PG 31:589ΟΜΙΛΙΑ ΚΓ. Εἰς τὸν ἅγιον μάρτυρα Μάμαντα. Οὐκ ἀγνοῶ τὸ μέγεθος τῶν ὑπὸ τῆς πανηγύρεως ἐγκωμίων· ἀλλ’ ὥσπερ τοῦτο ἐπίσταμαι, οὕτω καὶ τῆς ἀσθενείας τῆς ἐμαυτοῦ ἐπαισθάνομαι. Ἡ μὲν γὰρ ὑπόθεσις ἀπαιτεῖ ἄξιόν τι ῥηθῆναι τῶν συνελθόντων καὶ τῆς ἐλπίδος ἧς ἔχουσιν ἐφ’ ἡμῖν, καὶ τῆς ὑποθέσεως. Ἐπειδὴ γὰρ ἐπὶ τῇ μεγίστῃ τῶν μαρτύρων ἄγομεν τὴν μνήμην σήμερον, ὀρθὴ πᾶσα διάνοια καὶ ἐμπαράσκευος ἀκοὴ, εἰπεῖν τι ἄξιον τοῦ μάρτυρος προσδοκῶσα, καὶ πόθῳ τῷ περὶ αὐτὸν τὴν ἐκκλησίαν ἐπάγει. Καὶ γὰρ εὐγνώμονες παῖδες μεγάλα ἀπαιτοῦσι τὰ τῶν πατέρων ἐγκώμια, καὶ οὐκ ἂν καταδέξαιντο ἐν μικρότητι τοῦ λέγοντος κινδυνεύειν τῶν ἐγκωμιαζομένων τὸ μέγεθος. Ὥστε ὅσῳ μείζων ἡ προθυμία, τοσούτῳ μέγας ὁ κίνδυνος. Τί οὖν ποιήσομεν; Πῶς δὲ καὶ τὰς ὑμετέρας ἐπιθυμίας ἀποπληρώσομεν, καὶ αὐτοὶ μὴ ἀπέλθωμεν ἀσυντελεῖς τῶν παρόντων; Παρακαλέσομεν ἑκάστην ψυχὴν, ἃ ἔχουσα ἦλθεν ἐν τῇ μνήμῃ, ταῦτα ἀνακαινήσασαν τῇ διανοίᾳ, οἴκοθεν ἐπισιτισαμένην, τοῖς οἰκείοις ἐφοδίοις ἑαυτὴν εὐφράνασαν ἀπελθεῖν. Μνήσθητέ μοι τοῦ μάρτυρος, ὅσοι δι’ ὀνείρων αὐτοῦ ἀπηλαύσατε·$89
HOMILIA IN MAMANTEM MARTYREM.
νους, ὕστερόν ποτ' ἀνακαλεῖσθαι τὸ παρελθὸν, ὅτε mara ab unoquoque seligendam esse, ac sperare
οὐδὲν ἔσται πλέον ἀνιωμένοις Ἐγὼ μὲν οὖν &
κράτιστα είναι κρίνω, τὰ μὲν νῦν εἰρηκα, τὰ δὲ παρὰ
πάντα τὸν βίον ὑμῖν ξυμβουλεύσω· ὑμεῖς δὲ,
τριῶν ἀῤῥωστημάτων ὄντων, μὴ τῷ ἀνιάτῳ προσεοικέναι δόξητε, μηδὲ τὴν τῆς γνώμης νόσον παρα
πλησίαν τῇ τῶν εἰς τὰ σώματα δυστυχησάντων
δείξητε. Οἱ μὲν γὰρ τὰ μικρὰ τῶν παθῶν κάμνοντες,
αὐτοὶ παρὰ τοὺς ἰατροὺς ἔρχονται· οἱ δὲ ὑπὸ μειζό
των καταληφθέντες ἀῤῥωστημάτων ἐφ' ἑαυτοὺς και
λοῦσι τοὺς θεραπεύσοντας οἱ δὲ εἰς ἀνήκεστον
παντελῶς μελαγχολίας παρενεχθέντες οὐδὲ προσιόντας προτίενται. Ο μὴ πάθητε νῦν ὑμεῖς, τοὺς ὀρθῶς
ἔχοντας τῶν λογισμῶν ἀποφεύγοντες.
eam consuetudine jucundam redditum iri, optima
aggredi par est. Turpe est enim tempus prasens
amittere, et elapsum postea revocare, cum nullum
amplius dabitur dolentibus. Ego quidem quæ optima
esse censeo, partim 185 nunc dixi, partim vobis
per omnem vitam suadebo: vos vero, cum tria sint
ægritudinum genera, ei quod insanabile est similes
ne videamini, neque ostendatis animi morbum,
morbo eorum qui corpore ægrotant consimilem.
Etenim invaletudine parva qui laborant, ipsi acce
dunt ad medicos: qui vero morbis majoribus correpti fuere, medicos accersunt ad se; qui autem in
aliquem atræ bilis morbum prorsus immedicabilem
lapsi sunt, ne accedentes quidem admittunt: quod cavete ne vobis nunc accidat, si eos qui mente ac
ratione præditi sunt, fugiatis.
ΟΜΙΛΙΑ ΚΓ.
Εἰς τὸν ἅγιον μάρτυρα Μάμαντα.
1. Οὐκ ἀγνοῶ τὸ μέγεθος τῶν ὑπὸ τῆς πανηγύ
ρεως ἐγκωμίων· ἀλλ᾿ ὥσπερ τοῦτο ἐπίσταμαι, οὕτω
καὶ τῆς ἀσθενείας τῆς ἐμαυτοῦ ἐπαισθάνομαι. Η
μὲν γὰρ ὑπόθεσις ἀπαιτεῖ ἄξιόν τι ῥηθῆναι τῶν συν
ελθόντων καὶ τῆς ἐλπίδος ἧς ἔχουσιν ἐφ' ἡμῖν, καὶ
τῆς ὑποθέσεως. Ἐπειδὴ γὰρ ἐπὶ τῇ μεγίστῃ τῶν
μαρτύρων ἄγομεν τὴν μνήμην σήμερον, ὀρθὴ πᾶσα
διάνοια καὶ ἐμπαράσκευος ἀκοὴ, εἰπεῖν τι ἄξιον τοῦ
μάρτυρος προσδοκῶσα, καὶ πόθῳ τῷ περὶ αὐτὸν τὴν
ἐκκλησίαν ἐπάγει. Καὶ γὰρ εὐγνώμονες παῖδες μετ
γάλα ἀπαιτοῦσι τὰ τῶν πατέρων ἐγκώμια, καὶ οὐκ
ἂν καταδέξαιντο ἐν μικρότητα τοῦ λέγοντος κινδυ
νεύειν τῶν ἐγκωμιαζομένων τὸ μέγεθος. Ωστε ὅσῳ
μείζων ή προθυμία, τοσούτῳ μέγας ο κίνδυνος. Τι
οὖν ποιήσομεν; Πῶς δὲ καὶ τὰς ὑμετέρας επιθυμίας
ἀποπληρώσομεν, καὶ αὐτοὶ μὴ ἀπέλθωμεν ἀσυντελεῖς τῶν παρόντων; Παρακαλέσομεν ἑκάστην ψυχήν,
& ἔχουσα ἦλθεν ἐν τῇ μνήμῃ, ταῦτα ἀνακαινήσασαν
τῇ διανοίᾳ, οίκοθεν ἐπισιτισαμένην, τοῖς οἰκείοις
ἐφοδίοις ἑαυτὴν εὐφράνασαν ἀπελθεῖν. Μνήσθητέ μοι
τοῦ μάρτυρος, ὅσοι δι᾿ ὀνείρων αὐτοῦ ἀπηλαύσατε·
ἔσοι, περιτυχόντες τῷ τόπῳ τούτῳ, ἐσχήκεσαν αὐτὸν
συνεργὸν εἰς προσευχήν· ὅσοις, ὀνόματι κληθείς,
ἐπὶ τῶν ἔργων παρέστη· ὅσους ὁδοιπόρους επανΑγαγεν· ὅσους ἐξ ἀρρωστίας ἀνέστησεν· ὅσοις παῖδας
ἀπέδωκεν ἤδη τετελευτηκότας· ὅσοις προθεσμίας
βίου μακροτέρας εποίησεν. Πάντα μοι συναγαγόντες,
ἐγκώμιον ἐκ κοινοῦ ἐράνου πονήσατε. Αλλήλοις
διάδτε, & οἶδεν ἕκαστος, τῷ μὴ εἰδότι· ἃ μὴ οἶδε,
λαμβανέτω παρὰ τοῦ εἰδότος, καὶ οὕτως ἐκ συνεισ
φορᾶς ἀλλήλους συνεστιάσαντες, ἡμῶν τῇ ἀσθενείᾳ
σύγγνωτε.
2. Ταῦτα γὰρ ἐγκώμια μάρτυρος, ὁ πλοῦτος τῶν
Verte, cum nihil angi proderil. MARAN.
186) Vocem πάντα ex libris veteribus addidimus.
Μor. editio Paris. ἀῤῥωστημάτων όντων. Sed vo
όντων neque in editione Basil., neque in nostris
HOMILIA XXIII.
In sanctum martyrem Mamantem.
1. Haud ignoro panegyricorum eorum qui in pablico conventu fiunt, difficultatem ac pondus: sed
ut hoc scio, ita et debilitatem meam ipse persentio.
Causa namque ipsa postulat, ut aliquid dicatur dignum iis qui convenere, et spe quam de nobis
concipiunt, et rei argumento. Quoniam enim in
maxima celebritate hodie referimus martyrum
memoriam, mens omnis erecta est, et auris parata,
exspectans ut dignum aliquid martyre illo dicatur,
ac ipso illius desiderio concionem cogit. Nam liberi
grati magnifica patrum præconia exigunt, nec paterentur eorum quæ laudanda essent magnitudinem
ex dicentis tenuitate periclitari. Quapropter quo
major est vestra alacritas, eo periculum majus.
Quid igitur sumus ſacturi? Quomodo rursus explebimus desideria vestra, et ipsi non abibimus, re, de
qua nunc agitur, infecta? Adhortabimur animum
unuinquemque, ut quæ in memoria habuit cum hue
accessit, ea secum in mente refricet, abscedatque
domesticis alimentis enutritus, et suo ipsius viatico exhilaratus. Memineritis velim martyris, quotquot eo in somnis fruiti estis. Meminerint omnes,
qui hoc in loco constituti, ipsum adjutorem ad precandum habuere: quibus cum operarentur præsto
fuit, simul ut nomine vocatus est: quos ex peregrinatione reduxit, quos ex infirmitate erexit, qui
bus liberos jam vita functos restituit, quibus prorogavit præfinitum vitæ tempus. Collectis omnibus,
ex communi symbolo præconium componite. Communicate inter vos, quæ quisque novit impertiat
ignoranti: quæ ignorat, ab edocto accipiat. Atque
ubi sic ex mutuo symbolo alius alium paveritis,
imbecillitati nostræ ignoscite.
2. Hæc enim martyris sunt præconia, diviis
mss. invenitur.
Codices duo θεραπεύοντας. Haud longe unus
codex πάθοιτε. Subinde duo mss. τὸν λογισμόν. Alil
duo miss. et editi τῶν λογισμῶν.
PG 31:590ὅσοι, περιτυχόντες τῷ τόπῳ τούτῳ, ἐσχήκεσαν αὐτὸν συνεργὸν εἰς προσευχήν· ὅσοις, ὀνόματι κληθεὶς, ἐπὶ τῶν ἔργων παρέστη· ὅσους ὁδοιπόρους ἐπανήγαγεν· ὅσους ἐξ ἀῤῥωστίας ἀνέστησεν· ὅσοις παῖδας ἀπέδωκεν ἤδη τετελευτηκότας· ὅσοις προθεσμίας βίου μακροτέρας ἐποίησεν. Πάντα μοι συναγαγόντες, ἐγκώμιον ἐκ κοινοῦ ἐράνου πονήσατε. Ἀλλήλοις διάδοτε, ἃ οἶδεν ἕκαστος, τῷ μὴ εἰδότι· ἃ μὴ οἶδε, λαμβανέτω παρὰ τοῦ εἰδότος, καὶ οὕτως ἐκ συνειςφορᾶς ἀλλήλους συνεστιάσαντες, ἡμῶν τῇ ἀσθενείᾳ σύγγνωτε. Ταῦτα γὰρ ἐγκώμια μάρτυρος, ὁ πλοῦτος τῶν πνευματικῶν χαρισμάτων. Οὐ γὰρ ἔχομεν αὐτὸν κατὰ τὸν νόμον τῶν ἔξωθεν ἐγκωμίων ἀποσεμνύνειν· οὐκ ἔχομεν λέγειν πατέρας καὶ προγόνους περιφανεῖς. Αἰσχρὸν γὰρ ἀλλοτρίοις κόσμοις κοσμεῖσθαι τὸν τῇ οἰκείᾳ ἀρετῇ διαφανῆ. Συνηθείας γὰρ νόμοις τὰ τοιαῦτα ἐν τοῖς ἐγκωμίοις παραλαμβάνουσιν. Ἐπεὶ ὅ γε τῆς ἀληθείας ἴδια ἑκάστου ἀπαιτεῖ τὰ ἐγκώμια. Οὔτε γὰρ ἵππον ταχὺν ποιεῖ ἡ τοῦ πατρὸς περὶ τὸν δρόμον εὐμοιρία, οὔτε κυνὸς ἐγκώμιον τὸ ἐκ ταχυτάτων φῦναι.
PG 31:591Ἀλλ’ ὥσπερ ἄλλων ζώων ἡ ἀρετὴ ἐν αὐτῷ θεωρεῖται ἑκάστῳ, οὕτω καὶ ἀνδρὸς ἴδιος ἔπαινος ὁ ἐκ τῶν ὑπαρχόντων αὐτῷ κατορθωμάτων μαρτυρούμενος. Τί πρὸς τὸν παῖδα ἡ τοῦ πατρὸς περιφάνεια; Οὕτως οὐκ ἔλαβεν ἑτέρωθεν τὸ περιφανὲς ὁ μάρτυς· ἀλλ’ αὐτὸς τῷ ἐφεξῆς βίῳ λαμπτῆρα εὐκλείας ἀνῆψεν. Ἀπὸ Μάμαντος οἱ λοιποὶ, οὐκ ἀφ’ ἑτέρων Μάμας. Παῖδες οἱ παρὰ τούτου τὴν εὐσέβειαν διδαχθέντες τούτῳ σεμνυνέσθωσαν. Αὐτὸς γὰρ οἴκοθεν βρύει τὴν ἀρετήν. Οὐκ ἔστιν ὥσπερ χείμαῤῥος ἀλλοτρίᾳ συῤῥοίᾳ σεμνυνόμενος, ἀλλὰ πηγή ἐστιν ἀπὸ τῶν οἰκείων λαγόνων προχέουσα τὸ κάλλος. Θαυμάσωμεν τὸν ἄνδρα μὴ ἀλλοτρίῳ κόσμῳ κοσμούμενον, ἀλλὰ τῷ ἰδίῳ ἀποσεμνυνόμενον. Ὁρᾷς τοὺς λαμπροὺς ἱπποτρόφους; ὁρᾷς τὰ λευκὰ αὐτῶν μνήματα; πῶς λίθοι εἰσὶ παρατρεχόμενοι; Μνήμῃ δὲ μάρτυρος καὶ πᾶσα μὲν χώρα κεκίνηται, πᾶσα δὲ πόλις πρὸς ἑορτὴν μεταπεποίηται. Οὐδὲ οἱ συγγενεῖς τῶν πρὸς τοὺς τῶν πατέρων ἀποτρέχουσι τάφους, ἀλλὰ πάντες ἐπὶ τὸν τόπον τῆς εὐσεβείας. Πατέρα τοῦτον τὸν ἀρχηγὸν τῆς ἀληθείας, ἀλλ’ οὐχὶ πατέρας καὶ σωμάτων ἀρχηγοὺς ὀνομάζουσιν. Ὁρᾷς πῶς ἀρετὴ τιμᾶται, καὶ οὐχὶ πλοῦτος;59%
spiritualium donorum. Non possumus illum ex pro- πνευματικων χαρισμάτων. Οὐ γὰρ ἔχομεν αὐτὸν
fanorum præconiorum lege cohonestare: non possumus parentes et proavos illustres in medium
proferre. Turpe est enin alieno ornatu decorari
eum qui sua ipsius virtute illustris est. Nam ex
consuetudinis legibus talia in panegyricis usurpant.
Alioqui veritatis lex proprias cujusque laudes exposcit. Neque enim equum celerem reddit ejus qui
genuit in cursu præstantia: neque canis laudatio
est, ex velocissimis prognatum esse. Sed quemadmodum reliquorum animalium virtus in unoquoque
consideratur ita et viri propria laus est, quæ ex
propriis ipsius recte factis testimonium habet.
Quid ad filium patris claritudo? Sic martyr ille
186 splendorem non aliunde mutuatus est: sed
ipse per vitæ rationem bonæ famæ faculam accendit. Mamante reliqui, non ab aliis Mamas nobilitatur. Filii qui ab eo pietatem edocti sunt, in ipso
glorientur. Ipse enim ex seipso virtutem ubertim
profundit. Non quasi torrens aliquis confuente
alieno gloriatur: sed fons est, qui ex suis ipsius
sinibus decorem effundit. Admiremur virum non
alieno ornatu cohonestatum, sed illustratum suo.
Vides claros equorum nutritores? vides alba eorum
monumenta, quomodo lapides sint, iique neglecti?
Martyris vero memoria, et omnis regio commota
est, et civitas tota transtulit se ad celebritatem.
Ne divisum quidem cognati excurrunt ad majorum
suorum sepulcra, sed omnes ad pietatis locum
accedunt. Patrem hunc ducem veritatis, non autem
patres corporum auctores appellant. Vides quemadmodum virtus honoretur, non divitiæ? Ita Ecclesia
cum eos, qui præcessere, honorat, eos qui præsentes sunt, cohortatur. Ne mihi, inquit, studeas
divitiis, ne sapientiæ mundi 's exolescenti, ne gloriæ marcescenti; evanescunt hæc una cum vita:
sed cultor sis pietatis. Hæc enim et ad cœlum te
evehet, hæc et immortalem memoriam ac perennem apud homines claritatem tibi comparabit.
κατὰ τὸν νόμον τῶν ἔξωθεν ἐγκωμίων ἀποσεμνύνειν
οὐκ ἔχομεν λέγειν πατέρας καὶ προγόνους περιφα
νεῖς. Αἰσχρὸν γὰρ ἀλλοτρίοις κόσμοις κοσμεῖσθαι
τὸν τῇ οἰκείᾳ ἀρετῇ διαφανή. Συνηθείας γὰρ νόμοις
τὰ τοιαῦτα ἐν τοῖς ἐγκωμίοις παραλαμβάνουσιν.
Ἐπεὶ ὅ γε τῆς ἀληθείας ἴδια ἑκάστου ἀπαιτεῖ τὰ
ἐγκώμια. Οὔτε γὰρ ἵππον ταχὺν ποιεῖ ἡ τοῦ πατρὸς
περὶ τὸν δρόμον εὐμοιρία, οὔτε κυνὸς ἐγκώμιον τὸ
ἐκ ταχυτάτων φῦναι. 'Αλλ' ὥσπερ ἄλλων ζώων ἡ ἀρε
τὴ ἐν αὐτῷ θεωρεῖται ἑκάστῳ, οὕτω καὶ ἀνδρὸς ἴδιος
ἔπαινος ὁ ἐκ τῶν ὑπαρχόντων αὐτῷ κατορθωμάτων
μαρτυρούμενος. Τί πρὸς τὸν παῖδα ἡ τοῦ πατρὸς περιφάνεια; Οὕτως οὐκ ἔλαβεν ἑτέρωθεν τὸ περιφανές
ὁ μάρτυς· ἀλλ' αὐτὸς τῷ ἐφεξῆς βίῳ λαμπτῆρα εύ
κλείας ἀνῆψεν. Ἀπὸ Μάμαντος οἱ λοιποί, οὐκ ἀφ'
ἑτέρων Μάμας. Παῖδες οἱ παρὰ τούτου τὴν εὐσέβειαν
διδαχθέντες τούτῳ σεμνυνέσθωσαν. Αὐτὸς γὰρ οἶκο
θεν βρύει τὴν ἀρετήν. Οὐκ ἔστιν ὥσπερ χείμαρρος
ἀλλοτρία συρρείᾳ σεμνυνόμενος, ἀλλὰ πηγή ἐστιν
ἀπὸ τῶν οἰκείων λαγόνων προχέουσα τὸ κάλλος.
θαυμάσωμεν τὸν ἄνδρα μὴ ἀλλοτρίω κόσμω κοσμού
μενον, ἀλλὰ τῷ ἰδίῳ ἀποσεμνυνόμενον. Ορᾷς τους
λαμπροὺς ἱπποτρόφους; ὁρᾶς τὰ λευκὰ αὐτῶν μνή
ματα; πῶς λίθοι εἰσὶ παρατρεχόμενοι; Μνήμῃ δὲ
μάρτυρος καὶ πᾶσα μὲν χώρα κεκίνηται, πᾶσα δὲ
πόλις πρὸς ἑορτὴν μεταπεποίηται. Οὐδὲ οἱ συγγενεῖς τῶν πρὸς τοὺς τῶν πατέρων ἀποτρέχουσι τά
φους, ἀλλὰ πάντες ἐπὶ τὸν τόπον τῆς εὐσεβείας.
Πατέρα τοῦτον τὸν ἀρχηγὸν τῆς ἀληθείας, ἀλλ᾽ οὐχὶ
πατέρας καὶ σωμάτων ἀρχηγοὺς ὀνομάζουσιν. Ορος
πῶς ἀρετὴ τιμᾶται, καὶ οὐχὶ πλοῦτος; Οὕτως ή
Ἐκκλησία, δι᾿ ὧν τιμᾷ τοὺς προλαβόντας, προ
τρέπεται τοὺς παρόντας. Μή μοι, φησί, σπούδαζε
περὶ πλοῦτον· μὴ περὶ σοφίαν τοῦ κόσμου τὴν κατ
αργουμένην· μὴ περὶ δόξαν τὴν ἀπαθοῦσαν· ταῦτα
τῷ βίῳ συναφανίζεται· ἀλλ᾽ εὐσεβείας ἐργάτης ἔσο.
Αὕτη γὰρ καὶ εἰς οὐρανόν σε ἀνοίσει, αὕτη καὶ ἀθά
νατόν σου τὴν μνήμην καὶ διαρκῆ τὴν εὔκλειαν παρ
ρὰ ἀνθρώποις παρασκευάσει.
5. Ὥστε, εἴ τις μέμνηται τοῦ ποιμένος, μὴ θαυ
μαζέτω τὸν πλοῦτον. Συνήλθομεν γὰρ ἐπαινέσαι οὐχὶ
πλούσιον ὄντα· μὴ ἀπέλθῃς πλούσιον θαυμάζων,
ἀλλὰ πενίαν μετ' εὐσεβείας. Ποιμὴν οὐδὲν μέγα,
3. Quare si quis pastoris meminit, divitias ne admiretur. Convenimus enim non ut divitem laudemus; cave abieris admirans divitem, sed potius
paupertatem cum pietate conjunctam. Pastor nihil
magnum, neque exquisitum vitæ genus præ se fert. οὐδὲ σοφὸν ἐπιτήδευμα. Οὐκ ἂν, ὀργισθεὶς, ἀντὶ
Nonne iratus irritanti te probri loco diceres: Pastores? Pastor nihil amplius quotidiano victu possidet, habet peram appensam, clavam gestat et
diuraum viaticum, nibil crastinum curat, bestiis
infestus, animalibus mansuetissimis contubernalis,
fugiens forum, declinans tribunalia, non aguoscens
sycophantas, mercatura imperitus, divitias ignorans, proprium tectum non habens, sed mundi te13 1 Cor. 11,
Sic editio Basil. et Reg. secundus, ubi vox νόμος supplenda est, ὅ γε τῆς ἀληθείας (νόμος). Editio
Paris. ὅ γε τῆς ἀληθείας λόγος. Sed non valde admodum dubito, quin illud λόγος additum sit ab
ὀνείδους εἶπες τῷ παροξύναντί σε· Ποιμὴν εἶ; Ποιμὴν οὐδὲν πλέον τῆς ἐφημέρου τροφῆς κεκτημένος,
πήραν ἀνημμένος, καὶ κορύνην φέρων, καὶ τὰ πρὸς
ἡμέραν ἐφόδια, οὐδεμίαν μέριμναν περὶ τῆς αὔριον
ἔχων. Θηρίοις πολέμιος, ἡμερωτάτων ζώων σύννομος,
φεύγων ἀγορὰν, φεύγων δικαστήρια, οὐ γνωρίζων συν
κοφάντας, οὐ γνωρίζων ἐμπορίαν, οὐκ εἰδὼς πλοῦτον,
οὐκ ἔχων ἰδίαν σκέπην, ὑπὸ τὴν κοινὴν τοῦ κόσμου διαι
psis typographis, qui, quod putarent aliquid post
vocem delaç deesse, nec animadverterent vocem
νόμος ex præcedentibus suppleri debere, de suo
ediderunt ita ut notavimus.
PG 31:592Οὕτως ἡ Ἐκκλησία, δι’ ὧν τιμᾷ τοὺς προλαβόντας, προτρέπεται τοὺς παρόντας. Μή μοι, φησὶ, σπούδαζε περὶ πλοῦτον· μὴ περὶ σοφίαν τοῦ κόσμου τὴν καταργουμένην· μὴ περὶ δόξαν τὴν ἀπαθοῦσαν· ταῦτα τῷ βίῳ συναφανίζεται· ἀλλ’ εὐσεβείας ἐργάτης ἔσο. Αὕτη γὰρ καὶ εἰς οὐρανόν σε ἀνοίσει, αὕτη καὶ ἀθάνατόν σου τὴν μνήμην καὶ διαρκῆ τὴν εὔκλειαν παρὰ ἀνθρώποις παρασκευάσει. Ὥστε, εἴ τις μέμνηται τοῦ ποιμένος, μὴ θαυμαζέτω τὸν πλοῦτον. Συνήλθομεν γὰρ ἐπαινέσαι οὐχὶ πλούσιον ὄντα· μὴ ἀπέλθῃς πλούσιον θαυμάζων, ἀλλὰ πενίαν μετ’ εὐσεβείας. Ποιμὴν οὐδὲν μέγα, οὐδὲ σοφὸν ἐπιτήδευμα. Οὐκ ἂν, ὀργισθεὶς, ἀντὶ ὀνείδους εἶπες τῷ παροξύναντί σε· Ποιμὴν εἶ; Ποιμὴν οὐδὲν πλέον τῆς ἐφημέρου τροφῆς κεκτημένος, πήραν ἀνημμένος, καὶ κορύνην φέρων, καὶ τὰ πρὸς ἡμέραν ἐφόδια, οὐδεμίαν μέριμναν περὶ τῆς αὔριον ἔχων.
PG 31:593Θηρίοις πολέμιος, ἡμερωτάτων ζώων σύννομος, φεύγων ἀγορὰν, φεύγων δικαστήρια, οὐ γνωρίζων συκοφάντας, οὐ γνωρίζων ἐμπορίαν, οὐκ εἰδὼς πλοῦτον, οὐκ ἔχων ἰδίαν σκέπην, ὑπὸ τὴν κοινὴν τοῦ κόσμου διαιτώμενος, ἐν νυκτὶ πρὸς οὐρανὸν ἀναβλέπων, καὶ διὰ τῶν ἀστέρων ἀναγινώσκων τὸ θαῦμα τοῦ πεποιηκότος. Ποιμήν. Μὴ ἐπαισχυνώμεθα τὴν ἀλήθειαν. Μὴ τοὺς ἔξωθεν μυθοποιοὺς μιμώμεθα, μὴ περιστέλλωμεν τὴν ἀλήθειαν εὐπρεπείᾳ ῥημάτων. Γυμνὴ ἡ ἀλήθεια, ἀσυνηγόρητος, αὐτὴ ἑαυτὴν δεικνῦσα. Πλείονι λόγῳ τὸ ταπεινόν· ἀλλὰ μᾶλλον θαυμάσεις τῷ ἐγκωμίῳ. Ποιμὴν καὶ πένης, ταῦτα τῷ Χριστιανῷ τὰ σεμνολογήματα. Ἐὰν τοὺς ἀρχηγοὺς τοῦ διδασκαλείου τοῦ κατ’ εὐσέβειαν ζητήσῃς, ἁλιεῖς τε καὶ τελῶναι· ἐὰν τοὺς μαθητὰς, σκυτοτόμοι πένητες. Οὐδεὶς πλούσιος, οὐδαμοῦ περιφάνεια. Ταῦτα πάντα μετὰ τοῦ κόσμου κατήργηται. Ἰδοὺ τοίνυν τίνος ἡμέραν ἑορτάζομεν, ἐπὶ τίνι φαιδροὶ πάντες ἐσμὲν, ἐπὶ τίνι βίος μεταπεποίηται. Ἐπειδὴ ὑπεμνήσθημεν τοῦ ποιμένος, μὴ καταφρόνει τῆς προσηγορίας. Ἤκουσας, ὅτι ὁ πρῶτος εὐαρεστήσας Ἄβελ ποιμὴν ὑπῆρξε. Τίς ἐκείνου μιμητής;HOMILIA IN MAMANTEM MARTYREM.
τώμενος, ἐν νυκτὶ πρὸς οὐρανὸν ἀναβλέπων, καὶ διὰ cto communi degens, noctu suspiciens in cœlum, et
τῶν ἀστέρων ἀναγινώσκων τὸ θαῦμα τοῦ πεποιηκότος.
Ποιμήν. Μὴ ἐπαισχυνώμεθα τὴν ἀλήθειαν. Μὴ τοὺς
Έξωθεν μυθοποιούς μιμώμεθα, μὴ περιστέλλωμεν τὴν
ἀλήθειαν εὐπρεπείς. ῥημάτων. Γυμνὴ ἡ ἀλήθεια, ἀσυνηγόρητος αὐτὴ ἑαυτὴν δεικνῦσα. Πλείονι λόγῳ τὸ ταπεινόν· ἀλλὰ μᾶλλον θαυμάσεις τῷ ἐγχωμίῳ. Ποιμὴν καὶ πένης, ταῦτα τῷ Χριστιανῷ τὰ σεμνολογήματα. Ἐὰν τοὺς ἀρχηγοὺς τοῦ διδασκαλείου
τοῦ κατ᾿ εὐσέβειαν ζητήσῃς, ἁλιεῖς τε καὶ τελῶναι·
ἐὰν τοὺς μαθητάς, σκυτοτόμοι πένητες. Οὐδεὶς πλού
σιος οὐδαμοῦ περιφάνεια. Ταῦτα πάντα μετὰ
τοῦ κόσμου κατήργηται. Ἰδοὺ τοίνυν τίνος ἡμέραν
ἑορτάζομεν, ἐπὶ τίνι φαιδροὶ πάντες ἐσμὲν, ἐπὶ
τίνι βίος μεταπεποίηται. Ἐπειδὴ ὑπεμνήσθημεν τοῦ
ποιμένος, μὴ καταφρόνει τῆς προσηγορίας "Ηκουσας, ὅτι ὁ πρῶτος εὐαρεστήσας "Αβελ ποιμὴν ὑπῆρ
ξε. Τίς ἐκείνου μιμητής; Μωϋσῆς ὁ μέγας νομοθέτ
της, ὁ τὴν πεῖραν Φαραὼ ἀποδράσας, ὁ μισήσας
τῶν συννόμων τὸ ἐπίβουλον, οὗτος ἐν τῷ ὄρει τῷ Χωρήβ
ἐποίμαινεν· δι' ὧν ἐποίμαινε Θεῷ προσωμίλει. Οὐ δι
γαζόμενος εἶδεν ἐπὶ βάτου ἄγγελον, ἀλλὰ ποιμαίνων.
ἐκείνης τῆς ὁμιλίας τῆς οὐρανίου ἠξιώθη. Τις μετὰ
Μωϋσέα; Ἰακὼβ ὁ πατριάρχης, ἐν τῷ ποιμαίνειν ὑπου
μονὴν τὴν περὶ τῆς ἀληθείας ἐπιδεικνύμενος, μικρᾷ
εἰκόνι τὸν ὅλον ἑαυτοῦ χαρακτηρίσας βίον. Τίνι παρἔδωκε τὸν ζῆλον; Τῷ Δαβίδ. Δαβὶδ ἐκ ποιμαντι
τῆς παρῆλθεν εἰς βασιλείαν. Αδελφαὶ γὰρ ποιμαν
τικὴ καὶ βασιλική· παρ' ὅσον ἡ μὲν τῶν ἀλόγων, ἡ
δὲ τῶν λογικῶν τὴν ἐπιστασίαν ἐπεπίστευτο. Οὕτως
ὑποβάθρα τῆς μείζονος ἐπιστήμης ἐστὶν αὕτη. Διὰ
τοῦτο ἀμφότερα συλλαμβάνων ὁ Κύριός ἐστι καὶ
ποιμὴν καὶ βασιλεὺς, τοὺς ἀλόγους ποιμαίνων(93), τους
λογικωτέρους ὑπὸ τὴν ἐπιστασίαν τῆς βασιλείας
ἄγων. Βούλει μαθεῖν πηλίκον ἐστὶ ποιμήν; Κύριος
ποιμαίνει με. Πῶς δὲ ἀδελφὴ βασιλείας ποιμαντική;
Τίς ἐστιν οὗτος ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης; Ο ένα
ταῦθα ποιμὴν ἐκεῖ βασιλεύς. Καὶ μὴ νομίσῃς παρ'
ἄλλων μὲν μαρτυρεῖσθαι, αὐτὸν δὲ ἐπαισχύνεσθαι
τῇ προσηγορία ταύτῃ. ᾿Αλλὰ κατασιωπήσας τοὺς
13 Gen. iv, 2. ** Exod. 111, 1, 4. 15 Gen. XXXΙ,
40 Psal. XXIII, 8, 10.
Editio utraque ἀσυνήγορος. Reg. secundus
et alter Reg. quoque ἀσυνηγόρητος. Ibidem editio
Paris. καὶ πλείονι. Vocula και in iis quos modo dixi
codicibus deest. Alter ille Reg. pro θαυμάσεις habet
θαυμάσης. Basilius dum brevitati studuit, obscurus
factus est. Ita verterat vetus interpres, Humilitatem illius multo sermone, imo magis encomio celebrabis quam interpretationem cum non probaret
Combefisius, ita ipse interpretatus est: Ita seipsam
declarans, pluribusque quod ejus humile est; quo tamen nomine plusquam encomio admirabere. Quam
autem sibi in hac sua interpretatione placuerit, indicat ipse his quæ subjungit verbis. Hic, inquit,
sensus Basilii, qua sic concise ac eleganter loquitur.
Sed, nisi cæcutio, non sustulit, sed auxit dificultatem. Primum enim quærebatur quid Basilius sibi
vellet: nunc autem rursus quæri potest, quid sibi
velit Combeflsius. Hoc mihi videtur Basilius dicere:
Si pluribus verbis uteris ad laudandam veritatem,
viliorem eam reddis: si solum ipsam nomines, lauex stellis miraculum conditeris cognoscens. Pastor
est. Veritatis ne nos pudeat. Fabulatores profanos
ne imitemur, ne contegamus veritatem ornatu
verborum. Nuda est veritas, absque patrocinio
ipsa semet ostendit. Plura si dicas, deprimis. Magis eam admirabere per præconium. Pastor et pauper, hac sunt Christiano ornamenta. Gymnasii, in
quo pietas tradita est, præfectos si inquisieris,
piscatores invenias et publicanos: si discipulos,
coriarii sunt pauperes. Dives nullus, nusquam claritudo, interiere una cum mundo hæc omnia. Vide
igitur cujus diem celebremus, cujus gratia omnes
hilares simus, ob quem immutata civitas sit. Quoniam pastoris meminimus, ne illud nomen contemnas. Audivisti Abelen, qui primus placuit, pastorem fuisse '. Quis eum imitatus est? Magnus
ille legislator Moyses, qui conatum Pharaonis et
dolum 187 aufugiens, atque contubernalium insidias exosus, hic in monte Choreb pastor erat;
dumque pasceret, in Dei venit colloquium ". Non
cum disceptaret judicio, angelum in rubo vidit:
sed cum pasceret, colloquio illo coelesti dignus babitus est. Quis post Moysen? Jacob patriarcha, qui
in pascendo pro veritate patientiam ostendens 1,
in parva imagine totius suæ vitæ effigiem reliquit.
Cui impertivit studium ejusmodi? Davidi. David a
pastoritia arte pervenit ad regnum ". Sorores enim
sunt ars pascendi et ars regnandi, nisi quod altera
irrationalium, altera rationalium praefecturain sibi
concreditam habet. Ita illa scientiæ majoris fundamentum est. Quapropter utramque complectens
Dominus, et pastor est et rex, pascens expertes rationis, ratione majore præditos sub regni administrationem pertrahens. Vis discere quantæ dignitatis
sit pastor? Dominus pascit me ". Quomodo vero
ars pascendi soror est regni? Quis est iste rex gloriæ 18? Qui illic pastor, hic rex dicitur. Cave auten existimes ab aliis quidem hoc ei testimonium
dari, sed eum hujus nominis pudere. Nam spurios
38. * 1 Beg. xvi, ii, 12. 17 Psal. XXII,
das salis, magisque miraris. Magis igitur miramur
veritatem præconio, hoc est, si eam solum nomi
namus more præconis.
Sic Reg. secundus. Alter Reg. οὐδαμοῦ πλούσιος. Editi πένητες, οὐδαμοῦ περιφάνεια. Haud longe
vox Blog videtur sumi debere pro hominibus, seu
civibus.
Sic Reg. secundus. Alter Reg. προσηγορίας
ἤκουσας ὁ πρῶτος. Εditi προσηγορίας ἀκούσας δ.
Nostri duo mss. et editi ὁ τὴν πεῖραν· quam
vocem vitiosam esse suspicans Combefisius, de suo
emendavit legitque ἐπήρειαν.
Illud, τοὺς ἀλόγους ποιμαίνων, pascens irationales, ita accipi debet ut irrationalis sumatur
pro simpliciore.
Sic Reg. alter. Totum illud, Πῶς δὲ ἀδελφὴ
βασιλείας ποιμαντική, desideratur in vulgatis. Reg.
secundus ποιμαίνει με, καὶ οὐδέν με υστερήσει, πῶς
δέ, etc., ita, ut in alio codice Regio legitur, Domi
nus pascit me, et nihil mihi deerit.
PG 31:594Μωϋσῆς ὁ μέγας νομοθέτης, ὁ τὴν πεῖραν Φαραὼ ἀποδράσας, ὁ μισήσας τῶν συννόμων τὸ ἐπίβουλον, οὗτος ἐν τῷ ὄρει τῷ Χωρὴβ ἐποίμαινεν· δι’ ὧν ἐποίμαινε Θεῷ προσωμίλει. Οὐ δικαζόμενος εἶδεν ἐπὶ βάτου ἄγγελον, ἀλλὰ ποιμαίνων ἐκείνης τῆς ὁμιλίας τῆς οὐρανίου ἠξιώθη. Τίς μετὰ Μωϋσέα; Ἰακὼβ ὁ πατριάρχης, ἐν τῷ ποιμαίνειν ὑπομονὴν τὴν περὶ τῆς ἀληθείας ἐπιδεικνύμενος, μικρᾷ εἰκόνι τὸν ὅλον ἑαυτοῦ χαρακτηρίσας βίον. Τίνι παρέδωκε τὸν ζῆλον; Τῷ Δαβίδ. Δαβὶδ ἐκ ποιμαντικῆς παρῆλθεν εἰς βασιλείαν. Ἀδελφαὶ γὰρ ποιμαντικὴ καὶ βασιλική· παρ’ ὅσον ἡ μὲν τῶν ἀλόγων, ἡ δὲ τῶν λογικῶν τὴν ἐπιστασίαν ἐπεπίστευτο. Οὕτως ὑποβάθρα τῆς μείζονος ἐπιστήμης ἐστὶν αὕτη. Διὰ τοῦτο ἀμφότερα συλλαμβάνων ὁ Κύριός ἐστι καὶ ποιμὴν καὶ βασιλεὺς, τοὺς ἀλόγους ποιμαίνων, τοὺς λογικωτέρους ὑπὸ τὴν ἐπιστασίαν τῆς βασιλείας ἄγων. Βούλει μαθεῖν πηλίκον ἐστὶ ποιμήν; Κύριος ποιμαίνει με. Πῶς δὲ ἀδελφὴ βασιλείας ποιμαντική; Τίς ἐστιν οὗτος ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης; Ὁ ἐνταῦθα ποιμὴν ἐκεῖ βασιλεύς. Καὶ μὴ νομίσῃς παρ’ ἄλλων μὲν μαρτυρεῖσθαι, αὐτὸν δὲ ἐπαισχύνεσθαι τῇ προσηγορίᾳ ταύτῃ.
PG 31:595Ἀλλὰ κατασιωπήσας τοὺς νόθους ποιμένας, ἐφ’ ἑαυτὸν περιίστησι τὴν ἀληθῆ τῆς ποιμαντικῆς μαρτυρίαν· Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός. Ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ ἠλλοίωμαι. Πῶς, ὅταν τὰ μεγάλα λέγῃ· Ἐγὼ τῇ χειρί μου ἐστερέωσα τὴν γῆν· ἐγὼ ἐξέτεινα τὸν οὐρανὸν μόνος· ὡς ὅταν τἄλλα λέγῃ τὰ ἀξιοπρεπῆ καὶ ἄξια περὶ Θεοῦ λέγεσθαι, οὕτως λέγει· Ὁ ποιμὴν ὁ καλός ; Ἀποδιώκει τοὺς νόθους, καὶ τὴν ἀλήθειαν εἰς ἑαυτὸν περιίστησιν. Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός. Μάθε τίς ἐστιν ὁ ποιμὴν, καὶ τίς ἐστιν ὁ καλός. Αὐτὸς ἑρμηνεύει. Ὁ ἀληθινὸς ποιμὴν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν προβάτων· ὁ δὲ μισθωτὸς, καὶ οὐκ ὢν ποιμὴν, οὗ οὐκ ἔστι τὰ πρόβατα ἴδια, οὐ μέλει αὐτῷ, ὅταν ἴδῃ λύκον ἐρχόμενον. Ἐνταῦθα ζητεῖ ἡ Ἐκκλησία, εἰ ποιμὴν ὁ Κύριος, τίς μισθωτὸς ποιμήν; Μὴ ὁ διάβολος; Καὶ εἰ ὁ διάβολος μισθωτὸς ποιμὴν, τίς ὁ λύκος; Ἀλλὰ λύκος μὲν ὁ διάβολος, τὸ ἀνήμερον θηρίον, τὸ ἁρπακτικὸν, τὸ ἐπίβουλον, ὁ κοινὸς πάντων ἐχθρός. Ἐχέτω τοίνυν ἰδίαν προσηγορίαν μισθωτὸς ποιμήν. Μισθωτοὺς ποιμένας τότε μὲν πρὸς τοὺς τότε ἀποστρεφόμενος ὁ Κύριος ἔλεγεν.pastores silentio prætermittens, verum illud pasto- νόθους ποιμένας, ἐφ' ἑαυτὸν περιίστησε τὴν ἀληθῶ,
ritiæ artis testimonium sibi vindicat: Ego sum
pastor bonus ". Ego sum, et non mutatus sum 30.
Qua dicendi ratione utitur cum magna dicit: Ego
manu mea firmavi terram: ego extendi cœlum solus 21
: sicut cum et alia magnifica ac digna quæ de
Deo dicantur, profert, sic dicit: Pastor bonus?
Abigit spurios, et veritatem sibi ipse assumit. Ego
sum pastor bonus. Disce quis sit pastor, et quis sit
bonus. Fungitur ipse interpretis munere. Verus
pastor animam suam ponit pro ovibus: mercenarius
vero, et qui non est pastor, cujus non sunt oves propriæ, non curat, cum lupum venientem videt".
4. Hic quærit Ecclesia, si pastor Dominus est,
quis sit mercenarius pastor? Num diabolus? Et si
diabolus est mercenarius pastor, quis sit lupus?
Certe quidem lupus est diabolus, bestia illa immamis, rapax, insidiatrix, communis omnium hostis.
Habeat igitur appellationem propriam mercenarius
pastor. Mercenarios pastores dicebat tunc Dominus ad eos conversus, qui tunc aderant. Sunt au
tem etiam nunc, utinam non essent! qui sibi cognomen mercenariorum conciliant. Tunc pontifices
indicabantur et Pharisæi, et omnis illa Judaica
secta. Illos pastores mercenarios dicebat, qui quæ.
stus, non veritatis gratia potestatem pascendi arripuerant. Qui prætextu vano precantur, ut viduarum
panem atque orphanorum comedant, ii mercenarii
τῆς ποιμαντικῆς μαρτυρίαν· Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν
ὁ καλός. Εγώ εἰμι, καὶ οὐκ ἠλλοίωμαι. Πῶς,
ὅταν τὰ μεγάλα λέγῃ· Ἐγὼ τῇ χειρί μου ἐστερέω
σα τὴν γῆν ἐγὼ ἐξέτεινα τὸν οὐρανὸν μόνος
ὡς ὅταν τἄλλα λέγῃ τὰ ἀξιοπρεπῆ καὶ ἄξια περι
Θεοῦ λέγεσθαι, οὕτως λέγει· Ὁ ποιμὴν ὁ καλός
Αποδιώκει τοὺς νόθους, καὶ τὴν ἀλήθειαν εἰς ἑαυ
τὸν περιίστησιν. Εγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός.
Μάθε τίς ἐστιν ὁ ποιμὴν, καὶ τίς ἐστιν ὁ καλός. Δύο
τὸς ἑρμηνεύει. Ὁ ἀληθινὸς ποιμὴν τὴν ψυχὴν αὐτ
τοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν προβάτων· ὁ δὲ μισθωτές,
καὶ οὐκ ὢν ποιμὴν, οὗ οὐκ ἔστι τὰ πρόβατα ίδια,
οὐ μέλει αὐτῷ, ὅταν ἴδῃ λύκον ἐρχόμενον.
4. Ενταῦθα ζητεῖ ἡ Ἐκκλησία, εἰ ποιμὴν ὁ Κύ
ριος, τίς μισθωτὸς ποιμήν; Μὴ ὁ διάβολος; Καὶ εἰ
ὁ διάβολος μισθωτός ποιμὴν, τίς ὁ λύκος; ᾿Αλλὰ
λύκος μὲν ὁ διάβολος, τὸ ἀνήμερον θηρίον, τὸ ἀρ
πακτικόν, τὸ ἐπίβουλον, ὁ κοινὸς πάντων ἐχθρός.
Ἐχέτω τοίνυν ιδίαν προσηγορίαν μισθωτός ποιμήν.
Μισθωτούς ποιμένας τότε μὲν πρὸς τοὺς τότε ἀποστρεφόμενος ὁ Κύριος έλεγεν. Εἰσὶ δὲ καὶ οἱ νῦν,
ὡς οὐκ ὄφελον, οἱ τὴν προσηγορίαν τῶν μισθωτῶν
οἰκειούμενοι. Τότε ἀρχιερεῖς ἐνεδείκνυντο καὶ Φαρι
σαῖοι, καὶ πᾶν ἐκεῖνο τὸ κόμμα τὸ Ἰουδαϊκόν. Εκείνους μισθωτούς ἔλεγε ποιμένας, τοὺς οὐ διὰ τὸ
ἀληθὲς, ἀλλὰ διὰ τὸ αὐτῶν χρειῶδες τὴν τοῦ ποιμαί
νειν ἐξουσίαν λαβόντας. Οἱ ἐπὶ προφάσει ματαία
προσευχόμενοι, ἵνα κατεσθίωσι τὸν ἄρτον τῶν χηρῶν καὶ τῶν ὀρφανῶν, οὗτοι μισθωτοί. Οἱ τὴν
χρείαν θεραπεύοντες, οἱ τὸ παρὸν διώκοντες, οὐ
πρὸς τὸ μέλλον ἀτενίζοντες, μισθωτοί, καὶ οὐ ποι
μένες εἰσί. Καὶ νῦν μισθωτοὶ πολλοὶ δοξαρίου δι
στήνου τὴν ἑαυτῶν ζωὴν ἀποδιδόντες, οἱ καὶ νῦν ἐπὶ
τοῖς ὑγιαίνουσι τοῦ Κυρίου βήμασι σχίσμα ποιοῦν
τες. Εἰπόντος γὰρ ταῦτα τοῦ Κυρίου, σχίσμα ἐν αὐτ
τοῖς ἐγένετο. Οἱ μὲν ἔλεγον, Δαιμόνιον ἔχει· ἄλλοι,
Δαίμων ὀφθαλμοὺς τυφλούς βλέπειν ποιεῖν οὐ δύναται. Ορᾶς πῶς παλαιὸν τὸ πάθος τοῦ σχίσματος;
Εὐθὺς γὰρ τὸ πτύον διακρίνει μὲν τὸ ἄχυρον ἀπὸ
τοῦ σίτου· καὶ τὸ μὲν κοῦφον καὶ ἄστατον ἀποσχέ
ζεται τοῦ τροφίμου, τὸ δὲ πρὸς τροφὴν πνευματικὴν
ἐπιτήδειον παραμένει τῶν γεωργούντων. Διὰ τοῦτο
σχίσμα ἐγένετο, καὶ οἱ μὲν οὕτω διεφέροντο, οἱ δὲ
οὕτως. Ἰουδαίοις πρέπει τὸ σχίζεσθαι· ἡ δὲ τοῦ
Θεοῦ Ἐκκλησία, τὸν χιτῶνα τὸν ἄῤῥαφον, τὴν ἐκ
τῶν ἄνωθεν ὑφαντον, δεξαμένη, τὸν ἄσχιστον ὑπὸ
στρατιωτῶν διαφυλαχθέντα, ἡ Χριστὸν ἐνδυσαμένη,
μὴ σχιζέτω τὸ ἱμάτιον. Καὶ γινώσκω τὰ ἐμὰ, καὶ
γινώσκουσι με τὰ ἐμά. "Ηρπασεν ὁ αἱρετικὸς πρὸς
τὴν ἰδίαν κατασκευὴν τῆς βλασφημίας. Ιδού, φησίν,
εἴρηται, ὅτι Γινώσκουσί με τὰ ἐμὰ, καὶ γινώσκω
τὰ ἐμά. Γινώσκειν ἄρα τί λέγει; τὴν οὐσίαν νοεῖν;
sunt. Utilitati suæ qui inserviunt, quique praesens c
sectantes, non intendunt in futurum, mercenarii
sunt, non pastores. Et nunc mercenarii multi, qui
pro misera gloriola vitam suam vendunt, qui et nunc
schisma in sanis Domini verbis explicandis conflant. Hæc enim cum Dominus dixisset, schisma
exortum est inter eos 43. Alii dicebant, Damonium
habet: alii, Non potest efficere damon, ut oculi
cæci videant ". Vides quam vetus sit dissensionis
188 vitium? Statim autem ventilabrum paleas
discernit a frumento *. Et quod quidem leve est et
instabile, sejungitur ab eo quod vim habet nutriendi quod vero ad alimentum spirituale idoneum est, agricolis tribuitur. Idcirco schisma exortum est, et alii sic dissidebant, alii sic. Judæorum
est scindi: sed Dei Ecclesia, quæ inconsutilem tunicam, a summo contextam, a militibus sine scissura servatam accepit, quæque Christum induit,
vestem ne scindat s. Et cognosco meas, et cognoscunt me meæ 27. Rapuit hæc ad suam blasphemiam
confirmandamı hæreticus. Ecce, inquit, dictum est:
Cognoscunt me meæ, et cognosco meas. Quid igitur
significat illud, cognoscere? essentiamne intelligere, an metiri magnitudinem? An illa de divini19 Joan. I,
30 Malach. 1, 6. ** Isa. XLIV, 24.
is Matth. ut 12. 26 Joan. xix, 23. 24.
Reg. alter ἐνδιακρίνει. Quod mox sequitur,
τῶν γεωργούντων, id non placet: quoniam tamen
23 Joan. x, 11-14. s8 Joan. ΙΧ,
37 Joan. I, 14.
» Joan,
ita scriptum invenimus in nostris codicibus, nihil
mutandum censuimus.
PG 31:596Εἰσὶ δὲ καὶ οἱ νῦν, ὡς οὐκ ὄφελον, οἱ τὴν προσηγορίαν τῶν μισθωτῶν οἰκειούμενοι. Τότε ἀρχιερεῖς ἐνεδείκνυντο καὶ Φαρισαῖοι, καὶ πᾶν ἐκεῖνο τὸ κόμμα τὸ Ἰουδαϊκόν. Ἐκείνους μισθωτοὺς ἔλεγε ποιμένας, τοὺς οὐ διὰ τὸ ἀληθὲς, ἀλλὰ διὰ τὸ αὐτῶν χρειῶδες τὴν τοῦ ποιμαίνειν ἐξουσίαν λαβόντας. Οἱ ἐπὶ προφάσει ματαίᾳ προσευχόμενοι, ἵνα κατεσθίωσι τὸν ἄρτον τῶν χηρῶν καὶ τῶν ὀρφανῶν, οὗτοι μισθωτοί. Οἱ τὴν χρείαν θεραπεύοντες, οἱ τὸ παρὸν διώκοντες, οὐ πρὸς τὸ μέλλον ἀτενίζοντες, μισθωτοὶ, καὶ οὐ ποιμένες εἰσί. Καὶ νῦν μισθωτοὶ πολλοὶ δοξαρίου δυστήνου τὴν ἑαυτῶν ζωὴν ἀποδιδόντες, οἱ καὶ νῦν ἐπὶ τοῖς ὑγιαίνουσι τοῦ Κυρίου ῥήμασι σχίσμα ποιοῦντες. Εἰπόντος γὰρ ταῦτα τοῦ Κυρίου, σχίσμα ἐν αὐτοῖς ἐγένετο. Οἱ μὲν ἔλεγον, Δαιμόνιον ἔχει· ἄλλοι, Δαίμων ὀφθαλμοὺς τυφλοὺς βλέπειν ποιεῖν οὐ δύναται. Ὁρᾷς πῶς παλαιὸν τὸ πάθος τοῦ σχίσματος; Εὐθὺς γὰρ τὸ πτύον διακρίνει μὲν τὸ ἄχυρον ἀπὸ τοῦ σίτου· καὶ τὸ μὲν κοῦφον καὶ ἄστατον ἀποσχίζεται τοῦ τροφίμου, τὸ δὲ πρὸς τροφὴν πνευματικὴν ἐπιτήδειον παραμένει τῶν γεωργούντων. Διὰ τοῦτο σχίσμα ἐγένετο, καὶ οἱ μὲν οὕτω διεφέροντο, οἱ δὲ οὕτως.
PG 31:597Ἰουδαίοις πρέπει τὸ σχίζεσθαι· ἡ δὲ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησία, τὸν χιτῶνα τὸν ἄῤῥαφον, τὸν ἐκ τῶν ἄνωθεν ὑφαντὸν, δεξαμένη, τὸν ἄσχιστον ὑπὸ στρατιωτῶν διαφυλαχθέντα, ἡ Χριστὸν ἐνδυσαμένη, μὴ σχιζέτω τὸ ἱμάτιον. Καὶ γινώσκω τὰ ἐμὰ, καὶ γινώσκουσί με τὰ ἐμά. Ἥρπασεν ὁ αἱρετικὸς πρὸς τὴν ἰδίαν κατασκευὴν τῆς βλασφημίας. Ἰδοὺ, φησὶν, εἴρηται, ὅτι Γινώσκουσί με τὰ ἐμὰ, καὶ γινώσκω τὰ ἐμά. Γινώσκειν ἄρα τί λέγει; τὴν οὐσίαν νοεῖν; τὸ μέγεθος ἐκμετρεῖν; Ἐκεῖνα κατανοεῖσθαι τῆς θεότητος, ἃ σὺ τῇ σεαυτοῦ θρασυστομίᾳ κατεπαγγέλλῃ; Ἢ ἐκ τῶν κατόπιν οὐ νοεῖς τὸ μέτρον τῆς γνώσεως; Τί γινώσκομεν Θεοῦ; Τὰ ἐμὰ πρόβατα τῆς φωνῆς μου ἀκούει. Ἴδε πῶς νοεῖται Θεός· ἐκ τοῦ ἀκούειν ἡμᾶς τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ· ἐκ τοῦ ἀκούοντας ποιεῖν. Τοῦτο γνῶσις Θεοῦ, τήρησις ἐντολῶν Θεοῦ. Πῶς οὐ πολυπραγμοσύνη περὶ οὐσίας Θεοῦ; οὐ ζήτησις τῶν ὑπερκοσμίων; οὐκ ἐπίνοια τῶν ἀοράτων; Γινώσκει με τὰ ἐμὰ, καὶ γινώσκω τὰ ἐμά. Ἀρκεῖ σοι εἰδέναι, ὅτι ποιμὴν καλός· ὅτι ἔθηκε τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ὑπὲρ τῶν προβάτων. Οὗτος ὅρος τῆς τοῦ Θεοῦ ἐπιγνώσεως.HOMILIA IN MAMANTEM MARTYREM.
Annon ex superioribus modum intelligis cognitionis? Ecquid in Deo agnoscimus? Oves meæ vocem
meam audiunt. Vide quomodo cognoscatur Deus;
ex eo quod mandata ipsius audimus, ex eo quod
illa audientes conficimus. Cognoscere Deum, est
servare Dei præcepta. Num debet esse de Dei essentia disceptatio curiosior? num de rebus quæ
mundum transcendunt, quæstio? num invisibilium
intelligentia? Cognoscunt me meæ, et cognosco
meas. Scire satis tibi est, bonum pastorem esse
animam suam pro ovibus posuisse. Cognitio Dei
continetur his finibus. Quantus autem sit Deus, et
quis modus ejus, et qualis secundum essentiam
talia ut sunt interroganti periculosa, ita ei qui in-
'
τὸ μέγεθος ἐκμετρειν; Ἐκεῖνα κατανοεῖσθαι τῆς θεό- tale intelligere, quæ tu nosse impudenter affirmas?
τητος, ἃ σὺ τῇ σεαυτοῦ θρασυτομίᾳ κατεπαγγέλλῃ;
Ἡ ἐκ τῶν κατόπιν οὐ νοεῖς τὸ μέτρον τῆς γνώσεως;
Τι γινώσκομεν Θεοῦ; Τὰ ἐμὰ πρόβατα τῆς φωνῆς
μου ακούει. Ιδε πῶς νοεῖται Θεός· ἐκ τοῦ
ἀκούειν ἡμᾶς τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ· ἐκ τοῦ ἀκούοντας
ποιεῖν. Τοῦτο γνώσις Θεοῦ, τήρησις ἐντολῶν Θεοῦ.
Πῶς οὐ πολυπραγμοσύνη περὶ οὐσίας Θεοῦ; οὐ ζήτησις τῶν ὑπερκοσμίων; οὐκ ἐπίνοια τῶν ἀοράτων;
Γινώσκει με τὰ ἐμὰ, καὶ γινώσκω τὰ ἐμά. Αρκεῖ
σοι εἰδέναι, ὅτι ποιμὴν καλός· ὅτι ἔθηκε τὴν ψυχὴν
αὐτοῦ ὑπὲρ τῶν προβάτων. Οὗτος ὄρος τῆς τοῦ Θεοῦ
ἐπιγνώσεως. Πόσος δὲ Θεὸς, καὶ τί τὸ μέτρον αὐτοῦ,
καὶ ποταπὸς τὴν οὐσίαν, τὰ τοιαῦτα ἐπικίνδυνα μὲν
τῷ ἐρωτῶντι, ἀπορα δὲ τῷ ἐρωτωμένῳ· σιωπή
δὲ, θεραπεία τῶν τοιούτων ἐστί. Τὰ ἐμὰ πρόβατα terrogatur inexplicabilia: silentium autem, talium
τῆς ἐμῆς φωνῆς ἀκούει, εἶπεν, οὐ συζητεῖ. Τουτἐστιν οὐ παρακούει, οὐ φιλονεικεῖ. Ηκουσας Υἱόν,
μή μοι τρόπους γεννήσεως μήτε αὐτὸς τεχνολόγει, μήτε ὑπὸ αἰτίαν ἀνάγαγε τὰ μὴ αἰτιολογή
ματα, μὴ διὰ σχίσματος διόριζε τὸ συνημμένον. Διὰ
τοῦτο προλαβὼν ἡσφαλίσατό σε ὁ εὐαγγελιστής.
Ηκουσας πρώην, καὶ δὴ ἀκούεις· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ
Λόγος, ἵνα μὴ τὸν Υἱὸν γέννημα ἀνθρώπινον νομίσῆς ἐκ τοῦ μὴ ὄντος παρεληλυθέναι. Λόγον σοι εἶπε
δια τὸ ἀπαθές. "Ην σοι εἶπε διὰ τὸ ἄχρονον. Αρ
χήν σοι εἶπεν, ἵνα συνάψῃ τὸν γεννηθέντα τῷ Πατρί. Είδες πρόβατον εὐπειθὲς πῶς ἀκούει φωνὴν Δε
σπότου. Ἐν ἀρχῇ, καὶ ἦν, καὶ Λόγος. Μηδὲ λέγε
τὸ, Πῶς ἦν; καὶ, Εἰ ἦν, οὐκ ἐγεννήθη, καὶ Εἰ
ἐγεννήθη, οὐκ ἦν. Οὐκ ἔστι πρόβατον τὸ τὰ τοιαῦτα
λέγον. Προβάτου δέρμα· ἔσωθεν δὲ λύκος ἐστὶν ὁ
φθεγγόμενος. Ἐπίβουλος γνωριζέσθω. Τὰ ἐμὰ πρόΚατα τῆς ἐμῆς φωνῆς ἀκούει. Ηκουσας Υἱόν;
Νόησον τὴν πρὸς Πατέρα ομοιότητα. Ομοιότητα
λέγω δι' ἀσθένειαν τῶν δυνατωτέρων σωμάτων.
Ἐπεὶ τό γε ἀληθὲς (οὐ φοβοῦμαι γὰρ προσβαίνειν
τὴν ἀλήθειαν), οὐκ εἰμὶ ἕτοιμος συκοφάντης. Ταυ
τότητα λέγω, φυλάσσων Υἱοῦ καὶ Πατρὸς ιδιότητα
Ἐν ὑποστάσει. Γιοῦ, μορφὴν νόησον πατρικὴν, ἵνα
μοι τὸν ἀκριβῆ τῆς εἰκόνος διασώσῃς λόγον, ἵνα μοι
νοήσῃς θεοσεβῶς· Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατήρ
ἐν ἐμοὶ· οὐκ οὐσιῶν σύγχυσιν, ἀλλὰ χαρακτήρων
ταυτότητα. ᾿Αλλὰ γὰρ ἔοικεν ἐναντιώτατον εἶναι τῶν
πραγμάτων, ἀγαπητοί, ὅπου γε καὶ τὴν ἡμετέραν
ἀσθένειαν ἐξεδιάσατο τὸ εὐπειθὲς τῆς ὑμετέρας ἀκοῆς
εἰπεῖν τι ἐν μέσοις καὶ φθέγξασθαι, ἵνα ἡ δύναμις
28 Joan. x,
30 Joan. 1,
so Joan. xiv,
medela est. Oves meæ vocem meam audiunt 18. Audiunt, inquit, non disceptant. Hoc est, non sunt
inobsequentes, non contendunt. Audisti Filium, ne
tu mihi artificiose disputes de modis generationis,
neque quorum causa afferri nequit, ea ad causam
adducas': ne per schisma separa quod conjunctum
est. Eam ob rem in antecessum communivit tə
evangelista. Audisti pridem, et etiam nunc audis,
In principio erat Verbum " ut ne Filium fetum
hunanum putes, qui ex non exsistente productus
sit. Verbum dixit tibi ob apathiam. Dixit tibi, Erat,
propterea quod ante omne tempus est. Principium
dixit, ut Genitum conjungeret cum Genitore. Vidisti quomodo ovicula morigera vocem Domini audial. In principio, et erat, et Verbum. Neque dicas: Quomodo erat?et, Si erat, genitus non est;
et, Si genitus est, non erat. Non est ovicula, quæ
talia dicit. Pellis ovilla est: sed intus lupus est qui
loquitur. Cognoscatur insidiator. Oves meæ vocem
meam audiunt. Audisti Filium? Intellige similitudinem quam cum 189 Patre habet. Similitudinem
dico, ob imbecillitatem corporum valentiorum,
Alioqui veritas ita habet (non enim vereor accedere
veritati), non sum ad sycophantiam propensus.
Identitatem dico, custodiens Patris et Filii proprietatem. In hypostasi Filii, formam intellige paternam, ut mihi perfectam imaginis rationem serves,
ut mihi religiose intelligas illud, Ego in Patre, et
Pater in me est ". Nolim intelligas essentiarum
confusionem, sed characterum identitatem. At
enim, dilecti, res quam maxime contraria esse vie
Idem codex πρόβατα τῆς ἐμῆς φωνῆς ἀκούει.
Είδες πῶς.
Legitur quidem in utraque editione et in
Reg. secundo απορία: sed tamen sequi malui conjecturam Combelsii, qui pro απορία legendum puκαι άπορα.
Sic Reg. secundus. Editi μήτε αὐτὸς ἐμὲ
ἀπαίτῃ, pro ἀπαίτει.
Editi ἄναγε. Veteres duo libri ἀνάγαγε.
Reg. secundus ιδιότητα λέγω. Μox unus ms.
προβαίνειν.
Idem codex, Ταυτότητα λέγω, φυλάσσω Υἱοῦ
καὶ Πατρὸς ἰδιότητα. Υπόστασιν Υἱοῦ μορφήν, etc.
Editi, Ταυτότητα λόγω φυλάσσω Υἱοῦ καὶ Πατρός.
Ιδιότητα ἐν ὑποστάσει Υἱοῦ μορφὴν νόησον πατριχήν, quæ. verba ita Latine reddiderat vetus interpres, In sermone Patris et Filii identitatem servo,
Proprietatem in subsistentia Filii, formam intellige
paternam. Ex veteri libro, ut potui, hunc locum
restituere conatus sum. Lege Combefisium in illud,
σωμάτων.
PG 31:598Πόσος δὲ Θεὸς, καὶ τί τὸ μέτρον αὐτοῦ, καὶ ποταπὸς τὴν οὐσίαν, τὰ τοιαῦτα ἐπικίνδυνα μὲν τῷ ἐρωτῶντι, ἄπορα δὲ τῷ ἐρωτωμένῳ· σιωπὴ δὲ, θεραπεία τῶν τοιούτων ἐστί. Τὰ ἐμὰ πρόβατα τῆς ἐμῆς φωνῆς ἀκούει , εἶπεν, οὐ συζητεῖ. Τουτέστιν οὐ παρακούει, οὐ φιλονεικεῖ. Ἤκουσας Υἱὸν, μή μοι τρόπους γεννήσεως μήτε αὐτὸς τεχνολόγει, μήτε ὑπὸ αἰτίαν ἀνάγαγε τὰ μὴ αἰτιολογήματα, μὴ διὰ σχίσματος διόριζε τὸ συνημμένον. Διὰ τοῦτο προλαβὼν ἠσφαλίσατό σε ὁ εὐαγγελιστής. Ἤκουσας πρώην, καὶ δὴ ἀκούεις· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος , ἵνα μὴ τὸν Υἱὸν γέννημα ἀνθρώπινον νομίσῃς ἐκ τοῦ μὴ ὄντος παρεληλυθέναι. Λόγον σοι εἶπε διὰ τὸ ἀπαθές. Ἦν σοι εἶπε διὰ τὸ ἄχρονον. Ἀρχήν σοι εἶπεν, ἵνα συνάψῃ τὸν γεννηθέντα τῷ Πατρί. Εἶδες πρόβατον εὐπειθὲς πῶς ἀκούει φωνὴν Δεσπότου. Ἐν ἀρχῇ , καὶ ἦν , καὶ Λόγος . Μηδὲ λέγε τὸ, Πῶς ἦν; καὶ, Εἰ ἦν, οὐκ ἐγεννήθη, καὶ Εἰ ἐγεννήθη, οὐκ ἦν. Οὐκ ἔστι πρόβατον τὸ τὰ τοιαῦτα λέγον. Προβάτου δέρμα· ἔσωθεν δὲ λύκος ἐστὶν ὁ φθεγγόμενος. Ἐπίβουλος γνωριζέσθω. Τὰ ἐμὰ πρόβατα τῆς ἐμῆς φωνῆς ἀκούει. Ἤκουσας Υἱόν; Νόησον τὴν πρὸς Πατέρα ὁμοιότητα.
PG 31:599Ὁμοιότητα λέγω δι’ ἀσθένειαν τῶν δυνατωτέρων σωμάτων. Ἐπεὶ τό γε ἀληθὲς (οὐ φοβοῦμαι γὰρ προσβαίνειν τὴν ἀλήθειαν), οὐκ εἰμὶ ἕτοιμος συκοφάντης. Ταυτότητα λέγω, φυλάσσων Υἱοῦ καὶ Πατρὸς ἰδιότητα. Ἐν ὑποστάσει Υἱοῦ, μορφὴν νόησον πατρικὴν, ἵνα μοι τὸν ἀκριβῆ τῆς εἰκόνος διασώσῃς λόγον, ἵνα μοι νοήσῃς θεοσεβῶς· Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί· οὐκ οὐσιῶν σύγχυσιν, ἀλλὰ χαρακτήρων ταυτότητα. Ἀλλὰ γὰρ ἔοικεν ἐναντιώτατον εἶναι τῶν πραγμάτων, ἀγαπητοὶ, ὅπου γε καὶ τὴν ἡμετέραν ἀσθένειαν ἐξεβιάσατο τὸ εὐπειθὲς τῆς ὑμετέρας ἀκοῆς εἰπεῖν τι ἐν μέσοις καὶ φθέγξασθαι, ἵνα ἡ δύναμις τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ τοῦ ὀργάνου ἀσθενείᾳ μάλιστα διαφανῇ. Τάχα γὰρ διὰ τοῦτο ὑπερεπερίσσευσεν ἡμῶν τὸ ἀσθενὲς, ἵνα ἐπὶ πλεῖον δοξασθῇ ὁ τὸ ἀσθενὲς ἐνισχύων.detur, quippe quia debilitatem nostram vestra in τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ τοῦ ὀργάνου ἀσθενείᾳ μάλιστα διαaudiendo obedientia aliquid in medium afferre ac
dicere coegit, ut potentia Dei in organi debilitate
maxime elucesceret. Forte enim ob eam causam valde
abundavit nostra debilitas, ut gloria majore afficeretur qui quod infirmum est corrobarat. Qui vero
hanc nostram celebritatem reduxit, et præteriti
anni votis finem dedit, et succedenti tempori initium largitus est (eadem enim dies præteritum circulum nobis terminat, et rursus insequentis fit
initium), qui igitur congregavit nos, et tribuit usum
futuri, conservet nos in semetipso illaesos, inoffensos,
a lupi raptu securus: Ecclesiam hanc, quæ magnis
martyrum turribus munitur, custodiat inconcussam: insidias omnes, et hæretici furoris assultum
avertat. Praeterea in tranquillitate nobis prastet, ut
discamus oracula divina, datamque Spiritus gratiam doceamus: quia ipsi gloria et imperium cum
sancto Spiritu, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen.
HOMILIA XXIV.
Contra Sabellianos, et Arium, et Anommes.
1. Pugnat Judaismus cum Hellenismo, et uterque cum Christianismo, quemadmodum Ægyptii
et Assyrii et sibi invicem et Israeli erant infensi.
Ita quoque in vitio comperimus timiditatem atque
audaciam et inter se pugnare, et fortitudini
adversari. Talis quædam pugna etiam adversus
rectam confessionem utrinque mota est, hinc a
Sabellio, illinc ab iis qui prædicant inæqualitatem.
Nos vero sicut ethnicos fugimus, et improbum simulacrorum cultum sumus aversati, et deorum
multitudinem quam inducunt impiam esse judicavimus: sic quoque Judæorum Filium Dei negantium refugimus blasphemiam, veriti scilicet minas
Illas: Qui negaverit me coram hominibus, negabo et
ego eum coram Patre meo, qui in calis est 81,
Fugiamus igitur, ut par est, eos etiam qui his
cognata dogmata contra veritatis doctrinam excogitant. Postquam enim callidus ille ad nocendum
diabolus Christianos vidit a Judæis ac gentilibus
abalienari, statimque infensos nos illis esse nominum causa; imposito utrisque nomine nostro, sic
rursus Judaicam inficiationem ac gentilem deorun
multitudinem introducere conatur. Qui enim Unigenitum dicunt opus Dei esse atque facturam,
deinde adorant, et velut Deum profitentur; ii dum
colunt creaturam, non Creatorem, aperte gentilium
at Matth. x,
Editi ἀποστρέψειεν ἐν ἡσυχία, παράσχοι δὲ
ἡμῖν, avertat in tranquillitate, etc. Reg. secundus
uit in contextu.
Reg. secundus, κατά Σαβελλίου, καὶ ᾿Αρείου,
καὶ τῶν ᾿Ανομοίων. Καὶ ἀκριβῆς θεολογία περὶ τῆς
ἁγίας Τριάδος, Adversus Sabellium, et Arium, et ΑnoNicos. Atque theologia accurata de sancta Trinitate.
φανῇ. Τάχα γὰρ διὰ τοῦτο ὑπερεπερίσσευσεν ἡμῶν
τὸ ἀσθενὲς, ἵνα ἐπὶ πλεῖον δοξασθῇ ὁ τὸ ἀσθενὲς ἐν
ισχύων. Ὁ δὲ περιαγαγὼν ἡμῶν τὴν πανήγυριν ταύ
την, καὶ πέρας τοὺς ταῖς περυσιναῖς εὐχαῖς, καὶ κε
φαλὴν δοὺς τῷ ἐπιόντι χρόνῳ (ἡ γὰρ αὐτὴ ἡμέρα
ὁρίζει ἡμῖν τὸν παρελθόντα κύκλον, καὶ κεφαλὴ γίνεται πάλιν τῷ ἐπερχομένῳ), ὁ τοίνυν ἐπισυνάξας
καὶ χαρισάμενος τοῦ μέλλοντος τὴν ἐνέργειαν, δια
φυλάξειεν ἡμᾶς ἐν αὐτῷ ἀβλαβεῖς, ἀνεπηρεάστους,
ὑπὸ τοῦ λύκου ἀδιαρπάκτους· ἄσειστον τὴν Ἐκκλη
σίαν ταύτην, φρουρουμένην τοῖς μεγάλοις πύργοις
τῶν μαρτύρων διατηρήσειε. Πᾶσαν ἐπιβουλὴν καὶ
προσβολὴν αἱρετικῶν μηνιαμάτων ἀποστρέψειεν· ἐν
ἡσυχίᾳ δὲ παράσχοι ἡμῖν διδάσκεσθαι τὰ θεῖα
λόγια, καὶ διδάσκειν τὴν ἐπιχορηγουμένην χάριν τοῦ
Πνεύματος· ὅτι αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος σὺν τῷ
ἁγίῳ Πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν
αἰώνων. Αμήν.
Κατά Σαβελλιανῶν, καὶ Ἀρείου, καὶ τῶν Ἀνομοίων
1. Μάχεται Ἰουδαϊσμὸς Ἑλληνισμῷ, καὶ ἀμφότε
ροι Χριστιανισμῷ, ὥσπερ Αἰγύπτιοι καὶ Ασσύρια
καὶ ἀλλήλοις ἦσαν πολέμιοι καὶ τῷ Ἰσραήλ· ὡς καὶ
ἐπὶ τῆς κακίας εὑρίσκομεν δειλίαν καὶ θράσος καὶ
ἀλλήλοις ἀντικείμενα, καὶ τῇ ἀνδρίᾳ. Τοιαύτη τίς ἐστι
καὶ πρὸς τὴν ὀρθότητα τῆς ὁμολογίας ἑκατέρωθεν
παρακειμένη μάχη· ἐντεῦθεν μὲν Σαβελλίου, ἑτέ
ρωθεν δὲ τῶν τὸ ἀνόμοιον κηρυσσόντων. Ἡμεῖς δὲ,
ὥσπερ ἀπεφύγομεν Ἕλληνας, καὶ τὴν πονηρὰν εἰ
δωλολατρείαν ἐξετράπημεν, καὶ τὸ πολύθεον αὐ
τῶν ἄθεον εἶναι κατέγνωμεν· οὕτως ἀπεφύγομεν
καὶ τὴν τῶν Ἰουδαίων βλασφημίαν τῶν τὸν Υἱὸν τοῦ
Θεοῦ ἀρνουμένων, φοβηθέντες ἐκείνην τὴν ἀπειλήν
"Ος ἂν ἀρνήσηται με ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώ
πων, ἀπαρνήσομαι αὐτὸν κἀγὼ ἔμπροσθεν τοῦ
Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς. Φεύγωμεν δὴ οὖν,
ὡς τὸ εἰκὸς, καὶ τοὺς τὰ συγγενῆ τούτοις κατὰ τοῦ
λόγου τῆς ἀληθείας ἐπεξευρίσκοντας. Ἐπειδὴ γὰρ
εἶδεν ὁ σοφὸς τοῦ κακοποιῆσαι διάβολος τὴν πρὸς
Ελληνας καὶ Ἰουδαίους τῶν Χριστιανῶν ἀλλοτρίω
σιν, καὶ ὅτι εὐθὺς ἐκ τῶν ὀνομάτων ἔχομεν πρός
αὐτοὺς πολεμίως τὸ ἡμέτερον ἐπιθεὶς ἑκατέροις
ὄνομα, οὕτως ἐπεισάγειν ἐπιχειρεῖ πάλιν τὴν Ἰου
δαϊκὴν ἄρνησιν, καὶ τὴν Ἑλληνικὴν πολυθείαν. Οἱ
μὲν γὰρ ἔργον Θεοῦ εἶναι λέγοντες τὸν Μονογενή,
καὶ ποίημα, εἶτα προσκυνοῦντες καὶ θεολογούν
Sic veteres quinque libri. Editi καὶ τῆς πονη
ρᾶς εἰδωλολατρείας.
Editi ὃς ἀρνήσεται. Αι quatuor mss. uti in
contextu. Mox codex Clarom. άρνήσομα: κἀγώ.
Unus ms. Colb. αὐτοὺς πόλεμον. Codex Cla
rom. πολεμεῖν.
PG 31:600Ὁ δὲ περιαγαγὼν ἡμῶν τὴν πανήγυριν ταύτην, καὶ πέρας δοὺς ταῖς περυσιναῖς εὐχαῖς, καὶ κεφαλὴν δοὺς τῷ ἐπιόντι χρόνῳ (ἡ γὰρ αὐτὴ ἡμέρα ὁρίζει ἡμῖν τὸν παρελθόντα κύκλον, καὶ κεφαλὴ γίνεται πάλιν τῷ ἐπερχομένῳ), ὁ τοίνυν ἐπισυνάξας καὶ χαρισάμενος τοῦ μέλλοντος τὴν ἐνέργειαν, διαφυλάξειεν ἡμᾶς ἐν αὐτῷ ἀβλαβεῖς, ἀνεπηρεάστους, ὑπὸ τοῦ λύκου ἀδιαρπάκτους· ἄσειστον τὴν Ἐκκλησίαν ταύτην, φρουρουμένην τοῖς μεγάλοις πύργοις τῶν μαρτύρων διατηρήσειε. Πᾶσαν ἐπιβουλὴν καὶ προσβολὴν αἱρετικῶν μηνιαμάτων ἀποστρέψειεν· ἐν ἡσυχίᾳ δὲ παράσχοι ἡμῖν διδάσκεσθαι τὰ θεῖα λόγια, καὶ διδάσκειν τὴν ἐπιχορηγουμένην χάριν τοῦ Πνεύματος· ὅτι αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Second witness · khazarzar edition
In Mamantem martyrem ΟΜΙΛΙΑ ΚΓʹ. Εἰς τὸν ἅγιον μάρτυρα Μάμαντα. Οὐκ ἀγνοῶ τὸ μέγεθος τῶν ὑπὸ τῆς πανηγύ ρεως ἐγκωμίων· ἀλλ' ὥσπερ τοῦτο ἐπίσταμαι, οὕτω καὶ τῆς ἀσθενείας τῆς ἐμαυτοῦ ἐπαισθάνομαι. Ἡ μὲν γὰρ ὑπόθεσις ἀπαιτεῖ ἄξιόν τι ῥηθῆναι τῶν συν ελθόντων καὶ τῆς ἐλπίδος ἧς ἔχουσιν ἐφ' ἡμῖν, καὶ τῆς ὑποθέσεως. Ἐπειδὴ γὰρ ἐπὶ τῇ μεγίστῃ τῶν μαρτύρων ἄγομεν τὴν μνήμην σήμερον, ὀρθὴ πᾶσα διάνοια καὶ ἐμπαράσκευος ἀκοὴ, εἰπεῖν τι ἄξιον τοῦ μάρτυρος προσδοκῶσα, καὶ πόθῳ τῷ περὶ αὐτὸν τὴν ἐκκλησίαν ἐπάγει. Καὶ γὰρ εὐγνώμονες παῖδες με γάλα ἀπαιτοῦσι τὰ τῶν πατέρων ἐγκώμια, καὶ οὐκ ἂν καταδέξαιντο ἐν μικρότητι τοῦ λέγοντος κινδυ νεύειν τῶν ἐγκωμιαζομένων τὸ μέγεθος. Ὥστε ὅσῳ μείζων ἡ προθυμία, τοσούτῳ μέγας ὁ κίνδυνος. Τί οὖν ποιήσομεν; Πῶς δὲ καὶ τὰς ὑμετέρας ἐπιθυμίας ἀποπληρώσομεν, καὶ αὐτοὶ μὴ ἀπέλθωμεν ἀσυντε λεῖς τῶν παρόντων; Παρακαλέσομεν ἑκάστην ψυχὴν, ἃ ἔχουσα ἦλθεν ἐν τῇ μνήμῃ, ταῦτα ἀνακαινήσασαν τῇ διανοίᾳ, οἴκοθεν ἐπισιτισαμένην, τοῖς οἰκείοις ἐφοδίοις ἑαυτὴν εὐφράνασαν ἀπελθεῖν. Μνήσθητέ μοι τοῦ μάρτυρος, ὅσοι δι' ὀνείρων αὐτοῦ ἀπηλαύσατε· ὅσοι, περιτυχόντες τῷ τόπῳ τούτῳ, ἐσχήκεσαν αὐτὸν συνεργὸν εἰς προσευχήν· ὅσοις, ὀνόματι κληθεὶς, ἐπὶ τῶν ἔργων παρέστη· ὅσους ὁδοιπόρους ἐπαν ήγαγεν· ὅσους ἐξ ἀῤῥωστίας ἀνέστησεν· ὅσοις παῖδας ἀπέδωκεν ἤδη τετελευτηκότας· ὅσοις προθεσμίας βίου μακροτέρας ἐποίησεν. Πάντα μοι συναγαγόντες, ἐγκώμιον ἐκ κοινοῦ ἐράνου πονήσατε. Ἀλλήλοις διάδοτε, ἃ οἶδεν ἕκαστος, τῷ μὴ εἰδότι· ἃ μὴ οἶδε, λαμβανέτω παρὰ τοῦ εἰδότος, καὶ οὕτως ἐκ συνεισ φορᾶς ἀλλήλους συνεστιάσαντες, ἡμῶν τῇ ἀσθενείᾳ σύγγνωτε. Ταῦτα γὰρ ἐγκώμια μάρτυρος, ὁ πλοῦτος τῶν 31.592 πνευματικῶν χαρισμάτων. Οὐ γὰρ ἔχομεν αὐτὸν κατὰ τὸν νόμον τῶν ἔξωθεν ἐγκωμίων ἀποσεμνύνειν· οὐκ ἔχομεν λέγειν πατέρας καὶ προγόνους περιφα νεῖς. Αἰσχρὸν γὰρ ἀλλοτρίοις κόσμοις κοσμεῖσθαι τὸν τῇ οἰκείᾳ ἀρετῇ διαφανῆ. Συνηθείας γὰρ νόμοις τὰ τοιαῦτα ἐν τοῖς ἐγκωμίοις παραλαμβάνουσιν. Ἐπεὶ ὅ γε τῆς ἀληθείας ἴδια ἑκάστου ἀπαιτεῖ τὰ ἐγκώμια. Οὔτε γὰρ ἵππον ταχὺν ποιεῖ ἡ τοῦ πατρὸς περὶ τὸν δρόμον εὐμοιρία, οὔτε κυνὸς ἐγκώμιον τὸ ἐκ ταχυτάτων φῦναι. Ἀλλ' ὥσπερ ἄλλων ζώων ἡ ἀρε τὴ ἐν αὐτῷ θεωρεῖται ἑκάστῳ, οὕτω καὶ ἀνδρὸς ἴδιος ἔπαινος ὁ ἐκ τῶν ὑπαρχόντων αὐτῷ κατορθωμάτων μαρτυρούμενος. Τί πρὸς τὸν παῖδα ἡ τοῦ πατρὸς πε ριφάνεια; Οὕτως οὐκ ἔλαβεν ἑτέρωθεν τὸ περιφανὲς ὁ μάρτυς· ἀλλ' αὐτὸς τῷ ἐφεξῆς βίῳ λαμπτῆρα εὐ κλείας ἀνῆψεν. Ἀπὸ Μάμαντος οἱ λοιποὶ, οὐκ ἀφ' ἑτέρων Μάμας. Παῖδες οἱ παρὰ τούτου τὴν εὐσέβειαν διδαχθέντες τούτῳ σεμνυνέσθωσαν. Αὐτὸς γὰρ οἴκοθεν βρύει τὴν ἀρετήν. Οὐκ ἔστιν ὥσπερ χείμαῤῥος ἀλλοτρίᾳ συῤῥοίᾳ σεμνυνόμενος, ἀλλὰ πηγή ἐστιν ἀπὸ τῶν οἰκείων λαγόνων προχέουσα τὸ κάλλος. Θαυμάσωμεν τὸν ἄνδρα μὴ ἀλλοτρίῳ κόσμῳ κοσμού μενον, ἀλλὰ τῷ ἰδίῳ ἀποσεμνυνόμενον. Ὁρᾷς τοὺς λαμπροὺς ἱπποτρόφους; ὁρᾷς τὰ λευκὰ αὐτῶν μνή ματα; πῶς λίθοι εἰσὶ παρατρεχόμενοι; Μνήμῃ δὲ μάρτυρος καὶ πᾶσα μὲν χώρα κεκίνηται, πᾶσα δὲ πόλις πρὸς ἑορτὴν μεταπεποίηται. Οὐδὲ οἱ συγγε νεῖς τῶν πρὸς τοὺς τῶν πατέρων ἀποτρέχουσι τά φους, ἀλλὰ πάντες ἐπὶ τὸν τόπον τῆς εὐσεβείας. Πατέρα τοῦτον τὸν ἀρχηγὸν τῆς ἀληθείας, ἀλλ' οὐχὶ πατέρας καὶ σωμάτων ἀρχηγοὺς ὀνομάζουσιν. Ὁρᾷς πῶς ἀρετὴ τιμᾶται, καὶ οὐχὶ πλοῦτος; Οὕτως ἡ
Ἐκκλησία, δι' ὧν τιμᾷ τοὺς προλαβόντας, προ τρέπεται τοὺς παρόντας. Μή μοι, φησὶ, σπούδαζε περὶ πλοῦτον· μὴ περὶ σοφίαν τοῦ κόσμου τὴν κατ αργουμένην· μὴ περὶ δόξαν τὴν ἀπαθοῦσαν· ταῦτα τῷ βίῳ συναφανίζεται· ἀλλ' εὐσεβείας ἐργάτης ἔσο. Αὕτη γὰρ καὶ εἰς οὐρανόν σε ἀνοίσει, αὕτη καὶ ἀθά νατόν σου τὴν μνήμην καὶ διαρκῆ τὴν εὔκλειαν πα ρὰ ἀνθρώποις παρασκευάσει. Ὥστε, εἴ τις μέμνηται τοῦ ποιμένος, μὴ θαυ μαζέτω τὸν πλοῦτον. Συνήλθομεν γὰρ ἐπαινέσαι οὐχὶ πλούσιον ὄντα· μὴ ἀπέλθῃς πλούσιον θαυμάζων, ἀλλὰ πενίαν μετ' εὐσεβείας. Ποιμὴν οὐδὲν μέγα, οὐδὲ σοφὸν ἐπιτήδευμα. Οὐκ ἂν, ὀργισθεὶς, ἀντὶ ὀνείδους εἶπες τῷ παροξύναντί σε· Ποιμὴν εἶ; Ποι μὴν οὐδὲν πλέον τῆς ἐφημέρου τροφῆς κεκτημένος, πήραν ἀνημμένος, καὶ κορύνην φέρων, καὶ τὰ πρὸς ἡμέραν ἐφόδια, οὐδεμίαν μέριμναν περὶ τῆς αὔριον ἔχων. Θηρίοις πολέμιος, ἡμερωτάτων ζώων σύννομος, φεύγων ἀγορὰν, φεύγων δικαστήρια, οὐ γνωρίζων συ κοφάντας, οὐ γνωρίζων ἐμπορίαν, οὐκ εἰδὼς πλοῦτον, οὐκ ἔχων ἰδίαν σκέπην, ὑπὸ τὴν κοινὴν τοῦ κόσμου διαι 31.593 τώμενος, ἐν νυκτὶ πρὸς οὐρανὸν ἀναβλέπων, καὶ διὰ τῶν ἀστέρων ἀναγινώσκων τὸ θαῦμα τοῦ πεποιηκότος. Ποιμήν. Μὴ ἐπαισχυνώμεθα τὴν ἀλήθειαν. Μὴ τοὺς ἔξωθεν μυθοποιοὺς μιμώμεθα, μὴ περιστέλλωμεν τὴν ἀλήθειαν εὐπρεπείᾳ ῥημάτων. Γυμνὴ ἡ ἀλήθεια, ἀσυν ηγόρητος, αὐτὴ ἑαυτὴν δεικνῦσα. Πλείονι λόγῳ τὸ ταπεινόν· ἀλλὰ μᾶλλον θαυμάσεις τῷ ἐγκωμίῳ. Ποιμὴν καὶ πένης, ταῦτα τῷ Χριστιανῷ τὰ σε μνολογήματα. Ἐὰν τοὺς ἀρχηγοὺς τοῦ διδασκαλείου τοῦ κατ' εὐσέβειαν ζητήσῃς, ἁλιεῖς τε καὶ τελῶναι· ἐὰν τοὺς μαθητὰς, σκυτοτόμοι πένητες. Οὐδεὶς πλού σιος, οὐδαμοῦ περιφάνεια. Ταῦτα πάντα μετὰ τοῦ κόσμου κατήργηται. Ἰδοὺ τοίνυν τίνος ἡμέραν ἑορτάζομεν, ἐπὶ τίνι φαιδροὶ πάντες ἐσμὲν, ἐπὶ τίνι βίος μεταπεποίηται. Ἐπειδὴ ὑπεμνήσθημεν τοῦ ποιμένος, μὴ καταφρόνει τῆς προσηγορίας. Ἤκου σας, ὅτι ὁ πρῶτος εὐαρεστήσας Ἄβελ ποιμὴν ὑπῆρ ξε. Τίς ἐκείνου μιμητής; Μωϋσῆς ὁ μέγας νομοθέ της, ὁ τὴν πεῖραν Φαραὼ ἀποδράσας, ὁ μισήσας τῶν συννόμων τὸ ἐπίβουλον, οὗτος ἐν τῷ ὄρει τῷ Χωρὴβ ἐποίμαινεν· δι' ὧν ἐποίμαινε Θεῷ προσωμίλει. Οὐ δι καζόμενος εἶδεν ἐπὶ βάτου ἄγγελον, ἀλλὰ ποιμαίνων ἐκείνης τῆς ὁμιλίας τῆς οὐρανίου ἠξιώθη. Τίς μετὰ Μωϋσέα; Ἰακὼβ ὁ πατριάρχης, ἐν τῷ ποιμαίνειν ὑπομονὴν τὴν περὶ τῆς ἀληθείας ἐπιδεικνύμενος, μικρᾷ εἰκόνι τὸν ὅλον ἑαυτοῦ χαρακτηρίσας βίον. Τίνι παρ έδωκε τὸν ζῆλον; Τῷ Δαβίδ. Δαβὶδ ἐκ ποιμαντι κῆς παρῆλθεν εἰς βασιλείαν. Ἀδελφαὶ γὰρ ποιμαν τικὴ καὶ βασιλική· παρ' ὅσον ἡ μὲν τῶν ἀλόγων, ἡ δὲ τῶν λογικῶν τὴν ἐπιστασίαν ἐπεπίστευτο. Οὕτως ὑποβάθρα τῆς μείζονος ἐπιστήμης ἐστὶν αὕτη. Διὰ τοῦτο ἀμφότερα συλλαμβάνων ὁ Κύριός ἐστι καὶ ποιμὴν καὶ βασιλεὺς, τοὺς ἀλόγους ποιμαίνων, τοὺς λογικωτέρους ὑπὸ τὴν ἐπιστασίαν τῆς βασιλείας ἄγων. Βούλει μαθεῖν πηλίκον ἐστὶ ποιμήν; Κύριος ποιμαίνει με. Πῶς δὲ ἀδελφὴ βασιλείας ποιμαντική; Τίς ἐστιν οὗτος ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης; Ὁ ἐν ταῦθα ποιμὴν ἐκεῖ βασιλεύς. Καὶ μὴ νομίσῃς παρ' ἄλλων μὲν μαρτυρεῖσθαι, αὐτὸν δὲ ἐπαισχύνεσθαι τῇ προσηγορίᾳ ταύτῃ. Ἀλλὰ κατασιωπήσας τοὺς 31.596 νόθους ποιμένας, ἐφ' ἑαυτὸν περιίστησι τὴν ἀληθῆ τῆς ποιμαντικῆς μαρτυρίαν· Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός. Ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ ἠλλοίωμαι. Πῶς, ὅταν τὰ μεγάλα λέγῃ· Ἐγὼ τῇ χειρί μου ἐστερέωσα τὴν γῆν· ἐγὼ ἐξέτεινα τὸν οὐρανὸν μόνος· ὡς ὅταν τἄλλα λέγῃ τὰ ἀξιοπρεπῆ καὶ ἄξια περὶ Θεοῦ λέγεσθαι, οὕτως λέγει· Ὁ ποιμὴν ὁ καλός; Ἀποδιώκει τοὺς νόθους, καὶ τὴν ἀλήθειαν εἰς ἑαυτὸν περιίστησιν. Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός. Μάθε τίς ἐστιν ὁ ποιμὴν, καὶ τίς ἐστιν ὁ καλός. Αὐτὸς ἑρμηνεύει. Ὁ ἀληθινὸς ποιμὴν τὴν ψυχὴν αὐ-τοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν προβάτων· ὁ δὲ μισθωτὸς, καὶ οὐκ ὢν ποιμὴν, οὗ οὐκ ἔστι τὰ πρόβατα ἴδια, οὐ μέλει αὐτῷ, ὅταν ἴδῃ λύκον ἐρχόμενον. Ἐνταῦθα ζητεῖ ἡ Ἐκκλησία, εἰ ποιμὴν ὁ
Κύριος, τίς μισθωτὸς ποιμήν; Μὴ ὁ διάβολος; Καὶ εἰ ὁ διάβολος μισθωτὸς ποιμὴν, τίς ὁ λύκος; Ἀλλὰ λύκος μὲν ὁ διάβολος, τὸ ἀνήμερον θηρίον, τὸ ἁρ-πακτικὸν, τὸ ἐπίβουλον, ὁ κοινὸς πάντων ἐχθρός. Ἐχέτω τοίνυν ἰδίαν προσηγορίαν μισθωτὸς ποιμήν. Μισθωτοὺς ποιμένας τότε μὲν πρὸς τοὺς τότε ἀποστρεφόμενος ὁ Κύριος ἔλεγεν. Εἰσὶ δὲ καὶ οἱ νῦν, ὡς οὐκ ὄφελον, οἱ τὴν προσηγορίαν τῶν μισθωτῶν οἰκειούμενοι. Τότε ἀρχιερεῖς ἐνεδείκνυντο καὶ Φαρισαῖοι, καὶ πᾶν ἐκεῖνο τὸ κόμμα τὸ Ἰουδαϊκόν. Ἐκείνους μισθωτοὺς ἔλεγε ποιμένας, τοὺς οὐ διὰ τὸ ἀληθὲς, ἀλλὰ διὰ τὸ αὐτῶν χρειῶδες τὴν τοῦ ποιμαίνειν ἐξουσίαν λαβόντας. Οἱ ἐπὶ προφάσει ματαίᾳ προσευχόμενοι, ἵνα κατεσθίωσι τὸν ἄρτον τῶν χηρῶν καὶ τῶν ὀρφανῶν, οὗτοι μισθωτοί. Οἱ τὴν χρείαν θεραπεύοντες, οἱ τὸ παρὸν διώκοντες, οὐ πρὸς τὸ μέλλον ἀτενίζοντες, μισθωτοὶ, καὶ οὐ ποιμένες εἰσί. Καὶ νῦν μισθωτοὶ πολλοὶ δοξαρίου δυστήνου τὴν ἑαυτῶν ζωὴν ἀποδιδόντες, οἱ καὶ νῦν ἐπὶ τοῖς ὑγιαίνουσι τοῦ Κυρίου ῥήμασι σχίσμα ποιοῦντες. Εἰπόντος γὰρ ταῦτα τοῦ Κυρίου, σχίσμα ἐν αὐτοῖς ἐγένετο. Οἱ μὲν ἔλεγον, Δαιμόνιον ἔχει· ἄλλοι, Δαίμων ὀφθαλμοὺς τυφλοὺς βλέπειν ποιεῖν οὐ δύναται. Ὁρᾷς πῶς παλαιὸν τὸ πάθος τοῦ σχίσματος; Εὐθὺς γὰρ τὸ πτύον διακρίνει μὲν τὸ ἄχυρον ἀπὸ τοῦ σίτου· καὶ τὸ μὲν κοῦφον καὶ ἄστατον ἀποσχίζεται τοῦ τροφίμου, τὸ δὲ πρὸς τροφὴν πνευματικὴν ἐπιτήδειον παραμένει τῶν γεωργούντων. Διὰ τοῦτο σχίσμα ἐγένετο, καὶ οἱ μὲν οὕτω διεφέροντο, οἱ δὲ οὕτως. Ἰουδαίοις πρέπει τὸ σχίζεσθαι· ἡ δὲ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησία, τὸν χιτῶνα τὸν ἄῤῥαφον, τὸν ἐκ τῶν ἄνωθεν ὑφαντὸν, δεξαμένη, τὸν ἄσχιστον ὑπὸ στρατιωτῶν διαφυλαχθέντα, ἡ Χριστὸν ἐνδυσαμένη, μὴ σχιζέτω τὸ ἱμάτιον. Καὶ γινώσκω τὰ ἐμὰ, καὶ γινώσκουσί με τὰ ἐμά. Ἥρπασεν ὁ αἱρετικὸς πρὸς τὴν ἰδίαν κατασκευὴν τῆς βλασφημίας. Ἰδοὺ, φησὶν, εἴρηται, ὅτι Γινώσκουσί με τὰ ἐμὰ, καὶ γινώσκω τὰ ἐμά. Γινώσκειν ἄρα τί λέγει; τὴν οὐσίαν νοεῖν; 31.597 τὸ μέγεθος ἐκμετρεῖν; Ἐκεῖνα κατανοεῖσθαι τῆς θεότητος, ἃ σὺ τῇ σεαυτοῦ θρασυστομίᾳ κατεπαγγέλλῃ; Ἢ ἐκ τῶν κατόπιν οὐ νοεῖς τὸ μέτρον τῆς γνώσεως; Τί γινώσκομεν Θεοῦ; Τὰ ἐμὰ πρόβατα τῆς φωνῆς μου ἀκούει. Ἴδε πῶς νοεῖται Θεός· ἐκ τοῦ ἀκούειν ἡμᾶς τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ· ἐκ τοῦ ἀκούοντας ποιεῖν. Τοῦτο γνῶσις Θεοῦ, τήρησις ἐντολῶν Θεοῦ. Πῶς οὐ πολυπραγμοσύνη περὶ οὐσίας Θεοῦ; οὐ ζήτησις τῶν ὑπερκοσμίων; οὐκ ἐπίνοια τῶν ἀοράτων; Γινώσκει με τὰ ἐμὰ, καὶ γινώσκω τὰ ἐμά. Ἀρκεῖ σοι εἰδέναι, ὅτι ποιμὴν καλός· ὅτι ἔθηκε τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ὑπὲρ τῶν προβάτων. Οὗτος ὅρος τῆς τοῦ Θεοῦ ἐπιγνώσεως. Πόσος δὲ Θεὸς, καὶ τί τὸ μέτρον αὐτοῦ, καὶ ποταπὸς τὴν οὐσίαν, τὰ τοιαῦτα ἐπικίνδυνα μὲν τῷ ἐρωτῶντι, ἄπορα δὲ τῷ ἐρωτωμένῳ· σιωπὴ δὲ, θεραπεία τῶν τοιούτων ἐστί. Τὰ ἐμὰ πρόβατα τῆς ἐμῆς φωνῆς ἀκούει, εἶπεν, οὐ συζητεῖ. Τουτ-έστιν οὐ παρακούει, οὐ φιλονεικεῖ. Ἤκουσας Υἱὸν, μή μοι τρόπους γεννήσεως μήτε αὐτὸς τεχνολόγει, μήτε ὑπὸ αἰτίαν ἀνάγαγε τὰ μὴ αἰτιολογήματα, μὴ διὰ σχίσματος διόριζε τὸ συνημμένον. Διὰ τοῦτο προλαβὼν ἠσφαλίσατό σε ὁ εὐαγγελιστής. Ἤκουσας πρώην, καὶ δὴ ἀκούεις· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, ἵνα μὴ τὸν Υἱὸν γέννημα ἀνθρώπινον νομίσῃς ἐκ τοῦ μὴ ὄντος παρεληλυθέναι. Λόγον σοι εἶπε διὰ τὸ ἀπαθές. Ἦν σοι εἶπε διὰ τὸ ἄχρονον. Ἀρχήν σοι εἶπεν, ἵνα συνάψῃ τὸν γεννηθέντα τῷ Πατρί. Εἶδες πρόβατον εὐπειθὲς πῶς ἀκούει φωνὴν Δεσπότου. Ἐν ἀρχῇ, καὶ ἦν, καὶ Λόγος. Μηδὲ λέγε τὸ, Πῶς ἦν; καὶ, Εἰ ἦν, οὐκ ἐγεννήθη, καὶ Εἰ ἐγεννήθη, οὐκ ἦν. Οὐκ ἔστι πρόβατον τὸ τὰ τοιαῦτα λέγον. Προβάτου δέρμα· ἔσωθεν δὲ λύκος ἐστὶν ὁ φθεγγόμενος. Ἐπίβουλος γνωριζέσθω. Τὰ ἐμὰ πρόβατα τῆς ἐμῆς φωνῆς ἀκούει. Ἤκουσας Υἱόν; Νόησον τὴν πρὸς Πατέρα ὁμοιότητα. Ὁμοιότητα λέγω δι' ἀσθένειαν τῶν δυνατωτέρων σωμάτων. Ἐπεὶ τό γε ἀληθὲς (οὐ φοβοῦμαι γὰρ προσβαίνειν τὴν ἀλήθειαν), οὐκ εἰμὶ ἕτοιμος συκοφάντης. Ταυτότητα λέγω, φυλάσσων Υἱοῦ καὶ Πατρὸς ἰδιότητα. Ἐν ὑποστάσει Υἱοῦ, μορφὴν
νόησον πατρικὴν, ἵνα μοι τὸν ἀκριβῆ τῆς εἰκόνος διασώσῃς λόγον, ἵνα μοι νοήσῃς θεοσεβῶς· Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί· οὐκ οὐσιῶν σύγχυσιν, ἀλλὰ χαρακτήρων ταυτότητα. Ἀλλὰ γὰρ ἔοικεν ἐναντιώτατον εἶναι τῶν πραγμάτων, ἀγαπητοὶ, ὅπου γε καὶ τὴν ἡμετέραν ἀσθένειαν ἐξεβιάσατο τὸ εὐπειθὲς τῆς ὑμετέρας ἀκοῆς εἰπεῖν τι ἐν μέσοις καὶ φθέγξασθαι, ἵνα ἡ δύναμις 31.600 τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ τοῦ ὀργάνου ἀσθενείᾳ μάλιστα δια-φανῇ. Τάχα γὰρ διὰ τοῦτο ὑπερεπερίσσευσεν ἡμῶν τὸ ἀσθενὲς, ἵνα ἐπὶ πλεῖον δοξασθῇ ὁ τὸ ἀσθενὲς ἐνισχύων. Ὁ δὲ περιαγαγὼν ἡμῶν τὴν πανήγυριν ταύτην, καὶ πέρας δοὺς ταῖς περυσιναῖς εὐχαῖς, καὶ κεφαλὴν δοὺς τῷ ἐπιόντι χρόνῳ (ἡ γὰρ αὐτὴ ἡμέρα ὁρίζει ἡμῖν τὸν παρελθόντα κύκλον, καὶ κεφαλὴ γίνεται πάλιν τῷ ἐπερχομένῳ), ὁ τοίνυν ἐπισυνάξας καὶ χαρισάμενος τοῦ μέλλοντος τὴν ἐνέργειαν, διαφυλάξειεν ἡμᾶς ἐν αὐτῷ ἀβλαβεῖς, ἀνεπηρεάστους, ὑπὸ τοῦ λύκου ἀδιαρπάκτους· ἄσειστον τὴν Ἐκκλησίαν ταύτην, φρουρουμένην τοῖς μεγάλοις πύργοις τῶν μαρτύρων διατηρήσειε. Πᾶσαν ἐπιβουλὴν καὶ προσβολὴν αἱρετικῶν μηνιαμάτων ἀποστρέψειεν· ἐν ἡσυχίᾳ δὲ παράσχοι ἡμῖν διδάσκεσθαι τὰ θεῖα λόγια, καὶ διδάσκειν τὴν ἐπιχορηγουμένην χάριν τοῦ Πνεύματος· ὅτι αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.