Diplomatic text · TLG_UC clean (diplomatic Greek, re-fetched fresh) — PG column chips mark the printed columns.
PG 25:691Epistula ad monachos Τοῦ αὐτοῦ Τοῖς ἁπανταχοῦ κατὰ τόπον τὸν μονήρη βίον ἀσκοῦσι καὶ ἐν πίστει θεοῦ ἱδρυμένοις ἡγιασμένοις τε ἐν Χριστῷ καὶ λέγουσιν «ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι» ἀγαπητοῖς καὶ ποθεινοτάτοις ἀδελφοῖς ἐν κυρίῳ πλεῖστα χαίρειν. Τῇ μὲν ὑμετέρᾳ διαθέσει πεισθεὶς καὶ πολλάκις παρ' ὑμῶν προτραπεὶς ἔγραψα δι' ὀλίγων περὶ ὧν πεπόνθαμεν ἡμεῖς τε καὶ ἡ ἐκκλησία καὶ ὡς δύναμίς μοι διελέγχων τὴν μυσαρὰν αἵρεσιν τῶν Ἀρειομανιτῶν καὶ δεικνύς, ὅσον ἐστὶν ἀλλοτρία τῆς ἀληθείας αὕτη. ὃ δὲ πέπονθα γράφων, ἀναγκαῖον ἡγησάμην δηλῶσαι τῇ εὐσεβείᾳ ὑμῶν, ἵνα καὶ ἐκ τούτου μάθητε, πῶς ἀληθῶς εἴρηκεν ὁ μακάριος ἀπόστολος «ὦ βάθος πλούτου καὶ σοφίας καὶ γνώσεως θεοῦ», καὶ συγγνῶτε κἀμοὶ ἀνθρώπῳ ἀσθενεῖ τὴν φύσιν ὄντι. ὅσον γὰρ ἐβουλόμην γράφειν καὶ νοεῖν ἐβιαζόμην ἐμαυτὸν περὶ τῆς θεότητος τοῦ λόγου, τοσοῦτον ἡ γνῶσις ἐξανεχώρει μακρὰν ἀπ' ἐμοῦ καὶ ἐγίνωσκον ἐμαυτὸν τοσοῦτον ἀπολιμπανόμενον, ὅσον ἐδόκουν καταλαμβάνειν. καὶ γὰρ οὐδὲ ὃ ἐδόκουν νοεῖν ἠδυνάμην γράφειν, ἀλλὰ καὶ ὃ ἔγραφον ἔλαττον ἐγίνετο τῆς ἐν τῇ διανοίᾳ γενομένης κἂν βραχείας τῆς ἀληθείας σκιᾶς.
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗ (4) Τοῖς ἀπανταχοῦ κατὰ τόπον τὸν μονήρη βίον Β ἀσκοῦσι, καὶ ἐν πίστει Θεοῦ ἱδρυμένοις, ἡγια σμένοις τε ἐν Χριστῷ, καὶ λέγουσιν, Ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα, καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι, ἀγάπη τοῖς καὶ ποθεινοτάτοις ἀδελφοῖς, ἐν Κυρίῳ πλεῖστα χαίρειν λάκις παρ' ὑμῶν προτραπείς, ἔγραψα δι' ὀλίγων περὶ ὧν πεπόνθαμεν ἡμεῖς τε καὶ ἡ Ἐκκλησία, καὶ ὡς δύναμίς μοι διελέγχων τὴν μυσαράν αἵρεσιν τῶν Αρειομανιτῶν, καὶ δεικνὺς ὅσον ἐστὶν ἀλλοτρία τῆς ἀληθείας, αὕτη. Ο δὲ πέπονθα γράφων, ἀναγκαῖον ήγησάμην δηλῶσαι τῇ εὐσεβείᾳ ὑμῶν, ἵνα καὶ ἐκ τούτου μάθητε, πῶς ἀληθῶς εἴρηκεν ὁ μακάριος Απόστολος· "Ο βάθος πλούτου καὶ σοφίας καὶ γνώσεως Θεοῦ! καὶ συγνῶτε καμοὶ ἀνθρώπῳ ἀσθενεῖ τὴν φύσιν ὄντι· ὅσον γὰρ ἐβουλόμην γράφειν, καὶ νοεῖν ἐδιαζόμην ἐμαυτὸν περὶ τῆς θεότητος τοῦ Λόγου, τοσοῦτον ἡ (15) γνῶσις ἐξανεχώρει μακρὰν ἀπ' ἐμοῦ· καὶ ἐγίνωσκον ἐμαυτὸν τοσοῦτον ἀπολιμπανόμενον, ὅσον ἐδόχουν καταλαμβάνειν. Καὶ γὰρ οὐδὲ ὁ ἐδόκουν νοεῖν, ἡδυ νάμην γράφειν· ἀλλὰ καὶ ὁ ἔγραφον, ἔλαττον ἐγίνετο τῆς ἐν τῇ διανοίᾳ γενομένης κἂν βραχείας τῆς ἀλη θείας σκιᾶς. πται, ὅτι Εἶπα· Σοφισθήσομαι, καὶ αὕτη ἐμα κρύνθη ἀπ' ἐμοῦ μακρὰν ὑπὲρ ὃ ἦν· καὶ, Βαθύ βάθος, τίς εὑρήσει αὐτό; καὶ τὸ ἐν τοῖς Ψαλμοῖς· Εθαυμαστώθη ἡ γνῶσις σου ἐξ ἐμοῦ, ἐκρα ταιώθη, οὐ μὴ δύναμαι πρὸς αὐτήν· καὶ ὁ Σολο μών φησι· Δόξα Θεοῦ, κρύπτειν (16) λόγον πολ λάκις ἐβουλευσάμην ἐπισχεῖν καὶ παύσασθαι τους S. ATHANASII OPP. PARS I. HISTORICA ET DOGMATICA. - SANCTI PATRIS NOSTRI ATHANASII ARCHIEPISCOPI ALEXANDRINI EPISTOLA. Omnibus ubique monasticam vitam agentibus, et in A fide Dei firmatis, sanctificatisque in Christo, ac dicentibus, Ecce nos reliquimus omnia, et se- culi sumus te, dilectis ac desideratissimis fratribus, in Domino salutem plurimum. me frequenter hortati estis, demum nostras Eccle- siæque calamitates paucis conscripsi, et quoad facultas tulit exsecrandam Ariomanitarum hære- sim confutavi, ostendique quain sit illa a veritate aliena. Quid autem in scribendo perpessus sim, ve- sire pietati iudicandum putavi, ut hinc ediscatis,quamn vere beatus Apostolus dixerit : altitudo divitiarum sapientiæ et scientiæ Dei *, mihique homini natura imbecillo, ignoscatis. Quo enim 'magis scribere aggrediebar, milique ipse ad intelligendam Verbi divinitatem vim inferebam, eo longius cognitio a me recedebat: agnoscebamque me tanto magis rei assequendæ imparem esse, quanto magis eam at- tigisse mihi videbar. Etenim ne hoc ipsum quod me intelligere putabam scribere poteram; imo quod scribebam minus erat quam concepta, licet pusilla, veritatis umbra, ptum esse : Dixi, Sapiens efficiar, et ipsa longius recessit a me, multo magis quam erat; et : Alta profunditas, quis inveniet eam ; et illud in Psal- mis : Mirabilis facta est scientia tua ex me, confor- lala est, et non potero ad eam"; et quod Salomon ait: Gloria Dei est celare verbum", sæpe volui subsistere, atque a scribendo desinere : ita G Matth. xix, 27. Rom. x1, 35. Eccle. vii, 24, 25. 8ª Psal. cxxxvi11, 6. Prov. xxv, 2. 1. Ut vestræ charitati morem gererem, postquam 1. Τῇ μὲν ὑμετέρᾳ διαθέσει πεισθεὶς, καὶ πολ- 2. Cum adverterem itaque in Ecclesiaste scri- 2. Ὁρῶν τοίνυν, ὡς ἐν τῷ Ἐκκλησιαστῇ γέγρα- (14) Scripta anno 358. (15) Sic Reg. et Basil.; in editis articulus deest. (16) Reg., κρύπτειν. Editi, κρύπτει.
PG 25:692Ὁρῶν τοίνυν ὡς ἐν τῷ Ἐκκλησιαστῇ γέγραπται ὅτι «εἶπα· σοφισθήσομαι, καὶ αὕτη ἐμακρύνθη ἀπ' ἐμοῦ μακρὰν ὑπὲρ ὃ ἦν καὶ βαθὺ βάθος· τίς εὑρήσει αὐτό;» καὶ τὸ ἐν τοῖς Ψαλμοῖς· «ἐθαυμαστώθη ἡ γνῶσίς σου ἐξ ἐμοῦ, ἐκραταιώθη, οὐ μὴ δύνωμαι πρὸς αὐτήν», καὶ ὁ Σολομών φησι· «δόξα θεοῦ κρύπτει λόγον», πολλάκις ἐβουλευσάμην ἐπισχεῖν καὶ παύσασθαι τοῦ γράφειν· ναὶ πιστεύσατε. ἵνα δὲ μὴ δόξω μηδὲ ὑμᾶς λυπεῖν μήτε ἐκείνους τοὺς παρ' ὑμῖν ζητήσαντας καὶ φιλονεικήσαντας ἐπιτρίβειν εἰς τὴν ἀσέβειαν ἐκ τοῦ σιωπᾶν, ἐβιασάμην ἐμαυτὸν ὀλίγα γράψαι, καὶ ταῦτα ἀπέστειλα τῇ ὑμετέρᾳ θεοσεβείᾳ. εἰ γὰρ καί, ὡς ἔστιν ἡ τῆς ἀληθείας κατάληψις, μακράν ἐστι νῦν ἀφ' ἡμῶν διὰ τὴν τῆς σαρκὸς ἀσθένειαν, ἀλλὰ δυνατόν, ὡς εἶπεν αὐτὸς ὁ Ἐκκλησιαστής, «γνῶναι τῶν ἀσεβῶν τὴν ἀφρο σύνην καὶ εὑρόντα ταύτην εἰπεῖν πικροτέραν ὑπὲρ θάνατον εἶναι». τούτου γοῦν χάριν ὡς τοῦτο γινώσκων καὶ δυνάμενος εὑρεῖν ἔγραψα εἰδὼς ὡς τοῖς πιστοῖς ἡ τῆς ἀσεβείας κατάγνωσις αὐτάρκης πρὸς εὐσέβειάν ἐστι γνῶσις. καὶ γὰρ εἰ μὴ δυνατὸν καταλαβέσθαι τί ἐστι θεός, ἀλλὰ δυνατὸν εἰπεῖν, τί οὐκ ἔστιν. οἴδαμεν δὲ ὅτι οὐχ ὡς ἄνθρωπός ἐστι καὶ ὅτι οὐδὲν τῶν γενητῶν θέμις ἐπινοεῖν ἐν αὐτῷ.
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗ (4) Τοῖς ἀπανταχοῦ κατὰ τόπον τὸν μονήρη βίον Β ἀσκοῦσι, καὶ ἐν πίστει Θεοῦ ἱδρυμένοις, ἡγια σμένοις τε ἐν Χριστῷ, καὶ λέγουσιν, Ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα, καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι, ἀγάπη τοῖς καὶ ποθεινοτάτοις ἀδελφοῖς, ἐν Κυρίῳ πλεῖστα χαίρειν λάκις παρ' ὑμῶν προτραπείς, ἔγραψα δι' ὀλίγων περὶ ὧν πεπόνθαμεν ἡμεῖς τε καὶ ἡ Ἐκκλησία, καὶ ὡς δύναμίς μοι διελέγχων τὴν μυσαράν αἵρεσιν τῶν Αρειομανιτῶν, καὶ δεικνὺς ὅσον ἐστὶν ἀλλοτρία τῆς ἀληθείας, αὕτη. Ο δὲ πέπονθα γράφων, ἀναγκαῖον ήγησάμην δηλῶσαι τῇ εὐσεβείᾳ ὑμῶν, ἵνα καὶ ἐκ τούτου μάθητε, πῶς ἀληθῶς εἴρηκεν ὁ μακάριος Απόστολος· "Ο βάθος πλούτου καὶ σοφίας καὶ γνώσεως Θεοῦ! καὶ συγνῶτε καμοὶ ἀνθρώπῳ ἀσθενεῖ τὴν φύσιν ὄντι· ὅσον γὰρ ἐβουλόμην γράφειν, καὶ νοεῖν ἐδιαζόμην ἐμαυτὸν περὶ τῆς θεότητος τοῦ Λόγου, τοσοῦτον ἡ (15) γνῶσις ἐξανεχώρει μακρὰν ἀπ' ἐμοῦ· καὶ ἐγίνωσκον ἐμαυτὸν τοσοῦτον ἀπολιμπανόμενον, ὅσον ἐδόχουν καταλαμβάνειν. Καὶ γὰρ οὐδὲ ὁ ἐδόκουν νοεῖν, ἡδυ νάμην γράφειν· ἀλλὰ καὶ ὁ ἔγραφον, ἔλαττον ἐγίνετο τῆς ἐν τῇ διανοίᾳ γενομένης κἂν βραχείας τῆς ἀλη θείας σκιᾶς. πται, ὅτι Εἶπα· Σοφισθήσομαι, καὶ αὕτη ἐμα κρύνθη ἀπ' ἐμοῦ μακρὰν ὑπὲρ ὃ ἦν· καὶ, Βαθύ βάθος, τίς εὑρήσει αὐτό; καὶ τὸ ἐν τοῖς Ψαλμοῖς· Εθαυμαστώθη ἡ γνῶσις σου ἐξ ἐμοῦ, ἐκρα ταιώθη, οὐ μὴ δύναμαι πρὸς αὐτήν· καὶ ὁ Σολο μών φησι· Δόξα Θεοῦ, κρύπτειν (16) λόγον πολ λάκις ἐβουλευσάμην ἐπισχεῖν καὶ παύσασθαι τους S. ATHANASII OPP. PARS I. HISTORICA ET DOGMATICA. - SANCTI PATRIS NOSTRI ATHANASII ARCHIEPISCOPI ALEXANDRINI EPISTOLA. Omnibus ubique monasticam vitam agentibus, et in A fide Dei firmatis, sanctificatisque in Christo, ac dicentibus, Ecce nos reliquimus omnia, et se- culi sumus te, dilectis ac desideratissimis fratribus, in Domino salutem plurimum. me frequenter hortati estis, demum nostras Eccle- siæque calamitates paucis conscripsi, et quoad facultas tulit exsecrandam Ariomanitarum hære- sim confutavi, ostendique quain sit illa a veritate aliena. Quid autem in scribendo perpessus sim, ve- sire pietati iudicandum putavi, ut hinc ediscatis,quamn vere beatus Apostolus dixerit : altitudo divitiarum sapientiæ et scientiæ Dei *, mihique homini natura imbecillo, ignoscatis. Quo enim 'magis scribere aggrediebar, milique ipse ad intelligendam Verbi divinitatem vim inferebam, eo longius cognitio a me recedebat: agnoscebamque me tanto magis rei assequendæ imparem esse, quanto magis eam at- tigisse mihi videbar. Etenim ne hoc ipsum quod me intelligere putabam scribere poteram; imo quod scribebam minus erat quam concepta, licet pusilla, veritatis umbra, ptum esse : Dixi, Sapiens efficiar, et ipsa longius recessit a me, multo magis quam erat; et : Alta profunditas, quis inveniet eam ; et illud in Psal- mis : Mirabilis facta est scientia tua ex me, confor- lala est, et non potero ad eam"; et quod Salomon ait: Gloria Dei est celare verbum", sæpe volui subsistere, atque a scribendo desinere : ita G Matth. xix, 27. Rom. x1, 35. Eccle. vii, 24, 25. 8ª Psal. cxxxvi11, 6. Prov. xxv, 2. 1. Ut vestræ charitati morem gererem, postquam 1. Τῇ μὲν ὑμετέρᾳ διαθέσει πεισθεὶς, καὶ πολ- 2. Cum adverterem itaque in Ecclesiaste scri- 2. Ὁρῶν τοίνυν, ὡς ἐν τῷ Ἐκκλησιαστῇ γέγρα- (14) Scripta anno 358. (15) Sic Reg. et Basil.; in editis articulus deest. (16) Reg., κρύπτειν. Editi, κρύπτει.
PG 25:693οὕτω δὴ καὶ περὶ τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ, εἰ καὶ πολὺ τοῦ καταλαβεῖν μακράν ἐσμεν τῇ φύσει, ἀλλὰ δυνατὸν καὶ εὔκολον καταγνῶναι τῶν προφερομένων παρὰ τῶν αἱρετικῶν καὶ εἰπεῖν, ὅτι οὐκ ἔστι ταῦτα υἱὸς ὁ τοῦ θεοῦ οὐδὲ θέμις περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ τοιαῦτα κἂν ἐννοεῖν οἷα λέγουσιν ἐκεῖνοι, μήτιγε καὶ φθέγγεσθαι διὰ χειλέων. Οὕτω τοίνυν, ὅσον ἠδυνήθην, ἐγὼ μὲν ἔγραψα, ὑμεῖς δέ, ἀγαπητοί, δέξασθε ταῦτα μὴ ὡς τελείαν ἔχοντα τὴν ἑρμηνείαν περὶ τῆς τοῦ λόγου θεότητος, ἀλλ' ὡς μόνον ἐλέγχοντα μὲν τὴν ἀσέβειαν τῶν χριστομάχων, ἔχοντα δὲ καὶ διδόντα τοῖς βουλομένοις ἀφορμὴν εἰς εὐσέβειαν τῆς ὑγιαινούσης ἐν Χριστῷ πίστεως. εἰ δέ τι παραλέλειπται (πάντα δὲ νομίζω παραλελεῖφθαι), συγγινώσκετε μετὰ συνειδήσεως καθαρᾶς καὶ μόνον ἀποδέξασθε τὸ τολμηρὸν τῆς εἰς εὐσέβειαν προθέσεως. εἰς γὰρ τελείαν κατάγνωσιν τῆς αἱρέσεως τῶν Ἀρειανῶν αὐτάρκης ἡ περὶ τοῦ θανάτου Ἀρείου γενομένη παρὰ τοῦ κυρίου κρίσις, ἣν ἤδη φθάσαντες καὶ παρ' ἑτέρων ἔγνωτε.
γράφειν· καὶ πιστεύσατε. Ἵνα δὲ μὴ δόξω μηδὲ ὑμᾶς λυπεῖν, μήτε ἐκείνους τους παρ' ὑμῖν ζητήσαν τας καὶ φιλονεικήσαντας ἐπιτρίβειν εἰς τὴν ἀσέβειαν ἐκ τοῦ σιωπᾷν, ἐβιασάμην ἐμαυτὸν ὀλίγα γράψαι· καὶ ταῦτα ἀπέστειλα τῇ ὑμετέρᾳ (16) θεοσεβείᾳ. Εἰ γὰρ καὶ, ὥς ἐστιν ἡ τῆς ἀληθείας κατάληψις, μακράν ἐστι νῦν (17) ἀφ' ἡμῶν διὰ τὴν τῆς σαρκὸς ἀσθένειαν, ἀλλὰ δυνατόν, ὡς εἶπεν αὐτὸς ὁ Ἐκκλησιαστής, γνῶναι τῶν ἀσεβῶν τὴν ἀφροσύνην, καὶ εὑρόντα ταύτην, εἰπεῖν πικροτέραν ὑπὲρ θάνατον εἶναι. Τού- του γοῦν χάριν, ὡς τοῦτο γινώσκων καὶ δυνάμενος εὑρεῖν, ἔγραψα· εἰδὼς, ὡς τοῖς πιστοῖς ἡ τῆς ἀσε- βείας κατάγνωσις, αὐτάρκης πρὸς εὐσέβειαν ἐστι γνῶσις. Καὶ γὰρ εἰ μὴ δυνατὸν καταλαβέσθαι τί ἐστι Θεὸς, ἀλλὰ δυνατὸν εἰπεῖν, τί οὐκ ἔστιν· οἴδαμεν δὲ, ὅτι οὐχ ὡς ἄνθρωπός ἐστι, καὶ ὅτι οὐδὲν τῶν Β γενητῶν θέμις ἐπινοεῖν ἐν (18) αὐτῷ. Οὕτω δὴ καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, εἰ καὶ πολὺ τοῦ καταλαβεῖν μακράν ἐσμεν τῇ φύσει, ἀλλὰ δυνατὸν καὶ εὔκολον καταγνῶναι τῶν προσφερομένων παρὰ τῶν αἱρετι κῶν, καὶ εἰπεῖν, ὅτι οὐκ ἔστι ταῦτα Υἱὸς ὁ τοῦ Θεοῦ, οὐδὲ θέμις περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ τοιαῦτα κἂν ἐνα νοεῖν, οἷα λέγουσιν ἐκεῖνοι, μήτιγε καὶ φθέγγεσθαι διὰ χειλέων. " ὑμεῖς δὲ, ἀγαπητοί, δέξασθε ταῦτα μὴ ὡς τελείαν ἔχοντα τὴν ἑρμηνείαν περὶ τῆς τοῦ Λόγου θεότητος, ἀλλ' ὡς μόνον ἐλέγχοντα μὲν (19) τὴν ἀσέβειαν τῶν Χριστομάχων, ἔχοντα δὲ καὶ διδόντα τοῖς βουλομένοις ἀφορμὴν εἰς εὐσέβειαν τῆς ὑγιαινούσης ἐν Χριστῷ πίστεως. Εἰ δέ τι παραλέλειπται (πάντα δὲ νομίζω παραλελείφθαι), συγγινώσκετε μετὰ συνειδήσεως και θαρᾶς, καὶ μόνον ἀποδέξασθε τὸ τολμηρὸν τῆς πρὸς εὐσέβειαν (20) προθέσεως. Εἰς γὰρ τελείαν κατά γνωσιν τῆς αἱρέσεως τῶν ᾿Αρειανῶν, αὐτάρκης ή περὶ τοῦ θανάτου Αρείου γενομένη (21) παρὰ τοῦ Κυρίου κρίσις· ἣν ἤδη φθάσαντες καὶ παρ' ἑτέρων ἔγνωτε. "Α γὰρ ὁ Θεὸς ὁ ἅγιος βεβούλευται, τις δια σκεδάσει; καὶ ἂν ὁ Κύριος (22) κατέκρινε, τίς ὁ δι καιῶν; Τίς γὰρ ἐκ τοῦ τοιούτου γενομένου σημείου οὐ γινώσκει λοιπόν, ὅτι θεομίσητός ἐστιν ἡ αἵρεσις, κἂν ἀνθρώπους ἔχῃ προστάτας; Εντυχόντες μέντοι, εὔχεσθε μὲν, καὶ ἀλλήλους εἰς τοῦτο προτρέπεσθε ποιεῖν, ὑπὲρ ἡμῶν· εὐθὺς δὲ ἀντιπέμψατε ταῦτα πρὸς ἡμᾶς· καὶ μηδενὶ τὸ σύνολον ἀντίγραφον ἔκδοτε, μηδὲ ἑαυτοῖς μεταγράψατε (23), ἀλλ' ἀρκέσθητε ὡς δόκιμοι τραπεζῖται τῇ ἐντεύξει, κἂν πολλάκις ἐντυχεῖν θελή σητε. Οὐ γὰρ ἀσφαλὲς τοῖς μετὰ ταῦτα τὰ παρ' ἡμῶν τῶν ψελλίζόντων καὶ ἰδιωτῶν ἐστι γράμματα. Ασπάσα σθε ἀλλήλους ἐν ἀγάπῃ, καὶ πάντας τοὺς ἐρχομένους πρὸς ὑμᾶς ἐν εὐσεβείᾳ καὶ πίστει. Εἰ γάρ τις, ὡς εἶπεν ὁ ᾿Απόστολος, οὐ φιλεῖ τὸν Κύριον, ήτω ἀνάθεμα. Η χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι στοῦ μεθ' ὑμῶν. Αμήν. τῇ ὑμετέρα. Θεός. HISTORIA ARIANORUM AD MONACHOS. A credite. Ne autem videar aut vobis molestus esse, aut eos qui illud a vobis postulant, iisque de rebus disceptant, per silentium meum in impietate deli- nere, nihi ipse ad hæc pauca scribenda vin intuli : et hæc misi vestræ pietati. Etsi enim comprehen- sio veritatis ut in se est, nunc ob carnis infirmita- tem procul a nobis sit, at potest agnosci, ut ait Ecclesiastes, impiorum stultitia, quam qui inve- nerit, dicere potest ipsa morte amariorem eam esse. Quamobrem id cum nossem et assequi vale- rem, hæc scripsi : gnarus impietatis confutatio- nem fidelibus esse ad pietatis cognitionem satis. Etenim, tametsi comprehendi nequeat quid sit Deus, dici tamen potest quid non sit; scimus au- tem eum non esse ut hominem, nec fas esse quid- quam e rebus factis illi ascribere. Eo prorsus mode C - & D • Eccle. vu, 26. * Isa. xiv, 27. ” Cor. xvi, 22, (16') Reg., etiam de Filio Dei cogitandum: etsi multo longius natura ab eo sumus, quam ut euin comprehender♥ valeamus; possumus tamen, imo facile est ea con- futare quæ ab hæreticis proferuntur, ac dicere, nou esse illa Filium Dei: neque fas esse qualia ipsi loquuntur de ejus divinitate vel cogitare, ne- dum labiis proferre. tem, dilecti, hæc accipite, non quasi perfectam de divinitate Verbi explicationem complectantur: sed ut quæ duntaxat Christi hostium impietatem ar- guant, et quæ volentibus occasionem præbeant ad piam sanamque in Christo fidem assequendam. Quod si quid omissum est (puto autem omnia omissa esse) cum conscientia, quæso, pura veniam mili tribuite, tantumque velinn audax meum pro pietate propositum approbetis. Ad perfectam enim Arianorum hæreseos confutationem, sufficit latum de Arii morte a Domino judicium, quod jam ab aliis antea didicistis. Quæ enim sancti Dei judicio statuta sunt, quis irrita faciet? Et quem Dominus condemnavit, quis justificabit"? Nam quis ex bu- jusmodi signo non agnoscit Deo odiosamn esse illam læresim, etiamsi homines patronos nacta sit. Cum igitur hæc legeritis, orate pro nobis, et invicem vos ad illud cohortamini. Et quamprimum hæc ipsa ad nos remittite: null prorsus hujus exem- plar tradatis, nec vobis ipsis transcribatis, sed ut probis trapezitis sat vobis sit horum lectio, sæpius repetita si libeat. Non enim tutum est nostrum balbutientium et indoctorum litteras ad posteros pervenire. Salutate vos invicem in charitate, et omnes qui ad vos in pietate et fide accesserint. Si quis enim, ut ait Apostolus, non amat Dominum, anathema sit. Gratia Domini nostri Jesu Christi sit obiscum. Amen”. 23. (22). Sic Reg. Εditi vero, 3. Οὕτω τοίνυν, ὅσον ἠδυνήθην ἐγὼ μὲν ἔγραψα· (17) Sic leg., νῦν deest in editis. (18) Ita Reg. In editis vero ἐν deest. (19) Μέν deest in editis, sed in Reg. legitur. 3. Sic equidem pro facultate scripsi: vos au- (20) Reg., εἰς εὐσέβειαν. (21) Sic Reg. et Basil. Editi, γενομένου. (23) Reg., μεταγράψητε.
PG 25:694«ἃ γὰρ ὁ θεὸς ὁ ἅγιος βεβούλευται, τίς διασκεδάσει»; καὶ ὃν ὁ κύριος κατέκρινε, τίς ὁ δικαιῶν; τίς γὰρ ἐκ τοῦ τοιούτου γενομένου σημείου οὐ γινώσκει λοιπὸν ὅτι θεομίσητός ἐστιν ἡ αἵρεσις, κἂν ἀνθρώπους ἔχῃ προστά.3 τας; ἐντυχόντες μέντοι εὔχεσθε μὲν καὶ ἀλλήλους εἰς τοῦτο προτρέπεσθε ποιεῖν ὑπὲρ ἡμῶν, εὐθὺς δὲ ἀντιπέμψατε ταῦτα πρὸς ἡμᾶς. καὶ μηδενὶ τὸ σύνολον ἀντίγραφον ἔκδοτε μηδὲ ἑαυτοῖς μεταγράψητε, ἀλλ' ἀρκέσθητε ὡς δόκιμοι τραπεζῖται τῇ ἐντεύξει, κἂν πολλάκις ἐντυχεῖν θελήσητε. οὐ γὰρ ἀσφαλὲς τοῖς μετὰ ταῦτα τὰ παρ' ἡμῶν τῶν ψελλιζόν.4 των καὶ ἰδιωτῶν ἐστὶ γράμματα. ἀσπάσασθε ἀλλήλους ἐν ἀγάπῃ καὶ πάντας τοὺς ἐρχομένους πρὸς ὑμᾶς ἐν εὐσεβείᾳ καὶ πίστει. «εἰ γάρ τις», ὡς εἶπεν ὁ ἀπόστολος, «οὐ φιλεῖ τὸν κύριον, ἤτω ἀνάθεμα. ἡ χάρις τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ μεθ' ὑμῶν. ἀμήν.»
γράφειν· καὶ πιστεύσατε. Ἵνα δὲ μὴ δόξω μηδὲ ὑμᾶς λυπεῖν, μήτε ἐκείνους τους παρ' ὑμῖν ζητήσαν τας καὶ φιλονεικήσαντας ἐπιτρίβειν εἰς τὴν ἀσέβειαν ἐκ τοῦ σιωπᾷν, ἐβιασάμην ἐμαυτὸν ὀλίγα γράψαι· καὶ ταῦτα ἀπέστειλα τῇ ὑμετέρᾳ (16) θεοσεβείᾳ. Εἰ γὰρ καὶ, ὥς ἐστιν ἡ τῆς ἀληθείας κατάληψις, μακράν ἐστι νῦν (17) ἀφ' ἡμῶν διὰ τὴν τῆς σαρκὸς ἀσθένειαν, ἀλλὰ δυνατόν, ὡς εἶπεν αὐτὸς ὁ Ἐκκλησιαστής, γνῶναι τῶν ἀσεβῶν τὴν ἀφροσύνην, καὶ εὑρόντα ταύτην, εἰπεῖν πικροτέραν ὑπὲρ θάνατον εἶναι. Τού- του γοῦν χάριν, ὡς τοῦτο γινώσκων καὶ δυνάμενος εὑρεῖν, ἔγραψα· εἰδὼς, ὡς τοῖς πιστοῖς ἡ τῆς ἀσε- βείας κατάγνωσις, αὐτάρκης πρὸς εὐσέβειαν ἐστι γνῶσις. Καὶ γὰρ εἰ μὴ δυνατὸν καταλαβέσθαι τί ἐστι Θεὸς, ἀλλὰ δυνατὸν εἰπεῖν, τί οὐκ ἔστιν· οἴδαμεν δὲ, ὅτι οὐχ ὡς ἄνθρωπός ἐστι, καὶ ὅτι οὐδὲν τῶν Β γενητῶν θέμις ἐπινοεῖν ἐν (18) αὐτῷ. Οὕτω δὴ καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, εἰ καὶ πολὺ τοῦ καταλαβεῖν μακράν ἐσμεν τῇ φύσει, ἀλλὰ δυνατὸν καὶ εὔκολον καταγνῶναι τῶν προσφερομένων παρὰ τῶν αἱρετι κῶν, καὶ εἰπεῖν, ὅτι οὐκ ἔστι ταῦτα Υἱὸς ὁ τοῦ Θεοῦ, οὐδὲ θέμις περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ τοιαῦτα κἂν ἐνα νοεῖν, οἷα λέγουσιν ἐκεῖνοι, μήτιγε καὶ φθέγγεσθαι διὰ χειλέων. " ὑμεῖς δὲ, ἀγαπητοί, δέξασθε ταῦτα μὴ ὡς τελείαν ἔχοντα τὴν ἑρμηνείαν περὶ τῆς τοῦ Λόγου θεότητος, ἀλλ' ὡς μόνον ἐλέγχοντα μὲν (19) τὴν ἀσέβειαν τῶν Χριστομάχων, ἔχοντα δὲ καὶ διδόντα τοῖς βουλομένοις ἀφορμὴν εἰς εὐσέβειαν τῆς ὑγιαινούσης ἐν Χριστῷ πίστεως. Εἰ δέ τι παραλέλειπται (πάντα δὲ νομίζω παραλελείφθαι), συγγινώσκετε μετὰ συνειδήσεως και θαρᾶς, καὶ μόνον ἀποδέξασθε τὸ τολμηρὸν τῆς πρὸς εὐσέβειαν (20) προθέσεως. Εἰς γὰρ τελείαν κατά γνωσιν τῆς αἱρέσεως τῶν ᾿Αρειανῶν, αὐτάρκης ή περὶ τοῦ θανάτου Αρείου γενομένη (21) παρὰ τοῦ Κυρίου κρίσις· ἣν ἤδη φθάσαντες καὶ παρ' ἑτέρων ἔγνωτε. "Α γὰρ ὁ Θεὸς ὁ ἅγιος βεβούλευται, τις δια σκεδάσει; καὶ ἂν ὁ Κύριος (22) κατέκρινε, τίς ὁ δι καιῶν; Τίς γὰρ ἐκ τοῦ τοιούτου γενομένου σημείου οὐ γινώσκει λοιπόν, ὅτι θεομίσητός ἐστιν ἡ αἵρεσις, κἂν ἀνθρώπους ἔχῃ προστάτας; Εντυχόντες μέντοι, εὔχεσθε μὲν, καὶ ἀλλήλους εἰς τοῦτο προτρέπεσθε ποιεῖν, ὑπὲρ ἡμῶν· εὐθὺς δὲ ἀντιπέμψατε ταῦτα πρὸς ἡμᾶς· καὶ μηδενὶ τὸ σύνολον ἀντίγραφον ἔκδοτε, μηδὲ ἑαυτοῖς μεταγράψατε (23), ἀλλ' ἀρκέσθητε ὡς δόκιμοι τραπεζῖται τῇ ἐντεύξει, κἂν πολλάκις ἐντυχεῖν θελή σητε. Οὐ γὰρ ἀσφαλὲς τοῖς μετὰ ταῦτα τὰ παρ' ἡμῶν τῶν ψελλίζόντων καὶ ἰδιωτῶν ἐστι γράμματα. Ασπάσα σθε ἀλλήλους ἐν ἀγάπῃ, καὶ πάντας τοὺς ἐρχομένους πρὸς ὑμᾶς ἐν εὐσεβείᾳ καὶ πίστει. Εἰ γάρ τις, ὡς εἶπεν ὁ ᾿Απόστολος, οὐ φιλεῖ τὸν Κύριον, ήτω ἀνάθεμα. Η χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι στοῦ μεθ' ὑμῶν. Αμήν. τῇ ὑμετέρα. Θεός. HISTORIA ARIANORUM AD MONACHOS. A credite. Ne autem videar aut vobis molestus esse, aut eos qui illud a vobis postulant, iisque de rebus disceptant, per silentium meum in impietate deli- nere, nihi ipse ad hæc pauca scribenda vin intuli : et hæc misi vestræ pietati. Etsi enim comprehen- sio veritatis ut in se est, nunc ob carnis infirmita- tem procul a nobis sit, at potest agnosci, ut ait Ecclesiastes, impiorum stultitia, quam qui inve- nerit, dicere potest ipsa morte amariorem eam esse. Quamobrem id cum nossem et assequi vale- rem, hæc scripsi : gnarus impietatis confutatio- nem fidelibus esse ad pietatis cognitionem satis. Etenim, tametsi comprehendi nequeat quid sit Deus, dici tamen potest quid non sit; scimus au- tem eum non esse ut hominem, nec fas esse quid- quam e rebus factis illi ascribere. Eo prorsus mode C - & D • Eccle. vu, 26. * Isa. xiv, 27. ” Cor. xvi, 22, (16') Reg., etiam de Filio Dei cogitandum: etsi multo longius natura ab eo sumus, quam ut euin comprehender♥ valeamus; possumus tamen, imo facile est ea con- futare quæ ab hæreticis proferuntur, ac dicere, nou esse illa Filium Dei: neque fas esse qualia ipsi loquuntur de ejus divinitate vel cogitare, ne- dum labiis proferre. tem, dilecti, hæc accipite, non quasi perfectam de divinitate Verbi explicationem complectantur: sed ut quæ duntaxat Christi hostium impietatem ar- guant, et quæ volentibus occasionem præbeant ad piam sanamque in Christo fidem assequendam. Quod si quid omissum est (puto autem omnia omissa esse) cum conscientia, quæso, pura veniam mili tribuite, tantumque velinn audax meum pro pietate propositum approbetis. Ad perfectam enim Arianorum hæreseos confutationem, sufficit latum de Arii morte a Domino judicium, quod jam ab aliis antea didicistis. Quæ enim sancti Dei judicio statuta sunt, quis irrita faciet? Et quem Dominus condemnavit, quis justificabit"? Nam quis ex bu- jusmodi signo non agnoscit Deo odiosamn esse illam læresim, etiamsi homines patronos nacta sit. Cum igitur hæc legeritis, orate pro nobis, et invicem vos ad illud cohortamini. Et quamprimum hæc ipsa ad nos remittite: null prorsus hujus exem- plar tradatis, nec vobis ipsis transcribatis, sed ut probis trapezitis sat vobis sit horum lectio, sæpius repetita si libeat. Non enim tutum est nostrum balbutientium et indoctorum litteras ad posteros pervenire. Salutate vos invicem in charitate, et omnes qui ad vos in pietate et fide accesserint. Si quis enim, ut ait Apostolus, non amat Dominum, anathema sit. Gratia Domini nostri Jesu Christi sit obiscum. Amen”. 23. (22). Sic Reg. Εditi vero, 3. Οὕτω τοίνυν, ὅσον ἠδυνήθην ἐγὼ μὲν ἔγραψα· (17) Sic leg., νῦν deest in editis. (18) Ita Reg. In editis vero ἐν deest. (19) Μέν deest in editis, sed in Reg. legitur. 3. Sic equidem pro facultate scripsi: vos au- (20) Reg., εἰς εὐσέβειαν. (21) Sic Reg. et Basil. Editi, γενομένου. (23) Reg., μεταγράψητε.
Continue reading PG 25: Historia Arianorum ad Monachos →≣ entire volume