Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
Monitum in Epistolam sequentem (editorial preface
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 26:811〔Editorial preface, from the Migne page scan (OCR)〕
MONITUM In sequentia opuscula Joviani imperatoris tempore edita . Postquam Julianus Apostata miserrima nece sublatus est, magna Christianorum rebus lux effulsit, cum Jovianus in ejus fuit locum inauguratus. Is ut erat, teste Gregorio Nazianzeno, mira pietate animique lenitate præditus, exsulum episcoporum revocatione imperium est auspicatus. Ante omnes autem Athanasium exsulem restituit, qui omnibus virtute præstabat, et pro pietate sine ulla dubitatione oppugnatus ſuerat. Avet μὲν, sic Gregorius, τοῖς ἐπισκόποις τὴν ἐξορίαν, τοῖς τε ἄλλοις ἅπασι, καὶ πρὸ πάντων τῷ πρὸ πάντων τὴν ἀρετὴν, καὶ προδήλως ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας πολεμηθέντι. Ηuic epistolam primo misit imperator ab Epiphanio memoratam, Hær. Lxvni, p. , quam suo loco restituentes, priorem hic posuimus, ubi Athanasium patriæ Ecclesiæque remittens, ejus virtutem animique firmitatem quanti faciat testificatur. Porro Joviano litteras &ů- xaplotηplous rescripsisse Athanasium, licet ad nos minime pervenerint, haud dubitandum videtur. Neque tamen putavit Athanasius exspectandam sibi esse redeundi facultatem ; Alexandriam enim remigrasse fertur cum primum necem Juliani audivit, ut pluribus in Vita Athanasii narramus. II. Præter hanc epistolam, aliam Athanasio misit Jovianus, qua rogabat, ut fidei veritatem in sexcentas, ut ait ibidem Gregorius, opiniones partesque distractam, ad se transmitteret. Quæ quidem epistola injuria temporum disperiit: superestque solum ea quam imperatori rescripsit Athanasius, eximia sane et tanto do- ctore dignissima : ubi laudato principis erga res cœlestes amore, atque discendi studio, Nicænam commendat fidem, in Arianosque acriter invehitur, quod illius synodi decretis stare renuerint: unde exortæ tantæ turbæ, tanta per Ecclesiam dissidia. Enumerat inde provincias et regiones, quarum Ecclesiæ Nicænæ inhærerent fidei, paucis exceptis Arianis, qui hactenus adversus eam concertarent. Hinc refert Nicænum Symbolum, cui nonnulla perspicuitatis causa subjungit, ac liquido Spiritus sancti divinitatem declarat. Acceptam autem Joviano fuisse hanc Athanasii epistolam testatur ipse imperator inferius, in tertia scilicet Arianorum peti- tione, ubi ait se diligenter sciscitatum comperisse, Athanasium recte sentire, atque orthodoxum esse. Hane item commendat Gregorius Nazianzenus, Oratione , aitque S. doctorem, trium personarum unam esseHo tiam, atque Spiritus sancti divinitatem palam in ea epistola, licet paucis, confiteri. Exstat hæc ipsa apud Theodoretum, lib. iv, cap. 2, Athanasium episcopos doctrina præstantiores congregasse, ut eorum consilio eam conscriberet, mitteretque ad Jovianum. III. Antiochiæ autem ab Athanasio sociisque conscriptam fuisse hanc epistolam opinatur Valesius in notis ad cap. 3, lib. 1v Theodoreti, sed levissimo sane ductus argumento. Nititur quippe solo hujus epistolæ titulo qui sic jacet apud Theodoretum : Τῷ εὐλαβεστάτῳ καὶ φιλανθρωποτάτῳ νικητῇ Αὐγούστῳ Ἰωδιανῷ ᾿Αθανάσιος καὶ οἱ λοιποὶ ἐπίσκοποι οἱ ἐλθόντες ἐκ προσώπου πάντων τῶν ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου καὶ Θηβαΐδος καὶ Λιβυῶν ¿ñioxónwv. Putatque his verbis indicari Athanasium et alios quosdam episcopos, ex persona omnium Ægypti, Thebaidis et Libyæ præsulum, Antiochiam venisse, ut Joviano coram se sisterent, atque ibi epistolam scri- psisse ; sed apparet ex præcedenti Theodoreti capite, ubi ait Athanasium congregasse episcopos doctrina præ- stantiores, ipsum Athanasium non loco movisse, sed Alexandriæ ubi tunc erat stetisse. Nam illud, oi ≥– Tɛç, non ad Athanasium refertur, set ad illud of doiñol έnísxonoi, qui scilicet Alexandriam acciti se con- tulerunt. Ecquid, quæso, opus ut episcopi adirent imperatorem, si litteris cum eo acturi erant? Hoc certe in loco Baronii sententiæ, qui dalam putat epistolam Alexandriæ, quam Valesii, qui scriptam arbitratur An- tiochiæ, stare malumus. IV. Epistolæ Athanasi ad Jovianum subjicimus quatuor supplices Lucii Arianorumque petitiones Antiochiæ ad Joviauum factas: quæ perperam in editis omnibus Colloquia inscribuntur. Vox enim èvtuɣla, non col-
PG 26:813ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑ- ΣΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΠΡΟΣ ΙΩΒΙΑΝΟΝ ΠΕΡΙ ΠΙΣΤΕΩΣ. Πρέπουσα θεοφιλεῖ βασιλεῖ φιλομαθὴς προαίρεσις καὶ πόθος τῶν οὐρανίων· οὕτω γὰρ ἀληθῶς καὶ τὴν καρδίαν ἕξις ἐν χειρὶ Θεοῦ. Θελησάσης τοίνυν τῆς σῆς εὐσεβείας μαθεῖν παρ’ ἡμῶν τὴν τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας πίστιν, εὐχαριστήσαντες ἐπὶ τούτοις τῷ Κυρίῳ, ἐβουλευσάμεθα μᾶλλον πάντων τὴν παρὰ τῶν Πατέρων ἐν Νικαίᾳ ὁμολογηθεῖσαν πίστιν ὑπομνῆσαι τὴν σὴν εὐσέβειαν. Ταύτην γὰρ ἀθετήσαντές τινες, ἡμῖν μὲν ποικίλως ἐπεβούλευσαν, ὅτι μὴ ἐπειθόμεθα τῇ Ἀρειανῇ αἱρέσει· αἴτιοι δὲ γεγόνασιν αἱρέσεως καὶ σχισμάτων τῇ καθολικῇ Ἐκκλησίᾳ. Ἡ μὲν γὰρ ἀληθὴς καὶ εὐσεβὴς εἰς τὸν Κύριον πίστις φανερὰ πᾶσι καθέστηκεν, ἐκ τῶν θείων Γραφῶν γινωσκομένη τε καὶ ἀναγινωσκομένη. Ἐν ταύτῃ γὰρ καὶ οἱ ἅγιοι τελειωθέντες ἐμαρτύρησαν, καὶ νῦν ἀναλύσαντές εἰσιν ἐν Κυρίῳ· καὶ ἔμεινεν ἂν ἡ πίστις ἀβλαβὴς διὰ παντὸς, εἰ μὴ πονηρία τινῶν αἱρετικῶν παραποιῆσαι ταύτην ἐτόλμησεν.
Αθανασίου πρὸς τὸν εὐσεβέστατον βασιλέα Ἰωδιανόν, Ισον ἐπιστολῆς Ἰωβιανοῦ βασιλέως, 'πεμφθεί- Α σης πρὸς Αθανάσιον τὸν ἁγιώτατον ἀρχιεπί σκοπον Αλεξανδρείας. Τῷ θεοφιλεστάτῳ καὶ φίλῳ τοῦ Θεοῦ ᾿Αθανασίω Ἰωδιανός (69). Τοῦ ἐπιεικεστάτου σου βίου, καὶ τῆς πρὸς τὸν Θεὸν τῶν ὅλων ὁμοιώσεως, καὶ τῆς πρὸς τὸν Σωτῆρα ήτ μῶν τὸν Χριστὸν διαθέσεως τὰ κατορθώματα ύπερ- θαυμάζοντες, ἀποδεχόμεθά σε, ἐπίσκοπε τιμιώτατε· καὶ ὅτι μὲν πάντα πόνον, καὶ τῶν διωκόντων τὸν φόβον οὐ κατέπτηξας (70), καὶ κινδύνους καὶ ξίφους ἀπειλάς, ὡς σκύβαλα ἡγησάμενος, τῆς φίλης σοι (71) ὀρθοδόξου πίστεως τοὺς οἴακας κατέχων, ἕως τοῦ νῦν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας ἀγωνίζῃ, ὑπογραμμὸν δὲ τῷ λαῷ παντὶ τῶν πιστῶν, καὶ τύπον σεαυτὸν τῆς ἀρε- τῆς (72) προσφερόμενος διατελεῖς. ᾿Ανακτᾶται σε Β τοίνυν ἡ ἡμετέρα βασιλεία, καὶ ἐπανελθεῖν βούλεται πρὸς τὴν τῆς σωτηρίας διδασκαλίαν. Ἐπάνιθι τοί- νυν εἰς τὰς ἁγίας Ἐκκλησίας, καὶ ποίμαινε τὸν τοῦ Θεοῦ λαὸν, καὶ τὰς ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας πραότητος προθύμως εὐχὰς ἀναπέμπετε (73) εἰς Θεόν. Οίδα- μεν γὰρ, ὅτι τῇ σῇ ἱκεσίᾳ ἡμεῖς τε καὶ οἱ σὺν ἡμῖν τὰ Χριστιανῶν (74) φρονοῦντες μεγάλην ἀντίληψιν σχοίημεν παρὰ τοῦ ὑπερέχοντος Θεοῦ. ΣΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΠΡΟΣ ΙΩΒΙΑΝΟΝ ΠΕΡΙ ΠΙΣΤΕΩΣ (76). προαίρεσις καὶ πόθος τῶν οὐρανίων· οὕτω γὰρ ἀλη θῶς καὶ τὴν καρδίαν ἕξις ἐν χειρὶ Θεοῦ (78). Θελη- σάσης τοίνυν τῆς σῆς εὐσεβείας μαθεῖν παρ' ἡμῶν τὴν τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας πίστιν, εὐχαριστή- σαντες ἐπὶ τούτοις τῷ Κυρίῳ, ἐβουλευσάμεθα μᾶλ λον πάντων τὴν παρὰ τῶν Πατέρων ἐν Νικαίᾳ ὁμο- λογηθεῖσαν πίστιν ὑπομνῆσαι τὴν σὴν εὐσέβειαν. Ταύτην γὰρ ἀθετήσαντές τινες, ἡμῖν μὲν ποικίλως ἐπεβούλευσαν, ὅτι μὴ ἐπειθόμεθα τῇ ᾿Αρειανῇ αἱρέ ἀνάπεμπε. νάλην, Ἐπιστολὴ συν- οδικὴ πρὸς τὸν βασιλέα Ἰωβιανὸν γραφείσα περὶ τῆς πίστεως παρὰ τοῦ ἁγίου Αθανασίου. Τῷ εὐλαβε στάτῳ καὶ φιλανθρωποτάτῳ νικητῇ Αὐγούστῳ Ἰω- Γιανῷ ᾿Αθανάσιος καὶ οἱ λοιποὶ ἐπίσκοποι οἱ ἐλθόντες ἐκ προσώπου πάντων τῶν ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου καὶ Θη βαΐδος καὶ Λιβυῶν ἐπισκόπων. καὶ τὴν βασιλείαν μετ' εἰρήνης πολλαῖς ἐτῶν περιόδοις ἐπιτελέσαις. Ιd έχεις οι ἐπιτελέσεις. EPISTOLA AD JQVIANUM. dicuntur. Ex Joviani autem responsis liquet quantum ille pietate, quantum ingenis acrimonia vateret : Aria- norum enim petitiones salse arguteque respuit, Lucium vero ne auditum quidem cum convicio et imprecations repudiavit. Hæc porro opuscula anno haud dubie edita sunt. V. In prioribus Athanasii editis post epistolam Joviani, fragmentum subsequitur, cui titulus est, Toū aútoū sed falso inscribi certum est; nullam enim prafert epi stolæ formam, nec habetur in manuscriptis antiquioribus; imo post ætatem Athanasii scriptum videtur, de quo fusius infra suo loco. - Exemplum epistola Joviani imperatoris, missa ad sanctissimum Athanasium archiepiscopum Alexan- drinum. Religiosissimo et Deo dilecto Athanasio, Jovia- nus. Cum magnopere miremur honestissimam vitam tuam, similitudinem tuam cum Deo universorum, tuumque erga Christum Salvatorem nostrum afe- ctum, quæ tuæ sunt præclaræ virtutes; te laudamus, honoratissime episcope, quod nullum laborem, nul- lum persecutorum furorem extimuisti, pericula gia- diorumque minas ne focci quidem fecisti, atque clavum charæ tibi orthodoxæque fidei retinens, bac- tenus certasti pro veritate: itemque quod excm- plum te typumque virtutis, universo fdelium populo assidue exhibes. Te itaque revocat Majestas nostra, Prov. xxι, 1. Basil., quo solo usi sunt qui hanc epistolam primum ediderunt. integra. Editi cum Basil., desiderantur. Apud Theodoretum sic inscribitur : id est, Εpisto- la synodica scripta a sancto Athanasio ad Jovianum C atque ad salutis doctrinam reverti jubet. Remigra igitur ad sanctas Ecclesias, et pasce Dei populum, atque alacri animo una fundite preces ad Deum pro nostra clementia. Novimus quippe tua supplicatione, cum nos, tum eos qui nobiscum Christiane sentiunt magnum a summo Deo auxilium consecuturos. SANCTI PATRIS NOSTRI ATHANASH AR- CHIEPISCOPI ALEXANDRIÆ AD JOVIA- NUM, DE FIDE. dium et cœlestium rerum amor : ita enim vere cor in manu Dei habiturus es. Cum igitur tua pietas fidem catholica Ecclesia a nobis cupiat perdiscere : postquam gratias cam ob rem Domino egimus, nihil nobis melius visum est, quam ut tuam pietatem fidei, quanı Patres Nicææ confessi sunt, commone faceremus. Quidam enim, illa rejecta, et nobis varie insidiati sunt, quod Arianæ hæresi assentiri nolui- mus; et hæresis atque schismatum in Ecclesia ca- imperatorem, de fide. Deinde sequitur : Id est, Religiosissimo et clementissimo victori Augusto Joviano Athanasius et reliqui episcopi qui venerunt ex persona omnium D episcoporum Ægypti, Thebaidis et Libyarum. septimo ms., necnon in edit. Comm. Legitur autem in Seg. et apud Theodoretum. dit, est, et imperium multis an- norum curriculis cum pace gubernaturus sis. Editio Valesii habet (75) ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑ- 1. Πρέπουσα θεοφιλεί βασιλεί φιλομαθής (77) (69) Scripta anno 365, (70) Ita Regius codex. Editi vero, ἔπτηξας cum (71) Regius, σοι. Editi vero cum Basil., σου. (72) Regius codex, τῷ τῆς ἀρετῆς, omnissa linea (75) Regius codex quem sequimur, ἀναπέμπετε. (74) In Regio hac, τὰ Χριστιανῶν, et mox, με- (73) Scripta anno 563. (76) Regius ms., τοῦ αὐτοῦ πρὸς Ἰωδιανόν, etc. 1. Religiosum imperatorem decet discendi stu- (77) Φιλομαθής deest in Basiliensi et Felckmanni (78) Theodor., ἔχοις ἐν χειρὶ Θεοῦ, ac postea ad-
PG 26:814Ἄρειος γάρ τις καὶ οἱ σὺν αὐτῷ διαφθεῖραι ταύτην, καὶ ἀσέβειαν κατ’ αὐτῆς ἐπεισαγαγεῖν ἐπεχείρησαν, φάσκοντες ἐξ οὐκ ὄντων καὶ κτίσμα καὶ ποίημα καὶ τρεπτὸν εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Πολλοὺς δὲ τούτοις ἠπάτησαν τοῖς λόγοις, ὥστε καὶ τοὺς δοκοῦντας εἶναί τι συναπαχθῆναι αὐτῶν τῇ βλασφημίᾳ· καίτοι φθάσαντες μὲν οἱ ἅγιοι Πατέρες ἡμῶν συνελθόντες, ὡς προείπομεν, κατὰ τὴν ἐν Νικαίᾳ σύνοδον, ἀνεθεμάτισαν· τὴν δὲ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας πίστιν ὡμολόγησαν ἐγγράφως, ὥστε, ταύτης πανταχοῦ κηρυττομένης, ἀποσβεσθῆναι τὴν ἀναφθεῖσαν αἵρεσιν παρὰ τῶν αἱρετικῶν. Ἦν μὲν οὖν αὕτη πανταχοῦ κατὰ πᾶσαν Ἐκκλησίαν ἀδόλως γινωσκομένη τε καὶ κηρυττομένη· ἀλλ’ ἐπειδὴ νῦν, τὴν Ἀρειανὴν αἵρεσιν ἀνανεῶσαι βουλόμενοί τινες, ταύτην μὲν τὴν ἐν Νικαίᾳ παρὰ τῶν Πατέρων ὁμολογηθεῖσαν πίστιν ἐτόλμησαν ἀθετῆσαι, καὶ σχηματίζονται μὲν ὁμολογεῖν αὐτὴν, ταῖς δὲ ἀληθείαις ἀρνοῦνται, παρερμηνεύοντες τὸ ὁμοούσιον, καὶ αὐτοὶ βλασφημοῦντες εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐν τῷ φάσκειν αὐτοὺς κτίσμα εἶναι αὐτὸ, καὶ ποίημα διὰ τοῦ Υἱοῦ γεγενῆσθαι·
Αθανασίου πρὸς τὸν εὐσεβέστατον βασιλέα Ἰωδιανόν, Ισον ἐπιστολῆς Ἰωβιανοῦ βασιλέως, 'πεμφθεί- Α σης πρὸς Αθανάσιον τὸν ἁγιώτατον ἀρχιεπί σκοπον Αλεξανδρείας. Τῷ θεοφιλεστάτῳ καὶ φίλῳ τοῦ Θεοῦ ᾿Αθανασίω Ἰωδιανός (69). Τοῦ ἐπιεικεστάτου σου βίου, καὶ τῆς πρὸς τὸν Θεὸν τῶν ὅλων ὁμοιώσεως, καὶ τῆς πρὸς τὸν Σωτῆρα ήτ μῶν τὸν Χριστὸν διαθέσεως τὰ κατορθώματα ύπερ- θαυμάζοντες, ἀποδεχόμεθά σε, ἐπίσκοπε τιμιώτατε· καὶ ὅτι μὲν πάντα πόνον, καὶ τῶν διωκόντων τὸν φόβον οὐ κατέπτηξας (70), καὶ κινδύνους καὶ ξίφους ἀπειλάς, ὡς σκύβαλα ἡγησάμενος, τῆς φίλης σοι (71) ὀρθοδόξου πίστεως τοὺς οἴακας κατέχων, ἕως τοῦ νῦν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας ἀγωνίζῃ, ὑπογραμμὸν δὲ τῷ λαῷ παντὶ τῶν πιστῶν, καὶ τύπον σεαυτὸν τῆς ἀρε- τῆς (72) προσφερόμενος διατελεῖς. ᾿Ανακτᾶται σε Β τοίνυν ἡ ἡμετέρα βασιλεία, καὶ ἐπανελθεῖν βούλεται πρὸς τὴν τῆς σωτηρίας διδασκαλίαν. Ἐπάνιθι τοί- νυν εἰς τὰς ἁγίας Ἐκκλησίας, καὶ ποίμαινε τὸν τοῦ Θεοῦ λαὸν, καὶ τὰς ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας πραότητος προθύμως εὐχὰς ἀναπέμπετε (73) εἰς Θεόν. Οίδα- μεν γὰρ, ὅτι τῇ σῇ ἱκεσίᾳ ἡμεῖς τε καὶ οἱ σὺν ἡμῖν τὰ Χριστιανῶν (74) φρονοῦντες μεγάλην ἀντίληψιν σχοίημεν παρὰ τοῦ ὑπερέχοντος Θεοῦ. ΣΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΠΡΟΣ ΙΩΒΙΑΝΟΝ ΠΕΡΙ ΠΙΣΤΕΩΣ (76). προαίρεσις καὶ πόθος τῶν οὐρανίων· οὕτω γὰρ ἀλη θῶς καὶ τὴν καρδίαν ἕξις ἐν χειρὶ Θεοῦ (78). Θελη- σάσης τοίνυν τῆς σῆς εὐσεβείας μαθεῖν παρ' ἡμῶν τὴν τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας πίστιν, εὐχαριστή- σαντες ἐπὶ τούτοις τῷ Κυρίῳ, ἐβουλευσάμεθα μᾶλ λον πάντων τὴν παρὰ τῶν Πατέρων ἐν Νικαίᾳ ὁμο- λογηθεῖσαν πίστιν ὑπομνῆσαι τὴν σὴν εὐσέβειαν. Ταύτην γὰρ ἀθετήσαντές τινες, ἡμῖν μὲν ποικίλως ἐπεβούλευσαν, ὅτι μὴ ἐπειθόμεθα τῇ ᾿Αρειανῇ αἱρέ ἀνάπεμπε. νάλην, Ἐπιστολὴ συν- οδικὴ πρὸς τὸν βασιλέα Ἰωβιανὸν γραφείσα περὶ τῆς πίστεως παρὰ τοῦ ἁγίου Αθανασίου. Τῷ εὐλαβε στάτῳ καὶ φιλανθρωποτάτῳ νικητῇ Αὐγούστῳ Ἰω- Γιανῷ ᾿Αθανάσιος καὶ οἱ λοιποὶ ἐπίσκοποι οἱ ἐλθόντες ἐκ προσώπου πάντων τῶν ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου καὶ Θη βαΐδος καὶ Λιβυῶν ἐπισκόπων. καὶ τὴν βασιλείαν μετ' εἰρήνης πολλαῖς ἐτῶν περιόδοις ἐπιτελέσαις. Ιd έχεις οι ἐπιτελέσεις. EPISTOLA AD JQVIANUM. dicuntur. Ex Joviani autem responsis liquet quantum ille pietate, quantum ingenis acrimonia vateret : Aria- norum enim petitiones salse arguteque respuit, Lucium vero ne auditum quidem cum convicio et imprecations repudiavit. Hæc porro opuscula anno haud dubie edita sunt. V. In prioribus Athanasii editis post epistolam Joviani, fragmentum subsequitur, cui titulus est, Toū aútoū sed falso inscribi certum est; nullam enim prafert epi stolæ formam, nec habetur in manuscriptis antiquioribus; imo post ætatem Athanasii scriptum videtur, de quo fusius infra suo loco. - Exemplum epistola Joviani imperatoris, missa ad sanctissimum Athanasium archiepiscopum Alexan- drinum. Religiosissimo et Deo dilecto Athanasio, Jovia- nus. Cum magnopere miremur honestissimam vitam tuam, similitudinem tuam cum Deo universorum, tuumque erga Christum Salvatorem nostrum afe- ctum, quæ tuæ sunt præclaræ virtutes; te laudamus, honoratissime episcope, quod nullum laborem, nul- lum persecutorum furorem extimuisti, pericula gia- diorumque minas ne focci quidem fecisti, atque clavum charæ tibi orthodoxæque fidei retinens, bac- tenus certasti pro veritate: itemque quod excm- plum te typumque virtutis, universo fdelium populo assidue exhibes. Te itaque revocat Majestas nostra, Prov. xxι, 1. Basil., quo solo usi sunt qui hanc epistolam primum ediderunt. integra. Editi cum Basil., desiderantur. Apud Theodoretum sic inscribitur : id est, Εpisto- la synodica scripta a sancto Athanasio ad Jovianum C atque ad salutis doctrinam reverti jubet. Remigra igitur ad sanctas Ecclesias, et pasce Dei populum, atque alacri animo una fundite preces ad Deum pro nostra clementia. Novimus quippe tua supplicatione, cum nos, tum eos qui nobiscum Christiane sentiunt magnum a summo Deo auxilium consecuturos. SANCTI PATRIS NOSTRI ATHANASH AR- CHIEPISCOPI ALEXANDRIÆ AD JOVIA- NUM, DE FIDE. dium et cœlestium rerum amor : ita enim vere cor in manu Dei habiturus es. Cum igitur tua pietas fidem catholica Ecclesia a nobis cupiat perdiscere : postquam gratias cam ob rem Domino egimus, nihil nobis melius visum est, quam ut tuam pietatem fidei, quanı Patres Nicææ confessi sunt, commone faceremus. Quidam enim, illa rejecta, et nobis varie insidiati sunt, quod Arianæ hæresi assentiri nolui- mus; et hæresis atque schismatum in Ecclesia ca- imperatorem, de fide. Deinde sequitur : Id est, Religiosissimo et clementissimo victori Augusto Joviano Athanasius et reliqui episcopi qui venerunt ex persona omnium D episcoporum Ægypti, Thebaidis et Libyarum. septimo ms., necnon in edit. Comm. Legitur autem in Seg. et apud Theodoretum. dit, est, et imperium multis an- norum curriculis cum pace gubernaturus sis. Editio Valesii habet (75) ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑ- 1. Πρέπουσα θεοφιλεί βασιλεί φιλομαθής (77) (69) Scripta anno 365, (70) Ita Regius codex. Editi vero, ἔπτηξας cum (71) Regius, σοι. Editi vero cum Basil., σου. (72) Regius codex, τῷ τῆς ἀρετῆς, omnissa linea (75) Regius codex quem sequimur, ἀναπέμπετε. (74) In Regio hac, τὰ Χριστιανῶν, et mox, με- (73) Scripta anno 563. (76) Regius ms., τοῦ αὐτοῦ πρὸς Ἰωδιανόν, etc. 1. Religiosum imperatorem decet discendi stu- (77) Φιλομαθής deest in Basiliensi et Felckmanni (78) Theodor., ἔχοις ἐν χειρὶ Θεοῦ, ac postea ad-
PG 26:816ἀναγκαίως, θεωρήσαντες τὴν τῆς ἐκ τοιαύτης βλασφημίας βλάβην γινομένην κατὰ τῶν λαῶν, ἐπιδοῦναι τῇ σῇ εὐλαβείᾳ τὴν ἐν Νικαίᾳ ὁμολογηθεῖσαν πίστιν ἐσπουδάσαμεν, ἵνα γνῷ σου ἡ θεοσέβεια ἃ μετὰ πάσης ἀκριβείας γέγραπται, καὶ ὅσον πλανῶνται οἱ παρὰ ταύτην διδάσκοντες. Γίνωσκε γὰρ, θεοφιλέστατε Αὔγουστε, ὅτι ταῦτα μὲν ἐξ αἰῶνός ἐστι κηρυττόμενα, ταύτην δὲ οἱ ἐν Νικαίᾳ συνελθόντες ὡμολόγησαν Πατέρες, καὶ ταύτῃ σύμψηφοι τυγχάνουσι πᾶσαι αἱ πανταχοῦ κατὰ τόπον Ἐκκλησίαι, αἵ τε κατὰ τὴν Σπανίαν, καὶ Βρετανίαν, καὶ Γαλλίας, καὶ τῆς Ἰταλίας πάσης, καὶ Δαλματίας, Δακίας τε καὶ Μυσίας, Μακεδονίας, καὶ πάσης τῆς Ἑλλάδος, καὶ κατὰ τὴν Ἀφρικὴν πᾶσαν, καὶ Σαρδανίαν, καὶ Κύπρον, καὶ Κρήτην, Παμφυλίαν τε, καὶ Λυκίαν, καὶ Ἰσαυρίαν, καὶ αἱ κατ’ Αἴγυπτον καὶ τὰς Λιβύας καὶ Πόντον καὶ Καππαδοκίαν, καὶ αἱ πλησίον ἡμῶν, καὶ αἱ κατὰ ἀνατολὰς Ἐκκλησίαι, παρὲξ ὀλίγων τῶν τὰ Ἀρείου φρονούντων. Ἁπάντων γὰρ τῶν προειρημένων καὶ πείρᾳ ἐγνώκαμεν τὴν γνώμην, καὶ γράμματα ἔχομεν.
σει· αἴτιοι δὲ γεγόνασιν αἱρέσεως καὶ σχισμάτων τῇ Β καθολικῇ Ἐκκλησίᾳ. Η μὲν γὰρ (79) ἀληθὴς καὶ εὐσεβὴς εἰς τὸν Κύριον πίστις φανερὰ πᾶσι καθέ στηκεν, ἐκ τῶν θείων Γραφών γινωσκομένη τε καὶ ἀναγινωσκομένη. Ἐν ταύτῃ γὰρ καὶ οἱ ἅγιοι τελειω θέντες ἐμαρτύρησαν, καὶ νῦν ἀναλύσαντες εἰσιν ἐν Κυρίῳ· καὶ ἔμεινεν ἂν ἡ πίστις ἀβλαβής διὰ παν τὸς (80), εἰ μὴ πονηρία τινῶν αἱρετικῶν παραποιη- σαι ταύτην ἐτόλμησεν. "Αρειος γάρ τις καὶ οἱ σὺν αὐτῷ διαφθεῖραι ταύτην, καὶ ἀσέβειαν κατ' αὐτῆς ἐπεισαγαγεῖν ἐπεχείρησαν, φάσκοντες ἐξ οὐκ ὄντων καὶ κτίσμα καὶ ποίημα καὶ τρεπτὸν εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Πολλοὺς δὲ τούτοις ἠπάτησαν τοῖς λόγοις (81), ὥστε καὶ τοὺς δοκοῦντας εἶναι τι συναπαχθῆναι (82) αὐτῶν τῇ βλασφημία· καίτοι φθάσαντες μὲν οἱ ἅγιοι Πατέρες ἡμῶν συνελθόντες, ὡς προείπομεν, κατὰ τὴν ἐν Νικαίᾳ σύνοδον, ἀνεθεμάτισαν· τὴν δὲ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας πίστιν ώμολόγησαν ἐγγρά φως, ὥστε, ταύτης πανταχοῦ κηρυττομένης, ἀπο σβεσθῆναι τὴν ἀναφθεῖσαν αἵρεσιν παρὰ τῶν αἱρετι κῶν. Ην μὲν οὖν αὕτη πανταχοῦ κατὰ πᾶσαν Ἐκ κλησίαν ἀδόλως γινωσκομένη τε καὶ κηρυττομένη· ἀλλ' ἐπειδὴ νῦν (83), τὴν ᾿Αρειανὴν αἵρεσιν ἀνανεώ σαι βουλόμενοί τινες, ταύτην μὲν τὴν ἐν Νικαία παρὰ τῶν Πατέρων ὁμολογηθεῖσαν πίστιν ἐτόλμησαν ἀθε τῆσαι, καὶ σχηματίζονται μὲν ὁμολογεῖν αὐτὴν, ταῖς δὲ ἀληθείαις ἀρνοῦνται, παρερμηνεύοντες τὸ ὁμοού- σιον, καὶ αὐτοὶ (84) βλασφημοῦντες εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐν τῷ φάσκειν αὐτοὺς κτίσμα εἶναι αὐτ τὸ (85), καὶ ποίημα διὰ τοῦ Υἱοῦ γεγενῆσθαι· ἀναγ καίως, θεωρήσαντες τὴν τῆς ἐκ τοιαύτης βλασφη μίας βλάβην γινομένην (86) κατὰ τῶν λαῶν, ἐπιδοῦς ναι τῇ σῇ εὐλαβείᾳ τὴν ἐν Νικαίᾳ ὁμολογηθεῖσαν πίστιν ἐσπουδάσαμεν, ἵνα γνῷ σου ἡ θεοσέβεια & μετά πάσης ἀκριβείας (87) γέγραπται, καὶ ὅσον πλανῶνται οἱ παρὰ ταύτην διδάσκοντες. εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν πίστις. ἐκ τῶν θείων Γραφών, και. ἀβλαβής. ώστε, τούτους, οὖν ἀπαχθῆναι, αὐτῶν τῇ δυσφημίᾳ, καὶ φθάσαντες μέν, ώς προείπομεν, ἐν τῇ και τὰ Νικαίαν συνόδῳ τὴν μὲν Ἀρειανὴν αἵρεσιν ἀνεθε- μάτισαν. ὡς προείπαμεν. ταύτην, αὐτήν, ταύτη. τετολμήκασιν ἀθετῆσαι. . . τινὲς δὲ σχηματίζονται ὁμολογεῖν αὐτήν. αὐτήν μὲν ἐξ αἰῶνος ἐστι κηρυττόμενα, ταύτην δὲ οἱ ἐν Νικαία συνελθόντες ώμολόγησαν Πατέρες, καὶ ταύ- τῇ (88) σύμψηφοι τυγχάνουσι πᾶσαι αἱ πανταχού κατὰ τόπον Ἐκκλησίαι, αἵ τε κατὰ τὴν Σπανίαν (89), καὶ Βρετανίαν, καὶ Γαλλίας, καὶ τῆς Ἰταλίας πά σης, καὶ Δαλματίας, Δακίας τε καὶ Μυσίας, Μακε- δονίας, καὶ πάσης τῆς Ἑλλάδος, καὶ κατὰ τὴν Αφρι γεγονός. γενομένην. τῇ σῇ εὐσε σεία. οἱ παρ' αὐτὴν διδάσκοντες. Τάρ ὅτι αὕτη μὲν ἐξ αἰῶνος κηρυττο- μένη. της. Μος πανταχοῦ κατὰ τὴν Σπανίαν. Βρεττανίαν, καὶ Γαλλίας, καὶ αἱ τῆς Ἰταλίας πάσης, καὶ Καμπανίας, Δαλματίας τε καὶ Μυσίας... καὶ αἱ κατὰ τὴν Ἀφρι κὴν πᾶσαι, 'S. ATHANASHI OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. :holica auctores fuerunt. Nemini tamen obscura A esse potest, vera et pia in Dominum fides, ut quæ ex divinis Scripturis haberi et internosci queat. Hac enim initiati sancti, martyres sunt effecti, qui qui- dem soluti a corpore, nunc sunt in Domino: eaque inviolata mansisset semper, nisi quorumdam hæ- reticorum malitia ipsam adulterare tentasset. Si- quidem Arius quidam et ejus sectatores fidem illam conati sunt corrumpere, impietatemque adversus eam inducere, cum scilicet dicere ausi sunt Filium Dei ex nihilo, remque creatam et factam, ac mu- tabilem esse. Cujusmodi sermonibus multos utique deceperunt, ut etiam ii qui aliquid essé videbantur, in illorum indueti sint impietatem; quamvis eam sancti Patres nostri in Nicæná, ut diximus, synodo congregati, anathemate percusserint, simulque fdem catholicæ Ecclesiæ scripto sint confessi, ut illa ubi- - que promulgata, hæresis ab hæreticis accensa ex- stingueretur. Ea igitur sincere-ac sine dolo per om- nem Ecclesiam agnita et pervulgata fuit. Verum ›cum Arianam hæresin quidam nunc renovare in animo habentes, fidem hanc, quam Patres Nicææ confessi sunt, ausi sint rejicere, eamque confiteri ·simulent cum revera negent, quippe qui vocem con- substantialis, prave interpretentur, impiaque pro- ferant in Spiritum sanctum, quem nimirum aiunt rem creatam esse et per Filium factam : nos neces- sario perpendentes damnum, quod populis affert hujusmodi impietas, fidem quam Nicææ confessi sunt, tuæ religioni tradere absque mora curavimus, ut scilicet non ignoret tua pietas, quæ omni cum diligentia scripta sunt, quantumque errent qui alia præter hancce fidem docent. cmni ævo esse prædicata, bancque ipsam fidem Fatres, qui Nicææ convenerunt, confessos fuisse, eamque suffragio suo comprobare universas totius orbis Ecclesias, nempe Hispaniæ, Britanniæ, Gal- lia, totius Italia, Dalmatia, Daciæ, Mysiæ, Mace- doniæ, Græciæque et Africæ universæ, nec non Sardinia, Cypri, Crete, Pamphylia, Lyciæ, Isau- C Idem aute, addit particulam etc. Ibid. Regius, mendose. melin., errore, ut videtur, librario- rum, qui o pro - forte scripserint. Ibid. Theodor., etc. Regius quoque particulam pév addit, quam alii et editi omittunt. Theodor. mox, Ibid. Regius, Theodor., Regius codex, Mox Theodor.. Ibid., om. Reg. editi, Μox Theodoretus, sequens abest ab en- dem qui item mox, deest in Theod Ibid. Theodor., ele 2. Scito enim, religiosissime Auguste, hæc ab (79) Γάρ abest apud Theodoretum. Ibidem idem, D (80) Theodor., ἔμεινε δὲ ἀεὶ ἡ πίστις διαπαντός (84) Theodor., Πολλοὺς δὲ ἐν τούτοις ηπάτησαν, (82) Sic Theodor. At manuscripti et edit. Com- (83) Νῦν deest apud Theodor. Paulo post pro 2. Γίνωσκε γάρ, θεοφιλέστατε Αυγουστε, ὅτι ταῦτα (84) Theodor., οὗτοι, (85) Αὐτό abest a Theod., qui mox, διὰ τοῦ Υἱοῦ (86) Theodor. et Regius, γινομένην. Ceteri et (87) Theodor., μεθ᾽ ὅσης ἀκριβείας. Idem mox, (88) Sic Reg. et Theod. Cæteri vero et editi, ταύ (89) Basil. Felckm. 7, ms. et edit. Commel., ὥστε
PG 26:817Καὶ οἶδας, ὦ θεοφιλέστατε Αὔγουστε, ὅτι, κἂν ὀλίγοι τινὲς ἀντιλέγωσι ταύτῃ τῇ πίστει, οὐ δύνανται πρόκριμα ποιεῖν, πάσης τῆς οἰκουμένης τὴν ἀποστολικὴν πίστιν κρατούσης. Ἐκεῖνοι γὰρ, πολλῷ χρόνῳ βλαβέντες ἀπὸ τῆς Ἀρειανῆς αἱρέσεως, φιλονεικότερον ἀνθίστανται νῦν τῇ εὐσεβείᾳ. Καὶ ὑπὲρ τοῦ γινώσκειν τὴν σὴν εὐσέβειαν, καίτοι γινώσκουσαν, ὅμως ἐσπουδάσαμεν τὴν ἐν Νικαίᾳ πίστιν ὁμολογηθεῖσαν ὑπὸ τῶν ἐπισκόπων ὑποτάξαι. Ἔστι μὲν οὖν ἡ παρὰ τῶν Πατέρων ὁμολογηθεῖσα πίστις ἐν Νικαίᾳ αὕτη· Πιστεύομεν εἰς ἕνα Θεὸν, Πατέρα παντοκράτορα, πάντων ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων ποιητήν· καὶ εἰς τὸν ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, γεννηθέντα ἐκ τοῦ Πατρὸς μονογενῆ, τουτέστιν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, Θεὸν ἐκ Θεοῦ, φῶς ἐκ φωτὸς, Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ, γεννηθέντα, οὐ ποιηθέντα, ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ, δι’ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, τά τε ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· τὸν δι’ ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν κατελθόντα, καὶ σαρκωθέντα, ἐνανθρωπήσαντα, παθόντα, καὶ ἀναστάντα τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ, καὶ ἀνελθόντα εἰς τοὺς οὐρανοὺς, ἐρχόμενον κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς·
κὴν πᾶσαν, καὶ Σαρδανίαν, καὶ Κύπρον, καὶ Κρή- την, Παμφυλίαν τε, καὶ Λυκίαν, καὶ Ισαυρίαν (90), καὶ αἱ κατ' Αίγυπτον καὶ τὰς Λιβύας καὶ Πόντον καὶ Καππαδοκίαν, καὶ αἱ πλησίον ἡμῶν (91), καὶ αἱ κατὰ ἀνατολὰς Ἐκκλησίαι, παρὲς ὀλίγων τῶν τὰ Αρείου φρονούντων. Απάντων γὰρ τῶν προειρη μένων καὶ πείρᾳ ἐγνώκαμεν τὴν γνώμην, καὶ γράμ- ματα ἔχομεν. Καὶ οἶδας, ὦ θεοφιλέστατε Αύγου- στε (92), ὅτι, κἂν ὀλίγοι τινὲς ἀντιλέγωσι ταύτῃ τῇ πίστει, οὐ δύνανται πρόκριμα ποιεῖν, πάσης τῆς οἰ- κουμένης τὴν ἀποστολικὴν πίστιν κρατούσης. Εκεί να γὰρ, πολλῷ χρόνῳ βλαβέντες ἀπὸ τῆς Ἀρειανῆς αἱρέσεως, φιλονεικότερον ἀνθίστανται νῦν τῇ εὐσε βεία. Καὶ ὑπὲρ τοῦ γινώσκειν τὴν (95) σὴν εὐσέβειαν, καίτοι γινώσκουσαν, ὅμως ἐσπουδάσαμεν τὴν ἐν Νικαία πίστιν ὁμολογηθεῖσαν ὑπὸ τῶν ἐπισκόπων ὑποτάξαι. Ἔστι μὲν οὖν ἡ παρὰ τῶν Πατέρων όμο λογηθεῖσα πίστις ἐν Νικαίᾳ αὕτη τορα, πάντων ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων ποιητήν· καὶ εἰς τὸν (94) Ένα Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, γεννηθέντα ἐκ τοῦ Πατρὸς μονογενῆ, τουτ- ἐστιν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, Θεὸν ἐκ Θεοῦ, φῶς ἐκ φωτός, Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ, γεννη- θέντα, οὐ ποιηθέντα, ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ, δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, τά τε ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· τὸν δι' ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους καὶ διὰ τὴν ἡμε - τέραν σωτηρίαν κατελθόντα, καὶ (95) σαρκωθέντα, ἐνανθρωπήσαντα, παθόντα, καὶ ἀναστάντα τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ, καὶ ἀνελθόντα εἰς τοὺς οὐρανούς, ἐρχόμενον κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς· καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα (96) τὸ ἅγιον. Τοὺς δὲ λέγοντας, *Ην ποτε, ὅτε οὐκ ἦν, καὶ, Πρὶν γενηθῆναι, οὐκ ἦν, καὶ ὅτι Ἐξ οὐκ ὄντων ἐγένετο, ἢ ἐξ ἑτέρας ὑποστάσεως ἢ οὐσίας φάσκον. τας εἶναι, ἢ κτιστὸν, ἢ τρεπτὸν, ἢ ἀλλοιωτὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, τούτους ἀναθεματίζει ἡ καθολικὴ καὶ ἀποστολικὴ Ἐκκλησία (97). ἀναγκαῖον, ὡς θείᾳ καὶ ἀποστολικῇ, καὶ μηδένα με τακινεῖν αὐτὴν πιθανολογίαις καὶ λογομαχίαις, ὅπερ πεποιήκασιν οἱ ᾿Αρειομανῖται (98), ἐξ οὐκ ὄντων τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ λέγοντες, καὶ ὅτι ἦν ποτε ὅτε οὐκ ἦν, καὶ κτιστὸς, καὶ ποιητὸς, καὶ τρεπτός ἐστι. Διὰ τοῦτο γάρ, καθὰ προείπομεν, καὶ ἡ ἐν Νικαίᾳ σύνοδος ἀνεθεμάτισε τὴν τοιαύτην αἵρεσιν, τὴν δὲ τῆς ἀλη- θείας πίστιν ὡμολόγησεν. Οὐ γὰρ ἁπλῶς ὅμοιον εἰρή- κασι τὸν Υἱὸν τῷ Πατρὶ, ἵνα μὴ ἁπλῶς ὅμοιος Θεῷ, ἀλλ᾽ Ισαυρίαν, καὶ αἱ κατὰ πᾶσαν Αίγυπτον καὶ Λιβύην. καὶ αἱ κατὰ ἀνατολὰς Ἐκκλησίαι. καὶ τὴν κατὰ τὴν ἀνατολὴν Ἐκκλησίαν. καὶ τὰς κατὰ ἀνατολὴν Ἐκκλησίας. Πάντων γάρ, οἴδαμεν, θεοφιλέστατε Αύγουστε, πρό- κριμα ποιεῖν πάσῃ τῇ οἰκουμένη. Πολλῷ γὰρ χρόνῳ, πάσης, τῆς ἀντιλέγωσι, ἀντιλέγουσι. • • γινώσκουσαν, γινώσκουσιν. σήν τῶν επισκόπων ὑπὸ τριακοσίων δέκα καὶ ὀκτὼ ἐπισκόπων. θεοφιλέστατε Αὔγουστε. πάν τας. EPISTOLA AD JOVIANUM. quoque nobis nec non Orientis Ecclesias, paucis. exceptis qui Arii hæresin sequuntur. Quæ enim› sit omnium illarum Ecclesiarum sententia, et expo- rientia novimus, et earum habemus litteras. Nec vero te fugit, piissime Auguste, tametsi pauci qui- dam buic fidei adversantur, præjudictum tamen facere non posse, quippe cum orbis universus apostolicam fidem retineat. Illi enim Ariana hæ. resi perdiu jam infecti, veræ pietati hodie perti- nacius adversantur. Quocirca ut ea de re certior possit esse tua pietas, licet ei minime lateat, fidem quam episcopi Nicææ confessi sunt, subjicere no · bis studio fuit. Itaque fides quam Patres Nicza confessi sunt, haec est A riæ, Ægypti, Libya, Ponti, Cappadocia, viciuss C D Ibid. post Theodor., Regius ms., Cæteri et editi, Mos Theodor., etc. etc. Mor idem, intermediis omissis. Regius ibid. post addit ab aliis et editis omissum.ldem Theodor., pro habet tentem, omnium visibilium et invisibilium effecto- rem : et in unum Dominum Jesum Christum, Fi- lium Dei genitum ex Patre unigenitum, id est ex substantia Patris, Deum ex Deo, lumen ex lumine, Deum verum ex Deo vero, genitum, non factum, consubstantialem Patri, per quem omnia facta sunt, sive quæ in cœlo, sive quæ in terra sunt; qui. propter nos homines et propter nostram sa- lutem descendit, et incarnatus est, et homo factus est, passus est, et resurrexit tertia die, et ascendit in cœlos, ac venturus est ad judicandum vivos et mortuos. Et in Spiritum sanctum. lllos autem qui dicunt, Fuit aliquando cum non esset, et, Prius- quam fleret non erat, et, Ex nihilo factus est, vel qui ex alia hypostasi aut substantia esse, vel creatum esse aut mutari aut converti posse aiuns Filium Dei, anathemate ferit catholica et aposto- lica Ecclesia. stolica, omnes necesse est permanere, nec ullus eam subtilibus sermonibus et contentionibus im- mutare debet, uti fecere Ariani, qui Filium Dei ex nihilo esse aiunt, fuisseque aliquando cum non es- set, creatumque et factum ac mutabilem esse. Si- quidem idcirco, uti supra commonuimus, Niczna synodus hujusmodi hæresin anathemate multa- vit, et fdem veritatis confessa est. Nec enim Fi- lium Patri esse similem. tantummodo dixere, ne nius, atque ita legendum esse patet ex sequenti vo ce, quam habent mss. Reg. ac Basil. cum Theodor. Editio autem Comm. cum Felckm. habet Attamen, deest et in mss. et in editis. Paulo post ante deest in Regio. Theodor. habet mox, Deest in eoden 3. Πιστεύομεν εἰς ἕνα Θεόν, Πατέρα παντοκρά- Β 4. Ταύτῃ τῇ πίστει, Αὔγουστε, πάντας ἐπιμένειν (90) Regius, Παμφυλία τε καὶ Λυκία καὶ Ἰσαυρία. - (91) Theodor., καὶ τὰ πλησίον μέρη. Idem ibid.. (92) Sic manuscr. et edit. Commel.. Theod., Καὶ (93) Ex Theodor. σύν addimus. ut et vertit Nan 3. Credimus 'in unum Deum, Patrem omnipo- 4. In hac fide, Auguste, tanquam divina et apo- (94) Τόν abest a Regio et Theodor. (95) Και deest in Theodor. (96) Theodor., εἰς τὸ ἅγιον Πνεῦμα. (97) Theodor., ἡ ἁγία καὶ καθολική και, etc...et. (98) Idem, ὅπερ εποίησαν ἐξ ἀρχῆς οἱ, etc.
PG 26:819καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Τοὺς δὲ λέγοντας, Ἦν ποτε, ὅτε οὐκ ἦν, καὶ, Πρὶν γενηθῆναι, οὐκ ἦν, καὶ ὅτι Ἐξ οὐκ ὄντων ἐγένετο, ἢ ἐξ ἑτέρας ὑποστάσεως ἢ οὐσίας φάσκοντας εἶναι, ἢ κτιστὸν, ἢ τρεπτὸν, ἢ ἀλλοιωτὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, τούτους ἀναθεματίζει ἡ καθολικὴ καὶ ἀποστολικὴ Ἐκκλησία. Ταύτῃ τῇ πίστει, Αὔγουστε, πάντας ἐπιμένειν ἀναγκαῖον, ὡς θείᾳ καὶ ἀποστολικῇ, καὶ μηδένα μετακινεῖν αὐτὴν πιθανολογίαις καὶ λογομαχίαις, ὅπερ πεποιήκασιν οἱ Ἀρειομανῖται, ἐξ οὐκ ὄντων τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ λέγοντες, καὶ ὅτι ἦν ποτε ὅτε οὐκ ἦν, καὶ κτιστὸς, καὶ ποιητὸς, καὶ τρεπτός ἐστι. Διὰ τοῦτο γὰρ, καθὰ προείπομεν, καὶ ἡ ἐν Νικαίᾳ σύνοδος ἀνεθεμάτισε τὴν τοιαύτην αἵρεσιν, τὴν δὲ τῆς ἀληθείας πίστιν ὡμολόγησεν. Οὐ γὰρ ἁπλῶς ὅμοιον εἰρήκασι τὸν Υἱὸν τῷ Πατρὶ, ἵνα μὴ ἁπλῶς ὅμοιος Θεῷ, ἀλλ’ ἐκ Θεοῦ Θεὸς ἀληθινὸς πιστεύηται· ἀλλ’ ὁμοούσιος ἔγραψαν, ὅπερ ἴδιον ἦν γνησίου καὶ ἀληθινοῦ Υἱοῦ, ἀληθινοῦ καὶ φύσει τοῦ Πατρός.
ψαν, ὅπερ ἴδιον ἦν γνησίου (99) καὶ ἀληθινοῦ Υἱοῦ, ἀληθινοῦ καὶ φύσει τοῦ Πατρός. Αλλ' οὐδὲ ἀπηλ- λοτρίωσαν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀπὸ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, ἀλλὰ μᾶλλον συνεδόξασαν αὐτὸ τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ ἐν τῇ μιᾷ τῆς ἁγίας Τριάδος πίστει, διὰ τὸ καὶ μίαν εἶναι ἐν τῇ ἁγίᾳ Τριάδι θεότητα. Α ἐκ Θεοῦ Θεὸς ἀληθινὸς πιστεύηται· ἀλλ' ὁμοούσιος ἔγρα Β Εντυχία γενομένη (1) ἐν Ἀντιοχεία Ιωδιαν βασιλεῖ, παρὰ Λουκίου καὶ Βερνικιανοῦ, καὶ ἑτέρων τινῶν Ἀρειανῶν, κατὰ Ἀθανασίου ἐπισκόπου ᾿Αλεξανδρείας. Πρώτη ἐντυχία, ἣν ἐποιήσαντο, ἀπερχομένου τοῦ βα σιλέως εἰς κάμπον ἐν τῇ Ῥωμανησία πύλη (2). Δεόμεθά σου τοῦ κράτους, καὶ τοῦ βασιλείου σου, καὶ τῆς εὐσεβείας σου, ἄκουσον ἡμῶν. Ὁ βασιλεὺς εἶπεν· Τίνες ἐστὲ, καὶ πόθεν ; Οἱ 'Αρειανοὶ εἶπον (5)· Κύριε, Χριστιανοί. Ο βασιλεὺς εἶπε· Πόθεν καὶ ἐκ ποίας πόλεως; Οἱ Ἀρειανοὶ εἶπον· Αλεξανδρείας. Ο βασιλεὺς εἶπε· Τί βούλεσθε (4) ; Οἱ ᾿Αρειανοὶ εἶ που· Δεόμεθά σου τοῦ κράτους καὶ τοῦ βασιλείου σου, ἐπίσκοπον ἡμῖν δός. Ὁ βασιλεὺς εἶπεν· Ἐκέ- λευσα τὸν πρότερον, ὅνπερ εἴχετε τὸ πρότερον ᾿Αθα νάσιον, καθέζεσθαι ἐν τῷ θρόνῳ. Οἱ 'Αρειανοί εξ πον (5) · Δεόμεθά σου τοῦ κράτους· καὶ ἐν ἐξορισμῷ καὶ ἐν κατηγορίᾳ ἐστὶν ἔτη πολλά. Στρατιώτης ἐξ- αίφνης ζηλώσας ἀπεκρίνατο· Δέομαί σου τοῦ βασι λείου, αὐτὸς ἐξέτασον, τίνες εἰσὶ, καὶ πόθεν. Οὗτοι γάρ εἰσι τὰ λείψανα καὶ ἡ παραβολὴ τῆς Καππαδο- κίας, τὰ ὑπόλοιπα τοῦ ἀνοσίου ἐκείνου Γεωργίου, οἱ τὴν πόλιν καὶ τὸν κόσμον ἐρημώσαντες. Ακούσας ὁ βασιλεὺς ἐπτέρνισε τὸν ἵππον, καὶ ἀπῆλθεν εἰς τὸν κάμπον. ἐστι γνησίου, είπαν. εἶπε· Τί βούλεσθε; 'Αρειανοὶ εἶπον. Δευτέρα ἐντυχία (6) τῶν Αρειανών. Κατηγορίας καὶ ἀποδείξεις ἔχομεν κατὰ ᾿Αθανα- σίου, ὅστις πρὸ δέκα καὶ εἴκοσιν ἐτῶν ἐχωρίσθη ἀπὸ τῶν ἀειμνήστων Κωνσταντίνου καὶ Κωνσταντίου, καὶ ἐπὶ τοῦ θεοφιλεστάτου καὶ (7) φιλοσοφωτάτου καὶ μακαριωτάτου Ἰουλιανοῦ ἔσχε τὴν ἐξόρισιν. Ο βα- σιλεὺς εἶπεν· Αἱ πρὸ δέκα καὶ κ', καὶ λ' ἐτῶν κατ- ηγορίαι ήδη παρῆλθον· Ἐμοὶ μὴ λέγετε περὶ ᾿Αθα νασίου· οἶδα γὰρ διά τί κατηγορήθη, καὶ πῶς ἐξα ωρίσθη. Τρίτη ἐντυχία τῶν 'Αρειανών. Καὶ νῦν πάλιν κατηγορίας Εχομεν ἄλλας τινὰς κατὰ ᾿Αθανασίου. Ο βασιλεὺς εἶπεν· Οὐκ ἐκ τῆς πολυοχλίας καὶ ἐκ τῶν πολυφωνημάτων τὰ δίκαια φανήσεται· ἀλλ᾽ ἢ ἐκλέξασθε δύο ἐξ ἑαυτῶν, καὶ ἐκ τῶν τοῦ πλήθους ἑτέρους δύο. Οὐ γὰρ δύναμαι πρὸς ἕνα ἕκαστον ὑμῶν ἀποφαίνεσθαι. Οἱ ἐκ τοῦ πλήθους εἶπαν· Οὗτοί εἰσι τὰ λείψανα (8) ἀπὸ τοῦ ἀνοσίου Γεωργίου τοῦ ἐρημώσαντος τὴν ἐπαρχίαν ἡμῶν, καὶ λείψανα, S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA, videlicet similis duntaxat Deo putaretur : sed ut verus ex Deo Deus esse crederetur, scripserunt consubstantialem esse, quod quidem proprie con- venit germano et vero Filio veri et naturalis Patris. Neque etiam Spiritum sanctum a Patre et Filio disjunxere, sed illum potius una cum Patre et Fi- lio glorificavere, in una sanctæ Trinitatis fide, quia nempe una est in sæcula Trinitate divinitas. Petitio ad Jovianum imperatorem Antiochiæ facta a Lucio, Berniciano, et aliis quibusdum Arianis contra Athanasium episcopum Alexandriæ. Prima petitio quam fecerunt, imperatore in cam- pum concedente, in porta Romanensi. Rogamus potentiam tuam, imperium tuum et pietatem tuam, ut nos audias. Imperator dixit : Quinam estis, et unde? Responderunt Ariani : Christiani, domine. Imperator dixit : Unde et ex qua civitate ? Ariani dixerunt: Ex Alexandrina. Imperator dixit: Quid vultis ? Ariani dixerunt : Rogamus potentiam tuam et imperium tuum ut des nobis episcopum. Imperator dixit : Jussi prio- rem quem habuistis Athanasium in throno collo- cari. Ariani dixerunt : Rogamus potentiam tuam, jam multis annis exsul et accusatus est. Miles de- repente commotus respondit: Obsecro imperium tuum, ut ipse inquiras 'quinam et unde sint. Hi enim sunt abjectæ reliquiæ Cappadociæ, residua improbi illius Georgii, qui civitatem et mundum desertum reddidere. His auditis imperator equum calcaribus concitavit, et abiit in campum. Secunda petitio Arianorum. Accusationes et probationes habemus contra Athanasium, qui ante decem et viginti annos ab æternæ memoriæ Constantino et Constantio in exsi- lium pulsus est : Et sub deo dilectissimo, philoso- phiæ studiosissimo, et beatissimo Juliano item exsulavit. Imperator dixit: Jam præterierunt quæ ante decimum, vicesimum et tricesimum annum institutæ sunt accusationes. Ne mihi de Athanasio dicatis scio enim quamobrem accusatus et quare proscriptus sit. : Tertia petitio Arianorum. C Et nunc iterum quasdam alias accusationes ha- D bemus contra Athanasium. Imperator dixit : Non ex tumultu et loquacitate, quod justum est apparebit: sed eligite duos ex vobis, et ex plebe duos alios. Nequeo enim ad singulos vestrum respondere. Qui ex plebe erant dixerunt: Hi sunt reliquiæ improbi Georgii, qui provinciam nostram devastarunt; et in civitatibus nullum permisere consiliarium habitare. etc. Editi, Kat deest in editis et in Basil., sed legitur in Regio. sed of in Regio abrasum, a nobis expun- clum est. (99) Idem, ἀλλὰ καὶ ὁμοούσιον ἔγραψαν, ὅπερ ἴδιον (2) Scripta anno 363. (1) Regius, γινομένη. (3) Regius, είπαν. (4) Regius codex, Εἶπε· Τί βούλεσθε; οἱ 'Αρειανοί (5) Regius, είπαν, (6) Regius prima manu, εντυχεία. (8) Editio Basil. et Regius prima manu, οἱ τὰ
PG 26:820Ἀλλ’ οὐδὲ ἀπηλλοτρίωσαν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀπὸ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, ἀλλὰ μᾶλλον συνεδόξασαν αὐτὸ τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ ἐν τῇ μιᾷ τῆς ἁγίας Τριάδος πίστει, διὰ τὸ καὶ μίαν εἶναι ἐν τῇ ἁγίᾳ Τριάδι θεότητα.
ψαν, ὅπερ ἴδιον ἦν γνησίου (99) καὶ ἀληθινοῦ Υἱοῦ, ἀληθινοῦ καὶ φύσει τοῦ Πατρός. Αλλ' οὐδὲ ἀπηλ- λοτρίωσαν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀπὸ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, ἀλλὰ μᾶλλον συνεδόξασαν αὐτὸ τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ ἐν τῇ μιᾷ τῆς ἁγίας Τριάδος πίστει, διὰ τὸ καὶ μίαν εἶναι ἐν τῇ ἁγίᾳ Τριάδι θεότητα. Α ἐκ Θεοῦ Θεὸς ἀληθινὸς πιστεύηται· ἀλλ' ὁμοούσιος ἔγρα Β Εντυχία γενομένη (1) ἐν Ἀντιοχεία Ιωδιαν βασιλεῖ, παρὰ Λουκίου καὶ Βερνικιανοῦ, καὶ ἑτέρων τινῶν Ἀρειανῶν, κατὰ Ἀθανασίου ἐπισκόπου ᾿Αλεξανδρείας. Πρώτη ἐντυχία, ἣν ἐποιήσαντο, ἀπερχομένου τοῦ βα σιλέως εἰς κάμπον ἐν τῇ Ῥωμανησία πύλη (2). Δεόμεθά σου τοῦ κράτους, καὶ τοῦ βασιλείου σου, καὶ τῆς εὐσεβείας σου, ἄκουσον ἡμῶν. Ὁ βασιλεὺς εἶπεν· Τίνες ἐστὲ, καὶ πόθεν ; Οἱ 'Αρειανοὶ εἶπον (5)· Κύριε, Χριστιανοί. Ο βασιλεὺς εἶπε· Πόθεν καὶ ἐκ ποίας πόλεως; Οἱ Ἀρειανοὶ εἶπον· Αλεξανδρείας. Ο βασιλεὺς εἶπε· Τί βούλεσθε (4) ; Οἱ ᾿Αρειανοὶ εἶ που· Δεόμεθά σου τοῦ κράτους καὶ τοῦ βασιλείου σου, ἐπίσκοπον ἡμῖν δός. Ὁ βασιλεὺς εἶπεν· Ἐκέ- λευσα τὸν πρότερον, ὅνπερ εἴχετε τὸ πρότερον ᾿Αθα νάσιον, καθέζεσθαι ἐν τῷ θρόνῳ. Οἱ 'Αρειανοί εξ πον (5) · Δεόμεθά σου τοῦ κράτους· καὶ ἐν ἐξορισμῷ καὶ ἐν κατηγορίᾳ ἐστὶν ἔτη πολλά. Στρατιώτης ἐξ- αίφνης ζηλώσας ἀπεκρίνατο· Δέομαί σου τοῦ βασι λείου, αὐτὸς ἐξέτασον, τίνες εἰσὶ, καὶ πόθεν. Οὗτοι γάρ εἰσι τὰ λείψανα καὶ ἡ παραβολὴ τῆς Καππαδο- κίας, τὰ ὑπόλοιπα τοῦ ἀνοσίου ἐκείνου Γεωργίου, οἱ τὴν πόλιν καὶ τὸν κόσμον ἐρημώσαντες. Ακούσας ὁ βασιλεὺς ἐπτέρνισε τὸν ἵππον, καὶ ἀπῆλθεν εἰς τὸν κάμπον. ἐστι γνησίου, είπαν. εἶπε· Τί βούλεσθε; 'Αρειανοὶ εἶπον. Δευτέρα ἐντυχία (6) τῶν Αρειανών. Κατηγορίας καὶ ἀποδείξεις ἔχομεν κατὰ ᾿Αθανα- σίου, ὅστις πρὸ δέκα καὶ εἴκοσιν ἐτῶν ἐχωρίσθη ἀπὸ τῶν ἀειμνήστων Κωνσταντίνου καὶ Κωνσταντίου, καὶ ἐπὶ τοῦ θεοφιλεστάτου καὶ (7) φιλοσοφωτάτου καὶ μακαριωτάτου Ἰουλιανοῦ ἔσχε τὴν ἐξόρισιν. Ο βα- σιλεὺς εἶπεν· Αἱ πρὸ δέκα καὶ κ', καὶ λ' ἐτῶν κατ- ηγορίαι ήδη παρῆλθον· Ἐμοὶ μὴ λέγετε περὶ ᾿Αθα νασίου· οἶδα γὰρ διά τί κατηγορήθη, καὶ πῶς ἐξα ωρίσθη. Τρίτη ἐντυχία τῶν 'Αρειανών. Καὶ νῦν πάλιν κατηγορίας Εχομεν ἄλλας τινὰς κατὰ ᾿Αθανασίου. Ο βασιλεὺς εἶπεν· Οὐκ ἐκ τῆς πολυοχλίας καὶ ἐκ τῶν πολυφωνημάτων τὰ δίκαια φανήσεται· ἀλλ᾽ ἢ ἐκλέξασθε δύο ἐξ ἑαυτῶν, καὶ ἐκ τῶν τοῦ πλήθους ἑτέρους δύο. Οὐ γὰρ δύναμαι πρὸς ἕνα ἕκαστον ὑμῶν ἀποφαίνεσθαι. Οἱ ἐκ τοῦ πλήθους εἶπαν· Οὗτοί εἰσι τὰ λείψανα (8) ἀπὸ τοῦ ἀνοσίου Γεωργίου τοῦ ἐρημώσαντος τὴν ἐπαρχίαν ἡμῶν, καὶ λείψανα, S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA, videlicet similis duntaxat Deo putaretur : sed ut verus ex Deo Deus esse crederetur, scripserunt consubstantialem esse, quod quidem proprie con- venit germano et vero Filio veri et naturalis Patris. Neque etiam Spiritum sanctum a Patre et Filio disjunxere, sed illum potius una cum Patre et Fi- lio glorificavere, in una sanctæ Trinitatis fide, quia nempe una est in sæcula Trinitate divinitas. Petitio ad Jovianum imperatorem Antiochiæ facta a Lucio, Berniciano, et aliis quibusdum Arianis contra Athanasium episcopum Alexandriæ. Prima petitio quam fecerunt, imperatore in cam- pum concedente, in porta Romanensi. Rogamus potentiam tuam, imperium tuum et pietatem tuam, ut nos audias. Imperator dixit : Quinam estis, et unde? Responderunt Ariani : Christiani, domine. Imperator dixit : Unde et ex qua civitate ? Ariani dixerunt: Ex Alexandrina. Imperator dixit: Quid vultis ? Ariani dixerunt : Rogamus potentiam tuam et imperium tuum ut des nobis episcopum. Imperator dixit : Jussi prio- rem quem habuistis Athanasium in throno collo- cari. Ariani dixerunt : Rogamus potentiam tuam, jam multis annis exsul et accusatus est. Miles de- repente commotus respondit: Obsecro imperium tuum, ut ipse inquiras 'quinam et unde sint. Hi enim sunt abjectæ reliquiæ Cappadociæ, residua improbi illius Georgii, qui civitatem et mundum desertum reddidere. His auditis imperator equum calcaribus concitavit, et abiit in campum. Secunda petitio Arianorum. Accusationes et probationes habemus contra Athanasium, qui ante decem et viginti annos ab æternæ memoriæ Constantino et Constantio in exsi- lium pulsus est : Et sub deo dilectissimo, philoso- phiæ studiosissimo, et beatissimo Juliano item exsulavit. Imperator dixit: Jam præterierunt quæ ante decimum, vicesimum et tricesimum annum institutæ sunt accusationes. Ne mihi de Athanasio dicatis scio enim quamobrem accusatus et quare proscriptus sit. : Tertia petitio Arianorum. C Et nunc iterum quasdam alias accusationes ha- D bemus contra Athanasium. Imperator dixit : Non ex tumultu et loquacitate, quod justum est apparebit: sed eligite duos ex vobis, et ex plebe duos alios. Nequeo enim ad singulos vestrum respondere. Qui ex plebe erant dixerunt: Hi sunt reliquiæ improbi Georgii, qui provinciam nostram devastarunt; et in civitatibus nullum permisere consiliarium habitare. etc. Editi, Kat deest in editis et in Basil., sed legitur in Regio. sed of in Regio abrasum, a nobis expun- clum est. (99) Idem, ἀλλὰ καὶ ὁμοούσιον ἔγραψαν, ὅπερ ἴδιον (2) Scripta anno 363. (1) Regius, γινομένη. (3) Regius, είπαν. (4) Regius codex, Εἶπε· Τί βούλεσθε; οἱ 'Αρειανοί (5) Regius, είπαν, (6) Regius prima manu, εντυχεία. (8) Editio Basil. et Regius prima manu, οἱ τὰ
Second witness · khazarzar edition
Epistula ad Jovianum ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑ ΣΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΠΡΟΣ ΙΩΒΙΑΝΟΝ ΠΕΡΙ ΠΙΣΤΕΩΣ. Πρέπουσα θεοφιλεῖ βασιλεῖ φιλομαθὴς προαίρεσις καὶ πόθος τῶν οὐρανίων· οὕτω γὰρ ἀληθῶς καὶ τὴν καρδίαν ἕξις ἐν χειρὶ Θεοῦ. Θελησάσης τοίνυν τῆς σῆς εὐσεβείας μαθεῖν παρ' ἡμῶν τὴν τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας πίστιν, εὐχαριστήσαντες ἐπὶ τούτοις τῷ Κυρίῳ, ἐβουλευσάμεθα μᾶλλον πάντων τὴν παρὰ τῶν Πατέρων ἐν Νικαίᾳ ὁμολογηθεῖσαν πίστιν ὑπομνῆσαι τὴν σὴν εὐσέβειαν. Ταύτην γὰρ ἀθετήσαντές τινες, ἡμῖν μὲν ποικίλως ἐπεβούλευσαν, ὅτι μὴ ἐπειθόμεθα τῇ Ἀρειανῇ αἱρέ 26.816 σει· αἴτιοι δὲ γεγόνασιν αἱρέσεως καὶ σχισμάτων τῇ καθολικῇ Ἐκκλησίᾳ. Ἡ μὲν γὰρ ἀληθὴς καὶ εὐσεβὴς εἰς τὸν Κύριον πίστις φανερὰ πᾶσι καθέστηκεν, ἐκ τῶν θείων Γραφῶν γινωσκομένη τε καὶ ἀναγινωσκομένη. Ἐν ταύτῃ γὰρ καὶ οἱ ἅγιοι τελειωθέντες ἐμαρτύρησαν, καὶ νῦν ἀναλύσαντές εἰσιν ἐν Κυρίῳ· καὶ ἔμεινεν ἂν ἡ πίστις ἀβλαβὴς διὰ παντὸς, εἰ μὴ πονηρία τινῶν αἱρετικῶν παραποιῆσαι ταύτην ἐτόλμησεν. Ἄρειος γάρ τις καὶ οἱ σὺν αὐτῷ διαφθεῖραι ταύτην, καὶ ἀσέβειαν κατ' αὐτῆς ἐπεισαγαγεῖν ἐπεχείρησαν, φάσκοντες ἐξ οὐκ ὄντων καὶ κτίσμα καὶ ποίημα καὶ τρεπτὸν εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Πολλοὺς δὲ τούτοις ἠπάτησαν τοῖς λόγοις, ὥστε καὶ τοὺς δοκοῦντας εἶναί τι συναπαχθῆναι αὐτῶν τῇ βλασφημίᾳ· καίτοι φθάσαντες μὲν οἱ ἅγιοι Πατέρες ἡμῶν συνελθόντες, ὡς προείπομεν, κατὰ τὴν ἐν Νικαίᾳ σύνοδον, ἀνεθεμάτισαν· τὴν δὲ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας πίστιν ὡμολόγησαν ἐγγράφως, ὥστε, ταύτης πανταχοῦ κηρυττομένης, ἀποσβεσθῆναι τὴν ἀναφθεῖσαν αἵρεσιν παρὰ τῶν αἱρετικῶν. Ἦν μὲν οὖν αὕτη πανταχοῦ κατὰ πᾶσαν Ἐκκλησίαν ἀδόλως γινωσκομένη τε καὶ κηρυττομένη· ἀλλ' ἐπειδὴ νῦν, τὴν Ἀρειανὴν αἵρεσιν ἀνανεῶσαι βουλόμενοί τινες, ταύτην μὲν τὴν ἐν Νικαίᾳ παρὰ τῶν Πατέρων ὁμολογηθεῖσαν πίστιν ἐτόλμησαν ἀθετῆσαι, καὶ σχηματίζονται μὲν ὁμολογεῖν αὐτὴν, ταῖς δὲ ἀληθείαις ἀρνοῦνται, παρερμηνεύοντες τὸ ὁμοούσιον, καὶ αὐτοὶ βλασφημοῦντες εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐν τῷ φάσκειν αὐτοὺς κτίσμα εἶναι αὐτὸ, καὶ ποίημα διὰ τοῦ Υἱοῦ γεγενῆσθαι· ἀναγκαίως, θεωρήσαντες τὴν τῆς ἐκ τοιαύτης βλασφημίας βλάβην γινομένην κατὰ τῶν λαῶν, ἐπιδοῦναι τῇ σῇ εὐλαβείᾳ τὴν ἐν Νικαίᾳ ὁμολογηθεῖσαν πίστιν ἐσπουδάσαμεν, ἵνα γνῷ σου ἡ θεοσέβεια ἃ μετὰ πάσης ἀκριβείας γέγραπται, καὶ ὅσον πλανῶνται οἱ παρὰ ταύτην διδάσκοντες. Γίνωσκε γὰρ, θεοφιλέστατε Αὔγουστε, ὅτι ταῦτα μὲν ἐξ αἰῶνός ἐστι κηρυττόμενα, ταύτην δὲ οἱ ἐν Νικαίᾳ συνελθόντες ὡμολόγησαν Πατέρες, καὶ ταύτῃ σύμψηφοι τυγχάνουσι πᾶσαι αἱ πανταχοῦ κατὰ τόπον Ἐκκλησίαι, αἵ τε κατὰ τὴν Σπανίαν, καὶ Βρετανίαν, καὶ Γαλλίας, καὶ τῆς Ἰταλίας πάσης, καὶ Δαλματίας, Δακίας τε καὶ Μυσίας, Μακεδονίας, καὶ πάσης τῆς Ἑλλάδος, καὶ κατὰ τὴν Ἀφρι 26.817 κὴν πᾶσαν, καὶ Σαρδανίαν, καὶ Κύπρον, καὶ Κρήτην, Παμφυλίαν τε, καὶ Λυκίαν, καὶ Ἰσαυρίαν, καὶ αἱ κατ' Αἴγυπτον καὶ τὰς Λιβύας καὶ Πόντον καὶ Καππαδοκίαν, καὶ αἱ πλησίον ἡμῶν, καὶ αἱ κατὰ ἀνατολὰς Ἐκκλησίαι, παρὲξ ὀλίγων τῶν τὰ Ἀρείου φρονούντων. Ἁπάντων γὰρ τῶν προειρημένων καὶ πείρᾳ ἐγνώκαμεν τὴν γνώμην, καὶ γράμματα ἔχομεν. Καὶ οἶδας, ὦ θεοφιλέστατε Αὔγουστε, ὅτι, κἂν ὀλίγοι τινὲς ἀντιλέγωσι ταύτῃ τῇ πίστει, οὐ δύνανται πρόκριμα ποιεῖν, πάσης τῆς οἰκουμένης τὴν ἀποστολικὴν πίστιν κρατούσης. Ἐκεῖνοι γὰρ, πολλῷ χρόνῳ βλαβέντες ἀπὸ τῆς Ἀρειανῆς αἱρέσεως, φιλονεικότερον ἀνθίστανται νῦν τῇ εὐσεβείᾳ. Καὶ ὑπὲρ τοῦ γινώσκειν τὴν σὴν εὐσέβειαν, καίτοι γινώσκουσαν, ὅμως ἐσπουδάσαμεν τὴν ἐν Νικαίᾳ πίστιν
ὁμολογηθεῖσαν ὑπὸ τῶν ἐπισκόπων ὑποτάξαι. Ἔστι μὲν οὖν ἡ παρὰ τῶν Πατέρων ὁμολογηθεῖσα πίστις ἐν Νικαίᾳ αὕτη· Πιστεύομεν εἰς ἕνα Θεὸν, Πατέρα παντοκράτορα, πάντων ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων ποιητήν· καὶ εἰς τὸν ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, γεννηθέντα ἐκ τοῦ Πατρὸς μονογενῆ, τουτέστιν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, Θεὸν ἐκ Θεοῦ, φῶς ἐκ φωτὸς, Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ, γεννηθέντα, οὐ ποιηθέντα, ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ, δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, τά τε ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· τὸν δι' ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν κατελθόντα, καὶ σαρκωθέντα, ἐνανθρωπήσαντα, παθόντα, καὶ ἀναστάντα τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ, καὶ ἀνελθόντα εἰς τοὺς οὐρανοὺς, ἐρχόμενον κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς· καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Τοὺς δὲ λέγοντας, Ἦν ποτε, ὅτε οὐκ ἦν, καὶ, Πρὶν γενηθῆναι, οὐκ ἦν, καὶ ὅτι Ἐξ οὐκ ὄντων ἐγένετο, ἢ ἐξ ἑτέρας ὑποστάσεως ἢ οὐσίας φάσκοντας εἶναι, ἢ κτιστὸν, ἢ τρεπτὸν, ἢ ἀλλοιωτὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, τούτους ἀναθεματίζει ἡ καθολικὴ καὶ ἀποστολικὴ Ἐκκλησία. Ταύτῃ τῇ πίστει, Αὔγουστε, πάντας ἐπιμένειν ἀναγκαῖον, ὡς θείᾳ καὶ ἀποστολικῇ, καὶ μηδένα μετακινεῖν αὐτὴν πιθανολογίαις καὶ λογομαχίαις, ὅπερ πεποιήκασιν οἱ Ἀρειομανῖται, ἐξ οὐκ ὄντων τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ λέγοντες, καὶ ὅτι ἦν ποτε ὅτε οὐκ ἦν, καὶ κτιστὸς, καὶ ποιητὸς, καὶ τρεπτός ἐστι. Διὰ τοῦτο γὰρ, καθὰ προείπομεν, καὶ ἡ ἐν Νικαίᾳ σύνοδος ἀνεθεμάτισε τὴν τοιαύτην αἵρεσιν, τὴν δὲ τῆς ἀληθείας πίστιν ὡμολόγησεν. Οὐ γὰρ ἁπλῶς ὅμοιον εἰρήκασι τὸν Υἱὸν τῷ Πατρὶ, ἵνα μὴ ἁπλῶς ὅμοιος Θεῷ, ἀλλ' 26.820 ἐκ Θεοῦ Θεὸς ἀληθινὸς πιστεύηται· ἀλλ' ὁμοούσιος ἔγραψαν, ὅπερ ἴδιον ἦν γνησίου καὶ ἀληθινοῦ Υἱοῦ, ἀληθινοῦ καὶ φύσει τοῦ Πατρός. Ἀλλ' οὐδὲ ἀπηλλοτρίωσαν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀπὸ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, ἀλλὰ μᾶλλον συνεδόξασαν αὐτὸ τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ ἐν τῇ μιᾷ τῆς ἁγίας Τριάδος πίστει, διὰ τὸ καὶ μίαν εἶναι ἐν τῇ ἁγίᾳ Τριάδι θεότητα.
Continue reading PG 26: Epistula ad monachos I →≣ entire volume