognoscas. C D Jac. 1, 8. quani in ne bujus operis subjici curavimus : ld est: Nec item absurdum visum est his vocibus, Non erat antequam genitus est, anathema dicere, cum omnes faleantur esse Dei Filium, priusquam se- cundum carnem gigneretur. in animum inducant tanto et generali concilio re- clamare? Annon scelerati habendi sunt qui adver- sis oculis contueri audent ea quæ recte contra Aria- nam hæresim decreta fuere, et ab illis ipsis probata sunt, quos prius habuere impietatis magistros? Quod si Eusebiani, postquam subscripserunt, ad pro- prium impietatis vonitum velut canes revertere, nonne eo magis odio digni sunt hi qui nunc con- tradicunt, quod suarum animarum libertatem aliis propinantes, illos ipsos duces hæresis habere ve- lint? homines, ut ait Jacobus ***, duplices animo et in- constantes in omnibus viis suis, nec in una perma- nentes sententia, sed niodo unam modo aliam am- plectentes, modo quæ dixerint laudantes, modo vituperantes eadem, rursusque idem quod paulo ante reprehendebant, approbantes (38). Id vero, ut ait Pastor, nonnisi a diabolo ortumn babet, caupo- numque potius quam magistrorum est insigne. Si- quidem vera illa doctrina est, uti Patres tradidere, verumque doctorum indicium, cum omnes inter se consentiunt, non autem vel secum vel cum suis patribus litigant. Nam qui non ita sunt affecti, improbi, non veri doctores sunt appellandi. Hinc gentiles qui inter se non consentiunt, sed dissident, vera privantur doctrina. Sancti autem et qui veri- talis revera sunt præcones, inter se concordant, non discordant. Nam licet diversis illi floruerint temporibus, idem tamen omnibus scopus fuit, quippe qui unius Dei essent prophetæ et idem suu- mo consensu nuntiarent Verbum. sed mendose, ut optime observat Felckmannus. Eliti & omittunt. Sunι: Versio antiqua Latina ; Etenim hæc dubitatiɔ filia est diaboli. 4. Πῶς τοίνυν οὐκ ἀδικοῦσιν οὗτοι, κἂν ἐνθυμού (32) Hæc sunt ipsa Eusebii verba ex ejus epistola (33) Sic Reg. At alii et editio Commel., ὑπέταξε, 4. Annon igitur illi iniquissime agunt, si vel solum (34) Sic Reg. Alii et editi μόνον omittunt. (35) Reg. θέλουσιν, qui idem mox, ὁ Ἰάκωβος. (36) Verba Pastoris ex homilia 85 Antiochi hæc (37) Sic Reg. At editi et alii &y. omittunt. (58) Lib. 11, mand. 9.

DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. κλησίας τὴν πίστιν καὶ τῶν Πατέρων τὴν παράδοσιν· πασί τε φανερῶς ἔδειξεν, ὅτι πρότερον ἐσφάλλοντο, καὶ μάτην ἐφιλονείκουν πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Εἰ γὰρ καὶ ᾐσχύνθη τότε ταύταις ταῖς λέξεσι γράψαι, καὶ ὡς ἠθέλησεν αὐτὸς ἀπελογήσατο τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἀλλά γε διὰ τῆς ἐπιστολῆς τὸ ὁμοούσιον καὶ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας μὴ ἀρνησάμενος, φανερῶς τοῦτο σημᾶναι βούλεται. Καὶ πέπονθέ τι δεινόν· (32) ὡς γὰρ ἀπο- λογούμενος, κατηγόρησε λοιπὸν τῶν ᾿Αρειανῶν, ὅτι, γράψαντες, Οὐκ ἦν ὁ Υἱὸς πριν γεννηθῆναι, οὐκ ἤθε λον αὐτὸν εἶναι οὐδὲ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γενέσεως. Καὶ τοῦτο οἶδε καὶ ᾿Ακάκιος, ἂν μὴ καὶ αὐτὸς φοβη θεὶς νῦν διὰ τὸν καιρὸν ὑποκρίνηται, καὶ ἀρνήσηταί τὴν ἀλήθειαν. Ὑπέταξα (33) γοῦν ἐν τῷ τέλει τὴν ἐπιστολὴν Εὐσεβίου, ἵνα ἐκ ταύτης γνῶς τῶν τε χρι στομάχων καὶ κατὰ περιττὸν τὴν ᾿Ακακίου πρὸς τοὺς ἑαυτῶν διδασκάλους ἀγνωμοσύνη» μενος μόνον (34) ἀντιλέγειν τῇ τοσαύτῃ καὶ οἰκουμε νικῇ συνόδῳ ; Πῶς οὐ παρανομοῦσι τολμῶντες ἀντι- βλέπειν τοῖς καλῶς ὁρισθεῖσι κατὰ τῆς ᾿Αρειανῆς αἱρέσεως, καὶ μαρτυρουμένοις ὑπὸ τῶν αὐτοὺς πρόσ τερον ἀσεβεῖν διδαξάντων; Εἰ δὲ καὶ μετὰ τὸ ὑπο- γράψαι μετεβάλοντο οἱ περὶ Εὐσέβιον, καὶ ὡς κύνες εἰς τὸ ἴδιον ἐξέραμα τῆς ἀσεβείας ἐπέστρεψαν· πῶς οὐχὶ καὶ μᾶλλον ἄξιοι μίσους οἱ νῦν ἀντιλέγοντες, ὅτι, τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς ἄλλοις προπίνον- τες, τούτους καὶ καθηγεμόνας τῆς αἱρέσεως ἔχειν ἐθέλουσιν (35); ἀνθρώπους, ὡς εἶπεν ὁ Ἰάκωβος, δια ψύχους καὶ ἀκαταστάτους ὄντας ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν, καὶ μὴ μίαν μὲν ἔχοντας γνώμην, ἄλλοτε δὲ ἄλλως μεταβαλλομένους, καὶ νῦν μὲν ἐπαινοῦντας δ λέγουσι, μετ' ὀλίγον δὲ ψέγοντας ὅπερ εἰρήκασι, καὶ πάλιν ἐπαινοῦντας ὅπερ πρὸ μικροῦ διέβαλλον. Τοῦτο δὲ, ὡς ὁ ποιμὴν είρηκεν (36), ἔκγονον ἐστι διαβόλου, καὶ καπήλων δὲ μᾶλλον καὶ οὐ διδασκάλων ἐστὶ γνώ- ρισμα. Ἔστι γάρ, ὡς οἱ Πατέρες παραδεδώκασιν, ὄν τως διδασκαλία, καὶ διδασκάλων ἀληθῶς τοῦτο τεχ- μήριον, τὸ τὰ αὐτὰ ἀλλήλοις ὁμολογεῖν, καὶ μὴ ἀμ- φισβητεῖν μήτε πρὸς ἑαυτοὺς, μήτε πρὸς τοὺς ἑαυτῶν πατέρας. Οἱ γὰρ μὴ τοῦτον διακείμενοι τὸν τρόπον μοχθηροί μάλλον καὶ οὐκ ἀληθεῖς ἂν (38) καλοῦντο δια δάσκαλοι. Έλληνες γοῦν, οὐχ ὁμολογοῦντες τὰ αὐτὰ, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἀλλήλους ἀμφισβητοῦντες, οὐκ ἀληθῆ τὴν διδασκαλίαν ἔχουσιν· οἱ δὲ ἅγιοι καὶ τῷ ὄντι τῆς ἀληθείας κήρυκες ἀλλήλοις τε συμφωνοῦσι, καὶ οὐ διαφέρονται πρὸς ἑαυτούς. Εἰ γὰρ καὶ διαφόροις χρό- νοις γεγόνασιν, ἀλλ᾽ εἰς ταὐτὸν ἀλλήλοις ὁρμῶσιν, ἑνὸς ὄντες τοῦ Θεοῦ προφῆται, καὶ τὸν αὐτὸν συμφώ πως εὐαγγελιζόμενοι Λόγον. *** Ἔτι τὸ ἀναθεματίζεσθαι τον Πρὸ τοῦ γεννηθῆναι οὐκ ἦν, οὐκ ἄτοπον ἐνομίσθη τῷ παρὰ πᾶσιν ὁμολογεῖσθαι τὸ εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως. Ἡ γὰρ διψυχία θυγάτηρ ἐστὶ τοῦ διαβόλου A missis ad suam Ecclesiam litteris, significavit, omnibusque aperte declaravit illos prius errasse frustraque adversus veritatem contendisse. Licet enim tunc eum his uti vocibus puduerit, atque ut voluit, ipse se Ecclesiæ excusaverit, tamen cum in epistola voces consubstantialis et ex substantia non repudiaverit, illud certe quod diximus palam vo- luit indicare. Ea autem in re grave quiddam ei ac- cidit. Nam, cum se veluti purgaret, Arianos demum accusavit quod, cum scriberent Filium non fuisse an- tequam genitus esset, illum nec antequam in carne nasceretur exstitisse voluerint. Quod sane non po- test ignorare Acacius, nisi et ipse nunc prasentis temporis causa, factum præ metu dissimulet, veri- tatemque neget. Itaque in âne, subjeci Eusebii epi- B stolam, ut Christi hostium ac insignem præcipuo Acacii in suos magistros perfidiam ex ca liquido cognoscas. C D Jac. 1, 8. quani in ne bujus operis subjici curavimus : ld est: Nec item absurdum visum est his vocibus, Non erat antequam genitus est, anathema dicere, cum omnes faleantur esse Dei Filium, priusquam se- cundum carnem gigneretur. in animum inducant tanto et generali concilio re- clamare? Annon scelerati habendi sunt qui adver- sis oculis contueri audent ea quæ recte contra Aria- nam hæresim decreta fuere, et ab illis ipsis probata sunt, quos prius habuere impietatis magistros? Quod si Eusebiani, postquam subscripserunt, ad pro- prium impietatis vonitum velut canes revertere, nonne eo magis odio digni sunt hi qui nunc con- tradicunt, quod suarum animarum libertatem aliis propinantes, illos ipsos duces hæresis habere ve- lint? homines, ut ait Jacobus ***, duplices animo et in- constantes in omnibus viis suis, nec in una perma- nentes sententia, sed niodo unam modo aliam am- plectentes, modo quæ dixerint laudantes, modo vituperantes eadem, rursusque idem quod paulo ante reprehendebant, approbantes (38). Id vero, ut ait Pastor, nonnisi a diabolo ortumn babet, caupo- numque potius quam magistrorum est insigne. Si- quidem vera illa doctrina est, uti Patres tradidere, verumque doctorum indicium, cum omnes inter se consentiunt, non autem vel secum vel cum suis patribus litigant. Nam qui non ita sunt affecti, improbi, non veri doctores sunt appellandi. Hinc gentiles qui inter se non consentiunt, sed dissident, vera privantur doctrina. Sancti autem et qui veri- talis revera sunt præcones, inter se concordant, non discordant. Nam licet diversis illi floruerint temporibus, idem tamen omnibus scopus fuit, quippe qui unius Dei essent prophetæ et idem suu- mo consensu nuntiarent Verbum. sed mendose, ut optime observat Felckmannus. Eliti & omittunt. Sunι: Versio antiqua Latina ; Etenim hæc dubitatiɔ filia est diaboli. 4. Πῶς τοίνυν οὐκ ἀδικοῦσιν οὗτοι, κἂν ἐνθυμού (32) Hæc sunt ipsa Eusebii verba ex ejus epistola (33) Sic Reg. At alii et editio Commel., ὑπέταξε, 4. Annon igitur illi iniquissime agunt, si vel solum (34) Sic Reg. Alii et editi μόνον omittunt. (35) Reg. θέλουσιν, qui idem mox, ὁ Ἰάκωβος. (36) Verba Pastoris ex homilia 85 Antiochi hæc (37) Sic Reg. At editi et alii &y. omittunt. (58) Lib. 11, mand. 9.

DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. κλησίας τὴν πίστιν καὶ τῶν Πατέρων τὴν παράδοσιν· πασί τε φανερῶς ἔδειξεν, ὅτι πρότερον ἐσφάλλοντο, καὶ μάτην ἐφιλονείκουν πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Εἰ γὰρ καὶ ᾐσχύνθη τότε ταύταις ταῖς λέξεσι γράψαι, καὶ ὡς ἠθέλησεν αὐτὸς ἀπελογήσατο τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἀλλά γε διὰ τῆς ἐπιστολῆς τὸ ὁμοούσιον καὶ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας μὴ ἀρνησάμενος, φανερῶς τοῦτο σημᾶναι βούλεται. Καὶ πέπονθέ τι δεινόν· (32) ὡς γὰρ ἀπο- λογούμενος, κατηγόρησε λοιπὸν τῶν ᾿Αρειανῶν, ὅτι, γράψαντες, Οὐκ ἦν ὁ Υἱὸς πριν γεννηθῆναι, οὐκ ἤθε λον αὐτὸν εἶναι οὐδὲ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γενέσεως. Καὶ τοῦτο οἶδε καὶ ᾿Ακάκιος, ἂν μὴ καὶ αὐτὸς φοβη θεὶς νῦν διὰ τὸν καιρὸν ὑποκρίνηται, καὶ ἀρνήσηταί τὴν ἀλήθειαν. Ὑπέταξα (33) γοῦν ἐν τῷ τέλει τὴν ἐπιστολὴν Εὐσεβίου, ἵνα ἐκ ταύτης γνῶς τῶν τε χρι στομάχων καὶ κατὰ περιττὸν τὴν ᾿Ακακίου πρὸς τοὺς ἑαυτῶν διδασκάλους ἀγνωμοσύνη» μενος μόνον (34) ἀντιλέγειν τῇ τοσαύτῃ καὶ οἰκουμε νικῇ συνόδῳ ; Πῶς οὐ παρανομοῦσι τολμῶντες ἀντι- βλέπειν τοῖς καλῶς ὁρισθεῖσι κατὰ τῆς ᾿Αρειανῆς αἱρέσεως, καὶ μαρτυρουμένοις ὑπὸ τῶν αὐτοὺς πρόσ τερον ἀσεβεῖν διδαξάντων; Εἰ δὲ καὶ μετὰ τὸ ὑπο- γράψαι μετεβάλοντο οἱ περὶ Εὐσέβιον, καὶ ὡς κύνες εἰς τὸ ἴδιον ἐξέραμα τῆς ἀσεβείας ἐπέστρεψαν· πῶς οὐχὶ καὶ μᾶλλον ἄξιοι μίσους οἱ νῦν ἀντιλέγοντες, ὅτι, τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς ἄλλοις προπίνον- τες, τούτους καὶ καθηγεμόνας τῆς αἱρέσεως ἔχειν ἐθέλουσιν (35); ἀνθρώπους, ὡς εἶπεν ὁ Ἰάκωβος, δια ψύχους καὶ ἀκαταστάτους ὄντας ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν, καὶ μὴ μίαν μὲν ἔχοντας γνώμην, ἄλλοτε δὲ ἄλλως μεταβαλλομένους, καὶ νῦν μὲν ἐπαινοῦντας δ λέγουσι, μετ' ὀλίγον δὲ ψέγοντας ὅπερ εἰρήκασι, καὶ πάλιν ἐπαινοῦντας ὅπερ πρὸ μικροῦ διέβαλλον. Τοῦτο δὲ, ὡς ὁ ποιμὴν είρηκεν (36), ἔκγονον ἐστι διαβόλου, καὶ καπήλων δὲ μᾶλλον καὶ οὐ διδασκάλων ἐστὶ γνώ- ρισμα. Ἔστι γάρ, ὡς οἱ Πατέρες παραδεδώκασιν, ὄν τως διδασκαλία, καὶ διδασκάλων ἀληθῶς τοῦτο τεχ- μήριον, τὸ τὰ αὐτὰ ἀλλήλοις ὁμολογεῖν, καὶ μὴ ἀμ- φισβητεῖν μήτε πρὸς ἑαυτοὺς, μήτε πρὸς τοὺς ἑαυτῶν πατέρας. Οἱ γὰρ μὴ τοῦτον διακείμενοι τὸν τρόπον μοχθηροί μάλλον καὶ οὐκ ἀληθεῖς ἂν (38) καλοῦντο δια δάσκαλοι. Έλληνες γοῦν, οὐχ ὁμολογοῦντες τὰ αὐτὰ, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἀλλήλους ἀμφισβητοῦντες, οὐκ ἀληθῆ τὴν διδασκαλίαν ἔχουσιν· οἱ δὲ ἅγιοι καὶ τῷ ὄντι τῆς ἀληθείας κήρυκες ἀλλήλοις τε συμφωνοῦσι, καὶ οὐ διαφέρονται πρὸς ἑαυτούς. Εἰ γὰρ καὶ διαφόροις χρό- νοις γεγόνασιν, ἀλλ᾽ εἰς ταὐτὸν ἀλλήλοις ὁρμῶσιν, ἑνὸς ὄντες τοῦ Θεοῦ προφῆται, καὶ τὸν αὐτὸν συμφώ πως εὐαγγελιζόμενοι Λόγον. *** Ἔτι τὸ ἀναθεματίζεσθαι τον Πρὸ τοῦ γεννηθῆναι οὐκ ἦν, οὐκ ἄτοπον ἐνομίσθη τῷ παρὰ πᾶσιν ὁμολογεῖσθαι τὸ εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως. Ἡ γὰρ διψυχία θυγάτηρ ἐστὶ τοῦ διαβόλου A missis ad suam Ecclesiam litteris, significavit, omnibusque aperte declaravit illos prius errasse frustraque adversus veritatem contendisse. Licet enim tunc eum his uti vocibus puduerit, atque ut voluit, ipse se Ecclesiæ excusaverit, tamen cum in epistola voces consubstantialis et ex substantia non repudiaverit, illud certe quod diximus palam vo- luit indicare. Ea autem in re grave quiddam ei ac- cidit. Nam, cum se veluti purgaret, Arianos demum accusavit quod, cum scriberent Filium non fuisse an- tequam genitus esset, illum nec antequam in carne nasceretur exstitisse voluerint. Quod sane non po- test ignorare Acacius, nisi et ipse nunc prasentis temporis causa, factum præ metu dissimulet, veri- tatemque neget. Itaque in âne, subjeci Eusebii epi- B stolam, ut Christi hostium ac insignem præcipuo Acacii in suos magistros perfidiam ex ca liquido cognoscas. C D Jac. 1, 8. quani in ne bujus operis subjici curavimus : ld est: Nec item absurdum visum est his vocibus, Non erat antequam genitus est, anathema dicere, cum omnes faleantur esse Dei Filium, priusquam se- cundum carnem gigneretur. in animum inducant tanto et generali concilio re- clamare? Annon scelerati habendi sunt qui adver- sis oculis contueri audent ea quæ recte contra Aria- nam hæresim decreta fuere, et ab illis ipsis probata sunt, quos prius habuere impietatis magistros? Quod si Eusebiani, postquam subscripserunt, ad pro- prium impietatis vonitum velut canes revertere, nonne eo magis odio digni sunt hi qui nunc con- tradicunt, quod suarum animarum libertatem aliis propinantes, illos ipsos duces hæresis habere ve- lint? homines, ut ait Jacobus ***, duplices animo et in- constantes in omnibus viis suis, nec in una perma- nentes sententia, sed niodo unam modo aliam am- plectentes, modo quæ dixerint laudantes, modo vituperantes eadem, rursusque idem quod paulo ante reprehendebant, approbantes (38). Id vero, ut ait Pastor, nonnisi a diabolo ortumn babet, caupo- numque potius quam magistrorum est insigne. Si- quidem vera illa doctrina est, uti Patres tradidere, verumque doctorum indicium, cum omnes inter se consentiunt, non autem vel secum vel cum suis patribus litigant. Nam qui non ita sunt affecti, improbi, non veri doctores sunt appellandi. Hinc gentiles qui inter se non consentiunt, sed dissident, vera privantur doctrina. Sancti autem et qui veri- talis revera sunt præcones, inter se concordant, non discordant. Nam licet diversis illi floruerint temporibus, idem tamen omnibus scopus fuit, quippe qui unius Dei essent prophetæ et idem suu- mo consensu nuntiarent Verbum. sed mendose, ut optime observat Felckmannus. Eliti & omittunt. Sunι: Versio antiqua Latina ; Etenim hæc dubitatiɔ filia est diaboli. 4. Πῶς τοίνυν οὐκ ἀδικοῦσιν οὗτοι, κἂν ἐνθυμού (32) Hæc sunt ipsa Eusebii verba ex ejus epistola (33) Sic Reg. At alii et editio Commel., ὑπέταξε, 4. Annon igitur illi iniquissime agunt, si vel solum (34) Sic Reg. Alii et editi μόνον omittunt. (35) Reg. θέλουσιν, qui idem mox, ὁ Ἰάκωβος. (36) Verba Pastoris ex homilia 85 Antiochi hæc (37) Sic Reg. At editi et alii &y. omittunt. (58) Lib. 11, mand. 9.

DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. κλησίας τὴν πίστιν καὶ τῶν Πατέρων τὴν παράδοσιν· πασί τε φανερῶς ἔδειξεν, ὅτι πρότερον ἐσφάλλοντο, καὶ μάτην ἐφιλονείκουν πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Εἰ γὰρ καὶ ᾐσχύνθη τότε ταύταις ταῖς λέξεσι γράψαι, καὶ ὡς ἠθέλησεν αὐτὸς ἀπελογήσατο τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἀλλά γε διὰ τῆς ἐπιστολῆς τὸ ὁμοούσιον καὶ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας μὴ ἀρνησάμενος, φανερῶς τοῦτο σημᾶναι βούλεται. Καὶ πέπονθέ τι δεινόν· (32) ὡς γὰρ ἀπο- λογούμενος, κατηγόρησε λοιπὸν τῶν ᾿Αρειανῶν, ὅτι, γράψαντες, Οὐκ ἦν ὁ Υἱὸς πριν γεννηθῆναι, οὐκ ἤθε λον αὐτὸν εἶναι οὐδὲ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γενέσεως. Καὶ τοῦτο οἶδε καὶ ᾿Ακάκιος, ἂν μὴ καὶ αὐτὸς φοβη θεὶς νῦν διὰ τὸν καιρὸν ὑποκρίνηται, καὶ ἀρνήσηταί τὴν ἀλήθειαν. Ὑπέταξα (33) γοῦν ἐν τῷ τέλει τὴν ἐπιστολὴν Εὐσεβίου, ἵνα ἐκ ταύτης γνῶς τῶν τε χρι στομάχων καὶ κατὰ περιττὸν τὴν ᾿Ακακίου πρὸς τοὺς ἑαυτῶν διδασκάλους ἀγνωμοσύνη» μενος μόνον (34) ἀντιλέγειν τῇ τοσαύτῃ καὶ οἰκουμε νικῇ συνόδῳ ; Πῶς οὐ παρανομοῦσι τολμῶντες ἀντι- βλέπειν τοῖς καλῶς ὁρισθεῖσι κατὰ τῆς ᾿Αρειανῆς αἱρέσεως, καὶ μαρτυρουμένοις ὑπὸ τῶν αὐτοὺς πρόσ τερον ἀσεβεῖν διδαξάντων; Εἰ δὲ καὶ μετὰ τὸ ὑπο- γράψαι μετεβάλοντο οἱ περὶ Εὐσέβιον, καὶ ὡς κύνες εἰς τὸ ἴδιον ἐξέραμα τῆς ἀσεβείας ἐπέστρεψαν· πῶς οὐχὶ καὶ μᾶλλον ἄξιοι μίσους οἱ νῦν ἀντιλέγοντες, ὅτι, τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς ἄλλοις προπίνον- τες, τούτους καὶ καθηγεμόνας τῆς αἱρέσεως ἔχειν ἐθέλουσιν (35); ἀνθρώπους, ὡς εἶπεν ὁ Ἰάκωβος, δια ψύχους καὶ ἀκαταστάτους ὄντας ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν, καὶ μὴ μίαν μὲν ἔχοντας γνώμην, ἄλλοτε δὲ ἄλλως μεταβαλλομένους, καὶ νῦν μὲν ἐπαινοῦντας δ λέγουσι, μετ' ὀλίγον δὲ ψέγοντας ὅπερ εἰρήκασι, καὶ πάλιν ἐπαινοῦντας ὅπερ πρὸ μικροῦ διέβαλλον. Τοῦτο δὲ, ὡς ὁ ποιμὴν είρηκεν (36), ἔκγονον ἐστι διαβόλου, καὶ καπήλων δὲ μᾶλλον καὶ οὐ διδασκάλων ἐστὶ γνώ- ρισμα. Ἔστι γάρ, ὡς οἱ Πατέρες παραδεδώκασιν, ὄν τως διδασκαλία, καὶ διδασκάλων ἀληθῶς τοῦτο τεχ- μήριον, τὸ τὰ αὐτὰ ἀλλήλοις ὁμολογεῖν, καὶ μὴ ἀμ- φισβητεῖν μήτε πρὸς ἑαυτοὺς, μήτε πρὸς τοὺς ἑαυτῶν πατέρας. Οἱ γὰρ μὴ τοῦτον διακείμενοι τὸν τρόπον μοχθηροί μάλλον καὶ οὐκ ἀληθεῖς ἂν (38) καλοῦντο δια δάσκαλοι. Έλληνες γοῦν, οὐχ ὁμολογοῦντες τὰ αὐτὰ, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἀλλήλους ἀμφισβητοῦντες, οὐκ ἀληθῆ τὴν διδασκαλίαν ἔχουσιν· οἱ δὲ ἅγιοι καὶ τῷ ὄντι τῆς ἀληθείας κήρυκες ἀλλήλοις τε συμφωνοῦσι, καὶ οὐ διαφέρονται πρὸς ἑαυτούς. Εἰ γὰρ καὶ διαφόροις χρό- νοις γεγόνασιν, ἀλλ᾽ εἰς ταὐτὸν ἀλλήλοις ὁρμῶσιν, ἑνὸς ὄντες τοῦ Θεοῦ προφῆται, καὶ τὸν αὐτὸν συμφώ πως εὐαγγελιζόμενοι Λόγον. *** Ἔτι τὸ ἀναθεματίζεσθαι τον Πρὸ τοῦ γεννηθῆναι οὐκ ἦν, οὐκ ἄτοπον ἐνομίσθη τῷ παρὰ πᾶσιν ὁμολογεῖσθαι τὸ εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως. Ἡ γὰρ διψυχία θυγάτηρ ἐστὶ τοῦ διαβόλου A missis ad suam Ecclesiam litteris, significavit, omnibusque aperte declaravit illos prius errasse frustraque adversus veritatem contendisse. Licet enim tunc eum his uti vocibus puduerit, atque ut voluit, ipse se Ecclesiæ excusaverit, tamen cum in epistola voces consubstantialis et ex substantia non repudiaverit, illud certe quod diximus palam vo- luit indicare. Ea autem in re grave quiddam ei ac- cidit. Nam, cum se veluti purgaret, Arianos demum accusavit quod, cum scriberent Filium non fuisse an- tequam genitus esset, illum nec antequam in carne nasceretur exstitisse voluerint. Quod sane non po- test ignorare Acacius, nisi et ipse nunc prasentis temporis causa, factum præ metu dissimulet, veri- tatemque neget. Itaque in âne, subjeci Eusebii epi- B stolam, ut Christi hostium ac insignem præcipuo Acacii in suos magistros perfidiam ex ca liquido cognoscas. C D Jac. 1, 8. quani in ne bujus operis subjici curavimus : ld est: Nec item absurdum visum est his vocibus, Non erat antequam genitus est, anathema dicere, cum omnes faleantur esse Dei Filium, priusquam se- cundum carnem gigneretur. in animum inducant tanto et generali concilio re- clamare? Annon scelerati habendi sunt qui adver- sis oculis contueri audent ea quæ recte contra Aria- nam hæresim decreta fuere, et ab illis ipsis probata sunt, quos prius habuere impietatis magistros? Quod si Eusebiani, postquam subscripserunt, ad pro- prium impietatis vonitum velut canes revertere, nonne eo magis odio digni sunt hi qui nunc con- tradicunt, quod suarum animarum libertatem aliis propinantes, illos ipsos duces hæresis habere ve- lint? homines, ut ait Jacobus ***, duplices animo et in- constantes in omnibus viis suis, nec in una perma- nentes sententia, sed niodo unam modo aliam am- plectentes, modo quæ dixerint laudantes, modo vituperantes eadem, rursusque idem quod paulo ante reprehendebant, approbantes (38). Id vero, ut ait Pastor, nonnisi a diabolo ortumn babet, caupo- numque potius quam magistrorum est insigne. Si- quidem vera illa doctrina est, uti Patres tradidere, verumque doctorum indicium, cum omnes inter se consentiunt, non autem vel secum vel cum suis patribus litigant. Nam qui non ita sunt affecti, improbi, non veri doctores sunt appellandi. Hinc gentiles qui inter se non consentiunt, sed dissident, vera privantur doctrina. Sancti autem et qui veri- talis revera sunt præcones, inter se concordant, non discordant. Nam licet diversis illi floruerint temporibus, idem tamen omnibus scopus fuit, quippe qui unius Dei essent prophetæ et idem suu- mo consensu nuntiarent Verbum. sed mendose, ut optime observat Felckmannus. Eliti & omittunt. Sunι: Versio antiqua Latina ; Etenim hæc dubitatiɔ filia est diaboli. 4. Πῶς τοίνυν οὐκ ἀδικοῦσιν οὗτοι, κἂν ἐνθυμού (32) Hæc sunt ipsa Eusebii verba ex ejus epistola (33) Sic Reg. At alii et editio Commel., ὑπέταξε, 4. Annon igitur illi iniquissime agunt, si vel solum (34) Sic Reg. Alii et editi μόνον omittunt. (35) Reg. θέλουσιν, qui idem mox, ὁ Ἰάκωβος. (36) Verba Pastoris ex homilia 85 Antiochi hæc (37) Sic Reg. At editi et alii &y. omittunt. (58) Lib. 11, mand. 9.

DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. κλησίας τὴν πίστιν καὶ τῶν Πατέρων τὴν παράδοσιν· πασί τε φανερῶς ἔδειξεν, ὅτι πρότερον ἐσφάλλοντο, καὶ μάτην ἐφιλονείκουν πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Εἰ γὰρ καὶ ᾐσχύνθη τότε ταύταις ταῖς λέξεσι γράψαι, καὶ ὡς ἠθέλησεν αὐτὸς ἀπελογήσατο τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἀλλά γε διὰ τῆς ἐπιστολῆς τὸ ὁμοούσιον καὶ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας μὴ ἀρνησάμενος, φανερῶς τοῦτο σημᾶναι βούλεται. Καὶ πέπονθέ τι δεινόν· (32) ὡς γὰρ ἀπο- λογούμενος, κατηγόρησε λοιπὸν τῶν ᾿Αρειανῶν, ὅτι, γράψαντες, Οὐκ ἦν ὁ Υἱὸς πριν γεννηθῆναι, οὐκ ἤθε λον αὐτὸν εἶναι οὐδὲ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γενέσεως. Καὶ τοῦτο οἶδε καὶ ᾿Ακάκιος, ἂν μὴ καὶ αὐτὸς φοβη θεὶς νῦν διὰ τὸν καιρὸν ὑποκρίνηται, καὶ ἀρνήσηταί τὴν ἀλήθειαν. Ὑπέταξα (33) γοῦν ἐν τῷ τέλει τὴν ἐπιστολὴν Εὐσεβίου, ἵνα ἐκ ταύτης γνῶς τῶν τε χρι στομάχων καὶ κατὰ περιττὸν τὴν ᾿Ακακίου πρὸς τοὺς ἑαυτῶν διδασκάλους ἀγνωμοσύνη» μενος μόνον (34) ἀντιλέγειν τῇ τοσαύτῃ καὶ οἰκουμε νικῇ συνόδῳ ; Πῶς οὐ παρανομοῦσι τολμῶντες ἀντι- βλέπειν τοῖς καλῶς ὁρισθεῖσι κατὰ τῆς ᾿Αρειανῆς αἱρέσεως, καὶ μαρτυρουμένοις ὑπὸ τῶν αὐτοὺς πρόσ τερον ἀσεβεῖν διδαξάντων; Εἰ δὲ καὶ μετὰ τὸ ὑπο- γράψαι μετεβάλοντο οἱ περὶ Εὐσέβιον, καὶ ὡς κύνες εἰς τὸ ἴδιον ἐξέραμα τῆς ἀσεβείας ἐπέστρεψαν· πῶς οὐχὶ καὶ μᾶλλον ἄξιοι μίσους οἱ νῦν ἀντιλέγοντες, ὅτι, τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς ἄλλοις προπίνον- τες, τούτους καὶ καθηγεμόνας τῆς αἱρέσεως ἔχειν ἐθέλουσιν (35); ἀνθρώπους, ὡς εἶπεν ὁ Ἰάκωβος, δια ψύχους καὶ ἀκαταστάτους ὄντας ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν, καὶ μὴ μίαν μὲν ἔχοντας γνώμην, ἄλλοτε δὲ ἄλλως μεταβαλλομένους, καὶ νῦν μὲν ἐπαινοῦντας δ λέγουσι, μετ' ὀλίγον δὲ ψέγοντας ὅπερ εἰρήκασι, καὶ πάλιν ἐπαινοῦντας ὅπερ πρὸ μικροῦ διέβαλλον. Τοῦτο δὲ, ὡς ὁ ποιμὴν είρηκεν (36), ἔκγονον ἐστι διαβόλου, καὶ καπήλων δὲ μᾶλλον καὶ οὐ διδασκάλων ἐστὶ γνώ- ρισμα. Ἔστι γάρ, ὡς οἱ Πατέρες παραδεδώκασιν, ὄν τως διδασκαλία, καὶ διδασκάλων ἀληθῶς τοῦτο τεχ- μήριον, τὸ τὰ αὐτὰ ἀλλήλοις ὁμολογεῖν, καὶ μὴ ἀμ- φισβητεῖν μήτε πρὸς ἑαυτοὺς, μήτε πρὸς τοὺς ἑαυτῶν πατέρας. Οἱ γὰρ μὴ τοῦτον διακείμενοι τὸν τρόπον μοχθηροί μάλλον καὶ οὐκ ἀληθεῖς ἂν (38) καλοῦντο δια δάσκαλοι. Έλληνες γοῦν, οὐχ ὁμολογοῦντες τὰ αὐτὰ, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἀλλήλους ἀμφισβητοῦντες, οὐκ ἀληθῆ τὴν διδασκαλίαν ἔχουσιν· οἱ δὲ ἅγιοι καὶ τῷ ὄντι τῆς ἀληθείας κήρυκες ἀλλήλοις τε συμφωνοῦσι, καὶ οὐ διαφέρονται πρὸς ἑαυτούς. Εἰ γὰρ καὶ διαφόροις χρό- νοις γεγόνασιν, ἀλλ᾽ εἰς ταὐτὸν ἀλλήλοις ὁρμῶσιν, ἑνὸς ὄντες τοῦ Θεοῦ προφῆται, καὶ τὸν αὐτὸν συμφώ πως εὐαγγελιζόμενοι Λόγον. *** Ἔτι τὸ ἀναθεματίζεσθαι τον Πρὸ τοῦ γεννηθῆναι οὐκ ἦν, οὐκ ἄτοπον ἐνομίσθη τῷ παρὰ πᾶσιν ὁμολογεῖσθαι τὸ εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως. Ἡ γὰρ διψυχία θυγάτηρ ἐστὶ τοῦ διαβόλου A missis ad suam Ecclesiam litteris, significavit, omnibusque aperte declaravit illos prius errasse frustraque adversus veritatem contendisse. Licet enim tunc eum his uti vocibus puduerit, atque ut voluit, ipse se Ecclesiæ excusaverit, tamen cum in epistola voces consubstantialis et ex substantia non repudiaverit, illud certe quod diximus palam vo- luit indicare. Ea autem in re grave quiddam ei ac- cidit. Nam, cum se veluti purgaret, Arianos demum accusavit quod, cum scriberent Filium non fuisse an- tequam genitus esset, illum nec antequam in carne nasceretur exstitisse voluerint. Quod sane non po- test ignorare Acacius, nisi et ipse nunc prasentis temporis causa, factum præ metu dissimulet, veri- tatemque neget. Itaque in âne, subjeci Eusebii epi- B stolam, ut Christi hostium ac insignem præcipuo Acacii in suos magistros perfidiam ex ca liquido cognoscas. C D Jac. 1, 8. quani in ne bujus operis subjici curavimus : ld est: Nec item absurdum visum est his vocibus, Non erat antequam genitus est, anathema dicere, cum omnes faleantur esse Dei Filium, priusquam se- cundum carnem gigneretur. in animum inducant tanto et generali concilio re- clamare? Annon scelerati habendi sunt qui adver- sis oculis contueri audent ea quæ recte contra Aria- nam hæresim decreta fuere, et ab illis ipsis probata sunt, quos prius habuere impietatis magistros? Quod si Eusebiani, postquam subscripserunt, ad pro- prium impietatis vonitum velut canes revertere, nonne eo magis odio digni sunt hi qui nunc con- tradicunt, quod suarum animarum libertatem aliis propinantes, illos ipsos duces hæresis habere ve- lint? homines, ut ait Jacobus ***, duplices animo et in- constantes in omnibus viis suis, nec in una perma- nentes sententia, sed niodo unam modo aliam am- plectentes, modo quæ dixerint laudantes, modo vituperantes eadem, rursusque idem quod paulo ante reprehendebant, approbantes (38). Id vero, ut ait Pastor, nonnisi a diabolo ortumn babet, caupo- numque potius quam magistrorum est insigne. Si- quidem vera illa doctrina est, uti Patres tradidere, verumque doctorum indicium, cum omnes inter se consentiunt, non autem vel secum vel cum suis patribus litigant. Nam qui non ita sunt affecti, improbi, non veri doctores sunt appellandi. Hinc gentiles qui inter se non consentiunt, sed dissident, vera privantur doctrina. Sancti autem et qui veri- talis revera sunt præcones, inter se concordant, non discordant. Nam licet diversis illi floruerint temporibus, idem tamen omnibus scopus fuit, quippe qui unius Dei essent prophetæ et idem suu- mo consensu nuntiarent Verbum. sed mendose, ut optime observat Felckmannus. Eliti & omittunt. Sunι: Versio antiqua Latina ; Etenim hæc dubitatiɔ filia est diaboli. 4. Πῶς τοίνυν οὐκ ἀδικοῦσιν οὗτοι, κἂν ἐνθυμού (32) Hæc sunt ipsa Eusebii verba ex ejus epistola (33) Sic Reg. At alii et editio Commel., ὑπέταξε, 4. Annon igitur illi iniquissime agunt, si vel solum (34) Sic Reg. Alii et editi μόνον omittunt. (35) Reg. θέλουσιν, qui idem mox, ὁ Ἰάκωβος. (36) Verba Pastoris ex homilia 85 Antiochi hæc (37) Sic Reg. At editi et alii &y. omittunt. (58) Lib. 11, mand. 9.

DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. κλησίας τὴν πίστιν καὶ τῶν Πατέρων τὴν παράδοσιν· πασί τε φανερῶς ἔδειξεν, ὅτι πρότερον ἐσφάλλοντο, καὶ μάτην ἐφιλονείκουν πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Εἰ γὰρ καὶ ᾐσχύνθη τότε ταύταις ταῖς λέξεσι γράψαι, καὶ ὡς ἠθέλησεν αὐτὸς ἀπελογήσατο τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἀλλά γε διὰ τῆς ἐπιστολῆς τὸ ὁμοούσιον καὶ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας μὴ ἀρνησάμενος, φανερῶς τοῦτο σημᾶναι βούλεται. Καὶ πέπονθέ τι δεινόν· (32) ὡς γὰρ ἀπο- λογούμενος, κατηγόρησε λοιπὸν τῶν ᾿Αρειανῶν, ὅτι, γράψαντες, Οὐκ ἦν ὁ Υἱὸς πριν γεννηθῆναι, οὐκ ἤθε λον αὐτὸν εἶναι οὐδὲ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γενέσεως. Καὶ τοῦτο οἶδε καὶ ᾿Ακάκιος, ἂν μὴ καὶ αὐτὸς φοβη θεὶς νῦν διὰ τὸν καιρὸν ὑποκρίνηται, καὶ ἀρνήσηταί τὴν ἀλήθειαν. Ὑπέταξα (33) γοῦν ἐν τῷ τέλει τὴν ἐπιστολὴν Εὐσεβίου, ἵνα ἐκ ταύτης γνῶς τῶν τε χρι στομάχων καὶ κατὰ περιττὸν τὴν ᾿Ακακίου πρὸς τοὺς ἑαυτῶν διδασκάλους ἀγνωμοσύνη» μενος μόνον (34) ἀντιλέγειν τῇ τοσαύτῃ καὶ οἰκουμε νικῇ συνόδῳ ; Πῶς οὐ παρανομοῦσι τολμῶντες ἀντι- βλέπειν τοῖς καλῶς ὁρισθεῖσι κατὰ τῆς ᾿Αρειανῆς αἱρέσεως, καὶ μαρτυρουμένοις ὑπὸ τῶν αὐτοὺς πρόσ τερον ἀσεβεῖν διδαξάντων; Εἰ δὲ καὶ μετὰ τὸ ὑπο- γράψαι μετεβάλοντο οἱ περὶ Εὐσέβιον, καὶ ὡς κύνες εἰς τὸ ἴδιον ἐξέραμα τῆς ἀσεβείας ἐπέστρεψαν· πῶς οὐχὶ καὶ μᾶλλον ἄξιοι μίσους οἱ νῦν ἀντιλέγοντες, ὅτι, τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς ἄλλοις προπίνον- τες, τούτους καὶ καθηγεμόνας τῆς αἱρέσεως ἔχειν ἐθέλουσιν (35); ἀνθρώπους, ὡς εἶπεν ὁ Ἰάκωβος, δια ψύχους καὶ ἀκαταστάτους ὄντας ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν, καὶ μὴ μίαν μὲν ἔχοντας γνώμην, ἄλλοτε δὲ ἄλλως μεταβαλλομένους, καὶ νῦν μὲν ἐπαινοῦντας δ λέγουσι, μετ' ὀλίγον δὲ ψέγοντας ὅπερ εἰρήκασι, καὶ πάλιν ἐπαινοῦντας ὅπερ πρὸ μικροῦ διέβαλλον. Τοῦτο δὲ, ὡς ὁ ποιμὴν είρηκεν (36), ἔκγονον ἐστι διαβόλου, καὶ καπήλων δὲ μᾶλλον καὶ οὐ διδασκάλων ἐστὶ γνώ- ρισμα. Ἔστι γάρ, ὡς οἱ Πατέρες παραδεδώκασιν, ὄν τως διδασκαλία, καὶ διδασκάλων ἀληθῶς τοῦτο τεχ- μήριον, τὸ τὰ αὐτὰ ἀλλήλοις ὁμολογεῖν, καὶ μὴ ἀμ- φισβητεῖν μήτε πρὸς ἑαυτοὺς, μήτε πρὸς τοὺς ἑαυτῶν πατέρας. Οἱ γὰρ μὴ τοῦτον διακείμενοι τὸν τρόπον μοχθηροί μάλλον καὶ οὐκ ἀληθεῖς ἂν (38) καλοῦντο δια δάσκαλοι. Έλληνες γοῦν, οὐχ ὁμολογοῦντες τὰ αὐτὰ, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἀλλήλους ἀμφισβητοῦντες, οὐκ ἀληθῆ τὴν διδασκαλίαν ἔχουσιν· οἱ δὲ ἅγιοι καὶ τῷ ὄντι τῆς ἀληθείας κήρυκες ἀλλήλοις τε συμφωνοῦσι, καὶ οὐ διαφέρονται πρὸς ἑαυτούς. Εἰ γὰρ καὶ διαφόροις χρό- νοις γεγόνασιν, ἀλλ᾽ εἰς ταὐτὸν ἀλλήλοις ὁρμῶσιν, ἑνὸς ὄντες τοῦ Θεοῦ προφῆται, καὶ τὸν αὐτὸν συμφώ πως εὐαγγελιζόμενοι Λόγον. *** Ἔτι τὸ ἀναθεματίζεσθαι τον Πρὸ τοῦ γεννηθῆναι οὐκ ἦν, οὐκ ἄτοπον ἐνομίσθη τῷ παρὰ πᾶσιν ὁμολογεῖσθαι τὸ εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως. Ἡ γὰρ διψυχία θυγάτηρ ἐστὶ τοῦ διαβόλου A missis ad suam Ecclesiam litteris, significavit, omnibusque aperte declaravit illos prius errasse frustraque adversus veritatem contendisse. Licet enim tunc eum his uti vocibus puduerit, atque ut voluit, ipse se Ecclesiæ excusaverit, tamen cum in epistola voces consubstantialis et ex substantia non repudiaverit, illud certe quod diximus palam vo- luit indicare. Ea autem in re grave quiddam ei ac- cidit. Nam, cum se veluti purgaret, Arianos demum accusavit quod, cum scriberent Filium non fuisse an- tequam genitus esset, illum nec antequam in carne nasceretur exstitisse voluerint. Quod sane non po- test ignorare Acacius, nisi et ipse nunc prasentis temporis causa, factum præ metu dissimulet, veri- tatemque neget. Itaque in âne, subjeci Eusebii epi- B stolam, ut Christi hostium ac insignem præcipuo Acacii in suos magistros perfidiam ex ca liquido cognoscas. C D Jac. 1, 8. quani in ne bujus operis subjici curavimus : ld est: Nec item absurdum visum est his vocibus, Non erat antequam genitus est, anathema dicere, cum omnes faleantur esse Dei Filium, priusquam se- cundum carnem gigneretur. in animum inducant tanto et generali concilio re- clamare? Annon scelerati habendi sunt qui adver- sis oculis contueri audent ea quæ recte contra Aria- nam hæresim decreta fuere, et ab illis ipsis probata sunt, quos prius habuere impietatis magistros? Quod si Eusebiani, postquam subscripserunt, ad pro- prium impietatis vonitum velut canes revertere, nonne eo magis odio digni sunt hi qui nunc con- tradicunt, quod suarum animarum libertatem aliis propinantes, illos ipsos duces hæresis habere ve- lint? homines, ut ait Jacobus ***, duplices animo et in- constantes in omnibus viis suis, nec in una perma- nentes sententia, sed niodo unam modo aliam am- plectentes, modo quæ dixerint laudantes, modo vituperantes eadem, rursusque idem quod paulo ante reprehendebant, approbantes (38). Id vero, ut ait Pastor, nonnisi a diabolo ortumn babet, caupo- numque potius quam magistrorum est insigne. Si- quidem vera illa doctrina est, uti Patres tradidere, verumque doctorum indicium, cum omnes inter se consentiunt, non autem vel secum vel cum suis patribus litigant. Nam qui non ita sunt affecti, improbi, non veri doctores sunt appellandi. Hinc gentiles qui inter se non consentiunt, sed dissident, vera privantur doctrina. Sancti autem et qui veri- talis revera sunt præcones, inter se concordant, non discordant. Nam licet diversis illi floruerint temporibus, idem tamen omnibus scopus fuit, quippe qui unius Dei essent prophetæ et idem suu- mo consensu nuntiarent Verbum. sed mendose, ut optime observat Felckmannus. Eliti & omittunt. Sunι: Versio antiqua Latina ; Etenim hæc dubitatiɔ filia est diaboli. 4. Πῶς τοίνυν οὐκ ἀδικοῦσιν οὗτοι, κἂν ἐνθυμού (32) Hæc sunt ipsa Eusebii verba ex ejus epistola (33) Sic Reg. At alii et editio Commel., ὑπέταξε, 4. Annon igitur illi iniquissime agunt, si vel solum (34) Sic Reg. Alii et editi μόνον omittunt. (35) Reg. θέλουσιν, qui idem mox, ὁ Ἰάκωβος. (36) Verba Pastoris ex homilia 85 Antiochi hæc (37) Sic Reg. At editi et alii &y. omittunt. (58) Lib. 11, mand. 9.

DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. κλησίας τὴν πίστιν καὶ τῶν Πατέρων τὴν παράδοσιν· πασί τε φανερῶς ἔδειξεν, ὅτι πρότερον ἐσφάλλοντο, καὶ μάτην ἐφιλονείκουν πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Εἰ γὰρ καὶ ᾐσχύνθη τότε ταύταις ταῖς λέξεσι γράψαι, καὶ ὡς ἠθέλησεν αὐτὸς ἀπελογήσατο τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἀλλά γε διὰ τῆς ἐπιστολῆς τὸ ὁμοούσιον καὶ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας μὴ ἀρνησάμενος, φανερῶς τοῦτο σημᾶναι βούλεται. Καὶ πέπονθέ τι δεινόν· (32) ὡς γὰρ ἀπο- λογούμενος, κατηγόρησε λοιπὸν τῶν ᾿Αρειανῶν, ὅτι, γράψαντες, Οὐκ ἦν ὁ Υἱὸς πριν γεννηθῆναι, οὐκ ἤθε λον αὐτὸν εἶναι οὐδὲ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γενέσεως. Καὶ τοῦτο οἶδε καὶ ᾿Ακάκιος, ἂν μὴ καὶ αὐτὸς φοβη θεὶς νῦν διὰ τὸν καιρὸν ὑποκρίνηται, καὶ ἀρνήσηταί τὴν ἀλήθειαν. Ὑπέταξα (33) γοῦν ἐν τῷ τέλει τὴν ἐπιστολὴν Εὐσεβίου, ἵνα ἐκ ταύτης γνῶς τῶν τε χρι στομάχων καὶ κατὰ περιττὸν τὴν ᾿Ακακίου πρὸς τοὺς ἑαυτῶν διδασκάλους ἀγνωμοσύνη» μενος μόνον (34) ἀντιλέγειν τῇ τοσαύτῃ καὶ οἰκουμε νικῇ συνόδῳ ; Πῶς οὐ παρανομοῦσι τολμῶντες ἀντι- βλέπειν τοῖς καλῶς ὁρισθεῖσι κατὰ τῆς ᾿Αρειανῆς αἱρέσεως, καὶ μαρτυρουμένοις ὑπὸ τῶν αὐτοὺς πρόσ τερον ἀσεβεῖν διδαξάντων; Εἰ δὲ καὶ μετὰ τὸ ὑπο- γράψαι μετεβάλοντο οἱ περὶ Εὐσέβιον, καὶ ὡς κύνες εἰς τὸ ἴδιον ἐξέραμα τῆς ἀσεβείας ἐπέστρεψαν· πῶς οὐχὶ καὶ μᾶλλον ἄξιοι μίσους οἱ νῦν ἀντιλέγοντες, ὅτι, τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς ἄλλοις προπίνον- τες, τούτους καὶ καθηγεμόνας τῆς αἱρέσεως ἔχειν ἐθέλουσιν (35); ἀνθρώπους, ὡς εἶπεν ὁ Ἰάκωβος, δια ψύχους καὶ ἀκαταστάτους ὄντας ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν, καὶ μὴ μίαν μὲν ἔχοντας γνώμην, ἄλλοτε δὲ ἄλλως μεταβαλλομένους, καὶ νῦν μὲν ἐπαινοῦντας δ λέγουσι, μετ' ὀλίγον δὲ ψέγοντας ὅπερ εἰρήκασι, καὶ πάλιν ἐπαινοῦντας ὅπερ πρὸ μικροῦ διέβαλλον. Τοῦτο δὲ, ὡς ὁ ποιμὴν είρηκεν (36), ἔκγονον ἐστι διαβόλου, καὶ καπήλων δὲ μᾶλλον καὶ οὐ διδασκάλων ἐστὶ γνώ- ρισμα. Ἔστι γάρ, ὡς οἱ Πατέρες παραδεδώκασιν, ὄν τως διδασκαλία, καὶ διδασκάλων ἀληθῶς τοῦτο τεχ- μήριον, τὸ τὰ αὐτὰ ἀλλήλοις ὁμολογεῖν, καὶ μὴ ἀμ- φισβητεῖν μήτε πρὸς ἑαυτοὺς, μήτε πρὸς τοὺς ἑαυτῶν πατέρας. Οἱ γὰρ μὴ τοῦτον διακείμενοι τὸν τρόπον μοχθηροί μάλλον καὶ οὐκ ἀληθεῖς ἂν (38) καλοῦντο δια δάσκαλοι. Έλληνες γοῦν, οὐχ ὁμολογοῦντες τὰ αὐτὰ, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἀλλήλους ἀμφισβητοῦντες, οὐκ ἀληθῆ τὴν διδασκαλίαν ἔχουσιν· οἱ δὲ ἅγιοι καὶ τῷ ὄντι τῆς ἀληθείας κήρυκες ἀλλήλοις τε συμφωνοῦσι, καὶ οὐ διαφέρονται πρὸς ἑαυτούς. Εἰ γὰρ καὶ διαφόροις χρό- νοις γεγόνασιν, ἀλλ᾽ εἰς ταὐτὸν ἀλλήλοις ὁρμῶσιν, ἑνὸς ὄντες τοῦ Θεοῦ προφῆται, καὶ τὸν αὐτὸν συμφώ πως εὐαγγελιζόμενοι Λόγον. *** Ἔτι τὸ ἀναθεματίζεσθαι τον Πρὸ τοῦ γεννηθῆναι οὐκ ἦν, οὐκ ἄτοπον ἐνομίσθη τῷ παρὰ πᾶσιν ὁμολογεῖσθαι τὸ εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως. Ἡ γὰρ διψυχία θυγάτηρ ἐστὶ τοῦ διαβόλου A missis ad suam Ecclesiam litteris, significavit, omnibusque aperte declaravit illos prius errasse frustraque adversus veritatem contendisse. Licet enim tunc eum his uti vocibus puduerit, atque ut voluit, ipse se Ecclesiæ excusaverit, tamen cum in epistola voces consubstantialis et ex substantia non repudiaverit, illud certe quod diximus palam vo- luit indicare. Ea autem in re grave quiddam ei ac- cidit. Nam, cum se veluti purgaret, Arianos demum accusavit quod, cum scriberent Filium non fuisse an- tequam genitus esset, illum nec antequam in carne nasceretur exstitisse voluerint. Quod sane non po- test ignorare Acacius, nisi et ipse nunc prasentis temporis causa, factum præ metu dissimulet, veri- tatemque neget. Itaque in âne, subjeci Eusebii epi- B stolam, ut Christi hostium ac insignem præcipuo Acacii in suos magistros perfidiam ex ca liquido cognoscas. C D Jac. 1, 8. quani in ne bujus operis subjici curavimus : ld est: Nec item absurdum visum est his vocibus, Non erat antequam genitus est, anathema dicere, cum omnes faleantur esse Dei Filium, priusquam se- cundum carnem gigneretur. in animum inducant tanto et generali concilio re- clamare? Annon scelerati habendi sunt qui adver- sis oculis contueri audent ea quæ recte contra Aria- nam hæresim decreta fuere, et ab illis ipsis probata sunt, quos prius habuere impietatis magistros? Quod si Eusebiani, postquam subscripserunt, ad pro- prium impietatis vonitum velut canes revertere, nonne eo magis odio digni sunt hi qui nunc con- tradicunt, quod suarum animarum libertatem aliis propinantes, illos ipsos duces hæresis habere ve- lint? homines, ut ait Jacobus ***, duplices animo et in- constantes in omnibus viis suis, nec in una perma- nentes sententia, sed niodo unam modo aliam am- plectentes, modo quæ dixerint laudantes, modo vituperantes eadem, rursusque idem quod paulo ante reprehendebant, approbantes (38). Id vero, ut ait Pastor, nonnisi a diabolo ortumn babet, caupo- numque potius quam magistrorum est insigne. Si- quidem vera illa doctrina est, uti Patres tradidere, verumque doctorum indicium, cum omnes inter se consentiunt, non autem vel secum vel cum suis patribus litigant. Nam qui non ita sunt affecti, improbi, non veri doctores sunt appellandi. Hinc gentiles qui inter se non consentiunt, sed dissident, vera privantur doctrina. Sancti autem et qui veri- talis revera sunt præcones, inter se concordant, non discordant. Nam licet diversis illi floruerint temporibus, idem tamen omnibus scopus fuit, quippe qui unius Dei essent prophetæ et idem suu- mo consensu nuntiarent Verbum. sed mendose, ut optime observat Felckmannus. Eliti & omittunt. Sunι: Versio antiqua Latina ; Etenim hæc dubitatiɔ filia est diaboli. 4. Πῶς τοίνυν οὐκ ἀδικοῦσιν οὗτοι, κἂν ἐνθυμού (32) Hæc sunt ipsa Eusebii verba ex ejus epistola (33) Sic Reg. At alii et editio Commel., ὑπέταξε, 4. Annon igitur illi iniquissime agunt, si vel solum (34) Sic Reg. Alii et editi μόνον omittunt. (35) Reg. θέλουσιν, qui idem mox, ὁ Ἰάκωβος. (36) Verba Pastoris ex homilia 85 Antiochi hæc (37) Sic Reg. At editi et alii &y. omittunt. (58) Lib. 11, mand. 9.

DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. κλησίας τὴν πίστιν καὶ τῶν Πατέρων τὴν παράδοσιν· πασί τε φανερῶς ἔδειξεν, ὅτι πρότερον ἐσφάλλοντο, καὶ μάτην ἐφιλονείκουν πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Εἰ γὰρ καὶ ᾐσχύνθη τότε ταύταις ταῖς λέξεσι γράψαι, καὶ ὡς ἠθέλησεν αὐτὸς ἀπελογήσατο τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἀλλά γε διὰ τῆς ἐπιστολῆς τὸ ὁμοούσιον καὶ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας μὴ ἀρνησάμενος, φανερῶς τοῦτο σημᾶναι βούλεται. Καὶ πέπονθέ τι δεινόν· (32) ὡς γὰρ ἀπο- λογούμενος, κατηγόρησε λοιπὸν τῶν ᾿Αρειανῶν, ὅτι, γράψαντες, Οὐκ ἦν ὁ Υἱὸς πριν γεννηθῆναι, οὐκ ἤθε λον αὐτὸν εἶναι οὐδὲ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γενέσεως. Καὶ τοῦτο οἶδε καὶ ᾿Ακάκιος, ἂν μὴ καὶ αὐτὸς φοβη θεὶς νῦν διὰ τὸν καιρὸν ὑποκρίνηται, καὶ ἀρνήσηταί τὴν ἀλήθειαν. Ὑπέταξα (33) γοῦν ἐν τῷ τέλει τὴν ἐπιστολὴν Εὐσεβίου, ἵνα ἐκ ταύτης γνῶς τῶν τε χρι στομάχων καὶ κατὰ περιττὸν τὴν ᾿Ακακίου πρὸς τοὺς ἑαυτῶν διδασκάλους ἀγνωμοσύνη» μενος μόνον (34) ἀντιλέγειν τῇ τοσαύτῃ καὶ οἰκουμε νικῇ συνόδῳ ; Πῶς οὐ παρανομοῦσι τολμῶντες ἀντι- βλέπειν τοῖς καλῶς ὁρισθεῖσι κατὰ τῆς ᾿Αρειανῆς αἱρέσεως, καὶ μαρτυρουμένοις ὑπὸ τῶν αὐτοὺς πρόσ τερον ἀσεβεῖν διδαξάντων; Εἰ δὲ καὶ μετὰ τὸ ὑπο- γράψαι μετεβάλοντο οἱ περὶ Εὐσέβιον, καὶ ὡς κύνες εἰς τὸ ἴδιον ἐξέραμα τῆς ἀσεβείας ἐπέστρεψαν· πῶς οὐχὶ καὶ μᾶλλον ἄξιοι μίσους οἱ νῦν ἀντιλέγοντες, ὅτι, τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς ἄλλοις προπίνον- τες, τούτους καὶ καθηγεμόνας τῆς αἱρέσεως ἔχειν ἐθέλουσιν (35); ἀνθρώπους, ὡς εἶπεν ὁ Ἰάκωβος, δια ψύχους καὶ ἀκαταστάτους ὄντας ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν, καὶ μὴ μίαν μὲν ἔχοντας γνώμην, ἄλλοτε δὲ ἄλλως μεταβαλλομένους, καὶ νῦν μὲν ἐπαινοῦντας δ λέγουσι, μετ' ὀλίγον δὲ ψέγοντας ὅπερ εἰρήκασι, καὶ πάλιν ἐπαινοῦντας ὅπερ πρὸ μικροῦ διέβαλλον. Τοῦτο δὲ, ὡς ὁ ποιμὴν είρηκεν (36), ἔκγονον ἐστι διαβόλου, καὶ καπήλων δὲ μᾶλλον καὶ οὐ διδασκάλων ἐστὶ γνώ- ρισμα. Ἔστι γάρ, ὡς οἱ Πατέρες παραδεδώκασιν, ὄν τως διδασκαλία, καὶ διδασκάλων ἀληθῶς τοῦτο τεχ- μήριον, τὸ τὰ αὐτὰ ἀλλήλοις ὁμολογεῖν, καὶ μὴ ἀμ- φισβητεῖν μήτε πρὸς ἑαυτοὺς, μήτε πρὸς τοὺς ἑαυτῶν πατέρας. Οἱ γὰρ μὴ τοῦτον διακείμενοι τὸν τρόπον μοχθηροί μάλλον καὶ οὐκ ἀληθεῖς ἂν (38) καλοῦντο δια δάσκαλοι. Έλληνες γοῦν, οὐχ ὁμολογοῦντες τὰ αὐτὰ, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἀλλήλους ἀμφισβητοῦντες, οὐκ ἀληθῆ τὴν διδασκαλίαν ἔχουσιν· οἱ δὲ ἅγιοι καὶ τῷ ὄντι τῆς ἀληθείας κήρυκες ἀλλήλοις τε συμφωνοῦσι, καὶ οὐ διαφέρονται πρὸς ἑαυτούς. Εἰ γὰρ καὶ διαφόροις χρό- νοις γεγόνασιν, ἀλλ᾽ εἰς ταὐτὸν ἀλλήλοις ὁρμῶσιν, ἑνὸς ὄντες τοῦ Θεοῦ προφῆται, καὶ τὸν αὐτὸν συμφώ πως εὐαγγελιζόμενοι Λόγον. *** Ἔτι τὸ ἀναθεματίζεσθαι τον Πρὸ τοῦ γεννηθῆναι οὐκ ἦν, οὐκ ἄτοπον ἐνομίσθη τῷ παρὰ πᾶσιν ὁμολογεῖσθαι τὸ εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως. Ἡ γὰρ διψυχία θυγάτηρ ἐστὶ τοῦ διαβόλου A missis ad suam Ecclesiam litteris, significavit, omnibusque aperte declaravit illos prius errasse frustraque adversus veritatem contendisse. Licet enim tunc eum his uti vocibus puduerit, atque ut voluit, ipse se Ecclesiæ excusaverit, tamen cum in epistola voces consubstantialis et ex substantia non repudiaverit, illud certe quod diximus palam vo- luit indicare. Ea autem in re grave quiddam ei ac- cidit. Nam, cum se veluti purgaret, Arianos demum accusavit quod, cum scriberent Filium non fuisse an- tequam genitus esset, illum nec antequam in carne nasceretur exstitisse voluerint. Quod sane non po- test ignorare Acacius, nisi et ipse nunc prasentis temporis causa, factum præ metu dissimulet, veri- tatemque neget. Itaque in âne, subjeci Eusebii epi- B stolam, ut Christi hostium ac insignem præcipuo Acacii in suos magistros perfidiam ex ca liquido cognoscas. C D Jac. 1, 8. quani in ne bujus operis subjici curavimus : ld est: Nec item absurdum visum est his vocibus, Non erat antequam genitus est, anathema dicere, cum omnes faleantur esse Dei Filium, priusquam se- cundum carnem gigneretur. in animum inducant tanto et generali concilio re- clamare? Annon scelerati habendi sunt qui adver- sis oculis contueri audent ea quæ recte contra Aria- nam hæresim decreta fuere, et ab illis ipsis probata sunt, quos prius habuere impietatis magistros? Quod si Eusebiani, postquam subscripserunt, ad pro- prium impietatis vonitum velut canes revertere, nonne eo magis odio digni sunt hi qui nunc con- tradicunt, quod suarum animarum libertatem aliis propinantes, illos ipsos duces hæresis habere ve- lint? homines, ut ait Jacobus ***, duplices animo et in- constantes in omnibus viis suis, nec in una perma- nentes sententia, sed niodo unam modo aliam am- plectentes, modo quæ dixerint laudantes, modo vituperantes eadem, rursusque idem quod paulo ante reprehendebant, approbantes (38). Id vero, ut ait Pastor, nonnisi a diabolo ortumn babet, caupo- numque potius quam magistrorum est insigne. Si- quidem vera illa doctrina est, uti Patres tradidere, verumque doctorum indicium, cum omnes inter se consentiunt, non autem vel secum vel cum suis patribus litigant. Nam qui non ita sunt affecti, improbi, non veri doctores sunt appellandi. Hinc gentiles qui inter se non consentiunt, sed dissident, vera privantur doctrina. Sancti autem et qui veri- talis revera sunt præcones, inter se concordant, non discordant. Nam licet diversis illi floruerint temporibus, idem tamen omnibus scopus fuit, quippe qui unius Dei essent prophetæ et idem suu- mo consensu nuntiarent Verbum. sed mendose, ut optime observat Felckmannus. Eliti & omittunt. Sunι: Versio antiqua Latina ; Etenim hæc dubitatiɔ filia est diaboli. 4. Πῶς τοίνυν οὐκ ἀδικοῦσιν οὗτοι, κἂν ἐνθυμού (32) Hæc sunt ipsa Eusebii verba ex ejus epistola (33) Sic Reg. At alii et editio Commel., ὑπέταξε, 4. Annon igitur illi iniquissime agunt, si vel solum (34) Sic Reg. Alii et editi μόνον omittunt. (35) Reg. θέλουσιν, qui idem mox, ὁ Ἰάκωβος. (36) Verba Pastoris ex homilia 85 Antiochi hæc (37) Sic Reg. At editi et alii &y. omittunt. (58) Lib. 11, mand. 9.

DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. κλησίας τὴν πίστιν καὶ τῶν Πατέρων τὴν παράδοσιν· πασί τε φανερῶς ἔδειξεν, ὅτι πρότερον ἐσφάλλοντο, καὶ μάτην ἐφιλονείκουν πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Εἰ γὰρ καὶ ᾐσχύνθη τότε ταύταις ταῖς λέξεσι γράψαι, καὶ ὡς ἠθέλησεν αὐτὸς ἀπελογήσατο τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἀλλά γε διὰ τῆς ἐπιστολῆς τὸ ὁμοούσιον καὶ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας μὴ ἀρνησάμενος, φανερῶς τοῦτο σημᾶναι βούλεται. Καὶ πέπονθέ τι δεινόν· (32) ὡς γὰρ ἀπο- λογούμενος, κατηγόρησε λοιπὸν τῶν ᾿Αρειανῶν, ὅτι, γράψαντες, Οὐκ ἦν ὁ Υἱὸς πριν γεννηθῆναι, οὐκ ἤθε λον αὐτὸν εἶναι οὐδὲ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γενέσεως. Καὶ τοῦτο οἶδε καὶ ᾿Ακάκιος, ἂν μὴ καὶ αὐτὸς φοβη θεὶς νῦν διὰ τὸν καιρὸν ὑποκρίνηται, καὶ ἀρνήσηταί τὴν ἀλήθειαν. Ὑπέταξα (33) γοῦν ἐν τῷ τέλει τὴν ἐπιστολὴν Εὐσεβίου, ἵνα ἐκ ταύτης γνῶς τῶν τε χρι στομάχων καὶ κατὰ περιττὸν τὴν ᾿Ακακίου πρὸς τοὺς ἑαυτῶν διδασκάλους ἀγνωμοσύνη» μενος μόνον (34) ἀντιλέγειν τῇ τοσαύτῃ καὶ οἰκουμε νικῇ συνόδῳ ; Πῶς οὐ παρανομοῦσι τολμῶντες ἀντι- βλέπειν τοῖς καλῶς ὁρισθεῖσι κατὰ τῆς ᾿Αρειανῆς αἱρέσεως, καὶ μαρτυρουμένοις ὑπὸ τῶν αὐτοὺς πρόσ τερον ἀσεβεῖν διδαξάντων; Εἰ δὲ καὶ μετὰ τὸ ὑπο- γράψαι μετεβάλοντο οἱ περὶ Εὐσέβιον, καὶ ὡς κύνες εἰς τὸ ἴδιον ἐξέραμα τῆς ἀσεβείας ἐπέστρεψαν· πῶς οὐχὶ καὶ μᾶλλον ἄξιοι μίσους οἱ νῦν ἀντιλέγοντες, ὅτι, τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς ἄλλοις προπίνον- τες, τούτους καὶ καθηγεμόνας τῆς αἱρέσεως ἔχειν ἐθέλουσιν (35); ἀνθρώπους, ὡς εἶπεν ὁ Ἰάκωβος, δια ψύχους καὶ ἀκαταστάτους ὄντας ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν, καὶ μὴ μίαν μὲν ἔχοντας γνώμην, ἄλλοτε δὲ ἄλλως μεταβαλλομένους, καὶ νῦν μὲν ἐπαινοῦντας δ λέγουσι, μετ' ὀλίγον δὲ ψέγοντας ὅπερ εἰρήκασι, καὶ πάλιν ἐπαινοῦντας ὅπερ πρὸ μικροῦ διέβαλλον. Τοῦτο δὲ, ὡς ὁ ποιμὴν είρηκεν (36), ἔκγονον ἐστι διαβόλου, καὶ καπήλων δὲ μᾶλλον καὶ οὐ διδασκάλων ἐστὶ γνώ- ρισμα. Ἔστι γάρ, ὡς οἱ Πατέρες παραδεδώκασιν, ὄν τως διδασκαλία, καὶ διδασκάλων ἀληθῶς τοῦτο τεχ- μήριον, τὸ τὰ αὐτὰ ἀλλήλοις ὁμολογεῖν, καὶ μὴ ἀμ- φισβητεῖν μήτε πρὸς ἑαυτοὺς, μήτε πρὸς τοὺς ἑαυτῶν πατέρας. Οἱ γὰρ μὴ τοῦτον διακείμενοι τὸν τρόπον μοχθηροί μάλλον καὶ οὐκ ἀληθεῖς ἂν (38) καλοῦντο δια δάσκαλοι. Έλληνες γοῦν, οὐχ ὁμολογοῦντες τὰ αὐτὰ, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἀλλήλους ἀμφισβητοῦντες, οὐκ ἀληθῆ τὴν διδασκαλίαν ἔχουσιν· οἱ δὲ ἅγιοι καὶ τῷ ὄντι τῆς ἀληθείας κήρυκες ἀλλήλοις τε συμφωνοῦσι, καὶ οὐ διαφέρονται πρὸς ἑαυτούς. Εἰ γὰρ καὶ διαφόροις χρό- νοις γεγόνασιν, ἀλλ᾽ εἰς ταὐτὸν ἀλλήλοις ὁρμῶσιν, ἑνὸς ὄντες τοῦ Θεοῦ προφῆται, καὶ τὸν αὐτὸν συμφώ πως εὐαγγελιζόμενοι Λόγον. *** Ἔτι τὸ ἀναθεματίζεσθαι τον Πρὸ τοῦ γεννηθῆναι οὐκ ἦν, οὐκ ἄτοπον ἐνομίσθη τῷ παρὰ πᾶσιν ὁμολογεῖσθαι τὸ εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως. Ἡ γὰρ διψυχία θυγάτηρ ἐστὶ τοῦ διαβόλου A missis ad suam Ecclesiam litteris, significavit, omnibusque aperte declaravit illos prius errasse frustraque adversus veritatem contendisse. Licet enim tunc eum his uti vocibus puduerit, atque ut voluit, ipse se Ecclesiæ excusaverit, tamen cum in epistola voces consubstantialis et ex substantia non repudiaverit, illud certe quod diximus palam vo- luit indicare. Ea autem in re grave quiddam ei ac- cidit. Nam, cum se veluti purgaret, Arianos demum accusavit quod, cum scriberent Filium non fuisse an- tequam genitus esset, illum nec antequam in carne nasceretur exstitisse voluerint. Quod sane non po- test ignorare Acacius, nisi et ipse nunc prasentis temporis causa, factum præ metu dissimulet, veri- tatemque neget. Itaque in âne, subjeci Eusebii epi- B stolam, ut Christi hostium ac insignem præcipuo Acacii in suos magistros perfidiam ex ca liquido cognoscas. C D Jac. 1, 8. quani in ne bujus operis subjici curavimus : ld est: Nec item absurdum visum est his vocibus, Non erat antequam genitus est, anathema dicere, cum omnes faleantur esse Dei Filium, priusquam se- cundum carnem gigneretur. in animum inducant tanto et generali concilio re- clamare? Annon scelerati habendi sunt qui adver- sis oculis contueri audent ea quæ recte contra Aria- nam hæresim decreta fuere, et ab illis ipsis probata sunt, quos prius habuere impietatis magistros? Quod si Eusebiani, postquam subscripserunt, ad pro- prium impietatis vonitum velut canes revertere, nonne eo magis odio digni sunt hi qui nunc con- tradicunt, quod suarum animarum libertatem aliis propinantes, illos ipsos duces hæresis habere ve- lint? homines, ut ait Jacobus ***, duplices animo et in- constantes in omnibus viis suis, nec in una perma- nentes sententia, sed niodo unam modo aliam am- plectentes, modo quæ dixerint laudantes, modo vituperantes eadem, rursusque idem quod paulo ante reprehendebant, approbantes (38). Id vero, ut ait Pastor, nonnisi a diabolo ortumn babet, caupo- numque potius quam magistrorum est insigne. Si- quidem vera illa doctrina est, uti Patres tradidere, verumque doctorum indicium, cum omnes inter se consentiunt, non autem vel secum vel cum suis patribus litigant. Nam qui non ita sunt affecti, improbi, non veri doctores sunt appellandi. Hinc gentiles qui inter se non consentiunt, sed dissident, vera privantur doctrina. Sancti autem et qui veri- talis revera sunt præcones, inter se concordant, non discordant. Nam licet diversis illi floruerint temporibus, idem tamen omnibus scopus fuit, quippe qui unius Dei essent prophetæ et idem suu- mo consensu nuntiarent Verbum. sed mendose, ut optime observat Felckmannus. Eliti & omittunt. Sunι: Versio antiqua Latina ; Etenim hæc dubitatiɔ filia est diaboli. 4. Πῶς τοίνυν οὐκ ἀδικοῦσιν οὗτοι, κἂν ἐνθυμού (32) Hæc sunt ipsa Eusebii verba ex ejus epistola (33) Sic Reg. At alii et editio Commel., ὑπέταξε, 4. Annon igitur illi iniquissime agunt, si vel solum (34) Sic Reg. Alii et editi μόνον omittunt. (35) Reg. θέλουσιν, qui idem mox, ὁ Ἰάκωβος. (36) Verba Pastoris ex homilia 85 Antiochi hæc (37) Sic Reg. At editi et alii &y. omittunt. (58) Lib. 11, mand. 9.

DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. κλησίας τὴν πίστιν καὶ τῶν Πατέρων τὴν παράδοσιν· πασί τε φανερῶς ἔδειξεν, ὅτι πρότερον ἐσφάλλοντο, καὶ μάτην ἐφιλονείκουν πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Εἰ γὰρ καὶ ᾐσχύνθη τότε ταύταις ταῖς λέξεσι γράψαι, καὶ ὡς ἠθέλησεν αὐτὸς ἀπελογήσατο τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἀλλά γε διὰ τῆς ἐπιστολῆς τὸ ὁμοούσιον καὶ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας μὴ ἀρνησάμενος, φανερῶς τοῦτο σημᾶναι βούλεται. Καὶ πέπονθέ τι δεινόν· (32) ὡς γὰρ ἀπο- λογούμενος, κατηγόρησε λοιπὸν τῶν ᾿Αρειανῶν, ὅτι, γράψαντες, Οὐκ ἦν ὁ Υἱὸς πριν γεννηθῆναι, οὐκ ἤθε λον αὐτὸν εἶναι οὐδὲ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γενέσεως. Καὶ τοῦτο οἶδε καὶ ᾿Ακάκιος, ἂν μὴ καὶ αὐτὸς φοβη θεὶς νῦν διὰ τὸν καιρὸν ὑποκρίνηται, καὶ ἀρνήσηταί τὴν ἀλήθειαν. Ὑπέταξα (33) γοῦν ἐν τῷ τέλει τὴν ἐπιστολὴν Εὐσεβίου, ἵνα ἐκ ταύτης γνῶς τῶν τε χρι στομάχων καὶ κατὰ περιττὸν τὴν ᾿Ακακίου πρὸς τοὺς ἑαυτῶν διδασκάλους ἀγνωμοσύνη» μενος μόνον (34) ἀντιλέγειν τῇ τοσαύτῃ καὶ οἰκουμε νικῇ συνόδῳ ; Πῶς οὐ παρανομοῦσι τολμῶντες ἀντι- βλέπειν τοῖς καλῶς ὁρισθεῖσι κατὰ τῆς ᾿Αρειανῆς αἱρέσεως, καὶ μαρτυρουμένοις ὑπὸ τῶν αὐτοὺς πρόσ τερον ἀσεβεῖν διδαξάντων; Εἰ δὲ καὶ μετὰ τὸ ὑπο- γράψαι μετεβάλοντο οἱ περὶ Εὐσέβιον, καὶ ὡς κύνες εἰς τὸ ἴδιον ἐξέραμα τῆς ἀσεβείας ἐπέστρεψαν· πῶς οὐχὶ καὶ μᾶλλον ἄξιοι μίσους οἱ νῦν ἀντιλέγοντες, ὅτι, τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς ἄλλοις προπίνον- τες, τούτους καὶ καθηγεμόνας τῆς αἱρέσεως ἔχειν ἐθέλουσιν (35); ἀνθρώπους, ὡς εἶπεν ὁ Ἰάκωβος, δια ψύχους καὶ ἀκαταστάτους ὄντας ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν, καὶ μὴ μίαν μὲν ἔχοντας γνώμην, ἄλλοτε δὲ ἄλλως μεταβαλλομένους, καὶ νῦν μὲν ἐπαινοῦντας δ λέγουσι, μετ' ὀλίγον δὲ ψέγοντας ὅπερ εἰρήκασι, καὶ πάλιν ἐπαινοῦντας ὅπερ πρὸ μικροῦ διέβαλλον. Τοῦτο δὲ, ὡς ὁ ποιμὴν είρηκεν (36), ἔκγονον ἐστι διαβόλου, καὶ καπήλων δὲ μᾶλλον καὶ οὐ διδασκάλων ἐστὶ γνώ- ρισμα. Ἔστι γάρ, ὡς οἱ Πατέρες παραδεδώκασιν, ὄν τως διδασκαλία, καὶ διδασκάλων ἀληθῶς τοῦτο τεχ- μήριον, τὸ τὰ αὐτὰ ἀλλήλοις ὁμολογεῖν, καὶ μὴ ἀμ- φισβητεῖν μήτε πρὸς ἑαυτοὺς, μήτε πρὸς τοὺς ἑαυτῶν πατέρας. Οἱ γὰρ μὴ τοῦτον διακείμενοι τὸν τρόπον μοχθηροί μάλλον καὶ οὐκ ἀληθεῖς ἂν (38) καλοῦντο δια δάσκαλοι. Έλληνες γοῦν, οὐχ ὁμολογοῦντες τὰ αὐτὰ, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἀλλήλους ἀμφισβητοῦντες, οὐκ ἀληθῆ τὴν διδασκαλίαν ἔχουσιν· οἱ δὲ ἅγιοι καὶ τῷ ὄντι τῆς ἀληθείας κήρυκες ἀλλήλοις τε συμφωνοῦσι, καὶ οὐ διαφέρονται πρὸς ἑαυτούς. Εἰ γὰρ καὶ διαφόροις χρό- νοις γεγόνασιν, ἀλλ᾽ εἰς ταὐτὸν ἀλλήλοις ὁρμῶσιν, ἑνὸς ὄντες τοῦ Θεοῦ προφῆται, καὶ τὸν αὐτὸν συμφώ πως εὐαγγελιζόμενοι Λόγον. *** Ἔτι τὸ ἀναθεματίζεσθαι τον Πρὸ τοῦ γεννηθῆναι οὐκ ἦν, οὐκ ἄτοπον ἐνομίσθη τῷ παρὰ πᾶσιν ὁμολογεῖσθαι τὸ εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως. Ἡ γὰρ διψυχία θυγάτηρ ἐστὶ τοῦ διαβόλου A missis ad suam Ecclesiam litteris, significavit, omnibusque aperte declaravit illos prius errasse frustraque adversus veritatem contendisse. Licet enim tunc eum his uti vocibus puduerit, atque ut voluit, ipse se Ecclesiæ excusaverit, tamen cum in epistola voces consubstantialis et ex substantia non repudiaverit, illud certe quod diximus palam vo- luit indicare. Ea autem in re grave quiddam ei ac- cidit. Nam, cum se veluti purgaret, Arianos demum accusavit quod, cum scriberent Filium non fuisse an- tequam genitus esset, illum nec antequam in carne nasceretur exstitisse voluerint. Quod sane non po- test ignorare Acacius, nisi et ipse nunc prasentis temporis causa, factum præ metu dissimulet, veri- tatemque neget. Itaque in âne, subjeci Eusebii epi- B stolam, ut Christi hostium ac insignem præcipuo Acacii in suos magistros perfidiam ex ca liquido cognoscas. C D Jac. 1, 8. quani in ne bujus operis subjici curavimus : ld est: Nec item absurdum visum est his vocibus, Non erat antequam genitus est, anathema dicere, cum omnes faleantur esse Dei Filium, priusquam se- cundum carnem gigneretur. in animum inducant tanto et generali concilio re- clamare? Annon scelerati habendi sunt qui adver- sis oculis contueri audent ea quæ recte contra Aria- nam hæresim decreta fuere, et ab illis ipsis probata sunt, quos prius habuere impietatis magistros? Quod si Eusebiani, postquam subscripserunt, ad pro- prium impietatis vonitum velut canes revertere, nonne eo magis odio digni sunt hi qui nunc con- tradicunt, quod suarum animarum libertatem aliis propinantes, illos ipsos duces hæresis habere ve- lint? homines, ut ait Jacobus ***, duplices animo et in- constantes in omnibus viis suis, nec in una perma- nentes sententia, sed niodo unam modo aliam am- plectentes, modo quæ dixerint laudantes, modo vituperantes eadem, rursusque idem quod paulo ante reprehendebant, approbantes (38). Id vero, ut ait Pastor, nonnisi a diabolo ortumn babet, caupo- numque potius quam magistrorum est insigne. Si- quidem vera illa doctrina est, uti Patres tradidere, verumque doctorum indicium, cum omnes inter se consentiunt, non autem vel secum vel cum suis patribus litigant. Nam qui non ita sunt affecti, improbi, non veri doctores sunt appellandi. Hinc gentiles qui inter se non consentiunt, sed dissident, vera privantur doctrina. Sancti autem et qui veri- talis revera sunt præcones, inter se concordant, non discordant. Nam licet diversis illi floruerint temporibus, idem tamen omnibus scopus fuit, quippe qui unius Dei essent prophetæ et idem suu- mo consensu nuntiarent Verbum. sed mendose, ut optime observat Felckmannus. Eliti & omittunt. Sunι: Versio antiqua Latina ; Etenim hæc dubitatiɔ filia est diaboli. 4. Πῶς τοίνυν οὐκ ἀδικοῦσιν οὗτοι, κἂν ἐνθυμού (32) Hæc sunt ipsa Eusebii verba ex ejus epistola (33) Sic Reg. At alii et editio Commel., ὑπέταξε, 4. Annon igitur illi iniquissime agunt, si vel solum (34) Sic Reg. Alii et editi μόνον omittunt. (35) Reg. θέλουσιν, qui idem mox, ὁ Ἰάκωβος. (36) Verba Pastoris ex homilia 85 Antiochi hæc (37) Sic Reg. At editi et alii &y. omittunt. (58) Lib. 11, mand. 9.

γενέσθαι δέχηται τό τε ὄνομα καὶ τὴν τοῦ ὀνόματος δόξαν· ἀλλ᾽ οὐδὲν διοίσει τῶν μετὰ τὰς πράξεις λαμ- βανόντων τὸ ὄνομα, ἕως οὕτω καὶ αὐτὸς υἱὸς εἶναι μεμαρτύρηται. Καὶ γὰρ Ἀδάμ, προλαμβάνων τὴν χάριν, καὶ ἅμα τῷ γενέσθαι τεθεὶς ἐν τῷ παρα- δείσῳ, οὐδὲν διήνεγκεν οὔτε τοῦ Ἐνων, ὃς μετὰ χρόνον τῆς γενέσεως εὐαρεστήσας μετέθη, οὔτε τοῦ ᾿Αποστόλου καὶ αὐτοῦ μετὰ τὰς πράξεις ἁρπαγέντος εἰς τὸν παράδεισον, ἀλλ' οὐδὲ τοῦ ποτε λῃστοῦ, ὃς διὰ τὴν ὁμολογίαν ἐπαγγελίαν ἔλαβεν εὐθὺς εἰς τὸν πα ράδεισον ἔσεσθαι. πολλάκις λέγοντες ησχύνθησαν· · Οὕτω νομίζομεν τὸν Υἱὸν πλέον ἔχειν παρὰ τὰ ἄλλα, καὶ διὰ τοῦτο Μονογενῆ λέγεσθαι, ὅτι μόνος μὲν αὐτὸς ὑπὸ μόνου τοῦ Θεοῦ γέγονε, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντα παρὰ τοῦ Θεοῦ διὰ τοῦ Υἱοῦ ἐκτίσθη.» Τίς ἄρα ταύτην ὑμῖν τὴν μωρὰν καὶ καινὴν ἐπίνοιαν ὑπέβαλεν, ἵνα εἴπητε· Τὸν μὲν Υἱὸν μόνον, μόνος ὁ Πατήρ αὐτούργησε, τὰ δ' ἄλλα πάντα διὰ τοῦ Υἱοῦ γέγονεν ὡς δι᾽ ὑπουργού; Εἰ μὲν γὰρ διὰ τὰ κάμνειν ἡρκέσθη μόνον αὐτουρ γῆσαι τὸν Υἱὸν ὁ Θεὸς, τὰ δ᾽ ἄλλα οὐκέτι· ἀσεβὲς τοιαῦτα περὶ τοῦ Θεοῦ λογίζεσθαι, μάλιστα τοὺς ἀκούσαντας Ἡσαΐου λέγοντος· Θεός αἰώνιος, Θεὸς ὁ κατασκευάσας τὰ ἄκρα τῆς γῆς, οὐ πεινάσει, οὐδὲ κοπιασει (51), οὐδέ ἐστιν ἐξεύρεσις τῆς φρονήσεως αὐτοῦ. Καὶ γὰρ μᾶλλον αὐτὸς τοῖς πεινῶσι δίδωσιν ἰσχύν, καὶ διὰ τοῦ Λόγου αὐτοῦ (52) τοὺς κάμνοντας ἀναπαύει. Εἰ δὲ ὡς ταπεινὸν ἀπηξίωσεν αὐτὸς τὰ μετὰ τὸν Υἱὸν αὐτουργῆσαι, καὶ τοῦτο μὲν ἀσεβές. Οὐκ ἔστι γὰρ τύφος ἐν τῷ Θεῷ, ὅς γε μετὰ τοῦ Ἰα κὼβ εἰς Αἴγυπτον κατέρχεται καὶ διὰ μὲν τὸν ᾿Αβραὰμ διορθοῦται τὸν ᾿Αβιμέλεχ χάριν τῆς Σάββας, τῷ δὲ Μωϋσῃ ἀνθρώπῳ ὄντι στόμα κατὰ στόμα λαλεῖ, καὶ εἰς μὲν τὸ Σινᾶ ὅρος κατέρχεται, τῷ δὲ λαῷ συνεπολέ- μει κρυφαία χάριτι τὸν ᾿Αμαλήκ. Ψεύδεσθε δὲ ὅμως καὶ τοῦτο λέγοντες· Αὐτὸς γὰρ ἐποίησεν ἡμᾶς, καὶ οὐχ ἡμεῖς· αὐτὸς τέ ἐστιν ὁ διὰ τοῦ λόγου αὐτοῦ τὰ πάντα τά τε μικρὰ καὶ τὰ μεγάλα ποιήσας· καὶ οὐκ ἔστι διελεῖν τὴν κτίσιν, ὥστε εἰπεῖν τοῦτο μὲν τοῦ Πατρὸς, τοῦτο δὲ τοῦ Υἱοῦ· ἀλλ᾽ ἑνός ἐστι Θεοῦ ὡς χειρὶ χρωμένου τῷ ἰδίῳ λόγῳ, καὶ ἐν αὐτῷ ποιοῦντος τὰ πάντα. Καὶ τοῦτ' αὐτὸς μὲν ὁ Θεὸς δεικνὺς ἔλεγεν· Ἡ χείρ μου ἐποίησε ταῦτα πάντα· ὁ δὲ Παῦλος τοῦτο μαθὼν ἐδιδασκεν· Εἰς Θεός, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι' οὗ τὰ πάντα. Αὐτὸς γοῦν ἀεὶ καὶ νῦν λέγει τῷ μὲν ἡλίῳ, καὶ ἀνατέλλει, ταῖς δὲ νεφέλαις εντέλλεται, καὶ βρέχει ἐπὶ μίαν μερίδα· ἐφ᾽ ἦν δὲ οὐ βρέχει, ζη- ραίνεται. Καὶ τὴν μὲν γῆν κελεύει τοὺς καρποὺς ἀποδιδόναι, τὸν δὲ Ἱερεμίαν ἐν τῇ κοιλίᾳ πλάττει. Εἰ δὲ ταῦτα νῦν αὐτὸς ποιεῖ, οὐκ ἔστιν ἀμφίβολον, ὅτι καὶ κατὰ τὴν ἀρχὴν οὐκ ἀπηξίωσεν αὐτὸς τὰ τὰ πάντα τά τε μικρά, - HISTORICA ET DOGMATICA. S. ATHANASII OPP. PARS I. dum dictitant, talis fore præcognitus, simul ut natus A est, Filii nomen hujusque nominis decus acceperit : tamen nihil inter eum et illos intererit qui post ipsa opera eoden nomnine sunt dignati, quandiu sci- licet ipse eam duntaxat ob causam filius esse exi- stimabitur. Etenim Adam, qui gratiam initio aece- perat, simulque ac natus est in paradiso fuit collo catus, nihil differebat ab Enoch, qui nonnisi aliquo postquam natus est tempore, cum Deo placuisset, translatus fuit, neque item ab Apostolo qui et ipse post recte facta in paradisum est raptus; imo nec etiam ab illo latrone, cui ob confessionem promissum responsuri sunt, quod sæpe erubescentes dictita- runt : « Ita intelligimus Filium rebus cæteris ante- cellere, et ideo Unigenitum dici, quod ipse solus a solo Deo factus sit, cætera vero omnia a Deo per Filium sint creata. › Quis, quæso, stultam banc et novam cogitationem vobis suggessit, ut affirmetis solum Filium ab ipso solo Patre factum fuisse, ox- tera vero omnia per Fitium tanquam per admini- strum fuisse producta? Si enim præ lassitudine so- lum Filium potuisse a Deo produci velitis: hæc de Deo cogitare impium sane fuerit, maxime cum Isaiam dicentem audierimus : Deus sempiternus, Deus qui construxil terminus terræ, non esuriet neque la- borabit, nec est investigatio sapientia ejus . Siqui- dem ipse potius robur impertit esurientibus, et per suam Verbum laborantes recreat, Sin vero iudi- gnum seipso esse putavit, ea se efficere quæ post Filium sunt producta, id etiam absque impietate dici non potest. Nec enim est in Deo superbia, qui et ipse cum Jacob in Ægyptum profectus est, et propter Abraham Sare causa Abimelech castigavit, qui idem cum Moyse, tametsi homine, os ad os lo- quebatur, et in montem Sina descendit: ac denique occulta gratia qua populum adjuvit, devicit Ama- Jec. Verum falsa hæc sunt quæ propugnatis : siqui- dem ipse fecit nos el non ipsi nos”. Ipse est qui per suum Verbum omnia et parva et magna fecit: nec res creatas fas est dividere ita ut dicatur, hoc Pa- tris, illud Filii esse : verum omnia sunt unius Dei, qui proprio Verbo tanquam manu utitur, at- que omnia in eo facit, ut ipse Deus his verbis do- cet: Manus mea fecit hæc omnia s. Idem eliam didicit et docuit Paulus : Unus, inquit, Deus ex quo omnia, et unus Dominus Jesus Christus per quem omnia ”. Ipse ¡gitur et semper et nunc imperat soli, et exoritur: nubibus præcipit, et in unam terræ partem efunduntur : quæ autem non irrigatur, sic- catur. Jubet similiter terram fructus edere, et Jeremiam in utero format. Si porro hæc nunc ipse efficit, dubium certe non est quin ipse etiam ab ini- tio indignum se non putaverit omnia per Verbum Isa, XL, 28. Psal. xcix, 3. Isa. LEVI, 2. dice anonymo, et ab edit. Conmel. C D est ipsum continuo in paradiso futurum. I Cor. VIII, 6. etc. 7. Verum his illi vehementer pressi, item forte B (51) Οὐδὲ κοπιάσει abest a Felckm. septimo co- 7. Αλλ' ἐν τούτοις διωκόμενοι λέξουσιν ἴσως δ (52) Reg. διὰ τοῦ Λόγου ἑαυτοῦ, ut et infra ante

γενέσθαι δέχηται τό τε ὄνομα καὶ τὴν τοῦ ὀνόματος δόξαν· ἀλλ᾽ οὐδὲν διοίσει τῶν μετὰ τὰς πράξεις λαμ- βανόντων τὸ ὄνομα, ἕως οὕτω καὶ αὐτὸς υἱὸς εἶναι μεμαρτύρηται. Καὶ γὰρ Ἀδάμ, προλαμβάνων τὴν χάριν, καὶ ἅμα τῷ γενέσθαι τεθεὶς ἐν τῷ παρα- δείσῳ, οὐδὲν διήνεγκεν οὔτε τοῦ Ἐνων, ὃς μετὰ χρόνον τῆς γενέσεως εὐαρεστήσας μετέθη, οὔτε τοῦ ᾿Αποστόλου καὶ αὐτοῦ μετὰ τὰς πράξεις ἁρπαγέντος εἰς τὸν παράδεισον, ἀλλ' οὐδὲ τοῦ ποτε λῃστοῦ, ὃς διὰ τὴν ὁμολογίαν ἐπαγγελίαν ἔλαβεν εὐθὺς εἰς τὸν πα ράδεισον ἔσεσθαι. πολλάκις λέγοντες ησχύνθησαν· · Οὕτω νομίζομεν τὸν Υἱὸν πλέον ἔχειν παρὰ τὰ ἄλλα, καὶ διὰ τοῦτο Μονογενῆ λέγεσθαι, ὅτι μόνος μὲν αὐτὸς ὑπὸ μόνου τοῦ Θεοῦ γέγονε, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντα παρὰ τοῦ Θεοῦ διὰ τοῦ Υἱοῦ ἐκτίσθη.» Τίς ἄρα ταύτην ὑμῖν τὴν μωρὰν καὶ καινὴν ἐπίνοιαν ὑπέβαλεν, ἵνα εἴπητε· Τὸν μὲν Υἱὸν μόνον, μόνος ὁ Πατήρ αὐτούργησε, τὰ δ' ἄλλα πάντα διὰ τοῦ Υἱοῦ γέγονεν ὡς δι᾽ ὑπουργού; Εἰ μὲν γὰρ διὰ τὰ κάμνειν ἡρκέσθη μόνον αὐτουρ γῆσαι τὸν Υἱὸν ὁ Θεὸς, τὰ δ᾽ ἄλλα οὐκέτι· ἀσεβὲς τοιαῦτα περὶ τοῦ Θεοῦ λογίζεσθαι, μάλιστα τοὺς ἀκούσαντας Ἡσαΐου λέγοντος· Θεός αἰώνιος, Θεὸς ὁ κατασκευάσας τὰ ἄκρα τῆς γῆς, οὐ πεινάσει, οὐδὲ κοπιασει (51), οὐδέ ἐστιν ἐξεύρεσις τῆς φρονήσεως αὐτοῦ. Καὶ γὰρ μᾶλλον αὐτὸς τοῖς πεινῶσι δίδωσιν ἰσχύν, καὶ διὰ τοῦ Λόγου αὐτοῦ (52) τοὺς κάμνοντας ἀναπαύει. Εἰ δὲ ὡς ταπεινὸν ἀπηξίωσεν αὐτὸς τὰ μετὰ τὸν Υἱὸν αὐτουργῆσαι, καὶ τοῦτο μὲν ἀσεβές. Οὐκ ἔστι γὰρ τύφος ἐν τῷ Θεῷ, ὅς γε μετὰ τοῦ Ἰα κὼβ εἰς Αἴγυπτον κατέρχεται καὶ διὰ μὲν τὸν ᾿Αβραὰμ διορθοῦται τὸν ᾿Αβιμέλεχ χάριν τῆς Σάββας, τῷ δὲ Μωϋσῃ ἀνθρώπῳ ὄντι στόμα κατὰ στόμα λαλεῖ, καὶ εἰς μὲν τὸ Σινᾶ ὅρος κατέρχεται, τῷ δὲ λαῷ συνεπολέ- μει κρυφαία χάριτι τὸν ᾿Αμαλήκ. Ψεύδεσθε δὲ ὅμως καὶ τοῦτο λέγοντες· Αὐτὸς γὰρ ἐποίησεν ἡμᾶς, καὶ οὐχ ἡμεῖς· αὐτὸς τέ ἐστιν ὁ διὰ τοῦ λόγου αὐτοῦ τὰ πάντα τά τε μικρὰ καὶ τὰ μεγάλα ποιήσας· καὶ οὐκ ἔστι διελεῖν τὴν κτίσιν, ὥστε εἰπεῖν τοῦτο μὲν τοῦ Πατρὸς, τοῦτο δὲ τοῦ Υἱοῦ· ἀλλ᾽ ἑνός ἐστι Θεοῦ ὡς χειρὶ χρωμένου τῷ ἰδίῳ λόγῳ, καὶ ἐν αὐτῷ ποιοῦντος τὰ πάντα. Καὶ τοῦτ' αὐτὸς μὲν ὁ Θεὸς δεικνὺς ἔλεγεν· Ἡ χείρ μου ἐποίησε ταῦτα πάντα· ὁ δὲ Παῦλος τοῦτο μαθὼν ἐδιδασκεν· Εἰς Θεός, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι' οὗ τὰ πάντα. Αὐτὸς γοῦν ἀεὶ καὶ νῦν λέγει τῷ μὲν ἡλίῳ, καὶ ἀνατέλλει, ταῖς δὲ νεφέλαις εντέλλεται, καὶ βρέχει ἐπὶ μίαν μερίδα· ἐφ᾽ ἦν δὲ οὐ βρέχει, ζη- ραίνεται. Καὶ τὴν μὲν γῆν κελεύει τοὺς καρποὺς ἀποδιδόναι, τὸν δὲ Ἱερεμίαν ἐν τῇ κοιλίᾳ πλάττει. Εἰ δὲ ταῦτα νῦν αὐτὸς ποιεῖ, οὐκ ἔστιν ἀμφίβολον, ὅτι καὶ κατὰ τὴν ἀρχὴν οὐκ ἀπηξίωσεν αὐτὸς τὰ τὰ πάντα τά τε μικρά, - HISTORICA ET DOGMATICA. S. ATHANASII OPP. PARS I. dum dictitant, talis fore præcognitus, simul ut natus A est, Filii nomen hujusque nominis decus acceperit : tamen nihil inter eum et illos intererit qui post ipsa opera eoden nomnine sunt dignati, quandiu sci- licet ipse eam duntaxat ob causam filius esse exi- stimabitur. Etenim Adam, qui gratiam initio aece- perat, simulque ac natus est in paradiso fuit collo catus, nihil differebat ab Enoch, qui nonnisi aliquo postquam natus est tempore, cum Deo placuisset, translatus fuit, neque item ab Apostolo qui et ipse post recte facta in paradisum est raptus; imo nec etiam ab illo latrone, cui ob confessionem promissum responsuri sunt, quod sæpe erubescentes dictita- runt : « Ita intelligimus Filium rebus cæteris ante- cellere, et ideo Unigenitum dici, quod ipse solus a solo Deo factus sit, cætera vero omnia a Deo per Filium sint creata. › Quis, quæso, stultam banc et novam cogitationem vobis suggessit, ut affirmetis solum Filium ab ipso solo Patre factum fuisse, ox- tera vero omnia per Fitium tanquam per admini- strum fuisse producta? Si enim præ lassitudine so- lum Filium potuisse a Deo produci velitis: hæc de Deo cogitare impium sane fuerit, maxime cum Isaiam dicentem audierimus : Deus sempiternus, Deus qui construxil terminus terræ, non esuriet neque la- borabit, nec est investigatio sapientia ejus . Siqui- dem ipse potius robur impertit esurientibus, et per suam Verbum laborantes recreat, Sin vero iudi- gnum seipso esse putavit, ea se efficere quæ post Filium sunt producta, id etiam absque impietate dici non potest. Nec enim est in Deo superbia, qui et ipse cum Jacob in Ægyptum profectus est, et propter Abraham Sare causa Abimelech castigavit, qui idem cum Moyse, tametsi homine, os ad os lo- quebatur, et in montem Sina descendit: ac denique occulta gratia qua populum adjuvit, devicit Ama- Jec. Verum falsa hæc sunt quæ propugnatis : siqui- dem ipse fecit nos el non ipsi nos”. Ipse est qui per suum Verbum omnia et parva et magna fecit: nec res creatas fas est dividere ita ut dicatur, hoc Pa- tris, illud Filii esse : verum omnia sunt unius Dei, qui proprio Verbo tanquam manu utitur, at- que omnia in eo facit, ut ipse Deus his verbis do- cet: Manus mea fecit hæc omnia s. Idem eliam didicit et docuit Paulus : Unus, inquit, Deus ex quo omnia, et unus Dominus Jesus Christus per quem omnia ”. Ipse ¡gitur et semper et nunc imperat soli, et exoritur: nubibus præcipit, et in unam terræ partem efunduntur : quæ autem non irrigatur, sic- catur. Jubet similiter terram fructus edere, et Jeremiam in utero format. Si porro hæc nunc ipse efficit, dubium certe non est quin ipse etiam ab ini- tio indignum se non putaverit omnia per Verbum Isa, XL, 28. Psal. xcix, 3. Isa. LEVI, 2. dice anonymo, et ab edit. Conmel. C D est ipsum continuo in paradiso futurum. I Cor. VIII, 6. etc. 7. Verum his illi vehementer pressi, item forte B (51) Οὐδὲ κοπιάσει abest a Felckm. septimo co- 7. Αλλ' ἐν τούτοις διωκόμενοι λέξουσιν ἴσως δ (52) Reg. διὰ τοῦ Λόγου ἑαυτοῦ, ut et infra ante

γενέσθαι δέχηται τό τε ὄνομα καὶ τὴν τοῦ ὀνόματος δόξαν· ἀλλ᾽ οὐδὲν διοίσει τῶν μετὰ τὰς πράξεις λαμ- βανόντων τὸ ὄνομα, ἕως οὕτω καὶ αὐτὸς υἱὸς εἶναι μεμαρτύρηται. Καὶ γὰρ Ἀδάμ, προλαμβάνων τὴν χάριν, καὶ ἅμα τῷ γενέσθαι τεθεὶς ἐν τῷ παρα- δείσῳ, οὐδὲν διήνεγκεν οὔτε τοῦ Ἐνων, ὃς μετὰ χρόνον τῆς γενέσεως εὐαρεστήσας μετέθη, οὔτε τοῦ ᾿Αποστόλου καὶ αὐτοῦ μετὰ τὰς πράξεις ἁρπαγέντος εἰς τὸν παράδεισον, ἀλλ' οὐδὲ τοῦ ποτε λῃστοῦ, ὃς διὰ τὴν ὁμολογίαν ἐπαγγελίαν ἔλαβεν εὐθὺς εἰς τὸν πα ράδεισον ἔσεσθαι. πολλάκις λέγοντες ησχύνθησαν· · Οὕτω νομίζομεν τὸν Υἱὸν πλέον ἔχειν παρὰ τὰ ἄλλα, καὶ διὰ τοῦτο Μονογενῆ λέγεσθαι, ὅτι μόνος μὲν αὐτὸς ὑπὸ μόνου τοῦ Θεοῦ γέγονε, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντα παρὰ τοῦ Θεοῦ διὰ τοῦ Υἱοῦ ἐκτίσθη.» Τίς ἄρα ταύτην ὑμῖν τὴν μωρὰν καὶ καινὴν ἐπίνοιαν ὑπέβαλεν, ἵνα εἴπητε· Τὸν μὲν Υἱὸν μόνον, μόνος ὁ Πατήρ αὐτούργησε, τὰ δ' ἄλλα πάντα διὰ τοῦ Υἱοῦ γέγονεν ὡς δι᾽ ὑπουργού; Εἰ μὲν γὰρ διὰ τὰ κάμνειν ἡρκέσθη μόνον αὐτουρ γῆσαι τὸν Υἱὸν ὁ Θεὸς, τὰ δ᾽ ἄλλα οὐκέτι· ἀσεβὲς τοιαῦτα περὶ τοῦ Θεοῦ λογίζεσθαι, μάλιστα τοὺς ἀκούσαντας Ἡσαΐου λέγοντος· Θεός αἰώνιος, Θεὸς ὁ κατασκευάσας τὰ ἄκρα τῆς γῆς, οὐ πεινάσει, οὐδὲ κοπιασει (51), οὐδέ ἐστιν ἐξεύρεσις τῆς φρονήσεως αὐτοῦ. Καὶ γὰρ μᾶλλον αὐτὸς τοῖς πεινῶσι δίδωσιν ἰσχύν, καὶ διὰ τοῦ Λόγου αὐτοῦ (52) τοὺς κάμνοντας ἀναπαύει. Εἰ δὲ ὡς ταπεινὸν ἀπηξίωσεν αὐτὸς τὰ μετὰ τὸν Υἱὸν αὐτουργῆσαι, καὶ τοῦτο μὲν ἀσεβές. Οὐκ ἔστι γὰρ τύφος ἐν τῷ Θεῷ, ὅς γε μετὰ τοῦ Ἰα κὼβ εἰς Αἴγυπτον κατέρχεται καὶ διὰ μὲν τὸν ᾿Αβραὰμ διορθοῦται τὸν ᾿Αβιμέλεχ χάριν τῆς Σάββας, τῷ δὲ Μωϋσῃ ἀνθρώπῳ ὄντι στόμα κατὰ στόμα λαλεῖ, καὶ εἰς μὲν τὸ Σινᾶ ὅρος κατέρχεται, τῷ δὲ λαῷ συνεπολέ- μει κρυφαία χάριτι τὸν ᾿Αμαλήκ. Ψεύδεσθε δὲ ὅμως καὶ τοῦτο λέγοντες· Αὐτὸς γὰρ ἐποίησεν ἡμᾶς, καὶ οὐχ ἡμεῖς· αὐτὸς τέ ἐστιν ὁ διὰ τοῦ λόγου αὐτοῦ τὰ πάντα τά τε μικρὰ καὶ τὰ μεγάλα ποιήσας· καὶ οὐκ ἔστι διελεῖν τὴν κτίσιν, ὥστε εἰπεῖν τοῦτο μὲν τοῦ Πατρὸς, τοῦτο δὲ τοῦ Υἱοῦ· ἀλλ᾽ ἑνός ἐστι Θεοῦ ὡς χειρὶ χρωμένου τῷ ἰδίῳ λόγῳ, καὶ ἐν αὐτῷ ποιοῦντος τὰ πάντα. Καὶ τοῦτ' αὐτὸς μὲν ὁ Θεὸς δεικνὺς ἔλεγεν· Ἡ χείρ μου ἐποίησε ταῦτα πάντα· ὁ δὲ Παῦλος τοῦτο μαθὼν ἐδιδασκεν· Εἰς Θεός, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι' οὗ τὰ πάντα. Αὐτὸς γοῦν ἀεὶ καὶ νῦν λέγει τῷ μὲν ἡλίῳ, καὶ ἀνατέλλει, ταῖς δὲ νεφέλαις εντέλλεται, καὶ βρέχει ἐπὶ μίαν μερίδα· ἐφ᾽ ἦν δὲ οὐ βρέχει, ζη- ραίνεται. Καὶ τὴν μὲν γῆν κελεύει τοὺς καρποὺς ἀποδιδόναι, τὸν δὲ Ἱερεμίαν ἐν τῇ κοιλίᾳ πλάττει. Εἰ δὲ ταῦτα νῦν αὐτὸς ποιεῖ, οὐκ ἔστιν ἀμφίβολον, ὅτι καὶ κατὰ τὴν ἀρχὴν οὐκ ἀπηξίωσεν αὐτὸς τὰ τὰ πάντα τά τε μικρά, - HISTORICA ET DOGMATICA. S. ATHANASII OPP. PARS I. dum dictitant, talis fore præcognitus, simul ut natus A est, Filii nomen hujusque nominis decus acceperit : tamen nihil inter eum et illos intererit qui post ipsa opera eoden nomnine sunt dignati, quandiu sci- licet ipse eam duntaxat ob causam filius esse exi- stimabitur. Etenim Adam, qui gratiam initio aece- perat, simulque ac natus est in paradiso fuit collo catus, nihil differebat ab Enoch, qui nonnisi aliquo postquam natus est tempore, cum Deo placuisset, translatus fuit, neque item ab Apostolo qui et ipse post recte facta in paradisum est raptus; imo nec etiam ab illo latrone, cui ob confessionem promissum responsuri sunt, quod sæpe erubescentes dictita- runt : « Ita intelligimus Filium rebus cæteris ante- cellere, et ideo Unigenitum dici, quod ipse solus a solo Deo factus sit, cætera vero omnia a Deo per Filium sint creata. › Quis, quæso, stultam banc et novam cogitationem vobis suggessit, ut affirmetis solum Filium ab ipso solo Patre factum fuisse, ox- tera vero omnia per Fitium tanquam per admini- strum fuisse producta? Si enim præ lassitudine so- lum Filium potuisse a Deo produci velitis: hæc de Deo cogitare impium sane fuerit, maxime cum Isaiam dicentem audierimus : Deus sempiternus, Deus qui construxil terminus terræ, non esuriet neque la- borabit, nec est investigatio sapientia ejus . Siqui- dem ipse potius robur impertit esurientibus, et per suam Verbum laborantes recreat, Sin vero iudi- gnum seipso esse putavit, ea se efficere quæ post Filium sunt producta, id etiam absque impietate dici non potest. Nec enim est in Deo superbia, qui et ipse cum Jacob in Ægyptum profectus est, et propter Abraham Sare causa Abimelech castigavit, qui idem cum Moyse, tametsi homine, os ad os lo- quebatur, et in montem Sina descendit: ac denique occulta gratia qua populum adjuvit, devicit Ama- Jec. Verum falsa hæc sunt quæ propugnatis : siqui- dem ipse fecit nos el non ipsi nos”. Ipse est qui per suum Verbum omnia et parva et magna fecit: nec res creatas fas est dividere ita ut dicatur, hoc Pa- tris, illud Filii esse : verum omnia sunt unius Dei, qui proprio Verbo tanquam manu utitur, at- que omnia in eo facit, ut ipse Deus his verbis do- cet: Manus mea fecit hæc omnia s. Idem eliam didicit et docuit Paulus : Unus, inquit, Deus ex quo omnia, et unus Dominus Jesus Christus per quem omnia ”. Ipse ¡gitur et semper et nunc imperat soli, et exoritur: nubibus præcipit, et in unam terræ partem efunduntur : quæ autem non irrigatur, sic- catur. Jubet similiter terram fructus edere, et Jeremiam in utero format. Si porro hæc nunc ipse efficit, dubium certe non est quin ipse etiam ab ini- tio indignum se non putaverit omnia per Verbum Isa, XL, 28. Psal. xcix, 3. Isa. LEVI, 2. dice anonymo, et ab edit. Conmel. C D est ipsum continuo in paradiso futurum. I Cor. VIII, 6. etc. 7. Verum his illi vehementer pressi, item forte B (51) Οὐδὲ κοπιάσει abest a Felckm. septimo co- 7. Αλλ' ἐν τούτοις διωκόμενοι λέξουσιν ἴσως δ (52) Reg. διὰ τοῦ Λόγου ἑαυτοῦ, ut et infra ante

γενέσθαι δέχηται τό τε ὄνομα καὶ τὴν τοῦ ὀνόματος δόξαν· ἀλλ᾽ οὐδὲν διοίσει τῶν μετὰ τὰς πράξεις λαμ- βανόντων τὸ ὄνομα, ἕως οὕτω καὶ αὐτὸς υἱὸς εἶναι μεμαρτύρηται. Καὶ γὰρ Ἀδάμ, προλαμβάνων τὴν χάριν, καὶ ἅμα τῷ γενέσθαι τεθεὶς ἐν τῷ παρα- δείσῳ, οὐδὲν διήνεγκεν οὔτε τοῦ Ἐνων, ὃς μετὰ χρόνον τῆς γενέσεως εὐαρεστήσας μετέθη, οὔτε τοῦ ᾿Αποστόλου καὶ αὐτοῦ μετὰ τὰς πράξεις ἁρπαγέντος εἰς τὸν παράδεισον, ἀλλ' οὐδὲ τοῦ ποτε λῃστοῦ, ὃς διὰ τὴν ὁμολογίαν ἐπαγγελίαν ἔλαβεν εὐθὺς εἰς τὸν πα ράδεισον ἔσεσθαι. πολλάκις λέγοντες ησχύνθησαν· · Οὕτω νομίζομεν τὸν Υἱὸν πλέον ἔχειν παρὰ τὰ ἄλλα, καὶ διὰ τοῦτο Μονογενῆ λέγεσθαι, ὅτι μόνος μὲν αὐτὸς ὑπὸ μόνου τοῦ Θεοῦ γέγονε, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντα παρὰ τοῦ Θεοῦ διὰ τοῦ Υἱοῦ ἐκτίσθη.» Τίς ἄρα ταύτην ὑμῖν τὴν μωρὰν καὶ καινὴν ἐπίνοιαν ὑπέβαλεν, ἵνα εἴπητε· Τὸν μὲν Υἱὸν μόνον, μόνος ὁ Πατήρ αὐτούργησε, τὰ δ' ἄλλα πάντα διὰ τοῦ Υἱοῦ γέγονεν ὡς δι᾽ ὑπουργού; Εἰ μὲν γὰρ διὰ τὰ κάμνειν ἡρκέσθη μόνον αὐτουρ γῆσαι τὸν Υἱὸν ὁ Θεὸς, τὰ δ᾽ ἄλλα οὐκέτι· ἀσεβὲς τοιαῦτα περὶ τοῦ Θεοῦ λογίζεσθαι, μάλιστα τοὺς ἀκούσαντας Ἡσαΐου λέγοντος· Θεός αἰώνιος, Θεὸς ὁ κατασκευάσας τὰ ἄκρα τῆς γῆς, οὐ πεινάσει, οὐδὲ κοπιασει (51), οὐδέ ἐστιν ἐξεύρεσις τῆς φρονήσεως αὐτοῦ. Καὶ γὰρ μᾶλλον αὐτὸς τοῖς πεινῶσι δίδωσιν ἰσχύν, καὶ διὰ τοῦ Λόγου αὐτοῦ (52) τοὺς κάμνοντας ἀναπαύει. Εἰ δὲ ὡς ταπεινὸν ἀπηξίωσεν αὐτὸς τὰ μετὰ τὸν Υἱὸν αὐτουργῆσαι, καὶ τοῦτο μὲν ἀσεβές. Οὐκ ἔστι γὰρ τύφος ἐν τῷ Θεῷ, ὅς γε μετὰ τοῦ Ἰα κὼβ εἰς Αἴγυπτον κατέρχεται καὶ διὰ μὲν τὸν ᾿Αβραὰμ διορθοῦται τὸν ᾿Αβιμέλεχ χάριν τῆς Σάββας, τῷ δὲ Μωϋσῃ ἀνθρώπῳ ὄντι στόμα κατὰ στόμα λαλεῖ, καὶ εἰς μὲν τὸ Σινᾶ ὅρος κατέρχεται, τῷ δὲ λαῷ συνεπολέ- μει κρυφαία χάριτι τὸν ᾿Αμαλήκ. Ψεύδεσθε δὲ ὅμως καὶ τοῦτο λέγοντες· Αὐτὸς γὰρ ἐποίησεν ἡμᾶς, καὶ οὐχ ἡμεῖς· αὐτὸς τέ ἐστιν ὁ διὰ τοῦ λόγου αὐτοῦ τὰ πάντα τά τε μικρὰ καὶ τὰ μεγάλα ποιήσας· καὶ οὐκ ἔστι διελεῖν τὴν κτίσιν, ὥστε εἰπεῖν τοῦτο μὲν τοῦ Πατρὸς, τοῦτο δὲ τοῦ Υἱοῦ· ἀλλ᾽ ἑνός ἐστι Θεοῦ ὡς χειρὶ χρωμένου τῷ ἰδίῳ λόγῳ, καὶ ἐν αὐτῷ ποιοῦντος τὰ πάντα. Καὶ τοῦτ' αὐτὸς μὲν ὁ Θεὸς δεικνὺς ἔλεγεν· Ἡ χείρ μου ἐποίησε ταῦτα πάντα· ὁ δὲ Παῦλος τοῦτο μαθὼν ἐδιδασκεν· Εἰς Θεός, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι' οὗ τὰ πάντα. Αὐτὸς γοῦν ἀεὶ καὶ νῦν λέγει τῷ μὲν ἡλίῳ, καὶ ἀνατέλλει, ταῖς δὲ νεφέλαις εντέλλεται, καὶ βρέχει ἐπὶ μίαν μερίδα· ἐφ᾽ ἦν δὲ οὐ βρέχει, ζη- ραίνεται. Καὶ τὴν μὲν γῆν κελεύει τοὺς καρποὺς ἀποδιδόναι, τὸν δὲ Ἱερεμίαν ἐν τῇ κοιλίᾳ πλάττει. Εἰ δὲ ταῦτα νῦν αὐτὸς ποιεῖ, οὐκ ἔστιν ἀμφίβολον, ὅτι καὶ κατὰ τὴν ἀρχὴν οὐκ ἀπηξίωσεν αὐτὸς τὰ τὰ πάντα τά τε μικρά, - HISTORICA ET DOGMATICA. S. ATHANASII OPP. PARS I. dum dictitant, talis fore præcognitus, simul ut natus A est, Filii nomen hujusque nominis decus acceperit : tamen nihil inter eum et illos intererit qui post ipsa opera eoden nomnine sunt dignati, quandiu sci- licet ipse eam duntaxat ob causam filius esse exi- stimabitur. Etenim Adam, qui gratiam initio aece- perat, simulque ac natus est in paradiso fuit collo catus, nihil differebat ab Enoch, qui nonnisi aliquo postquam natus est tempore, cum Deo placuisset, translatus fuit, neque item ab Apostolo qui et ipse post recte facta in paradisum est raptus; imo nec etiam ab illo latrone, cui ob confessionem promissum responsuri sunt, quod sæpe erubescentes dictita- runt : « Ita intelligimus Filium rebus cæteris ante- cellere, et ideo Unigenitum dici, quod ipse solus a solo Deo factus sit, cætera vero omnia a Deo per Filium sint creata. › Quis, quæso, stultam banc et novam cogitationem vobis suggessit, ut affirmetis solum Filium ab ipso solo Patre factum fuisse, ox- tera vero omnia per Fitium tanquam per admini- strum fuisse producta? Si enim præ lassitudine so- lum Filium potuisse a Deo produci velitis: hæc de Deo cogitare impium sane fuerit, maxime cum Isaiam dicentem audierimus : Deus sempiternus, Deus qui construxil terminus terræ, non esuriet neque la- borabit, nec est investigatio sapientia ejus . Siqui- dem ipse potius robur impertit esurientibus, et per suam Verbum laborantes recreat, Sin vero iudi- gnum seipso esse putavit, ea se efficere quæ post Filium sunt producta, id etiam absque impietate dici non potest. Nec enim est in Deo superbia, qui et ipse cum Jacob in Ægyptum profectus est, et propter Abraham Sare causa Abimelech castigavit, qui idem cum Moyse, tametsi homine, os ad os lo- quebatur, et in montem Sina descendit: ac denique occulta gratia qua populum adjuvit, devicit Ama- Jec. Verum falsa hæc sunt quæ propugnatis : siqui- dem ipse fecit nos el non ipsi nos”. Ipse est qui per suum Verbum omnia et parva et magna fecit: nec res creatas fas est dividere ita ut dicatur, hoc Pa- tris, illud Filii esse : verum omnia sunt unius Dei, qui proprio Verbo tanquam manu utitur, at- que omnia in eo facit, ut ipse Deus his verbis do- cet: Manus mea fecit hæc omnia s. Idem eliam didicit et docuit Paulus : Unus, inquit, Deus ex quo omnia, et unus Dominus Jesus Christus per quem omnia ”. Ipse ¡gitur et semper et nunc imperat soli, et exoritur: nubibus præcipit, et in unam terræ partem efunduntur : quæ autem non irrigatur, sic- catur. Jubet similiter terram fructus edere, et Jeremiam in utero format. Si porro hæc nunc ipse efficit, dubium certe non est quin ipse etiam ab ini- tio indignum se non putaverit omnia per Verbum Isa, XL, 28. Psal. xcix, 3. Isa. LEVI, 2. dice anonymo, et ab edit. Conmel. C D est ipsum continuo in paradiso futurum. I Cor. VIII, 6. etc. 7. Verum his illi vehementer pressi, item forte B (51) Οὐδὲ κοπιάσει abest a Felckm. septimo co- 7. Αλλ' ἐν τούτοις διωκόμενοι λέξουσιν ἴσως δ (52) Reg. διὰ τοῦ Λόγου ἑαυτοῦ, ut et infra ante

DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI.. πάντα διὰ τοῦ Λόγου ποιῆσαι· μέρη γὰρ τῶν ὅλων ἐστὶ ταῦτα. Β ἀκράτου χειρὸς τοῦ ἀγεννήτου (53) τὴν ἐργασίαν βασ- τάξαι, μόνος ὁ Υἱὸς ὑπὸ μόνου τοῦ Θεοῦ γέγονε, τὰ δ' ἄλλα ὡς δι' ὑπουργοῦ καὶ βοηθοῦ τοῦ Υἱοῦ γέγονε καὶ τοῦτο γὰρ Αστέριος ὁ θύσας ἔγραψεν· ὁ δὲ Αρειος μεταγράψας δέδωκε (54) τοῖς ἰδίοις· καὶ λοιπὸν ὡς καλάμω τεθραυσμένῳ χρῶνται τῷ ῥηματίῳ τούτῳ, ἀγνοοῦντες τὸ ἐν αὐτῷ σαθρὸν οἱ παράφρονες. Ει γὰρ ἀδύνατον ἦν τὰ γενητὰ βαστάξαι τὴν χεῖρα τοῦ Θεοῦ· ἔστι δὲ καθ' ὑμᾶς ὁ Υἱὸς εἷς τῶν γενητῶν· πῶς αὐτὸς ἠδυνήθη γενέσθαι παρὰ μόνου τοῦ Θεοῦ; Καὶ εἰ ῖνα τὰ γενητὰ γένηται, μεσίτου γέγονε χρεία, γενητὸς δὲ καθ᾽ ὑμᾶς ἐστιν ὁ Υἱός· ἔδει καὶ πρὸ αὐτ τοῦ μέσον τινὰ εἶναι, ἵνα κτισθῇ· τοῦ δὲ μεσίτου πά- λιν καὶ αὐτοῦ κτίσματος τυγχάνοντος, ἄραρεν, ὅτι κἀκεῖνος ἐδέετο μεσίτου ἑτέρου πρὸς τὴν ἰδίαν σύστα- σιν. Κάν τις ἄλλον ἐπινοήσῃ, προεπινοήσει τὸν ἐκεί νου μεσίτην, ὥστε καὶ εἰς ἄπειρον ἐκπεσεῖν. Οὕτω δὲ ἀεὶ τοῦ μεσίτου ζητουμένου, οὐδὲ ἡ κτίσις συστῆναι ξυνήσεται διὰ τὸ μὴ δύνασθαι, ὡς λέγετε, μηδένα τῶν γενητῶν βαστάξαι τὴν ἄκρατον χεῖρα τοῦ ἀγενή- του (55). Εἰ δὲ, τὸ ἄτοπον τοῦτο συνορῶντες, ἄρο χεσθε λέγειν, ὅτι ὁ Υἱὸς, κτίσμα ὤν, ἱκανὸς γέγονεν ὥστε ὑπὸ τοῦ ἀγενή του. (56) γενέσθαι· ἐξ ἀνάγκης καὶ τὰ ἄλλα πάντα, γενητὰ ὄντα, δυνατὰ ἦν παρὰ τοῦ ἀγενήτου αὐτουργηθῆναι (57)· κτίσμα γὰρ καθ' ὑμᾶς κἀκεῖνος, ὥσπερ οὖν καὶ ταῦτα πάντα, ἔστι καὶ περιττὴ λοιπὸν τοῦ Λόγου ἡ γένεσις κατὰ τὴν ἀσεβῆ καὶ μωρὰν ὑμῶν ἐπίνοιαν, αὐτάρκους ὄντος τοῦ Θεοῦ τὰ πάντα αὐτουργεῖν, πάντων τε τῶν γε- νητῶν δυναμένων τὴν ἄκρατον χεῖρα βαστάξαι του Θεοῦ. ᾿Ανοήτου δὴ οὔσης αὐτῶν τῆς τοιαύτης φρε φοβλαβείας, ίδωμεν εἰ μὴ καὶ τὸ λεγόμενον τοῦτο τῶν ἀσεβῶν τὸ σόφισμα πλέον τῶν ἄλλων αὐτῶν ἀλογώτερον ἀναφανείη. Ἀδὰμ μόνος ὑπὸ μόνου τοῦ Θεοῦ διὰ τοῦ Λόγου γέγονεν· ἀλλ᾽ οὐκ ἐν τῷ πάλιν τὸν Ἀδὰμ πλέον τι τῶν πάντων ἀνθρώπων ἔχειν, Η διαφέρειν τῶν. μετ᾿ αὐτὸν ἄν τις φήσειεν, εἰ μόν νος μὲν αὐτὸς ὑπὸ μόνου τοῦ Θεοῦ πεποίηται καὶ πέπλασται, ἡμεῖς δὲ πάντες ἐκ τοῦ Ἀδὰμ γεννώ μεθα, καὶ κατὰ διαδοχὴν τοῦ γένους συνιστάμεθα, ἕως μόνον καὶ αὐτὸς ἐκ γῆς ἐπλάσθη, καὶ μὴ ὢν πρότερον, ὕστερον γέγονεν, τὸ κατηξιῶσθαι τῆς τοῦ Θεοῦ χειρὸς αὐτόν· ἀλλ' ἐν τιμῇ καὶ μὴ τῇ φύσει τὸ πλέον εἰς αὐτὸν ὁ τοιοῦτος λογιζέσθω. Ἐκ γῆς γὰρ γέγονεν, ὥσπερ καὶ πάν τες· καὶ ἡ χεὶρ δὲ ἡ πλάσασα τότε τὸν Ἀδάμ, καὶ ἀγενήτου, ἀγεννήτου. ἀγεννήτου, αυτουργηθῆναι A facere : quippe cum ista rerum universarum sint C ut deinceps habet Regius codex. Vide quæ in admonitione hac de re diximus, et quæ in- fra notantur ad num. 28. agitur, ex sophista Christianus factus, persecutio- nis tempore idolis immolavit, idemque postea mul- los libros pro confirmanda Ariana hæresi composuit. . D partes. victa non facti manus ferre non valerent, solus Fi- lius a solo Deo est factus, res vero aliæ per Filium tanquam ministrum et adjutorem factæ sunt, ut scripsit Asterius qui idolis iinmolavit, quod idem transcriptum Arius suis tradidit, quo utique voca- bulo tanquam calamo quassato utuntur, nec stulti ejus agnoscunt futilitatem. Si enim res factæ ma- num Dei ferre non poterant, ipse autem Filius una est, ut sentitis, ex rebus factis ; quomodo ipse a solo Deo fieri potuit ? Si item ut res factæ fierent, intermedio adjutore opus fuit, et Filius, ut putatis, factus quoque ipse est : profecto necesse etiam fuit intermedium aliquem ante eum fuisse, ut crearetur, qui ipse intermedius, cum res creata quoque esset, alio item internedio ad sui procreationem opus ha- buisse non immerito videbitur. Si quis autem alium excogitaverit intermedium, alius rursus intermedius propter illum alium erit fingendus, atque ita in infi- nitum delabemur. Porro, dum ita intermedius ali- quis semper requiretur, certe res crealæ constitui non poterunt, quandoquidem, ut dicitis, nulla res facta ferre valet invictam non facti manum. Quod si id absurdum esse intelligentes, respondeatis Fi- lium licet creatum potuisse a non facto fieri, ne- cesse est etiam concedatis alias res omnes quæ fa- clæ sunt, potuisse a non facto procreari, quippe cum ipse Filius secundum vos sit quoque res creata, ut et res omnes cæteræ. Præterea ex impio et stul- to hujusmodi vestro commento sequitur inutilem esse Verbi generationem, cum et Deus omnia per seipsum potuerit efficere, et res oinnes factæ invi- clam Dei-manum ferre potuerint. Itaque, cum inepta ac futilis sit hæc illorum ratio, expendamus an- non aliud impiorum sophisma etiam inagis quam cæ- teræ ipsorum argutiæ absurdum videbitur. Adam solus a solo Deo per Verbum factus est: verum nemo idcirco dixerit Adamum aliquid amplius cæte- ris hominibus habere, vel a posteris differre, quod ipse quidem solus a solo Deo factus et formatus sit, nos autem omnes ex Adamo, perpetua generis con- linuatione, nascamur et procreemur : quandiu sci- licet certum erit ipsum etiam ex terra formatum esse, et qui antea non esset, postea fuisse. tribuere libeat, qui nempe ita felix fuit ut Dei ma- nu formaretur: verum istud amplius in honore non in natura consistere intelligendum est. Namque ex terra factus est, ut alii omnes : et manus quæ tunc Adamum formavit, ipsa et nunc et semper omnes Vide Socrat. Histor. eccles. lib. 1, c. et Philo- storg. lib. ut, num. 15. alii, el, 8. Εἰ δὲ ὅτι μὴ ἐδύνατο τὰ λοιπὰ κτίσματα τῆς 9. Εἰ δὲ καὶ πλέον τις τῷ πρωτοπλάστῳ δοίη διὰ (58) αὕτη καὶ νῦν καὶ ἀεὶ τοὺς μετ' ἐκεῖνον πάλιν (53) Sic omnes mss. et editi : sed legendum est (54) Reg., μεταδέδωκε. Porro Asterius de quo hic 8. Sin autem quia res aliæ creatæ actionem in- 9. Quod si primo parenti aliquid cæteris amplius (55) Reg., ἀγενήτου. Caeteri et editi, αγεννήτου. (56) Reg. et Basil., ἀγενήτου. Editi et Felckm. 7, (57) Reg., ἀγενήτου, ει, υπουργηθῆναι. Editi el (58) Καί abest a Regio.

DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI.. πάντα διὰ τοῦ Λόγου ποιῆσαι· μέρη γὰρ τῶν ὅλων ἐστὶ ταῦτα. Β ἀκράτου χειρὸς τοῦ ἀγεννήτου (53) τὴν ἐργασίαν βασ- τάξαι, μόνος ὁ Υἱὸς ὑπὸ μόνου τοῦ Θεοῦ γέγονε, τὰ δ' ἄλλα ὡς δι' ὑπουργοῦ καὶ βοηθοῦ τοῦ Υἱοῦ γέγονε καὶ τοῦτο γὰρ Αστέριος ὁ θύσας ἔγραψεν· ὁ δὲ Αρειος μεταγράψας δέδωκε (54) τοῖς ἰδίοις· καὶ λοιπὸν ὡς καλάμω τεθραυσμένῳ χρῶνται τῷ ῥηματίῳ τούτῳ, ἀγνοοῦντες τὸ ἐν αὐτῷ σαθρὸν οἱ παράφρονες. Ει γὰρ ἀδύνατον ἦν τὰ γενητὰ βαστάξαι τὴν χεῖρα τοῦ Θεοῦ· ἔστι δὲ καθ' ὑμᾶς ὁ Υἱὸς εἷς τῶν γενητῶν· πῶς αὐτὸς ἠδυνήθη γενέσθαι παρὰ μόνου τοῦ Θεοῦ; Καὶ εἰ ῖνα τὰ γενητὰ γένηται, μεσίτου γέγονε χρεία, γενητὸς δὲ καθ᾽ ὑμᾶς ἐστιν ὁ Υἱός· ἔδει καὶ πρὸ αὐτ τοῦ μέσον τινὰ εἶναι, ἵνα κτισθῇ· τοῦ δὲ μεσίτου πά- λιν καὶ αὐτοῦ κτίσματος τυγχάνοντος, ἄραρεν, ὅτι κἀκεῖνος ἐδέετο μεσίτου ἑτέρου πρὸς τὴν ἰδίαν σύστα- σιν. Κάν τις ἄλλον ἐπινοήσῃ, προεπινοήσει τὸν ἐκεί νου μεσίτην, ὥστε καὶ εἰς ἄπειρον ἐκπεσεῖν. Οὕτω δὲ ἀεὶ τοῦ μεσίτου ζητουμένου, οὐδὲ ἡ κτίσις συστῆναι ξυνήσεται διὰ τὸ μὴ δύνασθαι, ὡς λέγετε, μηδένα τῶν γενητῶν βαστάξαι τὴν ἄκρατον χεῖρα τοῦ ἀγενή- του (55). Εἰ δὲ, τὸ ἄτοπον τοῦτο συνορῶντες, ἄρο χεσθε λέγειν, ὅτι ὁ Υἱὸς, κτίσμα ὤν, ἱκανὸς γέγονεν ὥστε ὑπὸ τοῦ ἀγενή του. (56) γενέσθαι· ἐξ ἀνάγκης καὶ τὰ ἄλλα πάντα, γενητὰ ὄντα, δυνατὰ ἦν παρὰ τοῦ ἀγενήτου αὐτουργηθῆναι (57)· κτίσμα γὰρ καθ' ὑμᾶς κἀκεῖνος, ὥσπερ οὖν καὶ ταῦτα πάντα, ἔστι καὶ περιττὴ λοιπὸν τοῦ Λόγου ἡ γένεσις κατὰ τὴν ἀσεβῆ καὶ μωρὰν ὑμῶν ἐπίνοιαν, αὐτάρκους ὄντος τοῦ Θεοῦ τὰ πάντα αὐτουργεῖν, πάντων τε τῶν γε- νητῶν δυναμένων τὴν ἄκρατον χεῖρα βαστάξαι του Θεοῦ. ᾿Ανοήτου δὴ οὔσης αὐτῶν τῆς τοιαύτης φρε φοβλαβείας, ίδωμεν εἰ μὴ καὶ τὸ λεγόμενον τοῦτο τῶν ἀσεβῶν τὸ σόφισμα πλέον τῶν ἄλλων αὐτῶν ἀλογώτερον ἀναφανείη. Ἀδὰμ μόνος ὑπὸ μόνου τοῦ Θεοῦ διὰ τοῦ Λόγου γέγονεν· ἀλλ᾽ οὐκ ἐν τῷ πάλιν τὸν Ἀδὰμ πλέον τι τῶν πάντων ἀνθρώπων ἔχειν, Η διαφέρειν τῶν. μετ᾿ αὐτὸν ἄν τις φήσειεν, εἰ μόν νος μὲν αὐτὸς ὑπὸ μόνου τοῦ Θεοῦ πεποίηται καὶ πέπλασται, ἡμεῖς δὲ πάντες ἐκ τοῦ Ἀδὰμ γεννώ μεθα, καὶ κατὰ διαδοχὴν τοῦ γένους συνιστάμεθα, ἕως μόνον καὶ αὐτὸς ἐκ γῆς ἐπλάσθη, καὶ μὴ ὢν πρότερον, ὕστερον γέγονεν, τὸ κατηξιῶσθαι τῆς τοῦ Θεοῦ χειρὸς αὐτόν· ἀλλ' ἐν τιμῇ καὶ μὴ τῇ φύσει τὸ πλέον εἰς αὐτὸν ὁ τοιοῦτος λογιζέσθω. Ἐκ γῆς γὰρ γέγονεν, ὥσπερ καὶ πάν τες· καὶ ἡ χεὶρ δὲ ἡ πλάσασα τότε τὸν Ἀδάμ, καὶ ἀγενήτου, ἀγεννήτου. ἀγεννήτου, αυτουργηθῆναι A facere : quippe cum ista rerum universarum sint C ut deinceps habet Regius codex. Vide quæ in admonitione hac de re diximus, et quæ in- fra notantur ad num. 28. agitur, ex sophista Christianus factus, persecutio- nis tempore idolis immolavit, idemque postea mul- los libros pro confirmanda Ariana hæresi composuit. . D partes. victa non facti manus ferre non valerent, solus Fi- lius a solo Deo est factus, res vero aliæ per Filium tanquam ministrum et adjutorem factæ sunt, ut scripsit Asterius qui idolis iinmolavit, quod idem transcriptum Arius suis tradidit, quo utique voca- bulo tanquam calamo quassato utuntur, nec stulti ejus agnoscunt futilitatem. Si enim res factæ ma- num Dei ferre non poterant, ipse autem Filius una est, ut sentitis, ex rebus factis ; quomodo ipse a solo Deo fieri potuit ? Si item ut res factæ fierent, intermedio adjutore opus fuit, et Filius, ut putatis, factus quoque ipse est : profecto necesse etiam fuit intermedium aliquem ante eum fuisse, ut crearetur, qui ipse intermedius, cum res creata quoque esset, alio item internedio ad sui procreationem opus ha- buisse non immerito videbitur. Si quis autem alium excogitaverit intermedium, alius rursus intermedius propter illum alium erit fingendus, atque ita in infi- nitum delabemur. Porro, dum ita intermedius ali- quis semper requiretur, certe res crealæ constitui non poterunt, quandoquidem, ut dicitis, nulla res facta ferre valet invictam non facti manum. Quod si id absurdum esse intelligentes, respondeatis Fi- lium licet creatum potuisse a non facto fieri, ne- cesse est etiam concedatis alias res omnes quæ fa- clæ sunt, potuisse a non facto procreari, quippe cum ipse Filius secundum vos sit quoque res creata, ut et res omnes cæteræ. Præterea ex impio et stul- to hujusmodi vestro commento sequitur inutilem esse Verbi generationem, cum et Deus omnia per seipsum potuerit efficere, et res oinnes factæ invi- clam Dei-manum ferre potuerint. Itaque, cum inepta ac futilis sit hæc illorum ratio, expendamus an- non aliud impiorum sophisma etiam inagis quam cæ- teræ ipsorum argutiæ absurdum videbitur. Adam solus a solo Deo per Verbum factus est: verum nemo idcirco dixerit Adamum aliquid amplius cæte- ris hominibus habere, vel a posteris differre, quod ipse quidem solus a solo Deo factus et formatus sit, nos autem omnes ex Adamo, perpetua generis con- linuatione, nascamur et procreemur : quandiu sci- licet certum erit ipsum etiam ex terra formatum esse, et qui antea non esset, postea fuisse. tribuere libeat, qui nempe ita felix fuit ut Dei ma- nu formaretur: verum istud amplius in honore non in natura consistere intelligendum est. Namque ex terra factus est, ut alii omnes : et manus quæ tunc Adamum formavit, ipsa et nunc et semper omnes Vide Socrat. Histor. eccles. lib. 1, c. et Philo- storg. lib. ut, num. 15. alii, el, 8. Εἰ δὲ ὅτι μὴ ἐδύνατο τὰ λοιπὰ κτίσματα τῆς 9. Εἰ δὲ καὶ πλέον τις τῷ πρωτοπλάστῳ δοίη διὰ (58) αὕτη καὶ νῦν καὶ ἀεὶ τοὺς μετ' ἐκεῖνον πάλιν (53) Sic omnes mss. et editi : sed legendum est (54) Reg., μεταδέδωκε. Porro Asterius de quo hic 8. Sin autem quia res aliæ creatæ actionem in- 9. Quod si primo parenti aliquid cæteris amplius (55) Reg., ἀγενήτου. Caeteri et editi, αγεννήτου. (56) Reg. et Basil., ἀγενήτου. Editi et Felckm. 7, (57) Reg., ἀγενήτου, ει, υπουργηθῆναι. Editi el (58) Καί abest a Regio.

DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI.. πάντα διὰ τοῦ Λόγου ποιῆσαι· μέρη γὰρ τῶν ὅλων ἐστὶ ταῦτα. Β ἀκράτου χειρὸς τοῦ ἀγεννήτου (53) τὴν ἐργασίαν βασ- τάξαι, μόνος ὁ Υἱὸς ὑπὸ μόνου τοῦ Θεοῦ γέγονε, τὰ δ' ἄλλα ὡς δι' ὑπουργοῦ καὶ βοηθοῦ τοῦ Υἱοῦ γέγονε καὶ τοῦτο γὰρ Αστέριος ὁ θύσας ἔγραψεν· ὁ δὲ Αρειος μεταγράψας δέδωκε (54) τοῖς ἰδίοις· καὶ λοιπὸν ὡς καλάμω τεθραυσμένῳ χρῶνται τῷ ῥηματίῳ τούτῳ, ἀγνοοῦντες τὸ ἐν αὐτῷ σαθρὸν οἱ παράφρονες. Ει γὰρ ἀδύνατον ἦν τὰ γενητὰ βαστάξαι τὴν χεῖρα τοῦ Θεοῦ· ἔστι δὲ καθ' ὑμᾶς ὁ Υἱὸς εἷς τῶν γενητῶν· πῶς αὐτὸς ἠδυνήθη γενέσθαι παρὰ μόνου τοῦ Θεοῦ; Καὶ εἰ ῖνα τὰ γενητὰ γένηται, μεσίτου γέγονε χρεία, γενητὸς δὲ καθ᾽ ὑμᾶς ἐστιν ὁ Υἱός· ἔδει καὶ πρὸ αὐτ τοῦ μέσον τινὰ εἶναι, ἵνα κτισθῇ· τοῦ δὲ μεσίτου πά- λιν καὶ αὐτοῦ κτίσματος τυγχάνοντος, ἄραρεν, ὅτι κἀκεῖνος ἐδέετο μεσίτου ἑτέρου πρὸς τὴν ἰδίαν σύστα- σιν. Κάν τις ἄλλον ἐπινοήσῃ, προεπινοήσει τὸν ἐκεί νου μεσίτην, ὥστε καὶ εἰς ἄπειρον ἐκπεσεῖν. Οὕτω δὲ ἀεὶ τοῦ μεσίτου ζητουμένου, οὐδὲ ἡ κτίσις συστῆναι ξυνήσεται διὰ τὸ μὴ δύνασθαι, ὡς λέγετε, μηδένα τῶν γενητῶν βαστάξαι τὴν ἄκρατον χεῖρα τοῦ ἀγενή- του (55). Εἰ δὲ, τὸ ἄτοπον τοῦτο συνορῶντες, ἄρο χεσθε λέγειν, ὅτι ὁ Υἱὸς, κτίσμα ὤν, ἱκανὸς γέγονεν ὥστε ὑπὸ τοῦ ἀγενή του. (56) γενέσθαι· ἐξ ἀνάγκης καὶ τὰ ἄλλα πάντα, γενητὰ ὄντα, δυνατὰ ἦν παρὰ τοῦ ἀγενήτου αὐτουργηθῆναι (57)· κτίσμα γὰρ καθ' ὑμᾶς κἀκεῖνος, ὥσπερ οὖν καὶ ταῦτα πάντα, ἔστι καὶ περιττὴ λοιπὸν τοῦ Λόγου ἡ γένεσις κατὰ τὴν ἀσεβῆ καὶ μωρὰν ὑμῶν ἐπίνοιαν, αὐτάρκους ὄντος τοῦ Θεοῦ τὰ πάντα αὐτουργεῖν, πάντων τε τῶν γε- νητῶν δυναμένων τὴν ἄκρατον χεῖρα βαστάξαι του Θεοῦ. ᾿Ανοήτου δὴ οὔσης αὐτῶν τῆς τοιαύτης φρε φοβλαβείας, ίδωμεν εἰ μὴ καὶ τὸ λεγόμενον τοῦτο τῶν ἀσεβῶν τὸ σόφισμα πλέον τῶν ἄλλων αὐτῶν ἀλογώτερον ἀναφανείη. Ἀδὰμ μόνος ὑπὸ μόνου τοῦ Θεοῦ διὰ τοῦ Λόγου γέγονεν· ἀλλ᾽ οὐκ ἐν τῷ πάλιν τὸν Ἀδὰμ πλέον τι τῶν πάντων ἀνθρώπων ἔχειν, Η διαφέρειν τῶν. μετ᾿ αὐτὸν ἄν τις φήσειεν, εἰ μόν νος μὲν αὐτὸς ὑπὸ μόνου τοῦ Θεοῦ πεποίηται καὶ πέπλασται, ἡμεῖς δὲ πάντες ἐκ τοῦ Ἀδὰμ γεννώ μεθα, καὶ κατὰ διαδοχὴν τοῦ γένους συνιστάμεθα, ἕως μόνον καὶ αὐτὸς ἐκ γῆς ἐπλάσθη, καὶ μὴ ὢν πρότερον, ὕστερον γέγονεν, τὸ κατηξιῶσθαι τῆς τοῦ Θεοῦ χειρὸς αὐτόν· ἀλλ' ἐν τιμῇ καὶ μὴ τῇ φύσει τὸ πλέον εἰς αὐτὸν ὁ τοιοῦτος λογιζέσθω. Ἐκ γῆς γὰρ γέγονεν, ὥσπερ καὶ πάν τες· καὶ ἡ χεὶρ δὲ ἡ πλάσασα τότε τὸν Ἀδάμ, καὶ ἀγενήτου, ἀγεννήτου. ἀγεννήτου, αυτουργηθῆναι A facere : quippe cum ista rerum universarum sint C ut deinceps habet Regius codex. Vide quæ in admonitione hac de re diximus, et quæ in- fra notantur ad num. 28. agitur, ex sophista Christianus factus, persecutio- nis tempore idolis immolavit, idemque postea mul- los libros pro confirmanda Ariana hæresi composuit. . D partes. victa non facti manus ferre non valerent, solus Fi- lius a solo Deo est factus, res vero aliæ per Filium tanquam ministrum et adjutorem factæ sunt, ut scripsit Asterius qui idolis iinmolavit, quod idem transcriptum Arius suis tradidit, quo utique voca- bulo tanquam calamo quassato utuntur, nec stulti ejus agnoscunt futilitatem. Si enim res factæ ma- num Dei ferre non poterant, ipse autem Filius una est, ut sentitis, ex rebus factis ; quomodo ipse a solo Deo fieri potuit ? Si item ut res factæ fierent, intermedio adjutore opus fuit, et Filius, ut putatis, factus quoque ipse est : profecto necesse etiam fuit intermedium aliquem ante eum fuisse, ut crearetur, qui ipse intermedius, cum res creata quoque esset, alio item internedio ad sui procreationem opus ha- buisse non immerito videbitur. Si quis autem alium excogitaverit intermedium, alius rursus intermedius propter illum alium erit fingendus, atque ita in infi- nitum delabemur. Porro, dum ita intermedius ali- quis semper requiretur, certe res crealæ constitui non poterunt, quandoquidem, ut dicitis, nulla res facta ferre valet invictam non facti manum. Quod si id absurdum esse intelligentes, respondeatis Fi- lium licet creatum potuisse a non facto fieri, ne- cesse est etiam concedatis alias res omnes quæ fa- clæ sunt, potuisse a non facto procreari, quippe cum ipse Filius secundum vos sit quoque res creata, ut et res omnes cæteræ. Præterea ex impio et stul- to hujusmodi vestro commento sequitur inutilem esse Verbi generationem, cum et Deus omnia per seipsum potuerit efficere, et res oinnes factæ invi- clam Dei-manum ferre potuerint. Itaque, cum inepta ac futilis sit hæc illorum ratio, expendamus an- non aliud impiorum sophisma etiam inagis quam cæ- teræ ipsorum argutiæ absurdum videbitur. Adam solus a solo Deo per Verbum factus est: verum nemo idcirco dixerit Adamum aliquid amplius cæte- ris hominibus habere, vel a posteris differre, quod ipse quidem solus a solo Deo factus et formatus sit, nos autem omnes ex Adamo, perpetua generis con- linuatione, nascamur et procreemur : quandiu sci- licet certum erit ipsum etiam ex terra formatum esse, et qui antea non esset, postea fuisse. tribuere libeat, qui nempe ita felix fuit ut Dei ma- nu formaretur: verum istud amplius in honore non in natura consistere intelligendum est. Namque ex terra factus est, ut alii omnes : et manus quæ tunc Adamum formavit, ipsa et nunc et semper omnes Vide Socrat. Histor. eccles. lib. 1, c. et Philo- storg. lib. ut, num. 15. alii, el, 8. Εἰ δὲ ὅτι μὴ ἐδύνατο τὰ λοιπὰ κτίσματα τῆς 9. Εἰ δὲ καὶ πλέον τις τῷ πρωτοπλάστῳ δοίη διὰ (58) αὕτη καὶ νῦν καὶ ἀεὶ τοὺς μετ' ἐκεῖνον πάλιν (53) Sic omnes mss. et editi : sed legendum est (54) Reg., μεταδέδωκε. Porro Asterius de quo hic 8. Sin autem quia res aliæ creatæ actionem in- 9. Quod si primo parenti aliquid cæteris amplius (55) Reg., ἀγενήτου. Caeteri et editi, αγεννήτου. (56) Reg. et Basil., ἀγενήτου. Editi et Felckm. 7, (57) Reg., ἀγενήτου, ει, υπουργηθῆναι. Editi el (58) Καί abest a Regio.

τῷ μὲν Ἱερεμίᾳ, ὡς προεἶπον, φησί· Πρὸ τοῦ με πλάσαι σε ἐν κοιλίᾳ, ἐπίσταμαι σε· περὶ δὲ τῶν πάντων ἔλεγεν· Ἡ χείρ μου ἐποίησε ταῦτα πάντα. Καὶ πάλιν διὰ Ἡσαΐου φησίν· Οὕτω λέγει Κύριος ὁ λυτρούμενός σε καὶ πλάσσων σε ἐν κοιλίᾳ· Ἐγὼ Κύριος ὁ συντελῶν πάντα, ἐξέτεινα τὸν οὐρανὸν μόνος, καὶ ἐστερέωσα τὴν γῆν. Ὁ δὲ Δαβὶδ τοῦτο γινώσκων ἔψαλλεν· Αἱ χεῖρες σου ἐποίησάν με, καὶ Επλασάν με. Καὶ ὁ ἐν τῷ Ἡσαΐα λέγων· Οὕτω λέ- γει Κύριος, ὁ πλάσας με ἐκ κοιλίας δοῦλον ἑαυτῷ, τοῦτο σημαίνει. Οὐκοῦν κατὰ τὴν φύσιν οὐδὲν ἡμῶν διαφέρει, κἂν προάγῃ τῷ χρόνῳ, ἕως καὶ τῇ αὐτῇ χειρὶ συνιστάμεθα καὶ κτιζόμεθα πάντες. Εἰ τοίνυν οὕτως, ὦ Αρειανοί, καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ φρο- νεῖτε, ὅτι οὕτω καὶ αὐτὸς ὑπέστη καὶ γέγονεν, οὐ- δὲν καθ᾽ ὑμᾶς τῶν ἄλλων κατὰ τὴν φύσιν διοίσει, ἕως καὶ αὐτὸς οὐκ ἦν, καὶ γέγονε, καὶ ἐξ ἀρετῆς καὶ αὐτῷ συνεκτίσθη τοῦ ὀνόματος ἡ χάρις. Εἷς γάρ ἐστι καὶ αὐτὸς ἀφ᾽ ὧν λέγετε (59), περὶ ὧν ἐν Ψαλ μοῖς τὸ Πνεῦμά φησιν· Αὐτὸς εἶπε, καὶ ἐγενήθησαν αὐτὸς ἐνετείλατο, καὶ ἐκτίσθησαν. Τίς τοίνυν ἐστὶν ᾧ ὁ Θεὸς ἐνετείλατο, ἵνα καὶ οὗτος κτισθῇ; εἶναι γὰρ δεῖ Λόγον, ᾧ ἐντέλλεται ὁ Θεὸς, καὶ ἐν ᾧ τὰ ποιή ματα κτίζεται. Ἀλλ᾿ οὐκ ἂν ἔχοιτε δεῖξαι ἕτερον παρ' ὃν ἀρνεῖσθε (60) Λόγον, εἰ μὴ ἄρα τινὰ πάλιν ἔννοιαν ἐπινοήσητε. Καὶ γὰρ, φήσουσιν, εὔρομεν· Αν ποτε λεγόντων καὶ τῶν περὶ Εὐσέβιον ἤκουσα· «Διὰ τοῦτο πλέον τῶν ἄλλων ἔχειν τὸν τοῦ Θεοῦ Υἱόν, καὶ λέγεσθαι Μονογενῆ τοῦτον νομίζομεν, ἐπειδὴ με νος μὲν αὐτὸς μετέχει τοῦ Πατρὸς, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντα τοῦ Υἱοῦ μετέχει. » Κεκμήκασι μὲν οὖν ἤδη με ταβαλλόμενοι καὶ μεταλλάσσοντες τα βήματα ὡς τὰ χρώματα· δειχθήσονται δὲ ὅμως καὶ οὕτως, ὡς οἱ (61) ἐκ τῆς γῆς κενολογοῦντες, καὶ κυλιόμενοι ὡς ἐν βορβόρῳ ταῖς ἰδίαις ἐννοίαις. Α πλάττει καὶ διασυνίστησι. Καὶ τοῦτο ὁ Θεὸς αὐτὸς δὲ τοῦ Υἱοῦ υἱοὶ καλούμεθα (62), πιθανὸν ἦν αὐτῶν. τὸ πλάσμα· εἰ δὲ τοῦ Θεοῦ καὶ ἡμεῖς υἱοὶ λεγόμεθα, οὗ καὶ αὐτός ἐστιν Υἱός· δῆλον (65), ὅτι καὶ ἡμεῖς τοῦ Πατρὸς μετέχομεν τοῦ λέγοντος· Υἱοὺς ἐγέννησα, καὶ ὕψωσα. Εἰ μὴ γὰρ μετείχομεν αὐτοῦ, οὐκ ἔλε γεν, ἐγέννησα· εἰ δὲ αὐτὸς ἐγέννησεν, οὐχ ἔτε- ποτε, ρος, ἀλλ᾽ αὐτὸς ἡμῶν ἐστι Πατήρ. Καὶ οὐ διαφέρει πάλιν, εἰ πλέον ἐκεῖνος ἔχει, καὶ πρῶτον γέγονεν· ἡμεῖς δὲ εἰ ἔλαττον, καὶ ὕστερον γεγόναμεν, έως τοῦ αὐτοῦ πάντες μετέχομεν, καὶ τοῦ αὐτοῦ Πατρὸς υἱοὶ λεγόμεθα· τὸ γὰρ πλέον καὶ ἔλαττον οὐ τὴν φύσιν ἄλλην δείκνυσιν· ἑκάστῳ γὰρ τῆς ἀρετῆς ἡ πρᾶξις τοῦτο προστίθησι· καὶ ὁ μὲν ἐπὶ δέκα πό ³¹ χμία, 5. ¹³ δηλον ὅτι, δῆλον. δηλονότι, S. ATHANASH OPP PARS I. HISTORICA EF DOGMATICA. - ejus posteros format ac componit. Id ipse Deus ad Jeremiam, ut prius monui, dixit : Priusquam te for- marem in ulero, novi te 18. De omnibus autem aliis ait: Manus mea fecit hæc omnia ”. Et rursus per Isaiam : Hæc dicit Dominus qui redemit le et format te in utero. Ego Dominus qui omnia perficio : extendi cœlum solus et stabilivi terram ”. David quo- que cui ista non latebant, canebat : Manus tuæ fe- cerunt me, et formaverunt me". Et is cujus hæc apud Isaiam leguntur verba : Sic dicit Dominus, qui formavit me ex utero servum sibi ”, idem etiam si- gnificat. Itaque nihil a nobis natura differet, licet nos tempore antecesserit, quandiu constabit nos oinnes eadem manu constitui et formari. Si igitur, o Ariani, vestra hæc est de Filio Dei sententia, illum nempe sic etiam productum et factum fuisse: nihil B secundum vos inter eum et alios, quod ad naturam pertinet, intererit, dum scilicet contendetis ipsum, cum antea non esset, postea fuisse, atque nonnisi ob virtutem hujus nominis gratiam in sui procrea- tione obtinuisse, siquidem ille unus quoque ex his est de quibus, ut quidem putatis, Spiritus sanctus in Psalmis ait : Ipse dixit, et facta sunt, ipse manda- vit, et creala sunt ". Quis itaque ille est cui Deus mandavit ut et ipse crearetur? Nam esse oportet Verbum cui Deus mandat, et in quo res factæ crean- tur. Atqui aliud Verbum indicare non potestis, pre- ter illud quod negatis, nisi forte novum adhuc com- mentum placeat excogitare. Ita est, inquiunt, inve- nimus (idem nimirum quod olim ab Eusebianis usurpatum audivi). ‹ Idcirco nempe Dei Filium ali- quid aliis amplius habere et Unigenitum dici arbi- tramur, quia solus ipse Patris est particeps, res ɔutem aliæ ómnes Filii sunt participes. › Sic igitur ill¡ in immutandis variandisque verbis non secus ac coloribus laborant. Verum id nihil impediet quomi- nus ostendamus illos vere inania ex terra loqui *, suisque cogitationibus tanquam in luto volutari. C ' filii appellaremur, probabile esset illorum commen- tum : sed, si nos etiam ipsius Dei, cujus ille est Fi- lius, Alii dicimur, certe liquet nos etiam Patris participes esse, quippe qui dicat: Filios genui et exaltavi ³³. Si enim ipsius participes non essemus, non diceret, genui : si autem ipse genuit, non alius D utique, sed idem ipse Pater noster est. Nihil vero refert si amplius ille aliquid habeat, et primus fa- ctus sit, nosque aliquid minus quam ille habeamus, ac post ipsum facti simus, dummodo omnes ejus- dem fuerimus participes, et filii ejusdem Patris nun- cupemur. Nam plus vel minus diversam naturam minime significat: id enim sibi singuli recte factis Jerem. 1, 5. ¾ Joan. m, 31. Isa. LXVI, 2. ** Isa. 1, 2. Isa. XLIV, 24. mendose. Psal. cxviii,73. ss Isa. Pgal. xxx11,9. nius legisse, qui vertit certum est. Reg. ms. habet sed absque ullo accentu in Cateri et editi, ut et legit Ambros. Cataldul. 10. Enimvero si ille Dei Filius et nos Filii ipsius 10. Εἰ μὲν γὰρ ἐκεῖνος μὲν τοῦ Θεοῦ Υἱός, ἡμεῖς (59) Reg., λέγεται. (60) Reg., παρὰ τὸν ἀρνεῖσθε. Id. paulo post, ἦν (61) Reg., οὕτως ώς ol. Alii et editi ώς omittunt. (62) Basil, καλοίμεθα. (63) Sic scribendum putamus, ut et videtur Nan-

τῷ μὲν Ἱερεμίᾳ, ὡς προεἶπον, φησί· Πρὸ τοῦ με πλάσαι σε ἐν κοιλίᾳ, ἐπίσταμαι σε· περὶ δὲ τῶν πάντων ἔλεγεν· Ἡ χείρ μου ἐποίησε ταῦτα πάντα. Καὶ πάλιν διὰ Ἡσαΐου φησίν· Οὕτω λέγει Κύριος ὁ λυτρούμενός σε καὶ πλάσσων σε ἐν κοιλίᾳ· Ἐγὼ Κύριος ὁ συντελῶν πάντα, ἐξέτεινα τὸν οὐρανὸν μόνος, καὶ ἐστερέωσα τὴν γῆν. Ὁ δὲ Δαβὶδ τοῦτο γινώσκων ἔψαλλεν· Αἱ χεῖρες σου ἐποίησάν με, καὶ Επλασάν με. Καὶ ὁ ἐν τῷ Ἡσαΐα λέγων· Οὕτω λέ- γει Κύριος, ὁ πλάσας με ἐκ κοιλίας δοῦλον ἑαυτῷ, τοῦτο σημαίνει. Οὐκοῦν κατὰ τὴν φύσιν οὐδὲν ἡμῶν διαφέρει, κἂν προάγῃ τῷ χρόνῳ, ἕως καὶ τῇ αὐτῇ χειρὶ συνιστάμεθα καὶ κτιζόμεθα πάντες. Εἰ τοίνυν οὕτως, ὦ Αρειανοί, καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ φρο- νεῖτε, ὅτι οὕτω καὶ αὐτὸς ὑπέστη καὶ γέγονεν, οὐ- δὲν καθ᾽ ὑμᾶς τῶν ἄλλων κατὰ τὴν φύσιν διοίσει, ἕως καὶ αὐτὸς οὐκ ἦν, καὶ γέγονε, καὶ ἐξ ἀρετῆς καὶ αὐτῷ συνεκτίσθη τοῦ ὀνόματος ἡ χάρις. Εἷς γάρ ἐστι καὶ αὐτὸς ἀφ᾽ ὧν λέγετε (59), περὶ ὧν ἐν Ψαλ μοῖς τὸ Πνεῦμά φησιν· Αὐτὸς εἶπε, καὶ ἐγενήθησαν αὐτὸς ἐνετείλατο, καὶ ἐκτίσθησαν. Τίς τοίνυν ἐστὶν ᾧ ὁ Θεὸς ἐνετείλατο, ἵνα καὶ οὗτος κτισθῇ; εἶναι γὰρ δεῖ Λόγον, ᾧ ἐντέλλεται ὁ Θεὸς, καὶ ἐν ᾧ τὰ ποιή ματα κτίζεται. Ἀλλ᾿ οὐκ ἂν ἔχοιτε δεῖξαι ἕτερον παρ' ὃν ἀρνεῖσθε (60) Λόγον, εἰ μὴ ἄρα τινὰ πάλιν ἔννοιαν ἐπινοήσητε. Καὶ γὰρ, φήσουσιν, εὔρομεν· Αν ποτε λεγόντων καὶ τῶν περὶ Εὐσέβιον ἤκουσα· «Διὰ τοῦτο πλέον τῶν ἄλλων ἔχειν τὸν τοῦ Θεοῦ Υἱόν, καὶ λέγεσθαι Μονογενῆ τοῦτον νομίζομεν, ἐπειδὴ με νος μὲν αὐτὸς μετέχει τοῦ Πατρὸς, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντα τοῦ Υἱοῦ μετέχει. » Κεκμήκασι μὲν οὖν ἤδη με ταβαλλόμενοι καὶ μεταλλάσσοντες τα βήματα ὡς τὰ χρώματα· δειχθήσονται δὲ ὅμως καὶ οὕτως, ὡς οἱ (61) ἐκ τῆς γῆς κενολογοῦντες, καὶ κυλιόμενοι ὡς ἐν βορβόρῳ ταῖς ἰδίαις ἐννοίαις. Α πλάττει καὶ διασυνίστησι. Καὶ τοῦτο ὁ Θεὸς αὐτὸς δὲ τοῦ Υἱοῦ υἱοὶ καλούμεθα (62), πιθανὸν ἦν αὐτῶν. τὸ πλάσμα· εἰ δὲ τοῦ Θεοῦ καὶ ἡμεῖς υἱοὶ λεγόμεθα, οὗ καὶ αὐτός ἐστιν Υἱός· δῆλον (65), ὅτι καὶ ἡμεῖς τοῦ Πατρὸς μετέχομεν τοῦ λέγοντος· Υἱοὺς ἐγέννησα, καὶ ὕψωσα. Εἰ μὴ γὰρ μετείχομεν αὐτοῦ, οὐκ ἔλε γεν, ἐγέννησα· εἰ δὲ αὐτὸς ἐγέννησεν, οὐχ ἔτε- ποτε, ρος, ἀλλ᾽ αὐτὸς ἡμῶν ἐστι Πατήρ. Καὶ οὐ διαφέρει πάλιν, εἰ πλέον ἐκεῖνος ἔχει, καὶ πρῶτον γέγονεν· ἡμεῖς δὲ εἰ ἔλαττον, καὶ ὕστερον γεγόναμεν, έως τοῦ αὐτοῦ πάντες μετέχομεν, καὶ τοῦ αὐτοῦ Πατρὸς υἱοὶ λεγόμεθα· τὸ γὰρ πλέον καὶ ἔλαττον οὐ τὴν φύσιν ἄλλην δείκνυσιν· ἑκάστῳ γὰρ τῆς ἀρετῆς ἡ πρᾶξις τοῦτο προστίθησι· καὶ ὁ μὲν ἐπὶ δέκα πό ³¹ χμία, 5. ¹³ δηλον ὅτι, δῆλον. δηλονότι, S. ATHANASH OPP PARS I. HISTORICA EF DOGMATICA. - ejus posteros format ac componit. Id ipse Deus ad Jeremiam, ut prius monui, dixit : Priusquam te for- marem in ulero, novi te 18. De omnibus autem aliis ait: Manus mea fecit hæc omnia ”. Et rursus per Isaiam : Hæc dicit Dominus qui redemit le et format te in utero. Ego Dominus qui omnia perficio : extendi cœlum solus et stabilivi terram ”. David quo- que cui ista non latebant, canebat : Manus tuæ fe- cerunt me, et formaverunt me". Et is cujus hæc apud Isaiam leguntur verba : Sic dicit Dominus, qui formavit me ex utero servum sibi ”, idem etiam si- gnificat. Itaque nihil a nobis natura differet, licet nos tempore antecesserit, quandiu constabit nos oinnes eadem manu constitui et formari. Si igitur, o Ariani, vestra hæc est de Filio Dei sententia, illum nempe sic etiam productum et factum fuisse: nihil B secundum vos inter eum et alios, quod ad naturam pertinet, intererit, dum scilicet contendetis ipsum, cum antea non esset, postea fuisse, atque nonnisi ob virtutem hujus nominis gratiam in sui procrea- tione obtinuisse, siquidem ille unus quoque ex his est de quibus, ut quidem putatis, Spiritus sanctus in Psalmis ait : Ipse dixit, et facta sunt, ipse manda- vit, et creala sunt ". Quis itaque ille est cui Deus mandavit ut et ipse crearetur? Nam esse oportet Verbum cui Deus mandat, et in quo res factæ crean- tur. Atqui aliud Verbum indicare non potestis, pre- ter illud quod negatis, nisi forte novum adhuc com- mentum placeat excogitare. Ita est, inquiunt, inve- nimus (idem nimirum quod olim ab Eusebianis usurpatum audivi). ‹ Idcirco nempe Dei Filium ali- quid aliis amplius habere et Unigenitum dici arbi- tramur, quia solus ipse Patris est particeps, res ɔutem aliæ ómnes Filii sunt participes. › Sic igitur ill¡ in immutandis variandisque verbis non secus ac coloribus laborant. Verum id nihil impediet quomi- nus ostendamus illos vere inania ex terra loqui *, suisque cogitationibus tanquam in luto volutari. C ' filii appellaremur, probabile esset illorum commen- tum : sed, si nos etiam ipsius Dei, cujus ille est Fi- lius, Alii dicimur, certe liquet nos etiam Patris participes esse, quippe qui dicat: Filios genui et exaltavi ³³. Si enim ipsius participes non essemus, non diceret, genui : si autem ipse genuit, non alius D utique, sed idem ipse Pater noster est. Nihil vero refert si amplius ille aliquid habeat, et primus fa- ctus sit, nosque aliquid minus quam ille habeamus, ac post ipsum facti simus, dummodo omnes ejus- dem fuerimus participes, et filii ejusdem Patris nun- cupemur. Nam plus vel minus diversam naturam minime significat: id enim sibi singuli recte factis Jerem. 1, 5. ¾ Joan. m, 31. Isa. LXVI, 2. ** Isa. 1, 2. Isa. XLIV, 24. mendose. Psal. cxviii,73. ss Isa. Pgal. xxx11,9. nius legisse, qui vertit certum est. Reg. ms. habet sed absque ullo accentu in Cateri et editi, ut et legit Ambros. Cataldul. 10. Enimvero si ille Dei Filius et nos Filii ipsius 10. Εἰ μὲν γὰρ ἐκεῖνος μὲν τοῦ Θεοῦ Υἱός, ἡμεῖς (59) Reg., λέγεται. (60) Reg., παρὰ τὸν ἀρνεῖσθε. Id. paulo post, ἦν (61) Reg., οὕτως ώς ol. Alii et editi ώς omittunt. (62) Basil, καλοίμεθα. (63) Sic scribendum putamus, ut et videtur Nan-

τῷ μὲν Ἱερεμίᾳ, ὡς προεἶπον, φησί· Πρὸ τοῦ με πλάσαι σε ἐν κοιλίᾳ, ἐπίσταμαι σε· περὶ δὲ τῶν πάντων ἔλεγεν· Ἡ χείρ μου ἐποίησε ταῦτα πάντα. Καὶ πάλιν διὰ Ἡσαΐου φησίν· Οὕτω λέγει Κύριος ὁ λυτρούμενός σε καὶ πλάσσων σε ἐν κοιλίᾳ· Ἐγὼ Κύριος ὁ συντελῶν πάντα, ἐξέτεινα τὸν οὐρανὸν μόνος, καὶ ἐστερέωσα τὴν γῆν. Ὁ δὲ Δαβὶδ τοῦτο γινώσκων ἔψαλλεν· Αἱ χεῖρες σου ἐποίησάν με, καὶ Επλασάν με. Καὶ ὁ ἐν τῷ Ἡσαΐα λέγων· Οὕτω λέ- γει Κύριος, ὁ πλάσας με ἐκ κοιλίας δοῦλον ἑαυτῷ, τοῦτο σημαίνει. Οὐκοῦν κατὰ τὴν φύσιν οὐδὲν ἡμῶν διαφέρει, κἂν προάγῃ τῷ χρόνῳ, ἕως καὶ τῇ αὐτῇ χειρὶ συνιστάμεθα καὶ κτιζόμεθα πάντες. Εἰ τοίνυν οὕτως, ὦ Αρειανοί, καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ φρο- νεῖτε, ὅτι οὕτω καὶ αὐτὸς ὑπέστη καὶ γέγονεν, οὐ- δὲν καθ᾽ ὑμᾶς τῶν ἄλλων κατὰ τὴν φύσιν διοίσει, ἕως καὶ αὐτὸς οὐκ ἦν, καὶ γέγονε, καὶ ἐξ ἀρετῆς καὶ αὐτῷ συνεκτίσθη τοῦ ὀνόματος ἡ χάρις. Εἷς γάρ ἐστι καὶ αὐτὸς ἀφ᾽ ὧν λέγετε (59), περὶ ὧν ἐν Ψαλ μοῖς τὸ Πνεῦμά φησιν· Αὐτὸς εἶπε, καὶ ἐγενήθησαν αὐτὸς ἐνετείλατο, καὶ ἐκτίσθησαν. Τίς τοίνυν ἐστὶν ᾧ ὁ Θεὸς ἐνετείλατο, ἵνα καὶ οὗτος κτισθῇ; εἶναι γὰρ δεῖ Λόγον, ᾧ ἐντέλλεται ὁ Θεὸς, καὶ ἐν ᾧ τὰ ποιή ματα κτίζεται. Ἀλλ᾿ οὐκ ἂν ἔχοιτε δεῖξαι ἕτερον παρ' ὃν ἀρνεῖσθε (60) Λόγον, εἰ μὴ ἄρα τινὰ πάλιν ἔννοιαν ἐπινοήσητε. Καὶ γὰρ, φήσουσιν, εὔρομεν· Αν ποτε λεγόντων καὶ τῶν περὶ Εὐσέβιον ἤκουσα· «Διὰ τοῦτο πλέον τῶν ἄλλων ἔχειν τὸν τοῦ Θεοῦ Υἱόν, καὶ λέγεσθαι Μονογενῆ τοῦτον νομίζομεν, ἐπειδὴ με νος μὲν αὐτὸς μετέχει τοῦ Πατρὸς, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντα τοῦ Υἱοῦ μετέχει. » Κεκμήκασι μὲν οὖν ἤδη με ταβαλλόμενοι καὶ μεταλλάσσοντες τα βήματα ὡς τὰ χρώματα· δειχθήσονται δὲ ὅμως καὶ οὕτως, ὡς οἱ (61) ἐκ τῆς γῆς κενολογοῦντες, καὶ κυλιόμενοι ὡς ἐν βορβόρῳ ταῖς ἰδίαις ἐννοίαις. Α πλάττει καὶ διασυνίστησι. Καὶ τοῦτο ὁ Θεὸς αὐτὸς δὲ τοῦ Υἱοῦ υἱοὶ καλούμεθα (62), πιθανὸν ἦν αὐτῶν. τὸ πλάσμα· εἰ δὲ τοῦ Θεοῦ καὶ ἡμεῖς υἱοὶ λεγόμεθα, οὗ καὶ αὐτός ἐστιν Υἱός· δῆλον (65), ὅτι καὶ ἡμεῖς τοῦ Πατρὸς μετέχομεν τοῦ λέγοντος· Υἱοὺς ἐγέννησα, καὶ ὕψωσα. Εἰ μὴ γὰρ μετείχομεν αὐτοῦ, οὐκ ἔλε γεν, ἐγέννησα· εἰ δὲ αὐτὸς ἐγέννησεν, οὐχ ἔτε- ποτε, ρος, ἀλλ᾽ αὐτὸς ἡμῶν ἐστι Πατήρ. Καὶ οὐ διαφέρει πάλιν, εἰ πλέον ἐκεῖνος ἔχει, καὶ πρῶτον γέγονεν· ἡμεῖς δὲ εἰ ἔλαττον, καὶ ὕστερον γεγόναμεν, έως τοῦ αὐτοῦ πάντες μετέχομεν, καὶ τοῦ αὐτοῦ Πατρὸς υἱοὶ λεγόμεθα· τὸ γὰρ πλέον καὶ ἔλαττον οὐ τὴν φύσιν ἄλλην δείκνυσιν· ἑκάστῳ γὰρ τῆς ἀρετῆς ἡ πρᾶξις τοῦτο προστίθησι· καὶ ὁ μὲν ἐπὶ δέκα πό ³¹ χμία, 5. ¹³ δηλον ὅτι, δῆλον. δηλονότι, S. ATHANASH OPP PARS I. HISTORICA EF DOGMATICA. - ejus posteros format ac componit. Id ipse Deus ad Jeremiam, ut prius monui, dixit : Priusquam te for- marem in ulero, novi te 18. De omnibus autem aliis ait: Manus mea fecit hæc omnia ”. Et rursus per Isaiam : Hæc dicit Dominus qui redemit le et format te in utero. Ego Dominus qui omnia perficio : extendi cœlum solus et stabilivi terram ”. David quo- que cui ista non latebant, canebat : Manus tuæ fe- cerunt me, et formaverunt me". Et is cujus hæc apud Isaiam leguntur verba : Sic dicit Dominus, qui formavit me ex utero servum sibi ”, idem etiam si- gnificat. Itaque nihil a nobis natura differet, licet nos tempore antecesserit, quandiu constabit nos oinnes eadem manu constitui et formari. Si igitur, o Ariani, vestra hæc est de Filio Dei sententia, illum nempe sic etiam productum et factum fuisse: nihil B secundum vos inter eum et alios, quod ad naturam pertinet, intererit, dum scilicet contendetis ipsum, cum antea non esset, postea fuisse, atque nonnisi ob virtutem hujus nominis gratiam in sui procrea- tione obtinuisse, siquidem ille unus quoque ex his est de quibus, ut quidem putatis, Spiritus sanctus in Psalmis ait : Ipse dixit, et facta sunt, ipse manda- vit, et creala sunt ". Quis itaque ille est cui Deus mandavit ut et ipse crearetur? Nam esse oportet Verbum cui Deus mandat, et in quo res factæ crean- tur. Atqui aliud Verbum indicare non potestis, pre- ter illud quod negatis, nisi forte novum adhuc com- mentum placeat excogitare. Ita est, inquiunt, inve- nimus (idem nimirum quod olim ab Eusebianis usurpatum audivi). ‹ Idcirco nempe Dei Filium ali- quid aliis amplius habere et Unigenitum dici arbi- tramur, quia solus ipse Patris est particeps, res ɔutem aliæ ómnes Filii sunt participes. › Sic igitur ill¡ in immutandis variandisque verbis non secus ac coloribus laborant. Verum id nihil impediet quomi- nus ostendamus illos vere inania ex terra loqui *, suisque cogitationibus tanquam in luto volutari. C ' filii appellaremur, probabile esset illorum commen- tum : sed, si nos etiam ipsius Dei, cujus ille est Fi- lius, Alii dicimur, certe liquet nos etiam Patris participes esse, quippe qui dicat: Filios genui et exaltavi ³³. Si enim ipsius participes non essemus, non diceret, genui : si autem ipse genuit, non alius D utique, sed idem ipse Pater noster est. Nihil vero refert si amplius ille aliquid habeat, et primus fa- ctus sit, nosque aliquid minus quam ille habeamus, ac post ipsum facti simus, dummodo omnes ejus- dem fuerimus participes, et filii ejusdem Patris nun- cupemur. Nam plus vel minus diversam naturam minime significat: id enim sibi singuli recte factis Jerem. 1, 5. ¾ Joan. m, 31. Isa. LXVI, 2. ** Isa. 1, 2. Isa. XLIV, 24. mendose. Psal. cxviii,73. ss Isa. Pgal. xxx11,9. nius legisse, qui vertit certum est. Reg. ms. habet sed absque ullo accentu in Cateri et editi, ut et legit Ambros. Cataldul. 10. Enimvero si ille Dei Filius et nos Filii ipsius 10. Εἰ μὲν γὰρ ἐκεῖνος μὲν τοῦ Θεοῦ Υἱός, ἡμεῖς (59) Reg., λέγεται. (60) Reg., παρὰ τὸν ἀρνεῖσθε. Id. paulo post, ἦν (61) Reg., οὕτως ώς ol. Alii et editi ώς omittunt. (62) Basil, καλοίμεθα. (63) Sic scribendum putamus, ut et videtur Nan-

λεων, ὁ δὲ ἐπὶ πέντε καθίσταται· καὶ οἱ μὲν καθ- έζονται ἐπὶ δώδεκα θρόνους, κρίνοντες τὰς δώδεκα φυ λὰς τοῦ Ἰσραήλ· οἱ δὲ ἀκούουσι· Δεῦτε, οἱ εὐλογος μένοι τοῦ Πατρός μου· καὶ, Εὖ, δοῦλε ἀγαθὲ καὶ πιστέ. Τοιαῦτα μὲν οὖν ἐκεῖνοι φρονοῦντες, εἰκό- πως φαντάζονται τοιούτου Υἱοῦ ἀεὶ μὴ εἶναι τὸν Θεὸν Πατέρα, μηδὲ τὸν τοιοῦτον Υἱὸν ἀεὶ εἶναι, ἀλλ᾽ ἐξ οὐκ ὄντων κτίσμα γεγενῆσθαι, καὶ μὴ εἶναι πριν γεννηθῇ · ἄλλος γάρ ἐστιν οὗτος παρὰ τὸν ἀληθινὸν τοῦ Θεοῦ Υἱόν. Ἐπειδὴ δὲ ταῦτα λέγειν ἔτι τούτους οὐκ ἔστιν εὐαγές· μᾶλλον γὰρ Σαδδουκαίων καὶ τοῦ Σαμοσατέως ἐστὶ τοῦτο τὸ φρόνη μα· λείπει ἄρα κατὰ τὴν ἑτέραν διάνοιαν, καθ᾿ ἣν Ἰσαὰκ τοῦ ᾿Αβραάμ ἐστιν υἱὸς, λέγειν εἶναι καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Υἱόν· τὸ γὰρ ἔκ τινος φύσει γεννώμενον, καὶ μὴ ἔξωθεν ἐπι- κτώμενον, υἱὸν οἶδεν ἡ φύσις, καὶ τοῦτο τοῦ ὀνόματός ἐστι τὸ σημαινόμενον. Αρ' οὖν ἀνθρωποπαθὴς ἡ τοῦ Υἱοῦ γέννησις; (τοῦτο γὰρ ἴσως κατ' ἐκείνους καὶ αὐτοὶ θελήσουσιν ἀντιθεῖναι μή γινώσκοντες.) Οὐδαμῶς. Οὐ γὰρ ὡς ἄνθρωπος ὁ Θεός· ἐπεὶ μηδὲ οἱ Άνθρωποι (64) ὡς ὁ Θεός· οἱ μὲν γὰρ ἐξ ὕλης καὶ ταύτης οὔσης παθητικῆς ἐκτίσθησαν· ὁ δὲ Θεὸς ἄ λος καὶ ἀσώματος. Εἰ δὲ αἱ αὐταὶ λέξεις ἐπὶ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων ἐν ταῖς θείαις ποτὲ κεῖνται Γραφαῖς, ἀλλ' ἀνθρώπων ἐστὶ διορατικῶν, ὡς παρήγγειλεν ὁ Παῦλος, προσέχειν τῇ ἀναγνώσει, καὶ οὕτω διακρίς νειν, καὶ κατὰ τὴν ἑκάστου τῶν σημαινομένων φύσιν · τὰ γεγραμμένα διαγινώσκειν, καὶ μὴ συγχέειν τὴν διάνοιαν, ὥστε τὰ τοῦ Θεοῦ μὴ ἀνθρωπίνως νοεῖν, μηδὲ τὰ τῶν ἀνθρώπων ὡς περὶ Θεοῦ ποτε λογίζε- σθαι. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸν οἶνον ὕδατι μίξαι, καὶ πῦρ ἀλλότριον ἐπιβάλλειν ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον τῷ θείῳ πυρί. ἢ τὸ κτίζειν εἴρηται· καὶ ὁ μὲν Θεὸς ὢν ἐστι· λέ- γονται δὲ καὶ οἱ ἄνθρωποι εἶναι, παρὰ Θεοῦ καὶ τοῦ το λαβόντες ἔχειν. "Αρ' οὖν οὕτως ὁ Θεὸς κτίζει ὡς ἄνθρωποι ; Η οὕτως ὧν ἐστιν ὡς ἄνθρωπος ; Μὴ γέ- νοιτο ! ἄλλως ἐπὶ Θεοῦ τὰς λέξεις λαμβάνομεν, καὶ ἑτέρως ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων ταύτας διανοούμεθα. Ὁ μὲν νὰρ Θεὸς κτίζει, καλῶν τὰ μὴ ὄντα εἰς τὸ εἶναι, οὐδ ενὸς ἐπιδεόμενος· οἱ δὲ ἄνθρωποι τὴν ὑποκειμένην ὕλην ἐργάζονται, ευξάμενοι πρότερον, καὶ τὴν ἐπι στήμην τοῦ ποιεῖν λαβόντες παρὰ τοῦ πάντα δημιουρ γήσαντος Θεοῦ διὰ τοῦ ἰδίου Λόγου. Πάλιν τε οἱ μὲν ἄνθρωποι, οὐ δυνάμενοι καθ' ἑαυτοὺς (65) εἶναι, ἐν τότες τυγχάνοντες εἰσι περιεχόμενοι, καὶ συνεστῶτες ἐν τῷ τοῦ Θεοῦ Λόγῳ· ὁ δὲ Θεὸς ὢν ἐστι καθ᾿ ἑαυτὸν, περιέχων τὰ πάντα, καὶ ὑπ᾽ οὐδενὸς περιεχόμενος καὶ ἐν πᾶσι μὲν ἔστι κατὰ τὴν ἑαυτοῦ ἀγαθότητα καὶ δύναμιν, ἔξω δὲ τῶν πάντων πάλιν ἐστὶ κατὰ τὴν ἰδίαν φύσιν. Ωσπερ οὖν οὐ τὸν αὐτὸν τρόπον οἱ ἄν θρωποι κτίζουσιν ὅνπερ τρόπον ὁ Θεὸς κτίζει, οὐδ᾽ οὕτως εἰσὶν οἱ ἄνθρωποι ὥσπερ ἐστὶν ὁ Θεός· οὕτως ἄλλως ἐστὶν ἡ τῶν ἀνθρώπων γένεσις, καὶ ἄλλως * 樾 DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. A comparant : atque alius quidem decem civitatibus B C D Luc. xis, 17, 19. Matth. xix, 28. es Rom. 1, 17. 22. præficitur, alius quinque "; alii sedent super sedex duodecim, judicantes duodecim tribus Israels; alii audiunt : Venile, benedicti Patris mei ; el : Euge, serve bone et fidelis". Cum hæc igitur illorum sit sententia, jure merito existimant bujusmodi Filii Deum non semper fuisse Patrem, neque talen Fi- lium semper fuisse, sed ex nihilo esse creatum et factum, nec fuisse antequam genitus esset, siqui- dem ille alius omnino est a vero Dei Filio. Verum cum hæc illos dicere fas jam non sit, utpote cum ista Sadducæorum potius et Samosatensis sint pro- pria, restat ut alio sensu, quo nimirum Isaac Abrahæ est filius, Dei Filium esse concedant. Nam quod ex aliquo gignitur nec extrinsecus advehitur, filium esse agnoscit natura, eaque est propria hujus no- minis significatio. Num ergo Filii generatio humano more est intelligenda ? (Forte enim id ipsi, ut et illi olim, ignari reponent.) Nequaquam. Nec enim Deus hominis similis est, uti nec homines, Dei. Illi enim ex materia eɔque patibili sunt creati : at Deus expers est materiæ et corporis. Quod si eædem di- cliones Deo et hominibus in divinis Scripturis in- terdum attribuuntur, hominum est perspicacium, ut admonet Paulus 4ª, attendere ad lectionem, remque perpendere, ac pro natura rerum significatarun quæ scripta sunt dijudicare, nec sensum confunde- re, ita ut quæ ad Deum spectant, humano modo non intelligantur, nec vicissim quæ ad homines perti- nent, cogilentur tanquam Dei propria. Id euin est vinum cum aqua miscere“, alienumque ignem ad divinum ignem in altari admovere. quoque dicitur : Deus itein is est qui est : homines similiter dieuntur esse, quod ipsum quidem a Deo acceperunt. An ergo ita Deus creat, ut homo ? An eodem modo est, quo homo ? Minime certe : sed ali- ter has voces de Deo intelligimus, aliter de homi- nibus. Nam Deus quidem creat, ea quæ non erant vọcans utøint“, nullaque re ad creandum indigens ; homines vero non nisi subjecta utuntur materia, postquam a Deo qui omnia per proprium Verbum creavit, scientiam artemve agendi precibus obtinue- rint. Praeterea homines, qui per se ipsi esse non pos sunt, loco circumscribuntur, atque in Dei Verbo consistunt : at Deus qui per se vere est, omnia con- tinet, et a nulla re ipse continetur : in omnibus est sua bonitate et potentia; at extra omnia est propria natura. Quemadmodum ergo non eodem moda creant homines, quo Deus creat, nec eodem mode sunt quo ille : ita aliter procreantur homines, et aliter Filius ex Patre nascitur. Fetus enim homi- num, partes quodammodo sunt gignentium', quippe cum nec ipsa corporum natura simplex sit, sed flu- as Matth. xxν, [sa. 1. 11. Καὶ γὰρ καὶ ὁ Θεὸς κτίζει, καὶ ἐπὶ ἀνθρώπων 11. Scilicet et Deus creat, et de boninibus idem 31. s ibid. 25. 40 1 Cor. 11, 15. (64) Sic Reg. Alii vero et editi, μὴ καὶ οἱ ἄνθρωποι. (65) Reg., καθ' αυτούς, et paulo post, καθ' αὐτόν.

λεων, ὁ δὲ ἐπὶ πέντε καθίσταται· καὶ οἱ μὲν καθ- έζονται ἐπὶ δώδεκα θρόνους, κρίνοντες τὰς δώδεκα φυ λὰς τοῦ Ἰσραήλ· οἱ δὲ ἀκούουσι· Δεῦτε, οἱ εὐλογος μένοι τοῦ Πατρός μου· καὶ, Εὖ, δοῦλε ἀγαθὲ καὶ πιστέ. Τοιαῦτα μὲν οὖν ἐκεῖνοι φρονοῦντες, εἰκό- πως φαντάζονται τοιούτου Υἱοῦ ἀεὶ μὴ εἶναι τὸν Θεὸν Πατέρα, μηδὲ τὸν τοιοῦτον Υἱὸν ἀεὶ εἶναι, ἀλλ᾽ ἐξ οὐκ ὄντων κτίσμα γεγενῆσθαι, καὶ μὴ εἶναι πριν γεννηθῇ · ἄλλος γάρ ἐστιν οὗτος παρὰ τὸν ἀληθινὸν τοῦ Θεοῦ Υἱόν. Ἐπειδὴ δὲ ταῦτα λέγειν ἔτι τούτους οὐκ ἔστιν εὐαγές· μᾶλλον γὰρ Σαδδουκαίων καὶ τοῦ Σαμοσατέως ἐστὶ τοῦτο τὸ φρόνη μα· λείπει ἄρα κατὰ τὴν ἑτέραν διάνοιαν, καθ᾿ ἣν Ἰσαὰκ τοῦ ᾿Αβραάμ ἐστιν υἱὸς, λέγειν εἶναι καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Υἱόν· τὸ γὰρ ἔκ τινος φύσει γεννώμενον, καὶ μὴ ἔξωθεν ἐπι- κτώμενον, υἱὸν οἶδεν ἡ φύσις, καὶ τοῦτο τοῦ ὀνόματός ἐστι τὸ σημαινόμενον. Αρ' οὖν ἀνθρωποπαθὴς ἡ τοῦ Υἱοῦ γέννησις; (τοῦτο γὰρ ἴσως κατ' ἐκείνους καὶ αὐτοὶ θελήσουσιν ἀντιθεῖναι μή γινώσκοντες.) Οὐδαμῶς. Οὐ γὰρ ὡς ἄνθρωπος ὁ Θεός· ἐπεὶ μηδὲ οἱ Άνθρωποι (64) ὡς ὁ Θεός· οἱ μὲν γὰρ ἐξ ὕλης καὶ ταύτης οὔσης παθητικῆς ἐκτίσθησαν· ὁ δὲ Θεὸς ἄ λος καὶ ἀσώματος. Εἰ δὲ αἱ αὐταὶ λέξεις ἐπὶ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων ἐν ταῖς θείαις ποτὲ κεῖνται Γραφαῖς, ἀλλ' ἀνθρώπων ἐστὶ διορατικῶν, ὡς παρήγγειλεν ὁ Παῦλος, προσέχειν τῇ ἀναγνώσει, καὶ οὕτω διακρίς νειν, καὶ κατὰ τὴν ἑκάστου τῶν σημαινομένων φύσιν · τὰ γεγραμμένα διαγινώσκειν, καὶ μὴ συγχέειν τὴν διάνοιαν, ὥστε τὰ τοῦ Θεοῦ μὴ ἀνθρωπίνως νοεῖν, μηδὲ τὰ τῶν ἀνθρώπων ὡς περὶ Θεοῦ ποτε λογίζε- σθαι. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸν οἶνον ὕδατι μίξαι, καὶ πῦρ ἀλλότριον ἐπιβάλλειν ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον τῷ θείῳ πυρί. ἢ τὸ κτίζειν εἴρηται· καὶ ὁ μὲν Θεὸς ὢν ἐστι· λέ- γονται δὲ καὶ οἱ ἄνθρωποι εἶναι, παρὰ Θεοῦ καὶ τοῦ το λαβόντες ἔχειν. "Αρ' οὖν οὕτως ὁ Θεὸς κτίζει ὡς ἄνθρωποι ; Η οὕτως ὧν ἐστιν ὡς ἄνθρωπος ; Μὴ γέ- νοιτο ! ἄλλως ἐπὶ Θεοῦ τὰς λέξεις λαμβάνομεν, καὶ ἑτέρως ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων ταύτας διανοούμεθα. Ὁ μὲν νὰρ Θεὸς κτίζει, καλῶν τὰ μὴ ὄντα εἰς τὸ εἶναι, οὐδ ενὸς ἐπιδεόμενος· οἱ δὲ ἄνθρωποι τὴν ὑποκειμένην ὕλην ἐργάζονται, ευξάμενοι πρότερον, καὶ τὴν ἐπι στήμην τοῦ ποιεῖν λαβόντες παρὰ τοῦ πάντα δημιουρ γήσαντος Θεοῦ διὰ τοῦ ἰδίου Λόγου. Πάλιν τε οἱ μὲν ἄνθρωποι, οὐ δυνάμενοι καθ' ἑαυτοὺς (65) εἶναι, ἐν τότες τυγχάνοντες εἰσι περιεχόμενοι, καὶ συνεστῶτες ἐν τῷ τοῦ Θεοῦ Λόγῳ· ὁ δὲ Θεὸς ὢν ἐστι καθ᾿ ἑαυτὸν, περιέχων τὰ πάντα, καὶ ὑπ᾽ οὐδενὸς περιεχόμενος καὶ ἐν πᾶσι μὲν ἔστι κατὰ τὴν ἑαυτοῦ ἀγαθότητα καὶ δύναμιν, ἔξω δὲ τῶν πάντων πάλιν ἐστὶ κατὰ τὴν ἰδίαν φύσιν. Ωσπερ οὖν οὐ τὸν αὐτὸν τρόπον οἱ ἄν θρωποι κτίζουσιν ὅνπερ τρόπον ὁ Θεὸς κτίζει, οὐδ᾽ οὕτως εἰσὶν οἱ ἄνθρωποι ὥσπερ ἐστὶν ὁ Θεός· οὕτως ἄλλως ἐστὶν ἡ τῶν ἀνθρώπων γένεσις, καὶ ἄλλως * 樾 DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. A comparant : atque alius quidem decem civitatibus B C D Luc. xis, 17, 19. Matth. xix, 28. es Rom. 1, 17. 22. præficitur, alius quinque "; alii sedent super sedex duodecim, judicantes duodecim tribus Israels; alii audiunt : Venile, benedicti Patris mei ; el : Euge, serve bone et fidelis". Cum hæc igitur illorum sit sententia, jure merito existimant bujusmodi Filii Deum non semper fuisse Patrem, neque talen Fi- lium semper fuisse, sed ex nihilo esse creatum et factum, nec fuisse antequam genitus esset, siqui- dem ille alius omnino est a vero Dei Filio. Verum cum hæc illos dicere fas jam non sit, utpote cum ista Sadducæorum potius et Samosatensis sint pro- pria, restat ut alio sensu, quo nimirum Isaac Abrahæ est filius, Dei Filium esse concedant. Nam quod ex aliquo gignitur nec extrinsecus advehitur, filium esse agnoscit natura, eaque est propria hujus no- minis significatio. Num ergo Filii generatio humano more est intelligenda ? (Forte enim id ipsi, ut et illi olim, ignari reponent.) Nequaquam. Nec enim Deus hominis similis est, uti nec homines, Dei. Illi enim ex materia eɔque patibili sunt creati : at Deus expers est materiæ et corporis. Quod si eædem di- cliones Deo et hominibus in divinis Scripturis in- terdum attribuuntur, hominum est perspicacium, ut admonet Paulus 4ª, attendere ad lectionem, remque perpendere, ac pro natura rerum significatarun quæ scripta sunt dijudicare, nec sensum confunde- re, ita ut quæ ad Deum spectant, humano modo non intelligantur, nec vicissim quæ ad homines perti- nent, cogilentur tanquam Dei propria. Id euin est vinum cum aqua miscere“, alienumque ignem ad divinum ignem in altari admovere. quoque dicitur : Deus itein is est qui est : homines similiter dieuntur esse, quod ipsum quidem a Deo acceperunt. An ergo ita Deus creat, ut homo ? An eodem modo est, quo homo ? Minime certe : sed ali- ter has voces de Deo intelligimus, aliter de homi- nibus. Nam Deus quidem creat, ea quæ non erant vọcans utøint“, nullaque re ad creandum indigens ; homines vero non nisi subjecta utuntur materia, postquam a Deo qui omnia per proprium Verbum creavit, scientiam artemve agendi precibus obtinue- rint. Praeterea homines, qui per se ipsi esse non pos sunt, loco circumscribuntur, atque in Dei Verbo consistunt : at Deus qui per se vere est, omnia con- tinet, et a nulla re ipse continetur : in omnibus est sua bonitate et potentia; at extra omnia est propria natura. Quemadmodum ergo non eodem moda creant homines, quo Deus creat, nec eodem mode sunt quo ille : ita aliter procreantur homines, et aliter Filius ex Patre nascitur. Fetus enim homi- num, partes quodammodo sunt gignentium', quippe cum nec ipsa corporum natura simplex sit, sed flu- as Matth. xxν, [sa. 1. 11. Καὶ γὰρ καὶ ὁ Θεὸς κτίζει, καὶ ἐπὶ ἀνθρώπων 11. Scilicet et Deus creat, et de boninibus idem 31. s ibid. 25. 40 1 Cor. 11, 15. (64) Sic Reg. Alii vero et editi, μὴ καὶ οἱ ἄνθρωποι. (65) Reg., καθ' αυτούς, et paulo post, καθ' αὐτόν.

Α ἐστὶν ὁ Υἱὸς ἐκ τοῦ Πατρός. Τῶν μὲν γὰρ ἀνθρώπων Β τὰ γεννήματα, μέρη πως τῶν γεννώντων εἰσὶν, ἐπεὶ καὶ αὐτὴ (66) τῶν σωμάτων ἡ φύσις οὐχ ἁπλῆ τίς ἐστιν, ἀλλὰ ρευστή, καὶ ἐκ μερῶν ἔχει τὴν σύνθεσιν ἀποῤῥέουσί τε ἄνθρωποι γεννῶντες, καὶ πάλιν ἐπιρ ῥεῖ τὰ ἐκ τῶν τροφῶν εἰς αὐτοὺς εἰσαγόμενα· δι᾿ ἣν αἰτίαν καὶ πολλῶν κατὰ καιρὸν τέκνων γίνονται παρ τέρες οἱ ἄνθρωποι. ὁ δὲ Θεός, ἀμερὴς ῶν, ἀμερί στως ἐστὶ καὶ ἀπαθὴς τοῦ Υἱοῦ Πατήρ. Οὔτε γὰρ ἀποῤῥοὴ τοῦ ἀσωμάτου ἐστὶν, οὔτ᾽ ἐπιρροή τις εἰς αὐτὸν γίνεται, ὡς ἐπ᾿ ἀνθρώπων. Απλοὺς δὲ ὧν τὴν φύσιν, ἑνὸς καὶ μόνου τοῦ Υἱοῦ Πατήρ ἐστι· διὰ τοῦ το γὰρ καὶ μονογενής ἐστι, καὶ μόνος ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πατρός ἐστι, μόνον τε αὐτὸν ἐξ ἑαυτοῦ δείκνυσιν ὁ Πατὴρ λέγων· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπη τὸς, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Λόγος δέ ἐστιν οὗτος τοῦ Πα- τρὸς, ἐν ᾧ τὸ ἀπαθὲς καὶ ἀμερὲς τοῦ Πατρὸς νοεῖν δυνατόν . Λόγος γὰρ οὐδὲ ὁ τῶν ἀνθρώπων κατὰ πά θος καὶ μέρος γεννᾶται· μήτι γε ὁ τοῦ Θεοῦ. Διὸ καὶ καθέζεται μὲν αὐτὸς ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς ὡς Λόγος· ἔνθα γάρ ἐστιν ὁ Πατὴρ, ἐκεῖ καὶ ὁ τούτου Λόγος ἐστίν· ἡμεῖς δὲ σήκομεν κρινόμενοι παρ' αὐτῷ, ὡς ποιήματα· καὶ προσκυνεῖται μὲν αὐτὸς διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν Υἱὸν τοῦ προσκυνητοῦ Πατρός· ἡμεῖς δὲ προσ κυνοῦμεν, Κύριον καὶ Θεὸν αὐτὸν (67) ὁμολογοῦντες, διὰ τὸ εἶναι ἡμᾶς κτίσματα, καὶ ἄλλους παρ' ἐκεῖ- βουλόμενος αὐτῶν, καὶ γενέσθω τις αὐτοὺς ἐντρέ- πων· εἰ τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ καὶ ἴδιον αὐτοῦ γέννημα θέ μις εἰπεῖν ἐξ οὐκ ὄντων, ἢ λόγον ἔχει κἂν εἰς ἐνθύμη σέν τινος ὅλως ἐλθεῖν, ὅτι τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐπισυμβέ βηκεν αὐτῷ, ἵνα καὶ τολμήσας εἴπῃ, ὅτι οὐκ ἔστιν ἀεὶ ὁ Υἱός; καὶ γὰρ ἐν τούτῳ πάλιν τὰς ἀνθρώπων ἐννοίας ὑπερεξῆλθε καὶ ὑπεραναβέβηκεν ἡ τοῦ Υἱοῦ γέννησις. Ἡμεῖς μὲν γὰρ τῶν ἰδίων τέκνων ἐν χρόνῳ γινόμεθα πατέρες, ἐπεὶ καὶ αὐτοὶ, οὐκ ὄντες πρότε ρον, ὕστερον γεγόναμεν· ὁ δὲ Θεός, ἀεὶ ὤν, ἀεὶ τοῦ Υἱοῦ Πατήρ ἐστι. Καὶ τῶν μὲν ἡ γένεσις, ἐκ τῶν ὁμοίως ὄντων ἔχει τὴν πίστιν·· ἐπειδὴ δὲ Οὐδεὶς οἶ- δε τὸν Υἱὸν εἰ μὴ ὁ Πατήρ, οὐδὲ τὸν Πατέρα τις ἐπιγινώσκει εἰ μὴ ὁ Υἱὸς, καὶ ᾧ ἂν (68) ὁ Υἱός ἀποκαλύψῃ· διὰ τοῦτο οἱ ἅγιοι οἷς ἀπεκάλυψεν ὁ Υἱός, εἰκόνα τινὰ δεδώκασιν ἡμῖν ἐκ τῶν ὁρωμένων, λέγοντες· Ὃς ὢν ἀπαύγασμα τῆς δόξης καὶ χαρα- κτὴρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ· καὶ πάλιν· Οτι πα- ρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς, ἐν τῷ φωτί σου οψόμεθα φῶς· ὅτε καὶ μεμφόμενος τὸν Ἰσραὴλ ὁ Λόγος φησίν· Εγκατέλιπες (69) τὴν πηγὴν τῆς σοφίας· αὕτη δέ ἐστιν πηγὴ ἡ λέγουσα· Ἐμὲ ἐγκατέλιπον πηγὴν ὕδατος ζώντος. Καὶ μικρὸν μὲν ἔστι τὸ παράδειγμα καὶ λίαν ἀμυδρὸν πρὸς τὸ ποθούμενον· δυνατὸν δὲ ὅμως ἐξ αὐτοῦ πλέον τῆς ἀνθρώπου φύσεως κατα- νοεῖν, καὶ μὴ νομίζειν ἴσην τὴν ἡμῶν εἶναι καὶ τὴν ** ὑμῖν. ἐγκατελίπετε. S. ATHANASII OPP. PARS J. - HISTORICA ET DOGMATICA. xa atque ex partibus composita. Namn homines gi- gnendo emittunt ex se aliquid, quædamque rursus ex cibis, quos accipiunt, in eos defluunt; quæ quidem causa est cur multorum liberorum pro tempore pa- pentes fiant. Deus autem individuus est, ac proinde absque divisione nihilque patiendo Filii est Pater. Nihil enim ex re incorporea efluere, nihilve in eam, uti hominibus accidit, potest influere. Quocirca, cum Deus sit natura simplex, unius quoque ac solius Fi- lii est Pater. Idcirco enim et unigenitus est, et solus est in sinu Patris, eumque solum ex seipso esse aperte Pater declarat his verbis: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui ". Ipse est Verbum Patris, quein proinde ut Patrem nec quid pati nec dividi posse intelligendum est; quippe cum ipsi etiam homines proprium verbum citra divisio- nem ac nihil patiendo producant : multo igitur na- gis Deus suum Verbum gignit absque ulla divisione nibilque omnino patiendo. Hinc sane ipse ut Ver- bum ad dextram Patris sedet; nam ubi est Pater, illic et ejus Verbum est : nos autem, tanquam res factæ, coram eo stamus judicandi. Ille adoratur, quia adorandi Patris est Filius: nos vero adoramus, Dominum cum et Deum confitentes, quia scilicet, creati, diversique ab illo sumus. luerit inter illos, exsistatque aliquis qui ut eos pu- dore aficiat, ab iisdem sciscitetur, utrum fas sit id, quod ex Deo est, et proprius ejus est fetus, ex nihilo esse dicere? An item possit vel solum in mentem alicui venire, id quod ex Deo est, eidem accidisse, ita ut dicere audeat, Filium non semper esse ? Nempe hic rursus hominum cogitationes superat et transcendit Fili generatio. Nos enim propriorum filiorum certo Lantumn tempore patres eficiinur, quippe qui cum antea non essemus, postea facti fuerimus : at Deus, cum semper sit, semper quoque est Filii Pater. Sane rerum creatarum generatio ex similitudine cognoscitur : quia vero Nemo noric Filium nisi Paler, neque Patrem: quis novit nisi Filius, et cui Filius revelaverit : idcirco sancti quibus id Filius revelavit, imaginem quamdam ex rebus aspectabilibus nobis hujusmodi verbis reli- querunt : Qui cum sit splendor gloriæ, et figura sub- stantia ejus ss ; et iterum : Quoniam apud te est fons vita, in lumine tuo videbimus lumen 46. Verbum item Israelem objurgans, ait: Dereliquisti ſontem sapientiæ “; ipse porro est fons qui dicit : Me dere- liquerunt ſontem aquæ vivæ **. Hæc autem exempla licet levia sint admodum et obscura ad id quod cu- pimus exprimendum : ex his tamen intelligi potest aliquid quod sit supra hominum naturam, nec Filii › Matth. 111, C D YOV Hebr. 3. Psal. xxxv, 10. Baruch. III, 12. * Jerem. 11. 15. interpretes. Caleri et editi, Sic mss. et Scriptura. Editi, 12. Quæ cum ita sint, attendat, quæso, qui ve- 17. 66 Matth. x1, 27. (66) Reg., αὐτῶν. 12. Τούτων δὲ οὕτως ὄντων, σκοπείτω λοιπὸν (67) Sic Reg. Alii vero et editi αὐτόν omittunt. (68) Reg., & táv. Mox id., tulv, ut et legerunt

Α ἐστὶν ὁ Υἱὸς ἐκ τοῦ Πατρός. Τῶν μὲν γὰρ ἀνθρώπων Β τὰ γεννήματα, μέρη πως τῶν γεννώντων εἰσὶν, ἐπεὶ καὶ αὐτὴ (66) τῶν σωμάτων ἡ φύσις οὐχ ἁπλῆ τίς ἐστιν, ἀλλὰ ρευστή, καὶ ἐκ μερῶν ἔχει τὴν σύνθεσιν ἀποῤῥέουσί τε ἄνθρωποι γεννῶντες, καὶ πάλιν ἐπιρ ῥεῖ τὰ ἐκ τῶν τροφῶν εἰς αὐτοὺς εἰσαγόμενα· δι᾿ ἣν αἰτίαν καὶ πολλῶν κατὰ καιρὸν τέκνων γίνονται παρ τέρες οἱ ἄνθρωποι. ὁ δὲ Θεός, ἀμερὴς ῶν, ἀμερί στως ἐστὶ καὶ ἀπαθὴς τοῦ Υἱοῦ Πατήρ. Οὔτε γὰρ ἀποῤῥοὴ τοῦ ἀσωμάτου ἐστὶν, οὔτ᾽ ἐπιρροή τις εἰς αὐτὸν γίνεται, ὡς ἐπ᾿ ἀνθρώπων. Απλοὺς δὲ ὧν τὴν φύσιν, ἑνὸς καὶ μόνου τοῦ Υἱοῦ Πατήρ ἐστι· διὰ τοῦ το γὰρ καὶ μονογενής ἐστι, καὶ μόνος ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πατρός ἐστι, μόνον τε αὐτὸν ἐξ ἑαυτοῦ δείκνυσιν ὁ Πατὴρ λέγων· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπη τὸς, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Λόγος δέ ἐστιν οὗτος τοῦ Πα- τρὸς, ἐν ᾧ τὸ ἀπαθὲς καὶ ἀμερὲς τοῦ Πατρὸς νοεῖν δυνατόν . Λόγος γὰρ οὐδὲ ὁ τῶν ἀνθρώπων κατὰ πά θος καὶ μέρος γεννᾶται· μήτι γε ὁ τοῦ Θεοῦ. Διὸ καὶ καθέζεται μὲν αὐτὸς ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς ὡς Λόγος· ἔνθα γάρ ἐστιν ὁ Πατὴρ, ἐκεῖ καὶ ὁ τούτου Λόγος ἐστίν· ἡμεῖς δὲ σήκομεν κρινόμενοι παρ' αὐτῷ, ὡς ποιήματα· καὶ προσκυνεῖται μὲν αὐτὸς διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν Υἱὸν τοῦ προσκυνητοῦ Πατρός· ἡμεῖς δὲ προσ κυνοῦμεν, Κύριον καὶ Θεὸν αὐτὸν (67) ὁμολογοῦντες, διὰ τὸ εἶναι ἡμᾶς κτίσματα, καὶ ἄλλους παρ' ἐκεῖ- βουλόμενος αὐτῶν, καὶ γενέσθω τις αὐτοὺς ἐντρέ- πων· εἰ τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ καὶ ἴδιον αὐτοῦ γέννημα θέ μις εἰπεῖν ἐξ οὐκ ὄντων, ἢ λόγον ἔχει κἂν εἰς ἐνθύμη σέν τινος ὅλως ἐλθεῖν, ὅτι τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐπισυμβέ βηκεν αὐτῷ, ἵνα καὶ τολμήσας εἴπῃ, ὅτι οὐκ ἔστιν ἀεὶ ὁ Υἱός; καὶ γὰρ ἐν τούτῳ πάλιν τὰς ἀνθρώπων ἐννοίας ὑπερεξῆλθε καὶ ὑπεραναβέβηκεν ἡ τοῦ Υἱοῦ γέννησις. Ἡμεῖς μὲν γὰρ τῶν ἰδίων τέκνων ἐν χρόνῳ γινόμεθα πατέρες, ἐπεὶ καὶ αὐτοὶ, οὐκ ὄντες πρότε ρον, ὕστερον γεγόναμεν· ὁ δὲ Θεός, ἀεὶ ὤν, ἀεὶ τοῦ Υἱοῦ Πατήρ ἐστι. Καὶ τῶν μὲν ἡ γένεσις, ἐκ τῶν ὁμοίως ὄντων ἔχει τὴν πίστιν·· ἐπειδὴ δὲ Οὐδεὶς οἶ- δε τὸν Υἱὸν εἰ μὴ ὁ Πατήρ, οὐδὲ τὸν Πατέρα τις ἐπιγινώσκει εἰ μὴ ὁ Υἱὸς, καὶ ᾧ ἂν (68) ὁ Υἱός ἀποκαλύψῃ· διὰ τοῦτο οἱ ἅγιοι οἷς ἀπεκάλυψεν ὁ Υἱός, εἰκόνα τινὰ δεδώκασιν ἡμῖν ἐκ τῶν ὁρωμένων, λέγοντες· Ὃς ὢν ἀπαύγασμα τῆς δόξης καὶ χαρα- κτὴρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ· καὶ πάλιν· Οτι πα- ρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς, ἐν τῷ φωτί σου οψόμεθα φῶς· ὅτε καὶ μεμφόμενος τὸν Ἰσραὴλ ὁ Λόγος φησίν· Εγκατέλιπες (69) τὴν πηγὴν τῆς σοφίας· αὕτη δέ ἐστιν πηγὴ ἡ λέγουσα· Ἐμὲ ἐγκατέλιπον πηγὴν ὕδατος ζώντος. Καὶ μικρὸν μὲν ἔστι τὸ παράδειγμα καὶ λίαν ἀμυδρὸν πρὸς τὸ ποθούμενον· δυνατὸν δὲ ὅμως ἐξ αὐτοῦ πλέον τῆς ἀνθρώπου φύσεως κατα- νοεῖν, καὶ μὴ νομίζειν ἴσην τὴν ἡμῶν εἶναι καὶ τὴν ** ὑμῖν. ἐγκατελίπετε. S. ATHANASII OPP. PARS J. - HISTORICA ET DOGMATICA. xa atque ex partibus composita. Namn homines gi- gnendo emittunt ex se aliquid, quædamque rursus ex cibis, quos accipiunt, in eos defluunt; quæ quidem causa est cur multorum liberorum pro tempore pa- pentes fiant. Deus autem individuus est, ac proinde absque divisione nihilque patiendo Filii est Pater. Nihil enim ex re incorporea efluere, nihilve in eam, uti hominibus accidit, potest influere. Quocirca, cum Deus sit natura simplex, unius quoque ac solius Fi- lii est Pater. Idcirco enim et unigenitus est, et solus est in sinu Patris, eumque solum ex seipso esse aperte Pater declarat his verbis: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui ". Ipse est Verbum Patris, quein proinde ut Patrem nec quid pati nec dividi posse intelligendum est; quippe cum ipsi etiam homines proprium verbum citra divisio- nem ac nihil patiendo producant : multo igitur na- gis Deus suum Verbum gignit absque ulla divisione nibilque omnino patiendo. Hinc sane ipse ut Ver- bum ad dextram Patris sedet; nam ubi est Pater, illic et ejus Verbum est : nos autem, tanquam res factæ, coram eo stamus judicandi. Ille adoratur, quia adorandi Patris est Filius: nos vero adoramus, Dominum cum et Deum confitentes, quia scilicet, creati, diversique ab illo sumus. luerit inter illos, exsistatque aliquis qui ut eos pu- dore aficiat, ab iisdem sciscitetur, utrum fas sit id, quod ex Deo est, et proprius ejus est fetus, ex nihilo esse dicere? An item possit vel solum in mentem alicui venire, id quod ex Deo est, eidem accidisse, ita ut dicere audeat, Filium non semper esse ? Nempe hic rursus hominum cogitationes superat et transcendit Fili generatio. Nos enim propriorum filiorum certo Lantumn tempore patres eficiinur, quippe qui cum antea non essemus, postea facti fuerimus : at Deus, cum semper sit, semper quoque est Filii Pater. Sane rerum creatarum generatio ex similitudine cognoscitur : quia vero Nemo noric Filium nisi Paler, neque Patrem: quis novit nisi Filius, et cui Filius revelaverit : idcirco sancti quibus id Filius revelavit, imaginem quamdam ex rebus aspectabilibus nobis hujusmodi verbis reli- querunt : Qui cum sit splendor gloriæ, et figura sub- stantia ejus ss ; et iterum : Quoniam apud te est fons vita, in lumine tuo videbimus lumen 46. Verbum item Israelem objurgans, ait: Dereliquisti ſontem sapientiæ “; ipse porro est fons qui dicit : Me dere- liquerunt ſontem aquæ vivæ **. Hæc autem exempla licet levia sint admodum et obscura ad id quod cu- pimus exprimendum : ex his tamen intelligi potest aliquid quod sit supra hominum naturam, nec Filii › Matth. 111, C D YOV Hebr. 3. Psal. xxxv, 10. Baruch. III, 12. * Jerem. 11. 15. interpretes. Caleri et editi, Sic mss. et Scriptura. Editi, 12. Quæ cum ita sint, attendat, quæso, qui ve- 17. 66 Matth. x1, 27. (66) Reg., αὐτῶν. 12. Τούτων δὲ οὕτως ὄντων, σκοπείτω λοιπὸν (67) Sic Reg. Alii vero et editi αὐτόν omittunt. (68) Reg., & táv. Mox id., tulv, ut et legerunt

Α ἐστὶν ὁ Υἱὸς ἐκ τοῦ Πατρός. Τῶν μὲν γὰρ ἀνθρώπων Β τὰ γεννήματα, μέρη πως τῶν γεννώντων εἰσὶν, ἐπεὶ καὶ αὐτὴ (66) τῶν σωμάτων ἡ φύσις οὐχ ἁπλῆ τίς ἐστιν, ἀλλὰ ρευστή, καὶ ἐκ μερῶν ἔχει τὴν σύνθεσιν ἀποῤῥέουσί τε ἄνθρωποι γεννῶντες, καὶ πάλιν ἐπιρ ῥεῖ τὰ ἐκ τῶν τροφῶν εἰς αὐτοὺς εἰσαγόμενα· δι᾿ ἣν αἰτίαν καὶ πολλῶν κατὰ καιρὸν τέκνων γίνονται παρ τέρες οἱ ἄνθρωποι. ὁ δὲ Θεός, ἀμερὴς ῶν, ἀμερί στως ἐστὶ καὶ ἀπαθὴς τοῦ Υἱοῦ Πατήρ. Οὔτε γὰρ ἀποῤῥοὴ τοῦ ἀσωμάτου ἐστὶν, οὔτ᾽ ἐπιρροή τις εἰς αὐτὸν γίνεται, ὡς ἐπ᾿ ἀνθρώπων. Απλοὺς δὲ ὧν τὴν φύσιν, ἑνὸς καὶ μόνου τοῦ Υἱοῦ Πατήρ ἐστι· διὰ τοῦ το γὰρ καὶ μονογενής ἐστι, καὶ μόνος ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πατρός ἐστι, μόνον τε αὐτὸν ἐξ ἑαυτοῦ δείκνυσιν ὁ Πατὴρ λέγων· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπη τὸς, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Λόγος δέ ἐστιν οὗτος τοῦ Πα- τρὸς, ἐν ᾧ τὸ ἀπαθὲς καὶ ἀμερὲς τοῦ Πατρὸς νοεῖν δυνατόν . Λόγος γὰρ οὐδὲ ὁ τῶν ἀνθρώπων κατὰ πά θος καὶ μέρος γεννᾶται· μήτι γε ὁ τοῦ Θεοῦ. Διὸ καὶ καθέζεται μὲν αὐτὸς ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς ὡς Λόγος· ἔνθα γάρ ἐστιν ὁ Πατὴρ, ἐκεῖ καὶ ὁ τούτου Λόγος ἐστίν· ἡμεῖς δὲ σήκομεν κρινόμενοι παρ' αὐτῷ, ὡς ποιήματα· καὶ προσκυνεῖται μὲν αὐτὸς διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν Υἱὸν τοῦ προσκυνητοῦ Πατρός· ἡμεῖς δὲ προσ κυνοῦμεν, Κύριον καὶ Θεὸν αὐτὸν (67) ὁμολογοῦντες, διὰ τὸ εἶναι ἡμᾶς κτίσματα, καὶ ἄλλους παρ' ἐκεῖ- βουλόμενος αὐτῶν, καὶ γενέσθω τις αὐτοὺς ἐντρέ- πων· εἰ τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ καὶ ἴδιον αὐτοῦ γέννημα θέ μις εἰπεῖν ἐξ οὐκ ὄντων, ἢ λόγον ἔχει κἂν εἰς ἐνθύμη σέν τινος ὅλως ἐλθεῖν, ὅτι τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐπισυμβέ βηκεν αὐτῷ, ἵνα καὶ τολμήσας εἴπῃ, ὅτι οὐκ ἔστιν ἀεὶ ὁ Υἱός; καὶ γὰρ ἐν τούτῳ πάλιν τὰς ἀνθρώπων ἐννοίας ὑπερεξῆλθε καὶ ὑπεραναβέβηκεν ἡ τοῦ Υἱοῦ γέννησις. Ἡμεῖς μὲν γὰρ τῶν ἰδίων τέκνων ἐν χρόνῳ γινόμεθα πατέρες, ἐπεὶ καὶ αὐτοὶ, οὐκ ὄντες πρότε ρον, ὕστερον γεγόναμεν· ὁ δὲ Θεός, ἀεὶ ὤν, ἀεὶ τοῦ Υἱοῦ Πατήρ ἐστι. Καὶ τῶν μὲν ἡ γένεσις, ἐκ τῶν ὁμοίως ὄντων ἔχει τὴν πίστιν·· ἐπειδὴ δὲ Οὐδεὶς οἶ- δε τὸν Υἱὸν εἰ μὴ ὁ Πατήρ, οὐδὲ τὸν Πατέρα τις ἐπιγινώσκει εἰ μὴ ὁ Υἱὸς, καὶ ᾧ ἂν (68) ὁ Υἱός ἀποκαλύψῃ· διὰ τοῦτο οἱ ἅγιοι οἷς ἀπεκάλυψεν ὁ Υἱός, εἰκόνα τινὰ δεδώκασιν ἡμῖν ἐκ τῶν ὁρωμένων, λέγοντες· Ὃς ὢν ἀπαύγασμα τῆς δόξης καὶ χαρα- κτὴρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ· καὶ πάλιν· Οτι πα- ρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς, ἐν τῷ φωτί σου οψόμεθα φῶς· ὅτε καὶ μεμφόμενος τὸν Ἰσραὴλ ὁ Λόγος φησίν· Εγκατέλιπες (69) τὴν πηγὴν τῆς σοφίας· αὕτη δέ ἐστιν πηγὴ ἡ λέγουσα· Ἐμὲ ἐγκατέλιπον πηγὴν ὕδατος ζώντος. Καὶ μικρὸν μὲν ἔστι τὸ παράδειγμα καὶ λίαν ἀμυδρὸν πρὸς τὸ ποθούμενον· δυνατὸν δὲ ὅμως ἐξ αὐτοῦ πλέον τῆς ἀνθρώπου φύσεως κατα- νοεῖν, καὶ μὴ νομίζειν ἴσην τὴν ἡμῶν εἶναι καὶ τὴν ** ὑμῖν. ἐγκατελίπετε. S. ATHANASII OPP. PARS J. - HISTORICA ET DOGMATICA. xa atque ex partibus composita. Namn homines gi- gnendo emittunt ex se aliquid, quædamque rursus ex cibis, quos accipiunt, in eos defluunt; quæ quidem causa est cur multorum liberorum pro tempore pa- pentes fiant. Deus autem individuus est, ac proinde absque divisione nihilque patiendo Filii est Pater. Nihil enim ex re incorporea efluere, nihilve in eam, uti hominibus accidit, potest influere. Quocirca, cum Deus sit natura simplex, unius quoque ac solius Fi- lii est Pater. Idcirco enim et unigenitus est, et solus est in sinu Patris, eumque solum ex seipso esse aperte Pater declarat his verbis: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui ". Ipse est Verbum Patris, quein proinde ut Patrem nec quid pati nec dividi posse intelligendum est; quippe cum ipsi etiam homines proprium verbum citra divisio- nem ac nihil patiendo producant : multo igitur na- gis Deus suum Verbum gignit absque ulla divisione nibilque omnino patiendo. Hinc sane ipse ut Ver- bum ad dextram Patris sedet; nam ubi est Pater, illic et ejus Verbum est : nos autem, tanquam res factæ, coram eo stamus judicandi. Ille adoratur, quia adorandi Patris est Filius: nos vero adoramus, Dominum cum et Deum confitentes, quia scilicet, creati, diversique ab illo sumus. luerit inter illos, exsistatque aliquis qui ut eos pu- dore aficiat, ab iisdem sciscitetur, utrum fas sit id, quod ex Deo est, et proprius ejus est fetus, ex nihilo esse dicere? An item possit vel solum in mentem alicui venire, id quod ex Deo est, eidem accidisse, ita ut dicere audeat, Filium non semper esse ? Nempe hic rursus hominum cogitationes superat et transcendit Fili generatio. Nos enim propriorum filiorum certo Lantumn tempore patres eficiinur, quippe qui cum antea non essemus, postea facti fuerimus : at Deus, cum semper sit, semper quoque est Filii Pater. Sane rerum creatarum generatio ex similitudine cognoscitur : quia vero Nemo noric Filium nisi Paler, neque Patrem: quis novit nisi Filius, et cui Filius revelaverit : idcirco sancti quibus id Filius revelavit, imaginem quamdam ex rebus aspectabilibus nobis hujusmodi verbis reli- querunt : Qui cum sit splendor gloriæ, et figura sub- stantia ejus ss ; et iterum : Quoniam apud te est fons vita, in lumine tuo videbimus lumen 46. Verbum item Israelem objurgans, ait: Dereliquisti ſontem sapientiæ “; ipse porro est fons qui dicit : Me dere- liquerunt ſontem aquæ vivæ **. Hæc autem exempla licet levia sint admodum et obscura ad id quod cu- pimus exprimendum : ex his tamen intelligi potest aliquid quod sit supra hominum naturam, nec Filii › Matth. 111, C D YOV Hebr. 3. Psal. xxxv, 10. Baruch. III, 12. * Jerem. 11. 15. interpretes. Caleri et editi, Sic mss. et Scriptura. Editi, 12. Quæ cum ita sint, attendat, quæso, qui ve- 17. 66 Matth. x1, 27. (66) Reg., αὐτῶν. 12. Τούτων δὲ οὕτως ὄντων, σκοπείτω λοιπὸν (67) Sic Reg. Alii vero et editi αὐτόν omittunt. (68) Reg., & táv. Mox id., tulv, ut et legerunt

145 DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. με τοῦ Υἱοῦ γέννησιν. Τίς γὰρ δύναται καν λογίσασθαι A generationem nostrae esse similem. Quis enim vel μὴ εἶναί ποτε τὸ ἀπαύγασμα, ἵνα καὶ τολμήσας εἴπῃ μὴ εἶναι ἀεὶ τὸν Υἱόν, ἢ ὅτι οὐκ ἦν ὁ Υἱὸς πρὶν γεν- νηθῇ ; Η τίς ἱκανὸς διελεῖν ἀπὸ τοῦ ἡλίου τὸ ἀπαύγα σμα, ἢ τὴν πηγὴν ἐπινοῆσαί ποτε τῆς ζωῆς ἔρημον, ἵνα καὶ μανείς εἴπῃ, ἐξ οὐκ ὄντων ἐστὶν ὁ Υἱὸς ὁ λέ- 1 γων, Εγώ εἰμι ἡ ζωὴ, ἢ ἀλλότριος τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας, ὁ λέγων, Ὁ ἐμὲ έωρακώς ἑώρακε τὸν Πα | τέρα; Οὕτω γὰρ ἡμᾶς οἱ ἅγιοι βουλόμενοι νοεῖν, τοι αῦτα καὶ παραδείγματα δεδώκασι· καὶ ἔστιν άτοπον καὶ λίαν ἀσεβὲς, τοιαύτας ἐχούσης τῆς Γραφῆς τὰς είκόνας, ἐξ ἄλλων ἡμᾶς περὶ τοῦ Κυρίου διανοεῖσθαι των μήτε γεγραμμένων, μήτε τινὰ διάνοιαν εἰς εὐτ σέβειαν ἐχόντων. C μαθόντες, ἢ τίνος αὐτοῖς παραδεδωκότος (70), τοιαῦ τα περὶ τοῦ Σωτῆρος ὑπονοεῖν ἤρξαντο; Ανέγνωμεν, φήσουσιν, ἐν ταῖς Παροιμίαις· Κύριος έκτισε με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ οἱ περὶ Εὐσέβιον τοῦτο λέγειν ἐδόκουν, καὶ σὺ δὲ γρά- φων ἐδήλωσας, ὅτι διὰ πολλῶν μὲν ἀποδείξεων ἀνα- τρεπόμενοι καὶ οὗτοι κατεγινώσκοντο, τοῦτο δὲ ὅμως αὐτοὶ τὸ ῥητὸν ἄνω καὶ κάτω περιφέροντες, ἓν τῶν κτισμάτων τὸν Υἱὸν εἶναι ἔλεγον, καὶ τοῖς γενητοῖς αὐτ τὸν συνηρίθμουν. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο δοκοῦσί μοι μὴ νενοηκέναι καλῶς· ἔχει γὰρ τὴν διάνοιαν εὐσεβῆ καὶ λίαν ὀρθὴν, ἣν εἰ καὶ αὐτοὶ νενοήκεισαν, οὐκ ἂν τὸν Κύριον τῆς δόξης ἐβλασφήμησαν. Τὰ γὰρ προειρημέ- να πρὸς τὸ ῥητὸν τοῦτο συμβαλλέτωσαν (71), καὶ ὄψονται πολλὴν ἐν αὐτοῖς οὖσαν την διαφοράν. Τίς γὰρ οὐ συνορᾷ διάνοιαν ἔχων ὀρθὴν, ὅτι τὰ μὲν και ζόμενα καὶ ποιούμενα ἔξωθεν τοῦ ποιοῦντος, ὁ δὲ Υἱὸς, ὡς ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ἔδειξεν ὁ λόγος, οὐκ ἔξω θεν, ἀλλ' ἐκ τοῦ γεννώντος πατρὸς ὑπάρχει (79) ; Καὶ γὰρ ἄνθρωπος κτίζει μὲν οἰκίαν, γεννᾷ δὲ υἱὸν, καὶ οὐκ ἄν τις ἀναστρέφων εἴποι τὴν μὲν οἰκίαν καὶ τὴν ναῦν γεννᾶσθαι παρὰ τοῦ κατασκευάζοντος, τὸν δὲ υἱὸν κτίζεσθαι καὶ ποεῖσθαι παρὰ τοῦ αὐτοῦ· οὐδὲ πάλιν τὴν μὲν οἰκίαν εἰκόνα τοῦ κτίζοντος, τὸν δὲ υἱὸν (75) ἀνόμοιον τοῦ γεννῶντος· ἀλλὰ μᾶλλον τὸν οἰκίαν τέχνης είναι δημιούργημα, εἰ μή τις ἄρα τὴν διάνοιαν νοσοίη καὶ τὰς φρένας παρεξεστηκώς τυγχά νοι (75). Αμέλει πάντων μᾶλλον ἡ θεία Γραφή γινώ- D σκουσα τὴν ἑκάστου φύσιν, περὶ μὲν τῶν κτιζομέ- νων διὰ Μωϋσέως φησίν· Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν· περὶ δὲ τοῦ Υἱοῦ οὐχ ἕτερον, ἀλλ' αὐτὸν τὸν Πατέρα σημαίνει λέγοντα· Ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐγέννησα σε· καὶ πά λ:ν· Υιός μου εἶ σὺ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε· αυτός τε περὶ ἑαυτοῦ ὁ Κύριος ἐν Παροιμίαις λέγει . ibid. 9. 51 Prov. VIII, 22. σε Joan. 1, 3. * Joan: Σιν, 6. σε Prov. vus, 25. αὐτοῖς παραδεδωκότος. Μox idem Reg. ὑπονοείν, ubi alii et editi νοεῖν, συμβαλέτωσαν. cogitatione Angat non esse aliquando splendorem, ut audeat contendere, non semper fuisse Filium, vel non fuisse priusquam esset genitus? Aut quis a sole splendorem separabit, aut fontem vita aliquan- do destitutum cogitabit, nt insanieus dieat ex nihilo esse Filium, qui ipse ait, Ego sum vita ", vel eum a substantia Patris esse diversum, qui idem dicit : Qui me videt, videt et Patrem **? Nimirum cum san- eti hæc nos ita intelligere vellent, nobis hujusmodi exempla tradidere. Annon igitur absurdum proinde valdeque impium fuerit, cum has imagines et exem- pla Scriptura contineat, nos ex aliis, quæ neque scripta sunt, neque ad pietatem ullo modo spe- clant, Domini notitiam inquirere ? quo tandem illis tradente ista de Salvatore suspi- cari coeperunt ? Legimus, inquient, in Proverbiis : Dominus creavit me initium viarum suarum in opera ενα ". Scilicet id eliam videbantur objectare Euse- biani, tuque ipse tuis litteris mihi signifcasti istos quoque multis licet argumentis prostratos et convi- - elos, ad illa Scriptura verba profugisse, eaque sur- sum deorsumve circumferentes asseverare Filium unam e rebus creatis esse, eumque inter res factus annumerare. Verum hunc Scripturæ locum non re- cte mihi videntur intellexisse : siquidem pium et valde rectum continet sensum, quem si ipsi intel- lexiscent, Dominum gloriæ blasphemiis non offendis - sent. Nam quæ supra sunt dicta cum hac sententia conferant, cognoscentque multum in illis esse dis- eriminis. Quis enim sanæ mentis non intelligit res creatas et facias extra effectorem esse, filium autem, ut supra ostendimus, non extra, sed ex gignente patra exsistere ? Nempe honĵo domum quidem con- dit, sed filium gignit, ita ut nemo inverse ordine ausit dicere domum et navem ab edidestore gigοί, filium autem ab eodem condi et fieri; nec item do- mum, ædificatoris imaginem esse, Alium vero esse genitaris dissimilem : sed potius filium esse patris imaginem, et domum artis opus fatebitur, nisi forte quis mente sit captus ac deliret. Profecto divina Scriptura, quæ rerum omnium naturam longe me- lius omnibus cognoscit, de rebus creatis per Moysem haec ait : In principio fecit Deus calum et terram s. De Filio autem non alium quam ipsum Patrem de- clarat dicere : Ex utero ante luciferum genui le“. El rursus : Filius meus es tu : Ego hodie genui le . Ipse quoque Dominus de seipso in Proverbiis ait : Ante omnes colles general me *. Joannes item de factis et creatis rebus sic loquitur : Omnia per ipsum facta sunt"; de Domino autem dicit: Unigenitus * Genes. 1, 1. ss Psal. CIX, 3. st Pal. 11, 7. τοῦ αὐτοῦ, οὐδὲ πάλιν τὴν μὲν οἰκίαν εἰκόνα τοῦ κτί ζοντος, τὸν δὲ υἱόν, omissa sunt in Reg. 15. Οὐκοῦν λοιπὸν λεγέτωσαν, πόθεν ἄρα καὶ οὗτοι Β (74) μὲν υἱὸν εἰκόνα τοῦ πατρὸς ὁμολογήσει, τὴν δὲ (70) Sic Reg. codex. Alii et editi omittunt ή τίνος (71) Sic Reg. Alii vero et editi, εἰς τὸ ῥητὸν τοῦτο (72) Sic Reg. At alii et editi, πατρός ἐστι. 13. Jam itaque respondeant undenam edocti, vel (73) Hæc verba, κτίζεσθαι καὶ ποιεῖσθαι παρὰ (74) Sic Reg. Cæteri autem et editi τόν omittunt. (75) Reg., τυγχάνει.

Α Πρὸ δὲ πάντων βουνών γεννᾷ με· καὶ περὶ μὲν τῶν γενητῶν καὶ κτιστῶν ὁ Ἰωάννης φησί· Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο· περὶ δὲ τοῦ Κυρίου ευαγγελιζό μενος λέγει· 'Ο μονογενής Υιός, ὁ ὢν εἰς τὸν κόλ πον τοῦ Πατρὸς, ἐκεῖνος ἐξηγήσατο. Εἰ τοίνυν υἱός, οὐ κτίσμα· εἰ δὲ κτίσμα, οὐχ υἱός· πολλὴ γὰρ ἐν αὐτοῖς ἡ διαφορὰ, καὶ οὐκ ἂν εἴη αὐτὸς υἱὸς καὶ κτίσμα, ἵνα μὴ καὶ ἐκ τοῦ Θεοῦ καὶ ἔξωθεν τοῦ Θεοῦ ἢ οὐσία αὐτοῦ νομίζηται. Τοῦτο γὰρ πάλιν ἐκεῖνοι περιβομβοῦσιν, ὡς ἀγέλη κωνώπων. Οὐχί γε, οὐ μάτην γέγραπται, ἀλλὰ καὶ μάλα ἀναγκαίως· καὶ γὰρ καὶ κτίζεσθαι λέγεται· ἀλλ' ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος· ἀνθρώπου γὰρ ἴδιον τοῦ το, Τὴν δὲ διάνοιαν ταύτην εὑρήσει καλῶς ἐν τοῖς λου γίοις κειμένην ὁ μὴ πάρεργον ἡγούμενος τὴν ἀνά- γνωσιν, ἀλλὰ καὶ τὸν καιρὸν καὶ τὰ πρόσωπα, καὶ τὴν χρείαν τῶν γεγραμμένων ἐρευνῶν, καὶ οὕτω τὰ ἀναγνώσματα διακρίνων καὶ διανοούμενος. Τὸν μὲν οὖν καιρὸν τοῦ (76) ῥητοῦ τούτου εὑρήσει καὶ γνώσε ται, ὅτι ἀεὶ ὧν ὁ Κύριος, ὕστερον ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων γέγονεν ἄνθρωπος· καὶ Υἱὸς ὢν τοῦ Θεοῦ, γέγονε καὶ Υἱὸς ἀνθρώπου· τὴν δὲ χρείαν νοήσειεν, ὅτι, τὸν ἡμῶν θάνατον καταργῆσαι θέλων, ἔλαβεν ἑαυτῷ σῶμα ἐκ τῆς Παρθένου Μαρίας, ἵνα τοῦτο προσενέγκας θυσίαν ὑπὲρ πάντων τῷ Πατρὶ, ἀπαλλά- ξῃ πάντας ἡμᾶς, ὅσοι φόβω θανάτου διὰ παντὸς τοῦ ζῇν ἔνοχοι ἦμεν δουλείας. Τὸ δὲ πρόσωπον τοῦ μὲν Σωτῆρός ἐστι· τότε δὲ λέγεται, ὅτε λοιπὸν λαβὼν τὸ σῶμα λέγει· Κύριος ἔκτισε με άρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ, ὡς γὰρ Υἱῷ Θεοῦ ὄντι ἁρμόζει και λῶς τὸ ἀϊδίως εἶναι, καὶ ἐν κόλποις εἶναι τοῦ Πα- τρός· οὕτω καὶ ἀνθρώπῳ γενομένῳ πρέπουσα φωνή τὸν Κύριος ἔκτισέ με. Τότε γὰρ λέγεται περὶ αὐτοῦ, καὶ ἐπείνασε, καὶ ἐδίψησε, καὶ ἐπυνθάνετο ποῦ Λά- ζαρος κεῖται, καὶ πέπονθε, καὶ ἀνέστη. Καὶ ὥσπερ ἀκούοντες αὐτὸν Κύριον καὶ Θεὸν καὶ φῶς ἀληθινὸν, νοοῦμεν αὐτὸν ὄντα ἐκ τοῦ Πατρός· οὕτω δίκαιόν ἐστιν, ἀκούοντας τὸν ἔκτισε καὶ τὸν δοῦλος, καὶ τὸ πέπονθε, μὴ τῇ θεότητι λογίζεσθαι· ἀνοίκειον γάρ ἀλλὰ τῇ σαρκὶ ταῦτα μετρεῖν, ἢν δι' ἡμᾶς ἐφόρεσε ταύτης γὰρ ἴδια ταῦτα, καὶ αὐτὴ ἡ σὰρξ οὐχ ἑτέρου. ἀλλὰ τοῦ Λόγου ἐστίν. Εἰ δὲ καὶ τὸ ἔκ τούτου χρήσιμον, ἐθέλοι (77) τις μαθεῖν, εὑρήσει καὶ τοῦτο· ὁ γὰρ Λό γης σὰρξ ἐγένετο, ἵνα καὶ προσενέγκῃ τοῦτο ὑπὲρ Β πάντων, καὶ ἡμεῖς, ἐκ τοῦ πνεύματος αὐτοῦ μεταλα- βόντες, θεοποιηθῆναι δυνηθῶμεν, ἄλλως οὐκ ἂν τού του τυχόντες, εἰ μὴ τὸ κτιστὸν ἡμῶν αὐτὸς ἐνεδύσατο σῶμα· οὕτω γὰρ καὶ ἄνθρωποι Θεοῦ λοιπὸν, καὶ ἐν Χριστῷ ἄνθρωποι χρηματίζειν ἠρξάμεθα. Αλλ' ὥσπερ ἡμεῖς, τὸ Πνεῦμα λαμβάνοντες, οὐκ ἀπόλλυμεν τὴν ἰδίαν ἑαυτῶν οὐσίαν· οὕτως ὁ Κύριος, γενόμενος δ' ἡμᾶς ἄνθρωπος, καὶ σῶμα φορέσας, οὐδὲν ἧττον ἦν Θεό;· οὐ γὰρ ἡλαττοῦτο τῇ περιβολῇ τοῦ σώματος, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἐθεοποιεῖτο τοῦτο, καὶ ἀθάνατον ἀπετέλει. Filius qui est in sinu Patris, ipse enarravit ". liaque, si filius est, non est res creata; si contra res creata est, non est certe filius; siquidem plurimum res illæ inter se differunt, nec idem esse potest filius et creatus, no videlicet ejus natura et ex Deo et extra Deum esse existimetur. - HISTORICA ET DOGMATICA. Ita enim illi veluti culicum examen murmurant. Minime vero non frustra illa sunt scripta, sed perquam necessarie. llle enim etiam creari dicitur, sed cum homo factus est ; id enim est hominis pro- prium. Hunc autem esse Scripturæ sensum ille re- periet, qui eas non esse obiter legendas edoctus, tempus, personas ac rerum scriptarum causam investigabit, ac proinde quæ legerit dispiciet per- pendetque secum. Itaque illorum verborum tempus esse inveniet, cum nimirum Dominus, qui semper est, postea in fine sæculorum homo est factus, et qui Dei Filius erat, factus etiam est Filius homi- nis. Causam quoque percipiet, quia nempe cum ille nostram mortem vellet destruere, sibi ipsi corpus ex Virgine Maria accepit, ut ¡Had pro om- nibus victimam Patri offerens **, nos omnes liberaret qui metu mortis per totam vitam servituti obnoxii eranius. Persona autem Salvatoris est, quod qui- dem tunc dicitur, cum jam corpore accepto hac ait : Dominus creavit me initium viarum suarum in @pera sua *. Ut enim illi, quatenus Filius Dei est, C optime convenit et æternum esse, et in sinu Patris esse : ita homini facto recte congruunt hæc verba : Dominus creavit me. Tunc enim de co dicitur, et esurivit, et sitivit, et interrogavit ubi jaceret Laza- rus: el passus est ac resurrexit. Quemadmodum item cum eum Dominum et Deum ac veram lucem appellari audimus, illum intelligimus ex Patre esse ; sic cum illa audimus : creavit, servus, et passus est, hæc ejus divinitati tribuere æquum non est ; utpote quæ ab eadem sint aliena ; sed carni quam propter nos accepit, cujus ista nimirum sunt pro- pria : quæ quidem caro non alius sed ipsius est Verbi. Si quis vero ortum inde emolumentum die seere velit, id etiam est reperturus. Nam Verbum caro factum est, ut et eam pro omnibus offerret, et D nos ejus spiritus facti participes, dii fieri possemus, quod aliter non potuissemus consequi, nisi ipse creatum nostrum corpus induisset ; sic enim exinde et homines Dei, et in Christo homines appellari ince- pimus. Sed ut nos, Spiritu aecepto, propriam non amittimus naturam; ita Dominus, postquam homo propter nos factus est et corpus accepit, Deus ni- hilominus mansit. Nec enim angusto corporis am- bitu diminutus est, sed potius corpus divinum et immortale est redditum. s' Joan. 1, 18. Hebr. u, 15. » Prov. vni, 22. 8. ATHANASII OPP. PARS I. 14. Αρ' οὖν μάτην γέγραπται τοῦτο τὸ ῥητόν; 14. Num ergo frustra verba illa scripta sunt? 45. Et hæc quidem satis esse videntur ad Aria- (76) Sic Reg. Cateri et editi omittunt τούτου. 15. Ικανὰ μὲν οὖν ταῦτα στηλιτεύσαι τὴν αἵρεσιν (97) Rcg., ἐθέλει.

Α Πρὸ δὲ πάντων βουνών γεννᾷ με· καὶ περὶ μὲν τῶν γενητῶν καὶ κτιστῶν ὁ Ἰωάννης φησί· Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο· περὶ δὲ τοῦ Κυρίου ευαγγελιζό μενος λέγει· 'Ο μονογενής Υιός, ὁ ὢν εἰς τὸν κόλ πον τοῦ Πατρὸς, ἐκεῖνος ἐξηγήσατο. Εἰ τοίνυν υἱός, οὐ κτίσμα· εἰ δὲ κτίσμα, οὐχ υἱός· πολλὴ γὰρ ἐν αὐτοῖς ἡ διαφορὰ, καὶ οὐκ ἂν εἴη αὐτὸς υἱὸς καὶ κτίσμα, ἵνα μὴ καὶ ἐκ τοῦ Θεοῦ καὶ ἔξωθεν τοῦ Θεοῦ ἢ οὐσία αὐτοῦ νομίζηται. Τοῦτο γὰρ πάλιν ἐκεῖνοι περιβομβοῦσιν, ὡς ἀγέλη κωνώπων. Οὐχί γε, οὐ μάτην γέγραπται, ἀλλὰ καὶ μάλα ἀναγκαίως· καὶ γὰρ καὶ κτίζεσθαι λέγεται· ἀλλ' ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος· ἀνθρώπου γὰρ ἴδιον τοῦ το, Τὴν δὲ διάνοιαν ταύτην εὑρήσει καλῶς ἐν τοῖς λου γίοις κειμένην ὁ μὴ πάρεργον ἡγούμενος τὴν ἀνά- γνωσιν, ἀλλὰ καὶ τὸν καιρὸν καὶ τὰ πρόσωπα, καὶ τὴν χρείαν τῶν γεγραμμένων ἐρευνῶν, καὶ οὕτω τὰ ἀναγνώσματα διακρίνων καὶ διανοούμενος. Τὸν μὲν οὖν καιρὸν τοῦ (76) ῥητοῦ τούτου εὑρήσει καὶ γνώσε ται, ὅτι ἀεὶ ὧν ὁ Κύριος, ὕστερον ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων γέγονεν ἄνθρωπος· καὶ Υἱὸς ὢν τοῦ Θεοῦ, γέγονε καὶ Υἱὸς ἀνθρώπου· τὴν δὲ χρείαν νοήσειεν, ὅτι, τὸν ἡμῶν θάνατον καταργῆσαι θέλων, ἔλαβεν ἑαυτῷ σῶμα ἐκ τῆς Παρθένου Μαρίας, ἵνα τοῦτο προσενέγκας θυσίαν ὑπὲρ πάντων τῷ Πατρὶ, ἀπαλλά- ξῃ πάντας ἡμᾶς, ὅσοι φόβω θανάτου διὰ παντὸς τοῦ ζῇν ἔνοχοι ἦμεν δουλείας. Τὸ δὲ πρόσωπον τοῦ μὲν Σωτῆρός ἐστι· τότε δὲ λέγεται, ὅτε λοιπὸν λαβὼν τὸ σῶμα λέγει· Κύριος ἔκτισε με άρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ, ὡς γὰρ Υἱῷ Θεοῦ ὄντι ἁρμόζει και λῶς τὸ ἀϊδίως εἶναι, καὶ ἐν κόλποις εἶναι τοῦ Πα- τρός· οὕτω καὶ ἀνθρώπῳ γενομένῳ πρέπουσα φωνή τὸν Κύριος ἔκτισέ με. Τότε γὰρ λέγεται περὶ αὐτοῦ, καὶ ἐπείνασε, καὶ ἐδίψησε, καὶ ἐπυνθάνετο ποῦ Λά- ζαρος κεῖται, καὶ πέπονθε, καὶ ἀνέστη. Καὶ ὥσπερ ἀκούοντες αὐτὸν Κύριον καὶ Θεὸν καὶ φῶς ἀληθινὸν, νοοῦμεν αὐτὸν ὄντα ἐκ τοῦ Πατρός· οὕτω δίκαιόν ἐστιν, ἀκούοντας τὸν ἔκτισε καὶ τὸν δοῦλος, καὶ τὸ πέπονθε, μὴ τῇ θεότητι λογίζεσθαι· ἀνοίκειον γάρ ἀλλὰ τῇ σαρκὶ ταῦτα μετρεῖν, ἢν δι' ἡμᾶς ἐφόρεσε ταύτης γὰρ ἴδια ταῦτα, καὶ αὐτὴ ἡ σὰρξ οὐχ ἑτέρου. ἀλλὰ τοῦ Λόγου ἐστίν. Εἰ δὲ καὶ τὸ ἔκ τούτου χρήσιμον, ἐθέλοι (77) τις μαθεῖν, εὑρήσει καὶ τοῦτο· ὁ γὰρ Λό γης σὰρξ ἐγένετο, ἵνα καὶ προσενέγκῃ τοῦτο ὑπὲρ Β πάντων, καὶ ἡμεῖς, ἐκ τοῦ πνεύματος αὐτοῦ μεταλα- βόντες, θεοποιηθῆναι δυνηθῶμεν, ἄλλως οὐκ ἂν τού του τυχόντες, εἰ μὴ τὸ κτιστὸν ἡμῶν αὐτὸς ἐνεδύσατο σῶμα· οὕτω γὰρ καὶ ἄνθρωποι Θεοῦ λοιπὸν, καὶ ἐν Χριστῷ ἄνθρωποι χρηματίζειν ἠρξάμεθα. Αλλ' ὥσπερ ἡμεῖς, τὸ Πνεῦμα λαμβάνοντες, οὐκ ἀπόλλυμεν τὴν ἰδίαν ἑαυτῶν οὐσίαν· οὕτως ὁ Κύριος, γενόμενος δ' ἡμᾶς ἄνθρωπος, καὶ σῶμα φορέσας, οὐδὲν ἧττον ἦν Θεό;· οὐ γὰρ ἡλαττοῦτο τῇ περιβολῇ τοῦ σώματος, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἐθεοποιεῖτο τοῦτο, καὶ ἀθάνατον ἀπετέλει. Filius qui est in sinu Patris, ipse enarravit ". liaque, si filius est, non est res creata; si contra res creata est, non est certe filius; siquidem plurimum res illæ inter se differunt, nec idem esse potest filius et creatus, no videlicet ejus natura et ex Deo et extra Deum esse existimetur. - HISTORICA ET DOGMATICA. Ita enim illi veluti culicum examen murmurant. Minime vero non frustra illa sunt scripta, sed perquam necessarie. llle enim etiam creari dicitur, sed cum homo factus est ; id enim est hominis pro- prium. Hunc autem esse Scripturæ sensum ille re- periet, qui eas non esse obiter legendas edoctus, tempus, personas ac rerum scriptarum causam investigabit, ac proinde quæ legerit dispiciet per- pendetque secum. Itaque illorum verborum tempus esse inveniet, cum nimirum Dominus, qui semper est, postea in fine sæculorum homo est factus, et qui Dei Filius erat, factus etiam est Filius homi- nis. Causam quoque percipiet, quia nempe cum ille nostram mortem vellet destruere, sibi ipsi corpus ex Virgine Maria accepit, ut ¡Had pro om- nibus victimam Patri offerens **, nos omnes liberaret qui metu mortis per totam vitam servituti obnoxii eranius. Persona autem Salvatoris est, quod qui- dem tunc dicitur, cum jam corpore accepto hac ait : Dominus creavit me initium viarum suarum in @pera sua *. Ut enim illi, quatenus Filius Dei est, C optime convenit et æternum esse, et in sinu Patris esse : ita homini facto recte congruunt hæc verba : Dominus creavit me. Tunc enim de co dicitur, et esurivit, et sitivit, et interrogavit ubi jaceret Laza- rus: el passus est ac resurrexit. Quemadmodum item cum eum Dominum et Deum ac veram lucem appellari audimus, illum intelligimus ex Patre esse ; sic cum illa audimus : creavit, servus, et passus est, hæc ejus divinitati tribuere æquum non est ; utpote quæ ab eadem sint aliena ; sed carni quam propter nos accepit, cujus ista nimirum sunt pro- pria : quæ quidem caro non alius sed ipsius est Verbi. Si quis vero ortum inde emolumentum die seere velit, id etiam est reperturus. Nam Verbum caro factum est, ut et eam pro omnibus offerret, et D nos ejus spiritus facti participes, dii fieri possemus, quod aliter non potuissemus consequi, nisi ipse creatum nostrum corpus induisset ; sic enim exinde et homines Dei, et in Christo homines appellari ince- pimus. Sed ut nos, Spiritu aecepto, propriam non amittimus naturam; ita Dominus, postquam homo propter nos factus est et corpus accepit, Deus ni- hilominus mansit. Nec enim angusto corporis am- bitu diminutus est, sed potius corpus divinum et immortale est redditum. s' Joan. 1, 18. Hebr. u, 15. » Prov. vni, 22. 8. ATHANASII OPP. PARS I. 14. Αρ' οὖν μάτην γέγραπται τοῦτο τὸ ῥητόν; 14. Num ergo frustra verba illa scripta sunt? 45. Et hæc quidem satis esse videntur ad Aria- (76) Sic Reg. Cateri et editi omittunt τούτου. 15. Ικανὰ μὲν οὖν ταῦτα στηλιτεύσαι τὴν αἵρεσιν (97) Rcg., ἐθέλει.

Α Πρὸ δὲ πάντων βουνών γεννᾷ με· καὶ περὶ μὲν τῶν γενητῶν καὶ κτιστῶν ὁ Ἰωάννης φησί· Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο· περὶ δὲ τοῦ Κυρίου ευαγγελιζό μενος λέγει· 'Ο μονογενής Υιός, ὁ ὢν εἰς τὸν κόλ πον τοῦ Πατρὸς, ἐκεῖνος ἐξηγήσατο. Εἰ τοίνυν υἱός, οὐ κτίσμα· εἰ δὲ κτίσμα, οὐχ υἱός· πολλὴ γὰρ ἐν αὐτοῖς ἡ διαφορὰ, καὶ οὐκ ἂν εἴη αὐτὸς υἱὸς καὶ κτίσμα, ἵνα μὴ καὶ ἐκ τοῦ Θεοῦ καὶ ἔξωθεν τοῦ Θεοῦ ἢ οὐσία αὐτοῦ νομίζηται. Τοῦτο γὰρ πάλιν ἐκεῖνοι περιβομβοῦσιν, ὡς ἀγέλη κωνώπων. Οὐχί γε, οὐ μάτην γέγραπται, ἀλλὰ καὶ μάλα ἀναγκαίως· καὶ γὰρ καὶ κτίζεσθαι λέγεται· ἀλλ' ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος· ἀνθρώπου γὰρ ἴδιον τοῦ το, Τὴν δὲ διάνοιαν ταύτην εὑρήσει καλῶς ἐν τοῖς λου γίοις κειμένην ὁ μὴ πάρεργον ἡγούμενος τὴν ἀνά- γνωσιν, ἀλλὰ καὶ τὸν καιρὸν καὶ τὰ πρόσωπα, καὶ τὴν χρείαν τῶν γεγραμμένων ἐρευνῶν, καὶ οὕτω τὰ ἀναγνώσματα διακρίνων καὶ διανοούμενος. Τὸν μὲν οὖν καιρὸν τοῦ (76) ῥητοῦ τούτου εὑρήσει καὶ γνώσε ται, ὅτι ἀεὶ ὧν ὁ Κύριος, ὕστερον ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων γέγονεν ἄνθρωπος· καὶ Υἱὸς ὢν τοῦ Θεοῦ, γέγονε καὶ Υἱὸς ἀνθρώπου· τὴν δὲ χρείαν νοήσειεν, ὅτι, τὸν ἡμῶν θάνατον καταργῆσαι θέλων, ἔλαβεν ἑαυτῷ σῶμα ἐκ τῆς Παρθένου Μαρίας, ἵνα τοῦτο προσενέγκας θυσίαν ὑπὲρ πάντων τῷ Πατρὶ, ἀπαλλά- ξῃ πάντας ἡμᾶς, ὅσοι φόβω θανάτου διὰ παντὸς τοῦ ζῇν ἔνοχοι ἦμεν δουλείας. Τὸ δὲ πρόσωπον τοῦ μὲν Σωτῆρός ἐστι· τότε δὲ λέγεται, ὅτε λοιπὸν λαβὼν τὸ σῶμα λέγει· Κύριος ἔκτισε με άρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ, ὡς γὰρ Υἱῷ Θεοῦ ὄντι ἁρμόζει και λῶς τὸ ἀϊδίως εἶναι, καὶ ἐν κόλποις εἶναι τοῦ Πα- τρός· οὕτω καὶ ἀνθρώπῳ γενομένῳ πρέπουσα φωνή τὸν Κύριος ἔκτισέ με. Τότε γὰρ λέγεται περὶ αὐτοῦ, καὶ ἐπείνασε, καὶ ἐδίψησε, καὶ ἐπυνθάνετο ποῦ Λά- ζαρος κεῖται, καὶ πέπονθε, καὶ ἀνέστη. Καὶ ὥσπερ ἀκούοντες αὐτὸν Κύριον καὶ Θεὸν καὶ φῶς ἀληθινὸν, νοοῦμεν αὐτὸν ὄντα ἐκ τοῦ Πατρός· οὕτω δίκαιόν ἐστιν, ἀκούοντας τὸν ἔκτισε καὶ τὸν δοῦλος, καὶ τὸ πέπονθε, μὴ τῇ θεότητι λογίζεσθαι· ἀνοίκειον γάρ ἀλλὰ τῇ σαρκὶ ταῦτα μετρεῖν, ἢν δι' ἡμᾶς ἐφόρεσε ταύτης γὰρ ἴδια ταῦτα, καὶ αὐτὴ ἡ σὰρξ οὐχ ἑτέρου. ἀλλὰ τοῦ Λόγου ἐστίν. Εἰ δὲ καὶ τὸ ἔκ τούτου χρήσιμον, ἐθέλοι (77) τις μαθεῖν, εὑρήσει καὶ τοῦτο· ὁ γὰρ Λό γης σὰρξ ἐγένετο, ἵνα καὶ προσενέγκῃ τοῦτο ὑπὲρ Β πάντων, καὶ ἡμεῖς, ἐκ τοῦ πνεύματος αὐτοῦ μεταλα- βόντες, θεοποιηθῆναι δυνηθῶμεν, ἄλλως οὐκ ἂν τού του τυχόντες, εἰ μὴ τὸ κτιστὸν ἡμῶν αὐτὸς ἐνεδύσατο σῶμα· οὕτω γὰρ καὶ ἄνθρωποι Θεοῦ λοιπὸν, καὶ ἐν Χριστῷ ἄνθρωποι χρηματίζειν ἠρξάμεθα. Αλλ' ὥσπερ ἡμεῖς, τὸ Πνεῦμα λαμβάνοντες, οὐκ ἀπόλλυμεν τὴν ἰδίαν ἑαυτῶν οὐσίαν· οὕτως ὁ Κύριος, γενόμενος δ' ἡμᾶς ἄνθρωπος, καὶ σῶμα φορέσας, οὐδὲν ἧττον ἦν Θεό;· οὐ γὰρ ἡλαττοῦτο τῇ περιβολῇ τοῦ σώματος, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἐθεοποιεῖτο τοῦτο, καὶ ἀθάνατον ἀπετέλει. Filius qui est in sinu Patris, ipse enarravit ". liaque, si filius est, non est res creata; si contra res creata est, non est certe filius; siquidem plurimum res illæ inter se differunt, nec idem esse potest filius et creatus, no videlicet ejus natura et ex Deo et extra Deum esse existimetur. - HISTORICA ET DOGMATICA. Ita enim illi veluti culicum examen murmurant. Minime vero non frustra illa sunt scripta, sed perquam necessarie. llle enim etiam creari dicitur, sed cum homo factus est ; id enim est hominis pro- prium. Hunc autem esse Scripturæ sensum ille re- periet, qui eas non esse obiter legendas edoctus, tempus, personas ac rerum scriptarum causam investigabit, ac proinde quæ legerit dispiciet per- pendetque secum. Itaque illorum verborum tempus esse inveniet, cum nimirum Dominus, qui semper est, postea in fine sæculorum homo est factus, et qui Dei Filius erat, factus etiam est Filius homi- nis. Causam quoque percipiet, quia nempe cum ille nostram mortem vellet destruere, sibi ipsi corpus ex Virgine Maria accepit, ut ¡Had pro om- nibus victimam Patri offerens **, nos omnes liberaret qui metu mortis per totam vitam servituti obnoxii eranius. Persona autem Salvatoris est, quod qui- dem tunc dicitur, cum jam corpore accepto hac ait : Dominus creavit me initium viarum suarum in @pera sua *. Ut enim illi, quatenus Filius Dei est, C optime convenit et æternum esse, et in sinu Patris esse : ita homini facto recte congruunt hæc verba : Dominus creavit me. Tunc enim de co dicitur, et esurivit, et sitivit, et interrogavit ubi jaceret Laza- rus: el passus est ac resurrexit. Quemadmodum item cum eum Dominum et Deum ac veram lucem appellari audimus, illum intelligimus ex Patre esse ; sic cum illa audimus : creavit, servus, et passus est, hæc ejus divinitati tribuere æquum non est ; utpote quæ ab eadem sint aliena ; sed carni quam propter nos accepit, cujus ista nimirum sunt pro- pria : quæ quidem caro non alius sed ipsius est Verbi. Si quis vero ortum inde emolumentum die seere velit, id etiam est reperturus. Nam Verbum caro factum est, ut et eam pro omnibus offerret, et D nos ejus spiritus facti participes, dii fieri possemus, quod aliter non potuissemus consequi, nisi ipse creatum nostrum corpus induisset ; sic enim exinde et homines Dei, et in Christo homines appellari ince- pimus. Sed ut nos, Spiritu aecepto, propriam non amittimus naturam; ita Dominus, postquam homo propter nos factus est et corpus accepit, Deus ni- hilominus mansit. Nec enim angusto corporis am- bitu diminutus est, sed potius corpus divinum et immortale est redditum. s' Joan. 1, 18. Hebr. u, 15. » Prov. vni, 22. 8. ATHANASII OPP. PARS I. 14. Αρ' οὖν μάτην γέγραπται τοῦτο τὸ ῥητόν; 14. Num ergo frustra verba illa scripta sunt? 45. Et hæc quidem satis esse videntur ad Aria- (76) Sic Reg. Cateri et editi omittunt τούτου. 15. Ικανὰ μὲν οὖν ταῦτα στηλιτεύσαι τὴν αἵρεσιν (97) Rcg., ἐθέλει.

τὸν, διὰ τὸ γεγράφθαι· Εἷς Θεὸς, ἐξ οὗ τὰ πάντα· Α Β καὶ πάλιν· Τὰ ἀρχαῖα παρῆλθεν ἰδοὺ γέγινε τὰ πάντα καινά. Τὰ δὲ πάντα ἐκ τοῦ Θεοῦ. Ἀλλ᾽ οἱ Πατέρες, θεωρήσαντες ἐκείνων τὴν πανουργίαν καὶ τὴν τῆς ἀσεβείας κακοτεχνίαν, ήναγκάσθησαν λοιπὸν λευκότερον εἰπεῖν τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ, καὶ γράψαι ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ εἶναι τὸν Υἱὸν, ὑπὲρ τοῦ μὴ τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ κοινὸν καὶ ἴσον τοῦ τε Υἱοῦ καὶ τῶν γενητῶν νομίζεσθαι, ἀλλὰ τὰ μὲν ἄλλα πάντα κτίσμα, τὸν δὲ Λόγον μόνον ἐκ τοῦ Πατρὸς πιστεύεσθαι. Κἂν γὰρ ἐκ τοῦ Θεοῦ τὰ πάντα λέγη- ται (97), ἀλλ᾽ ἄλλως ἢ ὡς ἔστιν ὁ Υἱός, εἴρηται. Τα μὲν γὰρ κτίσματα, διὰ τὸ μὴ εἶναι εἰκῇ καὶ ἐκ ταυ τομάτου, μηδὲ κατὰ τύχην ἔχειν την γένεσιν, κατὰ τοὺς λέγοντας ἐξ ἀτόμων συμπλοκῆς καὶ ὁμοιομε- μῶν· ἡ ὥς τινες τῶν αἱρετικῶν ἄλλον δημιουργὸν λέγουσιν· ἢ ὡς πάλιν ἄλλοι ὑπό τινων ἀγγέλων λέ- γουσιν εἶναι τὴν τῶν πάντων σύστασιν· ἀλλ᾽ ὅτι, τοῦ Θεοῦ ὄντος, τὰ πάντα παρ' αὐτοῦ διὰ τοῦ Λόγου οὐκ ὄντα πρότερον εἰς τὸ εἶναι γέγονε, διὰ τοῦτο εἴρηται τὸν ἐκ τοῦ Θεοῦ· ὁ δὲ Λόγος, ἐπεὶ μὴ κτίσμα ἐστὶν, εἴρηται καὶ ἔστι μόνος ἐκ τοῦ Πατρός· τῆς δὲ τοιαύ της διανοίας γνώρισμα τὸ εἶναι τὸν Υἱὸν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρός (98)· οὐδενὶ γὰρ τῶν γενητῶν ὑπάρχει τοῦτο. Αμέλει τὰ πάντα λέγων ὁ Παῦλος ἐκ τοῦ Θεοῦ, εὐθὺς ἐπήγαγε· Καὶ εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χρι- στὸς, δι' οὗ τὰ πάντα· ἵνα δείξῃ πᾶσιν, ὅτι ἄλλος μὲν ἔστιν ὁ Υἱὸς τῶν πάντων τῶν ἐκ τοῦ Θεοῦ γενο- μένων· τὰ γὰρ ἐκ τοῦ Θεοῦ γενόμενα διὰ Υἱοῦ γέ γονε· τῆς δὲ δημιουργίας χάριν τῆς παρὰ Θεοῦ γενο- μένης ταῦτ᾽ εἴρηκε, καὶ οὐ διὰ τὸ εἶναι καὶ τὰ πάν. τα, ὡς ἔστιν ὁ Υἱὸς, ἐκ τοῦ Πατρός. Οὔτε γὰρ τὰ πάντα, ὡς ὁ Υἱός, οὔτε ὁ Λόγος εἷς τῶν πάντων ἐστί· τῶν γὰρ πάντων Κύριος καὶ δημιουργός ἐστι· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἡ ἁγία σύνοδος λευκότερον είρηκεν ἐκ τῆς οὐσίας αὐτὸν εἶναι τοῦ Πατρὸς, ἵνα καὶ ἄλλος παρὰ τὴν τῶν γενητῶν φύσιν ὁ Λόγος εἶναι πιστευ θῇ, μόνος ὢν ἀληθῶς ἐκ τοῦ Θεοῦ, καὶ μηκέτι πρό φασις πρὸς ἀπάτην υπολειφθήσηται (99) τοῖς ἀσε βοῦσι. Περὶ μὲν οὖν τοῦ γεγράφθαι, ἐκ τῆς οὐσίας, ἡ πρόφασις αύτη. φῆναι δύναμιν ἀληθινὴν, καὶ εἰκόνα τοῦ Πατρὸς τὸν Λόγον, όμοιόν τε καὶ ἀπαράλλακτον αὐτὸν κατὰ πάντα τῷ Πατρὶ, καὶ ἄτρεπτον, καὶ ἀεὶ, καὶ ἐν αὐτῷ εἶναι ἀδιαιρέτως· οὐδέποτε γὰρ οὐκ ἦν, ἀλλὰ ἦν ὁ Λόγος ἀεὶ, ὑπάρχων ἀϊδίως παρὰ τῷ Πατρὶ, ὡς ἀπαύγασμα φωτός· οἱ περὶ Εὐσέβιον ἠνείχοντο μὲν μὴ τολμῶντες ἀντιλέγειν, διὰ τὴν αἰσχύνην ἣν εἶχον ἐφ᾽ οἷς ἐλέγχθησαν· κατελήφθησαν δὲ πάλιν πρὸς ἑαυτοὺς τονθορύζοντες καὶ διανεύοντες τοῖς ὀφθαλ- μῆς, ὅτι καὶ τὸ ὅμοιον, καὶ τὸ ἀεὶ, καὶ τὸ τῆς δυ- τάμεως όνομα, καὶ τὸ ἐν αὐτῷ, κοινὰ πάλιν ἐστὶ πρὸς ἡμᾶς καὶ τὸν Υἱὸν, καὶ οὐδὲν λυπεῖν τούτοις ἡμᾶς ” ρισμα, τὸ εἶναι τὸν Υἱὸν ἐκ τῆς ουσίας τοῦ Πατρός, DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. plum sit : Unus Deus, ex quo omnia ". Et iterum : B C D Velera transierunt : ecce facta sunt omnia novu. Omnia autem ex Deo ". Qua illorum astutia et im- pia calliditate perspecta, Patres clarius explicare coacti sunt quid per vocem ex Deo intelligendumn esset. Quocirca scripsere Filium esse ex Dei sub- slangia, ut nempe istud ex Deo, non commune Filii et rerum factarum esse existimaretur, sed ut cre- deretur cætera quidem omnia creata esse, solum autem Verbum esse ex Patre. Nam licet omnia ex Deo esse dicantur, verum alio omnino modo quam sit Filius. Quia enim res creatæ non casu el »ponte seu ex seipsis exsistunt, nec fortuitum ortum ha- buere, ut quidem putabant qui ex atomorum con- junctione et ex consimilibus omnia esse effecta do- cebant : quia etiam alium non habent creatoren, ut quidam sensere hæretici : denique quia nec, ut aliis placebat, ab angelis quibusdam omnia facta sunt et constituta; sed quia omnia a Deo qui vere est, cum antea non essent, per Verbum facla sunt ut essent: idcirco ex Deo illa esse dictum est. At Verbum, quia non est quid creatum, solum uti- que et esse dicitur et revera est ex Patre; atque idipsum significatur, cum dicitur Filium esse ex substantia Patris : id enim nulli rei factæ potest congruere. Sane Paulus qui omnia ex Deo esse dicit, mox subjicit : Et unus Dominus Jesus Chri- stus per quem omnia : nempe ut cunctos doceret Filium alium esse ab omnibus quæ ex Deo facta sunt. Nam quæ ex Deo facta sunt, per Filium sunt facta. Ob creationem igitur, cujus Deus auctor est, hæc ille dixit, non vero quod omnia sint ex Patre, ut est Filius. Nec enim omnia sunt ut Filius, nec Verbum unum est ex omnibus, sed omnium e:t Dominus et opifex. Siquidem idcirco sancta synodus apertius dixit illum ex substantia Patris esse, ut Verbum aliud esse a natura rerum factarum crede- retur, cum solum vere sit ex Deo, atque ut etiam nullus jam locus dolose agendi impiis relinquere- tur. Hæc ergo fuit causa cur ex substantia scri- plum sit. dum esse Verbum virtutem veram imaginemque Patris esse, eique in omnibus sine ulla prorsus va- rietate esse simillimum, denique immutabile, sem- perque esse, ac sine divisione in ipso esse : nec enim unquam non fuit, sed fuit semper Verbum, quod et ab æternitate apud Patrem exstitit, tanquan lucis splendor : his autem cum Eusebiani repugnare non auderent, utpote quos suppudebat convictos et confulatos fuisse : tamen deprehensi sunt inter se iterum murmurare oculisque innuere istas voces, simile, semper, virtutem, et in ipso, nobis cum Filio esse communes, ac proinde nihil illis molestum vi· Cor. v111, 6. " II Cor. v, 17, 18. Cor. viii, 6. desunt in edit. Commel. et niss. Felckm. In aliis PATROL. GR. XXV. vero habentur, eaque regerunt Nannius et Ambro“. Canald. 20. Cum autem rursus episcopi dicerent scriben- 20. Τῶν δὲ ἐπισκόπων πάλιν λεγόντων δεῖν γρα (97) Sic Reg. Alii vero et editi, λέγεται. (98) Haec verba, τῆς δὲ τοιαύτης διανοίας γνώ- (99) Reg. ὑπολίπηται.

τὸν, διὰ τὸ γεγράφθαι· Εἷς Θεὸς, ἐξ οὗ τὰ πάντα· Α Β καὶ πάλιν· Τὰ ἀρχαῖα παρῆλθεν ἰδοὺ γέγινε τὰ πάντα καινά. Τὰ δὲ πάντα ἐκ τοῦ Θεοῦ. Ἀλλ᾽ οἱ Πατέρες, θεωρήσαντες ἐκείνων τὴν πανουργίαν καὶ τὴν τῆς ἀσεβείας κακοτεχνίαν, ήναγκάσθησαν λοιπὸν λευκότερον εἰπεῖν τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ, καὶ γράψαι ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ εἶναι τὸν Υἱὸν, ὑπὲρ τοῦ μὴ τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ κοινὸν καὶ ἴσον τοῦ τε Υἱοῦ καὶ τῶν γενητῶν νομίζεσθαι, ἀλλὰ τὰ μὲν ἄλλα πάντα κτίσμα, τὸν δὲ Λόγον μόνον ἐκ τοῦ Πατρὸς πιστεύεσθαι. Κἂν γὰρ ἐκ τοῦ Θεοῦ τὰ πάντα λέγη- ται (97), ἀλλ᾽ ἄλλως ἢ ὡς ἔστιν ὁ Υἱός, εἴρηται. Τα μὲν γὰρ κτίσματα, διὰ τὸ μὴ εἶναι εἰκῇ καὶ ἐκ ταυ τομάτου, μηδὲ κατὰ τύχην ἔχειν την γένεσιν, κατὰ τοὺς λέγοντας ἐξ ἀτόμων συμπλοκῆς καὶ ὁμοιομε- μῶν· ἡ ὥς τινες τῶν αἱρετικῶν ἄλλον δημιουργὸν λέγουσιν· ἢ ὡς πάλιν ἄλλοι ὑπό τινων ἀγγέλων λέ- γουσιν εἶναι τὴν τῶν πάντων σύστασιν· ἀλλ᾽ ὅτι, τοῦ Θεοῦ ὄντος, τὰ πάντα παρ' αὐτοῦ διὰ τοῦ Λόγου οὐκ ὄντα πρότερον εἰς τὸ εἶναι γέγονε, διὰ τοῦτο εἴρηται τὸν ἐκ τοῦ Θεοῦ· ὁ δὲ Λόγος, ἐπεὶ μὴ κτίσμα ἐστὶν, εἴρηται καὶ ἔστι μόνος ἐκ τοῦ Πατρός· τῆς δὲ τοιαύ της διανοίας γνώρισμα τὸ εἶναι τὸν Υἱὸν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρός (98)· οὐδενὶ γὰρ τῶν γενητῶν ὑπάρχει τοῦτο. Αμέλει τὰ πάντα λέγων ὁ Παῦλος ἐκ τοῦ Θεοῦ, εὐθὺς ἐπήγαγε· Καὶ εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χρι- στὸς, δι' οὗ τὰ πάντα· ἵνα δείξῃ πᾶσιν, ὅτι ἄλλος μὲν ἔστιν ὁ Υἱὸς τῶν πάντων τῶν ἐκ τοῦ Θεοῦ γενο- μένων· τὰ γὰρ ἐκ τοῦ Θεοῦ γενόμενα διὰ Υἱοῦ γέ γονε· τῆς δὲ δημιουργίας χάριν τῆς παρὰ Θεοῦ γενο- μένης ταῦτ᾽ εἴρηκε, καὶ οὐ διὰ τὸ εἶναι καὶ τὰ πάν. τα, ὡς ἔστιν ὁ Υἱὸς, ἐκ τοῦ Πατρός. Οὔτε γὰρ τὰ πάντα, ὡς ὁ Υἱός, οὔτε ὁ Λόγος εἷς τῶν πάντων ἐστί· τῶν γὰρ πάντων Κύριος καὶ δημιουργός ἐστι· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἡ ἁγία σύνοδος λευκότερον είρηκεν ἐκ τῆς οὐσίας αὐτὸν εἶναι τοῦ Πατρὸς, ἵνα καὶ ἄλλος παρὰ τὴν τῶν γενητῶν φύσιν ὁ Λόγος εἶναι πιστευ θῇ, μόνος ὢν ἀληθῶς ἐκ τοῦ Θεοῦ, καὶ μηκέτι πρό φασις πρὸς ἀπάτην υπολειφθήσηται (99) τοῖς ἀσε βοῦσι. Περὶ μὲν οὖν τοῦ γεγράφθαι, ἐκ τῆς οὐσίας, ἡ πρόφασις αύτη. φῆναι δύναμιν ἀληθινὴν, καὶ εἰκόνα τοῦ Πατρὸς τὸν Λόγον, όμοιόν τε καὶ ἀπαράλλακτον αὐτὸν κατὰ πάντα τῷ Πατρὶ, καὶ ἄτρεπτον, καὶ ἀεὶ, καὶ ἐν αὐτῷ εἶναι ἀδιαιρέτως· οὐδέποτε γὰρ οὐκ ἦν, ἀλλὰ ἦν ὁ Λόγος ἀεὶ, ὑπάρχων ἀϊδίως παρὰ τῷ Πατρὶ, ὡς ἀπαύγασμα φωτός· οἱ περὶ Εὐσέβιον ἠνείχοντο μὲν μὴ τολμῶντες ἀντιλέγειν, διὰ τὴν αἰσχύνην ἣν εἶχον ἐφ᾽ οἷς ἐλέγχθησαν· κατελήφθησαν δὲ πάλιν πρὸς ἑαυτοὺς τονθορύζοντες καὶ διανεύοντες τοῖς ὀφθαλ- μῆς, ὅτι καὶ τὸ ὅμοιον, καὶ τὸ ἀεὶ, καὶ τὸ τῆς δυ- τάμεως όνομα, καὶ τὸ ἐν αὐτῷ, κοινὰ πάλιν ἐστὶ πρὸς ἡμᾶς καὶ τὸν Υἱὸν, καὶ οὐδὲν λυπεῖν τούτοις ἡμᾶς ” ρισμα, τὸ εἶναι τὸν Υἱὸν ἐκ τῆς ουσίας τοῦ Πατρός, DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. plum sit : Unus Deus, ex quo omnia ". Et iterum : B C D Velera transierunt : ecce facta sunt omnia novu. Omnia autem ex Deo ". Qua illorum astutia et im- pia calliditate perspecta, Patres clarius explicare coacti sunt quid per vocem ex Deo intelligendumn esset. Quocirca scripsere Filium esse ex Dei sub- slangia, ut nempe istud ex Deo, non commune Filii et rerum factarum esse existimaretur, sed ut cre- deretur cætera quidem omnia creata esse, solum autem Verbum esse ex Patre. Nam licet omnia ex Deo esse dicantur, verum alio omnino modo quam sit Filius. Quia enim res creatæ non casu el »ponte seu ex seipsis exsistunt, nec fortuitum ortum ha- buere, ut quidem putabant qui ex atomorum con- junctione et ex consimilibus omnia esse effecta do- cebant : quia etiam alium non habent creatoren, ut quidam sensere hæretici : denique quia nec, ut aliis placebat, ab angelis quibusdam omnia facta sunt et constituta; sed quia omnia a Deo qui vere est, cum antea non essent, per Verbum facla sunt ut essent: idcirco ex Deo illa esse dictum est. At Verbum, quia non est quid creatum, solum uti- que et esse dicitur et revera est ex Patre; atque idipsum significatur, cum dicitur Filium esse ex substantia Patris : id enim nulli rei factæ potest congruere. Sane Paulus qui omnia ex Deo esse dicit, mox subjicit : Et unus Dominus Jesus Chri- stus per quem omnia : nempe ut cunctos doceret Filium alium esse ab omnibus quæ ex Deo facta sunt. Nam quæ ex Deo facta sunt, per Filium sunt facta. Ob creationem igitur, cujus Deus auctor est, hæc ille dixit, non vero quod omnia sint ex Patre, ut est Filius. Nec enim omnia sunt ut Filius, nec Verbum unum est ex omnibus, sed omnium e:t Dominus et opifex. Siquidem idcirco sancta synodus apertius dixit illum ex substantia Patris esse, ut Verbum aliud esse a natura rerum factarum crede- retur, cum solum vere sit ex Deo, atque ut etiam nullus jam locus dolose agendi impiis relinquere- tur. Hæc ergo fuit causa cur ex substantia scri- plum sit. dum esse Verbum virtutem veram imaginemque Patris esse, eique in omnibus sine ulla prorsus va- rietate esse simillimum, denique immutabile, sem- perque esse, ac sine divisione in ipso esse : nec enim unquam non fuit, sed fuit semper Verbum, quod et ab æternitate apud Patrem exstitit, tanquan lucis splendor : his autem cum Eusebiani repugnare non auderent, utpote quos suppudebat convictos et confulatos fuisse : tamen deprehensi sunt inter se iterum murmurare oculisque innuere istas voces, simile, semper, virtutem, et in ipso, nobis cum Filio esse communes, ac proinde nihil illis molestum vi· Cor. v111, 6. " II Cor. v, 17, 18. Cor. viii, 6. desunt in edit. Commel. et niss. Felckm. In aliis PATROL. GR. XXV. vero habentur, eaque regerunt Nannius et Ambro“. Canald. 20. Cum autem rursus episcopi dicerent scriben- 20. Τῶν δὲ ἐπισκόπων πάλιν λεγόντων δεῖν γρα (97) Sic Reg. Alii vero et editi, λέγεται. (98) Haec verba, τῆς δὲ τοιαύτης διανοίας γνώ- (99) Reg. ὑπολίπηται.

φασίζονται, φρονείτωσαν τὴν διάνοιαν, καθ' ἣν ἡ σύν- οδος οὕτως ἔγραψεν, ἀναθεματίζοντες ἅπερ ἀνεθεμάτι σενή σύνοδος, καὶ λοιπὸν, εἰ δύνανται, μεμφέσθωσαν τὰς λέξεις. Εὖ δὲ οἶδα, ὅτι, φρονήσαντες τὴν διάνοιαν τῆς συνόδου, καὶ τὰ ῥήματα τῆς διανοίας πάντως ἀποδέ ξονται. Αν δὲ καὶ ταύτην αἰτιᾶσθαι θελήσωσι, δῆλο: πασίν εἰσι μάτην καὶ περὶ ἐκείνων λέγοντες, καὶ μόνον ἀφορμῆς ἑαυτοῖς εἰς ἀσέβειαν ἐπινοοῦντες. Η μὲν οὖν πρόφασις τῶν τοιούτων λέξεων αὕτη· εἰ δ᾽ ὅτι καὶ μὴ ἔγγραφοί εἰσι, πάλιν γογγύζουσιν, αὐτόθεν μὲν αὐτοὶ ἐκβαλλέσθωσαν ὡς κενολογοῦντες καὶ τὸν νοῦν οὐχ ὑγιαίνοντες· ἑαυτοὺς (1) δὲ καὶ ἐν τούτοις αἰτιάσθωσαν, ὅτι, πρῶτοι παρασχόντες τὴν τοιαύτην πρόφασιν, ἐξ ἀγράφων θεομαχεῖν ἤρξαντο. Γινωσκέ- τω δὲ ὅμως, εἴ τίς ἐστι φιλομαθής, ὅτι, εἰ καὶ μὴ Β οὕτως ἐν ταῖς Γραφαῖς εἰσιν αἱ λέξεις, ἀλλὰ, καθ ἀπερ εἴρηται πρότερον, τὴν ἐκ τῶν Γραφών διάνοιαν ἔχουσι, καὶ ταύτην ἐκφωνούμεναι σημαίνουσι τοῖς ἔχουσιν εἰς εὐσέβειαν τὴν ἀκοὴν ὁλόκληρον. Σκοπεῖν δὲ τοῦτό σε μὲν ἔξεστιν, ἐκείνους δὲ κατακούειν τοὺς ἀπαιδεύτους. Δέδεικται ἐν τοῖς ἔμπροσθεν, καὶ τοῦτ' ἔστιν ἀληθὲς πιστεύειν, τὸν Λόγον ἐκ τοῦ Πατρὸς εἶναι, καὶ μόνον ἴδιον αὐτοῦ καὶ φύσει γέννημα. Πόσ θεν γὰρ ἄλλοθεν νοήσειέ τις τὸν Υἱὸν, ὅς ἐστιν ἡ σοφία καὶ ὁ Λόγος, ἐν ᾧ τὰ πάντα γέγονεν, ἢ ἐξ αὐτ τοῦ τοῦ Θεοῦ ; "Ομως δὲ τοῦτο καὶ παρὰ τῶν Γρα- φῶν μεμαθήκαμεν, τοῦ μὲν Πατρὸς διὰ τοῦ Δαβὶδ λέγοντος· Ἐξηρεύξατο ἡ καρδία μου Λόγον άγα- θόν· καὶ, Ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐγέννησά σε' τοῦ δὲ Υἱοῦ περὶ ἑαυτοῦ δεικνύντος τοῖς Ἰου δαίοις· Εἰ ὁ Θεὸς Πατὴρ ὑμῶν ἦν, ἀγαπᾶτε ἂν ἐμέ· ἐγὼ γὰρ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον· καὶ πάλιν θύχ ὅτι τὸν (2) Πατέρα τις εώρακεν, εἰ μὴ ὁ ὢν παρὰ τοῦ Θεοῦ, οὗτος ἑώρακε τὸν Πατέρα Καὶ μὴν καὶ τό· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν, καὶ, Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ, ἴσον ἐστὶ τῷ λέγειν· Ἐγὼ ἐκ τοῦ Πατρός είμι, καὶ ἀδιαίρετος αὐτ τοῦ. Καὶ ὁ Ἰωάννης δὲ λέγων· Ὁ μονογενής Υιός, ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, ἐκεῖνος ἐξ- ηγήσατο, μαθὼν ταῦτα παρὰ τοῦ Σωτῆρος (3) είρηκε. Τί γὰρ ἄλλο τὸ ἐν κόλποις σημαίνει, ἢ τὴν γνησίαν ἐκ τοῦ Πατρὸς τοῦ Υἱοῦ γέννησιν; τον, ὡς ἐν τῇ οὐσίᾳ τὸ συμβεβηκός, ἡ ἔξωθέν τινα περιβολὴν ἔχειν καὶ καλύπτεσθαι, ἢ εἶναί τινα περὶ αὐτὸν τὰ συμπληροῦντα τὴν οὐσίαν αὐτοῦ, ὥστε έγοντας ἡμᾶς Θεόν, ἢ ὀνομάζοντας Πατέρα, μή αὐτὴν τὴν ἀόρατον αὐτοῦ καὶ ἀκατάληπτον οὐσίαν σημαίνειν, ἀλλά τι τῶν περὶ αὐτήν (4)· μεμφέσθωσαν τι, 46. Χ, 30. οι DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. gere, ita ut recte percipiat hæc eo fere modo esse quo splendor erga lucem se habet, indeque veritatis imaginem accipiat. egrina admittere recusant, sententiam ipsam admit- tant quam synodus his indicare voluit: et quibus illa anathema dixit, ipsi similiter dicant anathema, ac de cætero, si possint, voces ipsas reprehendant. Ego vero nullus dubito quin sententia synodi re- cepta, verba quoque ipsa approbent. Sin autem sen- tentiam ipsam velint redarguere, omnibus patebit frustra illos nullaque de causa verba reprehendere, sed solum occasiones impietatis confirmandæ sibi ipsis fingere. Hæc igitur causa fuit cur hujusmodi voces fuerint institutæ. Quod si rursus murmurent, quod illæ in Scripturis non exstent, hoc ipso, lan- quam futiles et mente non sani, sunt rejiciendi. Seipsos porro hic etiam potissimum accusent, quod primi huic rei locum dederint, qui ipsi excogitatis vocibus quæ in Scripturis non habentur, bellum Deo cceperint inferre (5). Noverit tamen quisquis studiosus fuerit, etiamsi ipsæ voces ita in Scriptu- ris non exstent, sententiam tamen, quam continent, vere ex Scripturis haberi, quemadmodum supra dictum est, quam quidem sententiam, cum profe- runtur, his indicant quibus aures sanæ el integræ sunt in pietate. Id sane et tibi inspicere, et impe- ritis illis licet audire. Nimirum supra ostensum est vereque creditur Verbum esse ex Patre, illudque solum proprium ejus et natura fetum esse. Ex quo euim alio Filium, qui et sapientia est et Verbum, in quo omnia sunt facta, quam ex ipso Deo esse intel ligi queat? Verum illud quoque ex Scripturis didici- mus. Pater enim per Davidem dicit : Eructavil cor meum Verbum bonum ** ; et, Ex utero ante luciferum genui te”. Filius item de seipso ita ad Judæos loqui- tur : Si Deus Pater vester esset, diligeretis utique me. Ego enim ex Patre exivi "; et iterum : Non quia Ρatrem vidit quisquam, nisi qui est a Deo, hic vidit Patrem . Item illud : Ego et Pater unum sumus et, Ego in Palre et Paler in me ", idem est ac si di- ceret, Ego ex Patre sum, nec ab eo possum dividi. Joannes quoque dicit : Unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit *. Scilicet hæc ipse a Salvatore didicerat. Nam quid aliud illud, in sinu, significat, quam veram Filii ex Patre generationem? C Psal. XLIV, * Joan. 1, 18. 2. » Psal. CIX, cov omittunt. D . 22. Si quis ergo Deuin compositum esse existimat, ut in substantia accidens, vel ita ut ali- quem extrinsecus amictum habeat quo contegatur, aut quædam circum eum sint quæ ejus substantiam compleant, adeo ut cum Deum dicimus vel Patrem nominamus, non ejus substantiam quæ nec videri nec comprehendi potest, sed aliquid eorum quæ • Joan. es Joan. Joan. XIV, non exstent in Scripturis, sententia tamen ipsa quam significant, ex Scripturis habetur. Vide item Theodor. Histor. eccles., lib. 1, c. 8. 21. Itaque si illi verba ista velut nova ac per- 21. Οὐκοῦν εἰ τὰ ῥήματα καὶ οὗτοι ὡς ξένα προ- Α 22. Εἰ μὲν οὖν τὸν Θεὸν ἡγεῖταί τις εἶναι σύνθε 3. * Joan. viii, 42. (1) Reg. ἑαυτοῖς. (2) Sic Reg. ut et legitur Joan. vi, 46. Alii et editi (3) Sic Reg. Editi vero et alii, Πατρός. (4) Reg. αὐτόν. (5) Licet voces ex substantia et consubstantialis

φασίζονται, φρονείτωσαν τὴν διάνοιαν, καθ' ἣν ἡ σύν- οδος οὕτως ἔγραψεν, ἀναθεματίζοντες ἅπερ ἀνεθεμάτι σενή σύνοδος, καὶ λοιπὸν, εἰ δύνανται, μεμφέσθωσαν τὰς λέξεις. Εὖ δὲ οἶδα, ὅτι, φρονήσαντες τὴν διάνοιαν τῆς συνόδου, καὶ τὰ ῥήματα τῆς διανοίας πάντως ἀποδέ ξονται. Αν δὲ καὶ ταύτην αἰτιᾶσθαι θελήσωσι, δῆλο: πασίν εἰσι μάτην καὶ περὶ ἐκείνων λέγοντες, καὶ μόνον ἀφορμῆς ἑαυτοῖς εἰς ἀσέβειαν ἐπινοοῦντες. Η μὲν οὖν πρόφασις τῶν τοιούτων λέξεων αὕτη· εἰ δ᾽ ὅτι καὶ μὴ ἔγγραφοί εἰσι, πάλιν γογγύζουσιν, αὐτόθεν μὲν αὐτοὶ ἐκβαλλέσθωσαν ὡς κενολογοῦντες καὶ τὸν νοῦν οὐχ ὑγιαίνοντες· ἑαυτοὺς (1) δὲ καὶ ἐν τούτοις αἰτιάσθωσαν, ὅτι, πρῶτοι παρασχόντες τὴν τοιαύτην πρόφασιν, ἐξ ἀγράφων θεομαχεῖν ἤρξαντο. Γινωσκέ- τω δὲ ὅμως, εἴ τίς ἐστι φιλομαθής, ὅτι, εἰ καὶ μὴ Β οὕτως ἐν ταῖς Γραφαῖς εἰσιν αἱ λέξεις, ἀλλὰ, καθ ἀπερ εἴρηται πρότερον, τὴν ἐκ τῶν Γραφών διάνοιαν ἔχουσι, καὶ ταύτην ἐκφωνούμεναι σημαίνουσι τοῖς ἔχουσιν εἰς εὐσέβειαν τὴν ἀκοὴν ὁλόκληρον. Σκοπεῖν δὲ τοῦτό σε μὲν ἔξεστιν, ἐκείνους δὲ κατακούειν τοὺς ἀπαιδεύτους. Δέδεικται ἐν τοῖς ἔμπροσθεν, καὶ τοῦτ' ἔστιν ἀληθὲς πιστεύειν, τὸν Λόγον ἐκ τοῦ Πατρὸς εἶναι, καὶ μόνον ἴδιον αὐτοῦ καὶ φύσει γέννημα. Πόσ θεν γὰρ ἄλλοθεν νοήσειέ τις τὸν Υἱὸν, ὅς ἐστιν ἡ σοφία καὶ ὁ Λόγος, ἐν ᾧ τὰ πάντα γέγονεν, ἢ ἐξ αὐτ τοῦ τοῦ Θεοῦ ; "Ομως δὲ τοῦτο καὶ παρὰ τῶν Γρα- φῶν μεμαθήκαμεν, τοῦ μὲν Πατρὸς διὰ τοῦ Δαβὶδ λέγοντος· Ἐξηρεύξατο ἡ καρδία μου Λόγον άγα- θόν· καὶ, Ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐγέννησά σε' τοῦ δὲ Υἱοῦ περὶ ἑαυτοῦ δεικνύντος τοῖς Ἰου δαίοις· Εἰ ὁ Θεὸς Πατὴρ ὑμῶν ἦν, ἀγαπᾶτε ἂν ἐμέ· ἐγὼ γὰρ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον· καὶ πάλιν θύχ ὅτι τὸν (2) Πατέρα τις εώρακεν, εἰ μὴ ὁ ὢν παρὰ τοῦ Θεοῦ, οὗτος ἑώρακε τὸν Πατέρα Καὶ μὴν καὶ τό· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν, καὶ, Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ, ἴσον ἐστὶ τῷ λέγειν· Ἐγὼ ἐκ τοῦ Πατρός είμι, καὶ ἀδιαίρετος αὐτ τοῦ. Καὶ ὁ Ἰωάννης δὲ λέγων· Ὁ μονογενής Υιός, ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, ἐκεῖνος ἐξ- ηγήσατο, μαθὼν ταῦτα παρὰ τοῦ Σωτῆρος (3) είρηκε. Τί γὰρ ἄλλο τὸ ἐν κόλποις σημαίνει, ἢ τὴν γνησίαν ἐκ τοῦ Πατρὸς τοῦ Υἱοῦ γέννησιν; τον, ὡς ἐν τῇ οὐσίᾳ τὸ συμβεβηκός, ἡ ἔξωθέν τινα περιβολὴν ἔχειν καὶ καλύπτεσθαι, ἢ εἶναί τινα περὶ αὐτὸν τὰ συμπληροῦντα τὴν οὐσίαν αὐτοῦ, ὥστε έγοντας ἡμᾶς Θεόν, ἢ ὀνομάζοντας Πατέρα, μή αὐτὴν τὴν ἀόρατον αὐτοῦ καὶ ἀκατάληπτον οὐσίαν σημαίνειν, ἀλλά τι τῶν περὶ αὐτήν (4)· μεμφέσθωσαν τι, 46. Χ, 30. οι DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. gere, ita ut recte percipiat hæc eo fere modo esse quo splendor erga lucem se habet, indeque veritatis imaginem accipiat. egrina admittere recusant, sententiam ipsam admit- tant quam synodus his indicare voluit: et quibus illa anathema dixit, ipsi similiter dicant anathema, ac de cætero, si possint, voces ipsas reprehendant. Ego vero nullus dubito quin sententia synodi re- cepta, verba quoque ipsa approbent. Sin autem sen- tentiam ipsam velint redarguere, omnibus patebit frustra illos nullaque de causa verba reprehendere, sed solum occasiones impietatis confirmandæ sibi ipsis fingere. Hæc igitur causa fuit cur hujusmodi voces fuerint institutæ. Quod si rursus murmurent, quod illæ in Scripturis non exstent, hoc ipso, lan- quam futiles et mente non sani, sunt rejiciendi. Seipsos porro hic etiam potissimum accusent, quod primi huic rei locum dederint, qui ipsi excogitatis vocibus quæ in Scripturis non habentur, bellum Deo cceperint inferre (5). Noverit tamen quisquis studiosus fuerit, etiamsi ipsæ voces ita in Scriptu- ris non exstent, sententiam tamen, quam continent, vere ex Scripturis haberi, quemadmodum supra dictum est, quam quidem sententiam, cum profe- runtur, his indicant quibus aures sanæ el integræ sunt in pietate. Id sane et tibi inspicere, et impe- ritis illis licet audire. Nimirum supra ostensum est vereque creditur Verbum esse ex Patre, illudque solum proprium ejus et natura fetum esse. Ex quo euim alio Filium, qui et sapientia est et Verbum, in quo omnia sunt facta, quam ex ipso Deo esse intel ligi queat? Verum illud quoque ex Scripturis didici- mus. Pater enim per Davidem dicit : Eructavil cor meum Verbum bonum ** ; et, Ex utero ante luciferum genui te”. Filius item de seipso ita ad Judæos loqui- tur : Si Deus Pater vester esset, diligeretis utique me. Ego enim ex Patre exivi "; et iterum : Non quia Ρatrem vidit quisquam, nisi qui est a Deo, hic vidit Patrem . Item illud : Ego et Pater unum sumus et, Ego in Palre et Paler in me ", idem est ac si di- ceret, Ego ex Patre sum, nec ab eo possum dividi. Joannes quoque dicit : Unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit *. Scilicet hæc ipse a Salvatore didicerat. Nam quid aliud illud, in sinu, significat, quam veram Filii ex Patre generationem? C Psal. XLIV, * Joan. 1, 18. 2. » Psal. CIX, cov omittunt. D . 22. Si quis ergo Deuin compositum esse existimat, ut in substantia accidens, vel ita ut ali- quem extrinsecus amictum habeat quo contegatur, aut quædam circum eum sint quæ ejus substantiam compleant, adeo ut cum Deum dicimus vel Patrem nominamus, non ejus substantiam quæ nec videri nec comprehendi potest, sed aliquid eorum quæ • Joan. es Joan. Joan. XIV, non exstent in Scripturis, sententia tamen ipsa quam significant, ex Scripturis habetur. Vide item Theodor. Histor. eccles., lib. 1, c. 8. 21. Itaque si illi verba ista velut nova ac per- 21. Οὐκοῦν εἰ τὰ ῥήματα καὶ οὗτοι ὡς ξένα προ- Α 22. Εἰ μὲν οὖν τὸν Θεὸν ἡγεῖταί τις εἶναι σύνθε 3. * Joan. viii, 42. (1) Reg. ἑαυτοῖς. (2) Sic Reg. ut et legitur Joan. vi, 46. Alii et editi (3) Sic Reg. Editi vero et alii, Πατρός. (4) Reg. αὐτόν. (5) Licet voces ex substantia et consubstantialis

φασίζονται, φρονείτωσαν τὴν διάνοιαν, καθ' ἣν ἡ σύν- οδος οὕτως ἔγραψεν, ἀναθεματίζοντες ἅπερ ἀνεθεμάτι σενή σύνοδος, καὶ λοιπὸν, εἰ δύνανται, μεμφέσθωσαν τὰς λέξεις. Εὖ δὲ οἶδα, ὅτι, φρονήσαντες τὴν διάνοιαν τῆς συνόδου, καὶ τὰ ῥήματα τῆς διανοίας πάντως ἀποδέ ξονται. Αν δὲ καὶ ταύτην αἰτιᾶσθαι θελήσωσι, δῆλο: πασίν εἰσι μάτην καὶ περὶ ἐκείνων λέγοντες, καὶ μόνον ἀφορμῆς ἑαυτοῖς εἰς ἀσέβειαν ἐπινοοῦντες. Η μὲν οὖν πρόφασις τῶν τοιούτων λέξεων αὕτη· εἰ δ᾽ ὅτι καὶ μὴ ἔγγραφοί εἰσι, πάλιν γογγύζουσιν, αὐτόθεν μὲν αὐτοὶ ἐκβαλλέσθωσαν ὡς κενολογοῦντες καὶ τὸν νοῦν οὐχ ὑγιαίνοντες· ἑαυτοὺς (1) δὲ καὶ ἐν τούτοις αἰτιάσθωσαν, ὅτι, πρῶτοι παρασχόντες τὴν τοιαύτην πρόφασιν, ἐξ ἀγράφων θεομαχεῖν ἤρξαντο. Γινωσκέ- τω δὲ ὅμως, εἴ τίς ἐστι φιλομαθής, ὅτι, εἰ καὶ μὴ Β οὕτως ἐν ταῖς Γραφαῖς εἰσιν αἱ λέξεις, ἀλλὰ, καθ ἀπερ εἴρηται πρότερον, τὴν ἐκ τῶν Γραφών διάνοιαν ἔχουσι, καὶ ταύτην ἐκφωνούμεναι σημαίνουσι τοῖς ἔχουσιν εἰς εὐσέβειαν τὴν ἀκοὴν ὁλόκληρον. Σκοπεῖν δὲ τοῦτό σε μὲν ἔξεστιν, ἐκείνους δὲ κατακούειν τοὺς ἀπαιδεύτους. Δέδεικται ἐν τοῖς ἔμπροσθεν, καὶ τοῦτ' ἔστιν ἀληθὲς πιστεύειν, τὸν Λόγον ἐκ τοῦ Πατρὸς εἶναι, καὶ μόνον ἴδιον αὐτοῦ καὶ φύσει γέννημα. Πόσ θεν γὰρ ἄλλοθεν νοήσειέ τις τὸν Υἱὸν, ὅς ἐστιν ἡ σοφία καὶ ὁ Λόγος, ἐν ᾧ τὰ πάντα γέγονεν, ἢ ἐξ αὐτ τοῦ τοῦ Θεοῦ ; "Ομως δὲ τοῦτο καὶ παρὰ τῶν Γρα- φῶν μεμαθήκαμεν, τοῦ μὲν Πατρὸς διὰ τοῦ Δαβὶδ λέγοντος· Ἐξηρεύξατο ἡ καρδία μου Λόγον άγα- θόν· καὶ, Ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐγέννησά σε' τοῦ δὲ Υἱοῦ περὶ ἑαυτοῦ δεικνύντος τοῖς Ἰου δαίοις· Εἰ ὁ Θεὸς Πατὴρ ὑμῶν ἦν, ἀγαπᾶτε ἂν ἐμέ· ἐγὼ γὰρ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον· καὶ πάλιν θύχ ὅτι τὸν (2) Πατέρα τις εώρακεν, εἰ μὴ ὁ ὢν παρὰ τοῦ Θεοῦ, οὗτος ἑώρακε τὸν Πατέρα Καὶ μὴν καὶ τό· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν, καὶ, Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ, ἴσον ἐστὶ τῷ λέγειν· Ἐγὼ ἐκ τοῦ Πατρός είμι, καὶ ἀδιαίρετος αὐτ τοῦ. Καὶ ὁ Ἰωάννης δὲ λέγων· Ὁ μονογενής Υιός, ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, ἐκεῖνος ἐξ- ηγήσατο, μαθὼν ταῦτα παρὰ τοῦ Σωτῆρος (3) είρηκε. Τί γὰρ ἄλλο τὸ ἐν κόλποις σημαίνει, ἢ τὴν γνησίαν ἐκ τοῦ Πατρὸς τοῦ Υἱοῦ γέννησιν; τον, ὡς ἐν τῇ οὐσίᾳ τὸ συμβεβηκός, ἡ ἔξωθέν τινα περιβολὴν ἔχειν καὶ καλύπτεσθαι, ἢ εἶναί τινα περὶ αὐτὸν τὰ συμπληροῦντα τὴν οὐσίαν αὐτοῦ, ὥστε έγοντας ἡμᾶς Θεόν, ἢ ὀνομάζοντας Πατέρα, μή αὐτὴν τὴν ἀόρατον αὐτοῦ καὶ ἀκατάληπτον οὐσίαν σημαίνειν, ἀλλά τι τῶν περὶ αὐτήν (4)· μεμφέσθωσαν τι, 46. Χ, 30. οι DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. gere, ita ut recte percipiat hæc eo fere modo esse quo splendor erga lucem se habet, indeque veritatis imaginem accipiat. egrina admittere recusant, sententiam ipsam admit- tant quam synodus his indicare voluit: et quibus illa anathema dixit, ipsi similiter dicant anathema, ac de cætero, si possint, voces ipsas reprehendant. Ego vero nullus dubito quin sententia synodi re- cepta, verba quoque ipsa approbent. Sin autem sen- tentiam ipsam velint redarguere, omnibus patebit frustra illos nullaque de causa verba reprehendere, sed solum occasiones impietatis confirmandæ sibi ipsis fingere. Hæc igitur causa fuit cur hujusmodi voces fuerint institutæ. Quod si rursus murmurent, quod illæ in Scripturis non exstent, hoc ipso, lan- quam futiles et mente non sani, sunt rejiciendi. Seipsos porro hic etiam potissimum accusent, quod primi huic rei locum dederint, qui ipsi excogitatis vocibus quæ in Scripturis non habentur, bellum Deo cceperint inferre (5). Noverit tamen quisquis studiosus fuerit, etiamsi ipsæ voces ita in Scriptu- ris non exstent, sententiam tamen, quam continent, vere ex Scripturis haberi, quemadmodum supra dictum est, quam quidem sententiam, cum profe- runtur, his indicant quibus aures sanæ el integræ sunt in pietate. Id sane et tibi inspicere, et impe- ritis illis licet audire. Nimirum supra ostensum est vereque creditur Verbum esse ex Patre, illudque solum proprium ejus et natura fetum esse. Ex quo euim alio Filium, qui et sapientia est et Verbum, in quo omnia sunt facta, quam ex ipso Deo esse intel ligi queat? Verum illud quoque ex Scripturis didici- mus. Pater enim per Davidem dicit : Eructavil cor meum Verbum bonum ** ; et, Ex utero ante luciferum genui te”. Filius item de seipso ita ad Judæos loqui- tur : Si Deus Pater vester esset, diligeretis utique me. Ego enim ex Patre exivi "; et iterum : Non quia Ρatrem vidit quisquam, nisi qui est a Deo, hic vidit Patrem . Item illud : Ego et Pater unum sumus et, Ego in Palre et Paler in me ", idem est ac si di- ceret, Ego ex Patre sum, nec ab eo possum dividi. Joannes quoque dicit : Unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit *. Scilicet hæc ipse a Salvatore didicerat. Nam quid aliud illud, in sinu, significat, quam veram Filii ex Patre generationem? C Psal. XLIV, * Joan. 1, 18. 2. » Psal. CIX, cov omittunt. D . 22. Si quis ergo Deuin compositum esse existimat, ut in substantia accidens, vel ita ut ali- quem extrinsecus amictum habeat quo contegatur, aut quædam circum eum sint quæ ejus substantiam compleant, adeo ut cum Deum dicimus vel Patrem nominamus, non ejus substantiam quæ nec videri nec comprehendi potest, sed aliquid eorum quæ • Joan. es Joan. Joan. XIV, non exstent in Scripturis, sententia tamen ipsa quam significant, ex Scripturis habetur. Vide item Theodor. Histor. eccles., lib. 1, c. 8. 21. Itaque si illi verba ista velut nova ac per- 21. Οὐκοῦν εἰ τὰ ῥήματα καὶ οὗτοι ὡς ξένα προ- Α 22. Εἰ μὲν οὖν τὸν Θεὸν ἡγεῖταί τις εἶναι σύνθε 3. * Joan. viii, 42. (1) Reg. ἑαυτοῖς. (2) Sic Reg. ut et legitur Joan. vi, 46. Alii et editi (3) Sic Reg. Editi vero et alii, Πατρός. (4) Reg. αὐτόν. (5) Licet voces ex substantia et consubstantialis

φασίζονται, φρονείτωσαν τὴν διάνοιαν, καθ' ἣν ἡ σύν- οδος οὕτως ἔγραψεν, ἀναθεματίζοντες ἅπερ ἀνεθεμάτι σενή σύνοδος, καὶ λοιπὸν, εἰ δύνανται, μεμφέσθωσαν τὰς λέξεις. Εὖ δὲ οἶδα, ὅτι, φρονήσαντες τὴν διάνοιαν τῆς συνόδου, καὶ τὰ ῥήματα τῆς διανοίας πάντως ἀποδέ ξονται. Αν δὲ καὶ ταύτην αἰτιᾶσθαι θελήσωσι, δῆλο: πασίν εἰσι μάτην καὶ περὶ ἐκείνων λέγοντες, καὶ μόνον ἀφορμῆς ἑαυτοῖς εἰς ἀσέβειαν ἐπινοοῦντες. Η μὲν οὖν πρόφασις τῶν τοιούτων λέξεων αὕτη· εἰ δ᾽ ὅτι καὶ μὴ ἔγγραφοί εἰσι, πάλιν γογγύζουσιν, αὐτόθεν μὲν αὐτοὶ ἐκβαλλέσθωσαν ὡς κενολογοῦντες καὶ τὸν νοῦν οὐχ ὑγιαίνοντες· ἑαυτοὺς (1) δὲ καὶ ἐν τούτοις αἰτιάσθωσαν, ὅτι, πρῶτοι παρασχόντες τὴν τοιαύτην πρόφασιν, ἐξ ἀγράφων θεομαχεῖν ἤρξαντο. Γινωσκέ- τω δὲ ὅμως, εἴ τίς ἐστι φιλομαθής, ὅτι, εἰ καὶ μὴ Β οὕτως ἐν ταῖς Γραφαῖς εἰσιν αἱ λέξεις, ἀλλὰ, καθ ἀπερ εἴρηται πρότερον, τὴν ἐκ τῶν Γραφών διάνοιαν ἔχουσι, καὶ ταύτην ἐκφωνούμεναι σημαίνουσι τοῖς ἔχουσιν εἰς εὐσέβειαν τὴν ἀκοὴν ὁλόκληρον. Σκοπεῖν δὲ τοῦτό σε μὲν ἔξεστιν, ἐκείνους δὲ κατακούειν τοὺς ἀπαιδεύτους. Δέδεικται ἐν τοῖς ἔμπροσθεν, καὶ τοῦτ' ἔστιν ἀληθὲς πιστεύειν, τὸν Λόγον ἐκ τοῦ Πατρὸς εἶναι, καὶ μόνον ἴδιον αὐτοῦ καὶ φύσει γέννημα. Πόσ θεν γὰρ ἄλλοθεν νοήσειέ τις τὸν Υἱὸν, ὅς ἐστιν ἡ σοφία καὶ ὁ Λόγος, ἐν ᾧ τὰ πάντα γέγονεν, ἢ ἐξ αὐτ τοῦ τοῦ Θεοῦ ; "Ομως δὲ τοῦτο καὶ παρὰ τῶν Γρα- φῶν μεμαθήκαμεν, τοῦ μὲν Πατρὸς διὰ τοῦ Δαβὶδ λέγοντος· Ἐξηρεύξατο ἡ καρδία μου Λόγον άγα- θόν· καὶ, Ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐγέννησά σε' τοῦ δὲ Υἱοῦ περὶ ἑαυτοῦ δεικνύντος τοῖς Ἰου δαίοις· Εἰ ὁ Θεὸς Πατὴρ ὑμῶν ἦν, ἀγαπᾶτε ἂν ἐμέ· ἐγὼ γὰρ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον· καὶ πάλιν θύχ ὅτι τὸν (2) Πατέρα τις εώρακεν, εἰ μὴ ὁ ὢν παρὰ τοῦ Θεοῦ, οὗτος ἑώρακε τὸν Πατέρα Καὶ μὴν καὶ τό· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν, καὶ, Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ, ἴσον ἐστὶ τῷ λέγειν· Ἐγὼ ἐκ τοῦ Πατρός είμι, καὶ ἀδιαίρετος αὐτ τοῦ. Καὶ ὁ Ἰωάννης δὲ λέγων· Ὁ μονογενής Υιός, ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, ἐκεῖνος ἐξ- ηγήσατο, μαθὼν ταῦτα παρὰ τοῦ Σωτῆρος (3) είρηκε. Τί γὰρ ἄλλο τὸ ἐν κόλποις σημαίνει, ἢ τὴν γνησίαν ἐκ τοῦ Πατρὸς τοῦ Υἱοῦ γέννησιν; τον, ὡς ἐν τῇ οὐσίᾳ τὸ συμβεβηκός, ἡ ἔξωθέν τινα περιβολὴν ἔχειν καὶ καλύπτεσθαι, ἢ εἶναί τινα περὶ αὐτὸν τὰ συμπληροῦντα τὴν οὐσίαν αὐτοῦ, ὥστε έγοντας ἡμᾶς Θεόν, ἢ ὀνομάζοντας Πατέρα, μή αὐτὴν τὴν ἀόρατον αὐτοῦ καὶ ἀκατάληπτον οὐσίαν σημαίνειν, ἀλλά τι τῶν περὶ αὐτήν (4)· μεμφέσθωσαν τι, 46. Χ, 30. οι DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. gere, ita ut recte percipiat hæc eo fere modo esse quo splendor erga lucem se habet, indeque veritatis imaginem accipiat. egrina admittere recusant, sententiam ipsam admit- tant quam synodus his indicare voluit: et quibus illa anathema dixit, ipsi similiter dicant anathema, ac de cætero, si possint, voces ipsas reprehendant. Ego vero nullus dubito quin sententia synodi re- cepta, verba quoque ipsa approbent. Sin autem sen- tentiam ipsam velint redarguere, omnibus patebit frustra illos nullaque de causa verba reprehendere, sed solum occasiones impietatis confirmandæ sibi ipsis fingere. Hæc igitur causa fuit cur hujusmodi voces fuerint institutæ. Quod si rursus murmurent, quod illæ in Scripturis non exstent, hoc ipso, lan- quam futiles et mente non sani, sunt rejiciendi. Seipsos porro hic etiam potissimum accusent, quod primi huic rei locum dederint, qui ipsi excogitatis vocibus quæ in Scripturis non habentur, bellum Deo cceperint inferre (5). Noverit tamen quisquis studiosus fuerit, etiamsi ipsæ voces ita in Scriptu- ris non exstent, sententiam tamen, quam continent, vere ex Scripturis haberi, quemadmodum supra dictum est, quam quidem sententiam, cum profe- runtur, his indicant quibus aures sanæ el integræ sunt in pietate. Id sane et tibi inspicere, et impe- ritis illis licet audire. Nimirum supra ostensum est vereque creditur Verbum esse ex Patre, illudque solum proprium ejus et natura fetum esse. Ex quo euim alio Filium, qui et sapientia est et Verbum, in quo omnia sunt facta, quam ex ipso Deo esse intel ligi queat? Verum illud quoque ex Scripturis didici- mus. Pater enim per Davidem dicit : Eructavil cor meum Verbum bonum ** ; et, Ex utero ante luciferum genui te”. Filius item de seipso ita ad Judæos loqui- tur : Si Deus Pater vester esset, diligeretis utique me. Ego enim ex Patre exivi "; et iterum : Non quia Ρatrem vidit quisquam, nisi qui est a Deo, hic vidit Patrem . Item illud : Ego et Pater unum sumus et, Ego in Palre et Paler in me ", idem est ac si di- ceret, Ego ex Patre sum, nec ab eo possum dividi. Joannes quoque dicit : Unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit *. Scilicet hæc ipse a Salvatore didicerat. Nam quid aliud illud, in sinu, significat, quam veram Filii ex Patre generationem? C Psal. XLIV, * Joan. 1, 18. 2. » Psal. CIX, cov omittunt. D . 22. Si quis ergo Deuin compositum esse existimat, ut in substantia accidens, vel ita ut ali- quem extrinsecus amictum habeat quo contegatur, aut quædam circum eum sint quæ ejus substantiam compleant, adeo ut cum Deum dicimus vel Patrem nominamus, non ejus substantiam quæ nec videri nec comprehendi potest, sed aliquid eorum quæ • Joan. es Joan. Joan. XIV, non exstent in Scripturis, sententia tamen ipsa quam significant, ex Scripturis habetur. Vide item Theodor. Histor. eccles., lib. 1, c. 8. 21. Itaque si illi verba ista velut nova ac per- 21. Οὐκοῦν εἰ τὰ ῥήματα καὶ οὗτοι ὡς ξένα προ- Α 22. Εἰ μὲν οὖν τὸν Θεὸν ἡγεῖταί τις εἶναι σύνθε 3. * Joan. viii, 42. (1) Reg. ἑαυτοῖς. (2) Sic Reg. ut et legitur Joan. vi, 46. Alii et editi (3) Sic Reg. Editi vero et alii, Πατρός. (4) Reg. αὐτόν. (5) Licet voces ex substantia et consubstantialis

φασίζονται, φρονείτωσαν τὴν διάνοιαν, καθ' ἣν ἡ σύν- οδος οὕτως ἔγραψεν, ἀναθεματίζοντες ἅπερ ἀνεθεμάτι σενή σύνοδος, καὶ λοιπὸν, εἰ δύνανται, μεμφέσθωσαν τὰς λέξεις. Εὖ δὲ οἶδα, ὅτι, φρονήσαντες τὴν διάνοιαν τῆς συνόδου, καὶ τὰ ῥήματα τῆς διανοίας πάντως ἀποδέ ξονται. Αν δὲ καὶ ταύτην αἰτιᾶσθαι θελήσωσι, δῆλο: πασίν εἰσι μάτην καὶ περὶ ἐκείνων λέγοντες, καὶ μόνον ἀφορμῆς ἑαυτοῖς εἰς ἀσέβειαν ἐπινοοῦντες. Η μὲν οὖν πρόφασις τῶν τοιούτων λέξεων αὕτη· εἰ δ᾽ ὅτι καὶ μὴ ἔγγραφοί εἰσι, πάλιν γογγύζουσιν, αὐτόθεν μὲν αὐτοὶ ἐκβαλλέσθωσαν ὡς κενολογοῦντες καὶ τὸν νοῦν οὐχ ὑγιαίνοντες· ἑαυτοὺς (1) δὲ καὶ ἐν τούτοις αἰτιάσθωσαν, ὅτι, πρῶτοι παρασχόντες τὴν τοιαύτην πρόφασιν, ἐξ ἀγράφων θεομαχεῖν ἤρξαντο. Γινωσκέ- τω δὲ ὅμως, εἴ τίς ἐστι φιλομαθής, ὅτι, εἰ καὶ μὴ Β οὕτως ἐν ταῖς Γραφαῖς εἰσιν αἱ λέξεις, ἀλλὰ, καθ ἀπερ εἴρηται πρότερον, τὴν ἐκ τῶν Γραφών διάνοιαν ἔχουσι, καὶ ταύτην ἐκφωνούμεναι σημαίνουσι τοῖς ἔχουσιν εἰς εὐσέβειαν τὴν ἀκοὴν ὁλόκληρον. Σκοπεῖν δὲ τοῦτό σε μὲν ἔξεστιν, ἐκείνους δὲ κατακούειν τοὺς ἀπαιδεύτους. Δέδεικται ἐν τοῖς ἔμπροσθεν, καὶ τοῦτ' ἔστιν ἀληθὲς πιστεύειν, τὸν Λόγον ἐκ τοῦ Πατρὸς εἶναι, καὶ μόνον ἴδιον αὐτοῦ καὶ φύσει γέννημα. Πόσ θεν γὰρ ἄλλοθεν νοήσειέ τις τὸν Υἱὸν, ὅς ἐστιν ἡ σοφία καὶ ὁ Λόγος, ἐν ᾧ τὰ πάντα γέγονεν, ἢ ἐξ αὐτ τοῦ τοῦ Θεοῦ ; "Ομως δὲ τοῦτο καὶ παρὰ τῶν Γρα- φῶν μεμαθήκαμεν, τοῦ μὲν Πατρὸς διὰ τοῦ Δαβὶδ λέγοντος· Ἐξηρεύξατο ἡ καρδία μου Λόγον άγα- θόν· καὶ, Ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐγέννησά σε' τοῦ δὲ Υἱοῦ περὶ ἑαυτοῦ δεικνύντος τοῖς Ἰου δαίοις· Εἰ ὁ Θεὸς Πατὴρ ὑμῶν ἦν, ἀγαπᾶτε ἂν ἐμέ· ἐγὼ γὰρ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον· καὶ πάλιν θύχ ὅτι τὸν (2) Πατέρα τις εώρακεν, εἰ μὴ ὁ ὢν παρὰ τοῦ Θεοῦ, οὗτος ἑώρακε τὸν Πατέρα Καὶ μὴν καὶ τό· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν, καὶ, Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ, ἴσον ἐστὶ τῷ λέγειν· Ἐγὼ ἐκ τοῦ Πατρός είμι, καὶ ἀδιαίρετος αὐτ τοῦ. Καὶ ὁ Ἰωάννης δὲ λέγων· Ὁ μονογενής Υιός, ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, ἐκεῖνος ἐξ- ηγήσατο, μαθὼν ταῦτα παρὰ τοῦ Σωτῆρος (3) είρηκε. Τί γὰρ ἄλλο τὸ ἐν κόλποις σημαίνει, ἢ τὴν γνησίαν ἐκ τοῦ Πατρὸς τοῦ Υἱοῦ γέννησιν; τον, ὡς ἐν τῇ οὐσίᾳ τὸ συμβεβηκός, ἡ ἔξωθέν τινα περιβολὴν ἔχειν καὶ καλύπτεσθαι, ἢ εἶναί τινα περὶ αὐτὸν τὰ συμπληροῦντα τὴν οὐσίαν αὐτοῦ, ὥστε έγοντας ἡμᾶς Θεόν, ἢ ὀνομάζοντας Πατέρα, μή αὐτὴν τὴν ἀόρατον αὐτοῦ καὶ ἀκατάληπτον οὐσίαν σημαίνειν, ἀλλά τι τῶν περὶ αὐτήν (4)· μεμφέσθωσαν τι, 46. Χ, 30. οι DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. gere, ita ut recte percipiat hæc eo fere modo esse quo splendor erga lucem se habet, indeque veritatis imaginem accipiat. egrina admittere recusant, sententiam ipsam admit- tant quam synodus his indicare voluit: et quibus illa anathema dixit, ipsi similiter dicant anathema, ac de cætero, si possint, voces ipsas reprehendant. Ego vero nullus dubito quin sententia synodi re- cepta, verba quoque ipsa approbent. Sin autem sen- tentiam ipsam velint redarguere, omnibus patebit frustra illos nullaque de causa verba reprehendere, sed solum occasiones impietatis confirmandæ sibi ipsis fingere. Hæc igitur causa fuit cur hujusmodi voces fuerint institutæ. Quod si rursus murmurent, quod illæ in Scripturis non exstent, hoc ipso, lan- quam futiles et mente non sani, sunt rejiciendi. Seipsos porro hic etiam potissimum accusent, quod primi huic rei locum dederint, qui ipsi excogitatis vocibus quæ in Scripturis non habentur, bellum Deo cceperint inferre (5). Noverit tamen quisquis studiosus fuerit, etiamsi ipsæ voces ita in Scriptu- ris non exstent, sententiam tamen, quam continent, vere ex Scripturis haberi, quemadmodum supra dictum est, quam quidem sententiam, cum profe- runtur, his indicant quibus aures sanæ el integræ sunt in pietate. Id sane et tibi inspicere, et impe- ritis illis licet audire. Nimirum supra ostensum est vereque creditur Verbum esse ex Patre, illudque solum proprium ejus et natura fetum esse. Ex quo euim alio Filium, qui et sapientia est et Verbum, in quo omnia sunt facta, quam ex ipso Deo esse intel ligi queat? Verum illud quoque ex Scripturis didici- mus. Pater enim per Davidem dicit : Eructavil cor meum Verbum bonum ** ; et, Ex utero ante luciferum genui te”. Filius item de seipso ita ad Judæos loqui- tur : Si Deus Pater vester esset, diligeretis utique me. Ego enim ex Patre exivi "; et iterum : Non quia Ρatrem vidit quisquam, nisi qui est a Deo, hic vidit Patrem . Item illud : Ego et Pater unum sumus et, Ego in Palre et Paler in me ", idem est ac si di- ceret, Ego ex Patre sum, nec ab eo possum dividi. Joannes quoque dicit : Unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit *. Scilicet hæc ipse a Salvatore didicerat. Nam quid aliud illud, in sinu, significat, quam veram Filii ex Patre generationem? C Psal. XLIV, * Joan. 1, 18. 2. » Psal. CIX, cov omittunt. D . 22. Si quis ergo Deuin compositum esse existimat, ut in substantia accidens, vel ita ut ali- quem extrinsecus amictum habeat quo contegatur, aut quædam circum eum sint quæ ejus substantiam compleant, adeo ut cum Deum dicimus vel Patrem nominamus, non ejus substantiam quæ nec videri nec comprehendi potest, sed aliquid eorum quæ • Joan. es Joan. Joan. XIV, non exstent in Scripturis, sententia tamen ipsa quam significant, ex Scripturis habetur. Vide item Theodor. Histor. eccles., lib. 1, c. 8. 21. Itaque si illi verba ista velut nova ac per- 21. Οὐκοῦν εἰ τὰ ῥήματα καὶ οὗτοι ὡς ξένα προ- Α 22. Εἰ μὲν οὖν τὸν Θεὸν ἡγεῖταί τις εἶναι σύνθε 3. * Joan. viii, 42. (1) Reg. ἑαυτοῖς. (2) Sic Reg. ut et legitur Joan. vi, 46. Alii et editi (3) Sic Reg. Editi vero et alii, Πατρός. (4) Reg. αὐτόν. (5) Licet voces ex substantia et consubstantialis

φασίζονται, φρονείτωσαν τὴν διάνοιαν, καθ' ἣν ἡ σύν- οδος οὕτως ἔγραψεν, ἀναθεματίζοντες ἅπερ ἀνεθεμάτι σενή σύνοδος, καὶ λοιπὸν, εἰ δύνανται, μεμφέσθωσαν τὰς λέξεις. Εὖ δὲ οἶδα, ὅτι, φρονήσαντες τὴν διάνοιαν τῆς συνόδου, καὶ τὰ ῥήματα τῆς διανοίας πάντως ἀποδέ ξονται. Αν δὲ καὶ ταύτην αἰτιᾶσθαι θελήσωσι, δῆλο: πασίν εἰσι μάτην καὶ περὶ ἐκείνων λέγοντες, καὶ μόνον ἀφορμῆς ἑαυτοῖς εἰς ἀσέβειαν ἐπινοοῦντες. Η μὲν οὖν πρόφασις τῶν τοιούτων λέξεων αὕτη· εἰ δ᾽ ὅτι καὶ μὴ ἔγγραφοί εἰσι, πάλιν γογγύζουσιν, αὐτόθεν μὲν αὐτοὶ ἐκβαλλέσθωσαν ὡς κενολογοῦντες καὶ τὸν νοῦν οὐχ ὑγιαίνοντες· ἑαυτοὺς (1) δὲ καὶ ἐν τούτοις αἰτιάσθωσαν, ὅτι, πρῶτοι παρασχόντες τὴν τοιαύτην πρόφασιν, ἐξ ἀγράφων θεομαχεῖν ἤρξαντο. Γινωσκέ- τω δὲ ὅμως, εἴ τίς ἐστι φιλομαθής, ὅτι, εἰ καὶ μὴ Β οὕτως ἐν ταῖς Γραφαῖς εἰσιν αἱ λέξεις, ἀλλὰ, καθ ἀπερ εἴρηται πρότερον, τὴν ἐκ τῶν Γραφών διάνοιαν ἔχουσι, καὶ ταύτην ἐκφωνούμεναι σημαίνουσι τοῖς ἔχουσιν εἰς εὐσέβειαν τὴν ἀκοὴν ὁλόκληρον. Σκοπεῖν δὲ τοῦτό σε μὲν ἔξεστιν, ἐκείνους δὲ κατακούειν τοὺς ἀπαιδεύτους. Δέδεικται ἐν τοῖς ἔμπροσθεν, καὶ τοῦτ' ἔστιν ἀληθὲς πιστεύειν, τὸν Λόγον ἐκ τοῦ Πατρὸς εἶναι, καὶ μόνον ἴδιον αὐτοῦ καὶ φύσει γέννημα. Πόσ θεν γὰρ ἄλλοθεν νοήσειέ τις τὸν Υἱὸν, ὅς ἐστιν ἡ σοφία καὶ ὁ Λόγος, ἐν ᾧ τὰ πάντα γέγονεν, ἢ ἐξ αὐτ τοῦ τοῦ Θεοῦ ; "Ομως δὲ τοῦτο καὶ παρὰ τῶν Γρα- φῶν μεμαθήκαμεν, τοῦ μὲν Πατρὸς διὰ τοῦ Δαβὶδ λέγοντος· Ἐξηρεύξατο ἡ καρδία μου Λόγον άγα- θόν· καὶ, Ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐγέννησά σε' τοῦ δὲ Υἱοῦ περὶ ἑαυτοῦ δεικνύντος τοῖς Ἰου δαίοις· Εἰ ὁ Θεὸς Πατὴρ ὑμῶν ἦν, ἀγαπᾶτε ἂν ἐμέ· ἐγὼ γὰρ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον· καὶ πάλιν θύχ ὅτι τὸν (2) Πατέρα τις εώρακεν, εἰ μὴ ὁ ὢν παρὰ τοῦ Θεοῦ, οὗτος ἑώρακε τὸν Πατέρα Καὶ μὴν καὶ τό· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν, καὶ, Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ, ἴσον ἐστὶ τῷ λέγειν· Ἐγὼ ἐκ τοῦ Πατρός είμι, καὶ ἀδιαίρετος αὐτ τοῦ. Καὶ ὁ Ἰωάννης δὲ λέγων· Ὁ μονογενής Υιός, ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, ἐκεῖνος ἐξ- ηγήσατο, μαθὼν ταῦτα παρὰ τοῦ Σωτῆρος (3) είρηκε. Τί γὰρ ἄλλο τὸ ἐν κόλποις σημαίνει, ἢ τὴν γνησίαν ἐκ τοῦ Πατρὸς τοῦ Υἱοῦ γέννησιν; τον, ὡς ἐν τῇ οὐσίᾳ τὸ συμβεβηκός, ἡ ἔξωθέν τινα περιβολὴν ἔχειν καὶ καλύπτεσθαι, ἢ εἶναί τινα περὶ αὐτὸν τὰ συμπληροῦντα τὴν οὐσίαν αὐτοῦ, ὥστε έγοντας ἡμᾶς Θεόν, ἢ ὀνομάζοντας Πατέρα, μή αὐτὴν τὴν ἀόρατον αὐτοῦ καὶ ἀκατάληπτον οὐσίαν σημαίνειν, ἀλλά τι τῶν περὶ αὐτήν (4)· μεμφέσθωσαν τι, 46. Χ, 30. οι DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. gere, ita ut recte percipiat hæc eo fere modo esse quo splendor erga lucem se habet, indeque veritatis imaginem accipiat. egrina admittere recusant, sententiam ipsam admit- tant quam synodus his indicare voluit: et quibus illa anathema dixit, ipsi similiter dicant anathema, ac de cætero, si possint, voces ipsas reprehendant. Ego vero nullus dubito quin sententia synodi re- cepta, verba quoque ipsa approbent. Sin autem sen- tentiam ipsam velint redarguere, omnibus patebit frustra illos nullaque de causa verba reprehendere, sed solum occasiones impietatis confirmandæ sibi ipsis fingere. Hæc igitur causa fuit cur hujusmodi voces fuerint institutæ. Quod si rursus murmurent, quod illæ in Scripturis non exstent, hoc ipso, lan- quam futiles et mente non sani, sunt rejiciendi. Seipsos porro hic etiam potissimum accusent, quod primi huic rei locum dederint, qui ipsi excogitatis vocibus quæ in Scripturis non habentur, bellum Deo cceperint inferre (5). Noverit tamen quisquis studiosus fuerit, etiamsi ipsæ voces ita in Scriptu- ris non exstent, sententiam tamen, quam continent, vere ex Scripturis haberi, quemadmodum supra dictum est, quam quidem sententiam, cum profe- runtur, his indicant quibus aures sanæ el integræ sunt in pietate. Id sane et tibi inspicere, et impe- ritis illis licet audire. Nimirum supra ostensum est vereque creditur Verbum esse ex Patre, illudque solum proprium ejus et natura fetum esse. Ex quo euim alio Filium, qui et sapientia est et Verbum, in quo omnia sunt facta, quam ex ipso Deo esse intel ligi queat? Verum illud quoque ex Scripturis didici- mus. Pater enim per Davidem dicit : Eructavil cor meum Verbum bonum ** ; et, Ex utero ante luciferum genui te”. Filius item de seipso ita ad Judæos loqui- tur : Si Deus Pater vester esset, diligeretis utique me. Ego enim ex Patre exivi "; et iterum : Non quia Ρatrem vidit quisquam, nisi qui est a Deo, hic vidit Patrem . Item illud : Ego et Pater unum sumus et, Ego in Palre et Paler in me ", idem est ac si di- ceret, Ego ex Patre sum, nec ab eo possum dividi. Joannes quoque dicit : Unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit *. Scilicet hæc ipse a Salvatore didicerat. Nam quid aliud illud, in sinu, significat, quam veram Filii ex Patre generationem? C Psal. XLIV, * Joan. 1, 18. 2. » Psal. CIX, cov omittunt. D . 22. Si quis ergo Deuin compositum esse existimat, ut in substantia accidens, vel ita ut ali- quem extrinsecus amictum habeat quo contegatur, aut quædam circum eum sint quæ ejus substantiam compleant, adeo ut cum Deum dicimus vel Patrem nominamus, non ejus substantiam quæ nec videri nec comprehendi potest, sed aliquid eorum quæ • Joan. es Joan. Joan. XIV, non exstent in Scripturis, sententia tamen ipsa quam significant, ex Scripturis habetur. Vide item Theodor. Histor. eccles., lib. 1, c. 8. 21. Itaque si illi verba ista velut nova ac per- 21. Οὐκοῦν εἰ τὰ ῥήματα καὶ οὗτοι ὡς ξένα προ- Α 22. Εἰ μὲν οὖν τὸν Θεὸν ἡγεῖταί τις εἶναι σύνθε 3. * Joan. viii, 42. (1) Reg. ἑαυτοῖς. (2) Sic Reg. ut et legitur Joan. vi, 46. Alii et editi (3) Sic Reg. Editi vero et alii, Πατρός. (4) Reg. αὐτόν. (5) Licet voces ex substantia et consubstantialis

Θεοῦ τὸν Υἱόν· κατανοείτωσαν δὲ ὅτι δύο ταῦτα βλασφημοῦσιν, οὕτω διανοούμενοι· τόν τε γὰρ Θεόν σωματικόν τινα εἰσάγουσι, καὶ τὸν Κύριον οὐκ αὐτοῦ τοῦ Πατρὸς, ἀλλὰ τῶν περὶ αὐτὸν εἶναι Υἱὸν κατα- ψεύδονται· εἰ δὲ ἁπλοῦν τί ἐστιν ὁ Θεὸς, ὥσπερ οὖν καὶ ἔστι, δῆλον ὅτι λέγοντες τὸν Θεὸν, καὶ ὀνομά ζοντες τὸν Πατέρα, οὐδέν τι ὡς περὶ αὐτὸν ὀνομά ζομεν, ἀλλ' αὐτὴν τὴν οὐσίαν αὐτοῦ σημαίνομεν. Κἂν γὰρ καταλαβεῖν ὅ τι ποτέ ἐστιν ἡ τοῦ Θεοῦ οὐσία μὴ ᾖ δυνατόν· ἀλλὰ μόνον νοοῦντες εἶναι τὸν Θεόν, καὶ τῆς Γραφῆς ἐν τούτοις αὐτὸν σημαινούσης, οὐκ ἄλλον τινὰ καὶ ἡμεῖς ἢ αὐτὸν σημᾶναι θέλοντες, λέγομεν Θεὸν καὶ Πατέρα καὶ Κύριον. Οταν γοῦν λέγῃ· Ἐγώ εἰμι ὁ ὤν· καὶ τὸ, Ἐγώ εἰμι Κύριος ὁ Θεός· καὶ ὅπου ποτὲ λέγει ἡ Γραφή, ὁ Θεός, ἡμεῖς ἀναγινώσκοντες, οὐδὲν ἔτερον ἢ αὐτὴν τὴν ἀκατάληπτον αὐτοῦ οὐσίαν σημαινομένην νοοῦμεν, καὶ ὅτι ἔστιν ὅνπερ λέγουσιν. Οὐκοῦν μὴ ξενιζέσθω τις ἀκούων ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ· ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἀποδεχέσθω τοὺς Πατέρας διακαθάραντας τὸν νοῦν, λευκότερον καὶ ὡς ἐκ παρ· αλλήλου, τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ γράψαντας, τὸ ἐκ τῆς οὐσίας. Ταὐτὸν γὰρ ἡγήσαντο λέγειν ἐκ τοῦ Θεοῦ, καὶ τὸ λέγειν, ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ εἶναι τὸν Λόγον· ἐπεὶ καὶ τὸ, Θεὸς, καθὰ προεἶπον, οὐδὲν ἕτερον ἢ τὴν οὐσίαν αὐτοῦ τοῦ ὄντος σημαίνει. Εἰ μὲν οὖν μὴ ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστιν ὁ Λόγος, ὡς ἂν Υἱὸς εἴη φύσει γνήσιος ἐκ Πατρὸς, ἀλλ' ὡς τὰ κτίσματα διὰ τὸ δεδημιουργῆσθαι, λέγεται καὶ αὐτὸς ὡς τὰ πάντα ἐκ τοῦ Θεοῦ· οὔτε ἐκ τῆς οὐσίας ἐστὶ τοῦ Πατρὸς, οὔτε αὐτὸς ὁ Υἱός, κατ' οὐσίαν ἐστὶν Υἱὸς, ἀλλ' ἐξ ἀρετῆς, ὡς ἡμεῖς οἱ κατὰ χάριν καλούμενοι υίον. Εἰ δὲ ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστι μόνος, ὡς Υἱὸς γνήσιος (6), ὥσπερ οὖν καὶ ἔστι, λεχθείη ἂν εἰκότως καὶ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ ὁ Υἱός. μὲν τὴν σύνοδον γράψασαν ἐκ τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ ἀπαυγάσματος, τοιοῦτον ἔχει τὸν νοῦν. Οὐ γὰρ κατὰ τὸ ἐξαπτάμενον ἐκ τῆς θέρμης τοῦ ἡλίου πῦρ, ὅπερ ὡς Υιός γνήσιος, καὶ γάρ καὶ σβέννυσθαι πάλιν εἴωθεν, εἰρήκασιν οἱ ἅγιοι εἶναι τὸν Λόγον πρὸς τὸν Θεόν· τοῦτο γὰρ ἔργον ἔξωθεν καὶ κτίσμα τοῦ ποιοῦντος ἦν· ἀλλὰ ἀπαύ γασμα αὐτὸν εὐηγγελίσαντο πάντες, ἵνα τὸ ἐκ τῆς οὐσίας ἴδιον καὶ ἀδιαίρετον καὶ τὴν πρὸς τὸν Πατέρα ἑνότητα δηλώσωσι. Καὶ γὰρ οὕτω καὶ τὸ ἄτρεπτον καὶ ἀναλλοίωτον αὐτὸν ἀληθῶς εἶναι σωθήσεται· πῶς γὰρ ἂν ἄλλω; (7) εἴη τοιοῦτος, εἰ μὴ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἴδιόν ἐστι γέννημα; Ανάγκη γὰρ καὶ ἐν τούτῳ την ταυτότητα πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα σώζειν. Οὕτω δὴ τοῦ Λόγου φανέντος εὐσεβοῦς, ἀκόλουθον ἂν εἴη μηδὲ ἐπὶ τῷ ὁμοουσίῳ ξενίζεσθαι τοὺς Χριστομάχους, έχούσης καὶ τῆς λέξεως ταύτης ὑγιῆ τὴν διάνοιαν καὶ τὴν ἀπόδειξιν. Εἰ γὰρ δή φαμεν ἐπ ..ως. S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. circum ipsam sunt, significemus ; synodum per me A licet incuзent, quæ Dei Filium ex ejus substantia esse scripserit. Intelligant tamen se ila sentiendo, duplicem impietatem committere. Nam quemdam Deum corporeum inducunt, et Dominum, non sui Patris, sed rerum quæ circum ipsum sunt Filium esse mentiuntur. Sed si Deus aliquid simplex est, uti revera est, liquet nibil nos quod veluti circum ipsum sit nominare, cum Deum dicimus et Patrem nominamus, sed ipsam ejus substantiam significare. Quamvis enim comprehendi non possit quid tandem ɛit Dei substantia: attamen si solum intelligamus Deum esse, cumque Scriptura illum hujusmodi vo- cibus indicet; sic nos etiam cum Deum et Patrem et Dominum dicimus, non alium profecto aliquem quam ipsum solum volumus significari. Cum igitur B dicit: Ego sum qui sum"; et, Ego sum Dominus Deus ", ac ubicunque Scriptura dicit, Deus; cum nos ista legimus, nihil aliud intelligimus significari quam ipsam ejus incomprehensam substantiam, et quod ille sit quem esse testantur. Nemo igitur obstupescat cum audit Filium Dei ex substantia Dei esse, sed Patribus potius assentiatur qui videlicet ut ipsam rei notionem perpurgarent, majoris per- spicuitatis gratia verbisque veluti synonymis has vores, ex Deo, istis, ex Dei substantia, explicavere. Idem enim esse arbitrati sunt dicere Verbum ex Deo esse, ac dicere ipsum esse ex Dei substantia, quandoquidem ista vox, Deus, ut dixi, nihil aliud significat quam substantiam ejus qui est. Si igitur Verbum non ita est ex Deo, ut verus ex Patre natu- ra sit Filius; sed si eo tantum modo ex Deo esse dicitur, quo res omnnes creatæ, quia nempe a Deo factæ sunt : sane neque ex substantia Patris est, neque ipse Filius, substantia est Filius, sed solum ex virtute, non aliter ac nos, qui gratia filii vocamur. Sin autem solus ex Deo est, tanquam verus Filius, Filius dicendus est. C uti revera est: jure ac meríto ex substantia Dei lucis et splendoris. Non enim instar ignis, qui ex calore solis accenditur ac postea solet exstingui, D Verbum se ad Deum habere sancti censuere : ita quippe externum el creatum effectoris opus esset. Verum Filium omnes splendorem esse dixere, ut eum proprie ac sine divisione ex substantia esse, ejusque cum Patre unitatem significarent. Namque hoc pacto constat vere eum immutabilem varietatis- que expertem esse. Quomodo enim aliter talis esse posset, nisi Patris proprius esset fetus? Sic enim necesse est eum eamdem rem esse ac suuin Pa- trem. Quæ cum pietati valde consentanea esse ostensum fuerit, profecto Christi hostes voce con- substantialis minime debent offendi, cum hæc sanam oinnino contineat sententiam, rationeque confirme- tur. Enimvero cum Verbum ex substantia Dei esse • Exod. 111, 14. • Exod. xx, 2. edit. Commel. omittunt etc., usque ad 23. Certe rem ita se habere patet ex exemplo 25. Καὶ γὰρ καὶ τὸ παράδειγμα τοῦ φωτὸς καὶ τοῦ (6) Sic Reg. Basil, ut et legit Nannius. Cæteri et (7) Sic Reg. Caeteri vero et editi, πῶς γὰρ ἄλ

τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Θεοῦ τὸν Λόγον· λοιπὸν γὰρ ἡ λέξις ὁμολογείσθω καὶ παρ' αὐτῶν· τί ἂν εἴη τοῦτο, ἢ τὸ ἀληθῶς καὶ ἀΐδιον τῆς οὐσίας ἐξ ἧς καὶ γεγέν νηται; Οὐ γὰρ ἑτεροειδές, ἵνα μὴ ξένον καὶ ἀνόμοιον τῇ οὐσίᾳ τοῦ Πατρὸς ἐπιμιγνύηται· οὐδὲ ἔξωθεν ἁπλῶς ὅμοιος, ἵνα μὴ καθ᾿ ἕτερον ἢ ὅλως ἑτεροούσιος φαίνηται, ὥσπερ χαλκός στίλβων καὶ χρυσὸς, καὶ Άργυρος καὶ κασσίτερος. Ταῦτα γὰρ ξένα καὶ ἑτερο φυῆ ἀλλήλων, καὶ ἀπεσχοινισμένα τῇ φύσει καὶ τῇ δυνάμει τυγχάνουσι· καὶ οὔτε ὁ χαλκὸς ἴδιος τοῦ χρυσοῦ, οὔτε ἡ φάσσα ἐκ τῆς περιστερᾶς· ἀλλὰ ὅμοια μὲν νομίζεται εἶναι, ἑτεροούσια δὲ ἀλλήλων ἐστίν. Εἰ μὲν οὖν καὶ ὁ (3) Υἱὸς οὕτως ἐστὶν, ἔστω κτίσμα ὥσπερ καὶ ἡμεῖς, καὶ μὴ ὁμοούσιος· εἰ δὲ Υιός ἐστι Λόγος, σοφία, εἰκὼν τοῦ Πατρὸς, ἀπαύ- γασμα· εἰκότως ὁμοούσιος ἂν εἴη. Εἰ (9) γὰρ τὸ μὴ ἐκ τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ὡς ὄργανον ετεροφυὲς καὶ ἑτεριούσιον δείκνυται, καλῶς ἄρα ή σύνοδος ἔγραψε καὶ νενόηκεν ὀρθῶς. Β – σμὸς σωματικός· φαντασίαν τε πάσης αἰσθήσεως ὑπερβάντες, καθαρᾷ τῇ νοήσει καὶ μόνῳ τῷ νῷ νοῶμεν Υἱοῦ πρὸς Πατέρα τὸ γνήσιον, καὶ Λόγου τὴν πρὸς τὸν Θεὸν ἰδιότητα, καὶ τὴν ἀπαράλλακτον ὁμοιότητα τοῦ ἀπαυγάσματος πρὸς τὸ φῶς· ὡς γὰρ τὸ γέννημα καὶ τὸ Υἱός, οὐκ ἀνθρώπινον, ἀλλ' ὡς Θεῷ πρέπον ἐστὶν, εἴρηταί τε καὶ ἔστι· τὸν αὐτὸν τρόπον, τὴν λέξιν (11) τοῦ ὁμοουσίου ἀκούοντες, μὴ εἰς τὰς ἀνθρωπίνας αἰσθήσεις πίπτοντες, μερισμούς καὶ διαιρέσεις τῆς θεότητος λογιζώμεθα· ἀλλ᾿ ὡς ἐπὶ ἀσωμάτων διανοούμενοι, τὴν ἑνότητα τῆς φύσεως καὶ τὴν ταυτότητα τοῦ φωτὸς μὴ διαιρῶμεν· τοῦτο γὰρ ἴδιον Υἱοῦ πρὸς Πατέρα, καὶ τοῦτο δείκνυσι τὸν θεὸν ἀληθῶς ὄντα Πατέρα τοῦ Λόγου. Πάλιν γὰρ τὸ παράδειγμα τοῦ φωτὸς καὶ τοῦ ἀπαυγάσματος ἀναγ- καῖον εἰς τοῦτο. Τίς τολμήσει λέγειν τὸ ἀπαύγασμα ξένον καὶ ἀνόμοιον εἶναι τοῦ ἡλίου; Η τίς μᾶλλον ἐνορῶν οὕτω τὸ ἀπαύγασμα πρὸς τὸν ἥλιον, καὶ τὴν ταυτότητα τοῦ φωτὸς, οὐκ ἂν εἴποι θαῤῥήσας· Οντως τὸ φῶς καὶ τὸ ἀπαύγασμα ἔν εἰσι, καὶ τοῦτο ἐν ἐκείνῳ δείκνυται, καὶ τὸ ἀπαύγασμα ἐν τῷ ἡλίῳ τυγχάνει ὄν, ὥστε τὸν ὁρῶντα τοῦτο βλέπειν κἀκεῖνο. Τὴν δὲ τοιαύτην ενότητα καὶ φυσικὴν ἰδιότητα πῶς ἂν οἱ πιστεύοντες καὶ βλέποντες ὀρθῶς καλέσαιεν ἢ ὁμοού- στον γέννημα ; Τὸ δὲ τοῦ Θεοῦ γέννημά τι ἂν τίς οἰκείως καὶ πρεπόντως νοήσειεν ἢ Λόγον, καὶ σοφίαν, καὶ δύναμιν, ἥνπερ οὔτε (12) τοῦ Πατρὸς λέγειν ξένην ὅσιόν ἐστιν, οὔτε μὴ ἀϊδίως εἶναι παρὰ τῷ Πατρὶ καν φαντάζεσθαι θέμις εστί ; Τούτῳ γὰρ τῷ γεννήματι τὰ πάντα πεποίηκεν ὁ Πατήρ, καὶ τὴν εἰς πάντα πρόνοιαν ἐκτείνων δι' αὐτοῦ φιλανθρωπεύεται· καὶ οὕτως ἐν αὐτὸς καὶ ὁ Πατήρ εἰσιν, ὥσπερ είρη- ται· εἰ μὴ ἄρα οι κακόφρονες τολμήσαντες πάλιν δείκνυτε. + DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. A dicimus (jam enim et ipsi dictionem hanc admit- C D certe subaudienda. Ibid. Reg. tant), quid aliud significamus quam veram et æter- nam substantiam ex qua ipsum genitum est? Nec enim diversa est specie, ne quid externum ac dissi- mile cum Patris substantia misceatur ; nec extrin- secus duntaxat simile est, ne alia ex parte vel om- nino diversæ substantiæ esse appareat, veluti æs fulgens et aurum, argentum et stannum. Hæc siqui- dem diversa et alia atque separata sunt tum natura tum virtute; nec æs proprium auri est, nec palumbes ex columba nascitur : sed quamvis lac putantur esse similia, diversa tamen inter se sunt natura. Itaque si Filius ita quoque se habet, esto res creata ut et nos, non autem consubstantialis. Sin autem Filius est Verbum, sapientia, imago Pa- tris, splendorve : merito utique consubstantialis est. Nisi enim ostendatur illum non ex Deo, sed tan- quam organum natura et substantia diversum esse, fatendum sane est recte synodum et scripsisse et cogitasse. porea; sed sensus omnes prætergressi, pura intelli- gentia et sola mente percipiamus quam vere sit Fi- lius Patris, quam proprie Dei sit Verbum, et quani perfectam cum luce similitudinem splendor habeat. Ut enim fetus et Filius, non hominum more, sed ut Deum decet, et dictus est et vere est : ila cum voo cem consubstantialis audimus, humanos sensus nom debemus sequi, nec divinitatis partitiones aut divi- siones fingenda sunt ulla : sed tanquam de rebus non corporeis cogitantes, unam naturam et eamdem lucem non dividamus. Id enim proprium Filii est erga Patrem, eoque ostenditur Deum vere Verbi Patrem esse. Nam rursus lucis et splendoris exem- plum ad illud intelligendum est necessarium. Quis igitur dicere audeat splendorem soli externum et dissimilem esse? Vel potius quis, si adverterit quo- nam modo splendor se ad solein habeat eamdeın- que esse lucem, non audacter dicat: Vere lux et splendor una res est, hicque in illa ostenditur, et splendor in sole exsistit, ita ut qui solem viderit, splendorem quoque cernal. Hæc porro unilas et na- turalis proprietas quomodo a credentibus ac viden- tibus recte vocari possit nisi consubstantialis fetus ? Quis autem proprie digneque alium Dei fetum es-e concipiet præter Verbum, sapientiam et virtutem, quam sane nec Patri ex.ernam fas est dicere, nec vel cogitare licet non s mper apud Patrem fuisse ? Siquidem hoc ipso fetu ominia fecit Pater, suamque in res omnes providentian, per eum benigne admini- strat, atque ita ipse et Pater unum sunt, quemad- modum dictum est; nisi forte iidem improbi ite- rum audeant contendere aliam esse Verbi substan- tiam et aliam lucem quæ ex Patre in illo est, ita ut lunt. 24. Ἐξῃρήσθω δὲ πάλιν ἐν τούτοις πᾶς (10) λογι (8) Sic Reg. At in aliis et editis & deest, (9) Particula μή videtur addenda post el, vel (10) Sic Reg. Editi vero, πῶς, mendose. 24. Procul autem hinc absit omnis cogitatio cor- (11) Sic Reg. Δι alii et editi την λέξιν omit- (12) Sic Reg. Alii vero et editi, ἣν οὔτε.

τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Θεοῦ τὸν Λόγον· λοιπὸν γὰρ ἡ λέξις ὁμολογείσθω καὶ παρ' αὐτῶν· τί ἂν εἴη τοῦτο, ἢ τὸ ἀληθῶς καὶ ἀΐδιον τῆς οὐσίας ἐξ ἧς καὶ γεγέν νηται; Οὐ γὰρ ἑτεροειδές, ἵνα μὴ ξένον καὶ ἀνόμοιον τῇ οὐσίᾳ τοῦ Πατρὸς ἐπιμιγνύηται· οὐδὲ ἔξωθεν ἁπλῶς ὅμοιος, ἵνα μὴ καθ᾿ ἕτερον ἢ ὅλως ἑτεροούσιος φαίνηται, ὥσπερ χαλκός στίλβων καὶ χρυσὸς, καὶ Άργυρος καὶ κασσίτερος. Ταῦτα γὰρ ξένα καὶ ἑτερο φυῆ ἀλλήλων, καὶ ἀπεσχοινισμένα τῇ φύσει καὶ τῇ δυνάμει τυγχάνουσι· καὶ οὔτε ὁ χαλκὸς ἴδιος τοῦ χρυσοῦ, οὔτε ἡ φάσσα ἐκ τῆς περιστερᾶς· ἀλλὰ ὅμοια μὲν νομίζεται εἶναι, ἑτεροούσια δὲ ἀλλήλων ἐστίν. Εἰ μὲν οὖν καὶ ὁ (3) Υἱὸς οὕτως ἐστὶν, ἔστω κτίσμα ὥσπερ καὶ ἡμεῖς, καὶ μὴ ὁμοούσιος· εἰ δὲ Υιός ἐστι Λόγος, σοφία, εἰκὼν τοῦ Πατρὸς, ἀπαύ- γασμα· εἰκότως ὁμοούσιος ἂν εἴη. Εἰ (9) γὰρ τὸ μὴ ἐκ τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ὡς ὄργανον ετεροφυὲς καὶ ἑτεριούσιον δείκνυται, καλῶς ἄρα ή σύνοδος ἔγραψε καὶ νενόηκεν ὀρθῶς. Β – σμὸς σωματικός· φαντασίαν τε πάσης αἰσθήσεως ὑπερβάντες, καθαρᾷ τῇ νοήσει καὶ μόνῳ τῷ νῷ νοῶμεν Υἱοῦ πρὸς Πατέρα τὸ γνήσιον, καὶ Λόγου τὴν πρὸς τὸν Θεὸν ἰδιότητα, καὶ τὴν ἀπαράλλακτον ὁμοιότητα τοῦ ἀπαυγάσματος πρὸς τὸ φῶς· ὡς γὰρ τὸ γέννημα καὶ τὸ Υἱός, οὐκ ἀνθρώπινον, ἀλλ' ὡς Θεῷ πρέπον ἐστὶν, εἴρηταί τε καὶ ἔστι· τὸν αὐτὸν τρόπον, τὴν λέξιν (11) τοῦ ὁμοουσίου ἀκούοντες, μὴ εἰς τὰς ἀνθρωπίνας αἰσθήσεις πίπτοντες, μερισμούς καὶ διαιρέσεις τῆς θεότητος λογιζώμεθα· ἀλλ᾿ ὡς ἐπὶ ἀσωμάτων διανοούμενοι, τὴν ἑνότητα τῆς φύσεως καὶ τὴν ταυτότητα τοῦ φωτὸς μὴ διαιρῶμεν· τοῦτο γὰρ ἴδιον Υἱοῦ πρὸς Πατέρα, καὶ τοῦτο δείκνυσι τὸν θεὸν ἀληθῶς ὄντα Πατέρα τοῦ Λόγου. Πάλιν γὰρ τὸ παράδειγμα τοῦ φωτὸς καὶ τοῦ ἀπαυγάσματος ἀναγ- καῖον εἰς τοῦτο. Τίς τολμήσει λέγειν τὸ ἀπαύγασμα ξένον καὶ ἀνόμοιον εἶναι τοῦ ἡλίου; Η τίς μᾶλλον ἐνορῶν οὕτω τὸ ἀπαύγασμα πρὸς τὸν ἥλιον, καὶ τὴν ταυτότητα τοῦ φωτὸς, οὐκ ἂν εἴποι θαῤῥήσας· Οντως τὸ φῶς καὶ τὸ ἀπαύγασμα ἔν εἰσι, καὶ τοῦτο ἐν ἐκείνῳ δείκνυται, καὶ τὸ ἀπαύγασμα ἐν τῷ ἡλίῳ τυγχάνει ὄν, ὥστε τὸν ὁρῶντα τοῦτο βλέπειν κἀκεῖνο. Τὴν δὲ τοιαύτην ενότητα καὶ φυσικὴν ἰδιότητα πῶς ἂν οἱ πιστεύοντες καὶ βλέποντες ὀρθῶς καλέσαιεν ἢ ὁμοού- στον γέννημα ; Τὸ δὲ τοῦ Θεοῦ γέννημά τι ἂν τίς οἰκείως καὶ πρεπόντως νοήσειεν ἢ Λόγον, καὶ σοφίαν, καὶ δύναμιν, ἥνπερ οὔτε (12) τοῦ Πατρὸς λέγειν ξένην ὅσιόν ἐστιν, οὔτε μὴ ἀϊδίως εἶναι παρὰ τῷ Πατρὶ καν φαντάζεσθαι θέμις εστί ; Τούτῳ γὰρ τῷ γεννήματι τὰ πάντα πεποίηκεν ὁ Πατήρ, καὶ τὴν εἰς πάντα πρόνοιαν ἐκτείνων δι' αὐτοῦ φιλανθρωπεύεται· καὶ οὕτως ἐν αὐτὸς καὶ ὁ Πατήρ εἰσιν, ὥσπερ είρη- ται· εἰ μὴ ἄρα οι κακόφρονες τολμήσαντες πάλιν δείκνυτε. + DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. A dicimus (jam enim et ipsi dictionem hanc admit- C D certe subaudienda. Ibid. Reg. tant), quid aliud significamus quam veram et æter- nam substantiam ex qua ipsum genitum est? Nec enim diversa est specie, ne quid externum ac dissi- mile cum Patris substantia misceatur ; nec extrin- secus duntaxat simile est, ne alia ex parte vel om- nino diversæ substantiæ esse appareat, veluti æs fulgens et aurum, argentum et stannum. Hæc siqui- dem diversa et alia atque separata sunt tum natura tum virtute; nec æs proprium auri est, nec palumbes ex columba nascitur : sed quamvis lac putantur esse similia, diversa tamen inter se sunt natura. Itaque si Filius ita quoque se habet, esto res creata ut et nos, non autem consubstantialis. Sin autem Filius est Verbum, sapientia, imago Pa- tris, splendorve : merito utique consubstantialis est. Nisi enim ostendatur illum non ex Deo, sed tan- quam organum natura et substantia diversum esse, fatendum sane est recte synodum et scripsisse et cogitasse. porea; sed sensus omnes prætergressi, pura intelli- gentia et sola mente percipiamus quam vere sit Fi- lius Patris, quam proprie Dei sit Verbum, et quani perfectam cum luce similitudinem splendor habeat. Ut enim fetus et Filius, non hominum more, sed ut Deum decet, et dictus est et vere est : ila cum voo cem consubstantialis audimus, humanos sensus nom debemus sequi, nec divinitatis partitiones aut divi- siones fingenda sunt ulla : sed tanquam de rebus non corporeis cogitantes, unam naturam et eamdem lucem non dividamus. Id enim proprium Filii est erga Patrem, eoque ostenditur Deum vere Verbi Patrem esse. Nam rursus lucis et splendoris exem- plum ad illud intelligendum est necessarium. Quis igitur dicere audeat splendorem soli externum et dissimilem esse? Vel potius quis, si adverterit quo- nam modo splendor se ad solein habeat eamdeın- que esse lucem, non audacter dicat: Vere lux et splendor una res est, hicque in illa ostenditur, et splendor in sole exsistit, ita ut qui solem viderit, splendorem quoque cernal. Hæc porro unilas et na- turalis proprietas quomodo a credentibus ac viden- tibus recte vocari possit nisi consubstantialis fetus ? Quis autem proprie digneque alium Dei fetum es-e concipiet præter Verbum, sapientiam et virtutem, quam sane nec Patri ex.ernam fas est dicere, nec vel cogitare licet non s mper apud Patrem fuisse ? Siquidem hoc ipso fetu ominia fecit Pater, suamque in res omnes providentian, per eum benigne admini- strat, atque ita ipse et Pater unum sunt, quemad- modum dictum est; nisi forte iidem improbi ite- rum audeant contendere aliam esse Verbi substan- tiam et aliam lucem quæ ex Patre in illo est, ita ut lunt. 24. Ἐξῃρήσθω δὲ πάλιν ἐν τούτοις πᾶς (10) λογι (8) Sic Reg. At in aliis et editis & deest, (9) Particula μή videtur addenda post el, vel (10) Sic Reg. Editi vero, πῶς, mendose. 24. Procul autem hinc absit omnis cogitatio cor- (11) Sic Reg. Δι alii et editi την λέξιν omit- (12) Sic Reg. Alii vero et editi, ἣν οὔτε.

τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Θεοῦ τὸν Λόγον· λοιπὸν γὰρ ἡ λέξις ὁμολογείσθω καὶ παρ' αὐτῶν· τί ἂν εἴη τοῦτο, ἢ τὸ ἀληθῶς καὶ ἀΐδιον τῆς οὐσίας ἐξ ἧς καὶ γεγέν νηται; Οὐ γὰρ ἑτεροειδές, ἵνα μὴ ξένον καὶ ἀνόμοιον τῇ οὐσίᾳ τοῦ Πατρὸς ἐπιμιγνύηται· οὐδὲ ἔξωθεν ἁπλῶς ὅμοιος, ἵνα μὴ καθ᾿ ἕτερον ἢ ὅλως ἑτεροούσιος φαίνηται, ὥσπερ χαλκός στίλβων καὶ χρυσὸς, καὶ Άργυρος καὶ κασσίτερος. Ταῦτα γὰρ ξένα καὶ ἑτερο φυῆ ἀλλήλων, καὶ ἀπεσχοινισμένα τῇ φύσει καὶ τῇ δυνάμει τυγχάνουσι· καὶ οὔτε ὁ χαλκὸς ἴδιος τοῦ χρυσοῦ, οὔτε ἡ φάσσα ἐκ τῆς περιστερᾶς· ἀλλὰ ὅμοια μὲν νομίζεται εἶναι, ἑτεροούσια δὲ ἀλλήλων ἐστίν. Εἰ μὲν οὖν καὶ ὁ (3) Υἱὸς οὕτως ἐστὶν, ἔστω κτίσμα ὥσπερ καὶ ἡμεῖς, καὶ μὴ ὁμοούσιος· εἰ δὲ Υιός ἐστι Λόγος, σοφία, εἰκὼν τοῦ Πατρὸς, ἀπαύ- γασμα· εἰκότως ὁμοούσιος ἂν εἴη. Εἰ (9) γὰρ τὸ μὴ ἐκ τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ὡς ὄργανον ετεροφυὲς καὶ ἑτεριούσιον δείκνυται, καλῶς ἄρα ή σύνοδος ἔγραψε καὶ νενόηκεν ὀρθῶς. Β – σμὸς σωματικός· φαντασίαν τε πάσης αἰσθήσεως ὑπερβάντες, καθαρᾷ τῇ νοήσει καὶ μόνῳ τῷ νῷ νοῶμεν Υἱοῦ πρὸς Πατέρα τὸ γνήσιον, καὶ Λόγου τὴν πρὸς τὸν Θεὸν ἰδιότητα, καὶ τὴν ἀπαράλλακτον ὁμοιότητα τοῦ ἀπαυγάσματος πρὸς τὸ φῶς· ὡς γὰρ τὸ γέννημα καὶ τὸ Υἱός, οὐκ ἀνθρώπινον, ἀλλ' ὡς Θεῷ πρέπον ἐστὶν, εἴρηταί τε καὶ ἔστι· τὸν αὐτὸν τρόπον, τὴν λέξιν (11) τοῦ ὁμοουσίου ἀκούοντες, μὴ εἰς τὰς ἀνθρωπίνας αἰσθήσεις πίπτοντες, μερισμούς καὶ διαιρέσεις τῆς θεότητος λογιζώμεθα· ἀλλ᾿ ὡς ἐπὶ ἀσωμάτων διανοούμενοι, τὴν ἑνότητα τῆς φύσεως καὶ τὴν ταυτότητα τοῦ φωτὸς μὴ διαιρῶμεν· τοῦτο γὰρ ἴδιον Υἱοῦ πρὸς Πατέρα, καὶ τοῦτο δείκνυσι τὸν θεὸν ἀληθῶς ὄντα Πατέρα τοῦ Λόγου. Πάλιν γὰρ τὸ παράδειγμα τοῦ φωτὸς καὶ τοῦ ἀπαυγάσματος ἀναγ- καῖον εἰς τοῦτο. Τίς τολμήσει λέγειν τὸ ἀπαύγασμα ξένον καὶ ἀνόμοιον εἶναι τοῦ ἡλίου; Η τίς μᾶλλον ἐνορῶν οὕτω τὸ ἀπαύγασμα πρὸς τὸν ἥλιον, καὶ τὴν ταυτότητα τοῦ φωτὸς, οὐκ ἂν εἴποι θαῤῥήσας· Οντως τὸ φῶς καὶ τὸ ἀπαύγασμα ἔν εἰσι, καὶ τοῦτο ἐν ἐκείνῳ δείκνυται, καὶ τὸ ἀπαύγασμα ἐν τῷ ἡλίῳ τυγχάνει ὄν, ὥστε τὸν ὁρῶντα τοῦτο βλέπειν κἀκεῖνο. Τὴν δὲ τοιαύτην ενότητα καὶ φυσικὴν ἰδιότητα πῶς ἂν οἱ πιστεύοντες καὶ βλέποντες ὀρθῶς καλέσαιεν ἢ ὁμοού- στον γέννημα ; Τὸ δὲ τοῦ Θεοῦ γέννημά τι ἂν τίς οἰκείως καὶ πρεπόντως νοήσειεν ἢ Λόγον, καὶ σοφίαν, καὶ δύναμιν, ἥνπερ οὔτε (12) τοῦ Πατρὸς λέγειν ξένην ὅσιόν ἐστιν, οὔτε μὴ ἀϊδίως εἶναι παρὰ τῷ Πατρὶ καν φαντάζεσθαι θέμις εστί ; Τούτῳ γὰρ τῷ γεννήματι τὰ πάντα πεποίηκεν ὁ Πατήρ, καὶ τὴν εἰς πάντα πρόνοιαν ἐκτείνων δι' αὐτοῦ φιλανθρωπεύεται· καὶ οὕτως ἐν αὐτὸς καὶ ὁ Πατήρ εἰσιν, ὥσπερ είρη- ται· εἰ μὴ ἄρα οι κακόφρονες τολμήσαντες πάλιν δείκνυτε. + DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. A dicimus (jam enim et ipsi dictionem hanc admit- C D certe subaudienda. Ibid. Reg. tant), quid aliud significamus quam veram et æter- nam substantiam ex qua ipsum genitum est? Nec enim diversa est specie, ne quid externum ac dissi- mile cum Patris substantia misceatur ; nec extrin- secus duntaxat simile est, ne alia ex parte vel om- nino diversæ substantiæ esse appareat, veluti æs fulgens et aurum, argentum et stannum. Hæc siqui- dem diversa et alia atque separata sunt tum natura tum virtute; nec æs proprium auri est, nec palumbes ex columba nascitur : sed quamvis lac putantur esse similia, diversa tamen inter se sunt natura. Itaque si Filius ita quoque se habet, esto res creata ut et nos, non autem consubstantialis. Sin autem Filius est Verbum, sapientia, imago Pa- tris, splendorve : merito utique consubstantialis est. Nisi enim ostendatur illum non ex Deo, sed tan- quam organum natura et substantia diversum esse, fatendum sane est recte synodum et scripsisse et cogitasse. porea; sed sensus omnes prætergressi, pura intelli- gentia et sola mente percipiamus quam vere sit Fi- lius Patris, quam proprie Dei sit Verbum, et quani perfectam cum luce similitudinem splendor habeat. Ut enim fetus et Filius, non hominum more, sed ut Deum decet, et dictus est et vere est : ila cum voo cem consubstantialis audimus, humanos sensus nom debemus sequi, nec divinitatis partitiones aut divi- siones fingenda sunt ulla : sed tanquam de rebus non corporeis cogitantes, unam naturam et eamdem lucem non dividamus. Id enim proprium Filii est erga Patrem, eoque ostenditur Deum vere Verbi Patrem esse. Nam rursus lucis et splendoris exem- plum ad illud intelligendum est necessarium. Quis igitur dicere audeat splendorem soli externum et dissimilem esse? Vel potius quis, si adverterit quo- nam modo splendor se ad solein habeat eamdeın- que esse lucem, non audacter dicat: Vere lux et splendor una res est, hicque in illa ostenditur, et splendor in sole exsistit, ita ut qui solem viderit, splendorem quoque cernal. Hæc porro unilas et na- turalis proprietas quomodo a credentibus ac viden- tibus recte vocari possit nisi consubstantialis fetus ? Quis autem proprie digneque alium Dei fetum es-e concipiet præter Verbum, sapientiam et virtutem, quam sane nec Patri ex.ernam fas est dicere, nec vel cogitare licet non s mper apud Patrem fuisse ? Siquidem hoc ipso fetu ominia fecit Pater, suamque in res omnes providentian, per eum benigne admini- strat, atque ita ipse et Pater unum sunt, quemad- modum dictum est; nisi forte iidem improbi ite- rum audeant contendere aliam esse Verbi substan- tiam et aliam lucem quæ ex Patre in illo est, ita ut lunt. 24. Ἐξῃρήσθω δὲ πάλιν ἐν τούτοις πᾶς (10) λογι (8) Sic Reg. At in aliis et editis & deest, (9) Particula μή videtur addenda post el, vel (10) Sic Reg. Editi vero, πῶς, mendose. 24. Procul autem hinc absit omnis cogitatio cor- (11) Sic Reg. Δι alii et editi την λέξιν omit- (12) Sic Reg. Alii vero et editi, ἣν οὔτε.

τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Θεοῦ τὸν Λόγον· λοιπὸν γὰρ ἡ λέξις ὁμολογείσθω καὶ παρ' αὐτῶν· τί ἂν εἴη τοῦτο, ἢ τὸ ἀληθῶς καὶ ἀΐδιον τῆς οὐσίας ἐξ ἧς καὶ γεγέν νηται; Οὐ γὰρ ἑτεροειδές, ἵνα μὴ ξένον καὶ ἀνόμοιον τῇ οὐσίᾳ τοῦ Πατρὸς ἐπιμιγνύηται· οὐδὲ ἔξωθεν ἁπλῶς ὅμοιος, ἵνα μὴ καθ᾿ ἕτερον ἢ ὅλως ἑτεροούσιος φαίνηται, ὥσπερ χαλκός στίλβων καὶ χρυσὸς, καὶ Άργυρος καὶ κασσίτερος. Ταῦτα γὰρ ξένα καὶ ἑτερο φυῆ ἀλλήλων, καὶ ἀπεσχοινισμένα τῇ φύσει καὶ τῇ δυνάμει τυγχάνουσι· καὶ οὔτε ὁ χαλκὸς ἴδιος τοῦ χρυσοῦ, οὔτε ἡ φάσσα ἐκ τῆς περιστερᾶς· ἀλλὰ ὅμοια μὲν νομίζεται εἶναι, ἑτεροούσια δὲ ἀλλήλων ἐστίν. Εἰ μὲν οὖν καὶ ὁ (3) Υἱὸς οὕτως ἐστὶν, ἔστω κτίσμα ὥσπερ καὶ ἡμεῖς, καὶ μὴ ὁμοούσιος· εἰ δὲ Υιός ἐστι Λόγος, σοφία, εἰκὼν τοῦ Πατρὸς, ἀπαύ- γασμα· εἰκότως ὁμοούσιος ἂν εἴη. Εἰ (9) γὰρ τὸ μὴ ἐκ τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ὡς ὄργανον ετεροφυὲς καὶ ἑτεριούσιον δείκνυται, καλῶς ἄρα ή σύνοδος ἔγραψε καὶ νενόηκεν ὀρθῶς. Β – σμὸς σωματικός· φαντασίαν τε πάσης αἰσθήσεως ὑπερβάντες, καθαρᾷ τῇ νοήσει καὶ μόνῳ τῷ νῷ νοῶμεν Υἱοῦ πρὸς Πατέρα τὸ γνήσιον, καὶ Λόγου τὴν πρὸς τὸν Θεὸν ἰδιότητα, καὶ τὴν ἀπαράλλακτον ὁμοιότητα τοῦ ἀπαυγάσματος πρὸς τὸ φῶς· ὡς γὰρ τὸ γέννημα καὶ τὸ Υἱός, οὐκ ἀνθρώπινον, ἀλλ' ὡς Θεῷ πρέπον ἐστὶν, εἴρηταί τε καὶ ἔστι· τὸν αὐτὸν τρόπον, τὴν λέξιν (11) τοῦ ὁμοουσίου ἀκούοντες, μὴ εἰς τὰς ἀνθρωπίνας αἰσθήσεις πίπτοντες, μερισμούς καὶ διαιρέσεις τῆς θεότητος λογιζώμεθα· ἀλλ᾿ ὡς ἐπὶ ἀσωμάτων διανοούμενοι, τὴν ἑνότητα τῆς φύσεως καὶ τὴν ταυτότητα τοῦ φωτὸς μὴ διαιρῶμεν· τοῦτο γὰρ ἴδιον Υἱοῦ πρὸς Πατέρα, καὶ τοῦτο δείκνυσι τὸν θεὸν ἀληθῶς ὄντα Πατέρα τοῦ Λόγου. Πάλιν γὰρ τὸ παράδειγμα τοῦ φωτὸς καὶ τοῦ ἀπαυγάσματος ἀναγ- καῖον εἰς τοῦτο. Τίς τολμήσει λέγειν τὸ ἀπαύγασμα ξένον καὶ ἀνόμοιον εἶναι τοῦ ἡλίου; Η τίς μᾶλλον ἐνορῶν οὕτω τὸ ἀπαύγασμα πρὸς τὸν ἥλιον, καὶ τὴν ταυτότητα τοῦ φωτὸς, οὐκ ἂν εἴποι θαῤῥήσας· Οντως τὸ φῶς καὶ τὸ ἀπαύγασμα ἔν εἰσι, καὶ τοῦτο ἐν ἐκείνῳ δείκνυται, καὶ τὸ ἀπαύγασμα ἐν τῷ ἡλίῳ τυγχάνει ὄν, ὥστε τὸν ὁρῶντα τοῦτο βλέπειν κἀκεῖνο. Τὴν δὲ τοιαύτην ενότητα καὶ φυσικὴν ἰδιότητα πῶς ἂν οἱ πιστεύοντες καὶ βλέποντες ὀρθῶς καλέσαιεν ἢ ὁμοού- στον γέννημα ; Τὸ δὲ τοῦ Θεοῦ γέννημά τι ἂν τίς οἰκείως καὶ πρεπόντως νοήσειεν ἢ Λόγον, καὶ σοφίαν, καὶ δύναμιν, ἥνπερ οὔτε (12) τοῦ Πατρὸς λέγειν ξένην ὅσιόν ἐστιν, οὔτε μὴ ἀϊδίως εἶναι παρὰ τῷ Πατρὶ καν φαντάζεσθαι θέμις εστί ; Τούτῳ γὰρ τῷ γεννήματι τὰ πάντα πεποίηκεν ὁ Πατήρ, καὶ τὴν εἰς πάντα πρόνοιαν ἐκτείνων δι' αὐτοῦ φιλανθρωπεύεται· καὶ οὕτως ἐν αὐτὸς καὶ ὁ Πατήρ εἰσιν, ὥσπερ είρη- ται· εἰ μὴ ἄρα οι κακόφρονες τολμήσαντες πάλιν δείκνυτε. + DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. A dicimus (jam enim et ipsi dictionem hanc admit- C D certe subaudienda. Ibid. Reg. tant), quid aliud significamus quam veram et æter- nam substantiam ex qua ipsum genitum est? Nec enim diversa est specie, ne quid externum ac dissi- mile cum Patris substantia misceatur ; nec extrin- secus duntaxat simile est, ne alia ex parte vel om- nino diversæ substantiæ esse appareat, veluti æs fulgens et aurum, argentum et stannum. Hæc siqui- dem diversa et alia atque separata sunt tum natura tum virtute; nec æs proprium auri est, nec palumbes ex columba nascitur : sed quamvis lac putantur esse similia, diversa tamen inter se sunt natura. Itaque si Filius ita quoque se habet, esto res creata ut et nos, non autem consubstantialis. Sin autem Filius est Verbum, sapientia, imago Pa- tris, splendorve : merito utique consubstantialis est. Nisi enim ostendatur illum non ex Deo, sed tan- quam organum natura et substantia diversum esse, fatendum sane est recte synodum et scripsisse et cogitasse. porea; sed sensus omnes prætergressi, pura intelli- gentia et sola mente percipiamus quam vere sit Fi- lius Patris, quam proprie Dei sit Verbum, et quani perfectam cum luce similitudinem splendor habeat. Ut enim fetus et Filius, non hominum more, sed ut Deum decet, et dictus est et vere est : ila cum voo cem consubstantialis audimus, humanos sensus nom debemus sequi, nec divinitatis partitiones aut divi- siones fingenda sunt ulla : sed tanquam de rebus non corporeis cogitantes, unam naturam et eamdem lucem non dividamus. Id enim proprium Filii est erga Patrem, eoque ostenditur Deum vere Verbi Patrem esse. Nam rursus lucis et splendoris exem- plum ad illud intelligendum est necessarium. Quis igitur dicere audeat splendorem soli externum et dissimilem esse? Vel potius quis, si adverterit quo- nam modo splendor se ad solein habeat eamdeın- que esse lucem, non audacter dicat: Vere lux et splendor una res est, hicque in illa ostenditur, et splendor in sole exsistit, ita ut qui solem viderit, splendorem quoque cernal. Hæc porro unilas et na- turalis proprietas quomodo a credentibus ac viden- tibus recte vocari possit nisi consubstantialis fetus ? Quis autem proprie digneque alium Dei fetum es-e concipiet præter Verbum, sapientiam et virtutem, quam sane nec Patri ex.ernam fas est dicere, nec vel cogitare licet non s mper apud Patrem fuisse ? Siquidem hoc ipso fetu ominia fecit Pater, suamque in res omnes providentian, per eum benigne admini- strat, atque ita ipse et Pater unum sunt, quemad- modum dictum est; nisi forte iidem improbi ite- rum audeant contendere aliam esse Verbi substan- tiam et aliam lucem quæ ex Patre in illo est, ita ut lunt. 24. Ἐξῃρήσθω δὲ πάλιν ἐν τούτοις πᾶς (10) λογι (8) Sic Reg. At in aliis et editis & deest, (9) Particula μή videtur addenda post el, vel (10) Sic Reg. Editi vero, πῶς, mendose. 24. Procul autem hinc absit omnis cogitatio cor- (11) Sic Reg. Δι alii et editi την λέξιν omit- (12) Sic Reg. Alii vero et editi, ἣν οὔτε.

τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Θεοῦ τὸν Λόγον· λοιπὸν γὰρ ἡ λέξις ὁμολογείσθω καὶ παρ' αὐτῶν· τί ἂν εἴη τοῦτο, ἢ τὸ ἀληθῶς καὶ ἀΐδιον τῆς οὐσίας ἐξ ἧς καὶ γεγέν νηται; Οὐ γὰρ ἑτεροειδές, ἵνα μὴ ξένον καὶ ἀνόμοιον τῇ οὐσίᾳ τοῦ Πατρὸς ἐπιμιγνύηται· οὐδὲ ἔξωθεν ἁπλῶς ὅμοιος, ἵνα μὴ καθ᾿ ἕτερον ἢ ὅλως ἑτεροούσιος φαίνηται, ὥσπερ χαλκός στίλβων καὶ χρυσὸς, καὶ Άργυρος καὶ κασσίτερος. Ταῦτα γὰρ ξένα καὶ ἑτερο φυῆ ἀλλήλων, καὶ ἀπεσχοινισμένα τῇ φύσει καὶ τῇ δυνάμει τυγχάνουσι· καὶ οὔτε ὁ χαλκὸς ἴδιος τοῦ χρυσοῦ, οὔτε ἡ φάσσα ἐκ τῆς περιστερᾶς· ἀλλὰ ὅμοια μὲν νομίζεται εἶναι, ἑτεροούσια δὲ ἀλλήλων ἐστίν. Εἰ μὲν οὖν καὶ ὁ (3) Υἱὸς οὕτως ἐστὶν, ἔστω κτίσμα ὥσπερ καὶ ἡμεῖς, καὶ μὴ ὁμοούσιος· εἰ δὲ Υιός ἐστι Λόγος, σοφία, εἰκὼν τοῦ Πατρὸς, ἀπαύ- γασμα· εἰκότως ὁμοούσιος ἂν εἴη. Εἰ (9) γὰρ τὸ μὴ ἐκ τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ὡς ὄργανον ετεροφυὲς καὶ ἑτεριούσιον δείκνυται, καλῶς ἄρα ή σύνοδος ἔγραψε καὶ νενόηκεν ὀρθῶς. Β – σμὸς σωματικός· φαντασίαν τε πάσης αἰσθήσεως ὑπερβάντες, καθαρᾷ τῇ νοήσει καὶ μόνῳ τῷ νῷ νοῶμεν Υἱοῦ πρὸς Πατέρα τὸ γνήσιον, καὶ Λόγου τὴν πρὸς τὸν Θεὸν ἰδιότητα, καὶ τὴν ἀπαράλλακτον ὁμοιότητα τοῦ ἀπαυγάσματος πρὸς τὸ φῶς· ὡς γὰρ τὸ γέννημα καὶ τὸ Υἱός, οὐκ ἀνθρώπινον, ἀλλ' ὡς Θεῷ πρέπον ἐστὶν, εἴρηταί τε καὶ ἔστι· τὸν αὐτὸν τρόπον, τὴν λέξιν (11) τοῦ ὁμοουσίου ἀκούοντες, μὴ εἰς τὰς ἀνθρωπίνας αἰσθήσεις πίπτοντες, μερισμούς καὶ διαιρέσεις τῆς θεότητος λογιζώμεθα· ἀλλ᾿ ὡς ἐπὶ ἀσωμάτων διανοούμενοι, τὴν ἑνότητα τῆς φύσεως καὶ τὴν ταυτότητα τοῦ φωτὸς μὴ διαιρῶμεν· τοῦτο γὰρ ἴδιον Υἱοῦ πρὸς Πατέρα, καὶ τοῦτο δείκνυσι τὸν θεὸν ἀληθῶς ὄντα Πατέρα τοῦ Λόγου. Πάλιν γὰρ τὸ παράδειγμα τοῦ φωτὸς καὶ τοῦ ἀπαυγάσματος ἀναγ- καῖον εἰς τοῦτο. Τίς τολμήσει λέγειν τὸ ἀπαύγασμα ξένον καὶ ἀνόμοιον εἶναι τοῦ ἡλίου; Η τίς μᾶλλον ἐνορῶν οὕτω τὸ ἀπαύγασμα πρὸς τὸν ἥλιον, καὶ τὴν ταυτότητα τοῦ φωτὸς, οὐκ ἂν εἴποι θαῤῥήσας· Οντως τὸ φῶς καὶ τὸ ἀπαύγασμα ἔν εἰσι, καὶ τοῦτο ἐν ἐκείνῳ δείκνυται, καὶ τὸ ἀπαύγασμα ἐν τῷ ἡλίῳ τυγχάνει ὄν, ὥστε τὸν ὁρῶντα τοῦτο βλέπειν κἀκεῖνο. Τὴν δὲ τοιαύτην ενότητα καὶ φυσικὴν ἰδιότητα πῶς ἂν οἱ πιστεύοντες καὶ βλέποντες ὀρθῶς καλέσαιεν ἢ ὁμοού- στον γέννημα ; Τὸ δὲ τοῦ Θεοῦ γέννημά τι ἂν τίς οἰκείως καὶ πρεπόντως νοήσειεν ἢ Λόγον, καὶ σοφίαν, καὶ δύναμιν, ἥνπερ οὔτε (12) τοῦ Πατρὸς λέγειν ξένην ὅσιόν ἐστιν, οὔτε μὴ ἀϊδίως εἶναι παρὰ τῷ Πατρὶ καν φαντάζεσθαι θέμις εστί ; Τούτῳ γὰρ τῷ γεννήματι τὰ πάντα πεποίηκεν ὁ Πατήρ, καὶ τὴν εἰς πάντα πρόνοιαν ἐκτείνων δι' αὐτοῦ φιλανθρωπεύεται· καὶ οὕτως ἐν αὐτὸς καὶ ὁ Πατήρ εἰσιν, ὥσπερ είρη- ται· εἰ μὴ ἄρα οι κακόφρονες τολμήσαντες πάλιν δείκνυτε. + DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. A dicimus (jam enim et ipsi dictionem hanc admit- C D certe subaudienda. Ibid. Reg. tant), quid aliud significamus quam veram et æter- nam substantiam ex qua ipsum genitum est? Nec enim diversa est specie, ne quid externum ac dissi- mile cum Patris substantia misceatur ; nec extrin- secus duntaxat simile est, ne alia ex parte vel om- nino diversæ substantiæ esse appareat, veluti æs fulgens et aurum, argentum et stannum. Hæc siqui- dem diversa et alia atque separata sunt tum natura tum virtute; nec æs proprium auri est, nec palumbes ex columba nascitur : sed quamvis lac putantur esse similia, diversa tamen inter se sunt natura. Itaque si Filius ita quoque se habet, esto res creata ut et nos, non autem consubstantialis. Sin autem Filius est Verbum, sapientia, imago Pa- tris, splendorve : merito utique consubstantialis est. Nisi enim ostendatur illum non ex Deo, sed tan- quam organum natura et substantia diversum esse, fatendum sane est recte synodum et scripsisse et cogitasse. porea; sed sensus omnes prætergressi, pura intelli- gentia et sola mente percipiamus quam vere sit Fi- lius Patris, quam proprie Dei sit Verbum, et quani perfectam cum luce similitudinem splendor habeat. Ut enim fetus et Filius, non hominum more, sed ut Deum decet, et dictus est et vere est : ila cum voo cem consubstantialis audimus, humanos sensus nom debemus sequi, nec divinitatis partitiones aut divi- siones fingenda sunt ulla : sed tanquam de rebus non corporeis cogitantes, unam naturam et eamdem lucem non dividamus. Id enim proprium Filii est erga Patrem, eoque ostenditur Deum vere Verbi Patrem esse. Nam rursus lucis et splendoris exem- plum ad illud intelligendum est necessarium. Quis igitur dicere audeat splendorem soli externum et dissimilem esse? Vel potius quis, si adverterit quo- nam modo splendor se ad solein habeat eamdeın- que esse lucem, non audacter dicat: Vere lux et splendor una res est, hicque in illa ostenditur, et splendor in sole exsistit, ita ut qui solem viderit, splendorem quoque cernal. Hæc porro unilas et na- turalis proprietas quomodo a credentibus ac viden- tibus recte vocari possit nisi consubstantialis fetus ? Quis autem proprie digneque alium Dei fetum es-e concipiet præter Verbum, sapientiam et virtutem, quam sane nec Patri ex.ernam fas est dicere, nec vel cogitare licet non s mper apud Patrem fuisse ? Siquidem hoc ipso fetu ominia fecit Pater, suamque in res omnes providentian, per eum benigne admini- strat, atque ita ipse et Pater unum sunt, quemad- modum dictum est; nisi forte iidem improbi ite- rum audeant contendere aliam esse Verbi substan- tiam et aliam lucem quæ ex Patre in illo est, ita ut lunt. 24. Ἐξῃρήσθω δὲ πάλιν ἐν τούτοις πᾶς (10) λογι (8) Sic Reg. At in aliis et editis & deest, (9) Particula μή videtur addenda post el, vel (10) Sic Reg. Editi vero, πῶς, mendose. 24. Procul autem hinc absit omnis cogitatio cor- (11) Sic Reg. Δι alii et editi την λέξιν omit- (12) Sic Reg. Alii vero et editi, ἣν οὔτε.

τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Θεοῦ τὸν Λόγον· λοιπὸν γὰρ ἡ λέξις ὁμολογείσθω καὶ παρ' αὐτῶν· τί ἂν εἴη τοῦτο, ἢ τὸ ἀληθῶς καὶ ἀΐδιον τῆς οὐσίας ἐξ ἧς καὶ γεγέν νηται; Οὐ γὰρ ἑτεροειδές, ἵνα μὴ ξένον καὶ ἀνόμοιον τῇ οὐσίᾳ τοῦ Πατρὸς ἐπιμιγνύηται· οὐδὲ ἔξωθεν ἁπλῶς ὅμοιος, ἵνα μὴ καθ᾿ ἕτερον ἢ ὅλως ἑτεροούσιος φαίνηται, ὥσπερ χαλκός στίλβων καὶ χρυσὸς, καὶ Άργυρος καὶ κασσίτερος. Ταῦτα γὰρ ξένα καὶ ἑτερο φυῆ ἀλλήλων, καὶ ἀπεσχοινισμένα τῇ φύσει καὶ τῇ δυνάμει τυγχάνουσι· καὶ οὔτε ὁ χαλκὸς ἴδιος τοῦ χρυσοῦ, οὔτε ἡ φάσσα ἐκ τῆς περιστερᾶς· ἀλλὰ ὅμοια μὲν νομίζεται εἶναι, ἑτεροούσια δὲ ἀλλήλων ἐστίν. Εἰ μὲν οὖν καὶ ὁ (3) Υἱὸς οὕτως ἐστὶν, ἔστω κτίσμα ὥσπερ καὶ ἡμεῖς, καὶ μὴ ὁμοούσιος· εἰ δὲ Υιός ἐστι Λόγος, σοφία, εἰκὼν τοῦ Πατρὸς, ἀπαύ- γασμα· εἰκότως ὁμοούσιος ἂν εἴη. Εἰ (9) γὰρ τὸ μὴ ἐκ τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ὡς ὄργανον ετεροφυὲς καὶ ἑτεριούσιον δείκνυται, καλῶς ἄρα ή σύνοδος ἔγραψε καὶ νενόηκεν ὀρθῶς. Β – σμὸς σωματικός· φαντασίαν τε πάσης αἰσθήσεως ὑπερβάντες, καθαρᾷ τῇ νοήσει καὶ μόνῳ τῷ νῷ νοῶμεν Υἱοῦ πρὸς Πατέρα τὸ γνήσιον, καὶ Λόγου τὴν πρὸς τὸν Θεὸν ἰδιότητα, καὶ τὴν ἀπαράλλακτον ὁμοιότητα τοῦ ἀπαυγάσματος πρὸς τὸ φῶς· ὡς γὰρ τὸ γέννημα καὶ τὸ Υἱός, οὐκ ἀνθρώπινον, ἀλλ' ὡς Θεῷ πρέπον ἐστὶν, εἴρηταί τε καὶ ἔστι· τὸν αὐτὸν τρόπον, τὴν λέξιν (11) τοῦ ὁμοουσίου ἀκούοντες, μὴ εἰς τὰς ἀνθρωπίνας αἰσθήσεις πίπτοντες, μερισμούς καὶ διαιρέσεις τῆς θεότητος λογιζώμεθα· ἀλλ᾿ ὡς ἐπὶ ἀσωμάτων διανοούμενοι, τὴν ἑνότητα τῆς φύσεως καὶ τὴν ταυτότητα τοῦ φωτὸς μὴ διαιρῶμεν· τοῦτο γὰρ ἴδιον Υἱοῦ πρὸς Πατέρα, καὶ τοῦτο δείκνυσι τὸν θεὸν ἀληθῶς ὄντα Πατέρα τοῦ Λόγου. Πάλιν γὰρ τὸ παράδειγμα τοῦ φωτὸς καὶ τοῦ ἀπαυγάσματος ἀναγ- καῖον εἰς τοῦτο. Τίς τολμήσει λέγειν τὸ ἀπαύγασμα ξένον καὶ ἀνόμοιον εἶναι τοῦ ἡλίου; Η τίς μᾶλλον ἐνορῶν οὕτω τὸ ἀπαύγασμα πρὸς τὸν ἥλιον, καὶ τὴν ταυτότητα τοῦ φωτὸς, οὐκ ἂν εἴποι θαῤῥήσας· Οντως τὸ φῶς καὶ τὸ ἀπαύγασμα ἔν εἰσι, καὶ τοῦτο ἐν ἐκείνῳ δείκνυται, καὶ τὸ ἀπαύγασμα ἐν τῷ ἡλίῳ τυγχάνει ὄν, ὥστε τὸν ὁρῶντα τοῦτο βλέπειν κἀκεῖνο. Τὴν δὲ τοιαύτην ενότητα καὶ φυσικὴν ἰδιότητα πῶς ἂν οἱ πιστεύοντες καὶ βλέποντες ὀρθῶς καλέσαιεν ἢ ὁμοού- στον γέννημα ; Τὸ δὲ τοῦ Θεοῦ γέννημά τι ἂν τίς οἰκείως καὶ πρεπόντως νοήσειεν ἢ Λόγον, καὶ σοφίαν, καὶ δύναμιν, ἥνπερ οὔτε (12) τοῦ Πατρὸς λέγειν ξένην ὅσιόν ἐστιν, οὔτε μὴ ἀϊδίως εἶναι παρὰ τῷ Πατρὶ καν φαντάζεσθαι θέμις εστί ; Τούτῳ γὰρ τῷ γεννήματι τὰ πάντα πεποίηκεν ὁ Πατήρ, καὶ τὴν εἰς πάντα πρόνοιαν ἐκτείνων δι' αὐτοῦ φιλανθρωπεύεται· καὶ οὕτως ἐν αὐτὸς καὶ ὁ Πατήρ εἰσιν, ὥσπερ είρη- ται· εἰ μὴ ἄρα οι κακόφρονες τολμήσαντες πάλιν δείκνυτε. + DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. A dicimus (jam enim et ipsi dictionem hanc admit- C D certe subaudienda. Ibid. Reg. tant), quid aliud significamus quam veram et æter- nam substantiam ex qua ipsum genitum est? Nec enim diversa est specie, ne quid externum ac dissi- mile cum Patris substantia misceatur ; nec extrin- secus duntaxat simile est, ne alia ex parte vel om- nino diversæ substantiæ esse appareat, veluti æs fulgens et aurum, argentum et stannum. Hæc siqui- dem diversa et alia atque separata sunt tum natura tum virtute; nec æs proprium auri est, nec palumbes ex columba nascitur : sed quamvis lac putantur esse similia, diversa tamen inter se sunt natura. Itaque si Filius ita quoque se habet, esto res creata ut et nos, non autem consubstantialis. Sin autem Filius est Verbum, sapientia, imago Pa- tris, splendorve : merito utique consubstantialis est. Nisi enim ostendatur illum non ex Deo, sed tan- quam organum natura et substantia diversum esse, fatendum sane est recte synodum et scripsisse et cogitasse. porea; sed sensus omnes prætergressi, pura intelli- gentia et sola mente percipiamus quam vere sit Fi- lius Patris, quam proprie Dei sit Verbum, et quani perfectam cum luce similitudinem splendor habeat. Ut enim fetus et Filius, non hominum more, sed ut Deum decet, et dictus est et vere est : ila cum voo cem consubstantialis audimus, humanos sensus nom debemus sequi, nec divinitatis partitiones aut divi- siones fingenda sunt ulla : sed tanquam de rebus non corporeis cogitantes, unam naturam et eamdem lucem non dividamus. Id enim proprium Filii est erga Patrem, eoque ostenditur Deum vere Verbi Patrem esse. Nam rursus lucis et splendoris exem- plum ad illud intelligendum est necessarium. Quis igitur dicere audeat splendorem soli externum et dissimilem esse? Vel potius quis, si adverterit quo- nam modo splendor se ad solein habeat eamdeın- que esse lucem, non audacter dicat: Vere lux et splendor una res est, hicque in illa ostenditur, et splendor in sole exsistit, ita ut qui solem viderit, splendorem quoque cernal. Hæc porro unilas et na- turalis proprietas quomodo a credentibus ac viden- tibus recte vocari possit nisi consubstantialis fetus ? Quis autem proprie digneque alium Dei fetum es-e concipiet præter Verbum, sapientiam et virtutem, quam sane nec Patri ex.ernam fas est dicere, nec vel cogitare licet non s mper apud Patrem fuisse ? Siquidem hoc ipso fetu ominia fecit Pater, suamque in res omnes providentian, per eum benigne admini- strat, atque ita ipse et Pater unum sunt, quemad- modum dictum est; nisi forte iidem improbi ite- rum audeant contendere aliam esse Verbi substan- tiam et aliam lucem quæ ex Patre in illo est, ita ut lunt. 24. Ἐξῃρήσθω δὲ πάλιν ἐν τούτοις πᾶς (10) λογι (8) Sic Reg. At in aliis et editis & deest, (9) Particula μή videtur addenda post el, vel (10) Sic Reg. Editi vero, πῶς, mendose. 24. Procul autem hinc absit omnis cogitatio cor- (11) Sic Reg. Δι alii et editi την λέξιν omit- (12) Sic Reg. Alii vero et editi, ἣν οὔτε.

τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Θεοῦ τὸν Λόγον· λοιπὸν γὰρ ἡ λέξις ὁμολογείσθω καὶ παρ' αὐτῶν· τί ἂν εἴη τοῦτο, ἢ τὸ ἀληθῶς καὶ ἀΐδιον τῆς οὐσίας ἐξ ἧς καὶ γεγέν νηται; Οὐ γὰρ ἑτεροειδές, ἵνα μὴ ξένον καὶ ἀνόμοιον τῇ οὐσίᾳ τοῦ Πατρὸς ἐπιμιγνύηται· οὐδὲ ἔξωθεν ἁπλῶς ὅμοιος, ἵνα μὴ καθ᾿ ἕτερον ἢ ὅλως ἑτεροούσιος φαίνηται, ὥσπερ χαλκός στίλβων καὶ χρυσὸς, καὶ Άργυρος καὶ κασσίτερος. Ταῦτα γὰρ ξένα καὶ ἑτερο φυῆ ἀλλήλων, καὶ ἀπεσχοινισμένα τῇ φύσει καὶ τῇ δυνάμει τυγχάνουσι· καὶ οὔτε ὁ χαλκὸς ἴδιος τοῦ χρυσοῦ, οὔτε ἡ φάσσα ἐκ τῆς περιστερᾶς· ἀλλὰ ὅμοια μὲν νομίζεται εἶναι, ἑτεροούσια δὲ ἀλλήλων ἐστίν. Εἰ μὲν οὖν καὶ ὁ (3) Υἱὸς οὕτως ἐστὶν, ἔστω κτίσμα ὥσπερ καὶ ἡμεῖς, καὶ μὴ ὁμοούσιος· εἰ δὲ Υιός ἐστι Λόγος, σοφία, εἰκὼν τοῦ Πατρὸς, ἀπαύ- γασμα· εἰκότως ὁμοούσιος ἂν εἴη. Εἰ (9) γὰρ τὸ μὴ ἐκ τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ὡς ὄργανον ετεροφυὲς καὶ ἑτεριούσιον δείκνυται, καλῶς ἄρα ή σύνοδος ἔγραψε καὶ νενόηκεν ὀρθῶς. Β – σμὸς σωματικός· φαντασίαν τε πάσης αἰσθήσεως ὑπερβάντες, καθαρᾷ τῇ νοήσει καὶ μόνῳ τῷ νῷ νοῶμεν Υἱοῦ πρὸς Πατέρα τὸ γνήσιον, καὶ Λόγου τὴν πρὸς τὸν Θεὸν ἰδιότητα, καὶ τὴν ἀπαράλλακτον ὁμοιότητα τοῦ ἀπαυγάσματος πρὸς τὸ φῶς· ὡς γὰρ τὸ γέννημα καὶ τὸ Υἱός, οὐκ ἀνθρώπινον, ἀλλ' ὡς Θεῷ πρέπον ἐστὶν, εἴρηταί τε καὶ ἔστι· τὸν αὐτὸν τρόπον, τὴν λέξιν (11) τοῦ ὁμοουσίου ἀκούοντες, μὴ εἰς τὰς ἀνθρωπίνας αἰσθήσεις πίπτοντες, μερισμούς καὶ διαιρέσεις τῆς θεότητος λογιζώμεθα· ἀλλ᾿ ὡς ἐπὶ ἀσωμάτων διανοούμενοι, τὴν ἑνότητα τῆς φύσεως καὶ τὴν ταυτότητα τοῦ φωτὸς μὴ διαιρῶμεν· τοῦτο γὰρ ἴδιον Υἱοῦ πρὸς Πατέρα, καὶ τοῦτο δείκνυσι τὸν θεὸν ἀληθῶς ὄντα Πατέρα τοῦ Λόγου. Πάλιν γὰρ τὸ παράδειγμα τοῦ φωτὸς καὶ τοῦ ἀπαυγάσματος ἀναγ- καῖον εἰς τοῦτο. Τίς τολμήσει λέγειν τὸ ἀπαύγασμα ξένον καὶ ἀνόμοιον εἶναι τοῦ ἡλίου; Η τίς μᾶλλον ἐνορῶν οὕτω τὸ ἀπαύγασμα πρὸς τὸν ἥλιον, καὶ τὴν ταυτότητα τοῦ φωτὸς, οὐκ ἂν εἴποι θαῤῥήσας· Οντως τὸ φῶς καὶ τὸ ἀπαύγασμα ἔν εἰσι, καὶ τοῦτο ἐν ἐκείνῳ δείκνυται, καὶ τὸ ἀπαύγασμα ἐν τῷ ἡλίῳ τυγχάνει ὄν, ὥστε τὸν ὁρῶντα τοῦτο βλέπειν κἀκεῖνο. Τὴν δὲ τοιαύτην ενότητα καὶ φυσικὴν ἰδιότητα πῶς ἂν οἱ πιστεύοντες καὶ βλέποντες ὀρθῶς καλέσαιεν ἢ ὁμοού- στον γέννημα ; Τὸ δὲ τοῦ Θεοῦ γέννημά τι ἂν τίς οἰκείως καὶ πρεπόντως νοήσειεν ἢ Λόγον, καὶ σοφίαν, καὶ δύναμιν, ἥνπερ οὔτε (12) τοῦ Πατρὸς λέγειν ξένην ὅσιόν ἐστιν, οὔτε μὴ ἀϊδίως εἶναι παρὰ τῷ Πατρὶ καν φαντάζεσθαι θέμις εστί ; Τούτῳ γὰρ τῷ γεννήματι τὰ πάντα πεποίηκεν ὁ Πατήρ, καὶ τὴν εἰς πάντα πρόνοιαν ἐκτείνων δι' αὐτοῦ φιλανθρωπεύεται· καὶ οὕτως ἐν αὐτὸς καὶ ὁ Πατήρ εἰσιν, ὥσπερ είρη- ται· εἰ μὴ ἄρα οι κακόφρονες τολμήσαντες πάλιν δείκνυτε. + DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. A dicimus (jam enim et ipsi dictionem hanc admit- C D certe subaudienda. Ibid. Reg. tant), quid aliud significamus quam veram et æter- nam substantiam ex qua ipsum genitum est? Nec enim diversa est specie, ne quid externum ac dissi- mile cum Patris substantia misceatur ; nec extrin- secus duntaxat simile est, ne alia ex parte vel om- nino diversæ substantiæ esse appareat, veluti æs fulgens et aurum, argentum et stannum. Hæc siqui- dem diversa et alia atque separata sunt tum natura tum virtute; nec æs proprium auri est, nec palumbes ex columba nascitur : sed quamvis lac putantur esse similia, diversa tamen inter se sunt natura. Itaque si Filius ita quoque se habet, esto res creata ut et nos, non autem consubstantialis. Sin autem Filius est Verbum, sapientia, imago Pa- tris, splendorve : merito utique consubstantialis est. Nisi enim ostendatur illum non ex Deo, sed tan- quam organum natura et substantia diversum esse, fatendum sane est recte synodum et scripsisse et cogitasse. porea; sed sensus omnes prætergressi, pura intelli- gentia et sola mente percipiamus quam vere sit Fi- lius Patris, quam proprie Dei sit Verbum, et quani perfectam cum luce similitudinem splendor habeat. Ut enim fetus et Filius, non hominum more, sed ut Deum decet, et dictus est et vere est : ila cum voo cem consubstantialis audimus, humanos sensus nom debemus sequi, nec divinitatis partitiones aut divi- siones fingenda sunt ulla : sed tanquam de rebus non corporeis cogitantes, unam naturam et eamdem lucem non dividamus. Id enim proprium Filii est erga Patrem, eoque ostenditur Deum vere Verbi Patrem esse. Nam rursus lucis et splendoris exem- plum ad illud intelligendum est necessarium. Quis igitur dicere audeat splendorem soli externum et dissimilem esse? Vel potius quis, si adverterit quo- nam modo splendor se ad solein habeat eamdeın- que esse lucem, non audacter dicat: Vere lux et splendor una res est, hicque in illa ostenditur, et splendor in sole exsistit, ita ut qui solem viderit, splendorem quoque cernal. Hæc porro unilas et na- turalis proprietas quomodo a credentibus ac viden- tibus recte vocari possit nisi consubstantialis fetus ? Quis autem proprie digneque alium Dei fetum es-e concipiet præter Verbum, sapientiam et virtutem, quam sane nec Patri ex.ernam fas est dicere, nec vel cogitare licet non s mper apud Patrem fuisse ? Siquidem hoc ipso fetu ominia fecit Pater, suamque in res omnes providentian, per eum benigne admini- strat, atque ita ipse et Pater unum sunt, quemad- modum dictum est; nisi forte iidem improbi ite- rum audeant contendere aliam esse Verbi substan- tiam et aliam lucem quæ ex Patre in illo est, ita ut lunt. 24. Ἐξῃρήσθω δὲ πάλιν ἐν τούτοις πᾶς (10) λογι (8) Sic Reg. At in aliis et editis & deest, (9) Particula μή videtur addenda post el, vel (10) Sic Reg. Editi vero, πῶς, mendose. 24. Procul autem hinc absit omnis cogitatio cor- (11) Sic Reg. Δι alii et editi την λέξιν omit- (12) Sic Reg. Alii vero et editi, ἣν οὔτε.

Α εἴποιεν ἄλλην εἶναι τὴν τοῦ Λόγου οὐσίαν, καὶ ἄλλο πρότερα Υἱὸν δὲ λέγων κτίσμα, αὐτὸν ἀποφαίνει καὶ τῶν λογικῶν μόνον ἐπιστατεῖν, τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐν αὐτῷ φῶς, ἵν' ᾗ τὸ μὲν ἐν τῷ Υἱῷ φῶς ἓν πρὸς τὸν Πατέρα, αὐτὸς δὲ ξένος κατ' οὐσίαν ὡς κτίσμα. ᾿Αλλὰ τοῦτο τοῦ Καϊάφα καὶ τοῦ Σαμοσατέως ἀτεχνῶς (14) ἐστι τὸ φρόνημα, ὅπερ ἡ μὲν Ἐκκλησία ἐξέβαλεν, οὗτοι δὲ νῦν ὑποκρίνονται· διὸ καὶ αὐτοὶ, τῆς ἀληθείας ἐκπεσόντες, ἀπεδείχθησαν αἱρετικοί. Εἰ γὰρ ὅλως μετέχει τοῦ ἐκ τοῦ Πατρὸς φωτός, διὰ τί μὴ μᾶλλον αὐτός ἐστι τὸ μετεχόμενον, ἵνα μὴ μέσον αὐτοῦ τι καὶ τοῦ Πατρὸς εὐρίσκητα: : Εἰ γὰρ μὴ οὕτως ἐστὶν, οὐκέτι δείκνυται διὰ τοῦ Υἱοῦ γεγενῆσθαι τὰ πάντα, ἀλλὰ δι' ἐκείνου, οὗ καὶ αὐτὸς μετέχει. Εἰ δὲ οὗτός ἐστιν ὁ Λόγος, ἡ σοφία τοῦ Πατρὸς, ἐν ᾧ ὁ Πατὴρ ἀποκαλύπτεται, καὶ γινώ σκεται, καὶ δημιουργεῖ, καὶ οὗ ἄνευ οὐδὲν ὁ Πατὴρ ποιεῖ, δῆλον (15), ὅτι αὐτός ἐστι τὸ ἐκ τοῦ Πατρός· αὐτοῦ γὰρ καὶ πάντα τὰ γενητὰ μετέχει, μετέχοντα τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οὕτω δὲ ῶν, οὐκ ἔσται ἐξ οὐκ ὄντων, οὔτε ὅλως κτίσμα, ἀλλὰ μᾶλλον ἐκ τοῦ Πατρὸς ἴδιον γέννημα, ὡς ἐκ φωτὸς τὸ ἀπαύγα- σμα. ἔχοντες τὴν διάνοιαν, τοιαύτας καὶ τὰς λέξεις ἔγρα ψαν. "Οτι δὲ οὐχ ἑαυτοῖς πλάσαντες ἐπενόησαν ταύτας· ἐπειδὴ καὶ τοῦτο προφασίζονται· ἀλλ᾽ ἄνω θεν παρὰ τῶν πρὸ αὐτῶν παραλαβόντες εἰρήκασι, φέρε καὶ τοῦτο διελέγξωμεν, ἵνα μηδὲ αὕτη αὐτοῖς ή πρόφασις περιλείπηται. Μάθετε τοίνυν, ὦ Χρι στομάχοι Αρειανοί, ὅτι Θεόγνωστος μὲν, ἀνὴρ λόγιος, οὐ παρητήσατο τὴ ἐκ τῆς οὐσίας εἰπεῖν. Γράφων γὰρ περὶ Υἱοῦ ἐν τῷ δευτέρῳ τῶν Ὑποτυπώσεων, οὕτως εἴρηκεν· « Οὐκ ἔξωθέν τις ἐστιν ἐφευρεθεῖσα ἡ τοῦ Υἱοῦ οὐσία, οὐδὲ ἐκ μὴ ὄντων επεισήχθη, ἀλλὰ ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἔφυ, ὡς τοῦ φωτὸς τὸ ἀπαύ γασμα, ὡς ὕδατος ατμίς· οὔτε γὰρ τὸ ἀπαύγασμα οὔτε ἡ ἀτμὶς αὐτὸ τὸ ὕδωρ ἐστὶν, ἢ αὐτὸς ὁ ἥλιος - οὔτε ἀλλότριον, ἀλλὰ ἀπόῤῥοια τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας, οὐ μερισμὸν ὑπομεινάσης τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας. Ὡς γὰρ μένων ὁ ἥλιος ὁ αὐτὸς οὐ μειοῦται ταῖς ἐκχεομέναις ὑπ' αὐτοῦ αὐγαῖς, οὕτως οὐδὲ ἡ οὐσία τοῦ Πατρὸς ἀλλοίωσιν ὑπέμεινεν, εἰκόνα ἑαυ τῆς ἔχουσα τὸν Υἱόν. » Ο μὲν οὖν Θεόγνωστος (46) τὰ πρότερα ὡς ἐν γυμνασίᾳ ἐξετάσας, ὕστερον τὴν ἑαυτοῦ δόξαν τιθεὶς, οὕτως εἴρηκε. Διονύσιος δὲ ὁ καὶ ἄλλ᾽ ἄττα, ὥσπερ Ωριγένης, ἐπιφέρει τῷ Υἱῷ, εἴτε ὁμοίως ἐκείνῳ δυσσεβεία εαλωκώς, είτε, ὡς ἄν τις εἴποι ἐκβιασάμενος τὴν ὑπὲρ αὐτοῦ ἀπολογίαν, ἐν γυμνασίας λόγῳ καὶ οὐ δόξης ταῦτα προτιθείς, Ἐν δὲ τῷ ἑβδόμῳ, ἂν καὶ περὶ Θεοῦ δημιουργίας ἐπιγράφει, εὐσεβέστερόν πως περί τε τῶν ἄλλων διαλαμβάνει, καὶ μάλιστα πρὸς τῷ τέλει τοῦ λόγου περὶ τοῦ Υἱοῦ. Ανεγνώσθη Θεαγνώστου S. ATHANASII OPP. PARS I. HISTORICA ET DOGMATICA. - Jus quidem, quæ est in Filio, unum sit cum Patre, ipse vero tanquam res creata, sit Patri externus. Verum hæc profecto Caiphæ et Samosatensis est doctrina, quam Ecclesia quidem procul repulit, sed quam illi clam et astute nunc tuentur; hancque ob causam ipsi, veritate relicta, hæretici sunt declarati. Si enim prorsus lucis, quæ est ex Patre, particeps ille est, cur non potius ipse is est cujus res aliæ fiunt participes, ne scilicet aliquid medium inter eum et Patrem reperiatur? Nam nisi id concedatur, non amplius ostendi poterit omnia per Filium facta esse, sed per illum cujus et ipse est particeps. At si ipse est Verbum et sapientia Patris, in quo se Pater patefacit, cognoscitur, creat, et sine quo nihil om- nino facit, manifestum utique fuerit ipsum illum esse qui est ex Patre. Siquidem res universæ ejus sunt participes, cum sancti Spiritus participes elli- ciuntur. Talis autem cum sit, profecto ex nihilo esse non potest, uti nec res esse creata, sed potius verus et proprius est ex Paire fetus, non secus ac splen- dor ex luce. rent, hujusmodi dictiones (15) illis scribere visum est. Quod vero ipsi eas non sibi excogitave- rint, ut illi quidem objiciunt, sed ab aliis se antiquio- ribus acceperint, age, id quoque ostendamus, ne vel hæc ipsa incusatio illis supersit. Discite igitur, o Christi hostes Ariani, Theognostum virum eruditum minime refugisse ab hac ipsa dictione ex substan= tia. Nam in secundo Hypolyposer læc de Filio scribit : « Non extrinsecus adinventa est Filii sub- stantia, neque ex nihilo educta, sed ex Patris sub- stantia nata est, ut lucis splendor et aquæ vapor : neque enim splendor aut vapor ipsa aqua vel ipse sol est; neque rursus aliquid est alienum, sed est aliquid emanans ex Patris substantia, ita tamen ut nullam divisionem eadem Patris substantia sit per- pessa. Ut enim sol idem manens radiis ab ipso pro- ſluentibus non minuitur; ita neque Patris substan- tia mutationem ullam patitur, cum Filium sui ipsius imaginem habet. Sic igitur Theognostus suam ipse mentem his verbis aperuit, cum ea quæ antea pro- posuerat, nonnisi exercitationis gratia expendisset. Cum item Dionysius Alexandriæ episcopus ex his , creatam esse gnostum, teste Photio Biblioth. cod. 106, septem composuisse orationes, in. quarum prioribus ac præcipue in secunda minus. orthodoxe videtur sen- iire de Dei Filio, quem scilicet rem docet at in septima et postrema oratione ortho- doxe sentit de Filio, de quo nempe hæc habet quæ hic profert S. Athanasius, qui per hæc verba non aliud certe intelligit quam priores ejus orationes, in quibus minus recte de Filio vi- detur disserere; sed id cum exercitationis tantum gratia scripsisse ait S. Athanasius, non vero ex propria mente, quain ipse in ultima oratione expo- suit. Eodem item modo eum defendi posse ait Pho- tius, cujus hæc sunt verba: B C D id est, Cum de Filio disserit, eum rem creatam esse declarat, solisque rebus ratione præditis præsidere, et alia quadam, ut Origenes, Filio affingit, sive eadem ac ille impietate infectus, sive, ut quis forte dixerit ad illum utcunque defendendum, hæc exercitationis gratia, non autem ex propria sententia proposuerit. Et in fine : In septima aulem oratione, quam de Dei opificio inscribit, magis pie cum de aliis rebus, tum præcipue in fine orationis de Filio disputat. Quis porro fuerit iste Theognostus, ex inscriptione ejusdem Operis apud Photium habe- mus, ubi laec leguntur : 25. Itaque cum Patres Nicænæ synodi ita senti- (13) Εx substantia el consubstantialis. (14) Reg. ἀτέχνως. (15) Sic Reg. At alii et editi, δηλονότι. (16) Ut ista intelligantur, notandum est Theo- 25. Οἱ μὲν οὖν ἐν τῇ Νικαίᾳ συνελθόντες, ταύτην

Α εἴποιεν ἄλλην εἶναι τὴν τοῦ Λόγου οὐσίαν, καὶ ἄλλο πρότερα Υἱὸν δὲ λέγων κτίσμα, αὐτὸν ἀποφαίνει καὶ τῶν λογικῶν μόνον ἐπιστατεῖν, τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐν αὐτῷ φῶς, ἵν' ᾗ τὸ μὲν ἐν τῷ Υἱῷ φῶς ἓν πρὸς τὸν Πατέρα, αὐτὸς δὲ ξένος κατ' οὐσίαν ὡς κτίσμα. ᾿Αλλὰ τοῦτο τοῦ Καϊάφα καὶ τοῦ Σαμοσατέως ἀτεχνῶς (14) ἐστι τὸ φρόνημα, ὅπερ ἡ μὲν Ἐκκλησία ἐξέβαλεν, οὗτοι δὲ νῦν ὑποκρίνονται· διὸ καὶ αὐτοὶ, τῆς ἀληθείας ἐκπεσόντες, ἀπεδείχθησαν αἱρετικοί. Εἰ γὰρ ὅλως μετέχει τοῦ ἐκ τοῦ Πατρὸς φωτός, διὰ τί μὴ μᾶλλον αὐτός ἐστι τὸ μετεχόμενον, ἵνα μὴ μέσον αὐτοῦ τι καὶ τοῦ Πατρὸς εὐρίσκητα: : Εἰ γὰρ μὴ οὕτως ἐστὶν, οὐκέτι δείκνυται διὰ τοῦ Υἱοῦ γεγενῆσθαι τὰ πάντα, ἀλλὰ δι' ἐκείνου, οὗ καὶ αὐτὸς μετέχει. Εἰ δὲ οὗτός ἐστιν ὁ Λόγος, ἡ σοφία τοῦ Πατρὸς, ἐν ᾧ ὁ Πατὴρ ἀποκαλύπτεται, καὶ γινώ σκεται, καὶ δημιουργεῖ, καὶ οὗ ἄνευ οὐδὲν ὁ Πατὴρ ποιεῖ, δῆλον (15), ὅτι αὐτός ἐστι τὸ ἐκ τοῦ Πατρός· αὐτοῦ γὰρ καὶ πάντα τὰ γενητὰ μετέχει, μετέχοντα τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οὕτω δὲ ῶν, οὐκ ἔσται ἐξ οὐκ ὄντων, οὔτε ὅλως κτίσμα, ἀλλὰ μᾶλλον ἐκ τοῦ Πατρὸς ἴδιον γέννημα, ὡς ἐκ φωτὸς τὸ ἀπαύγα- σμα. ἔχοντες τὴν διάνοιαν, τοιαύτας καὶ τὰς λέξεις ἔγρα ψαν. "Οτι δὲ οὐχ ἑαυτοῖς πλάσαντες ἐπενόησαν ταύτας· ἐπειδὴ καὶ τοῦτο προφασίζονται· ἀλλ᾽ ἄνω θεν παρὰ τῶν πρὸ αὐτῶν παραλαβόντες εἰρήκασι, φέρε καὶ τοῦτο διελέγξωμεν, ἵνα μηδὲ αὕτη αὐτοῖς ή πρόφασις περιλείπηται. Μάθετε τοίνυν, ὦ Χρι στομάχοι Αρειανοί, ὅτι Θεόγνωστος μὲν, ἀνὴρ λόγιος, οὐ παρητήσατο τὴ ἐκ τῆς οὐσίας εἰπεῖν. Γράφων γὰρ περὶ Υἱοῦ ἐν τῷ δευτέρῳ τῶν Ὑποτυπώσεων, οὕτως εἴρηκεν· « Οὐκ ἔξωθέν τις ἐστιν ἐφευρεθεῖσα ἡ τοῦ Υἱοῦ οὐσία, οὐδὲ ἐκ μὴ ὄντων επεισήχθη, ἀλλὰ ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἔφυ, ὡς τοῦ φωτὸς τὸ ἀπαύ γασμα, ὡς ὕδατος ατμίς· οὔτε γὰρ τὸ ἀπαύγασμα οὔτε ἡ ἀτμὶς αὐτὸ τὸ ὕδωρ ἐστὶν, ἢ αὐτὸς ὁ ἥλιος - οὔτε ἀλλότριον, ἀλλὰ ἀπόῤῥοια τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας, οὐ μερισμὸν ὑπομεινάσης τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας. Ὡς γὰρ μένων ὁ ἥλιος ὁ αὐτὸς οὐ μειοῦται ταῖς ἐκχεομέναις ὑπ' αὐτοῦ αὐγαῖς, οὕτως οὐδὲ ἡ οὐσία τοῦ Πατρὸς ἀλλοίωσιν ὑπέμεινεν, εἰκόνα ἑαυ τῆς ἔχουσα τὸν Υἱόν. » Ο μὲν οὖν Θεόγνωστος (46) τὰ πρότερα ὡς ἐν γυμνασίᾳ ἐξετάσας, ὕστερον τὴν ἑαυτοῦ δόξαν τιθεὶς, οὕτως εἴρηκε. Διονύσιος δὲ ὁ καὶ ἄλλ᾽ ἄττα, ὥσπερ Ωριγένης, ἐπιφέρει τῷ Υἱῷ, εἴτε ὁμοίως ἐκείνῳ δυσσεβεία εαλωκώς, είτε, ὡς ἄν τις εἴποι ἐκβιασάμενος τὴν ὑπὲρ αὐτοῦ ἀπολογίαν, ἐν γυμνασίας λόγῳ καὶ οὐ δόξης ταῦτα προτιθείς, Ἐν δὲ τῷ ἑβδόμῳ, ἂν καὶ περὶ Θεοῦ δημιουργίας ἐπιγράφει, εὐσεβέστερόν πως περί τε τῶν ἄλλων διαλαμβάνει, καὶ μάλιστα πρὸς τῷ τέλει τοῦ λόγου περὶ τοῦ Υἱοῦ. Ανεγνώσθη Θεαγνώστου S. ATHANASII OPP. PARS I. HISTORICA ET DOGMATICA. - Jus quidem, quæ est in Filio, unum sit cum Patre, ipse vero tanquam res creata, sit Patri externus. Verum hæc profecto Caiphæ et Samosatensis est doctrina, quam Ecclesia quidem procul repulit, sed quam illi clam et astute nunc tuentur; hancque ob causam ipsi, veritate relicta, hæretici sunt declarati. Si enim prorsus lucis, quæ est ex Patre, particeps ille est, cur non potius ipse is est cujus res aliæ fiunt participes, ne scilicet aliquid medium inter eum et Patrem reperiatur? Nam nisi id concedatur, non amplius ostendi poterit omnia per Filium facta esse, sed per illum cujus et ipse est particeps. At si ipse est Verbum et sapientia Patris, in quo se Pater patefacit, cognoscitur, creat, et sine quo nihil om- nino facit, manifestum utique fuerit ipsum illum esse qui est ex Patre. Siquidem res universæ ejus sunt participes, cum sancti Spiritus participes elli- ciuntur. Talis autem cum sit, profecto ex nihilo esse non potest, uti nec res esse creata, sed potius verus et proprius est ex Paire fetus, non secus ac splen- dor ex luce. rent, hujusmodi dictiones (15) illis scribere visum est. Quod vero ipsi eas non sibi excogitave- rint, ut illi quidem objiciunt, sed ab aliis se antiquio- ribus acceperint, age, id quoque ostendamus, ne vel hæc ipsa incusatio illis supersit. Discite igitur, o Christi hostes Ariani, Theognostum virum eruditum minime refugisse ab hac ipsa dictione ex substan= tia. Nam in secundo Hypolyposer læc de Filio scribit : « Non extrinsecus adinventa est Filii sub- stantia, neque ex nihilo educta, sed ex Patris sub- stantia nata est, ut lucis splendor et aquæ vapor : neque enim splendor aut vapor ipsa aqua vel ipse sol est; neque rursus aliquid est alienum, sed est aliquid emanans ex Patris substantia, ita tamen ut nullam divisionem eadem Patris substantia sit per- pessa. Ut enim sol idem manens radiis ab ipso pro- ſluentibus non minuitur; ita neque Patris substan- tia mutationem ullam patitur, cum Filium sui ipsius imaginem habet. Sic igitur Theognostus suam ipse mentem his verbis aperuit, cum ea quæ antea pro- posuerat, nonnisi exercitationis gratia expendisset. Cum item Dionysius Alexandriæ episcopus ex his , creatam esse gnostum, teste Photio Biblioth. cod. 106, septem composuisse orationes, in. quarum prioribus ac præcipue in secunda minus. orthodoxe videtur sen- iire de Dei Filio, quem scilicet rem docet at in septima et postrema oratione ortho- doxe sentit de Filio, de quo nempe hæc habet quæ hic profert S. Athanasius, qui per hæc verba non aliud certe intelligit quam priores ejus orationes, in quibus minus recte de Filio vi- detur disserere; sed id cum exercitationis tantum gratia scripsisse ait S. Athanasius, non vero ex propria mente, quain ipse in ultima oratione expo- suit. Eodem item modo eum defendi posse ait Pho- tius, cujus hæc sunt verba: B C D id est, Cum de Filio disserit, eum rem creatam esse declarat, solisque rebus ratione præditis præsidere, et alia quadam, ut Origenes, Filio affingit, sive eadem ac ille impietate infectus, sive, ut quis forte dixerit ad illum utcunque defendendum, hæc exercitationis gratia, non autem ex propria sententia proposuerit. Et in fine : In septima aulem oratione, quam de Dei opificio inscribit, magis pie cum de aliis rebus, tum præcipue in fine orationis de Filio disputat. Quis porro fuerit iste Theognostus, ex inscriptione ejusdem Operis apud Photium habe- mus, ubi laec leguntur : 25. Itaque cum Patres Nicænæ synodi ita senti- (13) Εx substantia el consubstantialis. (14) Reg. ἀτέχνως. (15) Sic Reg. At alii et editi, δηλονότι. (16) Ut ista intelligantur, notandum est Theo- 25. Οἱ μὲν οὖν ἐν τῇ Νικαίᾳ συνελθόντες, ταύτην

Α εἴποιεν ἄλλην εἶναι τὴν τοῦ Λόγου οὐσίαν, καὶ ἄλλο πρότερα Υἱὸν δὲ λέγων κτίσμα, αὐτὸν ἀποφαίνει καὶ τῶν λογικῶν μόνον ἐπιστατεῖν, τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐν αὐτῷ φῶς, ἵν' ᾗ τὸ μὲν ἐν τῷ Υἱῷ φῶς ἓν πρὸς τὸν Πατέρα, αὐτὸς δὲ ξένος κατ' οὐσίαν ὡς κτίσμα. ᾿Αλλὰ τοῦτο τοῦ Καϊάφα καὶ τοῦ Σαμοσατέως ἀτεχνῶς (14) ἐστι τὸ φρόνημα, ὅπερ ἡ μὲν Ἐκκλησία ἐξέβαλεν, οὗτοι δὲ νῦν ὑποκρίνονται· διὸ καὶ αὐτοὶ, τῆς ἀληθείας ἐκπεσόντες, ἀπεδείχθησαν αἱρετικοί. Εἰ γὰρ ὅλως μετέχει τοῦ ἐκ τοῦ Πατρὸς φωτός, διὰ τί μὴ μᾶλλον αὐτός ἐστι τὸ μετεχόμενον, ἵνα μὴ μέσον αὐτοῦ τι καὶ τοῦ Πατρὸς εὐρίσκητα: : Εἰ γὰρ μὴ οὕτως ἐστὶν, οὐκέτι δείκνυται διὰ τοῦ Υἱοῦ γεγενῆσθαι τὰ πάντα, ἀλλὰ δι' ἐκείνου, οὗ καὶ αὐτὸς μετέχει. Εἰ δὲ οὗτός ἐστιν ὁ Λόγος, ἡ σοφία τοῦ Πατρὸς, ἐν ᾧ ὁ Πατὴρ ἀποκαλύπτεται, καὶ γινώ σκεται, καὶ δημιουργεῖ, καὶ οὗ ἄνευ οὐδὲν ὁ Πατὴρ ποιεῖ, δῆλον (15), ὅτι αὐτός ἐστι τὸ ἐκ τοῦ Πατρός· αὐτοῦ γὰρ καὶ πάντα τὰ γενητὰ μετέχει, μετέχοντα τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οὕτω δὲ ῶν, οὐκ ἔσται ἐξ οὐκ ὄντων, οὔτε ὅλως κτίσμα, ἀλλὰ μᾶλλον ἐκ τοῦ Πατρὸς ἴδιον γέννημα, ὡς ἐκ φωτὸς τὸ ἀπαύγα- σμα. ἔχοντες τὴν διάνοιαν, τοιαύτας καὶ τὰς λέξεις ἔγρα ψαν. "Οτι δὲ οὐχ ἑαυτοῖς πλάσαντες ἐπενόησαν ταύτας· ἐπειδὴ καὶ τοῦτο προφασίζονται· ἀλλ᾽ ἄνω θεν παρὰ τῶν πρὸ αὐτῶν παραλαβόντες εἰρήκασι, φέρε καὶ τοῦτο διελέγξωμεν, ἵνα μηδὲ αὕτη αὐτοῖς ή πρόφασις περιλείπηται. Μάθετε τοίνυν, ὦ Χρι στομάχοι Αρειανοί, ὅτι Θεόγνωστος μὲν, ἀνὴρ λόγιος, οὐ παρητήσατο τὴ ἐκ τῆς οὐσίας εἰπεῖν. Γράφων γὰρ περὶ Υἱοῦ ἐν τῷ δευτέρῳ τῶν Ὑποτυπώσεων, οὕτως εἴρηκεν· « Οὐκ ἔξωθέν τις ἐστιν ἐφευρεθεῖσα ἡ τοῦ Υἱοῦ οὐσία, οὐδὲ ἐκ μὴ ὄντων επεισήχθη, ἀλλὰ ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἔφυ, ὡς τοῦ φωτὸς τὸ ἀπαύ γασμα, ὡς ὕδατος ατμίς· οὔτε γὰρ τὸ ἀπαύγασμα οὔτε ἡ ἀτμὶς αὐτὸ τὸ ὕδωρ ἐστὶν, ἢ αὐτὸς ὁ ἥλιος - οὔτε ἀλλότριον, ἀλλὰ ἀπόῤῥοια τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας, οὐ μερισμὸν ὑπομεινάσης τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας. Ὡς γὰρ μένων ὁ ἥλιος ὁ αὐτὸς οὐ μειοῦται ταῖς ἐκχεομέναις ὑπ' αὐτοῦ αὐγαῖς, οὕτως οὐδὲ ἡ οὐσία τοῦ Πατρὸς ἀλλοίωσιν ὑπέμεινεν, εἰκόνα ἑαυ τῆς ἔχουσα τὸν Υἱόν. » Ο μὲν οὖν Θεόγνωστος (46) τὰ πρότερα ὡς ἐν γυμνασίᾳ ἐξετάσας, ὕστερον τὴν ἑαυτοῦ δόξαν τιθεὶς, οὕτως εἴρηκε. Διονύσιος δὲ ὁ καὶ ἄλλ᾽ ἄττα, ὥσπερ Ωριγένης, ἐπιφέρει τῷ Υἱῷ, εἴτε ὁμοίως ἐκείνῳ δυσσεβεία εαλωκώς, είτε, ὡς ἄν τις εἴποι ἐκβιασάμενος τὴν ὑπὲρ αὐτοῦ ἀπολογίαν, ἐν γυμνασίας λόγῳ καὶ οὐ δόξης ταῦτα προτιθείς, Ἐν δὲ τῷ ἑβδόμῳ, ἂν καὶ περὶ Θεοῦ δημιουργίας ἐπιγράφει, εὐσεβέστερόν πως περί τε τῶν ἄλλων διαλαμβάνει, καὶ μάλιστα πρὸς τῷ τέλει τοῦ λόγου περὶ τοῦ Υἱοῦ. Ανεγνώσθη Θεαγνώστου S. ATHANASII OPP. PARS I. HISTORICA ET DOGMATICA. - Jus quidem, quæ est in Filio, unum sit cum Patre, ipse vero tanquam res creata, sit Patri externus. Verum hæc profecto Caiphæ et Samosatensis est doctrina, quam Ecclesia quidem procul repulit, sed quam illi clam et astute nunc tuentur; hancque ob causam ipsi, veritate relicta, hæretici sunt declarati. Si enim prorsus lucis, quæ est ex Patre, particeps ille est, cur non potius ipse is est cujus res aliæ fiunt participes, ne scilicet aliquid medium inter eum et Patrem reperiatur? Nam nisi id concedatur, non amplius ostendi poterit omnia per Filium facta esse, sed per illum cujus et ipse est particeps. At si ipse est Verbum et sapientia Patris, in quo se Pater patefacit, cognoscitur, creat, et sine quo nihil om- nino facit, manifestum utique fuerit ipsum illum esse qui est ex Patre. Siquidem res universæ ejus sunt participes, cum sancti Spiritus participes elli- ciuntur. Talis autem cum sit, profecto ex nihilo esse non potest, uti nec res esse creata, sed potius verus et proprius est ex Paire fetus, non secus ac splen- dor ex luce. rent, hujusmodi dictiones (15) illis scribere visum est. Quod vero ipsi eas non sibi excogitave- rint, ut illi quidem objiciunt, sed ab aliis se antiquio- ribus acceperint, age, id quoque ostendamus, ne vel hæc ipsa incusatio illis supersit. Discite igitur, o Christi hostes Ariani, Theognostum virum eruditum minime refugisse ab hac ipsa dictione ex substan= tia. Nam in secundo Hypolyposer læc de Filio scribit : « Non extrinsecus adinventa est Filii sub- stantia, neque ex nihilo educta, sed ex Patris sub- stantia nata est, ut lucis splendor et aquæ vapor : neque enim splendor aut vapor ipsa aqua vel ipse sol est; neque rursus aliquid est alienum, sed est aliquid emanans ex Patris substantia, ita tamen ut nullam divisionem eadem Patris substantia sit per- pessa. Ut enim sol idem manens radiis ab ipso pro- ſluentibus non minuitur; ita neque Patris substan- tia mutationem ullam patitur, cum Filium sui ipsius imaginem habet. Sic igitur Theognostus suam ipse mentem his verbis aperuit, cum ea quæ antea pro- posuerat, nonnisi exercitationis gratia expendisset. Cum item Dionysius Alexandriæ episcopus ex his , creatam esse gnostum, teste Photio Biblioth. cod. 106, septem composuisse orationes, in. quarum prioribus ac præcipue in secunda minus. orthodoxe videtur sen- iire de Dei Filio, quem scilicet rem docet at in septima et postrema oratione ortho- doxe sentit de Filio, de quo nempe hæc habet quæ hic profert S. Athanasius, qui per hæc verba non aliud certe intelligit quam priores ejus orationes, in quibus minus recte de Filio vi- detur disserere; sed id cum exercitationis tantum gratia scripsisse ait S. Athanasius, non vero ex propria mente, quain ipse in ultima oratione expo- suit. Eodem item modo eum defendi posse ait Pho- tius, cujus hæc sunt verba: B C D id est, Cum de Filio disserit, eum rem creatam esse declarat, solisque rebus ratione præditis præsidere, et alia quadam, ut Origenes, Filio affingit, sive eadem ac ille impietate infectus, sive, ut quis forte dixerit ad illum utcunque defendendum, hæc exercitationis gratia, non autem ex propria sententia proposuerit. Et in fine : In septima aulem oratione, quam de Dei opificio inscribit, magis pie cum de aliis rebus, tum præcipue in fine orationis de Filio disputat. Quis porro fuerit iste Theognostus, ex inscriptione ejusdem Operis apud Photium habe- mus, ubi laec leguntur : 25. Itaque cum Patres Nicænæ synodi ita senti- (13) Εx substantia el consubstantialis. (14) Reg. ἀτέχνως. (15) Sic Reg. At alii et editi, δηλονότι. (16) Ut ista intelligantur, notandum est Theo- 25. Οἱ μὲν οὖν ἐν τῇ Νικαίᾳ συνελθόντες, ταύτην

Α εἴποιεν ἄλλην εἶναι τὴν τοῦ Λόγου οὐσίαν, καὶ ἄλλο πρότερα Υἱὸν δὲ λέγων κτίσμα, αὐτὸν ἀποφαίνει καὶ τῶν λογικῶν μόνον ἐπιστατεῖν, τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐν αὐτῷ φῶς, ἵν' ᾗ τὸ μὲν ἐν τῷ Υἱῷ φῶς ἓν πρὸς τὸν Πατέρα, αὐτὸς δὲ ξένος κατ' οὐσίαν ὡς κτίσμα. ᾿Αλλὰ τοῦτο τοῦ Καϊάφα καὶ τοῦ Σαμοσατέως ἀτεχνῶς (14) ἐστι τὸ φρόνημα, ὅπερ ἡ μὲν Ἐκκλησία ἐξέβαλεν, οὗτοι δὲ νῦν ὑποκρίνονται· διὸ καὶ αὐτοὶ, τῆς ἀληθείας ἐκπεσόντες, ἀπεδείχθησαν αἱρετικοί. Εἰ γὰρ ὅλως μετέχει τοῦ ἐκ τοῦ Πατρὸς φωτός, διὰ τί μὴ μᾶλλον αὐτός ἐστι τὸ μετεχόμενον, ἵνα μὴ μέσον αὐτοῦ τι καὶ τοῦ Πατρὸς εὐρίσκητα: : Εἰ γὰρ μὴ οὕτως ἐστὶν, οὐκέτι δείκνυται διὰ τοῦ Υἱοῦ γεγενῆσθαι τὰ πάντα, ἀλλὰ δι' ἐκείνου, οὗ καὶ αὐτὸς μετέχει. Εἰ δὲ οὗτός ἐστιν ὁ Λόγος, ἡ σοφία τοῦ Πατρὸς, ἐν ᾧ ὁ Πατὴρ ἀποκαλύπτεται, καὶ γινώ σκεται, καὶ δημιουργεῖ, καὶ οὗ ἄνευ οὐδὲν ὁ Πατὴρ ποιεῖ, δῆλον (15), ὅτι αὐτός ἐστι τὸ ἐκ τοῦ Πατρός· αὐτοῦ γὰρ καὶ πάντα τὰ γενητὰ μετέχει, μετέχοντα τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οὕτω δὲ ῶν, οὐκ ἔσται ἐξ οὐκ ὄντων, οὔτε ὅλως κτίσμα, ἀλλὰ μᾶλλον ἐκ τοῦ Πατρὸς ἴδιον γέννημα, ὡς ἐκ φωτὸς τὸ ἀπαύγα- σμα. ἔχοντες τὴν διάνοιαν, τοιαύτας καὶ τὰς λέξεις ἔγρα ψαν. "Οτι δὲ οὐχ ἑαυτοῖς πλάσαντες ἐπενόησαν ταύτας· ἐπειδὴ καὶ τοῦτο προφασίζονται· ἀλλ᾽ ἄνω θεν παρὰ τῶν πρὸ αὐτῶν παραλαβόντες εἰρήκασι, φέρε καὶ τοῦτο διελέγξωμεν, ἵνα μηδὲ αὕτη αὐτοῖς ή πρόφασις περιλείπηται. Μάθετε τοίνυν, ὦ Χρι στομάχοι Αρειανοί, ὅτι Θεόγνωστος μὲν, ἀνὴρ λόγιος, οὐ παρητήσατο τὴ ἐκ τῆς οὐσίας εἰπεῖν. Γράφων γὰρ περὶ Υἱοῦ ἐν τῷ δευτέρῳ τῶν Ὑποτυπώσεων, οὕτως εἴρηκεν· « Οὐκ ἔξωθέν τις ἐστιν ἐφευρεθεῖσα ἡ τοῦ Υἱοῦ οὐσία, οὐδὲ ἐκ μὴ ὄντων επεισήχθη, ἀλλὰ ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἔφυ, ὡς τοῦ φωτὸς τὸ ἀπαύ γασμα, ὡς ὕδατος ατμίς· οὔτε γὰρ τὸ ἀπαύγασμα οὔτε ἡ ἀτμὶς αὐτὸ τὸ ὕδωρ ἐστὶν, ἢ αὐτὸς ὁ ἥλιος - οὔτε ἀλλότριον, ἀλλὰ ἀπόῤῥοια τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας, οὐ μερισμὸν ὑπομεινάσης τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας. Ὡς γὰρ μένων ὁ ἥλιος ὁ αὐτὸς οὐ μειοῦται ταῖς ἐκχεομέναις ὑπ' αὐτοῦ αὐγαῖς, οὕτως οὐδὲ ἡ οὐσία τοῦ Πατρὸς ἀλλοίωσιν ὑπέμεινεν, εἰκόνα ἑαυ τῆς ἔχουσα τὸν Υἱόν. » Ο μὲν οὖν Θεόγνωστος (46) τὰ πρότερα ὡς ἐν γυμνασίᾳ ἐξετάσας, ὕστερον τὴν ἑαυτοῦ δόξαν τιθεὶς, οὕτως εἴρηκε. Διονύσιος δὲ ὁ καὶ ἄλλ᾽ ἄττα, ὥσπερ Ωριγένης, ἐπιφέρει τῷ Υἱῷ, εἴτε ὁμοίως ἐκείνῳ δυσσεβεία εαλωκώς, είτε, ὡς ἄν τις εἴποι ἐκβιασάμενος τὴν ὑπὲρ αὐτοῦ ἀπολογίαν, ἐν γυμνασίας λόγῳ καὶ οὐ δόξης ταῦτα προτιθείς, Ἐν δὲ τῷ ἑβδόμῳ, ἂν καὶ περὶ Θεοῦ δημιουργίας ἐπιγράφει, εὐσεβέστερόν πως περί τε τῶν ἄλλων διαλαμβάνει, καὶ μάλιστα πρὸς τῷ τέλει τοῦ λόγου περὶ τοῦ Υἱοῦ. Ανεγνώσθη Θεαγνώστου S. ATHANASII OPP. PARS I. HISTORICA ET DOGMATICA. - Jus quidem, quæ est in Filio, unum sit cum Patre, ipse vero tanquam res creata, sit Patri externus. Verum hæc profecto Caiphæ et Samosatensis est doctrina, quam Ecclesia quidem procul repulit, sed quam illi clam et astute nunc tuentur; hancque ob causam ipsi, veritate relicta, hæretici sunt declarati. Si enim prorsus lucis, quæ est ex Patre, particeps ille est, cur non potius ipse is est cujus res aliæ fiunt participes, ne scilicet aliquid medium inter eum et Patrem reperiatur? Nam nisi id concedatur, non amplius ostendi poterit omnia per Filium facta esse, sed per illum cujus et ipse est particeps. At si ipse est Verbum et sapientia Patris, in quo se Pater patefacit, cognoscitur, creat, et sine quo nihil om- nino facit, manifestum utique fuerit ipsum illum esse qui est ex Patre. Siquidem res universæ ejus sunt participes, cum sancti Spiritus participes elli- ciuntur. Talis autem cum sit, profecto ex nihilo esse non potest, uti nec res esse creata, sed potius verus et proprius est ex Paire fetus, non secus ac splen- dor ex luce. rent, hujusmodi dictiones (15) illis scribere visum est. Quod vero ipsi eas non sibi excogitave- rint, ut illi quidem objiciunt, sed ab aliis se antiquio- ribus acceperint, age, id quoque ostendamus, ne vel hæc ipsa incusatio illis supersit. Discite igitur, o Christi hostes Ariani, Theognostum virum eruditum minime refugisse ab hac ipsa dictione ex substan= tia. Nam in secundo Hypolyposer læc de Filio scribit : « Non extrinsecus adinventa est Filii sub- stantia, neque ex nihilo educta, sed ex Patris sub- stantia nata est, ut lucis splendor et aquæ vapor : neque enim splendor aut vapor ipsa aqua vel ipse sol est; neque rursus aliquid est alienum, sed est aliquid emanans ex Patris substantia, ita tamen ut nullam divisionem eadem Patris substantia sit per- pessa. Ut enim sol idem manens radiis ab ipso pro- ſluentibus non minuitur; ita neque Patris substan- tia mutationem ullam patitur, cum Filium sui ipsius imaginem habet. Sic igitur Theognostus suam ipse mentem his verbis aperuit, cum ea quæ antea pro- posuerat, nonnisi exercitationis gratia expendisset. Cum item Dionysius Alexandriæ episcopus ex his , creatam esse gnostum, teste Photio Biblioth. cod. 106, septem composuisse orationes, in. quarum prioribus ac præcipue in secunda minus. orthodoxe videtur sen- iire de Dei Filio, quem scilicet rem docet at in septima et postrema oratione ortho- doxe sentit de Filio, de quo nempe hæc habet quæ hic profert S. Athanasius, qui per hæc verba non aliud certe intelligit quam priores ejus orationes, in quibus minus recte de Filio vi- detur disserere; sed id cum exercitationis tantum gratia scripsisse ait S. Athanasius, non vero ex propria mente, quain ipse in ultima oratione expo- suit. Eodem item modo eum defendi posse ait Pho- tius, cujus hæc sunt verba: B C D id est, Cum de Filio disserit, eum rem creatam esse declarat, solisque rebus ratione præditis præsidere, et alia quadam, ut Origenes, Filio affingit, sive eadem ac ille impietate infectus, sive, ut quis forte dixerit ad illum utcunque defendendum, hæc exercitationis gratia, non autem ex propria sententia proposuerit. Et in fine : In septima aulem oratione, quam de Dei opificio inscribit, magis pie cum de aliis rebus, tum præcipue in fine orationis de Filio disputat. Quis porro fuerit iste Theognostus, ex inscriptione ejusdem Operis apud Photium habe- mus, ubi laec leguntur : 25. Itaque cum Patres Nicænæ synodi ita senti- (13) Εx substantia el consubstantialis. (14) Reg. ἀτέχνως. (15) Sic Reg. At alii et editi, δηλονότι. (16) Ut ista intelligantur, notandum est Theo- 25. Οἱ μὲν οὖν ἐν τῇ Νικαίᾳ συνελθόντες, ταύτην

Α εἴποιεν ἄλλην εἶναι τὴν τοῦ Λόγου οὐσίαν, καὶ ἄλλο πρότερα Υἱὸν δὲ λέγων κτίσμα, αὐτὸν ἀποφαίνει καὶ τῶν λογικῶν μόνον ἐπιστατεῖν, τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐν αὐτῷ φῶς, ἵν' ᾗ τὸ μὲν ἐν τῷ Υἱῷ φῶς ἓν πρὸς τὸν Πατέρα, αὐτὸς δὲ ξένος κατ' οὐσίαν ὡς κτίσμα. ᾿Αλλὰ τοῦτο τοῦ Καϊάφα καὶ τοῦ Σαμοσατέως ἀτεχνῶς (14) ἐστι τὸ φρόνημα, ὅπερ ἡ μὲν Ἐκκλησία ἐξέβαλεν, οὗτοι δὲ νῦν ὑποκρίνονται· διὸ καὶ αὐτοὶ, τῆς ἀληθείας ἐκπεσόντες, ἀπεδείχθησαν αἱρετικοί. Εἰ γὰρ ὅλως μετέχει τοῦ ἐκ τοῦ Πατρὸς φωτός, διὰ τί μὴ μᾶλλον αὐτός ἐστι τὸ μετεχόμενον, ἵνα μὴ μέσον αὐτοῦ τι καὶ τοῦ Πατρὸς εὐρίσκητα: : Εἰ γὰρ μὴ οὕτως ἐστὶν, οὐκέτι δείκνυται διὰ τοῦ Υἱοῦ γεγενῆσθαι τὰ πάντα, ἀλλὰ δι' ἐκείνου, οὗ καὶ αὐτὸς μετέχει. Εἰ δὲ οὗτός ἐστιν ὁ Λόγος, ἡ σοφία τοῦ Πατρὸς, ἐν ᾧ ὁ Πατὴρ ἀποκαλύπτεται, καὶ γινώ σκεται, καὶ δημιουργεῖ, καὶ οὗ ἄνευ οὐδὲν ὁ Πατὴρ ποιεῖ, δῆλον (15), ὅτι αὐτός ἐστι τὸ ἐκ τοῦ Πατρός· αὐτοῦ γὰρ καὶ πάντα τὰ γενητὰ μετέχει, μετέχοντα τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οὕτω δὲ ῶν, οὐκ ἔσται ἐξ οὐκ ὄντων, οὔτε ὅλως κτίσμα, ἀλλὰ μᾶλλον ἐκ τοῦ Πατρὸς ἴδιον γέννημα, ὡς ἐκ φωτὸς τὸ ἀπαύγα- σμα. ἔχοντες τὴν διάνοιαν, τοιαύτας καὶ τὰς λέξεις ἔγρα ψαν. "Οτι δὲ οὐχ ἑαυτοῖς πλάσαντες ἐπενόησαν ταύτας· ἐπειδὴ καὶ τοῦτο προφασίζονται· ἀλλ᾽ ἄνω θεν παρὰ τῶν πρὸ αὐτῶν παραλαβόντες εἰρήκασι, φέρε καὶ τοῦτο διελέγξωμεν, ἵνα μηδὲ αὕτη αὐτοῖς ή πρόφασις περιλείπηται. Μάθετε τοίνυν, ὦ Χρι στομάχοι Αρειανοί, ὅτι Θεόγνωστος μὲν, ἀνὴρ λόγιος, οὐ παρητήσατο τὴ ἐκ τῆς οὐσίας εἰπεῖν. Γράφων γὰρ περὶ Υἱοῦ ἐν τῷ δευτέρῳ τῶν Ὑποτυπώσεων, οὕτως εἴρηκεν· « Οὐκ ἔξωθέν τις ἐστιν ἐφευρεθεῖσα ἡ τοῦ Υἱοῦ οὐσία, οὐδὲ ἐκ μὴ ὄντων επεισήχθη, ἀλλὰ ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἔφυ, ὡς τοῦ φωτὸς τὸ ἀπαύ γασμα, ὡς ὕδατος ατμίς· οὔτε γὰρ τὸ ἀπαύγασμα οὔτε ἡ ἀτμὶς αὐτὸ τὸ ὕδωρ ἐστὶν, ἢ αὐτὸς ὁ ἥλιος - οὔτε ἀλλότριον, ἀλλὰ ἀπόῤῥοια τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας, οὐ μερισμὸν ὑπομεινάσης τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας. Ὡς γὰρ μένων ὁ ἥλιος ὁ αὐτὸς οὐ μειοῦται ταῖς ἐκχεομέναις ὑπ' αὐτοῦ αὐγαῖς, οὕτως οὐδὲ ἡ οὐσία τοῦ Πατρὸς ἀλλοίωσιν ὑπέμεινεν, εἰκόνα ἑαυ τῆς ἔχουσα τὸν Υἱόν. » Ο μὲν οὖν Θεόγνωστος (46) τὰ πρότερα ὡς ἐν γυμνασίᾳ ἐξετάσας, ὕστερον τὴν ἑαυτοῦ δόξαν τιθεὶς, οὕτως εἴρηκε. Διονύσιος δὲ ὁ καὶ ἄλλ᾽ ἄττα, ὥσπερ Ωριγένης, ἐπιφέρει τῷ Υἱῷ, εἴτε ὁμοίως ἐκείνῳ δυσσεβεία εαλωκώς, είτε, ὡς ἄν τις εἴποι ἐκβιασάμενος τὴν ὑπὲρ αὐτοῦ ἀπολογίαν, ἐν γυμνασίας λόγῳ καὶ οὐ δόξης ταῦτα προτιθείς, Ἐν δὲ τῷ ἑβδόμῳ, ἂν καὶ περὶ Θεοῦ δημιουργίας ἐπιγράφει, εὐσεβέστερόν πως περί τε τῶν ἄλλων διαλαμβάνει, καὶ μάλιστα πρὸς τῷ τέλει τοῦ λόγου περὶ τοῦ Υἱοῦ. Ανεγνώσθη Θεαγνώστου S. ATHANASII OPP. PARS I. HISTORICA ET DOGMATICA. - Jus quidem, quæ est in Filio, unum sit cum Patre, ipse vero tanquam res creata, sit Patri externus. Verum hæc profecto Caiphæ et Samosatensis est doctrina, quam Ecclesia quidem procul repulit, sed quam illi clam et astute nunc tuentur; hancque ob causam ipsi, veritate relicta, hæretici sunt declarati. Si enim prorsus lucis, quæ est ex Patre, particeps ille est, cur non potius ipse is est cujus res aliæ fiunt participes, ne scilicet aliquid medium inter eum et Patrem reperiatur? Nam nisi id concedatur, non amplius ostendi poterit omnia per Filium facta esse, sed per illum cujus et ipse est particeps. At si ipse est Verbum et sapientia Patris, in quo se Pater patefacit, cognoscitur, creat, et sine quo nihil om- nino facit, manifestum utique fuerit ipsum illum esse qui est ex Patre. Siquidem res universæ ejus sunt participes, cum sancti Spiritus participes elli- ciuntur. Talis autem cum sit, profecto ex nihilo esse non potest, uti nec res esse creata, sed potius verus et proprius est ex Paire fetus, non secus ac splen- dor ex luce. rent, hujusmodi dictiones (15) illis scribere visum est. Quod vero ipsi eas non sibi excogitave- rint, ut illi quidem objiciunt, sed ab aliis se antiquio- ribus acceperint, age, id quoque ostendamus, ne vel hæc ipsa incusatio illis supersit. Discite igitur, o Christi hostes Ariani, Theognostum virum eruditum minime refugisse ab hac ipsa dictione ex substan= tia. Nam in secundo Hypolyposer læc de Filio scribit : « Non extrinsecus adinventa est Filii sub- stantia, neque ex nihilo educta, sed ex Patris sub- stantia nata est, ut lucis splendor et aquæ vapor : neque enim splendor aut vapor ipsa aqua vel ipse sol est; neque rursus aliquid est alienum, sed est aliquid emanans ex Patris substantia, ita tamen ut nullam divisionem eadem Patris substantia sit per- pessa. Ut enim sol idem manens radiis ab ipso pro- ſluentibus non minuitur; ita neque Patris substan- tia mutationem ullam patitur, cum Filium sui ipsius imaginem habet. Sic igitur Theognostus suam ipse mentem his verbis aperuit, cum ea quæ antea pro- posuerat, nonnisi exercitationis gratia expendisset. Cum item Dionysius Alexandriæ episcopus ex his , creatam esse gnostum, teste Photio Biblioth. cod. 106, septem composuisse orationes, in. quarum prioribus ac præcipue in secunda minus. orthodoxe videtur sen- iire de Dei Filio, quem scilicet rem docet at in septima et postrema oratione ortho- doxe sentit de Filio, de quo nempe hæc habet quæ hic profert S. Athanasius, qui per hæc verba non aliud certe intelligit quam priores ejus orationes, in quibus minus recte de Filio vi- detur disserere; sed id cum exercitationis tantum gratia scripsisse ait S. Athanasius, non vero ex propria mente, quain ipse in ultima oratione expo- suit. Eodem item modo eum defendi posse ait Pho- tius, cujus hæc sunt verba: B C D id est, Cum de Filio disserit, eum rem creatam esse declarat, solisque rebus ratione præditis præsidere, et alia quadam, ut Origenes, Filio affingit, sive eadem ac ille impietate infectus, sive, ut quis forte dixerit ad illum utcunque defendendum, hæc exercitationis gratia, non autem ex propria sententia proposuerit. Et in fine : In septima aulem oratione, quam de Dei opificio inscribit, magis pie cum de aliis rebus, tum præcipue in fine orationis de Filio disputat. Quis porro fuerit iste Theognostus, ex inscriptione ejusdem Operis apud Photium habe- mus, ubi laec leguntur : 25. Itaque cum Patres Nicænæ synodi ita senti- (13) Εx substantia el consubstantialis. (14) Reg. ἀτέχνως. (15) Sic Reg. At alii et editi, δηλονότι. (16) Ut ista intelligantur, notandum est Theo- 25. Οἱ μὲν οὖν ἐν τῇ Νικαίᾳ συνελθόντες, ταύτην

Α εἴποιεν ἄλλην εἶναι τὴν τοῦ Λόγου οὐσίαν, καὶ ἄλλο πρότερα Υἱὸν δὲ λέγων κτίσμα, αὐτὸν ἀποφαίνει καὶ τῶν λογικῶν μόνον ἐπιστατεῖν, τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐν αὐτῷ φῶς, ἵν' ᾗ τὸ μὲν ἐν τῷ Υἱῷ φῶς ἓν πρὸς τὸν Πατέρα, αὐτὸς δὲ ξένος κατ' οὐσίαν ὡς κτίσμα. ᾿Αλλὰ τοῦτο τοῦ Καϊάφα καὶ τοῦ Σαμοσατέως ἀτεχνῶς (14) ἐστι τὸ φρόνημα, ὅπερ ἡ μὲν Ἐκκλησία ἐξέβαλεν, οὗτοι δὲ νῦν ὑποκρίνονται· διὸ καὶ αὐτοὶ, τῆς ἀληθείας ἐκπεσόντες, ἀπεδείχθησαν αἱρετικοί. Εἰ γὰρ ὅλως μετέχει τοῦ ἐκ τοῦ Πατρὸς φωτός, διὰ τί μὴ μᾶλλον αὐτός ἐστι τὸ μετεχόμενον, ἵνα μὴ μέσον αὐτοῦ τι καὶ τοῦ Πατρὸς εὐρίσκητα: : Εἰ γὰρ μὴ οὕτως ἐστὶν, οὐκέτι δείκνυται διὰ τοῦ Υἱοῦ γεγενῆσθαι τὰ πάντα, ἀλλὰ δι' ἐκείνου, οὗ καὶ αὐτὸς μετέχει. Εἰ δὲ οὗτός ἐστιν ὁ Λόγος, ἡ σοφία τοῦ Πατρὸς, ἐν ᾧ ὁ Πατὴρ ἀποκαλύπτεται, καὶ γινώ σκεται, καὶ δημιουργεῖ, καὶ οὗ ἄνευ οὐδὲν ὁ Πατὴρ ποιεῖ, δῆλον (15), ὅτι αὐτός ἐστι τὸ ἐκ τοῦ Πατρός· αὐτοῦ γὰρ καὶ πάντα τὰ γενητὰ μετέχει, μετέχοντα τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οὕτω δὲ ῶν, οὐκ ἔσται ἐξ οὐκ ὄντων, οὔτε ὅλως κτίσμα, ἀλλὰ μᾶλλον ἐκ τοῦ Πατρὸς ἴδιον γέννημα, ὡς ἐκ φωτὸς τὸ ἀπαύγα- σμα. ἔχοντες τὴν διάνοιαν, τοιαύτας καὶ τὰς λέξεις ἔγρα ψαν. "Οτι δὲ οὐχ ἑαυτοῖς πλάσαντες ἐπενόησαν ταύτας· ἐπειδὴ καὶ τοῦτο προφασίζονται· ἀλλ᾽ ἄνω θεν παρὰ τῶν πρὸ αὐτῶν παραλαβόντες εἰρήκασι, φέρε καὶ τοῦτο διελέγξωμεν, ἵνα μηδὲ αὕτη αὐτοῖς ή πρόφασις περιλείπηται. Μάθετε τοίνυν, ὦ Χρι στομάχοι Αρειανοί, ὅτι Θεόγνωστος μὲν, ἀνὴρ λόγιος, οὐ παρητήσατο τὴ ἐκ τῆς οὐσίας εἰπεῖν. Γράφων γὰρ περὶ Υἱοῦ ἐν τῷ δευτέρῳ τῶν Ὑποτυπώσεων, οὕτως εἴρηκεν· « Οὐκ ἔξωθέν τις ἐστιν ἐφευρεθεῖσα ἡ τοῦ Υἱοῦ οὐσία, οὐδὲ ἐκ μὴ ὄντων επεισήχθη, ἀλλὰ ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἔφυ, ὡς τοῦ φωτὸς τὸ ἀπαύ γασμα, ὡς ὕδατος ατμίς· οὔτε γὰρ τὸ ἀπαύγασμα οὔτε ἡ ἀτμὶς αὐτὸ τὸ ὕδωρ ἐστὶν, ἢ αὐτὸς ὁ ἥλιος - οὔτε ἀλλότριον, ἀλλὰ ἀπόῤῥοια τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας, οὐ μερισμὸν ὑπομεινάσης τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας. Ὡς γὰρ μένων ὁ ἥλιος ὁ αὐτὸς οὐ μειοῦται ταῖς ἐκχεομέναις ὑπ' αὐτοῦ αὐγαῖς, οὕτως οὐδὲ ἡ οὐσία τοῦ Πατρὸς ἀλλοίωσιν ὑπέμεινεν, εἰκόνα ἑαυ τῆς ἔχουσα τὸν Υἱόν. » Ο μὲν οὖν Θεόγνωστος (46) τὰ πρότερα ὡς ἐν γυμνασίᾳ ἐξετάσας, ὕστερον τὴν ἑαυτοῦ δόξαν τιθεὶς, οὕτως εἴρηκε. Διονύσιος δὲ ὁ καὶ ἄλλ᾽ ἄττα, ὥσπερ Ωριγένης, ἐπιφέρει τῷ Υἱῷ, εἴτε ὁμοίως ἐκείνῳ δυσσεβεία εαλωκώς, είτε, ὡς ἄν τις εἴποι ἐκβιασάμενος τὴν ὑπὲρ αὐτοῦ ἀπολογίαν, ἐν γυμνασίας λόγῳ καὶ οὐ δόξης ταῦτα προτιθείς, Ἐν δὲ τῷ ἑβδόμῳ, ἂν καὶ περὶ Θεοῦ δημιουργίας ἐπιγράφει, εὐσεβέστερόν πως περί τε τῶν ἄλλων διαλαμβάνει, καὶ μάλιστα πρὸς τῷ τέλει τοῦ λόγου περὶ τοῦ Υἱοῦ. Ανεγνώσθη Θεαγνώστου S. ATHANASII OPP. PARS I. HISTORICA ET DOGMATICA. - Jus quidem, quæ est in Filio, unum sit cum Patre, ipse vero tanquam res creata, sit Patri externus. Verum hæc profecto Caiphæ et Samosatensis est doctrina, quam Ecclesia quidem procul repulit, sed quam illi clam et astute nunc tuentur; hancque ob causam ipsi, veritate relicta, hæretici sunt declarati. Si enim prorsus lucis, quæ est ex Patre, particeps ille est, cur non potius ipse is est cujus res aliæ fiunt participes, ne scilicet aliquid medium inter eum et Patrem reperiatur? Nam nisi id concedatur, non amplius ostendi poterit omnia per Filium facta esse, sed per illum cujus et ipse est particeps. At si ipse est Verbum et sapientia Patris, in quo se Pater patefacit, cognoscitur, creat, et sine quo nihil om- nino facit, manifestum utique fuerit ipsum illum esse qui est ex Patre. Siquidem res universæ ejus sunt participes, cum sancti Spiritus participes elli- ciuntur. Talis autem cum sit, profecto ex nihilo esse non potest, uti nec res esse creata, sed potius verus et proprius est ex Paire fetus, non secus ac splen- dor ex luce. rent, hujusmodi dictiones (15) illis scribere visum est. Quod vero ipsi eas non sibi excogitave- rint, ut illi quidem objiciunt, sed ab aliis se antiquio- ribus acceperint, age, id quoque ostendamus, ne vel hæc ipsa incusatio illis supersit. Discite igitur, o Christi hostes Ariani, Theognostum virum eruditum minime refugisse ab hac ipsa dictione ex substan= tia. Nam in secundo Hypolyposer læc de Filio scribit : « Non extrinsecus adinventa est Filii sub- stantia, neque ex nihilo educta, sed ex Patris sub- stantia nata est, ut lucis splendor et aquæ vapor : neque enim splendor aut vapor ipsa aqua vel ipse sol est; neque rursus aliquid est alienum, sed est aliquid emanans ex Patris substantia, ita tamen ut nullam divisionem eadem Patris substantia sit per- pessa. Ut enim sol idem manens radiis ab ipso pro- ſluentibus non minuitur; ita neque Patris substan- tia mutationem ullam patitur, cum Filium sui ipsius imaginem habet. Sic igitur Theognostus suam ipse mentem his verbis aperuit, cum ea quæ antea pro- posuerat, nonnisi exercitationis gratia expendisset. Cum item Dionysius Alexandriæ episcopus ex his , creatam esse gnostum, teste Photio Biblioth. cod. 106, septem composuisse orationes, in. quarum prioribus ac præcipue in secunda minus. orthodoxe videtur sen- iire de Dei Filio, quem scilicet rem docet at in septima et postrema oratione ortho- doxe sentit de Filio, de quo nempe hæc habet quæ hic profert S. Athanasius, qui per hæc verba non aliud certe intelligit quam priores ejus orationes, in quibus minus recte de Filio vi- detur disserere; sed id cum exercitationis tantum gratia scripsisse ait S. Athanasius, non vero ex propria mente, quain ipse in ultima oratione expo- suit. Eodem item modo eum defendi posse ait Pho- tius, cujus hæc sunt verba: B C D id est, Cum de Filio disserit, eum rem creatam esse declarat, solisque rebus ratione præditis præsidere, et alia quadam, ut Origenes, Filio affingit, sive eadem ac ille impietate infectus, sive, ut quis forte dixerit ad illum utcunque defendendum, hæc exercitationis gratia, non autem ex propria sententia proposuerit. Et in fine : In septima aulem oratione, quam de Dei opificio inscribit, magis pie cum de aliis rebus, tum præcipue in fine orationis de Filio disputat. Quis porro fuerit iste Theognostus, ex inscriptione ejusdem Operis apud Photium habe- mus, ubi laec leguntur : 25. Itaque cum Patres Nicænæ synodi ita senti- (13) Εx substantia el consubstantialis. (14) Reg. ἀτέχνως. (15) Sic Reg. At alii et editi, δηλονότι. (16) Ut ista intelligantur, notandum est Theo- 25. Οἱ μὲν οὖν ἐν τῇ Νικαίᾳ συνελθόντες, ταύτην

Α εἴποιεν ἄλλην εἶναι τὴν τοῦ Λόγου οὐσίαν, καὶ ἄλλο πρότερα Υἱὸν δὲ λέγων κτίσμα, αὐτὸν ἀποφαίνει καὶ τῶν λογικῶν μόνον ἐπιστατεῖν, τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐν αὐτῷ φῶς, ἵν' ᾗ τὸ μὲν ἐν τῷ Υἱῷ φῶς ἓν πρὸς τὸν Πατέρα, αὐτὸς δὲ ξένος κατ' οὐσίαν ὡς κτίσμα. ᾿Αλλὰ τοῦτο τοῦ Καϊάφα καὶ τοῦ Σαμοσατέως ἀτεχνῶς (14) ἐστι τὸ φρόνημα, ὅπερ ἡ μὲν Ἐκκλησία ἐξέβαλεν, οὗτοι δὲ νῦν ὑποκρίνονται· διὸ καὶ αὐτοὶ, τῆς ἀληθείας ἐκπεσόντες, ἀπεδείχθησαν αἱρετικοί. Εἰ γὰρ ὅλως μετέχει τοῦ ἐκ τοῦ Πατρὸς φωτός, διὰ τί μὴ μᾶλλον αὐτός ἐστι τὸ μετεχόμενον, ἵνα μὴ μέσον αὐτοῦ τι καὶ τοῦ Πατρὸς εὐρίσκητα: : Εἰ γὰρ μὴ οὕτως ἐστὶν, οὐκέτι δείκνυται διὰ τοῦ Υἱοῦ γεγενῆσθαι τὰ πάντα, ἀλλὰ δι' ἐκείνου, οὗ καὶ αὐτὸς μετέχει. Εἰ δὲ οὗτός ἐστιν ὁ Λόγος, ἡ σοφία τοῦ Πατρὸς, ἐν ᾧ ὁ Πατὴρ ἀποκαλύπτεται, καὶ γινώ σκεται, καὶ δημιουργεῖ, καὶ οὗ ἄνευ οὐδὲν ὁ Πατὴρ ποιεῖ, δῆλον (15), ὅτι αὐτός ἐστι τὸ ἐκ τοῦ Πατρός· αὐτοῦ γὰρ καὶ πάντα τὰ γενητὰ μετέχει, μετέχοντα τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οὕτω δὲ ῶν, οὐκ ἔσται ἐξ οὐκ ὄντων, οὔτε ὅλως κτίσμα, ἀλλὰ μᾶλλον ἐκ τοῦ Πατρὸς ἴδιον γέννημα, ὡς ἐκ φωτὸς τὸ ἀπαύγα- σμα. ἔχοντες τὴν διάνοιαν, τοιαύτας καὶ τὰς λέξεις ἔγρα ψαν. "Οτι δὲ οὐχ ἑαυτοῖς πλάσαντες ἐπενόησαν ταύτας· ἐπειδὴ καὶ τοῦτο προφασίζονται· ἀλλ᾽ ἄνω θεν παρὰ τῶν πρὸ αὐτῶν παραλαβόντες εἰρήκασι, φέρε καὶ τοῦτο διελέγξωμεν, ἵνα μηδὲ αὕτη αὐτοῖς ή πρόφασις περιλείπηται. Μάθετε τοίνυν, ὦ Χρι στομάχοι Αρειανοί, ὅτι Θεόγνωστος μὲν, ἀνὴρ λόγιος, οὐ παρητήσατο τὴ ἐκ τῆς οὐσίας εἰπεῖν. Γράφων γὰρ περὶ Υἱοῦ ἐν τῷ δευτέρῳ τῶν Ὑποτυπώσεων, οὕτως εἴρηκεν· « Οὐκ ἔξωθέν τις ἐστιν ἐφευρεθεῖσα ἡ τοῦ Υἱοῦ οὐσία, οὐδὲ ἐκ μὴ ὄντων επεισήχθη, ἀλλὰ ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἔφυ, ὡς τοῦ φωτὸς τὸ ἀπαύ γασμα, ὡς ὕδατος ατμίς· οὔτε γὰρ τὸ ἀπαύγασμα οὔτε ἡ ἀτμὶς αὐτὸ τὸ ὕδωρ ἐστὶν, ἢ αὐτὸς ὁ ἥλιος - οὔτε ἀλλότριον, ἀλλὰ ἀπόῤῥοια τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας, οὐ μερισμὸν ὑπομεινάσης τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας. Ὡς γὰρ μένων ὁ ἥλιος ὁ αὐτὸς οὐ μειοῦται ταῖς ἐκχεομέναις ὑπ' αὐτοῦ αὐγαῖς, οὕτως οὐδὲ ἡ οὐσία τοῦ Πατρὸς ἀλλοίωσιν ὑπέμεινεν, εἰκόνα ἑαυ τῆς ἔχουσα τὸν Υἱόν. » Ο μὲν οὖν Θεόγνωστος (46) τὰ πρότερα ὡς ἐν γυμνασίᾳ ἐξετάσας, ὕστερον τὴν ἑαυτοῦ δόξαν τιθεὶς, οὕτως εἴρηκε. Διονύσιος δὲ ὁ καὶ ἄλλ᾽ ἄττα, ὥσπερ Ωριγένης, ἐπιφέρει τῷ Υἱῷ, εἴτε ὁμοίως ἐκείνῳ δυσσεβεία εαλωκώς, είτε, ὡς ἄν τις εἴποι ἐκβιασάμενος τὴν ὑπὲρ αὐτοῦ ἀπολογίαν, ἐν γυμνασίας λόγῳ καὶ οὐ δόξης ταῦτα προτιθείς, Ἐν δὲ τῷ ἑβδόμῳ, ἂν καὶ περὶ Θεοῦ δημιουργίας ἐπιγράφει, εὐσεβέστερόν πως περί τε τῶν ἄλλων διαλαμβάνει, καὶ μάλιστα πρὸς τῷ τέλει τοῦ λόγου περὶ τοῦ Υἱοῦ. Ανεγνώσθη Θεαγνώστου S. ATHANASII OPP. PARS I. HISTORICA ET DOGMATICA. - Jus quidem, quæ est in Filio, unum sit cum Patre, ipse vero tanquam res creata, sit Patri externus. Verum hæc profecto Caiphæ et Samosatensis est doctrina, quam Ecclesia quidem procul repulit, sed quam illi clam et astute nunc tuentur; hancque ob causam ipsi, veritate relicta, hæretici sunt declarati. Si enim prorsus lucis, quæ est ex Patre, particeps ille est, cur non potius ipse is est cujus res aliæ fiunt participes, ne scilicet aliquid medium inter eum et Patrem reperiatur? Nam nisi id concedatur, non amplius ostendi poterit omnia per Filium facta esse, sed per illum cujus et ipse est particeps. At si ipse est Verbum et sapientia Patris, in quo se Pater patefacit, cognoscitur, creat, et sine quo nihil om- nino facit, manifestum utique fuerit ipsum illum esse qui est ex Patre. Siquidem res universæ ejus sunt participes, cum sancti Spiritus participes elli- ciuntur. Talis autem cum sit, profecto ex nihilo esse non potest, uti nec res esse creata, sed potius verus et proprius est ex Paire fetus, non secus ac splen- dor ex luce. rent, hujusmodi dictiones (15) illis scribere visum est. Quod vero ipsi eas non sibi excogitave- rint, ut illi quidem objiciunt, sed ab aliis se antiquio- ribus acceperint, age, id quoque ostendamus, ne vel hæc ipsa incusatio illis supersit. Discite igitur, o Christi hostes Ariani, Theognostum virum eruditum minime refugisse ab hac ipsa dictione ex substan= tia. Nam in secundo Hypolyposer læc de Filio scribit : « Non extrinsecus adinventa est Filii sub- stantia, neque ex nihilo educta, sed ex Patris sub- stantia nata est, ut lucis splendor et aquæ vapor : neque enim splendor aut vapor ipsa aqua vel ipse sol est; neque rursus aliquid est alienum, sed est aliquid emanans ex Patris substantia, ita tamen ut nullam divisionem eadem Patris substantia sit per- pessa. Ut enim sol idem manens radiis ab ipso pro- ſluentibus non minuitur; ita neque Patris substan- tia mutationem ullam patitur, cum Filium sui ipsius imaginem habet. Sic igitur Theognostus suam ipse mentem his verbis aperuit, cum ea quæ antea pro- posuerat, nonnisi exercitationis gratia expendisset. Cum item Dionysius Alexandriæ episcopus ex his , creatam esse gnostum, teste Photio Biblioth. cod. 106, septem composuisse orationes, in. quarum prioribus ac præcipue in secunda minus. orthodoxe videtur sen- iire de Dei Filio, quem scilicet rem docet at in septima et postrema oratione ortho- doxe sentit de Filio, de quo nempe hæc habet quæ hic profert S. Athanasius, qui per hæc verba non aliud certe intelligit quam priores ejus orationes, in quibus minus recte de Filio vi- detur disserere; sed id cum exercitationis tantum gratia scripsisse ait S. Athanasius, non vero ex propria mente, quain ipse in ultima oratione expo- suit. Eodem item modo eum defendi posse ait Pho- tius, cujus hæc sunt verba: B C D id est, Cum de Filio disserit, eum rem creatam esse declarat, solisque rebus ratione præditis præsidere, et alia quadam, ut Origenes, Filio affingit, sive eadem ac ille impietate infectus, sive, ut quis forte dixerit ad illum utcunque defendendum, hæc exercitationis gratia, non autem ex propria sententia proposuerit. Et in fine : In septima aulem oratione, quam de Dei opificio inscribit, magis pie cum de aliis rebus, tum præcipue in fine orationis de Filio disputat. Quis porro fuerit iste Theognostus, ex inscriptione ejusdem Operis apud Photium habe- mus, ubi laec leguntur : 25. Itaque cum Patres Nicænæ synodi ita senti- (13) Εx substantia el consubstantialis. (14) Reg. ἀτέχνως. (15) Sic Reg. At alii et editi, δηλονότι. (16) Ut ista intelligantur, notandum est Theo- 25. Οἱ μὲν οὖν ἐν τῇ Νικαίᾳ συνελθόντες, ταύτην

Α εἴποιεν ἄλλην εἶναι τὴν τοῦ Λόγου οὐσίαν, καὶ ἄλλο πρότερα Υἱὸν δὲ λέγων κτίσμα, αὐτὸν ἀποφαίνει καὶ τῶν λογικῶν μόνον ἐπιστατεῖν, τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐν αὐτῷ φῶς, ἵν' ᾗ τὸ μὲν ἐν τῷ Υἱῷ φῶς ἓν πρὸς τὸν Πατέρα, αὐτὸς δὲ ξένος κατ' οὐσίαν ὡς κτίσμα. ᾿Αλλὰ τοῦτο τοῦ Καϊάφα καὶ τοῦ Σαμοσατέως ἀτεχνῶς (14) ἐστι τὸ φρόνημα, ὅπερ ἡ μὲν Ἐκκλησία ἐξέβαλεν, οὗτοι δὲ νῦν ὑποκρίνονται· διὸ καὶ αὐτοὶ, τῆς ἀληθείας ἐκπεσόντες, ἀπεδείχθησαν αἱρετικοί. Εἰ γὰρ ὅλως μετέχει τοῦ ἐκ τοῦ Πατρὸς φωτός, διὰ τί μὴ μᾶλλον αὐτός ἐστι τὸ μετεχόμενον, ἵνα μὴ μέσον αὐτοῦ τι καὶ τοῦ Πατρὸς εὐρίσκητα: : Εἰ γὰρ μὴ οὕτως ἐστὶν, οὐκέτι δείκνυται διὰ τοῦ Υἱοῦ γεγενῆσθαι τὰ πάντα, ἀλλὰ δι' ἐκείνου, οὗ καὶ αὐτὸς μετέχει. Εἰ δὲ οὗτός ἐστιν ὁ Λόγος, ἡ σοφία τοῦ Πατρὸς, ἐν ᾧ ὁ Πατὴρ ἀποκαλύπτεται, καὶ γινώ σκεται, καὶ δημιουργεῖ, καὶ οὗ ἄνευ οὐδὲν ὁ Πατὴρ ποιεῖ, δῆλον (15), ὅτι αὐτός ἐστι τὸ ἐκ τοῦ Πατρός· αὐτοῦ γὰρ καὶ πάντα τὰ γενητὰ μετέχει, μετέχοντα τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οὕτω δὲ ῶν, οὐκ ἔσται ἐξ οὐκ ὄντων, οὔτε ὅλως κτίσμα, ἀλλὰ μᾶλλον ἐκ τοῦ Πατρὸς ἴδιον γέννημα, ὡς ἐκ φωτὸς τὸ ἀπαύγα- σμα. ἔχοντες τὴν διάνοιαν, τοιαύτας καὶ τὰς λέξεις ἔγρα ψαν. "Οτι δὲ οὐχ ἑαυτοῖς πλάσαντες ἐπενόησαν ταύτας· ἐπειδὴ καὶ τοῦτο προφασίζονται· ἀλλ᾽ ἄνω θεν παρὰ τῶν πρὸ αὐτῶν παραλαβόντες εἰρήκασι, φέρε καὶ τοῦτο διελέγξωμεν, ἵνα μηδὲ αὕτη αὐτοῖς ή πρόφασις περιλείπηται. Μάθετε τοίνυν, ὦ Χρι στομάχοι Αρειανοί, ὅτι Θεόγνωστος μὲν, ἀνὴρ λόγιος, οὐ παρητήσατο τὴ ἐκ τῆς οὐσίας εἰπεῖν. Γράφων γὰρ περὶ Υἱοῦ ἐν τῷ δευτέρῳ τῶν Ὑποτυπώσεων, οὕτως εἴρηκεν· « Οὐκ ἔξωθέν τις ἐστιν ἐφευρεθεῖσα ἡ τοῦ Υἱοῦ οὐσία, οὐδὲ ἐκ μὴ ὄντων επεισήχθη, ἀλλὰ ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἔφυ, ὡς τοῦ φωτὸς τὸ ἀπαύ γασμα, ὡς ὕδατος ατμίς· οὔτε γὰρ τὸ ἀπαύγασμα οὔτε ἡ ἀτμὶς αὐτὸ τὸ ὕδωρ ἐστὶν, ἢ αὐτὸς ὁ ἥλιος - οὔτε ἀλλότριον, ἀλλὰ ἀπόῤῥοια τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας, οὐ μερισμὸν ὑπομεινάσης τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας. Ὡς γὰρ μένων ὁ ἥλιος ὁ αὐτὸς οὐ μειοῦται ταῖς ἐκχεομέναις ὑπ' αὐτοῦ αὐγαῖς, οὕτως οὐδὲ ἡ οὐσία τοῦ Πατρὸς ἀλλοίωσιν ὑπέμεινεν, εἰκόνα ἑαυ τῆς ἔχουσα τὸν Υἱόν. » Ο μὲν οὖν Θεόγνωστος (46) τὰ πρότερα ὡς ἐν γυμνασίᾳ ἐξετάσας, ὕστερον τὴν ἑαυτοῦ δόξαν τιθεὶς, οὕτως εἴρηκε. Διονύσιος δὲ ὁ καὶ ἄλλ᾽ ἄττα, ὥσπερ Ωριγένης, ἐπιφέρει τῷ Υἱῷ, εἴτε ὁμοίως ἐκείνῳ δυσσεβεία εαλωκώς, είτε, ὡς ἄν τις εἴποι ἐκβιασάμενος τὴν ὑπὲρ αὐτοῦ ἀπολογίαν, ἐν γυμνασίας λόγῳ καὶ οὐ δόξης ταῦτα προτιθείς, Ἐν δὲ τῷ ἑβδόμῳ, ἂν καὶ περὶ Θεοῦ δημιουργίας ἐπιγράφει, εὐσεβέστερόν πως περί τε τῶν ἄλλων διαλαμβάνει, καὶ μάλιστα πρὸς τῷ τέλει τοῦ λόγου περὶ τοῦ Υἱοῦ. Ανεγνώσθη Θεαγνώστου S. ATHANASII OPP. PARS I. HISTORICA ET DOGMATICA. - Jus quidem, quæ est in Filio, unum sit cum Patre, ipse vero tanquam res creata, sit Patri externus. Verum hæc profecto Caiphæ et Samosatensis est doctrina, quam Ecclesia quidem procul repulit, sed quam illi clam et astute nunc tuentur; hancque ob causam ipsi, veritate relicta, hæretici sunt declarati. Si enim prorsus lucis, quæ est ex Patre, particeps ille est, cur non potius ipse is est cujus res aliæ fiunt participes, ne scilicet aliquid medium inter eum et Patrem reperiatur? Nam nisi id concedatur, non amplius ostendi poterit omnia per Filium facta esse, sed per illum cujus et ipse est particeps. At si ipse est Verbum et sapientia Patris, in quo se Pater patefacit, cognoscitur, creat, et sine quo nihil om- nino facit, manifestum utique fuerit ipsum illum esse qui est ex Patre. Siquidem res universæ ejus sunt participes, cum sancti Spiritus participes elli- ciuntur. Talis autem cum sit, profecto ex nihilo esse non potest, uti nec res esse creata, sed potius verus et proprius est ex Paire fetus, non secus ac splen- dor ex luce. rent, hujusmodi dictiones (15) illis scribere visum est. Quod vero ipsi eas non sibi excogitave- rint, ut illi quidem objiciunt, sed ab aliis se antiquio- ribus acceperint, age, id quoque ostendamus, ne vel hæc ipsa incusatio illis supersit. Discite igitur, o Christi hostes Ariani, Theognostum virum eruditum minime refugisse ab hac ipsa dictione ex substan= tia. Nam in secundo Hypolyposer læc de Filio scribit : « Non extrinsecus adinventa est Filii sub- stantia, neque ex nihilo educta, sed ex Patris sub- stantia nata est, ut lucis splendor et aquæ vapor : neque enim splendor aut vapor ipsa aqua vel ipse sol est; neque rursus aliquid est alienum, sed est aliquid emanans ex Patris substantia, ita tamen ut nullam divisionem eadem Patris substantia sit per- pessa. Ut enim sol idem manens radiis ab ipso pro- ſluentibus non minuitur; ita neque Patris substan- tia mutationem ullam patitur, cum Filium sui ipsius imaginem habet. Sic igitur Theognostus suam ipse mentem his verbis aperuit, cum ea quæ antea pro- posuerat, nonnisi exercitationis gratia expendisset. Cum item Dionysius Alexandriæ episcopus ex his , creatam esse gnostum, teste Photio Biblioth. cod. 106, septem composuisse orationes, in. quarum prioribus ac præcipue in secunda minus. orthodoxe videtur sen- iire de Dei Filio, quem scilicet rem docet at in septima et postrema oratione ortho- doxe sentit de Filio, de quo nempe hæc habet quæ hic profert S. Athanasius, qui per hæc verba non aliud certe intelligit quam priores ejus orationes, in quibus minus recte de Filio vi- detur disserere; sed id cum exercitationis tantum gratia scripsisse ait S. Athanasius, non vero ex propria mente, quain ipse in ultima oratione expo- suit. Eodem item modo eum defendi posse ait Pho- tius, cujus hæc sunt verba: B C D id est, Cum de Filio disserit, eum rem creatam esse declarat, solisque rebus ratione præditis præsidere, et alia quadam, ut Origenes, Filio affingit, sive eadem ac ille impietate infectus, sive, ut quis forte dixerit ad illum utcunque defendendum, hæc exercitationis gratia, non autem ex propria sententia proposuerit. Et in fine : In septima aulem oratione, quam de Dei opificio inscribit, magis pie cum de aliis rebus, tum præcipue in fine orationis de Filio disputat. Quis porro fuerit iste Theognostus, ex inscriptione ejusdem Operis apud Photium habe- mus, ubi laec leguntur : 25. Itaque cum Patres Nicænæ synodi ita senti- (13) Εx substantia el consubstantialis. (14) Reg. ἀτέχνως. (15) Sic Reg. At alii et editi, δηλονότι. (16) Ut ista intelligantur, notandum est Theo- 25. Οἱ μὲν οὖν ἐν τῇ Νικαίᾳ συνελθόντες, ταύτην

Α εἴποιεν ἄλλην εἶναι τὴν τοῦ Λόγου οὐσίαν, καὶ ἄλλο πρότερα Υἱὸν δὲ λέγων κτίσμα, αὐτὸν ἀποφαίνει καὶ τῶν λογικῶν μόνον ἐπιστατεῖν, τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐν αὐτῷ φῶς, ἵν' ᾗ τὸ μὲν ἐν τῷ Υἱῷ φῶς ἓν πρὸς τὸν Πατέρα, αὐτὸς δὲ ξένος κατ' οὐσίαν ὡς κτίσμα. ᾿Αλλὰ τοῦτο τοῦ Καϊάφα καὶ τοῦ Σαμοσατέως ἀτεχνῶς (14) ἐστι τὸ φρόνημα, ὅπερ ἡ μὲν Ἐκκλησία ἐξέβαλεν, οὗτοι δὲ νῦν ὑποκρίνονται· διὸ καὶ αὐτοὶ, τῆς ἀληθείας ἐκπεσόντες, ἀπεδείχθησαν αἱρετικοί. Εἰ γὰρ ὅλως μετέχει τοῦ ἐκ τοῦ Πατρὸς φωτός, διὰ τί μὴ μᾶλλον αὐτός ἐστι τὸ μετεχόμενον, ἵνα μὴ μέσον αὐτοῦ τι καὶ τοῦ Πατρὸς εὐρίσκητα: : Εἰ γὰρ μὴ οὕτως ἐστὶν, οὐκέτι δείκνυται διὰ τοῦ Υἱοῦ γεγενῆσθαι τὰ πάντα, ἀλλὰ δι' ἐκείνου, οὗ καὶ αὐτὸς μετέχει. Εἰ δὲ οὗτός ἐστιν ὁ Λόγος, ἡ σοφία τοῦ Πατρὸς, ἐν ᾧ ὁ Πατὴρ ἀποκαλύπτεται, καὶ γινώ σκεται, καὶ δημιουργεῖ, καὶ οὗ ἄνευ οὐδὲν ὁ Πατὴρ ποιεῖ, δῆλον (15), ὅτι αὐτός ἐστι τὸ ἐκ τοῦ Πατρός· αὐτοῦ γὰρ καὶ πάντα τὰ γενητὰ μετέχει, μετέχοντα τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οὕτω δὲ ῶν, οὐκ ἔσται ἐξ οὐκ ὄντων, οὔτε ὅλως κτίσμα, ἀλλὰ μᾶλλον ἐκ τοῦ Πατρὸς ἴδιον γέννημα, ὡς ἐκ φωτὸς τὸ ἀπαύγα- σμα. ἔχοντες τὴν διάνοιαν, τοιαύτας καὶ τὰς λέξεις ἔγρα ψαν. "Οτι δὲ οὐχ ἑαυτοῖς πλάσαντες ἐπενόησαν ταύτας· ἐπειδὴ καὶ τοῦτο προφασίζονται· ἀλλ᾽ ἄνω θεν παρὰ τῶν πρὸ αὐτῶν παραλαβόντες εἰρήκασι, φέρε καὶ τοῦτο διελέγξωμεν, ἵνα μηδὲ αὕτη αὐτοῖς ή πρόφασις περιλείπηται. Μάθετε τοίνυν, ὦ Χρι στομάχοι Αρειανοί, ὅτι Θεόγνωστος μὲν, ἀνὴρ λόγιος, οὐ παρητήσατο τὴ ἐκ τῆς οὐσίας εἰπεῖν. Γράφων γὰρ περὶ Υἱοῦ ἐν τῷ δευτέρῳ τῶν Ὑποτυπώσεων, οὕτως εἴρηκεν· « Οὐκ ἔξωθέν τις ἐστιν ἐφευρεθεῖσα ἡ τοῦ Υἱοῦ οὐσία, οὐδὲ ἐκ μὴ ὄντων επεισήχθη, ἀλλὰ ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἔφυ, ὡς τοῦ φωτὸς τὸ ἀπαύ γασμα, ὡς ὕδατος ατμίς· οὔτε γὰρ τὸ ἀπαύγασμα οὔτε ἡ ἀτμὶς αὐτὸ τὸ ὕδωρ ἐστὶν, ἢ αὐτὸς ὁ ἥλιος - οὔτε ἀλλότριον, ἀλλὰ ἀπόῤῥοια τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας, οὐ μερισμὸν ὑπομεινάσης τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας. Ὡς γὰρ μένων ὁ ἥλιος ὁ αὐτὸς οὐ μειοῦται ταῖς ἐκχεομέναις ὑπ' αὐτοῦ αὐγαῖς, οὕτως οὐδὲ ἡ οὐσία τοῦ Πατρὸς ἀλλοίωσιν ὑπέμεινεν, εἰκόνα ἑαυ τῆς ἔχουσα τὸν Υἱόν. » Ο μὲν οὖν Θεόγνωστος (46) τὰ πρότερα ὡς ἐν γυμνασίᾳ ἐξετάσας, ὕστερον τὴν ἑαυτοῦ δόξαν τιθεὶς, οὕτως εἴρηκε. Διονύσιος δὲ ὁ καὶ ἄλλ᾽ ἄττα, ὥσπερ Ωριγένης, ἐπιφέρει τῷ Υἱῷ, εἴτε ὁμοίως ἐκείνῳ δυσσεβεία εαλωκώς, είτε, ὡς ἄν τις εἴποι ἐκβιασάμενος τὴν ὑπὲρ αὐτοῦ ἀπολογίαν, ἐν γυμνασίας λόγῳ καὶ οὐ δόξης ταῦτα προτιθείς, Ἐν δὲ τῷ ἑβδόμῳ, ἂν καὶ περὶ Θεοῦ δημιουργίας ἐπιγράφει, εὐσεβέστερόν πως περί τε τῶν ἄλλων διαλαμβάνει, καὶ μάλιστα πρὸς τῷ τέλει τοῦ λόγου περὶ τοῦ Υἱοῦ. Ανεγνώσθη Θεαγνώστου S. ATHANASII OPP. PARS I. HISTORICA ET DOGMATICA. - Jus quidem, quæ est in Filio, unum sit cum Patre, ipse vero tanquam res creata, sit Patri externus. Verum hæc profecto Caiphæ et Samosatensis est doctrina, quam Ecclesia quidem procul repulit, sed quam illi clam et astute nunc tuentur; hancque ob causam ipsi, veritate relicta, hæretici sunt declarati. Si enim prorsus lucis, quæ est ex Patre, particeps ille est, cur non potius ipse is est cujus res aliæ fiunt participes, ne scilicet aliquid medium inter eum et Patrem reperiatur? Nam nisi id concedatur, non amplius ostendi poterit omnia per Filium facta esse, sed per illum cujus et ipse est particeps. At si ipse est Verbum et sapientia Patris, in quo se Pater patefacit, cognoscitur, creat, et sine quo nihil om- nino facit, manifestum utique fuerit ipsum illum esse qui est ex Patre. Siquidem res universæ ejus sunt participes, cum sancti Spiritus participes elli- ciuntur. Talis autem cum sit, profecto ex nihilo esse non potest, uti nec res esse creata, sed potius verus et proprius est ex Paire fetus, non secus ac splen- dor ex luce. rent, hujusmodi dictiones (15) illis scribere visum est. Quod vero ipsi eas non sibi excogitave- rint, ut illi quidem objiciunt, sed ab aliis se antiquio- ribus acceperint, age, id quoque ostendamus, ne vel hæc ipsa incusatio illis supersit. Discite igitur, o Christi hostes Ariani, Theognostum virum eruditum minime refugisse ab hac ipsa dictione ex substan= tia. Nam in secundo Hypolyposer læc de Filio scribit : « Non extrinsecus adinventa est Filii sub- stantia, neque ex nihilo educta, sed ex Patris sub- stantia nata est, ut lucis splendor et aquæ vapor : neque enim splendor aut vapor ipsa aqua vel ipse sol est; neque rursus aliquid est alienum, sed est aliquid emanans ex Patris substantia, ita tamen ut nullam divisionem eadem Patris substantia sit per- pessa. Ut enim sol idem manens radiis ab ipso pro- ſluentibus non minuitur; ita neque Patris substan- tia mutationem ullam patitur, cum Filium sui ipsius imaginem habet. Sic igitur Theognostus suam ipse mentem his verbis aperuit, cum ea quæ antea pro- posuerat, nonnisi exercitationis gratia expendisset. Cum item Dionysius Alexandriæ episcopus ex his , creatam esse gnostum, teste Photio Biblioth. cod. 106, septem composuisse orationes, in. quarum prioribus ac præcipue in secunda minus. orthodoxe videtur sen- iire de Dei Filio, quem scilicet rem docet at in septima et postrema oratione ortho- doxe sentit de Filio, de quo nempe hæc habet quæ hic profert S. Athanasius, qui per hæc verba non aliud certe intelligit quam priores ejus orationes, in quibus minus recte de Filio vi- detur disserere; sed id cum exercitationis tantum gratia scripsisse ait S. Athanasius, non vero ex propria mente, quain ipse in ultima oratione expo- suit. Eodem item modo eum defendi posse ait Pho- tius, cujus hæc sunt verba: B C D id est, Cum de Filio disserit, eum rem creatam esse declarat, solisque rebus ratione præditis præsidere, et alia quadam, ut Origenes, Filio affingit, sive eadem ac ille impietate infectus, sive, ut quis forte dixerit ad illum utcunque defendendum, hæc exercitationis gratia, non autem ex propria sententia proposuerit. Et in fine : In septima aulem oratione, quam de Dei opificio inscribit, magis pie cum de aliis rebus, tum præcipue in fine orationis de Filio disputat. Quis porro fuerit iste Theognostus, ex inscriptione ejusdem Operis apud Photium habe- mus, ubi laec leguntur : 25. Itaque cum Patres Nicænæ synodi ita senti- (13) Εx substantia el consubstantialis. (14) Reg. ἀτέχνως. (15) Sic Reg. At alii et editi, δηλονότι. (16) Ut ista intelligantur, notandum est Theo- 25. Οἱ μὲν οὖν ἐν τῇ Νικαίᾳ συνελθόντες, ταύτην

Α εἴποιεν ἄλλην εἶναι τὴν τοῦ Λόγου οὐσίαν, καὶ ἄλλο πρότερα Υἱὸν δὲ λέγων κτίσμα, αὐτὸν ἀποφαίνει καὶ τῶν λογικῶν μόνον ἐπιστατεῖν, τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐν αὐτῷ φῶς, ἵν' ᾗ τὸ μὲν ἐν τῷ Υἱῷ φῶς ἓν πρὸς τὸν Πατέρα, αὐτὸς δὲ ξένος κατ' οὐσίαν ὡς κτίσμα. ᾿Αλλὰ τοῦτο τοῦ Καϊάφα καὶ τοῦ Σαμοσατέως ἀτεχνῶς (14) ἐστι τὸ φρόνημα, ὅπερ ἡ μὲν Ἐκκλησία ἐξέβαλεν, οὗτοι δὲ νῦν ὑποκρίνονται· διὸ καὶ αὐτοὶ, τῆς ἀληθείας ἐκπεσόντες, ἀπεδείχθησαν αἱρετικοί. Εἰ γὰρ ὅλως μετέχει τοῦ ἐκ τοῦ Πατρὸς φωτός, διὰ τί μὴ μᾶλλον αὐτός ἐστι τὸ μετεχόμενον, ἵνα μὴ μέσον αὐτοῦ τι καὶ τοῦ Πατρὸς εὐρίσκητα: : Εἰ γὰρ μὴ οὕτως ἐστὶν, οὐκέτι δείκνυται διὰ τοῦ Υἱοῦ γεγενῆσθαι τὰ πάντα, ἀλλὰ δι' ἐκείνου, οὗ καὶ αὐτὸς μετέχει. Εἰ δὲ οὗτός ἐστιν ὁ Λόγος, ἡ σοφία τοῦ Πατρὸς, ἐν ᾧ ὁ Πατὴρ ἀποκαλύπτεται, καὶ γινώ σκεται, καὶ δημιουργεῖ, καὶ οὗ ἄνευ οὐδὲν ὁ Πατὴρ ποιεῖ, δῆλον (15), ὅτι αὐτός ἐστι τὸ ἐκ τοῦ Πατρός· αὐτοῦ γὰρ καὶ πάντα τὰ γενητὰ μετέχει, μετέχοντα τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οὕτω δὲ ῶν, οὐκ ἔσται ἐξ οὐκ ὄντων, οὔτε ὅλως κτίσμα, ἀλλὰ μᾶλλον ἐκ τοῦ Πατρὸς ἴδιον γέννημα, ὡς ἐκ φωτὸς τὸ ἀπαύγα- σμα. ἔχοντες τὴν διάνοιαν, τοιαύτας καὶ τὰς λέξεις ἔγρα ψαν. "Οτι δὲ οὐχ ἑαυτοῖς πλάσαντες ἐπενόησαν ταύτας· ἐπειδὴ καὶ τοῦτο προφασίζονται· ἀλλ᾽ ἄνω θεν παρὰ τῶν πρὸ αὐτῶν παραλαβόντες εἰρήκασι, φέρε καὶ τοῦτο διελέγξωμεν, ἵνα μηδὲ αὕτη αὐτοῖς ή πρόφασις περιλείπηται. Μάθετε τοίνυν, ὦ Χρι στομάχοι Αρειανοί, ὅτι Θεόγνωστος μὲν, ἀνὴρ λόγιος, οὐ παρητήσατο τὴ ἐκ τῆς οὐσίας εἰπεῖν. Γράφων γὰρ περὶ Υἱοῦ ἐν τῷ δευτέρῳ τῶν Ὑποτυπώσεων, οὕτως εἴρηκεν· « Οὐκ ἔξωθέν τις ἐστιν ἐφευρεθεῖσα ἡ τοῦ Υἱοῦ οὐσία, οὐδὲ ἐκ μὴ ὄντων επεισήχθη, ἀλλὰ ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἔφυ, ὡς τοῦ φωτὸς τὸ ἀπαύ γασμα, ὡς ὕδατος ατμίς· οὔτε γὰρ τὸ ἀπαύγασμα οὔτε ἡ ἀτμὶς αὐτὸ τὸ ὕδωρ ἐστὶν, ἢ αὐτὸς ὁ ἥλιος - οὔτε ἀλλότριον, ἀλλὰ ἀπόῤῥοια τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας, οὐ μερισμὸν ὑπομεινάσης τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας. Ὡς γὰρ μένων ὁ ἥλιος ὁ αὐτὸς οὐ μειοῦται ταῖς ἐκχεομέναις ὑπ' αὐτοῦ αὐγαῖς, οὕτως οὐδὲ ἡ οὐσία τοῦ Πατρὸς ἀλλοίωσιν ὑπέμεινεν, εἰκόνα ἑαυ τῆς ἔχουσα τὸν Υἱόν. » Ο μὲν οὖν Θεόγνωστος (46) τὰ πρότερα ὡς ἐν γυμνασίᾳ ἐξετάσας, ὕστερον τὴν ἑαυτοῦ δόξαν τιθεὶς, οὕτως εἴρηκε. Διονύσιος δὲ ὁ καὶ ἄλλ᾽ ἄττα, ὥσπερ Ωριγένης, ἐπιφέρει τῷ Υἱῷ, εἴτε ὁμοίως ἐκείνῳ δυσσεβεία εαλωκώς, είτε, ὡς ἄν τις εἴποι ἐκβιασάμενος τὴν ὑπὲρ αὐτοῦ ἀπολογίαν, ἐν γυμνασίας λόγῳ καὶ οὐ δόξης ταῦτα προτιθείς, Ἐν δὲ τῷ ἑβδόμῳ, ἂν καὶ περὶ Θεοῦ δημιουργίας ἐπιγράφει, εὐσεβέστερόν πως περί τε τῶν ἄλλων διαλαμβάνει, καὶ μάλιστα πρὸς τῷ τέλει τοῦ λόγου περὶ τοῦ Υἱοῦ. Ανεγνώσθη Θεαγνώστου S. ATHANASII OPP. PARS I. HISTORICA ET DOGMATICA. - Jus quidem, quæ est in Filio, unum sit cum Patre, ipse vero tanquam res creata, sit Patri externus. Verum hæc profecto Caiphæ et Samosatensis est doctrina, quam Ecclesia quidem procul repulit, sed quam illi clam et astute nunc tuentur; hancque ob causam ipsi, veritate relicta, hæretici sunt declarati. Si enim prorsus lucis, quæ est ex Patre, particeps ille est, cur non potius ipse is est cujus res aliæ fiunt participes, ne scilicet aliquid medium inter eum et Patrem reperiatur? Nam nisi id concedatur, non amplius ostendi poterit omnia per Filium facta esse, sed per illum cujus et ipse est particeps. At si ipse est Verbum et sapientia Patris, in quo se Pater patefacit, cognoscitur, creat, et sine quo nihil om- nino facit, manifestum utique fuerit ipsum illum esse qui est ex Patre. Siquidem res universæ ejus sunt participes, cum sancti Spiritus participes elli- ciuntur. Talis autem cum sit, profecto ex nihilo esse non potest, uti nec res esse creata, sed potius verus et proprius est ex Paire fetus, non secus ac splen- dor ex luce. rent, hujusmodi dictiones (15) illis scribere visum est. Quod vero ipsi eas non sibi excogitave- rint, ut illi quidem objiciunt, sed ab aliis se antiquio- ribus acceperint, age, id quoque ostendamus, ne vel hæc ipsa incusatio illis supersit. Discite igitur, o Christi hostes Ariani, Theognostum virum eruditum minime refugisse ab hac ipsa dictione ex substan= tia. Nam in secundo Hypolyposer læc de Filio scribit : « Non extrinsecus adinventa est Filii sub- stantia, neque ex nihilo educta, sed ex Patris sub- stantia nata est, ut lucis splendor et aquæ vapor : neque enim splendor aut vapor ipsa aqua vel ipse sol est; neque rursus aliquid est alienum, sed est aliquid emanans ex Patris substantia, ita tamen ut nullam divisionem eadem Patris substantia sit per- pessa. Ut enim sol idem manens radiis ab ipso pro- ſluentibus non minuitur; ita neque Patris substan- tia mutationem ullam patitur, cum Filium sui ipsius imaginem habet. Sic igitur Theognostus suam ipse mentem his verbis aperuit, cum ea quæ antea pro- posuerat, nonnisi exercitationis gratia expendisset. Cum item Dionysius Alexandriæ episcopus ex his , creatam esse gnostum, teste Photio Biblioth. cod. 106, septem composuisse orationes, in. quarum prioribus ac præcipue in secunda minus. orthodoxe videtur sen- iire de Dei Filio, quem scilicet rem docet at in septima et postrema oratione ortho- doxe sentit de Filio, de quo nempe hæc habet quæ hic profert S. Athanasius, qui per hæc verba non aliud certe intelligit quam priores ejus orationes, in quibus minus recte de Filio vi- detur disserere; sed id cum exercitationis tantum gratia scripsisse ait S. Athanasius, non vero ex propria mente, quain ipse in ultima oratione expo- suit. Eodem item modo eum defendi posse ait Pho- tius, cujus hæc sunt verba: B C D id est, Cum de Filio disserit, eum rem creatam esse declarat, solisque rebus ratione præditis præsidere, et alia quadam, ut Origenes, Filio affingit, sive eadem ac ille impietate infectus, sive, ut quis forte dixerit ad illum utcunque defendendum, hæc exercitationis gratia, non autem ex propria sententia proposuerit. Et in fine : In septima aulem oratione, quam de Dei opificio inscribit, magis pie cum de aliis rebus, tum præcipue in fine orationis de Filio disputat. Quis porro fuerit iste Theognostus, ex inscriptione ejusdem Operis apud Photium habe- mus, ubi laec leguntur : 25. Itaque cum Patres Nicænæ synodi ita senti- (13) Εx substantia el consubstantialis. (14) Reg. ἀτέχνως. (15) Sic Reg. At alii et editi, δηλονότι. (16) Ut ista intelligantur, notandum est Theo- 25. Οἱ μὲν οὖν ἐν τῇ Νικαίᾳ συνελθόντες, ταύτην

Α εἴποιεν ἄλλην εἶναι τὴν τοῦ Λόγου οὐσίαν, καὶ ἄλλο πρότερα Υἱὸν δὲ λέγων κτίσμα, αὐτὸν ἀποφαίνει καὶ τῶν λογικῶν μόνον ἐπιστατεῖν, τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐν αὐτῷ φῶς, ἵν' ᾗ τὸ μὲν ἐν τῷ Υἱῷ φῶς ἓν πρὸς τὸν Πατέρα, αὐτὸς δὲ ξένος κατ' οὐσίαν ὡς κτίσμα. ᾿Αλλὰ τοῦτο τοῦ Καϊάφα καὶ τοῦ Σαμοσατέως ἀτεχνῶς (14) ἐστι τὸ φρόνημα, ὅπερ ἡ μὲν Ἐκκλησία ἐξέβαλεν, οὗτοι δὲ νῦν ὑποκρίνονται· διὸ καὶ αὐτοὶ, τῆς ἀληθείας ἐκπεσόντες, ἀπεδείχθησαν αἱρετικοί. Εἰ γὰρ ὅλως μετέχει τοῦ ἐκ τοῦ Πατρὸς φωτός, διὰ τί μὴ μᾶλλον αὐτός ἐστι τὸ μετεχόμενον, ἵνα μὴ μέσον αὐτοῦ τι καὶ τοῦ Πατρὸς εὐρίσκητα: : Εἰ γὰρ μὴ οὕτως ἐστὶν, οὐκέτι δείκνυται διὰ τοῦ Υἱοῦ γεγενῆσθαι τὰ πάντα, ἀλλὰ δι' ἐκείνου, οὗ καὶ αὐτὸς μετέχει. Εἰ δὲ οὗτός ἐστιν ὁ Λόγος, ἡ σοφία τοῦ Πατρὸς, ἐν ᾧ ὁ Πατὴρ ἀποκαλύπτεται, καὶ γινώ σκεται, καὶ δημιουργεῖ, καὶ οὗ ἄνευ οὐδὲν ὁ Πατὴρ ποιεῖ, δῆλον (15), ὅτι αὐτός ἐστι τὸ ἐκ τοῦ Πατρός· αὐτοῦ γὰρ καὶ πάντα τὰ γενητὰ μετέχει, μετέχοντα τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οὕτω δὲ ῶν, οὐκ ἔσται ἐξ οὐκ ὄντων, οὔτε ὅλως κτίσμα, ἀλλὰ μᾶλλον ἐκ τοῦ Πατρὸς ἴδιον γέννημα, ὡς ἐκ φωτὸς τὸ ἀπαύγα- σμα. ἔχοντες τὴν διάνοιαν, τοιαύτας καὶ τὰς λέξεις ἔγρα ψαν. "Οτι δὲ οὐχ ἑαυτοῖς πλάσαντες ἐπενόησαν ταύτας· ἐπειδὴ καὶ τοῦτο προφασίζονται· ἀλλ᾽ ἄνω θεν παρὰ τῶν πρὸ αὐτῶν παραλαβόντες εἰρήκασι, φέρε καὶ τοῦτο διελέγξωμεν, ἵνα μηδὲ αὕτη αὐτοῖς ή πρόφασις περιλείπηται. Μάθετε τοίνυν, ὦ Χρι στομάχοι Αρειανοί, ὅτι Θεόγνωστος μὲν, ἀνὴρ λόγιος, οὐ παρητήσατο τὴ ἐκ τῆς οὐσίας εἰπεῖν. Γράφων γὰρ περὶ Υἱοῦ ἐν τῷ δευτέρῳ τῶν Ὑποτυπώσεων, οὕτως εἴρηκεν· « Οὐκ ἔξωθέν τις ἐστιν ἐφευρεθεῖσα ἡ τοῦ Υἱοῦ οὐσία, οὐδὲ ἐκ μὴ ὄντων επεισήχθη, ἀλλὰ ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἔφυ, ὡς τοῦ φωτὸς τὸ ἀπαύ γασμα, ὡς ὕδατος ατμίς· οὔτε γὰρ τὸ ἀπαύγασμα οὔτε ἡ ἀτμὶς αὐτὸ τὸ ὕδωρ ἐστὶν, ἢ αὐτὸς ὁ ἥλιος - οὔτε ἀλλότριον, ἀλλὰ ἀπόῤῥοια τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας, οὐ μερισμὸν ὑπομεινάσης τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας. Ὡς γὰρ μένων ὁ ἥλιος ὁ αὐτὸς οὐ μειοῦται ταῖς ἐκχεομέναις ὑπ' αὐτοῦ αὐγαῖς, οὕτως οὐδὲ ἡ οὐσία τοῦ Πατρὸς ἀλλοίωσιν ὑπέμεινεν, εἰκόνα ἑαυ τῆς ἔχουσα τὸν Υἱόν. » Ο μὲν οὖν Θεόγνωστος (46) τὰ πρότερα ὡς ἐν γυμνασίᾳ ἐξετάσας, ὕστερον τὴν ἑαυτοῦ δόξαν τιθεὶς, οὕτως εἴρηκε. Διονύσιος δὲ ὁ καὶ ἄλλ᾽ ἄττα, ὥσπερ Ωριγένης, ἐπιφέρει τῷ Υἱῷ, εἴτε ὁμοίως ἐκείνῳ δυσσεβεία εαλωκώς, είτε, ὡς ἄν τις εἴποι ἐκβιασάμενος τὴν ὑπὲρ αὐτοῦ ἀπολογίαν, ἐν γυμνασίας λόγῳ καὶ οὐ δόξης ταῦτα προτιθείς, Ἐν δὲ τῷ ἑβδόμῳ, ἂν καὶ περὶ Θεοῦ δημιουργίας ἐπιγράφει, εὐσεβέστερόν πως περί τε τῶν ἄλλων διαλαμβάνει, καὶ μάλιστα πρὸς τῷ τέλει τοῦ λόγου περὶ τοῦ Υἱοῦ. Ανεγνώσθη Θεαγνώστου S. ATHANASII OPP. PARS I. HISTORICA ET DOGMATICA. - Jus quidem, quæ est in Filio, unum sit cum Patre, ipse vero tanquam res creata, sit Patri externus. Verum hæc profecto Caiphæ et Samosatensis est doctrina, quam Ecclesia quidem procul repulit, sed quam illi clam et astute nunc tuentur; hancque ob causam ipsi, veritate relicta, hæretici sunt declarati. Si enim prorsus lucis, quæ est ex Patre, particeps ille est, cur non potius ipse is est cujus res aliæ fiunt participes, ne scilicet aliquid medium inter eum et Patrem reperiatur? Nam nisi id concedatur, non amplius ostendi poterit omnia per Filium facta esse, sed per illum cujus et ipse est particeps. At si ipse est Verbum et sapientia Patris, in quo se Pater patefacit, cognoscitur, creat, et sine quo nihil om- nino facit, manifestum utique fuerit ipsum illum esse qui est ex Patre. Siquidem res universæ ejus sunt participes, cum sancti Spiritus participes elli- ciuntur. Talis autem cum sit, profecto ex nihilo esse non potest, uti nec res esse creata, sed potius verus et proprius est ex Paire fetus, non secus ac splen- dor ex luce. rent, hujusmodi dictiones (15) illis scribere visum est. Quod vero ipsi eas non sibi excogitave- rint, ut illi quidem objiciunt, sed ab aliis se antiquio- ribus acceperint, age, id quoque ostendamus, ne vel hæc ipsa incusatio illis supersit. Discite igitur, o Christi hostes Ariani, Theognostum virum eruditum minime refugisse ab hac ipsa dictione ex substan= tia. Nam in secundo Hypolyposer læc de Filio scribit : « Non extrinsecus adinventa est Filii sub- stantia, neque ex nihilo educta, sed ex Patris sub- stantia nata est, ut lucis splendor et aquæ vapor : neque enim splendor aut vapor ipsa aqua vel ipse sol est; neque rursus aliquid est alienum, sed est aliquid emanans ex Patris substantia, ita tamen ut nullam divisionem eadem Patris substantia sit per- pessa. Ut enim sol idem manens radiis ab ipso pro- ſluentibus non minuitur; ita neque Patris substan- tia mutationem ullam patitur, cum Filium sui ipsius imaginem habet. Sic igitur Theognostus suam ipse mentem his verbis aperuit, cum ea quæ antea pro- posuerat, nonnisi exercitationis gratia expendisset. Cum item Dionysius Alexandriæ episcopus ex his , creatam esse gnostum, teste Photio Biblioth. cod. 106, septem composuisse orationes, in. quarum prioribus ac præcipue in secunda minus. orthodoxe videtur sen- iire de Dei Filio, quem scilicet rem docet at in septima et postrema oratione ortho- doxe sentit de Filio, de quo nempe hæc habet quæ hic profert S. Athanasius, qui per hæc verba non aliud certe intelligit quam priores ejus orationes, in quibus minus recte de Filio vi- detur disserere; sed id cum exercitationis tantum gratia scripsisse ait S. Athanasius, non vero ex propria mente, quain ipse in ultima oratione expo- suit. Eodem item modo eum defendi posse ait Pho- tius, cujus hæc sunt verba: B C D id est, Cum de Filio disserit, eum rem creatam esse declarat, solisque rebus ratione præditis præsidere, et alia quadam, ut Origenes, Filio affingit, sive eadem ac ille impietate infectus, sive, ut quis forte dixerit ad illum utcunque defendendum, hæc exercitationis gratia, non autem ex propria sententia proposuerit. Et in fine : In septima aulem oratione, quam de Dei opificio inscribit, magis pie cum de aliis rebus, tum præcipue in fine orationis de Filio disputat. Quis porro fuerit iste Theognostus, ex inscriptione ejusdem Operis apud Photium habe- mus, ubi laec leguntur : 25. Itaque cum Patres Nicænæ synodi ita senti- (13) Εx substantia el consubstantialis. (14) Reg. ἀτέχνως. (15) Sic Reg. At alii et editi, δηλονότι. (16) Ut ista intelligantur, notandum est Theo- 25. Οἱ μὲν οὖν ἐν τῇ Νικαίᾳ συνελθόντες, ταύτην

γενόμενος επίσκοπος τῆς ᾿Αλεξανδρείας κατὰ τοῦ & Σαβελλίου γράφων, τήν τε κατὰ σάρκα οἰκονομίαν τοῦ Σωτῆρος διὰ πλειόνων ἐξηγούμενος, καὶ ἐξ αὐτῆς διελέγχων τοὺς Σαβελλίζοντας, ὅτι μὴ ὁ Πατήρ ἐστιν ὁ γενόμενος σάρξ, ἀλλ' ὁ τούτου Λόγος, ὡς εἶπεν ὁ Ἰωάννης· ἐπειδὴ ὑπενοήθη ὡς ποίημα καὶ γενητὸν λέγων τὸν Υἱὸν, καὶ μὴ ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ, γράφει πρὸς τὸν ὁμώνυμον αὐτῷ Διονύσιον τὸν ἐπίσκοπον Ῥώμης, ἀπολογούμενος συκοφαντίαν εἶναι ταύτην κατ' αὐτοῦ. Μήτε γὰρ ποιητὸν εἰρηκέναι τὸν Υἱόν, ἀλλὰ καὶ ὁμοούσιον αὐτὸν ὁμολογεῖν διεβεβαιώσατο. Ἔχει δὲ αὐτοῦ ἡ λέξις οὕτω· « Καὶ δι᾿ ἄλλης ἐπι- στολῆς ἔγραψα, ἐν οἷς ήλεγξα καὶ ὁ προφέρουσιν ἔγκλημα κατ' ἐμοῦ ψεῦδος ὄν, ὡς οὐ λέγοντος τὸν Χριστὸν ὁμοούσιον εἶναι τῷ Θεῷ. Εἰ γὰρ καὶ τὸ ὄνομα τοῦτο φημι μὴ εὑρηκέναι που τῶν ἁγίων Γραφῶν, ἀλλά γε τὰ ἐπιχειρήματά μου τὰ ἑξῆς, & σεσιωπήκασι, τῆς διανοίας ταύτης οὐκ ἀπᾴδει. Καὶ γὰρ ἀνθρωπίνην γονήν παρεθέμην, δῆλον ὡς οὖσαν ὁμογενῆ, φήσας πάντως τοὺς γονεῖς μόνον ἑτέρους εἶναι τῶν τέκνων, ὅτι μὴ αὐτοὶ εἶεν τὰ τέκνα, ἢ μήτε γονεῖς ἀναγκαῖον ὑπάρχον εἶναι μήτε τέκνα. Καὶ τὴν μὲν ἐπιστολὴν, ὡς προείπον, διὰ τὰς περι- στάσεις οὐκ ἔχω προκομίσαι· εἰ δ᾽ οὖν (37), αὐτά σου τὰ τότε ῥήματα, μᾶλλον δὲ καὶ πάσης (18) ἂν ἔπεμψα τὸ ἀντίγραφον, ὅπερ, ἂν εὐπορήσω, ποιήσων. Οίδα δὲ καὶ μέμνημαι πλείονα προσθεὶς τῶν συγγενῶν ὁμοιώματα· καὶ γὰρ καὶ φυτὸν εἶπον ἀπὸ σπέρματος ἢ ἀπὸ ῥίζης ἀνελθὸν ἕτερον εἶναι τοῦ ὅθεν ἐβλά- στησε, καὶ πάντως ἐκείνῳ καθέστηκεν όμοφυές· καὶ ποταμὸν εἶπον ἀπὸ πηγῆς ῥέοντα ἕτερον όνομα μετα ειληφέναι· μήτε γὰρ τὴν πηγὴν ποταμόν, μήτε τὸν ποταμὸν πηγὴν λέγεσθαι, καὶ ἀμφότερα ὑπάρ χειν, καὶ τὸν ποταμὸν εἶναι τὸ ἐκ τῆς πηγῆς ύδωρ. » Λόγος, ἀλλὰ ἴδιον τῆς (18') τοῦ Πατρὸς οὐσίας γέννημα ἀδιαίρετόν ἐστιν, ὡς ἔγραψεν ή μεγάλη σύνοδος, ἰδοὺ καὶ ὁ τῆς Ῥώμης ἐπίσκοπος Διονύσιος, γράφων κατὰ τῶν τὰ τοῦ (19) Σαβελλίου φρονούντων, σχετλιάζει κατὰ τῶν ταῦτα τολμώντων λέγειν, καί φησιν οὕτως· • Ἐξῆς δ᾽ ἂν εἰκότως λέγοιμι καὶ πρὸς διαιρούν τας (20) καὶ κατατέμνοντας καὶ ἀναιροῦντας το σεμνότατον κήρυγμα τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ, τὴν μοναρχίαν εἰς τρεῖς δυνάμεις τινὰς καὶ μεμερισμένας ὑποστάσεις καὶ θεότητας τρεῖς· πέπυσμαι γὰρ εἶναι τινας τῶν παρ' ὑμῖν κατηχούντων καὶ διδασκόντων τὸν θεῖον Λόγον ταύτης υφηγητὰς τῆς φρονήσεως, οἱ κατά διάμετρον, ὡς ἔπος εἰπεῖν, ἀντίκεινται τη Σα Η 'Αλεξανδρέως λόγοι ἑπτὰ, οὗ ἡ ἐπιγραφὴ, Τοῦ μακα ρίου Θεογνώστου Αλεξανδρέως καὶ ἐξηγητοῦ Ὑπου τυπώσεις. DE DECRETIS NICÆNÆ SYNODI. quæ adversus Sabellium scripserat, quibus nempe B @ D Joan. 1, 14. Lectæ sunt Theognosti Alexandrini ora- tiones septem, cujus operis hæc est inscriptio, Beati Theognosti Alexandrini et interpretis Hypotyposes. per vocem alioquin, ut patet, quod quia videntur Salvatoris dispensationem secundum carnem per multis explanabat, ac inde confutabat Sabellianos, ostendebatque non patrem factum esse carnem, sed Verbum, uti Joannes dicit 8.: cum, inquam, in su- spicionem venisset dixisse Filium rem factam et creatam esse, non vero Patri consubstantialer, lit- teras dedit ad Romæ episcopum Dionysium quoque appellatum : in quibus se expurgans asseverabat calumniam hanc esse adversus se confictam ; nun- quam enim se Filium factum dixisse, sed illum Pa- tri consubstantialem confiteri se affirmabat. Hæc autem sunt ejus verba : . Et aliam epistolam scri- psi, ubi ostendi falsam esse qua illi in me utuntar criminatione, quasi scilicet qui negassem Christum Deo esse consubstantialem. Etsi enim fateor me id nominis nullo in loco sanctarum Scripturarum in- venisse, tamen quæ subsequuntur argumentationes meæ, quas quidem illi reticuerunt, ab hac sententia non discrepant. Quin etiam humani partus exem- plum in medium protuli, quem nempe perspicuum est ejusdem esse naturæ, addidique eo solum paren- tes alios esse a suis liberis, quod ipsi non sint libe- ri, nec item necesse esse ant parentes esse aut liberos. Et hanc quidem epistolam, ut dixi, ob pre- sentem rerum statum exhibendam non habeo : alio- quin, ipsa quæ tune scripsi verba vel potius integre epistola exemplar misissem, quod, ubi potero, facere non omittam. Memini vero probeque scio me plurima rerum quæ ejusdem sint generis exempla proposuisse. Namque dixi plantam ex semine vel ex radice ex- ortam, aliam esse ab eo unde producta est, esse tamen ejusdem naturæ; fluvium similiter ex fonte emanantem aliud nomen habere, neque enim fontem dici fluvium, neque fuvium, fontem, utrumque nis bilominus exsistere, ita ut fluvius sit aqua ex fonte profluens. » creatum sit, sed proprius et individuus Patris substantiæ fetus, ut scripsit magna synodus: ecce Dionysius quoque Roma scopus scribens contra Sabellianos, his verbis adversus illos indignatur qui talia audent dicere. • Jam vero, inquit, æquum fuerit adversus illos disputare, qui augustissimam Dei Ecclesiæ prædicationem, monarchiam in tres quasdam virtutes ac separatas hypostases tresque divinitates dividunt, discindunt, destruuntque. Au- divi enim quosdam ex his, qui apud vos divinum Verbum prædicant et docent, hujus opinionis magi- stros esse, qui quidem ex diametro, ut ita loquar, Sabellii sententiæ adversantur. Illius enim in ea non animadvertisse interpretes, perperam hunc lo- cum verterunt. et legit Ambr. "Camald. 26. Οτι δὲ οὐ ποίημα οὐδὲ κτίσμα ὁ τοῦ Θεοῦ (14) Εἰ δ' οὖν, supple εἶχον, commode redditur 26. Quod autem Dei Verbum nec factum nec (18) Sic Reg. Cæleri aulem et editi, πᾶσιν, υι (18) Reg. της omittit. (19) Τοῦ abest a Reg. (20) Reg. τοὺς καταδιαιρούντας.

Β Α βελλίου γνώμῃ. Ὁ μὲν γὰρ βλασφημεῖ αὐτὸν τὸν γρ. δοξάσαντας. Υἱὸν εἶναι λέγων τὸν Πατέρα, καὶ ἔμπαλιν· οἱ δὲ τρεῖς Θεοὺς τρόπον τινὰ κηρύττουσιν, εἰς τρεῖς ὑποστάσεις ξένας ἀλλήλων παντάπασι κεχωρισμένας διαιροῦντες τὴν ἁγίαν μονάδα· ἡνῶσθαι γὰρ ἀνάγκη τῷ Θεῷ τῶν ὅλων τὸν θεῖον Λόγον· ἐμφιλοχωρεῖν δὲ τῷ Θεῷ καὶ ἐνδιαιτᾶσθαι δεῖ τὴ ἅγιον Πνεῦμα· ἤδη καὶ τὴν θείαν Τριάδα εἰς ἕνα, ὥσπερ εἰς κορυφήν τινα ( τὸν Θεὸν τῶν ὅλων τὸν παντοκράτορα λέ- γω [21]) συγκεφαλαιοῦσθαί τε καὶ συνάγεσθαι πᾶσα ἀνάγκη. Μαρκίωνος γὰρ τοῦ ματαιόφρονος δίδαγμα, εἰς τρεῖς ἀρχὰς τῆς μοναρχίας τομὴν καὶ διαίρεσιν, παίδευμα ὂν διαβολικὸν, οὐχὶ δὲ τῶν ὄντως μαθητῶν τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν ἀρεσκομένων τοῖς τοῦ Σωτῆρος μαθήμασιν. Οὗτοι γὰρ Τριάδα μὲν κηρυττομένην ὑπὸ τῆς θείας Γραφῆς σαφῶς ἐπίστανται, τρεῖς δὲ θεοὺς οὔτε Παλαιὰν οὔτε Καινὴν Διαθήκην κηρύτ τουσαν. Οὐ μεῖον δ᾽ ἄν τις καταμέμφοιτο καὶ τοὺς ποίημα τὸν Υἱὸν εἶναι δοξάζοντας (22), καὶ γεγονέναι τὸν Κύριον, ὥσπερ ἄν τι όντως γενομένων νομίζοντας, τῶν θείων λογίων γέννησιν αὐτῷ τὴν ἁρμόττουσαν καὶ πρέπουσαν, ἀλλ᾽ οὐχὶ πλάσιν τινὰ καὶ ποίησιν προσμαρτυρούντων. Βλάσφημον οὖν οὐ τὸ τυχὸν, μέσ γιστον μὲν οὖν, χειροποίητον τρόπον τινὰ λέγειν τὸν Κύριον. Εἰ γὰρ γέγονεν Υἱός, ἦν ὅτε οὐκ ἦν· ἀεὶ δὲ ἦν, εἴ γε (23) ἐν τῷ Πατρὶ ἐστιν, ὡς αὐτός φησι, καὶ εἰ Λόγος καὶ σοφία καὶ δύναμις ὁ Χριστός· ταῦτα γὰρ εἶναι τὸν Χριστὸν αἱ θεῖαι λέγουσι Γραφαι, ὥσπερ ἐπίστασθε· ταῦτα δὲ δυνάμεις οὖσαι τοῦ Θεοῦ τυγ χάνουσιν. Εἰ τοίνυν γέγονεν ὁ Υἱὸς, ἦν ὅτε οὐκ ἦν ταῦτα· ἦν ἄρα καιρός, ὅτε χωρίς τούτων ἦν ὁ Θεός. Ατοπώτατον δὲ τοῦτο. Καὶ τί ἂν ἐπὶ πλέον περὶ τούτων πρὸς ὑμᾶς διαλεγοίμην, πρὸς ἄνδρας πνευ ματοφόρους καὶ σαφῶς ἐπισταμένους τὰς ἀτοπίας τὰς ἐκ τοῦ ποίημα λέγειν τὸν Υἱὸν ἀνακοπτούσας ; αἷς μοι δοκοῦσι μὴ προσεσχηκέναι τὸν νοῦν οἱ καθ ηγησάμενοι τῆς δόξης ταύτης (24), καὶ διὰ τοῦτο κομιδῆ τοῦ ἀληθοῦς διημαρτηκέναι, ἑτέρως ἢ βού λεται ταύτῃ ἡ θεία καὶ προφητικὴ Γραφὴ τὸν Κύριος Εκτισέ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ, ἐκδεξάμενοι. Οὐ μία γὰρ ἡ τοῦ ἔκτισεν, ὡς ἴστε, σημασία· ἔκτισε γὰρ ἐνταῦθα ἀκουστέον ἀντὶ τοῦ, ἐπέστησε τοῖς ὑπ' αὐτοῦ γεγονόσιν ἔργοις, γεγονόσι δὲ δι' αὐτοῦ τοῦ Υἱοῦ· οὐχὶ δέ γε τὸ ἔκτισε νῦν λέγοιτ' ἂν (25) ἐπὶ τοῦ ἐποίησε· διαφέρει γὰρ τοῦ ποιῆσαι τὸ κτίσαι. Οὐκ αὐτὸς οὗτός σου Πατὴρ ἐκτήσατό σε, καὶ ἐποίησέ σε, καὶ ἔκτισε σε; τῇ ἐν τῷ Δευτερο νομίῳ μεγάλῃ ᾠδῇ ὁ Μωσῆς φησι. Πρὸς οὓς καὶ εἴποι ἄν τις· Ω ριψοκίνδυνοι άνθρωποι! ποίημα δ πρωτότοκος πάσης κτίσεως, ὁ ἐκ γαστρὸς πρὸ Εωσφόρου γεννηθεὶς, ὁ εἰπὼν ὡς Σοφία· Πρὸ δὲ πάντων βουνῶν γεννᾷ με; Καὶ πολλαχοῦ δὲ τῶν 6. • της. ή ᾖ. ἀντί. ἂν ἐπί αντέ. Μος τὸ κτίσαι S. ATHANASI OPP. PARS I. — HISTORICA ET DOGMATICA. consistit impietas, quod dicat Filium esse Patrem, et vicissim : illi autem tres Deos quodammodo præ- licant, cum sanctam unitatem in tres diversas hy- postases inter se omnino separatas dividunt. Ne- cesse est enim divinum Verbum Deo universorum esse unitum, et Spiritum sanctum in Deo manere et habitare, ac denique divinam Trinitatem in unum, quasi in quemdam verticem (Deum universorum ournipotentem dico), reduci et colligi. Nam futilis Marcionis doctrina que inonarchiam in tria princi- pia secat et dividit, diabolica sane est, non autem verorum Christi discipulorum, vel eorum quibus Salvatoris disciplina placet. Hi enim Trinitatem quidem non ignorant in divina Scriptura prædicari, tres autem esse Deos nec in Veteri nec in Novo Te stamento doceri. Non minus etiam illi culpandi sunt qui Filium opus esse existimant, et Dominum fa- clum esse sentiunt, quasi videlicet unum esset ex his quæ vere facta sunt, cum divina Scriptura illum genitum esse, ut eidem convenit congruitque, non autem formatum et factum esse testetur. Non levis igitur, sed summa est impietas, Dominum aliquo modo manufactum dicere. Nam si factus est Filius, fuit aliquando, cum non esset : atqui fuit semper, si ntique sit in Patre, ut ipse declarat ", et si Chri- stus ipsum sit Verbum, sapientia et virtus. Hæc si quidem Christum esse divinæ litteræ docent, ut vo- bis certe non latet : hæc autem eademn, virtutes Dei sunt; ac proinde si factus est Filius, fait ergo aliquando, cum haec non essent. Igitur tempus fuit, cum sine his esset Deus; quod perabsurdum est. Sed quid pluribus de his apud vos disseram, viros Spiritu plenos, quibus utique explorata sunt quæ absurda sequuntur ex illorum sententia, qui Filium factum esse contendunt, ad quæ sane non allendisse mihi videntur hujus opinionis duces, atque idcirco a veritate prorsus aberrasse, qui scilicet contra mentem divinæ et propheticæ Scripturæ hæc verba explicant Dominus creavit me principium viarum suarum '. Nec enim, ut scitis, una est significatio verbi, creavit. Nam logine lege, creavit, idem est ac prafecit operibus ab ipso Tactis, factis, inquam, per ipsum Filium. Hoc autem verbum, creavit, bic in- telligendum non est pro, fecit: siquidem facere et creare inter se differunt. Hinc Moyses in magno Deuteronomii carmine ait : Nunquid non ipse est Pater tuus, qui possedit te, et fecit le, et creavit le¹? Sic etiam illos recte quis possit coarguere : O pre- cipites temerariique homines! Ergone facta res est primogenitus omnis creaturæ, qui ex utero ante luciferum genitus est *, qui ut Sapientia dicit: Ante omnes colles me gignit? Denique Scripturæ divinæ ៩៖ » Juan. XIV, :!, Coloss. 1, 15. • Psal. CIX, Mox Reg. pro habet c p Caterum idem hic significat ac quod abest ab ed. Commel. restitui- mus ex mss. Reg. et Basil. hancave vocem legerunt Namuius et Aubrus. Guuald. (21) Reg. λέγων, ut et legit Ambros. Camnald. 22) Reg. δοξάσαντας. Basil. δοξάζοντες, et alia 10. 4 Prov. vill, 22. • Deut. xxxii, (23) Sic Reg. ut et exigit sensus. Editi et alii, el (24) Sic Reg. Alii vero et edit omittunt ταύ 3. • Prov. viii, 55. (25) Sic mss. et ed. Conmel. At edit. Parisiensis,

πάππος εἰμί σου καθ᾽ ἡλικίαν· ἐγενόμην αὐτὸς ἐν τῇ κατὰ Σαρδικὴν (63) συνόδῳ, ὅτε σύ τε καὶ ὁ μακα ρίτης ἀδελφός σου Κώνστας πάντας ἡμᾶς συνήγαγε.. Καὶ δι' ἐμαυτοῦ τοὺς ἐχθροὺς ᾿Αθανασίου προσεκα- λεσάμην, ἐλθόντας αὐτοὺς εἰς τὴν Ἐκκλησίαν, ἐν ᾗ ἔχουν ἐγώ, ἵν', εἴ τι ἔχοιεν κατ' αὐτοῦ, λέγωσιν· ἐπαγγειλάμενος αὐτοῖς θαῤῥεῖν, καὶ μὴ ἄλλο τι προσ- δοκᾷν, ἢ ὀρθὸν τὸ κριτήριον ἐπὶ πᾶσιν ἔσεσθαι. Τοῦτο δὲ οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ δεύτερον ἐποίησα, προ τρέπων, εἰ μὴ θέλοιεν ἐπὶ πάσης τῆς συνόδου, κἂν ἐπ᾿ ἐμοῦ μόνου· ἐπαγγειλάμενος πάλιν, ὅτι, ἂν μὲν ὑπεύθυνος δειχθῇ, πάντως ἀποβληθήσεται καὶ παρ' ἡμῶν· ἂν δὲ ἀναίτιος εὑρεθῇ, καὶ ἐλέγξῃ συκοφάν-. τας ὑμᾶς, εἰ παραιτεῖσθε τὸν ἄνθρωπον, ἐγὼ μετ' ἐμαυτοῦ πείθω τὸν ᾿Αθανάσιον ἐλθεῖν εἰς τὰς Σπα- νίας. Καὶ ὁ μὲν ᾿Αθανάσιος ἐπὶ τούτοις επείθετο, Β καὶ οὐκ ἀντέλεγεν· ἐκεῖνοι δὲ, πρὸς πάντα μὴ θαρ ῥοῦντες, ἴσως ἀνένευον. Εγένετο δὲ πάλιν ὁ ᾿Αθα νάσιος εἰς τὸ σὸν στρατόπεδον, ἡνίκα μετεπέμψω γράψας αὐτῷ, καὶ παρόντας ἐν αὐτῇ τῇ Ἀντιοχεία τοὺς ἐχθροὺς κληθῆναι πάντας ἢ ἕκαστον αὐτῶν ἠξίωσεν, ἵν' ἡ ἐλέγξωσιν, ἢ ἐλεγχθῶσι· καὶ ἵνα ἢ παρόντα δείξωσιν οἷον λέγουσιν, ἢ ἀπόντα μὴ διαβάλ- λωσι. Καὶ οὔτε σὺ λέγοντος ἠνέσχου (64), ἀλλὰ κἀκεῖ- και παρητήσαντο. Τί τοίνυν ἀκούεις ἔτι τῶν κακολο γούντων αὐτόν ; Πῶς ἀνέχῃ Οὐάλεντος καὶ Οὐρσακίου, καίτοι μετανοησάντων αὐτῶν, καὶ ἐγγράφως αὐτῶν ὁμολογησάντων τὴν συκοφαντίαν; αμολόγησαν γὰρ οὐ βίαν παθόντες, ὡς αὐτοὶ προφασίζονται, οὐ στρα τιωτῶν ἐπικειμένων, οὐκ εἰδότος τοῦ ἀδελφοῦ σου (οὐκ ἐγίγνετο γὰρ παρ' αὐτῷ τοιαῦτα, οἷα νῦν γίγνε- ται, μὴ γένοιτο !), ἀλλ' αὐτοὶ θέλοντες ἑαυτοῖς ἀνῆλ θον εἰς τὴν Ῥώμην, καὶ τοῦ ἐπισκόπου καὶ τῶν πρε- σβυτέρων παρόντων ἔγραψαν· γράψαντες πρότερον Εἰ δὲ βίαν προφασίζονται, καὶ τοῦτο γινώσκουσι και κὸν, οὐκ ἀποδέχῃ δὲ οὐδὲ σύ· παῦσαι τοῦ βιάζεσθαι, καὶ μήτε γράφε, μήτε πέμπε κόμητας (66)· ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐξορισθέντας ἀπόλυσον, ἵνα μὴ, βίαν αίτιω μένου σου, μείζονας βίας ἐκεῖνοι ποιῶσι. Τί γὰρ τοιοῦτον γέγονε παρὰ Κώνσταντος ; τίς ἐπίσκοπος ἐξωρίσθη ; πότε κρίσεως ἐκκλησιαστικῆς μέσος γέν γονε ; ποῖος αὐτοῦ Παλατίνος ἠνάγκασε κατά τινος ὑπογράψαι, ἵνα οἱ περὶ Οὐάλεντα τοιαῦτα λέγωσι ; Παῦσαι, παρακαλῶ, καὶ μνήσθητι, ὅτι θνητὸς ἄνθρω- τος τυγχάνεις· φοβήθητι τὴν ἡμέραν τῆς κρίσεως· φύλαξον σεαυτὸν εἰς ἐκείνην καθαρόν. Μη τίθει σεαυτὸν εἰς τὰ ἐκκλησιαστικά· μηδὲ σὺ περὶ τούτων ἡμῖν παρακελεύου· ἀλλὰ μᾶλλον παρ' ἡμῶν σὺ μάν θανε ταῦτα. Σοὶ βασιλείαν ὁ Θεὸς ἐνεχείρισεν· ἡμῖν τὰ τῆς Ἐκκλησίας ἐπίστευσε. Καὶ ὥσπερ ὁ τὴν σὴν ἀρχὴν ὑποκλέπτων ἀντιλέγει τῷ διαταξαμένῳ Θεῷ, οὕτω φοβήθητι μὴ καὶ σὺ, τὰ τῆς Ἐκκλησίας εἰς ἑαυτὸν ἕλκων, ὑπεύθυνος ἐγκλήματι μεγάλῳ γένῃ· 'Απόδοτε, γέγραπται, τὰ Καίσαρος Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ. Οὔτε τοίνυν ἡμῖν ἄρχειν ἐπὶ ** HISTORIA ARIANORUM AD MONACHOS. A mihi, Constanti, qui per ætatem avus tuus esse pos- ac beata vir nemoriæ frater tuus Constans, nos sim: Sardicensi interfui synodo, quo tempore tute vocavi, cum in Ecclesiam, ubi commorabar ego, omnes convocastis. Ipseque inimicos Athanasii pro advenissent, ut si quid in Athanasio culpandum hae Derent, id renuntiarent. Fidem dedi, securitatemque promisi, ut nihil nisi rectum in omnibus judicium exspectarent. Id non semel tantum, sed et bis præ- stiti, hortatus, si nollent coram tota synodo, mihi saltem soli rem deferrent. Id quoque pollicitus sum: tur; sin humorius, vosque sycophantas probarit : si Si reus deprehendatur homo, a nobis plane abjicie- nihilominus illum recusaveritis, Athanasio persua - debo, ut mecum in Hispanias proficiscatur. Hisque conditionibus citra repugnantiam obtemperabat Atha- Matth. xx11, 21. nasius. Illi vero rebus omnino suis diffisi, æque id ab- nuerunt. Iterumque ubi Athanasius ad tuum exerci- tum se contulit ; cum tu illum litteris tuis accivisti, inimicos ille suos qui tum ibi, Antiochiæ videlicet, gavit, ut aut se convincerent, aut co: vincerentur ipsi ; versabantur, vel omnes una, vel singulos advocari ro- et se vel coram qualem esse dicebant comprobarent, vel absentem non calumniarentur. Verum nec từ bæð dicenti morem gessisti, imo illi abnuerunt. Cur itaque lentemque toleras, tametsi illi poenitentiam egeruul, etiamnum obtrectatores ejus audis? Cur Ursacium V:- calumniamque suam scripto confessi sunt? Confessi sunt, inquam, non vi coacti, ut obtendunt illi : non urgentibus militibus, non conscio fratre tuo: non C talia quippe sub illo, qualia his temporibus, ageban- tur, absit! sed ultro ipsi Romam profecti, coram epi- scopo et presbyteris hæc scripsere, cum antea ami- cam et pacificam epistolam ad Athanasium misis- sent. Quod si vim sibi illatam obtendunt, quam illicitam agnoscant : sique vin tute non approbes, desine vim inferre, nec litteras, nec comites mise- ris ; sed exsules remitte, ne cum tu vim redargulis, majorem illi vim exerceant. Quidnam ejusmodi a Constante actum est? quis episcopus exsulavit? quandonam ille ecclesiasticis judiciis medius inter- fuit? quis sub illo palatinus contra quem subscribere coegit, ut Valens cum socio talia effutiat? Desine, quæso le, et memento te mortalem hominem esse : time judicli diem, teque ipse innoxium ad eam diem Custodias. Ne te rebus misceas ecclesiasticis; neu nobis his de rebus præcepta mandes; sed a nobis potius hæc ediscas. Tibi Deus imperium tradidit, nobis ecclesiastica concredidit. Ac quemadmodum qui tibi imperium subripit, Deo ordinanti repugnat ; ita metue ne, si ad te ecclesiastica pertrahas, magui criminis reus Gas : Reddite, scriptum est, qua sunt Cæsaris Cæsari, et quæ sunt Dei Deo “. Neque nobis igitur terræ imperare licet, neque tu adolendi habes potestatem. Hæc quod tuam curem salutem scribo: quod vero res spectat de quibus scripsisti, D (63) καὶ ᾿Αθανασίῳ φιλικὴν καὶ εἰρηνικὴν ἐπιστολήν. (63) Regius codex, Σερβικήν. (64) Ita Regius et sic legendumn. Editi, ἡνέσχον. (65) Sic Reg. Editi, πρότερον. (66) Reg., κόμιτας, die more.

ὑμέτερα, ἀλλὰ ταῦτα γεγράφασιν, ἅπερ οἱ ἀπ' ἀρχῆς ἀγενήτου, αἱρέσεων. ἀγενήτου γενητοῦ, ἀγένητα ἀγένητον, Πᾶσα ψυχή ἀθάνατος. Τὸ γὰρ ἀεικίνητον ἀθάνατον· τὸ δ' ἄλλο κινοῦν, καὶ ὑπ᾽ ἄλλου κινούμενον, παῦλαν ἔχον κινήσεως, παῦλαν ἔχει ζωῆς. Μόνον δὴ τὸ αὐτὸ κι νοῦν, ἅτε οὐκ ἀπολεῖπον ἑαυτὸν, οὔποτε λήγει κινού μενον· ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις, ὅσα κινεῖται, τοῦτο πηγὴ καὶ ἀρχὴ κινήσεως. Ἀρχὴ δὲ ἀγένητον. Ἐξ ἀρχῆς γὰρ ἀνάγκη πᾶν τὸ γιγνόμενον γίγνεσθαι, αυτὴν δὲ μηδ' ἐξ ἑνός. Εἰ γὰρ ἐκ τοῦ ἀρχὴ γίγνοιτο, αὐτόπται καὶ ὑπηρέται τοῦ Λόγου γενόμενοι παρα- δεδώκασιν. Ην γὰρ ἡ σύνοδος εγγράφως ώμολόγησε πίστιν, αὕτη τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας ἐστί. Ταύ την ἐκδικοῦντες οἱ μακάριοι Πατέρες οὕτως ἔγραψαν, καὶ κατέκριναν τὴν ᾿Αρειανὴν αἵρεσιν· διὸ μάλιστα καὶ διαβάλλειν τὴν σύνοδον ἐπιχειροῦσιν. Οὐ γὰρ αἱ λέξεις αὐτοὺς λυποῦσιν, ἀλλ' ὅτι ἐν αὐταῖς ἀπε- δείχθησαν αἱρετικοί, καὶ τῶν ἄλλων αἱρέσεων (32) τολμηρότεροι. φαύλων, καὶ ἀεὶ δὲ εὐελέγκτων ὄντων ὡς ἀσεβῶν, ἐχρήσαντο παρ' Ελλήνων λοιπὸν τὴν λέξιν τοῦ ἀγενήτου (33), ἵνα προφάσει καὶ τούτου τοῦ ὀνό ματος ἐν τοῖς γενητοῖς πάλιν καὶ τοῖς κτίσμασι συναριθμῶσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, δι᾿ οὗ αὐτὰ τὰ γενητὰ γέγονεν· οὕτως εἰσὶ πρὸς ἀσέβειαν ἀπ! σχυντοι, καὶ πρὸς τὰς τοῦ Κυρίου βλασφημίας φι λόνεικοι. Εἰ μὲν οὖν, ἀγνοοῦντες τὸ ὄνομα, οὕτως ἀναισχυντοῦσιν, ἔδει μαθεῖν αὐτοὺς παρὰ τῶν αὐτοῖς δεδωκότων αὐτὸ, ὅτι (34) καὶ ἂν λέγουσιν ἐκ τοῦ ἀγα- θοῦ νοῦν καὶ τὴν ἐκ τοῦ νοῦ ψυχήν, καίτοι γινώ- σκοντες τὸ ἐξ ὧν εἰσιν, οὐκ ἐφοβήθησαν ὅμως καὶ αὐτὰ εἰπεῖν ἀγένητα, εἰδότες, ὅτι, καὶ τοῦτο λέγον τες, οὐκ ἐλαττοῦσι τὸ πρῶτον, ἐξ οὗ καὶ ταῦτα πέο φυχε· καὶ ἢ καὶ αὐτοὺς οὕτω λέγειν, ἢ μηδόλως λέ- γειν περὶ ὧν οὐκ ἴσασιν· εἰ δὲ νομίζουσι γινώσκειν, ἀναγκαῖον αὐτοὺς ἐρωτῆσαι, ἐπεὶ μάλιστα καὶ οὐκ (35) ἔστιν ἐκ τῶν θείων Γραφῶν ἡ λέξις, ἀλλὰ πάλιν ἀγράφως λαλοῦντες φιλονεικοῦσιν. Ἐγὼ μὲν γὰρ τὴν αἰτίαν καὶ τὴν διάνοιαν, καθ᾽ ἣν ἡ συνόδος τὸ ἐκ τῆς οὐσίας καὶ τὸ ὁμοούσιον συμφώνως τοῖς ἐκ τῶν Γραφῶν περὶ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένοις, καὶ ὅσοι πρὸ αὐτῶν ἐξέθεντο Πατέρες καὶ ἔγραψαν, ή οὐκ ἂν ἐξ ἀρχῆς γίγνοιτο. Ἐπειδὴ δὲ ἀγένητόν ἐστι, καὶ ἀδιάφθορον αὐτὸ ἀνάγκη εἶναι. Εt Εἰ δ᾽ ἔστι τοῦτο οὕτως ἔχον, μὴ ἄλλο τι εἶναι τὸ αὐτὸ αὐτὸ κινοῦν ἢ ψυχήν, ἐξ ἀνάγκης ἀγένητόν τε καὶ ἀθάνατον ψυχὴ ἂν εἴη. ὅτι S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. lisque primum impietatem hanc iuseminavit, ac A etiam nunc suadet ut œcumenicam synodum vestris maledictis insectemini, quia videlicet non vestra sed illa definierit quæ ab initio tradidere testes oculati qui et ministri Verbi fuere. Nam fides quam synodus scripto confessa est, ipsa vere est catho- licæ Ecclesiæ, quam ut tuerentur, placuit beatis Patribus ita scribere, Arianamque hæresim con- demnare. Hinc illi potissimum ob hanc causam synodum calumniari conantur. Nam non tam hu- jusmodi diationibus cruciantur, quam quod inde etiam hæreticis audaciores. tunc pateret, cumque tam facile eorum impietas semper convinceretur, vocem 184, id est, non facti, a Græcis seu Gentilibus sunt mutuati, ut hujusmodi innixi vocabulo rursus inter res factas et creatas Dei Verbum, per quod res ipsæ factæ sunt, numerarent: tanta eorum est in propria impietate asserenda impudentia, tantave pertinacia in blasphe- miis adversus Dominum proferendis. Si igitur tan- tain præ se ferunt impudentiam, quia hujus vocis significationem ignorant, sane id ab his ipsis, a quibus eam accepere, ediscendum erat. Hi nempe mertem quam ex bono, et animam quam ex mente esse aiunt, quaınvis unde illæ sint eis non lateat, tamen non-factas dicere nihil sunt veriti, non ignari scilicet se hoc vocabulo, nihil de primo principio, ex quo ipsæ quoque exortæ sunt, detrahere. Ita, inquam, illos quoque loqui decebat, aut certe nullo modo de his quæ ignorant, disserere. Quod si quid bec vox significet, se intelligere putant, necesse omnino est ut ipsos interrogemus, maxime cum ea ex divinis litteris non sit collecta, sed nulla illi Scri- pturæ auctoritate fulti pro ipsa puguent. Enimvero ego quidein memoravi qua de causa quove sensu editio Commel. Nihilominus commode redditur per vocem hæreticis. C que legit Ambrosius Camaldulensis, qui ipsam vocem Græca in sua versione retinet. In Regio codice aliquot in locis ea vox cum duplici v fuerat scripta, sed ibidem uno deleto emendlata est. Le- gendum esse patet, quia haec vox opponi- tur voci ut in Admonitione observatun D est. Praeterea Cyrillus Alexandrinus, qui id voca- bulum in Thesauro, assertione prima, eodem modo explicat, quo infra Athanasius, illud per unicum v scribit. Hinc etiam editio Commeliniana et Pari- siensis paulo post per unicum v habent ; licet aliis in locis hoc vocabulum per duplex v scribant. Porro forte a Platone hanc dictionem mul- tuati sunt Ariani: is enim in Phædro animam ail esse quæ vox quoque per unum v ibidem scribitur. Hac sunt Platonis verba : convicti sunt non solum hæretici esse, sed aliis paucis interjectis : Il est : Omnis anima est immortalis. Quod enim semper movetur, immortale est : quod autem movel aliud, et ab aliv movetur, quandoquidem finem habel mo- tus, vitæ quoque fnen habet. Solum igitur illud quod seipsum novel, quia seipsum non deserit, ne moteri quidem unquam desinit: quin etiam cæteris_quæ moventur, hic fons, hoc principium est motus. Prin- cipium autem est non-factum. Ex principio enim ne- cesse est fieri omne quod fil, ipsum autem ex nullo fit: nam si principium ex aliquo fieret, non fieret ex principio. Quando vero non-factum est, nec idem posse corrumpi necesse est. Et paulo post : Porro si ita est non aliud esse id quod seipsum movet quam animam, necesse profecto fuerit animam esse et non- faciam et immortalem. Hactenus Plato, qui tametsi hoc in loco animam non-factam esse asserit, alibi tamen, in Timeo videlicet, a summo Deo creatam fuisse diserte docet. habetur in mss. Reg. et Basil. atque ita legerunt Ambr. Camald. et Naunius. 128. Itaque cum suas illas voculas futiles esse B (32) Editio Parisiensis, αἱρετικῶν. At mss. et (33) Sic Reg. et Basil. hic et deinceps. Ita quo- 28. Αμέλει τῶν λεξειδίων αὐτῶν δειχθέντων τότε (34) Sic Reg. et Basil. At editio Commel. αὐτὰ (55) Οὐκ deest in editione Commeliniana : sed

ὑμέτερα, ἀλλὰ ταῦτα γεγράφασιν, ἅπερ οἱ ἀπ' ἀρχῆς ἀγενήτου, αἱρέσεων. ἀγενήτου γενητοῦ, ἀγένητα ἀγένητον, Πᾶσα ψυχή ἀθάνατος. Τὸ γὰρ ἀεικίνητον ἀθάνατον· τὸ δ' ἄλλο κινοῦν, καὶ ὑπ᾽ ἄλλου κινούμενον, παῦλαν ἔχον κινήσεως, παῦλαν ἔχει ζωῆς. Μόνον δὴ τὸ αὐτὸ κι νοῦν, ἅτε οὐκ ἀπολεῖπον ἑαυτὸν, οὔποτε λήγει κινού μενον· ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις, ὅσα κινεῖται, τοῦτο πηγὴ καὶ ἀρχὴ κινήσεως. Ἀρχὴ δὲ ἀγένητον. Ἐξ ἀρχῆς γὰρ ἀνάγκη πᾶν τὸ γιγνόμενον γίγνεσθαι, αυτὴν δὲ μηδ' ἐξ ἑνός. Εἰ γὰρ ἐκ τοῦ ἀρχὴ γίγνοιτο, αὐτόπται καὶ ὑπηρέται τοῦ Λόγου γενόμενοι παρα- δεδώκασιν. Ην γὰρ ἡ σύνοδος εγγράφως ώμολόγησε πίστιν, αὕτη τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας ἐστί. Ταύ την ἐκδικοῦντες οἱ μακάριοι Πατέρες οὕτως ἔγραψαν, καὶ κατέκριναν τὴν ᾿Αρειανὴν αἵρεσιν· διὸ μάλιστα καὶ διαβάλλειν τὴν σύνοδον ἐπιχειροῦσιν. Οὐ γὰρ αἱ λέξεις αὐτοὺς λυποῦσιν, ἀλλ' ὅτι ἐν αὐταῖς ἀπε- δείχθησαν αἱρετικοί, καὶ τῶν ἄλλων αἱρέσεων (32) τολμηρότεροι. φαύλων, καὶ ἀεὶ δὲ εὐελέγκτων ὄντων ὡς ἀσεβῶν, ἐχρήσαντο παρ' Ελλήνων λοιπὸν τὴν λέξιν τοῦ ἀγενήτου (33), ἵνα προφάσει καὶ τούτου τοῦ ὀνό ματος ἐν τοῖς γενητοῖς πάλιν καὶ τοῖς κτίσμασι συναριθμῶσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, δι᾿ οὗ αὐτὰ τὰ γενητὰ γέγονεν· οὕτως εἰσὶ πρὸς ἀσέβειαν ἀπ! σχυντοι, καὶ πρὸς τὰς τοῦ Κυρίου βλασφημίας φι λόνεικοι. Εἰ μὲν οὖν, ἀγνοοῦντες τὸ ὄνομα, οὕτως ἀναισχυντοῦσιν, ἔδει μαθεῖν αὐτοὺς παρὰ τῶν αὐτοῖς δεδωκότων αὐτὸ, ὅτι (34) καὶ ἂν λέγουσιν ἐκ τοῦ ἀγα- θοῦ νοῦν καὶ τὴν ἐκ τοῦ νοῦ ψυχήν, καίτοι γινώ- σκοντες τὸ ἐξ ὧν εἰσιν, οὐκ ἐφοβήθησαν ὅμως καὶ αὐτὰ εἰπεῖν ἀγένητα, εἰδότες, ὅτι, καὶ τοῦτο λέγον τες, οὐκ ἐλαττοῦσι τὸ πρῶτον, ἐξ οὗ καὶ ταῦτα πέο φυχε· καὶ ἢ καὶ αὐτοὺς οὕτω λέγειν, ἢ μηδόλως λέ- γειν περὶ ὧν οὐκ ἴσασιν· εἰ δὲ νομίζουσι γινώσκειν, ἀναγκαῖον αὐτοὺς ἐρωτῆσαι, ἐπεὶ μάλιστα καὶ οὐκ (35) ἔστιν ἐκ τῶν θείων Γραφῶν ἡ λέξις, ἀλλὰ πάλιν ἀγράφως λαλοῦντες φιλονεικοῦσιν. Ἐγὼ μὲν γὰρ τὴν αἰτίαν καὶ τὴν διάνοιαν, καθ᾽ ἣν ἡ συνόδος τὸ ἐκ τῆς οὐσίας καὶ τὸ ὁμοούσιον συμφώνως τοῖς ἐκ τῶν Γραφῶν περὶ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένοις, καὶ ὅσοι πρὸ αὐτῶν ἐξέθεντο Πατέρες καὶ ἔγραψαν, ή οὐκ ἂν ἐξ ἀρχῆς γίγνοιτο. Ἐπειδὴ δὲ ἀγένητόν ἐστι, καὶ ἀδιάφθορον αὐτὸ ἀνάγκη εἶναι. Εt Εἰ δ᾽ ἔστι τοῦτο οὕτως ἔχον, μὴ ἄλλο τι εἶναι τὸ αὐτὸ αὐτὸ κινοῦν ἢ ψυχήν, ἐξ ἀνάγκης ἀγένητόν τε καὶ ἀθάνατον ψυχὴ ἂν εἴη. ὅτι S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. lisque primum impietatem hanc iuseminavit, ac A etiam nunc suadet ut œcumenicam synodum vestris maledictis insectemini, quia videlicet non vestra sed illa definierit quæ ab initio tradidere testes oculati qui et ministri Verbi fuere. Nam fides quam synodus scripto confessa est, ipsa vere est catho- licæ Ecclesiæ, quam ut tuerentur, placuit beatis Patribus ita scribere, Arianamque hæresim con- demnare. Hinc illi potissimum ob hanc causam synodum calumniari conantur. Nam non tam hu- jusmodi diationibus cruciantur, quam quod inde etiam hæreticis audaciores. tunc pateret, cumque tam facile eorum impietas semper convinceretur, vocem 184, id est, non facti, a Græcis seu Gentilibus sunt mutuati, ut hujusmodi innixi vocabulo rursus inter res factas et creatas Dei Verbum, per quod res ipsæ factæ sunt, numerarent: tanta eorum est in propria impietate asserenda impudentia, tantave pertinacia in blasphe- miis adversus Dominum proferendis. Si igitur tan- tain præ se ferunt impudentiam, quia hujus vocis significationem ignorant, sane id ab his ipsis, a quibus eam accepere, ediscendum erat. Hi nempe mertem quam ex bono, et animam quam ex mente esse aiunt, quaınvis unde illæ sint eis non lateat, tamen non-factas dicere nihil sunt veriti, non ignari scilicet se hoc vocabulo, nihil de primo principio, ex quo ipsæ quoque exortæ sunt, detrahere. Ita, inquam, illos quoque loqui decebat, aut certe nullo modo de his quæ ignorant, disserere. Quod si quid bec vox significet, se intelligere putant, necesse omnino est ut ipsos interrogemus, maxime cum ea ex divinis litteris non sit collecta, sed nulla illi Scri- pturæ auctoritate fulti pro ipsa puguent. Enimvero ego quidein memoravi qua de causa quove sensu editio Commel. Nihilominus commode redditur per vocem hæreticis. C que legit Ambrosius Camaldulensis, qui ipsam vocem Græca in sua versione retinet. In Regio codice aliquot in locis ea vox cum duplici v fuerat scripta, sed ibidem uno deleto emendlata est. Le- gendum esse patet, quia haec vox opponi- tur voci ut in Admonitione observatun D est. Praeterea Cyrillus Alexandrinus, qui id voca- bulum in Thesauro, assertione prima, eodem modo explicat, quo infra Athanasius, illud per unicum v scribit. Hinc etiam editio Commeliniana et Pari- siensis paulo post per unicum v habent ; licet aliis in locis hoc vocabulum per duplex v scribant. Porro forte a Platone hanc dictionem mul- tuati sunt Ariani: is enim in Phædro animam ail esse quæ vox quoque per unum v ibidem scribitur. Hac sunt Platonis verba : convicti sunt non solum hæretici esse, sed aliis paucis interjectis : Il est : Omnis anima est immortalis. Quod enim semper movetur, immortale est : quod autem movel aliud, et ab aliv movetur, quandoquidem finem habel mo- tus, vitæ quoque fnen habet. Solum igitur illud quod seipsum novel, quia seipsum non deserit, ne moteri quidem unquam desinit: quin etiam cæteris_quæ moventur, hic fons, hoc principium est motus. Prin- cipium autem est non-factum. Ex principio enim ne- cesse est fieri omne quod fil, ipsum autem ex nullo fit: nam si principium ex aliquo fieret, non fieret ex principio. Quando vero non-factum est, nec idem posse corrumpi necesse est. Et paulo post : Porro si ita est non aliud esse id quod seipsum movet quam animam, necesse profecto fuerit animam esse et non- faciam et immortalem. Hactenus Plato, qui tametsi hoc in loco animam non-factam esse asserit, alibi tamen, in Timeo videlicet, a summo Deo creatam fuisse diserte docet. habetur in mss. Reg. et Basil. atque ita legerunt Ambr. Camald. et Naunius. 128. Itaque cum suas illas voculas futiles esse B (32) Editio Parisiensis, αἱρετικῶν. At mss. et (33) Sic Reg. et Basil. hic et deinceps. Ita quo- 28. Αμέλει τῶν λεξειδίων αὐτῶν δειχθέντων τότε (34) Sic Reg. et Basil. At editio Commel. αὐτὰ (55) Οὐκ deest in editione Commeliniana : sed

ὑμέτερα, ἀλλὰ ταῦτα γεγράφασιν, ἅπερ οἱ ἀπ' ἀρχῆς ἀγενήτου, αἱρέσεων. ἀγενήτου γενητοῦ, ἀγένητα ἀγένητον, Πᾶσα ψυχή ἀθάνατος. Τὸ γὰρ ἀεικίνητον ἀθάνατον· τὸ δ' ἄλλο κινοῦν, καὶ ὑπ᾽ ἄλλου κινούμενον, παῦλαν ἔχον κινήσεως, παῦλαν ἔχει ζωῆς. Μόνον δὴ τὸ αὐτὸ κι νοῦν, ἅτε οὐκ ἀπολεῖπον ἑαυτὸν, οὔποτε λήγει κινού μενον· ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις, ὅσα κινεῖται, τοῦτο πηγὴ καὶ ἀρχὴ κινήσεως. Ἀρχὴ δὲ ἀγένητον. Ἐξ ἀρχῆς γὰρ ἀνάγκη πᾶν τὸ γιγνόμενον γίγνεσθαι, αυτὴν δὲ μηδ' ἐξ ἑνός. Εἰ γὰρ ἐκ τοῦ ἀρχὴ γίγνοιτο, αὐτόπται καὶ ὑπηρέται τοῦ Λόγου γενόμενοι παρα- δεδώκασιν. Ην γὰρ ἡ σύνοδος εγγράφως ώμολόγησε πίστιν, αὕτη τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας ἐστί. Ταύ την ἐκδικοῦντες οἱ μακάριοι Πατέρες οὕτως ἔγραψαν, καὶ κατέκριναν τὴν ᾿Αρειανὴν αἵρεσιν· διὸ μάλιστα καὶ διαβάλλειν τὴν σύνοδον ἐπιχειροῦσιν. Οὐ γὰρ αἱ λέξεις αὐτοὺς λυποῦσιν, ἀλλ' ὅτι ἐν αὐταῖς ἀπε- δείχθησαν αἱρετικοί, καὶ τῶν ἄλλων αἱρέσεων (32) τολμηρότεροι. φαύλων, καὶ ἀεὶ δὲ εὐελέγκτων ὄντων ὡς ἀσεβῶν, ἐχρήσαντο παρ' Ελλήνων λοιπὸν τὴν λέξιν τοῦ ἀγενήτου (33), ἵνα προφάσει καὶ τούτου τοῦ ὀνό ματος ἐν τοῖς γενητοῖς πάλιν καὶ τοῖς κτίσμασι συναριθμῶσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, δι᾿ οὗ αὐτὰ τὰ γενητὰ γέγονεν· οὕτως εἰσὶ πρὸς ἀσέβειαν ἀπ! σχυντοι, καὶ πρὸς τὰς τοῦ Κυρίου βλασφημίας φι λόνεικοι. Εἰ μὲν οὖν, ἀγνοοῦντες τὸ ὄνομα, οὕτως ἀναισχυντοῦσιν, ἔδει μαθεῖν αὐτοὺς παρὰ τῶν αὐτοῖς δεδωκότων αὐτὸ, ὅτι (34) καὶ ἂν λέγουσιν ἐκ τοῦ ἀγα- θοῦ νοῦν καὶ τὴν ἐκ τοῦ νοῦ ψυχήν, καίτοι γινώ- σκοντες τὸ ἐξ ὧν εἰσιν, οὐκ ἐφοβήθησαν ὅμως καὶ αὐτὰ εἰπεῖν ἀγένητα, εἰδότες, ὅτι, καὶ τοῦτο λέγον τες, οὐκ ἐλαττοῦσι τὸ πρῶτον, ἐξ οὗ καὶ ταῦτα πέο φυχε· καὶ ἢ καὶ αὐτοὺς οὕτω λέγειν, ἢ μηδόλως λέ- γειν περὶ ὧν οὐκ ἴσασιν· εἰ δὲ νομίζουσι γινώσκειν, ἀναγκαῖον αὐτοὺς ἐρωτῆσαι, ἐπεὶ μάλιστα καὶ οὐκ (35) ἔστιν ἐκ τῶν θείων Γραφῶν ἡ λέξις, ἀλλὰ πάλιν ἀγράφως λαλοῦντες φιλονεικοῦσιν. Ἐγὼ μὲν γὰρ τὴν αἰτίαν καὶ τὴν διάνοιαν, καθ᾽ ἣν ἡ συνόδος τὸ ἐκ τῆς οὐσίας καὶ τὸ ὁμοούσιον συμφώνως τοῖς ἐκ τῶν Γραφῶν περὶ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένοις, καὶ ὅσοι πρὸ αὐτῶν ἐξέθεντο Πατέρες καὶ ἔγραψαν, ή οὐκ ἂν ἐξ ἀρχῆς γίγνοιτο. Ἐπειδὴ δὲ ἀγένητόν ἐστι, καὶ ἀδιάφθορον αὐτὸ ἀνάγκη εἶναι. Εt Εἰ δ᾽ ἔστι τοῦτο οὕτως ἔχον, μὴ ἄλλο τι εἶναι τὸ αὐτὸ αὐτὸ κινοῦν ἢ ψυχήν, ἐξ ἀνάγκης ἀγένητόν τε καὶ ἀθάνατον ψυχὴ ἂν εἴη. ὅτι S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. lisque primum impietatem hanc iuseminavit, ac A etiam nunc suadet ut œcumenicam synodum vestris maledictis insectemini, quia videlicet non vestra sed illa definierit quæ ab initio tradidere testes oculati qui et ministri Verbi fuere. Nam fides quam synodus scripto confessa est, ipsa vere est catho- licæ Ecclesiæ, quam ut tuerentur, placuit beatis Patribus ita scribere, Arianamque hæresim con- demnare. Hinc illi potissimum ob hanc causam synodum calumniari conantur. Nam non tam hu- jusmodi diationibus cruciantur, quam quod inde etiam hæreticis audaciores. tunc pateret, cumque tam facile eorum impietas semper convinceretur, vocem 184, id est, non facti, a Græcis seu Gentilibus sunt mutuati, ut hujusmodi innixi vocabulo rursus inter res factas et creatas Dei Verbum, per quod res ipsæ factæ sunt, numerarent: tanta eorum est in propria impietate asserenda impudentia, tantave pertinacia in blasphe- miis adversus Dominum proferendis. Si igitur tan- tain præ se ferunt impudentiam, quia hujus vocis significationem ignorant, sane id ab his ipsis, a quibus eam accepere, ediscendum erat. Hi nempe mertem quam ex bono, et animam quam ex mente esse aiunt, quaınvis unde illæ sint eis non lateat, tamen non-factas dicere nihil sunt veriti, non ignari scilicet se hoc vocabulo, nihil de primo principio, ex quo ipsæ quoque exortæ sunt, detrahere. Ita, inquam, illos quoque loqui decebat, aut certe nullo modo de his quæ ignorant, disserere. Quod si quid bec vox significet, se intelligere putant, necesse omnino est ut ipsos interrogemus, maxime cum ea ex divinis litteris non sit collecta, sed nulla illi Scri- pturæ auctoritate fulti pro ipsa puguent. Enimvero ego quidein memoravi qua de causa quove sensu editio Commel. Nihilominus commode redditur per vocem hæreticis. C que legit Ambrosius Camaldulensis, qui ipsam vocem Græca in sua versione retinet. In Regio codice aliquot in locis ea vox cum duplici v fuerat scripta, sed ibidem uno deleto emendlata est. Le- gendum esse patet, quia haec vox opponi- tur voci ut in Admonitione observatun D est. Praeterea Cyrillus Alexandrinus, qui id voca- bulum in Thesauro, assertione prima, eodem modo explicat, quo infra Athanasius, illud per unicum v scribit. Hinc etiam editio Commeliniana et Pari- siensis paulo post per unicum v habent ; licet aliis in locis hoc vocabulum per duplex v scribant. Porro forte a Platone hanc dictionem mul- tuati sunt Ariani: is enim in Phædro animam ail esse quæ vox quoque per unum v ibidem scribitur. Hac sunt Platonis verba : convicti sunt non solum hæretici esse, sed aliis paucis interjectis : Il est : Omnis anima est immortalis. Quod enim semper movetur, immortale est : quod autem movel aliud, et ab aliv movetur, quandoquidem finem habel mo- tus, vitæ quoque fnen habet. Solum igitur illud quod seipsum novel, quia seipsum non deserit, ne moteri quidem unquam desinit: quin etiam cæteris_quæ moventur, hic fons, hoc principium est motus. Prin- cipium autem est non-factum. Ex principio enim ne- cesse est fieri omne quod fil, ipsum autem ex nullo fit: nam si principium ex aliquo fieret, non fieret ex principio. Quando vero non-factum est, nec idem posse corrumpi necesse est. Et paulo post : Porro si ita est non aliud esse id quod seipsum movet quam animam, necesse profecto fuerit animam esse et non- faciam et immortalem. Hactenus Plato, qui tametsi hoc in loco animam non-factam esse asserit, alibi tamen, in Timeo videlicet, a summo Deo creatam fuisse diserte docet. habetur in mss. Reg. et Basil. atque ita legerunt Ambr. Camald. et Naunius. 128. Itaque cum suas illas voculas futiles esse B (32) Editio Parisiensis, αἱρετικῶν. At mss. et (33) Sic Reg. et Basil. hic et deinceps. Ita quo- 28. Αμέλει τῶν λεξειδίων αὐτῶν δειχθέντων τότε (34) Sic Reg. et Basil. At editio Commel. αὐτὰ (55) Οὐκ deest in editione Commeliniana : sed

ὑμέτερα, ἀλλὰ ταῦτα γεγράφασιν, ἅπερ οἱ ἀπ' ἀρχῆς ἀγενήτου, αἱρέσεων. ἀγενήτου γενητοῦ, ἀγένητα ἀγένητον, Πᾶσα ψυχή ἀθάνατος. Τὸ γὰρ ἀεικίνητον ἀθάνατον· τὸ δ' ἄλλο κινοῦν, καὶ ὑπ᾽ ἄλλου κινούμενον, παῦλαν ἔχον κινήσεως, παῦλαν ἔχει ζωῆς. Μόνον δὴ τὸ αὐτὸ κι νοῦν, ἅτε οὐκ ἀπολεῖπον ἑαυτὸν, οὔποτε λήγει κινού μενον· ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις, ὅσα κινεῖται, τοῦτο πηγὴ καὶ ἀρχὴ κινήσεως. Ἀρχὴ δὲ ἀγένητον. Ἐξ ἀρχῆς γὰρ ἀνάγκη πᾶν τὸ γιγνόμενον γίγνεσθαι, αυτὴν δὲ μηδ' ἐξ ἑνός. Εἰ γὰρ ἐκ τοῦ ἀρχὴ γίγνοιτο, αὐτόπται καὶ ὑπηρέται τοῦ Λόγου γενόμενοι παρα- δεδώκασιν. Ην γὰρ ἡ σύνοδος εγγράφως ώμολόγησε πίστιν, αὕτη τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας ἐστί. Ταύ την ἐκδικοῦντες οἱ μακάριοι Πατέρες οὕτως ἔγραψαν, καὶ κατέκριναν τὴν ᾿Αρειανὴν αἵρεσιν· διὸ μάλιστα καὶ διαβάλλειν τὴν σύνοδον ἐπιχειροῦσιν. Οὐ γὰρ αἱ λέξεις αὐτοὺς λυποῦσιν, ἀλλ' ὅτι ἐν αὐταῖς ἀπε- δείχθησαν αἱρετικοί, καὶ τῶν ἄλλων αἱρέσεων (32) τολμηρότεροι. φαύλων, καὶ ἀεὶ δὲ εὐελέγκτων ὄντων ὡς ἀσεβῶν, ἐχρήσαντο παρ' Ελλήνων λοιπὸν τὴν λέξιν τοῦ ἀγενήτου (33), ἵνα προφάσει καὶ τούτου τοῦ ὀνό ματος ἐν τοῖς γενητοῖς πάλιν καὶ τοῖς κτίσμασι συναριθμῶσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, δι᾿ οὗ αὐτὰ τὰ γενητὰ γέγονεν· οὕτως εἰσὶ πρὸς ἀσέβειαν ἀπ! σχυντοι, καὶ πρὸς τὰς τοῦ Κυρίου βλασφημίας φι λόνεικοι. Εἰ μὲν οὖν, ἀγνοοῦντες τὸ ὄνομα, οὕτως ἀναισχυντοῦσιν, ἔδει μαθεῖν αὐτοὺς παρὰ τῶν αὐτοῖς δεδωκότων αὐτὸ, ὅτι (34) καὶ ἂν λέγουσιν ἐκ τοῦ ἀγα- θοῦ νοῦν καὶ τὴν ἐκ τοῦ νοῦ ψυχήν, καίτοι γινώ- σκοντες τὸ ἐξ ὧν εἰσιν, οὐκ ἐφοβήθησαν ὅμως καὶ αὐτὰ εἰπεῖν ἀγένητα, εἰδότες, ὅτι, καὶ τοῦτο λέγον τες, οὐκ ἐλαττοῦσι τὸ πρῶτον, ἐξ οὗ καὶ ταῦτα πέο φυχε· καὶ ἢ καὶ αὐτοὺς οὕτω λέγειν, ἢ μηδόλως λέ- γειν περὶ ὧν οὐκ ἴσασιν· εἰ δὲ νομίζουσι γινώσκειν, ἀναγκαῖον αὐτοὺς ἐρωτῆσαι, ἐπεὶ μάλιστα καὶ οὐκ (35) ἔστιν ἐκ τῶν θείων Γραφῶν ἡ λέξις, ἀλλὰ πάλιν ἀγράφως λαλοῦντες φιλονεικοῦσιν. Ἐγὼ μὲν γὰρ τὴν αἰτίαν καὶ τὴν διάνοιαν, καθ᾽ ἣν ἡ συνόδος τὸ ἐκ τῆς οὐσίας καὶ τὸ ὁμοούσιον συμφώνως τοῖς ἐκ τῶν Γραφῶν περὶ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένοις, καὶ ὅσοι πρὸ αὐτῶν ἐξέθεντο Πατέρες καὶ ἔγραψαν, ή οὐκ ἂν ἐξ ἀρχῆς γίγνοιτο. Ἐπειδὴ δὲ ἀγένητόν ἐστι, καὶ ἀδιάφθορον αὐτὸ ἀνάγκη εἶναι. Εt Εἰ δ᾽ ἔστι τοῦτο οὕτως ἔχον, μὴ ἄλλο τι εἶναι τὸ αὐτὸ αὐτὸ κινοῦν ἢ ψυχήν, ἐξ ἀνάγκης ἀγένητόν τε καὶ ἀθάνατον ψυχὴ ἂν εἴη. ὅτι S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. lisque primum impietatem hanc iuseminavit, ac A etiam nunc suadet ut œcumenicam synodum vestris maledictis insectemini, quia videlicet non vestra sed illa definierit quæ ab initio tradidere testes oculati qui et ministri Verbi fuere. Nam fides quam synodus scripto confessa est, ipsa vere est catho- licæ Ecclesiæ, quam ut tuerentur, placuit beatis Patribus ita scribere, Arianamque hæresim con- demnare. Hinc illi potissimum ob hanc causam synodum calumniari conantur. Nam non tam hu- jusmodi diationibus cruciantur, quam quod inde etiam hæreticis audaciores. tunc pateret, cumque tam facile eorum impietas semper convinceretur, vocem 184, id est, non facti, a Græcis seu Gentilibus sunt mutuati, ut hujusmodi innixi vocabulo rursus inter res factas et creatas Dei Verbum, per quod res ipsæ factæ sunt, numerarent: tanta eorum est in propria impietate asserenda impudentia, tantave pertinacia in blasphe- miis adversus Dominum proferendis. Si igitur tan- tain præ se ferunt impudentiam, quia hujus vocis significationem ignorant, sane id ab his ipsis, a quibus eam accepere, ediscendum erat. Hi nempe mertem quam ex bono, et animam quam ex mente esse aiunt, quaınvis unde illæ sint eis non lateat, tamen non-factas dicere nihil sunt veriti, non ignari scilicet se hoc vocabulo, nihil de primo principio, ex quo ipsæ quoque exortæ sunt, detrahere. Ita, inquam, illos quoque loqui decebat, aut certe nullo modo de his quæ ignorant, disserere. Quod si quid bec vox significet, se intelligere putant, necesse omnino est ut ipsos interrogemus, maxime cum ea ex divinis litteris non sit collecta, sed nulla illi Scri- pturæ auctoritate fulti pro ipsa puguent. Enimvero ego quidein memoravi qua de causa quove sensu editio Commel. Nihilominus commode redditur per vocem hæreticis. C que legit Ambrosius Camaldulensis, qui ipsam vocem Græca in sua versione retinet. In Regio codice aliquot in locis ea vox cum duplici v fuerat scripta, sed ibidem uno deleto emendlata est. Le- gendum esse patet, quia haec vox opponi- tur voci ut in Admonitione observatun D est. Praeterea Cyrillus Alexandrinus, qui id voca- bulum in Thesauro, assertione prima, eodem modo explicat, quo infra Athanasius, illud per unicum v scribit. Hinc etiam editio Commeliniana et Pari- siensis paulo post per unicum v habent ; licet aliis in locis hoc vocabulum per duplex v scribant. Porro forte a Platone hanc dictionem mul- tuati sunt Ariani: is enim in Phædro animam ail esse quæ vox quoque per unum v ibidem scribitur. Hac sunt Platonis verba : convicti sunt non solum hæretici esse, sed aliis paucis interjectis : Il est : Omnis anima est immortalis. Quod enim semper movetur, immortale est : quod autem movel aliud, et ab aliv movetur, quandoquidem finem habel mo- tus, vitæ quoque fnen habet. Solum igitur illud quod seipsum novel, quia seipsum non deserit, ne moteri quidem unquam desinit: quin etiam cæteris_quæ moventur, hic fons, hoc principium est motus. Prin- cipium autem est non-factum. Ex principio enim ne- cesse est fieri omne quod fil, ipsum autem ex nullo fit: nam si principium ex aliquo fieret, non fieret ex principio. Quando vero non-factum est, nec idem posse corrumpi necesse est. Et paulo post : Porro si ita est non aliud esse id quod seipsum movet quam animam, necesse profecto fuerit animam esse et non- faciam et immortalem. Hactenus Plato, qui tametsi hoc in loco animam non-factam esse asserit, alibi tamen, in Timeo videlicet, a summo Deo creatam fuisse diserte docet. habetur in mss. Reg. et Basil. atque ita legerunt Ambr. Camald. et Naunius. 128. Itaque cum suas illas voculas futiles esse B (32) Editio Parisiensis, αἱρετικῶν. At mss. et (33) Sic Reg. et Basil. hic et deinceps. Ita quo- 28. Αμέλει τῶν λεξειδίων αὐτῶν δειχθέντων τότε (34) Sic Reg. et Basil. At editio Commel. αὐτὰ (55) Οὐκ deest in editione Commeliniana : sed

ὑμέτερα, ἀλλὰ ταῦτα γεγράφασιν, ἅπερ οἱ ἀπ' ἀρχῆς ἀγενήτου, αἱρέσεων. ἀγενήτου γενητοῦ, ἀγένητα ἀγένητον, Πᾶσα ψυχή ἀθάνατος. Τὸ γὰρ ἀεικίνητον ἀθάνατον· τὸ δ' ἄλλο κινοῦν, καὶ ὑπ᾽ ἄλλου κινούμενον, παῦλαν ἔχον κινήσεως, παῦλαν ἔχει ζωῆς. Μόνον δὴ τὸ αὐτὸ κι νοῦν, ἅτε οὐκ ἀπολεῖπον ἑαυτὸν, οὔποτε λήγει κινού μενον· ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις, ὅσα κινεῖται, τοῦτο πηγὴ καὶ ἀρχὴ κινήσεως. Ἀρχὴ δὲ ἀγένητον. Ἐξ ἀρχῆς γὰρ ἀνάγκη πᾶν τὸ γιγνόμενον γίγνεσθαι, αυτὴν δὲ μηδ' ἐξ ἑνός. Εἰ γὰρ ἐκ τοῦ ἀρχὴ γίγνοιτο, αὐτόπται καὶ ὑπηρέται τοῦ Λόγου γενόμενοι παρα- δεδώκασιν. Ην γὰρ ἡ σύνοδος εγγράφως ώμολόγησε πίστιν, αὕτη τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας ἐστί. Ταύ την ἐκδικοῦντες οἱ μακάριοι Πατέρες οὕτως ἔγραψαν, καὶ κατέκριναν τὴν ᾿Αρειανὴν αἵρεσιν· διὸ μάλιστα καὶ διαβάλλειν τὴν σύνοδον ἐπιχειροῦσιν. Οὐ γὰρ αἱ λέξεις αὐτοὺς λυποῦσιν, ἀλλ' ὅτι ἐν αὐταῖς ἀπε- δείχθησαν αἱρετικοί, καὶ τῶν ἄλλων αἱρέσεων (32) τολμηρότεροι. φαύλων, καὶ ἀεὶ δὲ εὐελέγκτων ὄντων ὡς ἀσεβῶν, ἐχρήσαντο παρ' Ελλήνων λοιπὸν τὴν λέξιν τοῦ ἀγενήτου (33), ἵνα προφάσει καὶ τούτου τοῦ ὀνό ματος ἐν τοῖς γενητοῖς πάλιν καὶ τοῖς κτίσμασι συναριθμῶσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, δι᾿ οὗ αὐτὰ τὰ γενητὰ γέγονεν· οὕτως εἰσὶ πρὸς ἀσέβειαν ἀπ! σχυντοι, καὶ πρὸς τὰς τοῦ Κυρίου βλασφημίας φι λόνεικοι. Εἰ μὲν οὖν, ἀγνοοῦντες τὸ ὄνομα, οὕτως ἀναισχυντοῦσιν, ἔδει μαθεῖν αὐτοὺς παρὰ τῶν αὐτοῖς δεδωκότων αὐτὸ, ὅτι (34) καὶ ἂν λέγουσιν ἐκ τοῦ ἀγα- θοῦ νοῦν καὶ τὴν ἐκ τοῦ νοῦ ψυχήν, καίτοι γινώ- σκοντες τὸ ἐξ ὧν εἰσιν, οὐκ ἐφοβήθησαν ὅμως καὶ αὐτὰ εἰπεῖν ἀγένητα, εἰδότες, ὅτι, καὶ τοῦτο λέγον τες, οὐκ ἐλαττοῦσι τὸ πρῶτον, ἐξ οὗ καὶ ταῦτα πέο φυχε· καὶ ἢ καὶ αὐτοὺς οὕτω λέγειν, ἢ μηδόλως λέ- γειν περὶ ὧν οὐκ ἴσασιν· εἰ δὲ νομίζουσι γινώσκειν, ἀναγκαῖον αὐτοὺς ἐρωτῆσαι, ἐπεὶ μάλιστα καὶ οὐκ (35) ἔστιν ἐκ τῶν θείων Γραφῶν ἡ λέξις, ἀλλὰ πάλιν ἀγράφως λαλοῦντες φιλονεικοῦσιν. Ἐγὼ μὲν γὰρ τὴν αἰτίαν καὶ τὴν διάνοιαν, καθ᾽ ἣν ἡ συνόδος τὸ ἐκ τῆς οὐσίας καὶ τὸ ὁμοούσιον συμφώνως τοῖς ἐκ τῶν Γραφῶν περὶ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένοις, καὶ ὅσοι πρὸ αὐτῶν ἐξέθεντο Πατέρες καὶ ἔγραψαν, ή οὐκ ἂν ἐξ ἀρχῆς γίγνοιτο. Ἐπειδὴ δὲ ἀγένητόν ἐστι, καὶ ἀδιάφθορον αὐτὸ ἀνάγκη εἶναι. Εt Εἰ δ᾽ ἔστι τοῦτο οὕτως ἔχον, μὴ ἄλλο τι εἶναι τὸ αὐτὸ αὐτὸ κινοῦν ἢ ψυχήν, ἐξ ἀνάγκης ἀγένητόν τε καὶ ἀθάνατον ψυχὴ ἂν εἴη. ὅτι S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. lisque primum impietatem hanc iuseminavit, ac A etiam nunc suadet ut œcumenicam synodum vestris maledictis insectemini, quia videlicet non vestra sed illa definierit quæ ab initio tradidere testes oculati qui et ministri Verbi fuere. Nam fides quam synodus scripto confessa est, ipsa vere est catho- licæ Ecclesiæ, quam ut tuerentur, placuit beatis Patribus ita scribere, Arianamque hæresim con- demnare. Hinc illi potissimum ob hanc causam synodum calumniari conantur. Nam non tam hu- jusmodi diationibus cruciantur, quam quod inde etiam hæreticis audaciores. tunc pateret, cumque tam facile eorum impietas semper convinceretur, vocem 184, id est, non facti, a Græcis seu Gentilibus sunt mutuati, ut hujusmodi innixi vocabulo rursus inter res factas et creatas Dei Verbum, per quod res ipsæ factæ sunt, numerarent: tanta eorum est in propria impietate asserenda impudentia, tantave pertinacia in blasphe- miis adversus Dominum proferendis. Si igitur tan- tain præ se ferunt impudentiam, quia hujus vocis significationem ignorant, sane id ab his ipsis, a quibus eam accepere, ediscendum erat. Hi nempe mertem quam ex bono, et animam quam ex mente esse aiunt, quaınvis unde illæ sint eis non lateat, tamen non-factas dicere nihil sunt veriti, non ignari scilicet se hoc vocabulo, nihil de primo principio, ex quo ipsæ quoque exortæ sunt, detrahere. Ita, inquam, illos quoque loqui decebat, aut certe nullo modo de his quæ ignorant, disserere. Quod si quid bec vox significet, se intelligere putant, necesse omnino est ut ipsos interrogemus, maxime cum ea ex divinis litteris non sit collecta, sed nulla illi Scri- pturæ auctoritate fulti pro ipsa puguent. Enimvero ego quidein memoravi qua de causa quove sensu editio Commel. Nihilominus commode redditur per vocem hæreticis. C que legit Ambrosius Camaldulensis, qui ipsam vocem Græca in sua versione retinet. In Regio codice aliquot in locis ea vox cum duplici v fuerat scripta, sed ibidem uno deleto emendlata est. Le- gendum esse patet, quia haec vox opponi- tur voci ut in Admonitione observatun D est. Praeterea Cyrillus Alexandrinus, qui id voca- bulum in Thesauro, assertione prima, eodem modo explicat, quo infra Athanasius, illud per unicum v scribit. Hinc etiam editio Commeliniana et Pari- siensis paulo post per unicum v habent ; licet aliis in locis hoc vocabulum per duplex v scribant. Porro forte a Platone hanc dictionem mul- tuati sunt Ariani: is enim in Phædro animam ail esse quæ vox quoque per unum v ibidem scribitur. Hac sunt Platonis verba : convicti sunt non solum hæretici esse, sed aliis paucis interjectis : Il est : Omnis anima est immortalis. Quod enim semper movetur, immortale est : quod autem movel aliud, et ab aliv movetur, quandoquidem finem habel mo- tus, vitæ quoque fnen habet. Solum igitur illud quod seipsum novel, quia seipsum non deserit, ne moteri quidem unquam desinit: quin etiam cæteris_quæ moventur, hic fons, hoc principium est motus. Prin- cipium autem est non-factum. Ex principio enim ne- cesse est fieri omne quod fil, ipsum autem ex nullo fit: nam si principium ex aliquo fieret, non fieret ex principio. Quando vero non-factum est, nec idem posse corrumpi necesse est. Et paulo post : Porro si ita est non aliud esse id quod seipsum movet quam animam, necesse profecto fuerit animam esse et non- faciam et immortalem. Hactenus Plato, qui tametsi hoc in loco animam non-factam esse asserit, alibi tamen, in Timeo videlicet, a summo Deo creatam fuisse diserte docet. habetur in mss. Reg. et Basil. atque ita legerunt Ambr. Camald. et Naunius. 128. Itaque cum suas illas voculas futiles esse B (32) Editio Parisiensis, αἱρετικῶν. At mss. et (33) Sic Reg. et Basil. hic et deinceps. Ita quo- 28. Αμέλει τῶν λεξειδίων αὐτῶν δειχθέντων τότε (34) Sic Reg. et Basil. At editio Commel. αὐτὰ (55) Οὐκ deest in editione Commeliniana : sed

ὑμέτερα, ἀλλὰ ταῦτα γεγράφασιν, ἅπερ οἱ ἀπ' ἀρχῆς ἀγενήτου, αἱρέσεων. ἀγενήτου γενητοῦ, ἀγένητα ἀγένητον, Πᾶσα ψυχή ἀθάνατος. Τὸ γὰρ ἀεικίνητον ἀθάνατον· τὸ δ' ἄλλο κινοῦν, καὶ ὑπ᾽ ἄλλου κινούμενον, παῦλαν ἔχον κινήσεως, παῦλαν ἔχει ζωῆς. Μόνον δὴ τὸ αὐτὸ κι νοῦν, ἅτε οὐκ ἀπολεῖπον ἑαυτὸν, οὔποτε λήγει κινού μενον· ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις, ὅσα κινεῖται, τοῦτο πηγὴ καὶ ἀρχὴ κινήσεως. Ἀρχὴ δὲ ἀγένητον. Ἐξ ἀρχῆς γὰρ ἀνάγκη πᾶν τὸ γιγνόμενον γίγνεσθαι, αυτὴν δὲ μηδ' ἐξ ἑνός. Εἰ γὰρ ἐκ τοῦ ἀρχὴ γίγνοιτο, αὐτόπται καὶ ὑπηρέται τοῦ Λόγου γενόμενοι παρα- δεδώκασιν. Ην γὰρ ἡ σύνοδος εγγράφως ώμολόγησε πίστιν, αὕτη τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας ἐστί. Ταύ την ἐκδικοῦντες οἱ μακάριοι Πατέρες οὕτως ἔγραψαν, καὶ κατέκριναν τὴν ᾿Αρειανὴν αἵρεσιν· διὸ μάλιστα καὶ διαβάλλειν τὴν σύνοδον ἐπιχειροῦσιν. Οὐ γὰρ αἱ λέξεις αὐτοὺς λυποῦσιν, ἀλλ' ὅτι ἐν αὐταῖς ἀπε- δείχθησαν αἱρετικοί, καὶ τῶν ἄλλων αἱρέσεων (32) τολμηρότεροι. φαύλων, καὶ ἀεὶ δὲ εὐελέγκτων ὄντων ὡς ἀσεβῶν, ἐχρήσαντο παρ' Ελλήνων λοιπὸν τὴν λέξιν τοῦ ἀγενήτου (33), ἵνα προφάσει καὶ τούτου τοῦ ὀνό ματος ἐν τοῖς γενητοῖς πάλιν καὶ τοῖς κτίσμασι συναριθμῶσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, δι᾿ οὗ αὐτὰ τὰ γενητὰ γέγονεν· οὕτως εἰσὶ πρὸς ἀσέβειαν ἀπ! σχυντοι, καὶ πρὸς τὰς τοῦ Κυρίου βλασφημίας φι λόνεικοι. Εἰ μὲν οὖν, ἀγνοοῦντες τὸ ὄνομα, οὕτως ἀναισχυντοῦσιν, ἔδει μαθεῖν αὐτοὺς παρὰ τῶν αὐτοῖς δεδωκότων αὐτὸ, ὅτι (34) καὶ ἂν λέγουσιν ἐκ τοῦ ἀγα- θοῦ νοῦν καὶ τὴν ἐκ τοῦ νοῦ ψυχήν, καίτοι γινώ- σκοντες τὸ ἐξ ὧν εἰσιν, οὐκ ἐφοβήθησαν ὅμως καὶ αὐτὰ εἰπεῖν ἀγένητα, εἰδότες, ὅτι, καὶ τοῦτο λέγον τες, οὐκ ἐλαττοῦσι τὸ πρῶτον, ἐξ οὗ καὶ ταῦτα πέο φυχε· καὶ ἢ καὶ αὐτοὺς οὕτω λέγειν, ἢ μηδόλως λέ- γειν περὶ ὧν οὐκ ἴσασιν· εἰ δὲ νομίζουσι γινώσκειν, ἀναγκαῖον αὐτοὺς ἐρωτῆσαι, ἐπεὶ μάλιστα καὶ οὐκ (35) ἔστιν ἐκ τῶν θείων Γραφῶν ἡ λέξις, ἀλλὰ πάλιν ἀγράφως λαλοῦντες φιλονεικοῦσιν. Ἐγὼ μὲν γὰρ τὴν αἰτίαν καὶ τὴν διάνοιαν, καθ᾽ ἣν ἡ συνόδος τὸ ἐκ τῆς οὐσίας καὶ τὸ ὁμοούσιον συμφώνως τοῖς ἐκ τῶν Γραφῶν περὶ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένοις, καὶ ὅσοι πρὸ αὐτῶν ἐξέθεντο Πατέρες καὶ ἔγραψαν, ή οὐκ ἂν ἐξ ἀρχῆς γίγνοιτο. Ἐπειδὴ δὲ ἀγένητόν ἐστι, καὶ ἀδιάφθορον αὐτὸ ἀνάγκη εἶναι. Εt Εἰ δ᾽ ἔστι τοῦτο οὕτως ἔχον, μὴ ἄλλο τι εἶναι τὸ αὐτὸ αὐτὸ κινοῦν ἢ ψυχήν, ἐξ ἀνάγκης ἀγένητόν τε καὶ ἀθάνατον ψυχὴ ἂν εἴη. ὅτι S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. lisque primum impietatem hanc iuseminavit, ac A etiam nunc suadet ut œcumenicam synodum vestris maledictis insectemini, quia videlicet non vestra sed illa definierit quæ ab initio tradidere testes oculati qui et ministri Verbi fuere. Nam fides quam synodus scripto confessa est, ipsa vere est catho- licæ Ecclesiæ, quam ut tuerentur, placuit beatis Patribus ita scribere, Arianamque hæresim con- demnare. Hinc illi potissimum ob hanc causam synodum calumniari conantur. Nam non tam hu- jusmodi diationibus cruciantur, quam quod inde etiam hæreticis audaciores. tunc pateret, cumque tam facile eorum impietas semper convinceretur, vocem 184, id est, non facti, a Græcis seu Gentilibus sunt mutuati, ut hujusmodi innixi vocabulo rursus inter res factas et creatas Dei Verbum, per quod res ipsæ factæ sunt, numerarent: tanta eorum est in propria impietate asserenda impudentia, tantave pertinacia in blasphe- miis adversus Dominum proferendis. Si igitur tan- tain præ se ferunt impudentiam, quia hujus vocis significationem ignorant, sane id ab his ipsis, a quibus eam accepere, ediscendum erat. Hi nempe mertem quam ex bono, et animam quam ex mente esse aiunt, quaınvis unde illæ sint eis non lateat, tamen non-factas dicere nihil sunt veriti, non ignari scilicet se hoc vocabulo, nihil de primo principio, ex quo ipsæ quoque exortæ sunt, detrahere. Ita, inquam, illos quoque loqui decebat, aut certe nullo modo de his quæ ignorant, disserere. Quod si quid bec vox significet, se intelligere putant, necesse omnino est ut ipsos interrogemus, maxime cum ea ex divinis litteris non sit collecta, sed nulla illi Scri- pturæ auctoritate fulti pro ipsa puguent. Enimvero ego quidein memoravi qua de causa quove sensu editio Commel. Nihilominus commode redditur per vocem hæreticis. C que legit Ambrosius Camaldulensis, qui ipsam vocem Græca in sua versione retinet. In Regio codice aliquot in locis ea vox cum duplici v fuerat scripta, sed ibidem uno deleto emendlata est. Le- gendum esse patet, quia haec vox opponi- tur voci ut in Admonitione observatun D est. Praeterea Cyrillus Alexandrinus, qui id voca- bulum in Thesauro, assertione prima, eodem modo explicat, quo infra Athanasius, illud per unicum v scribit. Hinc etiam editio Commeliniana et Pari- siensis paulo post per unicum v habent ; licet aliis in locis hoc vocabulum per duplex v scribant. Porro forte a Platone hanc dictionem mul- tuati sunt Ariani: is enim in Phædro animam ail esse quæ vox quoque per unum v ibidem scribitur. Hac sunt Platonis verba : convicti sunt non solum hæretici esse, sed aliis paucis interjectis : Il est : Omnis anima est immortalis. Quod enim semper movetur, immortale est : quod autem movel aliud, et ab aliv movetur, quandoquidem finem habel mo- tus, vitæ quoque fnen habet. Solum igitur illud quod seipsum novel, quia seipsum non deserit, ne moteri quidem unquam desinit: quin etiam cæteris_quæ moventur, hic fons, hoc principium est motus. Prin- cipium autem est non-factum. Ex principio enim ne- cesse est fieri omne quod fil, ipsum autem ex nullo fit: nam si principium ex aliquo fieret, non fieret ex principio. Quando vero non-factum est, nec idem posse corrumpi necesse est. Et paulo post : Porro si ita est non aliud esse id quod seipsum movet quam animam, necesse profecto fuerit animam esse et non- faciam et immortalem. Hactenus Plato, qui tametsi hoc in loco animam non-factam esse asserit, alibi tamen, in Timeo videlicet, a summo Deo creatam fuisse diserte docet. habetur in mss. Reg. et Basil. atque ita legerunt Ambr. Camald. et Naunius. 128. Itaque cum suas illas voculas futiles esse B (32) Editio Parisiensis, αἱρετικῶν. At mss. et (33) Sic Reg. et Basil. hic et deinceps. Ita quo- 28. Αμέλει τῶν λεξειδίων αὐτῶν δειχθέντων τότε (34) Sic Reg. et Basil. At editio Commel. αὐτὰ (55) Οὐκ deest in editione Commeliniana : sed

ὑμέτερα, ἀλλὰ ταῦτα γεγράφασιν, ἅπερ οἱ ἀπ' ἀρχῆς ἀγενήτου, αἱρέσεων. ἀγενήτου γενητοῦ, ἀγένητα ἀγένητον, Πᾶσα ψυχή ἀθάνατος. Τὸ γὰρ ἀεικίνητον ἀθάνατον· τὸ δ' ἄλλο κινοῦν, καὶ ὑπ᾽ ἄλλου κινούμενον, παῦλαν ἔχον κινήσεως, παῦλαν ἔχει ζωῆς. Μόνον δὴ τὸ αὐτὸ κι νοῦν, ἅτε οὐκ ἀπολεῖπον ἑαυτὸν, οὔποτε λήγει κινού μενον· ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις, ὅσα κινεῖται, τοῦτο πηγὴ καὶ ἀρχὴ κινήσεως. Ἀρχὴ δὲ ἀγένητον. Ἐξ ἀρχῆς γὰρ ἀνάγκη πᾶν τὸ γιγνόμενον γίγνεσθαι, αυτὴν δὲ μηδ' ἐξ ἑνός. Εἰ γὰρ ἐκ τοῦ ἀρχὴ γίγνοιτο, αὐτόπται καὶ ὑπηρέται τοῦ Λόγου γενόμενοι παρα- δεδώκασιν. Ην γὰρ ἡ σύνοδος εγγράφως ώμολόγησε πίστιν, αὕτη τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας ἐστί. Ταύ την ἐκδικοῦντες οἱ μακάριοι Πατέρες οὕτως ἔγραψαν, καὶ κατέκριναν τὴν ᾿Αρειανὴν αἵρεσιν· διὸ μάλιστα καὶ διαβάλλειν τὴν σύνοδον ἐπιχειροῦσιν. Οὐ γὰρ αἱ λέξεις αὐτοὺς λυποῦσιν, ἀλλ' ὅτι ἐν αὐταῖς ἀπε- δείχθησαν αἱρετικοί, καὶ τῶν ἄλλων αἱρέσεων (32) τολμηρότεροι. φαύλων, καὶ ἀεὶ δὲ εὐελέγκτων ὄντων ὡς ἀσεβῶν, ἐχρήσαντο παρ' Ελλήνων λοιπὸν τὴν λέξιν τοῦ ἀγενήτου (33), ἵνα προφάσει καὶ τούτου τοῦ ὀνό ματος ἐν τοῖς γενητοῖς πάλιν καὶ τοῖς κτίσμασι συναριθμῶσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, δι᾿ οὗ αὐτὰ τὰ γενητὰ γέγονεν· οὕτως εἰσὶ πρὸς ἀσέβειαν ἀπ! σχυντοι, καὶ πρὸς τὰς τοῦ Κυρίου βλασφημίας φι λόνεικοι. Εἰ μὲν οὖν, ἀγνοοῦντες τὸ ὄνομα, οὕτως ἀναισχυντοῦσιν, ἔδει μαθεῖν αὐτοὺς παρὰ τῶν αὐτοῖς δεδωκότων αὐτὸ, ὅτι (34) καὶ ἂν λέγουσιν ἐκ τοῦ ἀγα- θοῦ νοῦν καὶ τὴν ἐκ τοῦ νοῦ ψυχήν, καίτοι γινώ- σκοντες τὸ ἐξ ὧν εἰσιν, οὐκ ἐφοβήθησαν ὅμως καὶ αὐτὰ εἰπεῖν ἀγένητα, εἰδότες, ὅτι, καὶ τοῦτο λέγον τες, οὐκ ἐλαττοῦσι τὸ πρῶτον, ἐξ οὗ καὶ ταῦτα πέο φυχε· καὶ ἢ καὶ αὐτοὺς οὕτω λέγειν, ἢ μηδόλως λέ- γειν περὶ ὧν οὐκ ἴσασιν· εἰ δὲ νομίζουσι γινώσκειν, ἀναγκαῖον αὐτοὺς ἐρωτῆσαι, ἐπεὶ μάλιστα καὶ οὐκ (35) ἔστιν ἐκ τῶν θείων Γραφῶν ἡ λέξις, ἀλλὰ πάλιν ἀγράφως λαλοῦντες φιλονεικοῦσιν. Ἐγὼ μὲν γὰρ τὴν αἰτίαν καὶ τὴν διάνοιαν, καθ᾽ ἣν ἡ συνόδος τὸ ἐκ τῆς οὐσίας καὶ τὸ ὁμοούσιον συμφώνως τοῖς ἐκ τῶν Γραφῶν περὶ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένοις, καὶ ὅσοι πρὸ αὐτῶν ἐξέθεντο Πατέρες καὶ ἔγραψαν, ή οὐκ ἂν ἐξ ἀρχῆς γίγνοιτο. Ἐπειδὴ δὲ ἀγένητόν ἐστι, καὶ ἀδιάφθορον αὐτὸ ἀνάγκη εἶναι. Εt Εἰ δ᾽ ἔστι τοῦτο οὕτως ἔχον, μὴ ἄλλο τι εἶναι τὸ αὐτὸ αὐτὸ κινοῦν ἢ ψυχήν, ἐξ ἀνάγκης ἀγένητόν τε καὶ ἀθάνατον ψυχὴ ἂν εἴη. ὅτι S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. lisque primum impietatem hanc iuseminavit, ac A etiam nunc suadet ut œcumenicam synodum vestris maledictis insectemini, quia videlicet non vestra sed illa definierit quæ ab initio tradidere testes oculati qui et ministri Verbi fuere. Nam fides quam synodus scripto confessa est, ipsa vere est catho- licæ Ecclesiæ, quam ut tuerentur, placuit beatis Patribus ita scribere, Arianamque hæresim con- demnare. Hinc illi potissimum ob hanc causam synodum calumniari conantur. Nam non tam hu- jusmodi diationibus cruciantur, quam quod inde etiam hæreticis audaciores. tunc pateret, cumque tam facile eorum impietas semper convinceretur, vocem 184, id est, non facti, a Græcis seu Gentilibus sunt mutuati, ut hujusmodi innixi vocabulo rursus inter res factas et creatas Dei Verbum, per quod res ipsæ factæ sunt, numerarent: tanta eorum est in propria impietate asserenda impudentia, tantave pertinacia in blasphe- miis adversus Dominum proferendis. Si igitur tan- tain præ se ferunt impudentiam, quia hujus vocis significationem ignorant, sane id ab his ipsis, a quibus eam accepere, ediscendum erat. Hi nempe mertem quam ex bono, et animam quam ex mente esse aiunt, quaınvis unde illæ sint eis non lateat, tamen non-factas dicere nihil sunt veriti, non ignari scilicet se hoc vocabulo, nihil de primo principio, ex quo ipsæ quoque exortæ sunt, detrahere. Ita, inquam, illos quoque loqui decebat, aut certe nullo modo de his quæ ignorant, disserere. Quod si quid bec vox significet, se intelligere putant, necesse omnino est ut ipsos interrogemus, maxime cum ea ex divinis litteris non sit collecta, sed nulla illi Scri- pturæ auctoritate fulti pro ipsa puguent. Enimvero ego quidein memoravi qua de causa quove sensu editio Commel. Nihilominus commode redditur per vocem hæreticis. C que legit Ambrosius Camaldulensis, qui ipsam vocem Græca in sua versione retinet. In Regio codice aliquot in locis ea vox cum duplici v fuerat scripta, sed ibidem uno deleto emendlata est. Le- gendum esse patet, quia haec vox opponi- tur voci ut in Admonitione observatun D est. Praeterea Cyrillus Alexandrinus, qui id voca- bulum in Thesauro, assertione prima, eodem modo explicat, quo infra Athanasius, illud per unicum v scribit. Hinc etiam editio Commeliniana et Pari- siensis paulo post per unicum v habent ; licet aliis in locis hoc vocabulum per duplex v scribant. Porro forte a Platone hanc dictionem mul- tuati sunt Ariani: is enim in Phædro animam ail esse quæ vox quoque per unum v ibidem scribitur. Hac sunt Platonis verba : convicti sunt non solum hæretici esse, sed aliis paucis interjectis : Il est : Omnis anima est immortalis. Quod enim semper movetur, immortale est : quod autem movel aliud, et ab aliv movetur, quandoquidem finem habel mo- tus, vitæ quoque fnen habet. Solum igitur illud quod seipsum novel, quia seipsum non deserit, ne moteri quidem unquam desinit: quin etiam cæteris_quæ moventur, hic fons, hoc principium est motus. Prin- cipium autem est non-factum. Ex principio enim ne- cesse est fieri omne quod fil, ipsum autem ex nullo fit: nam si principium ex aliquo fieret, non fieret ex principio. Quando vero non-factum est, nec idem posse corrumpi necesse est. Et paulo post : Porro si ita est non aliud esse id quod seipsum movet quam animam, necesse profecto fuerit animam esse et non- faciam et immortalem. Hactenus Plato, qui tametsi hoc in loco animam non-factam esse asserit, alibi tamen, in Timeo videlicet, a summo Deo creatam fuisse diserte docet. habetur in mss. Reg. et Basil. atque ita legerunt Ambr. Camald. et Naunius. 128. Itaque cum suas illas voculas futiles esse B (32) Editio Parisiensis, αἱρετικῶν. At mss. et (33) Sic Reg. et Basil. hic et deinceps. Ita quo- 28. Αμέλει τῶν λεξειδίων αὐτῶν δειχθέντων τότε (34) Sic Reg. et Basil. At editio Commel. αὐτὰ (55) Οὐκ deest in editione Commeliniana : sed

αὐτούς· λέγοντες μὲν γὰρ ἐκεῖνοι τὸν Θεὸν ἀγένη- τον, ἐκ τῶν γενομένων αὐτὸν, καθὰ προεἶπον, ποιη- τὴν μόνον λέγουσιν, ἵνα καὶ τὸν Λόγον ποίημα ση- μάνωσι κατὰ τὴν ἰδίαν ἡδονὴν· ὁ δὲ τὸν Θεὸν Πα- τέρα λέγων εὐθὺς ἐν αὐτῷ καὶ τὸν Υἱὸν σημαίνει, καὶ οὐκ ἀγνοήσει, ὅτι, Υἱοῦ ὄντος, διὰ τοῦ Υἱοῦ τὰ γενόμενα ἐκτίσθη πάντα. εἴη τὸν Θεὸν ἐκ τοῦ Υἱοῦ σημαίνειν καὶ Πατέρα λέ- γειν, ἢ ἐκ μόνων τῶν ἔργων ὀνομάζειν καὶ λέγειν αὐτὸν ἀγένητον· τοῦτο μὲν γὰρ τὰ ἐκ τοῦ βουλή- ματος τοῦ Θεοῦ διὰ τοῦ Λόγου γενόμενα έργα ση· μαίνει· τὸ δὲ τοῦ Πατρὸς ὄνομα τὸ ἴδιον ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ γέννημα γνωρίζει. Οσῳ δὲ ὁ Λόγος τῶν γενητῶν διαφέρει, τοσοῦτον καὶ πλέον τὸ λέγειν τὸν Θεὸν Πατέρα τοῦ λέγειν ἀγένητον διαφέροι ἄν· καὶ γὰρ τοῦτο μὲν ἄγραφον καὶ ὕποπτον, ποικίλην ἔχον τὴν σημασίαν ἐστίν· ἐκεῖνο (48) δὲ ἁπλοῦν καὶ ἔγγραφον, καὶ ἀληθέστερον, καὶ μόνον σημαῖνον τὸν Υἱόν. Καὶ τὸ μὲν ἀγένητον παρ' Ελλήνων εὕρηται τῶν μὴ γινω σκόντων τὸν Υἱόν· τὸ δὲ Πατὴρ παρὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν ἐγνώσθη καὶ κεχάρισται· καὶ γὰρ εἰδὼς αὐτ τὸς τίνος ἐστὶν Υἱός, ἔλεγεν· Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί· καὶ, Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα· καὶ, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν· καὶ οὐδαμοῦ φαίνεται τὸν Πατέρα καλῶν ἀγένητον αὐτός· ἀλλὰ καὶ ἡμᾶς εὔχεσθαι διδάσκων οὐκ εἶπεν· Ὅταν δὲ προσεύχησθε, λέγετε· Θεὲ ἀγένητα (49)· ἀλλὰ μᾶλλον· “Οταν προσεύχησθε, λέγετε· Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· καὶ τὸ κεφάλαιον δὲ τῆς πίστεως ἡμῶν εἰς τοῦτο συντείνειν ἠθέλησεν. Εκέλευσε γὰρ ἡμᾶς βαπτίζεσθαι οὐκ εἰς ὄνομα ἀγενήτου καὶ γενητοῦ, οὐδὲ εἰς ὄνομα ἀκτίστου καὶ κτίσματος, ἀλλ᾽ εἰς ὄνομα Πατρός καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος· οὕτω γὰρ τελειούμενοι υἱοποιού- μεθα καὶ ἡμεῖς ἀληθῶς, καὶ τὸ τοῦ Πατρὸς δὲ ὄνομα λέγοντες, ἐπιγινώσκομεν ἐκ τοῦ ὀνόματος τούτου καὶ τὸν ἐν τῷ Πατρὶ Λόγον. Εἰ δὲ καὶ Πατέρα θέλει λέγειν ἡμῶν τὸν ἴδιον ἑαυτοῦ Πατέρα, οὐ χρὴ διὰ τοῦτο συνεκτείνειν ἑαυτοὺς τῷ Υἱῷ κατὰ τὴν φύσιν· καὶ τοῦτο γὰρ δι' αὐτὸν λέγεται παρ' ἡμῶν. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ ἡμέτερον ὁ Λόγος ἐφόρεσε σῶμα, καὶ γέγονεν ἐν ἡμῖν· ἀκολούθως διὰ τὸν ἐν ἡμῖν Λόγον καὶ ἡμῶν ὁ Θεὸς λέγεται Πατήρ. Τὸ γὰρ ἐν ἡμῖν Πνεῦμα τοῦ Λόγου δι' ἡμῶν τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα ὡς ἡμῶν ὀνο μάζει· οὗτος δὲ (50) τοῦ Ἀποστόλου νοῦς ἐστι λέ- γοντος· Εξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας ἡμῶν κράζον· Ἀββα ὁ Πατήρ. ἐλεγχθέντες, πονηροὶ τὸν τρόπον ὄντες, ἐθελήσουσι καὶ αὐτοὶ λέγειν· Ἔδει καὶ περὶ τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐκ τῶν Γραφῶν τὰ DE DECRETIS NICÆN:E SYNODI. A erat præstabatque illos Deum, Patrem agnoscere et dicere, quam eum hujusmodi nomine vocare. Cum enim illi Deum non factum appellant, illum ex rebus factis, ut supra dixi, effectorem tantum dicunt, ut scilicet Verbum quoque factumn esse significent, quod quidem plurimum ipsis arridet. Qui vero Deum, Patrem nominat, statim in illo Fuium quoque intelligit, nec dubitare potest quin, si Filius exsistat, res factæ omnes per Filium sint create. B c significare Patremque dicere, quam eum ex solis operibus non-factum appellare. Nan id quidem nomen opera ex Dei voluntate per Verbum facta indicat Patris autem nomen proprium ex ejus substantia fetum significat. Quantum autem est discriminis Verbum inter et res factas, tantum el amplius differt Deum, Patrem dicere, et non factum appellare. Hoc enim nomen in Scripturis non ex- stat suspectumque est, ac variam habet significa- tionem. At simplex est aliud nomen, habeturque in Scripturis, ac veritati magis est consentaneum, eoque solus Filius significatur. Præterea, nomen non-facti a gentilibus qui Filium non cognoscunt inventum est: at Patris nomen ab ipso Domino nostro probatum et datum est. Ipse enim, qui certe cujus Filius esset, non nesciebat, ait : Ego in Paire, et Puter in me est ",et : Qui vidẹt me, videt et Pa- trem", et : Ego et Pater unum sumus". Nullo au- tem in loco Patrem ipse non-factum vocat. Quin etiam cum nos orare docuit, non dixit : Cum oratis, dicite : Deus non-ficte. Sed potius : Cum oraveri- tis, dicite: Pater noster qui es in cœlis". Nostra quoque fidei caput eodem voluit spectare. Nec enim) nos in nomine non-facti et facti, vel in nomine non-creati et creati baptizari jussit, sed in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Ita enim nos ini- tiati vere ellicimur filii Dei, et Patris nomen pro- nuntiantes, ex hoc nomine Verbum, quod in Patre est, cognoscimus. Licet porro proprium sui ipsius Patrem, nostrum quoque Patrem appellari conce- dat, non tamen idcirco nos cum Filio secundum naturam exæquare debemus. Nempe is ipse causa est cur ita etiam a nobis appelletur. Quia enim p Veroum corpus nostrum assumpsit, et inter nos st Joan. XIV, 10. ss ibid. 9. ¹³ Joan. x, 30. versari voluit; convenienter ob Verbum quod apud nos est, noster quoque Pater Deus ipse dicitur. Nam Verbi Spiritus qui in nobis est, per nos suum ipsius Patrem tanquam nostrum appellat. Ea sane mens est Apostoli dicentis: Misit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra clamantem : Abba Puter 18. non facti inepte usurpasse, hæc nobis pro sua iun- probitate velint reponere: Decuisset igitur nihil de Domino et Salvatore nostro Jesu Christo dicere, ts Matth. vi, 51. Οὐκοῦν καὶ μᾶλλον ἢ (47) ἀληθέστερον ἂν 31. Itaque melius veriusve fuerit Deumn ex Filio 33. Ἀλλ᾽ ἴσως καὶ διὰ τὸ ὄνομα τὸ ἀγένητον (47) "Η deletum est in Regio codice. (48) Sic Reg. Alii autem et editi, ἐκεῖ. 32. Verum fortassis ipsi tandem convicti nomen 9. 20 Galat. IV, 6. (49) Sic Reg. At alii et editi, Θεὸς ἀγέννητε. (50) Sic Reg. In aliis vero et editis δέ deest.

Α περὶ αὐτοῦ γεγραμμένα λέγεσθαι, καὶ (54) μὴ ἀγρά φους ἐπεισάγεσθαι λέξεις. Ναὶ ἔδει, φαίην ἂν καὶ ἔγωγε· ἀκριβέστερα γὰρ ἐκ τῶν Γραφῶν μᾶλλον ἢ ἐξ ἑτέρων ἐστὶ τὰ τῆς ἀληθείας γνωρίσματα. 'Αλλ ἡ κακοήθεια καὶ μετὰ πανουργίας παλίμβολος ἀσέ· βεια τῶν περὶ Εὐσέβιον ἠνάγκασε, καθά προείπον, τοὺς ἐπισκόπους λευκότερον ἐκθέσθαι τὰ τὴν ἀσέ- Γειαν αὐτῶν ἀνατρέποντα ῥήματα· καὶ τὰ μὲν παρέ τῆς συνόδου γραφέντα διάνοιαν ὀρθὴν ἔχοντα δέδει κται· τῶν δ' Αρειανῶν καὶ τὰ λογάρια σαθρά, καὶ ὁ τρόπος πονηρὸς ἐφάνη. Καὶ γὰρ καὶ τὸ ἀγένη τον ὄνομα ἰδίαν ἔχον διάνοιαν, καὶ δυνάμενον εὐσεβῶς προφέρεσθαι, αὐτοὶ πάλιν κατὰ τὴν ἰδίαν ἐνθύμησιν, ὡς ἠθέλησαν, ὀνομάζουσιν ἐπ' ἀτιμία τοῦ Σωτῆρος, ἵνα μόνον ὡς γίγαντες θεομαχεῖν φιλονεικῶσιν. Αλλ Β οὔτε ἐκεῖνα τὰ λογάρια προφέροντες ἔμειναν ἀκα- τάγνωστοι, οὔτε τὸ ἀγένητον καλῶς καὶ εὐσεβῶς δυνάμενον ὀνομάζεσθαι, ὅμως, κακῶς αὐτοὶ φρο νοῦντες, λαθεῖν οὐκ ἠδυνήθησαν· κατησχύνθησαν γὰρ ἐν πᾶσι, καὶ ἡ αἵρεσις αὐτῶν ἐστηλιτεύθη παν ταχοῦ. Ταῦτα μὲν, ὡς ἡδυνήθην, ἀπομνημονεύσας τὰ ἐν τῇ συνόδῳ τότε πραχθέντα δεδήλωκα· οἶδα δὲ, ὅτι τῶν Χριστομάχων οἱ φιλέριδες οὐδὲ τούτων ἀκούσαντες μεταβάλλεσθαι θελήσουσιν, ἀλλὰ περι- δραμοῦνται πάλιν ἑτέρας ζητοῦντες προφάσεις, καὶ μετὰ ταῦτας πάλιν ἑτέρας ἐπινοήσουσι. Κατὰ γὰρ τὸ προφητικόν· Εἰ ἀλλάξεται Αιθίοψ τὸ δέρμα αὐτοῦ, καὶ πάρδαλις τὰ ποικίλματα αὐτῆς, καὶ αὐτοὶ θελήσουσιν εὐσεβῶς φρονεῖν, μεμαθηκότες ἀσεβεῖν. Σὺ μέντοι, ἀγαπητέ, δεξάμενος, έντυχε κατά σαυτόν· καὶ εἰ δοκιμάσειας καλῶς ἔχειν, ἀνάγνωθι καὶ τοῖς τότε παροῦσιν ἀδελφοῖς, ἵνα καὶ αὐτοὶ, ταῦτα μαθόντες, ἀποδέξωνται μὲν τῆς συνόδου τὸν ζῆλον τῆς ἀληθείας, καὶ τὴν τῆς διανοίας ἀκρίβειαν· καταγνῶσι δὲ τῆς τῶν Χριστομάχων ᾿Αρειανῶν, καὶ τῶν ματαίων προφάσεων αὐτῶν, &ς (52) τῆς ἀσε δοῦς ἑαυτῶν χάριν αἱρέσεως αναπλάττειν ἐν αὐτοῖς μεμελετήκασιν· ὅτι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ πρέπει δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις, σὺν τῷ συνανάρχῳ αὐτοῦ Υἱῷ καὶ Λόγῳ, ἅμα τῷ παναγίῳ καὶ ζωοποιό Πνεύματι, νῦν καὶ εἰς τοὺς ἀτελευτήτους αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • - HISTORICA ET DOGMATICA. S. ATHANASHI OPP. PARS I. misi quæ de illo in Scripturis habentur, non vero vocabula, quæ in Scripturis non exstent, inducere. Ile sane oportuisse ego quoque consenserim : siqui- dem longe aptiora sunt veritatis argumenta quæ ex Scripturis eruuntur, quam quæ aliunde. Verum, uti jam dixi, perversitas astutiaque et versatilis Eusebianorum impietas episcopos impu- lit, ut verba, quibus illorum impietas everteretur, ¿¡quidius exponerent. Itaque probavimus ea, quæ a ynodo scripta sunt, rectum sensum continere: at contra ostensum est et futiles admodum Arianorum voculas, et pravos mores esse. Nam et ipsum non- facti vocabulumn quod propriam habet significatio- nem et pie proferri potest, illi ad Salvatoris con- tumeliam, prout ipsis placet, usurpant, idque eo tautumn ammo ut veluti gigantes cum Deo pnguent. Verum neque cum illas voculas proponerent, dam- nationem potuerunt effugere; nec ipsi, cum id vo- cabulum non-facti, quod quidem recte et pie adbi beri potest, perverse intelligerent, latere usquam potuerunt : sed semper cun rubore fuerunt victi, eorumque hæresis ubique est proscripta. Haec qui- dem quæ tunc in synodo acta esse memini, at po- tui, memoravi : nec tamen me fugit pertinaces Christi hostes neque his auditis esse a sententia discessuros, sed novas potius rationes perquisitu- ros, istisque alias rursus addituros. Nam, ut pro- pletæ verbis utar, Si mutare polest Ethiops pellem suam, aut pardus varietales suas", sane illi quoque qui impii esse didicerunt, pie sentire in animum inducent. Tu aulem, clarissime, hæc ut acceperis, C tecum, quæso, perlege: que si tibi recta esse vi- debuntur, ea fratribus qui tunc forte aderunt legas velim, ut illi, his auditis, zelum quidem syuodi in tuenda veritate, et in explicanda sententia accu- rationem approbent; Arianorum autem Christi kostium condemnent pervicaciam et vanas rationes, quas impiæ suæ hæresis propugnandæ causa sibi ipsis sunt commenti: quoniam Deum et Patrem de- cel gloria, honor et adoratio, una cum principii experte ejusdem Filio et Verbo, necnon sanctissimno ac vivifico Spiritu, nunc et in infinita sæcula sæ- culorum. Amen. Jerem. XIII, 23. Lunt. - mald. Hæc vero usque ad ötɩ desunt in aliis et odil. Commel. EUSEBII CÆSARIENSIS EPISTOLA AD SUE PAROECIÆ HOMINES Vide in Eusebio Cæsariensi, tom. XX hujus editionis Patrum Græcorum. (51) Sic Reg. et Basil. At alii et editi xa! omit- (52) Sic. Reg. et Basil., quæ et legit Ambros. Ca-

Α περὶ αὐτοῦ γεγραμμένα λέγεσθαι, καὶ (54) μὴ ἀγρά φους ἐπεισάγεσθαι λέξεις. Ναὶ ἔδει, φαίην ἂν καὶ ἔγωγε· ἀκριβέστερα γὰρ ἐκ τῶν Γραφῶν μᾶλλον ἢ ἐξ ἑτέρων ἐστὶ τὰ τῆς ἀληθείας γνωρίσματα. 'Αλλ ἡ κακοήθεια καὶ μετὰ πανουργίας παλίμβολος ἀσέ· βεια τῶν περὶ Εὐσέβιον ἠνάγκασε, καθά προείπον, τοὺς ἐπισκόπους λευκότερον ἐκθέσθαι τὰ τὴν ἀσέ- Γειαν αὐτῶν ἀνατρέποντα ῥήματα· καὶ τὰ μὲν παρέ τῆς συνόδου γραφέντα διάνοιαν ὀρθὴν ἔχοντα δέδει κται· τῶν δ' Αρειανῶν καὶ τὰ λογάρια σαθρά, καὶ ὁ τρόπος πονηρὸς ἐφάνη. Καὶ γὰρ καὶ τὸ ἀγένη τον ὄνομα ἰδίαν ἔχον διάνοιαν, καὶ δυνάμενον εὐσεβῶς προφέρεσθαι, αὐτοὶ πάλιν κατὰ τὴν ἰδίαν ἐνθύμησιν, ὡς ἠθέλησαν, ὀνομάζουσιν ἐπ' ἀτιμία τοῦ Σωτῆρος, ἵνα μόνον ὡς γίγαντες θεομαχεῖν φιλονεικῶσιν. Αλλ Β οὔτε ἐκεῖνα τὰ λογάρια προφέροντες ἔμειναν ἀκα- τάγνωστοι, οὔτε τὸ ἀγένητον καλῶς καὶ εὐσεβῶς δυνάμενον ὀνομάζεσθαι, ὅμως, κακῶς αὐτοὶ φρο νοῦντες, λαθεῖν οὐκ ἠδυνήθησαν· κατησχύνθησαν γὰρ ἐν πᾶσι, καὶ ἡ αἵρεσις αὐτῶν ἐστηλιτεύθη παν ταχοῦ. Ταῦτα μὲν, ὡς ἡδυνήθην, ἀπομνημονεύσας τὰ ἐν τῇ συνόδῳ τότε πραχθέντα δεδήλωκα· οἶδα δὲ, ὅτι τῶν Χριστομάχων οἱ φιλέριδες οὐδὲ τούτων ἀκούσαντες μεταβάλλεσθαι θελήσουσιν, ἀλλὰ περι- δραμοῦνται πάλιν ἑτέρας ζητοῦντες προφάσεις, καὶ μετὰ ταῦτας πάλιν ἑτέρας ἐπινοήσουσι. Κατὰ γὰρ τὸ προφητικόν· Εἰ ἀλλάξεται Αιθίοψ τὸ δέρμα αὐτοῦ, καὶ πάρδαλις τὰ ποικίλματα αὐτῆς, καὶ αὐτοὶ θελήσουσιν εὐσεβῶς φρονεῖν, μεμαθηκότες ἀσεβεῖν. Σὺ μέντοι, ἀγαπητέ, δεξάμενος, έντυχε κατά σαυτόν· καὶ εἰ δοκιμάσειας καλῶς ἔχειν, ἀνάγνωθι καὶ τοῖς τότε παροῦσιν ἀδελφοῖς, ἵνα καὶ αὐτοὶ, ταῦτα μαθόντες, ἀποδέξωνται μὲν τῆς συνόδου τὸν ζῆλον τῆς ἀληθείας, καὶ τὴν τῆς διανοίας ἀκρίβειαν· καταγνῶσι δὲ τῆς τῶν Χριστομάχων ᾿Αρειανῶν, καὶ τῶν ματαίων προφάσεων αὐτῶν, &ς (52) τῆς ἀσε δοῦς ἑαυτῶν χάριν αἱρέσεως αναπλάττειν ἐν αὐτοῖς μεμελετήκασιν· ὅτι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ πρέπει δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις, σὺν τῷ συνανάρχῳ αὐτοῦ Υἱῷ καὶ Λόγῳ, ἅμα τῷ παναγίῳ καὶ ζωοποιό Πνεύματι, νῦν καὶ εἰς τοὺς ἀτελευτήτους αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • - HISTORICA ET DOGMATICA. S. ATHANASHI OPP. PARS I. misi quæ de illo in Scripturis habentur, non vero vocabula, quæ in Scripturis non exstent, inducere. Ile sane oportuisse ego quoque consenserim : siqui- dem longe aptiora sunt veritatis argumenta quæ ex Scripturis eruuntur, quam quæ aliunde. Verum, uti jam dixi, perversitas astutiaque et versatilis Eusebianorum impietas episcopos impu- lit, ut verba, quibus illorum impietas everteretur, ¿¡quidius exponerent. Itaque probavimus ea, quæ a ynodo scripta sunt, rectum sensum continere: at contra ostensum est et futiles admodum Arianorum voculas, et pravos mores esse. Nam et ipsum non- facti vocabulumn quod propriam habet significatio- nem et pie proferri potest, illi ad Salvatoris con- tumeliam, prout ipsis placet, usurpant, idque eo tautumn ammo ut veluti gigantes cum Deo pnguent. Verum neque cum illas voculas proponerent, dam- nationem potuerunt effugere; nec ipsi, cum id vo- cabulum non-facti, quod quidem recte et pie adbi beri potest, perverse intelligerent, latere usquam potuerunt : sed semper cun rubore fuerunt victi, eorumque hæresis ubique est proscripta. Haec qui- dem quæ tunc in synodo acta esse memini, at po- tui, memoravi : nec tamen me fugit pertinaces Christi hostes neque his auditis esse a sententia discessuros, sed novas potius rationes perquisitu- ros, istisque alias rursus addituros. Nam, ut pro- pletæ verbis utar, Si mutare polest Ethiops pellem suam, aut pardus varietales suas", sane illi quoque qui impii esse didicerunt, pie sentire in animum inducent. Tu aulem, clarissime, hæc ut acceperis, C tecum, quæso, perlege: que si tibi recta esse vi- debuntur, ea fratribus qui tunc forte aderunt legas velim, ut illi, his auditis, zelum quidem syuodi in tuenda veritate, et in explicanda sententia accu- rationem approbent; Arianorum autem Christi kostium condemnent pervicaciam et vanas rationes, quas impiæ suæ hæresis propugnandæ causa sibi ipsis sunt commenti: quoniam Deum et Patrem de- cel gloria, honor et adoratio, una cum principii experte ejusdem Filio et Verbo, necnon sanctissimno ac vivifico Spiritu, nunc et in infinita sæcula sæ- culorum. Amen. Jerem. XIII, 23. Lunt. - mald. Hæc vero usque ad ötɩ desunt in aliis et odil. Commel. EUSEBII CÆSARIENSIS EPISTOLA AD SUE PAROECIÆ HOMINES Vide in Eusebio Cæsariensi, tom. XX hujus editionis Patrum Græcorum. (51) Sic Reg. et Basil. At alii et editi xa! omit- (52) Sic. Reg. et Basil., quæ et legit Ambros. Ca-

Α περὶ αὐτοῦ γεγραμμένα λέγεσθαι, καὶ (54) μὴ ἀγρά φους ἐπεισάγεσθαι λέξεις. Ναὶ ἔδει, φαίην ἂν καὶ ἔγωγε· ἀκριβέστερα γὰρ ἐκ τῶν Γραφῶν μᾶλλον ἢ ἐξ ἑτέρων ἐστὶ τὰ τῆς ἀληθείας γνωρίσματα. 'Αλλ ἡ κακοήθεια καὶ μετὰ πανουργίας παλίμβολος ἀσέ· βεια τῶν περὶ Εὐσέβιον ἠνάγκασε, καθά προείπον, τοὺς ἐπισκόπους λευκότερον ἐκθέσθαι τὰ τὴν ἀσέ- Γειαν αὐτῶν ἀνατρέποντα ῥήματα· καὶ τὰ μὲν παρέ τῆς συνόδου γραφέντα διάνοιαν ὀρθὴν ἔχοντα δέδει κται· τῶν δ' Αρειανῶν καὶ τὰ λογάρια σαθρά, καὶ ὁ τρόπος πονηρὸς ἐφάνη. Καὶ γὰρ καὶ τὸ ἀγένη τον ὄνομα ἰδίαν ἔχον διάνοιαν, καὶ δυνάμενον εὐσεβῶς προφέρεσθαι, αὐτοὶ πάλιν κατὰ τὴν ἰδίαν ἐνθύμησιν, ὡς ἠθέλησαν, ὀνομάζουσιν ἐπ' ἀτιμία τοῦ Σωτῆρος, ἵνα μόνον ὡς γίγαντες θεομαχεῖν φιλονεικῶσιν. Αλλ Β οὔτε ἐκεῖνα τὰ λογάρια προφέροντες ἔμειναν ἀκα- τάγνωστοι, οὔτε τὸ ἀγένητον καλῶς καὶ εὐσεβῶς δυνάμενον ὀνομάζεσθαι, ὅμως, κακῶς αὐτοὶ φρο νοῦντες, λαθεῖν οὐκ ἠδυνήθησαν· κατησχύνθησαν γὰρ ἐν πᾶσι, καὶ ἡ αἵρεσις αὐτῶν ἐστηλιτεύθη παν ταχοῦ. Ταῦτα μὲν, ὡς ἡδυνήθην, ἀπομνημονεύσας τὰ ἐν τῇ συνόδῳ τότε πραχθέντα δεδήλωκα· οἶδα δὲ, ὅτι τῶν Χριστομάχων οἱ φιλέριδες οὐδὲ τούτων ἀκούσαντες μεταβάλλεσθαι θελήσουσιν, ἀλλὰ περι- δραμοῦνται πάλιν ἑτέρας ζητοῦντες προφάσεις, καὶ μετὰ ταῦτας πάλιν ἑτέρας ἐπινοήσουσι. Κατὰ γὰρ τὸ προφητικόν· Εἰ ἀλλάξεται Αιθίοψ τὸ δέρμα αὐτοῦ, καὶ πάρδαλις τὰ ποικίλματα αὐτῆς, καὶ αὐτοὶ θελήσουσιν εὐσεβῶς φρονεῖν, μεμαθηκότες ἀσεβεῖν. Σὺ μέντοι, ἀγαπητέ, δεξάμενος, έντυχε κατά σαυτόν· καὶ εἰ δοκιμάσειας καλῶς ἔχειν, ἀνάγνωθι καὶ τοῖς τότε παροῦσιν ἀδελφοῖς, ἵνα καὶ αὐτοὶ, ταῦτα μαθόντες, ἀποδέξωνται μὲν τῆς συνόδου τὸν ζῆλον τῆς ἀληθείας, καὶ τὴν τῆς διανοίας ἀκρίβειαν· καταγνῶσι δὲ τῆς τῶν Χριστομάχων ᾿Αρειανῶν, καὶ τῶν ματαίων προφάσεων αὐτῶν, &ς (52) τῆς ἀσε δοῦς ἑαυτῶν χάριν αἱρέσεως αναπλάττειν ἐν αὐτοῖς μεμελετήκασιν· ὅτι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ πρέπει δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις, σὺν τῷ συνανάρχῳ αὐτοῦ Υἱῷ καὶ Λόγῳ, ἅμα τῷ παναγίῳ καὶ ζωοποιό Πνεύματι, νῦν καὶ εἰς τοὺς ἀτελευτήτους αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • - HISTORICA ET DOGMATICA. S. ATHANASHI OPP. PARS I. misi quæ de illo in Scripturis habentur, non vero vocabula, quæ in Scripturis non exstent, inducere. Ile sane oportuisse ego quoque consenserim : siqui- dem longe aptiora sunt veritatis argumenta quæ ex Scripturis eruuntur, quam quæ aliunde. Verum, uti jam dixi, perversitas astutiaque et versatilis Eusebianorum impietas episcopos impu- lit, ut verba, quibus illorum impietas everteretur, ¿¡quidius exponerent. Itaque probavimus ea, quæ a ynodo scripta sunt, rectum sensum continere: at contra ostensum est et futiles admodum Arianorum voculas, et pravos mores esse. Nam et ipsum non- facti vocabulumn quod propriam habet significatio- nem et pie proferri potest, illi ad Salvatoris con- tumeliam, prout ipsis placet, usurpant, idque eo tautumn ammo ut veluti gigantes cum Deo pnguent. Verum neque cum illas voculas proponerent, dam- nationem potuerunt effugere; nec ipsi, cum id vo- cabulum non-facti, quod quidem recte et pie adbi beri potest, perverse intelligerent, latere usquam potuerunt : sed semper cun rubore fuerunt victi, eorumque hæresis ubique est proscripta. Haec qui- dem quæ tunc in synodo acta esse memini, at po- tui, memoravi : nec tamen me fugit pertinaces Christi hostes neque his auditis esse a sententia discessuros, sed novas potius rationes perquisitu- ros, istisque alias rursus addituros. Nam, ut pro- pletæ verbis utar, Si mutare polest Ethiops pellem suam, aut pardus varietales suas", sane illi quoque qui impii esse didicerunt, pie sentire in animum inducent. Tu aulem, clarissime, hæc ut acceperis, C tecum, quæso, perlege: que si tibi recta esse vi- debuntur, ea fratribus qui tunc forte aderunt legas velim, ut illi, his auditis, zelum quidem syuodi in tuenda veritate, et in explicanda sententia accu- rationem approbent; Arianorum autem Christi kostium condemnent pervicaciam et vanas rationes, quas impiæ suæ hæresis propugnandæ causa sibi ipsis sunt commenti: quoniam Deum et Patrem de- cel gloria, honor et adoratio, una cum principii experte ejusdem Filio et Verbo, necnon sanctissimno ac vivifico Spiritu, nunc et in infinita sæcula sæ- culorum. Amen. Jerem. XIII, 23. Lunt. - mald. Hæc vero usque ad ötɩ desunt in aliis et odil. Commel. EUSEBII CÆSARIENSIS EPISTOLA AD SUE PAROECIÆ HOMINES Vide in Eusebio Cæsariensi, tom. XX hujus editionis Patrum Græcorum. (51) Sic Reg. et Basil. At alii et editi xa! omit- (52) Sic. Reg. et Basil., quæ et legit Ambros. Ca-