Τοῦ ἁγίου Αθανασίου περὶ τῶν Αζύμων. Α ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΑΖΥΜΩΝ. Ἐν τρισὶν ὕλαις ἑτέλουν οἱ Ἰουδαῖοι τὸ Πάσχα καὶ ἐν τρισὶν ἀρεταῖς· καὶ ἐν τρισὶ μάρτυρσι κατὰ τὴν τάξιν τοῦ Νόμου. Καὶ αἱ μὲν τρεῖς ὕλαι ὁ ἀμνὸς ἦσαν, τὰ ἄζυμα καὶ ἡ πικραλίς" αἱ δὲ τρεῖς ἀρεταὶ, περιεζωσμένοι, καὶ ὑποδήματα εἰς τοὺς πόδας, καὶ βακτηρίαν ἐν ταῖς χερσίν. Οἱ δὲ τρεῖς μάρτυρες, γραμματεῖς ἐπὶ τῇ τραπέζῃ ἑστῶτες, καὶ ἀκριβῶς γινώσκοντες τὴν τῆς σελήνης ἀπόχυσιν, διὰ ποτηρίου τινὸς σαλευομένου και σημαινομένου σαλπίζοντας εὐθὺς τοῦ ἱερέως ὅτι Πάσχα ἐστὶ Κυρίου· καὶ λοιπὸν μετὰ τὸ ἄκουσμα τῆς φωνῆς τῆς σάλπιγγος, ἐποίουν τὴν ζύμην ἄνευ ἄρτου ἡμέρας ζ'. Πρὸ δὲ τοῦ ση μείου τοῦ ποτηρίου καὶ τῆς σάλπιγγος, οὐκ εἶχον ἐξουσίαν ἑτοιμάσαι ἡμέρας ἑπτὰ ἀμνὸν, ἢ ἄζυμον, ἢ πικρίδα· οὕτω γάρ φησι καὶ ὁ μέγας Δαυΐδ· Σαλ- πίσατε ἐν Νεομηνίᾳ σάλπιγγα. Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐν τῇ ε' ἡμέρᾳ ἐποίησε τὴν παρά- δοσιν τῶν ἁγίων μυστηρίων ὥρᾳ τῆς νυκτὸς ζ'· ἡ δὲ εἴσοδος τῶν ἀζυμοφάγων ἐγένετο Παρασκευῇ ἑσπέρας μετὰ τὸ ταφῆναι τὸν Κύριον. Διὰ τοῦτο οἱ δ' εὐαγ- γελισταὶ ἄρτον τέλειον λέγουσι παραδοῦναι τὸν Κύ ριον ἐν τοῖς ἁγίοις μυστηρίοις καὶ οὐκ ἄζυμον· ἵνα πιστώσηται ὅτι τέλειον σῶμα ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου λέγω δὲ ἔμψυχον καὶ ἔννουν· καὶ οὐ καθάπερ ὁ αἱρετικός Απολλινάριος ἔλεγεν, ὅτι σῶμα μόνον ἀνελάβετο· αλλ' ἡμεῖς ἄρτον τελειούμενόν φαμεν τὸν δι' ἀλεύρου καὶ ζύμης καὶ ἄλατος συνεστηκότα· καθάπερ σώματι ὁ πνευματικὸς, καὶ νοι· σῶμα γὰρ, χωρὶς πνοῆς, νεκρόν ἐστι· καὶ τὸ ἄζυμον μόνον μὴ ἔχον ζύμην νεκρόν ἐστι καὶ οὐ ζωτικὸς ἄρτος· ἐπειδὴ ἡ ζύμη ζωὴν δίδωσι τῷ φυράματι καὶ ἕνωσιν καθάπερ τὸ πνεῦμα τῷ σώματι, καὶ τὸ ἅλας τῷ νῷ· καὶ διὰ τοῦτο τελοῦμεν τὸ μυστήριον δι᾽ ἄρτου τελειουμένου, ἵνα μὴ τῇ βλασφημίᾳ τοῦ ἀσεβοῦς Απολλιναρίου περιπέ σωμεν. Γίνεται δὲ ἡ τοῦ φέγγους ἀπόχυσις, ἐν ἡμέ ραις τέσσαρσι καὶ δέκα ἥμισυ καὶ ὥραις τρισίν· εἰς δὲ τὸ πάθος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὑπ ερέβην ἕκτην καὶ δεκάτην ἡμέραν· ἵνα μαρτυρήσῃ ὅτι ἀληθινός ἐστι καὶ ζωὴ αἰώνιος. Ιστέον οὖν ὡς αἰῶνι τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν ἁγίων ἀποστόλων αὐτοῦ τὴν σεμίδαλιν τῶν Ἀζύμων ἐσθίειν ἢ προσφέρειν οὐδεμία (71') S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. MONITUM IN OPUSCULUM SEQUENS (71*). Hoc opusculum exhibet cod. Grac. Matrit. LXXXII, chartaceus, in quarto, cui folia 118, charta quidem salis solida, sed mediocriter candida; totus Constantini Luscaris manu litterulis minutissimis descriplus. Eo continentur S. Athanasii De azymis; Pselli Epitome logices ad rhetoricam introduceus; Blemmyde De tribus syllogismorum figuris, aliisque ad dialecticam pertinentibus; Joannis Geometræ Laus mali sive pomi; S. Joannis Damasceni Theologica, sive De fide orthodoxa libri; ex Cydonii Theologicis de Spiritus sancti processione; variaque Excerpta levioris momenti. Fol. : S. Athanasii de Azymis. Id opusculum, quamvis diligenter a nobis quæsilum, neque inier ger- mana, neque inter dubia, spuriave S. Athanasii opera occurrit; neque vel ipsa vox Azyma in ejus operum indice usquam apparet. Quamobrem, cujuscunque demum sit, ineditum rati, huc transcribere non alienum ab ecclesiastica eruditione duximus. SANCTI ATHANASII DE AZYMIS. Tribus materiis perficiebant Judæi Pascha, et tribus virtutibus, et tribus testibus secundum legis ordinem. Tres quidem materiæ erant, agnus, azyma et lactuca agrestis. Tres autem virtutes, zonæ, cal- ceamenta in pedibus, et baculum in manibus. Tres testes erant scribæ super mensa stantes et dili- genter observantes plenilunium, cratere agitato, futuraque vaticinante. Statim sacerdos tuba clan- gebat indicans Pascham esse Domini, ac deinde post auditionem vocis tubæ, faciebant fermentum sine pane, die septima. Ante signum crateris, non licebat præparare die septima agnum, vel azymum vel lactucam. Sic enim cecinit et magnus David: Buccinate in Neomenia tubaºª*. Dominus autem noster Jesus Christus, quinta die, tradidit sacra mysteria hora noctis septima. Introitus azyma manducan- tium Parasceves vespere factus est post sepulturam Domini. Quapropter evangelista panem perfectum dicunt tradidisse Dominum in sanctis mysteriis et non azymum, ut credatur perfectum corpus ex sancta Virgine. Dico autem anima et spiritu præ- ditum, et non sicut hæreticus Apollinarius dicebat, scilicet corpus solum accepisse. Sed nos panem perfectum dicimus hunc farina, fermento et sale confectum, velut animal corpore et spiritu constat : corpus enim sine spiritu mortuum est ; et azymon tantum non habens fermentum, mortuum est, iron autem vivificus panis: quoniam fermentum vitam dat massæ et unitatem, haud secus ac spiritus cor- pori, et sal animæ: propterea perficimus myste- rium pane perfecto, ne in blasphemiis impii Apol- linarii incidamus. Est vero plenilunium diebus quatuordecim cum dimidio et horis tribus : in pas- sione vero Domini nostri Jesu Christi, post sede- cim dies contigit, ut testificaretur se esse veram aç æternam vitam. Scire ergo oportet quod tempore Christi et sanctorum ejus apostolorum, optimam farinam Azymorum manducare aut distribuere nulla neglexit Ecclesia. Quoniam vero neque Christus ipse tempore passionis suæ legale manducavit Pa · scha, audi Joannem evangelistam dicentem: Ante 4. B C J. Iriarie, Cod. Græc. Matrit., Matriti, 1769, in-fol., p. 299. 18. Paal. LXXX,

Τοῦ ἁγίου Αθανασίου περὶ τῶν Αζύμων. Α ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΑΖΥΜΩΝ. Ἐν τρισὶν ὕλαις ἑτέλουν οἱ Ἰουδαῖοι τὸ Πάσχα καὶ ἐν τρισὶν ἀρεταῖς· καὶ ἐν τρισὶ μάρτυρσι κατὰ τὴν τάξιν τοῦ Νόμου. Καὶ αἱ μὲν τρεῖς ὕλαι ὁ ἀμνὸς ἦσαν, τὰ ἄζυμα καὶ ἡ πικραλίς" αἱ δὲ τρεῖς ἀρεταὶ, περιεζωσμένοι, καὶ ὑποδήματα εἰς τοὺς πόδας, καὶ βακτηρίαν ἐν ταῖς χερσίν. Οἱ δὲ τρεῖς μάρτυρες, γραμματεῖς ἐπὶ τῇ τραπέζῃ ἑστῶτες, καὶ ἀκριβῶς γινώσκοντες τὴν τῆς σελήνης ἀπόχυσιν, διὰ ποτηρίου τινὸς σαλευομένου και σημαινομένου σαλπίζοντας εὐθὺς τοῦ ἱερέως ὅτι Πάσχα ἐστὶ Κυρίου· καὶ λοιπὸν μετὰ τὸ ἄκουσμα τῆς φωνῆς τῆς σάλπιγγος, ἐποίουν τὴν ζύμην ἄνευ ἄρτου ἡμέρας ζ'. Πρὸ δὲ τοῦ ση μείου τοῦ ποτηρίου καὶ τῆς σάλπιγγος, οὐκ εἶχον ἐξουσίαν ἑτοιμάσαι ἡμέρας ἑπτὰ ἀμνὸν, ἢ ἄζυμον, ἢ πικρίδα· οὕτω γάρ φησι καὶ ὁ μέγας Δαυΐδ· Σαλ- πίσατε ἐν Νεομηνίᾳ σάλπιγγα. Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐν τῇ ε' ἡμέρᾳ ἐποίησε τὴν παρά- δοσιν τῶν ἁγίων μυστηρίων ὥρᾳ τῆς νυκτὸς ζ'· ἡ δὲ εἴσοδος τῶν ἀζυμοφάγων ἐγένετο Παρασκευῇ ἑσπέρας μετὰ τὸ ταφῆναι τὸν Κύριον. Διὰ τοῦτο οἱ δ' εὐαγ- γελισταὶ ἄρτον τέλειον λέγουσι παραδοῦναι τὸν Κύ ριον ἐν τοῖς ἁγίοις μυστηρίοις καὶ οὐκ ἄζυμον· ἵνα πιστώσηται ὅτι τέλειον σῶμα ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου λέγω δὲ ἔμψυχον καὶ ἔννουν· καὶ οὐ καθάπερ ὁ αἱρετικός Απολλινάριος ἔλεγεν, ὅτι σῶμα μόνον ἀνελάβετο· αλλ' ἡμεῖς ἄρτον τελειούμενόν φαμεν τὸν δι' ἀλεύρου καὶ ζύμης καὶ ἄλατος συνεστηκότα· καθάπερ σώματι ὁ πνευματικὸς, καὶ νοι· σῶμα γὰρ, χωρὶς πνοῆς, νεκρόν ἐστι· καὶ τὸ ἄζυμον μόνον μὴ ἔχον ζύμην νεκρόν ἐστι καὶ οὐ ζωτικὸς ἄρτος· ἐπειδὴ ἡ ζύμη ζωὴν δίδωσι τῷ φυράματι καὶ ἕνωσιν καθάπερ τὸ πνεῦμα τῷ σώματι, καὶ τὸ ἅλας τῷ νῷ· καὶ διὰ τοῦτο τελοῦμεν τὸ μυστήριον δι᾽ ἄρτου τελειουμένου, ἵνα μὴ τῇ βλασφημίᾳ τοῦ ἀσεβοῦς Απολλιναρίου περιπέ σωμεν. Γίνεται δὲ ἡ τοῦ φέγγους ἀπόχυσις, ἐν ἡμέ ραις τέσσαρσι καὶ δέκα ἥμισυ καὶ ὥραις τρισίν· εἰς δὲ τὸ πάθος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὑπ ερέβην ἕκτην καὶ δεκάτην ἡμέραν· ἵνα μαρτυρήσῃ ὅτι ἀληθινός ἐστι καὶ ζωὴ αἰώνιος. Ιστέον οὖν ὡς αἰῶνι τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν ἁγίων ἀποστόλων αὐτοῦ τὴν σεμίδαλιν τῶν Ἀζύμων ἐσθίειν ἢ προσφέρειν οὐδεμία (71') S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. MONITUM IN OPUSCULUM SEQUENS (71*). Hoc opusculum exhibet cod. Grac. Matrit. LXXXII, chartaceus, in quarto, cui folia 118, charta quidem salis solida, sed mediocriter candida; totus Constantini Luscaris manu litterulis minutissimis descriplus. Eo continentur S. Athanasii De azymis; Pselli Epitome logices ad rhetoricam introduceus; Blemmyde De tribus syllogismorum figuris, aliisque ad dialecticam pertinentibus; Joannis Geometræ Laus mali sive pomi; S. Joannis Damasceni Theologica, sive De fide orthodoxa libri; ex Cydonii Theologicis de Spiritus sancti processione; variaque Excerpta levioris momenti. Fol. : S. Athanasii de Azymis. Id opusculum, quamvis diligenter a nobis quæsilum, neque inier ger- mana, neque inter dubia, spuriave S. Athanasii opera occurrit; neque vel ipsa vox Azyma in ejus operum indice usquam apparet. Quamobrem, cujuscunque demum sit, ineditum rati, huc transcribere non alienum ab ecclesiastica eruditione duximus. SANCTI ATHANASII DE AZYMIS. Tribus materiis perficiebant Judæi Pascha, et tribus virtutibus, et tribus testibus secundum legis ordinem. Tres quidem materiæ erant, agnus, azyma et lactuca agrestis. Tres autem virtutes, zonæ, cal- ceamenta in pedibus, et baculum in manibus. Tres testes erant scribæ super mensa stantes et dili- genter observantes plenilunium, cratere agitato, futuraque vaticinante. Statim sacerdos tuba clan- gebat indicans Pascham esse Domini, ac deinde post auditionem vocis tubæ, faciebant fermentum sine pane, die septima. Ante signum crateris, non licebat præparare die septima agnum, vel azymum vel lactucam. Sic enim cecinit et magnus David: Buccinate in Neomenia tubaºª*. Dominus autem noster Jesus Christus, quinta die, tradidit sacra mysteria hora noctis septima. Introitus azyma manducan- tium Parasceves vespere factus est post sepulturam Domini. Quapropter evangelista panem perfectum dicunt tradidisse Dominum in sanctis mysteriis et non azymum, ut credatur perfectum corpus ex sancta Virgine. Dico autem anima et spiritu præ- ditum, et non sicut hæreticus Apollinarius dicebat, scilicet corpus solum accepisse. Sed nos panem perfectum dicimus hunc farina, fermento et sale confectum, velut animal corpore et spiritu constat : corpus enim sine spiritu mortuum est ; et azymon tantum non habens fermentum, mortuum est, iron autem vivificus panis: quoniam fermentum vitam dat massæ et unitatem, haud secus ac spiritus cor- pori, et sal animæ: propterea perficimus myste- rium pane perfecto, ne in blasphemiis impii Apol- linarii incidamus. Est vero plenilunium diebus quatuordecim cum dimidio et horis tribus : in pas- sione vero Domini nostri Jesu Christi, post sede- cim dies contigit, ut testificaretur se esse veram aç æternam vitam. Scire ergo oportet quod tempore Christi et sanctorum ejus apostolorum, optimam farinam Azymorum manducare aut distribuere nulla neglexit Ecclesia. Quoniam vero neque Christus ipse tempore passionis suæ legale manducavit Pa · scha, audi Joannem evangelistam dicentem: Ante 4. B C J. Iriarie, Cod. Græc. Matrit., Matriti, 1769, in-fol., p. 299. 18. Paal. LXXX,

Τοῦ ἁγίου Αθανασίου περὶ τῶν Αζύμων. Α ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΑΖΥΜΩΝ. Ἐν τρισὶν ὕλαις ἑτέλουν οἱ Ἰουδαῖοι τὸ Πάσχα καὶ ἐν τρισὶν ἀρεταῖς· καὶ ἐν τρισὶ μάρτυρσι κατὰ τὴν τάξιν τοῦ Νόμου. Καὶ αἱ μὲν τρεῖς ὕλαι ὁ ἀμνὸς ἦσαν, τὰ ἄζυμα καὶ ἡ πικραλίς" αἱ δὲ τρεῖς ἀρεταὶ, περιεζωσμένοι, καὶ ὑποδήματα εἰς τοὺς πόδας, καὶ βακτηρίαν ἐν ταῖς χερσίν. Οἱ δὲ τρεῖς μάρτυρες, γραμματεῖς ἐπὶ τῇ τραπέζῃ ἑστῶτες, καὶ ἀκριβῶς γινώσκοντες τὴν τῆς σελήνης ἀπόχυσιν, διὰ ποτηρίου τινὸς σαλευομένου και σημαινομένου σαλπίζοντας εὐθὺς τοῦ ἱερέως ὅτι Πάσχα ἐστὶ Κυρίου· καὶ λοιπὸν μετὰ τὸ ἄκουσμα τῆς φωνῆς τῆς σάλπιγγος, ἐποίουν τὴν ζύμην ἄνευ ἄρτου ἡμέρας ζ'. Πρὸ δὲ τοῦ ση μείου τοῦ ποτηρίου καὶ τῆς σάλπιγγος, οὐκ εἶχον ἐξουσίαν ἑτοιμάσαι ἡμέρας ἑπτὰ ἀμνὸν, ἢ ἄζυμον, ἢ πικρίδα· οὕτω γάρ φησι καὶ ὁ μέγας Δαυΐδ· Σαλ- πίσατε ἐν Νεομηνίᾳ σάλπιγγα. Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐν τῇ ε' ἡμέρᾳ ἐποίησε τὴν παρά- δοσιν τῶν ἁγίων μυστηρίων ὥρᾳ τῆς νυκτὸς ζ'· ἡ δὲ εἴσοδος τῶν ἀζυμοφάγων ἐγένετο Παρασκευῇ ἑσπέρας μετὰ τὸ ταφῆναι τὸν Κύριον. Διὰ τοῦτο οἱ δ' εὐαγ- γελισταὶ ἄρτον τέλειον λέγουσι παραδοῦναι τὸν Κύ ριον ἐν τοῖς ἁγίοις μυστηρίοις καὶ οὐκ ἄζυμον· ἵνα πιστώσηται ὅτι τέλειον σῶμα ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου λέγω δὲ ἔμψυχον καὶ ἔννουν· καὶ οὐ καθάπερ ὁ αἱρετικός Απολλινάριος ἔλεγεν, ὅτι σῶμα μόνον ἀνελάβετο· αλλ' ἡμεῖς ἄρτον τελειούμενόν φαμεν τὸν δι' ἀλεύρου καὶ ζύμης καὶ ἄλατος συνεστηκότα· καθάπερ σώματι ὁ πνευματικὸς, καὶ νοι· σῶμα γὰρ, χωρὶς πνοῆς, νεκρόν ἐστι· καὶ τὸ ἄζυμον μόνον μὴ ἔχον ζύμην νεκρόν ἐστι καὶ οὐ ζωτικὸς ἄρτος· ἐπειδὴ ἡ ζύμη ζωὴν δίδωσι τῷ φυράματι καὶ ἕνωσιν καθάπερ τὸ πνεῦμα τῷ σώματι, καὶ τὸ ἅλας τῷ νῷ· καὶ διὰ τοῦτο τελοῦμεν τὸ μυστήριον δι᾽ ἄρτου τελειουμένου, ἵνα μὴ τῇ βλασφημίᾳ τοῦ ἀσεβοῦς Απολλιναρίου περιπέ σωμεν. Γίνεται δὲ ἡ τοῦ φέγγους ἀπόχυσις, ἐν ἡμέ ραις τέσσαρσι καὶ δέκα ἥμισυ καὶ ὥραις τρισίν· εἰς δὲ τὸ πάθος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὑπ ερέβην ἕκτην καὶ δεκάτην ἡμέραν· ἵνα μαρτυρήσῃ ὅτι ἀληθινός ἐστι καὶ ζωὴ αἰώνιος. Ιστέον οὖν ὡς αἰῶνι τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν ἁγίων ἀποστόλων αὐτοῦ τὴν σεμίδαλιν τῶν Ἀζύμων ἐσθίειν ἢ προσφέρειν οὐδεμία (71') S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. MONITUM IN OPUSCULUM SEQUENS (71*). Hoc opusculum exhibet cod. Grac. Matrit. LXXXII, chartaceus, in quarto, cui folia 118, charta quidem salis solida, sed mediocriter candida; totus Constantini Luscaris manu litterulis minutissimis descriplus. Eo continentur S. Athanasii De azymis; Pselli Epitome logices ad rhetoricam introduceus; Blemmyde De tribus syllogismorum figuris, aliisque ad dialecticam pertinentibus; Joannis Geometræ Laus mali sive pomi; S. Joannis Damasceni Theologica, sive De fide orthodoxa libri; ex Cydonii Theologicis de Spiritus sancti processione; variaque Excerpta levioris momenti. Fol. : S. Athanasii de Azymis. Id opusculum, quamvis diligenter a nobis quæsilum, neque inier ger- mana, neque inter dubia, spuriave S. Athanasii opera occurrit; neque vel ipsa vox Azyma in ejus operum indice usquam apparet. Quamobrem, cujuscunque demum sit, ineditum rati, huc transcribere non alienum ab ecclesiastica eruditione duximus. SANCTI ATHANASII DE AZYMIS. Tribus materiis perficiebant Judæi Pascha, et tribus virtutibus, et tribus testibus secundum legis ordinem. Tres quidem materiæ erant, agnus, azyma et lactuca agrestis. Tres autem virtutes, zonæ, cal- ceamenta in pedibus, et baculum in manibus. Tres testes erant scribæ super mensa stantes et dili- genter observantes plenilunium, cratere agitato, futuraque vaticinante. Statim sacerdos tuba clan- gebat indicans Pascham esse Domini, ac deinde post auditionem vocis tubæ, faciebant fermentum sine pane, die septima. Ante signum crateris, non licebat præparare die septima agnum, vel azymum vel lactucam. Sic enim cecinit et magnus David: Buccinate in Neomenia tubaºª*. Dominus autem noster Jesus Christus, quinta die, tradidit sacra mysteria hora noctis septima. Introitus azyma manducan- tium Parasceves vespere factus est post sepulturam Domini. Quapropter evangelista panem perfectum dicunt tradidisse Dominum in sanctis mysteriis et non azymum, ut credatur perfectum corpus ex sancta Virgine. Dico autem anima et spiritu præ- ditum, et non sicut hæreticus Apollinarius dicebat, scilicet corpus solum accepisse. Sed nos panem perfectum dicimus hunc farina, fermento et sale confectum, velut animal corpore et spiritu constat : corpus enim sine spiritu mortuum est ; et azymon tantum non habens fermentum, mortuum est, iron autem vivificus panis: quoniam fermentum vitam dat massæ et unitatem, haud secus ac spiritus cor- pori, et sal animæ: propterea perficimus myste- rium pane perfecto, ne in blasphemiis impii Apol- linarii incidamus. Est vero plenilunium diebus quatuordecim cum dimidio et horis tribus : in pas- sione vero Domini nostri Jesu Christi, post sede- cim dies contigit, ut testificaretur se esse veram aç æternam vitam. Scire ergo oportet quod tempore Christi et sanctorum ejus apostolorum, optimam farinam Azymorum manducare aut distribuere nulla neglexit Ecclesia. Quoniam vero neque Christus ipse tempore passionis suæ legale manducavit Pa · scha, audi Joannem evangelistam dicentem: Ante 4. B C J. Iriarie, Cod. Græc. Matrit., Matriti, 1769, in-fol., p. 299. 18. Paal. LXXX,

παρέλαβεν Ἐκκλησία· ἐπεὶ δὲ οὔτε ὁ Χριστὸς αὐτὸς ἡ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους αὐτοῦ τὸ νομικὸν ἔφαγε Πάσχα, ἄκουε Ἰωάννου τοῦ εὐαγγελιστοῦ λέγοντος· Πρὸ δὲ τῆς ἑορτῆς τοῦ Πάσχα, εἰδὼς ὁ Ἰησοῦς ὅτι ἐλήλυθεν αὐτοῦ ἡ ὥρα ἵνα μεταξῇ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου πρὸς τὸν Πατέρα,.... καὶ δείπνου γενομένου τοῦ Διαβόλου ήδη βεβληκέ- τος εἰς τὴν καρδίαν Ιούδα Σίμωνος Ισκαριώτου ἵνα αὐτὸν παραδῷ· καὶ ὅτε, φησὶν, ἐγένετο ἡ ὥρα, τουτέστιν ὅτε παρέστη ὁ καιρὸς τοῦ προδοῦναι αὐτ τὸν, ἀνέπεσαν καὶ οἱ δώδεκα ἀπόστολοι συν αὐτῷ· καὶ εἶπε πρὸς αὐτούς· Επιθυμίᾳ ἐπεθύμησα τοῦτο τὸ Πάσχα φαγεῖν μεθ' ὑμῶν πρὸ τοῦ με παθεῖν. Ορᾷς, Πρὸ τοῦ με παθεῖν φησίν· ἐπεὶ οὖν ἔδει παθεῖν αὐτὸν κατὰ τὴν ἡμέραν τοῦ Πάσχα τοῦ νομικοῦ καθ᾿ ἣν καὶ ὁ ἀμνὸς παρὰ τῶν Ἰουδαίων ἐθύετο, ἔμελλε δὲ γενέσθαι τὸ πάθος παρὰ τῶν θεο κτόνων Παρασκευῇ ἡμέρᾳ, ὡς αὖθις φησιν ὁ Ἰωάν. νης· Ἐπεὶ Παρασκευὴ ἦν, ἦν γὰρ μεγάλη ἡμέρα ἐκείνη τοῦ Σαββάτου ἐν ᾗ τηνικαῦτα καὶ ἡ τες- σαρεσκαιδεκάτη τῆς σελήνης, κατὰ τὸν πρῶτον μῆνα, ἐν τῷ πεντακοσιοστῷ τριακοστῷ ἔτει ἐκπεσεῖν ἔτυ- χεν, ἵνα μὴ παραδοθεὶς οὐ φθάσῃ τὸ οἰκεῖον Πάσχα τοῖς μαθηταῖς παραδοῦναι, ἐν τῷ δείπνῳ ἀναπεσὼν ὀψὲ, καὶ βραδὺ περὶ τὴν νύκτα κατὰ τὴν ὀψίαν, δη- λονότι τῆς ε', ἔφαγε μὲν, ἀλλὰ τὸ οἰκεῖον Πάσχα πρὸ τῆς ἑορτῆς τῶν Ἀζύμων· καὶ τοῦτο δῆλον ἐκ τοῦ ἀνα- πεσεῖν αὐτόν· οὐδὲ γὰρ νενομοθετημένον· ἐπειδὴ Ισταμένους καὶ περιεζωσμένους καὶ ὑποδεδεμένους ἐσθίειν τὸ Πάσχα μετὰ σπουδῆς, καὶ ἐπὶ χεῖρας τὴν βακτηρίαν ἔχοντας τοῖς Ἰουδαίοις ὁ νόμος ἐκέλευε· κατέπαυσε μὲν τοῖς χρόνοις τοῦ οἰκείου κηρύγματος τὸ Πάσχα τὸ νομικὸν, παρέδωκε δὲ τὸ οἰκεῖον διὰ τοῦ δείπνου· διὸ μετὰ τὸ δειπνῆσαι, λαβὼν ἄρτον, καὶ κλά σας, παρέδωκε τοῖς ἀποστόλοις τὸ μυστήριον τῆς Καινῆς Διαθήκης αὐτοῦ καὶ Λειτουργίας· ἐν τῇ νυκτὶ δηλονότι τῆς ε', ἐν ᾗ παρεδόθη. Ιστέον δ' ὅτι καθ᾿ ἣν ὥραν ἐσταύρωσαν οἱ θεοκτόνοι τὸν Κύριον τῆς δόξης, κατ' αὐτὴν καὶ τὸν ἀμνὸν θύσαντες, ἔφαγον τὸ Πάσχα τὸ νομικόν· καὶ τοῦτο δῆλον ἐκ τοῦ εἰπεῖν τὸν εὐαγγελιστὴν Ἰωάννην· ὅτι αὐτοὶ οὐκ εἰσῆλθον εἰς τὸ Πραιτώριον ἵνα μὴ μιανθῶσιν, ἀλλ᾽ ἵνα φάγωσι τὸ Πάσχα· ὥστε ἐν ἡμέρᾳ μια μετὰ τοῦ ἀμνοῦ ἐτύθη ὁ Χριστός· ἀλλὰ τί φησιν ὁ Λουκᾶς ; ἄρτον εἶπεν λα- βεῖν τὸν Χριστὸν καὶ οὐκ ἄζυμον· οὐ γὰρ ἔτι ἦν, πέμπτης οὔσης τηνικαῦτα ἡμέρας· τρισκαιδεκάτη ἦν ἔτι ἡ σελήνη καὶ οὐκ ἦσαν ἄζυμα, διὰ τὸ μήπω γενέ- σθαι· τῇ τε γὰρ τῆς σελήνης ἦν νενομοθετημένον ἐσθίειν τὰ ἄζυμα· τῇ δὲ ιδ' τὸν ἀμνὸν καὶ μόνον θύεσθαι· διὸ καὶ τῇ μὲν ιδ' τοῦ πρώτου μηνὸς τῆς σελήνης Πάσχα προσαγορεύει ὁ νόμος· τῇ δὲ ιε' πρῶτ τον Σάββατον όνομάζει· εἰ οὖν ὁ Χριστὸς ἐτύθη κατὰ τὴν ιδ' τῆς σελήνης κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς Παρασκευῆς, τὸ δὲ Σάββατον ἦν τῶν Ἀζύμων ἑορτή, πότε τὰ ἄζυμα ἔφαγε ; καὶ πότε τοῖς ἀποστόλοις ταῦτα· ἐν τῇ Καινή Διαθήκη παρέδωκεν; ὅτι λέγουσιν οἱ μιμηταί τῶν Ἰουδαίων, ὅτι τὰ ἄζυμα παρὰ τῶν ἀποστόλων » Εt DE AZYMIS. diem festum Pasche, sciens Jesus quia venit hora Levit. xx111, seqq. B ejus ut transeat ex hoc mundo ad Patrem...... cœna facta, cum diabolus jam misisset in cor ut tra- deret eum Judas Simonis Iscariota; et cum diceret : Venit hora, hoc est, cum venisset hora ut traderetur, discubuerunt et duodecim apostoli cum eo, et dixit eis : Desiderio desideravi hoc Pascha manducare vobiscum, antequam patiar. Vides, antequam pa- tiar dicit; quoniam ergo oportebat pati illum die Paschatis legalis, quo et agnus a Judæis immola- batur, debebat fieri passio a deicidis die Parasceves ut iterum dicit Joannes : Quoniam Parasceve erat.... erat enim magnus dies ille Sabbati, in quo et deci- mus quartus dies lunæ primi mensis, quingentesini trigesimi anni incidere contigit, ne traditus pro- prium Pascha discipulis prius traderet. In cœna re- cumbens sero, et fere nocte vergente ad vesperam, quinta nocte scilicet, manducavit quidem sed pro- prium Pascha, ante festum Azymorum. Et hoe ma- nifestum e cœna ejus, neque enim hoc legale erat, quia stantes, et præcinctos, et calceamenta in pedi- bus habentes, manducare Pascha cum festinatione, et manibus baculum tenere, Judæis lex jubebat. Fi- nem imposuit tempore propriæ prædicationis Pa- schati legali, dedit vero proprium pascha in coena. Itaque post conam, accepit panem, frangit deditque apostolis mysterium Novi Testamenti sui ac Liturgia nova, nocte scilicet quinta, in qua traditus est. Scire vero oportet quod, qua hora crucifixerunt dei- C cida Dominum gloriæ, eadem hora agnum immo- lantes, Pascha legale manducaverunt. hoc mani- festum est e verbis evangelista Joannis : quod ipsi non intraverunt in prætorium ne contaminarentur, ac pascha manducare possent: ita ut unius diei spatio post agni immolationem, immolatus est Christus. Sed quid dicit Lucas ? Panen narrat ac- cepisse Christum et non azymum, qui nondum con- fectum erat. Quinta tunc erat dies ; luna erat ad- huc decima tertia, et non erant azyma, quia non erant nondum confecta. Decima quinta die lunæ, legale erat azyma manducare; decima vero quarta agnum tantum immolare. Propterea decima quarta die luna primi mensis, Pascha annuntiat lex, deci- mumque vero quintum vocant primam Sabbati ; si ergo Christus immolatus est decima quinta die luna, die scilicet Parasceves, cum Sabbatum esset Azymorum festum, quando azyma manducavit, et quando apostolis hæc in Novo Testamento dedit? Quia dicunt imitatores Judæorum azyma mandu- care, apostolis jubentibus, nos neglexisse. Neque enim Pascha legale hoc tempore prius manducavit ; quod hoc est veritas, in probatione rerum supra relatarum, audi legislationem Moysis quam de Pa- schate et Azymis tulit ” : Hæ sunt ergo, inquit, feria Domini sancise quas celebrare debetis temporibus suis. Mense primo, decima quarta die meusis ad ve- sperum Phase Domini est : et decima quinta die

παρέλαβεν Ἐκκλησία· ἐπεὶ δὲ οὔτε ὁ Χριστὸς αὐτὸς ἡ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους αὐτοῦ τὸ νομικὸν ἔφαγε Πάσχα, ἄκουε Ἰωάννου τοῦ εὐαγγελιστοῦ λέγοντος· Πρὸ δὲ τῆς ἑορτῆς τοῦ Πάσχα, εἰδὼς ὁ Ἰησοῦς ὅτι ἐλήλυθεν αὐτοῦ ἡ ὥρα ἵνα μεταξῇ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου πρὸς τὸν Πατέρα,.... καὶ δείπνου γενομένου τοῦ Διαβόλου ήδη βεβληκέ- τος εἰς τὴν καρδίαν Ιούδα Σίμωνος Ισκαριώτου ἵνα αὐτὸν παραδῷ· καὶ ὅτε, φησὶν, ἐγένετο ἡ ὥρα, τουτέστιν ὅτε παρέστη ὁ καιρὸς τοῦ προδοῦναι αὐτ τὸν, ἀνέπεσαν καὶ οἱ δώδεκα ἀπόστολοι συν αὐτῷ· καὶ εἶπε πρὸς αὐτούς· Επιθυμίᾳ ἐπεθύμησα τοῦτο τὸ Πάσχα φαγεῖν μεθ' ὑμῶν πρὸ τοῦ με παθεῖν. Ορᾷς, Πρὸ τοῦ με παθεῖν φησίν· ἐπεὶ οὖν ἔδει παθεῖν αὐτὸν κατὰ τὴν ἡμέραν τοῦ Πάσχα τοῦ νομικοῦ καθ᾿ ἣν καὶ ὁ ἀμνὸς παρὰ τῶν Ἰουδαίων ἐθύετο, ἔμελλε δὲ γενέσθαι τὸ πάθος παρὰ τῶν θεο κτόνων Παρασκευῇ ἡμέρᾳ, ὡς αὖθις φησιν ὁ Ἰωάν. νης· Ἐπεὶ Παρασκευὴ ἦν, ἦν γὰρ μεγάλη ἡμέρα ἐκείνη τοῦ Σαββάτου ἐν ᾗ τηνικαῦτα καὶ ἡ τες- σαρεσκαιδεκάτη τῆς σελήνης, κατὰ τὸν πρῶτον μῆνα, ἐν τῷ πεντακοσιοστῷ τριακοστῷ ἔτει ἐκπεσεῖν ἔτυ- χεν, ἵνα μὴ παραδοθεὶς οὐ φθάσῃ τὸ οἰκεῖον Πάσχα τοῖς μαθηταῖς παραδοῦναι, ἐν τῷ δείπνῳ ἀναπεσὼν ὀψὲ, καὶ βραδὺ περὶ τὴν νύκτα κατὰ τὴν ὀψίαν, δη- λονότι τῆς ε', ἔφαγε μὲν, ἀλλὰ τὸ οἰκεῖον Πάσχα πρὸ τῆς ἑορτῆς τῶν Ἀζύμων· καὶ τοῦτο δῆλον ἐκ τοῦ ἀνα- πεσεῖν αὐτόν· οὐδὲ γὰρ νενομοθετημένον· ἐπειδὴ Ισταμένους καὶ περιεζωσμένους καὶ ὑποδεδεμένους ἐσθίειν τὸ Πάσχα μετὰ σπουδῆς, καὶ ἐπὶ χεῖρας τὴν βακτηρίαν ἔχοντας τοῖς Ἰουδαίοις ὁ νόμος ἐκέλευε· κατέπαυσε μὲν τοῖς χρόνοις τοῦ οἰκείου κηρύγματος τὸ Πάσχα τὸ νομικὸν, παρέδωκε δὲ τὸ οἰκεῖον διὰ τοῦ δείπνου· διὸ μετὰ τὸ δειπνῆσαι, λαβὼν ἄρτον, καὶ κλά σας, παρέδωκε τοῖς ἀποστόλοις τὸ μυστήριον τῆς Καινῆς Διαθήκης αὐτοῦ καὶ Λειτουργίας· ἐν τῇ νυκτὶ δηλονότι τῆς ε', ἐν ᾗ παρεδόθη. Ιστέον δ' ὅτι καθ᾿ ἣν ὥραν ἐσταύρωσαν οἱ θεοκτόνοι τὸν Κύριον τῆς δόξης, κατ' αὐτὴν καὶ τὸν ἀμνὸν θύσαντες, ἔφαγον τὸ Πάσχα τὸ νομικόν· καὶ τοῦτο δῆλον ἐκ τοῦ εἰπεῖν τὸν εὐαγγελιστὴν Ἰωάννην· ὅτι αὐτοὶ οὐκ εἰσῆλθον εἰς τὸ Πραιτώριον ἵνα μὴ μιανθῶσιν, ἀλλ᾽ ἵνα φάγωσι τὸ Πάσχα· ὥστε ἐν ἡμέρᾳ μια μετὰ τοῦ ἀμνοῦ ἐτύθη ὁ Χριστός· ἀλλὰ τί φησιν ὁ Λουκᾶς ; ἄρτον εἶπεν λα- βεῖν τὸν Χριστὸν καὶ οὐκ ἄζυμον· οὐ γὰρ ἔτι ἦν, πέμπτης οὔσης τηνικαῦτα ἡμέρας· τρισκαιδεκάτη ἦν ἔτι ἡ σελήνη καὶ οὐκ ἦσαν ἄζυμα, διὰ τὸ μήπω γενέ- σθαι· τῇ τε γὰρ τῆς σελήνης ἦν νενομοθετημένον ἐσθίειν τὰ ἄζυμα· τῇ δὲ ιδ' τὸν ἀμνὸν καὶ μόνον θύεσθαι· διὸ καὶ τῇ μὲν ιδ' τοῦ πρώτου μηνὸς τῆς σελήνης Πάσχα προσαγορεύει ὁ νόμος· τῇ δὲ ιε' πρῶτ τον Σάββατον όνομάζει· εἰ οὖν ὁ Χριστὸς ἐτύθη κατὰ τὴν ιδ' τῆς σελήνης κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς Παρασκευῆς, τὸ δὲ Σάββατον ἦν τῶν Ἀζύμων ἑορτή, πότε τὰ ἄζυμα ἔφαγε ; καὶ πότε τοῖς ἀποστόλοις ταῦτα· ἐν τῇ Καινή Διαθήκη παρέδωκεν; ὅτι λέγουσιν οἱ μιμηταί τῶν Ἰουδαίων, ὅτι τὰ ἄζυμα παρὰ τῶν ἀποστόλων » Εt DE AZYMIS. diem festum Pasche, sciens Jesus quia venit hora Levit. xx111, seqq. B ejus ut transeat ex hoc mundo ad Patrem...... cœna facta, cum diabolus jam misisset in cor ut tra- deret eum Judas Simonis Iscariota; et cum diceret : Venit hora, hoc est, cum venisset hora ut traderetur, discubuerunt et duodecim apostoli cum eo, et dixit eis : Desiderio desideravi hoc Pascha manducare vobiscum, antequam patiar. Vides, antequam pa- tiar dicit; quoniam ergo oportebat pati illum die Paschatis legalis, quo et agnus a Judæis immola- batur, debebat fieri passio a deicidis die Parasceves ut iterum dicit Joannes : Quoniam Parasceve erat.... erat enim magnus dies ille Sabbati, in quo et deci- mus quartus dies lunæ primi mensis, quingentesini trigesimi anni incidere contigit, ne traditus pro- prium Pascha discipulis prius traderet. In cœna re- cumbens sero, et fere nocte vergente ad vesperam, quinta nocte scilicet, manducavit quidem sed pro- prium Pascha, ante festum Azymorum. Et hoe ma- nifestum e cœna ejus, neque enim hoc legale erat, quia stantes, et præcinctos, et calceamenta in pedi- bus habentes, manducare Pascha cum festinatione, et manibus baculum tenere, Judæis lex jubebat. Fi- nem imposuit tempore propriæ prædicationis Pa- schati legali, dedit vero proprium pascha in coena. Itaque post conam, accepit panem, frangit deditque apostolis mysterium Novi Testamenti sui ac Liturgia nova, nocte scilicet quinta, in qua traditus est. Scire vero oportet quod, qua hora crucifixerunt dei- C cida Dominum gloriæ, eadem hora agnum immo- lantes, Pascha legale manducaverunt. hoc mani- festum est e verbis evangelista Joannis : quod ipsi non intraverunt in prætorium ne contaminarentur, ac pascha manducare possent: ita ut unius diei spatio post agni immolationem, immolatus est Christus. Sed quid dicit Lucas ? Panen narrat ac- cepisse Christum et non azymum, qui nondum con- fectum erat. Quinta tunc erat dies ; luna erat ad- huc decima tertia, et non erant azyma, quia non erant nondum confecta. Decima quinta die lunæ, legale erat azyma manducare; decima vero quarta agnum tantum immolare. Propterea decima quarta die luna primi mensis, Pascha annuntiat lex, deci- mumque vero quintum vocant primam Sabbati ; si ergo Christus immolatus est decima quinta die luna, die scilicet Parasceves, cum Sabbatum esset Azymorum festum, quando azyma manducavit, et quando apostolis hæc in Novo Testamento dedit? Quia dicunt imitatores Judæorum azyma mandu- care, apostolis jubentibus, nos neglexisse. Neque enim Pascha legale hoc tempore prius manducavit ; quod hoc est veritas, in probatione rerum supra relatarum, audi legislationem Moysis quam de Pa- schate et Azymis tulit ” : Hæ sunt ergo, inquit, feria Domini sancise quas celebrare debetis temporibus suis. Mense primo, decima quarta die meusis ad ve- sperum Phase Domini est : et decima quinta die

παρέλαβεν Ἐκκλησία· ἐπεὶ δὲ οὔτε ὁ Χριστὸς αὐτὸς ἡ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους αὐτοῦ τὸ νομικὸν ἔφαγε Πάσχα, ἄκουε Ἰωάννου τοῦ εὐαγγελιστοῦ λέγοντος· Πρὸ δὲ τῆς ἑορτῆς τοῦ Πάσχα, εἰδὼς ὁ Ἰησοῦς ὅτι ἐλήλυθεν αὐτοῦ ἡ ὥρα ἵνα μεταξῇ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου πρὸς τὸν Πατέρα,.... καὶ δείπνου γενομένου τοῦ Διαβόλου ήδη βεβληκέ- τος εἰς τὴν καρδίαν Ιούδα Σίμωνος Ισκαριώτου ἵνα αὐτὸν παραδῷ· καὶ ὅτε, φησὶν, ἐγένετο ἡ ὥρα, τουτέστιν ὅτε παρέστη ὁ καιρὸς τοῦ προδοῦναι αὐτ τὸν, ἀνέπεσαν καὶ οἱ δώδεκα ἀπόστολοι συν αὐτῷ· καὶ εἶπε πρὸς αὐτούς· Επιθυμίᾳ ἐπεθύμησα τοῦτο τὸ Πάσχα φαγεῖν μεθ' ὑμῶν πρὸ τοῦ με παθεῖν. Ορᾷς, Πρὸ τοῦ με παθεῖν φησίν· ἐπεὶ οὖν ἔδει παθεῖν αὐτὸν κατὰ τὴν ἡμέραν τοῦ Πάσχα τοῦ νομικοῦ καθ᾿ ἣν καὶ ὁ ἀμνὸς παρὰ τῶν Ἰουδαίων ἐθύετο, ἔμελλε δὲ γενέσθαι τὸ πάθος παρὰ τῶν θεο κτόνων Παρασκευῇ ἡμέρᾳ, ὡς αὖθις φησιν ὁ Ἰωάν. νης· Ἐπεὶ Παρασκευὴ ἦν, ἦν γὰρ μεγάλη ἡμέρα ἐκείνη τοῦ Σαββάτου ἐν ᾗ τηνικαῦτα καὶ ἡ τες- σαρεσκαιδεκάτη τῆς σελήνης, κατὰ τὸν πρῶτον μῆνα, ἐν τῷ πεντακοσιοστῷ τριακοστῷ ἔτει ἐκπεσεῖν ἔτυ- χεν, ἵνα μὴ παραδοθεὶς οὐ φθάσῃ τὸ οἰκεῖον Πάσχα τοῖς μαθηταῖς παραδοῦναι, ἐν τῷ δείπνῳ ἀναπεσὼν ὀψὲ, καὶ βραδὺ περὶ τὴν νύκτα κατὰ τὴν ὀψίαν, δη- λονότι τῆς ε', ἔφαγε μὲν, ἀλλὰ τὸ οἰκεῖον Πάσχα πρὸ τῆς ἑορτῆς τῶν Ἀζύμων· καὶ τοῦτο δῆλον ἐκ τοῦ ἀνα- πεσεῖν αὐτόν· οὐδὲ γὰρ νενομοθετημένον· ἐπειδὴ Ισταμένους καὶ περιεζωσμένους καὶ ὑποδεδεμένους ἐσθίειν τὸ Πάσχα μετὰ σπουδῆς, καὶ ἐπὶ χεῖρας τὴν βακτηρίαν ἔχοντας τοῖς Ἰουδαίοις ὁ νόμος ἐκέλευε· κατέπαυσε μὲν τοῖς χρόνοις τοῦ οἰκείου κηρύγματος τὸ Πάσχα τὸ νομικὸν, παρέδωκε δὲ τὸ οἰκεῖον διὰ τοῦ δείπνου· διὸ μετὰ τὸ δειπνῆσαι, λαβὼν ἄρτον, καὶ κλά σας, παρέδωκε τοῖς ἀποστόλοις τὸ μυστήριον τῆς Καινῆς Διαθήκης αὐτοῦ καὶ Λειτουργίας· ἐν τῇ νυκτὶ δηλονότι τῆς ε', ἐν ᾗ παρεδόθη. Ιστέον δ' ὅτι καθ᾿ ἣν ὥραν ἐσταύρωσαν οἱ θεοκτόνοι τὸν Κύριον τῆς δόξης, κατ' αὐτὴν καὶ τὸν ἀμνὸν θύσαντες, ἔφαγον τὸ Πάσχα τὸ νομικόν· καὶ τοῦτο δῆλον ἐκ τοῦ εἰπεῖν τὸν εὐαγγελιστὴν Ἰωάννην· ὅτι αὐτοὶ οὐκ εἰσῆλθον εἰς τὸ Πραιτώριον ἵνα μὴ μιανθῶσιν, ἀλλ᾽ ἵνα φάγωσι τὸ Πάσχα· ὥστε ἐν ἡμέρᾳ μια μετὰ τοῦ ἀμνοῦ ἐτύθη ὁ Χριστός· ἀλλὰ τί φησιν ὁ Λουκᾶς ; ἄρτον εἶπεν λα- βεῖν τὸν Χριστὸν καὶ οὐκ ἄζυμον· οὐ γὰρ ἔτι ἦν, πέμπτης οὔσης τηνικαῦτα ἡμέρας· τρισκαιδεκάτη ἦν ἔτι ἡ σελήνη καὶ οὐκ ἦσαν ἄζυμα, διὰ τὸ μήπω γενέ- σθαι· τῇ τε γὰρ τῆς σελήνης ἦν νενομοθετημένον ἐσθίειν τὰ ἄζυμα· τῇ δὲ ιδ' τὸν ἀμνὸν καὶ μόνον θύεσθαι· διὸ καὶ τῇ μὲν ιδ' τοῦ πρώτου μηνὸς τῆς σελήνης Πάσχα προσαγορεύει ὁ νόμος· τῇ δὲ ιε' πρῶτ τον Σάββατον όνομάζει· εἰ οὖν ὁ Χριστὸς ἐτύθη κατὰ τὴν ιδ' τῆς σελήνης κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς Παρασκευῆς, τὸ δὲ Σάββατον ἦν τῶν Ἀζύμων ἑορτή, πότε τὰ ἄζυμα ἔφαγε ; καὶ πότε τοῖς ἀποστόλοις ταῦτα· ἐν τῇ Καινή Διαθήκη παρέδωκεν; ὅτι λέγουσιν οἱ μιμηταί τῶν Ἰουδαίων, ὅτι τὰ ἄζυμα παρὰ τῶν ἀποστόλων » Εt DE AZYMIS. diem festum Pasche, sciens Jesus quia venit hora Levit. xx111, seqq. B ejus ut transeat ex hoc mundo ad Patrem...... cœna facta, cum diabolus jam misisset in cor ut tra- deret eum Judas Simonis Iscariota; et cum diceret : Venit hora, hoc est, cum venisset hora ut traderetur, discubuerunt et duodecim apostoli cum eo, et dixit eis : Desiderio desideravi hoc Pascha manducare vobiscum, antequam patiar. Vides, antequam pa- tiar dicit; quoniam ergo oportebat pati illum die Paschatis legalis, quo et agnus a Judæis immola- batur, debebat fieri passio a deicidis die Parasceves ut iterum dicit Joannes : Quoniam Parasceve erat.... erat enim magnus dies ille Sabbati, in quo et deci- mus quartus dies lunæ primi mensis, quingentesini trigesimi anni incidere contigit, ne traditus pro- prium Pascha discipulis prius traderet. In cœna re- cumbens sero, et fere nocte vergente ad vesperam, quinta nocte scilicet, manducavit quidem sed pro- prium Pascha, ante festum Azymorum. Et hoe ma- nifestum e cœna ejus, neque enim hoc legale erat, quia stantes, et præcinctos, et calceamenta in pedi- bus habentes, manducare Pascha cum festinatione, et manibus baculum tenere, Judæis lex jubebat. Fi- nem imposuit tempore propriæ prædicationis Pa- schati legali, dedit vero proprium pascha in coena. Itaque post conam, accepit panem, frangit deditque apostolis mysterium Novi Testamenti sui ac Liturgia nova, nocte scilicet quinta, in qua traditus est. Scire vero oportet quod, qua hora crucifixerunt dei- C cida Dominum gloriæ, eadem hora agnum immo- lantes, Pascha legale manducaverunt. hoc mani- festum est e verbis evangelista Joannis : quod ipsi non intraverunt in prætorium ne contaminarentur, ac pascha manducare possent: ita ut unius diei spatio post agni immolationem, immolatus est Christus. Sed quid dicit Lucas ? Panen narrat ac- cepisse Christum et non azymum, qui nondum con- fectum erat. Quinta tunc erat dies ; luna erat ad- huc decima tertia, et non erant azyma, quia non erant nondum confecta. Decima quinta die lunæ, legale erat azyma manducare; decima vero quarta agnum tantum immolare. Propterea decima quarta die luna primi mensis, Pascha annuntiat lex, deci- mumque vero quintum vocant primam Sabbati ; si ergo Christus immolatus est decima quinta die luna, die scilicet Parasceves, cum Sabbatum esset Azymorum festum, quando azyma manducavit, et quando apostolis hæc in Novo Testamento dedit? Quia dicunt imitatores Judæorum azyma mandu- care, apostolis jubentibus, nos neglexisse. Neque enim Pascha legale hoc tempore prius manducavit ; quod hoc est veritas, in probatione rerum supra relatarum, audi legislationem Moysis quam de Pa- schate et Azymis tulit ” : Hæ sunt ergo, inquit, feria Domini sancise quas celebrare debetis temporibus suis. Mense primo, decima quarta die meusis ad ve- sperum Phase Domini est : et decima quinta die