Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
Monitum in orationem XIX (editorial preface
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 35:1043〔Editorial preface, from the Migne page scan (OCR)〕
ITUM IN ORATIONEM XIX. I. Gregorius, post patris obitum, in dilectam solitudinem sese recipere parabat. Inter has moras, Julianus, non Apostata, qui jam e vivis excesserat, sed alter Gregorii nostri amicorum et æqualium optimus, eadem cum Theologo patria natus, iisdemque usus ma- gistris ac imbutus disciplinis, quique etiam jam in jure dicendo, eximium sibi æquitatis ac probitatis nomen compararat, exæquandis tum tributis Nazianzi præficitur. Hunc con- festim Gregorius ad misericordiam et benignitatem erga pauperes, clericos et philosophos, id est monachos, tum litteris (), tum carmine () incendere nititur. Lubenter petitis annuit Julianus, ea tamen lege ut ipse vicissim sermonem, tributi loco, penderet. Fuit Theologo gravis hæc imposita lex. Sed omnia vicit iosius erga pauperes amor: et vero, licet repugnans, hanc subinde habuit orationem. II. Exorditur orator « a tyrannide, qua ex charitate assidue premitur. » Ipse enim per omnem vitæ cursum, huic mundo emori, et vitam in Christo absconditam ducere per- optabat. Amisso patre, silentium amplectitur; quo in proposito invictum se ratus, victuon se postea fatetur; atque iis in angustiis positus, aliquid silentio præstabilius dicere expetit. Arrepta igitur oblatæ martyrum festivitatis occasione, eorum exemplis, ab humanarum rerum contemptu ad coelestia, inodis omnibus, auditores evehit. Postquam autem plurima de benignitate, misericordia cæterisque virtutibus disseruit, docet (n. ) « reddenda Cæsari quæ sunt Cæsaris, et quæ sunt Dei, Deo. » Deinde ad Julianum orationem transfert, eumque hortatur, ut, qui tributa in publicas rationes referat, hæc æqua lance describat, atque Christum ipsomet descriptionis tempore natum præ oculis habeus, sese benignuni et facilem conservis suis præbeat. III. Hæc est analytica hujus orationis synopsis. Dictam credimus eo temporis spatio, quod ab obitu Gregorii senioris usque ad Theologi in Isauriam secessum effluxit. Cum enim Theologus hac in oratione Gregorium patrem, ne semel quidem, ut in aliis con- sueverat, nominaverit, eo jam vita functo habitam esse nullatenus dubitandum. Obiit autem Gregorius senior, ut in Monito præcedenti vidimus, medio circiter anno , et Theologus in Isauriam anno sequenti secessit, ut ex rerum inde gestarum serie colli- gitur. Præterea Julianus, juxta Tillemontium (), hoc ipso anno exæquandis tri- butis præfectus est. Unde non male conjicitur, hanc pro pauperibus, clericis et monachis orationem, exeunte anno , vel ineunte , recitatam fuisse. ORATIO XIXª. ΛΟΓΟΣ ΙΘ. exæquatorem. I. Quænam hæc tyrannis est, qua ex charitate assidue premimur? Quænam sapientia nostra et scientia, ob quam festis omnibus diebus oppugna- mur? Equidem undique meipsum explorans et excu- tiens, nullam omnino invenio. Cæterum hoc unum a Alias IX, quæ autem erat, nunc .-Ilabita exeunte anno , vel, ineunte . addunt, συμφοιτητὴν αὐτοῦ γενόμενον, καὶ ἔκδικον Nattavou, qui ipsius fuerat condiscipalus, et arór (). Α'. Τίς ἡ τυραννὶς, ἣν ἐξ ἀγάπης ἀεὶ τυραννού μεθα; τίς ἡ ἐμὴ σοφία καὶ ἐπιστήμη, δι᾿ ἣν καθ' ἑκάστην πανήγυριν πολεμούμεθα; Ἐγὼ μὲν γὰρ οὐδεμίαν εὑρίσκω, πανταχόθεν ἐμαυτὸν διεξάγων () καὶ διευθύνων. Πλὴν ἕν γε τοῦτο ἐμαυτῷ συνεπίστα Nazianzi exactor erat. Alter codex addit, xal ɛiç try àñoypapńv, ‹ in descriptionem, › seu, ‹ cell- SUM. ▸ xal spevov, inquirens et indagans. » () ῾Ως ἂν εἰδεῖεν, etc. Sic Or. 1. Alii, εἴδοιεν. () Epist. . () Carm. ad Jul. () Art. XLII, p. . . De suis sermonibus, et ad Julianum tribulorum β Εἰς τοὺς λόγους, καὶ εἰς τὸν ἐξισωτὴν Ιουλι () Tovlarór. Reg. a, Jes., aliique nonnulli () Διεξάγων, etc. Nicetas exponit : ἐξετάζων,
ProemProoemium
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 35:1044ΛΟΓΟΣ ΙΘ. Εἰς τοὺς λόγους, καὶ εἰς τὸν ἐξισωτὴν Ἰουλιανόν. Α. Τίς ἡ τυραννὶς, ἣν ἐξ ἀγάπης ἀεὶ τυραννούμεθα; τίς ἡ ἐμὴ σοφία καὶ ἐπιστήμη, δι’ ἣν καθ’ ἑκάστην πανήγυριν πολεμούμεθα; Ἐγὼ μὲν γὰρ οὐδεμίαν εὑρίσκω, πανταχόθεν ἐμαυτὸν διεξάγων καὶ διευθύνων. Πλὴν ἕν γε τοῦτο ἐμαυτῷ συνεπίσταμαι, καὶ ἴσως οὐ φαῦλον, κἄν τινες εὐήθειαν ὀνομάζωσιν. Ἐβουλήθην ἐν καιρῷ μὲν παντὶ νεκρωθῆναι τῷ βίῳ, καὶ ζῆσαι τὴν ἐν Χριστῷ κεκρυμμένην ζωὴν, καὶ γενέσθαι τις μεγαλέμπορος, πάντων ὧν ἔχω τὸν τίμιον ὠνησάμενος μαργαρίτην, καὶ ἀντιδοὺς τὰ ῥέοντα καὶ συρόμενα τῶν ἑστώτων καὶ οὐρανίων· ἥπερ δὴ πραγματειῶν μεγίστη καὶ βεβαιοτάτη τοῖς γε νοῦν ἔχουσιν· εἰ δ’ οὒκ, ἀλλὰ τοῦτό γε καρτερῆσαι, παραχωρῆσαι τῶν θρόνων τοῖς βουλομένοις, αὐτὸς δὲ διὰ βίου παῖς εἶναι καὶ μαθητὴς, μέχρις ἂν τοῖς ποτίμοις τῶν λόγων τοὺς ἁλμυροὺς ἀποκλύσωμαι. Ἓν μὲν δὴ τοῦτο τῆς ἐμῆς ἔστω φιλοσοφίας, εἴτε εὐηθείας, καὶ πρῶτον· δεύτερον δὲ, ὃ καὶ μέγιστον.
1043 S. GREGORII THEOLOGI 1044 do : nam multos ipsa monuisti, nimirum eos omnes, Α σοφωτάτην· ἔστω κοινὸν τοῖς πενθοῦσι παραμυθίας qui in tam longo temporis spatio ad tuam pru- φάρμακον, ὡς ἂν εἰδεῖεν (41) ἀνθρώπους ἄνθρωποι dentiam sese contulerunt. Quare ad te feminam in προπέμποντες. primis sapientem, nihil hæc oratio pertinet: sit autem mærentibus communis solatii medicina, ut sciant mortales, se mortalium funus deducere. Coisl. 1, slowσr. Billius: ut homines illud intelli- gant, homines a se præmitti. Hunc locum sic ex- ponit Elias, cut discant homines, qui mortales sunt se mortales quoque homines præmittere, quorum cor- pora quidem tumuli, animas autem, quæ immortales sunt, loci quidam actionibus congruentes suspiciunt, usque ad futuram resurrectionem, in qua unaquæque anima, corpus suum recipiens, aut lucis aut ignis læ res exsistet. › 363 MONITUM IN ORATIONEM XIX. I. Gregorius, post patris obitum, in dilectam solitudinem sese recipere parabat. Inter has moras, Julianus, non Apostata, qui jam e vivis excesserat, sed alter Gregorii nostri amicorum et æqualium optimus, eadem cum Theologo patria natus, iisdemque usus ma- gistris ac imbutus disciplinis, quique etiam jam in jure dicendo, eximium sibi æquitatis ac probitatis nomen compararat, exæquandis tum tributis Nazianzi præficitur. Hunc con- festim Gregorius ad misericordiam et benignitatem erga pauperes, clericos et philosophos, id est monachos, tum litteris (42), tum carmine (43) incendere nititur. Lubenter petitis annuit Julianus, ea tamen lege ut ipse vicissim sermonem, tributi loco, penderet. Fuit Theologo gravis hæc imposita lex. Sed omnia vicit iosius erga pauperes amor: et vero, licet repugnans, hanc subinde habuit orationem. II. Exorditur orator « a tyrannide, qua ex charitate assidue premitur. » Ipse enim per omnem vitæ cursum, huic mundo emori, et vitam in Christo absconditam ducere per- optabat. Amisso patre, silentium amplectitur; quo in proposito invictum se ratus, victuon se postea fatetur; atque iis in angustiis positus, aliquid silentio præstabilius dicere expetit. Arrepta igitur oblatæ martyrum festivitatis occasione, eorum exemplis, ab humanarum rerum contemptu ad coelestia, inodis omnibus, auditores evehit. Postquam autem plurima de benignitate, misericordia cæterisque virtutibus disseruit, docet (n. 11) « reddenda Cæsari quæ sunt Cæsaris, et quæ sunt Dei, Deo. » Deinde ad Julianum orationem transfert, eumque hortatur, ut, qui tributa in publicas rationes referat, hæc æqua lance describat, atque Christum ipsomet descriptionis tempore natum præ oculis habeus, sese benignuni et facilem conservis suis præbeat. III. Hæc est analytica hujus orationis synopsis. Dictam credimus eo temporis spatio, quod ab obitu Gregorii senioris usque ad Theologi in Isauriam secessum effluxit. Cum enim Theologus hac in oratione Gregorium patrem, ne semel quidem, ut in aliis con- sueverat, nominaverit, eo jam vita functo habitam esse nullatenus dubitandum. Obiit autem Gregorius senior, ut in Monito præcedenti vidimus, medio circiter anno 374, et Theologus in Isauriam anno sequenti secessit, ut ex rerum inde gestarum serie colli- gitur. Præterea Julianus, juxta Tillemontium (44), hoc ipso anno 374 exæquandis tri- butis præfectus est. Unde non male conjicitur, hanc pro pauperibus, clericis et monachis orationem, exeunte anno 374, vel ineunte 373, recitatam fuisse. ORATIO XIXª. ΛΟΓΟΣ ΙΘ. exæquatorem. I. Quænam hæc tyrannis est, qua ex charitate assidue premimur? Quænam sapientia nostra et scientia, ob quam festis omnibus diebus oppugna- mur? Equidem undique meipsum explorans et excu- tiens, nullam omnino invenio. Cæterum hoc unum a Alias IX, quæ autem 19 erat, nunc 18.-Ilabita exeunte anno 374, vel, ineunte 575. addunt, συμφοιτητὴν αὐτοῦ γενόμενον, καὶ ἔκδικον Nattavou, qui ipsius fuerat condiscipalus, et arór (45). Α'. Τίς ἡ τυραννὶς, ἣν ἐξ ἀγάπης ἀεὶ τυραννού μεθα; τίς ἡ ἐμὴ σοφία καὶ ἐπιστήμη, δι᾿ ἣν καθ' ἑκάστην πανήγυριν πολεμούμεθα; Ἐγὼ μὲν γὰρ οὐδεμίαν εὑρίσκω, πανταχόθεν ἐμαυτὸν διεξάγων (46) καὶ διευθύνων. Πλὴν ἕν γε τοῦτο ἐμαυτῷ συνεπίστα Nazianzi exactor erat. Alter codex addit, xal ɛiç try àñoypapńv, ‹ in descriptionem, › seu, ‹ cell- SUM. ▸ xal spevov, inquirens et indagans. » (41) ῾Ως ἂν εἰδεῖεν, etc. Sic Or. 1. Alii, εἴδοιεν. (42) Epist. 67. (43) Carm. ad Jul. (44) Art. XLII, p. 404. 364. De suis sermonibus, et ad Julianum tribulorum β Εἰς τοὺς λόγους, καὶ εἰς τὸν ἐξισωτὴν Ιουλι (45) Tovlarór. Reg. a, Jes., aliique nonnulli (46) Διεξάγων, etc. Nicetas exponit : ἐξετάζων,
§ 2
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Β.
1043 S. GREGORII THEOLOGI 1044 do : nam multos ipsa monuisti, nimirum eos omnes, Α σοφωτάτην· ἔστω κοινὸν τοῖς πενθοῦσι παραμυθίας qui in tam longo temporis spatio ad tuam pru- φάρμακον, ὡς ἂν εἰδεῖεν (41) ἀνθρώπους ἄνθρωποι dentiam sese contulerunt. Quare ad te feminam in προπέμποντες. primis sapientem, nihil hæc oratio pertinet: sit autem mærentibus communis solatii medicina, ut sciant mortales, se mortalium funus deducere. Coisl. 1, slowσr. Billius: ut homines illud intelli- gant, homines a se præmitti. Hunc locum sic ex- ponit Elias, cut discant homines, qui mortales sunt se mortales quoque homines præmittere, quorum cor- pora quidem tumuli, animas autem, quæ immortales sunt, loci quidam actionibus congruentes suspiciunt, usque ad futuram resurrectionem, in qua unaquæque anima, corpus suum recipiens, aut lucis aut ignis læ res exsistet. › 363 MONITUM IN ORATIONEM XIX. I. Gregorius, post patris obitum, in dilectam solitudinem sese recipere parabat. Inter has moras, Julianus, non Apostata, qui jam e vivis excesserat, sed alter Gregorii nostri amicorum et æqualium optimus, eadem cum Theologo patria natus, iisdemque usus ma- gistris ac imbutus disciplinis, quique etiam jam in jure dicendo, eximium sibi æquitatis ac probitatis nomen compararat, exæquandis tum tributis Nazianzi præficitur. Hunc con- festim Gregorius ad misericordiam et benignitatem erga pauperes, clericos et philosophos, id est monachos, tum litteris (42), tum carmine (43) incendere nititur. Lubenter petitis annuit Julianus, ea tamen lege ut ipse vicissim sermonem, tributi loco, penderet. Fuit Theologo gravis hæc imposita lex. Sed omnia vicit iosius erga pauperes amor: et vero, licet repugnans, hanc subinde habuit orationem. II. Exorditur orator « a tyrannide, qua ex charitate assidue premitur. » Ipse enim per omnem vitæ cursum, huic mundo emori, et vitam in Christo absconditam ducere per- optabat. Amisso patre, silentium amplectitur; quo in proposito invictum se ratus, victuon se postea fatetur; atque iis in angustiis positus, aliquid silentio præstabilius dicere expetit. Arrepta igitur oblatæ martyrum festivitatis occasione, eorum exemplis, ab humanarum rerum contemptu ad coelestia, inodis omnibus, auditores evehit. Postquam autem plurima de benignitate, misericordia cæterisque virtutibus disseruit, docet (n. 11) « reddenda Cæsari quæ sunt Cæsaris, et quæ sunt Dei, Deo. » Deinde ad Julianum orationem transfert, eumque hortatur, ut, qui tributa in publicas rationes referat, hæc æqua lance describat, atque Christum ipsomet descriptionis tempore natum præ oculis habeus, sese benignuni et facilem conservis suis præbeat. III. Hæc est analytica hujus orationis synopsis. Dictam credimus eo temporis spatio, quod ab obitu Gregorii senioris usque ad Theologi in Isauriam secessum effluxit. Cum enim Theologus hac in oratione Gregorium patrem, ne semel quidem, ut in aliis con- sueverat, nominaverit, eo jam vita functo habitam esse nullatenus dubitandum. Obiit autem Gregorius senior, ut in Monito præcedenti vidimus, medio circiter anno 374, et Theologus in Isauriam anno sequenti secessit, ut ex rerum inde gestarum serie colli- gitur. Præterea Julianus, juxta Tillemontium (44), hoc ipso anno 374 exæquandis tri- butis præfectus est. Unde non male conjicitur, hanc pro pauperibus, clericis et monachis orationem, exeunte anno 374, vel ineunte 373, recitatam fuisse. ORATIO XIXª. ΛΟΓΟΣ ΙΘ. exæquatorem. I. Quænam hæc tyrannis est, qua ex charitate assidue premimur? Quænam sapientia nostra et scientia, ob quam festis omnibus diebus oppugna- mur? Equidem undique meipsum explorans et excu- tiens, nullam omnino invenio. Cæterum hoc unum a Alias IX, quæ autem 19 erat, nunc 18.-Ilabita exeunte anno 374, vel, ineunte 575. addunt, συμφοιτητὴν αὐτοῦ γενόμενον, καὶ ἔκδικον Nattavou, qui ipsius fuerat condiscipalus, et arór (45). Α'. Τίς ἡ τυραννὶς, ἣν ἐξ ἀγάπης ἀεὶ τυραννού μεθα; τίς ἡ ἐμὴ σοφία καὶ ἐπιστήμη, δι᾿ ἣν καθ' ἑκάστην πανήγυριν πολεμούμεθα; Ἐγὼ μὲν γὰρ οὐδεμίαν εὑρίσκω, πανταχόθεν ἐμαυτὸν διεξάγων (46) καὶ διευθύνων. Πλὴν ἕν γε τοῦτο ἐμαυτῷ συνεπίστα Nazianzi exactor erat. Alter codex addit, xal ɛiç try àñoypapńv, ‹ in descriptionem, › seu, ‹ cell- SUM. ▸ xal spevov, inquirens et indagans. » (41) ῾Ως ἂν εἰδεῖεν, etc. Sic Or. 1. Alii, εἴδοιεν. (42) Epist. 67. (43) Carm. ad Jul. (44) Art. XLII, p. 404. 364. De suis sermonibus, et ad Julianum tribulorum β Εἰς τοὺς λόγους, καὶ εἰς τὸν ἐξισωτὴν Ιουλι (45) Tovlarór. Reg. a, Jes., aliique nonnulli (46) Διεξάγων, etc. Nicetas exponit : ἐξετάζων,
PG 35:1045Ἐπειδὴ λόγῳ τὸν τῶν πολλῶν λόγον ἐπισχεῖν οὐχ οἷός τε ἐγενόμην, καὶ τὴν νῦν κατέχουσαν πάντας φορὰν καὶ προθυμίαν, εἰς τὸ διδάσκειν τε καὶ λαλεῖν τὰ τοῦ Πνεύματος χωρὶς Πνεύματος· ἑτέραν ἦλθον, ὡς ἐμαυτὸν πείθω, βελτίω τε καὶ ἀπονωτέραν ὁδὸν, παιδεῦσαι πρὸς ἡσυχίαν ἅπαντας τῷ ἀρχετύπῳ τῆς σιωπῆς· εἰ μέν τι μέγα περὶ ἡμῶν οἴονται, τὴν ὑπεροχὴν αἰδουμένους· εἰ δὲ μικρόν τε καὶ ὅσον ἄξιον, τῷ ὁμοτίμῳ συμμετριάζοντας. Οὗτος ὁ λόγος τῆς ἐμῆς σιωπῆς· τοῦτο τῆς καρτερίας ἡμῶν τὸ μυστήριον. Γ. Ἀλλὰ τί πάθω; Ὁ μὲν ἔνθεν, ὁ δὲ ἔνθεν διέλκουσιν ἡμᾶς καὶ σπαράττουσι, καὶ ὑπὲρ τῶν ἐμῶν δικάζονται πόνων, ὥσπερ ἄλλο τι χρέος τὸν λόγον ἀπαραιτήτως εἰσπράττοντες, καὶ ἀγαπῶσι μᾶλλον ἢ αὐτὸς ἐμαυτόν· καὶ εἰσὶ πάντες ἐμοῦ σοφώτεροι, πλέον ἢ ἐγὼ γινώσκοντες καιρὸν λόγου ἢ σιωπῆς· καί φασιν οὐκ ἀνήσειν, ὥσπερ σιδήρῳ πυρῖτιν λίθον, παίοντες ἡμᾶς τοῖς ὀνείδεσιν, ἕως ἂν ἐκ μικροῦ σπινθῆρος τὸν τῶν λόγων πυρσὸν ἀνάψωσιν. Ἤδη δέ τινες αὐτῶν καὶ ὑπισχνοῦνται χρηστότερα, καὶ μεγάλα προτιθέασιν ἆθλα τοῖς λόγοις· πρῶτον μὲν ἑαυτοὺς εὐποιήσειν, δόντες τῷ Θεῷ καὶ ἡμῖν εἰς τὸν λόγον καρποφορῆσαι·
μαι, καὶ ἴσως οὐ φαῦλον, κἄν τινες εὐήθειαν ὀνομά- ζωσιν. Ἐβουλήθην ἐν καιρῷ μὲν παντὶ νεκρωθῆναι τῷ βίῳ, καὶ ζῆσαι τὴν ἐν Χριστῷ κεκρυμμένην ζωὴν, καὶ γενέσθαι τις μεγαλέμπορος, πάντων ὧν ἔχω τὸν τίμιον ὠνησάμενος μαργαρίτην, καὶ ἀντι- δοὺς (47) τὰ ῥέοντα καὶ συρόμενα τῶν ἑστώτων καὶ οὐρανίων· ἤπερ δὴ πραγματειῶν μεγίστη καὶ βε βαιοτάτη τοῖς γε νοῦν ἔχουσιν· εἰ δ᾽ οὐκ (48), ἀλλὰ τοῦτό γε καρτερῆσαι, παραχωρήσαι τῶν θρόνων (49) τοῖς βουλομένοις, αὐτὸς δὲ διὰ βίου (50) παῖς εἶναι καὶ μαθητής, μέχρις ἂν τοῖς ποτίμοις τῶν λόγων τοὺς αλμυροὺς ἀποκλύσωμαι. Εν μὲν δὴ τοῦτο τῆς ἐμῆς ἔστω (51) φιλοσοφίας, εἴτε εὐηθείας, καὶ πρῶτον · δεύτερον δὲ, ὅ καὶ μέγιστον. Β'. Ἐπειδὴ λόγῳ τὸν τῶν πολλῶν λόγον ἐπισχεῖν Β οὐχ οἷός τε ἐγενόμην, καὶ τὴν νῦν κατέχουσαν πάνω τας φορὰν καὶ προθυμίαν, εἰς τὸ διδάσκειν τε καὶ λαλεῖν τὰ τοῦ Πνεύματος χωρίς Πνεύματος· ἑτέραν ἦλθον, ὡς ἐμαυτὸν πείθω, βελτίω τε καὶ ἀπονωτέραν ὁδὸν, παιδεῦσαι πρὸς ἡσυχίαν ἅπαντας τῷ ἀρχετύπῳ τῆς σιωπῆς· εἰ μέν τι μέγα περὶ ἡμῶν οἴονται, τὴν ὑπεροχὴν αἰδουμένους· εἰ δὲ μικρόν τε καὶ ὅσον (52) ἄξιον, τῷ ὁμοτίμῳ συμμετριάζοντας. Οὗτος ὁ λόγος τῆς ἐμῆς σιωπῆς· τοῦτο τῆς καρτερίας (53) ἡμῶν τὸ μυστήριον. Γ. ᾿Αλλὰ τί πάθω; Ὁ μὲν ἔνθεν (54), ὁ δὲ ἔνθεν διέλκουσιν ἡμᾶς καὶ σπαράττουσι, καὶ ὑπὲρ τῶν ἐμῶν δικάζονται πόνων, ὥσπερ ἄλλο τι χρέος τὸν λόγον ἀπαραιτήτως εἰσπράττοντες, καὶ ἀγαπῶσι μᾶλλον ἢ αὐτὸς ἐμαυτόν· καὶ εἰσὶ πάντες ἐμοῦ σοφώτεροι, πλέον ἢ ἐγὼ γινώσκοντες καιρὸν λόγου ἢ (55) σιωπῆς· καί φασιν οὐκ ἀνήσειν, ὥσπερ σιδήρῳ πυρίτιν (56) λίθον, παίοντες ἡμᾶς τοῖς ὀνείδεσιν, ἕως ἂν ἐκ μικροῦ σπινθῆρος τὸν τῶν λόγων πυρσον ἀνάψωσιν. Ηδη δέ τινες αὐτῶν καὶ ὑπισχνοῦνται χρηστότερα, καὶ μεγάλα προτιθέασιν ἆθλα τοῖς λό γοις· πρῶτον μὲν ἑαυτοὺς εὐποιήσειν, δόντες τῷ Θεῷ καὶ ἡμῖν εἰς τὸν λόγον καρποφορῆσαι· ἔπειτα και τούσδε πάντας, διὰ τῆς ἀπογραφῆς (57), τὸν ἐμὸν κλῆρον, εἴπερ ἐμὸς ὁ πατρικὸς, τὸ ἐμὸν ποίμνιον, οὓς λίαν ἀδικοίην, μὴ πάντα τρόπον εὐεργετείν προ- διδασκαλικόν ι' ὅλης μου τῆς ζωῆς. διά βίου εἴτε, οὐχ ὅσον, « την. ORATIO XIX. AD JULIANUM TRIBUTORUM EXÆQUATOREM. A mibi conscius sum, ac fortasse non improbum et ram doctrinam eluissem. Hæc autem meæ, sive alteram vero, eamque gravissimam, nunc audite. reprehendendum, quantumvis nonnulli, stultitiam id appellent. Illud optabam, maxime quidem per omnem vitæ cursum, huic mundo emori, vitamque in Christo absconditam ducere, ac magni cujus- dam negotiatoris instar, rebus meis omnibus, pre- tiosam illam margaritam emere fluxasque et fragiles opes cum firmis et cœlestibus commutare : quæ quidem negotiatio sana mente præditis longe maxima est ac certissima ; quod si minus consequi possein, me certe ita continere, ut sublimes sedes iis, qui earum cupiditate ducerentur, concederen ; ipse vero per totam vitam inter pueros et discipu- los censerer, quoad dulci doctrina salsam et ama- philosophia, sive stoliditatis, prima causa exstitit; "Coloss. 111, 3. so Matth. xit, seqq. Nicetas, qui id est, e magistri calle dram, » ex episcopali munere, exponit. interpretatur : Neque enim mirum videri debet, Gregorium tanto humilitatis amore præditum, inter pueros ac discipulos totam vitam transigere desiderasse, quoad_dulci doctrina salsam et amaram eluisset. Unde satis indicat tum morum tum doctrinæ puritatem toto vitæ tempore vix comparari posse. Ejus silentium non ‹ stolidi- tas, sed e prudentia potius ac modestia, appel. lari debet. Non igitur bene Billius, qui per ‹ tantisper reddit. Quis enim ignorat, nullum C II. Quoniam enim multorum hominum loquacita- tem sermone reprimere non potui, nec promptitu- dinem illam animique impetum, quo nunc omnes ad ea quæ Spiritus sunt, sine Spiritu docenda et exponenda præcipites feruntur, alteram viam, et, ut mihi persuadeo, meliorem minusque laborio- sam, ingressus sum, ut proposito silentii exemplo cæteros ad silentium erudirem : si quidem de nobis honorifice sentiant, præstantiam honore ac reve- rentia prosequentes; sin autem parum magnifice, ac perinde ut dignum est, æqualis sui mediocrita- tem imitantes. Hæc meæ taciturnitatis ratio; hoc obfirmati propositi nostri consilium. III. At quid faciam ?. Alii aliunde me trahunt et lacerant, ac de meis laboribus mihi litem creant, sermonem, non secus ac debitum quoddam, rigide fagilantes, meque vehementius, quam ego meipsum, diligentes, ac me omnes sapientia viucunt, ut qui sermonis silentiique tempus magis quatu ego, cognitum et exploratum habeant. Quin etiam megant se ante, ut silicem ferro, sic me conviciis tundendi finem facturos, quam ex parva scintilla ingentem sermonum flammam excitarint. Jam vero quidam etiam jucundiora promittunt, meisque sermonibus præmia magna proponunt; primum quidem, ut de seipsis optime mereantur, Deo nimi- rum ac nobis hoc dantes, ut suus orationi postræ fructus constet : deinde ut descriptione hos etiam omnes juvent ; hos, inquam, sortem meam, si modo D esse inter homines, qui ‹ tantisper discipulus esse non debeat? [inelius.] nec perinde atque dignum est, o ut Billius interpretatur. line, s etc. nimirum Juliani opera, tributorum exæquatoris, Gregorio amicissimi. (47) Αντιδούς. Jes., ἀντιδιδούς. (48) Ούκ. Reg. bin, οὖν. (49) Τῶν θρόνων. Coisl. 1, τὸν θρόνον. Sic etiam (50) Διὰ βίου. • Per totam vitam. Sic Nicetas (31) Εστω. Deest in Pass. Reg. c. habet, (52) Καὶ ὅσον. Sic tres Regg., etc. In ed., και (55) Καρτερίας. Coisl. 2, σωτηρίας, « salutis. (54) ῾Ο μὲν ἔνθεν, etc. • Alius hinc, alius il (55) "H. Nonnulli, xat. (56) Πυριτιν. Reg. bm, et Goisl. 1, πυρί- (57) Διὰ τῆς ἀπογραφῆς. « Per descriptionen,
PG 35:1046ἔπειτα καὶ τούσδε πάντας, διὰ τῆς ἀπογραφῆς, τὸν ἐμὸν κλῆρον, εἴπερ ἐμὸς ὁ πατρικὸς, τὸ ἐμὸν ποίμνιον, οὓς λίαν ἀδικοίην, μὴ πάντα τρόπον εὐεργετεῖν προθυμούμενος. Τὸ δὲ κάλλιστον, ὅτι, ὃ πολλὰ πονήσαντας ἔδει κατορθῶσαι τοῖς λόγοις, τοῦτο ὑπὲρ τῶν λόγων αὐτῶν εἰσφέρουσιν. Ὢ τῆς καλῆς φιλονεικίας, ἣν ἐμὲ νικῆσαι φιλονεικοῦσιν Ὢ τῆς ἐπαινετῆς ἐπιδόσεως Ὁρᾶτε πηλίκον τὸ ἔργον τῆς ἐμῆς σιωπῆς· αὐτοὺς ὑμῖν πεποίηκε τοὺς λόγους ποθεινοτέρους. Ὁρᾶτε τὸν καρπὸν τῆς ἀδοξίας τῆς ἡμετέρας. Εἴθε τι γένοιτο καὶ τῶν λόγων τοσοῦτον ὄφελος, ὅσον τῆς σιωπῆς.
μαι, καὶ ἴσως οὐ φαῦλον, κἄν τινες εὐήθειαν ὀνομά- ζωσιν. Ἐβουλήθην ἐν καιρῷ μὲν παντὶ νεκρωθῆναι τῷ βίῳ, καὶ ζῆσαι τὴν ἐν Χριστῷ κεκρυμμένην ζωὴν, καὶ γενέσθαι τις μεγαλέμπορος, πάντων ὧν ἔχω τὸν τίμιον ὠνησάμενος μαργαρίτην, καὶ ἀντι- δοὺς (47) τὰ ῥέοντα καὶ συρόμενα τῶν ἑστώτων καὶ οὐρανίων· ἤπερ δὴ πραγματειῶν μεγίστη καὶ βε βαιοτάτη τοῖς γε νοῦν ἔχουσιν· εἰ δ᾽ οὐκ (48), ἀλλὰ τοῦτό γε καρτερῆσαι, παραχωρήσαι τῶν θρόνων (49) τοῖς βουλομένοις, αὐτὸς δὲ διὰ βίου (50) παῖς εἶναι καὶ μαθητής, μέχρις ἂν τοῖς ποτίμοις τῶν λόγων τοὺς αλμυροὺς ἀποκλύσωμαι. Εν μὲν δὴ τοῦτο τῆς ἐμῆς ἔστω (51) φιλοσοφίας, εἴτε εὐηθείας, καὶ πρῶτον · δεύτερον δὲ, ὅ καὶ μέγιστον. Β'. Ἐπειδὴ λόγῳ τὸν τῶν πολλῶν λόγον ἐπισχεῖν Β οὐχ οἷός τε ἐγενόμην, καὶ τὴν νῦν κατέχουσαν πάνω τας φορὰν καὶ προθυμίαν, εἰς τὸ διδάσκειν τε καὶ λαλεῖν τὰ τοῦ Πνεύματος χωρίς Πνεύματος· ἑτέραν ἦλθον, ὡς ἐμαυτὸν πείθω, βελτίω τε καὶ ἀπονωτέραν ὁδὸν, παιδεῦσαι πρὸς ἡσυχίαν ἅπαντας τῷ ἀρχετύπῳ τῆς σιωπῆς· εἰ μέν τι μέγα περὶ ἡμῶν οἴονται, τὴν ὑπεροχὴν αἰδουμένους· εἰ δὲ μικρόν τε καὶ ὅσον (52) ἄξιον, τῷ ὁμοτίμῳ συμμετριάζοντας. Οὗτος ὁ λόγος τῆς ἐμῆς σιωπῆς· τοῦτο τῆς καρτερίας (53) ἡμῶν τὸ μυστήριον. Γ. ᾿Αλλὰ τί πάθω; Ὁ μὲν ἔνθεν (54), ὁ δὲ ἔνθεν διέλκουσιν ἡμᾶς καὶ σπαράττουσι, καὶ ὑπὲρ τῶν ἐμῶν δικάζονται πόνων, ὥσπερ ἄλλο τι χρέος τὸν λόγον ἀπαραιτήτως εἰσπράττοντες, καὶ ἀγαπῶσι μᾶλλον ἢ αὐτὸς ἐμαυτόν· καὶ εἰσὶ πάντες ἐμοῦ σοφώτεροι, πλέον ἢ ἐγὼ γινώσκοντες καιρὸν λόγου ἢ (55) σιωπῆς· καί φασιν οὐκ ἀνήσειν, ὥσπερ σιδήρῳ πυρίτιν (56) λίθον, παίοντες ἡμᾶς τοῖς ὀνείδεσιν, ἕως ἂν ἐκ μικροῦ σπινθῆρος τὸν τῶν λόγων πυρσον ἀνάψωσιν. Ηδη δέ τινες αὐτῶν καὶ ὑπισχνοῦνται χρηστότερα, καὶ μεγάλα προτιθέασιν ἆθλα τοῖς λό γοις· πρῶτον μὲν ἑαυτοὺς εὐποιήσειν, δόντες τῷ Θεῷ καὶ ἡμῖν εἰς τὸν λόγον καρποφορῆσαι· ἔπειτα και τούσδε πάντας, διὰ τῆς ἀπογραφῆς (57), τὸν ἐμὸν κλῆρον, εἴπερ ἐμὸς ὁ πατρικὸς, τὸ ἐμὸν ποίμνιον, οὓς λίαν ἀδικοίην, μὴ πάντα τρόπον εὐεργετείν προ- διδασκαλικόν ι' ὅλης μου τῆς ζωῆς. διά βίου εἴτε, οὐχ ὅσον, « την. ORATIO XIX. AD JULIANUM TRIBUTORUM EXÆQUATOREM. A mibi conscius sum, ac fortasse non improbum et ram doctrinam eluissem. Hæc autem meæ, sive alteram vero, eamque gravissimam, nunc audite. reprehendendum, quantumvis nonnulli, stultitiam id appellent. Illud optabam, maxime quidem per omnem vitæ cursum, huic mundo emori, vitamque in Christo absconditam ducere, ac magni cujus- dam negotiatoris instar, rebus meis omnibus, pre- tiosam illam margaritam emere fluxasque et fragiles opes cum firmis et cœlestibus commutare : quæ quidem negotiatio sana mente præditis longe maxima est ac certissima ; quod si minus consequi possein, me certe ita continere, ut sublimes sedes iis, qui earum cupiditate ducerentur, concederen ; ipse vero per totam vitam inter pueros et discipu- los censerer, quoad dulci doctrina salsam et ama- philosophia, sive stoliditatis, prima causa exstitit; "Coloss. 111, 3. so Matth. xit, seqq. Nicetas, qui id est, e magistri calle dram, » ex episcopali munere, exponit. interpretatur : Neque enim mirum videri debet, Gregorium tanto humilitatis amore præditum, inter pueros ac discipulos totam vitam transigere desiderasse, quoad_dulci doctrina salsam et amaram eluisset. Unde satis indicat tum morum tum doctrinæ puritatem toto vitæ tempore vix comparari posse. Ejus silentium non ‹ stolidi- tas, sed e prudentia potius ac modestia, appel. lari debet. Non igitur bene Billius, qui per ‹ tantisper reddit. Quis enim ignorat, nullum C II. Quoniam enim multorum hominum loquacita- tem sermone reprimere non potui, nec promptitu- dinem illam animique impetum, quo nunc omnes ad ea quæ Spiritus sunt, sine Spiritu docenda et exponenda præcipites feruntur, alteram viam, et, ut mihi persuadeo, meliorem minusque laborio- sam, ingressus sum, ut proposito silentii exemplo cæteros ad silentium erudirem : si quidem de nobis honorifice sentiant, præstantiam honore ac reve- rentia prosequentes; sin autem parum magnifice, ac perinde ut dignum est, æqualis sui mediocrita- tem imitantes. Hæc meæ taciturnitatis ratio; hoc obfirmati propositi nostri consilium. III. At quid faciam ?. Alii aliunde me trahunt et lacerant, ac de meis laboribus mihi litem creant, sermonem, non secus ac debitum quoddam, rigide fagilantes, meque vehementius, quam ego meipsum, diligentes, ac me omnes sapientia viucunt, ut qui sermonis silentiique tempus magis quatu ego, cognitum et exploratum habeant. Quin etiam megant se ante, ut silicem ferro, sic me conviciis tundendi finem facturos, quam ex parva scintilla ingentem sermonum flammam excitarint. Jam vero quidam etiam jucundiora promittunt, meisque sermonibus præmia magna proponunt; primum quidem, ut de seipsis optime mereantur, Deo nimi- rum ac nobis hoc dantes, ut suus orationi postræ fructus constet : deinde ut descriptione hos etiam omnes juvent ; hos, inquam, sortem meam, si modo D esse inter homines, qui ‹ tantisper discipulus esse non debeat? [inelius.] nec perinde atque dignum est, o ut Billius interpretatur. line, s etc. nimirum Juliani opera, tributorum exæquatoris, Gregorio amicissimi. (47) Αντιδούς. Jes., ἀντιδιδούς. (48) Ούκ. Reg. bin, οὖν. (49) Τῶν θρόνων. Coisl. 1, τὸν θρόνον. Sic etiam (50) Διὰ βίου. • Per totam vitam. Sic Nicetas (31) Εστω. Deest in Pass. Reg. c. habet, (52) Καὶ ὅσον. Sic tres Regg., etc. In ed., και (55) Καρτερίας. Coisl. 2, σωτηρίας, « salutis. (54) ῾Ο μὲν ἔνθεν, etc. • Alius hinc, alius il (55) "H. Nonnulli, xat. (56) Πυριτιν. Reg. bm, et Goisl. 1, πυρί- (57) Διὰ τῆς ἀπογραφῆς. « Per descriptionen,
§ 3
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Δ. Οὐκοῦν ἐπειδὴ ταῦτα δοκεῖ, καὶ νενικήκατε τὸν ἀήττητον, καὶ τρόπαιον ἐστήσατε κατὰ τῆς ἐμῆς φιλοσοφίας, φέρε τι φθέγξωμαι πρὸς ὑμᾶς, τῆς σιωπῆς ἄμεινον. Φθέγξομαι τοιγαροῦν, οὐ μαλακόν τι καὶ ἀναβεβλημένον, οὐδὲ τῆς ἡδίστης τοῖς πολλοῖς ἁρμονίας (οὐδὲ γὰρ ἂν καλῶς ἀμειβοίμην τοὺς ἐμοὺς ἐραστὰς, οὕτω διαλεγόμενος), ἀλλὰ καὶ λίαν ἀνδρικόν τε καὶ σύντονον, καὶ ᾧ τάχα ἂν ἀμείνους γένοισθε, ἀπὸ τῆς σαρκὸς ἐπὶ τὸ πνεῦμα μετενεχθέντες, καὶ ὑψωθέντες ἱκανῶς τὴν διάνοιαν.
μαι, καὶ ἴσως οὐ φαῦλον, κἄν τινες εὐήθειαν ὀνομά- ζωσιν. Ἐβουλήθην ἐν καιρῷ μὲν παντὶ νεκρωθῆναι τῷ βίῳ, καὶ ζῆσαι τὴν ἐν Χριστῷ κεκρυμμένην ζωὴν, καὶ γενέσθαι τις μεγαλέμπορος, πάντων ὧν ἔχω τὸν τίμιον ὠνησάμενος μαργαρίτην, καὶ ἀντι- δοὺς (47) τὰ ῥέοντα καὶ συρόμενα τῶν ἑστώτων καὶ οὐρανίων· ἤπερ δὴ πραγματειῶν μεγίστη καὶ βε βαιοτάτη τοῖς γε νοῦν ἔχουσιν· εἰ δ᾽ οὐκ (48), ἀλλὰ τοῦτό γε καρτερῆσαι, παραχωρήσαι τῶν θρόνων (49) τοῖς βουλομένοις, αὐτὸς δὲ διὰ βίου (50) παῖς εἶναι καὶ μαθητής, μέχρις ἂν τοῖς ποτίμοις τῶν λόγων τοὺς αλμυροὺς ἀποκλύσωμαι. Εν μὲν δὴ τοῦτο τῆς ἐμῆς ἔστω (51) φιλοσοφίας, εἴτε εὐηθείας, καὶ πρῶτον · δεύτερον δὲ, ὅ καὶ μέγιστον. Β'. Ἐπειδὴ λόγῳ τὸν τῶν πολλῶν λόγον ἐπισχεῖν Β οὐχ οἷός τε ἐγενόμην, καὶ τὴν νῦν κατέχουσαν πάνω τας φορὰν καὶ προθυμίαν, εἰς τὸ διδάσκειν τε καὶ λαλεῖν τὰ τοῦ Πνεύματος χωρίς Πνεύματος· ἑτέραν ἦλθον, ὡς ἐμαυτὸν πείθω, βελτίω τε καὶ ἀπονωτέραν ὁδὸν, παιδεῦσαι πρὸς ἡσυχίαν ἅπαντας τῷ ἀρχετύπῳ τῆς σιωπῆς· εἰ μέν τι μέγα περὶ ἡμῶν οἴονται, τὴν ὑπεροχὴν αἰδουμένους· εἰ δὲ μικρόν τε καὶ ὅσον (52) ἄξιον, τῷ ὁμοτίμῳ συμμετριάζοντας. Οὗτος ὁ λόγος τῆς ἐμῆς σιωπῆς· τοῦτο τῆς καρτερίας (53) ἡμῶν τὸ μυστήριον. Γ. ᾿Αλλὰ τί πάθω; Ὁ μὲν ἔνθεν (54), ὁ δὲ ἔνθεν διέλκουσιν ἡμᾶς καὶ σπαράττουσι, καὶ ὑπὲρ τῶν ἐμῶν δικάζονται πόνων, ὥσπερ ἄλλο τι χρέος τὸν λόγον ἀπαραιτήτως εἰσπράττοντες, καὶ ἀγαπῶσι μᾶλλον ἢ αὐτὸς ἐμαυτόν· καὶ εἰσὶ πάντες ἐμοῦ σοφώτεροι, πλέον ἢ ἐγὼ γινώσκοντες καιρὸν λόγου ἢ (55) σιωπῆς· καί φασιν οὐκ ἀνήσειν, ὥσπερ σιδήρῳ πυρίτιν (56) λίθον, παίοντες ἡμᾶς τοῖς ὀνείδεσιν, ἕως ἂν ἐκ μικροῦ σπινθῆρος τὸν τῶν λόγων πυρσον ἀνάψωσιν. Ηδη δέ τινες αὐτῶν καὶ ὑπισχνοῦνται χρηστότερα, καὶ μεγάλα προτιθέασιν ἆθλα τοῖς λό γοις· πρῶτον μὲν ἑαυτοὺς εὐποιήσειν, δόντες τῷ Θεῷ καὶ ἡμῖν εἰς τὸν λόγον καρποφορῆσαι· ἔπειτα και τούσδε πάντας, διὰ τῆς ἀπογραφῆς (57), τὸν ἐμὸν κλῆρον, εἴπερ ἐμὸς ὁ πατρικὸς, τὸ ἐμὸν ποίμνιον, οὓς λίαν ἀδικοίην, μὴ πάντα τρόπον εὐεργετείν προ- διδασκαλικόν ι' ὅλης μου τῆς ζωῆς. διά βίου εἴτε, οὐχ ὅσον, « την. ORATIO XIX. AD JULIANUM TRIBUTORUM EXÆQUATOREM. A mibi conscius sum, ac fortasse non improbum et ram doctrinam eluissem. Hæc autem meæ, sive alteram vero, eamque gravissimam, nunc audite. reprehendendum, quantumvis nonnulli, stultitiam id appellent. Illud optabam, maxime quidem per omnem vitæ cursum, huic mundo emori, vitamque in Christo absconditam ducere, ac magni cujus- dam negotiatoris instar, rebus meis omnibus, pre- tiosam illam margaritam emere fluxasque et fragiles opes cum firmis et cœlestibus commutare : quæ quidem negotiatio sana mente præditis longe maxima est ac certissima ; quod si minus consequi possein, me certe ita continere, ut sublimes sedes iis, qui earum cupiditate ducerentur, concederen ; ipse vero per totam vitam inter pueros et discipu- los censerer, quoad dulci doctrina salsam et ama- philosophia, sive stoliditatis, prima causa exstitit; "Coloss. 111, 3. so Matth. xit, seqq. Nicetas, qui id est, e magistri calle dram, » ex episcopali munere, exponit. interpretatur : Neque enim mirum videri debet, Gregorium tanto humilitatis amore præditum, inter pueros ac discipulos totam vitam transigere desiderasse, quoad_dulci doctrina salsam et amaram eluisset. Unde satis indicat tum morum tum doctrinæ puritatem toto vitæ tempore vix comparari posse. Ejus silentium non ‹ stolidi- tas, sed e prudentia potius ac modestia, appel. lari debet. Non igitur bene Billius, qui per ‹ tantisper reddit. Quis enim ignorat, nullum C II. Quoniam enim multorum hominum loquacita- tem sermone reprimere non potui, nec promptitu- dinem illam animique impetum, quo nunc omnes ad ea quæ Spiritus sunt, sine Spiritu docenda et exponenda præcipites feruntur, alteram viam, et, ut mihi persuadeo, meliorem minusque laborio- sam, ingressus sum, ut proposito silentii exemplo cæteros ad silentium erudirem : si quidem de nobis honorifice sentiant, præstantiam honore ac reve- rentia prosequentes; sin autem parum magnifice, ac perinde ut dignum est, æqualis sui mediocrita- tem imitantes. Hæc meæ taciturnitatis ratio; hoc obfirmati propositi nostri consilium. III. At quid faciam ?. Alii aliunde me trahunt et lacerant, ac de meis laboribus mihi litem creant, sermonem, non secus ac debitum quoddam, rigide fagilantes, meque vehementius, quam ego meipsum, diligentes, ac me omnes sapientia viucunt, ut qui sermonis silentiique tempus magis quatu ego, cognitum et exploratum habeant. Quin etiam megant se ante, ut silicem ferro, sic me conviciis tundendi finem facturos, quam ex parva scintilla ingentem sermonum flammam excitarint. Jam vero quidam etiam jucundiora promittunt, meisque sermonibus præmia magna proponunt; primum quidem, ut de seipsis optime mereantur, Deo nimi- rum ac nobis hoc dantes, ut suus orationi postræ fructus constet : deinde ut descriptione hos etiam omnes juvent ; hos, inquam, sortem meam, si modo D esse inter homines, qui ‹ tantisper discipulus esse non debeat? [inelius.] nec perinde atque dignum est, o ut Billius interpretatur. line, s etc. nimirum Juliani opera, tributorum exæquatoris, Gregorio amicissimi. (47) Αντιδούς. Jes., ἀντιδιδούς. (48) Ούκ. Reg. bin, οὖν. (49) Τῶν θρόνων. Coisl. 1, τὸν θρόνον. Sic etiam (50) Διὰ βίου. • Per totam vitam. Sic Nicetas (31) Εστω. Deest in Pass. Reg. c. habet, (52) Καὶ ὅσον. Sic tres Regg., etc. In ed., και (55) Καρτερίας. Coisl. 2, σωτηρίας, « salutis. (54) ῾Ο μὲν ἔνθεν, etc. • Alius hinc, alius il (55) "H. Nonnulli, xat. (56) Πυριτιν. Reg. bm, et Goisl. 1, πυρί- (57) Διὰ τῆς ἀπογραφῆς. « Per descriptionen,
PG 35:1047Υἱοὶ ἀνθρώπων, ἕως πότε βαρυκάρδιοι, (προοιμιάσομαι γὰρ πρὸς ὑμᾶς ἐκ τοῦ μεγαλοφωνοτάτου Δαβίδ); Ἵνα τί ἀγαπᾶτε ματαιότητα, καὶ ζητεῖτε ψεῦδος, μέγα τι τὸν ἐνταῦθα βίον, καὶ τὴν τρυφὴν, καὶ τὸ μικρὸν δοξάριον, καὶ τὴν ταπεινὴν δυναστείαν, καὶ τὴν ψευδομένην εὐημερίαν ὑπολαμβάνοντες; Ἃ μὴ τῶν ἐχόντων μᾶλλόν ἐστιν ἢ τῶν ἐλπισάντων, οὐδὲ τούτων μᾶλλον ἢ τῶν οὐδὲ προσδοκησάντων· ὥσπερ χοῦς ὑπὸ λαίλαπος ἄλλοτε εἰς ἄλλους ῥιπιζόμενά τε καὶ μεταῤῥιπτούμενα, ἢ ὥσπερ καπνὸς διαῤῥέοντα, καὶ ὡς ὄναρ παίζοντα, καὶ ὡς σκιὰ μὴ κρατούμενα· οὔτε ἀπόντα δυσέλπιστα τοῖς οὐ κεκτημένοις, οὔτε παρόντα πιστὰ τοῖς ἔχουσιν. Ε. Οὐκ ἀναβλέψομεν εἰς τὸν οὐρανὸν ἄνω; οὐκ ἐκνήψομεν; οὐ τῶν ὀφθαλμῶν τὴν λήμην περιαιρήσομεν; οὐκ εἰσόμεθα, τίς ὁ ἀληθινὸς πλοῦτος, καὶ τίς ἡ ὄντως λαμπρότης, καὶ ποῦ τὸ μὴ διαπῖπτον ἀξίωμα; τίς ἡ ἀπέραντος εὐδαιμονία, καὶ ποῦ τὸ ἀσάλευτον ἀγαθὸν, μηδὲ μεθιστάμενον, ἢ ἐπιβουλευόμενον; Οὐ κτησόμεθα ταῦτα πολλοῖς ἱδρῶσι καὶ πόνοις, ἂν οὕτω συμβαίνῃ; οὒκ, εἴ τι δεῖ τρυφᾷν ἐντεῦθεν, ἐν ταῖς ἐλπίσι τρυφήσομεν;
τας ἔδει κατορθῶσαι τοῖς λόγοις, τοῦτο ὑπὲρ τῶν λό- γων αὐτῶν εἰσφέρουσιν. "Ω τῆς καλῆς φιλονεικίας, ἣν ἐμὲ νικῆσαι φιλονεικοῦσιν ! Ω τῆς ἐπαινετῆς ἐπισ δόσεως ! Ορᾶτε πηλίκον τὸ ἔργον τῆς ἐμῆς σιωπῆς· αὐτοὺς ὑμῖν πεποίηκε τους λόγους ποθεινοτέρους. Ορᾶτε τὸν καρπὸν τῆς ἀδοξίας τῆς ἡμετέρας (58). Είθε τι γένοιτο καὶ τῶν λόγων τοσοῦτον ὄφελος, ὅσον τῆς σιωπῆς. Δ'. Οὐκοῦν ἐπειδὴ ταῦτα δοκεῖ, καὶ νενικήκατε τὸν αήττητον (59), καὶ τρόπαιον ἐστήσατε (60) κατὰ τῆς ἐμῆς φιλοσοφίας, φέρε τι φθέγξωμαι (61) πρὸς ὑμᾶς, τῆς σιωπῆς ἄμεινον. Φθέγξομαι τοιγαροῦν, οὐ ματ λακόν τι καὶ ἀναβεβλημένον, οὐδὲ τῆς ἡδίστης τοῖς πολλοῖς ἁρμονίας (οὐδὲ γὰρ ἂν καλῶς ἀμειβοίμην τοὺς ἐμοὺς ἐραστὰς, οὕτω διαλεγόμενος), ἀλλὰ καὶ λίαν ἀνδρικόν τε καὶ σύντονον (62), καὶ ᾧ τάχα ἂν ἀμείνους γένοισθε, ἀπὸ τῆς σαρκὸς ἐπὶ τὸ πνεῦμα μετενεχθέντες, καὶ ὑψωθέντες ἱκανῶς τὴν διάνοιαν. Υιοὶ ἀνθρώπων, ἕως πότε βαρυκάρδιοι (προοιμιά- σομαι γὰρ πρὸς ὑμᾶς ἐκ τοῦ μεγαλοφωνοτάτου Δαβίδ); Ινα τί ἀγαπᾶτε ματαιότητα, καὶ ζητείτε ψεῦδος, μέγα τι τὸν ἐνταῦθα βίον, καὶ τὴν τρυφήν, καὶ τὸ μικρὸν δοξάριον, καὶ τὴν ταπεινὴν δυναστείαν, καὶ τὴν ψευδομένην ευημερίαν ὑπολαμβάνοντες; Α μὴ τῶν ἐχόντων μᾶλλον ἐστιν ἢ τῶν ἐλπισάντων, οὐδὲ τούτων μᾶλλον ἢ τῶν οὐδὲ προσδοκησάντων· ὥσπερ χοῦς ὑπὸ λαίλαπος ἄλλοτε εἰς ἄλλους ῥιπιζόμενά τε καὶ μεταῤῥιπτούμενα, ἢ ὥσπερ καπνὸς διαῤῥέοντα, καὶ ὡς ὄναρ παίζοντα, καὶ ὡς σκιὰ μὴ κρατούμενα· οὔτε ἀπόντα δυσέλπιστα τοῖς οὐ κεκτημένοις, οὔτε παρόντα πιστὰ τοῖς ἔχουσιν. Α θυμούμενος. Τὸ δὲ κάλλιστον, ὅτι, ὦ πολλὰ πονήσαν Β Ε΄. Οὐκ ἀναβλέψομεν εἰς τὸν οὐρανὸν ἄνω ; οὐκ έκνήψομεν; οὐ τῶν ὀφθαλμῶν τὴν λήμην περιαιρή- σομεν; οὐκ εἰσόμεθα, τίς ὁ ἀληθινὸς πλοῦτος, καὶ τίς ἡ ὄντως λαμπρότης, καὶ τοῦ τὸ μὴ διαπίπτον (65) ἀξίωμα; τίς ἡ ἀπέραντος εὐδαιμονία, καὶ ποῦ τὸ ἀσάλευτον ἀγαθὸν (04), μηδὲ μεθιστάμενον, ἢ ἐπι- βουλευόμενον; Οὐ κτησόμεθα ταῦτα πολλοῖς ἱδρῶσι καὶ πόνοις, ἂν οὕτω συμβαίνῃ; οὐκ, εἴ τι δεῖ τρυ φᾶν ἐντεῦθεν, ἐν ταῖς ἐλπίσι τρυφήσομεν; οὐ γνω σόμεθα τοὺς ἁγίους μάρτυρας, τούς τε ἄλλους πάν τας (65), οι πᾶσαν διειλήφασι τὴν οἰκουμένην, ὥσπερ τινὲς κοινοὶ σύνδεσμοι, καὶ ὧν ἡ παροῦσα πανήγυ ρις; Ὑπὲρ τίνος τραύματα, καὶ δεσμὰ, καὶ στρε βλώσεις, καὶ πυρὸς ἀπειλὴν, καὶ ξιφῶν ἀκμὴν, καὶ μαι. μεταπίπτον. τριον ἀγαθόν. S. GREGORII THEOLOGI Videte quem fructum meus gloriæ contemptus tantum sermones ipsi afferant. quæ paterna sors, mea censenda est, meum, in- quam, gregem, quem quidem nisi omnibus benefl- ciis augere studerem, iniquissime facerem. In quo etiam illud est præclarissimum, quod, ut a me ser- monem impetrent, hoc ipsum offerunt, quod ut con- sequerer, magnus mihi labor in dicendo suscipien- dus fuisset. O præclaram contentionem, qua me vincere adnituntur! o insignem liberalitatem! Vi- dete quid silentium nostrum effecerit : majus in vobis sermonum ipsorum desiderium excitavit. pepererit. Utinam quantum utilitatis silentium attulit, IV. Quoniam igitur placet, atque invictum vi- cistis, ac de nostra philosophia tropæun statui- stis, age, aliquid ad vos dicam silentio melius ac praestabilius. Nihil igitur molle ac remissum, nihil numerosa concinnitate multitudini jucundum elo- quar; non enim eximiam gratiam mei amantibus rependerem, hoc orationis genere utens; verum admodum robusta et acri ac vehementi dicendi ratione utar, et qua ipsi fortasse meliores efficie mini, nimirum a carne ad spiritum translati, ani- misque in altum abunde subvecti. Fili hominum, usquequo gravi corde? (initium enim a Davide du- can, propheta in dicendo maxime sublimi;) utquid diligitis vanitatem, et quaritis mendacium " ? Hanc scilicet vitam, et delicias, et exiguam gloriolam, et humilem potentiam, et falsam prosperitatem, ma- gnnm aliquid et amplum esse existimantes. Hæc tamen non magis eorum qui ea possident, quam eorum qui ea in spe habent, propria ; neque horum rursus magis, quam illorum apud quos ne in exspectatione quidem unquam fuerunt : verum us pulvis a turbine 88, sic ea ab aliis ad alios sub- inde ventilantur atque jactantur, et sicut fumus dilabuntur, et tanquam insomnium homines deludunt 84, umbræque instar, manibus teneri ne- queunt; ac denique ita comparata sunt, ut nec, cum absunt, de iis consequendis desperent, qui non habent; nec cum adsunt, habentibus fda et certa sint. V. Non in cœlum sursum suspiciemus? Non expergiscemur ? Non lemas ex oculis detrahemus ? Non, quænam veræ divitiæ sunt, intelligemus? Qui verus splendor? Ubi dignitas mutationis expers ? Quæ finem nesciens beatitudo? Ubi bonum illud nec fluctuans, nec alio migrans, nec insidiis obnoxium? Non hæc multis laboribus, sudoribusque, si ita contingat, adipiscemur? Non, si quid deliciis in hac vita dandum est, rerum futurarum spes pro deliciis habebimus ? Non animadvertemus, tum om- nes sanctos martyres, qui, velut communes quidam nodi, universum terrarum orbem complexi sunt, tum hos etiam quorum nomine festum hunc diem agilamus? Quam ob causam vulnera, viucula, cru- Psal. IV, 3. ³ª Sap. v, 15. Job xx1, 18. nominis obscuritas gloriæque contemptio. › Non recle; cum potius, ob nominis claritatem, sermones ab eo poscebantur, eo quod dicendi copia insignis habebatur. ipse quidem sibi videbatur. › Quæ cum a Græco absint, delenda judicavimus. C D Eccli. xxxiv, 1. (58) Τῆς ἀδοξίας τῆς ἡμετέρας. Billius : e mei (59) 'Αήττητον. « Invictum. Addit Billius : c ut (60) Εστήσατε. Pass., ἐστήσασθε. (61) Φθέγξωμαι. Sic Reg. d. Alii, φθέγξο (62) Σύντονον. Coisl. 1, εὔτονον. (65) Διαπίπτον. Quinque Regg., et decem Colb., (64) Τὸ ἀσάλευτον ἀγαθόν. Coisl. 2, τὸ μὴ ἀλλά (65) Πάντας. Reg. d, ἅπαντας.
PG 35:1048οὐ γνωσόμεθα τοὺς ἁγίους μάρτυρας, τούς τε ἄλλους πάντας, οἳ πᾶσαν διειλήφασι τὴν οἰκουμένην, ὥσπερ τινὲς κοινοὶ σύνδεσμοι, καὶ ὧν ἡ παροῦσα πανήγυρις; Ὑπὲρ τίνος τραύματα, καὶ δεσμὰ, καὶ στρεβλώσεις, καὶ πυρὸς ἀπειλὴν, καὶ ξιφῶν ἀκμὴν, καὶ θηρῶν ἀγριότητα, καὶ σκότος, καὶ λιμὸν, καὶ βάραθρα, καὶ χρημάτων ἁρπαγὰς, καὶ μελῶν ἀποβολὰς, καὶ θανάτους τὸ τελευταῖον, καὶ πάντα προθύμως ὑπέστησαν, ὥσπερ ἐν ἀλλοτρίοις ἀγωνιζόμενοι σώμασιν; ἵνα τί γένωνται, καὶ τίνα κληρονομήσωσιν, ἢ πᾶσι δῆλα, κἂν ἡμεῖς μὴ λέγωμεν; Οὐ μετὰ τῆς αὐτῆς ἐλπίδος, ὑπὸ τῷ αὐτῷ βραβευτῇ καὶ ἀγωνοθέτῃ, πρὸς τὸν αὐτὸν παραταξόμεθα τύραννον, τὸν πικρὸν καὶ τότε καὶ νῦν τῶν ψυχῶν διώκτην, τὸν ἀόρατον ἐχθρὸν καὶ πολέμιον; Οὐκ ἀνδριούμεθα παραπλησίως ὥσπερ ἐν κοινῷ θεάτρῳ τῷδε τῷ κόσμῳ, εἰ καὶ μὴ ἀκμῇ τοῦ κινδύνου ταχεῖαν ἐχούσῃ καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν, ἀλλὰ τοῖς γε καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἀγωνίσμασι καὶ παλαίσμασιν, ἵνα καὶ τῶν αὐτῶν στεφάνων ἀξιωθῶμεν, ἢ ὅτι ἐγγυτάτω; Ϛ.
τας ἔδει κατορθῶσαι τοῖς λόγοις, τοῦτο ὑπὲρ τῶν λό- γων αὐτῶν εἰσφέρουσιν. "Ω τῆς καλῆς φιλονεικίας, ἣν ἐμὲ νικῆσαι φιλονεικοῦσιν ! Ω τῆς ἐπαινετῆς ἐπισ δόσεως ! Ορᾶτε πηλίκον τὸ ἔργον τῆς ἐμῆς σιωπῆς· αὐτοὺς ὑμῖν πεποίηκε τους λόγους ποθεινοτέρους. Ορᾶτε τὸν καρπὸν τῆς ἀδοξίας τῆς ἡμετέρας (58). Είθε τι γένοιτο καὶ τῶν λόγων τοσοῦτον ὄφελος, ὅσον τῆς σιωπῆς. Δ'. Οὐκοῦν ἐπειδὴ ταῦτα δοκεῖ, καὶ νενικήκατε τὸν αήττητον (59), καὶ τρόπαιον ἐστήσατε (60) κατὰ τῆς ἐμῆς φιλοσοφίας, φέρε τι φθέγξωμαι (61) πρὸς ὑμᾶς, τῆς σιωπῆς ἄμεινον. Φθέγξομαι τοιγαροῦν, οὐ ματ λακόν τι καὶ ἀναβεβλημένον, οὐδὲ τῆς ἡδίστης τοῖς πολλοῖς ἁρμονίας (οὐδὲ γὰρ ἂν καλῶς ἀμειβοίμην τοὺς ἐμοὺς ἐραστὰς, οὕτω διαλεγόμενος), ἀλλὰ καὶ λίαν ἀνδρικόν τε καὶ σύντονον (62), καὶ ᾧ τάχα ἂν ἀμείνους γένοισθε, ἀπὸ τῆς σαρκὸς ἐπὶ τὸ πνεῦμα μετενεχθέντες, καὶ ὑψωθέντες ἱκανῶς τὴν διάνοιαν. Υιοὶ ἀνθρώπων, ἕως πότε βαρυκάρδιοι (προοιμιά- σομαι γὰρ πρὸς ὑμᾶς ἐκ τοῦ μεγαλοφωνοτάτου Δαβίδ); Ινα τί ἀγαπᾶτε ματαιότητα, καὶ ζητείτε ψεῦδος, μέγα τι τὸν ἐνταῦθα βίον, καὶ τὴν τρυφήν, καὶ τὸ μικρὸν δοξάριον, καὶ τὴν ταπεινὴν δυναστείαν, καὶ τὴν ψευδομένην ευημερίαν ὑπολαμβάνοντες; Α μὴ τῶν ἐχόντων μᾶλλον ἐστιν ἢ τῶν ἐλπισάντων, οὐδὲ τούτων μᾶλλον ἢ τῶν οὐδὲ προσδοκησάντων· ὥσπερ χοῦς ὑπὸ λαίλαπος ἄλλοτε εἰς ἄλλους ῥιπιζόμενά τε καὶ μεταῤῥιπτούμενα, ἢ ὥσπερ καπνὸς διαῤῥέοντα, καὶ ὡς ὄναρ παίζοντα, καὶ ὡς σκιὰ μὴ κρατούμενα· οὔτε ἀπόντα δυσέλπιστα τοῖς οὐ κεκτημένοις, οὔτε παρόντα πιστὰ τοῖς ἔχουσιν. Α θυμούμενος. Τὸ δὲ κάλλιστον, ὅτι, ὦ πολλὰ πονήσαν Β Ε΄. Οὐκ ἀναβλέψομεν εἰς τὸν οὐρανὸν ἄνω ; οὐκ έκνήψομεν; οὐ τῶν ὀφθαλμῶν τὴν λήμην περιαιρή- σομεν; οὐκ εἰσόμεθα, τίς ὁ ἀληθινὸς πλοῦτος, καὶ τίς ἡ ὄντως λαμπρότης, καὶ τοῦ τὸ μὴ διαπίπτον (65) ἀξίωμα; τίς ἡ ἀπέραντος εὐδαιμονία, καὶ ποῦ τὸ ἀσάλευτον ἀγαθὸν (04), μηδὲ μεθιστάμενον, ἢ ἐπι- βουλευόμενον; Οὐ κτησόμεθα ταῦτα πολλοῖς ἱδρῶσι καὶ πόνοις, ἂν οὕτω συμβαίνῃ; οὐκ, εἴ τι δεῖ τρυ φᾶν ἐντεῦθεν, ἐν ταῖς ἐλπίσι τρυφήσομεν; οὐ γνω σόμεθα τοὺς ἁγίους μάρτυρας, τούς τε ἄλλους πάν τας (65), οι πᾶσαν διειλήφασι τὴν οἰκουμένην, ὥσπερ τινὲς κοινοὶ σύνδεσμοι, καὶ ὧν ἡ παροῦσα πανήγυ ρις; Ὑπὲρ τίνος τραύματα, καὶ δεσμὰ, καὶ στρε βλώσεις, καὶ πυρὸς ἀπειλὴν, καὶ ξιφῶν ἀκμὴν, καὶ μαι. μεταπίπτον. τριον ἀγαθόν. S. GREGORII THEOLOGI Videte quem fructum meus gloriæ contemptus tantum sermones ipsi afferant. quæ paterna sors, mea censenda est, meum, in- quam, gregem, quem quidem nisi omnibus benefl- ciis augere studerem, iniquissime facerem. In quo etiam illud est præclarissimum, quod, ut a me ser- monem impetrent, hoc ipsum offerunt, quod ut con- sequerer, magnus mihi labor in dicendo suscipien- dus fuisset. O præclaram contentionem, qua me vincere adnituntur! o insignem liberalitatem! Vi- dete quid silentium nostrum effecerit : majus in vobis sermonum ipsorum desiderium excitavit. pepererit. Utinam quantum utilitatis silentium attulit, IV. Quoniam igitur placet, atque invictum vi- cistis, ac de nostra philosophia tropæun statui- stis, age, aliquid ad vos dicam silentio melius ac praestabilius. Nihil igitur molle ac remissum, nihil numerosa concinnitate multitudini jucundum elo- quar; non enim eximiam gratiam mei amantibus rependerem, hoc orationis genere utens; verum admodum robusta et acri ac vehementi dicendi ratione utar, et qua ipsi fortasse meliores efficie mini, nimirum a carne ad spiritum translati, ani- misque in altum abunde subvecti. Fili hominum, usquequo gravi corde? (initium enim a Davide du- can, propheta in dicendo maxime sublimi;) utquid diligitis vanitatem, et quaritis mendacium " ? Hanc scilicet vitam, et delicias, et exiguam gloriolam, et humilem potentiam, et falsam prosperitatem, ma- gnnm aliquid et amplum esse existimantes. Hæc tamen non magis eorum qui ea possident, quam eorum qui ea in spe habent, propria ; neque horum rursus magis, quam illorum apud quos ne in exspectatione quidem unquam fuerunt : verum us pulvis a turbine 88, sic ea ab aliis ad alios sub- inde ventilantur atque jactantur, et sicut fumus dilabuntur, et tanquam insomnium homines deludunt 84, umbræque instar, manibus teneri ne- queunt; ac denique ita comparata sunt, ut nec, cum absunt, de iis consequendis desperent, qui non habent; nec cum adsunt, habentibus fda et certa sint. V. Non in cœlum sursum suspiciemus? Non expergiscemur ? Non lemas ex oculis detrahemus ? Non, quænam veræ divitiæ sunt, intelligemus? Qui verus splendor? Ubi dignitas mutationis expers ? Quæ finem nesciens beatitudo? Ubi bonum illud nec fluctuans, nec alio migrans, nec insidiis obnoxium? Non hæc multis laboribus, sudoribusque, si ita contingat, adipiscemur? Non, si quid deliciis in hac vita dandum est, rerum futurarum spes pro deliciis habebimus ? Non animadvertemus, tum om- nes sanctos martyres, qui, velut communes quidam nodi, universum terrarum orbem complexi sunt, tum hos etiam quorum nomine festum hunc diem agilamus? Quam ob causam vulnera, viucula, cru- Psal. IV, 3. ³ª Sap. v, 15. Job xx1, 18. nominis obscuritas gloriæque contemptio. › Non recle; cum potius, ob nominis claritatem, sermones ab eo poscebantur, eo quod dicendi copia insignis habebatur. ipse quidem sibi videbatur. › Quæ cum a Græco absint, delenda judicavimus. C D Eccli. xxxiv, 1. (58) Τῆς ἀδοξίας τῆς ἡμετέρας. Billius : e mei (59) 'Αήττητον. « Invictum. Addit Billius : c ut (60) Εστήσατε. Pass., ἐστήσασθε. (61) Φθέγξωμαι. Sic Reg. d. Alii, φθέγξο (62) Σύντονον. Coisl. 1, εὔτονον. (65) Διαπίπτον. Quinque Regg., et decem Colb., (64) Τὸ ἀσάλευτον ἀγαθόν. Coisl. 2, τὸ μὴ ἀλλά (65) Πάντας. Reg. d, ἅπαντας.
I exhort everyone, both man and woman,…Ἐγὼ μὲν παντὶ διακελεύομαι, καὶ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ,…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 35:1049Ἐγὼ μὲν παντὶ διακελεύομαι, καὶ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ, καὶ πρεσβύτῃ καὶ νέῳ, ἀστικῷ τε αὖ καὶ ἀγροίκῳ, ἰδιώτῃ καὶ ἄρχοντι, πλουσίῳ καὶ πένητι (καὶ γὰρ ὁ αὐτὸς ἀγὼν καλεῖ πάντας), πρὸς τοῦτον ἀποδύεσθαι προθύμως, καὶ μὴ μαλακίζεσθαι, μηδὲ μέλλειν, μηδὲ προί̈εσθαι τὸν καιρὸν, οὗ πάλιν τυχεῖν ἀμήχανον. Ἐργασίας γὰρ ὁ παρὼν, ὁ δὲ μέλλων ἀνταποδόσεως. Ἐγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦθεν, ἠκούσατε τοῦ Σωτῆρος λέγοντος, οὐ μᾶλλόν τι τοὺς τότε μαθητὰς ἐκ τοῦ τόπου τῆς Ἰουδαίας ἀπάγοντος, ἀλλὰ καὶ τοὺς ὕστερον ἅπαντας ἐντεῦθεν ἀπανιστάντος, καὶ πρὸς ἑαυτὸν ὑψούμενον ἕλκοντος, ὡς ἡ ὑπόσχεσις. Ἀκολουθήσωμεν ἀγαθῷ Δεσπότῃ· φύγωμεν τὰς κοσμικὰς ἐπιθυμίας, φύγωμεν τὸν πλάνον κόσμον καὶ κοσμοκράτορα, γενώμεθα καθαρῶς τοῦ ποιήσαντος, τιμήσωμεν τὴν εἰκόνα, αἰδεσθῶμεν τὴν κλῆσιν, μεταθώμεθα τὴν ζωήν. Τί ποιοῦμεν ἡμᾶς αὐτοὺς ταπεινοὺς, ὑψηλοὶ γεγονότες; Τί τοῖς ὁρωμένοις ἐγκαταμένομεν; Ζ. Ἕκαστος, ὅ τι ἂν οἷός τε ᾖ, καρποφορείτω τῷ Θεῷ ἐν καιρῷ παντὶ, καὶ ἰδέᾳ πάσῃ καὶ βίων καὶ περιστάσεων, κατὰ τὸ μέτρον τῆς παρούσης αὐτῷ δυνάμεως, κατὰ τὸ δοθὲν αὐτῷ χάρισμα·
ΧΙΧ. - θηρῶν αγριότητα, και σκέτος, καὶ λιμόν, καὶ βάρα- Α θρα, καὶ χρημάτων ἁρπαγάς, καὶ μελῶν ἀποβολὰς, καὶ θανάτους τὸ τελευταῖον, καὶ πάντα προθύμως ὑπέστησαν, ὥσπερ ἐν ἀλλοτρίοις ἀγωνιζόμενοι σώ- μασιν; ἵνα τί γένωνται, καὶ τίνα (66) κληρονομή- σωσιν, ἢ (67) πᾶσι δῆλα, κἂν ἡμεῖς μὴ λέγωμεν ; Οὐ μετὰ τῆς αὐτῆς ἐλπίδος, ὑπὸ τῷ αὐτῷ βραβευτῇ καὶ ἀγωνοθέτῃ, πρὸς τὸν αὐτὸν παραταξόμεθα τύπ ραννον, τὸν πικρὸν καὶ τότε καὶ νῦν τῶν ψυχῶν διώκτην, τὸν ἀόρατον ἐχθρὸν καὶ πολέμιον; Οὐκ ἀνδριούμεθα (68) παραπλησίως ὥσπερ ἐν κοινῷ θεάτρῳ τῷδε τῷ κόσμῳ, εἰ καὶ μὴ ἀκμῇ (69) του κινδύνου ταχεῖαν ἐχούσῃ καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν, ἀλλὰ τοῖς γε καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἀγωνίσμασι καὶ πα λαίσμασιν, ἵνα καὶ τῶν αὐτῶν στεφάνων ἀξιωθῶμεν, ἢ ὅτι ἐγγυτάτω (70); Γ'. Ἐγὼ μὲν παντὶ διακελεύομαι, καὶ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ, καὶ πρεσβύτῃ καὶ νέῳ, ἀστικῷ τε αὖ καὶ ἀγροίκῳ, ἰδιώτῃ καὶ ἄρχοντι, πλουσίῳ καὶ πένητι ( καὶ γὰρ ὁ αὐτὸς ἀγὼν καλεῖ πάντας), πρὸς τοῦτον ἀποδύεσθαι προθύμως, καὶ μὴ μαλακίζεσθαι, μηδὲ μέλλειν, μηδὲ προΐεσθαι τὸν καιρὸν, οὗ πάλιν τυ χεῖν ἀμήχανον. Εργασίας γὰρ ὁ παρών (71), ὁ δὲ μέλλων ἀνταποδόσεως. Εγείρεσθε (72), ἄγωμεν ένα τεῦθεν, ἠκούσατε τοῦ Σωτῆρος λέγοντος, οὐ μᾶλλον τι τοὺς τότε μαθητὰς ἐκ τοῦ τόπου τῆς Ἰουδαίας ἀπάγοντος, ἀλλὰ καὶ τοὺς ὕστερον ἅπαντας ἐντεῦθεν ἀπανιστάντος (73), καὶ πρὸς ἑαυτὸν ὑψούμενον ἕλο κοντος, ὡς ἡ ὑπόσχεσις. Ακολουθήσωμεν ἀγαθῷ Δεσπότῃ • φύγωμεν τὰς κοσμικὰς ἐπιθυμίας, φύγω- μεν τὸν πλάνον κόσμον καὶ κοσμοκράτορα, γενώμεθα καθαρῶς (74) τοῦ ποιήσαντος, τιμήσωμεν τὴν εἰκόνα, αἰδεσθῶμεν τὴν κλήσιν, μεταθώμεθα τὴν ζωήν. Τι ποιοῦμεν ἡμᾶς αὐτοὺς ταπεινούς, ὑψηλοί γεγονότες; Τί τοῖς ὁρωμένοις ἐγκαταμένομεν (75) ; Ζ'. Εκαστος, ὅ τι ἂν οἷός τε ᾖ, καρποφορείτω (76) τῷ Θεῷ ἐν καιρῷ παντὶ, καὶ ἰδέᾳ πάσῃ καὶ βίων (77) καὶ περιστάσεων, κατὰ τὸ μέτρον τῆς παρούσης αὐτῷ δυνάμεως, κατὰ τὸ δοθὲν αὐτῷ χάρισμα· ἵνα πᾶσι μέτροις τῆς ἀρετῆς, πάσας τὰς ἐκεῖθεν μονὰς πληρώ- η σωμεν, τοσοῦτον θερίσαντες (78), ὅσον ἐσπείραμεν, μᾶλλον δὲ τοσοῦτον ἐναποθέμενοι ταῖς θείαις ληνοῖς, ὅσον ἐγεωργήσαμεν (79). Εισφερέτω τις, ὁ μὲν χρήσ τοὺς ἀσκητικούς πόνους, « γύτατα. Μος μεν ἐγώ μέν, ἐγὼ δέ. ιστώντος. καθαροὶ τῷ ποιήσαντι ἡμᾶς, καθαρῶς τῷ ποιή σαντι. ἐναπομένομεν. ORATIO AD JULIANUM TRIBUTORUM EXÆQUATOREM. ciatus, ignis minas, gladiorum aciem, belluaru furorem, tenebras, famem, voragines, pecuniarum direptiones, membrorum abjectiones, mortem denique atque extrema omnia prompto et alacri animo, tanquam in alienis corporibus dimicantes, sustinuerunt? Utquid essent, utquid conseque- rentur, nonne omnibus utique in prospectu esset, vel nobis tacentibus? Non igitur nos etiam, cum eadem spe, sub eodem certaminis judice ac præmii arbitro, adversus eumdem tyrannum aciem instrue- mus, truculentum, inquam, illum, et tunc, et nume etiam, animarum persecutorem, invisibilem hostem et adversarium? Non pari virtute in hoc mundo, quasi in communi theatro, certabimus, si non peri- culi acie, et qua protinus defungi liceat, at in quo- B tidianis saltem dimicationibus et palæstris, ut eas- dem coronas, aut his proxi:nas, consequamnur? VI. Equidem omnes, tam viros quam feminas, tam senes quam juvenes, tam urbanos quam rusti- cos, tam privatos quam principes, tam divites quam pauperes, hortor, (idem enim certamen omnibus propositum est, ut ad pugnam cum hoc hoste conserendam impigre se accingant, ac non ignavia laborent, aut moras nectant, atque occa- sionem, quam nulla postea ratione nancisci liceat, abjiciant. Laboris enim præsens hoc tempus est; futurum, præemiorum. Audistis Salvatorem dicen tem, Surgile, abeamus hinc : quibus verbis non solum discipulos quos tunc habebat a Judææ loco abducebat, sed etiam omnes qui postea ipsius discipuli futuri erant hinc abstrahebat, et ad seip- sum, in altum erectum, quemadmodum se factu- rum promiserat **, pertrahebat. Quocirca bonum Dominum sequamur; fugiamus terrenas cupidi- tales, fugiamus impostorem mundum, et mundi principem, pura mente Creatori nos addicamus, nostram revereamur, vitam in melius cominu- divinam imaginent honore complectamur, vocationem temus. Quid nosmetipsos sponte dejicimus, cum sublimes et excelsi creati simus? Quid rebus in aspectum cadentibus inhæremus? . C es Joan. XIV, 31. Joan. x11, 32. inam solet dicere Tullius. Gregorius vero vocat • periculi aciem, cum statim, aceruo quodam mortis genere, vila piis viris tollitur; cui, ut ait Nicetas, opponit san- ctæ scilicet et religiosæ vitæ labores, qui in lon- gum temporis spatium porriguntur. › Or. habet, VII. Unusquisque Deo, quod poterit, offerat, quovis tempore, quovis genere vitæ et fortunæ, pro præsentis facultatis modulo, pro gratia sibi concessa, ut, per omnes virtutis modos, omnes coelestis regni mansiones impleamus, tantum scili cet metentes, quantum severimus; vel ut exactius loquar, tantum in divinis horreis reconditum haben- tes, quantum messuerimus. Conferat quidem, hic o puri eliciamur Creatori nostro. • Pass., Pass., rimus. • Billius : e quantum araverimus. : Non (66) Τίνα. Reg. c, τί. (67) "H. Sic duo Regg, et Comb. In ed., . (68) 'Ανδριούμεθα. Duo Regg., ἀνδρειούμεθα. (69) 'Ακμή. Duo Reg., ἐν ἀκμή. . Periculi dam- (70) Εγγυτάτω. Reg. um et Coisl. 1, έγ (71) Παρών. Nempe, καιρός, « tempus. » (72) Εγείρεσθε. Pass., ἐγείρωμεν. (75) 'Απανιστάντος. Reg. c, et Combef., ἀπαν- (74) Καθαρῶς, etc. Coisl. 1 et unus Colb., (75) Εγκαταμένομεν. Coisl. 1, εναπομένωμεν. (76) Καρποφορείτω. Οr. 1, καρποφορήτω [pravel. (77) Βίων. Gr. 1, βίον. (78) Θερίσαντες. Οr. 1, τηρήσαντες, « servantes. (79) "Οσον ἐγεωργήσαμεν. Quantum messue-
PG 35:1050ἵνα πᾶσι μέτροις τῆς ἀρετῆς, πάσας τὰς ἐκεῖθεν μονὰς πληρώσωμεν, τοσοῦτον θερίσαντες, ὅσον ἐσπείραμεν, μᾶλλον δὲ τοσοῦτον ἐναποθέμενοι ταῖς θείαις ληνοῖς, ὅσον ἐγεωργήσαμεν. Εἰσφερέτω τις, ὁ μὲν χρήματα, ὁ δὲ τὸ μηδὲν ἔχειν· ὁ μὲν τὸ προθυμεῖσθαι, ὁ δὲ τὸ τὸν προθυμούμενον ἀποδέχεσθαι· ὁ μὲν πρᾶξιν ἐπαινετὴν, ὁ δὲ θεωρίαν εὔστοχον· ὁ μὲν λόγον καίριον, ὁ δὲ σιωπὴν εὔλογον· ὁ μέν τις διδασκαλίαν ἄπταιστον καὶ βίον μὴ ἀνθιστάμενον, ὁ δὲ ἀκοὴν εὐπειθῆ καὶ εὐγνώμονα· ὁ μὲν παρθενίαν ἁγνὴν καὶ κόσμου παντελῶς ἀποτέμνουσαν, ὁ δὲ γάμον σεμνὸν καὶ μὴ πάντη Θεοῦ χωρίζοντα· ὁ μὲν νηστείαν ἄτυφον, ὁ δὲ ἀπόλαυσιν μὴ ἀκόλαστον· ἄλλος τὸ ἐν προσευχαῖς ἀπερίσπαστον καὶ ὕμνοις πνευματικοῖς, ἄλλος τὸ ἐν προστασίᾳ τῶν δεομένων· πάντες δάκρυα, πάντες κάθαρσιν, ἀνάβασιν πάντες καὶ τὸ τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκτείνεσθαι.
ΧΙΧ. - θηρῶν αγριότητα, και σκέτος, καὶ λιμόν, καὶ βάρα- Α θρα, καὶ χρημάτων ἁρπαγάς, καὶ μελῶν ἀποβολὰς, καὶ θανάτους τὸ τελευταῖον, καὶ πάντα προθύμως ὑπέστησαν, ὥσπερ ἐν ἀλλοτρίοις ἀγωνιζόμενοι σώ- μασιν; ἵνα τί γένωνται, καὶ τίνα (66) κληρονομή- σωσιν, ἢ (67) πᾶσι δῆλα, κἂν ἡμεῖς μὴ λέγωμεν ; Οὐ μετὰ τῆς αὐτῆς ἐλπίδος, ὑπὸ τῷ αὐτῷ βραβευτῇ καὶ ἀγωνοθέτῃ, πρὸς τὸν αὐτὸν παραταξόμεθα τύπ ραννον, τὸν πικρὸν καὶ τότε καὶ νῦν τῶν ψυχῶν διώκτην, τὸν ἀόρατον ἐχθρὸν καὶ πολέμιον; Οὐκ ἀνδριούμεθα (68) παραπλησίως ὥσπερ ἐν κοινῷ θεάτρῳ τῷδε τῷ κόσμῳ, εἰ καὶ μὴ ἀκμῇ (69) του κινδύνου ταχεῖαν ἐχούσῃ καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν, ἀλλὰ τοῖς γε καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἀγωνίσμασι καὶ πα λαίσμασιν, ἵνα καὶ τῶν αὐτῶν στεφάνων ἀξιωθῶμεν, ἢ ὅτι ἐγγυτάτω (70); Γ'. Ἐγὼ μὲν παντὶ διακελεύομαι, καὶ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ, καὶ πρεσβύτῃ καὶ νέῳ, ἀστικῷ τε αὖ καὶ ἀγροίκῳ, ἰδιώτῃ καὶ ἄρχοντι, πλουσίῳ καὶ πένητι ( καὶ γὰρ ὁ αὐτὸς ἀγὼν καλεῖ πάντας), πρὸς τοῦτον ἀποδύεσθαι προθύμως, καὶ μὴ μαλακίζεσθαι, μηδὲ μέλλειν, μηδὲ προΐεσθαι τὸν καιρὸν, οὗ πάλιν τυ χεῖν ἀμήχανον. Εργασίας γὰρ ὁ παρών (71), ὁ δὲ μέλλων ἀνταποδόσεως. Εγείρεσθε (72), ἄγωμεν ένα τεῦθεν, ἠκούσατε τοῦ Σωτῆρος λέγοντος, οὐ μᾶλλον τι τοὺς τότε μαθητὰς ἐκ τοῦ τόπου τῆς Ἰουδαίας ἀπάγοντος, ἀλλὰ καὶ τοὺς ὕστερον ἅπαντας ἐντεῦθεν ἀπανιστάντος (73), καὶ πρὸς ἑαυτὸν ὑψούμενον ἕλο κοντος, ὡς ἡ ὑπόσχεσις. Ακολουθήσωμεν ἀγαθῷ Δεσπότῃ • φύγωμεν τὰς κοσμικὰς ἐπιθυμίας, φύγω- μεν τὸν πλάνον κόσμον καὶ κοσμοκράτορα, γενώμεθα καθαρῶς (74) τοῦ ποιήσαντος, τιμήσωμεν τὴν εἰκόνα, αἰδεσθῶμεν τὴν κλήσιν, μεταθώμεθα τὴν ζωήν. Τι ποιοῦμεν ἡμᾶς αὐτοὺς ταπεινούς, ὑψηλοί γεγονότες; Τί τοῖς ὁρωμένοις ἐγκαταμένομεν (75) ; Ζ'. Εκαστος, ὅ τι ἂν οἷός τε ᾖ, καρποφορείτω (76) τῷ Θεῷ ἐν καιρῷ παντὶ, καὶ ἰδέᾳ πάσῃ καὶ βίων (77) καὶ περιστάσεων, κατὰ τὸ μέτρον τῆς παρούσης αὐτῷ δυνάμεως, κατὰ τὸ δοθὲν αὐτῷ χάρισμα· ἵνα πᾶσι μέτροις τῆς ἀρετῆς, πάσας τὰς ἐκεῖθεν μονὰς πληρώ- η σωμεν, τοσοῦτον θερίσαντες (78), ὅσον ἐσπείραμεν, μᾶλλον δὲ τοσοῦτον ἐναποθέμενοι ταῖς θείαις ληνοῖς, ὅσον ἐγεωργήσαμεν (79). Εισφερέτω τις, ὁ μὲν χρήσ τοὺς ἀσκητικούς πόνους, « γύτατα. Μος μεν ἐγώ μέν, ἐγὼ δέ. ιστώντος. καθαροὶ τῷ ποιήσαντι ἡμᾶς, καθαρῶς τῷ ποιή σαντι. ἐναπομένομεν. ORATIO AD JULIANUM TRIBUTORUM EXÆQUATOREM. ciatus, ignis minas, gladiorum aciem, belluaru furorem, tenebras, famem, voragines, pecuniarum direptiones, membrorum abjectiones, mortem denique atque extrema omnia prompto et alacri animo, tanquam in alienis corporibus dimicantes, sustinuerunt? Utquid essent, utquid conseque- rentur, nonne omnibus utique in prospectu esset, vel nobis tacentibus? Non igitur nos etiam, cum eadem spe, sub eodem certaminis judice ac præmii arbitro, adversus eumdem tyrannum aciem instrue- mus, truculentum, inquam, illum, et tunc, et nume etiam, animarum persecutorem, invisibilem hostem et adversarium? Non pari virtute in hoc mundo, quasi in communi theatro, certabimus, si non peri- culi acie, et qua protinus defungi liceat, at in quo- B tidianis saltem dimicationibus et palæstris, ut eas- dem coronas, aut his proxi:nas, consequamnur? VI. Equidem omnes, tam viros quam feminas, tam senes quam juvenes, tam urbanos quam rusti- cos, tam privatos quam principes, tam divites quam pauperes, hortor, (idem enim certamen omnibus propositum est, ut ad pugnam cum hoc hoste conserendam impigre se accingant, ac non ignavia laborent, aut moras nectant, atque occa- sionem, quam nulla postea ratione nancisci liceat, abjiciant. Laboris enim præsens hoc tempus est; futurum, præemiorum. Audistis Salvatorem dicen tem, Surgile, abeamus hinc : quibus verbis non solum discipulos quos tunc habebat a Judææ loco abducebat, sed etiam omnes qui postea ipsius discipuli futuri erant hinc abstrahebat, et ad seip- sum, in altum erectum, quemadmodum se factu- rum promiserat **, pertrahebat. Quocirca bonum Dominum sequamur; fugiamus terrenas cupidi- tales, fugiamus impostorem mundum, et mundi principem, pura mente Creatori nos addicamus, nostram revereamur, vitam in melius cominu- divinam imaginent honore complectamur, vocationem temus. Quid nosmetipsos sponte dejicimus, cum sublimes et excelsi creati simus? Quid rebus in aspectum cadentibus inhæremus? . C es Joan. XIV, 31. Joan. x11, 32. inam solet dicere Tullius. Gregorius vero vocat • periculi aciem, cum statim, aceruo quodam mortis genere, vila piis viris tollitur; cui, ut ait Nicetas, opponit san- ctæ scilicet et religiosæ vitæ labores, qui in lon- gum temporis spatium porriguntur. › Or. habet, VII. Unusquisque Deo, quod poterit, offerat, quovis tempore, quovis genere vitæ et fortunæ, pro præsentis facultatis modulo, pro gratia sibi concessa, ut, per omnes virtutis modos, omnes coelestis regni mansiones impleamus, tantum scili cet metentes, quantum severimus; vel ut exactius loquar, tantum in divinis horreis reconditum haben- tes, quantum messuerimus. Conferat quidem, hic o puri eliciamur Creatori nostro. • Pass., Pass., rimus. • Billius : e quantum araverimus. : Non (66) Τίνα. Reg. c, τί. (67) "H. Sic duo Regg, et Comb. In ed., . (68) 'Ανδριούμεθα. Duo Regg., ἀνδρειούμεθα. (69) 'Ακμή. Duo Reg., ἐν ἀκμή. . Periculi dam- (70) Εγγυτάτω. Reg. um et Coisl. 1, έγ (71) Παρών. Nempe, καιρός, « tempus. » (72) Εγείρεσθε. Pass., ἐγείρωμεν. (75) 'Απανιστάντος. Reg. c, et Combef., ἀπαν- (74) Καθαρῶς, etc. Coisl. 1 et unus Colb., (75) Εγκαταμένομεν. Coisl. 1, εναπομένωμεν. (76) Καρποφορείτω. Οr. 1, καρποφορήτω [pravel. (77) Βίων. Gr. 1, βίον. (78) Θερίσαντες. Οr. 1, τηρήσαντες, « servantes. (79) "Οσον ἐγεωργήσαμεν. Quantum messue-
§ 5
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Η. Καλὴ καὶ ἁπλότης καρποφορία, καὶ γέλως σωφρονιζόμενος, καὶ θυμὸς κολαζόμενος, καὶ ὄμμα παιδαγωγούμενον, καὶ νοῦς πλανᾶσθαι μὴ συγχωρούμενος.
ΧΙΧ. - θηρῶν αγριότητα, και σκέτος, καὶ λιμόν, καὶ βάρα- Α θρα, καὶ χρημάτων ἁρπαγάς, καὶ μελῶν ἀποβολὰς, καὶ θανάτους τὸ τελευταῖον, καὶ πάντα προθύμως ὑπέστησαν, ὥσπερ ἐν ἀλλοτρίοις ἀγωνιζόμενοι σώ- μασιν; ἵνα τί γένωνται, καὶ τίνα (66) κληρονομή- σωσιν, ἢ (67) πᾶσι δῆλα, κἂν ἡμεῖς μὴ λέγωμεν ; Οὐ μετὰ τῆς αὐτῆς ἐλπίδος, ὑπὸ τῷ αὐτῷ βραβευτῇ καὶ ἀγωνοθέτῃ, πρὸς τὸν αὐτὸν παραταξόμεθα τύπ ραννον, τὸν πικρὸν καὶ τότε καὶ νῦν τῶν ψυχῶν διώκτην, τὸν ἀόρατον ἐχθρὸν καὶ πολέμιον; Οὐκ ἀνδριούμεθα (68) παραπλησίως ὥσπερ ἐν κοινῷ θεάτρῳ τῷδε τῷ κόσμῳ, εἰ καὶ μὴ ἀκμῇ (69) του κινδύνου ταχεῖαν ἐχούσῃ καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν, ἀλλὰ τοῖς γε καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἀγωνίσμασι καὶ πα λαίσμασιν, ἵνα καὶ τῶν αὐτῶν στεφάνων ἀξιωθῶμεν, ἢ ὅτι ἐγγυτάτω (70); Γ'. Ἐγὼ μὲν παντὶ διακελεύομαι, καὶ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ, καὶ πρεσβύτῃ καὶ νέῳ, ἀστικῷ τε αὖ καὶ ἀγροίκῳ, ἰδιώτῃ καὶ ἄρχοντι, πλουσίῳ καὶ πένητι ( καὶ γὰρ ὁ αὐτὸς ἀγὼν καλεῖ πάντας), πρὸς τοῦτον ἀποδύεσθαι προθύμως, καὶ μὴ μαλακίζεσθαι, μηδὲ μέλλειν, μηδὲ προΐεσθαι τὸν καιρὸν, οὗ πάλιν τυ χεῖν ἀμήχανον. Εργασίας γὰρ ὁ παρών (71), ὁ δὲ μέλλων ἀνταποδόσεως. Εγείρεσθε (72), ἄγωμεν ένα τεῦθεν, ἠκούσατε τοῦ Σωτῆρος λέγοντος, οὐ μᾶλλον τι τοὺς τότε μαθητὰς ἐκ τοῦ τόπου τῆς Ἰουδαίας ἀπάγοντος, ἀλλὰ καὶ τοὺς ὕστερον ἅπαντας ἐντεῦθεν ἀπανιστάντος (73), καὶ πρὸς ἑαυτὸν ὑψούμενον ἕλο κοντος, ὡς ἡ ὑπόσχεσις. Ακολουθήσωμεν ἀγαθῷ Δεσπότῃ • φύγωμεν τὰς κοσμικὰς ἐπιθυμίας, φύγω- μεν τὸν πλάνον κόσμον καὶ κοσμοκράτορα, γενώμεθα καθαρῶς (74) τοῦ ποιήσαντος, τιμήσωμεν τὴν εἰκόνα, αἰδεσθῶμεν τὴν κλήσιν, μεταθώμεθα τὴν ζωήν. Τι ποιοῦμεν ἡμᾶς αὐτοὺς ταπεινούς, ὑψηλοί γεγονότες; Τί τοῖς ὁρωμένοις ἐγκαταμένομεν (75) ; Ζ'. Εκαστος, ὅ τι ἂν οἷός τε ᾖ, καρποφορείτω (76) τῷ Θεῷ ἐν καιρῷ παντὶ, καὶ ἰδέᾳ πάσῃ καὶ βίων (77) καὶ περιστάσεων, κατὰ τὸ μέτρον τῆς παρούσης αὐτῷ δυνάμεως, κατὰ τὸ δοθὲν αὐτῷ χάρισμα· ἵνα πᾶσι μέτροις τῆς ἀρετῆς, πάσας τὰς ἐκεῖθεν μονὰς πληρώ- η σωμεν, τοσοῦτον θερίσαντες (78), ὅσον ἐσπείραμεν, μᾶλλον δὲ τοσοῦτον ἐναποθέμενοι ταῖς θείαις ληνοῖς, ὅσον ἐγεωργήσαμεν (79). Εισφερέτω τις, ὁ μὲν χρήσ τοὺς ἀσκητικούς πόνους, « γύτατα. Μος μεν ἐγώ μέν, ἐγὼ δέ. ιστώντος. καθαροὶ τῷ ποιήσαντι ἡμᾶς, καθαρῶς τῷ ποιή σαντι. ἐναπομένομεν. ORATIO AD JULIANUM TRIBUTORUM EXÆQUATOREM. ciatus, ignis minas, gladiorum aciem, belluaru furorem, tenebras, famem, voragines, pecuniarum direptiones, membrorum abjectiones, mortem denique atque extrema omnia prompto et alacri animo, tanquam in alienis corporibus dimicantes, sustinuerunt? Utquid essent, utquid conseque- rentur, nonne omnibus utique in prospectu esset, vel nobis tacentibus? Non igitur nos etiam, cum eadem spe, sub eodem certaminis judice ac præmii arbitro, adversus eumdem tyrannum aciem instrue- mus, truculentum, inquam, illum, et tunc, et nume etiam, animarum persecutorem, invisibilem hostem et adversarium? Non pari virtute in hoc mundo, quasi in communi theatro, certabimus, si non peri- culi acie, et qua protinus defungi liceat, at in quo- B tidianis saltem dimicationibus et palæstris, ut eas- dem coronas, aut his proxi:nas, consequamnur? VI. Equidem omnes, tam viros quam feminas, tam senes quam juvenes, tam urbanos quam rusti- cos, tam privatos quam principes, tam divites quam pauperes, hortor, (idem enim certamen omnibus propositum est, ut ad pugnam cum hoc hoste conserendam impigre se accingant, ac non ignavia laborent, aut moras nectant, atque occa- sionem, quam nulla postea ratione nancisci liceat, abjiciant. Laboris enim præsens hoc tempus est; futurum, præemiorum. Audistis Salvatorem dicen tem, Surgile, abeamus hinc : quibus verbis non solum discipulos quos tunc habebat a Judææ loco abducebat, sed etiam omnes qui postea ipsius discipuli futuri erant hinc abstrahebat, et ad seip- sum, in altum erectum, quemadmodum se factu- rum promiserat **, pertrahebat. Quocirca bonum Dominum sequamur; fugiamus terrenas cupidi- tales, fugiamus impostorem mundum, et mundi principem, pura mente Creatori nos addicamus, nostram revereamur, vitam in melius cominu- divinam imaginent honore complectamur, vocationem temus. Quid nosmetipsos sponte dejicimus, cum sublimes et excelsi creati simus? Quid rebus in aspectum cadentibus inhæremus? . C es Joan. XIV, 31. Joan. x11, 32. inam solet dicere Tullius. Gregorius vero vocat • periculi aciem, cum statim, aceruo quodam mortis genere, vila piis viris tollitur; cui, ut ait Nicetas, opponit san- ctæ scilicet et religiosæ vitæ labores, qui in lon- gum temporis spatium porriguntur. › Or. habet, VII. Unusquisque Deo, quod poterit, offerat, quovis tempore, quovis genere vitæ et fortunæ, pro præsentis facultatis modulo, pro gratia sibi concessa, ut, per omnes virtutis modos, omnes coelestis regni mansiones impleamus, tantum scili cet metentes, quantum severimus; vel ut exactius loquar, tantum in divinis horreis reconditum haben- tes, quantum messuerimus. Conferat quidem, hic o puri eliciamur Creatori nostro. • Pass., Pass., rimus. • Billius : e quantum araverimus. : Non (66) Τίνα. Reg. c, τί. (67) "H. Sic duo Regg, et Comb. In ed., . (68) 'Ανδριούμεθα. Duo Regg., ἀνδρειούμεθα. (69) 'Ακμή. Duo Reg., ἐν ἀκμή. . Periculi dam- (70) Εγγυτάτω. Reg. um et Coisl. 1, έγ (71) Παρών. Nempe, καιρός, « tempus. » (72) Εγείρεσθε. Pass., ἐγείρωμεν. (75) 'Απανιστάντος. Reg. c, et Combef., ἀπαν- (74) Καθαρῶς, etc. Coisl. 1 et unus Colb., (75) Εγκαταμένομεν. Coisl. 1, εναπομένωμεν. (76) Καρποφορείτω. Οr. 1, καρποφορήτω [pravel. (77) Βίων. Gr. 1, βίον. (78) Θερίσαντες. Οr. 1, τηρήσαντες, « servantes. (79) "Οσον ἐγεωργήσαμεν. Quantum messue-
PG 35:1051Οὐδὲν οὕτω μικρὸν τῶν εἰσφερομένων Θεῷ, κἂν ἐλάχιστον ᾖ, κἂν παρὰ πολὺ τῆς ἀξίας λειπόμενον, ὃ μὴ προσίεται πάντως καὶ ἀποδέχεται, εἰ καὶ σταθμίζειν οἶδε τῇ δικαίᾳ κρίσει τὸ ἔλεος. Δέχεται καὶ Παύλου τὴν φυτείαν, ὡς Παύλου, καὶ Ἀπολλῶ τὴν ἀρδείαν, καὶ τὰ δύο λεπτὰ τῆς χήρας, καὶ τοῦ τελώνου τὴν ταπείνωσιν, καὶ τοῦ Μανασσῆ τὴν ἐξαγόρευσιν. Μωσῆς ἐπήγνυτο τὴν σκηνὴν κάτω, τὴν τῶν οὐρανίων ἀντίτυπον, καὶ πάντες εἰσέφερον τὸ κηρυχθὲν αὐτοῖς. Οἱ δὲ καὶ αὐτεπάγγελτοι, οἱ μὲν χρυσὸν, οἱ δὲ ἄργυρον, οἱ δὲ λίθους τιμίους εἰς τὴν ἐπωμίδα· αἱ δὲ βύσσον διακεκλωσμένην, αἱ δὲ κόκκινον νενησμένον, οἱ δὲ πορφύραν, οἱ δὲ δέρματα κριῶν ἠρυθροδανωμένα· αἱ δὲ καὶ τρίχας αἰγείας εἰς τὰ κάτεργα τῆς σκηνῆς, τὸ φαυλότατον· οἱ δὲ ὅ τι ἕκαστος, ἢ ἑκάστη τύχοιεν ἔχοντες· πάντες δὲ ἔφερον, καὶ οὐδεὶς ἦν ἀσυντελὴς, οὐδὲ τῶν πενεστάτων.
ματα, ὁ δὲ τὸ μηδὲν ἔχειν (80) · ὁ μὲν τὸ προθυμεῖο σθαι, ὁ δὲ τὸ τὸν προθυμούμενον (81) ἀποδέχεσθαι· ὁ μὲν πρᾶξιν ἐπαινετὴν, ὁ δὲ θεωρίαν εὔστοχον· ὁ μὲν λόγον καίριον, ὁ δὲ σιωπὴν εὔλογον· ὁ μέν τις διδα σκαλίαν ἄπταιστον καὶ βίον μὴ ἀνθιστάμενον, ὁ δὲ ἀκοὴν εὐπειθῆ καὶ (82) εὐγνώμονα· ὁ μὲν παρθενίαν ἁγνὴν καὶ κόσμου παντελῶς ἀποτέμνουσαν, ὁ δὲ γά- μον σεμνὸν καὶ μὴ πάντη Θεοῦ χωρίζοντα· ὁ μὲν νη- στείαν ἄτυφον, ὁ δὲ ἀπόλαυσιν μὴ ἀκόλαστον· ἄλλος τὸ ἐν προσευχαῖς ἀπερίσπαστον καὶ ὕμνοις πνευματι- κοῖς, ἄλλος τὸ ἐν προστασία (85) τῶν δεομένων· πάν τες δάκρυα, πάντες κάθαρσιν, ἀνάβασιν πάντες καὶ τὸ τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκτείνεσθαι. νησμένον, οἱ δὲ πορφύραν, οἱ δὲ δέρματα κριῶν ἡρυ Η'. Καλὴ καὶ ἁπλότης καρποφορία, καὶ γέλως σω φρονιζόμενος, καὶ θυμὸς κολαζόμενος, καὶ ὄμμα παι δαγωγούμενον, καὶ νοῦς πλανᾶσθαι μή συγχωρούμε- νος. Οὐδὲν οὕτω μικρὸν τῶν εἰσφερομένων Θεῷ, κἂν ἐλάχιστον ᾖ, κἂν παρὰ (84) πολὺ τῆς ἀξίας λειπόμε νον (85), ὁ μὴ προσίεται πάντως καὶ ἀποδέχεται, εἰ καὶ σταθμίζειν οἶδε τῇ δικαίᾳ κρίσει τὸ ἔλεος. Δέχεται καὶ Παύλου τὴν φυτείαν, ὡς Παύλου, καὶ Ἀπολλῶ τὴν ἀρδείαν, καὶ τὰ δύο λεπτὰ τῆς χήρας, καὶ τοῦ τελώνου τὴν ταπείνωσιν, καὶ τοῦ Μανασσῆ τὴν ἐξαγόρευσιν. Μωσῆς ἐπήγνυτο τὴν σκηνήν (80) κάτω, τὴν τῶν οὐ ρανίων ἀντίτυπον, καὶ πάντες εἰσέφερον τὸ κηρυχθὲν αὐτοῖς. Οἱ δὲ καὶ αὐτεπάγγελτοι, οἱ μὲν (87) χρυσόν, οἱ δὲ ἄργυρον, οἱ δὲ λίθους τιμίους εἰς τὴν ἐπωμίδα - αἱ δὲ βύσσον διακεκλωσμένην, αἱ δὲ κόκκινον νεο Ᏼ θροδανωμένα· αἱ δὲ καὶ τρίχας αἰγείας εἰς τὰ κάτερ γα τῆς σκηνῆς, τὸ φαυλότατον· οἱ δὲ ὅ τι (38) ἔκα- στος, ἢ ἑκάστη τύχοιεν ἔχοντες· πάντες δὲ ἔφερον, καὶ οὐδεὶς ἦν ἀσυντελής, οὐδὲ τῶν πενεστάτων. Οὕτω καὶ ἡμεῖς τῇ τιμίᾳ τοῦ Θεοῦ σκηνῇ τῆσδε τῆς Ἐκ- κλησίας, ἣν ὁ Κύριος ἔπηξε, καὶ (89) οὐκ ἄνθρωπος, ἢ διαφόροις ἀρετῆς συνοικοδομεῖται κάλλεσιν, ὁ μὲν μικρὸν, ὁ δὲ μεῖζον, πάντες δὲ ὁμοίως εἰσφέρωμεν εἰς ἔργον τέλειον, εἰς κατοικητήριον Χριστοῦ (94), εἰς ναὸν ἅγιον, συντιθέμενοι, καὶ συναρμολογούμε νοι (91) τῇ ἀρχιτεκτονίᾳ τοῦ Πνεύματος. Πάντως δὲ οὐδὲν εἰσοίσομεν τοσοῦτον, ὅσον ειλήφαμεν, και πάντα εἰσφέρωμεν. Ἐπεὶ καὶ τὸ εἶναι ἡμῖν ἐκ Θεοῦ, καὶ τὸ εἰδέναι Θεὸν, καὶ αὐτὸ τὸ ἔχειν ὅ εἰσενέγκω μεν. Τὸ δὲ κάλλιστον καὶ φιλανθρωπότατον, ὅτι μὴ οι προστασίαις. S. GREGORII THEOLOGI pecunias, ille lmc ipsum quod nihil habeat; me A propeusam ad bene de proximo merendum volun- tatem, ille bonam alterius voluntatem suscipiendo ; hic honestam actionem, ille scitam et solertem con- templationem; hic tempestivum et commodum sermo- nem, ille cum ratione conjunctum silentium; hic inoffensam doctrinam vitamque minime contra- riam, ille obsequentem et candidam aurem; hic castam virgit ftutem, et a mundo penitus abscin- dentem, ille pudicas nuptias, nec prorsus a Deo disjungentes; hic jejunium fastus expers, ille epu- las ab intemperantia et petulantia remotas; hic attentionem et assiduitatem in orationibus et spi- ritualibus hymnis, ille pauperum curam et præsidium : omnes autem lacrymas, omnes purgationem, omnes ascensum, atque extensionem ad ea quæ priora sunt 87. VIII. Præclarum quoque munus est simplicitas, B et risum coercere, iram reprimere, oculum cobi- bere, menti vagandi potestatem negare. Ni- hil oorum quæ Deo offeruntur, tam parvum est, quamvis etiam minimi momenti sit, quamvis longe infra illius dignitatem, quod non omnino accipiat, gratumque habeat, tametsi justo judicio misericor- diam ponderare solcat ". Accipit ille, et Pauli plantationen, ut Pauli, et rigationem Apollo ®, et duo viduæ minuta ", publicani humilitatem " el Manassis confessionem ". Moyses tabernaculum il- lud, ad cœlestium exemplar constructum, in terra ſigebat; et omnes, quod cuique denuntiatum fue- rat, conferebant. Quin etiam suapte sponte alii au- rum, alii argentum, alii gemmas pretiosas ad su- perhumeralis ornatum erogabant : mulieres par- C tim byssum retortam, partim coccinum textuin, partim purpuram, partim arietum pelles rubricatas, partim caprarum pilos, rem vilissimam, ad opus tabernaculi ⁹; alii, quod quisque aut quæque ha- bebat; cæterum omnes afferebant, nec quisquam immunis erat, ne tenuiorum quidem. Consimilem nos quoque in modum pretioso Dei tabernaculo, hoc est, hujus Ecclesiæ, quod non ab homine, sed a Deo fixum est, quodque variis virtutum orna- mentis construitur, alius minus quiddam, alius ma- jus, omnes tamen citra exceptionem offeramus, in opus perfectum, in habitaculum Christi, in tem- plum sanctum 98, architectonica Spiritus arte con- structi, et coagmentati. Illud quidem minime dubium est, quin, etiamsi omnia contulerimus, minus la- 13. Luc. xx1, 2. Luc. xvi, 13. ss | Paral se Hebr. viii, 2. * Ephes. 11, 21. Philipp. 111, Isa. xxvIII, 17. Cor. 111, 6. XXXII, squ. Exod. xxv, sqq.; xxxv, sqq. recte quidem. Etenim post messem fruges in hor- reis reconduntur. paraphrastice: hominis eo affectu præditi laudem et commentationem. in ed. editione verterat, ‹ tabernaculum, › quod sane re- ctius videtur. Aliud enim erat « arca, o aliud e ta- bernaculum. › lius constructum et coagmentatum. Id refert s ad templum, » cum ad nos ipsos referri debeat. Nos enim ipsi sumus, qui, architectonica Spiritus sancti arte, c in templum Dei construimur, el roa guentamur. (80) Τὸ μηδὲν ἔχειν. Billius : e paupertatem. (81) Τὸ τὸν προθυμούμενον, etc. Billius miuis (2) Καί. Sic decem Colb., Or. 1, et Pass. Deest (83) Ἐν προστασίᾳ. Coisl. 3 et or. 1, ἐν ταῖς (84) Παρά. Sic Reg. pl. Deest in ed. (85) Λειπόμενοr. Coisl. 1, ἀπολειπόμενον. (86) Τὴν σκηνήν. Billius, • arcam. » in prima (87) Οἱ μέν. Duo Regg. et Or. 1, ὁ μέν. (88) "Ο τι. Pass., εἴ τι. (89) Kal. Sic Pass. Deest in ed. (90) Χριστοῦ. Colb. 1, Θεοῦ. (91) Συντιθέμενοι καὶ συναρμολογούμενοι. Bil
PG 35:1052Οὕτω καὶ ἡμεῖς τῇ τιμίᾳ τοῦ Θεοῦ σκηνῇ τῆσδε τῆς Ἐκκλησίας, ἣν ὁ Κύριος ἔπηξε, καὶ οὐκ ἄνθρωπος, ἣ διαφόροις ἀρετῆς συνοικοδομεῖται κάλλεσιν, ὁ μὲν μικρὸν, ὁ δὲ μεῖζον, πάντες δὲ ὁμοίως εἰσφέρωμεν εἰς ἔργον τέλειον, εἰς κατοικητήριον Χριστοῦ, εἰς ναὸν ἅγιον, συντιθέμενοι, καὶ συναρμολογούμενοι τῇ ἀρχιτεκτονίᾳ τοῦ Πνεύματος. Πάντως δὲ οὐδὲν εἰσοίσομεν τοσοῦτον, ὅσον εἰλήφαμεν, κἂν πάντα εἰσφέρωμεν. Ἐπεὶ καὶ τὸ εἶναι ἡμῖν ἐκ Θεοῦ, καὶ τὸ εἰδέναι Θεὸν, καὶ αὐτὸ τὸ ἔχειν ὃ εἰσενέγκωμεν. Τὸ δὲ κάλλιστον καὶ φιλανθρωπότατον, ὅτι μὴ τῇ ἀξίᾳ τοῦ διδομένου, τῇ δὲ δυνάμει καὶ τῇ διαθέσει τοῦ καρποφοροῦντος, μετρεῖ Θεὸς τὴν ἐπίδοσιν. Θ. Μὴ οὖν ἀναμείνῃς γενέσθαι χρηστὸς, ἀλλ’ ἤδη γενοῦ· μηδὲ ὅτι τῆς ἀξίας λείπῃ, τὸ πᾶν ἐλλίπῃς. Ἀλλὰ τὸ μὲν εἰσένεγκε, τὸ δὲ προθυμήθητι, ὑπὲρ δὲ τοῦ δεήθητι δοθῆναι συγγνώμην τῇ ἀσθενείᾳ. Οὐκ ὀφθήσῃ, φησὶ, κενὸς ἐναντίον μου. Μηδεὶς ἔστω κενὸς, μηδὲ ἄκαρπος, μηδέ τις στεῖρα ψυχὴ καὶ ἄγονος. Ἕκαστος ἐκ τῶν παρόντων καρποφορείτω Θεῷ, καὶ ἐκ τῶν οἰκείων·
ματα, ὁ δὲ τὸ μηδὲν ἔχειν (80) · ὁ μὲν τὸ προθυμεῖο σθαι, ὁ δὲ τὸ τὸν προθυμούμενον (81) ἀποδέχεσθαι· ὁ μὲν πρᾶξιν ἐπαινετὴν, ὁ δὲ θεωρίαν εὔστοχον· ὁ μὲν λόγον καίριον, ὁ δὲ σιωπὴν εὔλογον· ὁ μέν τις διδα σκαλίαν ἄπταιστον καὶ βίον μὴ ἀνθιστάμενον, ὁ δὲ ἀκοὴν εὐπειθῆ καὶ (82) εὐγνώμονα· ὁ μὲν παρθενίαν ἁγνὴν καὶ κόσμου παντελῶς ἀποτέμνουσαν, ὁ δὲ γά- μον σεμνὸν καὶ μὴ πάντη Θεοῦ χωρίζοντα· ὁ μὲν νη- στείαν ἄτυφον, ὁ δὲ ἀπόλαυσιν μὴ ἀκόλαστον· ἄλλος τὸ ἐν προσευχαῖς ἀπερίσπαστον καὶ ὕμνοις πνευματι- κοῖς, ἄλλος τὸ ἐν προστασία (85) τῶν δεομένων· πάν τες δάκρυα, πάντες κάθαρσιν, ἀνάβασιν πάντες καὶ τὸ τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκτείνεσθαι. νησμένον, οἱ δὲ πορφύραν, οἱ δὲ δέρματα κριῶν ἡρυ Η'. Καλὴ καὶ ἁπλότης καρποφορία, καὶ γέλως σω φρονιζόμενος, καὶ θυμὸς κολαζόμενος, καὶ ὄμμα παι δαγωγούμενον, καὶ νοῦς πλανᾶσθαι μή συγχωρούμε- νος. Οὐδὲν οὕτω μικρὸν τῶν εἰσφερομένων Θεῷ, κἂν ἐλάχιστον ᾖ, κἂν παρὰ (84) πολὺ τῆς ἀξίας λειπόμε νον (85), ὁ μὴ προσίεται πάντως καὶ ἀποδέχεται, εἰ καὶ σταθμίζειν οἶδε τῇ δικαίᾳ κρίσει τὸ ἔλεος. Δέχεται καὶ Παύλου τὴν φυτείαν, ὡς Παύλου, καὶ Ἀπολλῶ τὴν ἀρδείαν, καὶ τὰ δύο λεπτὰ τῆς χήρας, καὶ τοῦ τελώνου τὴν ταπείνωσιν, καὶ τοῦ Μανασσῆ τὴν ἐξαγόρευσιν. Μωσῆς ἐπήγνυτο τὴν σκηνήν (80) κάτω, τὴν τῶν οὐ ρανίων ἀντίτυπον, καὶ πάντες εἰσέφερον τὸ κηρυχθὲν αὐτοῖς. Οἱ δὲ καὶ αὐτεπάγγελτοι, οἱ μὲν (87) χρυσόν, οἱ δὲ ἄργυρον, οἱ δὲ λίθους τιμίους εἰς τὴν ἐπωμίδα - αἱ δὲ βύσσον διακεκλωσμένην, αἱ δὲ κόκκινον νεο Ᏼ θροδανωμένα· αἱ δὲ καὶ τρίχας αἰγείας εἰς τὰ κάτερ γα τῆς σκηνῆς, τὸ φαυλότατον· οἱ δὲ ὅ τι (38) ἔκα- στος, ἢ ἑκάστη τύχοιεν ἔχοντες· πάντες δὲ ἔφερον, καὶ οὐδεὶς ἦν ἀσυντελής, οὐδὲ τῶν πενεστάτων. Οὕτω καὶ ἡμεῖς τῇ τιμίᾳ τοῦ Θεοῦ σκηνῇ τῆσδε τῆς Ἐκ- κλησίας, ἣν ὁ Κύριος ἔπηξε, καὶ (89) οὐκ ἄνθρωπος, ἢ διαφόροις ἀρετῆς συνοικοδομεῖται κάλλεσιν, ὁ μὲν μικρὸν, ὁ δὲ μεῖζον, πάντες δὲ ὁμοίως εἰσφέρωμεν εἰς ἔργον τέλειον, εἰς κατοικητήριον Χριστοῦ (94), εἰς ναὸν ἅγιον, συντιθέμενοι, καὶ συναρμολογούμε νοι (91) τῇ ἀρχιτεκτονίᾳ τοῦ Πνεύματος. Πάντως δὲ οὐδὲν εἰσοίσομεν τοσοῦτον, ὅσον ειλήφαμεν, και πάντα εἰσφέρωμεν. Ἐπεὶ καὶ τὸ εἶναι ἡμῖν ἐκ Θεοῦ, καὶ τὸ εἰδέναι Θεὸν, καὶ αὐτὸ τὸ ἔχειν ὅ εἰσενέγκω μεν. Τὸ δὲ κάλλιστον καὶ φιλανθρωπότατον, ὅτι μὴ οι προστασίαις. S. GREGORII THEOLOGI pecunias, ille lmc ipsum quod nihil habeat; me A propeusam ad bene de proximo merendum volun- tatem, ille bonam alterius voluntatem suscipiendo ; hic honestam actionem, ille scitam et solertem con- templationem; hic tempestivum et commodum sermo- nem, ille cum ratione conjunctum silentium; hic inoffensam doctrinam vitamque minime contra- riam, ille obsequentem et candidam aurem; hic castam virgit ftutem, et a mundo penitus abscin- dentem, ille pudicas nuptias, nec prorsus a Deo disjungentes; hic jejunium fastus expers, ille epu- las ab intemperantia et petulantia remotas; hic attentionem et assiduitatem in orationibus et spi- ritualibus hymnis, ille pauperum curam et præsidium : omnes autem lacrymas, omnes purgationem, omnes ascensum, atque extensionem ad ea quæ priora sunt 87. VIII. Præclarum quoque munus est simplicitas, B et risum coercere, iram reprimere, oculum cobi- bere, menti vagandi potestatem negare. Ni- hil oorum quæ Deo offeruntur, tam parvum est, quamvis etiam minimi momenti sit, quamvis longe infra illius dignitatem, quod non omnino accipiat, gratumque habeat, tametsi justo judicio misericor- diam ponderare solcat ". Accipit ille, et Pauli plantationen, ut Pauli, et rigationem Apollo ®, et duo viduæ minuta ", publicani humilitatem " el Manassis confessionem ". Moyses tabernaculum il- lud, ad cœlestium exemplar constructum, in terra ſigebat; et omnes, quod cuique denuntiatum fue- rat, conferebant. Quin etiam suapte sponte alii au- rum, alii argentum, alii gemmas pretiosas ad su- perhumeralis ornatum erogabant : mulieres par- C tim byssum retortam, partim coccinum textuin, partim purpuram, partim arietum pelles rubricatas, partim caprarum pilos, rem vilissimam, ad opus tabernaculi ⁹; alii, quod quisque aut quæque ha- bebat; cæterum omnes afferebant, nec quisquam immunis erat, ne tenuiorum quidem. Consimilem nos quoque in modum pretioso Dei tabernaculo, hoc est, hujus Ecclesiæ, quod non ab homine, sed a Deo fixum est, quodque variis virtutum orna- mentis construitur, alius minus quiddam, alius ma- jus, omnes tamen citra exceptionem offeramus, in opus perfectum, in habitaculum Christi, in tem- plum sanctum 98, architectonica Spiritus arte con- structi, et coagmentati. Illud quidem minime dubium est, quin, etiamsi omnia contulerimus, minus la- 13. Luc. xx1, 2. Luc. xvi, 13. ss | Paral se Hebr. viii, 2. * Ephes. 11, 21. Philipp. 111, Isa. xxvIII, 17. Cor. 111, 6. XXXII, squ. Exod. xxv, sqq.; xxxv, sqq. recte quidem. Etenim post messem fruges in hor- reis reconduntur. paraphrastice: hominis eo affectu præditi laudem et commentationem. in ed. editione verterat, ‹ tabernaculum, › quod sane re- ctius videtur. Aliud enim erat « arca, o aliud e ta- bernaculum. › lius constructum et coagmentatum. Id refert s ad templum, » cum ad nos ipsos referri debeat. Nos enim ipsi sumus, qui, architectonica Spiritus sancti arte, c in templum Dei construimur, el roa guentamur. (80) Τὸ μηδὲν ἔχειν. Billius : e paupertatem. (81) Τὸ τὸν προθυμούμενον, etc. Billius miuis (2) Καί. Sic decem Colb., Or. 1, et Pass. Deest (83) Ἐν προστασίᾳ. Coisl. 3 et or. 1, ἐν ταῖς (84) Παρά. Sic Reg. pl. Deest in ed. (85) Λειπόμενοr. Coisl. 1, ἀπολειπόμενον. (86) Τὴν σκηνήν. Billius, • arcam. » in prima (87) Οἱ μέν. Duo Regg. et Or. 1, ὁ μέν. (88) "Ο τι. Pass., εἴ τι. (89) Kal. Sic Pass. Deest in ed. (90) Χριστοῦ. Colb. 1, Θεοῦ. (91) Συντιθέμενοι καὶ συναρμολογούμενοι. Bil
PG 35:1053ὁ ἁμαρτάνων τὴν μεταβολὴν, ὁ καλῶς τρέχων, τὴν εὐτονίαν, ὁ νέος τὴν ἐγκράτειαν, ἡ πολιὰ τὴν φρόνησιν, ὁ πλούσιος τὴν μετάδοσιν, ὁ πένης τὴν εὐχαριστίαν, ὁ ἐν ἐξουσίᾳ τὴν ἀτυχίαν, ὁ εἰσπράττων τὴν ἡμερότητα. Οἱ ἱερεῖς, ἐνδύσασθε δικαιοσύνην, ἢ, τό γε ἀληθέστερον εἰπεῖν, ἐνδυσώμεθα· μὴ διασπείρωμεν τὰ πρόβατα τῆς νομῆς, καὶ διαφθείρωμεν, ὑπὲρ ὧν ἔθηκε τὴν ψυχὴν ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς, ὁ γινώσκων τὰ ἴδια, καὶ γινωσκόμενος ὑπὸ τῶν ἰδίων, καὶ καλῶν κατ’ ὄνομα, καὶ εἰςάγων αὐτὰ, καὶ ἐξάγων ἀπό τε ἀπιστίας εἰς πίστιν, καὶ ἀπὸ τῆς ζωῆς ταύτης ἐπὶ τὴν ἐκεῖθεν ἀνάπαυσιν. Φοβηθῶμεν, μὴ ἀφ’ ἡμῶν ἄρξηται τὸ κρῖμα, κατὰ τὴν ἀπειλήν· μὴ λάβωμεν ἐκ χειρὸς Κυρίου διπλᾶ τὰ ἁμαρτήματα, αὐτοί τε οὐκ εἰσιόντες, καὶ τοὺς εἰσελθεῖν δυναμένους κωλύοντες. Ι. Τὰ πρόβατα, μὴ ποιμαίνετε τοὺς ποιμένας, μηδὲ ὑπὲρ τοὺς ἑαυτῶν ὅρους ἐπαίρεσθε· ἀρκεῖ γὰρ ὑμῖν, ἂν καλῶς ποιμαίνησθε. Μὴ κρίνετε τοὺς κριτὰς, μηδὲ νομοθετεῖτε τοῖς νομοθέταις· οὐ γάρ ἐστι Θεὸς ἀκαταστασίας καὶ ἀταξίας, ἀλλ’ εἰρήνης καὶ τάξεως. Μὴ τοίνυν ἔστω τις κεφαλὴ, μόγις που χεὶρ τυγχάνων, ἢ ποῦς, ἢ ἄλλο τι τῶν εὐτελεστέρων μελῶν τοῦ σώματος·
τῇ ἀξίᾳ τοῦ διδομένου, τῇ δὲ δυνάμει καὶ τῇ διαθέσει τοῦ καρποφοροῦντος, μετρεῖ Θεὸς τὴν ἐπίσ δοσιν. Θ'. Μὴ οὖν ἀναμείνης γενέσθαι χρηστὸς, ἀλλ᾽ ἤδη γενοῦ· μηδὲ ὅτι τῆς ἀξίας λείπῃ, τὸ πᾶν ἐλλίπης (92). ᾿Αλλὰ τὸ μὲν εἰσένεγκε, τὸ δὲ προθυμήθητι (93), ὑπὲρ δὲ τοῦ δεήθητι δοθῆναι συγγνώμην τῇ ἀσθενείᾳ. Οὐκ ὀρθήσῃ, φησί, κενὸς ἐναντίον μου. Μηδείς ἔστω κενὸς, μηδὲ ἄκαρπος, μηδέ τις στεῖρα ψυχὴ καὶ ἄγονος. Εκαστος ἐκ τῶν παρόντων καρποφορείτω Θεῷ, καὶ ἐκ τῶν οἰκείων (94)· ὁ ἁμαρτάνων τὴν με ταβολὴν, ὁ καλῶς τρέχων, τὴν εὐτονίαν, ὁ νέος τὴν ἐγκράτειαν, ἡ πολιὰ τὴν φρόνησιν, ὁ πλούσιος τὴν Β μετάδοσιν, ὁ πένης τὴν εὐχαριστίαν, ὁ ἐν ἐξουσίᾳ τὴν ἀτυχίαν, ὁ εἰσπράττων τὴν ἡμερότητα. Οἱ ἱερεῖς, ἐνδύσασθε δικαιοσύνην, ἢ, τό γε ἀληθέστερον εἰπεῖν, ἐνδυσώμεθα· μὴ διασπείρωμεν τὰ πρόβατα τῆς νο μῆς, καὶ διαφθείρωμεν, ὑπὲρ ὧν ἔθηκε τὴν ψυχὴν ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς, ὁ γινώσκων τὰ ἴδια, καὶ γινωσκόμε- νος ὑπὸ τῶν ἰδίων, καὶ καλῶν κατ᾿ ὄνομα, καὶ εἰσ- άγων αὐτὰ, καὶ ἐξάγων ἀπό τε ἀπιστίας εἰς πίστιν, καὶ ἀπὸ τῆς ζωῆς ταύτης ἐπὶ τὴν ἐκεῖθεν ἀνάπαυ- σιν. Φοβηθῶμεν, μὴ ἀφ' ἡμῶν ἄρξηται τὸ κρίμα, και τὰ τὴν ἀπειλήν μὴ λάβωμεν ἐκ χειρὸς Κυρίου διπλά τὰ ἁμαρτήματα (95), αὐτοί τε οὐκ εἰσιόντες, καὶ τοὺς εἰσελθεῖν δυναμένους κωλύοντες. Γ'. Τὰ πρόβατα, μή ποιμαίνετε τοὺς ποιμένας, μηδὲ ὑπὲρ τοὺς ἑαυτῶν ὅρους επαίρεσθε· ἀρκεῖ γὰρ ὑμῖν, ἂν καλῶς ποιμαίνησθε (96). Μὴ κρίνετε τοὺς κριτάς, μηδὲ νομοτεθεῖτε τοῖς νομοθέταις· οὐ γάρ ἐστι Θεὸς ἀκαταστασίας καὶ ἀταξίας, ἀλλ᾽ εἰρήνης καὶ τάξεως. Μή τοίνυν ἔστω τις κεφαλή, μόγις που χεὶρ τυγχάνων, ἢ ποῖς, ἢ ἄλλο τι τῶν εὐτελεστέρων μελῶν (97) τοῦ σώματος· ἀλλ᾽ ἕκαστος ἐν ᾗ ἐκλήθη τάξει, ἀδελφοὶ, ἐν ταύτῃ μενέτω, κἂν ᾖ τῆς κρείττο- νος ἄξιος· ἐν ᾧ στέργει (98) τὴν παροῦσαν, πλέον εὐδοκιμῶν, ἢ ἐν τῷ ζητεῖν ἢν οὐκ ἔλαβεν. Μή τις, ἐνὸν ἀκινδύνως ἔπεσθαι, ἄρχειν ἐπικινδύνως ἐπιθυ μείτω· μηδὲ ὁ τῆς ὑποταγῆς νόμος καταλυέσθω, ἢ καὶ τὰ ἐπίγεια συνέχει καὶ τὰ οὐράνια· μηδὲ ποιῶ- μεν ἀναρχίαν τὴν πολυαρχίαν. Οἱ περὶ λόγους, μὴ σφόδρα τοῖς λόγοις θαῤῥεῖτε, μηδὲ σοφίζεσθε περισ σὰ καὶ ὑπὲρ τὸν λόγον, μηδὲ νικᾶν ἐπιθυμεῖτε· πάνω τα κακῶς, ἀλλ' ἔστιν & καὶ ἡττᾶσθαι καλῶς ἀνέχε- σθε (99). Δότε τῷ λόγῳ τὸν λόγον· ποιήσατε δικαιο σύνης ὅπλον, μὴ θανάτου, τὴν παίδευσιν. μή προθυμήθητι, νοισθε. μερών, « γειν. - ORATIO XIX. AD JULIANUM TRIBUTORUM EXEQUATOREM. A men collaturi simus, quam accepimus. Quando- quidem divini beneficii est, quod sumus, quod Deum cognoscimus, quodque etiam, quod ollera- mus, habemus. Atque illud pulcherrimum humanissimumque censendum est, quod Deus largitio- nem, non oblatæ rei pretio et dignitate, sed offerentis affectu et facultate metiatur. IX. Proinde ne benignus esse cuncteris, sed jam esto; nec, quia satis dignum munus offerre non potes, idcirco officium omnino desere. Quin po- tius ita te compara, ut alia statim offeras, alia prompta ac propeusa voluntate offerre exoples, de a!iis infirmitati tuæ veniam petas. Non apparebis, inquit, coram me vacuus . Neno igitur vacuus, et infructuosus sit, nec anima ulla sterilis et in- fecunda. Unusquisque Deo quæ suppetunt, el qua propria sunt, muneris loco offerat : qui pec cal, vitæ mutationem; qui recte currit, in cursu constantiam; adolescens continentiam, senex pru dentiam, dives largitionem, pauper gratiarum actio nem; qui potentia pollet, modestiam; qui exigit, mansuetudinem. Sacerdotes, induite justitiam or aut, ut verius dicam, induamus : pascula oves De dispergamus et jugulemus 3, pro quibus bonus ille Pastor animam suam posuit, qui ores suas cogno- scit, et a suis cognoscitur, et eas vocat, et intro- ducit atque educit ", tum ab impietate ad fidem, tum ab hac vita ad futuram requiem. Timeaminus, ne, quod Scriptura comminatur, a nobis Dei judi- cium incipiat ‘; ne de manu Domini duplicia pec- cata accipiamus, non modo ipsi non introeuntes, sed etiam et eos qui introire possunt, prohiben- tes . C X. Oves, pastores ne pascile, nec supra fines vestros assurgite; satis enim vobis est, si recte pascamini. Νolite judicare judices, nec legislatori- bus leges præscribite. Non est enim dissensionis et confusionis Deus, sed pacis et ordinis *. Ne quis igitur caput sit, qui vix aut manus, aut pes, aut vilius quoddam aliud corporis unenbrum est : ve- rum, quo vocatus est, in eo gradu quisque ma- neat, etiamsi alioqui praestantiori dignus sit; p.us utique laudis habiturus ex eo quod præsenti gradu acquiescit, quam si eum quærat, quem non acce- pit. Ne quis, cum sine periculo alium sequi liceat, præire cum periculo expelat; nec obedientiæ lex, quæ tam terrena quam coelestia tuetur atque con- servat, infringatur : neque commiuamus, ut pra- fectorum multitudo in dissolutam sine ullis præfe- ctis vivendi licentiam recidat. Qui litteris operam datis, ne doctrinæ atque eloquentiae vestræ ma- gnopere confidatis, nec immodice et plus quain ra- tio postulat, sapientes sitis, nec omnibus in rebus xxxiv, 5, 6. » Joan. x, sqq. | Petro D * Exod. XXIII, or Psal. cxxxi, 16. 15. Ezech. * Isa. XL, 2. ʼn Matth. xx111, 13. *1 Cor. xiv, 33. Colb., Or. 1, Pass., quorum auctoritate reseca vinus ante quod in editis reperitur. ex in ed. Billius vertit : c et quod Deo convenit. » id est, e duplices peccatorum parias. » 17. IV, pars. (92) 'Ελλίπης. Οr. 1, έλλειπης [male]. (95) Τὸ δὲ προθυμήθητι. Sic quinque Regg., decem (94) Καὶ ἐκ τῶν οἰκείων. Sic plures codd. Deest (95) Διπλᾶ τὰ ἁμαρτήματα. « Duplicia peccata, (96) Ποιμαίνησθε. Reg. ph. et Coisl. 1, ποιμαί. (97) Μελῶν. Reg. pl, Coisl. 1, octo Colb., Or. 1, (98) Ἐν ᾧ στέργει. Forsan, ἐν τῷ στέρ (99) 'Ανέχεσθε. Coisl. 1, ἀνέχεσθαι.
PG 35:1054ἀλλ’ ἕκαστος ἐν ᾗ ἐκλήθη τάξει, ἀδελφοὶ, ἐν ταύτῃ μενέτω, κἂν ᾖ τῆς κρείττονος ἄξιος· ἐν ᾧ στέργει τὴν παροῦσαν, πλέον εὐδοκιμῶν, ἢ ἐν τῷ ζητεῖν ἣν οὐκ ἔλαβεν. Μή τις, ἐνὸν ἀκινδύνως ἕπεσθαι, ἄρχειν ἐπικινδύνως ἐπιθυμείτω· μηδὲ ὁ τῆς ὑποταγῆς νόμος καταλυέσθω, ἣ καὶ τὰ ἐπίγεια συνέχει καὶ τὰ οὐράνια· μηδὲ ποιῶμεν ἀναρχίαν τὴν πολυαρχίαν. Οἱ περὶ λόγους, μὴ σφόδρα τοῖς λόγοις θαῤῥεῖτε, μηδὲ σοφίζεσθε περιςσὰ καὶ ὑπὲρ τὸν λόγον, μηδὲ νικᾷν ἐπιθυμεῖτε πάντα κακῶς, ἀλλ’ ἔστιν ἃ καὶ ἡττᾶσθαι καλῶς ἀνέχεσθε. Δότε τῷ Λόγῳ τὸν λόγον· ποιήσατε δικαιοσύνης ὅπλον, μὴ θανάτου, τὴν παίδευσιν. ΙΑ. Ἀρκεῖσθε τοῖς ἰδίοις ὀψωνίοις, οἱ στρατιῶται, καὶ μηδὲν ὑπὲρ τὸ διατεταγμένον ἀπαιτεῖτε. Ταῦτα ὑμῖν διακελεύεται μεθ’ ἡμῶν Ἰωάννης, ὁ μέγας τῆς ἀληθείας κῆρυξ, ἡ πρόδρομος τοῦ Λόγου φωνή. Τί λέγων ὀψώνιον; Τὸ βασιλικὸν σιτηρέσιον δηλονότι, καὶ τὰς ὑπαρχούσας ἐκ νόμου τοῖς ἀξιώμασι δωρεάς. Τὸ δὲ περισσὸν, τίνος; Ἐγὼ μὲν ὀκνῶ λέγειν τὸ βλάσφημον· ὑμεῖς δὲ, οἶδ’ ὅτι συνίετε, κἂν ἐγὼ φείδωμαι. Ἀπόδοτε τὰ Καίσαρος Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ·
τῇ ἀξίᾳ τοῦ διδομένου, τῇ δὲ δυνάμει καὶ τῇ διαθέσει τοῦ καρποφοροῦντος, μετρεῖ Θεὸς τὴν ἐπίσ δοσιν. Θ'. Μὴ οὖν ἀναμείνης γενέσθαι χρηστὸς, ἀλλ᾽ ἤδη γενοῦ· μηδὲ ὅτι τῆς ἀξίας λείπῃ, τὸ πᾶν ἐλλίπης (92). ᾿Αλλὰ τὸ μὲν εἰσένεγκε, τὸ δὲ προθυμήθητι (93), ὑπὲρ δὲ τοῦ δεήθητι δοθῆναι συγγνώμην τῇ ἀσθενείᾳ. Οὐκ ὀρθήσῃ, φησί, κενὸς ἐναντίον μου. Μηδείς ἔστω κενὸς, μηδὲ ἄκαρπος, μηδέ τις στεῖρα ψυχὴ καὶ ἄγονος. Εκαστος ἐκ τῶν παρόντων καρποφορείτω Θεῷ, καὶ ἐκ τῶν οἰκείων (94)· ὁ ἁμαρτάνων τὴν με ταβολὴν, ὁ καλῶς τρέχων, τὴν εὐτονίαν, ὁ νέος τὴν ἐγκράτειαν, ἡ πολιὰ τὴν φρόνησιν, ὁ πλούσιος τὴν Β μετάδοσιν, ὁ πένης τὴν εὐχαριστίαν, ὁ ἐν ἐξουσίᾳ τὴν ἀτυχίαν, ὁ εἰσπράττων τὴν ἡμερότητα. Οἱ ἱερεῖς, ἐνδύσασθε δικαιοσύνην, ἢ, τό γε ἀληθέστερον εἰπεῖν, ἐνδυσώμεθα· μὴ διασπείρωμεν τὰ πρόβατα τῆς νο μῆς, καὶ διαφθείρωμεν, ὑπὲρ ὧν ἔθηκε τὴν ψυχὴν ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς, ὁ γινώσκων τὰ ἴδια, καὶ γινωσκόμε- νος ὑπὸ τῶν ἰδίων, καὶ καλῶν κατ᾿ ὄνομα, καὶ εἰσ- άγων αὐτὰ, καὶ ἐξάγων ἀπό τε ἀπιστίας εἰς πίστιν, καὶ ἀπὸ τῆς ζωῆς ταύτης ἐπὶ τὴν ἐκεῖθεν ἀνάπαυ- σιν. Φοβηθῶμεν, μὴ ἀφ' ἡμῶν ἄρξηται τὸ κρίμα, και τὰ τὴν ἀπειλήν μὴ λάβωμεν ἐκ χειρὸς Κυρίου διπλά τὰ ἁμαρτήματα (95), αὐτοί τε οὐκ εἰσιόντες, καὶ τοὺς εἰσελθεῖν δυναμένους κωλύοντες. Γ'. Τὰ πρόβατα, μή ποιμαίνετε τοὺς ποιμένας, μηδὲ ὑπὲρ τοὺς ἑαυτῶν ὅρους επαίρεσθε· ἀρκεῖ γὰρ ὑμῖν, ἂν καλῶς ποιμαίνησθε (96). Μὴ κρίνετε τοὺς κριτάς, μηδὲ νομοτεθεῖτε τοῖς νομοθέταις· οὐ γάρ ἐστι Θεὸς ἀκαταστασίας καὶ ἀταξίας, ἀλλ᾽ εἰρήνης καὶ τάξεως. Μή τοίνυν ἔστω τις κεφαλή, μόγις που χεὶρ τυγχάνων, ἢ ποῖς, ἢ ἄλλο τι τῶν εὐτελεστέρων μελῶν (97) τοῦ σώματος· ἀλλ᾽ ἕκαστος ἐν ᾗ ἐκλήθη τάξει, ἀδελφοὶ, ἐν ταύτῃ μενέτω, κἂν ᾖ τῆς κρείττο- νος ἄξιος· ἐν ᾧ στέργει (98) τὴν παροῦσαν, πλέον εὐδοκιμῶν, ἢ ἐν τῷ ζητεῖν ἢν οὐκ ἔλαβεν. Μή τις, ἐνὸν ἀκινδύνως ἔπεσθαι, ἄρχειν ἐπικινδύνως ἐπιθυ μείτω· μηδὲ ὁ τῆς ὑποταγῆς νόμος καταλυέσθω, ἢ καὶ τὰ ἐπίγεια συνέχει καὶ τὰ οὐράνια· μηδὲ ποιῶ- μεν ἀναρχίαν τὴν πολυαρχίαν. Οἱ περὶ λόγους, μὴ σφόδρα τοῖς λόγοις θαῤῥεῖτε, μηδὲ σοφίζεσθε περισ σὰ καὶ ὑπὲρ τὸν λόγον, μηδὲ νικᾶν ἐπιθυμεῖτε· πάνω τα κακῶς, ἀλλ' ἔστιν & καὶ ἡττᾶσθαι καλῶς ἀνέχε- σθε (99). Δότε τῷ λόγῳ τὸν λόγον· ποιήσατε δικαιο σύνης ὅπλον, μὴ θανάτου, τὴν παίδευσιν. μή προθυμήθητι, νοισθε. μερών, « γειν. - ORATIO XIX. AD JULIANUM TRIBUTORUM EXEQUATOREM. A men collaturi simus, quam accepimus. Quando- quidem divini beneficii est, quod sumus, quod Deum cognoscimus, quodque etiam, quod ollera- mus, habemus. Atque illud pulcherrimum humanissimumque censendum est, quod Deus largitio- nem, non oblatæ rei pretio et dignitate, sed offerentis affectu et facultate metiatur. IX. Proinde ne benignus esse cuncteris, sed jam esto; nec, quia satis dignum munus offerre non potes, idcirco officium omnino desere. Quin po- tius ita te compara, ut alia statim offeras, alia prompta ac propeusa voluntate offerre exoples, de a!iis infirmitati tuæ veniam petas. Non apparebis, inquit, coram me vacuus . Neno igitur vacuus, et infructuosus sit, nec anima ulla sterilis et in- fecunda. Unusquisque Deo quæ suppetunt, el qua propria sunt, muneris loco offerat : qui pec cal, vitæ mutationem; qui recte currit, in cursu constantiam; adolescens continentiam, senex pru dentiam, dives largitionem, pauper gratiarum actio nem; qui potentia pollet, modestiam; qui exigit, mansuetudinem. Sacerdotes, induite justitiam or aut, ut verius dicam, induamus : pascula oves De dispergamus et jugulemus 3, pro quibus bonus ille Pastor animam suam posuit, qui ores suas cogno- scit, et a suis cognoscitur, et eas vocat, et intro- ducit atque educit ", tum ab impietate ad fidem, tum ab hac vita ad futuram requiem. Timeaminus, ne, quod Scriptura comminatur, a nobis Dei judi- cium incipiat ‘; ne de manu Domini duplicia pec- cata accipiamus, non modo ipsi non introeuntes, sed etiam et eos qui introire possunt, prohiben- tes . C X. Oves, pastores ne pascile, nec supra fines vestros assurgite; satis enim vobis est, si recte pascamini. Νolite judicare judices, nec legislatori- bus leges præscribite. Non est enim dissensionis et confusionis Deus, sed pacis et ordinis *. Ne quis igitur caput sit, qui vix aut manus, aut pes, aut vilius quoddam aliud corporis unenbrum est : ve- rum, quo vocatus est, in eo gradu quisque ma- neat, etiamsi alioqui praestantiori dignus sit; p.us utique laudis habiturus ex eo quod præsenti gradu acquiescit, quam si eum quærat, quem non acce- pit. Ne quis, cum sine periculo alium sequi liceat, præire cum periculo expelat; nec obedientiæ lex, quæ tam terrena quam coelestia tuetur atque con- servat, infringatur : neque commiuamus, ut pra- fectorum multitudo in dissolutam sine ullis præfe- ctis vivendi licentiam recidat. Qui litteris operam datis, ne doctrinæ atque eloquentiae vestræ ma- gnopere confidatis, nec immodice et plus quain ra- tio postulat, sapientes sitis, nec omnibus in rebus xxxiv, 5, 6. » Joan. x, sqq. | Petro D * Exod. XXIII, or Psal. cxxxi, 16. 15. Ezech. * Isa. XL, 2. ʼn Matth. xx111, 13. *1 Cor. xiv, 33. Colb., Or. 1, Pass., quorum auctoritate reseca vinus ante quod in editis reperitur. ex in ed. Billius vertit : c et quod Deo convenit. » id est, e duplices peccatorum parias. » 17. IV, pars. (92) 'Ελλίπης. Οr. 1, έλλειπης [male]. (95) Τὸ δὲ προθυμήθητι. Sic quinque Regg., decem (94) Καὶ ἐκ τῶν οἰκείων. Sic plures codd. Deest (95) Διπλᾶ τὰ ἁμαρτήματα. « Duplicia peccata, (96) Ποιμαίνησθε. Reg. ph. et Coisl. 1, ποιμαί. (97) Μελῶν. Reg. pl, Coisl. 1, octo Colb., Or. 1, (98) Ἐν ᾧ στέργει. Forsan, ἐν τῷ στέρ (99) 'Ανέχεσθε. Coisl. 1, ἀνέχεσθαι.
PG 35:1055τῷ μὲν τὸ τέλος, τῷ δὲ τὸν φόβον, ὑμεῖς οἱ τῆς πολιτείας ἐπώνυμοι· φόβον δὲ ὅταν εἴπω, κωλύω τὴν πλεονεξίαν. Τί οὖν ἡμεῖς κερδανοῦμεν, τάχα ἂν εἴποιτε, μέγα; Τὸ πάντων μέγιστον· καὶ εἰ βούλεσθε, δι’ ἐμοῦ μεσίτου, τὰς χρηστὰς ἐλπίδας, καὶ τὰ πρωτεῖα τῆς ἄνω πόλεως, οὐ τῆς μικρᾶς ταύτης καὶ ἐλαχίστης ἐν πόλεσιν, ἧς οὐδὲ τὸ ἄρχειν, ἵνα μετρίως εἴπω τιμῶν ὡς θρεψαμένην, πάνυ τι σεμνὸν καὶ ὑπέρλαμπρον. Ἐκεῖ γενέσθαι πρῶτοι θελήσωμεν· μεταποιηθῶμεν τῆς ἐκεῖθεν λαμπρότητος· ἐν κόλποις Ἀβραὰμ, ἀντὶ τῆς ἐντεῦθεν εὐσπλαγχνίας, ἀναπαυσώμεθα· κρῖμα δίκαιον κρίνωμεν· ἐξελώμεθα πένητα καὶ πτωχόν· χήραν καὶ ὀρφανὸν ἐλεήσωμεν· ἐκπριώμεθα κτεινομένους, ἢ τό γε μετριώτατον εἰπεῖν, μὴ αὐτοὶ κτείνωμεν· μὴ παρίδωμεν τὸν δεόμενον ἡμῶν, μέχρι καὶ τῶν ἀπὸ τραπέζης ψιχίων· καὶ μὴ παραδράμωμεν τὸν ἡλκωμένον, καὶ βεβλημένον ἐν τοῖς ἡμετέροις πυλῶσιν· μὴ τρυφήσωμεν, ἄλλων κακοπαθούντων· μὴ βδελυξώμεθα τὸν ὁμόδουλον·
καὶ μηδὲν ὑπὲρ τὸ διατεταγμένον ἀπαιτεῖτε. Ταῦτα ὑμῖν διακελεύεται μεθ᾿ ἡμῶν Ἰωάννης, ὁ μέγας τῆς ἀληθείας κῆρυξ, ή (1) πρόδρομος τοῦ Λόγου φωνή. Τί λέγων όψώνιον (2); Το βασιλικόν σιτηρέσιον δηλον ότι, καὶ τὰς ὑπαρχούσας ἐκ νόμου τοῖς ἀξιώμασι δω ρεάς. Τὸ δὲ περισσόν, τίνος (5); Ἐγὼ μὲν ὀκνῶ λέ- γειν τὸ βλάσφημον· ὑμεῖς δὲ, οἶδ' ὅτι (4) συνίετε, κἂν ἐγὼ φείδωμαι. Απόδοτε τὰ Καίσαρος Καίσα- ρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ· τῷ μὲν τὸ τέλος, τῷ δὲ τὸν φόβον, ὑμεῖς οἱ τῆς πολιτείας ἐπώνυμοι· φόβο δὲ ὅταν εἴπω, κωλύω την πλεονεξίαν. Τί οὖν ἡμεῖς κερδανοῦμεν, τάχα ἂν εἴποιτε, μέγα ; Τὸ πάντων μέσ γιστον· καὶ εἰ βούλεσθε, δι' ἐμοῦ μεσίτου, τὰς χρη- στὰς ἐλπίδας, καὶ τὰ πρωτεῖα τῆς ἄνω πόλεως, οὐ ΧΙ. Α ΙΑ'. Αρκεῖσθε τοῖς ἰδίοις ἐψωνίοις, οἱ στρατιῶται, Β τῆς μικρᾶς ταύτης καὶ ἐλαχίστης εν πόλεσιν, ἧς οὐ- τὸ δὲ περισσὸν, τί νος ; δὲ τὸ ἄρχειν, ἵνα μετρίως εἴπω τιμῶν ὡς θρεψαμέ νην, πάνυ τι σεμνὸν καὶ ὑπέρλαμπρον. Ἐκεῖ γενέ- σθαι πρῶτο: θελήσωμεν· μεταποιηθῶμεν τῆς ἐκεῖθεν λαμπρότητος· ἐν κόλποις Ἀβραὰμ, ἀντὶ τῆς ἐντεῦθεν εὐσπλαγχνίας, ἀναπαυσώμεθα· κρίμα δίκαιον κρίνω- μεν· ἐξελώμεθα πένητα καὶ πτωχόν· χήραν καὶ ὀρφανὸν ἐλεήσωμεν· ἐκπριώμεθα κτεινομένους, ἢ τό με μετριώτατον (5) εἰπεῖν, μὴ αὐτοὶ κτείνω- μεν· μὴ παρίδωμεν τὸν δεόμενον ἡμῶν, μέχρι καὶ τῶν ἀπὸ τραπέζης ψιχίων (6)· καὶ μὴ παραδράμωμεν τὸν ἡλκωμένον (7), καὶ βεβλημένον ἐν τοῖς ἡμετέ ροις πυλῶσιν· μὴ τρυφήσωμεν, ἄλλων κακοπα θούντων· μὴ βδελυξώμεθα τὸν ὁμόδουλον· μὴ, φίλοι καὶ ἀδελφοί, γενώμεθα τῆς τοῦ πλουσίου μερίδος, μηδὲ ὀδυνηθῶμεν ἐν τῇ φλογι, μηδὲ τῷ χάσματι δια- στῶμεν ἀπὸ τῶν ὁσίων, μηδὲ δεηθῶμεν Λαζάρου τοῦ (8) πένητος, ἄκρῳ δακτύλῳ (9) καταψύξαι τὴν γλῶσ σαν ἡμῶν φλεγομένην, καὶ μηδὲ τοσούτου τυγχάνω- μεν. Γενώμεθα χρηστοί, εὔσπλαγχνοι, συμπαθείς· μιμησώμεθα τοῦ Δεσπότου τὴν ἀγαθότητα, ὃς ἀνα- τέλλει τὸν ἥλιον ἀγαθοῖς καὶ πονηροῖς (10), καὶ τρέφει τῇ βροχῇ πάντας ὁμοίως. Μὴ δεξώμεθα πλουτεῖν διὰ τῆς τῶν ἄλλων πενίας· μὴ παρὰ τοσοῦτον ἔλθωμεν τῆς θείας ισότητος· μηδὲ μίξωμεν τὸν ἡμέτερον πλοῦτον ἀλλοτρίοις δάκρυσιν, ὑφ' ὧν ὡς ἰοῦ καὶ ση- τὸς ἐκδαπανηθήσεται, ή, τό γε τῆς Γραφῆς εἰ πεῖν, ἐξεμεθήσεται. Αλλά ἐσμεν τοῦ δέοντος ἀπο- πληστότεροι (11); ἔστι καὶ πλεονεκτῆσαι καλώς. 849- οἶδα μετριώτερον. είλκωμένον. καὶ πονηρούς. απληστότεροι. vincere male cupiatis, sed in quibusdam etiam honeste vinci æquo animo feratis. Verbo serniones date. Curate, ut doctrina, non mortis, sed justitiæ vobis instrumentum sit. A Mitiles, contenti estole vestris stipendiis, nec quidquam præter id quod vobis constitutum est, exposcite. Hoc mecum vobis faciendum præscri- bit magnus ille veritatis præco Joannes, vox illa Verbi praevia. Quid stipendium appellat? Regiam certe annonam, atque munera illa, quæ iis, qui dignitates obtinent, lege constituta sunt. Quo autem superfluum est, cujusnam sit? Ipse quidem vereor dicere, ne quid sinistri ominis hic serino habeat sed ipsi certe satis per vos intelligitis, quamvis dicere supersedeam. Qui a reipublicæ ad- ministratione nomen ducitis, qua Casaris sunt, Casari reddite, et qua Dei, Deo '; illi vectigal, huic timorem; timorem autem cum dico, expila- tionem prohibeo. Quid vero magui, fortasse dicturi eslis, ex ea re lucrabimur? Rem omnium maxi- mam; meque, si ita vultis, mediatore, nimirumn spes ſaustas, ac primas supernæ civitatis, non bu- jus exiguæ minimæque inter civitates, cujus ne imperium quidem tenere, ut in altricis meæ gra- tiam parcissime loquar, admodum amplum est ac gloriosum. Illic primas tenere cupiamus; illius vi- t: splendorem assequi studeamus; pro misera- tione in hac vita calamitosis exhibita, in Abrahæ sinu requiescanus; justum judicium judicemus; pauperem et egenum eripiamus : viduæ et orphano miséricordiam impertiamur; eos, qui ad necem trahuntur, redimamus; aut, ut levissime dicam, manus ipsis ne afferamus: eum qui nostram, etiam usque ad mensæ micas 7, opem implorat, ne despiciamus : ulcerosum et pro foribus nostris jam centem ne praetereamus : laborantibus aliis, atque in calamitate constitutis, luxui ne studeamus; nec conservum nostrum exhorrescamus. Ne, quæso, fratres et amici, a divitis illius partibus stemus, nec flammis cruciemur, nec vasto hiatu a piorum cœtu dirimamur: nec cum Lazaro paupere illo supplices agamus, ut nostram linguam ignis ardo- ribus exustam, extremo digito refrigeret, ac ne id quidem impetremus. Simus benigni, misericordes, bumani Magistri nostri bonitatem æmulemur, qui solem oriri facit, non minus super malos, quam super bonos, pluviaque sua omnes æque alit *. Ne ex aliorum egestate rem familiarem augere sus- * Luc. • Matth. XXII, 14. III, tur, usque ad hæc verba, non sunt, juxta Montacutium, Gregorii verba, sed scholiastæ cujusdam glossema, quod in textum irrepsit. Miratur id a nemine observatum. Nicetas tamen ut genuinam Gregorii sententiam explicat. inquit Nicetas, ad illud Christi, apud Matth. v, 37: ‹ Quod autem his abundantius est, a malo est, » Eodem modo innuit Theologus, ea, quæ necessariis vitæ usibus supersunt, ab impuro spirito esse; id tamen eloqui non audet, ne quid tristioris ominis habeat oratio. G Matth. v, 45. D merus, qui reddit : « Vos auten, recte novi, intelli- gitis. » Deest in ed. 1, Pass., duo Colb., et Or. 1. in Par. eod., Deest in ed. interrogationis nota. In editis, 8. GREGORII THEOLOGI 21. * Luc. xvl, (1) 'H. Sic duo Regg. In ed., §. (2) Τί λέγων ὀψώνιον. He et quæ sequun- (5) Τὸ δὲ περισσὸν, τίνος; Alludit Gregorius, (4) Οἶδ' ὅτι. Sic omnes codices. Sic legit Pirchy- (5) Μετριώτατον. Tres Regg., quatuor Colb., Gr. (6) Ψιχίων. Tres Regg. Or. 1, Pass., ψυχῶν. (7) Τὸν ἠλκωμένον. Sic tres Regg, duo Coisl., (8) Του. Sic quinque Regg, Coisl. 1, Or. 1, Pass. (9) Δακτύλῳ. Plures codices, δακτύλου. (10) 'Αγαθοῖς καὶ πονηροῖς. Puss., ἐπὶ ἀγαθοὺς (11) Αποπληστότεροι; Sic Reg. hm, pb, cum
PG 35:1056μὴ, φίλοι καὶ ἀδελφοὶ, γενώμεθα τῆς τοῦ πλουσίου μερίδος, μηδὲ ὀδυνηθῶμεν ἐν τῇ φλογὶ, μηδὲ τῷ χάσματι διαστῶμεν ἀπὸ τῶν ὁσίων, μηδὲ δεηθῶμεν Λαζάρου τοῦ πένητος, ἄκρῳ δακτύλῳ καταψῦξαι τὴν γλῶςσαν ἡμῶν φλεγομένην, καὶ μηδὲ τοσούτου τυγχάνωμεν. Γενώμεθα χρηστοὶ, εὔσπλαγχνοι, συμπαθεῖς· μιμησώμεθα τοῦ Δεσπότου τὴν ἀγαθότητα, ὃς ἀνατέλλει τὸν ἥλιον ἀγαθοῖς καὶ πονηροῖς, καὶ τρέφει τῇ βροχῇ πάντας ὁμοίως. Μὴ δεξώμεθα πλουτεῖν διὰ τῆς τῶν ἄλλων πενίας· μὴ παρὰ τοσοῦτον ἔλθωμεν τῆς θείας ἰσότητος· μηδὲ μίξωμεν τὸν ἡμέτερον πλοῦτον ἀλλοτρίοις δάκρυσιν, ὑφ’ ὧν ὡς ἰοῦ καὶ σητὸς ἐκδαπανηθήσεται, ἢ, τό γε τῆς Γραφῆς εἰπεῖν, ἐξεμεθήσεται. Ἀλλά ἐσμεν τοῦ δέοντος ἀποπληστότεροι; ἔστι καὶ πλεονεκτῆσαι καλῶς. Δῶμέν τι μικρὸν ἐντεῦθεν, ἵν’ ἐκεῖθεν πλουτήσωμεν. ΙΒ. Ταῦτα μὲν οὖν ἤδη κοινὰ πρὸς πάντας, οὐ τοὺς ἐν πολιτείᾳ μόνον, τὰ παραγγέλματα· κοινὰ γὰρ καὶ κοινῆς ἀῤῥωστίας τὰ φάρμακα. Σὺ δὲ ἀπόγραφε δικαίως ἡμᾶς, ὁ τῶν ἡμετέρων φόρων ἀπογραφεύς·
καὶ μηδὲν ὑπὲρ τὸ διατεταγμένον ἀπαιτεῖτε. Ταῦτα ὑμῖν διακελεύεται μεθ᾿ ἡμῶν Ἰωάννης, ὁ μέγας τῆς ἀληθείας κῆρυξ, ή (1) πρόδρομος τοῦ Λόγου φωνή. Τί λέγων όψώνιον (2); Το βασιλικόν σιτηρέσιον δηλον ότι, καὶ τὰς ὑπαρχούσας ἐκ νόμου τοῖς ἀξιώμασι δω ρεάς. Τὸ δὲ περισσόν, τίνος (5); Ἐγὼ μὲν ὀκνῶ λέ- γειν τὸ βλάσφημον· ὑμεῖς δὲ, οἶδ' ὅτι (4) συνίετε, κἂν ἐγὼ φείδωμαι. Απόδοτε τὰ Καίσαρος Καίσα- ρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ· τῷ μὲν τὸ τέλος, τῷ δὲ τὸν φόβον, ὑμεῖς οἱ τῆς πολιτείας ἐπώνυμοι· φόβο δὲ ὅταν εἴπω, κωλύω την πλεονεξίαν. Τί οὖν ἡμεῖς κερδανοῦμεν, τάχα ἂν εἴποιτε, μέγα ; Τὸ πάντων μέσ γιστον· καὶ εἰ βούλεσθε, δι' ἐμοῦ μεσίτου, τὰς χρη- στὰς ἐλπίδας, καὶ τὰ πρωτεῖα τῆς ἄνω πόλεως, οὐ ΧΙ. Α ΙΑ'. Αρκεῖσθε τοῖς ἰδίοις ἐψωνίοις, οἱ στρατιῶται, Β τῆς μικρᾶς ταύτης καὶ ἐλαχίστης εν πόλεσιν, ἧς οὐ- τὸ δὲ περισσὸν, τί νος ; δὲ τὸ ἄρχειν, ἵνα μετρίως εἴπω τιμῶν ὡς θρεψαμέ νην, πάνυ τι σεμνὸν καὶ ὑπέρλαμπρον. Ἐκεῖ γενέ- σθαι πρῶτο: θελήσωμεν· μεταποιηθῶμεν τῆς ἐκεῖθεν λαμπρότητος· ἐν κόλποις Ἀβραὰμ, ἀντὶ τῆς ἐντεῦθεν εὐσπλαγχνίας, ἀναπαυσώμεθα· κρίμα δίκαιον κρίνω- μεν· ἐξελώμεθα πένητα καὶ πτωχόν· χήραν καὶ ὀρφανὸν ἐλεήσωμεν· ἐκπριώμεθα κτεινομένους, ἢ τό με μετριώτατον (5) εἰπεῖν, μὴ αὐτοὶ κτείνω- μεν· μὴ παρίδωμεν τὸν δεόμενον ἡμῶν, μέχρι καὶ τῶν ἀπὸ τραπέζης ψιχίων (6)· καὶ μὴ παραδράμωμεν τὸν ἡλκωμένον (7), καὶ βεβλημένον ἐν τοῖς ἡμετέ ροις πυλῶσιν· μὴ τρυφήσωμεν, ἄλλων κακοπα θούντων· μὴ βδελυξώμεθα τὸν ὁμόδουλον· μὴ, φίλοι καὶ ἀδελφοί, γενώμεθα τῆς τοῦ πλουσίου μερίδος, μηδὲ ὀδυνηθῶμεν ἐν τῇ φλογι, μηδὲ τῷ χάσματι δια- στῶμεν ἀπὸ τῶν ὁσίων, μηδὲ δεηθῶμεν Λαζάρου τοῦ (8) πένητος, ἄκρῳ δακτύλῳ (9) καταψύξαι τὴν γλῶσ σαν ἡμῶν φλεγομένην, καὶ μηδὲ τοσούτου τυγχάνω- μεν. Γενώμεθα χρηστοί, εὔσπλαγχνοι, συμπαθείς· μιμησώμεθα τοῦ Δεσπότου τὴν ἀγαθότητα, ὃς ἀνα- τέλλει τὸν ἥλιον ἀγαθοῖς καὶ πονηροῖς (10), καὶ τρέφει τῇ βροχῇ πάντας ὁμοίως. Μὴ δεξώμεθα πλουτεῖν διὰ τῆς τῶν ἄλλων πενίας· μὴ παρὰ τοσοῦτον ἔλθωμεν τῆς θείας ισότητος· μηδὲ μίξωμεν τὸν ἡμέτερον πλοῦτον ἀλλοτρίοις δάκρυσιν, ὑφ' ὧν ὡς ἰοῦ καὶ ση- τὸς ἐκδαπανηθήσεται, ή, τό γε τῆς Γραφῆς εἰ πεῖν, ἐξεμεθήσεται. Αλλά ἐσμεν τοῦ δέοντος ἀπο- πληστότεροι (11); ἔστι καὶ πλεονεκτῆσαι καλώς. 849- οἶδα μετριώτερον. είλκωμένον. καὶ πονηρούς. απληστότεροι. vincere male cupiatis, sed in quibusdam etiam honeste vinci æquo animo feratis. Verbo serniones date. Curate, ut doctrina, non mortis, sed justitiæ vobis instrumentum sit. A Mitiles, contenti estole vestris stipendiis, nec quidquam præter id quod vobis constitutum est, exposcite. Hoc mecum vobis faciendum præscri- bit magnus ille veritatis præco Joannes, vox illa Verbi praevia. Quid stipendium appellat? Regiam certe annonam, atque munera illa, quæ iis, qui dignitates obtinent, lege constituta sunt. Quo autem superfluum est, cujusnam sit? Ipse quidem vereor dicere, ne quid sinistri ominis hic serino habeat sed ipsi certe satis per vos intelligitis, quamvis dicere supersedeam. Qui a reipublicæ ad- ministratione nomen ducitis, qua Casaris sunt, Casari reddite, et qua Dei, Deo '; illi vectigal, huic timorem; timorem autem cum dico, expila- tionem prohibeo. Quid vero magui, fortasse dicturi eslis, ex ea re lucrabimur? Rem omnium maxi- mam; meque, si ita vultis, mediatore, nimirumn spes ſaustas, ac primas supernæ civitatis, non bu- jus exiguæ minimæque inter civitates, cujus ne imperium quidem tenere, ut in altricis meæ gra- tiam parcissime loquar, admodum amplum est ac gloriosum. Illic primas tenere cupiamus; illius vi- t: splendorem assequi studeamus; pro misera- tione in hac vita calamitosis exhibita, in Abrahæ sinu requiescanus; justum judicium judicemus; pauperem et egenum eripiamus : viduæ et orphano miséricordiam impertiamur; eos, qui ad necem trahuntur, redimamus; aut, ut levissime dicam, manus ipsis ne afferamus: eum qui nostram, etiam usque ad mensæ micas 7, opem implorat, ne despiciamus : ulcerosum et pro foribus nostris jam centem ne praetereamus : laborantibus aliis, atque in calamitate constitutis, luxui ne studeamus; nec conservum nostrum exhorrescamus. Ne, quæso, fratres et amici, a divitis illius partibus stemus, nec flammis cruciemur, nec vasto hiatu a piorum cœtu dirimamur: nec cum Lazaro paupere illo supplices agamus, ut nostram linguam ignis ardo- ribus exustam, extremo digito refrigeret, ac ne id quidem impetremus. Simus benigni, misericordes, bumani Magistri nostri bonitatem æmulemur, qui solem oriri facit, non minus super malos, quam super bonos, pluviaque sua omnes æque alit *. Ne ex aliorum egestate rem familiarem augere sus- * Luc. • Matth. XXII, 14. III, tur, usque ad hæc verba, non sunt, juxta Montacutium, Gregorii verba, sed scholiastæ cujusdam glossema, quod in textum irrepsit. Miratur id a nemine observatum. Nicetas tamen ut genuinam Gregorii sententiam explicat. inquit Nicetas, ad illud Christi, apud Matth. v, 37: ‹ Quod autem his abundantius est, a malo est, » Eodem modo innuit Theologus, ea, quæ necessariis vitæ usibus supersunt, ab impuro spirito esse; id tamen eloqui non audet, ne quid tristioris ominis habeat oratio. G Matth. v, 45. D merus, qui reddit : « Vos auten, recte novi, intelli- gitis. » Deest in ed. 1, Pass., duo Colb., et Or. 1. in Par. eod., Deest in ed. interrogationis nota. In editis, 8. GREGORII THEOLOGI 21. * Luc. xvl, (1) 'H. Sic duo Regg. In ed., §. (2) Τί λέγων ὀψώνιον. He et quæ sequun- (5) Τὸ δὲ περισσὸν, τίνος; Alludit Gregorius, (4) Οἶδ' ὅτι. Sic omnes codices. Sic legit Pirchy- (5) Μετριώτατον. Tres Regg., quatuor Colb., Gr. (6) Ψιχίων. Tres Regg. Or. 1, Pass., ψυχῶν. (7) Τὸν ἠλκωμένον. Sic tres Regg, duo Coisl., (8) Του. Sic quinque Regg, Coisl. 1, Or. 1, Pass. (9) Δακτύλῳ. Plures codices, δακτύλου. (10) 'Αγαθοῖς καὶ πονηροῖς. Puss., ἐπὶ ἀγαθοὺς (11) Αποπληστότεροι; Sic Reg. hm, pb, cum
PG 35:1057ἀπόγραφε, μὴ τοὺς ἐμοὺς λόγους ἐπιμελῶς, ὧν οὐδὲν, ἢ μικρὸν τὸ κέρδος, ἢ εἰς ἀκοῆς χάριν καὶ ἡδονὴν, ἀλλὰ τὸν ἐμὸν λαὸν ὁσίως καὶ φιλανθρώπως· αἰδεσθεὶς, εἰ μή τι ἄλλο, ἢ τὸν καιρὸν αὐτὸν, ὅτι καὶ ὁ Σωτὴρ ἐν ἀπογραφῇ τίκτεται. Ἐξῆλθε γὰρ δόγμα, φησὶ, παρὰ Καίσαρος Αὐγούστου, τοῦ ἀπογράφεσθαι πᾶσαν τὴν οἰκουμένην· καὶ ἀπεγράφετο. Ἀνέβη δὲ καὶ Ἰωσὴφ ἐν Βηθλεὲμ σὺν Μαριὰμ τῇ μεμνηστευμένῃ αὐτῷ γυναικὶ ἀπογράψασθαι, διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ἐξ οἴκου καὶ πατριᾶς Δαβίδ. Καὶ τηνικαῦτα ὁ Σωτὴρ τίκτεται, τὸ θαυμάσιον, ὁ πάντων δημιουργὸς καὶ δεσπότης, ἐν φαύλῳ καὶ μικρῷ καταλύματι. Φοβηθῶμεν τὸ μυστήριον· αἰδεσθῶμεν τὴν οἰκονομίαν, καὶ αὐτοὶ τῷ καιρῷ τι συνεισενέγκωμεν. Νῦν ἄγγελοι χαίρουσι, νῦν ποιμένες περιαστράπτονται, νῦν ἀστὴρ ἐξ Ἀνατολῶν τρέχει πρὸς τὸ μέγιστον φῶς καὶ ἀπρόσιτον· νῦν μάγοι προσπίπτουσι, καὶ δωροφοροῦσι, καὶ τὸν πάντων βασιλέα γινώσκουσι, καὶ καλῶς τῷ ἀστέρι τεκμαίρονται τὸν οὐράνιον· νυνί τε Ἡρώδης μαίνεται, καὶ παιδοφονεῖ, καὶ διὰ τὸν ἐλευθερωτὴν, ἀναιρεῖ τοὺς τῆς ἐλευθερίας τυγχάνειν ὀφείλοντας.
ΧΙΧ. Δῶμέν τι μικρὸν ἐντεῦθεν, ἵν᾽ ἐκεῖθεν πλουτήσωμεν. Α ΙΒ'. Ταῦτα μὲν οὖν (12) ἤδη κοινὰ πρὸς πάντας, οὐ τοὺς (13) ἐν πολιτείᾳ μόνον, τα παραγγέλματα· κοινὰ γὰρ καὶ κοινῆς ἀρρωστίας τὰ φάρμακα. Σὺ δὲ ἀπόγραφε δικαίως ἡμᾶς, ὁ τῶν ἡμετέρων φόρων ἀπο γραφεύς (14) · ἀπόγραφε, μὴ τοὺς ἐμοὺς λόγους ἐπι- μελῶς, ὧν οὐδὲν, ἢ μικρὸν τὸ κέρδος, ἢ εἰς (15) ἀκοῆς χάριν καὶ ἡδονὴν, ἀλλὰ τὸν ἐμὸν λαὸν ὁσίως καὶ φι λανθρώπως· αἰδεσθεὶς, εἰ μή τι ἄλλο, ἢ τὸν καιρὸν αὐτὸν, ὅτι καὶ ὁ Σωτὴρ ἐν ἀπογραφῇ τίκτεται. Ἐξ- ἦλθε γὰρ δόγμα, φησί, παρὰ Καίσαρος Αὐγού- στου, τοῦ ἀπογράφεσθαι (16) πᾶσαν τὴν οἰκουμέ νην· καὶ ἀπεγράφετο. Ανέβη δὲ καὶ Ἰωσὴς ἐν Βηθλεὲμ σὺν Μαριάμ τῇ μεμνηστευμένῃ αὐτῷ γυναικὶ (17) ἀπογράψασθαι, διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ἐξ οἴκου καὶ πατριᾶς Δαβίδ. Καὶ τηνικαῦτα ὁ Σω τὴρ τίκτεται, τὸ θαυμάσιον, ὁ πάντων δημιουργός ματι. Φοβηθῶμεν τὸ μυστήριον· αἰδεσθῶμεν τὴν οἰ-, κονομίαν (20), καὶ αὐτοὶ τῷ καιρῷ τι συνεισενέγκω μεν. Νῦν ἄγγελοι χαίρουσι, νῦν ποιμένες περιαστρά- πτονται, νῦν ἀστὴρ ἐξ ᾿Ανατολῶν τρέχει πρὸς τὸ μέσ γιστον φῶς καὶ ἀπρόσιτον· νῦν μάγοι προσπίπτουσι, καὶ δωροφοροῦσι, καὶ τὸν πάντων βασιλέα γινώσκου- σι, καὶ καλῶς τῷ ἀστέρι τεκμαίρονται τὸν οὐράνιον· νυνί τε Ηρώδης μαίνεται, καὶ παιδοφονεῖ, καὶ διὰ τὸν ἐλευθερωτήν, ἀναιρεῖ τοὺς τῆς ἐλευθερίας τυγ χάνειν ὀφείλοντας. Αλλ' ἡμεῖς γε μετὰ τῶν προσκυ νούντων γενώμεθα, καὶ προσενέγκωμεν τῷ δι' ἡμᾶς πτωχεύσαντι μέχρι καὶ σώματος, μὴ λίβανον, μηδὲ χρυσόν, μηδὲ σμύρναν· τὸν μὲν ὡς Θεῷ (21), τὸν δὲ ὡς βασιλεῖ, τὴν δὲ ὡς γευσαμένῳ δι' ἡμᾶς νεκρότη- τος (22) · ἀλλὰ δῶρα μυστικά, καὶ ὑπὲρ τὸ φαινό- μενον· τό γε μηδὲν λαβεῖν, μηδὲ τῷ πλούτῳ τι συγ- χωρῆσαι κατὰ πενίας, μηδ' ἀδικῆσαι τὸ πλάσμα διὰ τοῦ πλάσματος. ΙΓ΄. Σὺν Χριστῷ γράφεις, σὺν Χριστῷ ταλαντεύεις, σὺν τῇ κεφαλῇ δοκιμάζεις, μετὰ τοῦ λόγου λογίζῃ. Χριστὸς ἄρτι γεννᾶταί σοι, καὶ Θεός ἐστι, καὶ ἄν θρωπος γίνεται, καὶ ἀνθρώποις συναναστρέφεται. Τί τοῦ λόγου δηλοῦντος; Ἐμοὶ δοκεῖ (25), εἰς νουθε σίαν τῶν τὰ τοιαῦτα πιστευομένων (24), ὅτι ταῖς μετ γίσταις τῶν διοικήσεων Θεὸς ἀεὶ συνεισέρχεται. Καὶ γραφεύς. φόρων ἀπογράψασθαι. τνῃ, στευμένων. ORATIO AD JULIANUM TRIBUTORUM EXÆQUATOREM. tineamus; absit ut tam longe a divina æquitate recedamus; nec divitias nostras cum aliorum lacrymis misceamus, a quibus tanquam a rubigine ac tinea consumentur, aut, ut Scripturae verbo utar, evonentur . Verum ad rem avidiores su- mus, quam par sit? Nibil prohibet, quominus laudabili avaritia teneamur. Paululum quiddam hic demus, ut illic divites et copiosi simus. B G tur, sublimiora; nimirum, ut nihil accipiamus, nec mus, nec Dei creaturam per aliam creaturam injuria st ibid. sqq. • Job xx, 15. Luc. 11, sqq. 2, et ed., Deest in ed. D XII. 11æc quidem præcepta non ad eos so- lum, qui rempublicam gerunt, sed etiam ad omines communiter spectant. Cominunis enim morbi com- munia quoque medicamenta sunt. Tu vero qui tri- buta nostra in publicas rationes refers, fac nos juste describas; id age, non ut sedulo et accurate Orationes meas, quarum, vel nulla, vel parva utili- tas est, vel auribus tantum grata atque jucunda, sed populum meum sancte et humane describas : si nihil aliud, at certe tempus hoc reverentia prose- cutus; quandoquidem ipse quoque Salvator descri- ptionis tempore nascitur. Exiit enim, inquit, edi- ctum a Cæsare Augusto, ut describeretur universus orbis; et quidem describebatur. Ascendit autem et Joseph in Bethlehem, ut cum Maria despɔnsata siti uxore profiteretur, eo quod esset de domo et familia David ". Atque eo tempore salutis auctor in lucem prodiit, res admiranda! omnium rerum opifex ct deminus, in exiguo et ignobili diversorio. Mysterium hoc timeamus; Christi incarnationem revereamur; in gratiam temporis nos quoque aliquid erogemus. Nunc angeli gaudent, pastores luminis fulgore per- stringuntur 11: nunc ab Oriente ad lucem maximam et inaccessibilem stella currit ; nunc magi procum- bunt, ac dona offerunt, omniumque Regem agnoscunt, et ex sideris aspectu cœlestem egregie conjectura assequuntur. Nunc Herodes furit, et pueros ole truncat, et propter libertatis nostrae vindicem, eos, qui in libertatem asserendi erant, de medio tollit ". At nos ab adorantibus stemus; eique qui nostræ salutis causa eo paupertatis se demisit, ut corpus etiam acciperet; non thus, non aurum, non myr- rham, primum ut Deo, secundum ut regi, tertium, ut ei qui nostra causa mortem degustavit, offera- mus; sed mystica dona, iisque, quæ oculis cernun- divitiis quidquam adversus paupertatem conceda- afficiamus. XIII. Cum Christo describis, cum Christo tribu- tum expendis, cum capite censuram facis, cum Verbo rationem subducis. Nunc Christus tibi nasci- lur, et Deus est, et liono eficitur, et cum homini- bus conversatur. Quid autem sibi vult hic sermo ? Sane, nisi me sententia fallit, eos, quibus hujusmodi munera commissa sunt, admonet, Deum ss Matth. 1, sqq. c in præsepio. plam. » Deo, partim ut Regi, partim, › etc. tem. › (18) καὶ δεσπότης, ἐν φαύλῳ (19) και μικρῷ καταλύ- (12) Οὖν. Deest in ed. (13) Τούς. Pass., τοῖς. (14) Φόρων ἀπογραφεύς. Sic Coisl. 1. In Coisl. (15) Εἰς. Deest in Regg. c, d, et Coisl. 1. (16) Απογράφεσθαι. Tres Reg., Coisl. 1, Pars, (17) Γυναικί. Sic Reg. c. Deest in ed. (18) Δημιουργός. Οr. 1, ποιητής, « factor. » (19) Εν φαύλῳ. Reg. pb. et Coisl. 1, ἐν φά- (20) Οικονομίαν. Billius : c humanitatem assum- (21) Τὸν μὲν ὡς Θεῷ, etc. Billius : « partim ut (22) Νεκρότητος, Pass., νεκρώσεως, ο mortalita- (23) Δοκεῖ. Sic Coisl. 1. In ed., δοκεΐν. (24) Πιστευομένων. Regg. c, d, et Coisl. 1, πεπι-
PG 35:1058Ἀλλ’ ἡμεῖς γε μετὰ τῶν προσκυνούντων γενώμεθα, καὶ προσενέγκωμεν τῷ δι’ ἡμᾶς πτωχεύσαντι μέχρι καὶ σώματος, μὴ λίβανον, μηδὲ χρυσὸν, μηδὲ σμύρναν· τὸν μὲν ὡς Θεῷ, τὸν δὲ ὡς βασιλεῖ, τὴν δὲ ὡς γευσαμένῳ δι’ ἡμᾶς νεκρότητος· ἀλλὰ δῶρα μυστικὰ, καὶ ὑπὲρ τὸ φαινόμενον· τό γε μηδὲν λαβεῖν, μηδὲ τῷ πλούτῳ τι συγχωρῆσαι κατὰ πενίας, μηδ’ ἀδικῆσαι τὸ πλάσμα διὰ τοῦ πλάσματος. ΙΓ. Σὺν Χριστῷ γράφεις, σὺν Χριστῷ ταλαντεύεις, σὺν τῇ κεφαλῇ δοκιμάζεις, μετὰ τοῦ λόγου λογίζῃ. Χριστὸς ἄρτι γεννᾶταί σοι, καὶ Θεός ἐστι, καὶ ἄνθρωπος γίνεται, καὶ ἀνθρώποις συναναστρέφεται. Τί τοῦ λόγου δηλοῦντος; Ἐμοὶ δοκεῖ, εἰς νουθεσίαν τῶν τὰ τοιαῦτα πιστευομένων, ὅτι ταῖς μεγίσταις τῶν διοικήσεων Θεὸς ἀεὶ συνεισέρχεται. Καὶ ἵνα μὲν καταιδέσειε τοὺς ἀπογράφοντας, τηνικαῦτα ὁμιλεῖ σαρκὶ καὶ ἀνθρώποις· ἵνα δὲ παραμυθήσηται τῆς δουλείας ἡμᾶς, καὶ τὴν εὐγνωμοσύνην νομοθετήσῃ (οὐδὲ γὰρ τοῦτο παροπτέον), τελεῖ καὶ αὐτὸς τὸ δίδραχμον, καὶ οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ μόνον, ἀλλὰ καὶ Πέτρου τοῦ τιμιωτάτου τῶν μαθητῶν·
ΧΙΧ. Δῶμέν τι μικρὸν ἐντεῦθεν, ἵν᾽ ἐκεῖθεν πλουτήσωμεν. Α ΙΒ'. Ταῦτα μὲν οὖν (12) ἤδη κοινὰ πρὸς πάντας, οὐ τοὺς (13) ἐν πολιτείᾳ μόνον, τα παραγγέλματα· κοινὰ γὰρ καὶ κοινῆς ἀρρωστίας τὰ φάρμακα. Σὺ δὲ ἀπόγραφε δικαίως ἡμᾶς, ὁ τῶν ἡμετέρων φόρων ἀπο γραφεύς (14) · ἀπόγραφε, μὴ τοὺς ἐμοὺς λόγους ἐπι- μελῶς, ὧν οὐδὲν, ἢ μικρὸν τὸ κέρδος, ἢ εἰς (15) ἀκοῆς χάριν καὶ ἡδονὴν, ἀλλὰ τὸν ἐμὸν λαὸν ὁσίως καὶ φι λανθρώπως· αἰδεσθεὶς, εἰ μή τι ἄλλο, ἢ τὸν καιρὸν αὐτὸν, ὅτι καὶ ὁ Σωτὴρ ἐν ἀπογραφῇ τίκτεται. Ἐξ- ἦλθε γὰρ δόγμα, φησί, παρὰ Καίσαρος Αὐγού- στου, τοῦ ἀπογράφεσθαι (16) πᾶσαν τὴν οἰκουμέ νην· καὶ ἀπεγράφετο. Ανέβη δὲ καὶ Ἰωσὴς ἐν Βηθλεὲμ σὺν Μαριάμ τῇ μεμνηστευμένῃ αὐτῷ γυναικὶ (17) ἀπογράψασθαι, διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ἐξ οἴκου καὶ πατριᾶς Δαβίδ. Καὶ τηνικαῦτα ὁ Σω τὴρ τίκτεται, τὸ θαυμάσιον, ὁ πάντων δημιουργός ματι. Φοβηθῶμεν τὸ μυστήριον· αἰδεσθῶμεν τὴν οἰ-, κονομίαν (20), καὶ αὐτοὶ τῷ καιρῷ τι συνεισενέγκω μεν. Νῦν ἄγγελοι χαίρουσι, νῦν ποιμένες περιαστρά- πτονται, νῦν ἀστὴρ ἐξ ᾿Ανατολῶν τρέχει πρὸς τὸ μέσ γιστον φῶς καὶ ἀπρόσιτον· νῦν μάγοι προσπίπτουσι, καὶ δωροφοροῦσι, καὶ τὸν πάντων βασιλέα γινώσκου- σι, καὶ καλῶς τῷ ἀστέρι τεκμαίρονται τὸν οὐράνιον· νυνί τε Ηρώδης μαίνεται, καὶ παιδοφονεῖ, καὶ διὰ τὸν ἐλευθερωτήν, ἀναιρεῖ τοὺς τῆς ἐλευθερίας τυγ χάνειν ὀφείλοντας. Αλλ' ἡμεῖς γε μετὰ τῶν προσκυ νούντων γενώμεθα, καὶ προσενέγκωμεν τῷ δι' ἡμᾶς πτωχεύσαντι μέχρι καὶ σώματος, μὴ λίβανον, μηδὲ χρυσόν, μηδὲ σμύρναν· τὸν μὲν ὡς Θεῷ (21), τὸν δὲ ὡς βασιλεῖ, τὴν δὲ ὡς γευσαμένῳ δι' ἡμᾶς νεκρότη- τος (22) · ἀλλὰ δῶρα μυστικά, καὶ ὑπὲρ τὸ φαινό- μενον· τό γε μηδὲν λαβεῖν, μηδὲ τῷ πλούτῳ τι συγ- χωρῆσαι κατὰ πενίας, μηδ' ἀδικῆσαι τὸ πλάσμα διὰ τοῦ πλάσματος. ΙΓ΄. Σὺν Χριστῷ γράφεις, σὺν Χριστῷ ταλαντεύεις, σὺν τῇ κεφαλῇ δοκιμάζεις, μετὰ τοῦ λόγου λογίζῃ. Χριστὸς ἄρτι γεννᾶταί σοι, καὶ Θεός ἐστι, καὶ ἄν θρωπος γίνεται, καὶ ἀνθρώποις συναναστρέφεται. Τί τοῦ λόγου δηλοῦντος; Ἐμοὶ δοκεῖ (25), εἰς νουθε σίαν τῶν τὰ τοιαῦτα πιστευομένων (24), ὅτι ταῖς μετ γίσταις τῶν διοικήσεων Θεὸς ἀεὶ συνεισέρχεται. Καὶ γραφεύς. φόρων ἀπογράψασθαι. τνῃ, στευμένων. ORATIO AD JULIANUM TRIBUTORUM EXÆQUATOREM. tineamus; absit ut tam longe a divina æquitate recedamus; nec divitias nostras cum aliorum lacrymis misceamus, a quibus tanquam a rubigine ac tinea consumentur, aut, ut Scripturae verbo utar, evonentur . Verum ad rem avidiores su- mus, quam par sit? Nibil prohibet, quominus laudabili avaritia teneamur. Paululum quiddam hic demus, ut illic divites et copiosi simus. B G tur, sublimiora; nimirum, ut nihil accipiamus, nec mus, nec Dei creaturam per aliam creaturam injuria st ibid. sqq. • Job xx, 15. Luc. 11, sqq. 2, et ed., Deest in ed. D XII. 11æc quidem præcepta non ad eos so- lum, qui rempublicam gerunt, sed etiam ad omines communiter spectant. Cominunis enim morbi com- munia quoque medicamenta sunt. Tu vero qui tri- buta nostra in publicas rationes refers, fac nos juste describas; id age, non ut sedulo et accurate Orationes meas, quarum, vel nulla, vel parva utili- tas est, vel auribus tantum grata atque jucunda, sed populum meum sancte et humane describas : si nihil aliud, at certe tempus hoc reverentia prose- cutus; quandoquidem ipse quoque Salvator descri- ptionis tempore nascitur. Exiit enim, inquit, edi- ctum a Cæsare Augusto, ut describeretur universus orbis; et quidem describebatur. Ascendit autem et Joseph in Bethlehem, ut cum Maria despɔnsata siti uxore profiteretur, eo quod esset de domo et familia David ". Atque eo tempore salutis auctor in lucem prodiit, res admiranda! omnium rerum opifex ct deminus, in exiguo et ignobili diversorio. Mysterium hoc timeamus; Christi incarnationem revereamur; in gratiam temporis nos quoque aliquid erogemus. Nunc angeli gaudent, pastores luminis fulgore per- stringuntur 11: nunc ab Oriente ad lucem maximam et inaccessibilem stella currit ; nunc magi procum- bunt, ac dona offerunt, omniumque Regem agnoscunt, et ex sideris aspectu cœlestem egregie conjectura assequuntur. Nunc Herodes furit, et pueros ole truncat, et propter libertatis nostrae vindicem, eos, qui in libertatem asserendi erant, de medio tollit ". At nos ab adorantibus stemus; eique qui nostræ salutis causa eo paupertatis se demisit, ut corpus etiam acciperet; non thus, non aurum, non myr- rham, primum ut Deo, secundum ut regi, tertium, ut ei qui nostra causa mortem degustavit, offera- mus; sed mystica dona, iisque, quæ oculis cernun- divitiis quidquam adversus paupertatem conceda- afficiamus. XIII. Cum Christo describis, cum Christo tribu- tum expendis, cum capite censuram facis, cum Verbo rationem subducis. Nunc Christus tibi nasci- lur, et Deus est, et liono eficitur, et cum homini- bus conversatur. Quid autem sibi vult hic sermo ? Sane, nisi me sententia fallit, eos, quibus hujusmodi munera commissa sunt, admonet, Deum ss Matth. 1, sqq. c in præsepio. plam. » Deo, partim ut Regi, partim, › etc. tem. › (18) καὶ δεσπότης, ἐν φαύλῳ (19) και μικρῷ καταλύ- (12) Οὖν. Deest in ed. (13) Τούς. Pass., τοῖς. (14) Φόρων ἀπογραφεύς. Sic Coisl. 1. In Coisl. (15) Εἰς. Deest in Regg. c, d, et Coisl. 1. (16) Απογράφεσθαι. Tres Reg., Coisl. 1, Pars, (17) Γυναικί. Sic Reg. c. Deest in ed. (18) Δημιουργός. Οr. 1, ποιητής, « factor. » (19) Εν φαύλῳ. Reg. pb. et Coisl. 1, ἐν φά- (20) Οικονομίαν. Billius : c humanitatem assum- (21) Τὸν μὲν ὡς Θεῷ, etc. Billius : « partim ut (22) Νεκρότητος, Pass., νεκρώσεως, ο mortalita- (23) Δοκεῖ. Sic Coisl. 1. In ed., δοκεΐν. (24) Πιστευομένων. Regg. c, d, et Coisl. 1, πεπι-
PG 35:1059ἐπεὶ καὶ ἄνθρωπος ἐγένετο δι’ ἡμᾶς, καὶ δούλου μορφὴν ἀνεδέξατο, καὶ ὑπὲρ τῶν ἀνομιῶν ἡμῶν ἤχθη εἰς θάνατον. Ταῦτα μὲν ὁ Σωτὴρ, καὶ τῷ θελήματι μόνον, ὡς Θεὸς, σῶσαι δυνάμενος, ἐπεὶ καὶ τὰ πάντα προστάγματι συνεστήσατο· μεῖζον δὲ καὶ δυσωπητικώτερον εἰσήνεγκεν ἡμῖν, τὴν συμπάθειαν καὶ τὸ ὁμότιμον. Τί δὲ ἡμεῖς οἱ Χριστοῦ μαθηταὶ τοῦ πράου καὶ φιλανθρώπου, καὶ τοσοῦτον ἡμῖν λειτουργήσαντος; Οὐ μιμησόμεθα τοῦ Δεσπότου τὴν εὐσπλαγχνίαν; οὐκ ἐσόμεθα χρηστοὶ τοῖς ὁμοδούλοις, ἵνα τοιούτου τύχωμεν καὶ αὐτοὶ τοῦ Κυρίου μετροῦντος, ὡς ἂν μετρήσωμεν; οὐ κτησόμεθα τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς, διὰ τῆς ἡμερότητος; Ἀρκεῖ δουλεύειν τοῖς ἐλευθέροις, καὶ τοσοῦτον εἶναι τὸ διάφορον, ὥστε τοῦ αὐτοῦ χοὸς, τὸ μὲν κρατεῖν, τὸ δὲ ἄρχεσθαι· καὶ τὸ μὲν τάσσειν φόρους, τὸ δὲ ἀπογράφεσθαι· καὶ τοῖς μὲν ἀδικεῖν ἐξεῖναι καὶ ποιεῖν κακῶς, τοῖς δὲ ὑπὲρ τοῦ μὴ παθεῖν δεῖσθαι καὶ ἀγωνίζεσθαι· καὶ ταῦτα εἶναι περὶ τὴν μίαν εἰκόνα, καὶ τὸ ἓν ἀξίωμα, τοὺς τῆς αὐτῆς ζωῆς κληρονόμους, ὑπὲρ ὧν Χριστὸς ὁμοίως ἀπέθανεν. Ἀρκεῖ ταῦτα τοῖς ἐλευθέροις· μὴ βαρυνέσθω δὲ ὁ ζυγὸς, μηδὲ τῆς πρώτης ἡμῶν ἁμαρτίας τὸ ἐπιτίμιον.
καῦτα ὁμιλεῖ σαρκὶ καὶ ἀνθρώποις· ἵνα δὲ παραμυ θήσηται τῆς δουλείας ἡμᾶς, καὶ τὴν εὐγνωμοσύνην νομοθετήσῃ (οὐδὲ γὰρ τοῦτο παροπτέον), τελεῖ καὶ αὐτὸς τὸ δίδραχμον, καὶ οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ μόνον, ἀλλὰ καὶ Πέτρου τοῦ τιμιωτάτου τῶν μαθητῶν· ἐπεὶ καὶ ἄνθρωπος ἐγένετο δι' ἡμᾶς, καὶ δούλου μορφήν ἀνεδέξατο (26), καὶ ὑπὲρ τῶν ἀνομιῶν ἡμῶν ἤχθη εἰς θάνατον. Ταῦτα μὲν ὁ Σωτὴρ, καὶ τῷ θελήματι μέσ νον, ὡς Θεὸς, σῶσαι δυνάμενος, ἐπεὶ καὶ τὰ πάντα προστάγματι συνεστήσατο· μεῖζον δὲ καὶ δυσωπητι κώτερον εἰσήνεγκεν ἡμῖν, τὴν συμπάθειαν καὶ τὸ ὁμότιμον (27). Τί δὲ ἡμεῖς οἱ Χριστοῦ μαθηταὶ τοῦ πράου καὶ φιλανθρώπου, καὶ τοσοῦτον ἡμῖν λειτουρ γήσαντος; Οὐ μιμησόμεθα τοῦ Δεσπότου τὴν εὐ Α ἵνα μὲν καταιδέσειε (25) τοὺς ἀπογράφοντας, την Β σπλαγχνίαν; οὐκ ἐσόμεθα χρηστοὶ τοῖς ὁμοδούλοις, ἵνα τοιούτου τύχωμεν καὶ αὐτοὶ τοῦ Κυρίου μετροῦν- τος, ὡς ἂν μετρήσωμεν; οὐ κτησόμεθα τὰς ἑαυτῶν ψυχάς, διὰ τῆς ἡμερότητος; Αρκεῖ δουλεύειν τοῖς ἐλευθέροις, καὶ τοσοῦτον εἶναι τὸ διάφορον, ὥστε τοῦ αὐτοῦ χους, τὸ μὲν κρατεῖν, τὸ δὲ ἄρχεσθαι· καὶ τὸ μὲν τάσσειν φόρους, τὸ δὲ ἀπογράφεσθαι· καὶ τοῖς μὲν ἀδικεῖν ἐξεῖναι καὶ ποιεῖν κακῶς, τοῖς δὲ (28) ὑπὲρ τοῦ μὴ (29) παθεῖν δεῖσθαι καὶ ἀγωνίζεσθαι· καὶ ταῦτα εἶναι περὶ τὴν μίαν εἰκόνα, καὶ τὸ ἓν ἀξίωμα, τοὺς τῆς αὐτῆς ζωῆς κληρονόμους, ὑπὲρ ὧν Χριστὸς ὁμοίως ἀπέθανεν. Αρκεῖ ταῦτα τοῖς ἐλευθέ ροις· μὴ βαρυνέσθω δὲ ὁ ζυγὸς, μηδὲ τῆς πρώτης ἡμῶν ἁμαρτίας τὸ ἐπιτίμιον. ΙΔ΄. Ὡς ἀπόλοιτο ἡ κακία, καὶ ἡ πρώτη ταύτης καταβολὴ, καὶ ὁ καθεύδουσιν ἡμῖν ἐπισπείρας τὰ ζ: ζάνια Πονηρὸς, ἵν' ἀρχὴ τοῦ κακοῦ γένηται τὸ ἀμετ λῆσαι τοῦ ἀγαθοῦ, ὥσπερ καὶ σκότους ἡ τοῦ φωτὸς υποχώρησις. Ταῦτα τὸ ξύλον, καὶ ἡ πικρὰ γεῦσις, καὶ ὁ βάσκανος ὄφις, καὶ ἡ παρακοὴ ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου ζήν κατακρίνασα. Ἐντεῦθεν γυμνὸς ἐγὼ καὶ ἀσχήμων, καὶ τὴν γύμνωσιν ἔγνων, καὶ τὸν δερ- μάτινον χιτῶνα ἡμφιασάμην, καὶ τοῦ παραδείσου διέπεσον (50), καὶ εἰς τὴν γῆν ἀπεστράφην, ὅθεν ἐλή φθην, ἓν τοῦτο ἀντὶ τρυφῆς ἔχων, τὰ ἐμαυτοῦ γινώ- σκειν κακά· καὶ λύπην κατεκρίθην ἅπαυστον ἀντὶ τῆς μικρᾶς (31) ἡδονῆς, καὶ πόλεμον πρὸς τὸν φιλων θέντα κακῶς, καὶ διὰ τῆς γεύσεως ὑποσπάσαντα. Ταῦτα τῆς κακίας ἐμοὶ τὰ ἐπίχειρα· ἐντεῦθεν τὸ δέση. καταιδήσῃ. έλαβε. δουλον, Διὰ τοῦτο γέγονεν ἄνθρωπος, συμπα 5. 19. ¹ª θήσας ἡμῖν, καὶ ὁμότιμος γενόμενος, ἵνα ταῦτα δυσ- ωπούμενοι φιλανθρωπευώμεθα. S. GREGORII THEOLOGI una semper maximis rerum administrationibus co- mitem interesse. Et quidem, ut descriptores pudore quodam afficiat, ac commoveat, eo tempore carnem assumit, et cum hominibus versatur; ut aulem ser- vituti nostre solatium afferat, animique aquitatem veluti lege sanciat (nam ne id quidem contemptimi pretereundum est), non modo suo, sed etiam Petri, discipulorum omnium charissimi, nomine didra- chmum pendit s. Nam propter nos homo factus eral, servique formam suscepit ", et pro iniquitatibus nostris ad mortem ductus est 15. Hæc Salvator fecit, idque cum voluntate sola nobis, utpote Deus, salu- tein afferre posset, quemadmodum et universam rerum machinam solo jussu atque imperio procrea- vit. Majus auten, et ad incutiendum pudorem ac- commodatius nobis contulit, nempe pietatem ac misericordiam, atque honoris æqualitatem. Quid vero nos, Christi discipuli, illius, inquam, mitis et benigni, et qui nobis usque adeo ministravit? Non magistri pietatem nobis imitandam proponemus ? Non benignos ac faciles nos ipsos conservis præbe- bimus, ut talem ipsi quoque dominum experiamur, mobis videlicet eadem mensura, qua mensi fueri- mui, repensurum 16? Non animus nostras lenitate redimemus? Satis superque grave est liberis homi- nibus servitute premi, tantumque inter eos, qui ex eadem terræ massa coagmentati sunt, interesse, ut alii imperent, alii imperio teneantur; alii tributa constituant, alii tributi causa describantur; alii injuriam inferre, maloque alicere impune possint, alii, ne quid patiantur, laborent, ac precibus con- tendant; eaque circa unam et eamdem imaginem, circa unam et eamdem dignitatis præstantiam con- tingere, circa ejusdem vitæ hæredes, et pro quibus Christus æque mortuus est. Satis, inquam, hæc liberis bominibus molesta sunt; ne quid huic jugo ponderis addatur, ne quid pœnæ illi, qua primum nostrum peccatum nulclatum est, acerbitatis accedat. XIV. Utinam ſunditus pereat vitium, et primum ɑ illius semen, ac pravus ille, qui, dormientibus no- bis, zizania superseminavit '', ut mali principium ex boni incuria nasceretur, non secus ac tenebra- rum principium, est lucis secessio. Hæc nobis li- gnum illud invexit, et amarus esus, et invidus ser- pens, et lex violata, quæ hanc poenam irroga- vit, ut in sudore vultus nobis victus sit parandus 18. Hinc ego nudus et indecorus, et nuditatem cognovi, et pelliceam vestem indui, et e paradiso dejectus sumn, atque ad terram, ex qua sumptus fueram, aversus sum, id unum deliciarum loco habens, quod calamitates meas cognitas habeam : et pro exigua voluptate, perpetuo moerore damnatus sum ; eam- que prenan pendo, ut mihi cum eo, qui nale in D Matth. xvII, 26. Philipp. 11, 7. Isa. Lili, Plurimi Colb., c servitutis æqualitatem. Hec Gregorii verba non male interpretatur Nicetas de humanis affectibus, quos induit Christus, nostram assumens naturam, nobisque per omnia, præter peccatum, factus similis : Luc. vi, 38. Matth. XIII, 25. "Gen. III, Propterea factus est homo, affectus nostros in se recipiens, perinde ac nos malis obnoxius, ut nos pudore perfusi huma- niores essemus. D (25) Καταιδέσεις. Plures Regg. et Coisl. 1, καται- (26) 'Ανεδέξατο. Quatuor Regg. et Or. 1, άνε (27) Εισήνεγκεν... τὸ ὁμότιμον. Coisl. 5, τὸ ὁμό- (28) Τοῖς δέ. Οr. 1, τοὺς δέ. (25) Μή. Deest in Pass. (30) Διέπεσον. Comb., ἐξέπεσον. (51) Μικρᾶς. Colb. 1, πικρᾶς, « acerba.
ΙΔ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΙΔ.
καῦτα ὁμιλεῖ σαρκὶ καὶ ἀνθρώποις· ἵνα δὲ παραμυ θήσηται τῆς δουλείας ἡμᾶς, καὶ τὴν εὐγνωμοσύνην νομοθετήσῃ (οὐδὲ γὰρ τοῦτο παροπτέον), τελεῖ καὶ αὐτὸς τὸ δίδραχμον, καὶ οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ μόνον, ἀλλὰ καὶ Πέτρου τοῦ τιμιωτάτου τῶν μαθητῶν· ἐπεὶ καὶ ἄνθρωπος ἐγένετο δι' ἡμᾶς, καὶ δούλου μορφήν ἀνεδέξατο (26), καὶ ὑπὲρ τῶν ἀνομιῶν ἡμῶν ἤχθη εἰς θάνατον. Ταῦτα μὲν ὁ Σωτὴρ, καὶ τῷ θελήματι μέσ νον, ὡς Θεὸς, σῶσαι δυνάμενος, ἐπεὶ καὶ τὰ πάντα προστάγματι συνεστήσατο· μεῖζον δὲ καὶ δυσωπητι κώτερον εἰσήνεγκεν ἡμῖν, τὴν συμπάθειαν καὶ τὸ ὁμότιμον (27). Τί δὲ ἡμεῖς οἱ Χριστοῦ μαθηταὶ τοῦ πράου καὶ φιλανθρώπου, καὶ τοσοῦτον ἡμῖν λειτουρ γήσαντος; Οὐ μιμησόμεθα τοῦ Δεσπότου τὴν εὐ Α ἵνα μὲν καταιδέσειε (25) τοὺς ἀπογράφοντας, την Β σπλαγχνίαν; οὐκ ἐσόμεθα χρηστοὶ τοῖς ὁμοδούλοις, ἵνα τοιούτου τύχωμεν καὶ αὐτοὶ τοῦ Κυρίου μετροῦν- τος, ὡς ἂν μετρήσωμεν; οὐ κτησόμεθα τὰς ἑαυτῶν ψυχάς, διὰ τῆς ἡμερότητος; Αρκεῖ δουλεύειν τοῖς ἐλευθέροις, καὶ τοσοῦτον εἶναι τὸ διάφορον, ὥστε τοῦ αὐτοῦ χους, τὸ μὲν κρατεῖν, τὸ δὲ ἄρχεσθαι· καὶ τὸ μὲν τάσσειν φόρους, τὸ δὲ ἀπογράφεσθαι· καὶ τοῖς μὲν ἀδικεῖν ἐξεῖναι καὶ ποιεῖν κακῶς, τοῖς δὲ (28) ὑπὲρ τοῦ μὴ (29) παθεῖν δεῖσθαι καὶ ἀγωνίζεσθαι· καὶ ταῦτα εἶναι περὶ τὴν μίαν εἰκόνα, καὶ τὸ ἓν ἀξίωμα, τοὺς τῆς αὐτῆς ζωῆς κληρονόμους, ὑπὲρ ὧν Χριστὸς ὁμοίως ἀπέθανεν. Αρκεῖ ταῦτα τοῖς ἐλευθέ ροις· μὴ βαρυνέσθω δὲ ὁ ζυγὸς, μηδὲ τῆς πρώτης ἡμῶν ἁμαρτίας τὸ ἐπιτίμιον. ΙΔ΄. Ὡς ἀπόλοιτο ἡ κακία, καὶ ἡ πρώτη ταύτης καταβολὴ, καὶ ὁ καθεύδουσιν ἡμῖν ἐπισπείρας τὰ ζ: ζάνια Πονηρὸς, ἵν' ἀρχὴ τοῦ κακοῦ γένηται τὸ ἀμετ λῆσαι τοῦ ἀγαθοῦ, ὥσπερ καὶ σκότους ἡ τοῦ φωτὸς υποχώρησις. Ταῦτα τὸ ξύλον, καὶ ἡ πικρὰ γεῦσις, καὶ ὁ βάσκανος ὄφις, καὶ ἡ παρακοὴ ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου ζήν κατακρίνασα. Ἐντεῦθεν γυμνὸς ἐγὼ καὶ ἀσχήμων, καὶ τὴν γύμνωσιν ἔγνων, καὶ τὸν δερ- μάτινον χιτῶνα ἡμφιασάμην, καὶ τοῦ παραδείσου διέπεσον (50), καὶ εἰς τὴν γῆν ἀπεστράφην, ὅθεν ἐλή φθην, ἓν τοῦτο ἀντὶ τρυφῆς ἔχων, τὰ ἐμαυτοῦ γινώ- σκειν κακά· καὶ λύπην κατεκρίθην ἅπαυστον ἀντὶ τῆς μικρᾶς (31) ἡδονῆς, καὶ πόλεμον πρὸς τὸν φιλων θέντα κακῶς, καὶ διὰ τῆς γεύσεως ὑποσπάσαντα. Ταῦτα τῆς κακίας ἐμοὶ τὰ ἐπίχειρα· ἐντεῦθεν τὸ δέση. καταιδήσῃ. έλαβε. δουλον, Διὰ τοῦτο γέγονεν ἄνθρωπος, συμπα 5. 19. ¹ª θήσας ἡμῖν, καὶ ὁμότιμος γενόμενος, ἵνα ταῦτα δυσ- ωπούμενοι φιλανθρωπευώμεθα. S. GREGORII THEOLOGI una semper maximis rerum administrationibus co- mitem interesse. Et quidem, ut descriptores pudore quodam afficiat, ac commoveat, eo tempore carnem assumit, et cum hominibus versatur; ut aulem ser- vituti nostre solatium afferat, animique aquitatem veluti lege sanciat (nam ne id quidem contemptimi pretereundum est), non modo suo, sed etiam Petri, discipulorum omnium charissimi, nomine didra- chmum pendit s. Nam propter nos homo factus eral, servique formam suscepit ", et pro iniquitatibus nostris ad mortem ductus est 15. Hæc Salvator fecit, idque cum voluntate sola nobis, utpote Deus, salu- tein afferre posset, quemadmodum et universam rerum machinam solo jussu atque imperio procrea- vit. Majus auten, et ad incutiendum pudorem ac- commodatius nobis contulit, nempe pietatem ac misericordiam, atque honoris æqualitatem. Quid vero nos, Christi discipuli, illius, inquam, mitis et benigni, et qui nobis usque adeo ministravit? Non magistri pietatem nobis imitandam proponemus ? Non benignos ac faciles nos ipsos conservis præbe- bimus, ut talem ipsi quoque dominum experiamur, mobis videlicet eadem mensura, qua mensi fueri- mui, repensurum 16? Non animus nostras lenitate redimemus? Satis superque grave est liberis homi- nibus servitute premi, tantumque inter eos, qui ex eadem terræ massa coagmentati sunt, interesse, ut alii imperent, alii imperio teneantur; alii tributa constituant, alii tributi causa describantur; alii injuriam inferre, maloque alicere impune possint, alii, ne quid patiantur, laborent, ac precibus con- tendant; eaque circa unam et eamdem imaginem, circa unam et eamdem dignitatis præstantiam con- tingere, circa ejusdem vitæ hæredes, et pro quibus Christus æque mortuus est. Satis, inquam, hæc liberis bominibus molesta sunt; ne quid huic jugo ponderis addatur, ne quid pœnæ illi, qua primum nostrum peccatum nulclatum est, acerbitatis accedat. XIV. Utinam ſunditus pereat vitium, et primum ɑ illius semen, ac pravus ille, qui, dormientibus no- bis, zizania superseminavit '', ut mali principium ex boni incuria nasceretur, non secus ac tenebra- rum principium, est lucis secessio. Hæc nobis li- gnum illud invexit, et amarus esus, et invidus ser- pens, et lex violata, quæ hanc poenam irroga- vit, ut in sudore vultus nobis victus sit parandus 18. Hinc ego nudus et indecorus, et nuditatem cognovi, et pelliceam vestem indui, et e paradiso dejectus sumn, atque ad terram, ex qua sumptus fueram, aversus sum, id unum deliciarum loco habens, quod calamitates meas cognitas habeam : et pro exigua voluptate, perpetuo moerore damnatus sum ; eam- que prenan pendo, ut mihi cum eo, qui nale in D Matth. xvII, 26. Philipp. 11, 7. Isa. Lili, Plurimi Colb., c servitutis æqualitatem. Hec Gregorii verba non male interpretatur Nicetas de humanis affectibus, quos induit Christus, nostram assumens naturam, nobisque per omnia, præter peccatum, factus similis : Luc. vi, 38. Matth. XIII, 25. "Gen. III, Propterea factus est homo, affectus nostros in se recipiens, perinde ac nos malis obnoxius, ut nos pudore perfusi huma- niores essemus. D (25) Καταιδέσεις. Plures Regg. et Coisl. 1, καται- (26) 'Ανεδέξατο. Quatuor Regg. et Or. 1, άνε (27) Εισήνεγκεν... τὸ ὁμότιμον. Coisl. 5, τὸ ὁμό- (28) Τοῖς δέ. Οr. 1, τοὺς δέ. (25) Μή. Deest in Pass. (30) Διέπεσον. Comb., ἐξέπεσον. (51) Μικρᾶς. Colb. 1, πικρᾶς, « acerba.
PG 35:1060Ὡς ἀπόλοιτο ἡ κακία, καὶ ἡ πρώτη ταύτης καταβολὴ, καὶ ὁ καθεύδουσιν ἡμῖν ἐπισπείρας τὰ ζιζάνια Πονηρὸς, ἵν’ ἀρχὴ τοῦ κακοῦ γένηται τὸ ἀμελῆσαι τοῦ ἀγαθοῦ, ὥσπερ καὶ σκότους ἡ τοῦ φωτὸς ὑποχώρησις. Ταῦτα τὸ ξύλον, καὶ ἡ πικρὰ γεῦσις, καὶ ὁ βάσκανος ὄφις, καὶ ἡ παρακοὴ ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου ζῇν κατακρίνασα. Ἐντεῦθεν γυμνὸς ἐγὼ καὶ ἀσχήμων, καὶ τὴν γύμνωσιν ἔγνων, καὶ τὸν δερμάτινον χιτῶνα ἠμφιασάμην, καὶ τοῦ παραδείσου διέπεσον, καὶ εἰς τὴν γῆν ἀπεστράφην, ὅθεν ἐλήφθην, ἓν τοῦτο ἀντὶ τρυφῆς ἔχων, τὰ ἐμαυτοῦ γινώσκειν κακά· καὶ λύπην κατεκρίθην ἄπαυστον ἀντὶ τῆς μικρᾶς ἡδονῆς, καὶ πόλεμον πρὸς τὸν φιλωθέντα κακῶς, καὶ διὰ τῆς γεύσεως ὑποσπάσαντα. Ταῦτα τῆς κακίας ἐμοὶ τὰ ἐπίχειρα· ἐντεῦθεν τὸ γεννᾶσθαι μόχθῳ, καὶ ζῇν, καὶ λύεσθαι. Αὕτη μήτηρ χρείας, ἡ δὲ πλεονεξίας, ἡ δὲ πολέμων, πόλεμοι δὲ φόρων πατέρες, οἱ δὲ τῆς κατακρίσεως τὸ βαρύτατον. Ἀλλ’ ἡμεῖς γε μὴ τὸ πρόστιμον ἐπιτείνωμεν, ὑπὸ τὴν αὐτὴν κείμενοι καταδίκην, μηδὲ ἄλλοις κακοὶ γενώμεθα. Φιλανθρωπίαν ἡμᾶς τὴν εἰς ἀλλήλους ἀπαιτεῖ Θεὸς, κἂν ὑπ’ αὐτοῦ κολαζώμεθα.
καῦτα ὁμιλεῖ σαρκὶ καὶ ἀνθρώποις· ἵνα δὲ παραμυ θήσηται τῆς δουλείας ἡμᾶς, καὶ τὴν εὐγνωμοσύνην νομοθετήσῃ (οὐδὲ γὰρ τοῦτο παροπτέον), τελεῖ καὶ αὐτὸς τὸ δίδραχμον, καὶ οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ μόνον, ἀλλὰ καὶ Πέτρου τοῦ τιμιωτάτου τῶν μαθητῶν· ἐπεὶ καὶ ἄνθρωπος ἐγένετο δι' ἡμᾶς, καὶ δούλου μορφήν ἀνεδέξατο (26), καὶ ὑπὲρ τῶν ἀνομιῶν ἡμῶν ἤχθη εἰς θάνατον. Ταῦτα μὲν ὁ Σωτὴρ, καὶ τῷ θελήματι μέσ νον, ὡς Θεὸς, σῶσαι δυνάμενος, ἐπεὶ καὶ τὰ πάντα προστάγματι συνεστήσατο· μεῖζον δὲ καὶ δυσωπητι κώτερον εἰσήνεγκεν ἡμῖν, τὴν συμπάθειαν καὶ τὸ ὁμότιμον (27). Τί δὲ ἡμεῖς οἱ Χριστοῦ μαθηταὶ τοῦ πράου καὶ φιλανθρώπου, καὶ τοσοῦτον ἡμῖν λειτουρ γήσαντος; Οὐ μιμησόμεθα τοῦ Δεσπότου τὴν εὐ Α ἵνα μὲν καταιδέσειε (25) τοὺς ἀπογράφοντας, την Β σπλαγχνίαν; οὐκ ἐσόμεθα χρηστοὶ τοῖς ὁμοδούλοις, ἵνα τοιούτου τύχωμεν καὶ αὐτοὶ τοῦ Κυρίου μετροῦν- τος, ὡς ἂν μετρήσωμεν; οὐ κτησόμεθα τὰς ἑαυτῶν ψυχάς, διὰ τῆς ἡμερότητος; Αρκεῖ δουλεύειν τοῖς ἐλευθέροις, καὶ τοσοῦτον εἶναι τὸ διάφορον, ὥστε τοῦ αὐτοῦ χους, τὸ μὲν κρατεῖν, τὸ δὲ ἄρχεσθαι· καὶ τὸ μὲν τάσσειν φόρους, τὸ δὲ ἀπογράφεσθαι· καὶ τοῖς μὲν ἀδικεῖν ἐξεῖναι καὶ ποιεῖν κακῶς, τοῖς δὲ (28) ὑπὲρ τοῦ μὴ (29) παθεῖν δεῖσθαι καὶ ἀγωνίζεσθαι· καὶ ταῦτα εἶναι περὶ τὴν μίαν εἰκόνα, καὶ τὸ ἓν ἀξίωμα, τοὺς τῆς αὐτῆς ζωῆς κληρονόμους, ὑπὲρ ὧν Χριστὸς ὁμοίως ἀπέθανεν. Αρκεῖ ταῦτα τοῖς ἐλευθέ ροις· μὴ βαρυνέσθω δὲ ὁ ζυγὸς, μηδὲ τῆς πρώτης ἡμῶν ἁμαρτίας τὸ ἐπιτίμιον. ΙΔ΄. Ὡς ἀπόλοιτο ἡ κακία, καὶ ἡ πρώτη ταύτης καταβολὴ, καὶ ὁ καθεύδουσιν ἡμῖν ἐπισπείρας τὰ ζ: ζάνια Πονηρὸς, ἵν' ἀρχὴ τοῦ κακοῦ γένηται τὸ ἀμετ λῆσαι τοῦ ἀγαθοῦ, ὥσπερ καὶ σκότους ἡ τοῦ φωτὸς υποχώρησις. Ταῦτα τὸ ξύλον, καὶ ἡ πικρὰ γεῦσις, καὶ ὁ βάσκανος ὄφις, καὶ ἡ παρακοὴ ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου ζήν κατακρίνασα. Ἐντεῦθεν γυμνὸς ἐγὼ καὶ ἀσχήμων, καὶ τὴν γύμνωσιν ἔγνων, καὶ τὸν δερ- μάτινον χιτῶνα ἡμφιασάμην, καὶ τοῦ παραδείσου διέπεσον (50), καὶ εἰς τὴν γῆν ἀπεστράφην, ὅθεν ἐλή φθην, ἓν τοῦτο ἀντὶ τρυφῆς ἔχων, τὰ ἐμαυτοῦ γινώ- σκειν κακά· καὶ λύπην κατεκρίθην ἅπαυστον ἀντὶ τῆς μικρᾶς (31) ἡδονῆς, καὶ πόλεμον πρὸς τὸν φιλων θέντα κακῶς, καὶ διὰ τῆς γεύσεως ὑποσπάσαντα. Ταῦτα τῆς κακίας ἐμοὶ τὰ ἐπίχειρα· ἐντεῦθεν τὸ δέση. καταιδήσῃ. έλαβε. δουλον, Διὰ τοῦτο γέγονεν ἄνθρωπος, συμπα 5. 19. ¹ª θήσας ἡμῖν, καὶ ὁμότιμος γενόμενος, ἵνα ταῦτα δυσ- ωπούμενοι φιλανθρωπευώμεθα. S. GREGORII THEOLOGI una semper maximis rerum administrationibus co- mitem interesse. Et quidem, ut descriptores pudore quodam afficiat, ac commoveat, eo tempore carnem assumit, et cum hominibus versatur; ut aulem ser- vituti nostre solatium afferat, animique aquitatem veluti lege sanciat (nam ne id quidem contemptimi pretereundum est), non modo suo, sed etiam Petri, discipulorum omnium charissimi, nomine didra- chmum pendit s. Nam propter nos homo factus eral, servique formam suscepit ", et pro iniquitatibus nostris ad mortem ductus est 15. Hæc Salvator fecit, idque cum voluntate sola nobis, utpote Deus, salu- tein afferre posset, quemadmodum et universam rerum machinam solo jussu atque imperio procrea- vit. Majus auten, et ad incutiendum pudorem ac- commodatius nobis contulit, nempe pietatem ac misericordiam, atque honoris æqualitatem. Quid vero nos, Christi discipuli, illius, inquam, mitis et benigni, et qui nobis usque adeo ministravit? Non magistri pietatem nobis imitandam proponemus ? Non benignos ac faciles nos ipsos conservis præbe- bimus, ut talem ipsi quoque dominum experiamur, mobis videlicet eadem mensura, qua mensi fueri- mui, repensurum 16? Non animus nostras lenitate redimemus? Satis superque grave est liberis homi- nibus servitute premi, tantumque inter eos, qui ex eadem terræ massa coagmentati sunt, interesse, ut alii imperent, alii imperio teneantur; alii tributa constituant, alii tributi causa describantur; alii injuriam inferre, maloque alicere impune possint, alii, ne quid patiantur, laborent, ac precibus con- tendant; eaque circa unam et eamdem imaginem, circa unam et eamdem dignitatis præstantiam con- tingere, circa ejusdem vitæ hæredes, et pro quibus Christus æque mortuus est. Satis, inquam, hæc liberis bominibus molesta sunt; ne quid huic jugo ponderis addatur, ne quid pœnæ illi, qua primum nostrum peccatum nulclatum est, acerbitatis accedat. XIV. Utinam ſunditus pereat vitium, et primum ɑ illius semen, ac pravus ille, qui, dormientibus no- bis, zizania superseminavit '', ut mali principium ex boni incuria nasceretur, non secus ac tenebra- rum principium, est lucis secessio. Hæc nobis li- gnum illud invexit, et amarus esus, et invidus ser- pens, et lex violata, quæ hanc poenam irroga- vit, ut in sudore vultus nobis victus sit parandus 18. Hinc ego nudus et indecorus, et nuditatem cognovi, et pelliceam vestem indui, et e paradiso dejectus sumn, atque ad terram, ex qua sumptus fueram, aversus sum, id unum deliciarum loco habens, quod calamitates meas cognitas habeam : et pro exigua voluptate, perpetuo moerore damnatus sum ; eam- que prenan pendo, ut mihi cum eo, qui nale in D Matth. xvII, 26. Philipp. 11, 7. Isa. Lili, Plurimi Colb., c servitutis æqualitatem. Hec Gregorii verba non male interpretatur Nicetas de humanis affectibus, quos induit Christus, nostram assumens naturam, nobisque per omnia, præter peccatum, factus similis : Luc. vi, 38. Matth. XIII, 25. "Gen. III, Propterea factus est homo, affectus nostros in se recipiens, perinde ac nos malis obnoxius, ut nos pudore perfusi huma- niores essemus. D (25) Καταιδέσεις. Plures Regg. et Coisl. 1, καται- (26) 'Ανεδέξατο. Quatuor Regg. et Or. 1, άνε (27) Εισήνεγκεν... τὸ ὁμότιμον. Coisl. 5, τὸ ὁμό- (28) Τοῖς δέ. Οr. 1, τοὺς δέ. (25) Μή. Deest in Pass. (30) Διέπεσον. Comb., ἐξέπεσον. (51) Μικρᾶς. Colb. 1, πικρᾶς, « acerba.
ΙΕ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΙΕ.
καῦτα ὁμιλεῖ σαρκὶ καὶ ἀνθρώποις· ἵνα δὲ παραμυ θήσηται τῆς δουλείας ἡμᾶς, καὶ τὴν εὐγνωμοσύνην νομοθετήσῃ (οὐδὲ γὰρ τοῦτο παροπτέον), τελεῖ καὶ αὐτὸς τὸ δίδραχμον, καὶ οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ μόνον, ἀλλὰ καὶ Πέτρου τοῦ τιμιωτάτου τῶν μαθητῶν· ἐπεὶ καὶ ἄνθρωπος ἐγένετο δι' ἡμᾶς, καὶ δούλου μορφήν ἀνεδέξατο (26), καὶ ὑπὲρ τῶν ἀνομιῶν ἡμῶν ἤχθη εἰς θάνατον. Ταῦτα μὲν ὁ Σωτὴρ, καὶ τῷ θελήματι μέσ νον, ὡς Θεὸς, σῶσαι δυνάμενος, ἐπεὶ καὶ τὰ πάντα προστάγματι συνεστήσατο· μεῖζον δὲ καὶ δυσωπητι κώτερον εἰσήνεγκεν ἡμῖν, τὴν συμπάθειαν καὶ τὸ ὁμότιμον (27). Τί δὲ ἡμεῖς οἱ Χριστοῦ μαθηταὶ τοῦ πράου καὶ φιλανθρώπου, καὶ τοσοῦτον ἡμῖν λειτουρ γήσαντος; Οὐ μιμησόμεθα τοῦ Δεσπότου τὴν εὐ Α ἵνα μὲν καταιδέσειε (25) τοὺς ἀπογράφοντας, την Β σπλαγχνίαν; οὐκ ἐσόμεθα χρηστοὶ τοῖς ὁμοδούλοις, ἵνα τοιούτου τύχωμεν καὶ αὐτοὶ τοῦ Κυρίου μετροῦν- τος, ὡς ἂν μετρήσωμεν; οὐ κτησόμεθα τὰς ἑαυτῶν ψυχάς, διὰ τῆς ἡμερότητος; Αρκεῖ δουλεύειν τοῖς ἐλευθέροις, καὶ τοσοῦτον εἶναι τὸ διάφορον, ὥστε τοῦ αὐτοῦ χους, τὸ μὲν κρατεῖν, τὸ δὲ ἄρχεσθαι· καὶ τὸ μὲν τάσσειν φόρους, τὸ δὲ ἀπογράφεσθαι· καὶ τοῖς μὲν ἀδικεῖν ἐξεῖναι καὶ ποιεῖν κακῶς, τοῖς δὲ (28) ὑπὲρ τοῦ μὴ (29) παθεῖν δεῖσθαι καὶ ἀγωνίζεσθαι· καὶ ταῦτα εἶναι περὶ τὴν μίαν εἰκόνα, καὶ τὸ ἓν ἀξίωμα, τοὺς τῆς αὐτῆς ζωῆς κληρονόμους, ὑπὲρ ὧν Χριστὸς ὁμοίως ἀπέθανεν. Αρκεῖ ταῦτα τοῖς ἐλευθέ ροις· μὴ βαρυνέσθω δὲ ὁ ζυγὸς, μηδὲ τῆς πρώτης ἡμῶν ἁμαρτίας τὸ ἐπιτίμιον. ΙΔ΄. Ὡς ἀπόλοιτο ἡ κακία, καὶ ἡ πρώτη ταύτης καταβολὴ, καὶ ὁ καθεύδουσιν ἡμῖν ἐπισπείρας τὰ ζ: ζάνια Πονηρὸς, ἵν' ἀρχὴ τοῦ κακοῦ γένηται τὸ ἀμετ λῆσαι τοῦ ἀγαθοῦ, ὥσπερ καὶ σκότους ἡ τοῦ φωτὸς υποχώρησις. Ταῦτα τὸ ξύλον, καὶ ἡ πικρὰ γεῦσις, καὶ ὁ βάσκανος ὄφις, καὶ ἡ παρακοὴ ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου ζήν κατακρίνασα. Ἐντεῦθεν γυμνὸς ἐγὼ καὶ ἀσχήμων, καὶ τὴν γύμνωσιν ἔγνων, καὶ τὸν δερ- μάτινον χιτῶνα ἡμφιασάμην, καὶ τοῦ παραδείσου διέπεσον (50), καὶ εἰς τὴν γῆν ἀπεστράφην, ὅθεν ἐλή φθην, ἓν τοῦτο ἀντὶ τρυφῆς ἔχων, τὰ ἐμαυτοῦ γινώ- σκειν κακά· καὶ λύπην κατεκρίθην ἅπαυστον ἀντὶ τῆς μικρᾶς (31) ἡδονῆς, καὶ πόλεμον πρὸς τὸν φιλων θέντα κακῶς, καὶ διὰ τῆς γεύσεως ὑποσπάσαντα. Ταῦτα τῆς κακίας ἐμοὶ τὰ ἐπίχειρα· ἐντεῦθεν τὸ δέση. καταιδήσῃ. έλαβε. δουλον, Διὰ τοῦτο γέγονεν ἄνθρωπος, συμπα 5. 19. ¹ª θήσας ἡμῖν, καὶ ὁμότιμος γενόμενος, ἵνα ταῦτα δυσ- ωπούμενοι φιλανθρωπευώμεθα. S. GREGORII THEOLOGI una semper maximis rerum administrationibus co- mitem interesse. Et quidem, ut descriptores pudore quodam afficiat, ac commoveat, eo tempore carnem assumit, et cum hominibus versatur; ut aulem ser- vituti nostre solatium afferat, animique aquitatem veluti lege sanciat (nam ne id quidem contemptimi pretereundum est), non modo suo, sed etiam Petri, discipulorum omnium charissimi, nomine didra- chmum pendit s. Nam propter nos homo factus eral, servique formam suscepit ", et pro iniquitatibus nostris ad mortem ductus est 15. Hæc Salvator fecit, idque cum voluntate sola nobis, utpote Deus, salu- tein afferre posset, quemadmodum et universam rerum machinam solo jussu atque imperio procrea- vit. Majus auten, et ad incutiendum pudorem ac- commodatius nobis contulit, nempe pietatem ac misericordiam, atque honoris æqualitatem. Quid vero nos, Christi discipuli, illius, inquam, mitis et benigni, et qui nobis usque adeo ministravit? Non magistri pietatem nobis imitandam proponemus ? Non benignos ac faciles nos ipsos conservis præbe- bimus, ut talem ipsi quoque dominum experiamur, mobis videlicet eadem mensura, qua mensi fueri- mui, repensurum 16? Non animus nostras lenitate redimemus? Satis superque grave est liberis homi- nibus servitute premi, tantumque inter eos, qui ex eadem terræ massa coagmentati sunt, interesse, ut alii imperent, alii imperio teneantur; alii tributa constituant, alii tributi causa describantur; alii injuriam inferre, maloque alicere impune possint, alii, ne quid patiantur, laborent, ac precibus con- tendant; eaque circa unam et eamdem imaginem, circa unam et eamdem dignitatis præstantiam con- tingere, circa ejusdem vitæ hæredes, et pro quibus Christus æque mortuus est. Satis, inquam, hæc liberis bominibus molesta sunt; ne quid huic jugo ponderis addatur, ne quid pœnæ illi, qua primum nostrum peccatum nulclatum est, acerbitatis accedat. XIV. Utinam ſunditus pereat vitium, et primum ɑ illius semen, ac pravus ille, qui, dormientibus no- bis, zizania superseminavit '', ut mali principium ex boni incuria nasceretur, non secus ac tenebra- rum principium, est lucis secessio. Hæc nobis li- gnum illud invexit, et amarus esus, et invidus ser- pens, et lex violata, quæ hanc poenam irroga- vit, ut in sudore vultus nobis victus sit parandus 18. Hinc ego nudus et indecorus, et nuditatem cognovi, et pelliceam vestem indui, et e paradiso dejectus sumn, atque ad terram, ex qua sumptus fueram, aversus sum, id unum deliciarum loco habens, quod calamitates meas cognitas habeam : et pro exigua voluptate, perpetuo moerore damnatus sum ; eam- que prenan pendo, ut mihi cum eo, qui nale in D Matth. xvII, 26. Philipp. 11, 7. Isa. Lili, Plurimi Colb., c servitutis æqualitatem. Hec Gregorii verba non male interpretatur Nicetas de humanis affectibus, quos induit Christus, nostram assumens naturam, nobisque per omnia, præter peccatum, factus similis : Luc. vi, 38. Matth. XIII, 25. "Gen. III, Propterea factus est homo, affectus nostros in se recipiens, perinde ac nos malis obnoxius, ut nos pudore perfusi huma- niores essemus. D (25) Καταιδέσεις. Plures Regg. et Coisl. 1, καται- (26) 'Ανεδέξατο. Quatuor Regg. et Or. 1, άνε (27) Εισήνεγκεν... τὸ ὁμότιμον. Coisl. 5, τὸ ὁμό- (28) Τοῖς δέ. Οr. 1, τοὺς δέ. (25) Μή. Deest in Pass. (30) Διέπεσον. Comb., ἐξέπεσον. (51) Μικρᾶς. Colb. 1, πικρᾶς, « acerba.
PG 35:1061Ἔσται καὶ ἄλλη τις ἐγγραφὴ, καὶ ἄλλος ἀπογραφεύς· εἴ τινα βίβλον ζώντων ἀκούεις, καὶ βίβλον οὐ σωζομένων. Ἐκεῖ πάντες ἐγγραφησόμεθα, μᾶλλον δὲ ἤδη γεγράμμεθα κατ’ ἀξίαν τῶν ἐνταῦθα βεβιωμένων ἕκαστος. Οὐ πλοῦτος ἔχει τὸ πλέον ἐκεῖ, οὐ πενία τὸ ἔλαττον, οὐ χάρις, οὐκ ἔχθρα, οὐκ ἄλλο τι τῶν ἁπάντων, οἷς ἐνταῦθα τὸ δίκαιον κλέπτεται. Δακτύλῳ Θεοῦ πάντες γεγράμμεθα, καὶ ἀνοιγήσεται ἡμῖν βίβλος ἐν ἡμέρᾳ ἀποκαλύψεως. Μικρὸς μὲν καὶ μέγας ἐκεῖ ἐστι, καὶ θεράπων ὁμοῦ δεσπότῃ, τὸ Σολομῶντος φθέγξομαι, καὶ βασιλεὺς ἀρχομένῳ, καὶ ἀπογραφεὺς ἀπογραφομένῳ, καὶ ἡ λαμπρότης ἐγγύθεν. Καὶ τὸ δύσφημον σιωπήσομαι· πλὴν οἷα γράφομεν, τοιαῦτα καὶ γραφησόμεθα. Ταύτην ποίησον σεαυτῷ τὴν ἐγγραφὴν χρηστοτέραν, ἡμῖν φανεὶς χρηστὸς καὶ φιλάνθρωπος. ΙϚ. Τί πρὸς ταῦτα λέγεις; Τί γράφεις, ὦ φίλων ἄριστε καὶ ἡλίκων καὶ παιδευτῶν ἡμῖν κοινωνὲ καὶ παιδευμάτων, εἰ καὶ νῦν ἡμᾶς εἰς τὴν κρείττω μοῖραν ὁ Θεὸς ἔταξεν, ὑμᾶς ταῦτα παιδεύειν τοὺς ἐν ἐξουσίᾳ (ὀκνῶ γὰρ εἰπεῖν βαρυτέραν);
γεννᾶσθαι (32) μόχθῳ, καὶ ζῆν, καὶ λύεσθαι. Αὕτη μήτηρ χρείας, ἡ δὲ πλεονεξίας, ἡ δὲ πολέμων, πόλε- μοι δὲ φόρων (55) πατέρες, οἱ δὲ τῆς κατακρίσεως τὸ βαρύτατον. Αλλ' ἡμεῖς γε μὴ τὸ πρόστιμον επιτεί- νωμεν, ὑπὸ τὴν αὐτὴν κείμενοι καταδίκην, μηδὲ ἄλ λοις κακοὶ γενώμεθα. Φιλανθρωπίαν ἡμᾶς τὴν εἰς ἀλλήλους ἀπαιτεῖ Θεὸς, κἂν ὑπ' αὐτοῦ κολαζώ- μεθα. ΙΕ΄. Εσται καὶ ἄλλη τις ἐγγραφή, καὶ ἄλλος ἀπο- γραφεύς· εἴ τινα βίβλον ζώντων ἀκούεις, καὶ βίβλον οὐ σωζομένων. Ἐκεῖ πάντες ἐγγραφησόμεθα, μᾶλ- λον δὲ ἤδη γεγράμμεθα κατ᾽ ἀξίαν τῶν ἐνταῦθα βε βιωμένων (34) ἕκαστος. Οὐ πλοῦτος ἔχει τὸ πλέον ἐκεῖ, οὐ πενία τὸ ἔλαττον, οὐ χάρις, οὐκ ἔχθρα, οὐκ ἄλλο τι τῶν ἁπάντων, οἷς ἐνταῦθα τὸ δίκαιον κλέ- πτεται. Δακτύλῳ Θεοῦ πάντες γεγράμμεθα, καὶ ἀνοι- γήσεται ἡμῖν βίβλος ἐν ἡμέρᾳ ἀποκαλύψεως. Μικρὸς μὲν καὶ μέγας ἐκεῖ ἐστι, καὶ θεράπων ὁμοῦ δεσπότῃ, τὸ Σολομῶντος φθέγξομαι (55), καὶ βασιλεὺς ἀρχο- μένῳ, καὶ ἀπογραφεύς (36) ἀπογραφομένῳ, καὶ ἡ λαμπρότης ἐγγύθεν. Καὶ τὸ δύσφημον σιωπήσομαι· πλὴν οἷα γράφομεν, τοιαῦτα καὶ γραφησόμεθα. Ταύ- την ποίησιν σεαυτῷ τὴν ἐγγραφὴν χρηστοτέραν, ἡμῖν φανεὶς χρηστὸς καὶ φιλάνθρωπος. Τu ΙϚ'. Τί πρὸς ταῦτα λέγεις; Τί γράφεις, ὦ φίλων ἄριστε καὶ ἡλίκων καὶ παιδευτῶν ἡμῖν κοινωνὲ καὶ παιδευμάτων, εἰ καὶ νῦν ἡμᾶς εἰς τὴν κρείττω μοι- ραν ὁ Θεὸς ἔταξεν, ὑμᾶς ταῦτα παιδεύειν τοὺς ἐν ἐξουσίᾳ (ὀκνῶ γὰρ εἰπεῖν βαρυτέραν); "Ω πατρίδος εὐσεβοῦς (57) καὶ γένους, ὦ γονέων ἱερῶν ἱερὸν φυ τὸν, ὦ ῥίζα τέκνων ἱερωτέρων (38), πῶς ποτε ἀπο- δέχῃ τοὺς ἐμοὺς λόγους; "Αρά τι πείθομεν, ἢ δεήσει κατεπάδειν μακρότερα; Τοῦτο μὲν οὐκ εἰκάζειν, ἀλλ' εὖ εἰδέναι χρή, ὅτι σε οἱ παρ' ἐμοῦ λόγοι ἐκ πλείονος ἔχουσιν. Καὶ γὰρ εἰ μή τινι ἄλλῳ θαῤῥεῖν εἴχομεν (39), ἀλλὰ τοῖς (40) λόγοις αὐτοῖς, οἱ σε ἀεὶ πρὸς τὰ καλὰ ῥᾳδίως ἄγουσιν, ἢ ἀρχόμενον, ἢ ἑπό μενον· τοῦτο γάρ ἐστιν, ᾧ τῶν πολλῶν οἱ σοφοί δια- φέρουσιν. Ἐγὼ δὲ μικρὸν ἔτι προσθήσω τοῖς εἰρη μένοις· σὺ μὲν ἔδωκας μισθὸν τοῖς ἐμοῖς λόγοις, ὄν τινα δέδωκας· οἱ δέ σοι διδόασι καὶ προσάγουσι πέ- νητας, πάντα χορὸν ἱερέων, χορὸν φιλοσόφων, οὐδενὶ δεσμῷ κάτω κατεχομένων, μόνα κεκτημένων τὰ σώ- ματα, καὶ οὐδ᾽ αὐτὰ παντελῶς· οὐδὲν ἐχόντων Καί- σαρι, πάντα θεῷ, ὕμνους, εὐχὰς, ἀγρυπνίας, δάκρυα, "Ανθρωπος γεννᾶται μόχθῳ, καὶ ζῇ ἐν λύπῃ· . τῶν ἤδη βεβαιωμένων. ξομαι. ORATIO XIX. AD JULIANUM TRIBUTORUM EXEQUATOREM. - A meam amicitiam irrepsit, ac per arboris gustum in fraudem me induxit, bellum gerere sit necesse. Hoc mihi peccati præmium. Hinc factum est, ut in labore et aerumna nascar, et vivant, ac moriar. Ilinc indigentia nata est; ex indigentia cupiditas, ex cupiditate bella, ex bellis porro tributa, quibus in divina condemnatione nihil gravius est et acer- bius. At nos saltem, ne mullam augeamus, cuan eidem pœnæ obnoxii simus, nec nale cum aliis agamus. Mutuam erga nos ipsos benignitatem Deug a nobis exposcit, etiamsi ab ipso puniamur. B XV. Erit alia quoque descriptio, et descriptor alius : nisi forte de quodam viventium pereuntium- que libro nihil unquam audisti. Illie omnes in- scribemur, vel, ut rectius dicam, jam inscripti su- mus, pro merito quo quisque hic vitam confecit. Illic non meliori conditione sunt divitiæ, nec dete- riori paupertas, non gratia, non odium, non denique alia omnia quibus judiciorum fides ac religio hic subripitur et labefactatur. Omnes Dei digito descri- pti sumus, nobisque in revelationis die liber ape- rietur. Illic parvus et magnus est, et servus una cum lero '', ut est apud Salomonen [Job], et rex una cum subdito, et descriptor una cum profitente, et splendor in propinquo; nam quod dictu omnino- sum est, silentio præteribo. Cæterum quo modo alios descripserimus, eodem ipsi quoque describe- mur. Hanc inscriptionem si facilem et commodam experiri cupis, fac te commodum nobis et humanum præbeas. XVI. Quid ad haec dicis ? Quid scribis, amicorum et æqualium optime, atque iisdem nobiscum use magistris et disciplinis? Tametsi nunc praestantiori gradu atque ordine (vereor enim dicere, graviori), nos Deus collocarit, ut vos, qui magistratum geri tis, ista doceanus. O tu, qui pia patria et familia ortus es, o sancta sanctorum parentum planta, o sanctiorum liberorum radix ! Quo pacto nunc ser- moves meos excipis ? Nunquid te flectunt ? An longiori oratione mihi deliniendus ac velut ip- cantandus eris? Equidem te jamdiu sermonibus meis correptum teneri, non conjectura quadam as- sequor, sed certum et exploratum habeo; fretus quidem, si nulla alia re, litteris certe ipsis et do- etrina, quæ te facile semper ad optima quæque du- D cit, vel tua ipsius sponte incedentem, vel alios sequentem. Hoc enim est, quo sapientes vulgus su- perant. Ego vero nonnihil etiam ad ea, quæ jam dixi, adjiciam. quidem orationi me mercedem Tu persolvisti, quamcunque tandem, persolvisti ; at illa tibi dono pauperes offert, totum sacerdotum choruin C Job 111, 19. Nicetas : Homo in labore nascitur, in ærumma vi- vit. » homicidia. Jes., quod etiam Combetisio placet. In ed., Lapsus memoria hic videtur Gregorius, dumn Salomoni tribuit verba quæ in libro Job occur- runt. Colb., Or. 1, Jes., etc. In Par. ed. deest. (32) Εντεῦθεν τὸ γεννᾶσθαι, etc. Sic exponit (33) Φόρων. Coisl. 1, et Or. 1, φόνων, « cædes, (34) Τῶν ἐνταῦθα βεβιωμένων. Sic Coisl. 1 et (55) Σολομῶντος φθέγξομαι. Pass., προσφθέγ (36) 'Απογραφεύς. Sic Coisl. 1 et 2, deccm (37) Εὐσεβοῦς. Coisl. 5, εὐγενούς, « celebri. (58) Ἱερωτέρων. Coisl. 1, ἱερωτάτων. (59) Εἴχομεν. Pass., ἔχομεν. In aliis, ἔχοιμεν. (40) Τοῖς. Deest in Reg bm et Or. 1.
PG 35:1062Ὦ πατρίδος εὐσεβοῦς καὶ γένους, ὦ γονέων ἱερῶν ἱερὸν φυτὸν, ὦ ῥίζα τέκνων ἱερωτέρων, πῶς ποτε ἀποδέχῃ τοὺς ἐμοὺς λόγους; Ἆρά τι πείθομεν, ἢ δεήσει κατεπᾴδειν μακρότερα; Τοῦτο μὲν οὐκ εἰκάζειν, ἀλλ’ εὖ εἰδέναι χρὴ, ὅτι σε οἱ παρ’ ἐμοῦ λόγοι ἐκ πλείονος ἔχουσιν. Καὶ γὰρ εἰ μή τινι ἄλλῳ θαῤῥεῖν εἴχομεν, ἀλλὰ τοῖς λόγοις αὐτοῖς, οἵ σε ἀεὶ πρὸς τὰ καλὰ ῥᾳδίως ἄγουσιν, ἢ ἀρχόμενον, ἢ ἑπόμενον· τοῦτο γάρ ἐστιν, ᾧ τῶν πολλῶν οἱ σοφοὶ διαφέρουσιν. Ἐγὼ δὲ μικρὸν ἔτι προσθήσω τοῖς εἰρημένοις· σὺ μὲν ἔδωκας μισθὸν τοῖς ἐμοῖς λόγοις, ὅντινα δέδωκας· οἱ δέ σοι διδόασι καὶ προσάγουσι πένητας, πάντα χορὸν ἱερέων, χορὸν φιλοσόφων, οὐδενὶ δεσμῷ κάτω κατεχομένων, μόνα κεκτημένων τὰ σώματα, καὶ οὐδ’ αὐτὰ παντελῶς· οὐδὲν ἐχόντων Καίσαρι, πάντα Θεῷ, ὕμνους, εὐχὰς, ἀγρυπνίας, δάκρυα, κτῆσιν οὐ κρατουμένην, ἀποθανεῖν κόσμῳ, ζῆσαι Χριστῷ, σάρκα κενῶσαι, ψυχὴν ἑλκῦσαι ἀπὸ τοῦ σώματος.
γεννᾶσθαι (32) μόχθῳ, καὶ ζῆν, καὶ λύεσθαι. Αὕτη μήτηρ χρείας, ἡ δὲ πλεονεξίας, ἡ δὲ πολέμων, πόλε- μοι δὲ φόρων (55) πατέρες, οἱ δὲ τῆς κατακρίσεως τὸ βαρύτατον. Αλλ' ἡμεῖς γε μὴ τὸ πρόστιμον επιτεί- νωμεν, ὑπὸ τὴν αὐτὴν κείμενοι καταδίκην, μηδὲ ἄλ λοις κακοὶ γενώμεθα. Φιλανθρωπίαν ἡμᾶς τὴν εἰς ἀλλήλους ἀπαιτεῖ Θεὸς, κἂν ὑπ' αὐτοῦ κολαζώ- μεθα. ΙΕ΄. Εσται καὶ ἄλλη τις ἐγγραφή, καὶ ἄλλος ἀπο- γραφεύς· εἴ τινα βίβλον ζώντων ἀκούεις, καὶ βίβλον οὐ σωζομένων. Ἐκεῖ πάντες ἐγγραφησόμεθα, μᾶλ- λον δὲ ἤδη γεγράμμεθα κατ᾽ ἀξίαν τῶν ἐνταῦθα βε βιωμένων (34) ἕκαστος. Οὐ πλοῦτος ἔχει τὸ πλέον ἐκεῖ, οὐ πενία τὸ ἔλαττον, οὐ χάρις, οὐκ ἔχθρα, οὐκ ἄλλο τι τῶν ἁπάντων, οἷς ἐνταῦθα τὸ δίκαιον κλέ- πτεται. Δακτύλῳ Θεοῦ πάντες γεγράμμεθα, καὶ ἀνοι- γήσεται ἡμῖν βίβλος ἐν ἡμέρᾳ ἀποκαλύψεως. Μικρὸς μὲν καὶ μέγας ἐκεῖ ἐστι, καὶ θεράπων ὁμοῦ δεσπότῃ, τὸ Σολομῶντος φθέγξομαι (55), καὶ βασιλεὺς ἀρχο- μένῳ, καὶ ἀπογραφεύς (36) ἀπογραφομένῳ, καὶ ἡ λαμπρότης ἐγγύθεν. Καὶ τὸ δύσφημον σιωπήσομαι· πλὴν οἷα γράφομεν, τοιαῦτα καὶ γραφησόμεθα. Ταύ- την ποίησιν σεαυτῷ τὴν ἐγγραφὴν χρηστοτέραν, ἡμῖν φανεὶς χρηστὸς καὶ φιλάνθρωπος. Τu ΙϚ'. Τί πρὸς ταῦτα λέγεις; Τί γράφεις, ὦ φίλων ἄριστε καὶ ἡλίκων καὶ παιδευτῶν ἡμῖν κοινωνὲ καὶ παιδευμάτων, εἰ καὶ νῦν ἡμᾶς εἰς τὴν κρείττω μοι- ραν ὁ Θεὸς ἔταξεν, ὑμᾶς ταῦτα παιδεύειν τοὺς ἐν ἐξουσίᾳ (ὀκνῶ γὰρ εἰπεῖν βαρυτέραν); "Ω πατρίδος εὐσεβοῦς (57) καὶ γένους, ὦ γονέων ἱερῶν ἱερὸν φυ τὸν, ὦ ῥίζα τέκνων ἱερωτέρων (38), πῶς ποτε ἀπο- δέχῃ τοὺς ἐμοὺς λόγους; "Αρά τι πείθομεν, ἢ δεήσει κατεπάδειν μακρότερα; Τοῦτο μὲν οὐκ εἰκάζειν, ἀλλ' εὖ εἰδέναι χρή, ὅτι σε οἱ παρ' ἐμοῦ λόγοι ἐκ πλείονος ἔχουσιν. Καὶ γὰρ εἰ μή τινι ἄλλῳ θαῤῥεῖν εἴχομεν (39), ἀλλὰ τοῖς (40) λόγοις αὐτοῖς, οἱ σε ἀεὶ πρὸς τὰ καλὰ ῥᾳδίως ἄγουσιν, ἢ ἀρχόμενον, ἢ ἑπό μενον· τοῦτο γάρ ἐστιν, ᾧ τῶν πολλῶν οἱ σοφοί δια- φέρουσιν. Ἐγὼ δὲ μικρὸν ἔτι προσθήσω τοῖς εἰρη μένοις· σὺ μὲν ἔδωκας μισθὸν τοῖς ἐμοῖς λόγοις, ὄν τινα δέδωκας· οἱ δέ σοι διδόασι καὶ προσάγουσι πέ- νητας, πάντα χορὸν ἱερέων, χορὸν φιλοσόφων, οὐδενὶ δεσμῷ κάτω κατεχομένων, μόνα κεκτημένων τὰ σώ- ματα, καὶ οὐδ᾽ αὐτὰ παντελῶς· οὐδὲν ἐχόντων Καί- σαρι, πάντα θεῷ, ὕμνους, εὐχὰς, ἀγρυπνίας, δάκρυα, "Ανθρωπος γεννᾶται μόχθῳ, καὶ ζῇ ἐν λύπῃ· . τῶν ἤδη βεβαιωμένων. ξομαι. ORATIO XIX. AD JULIANUM TRIBUTORUM EXEQUATOREM. - A meam amicitiam irrepsit, ac per arboris gustum in fraudem me induxit, bellum gerere sit necesse. Hoc mihi peccati præmium. Hinc factum est, ut in labore et aerumna nascar, et vivant, ac moriar. Ilinc indigentia nata est; ex indigentia cupiditas, ex cupiditate bella, ex bellis porro tributa, quibus in divina condemnatione nihil gravius est et acer- bius. At nos saltem, ne mullam augeamus, cuan eidem pœnæ obnoxii simus, nec nale cum aliis agamus. Mutuam erga nos ipsos benignitatem Deug a nobis exposcit, etiamsi ab ipso puniamur. B XV. Erit alia quoque descriptio, et descriptor alius : nisi forte de quodam viventium pereuntium- que libro nihil unquam audisti. Illie omnes in- scribemur, vel, ut rectius dicam, jam inscripti su- mus, pro merito quo quisque hic vitam confecit. Illic non meliori conditione sunt divitiæ, nec dete- riori paupertas, non gratia, non odium, non denique alia omnia quibus judiciorum fides ac religio hic subripitur et labefactatur. Omnes Dei digito descri- pti sumus, nobisque in revelationis die liber ape- rietur. Illic parvus et magnus est, et servus una cum lero '', ut est apud Salomonen [Job], et rex una cum subdito, et descriptor una cum profitente, et splendor in propinquo; nam quod dictu omnino- sum est, silentio præteribo. Cæterum quo modo alios descripserimus, eodem ipsi quoque describe- mur. Hanc inscriptionem si facilem et commodam experiri cupis, fac te commodum nobis et humanum præbeas. XVI. Quid ad haec dicis ? Quid scribis, amicorum et æqualium optime, atque iisdem nobiscum use magistris et disciplinis? Tametsi nunc praestantiori gradu atque ordine (vereor enim dicere, graviori), nos Deus collocarit, ut vos, qui magistratum geri tis, ista doceanus. O tu, qui pia patria et familia ortus es, o sancta sanctorum parentum planta, o sanctiorum liberorum radix ! Quo pacto nunc ser- moves meos excipis ? Nunquid te flectunt ? An longiori oratione mihi deliniendus ac velut ip- cantandus eris? Equidem te jamdiu sermonibus meis correptum teneri, non conjectura quadam as- sequor, sed certum et exploratum habeo; fretus quidem, si nulla alia re, litteris certe ipsis et do- etrina, quæ te facile semper ad optima quæque du- D cit, vel tua ipsius sponte incedentem, vel alios sequentem. Hoc enim est, quo sapientes vulgus su- perant. Ego vero nonnihil etiam ad ea, quæ jam dixi, adjiciam. quidem orationi me mercedem Tu persolvisti, quamcunque tandem, persolvisti ; at illa tibi dono pauperes offert, totum sacerdotum choruin C Job 111, 19. Nicetas : Homo in labore nascitur, in ærumma vi- vit. » homicidia. Jes., quod etiam Combetisio placet. In ed., Lapsus memoria hic videtur Gregorius, dumn Salomoni tribuit verba quæ in libro Job occur- runt. Colb., Or. 1, Jes., etc. In Par. ed. deest. (32) Εντεῦθεν τὸ γεννᾶσθαι, etc. Sic exponit (33) Φόρων. Coisl. 1, et Or. 1, φόνων, « cædes, (34) Τῶν ἐνταῦθα βεβιωμένων. Sic Coisl. 1 et (55) Σολομῶντος φθέγξομαι. Pass., προσφθέγ (36) 'Απογραφεύς. Sic Coisl. 1 et 2, deccm (37) Εὐσεβοῦς. Coisl. 5, εὐγενούς, « celebri. (58) Ἱερωτέρων. Coisl. 1, ἱερωτάτων. (59) Εἴχομεν. Pass., ἔχομεν. In aliis, ἔχοιμεν. (40) Τοῖς. Deest in Reg bm et Or. 1.
PG 35:1063Τούτων φειδόμενος, ἢ καὶ καθαρῶς ἀποδιδοὺς τῷ Θεῷ τοὺς θεραπευτὰς τοῦ Θεοῦ καὶ μύστας, καὶ τῶν οὐρανίων ἐπόπτας, τὴν ἀπαρχὴν τοῦ ἡμετέρου γένους, τὸ ἔρεισμα τοὺς τῆς πίστεως στεφάνους, τοὺς μαργαρίτας τοὺς τιμίους, τοὺς τοῦ ναοῦ λίθους, οὗ θεμέλιος καὶ ἀκρογωνιαῖος Χριστὸς, τοῦ καλοῦ λέγω τῆς Ἐκκλησίας πληρώματος· καὶ κάλλιστα ἂν καὶ τούτοις, καὶ σεαυτῷ, καὶ πᾶσιν ἡμῖν βουλεύσαιο. Καί σοι εὔχομαι τοῦτον παρ’ ἡμῶν τὸν πλοῦτον γενέσθαι μᾶλλον, ἢ πολλοῦ χρυσίου καὶ ἀργυρίου θησαυροὺς, νῦν ὑπάρχοντας, καὶ μετ’ ὀλίγον οὐκ ἐσομένους. ΙΖ. Αὕτη τῶν ἐμῶν λόγων ὑμῖν ἡ καρποφορία, εἰ καὶ τῆς ἐλπίδος ἐλάττων, ἀλλὰ κατά γε τὴν ἡμετέραν δύναμιν. Ὑμεῖς δὲ ἀντιδοίητέ μοι τῆς ἐμῆς εἰσφορᾶς τὸ μεῖζον, τὴν εὐπείθειαν· ὡς ἂν τά τε ἄλλα καὶ ἧττον δέησθε τῶν ἐμῶν λόγων, ἀλλήλους κατανοοῦντες εἰς παροξυσμὸν ἀγάπης καὶ καλῶν ἔργων·
σαι Χριστῷ, σάρκα κενώσαι, ψυχὴν ἑλκύσαι ἀπὸ τοῦ σώματος. Τούτων φειδόμενος, ἢ καὶ καθαρῶς ἀποδι δοὺς (42) τῷ Θεῷ τοὺς θεραπευτὰς τοῦ Θεοῦ καὶ μύ στας. καὶ τῶν οὐρανίων επόπτας, τὴν ἀπαρχὴν τοῦ ἡμετέρου γένους, τὸ ἔρεισμα τοὺς τῆς πίστεως στε φάνους, τοὺς μαργαρίτας τους τιμίους, τοὺς τοῦ ναοῦ λίθους, οὗ θεμέλιος καὶ ἀκρογωνιαῖος Χριστὸς, τοῦ καλοῦ λέγω τῆς Ἐκκλησίας πληρώματος· καὶ (45) κάλλιστα ἂν καὶ τούτοις, καὶ σεαυτῷ, καὶ πᾶσιν ἡμῖν βουλεύσαιο. Καί σοι εὔχομαι τοῦτον παρ' ἡμῶν τὸν πλοῦτον γενέσθαι μᾶλλον, ἢ πολλοῦ χρυσίου καὶ ἀργυρίου θησαυρούς, νῦν ὑπάρχοντας, καὶ μετ' ὀλί γον οὐκ ἐσομένους. Α κτῆσιν οὐ κρατουμένην, ἀποθανεῖν κόσμῳ (41), ζῆ- ἀποδούς. ΙΖ΄. Αὕτη τῶν ἐμῶν λόγων ὑμῖν (44) ἡ καρποφο ρία, εἰ καὶ τῆς ἐλπίδος ἐλάττων, ἀλλὰ κατά γε τὴν ἡμετέραν δύναμιν, Ὑμεῖς δὲ ἀντιδοίητέ μοι τῆς ἐμῆς εἰσφορᾶς τὸ μεῖζον, τὴν εὐπείθειαν· ὡς ἂν τὰ τε ἄλλα καὶ ἧττον δέησθε τῶν ἐμῶν λόγων, ἀλλήλους κατανοοῦντες εἰς παροξυσμὸν ἀγάπης καὶ καλῶν ἔργων· ὡς ἂν χρηστῆς καὶ φιλανθρώπου τῆς ἐκεῖθεν γραφῆς τυχόντες, καὶ περὶ τὸν πάντων βασιλέα χο ρεύοντες, ὃ μόνον ἔργον ἐστὶ (45) τοῖς ἐκεῖ γεγραμ- μένοις, λειτουργῶμεν Θεῷ τὴν αἴνεσιν, την μίαν Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος, καὶ θεωροῦν τες καὶ ἀνυψοῦντες τὴν (46) τῆς θεότητος δόξαν τε καὶ λαμπρότητα, ὅτι αὐτῷ ἡ δόξα, καὶ ἡ τιμὴ, καὶ ἡ προσκύνησις εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ἡμῖν. 1, ἀνυμνοῦντες, « την S. GREGORII THEOLOGI ac philosophorum cætum, qui nullo vinculo humi tenentur, qui sola corpora, ac ne ea quidem lola, possident ; qui Casari nihil habent, Deo omnia tri- buunt, hymnnos, preces, vigilias, lacrymas, opes, quæ manibus arripi nequeunt, mundo emori, Chri- sto vivere, carnem macerare, animam a corpore abstrahere. His parcens, aut etiam omnino Deo reddens divini naminis famulos et mysteriorum conscios, coelestiumque rerum inspectores, has, inquam, generis nostri primitias, hæc columina, has fidei coronas, has pretiosas margaritas, hos templi illius, preclari, inquam, Ecclesiæ coetus, lapides, cujus fundamentum et lapis angularis est Christus : pulcherrime utique, et ipsis, et tibi, et nobis omnibus consulueris. Ac tibi has potius a nobis divitias optarim, quam magnos auri atque argenti thesauros, qui nunc exsistunt, ac paulo post non erunt. XVII. Habetis orationis meæ munus, si spe vestra B inferius, at certe quale offerre potuimus. Vos vero mihi pro hac mea erogatione, quod majus est, re- pendite, nempe tractabiles et obsequentes animos. Sic ad alia commoda hoc quoque accedat, ut sermo- nibus meis minus opus habeatis, nimirum mutuo vos ipsos considerantes ad provocationem charita- tis, et bonorum operum ; atque ita tandem in celis facilem et benignam in illo ævo descriptionem con- secuti, et circum omnium Regem tripudiantes (quod unum agunt qui illic descripti sunt), laudem Deo ministremus, unam et eamdem Patris et Filii et Spiritus sancti divinitatis gloriam et splendorem intuentes, laudibusque exaltantes, cui gloria, et honor, et adoratio in sæcula sæculorum. Ainen. Hebr. x, 24. mundo mortui sunt, etc. Minus recte; main hæ sunt e philosophorum, seu, c monachorum a divi- tia, quas enumerat Gregorius, nempe, « mundo emori, Christo vivere. » elc. C In editis. videtur legisse Billius. In ed., celebrantes. Deest in ed. MONITUM IN ORATIONEM XX. I. Defunctis Gregorii parentibus, ipse, juxta probabiliorem opinionem, abdicata Na- zianzenm Ecclesiæ cura, anno Seleuciam se contulit. Ibi per triennium solitudini, vigiliis ac rerum coelestium contemplationi deditus, hominibus fere incognitus mansit. Verum, ob sanctitatis et eloquentiæ famam, plurimorum præsulum votis expetitus, et a Theodosio Magno in Constantinopolitana sede, circa annum 379, collocatus, eadem doctri- næ ac pietatis semina in navem sibi creditam plebem sparsit. Invaserat tunc temporis Constantinopolim incredibilis quædam quasi errorum colors. Non tantum hæretici, sed ipsi etiam Catholici novas et periculosas de rebus divinis quæstiones agitabant. Ex opi- nionum diversitate oriebantur rixæ et dissensiones; tantaque erat animorum vis, et linguarum prurigo, ut de rebus sacris non solum templa, sed et fora et ædes continuo personarent. II. Hanc lemeritatem retundit Theologus, ac primo quidem eos præcipue carpit, qui, nec sacrarum litterarum cognitione instructi, nec vitæ sanctitate commendabiles, sibi theologorum nomen arroganter ascribebant. Pluribus exemplis ex Scriptura prolatis ostendit, non cuique licitum esse Sancta sanctorum adire, vel spectare, vel attingere, sed illis tantum qui a Deo sunt vocati, et seipsos hostiam viventem, imo ipsum Dei (41) Αποθανεῖν κόσμῳ, etc. Billius : • qui (42) ᾿Αποδιδούς. Quinque Regg., et Coisl. 1, (43) Kal. Sic Regg. bm, ph, Or. 1, et Pass. Deest (44) Ὑμῖν. Sic duo Regg., et Pass. Sic etiamn (45) 'Εστί. Sic Reg. pl. Deest in ed. (46) Ανυψοῦντες τὴν. Sic duo Regg. In Coisl.
PG 35:1064ὡς ἂν χρηστῆς καὶ φιλανθρώπου τῆς ἐκεῖθεν γραφῆς τυχόντες, καὶ περὶ τὸν πάντων βασιλέα χορεύοντες, ὃ μόνον ἔργον ἐστὶ τοῖς ἐκεῖ γεγραμμένοις, λειτουργῶμεν Θεῷ τὴν αἴνεσιν, τὴν μίαν Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος, καὶ θεωροῦντες καὶ ἀνυψοῦντες τὴν τῆς θεότητος δόξαν τε καὶ λαμπρότητα, ὅτι αὐτῷ ἡ δόξα, καὶ ἡ τιμὴ, καὶ ἡ προσκύνησις εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
σαι Χριστῷ, σάρκα κενώσαι, ψυχὴν ἑλκύσαι ἀπὸ τοῦ σώματος. Τούτων φειδόμενος, ἢ καὶ καθαρῶς ἀποδι δοὺς (42) τῷ Θεῷ τοὺς θεραπευτὰς τοῦ Θεοῦ καὶ μύ στας. καὶ τῶν οὐρανίων επόπτας, τὴν ἀπαρχὴν τοῦ ἡμετέρου γένους, τὸ ἔρεισμα τοὺς τῆς πίστεως στε φάνους, τοὺς μαργαρίτας τους τιμίους, τοὺς τοῦ ναοῦ λίθους, οὗ θεμέλιος καὶ ἀκρογωνιαῖος Χριστὸς, τοῦ καλοῦ λέγω τῆς Ἐκκλησίας πληρώματος· καὶ (45) κάλλιστα ἂν καὶ τούτοις, καὶ σεαυτῷ, καὶ πᾶσιν ἡμῖν βουλεύσαιο. Καί σοι εὔχομαι τοῦτον παρ' ἡμῶν τὸν πλοῦτον γενέσθαι μᾶλλον, ἢ πολλοῦ χρυσίου καὶ ἀργυρίου θησαυρούς, νῦν ὑπάρχοντας, καὶ μετ' ὀλί γον οὐκ ἐσομένους. Α κτῆσιν οὐ κρατουμένην, ἀποθανεῖν κόσμῳ (41), ζῆ- ἀποδούς. ΙΖ΄. Αὕτη τῶν ἐμῶν λόγων ὑμῖν (44) ἡ καρποφο ρία, εἰ καὶ τῆς ἐλπίδος ἐλάττων, ἀλλὰ κατά γε τὴν ἡμετέραν δύναμιν, Ὑμεῖς δὲ ἀντιδοίητέ μοι τῆς ἐμῆς εἰσφορᾶς τὸ μεῖζον, τὴν εὐπείθειαν· ὡς ἂν τὰ τε ἄλλα καὶ ἧττον δέησθε τῶν ἐμῶν λόγων, ἀλλήλους κατανοοῦντες εἰς παροξυσμὸν ἀγάπης καὶ καλῶν ἔργων· ὡς ἂν χρηστῆς καὶ φιλανθρώπου τῆς ἐκεῖθεν γραφῆς τυχόντες, καὶ περὶ τὸν πάντων βασιλέα χο ρεύοντες, ὃ μόνον ἔργον ἐστὶ (45) τοῖς ἐκεῖ γεγραμ- μένοις, λειτουργῶμεν Θεῷ τὴν αἴνεσιν, την μίαν Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος, καὶ θεωροῦν τες καὶ ἀνυψοῦντες τὴν (46) τῆς θεότητος δόξαν τε καὶ λαμπρότητα, ὅτι αὐτῷ ἡ δόξα, καὶ ἡ τιμὴ, καὶ ἡ προσκύνησις εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ἡμῖν. 1, ἀνυμνοῦντες, « την S. GREGORII THEOLOGI ac philosophorum cætum, qui nullo vinculo humi tenentur, qui sola corpora, ac ne ea quidem lola, possident ; qui Casari nihil habent, Deo omnia tri- buunt, hymnnos, preces, vigilias, lacrymas, opes, quæ manibus arripi nequeunt, mundo emori, Chri- sto vivere, carnem macerare, animam a corpore abstrahere. His parcens, aut etiam omnino Deo reddens divini naminis famulos et mysteriorum conscios, coelestiumque rerum inspectores, has, inquam, generis nostri primitias, hæc columina, has fidei coronas, has pretiosas margaritas, hos templi illius, preclari, inquam, Ecclesiæ coetus, lapides, cujus fundamentum et lapis angularis est Christus : pulcherrime utique, et ipsis, et tibi, et nobis omnibus consulueris. Ac tibi has potius a nobis divitias optarim, quam magnos auri atque argenti thesauros, qui nunc exsistunt, ac paulo post non erunt. XVII. Habetis orationis meæ munus, si spe vestra B inferius, at certe quale offerre potuimus. Vos vero mihi pro hac mea erogatione, quod majus est, re- pendite, nempe tractabiles et obsequentes animos. Sic ad alia commoda hoc quoque accedat, ut sermo- nibus meis minus opus habeatis, nimirum mutuo vos ipsos considerantes ad provocationem charita- tis, et bonorum operum ; atque ita tandem in celis facilem et benignam in illo ævo descriptionem con- secuti, et circum omnium Regem tripudiantes (quod unum agunt qui illic descripti sunt), laudem Deo ministremus, unam et eamdem Patris et Filii et Spiritus sancti divinitatis gloriam et splendorem intuentes, laudibusque exaltantes, cui gloria, et honor, et adoratio in sæcula sæculorum. Ainen. Hebr. x, 24. mundo mortui sunt, etc. Minus recte; main hæ sunt e philosophorum, seu, c monachorum a divi- tia, quas enumerat Gregorius, nempe, « mundo emori, Christo vivere. » elc. C In editis. videtur legisse Billius. In ed., celebrantes. Deest in ed. MONITUM IN ORATIONEM XX. I. Defunctis Gregorii parentibus, ipse, juxta probabiliorem opinionem, abdicata Na- zianzenm Ecclesiæ cura, anno Seleuciam se contulit. Ibi per triennium solitudini, vigiliis ac rerum coelestium contemplationi deditus, hominibus fere incognitus mansit. Verum, ob sanctitatis et eloquentiæ famam, plurimorum præsulum votis expetitus, et a Theodosio Magno in Constantinopolitana sede, circa annum 379, collocatus, eadem doctri- næ ac pietatis semina in navem sibi creditam plebem sparsit. Invaserat tunc temporis Constantinopolim incredibilis quædam quasi errorum colors. Non tantum hæretici, sed ipsi etiam Catholici novas et periculosas de rebus divinis quæstiones agitabant. Ex opi- nionum diversitate oriebantur rixæ et dissensiones; tantaque erat animorum vis, et linguarum prurigo, ut de rebus sacris non solum templa, sed et fora et ædes continuo personarent. II. Hanc lemeritatem retundit Theologus, ac primo quidem eos præcipue carpit, qui, nec sacrarum litterarum cognitione instructi, nec vitæ sanctitate commendabiles, sibi theologorum nomen arroganter ascribebant. Pluribus exemplis ex Scriptura prolatis ostendit, non cuique licitum esse Sancta sanctorum adire, vel spectare, vel attingere, sed illis tantum qui a Deo sunt vocati, et seipsos hostiam viventem, imo ipsum Dei (41) Αποθανεῖν κόσμῳ, etc. Billius : • qui (42) ᾿Αποδιδούς. Quinque Regg., et Coisl. 1, (43) Kal. Sic Regg. bm, ph, Or. 1, et Pass. Deest (44) Ὑμῖν. Sic duo Regg., et Pass. Sic etiamn (45) 'Εστί. Sic Reg. pl. Deest in ed. (46) Ανυψοῦντες τὴν. Sic duo Regg. In Coisl.
Second witness · khazarzar edition
Ad Julianum tributorum exaequatorem ΛΟΓΟΣ ΙΘʹ. Εἰς τοὺς λόγους, καὶ εἰς τὸν ἐξισωτὴν Ἰουλιανόν. Αʹ. Τίς ἡ τυραννὶς, ἣν ἐξ ἀγάπης ἀεὶ τυραννού μεθα; τίς ἡ ἐμὴ σοφία καὶ ἐπιστήμη, δι' ἣν καθ' ἑκάστην πανήγυριν πολεμούμεθα; Ἐγὼ μὲν γὰρ οὐδεμίαν εὑρίσκω, πανταχόθεν ἐμαυτὸν διεξάγων καὶ διευθύνων. Πλὴν ἕν γε τοῦτο ἐμαυτῷ συνεπίστα 35.1045 μαι, καὶ ἴσως οὐ φαῦλον, κἄν τινες εὐήθειαν ὀνομά ζωσιν. Ἐβουλήθην ἐν καιρῷ μὲν παντὶ νεκρωθῆναι τῷ βίῳ, καὶ ζῆσαι τὴν ἐν Χριστῷ κεκρυμμένην ζωὴν, καὶ γενέσθαι τις μεγαλέμπορος, πάντων ὧν ἔχω τὸν τίμιον ὠνησάμενος μαργαρίτην, καὶ ἀντι δοὺς τὰ ῥέοντα καὶ συρόμενα τῶν ἑστώτων καὶ οὐρανίων· ἥπερ δὴ πραγματειῶν μεγίστη καὶ βε βαιοτάτη τοῖς γε νοῦν ἔχουσιν· εἰ δ' οὒκ, ἀλλὰ τοῦτό γε καρτερῆσαι, παραχωρῆσαι τῶν θρόνων τοῖς βουλομένοις, αὐτὸς δὲ διὰ βίου παῖς εἶναι καὶ μαθητὴς, μέχρις ἂν τοῖς ποτίμοις τῶν λόγων τοὺς ἁλμυροὺς ἀποκλύσωμαι. Ἓν μὲν δὴ τοῦτο τῆς ἐμῆς ἔστω φιλοσοφίας, εἴτε εὐηθείας, καὶ πρῶτον· δεύτερον δὲ, ὃ καὶ μέγιστον. Βʹ. Ἐπειδὴ λόγῳ τὸν τῶν πολλῶν λόγον ἐπισχεῖν οὐχ οἷός τε ἐγενόμην, καὶ τὴν νῦν κατέχουσαν πάν τας φορὰν καὶ προθυμίαν, εἰς τὸ διδάσκειν τε καὶ λαλεῖν τὰ τοῦ Πνεύματος χωρὶς Πνεύματος· ἑτέραν ἦλθον, ὡς ἐμαυτὸν πείθω, βελτίω τε καὶ ἀπονωτέραν ὁδὸν, παιδεῦσαι πρὸς ἡσυχίαν ἅπαντας τῷ ἀρχετύπῳ τῆς σιωπῆς· εἰ μέν τι μέγα περὶ ἡμῶν οἴονται, τὴν ὑπεροχὴν αἰδουμένους· εἰ δὲ μικρόν τε καὶ ὅσον ἄξιον, τῷ ὁμοτίμῳ συμμετριάζοντας. Οὗτος ὁ λόγος τῆς ἐμῆς σιωπῆς· τοῦτο τῆς καρτερίας ἡμῶν τὸ μυστήριον. Γʹ. Ἀλλὰ τί πάθω; Ὁ μὲν ἔνθεν, ὁ δὲ ἔνθεν διέλκουσιν ἡμᾶς καὶ σπαράττουσι, καὶ ὑπὲρ τῶν ἐμῶν δικάζονται πόνων, ὥσπερ ἄλλο τι χρέος τὸν λόγον ἀπαραιτήτως εἰσπράττοντες, καὶ ἀγαπῶσι μᾶλλον ἢ αὐτὸς ἐμαυτόν· καὶ εἰσὶ πάντες ἐμοῦ σοφώτεροι, πλέον ἢ ἐγὼ γινώσκοντες καιρὸν λόγου ἢ σιωπῆς· καί φασιν οὐκ ἀνήσειν, ὥσπερ σιδήρῳ πυρῖτιν λίθον, παίοντες ἡμᾶς τοῖς ὀνείδεσιν, ἕως ἂν ἐκ μικροῦ σπινθῆρος τὸν τῶν λόγων πυρσὸν ἀνάψωσιν. Ἤδη δέ τινες αὐτῶν καὶ ὑπισχνοῦνται χρηστότερα, καὶ μεγάλα προτιθέασιν ἆθλα τοῖς λό γοις· πρῶτον μὲν ἑαυτοὺς εὐποιήσειν, δόντες τῷ Θεῷ καὶ ἡμῖν εἰς τὸν λόγον καρποφορῆσαι· ἔπειτα καὶ τούσδε πάντας, διὰ τῆς ἀπογραφῆς, τὸν ἐμὸν κλῆρον, εἴπερ ἐμὸς ὁ πατρικὸς, τὸ ἐμὸν ποίμνιον, οὓς λίαν ἀδικοίην, μὴ πάντα τρόπον εὐεργετεῖν προ 35.1048 θυμούμενος. Τὸ δὲ κάλλιστον, ὅτι, ὃ πολλὰ πονήσαν τας ἔδει κατορθῶσαι τοῖς λόγοις, τοῦτο ὑπὲρ τῶν λό γων αὐτῶν εἰσφέρουσιν. Ὢ τῆς καλῆς φιλονεικίας, ἣν ἐμὲ νικῆσαι φιλονεικοῦσιν! Ὢ τῆς ἐπαινετῆς ἐπι δόσεως! Ὁρᾶτε πηλίκον τὸ ἔργον τῆς ἐμῆς σιωπῆς· αὐτοὺς ὑμῖν πεποίηκε τοὺς λόγους ποθεινοτέρους. Ὁρᾶτε τὸν καρπὸν τῆς ἀδοξίας τῆς ἡμετέρας. Εἴθε τι γένοιτο καὶ τῶν λόγων τοσοῦτον ὄφελος, ὅσον τῆς σιωπῆς. Δʹ. Οὐκοῦν ἐπειδὴ ταῦτα δοκεῖ, καὶ νενικήκατε τὸν ἀήττητον, καὶ τρόπαιον ἐστήσατε κατὰ τῆς ἐμῆς φιλοσοφίας, φέρε τι φθέγξωμαι πρὸς ὑμᾶς, τῆς σιωπῆς ἄμεινον. Φθέγξομαι τοιγαροῦν, οὐ μα λακόν τι καὶ ἀναβεβλημένον, οὐδὲ τῆς ἡδίστης τοῖς πολλοῖς ἁρμονίας (οὐδὲ γὰρ ἂν καλῶς ἀμειβοίμην τοὺς ἐμοὺς ἐραστὰς, οὕτω διαλεγόμενος), ἀλλὰ καὶ λίαν ἀνδρικόν τε καὶ σύντονον, καὶ ᾧ τάχα ἂν ἀμείνους γένοισθε, ἀπὸ τῆς σαρκὸς ἐπὶ τὸ πνεῦμα μετενεχθέντες, καὶ ὑψωθέντες
ἱκανῶς τὴν διάνοιαν. Υἱοὶ ἀνθρώπων, ἕως πότε βαρυκάρδιοι, (προοιμιά σομαι γὰρ πρὸς ὑμᾶς ἐκ τοῦ μεγαλοφωνοτάτου Δαβίδ); Ἵνα τί ἀγαπᾶτε ματαιότητα, καὶ ζητεῖτε ψεῦδος, μέγα τι τὸν ἐνταῦθα βίον, καὶ τὴν τρυφὴν, καὶ τὸ μικρὸν δοξάριον, καὶ τὴν ταπεινὴν δυναστείαν, καὶ τὴν ψευδομένην εὐημερίαν ὑπολαμβάνοντες; Ἃ μὴ τῶν ἐχόντων μᾶλλόν ἐστιν ἢ τῶν ἐλπισάντων, οὐδὲ τούτων μᾶλλον ἢ τῶν οὐδὲ προσδοκησάντων· ὥσπερ χοῦς ὑπὸ λαίλαπος ἄλλοτε εἰς ἄλλους ῥιπιζόμενά τε καὶ μεταῤῥιπτούμενα, ἢ ὥσπερ καπνὸς διαῤῥέοντα, καὶ ὡς ὄναρ παίζοντα, καὶ ὡς σκιὰ μὴ κρατούμενα· οὔτε ἀπόντα δυσέλπιστα τοῖς οὐ κεκτημένοις, οὔτε παρόντα πιστὰ τοῖς ἔχουσιν. Εʹ. Οὐκ ἀναβλέψομεν εἰς τὸν οὐρανὸν ἄνω; οὐκ ἐκνήψομεν; οὐ τῶν ὀφθαλμῶν τὴν λήμην περιαιρή σομεν; οὐκ εἰσόμεθα, τίς ὁ ἀληθινὸς πλοῦτος, καὶ τίς ἡ ὄντως λαμπρότης, καὶ ποῦ τὸ μὴ διαπῖπτον ἀξίωμα; τίς ἡ ἀπέραντος εὐδαιμονία, καὶ ποῦ τὸ ἀσάλευτον ἀγαθὸν, μηδὲ μεθιστάμενον, ἢ ἐπι βουλευόμενον; Οὐ κτησόμεθα ταῦτα πολλοῖς ἱδρῶσι καὶ πόνοις, ἂν οὕτω συμβαίνῃ; οὒκ, εἴ τι δεῖ τρυ φᾷν ἐντεῦθεν, ἐν ταῖς ἐλπίσι τρυφήσομεν; οὐ γνω σόμεθα τοὺς ἁγίους μάρτυρας, τούς τε ἄλλους πάντας, οἳ πᾶσαν διειλήφασι τὴν οἰκουμένην, ὥσπερ τινὲς κοινοὶ σύνδεσμοι, καὶ ὧν ἡ παροῦσα πανήγυ ρις; Ὑπὲρ τίνος τραύματα, καὶ δεσμὰ, καὶ στρε βλώσεις, καὶ πυρὸς ἀπειλὴν, καὶ ξιφῶν ἀκμὴν, καὶ 35.1049 θηρῶν ἀγριότητα, καὶ σκότος, καὶ λιμὸν, καὶ βάρα θρα, καὶ χρημάτων ἁρπαγὰς, καὶ μελῶν ἀποβολὰς, καὶ θανάτους τὸ τελευταῖον, καὶ πάντα προθύμως ὑπέστησαν, ὥσπερ ἐν ἀλλοτρίοις ἀγωνιζόμενοι σώμασιν; ἵνα τί γένωνται, καὶ τίνα κληρονομήσωσιν, ἢ πᾶσι δῆλα, κἂν ἡμεῖς μὴ λέγωμεν; Οὐ μετὰ τῆς αὐτῆς ἐλπίδος, ὑπὸ τῷ αὐτῷ βραβευτῇ καὶ ἀγωνοθέτῃ, πρὸς τὸν αὐτὸν παραταξόμεθα τύ ραννον, τὸν πικρὸν καὶ τότε καὶ νῦν τῶν ψυχῶν διώκτην, τὸν ἀόρατον ἐχθρὸν καὶ πολέμιον; Οὐκ ἀνδριούμεθα παραπλησίως ὥσπερ ἐν κοινῷ θεάτρῳ τῷδε τῷ κόσμῳ, εἰ καὶ μὴ ἀκμῇ τοῦ κινδύνου ταχεῖαν ἐχούσῃ καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν, ἀλλὰ τοῖς γε καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἀγωνίσμασι καὶ πα λαίσμασιν, ἵνα καὶ τῶν αὐτῶν στεφάνων ἀξιωθῶμεν, ἢ ὅτι ἐγγυτάτω; ςʹ. Ἐγὼ μὲν παντὶ διακελεύομαι, καὶ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ, καὶ πρεσβύτῃ καὶ νέῳ, ἀστικῷ τε αὖ καὶ ἀγροίκῳ, ἰδιώτῃ καὶ ἄρχοντι, πλουσίῳ καὶ πένητι (καὶ γὰρ ὁ αὐτὸς ἀγὼν καλεῖ πάντας), πρὸς τοῦτον ἀποδύεσθαι προθύμως, καὶ μὴ μαλακίζεσθαι, μηδὲ μέλλειν, μηδὲ προΐεσθαι τὸν καιρὸν, οὗ πάλιν τυ χεῖν ἀμήχανον. Ἐργασίας γὰρ ὁ παρὼν, ὁ δὲ μέλλων ἀνταποδόσεως. Ἐγείρεσθε, ἄγωμεν ἐν τεῦθεν, ἠκούσατε τοῦ Σωτῆρος λέγοντος, οὐ μᾶλλόν τι τοὺς τότε μαθητὰς ἐκ τοῦ τόπου τῆς Ἰουδαίας ἀπάγοντος, ἀλλὰ καὶ τοὺς ὕστερον ἅπαντας ἐντεῦθεν ἀπανιστάντος, καὶ πρὸς ἑαυτὸν ὑψούμενον ἕλ κοντος, ὡς ἡ ὑπόσχεσις. Ἀκολουθήσωμεν ἀγαθῷ Δεσπότῃ· φύγωμεν τὰς κοσμικὰς ἐπιθυμίας, φύγω μεν τὸν πλάνον κόσμον καὶ κοσμοκράτορα, γενώμεθα καθαρῶς τοῦ ποιήσαντος, τιμήσωμεν τὴν εἰκόνα, αἰδεσθῶμεν τὴν κλῆσιν, μεταθώμεθα τὴν ζωήν. Τί ποιοῦμεν ἡμᾶς αὐτοὺς ταπεινοὺς, ὑψηλοὶ γεγονότες; Τί τοῖς ὁρωμένοις ἐγκαταμένομεν; Ζʹ. Ἕκαστος, ὅ τι ἂν οἷός τε ᾖ, καρποφορείτω τῷ Θεῷ ἐν καιρῷ παντὶ, καὶ ἰδέᾳ πάσῃ καὶ βίων καὶ περιστάσεων, κατὰ τὸ μέτρον τῆς παρούσης αὐτῷ δυνάμεως, κατὰ τὸ δοθὲν αὐτῷ χάρισμα· ἵνα πᾶσι μέτροις τῆς ἀρετῆς, πάσας τὰς ἐκεῖθεν μονὰς πληρώ σωμεν, τοσοῦτον θερίσαντες, ὅσον ἐσπείραμεν, μᾶλλον δὲ τοσοῦτον ἐναποθέμενοι ταῖς θείαις ληνοῖς, ὅσον ἐγεωργήσαμεν. Εἰσφερέτω τις, ὁ μὲν χρή 35.1052 ματα, ὁ δὲ τὸ μηδὲν ἔχειν· ὁ μὲν τὸ προθυμεῖ σθαι, ὁ δὲ τὸ τὸν προθυμούμενον ἀποδέχεσθαι· ὁ μὲν πρᾶξιν ἐπαινετὴν, ὁ δὲ θεωρίαν εὔστοχον· ὁ μὲν λόγον καίριον, ὁ δὲ σιωπὴν εὔλογον· ὁ μέν τις διδα σκαλίαν ἄπταιστον καὶ βίον μὴ ἀνθιστάμενον, ὁ δὲ ἀκοὴν εὐπειθῆ καὶ εὐγνώμονα· ὁ μὲν παρθενίαν ἁγνὴν καὶ
κόσμου παντελῶς ἀποτέμνουσαν, ὁ δὲ γά μον σεμνὸν καὶ μὴ πάντη Θεοῦ χωρίζοντα· ὁ μὲν νη στείαν ἄτυφον, ὁ δὲ ἀπόλαυσιν μὴ ἀκόλαστον· ἄλλος τὸ ἐν προσευχαῖς ἀπερίσπαστον καὶ ὕμνοις πνευματι κοῖς, ἄλλος τὸ ἐν προστασίᾳ τῶν δεομένων· πάντες δάκρυα, πάντες κάθαρσιν, ἀνάβασιν πάντες καὶ τὸ τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκτείνεσθαι. Ηʹ. Καλὴ καὶ ἁπλότης καρποφορία, καὶ γέλως σω φρονιζόμενος, καὶ θυμὸς κολαζόμενος, καὶ ὄμμα παι δαγωγούμενον, καὶ νοῦς πλανᾶσθαι μὴ συγχωρούμε νος. Οὐδὲν οὕτω μικρὸν τῶν εἰσφερομένων Θεῷ, κἂν ἐλάχιστον ᾖ, κἂν παρὰ πολὺ τῆς ἀξίας λειπόμε νον, ὃ μὴ προσίεται πάντως καὶ ἀποδέχεται, εἰ καὶ σταθμίζειν οἶδε τῇ δικαίᾳ κρίσει τὸ ἔλεος. Δέχεται καὶ Παύλου τὴν φυτείαν, ὡς Παύλου, καὶ Ἀπολλῶ τὴν ἀρδείαν, καὶ τὰ δύο λεπτὰ τῆς χήρας, καὶ τοῦ τελώνου τὴν ταπείνωσιν, καὶ τοῦ Μανασσῆ τὴν ἐξαγόρευσιν. Μωσῆς ἐπήγνυτο τὴν σκηνὴν κάτω, τὴν τῶν οὐ ρανίων ἀντίτυπον, καὶ πάντες εἰσέφερον τὸ κηρυχθὲν αὐτοῖς. Οἱ δὲ καὶ αὐτεπάγγελτοι, οἱ μὲν χρυσὸν, οἱ δὲ ἄργυρον, οἱ δὲ λίθους τιμίους εἰς τὴν ἐπωμίδα· αἱ δὲ βύσσον διακεκλωσμένην, αἱ δὲ κόκκινον νε νησμένον, οἱ δὲ πορφύραν, οἱ δὲ δέρματα κριῶν ἠρυ θροδανωμένα· αἱ δὲ καὶ τρίχας αἰγείας εἰς τὰ κάτερ γα τῆς σκηνῆς, τὸ φαυλότατον· οἱ δὲ ὅ τι ἕκαστος, ἢ ἑκάστη τύχοιεν ἔχοντες· πάντες δὲ ἔφερον, καὶ οὐδεὶς ἦν ἀσυντελὴς, οὐδὲ τῶν πενεστάτων. Οὕτω καὶ ἡμεῖς τῇ τιμίᾳ τοῦ Θεοῦ σκηνῇ τῆσδε τῆς Ἐκκλησίας, ἣν ὁ Κύριος ἔπηξε, καὶ οὐκ ἄνθρωπος, ἣ διαφόροις ἀρετῆς συνοικοδομεῖται κάλλεσιν, ὁ μὲν μικρὸν, ὁ δὲ μεῖζον, πάντες δὲ ὁμοίως εἰσφέρωμεν εἰς ἔργον τέλειον, εἰς κατοικητήριον Χριστοῦ, εἰς ναὸν ἅγιον, συντιθέμενοι, καὶ συναρμολογούμε νοι τῇ ἀρχιτεκτονίᾳ τοῦ Πνεύματος. Πάντως δὲ οὐδὲν εἰσοίσομεν τοσοῦτον, ὅσον εἰλήφαμεν, κἂν πάντα εἰσφέρωμεν. Ἐπεὶ καὶ τὸ εἶναι ἡμῖν ἐκ Θεοῦ, καὶ τὸ εἰδέναι Θεὸν, καὶ αὐτὸ τὸ ἔχειν ὃ εἰσενέγκω μεν. Τὸ δὲ κάλλιστον καὶ φιλανθρωπότατον, ὅτι μὴ 35.1053 τῇ ἀξίᾳ τοῦ διδομένου, τῇ δὲ δυνάμει καὶ τῇ διαθέσει τοῦ καρποφοροῦντος, μετρεῖ Θεὸς τὴν ἐπί δοσιν. Θʹ. Μὴ οὖν ἀναμείνῃς γενέσθαι χρηστὸς, ἀλλ' ἤδη γενοῦ· μηδὲ ὅτι τῆς ἀξίας λείπῃ, τὸ πᾶν ἐλλίπῃς. Ἀλλὰ τὸ μὲν εἰσένεγκε, τὸ δὲ προθυμήθητι, ὑπὲρ δὲ τοῦ δεήθητι δοθῆναι συγγνώμην τῇ ἀσθενείᾳ. Οὐκ ὀφθήσῃ, φησὶ, κενὸς ἐναντίον μου. Μηδεὶς ἔστω κενὸς, μηδὲ ἄκαρπος, μηδέ τις στεῖρα ψυχὴ καὶ ἄγονος. Ἕκαστος ἐκ τῶν παρόντων καρποφορείτω Θεῷ, καὶ ἐκ τῶν οἰκείων· ὁ ἁμαρτάνων τὴν με ταβολὴν, ὁ καλῶς τρέχων, τὴν εὐτονίαν, ὁ νέος τὴν ἐγκράτειαν, ἡ πολιὰ τὴν φρόνησιν, ὁ πλούσιος τὴν μετάδοσιν, ὁ πένης τὴν εὐχαριστίαν, ὁ ἐν ἐξουσίᾳ τὴν ἀτυχίαν, ὁ εἰσπράττων τὴν ἡμερότητα. Οἱ ἱερεῖς, ἐνδύσασθε δικαιοσύνην, ἢ, τό γε ἀληθέστερον εἰπεῖν, ἐνδυσώμεθα· μὴ διασπείρωμεν τὰ πρόβατα τῆς νο μῆς, καὶ διαφθείρωμεν, ὑπὲρ ὧν ἔθηκε τὴν ψυχὴν ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς, ὁ γινώσκων τὰ ἴδια, καὶ γινωσκόμε νος ὑπὸ τῶν ἰδίων, καὶ καλῶν κατ' ὄνομα, καὶ εἰσ άγων αὐτὰ, καὶ ἐξάγων ἀπό τε ἀπιστίας εἰς πίστιν, καὶ ἀπὸ τῆς ζωῆς ταύτης ἐπὶ τὴν ἐκεῖθεν ἀνάπαυ σιν. Φοβηθῶμεν, μὴ ἀφ' ἡμῶν ἄρξηται τὸ κρῖμα, κα τὰ τὴν ἀπειλήν· μὴ λάβωμεν ἐκ χειρὸς Κυρίου διπλᾶ τὰ ἁμαρτήματα, αὐτοί τε οὐκ εἰσιόντες, καὶ τοὺς εἰσελθεῖν δυναμένους κωλύοντες. Ιʹ. Τὰ πρόβατα, μὴ ποιμαίνετε τοὺς ποιμένας, μηδὲ ὑπὲρ τοὺς ἑαυτῶν ὅρους ἐπαίρεσθε· ἀρκεῖ γὰρ ὑμῖν, ἂν καλῶς ποιμαίνησθε. Μὴ κρίνετε τοὺς κριτὰς, μηδὲ νομοθετεῖτε τοῖς νομοθέταις· οὐ γάρ ἐστι Θεὸς ἀκαταστασίας καὶ ἀταξίας, ἀλλ' εἰρήνης καὶ τάξεως. Μὴ τοίνυν ἔστω τις κεφαλὴ, μόγις που χεὶρ τυγχάνων, ἢ ποῦς, ἢ ἄλλο τι τῶν εὐτελεστέρων μελῶν τοῦ σώματος· ἀλλ' ἕκαστος ἐν ᾗ ἐκλήθη τάξει, ἀδελφοὶ, ἐν ταύτῃ μενέτω, κἂν ᾖ τῆς κρείττο νος ἄξιος· ἐν ᾧ στέργει τὴν παροῦσαν, πλέον εὐδοκιμῶν, ἢ ἐν τῷ ζητεῖν ἣν οὐκ ἔλαβεν. Μή τις, ἐνὸν ἀκινδύνως ἕπεσθαι,
ἄρχειν ἐπικινδύνως ἐπιθυ μείτω· μηδὲ ὁ τῆς ὑποταγῆς νόμος καταλυέσθω, ἣ καὶ τὰ ἐπίγεια συνέχει καὶ τὰ οὐράνια· μηδὲ ποιῶ μεν ἀναρχίαν τὴν πολυαρχίαν. Οἱ περὶ λόγους, μὴ σφόδρα τοῖς λόγοις θαῤῥεῖτε, μηδὲ σοφίζεσθε περισσὰ καὶ ὑπὲρ τὸν λόγον, μηδὲ νικᾷν ἐπιθυμεῖτε πάν τα κακῶς, ἀλλ' ἔστιν ἃ καὶ ἡττᾶσθαι καλῶς ἀνέχεσθε. Δότε τῷ Λόγῳ τὸν λόγον· ποιήσατε δικαιο σύνης ὅπλον, μὴ θανάτου, τὴν παίδευσιν. 35.1056 ΙΑʹ. Ἀρκεῖσθε τοῖς ἰδίοις ὀψωνίοις, οἱ στρατιῶται, καὶ μηδὲν ὑπὲρ τὸ διατεταγμένον ἀπαιτεῖτε. Ταῦτα ὑμῖν διακελεύεται μεθ' ἡμῶν Ἰωάννης, ὁ μέγας τῆς ἀληθείας κῆρυξ, ἡ πρόδρομος τοῦ Λόγου φωνή. Τί λέγων ὀψώνιον; Τὸ βασιλικὸν σιτηρέσιον δηλον ότι, καὶ τὰς ὑπαρχούσας ἐκ νόμου τοῖς ἀξιώμασι δωρεάς. Τὸ δὲ περισσὸν, τίνος; Ἐγὼ μὲν ὀκνῶ λέ γειν τὸ βλάσφημον· ὑμεῖς δὲ, οἶδ' ὅτι συνίετε, κἂν ἐγὼ φείδωμαι. Ἀπόδοτε τὰ Καίσαρος Καίσα ρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ· τῷ μὲν τὸ τέλος, τῷ δὲ τὸν φόβον, ὑμεῖς οἱ τῆς πολιτείας ἐπώνυμοι· φόβον δὲ ὅταν εἴπω, κωλύω τὴν πλεονεξίαν. Τί οὖν ἡμεῖς κερδανοῦμεν, τάχα ἂν εἴποιτε, μέγα; Τὸ πάντων μέ γιστον· καὶ εἰ βούλεσθε, δι' ἐμοῦ μεσίτου, τὰς χρη στὰς ἐλπίδας, καὶ τὰ πρωτεῖα τῆς ἄνω πόλεως, οὐ τῆς μικρᾶς ταύτης καὶ ἐλαχίστης ἐν πόλεσιν, ἧς οὐ δὲ τὸ ἄρχειν, ἵνα μετρίως εἴπω τιμῶν ὡς θρεψαμένην, πάνυ τι σεμνὸν καὶ ὑπέρλαμπρον. Ἐκεῖ γενέ σθαι πρῶτοι θελήσωμεν· μεταποιηθῶμεν τῆς ἐκεῖθεν λαμπρότητος· ἐν κόλποις Ἀβραὰμ, ἀντὶ τῆς ἐντεῦθεν εὐσπλαγχνίας, ἀναπαυσώμεθα· κρῖμα δίκαιον κρίνω μεν· ἐξελώμεθα πένητα καὶ πτωχόν· χήραν καὶ ὀρφανὸν ἐλεήσωμεν· ἐκπριώμεθα κτεινομένους, ἢ τό γε μετριώτατον εἰπεῖν, μὴ αὐτοὶ κτείνωμεν· μὴ παρίδωμεν τὸν δεόμενον ἡμῶν, μέχρι καὶ τῶν ἀπὸ τραπέζης ψιχίων· καὶ μὴ παραδράμωμεν τὸν ἡλκωμένον, καὶ βεβλημένον ἐν τοῖς ἡμετέ ροις πυλῶσιν· μὴ τρυφήσωμεν, ἄλλων κακοπα θούντων· μὴ βδελυξώμεθα τὸν ὁμόδουλον· μὴ, φίλοι καὶ ἀδελφοὶ, γενώμεθα τῆς τοῦ πλουσίου μερίδος, μηδὲ ὀδυνηθῶμεν ἐν τῇ φλογὶ, μηδὲ τῷ χάσματι δια στῶμεν ἀπὸ τῶν ὁσίων, μηδὲ δεηθῶμεν Λαζάρου τοῦ πένητος, ἄκρῳ δακτύλῳ καταψῦξαι τὴν γλῶσ σαν ἡμῶν φλεγομένην, καὶ μηδὲ τοσούτου τυγχάνω μεν. Γενώμεθα χρηστοὶ, εὔσπλαγχνοι, συμπαθεῖς· μιμησώμεθα τοῦ Δεσπότου τὴν ἀγαθότητα, ὃς ἀνα τέλλει τὸν ἥλιον ἀγαθοῖς καὶ πονηροῖς, καὶ τρέφει τῇ βροχῇ πάντας ὁμοίως. Μὴ δεξώμεθα πλουτεῖν διὰ τῆς τῶν ἄλλων πενίας· μὴ παρὰ τοσοῦτον ἔλθωμεν τῆς θείας ἰσότητος· μηδὲ μίξωμεν τὸν ἡμέτερον πλοῦτον ἀλλοτρίοις δάκρυσιν, ὑφ' ὧν ὡς ἰοῦ καὶ ση τὸς ἐκδαπανηθήσεται, ἢ, τό γε τῆς Γραφῆς εἰ πεῖν, ἐξεμεθήσεται. Ἀλλά ἐσμεν τοῦ δέοντος ἀπο πληστότεροι; ἔστι καὶ πλεονεκτῆσαι καλῶς. 35.1057 Δῶμέν τι μικρὸν ἐντεῦθεν, ἵν' ἐκεῖθεν πλουτήσωμεν. ΙΒʹ. Ταῦτα μὲν οὖν ἤδη κοινὰ πρὸς πάντας, οὐ τοὺς ἐν πολιτείᾳ μόνον, τὰ παραγγέλματα· κοινὰ γὰρ καὶ κοινῆς ἀῤῥωστίας τὰ φάρμακα. Σὺ δὲ ἀπόγραφε δικαίως ἡμᾶς, ὁ τῶν ἡμετέρων φόρων ἀπο γραφεύς· ἀπόγραφε, μὴ τοὺς ἐμοὺς λόγους ἐπι μελῶς, ὧν οὐδὲν, ἢ μικρὸν τὸ κέρδος, ἢ εἰς ἀκοῆς χάριν καὶ ἡδονὴν, ἀλλὰ τὸν ἐμὸν λαὸν ὁσίως καὶ φιλανθρώπως· αἰδεσθεὶς, εἰ μή τι ἄλλο, ἢ τὸν καιρὸν αὐτὸν, ὅτι καὶ ὁ Σωτὴρ ἐν ἀπογραφῇ τίκτεται. Ἐξ ῆλθε γὰρ δόγμα, φησὶ, παρὰ Καίσαρος Αὐγού στου, τοῦ ἀπογράφεσθαι πᾶσαν τὴν οἰκουμέ νην· καὶ ἀπεγράφετο. Ἀνέβη δὲ καὶ Ἰωσὴφ ἐν Βηθλεὲμ σὺν Μαριὰμ τῇ μεμνηστευμένῃ αὐτῷ γυναικὶ ἀπογράψασθαι, διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ἐξ οἴκου καὶ πατριᾶς Δαβίδ. Καὶ τηνικαῦτα ὁ Σω τὴρ τίκτεται, τὸ θαυμάσιον, ὁ πάντων δημιουργὸς καὶ δεσπότης, ἐν φαύλῳ καὶ μικρῷ καταλύ ματι. Φοβηθῶμεν τὸ μυστήριον· αἰδεσθῶμεν τὴν οἰκονομίαν, καὶ αὐτοὶ τῷ καιρῷ τι συνεισενέγκωμεν. Νῦν ἄγγελοι χαίρουσι, νῦν ποιμένες περιαστρά πτονται, νῦν ἀστὴρ ἐξ Ἀνατολῶν τρέχει πρὸς τὸ μέ γιστον φῶς καὶ ἀπρόσιτον· νῦν μάγοι προσπίπτουσι, καὶ δωροφοροῦσι, καὶ τὸν πάντων βασιλέα γινώσκου σι, καὶ
καλῶς τῷ ἀστέρι τεκμαίρονται τὸν οὐράνιον· νυνί τε Ἡρώδης μαίνεται, καὶ παιδοφονεῖ, καὶ διὰ τὸν ἐλευθερωτὴν, ἀναιρεῖ τοὺς τῆς ἐλευθερίας τυγχάνειν ὀφείλοντας. Ἀλλ' ἡμεῖς γε μετὰ τῶν προσκυ νούντων γενώμεθα, καὶ προσενέγκωμεν τῷ δι' ἡμᾶς πτωχεύσαντι μέχρι καὶ σώματος, μὴ λίβανον, μηδὲ χρυσὸν, μηδὲ σμύρναν· τὸν μὲν ὡς Θεῷ, τὸν δὲ ὡς βασιλεῖ, τὴν δὲ ὡς γευσαμένῳ δι' ἡμᾶς νεκρότητος· ἀλλὰ δῶρα μυστικὰ, καὶ ὑπὲρ τὸ φαινό μενον· τό γε μηδὲν λαβεῖν, μηδὲ τῷ πλούτῳ τι συγ χωρῆσαι κατὰ πενίας, μηδ' ἀδικῆσαι τὸ πλάσμα διὰ τοῦ πλάσματος. ΙΓʹ. Σὺν Χριστῷ γράφεις, σὺν Χριστῷ ταλαντεύεις, σὺν τῇ κεφαλῇ δοκιμάζεις, μετὰ τοῦ λόγου λογίζῃ. Χριστὸς ἄρτι γεννᾶταί σοι, καὶ Θεός ἐστι, καὶ ἄν θρωπος γίνεται, καὶ ἀνθρώποις συναναστρέφεται. Τί τοῦ λόγου δηλοῦντος; Ἐμοὶ δοκεῖ, εἰς νουθε σίαν τῶν τὰ τοιαῦτα πιστευομένων, ὅτι ταῖς με γίσταις τῶν διοικήσεων Θεὸς ἀεὶ συνεισέρχεται. Καὶ 35.1060 ἵνα μὲν καταιδέσειε τοὺς ἀπογράφοντας, τηνι καῦτα ὁμιλεῖ σαρκὶ καὶ ἀνθρώποις· ἵνα δὲ παραμυ θήσηται τῆς δουλείας ἡμᾶς, καὶ τὴν εὐγνωμοσύνην νομοθετήσῃ (οὐδὲ γὰρ τοῦτο παροπτέον), τελεῖ καὶ αὐτὸς τὸ δίδραχμον, καὶ οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ μόνον, ἀλλὰ καὶ Πέτρου τοῦ τιμιωτάτου τῶν μαθητῶν· ἐπεὶ καὶ ἄνθρωπος ἐγένετο δι' ἡμᾶς, καὶ δούλου μορφὴν ἀνεδέξατο, καὶ ὑπὲρ τῶν ἀνομιῶν ἡμῶν ἤχθη εἰς θάνατον. Ταῦτα μὲν ὁ Σωτὴρ, καὶ τῷ θελήματι μό νον, ὡς Θεὸς, σῶσαι δυνάμενος, ἐπεὶ καὶ τὰ πάντα προστάγματι συνεστήσατο· μεῖζον δὲ καὶ δυσωπητι κώτερον εἰσήνεγκεν ἡμῖν, τὴν συμπάθειαν καὶ τὸ ὁμότιμον. Τί δὲ ἡμεῖς οἱ Χριστοῦ μαθηταὶ τοῦ πράου καὶ φιλανθρώπου, καὶ τοσοῦτον ἡμῖν λειτουρ γήσαντος; Οὐ μιμησόμεθα τοῦ Δεσπότου τὴν εὐ σπλαγχνίαν; οὐκ ἐσόμεθα χρηστοὶ τοῖς ὁμοδούλοις, ἵνα τοιούτου τύχωμεν καὶ αὐτοὶ τοῦ Κυρίου μετροῦν τος, ὡς ἂν μετρήσωμεν; οὐ κτησόμεθα τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς, διὰ τῆς ἡμερότητος; Ἀρκεῖ δουλεύειν τοῖς ἐλευθέροις, καὶ τοσοῦτον εἶναι τὸ διάφορον, ὥστε τοῦ αὐτοῦ χοὸς, τὸ μὲν κρατεῖν, τὸ δὲ ἄρχεσθαι· καὶ τὸ μὲν τάσσειν φόρους, τὸ δὲ ἀπογράφεσθαι· καὶ τοῖς μὲν ἀδικεῖν ἐξεῖναι καὶ ποιεῖν κακῶς, τοῖς δὲ ὑπὲρ τοῦ μὴ παθεῖν δεῖσθαι καὶ ἀγωνίζεσθαι· καὶ ταῦτα εἶναι περὶ τὴν μίαν εἰκόνα, καὶ τὸ ἓν ἀξίωμα, τοὺς τῆς αὐτῆς ζωῆς κληρονόμους, ὑπὲρ ὧν Χριστὸς ὁμοίως ἀπέθανεν. Ἀρκεῖ ταῦτα τοῖς ἐλευθέροις· μὴ βαρυνέσθω δὲ ὁ ζυγὸς, μηδὲ τῆς πρώτης ἡμῶν ἁμαρτίας τὸ ἐπιτίμιον. ΙΔʹ. Ὡς ἀπόλοιτο ἡ κακία, καὶ ἡ πρώτη ταύτης καταβολὴ, καὶ ὁ καθεύδουσιν ἡμῖν ἐπισπείρας τὰ ζι ζάνια Πονηρὸς, ἵν' ἀρχὴ τοῦ κακοῦ γένηται τὸ ἀμε λῆσαι τοῦ ἀγαθοῦ, ὥσπερ καὶ σκότους ἡ τοῦ φωτὸς ὑποχώρησις. Ταῦτα τὸ ξύλον, καὶ ἡ πικρὰ γεῦσις, καὶ ὁ βάσκανος ὄφις, καὶ ἡ παρακοὴ ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου ζῇν κατακρίνασα. Ἐντεῦθεν γυμνὸς ἐγὼ καὶ ἀσχήμων, καὶ τὴν γύμνωσιν ἔγνων, καὶ τὸν δερ μάτινον χιτῶνα ἠμφιασάμην, καὶ τοῦ παραδείσου διέπεσον, καὶ εἰς τὴν γῆν ἀπεστράφην, ὅθεν ἐλή φθην, ἓν τοῦτο ἀντὶ τρυφῆς ἔχων, τὰ ἐμαυτοῦ γινώ σκειν κακά· καὶ λύπην κατεκρίθην ἄπαυστον ἀντὶ τῆς μικρᾶς ἡδονῆς, καὶ πόλεμον πρὸς τὸν φιλω θέντα κακῶς, καὶ διὰ τῆς γεύσεως ὑποσπάσαντα. Ταῦτα τῆς κακίας ἐμοὶ τὰ ἐπίχειρα· ἐντεῦθεν τὸ 35.1061 γεννᾶσθαι μόχθῳ, καὶ ζῇν, καὶ λύεσθαι. Αὕτη μήτηρ χρείας, ἡ δὲ πλεονεξίας, ἡ δὲ πολέμων, πόλε μοι δὲ φόρων πατέρες, οἱ δὲ τῆς κατακρίσεως τὸ βαρύτατον. Ἀλλ' ἡμεῖς γε μὴ τὸ πρόστιμον ἐπιτεί νωμεν, ὑπὸ τὴν αὐτὴν κείμενοι καταδίκην, μηδὲ ἄλ λοις κακοὶ γενώμεθα. Φιλανθρωπίαν ἡμᾶς τὴν εἰς ἀλλήλους ἀπαιτεῖ Θεὸς, κἂν ὑπ' αὐτοῦ κολαζώ μεθα. ΙΕʹ. Ἔσται καὶ ἄλλη τις ἐγγραφὴ, καὶ ἄλλος ἀπο γραφεύς· εἴ τινα βίβλον ζώντων ἀκούεις, καὶ βίβλον οὐ σωζομένων. Ἐκεῖ πάντες ἐγγραφησόμεθα, μᾶλ λον δὲ ἤδη γεγράμμεθα κατ' ἀξίαν τῶν ἐνταῦθα βε βιωμένων ἕκαστος. Οὐ πλοῦτος ἔχει τὸ πλέον ἐκεῖ, οὐ πενία τὸ ἔλαττον, οὐ χάρις, οὐκ ἔχθρα, οὐκ ἄλλο τι τῶν ἁπάντων, οἷς ἐνταῦθα τὸ δίκαιον κλέ πτεται. Δακτύλῳ Θεοῦ πάντες γεγράμμεθα, καὶ ἀνοι
γήσεται ἡμῖν βίβλος ἐν ἡμέρᾳ ἀποκαλύψεως. Μικρὸς μὲν καὶ μέγας ἐκεῖ ἐστι, καὶ θεράπων ὁμοῦ δεσπότῃ, τὸ Σολομῶντος φθέγξομαι, καὶ βασιλεὺς ἀρχο μένῳ, καὶ ἀπογραφεὺς ἀπογραφομένῳ, καὶ ἡ λαμπρότης ἐγγύθεν. Καὶ τὸ δύσφημον σιωπήσομαι· πλὴν οἷα γράφομεν, τοιαῦτα καὶ γραφησόμεθα. Ταύ την ποίησον σεαυτῷ τὴν ἐγγραφὴν χρηστοτέραν, ἡμῖν φανεὶς χρηστὸς καὶ φιλάνθρωπος. Ιςʹ. Τί πρὸς ταῦτα λέγεις; Τί γράφεις, ὦ φίλων ἄριστε καὶ ἡλίκων καὶ παιδευτῶν ἡμῖν κοινωνὲ καὶ παιδευμάτων, εἰ καὶ νῦν ἡμᾶς εἰς τὴν κρείττω μοῖ ραν ὁ Θεὸς ἔταξεν, ὑμᾶς ταῦτα παιδεύειν τοὺς ἐν ἐξουσίᾳ (ὀκνῶ γὰρ εἰπεῖν βαρυτέραν); Ὦ πατρίδος εὐσεβοῦς καὶ γένους, ὦ γονέων ἱερῶν ἱερὸν φυ τὸν, ὦ ῥίζα τέκνων ἱερωτέρων, πῶς ποτε ἀπο δέχῃ τοὺς ἐμοὺς λόγους; Ἆρά τι πείθομεν, ἢ δεήσει κατεπᾴδειν μακρότερα; Τοῦτο μὲν οὐκ εἰκάζειν, ἀλλ' εὖ εἰδέναι χρὴ, ὅτι σε οἱ παρ' ἐμοῦ λόγοι ἐκ πλείονος ἔχουσιν. Καὶ γὰρ εἰ μή τινι ἄλλῳ θαῤῥεῖν εἴχομεν, ἀλλὰ τοῖς λόγοις αὐτοῖς, οἵ σε ἀεὶ πρὸς τὰ καλὰ ῥᾳδίως ἄγουσιν, ἢ ἀρχόμενον, ἢ ἑπόμενον· τοῦτο γάρ ἐστιν, ᾧ τῶν πολλῶν οἱ σοφοὶ διαφέρουσιν. Ἐγὼ δὲ μικρὸν ἔτι προσθήσω τοῖς εἰρημένοις· σὺ μὲν ἔδωκας μισθὸν τοῖς ἐμοῖς λόγοις, ὅντινα δέδωκας· οἱ δέ σοι διδόασι καὶ προσάγουσι πένητας, πάντα χορὸν ἱερέων, χορὸν φιλοσόφων, οὐδενὶ δεσμῷ κάτω κατεχομένων, μόνα κεκτημένων τὰ σώματα, καὶ οὐδ' αὐτὰ παντελῶς· οὐδὲν ἐχόντων Καίσαρι, πάντα Θεῷ, ὕμνους, εὐχὰς, ἀγρυπνίας, δάκρυα, 35.1064 κτῆσιν οὐ κρατουμένην, ἀποθανεῖν κόσμῳ, ζῆσαι Χριστῷ, σάρκα κενῶσαι, ψυχὴν ἑλκῦσαι ἀπὸ τοῦ σώματος. Τούτων φειδόμενος, ἢ καὶ καθαρῶς ἀποδιδοὺς τῷ Θεῷ τοὺς θεραπευτὰς τοῦ Θεοῦ καὶ μύστας, καὶ τῶν οὐρανίων ἐπόπτας, τὴν ἀπαρχὴν τοῦ ἡμετέρου γένους, τὸ ἔρεισμα τοὺς τῆς πίστεως στεφάνους, τοὺς μαργαρίτας τοὺς τιμίους, τοὺς τοῦ ναοῦ λίθους, οὗ θεμέλιος καὶ ἀκρογωνιαῖος Χριστὸς, τοῦ καλοῦ λέγω τῆς Ἐκκλησίας πληρώματος· καὶ κάλλιστα ἂν καὶ τούτοις, καὶ σεαυτῷ, καὶ πᾶσιν ἡμῖν βουλεύσαιο. Καί σοι εὔχομαι τοῦτον παρ' ἡμῶν τὸν πλοῦτον γενέσθαι μᾶλλον, ἢ πολλοῦ χρυσίου καὶ ἀργυρίου θησαυροὺς, νῦν ὑπάρχοντας, καὶ μετ' ὀλίγον οὐκ ἐσομένους. ΙΖʹ. Αὕτη τῶν ἐμῶν λόγων ὑμῖν ἡ καρποφορία, εἰ καὶ τῆς ἐλπίδος ἐλάττων, ἀλλὰ κατά γε τὴν ἡμετέραν δύναμιν. Ὑμεῖς δὲ ἀντιδοίητέ μοι τῆς ἐμῆς εἰσφορᾶς τὸ μεῖζον, τὴν εὐπείθειαν· ὡς ἂν τά τε ἄλλα καὶ ἧττον δέησθε τῶν ἐμῶν λόγων, ἀλλήλους κατανοοῦντες εἰς παροξυσμὸν ἀγάπης καὶ καλῶν ἔργων· ὡς ἂν χρηστῆς καὶ φιλανθρώπου τῆς ἐκεῖθεν γραφῆς τυχόντες, καὶ περὶ τὸν πάντων βασιλέα χορεύοντες, ὃ μόνον ἔργον ἐστὶ τοῖς ἐκεῖ γεγραμμένοις, λειτουργῶμεν Θεῷ τὴν αἴνεσιν, τὴν μίαν Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος, καὶ θεωροῦντες καὶ ἀνυψοῦντες τὴν τῆς θεότητος δόξαν τε καὶ λαμπρότητα, ὅτι αὐτῷ ἡ δόξα, καὶ ἡ τιμὴ, καὶ ἡ προσκύνησις εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Continue reading PG 35: Apologetica →≣ entire volume