Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Καὶ τὸν Πλυνεῖ ἐν οἴνῳ τὴν στολὴν αὐτοῦ, τουτέστι, τῷ ἰδίῳ αἵματι τὸ σῶμα, τὴν περιβολὴν τῆς θεότητος. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Το γὰρ, ἦν, ἐπὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ ἀναφέρεται, κ. τ. λ. ΙΙ τῷ ἀσυγχύτῳ, Περὶ πίστεως λόγον τὸν μείζονα "Α δὲ παρεθέμεθα περὶ τοῦ Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ὅτι εἰς τὸ Κυριακὸν σῶμα λέλεκται. Εἰ γὰρ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ, λέγει Κύριος, ὥς φησιν Ἱερεμίας· πάντα δὲ χωρεῖ ὁ Θεὸς, ὑπ᾽ οὐ δενὸς δὲ χωρεῖται· εἰς ποῖον καθέζεται θρόνον ; Τὸ σῶμα τοίνυν ἐστὶν, ᾧ λέγει· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου. Εt Τὸ σῶμα τοίνυν ἐστὶν, ᾧ λέγει· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου· οὗ καὶ γέγονεν ἐχθρὸς ὁ διά βολος σὺν ταῖς πονηραῖς δυνάμεσι, καὶ Ἰουδαῖοι, καὶ Ἕλληνες. Δι᾿ οὗ σώματος ἀρχιερεὺς καὶ ἀπόστολος γέγονε καὶ ἐχρημάτισε· δι' οὗ παρέδωκεν ἡμῖν μυ στηρίου λέγων· Τοῦτό ἐστί μου τὸ σῶμα, τὸ ὑπὲρ ἡμῶν καὶ τὸ αἷμα τῆς Καινῆς Διαθήκης, οὐ τῆς Παλαιᾶς, τὸ ὑπὲρ ὑμῶν ἐκχυνόμενον. Θεότης δὲ οὔτε σῶμα, οὔτε αἷμα ἔχει· ἀλλ᾿ ὃν ἐφό ρεσεν ἐκ τῆς Μαρίας ἄνθρωπον, αἴτιος τούτων γέ- Ο γονε· περὶ οὗ εἶπον οἱ ἀπόστολοι· Ἰησοῦν τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ, ἄνδρα ἀπὸ Θεοῦ ἀποδεδειγμένον εἰς ὑμᾶς. Τὸ ἐγειρόμενον ἐκ νεκρῶν, ἄνθρωπος ἦν, ἢ Θεός; κ. τ. λ. ΙΙ τῷ ἀπαθεῖ, Ἡ γοῦν ζωὴ οὐκ ἀποθνήσκει, κ. τ. λ. Ζῶν ἀποθανεῖν οὐ δύναται, κ. τ. λ. Εγένετο Λάζαρον, κ. τ. λ. περὶ τῶν παραμυθητικῶν πρὸς τὰς παρθένους λόγων (40) Διὰ τοῦτο μηδὲ γενέσθω τις ὑμῶν περίλυπος, εἰ καὶ θαπτομέναις (11) ὑμῖν φθονοῦσιν οἱ δυσσεβεῖς, καὶ κωλύουσι τὰς ἐκφοράς· καὶ μέχρι γάρ τούτων ἡ καταστροφὴ τῶν ᾿Αρειανῶν ἔφθασε. Καὶ τὰς μὲν πύλας κλείουσι· περὶ δὲ τὰ μνήματα ὡς δαίμονες καθέζονται, ἵνα μή τις τῶν ἀπογενομένων ἀποτεθῇ. Τῆς ὁμοιώσεως τοῦ Κυρίου τῆς πρὸς ἡμᾶς ἡ ὠφέ λεια μεγάλη, ὅτι καὶ ἡμεῖς ὁμοιούμεθα πρὸς αὐτόν. Εἰ γὰρ μὴ αὐτὸς ὁμοίωτο πρὸς ἀνθρώπους, οὐκ ἠδύναντο οἱ ἄνθρωποι ὁμοιοῦσθαι πρὸς Θεόν. ᾿Αλλὰ πρὸς Θεὸν ἄνθρωπον γενόμενον όμοιοῦνται ἄνθρωποι. Εδει δὲ τὸν εἰς ὁμοίωσιν ἡμῶν καταβαίνοντα, κατὰ τοῦτο μάλιστα ὁμοιωθῆναι, καθ᾽ ὅ μεταβολῆς ἐδεδ - S. ATHANASII OPP. PARS J. Ejusdem ex eadem Oratione. Et´illud : Lavabit in A vino slolam suam *, hoc est, in proprio sanguine corpus, quod est indumentum divinitatis. Ejusdem ex eadem Oratione. Hoc enim, Erat, re fertur ad ejus divinitatem, etc., ut in Sermone ma- jore de fide, infra col. 1264. HISTORICA ET DOGMATICA. Addit : Et adhuc : Item Theodoretus, Dial. eumdem citans, hæc inde decerpsit. Quæ autem de eo adjecimus, Sede a dextris meis, de corpore Dominico dicta sunt. Si enim calum et terram ego impleo ', dicit Dominus, ut in- quit Jeremias: omniaque continet Deus, a nulo autem continetur : in quanam sede sedet? Corpus ergo est, cui dicit: Sede a dextris meis. B alia hæc : (sic ibi), Corpus est ergo cui dicit: Sede a dextris meis, cujus etiam fuit inimicus diabolus cum malis po- testatibus, et Judæi, et Græci. Per quod corpus, pontifex et apostolus, et fuit et dictus est, per id quod nobis tradidit mysterium dicens: Hoc est cor- pus meum, quod pro vobis frangitur, et sanguis novi testamenti, non veteris quod pro vobis effunditur ¹. Divinitas autem neque corpus habet, nec sangui- nem; sed homo quem ex Maria portavit eorum causa est : de quo dixerunt apostoli: Jesum Na- zarenum virum a Deo ostensum in vobis 8. Similiter, Dial. ex eodem opere cital. Quod excitatur a mortuis, hono erat, an Deus? etc. Vide in Sermone majore de fide, infra col. A. Rursum Theodoretus et Gelasius, lib. de duab. nat. contra Nestorium et Eutychen, hæc : Vita ergo non moritur, etc. Vide ibid. C. Et rursum sequentia : Qui vivit, mori non potest, etc. Ibid. Et adhuc : Accidit ut Lazarus, etc. Ibid. Idem Theodoretus, lib. u Hist. ecclesiastica, cap. 4, meminit ipsius Athanasii, ex quibus hoc excerptum afert. Quocirca, ne quis vestrum tantopere contristetur, etiamsi vobis vel sepultis invideant illi impii, mi- nimeque corpora vestra patiantur efferri; nam eo usque impietatis pervenit Arianorum exitialis ca- tastrophe, ut etiam portas claudant, circaque mor- Luorum sepulcra veluti dæmones consideant, pro- hibituri ne quis decedentium humo mandetur. D Synodus vɩ œcumenica, act. (42), in fine hoc fragmentum ex Athanasil tractatu in illud, «Nunc anima mea turbata est > adducit. est, eo quod et nos assimilemur ipsi. Nisi enim ille assimilatus finisset hominibus, non poterant Deo homines assimilari. Sed Deo homini facto as- similantur homines. Oportuerat itaque eum, qui ut similis nobis fieret descendit, in hoc maxime simi- lem effici, in quo transmutari indigebamus. Trans- * Jer. xx|11, 24. * Gen. xLIX, 11. " Psal. cix, • Joan. xu, 27. ista (spondere ausim) in ullo editorum reperiuntur. . Matth. xxvi, 26, 28. Act. 11, 12. (45) Simuntuainis Domini ad nos utilitas məgna (40) Hodie nec liber istius argumenti exstat : nec (41) In editis Theodoreti legitur θαπτομένοις. (42) Tom. VI Conc., pag. 986 (43) Est vetus interpretatio.

μεθα. Εδεόμεθα δὲ κατὰ τὰ πάθη, ἵνα ταῦτα εἰς ἀπάθειαν μεταστῇ. Μηδεὶς δὴ ἀπιστείτω περὶ τῶν παθῶν οἰόμενος τρέπεσθαι τὴν θεότητα, ἀλλὰ προσγε νόμενον αὐτῇ τὸ πάθος ἀπὸ τοῦ σαρκικοῦ καὶ ψυχικοῦ κινήματος ἐνθυμείσθω, καὶ προσγινόμενον καὶ νικώ μενον. Διὰ γὰρ τοῦτο προσγέγονεν, ἵνα νικηθῇ· καὶ ἀπὸ τούτου νενίκηται, ἵνα ἡ πᾶσα ἀνθρώπων φύσις κατὰ τὸ συγγενὲς εὐεργετηθῇ. Ἐκεῖθεν γὰρ ἀρξά- μένοι μετασχηματιζόμεθα πάντες ἐκ πασχόντων παθεῖς, καὶ ἀπὸ νεκρῶν ζῶντες καθιστάμενοι. Μὴ οὖν ταραττέσθω τις εἰς ἀπιστίαν, εἰ λέγει Θεὸς ὢν ὁ Κύριος ἅμα καὶ ἄνθρωπος· Νῦν ἡ ψυχή μου τε τάρακται. Τοῦτο γὰρ ἐγένετο, τῆς μὲν θεότητος είν κούσης, τῆς δὲ σαρκὸς ἐγειρομένης· δυνατὸν ἂν τῇ θεότητι κωλύσαι τὴν ταραχὴν, ἀλλ᾽ οὐ βουλομένης αὐτῆς, ἵνα μὴ τὴν ὁμοίωσιν τὴν πρὸς ἡμᾶς διαλύσῃ. Β Τοιοῦτο δή τι νοητέον ἐκ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς πραγμάτ των· κεκραμένον μέλι πρὸς ὕδωρ, οὐ δὴ τὸ μέλι με ταβέβληται, ἀλλὰ τὸ ὕδωρ ἐπλεόνασεν. "Οτε δὴ κί- νημά τι τῆς σαρκός ἐστιν ἐν τῷ Κυρίῳ, τοιοῦτό τι λάβωμεν ὁμοίωμα, ὥσπερ ὕδατος ἐν μελικράτῳ πλεο- νασμόν. Οταν δὲ πάλιν τὸ θεϊκὸν ἐμφαίνηται, καὶ ἐνεργῇ δυνάμεις, καὶ δείκνυσι τὴν ἐξουσίαν, τοιαύ την ὁμοίωσιν λάβωμεν, ὥσπερ τοῦ μέλιτος ἐπικρα- τοῦντος τὸ ὕδωρ. Δυνατὸν γὰρ τῇ θεότητι τοῦτο, ποτὲ μὲν τῇ σαρκὶ παραχωρεῖν εἰς τὸ πλεονάσαι, ποτὲ δὲ αὐτὴν ἐπικρατῆσαι ἀναιροῦσαν τὸ πάθος καὶ τὸ τῆς σαρκὸς ἀσθενές. Τεκμήριον δὲ τεσσαράκοντα ὅλας ἡμέρας ἀπέχεται τροφῆς σωματικῆς καὶ οὐ πεινα τὸ σῶμα. Μετὰ γὰρ ταῦτα, καθώς γέγραπται, πε- πείνακεν. Ἐνταῦθα σαρκὸς πλεονασμός· εἶτα ἐπεί να σε μετὰ τὸν τοσοῦτον χρόνον. Επλεόνασε τὸ τῆς σαρκὸς διὰ τοῦτο, ἵνα καὶ πεῖρα προσενεχθῇ, καὶ ὁ πειράζων καταισχυνθῇ, καὶ ὁ ἐξ ἀρχῆς ἄνθρωπος διὰ βρῶμα πεσών δι' ἐγκράτειαν βρώματος ἀναστῇ. Φέ μει δὲ καὶ τὴν ταραχὴν τῆς σαρκὸς ἐπὶ τῷ θανάτῳ προσιόντι. Καὶ πῶς γὰρ ἔμελλεν ὑπήκοος γενέσθαι τὴν ἡμετέραν ὑπακοὴν πληρῶν ἀνθ' ἡμῶν, εἰ μὴ καὶ προσεναντίωμα ἔσχε, καὶ τοῦ ἐναντιώματος ἐπεκρά- τησεν; Ἡμῖν γὰρ ἐπειδάν τι ἐκ σαρκὸς ἐναντίωμα γένηται, εἰ παρακούσαιμεν τοῦ προστάγματος, νικη- θέντες σαρκί, τοῦτον τὸν τρόπον ἡ ἁμαρτία συμβαί- νει. Οὐκοῦν ἐν τῷ Κυρίῳ τὸ μὲν ἐναντίωμα ἔδει γε- νέσθαι τὸ ἀπὸ τῆς σαρκός, νικῆσαι δὲ τὴν ὑπο ακοήν. (43') Εἰ γὰρ καὶ Θεὸς, ἀλλ' ἐν σαρκὶ καὶ κατὰ σάρκα τὴν ὑπακοὴν πληροί, καὶ τοῦ θελήματος τῆς σαρκὸς τῷ θελήματι τῆς θεότητος κρατεί, καθάπερ εἴρηκεν· "Οτι καταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με Πατρὸς, ἴδιον λέγων θέλημα αὐτοῦ τὸ τῆς σαρκός. Ἐπεὶ καὶ ἡ σὰρξ ἰδία αὐτοῦ γέγονεν οὐ γάρ ἐστι θέλημα Υἱοῦ θεϊκὸν θελήματος Θεοῦ κε- χωρισμένον. (44) Εδει δὲ τὸ τῆς σαρκὸς θέλημα κι νηθῆναι, ὑποταγῆναι δὲ τῷ θελήματι τῷ θεϊκῷ. Καὶ οὕτως αἱ τῶν ἀνθρώπων παρακοαὶ λύονται διὰ τῆς παραδόξου ταύτης ὑπακοῆς, ἣν Χριστὸς ὑπήκουσεν τι 38. (43') FRAGMENTA VARIA. B A mutari autem egebamus secundum passiones, ut D Joan. Hæc habentur in concilio Lateranensi t. VI Conc., p. 290. C ' hæ in impassibilitatem transferrentur. Nullus igitur hæc de passionibus non credat, existimans verti deitatem, sed supervenisse ei passionem ex carnali et animali animæ motione conjectet, et supervenisse et victam fuisse. Ideo namque advenit, ut vincatur ab ipso. Ideoque victa est, ut omnis natura humana per cognationem beneficium capiat. Ex hoc quippe incipientes transfiguramur omnes, ex passibilibus impassibiles, et ex mortuis viventes effecti. Nullus igitur perturbatus ad infidelitatem accedat, si dicit Deus qui Dominus pariterque et homo est : Nunc anima mea turbata est. Hoc enim factum est deitate quidem acquiescente, carne autem insurgente. Po sibile enim erat deitati prohibere perturbationem sed noluit, ut similitudinem, quam ad nos habuit, non dissolveret. Tale ergo aliquid est intelligendum ex rebus quæ circa nos sunt. Cum temperatur mel cum aqua, non mel mutatum est, sed superabun- davit aqua : similiter quando duntaxat motio car- nis est in Domino, talem quamdam similitudinem assumamus, sicut aquam in melicrato, id est in melle temperato superabundantem. Quando iterum, quod divinum est, demonstratur, et operatur vir- tutes, et ostendit potestatem, talem similitudinem assumamus, sicut dum mel aquam superat. Hoc enim possibile est deitati, aliquando quidem carni permittere ut superabundet aliquando vero eam superare ad perimendam passionem ipsam et car - nis infirmitatem. Indicium vero est, quod quadra- ginta totis diebus abstinuit corporali cibo, et non esuriit ipsum corpus. Post hæc quippe (sicut scri- ptum est) esuriit. Hic carnis exsuperantia: deinde esuriit post tantum tempus. Exsuperavit quod car- nis est, idcirco ut tentatio ingereretur, et tentator confunderetur, et homo, qui a principio per cibum lapsus est, per abstinentiam cibi resurgeret. Tole- rat autem et perturbationem carnis, ipsa morte ad- veniente. Etenim quomodo obediens futurus esset, nostram pro nobis obedientiam complens, nisi et adversitatem haberet, et vinceret adversitatem? No- bis si quidem ex carne infestatio fit, et si inobe- dientes fuerimus mandato, victi carne, hoc modo peccatum emergit. Ergo et in Domino adversitatem quiden fieri oportebat a carne, obedientiam vero vincere. Quamvis enim Deus est, veram in carne et secundum carnem obedientiam implet, et volunta- tem carnis voluntate superat deitatis, sicut dixit : Quia descendi de cœlo, non ut faciam voluntatem meam, sed ut faciam voluntatem ejus, qui misit me, Patris ", propriam voluntatem dicens ipsam quæ carnis est. Nam et caro propria ejus erat: neque enim voluntas Filii divina, a voluntate Dei sepa- rata est. Oportebat quippe moveri carnis volunta- tem, subjici vero voluntati deitatis. Atque ita ho minum inobedientiæ solvuntur per hanc admirabi (44) Ibid.

μεθα. Εδεόμεθα δὲ κατὰ τὰ πάθη, ἵνα ταῦτα εἰς ἀπάθειαν μεταστῇ. Μηδεὶς δὴ ἀπιστείτω περὶ τῶν παθῶν οἰόμενος τρέπεσθαι τὴν θεότητα, ἀλλὰ προσγε νόμενον αὐτῇ τὸ πάθος ἀπὸ τοῦ σαρκικοῦ καὶ ψυχικοῦ κινήματος ἐνθυμείσθω, καὶ προσγινόμενον καὶ νικώ μενον. Διὰ γὰρ τοῦτο προσγέγονεν, ἵνα νικηθῇ· καὶ ἀπὸ τούτου νενίκηται, ἵνα ἡ πᾶσα ἀνθρώπων φύσις κατὰ τὸ συγγενὲς εὐεργετηθῇ. Ἐκεῖθεν γὰρ ἀρξά- μένοι μετασχηματιζόμεθα πάντες ἐκ πασχόντων παθεῖς, καὶ ἀπὸ νεκρῶν ζῶντες καθιστάμενοι. Μὴ οὖν ταραττέσθω τις εἰς ἀπιστίαν, εἰ λέγει Θεὸς ὢν ὁ Κύριος ἅμα καὶ ἄνθρωπος· Νῦν ἡ ψυχή μου τε τάρακται. Τοῦτο γὰρ ἐγένετο, τῆς μὲν θεότητος είν κούσης, τῆς δὲ σαρκὸς ἐγειρομένης· δυνατὸν ἂν τῇ θεότητι κωλύσαι τὴν ταραχὴν, ἀλλ᾽ οὐ βουλομένης αὐτῆς, ἵνα μὴ τὴν ὁμοίωσιν τὴν πρὸς ἡμᾶς διαλύσῃ. Β Τοιοῦτο δή τι νοητέον ἐκ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς πραγμάτ των· κεκραμένον μέλι πρὸς ὕδωρ, οὐ δὴ τὸ μέλι με ταβέβληται, ἀλλὰ τὸ ὕδωρ ἐπλεόνασεν. "Οτε δὴ κί- νημά τι τῆς σαρκός ἐστιν ἐν τῷ Κυρίῳ, τοιοῦτό τι λάβωμεν ὁμοίωμα, ὥσπερ ὕδατος ἐν μελικράτῳ πλεο- νασμόν. Οταν δὲ πάλιν τὸ θεϊκὸν ἐμφαίνηται, καὶ ἐνεργῇ δυνάμεις, καὶ δείκνυσι τὴν ἐξουσίαν, τοιαύ την ὁμοίωσιν λάβωμεν, ὥσπερ τοῦ μέλιτος ἐπικρα- τοῦντος τὸ ὕδωρ. Δυνατὸν γὰρ τῇ θεότητι τοῦτο, ποτὲ μὲν τῇ σαρκὶ παραχωρεῖν εἰς τὸ πλεονάσαι, ποτὲ δὲ αὐτὴν ἐπικρατῆσαι ἀναιροῦσαν τὸ πάθος καὶ τὸ τῆς σαρκὸς ἀσθενές. Τεκμήριον δὲ τεσσαράκοντα ὅλας ἡμέρας ἀπέχεται τροφῆς σωματικῆς καὶ οὐ πεινα τὸ σῶμα. Μετὰ γὰρ ταῦτα, καθώς γέγραπται, πε- πείνακεν. Ἐνταῦθα σαρκὸς πλεονασμός· εἶτα ἐπεί να σε μετὰ τὸν τοσοῦτον χρόνον. Επλεόνασε τὸ τῆς σαρκὸς διὰ τοῦτο, ἵνα καὶ πεῖρα προσενεχθῇ, καὶ ὁ πειράζων καταισχυνθῇ, καὶ ὁ ἐξ ἀρχῆς ἄνθρωπος διὰ βρῶμα πεσών δι' ἐγκράτειαν βρώματος ἀναστῇ. Φέ μει δὲ καὶ τὴν ταραχὴν τῆς σαρκὸς ἐπὶ τῷ θανάτῳ προσιόντι. Καὶ πῶς γὰρ ἔμελλεν ὑπήκοος γενέσθαι τὴν ἡμετέραν ὑπακοὴν πληρῶν ἀνθ' ἡμῶν, εἰ μὴ καὶ προσεναντίωμα ἔσχε, καὶ τοῦ ἐναντιώματος ἐπεκρά- τησεν; Ἡμῖν γὰρ ἐπειδάν τι ἐκ σαρκὸς ἐναντίωμα γένηται, εἰ παρακούσαιμεν τοῦ προστάγματος, νικη- θέντες σαρκί, τοῦτον τὸν τρόπον ἡ ἁμαρτία συμβαί- νει. Οὐκοῦν ἐν τῷ Κυρίῳ τὸ μὲν ἐναντίωμα ἔδει γε- νέσθαι τὸ ἀπὸ τῆς σαρκός, νικῆσαι δὲ τὴν ὑπο ακοήν. (43') Εἰ γὰρ καὶ Θεὸς, ἀλλ' ἐν σαρκὶ καὶ κατὰ σάρκα τὴν ὑπακοὴν πληροί, καὶ τοῦ θελήματος τῆς σαρκὸς τῷ θελήματι τῆς θεότητος κρατεί, καθάπερ εἴρηκεν· "Οτι καταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με Πατρὸς, ἴδιον λέγων θέλημα αὐτοῦ τὸ τῆς σαρκός. Ἐπεὶ καὶ ἡ σὰρξ ἰδία αὐτοῦ γέγονεν οὐ γάρ ἐστι θέλημα Υἱοῦ θεϊκὸν θελήματος Θεοῦ κε- χωρισμένον. (44) Εδει δὲ τὸ τῆς σαρκὸς θέλημα κι νηθῆναι, ὑποταγῆναι δὲ τῷ θελήματι τῷ θεϊκῷ. Καὶ οὕτως αἱ τῶν ἀνθρώπων παρακοαὶ λύονται διὰ τῆς παραδόξου ταύτης ὑπακοῆς, ἣν Χριστὸς ὑπήκουσεν τι 38. (43') FRAGMENTA VARIA. B A mutari autem egebamus secundum passiones, ut D Joan. Hæc habentur in concilio Lateranensi t. VI Conc., p. 290. C ' hæ in impassibilitatem transferrentur. Nullus igitur hæc de passionibus non credat, existimans verti deitatem, sed supervenisse ei passionem ex carnali et animali animæ motione conjectet, et supervenisse et victam fuisse. Ideo namque advenit, ut vincatur ab ipso. Ideoque victa est, ut omnis natura humana per cognationem beneficium capiat. Ex hoc quippe incipientes transfiguramur omnes, ex passibilibus impassibiles, et ex mortuis viventes effecti. Nullus igitur perturbatus ad infidelitatem accedat, si dicit Deus qui Dominus pariterque et homo est : Nunc anima mea turbata est. Hoc enim factum est deitate quidem acquiescente, carne autem insurgente. Po sibile enim erat deitati prohibere perturbationem sed noluit, ut similitudinem, quam ad nos habuit, non dissolveret. Tale ergo aliquid est intelligendum ex rebus quæ circa nos sunt. Cum temperatur mel cum aqua, non mel mutatum est, sed superabun- davit aqua : similiter quando duntaxat motio car- nis est in Domino, talem quamdam similitudinem assumamus, sicut aquam in melicrato, id est in melle temperato superabundantem. Quando iterum, quod divinum est, demonstratur, et operatur vir- tutes, et ostendit potestatem, talem similitudinem assumamus, sicut dum mel aquam superat. Hoc enim possibile est deitati, aliquando quidem carni permittere ut superabundet aliquando vero eam superare ad perimendam passionem ipsam et car - nis infirmitatem. Indicium vero est, quod quadra- ginta totis diebus abstinuit corporali cibo, et non esuriit ipsum corpus. Post hæc quippe (sicut scri- ptum est) esuriit. Hic carnis exsuperantia: deinde esuriit post tantum tempus. Exsuperavit quod car- nis est, idcirco ut tentatio ingereretur, et tentator confunderetur, et homo, qui a principio per cibum lapsus est, per abstinentiam cibi resurgeret. Tole- rat autem et perturbationem carnis, ipsa morte ad- veniente. Etenim quomodo obediens futurus esset, nostram pro nobis obedientiam complens, nisi et adversitatem haberet, et vinceret adversitatem? No- bis si quidem ex carne infestatio fit, et si inobe- dientes fuerimus mandato, victi carne, hoc modo peccatum emergit. Ergo et in Domino adversitatem quiden fieri oportebat a carne, obedientiam vero vincere. Quamvis enim Deus est, veram in carne et secundum carnem obedientiam implet, et volunta- tem carnis voluntate superat deitatis, sicut dixit : Quia descendi de cœlo, non ut faciam voluntatem meam, sed ut faciam voluntatem ejus, qui misit me, Patris ", propriam voluntatem dicens ipsam quæ carnis est. Nam et caro propria ejus erat: neque enim voluntas Filii divina, a voluntate Dei sepa- rata est. Oportebat quippe moveri carnis volunta- tem, subjici vero voluntati deitatis. Atque ita ho minum inobedientiæ solvuntur per hanc admirabi (44) Ibid.

Α ὑπὲρ ἡμῶν. Ορα δή, τοῦ κινήματος τοῦ σαρκικού ο γενομένου, τί φησι· Καὶ τί εἶπω; Πάτερ, σῶσον με ἐκ τῆς ὥρας ταύτης. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο ἦλθον εἰς τὴν ὥραν ταύτην. Πάτερ, δόξασόν σου τὸ ὄνομα. Το, Τί εἴπω; Πάτερ, σῶσόν με ἐκ τῆς ὥρας ταύτης, ἐφθέγξατο κατὰ τὴν κίνησιν τῆς σαρκός· τὸν διὰ τοῦτο ἦλθον εἰς τὴν ὥραν ταύτην, θεότητος ὑπερ νικώσης φθέγγεται, σχεδόν τοι μηδὲ φανῆναι τῷ σαρ κικῷ θελήματι συγχωροῦντος τοῦ θεϊκοῦ. Τὸ γὰρ, Τί είπω ; ὥσπερ ἐγκόπτοντός ἐστι ῥῆμα, ὡς φανῆναι μὲν ἡμῖν, ὅτι καὶ σὰρξ ἀληθὴς, ὑποταττομένη δὲ, καὶ οὐ δυναμένη περισπᾶσαι, καθάπερ ἵππος τὸν επιβάτην, οὐδὲ ὅσον ἐκλάσαι τὴν χεῖρα τὴν ἡνιοχού- σαν. Καὶ δὴ καὶ τί λογίζεται τὸ πάθος ; Οὐκ ἀδοξίαν, οὐκ αἰσχύνην, ἀλλὰ δόξαν ἑαυτοῦ καὶ τοῦ Πατρός. Καὶ ἐπισπεύδει μᾶλλον, ἢ ἀποτρέπει τὸ πάθος. Πάν τερ, δόξασόν σου τὸ ὄνομα· οὐκ ἔσται, φησὶν, οὐ- δεμία παραίτησις παρ' ἐμοῦ, ἀλλ' είξει τὸ παραιτού μενον, καὶ κρατήσει τὸ μὴ παραιτούμενον. Σαρκική μὲν γὰρ φύσις παραιτεῖται τὸν θάνατον, καὶ ἦν τοῦτο ἐν Χριστῷ, ἐπειδὴ καὶ γέγονε σὰρξ ὁ Λόγος ἀληθῶς· θεϊκὴ δὲ βούλησις αἱρεῖται τὴν κόσμου σω τηρίαν, ἣν ὁ θάνατος κατειργάσατο. Εἶτα πληρούμε τ νον φαίνεται τὸ, Ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τοῦ πέμ- ψαντός με. Λέγει ὁ Χριστός Πάτερ, δόξασόν σου τὸ ὄνομα· καὶ ἀπόκρισις ἐξ οὐρανοῦ· Καὶ ἐδόξασα, καὶ πάλιν δοξάσω· ἵνα εἰδῶμεν, ὅτι διάστασις οὔ δεμία, οὐδὲ χωρισμὸς τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ· μᾶλλον δὲ ἵνα κερδάνωμεν τὴν συνάφειαν ἡμῶν τὴν πρὸς Θεὸν ἐν Χριστῷ γενομένην. Οὐδεὶς μὲν γὰρ ἀνθρώπων, ὃς οὐκ ἀπέσπασεν ἑαυτὸν ἀπὸ θελήματος Θεοῦ κατά τι μέρος ἢ πράγματος ἢ χρόνου. Εν μόνῳ δὲ Χριστῷ τὸ ἀχώριστον τῆς θελήσεως έφυ λάχθη· ᾧ συνακολουθοῦντες κερδαίνομεν τὴν συν άφειαν τὴν πρὸς Θεὸν, καὶ τὴν ἔνωσιν τὴν σωτήριον καθ᾽ ὁμοίωσιν αὐτοῦ, καθ᾽ ὁμοίωσιν τῆς θείας ἑνώσε ως, ὡς αὐτὸς εἴρηκεν· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν, οὕτω καὶ οὗτοι ἐν ἡμῖν ἐν ὦσιν. Τοῦ ἁγίου Αθανασίου εἰς τό· Καὶ ταῦτα εἰπὼν, ἐξέπνευσεν· Οὕτω γὰρ καὶ ὁ θάνατος γέγονε, τοῦ μὲν σώματος κατὰ φύσιν δεχομένου, τοῦ δὲ Λόγου κατὰ θέλησιν ἀνεχομένου, καὶ ἐξουσιαστικῶς τὸ ἴδιον σῶμα εἰς θάνατον προϊεμένου, ἵνα καὶ πάθῃ φυσι κῶς ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ ἀναστῇ θεϊκῶς ὑπὲρ ἡμῶν. Καὶ ὅλη τῆς γενέσεως καὶ τοῦ θανάτου ή πραγματεία εἰς τὴν ἡμετέραν ζήτησιν, καὶ ἀνάκλησιν θεω ρεῖται. τοῦ ἁγίου Αθανασίου S. ATHANASII OPP. PARS I. B - HISTORICA ET DOGMATICA. lem obedientiam, qua Christus obedivit pro nobis. Considera igitur, facta motione carnali, quid asse- rat. Et quid dicam ? Pater, salva me ex hac hora. Sed ideo veni ad hanc horam. Pater, clarifica nomen tuum ipsum ". Illud Quid dicam ? Salva me ex hac hora, loquitur secundum motionem carnis: Ideo veni in hanc horam, divinitate vincente effatus est, pene nec apparere carnalem voluntatem permittente di- vina. Ipsum igitur, Quid dicam? tanquam abscindentis est sermo, ut appareret quidem nobis, quia et caro vera, subjecta vero est, non valens cir- cumducere, sicut equus sessorem, nec omnino ipsam manum quæ regit, inflectere. Denique quid arbitratur passionem ? Non ignominian, non con- fusionem sed gloriam suam et Patris, et accelerat magis, quam evitat, passionem. Pater, clarifica no- men tuum. Non erit, inquit, a me ulla recusatio, sed recusanis obtemperat, et non recusans obtinet. Car- nalis enim natura recusat morteni, et erat hæc in Christo, quoniam Verbum caro veraciter factum est. Deitatis autem voluntas elegit mundi salutem, quam mors operata est. Dehinc impletum videtur id: Ut faciam voluntatem ejus, qui misit me. Dixit Christus : Pater, clarifica nomen tuum. Et respon- sum est de coelo : Et clarificavi, et iterum clarif- cabo “s. Ut sciamus, quia distantia nulla est, ne- que separatio Patris et Filii, magis autem ut lucre- mur conjunctionem nostram, quæ ad Deum in Chri- sto facta est. Nullus quippe hominum est, qui non seipsum abstraxerit a voluntate Dei ex aliqua parte, vel re, vel tempore. In solo autem Christo insepa- rabilis voluntas servata est, quem assequentes con- junctionem ad Deum lucrati sumus, unitionemque salutarem ad similitudinem divinæ unitionis, sicut ipse perhibuit : Ego et Pater unum sumus, ita el hi in nobis unum sint 18. Latet fortassis adhuc liber hic alicubi etiam integer, siquidem episcopi Cyprii in eadem act. paulo ante dicunt, esse sibi domi ejus quoddam exemplar, et aliud Constantinopoli vetustissimum. Apparet autem ex hoc fragmento hunc tractatum scriptum esse contra Arianos, qui eo Christi dicto, Nunc anima mea tur- bata est, abutebantur ad evertendum Dei Patris et Filii eamdem essentiam, ut videre est ex orat. ¡v contra Arianos. Est in illustr. biblioth. archipalatina codex ms. vetust. continens Calenam expositionum ab incerto as- clore ex Patribus Græcis in Evangelium D. Lucæ collectam, in qua ad cap. xxi, fol. 216, solide hac verba leguntur : Sanctus Athanasius in illud Evangelii, Postquam D hæc dixisset, exspiravit : Talis fuit Salvatoris nostri mors, quam quidem ejus corpus secundum natu- ram obiit, Verbum autem secundum voluntatem suscepit, utpote qui libere corpus suum morti tra- diderit, ut pro nobis secundum ejus naturæ condi- tionem pateretur, itidemque pro nobis divinitus re- surgeret: qua in re totus conditionis humanæ cardo vertitur, nostra videlicet ad vitam evocatio, et a morte suscitatio. Quod vero hoc fragmentum nostri sit Athanasii, indicio est, quod idem ille Codex, fol. similiter aiens, hunc nostrum ex secunda oratione contra Arianos citat, et fol. averso, similiter ex epist. De decretis synodi Nicæna, ut suo loco monemus. Hæc Felckmannus. " Joan x11, 27, 28. . ibid. 28. ‹* Joan, x, 50; xvi), 23.

Α ὑπὲρ ἡμῶν. Ορα δή, τοῦ κινήματος τοῦ σαρκικού ο γενομένου, τί φησι· Καὶ τί εἶπω; Πάτερ, σῶσον με ἐκ τῆς ὥρας ταύτης. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο ἦλθον εἰς τὴν ὥραν ταύτην. Πάτερ, δόξασόν σου τὸ ὄνομα. Το, Τί εἴπω; Πάτερ, σῶσόν με ἐκ τῆς ὥρας ταύτης, ἐφθέγξατο κατὰ τὴν κίνησιν τῆς σαρκός· τὸν διὰ τοῦτο ἦλθον εἰς τὴν ὥραν ταύτην, θεότητος ὑπερ νικώσης φθέγγεται, σχεδόν τοι μηδὲ φανῆναι τῷ σαρ κικῷ θελήματι συγχωροῦντος τοῦ θεϊκοῦ. Τὸ γὰρ, Τί είπω ; ὥσπερ ἐγκόπτοντός ἐστι ῥῆμα, ὡς φανῆναι μὲν ἡμῖν, ὅτι καὶ σὰρξ ἀληθὴς, ὑποταττομένη δὲ, καὶ οὐ δυναμένη περισπᾶσαι, καθάπερ ἵππος τὸν επιβάτην, οὐδὲ ὅσον ἐκλάσαι τὴν χεῖρα τὴν ἡνιοχού- σαν. Καὶ δὴ καὶ τί λογίζεται τὸ πάθος ; Οὐκ ἀδοξίαν, οὐκ αἰσχύνην, ἀλλὰ δόξαν ἑαυτοῦ καὶ τοῦ Πατρός. Καὶ ἐπισπεύδει μᾶλλον, ἢ ἀποτρέπει τὸ πάθος. Πάν τερ, δόξασόν σου τὸ ὄνομα· οὐκ ἔσται, φησὶν, οὐ- δεμία παραίτησις παρ' ἐμοῦ, ἀλλ' είξει τὸ παραιτού μενον, καὶ κρατήσει τὸ μὴ παραιτούμενον. Σαρκική μὲν γὰρ φύσις παραιτεῖται τὸν θάνατον, καὶ ἦν τοῦτο ἐν Χριστῷ, ἐπειδὴ καὶ γέγονε σὰρξ ὁ Λόγος ἀληθῶς· θεϊκὴ δὲ βούλησις αἱρεῖται τὴν κόσμου σω τηρίαν, ἣν ὁ θάνατος κατειργάσατο. Εἶτα πληρούμε τ νον φαίνεται τὸ, Ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τοῦ πέμ- ψαντός με. Λέγει ὁ Χριστός Πάτερ, δόξασόν σου τὸ ὄνομα· καὶ ἀπόκρισις ἐξ οὐρανοῦ· Καὶ ἐδόξασα, καὶ πάλιν δοξάσω· ἵνα εἰδῶμεν, ὅτι διάστασις οὔ δεμία, οὐδὲ χωρισμὸς τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ· μᾶλλον δὲ ἵνα κερδάνωμεν τὴν συνάφειαν ἡμῶν τὴν πρὸς Θεὸν ἐν Χριστῷ γενομένην. Οὐδεὶς μὲν γὰρ ἀνθρώπων, ὃς οὐκ ἀπέσπασεν ἑαυτὸν ἀπὸ θελήματος Θεοῦ κατά τι μέρος ἢ πράγματος ἢ χρόνου. Εν μόνῳ δὲ Χριστῷ τὸ ἀχώριστον τῆς θελήσεως έφυ λάχθη· ᾧ συνακολουθοῦντες κερδαίνομεν τὴν συν άφειαν τὴν πρὸς Θεὸν, καὶ τὴν ἔνωσιν τὴν σωτήριον καθ᾽ ὁμοίωσιν αὐτοῦ, καθ᾽ ὁμοίωσιν τῆς θείας ἑνώσε ως, ὡς αὐτὸς εἴρηκεν· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν, οὕτω καὶ οὗτοι ἐν ἡμῖν ἐν ὦσιν. Τοῦ ἁγίου Αθανασίου εἰς τό· Καὶ ταῦτα εἰπὼν, ἐξέπνευσεν· Οὕτω γὰρ καὶ ὁ θάνατος γέγονε, τοῦ μὲν σώματος κατὰ φύσιν δεχομένου, τοῦ δὲ Λόγου κατὰ θέλησιν ἀνεχομένου, καὶ ἐξουσιαστικῶς τὸ ἴδιον σῶμα εἰς θάνατον προϊεμένου, ἵνα καὶ πάθῃ φυσι κῶς ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ ἀναστῇ θεϊκῶς ὑπὲρ ἡμῶν. Καὶ ὅλη τῆς γενέσεως καὶ τοῦ θανάτου ή πραγματεία εἰς τὴν ἡμετέραν ζήτησιν, καὶ ἀνάκλησιν θεω ρεῖται. τοῦ ἁγίου Αθανασίου S. ATHANASII OPP. PARS I. B - HISTORICA ET DOGMATICA. lem obedientiam, qua Christus obedivit pro nobis. Considera igitur, facta motione carnali, quid asse- rat. Et quid dicam ? Pater, salva me ex hac hora. Sed ideo veni ad hanc horam. Pater, clarifica nomen tuum ipsum ". Illud Quid dicam ? Salva me ex hac hora, loquitur secundum motionem carnis: Ideo veni in hanc horam, divinitate vincente effatus est, pene nec apparere carnalem voluntatem permittente di- vina. Ipsum igitur, Quid dicam? tanquam abscindentis est sermo, ut appareret quidem nobis, quia et caro vera, subjecta vero est, non valens cir- cumducere, sicut equus sessorem, nec omnino ipsam manum quæ regit, inflectere. Denique quid arbitratur passionem ? Non ignominian, non con- fusionem sed gloriam suam et Patris, et accelerat magis, quam evitat, passionem. Pater, clarifica no- men tuum. Non erit, inquit, a me ulla recusatio, sed recusanis obtemperat, et non recusans obtinet. Car- nalis enim natura recusat morteni, et erat hæc in Christo, quoniam Verbum caro veraciter factum est. Deitatis autem voluntas elegit mundi salutem, quam mors operata est. Dehinc impletum videtur id: Ut faciam voluntatem ejus, qui misit me. Dixit Christus : Pater, clarifica nomen tuum. Et respon- sum est de coelo : Et clarificavi, et iterum clarif- cabo “s. Ut sciamus, quia distantia nulla est, ne- que separatio Patris et Filii, magis autem ut lucre- mur conjunctionem nostram, quæ ad Deum in Chri- sto facta est. Nullus quippe hominum est, qui non seipsum abstraxerit a voluntate Dei ex aliqua parte, vel re, vel tempore. In solo autem Christo insepa- rabilis voluntas servata est, quem assequentes con- junctionem ad Deum lucrati sumus, unitionemque salutarem ad similitudinem divinæ unitionis, sicut ipse perhibuit : Ego et Pater unum sumus, ita el hi in nobis unum sint 18. Latet fortassis adhuc liber hic alicubi etiam integer, siquidem episcopi Cyprii in eadem act. paulo ante dicunt, esse sibi domi ejus quoddam exemplar, et aliud Constantinopoli vetustissimum. Apparet autem ex hoc fragmento hunc tractatum scriptum esse contra Arianos, qui eo Christi dicto, Nunc anima mea tur- bata est, abutebantur ad evertendum Dei Patris et Filii eamdem essentiam, ut videre est ex orat. ¡v contra Arianos. Est in illustr. biblioth. archipalatina codex ms. vetust. continens Calenam expositionum ab incerto as- clore ex Patribus Græcis in Evangelium D. Lucæ collectam, in qua ad cap. xxi, fol. 216, solide hac verba leguntur : Sanctus Athanasius in illud Evangelii, Postquam D hæc dixisset, exspiravit : Talis fuit Salvatoris nostri mors, quam quidem ejus corpus secundum natu- ram obiit, Verbum autem secundum voluntatem suscepit, utpote qui libere corpus suum morti tra- diderit, ut pro nobis secundum ejus naturæ condi- tionem pateretur, itidemque pro nobis divinitus re- surgeret: qua in re totus conditionis humanæ cardo vertitur, nostra videlicet ad vitam evocatio, et a morte suscitatio. Quod vero hoc fragmentum nostri sit Athanasii, indicio est, quod idem ille Codex, fol. similiter aiens, hunc nostrum ex secunda oratione contra Arianos citat, et fol. averso, similiter ex epist. De decretis synodi Nicæna, ut suo loco monemus. Hæc Felckmannus. " Joan x11, 27, 28. . ibid. 28. ‹* Joan, x, 50; xvi), 23.