Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
PG 22:1007α. Εὐσέβιος ἐν τοῖς πρὸς Μαρῖνον τοιάδε φησί· «Καὶ γὰρ ἡ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία δύο βίους νομοθετεῖ καὶ τρόπους· τὸν μὲν ὑπερφυῆ καὶ τῆς κοινῆς ἀνθρωπίνης πολιτείας ἐπέκεινα, οὐ γάμους, οὐ παιδοποιίας, οὐ περιουσίας ὕπαρξιν παραδεχόμενον, ἀλλ’ ὅλον δι’ ὅλου τῆς κοινῆς καὶ συνήθους τῶν βιωτικῶν ἀνθρώπων ἀγωγῆς παρηλλαγμένον καὶ μόνῃ τῇ τοῦ Θεοῦ θεραπείᾳ προσῳκειωμένον, καθ’ ὑπερβολὴν ἔρωτος οὐρανίου. Οἱ γὰρ τόνδε μετιόντες τὸν τρόπον τεθνάναι δοκοῦντες, τὸν θνητὸν βίον καὶ αὐτὸ μόνον τὸ σῶμα περιφέροντες ἐπὶ γῆς, φρονήματι δὲ τὴν ψυχὴν εἰς οὐρανοὺς μετενηνεγμένοι, οἷά τινες οὐράνιοι, τὸν τῶν ἀνθρώπων ἐφορῶσι βίον, ὑπὲρ τοῦ παντὸς γένους ἀφιερωμένοι τῷ ἐπὶ πάντων Θεῷ· οὐ βουθυσίαις καὶ αἵμασιν, οὐδὲ σπονδαῖς καὶ κνίσαις, ἀλλὰ δόγμασιν ὀρθοῖς ἀληθοῦς εὐσεβείας καὶ ψυχῆς διαθέσει κεκαθαρμένης, καὶ προσέτι τοῖς κατ’ ἀρετὴν ἔργοις τε καὶ λόγοις· οἷς τὸ Θεῖον ἐξιλεούμενοι, τὴν ὑπὲρ αὐτῶν καὶ τῶν ὁμογενῶν ἀποτελοῦσιν ἱερουργίαν· καὶ ὁ μὲν ἐντελὴς καὶ πρῶτος τῆς κατὰ Χριστιανισμὸν πολιτείας τρόπος, τοιόσδε καθέστηκεν.
Β α΄. Εὐσέβιος ἐν τοῖς πρὸς Μαρῖνον τοιάδε φησί· « Καὶ γὰρ ἡ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία δύο βίους νομο θετεῖ καὶ τρόπους· τὸν μὲν ὑπερφυῆ καὶ τῆς κοινῆς ἀνθρωπίνης πολιτείας ἐπέκεινα, οὐ γάμους, οὐ παι- δοποιίας, οὐ περιουσίας ὕπαρξιν παραδεχόμενον, ἀλλ' ὅλον δι' ὅλου τῆς κοινῆς καὶ συνήθους τῶν βιωτικῶν ἀνθρώπων ἀγωγῆς παρηλλαγμένον καὶ μόνῃ τῇ τοῦ Θεοῦ θεραπεία προσῳκειωμένον, καθ᾽ ὑπερβολὴν ἔρων τος οὐρανίου. Οἱ γὰρ τόνδε μετιόντες τὸν τρόπον τε θνάναι δοκοῦντες, τὸν θνητὸν βίον καὶ αὐτὸ μόνον τὸ σῶμα περιφέροντες ἐπὶ γῆς, φρονήματι δὲ τὴν ψυχὴν εἰς οὐρανούς μετενηνεγμένοι, οἷά τινες οὐρά νιοι, τὸν τῶν ἀνθρώπων ἐφορῶσι βίον, ὑπὲρ τοῦ παντὸς γένους ἀφιερωμένοι τῷ ἐπὶ πάντων θεῷ οὐ βουθυσίαις καὶ αἵμασιν, οὐδὲ σπονδαῖς καὶ κνίσαις, ἀλλὰ δόγμασιν ὀρθοῖς ἀληθοῦς εὐσεβείας καὶ ψυχῆς διαθέσει κεκαθαρμένης, καὶ προσέτι τοῖς κατ' ἀρετὴν ἔργοις τε καὶ λόγοις· οἷς τὸ θεῖον ἐξιλεούμενοι, τὴν ὑπὲρ αὐτῶν καὶ τῶν ὁμογενῶν ἀποτελοῦσιν ἱερουρ γίαν· καὶ ὁ μὲν ἐντελὴς καὶ πρῶτος τῆς κατὰ Χρι- στιανισμὸν πολιτείας τρόπος, τοιόσδε καθέστηκεν. Ο δὲ δεύτερος καὶ ὑποβεβηκώς, ἀνθρωπινώτερος, καὶ τῷ πρώτῳ λίαν ἀσύγκριτος· ὃς καὶ γάμοις συγκατα ιέναι σώφροσι καὶ παιδοποιίαις, οἰκονομίας τε τῆς κατὰ τὸ δίκαιον ἐπιμελεῖσθαι, καὶ στρατευομένους, καὶ τὰ πρακτέα ὑποτίθεσθαι, ἀγρῶν τε καὶ ἐμπορίας, καὶ τῆς ἄλλης πολιτικωτέρας ἀγωγῆς, μετὰ τοῦ θεο σεβοῦς φροντίζειν. Οἷς καὶ ἀσκήσεων καιροί, μαθη τείας τε καὶ τῶν θείων λογίων ἀκροάσεως ἡμέρα. ἀφωρίσθησαν, καὶ δεύτερος εὐσεβείας ἀπενεμήθη βαθμὸς, κατάλληλον τῷ τοιῷδε βίῳ παρέχων τὴν ὠφέλειαν (76). » Γ. 19, 1, 1: Ο πολυμαθής καὶ πολυΐστωρ Εὐσέβιος διακριβεστάτην τῶν χρόνων ἀναγραφὴν ποι- ησάμενος. ὁ πολυμαθής, ἐν τοῖς Χρονι- κος κανόσι, Εὐσέβιος, β'. Τοῦτο τὸ προφητικὸν ῥητὸν Μαλαχίου ἐστὶν, οὐχ Ἡσαΐου (77)· γραφέως τοίνυν ἐστὶ σφάλμα, ὡς φησιν Εὐσέβιος ὁ Καισαρείας ἐν τῷ Πρὸς Μαρίνον περὶ τῆς δοκούσης ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις περὶ τῆς ἀνα στάσεως διαφωνίας. EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. 1.308 SUPPLEMENTA MINORA. constituta sunt in Christi Ecclesia vitarum genera; unum quidem eximium, et communem hominum consuetudinem excedens, quod neque nuptiis neque liberis operam dat, neque opum retinet possessio- nem, totoque, ut ita dicam, caelo a communi et vul- gari secularium hominum more difert, atque unice Dei famulatui vacat, eximio celestium rerum amore impulsum. Reapse qui hoc vitæ genus sectantur, velut jam mortui, mortificatam vitam et tantum corpore præditam in terra circumferentes, spiritu autem jam in cœlum translato, cœlicolarum instar humanas res spectant, cum sint ipsi pro communi salute Deo consecrati, neque cruentis victimis vel libamentis aut adipibus, sed rectis religionis veræ dogmatibus animique habitu et operibus verbisque B rectis purificati : quibus rebus Deum sibi concilian- tes, pro se et cateris sacerdotio funguntur. Atque hoc perfectum primariumque est Christianæ vitæ genus. Alterum porro vitæ genus deterius est, atque humana fragilitate laborans, idque omnino cum superiore comparari nequit siquidem et mo- destis indulget nuptiis liberorumque procreationi, et rei familiaris cum æquitate curam gerit, et mi- litibus officia imperat, et agriculturam, mercaturam ac cætera publica negotia non sine pietate exercet. Hi cæteroquin homines certa habent religiosi cultus et cruditionis tempora, et divinorum eloquiorum au- ditioni vacant : atque his secundus attributus est pietatis gradus, qui congruam huic vitæ utilitatem C præbet. » cap. 6. Isake. Mendum ergo librarii est, ut ait Eusebius Cæsariensis in libro Ad Marinum de apparente in Evangeliis dissonantia circa resurrectionem. fuit; nam et ejus Chronicon non semel citat, et quidem cum insigni laude auctoris, v. gr., cod. Vat. Πem : etc., et Cedrenus ed. Paris. p. 201. ii, et Marc. 1, Parale viam Domini, rectas facile semitas ejus. Eusebium vero nostrum legisse se de clarat Hieronymus in Comm. ad Matth.: Cum testi monium de Malachia Isaiaque contextum sit, quasi Porphyrius quomodo velut ab uno Isaia exemplum pulemus assumptum? Cui ecclesiastici viri plenis sime responderunt. Nos autem nomen Isaia pul mus additum scriptorum vitio. Eamdem quæstio nem versat Hieronymus epist. 57, 9. 1. Ex chronicis ineditis Georgii Hamartoli et Joannis Siculi (75). 1. Eusebius in opere ad Marinum sic ait : « Duo A 11. Ex Græco scholiaste ad Marcum apud Rich. Simonium in Historia critica interpretum Novi Testamenti, 2. Propheticum dictum hoc Malachiæ est, non (75) Perpetuus admirator Eusebii Georgius certe D (76) Habent fragmentum hoc brevius Suidas voc. (77) Sermo est de prophetico loco apud Matth.
PG 22:1008Ὁ δὲ δεύτερος καὶ ὑποβεβηκὼς, ἀνθρωπινώτερος, καὶ τῷ πρώτῳ λίαν ἀσύγκριτος· ὃς καὶ γάμοις συγκατιέναι σώφροσι καὶ παιδοποιίαις, οἰκονομίας τε τῆς κατὰ τὸ δίκαιον ἐπιμελεῖσθαι, καὶ στρατευομένους, καὶ τὰ πρακτέα ὑποτίθεσθαι, ἀγρῶν τε καὶ ἐμπορίας, καὶ τῆς ἄλλης πολιτικωτέρας ἀγωγῆς, μετὰ τοῦ θεοσεβοῦς φροντίζειν. Οἷς καὶ ἀσκήσεων καιροὶ, μαθητείας τε καὶ τῶν θείων λογίων ἀκροάσεως ἡμέραι ἀφωρίσθησαν, καὶ δεύτερος εὐσεβείας ἀπενεμήθη βαθμὸς, κατάλληλον τῷ τοιῷδε βίῳ παρέχων τὴν ὠφέλειαν.» β. Τοῦτο τὸ προφητικὸν ῥητὸν Μαλαχίου ἐστὶν, οὐχ Ἡσαί̈ου· γραφέως τοίνυν ἐστὶ σφάλμα, ὥς φησιν Εὐσέβιος ὁ Καισαρείας ἐν τῷ Πρὸς Μαρῖνον περὶ τῆς δοκούσης ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις περὶ τῆς ἀναστάσεως διαφωνίας. γ. Οὐ γὰρ ἦν ἄξιός τις ἐν τῇ πόλει Ἰουδαίων, ὥς φησιν Εὐσέβιος κεφαλαίῳ ιγ Πρὸς Μαρῖνον, τὸ κατὰ τοῦ διαβόλου τρόπαιον, τὸν σταυρὸν βαστάσαι· ἀλλ’ ὁ ἐξ ἀγροῦ, ὃς μηδὲν ἐπικεκοινώνηκε τῇ κατὰ Χριστοῦ μιαιφονίᾳ. δ.
Β α΄. Εὐσέβιος ἐν τοῖς πρὸς Μαρῖνον τοιάδε φησί· « Καὶ γὰρ ἡ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία δύο βίους νομο θετεῖ καὶ τρόπους· τὸν μὲν ὑπερφυῆ καὶ τῆς κοινῆς ἀνθρωπίνης πολιτείας ἐπέκεινα, οὐ γάμους, οὐ παι- δοποιίας, οὐ περιουσίας ὕπαρξιν παραδεχόμενον, ἀλλ' ὅλον δι' ὅλου τῆς κοινῆς καὶ συνήθους τῶν βιωτικῶν ἀνθρώπων ἀγωγῆς παρηλλαγμένον καὶ μόνῃ τῇ τοῦ Θεοῦ θεραπεία προσῳκειωμένον, καθ᾽ ὑπερβολὴν ἔρων τος οὐρανίου. Οἱ γὰρ τόνδε μετιόντες τὸν τρόπον τε θνάναι δοκοῦντες, τὸν θνητὸν βίον καὶ αὐτὸ μόνον τὸ σῶμα περιφέροντες ἐπὶ γῆς, φρονήματι δὲ τὴν ψυχὴν εἰς οὐρανούς μετενηνεγμένοι, οἷά τινες οὐρά νιοι, τὸν τῶν ἀνθρώπων ἐφορῶσι βίον, ὑπὲρ τοῦ παντὸς γένους ἀφιερωμένοι τῷ ἐπὶ πάντων θεῷ οὐ βουθυσίαις καὶ αἵμασιν, οὐδὲ σπονδαῖς καὶ κνίσαις, ἀλλὰ δόγμασιν ὀρθοῖς ἀληθοῦς εὐσεβείας καὶ ψυχῆς διαθέσει κεκαθαρμένης, καὶ προσέτι τοῖς κατ' ἀρετὴν ἔργοις τε καὶ λόγοις· οἷς τὸ θεῖον ἐξιλεούμενοι, τὴν ὑπὲρ αὐτῶν καὶ τῶν ὁμογενῶν ἀποτελοῦσιν ἱερουρ γίαν· καὶ ὁ μὲν ἐντελὴς καὶ πρῶτος τῆς κατὰ Χρι- στιανισμὸν πολιτείας τρόπος, τοιόσδε καθέστηκεν. Ο δὲ δεύτερος καὶ ὑποβεβηκώς, ἀνθρωπινώτερος, καὶ τῷ πρώτῳ λίαν ἀσύγκριτος· ὃς καὶ γάμοις συγκατα ιέναι σώφροσι καὶ παιδοποιίαις, οἰκονομίας τε τῆς κατὰ τὸ δίκαιον ἐπιμελεῖσθαι, καὶ στρατευομένους, καὶ τὰ πρακτέα ὑποτίθεσθαι, ἀγρῶν τε καὶ ἐμπορίας, καὶ τῆς ἄλλης πολιτικωτέρας ἀγωγῆς, μετὰ τοῦ θεο σεβοῦς φροντίζειν. Οἷς καὶ ἀσκήσεων καιροί, μαθη τείας τε καὶ τῶν θείων λογίων ἀκροάσεως ἡμέρα. ἀφωρίσθησαν, καὶ δεύτερος εὐσεβείας ἀπενεμήθη βαθμὸς, κατάλληλον τῷ τοιῷδε βίῳ παρέχων τὴν ὠφέλειαν (76). » Γ. 19, 1, 1: Ο πολυμαθής καὶ πολυΐστωρ Εὐσέβιος διακριβεστάτην τῶν χρόνων ἀναγραφὴν ποι- ησάμενος. ὁ πολυμαθής, ἐν τοῖς Χρονι- κος κανόσι, Εὐσέβιος, β'. Τοῦτο τὸ προφητικὸν ῥητὸν Μαλαχίου ἐστὶν, οὐχ Ἡσαΐου (77)· γραφέως τοίνυν ἐστὶ σφάλμα, ὡς φησιν Εὐσέβιος ὁ Καισαρείας ἐν τῷ Πρὸς Μαρίνον περὶ τῆς δοκούσης ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις περὶ τῆς ἀνα στάσεως διαφωνίας. EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. 1.308 SUPPLEMENTA MINORA. constituta sunt in Christi Ecclesia vitarum genera; unum quidem eximium, et communem hominum consuetudinem excedens, quod neque nuptiis neque liberis operam dat, neque opum retinet possessio- nem, totoque, ut ita dicam, caelo a communi et vul- gari secularium hominum more difert, atque unice Dei famulatui vacat, eximio celestium rerum amore impulsum. Reapse qui hoc vitæ genus sectantur, velut jam mortui, mortificatam vitam et tantum corpore præditam in terra circumferentes, spiritu autem jam in cœlum translato, cœlicolarum instar humanas res spectant, cum sint ipsi pro communi salute Deo consecrati, neque cruentis victimis vel libamentis aut adipibus, sed rectis religionis veræ dogmatibus animique habitu et operibus verbisque B rectis purificati : quibus rebus Deum sibi concilian- tes, pro se et cateris sacerdotio funguntur. Atque hoc perfectum primariumque est Christianæ vitæ genus. Alterum porro vitæ genus deterius est, atque humana fragilitate laborans, idque omnino cum superiore comparari nequit siquidem et mo- destis indulget nuptiis liberorumque procreationi, et rei familiaris cum æquitate curam gerit, et mi- litibus officia imperat, et agriculturam, mercaturam ac cætera publica negotia non sine pietate exercet. Hi cæteroquin homines certa habent religiosi cultus et cruditionis tempora, et divinorum eloquiorum au- ditioni vacant : atque his secundus attributus est pietatis gradus, qui congruam huic vitæ utilitatem C præbet. » cap. 6. Isake. Mendum ergo librarii est, ut ait Eusebius Cæsariensis in libro Ad Marinum de apparente in Evangeliis dissonantia circa resurrectionem. fuit; nam et ejus Chronicon non semel citat, et quidem cum insigni laude auctoris, v. gr., cod. Vat. Πem : etc., et Cedrenus ed. Paris. p. 201. ii, et Marc. 1, Parale viam Domini, rectas facile semitas ejus. Eusebium vero nostrum legisse se de clarat Hieronymus in Comm. ad Matth.: Cum testi monium de Malachia Isaiaque contextum sit, quasi Porphyrius quomodo velut ab uno Isaia exemplum pulemus assumptum? Cui ecclesiastici viri plenis sime responderunt. Nos autem nomen Isaia pul mus additum scriptorum vitio. Eamdem quæstio nem versat Hieronymus epist. 57, 9. 1. Ex chronicis ineditis Georgii Hamartoli et Joannis Siculi (75). 1. Eusebius in opere ad Marinum sic ait : « Duo A 11. Ex Græco scholiaste ad Marcum apud Rich. Simonium in Historia critica interpretum Novi Testamenti, 2. Propheticum dictum hoc Malachiæ est, non (75) Perpetuus admirator Eusebii Georgius certe D (76) Habent fragmentum hoc brevius Suidas voc. (77) Sermo est de prophetico loco apud Matth.
PG 22:1010Εὐσέβιος ὁ Καισαρεὺς, ὁ Παμφίλου προσαγορευόμενος, ἐν ταῖς πρὸς Μαρῖνον ἐπὶ τοῦ Σωτηρίου πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως Ζητήσεσι καὶ ἐπιλύσεσι, καὶ ταῦτα προὔθηκεν εἰς ἐξέτασιν, τὸ τὸν μὲν θεῖον εὐαγγελιστὴν Μάρκον εἰπεῖν ὥραν εἶναι τρίτην καθ’ ἣν ἐσταυρώθη Χριστὸς ὁ Θεὸς καὶ Σωτὴρ ἡμῶν· τὸν δὲ θεολογικώτατον Ἰωάννην κατὰ τὴν ἕκτην ὥραν γράψαι προκαθεσθῆναι τὸν Πιλάτον ἐπὶ τοῦ βήματος ἐν τῷ λιθοστρώτῳ τῷ καλουμένῳ, καὶ ἀνακρίνειν τὸν Ἰησοῦν· καί φησι γραφικὸν εἶναι τοῦτο σφάλμα, παροραθὲν παρὰ τῶν ἐξ ἀρχῆς ἀπογραψαμένων τὰ Εὐαγγέλια· τοῦ μὲν γὰρ γάμμα στοιχείου τὴν τρίτην ὥραν σημαίνοντος, τοῦ δὲ ἐπισήμου τὴν ἕκτην, καὶ πολλὴν ἐμφέρειαν ἐχόντων πρὸς ἀλλήλους τούτων τῶν χαρακτήρων, κατὰ πλάνην τὸ γάμμα στοιχεῖον τὸ τῆς τρίτης ὥρας δηλωτικὸν, κυρτωθείσης τῆς ἀποτεταμμένης εἰς μῆκος εὐθείας, εἰς τὴν τοῦ ἐπισήμου μεταχωρῆσαι σημασίαν, τοῦ τῆς ἕκτης ὥρας δηλωτικοῦ·
γ. Οὐ γὰρ ἦν ἄξιός τις ἐν τῇ πόλει Ἰουδαίων, ὥς Α φησιν Εὐσέβιος κεφαλαίῳ ιγ' (78) Πρὸς Μαρῖνον, τὸ κατὰ τοῦ διαβόλου τρόπαιον, τὸν σταυρὸν βαστάσαι ἀλλ' ὁ ἐξ ἀγροῦ, ὅς μηδὲν ἐπικεκοινώνηκε τῇ κατὰ Χριστοῦ μιαιφονίᾳ (79). δ. Εὐσέβιος ὁ Καισαρεύς, ὁ Παμφίλου προσαγο ρευόμενος, ἐν ταῖς πρὸς Μαρῖνον ἐπὶ τοῦ (80) Σωτη ρίου (81) πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως Ζητήσεσι καὶ ἐπιλύσεσι, καὶ ταῦτα προὔθηκεν εἰς ἐξέτασιν, τὸ τὸν μὲν θεῖον εὐαγγελιστὴν Μάρκον εἰπεῖν ὥραν εἶναι τρίτην καθ' ἣν ἐσταυρώθη Χριστὸς ὁ Θεὸς καὶ Σωτὴρ ἡμῶν· τὸν δὲ θεολογικώτατον Ἰωάννην κατὰ τὴν ἕκτην ώραν (82) γράψαι προκαθεσθῆναι τὸν Πιλάτον ἐπὶ τοῦ βήματος ἐν τῷ λιθοστρώτῳ τῷ καλουμένῳ, η καὶ ἀνακρίνειν τὴν Ἰησοῦν· καί φησι γραφικὸν εἶναι τοῦτο σφάλμα, παροραθὲν παρὰ τῶν ἐξ ἀρχῆς ἀπο γραψαμένων τὰ Εὐαγγέλια· τοῦ μὲν γὰρ γάμμα στοι- χείου τὴν τρίτην ώραν σημαίνοντος, τοῦ δὲ ἐπισήμου τὴν ἕκτην, καὶ πολλὴν ἐμφέρειαν ἐχόντων πρὸς ἀλε λήλους τούτων τῶν χαρακτήρων, κατὰ πλάνην τὸ γάμμα στοιχεῖον τὸ τῆς τρίτης ὥρας δηλωτικόν, κυρ τωθείσης τῆς ἀποτεταμμένης εἰς μῆκος εὐθείας, εἰς τὴν τοῦ ἐπισήμου μεταχωρήσει σημασίαν, τοῦ τῆς ἕκτης ὥρας δηλωτικοῦ· τῶν γὰρ τριῶν εὐαγγελιστών, τοῦ τε Ματθαίου καὶ Μάρκου, καὶ τοῦ Λουκᾶ συμφώ- νως λεγόντων, ὡς ἀπὸ ἕκτης ὥρας σκότος ἐγένετο ἐφ᾿ ὅλην τὴν γῆν ἕως ὥρας ἐνάτης (83), πρόδηλον ὡς ὁ Κύρος καὶ Θεὸς Ἰησοῦς πρὸ τῆς ἕκτης ὥρας (84), πρὸ τοῦ γενέσθαι τὸ σκότος, ἐσταύρωτο, δηλαδή και τὰ τὴν τρίτην ώραν, ὡς ὁ Μάρκος ἱστόρησε· καὶ τοῦ Ἰωάννου τὸν ὅμοιον τρόπον τὴν ὥραν τρίτην εἶναι επισημηναμένου, καὶ τῶν ἀπογραψαμένων τὸ γάμμα μεταθέντων εἰς τὸ ἐπίσημον. (Γ) ε. Ἐφάνη πρῶτον Μαρίᾳ τῇ Μαγδαληνῇ· ταύτην Εὐσέβιος ἐν τοῖς Πρὸς Μαρῖνον ἑτέραν λέγει Μαρίαν παρὰ τὴν θεασαμένην τὸν νεανίσκον· ἢ καὶ ἀμφότε ρας ἐκ τῆς Μαγδαληνής ἦσαν. κεφαλ. ι Καισαρεύς) ἠρώτας δὲ πρῶτον, ταῖς τοῦ. SUPPLEMENTA QUÆSTIONUM AD MARINUM. III. Ex Possini Catena in Marcum, p. 343, ubi de Cyrenæo crucem Domini bajulante. IV. Et Corderii Catena B C gnus erat, ut ait Eusebius capite ad Marinum, qui trophæum de diabolo, crucem scilicet, ferret. Quare delectus ille est qui ex agro veniebat, neque ullo modo in Christi necem conspiraverat. in Joannem, pag. 436. in Quæstionibus ad Marinum de Servatoris passione ac resurrectione, hoc quoque expendit, quod divus scilicet evangelista Marcus ait, hora tertia Christum Deum ac Servatorem cruci fuisse suffixum; theolo- gus autem summus Joannes hora sexta ait Pilatum sedisse pro tribunali in loco qui appellabatur li- thostrotos ad dicendam adversus Jesuin sententiam. Porro Eusebius contendit, amanuensis id esse er- ratum, quod ii qui principio Evangelia exscripse runt haud senserint. Nam cum littera gamma tertiam significet horam; episemon (G) autem sex- tam; cumque hi characteres permultam habeant inter se similitudinem, mendose elementum gamma, quo demonstratur hora tertia (curvala, quæ porri- gebatur in extensum, recta,) ad episemi figuram redactum fuit, quod sextam indicat horam. Sane quum evangelistæ tres, Matthæus, Marcus atque Lucas concorditer affirment, ab hora sexta tenebras factas esse in universa terra usque ad nonam, pa- tet omnino, Dominum ac Deum Jesum ante horam sextam, priusquam scilicet fierent tenebræ, in cru- cem esse sublatum, nempe circa horam tertiam, ut Marcus narrat. Quare et Joannes æque tertiam horam prodidit; quanquam postea amanuenses gamma in episemon commutaverunt. V. Ex Possini Catena in Marcum, p. 364. quo docemur quodammodo (nisi est mendum pro quanta pars operis Eusebiani ad Barinum nobis desit ante illas postremas de resur- rectione quæstiones. Certe Eusebium hoc libro ad Marinum complexum fuisse quæstiones non solum circa resurrectionem, verum etiam circa passio- nem, perspicue cognoscimus ex sequente Corderia- ne Catena loco. Nisi forte suspicari placet, Eusebii istud de Cyrenæo dictum obiter potius occurrisse in postrema quavis quæstione. Neque sane intelligere licet eo numero Marci capitulum, quod quidem in vetere stichometria est ccvii, in nova divisione est xv. Certe ubi in nostra hac editione dicit Eusebius in libri exordio cavebit admo dum eruditus lector ne intelligat primam fuisse li ⚫ bri ad Harinum quæstionem illam quæ sequitur De sevo Sabbatorum. Breviator quippe, resecala, ut vi- detur, ingenti priore parte, ad postrema operis ca- pita properavit. sebius in opere Ad Marinum diversam esse ait Ma- riam ab illa quæ juvenem vidit. Vel etiam amb: Magdalo oriundæ erant. Comn. ad Luc. lib. x, : Non Judœus est qui crucem portat, sed alienigena atque peregrinus. strum non tam adjectivo sensu salutaris, quam sub- stantivo obliquo Servatoris, plerumque esse intelli- gendum, plurimis in locis patet. Id facit etiam Am- brosius apud nos p. 304, qui ait Domini Salutaris, pro Domini Salvaloris. gebam etiam in codice quodam Vaticano, olim card. Sirleti; unde aliquam emendationem accersivi; quanquam ne bic ipse quidem codex'sine ullo men- do est. Eadem quæstio legitur in Parisiacis quoque codicibus, teste Harlesio in Fabricii Bibliotheca, t. VII, p. 402. 3. Neque enim Judaeorum quisquam in urbe di- 4. Eusebius Caesariensis, qui Pamphili appellatur, (78) Notandus est vigilanter lectori hic numerus, D 5. Apparuit primo Mariæ Magdalenæ. Hanc Eu- (79) Eusebii hunc locum exprimit Ambrosius in (80) Tan editio, quam codex Vat. habent ἐπὶ (81) Vocabulum Σωτήριος apud Eusebium no- (82) Quaestionem hanc de tertia et sexta hora le- (85) Male cod., ἀναστάσεως pro ἑνάτης. (84) Deest in cod. ὥρας.
PG 22:1011τῶν γὰρ τριῶν εὐαγγελιστῶν, τοῦ τε Ματθαίου καὶ Μάρκου, καὶ τοῦ Λουκᾶ συμφώνως λεγόντων, ὡς ἀπὸ ἕκτης ὥρας σκότος ἐγένετο ἐφ’ ὅλην τὴν γῆν ἕως ὥρας ἐνάτης, πρόδηλον ὡς ὁ Κύριος καὶ Θεὸς Ἰησοῦς πρὸ τῆς ἕκτης ὥρας, πρὸ τοῦ γενέσθαι τὸ σκότος, ἐσταύρωτο, δηλαδὴ κατὰ τὴν τρίτην ὥραν, ὡς ὁ Μάρκος ἱστόρησε· καὶ τοῦ Ἰωάννου τὸν ὅμοιον τρόπον τὴν ὥραν τρίτην εἶναι ἐπισημηναμένου, καὶ τῶν ἀπογραψαμένων τὸ γάμμα μεταθέντων εἰς τὸ ἐπίσημον. ε. Ἐφάνη πρῶτον Μαρίᾳ τῇ Μαγδαληνῇ· ταύτην Εὐσέβιος ἐν τοῖς Πρὸς Μαρῖνον ἑτέραν λέγει Μαρίαν παρὰ τὴν θεασαμένην τὸν νεανίσκον· ἢ καὶ ἀμφότεραι ἐκ τῆς Μαγδαληνῆς ἦσαν. 2. Εὐσέβιός φησιν ὁ Καισαρείας, ὡς Μαρία μὲν ἡ Μαγδαληνὴ καὶ Μαρία ἡ Ἰακώβου ἡτοίμασαν ἀρώματα· οὐκ αὐταὶ δέ εἰσιν αἱ πρωὶ̈ ἐλθοῦσαι ἀνατείλαντος τοῦ ἡλίου, ἀλλ’ ἄλλαι ἀνώνυμοι· πολλαὶ γὰρ ἦσαν αἱ συναναβᾶσαι τῷ Σωτῆρι ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας· ὅθεν οὐδὲ νύκτα παραγίνονται, ἀλλὰ πρωὶ̈ καὶ ἀκούσασαι ἀπαγγεῖλαι τοῖς μαθηταῖς καὶ τῷ Πέτρῳ, ἔφυγον, καὶ οὐδενὶ οὐδὲν εἶπον· ἐφοβοῦντο γάρ· ὡς γὰρ μετὰ ἀνατολὴν ἡλίου ἐπιστᾶσαι οὐδὲ τὸν Σωτῆρα θεάσασθαι καταξιοῦνται·
ς'. Εὐσεβιός φησιν ὁ Καισαρείας, ὡς Μαρία μὲν ἡ Μαγδαληνὴ καὶ Μαρία ἡ Ἰακώβου ετοίμασαν ἀρώματα· οὐκ αὐταὶ δέ εἰσιν αἱ πρωί ἐλθοῦσαι ἀνα- τείλαντος τοῦ ἡλίου, ἀλλ᾽ ἄλλαι ἀνώνυμοι· πολλα γὰρ ἦσαν αἱ συναναβᾶσαι τῷ Σωτῆρι ἀπὸ τῆς Γαλι λαίας· ὅθεν οὐδὲ νύκτα παραγίνονται, ἀλλὰ πρω καὶ ἀκούσασαι ἀπαγγεῖλαι τοῖς μαθηταῖς καὶ τῷ Πέ τρῳ, ἔφυγον, καὶ οὐδενὶ οὐδὲν εἶπον· ἐφοβοῦντο γάρο ὡς γὰρ μετὰ ἀνατολὴν ἡλίου ἐπιστᾶσαι οὐδὲ τὴν Σωτῆρα θεάσασθαι καταξιοῦνται· οὐδὲ οἷόν τε ἦν την Μαγδαληνὴν μετὰ τοσαύτας θέας, ηλίου ἀνατείλα τος, ἀπορεῖν καὶ ἀγνοεῖν τίς ἀποκυλίσει τὸν λίθον ζ'. Ευσεβίου ἐκ τῶν πρὸς Μαρῖνον (85). Τρεῖς γοῦν τὰς πάσας Μαρίας τῷ πάθει τοῦ Χριστοῦ μετά τῶν ἄλλων γυναικῶν εὑρίσκομεν πρώτην μὲν Θεο τόκον, δευτέραν δὲ τὴν ἀδελφὴν αὐτῆς Μαρίαν τὴν τοῦ Κλεωπά, καὶ τρίτην τὴν Μαγδαληνήν· τινὲς δὲ φασιν ἐξ αὐτῶν δύο εἶναι Μαγδαληνάς· μίαν μὲν, τὴν ὀψὲ Σαββάτων παρὰ τῷ Ματθαίω, ἑτέραν δὲ τὴν παρὰ τῷ Ἰωάννῃ πρωΐας ἐπὶ τὸ μνημεῖον ἐλθοῦσαν, ταύτην δὲ εἶναι τὴν καὶ Μάρκω δηλουμένην, ἀπ' ἧς ἐκβεβλήκει ἑπτὰ δαιμόνια· ὡς γὰρ οὔσης καὶ ἑτέρας, φησίν, οὐ τοιαύτης Μαγδαληνής, ετήρησεν ὁ Μάρκος τοῦτο εἰπών· « Αναστὰς δὲ πρωΐ τῇ μιᾷ τῶν Σ16- των ἐφάνη Μαρία πρῶτον τῇ Μαγδαληνῇ, ἀφ' ἧς έχε βεβλήκει ἑπτὰ δαιμόνια. » Καὶ ταύτην ἴσως εἶναι τὴν ἀκούσασαν, Μή μου ἅπτου, ἀλλ' οὐ τὴν παρὰ τῷ Ματ θαίῳ. Εἰ γὰρ καὶ τὰ μάλιστα κἀκείνη ἀπὸ τῆς Μαγδα ληνῆς ὡρματο, ἀλλ' οὐ τὰ ὅμοια καὶ αὐτῆς ἡ θεία κατηγορεί Γραφή· εἰ δὲ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν Μαγία- ληνὴν (86) φήσειέν τις, καὶ οὕτως ἀληθεύοι ἂν τὰ ἱερὰ Εὐαγγέλια, κατ' οὐδένα λόγον διαφωνούντα· τὴν αὐ τὴν δὲ Μαρίαν τὴν Μαγδαληνὴν εἰσάγοντα: μὴ ἀπτα μένην πρότερον τοῦ Κυρίου, ὅτε ἔκλαιε καὶ ἠπίστει· καὶ ἀπτομένην αὐτοῦ, ὅτε χαίρειν μετὰ τῆς ἄλλης Μαρίας ὑπ' αὐτοῦ κελεύεται· ἐπειδὴ γὰρ ὡς Θεὸν αὐτὴν προσεκύνησεν ἔσχατον, καὶ οὐχ ὡς ἄνθρωπον, ὡς πρότερον ὅτε ἔκλαις καὶ ἠπίστει. η'. Εὐσεβίου ἐκ τῶν πρὸς Μαρῖνον. Περὶ δὲ τι ἐπαπορεῖν πάλιν, πῶς παρὰ τῷ Ματθαίῳ εἰς τὴν Γα λιλαίαν ὦφθαι τὸν Κύριον τοῖς μαθηταῖς ἐν τῷ ὄρε:, παρὰ δὲ τῷ Ἰωάννῃ παρὰ τὴν θάλασσαν τῆς Τιβεριά δος, ἐροῦμεν ὅτι οὐ μόνον ἅπαξ καὶ δὶς, ἀλλὰ καὶ πολ- λάκις ὦφθαι αὐτόν. Διὸ τετάρτην οπτασίαν οὐχ ἁμάρ τοῖς τὴν παρὰ τῷ Ματθαίῳ φήσας εἶναι, ἣν οὐ παρά τὴν θάλασσαν τῆς Γαλιλαίας, οὐδὲ τοῖς ὀπτανομένοις, ἀλλ' ἐν τῷ ὄρει τοῖς ἕνδεκα πεποιῆσθαι ἀνέγραψεν ὁ Ματθαῖος, εἰπών· « Οἱ δὲ ἕνδεκα μαθηταὶ ἐπορεύθη σαν εἰς τὸ ὄρος, οὗ ἐτάξατο αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· καὶ ἰδόντες αὐτὸν προσεκύνησαν. ο Καὶ μετὰ τοῦτο οὐκ EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. VI. Ex Joh. Xiphilino patriarcha, in homilia inedita quam habuit in dominica de mulieribus aromala ſeren tibus, Cod. Vaι. p. 160. Magdalenem, et Mariam Jacobi unguenta paravisse; neque tamen easdem esse quæ mane venerunt orto jam sole, sed anonymas alias: multæ enim ex Galilæa cum Servatore ascenderant. Quamobrem hæ neque noctu illuc adfuerunt, sed mane; eademque man- dato audito ut discipulis Petroque rem nuntiarent, fugerunt nemini quidquam dicturæ, quia extimue- rant. Proinde etiam quia post solis ortum advene- rant, videre Servatorem haud dignae fuerunt. Neque demum fieri potuit, ut Magdalene post tot tantasque visiones, sole orto, adhuc dubitaret, nesciens quisnam lapidem foret revoluturus. VII. Ex Anastasie Sinaita, quæst. CLIII. rino Marias passioni Christi cum feminis aliis præ- sentes deprehendimus; primam Deiparam, secun- dam hujus sororem Mariam Cleopæ, tertiam Magda- lenem. Quidam vero interpretes ainnt duas esse Magdalenas, unam quæ sero Sabbatorum apud Matthæum, alteram quæ apud Joannem mane ad monumentum venit; camdem hanc esse, de qua et Marcus loquitur, et de qua demonia septem ejecta fuerant. Namque aliam, inquit Eusebius, non hanc, Magdalenem præ oculis habens Marcus ait: • Cum autem surrexisset, mane una Sabbatorum apparuit primo Mariæ Magdalenæ, de qua septem dæmonia ejecerat. Atque hæc videtur quæ audiit, Ne me Langas, non quæ apud Matthæum. Nam ut verissi- mun sit illam quoque Magdalo fuisse oriundam, & haud tamen paria probra de ea narrat Scriptura. Quod si unam eamdemque Magdalenem quis dicat, adhuc tamen veridica sunt sacra Evangelia, neque ullo modo inter se discrepant; siquidem eamdem exhibent Mariam Magdalenem et non tangentem primo Jesum cum erat incredula, et deinde tangen- tem statim ac jussa est gaudere cum alia Maria. Quippe illum postremo ut Deum adoravit, non ho- minis instar habuit, velut initio cum flebat eratque Incredula. C Anastasio. VIII. Ex eodem bigitur, quomodo Matthæus visum narret discipulis Dominum in Galilææ monte, Joannes autem circa. mare Tiberiadis, aio equidem, haud semel et ite- rum, sed nultoties Jesum esse conspectum. Quare minime errabis si quartam visionem esse illam putaveris, quæ apud Matthæum fit. Hanc quippe haud circa mare Galilææ spectantibus eum, sed in monte discipulis undecim contigisse scribit Mat- thæus Undecim autem discipuli perrexerunt in montem, prout condixerat illis Jesus, quem ibi conspectum adoraverunt. › Post hæc sine errore Columnensi, nunc Vaticano, utiliter contuli. D 6. Eusebius vero Cæsariensis ait, Mariam quidem A 7. Eusebii ex opere ad Marinum. Tres igitur om- Β 8. Eusebii ex opere ad Marinum. Jam quod am - (85) Hanc quoque quæstiunculam cum codice (86) Deest in codice Columnnensi Μαγδαληνήν.
PG 22:1012οὐδὲ οἷόν τε ἦν τὴν Μαγδαληνὴν μετὰ τοσαύτας θέας, ἡλίου ἀνατείλαντος, ἀπορεῖν καὶ ἀγνοεῖν τίς ἀποκυλίσει τὸν λίθον ζ. Εὐσεβίου ἐκ τῶν πρὸς Μαρῖνον. Τρεῖς γοῦν τὰς πάσας Μαρίας τῷ πάθει τοῦ Χριστοῦ μετὰ τῶν ἄλλων γυναικῶν εὑρίσκομεν· πρώτην μὲν Θεοτόκον, δευτέραν δὲ τὴν ἀδελφὴν αὐτῆς Μαρίαν τὴν τοῦ Κλεωπᾶ, καὶ τρίτην τὴν Μαγδαληνήν· τινὲς δέ φασιν ἐξ αὐτῶν δύο εἶναι Μαγδαληνάς· μίαν μὲν, τὴν ὀψὲ Σαββάτων παρὰ τῷ Ματθαίῳ, ἑτέραν δὲ τὴν παρὰ τῷ Ἰωάννῃ πρωί̈ας ἐπὶ τὸ μνημεῖον ἐλθοῦσαν, ταύτην δὲ εἶναι τὴν καὶ Μάρκῳ δηλουμένην, ἀφ’ ἧς ἐκβεβλήκει ἑπτὰ δαιμόνια· ὡς γὰρ οὔσης καὶ ἑτέρας, φησὶν, οὐ τοιαύτης Μαγδαληνῆς, ἑτήρησεν ὁ Μάρκος τοῦτο εἰπών· «Ἀναστὰς δὲ πρωὶ̈ τῇ μιᾷ τῶν Σαββάτων ἐφάνη Μαρίᾳ πρῶτον τῇ Μαγδαληνῇ, ἀφ’ ἧς ἐκβεβλήκει ἑπτὰ δαιμόνια.» Καὶ ταύτην ἴσως εἶναι τὴν ἀκούσασαν, Μή μου ἅπτου, ἀλλ’ οὐ τὴν παρὰ τῷ Ματθαίῳ. Εἰ γὰρ καὶ τὰ μάλιστα κἀκείνη ἀπὸ τῆς Μαγδαληνῆς ὡρμᾶτο, ἀλλ’ οὐ τὰ ὅμοια καὶ αὐτῆς ἡ θεία κατηγορεῖ Γραφή· εἰ δὲ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν Μαγδαληνὴν φήσειέν τις, καὶ οὕτως ἀληθεύοι ἂν τὰ ἱερὰ Εὐαγγέλια, κατ’ οὐδένα λόγον διαφωνοῦντα·
ς'. Εὐσεβιός φησιν ὁ Καισαρείας, ὡς Μαρία μὲν ἡ Μαγδαληνὴ καὶ Μαρία ἡ Ἰακώβου ετοίμασαν ἀρώματα· οὐκ αὐταὶ δέ εἰσιν αἱ πρωί ἐλθοῦσαι ἀνα- τείλαντος τοῦ ἡλίου, ἀλλ᾽ ἄλλαι ἀνώνυμοι· πολλα γὰρ ἦσαν αἱ συναναβᾶσαι τῷ Σωτῆρι ἀπὸ τῆς Γαλι λαίας· ὅθεν οὐδὲ νύκτα παραγίνονται, ἀλλὰ πρω καὶ ἀκούσασαι ἀπαγγεῖλαι τοῖς μαθηταῖς καὶ τῷ Πέ τρῳ, ἔφυγον, καὶ οὐδενὶ οὐδὲν εἶπον· ἐφοβοῦντο γάρο ὡς γὰρ μετὰ ἀνατολὴν ἡλίου ἐπιστᾶσαι οὐδὲ τὴν Σωτῆρα θεάσασθαι καταξιοῦνται· οὐδὲ οἷόν τε ἦν την Μαγδαληνὴν μετὰ τοσαύτας θέας, ηλίου ἀνατείλα τος, ἀπορεῖν καὶ ἀγνοεῖν τίς ἀποκυλίσει τὸν λίθον ζ'. Ευσεβίου ἐκ τῶν πρὸς Μαρῖνον (85). Τρεῖς γοῦν τὰς πάσας Μαρίας τῷ πάθει τοῦ Χριστοῦ μετά τῶν ἄλλων γυναικῶν εὑρίσκομεν πρώτην μὲν Θεο τόκον, δευτέραν δὲ τὴν ἀδελφὴν αὐτῆς Μαρίαν τὴν τοῦ Κλεωπά, καὶ τρίτην τὴν Μαγδαληνήν· τινὲς δὲ φασιν ἐξ αὐτῶν δύο εἶναι Μαγδαληνάς· μίαν μὲν, τὴν ὀψὲ Σαββάτων παρὰ τῷ Ματθαίω, ἑτέραν δὲ τὴν παρὰ τῷ Ἰωάννῃ πρωΐας ἐπὶ τὸ μνημεῖον ἐλθοῦσαν, ταύτην δὲ εἶναι τὴν καὶ Μάρκω δηλουμένην, ἀπ' ἧς ἐκβεβλήκει ἑπτὰ δαιμόνια· ὡς γὰρ οὔσης καὶ ἑτέρας, φησίν, οὐ τοιαύτης Μαγδαληνής, ετήρησεν ὁ Μάρκος τοῦτο εἰπών· « Αναστὰς δὲ πρωΐ τῇ μιᾷ τῶν Σ16- των ἐφάνη Μαρία πρῶτον τῇ Μαγδαληνῇ, ἀφ' ἧς έχε βεβλήκει ἑπτὰ δαιμόνια. » Καὶ ταύτην ἴσως εἶναι τὴν ἀκούσασαν, Μή μου ἅπτου, ἀλλ' οὐ τὴν παρὰ τῷ Ματ θαίῳ. Εἰ γὰρ καὶ τὰ μάλιστα κἀκείνη ἀπὸ τῆς Μαγδα ληνῆς ὡρματο, ἀλλ' οὐ τὰ ὅμοια καὶ αὐτῆς ἡ θεία κατηγορεί Γραφή· εἰ δὲ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν Μαγία- ληνὴν (86) φήσειέν τις, καὶ οὕτως ἀληθεύοι ἂν τὰ ἱερὰ Εὐαγγέλια, κατ' οὐδένα λόγον διαφωνούντα· τὴν αὐ τὴν δὲ Μαρίαν τὴν Μαγδαληνὴν εἰσάγοντα: μὴ ἀπτα μένην πρότερον τοῦ Κυρίου, ὅτε ἔκλαιε καὶ ἠπίστει· καὶ ἀπτομένην αὐτοῦ, ὅτε χαίρειν μετὰ τῆς ἄλλης Μαρίας ὑπ' αὐτοῦ κελεύεται· ἐπειδὴ γὰρ ὡς Θεὸν αὐτὴν προσεκύνησεν ἔσχατον, καὶ οὐχ ὡς ἄνθρωπον, ὡς πρότερον ὅτε ἔκλαις καὶ ἠπίστει. η'. Εὐσεβίου ἐκ τῶν πρὸς Μαρῖνον. Περὶ δὲ τι ἐπαπορεῖν πάλιν, πῶς παρὰ τῷ Ματθαίῳ εἰς τὴν Γα λιλαίαν ὦφθαι τὸν Κύριον τοῖς μαθηταῖς ἐν τῷ ὄρε:, παρὰ δὲ τῷ Ἰωάννῃ παρὰ τὴν θάλασσαν τῆς Τιβεριά δος, ἐροῦμεν ὅτι οὐ μόνον ἅπαξ καὶ δὶς, ἀλλὰ καὶ πολ- λάκις ὦφθαι αὐτόν. Διὸ τετάρτην οπτασίαν οὐχ ἁμάρ τοῖς τὴν παρὰ τῷ Ματθαίῳ φήσας εἶναι, ἣν οὐ παρά τὴν θάλασσαν τῆς Γαλιλαίας, οὐδὲ τοῖς ὀπτανομένοις, ἀλλ' ἐν τῷ ὄρει τοῖς ἕνδεκα πεποιῆσθαι ἀνέγραψεν ὁ Ματθαῖος, εἰπών· « Οἱ δὲ ἕνδεκα μαθηταὶ ἐπορεύθη σαν εἰς τὸ ὄρος, οὗ ἐτάξατο αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· καὶ ἰδόντες αὐτὸν προσεκύνησαν. ο Καὶ μετὰ τοῦτο οὐκ EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS III. - EXEGETICA. VI. Ex Joh. Xiphilino patriarcha, in homilia inedita quam habuit in dominica de mulieribus aromala ſeren tibus, Cod. Vaι. p. 160. Magdalenem, et Mariam Jacobi unguenta paravisse; neque tamen easdem esse quæ mane venerunt orto jam sole, sed anonymas alias: multæ enim ex Galilæa cum Servatore ascenderant. Quamobrem hæ neque noctu illuc adfuerunt, sed mane; eademque man- dato audito ut discipulis Petroque rem nuntiarent, fugerunt nemini quidquam dicturæ, quia extimue- rant. Proinde etiam quia post solis ortum advene- rant, videre Servatorem haud dignae fuerunt. Neque demum fieri potuit, ut Magdalene post tot tantasque visiones, sole orto, adhuc dubitaret, nesciens quisnam lapidem foret revoluturus. VII. Ex Anastasie Sinaita, quæst. CLIII. rino Marias passioni Christi cum feminis aliis præ- sentes deprehendimus; primam Deiparam, secun- dam hujus sororem Mariam Cleopæ, tertiam Magda- lenem. Quidam vero interpretes ainnt duas esse Magdalenas, unam quæ sero Sabbatorum apud Matthæum, alteram quæ apud Joannem mane ad monumentum venit; camdem hanc esse, de qua et Marcus loquitur, et de qua demonia septem ejecta fuerant. Namque aliam, inquit Eusebius, non hanc, Magdalenem præ oculis habens Marcus ait: • Cum autem surrexisset, mane una Sabbatorum apparuit primo Mariæ Magdalenæ, de qua septem dæmonia ejecerat. Atque hæc videtur quæ audiit, Ne me Langas, non quæ apud Matthæum. Nam ut verissi- mun sit illam quoque Magdalo fuisse oriundam, & haud tamen paria probra de ea narrat Scriptura. Quod si unam eamdemque Magdalenem quis dicat, adhuc tamen veridica sunt sacra Evangelia, neque ullo modo inter se discrepant; siquidem eamdem exhibent Mariam Magdalenem et non tangentem primo Jesum cum erat incredula, et deinde tangen- tem statim ac jussa est gaudere cum alia Maria. Quippe illum postremo ut Deum adoravit, non ho- minis instar habuit, velut initio cum flebat eratque Incredula. C Anastasio. VIII. Ex eodem bigitur, quomodo Matthæus visum narret discipulis Dominum in Galilææ monte, Joannes autem circa. mare Tiberiadis, aio equidem, haud semel et ite- rum, sed nultoties Jesum esse conspectum. Quare minime errabis si quartam visionem esse illam putaveris, quæ apud Matthæum fit. Hanc quippe haud circa mare Galilææ spectantibus eum, sed in monte discipulis undecim contigisse scribit Mat- thæus Undecim autem discipuli perrexerunt in montem, prout condixerat illis Jesus, quem ibi conspectum adoraverunt. › Post hæc sine errore Columnensi, nunc Vaticano, utiliter contuli. D 6. Eusebius vero Cæsariensis ait, Mariam quidem A 7. Eusebii ex opere ad Marinum. Tres igitur om- Β 8. Eusebii ex opere ad Marinum. Jam quod am - (85) Hanc quoque quæstiunculam cum codice (86) Deest in codice Columnnensi Μαγδαληνήν.
PG 22:1013τὴν αὐτὴν δὲ Μαρίαν τὴν Μαγδαληνὴν εἰσάγονται μὴ ἁπτομένην πρότερον τοῦ Κυρίου, ὅτε ἔκλαιε καὶ ἠπίστει· καὶ ἁπτομένην αὐτοῦ, ὅτε χαίρειν μετὰ τῆς ἄλλης Μαρίας ὑπ’ αὐτοῦ κελεύεται· ἐπειδὴ γὰρ ὡς Θεὸν αὐτὸν προσεκύνησεν ἔσχατον, καὶ οὐχ ὡς ἄνθρωπον, ὡς πρότερον ὅτε ἔκλαιε καὶ ἠπίστει. η. Εὐσεβίου ἐκ τῶν πρὸς Μαρῖνον. Περὶ δὲ τοῦ ἐπαπορεῖν πάλιν, πῶς παρὰ τῷ Ματθαίῳ εἰς τὴν Γαλιλαίαν ὦφθαι τὸν Κύριον τοῖς μαθηταῖς ἐν τῷ ὄρει, παρὰ δὲ τῷ Ἰωάννῃ παρὰ τὴν θάλασσαν τῆς Τιβεριάδος, ἐροῦμεν ὅτι οὐ μόνον ἅπαξ καὶ δὶς, ἀλλὰ καὶ πολλάκις ὦφθαι αὐτόν. Διὸ τετάρτην ὀπτασίαν οὐχ ἁμάρτοις τὴν παρὰ τῷ Ματθαίῳ φήσας εἶναι, ἣν οὐ παρὰ τὴν θάλασσαν τῆς Γαλιλαίας, οὐδὲ τοῖς ὀπτανομένοις, ἀλλ’ ἐν τῷ ὄρει τοῖς ἕνδεκα πεποιῆσθαι ἀνέγραψεν ὁ Ματθαῖος, εἰπών· «Οἱ δὲ ἕνδεκα μαθηταὶ ἐπορεύθησαν εἰς τὸ ὄρος, οὗ ἐτάξατο αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· καὶ ἰδόντες αὐτὸν προσεκύνησαν.» Καὶ μετὰ τοῦτο οὐκ ἂν σφαλείης εἰπὼν ὁμοῦ κατ’ αὐτὸ συνηγμένοις αὐτοῖς τοῖς ἕνδεκα μαθηταῖς ἅμα καὶ τοῖς ἑβδομήκοντα ὦφθαι αὐτόν. Ὁ δὲ Ἀπόστολος καὶ ἔτι τούτων πλείοσιν ἑωρᾶσθαι τὸν Κύριον μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἱστορεῖ, λέγων·
ἂν σφαλείης εἰπὼν ὁμοῦ κατ' αὐτὸ συνηγμένοις αυ- τοῖς τοῖς ἕνδεκα μαθηταῖς ἅμα καὶ τοῖς ἑβδομήκοντα ὦφθαι αὐτόν. Ὁ δὲ ᾿Απόστολος καὶ ἔτι τούτων πλείο- σιν ἑωρᾶσθαι τὸν Κύριον μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἱστορεῖ, λέγων· «Ὅτι ἐγήγερται τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ κατὰ τὰς Γραφές, καὶ ὤφθη Κηφᾷ, ἔπειτα τοῖς δώδεκα, ἔπειτα ὤφθη ἐπάνω πεντακοσίοις ἀδελφοῖς ἐφάπαξ. » Ορᾷς ὁτάκις καὶ ὅσεις ὤφθη μετὰ τὴν ἀνάστασιν ; Οὕτω καὶ τοῖς ἐν Ἱερουσαλήμ κρυπταζομένοις διὰ τὸν φό- συν τῶν Ἰουδαίων, καὶ πρό γε πάντων ἀνδρῶν Σίμωνι τῷ Πέτρο, γυναικῶν δὲ ταῖς ἀμφὶ τὴν Μαγδαληνήν ὅθεν καὶ ὁ Λουκᾶ; φησι· « Δι' ἡμερῶν τεσσαράκοντα ὀπτανόμενος καὶ συναυλιζόμενος αὐτοῖς, τὰ τῆς βα σιλείας τοῦ θεοῦ παρεδίδου μαθήματα.. » θ. Ευσεβίου ἐκ τοῦ πρὸς Μαρῖνον (87). Καὶ τὸ Β μὲν ὑπὸ Χριστοῦ ἐμπνευσθὲν Πνεῦμα ἅγιον ταῖς ἀπο- στόλοις, λυτικὸν καὶ συγχωρητικόν ἦν (88) πάσης ἁμαρτίας· τὸ δὲ ἐπηγγελμένον τὸ βαπτισθήσεσθαι αὐτοὺς ἐν ἁγίῳ Πνεύματι, καὶ μετασχεῖν δυνάμεως ἐνεργημάτων, ενεργητικῆς μὲν τῶν μελλόντων δι' αὐτῶν ἀποτελεῖσθαι θαυμάτων, ἐνστατικῆς δὲ καὶ καρτερικῆς τῶν μελλόντων αὐτοῖς ἐπανίστασθαι κιν δύνων. Ποὶ γὰρ ταύτης τῆς δυνάμεως κηρύττειν αυ- τοὺς τοῖς ἔθνεσιν οὐκ ἐβούλετο, ἀλλ' ἐκδέχεσθαι καὶ περιμένειν αὐτὴν ἐξ ὕψους μετασχεῖν. Τοῦτο δὲ καὶ δ' Απόστολος τὸ χάρισμα ἰδίως ἀφορίζων τῶν λοιπῶν ἐνεργειῶν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐδίδασκε λέγων· «Αλ λῳ δὲ ἐνεργήματα δυνάμεων. » Και ἡ προφητεία φη- σί· ο Κύριος δώσει ῥῆμα τοῖς εὐαγγελιζομένοις δυνά- μει πολλῇ. οΗς δυνάμεως ὅτε μήπω μετεῖχον, ήρνή- σαντο αὐτὸν οἱ πάντες καὶ ἐσκανδαλίσθησαν κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους· ὅτε δὲ μετέσχον αὐτῆς, πάντες ταῖς ὑπὲρ Χριστοῦ μαρτυρίαις τε καὶ ὁμολογίαις δι- έπρεψαν· ἀνακαινίζων γὰρ τὸν ἄνθρωπον ὁ Κύριος, καὶ ἦν ἀπώλεσε χάριν ἐκ τοῦ ἐμφυσήματος τοῦ Θεοῦ, ταύτην πάλιν ἀποδιδούς, ενεφύσησεν εἰς τὰ πρόσωπα τῶν μαθητῶν λέγων, ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον. » τ. Εὐσέβιος δὲ ὁ Παμφίλου ἐν τῇ πρὸς Μαρίνον ἐπιστολῇ (90) οὕτως ἐξηγεῖται τὸ προτεθέν, ὅτι διαι ρέσεις χαρισμάτων εἰσὶ κατὰ τὸν Ἀπόστολον, τὸ δὲ αὐτὸ Πνεῦμα. Καὶ πάλιν· ἑκάστῳ δίδοται ἡ φανέρω- σις πρὸς τὸ συμφέρον· « "Ω μὲν γὰρ διὰ τοῦ Πνεύματ τος δίδοται λόγος σοφίας, ἄλλῳ δὲ λόγος γνώσεως κατά τὸ αὐτὸ Πνεῦμα· ἑτέρῳ δὲ πίστις ἐν τῷ αὐτῷ Πνεύ ματι, ἄλλῳ δὲ ἐνεργήματα (91) δυνάμεων, ἄλλῳ δὲ προφητεία:, ἄλλῳ δὲ διακρίσεις πνευμάτων, ἑτέρῳ δὲ ἐκ τοῦ πρὸς Μαρῖνον SUPPLEMENTA QUÆSTIONUM AD MARINUM. A dices, iisdem undecim discipulis congregatis, nec- non aliis septuaginta, Jesum apparuisse. Imo Apo- stolus multo adhuc pluribus visum esse Dominum post resurrectionen his verbis narrat : • Quia sur- rexit tertia die secundum Scripturas, visusque Pe- tro est, tum duodecim, deinde plus quingentis fra- tribus simul ”. Viden, quoties et quot hominibus post resurrectionem conspectus fuerit? Sic enim apparuit latitantibus intra Hierosolymam propter inetum a Judæis ; et primo virorum Simoni Petro, feminarum autem Magdalenæ. Quare et Lucas ait : Per dies quadraginta apparens eis, cum iisque conversans doctrinam de regno Dei tradidit. > IX. Ex eodem Anastasio, quæst. 148. C X. Ex Macarii Chrysocephali (8) Florilegio, D a Christo in apostolos per flatum immissus, pec- cati omnis solvendi dimittendique vim babebat. Jam promissio, fore ut baptizarentur sancto Spi- ritu, significabat compotes eos futuros facultatis rerum gerendarum, cujus ope patraturi erant mi- racula, vimquo etiam recepturi atque constantiam adversus ca que instabant pericula. Ante enim hanc acceptam virtutem noluit eos gentibus prædi- care, sed præstolari jussit atque manere, donec eam ex alto reciperent. Donum hoc etiam Aposto- lus satis a reliquis sancti Spiritus operationibus discernere se significat dum ait : ‹ Alii operationes vir:utum⁹7, › Tum prophetia dicit : « Dominus dabit verbum cvangelizantibus virtute multa *. » Qua virtute cum nondum erant politi, negaverunt eum omnes, et scandalo passionis tempore lapsi sunt: illa autem impetrata, cuncti protinus confessioni- bus Lestimoniisque pro Christo editis inclaruerunt. Renovat enim hominem Deus, ita ut quam gra- tiam homo amiserat, Dei olim inspiratione colla- Lam, eiden hanc rursus Deus attribuerit, in fa- ciem discipulorum inspirans his verbis: Accipite Spiritum sanctum. apud Villoisonum, Anecdot. t. II, p. 74. quæstionem sic explicat, quod nempe divisiones gratiarum sunt, ut ait Apostolus, idem autem Spi- ritus. Rursusque, quod unicuique lumen, prout opus fuerit, attribuitur : « Alii quidem sermo scien- tiæ secundum eumdem Spiritum; alii fides in eo- dem Spirita, alii prodigiorum virtus, alii pro phetize, alii discretiones spirituum, alii lingua - rum multitudo : quæ tamen omnia operatur unuз » I Cor. xv, (8%) Verba desunt in co- dice Columnensi. que meliora sunt in codice quam in Gretseriana Anastasii editione, quæ plurimis heu, mendis ! labo- rat. mihi S. Cyrilli fragmenta Commentariorum ad Lu- cam non contemnenda obtulit. Ejusdem Macarii locos dogmaticos protuli identidem in meis ad Ni- cephorum scholiis. p. 149, recitat hoc ipsum Eusebii fragmentum. 9. Eusebii ex opere ad Marinum. Spiritus sanctus 10. Eusebius Pamphili in epistola ad Marinum 4. ST 7- 1 Cor. XII, 10. 98 Psal. LXVII, 12. (88) Deest ἦν in codice. Sed tamen celera plera- (89) Est hic iden Macarius Chrysocephalus, qui (90) Xiphilinus in Dominica Thoma, cod. Vat. (91) Χίμ., ενεργήματι.
PG 22:1014«Ὅτι ἐγήγερται τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ κατὰ τὰς Γραφὰς, καὶ ὤφθη Κηφᾷ, ἔπειτα τοῖς δώδεκα, ἔπειτα ὤφθη ἐπάνω πεντακοσίοις ἀδελφοῖς ἐφάπαξ.» Ὁρᾷς ὁσάκις καὶ ὅσοις ὤφθη μετὰ τὴν ἀνάστασιν; Οὕτω καὶ τοῖς ἐν Ἱερουσαλὴμ κρυπταζομένοις διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων, καὶ πρό γε πάντων ἀνδρῶν Σίμωνι τῷ Πέτρῳ, γυναικῶν δὲ ταῖς ἀμφὶ τὴν Μαγδαληνήν· ὅθεν καὶ ὁ Λουκᾶς φησι· «Δι’ ἡμερῶν τεσσαράκοντα ὀπτανόμενος καὶ συναυλιζόμενος αὐτοῖς, τὰ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ παρεδίδου μαθήματα.» θ. Εὐσεβίου ἐκ τοῦ πρὸς Μαρῖνον. Καὶ τὸ μὲν ὑπὸ Χριστοῦ ἐμπνευσθὲν Πνεῦμα ἅγιον τοῖς ἀποστόλοις, λυτικὸν καὶ συγχωρητικὸν ἦν πάσης ἁμαρτίας· τὸ δὲ ἐπηγγελμένον τὸ βαπτισθήσεσθαι αὐτοὺς ἐν ἁγίῳ Πνεύματι, καὶ μετασχεῖν δυνάμεως ἐνεργημάτων, ἐνεργητικῆς μὲν τῶν μελλόντων δι’ αὐτῶν ἀποτελεῖσθαι θαυμάτων, ἐνστατικῆς δὲ καὶ καρτερικῆς τῶν μελλόντων αὐτοῖς ἐπανίστασθαι κινδύνων. Πρὸ γὰρ ταύτης τῆς δυνάμεως κηρύττειν αὐτοὺς τοῖς ἔθνεσιν οὐκ ἐβούλετο, ἀλλ’ ἐκδέχεσθαι καὶ περιμένειν αὐτὴν ἐξ ὕψους μετασχεῖν. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ Ἀπόστολος τὸ χάρισμα ἰδίως ἀφορίζων τῶν λοιπῶν ἐνεργειῶν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐδίδασκε λέγων·
ἂν σφαλείης εἰπὼν ὁμοῦ κατ' αὐτὸ συνηγμένοις αυ- τοῖς τοῖς ἕνδεκα μαθηταῖς ἅμα καὶ τοῖς ἑβδομήκοντα ὦφθαι αὐτόν. Ὁ δὲ ᾿Απόστολος καὶ ἔτι τούτων πλείο- σιν ἑωρᾶσθαι τὸν Κύριον μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἱστορεῖ, λέγων· «Ὅτι ἐγήγερται τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ κατὰ τὰς Γραφές, καὶ ὤφθη Κηφᾷ, ἔπειτα τοῖς δώδεκα, ἔπειτα ὤφθη ἐπάνω πεντακοσίοις ἀδελφοῖς ἐφάπαξ. » Ορᾷς ὁτάκις καὶ ὅσεις ὤφθη μετὰ τὴν ἀνάστασιν ; Οὕτω καὶ τοῖς ἐν Ἱερουσαλήμ κρυπταζομένοις διὰ τὸν φό- συν τῶν Ἰουδαίων, καὶ πρό γε πάντων ἀνδρῶν Σίμωνι τῷ Πέτρο, γυναικῶν δὲ ταῖς ἀμφὶ τὴν Μαγδαληνήν ὅθεν καὶ ὁ Λουκᾶ; φησι· « Δι' ἡμερῶν τεσσαράκοντα ὀπτανόμενος καὶ συναυλιζόμενος αὐτοῖς, τὰ τῆς βα σιλείας τοῦ θεοῦ παρεδίδου μαθήματα.. » θ. Ευσεβίου ἐκ τοῦ πρὸς Μαρῖνον (87). Καὶ τὸ Β μὲν ὑπὸ Χριστοῦ ἐμπνευσθὲν Πνεῦμα ἅγιον ταῖς ἀπο- στόλοις, λυτικὸν καὶ συγχωρητικόν ἦν (88) πάσης ἁμαρτίας· τὸ δὲ ἐπηγγελμένον τὸ βαπτισθήσεσθαι αὐτοὺς ἐν ἁγίῳ Πνεύματι, καὶ μετασχεῖν δυνάμεως ἐνεργημάτων, ενεργητικῆς μὲν τῶν μελλόντων δι' αὐτῶν ἀποτελεῖσθαι θαυμάτων, ἐνστατικῆς δὲ καὶ καρτερικῆς τῶν μελλόντων αὐτοῖς ἐπανίστασθαι κιν δύνων. Ποὶ γὰρ ταύτης τῆς δυνάμεως κηρύττειν αυ- τοὺς τοῖς ἔθνεσιν οὐκ ἐβούλετο, ἀλλ' ἐκδέχεσθαι καὶ περιμένειν αὐτὴν ἐξ ὕψους μετασχεῖν. Τοῦτο δὲ καὶ δ' Απόστολος τὸ χάρισμα ἰδίως ἀφορίζων τῶν λοιπῶν ἐνεργειῶν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐδίδασκε λέγων· «Αλ λῳ δὲ ἐνεργήματα δυνάμεων. » Και ἡ προφητεία φη- σί· ο Κύριος δώσει ῥῆμα τοῖς εὐαγγελιζομένοις δυνά- μει πολλῇ. οΗς δυνάμεως ὅτε μήπω μετεῖχον, ήρνή- σαντο αὐτὸν οἱ πάντες καὶ ἐσκανδαλίσθησαν κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους· ὅτε δὲ μετέσχον αὐτῆς, πάντες ταῖς ὑπὲρ Χριστοῦ μαρτυρίαις τε καὶ ὁμολογίαις δι- έπρεψαν· ἀνακαινίζων γὰρ τὸν ἄνθρωπον ὁ Κύριος, καὶ ἦν ἀπώλεσε χάριν ἐκ τοῦ ἐμφυσήματος τοῦ Θεοῦ, ταύτην πάλιν ἀποδιδούς, ενεφύσησεν εἰς τὰ πρόσωπα τῶν μαθητῶν λέγων, ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον. » τ. Εὐσέβιος δὲ ὁ Παμφίλου ἐν τῇ πρὸς Μαρίνον ἐπιστολῇ (90) οὕτως ἐξηγεῖται τὸ προτεθέν, ὅτι διαι ρέσεις χαρισμάτων εἰσὶ κατὰ τὸν Ἀπόστολον, τὸ δὲ αὐτὸ Πνεῦμα. Καὶ πάλιν· ἑκάστῳ δίδοται ἡ φανέρω- σις πρὸς τὸ συμφέρον· « "Ω μὲν γὰρ διὰ τοῦ Πνεύματ τος δίδοται λόγος σοφίας, ἄλλῳ δὲ λόγος γνώσεως κατά τὸ αὐτὸ Πνεῦμα· ἑτέρῳ δὲ πίστις ἐν τῷ αὐτῷ Πνεύ ματι, ἄλλῳ δὲ ἐνεργήματα (91) δυνάμεων, ἄλλῳ δὲ προφητεία:, ἄλλῳ δὲ διακρίσεις πνευμάτων, ἑτέρῳ δὲ ἐκ τοῦ πρὸς Μαρῖνον SUPPLEMENTA QUÆSTIONUM AD MARINUM. A dices, iisdem undecim discipulis congregatis, nec- non aliis septuaginta, Jesum apparuisse. Imo Apo- stolus multo adhuc pluribus visum esse Dominum post resurrectionen his verbis narrat : • Quia sur- rexit tertia die secundum Scripturas, visusque Pe- tro est, tum duodecim, deinde plus quingentis fra- tribus simul ”. Viden, quoties et quot hominibus post resurrectionem conspectus fuerit? Sic enim apparuit latitantibus intra Hierosolymam propter inetum a Judæis ; et primo virorum Simoni Petro, feminarum autem Magdalenæ. Quare et Lucas ait : Per dies quadraginta apparens eis, cum iisque conversans doctrinam de regno Dei tradidit. > IX. Ex eodem Anastasio, quæst. 148. C X. Ex Macarii Chrysocephali (8) Florilegio, D a Christo in apostolos per flatum immissus, pec- cati omnis solvendi dimittendique vim babebat. Jam promissio, fore ut baptizarentur sancto Spi- ritu, significabat compotes eos futuros facultatis rerum gerendarum, cujus ope patraturi erant mi- racula, vimquo etiam recepturi atque constantiam adversus ca que instabant pericula. Ante enim hanc acceptam virtutem noluit eos gentibus prædi- care, sed præstolari jussit atque manere, donec eam ex alto reciperent. Donum hoc etiam Aposto- lus satis a reliquis sancti Spiritus operationibus discernere se significat dum ait : ‹ Alii operationes vir:utum⁹7, › Tum prophetia dicit : « Dominus dabit verbum cvangelizantibus virtute multa *. » Qua virtute cum nondum erant politi, negaverunt eum omnes, et scandalo passionis tempore lapsi sunt: illa autem impetrata, cuncti protinus confessioni- bus Lestimoniisque pro Christo editis inclaruerunt. Renovat enim hominem Deus, ita ut quam gra- tiam homo amiserat, Dei olim inspiratione colla- Lam, eiden hanc rursus Deus attribuerit, in fa- ciem discipulorum inspirans his verbis: Accipite Spiritum sanctum. apud Villoisonum, Anecdot. t. II, p. 74. quæstionem sic explicat, quod nempe divisiones gratiarum sunt, ut ait Apostolus, idem autem Spi- ritus. Rursusque, quod unicuique lumen, prout opus fuerit, attribuitur : « Alii quidem sermo scien- tiæ secundum eumdem Spiritum; alii fides in eo- dem Spirita, alii prodigiorum virtus, alii pro phetize, alii discretiones spirituum, alii lingua - rum multitudo : quæ tamen omnia operatur unuз » I Cor. xv, (8%) Verba desunt in co- dice Columnensi. que meliora sunt in codice quam in Gretseriana Anastasii editione, quæ plurimis heu, mendis ! labo- rat. mihi S. Cyrilli fragmenta Commentariorum ad Lu- cam non contemnenda obtulit. Ejusdem Macarii locos dogmaticos protuli identidem in meis ad Ni- cephorum scholiis. p. 149, recitat hoc ipsum Eusebii fragmentum. 9. Eusebii ex opere ad Marinum. Spiritus sanctus 10. Eusebius Pamphili in epistola ad Marinum 4. ST 7- 1 Cor. XII, 10. 98 Psal. LXVII, 12. (88) Deest ἦν in codice. Sed tamen celera plera- (89) Est hic iden Macarius Chrysocephalus, qui (90) Xiphilinus in Dominica Thoma, cod. Vat. (91) Χίμ., ενεργήματι.
PG 22:1016«Ἄλλῳ δὲ ἐνεργήματα δυνάμεων.» Καὶ ἡ προφητεία φησί· «Κύριος δώσει ῥῆμα τοῖς εὐαγγελιζομένοις δυνάμει πολλῇ.» Ἧς δυνάμεως ὅτε μήπω μετεῖχον, ἠρνήσαντο αὐτὸν οἱ πάντες καὶ ἐσκανδαλίσθησαν κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους· ὅτε δὲ μετέσχον αὐτῆς, πάντες ταῖς ὑπὲρ Χριστοῦ μαρτυρίαις τε καὶ ὁμολογίαις διέπρεψαν· ἀνακαινίζων γὰρ τὸν ἄνθρωπον ὁ Κύριος, καὶ ἣν ἀπώλεσε χάριν ἐκ τοῦ ἐμφυσήματος τοῦ Θεοῦ, ταύτην πάλιν ἀποδιδοὺς, ἐνεφύσησεν εἰς τὰ πρόσωπα τῶν μαθητῶν λέγων, «Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον.» ι. Εὐσέβιος δὲ ὁ Παμφίλου ἐν τῇ πρὸς Μαρῖνον ἐπιστολῇ οὕτως ἐξηγεῖται τὸ προτεθὲν, ὅτι διαιρέσεις χαρισμάτων εἰσὶ κατὰ τὸν Ἀπόστολον, τὸ δὲ αὐτὸ Πνεῦμα. Καὶ πάλιν· ἑκάστῳ δίδοται ἡ φανέρωσις πρὸς τὸ συμφέρον· «Ὧ μὲν γὰρ διὰ τοῦ Πνεύματος δίδοται λόγος σοφίας, ἄλλῳ δὲ λόγος γνώσεως κατὰ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα· ἑτέρῳ δὲ πίστις ἐν τῷ αὐτῷ Πνεύματι, ἄλλῳ δὲ ἐνεργήματα δυνάμεων, ἄλλῳ δὲ προφητεῖαι, ἄλλῳ δὲ διακρίσεις πνευμάτων, ἑτέρῳ δὲ γένη γλωσσῶν·
EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS III. — EXEGETICA. Α γένη γλωσσῶν· πάντα δὲ ταῦτα ἐνεργεῖ ἐν μὲν καὶ (Πνεῦμα τὸ Πνεῦμα) Β τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, διαιροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ καθώς βούλε ται. » Σαφῶς γὰρ διὰ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ Πνεύ ματος, πολλὰς εἶναι παρέστησε δυνάμεις, διαφόρων πραγμάτων ἐνεργητικάς. "Ορα τοίνυν μήπως ἐνταῦθα ἐξουσίαν τινὰ μερικὴν καὶ χάριν πνευματικὴν δέδω κεν αὐτοῖς· οὐχ ὥστε νεκρούς εγείρειν, καὶ δυνάμεις ποιεῖν, ἀλλ᾿ ὥστε ἀφιέναι ἁμαρτήματα διάφορα γὰρ τὰ χαρίσματα τοῦ Πνεύματος. Διὸ καὶ συνάπτει λέ γων, ο ῎Αν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται αὐτ τοῖς, ὁ καὶ τὰ ἑξῆς· δεικνὺς ὅτι τοῦτο τὸ εἶδος τῶν πνευματικών χαρισμάτων αὐτοῖς ἐδωρήσατο. Μετὰ δὲ τὴν ἀνάληψιν αὐτὸ τὸ Πνεῦμα κατελθὸν, καὶ τῶν ση μείων καὶ παντὸς ἑτέρου χαρίσματος τὰς δυνάμεις δὴ (92) καὶ ἐνεργείας αὐτοῖς ἐχορήγησε. Διὰ τοῦτο ἐνταῦθα μὲν ἄνευ ἄρθρου εἶπε, ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον, ο δηλῶν ὅτι μερικήν τινα τοῦ Πνεύματος ενέρ γειαν δίδωσιν αὐτοῖς· περὶ (93) δὲ ἐκείνου φησί· • Λήψεσθε δύναμιν ἐπελθόντος τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐφ' ὑμᾶς (94). » πρὸ γὰρ ταύτης τῆς δυνάμεως καὶ ὁμολογίαις διέπρεψαν. idemque Spiritus, dividens singulis prout vult ". » Demonstrat enim Apostolus unius ejasdemque Spi- ritus multas esse virtutes, diversorum operum ef- fectrices. Cogita igitur utrum nune Christus sin- gularem aliquam gratiam discipulis contulerit, baud quidem ad mortuos suscitandos prodigiaque efficienda, sed ad dimittenda peccata. Sunt enim, ut diximus, diversa Spiritus dona. Quamobrem nunc addidit «Quorum remiseritis peccata, re- mittuntur, › etc., quibus verbis ostendit a se hoc genus gratiarum nunc illis esse collatum. Post ejusdem vero ascensionem, Spiritus superveniens miraculorum quoque et omnimodæ gratiæ vim vir- tutemque ipsis attulit. Quare nunc sine articulo pro ait : « Accipite Spiritum sanctum ; a significans partem se quamdam efficacis Spiritus attribuere. De ipso autem Spiritu ait : • Accipietis virtutem supervenientis in vos Spiri- 1116. a Deinde prosequitur apud Xiphitimum Eusebius iisdem verbis quibus in præcedente fragmento apud Anasta sium; nempe etc. usque ad Cor. xit, 8-11. Act. 1, 8. tummodo locis in quibus' opus Eusebii nominatim ad Marinum laudatur. Cæteroquin quanta pars Eu- sebianarum quæstionum tum ad Stephanum, tum ad Marinum in Commentario S. Ambrosii ad Lucæ Evangelium supersit, item quanta in Hieronymi ad Matthæum Commentario. occurrat, in subsequenti- bus paginis, partim saltem, demonstrabinus. Le- gendus quoque Augustinus De consensu evangelista- rum, et in Quæstionibus Evangelicis; item anonymum C opus Quæstionum Veteris et Novi Testamenti; nec- non seu falsus Chrysostomus seu Titus Bostrensis; tum Hesychius Hierosolymitanus ac Joannes Thes- salonicensis, in Quæstionibus æque Evangelicis; qui auctores omnes Eusebiano a fonte multifariam et affatim hausisse videntur. Sed enim nos multo plu- res Eusebianarum quæstionum credibiliter expila- tores, vel certe imitatores, in præfatione recensui mus. Porro ab his veterum lucubrationibus medii quoque et infimi ævi interpretes solutiones sUAT prout libitum fuit derivaverunt. (92) Deest δή apud Xiphilinum. (93) Xiphilinus παρά. (94) Hactenus supplementa posuimus ex iis tan-
PG 22:1017πάντα δὲ ταῦτα ἐνεργεῖ ἒν μὲν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, διαιροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ καθὼς βούλεται.» Σαφῶς γὰρ διὰ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ Πνεύματος, πολλὰς εἶναι παρέστησε δυνάμεις, διαφόρων πραγμάτων ἐνεργητικάς. Ὅρα τοίνυν μήπως ἐνταῦθα ἐξουσίαν τινὰ μερικὴν καὶ χάριν πνευματικὴν δέδωκεν αὐτοῖς· οὐχ ὥστε νεκροὺς ἐγείρειν, καὶ δυνάμεις ποιεῖν, ἀλλ’ ὥστε ἀφιέναι ἁμαρτήματα· διάφορα γὰρ τὰ χαρίσματα τοῦ Πνεύματος. Διὸ καὶ συνάπτει λέγων, «Ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται αὐτοῖς,» καὶ τὰ ἑξῆς· δεικνὺς ὅτι τοῦτο τὸ εἶδος τῶν πνευματικῶν χαρισμάτων αὐτοῖς ἐδωρήσατο. Μετὰ δὲ τὴν ἀνάληψιν αὐτὸ τὸ Πνεῦμα κατελθὸν, καὶ τῶν σημείων καὶ παντὸς ἑτέρου χαρίσματος τὰς δυνάμεις δὴ καὶ ἐνεργείας αὐτοῖς ἐχορήγησε. Διὰ τοῦτο ἐνταῦθα μὲν ἄνευ ἄρθρου εἶπε, «Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον,» δηλῶν ὅτι μερικήν τινα τοῦ Πνεύματος ἐνέργειαν δίδωσιν αὐτοῖς· περὶ δὲ ἐκείνου φησί· «Λήψεσθε δύναμιν ἐπελθόντος τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐφ’ ὑμᾶς.»
1917 - ECLOGA PROPHETICÆ. DE CODICE MS. VINDOB. 1018 EUSEBII PAMPHILI EPISCOPI CÆSARIENSIS ECLOGA PROPHETICÆ. E codice manuscripto bibliothecæ Cæsarea Vindobonensis nunc primum edidit Thomas Gaisford, S. T. P., ædis Christi decanus necnon linguæ Græcæ professor regius. Oxonii, e typographeo Academico, 1842, in-8. BARTHOLOMEO KOPITARIO THOMAS GAISFORD S Redit ad te, vir egregie, quem te procurante ex manuscripto inclytæ bibliothecæ Cæsareæ codice fideliter descriptum accepi, libellus Eusebianus, litterarum formulis Academiæ nostræ luculenter impressus. Qui cum ab antiquarum rerum ac præsertim theologiæ studiosis diu multumque desideratus fuerit, non me- diocri lætitia efferri me fateor, cui per benevolentiam tuam contigerit ex pluteorum tenebris tam insigne ṛeleris ævi monumentum protrahere posse. Cæterum in edendo hanc mihi legem præscripsi, ut lectionem apographi ubique presse sequerer, nisi in interpunctione, et in spiritibus et accentibus, qui admodum negli- genter positi sunt; neque aperta quædam librarii vitia, cuivis facile corrigenda, servanda duxi : quorum si pauca, eaque levissima, tacite sustulerim, in plerisque emendandis ita versatus sum, ut quæ resecunda erang uncinis quadratis circumdarem, quæ addenda vel mutanda, lunulis. Sed neque interpretationem Latinam neque adnotationis quid addidi (a) : non enim volui nimiam operis moram injicere: in margine tamen (præter numeros foliorum codicis ms. ad sinistram collocatos) sacræ Scripturæ paucorumque aliorum scriptorum ab Eusebio citatorum loca apposui, ne in iisdem rimandis et conferendis lector ingratum laborem çonsumeret, aut, per desidiam hoc neglecto, mentem auctoris minus recte aliquoties perciperet. Vale. Dabam ex æde Christi d. Maii 31 1842. (a) Interpretationem latinam adornandam curavimus, EDIT. PATR. EX P. LAMBECII COMMENTARIIS DE BIBLIOTHECA CESAREA VINDO- BONENSI. (Lib., t. p. III, p. 201 ed. Kollar.) Codex LV, Græcus, membranaceus, antiquissimus, optimæ notæ, in-folio, constatque foliis 249 et ab A. Busbeckio olim fuit comparatus Constantinopoli. Continentur eo hæc : A fol. 1, usque ad fol. 61. Eusebii Pamphili Cæsareæ in Palæstina episcopi Libri quatuor Eclogarum propheticarum de Christo, Arianismo infecti, et hactenus inediti. In quem locum commentatus est hoc modo Kollarius : De ineditis hactenus quatuor hisce Eusebii Pamphili libris copiosius alibi egit Lambecius; quæ omnia nunc colligere, et sacrarum litterarum gratia in examen vocare satagam. Sub finem tomi tertii Apparatus sui sacri vulgaverat olim Possevinus catalogum quorumdam manuscriptorum nostrorum, cujus exstan- tiora errata emendatum ibat Lambecius Comment. lib. 1, p. 211. In eodem Possevini catalogo littera &, inter cætera leguntur sequentia: Græcus codex mutilus totus enarrationes habens in aliquot capita Gene- sis. Quæ Lambecius virgula censoria feriens, codice illo Eusebii Pamphili Eclogarum propheticarum libros contineri pulchre ostendit: ob quod indicium laudem profecto commeritus fuisset non vulgarem, si, gnavi et eruditi critiei munere functus, invictis argumentis assertum suum astruxisset, quibus tum
Second witness · khazarzar edition
Supplementa minora ad quaestiones ad Marinum αʹ. Εὐσέβιος ἐν τοῖς πρὸς Μαρῖνον τοιάδε φησί· «Καὶ γὰρ ἡ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία δύο βίους νομοθετεῖ καὶ τρόπους· τὸν μὲν ὑπερφυῆ καὶ τῆς κοινῆς ἀνθρωπίνης πολιτείας ἐπέκεινα, οὐ γάμους, οὐ παιδοποιίας, οὐ περιουσίας ὕπαρξιν παραδεχόμενον, ἀλλ' ὅλον δι' ὅλου τῆς κοινῆς καὶ συνήθους τῶν βιωτικῶν ἀνθρώπων ἀγωγῆς παρηλλαγμένον καὶ μόνῃ τῇ τοῦ Θεοῦ θεραπείᾳ προσῳκειωμένον, καθ' ὑπερβολὴν ἔρωτος οὐρανίου. Οἱ γὰρ τόνδε μετιόντες τὸν τρόπον τεθνάναι δοκοῦντες, τὸν θνητὸν βίον καὶ αὐτὸ μόνον τὸ σῶμα περιφέροντες ἐπὶ γῆς, φρονήματι δὲ τὴν ψυχὴν εἰς οὐρανοὺς μετενηνεγμένοι, οἷά τινες οὐράνιοι, τὸν τῶν ἀνθρώπων ἐφορῶσι βίον, ὑπὲρ τοῦ παντὸς γένους ἀφιερωμένοι τῷ ἐπὶ πάντων Θεῷ· οὐ βουθυσίαις καὶ αἵμασιν, οὐδὲ σπονδαῖς καὶ κνίσαις, ἀλλὰ δόγμασιν ὀρθοῖς ἀληθοῦς εὐσεβείας καὶ ψυχῆς διαθέσει κεκαθαρμένης, καὶ προσέτι τοῖς κατ' ἀρετὴν ἔργοις τε καὶ λόγοις· οἷς τὸ Θεῖον ἐξιλεούμενοι, τὴν ὑπὲρ αὐτῶν καὶ τῶν ὁμογενῶν ἀποτελοῦσιν ἱερουργίαν· καὶ ὁ μὲν ἐντελὴς καὶ πρῶτος τῆς κατὰ Χριστιανισμὸν πολιτείας τρόπος, τοιόσδε καθέστηκεν. Ὁ δὲ δεύτερος καὶ ὑποβεβηκὼς, ἀνθρωπινώτερος, καὶ τῷ πρώτῳ λίαν ἀσύγκριτος· ὃς καὶ γάμοις συγκατιέναι σώφροσι καὶ παιδοποιίαις, οἰκονομίας τε τῆς κατὰ τὸ δίκαιον ἐπιμελεῖσθαι, καὶ στρατευομένους, καὶ τὰ πρακτέα ὑποτίθεσθαι, ἀγρῶν τε καὶ ἐμπορίας, καὶ τῆς ἄλλης πολιτικωτέρας ἀγωγῆς, μετὰ τοῦ θεοσεβοῦς φροντίζειν. Οἷς καὶ ἀσκήσεων καιροὶ, μαθητείας τε καὶ τῶν θείων λογίων ἀκροάσεως ἡμέραι ἀφωρίσθησαν, καὶ δεύτερος εὐσεβείας ἀπενεμήθη βαθμὸς, κατάλληλον τῷ τοιῷδε βίῳ παρέχων τὴν ὠφέλειαν.» βʹ. Τοῦτο τὸ προφητικὸν ῥητὸν Μαλαχίου ἐστὶν, οὐχ Ἡσαΐου· γραφέως τοίνυν ἐστὶ σφάλμα, ὥς φησιν Εὐσέβιος ὁ Καισαρείας ἐν τῷ Πρὸς Μαρῖνον περὶ τῆς δοκούσης ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις περὶ τῆς ἀναστάσεως διαφωνίας. γʹ. Οὐ γὰρ ἦν ἄξιός τις ἐν τῇ πόλει Ἰουδαίων, ὥς φησιν Εὐσέβιος κεφαλαίῳ ιγʹ Πρὸς Μαρῖνον, τὸ κατὰ τοῦ διαβόλου τρόπαιον, τὸν σταυρὸν βαστάσαι· ἀλλ' ὁ ἐξ ἀγροῦ, ὃς μηδὲν ἐπικεκοινώνηκε τῇ κατὰ Χριστοῦ μιαιφονίᾳ. δʹ. Εὐσέβιος ὁ Καισαρεὺς, ὁ Παμφίλου προσαγορευόμενος, ἐν ταῖς πρὸς Μαρῖνον ἐπὶ τοῦ Σωτηρίου πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως Ζητήσεσι καὶ ἐπιλύσεσι, καὶ ταῦτα προὔθηκεν εἰς ἐξέτασιν, τὸ τὸν μὲν θεῖον εὐαγγελιστὴν Μάρκον εἰπεῖν ὥραν εἶναι τρίτην καθ' ἣν ἐσταυρώθη Χριστὸς ὁ Θεὸς καὶ Σωτὴρ ἡμῶν· τὸν δὲ θεολογικώτατον Ἰωάννην κατὰ τὴν ἕκτην ὥραν γράψαι προκαθεσθῆναι τὸν Πιλάτον ἐπὶ τοῦ βήματος ἐν τῷ λιθοστρώτῳ τῷ καλουμένῳ, καὶ ἀνακρίνειν τὸν Ἰησοῦν· καί φησι γραφικὸν εἶναι τοῦτο σφάλμα, παροραθὲν παρὰ τῶν ἐξ ἀρχῆς ἀπογραψαμένων τὰ Εὐαγγέλια· τοῦ μὲν γὰρ γάμμα στοιχείου τὴν τρίτην ὥραν σημαίνοντος, τοῦ δὲ ἐπισήμου τὴν ἕκτην, καὶ πολλὴν ἐμφέρειαν ἐχόντων πρὸς ἀλλήλους τούτων τῶν χαρακτήρων, κατὰ πλάνην τὸ γάμμα στοιχεῖον τὸ τῆς τρίτης ὥρας δηλωτικὸν, κυρτωθείσης τῆς ἀποτεταμμένης εἰς μῆκος εὐθείας, εἰς τὴν τοῦ ἐπισήμου μεταχωρῆσαι σημασίαν, τοῦ τῆς ἕκτης ὥρας δηλωτικοῦ· τῶν γὰρ τριῶν εὐαγγελιστῶν, τοῦ τε Ματθαίου καὶ Μάρκου, καὶ τοῦ Λουκᾶ συμφώνως λεγόντων, ὡς ἀπὸ ἕκτης ὥρας σκότος ἐγένετο ἐφ' ὅλην τὴν γῆν ἕως ὥρας ἐνάτης, πρόδηλον ὡς ὁ Κύριος καὶ Θεὸς Ἰησοῦς πρὸ τῆς ἕκτης ὥρας, πρὸ τοῦ γενέσθαι τὸ σκότος, ἐσταύρωτο, δηλαδὴ κατὰ τὴν τρίτην ὥραν, ὡς ὁ Μάρκος ἱστόρησε· καὶ τοῦ Ἰωάννου τὸν ὅμοιον τρόπον τὴν ὥραν τρίτην εἶναι ἐπισημηναμένου, καὶ τῶν ἀπογραψαμένων τὸ γάμμα μεταθέντων εἰς τὸ ἐπίσημον.
εʹ. Ἐφάνη πρῶτον Μαρίᾳ τῇ Μαγδαληνῇ· ταύτην Εὐσέβιος ἐν τοῖς Πρὸς Μαρῖνον ἑτέραν λέγει Μαρίαν παρὰ τὴν θεασαμένην τὸν νεανίσκον· ἢ καὶ ἀμφότεραι ἐκ τῆς Μαγδαληνῆς ἦσαν. ς ʹ. Εὐσέβιός φησιν ὁ Καισαρείας, ὡς Μαρία μὲν ἡ Μαγδαληνὴ καὶ Μαρία ἡ Ἰακώβου ἡτοίμασαν ἀρώματα· οὐκ αὐταὶ δέ εἰσιν αἱ πρωῒ ἐλθοῦσαι ἀνατείλαντος τοῦ ἡλίου, ἀλλ' ἄλλαι ἀνώνυμοι· πολλαὶ γὰρ ἦσαν αἱ συναναβᾶσαι τῷ Σωτῆρι ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας· ὅθεν οὐδὲ νύκτα παραγίνονται, ἀλλὰ πρωῒ καὶ ἀκούσασαι ἀπαγγεῖλαι τοῖς μαθηταῖς καὶ τῷ Πέτρῳ, ἔφυγον, καὶ οὐδενὶ οὐδὲν εἶπον· ἐφοβοῦντο γάρ· ὡς γὰρ μετὰ ἀνατολὴν ἡλίου ἐπιστᾶσαι οὐδὲ τὸν Σωτῆρα θεάσασθαι καταξιοῦνται· οὐδὲ οἷόν τε ἦν τὴν Μαγδαληνὴν μετὰ τοσαύτας θέας, ἡλίου ἀνατείλαντος, ἀπορεῖν καὶ ἀγνοεῖν τίς ἀποκυλίσει τὸν λίθον ζʹ. Εὐσεβίου ἐκ τῶν πρὸς Μαρῖνον. Τρεῖς γοῦν τὰς πάσας Μαρίας τῷ πάθει τοῦ Χριστοῦ μετὰ τῶν ἄλλων γυναικῶν εὑρίσκομεν· πρώτην μὲν Θεοτόκον, δευτέραν δὲ τὴν ἀδελφὴν αὐτῆς Μαρίαν τὴν τοῦ Κλεωπᾶ, καὶ τρίτην τὴν Μαγδαληνήν· τινὲς δέ φασιν ἐξ αὐτῶν δύο εἶναι Μαγδαληνάς· μίαν μὲν, τὴν ὀψὲ Σαββάτων παρὰ τῷ Ματθαίῳ, ἑτέραν δὲ τὴν παρὰ τῷ Ἰωάννῃ πρωΐας ἐπὶ τὸ μνημεῖον ἐλθοῦσαν, ταύτην δὲ εἶναι τὴν καὶ Μάρκῳ δηλουμένην, ἀφ' ἧς ἐκβεβλήκει ἑπτὰ δαιμόνια· ὡς γὰρ οὔσης καὶ ἑτέρας, φησὶν, οὐ τοιαύτης Μαγδαληνῆς, ἑτήρησεν ὁ Μάρκος τοῦτο εἰπών· «Ἀναστὰς δὲ πρωῒ τῇ μιᾷ τῶν Σαββάτων ἐφάνη Μαρίᾳ πρῶτον τῇ Μαγδαληνῇ, ἀφ' ἧς ἐκβεβλήκει ἑπτὰ δαιμόνια.» Καὶ ταύτην ἴσως εἶναι τὴν ἀκούσασαν, Μή μου ἅπτου, ἀλλ' οὐ τὴν παρὰ τῷ Ματθαίῳ. Εἰ γὰρ καὶ τὰ μάλιστα κἀκείνη ἀπὸ τῆς Μαγδαληνῆς ὡρμᾶτο, ἀλλ' οὐ τὰ ὅμοια καὶ αὐτῆς ἡ θεία κατηγορεῖ Γραφή· εἰ δὲ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν Μαγδαληνὴν φήσειέν τις, καὶ οὕτως ἀληθεύοι ἂν τὰ ἱερὰ Εὐαγγέλια, κατ' οὐδένα λόγον διαφωνοῦντα· τὴν αὐτὴν δὲ Μαρίαν τὴν Μαγδαληνὴν εἰσάγονται μὴ ἁπτομένην πρότερον τοῦ Κυρίου, ὅτε ἔκλαιε καὶ ἠπίστει· καὶ ἁπτομένην αὐτοῦ, ὅτε χαίρειν μετὰ τῆς ἄλλης Μαρίας ὑπ' αὐτοῦ κελεύεται· ἐπειδὴ γὰρ ὡς Θεὸν αὐτὸν προσεκύνησεν ἔσχατον, καὶ οὐχ ὡς ἄνθρωπον, ὡς πρότερον ὅτε ἔκλαιε καὶ ἠπίστει. ηʹ. Εὐσεβίου ἐκ τῶν πρὸς Μαρῖνον. Περὶ δὲ τοῦ ἐπαπορεῖν πάλιν, πῶς παρὰ τῷ Ματθαίῳ εἰς τὴν Γαλιλαίαν ὦφθαι τὸν Κύριον τοῖς μαθηταῖς ἐν τῷ ὄρει, παρὰ δὲ τῷ Ἰωάννῃ παρὰ τὴν θάλασσαν τῆς Τιβεριάδος, ἐροῦμεν ὅτι οὐ μόνον ἅπαξ καὶ δὶς, ἀλλὰ καὶ πολλάκις ὦφθαι αὐτόν. Διὸ τετάρτην ὀπτασίαν οὐχ ἁμάρτοις τὴν παρὰ τῷ Ματθαίῳ φήσας εἶναι, ἣν οὐ παρὰ τὴν θάλασσαν τῆς Γαλιλαίας, οὐδὲ τοῖς ὀπτανομένοις, ἀλλ' ἐν τῷ ὄρει τοῖς ἕνδεκα πεποιῆσθαι ἀνέγραψεν ὁ Ματθαῖος, εἰπών· «Οἱ δὲ ἕνδεκα μαθηταὶ ἐπορεύθησαν εἰς τὸ ὄρος, οὗ ἐτάξατο αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· καὶ ἰδόντες αὐτὸν προσεκύνησαν.» Καὶ μετὰ τοῦτο οὐκ 22.1013 ἂν σφαλείης εἰπὼν ὁμοῦ κατ' αὐτὸ συνηγμένοις αὐτοῖς τοῖς ἕνδεκα μαθηταῖς ἅμα καὶ τοῖς ἑβδομήκοντα ὦφθαι αὐτόν. Ὁ δὲ Ἀπόστολος καὶ ἔτι τούτων πλείοσιν ἑωρᾶσθαι τὸν Κύριον μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἱστορεῖ, λέγων· «Ὅτι ἐγήγερται τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ κατὰ τὰς Γραφὰς, καὶ ὤφθη Κηφᾷ, ἔπειτα τοῖς δώδεκα, ἔπειτα ὤφθη ἐπάνω πεντακοσίοις ἀδελφοῖς ἐφάπαξ.» Ὁρᾷς ὁσάκις καὶ ὅσοις ὤφθη μετὰ τὴν ἀνάστασιν; Οὕτω καὶ τοῖς ἐν Ἱερουσαλὴμ κρυπταζομένοις διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων, καὶ πρό γε πάντων ἀνδρῶν Σίμωνι τῷ Πέτρῳ, γυναικῶν δὲ ταῖς ἀμφὶ τὴν Μαγδαληνήν· ὅθεν καὶ ὁ Λουκᾶς φησι· «Δι' ἡμερῶν τεσσαράκοντα ὀπτανόμενος καὶ συναυλιζόμενος αὐτοῖς, τὰ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ παρεδίδου μαθήματα.» θʹ. Εὐσεβίου ἐκ τοῦ πρὸς Μαρῖνον. Καὶ τὸ μὲν ὑπὸ Χριστοῦ ἐμπνευσθὲν Πνεῦμα ἅγιον τοῖς ἀποστόλοις, λυτικὸν καὶ συγχωρητικὸν ἦν πάσης ἁμαρτίας· τὸ δὲ ἐπηγγελμένον τὸ βαπτισθήσεσθαι αὐτοὺς ἐν ἁγίῳ Πνεύματι, καὶ μετασχεῖν δυνάμεως ἐνεργημάτων, ἐνεργητικῆς μὲν τῶν μελλόντων δι' αὐτῶν ἀποτελεῖσθαι
2 θαυμάτων, ἐνστατικῆς δὲ καὶ καρτερικῆς τῶν μελλόντων αὐτοῖς ἐπανίστασθαι κινδύνων. Πρὸ γὰρ ταύτης τῆς δυνάμεως κηρύττειν αὐτοὺς τοῖς ἔθνεσιν οὐκ ἐβούλετο, ἀλλ' ἐκδέχεσθαι καὶ περιμένειν αὐτὴν ἐξ ὕψους μετασχεῖν. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ Ἀπόστολος τὸ χάρισμα ἰδίως ἀφορίζων τῶν λοιπῶν ἐνεργειῶν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐδίδασκε λέγων· «Ἄλλῳ δὲ ἐνεργήματα δυνάμεων.» Καὶ ἡ προφητεία φησί· «Κύριος δώσει ῥῆμα τοῖς εὐαγγελιζομένοις δυνάμει πολλῇ.» Ἧς δυνάμεως ὅτε μήπω μετεῖχον, ἠρνήσαντο αὐτὸν οἱ πάντες καὶ ἐσκανδαλίσθησαν κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους· ὅτε δὲ μετέσχον αὐτῆς, πάντες ταῖς ὑπὲρ Χριστοῦ μαρτυρίαις τε καὶ ὁμολογίαις διέπρεψαν· ἀνακαινίζων γὰρ τὸν ἄνθρωπον ὁ Κύριος, καὶ ἣν ἀπώλεσε χάριν ἐκ τοῦ ἐμφυσήματος τοῦ Θεοῦ, ταύτην πάλιν ἀποδιδοὺς, ἐνεφύσησεν εἰς τὰ πρόσωπα τῶν μαθητῶν λέγων, «Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον.» ιʹ. Εὐσέβιος δὲ ὁ Παμφίλου ἐν τῇ πρὸς Μαρῖνον ἐπιστολῇ οὕτως ἐξηγεῖται τὸ προτεθὲν, ὅτι διαιρέσεις χαρισμάτων εἰσὶ κατὰ τὸν Ἀπόστολον, τὸ δὲ αὐτὸ Πνεῦμα. Καὶ πάλιν· ἑκάστῳ δίδοται ἡ φανέρωσις πρὸς τὸ συμφέρον· «Ὧ μὲν γὰρ διὰ τοῦ Πνεύματος δίδοται λόγος σοφίας, ἄλλῳ δὲ λόγος γνώσεως κατὰ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα· ἑτέρῳ δὲ πίστις ἐν τῷ αὐτῷ Πνεύματι, ἄλλῳ δὲ ἐνεργήματα δυνάμεων, ἄλλῳ δὲ προφητεῖαι, ἄλλῳ δὲ διακρίσεις πνευμάτων, ἑτέρῳ δὲ 22.1016 γένη γλωσσῶν· πάντα δὲ ταῦτα ἐνεργεῖ ἒν μὲν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, διαιροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ καθὼς βούλεται.» Σαφῶς γὰρ διὰ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ Πνεύματος, πολλὰς εἶναι παρέστησε δυνάμεις, διαφόρων πραγμάτων ἐνεργητικάς. Ὅρα τοίνυν μήπως ἐνταῦθα ἐξουσίαν τινὰ μερικὴν καὶ χάριν πνευματικὴν δέδωκεν αὐτοῖς· οὐχ ὥστε νεκροὺς ἐγείρειν, καὶ δυνάμεις ποιεῖν, ἀλλ' ὥστε ἀφιέναι ἁμαρτήματα· διάφορα γὰρ τὰ χαρίσματα τοῦ Πνεύματος. Διὸ καὶ συνάπτει λέγων, «Ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται αὐτοῖς,» καὶ τὰ ἑξῆς· δεικνὺς ὅτι τοῦτο τὸ εἶδος τῶν πνευματικῶν χαρισμάτων αὐτοῖς ἐδωρήσατο. Μετὰ δὲ τὴν ἀνάληψιν αὐτὸ τὸ Πνεῦμα κατελθὸν, καὶ τῶν σημείων καὶ παντὸς ἑτέρου χαρίσματος τὰς δυνάμεις δὴ καὶ ἐνεργείας αὐτοῖς ἐχορήγησε. Διὰ τοῦτο ἐνταῦθα μὲν ἄνευ ἄρθρου εἶπε, «Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον,» δηλῶν ὅτι μερικήν τινα τοῦ Πνεύματος ἐνέργειαν δίδωσιν αὐτοῖς· περὶ δὲ ἐκείνου φησί· «Λήψεσθε δύναμιν ἐπελθόντος τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐφ' ὑμᾶς.»
Continue reading PG 22: Quaestiones evangelicae ad Marinum →≣ entire volume