Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
PG 26:1313ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ, ΠΕΡΙ ΥΠΟΜΟΝΗΣ. Ὁ ἡμέτερος διδάσκαλος Παῦλος παραγγέλλει, παραστῆσαι τὰ σώματα ὑμῶν θυσίαν ζῶσαν, εὐάρεστον τῷ Θεῷ. Κοινὸν μὲν τὸ παράγγελμα, μᾶλλον δὲ ἐπαγγέλλει τοῖς ἁγιωσύνην ἀσκοῦσιν. Ἡ παρθένος τὴν μὲν φύσιν ἐστὶν ὁμοία ταῖς ἄλλαις γυναιξὶ, τῇ δὲ προθέσει τὴν φύσιν ὑπερβᾶσα. Καὶ τῷ ἁγίῳ ἁγίως προσελθεῖν θελήσασα, εἰ μὲν κατορθοῖ ἐνταῦθα, θαῦμα μέγα ἀπηνέγκατο· εἰ δὲ προθεμένη οὐκ ἐτελείωσεν, ἐξαίσιον τὸ τοιοῦτον πτῶμα γεγένηται· καὶ γὰρ χαλεπώτερόν ἐστιν ἀπὸ ὑψηλοτέρων πεσεῖν, ἢ ἀπὸ τῶν χαμαὶ καταπίπτειν. Καὶ ὅσῳ μεγάλη ἐστὶν ἡ ἐπαγγελία, τοσούτῳ χείρων ἡ πτῶσις. Ἡ γὰρ ἐπαγγελία ὑπερβαίνει τὴν φύσιν, καὶ εἰς τὸν οὐρανὸν αὐτὴν ἀναφέρει, καὶ μετὰ ἀγγέλων χορεύειν αὐτὴν κατασκευάζει. Ἐντεῦθεν ἤδη τῇ πολιτείᾳ, ὥς φησι καὶ ὁ Σωτὴρ τῷ ἀξιώματι τούτῳ μαρτυρῶν, ὅτι μετὰ τὴν ἀνάστασιν τῶν νεκρῶν ὁ βίος ἐστὶ, φησὶν, ἡ προσδοκία τῶν ἀνθρώπων. Καὶ πάλιν λέγει, ὅτι Οἱ καταξιωθέντες τῆς ἀναστάσεως τῶν μελλόντων ἀγαθῶν οὔτε γαμοῦσιν οὔτε γαμίσκονται.
κόπτοντες τὸ αὐτὸ ἐποίουν· καὶ οἱ μὲν προπορευόμε- νοι, οἱ δὲ ἀκολουθοῦντες ἔκραξον ἅμα τοῖς ἀπειροκά- κοις παισὶν, ἐπινίκιον τινα ὕμνον λέγοντες· Ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυιδ, εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνό- ματι Κυρίου. Ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις. Διὸ καὶ ἡμεῖς, ἀποθέμενοι πάντα λογισμὸν ῥυπαρὸν καὶ αἰ- σχρὰς ἐνθυμήσεις, καὶ τὴν ἐν πανουργία πονηρίαν, ἀπειρόκακον ἔννοιαν ἀναλαβόντες, ἅμα τοῖς παισὶν ἐκείνοις μετὰ φαιδρῶν τῶν λαμπάδων ἀπαντήσωμεν τῷ Σωτῆρι Χριστῷ τῷ ἀληθινῷ Θεῷ ἡμῶν· καὶ τοῖς μὲν βαῖοις νικητὴν αὐτὸν τοῦ θανάτου κηρύξωμεν, τοῖς δὲ τῶν ἐλαιῶν κλάδοις τὸν ἐλεήμονα καὶ ἀγαθὸν ἱκετεύσωμεν λέγοντες· Εὐλογημένος ὁ ἐλθὼν καὶ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, 'Ωσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις. Εὐλογημένος ὁ ἐλθὼν κατ' οἰκονομίαν, καὶ δι᾿ ἡμᾶς πτωχεύσας πλούσιος ὤν, ἵνα καὶ ἡμᾶς τῇ σῇ πτωχεία πλουτήσωμεν· ἐρχόμενος δὲ μετὰ δόξης κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς· αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. Εx Εἰ μὲν, μηδενὸς ὑποκειμένου, περὶ πίστεως γρά- Β φουσι, περιττὸν τὸ ἐπιχείρημα καὶ ἐπιβλαβές, ὅτι, μηδεμιᾶς ζητήσεως οὔσης αὐτοῖς, πρόφασιν λογομα χίας παρέχουσιν, ἀνασκευάζοντες τὰς ἀκάκους τῶν ἀδελφῶν καρδίας, καὶ παρασπείροντες ἃ μηδὲ εἰς νοῦν αὐτῶν ποτε ἀνέβη· εἰ δὲ διὰ τὴν Μακεδονίου αἵρεσιν ἀπολογούμενοι γράφειν ἐπιχειροῦσιν, ἔδει τῶν κακῶν φυτῶν τὰ σπέρματα προανελεῖν, καὶ τοὺς αὐτὰ παρασχόντας στηλιτεῦσαι, καὶ οὕτως τὰ ἀντ᾿ ἐκείνων γράφειν ὀρθῶς, ἢ ἐκδικεῖν φανερῶς τὰ Μα- κεδονίου, ἵνα μὴ κεκρυμμένοι, ἀλλὰ φανερῶς πνευ- ματομάχοι δεικνύωνται, καὶ πάντες αὐτοὺς φεύγωσιν ὡς ἀπὸ προσώπου ὄφεως. Νῦν δὲ κακεῖνα κρύπτουσι, καὶ περὶ ἄλλων προσποιούμενοι γράφουσιν· ὥσπερ οἱ τῶν σεσηπότων μελῶν παρατρέχοντες ἰατροὶ περὶ τῶν ὑγιαινόντων διαλέγονται, ἢ ἀγνοοῦντες ἢ τέχνῃ πανούργως χρώμενοι. Οὐδεὶς γὰρ, ἐγκαλούμενος περὶ μοιχείας, ἀπολογεῖται περὶ κλοπῆς· (64) οὐδὲ φόνοι τις ἔγκλημα διώκων, ἀνέχεται τῶν κατηγορουμένων εἰ ἀπολογοῖντο λέγοντες, Οὐκ ἐπιωρκήσαμεν, ἀλλὰ καὶ τὴν παρακαταθήκην ἐφυλάξαμεν. Μᾶλλον γάρ ἐστι τοῦτο παίγνιον ἢ λύσις ἐγκλήματος καὶ ἀληθείας ἀπόδειξις. CONTRA MACEDONIANOS. A nos etiam, missa omni sordida cogitatione, depulso quovis sordido affectu, dejecto omni dolo et mali- tia, innocentem animi sensum assumentes, cum pueris illis, lampadibus instructi occurramus Ser- vatori Christo, vero Den nostro, atque ex ramorum gestatione ipsum mortis victorem deprædicemus : olivarum ramis onusti miseratori bonoque Domino supplicemus, dicentes : Benedictus qui venit et ven- tarus est in nomine Domini, Hosanna in excelsis. Benedictus es, qui cum dives esses, per œconomiam propter nos pauper accedis, ut nos inopia tua di- vites simus: qui venturus es cum gloria judicatu- rus vivos et mortuos. Ipsi gloria et imperium in sæcula saeculorum. Amen. MONITUM IN FRAGMENTUM CONTRA MACEDONIANOS. Sequens fragmentum ex prolixo, ut videtur, opere excerpium est. Cum enim quidam ementita catholicæ fidei specie Macedonii errores spargerent, Athanasius, quo vivente nemo inulte vel clam vel publice sanam fidem impugnavit, vafros homines ut larvam ponant provocat, ratus optabilius esse ut errores palamı efferrent, quam ut aliud simulantes adreperent, incautosque simpliciorum animos sensim abducerent. Editum porro ſuit hoc opus circiter annum 359, quo maxime tempore Macedoniani obstrepebani. Fragmentum contra Macedonianos. cod. Colbert. 5179, bombycino. G Si quidem nulla exsistente de tractanda fide occa · sione, scribunt, inanis damnosusque est illorum conatus : quia nulla suborta quæstione, disceptandi præbent occasionem ; innocentium fratrum corda labefactantes, eaque perperam disseminantes, quæ nunquam illis in mentem venissent; quodsi ea illis scribendi causa sit, quod a Macedonii hæresi sese purgare velint; oportebat sane eos malarum semina plantarum primo sustulisse, atque tra- duxisse eos qui talia subministrant, ac deinde con- tra illos recta sententia scribere, vel tandem Mace- donii opinionem palam vindicare, ut ne latenter, sed publice Pneumatomachi, sive Spiritus sancti hostes, commonstrentur : sicque omnes ab illis tanquam a facie serpentis refugiant. Nunc autem et illa occultant, et de aliis dissimulanter scribunt : quemadmodum medici de carie laborantibus mem- bris carptim agentes, de sanis edisserurt, sive ignorantes, sive arte sua vafre utentes. Nuo enim de adulterio accusatus, de furto sese purgat; neque qui cædis crimen offert, reos patitur hanc sibi de- fensionem parare : Non pejeravimus, imo etiam de- positum servavimus. Id enim lusus potius est, quam criminis depulsio, aut veritatis demonstratio. (64) Cf. Epistola ad episcopos Ægypti et Libyæ, n. 11, p. 221.
Ὃ τοίνυν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν ταῖς ἐπαγγελίαις ἀπόκειται, τοῦτο προλαβοῦσα ἥ τινων προαίρεσις, ἔχει καὶ κέκτηται. Οἱ γὰρ ἅγιοι, οἵτινες τὸν λογισμὸν ἔχουσιν ἀνατεταμένον πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ ἐσθίοντες ἐκ τῆς οὐρανίου τροφῆς, ἡγήσαντο ὡς φυλακὴν τὸν κόσμον τοῦτον, καὶ τὰ σώματα αὐτῶν εἰς μαρτυρίαν παραδεδώκασι, καὶ τὴν ἰδίαν ψυχὴν τετηρήκασιν ἁγνὴν, ἵνα ὁ Θεὸς οἰκήσῃ ἐν αὐτοῖς. Ὑπέμενον δὲ, ὥσπερ ὁ Κύριος ἡμῶν λέγει, ὅτι Ὁ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται· καὶ καθάπερ ὁ ψαλμῳδός φησιν· Ἐκοπίασεν εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ζήσεται εἰς τέλος· ὅσοι γὰρ δίκαιοι τὴν ἐλπίδα αὐτῶν ἐν τῷ Θεῷ ἔχουσιν, ἀνάπαυσιν σαρκικὴν οὐκ ἐσχήκασι, χωρίζουσαν αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ· ἀλλ’ ἔμενον ἐν κόποις, μὴ δειλιῶντες, οὔτε μὴν διστάζοντες περὶ τῶν θείων ἐπαγγελιῶν· ἀλλ’ ὑποδεχόμενοι τὰς θλίψεις ἐλαφρῶς, μνημονεύουσι τοῦ διὰ τοῦ Ἀποστόλου λέγοντος· Καὶ τὴν ἁρπαγὴν τῶν ὑπαρχόντων ὑμῶν μετὰ χαρᾶς προσεδέξασθε. Καὶ μαρτυρεῖ καὶ περὶ τῶν μὴ προσδεξαμένων τὴν ἀπολύτρωσιν, ὅτι οὐκ ἤθελον ἀναστρέψαντες πάλιν εἶναι ἐν τοῖς οὐρανίοις·
κόπτοντες τὸ αὐτὸ ἐποίουν· καὶ οἱ μὲν προπορευόμε- νοι, οἱ δὲ ἀκολουθοῦντες ἔκραξον ἅμα τοῖς ἀπειροκά- κοις παισὶν, ἐπινίκιον τινα ὕμνον λέγοντες· Ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυιδ, εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνό- ματι Κυρίου. Ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις. Διὸ καὶ ἡμεῖς, ἀποθέμενοι πάντα λογισμὸν ῥυπαρὸν καὶ αἰ- σχρὰς ἐνθυμήσεις, καὶ τὴν ἐν πανουργία πονηρίαν, ἀπειρόκακον ἔννοιαν ἀναλαβόντες, ἅμα τοῖς παισὶν ἐκείνοις μετὰ φαιδρῶν τῶν λαμπάδων ἀπαντήσωμεν τῷ Σωτῆρι Χριστῷ τῷ ἀληθινῷ Θεῷ ἡμῶν· καὶ τοῖς μὲν βαῖοις νικητὴν αὐτὸν τοῦ θανάτου κηρύξωμεν, τοῖς δὲ τῶν ἐλαιῶν κλάδοις τὸν ἐλεήμονα καὶ ἀγαθὸν ἱκετεύσωμεν λέγοντες· Εὐλογημένος ὁ ἐλθὼν καὶ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, 'Ωσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις. Εὐλογημένος ὁ ἐλθὼν κατ' οἰκονομίαν, καὶ δι᾿ ἡμᾶς πτωχεύσας πλούσιος ὤν, ἵνα καὶ ἡμᾶς τῇ σῇ πτωχεία πλουτήσωμεν· ἐρχόμενος δὲ μετὰ δόξης κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς· αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. Εx Εἰ μὲν, μηδενὸς ὑποκειμένου, περὶ πίστεως γρά- Β φουσι, περιττὸν τὸ ἐπιχείρημα καὶ ἐπιβλαβές, ὅτι, μηδεμιᾶς ζητήσεως οὔσης αὐτοῖς, πρόφασιν λογομα χίας παρέχουσιν, ἀνασκευάζοντες τὰς ἀκάκους τῶν ἀδελφῶν καρδίας, καὶ παρασπείροντες ἃ μηδὲ εἰς νοῦν αὐτῶν ποτε ἀνέβη· εἰ δὲ διὰ τὴν Μακεδονίου αἵρεσιν ἀπολογούμενοι γράφειν ἐπιχειροῦσιν, ἔδει τῶν κακῶν φυτῶν τὰ σπέρματα προανελεῖν, καὶ τοὺς αὐτὰ παρασχόντας στηλιτεῦσαι, καὶ οὕτως τὰ ἀντ᾿ ἐκείνων γράφειν ὀρθῶς, ἢ ἐκδικεῖν φανερῶς τὰ Μα- κεδονίου, ἵνα μὴ κεκρυμμένοι, ἀλλὰ φανερῶς πνευ- ματομάχοι δεικνύωνται, καὶ πάντες αὐτοὺς φεύγωσιν ὡς ἀπὸ προσώπου ὄφεως. Νῦν δὲ κακεῖνα κρύπτουσι, καὶ περὶ ἄλλων προσποιούμενοι γράφουσιν· ὥσπερ οἱ τῶν σεσηπότων μελῶν παρατρέχοντες ἰατροὶ περὶ τῶν ὑγιαινόντων διαλέγονται, ἢ ἀγνοοῦντες ἢ τέχνῃ πανούργως χρώμενοι. Οὐδεὶς γὰρ, ἐγκαλούμενος περὶ μοιχείας, ἀπολογεῖται περὶ κλοπῆς· (64) οὐδὲ φόνοι τις ἔγκλημα διώκων, ἀνέχεται τῶν κατηγορουμένων εἰ ἀπολογοῖντο λέγοντες, Οὐκ ἐπιωρκήσαμεν, ἀλλὰ καὶ τὴν παρακαταθήκην ἐφυλάξαμεν. Μᾶλλον γάρ ἐστι τοῦτο παίγνιον ἢ λύσις ἐγκλήματος καὶ ἀληθείας ἀπόδειξις. CONTRA MACEDONIANOS. A nos etiam, missa omni sordida cogitatione, depulso quovis sordido affectu, dejecto omni dolo et mali- tia, innocentem animi sensum assumentes, cum pueris illis, lampadibus instructi occurramus Ser- vatori Christo, vero Den nostro, atque ex ramorum gestatione ipsum mortis victorem deprædicemus : olivarum ramis onusti miseratori bonoque Domino supplicemus, dicentes : Benedictus qui venit et ven- tarus est in nomine Domini, Hosanna in excelsis. Benedictus es, qui cum dives esses, per œconomiam propter nos pauper accedis, ut nos inopia tua di- vites simus: qui venturus es cum gloria judicatu- rus vivos et mortuos. Ipsi gloria et imperium in sæcula saeculorum. Amen. MONITUM IN FRAGMENTUM CONTRA MACEDONIANOS. Sequens fragmentum ex prolixo, ut videtur, opere excerpium est. Cum enim quidam ementita catholicæ fidei specie Macedonii errores spargerent, Athanasius, quo vivente nemo inulte vel clam vel publice sanam fidem impugnavit, vafros homines ut larvam ponant provocat, ratus optabilius esse ut errores palamı efferrent, quam ut aliud simulantes adreperent, incautosque simpliciorum animos sensim abducerent. Editum porro ſuit hoc opus circiter annum 359, quo maxime tempore Macedoniani obstrepebani. Fragmentum contra Macedonianos. cod. Colbert. 5179, bombycino. G Si quidem nulla exsistente de tractanda fide occa · sione, scribunt, inanis damnosusque est illorum conatus : quia nulla suborta quæstione, disceptandi præbent occasionem ; innocentium fratrum corda labefactantes, eaque perperam disseminantes, quæ nunquam illis in mentem venissent; quodsi ea illis scribendi causa sit, quod a Macedonii hæresi sese purgare velint; oportebat sane eos malarum semina plantarum primo sustulisse, atque tra- duxisse eos qui talia subministrant, ac deinde con- tra illos recta sententia scribere, vel tandem Mace- donii opinionem palam vindicare, ut ne latenter, sed publice Pneumatomachi, sive Spiritus sancti hostes, commonstrentur : sicque omnes ab illis tanquam a facie serpentis refugiant. Nunc autem et illa occultant, et de aliis dissimulanter scribunt : quemadmodum medici de carie laborantibus mem- bris carptim agentes, de sanis edisserurt, sive ignorantes, sive arte sua vafre utentes. Nuo enim de adulterio accusatus, de furto sese purgat; neque qui cædis crimen offert, reos patitur hanc sibi de- fensionem parare : Non pejeravimus, imo etiam de- positum servavimus. Id enim lusus potius est, quam criminis depulsio, aut veritatis demonstratio. (64) Cf. Epistola ad episcopos Ægypti et Libyæ, n. 11, p. 221.
PG 26:1314ἡμᾶς δὲ οὐ δεῖ εἶναι ἐν τοῖς κοσμικοῖς, ἀλλὰ μεταβῆναι εἰς τὸ συνεῖναι τῷ Θεῷ. Νῦν γὰρ καὶ ὑμεῖς, ἀδελφοὶ ἀγαπητοὶ, μὴ ὀλιγωρήσητε, μηδὲ ὁμοιωθῆτε τῷ λαῷ τῷ κατὰ τὸν καιρὸν Μωϋσέως παραβεβηκότι ἐν ἡμέραις τεσσαράκοντα μόναις, ἐν τῷ αὐτὸν ἀναβαίνειν λαβεῖν τὸν θεῖον νόμον· καὶ ἐκ τούτου ἔνοχοι γεγόνασι, καὶ ἔπεσον ἐν τῇ ἐρήμῳ· ἀλλ’ ὁμοιωθῶμεν Μωϋσεῖ ποιήσαντι τεσσαράκοντα ἡμέρας καὶ νύκτας, νηστεύοντι χωρὶς βρώσεως καὶ πόσεως. Οὐ μόνον ταύτας, ἀλλὰ καὶ ἄλλας τεσσαράκοντα, ἔχων τήν τε καρδίαν καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ τὴν σάρκα κρεμαμένην πρὸς τὸν Θεόν. Μὴ ἐπιθυμήσωμεν ὡς τότε ἐπιθυμηταὶ κρεῶν γενόμενοι, πεσόντες ἐν τῇ ἐρήμῳ, Ἔτι τῆς βρώσεως αὐτῶν οὔσης ἐν τῷ στόματι αὐτῶν, ὡς ὁ ψαλμός φησι, καὶ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ ἀνέβη ἐπ’ αὐτούς· ἀλλὰ διατηρήσωμεν τῷ δόντι τὰς ἐντολὰς, ὡς οἱ υἱοὶ Ἰωναδὰβ, οἷς ὁ Θεὸς ἐπηγγείλατο λέγων· Οὐκ ἐκλείψει ἀνὴρ υἱῶν Ἰωναδὰβ παρεστηκὼς ἐνώπιόν μου πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς αὐτοῦ· οἵτινες οἶκον οὐκ ᾠκοδόμησαν ἑαυτοῖς, οὔτε μὴν ἀμπελῶνας ἐφύτευσαν, καὶ γεγόνασιν εἰς ἔλεγχον τῷ λαῷ. Καὶ ὁ μὲν λαὸς πλῆθος ὢν ᾐχμαλωτεύθη·
κόπτοντες τὸ αὐτὸ ἐποίουν· καὶ οἱ μὲν προπορευόμε- νοι, οἱ δὲ ἀκολουθοῦντες ἔκραξον ἅμα τοῖς ἀπειροκά- κοις παισὶν, ἐπινίκιον τινα ὕμνον λέγοντες· Ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυιδ, εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνό- ματι Κυρίου. Ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις. Διὸ καὶ ἡμεῖς, ἀποθέμενοι πάντα λογισμὸν ῥυπαρὸν καὶ αἰ- σχρὰς ἐνθυμήσεις, καὶ τὴν ἐν πανουργία πονηρίαν, ἀπειρόκακον ἔννοιαν ἀναλαβόντες, ἅμα τοῖς παισὶν ἐκείνοις μετὰ φαιδρῶν τῶν λαμπάδων ἀπαντήσωμεν τῷ Σωτῆρι Χριστῷ τῷ ἀληθινῷ Θεῷ ἡμῶν· καὶ τοῖς μὲν βαῖοις νικητὴν αὐτὸν τοῦ θανάτου κηρύξωμεν, τοῖς δὲ τῶν ἐλαιῶν κλάδοις τὸν ἐλεήμονα καὶ ἀγαθὸν ἱκετεύσωμεν λέγοντες· Εὐλογημένος ὁ ἐλθὼν καὶ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, 'Ωσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις. Εὐλογημένος ὁ ἐλθὼν κατ' οἰκονομίαν, καὶ δι᾿ ἡμᾶς πτωχεύσας πλούσιος ὤν, ἵνα καὶ ἡμᾶς τῇ σῇ πτωχεία πλουτήσωμεν· ἐρχόμενος δὲ μετὰ δόξης κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς· αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. Εx Εἰ μὲν, μηδενὸς ὑποκειμένου, περὶ πίστεως γρά- Β φουσι, περιττὸν τὸ ἐπιχείρημα καὶ ἐπιβλαβές, ὅτι, μηδεμιᾶς ζητήσεως οὔσης αὐτοῖς, πρόφασιν λογομα χίας παρέχουσιν, ἀνασκευάζοντες τὰς ἀκάκους τῶν ἀδελφῶν καρδίας, καὶ παρασπείροντες ἃ μηδὲ εἰς νοῦν αὐτῶν ποτε ἀνέβη· εἰ δὲ διὰ τὴν Μακεδονίου αἵρεσιν ἀπολογούμενοι γράφειν ἐπιχειροῦσιν, ἔδει τῶν κακῶν φυτῶν τὰ σπέρματα προανελεῖν, καὶ τοὺς αὐτὰ παρασχόντας στηλιτεῦσαι, καὶ οὕτως τὰ ἀντ᾿ ἐκείνων γράφειν ὀρθῶς, ἢ ἐκδικεῖν φανερῶς τὰ Μα- κεδονίου, ἵνα μὴ κεκρυμμένοι, ἀλλὰ φανερῶς πνευ- ματομάχοι δεικνύωνται, καὶ πάντες αὐτοὺς φεύγωσιν ὡς ἀπὸ προσώπου ὄφεως. Νῦν δὲ κακεῖνα κρύπτουσι, καὶ περὶ ἄλλων προσποιούμενοι γράφουσιν· ὥσπερ οἱ τῶν σεσηπότων μελῶν παρατρέχοντες ἰατροὶ περὶ τῶν ὑγιαινόντων διαλέγονται, ἢ ἀγνοοῦντες ἢ τέχνῃ πανούργως χρώμενοι. Οὐδεὶς γὰρ, ἐγκαλούμενος περὶ μοιχείας, ἀπολογεῖται περὶ κλοπῆς· (64) οὐδὲ φόνοι τις ἔγκλημα διώκων, ἀνέχεται τῶν κατηγορουμένων εἰ ἀπολογοῖντο λέγοντες, Οὐκ ἐπιωρκήσαμεν, ἀλλὰ καὶ τὴν παρακαταθήκην ἐφυλάξαμεν. Μᾶλλον γάρ ἐστι τοῦτο παίγνιον ἢ λύσις ἐγκλήματος καὶ ἀληθείας ἀπόδειξις. CONTRA MACEDONIANOS. A nos etiam, missa omni sordida cogitatione, depulso quovis sordido affectu, dejecto omni dolo et mali- tia, innocentem animi sensum assumentes, cum pueris illis, lampadibus instructi occurramus Ser- vatori Christo, vero Den nostro, atque ex ramorum gestatione ipsum mortis victorem deprædicemus : olivarum ramis onusti miseratori bonoque Domino supplicemus, dicentes : Benedictus qui venit et ven- tarus est in nomine Domini, Hosanna in excelsis. Benedictus es, qui cum dives esses, per œconomiam propter nos pauper accedis, ut nos inopia tua di- vites simus: qui venturus es cum gloria judicatu- rus vivos et mortuos. Ipsi gloria et imperium in sæcula saeculorum. Amen. MONITUM IN FRAGMENTUM CONTRA MACEDONIANOS. Sequens fragmentum ex prolixo, ut videtur, opere excerpium est. Cum enim quidam ementita catholicæ fidei specie Macedonii errores spargerent, Athanasius, quo vivente nemo inulte vel clam vel publice sanam fidem impugnavit, vafros homines ut larvam ponant provocat, ratus optabilius esse ut errores palamı efferrent, quam ut aliud simulantes adreperent, incautosque simpliciorum animos sensim abducerent. Editum porro ſuit hoc opus circiter annum 359, quo maxime tempore Macedoniani obstrepebani. Fragmentum contra Macedonianos. cod. Colbert. 5179, bombycino. G Si quidem nulla exsistente de tractanda fide occa · sione, scribunt, inanis damnosusque est illorum conatus : quia nulla suborta quæstione, disceptandi præbent occasionem ; innocentium fratrum corda labefactantes, eaque perperam disseminantes, quæ nunquam illis in mentem venissent; quodsi ea illis scribendi causa sit, quod a Macedonii hæresi sese purgare velint; oportebat sane eos malarum semina plantarum primo sustulisse, atque tra- duxisse eos qui talia subministrant, ac deinde con- tra illos recta sententia scribere, vel tandem Mace- donii opinionem palam vindicare, ut ne latenter, sed publice Pneumatomachi, sive Spiritus sancti hostes, commonstrentur : sicque omnes ab illis tanquam a facie serpentis refugiant. Nunc autem et illa occultant, et de aliis dissimulanter scribunt : quemadmodum medici de carie laborantibus mem- bris carptim agentes, de sanis edisserurt, sive ignorantes, sive arte sua vafre utentes. Nuo enim de adulterio accusatus, de furto sese purgat; neque qui cædis crimen offert, reos patitur hanc sibi de- fensionem parare : Non pejeravimus, imo etiam de- positum servavimus. Id enim lusus potius est, quam criminis depulsio, aut veritatis demonstratio. (64) Cf. Epistola ad episcopos Ægypti et Libyæ, n. 11, p. 221.
οὗτοι δὲ, ὀλίγοι ὄντες, ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐφυλάχθησαν. Καὶ ὑμεῖς τοίνυν, οἵτινες τηρεῖτε τῶν πατέρων τὴν ὁδὸν, λογίζεσθε υἱοὶ υἱῶν Ἰωναδάβ. Τήν τε κληρονομίαν τῶν πατέρων, ὡς ὁ γενναῖος Ναβουθὲ, τηρήσωμεν, ὃς ἠπειλήθη ὑπὸ Ἀχαὰβ λαβεῖν τὸν αὐτοῦ ἀμπελῶνα εἰς κῆπον λαχάνων· μὴ ὑποδεξάμενος δὲ, ἀνῃρέθη ἀγωνιζόμενος· ἀλλ’ ὁ Θεὸς αὐτὸν ἐξεδίκησε. Κῆπον γὰρ τὸν ἑαυτοῦ ἀμπελῶνα οὐκ ἤθελεν, ἔνθα φύονται πράσσα [πράσα] καὶ κρόμμυα καὶ σκόροδα, ἅτε ἐξέκλινεν· ἀλλ’ ἤθελεν ἀμπελῶνα εὐφροσύνης· μᾶλλον δὲ τὸν ἑαυτοῦ νοῦν εὐφραντικὸν, καὶ οὐκ ἔκλυτον ὡς μολόχην κήπου ἐν καύματι, ἢ ὡς σευτλίον ἡμίεφθον, ὥσπερ οἱ νῦν προδεδωκότες. Εἰ γὰρ ἀφῃρημένος ἦν, τάχα ἀφῄρητο ἂν ὁ νοῦς τῆς πατρικῆς θεοσεβείας· καὶ γὰρ ἐχρηματίσθη Ἰσραηλίτης, ὅτι νοῦς ἦν ὁρῶν τὸν Θεόν. Οἱ δὲ νῦν μηδὲν παθόντες τὸν ἑαυτῶν ἀμπελῶνα τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου ἀπέδοντο τῷ Ἀχαὰβ, καὶ ἐφυτεύθησαν τοσαῦτα ψεκτὰ λαχανοειδῆ. Μὴ γενώμεθα φιλάργυροι ὡς Ἑλισσαίου ὁ παῖς, ὁ διὰ τοῦτο τὴν λέπραν τοῦ Ναιμὰν ἐπισπασάμενος ἑαυτῷ· ἀλλ’ ὑπομείνωμεν ἐν ταῖς θλίψεσιν, ἵνα τῆς ἀναπαύσεως μέτοχοι γενώμεθα·
κόπτοντες τὸ αὐτὸ ἐποίουν· καὶ οἱ μὲν προπορευόμε- νοι, οἱ δὲ ἀκολουθοῦντες ἔκραξον ἅμα τοῖς ἀπειροκά- κοις παισὶν, ἐπινίκιον τινα ὕμνον λέγοντες· Ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυιδ, εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνό- ματι Κυρίου. Ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις. Διὸ καὶ ἡμεῖς, ἀποθέμενοι πάντα λογισμὸν ῥυπαρὸν καὶ αἰ- σχρὰς ἐνθυμήσεις, καὶ τὴν ἐν πανουργία πονηρίαν, ἀπειρόκακον ἔννοιαν ἀναλαβόντες, ἅμα τοῖς παισὶν ἐκείνοις μετὰ φαιδρῶν τῶν λαμπάδων ἀπαντήσωμεν τῷ Σωτῆρι Χριστῷ τῷ ἀληθινῷ Θεῷ ἡμῶν· καὶ τοῖς μὲν βαῖοις νικητὴν αὐτὸν τοῦ θανάτου κηρύξωμεν, τοῖς δὲ τῶν ἐλαιῶν κλάδοις τὸν ἐλεήμονα καὶ ἀγαθὸν ἱκετεύσωμεν λέγοντες· Εὐλογημένος ὁ ἐλθὼν καὶ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, 'Ωσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις. Εὐλογημένος ὁ ἐλθὼν κατ' οἰκονομίαν, καὶ δι᾿ ἡμᾶς πτωχεύσας πλούσιος ὤν, ἵνα καὶ ἡμᾶς τῇ σῇ πτωχεία πλουτήσωμεν· ἐρχόμενος δὲ μετὰ δόξης κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς· αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. Εx Εἰ μὲν, μηδενὸς ὑποκειμένου, περὶ πίστεως γρά- Β φουσι, περιττὸν τὸ ἐπιχείρημα καὶ ἐπιβλαβές, ὅτι, μηδεμιᾶς ζητήσεως οὔσης αὐτοῖς, πρόφασιν λογομα χίας παρέχουσιν, ἀνασκευάζοντες τὰς ἀκάκους τῶν ἀδελφῶν καρδίας, καὶ παρασπείροντες ἃ μηδὲ εἰς νοῦν αὐτῶν ποτε ἀνέβη· εἰ δὲ διὰ τὴν Μακεδονίου αἵρεσιν ἀπολογούμενοι γράφειν ἐπιχειροῦσιν, ἔδει τῶν κακῶν φυτῶν τὰ σπέρματα προανελεῖν, καὶ τοὺς αὐτὰ παρασχόντας στηλιτεῦσαι, καὶ οὕτως τὰ ἀντ᾿ ἐκείνων γράφειν ὀρθῶς, ἢ ἐκδικεῖν φανερῶς τὰ Μα- κεδονίου, ἵνα μὴ κεκρυμμένοι, ἀλλὰ φανερῶς πνευ- ματομάχοι δεικνύωνται, καὶ πάντες αὐτοὺς φεύγωσιν ὡς ἀπὸ προσώπου ὄφεως. Νῦν δὲ κακεῖνα κρύπτουσι, καὶ περὶ ἄλλων προσποιούμενοι γράφουσιν· ὥσπερ οἱ τῶν σεσηπότων μελῶν παρατρέχοντες ἰατροὶ περὶ τῶν ὑγιαινόντων διαλέγονται, ἢ ἀγνοοῦντες ἢ τέχνῃ πανούργως χρώμενοι. Οὐδεὶς γὰρ, ἐγκαλούμενος περὶ μοιχείας, ἀπολογεῖται περὶ κλοπῆς· (64) οὐδὲ φόνοι τις ἔγκλημα διώκων, ἀνέχεται τῶν κατηγορουμένων εἰ ἀπολογοῖντο λέγοντες, Οὐκ ἐπιωρκήσαμεν, ἀλλὰ καὶ τὴν παρακαταθήκην ἐφυλάξαμεν. Μᾶλλον γάρ ἐστι τοῦτο παίγνιον ἢ λύσις ἐγκλήματος καὶ ἀληθείας ἀπόδειξις. CONTRA MACEDONIANOS. A nos etiam, missa omni sordida cogitatione, depulso quovis sordido affectu, dejecto omni dolo et mali- tia, innocentem animi sensum assumentes, cum pueris illis, lampadibus instructi occurramus Ser- vatori Christo, vero Den nostro, atque ex ramorum gestatione ipsum mortis victorem deprædicemus : olivarum ramis onusti miseratori bonoque Domino supplicemus, dicentes : Benedictus qui venit et ven- tarus est in nomine Domini, Hosanna in excelsis. Benedictus es, qui cum dives esses, per œconomiam propter nos pauper accedis, ut nos inopia tua di- vites simus: qui venturus es cum gloria judicatu- rus vivos et mortuos. Ipsi gloria et imperium in sæcula saeculorum. Amen. MONITUM IN FRAGMENTUM CONTRA MACEDONIANOS. Sequens fragmentum ex prolixo, ut videtur, opere excerpium est. Cum enim quidam ementita catholicæ fidei specie Macedonii errores spargerent, Athanasius, quo vivente nemo inulte vel clam vel publice sanam fidem impugnavit, vafros homines ut larvam ponant provocat, ratus optabilius esse ut errores palamı efferrent, quam ut aliud simulantes adreperent, incautosque simpliciorum animos sensim abducerent. Editum porro ſuit hoc opus circiter annum 359, quo maxime tempore Macedoniani obstrepebani. Fragmentum contra Macedonianos. cod. Colbert. 5179, bombycino. G Si quidem nulla exsistente de tractanda fide occa · sione, scribunt, inanis damnosusque est illorum conatus : quia nulla suborta quæstione, disceptandi præbent occasionem ; innocentium fratrum corda labefactantes, eaque perperam disseminantes, quæ nunquam illis in mentem venissent; quodsi ea illis scribendi causa sit, quod a Macedonii hæresi sese purgare velint; oportebat sane eos malarum semina plantarum primo sustulisse, atque tra- duxisse eos qui talia subministrant, ac deinde con- tra illos recta sententia scribere, vel tandem Mace- donii opinionem palam vindicare, ut ne latenter, sed publice Pneumatomachi, sive Spiritus sancti hostes, commonstrentur : sicque omnes ab illis tanquam a facie serpentis refugiant. Nunc autem et illa occultant, et de aliis dissimulanter scribunt : quemadmodum medici de carie laborantibus mem- bris carptim agentes, de sanis edisserurt, sive ignorantes, sive arte sua vafre utentes. Nuo enim de adulterio accusatus, de furto sese purgat; neque qui cædis crimen offert, reos patitur hanc sibi de- fensionem parare : Non pejeravimus, imo etiam de- positum servavimus. Id enim lusus potius est, quam criminis depulsio, aut veritatis demonstratio. (64) Cf. Epistola ad episcopos Ægypti et Libyæ, n. 11, p. 221.
PG 26:1316οὐδεὶς γὰρ χωρὶς θλίψεως εἰς τὴν βασιλείαν εἰσελεύσεται. Μιμησώμεθα τοὺς προγενεστέρους ἡμῶν ἁγίους. Ὁ πρῶτος δίκαιος ἦν Ἄβελ, ὃς ἀπαρχὴν τῷ Θεῷ ἀνήνεγκεν ἐκ πρωτοτόκων τῶν προβάτων αὐτοῦ καὶ ἀπὸ τῶν στεάτων αὐτῶν, ὃν ἐζήλωσεν ὁ ἴδιος ἀδελφός. Τί γὰρ ἄδικον πεποίηκε τῷ Κάϊν ὁ Ἄβελ; Ὁ δὲ ζῆλος διὰ τοῦτο ἐγένετο ἐν αὐτῷ, ἐπειδὴ οὐ προσεδέχθη αὐτὸς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐν τῷ μὴ προσενέγκαι ὀρθῶς. Καὶ τὸ μὲν σῶμα ἀπέκτεινε, νομίζων σβέσαι τὴν μεταξὺ αὐτοῦ θείαν ἀγάπην, ἀγνοῶν, ὅτι ἡ ψυχὴ αὐτοῦ βοᾷ πρὸς τὸν Θεόν. Καὶ ὁ μὲν Σωτὴρ ἡμῶν μνείαν αὐτοῦ ποιεῖται ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ· ἡ δὲ τοῦ Κάϊν μνεία ἀπείληπται. Σήμερον πάλιν τὸν ἀναίτιον Ἄβελ ἀποκτείνουσιν· ἀλλὰ τὸ αἷμα πρὸς τὸν Κύριον βοᾷ· καὶ ἐλπίζομεν, ὅτι οὐ παρασιωπηθήσεται διὰ τὸ αἷμα τῶν τηλικούτων μαρτύρων. Ὥσπερ ὁ τότε καιρὸς, οὕτω καὶ νῦν. Μνησθῶμεν δὲ καὶ τῆς ὑπομονῆς τοῦ Ἐνὼχ, ὅτι πεποίηκεν ἔτη τριακόσια ἑξήκοντα πέντε ἀνατεταμένην τὴν διάνοιαν ἔχων πρὸς τὸν Θεὸν, ἕως ἂν μετατεθῇ. Μὴ οὖν ὀλιγωρήσητε· οὐ γὰρ κεχρονίκαμεν.
Εx Α Τοῦ ἁγίου Αθανασίου ἐκ τοῦ πρὸς Νουατιανοὺς β' λόγου. Εἰ ἔμενε, φησίν, ὑμῖν ἔμενε, καὶ πραθὲν ἐν τῇ ὑμετέρᾳ ἐξουσίᾳ ἦν. Ἐπειδὴ δὲ, φησὶν, ἐπεχειρή σατε πειράσαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ εἰς τοῦτο συνεφωνήσατε, λήψεσθε πεῖραν οὗ ἠθελήσατε. Σω φρονισθήσονται δὴ, καὶ φοβηθήσονται καὶ ἄλλοι πει ράσαι, δι' ὑμῶν τὴν πείραν λαβόντες. Τοῦ ἁγίου Αθανασίου ἐκ τῆς πρὸς Νουατιανούς πραγματείας. Κατανοῆσαι δεῖ καὶ ἐνταῦθα, ὅτι ἀρχὴ ἦν τοῦ κη ρύγματος, καὶ μέγα μὲν ἐτόλμησαν οὗτοι, πειράσα. τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπιχειρήσαντες· μεγάλη δὲ τοῖς ἄλλοις ἀδελφοῖς ὠφέλεια γέγονεν ή τούτων τιμωρία ἐπαιδεύθησαν γὰρ, καὶ ἐδιδάχθησαν, ὅτι οὐ δεῖ κατὰ τοῦ Πνεύματος τολμαν, οὐδὲ πειράσαι τοῦτο ἐπιχει- ρεῖν. ὥσπερ ἄνθρωπος ὑπὸ ἀνθρώπου ἱερέως βαπτιζε μένου φωτίζεται τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάριτι, οὕτως καὶ ὁ ἐξομολογούμενος ἐν μετανοίᾳ διὰ τοῦ ιερέως λαμβάνει τὴν ἄφεσιν χάριτι Χριστοῦ. ΚΕΦ. Η', ς. κδ'. Δεήθητε ὑμεῖς ὑπὲρ ἐμοῦ πρὸς τὸν Κύριον. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ἐκ τοῦ πρὸς λεγομένους Καθαρούς (65) λογ. γ. Πρὸς οὖν τὴν ὑποκειμένην αὐτοῦ πικρίαν, καὶ ταύ την αὐτοῦ τὴν κατὰ τῆς δωρεᾶς τοῦ Θεοῦ τόλμαν καὶ επιχείρησιν Πέτρος δικαίως ἐκινήθη, καὶ κινηθείς εἶπε πρὸς αὐτόν· Τὸ ἀργύριόν σου συν σοί εξη εἰς ἀπώλειαν. Εἰ καὶ μὴ δεῖ, ἀλλὰ διὰ τὴν τόλ μαν σου ταύτην, ὅτι τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ ἐνόμισας διὰ χρημάτων κτᾶσθαι, οὐκ ἔστι σοι μερίς, οὐδὲ S. ATHANASII OPP. PARS 1. - HISTORICA ET DOGMATICA. MONITUM IN FRAGMENTA CONTRA NOVATIANOS. Novatianos, qui ævo suo residui erant, non semel in scriptis suis exagitat Athanasius. Quod autem speciatim contra Novatianos opus ediderit, ex hisce fragmentis deprehendimus, comperimusque duos saltem ea de re libros exaratos ab eo fuisse : nam secundi excerptum affertur. Tertium vero fragmentum, quod in veteri codice Athanasii nomen præfert, conjectura tantum ex libris contra Novatianos excerplum putamus : exhibetque præclarum de confessione ad sacerdotem edenda testimonium, ut cuivis perspicere licet. Fragmenta librorum contra Novalianos. codice Regio 2398, xt sæculi membr. Est catena in Acta apo- stolorum, fol. 32. S. Athanasii ex libro secundo contra Novalianos. Manens, inquit, vobis manebat, et venundatum in vestra erat potestates. Quoniam, ait, Spiritum sanctum tentare aggressi estis, atque in hoc mutuo consensistis, ut voluistis experimentum illius rei capietis. Alii vero ad sanam mentem deducti, sumptaque a vobis experientia, idipsum tentare ve- rebuntur. S. Athanasii ex opere contra Novatianos. Ibidem. Bic porro considerandum est, tunc initium præ- dicationis fuisse, ipsosque magnum facinus ag- gressos esse, ausos tentare Spiritum sanctum. Ho- rum autem supplicium magnæ fratribus aliis utili- tati fuit, institutis scilicet et edoctis, non audendum quidpiam esse contra Spiritum sanctum, nec ten- tare ipsum oportere. B · Ex cod. Colb. 200, quæ est catena in Jeremiam. Estque, ut videtur, fragmentum ex libris contra Νovatianos. Quemadmodum homo a sacerdote baptizatus, Spiritus sancti gratia illuminatur ; ita qui confitetur in pœnitentia, per sacerdotem Christi gratia remis- sionem accipit. Duo Athanasii loca, quæ in Anecd. Græc. Jo. Christophori Wolfii tom. IV, pag. edit. Hamburgi, ha- bentur, ab eodem excerpta ex calena ms., in qua ad Actus apostolorum illustrandos afferuntur. CAP. VIII, v. 24. Precamini vos pro me ad Dominum. ATHANASII Ex sermone III contra Novatianos. Adversus hanc ejus amaritudinem et temerita- tem insolentem, qua in Dei donum ferebatur, Pe- trus merito graviter commovebatur, commotusque ad cum dicebat: Pecunia tua tecum pereal 5. Quamvis enim melius tibi esse possit, tamen propter insolentiam illam tuam, quod gratuitum Dei donum pecunia comparari posse censeas, non est tibi por- Act. V, 4. • Act. viii, 20. vatiani se vocabant, et ab aliis appellabantur. Vide Bevereg. ad canon vu concil. Nicani. Conf. B. Mayeri Commentar. de Pietistis Veteris Eccle- siæ, p. seq. Praestantissimus Bern. de Mont- faucon tria fragmenta sermonum Athanasii Col- vectioni Patrum Nove, Paris. 1706, fol. editæ, tom. II, C p. 105. inseruit, inter quæ tamen praesens hoc una cum sequente frustra quæres. Cumque prius illud, ex ut contra Novalianos libro afferatur, patet, non duos, quos suspicabatur cl. Montfauconius, sed tres minimum libros adversus Novatianos ab Atba- nasio scriptos fuisse. (65) Καθαρούς. Catharorum nomine et ipsi No
Καὶ Νῶε δὲ πεντακόσια ἔτη πεποίηκε δίκαιος ὢν τέλειος ἐν τῷ καιρῷ τῆς παραβάσεως, πρὸ τοῦ λαλεῖν πρὸς αὐτὸν Θεὸν κατασκευάσαι τὴν κιβωτὸν, καὶ ἄλλα ἑκατὸν ἔτη αὐτὴν ἐργαζόμενος, χλευαζόμενος ὑπὸ τῶν ἐναντιουμένων· καὶ οἱ μὲν χλευάζοντες ἀπώλοντο ὑπὸ τοῦ κατακλυσμοῦ· ὁ δὲ, ἐπὶ τὸν Θεὸν ἠλπικὼς, ἐσώθη σὺν τοῖς οἰκιακοῖς, καὶ σωτήριον ἐγένετο τῷ κόσμῳ. Ἀβραὰμ δὲ πάλιν ὑπήκοος Κυρίου γενόμενος κατέλιπε τὰ ἴδια οἰκητήρια, ἕως οὗ ἀπολάβῃ τὰς μεγάλας ἐπαγγελίας· πειραζόμενος γὰρ ἄχρι τοῦ ἀνενέγκαι θυσίαν τὸν ἴδιον ἀγαπητὸν υἱὸν τῷ Θεῷ, καὶ εἴληφε τηλικοῦτον χρηματισμὸν ὁ Ἀβραὰμ καλεῖσθαι φίλος Θεοῦ. Τὸν δὲ Ἰσαὰκ οἱ Φιλιστιεὶμ ἐπλεονέκτουν, καὶ τούτου τὰ φρέατα ἐνέφραττον, καὶ ἐμάχοντο αὐτῷ περὶ τοῦ ὕδατος· ὅτε δὲ ἔσχατον ἐμακρύνθη ἀπ’ αὐτῶν, ἐπλάτυνεν αὐτῷ ὁ Θεὸς, καὶ τὸ στόμα αὐτοῦ ἐνέπλησεν εὐλογίας. Καὶ σήμερον πάλιν τοῦ Ἰσαὰκ τὰ φρέατα θέλουσιν ἐμφράξαι· ἀλλὰ μὴ ἐάσητε· λάβετε σὺν ὑμῖν τοὺς παῖδας τοῦ Ἰσαὰκ, καὶ ὀρύξατε, αἵτινές εἰσιν ἀποστόλων βοήθειαι τῆς διδασκαλίας, τῶν ὄντων ὑπερμάχων τῆς ἀληθείας.
Εx Α Τοῦ ἁγίου Αθανασίου ἐκ τοῦ πρὸς Νουατιανοὺς β' λόγου. Εἰ ἔμενε, φησίν, ὑμῖν ἔμενε, καὶ πραθὲν ἐν τῇ ὑμετέρᾳ ἐξουσίᾳ ἦν. Ἐπειδὴ δὲ, φησὶν, ἐπεχειρή σατε πειράσαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ εἰς τοῦτο συνεφωνήσατε, λήψεσθε πεῖραν οὗ ἠθελήσατε. Σω φρονισθήσονται δὴ, καὶ φοβηθήσονται καὶ ἄλλοι πει ράσαι, δι' ὑμῶν τὴν πείραν λαβόντες. Τοῦ ἁγίου Αθανασίου ἐκ τῆς πρὸς Νουατιανούς πραγματείας. Κατανοῆσαι δεῖ καὶ ἐνταῦθα, ὅτι ἀρχὴ ἦν τοῦ κη ρύγματος, καὶ μέγα μὲν ἐτόλμησαν οὗτοι, πειράσα. τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπιχειρήσαντες· μεγάλη δὲ τοῖς ἄλλοις ἀδελφοῖς ὠφέλεια γέγονεν ή τούτων τιμωρία ἐπαιδεύθησαν γὰρ, καὶ ἐδιδάχθησαν, ὅτι οὐ δεῖ κατὰ τοῦ Πνεύματος τολμαν, οὐδὲ πειράσαι τοῦτο ἐπιχει- ρεῖν. ὥσπερ ἄνθρωπος ὑπὸ ἀνθρώπου ἱερέως βαπτιζε μένου φωτίζεται τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάριτι, οὕτως καὶ ὁ ἐξομολογούμενος ἐν μετανοίᾳ διὰ τοῦ ιερέως λαμβάνει τὴν ἄφεσιν χάριτι Χριστοῦ. ΚΕΦ. Η', ς. κδ'. Δεήθητε ὑμεῖς ὑπὲρ ἐμοῦ πρὸς τὸν Κύριον. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ἐκ τοῦ πρὸς λεγομένους Καθαρούς (65) λογ. γ. Πρὸς οὖν τὴν ὑποκειμένην αὐτοῦ πικρίαν, καὶ ταύ την αὐτοῦ τὴν κατὰ τῆς δωρεᾶς τοῦ Θεοῦ τόλμαν καὶ επιχείρησιν Πέτρος δικαίως ἐκινήθη, καὶ κινηθείς εἶπε πρὸς αὐτόν· Τὸ ἀργύριόν σου συν σοί εξη εἰς ἀπώλειαν. Εἰ καὶ μὴ δεῖ, ἀλλὰ διὰ τὴν τόλ μαν σου ταύτην, ὅτι τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ ἐνόμισας διὰ χρημάτων κτᾶσθαι, οὐκ ἔστι σοι μερίς, οὐδὲ S. ATHANASII OPP. PARS 1. - HISTORICA ET DOGMATICA. MONITUM IN FRAGMENTA CONTRA NOVATIANOS. Novatianos, qui ævo suo residui erant, non semel in scriptis suis exagitat Athanasius. Quod autem speciatim contra Novatianos opus ediderit, ex hisce fragmentis deprehendimus, comperimusque duos saltem ea de re libros exaratos ab eo fuisse : nam secundi excerptum affertur. Tertium vero fragmentum, quod in veteri codice Athanasii nomen præfert, conjectura tantum ex libris contra Novatianos excerplum putamus : exhibetque præclarum de confessione ad sacerdotem edenda testimonium, ut cuivis perspicere licet. Fragmenta librorum contra Novalianos. codice Regio 2398, xt sæculi membr. Est catena in Acta apo- stolorum, fol. 32. S. Athanasii ex libro secundo contra Novalianos. Manens, inquit, vobis manebat, et venundatum in vestra erat potestates. Quoniam, ait, Spiritum sanctum tentare aggressi estis, atque in hoc mutuo consensistis, ut voluistis experimentum illius rei capietis. Alii vero ad sanam mentem deducti, sumptaque a vobis experientia, idipsum tentare ve- rebuntur. S. Athanasii ex opere contra Novatianos. Ibidem. Bic porro considerandum est, tunc initium præ- dicationis fuisse, ipsosque magnum facinus ag- gressos esse, ausos tentare Spiritum sanctum. Ho- rum autem supplicium magnæ fratribus aliis utili- tati fuit, institutis scilicet et edoctis, non audendum quidpiam esse contra Spiritum sanctum, nec ten- tare ipsum oportere. B · Ex cod. Colb. 200, quæ est catena in Jeremiam. Estque, ut videtur, fragmentum ex libris contra Νovatianos. Quemadmodum homo a sacerdote baptizatus, Spiritus sancti gratia illuminatur ; ita qui confitetur in pœnitentia, per sacerdotem Christi gratia remis- sionem accipit. Duo Athanasii loca, quæ in Anecd. Græc. Jo. Christophori Wolfii tom. IV, pag. edit. Hamburgi, ha- bentur, ab eodem excerpta ex calena ms., in qua ad Actus apostolorum illustrandos afferuntur. CAP. VIII, v. 24. Precamini vos pro me ad Dominum. ATHANASII Ex sermone III contra Novatianos. Adversus hanc ejus amaritudinem et temerita- tem insolentem, qua in Dei donum ferebatur, Pe- trus merito graviter commovebatur, commotusque ad cum dicebat: Pecunia tua tecum pereal 5. Quamvis enim melius tibi esse possit, tamen propter insolentiam illam tuam, quod gratuitum Dei donum pecunia comparari posse censeas, non est tibi por- Act. V, 4. • Act. viii, 20. vatiani se vocabant, et ab aliis appellabantur. Vide Bevereg. ad canon vu concil. Nicani. Conf. B. Mayeri Commentar. de Pietistis Veteris Eccle- siæ, p. seq. Praestantissimus Bern. de Mont- faucon tria fragmenta sermonum Athanasii Col- vectioni Patrum Nove, Paris. 1706, fol. editæ, tom. II, C p. 105. inseruit, inter quæ tamen praesens hoc una cum sequente frustra quæres. Cumque prius illud, ex ut contra Novalianos libro afferatur, patet, non duos, quos suspicabatur cl. Montfauconius, sed tres minimum libros adversus Novatianos ab Atba- nasio scriptos fuisse. (65) Καθαρούς. Catharorum nomine et ipsi No
PG 26:1318Τὸν Ἰακὼβ πάλιν ἐδίωκεν ὁ ἴδιος ἀδελφὸς Ἡσαῦ, καὶ ἀνεχώρησεν εἰς τὴν Μεσοποταμίαν, καὶ ἐποίμαινε τὰ πρόβατα Λαβὰν, ἀγρυπνῶν ἡμέρας καὶ νυκτὸς, ὡς μίσθιος κακοπαθῶν, ἐμακροθύμησεν ἐν μόχθῳ. Ἐν δὲ τῇ ἑαυτοῦ συνέσει ἔθηκε τὰς ῥάβδους ἐν ταῖς ληνοῖς τῶν ποτιστηρίων, καὶ πάντα τὰ ποικιλοειδῆ πρόβατα ὑπήρχθη ἴδια. Καὶ τούτῳ ὁ Θεὸς ἐπ’ ἐσχάτων ἐπλάτυνεν· αὐτὸς γὰρ μόνος ἀπῴχετο, σὺν πολλῷ δὲ πλήθει ἐλήλυθεν, υἱοὺς ἐκτήσατο καὶ κτήνη, οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ πλήθη ἀγγέλων συνευφραίνοντο αὐτῷ. Ἐλεύσεται οὖν ὁ ἀληθινὸς Ἰακὼβ μετὰ τῆς οὐρανίου ἀγγελικῆς παρατάξεως, ὁ ποιμὴν τῶν προβάτων, καὶ ἀποδώσει ἑκάστῳ κατὰ τὴν πρᾶξιν αὐτοῦ. Τὸν Ἰωσὴφ δὲ οἱ ἴδιοι ἀδελφοὶ ἐζήλωσαν· οἱ υἱοὶ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ τοῦτον ἀντὶ ἀργυρίου ἀπέδοντο, καὶ τὴν τούτου τιμὴν διεμερίσαντο. Ὁρᾶτε τὴν τοσαύτην ἀδικίαν τῶν ἀνδρῶν τούτων. Αὐτὸς δὲ ἐμακροθύμησεν ὁ δίκαιος ἐν πᾶσι τούτοις· οὐ γὰρ μόνον οἱ ἀδελφοὶ, ἀλλὰ καὶ ἡ γυνὴ ἐφθόνησεν αὐτῷ. Καὶ τοῦτον μακροθυμήσαντα ὁ Θεὸς κατέστησε τῆς γῆς Αἰγύπτου βασιλέα. Οὐ μόνον τῆς αἰσθητῆς βασιλείας κληρονόμος, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐπουρανίου ἐγένετο.
κλῆμος ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ. Ἡ γὰρ καρδία σου οὐκ & ἔστιν εὐθεῖα ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Καὶ τοσαῦτα κατ' αὐτοῦ εἰπὼν ὀρθῶς καὶ δικαίως, οὐδὲν τούτων ἀνία- τον ἡγησάμενος τῷ τῆς μετανοίας φαρμάκων, θερα πευτικὰ δὲ ταῦτα κρίνας εἶναι, ἐπήγαγε· Μετανόη- τον οὖν ἀπὸ τῆς κακίας σου, καὶ δεήθητι τοῦ Κυρίου, εἰ ἄρα ἀφεθήσεταί σοι ἡ ἐπίνοια τῆς καρδίας σου. Μέγα γάρ σοι καὶ τοῦτο. Καὶ μὴ ἤδη τὴν δωρεὰν οὕτως ἀκαθάρτως καὶ ῥυπαρῶς διὰ χρη- μάτων σπεῦδε. ᾿Αλλὰ τέως τῆς πικρίας σου καὶ τῆς κακῆς ταύτης ἐπινοίας παυσάμενος, μετανόησον, εἰ ἄρα ἀφεθήσεταί σαι ἡ ἐπίνοια τῆς καρδίας σου, οὐχ ὡς ἀμφιβάλλων, ἀλλ᾽ ὅτι δυσίατα πάθη, οὐκ ἀνίατα μέντοι, ἀλλὰ δυσίατα. Εἰ γὰρ ἦν ἀνίατον, περισσὸν ἦν τό· Μετανόησον ἀπὸ τῆς κακίας σου ταύτης, καὶ δεήθητι τοῦ Κυρίου. Αλλ' ὅτι ἡ με τάνοια μὲν ἰσχύει διὰ τούτων, ὅτι δὲ μετὰ πολλῆς μετανοίας καὶ ἐπιμελείας χρεία τοῖς βαρυνθεῖσιν εἰς κακίαν, παριστὰς ἐπήγαγεν· Εἰ ἄρα ἀφεθήσεται σοι ἡ ἐπίνοια τῆς καρδίας σου. Εἰς γὰρ χολήν πικρίας καὶ σύνδεσμον ἀδικίας ὁρῶ σε ὄντα. Καὶ τοσοῦτον ἴσχυεν ἡ εἰς μετάνοιαν προτροπὴ τοῦ μεγά- λου τούτου ἀποστόλου καὶ πρὸς τὸν τοσοῦτον μάγον, καὶ πρὸς τὸν οὕτω χολῆς καὶ πικρίας μεστὸν, καὶ τοσούτων κακῶν πεπληρωμένον, ὡς ἤδη ἐπιμελείας ἑαυτὸν δοῦναι, καὶ ταῦτα αὐτῷ εἰπόντι τὴν Γραφήν ἐπιμαρτυρεῖν· Δεήθητε ὑμεῖς ὑπὲρ ἐμοῦ πρὸς τὸν Κύριον· οὐ γὰρ ἐμοὶ παῤῥησία μέτεστιν, ὅπως μη- δὲν ἐπέλθῃ ἐπ' ἐμὲ ὧν εἰρήκατε. Οὔτε δὴ ἀπηγόρευσε ταῦτα αὐτῷ ὁ θεῖος ᾿Απόστολος, οὔτ᾽ ἀπηρνήσατο. Πῶς γὰρ ὁ καὶ ὑποθέμενος καὶ εἰπών; Τοσοῦτον δὲ ὠφελήθη οὗτος αὐτὸς ὁ τηλικοῦτος μάγος ἀπὸ τῆς ἐλπίδος, τῆς εἰς μετάνοιαν, ὡς ἤδη τοσοῦτον τῆς που νηρίας καὶ πικρίας αὐτὸν μεταβληθέντα εἰπεῖν· Ἐγὼ μὲν οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς ὑπὲρ ἐμαυτοῦ δεηθῆναι· ὑμεῖς δὲ δεήθητε ὑπὲρ ἐμοῦ πρὸς Κύριον. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ πρὸς τοὺς Νουατιανοὺς τοὺς ἑαυτοὺς ὀνομάσαντας Καθαρούς λόγου Β'. ΚΕΦΑΛ. 14', στ. γ'. Καὶ λαβὼν περιέτεμεν αὐτόν. ἵν᾿ οὖν μὴ κωλύηται (66-67) εἰς συναγωγάς παρα- βάλλειν, διὰ τὸ ἀπερίτμητον εἶναι τὸν Τιμόθεον, οὔ τως συμπαρεῖναι τοῦτ' ᾠκονόμησεν, οὐχὶ καὶ ἐδογμά τισεν (68). Κωλύηται. κωλύητε, οἰκονομεῖ σθαι, κατ' οἰκονομίαν, οἰκονομικῶς νομικῶς ἑαυτὸν συνέστελλε πολλάκις· οὐ γὰρ ἡγνάει τὸν καιρόν. CONTRA NOVATIANOS. tio, neque sors in sermone isto. Neque enim cor tuum es ibid. 21. es ibid. 22. ** ibid. 23. 66-67) Ita scripsip ro id quod sensus requirere videtur. Verebatur enim Paulus, ne Timotheus, non circumcisus, a Judæis ex syna- gogis excluderetur. certa de causa et certo quodam scopo ad tempus a C rectum est coram Deo ". Tam graviter in eum lv- cutus recte tamen et merito nihil horum pœniten- tia accedente immedicabile esse existimans, sed potius medicinæ locum superesse judicans : Pani- tentiam igitur age de hac pravitate tua, et precare Dominum, si forte remittetur tibi cogitatio cordis tui". Nam et hoc tibi magnum erit. Cave itaque, ne donum Dei tam impure et sordide pecunia tibi tam festinanter comparare studeas. Sed potius ab amaritudine tua et mala ista cogitatione recedens, pœnitentiam age, si forte remittetur tibi cogitatio cordis tui; quæ verba non dubie proferuntur, sed ideo, quia affectus difficulter sanabiles non insana- biles quidem sunt, sed ægre tainen sɔnantur. Si enim prorsus emendari non potuisset, superfluum fuisset dicere : Penitentiam age de malitia tua, et precare Dominum. Itaque pœnitentia in hac causa ellicax est. Quia vero cum poenitentia magna cura opus est illis, qui ad malitiam indurati sunt, sla- tim subjungit: Si forte tibi remittetur cogitatio cor- dis tui. Nam in felle amaritudinis et vinculis inju- stitiæ le esse video ”. Et tantum quidem valuit ex- citatio ista ad pœnitentiam, a tanto apostolo ad tantum magum, eumque tanto felle et amaritudine refertum, tantisque peccatis oppressum, ut jam `tum curam illam susciperet, verbisque, Scriptura testante, his eam profiteretur: Orate vos pro me ad Dominum : neque enim mihi tanta inest fiducia, ut ne quid eorum, quæ dixistis, super me veniat. Nec præcidit ipsi hujus rei spem dirus Apostolus, neque facere hoc denegavit. Quomodo enim id facere po- terat qui ipse suaserat, et præceperat? Tantum vero commodi hinc capiebat ipse ille tantus magus ex hac spe, ad pœnitentiam facta, ut a malitia sua et amaritudine multum mutatus diceret: ego quidem idoneus non sum, qui pro me ipso precer vos vero orate pro me ad Dominum. Ejusdem ex sermone II contra Novatianos qui se ipsos Catharos appellant. CAP. XVI, 3. Et assumptum eum circumcidit. Ne igitur prohiberetur in synagogas penetrare, quia Timotheus non erat circumcisus, ut et hoc fieret, permisit quidem prudenter, non vero præ- cepit. Deo fiunt, vel ut fiant, permittuntur, ea vel vel fieri a Patribus dicuntur. Sic Damascenus lib. m De or- thodoxa fide, c. 23, p. 266, de Christo: Ei xal olxo- (68) Οκονόμησεν, οὐχὶ καὶ ἐδογμάτισεν. Quæ
Καὶ σήμερόν εἰσιν οἱ τοὺς ἑαυτῶν ἀδελφοὺς πιπράσκοντες καὶ διαμεριζόμενοι τὸ ἀργύριον. Μνησθῶμεν καὶ τῆς ὑπομονῆς τοῦ Ἰὼβ, τοῦ μήτε εὐθηνοῦντος ἐκκλίναντος, μήτε μὴν πειραζόμενος τοσαῦτα ἐν ἑκάστῳ πράγματι, ἀλλὰ μακροθυμήσαντος καρτερῶς, ἕως ἂν ἀπολάβῃ διπλᾶ παρὰ Θεοῦ. Καὶ ἐμαρτυρήθη μέχρι νῦν, ὅτι πέπονθεν οὗτος, ἵνα φανῇ τοῖς πᾶσι δίκαιος. Ὁ δὲ Μωϋσῆς οὐκ ἐπεθύμησε τοῦ τόπου τὸν πλοῦτον περιποιήσασθαι· ἀλλ’ ἔφυγε πάροικος γενόμενος ἐν ἀλλοτρίᾳ γῇ, ἢ τὰ ἐνεστῶτα κατέλειπεν, ἵνα μεταλάβῃ τῶν αἰωνίων. Οἱ δὲ τοίνυν ἐπελάθοντο [ἐπελάχοντο] ἴσως τῆς βασιλείας. Ἐκλείψει ὁ καιρὸς διηγουμένων ἡμῶν περὶ ἑκάστου τῶν ἁγίων. Ἀλλ’ ἵνα συντόμως εἴπωμεν τὸν λόγον, δηλοῦμεν, ὅτι καὶ τὸν Ἡλίαν ἐδίωκεν Ἰεζάβελ, ὑπομείνας δὲ ἐν τῷ κόπῳ ἀνελήφθη. Καὶ ὁ Ἑλισσαῖος δὲ σὺν τοῖς μετ’ αὐτοῦ βοτάνας ἤσθιεν, ἀλλ’ εἶχε τὸν ἐν αὐτῷ ζῶντα Λόγον· καὶ τούτου τὰ ὀστᾶ τελευτήσαντα ἀνέστησε νεκρὸν, γνωρίσματος διδομένου, ὅτι τοῦ δικαίου ἐλπὶς οὐκ ἀπόλλυται. Ἱερεμίαν εἰς λάκκον βορβόρου ἐνέβαλον ζῶντα, ζηλούμενον ὑπὸ τῶν ψευδοπροφητῶν.
κλῆμος ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ. Ἡ γὰρ καρδία σου οὐκ & ἔστιν εὐθεῖα ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Καὶ τοσαῦτα κατ' αὐτοῦ εἰπὼν ὀρθῶς καὶ δικαίως, οὐδὲν τούτων ἀνία- τον ἡγησάμενος τῷ τῆς μετανοίας φαρμάκων, θερα πευτικὰ δὲ ταῦτα κρίνας εἶναι, ἐπήγαγε· Μετανόη- τον οὖν ἀπὸ τῆς κακίας σου, καὶ δεήθητι τοῦ Κυρίου, εἰ ἄρα ἀφεθήσεταί σοι ἡ ἐπίνοια τῆς καρδίας σου. Μέγα γάρ σοι καὶ τοῦτο. Καὶ μὴ ἤδη τὴν δωρεὰν οὕτως ἀκαθάρτως καὶ ῥυπαρῶς διὰ χρη- μάτων σπεῦδε. ᾿Αλλὰ τέως τῆς πικρίας σου καὶ τῆς κακῆς ταύτης ἐπινοίας παυσάμενος, μετανόησον, εἰ ἄρα ἀφεθήσεταί σαι ἡ ἐπίνοια τῆς καρδίας σου, οὐχ ὡς ἀμφιβάλλων, ἀλλ᾽ ὅτι δυσίατα πάθη, οὐκ ἀνίατα μέντοι, ἀλλὰ δυσίατα. Εἰ γὰρ ἦν ἀνίατον, περισσὸν ἦν τό· Μετανόησον ἀπὸ τῆς κακίας σου ταύτης, καὶ δεήθητι τοῦ Κυρίου. Αλλ' ὅτι ἡ με τάνοια μὲν ἰσχύει διὰ τούτων, ὅτι δὲ μετὰ πολλῆς μετανοίας καὶ ἐπιμελείας χρεία τοῖς βαρυνθεῖσιν εἰς κακίαν, παριστὰς ἐπήγαγεν· Εἰ ἄρα ἀφεθήσεται σοι ἡ ἐπίνοια τῆς καρδίας σου. Εἰς γὰρ χολήν πικρίας καὶ σύνδεσμον ἀδικίας ὁρῶ σε ὄντα. Καὶ τοσοῦτον ἴσχυεν ἡ εἰς μετάνοιαν προτροπὴ τοῦ μεγά- λου τούτου ἀποστόλου καὶ πρὸς τὸν τοσοῦτον μάγον, καὶ πρὸς τὸν οὕτω χολῆς καὶ πικρίας μεστὸν, καὶ τοσούτων κακῶν πεπληρωμένον, ὡς ἤδη ἐπιμελείας ἑαυτὸν δοῦναι, καὶ ταῦτα αὐτῷ εἰπόντι τὴν Γραφήν ἐπιμαρτυρεῖν· Δεήθητε ὑμεῖς ὑπὲρ ἐμοῦ πρὸς τὸν Κύριον· οὐ γὰρ ἐμοὶ παῤῥησία μέτεστιν, ὅπως μη- δὲν ἐπέλθῃ ἐπ' ἐμὲ ὧν εἰρήκατε. Οὔτε δὴ ἀπηγόρευσε ταῦτα αὐτῷ ὁ θεῖος ᾿Απόστολος, οὔτ᾽ ἀπηρνήσατο. Πῶς γὰρ ὁ καὶ ὑποθέμενος καὶ εἰπών; Τοσοῦτον δὲ ὠφελήθη οὗτος αὐτὸς ὁ τηλικοῦτος μάγος ἀπὸ τῆς ἐλπίδος, τῆς εἰς μετάνοιαν, ὡς ἤδη τοσοῦτον τῆς που νηρίας καὶ πικρίας αὐτὸν μεταβληθέντα εἰπεῖν· Ἐγὼ μὲν οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς ὑπὲρ ἐμαυτοῦ δεηθῆναι· ὑμεῖς δὲ δεήθητε ὑπὲρ ἐμοῦ πρὸς Κύριον. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ πρὸς τοὺς Νουατιανοὺς τοὺς ἑαυτοὺς ὀνομάσαντας Καθαρούς λόγου Β'. ΚΕΦΑΛ. 14', στ. γ'. Καὶ λαβὼν περιέτεμεν αὐτόν. ἵν᾿ οὖν μὴ κωλύηται (66-67) εἰς συναγωγάς παρα- βάλλειν, διὰ τὸ ἀπερίτμητον εἶναι τὸν Τιμόθεον, οὔ τως συμπαρεῖναι τοῦτ' ᾠκονόμησεν, οὐχὶ καὶ ἐδογμά τισεν (68). Κωλύηται. κωλύητε, οἰκονομεῖ σθαι, κατ' οἰκονομίαν, οἰκονομικῶς νομικῶς ἑαυτὸν συνέστελλε πολλάκις· οὐ γὰρ ἡγνάει τὸν καιρόν. CONTRA NOVATIANOS. tio, neque sors in sermone isto. Neque enim cor tuum es ibid. 21. es ibid. 22. ** ibid. 23. 66-67) Ita scripsip ro id quod sensus requirere videtur. Verebatur enim Paulus, ne Timotheus, non circumcisus, a Judæis ex syna- gogis excluderetur. certa de causa et certo quodam scopo ad tempus a C rectum est coram Deo ". Tam graviter in eum lv- cutus recte tamen et merito nihil horum pœniten- tia accedente immedicabile esse existimans, sed potius medicinæ locum superesse judicans : Pani- tentiam igitur age de hac pravitate tua, et precare Dominum, si forte remittetur tibi cogitatio cordis tui". Nam et hoc tibi magnum erit. Cave itaque, ne donum Dei tam impure et sordide pecunia tibi tam festinanter comparare studeas. Sed potius ab amaritudine tua et mala ista cogitatione recedens, pœnitentiam age, si forte remittetur tibi cogitatio cordis tui; quæ verba non dubie proferuntur, sed ideo, quia affectus difficulter sanabiles non insana- biles quidem sunt, sed ægre tainen sɔnantur. Si enim prorsus emendari non potuisset, superfluum fuisset dicere : Penitentiam age de malitia tua, et precare Dominum. Itaque pœnitentia in hac causa ellicax est. Quia vero cum poenitentia magna cura opus est illis, qui ad malitiam indurati sunt, sla- tim subjungit: Si forte tibi remittetur cogitatio cor- dis tui. Nam in felle amaritudinis et vinculis inju- stitiæ le esse video ”. Et tantum quidem valuit ex- citatio ista ad pœnitentiam, a tanto apostolo ad tantum magum, eumque tanto felle et amaritudine refertum, tantisque peccatis oppressum, ut jam `tum curam illam susciperet, verbisque, Scriptura testante, his eam profiteretur: Orate vos pro me ad Dominum : neque enim mihi tanta inest fiducia, ut ne quid eorum, quæ dixistis, super me veniat. Nec præcidit ipsi hujus rei spem dirus Apostolus, neque facere hoc denegavit. Quomodo enim id facere po- terat qui ipse suaserat, et præceperat? Tantum vero commodi hinc capiebat ipse ille tantus magus ex hac spe, ad pœnitentiam facta, ut a malitia sua et amaritudine multum mutatus diceret: ego quidem idoneus non sum, qui pro me ipso precer vos vero orate pro me ad Dominum. Ejusdem ex sermone II contra Novatianos qui se ipsos Catharos appellant. CAP. XVI, 3. Et assumptum eum circumcidit. Ne igitur prohiberetur in synagogas penetrare, quia Timotheus non erat circumcisus, ut et hoc fieret, permisit quidem prudenter, non vero præ- cepit. Deo fiunt, vel ut fiant, permittuntur, ea vel vel fieri a Patribus dicuntur. Sic Damascenus lib. m De or- thodoxa fide, c. 23, p. 266, de Christo: Ei xal olxo- (68) Οκονόμησεν, οὐχὶ καὶ ἐδογμάτισεν. Quæ
PG 26:1320Ὁ δὲ Ἰεζεκιὴλ κοιμώμενος ἦν ἐπὶ τὰ πλευρὰ ἡμέρας ὅλας ἑκατὸν ἐνενήκοντα, ἐσθίων ἄρτον καὶ πίνων οἶνον ἐν μέτρῳ, οὐ μετεστράφη ἀπὸ πλευροῦ ἐπὶ τὸ πλευρὸν, ἕως οὗ ὁ Θεὸς αὐτῷ εἶπεν. Οἱ δὲ καταλείποντες τὸν Κύριον μεταστρέφονται εἰς τὸ πλευρὸν τῆς ἰδίας ἀναπαύσεως, οἵτινες ἔκδηλοί εἰσι λαβόντες ἀπεντεῦθεν τὴν ἑαυτῶν μερίδα. Ἐπιμείνατε οὖν ἐπὶ τὸ πλευρὸν ἕως ἂν ἡ θειότης προστάξῃ. Οἱ γὰρ τοῦ Ἰεζεκιὴλ μεγάλοι δεσμοί εἰσιν οἱ βεβαιότατοι λόγοι τοῦ Θεοῦ. Τοῦ δὲ Δανιὴλ κατηγόρησαν οἱ σατράπαι, κωλῦσαι θέλοντες αὐτὸν τῶν εὐχῶν· ὁ δὲ οὐκ ἐπαύσατο, καὶ ἐνεβλήθη δὶς εἰς λάκκον λεόντων· ὁ δὲ Θεὸς ἐνέφραξεν αὐτῶν τὰ στόματα. Καὶ σήμερον κατηγοροῦσιν ἡμῶν, μὴ θέλοντες προσεύχεσθαι ἡμᾶς πρὸς τὸν Θεόν. Φανερὸν τοῦτο, ὅτι καὶ ἡμᾶς διώκουσι, καὶ τοὺς Πατέρας ἡμῶν τοὺς ἐπισκόπους. Μακάριος ἀνὴρ ὅστις ἄμεμπτός ἐστι, καὶ οὐχ εὑρέθη ἐν αὐτῷ αἰτία, ἀλλ’ αὕτη μόνη, τὸ προσεύχεσθαι πρὸς τὸν Κύριον. Τοῦτό ἐστι τὸ ὑπομένειν εἰς τέλος. Μηδεὶς οὖν ἐν ὑμῖν δειλοψυχείτω.
Περὶ ἅπτων κακοφωνίας περιάπτων περί περὶ περιάπτων περίαπτα ἅπτα ᾿Αθανασίου Ἀλεξανδρείας περὶ ἅπτων. Εάν τις περιπέπτωκεν ἀνωμαλία δυσανιάτη, ψαλ- λέτω· Ἐγὼ εἶπον, Κύριε, ἐλέησόν με, ἴασαι τὴν ψυχήν μου, ὅτι ἡμαρτόν σοι, ἐπιμελόμενος τῆς προσευχῆς καὶ μεταδιώκων τὴν ἐλεημοσύνην, πειθό μενος τῆς ἐπουρανίου σοφίας· Τέκνον, ἐν καιρῷ ἀρ ῥωστήματός σου μὴ παραβλέψῃς ἀλλ' εύξαι Κυρίῳ, καὶ αὐτὸς ἰάσεταί σε. Τὰ γὰρ περίαπτα καὶ αἱ γοητεῖαι μάταια βοηθήματα ὑπάρχουσιν. Εἰ δέ τις αὐτοῖς κέχρηται, γινωσκέτω τοῦτο σαφῶς, ὅτι ἑαυτὸν ἐποίησεν ἀντὶ πιστοῦ ἄπιστον, ἀντὶ δὲ Χρι- στιανοῦ ἐθνικὸν, ἀντὶ δὲ συνετοῦ ἀσύνετον, ἀντὶ δὲ λογικοῦ ἀλόγιστον. Καταντλεί γάρ σοι γραῦς διὰ κ ὀδολοὺς, ἢ τετάρτην οίνου ἐπαοιδὴν τοῦ ὄψεως· καὶ σὺ ἕστηκας ὡς ὄνος χασμώμενος, φορῶν δὲ ἐπὶ τὸν αὐχένα τὴν ῥυπαρίαν τῶν τετραπόδων, παρακρου σάμενος την σφραγίδα τοῦ σωτηρίου σταυροῦ. σφραγίδα οὐ μόνον νοσήματα δεδοίκασιν, ἀλλὰ καὶ πᾶν τὸ στίφος τῶν δαιμόνων φοβεῖται καὶ τέθη πεν. Οθεν καὶ πᾶς γόης ἀσφράγιστος ὑπάρχει. τρέπονται κέκληνται, ἀπειθήσασί ποτε, "Ωσπερ οὖν βασιλεὺς, λήσταρχον εὑρὼν κατακρα τοῦντα πόλεις, ἁρπάζοντα πανταχόθεν, εἰς τὰ σπή λαια καταδυόμενον, ἀποτιθέμενον ἐκεῖ τὸν πλοῦτον, δήσας μὲν τὸν λήσταρχον, ἐκεῖνον μὲν τιμωρίᾳ πιο ραδίδωσι, τὸν δὲ θησαυρὸν αὐτοῦ μεταφέρει εἰς τὰ ταμιεῖα τὰ βασιλικά· οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς ἐποίησεν, ἔδησε τὸν λήσταρχον καὶ τὸν δεσμοφύλακα διάβολον καὶ τὸν θάνατον· καὶ τὸν πλοῦτον αὐτῶν, ἁπάντων ἀνθρώπων τὸ γένος μετήγαγεν εἰς τὰ ταμιεῖα τὰ δε σποτικά. Διὰ τοῦτο καὶ Παῦλος βοᾷ λέγων· “Οτι ἐλυτρώσατο ἡμᾶς ἐκ τοῦ σκότους, καὶ μετήγαγεν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Υἱοῦ τῆς ἀγάπης αὐτοῦ. τέρα ἐν τῷ Υἱῷ, τοῦτό ἐστι τὸ Υἱὸν εἶναι Θεοῦ, τὴν ἐκ τοῦ Θεοῦ γεγεννημένον, Θεὸν ὄντα κατὰ τὴν φύσ σιν, ὥσπερ ὁ Πατήρ, καὶ δεικνύντα τὸ πατρῷον εἶδος ἐν ἑαυτῷ, καὶ δεικνύμενον ἐπὶ τῆς πατρικῆς ὑποστά σεως. Εἷς οὖν καὶ εἷς, καὶ ἡ δυὰς οὐ μεμέρισται τῇ φύσει, ἀνενδεής οὖσα τῇ τελειότητι· ὅλον μὲν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος ὁ Πατὴρ ὡς πατήρ· ὅλον δὲ τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος ὁ Υἱὸς ὡς υἱός. Ἐπειδὴ » S. ATHANASII OPP. PARS I. HISTORICA ET DOGMATICA. MONITUM IN SEQUENS FRAGMENTUM. Hoc fragmentum inscribitur in manuscripto : quia vilandæ et repetitionis ergo, e unica voce, resecatur, ne legatur. Nam amuleta et prastigiæ, quæ hic con- futantur et prohibentur, non autem dicuntur, ut videas hic in fragmento et apud Gregorium Nazianzenum, qui illa voce utitur. Ex codice Reg. 1993, fol. 317. Athanasii Alexandrini, de amuletis. Si quis in ægritudinem curatu difficilem lapsus sit, psallat, Ego dixi, Domine, miserere mei: sana animam meam, quia peccavi tibi ", precibus scili- cet intentus, ac misericordiam implorans, cœlesti sapientiae obsequens dicenti : Fili, in tempore infr- mitatis tuæ ne despicius ; sed ora Dominum, et ipse curabit te vs. Amuleta enim et præstigiæ vana sunt auxilia. Si quis vero iis utatur, is clare discat, quod seipsum effecerit pro fideli infidelem, pro Christiano ethnicum, pro prudenti imprudentem, pro rationabili irrationabilem. At enim vetula vi- ginti obolorum, aut quartariæ vini pretio, serpen- tis incantationem tibi exhaurit : tuque stas hianti ore tanquam asinus, quadrupedum sordes a collo gestans, repulso salutaris crucis sigillo. Quod si- gillum non morbi tantuin reformidant, sed etiam omnis dæmonum cohors pertimescit et horret. Quamobrem omnis præstigiator hujusmodi sigillo vacuus est. B il In eodem codice locus ille psalm. p. nostra edit. explicatur, et p. 1027, I. II, pro legitur in fine autem post hæc verba, hac adduntur : Quemadmodum igitur rex, cum latronum prin- cipem invenit, vi urbes occupantem, circumqua- que prædantem, antra subeuntem, ut collectas ibi pecunias deponat, colligatum hujusmodi furum principem supplicio tradit; thesaurum autem ejus in regia penuaria transfert; ita fecit et Christus, principem furum, carceris custodem diabolum, et mortem colligavit; eorumque divitias, videlicet universum hominum genus transtulit in Dominica penuaria. Ideo clamat Paulus his verbis : Quia G redemit nos de tenebris, et transtulit in regnum Filii dilectionis suæ ". In eodem codice p. 150. Quod autem in Patre sit Filius, et Pater in Fi- lio, illud est esse Filium Dei, qui ex Deo genitus est, et Deus secundum naturam, quemadmodum et Pater, in se paternam speciem repræsentans, atque in paterna hypostasi exhibitus. Unus itaque et unus, et dyas, sive dualitas illa, natura non se- paratur, nullius egens ad perfectionem. Tota qui- dem plenitudo deitatis est Pater ut pater; tola item plenitudo deitatis est Filius ut filius. Quo- · Psal. xL, 5. • Eccli. xxxviii, 9. • Coloss. 1, 15. (69) Καὶ τὸ ἐν Πατρὶ τὸν Υἱὸν εἶναι, καὶ τὸν Πα- (69) Fragmentum hoc suspicor cusum.
Κατανοήσατε γὰρ τοὺς τρεῖς ἁγίους μικροὺς ὄντας μὴ ὑποταγέντας τῇ εἰκόνι Ναβουχοδονόσορ, καὶ διὰ τῆς αὐτῆς ἁγιωσύνης καὶ πολιτείας κατασβέσαντας τὴν τηλικαύτην κάμινον τῆς φλογὸς, καὶ οὐδὲ ὀσμὴ πυρὸς ἐν τοῖς ἐνδύμασιν αὐτῶν ἐγένετο. Μηδὲ ἐν τοῖς ὑμετέροις ἐνδύμασι γενέσθω ὀσμὴ πυρὸς τοῦ Ναβουχοδονόσορ, οἵτινές εἰσιν οἱ τοῦ διαβόλου οἱ κατασβεννύμενοι φθαρτοὶ λογισμοί. Μὴ ἀπατάτω ὑμᾶς βρῶσις, μηδὲ λεγέτω τις· Γεγήρακα, καὶ οὐ δύναμαι νηστεῦσαι· ἀλλὰ μεμνήσθω τοῦ γεραιοῦ Ἐλεαζάρου, τοῦ μὴ ἀπατηθέντος ὑπὸ τοῦ βασιλέως γεύσασθαι ἢ μιαροφαγῆσαι. Οἱ δὲ ἐν ὑμῖν νεώτεροι μνημονευέτωσαν τῶν ἑπτὰ γενναιοτάτων Μακκαβαίων, παραμυθούμενοι ἕκαστος τὸν ἑαυτοῦ ἀδελφὸν, ἄχρις ἂν τελειωθῶσιν ἐν τῇ μαρτυρίᾳ, καὶ γένωνται ἐν τῷ ναῷ Κυρίου στῦλοι φωτός. Ὅσαι δὲ πάλιν ἐν ὑμῖν μητέρες, παρακλήτορες ἔστωσαν τῶν τέκνων, ὥσπερ ἡ ἐκείνων ἀμανὴς καὶ ἀπλανὴς ἦν προτρεπομένη τοὺς υἱοὺς, ἵνα ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοὺς ἀπολάβῃ σὺν αὐτῇ. Κἂν διωχθῆτε, καὶ ἀπολάβωσιν ὑμᾶς, ἱκανούσθω τὸ σῶμα ὑμῶν εἶναι ναὸς Θεοῦ.
Περὶ ἅπτων κακοφωνίας περιάπτων περί περὶ περιάπτων περίαπτα ἅπτα ᾿Αθανασίου Ἀλεξανδρείας περὶ ἅπτων. Εάν τις περιπέπτωκεν ἀνωμαλία δυσανιάτη, ψαλ- λέτω· Ἐγὼ εἶπον, Κύριε, ἐλέησόν με, ἴασαι τὴν ψυχήν μου, ὅτι ἡμαρτόν σοι, ἐπιμελόμενος τῆς προσευχῆς καὶ μεταδιώκων τὴν ἐλεημοσύνην, πειθό μενος τῆς ἐπουρανίου σοφίας· Τέκνον, ἐν καιρῷ ἀρ ῥωστήματός σου μὴ παραβλέψῃς ἀλλ' εύξαι Κυρίῳ, καὶ αὐτὸς ἰάσεταί σε. Τὰ γὰρ περίαπτα καὶ αἱ γοητεῖαι μάταια βοηθήματα ὑπάρχουσιν. Εἰ δέ τις αὐτοῖς κέχρηται, γινωσκέτω τοῦτο σαφῶς, ὅτι ἑαυτὸν ἐποίησεν ἀντὶ πιστοῦ ἄπιστον, ἀντὶ δὲ Χρι- στιανοῦ ἐθνικὸν, ἀντὶ δὲ συνετοῦ ἀσύνετον, ἀντὶ δὲ λογικοῦ ἀλόγιστον. Καταντλεί γάρ σοι γραῦς διὰ κ ὀδολοὺς, ἢ τετάρτην οίνου ἐπαοιδὴν τοῦ ὄψεως· καὶ σὺ ἕστηκας ὡς ὄνος χασμώμενος, φορῶν δὲ ἐπὶ τὸν αὐχένα τὴν ῥυπαρίαν τῶν τετραπόδων, παρακρου σάμενος την σφραγίδα τοῦ σωτηρίου σταυροῦ. σφραγίδα οὐ μόνον νοσήματα δεδοίκασιν, ἀλλὰ καὶ πᾶν τὸ στίφος τῶν δαιμόνων φοβεῖται καὶ τέθη πεν. Οθεν καὶ πᾶς γόης ἀσφράγιστος ὑπάρχει. τρέπονται κέκληνται, ἀπειθήσασί ποτε, "Ωσπερ οὖν βασιλεὺς, λήσταρχον εὑρὼν κατακρα τοῦντα πόλεις, ἁρπάζοντα πανταχόθεν, εἰς τὰ σπή λαια καταδυόμενον, ἀποτιθέμενον ἐκεῖ τὸν πλοῦτον, δήσας μὲν τὸν λήσταρχον, ἐκεῖνον μὲν τιμωρίᾳ πιο ραδίδωσι, τὸν δὲ θησαυρὸν αὐτοῦ μεταφέρει εἰς τὰ ταμιεῖα τὰ βασιλικά· οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς ἐποίησεν, ἔδησε τὸν λήσταρχον καὶ τὸν δεσμοφύλακα διάβολον καὶ τὸν θάνατον· καὶ τὸν πλοῦτον αὐτῶν, ἁπάντων ἀνθρώπων τὸ γένος μετήγαγεν εἰς τὰ ταμιεῖα τὰ δε σποτικά. Διὰ τοῦτο καὶ Παῦλος βοᾷ λέγων· “Οτι ἐλυτρώσατο ἡμᾶς ἐκ τοῦ σκότους, καὶ μετήγαγεν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Υἱοῦ τῆς ἀγάπης αὐτοῦ. τέρα ἐν τῷ Υἱῷ, τοῦτό ἐστι τὸ Υἱὸν εἶναι Θεοῦ, τὴν ἐκ τοῦ Θεοῦ γεγεννημένον, Θεὸν ὄντα κατὰ τὴν φύσ σιν, ὥσπερ ὁ Πατήρ, καὶ δεικνύντα τὸ πατρῷον εἶδος ἐν ἑαυτῷ, καὶ δεικνύμενον ἐπὶ τῆς πατρικῆς ὑποστά σεως. Εἷς οὖν καὶ εἷς, καὶ ἡ δυὰς οὐ μεμέρισται τῇ φύσει, ἀνενδεής οὖσα τῇ τελειότητι· ὅλον μὲν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος ὁ Πατὴρ ὡς πατήρ· ὅλον δὲ τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος ὁ Υἱὸς ὡς υἱός. Ἐπειδὴ » S. ATHANASII OPP. PARS I. HISTORICA ET DOGMATICA. MONITUM IN SEQUENS FRAGMENTUM. Hoc fragmentum inscribitur in manuscripto : quia vilandæ et repetitionis ergo, e unica voce, resecatur, ne legatur. Nam amuleta et prastigiæ, quæ hic con- futantur et prohibentur, non autem dicuntur, ut videas hic in fragmento et apud Gregorium Nazianzenum, qui illa voce utitur. Ex codice Reg. 1993, fol. 317. Athanasii Alexandrini, de amuletis. Si quis in ægritudinem curatu difficilem lapsus sit, psallat, Ego dixi, Domine, miserere mei: sana animam meam, quia peccavi tibi ", precibus scili- cet intentus, ac misericordiam implorans, cœlesti sapientiae obsequens dicenti : Fili, in tempore infr- mitatis tuæ ne despicius ; sed ora Dominum, et ipse curabit te vs. Amuleta enim et præstigiæ vana sunt auxilia. Si quis vero iis utatur, is clare discat, quod seipsum effecerit pro fideli infidelem, pro Christiano ethnicum, pro prudenti imprudentem, pro rationabili irrationabilem. At enim vetula vi- ginti obolorum, aut quartariæ vini pretio, serpen- tis incantationem tibi exhaurit : tuque stas hianti ore tanquam asinus, quadrupedum sordes a collo gestans, repulso salutaris crucis sigillo. Quod si- gillum non morbi tantuin reformidant, sed etiam omnis dæmonum cohors pertimescit et horret. Quamobrem omnis præstigiator hujusmodi sigillo vacuus est. B il In eodem codice locus ille psalm. p. nostra edit. explicatur, et p. 1027, I. II, pro legitur in fine autem post hæc verba, hac adduntur : Quemadmodum igitur rex, cum latronum prin- cipem invenit, vi urbes occupantem, circumqua- que prædantem, antra subeuntem, ut collectas ibi pecunias deponat, colligatum hujusmodi furum principem supplicio tradit; thesaurum autem ejus in regia penuaria transfert; ita fecit et Christus, principem furum, carceris custodem diabolum, et mortem colligavit; eorumque divitias, videlicet universum hominum genus transtulit in Dominica penuaria. Ideo clamat Paulus his verbis : Quia G redemit nos de tenebris, et transtulit in regnum Filii dilectionis suæ ". In eodem codice p. 150. Quod autem in Patre sit Filius, et Pater in Fi- lio, illud est esse Filium Dei, qui ex Deo genitus est, et Deus secundum naturam, quemadmodum et Pater, in se paternam speciem repræsentans, atque in paterna hypostasi exhibitus. Unus itaque et unus, et dyas, sive dualitas illa, natura non se- paratur, nullius egens ad perfectionem. Tota qui- dem plenitudo deitatis est Pater ut pater; tola item plenitudo deitatis est Filius ut filius. Quo- · Psal. xL, 5. • Eccli. xxxviii, 9. • Coloss. 1, 15. (69) Καὶ τὸ ἐν Πατρὶ τὸν Υἱὸν εἶναι, καὶ τὸν Πα- (69) Fragmentum hoc suspicor cusum.
PG 26:1321Μνήσθητε τῶν διωκομένων τότε ἀποστόλων καὶ εἰς φυλακὴν βληθέντων, καὶ εὐχαριστούντων μετὰ χαρᾶς, ὅτι κατηξιώθησαν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ ἀτιμασθῆναι· καὶ τῶν ἁγίων μαρτύρων τῶν τοσούτων αἰκισμοὺς ὑπενεγκόντων, ἄχρι καὶ ἐξορύξεως ὀφθαλμῶν, καὶ μονόφθαλμοι ἐγένοντο. Ἀλλ’ ἡ τοῦ Θεοῦ γνῶσις ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῶν ἐτύγχανεν, εἰς οὓς ὁ τοῦ Σωτῆρος λόγος ἔφθασε λέγοντος· Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται. Τινὲς δὲ νῦν προδεδώκασι μηδὲν καθόλου αἰκισμὸν παθόντες, ἕνεκεν τριῶν πραγμάτων, φιλαργυρίας τε καὶ ἀπολαύσεως σαρκὸς, βρωμάτων καὶ ποτῶν, καὶ κενοδοξίας, φιλαρχίας καὶ ἀνθρωπίνου φόβου. Ταῦτα γεγραφήκαμεν παρακαλοῦντες ὑμᾶς· ἀλλ’ ἔστι μέτρον ἑκάστου κατὰ τὴν ἑκάστου πολιτείαν ἴδιον. Ἕκαστος οὖν ὑμῶν φίλους ἑαυτοῦ ἄνω κτάσθω· διὸ ἡ Γραφὴ λέγει· Ἐν παντὶ καιρῷ φίλος ὑπαρχέτω σοι. Ἀδελφοὶ δὲ ἐν ἀνάγκαις ἔστωσαν χρήσιμοι· τούτου γὰρ χάριν γεννῶνται. Ὅσοι οὖν μιμηταὶ ἑκάστου τῶν προειρημένων εἰσὶ, τούτων συγκληρονόμοι ἔσονται, καὶ τούτους ἕξουσι φίλους ἐν ἡμέρᾳ ἀνάγκης.
δι' ἀμφοτέρων ἓν εἶδος νοεῖται, ὁλοκλήρως ἐν ἀμφο- Α τέροις δειχνύμενον. Ἐρωτᾷς δὲ πῶς οὗτος ἐν ἐκείνῳ, κἀκεῖνος ἐν τούτῳ· ὅτι καὶ οὗτος τοιοῦτός ἐστιν, οἷος κἀκεῖνος, κἀκεῖνος, οἷος οὗτος. Οὕτως καὶ ἓν τὰ δύο, τὸ μὴ διαλλάττειν, μηδὲ ἀπεσχοινίσθαι, μηδὲ καθ' ἕτερον εἶδος καὶ ξένον χαρακτῆρα νοεῖσθαι τὸν Υἱόν· ἀλλ᾽ εἶναι Θεὸν ὥσπερ καὶ ὁ Πατήρ. Οὕτω καὶ παρὰ τὴν ἀρχὴν, εἰ τοῖς προστάγμασιν αὐτοῦ πεισθέντες οἱ περὶ τὸν ᾿Αδὰμ τῆς ἡδονῆς ἐκρά τησαν τοῦ ξύλου, οὐκ ἂν ἠπόρησεν ὁδοῦ, δι' ἧς τὸ τῶν ἀνθρώπων αὐξῆσαι γένος. Καὶ πῶς ἂν, φησίν, αἱ τοσαῦται μυριάδες τῶν ἀνθρώπων ἐγένοντο ; Ἐγὼ δέ σε πάλιν ἐρωτῶ, ἐπειδή σε σφόδρα παρέμεινε και τασείων οὗτος ὁ φόβος, πῶς ὁ Ἀδάμ, πῶς δὲ ἡ Εὔα, μὴ μεσιτεύοντος γάμου ; Οὗτοι δέ εἰσιν οἱ περὶ τῆς ταφῆς τοῦ Ἀδὰμ εἰρη- κότες, 'Αφρικανὸς καὶ ὁ ἅγιος Αθανάσιος. η Εt καὶ τὰ σαραβάρα αὐτῶν οὐκ ἀλλοιώθη, καὶ ὀσμὴ πυρὸς οὐκ ἦν ἐν αὐτοῖς, Μηδὲ ἐν τοῖς ἡμετέροις ἐνδύμασι γενέσθω ὀσμὴ πρὸς τὸν Ναβουχοδονόσορ, οἵτινες φθαρτοι λογισμοί εἰσι τοῦ διαβόλου οἱ κατασβεννύμενοι. Τοῦ ἁγίου ᾿Αθανασίου Αλεξανδρείας. Πᾶς ἄνθρωπος, τὸ διακρίνειν παρὰ Θεοῦ εἰληφώς, κολασθήσεται, ἐξακολουθήσας ἀπείρῳ ποιμένι, καὶ ψευδῆ δόξαν ὡς ἀληθῆ δεξάμενος· Τίς γὰρ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος ; Τοῦ ἁγίου Αθανασίου. Ταῖς πολλαῖς, ὡς εἰπεῖν, χερσὶν, ὧν αὐτὸς ἐπήρει τὰ ἱμάτια, Στέφανον λιθάσαι. Καὶ λαβὼν περιέτεμεν αὐτόν. Ιν' οὖν μὴ κωλύηται εἰς συναγωγὰς παραβάλλειν, διὰ τὸ ἀπερίτμητον εἶναι τὸν Τιμόθεον, οὕτως συμ παρεῖναι τοῦτ' ᾠκονόμησεν· οὐχὶ δὲ καὶ ἐδογμάτι σεν. Ὅτι παντοίοις σχήμασι λέγει καλλωπίζεσθαι τὴν βίβλον τῶν Ψαλμῶν ὁ μέγας Αθανάσιος, ὑπερβατοῖς, ὑπερθέσεσιν, ἀποστροφαῖς, ἐκλείψεσι, παραβολαῖς, μεταφοραῖς, ἐμφάσεσι, προσωποποιίαις. Ὅτι ὁ μέγας Αθανάσιος τὸ διάψαλμα διὰ τὰς ἐναλλαγάς φησι προσκεῖσθαι τῶν ῥυθμῶν, οὐχὶ δὲ διὰ τὴν ὑποχώρησιν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὥς τινες ἐφαντάσθησαν. ὑπερθέσεσι, Πιστεύω εἰς ἕνα Θεὸν Πατέρα παντοκράτορα, ἀεὶ ὄντα Θεὸν Πατέρα· καὶ εἰς τὸν Λόγον Θεόν, τὸν μονο- ** Η νι, 14. DE AMULETIS. niam per ambos una species intelligitur, integre et Codex Reg. 1993, ex sæculi x Ex codice Reg. 2441, x1 sæculi, fol. B perfecte in ambobus exhibita. Quæris autem, Quomodo hic in illo, et ille in hoc sit : quia et hic talis est, qualis ille; et ille talis, qualis hic. Sic et unum sunt illa duo, quod nec mutuo dif- ferant, neque separentur, neque secundum aliam speciem el extraneun) characterem intelligatur Fi- lius, sed sit Deus sicut et Pater. membr. optimæ notæ, p. 39. Sic et in principio, si præceptis ejus obtempe- rans Adam et consors ejus a voluptate ligni absti- nuissent, nou defuisset sane via qua hominum genus propagaret. quomodo, inquies, tot homi Et num millia producta fuissent? Ego vero te iterum interrogabo, quia te talis metus exagitat, quomodo Adam, quomodo Eva, nullis intervenientibus nu- ptiis, editi sunt ? verso : est Calena in Joannem. Hi de sepultura Adami verba fecerunt, Africa- nus et S. Athanasius. In eodem codice ad Calenam in Danielem, in hæc verba, hæc Athanasii nomine leguntur. C Neque in vestimentis nostris sit odor, ad Nabu chodonosorem delatus ; hæ scilicet sunt prave co gitationes a diabolo immissæ, quæ exstinguuntur. S. Athanasii Alexandrini. Ex codice Reg. 1994, xiv sæc., bombycino: es pandectes. Quivis homo accepta a Deo discernendi vi, sup- plicio afficietur, si imperitum pastorem secutus sit, et falsain sententiam ut veraın amplexuş sit : Quæ enim participatio luci cum tenebris º¹? Fol. 48, cod. 2398. S. Athanasii. Multis, ut ita dicam, manibus eorum, quorum vestimenta custodiebat, Stephanum lapidasse (pu- tandum est). Fol. 98. In illud, Ex codice Reg. 2919, D In illud, Et accipiens circumcidit illum *. Ne igitur a synagogarum aditu arceretur Timo- theus, quod incircumcisus esset, ut iis adesse posset, id ita dispensavit; neque tamen illud quasi præceptum et dogma tradidit. x sæculi, membr. Omni figurarum genere exornatum librum Psal- morum esse ait Magnus Athanasius, hyperbatis, apostrophis, eclipsibus, parabolis, me taphoris, emphasibus, prosopopteis. Magnus Athanasius ait diapsalma ob rhythmo- rum mutationes jacere, non ob secessum Spiritus saucti, ut guidam commenti sunt. BREVIS EXPOSITIO FIDEI. Ex codice Regio 2280, bombyc., XIV sæc., fol. 13. Cor. Act. xvi, 3. PATROL. GR. XXVI. Credo in unum Deum, Patrem omnipotentem, qui semper Deus Pater est: et in Verbum Deum,
Εἴ τις πρεσβύτερος τυγχάνει, μιμείσθω Τιμόθεον προεστῶτα καλῶς, καὶ βαθμὸν ἑαυτῷ περιποιοῦντα καὶ πολλὴν παῤῥησίαν ἐν Χριστῷ. Εἴ τις διάκονός ἐστι, μιμείσθω τοὺς περὶ Στέφανον ἑπτὰ πιστευθέντας διακονεῖν, οἳ καὶ πιστοὶ πλήρεις Πνεύματος ἁγίου ἐγένοντο. Εἴ τις ἀναγνώστης, συμμέτοχος γενέσθω τοῦ λέγοντος· Ἡ γλῶσσά μου κάλαμος γραμματέως ὀξυγράφου· καὶ ὡς εἶπεν ὁ Πέτρος· Εἴ τις λαλεῖ, ὡς λόγια Θεοῦ· καὶ, Ἄργυρος πεπυρωμένος γλῶσσα δικαίου. Ὅσοι μοναχοὶ τέλειοι, ἐχέτωσαν τούτους τοὺς ἁγίους ἄνδρας εἰς φίλους, Ἡλίαν, Ἑλισσαῖον, Ἰωάννην· οἱ δὲ ἐν αὐτοῖς νεώτεροι μιμείσθωσαν τοὺς τότε τρεῖς ἁγίους μετὰ τῶν Μακκαβαίων. Αἱ δὲ παρθένοι προςδοκώμεναί εἰσι μετὰ τῶν συνεταιρίδων ἐν οὐρανοῖς Μαρίας ἅμα ἀδελφῆς Ἀαρὼν, καὶ τῆς Μαρίας καὶ Θέκλης τῆς ἐκτιλάσης τὴν σαρκικὴν ἐπιθυμίαν ἀφ’ ἑαυτῆς, καὶ τῶν τεσσάρων θυγατέρων Φιλίππου τῶν προφητευουσῶν. Αἱ δὲ χῆραι πολιτευόμεναι ἔστωσαν ὥσπερ Δεβόῤῥα κρίνουσα τὸν λαὸν, ἥτις ἐχρημάτισε μήτηρ ἐν Ἱερουσαλήμ· καὶ ὡς Ἰουδὴθ ἐν τῇ φρονιμότητι καὶ ἁγιασμῷ τὴν κεφαλὴν Ὁλοφέρνου ἀφειλαμένη·
δι' ἀμφοτέρων ἓν εἶδος νοεῖται, ὁλοκλήρως ἐν ἀμφο- Α τέροις δειχνύμενον. Ἐρωτᾷς δὲ πῶς οὗτος ἐν ἐκείνῳ, κἀκεῖνος ἐν τούτῳ· ὅτι καὶ οὗτος τοιοῦτός ἐστιν, οἷος κἀκεῖνος, κἀκεῖνος, οἷος οὗτος. Οὕτως καὶ ἓν τὰ δύο, τὸ μὴ διαλλάττειν, μηδὲ ἀπεσχοινίσθαι, μηδὲ καθ' ἕτερον εἶδος καὶ ξένον χαρακτῆρα νοεῖσθαι τὸν Υἱόν· ἀλλ᾽ εἶναι Θεὸν ὥσπερ καὶ ὁ Πατήρ. Οὕτω καὶ παρὰ τὴν ἀρχὴν, εἰ τοῖς προστάγμασιν αὐτοῦ πεισθέντες οἱ περὶ τὸν ᾿Αδὰμ τῆς ἡδονῆς ἐκρά τησαν τοῦ ξύλου, οὐκ ἂν ἠπόρησεν ὁδοῦ, δι' ἧς τὸ τῶν ἀνθρώπων αὐξῆσαι γένος. Καὶ πῶς ἂν, φησίν, αἱ τοσαῦται μυριάδες τῶν ἀνθρώπων ἐγένοντο ; Ἐγὼ δέ σε πάλιν ἐρωτῶ, ἐπειδή σε σφόδρα παρέμεινε και τασείων οὗτος ὁ φόβος, πῶς ὁ Ἀδάμ, πῶς δὲ ἡ Εὔα, μὴ μεσιτεύοντος γάμου ; Οὗτοι δέ εἰσιν οἱ περὶ τῆς ταφῆς τοῦ Ἀδὰμ εἰρη- κότες, 'Αφρικανὸς καὶ ὁ ἅγιος Αθανάσιος. η Εt καὶ τὰ σαραβάρα αὐτῶν οὐκ ἀλλοιώθη, καὶ ὀσμὴ πυρὸς οὐκ ἦν ἐν αὐτοῖς, Μηδὲ ἐν τοῖς ἡμετέροις ἐνδύμασι γενέσθω ὀσμὴ πρὸς τὸν Ναβουχοδονόσορ, οἵτινες φθαρτοι λογισμοί εἰσι τοῦ διαβόλου οἱ κατασβεννύμενοι. Τοῦ ἁγίου ᾿Αθανασίου Αλεξανδρείας. Πᾶς ἄνθρωπος, τὸ διακρίνειν παρὰ Θεοῦ εἰληφώς, κολασθήσεται, ἐξακολουθήσας ἀπείρῳ ποιμένι, καὶ ψευδῆ δόξαν ὡς ἀληθῆ δεξάμενος· Τίς γὰρ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος ; Τοῦ ἁγίου Αθανασίου. Ταῖς πολλαῖς, ὡς εἰπεῖν, χερσὶν, ὧν αὐτὸς ἐπήρει τὰ ἱμάτια, Στέφανον λιθάσαι. Καὶ λαβὼν περιέτεμεν αὐτόν. Ιν' οὖν μὴ κωλύηται εἰς συναγωγὰς παραβάλλειν, διὰ τὸ ἀπερίτμητον εἶναι τὸν Τιμόθεον, οὕτως συμ παρεῖναι τοῦτ' ᾠκονόμησεν· οὐχὶ δὲ καὶ ἐδογμάτι σεν. Ὅτι παντοίοις σχήμασι λέγει καλλωπίζεσθαι τὴν βίβλον τῶν Ψαλμῶν ὁ μέγας Αθανάσιος, ὑπερβατοῖς, ὑπερθέσεσιν, ἀποστροφαῖς, ἐκλείψεσι, παραβολαῖς, μεταφοραῖς, ἐμφάσεσι, προσωποποιίαις. Ὅτι ὁ μέγας Αθανάσιος τὸ διάψαλμα διὰ τὰς ἐναλλαγάς φησι προσκεῖσθαι τῶν ῥυθμῶν, οὐχὶ δὲ διὰ τὴν ὑποχώρησιν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὥς τινες ἐφαντάσθησαν. ὑπερθέσεσι, Πιστεύω εἰς ἕνα Θεὸν Πατέρα παντοκράτορα, ἀεὶ ὄντα Θεὸν Πατέρα· καὶ εἰς τὸν Λόγον Θεόν, τὸν μονο- ** Η νι, 14. DE AMULETIS. niam per ambos una species intelligitur, integre et Codex Reg. 1993, ex sæculi x Ex codice Reg. 2441, x1 sæculi, fol. B perfecte in ambobus exhibita. Quæris autem, Quomodo hic in illo, et ille in hoc sit : quia et hic talis est, qualis ille; et ille talis, qualis hic. Sic et unum sunt illa duo, quod nec mutuo dif- ferant, neque separentur, neque secundum aliam speciem el extraneun) characterem intelligatur Fi- lius, sed sit Deus sicut et Pater. membr. optimæ notæ, p. 39. Sic et in principio, si præceptis ejus obtempe- rans Adam et consors ejus a voluptate ligni absti- nuissent, nou defuisset sane via qua hominum genus propagaret. quomodo, inquies, tot homi Et num millia producta fuissent? Ego vero te iterum interrogabo, quia te talis metus exagitat, quomodo Adam, quomodo Eva, nullis intervenientibus nu- ptiis, editi sunt ? verso : est Calena in Joannem. Hi de sepultura Adami verba fecerunt, Africa- nus et S. Athanasius. In eodem codice ad Calenam in Danielem, in hæc verba, hæc Athanasii nomine leguntur. C Neque in vestimentis nostris sit odor, ad Nabu chodonosorem delatus ; hæ scilicet sunt prave co gitationes a diabolo immissæ, quæ exstinguuntur. S. Athanasii Alexandrini. Ex codice Reg. 1994, xiv sæc., bombycino: es pandectes. Quivis homo accepta a Deo discernendi vi, sup- plicio afficietur, si imperitum pastorem secutus sit, et falsain sententiam ut veraın amplexuş sit : Quæ enim participatio luci cum tenebris º¹? Fol. 48, cod. 2398. S. Athanasii. Multis, ut ita dicam, manibus eorum, quorum vestimenta custodiebat, Stephanum lapidasse (pu- tandum est). Fol. 98. In illud, Ex codice Reg. 2919, D In illud, Et accipiens circumcidit illum *. Ne igitur a synagogarum aditu arceretur Timo- theus, quod incircumcisus esset, ut iis adesse posset, id ita dispensavit; neque tamen illud quasi præceptum et dogma tradidit. x sæculi, membr. Omni figurarum genere exornatum librum Psal- morum esse ait Magnus Athanasius, hyperbatis, apostrophis, eclipsibus, parabolis, me taphoris, emphasibus, prosopopteis. Magnus Athanasius ait diapsalma ob rhythmo- rum mutationes jacere, non ob secessum Spiritus saucti, ut guidam commenti sunt. BREVIS EXPOSITIO FIDEI. Ex codice Regio 2280, bombyc., XIV sæc., fol. 13. Cor. Act. xvi, 3. PATROL. GR. XXVI. Credo in unum Deum, Patrem omnipotentem, qui semper Deus Pater est: et in Verbum Deum,
PG 26:1323καὶ ὥσπερ Ἄννα θυγάτηρ Φανουὴλ, ὀγδοήκοντα τεσσάρων ἐτῶν οὖσα, ἦν ἐν τῷ ἱερῷ λατρεύουσα ἐν νηστείαις καὶ δεήσεσι, καὶ ἐπὶ τέλει ἀνθωμολογεῖτο τῷ Κυρίῳ. Ὅσοι πρεσβῦται τῇ ἡλικίᾳ εἰσὶν, ἔστωσαν μιμηταὶ τοῦ ἀγαθοῦ πρεσβείου τοῦ Ἀβραὰμ ἐν τῇ φιλοξενίᾳ, καὶ ὥσπερ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ, Ἰώβ τε καὶ Λώτ. Ὅσαι δὲ πρεσβύτιδες ἢ χῆραι, ζηλούτωσαν τὴν χήραν τὴν ἐν Σαραιπτὰ, καὶ τὴν προσενεγκαμένην τὰ δύο λεπτά. Νῦν δὲ, ἀγαπητοί μου ἐν Κυρίῳ, χωρὶς πολυλογίας, καιρός ἐστι τοῦ πενθῆσαι. Ἐγένετο δὲ μετὰ τὸ αἰχμαλωτευθῆναι τὴν Ἱερουσαλὴμ, καὶ Ἰσραὴλ ἐρημωθῆναι, ἐκάθισεν Ἱερεμίας κλαίων, καὶ ἐθρήνησε τὸν θρῆνον τοῦτον ἐπὶ Ἱερουσαλὴμ, καὶ εἶπε· Πῶς ἐκάθισε μόνη ἡ πόλις ἡ πεπληθυμένη λαῶν; ἐγενήθη ὡς χήρα· οἱ γὰρ ἅγιοι ἐπὶ τῇ τῶν ἀνθρώπων πτώσει κλαίουσιν. Ἰδοὺ γὰρ σήμερον ἡ Ἐκκλησία ὡς χήρα γεγένηται· ἰδοὺ ὁδοὶ Σιὼν πενθοῦσι παρὰ τὸ μὴ εἶναι ἐρχομένους ἐν ἑορτῇ· ἰδοὺ οἱ ἱερεῖς αὐτῆς ἀναστενάζουσι, καὶ αἱ παρθένοι αὐτῆς ἄγονται, ἀπεκλείσθη ἡμῶν τὸ Σάββατον, καὶ ἡ ἑορτὴ, καὶ ἡ νεομηνία. Καὶ ἐν ἄλλῳ τόπῳ κλαίει ὁ προφήτης λέγων· Κλαύσομαί σε, ἄμπελος Σέβαμα· τί ὠλοθρεύθησαν τρυγηταί σου;
γενῆ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ὅτι συνυπάρχει τῷ Πατρὶ τῷ ἰδίῳ, καὶ ὅτι ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ τοῦ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱός· καὶ ὅτι εἷς ὁ Υἱὸς τοῦ ἰδίου Πατρὸς τυγχάνει, καὶ ὅτι ισότιμός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς αὐτοῦ· ὅτι τε κατὰ πάντων τὸ κράτος καὶ τὴ κῦρος ἔχει ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς, καὶ ὅτι σὺν τῷ Πατρὶ αὐ τοῦ πάρεστι πανταχοῦ τῇ θεότητι, καὶ ὅτι πάντα πε- ριέχει τῇ οὐσίᾳ αὐτοῦ, καὶ ὅτι οὐ περιέχεται ὑπ' ού δενὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, καθάπερ ὁ Θεὸς ὁ Πατήρ αὐ τοῦ· καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὅτι τῆς τοῦ Πα τρός ἐστιν οὐσίας· καὶ συναΐδιον τῷ Πατρὶ καὶ Υἱῷ τυγχάνει τὸ ἅγιον Πνεῦμα, καὶ οὐ κεχώρισται τῇ θεότητι. Τὸν Λόγον φημὶ ἐν σαρκὶ γεγονέναι. Τοῦ αὐτοῦ. Ἡ μέντοι Τριάς, καὶ λαβόντος σῶμα ἐκ Μαρίας Β τοῦ Λόγου, Τριάς ἐστιν, οὐ δεχομένη προσθήκην, οὐδὲ ἀφαίρεσιν· ἀλλὰ ἀεὶ τελεία ἐστί. Καὶ ἐν Τριάδι μία θεότης ἐπιγινώσκεται. Βέλτιον ἀποροῦντας σιωπᾷν καὶ πιστεύειν, ἢ ἀπι- στεῖν διὰ τὸ ἀπορεῖν. Ι. · Τοῦ ἁγίου Αθανασίου κατὰ τῶν συμμεταβαλλο μένων τοῖς καιροῖς ἐν τοῖς δόγμασι. Τίς οὖν ἔτι τούτους Χριστιανοὺς ἡγήσεται, παρ' οἷς οὐ λόγος, οὐ γράμμα βέβαιον, ἀλλὰ πάντα κατά καιροὺς ἀλλάσσεται ; Αθανασίου ἐπισκόπου, ἐκ τοῦ εἰς τὸ, « Ο Λόγος σὰρξ ἐγένετο. Καὶ ὥσπερ πτύσαντος αὐτοῦ (68), καὶ ἐκτείναντος χεῖρα, καὶ φωνήσαντος Λάζαρον, οὐκ ἐλέγομεν ἀν- θρώπινα εἶναι τὰ κατορθώματα, εἰ καὶ διὰ τοῦ σώ- ματος ἐγένοντο, ἀλλὰ Θεοῦ· οὕτως ἐὰν τὰ ἀνθρώπινα λέγηται περὶ τοῦ Σωτῆρος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, πάλιν εἰς τὴν φύσιν τῶν λεγομένων ὁρῶντες, καὶ ὡς ἀλλό τρια Θεοῦ πάντα τυγχάνοντα, μὴ τῇ θεότητι τοῦ Λό γου ταῦτα λογισώμεθα, ἀλλὰ τῇ ἀνθρωπότητι αὐτοῦ· εἰ γὰρ καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, ἀλλὰ τῆς σαρκὸς η ίδια τὰ πάθη. Αγνοοῦσι δὲ οἱ ἄφρονες, ὅτι τοῖς τῶν ἁγίων ἐντε- τύχηκε συγγράμμασι καὶ τοιαῦτα γέγραφε και μαρ- τυρεῖ ὁ πολὺς τῷ πνεύματι ᾿Αθανάσιος, τοιαῦτα εἰπὼν ἐν τῷ, Ὁ λόγος ἐγένετο· « Ταῦτα ἀναγκαίως προς εξητάσαμεν· ἵνα ἐὰν ἴδωμεν αὐτὸν δι᾽ ὀργάνου ἰδίου - HISTORICA ET DOGMATICA. S. ATHANASII OPP. PARS I. Dei, quod coexsistal proprio A unigenitum Filium Patri, quodque ex substantia Dei Patris sit Filius, quod unus Filius proprii Patris sit, quod æqualis honore sit Filius Deo et Patri suo: quod in omnes imperium et auctoritatem habeat Filius Dei, quod- que cum Patre suo ubique præsens sit deitate, quod omnia contineat substantia sua, et quod a nullo contineatur Filius Dei, quemadmodum Deus, Pa- ter ipsius. Et in Spiritum sanctum, quod ex Patris substantia sit: ac coæternus Patri et Filio sit Spiritus sanctus, nec deilate separatus sit. Ver- bum dico in carne factum esse, id est, carnem ce- pisse. Ejusdem. Trinitas quidem, etiam postquam Verbum ex Maria corpus assumpsit, Trinitas est, neque addi- tamentum, neque diminutionem accipiens ; sed sem- per perfecta est. Et in Trinitate una deitas agnoscitur. In eod. cod., fol. 61. Præstabilius erat dubitantes silere et credere, quam non credere propter dubitationem. Ex Cosma Indicopleustæ Ægyptii monachi Christiana Topographia, sive Christianorum opinione de mundo. In collectione nova Patrum et scriptorum Græcorum Montfauconii, p. 316, seqq. Fragmenta quæ in sua Topographia servavit Cosmas excerpta sunt ex epistolis festatibus num. 2, 5, 6, 22, 24, 28, 29, 40, 42, 43, 45. Ea omnia editioni suæ interseruit card. Ang. Maius. Vide infra. col. 1367, 1379, 1589, et seq. SANCTI ATHANASII FRAGMENTA ALIA. (Ma, Bibliotheca nova Patrum, II, seq.) Sancti Athanasii adversus eos qui dogmata cum tem- C poribus mutant. Quis ergo hos Christianos existimabit, apud quos nec sermo neque scriptura stabílis est, sed omnia cum temporibus mutantur? Athanasii episcopi, ex sermone in illa verba : « Ver- bum caro factum est. › Ac veluti cum ipse exspuit, et manum extendit, et Lazarum vocavit, haud hæc esse facinora homi- nis dicimus, etiamsi corporis instrumento peracta, sed Dei; ita cum humana dicuntur de Servatore in Evangelio, vicissim dictarum rerum naturam spectantes, easque omnes a Deo alienas reputan- tes, haud Verbi divinitati imputamus, sed ejusdem humanitati. Quanquam enim Verbum caro factum est, carnis tamen propriæ passiones sunt. II III. Pro dogmate duarum unitarum in Christo naturarum contra Eutychianos in synodo Chalcedonensi definilo. Dogmatica Panoplia.) (Ex incerti auctoris Ignorant porro hi stulti, quod sanctorum con- sonat scriptis synodus; quodque talia scripserit testatusque sit plenus ille spiritu Athanasius, dum ait in sermone de verbis illis, Verbum caro factum est : ● Hæc necessario antea disquisivimus, ut cum ter tria citata à Theodoreto in dialogo de immu- tabili, sive in editione Maur. Athanasii t. I, part. 11, neque in altera Montfauconii, Bibl. nov. PP., t. II. (68) Non comperiebam fragmentum hoc, sive in-
ὁ οἶνός ἐστιν ἐν ληνῷ χρῄζων κούφων ἀξίων χωρῆσαι τοῦτον. Πολλὰ δὲ διὰ τὸ πλῆθος τῶν τετραυματισμένων ἐν τῷ νῦν καιρῷ παρῃτήσαντο τετραυματισμένοι. Ὅσοι γοῦν ἀβλαβεῖς ἔμειναν κοῦφα νέα διατετηρημένα προσερχέσθωσαν μεταλαβεῖν. Καὶ πάλιν ἐν ἄλλῳ τόπῳ κλαίει λέγων· Τίς δῴη τῇ κεφαλῇ μου ὕδωρ, καὶ ὀφθαλμοῖς μου πηγὴν δακρύων, καὶ κλαύσωμεν τὸν λαὸν τοῦτον ἡμέρας καὶ νυκτὸς, τοὺς τετραυματισμένους θυγατρὸς λαοῦ μου, τοὺς σοφοὺς ὄντας εἰς τὸ κακοποιῆσαι, τὸ δὲ καλὸν ποιῆσαι μὴ ἐπεγνωκότας; Τοῦτο ποιοῦντες κλαίοντες ἐπὶ τῷ πτώματι τῶν ἀνθρώπων. Ὁ προφήτης δὲ πάλιν Ἰεζεκιὴλ ἐθρήνει ἐφ’ ἕκαστον τῶν ἀποπεπτωκότων, ὥσπερ αὐτῷ εἴρηται· Λάβε θρῆνον ἐπὶ τὸν ἄρχοντα Τύρου. Καὶ οὐκ ἐπὶ τὸν ἄρχοντα Τύρου μόνον κλαίει, ἀλλ’ ἐπὶ τοὺς πολλοὺς τάχα ἐκ τῶν αὐτοῦ δακρύων καταντήσουσιν· σκοποὶ γὰρ τυγχάνουσι τοῦ παντὸς, καὶ διίκτορες τοῦ πενθεῖν. Καὶ ὁ Δαυὶ̈δ ἔκλαιεν ἐπὶ τῷ πτώματι δυνατῶν λέγων· Πῶς ἔπεσον δυνατοὶ, καὶ ἀπώλοντο σκεύη πολεμικά; Μὴ ἀναγγείλατε ἐν Γὲθ, μηδὲ ἐν ὁδοῖς Ἀσκαλῶνος, μήποτε εὐφρανθῶσι θυγατέρες ἀπεριτμήτων·
γενῆ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ὅτι συνυπάρχει τῷ Πατρὶ τῷ ἰδίῳ, καὶ ὅτι ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ τοῦ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱός· καὶ ὅτι εἷς ὁ Υἱὸς τοῦ ἰδίου Πατρὸς τυγχάνει, καὶ ὅτι ισότιμός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς αὐτοῦ· ὅτι τε κατὰ πάντων τὸ κράτος καὶ τὴ κῦρος ἔχει ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς, καὶ ὅτι σὺν τῷ Πατρὶ αὐ τοῦ πάρεστι πανταχοῦ τῇ θεότητι, καὶ ὅτι πάντα πε- ριέχει τῇ οὐσίᾳ αὐτοῦ, καὶ ὅτι οὐ περιέχεται ὑπ' ού δενὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, καθάπερ ὁ Θεὸς ὁ Πατήρ αὐ τοῦ· καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὅτι τῆς τοῦ Πα τρός ἐστιν οὐσίας· καὶ συναΐδιον τῷ Πατρὶ καὶ Υἱῷ τυγχάνει τὸ ἅγιον Πνεῦμα, καὶ οὐ κεχώρισται τῇ θεότητι. Τὸν Λόγον φημὶ ἐν σαρκὶ γεγονέναι. Τοῦ αὐτοῦ. Ἡ μέντοι Τριάς, καὶ λαβόντος σῶμα ἐκ Μαρίας Β τοῦ Λόγου, Τριάς ἐστιν, οὐ δεχομένη προσθήκην, οὐδὲ ἀφαίρεσιν· ἀλλὰ ἀεὶ τελεία ἐστί. Καὶ ἐν Τριάδι μία θεότης ἐπιγινώσκεται. Βέλτιον ἀποροῦντας σιωπᾷν καὶ πιστεύειν, ἢ ἀπι- στεῖν διὰ τὸ ἀπορεῖν. Ι. · Τοῦ ἁγίου Αθανασίου κατὰ τῶν συμμεταβαλλο μένων τοῖς καιροῖς ἐν τοῖς δόγμασι. Τίς οὖν ἔτι τούτους Χριστιανοὺς ἡγήσεται, παρ' οἷς οὐ λόγος, οὐ γράμμα βέβαιον, ἀλλὰ πάντα κατά καιροὺς ἀλλάσσεται ; Αθανασίου ἐπισκόπου, ἐκ τοῦ εἰς τὸ, « Ο Λόγος σὰρξ ἐγένετο. Καὶ ὥσπερ πτύσαντος αὐτοῦ (68), καὶ ἐκτείναντος χεῖρα, καὶ φωνήσαντος Λάζαρον, οὐκ ἐλέγομεν ἀν- θρώπινα εἶναι τὰ κατορθώματα, εἰ καὶ διὰ τοῦ σώ- ματος ἐγένοντο, ἀλλὰ Θεοῦ· οὕτως ἐὰν τὰ ἀνθρώπινα λέγηται περὶ τοῦ Σωτῆρος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, πάλιν εἰς τὴν φύσιν τῶν λεγομένων ὁρῶντες, καὶ ὡς ἀλλό τρια Θεοῦ πάντα τυγχάνοντα, μὴ τῇ θεότητι τοῦ Λό γου ταῦτα λογισώμεθα, ἀλλὰ τῇ ἀνθρωπότητι αὐτοῦ· εἰ γὰρ καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, ἀλλὰ τῆς σαρκὸς η ίδια τὰ πάθη. Αγνοοῦσι δὲ οἱ ἄφρονες, ὅτι τοῖς τῶν ἁγίων ἐντε- τύχηκε συγγράμμασι καὶ τοιαῦτα γέγραφε και μαρ- τυρεῖ ὁ πολὺς τῷ πνεύματι ᾿Αθανάσιος, τοιαῦτα εἰπὼν ἐν τῷ, Ὁ λόγος ἐγένετο· « Ταῦτα ἀναγκαίως προς εξητάσαμεν· ἵνα ἐὰν ἴδωμεν αὐτὸν δι᾽ ὀργάνου ἰδίου - HISTORICA ET DOGMATICA. S. ATHANASII OPP. PARS I. Dei, quod coexsistal proprio A unigenitum Filium Patri, quodque ex substantia Dei Patris sit Filius, quod unus Filius proprii Patris sit, quod æqualis honore sit Filius Deo et Patri suo: quod in omnes imperium et auctoritatem habeat Filius Dei, quod- que cum Patre suo ubique præsens sit deitate, quod omnia contineat substantia sua, et quod a nullo contineatur Filius Dei, quemadmodum Deus, Pa- ter ipsius. Et in Spiritum sanctum, quod ex Patris substantia sit: ac coæternus Patri et Filio sit Spiritus sanctus, nec deilate separatus sit. Ver- bum dico in carne factum esse, id est, carnem ce- pisse. Ejusdem. Trinitas quidem, etiam postquam Verbum ex Maria corpus assumpsit, Trinitas est, neque addi- tamentum, neque diminutionem accipiens ; sed sem- per perfecta est. Et in Trinitate una deitas agnoscitur. In eod. cod., fol. 61. Præstabilius erat dubitantes silere et credere, quam non credere propter dubitationem. Ex Cosma Indicopleustæ Ægyptii monachi Christiana Topographia, sive Christianorum opinione de mundo. In collectione nova Patrum et scriptorum Græcorum Montfauconii, p. 316, seqq. Fragmenta quæ in sua Topographia servavit Cosmas excerpta sunt ex epistolis festatibus num. 2, 5, 6, 22, 24, 28, 29, 40, 42, 43, 45. Ea omnia editioni suæ interseruit card. Ang. Maius. Vide infra. col. 1367, 1379, 1589, et seq. SANCTI ATHANASII FRAGMENTA ALIA. (Ma, Bibliotheca nova Patrum, II, seq.) Sancti Athanasii adversus eos qui dogmata cum tem- C poribus mutant. Quis ergo hos Christianos existimabit, apud quos nec sermo neque scriptura stabílis est, sed omnia cum temporibus mutantur? Athanasii episcopi, ex sermone in illa verba : « Ver- bum caro factum est. › Ac veluti cum ipse exspuit, et manum extendit, et Lazarum vocavit, haud hæc esse facinora homi- nis dicimus, etiamsi corporis instrumento peracta, sed Dei; ita cum humana dicuntur de Servatore in Evangelio, vicissim dictarum rerum naturam spectantes, easque omnes a Deo alienas reputan- tes, haud Verbi divinitati imputamus, sed ejusdem humanitati. Quanquam enim Verbum caro factum est, carnis tamen propriæ passiones sunt. II III. Pro dogmate duarum unitarum in Christo naturarum contra Eutychianos in synodo Chalcedonensi definilo. Dogmatica Panoplia.) (Ex incerti auctoris Ignorant porro hi stulti, quod sanctorum con- sonat scriptis synodus; quodque talia scripserit testatusque sit plenus ille spiritu Athanasius, dum ait in sermone de verbis illis, Verbum caro factum est : ● Hæc necessario antea disquisivimus, ut cum ter tria citata à Theodoreto in dialogo de immu- tabili, sive in editione Maur. Athanasii t. I, part. 11, neque in altera Montfauconii, Bibl. nov. PP., t. II. (68) Non comperiebam fragmentum hoc, sive in-
PG 26:1325ἰδοὺ γὰρ καὶ σήμερον ἔπεσαν δυνατοὶ, καὶ μεγάλα σκεύη πολεμικὰ, ἅπερ δεῖ κλαίειν. Ἔκλαιε δὲ ἐπὶ τὸν Ἀβεσσαλὼμ, οὐχ ὅτι ἀπέθανεν, ἀλλ’ ὅτι παρηνόμησε. Καὶ ἡμεῖς τοίνυν μὴ τοὺς τελευτήσαντας κλαύσωμεν, ἀλλὰ τοὺς τὴν ἰδίαν πίστιν ἀπαρνησαμένους. Δεξώμεθα καὶ τὸν λόγον τοῦ προφήτου Ἰωὴλ, καὶ ἐπιτελέσωμεν, ὡς προστάττει καὶ προςκαλεῖται κλαίειν ἐπὶ τοὺς ἐν ἀπωλείᾳ λέγων· Ἐξελθέτω νυμφίος ἐκ τοῦ κοιτῶνος αὐτοῦ, καὶ νύμφη ἐκ τοῦ παστοῦ αὐτῆς. Κλαύσονται οἱ ἱερεῖς οἱ λειτουργοῦντες θυσιαστηρίῳ, καὶ ἐροῦσι· Φεῖσαι, Κύριε, τοῦ λαοῦ σου, καὶ μὴ δῷς τὴν κληρονομίαν σου εἰς ὄνειδος τοῦ κατάρξαι αὐτῶν ἔθνη, μήποτε εἴπωσιν ἐν τοῖς ἔθνεσι· Ποῦ ἐστιν ὁ Θεὸς αὐτῶν; Τάχα δέ πως καὶ ἡμῖν λεχθείη τὸ, Καὶ ἐζήλωσε Κύριος τὸν λαὸν αὐτοῦ, καὶ ἐφείσατο τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. Καὶ ἐν τοῖς Θρήνοις πάλιν κεῖται· Τείχη Σιὼν καταγαγέτωσαν ὡσεὶ χειμάῤῥους δάκρυα ἡμέρας καὶ νυκτός. Μὴ ἆρα τείχεσιν ἢ λίθοις λέγει, ἢ πάντως τοῖς οὖσιν ἁγίοις τείχεσι τῆς Ἐκκλησίας; Ἰδοὺ γὰρ ἐπὶ πάντας αὐτοὺς πεπλήρωται καταγαγόντας ὡσεὶ χειμάῤῥους δάκρυα πανταχοῦ. Νῦν δὲ ἐπιλαβώμεθα καὶ τοῦ τῆς Ὠδῆς λόγου·
σώματος θεϊκῶς πράττοντα ἢ λέγοντα τινά, γινώ- σκομεν ὅτι θεὸς ὢν ταῦτα ἐργάζεται· καὶ πάλιν ἐὰν ἴδωμεν αὐτὸν δι' ἐργάνου τοῦ ἰδίου σώματος ἀνθρω πίνως λαλοῦντα ἢ πάσχοντα, μὴ ἀγνοῶμεν αὐτὸν, ὅτι σαρκοφόρος γέγονεν ἄνθρωπος· καὶ οὕτω ταῦτα καὶ ποιεῖ καὶ λέγει· καὶ ἑκάστου γὰρ τὸ ἴδιον γινώ- σκοντες, καὶ ἀμφότερα ἐξ ἑνὸς πραττόμενα βλέπον- τες καὶ νοοῦντες, ὀρθῶς πιστεύομεν καὶ οὔποτε πλα νηθείημεν. » Αθανασίου. Θεὸς καὶ ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς, εἷς ἂν καθ᾽ ὕπαρξιν ἀνελλιπῆ τὰ ἑκάτερα. Αθανασίου ἐν τῇ ἐξηγήσει τοῦ, « Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, πρὶν 'Αβραὰμ γενέσθαι ἐγώ εἰμι. -- ᾿Αναισχυντία σαφῶς τὸ μὴ διχῶς νοεῖν τὸν Χριστὸν θεϊκῶς τε καὶ ἀνθρωπίνως. Τοῦ ἁγίου Αθανασίου, ἐκ τοῦ λόγου εἰς τὸ • Κύριος έκτισέ με, » καὶ κατὰ Ἀρειανῶν. Καὶ γοῦν ἐπὶ τὸν σταυρὸν ἐρχόμενος, ἐκτενῶς προσεύχεται, καὶ τὸ γόνυ κλίνει, λέγων· Πάτερ, παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο· πλὴν μὴ τὸ ἐμὸν θέλημα γενέσθω, ἀλλὰ τὸ σόν ἴδιον αὐτοῦ θέ λημα λέγων τὸ τῆς σαρκός· ὅτι περ καὶ αὐτὴν τὴν ἡμετέραν σάρκα ἐν ἑαυτῷ οἰκειώσατο. Γ. Τοῦ μεγάλου ᾿Αθανασίου ἐν τῷ εἰς τοὺς βαπτι- ζομένους λόγῳ (69). Ὄψει τοὺς Λευΐτας φέροντας ἄρτους, καὶ ποτή ριον οίνου, καὶ τιθέντας ἐπὶ τὴν τράπεζαν· καὶ ὅσον οὔπω ἱκεσίαι καὶ δεήσεις γίνονται, ψιλός ἐστιν ὁ ἄρ τος καὶ τὸ ποτήριον· ἐπὰν δὲ ἐπιτελεσθῶσιν αἱ μετ γάλαι καὶ θαυμασταὶ εὐχαί, τότε γίνεται ὁ ἄρτος, σῶμα· καὶ τὸ ποτήριον, αἷμα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰη σοῦ Χριστοῦ. Καὶ πάλιν· Ελθωμεν ἐπὶ τὴν τελείω σιν τῶν μυστηρίων· οὗτος ὁ ἄρτος καὶ τοῦτο τὸ που τήριον, ὅσον οὔπω εὐχαὶ καὶ ἱκεσίαι γεγόνασι, ψιλά εἰσιν· ἐπὰν δὲ αἱ μεγάλαι εὐχαὶ, καὶ αἱ ἅγιαι ἱκε σίαι ἀναπεμφθῶσι, καταβαίνει ὁ Λόγος εἰς τὸν ἄρτον καὶ τὸ ποτήριον, καὶ γίνεται αὐτοῦ σῶμα (70). Εt FRAGMENTA ALIA. A viderimus eum proprii corporis organo divina fa- IV. cientem aut dicentem, sciamus Deum esse qui talia operatur. Rursusque si eum viderimus proprii cor- poris organo humana loquentem aut patientem, haud ignoremus ipsum fuisse in carne hominem ; atque ita hæe facere ac loqui. Nam naturæ utrius- que proprium agnoscentes, et utramque actionemi ab uno peractam cernentes atque intelligentes ; recte credimus, et nunquam exerrabimus. › Athanasii. Deus et homo iden) (Christus) persø- naliter unus, utraque subsistentia præditus. Athanasii in explanatione verborum: ‹ Amen, amen B dico vobis antequam Abraham fieret, ego sum.»-Ma- nifesta impudentia est illorum, qui duplici notione Christum considerare nolunt, id est divinitus et humanitus. VI. Sancti Athanasii, ex sermone in illud : • Domi- nus creavit me, o et contra Arianos. Propterea cum ad crucem venturus esset, enixe orabat, fexoque genu dicebat : Pater, transeat a me calix iste. Verumtamen non mea voluntas, sed tua fiat; propriam scilicet dicens carnis voluntà - tem; quandoquidem ipsam nostram sibi propriant fecerat carnem. VII. C Athanasii Magni, ex sermone ad baptizalos. Videbis Levitas panes vinique calicem ferentes, mensæque imponentes. Et quandiu quidem preces et invocationes nondum sunt peractæ, nihil aliɗd nisi panis calixque est. Verum enimvero postquam peractæ fuerint magnæ miræque preces, tunc pá- nis fit corpus; calix autem, Dómini nostri Jesu Christi sanguis. rursus : Veniamnus ad myste riorum perfectionem. Ilic panis et hic calix ante preces et invocationes nihil ultra naturam pro- priam habent: verumtamen ubi magnæ preces san- ctæque invocationes editæ fuerint, descendit Ver- bum in panein et calicem, et corpus ejus conficitur. VIII. D Fragmentum ex Athanasii epistola ad Eusebium, Lucinianum, et socios (71). • Namque et magnus Athanasius æquum esse judicavit, eos non repellere, qui quod dicunt, recto sensu explicant. Sic enim ipse docet in sua ad Eusebium, Lucinianum, et socios epistola : « Vus ergo, qui hæc omnia profitemini, ne quæso illos qui eadem profitentur damnetis; sed vocabula ab illis adhibita expli- cate; neque his inconsideratis, auctores repellatis ; imo vero eos exorate, iisque suadete, ut conciliare sententias velint. › ad recenter illuminatos seu baptizatos, opp. ed. Ven. t. II, p. 395. Nec mirum; multi enim alii neces- sario exstiterunt Athanasii sermones de hoc argu- mento singulis annis recurrente, quo tempore, id est Paschali, solebant episcopi erudire catechume- nos, et mox baptizatos sublimiorum mysteriorum doctrina imbuere. bonensi bibliotheca edito, qui est de Sacramento altaris, cum Athanasio adamussim consentit sic : Hoc quod videtis, charissimi, in mensa Domini panis est el vinum; sed iste panis et hoc vinum, accedente verbo, ft corpus et sanguis Verbi. edita Athanasii scripta. (69) Non legitur hic locus in Athanasii sermone (70) S. Augustinus in sexto sermone, ex Vindo- (71) Non videbam hujus tituli epistolam inter
Πορευόμενοι ἐπορεύοντο καὶ ἔκλαιον αἴροντες τὰ σπέρματα αὐτῶν. Ὥσπερ οἱ προεστῶτες νῦν καὶ οὐκ ἔχοντες ποῦ τὰ σπέρματα καταβάλωσιν. Ἀλλ’ ὅμως ἐρχόμενοι ἥξουσιν ἐν ἀγαλλιάσει φέροντες τὰ δράγματα αὐτῶν. Μακάριοι γὰρ οἱ πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται· καὶ τὸ, Ἑσπέρας αὐλισθήσεται κλαυθμὸς, καὶ εἰς τὸ πρωὶ̈ ἀγαλλίασις. Οἱ γὰρ ἀπόστολοι καὶ τότε κλαίοντες τὸ ἑσπέρας, ἠγαλλιάσαντο πρωί̈ας. Καὶ ἡ Μαγδαληνὴ Μαρία παρεκάθητο τῷ μνημείῳ κλαίουσα· ταύτῃ ὀφθεὶς ὁ Κύριος ἀφεῖλε τῶν αὐτῆς ὀφθαλμῶν τὰ δάκρυα· ἐπληρώθη τὸ προλέγοντο· Καὶ ἀφεῖλεν ὁ Θεὸς πᾶν δάκρυον ἀπὸ παντὸς προσώπου. Μνήσθητε τοῦ Κυρίου ἡμῶν, ὅτι τοσαῦτα ἔπαθε δι’ ἡμᾶς· ἐξεδύθη τὸν ἱματισμὸν, ἐνέδυσαν αὐτὸν χλαμύδα κοκκίνην, περιέθηκαν αὐτῷ στέφανον ἐξ ἀκανθῶν, ἐνέπτυσαν αὐτῷ, ἐνέπαιξαν αὐτῷ, καὶ ἐῤῥαπίσθη ὑπὸ ὑπηρέτου ὁ τῶν ἁπάντων Δεσπότης.
σώματος θεϊκῶς πράττοντα ἢ λέγοντα τινά, γινώ- σκομεν ὅτι θεὸς ὢν ταῦτα ἐργάζεται· καὶ πάλιν ἐὰν ἴδωμεν αὐτὸν δι' ἐργάνου τοῦ ἰδίου σώματος ἀνθρω πίνως λαλοῦντα ἢ πάσχοντα, μὴ ἀγνοῶμεν αὐτὸν, ὅτι σαρκοφόρος γέγονεν ἄνθρωπος· καὶ οὕτω ταῦτα καὶ ποιεῖ καὶ λέγει· καὶ ἑκάστου γὰρ τὸ ἴδιον γινώ- σκοντες, καὶ ἀμφότερα ἐξ ἑνὸς πραττόμενα βλέπον- τες καὶ νοοῦντες, ὀρθῶς πιστεύομεν καὶ οὔποτε πλα νηθείημεν. » Αθανασίου. Θεὸς καὶ ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς, εἷς ἂν καθ᾽ ὕπαρξιν ἀνελλιπῆ τὰ ἑκάτερα. Αθανασίου ἐν τῇ ἐξηγήσει τοῦ, « Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, πρὶν 'Αβραὰμ γενέσθαι ἐγώ εἰμι. -- ᾿Αναισχυντία σαφῶς τὸ μὴ διχῶς νοεῖν τὸν Χριστὸν θεϊκῶς τε καὶ ἀνθρωπίνως. Τοῦ ἁγίου Αθανασίου, ἐκ τοῦ λόγου εἰς τὸ • Κύριος έκτισέ με, » καὶ κατὰ Ἀρειανῶν. Καὶ γοῦν ἐπὶ τὸν σταυρὸν ἐρχόμενος, ἐκτενῶς προσεύχεται, καὶ τὸ γόνυ κλίνει, λέγων· Πάτερ, παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο· πλὴν μὴ τὸ ἐμὸν θέλημα γενέσθω, ἀλλὰ τὸ σόν ἴδιον αὐτοῦ θέ λημα λέγων τὸ τῆς σαρκός· ὅτι περ καὶ αὐτὴν τὴν ἡμετέραν σάρκα ἐν ἑαυτῷ οἰκειώσατο. Γ. Τοῦ μεγάλου ᾿Αθανασίου ἐν τῷ εἰς τοὺς βαπτι- ζομένους λόγῳ (69). Ὄψει τοὺς Λευΐτας φέροντας ἄρτους, καὶ ποτή ριον οίνου, καὶ τιθέντας ἐπὶ τὴν τράπεζαν· καὶ ὅσον οὔπω ἱκεσίαι καὶ δεήσεις γίνονται, ψιλός ἐστιν ὁ ἄρ τος καὶ τὸ ποτήριον· ἐπὰν δὲ ἐπιτελεσθῶσιν αἱ μετ γάλαι καὶ θαυμασταὶ εὐχαί, τότε γίνεται ὁ ἄρτος, σῶμα· καὶ τὸ ποτήριον, αἷμα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰη σοῦ Χριστοῦ. Καὶ πάλιν· Ελθωμεν ἐπὶ τὴν τελείω σιν τῶν μυστηρίων· οὗτος ὁ ἄρτος καὶ τοῦτο τὸ που τήριον, ὅσον οὔπω εὐχαὶ καὶ ἱκεσίαι γεγόνασι, ψιλά εἰσιν· ἐπὰν δὲ αἱ μεγάλαι εὐχαὶ, καὶ αἱ ἅγιαι ἱκε σίαι ἀναπεμφθῶσι, καταβαίνει ὁ Λόγος εἰς τὸν ἄρτον καὶ τὸ ποτήριον, καὶ γίνεται αὐτοῦ σῶμα (70). Εt FRAGMENTA ALIA. A viderimus eum proprii corporis organo divina fa- IV. cientem aut dicentem, sciamus Deum esse qui talia operatur. Rursusque si eum viderimus proprii cor- poris organo humana loquentem aut patientem, haud ignoremus ipsum fuisse in carne hominem ; atque ita hæe facere ac loqui. Nam naturæ utrius- que proprium agnoscentes, et utramque actionemi ab uno peractam cernentes atque intelligentes ; recte credimus, et nunquam exerrabimus. › Athanasii. Deus et homo iden) (Christus) persø- naliter unus, utraque subsistentia præditus. Athanasii in explanatione verborum: ‹ Amen, amen B dico vobis antequam Abraham fieret, ego sum.»-Ma- nifesta impudentia est illorum, qui duplici notione Christum considerare nolunt, id est divinitus et humanitus. VI. Sancti Athanasii, ex sermone in illud : • Domi- nus creavit me, o et contra Arianos. Propterea cum ad crucem venturus esset, enixe orabat, fexoque genu dicebat : Pater, transeat a me calix iste. Verumtamen non mea voluntas, sed tua fiat; propriam scilicet dicens carnis voluntà - tem; quandoquidem ipsam nostram sibi propriant fecerat carnem. VII. C Athanasii Magni, ex sermone ad baptizalos. Videbis Levitas panes vinique calicem ferentes, mensæque imponentes. Et quandiu quidem preces et invocationes nondum sunt peractæ, nihil aliɗd nisi panis calixque est. Verum enimvero postquam peractæ fuerint magnæ miræque preces, tunc pá- nis fit corpus; calix autem, Dómini nostri Jesu Christi sanguis. rursus : Veniamnus ad myste riorum perfectionem. Ilic panis et hic calix ante preces et invocationes nihil ultra naturam pro- priam habent: verumtamen ubi magnæ preces san- ctæque invocationes editæ fuerint, descendit Ver- bum in panein et calicem, et corpus ejus conficitur. VIII. D Fragmentum ex Athanasii epistola ad Eusebium, Lucinianum, et socios (71). • Namque et magnus Athanasius æquum esse judicavit, eos non repellere, qui quod dicunt, recto sensu explicant. Sic enim ipse docet in sua ad Eusebium, Lucinianum, et socios epistola : « Vus ergo, qui hæc omnia profitemini, ne quæso illos qui eadem profitentur damnetis; sed vocabula ab illis adhibita expli- cate; neque his inconsideratis, auctores repellatis ; imo vero eos exorate, iisque suadete, ut conciliare sententias velint. › ad recenter illuminatos seu baptizatos, opp. ed. Ven. t. II, p. 395. Nec mirum; multi enim alii neces- sario exstiterunt Athanasii sermones de hoc argu- mento singulis annis recurrente, quo tempore, id est Paschali, solebant episcopi erudire catechume- nos, et mox baptizatos sublimiorum mysteriorum doctrina imbuere. bonensi bibliotheca edito, qui est de Sacramento altaris, cum Athanasio adamussim consentit sic : Hoc quod videtis, charissimi, in mensa Domini panis est el vinum; sed iste panis et hoc vinum, accedente verbo, ft corpus et sanguis Verbi. edita Athanasii scripta. (69) Non legitur hic locus in Athanasii sermone (70) S. Augustinus in sexto sermone, ex Vindo- (71) Non videbam hujus tituli epistolam inter
PG 26:1327Ἐκρεμάσθη ἐπὶ ξύλου, ἐπότισαν αὐτὸν ὄξος μετὰ χολῆς, διεμερίσαντο τὰ ἱμάτια αὐτοῦ βλέποντος, λόγχῃ τὴν πλευρὰν ἔνυξαν, παρέθετο τὸ πνεῦμα εἰς χεῖρας τοῦ Πατρὸς, ἐτέθη τὸ σῶμα αὐτοῦ ἐν μνημείῳ, ἀνέστη τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ, ἀνελήφθη ἐν δόξῃ εἰς οὐρανοὺς, προεκήρυξαν αὐτὸν ἅγιοι ἄγγελοι λέγοντες· Ἄρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν. Ἀναλογίσασθε οὖν τὸν τοιαύτην ὑπομονὴν ἐνδειξάμενον, ἵν’ ὅστις ἂν μιμητὴς αὐτοῦ γίνηται, οὗτος καὶ συγκάθεδρος καὶ συγκληρονόμος αὐτοῦ γένηται, ὡς αὐτὸς ἐπηγγείλατο, ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Τοῦ ἁγίου Αθανασίου περὶ τῶν Αζύμων. Α ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΑΖΥΜΩΝ. Ἐν τρισὶν ὕλαις ἑτέλουν οἱ Ἰουδαῖοι τὸ Πάσχα καὶ ἐν τρισὶν ἀρεταῖς· καὶ ἐν τρισὶ μάρτυρσι κατὰ τὴν τάξιν τοῦ Νόμου. Καὶ αἱ μὲν τρεῖς ὕλαι ὁ ἀμνὸς ἦσαν, τὰ ἄζυμα καὶ ἡ πικραλίς" αἱ δὲ τρεῖς ἀρεταὶ, περιεζωσμένοι, καὶ ὑποδήματα εἰς τοὺς πόδας, καὶ βακτηρίαν ἐν ταῖς χερσίν. Οἱ δὲ τρεῖς μάρτυρες, γραμματεῖς ἐπὶ τῇ τραπέζῃ ἑστῶτες, καὶ ἀκριβῶς γινώσκοντες τὴν τῆς σελήνης ἀπόχυσιν, διὰ ποτηρίου τινὸς σαλευομένου και σημαινομένου σαλπίζοντας εὐθὺς τοῦ ἱερέως ὅτι Πάσχα ἐστὶ Κυρίου· καὶ λοιπὸν μετὰ τὸ ἄκουσμα τῆς φωνῆς τῆς σάλπιγγος, ἐποίουν τὴν ζύμην ἄνευ ἄρτου ἡμέρας ζ'. Πρὸ δὲ τοῦ ση μείου τοῦ ποτηρίου καὶ τῆς σάλπιγγος, οὐκ εἶχον ἐξουσίαν ἑτοιμάσαι ἡμέρας ἑπτὰ ἀμνὸν, ἢ ἄζυμον, ἢ πικρίδα· οὕτω γάρ φησι καὶ ὁ μέγας Δαυΐδ· Σαλ- πίσατε ἐν Νεομηνίᾳ σάλπιγγα. Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐν τῇ ε' ἡμέρᾳ ἐποίησε τὴν παρά- δοσιν τῶν ἁγίων μυστηρίων ὥρᾳ τῆς νυκτὸς ζ'· ἡ δὲ εἴσοδος τῶν ἀζυμοφάγων ἐγένετο Παρασκευῇ ἑσπέρας μετὰ τὸ ταφῆναι τὸν Κύριον. Διὰ τοῦτο οἱ δ' εὐαγ- γελισταὶ ἄρτον τέλειον λέγουσι παραδοῦναι τὸν Κύ ριον ἐν τοῖς ἁγίοις μυστηρίοις καὶ οὐκ ἄζυμον· ἵνα πιστώσηται ὅτι τέλειον σῶμα ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου λέγω δὲ ἔμψυχον καὶ ἔννουν· καὶ οὐ καθάπερ ὁ αἱρετικός Απολλινάριος ἔλεγεν, ὅτι σῶμα μόνον ἀνελάβετο· αλλ' ἡμεῖς ἄρτον τελειούμενόν φαμεν τὸν δι' ἀλεύρου καὶ ζύμης καὶ ἄλατος συνεστηκότα· καθάπερ σώματι ὁ πνευματικὸς, καὶ νοι· σῶμα γὰρ, χωρὶς πνοῆς, νεκρόν ἐστι· καὶ τὸ ἄζυμον μόνον μὴ ἔχον ζύμην νεκρόν ἐστι καὶ οὐ ζωτικὸς ἄρτος· ἐπειδὴ ἡ ζύμη ζωὴν δίδωσι τῷ φυράματι καὶ ἕνωσιν καθάπερ τὸ πνεῦμα τῷ σώματι, καὶ τὸ ἅλας τῷ νῷ· καὶ διὰ τοῦτο τελοῦμεν τὸ μυστήριον δι᾽ ἄρτου τελειουμένου, ἵνα μὴ τῇ βλασφημίᾳ τοῦ ἀσεβοῦς Απολλιναρίου περιπέ σωμεν. Γίνεται δὲ ἡ τοῦ φέγγους ἀπόχυσις, ἐν ἡμέ ραις τέσσαρσι καὶ δέκα ἥμισυ καὶ ὥραις τρισίν· εἰς δὲ τὸ πάθος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὑπ ερέβην ἕκτην καὶ δεκάτην ἡμέραν· ἵνα μαρτυρήσῃ ὅτι ἀληθινός ἐστι καὶ ζωὴ αἰώνιος. Ιστέον οὖν ὡς αἰῶνι τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν ἁγίων ἀποστόλων αὐτοῦ τὴν σεμίδαλιν τῶν Ἀζύμων ἐσθίειν ἢ προσφέρειν οὐδεμία (71') S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. MONITUM IN OPUSCULUM SEQUENS (71*). Hoc opusculum exhibet cod. Grac. Matrit. LXXXII, chartaceus, in quarto, cui folia 118, charta quidem salis solida, sed mediocriter candida; totus Constantini Luscaris manu litterulis minutissimis descriplus. Eo continentur S. Athanasii De azymis; Pselli Epitome logices ad rhetoricam introduceus; Blemmyde De tribus syllogismorum figuris, aliisque ad dialecticam pertinentibus; Joannis Geometræ Laus mali sive pomi; S. Joannis Damasceni Theologica, sive De fide orthodoxa libri; ex Cydonii Theologicis de Spiritus sancti processione; variaque Excerpta levioris momenti. Fol. : S. Athanasii de Azymis. Id opusculum, quamvis diligenter a nobis quæsilum, neque inier ger- mana, neque inter dubia, spuriave S. Athanasii opera occurrit; neque vel ipsa vox Azyma in ejus operum indice usquam apparet. Quamobrem, cujuscunque demum sit, ineditum rati, huc transcribere non alienum ab ecclesiastica eruditione duximus. SANCTI ATHANASII DE AZYMIS. Tribus materiis perficiebant Judæi Pascha, et tribus virtutibus, et tribus testibus secundum legis ordinem. Tres quidem materiæ erant, agnus, azyma et lactuca agrestis. Tres autem virtutes, zonæ, cal- ceamenta in pedibus, et baculum in manibus. Tres testes erant scribæ super mensa stantes et dili- genter observantes plenilunium, cratere agitato, futuraque vaticinante. Statim sacerdos tuba clan- gebat indicans Pascham esse Domini, ac deinde post auditionem vocis tubæ, faciebant fermentum sine pane, die septima. Ante signum crateris, non licebat præparare die septima agnum, vel azymum vel lactucam. Sic enim cecinit et magnus David: Buccinate in Neomenia tubaºª*. Dominus autem noster Jesus Christus, quinta die, tradidit sacra mysteria hora noctis septima. Introitus azyma manducan- tium Parasceves vespere factus est post sepulturam Domini. Quapropter evangelista panem perfectum dicunt tradidisse Dominum in sanctis mysteriis et non azymum, ut credatur perfectum corpus ex sancta Virgine. Dico autem anima et spiritu præ- ditum, et non sicut hæreticus Apollinarius dicebat, scilicet corpus solum accepisse. Sed nos panem perfectum dicimus hunc farina, fermento et sale confectum, velut animal corpore et spiritu constat : corpus enim sine spiritu mortuum est ; et azymon tantum non habens fermentum, mortuum est, iron autem vivificus panis: quoniam fermentum vitam dat massæ et unitatem, haud secus ac spiritus cor- pori, et sal animæ: propterea perficimus myste- rium pane perfecto, ne in blasphemiis impii Apol- linarii incidamus. Est vero plenilunium diebus quatuordecim cum dimidio et horis tribus : in pas- sione vero Domini nostri Jesu Christi, post sede- cim dies contigit, ut testificaretur se esse veram aç æternam vitam. Scire ergo oportet quod tempore Christi et sanctorum ejus apostolorum, optimam farinam Azymorum manducare aut distribuere nulla neglexit Ecclesia. Quoniam vero neque Christus ipse tempore passionis suæ legale manducavit Pa · scha, audi Joannem evangelistam dicentem: Ante 4. B C J. Iriarie, Cod. Græc. Matrit., Matriti, 1769, in-fol., p. 299. 18. Paal. LXXX,
Second witness · khazarzar edition
Sermo de patientia 1 ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ, ΠΕΡΙ ΥΠΟΜΟΝΗΣ. Ὁ ἡμέτερος διδάσκαλος Παῦλος παραγγέλλει, παραστῆσαι τὰ σώματα ὑμῶν θυσίαν ζῶσαν, εὐάρεστον τῷ Θεῷ. Κοινὸν μὲν τὸ παράγγελμα, μᾶλλον δὲ ἐπαγγέλλει τοῖς ἁγιωσύνην ἀσκοῦσιν. Ἡ παρθένος τὴν μὲν φύσιν ἐστὶν ὁμοία ταῖς ἄλλαις γυναιξὶ, τῇ δὲ προθέσει τὴν φύσιν ὑπερβᾶσα. Καὶ τῷ ἁγίῳ ἁγίως προσελθεῖν θελήσασα, εἰ μὲν κατορθοῖ ἐνταῦθα, θαῦμα μέγα ἀπηνέγκατο· εἰ δὲ προθεμένη οὐκ ἐτελείωσεν, ἐξαίσιον τὸ τοιοῦτον πτῶμα γεγένηται· καὶ γὰρ χαλεπώτερόν ἐστιν ἀπὸ ὑψηλοτέρων πεσεῖν, ἢ ἀπὸ τῶν χαμαὶ καταπίπτειν. Καὶ ὅσῳ μεγάλη ἐστὶν ἡ ἐπαγγελία, τοσούτῳ χείρων ἡ πτῶσις. Ἡ γὰρ ἐπαγγελία ὑπερβαίνει τὴν φύσιν, καὶ εἰς τὸν οὐρανὸν αὐτὴν ἀνα φέρει, καὶ μετὰ ἀγγέλων χορεύειν αὐτὴν κατασκευάζει. Ἐντεῦθεν ἤδη τῇ πολιτείᾳ, ὥς φησι καὶ ὁ Σωτὴρ τῷ ἀξιώματι τούτῳ μαρτυρῶν, ὅτι μετὰ τὴν ἀνάστασιν τῶν νεκρῶν ὁ βίος ἐστὶ, φησὶν, ἡ προσδοκία τῶν ἀνθρώπων. Καὶ πάλιν λέγει, ὅτι Οἱ καταξιωθέντες τῆς ἀναστάσεως τῶν μελλόντων ἀγαθῶν οὔτε γαμοῦσιν οὔτε γαμίσκονται. Ὃ τοίνυν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν ταῖς ἐπαγγελίαις ἀπόκειται, τοῦτο προλα βοῦσα ἥ τινων προαίρεσις, ἔχει καὶ κέκτηται. Οἱ γὰρ ἅγιοι, οἵτινες τὸν λογισμὸν ἔχουσιν ἀνατεταμένον πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ ἐσθίοντες ἐκ τῆς οὐρανίου τροφῆς, ἡγήσαντο ὡς φυλακὴν τὸν κόσμον τοῦτον, καὶ τὰ σώματα αὐτῶν εἰς μαρτυρίαν παραδεδώκασι, καὶ τὴν ἰδίαν ψυχὴν τετηρήκασιν ἁγνὴν, ἵνα ὁ Θεὸς οἰκήσῃ ἐν αὐτοῖς. Ὑπέμενον δὲ, ὥσπερ ὁ Κύριος ἡμῶν λέγει, ὅτι Ὁ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται· καὶ καθάπερ ὁ ψαλμῳδός φησιν· Ἐκοπίασεν εἰς τὸν αἰῶ να, καὶ ζήσεται εἰς τέλος· ὅσοι γὰρ δίκαιοι τὴν ἐλπίδα αὐτῶν ἐν τῷ Θεῷ ἔχουσιν, ἀνάπαυσιν σαρκικὴν οὐκ ἐσχήκασι, χωρίζουσαν αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ· ἀλλ' ἔμενον ἐν κόποις, μὴ δειλιῶντες, οὔτε μὴν διστάζοντες περὶ τῶν θείων ἐπαγγελιῶν· ἀλλ' ὑποδεχόμενοι τὰς θλίψεις ἐλαφρῶς, μνημονεύουσι τοῦ διὰ τοῦ Ἀπο στόλου λέγοντος· Καὶ τὴν ἁρπαγὴν τῶν ὑπαρχόντων ὑμῶν μετὰ χαρᾶς προσεδέξασθε. Καὶ μαρτυρεῖ καὶ περὶ τῶν μὴ προσδεξαμένων τὴν ἀπολύτρωσιν, ὅτι οὐκ ἤθελον ἀναστρέψαντες πάλιν εἶναι ἐν τοῖς οὐρανίοις· ἡμᾶς δὲ οὐ δεῖ εἶναι ἐν τοῖς κοσμικοῖς, ἀλλὰ μεταβῆναι εἰς τὸ συνεῖναι τῷ Θεῷ. Νῦν γὰρ καὶ ὑμεῖς, ἀδελφοὶ ἀγαπητοὶ, μὴ ὀλιγωρήσητε, μηδὲ ὁμοιωθῆτε τῷ λαῷ τῷ κατὰ τὸν και ρὸν Μωϋσέως παραβεβηκότι ἐν ἡμέραις τεσσαράκοντα μόναις, ἐν τῷ αὐτὸν ἀναβαίνειν λαβεῖν τὸν θεῖον νόμον· καὶ ἐκ τούτου ἔνοχοι γεγόνασι, καὶ ἔπεσον ἐν τῇ 26.1300 ἐρήμῳ· ἀλλ' ὁμοιωθῶμεν Μωϋσεῖ ποιήσαντι τεσσαρά κοντα ἡμέρας καὶ νύκτας, νηστεύοντι χωρὶς βρώσεως καὶ πόσεως. Οὐ μόνον ταύτας, ἀλλὰ καὶ ἄλλας τεσσα ράκοντα, ἔχων τήν τε καρδίαν καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ τὴν σάρκα κρεμαμένην πρὸς τὸν Θεόν. Μὴ ἐπιθυμήσωμεν ὡς τότε ἐπιθυμηταὶ κρεῶν γενόμενοι, πεσόν τες ἐν τῇ ἐρήμῳ, Ἔτι τῆς βρώσεως αὐτῶν οὔσης ἐν τῷ στόματι αὐτῶν, ὡς ὁ ψαλμός φησι, καὶ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ ἀνέβη ἐπ' αὐτούς· ἀλλὰ διατηρήσωμεν τῷ δόντι τὰς ἐντολὰς, ὡς οἱ υἱοὶ Ἰωναδὰβ, οἷς ὁ Θεὸς ἐπηγγείλατο λέγων· Οὐκ ἐκλείψει ἀνὴρ υἱῶν Ἰω ναδὰβ παρεστηκὼς ἐνώπιόν μου πάσας τὰς ἡμέ ρας τῆς ζωῆς αὐτοῦ· οἵτινες οἶκον οὐκ ᾠκοδόμησαν ἑαυτοῖς, οὔτε μὴν ἀμπελῶνας ἐφύτευσαν, καὶ γεγόνασιν εἰς ἔλεγχον τῷ λαῷ. Καὶ ὁ μὲν λαὸς πλῆθος ὢν ᾐχμαλωτεύθη· οὗτοι δὲ, ὀλίγοι ὄντες, ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐφυλάχθησαν. Καὶ ὑμεῖς τοίνυν, οἵτινες τηρεῖτε τῶν πατέρων τὴν ὁδὸν, λογίζεσθε υἱοὶ υἱῶν Ἰωναδάβ. Τήν τε 1
κληρονομίαν τῶν πατέρων, ὡς ὁ γενναῖος Ναβουθὲ, τηρήσωμεν, ὃς ἠπειλήθη ὑπὸ Ἀχαὰβ λαβεῖν τὸν αὐ τοῦ ἀμπελῶνα εἰς κῆπον λαχάνων· μὴ ὑποδεξάμενος δὲ, ἀνῃρέθη ἀγωνιζόμενος· ἀλλ' ὁ Θεὸς αὐτὸν ἐξεδί κησε. Κῆπον γὰρ τὸν ἑαυτοῦ ἀμπελῶνα οὐκ ἤθελεν, ἔνθα φύονται πράσσα [πράσα] καὶ κρόμμυα καὶ σκόροδα, ἅτε ἐξέκλινεν· ἀλλ' ἤθελεν ἀμπελῶνα εὐφροσύ νης· μᾶλλον δὲ τὸν ἑαυτοῦ νοῦν εὐφραντικὸν, καὶ οὐκ ἔκλυτον ὡς μολόχην κήπου ἐν καύματι, ἢ ὡς σευτλίον ἡμίεφθον, ὥσπερ οἱ νῦν προδεδωκότες. Εἰ γὰρ ἀφηρημένος ἦν, τάχα ἀφῄρητο ἂν ὁ νοῦς τῆς πατρικῆς θεοσεβείας· καὶ γὰρ ἐχρηματίσθη Ἰσραηλίτης, ὅτι νοῦς ἦν ὁρῶν τὸν Θεόν. Οἱ δὲ νῦν μηδὲν παθόντες τὸν ἑαυτῶν ἀμπελῶνα τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου ἀπέδοντο τῷ Ἀχαὰβ, καὶ ἐφυτεύθησαν τοσαῦτα ψεκτὰ λαχανοειδῆ. Μὴ γενώμεθα φιλάργυροι ὡς Ἑλισσαίου ὁ παῖς, ὁ διὰ τοῦτο τὴν λέπραν τοῦ Ναιμὰν ἐπισπασάμενος ἑαυτῷ· ἀλλ' ὑπομείνωμεν ἐν ταῖς θλίψεσιν, ἵνα τῆς ἀναπαύσεως μέτοχοι γενώμεθα· οὐδεὶς γὰρ χωρὶς θλίψεως εἰς τὴν βασιλείαν εἰσελεύσεται. Μιμησώμεθα τοὺς προγενεστέρους ἡμῶν ἁγίους. Ὁ πρῶτος δίκαιος ἦν Ἄβελ, ὃς ἀπαρχὴν τῷ Θεῷ ἀνήνεγκεν ἐκ πρωτο τόκων τῶν προβάτων αὐτοῦ καὶ ἀπὸ τῶν στεάτων αὐτῶν, ὃν ἐζήλωσεν ὁ ἴδιος ἀδελφός. Τί γὰρ ἄδικον πε ποίηκε τῷ Κάϊν ὁ Ἄβελ; Ὁ δὲ ζῆλος διὰ τοῦτο ἐγένετο ἐν αὐτῷ, ἐπειδὴ οὐ προσεδέχθη αὐτὸς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐν τῷ μὴ προσενέγκαι ὀρθῶς. Καὶ τὸ μὲν σῶμα ἀπέκτεινε, νομίζων σβέσαι τὴν μεταξὺ αὐτοῦ θείαν ἀγάπην, ἀγνοῶν, ὅτι ἡ ψυχὴ αὐτοῦ βοᾷ πρὸς τὸν Θεόν. Καὶ ὁ μὲν Σωτὴρ ἡμῶν μνείαν αὐτοῦ ποιεῖται ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ· ἡ δὲ τοῦ Κάϊν μνεία ἀπείληπται. Σήμερον πάλιν τὸν ἀναίτιον Ἄβελ ἀποκτείνουσιν· ἀλλὰ τὸ αἷμα πρὸς τὸν Κύριον βοᾷ· καὶ ἐλπίζομεν, ὅτι οὐ παρασιωπηθήσεται διὰ τὸ αἷμα τῶν τηλικούτων μαρτύρων. Ὥσπερ ὁ τότε καιρὸς, οὕτω καὶ νῦν. 26.1301 Μνησθῶμεν δὲ καὶ τῆς ὑπομονῆς τοῦ Ἐνὼχ, ὅτι πεποίηκεν ἔτη τριακόσια ἑξήκοντα πέντε ἀνατεταμένην τὴν διάνοιαν ἔχων πρὸς τὸν Θεὸν, ἕως ἂν μετατεθῇ. Μὴ οὖν ὀλιγωρήσητε· οὐ γὰρ κεχρονίκα μεν. Καὶ Νῶε δὲ πεντακόσια ἔτη πεποίηκε δίκαιος ὢν τέλειος ἐν τῷ καιρῷ τῆς παραβάσεως, πρὸ τοῦ λαλεῖν πρὸς αὐτὸν Θεὸν κατασκευάσαι τὴν κιβωτὸν, καὶ ἄλλα ἑκατὸν ἔτη αὐτὴν ἐργαζόμενος, χλευαζόμενος ὑπὸ τῶν ἐναντιουμένων· καὶ οἱ μὲν χλευάζοντες ἀπ ώλοντο ὑπὸ τοῦ κατακλυσμοῦ· ὁ δὲ, ἐπὶ τὸν Θεὸν ἠλπικὼς, ἐσώθη σὺν τοῖς οἰκιακοῖς, καὶ σωτήριον ἐγένετο τῷ κόσμῳ. Ἀβραὰμ δὲ πάλιν ὑπήκοος Κυρίου γενόμενος κατέλιπε τὰ ἴδια οἰκητήρια, ἕως οὗ ἀπολάβῃ τὰς με γάλας ἐπαγγελίας· πειραζόμενος γὰρ ἄχρι τοῦ ἀν ενέγκαι θυσίαν τὸν ἴδιον ἀγαπητὸν υἱὸν τῷ Θεῷ, καὶ εἴληφε τηλικοῦτον χρηματισμὸν ὁ Ἀβραὰμ καλεῖσθαι φίλος Θεοῦ. Τὸν δὲ Ἰσαὰκ οἱ Φιλιστιεὶμ ἐπλεονέκτουν, καὶ τούτου τὰ φρέατα ἐνέφραττον, καὶ ἐμάχοντο αὐτῷ περὶ τοῦ ὕδατος· ὅτε δὲ ἔσχατον ἐμακρύνθη ἀπ' αὐ τῶν, ἐπλάτυνεν αὐτῷ ὁ Θεὸς, καὶ τὸ στόμα αὐτοῦ ἐνέπλησεν εὐλογίας. Καὶ σήμερον πάλιν τοῦ Ἰσαὰκ τὰ φρέατα θέλουσιν ἐμφράξαι· ἀλλὰ μὴ ἐάσητε· λάβετε σὺν ὑμῖν τοὺς παῖδας τοῦ Ἰσαὰκ, καὶ ὀρύξατε, αἵτι νές εἰσιν ἀποστόλων βοήθειαι τῆς διδασκαλίας, τῶν ὄντων ὑπερμάχων τῆς ἀληθείας. Τὸν Ἰακὼβ πάλιν ἐδίωκεν ὁ ἴδιος ἀδελφὸς Ἡσαῦ, καὶ ἀνεχώρησεν εἰς τὴν Μεσοποταμίαν, καὶ ἐποίμαινε τὰ πρόβατα Λαβὰν, ἀγρυπνῶν ἡμέρας καὶ νυκτὸς, ὡς μίσθιος κακοπαθῶν, ἐμακροθύμησεν ἐν μόχθῳ. Ἐν δὲ τῇ ἑαυτοῦ συνέσει ἔθηκε τὰς ῥάβδους ἐν ταῖς ληνοῖς τῶν ποτιστηρίων, καὶ πάντα τὰ ποικιλοειδῆ πρόβατα ὑπήρχθη ἴδια. Καὶ τούτῳ ὁ Θεὸς ἐπ' ἐσχάτων ἐπλάτυνεν· αὐτὸς γὰρ μό νος ἀπῴχετο, σὺν πολλῷ δὲ πλήθει ἐλήλυθεν, υἱοὺς ἐκτήσατο καὶ κτήνη, οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ πλήθη ἀγγέλων συνευφραίνοντο αὐτῷ. Ἐλεύσεται οὖν ὁ ἀλη θινὸς Ἰακὼβ μετὰ τῆς οὐρανίου ἀγγελικῆς παρατάξεως, ὁ ποιμὴν τῶν προβάτων, καὶ ἀποδώσει ἑκάστῳ κατὰ τὴν πρᾶξιν αὐτοῦ. Τὸν Ἰωσὴφ δὲ οἱ ἴδιοι ἀδελφοὶ ἐζήλωσαν· οἱ υἱοὶ τοῦ πατρὸς 2
αὐτοῦ τοῦτον ἀντὶ ἀργυρίου ἀπέδοντο, καὶ τὴν τούτου τιμὴν διεμερί σαντο. Ὁρᾶτε τὴν τοσαύτην ἀδικίαν τῶν ἀνδρῶν τούτων. Αὐτὸς δὲ ἐμακροθύμησεν ὁ δίκαιος ἐν πᾶσι τού τοις· οὐ γὰρ μόνον οἱ ἀδελφοὶ, ἀλλὰ καὶ ἡ γυνὴ ἐφθόνησεν αὐτῷ. Καὶ τοῦτον μακροθυμήσαντα ὁ Θεὸς κατ έστησε τῆς γῆς Αἰγύπτου βασιλέα. Οὐ μόνον τῆς αἰσθητῆς βασιλείας κληρονόμος, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐπουρα νίου ἐγένετο. Καὶ σήμερόν εἰσιν οἱ τοὺς ἑαυτῶν ἀδελ φοὺς πιπράσκοντες καὶ διαμεριζόμενοι τὸ ἀργύριον. Μνησθῶμεν καὶ τῆς ὑπομονῆς τοῦ Ἰὼβ, τοῦ μήτε εὐθηνοῦντος ἐκκλίναντος, μήτε μὴν πειραζόμενος τοσαῦτα ἐν ἑκάστῳ πράγματι, ἀλλὰ μακροθυμήσαν τος καρτερῶς, ἕως ἂν ἀπολάβῃ διπλᾶ παρὰ Θεοῦ. Καὶ ἐμαρτυρήθη μέχρι νῦν, ὅτι πέπονθεν οὗτος, ἵνα φανῇ τοῖς πᾶσι δίκαιος. Ὁ δὲ Μωϋσῆς οὐκ ἐπεθύμησε τοῦ τόπου τὸν πλοῦτον περιποιήσασθαι· ἀλλ' ἔφυγε πάροικος γενόμενος ἐν ἀλλοτρίᾳ γῇ, ἢ τὰ ἐνεστῶτα κατέλειπεν, ἵνα μεταλάβῃ τῶν αἰωνίων. Οἱ δὲ τοίνυν ἐπελάθοντο [ἐπελάχοντο] ἴσως τῆς βασιλείας. 26.1304 Ἐκλείψει ὁ καιρὸς διηγουμένων ἡμῶν περὶ ἑκάστου τῶν ἁγίων. Ἀλλ' ἵνα συντόμως εἴπωμεν τὸν λόγον, δηλοῦμεν, ὅτι καὶ τὸν Ἡλίαν ἐδίωκεν Ἰεζάβελ, ὑπομείνας δὲ ἐν τῷ κόπῳ ἀνελήφθη. Καὶ ὁ Ἑλισσαῖος δὲ σὺν τοῖς μετ' αὐτοῦ βοτάνας ἤσθιεν, ἀλλ' εἶχε τὸν ἐν αὐτῷ ζῶντα Λόγον· καὶ τούτου τὰ ὀστᾶ τελευτήσαντα ἀνέστησε νεκρὸν, γνωρίσματος διδομένου, ὅτι τοῦ δικαίου ἐλπὶς οὐκ ἀπόλλυται. Ἱερεμίαν εἰς λάκκον βορβόρου ἐνέβαλον ζῶντα, ζηλούμενον ὑπὸ τῶν ψευδοπροφητῶν. Ὁ δὲ Ἰεζεκιὴλ κοιμώμενος ἦν ἐπὶ τὰ πλευρὰ ἡμέρας ὅλας ἑκατὸν ἐνενήκοντα, ἐσθίων ἄρτον καὶ πίνων οἶνον ἐν μέτρῳ, οὐ μετεστράφη ἀπὸ πλευροῦ ἐπὶ τὸ πλευρὸν, ἕως οὗ ὁ Θεὸς αὐτῷ εἶπεν. Οἱ δὲ καταλείποντες τὸν Κύριον μεταστρέφονται εἰς τὸ πλευρὸν τῆς ἰδίας ἀναπαύ σεως, οἵτινες ἔκδηλοί εἰσι λαβόντες ἀπεντεῦθεν τὴν ἑαυτῶν μερίδα. Ἐπιμείνατε οὖν ἐπὶ τὸ πλευρὸν ἕως ἂν ἡ θειότης προστάξῃ. Οἱ γὰρ τοῦ Ἰεζεκιὴλ μεγά λοι δεσμοί εἰσιν οἱ βεβαιότατοι λόγοι τοῦ Θεοῦ. Τοῦ δὲ Δανιὴλ κατηγόρησαν οἱ σατράπαι, κωλῦσαι θέλοντες αὐτὸν τῶν εὐχῶν· ὁ δὲ οὐκ ἐπαύσατο, καὶ ἐν εβλήθη δὶς εἰς λάκκον λεόντων· ὁ δὲ Θεὸς ἐνέφραξεν αὐτῶν τὰ στόματα. Καὶ σήμερον κατηγοροῦσιν ἡμῶν, μὴ θέλοντες προσεύχεσθαι ἡμᾶς πρὸς τὸν Θεόν. Φα νερὸν τοῦτο, ὅτι καὶ ἡμᾶς διώκουσι, καὶ τοὺς Πατέρας ἡμῶν τοὺς ἐπισκόπους. Μακάριος ἀνὴρ ὅστις ἄμεμπτός ἐστι, καὶ οὐχ εὑρέθη ἐν αὐτῷ αἰτία, ἀλλ' αὕτη μόνη, τὸ προσεύχεσθαι πρὸς τὸν Κύριον. Τοῦτό ἐστι τὸ ὑπομένειν εἰς τέλος. Μηδεὶς οὖν ἐν ὑμῖν δει λοψυχείτω. Κατανοήσατε γὰρ τοὺς τρεῖς ἁγίους μικροὺς ὄντας μὴ ὑποταγέντας τῇ εἰκόνι Ναβουχοδονόσορ, καὶ διὰ τῆς αὐτῆς ἁγιωσύνης καὶ πολιτείας κα τασβέσαντας τὴν τηλικαύτην κάμινον τῆς φλογὸς, καὶ οὐδὲ ὀσμὴ πυρὸς ἐν τοῖς ἐνδύμασιν αὐτῶν ἐγένετο. Μηδὲ ἐν τοῖς ὑμετέροις ἐνδύμασι γενέσθω ὀσμὴ πυρὸς τοῦ Ναβουχοδονόσορ, οἵτινές εἰσιν οἱ τοῦ διαβόλου οἱ κατασβεννύμενοι φθαρτοὶ λογισμοί. Μὴ ἀπατάτω ὑμᾶς βρῶσις, μηδὲ λεγέτω τις· Γεγήρακα, καὶ οὐ δύναμαι νηστεῦσαι· ἀλλὰ μεμνήσθω τοῦ γεραιοῦ Ἐλεαζάρου, τοῦ μὴ ἀπατηθέντος ὑπὸ τοῦ βασιλέως γεύσασθαι ἢ μιαροφαγῆσαι. Οἱ δὲ ἐν ὑμῖν νεώτεροι μνημονευέτωσαν τῶν ἑπτὰ γενναιοτάτων Μακκαβαίων, παραμυθούμενοι ἕκαστος τὸν ἑαυτοῦ ἀδελφὸν, ἄχρις ἂν τελειωθῶσιν ἐν τῇ μαρτυρίᾳ, καὶ γένωνται ἐν τῷ ναῷ Κυρίου στῦλοι φωτός. Ὅσαι δὲ πάλιν ἐν ὑμῖν μητέρες, παρακλήτορες ἔστωσαν τῶν τέκνων, ὥσπερ ἡ ἐκείνων ἀμανὴς καὶ ἀπλανὴς ἦν προτρεπομένη τοὺς υἱοὺς, ἵνα ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοὺς ἀπολάβῃ σὺν αὐτῇ. Κἂν διωχθῆτε, καὶ ἀπολάβωσιν ὑμᾶς, ἱκανούσθω τὸ σῶμα ὑμῶν εἶναι ναὸς Θεοῦ. Μνήσθητε τῶν διωκομένων τότε ἀποστόλων καὶ εἰς φυλακὴν βληθέντων, καὶ εὐχαριστούντων μετὰ χα ρᾶς, ὅτι κατηξιώθησαν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ ἀτιμασθῆναι· καὶ τῶν ἁγίων μαρτύρων τῶν τοσούτων αἰκισμοὺς ὑπενεγκόντων, ἄχρι καὶ ἐξορύξεως ὀφθαλμῶν, καὶ 3
μονόφθαλμοι ἐγένοντο. Ἀλλ' ἡ τοῦ Θεοῦ γνῶσις ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῶν ἐτύγχανεν, εἰς οὓς ὁ τοῦ 26.1305 Σωτῆρος λόγος ἔφθασε λέγοντος· Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται. Τινὲς δὲ νῦν προδεδώκασι μηδὲν καθόλου αἰκισμὸν παθόντες, ἕνεκεν τριῶν πραγμάτων, φιλαργυρίας τε καὶ ἀπολαύσεως σαρκὸς, βρωμάτων καὶ ποτῶν, καὶ κενοδοξίας, φιλαρχίας καὶ ἀνθρωπίνου φόβου. Ταῦτα γεγραφήκαμεν παρακαλοῦντες ὑμᾶς· ἀλλ' ἔστι μέτρον ἑκάστου κατὰ τὴν ἑκάστου πολιτείαν ἴδιον. Ἕκαστος οὖν ὑμῶν φίλους ἑαυτοῦ ἄνω κτάσθω· διὸ ἡ Γραφὴ λέγει· Ἐν παντὶ καιρῷ φίλος ὑπαρχέτω σοι. Ἀδελφοὶ δὲ ἐν ἀνάγκαις ἔστωσαν χρήσιμοι· τούτου γὰρ χάριν γεννῶνται. Ὅσοι οὖν μιμηταὶ ἑκάστου τῶν προειρημένων εἰσὶ, τούτων συγκληρονόμοι ἔσονται, καὶ τούτους ἕξουσι φίλους ἐν ἡμέρᾳ ἀνάγκης. Εἴ τις πρεσβύτερος τυγχάνει, μιμείσθω Τιμόθεον προεστῶτα καλῶς, καὶ βαθμὸν ἑαυτῷ περιποιοῦντα καὶ πολλὴν παῤῥησίαν ἐν Χριστῷ. Εἴ τις διάκονός ἐστι, μιμείσθω τοὺς περὶ Στέφανον ἑπτὰ πιστευθέντας διακονεῖν, οἳ καὶ πιστοὶ πλήρεις Πνεύματος ἁγίου ἐγένοντο. Εἴ τις ἀναγνώστης, συμμέτοχος γενέσθω τοῦ λέγοντος· Ἡ γλῶσσά μου κάλαμος γραμματέως ὀξυγράφου· καὶ ὡς εἶπεν ὁ Πέτρος· Εἴ τις λαλεῖ, ὡς λόγια Θεοῦ· καὶ, Ἄργυρος πεπυρωμένος γλῶσσα δικαίου. Ὅσοι μοναχοὶ τέλειοι, ἐχέτωσαν τούτους τοὺς ἁγίους ἄνδρας εἰς φίλους, Ἡλίαν, Ἑλισσαῖον, Ἰωάννην· οἱ δὲ ἐν αὐτοῖς νεώτεροι μιμείσθωσαν τοὺς τότε τρεῖς ἁγίους μετὰ τῶν Μακκαβαίων. Αἱ δὲ παρθένοι προσδοκώμεναί εἰσι μετὰ τῶν συνεταιρίδων ἐν οὐρανοῖς Μαρίας ἅμα ἀδελφῆς Ἀαρὼν, καὶ τῆς Μαρίας καὶ Θέκλης τῆς ἐκτιλάσης τὴν σαρκικὴν ἐπιθυμίαν ἀφ' ἑαυτῆς, καὶ τῶν τεσσάρων θυγατέρων Φιλίππου τῶν προφητευουσῶν. Αἱ δὲ χῆραι πολιτευόμεναι ἔστωσαν ὥσπερ Δεβόῤῥα κρίνουσα τὸν λαὸν, ἥτις ἐχρημάτισε μήτηρ ἐν Ἱερουσαλήμ· καὶ ὡς Ἰουδὴθ ἐν τῇ φρονιμότητι καὶ ἁγιασμῷ τὴν κεφαλὴν Ὁλοφέρνου ἀφειλαμένη· καὶ ὥσπερ Ἄννα θυγάτηρ Φανουὴλ, ὀγδοήκοντα τεσσάρων ἐτῶν οὖσα, ἦν ἐν τῷ ἱερῷ λατρεύουσα ἐν νηστείαις καὶ δεήσεσι, καὶ ἐπὶ τέλει ἀνθωμολογεῖτο τῷ Κυρίῳ. Ὅσοι πρεσβῦται τῇ ἡλικίᾳ εἰσὶν, ἔστωσαν μιμηταὶ τοῦ ἀγαθοῦ πρεσβείου τοῦ Ἀβραὰμ ἐν τῇ φιλοξενίᾳ, καὶ ὥσπερ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ, Ἰώβ τε καὶ Λώτ. Ὅσαι δὲ πρεσβύτιδες ἢ χῆραι, ζηλούτωσαν τὴν χήραν τὴν ἐν Σαραιπτὰ, καὶ τὴν προσενεγκαμένην τὰ δύο λεπτά. Νῦν δὲ, ἀγαπητοί μου ἐν Κυρίῳ, χωρὶς πολυλογίας, καιρός ἐστι τοῦ πενθῆσαι. Ἐγένετο δὲ μετὰ τὸ αἰχμαλωτευθῆναι τὴν Ἱερουσαλὴμ, καὶ Ἰσραὴλ ἐρημωθῆναι, ἐκάθισεν Ἱερεμίας κλαίων, καὶ ἐθρήνησε τὸν θρῆνον τοῦτον ἐπὶ Ἱερουσαλὴμ, καὶ εἶπε· Πῶς ἐκάθισε μόνη ἡ πόλις ἡ πεπληθυμένη λαῶν; ἐγενήθη ὡς χήρα· οἱ γὰρ ἅγιοι ἐπὶ τῇ τῶν ἀνθρώπων πτώσει κλαίουσιν. Ἰδοὺ γὰρ σήμερον ἡ Ἐκκλησία ὡς χήρα γεγένηται· ἰδοὺ ὁδοὶ Σιὼν πενθοῦσι παρὰ τὸ μὴ εἶ 26.1308 ναι ἐρχομένους ἐν ἑορτῇ· ἰδοὺ οἱ ἱερεῖς αὐτῆς ἀναστενάζουσι, καὶ αἱ παρθένοι αὐτῆς ἄγονται, ἀπεκλείσθη ἡμῶν τὸ Σάββατον, καὶ ἡ ἑορτὴ, καὶ ἡ νεομηνία. Καὶ ἐν ἄλλῳ τόπῳ κλαίει ὁ προφήτης λέγων· Κλαύσομαί σε, ἄμπελος Σέβαμα· τί ὠλοθρεύθησαν τρυγηταί σου; ὁ οἶνός ἐστιν ἐν ληνῷ χρῄζων κούφων ἀξίων χωρῆσαι τοῦτον. Πολλὰ δὲ διὰ τὸ πλῆθος τῶν τετραυματισμένων ἐν τῷ νῦν καιρῷ παρῃτήσαντο τετραυματισμένοι. Ὅσοι γοῦν ἀβλαβεῖς ἔμειναν κοῦφα νέα διατετηρημένα προσερχέσθωσαν μεταλαβεῖν. Καὶ πάλιν ἐν ἄλλῳ τόπῳ κλαίει λέγων· Τίς δῴη τῇ κεφαλῇ μου ὕδωρ, καὶ ὀφθαλμοῖς μου πηγὴν δακρύων, καὶ κλαύσωμεν τὸν λαὸν τοῦτον ἡμέρας καὶ νυκτὸς, τοὺς τετραυματισμένους θυγατρὸς λαοῦ μου, τοὺς σοφοὺς ὄντας εἰς τὸ κακοποιῆσαι, τὸ δὲ καλὸν ποιῆσαι μὴ ἐπεγνωκότας; Τοῦτο ποιοῦντες κλαίοντες ἐπὶ τῷ πτώματι τῶν ἀνθρώπων. Ὁ προφήτης δὲ πάλιν Ἰεζεκιὴλ ἐθρήνει ἐφ' ἕκαστον τῶν ἀποπεπτωκότων, ὥσπερ αὐτῷ εἴρηται· Λάβε θρῆνον ἐπὶ τὸν ἄρχοντα Τύρου. Καὶ οὐκ ἐπὶ τὸν ἄρχοντα Τύρου μόνον κλαίει, ἀλλ' ἐπὶ τοὺς 4
πολλοὺς τάχα ἐκ τῶν αὐτοῦ δακρύων καταντήσουσιν· σκοποὶ γὰρ τυγχάνουσι τοῦ παντὸς, καὶ διίκτορες τοῦ πενθεῖν. Καὶ ὁ Δαυῒδ ἔκλαιεν ἐπὶ τῷ πτώματι δυνατῶν λέγων· Πῶς ἔπεσον δυνατοὶ, καὶ ἀπώλοντο σκεύη πολεμικά; Μὴ ἀναγγείλατε ἐν Γὲθ, μηδὲ ἐν ὁδοῖς Ἀσκαλῶνος, μήποτε εὐφρανθῶσι θυγατέρες ἀπεριτμήτων· ἰδοὺ γὰρ καὶ σήμερον ἔπεσαν δυνατοὶ, καὶ μεγάλα σκεύη πολεμικὰ, ἅπερ δεῖ κλαίειν. Ἔκλαιε δὲ ἐπὶ τὸν Ἀβεσσαλὼμ, οὐχ ὅτι ἀπέθανεν, ἀλλ' ὅτι παρηνόμησε. Καὶ ἡμεῖς τοίνυν μὴ τοὺς τελευτήσαντας κλαύσωμεν, ἀλλὰ τοὺς τὴν ἰδίαν πίστιν ἀπαρνησαμένους. Δεξώμεθα καὶ τὸν λόγον τοῦ προφήτου Ἰωὴλ, καὶ ἐπιτελέσωμεν, ὡς προστάττει καὶ προσκαλεῖται κλαίειν ἐπὶ τοὺς ἐν ἀπωλείᾳ λέγων· Ἐξελθέτω νυμφίος ἐκ τοῦ κοιτῶνος αὐτοῦ, καὶ νύμφη ἐκ τοῦ παστοῦ αὐτῆς. Κλαύσονται οἱ ἱερεῖς οἱ λειτουργοῦντες θυσιαστηρίῳ, καὶ ἐροῦσι· Φεῖσαι, Κύριε, τοῦ λαοῦ σου, καὶ μὴ δῷς τὴν κληρονομίαν σου εἰς ὄνειδος τοῦ κατάρξαι αὐτῶν ἔθνη, μήποτε εἴπωσιν ἐν τοῖς ἔθνεσι· Ποῦ ἐστιν ὁ Θεὸς αὐτῶν; Τάχα δέ πως καὶ ἡμῖν λεχθείη τὸ, Καὶ ἐζήλωσε Κύριος τὸν λαὸν αὐτοῦ, καὶ ἐφείσατο τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. Καὶ ἐν τοῖς Θρήνοις πάλιν κεῖται· Τείχη Σιὼν καταγαγέτωσαν ὡσεὶ χειμάῤῥους δάκρυα ἡμέρας καὶ νυκτός. Μὴ ἆρα τείχεσιν ἢ λίθοις λέγει, ἢ πάντως τοῖς οὖσιν ἁγίοις τείχεσι τῆς Ἐκκλησίας; Ἰδοὺ γὰρ ἐπὶ πάντας αὐτοὺς πεπλήρωται καταγαγόντας ὡσεὶ χειμάῤῥους δάκρυα πανταχοῦ. Νῦν δὲ ἐπιλαβώμεθα καὶ τοῦ τῆς Ὠδῆς λόγου· Πορευόμενοι ἐπορεύοντο καὶ ἔκλαιον αἴροντες τὰ σπέρματα αὐτῶν. Ὥσπερ οἱ προεστῶτες νῦν καὶ οὐκ ἔχοντες ποῦ τὰ σπέρματα καταβάλωσιν. Ἀλλ' ὅμως ἐρχόμενοι ἥξουσιν ἐν ἀγαλλιάσει φέροντες τὰ δράγματα αὐτῶν. Μακάριοι γὰρ οἱ πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται· καὶ τὸ, Ἑσπέρας αὐλισθήσεται κλαυθμὸς, καὶ εἰς τὸ πρωῒ ἀγαλλία 26.1309 σις. Οἱ γὰρ ἀπόστολοι καὶ τότε κλαίοντες τὸ ἑσπέρας, ἠγαλλιάσαντο πρωΐας. Καὶ ἡ Μαγδαληνὴ Μαρία παρεκάθητο τῷ μνημείῳ κλαίουσα· ταύτῃ ὀφθεὶς ὁ Κύριος ἀφεῖλε τῶν αὐτῆς ὀφθαλμῶν τὰ δάκρυα· ἐπληρώθη τὸ προλέγοντο· Καὶ ἀφεῖλεν ὁ Θεὸς πᾶν δάκρυον ἀπὸ παντὸς προσώπου. Μνήσθητε τοῦ Κυρίου ἡμῶν, ὅτι τοσαῦτα ἔπαθε δι' ἡμᾶς· ἐξεδύθη τὸν ἱματισμὸν, ἐνέδυσαν αὐτὸν χλαμύδα κοκκίνην, περιέθηκαν αὐτῷ στέφανον ἐξ ἀκανθῶν, ἐνέπτυσαν αὐτῷ, ἐνέπαιξαν αὐτῷ, καὶ ἐῤῥαπίσθη ὑπὸ ὑπηρέτου ὁ τῶν ἁπάντων Δεσπότης. Ἐκρεμάσθη ἐπὶ ξύλου, ἐπότισαν αὐτὸν ὄξος μετὰ χολῆς, διεμερίσαντο τὰ ἱμάτια αὐτοῦ βλέποντος, λόγχῃ τὴν πλευρὰν ἔνυξαν, παρέθετο τὸ πνεῦμα εἰς χεῖρας τοῦ Πατρὸς, ἐτέθη τὸ σῶμα αὐτοῦ ἐν μνημείῳ, ἀνέστη τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ, ἀνελήφθη ἐν δόξῃ εἰς οὐρανοὺς, προεκήρυξαν αὐτὸν ἅγιοι ἄγγελοι λέγοντες· Ἄρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν. Ἀναλογίσασθε οὖν τὸν τοιαύτην ὑπομονὴν ἐνδειξάμενον, ἵν' ὅστις ἂν μιμητὴς αὐτοῦ γίνηται, οὗτος καὶ συγκάθεδρος καὶ συγκληρονόμος αὐτοῦ γένηται, ὡς αὐτὸς ἐπηγγείλατο, ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Continue reading PG 26: Tomus ad Antiochenos →≣ entire volume