Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
Monitum in orationem XIV (editorial preface
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 35:855〔Editorial preface, from the Migne page scan (OCR)〕
Google (1) Τῷ μεγάλῳ. Sic tres Regg. et Or. 1. Deest (2) Κατιωθῇ. Rectius quam κάτω θῇ, ut Billius (3) Αλλοτριώσας. • Dei gratia te excludens. (4) Ἐν μια δόξῃ. . In una majestate. (5) Δέχοιο. « Accipito. » (6) Ημῶν. Sic in pluribus codd. Deest in (7) Δόξα. Addunt nonnulli, καὶ τὸ κράτος, « el 1. Quamvis in plerisque manu exaratis codicibus, hæc oratio istum præ se ferat titu- (8) Hier. De script. ecci., ed. Bas. , pag. . καὶ χεῖρας ἐπαφεὶς ἡμῖν, ὥσπερ ἐκεῖνοι τὰς γλώσ σας τῷ μεγάλῳ (1) θεράποντι ; Οὐκ ἔφριξας ; Οὐκ ἐν ετράπης; Οὐκ ἔῤῥευσάν σοι ταῦτα διανοουμένῳ κατὰ γῆς αἱ σάρκες ; Εἶτα τὰς χεῖρας ταύτας ἀνατείνεις τῷ Θεῷ; Εἶτα δῶρα προσάξεις; Εἶτα ὑπερεύξῃ λαοῦ; Φοβοῦμαι μή ποτε τοσοῦτον ἡ ῥομφαία τοῦ Θεοῦ κατιωθῇ (2), καὶ ηρεμήσειεν. Οὔτε τῷ ποιμένι τῷ σῷ μέγα τι ἐχαρίσω, καὶ σαυτὸν τὰ μέγιστα έζη- μίωσας, ἀλλοτριώσας (3) σεαυτὸν τῆς τοῦ Θεοῦ χά στρατηγὲ ἀσωφρύνιστε, ὁ κατὰ Μωϋσέως τολμήσας, Β ριτος. Δ΄. Νῦν δὲ, ὦ ποιμένων ἄριστε καὶ τελεώτατε, δεῦ ρό μοι καὶ τὸν σὸν ἀπολάμβανε λαὸν σὺν ἡμῖν τε καὶ πρὸ ἡμῶν, ὃν ἐνεχείρισέ σοι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὃν προσάγουσιν ἄγγελοι, ἂν ὁ βίος καὶ ὁ τρόπος ἐπί- στευσεν. Εἰ δὲ διὰ πειρασμῶν καὶ κωλυμάτων τὸν θρόνον κληρονομείς, μὴ θαυμάσης· οὐδὲν τῶν μεγά λων ἀδόκιμον, οὐδὲν ἀβασάνιστον. Επεται γὰρ φύσει τοῖς μὲν ταπεινοῖς τὸ ῥᾴδιον, τοῖς δὲ ὑψηλοῖς τὴ δύσ κτητον. Ηκουσας τοῦ εἰπόντος, "Οτι δεῖ ἡμᾶς διὰ πολλῶν θλίψεων εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν· εἰπὲ καὶ αὐτός· Διήλθομεν διὰ πυρὸς καὶ ὕδατος, καὶ ἐξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχήν. "Ω τοῦ θαύματος! Τὸ ἑσπέρας ηυλίσθη κλαυθμός, καὶ εἰς τὸ πρωΐ ἀγαλλίασις. Εα ληρεῖν τοὺς πολε- μοῦντας καὶ περιχάσκειν, ὡς κύνας ὑλακτοῦντας διακενῆς· ἡμεῖς δὲ μὴ πολεμώμεθα. Δίδασκε προσ- κυνεῖν Θεὸν τὸν Πατέρα, Θεὸν τὸν Υἱόν, Θεὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐν τρισὶν ὑποστάσεσιν, ἐν μιᾷ δύο ξῃ (4) τε καὶ λαμπρότητι. Τὸ ἀπολωλὸς ἐκζήτει· τὸ ἀσθενὲς ἐνίσχυε· τὸ ἰσχυρὸν φύλασσε. Τοσαύτην ἀπο αιτοῦμέν σε τὴν ἐν τοῖς πνευματικοῖς εὐδοκίμησιν, ὅσην ἐπὶ τῶν κοσμικῶν συνέγνωμεν. Τὴν μὲν οὖν τελεωτέραν ὅπλισιν δέχοιο (5) παρὰ τῶν μειζόνων στρατηγῶν, δι' ἧς δυνήσῃ τὰ βέλη τοῦ πονηροῦ τὰ πεπυρωμένα σβέσαι, καὶ παραστῆσαι τῷ Κυρίῳ λαὸν περιούσιον, ἔθνος ἅγιον, βασίλειον ἱεράτευμα, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν (6), ᾧ ἡ δόξα (7) εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. τῷ Περὶ πτωχοτροφίας, S. GREGORII THEOLOGI litaris contumax, qui adversus Moysem insurgere A ausus es s', qui manus in nos, quemadmodum illi linguas in magnum illum Dei servum, immisisti ? Non cohorruisti? Non pudore suffusus es? Non hæc animo agitanti carnes in terram collapsæ sunt? Et postea nanus has sursum ad Deum tendes ? Postea dona offeres? Postea orationes pro populo fundes ? Vereor equidem ne Dei gladius tamdiu rubiginem contrahat, et conquiescal. Nec a pastore tuo ingen- tem aliquam gratiam iniisti, et te ipsum maximo detrimento mulctasti, te ipsum videlicet a Dei gra- tia extraneum reddens. IV. Ac nunc, o pastorum optime et praestantis- sime, adesdum, ac nobiscum, imo ante nos populum tuum accipe, quem Spiritus sanctus tibi commisit, quem angeli offerunt, quem et vita, et morum pro bitas, fidei tuæ credidit. Quod si per tentationes et impedimenta throni hæreditatem consequeris, non est cur tibi hoc mirum videri debeat. Nulla res magna probationis et anxietatis est expers. Natura enim ita comparatum est, ut res humiles et abjectæ facili negotio parentur, res autem sublimes et ex- celsa, non nisi summo studio et difficultate. Audisti Paulum dicentem: Oportere nos per multas tribulationes introire in regnum cœlorum ". Dic ipse quoque : Transivinus per ignem et aquam, el eduxisti nos in refrigerium . O insigne miraculum : Ad vesperam demoratus est fletus, et ad matutinum lætitia ". Sine eos, qui bellam gerunt, nugari atque ineptire, ac diducto rictu hiare, ut canes frustra oblatrantes: nos autein ne bello vexemur. Doce adorare Deum Patremn, Deum Filium, Deum Spiri- tum sanctum, in tribus personis, in una gloria et splendore. Quod periit, exquire: quod infirmum est, corrobora : quod firmum est, serva ". Tantam a
ProemProoemium
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 35:857ΛΟΓΟΣ ΙΔ. Περὶ φιλοπτωχίας. Α. Ἄνδρες ἀδελφοὶ καὶ συμπένητες, πτωχοὶ γὰρ ἅπαντες, καὶ τῆς θείας χάριτος ἐπιδεεῖς, κἂν ἄλλος ἄλλου προέχειν δοκῇ, μικροῖς μέτροις μετρούμενος, δέξασθε τὸν περὶ φιλοπτωχίας λόγον, μὴ πενιχρῶς, ἀλλὰ φιλοτίμως, ἵνα βασιλείαν πλουτήσητε· συνεύξασθε δὲ καὶ ἡμᾶς πλουσίως τοῦτον ὑμῖν χορηγῆσαι, καὶ θρέψαι τῷ λόγῳ τὰς ὑμετέρας ψυχὰς, καὶ διαθρύψαι πεινῶσι τὸν πνευματικὸν ἄρτον· εἴτε ἀπ’ οὐρανοῦ τροφὴν ὕοντας, καθάπερ Μωϋσῆς ὁ παλαιὸς ἐκεῖνος, καὶ ἄρτον ἀγγέλων χαριζομένους· εἴτε ἄρτοις ὀλίγοις ἐν ἐρημίᾳ τρέφοντας μέχρι κόρου καὶ μυριάδας, καθάπερ Ἰησοῦς ὕστερον, ὁ ἀληθινὸς ἄρτος, καὶ τῆς ἀληθινῆς ζωῆς αἴτιος. Ἔστι μὲν οὖν οὐ πάνυ τι ῥᾴδιον τῶν ἀρετῶν τὴν νικῶσαν εὑρεῖν, καὶ ταύτῃ δοῦναι τὰ πρεσβεῖα καὶ τὰ νικητήρια· ὥσπερ οὐδὲ ἐν λειμῶνι πολυανθεῖ καὶ εὐώδει, τῶν ἀνθέων τὸ κάλλιστον καὶ εὐωδέστατον, ἄλλοτε ἄλλου τὴν ὄσφρησιν καὶ τὴν ὄψιν πρὸς ἑαυτὸ μεθέλκοντος, καὶ πρῶτον δρέπεσθαι πείθοντος. Ὡς δ’ οὖν ἐμὲ, περὶ τούτων διελέσθαι σκεπτέον οὕτως.
857 - DE PAUPERUM AMORE. 858 ORATIO XIV. Gabrielio, aliisque compluribus retinere: ПelлTwуiaç, De pauperum amore. Gre- gorius namque, si ad hujusce orationis initium attendamus, videtur per se ipse hanc eandem inscriptionem orationi imponere: A, inquit (n. 1), Tov nepi phonτaxias lóyor, a Hanc de pauperum amore orationem accipite. » Utram autem sententiam teneamus, « nihil ferme refert, inquit Gabrielius. Utraque enim oratoris propositum clare osten- dit, quod quidem est, ut doceat pauperes benevolentia et benignitate complectendos esse.... Id autem tanta Theologus doctrina et gravitate, tantaque pariter eloquentia et vi dicendi præstitit, ut qui ea non admodum afficiatur et commoveatur, is plane durus, ferreus et inhumanus dici possit. » Ita etiam sentiunt alii qui de hac oratione tracta- runt, si Clericum (9) excipias. Verum contemnendus potius, quam serio refellendus est ille fastidiosus ac malevolus censor, qui « ordinem et materiæ unitatem » in hac ora- tione desideral, quique « digressiones et excursus oratori objicit. Oratio ipsa, si attente legatur, tam iniquum hac de re judicium confutabit. II. Hanc orationem Cæsareæ habitam fuisse una fere voce consentiunt eruditi. Si autem annum quæras, iidem ipsi inter se dissentiunt; idque, fatemur, non nisi conjiciendo licet assequi. Vix enim ullam in insigni hac oratione temporis notam reperire _est. Nonnullam tamen Gabrielius (collatis inter se his duobus Gregorii locis (n. 10): a Pro- ponitur nobis ob oculos grave et miserandum spectaculum, nec nisi iis, qui norunt, credibile, homines mortui ac viventes, » etc. Et alibi (10) : « Non jam oculis nostris triste et miserandum spectaculum proponitur, homines ante mortem mortui, etc.), » videre. sibi visus est, atque colligit, « satis perspicuum esse, nondum a Basilio ædificatum fuisse, » Tō tās svσɛbsias Tapiov, illud pietatis promptuarium, « cum præclara hæc et luculenta ba- beretur oratio; atque probabiliter conjici posse, non parum ipsam quoque ponderis ad opus tam pium perficiendum attulisse. » A Gabrielio autem dissentiunt Nicetas et Ba- silius, scholiasta. Primus quidem ait (11) : « Eorum causa potissimum habita est oratio, qui in Basiliadis valetudinario, sacro morbo (lepra) laborabant; quod quidem Basilius Magnus exstruxerat, ibique collectos ægrotos curabat. » Secundus vero, id est, Basilius scholiasta, sic loquitur (12): Τὸν προκείμενον τοῦτον περὶ φιλοπτωχίας λόγον ἐν τῷ πτωχείῳ ἐκπεφων νῆσθαί φασι, τῷ ἐν Βασιλειάδι ὑπὸ τοῦ Μεγάλου τηνικαῦτα δομηθέντο; Βασιλείου ἀντικρὺ Καισαρείας. « Εum quem explicandum aggredimur de pauperum amore sermonem, pronuntiatum ferunt in pauperum domo, quæ in Basiliadi erat, a Basilio Magno, e regione Cæsareæ lum temporis ædificata. » III. In hac opinionum discrepantia, perpensis undequaque rationibus ac 257 momentis, Nicetæ et Basilii sententiam tutiorem arbitramur, utpote quæ firmioribus nixa videatur argumentis. Ac primo quidem, nihil certe clarius ac disertius a Niceta et Basilio dici poluit, qui procul dubio, quod traditum acceperant hic narrare censendi sunt. Deinde illorum sententia magis cum historia monumentis congruit. Difficultatis enim nodus in eo potissimum consistit, ut vere ac præcise assignetur tempus in quo a Basilio Magno exstructum fuit a istud pietatis ædificium. » Probabilius autem videtur eruditis illud fuisse inchoatum anno 370, vel ad summum 371. Id probatur ex eo ipso quod anno 372, in hac domo exceptus sit Heraclides, ac proinde quod illa pauperum domus hoc ipso anno fuerit hospitibus suscipiendis idonea. Constat præterea Gregorium nostrum nullam ad Cæsarienses habuisse orationem, nisi postquam ordinatus est episcopus; quod quidem contigit, ut jam vidimus (13), circa festum Paschæ anni 372. Unde non malo colligere licet hanc orationem pronuntiatam fuisse anno circiter 373. IV. Si autem prævaleret Gabrielii sententia, certe quidem ante annum 371, ac proinde ante Gregorii ordinationem collocanda esset hæc oratio; quod sane ex dictis fieri nulla- tenus potuit. Itaque ex collatis a Gabrielio Gregorii locis conjicere forsan licuerit, cæptum jam tunc celeberrimum istud toto orbe Nosocomium; at non ita perfectum, ut a universos morbo laborantes, curatores, medicos, jumenta, deductores (14), etc., continere posset. Unde Gregorius in hac oratione optime ac vere dicere potuit (15): ⚫ proponitur vobis ob oculos grave et miserandum spectaculum, » etc. Et rursus in Basili Magni laudatione, absolutis omnibus, et undequaque coactis sacro morbo labo- rantibus, licuit etiam gratulari, quod (16) a miserandum illud ac triste spectaculum » jam abesset. Non negamus tamen mirum sane videri, quod in hac oratione, nihil, nec de ædificanda illa pauperum domo, neque ædificata aut perfecta, reperiatur. Id ne verbo quidem attigit Gregorius. Unde probabiliter fieri potest, Gabrielium, propter istud Theologi de hac re silentium, in oppositam sententiam abiisse. ΛΟΓΟΣ ΙΔ΄. Περὶ φιλοπτωχίας. Λ'. Ανδρες ἀδελφοὶ καὶ συμπένητες, πτωχοὶ γὰρ • Alias 16: quæ autem 14 erat, nunc 22. A ORATIO XIV. De pauperum amore. - Habita anno circiter 575. (9) Bibl. univ. tom. XVIII, p. 68. (10) Or. XLIII, n. 63. (11) Comment. in hanc oral. (12) Initio comment. in hanc orat. (13) Monit. in orat. 9. (14) Basil., ep. 94. (15) Or. xiv, n. 10. (16) Or. XLIII, n. 63. 1. Viri fratres ac paupertatis socii (quamvis
§ 2
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Β. Καλὸν πίστις, ἐλπὶς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα· καὶ μάρτυς τῆς πίστεως Ἀβραὰμ, δικαιωθεὶς ἐκ πίστεως·
857 - DE PAUPERUM AMORE. 858 ORATIO XIV. Gabrielio, aliisque compluribus retinere: ПelлTwуiaç, De pauperum amore. Gre- gorius namque, si ad hujusce orationis initium attendamus, videtur per se ipse hanc eandem inscriptionem orationi imponere: A, inquit (n. 1), Tov nepi phonτaxias lóyor, a Hanc de pauperum amore orationem accipite. » Utram autem sententiam teneamus, « nihil ferme refert, inquit Gabrielius. Utraque enim oratoris propositum clare osten- dit, quod quidem est, ut doceat pauperes benevolentia et benignitate complectendos esse.... Id autem tanta Theologus doctrina et gravitate, tantaque pariter eloquentia et vi dicendi præstitit, ut qui ea non admodum afficiatur et commoveatur, is plane durus, ferreus et inhumanus dici possit. » Ita etiam sentiunt alii qui de hac oratione tracta- runt, si Clericum (9) excipias. Verum contemnendus potius, quam serio refellendus est ille fastidiosus ac malevolus censor, qui « ordinem et materiæ unitatem » in hac ora- tione desideral, quique « digressiones et excursus oratori objicit. Oratio ipsa, si attente legatur, tam iniquum hac de re judicium confutabit. II. Hanc orationem Cæsareæ habitam fuisse una fere voce consentiunt eruditi. Si autem annum quæras, iidem ipsi inter se dissentiunt; idque, fatemur, non nisi conjiciendo licet assequi. Vix enim ullam in insigni hac oratione temporis notam reperire _est. Nonnullam tamen Gabrielius (collatis inter se his duobus Gregorii locis (n. 10): a Pro- ponitur nobis ob oculos grave et miserandum spectaculum, nec nisi iis, qui norunt, credibile, homines mortui ac viventes, » etc. Et alibi (10) : « Non jam oculis nostris triste et miserandum spectaculum proponitur, homines ante mortem mortui, etc.), » videre. sibi visus est, atque colligit, « satis perspicuum esse, nondum a Basilio ædificatum fuisse, » Tō tās svσɛbsias Tapiov, illud pietatis promptuarium, « cum præclara hæc et luculenta ba- beretur oratio; atque probabiliter conjici posse, non parum ipsam quoque ponderis ad opus tam pium perficiendum attulisse. » A Gabrielio autem dissentiunt Nicetas et Ba- silius, scholiasta. Primus quidem ait (11) : « Eorum causa potissimum habita est oratio, qui in Basiliadis valetudinario, sacro morbo (lepra) laborabant; quod quidem Basilius Magnus exstruxerat, ibique collectos ægrotos curabat. » Secundus vero, id est, Basilius scholiasta, sic loquitur (12): Τὸν προκείμενον τοῦτον περὶ φιλοπτωχίας λόγον ἐν τῷ πτωχείῳ ἐκπεφων νῆσθαί φασι, τῷ ἐν Βασιλειάδι ὑπὸ τοῦ Μεγάλου τηνικαῦτα δομηθέντο; Βασιλείου ἀντικρὺ Καισαρείας. « Εum quem explicandum aggredimur de pauperum amore sermonem, pronuntiatum ferunt in pauperum domo, quæ in Basiliadi erat, a Basilio Magno, e regione Cæsareæ lum temporis ædificata. » III. In hac opinionum discrepantia, perpensis undequaque rationibus ac 257 momentis, Nicetæ et Basilii sententiam tutiorem arbitramur, utpote quæ firmioribus nixa videatur argumentis. Ac primo quidem, nihil certe clarius ac disertius a Niceta et Basilio dici poluit, qui procul dubio, quod traditum acceperant hic narrare censendi sunt. Deinde illorum sententia magis cum historia monumentis congruit. Difficultatis enim nodus in eo potissimum consistit, ut vere ac præcise assignetur tempus in quo a Basilio Magno exstructum fuit a istud pietatis ædificium. » Probabilius autem videtur eruditis illud fuisse inchoatum anno 370, vel ad summum 371. Id probatur ex eo ipso quod anno 372, in hac domo exceptus sit Heraclides, ac proinde quod illa pauperum domus hoc ipso anno fuerit hospitibus suscipiendis idonea. Constat præterea Gregorium nostrum nullam ad Cæsarienses habuisse orationem, nisi postquam ordinatus est episcopus; quod quidem contigit, ut jam vidimus (13), circa festum Paschæ anni 372. Unde non malo colligere licet hanc orationem pronuntiatam fuisse anno circiter 373. IV. Si autem prævaleret Gabrielii sententia, certe quidem ante annum 371, ac proinde ante Gregorii ordinationem collocanda esset hæc oratio; quod sane ex dictis fieri nulla- tenus potuit. Itaque ex collatis a Gabrielio Gregorii locis conjicere forsan licuerit, cæptum jam tunc celeberrimum istud toto orbe Nosocomium; at non ita perfectum, ut a universos morbo laborantes, curatores, medicos, jumenta, deductores (14), etc., continere posset. Unde Gregorius in hac oratione optime ac vere dicere potuit (15): ⚫ proponitur vobis ob oculos grave et miserandum spectaculum, » etc. Et rursus in Basili Magni laudatione, absolutis omnibus, et undequaque coactis sacro morbo labo- rantibus, licuit etiam gratulari, quod (16) a miserandum illud ac triste spectaculum » jam abesset. Non negamus tamen mirum sane videri, quod in hac oratione, nihil, nec de ædificanda illa pauperum domo, neque ædificata aut perfecta, reperiatur. Id ne verbo quidem attigit Gregorius. Unde probabiliter fieri potest, Gabrielium, propter istud Theologi de hac re silentium, in oppositam sententiam abiisse. ΛΟΓΟΣ ΙΔ΄. Περὶ φιλοπτωχίας. Λ'. Ανδρες ἀδελφοὶ καὶ συμπένητες, πτωχοὶ γὰρ • Alias 16: quæ autem 14 erat, nunc 22. A ORATIO XIV. De pauperum amore. - Habita anno circiter 575. (9) Bibl. univ. tom. XVIII, p. 68. (10) Or. XLIII, n. 63. (11) Comment. in hanc oral. (12) Initio comment. in hanc orat. (13) Monit. in orat. 9. (14) Basil., ep. 94. (15) Or. xiv, n. 10. (16) Or. XLIII, n. 63. 1. Viri fratres ac paupertatis socii (quamvis
PG 35:858τῆς ἐλπίδος, Ἐνὼς, ὃς πρῶτος ἤλπισεν ἐπικαλεῖσθαι τὸν Κύριον, καὶ πάντες οἱ δίκαιοι διὰ τὴν ἐλπίδα κακοπαθοῦντες· τῆς ἀγάπης, ὁ θεῖος Ἀπόστολος, τολμήσας τι καὶ καθ’ ἑαυτοῦ διὰ τὸν Ἰσραὴλ φθέγξασθαι· καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸς, ἀγάπη καλούμενος. Καλὸν ἡ φιλοξενία· καὶ μάρτυς ἐν μὲν δικαίοις, Λὼτ ὁ Σοδομίτης, καὶ οὐ Σοδομίτης τὸν τρόπον· ἐν δὲ ἁμαρτωλοῖς, Ῥαὰβ ἡ πόρνη, καὶ οὐ πόρνη τὴν προαίρεσιν, διὰ φιλοξενίαν ἐπαινεθεῖσά τε καὶ σωθεῖσα. Καλὸν ἡ φιλαδελφία, καὶ μάρτυς Ἰησοῦς, οὐκ ἀδελφὸς ἡμῶν κληθῆναι μόνον, ἀλλὰ καὶ παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν ἀνασχόμενος. Καλὸν ἡ φιλανθρωπία· καὶ μάρτυς ὁ αὐτὸς Ἰησοῦς, οὐ ποιήσας μόνον τὸν ἄνθρωπον ἐπ’ ἔργοις ἀγαθοῖς, καὶ τὴν εἰκόνα τῷ χοὶ̈ συζεύξας ὁδηγὸν τῶν καλλίστων, καὶ τῶν ἄνω πρόξενον, ἀλλὰ καὶ γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν ἄνθρωπος. Καλὸν ἡ μακροθυμία, καὶ ὁ αὐτὸς μάρτυς, οὐ τὰς λεγεῶνας μόνον τῶν ἀγγέλων παραιτησάμενος κατὰ τῶν ἐπανισταμένων καὶ τυραννούντων, οὐδὲ τῷ Πέτρῳ μόνον ἐπιτιμήσας αἰρομένῳ τὴν μάχαιραν, ἀλλὰ καὶ τὸ ὠτίον ἀποκαταστήσας τῷ πεπληγότι. Τὸ δ’ αὐτὸ καὶ Στέφανος ὕστερον ὁ τοῦ Χριστοῦ μαθητὴς, ὑπὲρ τῶν λιθαζόντων αὐτὸν προσευχόμενος.
857 - DE PAUPERUM AMORE. 858 ORATIO XIV. Gabrielio, aliisque compluribus retinere: ПelлTwуiaç, De pauperum amore. Gre- gorius namque, si ad hujusce orationis initium attendamus, videtur per se ipse hanc eandem inscriptionem orationi imponere: A, inquit (n. 1), Tov nepi phonτaxias lóyor, a Hanc de pauperum amore orationem accipite. » Utram autem sententiam teneamus, « nihil ferme refert, inquit Gabrielius. Utraque enim oratoris propositum clare osten- dit, quod quidem est, ut doceat pauperes benevolentia et benignitate complectendos esse.... Id autem tanta Theologus doctrina et gravitate, tantaque pariter eloquentia et vi dicendi præstitit, ut qui ea non admodum afficiatur et commoveatur, is plane durus, ferreus et inhumanus dici possit. » Ita etiam sentiunt alii qui de hac oratione tracta- runt, si Clericum (9) excipias. Verum contemnendus potius, quam serio refellendus est ille fastidiosus ac malevolus censor, qui « ordinem et materiæ unitatem » in hac ora- tione desideral, quique « digressiones et excursus oratori objicit. Oratio ipsa, si attente legatur, tam iniquum hac de re judicium confutabit. II. Hanc orationem Cæsareæ habitam fuisse una fere voce consentiunt eruditi. Si autem annum quæras, iidem ipsi inter se dissentiunt; idque, fatemur, non nisi conjiciendo licet assequi. Vix enim ullam in insigni hac oratione temporis notam reperire _est. Nonnullam tamen Gabrielius (collatis inter se his duobus Gregorii locis (n. 10): a Pro- ponitur nobis ob oculos grave et miserandum spectaculum, nec nisi iis, qui norunt, credibile, homines mortui ac viventes, » etc. Et alibi (10) : « Non jam oculis nostris triste et miserandum spectaculum proponitur, homines ante mortem mortui, etc.), » videre. sibi visus est, atque colligit, « satis perspicuum esse, nondum a Basilio ædificatum fuisse, » Tō tās svσɛbsias Tapiov, illud pietatis promptuarium, « cum præclara hæc et luculenta ba- beretur oratio; atque probabiliter conjici posse, non parum ipsam quoque ponderis ad opus tam pium perficiendum attulisse. » A Gabrielio autem dissentiunt Nicetas et Ba- silius, scholiasta. Primus quidem ait (11) : « Eorum causa potissimum habita est oratio, qui in Basiliadis valetudinario, sacro morbo (lepra) laborabant; quod quidem Basilius Magnus exstruxerat, ibique collectos ægrotos curabat. » Secundus vero, id est, Basilius scholiasta, sic loquitur (12): Τὸν προκείμενον τοῦτον περὶ φιλοπτωχίας λόγον ἐν τῷ πτωχείῳ ἐκπεφων νῆσθαί φασι, τῷ ἐν Βασιλειάδι ὑπὸ τοῦ Μεγάλου τηνικαῦτα δομηθέντο; Βασιλείου ἀντικρὺ Καισαρείας. « Εum quem explicandum aggredimur de pauperum amore sermonem, pronuntiatum ferunt in pauperum domo, quæ in Basiliadi erat, a Basilio Magno, e regione Cæsareæ lum temporis ædificata. » III. In hac opinionum discrepantia, perpensis undequaque rationibus ac 257 momentis, Nicetæ et Basilii sententiam tutiorem arbitramur, utpote quæ firmioribus nixa videatur argumentis. Ac primo quidem, nihil certe clarius ac disertius a Niceta et Basilio dici poluit, qui procul dubio, quod traditum acceperant hic narrare censendi sunt. Deinde illorum sententia magis cum historia monumentis congruit. Difficultatis enim nodus in eo potissimum consistit, ut vere ac præcise assignetur tempus in quo a Basilio Magno exstructum fuit a istud pietatis ædificium. » Probabilius autem videtur eruditis illud fuisse inchoatum anno 370, vel ad summum 371. Id probatur ex eo ipso quod anno 372, in hac domo exceptus sit Heraclides, ac proinde quod illa pauperum domus hoc ipso anno fuerit hospitibus suscipiendis idonea. Constat præterea Gregorium nostrum nullam ad Cæsarienses habuisse orationem, nisi postquam ordinatus est episcopus; quod quidem contigit, ut jam vidimus (13), circa festum Paschæ anni 372. Unde non malo colligere licet hanc orationem pronuntiatam fuisse anno circiter 373. IV. Si autem prævaleret Gabrielii sententia, certe quidem ante annum 371, ac proinde ante Gregorii ordinationem collocanda esset hæc oratio; quod sane ex dictis fieri nulla- tenus potuit. Itaque ex collatis a Gabrielio Gregorii locis conjicere forsan licuerit, cæptum jam tunc celeberrimum istud toto orbe Nosocomium; at non ita perfectum, ut a universos morbo laborantes, curatores, medicos, jumenta, deductores (14), etc., continere posset. Unde Gregorius in hac oratione optime ac vere dicere potuit (15): ⚫ proponitur vobis ob oculos grave et miserandum spectaculum, » etc. Et rursus in Basili Magni laudatione, absolutis omnibus, et undequaque coactis sacro morbo labo- rantibus, licuit etiam gratulari, quod (16) a miserandum illud ac triste spectaculum » jam abesset. Non negamus tamen mirum sane videri, quod in hac oratione, nihil, nec de ædificanda illa pauperum domo, neque ædificata aut perfecta, reperiatur. Id ne verbo quidem attigit Gregorius. Unde probabiliter fieri potest, Gabrielium, propter istud Theologi de hac re silentium, in oppositam sententiam abiisse. ΛΟΓΟΣ ΙΔ΄. Περὶ φιλοπτωχίας. Λ'. Ανδρες ἀδελφοὶ καὶ συμπένητες, πτωχοὶ γὰρ • Alias 16: quæ autem 14 erat, nunc 22. A ORATIO XIV. De pauperum amore. - Habita anno circiter 575. (9) Bibl. univ. tom. XVIII, p. 68. (10) Or. XLIII, n. 63. (11) Comment. in hanc oral. (12) Initio comment. in hanc orat. (13) Monit. in orat. 9. (14) Basil., ep. 94. (15) Or. xiv, n. 10. (16) Or. XLIII, n. 63. 1. Viri fratres ac paupertatis socii (quamvis
PG 35:859Καλὸν ἡ πραότης, καὶ μαρτυροῦσι Μωϋσῆς καὶ Δαβὶδ, τοῦτο πρὸ τῶν ἄλλων μαρτυρηθέντες, καὶ ὁ τούτων διδάσκαλος, οὐκ ἐρίζων, οὐδὲ κραυγάζων, οὐδὲ ἐν ταῖς πλατείαις φωνὴν προϊέμενος, οὐδὲ ζυγομαχῶν πρὸς τοὺς ἄγοντας.
Α ἅπαντες, καὶ τῆς θείας χάριτος ἐπιδεῖς, κἂν ἄλλος Β ἄλλου προέχειν δοκῇ, μικροῖς μέτροις μετρούμενος, δέξασθε τὸν περὶ φιλοπτωχίας (17) λόγον, μὴ πενιχρῶς, ἀλλὰ φιλοτίμως, ἵνα βασιλείαν πλουτήσητε (18) συνεύ ξασθε δὲ καὶ ἡμᾶς πλουσίως τοῦτον ὑμῖν χορηγήσαι, καὶ θρέψαι τῷ λόγῳ τὰς ὑμετέρας ψυχάς, καὶ δια θρύψαι πεινῶσι τὸν πνευματικὸν ἄρτον· εἴτε ἀπ᾿ οὐ ρανοῦ τροφὴν ὕοντας (19), καθάπερ Μωϋσῆς ὁ πα- λαιὸς ἐκεῖνος, καὶ ἄρτον ἀγγέλων χαριζομένους· εἴτε ἄρτοις ὀλίγοις ἐν ἐρημία τρέφοντας μέχρι κόρου καὶ μυριάδας, καθάπερ Ἰησοῦς ὕστερον, ὁ ἀληθινὸς ἄρτος, καὶ τῆς ἀληθινῆς ζωῆς αἴτιος. Ἔστι μὲν οὖν οὐ πάνυ τι ῥᾴδιον τῶν ἀρετῶν τὴν νικῶσαν εὑρεῖν, καὶ ταύτῃ δοῦναι τὰ πρεσβεῖα (20) καὶ τὰ νικητήρια· ὥσπερ οὐδὲ ἐν λειμῶνι (21) πολυανθεῖ καὶ εὐώδει, τῶν ἀν- θέων τὸ κάλλιστον καὶ εὐωδέστατον, ἄλλοτε ἄλλου τὴν ἔσφρησιν καὶ τὴν ὄψιν πρὸς ἑαυτὸ μεθέλκοντος, καὶ πρῶτον δρέπεσθαι πείθοντος. Ὡς δ' οὖν ἐμὲ, περὶ τούτων διελέσθαι (22) σκεπτέον οὕτως. καὶ μάρτυς τῆς πίστεως Ἀβραὰμ, δικαιωθεὶς ἐκ πίστεως· τῆς ἐλπίδος, Ενώς, ὃς πρῶτος (25) ἤλπισεν ἐπικαλεῖσθαι τὸν Κύριον, καὶ πάντες (24) οἱ δίκαιοι διὰ τὴν ἐλπίδα κακοπαθοῦντες· τῆς ἀγάπης, ὁ θεῖος Απόστολος, τολμήσας τι καὶ καθ᾿ ἑαυτοῦ διὰ τὸν Ἰσρα ὴλ φθέγξασθαι· καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸς, ἀγάπη καλούμενος. Καλὸν ἡ φιλοξενία· καὶ μάρτυς ἐν μὲν δικαίοις, Λετ ὁ Σοδομίτης, καὶ οὐ Σοδομίτης τὸν τρόπον· ἐν δὲ ἁμαρτωλοῖς, Ρααβ ἡ πόρνη, καὶ οὐ πόρνη τὴν προαί ρεσιν (25), διὰ φιλοξενίαν επαινεθεῖσά (26) τε καὶ σωθεῖσα. Καλὸν ἡ φιλαδελφία, καὶ μάρτυς Ἰησοῦς, οὐκ ἀδελφὸς ἡμῶν κληθῆναι μόνον, ἀλλὰ καὶ παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν ἀνασχόμενος. Καλὸν ἡ φιλανθρωπία· καὶ μάρτυς ὁ αὐτὸς Ἰησοῦς, οὐ ποιήσας μόνον τὸν ἄνθρω πον ἐπ᾽ ἔργοις ἀγαθοῖς, καὶ τὴν εἰκόνα (27) τῷ χαὶ συζεύξας ὁδηγὸν τῶν καλλίστων, καὶ τῶν ἄνω πρόξενον, ἀλλὰ καὶ γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν ἄνθρωπος. Καλὸν ἡ μακροθυμία, καὶ ὁ αὐτὸς μάρτυς, οὐ τὰς λεγεῶνας μόνον τῶν ἀγγέλων παραιτησάμενος κατὰ τῶν ἐπανισταμένων καὶ τυραννούντων, οὐδὲ τῷ Πέ- τρῳ μόνον ἐπιτιμήσας αἱρομένῳ (28) τὴν μάχαιραν, ἀλλὰ καὶ τὸ ὠτίον ἀποκαταστήσας τῷ πεπληγότι. Τὸ δ' αὐτὸ καὶ Στέφανος ὕστερον ὁ τοῦ Χριστοῦ μαθητής, * ΧΙ, | φιλοπτωχίαν. περὶ πτωχοτροφίας, ο τίσητε.. λέγεσθαι. Ως δ' οὖν με, περὶ τούτων διελέσθαι σκεπτέον οὕτως. ἐπικαλεῖσθαι. S. GREGORII THEOLOGI enim, parvis adhibitis mensuris, alius alium ante- ad primum eum decerpendum alliciente. Quantum consideranda est. cellere videatur, pauperes tamen omnes revera sumus, gratiaque divina indigemus), hanc de pau- perum amore orationem non anguste et jejune, sed ample et magnifice accipite, ut regni opes assequa- mini ; ac simul orate, ut eam copiose vobis submi- nistremus, et sermone animos vestros alamus, pa- nemque spiritualem fame laborantibus frangamus, sive prisci illius Moysis in moren, cibum e coelo pluentes ", atque angelorum panem largien- tes ; sive paucis panibus multa etiam hominum millia in deserto ad saturitatem usque pascentes *, velut postea Jesus fecit, verus, inquam, ille panis, et veræ vitæ auctor. Est quidem haud admodum promptum et facile inter virtutes, eam, quæ cæte- ras vincat, in venire, eique primas ac palmam dare: quemadmodum etiam in prato quodam plurimis et suavibus floribus referto florem omnium pulcherri- mum et flagrantissimum reperire, alio nimirum alias olfactum et aspectum ad se distrahente, atque tamen ipse assequi possum, ita res distinguenda et hæc "; ac fidei quidem testis est Abraham, qui justitiæ laudem ex fide consecutus est "; spei, Enos, qui primus spe adductus est, ut Domini no- men invocaret ”, justique etiam omnes, qui propter spem zrumnas sufferunt; charitatis, divinus Apo- stolus, qui Israelis causa gravius aliquid adversus se proloqui non dubitavit "; ac Deus etiam ipse, qui claritas appellatur. Pulchra res hospitalitas; C ac testis inter justos quidem Loth Sodomita ”, moribus tamen haudquaquam Sodomita; inter peccatores autem Raab meretrix ", non tamen ex proposito meretrix, cui bene de hospitibus merendi studium, et laudi fuit, et saluti. Pulchra res fra- ternus amor, ejusque rei Jesum testem habemus, qui non modo frater noster vocari, sed etiam salu- tis nostræ causa supplicio affici sustinuit. Pulchra res benevolentia erga homines, ac testis est idem Jesus, qui non solumn hominem propter opera bona creavit ", atque imaginem, quæ ad optima quæque dux esset, ac superna bona conciliaret, carni copu- lavit, sed nostri etiam causa homo factus est. Pulchra res longanimitas, quemadmodum idem ipse testatur, qui non solum angelorum legiones adver- D Exod. xvi, sqq. Psal. Lxxv11, 25. Matth. Cor. XIII, 13. Gen. xv, Gen. 1v, 26. ss Rom. 13, 3. Joan. 1, 8. Jos. 11, 899. Ephes. 6. FL, 10. Alii, de alendis pauperibus. » 1n Oxon. desunt hæc verba : clus, ut Dei nomine vocaretur; nempe ut sui xocarentur filii Dei. › Sic vertit Combefisius passive , sqq. accipienuo vocem Huic interpreta- tioni, etsi recedat a communi sententia, ut ipse fatetur, favent Aquila et Theodoretus, nec non vox hebræa p. Et certe Adamus invocavit nomen Domini ; invocavit etiam Abel, priusquam invoca- retur ab Enos. Non ergo « primus, Enos • capit invocare. > ctione. › mam. > 11. Pulchra res est, fides, spes, charitas, tria Β΄. Καλὸν πίστις, ἐλπὶς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα· (17) Περὶ φιλοπτωχίας. Ita Reg. bm. Or. 2, εἰς (18) Πλουτήσητε. Regg. bm, ph, et Or. 2, πλου- (19) Ύοντας. Gloss. βρέχοντας. (20) Πρεσβεία. Gloss. πρῶτα, (21) Λειμώνι. Gloss. λιβαδίῳ. (22) Διελέσθαι. Reg. hu ελέσθαι. Reg. pl δια- (23) Ὃς πρῶτος, etc. • Qui primus spe addu- 3. Gen. xix, 3. (24) Καὶ πάντες. Reg. o, πάντες δέ. (25) Τὴν προαίρεσιν. Billius : c animi indu- (26) Ἐπαινεθεῖσα, etc. Laudata el servata. (27) Τὴν εἰκόνα. « Imaginem, id est, ani (28) Αιρομένῳ. Reg. pl, αίρομένῳ.
§ 3
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Γ. Καλὸν ὁ ζῆλος, καὶ μαρτυρεῖ Φινεὲς, τὴν Μαδιανῖτιν τῷ Ἰσραηλίτῃ συνεκκεντήσας, ἵνα ἐξέλῃ ὄνειδος ἐξ υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ ὀνομασθεὶς ἐκ τῆς προαιρέσεως· καὶ μετ’ ἐκεῖνον, οἱ λέγοντες· Ζηλῶν ἐζήλωκα τῷ Κυρίῳ· καὶ, Ζηλῶ γὰρ ὑμᾶς Θεοῦ ζήλῳ· καὶ, Ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου καταφάγεταί με· καὶ οὐ λέγοντες τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ πάσχοντες. Καλὸν ὑποπιασμὸς σώματος· καὶ πειθέτω σε Παῦλος, ἑαυτὸν ἔτι παιδαγωγῶν, καὶ φοβῶν διὰ τοῦ Ἰσραὴλ τοὺς ἑαυτοῖς θαῤῥοῦντας καὶ ἐφιέντας τῷ σώματι· καὶ Ἰησοῦς αὐτὸς νηστεύων, καὶ πειραζόμενος, καὶ νικῶν τὸν πειράζοντα. Καλὸν προσευχὴ καὶ ἀγρυπνία· καὶ πειθέτω σε Θεὸς ἀγρυπνῶν πρὸ τοῦ πάθους, καὶ προσευχόμενος. Καλὸν ἁγνεία, καὶ παρθενία· καὶ πειθέτω σε Παῦλος περὶ τούτων νομοθετῶν, καὶ βραβεύων δικαίως γάμῳ καὶ ἀγαμίᾳ, καὶ Ἰησοῦς αὐτὸς ἐκ Παρθένου γεννώμενος, ἵνα καὶ γέννησιν τιμήσῃ, καὶ προτιμήσῃ παρθενίαν. Καλὸν ἐγκράτεια·
Α ἅπαντες, καὶ τῆς θείας χάριτος ἐπιδεῖς, κἂν ἄλλος Β ἄλλου προέχειν δοκῇ, μικροῖς μέτροις μετρούμενος, δέξασθε τὸν περὶ φιλοπτωχίας (17) λόγον, μὴ πενιχρῶς, ἀλλὰ φιλοτίμως, ἵνα βασιλείαν πλουτήσητε (18) συνεύ ξασθε δὲ καὶ ἡμᾶς πλουσίως τοῦτον ὑμῖν χορηγήσαι, καὶ θρέψαι τῷ λόγῳ τὰς ὑμετέρας ψυχάς, καὶ δια θρύψαι πεινῶσι τὸν πνευματικὸν ἄρτον· εἴτε ἀπ᾿ οὐ ρανοῦ τροφὴν ὕοντας (19), καθάπερ Μωϋσῆς ὁ πα- λαιὸς ἐκεῖνος, καὶ ἄρτον ἀγγέλων χαριζομένους· εἴτε ἄρτοις ὀλίγοις ἐν ἐρημία τρέφοντας μέχρι κόρου καὶ μυριάδας, καθάπερ Ἰησοῦς ὕστερον, ὁ ἀληθινὸς ἄρτος, καὶ τῆς ἀληθινῆς ζωῆς αἴτιος. Ἔστι μὲν οὖν οὐ πάνυ τι ῥᾴδιον τῶν ἀρετῶν τὴν νικῶσαν εὑρεῖν, καὶ ταύτῃ δοῦναι τὰ πρεσβεῖα (20) καὶ τὰ νικητήρια· ὥσπερ οὐδὲ ἐν λειμῶνι (21) πολυανθεῖ καὶ εὐώδει, τῶν ἀν- θέων τὸ κάλλιστον καὶ εὐωδέστατον, ἄλλοτε ἄλλου τὴν ἔσφρησιν καὶ τὴν ὄψιν πρὸς ἑαυτὸ μεθέλκοντος, καὶ πρῶτον δρέπεσθαι πείθοντος. Ὡς δ' οὖν ἐμὲ, περὶ τούτων διελέσθαι (22) σκεπτέον οὕτως. καὶ μάρτυς τῆς πίστεως Ἀβραὰμ, δικαιωθεὶς ἐκ πίστεως· τῆς ἐλπίδος, Ενώς, ὃς πρῶτος (25) ἤλπισεν ἐπικαλεῖσθαι τὸν Κύριον, καὶ πάντες (24) οἱ δίκαιοι διὰ τὴν ἐλπίδα κακοπαθοῦντες· τῆς ἀγάπης, ὁ θεῖος Απόστολος, τολμήσας τι καὶ καθ᾿ ἑαυτοῦ διὰ τὸν Ἰσρα ὴλ φθέγξασθαι· καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸς, ἀγάπη καλούμενος. Καλὸν ἡ φιλοξενία· καὶ μάρτυς ἐν μὲν δικαίοις, Λετ ὁ Σοδομίτης, καὶ οὐ Σοδομίτης τὸν τρόπον· ἐν δὲ ἁμαρτωλοῖς, Ρααβ ἡ πόρνη, καὶ οὐ πόρνη τὴν προαί ρεσιν (25), διὰ φιλοξενίαν επαινεθεῖσά (26) τε καὶ σωθεῖσα. Καλὸν ἡ φιλαδελφία, καὶ μάρτυς Ἰησοῦς, οὐκ ἀδελφὸς ἡμῶν κληθῆναι μόνον, ἀλλὰ καὶ παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν ἀνασχόμενος. Καλὸν ἡ φιλανθρωπία· καὶ μάρτυς ὁ αὐτὸς Ἰησοῦς, οὐ ποιήσας μόνον τὸν ἄνθρω πον ἐπ᾽ ἔργοις ἀγαθοῖς, καὶ τὴν εἰκόνα (27) τῷ χαὶ συζεύξας ὁδηγὸν τῶν καλλίστων, καὶ τῶν ἄνω πρόξενον, ἀλλὰ καὶ γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν ἄνθρωπος. Καλὸν ἡ μακροθυμία, καὶ ὁ αὐτὸς μάρτυς, οὐ τὰς λεγεῶνας μόνον τῶν ἀγγέλων παραιτησάμενος κατὰ τῶν ἐπανισταμένων καὶ τυραννούντων, οὐδὲ τῷ Πέ- τρῳ μόνον ἐπιτιμήσας αἱρομένῳ (28) τὴν μάχαιραν, ἀλλὰ καὶ τὸ ὠτίον ἀποκαταστήσας τῷ πεπληγότι. Τὸ δ' αὐτὸ καὶ Στέφανος ὕστερον ὁ τοῦ Χριστοῦ μαθητής, * ΧΙ, | φιλοπτωχίαν. περὶ πτωχοτροφίας, ο τίσητε.. λέγεσθαι. Ως δ' οὖν με, περὶ τούτων διελέσθαι σκεπτέον οὕτως. ἐπικαλεῖσθαι. S. GREGORII THEOLOGI enim, parvis adhibitis mensuris, alius alium ante- ad primum eum decerpendum alliciente. Quantum consideranda est. cellere videatur, pauperes tamen omnes revera sumus, gratiaque divina indigemus), hanc de pau- perum amore orationem non anguste et jejune, sed ample et magnifice accipite, ut regni opes assequa- mini ; ac simul orate, ut eam copiose vobis submi- nistremus, et sermone animos vestros alamus, pa- nemque spiritualem fame laborantibus frangamus, sive prisci illius Moysis in moren, cibum e coelo pluentes ", atque angelorum panem largien- tes ; sive paucis panibus multa etiam hominum millia in deserto ad saturitatem usque pascentes *, velut postea Jesus fecit, verus, inquam, ille panis, et veræ vitæ auctor. Est quidem haud admodum promptum et facile inter virtutes, eam, quæ cæte- ras vincat, in venire, eique primas ac palmam dare: quemadmodum etiam in prato quodam plurimis et suavibus floribus referto florem omnium pulcherri- mum et flagrantissimum reperire, alio nimirum alias olfactum et aspectum ad se distrahente, atque tamen ipse assequi possum, ita res distinguenda et hæc "; ac fidei quidem testis est Abraham, qui justitiæ laudem ex fide consecutus est "; spei, Enos, qui primus spe adductus est, ut Domini no- men invocaret ”, justique etiam omnes, qui propter spem zrumnas sufferunt; charitatis, divinus Apo- stolus, qui Israelis causa gravius aliquid adversus se proloqui non dubitavit "; ac Deus etiam ipse, qui claritas appellatur. Pulchra res hospitalitas; C ac testis inter justos quidem Loth Sodomita ”, moribus tamen haudquaquam Sodomita; inter peccatores autem Raab meretrix ", non tamen ex proposito meretrix, cui bene de hospitibus merendi studium, et laudi fuit, et saluti. Pulchra res fra- ternus amor, ejusque rei Jesum testem habemus, qui non modo frater noster vocari, sed etiam salu- tis nostræ causa supplicio affici sustinuit. Pulchra res benevolentia erga homines, ac testis est idem Jesus, qui non solumn hominem propter opera bona creavit ", atque imaginem, quæ ad optima quæque dux esset, ac superna bona conciliaret, carni copu- lavit, sed nostri etiam causa homo factus est. Pulchra res longanimitas, quemadmodum idem ipse testatur, qui non solum angelorum legiones adver- D Exod. xvi, sqq. Psal. Lxxv11, 25. Matth. Cor. XIII, 13. Gen. xv, Gen. 1v, 26. ss Rom. 13, 3. Joan. 1, 8. Jos. 11, 899. Ephes. 6. FL, 10. Alii, de alendis pauperibus. » 1n Oxon. desunt hæc verba : clus, ut Dei nomine vocaretur; nempe ut sui xocarentur filii Dei. › Sic vertit Combefisius passive , sqq. accipienuo vocem Huic interpreta- tioni, etsi recedat a communi sententia, ut ipse fatetur, favent Aquila et Theodoretus, nec non vox hebræa p. Et certe Adamus invocavit nomen Domini ; invocavit etiam Abel, priusquam invoca- retur ab Enos. Non ergo « primus, Enos • capit invocare. > ctione. › mam. > 11. Pulchra res est, fides, spes, charitas, tria Β΄. Καλὸν πίστις, ἐλπὶς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα· (17) Περὶ φιλοπτωχίας. Ita Reg. bm. Or. 2, εἰς (18) Πλουτήσητε. Regg. bm, ph, et Or. 2, πλου- (19) Ύοντας. Gloss. βρέχοντας. (20) Πρεσβεία. Gloss. πρῶτα, (21) Λειμώνι. Gloss. λιβαδίῳ. (22) Διελέσθαι. Reg. hu ελέσθαι. Reg. pl δια- (23) Ὃς πρῶτος, etc. • Qui primus spe addu- 3. Gen. xix, 3. (24) Καὶ πάντες. Reg. o, πάντες δέ. (25) Τὴν προαίρεσιν. Billius : c animi indu- (26) Ἐπαινεθεῖσα, etc. Laudata el servata. (27) Τὴν εἰκόνα. « Imaginem, id est, ani (28) Αιρομένῳ. Reg. pl, αίρομένῳ.
PG 35:860καὶ πειθέτω σε Δαβὶδ, ἡνίκα τοῦ ἐν Βηθλεὲμ ἐκράτησε φρέατος, μὴ πιὼν, ἀλλὰ σπείσας μόνον τοῦ ὕδατος, μηδὲ ἀνασχόμενος ἴδιον πληρῶσαι πάθος ἐν ἀλλοτρίῳ αἵματι. Δ. Καλὸν ἐρημία καὶ ἡσυχία· καὶ διδάσκει με ὁ Κάρμηλος Ἡλίου, ἢ ἔρημος Ἰωάννου, Ἰησοῦ τὸ ὄρος, εἰς ὃ πολλάκις ἀναχωρῶν φαίνεται, καὶ καθ’ ἡσυχίαν ἑαυτῷ συγγινόμενος. Καλὸν ἡ εὐτέλεια· καὶ διδάσκει με Ἠλίας ἀναπαυόμενος παρὰ χήρᾳ, Ἰωάννης θριξὶ καμήλου σκεπόμενος, Πέτρος ἀσσαρίου θέρμοις τρεφόμενος. Καλὸν ἡ ταπεινοφροσύνη, καὶ πολλὰ ταύτης, καὶ πολλαχόθεν τὰ ὑποδείγματα, καὶ πρὸ τῶν ἄλλων, ὁ πάντων Σωτὴρ καὶ Δεσπότης, οὐ ταπεινώσας ἑαυτὸν μόνον μέχρι δούλου μορφῆς, οὐδὲ τὸ πρόσωπον αἰσχύνῃ ὑποθεὶς ἐμπτυσμάτων, καὶ μετὰ τῶν ἀνόμων λογισθεὶς, ὁ τὸν κόσμον καθαίρων τῆς ἁμαρτίας, ἀλλὰ καὶ τῶν μαθητῶν νίπτων τοὺς πόδας ἐν δουλικῷ τῷ σχήματι. Καλὸν ἡ ἀκτημοσύνη καὶ χρημάτων ὑπεροψία· καὶ μαρτυρεῖ Ζακχαῖος, καὶ Χριστὸς αὐτός· ὁ μὲν, τῇ εἰσόδῳ Χριστοῦ, μικροῦ πάντα καρποφορήσας· ὁ δὲ, τῷ πλουσίῳ τὸ τέλειον ἐν τούτῳ περιορίσας. Καὶ συντομώτερον ἔτι περὶ τούτων εἰπεῖν, καλὸν θεωρία, καὶ καλὸν πρᾶξις·
Α ἅπαντες, καὶ τῆς θείας χάριτος ἐπιδεῖς, κἂν ἄλλος Β ἄλλου προέχειν δοκῇ, μικροῖς μέτροις μετρούμενος, δέξασθε τὸν περὶ φιλοπτωχίας (17) λόγον, μὴ πενιχρῶς, ἀλλὰ φιλοτίμως, ἵνα βασιλείαν πλουτήσητε (18) συνεύ ξασθε δὲ καὶ ἡμᾶς πλουσίως τοῦτον ὑμῖν χορηγήσαι, καὶ θρέψαι τῷ λόγῳ τὰς ὑμετέρας ψυχάς, καὶ δια θρύψαι πεινῶσι τὸν πνευματικὸν ἄρτον· εἴτε ἀπ᾿ οὐ ρανοῦ τροφὴν ὕοντας (19), καθάπερ Μωϋσῆς ὁ πα- λαιὸς ἐκεῖνος, καὶ ἄρτον ἀγγέλων χαριζομένους· εἴτε ἄρτοις ὀλίγοις ἐν ἐρημία τρέφοντας μέχρι κόρου καὶ μυριάδας, καθάπερ Ἰησοῦς ὕστερον, ὁ ἀληθινὸς ἄρτος, καὶ τῆς ἀληθινῆς ζωῆς αἴτιος. Ἔστι μὲν οὖν οὐ πάνυ τι ῥᾴδιον τῶν ἀρετῶν τὴν νικῶσαν εὑρεῖν, καὶ ταύτῃ δοῦναι τὰ πρεσβεῖα (20) καὶ τὰ νικητήρια· ὥσπερ οὐδὲ ἐν λειμῶνι (21) πολυανθεῖ καὶ εὐώδει, τῶν ἀν- θέων τὸ κάλλιστον καὶ εὐωδέστατον, ἄλλοτε ἄλλου τὴν ἔσφρησιν καὶ τὴν ὄψιν πρὸς ἑαυτὸ μεθέλκοντος, καὶ πρῶτον δρέπεσθαι πείθοντος. Ὡς δ' οὖν ἐμὲ, περὶ τούτων διελέσθαι (22) σκεπτέον οὕτως. καὶ μάρτυς τῆς πίστεως Ἀβραὰμ, δικαιωθεὶς ἐκ πίστεως· τῆς ἐλπίδος, Ενώς, ὃς πρῶτος (25) ἤλπισεν ἐπικαλεῖσθαι τὸν Κύριον, καὶ πάντες (24) οἱ δίκαιοι διὰ τὴν ἐλπίδα κακοπαθοῦντες· τῆς ἀγάπης, ὁ θεῖος Απόστολος, τολμήσας τι καὶ καθ᾿ ἑαυτοῦ διὰ τὸν Ἰσρα ὴλ φθέγξασθαι· καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸς, ἀγάπη καλούμενος. Καλὸν ἡ φιλοξενία· καὶ μάρτυς ἐν μὲν δικαίοις, Λετ ὁ Σοδομίτης, καὶ οὐ Σοδομίτης τὸν τρόπον· ἐν δὲ ἁμαρτωλοῖς, Ρααβ ἡ πόρνη, καὶ οὐ πόρνη τὴν προαί ρεσιν (25), διὰ φιλοξενίαν επαινεθεῖσά (26) τε καὶ σωθεῖσα. Καλὸν ἡ φιλαδελφία, καὶ μάρτυς Ἰησοῦς, οὐκ ἀδελφὸς ἡμῶν κληθῆναι μόνον, ἀλλὰ καὶ παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν ἀνασχόμενος. Καλὸν ἡ φιλανθρωπία· καὶ μάρτυς ὁ αὐτὸς Ἰησοῦς, οὐ ποιήσας μόνον τὸν ἄνθρω πον ἐπ᾽ ἔργοις ἀγαθοῖς, καὶ τὴν εἰκόνα (27) τῷ χαὶ συζεύξας ὁδηγὸν τῶν καλλίστων, καὶ τῶν ἄνω πρόξενον, ἀλλὰ καὶ γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν ἄνθρωπος. Καλὸν ἡ μακροθυμία, καὶ ὁ αὐτὸς μάρτυς, οὐ τὰς λεγεῶνας μόνον τῶν ἀγγέλων παραιτησάμενος κατὰ τῶν ἐπανισταμένων καὶ τυραννούντων, οὐδὲ τῷ Πέ- τρῳ μόνον ἐπιτιμήσας αἱρομένῳ (28) τὴν μάχαιραν, ἀλλὰ καὶ τὸ ὠτίον ἀποκαταστήσας τῷ πεπληγότι. Τὸ δ' αὐτὸ καὶ Στέφανος ὕστερον ὁ τοῦ Χριστοῦ μαθητής, * ΧΙ, | φιλοπτωχίαν. περὶ πτωχοτροφίας, ο τίσητε.. λέγεσθαι. Ως δ' οὖν με, περὶ τούτων διελέσθαι σκεπτέον οὕτως. ἐπικαλεῖσθαι. S. GREGORII THEOLOGI enim, parvis adhibitis mensuris, alius alium ante- ad primum eum decerpendum alliciente. Quantum consideranda est. cellere videatur, pauperes tamen omnes revera sumus, gratiaque divina indigemus), hanc de pau- perum amore orationem non anguste et jejune, sed ample et magnifice accipite, ut regni opes assequa- mini ; ac simul orate, ut eam copiose vobis submi- nistremus, et sermone animos vestros alamus, pa- nemque spiritualem fame laborantibus frangamus, sive prisci illius Moysis in moren, cibum e coelo pluentes ", atque angelorum panem largien- tes ; sive paucis panibus multa etiam hominum millia in deserto ad saturitatem usque pascentes *, velut postea Jesus fecit, verus, inquam, ille panis, et veræ vitæ auctor. Est quidem haud admodum promptum et facile inter virtutes, eam, quæ cæte- ras vincat, in venire, eique primas ac palmam dare: quemadmodum etiam in prato quodam plurimis et suavibus floribus referto florem omnium pulcherri- mum et flagrantissimum reperire, alio nimirum alias olfactum et aspectum ad se distrahente, atque tamen ipse assequi possum, ita res distinguenda et hæc "; ac fidei quidem testis est Abraham, qui justitiæ laudem ex fide consecutus est "; spei, Enos, qui primus spe adductus est, ut Domini no- men invocaret ”, justique etiam omnes, qui propter spem zrumnas sufferunt; charitatis, divinus Apo- stolus, qui Israelis causa gravius aliquid adversus se proloqui non dubitavit "; ac Deus etiam ipse, qui claritas appellatur. Pulchra res hospitalitas; C ac testis inter justos quidem Loth Sodomita ”, moribus tamen haudquaquam Sodomita; inter peccatores autem Raab meretrix ", non tamen ex proposito meretrix, cui bene de hospitibus merendi studium, et laudi fuit, et saluti. Pulchra res fra- ternus amor, ejusque rei Jesum testem habemus, qui non modo frater noster vocari, sed etiam salu- tis nostræ causa supplicio affici sustinuit. Pulchra res benevolentia erga homines, ac testis est idem Jesus, qui non solumn hominem propter opera bona creavit ", atque imaginem, quæ ad optima quæque dux esset, ac superna bona conciliaret, carni copu- lavit, sed nostri etiam causa homo factus est. Pulchra res longanimitas, quemadmodum idem ipse testatur, qui non solum angelorum legiones adver- D Exod. xvi, sqq. Psal. Lxxv11, 25. Matth. Cor. XIII, 13. Gen. xv, Gen. 1v, 26. ss Rom. 13, 3. Joan. 1, 8. Jos. 11, 899. Ephes. 6. FL, 10. Alii, de alendis pauperibus. » 1n Oxon. desunt hæc verba : clus, ut Dei nomine vocaretur; nempe ut sui xocarentur filii Dei. › Sic vertit Combefisius passive , sqq. accipienuo vocem Huic interpreta- tioni, etsi recedat a communi sententia, ut ipse fatetur, favent Aquila et Theodoretus, nec non vox hebræa p. Et certe Adamus invocavit nomen Domini ; invocavit etiam Abel, priusquam invoca- retur ab Enos. Non ergo « primus, Enos • capit invocare. > ctione. › mam. > 11. Pulchra res est, fides, spes, charitas, tria Β΄. Καλὸν πίστις, ἐλπὶς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα· (17) Περὶ φιλοπτωχίας. Ita Reg. bm. Or. 2, εἰς (18) Πλουτήσητε. Regg. bm, ph, et Or. 2, πλου- (19) Ύοντας. Gloss. βρέχοντας. (20) Πρεσβεία. Gloss. πρῶτα, (21) Λειμώνι. Gloss. λιβαδίῳ. (22) Διελέσθαι. Reg. hu ελέσθαι. Reg. pl δια- (23) Ὃς πρῶτος, etc. • Qui primus spe addu- 3. Gen. xix, 3. (24) Καὶ πάντες. Reg. o, πάντες δέ. (25) Τὴν προαίρεσιν. Billius : c animi indu- (26) Ἐπαινεθεῖσα, etc. Laudata el servata. (27) Τὴν εἰκόνα. « Imaginem, id est, ani (28) Αιρομένῳ. Reg. pl, αίρομένῳ.
PG 35:861ἡ μὲν, ἐντεῦθεν ἐπανιστᾶσα, καὶ εἰς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων χωροῦσα, καὶ τὸν νοῦν ἡμῶν πρὸς τὸ συγγενὲς ἐπανάγουσα· ἡ δὲ, Χριστὸν ὑποδεχομένη, καὶ θεραπεύουσα, καὶ τοῖς ἔργοις τὸ φίλτρον ἐλέγχουσα.
ὑπὲρ τῶν λιθαζόντων αὐτὸν προσευχόμενος. Καλόν Α ἡ πραότης, καὶ μαρτυροῦσι Μωϋσῆς καὶ Δαβίδ, τοῦ- το πρὸ τῶν ἄλλων μαρτυρηθέντες, καὶ ὁ τούτων δι- δάσκαλος, οὐκ ἐρίζων, οὐδὲ κραυγάζων, οὐδὲ ἐν ταῖς πλατείαις φωνὴν προϊέμενος, οὐδὲ ζυγομαχῶν πρὸς τοὺς ἄγοντας. Γ'. Καλὸν ὁ ζῆλος, καὶ μαρτυρεῖ Φινεές, την Μα- διανίτιν (29) τῷ Ἰσραηλίτῃ συνεκκεντήσας, ἵνα (30) ἐξέλῃ ὄνειδος ἐξ υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ ὀνομασθεὶς (31) ἐκ τῆς προαιρέσεως· καὶ μετ' ἐκεῖνον, οἱ λέγοντες· Ζηλῶν ἐζήλωκα τῷ Κυρίῳ (32)· και, Ζηλῷ γὰρ ὑμᾶς Θεοῦ ζήλῳ· καὶ, Ο ζῆλος τοῦ οἴκου σου καταφάγεται με· καὶ οὐ λέγοντες τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ πάσχοντες. Καλὸν ὑποπιασμός (53) σώματος· καὶ πειθέτω σε Παῦλος, ἑαυτὸν ἔτι παιδαγωγῶν, καὶ φοβῶν διὰ τοῦ Ἰσραήλ τοὺς ἑαυτοῖς θαῤῥοῦντας καὶ ἐφιέντας (34) τῷ σώματι· καὶ Ἰησοῦς αὐτὸς νησ στεύων, καὶ πειραζόμενος, καὶ νικῶν τὸν πειρά- ζοντα. Καλόν προσευχὴ καὶ ἀγρυπνία· καὶ πειθέτω σε Θεὸς ἀγρυπνῶν πρὸ τοῦ πάθους, καὶ προσευχόμεν νος. Καλὸν ἀγνεία, καὶ παρθενία· καὶ πειθέτω σε Παῦλος περὶ τούτων νομοθετῶν, καὶ βραβεύων δι- καίως γάμῳ καὶ ἀγαμίᾳ, καὶ Ἰησοῦς αὐτὸς ἐκ Παρ· θένου γεννώμενος, ἵνα καὶ γέννησιν τιμήσῃ, καὶ προτιμήσῃ παρθενίαν. Καλὸν ἐγκράτεια· καὶ πει- θέτω σε Δαβίδ, ἡνίκα τοῦ ἐν Βηθλεὲμ ἐκράτησε φρέατος, μὴ πιών, ἀλλὰ σπείσας μόνον τοῦ ὕδατος, μηδὲ ἀνασχόμενος ἴδιον πληρῶσαι πάθος ἐν ἀλλοτρίῳ αἵματι. Δ΄. Καλὸν ἐρημία καὶ ἡσυχία (35)· καὶ διδάσκει με ὁ Κάρμηλος Ηλίου, ἢ ἔρημος Ἰωάννου, Ἰησοῦ τὸ ὄρος, εἰς πολλάκις ἀναχωρῶν φαίνεται, καὶ καρ᾽ ἡσυχίαν ἑαυτῷ συγγινόμενος (36). Καλόν ἡ εὐ- τέλεια (37)· καὶ διδάσκει με 'Ηλίας ἀναπαυόμενος παρὰ χήρα, Ἰωάννης θριξὶ καμήλου σκεπτόμενος, Πέτρος ἀσσαρίου θέρμοις τρεφόμενος. Καλὸν ἡ τα- πεινοφροσύνη, καὶ πολλὰ ταύτης, καὶ πολλαχόθεν τα ὑποδείγματα, καὶ πρὸ τῶν ἄλλων, ὁ πάντων Σωτὴρ καὶ Δεσπότης, οὐ ταπεινώσας ἑαυτὸν μόνον μέχρι δούλου μορφῆς, οὐδὲ τὸ πρόσωπον αἰσχύνῃ ὑποθεὶς ἐμπτυσμάτων, καὶ μετὰ τῶν ἀνόμων λογισθεὶς, ὁ τὸν Η Χι. 2. 14. ύπωπιασμός. ύπου πιεσμός. 2, ἐπαφιέντας. ἡσυχία, « ORATIO XIV. DE PAUPERUM AMORE. - sus eos, qui impetum in ipsum faciebant, ac vim ei afferebant, recusavit 37, nec Petrun solum, quod gladium sustulisset, objurgavit 3, verum ei etiam, qui percussus fuerat, aurem restituit s. Quod etiam ipsum postea Stephanus item Christi discipulus præstitit, cum pro iis, a quibus lapidabatur, preces fudit *. Pulchra res mansuetudo, testes sunt Moyses et David *, quibus præe cateris ea laus Scripturæ testimonio tributa est; atque horuin magister, non contendens, nec clamans, nec in plateis vocem emitters “, nec iis, a quibus ducebatur, obluctans. . ' III. Pulchra res zelus, testis Phinees, qui Ma dianitidem una cum Israelita gladio trajecit ut Israelis filios a probro et infamia vindicaret, atque ex animi instituto nomen traxit: testes etiam post eum illi, qui his verbis utebantur: Zelo zelatus sum pro Domino omnipotente; el, Amulor vos Dei æmulatione ** ; et, Zelus domus tuæ comedit me "T: nec solum hoc dicebant, sed etiam sentiebant. Pulchra res corporis castigatio; id tibi Paulus per- suadeat, seipsum adhuc dumans et cocrcens 4, ac per Israelem, iis, qui sibi ipsis fidunt, corporique indulgent, terrorem injiciens; atque adeo Jesus ipse jejunans, atque tentationem subiens, et ten- tatorem superar.s". Pulchra res oratio et vigilia : hujus rei fidem tibi faciat Jesus, ante passionem vigilans precibusque incumbens . Pulchra res castimonia et virginitas ; fidem Paulo arroga, de his rebus leges statuenti, ac matrimonii et virginitatis controversiam æquissime disceptanti ", ipsique etiam Jesu, ex virgine nascenti, ut et generationem B C honore afficiat, et virginitatem honore praeferat. Pulchra res continentia; moveat te Davidis aucto- ritas, qui, ut Bethleemitica cisternæ copia ipsi facta est, minime bibit **, verum aquam antum libavit, nec adduci potuit ut sitim suam per alic- ņum cruorem expleret. , IV. Pulchra res solitudo et quies; idque me docet Eliæ Carmelus 5ª, 58, Joannis desertum ас mons denique ille, in quem Jesum sæpe seces- sisse, secumque silentio versatum esse constat Pulchra res victus tenuitas; documento mihi est Elias", qui apud viduam reficiebatur, Joannes ", qui cameli pilis tegebatur, Petrus, qui lupinis unico asse emptis alebatur. Pulchra res humilitas, ejusque multa exempla passim exstant, ac præ aliis omnium D Salvator ac Dominus, qui non modo seipsum ad usque servi formam dejecit **, ac sputorum probro et contumeliæ faciem supposuit, et cum sceleratis 4s Psal. cxxxi, 1. Psal. LXVIII, 10. Cor. Matth. xxvi, 53. Luc. XXII, 50. ibid. 51. Act vit, 59. Num. X11, 3. Isa. XLII, 2; LIII, 7. * Num. xxv 7. 4* III Reg. XIX, Cor. ix, 27. so Matth. xxvΙ, 36. Cor. vi, 25. Reg. XXII, sqq. *³ III Reg. xvi11, 42. Luc. 1, 80. ss Matth. xiv, 23. Reg. xvu, 9. sr Matth. iii, 4. ss Philipp. 11, 6. Matth. IV, sqq. fecit : inclytus, celebris evasil. ‹ Ac inde nomen sibi potente. » Ita etiam legit Billius. omni- in quibusdam, In editis vero, et Jes. Quæ lectio, ut vulgatior, ita et probabilior videtur. Ed., in solitudine quies. • Silentio secum, per solitudinis tranquillitatem, versatum. Non bene Billius, c animo quielo. » Christus enim certe fuit semper animo quieto, ▸ sive extra, sive intra solitudinem. non in victu tantum, sed etiam in vestito, ut allala exempla demonstrauit. (29) Μαδιανίτιν. Οr. 2, Μαδιανίτην. (30) "Ira. Reg. ph, ïv'. (31) Καὶ ὀνομασθείς, etc. (32) Κυρίῳ. Οr. 2 addit, παντοκράτορι, (33) Ὑποπιασμός. Sic omnes codices, vel etiam (34) Εφιέντας. Sic plures Regg. et Colbert., Or. (35) Ερημία καὶ ἡσυχία. Nicetas : ἡ ἐν μονώσει (36) Καὶ καθ' ήσυχίαν ἑαυτῷ συγγινόμενος. (37) Ευτέλεια. «Parcimonia, vilitas, tenuitas,
§ 4
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ε. Τούτων ἕκαστον μία τις σωτηρίας ὁδὸς, καὶ πρός τινα τῶν μονῶν πάντως φέρουσα τῶν αἰωνίων καὶ μακαρίων· ἐπειδὴ ὥσπερ διάφοροι βίων αἱρέσεις, οὕτω καὶ μοναὶ πολλαὶ παρὰ Θεῷ, κατὰ τὴν ἀξίαν ἑκάστῳ μεριζόμεναί τε καὶ διαιρούμεναι· καὶ ὁ μὲν τήνδε κατορθούτω τὴν ἀρετὴν, ὁ δὲ τήνδε, ὁ δὲ πλείους, ὁ δὲ τὰς πάσας, εἰ οἷόν τε· μόνον ὁδευέτω, καὶ ἐφιέσθω τοῦ πρόσω, καὶ κατὰ πόδας ἑπέσθω τῷ καλῶς ὁδηγοῦντι, καὶ κατευθύνοντι, καὶ διὰ τῆς στενῆς ὁδοῦ καὶ πύλης ἐπὶ τὸ πλάτος ἄγοντι τῆς ἐκεῖθεν μακαριότητος. Εἰ δὲ δεῖ Παύλῳ καὶ αὐτῷ Χριστῷ πειθόμενον, πρώτην τῶν ἐντολῶν καὶ μεγίστην, ὡς κεφάλαιον νόμου καὶ προφητῶν τὴν ἀγάπην ὑπολαμβάνειν, ταύτης τὸ κράτιστον εὑρίσκω φιλοπτωχίαν, καὶ τὴν περὶ τὸ συγγενὲς εὐσπλαγχνίαν τε καὶ συμπάθειαν.
ὑπὲρ τῶν λιθαζόντων αὐτὸν προσευχόμενος. Καλόν Α ἡ πραότης, καὶ μαρτυροῦσι Μωϋσῆς καὶ Δαβίδ, τοῦ- το πρὸ τῶν ἄλλων μαρτυρηθέντες, καὶ ὁ τούτων δι- δάσκαλος, οὐκ ἐρίζων, οὐδὲ κραυγάζων, οὐδὲ ἐν ταῖς πλατείαις φωνὴν προϊέμενος, οὐδὲ ζυγομαχῶν πρὸς τοὺς ἄγοντας. Γ'. Καλὸν ὁ ζῆλος, καὶ μαρτυρεῖ Φινεές, την Μα- διανίτιν (29) τῷ Ἰσραηλίτῃ συνεκκεντήσας, ἵνα (30) ἐξέλῃ ὄνειδος ἐξ υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ ὀνομασθεὶς (31) ἐκ τῆς προαιρέσεως· καὶ μετ' ἐκεῖνον, οἱ λέγοντες· Ζηλῶν ἐζήλωκα τῷ Κυρίῳ (32)· και, Ζηλῷ γὰρ ὑμᾶς Θεοῦ ζήλῳ· καὶ, Ο ζῆλος τοῦ οἴκου σου καταφάγεται με· καὶ οὐ λέγοντες τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ πάσχοντες. Καλὸν ὑποπιασμός (53) σώματος· καὶ πειθέτω σε Παῦλος, ἑαυτὸν ἔτι παιδαγωγῶν, καὶ φοβῶν διὰ τοῦ Ἰσραήλ τοὺς ἑαυτοῖς θαῤῥοῦντας καὶ ἐφιέντας (34) τῷ σώματι· καὶ Ἰησοῦς αὐτὸς νησ στεύων, καὶ πειραζόμενος, καὶ νικῶν τὸν πειρά- ζοντα. Καλόν προσευχὴ καὶ ἀγρυπνία· καὶ πειθέτω σε Θεὸς ἀγρυπνῶν πρὸ τοῦ πάθους, καὶ προσευχόμεν νος. Καλὸν ἀγνεία, καὶ παρθενία· καὶ πειθέτω σε Παῦλος περὶ τούτων νομοθετῶν, καὶ βραβεύων δι- καίως γάμῳ καὶ ἀγαμίᾳ, καὶ Ἰησοῦς αὐτὸς ἐκ Παρ· θένου γεννώμενος, ἵνα καὶ γέννησιν τιμήσῃ, καὶ προτιμήσῃ παρθενίαν. Καλὸν ἐγκράτεια· καὶ πει- θέτω σε Δαβίδ, ἡνίκα τοῦ ἐν Βηθλεὲμ ἐκράτησε φρέατος, μὴ πιών, ἀλλὰ σπείσας μόνον τοῦ ὕδατος, μηδὲ ἀνασχόμενος ἴδιον πληρῶσαι πάθος ἐν ἀλλοτρίῳ αἵματι. Δ΄. Καλὸν ἐρημία καὶ ἡσυχία (35)· καὶ διδάσκει με ὁ Κάρμηλος Ηλίου, ἢ ἔρημος Ἰωάννου, Ἰησοῦ τὸ ὄρος, εἰς πολλάκις ἀναχωρῶν φαίνεται, καὶ καρ᾽ ἡσυχίαν ἑαυτῷ συγγινόμενος (36). Καλόν ἡ εὐ- τέλεια (37)· καὶ διδάσκει με 'Ηλίας ἀναπαυόμενος παρὰ χήρα, Ἰωάννης θριξὶ καμήλου σκεπτόμενος, Πέτρος ἀσσαρίου θέρμοις τρεφόμενος. Καλὸν ἡ τα- πεινοφροσύνη, καὶ πολλὰ ταύτης, καὶ πολλαχόθεν τα ὑποδείγματα, καὶ πρὸ τῶν ἄλλων, ὁ πάντων Σωτὴρ καὶ Δεσπότης, οὐ ταπεινώσας ἑαυτὸν μόνον μέχρι δούλου μορφῆς, οὐδὲ τὸ πρόσωπον αἰσχύνῃ ὑποθεὶς ἐμπτυσμάτων, καὶ μετὰ τῶν ἀνόμων λογισθεὶς, ὁ τὸν Η Χι. 2. 14. ύπωπιασμός. ύπου πιεσμός. 2, ἐπαφιέντας. ἡσυχία, « ORATIO XIV. DE PAUPERUM AMORE. - sus eos, qui impetum in ipsum faciebant, ac vim ei afferebant, recusavit 37, nec Petrun solum, quod gladium sustulisset, objurgavit 3, verum ei etiam, qui percussus fuerat, aurem restituit s. Quod etiam ipsum postea Stephanus item Christi discipulus præstitit, cum pro iis, a quibus lapidabatur, preces fudit *. Pulchra res mansuetudo, testes sunt Moyses et David *, quibus præe cateris ea laus Scripturæ testimonio tributa est; atque horuin magister, non contendens, nec clamans, nec in plateis vocem emitters “, nec iis, a quibus ducebatur, obluctans. . ' III. Pulchra res zelus, testis Phinees, qui Ma dianitidem una cum Israelita gladio trajecit ut Israelis filios a probro et infamia vindicaret, atque ex animi instituto nomen traxit: testes etiam post eum illi, qui his verbis utebantur: Zelo zelatus sum pro Domino omnipotente; el, Amulor vos Dei æmulatione ** ; et, Zelus domus tuæ comedit me "T: nec solum hoc dicebant, sed etiam sentiebant. Pulchra res corporis castigatio; id tibi Paulus per- suadeat, seipsum adhuc dumans et cocrcens 4, ac per Israelem, iis, qui sibi ipsis fidunt, corporique indulgent, terrorem injiciens; atque adeo Jesus ipse jejunans, atque tentationem subiens, et ten- tatorem superar.s". Pulchra res oratio et vigilia : hujus rei fidem tibi faciat Jesus, ante passionem vigilans precibusque incumbens . Pulchra res castimonia et virginitas ; fidem Paulo arroga, de his rebus leges statuenti, ac matrimonii et virginitatis controversiam æquissime disceptanti ", ipsique etiam Jesu, ex virgine nascenti, ut et generationem B C honore afficiat, et virginitatem honore praeferat. Pulchra res continentia; moveat te Davidis aucto- ritas, qui, ut Bethleemitica cisternæ copia ipsi facta est, minime bibit **, verum aquam antum libavit, nec adduci potuit ut sitim suam per alic- ņum cruorem expleret. , IV. Pulchra res solitudo et quies; idque me docet Eliæ Carmelus 5ª, 58, Joannis desertum ас mons denique ille, in quem Jesum sæpe seces- sisse, secumque silentio versatum esse constat Pulchra res victus tenuitas; documento mihi est Elias", qui apud viduam reficiebatur, Joannes ", qui cameli pilis tegebatur, Petrus, qui lupinis unico asse emptis alebatur. Pulchra res humilitas, ejusque multa exempla passim exstant, ac præ aliis omnium D Salvator ac Dominus, qui non modo seipsum ad usque servi formam dejecit **, ac sputorum probro et contumeliæ faciem supposuit, et cum sceleratis 4s Psal. cxxxi, 1. Psal. LXVIII, 10. Cor. Matth. xxvi, 53. Luc. XXII, 50. ibid. 51. Act vit, 59. Num. X11, 3. Isa. XLII, 2; LIII, 7. * Num. xxv 7. 4* III Reg. XIX, Cor. ix, 27. so Matth. xxvΙ, 36. Cor. vi, 25. Reg. XXII, sqq. *³ III Reg. xvi11, 42. Luc. 1, 80. ss Matth. xiv, 23. Reg. xvu, 9. sr Matth. iii, 4. ss Philipp. 11, 6. Matth. IV, sqq. fecit : inclytus, celebris evasil. ‹ Ac inde nomen sibi potente. » Ita etiam legit Billius. omni- in quibusdam, In editis vero, et Jes. Quæ lectio, ut vulgatior, ita et probabilior videtur. Ed., in solitudine quies. • Silentio secum, per solitudinis tranquillitatem, versatum. Non bene Billius, c animo quielo. » Christus enim certe fuit semper animo quieto, ▸ sive extra, sive intra solitudinem. non in victu tantum, sed etiam in vestito, ut allala exempla demonstrauit. (29) Μαδιανίτιν. Οr. 2, Μαδιανίτην. (30) "Ira. Reg. ph, ïv'. (31) Καὶ ὀνομασθείς, etc. (32) Κυρίῳ. Οr. 2 addit, παντοκράτορι, (33) Ὑποπιασμός. Sic omnes codices, vel etiam (34) Εφιέντας. Sic plures Regg. et Colbert., Or. (35) Ερημία καὶ ἡσυχία. Nicetas : ἡ ἐν μονώσει (36) Καὶ καθ' ήσυχίαν ἑαυτῷ συγγινόμενος. (37) Ευτέλεια. «Parcimonia, vilitas, tenuitas,
PG 35:862Οὐδενὶ γὰρ οὕτω τῶν πάντων, ὡς ἐλέῳ, Θεὸς θεραπεύεται, ὅτι μηδὲ οἰκειότερον ἄλλο τούτου Θεῷ, οὗ ἔλεος καὶ ἀλήθεια προπορεύονται, καὶ ᾧ προσοιστέον τὸν ἔλεον πρὸ τῆς κρίσεως· οὐδὲ ἄλλῳ τινὶ μᾶλλον, ἢ φιλανθρωπίᾳ τὸ φιλάνθρωπον ἀντιδίδοται παρὰ τοῦ δικαίως ἀντιμετροῦντος, καὶ τιθέντος ἐν ζυγῷ καὶ σταθμῷ τὸν ἔλεον. Ϛ. Πᾶσι μὲν δὴ πτωχοῖς ἀνοικτέον τὰ σπλάγχνα, καὶ τοῖς καθ’ ἡντιναοῦν αἰτίαν κακοπαθοῦσι, κατὰ τὴν, χαίρειν μετὰ χαιρόντων, καὶ κλαίειν μετὰ κλαιόντων, κελεύουσαν ἐντολήν· καὶ προεισενεκτέον ἀνθρώπους ὄντας ἀνθρώποις τὸν ἔρανον τῆς χρηστότητος, εἴτε διὰ χηρείαν χρῄζοιεν ταύτης, εἴτε δι’ ὀρφανίαν, εἴτε ἀποξένωσιν πατρίδος, εἴτε ὠμότητα δεσποτῶν, εἴτε ἀρχόντων θράσος, εἴτε φορολόγων ἀπανθρωπίαν, εἴτε λῃστῶν μιαιφονίαν, εἴτε κλεπτῶν ἀπληστίαν, εἴτε δήμευσιν, εἴτε ναυάγιον· πάντες γὰρ ὁμοίως ἐλεεινοὶ, καὶ οὕτω βλέποντες εἰς τὰς ἡμετέρας χεῖρας, ὡς ἡμεῖς εἰς τὰς τοῦ Θεοῦ, περὶ ὧν ἂν δεώμεθα· καὶ τούτων αὐτῶν οἱ παρ’ ἀξίαν κακοπαθοῦντες, τῶν ἐν ἔθει τοῦ δυστυχεῖν ὄντων ἐλεεινότεροι·
ὑπὲρ τῶν λιθαζόντων αὐτὸν προσευχόμενος. Καλόν Α ἡ πραότης, καὶ μαρτυροῦσι Μωϋσῆς καὶ Δαβίδ, τοῦ- το πρὸ τῶν ἄλλων μαρτυρηθέντες, καὶ ὁ τούτων δι- δάσκαλος, οὐκ ἐρίζων, οὐδὲ κραυγάζων, οὐδὲ ἐν ταῖς πλατείαις φωνὴν προϊέμενος, οὐδὲ ζυγομαχῶν πρὸς τοὺς ἄγοντας. Γ'. Καλὸν ὁ ζῆλος, καὶ μαρτυρεῖ Φινεές, την Μα- διανίτιν (29) τῷ Ἰσραηλίτῃ συνεκκεντήσας, ἵνα (30) ἐξέλῃ ὄνειδος ἐξ υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ ὀνομασθεὶς (31) ἐκ τῆς προαιρέσεως· καὶ μετ' ἐκεῖνον, οἱ λέγοντες· Ζηλῶν ἐζήλωκα τῷ Κυρίῳ (32)· και, Ζηλῷ γὰρ ὑμᾶς Θεοῦ ζήλῳ· καὶ, Ο ζῆλος τοῦ οἴκου σου καταφάγεται με· καὶ οὐ λέγοντες τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ πάσχοντες. Καλὸν ὑποπιασμός (53) σώματος· καὶ πειθέτω σε Παῦλος, ἑαυτὸν ἔτι παιδαγωγῶν, καὶ φοβῶν διὰ τοῦ Ἰσραήλ τοὺς ἑαυτοῖς θαῤῥοῦντας καὶ ἐφιέντας (34) τῷ σώματι· καὶ Ἰησοῦς αὐτὸς νησ στεύων, καὶ πειραζόμενος, καὶ νικῶν τὸν πειρά- ζοντα. Καλόν προσευχὴ καὶ ἀγρυπνία· καὶ πειθέτω σε Θεὸς ἀγρυπνῶν πρὸ τοῦ πάθους, καὶ προσευχόμεν νος. Καλὸν ἀγνεία, καὶ παρθενία· καὶ πειθέτω σε Παῦλος περὶ τούτων νομοθετῶν, καὶ βραβεύων δι- καίως γάμῳ καὶ ἀγαμίᾳ, καὶ Ἰησοῦς αὐτὸς ἐκ Παρ· θένου γεννώμενος, ἵνα καὶ γέννησιν τιμήσῃ, καὶ προτιμήσῃ παρθενίαν. Καλὸν ἐγκράτεια· καὶ πει- θέτω σε Δαβίδ, ἡνίκα τοῦ ἐν Βηθλεὲμ ἐκράτησε φρέατος, μὴ πιών, ἀλλὰ σπείσας μόνον τοῦ ὕδατος, μηδὲ ἀνασχόμενος ἴδιον πληρῶσαι πάθος ἐν ἀλλοτρίῳ αἵματι. Δ΄. Καλὸν ἐρημία καὶ ἡσυχία (35)· καὶ διδάσκει με ὁ Κάρμηλος Ηλίου, ἢ ἔρημος Ἰωάννου, Ἰησοῦ τὸ ὄρος, εἰς πολλάκις ἀναχωρῶν φαίνεται, καὶ καρ᾽ ἡσυχίαν ἑαυτῷ συγγινόμενος (36). Καλόν ἡ εὐ- τέλεια (37)· καὶ διδάσκει με 'Ηλίας ἀναπαυόμενος παρὰ χήρα, Ἰωάννης θριξὶ καμήλου σκεπτόμενος, Πέτρος ἀσσαρίου θέρμοις τρεφόμενος. Καλὸν ἡ τα- πεινοφροσύνη, καὶ πολλὰ ταύτης, καὶ πολλαχόθεν τα ὑποδείγματα, καὶ πρὸ τῶν ἄλλων, ὁ πάντων Σωτὴρ καὶ Δεσπότης, οὐ ταπεινώσας ἑαυτὸν μόνον μέχρι δούλου μορφῆς, οὐδὲ τὸ πρόσωπον αἰσχύνῃ ὑποθεὶς ἐμπτυσμάτων, καὶ μετὰ τῶν ἀνόμων λογισθεὶς, ὁ τὸν Η Χι. 2. 14. ύπωπιασμός. ύπου πιεσμός. 2, ἐπαφιέντας. ἡσυχία, « ORATIO XIV. DE PAUPERUM AMORE. - sus eos, qui impetum in ipsum faciebant, ac vim ei afferebant, recusavit 37, nec Petrun solum, quod gladium sustulisset, objurgavit 3, verum ei etiam, qui percussus fuerat, aurem restituit s. Quod etiam ipsum postea Stephanus item Christi discipulus præstitit, cum pro iis, a quibus lapidabatur, preces fudit *. Pulchra res mansuetudo, testes sunt Moyses et David *, quibus præe cateris ea laus Scripturæ testimonio tributa est; atque horuin magister, non contendens, nec clamans, nec in plateis vocem emitters “, nec iis, a quibus ducebatur, obluctans. . ' III. Pulchra res zelus, testis Phinees, qui Ma dianitidem una cum Israelita gladio trajecit ut Israelis filios a probro et infamia vindicaret, atque ex animi instituto nomen traxit: testes etiam post eum illi, qui his verbis utebantur: Zelo zelatus sum pro Domino omnipotente; el, Amulor vos Dei æmulatione ** ; et, Zelus domus tuæ comedit me "T: nec solum hoc dicebant, sed etiam sentiebant. Pulchra res corporis castigatio; id tibi Paulus per- suadeat, seipsum adhuc dumans et cocrcens 4, ac per Israelem, iis, qui sibi ipsis fidunt, corporique indulgent, terrorem injiciens; atque adeo Jesus ipse jejunans, atque tentationem subiens, et ten- tatorem superar.s". Pulchra res oratio et vigilia : hujus rei fidem tibi faciat Jesus, ante passionem vigilans precibusque incumbens . Pulchra res castimonia et virginitas ; fidem Paulo arroga, de his rebus leges statuenti, ac matrimonii et virginitatis controversiam æquissime disceptanti ", ipsique etiam Jesu, ex virgine nascenti, ut et generationem B C honore afficiat, et virginitatem honore praeferat. Pulchra res continentia; moveat te Davidis aucto- ritas, qui, ut Bethleemitica cisternæ copia ipsi facta est, minime bibit **, verum aquam antum libavit, nec adduci potuit ut sitim suam per alic- ņum cruorem expleret. , IV. Pulchra res solitudo et quies; idque me docet Eliæ Carmelus 5ª, 58, Joannis desertum ас mons denique ille, in quem Jesum sæpe seces- sisse, secumque silentio versatum esse constat Pulchra res victus tenuitas; documento mihi est Elias", qui apud viduam reficiebatur, Joannes ", qui cameli pilis tegebatur, Petrus, qui lupinis unico asse emptis alebatur. Pulchra res humilitas, ejusque multa exempla passim exstant, ac præ aliis omnium D Salvator ac Dominus, qui non modo seipsum ad usque servi formam dejecit **, ac sputorum probro et contumeliæ faciem supposuit, et cum sceleratis 4s Psal. cxxxi, 1. Psal. LXVIII, 10. Cor. Matth. xxvi, 53. Luc. XXII, 50. ibid. 51. Act vit, 59. Num. X11, 3. Isa. XLII, 2; LIII, 7. * Num. xxv 7. 4* III Reg. XIX, Cor. ix, 27. so Matth. xxvΙ, 36. Cor. vi, 25. Reg. XXII, sqq. *³ III Reg. xvi11, 42. Luc. 1, 80. ss Matth. xiv, 23. Reg. xvu, 9. sr Matth. iii, 4. ss Philipp. 11, 6. Matth. IV, sqq. fecit : inclytus, celebris evasil. ‹ Ac inde nomen sibi potente. » Ita etiam legit Billius. omni- in quibusdam, In editis vero, et Jes. Quæ lectio, ut vulgatior, ita et probabilior videtur. Ed., in solitudine quies. • Silentio secum, per solitudinis tranquillitatem, versatum. Non bene Billius, c animo quielo. » Christus enim certe fuit semper animo quieto, ▸ sive extra, sive intra solitudinem. non in victu tantum, sed etiam in vestito, ut allala exempla demonstrauit. (29) Μαδιανίτιν. Οr. 2, Μαδιανίτην. (30) "Ira. Reg. ph, ïv'. (31) Καὶ ὀνομασθείς, etc. (32) Κυρίῳ. Οr. 2 addit, παντοκράτορι, (33) Ὑποπιασμός. Sic omnes codices, vel etiam (34) Εφιέντας. Sic plures Regg. et Colbert., Or. (35) Ερημία καὶ ἡσυχία. Nicetas : ἡ ἐν μονώσει (36) Καὶ καθ' ήσυχίαν ἑαυτῷ συγγινόμενος. (37) Ευτέλεια. «Parcimonia, vilitas, tenuitas,
PG 35:863ἐξαιρέτως δὲ τοῖς ὑπὸ τῆς ἱερᾶς νόσου διεφθαρμένοις, καὶ μέχρι σαρκῶν, καὶ ὀστέων, καὶ μυελῶν, ὡς ἡ κατά τινων ἀπειλὴ, βεβρωμένοις, καὶ προδεδομένοις ὑπὸ τοῦ μοχθηροῦ, καὶ ταπεινοῦ, καὶ ἀπίστου τούτου σώματος· ᾧ πῶς συνεζύγην, οὐκ οἶδα· καὶ πῶς εἰκών τέ εἰμι Θεοῦ, καὶ τῷ πηλῷ συμφύρομαι· ὃ καὶ εὐεκτοῦν πολεμεῖ, καὶ ἀνιᾷ πολεμούμενον· ὃ καὶ ὡς σύνδουλον ἀγαπῶ, καὶ ὡς ἐχθρὸν ἀποστρέφομαι· ὃ καὶ ὡς δεσμὸν φεύγω, καὶ ὡς συγκληρονόμον αἰσχύνομαι· τῆξαι φιλονεικῶ, καὶ οὐκ ἔχω τίνι συνεργῷ πρὸς τὰ κάλλιστα χρήσωμαι, ὡς εἰδὼς εἰς ὃ γέγονα, καὶ ὅτι δεῖ με πρὸς Θεὸν ἀναβῆναι διὰ τῶν πράξεων.
κόσμον καθαίρων τῆς ἁμαρτίας, ἀλλὰ καὶ τῶν ματ θητῶν νίπτων τοὺς πόδας ἐν δουλικῷ τῷ σχήματι. Καλὸν ἡ ἀκτημοσύνη καὶ χρημάτων ὑπεροψία· καὶ μαρτυρεί Ζακχαίος, καὶ Χριστὸς αὐτός· ὁ μὲν, τῇ εἰσόδῳ Χριστοῦ, μικροῦ πάντα καρποφορήσας· ὁ δὲ, τῷ πλουσίῳ τὸ τέλειον ἐν τούτῳ περιορίσας. Καὶ συντομώτερον ἔτι περὶ τούτων εἰπεῖν, καλὸν θεωρία, καὶ καλὸν πρᾶξις· ἡ μὲν, ἐντεῦθεν ἐπανιστᾶσα (38), καὶ εἰς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων χωροῦσα, καὶ τὸν νοῦν ἡμῶν πρὸς τὸ συγγενὲς ἐπανάγουσα (59) · ἡ δὲ, Χρι- στὸν ὑποδεχομένη, καὶ θεραπεύουσα, καὶ τοῖς ἔρ γοις (40) τὸ φίλτρον ἐλέγχουσα. Ε΄. Τούτων ἕκαστον μία τις (41) σωτηρίας ὁδὸς, καὶ πρός τινα τῶν μονῶν πάντως φέρουσα τῶν αιωνίων καὶ μακαρίων· ἐπειδὴ ὥσπερ διάφοροι βίων αἱρέσεις, οὕτω καὶ μονα! (42) πολλαὶ παρὰ Θεῷ, κατὰ τὴν ἀξίαν ἑκάστῳ μεριζόμεναί τε καὶ διαι ρούμεναι· καὶ ὁ μὲν τήνδε κατορθούτω τὴν ἀρετήν, ὁ δὲ τήνδε, ὁ δὲ πλείους, ὁ δὲ τὰς πάσας, εἰ οἷόν τε· μόνον ὀδευέτω, καὶ ἐφιέσθω τοῦ πρόσω, καὶ κατὰ πόδας ἑπέσθω τῷ καλῶς ὁδηγοῦντι, καὶ κατευθύνοντι, καὶ διὰ τῆς στενῆς ὁδοῦ καὶ πύλης ἐπὶ τὸ πλάτος ἄγοντι τῆς ἐκεῖθεν μακαριότητος. Εἰ δὲ δεῖ Παύλῳ καὶ αὐτῷ Χριστῷ πειθόμενον, πρώτην τῶν ἐντολῶν καὶ μεγίστην, ὡς κεφάλαιον νόμου καὶ προφητῶν τὴν ἀγάπην ὑπολαμβάνειν, ταύτης τὸ κράτιστον εξ ρίσκω φιλοπτωχίαν, καὶ τὴν περὶ τὸ συγγενὲς εὐ- σπλαγχνίαν τε καὶ συμπάθειαν. Οὐδενὶ γὰρ οὕτω τῶν πάντων (45), ὡς ἐλέῳ, Θεὸς θεραπεύεται, ὅτι μηδὲ οἰκειότερον ἄλλο τούτου Θεῷ, οὗ ἔλεος καὶ ἀλήθεια προπορεύονται (44), καὶ ᾧ προσοιστέον (45) τὸν ἔλεον πρὸ τῆς κρίσεως· οὐδὲ ἄλλῳ τινὶ μᾶλλον, ἢ φιλανθρωπίᾳ τὸ φιλάνθρωπον ἀντιδίδοται παρὰ τοῦ δικαίως ἀντιμετροῦντος, καὶ τιθέντος ἐν ζυγῷ καὶ σταθμῷ τὸν ἔλεον. καὶ τοῖς καθ᾿ ἡντιναοῦν αἰτίαν κακοπαθοῦσι, κατά την, χαίρειν μετὰ χαιρόντων, καὶ κλαίειν μετὰ κλαιόντων, κελεύουσαν ἐντολήν· καὶ προεισενε κτέον (46) ἀνθρώπους ὄντας ἀνθρώποις τὸν ἔρανον (47) τῆς χρηστότητος, εἴτε διὰ χηρείαν χρήζοιεν ταύτης, εἴτε δι᾿ ὀρφανίαν, εἴτε ἀποξένωσιν πατρίδος, εἴτε ὠμότητα δεσποτῶν, εἴτε ἀρχόντων θράσος, εἴτε φο χιν 2. σε σκ σε ἐπανιστῶσα. Α καὶ εἰς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων χω- ροῦσα, « ἐπανιστῶσα. Εd., ἀπανιστᾶσα. γοις, « μονῶν. S. GREGORII THEOLOGI reputatus est so, is, inquam, qui mundum a peccati A maculis expiabat, sed etiam discipulorum pedes in habitu servili abluit 6. Pulchra res inopia et pecu- niarum contemptio 260; testis est Zachus, atque etiam Christus: ille, dum Christo domum suam ingredienti omnes propemodum opes suas dono obtulit “; hic dum diviti illi perfectam vitam hac re definivit ". Atque, ut compendiosius adhuc de his rebus loquar, pulchra res est contemplatio, pulchra item actio; illa hinc assurgens atque ad Sancta sanctorum contendens, mentemque nostram ad id, quod ipsi cognatum est, reducens ; hæc vero Christum excipiens, eique inserviens, ac vim amoris per opera indicans. B V. Horum unumquodque una quædam salutis via est, atque ad aliquam omnino beatarum illarum et æternarum mansionum ducens : quandoquidem ut varii vitarum delectus, ita multæ quoque apud Deum mansiones sunt 63, quæ cuique pro merito suo et dignitate dividuntur et distribuuntur. Ac proinde alius hanc virtutem excolat, alius illam, alius plures, alius, si fieri potest, omnes : hoc tantum agat, ut gradiatur, atque ulterius progredi studeat, ejusque, qui viam recte præmonstrat gres- susque nostros regit, ac per angustam viam et portam ad cœlestis beatitudinis latitudinem ducit, vestigiis insistat. Si tamen, ex Pauli, atque ipsius etiam Christi sententia et autoritate, charitas, ut summa legis et prophetarum finis, præceptorum omnium primum maximumque censenda est, hujus præcipuam partem in eo sitam esse comperio, ut pauperes amore ac benevolentia complectamur, atque eorum, qui nobis cognatione conjuncti sunt, calamitatibus moveamur, et doleamus. Neque enim ullus omnino cultus Deo perinde gratus est, ut misericordia (quandoquidem nec aliud quidquam est, quod Deo magis conveniat, utpote, quem mise- ricordia et veritas præcedant 65, et cui misericordia ante judicium offerenda sit 6): nec ulla alii rei potius, quam benignitati benignitas ab eo rependitur, qui juste remetitur, atque in pondere et men- sura misericordiam ponit 67. VI. Porro cum juxta præceptum illud, quod et cum gaudentibus gaudere, et cum dentibus flere jubet e, omnibus pauperibus, quacunque de causa ærumnis et incommodis premantur, viscera ape- rire: et cum homines ipsi sumus, benignitatis stipem hominibus prius conferre debeamus, sive ob viduitatem ea opus habeant, sive ob ɔmissos paren- tes, sive ob exsilium, sive ob dominorum C D p ss Matth. XIX, Joan. Matth. Rom. si, 15. [sa. L, 6; Lili, 12. Joan. XIII, 5. Luc. xix, 8. XXII, sqq. Psal. LXXXVIII, 15. Osc. XII, 6. Isa. XXVIII, 17. Recte quidem. « terrenis abducens, ut ait Nicetas, et in Sancta sanctorum penetrans. Alii, ad superiora, quæ illi sunt cognata. › per bona opera. » 21. Editi vero, 4. Πᾶσι μὲν δὴ πτωχοῖς ἀνοικτέον τὰ σπλάγχνα, (38) Επανιστᾶσα. Plures Regg., Or. 2, et Nicet., (59) Επανάγουσα, « Evehens, elevans, reducens (40) Τοῖς ἔργοις. Gab., Mont, τοῖς ἀγαθοῖς ἔρ (41) Τις. Reg. b, τῆς. (42) Moral. Sic plures Regg., duo Coisl. et Bas. (45) Πάντων. Reg. c, ἁπάντων. (44) Προπορεύονται. Οr. 2, προπορεύεται. (45) Προσοιστέον. Οr. 2, προσακτέον. (46) Προεισενεκτέον. Reg. liu, προσενεκτέον. (47) Τον ἔρανοr. « Humanitatis symbolum. »
§ 5
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Ζ. Φείδομαι ὡς συνεργοῦ, καὶ οὐκ ἔχω πῶς φύγω τὴν ἐπανάστασιν, ἢ πῶς μὴ ἀπὸ Θεοῦ πέσω βαρηθεὶς ταῖς πέδαις κατασπώσαις, ἢ κατεχούσαις εἰς ἔδαφος. Ἐχθρός ἐστιν εὐμενὴς, καὶ φίλος ἐπίβουλος. Ὢ τῆς συζυγίας καὶ τῆς ἀλλοτριώσεως Ὃ φοβοῦμαι περιέπω, καὶ ὃ στέργω δέδοικα· πρὶν πολεμῆσαι, καταλλάσσομαι· καὶ πρὶν εἰρηνεῦσαι, διίσταμαι. Τίς ἡ περὶ ἐμὲ σοφία; καὶ τί τὸ μέγα τοῦτο μυστήριον;
κόσμον καθαίρων τῆς ἁμαρτίας, ἀλλὰ καὶ τῶν ματ θητῶν νίπτων τοὺς πόδας ἐν δουλικῷ τῷ σχήματι. Καλὸν ἡ ἀκτημοσύνη καὶ χρημάτων ὑπεροψία· καὶ μαρτυρεί Ζακχαίος, καὶ Χριστὸς αὐτός· ὁ μὲν, τῇ εἰσόδῳ Χριστοῦ, μικροῦ πάντα καρποφορήσας· ὁ δὲ, τῷ πλουσίῳ τὸ τέλειον ἐν τούτῳ περιορίσας. Καὶ συντομώτερον ἔτι περὶ τούτων εἰπεῖν, καλὸν θεωρία, καὶ καλὸν πρᾶξις· ἡ μὲν, ἐντεῦθεν ἐπανιστᾶσα (38), καὶ εἰς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων χωροῦσα, καὶ τὸν νοῦν ἡμῶν πρὸς τὸ συγγενὲς ἐπανάγουσα (59) · ἡ δὲ, Χρι- στὸν ὑποδεχομένη, καὶ θεραπεύουσα, καὶ τοῖς ἔρ γοις (40) τὸ φίλτρον ἐλέγχουσα. Ε΄. Τούτων ἕκαστον μία τις (41) σωτηρίας ὁδὸς, καὶ πρός τινα τῶν μονῶν πάντως φέρουσα τῶν αιωνίων καὶ μακαρίων· ἐπειδὴ ὥσπερ διάφοροι βίων αἱρέσεις, οὕτω καὶ μονα! (42) πολλαὶ παρὰ Θεῷ, κατὰ τὴν ἀξίαν ἑκάστῳ μεριζόμεναί τε καὶ διαι ρούμεναι· καὶ ὁ μὲν τήνδε κατορθούτω τὴν ἀρετήν, ὁ δὲ τήνδε, ὁ δὲ πλείους, ὁ δὲ τὰς πάσας, εἰ οἷόν τε· μόνον ὀδευέτω, καὶ ἐφιέσθω τοῦ πρόσω, καὶ κατὰ πόδας ἑπέσθω τῷ καλῶς ὁδηγοῦντι, καὶ κατευθύνοντι, καὶ διὰ τῆς στενῆς ὁδοῦ καὶ πύλης ἐπὶ τὸ πλάτος ἄγοντι τῆς ἐκεῖθεν μακαριότητος. Εἰ δὲ δεῖ Παύλῳ καὶ αὐτῷ Χριστῷ πειθόμενον, πρώτην τῶν ἐντολῶν καὶ μεγίστην, ὡς κεφάλαιον νόμου καὶ προφητῶν τὴν ἀγάπην ὑπολαμβάνειν, ταύτης τὸ κράτιστον εξ ρίσκω φιλοπτωχίαν, καὶ τὴν περὶ τὸ συγγενὲς εὐ- σπλαγχνίαν τε καὶ συμπάθειαν. Οὐδενὶ γὰρ οὕτω τῶν πάντων (45), ὡς ἐλέῳ, Θεὸς θεραπεύεται, ὅτι μηδὲ οἰκειότερον ἄλλο τούτου Θεῷ, οὗ ἔλεος καὶ ἀλήθεια προπορεύονται (44), καὶ ᾧ προσοιστέον (45) τὸν ἔλεον πρὸ τῆς κρίσεως· οὐδὲ ἄλλῳ τινὶ μᾶλλον, ἢ φιλανθρωπίᾳ τὸ φιλάνθρωπον ἀντιδίδοται παρὰ τοῦ δικαίως ἀντιμετροῦντος, καὶ τιθέντος ἐν ζυγῷ καὶ σταθμῷ τὸν ἔλεον. καὶ τοῖς καθ᾿ ἡντιναοῦν αἰτίαν κακοπαθοῦσι, κατά την, χαίρειν μετὰ χαιρόντων, καὶ κλαίειν μετὰ κλαιόντων, κελεύουσαν ἐντολήν· καὶ προεισενε κτέον (46) ἀνθρώπους ὄντας ἀνθρώποις τὸν ἔρανον (47) τῆς χρηστότητος, εἴτε διὰ χηρείαν χρήζοιεν ταύτης, εἴτε δι᾿ ὀρφανίαν, εἴτε ἀποξένωσιν πατρίδος, εἴτε ὠμότητα δεσποτῶν, εἴτε ἀρχόντων θράσος, εἴτε φο χιν 2. σε σκ σε ἐπανιστῶσα. Α καὶ εἰς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων χω- ροῦσα, « ἐπανιστῶσα. Εd., ἀπανιστᾶσα. γοις, « μονῶν. S. GREGORII THEOLOGI reputatus est so, is, inquam, qui mundum a peccati A maculis expiabat, sed etiam discipulorum pedes in habitu servili abluit 6. Pulchra res inopia et pecu- niarum contemptio 260; testis est Zachus, atque etiam Christus: ille, dum Christo domum suam ingredienti omnes propemodum opes suas dono obtulit “; hic dum diviti illi perfectam vitam hac re definivit ". Atque, ut compendiosius adhuc de his rebus loquar, pulchra res est contemplatio, pulchra item actio; illa hinc assurgens atque ad Sancta sanctorum contendens, mentemque nostram ad id, quod ipsi cognatum est, reducens ; hæc vero Christum excipiens, eique inserviens, ac vim amoris per opera indicans. B V. Horum unumquodque una quædam salutis via est, atque ad aliquam omnino beatarum illarum et æternarum mansionum ducens : quandoquidem ut varii vitarum delectus, ita multæ quoque apud Deum mansiones sunt 63, quæ cuique pro merito suo et dignitate dividuntur et distribuuntur. Ac proinde alius hanc virtutem excolat, alius illam, alius plures, alius, si fieri potest, omnes : hoc tantum agat, ut gradiatur, atque ulterius progredi studeat, ejusque, qui viam recte præmonstrat gres- susque nostros regit, ac per angustam viam et portam ad cœlestis beatitudinis latitudinem ducit, vestigiis insistat. Si tamen, ex Pauli, atque ipsius etiam Christi sententia et autoritate, charitas, ut summa legis et prophetarum finis, præceptorum omnium primum maximumque censenda est, hujus præcipuam partem in eo sitam esse comperio, ut pauperes amore ac benevolentia complectamur, atque eorum, qui nobis cognatione conjuncti sunt, calamitatibus moveamur, et doleamus. Neque enim ullus omnino cultus Deo perinde gratus est, ut misericordia (quandoquidem nec aliud quidquam est, quod Deo magis conveniat, utpote, quem mise- ricordia et veritas præcedant 65, et cui misericordia ante judicium offerenda sit 6): nec ulla alii rei potius, quam benignitati benignitas ab eo rependitur, qui juste remetitur, atque in pondere et men- sura misericordiam ponit 67. VI. Porro cum juxta præceptum illud, quod et cum gaudentibus gaudere, et cum dentibus flere jubet e, omnibus pauperibus, quacunque de causa ærumnis et incommodis premantur, viscera ape- rire: et cum homines ipsi sumus, benignitatis stipem hominibus prius conferre debeamus, sive ob viduitatem ea opus habeant, sive ob ɔmissos paren- tes, sive ob exsilium, sive ob dominorum C D p ss Matth. XIX, Joan. Matth. Rom. si, 15. [sa. L, 6; Lili, 12. Joan. XIII, 5. Luc. xix, 8. XXII, sqq. Psal. LXXXVIII, 15. Osc. XII, 6. Isa. XXVIII, 17. Recte quidem. « terrenis abducens, ut ait Nicetas, et in Sancta sanctorum penetrans. Alii, ad superiora, quæ illi sunt cognata. › per bona opera. » 21. Editi vero, 4. Πᾶσι μὲν δὴ πτωχοῖς ἀνοικτέον τὰ σπλάγχνα, (38) Επανιστᾶσα. Plures Regg., Or. 2, et Nicet., (59) Επανάγουσα, « Evehens, elevans, reducens (40) Τοῖς ἔργοις. Gab., Mont, τοῖς ἀγαθοῖς ἔρ (41) Τις. Reg. b, τῆς. (42) Moral. Sic plures Regg., duo Coisl. et Bas. (45) Πάντων. Reg. c, ἁπάντων. (44) Προπορεύονται. Οr. 2, προπορεύεται. (45) Προσοιστέον. Οr. 2, προσακτέον. (46) Προεισενεκτέον. Reg. liu, προσενεκτέον. (47) Τον ἔρανοr. « Humanitatis symbolum. »
PG 35:864Ἢ βούλεται μοῖραν ἡμᾶς ὄντας Θεοῦ, καὶ ἄνωθεν ῥεύσαντας, ἵνα μὴ διὰ τὴν ἀξίαν ἐπαιρόμενοι καὶ μετεωριζόμενοι καταφρονῶμεν τοῦ κτίσαντος, ἐν τῇ πρὸς τὸ σῶμα πάλῃ καὶ μάχῃ πρὸς αὐτὸν ἀεὶ βλέπειν, καὶ τὴν συνεζευγμένην ἀσθένειαν παιδαγωγίαν εἶναι τοῦ ἀξιώματος· ἵνα εἰδῶμεν οἱ αὐτοὶ μέγιστοί τε ὄντες καὶ ταπεινότατοι, ἐπίγειοι καὶ οὐράνιοι, πρόσκαιροι καὶ ἀθάνατοι, κληρονόμοι φωτὸς καὶ πυρὸς, εἴτ’ οὖν σκότους, ὁποτέρως ἂν νεύσωμεν; Τοιοῦτον τὸ κρᾶμα ἡμῶν, καὶ διὰ ταῦτα, ὡς γοῦν ἐμοὶ καταφαίνεται, ἵν’ ὅταν ἐπαιρώμεθα διὰ τὴν εἰκόνα, διὰ τὸν χοῦν συστελλώμεθα. Ταῦτα μὲν οὖν ὁ βουλόμενος φιλοσοφείτω, καὶ ἡμεῖς γε συμφιλοσοφήσομεν εὐκαιρότερον. Η. Νυνὶ δὲ, ὅ μοι λέγειν ὁ λόγος ὥρμησε, τῶν ἐμῶν περιαλγοῦντι σαρκῶν, καὶ τῆς ἐμῆς ἀσθενείας ἐν ἀλλοτρίοις πάθεσι, θεραπευτέον, ἀδελφοὶ, τὸ συγγενὲς καὶ ὁμόδουλον. Εἰ γὰρ καὶ ὡς ἐχθροῦ κατηγόρησα διὰ τὸ πάθος, ἀλλὰ καὶ ὡς φίλου περιέχομαι διὰ τὸν συνδήσαντα· καὶ θεραπευτέον οὐχ ἧττον τὰ τῶν πλησίον, ἢ ἕκαστον τὸ ἑαυτοῦ, τῶν τε ὑγιαινόντων, καὶ τῶν ὑπὸ τῆς αὐτῆς νόσου δαπανωμένων.
κόσμον καθαίρων τῆς ἁμαρτίας, ἀλλὰ καὶ τῶν ματ θητῶν νίπτων τοὺς πόδας ἐν δουλικῷ τῷ σχήματι. Καλὸν ἡ ἀκτημοσύνη καὶ χρημάτων ὑπεροψία· καὶ μαρτυρεί Ζακχαίος, καὶ Χριστὸς αὐτός· ὁ μὲν, τῇ εἰσόδῳ Χριστοῦ, μικροῦ πάντα καρποφορήσας· ὁ δὲ, τῷ πλουσίῳ τὸ τέλειον ἐν τούτῳ περιορίσας. Καὶ συντομώτερον ἔτι περὶ τούτων εἰπεῖν, καλὸν θεωρία, καὶ καλὸν πρᾶξις· ἡ μὲν, ἐντεῦθεν ἐπανιστᾶσα (38), καὶ εἰς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων χωροῦσα, καὶ τὸν νοῦν ἡμῶν πρὸς τὸ συγγενὲς ἐπανάγουσα (59) · ἡ δὲ, Χρι- στὸν ὑποδεχομένη, καὶ θεραπεύουσα, καὶ τοῖς ἔρ γοις (40) τὸ φίλτρον ἐλέγχουσα. Ε΄. Τούτων ἕκαστον μία τις (41) σωτηρίας ὁδὸς, καὶ πρός τινα τῶν μονῶν πάντως φέρουσα τῶν αιωνίων καὶ μακαρίων· ἐπειδὴ ὥσπερ διάφοροι βίων αἱρέσεις, οὕτω καὶ μονα! (42) πολλαὶ παρὰ Θεῷ, κατὰ τὴν ἀξίαν ἑκάστῳ μεριζόμεναί τε καὶ διαι ρούμεναι· καὶ ὁ μὲν τήνδε κατορθούτω τὴν ἀρετήν, ὁ δὲ τήνδε, ὁ δὲ πλείους, ὁ δὲ τὰς πάσας, εἰ οἷόν τε· μόνον ὀδευέτω, καὶ ἐφιέσθω τοῦ πρόσω, καὶ κατὰ πόδας ἑπέσθω τῷ καλῶς ὁδηγοῦντι, καὶ κατευθύνοντι, καὶ διὰ τῆς στενῆς ὁδοῦ καὶ πύλης ἐπὶ τὸ πλάτος ἄγοντι τῆς ἐκεῖθεν μακαριότητος. Εἰ δὲ δεῖ Παύλῳ καὶ αὐτῷ Χριστῷ πειθόμενον, πρώτην τῶν ἐντολῶν καὶ μεγίστην, ὡς κεφάλαιον νόμου καὶ προφητῶν τὴν ἀγάπην ὑπολαμβάνειν, ταύτης τὸ κράτιστον εξ ρίσκω φιλοπτωχίαν, καὶ τὴν περὶ τὸ συγγενὲς εὐ- σπλαγχνίαν τε καὶ συμπάθειαν. Οὐδενὶ γὰρ οὕτω τῶν πάντων (45), ὡς ἐλέῳ, Θεὸς θεραπεύεται, ὅτι μηδὲ οἰκειότερον ἄλλο τούτου Θεῷ, οὗ ἔλεος καὶ ἀλήθεια προπορεύονται (44), καὶ ᾧ προσοιστέον (45) τὸν ἔλεον πρὸ τῆς κρίσεως· οὐδὲ ἄλλῳ τινὶ μᾶλλον, ἢ φιλανθρωπίᾳ τὸ φιλάνθρωπον ἀντιδίδοται παρὰ τοῦ δικαίως ἀντιμετροῦντος, καὶ τιθέντος ἐν ζυγῷ καὶ σταθμῷ τὸν ἔλεον. καὶ τοῖς καθ᾿ ἡντιναοῦν αἰτίαν κακοπαθοῦσι, κατά την, χαίρειν μετὰ χαιρόντων, καὶ κλαίειν μετὰ κλαιόντων, κελεύουσαν ἐντολήν· καὶ προεισενε κτέον (46) ἀνθρώπους ὄντας ἀνθρώποις τὸν ἔρανον (47) τῆς χρηστότητος, εἴτε διὰ χηρείαν χρήζοιεν ταύτης, εἴτε δι᾿ ὀρφανίαν, εἴτε ἀποξένωσιν πατρίδος, εἴτε ὠμότητα δεσποτῶν, εἴτε ἀρχόντων θράσος, εἴτε φο χιν 2. σε σκ σε ἐπανιστῶσα. Α καὶ εἰς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων χω- ροῦσα, « ἐπανιστῶσα. Εd., ἀπανιστᾶσα. γοις, « μονῶν. S. GREGORII THEOLOGI reputatus est so, is, inquam, qui mundum a peccati A maculis expiabat, sed etiam discipulorum pedes in habitu servili abluit 6. Pulchra res inopia et pecu- niarum contemptio 260; testis est Zachus, atque etiam Christus: ille, dum Christo domum suam ingredienti omnes propemodum opes suas dono obtulit “; hic dum diviti illi perfectam vitam hac re definivit ". Atque, ut compendiosius adhuc de his rebus loquar, pulchra res est contemplatio, pulchra item actio; illa hinc assurgens atque ad Sancta sanctorum contendens, mentemque nostram ad id, quod ipsi cognatum est, reducens ; hæc vero Christum excipiens, eique inserviens, ac vim amoris per opera indicans. B V. Horum unumquodque una quædam salutis via est, atque ad aliquam omnino beatarum illarum et æternarum mansionum ducens : quandoquidem ut varii vitarum delectus, ita multæ quoque apud Deum mansiones sunt 63, quæ cuique pro merito suo et dignitate dividuntur et distribuuntur. Ac proinde alius hanc virtutem excolat, alius illam, alius plures, alius, si fieri potest, omnes : hoc tantum agat, ut gradiatur, atque ulterius progredi studeat, ejusque, qui viam recte præmonstrat gres- susque nostros regit, ac per angustam viam et portam ad cœlestis beatitudinis latitudinem ducit, vestigiis insistat. Si tamen, ex Pauli, atque ipsius etiam Christi sententia et autoritate, charitas, ut summa legis et prophetarum finis, præceptorum omnium primum maximumque censenda est, hujus præcipuam partem in eo sitam esse comperio, ut pauperes amore ac benevolentia complectamur, atque eorum, qui nobis cognatione conjuncti sunt, calamitatibus moveamur, et doleamus. Neque enim ullus omnino cultus Deo perinde gratus est, ut misericordia (quandoquidem nec aliud quidquam est, quod Deo magis conveniat, utpote, quem mise- ricordia et veritas præcedant 65, et cui misericordia ante judicium offerenda sit 6): nec ulla alii rei potius, quam benignitati benignitas ab eo rependitur, qui juste remetitur, atque in pondere et men- sura misericordiam ponit 67. VI. Porro cum juxta præceptum illud, quod et cum gaudentibus gaudere, et cum dentibus flere jubet e, omnibus pauperibus, quacunque de causa ærumnis et incommodis premantur, viscera ape- rire: et cum homines ipsi sumus, benignitatis stipem hominibus prius conferre debeamus, sive ob viduitatem ea opus habeant, sive ob ɔmissos paren- tes, sive ob exsilium, sive ob dominorum C D p ss Matth. XIX, Joan. Matth. Rom. si, 15. [sa. L, 6; Lili, 12. Joan. XIII, 5. Luc. xix, 8. XXII, sqq. Psal. LXXXVIII, 15. Osc. XII, 6. Isa. XXVIII, 17. Recte quidem. « terrenis abducens, ut ait Nicetas, et in Sancta sanctorum penetrans. Alii, ad superiora, quæ illi sunt cognata. › per bona opera. » 21. Editi vero, 4. Πᾶσι μὲν δὴ πτωχοῖς ἀνοικτέον τὰ σπλάγχνα, (38) Επανιστᾶσα. Plures Regg., Or. 2, et Nicet., (59) Επανάγουσα, « Evehens, elevans, reducens (40) Τοῖς ἔργοις. Gab., Mont, τοῖς ἀγαθοῖς ἔρ (41) Τις. Reg. b, τῆς. (42) Moral. Sic plures Regg., duo Coisl. et Bas. (45) Πάντων. Reg. c, ἁπάντων. (44) Προπορεύονται. Οr. 2, προπορεύεται. (45) Προσοιστέον. Οr. 2, προσακτέον. (46) Προεισενεκτέον. Reg. liu, προσενεκτέον. (47) Τον ἔρανοr. « Humanitatis symbolum. »
PG 35:865Πάντες γὰρ ἕν ἐσμεν ἐν Κυρίῳ, εἴτε πλούσιος, εἴτε πένης, εἴτε δοῦλος, εἴτε ἐλεύθερος, εἴτε ὑγιαίνων, εἴτε πονηρῶς ἔχων τοῦ σώματος· καὶ μία κεφαλὴ πάντων, ἐξ οὗ τὰ πάντα, Χριστός· καὶ ὅπερ ἐστὶν ἀλλήλοις τὰ μέλη, τοῦτο ἕκαστος ἑκάστῳ, καὶ πᾶσιν ἅπαντες· οὔκουν περιοπτέον, οὐδὲ ἀμελητέον τῶν προεμπεσόντων εἰς τὴν κοινὴν ἀσθένειαν· οὐδὲ ἀγαπητέον μᾶλλον, ὅτι εὖ ἡμῖν ἔχει τὰ σώματα, ἢ πενθητέον, ὅτι ἀθλίως τοῖς ἀδελφοῖς· καὶ ἡγεῖσθαι μίαν ἀσφάλειαν εἶναι τῶν ἡμετέρων σαρκῶν καὶ ψυχῶν, τὴν εἰς ἐκείνους φιλανθρωπίαν· σκοπῶμεν δὲ οὕτως. Θ. Τοῖς μὲν ἄλλοις ἓν μόνον ἐλεεινὸν, τὸ τῆς ἀπορίας· ὃ τάχ’ ἂν ἢ χρόνος, ἢ πόνος, ἢ φίλος, ἢ συγγενὴς, ἢ καιροῦ μεταβολὴ λύσαιεν. Τοῖς δὲ τοῦτο μὲν οὐδενὸς ἧττον, εἰ μὴ καὶ μᾶλλον, ὅσῳ τοῦ πονεῖν καὶ βοηθεῖν ἑαυτοῖς οὐκ ἔχουσιν, εἰς τὰ ἀναγκαῖα μετὰ τῶν σαρκῶν ἀφῄρηνται, καὶ μείζων ἀεὶ τῆς ἀσθενείας αὐτοῖς μᾶλλον ὁ φόβος, ἢ ἡ τῆς ὑγείας ἐλπίς· ὥστε μικρὸν γοῦν τι βοηθεῖσθαι παρὰ τῆς ἐλπίδος, ἣ μόνον τοῖς ἀτυχοῦσίν ἐστι φάρμακον.
ρολόγων ἀπανθρωπίαν, εἴτε λῃστῶν μιαιφονίαν, εἴτε κλεπτῶν ἀπληστίαν, εἴτε δήμευσιν, εἴτε ναυάγιον πάντες γὰρ ὁμοίως ἐλεεινοὶ, καὶ οὕτω (48) βλέποντες εἰς τὰς ἡμετέρας χεῖρας, ὡς ἡμεῖς εἰς τὰς τοῦ Θεοῦ, περὶ ὧν ἂν δεώμεθα· καὶ τούτων αὐτῶν οἱ παρ' ἀξίαν (49) κακοπαθοῦντες, τῶν ἐν ἔθει τοῦ δυστυχεῖν ὄντων ἐλεεινότεροι ἐξαιρέτως δὲ τοῖς ὑπὸ τῆς ἱερᾶς νόσου διεφθαρμένοις, και μέχρι σαρχῶν, καὶ ὀστέων, καὶ μυελῶν, ὡς ἡ κατά τινων ἀπειλή, βεβρωμένοις, καὶ προδεδομένοις ὑπὸ τοῦ μοχθηροῦ, καὶ ταπεινού, καὶ ἀπίστου (50) τούτου σώματος· ᾧ πῶς συνεζύ γην, οὐκ οἶδα· καὶ πῶς εἰκών τέ εἰμι Θεοῦ, καὶ τῷ πηλῷ συμφύρομαι (51) · καὶ εὐεκτοῦν πολεμεῖ, καὶ ἀνιᾷ πολεμούμενον· ὅ καὶ ὡς σύνδουλον ἀγαπῶ, καὶ ὡς ἐχθρὸν ἀποστρέφομαι· ὁ καὶ ὡς δεσμὸν φεύγω, καὶ ὡς συκγληρονόμον αἰσχύνομαι· τῆξαι φιλονεικώ, Β καὶ οὐκ ἔχω τίνι συνεργῷ πρὸς τὰ κάλλιστα χρήσω- μαι (52), ὡς εἰδὼς εἰς ὃ γέγονα, καὶ ὅτι δεῖ με πρὸς Θεὸν ἀναβῆναι διὰ τῶν πράξεων (53). Ο Ζ΄. Φείδομαι ὡς συνεργοῦ, καὶ οὐκ ἔχω πῶς φύγω τὴν ἐπανάστασιν, ἢ πῶς μὴ ἀπὸ Θεοῦ πέσω βαρη θεὶς ταῖς πέδαις κατασπώσαις, ἢ κατεχούσαις εἰς ἔδαφος. Εχθρός ἐστιν εὐμενὴς, καὶ φίλος ἐπίβουλος. *Ω (54) τῆς συζυγίας καὶ τῆς ἀλλοτριώσεως ! Ο φο δοῦμαι περιέπω (55), καὶ ὁ στέργὼ δέδοικα· πρὶν πολεμῆσαι, καταλλάσσομαι· καὶ πρὶν εἰρηνεῦσαι, διίσταμαι. Τίς ἡ περὶ ἐμὲ σοφία; καὶ τί τὸ μέγα τοῦτο μυστήριον (56); "Η βούλεται μοῖραν ἡμᾶς ὄν τας Θεοῦ, καὶ ἄνωθεν ῥεύσαντας, ἵνα μὴ διὰ τὴν ἀξίαν επαιρόμενοι καὶ μετεωριζόμενοι (57) κατα- φρονῶμεν τοῦ κτίσαντος, ἐν τῇ πρὸς τὸ σῶμα πάλῃ καὶ μάχῃ πρὸς αὐτὸν ἀεὶ βλέπειν, καὶ τὴν συνεζευ γμένην ἀσθένειαν παιδαγωγίαν εἶναι τοῦ ἀξιώματος ἵνα εἰδῶμεν (58) οἱ αὐτοὶ μέγιστοί τε ὄντες καὶ τα πεινότατοι, ἐπίγειοι καὶ οὐράνιοι, πρόσκαιροι καὶ ἀθάνατοι, κληρονόμοι φωτὸς καὶ πυρὸς, εἴτ᾿ οὖν σκύ τους, ὁποτέρως (59) ἂν νεύσωμεν ; Τοιοῦτον τὸ κράμα ἡμῶν, καὶ διὰ ταῦτα, ὡς γοῦν ἐμοὶ καταφαίνεται, ἵν᾿ ὅταν ἐπαιρώμεθα διὰ τὴν εἰκόνα, διὰ τὸν χοῦν συ στελλώμεθα. Ταῦτα μὲν οὖν ὁ βουλόμενος (60) φιλοσο φείτω, καὶ ἡμεῖς γε συμφιλοσοφήσομεν (61) εὐκαι ρότερον. ἦσαν ποτε, « θῶν πράξεων, « φήσωμεν. - ORATIO XIV. DE PAUPERUM AMORE. A savitiam, sive ob præsidum acerbitatem, sive ol • eorum, qui legendis tributis præsunt, inhumani- tatem et importunitatem, sive ob cruentam prædo- num immanitatem, sive ob inexplebilem furum aviditatem, sive ob bonorum proscriptionem, sive ob naufragium; omnes enim similiter miserabiles sunt, sicque in manus nostras intuentur, ut nos in Dei manus, cum re aliqua egemus ; atque ex ipsis rursum, ii qui indigne afflictantur, miserabiliores sunt quam ii qui calamitatibus assueverunt: tum vero nos ii præcipuo quodam miserationis affectu permovere debent, qui sacro morbo corrupti sunt, et ad carnem uisque, atque ossa, et medlullas (quodl quibusdam Scriptura e minatur) exesi consumpti- que, atque ab hoc ærumnoso, et abjecto, ac infido corpore proditi : cui quonam modo conjunctus sim, haud equidem scio: nec quo etiam pacto simul et imago Dei sim, et cum ceno voluter : quod, et cum pulchra valetudine gaudet, bello me lacessit, et cum bello premitur, incerore me afficit: quod, et ut conservum amo, et ut inimicum odi atque aversor : quod, et ut vinculum fugio, et ut cohæres veneror. Si debilitare illud et conficere studeo, jain non habeo, quo socio et opitulatore ad res præclarissimas utar, nimirum haud ignorans quam ob causam procreatus sim, quodque me per actiones ad Deum ascendere oporteat VII. Sin contra ut cum socio et adjutore mitius agam, nulla jam ratio occurrit, qua rebellantis impetum fugiam, atque a Deo non excilam, compe- dibus degravatus, vel in terram detrahentibus, vel in ea detinentibus. Hostis est blandus et placidus, insidiosus amicus. miram conjunctionem et alie- nationem! Quod metuo, amplector; quod amo, per- timesco. Antequam bellum gesserim, in gratiam redeo ; antequam pace fruar, ab eo dissideo. Qua- nam sapientia, quonam magno et arcano consilio mihi hoc accidere dicam? An hoc Deus agit, ut cum ipsius pars simus, atque superne fluxerimus, ne ob dignitatem nostram nosipsos efferentes atque attollentes, Creatorem contemnamus, in ea, quæ nobis adversus corpus est, lucta et dimicatione, ab eo nunquam oculos dejiciamus; atque ita infirmi- tas illa, quæ nobis copulata est, dignitatem nostram frenet atque coerceat ; ut intelligamus nos maximos simul atque abjectissimos esse, terrenos et caelestes, caducos et immortales, lucis et ignis, sive etiam tenebrarum hæredes, prout in hoc vel illud D nobis propendere contigerit? Haec nostra temperatio est, atque ob has causas, quantum quidem ipse G Isa. ³, 18. præter eam fortuna conditionem in qua quondam versabantur. » Docet hic Gregorius, eos qui ex altiori dignitatis et fortunæ gradu in mi- seriam delapsi sunt, majori miseratione dignos, quam eos qui rebus adversis sunt assueti. Nihil enim est tam miserabile, ait Cicero, beato miser. » Bill. præter dignitatem. bili. » quam ex per bona opera. hoc magnum mysterium?▸ date]. in ed. (48) Οὕτω. In pluribus, οὕτως. (49) οι παρ' αξίαν. Nicetas : παρὰ τὴν τύχην ἧς (50) Απίστου. Colb. 1, ἀπλήστου, « insatia- (51) Συμφύρομαι. • Commiscear. (52) Χρήσωμαι. Sic Reg. hu. Alii, χρήσομαι. (53) Διὰ τῶν πράξεων. Reg. hu et Gabr., δι' άγα- (54) "Q. Sic Reg. hu. Editi vero, 8. (55) Περιέπω. : Foveo, curo. » (56) Τί τὸ μέγα τοῦτο μυστήριον; «Quodnam (57) Καὶ μετεωριζόμενοι. Hæc desunt in Reg. c. (58) "Ινα εἰδῶμεν. Reg. quatuor, ἵν᾽ εἰδῶμεν. (59) Οποτέρως. Οr. 2, δπωτέρως [haud emen- (60) Ο βουλόμενος. Sic quatuor Regii. Deest (61) Συμφιλοσοφήσομεν. Reg. bm, συμφιλοσο
PG 35:866Πρὸς δὲ τῇ πενίᾳ, καὶ ἡ νόσος κακὸν δεύτερον, καὶ κακῶν τὸ ἀπευκτότατον, καὶ βαρύτατον, καὶ εἰς κατάραν τοῖς πολλοῖς προχειρότατον. Καὶ τρίτον, τὸ μὴ προσιτοὺς αὐτοὺς εἶναι, μηδὲ θεατοὺς τοῖς πλείοσιν, ἀλλὰ φευκτοὺς, καὶ βδελυκτοὺς, καὶ οἷον ἀποτροπαίους· ὃ καὶ τῆς νόσου τούτοις βαρύτερον, ὅταν αἴσθωνται διὰ τὴν συμφορὰν καὶ μισούμενοι. Ἐγὼ μὲν οὐδὲ ἀδακρυτὶ φέρω τὸ τούτων πάθος, καὶ τῇ μνήμῃ συγχέομαι· πάσχοιτε δὲ καὶ ὑμεῖς ταυτὸν, ἵνα τοῖς δάκρυσι τὰ δάκρυα φύγητε· καὶ πάσχουσί γε, οἶδ’ ὅτι, τῶν παρόντων ὅσοι φιλόχριστοι καὶ φιλόπτωχοι, καὶ Θεοῦ, καὶ παρὰ Θεοῦ τὸ ἐλεεῖν ἔχοντες· μάρτυρες δὲ καὶ ὑμεῖς τοῦ πάθους. Ι. Πρόκειται τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν θέαμα δεινὸν καὶ ἐλεεινὸν, καὶ πᾶσι, πλὴν τῶν εἰδότων, ἄπιστον, ἄνθρωποι νεκροὶ καὶ ζῶντες, ἠκρωτηριασμένοι τοῖς πλείστοις τοῦ σώματος μέρεσι, μήθ’ οἵτινές ποτε ἦσαν, μηδὲ ὅθεν εἰσὶ μικροῦ γινωσκόμενοι· μᾶλλον δὲ τῶν ποτε ἀνθρώπων ἄθλια λείψανα· πατέρας, καὶ μητέρας, καὶ ἀδελφοὺς, καὶ τόπους, ἑαυτῶν γνωρίσματα λέγοντες· Ἐγὼ τοῦ δεῖνος, καὶ ἡ δεῖνά μοι μήτηρ, καὶ τόδε μοι ὄνομα, καὶ σύ μοι φίλος ποτὲ καὶ γνώριμος.
ρολόγων ἀπανθρωπίαν, εἴτε λῃστῶν μιαιφονίαν, εἴτε κλεπτῶν ἀπληστίαν, εἴτε δήμευσιν, εἴτε ναυάγιον πάντες γὰρ ὁμοίως ἐλεεινοὶ, καὶ οὕτω (48) βλέποντες εἰς τὰς ἡμετέρας χεῖρας, ὡς ἡμεῖς εἰς τὰς τοῦ Θεοῦ, περὶ ὧν ἂν δεώμεθα· καὶ τούτων αὐτῶν οἱ παρ' ἀξίαν (49) κακοπαθοῦντες, τῶν ἐν ἔθει τοῦ δυστυχεῖν ὄντων ἐλεεινότεροι ἐξαιρέτως δὲ τοῖς ὑπὸ τῆς ἱερᾶς νόσου διεφθαρμένοις, και μέχρι σαρχῶν, καὶ ὀστέων, καὶ μυελῶν, ὡς ἡ κατά τινων ἀπειλή, βεβρωμένοις, καὶ προδεδομένοις ὑπὸ τοῦ μοχθηροῦ, καὶ ταπεινού, καὶ ἀπίστου (50) τούτου σώματος· ᾧ πῶς συνεζύ γην, οὐκ οἶδα· καὶ πῶς εἰκών τέ εἰμι Θεοῦ, καὶ τῷ πηλῷ συμφύρομαι (51) · καὶ εὐεκτοῦν πολεμεῖ, καὶ ἀνιᾷ πολεμούμενον· ὅ καὶ ὡς σύνδουλον ἀγαπῶ, καὶ ὡς ἐχθρὸν ἀποστρέφομαι· ὁ καὶ ὡς δεσμὸν φεύγω, καὶ ὡς συκγληρονόμον αἰσχύνομαι· τῆξαι φιλονεικώ, Β καὶ οὐκ ἔχω τίνι συνεργῷ πρὸς τὰ κάλλιστα χρήσω- μαι (52), ὡς εἰδὼς εἰς ὃ γέγονα, καὶ ὅτι δεῖ με πρὸς Θεὸν ἀναβῆναι διὰ τῶν πράξεων (53). Ο Ζ΄. Φείδομαι ὡς συνεργοῦ, καὶ οὐκ ἔχω πῶς φύγω τὴν ἐπανάστασιν, ἢ πῶς μὴ ἀπὸ Θεοῦ πέσω βαρη θεὶς ταῖς πέδαις κατασπώσαις, ἢ κατεχούσαις εἰς ἔδαφος. Εχθρός ἐστιν εὐμενὴς, καὶ φίλος ἐπίβουλος. *Ω (54) τῆς συζυγίας καὶ τῆς ἀλλοτριώσεως ! Ο φο δοῦμαι περιέπω (55), καὶ ὁ στέργὼ δέδοικα· πρὶν πολεμῆσαι, καταλλάσσομαι· καὶ πρὶν εἰρηνεῦσαι, διίσταμαι. Τίς ἡ περὶ ἐμὲ σοφία; καὶ τί τὸ μέγα τοῦτο μυστήριον (56); "Η βούλεται μοῖραν ἡμᾶς ὄν τας Θεοῦ, καὶ ἄνωθεν ῥεύσαντας, ἵνα μὴ διὰ τὴν ἀξίαν επαιρόμενοι καὶ μετεωριζόμενοι (57) κατα- φρονῶμεν τοῦ κτίσαντος, ἐν τῇ πρὸς τὸ σῶμα πάλῃ καὶ μάχῃ πρὸς αὐτὸν ἀεὶ βλέπειν, καὶ τὴν συνεζευ γμένην ἀσθένειαν παιδαγωγίαν εἶναι τοῦ ἀξιώματος ἵνα εἰδῶμεν (58) οἱ αὐτοὶ μέγιστοί τε ὄντες καὶ τα πεινότατοι, ἐπίγειοι καὶ οὐράνιοι, πρόσκαιροι καὶ ἀθάνατοι, κληρονόμοι φωτὸς καὶ πυρὸς, εἴτ᾿ οὖν σκύ τους, ὁποτέρως (59) ἂν νεύσωμεν ; Τοιοῦτον τὸ κράμα ἡμῶν, καὶ διὰ ταῦτα, ὡς γοῦν ἐμοὶ καταφαίνεται, ἵν᾿ ὅταν ἐπαιρώμεθα διὰ τὴν εἰκόνα, διὰ τὸν χοῦν συ στελλώμεθα. Ταῦτα μὲν οὖν ὁ βουλόμενος (60) φιλοσο φείτω, καὶ ἡμεῖς γε συμφιλοσοφήσομεν (61) εὐκαι ρότερον. ἦσαν ποτε, « θῶν πράξεων, « φήσωμεν. - ORATIO XIV. DE PAUPERUM AMORE. A savitiam, sive ob præsidum acerbitatem, sive ol • eorum, qui legendis tributis præsunt, inhumani- tatem et importunitatem, sive ob cruentam prædo- num immanitatem, sive ob inexplebilem furum aviditatem, sive ob bonorum proscriptionem, sive ob naufragium; omnes enim similiter miserabiles sunt, sicque in manus nostras intuentur, ut nos in Dei manus, cum re aliqua egemus ; atque ex ipsis rursum, ii qui indigne afflictantur, miserabiliores sunt quam ii qui calamitatibus assueverunt: tum vero nos ii præcipuo quodam miserationis affectu permovere debent, qui sacro morbo corrupti sunt, et ad carnem uisque, atque ossa, et medlullas (quodl quibusdam Scriptura e minatur) exesi consumpti- que, atque ab hoc ærumnoso, et abjecto, ac infido corpore proditi : cui quonam modo conjunctus sim, haud equidem scio: nec quo etiam pacto simul et imago Dei sim, et cum ceno voluter : quod, et cum pulchra valetudine gaudet, bello me lacessit, et cum bello premitur, incerore me afficit: quod, et ut conservum amo, et ut inimicum odi atque aversor : quod, et ut vinculum fugio, et ut cohæres veneror. Si debilitare illud et conficere studeo, jain non habeo, quo socio et opitulatore ad res præclarissimas utar, nimirum haud ignorans quam ob causam procreatus sim, quodque me per actiones ad Deum ascendere oporteat VII. Sin contra ut cum socio et adjutore mitius agam, nulla jam ratio occurrit, qua rebellantis impetum fugiam, atque a Deo non excilam, compe- dibus degravatus, vel in terram detrahentibus, vel in ea detinentibus. Hostis est blandus et placidus, insidiosus amicus. miram conjunctionem et alie- nationem! Quod metuo, amplector; quod amo, per- timesco. Antequam bellum gesserim, in gratiam redeo ; antequam pace fruar, ab eo dissideo. Qua- nam sapientia, quonam magno et arcano consilio mihi hoc accidere dicam? An hoc Deus agit, ut cum ipsius pars simus, atque superne fluxerimus, ne ob dignitatem nostram nosipsos efferentes atque attollentes, Creatorem contemnamus, in ea, quæ nobis adversus corpus est, lucta et dimicatione, ab eo nunquam oculos dejiciamus; atque ita infirmi- tas illa, quæ nobis copulata est, dignitatem nostram frenet atque coerceat ; ut intelligamus nos maximos simul atque abjectissimos esse, terrenos et caelestes, caducos et immortales, lucis et ignis, sive etiam tenebrarum hæredes, prout in hoc vel illud D nobis propendere contigerit? Haec nostra temperatio est, atque ob has causas, quantum quidem ipse G Isa. ³, 18. præter eam fortuna conditionem in qua quondam versabantur. » Docet hic Gregorius, eos qui ex altiori dignitatis et fortunæ gradu in mi- seriam delapsi sunt, majori miseratione dignos, quam eos qui rebus adversis sunt assueti. Nihil enim est tam miserabile, ait Cicero, beato miser. » Bill. præter dignitatem. bili. » quam ex per bona opera. hoc magnum mysterium?▸ date]. in ed. (48) Οὕτω. In pluribus, οὕτως. (49) οι παρ' αξίαν. Nicetas : παρὰ τὴν τύχην ἧς (50) Απίστου. Colb. 1, ἀπλήστου, « insatia- (51) Συμφύρομαι. • Commiscear. (52) Χρήσωμαι. Sic Reg. hu. Alii, χρήσομαι. (53) Διὰ τῶν πράξεων. Reg. hu et Gabr., δι' άγα- (54) "Q. Sic Reg. hu. Editi vero, 8. (55) Περιέπω. : Foveo, curo. » (56) Τί τὸ μέγα τοῦτο μυστήριον; «Quodnam (57) Καὶ μετεωριζόμενοι. Hæc desunt in Reg. c. (58) "Ινα εἰδῶμεν. Reg. quatuor, ἵν᾽ εἰδῶμεν. (59) Οποτέρως. Οr. 2, δπωτέρως [haud emen- (60) Ο βουλόμενος. Sic quatuor Regii. Deest (61) Συμφιλοσοφήσομεν. Reg. bm, συμφιλοσο
PG 35:867Καὶ τοῦτο πράττουσιν, οὐ γὰρ ἔχουσι τῷ παλαιῷ χαρακτῆρι γινώσκεσθαι· ἄνθρωποι περικεκομμένοι, καὶ περιῃρημένοι χρήματα, συγγένειαν, φίλους, αὐτὰ τὰ σώματα· ἄνθρωποι μόνοι τῶν πάντων ἐλεοῦντές τε ἑαυτοὺς, καὶ μισοῦντες ὁμοίως· οὐκ ἔχοντες πότερα μᾶλλον θρηνήσωσι, τὰ μηκέτ’ ὄντα τοῦ σώματος, ἢ τὰ μένοντα· ὅσα προανάλωσεν ἡ νόσος, ἢ ὅσα τῇ νόσῳ λείπεται. Τὰ μὲν γὰρ ἀνήλωται δυστυχῶς, τὰ δὲ σώζεται δυστυχέστερον· τὰ μὲν οἴχεται πρὸ τῶν τάφων, τὰ δὲ οὐκ ἔστιν ὁ παραδώσων ταφῇ. Καὶ γὰρ ὁ λίαν χρηστὸς καὶ φιλάνθρωπος, τούτοις ἐστὶν ἀναλγητότατος· κἀνταῦθα μόνον ἐπελαθόμεθα σάρκες ὄντες, καὶ τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως περικείμενοι· καὶ τοσούτου δέομεν θεραπεύειν τὸ συγγενὲς, ὥστε καὶ τῶν ἡμετέρων σωμάτων ἀσφάλειαν τὴν τούτων φυγὴν νομίζομεν. Καὶ νεκρῷ μὲν ἤδη προσῆλθέ τις παλαιῷ, καὶ τούτῳ τυχὸν ὀδωδότι, καὶ ζώων ἀλόγων ἤνεγκεν ὀδωδότα σώματα, καὶ βορβόρου πλησθεὶς ἠνέσχετο· τούτους δὲ κατὰ κράτος φεύγομεν (ὢ τῆς ἀπανθρωπίας), ὅτι καὶ τὸν αὐτὸν αὐτοῖς σπῶμεν ἀέρα, μικροῦ δυσχεραίνοντες. ΙΑ. Τί πατρὸς γνησιώτερον; καὶ τί μητρὸς συμπαθέστερον;
Η΄. Νυνὶ δὲ, ὅ μοι λέγειν ὁ λόγος ώρμησε, τῶν ἐμῶν περιαλγοῦντι σαρκῶν, καὶ τῆς ἐμῆς ἀσθενείας ἐν ἀλλοτρίοις πάθεσι, θεραπευτέον, ἀδελφοί, τὸ συγ γενὲς καὶ ὁμόδουλον. Εἰ γὰρ καὶ ὡς ἐχθροῦ κατηγό ρησα διὰ τὸ πάθος (62), ἀλλὰ καὶ ὡς φίλου περιέχο μαι διὰ τὸν συνδήσαντα · καὶ θεραπευτέον οὐχ ἧττον Εt τὰ τῶν (63) πλησίον, ἡ ἕκαστον (64) τὸ ἑαυτοῦ, τῶν τε ὑγιαινόντων, καὶ τῶν ὑπὸ τῆς αὐτῆς (65) νόσου δαπανωμένων. Πάντες γὰρ ἔν ἐσμεν ἐν Κυρίῳ, εἴτε πλούσιος, εἴτε πένης, εἴτε δοῦλος, εἴτε ἐλεύθερος, εἴτε υγιαίνων, εἴτε πονηρῶς ἔχων τοῦ σώματος· καὶ μία κεφαλὴ πάντων, ἐξ οὗ τὰ πάντα, Χριστός· καὶ ὅπερ ἐστὶν ἀλλήλοις τὰ μέλη, τοῦτο ἕκαστος ἑκάστῳ, καὶ πᾶσιν ἅπαντες· οὔχουν περι- οπτέον, οὐδὲ ἀμελητέον τῶν προεμπεσόντων εἰς τὴν Β χοινὴν ἀσθένειαν· οὐδὲ ἀγαπητέον μᾶλλον, ὅτι εὖ ἡμῖν ἔχει (66) τὰ σώματα, ἢ πενθητέον, ὅτι ἀθλίως τοῖς ἀδελφοῖς· καὶ ἡγεῖσθαι μίαν ἀσφάλειαν εἶναι τῶν ήμετέρων σαρκῶν καὶ ψυχῶν, τὴν εἰς ἐκείνους φιλαν θρωπίαν· σκοπῶμεν δὲ οὕτως. πάθος, Έχει. Θ'. Τοῖς μὲν ἄλλοις ἐν μόνον ἐλεεινὸν, τὸ τῆς ἀπο ρίας· δ τάχ᾽ ἂν (67) ἢ χρόνος, ἢ πόνος, ἢ φίλος, ἢ συγγενής, ἢ καιροῦ μεταβολὴ λύσαιεν (68). Τοῖς δὲ τοῦτο μὲν οὐδενὸς ἧττον, εἰ μὴ καὶ μᾶλλον, ὅσῳ τοῦ πονεῖν καὶ βοηθεῖν ἑαυτοῖς οὐκ ἔχουσιν (69), εἰς τὰ ἀναγκαῖα μετὰ τῶν σαρκῶν ἀφῄρηνται, καὶ μείζων ἀεὶ τῆς ἀσθενείας αὐτοῖς μᾶλλον ὁ φόβος, ἢ ἡ τῆς ὑγείας (70) ἐλπίς· ὥστε μικρὸν γοῦν τι (74) βοηθεῖ σθαι παρὰ τῆς ἐλπίδος, ἢ μόνον (72) τοῖς ἀτυχοῦσίι· ἐστι (73) φάρμακον. Πρὸς δὲ τῇ πενίᾳ, καὶ ἡ νόσος κακὸν δεύτερον, καὶ κακῶν τὸ ἀπευκτότατον, καὶ βαρύτατον, καὶ εἰς κατάραν τοῖς πολλοῖς προχει ρότατον. Καὶ τρίτον, τὸ μὴ (74) προσιτοὺς αὐτ τοὺς εἶναι, μηδὲ θεατοὺς τοῖς πλείοσιν, ἀλλὰ φευ κτοὺς, καὶ βδελυκτούς, καὶ οἷον ἀποτροπαίους· δ καὶ τῆς νόσου τούτοις βαρύτερον, ὅταν αίσθωνται διὰ τὴν συμφορὰν καὶ μισούμενοι. Ἐγὼ μὲν οὐδὲ ἀδακρυτί φέρω τὸ τούτων πάθος, καὶ τῇ μνήμῃ συγχέομαι· πάσχοιτε (75) δὲ καὶ ὑμεῖς ταυτὸν, ἵνα τοῖς δάκρυσε τὰ δάκρυα φύγητε· καὶ πάσχουσί γε, οἶδ' ὅτι, τῶν παρόντων ὅσοι φιλόχριστοι καὶ φιλόπτωχοι, καὶ Θεοῦ, καὶ παρὰ Θεοῦ (76) τὸ ἐλεεῖν ἔχοντες· μάρτυ ρες δὲ καὶ ὑμεῖς (77) του πάθους. μόνον S. GREGORII THEOLOGI prospicere possum, ut cum imaginis dignitas nobis animos extulerit, pulvis eosdem deprimat contra- hatque. Sed de his qui volet philosophetur, nosque etiam commodiore tempore simul philosophabimur. VIII.`Nunc vero, quod carni meæ, meæque infir- A mitati in aliorum calamitatibus condolescens, dicere institueram, faciendum nobis est, fratres, ut cognatum et conservum corpus curemus; etsi enim illud ut inimicum accusaverim ob eas quas affert animi perturbationes, tamen propter connexionis bujus auctorem, velut amicum complector. qui- dem curemus non minus aliorum corpora, quam suum quisque corpus, seu commoda valetudine sit, seu eodem morbo consumatur. Omnes enim unum in Domino sumus, sive dives, sive pauper, sive servus, sive liber ", sive sanus, sive æger corpore, atque unum omnium caput, ex quo omnia, Christus. Quodque membra inter se sunt, hoc quisque alteri, atque omnibus omnes. Ac proinde minime commit- tendum est, ut eos, qui prius in communem indr- mitatem inciderunt, contemnamus et negligamus; nec magis gaudendum nobis est, quod commoda valetudine utimur, quam lugendum, quod fratres misera et alicta. Quin potius ita existimare debe- mus, carnis et animarum nostrarum salutem in hoc dia prosequamur. Sic autem consideremus. IX. Alii quidem hoc solo nomine miserabiles sunt, quod inopia laborent, quam fortasse, vel tem- pus, vel labor, vel amicus, vel propinquus, vel tem- poris mutatio sustulerit : his autem nihilominus bæc quoque gravis est, imo eo etiam gravior, quod una cum carne, et laboris suscipiendi, et sibi ad necessarios vitæ usus opem ferendi facultas erepta sit, magisque semper apud ipsos prevaleat morbi metus, quam spes sanitatis. Ex quo efficitur, ut parum admodum auxilii illis spes afferat quæ afflictis et calamitosis unum est remedium. Ad paupertatem accedit morbus, alterum malum, et quidem atrocissimum, ac votis omnibus aversan - dum, atque ejusmodi, ut apud multos, cum aliquid mali cuipiam imprecari cupiunt, nihil sit expromptius. Tertium, quod plerique eos nec adire nec intueri sustinent, sed fugiunt, horrent, et avere santur; atque id morbo ipso illis acerbius est, cum ob calamitatem exosos etiam et invisos se esse sen- tiunt. Equidem ipse eorum miseriam non sine lacrymis fero, ac recordatione ipsa perturbor. Idemque vobis accidat, velim, ut lacrymis lacrymas fugiatis. Nec vero dubito, quin ex his, qui adsunt, " Rom.ru, 5. uno positam esse, ut eos humanitate ac misericor- C etc. A Gregorii mente et textu videtur aber- rare Billius, qui locum hunc sic interpretatur: Etsi enim me animi affectus eo abripuit, ut illud tanquam inimicum et infestum accusarem, » etc. aliisque melioris notæ codicibus, non male; his enim omissis, planior fit oratio. [male]. Dei erga alios. Ita in notis Sancyg. (62) Εἰ γὰρ καὶ ὡς ἐχθροῦ κατηγόρησα διὰ τὸ D (63) Τὰ τῶν. Ιn quibusdam, τὰ τοῦ. (64) Ἢ ἕκαστον. or. 2, Reg. c, ἢ ἑκάστῳ. (65) Αὐτῆς. Deest in Or. 2. (66) Εὖ ἡμῖν ἔχει. Plerique codices, ἡμῖν εὖ (67) Τάχ' ἄν. Tres Regg., τάχα άν. (68) Λύσαιεν. Οr. 2, λύσεις. (70) Υγείας. Ρlures codd., υγιείας. (71) Τι. Deest in Reg. a, bm, ph. (72) Η μόνον. Reg. c, η μόνη. In Par. ed., (73) Έστι. Deest in pluribus Regg. et Or. 2. (74) Μή. Οr. 2, μηδέ (75) Πάσχοιτε. Reg. bm. Mont., συμπάσχοιτε. (76) Καὶ Θεοῦ, καὶ παρὰ Θεοῦ. « Dei erga se, et (77) ῾Υμεῖς. Sic Reg. ph, Or. 2, etc. Male in ed., (69) Οὐκ ἔχουσιν. Hæc desunt in Regg. bm, pl, ἡμεῖς.
PG 35:868Ἀλλ’ ἀπεκλείσθη γε τούτοις καὶ ἡ φύσις· καὶ πατὴρ παῖδα τὸν ἑαυτοῦ, ὃν ἐγέννησεν, ὃν ἀνέθρεψεν, ὃν ὀφθαλμὸν βίου μόνον ἔχειν ἐνόμισεν, ὑπὲρ οὗ πολλὰ Θεῷ καὶ πολλάκις προσηύξατο, τοῦτον ὀδύρεται μὲν, ἀπελαύνει δὲ, τὸ μὲν ἑκὼν, τὸ δὲ τυραννούμενος. Καὶ μήτηρ μέμνηται μὲν τῶν ὠδίνων, καὶ τὰ σπλάγχνα σπαράσσεται, καὶ ἀνακαλεῖται λίαν ἐλεεινῶς, καὶ προθεῖσα θρηνεῖ, καθάπερ τεθνηκότα τὸν ζῶντα· Τέκνον, λέγουσα, δυστυχὲς καὶ ἀθλίας μητρὸς, ὅ μοι συνεμερίσατο πικρῶς ἡ νόσος· τέκνον ἐλεεινὸν, τέκνον οὐ γνωριζόμενον, τέκνον, ὃ κρημνοῖς καὶ ὄρεσι καὶ ἐρημίαις ἀνεθρεψάμην· μετὰ θηρίων οἰκήσεις, καὶ σκέπη σοι πέτρα, καὶ τῶν ἀνθρώπων μόνον ὄψονταί σε οἱ εὐσεβέστατοι· καὶ ταῦτα δὴ τὰ τοῦ Ἰὼβ ἐλεεινὰ ῥήματα ἐπιφθέγγεται· Ἵνα τί γὰρ ἐπλάσθης ἐν κοιλίᾳ μητρὸς, ἐκ γαστρὸς δὲ ἐξῆλθες, καὶ οὐκ εὐθὺς ἀπώλου, ὡς συνδραμεῖν τῇ γεννήσει τὸν θάνατον; ἵνα τί δὲ οὐκ ἀπῆλθες ἄωρος, πρὶν γεύσασθαι τῶν τοῦ βίου κακῶν; Ἵνα τί δέ σοι συνήντησε γόνατα; Τί δέ σοι τὸ θηλάσαι μαστοὺς, ἀθλίως ζήσεσθαι μέλλοντι, καὶ ζωὴν θανάτου χαλεπωτέραν;
Η΄. Νυνὶ δὲ, ὅ μοι λέγειν ὁ λόγος ώρμησε, τῶν ἐμῶν περιαλγοῦντι σαρκῶν, καὶ τῆς ἐμῆς ἀσθενείας ἐν ἀλλοτρίοις πάθεσι, θεραπευτέον, ἀδελφοί, τὸ συγ γενὲς καὶ ὁμόδουλον. Εἰ γὰρ καὶ ὡς ἐχθροῦ κατηγό ρησα διὰ τὸ πάθος (62), ἀλλὰ καὶ ὡς φίλου περιέχο μαι διὰ τὸν συνδήσαντα · καὶ θεραπευτέον οὐχ ἧττον Εt τὰ τῶν (63) πλησίον, ἡ ἕκαστον (64) τὸ ἑαυτοῦ, τῶν τε ὑγιαινόντων, καὶ τῶν ὑπὸ τῆς αὐτῆς (65) νόσου δαπανωμένων. Πάντες γὰρ ἔν ἐσμεν ἐν Κυρίῳ, εἴτε πλούσιος, εἴτε πένης, εἴτε δοῦλος, εἴτε ἐλεύθερος, εἴτε υγιαίνων, εἴτε πονηρῶς ἔχων τοῦ σώματος· καὶ μία κεφαλὴ πάντων, ἐξ οὗ τὰ πάντα, Χριστός· καὶ ὅπερ ἐστὶν ἀλλήλοις τὰ μέλη, τοῦτο ἕκαστος ἑκάστῳ, καὶ πᾶσιν ἅπαντες· οὔχουν περι- οπτέον, οὐδὲ ἀμελητέον τῶν προεμπεσόντων εἰς τὴν Β χοινὴν ἀσθένειαν· οὐδὲ ἀγαπητέον μᾶλλον, ὅτι εὖ ἡμῖν ἔχει (66) τὰ σώματα, ἢ πενθητέον, ὅτι ἀθλίως τοῖς ἀδελφοῖς· καὶ ἡγεῖσθαι μίαν ἀσφάλειαν εἶναι τῶν ήμετέρων σαρκῶν καὶ ψυχῶν, τὴν εἰς ἐκείνους φιλαν θρωπίαν· σκοπῶμεν δὲ οὕτως. πάθος, Έχει. Θ'. Τοῖς μὲν ἄλλοις ἐν μόνον ἐλεεινὸν, τὸ τῆς ἀπο ρίας· δ τάχ᾽ ἂν (67) ἢ χρόνος, ἢ πόνος, ἢ φίλος, ἢ συγγενής, ἢ καιροῦ μεταβολὴ λύσαιεν (68). Τοῖς δὲ τοῦτο μὲν οὐδενὸς ἧττον, εἰ μὴ καὶ μᾶλλον, ὅσῳ τοῦ πονεῖν καὶ βοηθεῖν ἑαυτοῖς οὐκ ἔχουσιν (69), εἰς τὰ ἀναγκαῖα μετὰ τῶν σαρκῶν ἀφῄρηνται, καὶ μείζων ἀεὶ τῆς ἀσθενείας αὐτοῖς μᾶλλον ὁ φόβος, ἢ ἡ τῆς ὑγείας (70) ἐλπίς· ὥστε μικρὸν γοῦν τι (74) βοηθεῖ σθαι παρὰ τῆς ἐλπίδος, ἢ μόνον (72) τοῖς ἀτυχοῦσίι· ἐστι (73) φάρμακον. Πρὸς δὲ τῇ πενίᾳ, καὶ ἡ νόσος κακὸν δεύτερον, καὶ κακῶν τὸ ἀπευκτότατον, καὶ βαρύτατον, καὶ εἰς κατάραν τοῖς πολλοῖς προχει ρότατον. Καὶ τρίτον, τὸ μὴ (74) προσιτοὺς αὐτ τοὺς εἶναι, μηδὲ θεατοὺς τοῖς πλείοσιν, ἀλλὰ φευ κτοὺς, καὶ βδελυκτούς, καὶ οἷον ἀποτροπαίους· δ καὶ τῆς νόσου τούτοις βαρύτερον, ὅταν αίσθωνται διὰ τὴν συμφορὰν καὶ μισούμενοι. Ἐγὼ μὲν οὐδὲ ἀδακρυτί φέρω τὸ τούτων πάθος, καὶ τῇ μνήμῃ συγχέομαι· πάσχοιτε (75) δὲ καὶ ὑμεῖς ταυτὸν, ἵνα τοῖς δάκρυσε τὰ δάκρυα φύγητε· καὶ πάσχουσί γε, οἶδ' ὅτι, τῶν παρόντων ὅσοι φιλόχριστοι καὶ φιλόπτωχοι, καὶ Θεοῦ, καὶ παρὰ Θεοῦ (76) τὸ ἐλεεῖν ἔχοντες· μάρτυ ρες δὲ καὶ ὑμεῖς (77) του πάθους. μόνον S. GREGORII THEOLOGI prospicere possum, ut cum imaginis dignitas nobis animos extulerit, pulvis eosdem deprimat contra- hatque. Sed de his qui volet philosophetur, nosque etiam commodiore tempore simul philosophabimur. VIII.`Nunc vero, quod carni meæ, meæque infir- A mitati in aliorum calamitatibus condolescens, dicere institueram, faciendum nobis est, fratres, ut cognatum et conservum corpus curemus; etsi enim illud ut inimicum accusaverim ob eas quas affert animi perturbationes, tamen propter connexionis bujus auctorem, velut amicum complector. qui- dem curemus non minus aliorum corpora, quam suum quisque corpus, seu commoda valetudine sit, seu eodem morbo consumatur. Omnes enim unum in Domino sumus, sive dives, sive pauper, sive servus, sive liber ", sive sanus, sive æger corpore, atque unum omnium caput, ex quo omnia, Christus. Quodque membra inter se sunt, hoc quisque alteri, atque omnibus omnes. Ac proinde minime commit- tendum est, ut eos, qui prius in communem indr- mitatem inciderunt, contemnamus et negligamus; nec magis gaudendum nobis est, quod commoda valetudine utimur, quam lugendum, quod fratres misera et alicta. Quin potius ita existimare debe- mus, carnis et animarum nostrarum salutem in hoc dia prosequamur. Sic autem consideremus. IX. Alii quidem hoc solo nomine miserabiles sunt, quod inopia laborent, quam fortasse, vel tem- pus, vel labor, vel amicus, vel propinquus, vel tem- poris mutatio sustulerit : his autem nihilominus bæc quoque gravis est, imo eo etiam gravior, quod una cum carne, et laboris suscipiendi, et sibi ad necessarios vitæ usus opem ferendi facultas erepta sit, magisque semper apud ipsos prevaleat morbi metus, quam spes sanitatis. Ex quo efficitur, ut parum admodum auxilii illis spes afferat quæ afflictis et calamitosis unum est remedium. Ad paupertatem accedit morbus, alterum malum, et quidem atrocissimum, ac votis omnibus aversan - dum, atque ejusmodi, ut apud multos, cum aliquid mali cuipiam imprecari cupiunt, nihil sit expromptius. Tertium, quod plerique eos nec adire nec intueri sustinent, sed fugiunt, horrent, et avere santur; atque id morbo ipso illis acerbius est, cum ob calamitatem exosos etiam et invisos se esse sen- tiunt. Equidem ipse eorum miseriam non sine lacrymis fero, ac recordatione ipsa perturbor. Idemque vobis accidat, velim, ut lacrymis lacrymas fugiatis. Nec vero dubito, quin ex his, qui adsunt, " Rom.ru, 5. uno positam esse, ut eos humanitate ac misericor- C etc. A Gregorii mente et textu videtur aber- rare Billius, qui locum hunc sic interpretatur: Etsi enim me animi affectus eo abripuit, ut illud tanquam inimicum et infestum accusarem, » etc. aliisque melioris notæ codicibus, non male; his enim omissis, planior fit oratio. [male]. Dei erga alios. Ita in notis Sancyg. (62) Εἰ γὰρ καὶ ὡς ἐχθροῦ κατηγόρησα διὰ τὸ D (63) Τὰ τῶν. Ιn quibusdam, τὰ τοῦ. (64) Ἢ ἕκαστον. or. 2, Reg. c, ἢ ἑκάστῳ. (65) Αὐτῆς. Deest in Or. 2. (66) Εὖ ἡμῖν ἔχει. Plerique codices, ἡμῖν εὖ (67) Τάχ' ἄν. Tres Regg., τάχα άν. (68) Λύσαιεν. Οr. 2, λύσεις. (70) Υγείας. Ρlures codd., υγιείας. (71) Τι. Deest in Reg. a, bm, ph. (72) Η μόνον. Reg. c, η μόνη. In Par. ed., (73) Έστι. Deest in pluribus Regg. et Or. 2. (74) Μή. Οr. 2, μηδέ (75) Πάσχοιτε. Reg. bm. Mont., συμπάσχοιτε. (76) Καὶ Θεοῦ, καὶ παρὰ Θεοῦ. « Dei erga se, et (77) ῾Υμεῖς. Sic Reg. ph, Or. 2, etc. Male in ed., (69) Οὐκ ἔχουσιν. Hæc desunt in Regg. bm, pl, ἡμεῖς.
PG 35:869Καὶ ταῦτα λέγει, καὶ ἐπαφίησι πηγὰς δακρύων, καὶ περιπτύξασθαι βούλεται μὲν ἡ δυστυχὴς, φοβεῖται δὲ τὰς τοῦ παιδὸς σάρκας ὡς πολεμίας. Πάνδημοι δὲ καταβοήσεις τε καὶ διώξεις, οὐ κατὰ τῶν ἀδικούντων, ἀλλὰ κατὰ τῶν δυστυχούντων γίνονται. Καὶ φονέα μὲν ἤδη τις συνῳκίσατο, καὶ μοιχῷ μετέδωκεν, οὐ στέγης μόνον, ἀλλὰ καὶ τραπέζης, καὶ βίου κοινωνὸν τὸν ἱερόσυλον εἵλετο, καὶ τοῖς αὐτόν τι διατεθεικόσι κακὸν ἐσπείσατο· τοῦ δὲ τὸ πάθος, ὡς ἔγκλημα, μηδὲν λυπήσαντος ἀπεστράφη. Καὶ πλέον ἔχει νόσου κακία· καὶ τὸ μὲν ἀπάνθρωπον ὡς ἐλευθέριον ἠσπασάμεθα, τὸ δὲ συμπαθὲς ὡς αἰσχρὸν ἠτιμάσαμεν. ΙΒ. Ἀπελαύνονται πόλεων, ἀπελαύνονται οἰκιῶν, ἀγορᾶς, συλλόγων, ὁδῶν, πανηγύρεων, συμποσίων, (ὢ τοῦ πάθους) αὐτοῦ τοῦ ὕδατος· οὔτε πηγαὶ ῥέουσαι, τούτοις κοιναὶ πρὸς τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους, οὔτε ποταμοὶ πιστεύονται μηδὲν ἐφέλκεσθαι τοῦ μολύσματος· καὶ τὸ παραδοξότατον, ὡς ἄγη μὲν ἀπελαύνομεν, ὡς δὲ οὐδὲν λυποῦντας πάλιν πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς ἐπιστρέφομεν, οὐκ οἴκησιν ἀπονέμοντες, οὐ τὰς ἀναγκαίας τροφὰς, οὐ θεραπείαν τοῖς τραύμασιν, οὐ σκέπῃ τὴν νόσον εἰς δύναμιν περιστέλλοντες.
Ι'. Πρόκειται τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν θέαμα δεινὸν Α καὶ ἐλεεινὸν, καὶ πᾶσι, πλὴν τῶν εἰδότων, ἄπιστον, ἄνθρωποι νεκροὶ καὶ ζῶντες, ἡκρωτηριασμένοι τοῖς πλείστοις τοῦ σώματος μέρεσι (78), μήθ' (78') οίτινές ποτε ἦσαν, μηδὲ ὅθεν εἰσὶ μικροῦ γινωσκόμενοι· μᾶλλον δὲ τῶν ποτε ἀνθρώπων ἄθλια λείψανα· πατέρας (79), καὶ μητέρας, καὶ ἀδελφούς, καὶ τόπους, ἑαυτῶν γνωρίσματα λέγοντες· Ἐγὼ τοῦ δεῖνος, καὶ ἡ δεῖνά μοι μήτηρ, καὶ τόδε μοι ὄνομα, καὶ σύ μοι φίλος ποτὲ καὶ γνώριμος. Καὶ τοῦτο πράττουσιν, οὐ γὰρ ἔχουσι τῷ παλαιῷ χαρακτῆρι γινώσκεσθαι (80) · ἄνθρωποι περικεκομμένοι, καὶ περιῃρημένοι χρήματα (81), συγγένειαν, φίλους, αὐτὰ τὰ σώματα· ἄνθρωποι μόνοι τῶν πάντων (82) ἐλεοῦντές τε ἑαυτοὺς, καὶ μισοῦντες ὁμοίως· οὐκ ἔχοντες πότερα μᾶλλον θρηνήσωσι (85), τὰ μηκέτ' ὄντα τοῦ σώματος, ἢ τὰ μένοντα (84)· Β ὅσα προανάλωσεν ἡ νόσος, ἢ ὅσα τῇ νόσῳ λεί- πεται. Τὰ μὲν γὰρ ἀνήλωται (85) δυστυχῶς, τὰ δὲ σώζεται δυστυχέστερον· τὰ μὲν οἶχεται πρὸ τῶν τά φων, τὰ δὲ οὐκ ἔστιν ὁ παραδώσων ταφῇ (86). Καὶ γὰρ ὁ λίαν χρηστὸς καὶ φιλάνθρωπος, τούτοις ἐστὶν ἀναλγητότατος· κἀνταῦθα μόνον ἐπελαθόμεθα σάρξ κες ὄντες, καὶ τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως περικείμε- καὶ τοσούτου δέομεν (87) θεραπεύειν τὸ συγγε- νὲς, ὥστε καὶ τῶν ἡμετέρων σωμάτων ἀσφάλειαν τὴν τούτων φυγὴν νομίζομεν. Καὶ νεκρῷ μὲν ἤδη προσῆλθέ τις παλαιῷ, καὶ τούτῳ τυχὸν ὀδωδότι, καὶ ζώων ἀλόγων ἤνεγκεν όδωδότα σώματα, καὶ βορβόρου πλησθεὶς ἀνέσχετο· τούτους δὲ κατὰ κράτος φεύγο μεν (ὢ τῆς ἀπανθρωπίας!), ὅτι καὶ τὸν αὐτὸν αὐτοῖς σπῶμεν ἀέρα, μικροῦ δυσχεραίνοντες. • ΙΑ'. Τί πατρὸς γνησιώτερον ; καὶ τί μητρὸς συμ- παθέστερον; Αλλ' ἀπεκλείσθη γε τούτοις καὶ ἡ φύ- σις· καὶ πατὴρ παῖδα τὸν ἑαυτοῦ, ὅν ἐγέννησεν, ὃν ἀνέθρεψεν, ἐν ὀφθαλμὸν βίου μόνον ἔχειν ἐνόμισεν, ὑπὲρ οὗ πολλὰ θεῷ καὶ πολλάκις προσηύξατο, τοῦ τον οδύρεται μὲν, ἀπελαύνει δὲ, τὸ μὲν ἑκὼν, τὸ δὲ τυραννούμενος. Και μήτηρ μέμνηται μὲν τῶν ὠδίνων, καὶ τὰ σπλάγχνα σπαράσσεται, καὶ ἀνακαλεῖται λίαν ἐλεεινῶς, καὶ προθεῖσα θρηνεῖ, καθάπερ τεθνη- κότα τὸν ζῶντα (88) · Τέκνον, λέγουσα, δυστυχὲς καὶ ἀθλίας μητρὸς, ὁ μοι συνεμερίσατο πικρῶς ἡ νόσος· τέκνον ἐλεεινὸν, τέκνον οὐ γνωριζόμενον, τέκνον, δ χρημνοῖς καὶ ὄρεσι καὶ ἐρημίαις ἀνεθρεψάμην (89) δ. σθαι. Αt Δε άλωται. τοσοῦτον ἀποδέο μεν. τὰ ζῶντα. - ORATIO XIV. DE PAUPERUM AMORE. perinde actantur, quicunque Christi ac pauperum amantes sunt, Deique, et a Deo misericordiam habent. At calamitatis etiam testes vos ipsi estis. X. Proponitur nobis ob oculos grave et mise- randum spectaculum, nec nisi iis, qui norunt, cre- dibile, homines mortui ac viventes, plurimis corpo- ris partibus mutilati, sicque affecti, ut fere, nec qui- nam olim fuerint, nec unde, agnoscatur; imo, ut rectius loquar, miseræ veterum hominum reliquiæ ; patres, et matres, et fratres, ac loca ex quibus agnosci queant, proferentes : ego illo patre natus sum, hac matre procreatus, hoc mihi nomen est, tu mihi quondam amicus et familiaris: idque id- circo faciunt, quod ex veteribus oris lineamentis jam agnosci nequeant : homines accisi, ac pecuniis, genere, amicis, adeoque corporibus ipsis spoliati; homines soli ex omnibus mortalibus æque sese et misericordia et odio prosequentes; nec satis con- stitutum habentes, utras tandem corporis partes VOL magis deplorent, præcisasne et exstinctas, an in corpore adhuc remanentes; easne, quas inorbus absumpsit, an eas, quæ morbo reliquæ sunt. Illa quippe misere absumptæ atque confecta sunt; b vero miserius conservantur : illæ ante sepulcrum interierunt; has nemo est qui sepulcro condat. Nam optimus et humanissimus quisque, his durissimum atque inhumanissimum se præbet; atque hic solum nos carnem esse ", et humilitatis corpus gerere obliviscimur : tantumque ab eo absumus, ut eos, qui cognationis vinculo nobiscum conjuncti sunt, curemus, ut corporum quoque nostrorum salutem in eorum ſuga atque aversione positam esse existi- memus. Cuinque non desint, qui ad vetus atque C etiam fortasse fœtidum cadaver accedere non ve-. reantur, brutorumque animantium corpora tetro odore plena perferant, ac cœno perfusi æquo animo id ferant: nos contra los maxima celeritate fugimus (o ingentem inhumanitatem !), pene eliam, quod eumdem cum ipsis aerem trahamus, indigne ferentes Gen. vi, [male. D XI. Quid patre sincerius ? Quid matre ad misera- tionem propensius ? his ipsa quoque natura præ clusa est: ac pater Glium suum, quem genuit, qnem educavit, quem se unicum vitæ oculum ha- Dere existimavit, pro quo multas ad Deum saepenu- nero preces fudit ; hunc, inquam, luget quidem ille, ceterum abigit, partim libens, partim invitus. rursum mater suos quidem in pariendo dolores re- cordatur, ac visceribus dilaniatur, et miseranda admodum voce natum appellat, atque ob oculos positum, vivum lauquam mortuum luget : Fili mi- ser, inquiens, et misera matris, quem morbus me- çum acerbe partitus est : fili miser, fili jam ignote, afficiat. > [ininus recte. Or. et Mont., Editi, (78) Μέρεσι. Forte, μέλεσι. Edit. (78) Μήθ'. Reg. bm, ph. Or. 2, μηδ' [rectius]. (79) Πατέρας. Coisl. 1 addit, καὶ πάππους. (80) Γινώσκεσθαι. Reg. c, Mont., γνωρίζε (81) Χρήματα. Reg. c, κτήματα, « prædiis. » (82) Πάντων. Or. 2, ἁπάντων. (83) θρηνήσωσι. Reg. a, Or. 2, θρηνήσουσι, (84) Μένοντα. Or. 2, μείναντα. (85) Ανήλωται. Reg. a, c. d, Or. 2, etc., ἀν- (86) Ταφῇ. Οr. 2, τῇ ταφῇ. Billius : sepultura (87) Τοσούτου δέομεν. Ιta Reg. c. Ahi, τοσούτῳ (88) Τον ζῶντα. lta plerique Reg. et Coisl. 1. (89) 'Ανεθρεψάμην. Reg. a, c. d, έθρεψάμην.
PG 35:871Διὰ τοῦτο περιπλανῶνται νυκτὸς καὶ ἡμέρας, ἄποροι, καὶ γυμνοὶ, καὶ ἀνέστιοι, τὴν νόσον ἐπιδεικνύντες, τὰ ἀρχαῖα ἐκδιηγούμενοι, τὸν Πλάστην ἐπιβοώμενοι, χρώμενοι τοῖς ἀλλήλων μέλεσιν ἀντὶ τῶν λειπόντων, σοφισταὶ μελῶν ἑλκόντων ἕλεον, ἄρτου τι μικρὸν αἰτοῦντες, ἢ ὄψου τι βραχύτατον, ἢ ῥάκος τι τρύχινον, βοήθημα τῆς αἰσχύνης, ἢ παραμυθίαν τοῖς ἕλκεσι. Καὶ φιλάνθρωπος οὗτος αὐτοῖς, οὐχ ὃς πρὸς τὴν χρείαν ἤρκεσεν, ἀλλ’ ὅστις μὴ πικρῶς ἀπεπέμψατο. Οἱ πολλοὶ δὲ αὐτῶν οὐδὲ ὑπ’ αἰσχύνης τὰς πανηγύρεις φεύγουσιν, αὐτὸ μὲν οὖν τοὐναντίον εἰς ταύτας ὠθοῦνται διὰ τὴν χρείαν· ταύτας δὴ λέγω τὰς πανδήμους καὶ ἱερὰς, ἃς ἡμεῖς ἐπὶ θεραπείᾳ τῶν ψυχῶν ἐξεύρομεν, ἢ κατά τι μυστήριον συνιόντες, ἢ τοῖς μάρτυσι τῆς ἀληθείας πανηγυρίζοντες, ἵν’ ὧν τοὺς ἀγῶνας τιμῶμεν, μιμώμεθα καὶ τὴν εὐσέβειαν. Καὶ αἰσχύνονται μὲν τοὺς ἀνθρώπους διὰ τὴν συμφορὰν, ὄντες ἄνθρωποι, καὶ βούλοιντ’ ἂν ὄρεσιν, ἢ κρημνοῖς, ἢ ὕλαις, ἢ τὸ τελευταῖον νυκτὶ καὶ σκότῳ περικαλύπτεσθαι· ῥιπτοῦνται δὲ ὅμως εἰς μέσον, φόρτος ἐλεεινὸς, καὶ δακρύων ἄξιος.
τῶν ἀνθρώπων μόνον έψονται σε οἱ εὐσεβέστατοι (91) καὶ ταῦτα δὴ τὰ τοῦ Ἰὼβ ἐλεεινὰ ῥήματα επιφθέγ γεται· Ἵνα τί γὰρ ἐπλάσθης ἐν κοιλίᾳ μητρός, ἐκ γαστρὸς (92) δὲ ἐξῆλθες, καὶ οὐκ εὐθὺς (95) ἀπώλου, ώς συνδραμεῖν τῇ γεννήσει τὸν θάνατον; ἵνα τί δὲ οὐκ ἀπῆλθες ἄωρος, πρὶν γεύσασθαι τῶν τοῦ βίου κακῶν; Ινα τί δέ σοι συνήντησε (94) γόνατα ; Τί δέ σοι τὸ θηλάσαι μαστούς, αθλίως (95) ζήσε σθαι μέλλοντι, καὶ ζωὴν θανάτου χαλεπωτέραν; Καὶ ταῦτα λέγει, καὶ ἐπαφίησι πηγὰς δακρύων, καὶ περι πτύξασθαι (96) βούλεται μὲν ἡ δυστυχής, φοβεῖται δὲ τὰς τοῦ παιδὸς σάρκας ώς πολεμίας. Πάνδημοι δὲ και ταβοήσεις τε καὶ διώξεις, οὐ κατὰ τῶν ἀδικούντων, ἀλλὰ κατὰ (97) τῶν δυστυχούντων γίνονται. Καὶ φο νέα μὲν ἤδη τις συνωκίσατο, καὶ μοιχῷ μετέδωκεν, οὐ στέγης μόνον, ἀλλὰ καὶ τραπέζης, καὶ βίου κοι- νωνὸν τὸν ἱερόσυλον εἵλετο, καὶ τοῖς αὐτόν τι διατε θεικόσι (98) κακὸν ἐσπείσατο· τοῦ δὲ τὸ πάθος, ὡς ἔγκλημα, μηδὲν λυπήσαντος ἀπεστράφη (99). Και πλέον (1) έχει νόσου κακία· καὶ τὸ μὲν ἀπάνθρω πον ὡς ἐλευθέριον ησπασάμεθα, τὸ δὲ συμπαθὲς ὡς αἰσχρὸν ἡτιμάσαμεν. Α μετὰ θηρίων οἰκήσεις, καὶ σκέπη σοι πέτρα (90), καὶ Β ο τησάν σοι. κατά μετά. Διαπεσερση. ίδια εθείσ' αντεστράφη ΙΒ΄. Απελαύνονται πόλεων, ἀπελαύνονται οἰκιῶν, ἀγορᾶς (2), συλλόγων, ὁδῶν, πανηγύρεων, συμποσίων, (ὼ τοῦ πάθους !) αὐτοῦ τοῦ ὕδατος· οὔτε πηγαὶ ῥέ ουσαι, τούτοις κοιναὶ πρὸς (3) τοὺς ἄλλους ἀνθρώ πους, οὔτε ποταμοὶ πιστεύονται μηδὲν ἐφέλκεσθαι τοῦ μολύσματος· καὶ τὸ παραδοξότατον (4), ὡς ἄγε μὲν ἀπελαύνομεν, ὡς δὲ οὐδὲν λυποῦντας πάλιν πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς ἐπιστρέφομεν (5), οὐκ οἴκησιν ἀπονέ μοντες, οὐ τὰς ἀναγκαίας τροφάς, οὐ θεραπείαν τοῖς τραύμασιν, οὐ σκέπῃ τὴν νόσον εἰς δύναμιν περιστέλ λοντες. Διὰ τοῦτο περιπλανῶνται νυκτὸς καὶ ἡμέρας, ἄποροι, καὶ γυμνοί, καὶ ἀνέστιοι, τὴν νόσον ἐπιδει κνύντες, τὰ ἀρχαῖα ἐκδιηγούμενοι, τὸν Πλάστην ἐπι- βοώμενοι, χρώμενοι τοῖς ἀλλήλων μέλεσιν ἀντὶ τῶν λειπόντων, σοφισταὶ μελῶν ἑλκόντων ἔλεον, ἄρτου τι μικρὸν αἰτοῦντες, ή δψου τι (6) βραχύτατον, ἢ ράκος τι τρύχινον, βοήθημα τῆς αἰσχύνης, ἢ παραμυθίαν τοῖς ἕλκεσι (7). Καὶ φιλάνθρωπος οὗτος αὐτοῖς, οὐχ Πηγαί ρέουσι τούτοις, κοιναὶ πρός ὅπου ἂν ὦσιν, « αὐτῶν πρόνοιαν, πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς ἀναγκάζομεν ἐπιστρέφειν· « Εo ἢ ἄψου τό, S. GREGORII THEOLOGI . fili, quem præcipitiis et montibus ac solitudinibus alui ; cum feris habitabis, libique petra tectum erit, atque ex mortalibus ii duntaxat te aspicient, qui pietate excellunt. Atque etiam miserabilia hæc Jobi verba inclamat : Quare in matris vulva creatus es, atque ex ventre egressus es, ac non statim perii- sti *, ut mors cuin ortu concurreret? Quare non præmature abscessisti, priusquam hujus vitæ mala degustares? Quare exceptus genibus? Cur lactatus uberibus ¹³, cum miseram vitain ac morte gravio- rem acturus esses? Atque his verbis utitur, vimque lacrymarum profundit; ac complecti quidem eum et exosculari misera cupit, sed filii carnem ut inimi- cam et hostilem pertimescit. Ab universa autem plebe clamores et insectationes, non adversus ini- quos et sceleratos, sed adversus miserus et calamni- tosos excitantur. Ac caedis quidem crimine constri- ctum non deest qui conturbernalem sibi adsciscat, et qui adulterum non solum tecto excipiat, sed etiam ad mensam admittat, ac sacrilegum vitæ socium adhibeat, cum iisque, a quibus malo aliquo affie- ctus est, amicitiæ foedus ineat : hujus contra, a quo nullam injuriam accepit, morbum, non secus ac crimen quoddam, aversatur. Ita melior vitii quam morbi conditio est ; atque inhumanitatem ut libero homine dignam amplectimur, humanitatem autem et misericordiam, ut turpem et inhonestam, asper- namur. XII. Urbibus ejiciuntur, arcentur ædibus, foro, conciliis, viis, publicis conventibus, conviviis, ingentem calamitatem ! ipsa etiam aqua; nec ipsis quidem fuunt fontes, aliis hominibus commu- C nes, nec flumina ipsa nihil spurcitiei ab his contra- here creduntur; quodque maxime mirandum est, quos ut piacula submovemos, eosdem, ut nihil nobis molestiæ inferentes, ad nos rursum conver- timus, non domicilium ipsis tribuentes, non neces- sarios cibos, non vulneribus medicinam, non veste morbum eorum pro viribus oblegentes. Ac proinde noctu et diu vagantur, inopes, et nudi, ac tecto carentes, morbum ostendentes, vetera commemo- rantes, Creatoris opem implorantes, alii aliorum membris, pro iis quibus carent, mutuo utentes, cautus ad misericordiam pertrahentis artifices paululum quiddam panis postulantes, aut parumper obsonii, aut lacerum aliquem et detritum pannumı, * Job III, 11. ibid. 12. ' sertis vitam agentes intelligit Gregorius, Bill. c quare tibi genua inter se juncia sunt? Quorum ubera suxisti?) Elegantem Vulgatæ interpretationem prætulimus. lej. in pluribus Regg. Ed., [male]. D tit interpres quasi legisset : Edit. et Gal. ubicunque fuerint, ut pe stem horremnus, » etc. quod eorum curam non gerimius, illos ad nos redire compellimus. »› etc. corporis partibus auxilium, aut ulceribus solatium ferant. (90) Πέτρα. Reg. c, πέτραι. (91) Εὐσεβέστατοι. Erenitas et solitarios in de- (92) Ἐκ γαστρός. Reg. a, ἐκ κοιλίας. (93) Εὐθύς. In quibusdam, εὐθέως. (94) Τί δέ σοι συνήντησε, etc. Reg. c, συνήν- (95) Αθλίως. Reg. e addit, οὕτως. (96) Περιπτύξασθαι. Οr. 2, περιπτύξεσθαι [ma- (97) Κατά. Sic Reg. hu, Coisl. 1, et Or. 2. Deest (98) Διατεθεικόσι. Reg. d, διατεθείσι. (99) Απεστράφη. In quibusdam, αντεστράφη (4) Πλέον. Οr. 2, κλεῖον [f. pro πλεῖον]. (2) Αγορᾶς. Chrys., ἀγορών. (5) Πηγαὶ ῥέουσαι, τούτοις κοιναὶ πρός ... Ver. (4) Παραδοξότατον. Or. 2 addit : οὗ δ' ἂν ὦσιν· (5) Επιστρέφομεν. Schol. : Δι' ὧν οὐ ποιούμεθα (6) "Η δψου τι. Unus Reg., ἢ ὄψον τι. In Par., 7) Βοήθημα ... ἕλκεσι. Billius, e quo pudendis
PG 35:872Τοῦτο μὲν ἴσως καὶ κατὰ λόγον, ἵνα ἡμῖν ὦσι τῆς ἀσθενείας ἡμῶν ὑπομνήματα, καὶ πείθωσι μηδενὶ τῶν παρόντων καὶ ὁρωμένων, ὡς ἑστῶτι, προστίθεσθαι. Ῥιπτοῦνται δὲ, οἱ μὲν ἐπιθυμίᾳ φωνῆς ἀνθρωπίνης, οἱ δὲ προσόψεως, οἱ δὲ ἵνα βραχέα ζωῆς ἐφόδια παρὰ τῶν τρυφώντων συλλέξωνται, πάντες δὲ ἵνα τι πράους γεύωνται τοὺς ἑαυτῶν θρήνους δημοσιεύσαντες.
τῶν ἀνθρώπων μόνον έψονται σε οἱ εὐσεβέστατοι (91) καὶ ταῦτα δὴ τὰ τοῦ Ἰὼβ ἐλεεινὰ ῥήματα επιφθέγ γεται· Ἵνα τί γὰρ ἐπλάσθης ἐν κοιλίᾳ μητρός, ἐκ γαστρὸς (92) δὲ ἐξῆλθες, καὶ οὐκ εὐθὺς (95) ἀπώλου, ώς συνδραμεῖν τῇ γεννήσει τὸν θάνατον; ἵνα τί δὲ οὐκ ἀπῆλθες ἄωρος, πρὶν γεύσασθαι τῶν τοῦ βίου κακῶν; Ινα τί δέ σοι συνήντησε (94) γόνατα ; Τί δέ σοι τὸ θηλάσαι μαστούς, αθλίως (95) ζήσε σθαι μέλλοντι, καὶ ζωὴν θανάτου χαλεπωτέραν; Καὶ ταῦτα λέγει, καὶ ἐπαφίησι πηγὰς δακρύων, καὶ περι πτύξασθαι (96) βούλεται μὲν ἡ δυστυχής, φοβεῖται δὲ τὰς τοῦ παιδὸς σάρκας ώς πολεμίας. Πάνδημοι δὲ και ταβοήσεις τε καὶ διώξεις, οὐ κατὰ τῶν ἀδικούντων, ἀλλὰ κατὰ (97) τῶν δυστυχούντων γίνονται. Καὶ φο νέα μὲν ἤδη τις συνωκίσατο, καὶ μοιχῷ μετέδωκεν, οὐ στέγης μόνον, ἀλλὰ καὶ τραπέζης, καὶ βίου κοι- νωνὸν τὸν ἱερόσυλον εἵλετο, καὶ τοῖς αὐτόν τι διατε θεικόσι (98) κακὸν ἐσπείσατο· τοῦ δὲ τὸ πάθος, ὡς ἔγκλημα, μηδὲν λυπήσαντος ἀπεστράφη (99). Και πλέον (1) έχει νόσου κακία· καὶ τὸ μὲν ἀπάνθρω πον ὡς ἐλευθέριον ησπασάμεθα, τὸ δὲ συμπαθὲς ὡς αἰσχρὸν ἡτιμάσαμεν. Α μετὰ θηρίων οἰκήσεις, καὶ σκέπη σοι πέτρα (90), καὶ Β ο τησάν σοι. κατά μετά. Διαπεσερση. ίδια εθείσ' αντεστράφη ΙΒ΄. Απελαύνονται πόλεων, ἀπελαύνονται οἰκιῶν, ἀγορᾶς (2), συλλόγων, ὁδῶν, πανηγύρεων, συμποσίων, (ὼ τοῦ πάθους !) αὐτοῦ τοῦ ὕδατος· οὔτε πηγαὶ ῥέ ουσαι, τούτοις κοιναὶ πρὸς (3) τοὺς ἄλλους ἀνθρώ πους, οὔτε ποταμοὶ πιστεύονται μηδὲν ἐφέλκεσθαι τοῦ μολύσματος· καὶ τὸ παραδοξότατον (4), ὡς ἄγε μὲν ἀπελαύνομεν, ὡς δὲ οὐδὲν λυποῦντας πάλιν πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς ἐπιστρέφομεν (5), οὐκ οἴκησιν ἀπονέ μοντες, οὐ τὰς ἀναγκαίας τροφάς, οὐ θεραπείαν τοῖς τραύμασιν, οὐ σκέπῃ τὴν νόσον εἰς δύναμιν περιστέλ λοντες. Διὰ τοῦτο περιπλανῶνται νυκτὸς καὶ ἡμέρας, ἄποροι, καὶ γυμνοί, καὶ ἀνέστιοι, τὴν νόσον ἐπιδει κνύντες, τὰ ἀρχαῖα ἐκδιηγούμενοι, τὸν Πλάστην ἐπι- βοώμενοι, χρώμενοι τοῖς ἀλλήλων μέλεσιν ἀντὶ τῶν λειπόντων, σοφισταὶ μελῶν ἑλκόντων ἔλεον, ἄρτου τι μικρὸν αἰτοῦντες, ή δψου τι (6) βραχύτατον, ἢ ράκος τι τρύχινον, βοήθημα τῆς αἰσχύνης, ἢ παραμυθίαν τοῖς ἕλκεσι (7). Καὶ φιλάνθρωπος οὗτος αὐτοῖς, οὐχ Πηγαί ρέουσι τούτοις, κοιναὶ πρός ὅπου ἂν ὦσιν, « αὐτῶν πρόνοιαν, πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς ἀναγκάζομεν ἐπιστρέφειν· « Εo ἢ ἄψου τό, S. GREGORII THEOLOGI . fili, quem præcipitiis et montibus ac solitudinibus alui ; cum feris habitabis, libique petra tectum erit, atque ex mortalibus ii duntaxat te aspicient, qui pietate excellunt. Atque etiam miserabilia hæc Jobi verba inclamat : Quare in matris vulva creatus es, atque ex ventre egressus es, ac non statim perii- sti *, ut mors cuin ortu concurreret? Quare non præmature abscessisti, priusquam hujus vitæ mala degustares? Quare exceptus genibus? Cur lactatus uberibus ¹³, cum miseram vitain ac morte gravio- rem acturus esses? Atque his verbis utitur, vimque lacrymarum profundit; ac complecti quidem eum et exosculari misera cupit, sed filii carnem ut inimi- cam et hostilem pertimescit. Ab universa autem plebe clamores et insectationes, non adversus ini- quos et sceleratos, sed adversus miserus et calamni- tosos excitantur. Ac caedis quidem crimine constri- ctum non deest qui conturbernalem sibi adsciscat, et qui adulterum non solum tecto excipiat, sed etiam ad mensam admittat, ac sacrilegum vitæ socium adhibeat, cum iisque, a quibus malo aliquo affie- ctus est, amicitiæ foedus ineat : hujus contra, a quo nullam injuriam accepit, morbum, non secus ac crimen quoddam, aversatur. Ita melior vitii quam morbi conditio est ; atque inhumanitatem ut libero homine dignam amplectimur, humanitatem autem et misericordiam, ut turpem et inhonestam, asper- namur. XII. Urbibus ejiciuntur, arcentur ædibus, foro, conciliis, viis, publicis conventibus, conviviis, ingentem calamitatem ! ipsa etiam aqua; nec ipsis quidem fuunt fontes, aliis hominibus commu- C nes, nec flumina ipsa nihil spurcitiei ab his contra- here creduntur; quodque maxime mirandum est, quos ut piacula submovemos, eosdem, ut nihil nobis molestiæ inferentes, ad nos rursum conver- timus, non domicilium ipsis tribuentes, non neces- sarios cibos, non vulneribus medicinam, non veste morbum eorum pro viribus oblegentes. Ac proinde noctu et diu vagantur, inopes, et nudi, ac tecto carentes, morbum ostendentes, vetera commemo- rantes, Creatoris opem implorantes, alii aliorum membris, pro iis quibus carent, mutuo utentes, cautus ad misericordiam pertrahentis artifices paululum quiddam panis postulantes, aut parumper obsonii, aut lacerum aliquem et detritum pannumı, * Job III, 11. ibid. 12. ' sertis vitam agentes intelligit Gregorius, Bill. c quare tibi genua inter se juncia sunt? Quorum ubera suxisti?) Elegantem Vulgatæ interpretationem prætulimus. lej. in pluribus Regg. Ed., [male]. D tit interpres quasi legisset : Edit. et Gal. ubicunque fuerint, ut pe stem horremnus, » etc. quod eorum curam non gerimius, illos ad nos redire compellimus. »› etc. corporis partibus auxilium, aut ulceribus solatium ferant. (90) Πέτρα. Reg. c, πέτραι. (91) Εὐσεβέστατοι. Erenitas et solitarios in de- (92) Ἐκ γαστρός. Reg. a, ἐκ κοιλίας. (93) Εὐθύς. In quibusdam, εὐθέως. (94) Τί δέ σοι συνήντησε, etc. Reg. c, συνήν- (95) Αθλίως. Reg. e addit, οὕτως. (96) Περιπτύξασθαι. Οr. 2, περιπτύξεσθαι [ma- (97) Κατά. Sic Reg. hu, Coisl. 1, et Or. 2. Deest (98) Διατεθεικόσι. Reg. d, διατεθείσι. (99) Απεστράφη. In quibusdam, αντεστράφη (4) Πλέον. Οr. 2, κλεῖον [f. pro πλεῖον]. (2) Αγορᾶς. Chrys., ἀγορών. (5) Πηγαὶ ῥέουσαι, τούτοις κοιναὶ πρός ... Ver. (4) Παραδοξότατον. Or. 2 addit : οὗ δ' ἂν ὦσιν· (5) Επιστρέφομεν. Schol. : Δι' ὧν οὐ ποιούμεθα (6) "Η δψου τι. Unus Reg., ἢ ὄψον τι. In Par., 7) Βοήθημα ... ἕλκεσι. Billius, e quo pudendis
ΙΓ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΙΓ. Τίς οὐ κατακλᾶται τούτων τοῖς ὀδυρμοῖς, οἰκτρὰν ξυναυλίαν ἁρμοζομένων; τίς ἀκοὴ φέρει τὸ ἄκουσμα; τίς ὄψις χωρεῖ τὸ θέαμα; Οἱ μὲν κεῖνται μετ’ ἀλλήλων, κακῶς ὑπὸ τῆς νόσου συνεζευγμένοι, καὶ ἄλλος ἄλλο τι τῆς συμφορᾶς πρὸς τὸ ἐλεεινὸν ἐρανίζοντες· καὶ εἰσὶν ἀλλήλοις προσθήκη τοῦ πάθους, ἐλεεινοὶ τῆς ἀῤῥωστίας, τῆς συμπαθείας ἐλεεινότεροι. Περιίσταται δὲ αὐτοὺς θέατρον συμμιγὲς, συναλγούντων μὲν, ἀλλὰ πρόσκαιρα. Οἱ δὲ κυλινδοῦνται πρὸς τοῖς ποσὶ τῶν ἀνθρώπων ἡλίῳ καὶ κόνει· ἔστι δὲ ὅτε καὶ κρυμοῖς ἀγρίοις, καὶ ὄμβροις, καὶ ταραχαῖς ἀνέμων ταλαιπωρούμενοι, παρὰ τοσοῦτον οὐ συμπατούμενοι, παρ’ ὅσον καὶ ψαύειν αὐτῶν βδελυσσόμεθα.
τῶν ἀνθρώπων μόνον έψονται σε οἱ εὐσεβέστατοι (91) καὶ ταῦτα δὴ τὰ τοῦ Ἰὼβ ἐλεεινὰ ῥήματα επιφθέγ γεται· Ἵνα τί γὰρ ἐπλάσθης ἐν κοιλίᾳ μητρός, ἐκ γαστρὸς (92) δὲ ἐξῆλθες, καὶ οὐκ εὐθὺς (95) ἀπώλου, ώς συνδραμεῖν τῇ γεννήσει τὸν θάνατον; ἵνα τί δὲ οὐκ ἀπῆλθες ἄωρος, πρὶν γεύσασθαι τῶν τοῦ βίου κακῶν; Ινα τί δέ σοι συνήντησε (94) γόνατα ; Τί δέ σοι τὸ θηλάσαι μαστούς, αθλίως (95) ζήσε σθαι μέλλοντι, καὶ ζωὴν θανάτου χαλεπωτέραν; Καὶ ταῦτα λέγει, καὶ ἐπαφίησι πηγὰς δακρύων, καὶ περι πτύξασθαι (96) βούλεται μὲν ἡ δυστυχής, φοβεῖται δὲ τὰς τοῦ παιδὸς σάρκας ώς πολεμίας. Πάνδημοι δὲ και ταβοήσεις τε καὶ διώξεις, οὐ κατὰ τῶν ἀδικούντων, ἀλλὰ κατὰ (97) τῶν δυστυχούντων γίνονται. Καὶ φο νέα μὲν ἤδη τις συνωκίσατο, καὶ μοιχῷ μετέδωκεν, οὐ στέγης μόνον, ἀλλὰ καὶ τραπέζης, καὶ βίου κοι- νωνὸν τὸν ἱερόσυλον εἵλετο, καὶ τοῖς αὐτόν τι διατε θεικόσι (98) κακὸν ἐσπείσατο· τοῦ δὲ τὸ πάθος, ὡς ἔγκλημα, μηδὲν λυπήσαντος ἀπεστράφη (99). Και πλέον (1) έχει νόσου κακία· καὶ τὸ μὲν ἀπάνθρω πον ὡς ἐλευθέριον ησπασάμεθα, τὸ δὲ συμπαθὲς ὡς αἰσχρὸν ἡτιμάσαμεν. Α μετὰ θηρίων οἰκήσεις, καὶ σκέπη σοι πέτρα (90), καὶ Β ο τησάν σοι. κατά μετά. Διαπεσερση. ίδια εθείσ' αντεστράφη ΙΒ΄. Απελαύνονται πόλεων, ἀπελαύνονται οἰκιῶν, ἀγορᾶς (2), συλλόγων, ὁδῶν, πανηγύρεων, συμποσίων, (ὼ τοῦ πάθους !) αὐτοῦ τοῦ ὕδατος· οὔτε πηγαὶ ῥέ ουσαι, τούτοις κοιναὶ πρὸς (3) τοὺς ἄλλους ἀνθρώ πους, οὔτε ποταμοὶ πιστεύονται μηδὲν ἐφέλκεσθαι τοῦ μολύσματος· καὶ τὸ παραδοξότατον (4), ὡς ἄγε μὲν ἀπελαύνομεν, ὡς δὲ οὐδὲν λυποῦντας πάλιν πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς ἐπιστρέφομεν (5), οὐκ οἴκησιν ἀπονέ μοντες, οὐ τὰς ἀναγκαίας τροφάς, οὐ θεραπείαν τοῖς τραύμασιν, οὐ σκέπῃ τὴν νόσον εἰς δύναμιν περιστέλ λοντες. Διὰ τοῦτο περιπλανῶνται νυκτὸς καὶ ἡμέρας, ἄποροι, καὶ γυμνοί, καὶ ἀνέστιοι, τὴν νόσον ἐπιδει κνύντες, τὰ ἀρχαῖα ἐκδιηγούμενοι, τὸν Πλάστην ἐπι- βοώμενοι, χρώμενοι τοῖς ἀλλήλων μέλεσιν ἀντὶ τῶν λειπόντων, σοφισταὶ μελῶν ἑλκόντων ἔλεον, ἄρτου τι μικρὸν αἰτοῦντες, ή δψου τι (6) βραχύτατον, ἢ ράκος τι τρύχινον, βοήθημα τῆς αἰσχύνης, ἢ παραμυθίαν τοῖς ἕλκεσι (7). Καὶ φιλάνθρωπος οὗτος αὐτοῖς, οὐχ Πηγαί ρέουσι τούτοις, κοιναὶ πρός ὅπου ἂν ὦσιν, « αὐτῶν πρόνοιαν, πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς ἀναγκάζομεν ἐπιστρέφειν· « Εo ἢ ἄψου τό, S. GREGORII THEOLOGI . fili, quem præcipitiis et montibus ac solitudinibus alui ; cum feris habitabis, libique petra tectum erit, atque ex mortalibus ii duntaxat te aspicient, qui pietate excellunt. Atque etiam miserabilia hæc Jobi verba inclamat : Quare in matris vulva creatus es, atque ex ventre egressus es, ac non statim perii- sti *, ut mors cuin ortu concurreret? Quare non præmature abscessisti, priusquam hujus vitæ mala degustares? Quare exceptus genibus? Cur lactatus uberibus ¹³, cum miseram vitain ac morte gravio- rem acturus esses? Atque his verbis utitur, vimque lacrymarum profundit; ac complecti quidem eum et exosculari misera cupit, sed filii carnem ut inimi- cam et hostilem pertimescit. Ab universa autem plebe clamores et insectationes, non adversus ini- quos et sceleratos, sed adversus miserus et calamni- tosos excitantur. Ac caedis quidem crimine constri- ctum non deest qui conturbernalem sibi adsciscat, et qui adulterum non solum tecto excipiat, sed etiam ad mensam admittat, ac sacrilegum vitæ socium adhibeat, cum iisque, a quibus malo aliquo affie- ctus est, amicitiæ foedus ineat : hujus contra, a quo nullam injuriam accepit, morbum, non secus ac crimen quoddam, aversatur. Ita melior vitii quam morbi conditio est ; atque inhumanitatem ut libero homine dignam amplectimur, humanitatem autem et misericordiam, ut turpem et inhonestam, asper- namur. XII. Urbibus ejiciuntur, arcentur ædibus, foro, conciliis, viis, publicis conventibus, conviviis, ingentem calamitatem ! ipsa etiam aqua; nec ipsis quidem fuunt fontes, aliis hominibus commu- C nes, nec flumina ipsa nihil spurcitiei ab his contra- here creduntur; quodque maxime mirandum est, quos ut piacula submovemos, eosdem, ut nihil nobis molestiæ inferentes, ad nos rursum conver- timus, non domicilium ipsis tribuentes, non neces- sarios cibos, non vulneribus medicinam, non veste morbum eorum pro viribus oblegentes. Ac proinde noctu et diu vagantur, inopes, et nudi, ac tecto carentes, morbum ostendentes, vetera commemo- rantes, Creatoris opem implorantes, alii aliorum membris, pro iis quibus carent, mutuo utentes, cautus ad misericordiam pertrahentis artifices paululum quiddam panis postulantes, aut parumper obsonii, aut lacerum aliquem et detritum pannumı, * Job III, 11. ibid. 12. ' sertis vitam agentes intelligit Gregorius, Bill. c quare tibi genua inter se juncia sunt? Quorum ubera suxisti?) Elegantem Vulgatæ interpretationem prætulimus. lej. in pluribus Regg. Ed., [male]. D tit interpres quasi legisset : Edit. et Gal. ubicunque fuerint, ut pe stem horremnus, » etc. quod eorum curam non gerimius, illos ad nos redire compellimus. »› etc. corporis partibus auxilium, aut ulceribus solatium ferant. (90) Πέτρα. Reg. c, πέτραι. (91) Εὐσεβέστατοι. Erenitas et solitarios in de- (92) Ἐκ γαστρός. Reg. a, ἐκ κοιλίας. (93) Εὐθύς. In quibusdam, εὐθέως. (94) Τί δέ σοι συνήντησε, etc. Reg. c, συνήν- (95) Αθλίως. Reg. e addit, οὕτως. (96) Περιπτύξασθαι. Οr. 2, περιπτύξεσθαι [ma- (97) Κατά. Sic Reg. hu, Coisl. 1, et Or. 2. Deest (98) Διατεθεικόσι. Reg. d, διατεθείσι. (99) Απεστράφη. In quibusdam, αντεστράφη (4) Πλέον. Οr. 2, κλεῖον [f. pro πλεῖον]. (2) Αγορᾶς. Chrys., ἀγορών. (5) Πηγαὶ ῥέουσαι, τούτοις κοιναὶ πρός ... Ver. (4) Παραδοξότατον. Or. 2 addit : οὗ δ' ἂν ὦσιν· (5) Επιστρέφομεν. Schol. : Δι' ὧν οὐ ποιούμεθα (6) "Η δψου τι. Unus Reg., ἢ ὄψον τι. In Par., 7) Βοήθημα ... ἕλκεσι. Billius, e quo pudendis
PG 35:873Ἀντᾴδει δὲ τοῖς ἱεροῖς ἔνδον μέλεσιν ὁ τῶν αἰτήσεων ὀδυρμὸς, καὶ ταῖς μυστικαῖς φωναῖς θρῆνος ἐλεεινὸς ἀντεγείρεται. Τί δεῖ πᾶσαν αὐτῶν προτιθέναι τὴν συμφορὰν ἀνθρώποις πανηγυρίζουσιν; Ἴσως ἂν καὶ ὑμῖν κινήσαιμι θρῆνον, εἰ πάντα ἐκτραγῳδοίην ἐπιμελῶς, καὶ νικήσει τὴν ἑορτὴν τὸ πάθος. Λέγω γὰρ οὖν ταῦτα, ἐπεὶ μηδέπω δύναμαι πείθειν ὑμᾶς, ὡς ἔστι ποτὲ ἡδονῆς λύπη τιμιωτέρα, καὶ κατήφεια πανηγύρεως, καὶ γέλωτος οὐ καλοῦ δάκρυον ἐπαινούμενον. ΙΔ. Οὗτοι μὲν οὖν ταῦτα, καὶ πολλῷ γε ὧν εἶπον ἀθλιώτερα, οἱ κατὰ Θεὸν ἡμῶν ἀδελφοὶ, κἂν μὴ βούλησθε, οἱ τὴν αὐτὴν ἡμῖν λαχόντες φύσιν, οἱ ἐκ τοῦ αὐτοῦ πηλοῦ διηρτισμένοι, ἐξ οὗ τὸ πρῶτον γεγόναμεν, οἱ νεύροις καὶ ὀστέοις ἐνειρμένοι παραπλησίως ἡμῖν, οἱ δέρμα καὶ κρέας ἐνδεδυμένοι πᾶσιν ὁμοίως, ὥς πού φησιν ὁ θεῖος Ἰὼβ ἐμφιλοσοφῶν τοῖς πάθεσι, καὶ διαπτύων ἡμῶν τὸ φαινόμενον· μᾶλλον δὲ, εἰ χρὴ τὸ μεῖζον εἰπεῖν, οἱ τὸ κατ’ εἰκόνα καὶ λαχόντες ὁμοίως ἡμῖν, καὶ φυλάσσοντες ἴσως ὑπὲρ ἡμᾶς, εἰ καὶ τὰ σώματα διεφθάρησαν· οἱ τὸν αὐτὸν ἐνδεδυμένοι Χριστὸν κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον, καὶ τὸν αὐτὸν ἡμῖν πιστευθέντες ἀῤῥαβῶνα τοῦ Πνεύματος·
ὃς πρὸς τὴν χρείαν ήρκεσεν, ἀλλ' ὅστις μὴ πικρώς ἀπεπέμψατο. Οἱ πολλοὶ δὲ αὐτῶν οὐδὲ ὑπ' αἰσχύνης τὰς πανηγύρεις φεύγουσιν, αὐτὸ (8) μὲν οὖν τούναν- τίον εἰς ταύτας ὠθοῦνται διὰ τὴν χρείαν· ταύτας δὴ λέγω τὰς πανδήμους (9) καὶ ἱερὰς, ἃς ἡμεῖς ἐπὶ θε- ραπεία τῶν ψυχῶν ἐξεύρομεν (10), ή κατά τι μυστή. μιον συνιόντες, ἢ τοῖς μάρτυσι τῆς ἀληθείας πανη- γυρίζοντες, ἵν᾽ ὧν τοὺς ἀγῶνας τιμῶμεν, μιμώμεθα καὶ τὴν εὐσέβειαν. Καὶ αἰσχύνονται μὲν τοὺς ἀνθρώ τους διὰ τὴν συμφοράν, ὄντες ἄνθρωποι, καὶ βού- λοιντ' ἂν ὄρεσιν, ἢ κρημνοῖς, ἢ ὅλαις, ἢ τὸ τελευ ταῖον νυκτὶ καὶ σκότῳ περικαλύπτεσθαι· ῥιπτοῦνται δὲ ὅμως εἰς μέσον, φόρτος ἐλεεινὸς, καὶ δακρύων ἄξιος. Τοῦτο μὲν ἴσως καὶ κατὰ λόγον, ἵνα ἡμῖν ὦσι τῆς ἀσθενείας ἡμῶν ὑπομνήματα, καὶ πείθωσι μη- δενὶ τῶν παρόντων καὶ ὁρωμένων, ὡς ἑστῶτι (11), Β προστίθεσθαι. Ριπτοῦνται δὲ, οἱ μὲν ἐπιθυμίᾳ φω- νῆς ἀνθρωπίνης, οἱ δὲ προσόψεως, οἱ δὲ ἵνα βραχέα ζωῆς ἐφόδια παρὰ τῶν τρυφώντων συλλέξωνται, πάν- τες δὲ ἵνα τι πράους γεύωνται (12) τοὺς ἑαυτῶν θρή νους δημοσιεύσαντες. ΙΓ΄. Τίς οὐ κατακλᾶται τούτων τοῖς ὀδυρμοῖς, οἱ- κτρὰν ξυναυλίαν ἁρμοζομένων; τίς ἀκοὴ φέρει τὸ ἄκουσμα; τίς ὄψις χωρεῖ τὸ θέαμα; Οἱ μὲν κεῖνται μετ᾿ ἀλλήλων, κακῶς ὑπὸ τῆς νόσου συνεζευγμένοι, καὶ ἄλλος ἄλλο τι τῆς συμφορᾶς πρὸς τὸ ἐλεεινὸν ἐρανίζοντες· καὶ εἰσὶν ἀλλήλοις προσθήκη τοῦ πά θους, ἐλεεινοὶ τῆς ἀρρωστίας, τῆς συμπαθείας (13) ἐλεεινότεροι. Περιίσταται (14) δὲ αὐτοὺς θέατρον συμμιγές, συναλγούντων μὲν, ἀλλὰ πρόσκαιρα. Οι δὲ κυλινδοῦνται πρὸς τοῖς ποσὶ τῶν ἀνθρώπων ἡλίῳ καὶ κόνει· ἔστι δὲ ὅτε καὶ κρυμοῖς ἀγρίοις, καὶ ὅμ- βροις, καὶ ταραχαῖς ἀνέμων ταλαιπωρούμενοι, παρά τοσοῦτον οὐ (15) συμπατούμενοι, παρ' ὅσον (16) καὶ ψαύειν αὐτῶν (17) βδελυσσόμεθα. Αντάδει δὲ τοῖς ἱε- ροῖς ἔνδον μέλεσιν ὁ τῶν αἰτήσεων ὀδυρμὸς, καὶ ταῖς μυστικαῖς φωναῖς θρῆνος ἐλεεινὸς ἀνεγείρεται. Τί δεῖ πᾶσαν αὐτῶν προτιθέναι τὴν συμφορὰν ἀνθρώ- ποις πανηγυρίζουσιν; Ίσως ἂν καὶ ὑμῖν κινήσαι με θρήνον, εἰ πάντα ἐκτραγῳδοίην ἐπιμελῶς, καὶ νική σει τὴν ἑορτὴν τὸ πάθος. Λέγω γὰρ οὖν ταῦτα, ἐπεὶ μηδέπω δύναμαι πείθειν ὑμᾶς, ὡς ἔστι ποτὲ ἡδονῆς λύπη τιμιωτέρα, καὶ κατήφεια πανηγύρεως, καὶ γέ- λωτος οὐ καλοῦ δάκρυον ἐπαινούμενον. ρομεν. ῥᾴους γένωνται, nια- πράους πράονες) γένωνται.] συμπάθεια τοσοῦτον καί. παρόσον. ORATIO XIV. - DE PAUPERUM AMORE. nignus ipsis ille est, non qui, quod eis opus erat, suppeditavit, sed qui non acerbe eos ablegavit. Multi autem eorum ne pudore quidem a publicis conventibus deterrentur, quin potius in eos sese ob necessitatem intrudunt; hos, inquam, publicos et sacros conventus, quos ob animarum curationem excogitavimus, aut mysterii cujuspiamn celebrandi causa coeuntes, aut ob veritatis martyres diem festum agitantes, ut, quorum certamina honore prosequimur, eorum quoque pietatem imitemur. Et quamvis hominum ora, cum homines ipsi sint, propter calamitatem erubescant, ac nontibus, aut præruptis locis, aut silvis, aut denique no- cte ac tenebris obtegi cupiant : in medium tamen A quo pudorem tueantur, et ulcera foveant. Ac be- irrumpunt, sarcina miserabilis, et lacrymarunt digna. Id quoque fortasse non temere ac sine ra- tione faciunt, nimirum ut nos infirmitatis nostræ submoneant, illudque nobis persuadeant, ut nulli rerum præsentium atque in oculorum sensum ca- dentium, velut firmæ et stabili, animum adjicia- mus. Irrumpunt autem, alii, ut optatam hominum vocem audiant : alii, ut eorum orǝ aspiciant: alii, ut exigna vitæ subsidia ab iis, qui luxu deliciisque diffluunt, colligant: omnes autem, ut exponendis luctibus suis nonnullum hinc levamen persentiant. idcirco dico, quia nondum vobis hoc persuadere stitiam lætitia, et laudabiles lacrymas turpi atque * Eccle. vit, 3. in edit. pro quod in editis legitur, in qui- bus certe mendum irrepsit, exciso in prima voce, et mutato in vin secunda. Ita legisse et intelle- xisse videntur Billius et Gabrielius. Primus in no- tis vertit: ut aliquid levationis sentiant. Alter PATROL, GR. XXXV. C • XIII. Quis non corum, miseram cantionem con- cinnantium, gemitibus frangitur? Quæ auris hu- jusnodi auditionem ferre, quis oculus spectaculum hoc capere potest? Jacent illi simul, male a morbo consociati, atque alii aliud quoddam calami- tatis genus ad misericordiam ciendam conferentes; suntque sibi invicem doloris additamentum, illi qui- dem ob ipsum morbum miserabiles, ob mutuam vero commiserationem miserabiliores. Circumstat autem eos promiscuum theatrum, condolentium quidem, sed ad breve tempus. Hi porro ad ho- minum pedes volutantur, cum solis æstu et pulvere; nonnunquam etiam cum asperrimis frigoribus ac pluviis, ventorumque tumultibus conflictantes, pedibusque etiam jamjam percalcandi, nisi vel tantillum eos tangere exhorresceremus. Porro petitionum genitus internis templi cantibus ex adverso respondet, atque adversus mysticas vo- ces iniserabilis luctus excitatur. Quid vero univer- D sam horum calamitatem hominibus festum diem celebrantihus proponere attinet? Vobis quoque for- tasse, si omnia sedulo et tragice amplificem, lacry- mas movero, ac dolor festum superabit. Hæc etiam possum, molestiam nonnunquam voluptate, et obsceno risu præstantiores esse in textu : c ut nonnihil leventur. » [Forte legen- dum, (pro nionem. » Hic enim significat, « cum plura simul membra doleant. › ctim, (8) Αὐτό. Οr. 2. αὐτοί [male]. (9) Τὰς πανδήμους. Sic quinque Regg. Deest τάς (10) Εξεύρομεν. Οr. 2, ἐξεύραμεν. Οxon., εξηύ (11) Εστῶτι. Unus Reg., ἑστῶσι. (12) Πράους γεύωνται. Sic legendum arbitramur, (13) Συμπαθείας. « Ob ejusdem morbi commu- (14) Περιίσταται. Coisl. 1, περιίστανται. (15) Παρὰ τοσοῦτον οὐ. Sic Coisl. 2. Edit., παρα (16) Παρ' ὅσον. Sic plures Regii. Edit. conjun (17) Αὐτῶν. Coisl. 2 addit, ἀεί, «sciper. »
PG 35:874οἱ τῶν αὐτῶν ἡμῖν μετασχόντες νόμων, λογίων, διαθηκῶν, συνάξεων, μυστηρίων, ἐλπίδων· ὑπὲρ ὧν Χριστὸς ὁμοίως ἀπέθανεν, ὁ παντὸς αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου· οἱ συγκληρονόμοι τῆς ἄνω ζωῆς, καὶ εἰ παραπολὺ τῆς ἐνταῦθα διήμαρτον· οἱ συνθαπτόμενοι Χριστῷ, καὶ συνανιστάμενοι· εἴπερ συμπάσχουσιν, ἵνα καὶ συνδοξασθῶσιν.
ὃς πρὸς τὴν χρείαν ήρκεσεν, ἀλλ' ὅστις μὴ πικρώς ἀπεπέμψατο. Οἱ πολλοὶ δὲ αὐτῶν οὐδὲ ὑπ' αἰσχύνης τὰς πανηγύρεις φεύγουσιν, αὐτὸ (8) μὲν οὖν τούναν- τίον εἰς ταύτας ὠθοῦνται διὰ τὴν χρείαν· ταύτας δὴ λέγω τὰς πανδήμους (9) καὶ ἱερὰς, ἃς ἡμεῖς ἐπὶ θε- ραπεία τῶν ψυχῶν ἐξεύρομεν (10), ή κατά τι μυστή. μιον συνιόντες, ἢ τοῖς μάρτυσι τῆς ἀληθείας πανη- γυρίζοντες, ἵν᾽ ὧν τοὺς ἀγῶνας τιμῶμεν, μιμώμεθα καὶ τὴν εὐσέβειαν. Καὶ αἰσχύνονται μὲν τοὺς ἀνθρώ τους διὰ τὴν συμφοράν, ὄντες ἄνθρωποι, καὶ βού- λοιντ' ἂν ὄρεσιν, ἢ κρημνοῖς, ἢ ὅλαις, ἢ τὸ τελευ ταῖον νυκτὶ καὶ σκότῳ περικαλύπτεσθαι· ῥιπτοῦνται δὲ ὅμως εἰς μέσον, φόρτος ἐλεεινὸς, καὶ δακρύων ἄξιος. Τοῦτο μὲν ἴσως καὶ κατὰ λόγον, ἵνα ἡμῖν ὦσι τῆς ἀσθενείας ἡμῶν ὑπομνήματα, καὶ πείθωσι μη- δενὶ τῶν παρόντων καὶ ὁρωμένων, ὡς ἑστῶτι (11), Β προστίθεσθαι. Ριπτοῦνται δὲ, οἱ μὲν ἐπιθυμίᾳ φω- νῆς ἀνθρωπίνης, οἱ δὲ προσόψεως, οἱ δὲ ἵνα βραχέα ζωῆς ἐφόδια παρὰ τῶν τρυφώντων συλλέξωνται, πάν- τες δὲ ἵνα τι πράους γεύωνται (12) τοὺς ἑαυτῶν θρή νους δημοσιεύσαντες. ΙΓ΄. Τίς οὐ κατακλᾶται τούτων τοῖς ὀδυρμοῖς, οἱ- κτρὰν ξυναυλίαν ἁρμοζομένων; τίς ἀκοὴ φέρει τὸ ἄκουσμα; τίς ὄψις χωρεῖ τὸ θέαμα; Οἱ μὲν κεῖνται μετ᾿ ἀλλήλων, κακῶς ὑπὸ τῆς νόσου συνεζευγμένοι, καὶ ἄλλος ἄλλο τι τῆς συμφορᾶς πρὸς τὸ ἐλεεινὸν ἐρανίζοντες· καὶ εἰσὶν ἀλλήλοις προσθήκη τοῦ πά θους, ἐλεεινοὶ τῆς ἀρρωστίας, τῆς συμπαθείας (13) ἐλεεινότεροι. Περιίσταται (14) δὲ αὐτοὺς θέατρον συμμιγές, συναλγούντων μὲν, ἀλλὰ πρόσκαιρα. Οι δὲ κυλινδοῦνται πρὸς τοῖς ποσὶ τῶν ἀνθρώπων ἡλίῳ καὶ κόνει· ἔστι δὲ ὅτε καὶ κρυμοῖς ἀγρίοις, καὶ ὅμ- βροις, καὶ ταραχαῖς ἀνέμων ταλαιπωρούμενοι, παρά τοσοῦτον οὐ (15) συμπατούμενοι, παρ' ὅσον (16) καὶ ψαύειν αὐτῶν (17) βδελυσσόμεθα. Αντάδει δὲ τοῖς ἱε- ροῖς ἔνδον μέλεσιν ὁ τῶν αἰτήσεων ὀδυρμὸς, καὶ ταῖς μυστικαῖς φωναῖς θρῆνος ἐλεεινὸς ἀνεγείρεται. Τί δεῖ πᾶσαν αὐτῶν προτιθέναι τὴν συμφορὰν ἀνθρώ- ποις πανηγυρίζουσιν; Ίσως ἂν καὶ ὑμῖν κινήσαι με θρήνον, εἰ πάντα ἐκτραγῳδοίην ἐπιμελῶς, καὶ νική σει τὴν ἑορτὴν τὸ πάθος. Λέγω γὰρ οὖν ταῦτα, ἐπεὶ μηδέπω δύναμαι πείθειν ὑμᾶς, ὡς ἔστι ποτὲ ἡδονῆς λύπη τιμιωτέρα, καὶ κατήφεια πανηγύρεως, καὶ γέ- λωτος οὐ καλοῦ δάκρυον ἐπαινούμενον. ρομεν. ῥᾴους γένωνται, nια- πράους πράονες) γένωνται.] συμπάθεια τοσοῦτον καί. παρόσον. ORATIO XIV. - DE PAUPERUM AMORE. nignus ipsis ille est, non qui, quod eis opus erat, suppeditavit, sed qui non acerbe eos ablegavit. Multi autem eorum ne pudore quidem a publicis conventibus deterrentur, quin potius in eos sese ob necessitatem intrudunt; hos, inquam, publicos et sacros conventus, quos ob animarum curationem excogitavimus, aut mysterii cujuspiamn celebrandi causa coeuntes, aut ob veritatis martyres diem festum agitantes, ut, quorum certamina honore prosequimur, eorum quoque pietatem imitemur. Et quamvis hominum ora, cum homines ipsi sint, propter calamitatem erubescant, ac nontibus, aut præruptis locis, aut silvis, aut denique no- cte ac tenebris obtegi cupiant : in medium tamen A quo pudorem tueantur, et ulcera foveant. Ac be- irrumpunt, sarcina miserabilis, et lacrymarunt digna. Id quoque fortasse non temere ac sine ra- tione faciunt, nimirum ut nos infirmitatis nostræ submoneant, illudque nobis persuadeant, ut nulli rerum præsentium atque in oculorum sensum ca- dentium, velut firmæ et stabili, animum adjicia- mus. Irrumpunt autem, alii, ut optatam hominum vocem audiant : alii, ut eorum orǝ aspiciant: alii, ut exigna vitæ subsidia ab iis, qui luxu deliciisque diffluunt, colligant: omnes autem, ut exponendis luctibus suis nonnullum hinc levamen persentiant. idcirco dico, quia nondum vobis hoc persuadere stitiam lætitia, et laudabiles lacrymas turpi atque * Eccle. vit, 3. in edit. pro quod in editis legitur, in qui- bus certe mendum irrepsit, exciso in prima voce, et mutato in vin secunda. Ita legisse et intelle- xisse videntur Billius et Gabrielius. Primus in no- tis vertit: ut aliquid levationis sentiant. Alter PATROL, GR. XXXV. C • XIII. Quis non corum, miseram cantionem con- cinnantium, gemitibus frangitur? Quæ auris hu- jusnodi auditionem ferre, quis oculus spectaculum hoc capere potest? Jacent illi simul, male a morbo consociati, atque alii aliud quoddam calami- tatis genus ad misericordiam ciendam conferentes; suntque sibi invicem doloris additamentum, illi qui- dem ob ipsum morbum miserabiles, ob mutuam vero commiserationem miserabiliores. Circumstat autem eos promiscuum theatrum, condolentium quidem, sed ad breve tempus. Hi porro ad ho- minum pedes volutantur, cum solis æstu et pulvere; nonnunquam etiam cum asperrimis frigoribus ac pluviis, ventorumque tumultibus conflictantes, pedibusque etiam jamjam percalcandi, nisi vel tantillum eos tangere exhorresceremus. Porro petitionum genitus internis templi cantibus ex adverso respondet, atque adversus mysticas vo- ces iniserabilis luctus excitatur. Quid vero univer- D sam horum calamitatem hominibus festum diem celebrantihus proponere attinet? Vobis quoque for- tasse, si omnia sedulo et tragice amplificem, lacry- mas movero, ac dolor festum superabit. Hæc etiam possum, molestiam nonnunquam voluptate, et obsceno risu præstantiores esse in textu : c ut nonnihil leventur. » [Forte legen- dum, (pro nionem. » Hic enim significat, « cum plura simul membra doleant. › ctim, (8) Αὐτό. Οr. 2. αὐτοί [male]. (9) Τὰς πανδήμους. Sic quinque Regg. Deest τάς (10) Εξεύρομεν. Οr. 2, ἐξεύραμεν. Οxon., εξηύ (11) Εστῶτι. Unus Reg., ἑστῶσι. (12) Πράους γεύωνται. Sic legendum arbitramur, (13) Συμπαθείας. « Ob ejusdem morbi commu- (14) Περιίσταται. Coisl. 1, περιίστανται. (15) Παρὰ τοσοῦτον οὐ. Sic Coisl. 2. Edit., παρα (16) Παρ' ὅσον. Sic plures Regii. Edit. conjun (17) Αὐτῶν. Coisl. 2 addit, ἀεί, «sciper. »
ΙΕ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΙΕ. Τί δὲ ἡμεῖς, οἱ τὸ μέγα καὶ καινὸν ὄνομα κεκληρωμένοι, τὸ καλεῖσθαι ἀπὸ Χριστοῦ, τὸ ἅγιον ἔθνος, τὸ βασίλειον ἱεράτευμα, ὁ περιούσιος λαὸς καὶ ἐξαίρετος, ὁ ζηλωτὴς καλῶν ἔργων καὶ σωτηρίων, οἱ Χριστοῦ μαθηταὶ τοῦ πράου καὶ φιλανθρώπου, καὶ τὰς ἀσθενείας ἡμῶν βαστάσαντος, τοῦ ταπεινώσαντος ἑαυτὸν μέχρι τοῦ ἡμετέρου φυράματος, τοῦ δι’ ἡμᾶς πτωχεύσαντος τὴν σάρκα ταύτην καὶ τὸ γεῶδες σκῆνος, καὶ ὀδυνηθέντος καὶ μαλακισθέντος ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα ἡμεῖς πλουτήσωμεν τὴν θεότητα; Τί οὖν ἡμεῖς, οἱ τοσοῦτον εὐσπλαγχνίας καὶ συμπαθείας λαβόντες ὑπόδειγμα· τί διανοησόμεθα περὶ τούτων, καὶ τί ποιήσομεν; Περιοψόμεθα; παραδραμούμεθα; Καταλείψομεν ὡς νεκροὺς, ὡς ἐβδελυγμένους, ὡς ἑρπετῶν καὶ θηρίων τὰ πονηρότατα; Μηδαμῶς, ἀδελφοί·
ὃς πρὸς τὴν χρείαν ήρκεσεν, ἀλλ' ὅστις μὴ πικρώς ἀπεπέμψατο. Οἱ πολλοὶ δὲ αὐτῶν οὐδὲ ὑπ' αἰσχύνης τὰς πανηγύρεις φεύγουσιν, αὐτὸ (8) μὲν οὖν τούναν- τίον εἰς ταύτας ὠθοῦνται διὰ τὴν χρείαν· ταύτας δὴ λέγω τὰς πανδήμους (9) καὶ ἱερὰς, ἃς ἡμεῖς ἐπὶ θε- ραπεία τῶν ψυχῶν ἐξεύρομεν (10), ή κατά τι μυστή. μιον συνιόντες, ἢ τοῖς μάρτυσι τῆς ἀληθείας πανη- γυρίζοντες, ἵν᾽ ὧν τοὺς ἀγῶνας τιμῶμεν, μιμώμεθα καὶ τὴν εὐσέβειαν. Καὶ αἰσχύνονται μὲν τοὺς ἀνθρώ τους διὰ τὴν συμφοράν, ὄντες ἄνθρωποι, καὶ βού- λοιντ' ἂν ὄρεσιν, ἢ κρημνοῖς, ἢ ὅλαις, ἢ τὸ τελευ ταῖον νυκτὶ καὶ σκότῳ περικαλύπτεσθαι· ῥιπτοῦνται δὲ ὅμως εἰς μέσον, φόρτος ἐλεεινὸς, καὶ δακρύων ἄξιος. Τοῦτο μὲν ἴσως καὶ κατὰ λόγον, ἵνα ἡμῖν ὦσι τῆς ἀσθενείας ἡμῶν ὑπομνήματα, καὶ πείθωσι μη- δενὶ τῶν παρόντων καὶ ὁρωμένων, ὡς ἑστῶτι (11), Β προστίθεσθαι. Ριπτοῦνται δὲ, οἱ μὲν ἐπιθυμίᾳ φω- νῆς ἀνθρωπίνης, οἱ δὲ προσόψεως, οἱ δὲ ἵνα βραχέα ζωῆς ἐφόδια παρὰ τῶν τρυφώντων συλλέξωνται, πάν- τες δὲ ἵνα τι πράους γεύωνται (12) τοὺς ἑαυτῶν θρή νους δημοσιεύσαντες. ΙΓ΄. Τίς οὐ κατακλᾶται τούτων τοῖς ὀδυρμοῖς, οἱ- κτρὰν ξυναυλίαν ἁρμοζομένων; τίς ἀκοὴ φέρει τὸ ἄκουσμα; τίς ὄψις χωρεῖ τὸ θέαμα; Οἱ μὲν κεῖνται μετ᾿ ἀλλήλων, κακῶς ὑπὸ τῆς νόσου συνεζευγμένοι, καὶ ἄλλος ἄλλο τι τῆς συμφορᾶς πρὸς τὸ ἐλεεινὸν ἐρανίζοντες· καὶ εἰσὶν ἀλλήλοις προσθήκη τοῦ πά θους, ἐλεεινοὶ τῆς ἀρρωστίας, τῆς συμπαθείας (13) ἐλεεινότεροι. Περιίσταται (14) δὲ αὐτοὺς θέατρον συμμιγές, συναλγούντων μὲν, ἀλλὰ πρόσκαιρα. Οι δὲ κυλινδοῦνται πρὸς τοῖς ποσὶ τῶν ἀνθρώπων ἡλίῳ καὶ κόνει· ἔστι δὲ ὅτε καὶ κρυμοῖς ἀγρίοις, καὶ ὅμ- βροις, καὶ ταραχαῖς ἀνέμων ταλαιπωρούμενοι, παρά τοσοῦτον οὐ (15) συμπατούμενοι, παρ' ὅσον (16) καὶ ψαύειν αὐτῶν (17) βδελυσσόμεθα. Αντάδει δὲ τοῖς ἱε- ροῖς ἔνδον μέλεσιν ὁ τῶν αἰτήσεων ὀδυρμὸς, καὶ ταῖς μυστικαῖς φωναῖς θρῆνος ἐλεεινὸς ἀνεγείρεται. Τί δεῖ πᾶσαν αὐτῶν προτιθέναι τὴν συμφορὰν ἀνθρώ- ποις πανηγυρίζουσιν; Ίσως ἂν καὶ ὑμῖν κινήσαι με θρήνον, εἰ πάντα ἐκτραγῳδοίην ἐπιμελῶς, καὶ νική σει τὴν ἑορτὴν τὸ πάθος. Λέγω γὰρ οὖν ταῦτα, ἐπεὶ μηδέπω δύναμαι πείθειν ὑμᾶς, ὡς ἔστι ποτὲ ἡδονῆς λύπη τιμιωτέρα, καὶ κατήφεια πανηγύρεως, καὶ γέ- λωτος οὐ καλοῦ δάκρυον ἐπαινούμενον. ρομεν. ῥᾴους γένωνται, nια- πράους πράονες) γένωνται.] συμπάθεια τοσοῦτον καί. παρόσον. ORATIO XIV. - DE PAUPERUM AMORE. nignus ipsis ille est, non qui, quod eis opus erat, suppeditavit, sed qui non acerbe eos ablegavit. Multi autem eorum ne pudore quidem a publicis conventibus deterrentur, quin potius in eos sese ob necessitatem intrudunt; hos, inquam, publicos et sacros conventus, quos ob animarum curationem excogitavimus, aut mysterii cujuspiamn celebrandi causa coeuntes, aut ob veritatis martyres diem festum agitantes, ut, quorum certamina honore prosequimur, eorum quoque pietatem imitemur. Et quamvis hominum ora, cum homines ipsi sint, propter calamitatem erubescant, ac nontibus, aut præruptis locis, aut silvis, aut denique no- cte ac tenebris obtegi cupiant : in medium tamen A quo pudorem tueantur, et ulcera foveant. Ac be- irrumpunt, sarcina miserabilis, et lacrymarunt digna. Id quoque fortasse non temere ac sine ra- tione faciunt, nimirum ut nos infirmitatis nostræ submoneant, illudque nobis persuadeant, ut nulli rerum præsentium atque in oculorum sensum ca- dentium, velut firmæ et stabili, animum adjicia- mus. Irrumpunt autem, alii, ut optatam hominum vocem audiant : alii, ut eorum orǝ aspiciant: alii, ut exigna vitæ subsidia ab iis, qui luxu deliciisque diffluunt, colligant: omnes autem, ut exponendis luctibus suis nonnullum hinc levamen persentiant. idcirco dico, quia nondum vobis hoc persuadere stitiam lætitia, et laudabiles lacrymas turpi atque * Eccle. vit, 3. in edit. pro quod in editis legitur, in qui- bus certe mendum irrepsit, exciso in prima voce, et mutato in vin secunda. Ita legisse et intelle- xisse videntur Billius et Gabrielius. Primus in no- tis vertit: ut aliquid levationis sentiant. Alter PATROL, GR. XXXV. C • XIII. Quis non corum, miseram cantionem con- cinnantium, gemitibus frangitur? Quæ auris hu- jusnodi auditionem ferre, quis oculus spectaculum hoc capere potest? Jacent illi simul, male a morbo consociati, atque alii aliud quoddam calami- tatis genus ad misericordiam ciendam conferentes; suntque sibi invicem doloris additamentum, illi qui- dem ob ipsum morbum miserabiles, ob mutuam vero commiserationem miserabiliores. Circumstat autem eos promiscuum theatrum, condolentium quidem, sed ad breve tempus. Hi porro ad ho- minum pedes volutantur, cum solis æstu et pulvere; nonnunquam etiam cum asperrimis frigoribus ac pluviis, ventorumque tumultibus conflictantes, pedibusque etiam jamjam percalcandi, nisi vel tantillum eos tangere exhorresceremus. Porro petitionum genitus internis templi cantibus ex adverso respondet, atque adversus mysticas vo- ces iniserabilis luctus excitatur. Quid vero univer- D sam horum calamitatem hominibus festum diem celebrantihus proponere attinet? Vobis quoque for- tasse, si omnia sedulo et tragice amplificem, lacry- mas movero, ac dolor festum superabit. Hæc etiam possum, molestiam nonnunquam voluptate, et obsceno risu præstantiores esse in textu : c ut nonnihil leventur. » [Forte legen- dum, (pro nionem. » Hic enim significat, « cum plura simul membra doleant. › ctim, (8) Αὐτό. Οr. 2. αὐτοί [male]. (9) Τὰς πανδήμους. Sic quinque Regg. Deest τάς (10) Εξεύρομεν. Οr. 2, ἐξεύραμεν. Οxon., εξηύ (11) Εστῶτι. Unus Reg., ἑστῶσι. (12) Πράους γεύωνται. Sic legendum arbitramur, (13) Συμπαθείας. « Ob ejusdem morbi commu- (14) Περιίσταται. Coisl. 1, περιίστανται. (15) Παρὰ τοσοῦτον οὐ. Sic Coisl. 2. Edit., παρα (16) Παρ' ὅσον. Sic plures Regii. Edit. conjun (17) Αὐτῶν. Coisl. 2 addit, ἀεί, «sciper. »
PG 35:875οὔτε πρὸς ἡμῶν ταῦτα, τοῦ Χριστοῦ θρεμμάτων, τοῦ ἀγαθοῦ Ποιμένος, τοῦ τὸ πλανώμενον ἐπιστρέφοντος, καὶ τὸ ἀπολωλὸς ἐκζητοῦντος, καὶ τὸ ἀσθενὲς ἐνισχύοντος· οὔτε πρὸς τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, ἣ τὸ συμπαθὲς ἐνομοθέτησεν, ἐκ τῆς ἴσης ἀσθενείας μαθοῦσα τὸ εὐσεβὲς καὶ φιλάνθρωπον. ΙϚ. Ἀλλ’ οἱ μὲν ὕπαιθροι ταλαιπωρήσουσιν, ἡμεῖς δὲ οἰκήσομεν οἰκίας ὑπερλάμπρους, λίθοις παντοίοις διηνθισμένας, καὶ χρυσῷ καὶ ἀργύρῳ καταστραπτούσας, καὶ ψηφῖδος λεπτῆς διαθέσει, καὶ ποικιλίᾳ γραφῆς, ὀφθαλμῶν ἀπατηλοῖς δελεάσμασι; Καὶ τὰς μὲν οἰκήσομεν, τὰς δὲ οἰκοδομήσομεν, τίσιν; Οὐδὲ κληρονόμοις ἴσως ἡμῶν, ἀλλὰ ξένοις καὶ ἀλλοτρίοις, καὶ τούτων ἴσως οὐδὲ τοῖς ἀγαπῶσιν ἡμᾶς, ἀλλὰ τοῖς ἀπεχθεστάτοις καὶ φθονερωτάτοις, ὃ κακῶν ἔσχατον. Καὶ οἱ μὲν ῥιγώσουσιν ἐν τρυχίνοις καὶ διεσπασμένοις ῥάκεσι, μᾶλλον δὲ οὐδὲ τούτων τυχὸν εὐπορήσουσιν·
ΙΔ'. Οὗτοι μὲν οὖν ταῦτα, καὶ πολλῷ γε ὧν εἶπον αθλιώτερα, οἱ κατὰ Θεὸν ἡμῶν ἀδελφοὶ, κἂν μὴ βού λησθε, οἱ τὴν αὐτὴν ἡμῖν λαχόντες φύσιν, οἱ ἐκ τοῦ αὐτοῦ πηλοῦ διηρτισμένοι, ἐξ οὗ τὸ πρῶτον γεγόνα μεν, οἱ νεύροις καὶ ὀστέοις ἐνειρμένοι (18) παραπλη σίως ἡμῖν, οἱ δέρμα καὶ κρέας ἐνδεδυμένοι πᾶσιν ὁμοίως, ως πού φησιν ὁ θεῖος Ἰὼβ ἐμφιλοσοφῶν τοῖς πάθεσι, καὶ διαπτύων ἡμῶν (19) τὸ φαινόμενον· μᾶλλον δέ, ει χρὴ τὸ μεῖζον εἰπεῖν, οἱ τὸ κατ' εἰκόνα (20) καὶ λαχόντες ὁμοίως ἡμῖν, καὶ φυλάσσοντες ίσως ὑπὲρ ἡμᾶς, εἰ καὶ τὰ σώματα διεφθάρησαν· οἱ τὸν αὐτὸν ἐνδεδυμένοι Χριστὸν κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον, καὶ τὸν αὐτὸν ἡμῖν πιστευθέντες ἀῤῥαβῶνα τοῦ Πνεύ ματος· οἱ τῶν αὐτῶν ἡμῖν μετασχόντες νόμων, λοι γίων, διαθηκών, συνάξεων, μυστηρίων, ἐλπίδων· ὑπὲρ ὧν Χριστὸς ὁμοίως ἀπέθανεν, ὁ παντὸς αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου· οἱ συγκληρονόμοι τῆς ἄνω ζωῆς, καὶ εἰ παραπολὺ (21) τῆς ἐνταῦθα δι ήμαρτον· οἱ συνθαπτόμενοι Χριστῷ (22), καὶ συναν ιστάμενοι· εἴπερ συμπάσχουσιν, ἵνα καὶ συνδοξασθῶ σιν. ΙΕ΄. Τί δὲ (23) ἡμεῖς, οἱ τὸ μέγα καὶ καινὸν δυο- μα κεκληρωμένοι, τὸ καλεῖσθαι ἀπὸ Χριστοῦ, τὸ ἅγιον ἔθνος, τὸ βασίλειον ἱεράτευμα, ὁ περιούσιος λαὸς (24) καὶ ἐξαίρετος, ὁ ζηλωτής καλῶν ἔργων καὶ σωτηρίων, οἱ Χριστοῦ μαθηταί τοῦ πράου καὶ φιλανθρώπου, καὶ τὰς ἀσθενείας ἡμῶν βα Β στάσαντος, τοῦ ταπεινώσαντος ἑαυτὸν μέχρι τοῦ ἐκ τῆς ἴσης ἀσθενείας μαθοῦσα τὸ εὐσεβὲς καὶ φιλάν- ἡμετέρου φυράματος, τοῦ δι᾿ ἡμᾶς πτωχεύσαντος τὴν σάρκα ταύτην καὶ τὸ γεῶδες σκῆνος, καὶ ὀδυνηθέντος καὶ μαλακισθέντος ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα ἡμεῖς (25) πλουτήσωμεν τὴν θεότητα (26); Τί οὖν ἡμεῖς, οἱ τοσοῦτον εὐσπλαγχνίας καὶ συμπα θείας λαβόντες ὑπόδειγμα· τί διανοησόμεθα περί τούτων, καὶ τί ποιήσομεν; Περιοψόμεθα ; παραδρα μούμεθα; Καταλείψομεν ὡς νεκρούς, ὡς ἐβδελυγμέ νους, ὡς ἑρπετῶν καὶ θηρίων τὰ πονηρότατα; Μη- δαμῶς, ἀδελφοί· οὔτε πρὸς ἡμων ταῦτα, τοῦ (27) Χριστοῦ θρεμμάτων, τοῦ ἀγαθοῦ Ποιμένος, τοῦ τὸ πλανώμενον ἐπιστρέφοντος, καὶ τὸ ἀπολωλὸς ἐκζη- τοῦντος, καὶ τὸ ἀσθενὲς ἐνισχύοντος· οὔτε πρὸς τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, ἢ τὸ συμπαθὲς ἐνομοθέτησεν, θρωπον. ΙϚ'. Αλλ' οἱ μὲν ύπαιθροι ταλαιπωρήσουσιν, ἐνηρμένοι. συνηγμένος, ίδιος, • τητα. τήν. S. GREGORII THEOLOGI XIV. Atque hæc quidem illi, multoque his, quæ A diximus, miseriora perferunt, illi, inquam, nostri secundum Deum fratres, etiamsi nolitis, qui eam- dem nobiscum naturam nacti sunt, atque ex eodem luto formati, ex quo nos primum creati sumus, et qui nervis atque ossibus perinde ac nos compacti, qui pellibus et carne æque ac reliqui omnes induti, velut quodam loco ait divus Job, in calamitatibus philosophǝns, atque eam nostri partem, quæ in aspectum cadit, elevans ac despuens; quique etiam, ut majora dicain, imaginem divinam, perinde ac nos, acceperunt, meliusque fortasse, quam nos, tuentur atque conservant, etiamsi alioqui corpori bus labefactati atque corrupti sint; qui eun:dem Christum secundum internum hominem induerunt, B . atque idem Spiritus pignus fidei suæ commissum habent qui nobiscum participes facti sunt earum- dem legumn, eorumdem oraculorum, testamen- torum, conventuum, mysteriorum, ejusdem spei : pro quibus Christus, qui totius mundi pecca- tum tollit 75, æque mortem subiit : qui coelestis vile cohæredes sunt 7, etiamsi prorsus terrena felicitate destituti : qui cum Christo sepeliuntur, ac cum es ad vitam redeunt " : siquidem compatiuntur, ut et conglorificentur 10. XV. Quid autem nos, quibus magnum illud ac novum nomen obtigit, ut a Christo nomine- mur, gens sancta, regale sacerdotium, populus sele- ctus et peculiaris ”, bonorum et salutarium operum sectator ; qui Christi discipuli sumus, milis, inquam, illius et benigni ", qui infirmitates nostras portavit es, qui neque ad conspersionem nostram & sese dejecit., qui propter nos carnis hujus terreni- que tabernaculi paupertatem subii', et nostra causa in doloribus et languoribus versatus est, ut nos di- vinitatis epes consequamur ss : quid nos, inquam, qui tantum misericordiæ et commiserationis exem- plum accepimus ; quid de his cogitabimus, et quid faciemus ? An eus contemnemus ? an præteribimus? an ut mortuos, ut exsecrabiles, ut perniciosissimos quosque serpentes ac feras deseremus? Nequaquam, fratres. Alienum hoc a nobis est, qui Christi oves sumus, boni illius Pastoris, qui errantem ovein reducit, et perditam conquirit ®, et infirmam cor- roborat 86: alienum item ab humana natura, quæ commiserationem veluti lata lege sanxit, utpote ex eadem infirmitate ad pietatem et humanitatem eru- D dita. XVI. Quid aulem? llline sub dio vexabuntur, Tit. 1, Luc. xv, 4. Rom. viii, * Joan. x, 11. Joan. 1, 29. | Cor. vi, 11. Coloss. 11, 12. Matth. x1, 29. Isa. L, 4. "II Cor. VIII, 9. Ezech. xxxiv, 4. gorius. • Ab hujus, nempe præsentis vitæ felicitate longis- sime aberrarunt. » Bill. • Ab hac longissimne aber- rarunt. » baptismum. Matth. XVIII, 12; 14. populus acquisitus, collectus, proprius. » In Or. deest (18) Ενειρμένοι. Sic plures Regg. et Coll. Alii, (13) Ημών. Sic plerique codd. In aliis, ὑμῶν. (20) Τὸ κατ' εικόνα. « Animnam » intelligit Gre- (21) Παραπολύ, etc. In quibusdam, παρά πολύ. (22) Χριστῷ. Οr. 2 addit, διὰ βαπτίσματος, « per 17. *. Pet. II, 9. (23) Τι δέ. Regg. c, ph, Τί δαί. (24) Περιούσιος λαός. Schol. : περιπεποιημένος, (25) Ινα ἡμεῖς. Regg. bm, ph, ἵν᾿ ἡμεῖς. (26) Την θεότητα. Reg. c, etc., τὴν ἐκείνου θεό- (27) Του. Regg. a, um, pl, Bas., τῶν.
PG 35:876ἡμεῖς δὲ θρύψομεν ἡμᾶς αὐτοὺς ἐσθῆτι μαλακῇ καὶ περιῤῥεούσῃ, καὶ τοῖς ἐκ λίνου καὶ σηρῶν ἀερίοις ὑφάσμασι, καὶ τοῖς μὲν ἐνασχημονήσομεν μᾶλλον, ἤπερ ἐμπρέψομεν (οὕτω γὰρ ἐγὼ καλῶ πᾶν τὸ περιττὸν καὶ περίεργον), τὰ δὲ ἔνδον ἡμῖν ἀποκείσεται φροντὶς ἄχρηστος καὶ ἀνόνητος, σητῶν δαπάνη καὶ χρόνου τοῦ τὰ πάντα καταναλίσκοντος· καὶ οἱ μὲν, οὐδὲ τῆς ἀναγκαίας τροφῆς εὐπορήσουσιν, (ὢ τῆς ἐμῆς τρυφῆς, καὶ τῆς ἐκείνων ταλαιπωρίας) ἀλλὰ κείσονται πρὸ τῶν ἡμετέρων θυρῶν, ἐκλυόμενοι καὶ λιμώττοντες, οὐδὲ τὰς πρὸς τὴν αἴτησιν ἀφορμὰς παρὰ τοῦ σώματος ἔχοντες, ἐστερημένοι φωνῶν μὲν, εἰς τὸ ὀδύρεσθαι, χειρῶν δὲ, εἰς τὸ προτείνειν ἐφ’ ἱκεσίᾳ, ποδῶν δὲ, εἰς τὸ προσιέναι τοῖς ἔχουσιν, ἀναπνοῶν δὲ, εἰς εὐτονίαν τῆς θρηνῳδίας, τὸ βαρύτατον τῶν κακῶν κουφότατον κρίνοντες, τοῖς ὀφθαλμοῖς μόνον εὐχαριστοῦντες, ὅτι μὴ τὴν ἑαυτῶν λώβην βλέπουσιν; ΙΖ. Καὶ οἱ μὲν οὕτως· ἡμεῖς δὲ ἀνακεισόμεθα λαμπροὶ λαμπρῶς ἐπὶ στιβάδος ὑψηλῆς τε καὶ μετεώρου, καὶ τῶν περιττῶν καὶ ἀψαύστων ἐπιβλημάτων, κἂν φωνῆς ἀκούσωμεν τῶν αἰτήσεων δυσχεραίνοντες.
ΙΔ'. Οὗτοι μὲν οὖν ταῦτα, καὶ πολλῷ γε ὧν εἶπον αθλιώτερα, οἱ κατὰ Θεὸν ἡμῶν ἀδελφοὶ, κἂν μὴ βού λησθε, οἱ τὴν αὐτὴν ἡμῖν λαχόντες φύσιν, οἱ ἐκ τοῦ αὐτοῦ πηλοῦ διηρτισμένοι, ἐξ οὗ τὸ πρῶτον γεγόνα μεν, οἱ νεύροις καὶ ὀστέοις ἐνειρμένοι (18) παραπλη σίως ἡμῖν, οἱ δέρμα καὶ κρέας ἐνδεδυμένοι πᾶσιν ὁμοίως, ως πού φησιν ὁ θεῖος Ἰὼβ ἐμφιλοσοφῶν τοῖς πάθεσι, καὶ διαπτύων ἡμῶν (19) τὸ φαινόμενον· μᾶλλον δέ, ει χρὴ τὸ μεῖζον εἰπεῖν, οἱ τὸ κατ' εἰκόνα (20) καὶ λαχόντες ὁμοίως ἡμῖν, καὶ φυλάσσοντες ίσως ὑπὲρ ἡμᾶς, εἰ καὶ τὰ σώματα διεφθάρησαν· οἱ τὸν αὐτὸν ἐνδεδυμένοι Χριστὸν κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον, καὶ τὸν αὐτὸν ἡμῖν πιστευθέντες ἀῤῥαβῶνα τοῦ Πνεύ ματος· οἱ τῶν αὐτῶν ἡμῖν μετασχόντες νόμων, λοι γίων, διαθηκών, συνάξεων, μυστηρίων, ἐλπίδων· ὑπὲρ ὧν Χριστὸς ὁμοίως ἀπέθανεν, ὁ παντὸς αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου· οἱ συγκληρονόμοι τῆς ἄνω ζωῆς, καὶ εἰ παραπολὺ (21) τῆς ἐνταῦθα δι ήμαρτον· οἱ συνθαπτόμενοι Χριστῷ (22), καὶ συναν ιστάμενοι· εἴπερ συμπάσχουσιν, ἵνα καὶ συνδοξασθῶ σιν. ΙΕ΄. Τί δὲ (23) ἡμεῖς, οἱ τὸ μέγα καὶ καινὸν δυο- μα κεκληρωμένοι, τὸ καλεῖσθαι ἀπὸ Χριστοῦ, τὸ ἅγιον ἔθνος, τὸ βασίλειον ἱεράτευμα, ὁ περιούσιος λαὸς (24) καὶ ἐξαίρετος, ὁ ζηλωτής καλῶν ἔργων καὶ σωτηρίων, οἱ Χριστοῦ μαθηταί τοῦ πράου καὶ φιλανθρώπου, καὶ τὰς ἀσθενείας ἡμῶν βα Β στάσαντος, τοῦ ταπεινώσαντος ἑαυτὸν μέχρι τοῦ ἐκ τῆς ἴσης ἀσθενείας μαθοῦσα τὸ εὐσεβὲς καὶ φιλάν- ἡμετέρου φυράματος, τοῦ δι᾿ ἡμᾶς πτωχεύσαντος τὴν σάρκα ταύτην καὶ τὸ γεῶδες σκῆνος, καὶ ὀδυνηθέντος καὶ μαλακισθέντος ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα ἡμεῖς (25) πλουτήσωμεν τὴν θεότητα (26); Τί οὖν ἡμεῖς, οἱ τοσοῦτον εὐσπλαγχνίας καὶ συμπα θείας λαβόντες ὑπόδειγμα· τί διανοησόμεθα περί τούτων, καὶ τί ποιήσομεν; Περιοψόμεθα ; παραδρα μούμεθα; Καταλείψομεν ὡς νεκρούς, ὡς ἐβδελυγμέ νους, ὡς ἑρπετῶν καὶ θηρίων τὰ πονηρότατα; Μη- δαμῶς, ἀδελφοί· οὔτε πρὸς ἡμων ταῦτα, τοῦ (27) Χριστοῦ θρεμμάτων, τοῦ ἀγαθοῦ Ποιμένος, τοῦ τὸ πλανώμενον ἐπιστρέφοντος, καὶ τὸ ἀπολωλὸς ἐκζη- τοῦντος, καὶ τὸ ἀσθενὲς ἐνισχύοντος· οὔτε πρὸς τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, ἢ τὸ συμπαθὲς ἐνομοθέτησεν, θρωπον. ΙϚ'. Αλλ' οἱ μὲν ύπαιθροι ταλαιπωρήσουσιν, ἐνηρμένοι. συνηγμένος, ίδιος, • τητα. τήν. S. GREGORII THEOLOGI XIV. Atque hæc quidem illi, multoque his, quæ A diximus, miseriora perferunt, illi, inquam, nostri secundum Deum fratres, etiamsi nolitis, qui eam- dem nobiscum naturam nacti sunt, atque ex eodem luto formati, ex quo nos primum creati sumus, et qui nervis atque ossibus perinde ac nos compacti, qui pellibus et carne æque ac reliqui omnes induti, velut quodam loco ait divus Job, in calamitatibus philosophǝns, atque eam nostri partem, quæ in aspectum cadit, elevans ac despuens; quique etiam, ut majora dicain, imaginem divinam, perinde ac nos, acceperunt, meliusque fortasse, quam nos, tuentur atque conservant, etiamsi alioqui corpori bus labefactati atque corrupti sint; qui eun:dem Christum secundum internum hominem induerunt, B . atque idem Spiritus pignus fidei suæ commissum habent qui nobiscum participes facti sunt earum- dem legumn, eorumdem oraculorum, testamen- torum, conventuum, mysteriorum, ejusdem spei : pro quibus Christus, qui totius mundi pecca- tum tollit 75, æque mortem subiit : qui coelestis vile cohæredes sunt 7, etiamsi prorsus terrena felicitate destituti : qui cum Christo sepeliuntur, ac cum es ad vitam redeunt " : siquidem compatiuntur, ut et conglorificentur 10. XV. Quid autem nos, quibus magnum illud ac novum nomen obtigit, ut a Christo nomine- mur, gens sancta, regale sacerdotium, populus sele- ctus et peculiaris ”, bonorum et salutarium operum sectator ; qui Christi discipuli sumus, milis, inquam, illius et benigni ", qui infirmitates nostras portavit es, qui neque ad conspersionem nostram & sese dejecit., qui propter nos carnis hujus terreni- que tabernaculi paupertatem subii', et nostra causa in doloribus et languoribus versatus est, ut nos di- vinitatis epes consequamur ss : quid nos, inquam, qui tantum misericordiæ et commiserationis exem- plum accepimus ; quid de his cogitabimus, et quid faciemus ? An eus contemnemus ? an præteribimus? an ut mortuos, ut exsecrabiles, ut perniciosissimos quosque serpentes ac feras deseremus? Nequaquam, fratres. Alienum hoc a nobis est, qui Christi oves sumus, boni illius Pastoris, qui errantem ovein reducit, et perditam conquirit ®, et infirmam cor- roborat 86: alienum item ab humana natura, quæ commiserationem veluti lata lege sanxit, utpote ex eadem infirmitate ad pietatem et humanitatem eru- D dita. XVI. Quid aulem? llline sub dio vexabuntur, Tit. 1, Luc. xv, 4. Rom. viii, * Joan. x, 11. Joan. 1, 29. | Cor. vi, 11. Coloss. 11, 12. Matth. x1, 29. Isa. L, 4. "II Cor. VIII, 9. Ezech. xxxiv, 4. gorius. • Ab hujus, nempe præsentis vitæ felicitate longis- sime aberrarunt. » Bill. • Ab hac longissimne aber- rarunt. » baptismum. Matth. XVIII, 12; 14. populus acquisitus, collectus, proprius. » In Or. deest (18) Ενειρμένοι. Sic plures Regg. et Coll. Alii, (13) Ημών. Sic plerique codd. In aliis, ὑμῶν. (20) Τὸ κατ' εικόνα. « Animnam » intelligit Gre- (21) Παραπολύ, etc. In quibusdam, παρά πολύ. (22) Χριστῷ. Οr. 2 addit, διὰ βαπτίσματος, « per 17. *. Pet. II, 9. (23) Τι δέ. Regg. c, ph, Τί δαί. (24) Περιούσιος λαός. Schol. : περιπεποιημένος, (25) Ινα ἡμεῖς. Regg. bm, ph, ἵν᾿ ἡμεῖς. (26) Την θεότητα. Reg. c, etc., τὴν ἐκείνου θεό- (27) Του. Regg. a, um, pl, Bas., τῶν.
PG 35:877Δεῖ δὲ ἡμῖν τὸ μὲν ἔδαφος εὐωδεῖν ἄνθεσι, πολλάκις καὶ τῆς ὥρας ἔξω, τὴν δὲ τράπεζαν κατεῤῥάνθαι μύροις, καὶ μύρων τοῖς εὐωδεστάτοις τε καὶ πολυτελεστάτοις, ἵνα καὶ μᾶλλον ἐκθηλυνώμεθα· παῖδας δὲ παρεστάναι, τοὺς μὲν ἐν κόσμῳ καὶ ἐφεξῆς, ἀνέτους τὰς κόμας καὶ θηλυδρίας, καὶ τῇ κατὰ πρόσωπον κουρᾷ περιειργασμένους, πλεῖον ἢ ὅσον συμφέρει λίχνοις ὀφθαλμοῖς κεκοσμημένους· τοὺς δὲ τὰς κύλικας ἐπ’ ἄκρων δακτύλων ἔχοντας, ὡς οἷόν τε εὐπρεπέστατά τε ὁμοῦ καὶ ἀσφαλέστατα· τοὺς δὲ ὑπὲρ κεφαλῆς ἄνεμον ταῖς ῥιπῖσι σοφιζομένους, καὶ ταῖς ἐκ χειρῶν αὔραις τὸ πλῆθος τῶν σαρκῶν ἀναψύχοντας· καὶ τὰ ἐπὶ τούτοις, πλήθειν μὲν κρεῶν τὴν τράπεζαν, πάντων χορηγούντων ἡμῖν τῶν στοιχείων πλουσίως, ἀέρος, γῆς, ὕδατος· καὶ στενοχωρεῖσθαι τοῖς μαγείρων καὶ ὀψοποιῶν μαγγανεύμασιν, ἀγῶνα δὲ εἶναι πᾶσιν, ὅστις ὡς μάλιστα τὴν λίχνην ἡμῖν καὶ ἀχάριστον κολακεύσει γαστέρα, τὸ βαρὺ φορτίον καὶ ἀρχέκακον, τὸ ἀπληστότατον θηρίον καὶ ἀπιστότατον, τὴν καταργουμένην αὐτίκα σὺν τοῖς καταργουμένοις βρώμασι.
ἡμεῖς δὲ οἰκήσομεν οἰκίας ὑπερλάμπρους, λίθοις παντοίοις διηνθισμένας, καὶ χρυσῷ καὶ ἀργύρῳ κατα αστραπτούσας, καὶ ψηφίδος λεπτῆς διαθέσει, καὶ ποικιλία γραφῆς, ὀφθαλμῶν ἀπατηλοῖς δελεάσμασι ; Καὶ τὰς μὲν οἰκήσομεν, τὰς δὲ οἰκοδομήσομεν, τί σιν; Οὐδὲ κληρονόμοις ἴσως ἡμῶν, ἀλλὰ ξένοις καὶ ἀλλοτρίοις, καὶ τούτων ἴσως οὐδὲ τοῖς ἀγαπῶσιν ἡμᾶς, ἀλλὰ τοῖς ἀπεχθεστάτοις καὶ φθονερωτάτοις, κακῶν ἔσχατον. Καὶ οἱ μὲν ῥιγώσουσιν ἐν τρυχί- νοις καὶ διεσπασμένοις (28) ῥάκεσι, μᾶλλον δὲ οὐδὲ τούτων τυχὸν εὐπορήσουσιν· ἡμεῖς δὲ θρύψομεν ἡμᾶς αὐτοὺς ἐσθῆτι (29) μαλακῇ καὶ περιῤῥεούσῃ, καὶ τοῖς ἐκ λίνου καὶ σηρῶν ἀερίοις (50) ὑφάσμασι, καὶ τοῖς μὲν ἐνασχημονήσομεν μᾶλλον, ἤπερ ἐμπρέψομεν (οὕτω γὰρ ἐγὼ καλῶ πᾶν τὸ περιτο τὸν καὶ περίεργον), τὰ δὲ ἔνδον ἡμῖν ἀποκεί σεται φροντὶς ἄχρηστος καὶ ἀνόνητος (31), ση- τῶν (32) δαπάνη καὶ χρόνου τοῦ τὰ πάντα καταν αλίσκοντος· καὶ οἱ μὲν, οὐδὲ τῆς ἀναγκαίας τροφῆς εὐπορήσουσιν. (ἢ τῆς ἐμῆς τρυφῆς, καὶ τῆς ἐκείνων ταλαιπωρίας !) ἀλλὰ κείσονται πρὸ τῶν ἡμετέρων θυρῶν, ἐκλυόμενοι καὶ λιμώττοντες, οὐδὲ τὰς πρὸς τὴν αἴτησιν ἀφορμὰς παρὰ τοῦ σώματος ἔχοντες, έστε- ρημένοι φωνῶν μὲν, εἰς τὸ ὀδύρεσθαι, χειρῶν δὲ, εἰς τὸ προτείνειν ἐφ᾽ ἱκεσίᾳ, ποδῶν δὲ, εἰς τὸ προσιέναι τοῖς ἔχουσιν, ἀναπνοῶν δὲ, εἰς εὐτονίαν τῆς θρηνῳ- δίας, τὸ βαρύτατον (55) τῶν κακῶν κουφότατον κρί- νοντες, τοῖς ὀφθαλμοῖς μόνον εὐχαριστοῦντες, ὅτι μὴ τὴν ἑαυτῶν λώβην βλέπουσιν; ΙΖ'. Καὶ οἱ μὲν οὕτως· ἡμεῖς δὲ ἀνακεισόμεθα (54) λαμπροί λαμπρῶς ἐπὶ στιβάδος ὑψηλῆς τε καὶ μετεώ ρου, καὶ τῶν περιττῶν καὶ ἀψαύστων ἐπιβλημάτων, κἂν φωνῆς ἀκούσωμεν τῶν αἰτήσεων (55) δυσχεραί- νοντες. Δεῖ δὲ ἡμῖν τὸ μὲν ἔδαφος εὐωδεῖν ἄνθεσι, πολλάκις καὶ τῆς ὥρας ἔξω, τὴν δὲ τράπεζαν κατεβ- ῥάνθαι μύροις, καὶ μύρων τοῖς εὐωδεστάτοις τε (56) καὶ πολυτελεστάτοις, ἵνα καὶ μᾶλλον ἐκθηλυνώμεθα· παῖδας δὲ παρεστάναι, τοὺς μὲν ἐν κόσμῳ καὶ ἐφ- εξῆς, ἀνέτους τὰς κόμας καὶ θηλυδρίας, καὶ τῇ κατὰ πρόσωπον κουρᾷ περιειργασμένους, πλεῖον ἢ ὅσον διεσπαρμένοις, ο ἀνόητος, « ζητῶν, « (ο τε ORATIO XIV. DE PAUPERUM AMORE. - A nobis vero erunt splendidissime domus, omnigenis Or. 2, et Oxon. In laceris et conscissis pamuis ri- gebunt. » Editi, sparsis. contextis, velis, id est ‹ aeri perviis, › vel, ut Hieron. in Esth. 1, 6, ‹ aerii coloris. › insanam. 2, et Or. 2. In ealitis, quaerens. certe difficilis, et interpretes plurimum torsit. Suf- ficiat nobis varias eorum interpretationes referre. Nicetas Oculis quoque capti sunt; id quod le- vissimum censent, etiamsi aliis acerbissimum esse videatur; quod nimirum, exstincto propter morbum aspectu, labem suam minime conspiciant. »Gabrie- lius : « Id quod omnium malorum gravissimum est, levissimum ipsi quidem existimantes, solis nimi-, rum oculis gratiam habentes, quod ipsorum cala- B lapidibus exornata, atque coruscaules auro et ar- gento, ac tenuium calculorum dispositione, vario- que picturæ artificio, quæ fallaces sunt oculorum illecebræ; atque alias quidem incolenus, alias vero extruemus? Quibusnam autem? ne hæredibus qui- dem fortasse nostris, sed exteris et alienis, iisque ne amicis quidem fortasse nostris, sed inimicissi- mis, maximaque in nos invidia flagrantibus, quod quidem malorum omnium extremum est. Quid ? Illine in asperis et laceris pannis obrigescent, imo ne eos quidem fortasse habebunt : nos autem in mollibus et circumfluentibus vestibus, telisque ex tenuissimo lino ac serico contextis lasciviemus ; atque in aliis quidem indecore potius quam honeste atque ornate nos ipsos geremus (sic enim quidquid superfluum et curiosum est, voco), alias autem in arcis recondemus, curam inutilem et incommodam, a tineis exedendas, et a tempore, quod omnia con- ficit, absumiendas; atque illis ne necessaria quidem alimenta suppetent: delicias meas ! o gravem illo- rum aflictionem !) verum pro foribus nostris jacebunt, languentes et fame laborantes, ac ne in- strumenta quidem ad petendum a corpore habentes ; vocibus privati, quibus miseriam suam lugeant ; manibus, quas supplicandi causa protendant; pedi- bus, quibus ad divites accedant; respiratione, qua fortiter lamenta sua edant; atque, quod malorum omnium acerbissimum est, levissimum esse judican- Ctes, oculisque duntaxat gratiam habentes, quod ipsorum labem minime videant. XVII. Atque hi quidem ad hunc modum : nos autem in altis et sublimibus lectis, eximiisque et quæ pene tangere nefas sit, stragulis, splendidi splendide recumbemus, si vel solam petitionum vo- cem audiamus, stomachantes. Atque etiam illud οportebit, ut et pavimentum nostrum foribus, ple- rumque etiam extra tempus, fragret, et mensa sua- vissimis et sumptuosissimis unguentis perfundatur, quo magis etiam effeminemur; ut pueri etiam astent, alii ornate ac suo quisque ordine, comis soluti et effeminati. ac cæsarie ad faciem expoliti, magisque D mitatem minus videant. Unde in scholiis addit: Argute Theologus, Elephanticorum calamitateni amplificans, facit eos gratiam habentes oculis, qui ita essent affecti, ut minus possent ipsoram ærom- nas aspicere. In extrema nimirum miseria eum omnino versari necesse est, cui id levissimum sit, quod aliis est gravissimum. Combelisius vero con- tendit hunc Gregorii locum sic vertendum : « Quod malorum omnium acerbissimum est, levissimum es- se judicantes, et oculis tantum gratiam habentes, quod suam ipsi labem minime videant. › Quia scili- cet hæc oculorum natura, ut, cum omnia videant, se ipsi videre nequeunt. Improbat doctissimus vir Billii interpretationem, qui ægrolos, de quibus agi- tur, caecos fuisse existimasse videtur. demus. ▸ in edit. (28) Διεσπασμένοις. Sic plures Regg. Coisl. 2. (29) Ἐσθῆτι. Reg. e, et Combef., ἐν ἐσθῆτι. (30) Αερίοις. Galr. : « Aerii, ex lino ac serico (31) Ανόνητος. Sic legg. a, bm, ph. Eliti, (52) Σητῶν. Sic plures Regg.. plures Coll., Coisl. (33) Τὸ βαρύτατον... βλέπουσιν. Locus iste (34) Ανακεισόμεθα. Par., ἀναβησόμεθα, « ascen (35) Τῶν αἰτήσεων. Deest in Paro (56) Εὐωδεστάτοις τε. Sic Regg. a, d. Deest
PG 35:878Καὶ τοῖς μὲν πολύ τι κόρος καὶ ὕδατος, ἡμῖν δὲ καὶ μέχρι μέθης οἱ τοῦ οἴνου κρατῆρες, μᾶλλον δὲ καὶ ὑπὲρ τὴν μέθην, τοῖς γε ἀκολαστοτέροις· καὶ τὸν μὲν ἀποπεμψόμεθα τῶν οἴνων, τὸν δὲ ἐγκρινοῦμεν ὡς ἀνθοσμίαν, περὶ δὲ τοῦ φιλοσοφήσομεν, ζημία δὲ, εἰ μὴ προσέσται τῷ ἐγχωρίῳ καὶ τῶν ὀνομαζομένων ξένων τις, ὥσπερ τύραννος. Δεῖ γὰρ ἡμᾶς ἁβροὺς καὶ τῆς χρείας περιττοτέρους, ἢ εἶναι, ἢ νομίζεσθαι, ὥσπερ αἰσχυνομένους, εἰ μὴ κακοὶ νομιζοίμεθα, καὶ δοῦλοι γαστρὸς, καὶ τῶν ὑπὸ γαστέρα.
ἡμεῖς δὲ οἰκήσομεν οἰκίας ὑπερλάμπρους, λίθοις παντοίοις διηνθισμένας, καὶ χρυσῷ καὶ ἀργύρῳ κατα αστραπτούσας, καὶ ψηφίδος λεπτῆς διαθέσει, καὶ ποικιλία γραφῆς, ὀφθαλμῶν ἀπατηλοῖς δελεάσμασι ; Καὶ τὰς μὲν οἰκήσομεν, τὰς δὲ οἰκοδομήσομεν, τί σιν; Οὐδὲ κληρονόμοις ἴσως ἡμῶν, ἀλλὰ ξένοις καὶ ἀλλοτρίοις, καὶ τούτων ἴσως οὐδὲ τοῖς ἀγαπῶσιν ἡμᾶς, ἀλλὰ τοῖς ἀπεχθεστάτοις καὶ φθονερωτάτοις, κακῶν ἔσχατον. Καὶ οἱ μὲν ῥιγώσουσιν ἐν τρυχί- νοις καὶ διεσπασμένοις (28) ῥάκεσι, μᾶλλον δὲ οὐδὲ τούτων τυχὸν εὐπορήσουσιν· ἡμεῖς δὲ θρύψομεν ἡμᾶς αὐτοὺς ἐσθῆτι (29) μαλακῇ καὶ περιῤῥεούσῃ, καὶ τοῖς ἐκ λίνου καὶ σηρῶν ἀερίοις (50) ὑφάσμασι, καὶ τοῖς μὲν ἐνασχημονήσομεν μᾶλλον, ἤπερ ἐμπρέψομεν (οὕτω γὰρ ἐγὼ καλῶ πᾶν τὸ περιτο τὸν καὶ περίεργον), τὰ δὲ ἔνδον ἡμῖν ἀποκεί σεται φροντὶς ἄχρηστος καὶ ἀνόνητος (31), ση- τῶν (32) δαπάνη καὶ χρόνου τοῦ τὰ πάντα καταν αλίσκοντος· καὶ οἱ μὲν, οὐδὲ τῆς ἀναγκαίας τροφῆς εὐπορήσουσιν. (ἢ τῆς ἐμῆς τρυφῆς, καὶ τῆς ἐκείνων ταλαιπωρίας !) ἀλλὰ κείσονται πρὸ τῶν ἡμετέρων θυρῶν, ἐκλυόμενοι καὶ λιμώττοντες, οὐδὲ τὰς πρὸς τὴν αἴτησιν ἀφορμὰς παρὰ τοῦ σώματος ἔχοντες, έστε- ρημένοι φωνῶν μὲν, εἰς τὸ ὀδύρεσθαι, χειρῶν δὲ, εἰς τὸ προτείνειν ἐφ᾽ ἱκεσίᾳ, ποδῶν δὲ, εἰς τὸ προσιέναι τοῖς ἔχουσιν, ἀναπνοῶν δὲ, εἰς εὐτονίαν τῆς θρηνῳ- δίας, τὸ βαρύτατον (55) τῶν κακῶν κουφότατον κρί- νοντες, τοῖς ὀφθαλμοῖς μόνον εὐχαριστοῦντες, ὅτι μὴ τὴν ἑαυτῶν λώβην βλέπουσιν; ΙΖ'. Καὶ οἱ μὲν οὕτως· ἡμεῖς δὲ ἀνακεισόμεθα (54) λαμπροί λαμπρῶς ἐπὶ στιβάδος ὑψηλῆς τε καὶ μετεώ ρου, καὶ τῶν περιττῶν καὶ ἀψαύστων ἐπιβλημάτων, κἂν φωνῆς ἀκούσωμεν τῶν αἰτήσεων (55) δυσχεραί- νοντες. Δεῖ δὲ ἡμῖν τὸ μὲν ἔδαφος εὐωδεῖν ἄνθεσι, πολλάκις καὶ τῆς ὥρας ἔξω, τὴν δὲ τράπεζαν κατεβ- ῥάνθαι μύροις, καὶ μύρων τοῖς εὐωδεστάτοις τε (56) καὶ πολυτελεστάτοις, ἵνα καὶ μᾶλλον ἐκθηλυνώμεθα· παῖδας δὲ παρεστάναι, τοὺς μὲν ἐν κόσμῳ καὶ ἐφ- εξῆς, ἀνέτους τὰς κόμας καὶ θηλυδρίας, καὶ τῇ κατὰ πρόσωπον κουρᾷ περιειργασμένους, πλεῖον ἢ ὅσον διεσπαρμένοις, ο ἀνόητος, « ζητῶν, « (ο τε ORATIO XIV. DE PAUPERUM AMORE. - A nobis vero erunt splendidissime domus, omnigenis Or. 2, et Oxon. In laceris et conscissis pamuis ri- gebunt. » Editi, sparsis. contextis, velis, id est ‹ aeri perviis, › vel, ut Hieron. in Esth. 1, 6, ‹ aerii coloris. › insanam. 2, et Or. 2. In ealitis, quaerens. certe difficilis, et interpretes plurimum torsit. Suf- ficiat nobis varias eorum interpretationes referre. Nicetas Oculis quoque capti sunt; id quod le- vissimum censent, etiamsi aliis acerbissimum esse videatur; quod nimirum, exstincto propter morbum aspectu, labem suam minime conspiciant. »Gabrie- lius : « Id quod omnium malorum gravissimum est, levissimum ipsi quidem existimantes, solis nimi-, rum oculis gratiam habentes, quod ipsorum cala- B lapidibus exornata, atque coruscaules auro et ar- gento, ac tenuium calculorum dispositione, vario- que picturæ artificio, quæ fallaces sunt oculorum illecebræ; atque alias quidem incolenus, alias vero extruemus? Quibusnam autem? ne hæredibus qui- dem fortasse nostris, sed exteris et alienis, iisque ne amicis quidem fortasse nostris, sed inimicissi- mis, maximaque in nos invidia flagrantibus, quod quidem malorum omnium extremum est. Quid ? Illine in asperis et laceris pannis obrigescent, imo ne eos quidem fortasse habebunt : nos autem in mollibus et circumfluentibus vestibus, telisque ex tenuissimo lino ac serico contextis lasciviemus ; atque in aliis quidem indecore potius quam honeste atque ornate nos ipsos geremus (sic enim quidquid superfluum et curiosum est, voco), alias autem in arcis recondemus, curam inutilem et incommodam, a tineis exedendas, et a tempore, quod omnia con- ficit, absumiendas; atque illis ne necessaria quidem alimenta suppetent: delicias meas ! o gravem illo- rum aflictionem !) verum pro foribus nostris jacebunt, languentes et fame laborantes, ac ne in- strumenta quidem ad petendum a corpore habentes ; vocibus privati, quibus miseriam suam lugeant ; manibus, quas supplicandi causa protendant; pedi- bus, quibus ad divites accedant; respiratione, qua fortiter lamenta sua edant; atque, quod malorum omnium acerbissimum est, levissimum esse judican- Ctes, oculisque duntaxat gratiam habentes, quod ipsorum labem minime videant. XVII. Atque hi quidem ad hunc modum : nos autem in altis et sublimibus lectis, eximiisque et quæ pene tangere nefas sit, stragulis, splendidi splendide recumbemus, si vel solam petitionum vo- cem audiamus, stomachantes. Atque etiam illud οportebit, ut et pavimentum nostrum foribus, ple- rumque etiam extra tempus, fragret, et mensa sua- vissimis et sumptuosissimis unguentis perfundatur, quo magis etiam effeminemur; ut pueri etiam astent, alii ornate ac suo quisque ordine, comis soluti et effeminati. ac cæsarie ad faciem expoliti, magisque D mitatem minus videant. Unde in scholiis addit: Argute Theologus, Elephanticorum calamitateni amplificans, facit eos gratiam habentes oculis, qui ita essent affecti, ut minus possent ipsoram ærom- nas aspicere. In extrema nimirum miseria eum omnino versari necesse est, cui id levissimum sit, quod aliis est gravissimum. Combelisius vero con- tendit hunc Gregorii locum sic vertendum : « Quod malorum omnium acerbissimum est, levissimum es- se judicantes, et oculis tantum gratiam habentes, quod suam ipsi labem minime videant. › Quia scili- cet hæc oculorum natura, ut, cum omnia videant, se ipsi videre nequeunt. Improbat doctissimus vir Billii interpretationem, qui ægrolos, de quibus agi- tur, caecos fuisse existimasse videtur. demus. ▸ in edit. (28) Διεσπασμένοις. Sic plures Regg. Coisl. 2. (29) Ἐσθῆτι. Reg. e, et Combef., ἐν ἐσθῆτι. (30) Αερίοις. Galr. : « Aerii, ex lino ac serico (31) Ανόνητος. Sic legg. a, bm, ph. Eliti, (52) Σητῶν. Sic plures Regg.. plures Coll., Coisl. (33) Τὸ βαρύτατον... βλέπουσιν. Locus iste (34) Ανακεισόμεθα. Par., ἀναβησόμεθα, « ascen (35) Τῶν αἰτήσεων. Deest in Paro (56) Εὐωδεστάτοις τε. Sic Regg. a, d. Deest
ΙΗ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΙΗ. Τί ταῦτα, ὦ φίλοι καὶ ἀδελφοί; τί νοσοῦμεν καὶ αὐτοὶ τὰς ψυχὰς, νόσον πολὺ τῆς τῶν σωμάτων χαλεπωτέραν; Ὅσῳ τὴν μὲν ἀκούσιον οἶδα, τὴν δὲ ἐρχομένην ἐκ προαιρέσεως· καὶ τὴν μὲν τῇ ζωῇ ταύτῃ συγκαταλυομένην, τὴν δὲ συναπιοῦσαν ἡμῖν μεθισταμένοις· καὶ τὴν μὲν ἐλεουμένην, τὴν δὲ μισουμένην, τοῖς γε νοῦν ἔχουσιν. Τί μὴ βοηθοῦμεν τῇ φύσει καιρὸν ἔχοντες; τί μὴ περιστέλλομεν, σάρκες ὄντες, τῆς σαρκὸς τὴν ταπείνωσιν; τί τρυφῶμεν ἐν τοῖς τῶν ἀδελφῶν δυστυχήμασι; Μή μοι γένοιτο, μήτε πλουτεῖν, τούτων ἀπορουμένων· μήτε εὐεκτεῖν, εἰ μὴ βοηθοίην τοῖς τούτων τραύμασι·
ἡμεῖς δὲ οἰκήσομεν οἰκίας ὑπερλάμπρους, λίθοις παντοίοις διηνθισμένας, καὶ χρυσῷ καὶ ἀργύρῳ κατα αστραπτούσας, καὶ ψηφίδος λεπτῆς διαθέσει, καὶ ποικιλία γραφῆς, ὀφθαλμῶν ἀπατηλοῖς δελεάσμασι ; Καὶ τὰς μὲν οἰκήσομεν, τὰς δὲ οἰκοδομήσομεν, τί σιν; Οὐδὲ κληρονόμοις ἴσως ἡμῶν, ἀλλὰ ξένοις καὶ ἀλλοτρίοις, καὶ τούτων ἴσως οὐδὲ τοῖς ἀγαπῶσιν ἡμᾶς, ἀλλὰ τοῖς ἀπεχθεστάτοις καὶ φθονερωτάτοις, κακῶν ἔσχατον. Καὶ οἱ μὲν ῥιγώσουσιν ἐν τρυχί- νοις καὶ διεσπασμένοις (28) ῥάκεσι, μᾶλλον δὲ οὐδὲ τούτων τυχὸν εὐπορήσουσιν· ἡμεῖς δὲ θρύψομεν ἡμᾶς αὐτοὺς ἐσθῆτι (29) μαλακῇ καὶ περιῤῥεούσῃ, καὶ τοῖς ἐκ λίνου καὶ σηρῶν ἀερίοις (50) ὑφάσμασι, καὶ τοῖς μὲν ἐνασχημονήσομεν μᾶλλον, ἤπερ ἐμπρέψομεν (οὕτω γὰρ ἐγὼ καλῶ πᾶν τὸ περιτο τὸν καὶ περίεργον), τὰ δὲ ἔνδον ἡμῖν ἀποκεί σεται φροντὶς ἄχρηστος καὶ ἀνόνητος (31), ση- τῶν (32) δαπάνη καὶ χρόνου τοῦ τὰ πάντα καταν αλίσκοντος· καὶ οἱ μὲν, οὐδὲ τῆς ἀναγκαίας τροφῆς εὐπορήσουσιν. (ἢ τῆς ἐμῆς τρυφῆς, καὶ τῆς ἐκείνων ταλαιπωρίας !) ἀλλὰ κείσονται πρὸ τῶν ἡμετέρων θυρῶν, ἐκλυόμενοι καὶ λιμώττοντες, οὐδὲ τὰς πρὸς τὴν αἴτησιν ἀφορμὰς παρὰ τοῦ σώματος ἔχοντες, έστε- ρημένοι φωνῶν μὲν, εἰς τὸ ὀδύρεσθαι, χειρῶν δὲ, εἰς τὸ προτείνειν ἐφ᾽ ἱκεσίᾳ, ποδῶν δὲ, εἰς τὸ προσιέναι τοῖς ἔχουσιν, ἀναπνοῶν δὲ, εἰς εὐτονίαν τῆς θρηνῳ- δίας, τὸ βαρύτατον (55) τῶν κακῶν κουφότατον κρί- νοντες, τοῖς ὀφθαλμοῖς μόνον εὐχαριστοῦντες, ὅτι μὴ τὴν ἑαυτῶν λώβην βλέπουσιν; ΙΖ'. Καὶ οἱ μὲν οὕτως· ἡμεῖς δὲ ἀνακεισόμεθα (54) λαμπροί λαμπρῶς ἐπὶ στιβάδος ὑψηλῆς τε καὶ μετεώ ρου, καὶ τῶν περιττῶν καὶ ἀψαύστων ἐπιβλημάτων, κἂν φωνῆς ἀκούσωμεν τῶν αἰτήσεων (55) δυσχεραί- νοντες. Δεῖ δὲ ἡμῖν τὸ μὲν ἔδαφος εὐωδεῖν ἄνθεσι, πολλάκις καὶ τῆς ὥρας ἔξω, τὴν δὲ τράπεζαν κατεβ- ῥάνθαι μύροις, καὶ μύρων τοῖς εὐωδεστάτοις τε (56) καὶ πολυτελεστάτοις, ἵνα καὶ μᾶλλον ἐκθηλυνώμεθα· παῖδας δὲ παρεστάναι, τοὺς μὲν ἐν κόσμῳ καὶ ἐφ- εξῆς, ἀνέτους τὰς κόμας καὶ θηλυδρίας, καὶ τῇ κατὰ πρόσωπον κουρᾷ περιειργασμένους, πλεῖον ἢ ὅσον διεσπαρμένοις, ο ἀνόητος, « ζητῶν, « (ο τε ORATIO XIV. DE PAUPERUM AMORE. - A nobis vero erunt splendidissime domus, omnigenis Or. 2, et Oxon. In laceris et conscissis pamuis ri- gebunt. » Editi, sparsis. contextis, velis, id est ‹ aeri perviis, › vel, ut Hieron. in Esth. 1, 6, ‹ aerii coloris. › insanam. 2, et Or. 2. In ealitis, quaerens. certe difficilis, et interpretes plurimum torsit. Suf- ficiat nobis varias eorum interpretationes referre. Nicetas Oculis quoque capti sunt; id quod le- vissimum censent, etiamsi aliis acerbissimum esse videatur; quod nimirum, exstincto propter morbum aspectu, labem suam minime conspiciant. »Gabrie- lius : « Id quod omnium malorum gravissimum est, levissimum ipsi quidem existimantes, solis nimi-, rum oculis gratiam habentes, quod ipsorum cala- B lapidibus exornata, atque coruscaules auro et ar- gento, ac tenuium calculorum dispositione, vario- que picturæ artificio, quæ fallaces sunt oculorum illecebræ; atque alias quidem incolenus, alias vero extruemus? Quibusnam autem? ne hæredibus qui- dem fortasse nostris, sed exteris et alienis, iisque ne amicis quidem fortasse nostris, sed inimicissi- mis, maximaque in nos invidia flagrantibus, quod quidem malorum omnium extremum est. Quid ? Illine in asperis et laceris pannis obrigescent, imo ne eos quidem fortasse habebunt : nos autem in mollibus et circumfluentibus vestibus, telisque ex tenuissimo lino ac serico contextis lasciviemus ; atque in aliis quidem indecore potius quam honeste atque ornate nos ipsos geremus (sic enim quidquid superfluum et curiosum est, voco), alias autem in arcis recondemus, curam inutilem et incommodam, a tineis exedendas, et a tempore, quod omnia con- ficit, absumiendas; atque illis ne necessaria quidem alimenta suppetent: delicias meas ! o gravem illo- rum aflictionem !) verum pro foribus nostris jacebunt, languentes et fame laborantes, ac ne in- strumenta quidem ad petendum a corpore habentes ; vocibus privati, quibus miseriam suam lugeant ; manibus, quas supplicandi causa protendant; pedi- bus, quibus ad divites accedant; respiratione, qua fortiter lamenta sua edant; atque, quod malorum omnium acerbissimum est, levissimum esse judican- Ctes, oculisque duntaxat gratiam habentes, quod ipsorum labem minime videant. XVII. Atque hi quidem ad hunc modum : nos autem in altis et sublimibus lectis, eximiisque et quæ pene tangere nefas sit, stragulis, splendidi splendide recumbemus, si vel solam petitionum vo- cem audiamus, stomachantes. Atque etiam illud οportebit, ut et pavimentum nostrum foribus, ple- rumque etiam extra tempus, fragret, et mensa sua- vissimis et sumptuosissimis unguentis perfundatur, quo magis etiam effeminemur; ut pueri etiam astent, alii ornate ac suo quisque ordine, comis soluti et effeminati. ac cæsarie ad faciem expoliti, magisque D mitatem minus videant. Unde in scholiis addit: Argute Theologus, Elephanticorum calamitateni amplificans, facit eos gratiam habentes oculis, qui ita essent affecti, ut minus possent ipsoram ærom- nas aspicere. In extrema nimirum miseria eum omnino versari necesse est, cui id levissimum sit, quod aliis est gravissimum. Combelisius vero con- tendit hunc Gregorii locum sic vertendum : « Quod malorum omnium acerbissimum est, levissimum es- se judicantes, et oculis tantum gratiam habentes, quod suam ipsi labem minime videant. › Quia scili- cet hæc oculorum natura, ut, cum omnia videant, se ipsi videre nequeunt. Improbat doctissimus vir Billii interpretationem, qui ægrolos, de quibus agi- tur, caecos fuisse existimasse videtur. demus. ▸ in edit. (28) Διεσπασμένοις. Sic plures Regg. Coisl. 2. (29) Ἐσθῆτι. Reg. e, et Combef., ἐν ἐσθῆτι. (30) Αερίοις. Galr. : « Aerii, ex lino ac serico (31) Ανόνητος. Sic legg. a, bm, ph. Eliti, (52) Σητῶν. Sic plures Regg.. plures Coll., Coisl. (33) Τὸ βαρύτατον... βλέπουσιν. Locus iste (34) Ανακεισόμεθα. Par., ἀναβησόμεθα, « ascen (35) Τῶν αἰτήσεων. Deest in Paro (56) Εὐωδεστάτοις τε. Sic Regg. a, d. Deest
PG 35:879μὴ τροφῆς ἱκανῶς ἔχειν, μὴ σκέπης, μὴ ὑπὸ στέγην ἀναπαύεσθαι, εἰ μὴ καὶ ἄρτον ὀρέξαιμι, καὶ μεταδοίην ἐσθῆτος εἰς δύναμιν, καὶ ὑπὸ στέγην ἀναπαύσαιμι. Ἀλλ’ ἤτοι πάντα ἀποθετέον Χριστῷ, ἵνα γνησίως ἀκολουθήσωμεν αὐτῷ, τὸν σταυρὸν ἀράμενοι, καὶ ἀναπτῶμεν ὡς κοῦφοι πρὸς τὸν ἄνω κόσμον, καὶ εὐσταλεῖς ὑπὸ μηδενὸς καθελκόμενοι, καὶ κερδήσωμεν ἀντὶ πάντων Χριστὸν, διὰ ταπείνωσιν ὑψωθέντες, καὶ διὰ πενίαν πλουτήσαντες· ἢ Χριστῷ τὰ ὄντα συμμεριστέον, ἵνα πως καὶ τὸ ἔχειν, διὰ τοῦ καλῶς ἔχειν, ἁγιασθῇ, καὶ τοῦ κοινωνεῖν τοῖς μὴ ἔχουσιν. Εἰ δὲ καὶ σπείραιμι ἐμαυτῷ μόνῳ, σπείραιμι ἄρα, καὶ ἄλλοι φάγοιεν· καὶ ἵνα πάλιν εἴπω τὸ τοῦ Ἰώβ· Ἀντὶ πυροῦ ἐξέλθοι μοι κνίδη, ἀντὶ δὲ κριθῆς βάτος· καύσων δὲ ἄνεμος ὑπολάβοι, καὶ ὑφέλοιτο λαῖλαψ τοὺς ἐμοὺς πόνους, ἵνα εἰς κενὸν κοπιάσαιμι. Εἰ δὲ καὶ ἀποθήκας οἰκοδομήσαιμι ἐκ τῶν μαμωνᾶ θησαυρίζων, καὶ μαμωνᾷ, ταύτῃ τῇ νυκτὶ τὴν ψυχὴν ἀπαιτηθείην, λόγον ὑφέξων, ὧν κακῶς ἐθησαύρισα.
τὰς κύλικας ἐπ' ἄκρων δακτύλων έχοντας, ώς οἷόν τα εὐπρεπέστατά τε ὁμοῦ καὶ ἀσφαλέστατα· τοὺς δὲ ὑπὲρ κεφαλῆς ἄνεμον ταῖς ῥιπῖσι σοφιζομένους, καὶ ταῖς ἐκ χειρῶν αὔραις τὸ πλῆθος τῶν σαρκῶν ἀναψύ χοντας· καὶ τὰ ἐπὶ τούτοις, πλήθειν μὲν χρεῶν τὴν τράπεζαν, πάντων χορηγούντων ἡμῖν τῶν στοιχείων πλουσίως, ἀέρος, γῆς, ὕδατος· καὶ στενοχωρεῖσθαι (37) τοῖς μαγείρων καὶ οψοποιῶν μαγγανεύμασιν, ἀγῶνα δὲ εἶναι πᾶσιν, ὅστις ὡς μάλιστα τὴν λίχνην (38) ἡμῖν καὶ ἀχάριστον κολακεύσει γαστέρα, τὸ βαρύ φορτίον καὶ ἀρχέκακον, τὸ ἀπληστότατον θηρίον καὶ ἀπιστότατον, τὴν καταργουμένην αὐτίκα σὺν τοῖς καταργουμένοις βρώμασι. Καὶ τοῖς μὲν πολύ τι κό- ρος καὶ ὕδατος, ἡμῖν δὲ καὶ μέχρι μέθης οἱ τοῦ οἱ νου κρατῆρες, μᾶλλον δὲ καὶ ὑπὲρ τὴν μέθην, τοῖς γε ἀκολαστοτέροις· καὶ τὸν μὲν ἀποπεμψόμεθα τῶν οἴνων, τὸν δὲ ἐγκρινοῦμεν ὡς ἀνθοσμίαν (59), περὶ δὲ τοῦ φιλοσοφήσομεν, ζημία δὲ, εἰ μὴ προσέσται τῷ ἐγχωρίῳ καὶ τῶν ὀνομαζομένων ξένων (40) τις, ὥσπερ τύραννος. Δεῖ γὰρ ἡμᾶς ἁβροὺς καὶ τῆς χρείας περιττοτέρους, ἢ εἶναι, ἢ νομίζεσθαι, ὥσπερ αἰσχυνομένους, εἰ μὴ κακοὶ νομιζοίμεθα, καὶ δοῦλοι γαστρὸς, καὶ τῶν ὑπὸ γαστέρα. συμφέρει λίχνοις ὀφθαλμοῖς κεκοσμημένους· τοὺς δὲ Β ΙΗ'. Τί ταῦτα, ὦ φίλοι καὶ ἀδελφοί; τί νοσοῦμεν καὶ αὐτοὶ τὰς ψυχὰς (41), νόσον πολὺ τῆς τῶν σωμά των (42) χαλεπωτέραν ; Οσῳ τὴν μὲν ἀκούσιον οἶδα, τὴν δὲ ἐρχομένην ἐκ προαιρέσεως· καὶ τὴν μὲν τῇ ζωῇ ταύτῃ συγκαταλυομένην, τὴν δὲ συναπιοῦσαν ἡμῖν μεθισταμένοις (45)· καὶ τὴν μὲν ἐλεουμένην, τὴν δὲ μισουμένην, τοῖς γε νοῦν ἔχουσιν. Τί μὴ βοη θοῦμεν τῇ φύσει καιρὸν ἔχοντες (44); τί μὴ περι στέλλομεν, σάρκες ὄντες, τῆς σαρκὸς τὴν ταπείνω σιν ; τί τρυφῶμεν ἐν τοῖς τῶν ἀδελφῶν δυστυχήμασι ; Μή μοι γένοιτο, μήτε πλουτεῖν, τούτων ἀπορουμέ νων· μήτε εὐεκτεῖν, εἰ μὴ βοηθοίην (45) τοῖς τούτων τραύμασι· μὴ τροφῆς ἱκανῶς ἔχειν, μὴ σκέπης, μὴ ὑπὸ στέγην ἀναπαύεσθαι, εἰ μὴ καὶ ἄρτον ὀρέξαιμ:, καὶ μεταδοίην ἐσθῆτος εἰς δύναμιν, καὶ ὑπὸ στέγην ἀναπαύσαιμι. Ἀλλ᾽ ἤτοι πάντα ἀποθετέον Χριστῷ, ισταμένους. ἵνα γνησίως ἀκολουθήσωμεν αὐτῷ, τὸν σταυρὸν ἀρά μενοι, καὶ ἀναπτῶμεν ὡς κούφοι (46) πρὸς τὸν ἄνω κόσμον, καὶ εὐσταλεῖς ὑπὸ μηδενός καθελκόμενοι, καὶ κερδήσωμεν ἀντὶ πάντων Χριστὸν, διὰ ταπείνω- σιν ὑψωθέντες, καὶ διὰ πενίαν πλουτήσαντες· ἢ Χρι- στῷ τὰ ὄντα συμμεριστέον, ἵνα (47) πως καὶ τὸ ἔχειν, θείην κού- φοι καὶ εὐσταλεῖς πρὸς τὸν ἄνω, S. GREGORII THEOLOGI quan impudicis oculis conducat, exornali; alii, A pocula extremis digitis tenentes, quam fieri potest elegantissime simul ac tutissime; alii, follibus ven- tum super caput artificiose excitantes, atque auris manu conflatis molem carnis refrigerantes; ut mensa insuper carnibus redundet, eleinentis omnibus nobis prolixe et copiose subministrantibus, aere nempe, terra, aqua; nosque coquorum, et eorum, qui epu- las instruunt, lenociniis comprimamur; omnesque de eo concertent, ecquis avido et ingrato ventri quam maxime blandiatur, gravi omnino sarcinæ, et malorum auctori, belluæ prorsus insaturabili, ac perquam infidæ, huic, inquam, qui cumn cibis qui abolentur, jamjam ipse abolendus. Et quidem illi præclare secum agi putabunt, si vel aqua explean- tur: nos autem viui pocula usque ad temulentiam hauriemus, imo etiam ultra temulentiam, saltem ii, qui majore intemperantia laborant ; atque ex pluri- bus vinis alia rejiciemus, alia, ut suavia et grata, probabimus, de aliis etiam philosophabimur, atque in detrimento ponemus, nisi ad patrium vi- num, exoticum etiam quoddam maxime celebratum, velut tyrannus, accedat. Nos quippe lautos et deli- catos, et profusiores quam usus exigat, aut esse, aut haberi oportet, perinde atque vereamur, ne non pravi existimemur, ac ventris, et eorum, quæ sub venire sunt, mancipia. XVIII. Quia næc, o amici et tratres? quid nos C quoque animorum morbo tenemur, morbo longe gra- viori, quam quo corpora premiuntur? Hic etenim praeter voluntatem exsistit, ille vero a voluntate mrauat; hic una cum hac vita desinit, ille, cum line migramus, nobiscum abscedit ; hic miserationi, ille edio est, apud eos quidem, qui sanæ mentis sunt compotes. Cur naturæ, dum tempus habemus, non succurrimus? Cur, cum caro simus, carnis humili- tatem non contegimus? Cur in fratrum calamitati- bus deliciis studemus ? Absit hoc a me, ut vel opi- bus abundem, his inopia rerum laborantibus ; vel commoda valetudine fruar, nisi horum vulneribus opem feram; vel victum atque amictuni satis am- plum habeat, ac sub tecto requiescam, nisi et pa- nem iis pro facultatum modulo porrigam, et vestem D impertiar, eosque lecto excipiam. Verum, vel omuia propter Christum deponenda, ut sincere, sublata humeris cruce, ipsum sequamur, simulque leves ac expediti, nec ab ulla re in deorsum attracti, ad ´supernum mundum convolemus, atque per humili- tatem exaltati, et per egestatem ditati, Christum diis angustiemur; › præ multitudine scilicet, ut in mensa locus non supersit. colore simul et odore præditum. › codd. [perperam. locus in Or. 2, aliisque pernuluis sic legitur : etc. In aliis vero, ut in editis. do id etiam quod habenius, propterea quod recte habeamus, et communicenus cum iis qui non ha- bent, sanctificetur; nempe honestæ possessionis atque oficii ratione, (37) Στενοχωρεῖσθαι. • Ferculis delicatis, cupe- (38) Λίχνην. Regii plures, λίχνον. (39) ᾿Ανθοσμίαν. Interpretatur : c vinum bono (40) Ξένων. Οr. 2, ξένον [male]. (41) Ψυχάς. Unus codex addit, καί. (42) Σωμάτων. Or. 2 addit, τούτων. (43) Μεθισταμένοις. Sic omnes codd. Editi, μεθ. (44) Καιρὸν ἔχοντες. Hæc desunt in pluribus (45) Βοηθοίην. Sic duo Regg. et Or. 2. Alii, βοη- (46) Ὡς κούφοι. Deest ὡς in pluribus codd. Hic (47) "Ινα πως καὶ τὸ ἔχειν, etc., c ut aliquo mo-
ΙΘ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΙΘ. Οὐ σωφρονήσομεν ὀψὲ γοῦν; οὐ καταβαλοῦμεν τὴν ἀναλγησίαν, ἵνα μὴ λέγω μικρολογίαν; οὐ τὰ ἀνθρώπινα λογιούμεθα; οὐκ ἐν τοῖς ἑτέρων κακοῖς τὰ ἡμέτερα εὖ θησόμεθα;
τὰς κύλικας ἐπ' ἄκρων δακτύλων έχοντας, ώς οἷόν τα εὐπρεπέστατά τε ὁμοῦ καὶ ἀσφαλέστατα· τοὺς δὲ ὑπὲρ κεφαλῆς ἄνεμον ταῖς ῥιπῖσι σοφιζομένους, καὶ ταῖς ἐκ χειρῶν αὔραις τὸ πλῆθος τῶν σαρκῶν ἀναψύ χοντας· καὶ τὰ ἐπὶ τούτοις, πλήθειν μὲν χρεῶν τὴν τράπεζαν, πάντων χορηγούντων ἡμῖν τῶν στοιχείων πλουσίως, ἀέρος, γῆς, ὕδατος· καὶ στενοχωρεῖσθαι (37) τοῖς μαγείρων καὶ οψοποιῶν μαγγανεύμασιν, ἀγῶνα δὲ εἶναι πᾶσιν, ὅστις ὡς μάλιστα τὴν λίχνην (38) ἡμῖν καὶ ἀχάριστον κολακεύσει γαστέρα, τὸ βαρύ φορτίον καὶ ἀρχέκακον, τὸ ἀπληστότατον θηρίον καὶ ἀπιστότατον, τὴν καταργουμένην αὐτίκα σὺν τοῖς καταργουμένοις βρώμασι. Καὶ τοῖς μὲν πολύ τι κό- ρος καὶ ὕδατος, ἡμῖν δὲ καὶ μέχρι μέθης οἱ τοῦ οἱ νου κρατῆρες, μᾶλλον δὲ καὶ ὑπὲρ τὴν μέθην, τοῖς γε ἀκολαστοτέροις· καὶ τὸν μὲν ἀποπεμψόμεθα τῶν οἴνων, τὸν δὲ ἐγκρινοῦμεν ὡς ἀνθοσμίαν (59), περὶ δὲ τοῦ φιλοσοφήσομεν, ζημία δὲ, εἰ μὴ προσέσται τῷ ἐγχωρίῳ καὶ τῶν ὀνομαζομένων ξένων (40) τις, ὥσπερ τύραννος. Δεῖ γὰρ ἡμᾶς ἁβροὺς καὶ τῆς χρείας περιττοτέρους, ἢ εἶναι, ἢ νομίζεσθαι, ὥσπερ αἰσχυνομένους, εἰ μὴ κακοὶ νομιζοίμεθα, καὶ δοῦλοι γαστρὸς, καὶ τῶν ὑπὸ γαστέρα. συμφέρει λίχνοις ὀφθαλμοῖς κεκοσμημένους· τοὺς δὲ Β ΙΗ'. Τί ταῦτα, ὦ φίλοι καὶ ἀδελφοί; τί νοσοῦμεν καὶ αὐτοὶ τὰς ψυχὰς (41), νόσον πολὺ τῆς τῶν σωμά των (42) χαλεπωτέραν ; Οσῳ τὴν μὲν ἀκούσιον οἶδα, τὴν δὲ ἐρχομένην ἐκ προαιρέσεως· καὶ τὴν μὲν τῇ ζωῇ ταύτῃ συγκαταλυομένην, τὴν δὲ συναπιοῦσαν ἡμῖν μεθισταμένοις (45)· καὶ τὴν μὲν ἐλεουμένην, τὴν δὲ μισουμένην, τοῖς γε νοῦν ἔχουσιν. Τί μὴ βοη θοῦμεν τῇ φύσει καιρὸν ἔχοντες (44); τί μὴ περι στέλλομεν, σάρκες ὄντες, τῆς σαρκὸς τὴν ταπείνω σιν ; τί τρυφῶμεν ἐν τοῖς τῶν ἀδελφῶν δυστυχήμασι ; Μή μοι γένοιτο, μήτε πλουτεῖν, τούτων ἀπορουμέ νων· μήτε εὐεκτεῖν, εἰ μὴ βοηθοίην (45) τοῖς τούτων τραύμασι· μὴ τροφῆς ἱκανῶς ἔχειν, μὴ σκέπης, μὴ ὑπὸ στέγην ἀναπαύεσθαι, εἰ μὴ καὶ ἄρτον ὀρέξαιμ:, καὶ μεταδοίην ἐσθῆτος εἰς δύναμιν, καὶ ὑπὸ στέγην ἀναπαύσαιμι. Ἀλλ᾽ ἤτοι πάντα ἀποθετέον Χριστῷ, ισταμένους. ἵνα γνησίως ἀκολουθήσωμεν αὐτῷ, τὸν σταυρὸν ἀρά μενοι, καὶ ἀναπτῶμεν ὡς κούφοι (46) πρὸς τὸν ἄνω κόσμον, καὶ εὐσταλεῖς ὑπὸ μηδενός καθελκόμενοι, καὶ κερδήσωμεν ἀντὶ πάντων Χριστὸν, διὰ ταπείνω- σιν ὑψωθέντες, καὶ διὰ πενίαν πλουτήσαντες· ἢ Χρι- στῷ τὰ ὄντα συμμεριστέον, ἵνα (47) πως καὶ τὸ ἔχειν, θείην κού- φοι καὶ εὐσταλεῖς πρὸς τὸν ἄνω, S. GREGORII THEOLOGI quan impudicis oculis conducat, exornali; alii, A pocula extremis digitis tenentes, quam fieri potest elegantissime simul ac tutissime; alii, follibus ven- tum super caput artificiose excitantes, atque auris manu conflatis molem carnis refrigerantes; ut mensa insuper carnibus redundet, eleinentis omnibus nobis prolixe et copiose subministrantibus, aere nempe, terra, aqua; nosque coquorum, et eorum, qui epu- las instruunt, lenociniis comprimamur; omnesque de eo concertent, ecquis avido et ingrato ventri quam maxime blandiatur, gravi omnino sarcinæ, et malorum auctori, belluæ prorsus insaturabili, ac perquam infidæ, huic, inquam, qui cumn cibis qui abolentur, jamjam ipse abolendus. Et quidem illi præclare secum agi putabunt, si vel aqua explean- tur: nos autem viui pocula usque ad temulentiam hauriemus, imo etiam ultra temulentiam, saltem ii, qui majore intemperantia laborant ; atque ex pluri- bus vinis alia rejiciemus, alia, ut suavia et grata, probabimus, de aliis etiam philosophabimur, atque in detrimento ponemus, nisi ad patrium vi- num, exoticum etiam quoddam maxime celebratum, velut tyrannus, accedat. Nos quippe lautos et deli- catos, et profusiores quam usus exigat, aut esse, aut haberi oportet, perinde atque vereamur, ne non pravi existimemur, ac ventris, et eorum, quæ sub venire sunt, mancipia. XVIII. Quia næc, o amici et tratres? quid nos C quoque animorum morbo tenemur, morbo longe gra- viori, quam quo corpora premiuntur? Hic etenim praeter voluntatem exsistit, ille vero a voluntate mrauat; hic una cum hac vita desinit, ille, cum line migramus, nobiscum abscedit ; hic miserationi, ille edio est, apud eos quidem, qui sanæ mentis sunt compotes. Cur naturæ, dum tempus habemus, non succurrimus? Cur, cum caro simus, carnis humili- tatem non contegimus? Cur in fratrum calamitati- bus deliciis studemus ? Absit hoc a me, ut vel opi- bus abundem, his inopia rerum laborantibus ; vel commoda valetudine fruar, nisi horum vulneribus opem feram; vel victum atque amictuni satis am- plum habeat, ac sub tecto requiescam, nisi et pa- nem iis pro facultatum modulo porrigam, et vestem D impertiar, eosque lecto excipiam. Verum, vel omuia propter Christum deponenda, ut sincere, sublata humeris cruce, ipsum sequamur, simulque leves ac expediti, nec ab ulla re in deorsum attracti, ad ´supernum mundum convolemus, atque per humili- tatem exaltati, et per egestatem ditati, Christum diis angustiemur; › præ multitudine scilicet, ut in mensa locus non supersit. colore simul et odore præditum. › codd. [perperam. locus in Or. 2, aliisque pernuluis sic legitur : etc. In aliis vero, ut in editis. do id etiam quod habenius, propterea quod recte habeamus, et communicenus cum iis qui non ha- bent, sanctificetur; nempe honestæ possessionis atque oficii ratione, (37) Στενοχωρεῖσθαι. • Ferculis delicatis, cupe- (38) Λίχνην. Regii plures, λίχνον. (39) ᾿Ανθοσμίαν. Interpretatur : c vinum bono (40) Ξένων. Οr. 2, ξένον [male]. (41) Ψυχάς. Unus codex addit, καί. (42) Σωμάτων. Or. 2 addit, τούτων. (43) Μεθισταμένοις. Sic omnes codd. Editi, μεθ. (44) Καιρὸν ἔχοντες. Hæc desunt in pluribus (45) Βοηθοίην. Sic duo Regg. et Or. 2. Alii, βοη- (46) Ὡς κούφοι. Deest ὡς in pluribus codd. Hic (47) "Ινα πως καὶ τὸ ἔχειν, etc., c ut aliquo mo-
PG 35:880Φύσει μὲν γὰρ οὐδὲν τῶν ἀνθρωπίνων βέβαιον, οὐδὲ ὁμαλὸν, οὐδὲ αὔταρκες, οὐδὲ ἐπὶ τῶν αὐτῶν ἱστάμενον· ἀλλὰ κύκλος τις τῶν ἡμετέρων περιτρέχει πραγμάτων, ἄλλοτε ἄλλας ἐπὶ μιᾶς ἡμέρας πολλάκις, ἔστι δ’ ὅτε καὶ ὥρας, φέρων μεταβολάς· καὶ αὔραις μᾶλλον ἔστι πιστεύειν οὐχ ἱσταμέναις, καὶ νηὸς ποντοπορούσης ἴχνεσι, καὶ νυκτὸς ἀπατηλοῖς ὀνείρασιν, ὧν πρὸς ὀλίγον ἡ χάρις, καὶ ὅσα κατὰ ψαμάθων παῖδες τυποῦσι παίζοντες, ἢ ἀνθρώπων εὐημερίᾳ· σώφρονες δὲ, οἱ διὰ τὸ μὴ πιστεύειν τοῖς παροῦσι, τὸ μέλλον ἑαυτοῖς θησαυρίζοντες· καὶ διὰ τὸ τῆς ἀνθρωπίνης εὐπραγίας ἄστατον καὶ ἀνώμαλον, τὴν οὐ πίπτουσαν ἀγαπῶντες χρηστότητα, ἵνα τριῶν ἕν γέ τι πάντως κερδάνωσιν· ἢ τὸ μή ποτε πρᾶξαι κακῶς, ἐπεὶ καὶ τοῖς ἐντεῦθεν χρηστοῖς πολλάκις δεξιοῦται τὸ θεῖον τοὺς εὐσεβεῖς, χρηστότητι τὸ συμπαθὲς προκαλούμενον· ἢ τὸ παῤῥησίαν ἔχειν ἐν ἑαυτοῖς πρὸς Θεὸν, ὡς οὐ διὰ κακίαν, ἀλλὰ διά τινα οἰκονομίαν κακοπαθήσαντες· ἢ, τὸ τελευταῖον, ὡς ὀφειλομένην ἀπαιτεῖν τὴν παρὰ τῶν εὖ πραττόντων φιλανθρωπίαν, ἣν τοῖς χρῄζουσι προεισήνεγκαν, δεξιῶς αὐτοὶ πράττοντες. Κ.
τὰς κύλικας ἐπ' ἄκρων δακτύλων έχοντας, ώς οἷόν τα εὐπρεπέστατά τε ὁμοῦ καὶ ἀσφαλέστατα· τοὺς δὲ ὑπὲρ κεφαλῆς ἄνεμον ταῖς ῥιπῖσι σοφιζομένους, καὶ ταῖς ἐκ χειρῶν αὔραις τὸ πλῆθος τῶν σαρκῶν ἀναψύ χοντας· καὶ τὰ ἐπὶ τούτοις, πλήθειν μὲν χρεῶν τὴν τράπεζαν, πάντων χορηγούντων ἡμῖν τῶν στοιχείων πλουσίως, ἀέρος, γῆς, ὕδατος· καὶ στενοχωρεῖσθαι (37) τοῖς μαγείρων καὶ οψοποιῶν μαγγανεύμασιν, ἀγῶνα δὲ εἶναι πᾶσιν, ὅστις ὡς μάλιστα τὴν λίχνην (38) ἡμῖν καὶ ἀχάριστον κολακεύσει γαστέρα, τὸ βαρύ φορτίον καὶ ἀρχέκακον, τὸ ἀπληστότατον θηρίον καὶ ἀπιστότατον, τὴν καταργουμένην αὐτίκα σὺν τοῖς καταργουμένοις βρώμασι. Καὶ τοῖς μὲν πολύ τι κό- ρος καὶ ὕδατος, ἡμῖν δὲ καὶ μέχρι μέθης οἱ τοῦ οἱ νου κρατῆρες, μᾶλλον δὲ καὶ ὑπὲρ τὴν μέθην, τοῖς γε ἀκολαστοτέροις· καὶ τὸν μὲν ἀποπεμψόμεθα τῶν οἴνων, τὸν δὲ ἐγκρινοῦμεν ὡς ἀνθοσμίαν (59), περὶ δὲ τοῦ φιλοσοφήσομεν, ζημία δὲ, εἰ μὴ προσέσται τῷ ἐγχωρίῳ καὶ τῶν ὀνομαζομένων ξένων (40) τις, ὥσπερ τύραννος. Δεῖ γὰρ ἡμᾶς ἁβροὺς καὶ τῆς χρείας περιττοτέρους, ἢ εἶναι, ἢ νομίζεσθαι, ὥσπερ αἰσχυνομένους, εἰ μὴ κακοὶ νομιζοίμεθα, καὶ δοῦλοι γαστρὸς, καὶ τῶν ὑπὸ γαστέρα. συμφέρει λίχνοις ὀφθαλμοῖς κεκοσμημένους· τοὺς δὲ Β ΙΗ'. Τί ταῦτα, ὦ φίλοι καὶ ἀδελφοί; τί νοσοῦμεν καὶ αὐτοὶ τὰς ψυχὰς (41), νόσον πολὺ τῆς τῶν σωμά των (42) χαλεπωτέραν ; Οσῳ τὴν μὲν ἀκούσιον οἶδα, τὴν δὲ ἐρχομένην ἐκ προαιρέσεως· καὶ τὴν μὲν τῇ ζωῇ ταύτῃ συγκαταλυομένην, τὴν δὲ συναπιοῦσαν ἡμῖν μεθισταμένοις (45)· καὶ τὴν μὲν ἐλεουμένην, τὴν δὲ μισουμένην, τοῖς γε νοῦν ἔχουσιν. Τί μὴ βοη θοῦμεν τῇ φύσει καιρὸν ἔχοντες (44); τί μὴ περι στέλλομεν, σάρκες ὄντες, τῆς σαρκὸς τὴν ταπείνω σιν ; τί τρυφῶμεν ἐν τοῖς τῶν ἀδελφῶν δυστυχήμασι ; Μή μοι γένοιτο, μήτε πλουτεῖν, τούτων ἀπορουμέ νων· μήτε εὐεκτεῖν, εἰ μὴ βοηθοίην (45) τοῖς τούτων τραύμασι· μὴ τροφῆς ἱκανῶς ἔχειν, μὴ σκέπης, μὴ ὑπὸ στέγην ἀναπαύεσθαι, εἰ μὴ καὶ ἄρτον ὀρέξαιμ:, καὶ μεταδοίην ἐσθῆτος εἰς δύναμιν, καὶ ὑπὸ στέγην ἀναπαύσαιμι. Ἀλλ᾽ ἤτοι πάντα ἀποθετέον Χριστῷ, ισταμένους. ἵνα γνησίως ἀκολουθήσωμεν αὐτῷ, τὸν σταυρὸν ἀρά μενοι, καὶ ἀναπτῶμεν ὡς κούφοι (46) πρὸς τὸν ἄνω κόσμον, καὶ εὐσταλεῖς ὑπὸ μηδενός καθελκόμενοι, καὶ κερδήσωμεν ἀντὶ πάντων Χριστὸν, διὰ ταπείνω- σιν ὑψωθέντες, καὶ διὰ πενίαν πλουτήσαντες· ἢ Χρι- στῷ τὰ ὄντα συμμεριστέον, ἵνα (47) πως καὶ τὸ ἔχειν, θείην κού- φοι καὶ εὐσταλεῖς πρὸς τὸν ἄνω, S. GREGORII THEOLOGI quan impudicis oculis conducat, exornali; alii, A pocula extremis digitis tenentes, quam fieri potest elegantissime simul ac tutissime; alii, follibus ven- tum super caput artificiose excitantes, atque auris manu conflatis molem carnis refrigerantes; ut mensa insuper carnibus redundet, eleinentis omnibus nobis prolixe et copiose subministrantibus, aere nempe, terra, aqua; nosque coquorum, et eorum, qui epu- las instruunt, lenociniis comprimamur; omnesque de eo concertent, ecquis avido et ingrato ventri quam maxime blandiatur, gravi omnino sarcinæ, et malorum auctori, belluæ prorsus insaturabili, ac perquam infidæ, huic, inquam, qui cumn cibis qui abolentur, jamjam ipse abolendus. Et quidem illi præclare secum agi putabunt, si vel aqua explean- tur: nos autem viui pocula usque ad temulentiam hauriemus, imo etiam ultra temulentiam, saltem ii, qui majore intemperantia laborant ; atque ex pluri- bus vinis alia rejiciemus, alia, ut suavia et grata, probabimus, de aliis etiam philosophabimur, atque in detrimento ponemus, nisi ad patrium vi- num, exoticum etiam quoddam maxime celebratum, velut tyrannus, accedat. Nos quippe lautos et deli- catos, et profusiores quam usus exigat, aut esse, aut haberi oportet, perinde atque vereamur, ne non pravi existimemur, ac ventris, et eorum, quæ sub venire sunt, mancipia. XVIII. Quia næc, o amici et tratres? quid nos C quoque animorum morbo tenemur, morbo longe gra- viori, quam quo corpora premiuntur? Hic etenim praeter voluntatem exsistit, ille vero a voluntate mrauat; hic una cum hac vita desinit, ille, cum line migramus, nobiscum abscedit ; hic miserationi, ille edio est, apud eos quidem, qui sanæ mentis sunt compotes. Cur naturæ, dum tempus habemus, non succurrimus? Cur, cum caro simus, carnis humili- tatem non contegimus? Cur in fratrum calamitati- bus deliciis studemus ? Absit hoc a me, ut vel opi- bus abundem, his inopia rerum laborantibus ; vel commoda valetudine fruar, nisi horum vulneribus opem feram; vel victum atque amictuni satis am- plum habeat, ac sub tecto requiescam, nisi et pa- nem iis pro facultatum modulo porrigam, et vestem D impertiar, eosque lecto excipiam. Verum, vel omuia propter Christum deponenda, ut sincere, sublata humeris cruce, ipsum sequamur, simulque leves ac expediti, nec ab ulla re in deorsum attracti, ad ´supernum mundum convolemus, atque per humili- tatem exaltati, et per egestatem ditati, Christum diis angustiemur; › præ multitudine scilicet, ut in mensa locus non supersit. colore simul et odore præditum. › codd. [perperam. locus in Or. 2, aliisque pernuluis sic legitur : etc. In aliis vero, ut in editis. do id etiam quod habenius, propterea quod recte habeamus, et communicenus cum iis qui non ha- bent, sanctificetur; nempe honestæ possessionis atque oficii ratione, (37) Στενοχωρεῖσθαι. • Ferculis delicatis, cupe- (38) Λίχνην. Regii plures, λίχνον. (39) ᾿Ανθοσμίαν. Interpretatur : c vinum bono (40) Ξένων. Οr. 2, ξένον [male]. (41) Ψυχάς. Unus codex addit, καί. (42) Σωμάτων. Or. 2 addit, τούτων. (43) Μεθισταμένοις. Sic omnes codd. Editi, μεθ. (44) Καιρὸν ἔχοντες. Hæc desunt in pluribus (45) Βοηθοίην. Sic duo Regg. et Or. 2. Alii, βοη- (46) Ὡς κούφοι. Deest ὡς in pluribus codd. Hic (47) "Ινα πως καὶ τὸ ἔχειν, etc., c ut aliquo mo-
PG 35:881Μὴ καυχάσθω, φησὶν, ὁ σοφὸς ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ, μηδὲ ὁ πλούσιος ἐν τῷ πλούτῳ αὐτοῦ, μηδὲ ὁ δυνατὸς ἐν τῇ ἰσχύϊ αὐτοῦ· κἂν εἰς τὸ ἄκρον ὦσιν ἐληλακότες, ὁ μὲν σοφίας, ὁ δὲ περιουσίας, ὁ δὲ δυνάμεως. Ἐγὼ δὲ προσθήσω καὶ ἃ τούτοις ἕπεται· Μηδὲ ὁ περίβλεπτος ἐν τῇ δόξῃ, μηδὲ ὁ εὐεκτῶν ἐν τῇ ὑγιείᾳ, μηδὲ ὁ καλὸς ἐν τῇ ὥρᾳ, μηδὲ ὁ νέος ἐν τῇ νεότητι, μηδὲ ἐν ἄλλῳ μηδενὶ τῶν ἐνταῦθα ἐπαινουμένων, εἰ δεῖ συνελόντα εἰπεῖν, ὁ ὑπὸ τούτου φυσώμενος· ἀλλ’ ἢ ἐν τούτῳ καυχάσθω ὁ καυχώμενος μόνον, ἐν τῷ συνιεῖν καὶ ἐκζητεῖν τὸν Θεὸν, καὶ συναλγεῖν τοῖς πάσχουσι, καὶ πρὸς τὸ μέλλον ἑαυτῷ τι χρηστὸν ἀποτίθεσθαι. Τὰ μὲν γάρ ἐστι ῥευστὰ καὶ πρόσκαιρα, καὶ, ὥσπερ ἐν παιδιᾷ ψήφων, ἄλλοτε εἰς ἄλλους μεταῤῥιπτούμενα, καὶ μετατιθέμενα· καὶ οὐδὲν οὕτω τοῦ κατέχοντος ἴδιον, ὡς ἢ μὴ χρόνῳ παυθῆναι, ἢ φθόνῳ μετατεθῆναι· τὰ δὲ ἑστῶτα καὶ μένοντα, καὶ οὔποτε ὑποχωροῦντα, οὐδὲ μεταπίπτοντα, οὐδὲ σφάλλοντα τὰς τῶν πεπιστευκότων ἐλπίδας. Ἀλλ’ ἐμοὶ μὲν καὶ διὰ τοῦτο δοκεῖ, μηδὲν τῶν ἐνταῦθα ἀγαθῶν εἶναι πιστὸν τοῖς ἀνθρώποις, μηδὲ πολυχρόνιον·
διὰ τοῦ καλῶς ἔχειν, ἁγιασθῇ, καὶ τοῦ κοινωνεῖν τοῖς μὴ ἔχουσιν. Εἰ δὲ καὶ σπείραιμι ἐμαυτῷ μόνῳ, σπεί λαιμι ἄρα, καὶ ἄλλοι φάγοιεν (48)· καὶ ἵνα πάλιν εν πω τὸ τοῦ Ἰώβ· Ἀντὶ πυροῦ ἐξέλθοι μοι κνίδη, ἀντὶ δὲ κριθῆς βάτος· καύσων δὲ ἄνεμος υπολάβοι, καὶ ὑφέλοιτο λαῖλαψ τοὺς ἐμοὺς πόνους, ἵνα εἰς κει νὰν κοπιάσαιμι. Εἰ δὲ καὶ ἀποθήκας οικοδομήσαιμι ἐκ τῶν (49) μαμωνά θησαυρίζων, καὶ μαμωνᾷ, ταύ- τῇ τῇ νυκτὶ τὴν ψυχὴν (50) ἀπαιτηθείην, λόγον ὑφο έξων, ὧν κακῶς ἐθησαύρισα. ΙΘ'. Οὐ σωφρονήσομεν (51) ὀψὲ γοῦν ; οὐ καταβα- λοῦμεν τὴν ἀναλγησίαν, ἵνα μὴ λέγω μικρολογίαν (52) ; οὐ τὰ ἀνθρώπινα λογιούμεθα (55); οὐκ ἐν τοῖς ἑτέρων κακοῖς τὰ ἡμέτερα εξ θησόμεθα; Φύσει μὲν γὰρ οὐδὲν τῶν ἀνθρωπίνων βέβαιον, οὐδὲ ὁμαλόν, οὐδὲ αὔταρκες, οὐδὲ ἐπὶ τῶν αὐτῶν ἱστάμενον· ἀλλὰ κύκλος τις τῶν ἡμετέρων περιτρέχει πραγμάτων, ἄλλοτε ἄλλας ἐπὶ μιᾶς ἡμέρας πολλάκις, ἔστι δ' ὅτε καὶ ὥρας, φέρων μεταβολάς· καὶ αὔραις μᾶλλον ἔστι πιστεύειν οὐχ ἱσταμέναις, καὶ νηός ποντοπορού σης ίχνεσι, καὶ νυκτὸς ἀπατηλοῖς ὀνείρασιν, ὧν πρὸς ὀλίγον ἡ χάρις, καὶ ὅσα κατὰ ψαμάθων (54) παῖδες τυποῦσι παίζοντες, ἢ ἀνθρώπων εὐημερίᾳ· σώφρονες δὲ, οἱ διὰ τὸ μὴ πιστεύειν τοῖς παροῦσι, τὸ μέλλον ἑαυτοῖς θησαυρίζοντες· καὶ διὰ τὸ τῆς ἀνθρωπίνης εὐπραγίας ἄστατον καὶ ἀνώμαλον, τὴν οὐ πίπτουσαν ἀγαπῶντες χρηστότητα, ἵνα τριῶν ἕν γέ τι πάντως κερδάνωσιν· ἢ τὸ μή ποτε πρᾶξαι κακῶς, ἐπεὶ καὶ τοῖς (55) ἐντεῦθεν χρηστοῖς πολλάκις δεξιοῦται τὸ θεῖον τοὺς εὐσεβεῖς, χρηστότητι τὸ συμπαθές προκα- λούμενον· ἢ τὸ παῤῥησίαν ἔχειν ἐν ἑαυτοῖς πρὸς Θεόν, ὡς οὐ διὰ κακίαν, ἀλλὰ διά τινα (56) οίκονο μίαν κακοπαθήσαντες· ἦ, τὸ τελευταῖον, ὡς ὀφειλο μένην ἀπαιτεῖν τὴν παρὰ τῶν εὖ πραττόντων φιλαν θρωπίαν, ἣν τοῖς χρήζουσι προεισήνεγκαν, δεξιῶς αὐτοὶ πράττοντες. Κ'. Μὴ καυχάσθω, φησὶν, ὁ σοφὸς ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ, μηδὲ ὁ πλούσιος ἐν τῷ πλούτῳ αὐτοῦ, μηδὲ ὁ δυνατὸς ἐν τῇ ἰσχύϊ αὐτοῦ· κἂν εἰς τὸ ἄκρον ὦσιν ἐληλακότες, ὁ μὲν σοφίας, ὁ δὲ περίου- σίας, ὁ δὲ δυνάμεως. Ἐγὼ δὲ προσθήσω καὶ ἃ τού τοις ἔπεται· Μηδὲ ὁ περίβλεπτος ἐν τῇ δόξῃ, μηδὲ ὁ εὐεκτῶν ἐν τῇ ὑγιεία (57), μηδὲ ὁ καλὸς ἐν τῇ ὥρᾳ, μηδὲ ὁ νέος ἐν τῇ νεότητι, μηδὲ ἐν ἄλλῳ μηδενὶ τῶν ἐνταῦθα ἐπαινουμένων, εἰ δεῖ συνελόντα εἰπεῖν, δ ὑπὸ τούτου φυσώμενος (58)· ἀλλ᾽ ἢ ἐν τούτῳ καυ ORATIO XIV. - DE PAUPERUM AMORE. A loco omnium rerum elucremur; vel certe Christo opes nostræ communicandæ, ut ipsæ honeste pos- sessæ, et pauperibus earum in partem vocatis, sanctitate quadam imbuantur. Quod si mihi ipsi soli seram, ita seram velim, verum ut alii etiam fructus edant; atque, ut Jobi verbis rursus utar : Pro tri- tico oriatur mihi urtica, pro hordeo autem rubus ; ventus etiam urens et turbo labores meos excipiant ac surripiant, ut in vanum laboraverim. Quod si etiam horrea exstruam, thesauros ex mammona, el 、 mammonæ cumulans, non recuso quominus bac quoque nocte animam reposcar rationem eorum redditurus, quæ male aggessi. B XIX. Non tandem aliquando resipiscemus? Non stuporem atque indolentiam, ne dicam tena- citatem, abjiciemus? Non res humanas cum animis nostris considerabimus? Non in aliorum malis rebus nostris consulemus? Natura quippe nihil est in rebus humanis firmum et æquabile, nihil sufficiens, nihil in eodem statu constanter permanens; verum res nostra, velut orbis quidam, volvuntur, alias alio tempore, sæpe etiam uno codeinque die, atque etiam interdum eadem hora, mutationes ferentes : adeo ut instabilibus ventis, ac navis per mare iter facien- tis vestigiis, et fallacibus noctis insomniis, brevem voluptatem alerentibus, iisque figuris, quas pueri per ludum in arena ſingunt, fides potius haberi pos- sit, quam hominum prosperitati. Sapientiores autem habendi sunt ii, qui, cum præsentibus minime fidant, futură sibi coacervant; atque ob humanæ C prosperitatis incertitudinem et inæquabilitatem, be- nignitatis nunquam collapsuræ studium amplexan- tur, ut ex tribus his commodis unum saltem omnino adipiscantur; nimirum, vel ut nunquam in mala iucldant, quandoquidem sæpe Deus hujusce vita bonis viros pios cumulat, beneficentia beneficentiam provocans; vel fiduciam in seipsis apud Deum ha- beant, ut qui non propter scelus ac flagitium, sed propter dispensationem quamdam in calamitate versentur; vel denique humanitatem eam et beneficentiam, quam, dum secundis rebus uterentur, egentibus prius contulerunt, ab iis, quibus res prospere fluunt, suo quodam jure reposcant. Job xxxi, 40. Luc. xn, 20, ** Jerem. ix, 25. nimitatem. › XX. Ne glorietur sapiens, inquit ille, in sapientia sua, nec dives in opibus suis, nec fortis in viribus suis se ; etiamsi ad summum quidem, alius sapien- tiæ, alius divitiarum, alius potentiæ fastigium per- venerint. Ego vero ea, quæ his consentanea sunt, adjiciam : Nec clarus et celebris, in gloria; nec qui incolumi valetudine gaudet, in sanitate; nec pulcher, in formæ præstantia; nec juvenis, in juvenili ætate; nec, ut rem uno verbo complectar, in ulla alia re ex iis, quæ apud mortales laudi ducuntur, elatus dem secundis quoque hujus vitæ rehus Deus homines pietate præditos sæpe complectitur, ut benignitate sua eos ad sublevandas aliorum miserias invi- tel. D mescit. › (48) Φάγοιεν. Duo Regg. et Or. 2, φάγοισαν. (49) Των. In quibusdam, τοῦ. (50) Ψυχήν. Οr. 2 addit, μου. (54) Σωφρονήσομεν. Reg. b. σωφρονήσωμεν. (52) Μικρολογίαν. Οr. 2, μικροψυχίαν, ο pusilla- (53) Λογιούμεθα. Coisl. 1, λογισώμεθα. (54) Ψαμάθων Or. 2, ψάμμον. (55) 'Exel nai roig, etc. Billius : « Quandoqui- (56) Διά τινα. Deest διά in tribus Regg. 157) Υγιείᾳ. Regg. bm, et Or. 2, ὑγεία. (58) Φυσώμενος. Billius : c is, qui in ea intu-
PG 35:882ἀλλ’ εἴπερ τι ἄλλο, καὶ τοῦτο καλῶς τῷ τεχνίτῃ Λόγῳ καὶ τῇ πάντα νοῦν ὑπερεχούσῃ Σοφίᾳ μεμηχανῆσθαι, παίζεσθαι ἡμᾶς ἐν τοῖς ὁρωμένοις, ἄλλοτε ἄλλως μεταβαλλομένοις καὶ μεταβάλλουσι, καὶ ἄνω καὶ κάτω φερομένοις τε καὶ περιτρεπομένοις, καὶ πρὶν ληφθῆναι ἀπιοῦσι καὶ φεύγουσιν· ἵνα τὸ ἐν τούτοις ἄστατον καὶ ἀνώμαλον θεωρήσαντες, πρὸς τὸ μέλλον μεθορμησώμεθα. Τί γὰρ ἂν ἐποιήσαμεν, ἑστῶτος τοῦ εὖ πράττειν ἡμῖν, ὁπότε, οὐ μένοντος, τοσοῦτον αὐτῷ προσδεδέμεθα, καὶ οὕτως ἡμᾶς ἡ περὶ τοῦτο ἡδονὴ καὶ ἀπάτη ἔχει δουλώσασα, ὥστε μηδὲν κρεῖττον, μηδὲ ὑψηλότερον τῶν παρόντων διανοεῖσθαι δύνασθαι, καὶ ταῦτα κατ’ εἰκόνα Θεοῦ γεγονέναι καὶ ἀκούοντας καὶ πιστεύοντας, τὴν ἄνω τε οὖσαν καὶ πρὸς ἑαυτὴν ἕλκουσαν; ΚΑ. Τίς σοφὸς, καὶ συνήσει ταῦτα; Τίς παραδραμεῖται τὰ παρατρέχοντα; τίς προσθήσεται τοῖς ἐπιμένουσι; τίς περὶ τῶν παρόντων, ὡς ἀπιόντων διανοηθήσεται; τίς περὶ τῶν ἐλπιζομένων, ὡς ἱσταμένων; τίς διαιρήσει τὰ ὄντα καὶ τὰ φαινόμενα, καὶ τοῖς μὲν ἕψεται, τῶν δὲ ὑπερόψεται; τίς γραφὴν καὶ ἀλήθειαν; τίς τὴν κάτω σκηνὴν, καὶ τὴν ἄνω πόλιν; τίς παροικίαν καὶ κατοικίαν;
διὰ τοῦ καλῶς ἔχειν, ἁγιασθῇ, καὶ τοῦ κοινωνεῖν τοῖς μὴ ἔχουσιν. Εἰ δὲ καὶ σπείραιμι ἐμαυτῷ μόνῳ, σπεί λαιμι ἄρα, καὶ ἄλλοι φάγοιεν (48)· καὶ ἵνα πάλιν εν πω τὸ τοῦ Ἰώβ· Ἀντὶ πυροῦ ἐξέλθοι μοι κνίδη, ἀντὶ δὲ κριθῆς βάτος· καύσων δὲ ἄνεμος υπολάβοι, καὶ ὑφέλοιτο λαῖλαψ τοὺς ἐμοὺς πόνους, ἵνα εἰς κει νὰν κοπιάσαιμι. Εἰ δὲ καὶ ἀποθήκας οικοδομήσαιμι ἐκ τῶν (49) μαμωνά θησαυρίζων, καὶ μαμωνᾷ, ταύ- τῇ τῇ νυκτὶ τὴν ψυχὴν (50) ἀπαιτηθείην, λόγον ὑφο έξων, ὧν κακῶς ἐθησαύρισα. ΙΘ'. Οὐ σωφρονήσομεν (51) ὀψὲ γοῦν ; οὐ καταβα- λοῦμεν τὴν ἀναλγησίαν, ἵνα μὴ λέγω μικρολογίαν (52) ; οὐ τὰ ἀνθρώπινα λογιούμεθα (55); οὐκ ἐν τοῖς ἑτέρων κακοῖς τὰ ἡμέτερα εξ θησόμεθα; Φύσει μὲν γὰρ οὐδὲν τῶν ἀνθρωπίνων βέβαιον, οὐδὲ ὁμαλόν, οὐδὲ αὔταρκες, οὐδὲ ἐπὶ τῶν αὐτῶν ἱστάμενον· ἀλλὰ κύκλος τις τῶν ἡμετέρων περιτρέχει πραγμάτων, ἄλλοτε ἄλλας ἐπὶ μιᾶς ἡμέρας πολλάκις, ἔστι δ' ὅτε καὶ ὥρας, φέρων μεταβολάς· καὶ αὔραις μᾶλλον ἔστι πιστεύειν οὐχ ἱσταμέναις, καὶ νηός ποντοπορού σης ίχνεσι, καὶ νυκτὸς ἀπατηλοῖς ὀνείρασιν, ὧν πρὸς ὀλίγον ἡ χάρις, καὶ ὅσα κατὰ ψαμάθων (54) παῖδες τυποῦσι παίζοντες, ἢ ἀνθρώπων εὐημερίᾳ· σώφρονες δὲ, οἱ διὰ τὸ μὴ πιστεύειν τοῖς παροῦσι, τὸ μέλλον ἑαυτοῖς θησαυρίζοντες· καὶ διὰ τὸ τῆς ἀνθρωπίνης εὐπραγίας ἄστατον καὶ ἀνώμαλον, τὴν οὐ πίπτουσαν ἀγαπῶντες χρηστότητα, ἵνα τριῶν ἕν γέ τι πάντως κερδάνωσιν· ἢ τὸ μή ποτε πρᾶξαι κακῶς, ἐπεὶ καὶ τοῖς (55) ἐντεῦθεν χρηστοῖς πολλάκις δεξιοῦται τὸ θεῖον τοὺς εὐσεβεῖς, χρηστότητι τὸ συμπαθές προκα- λούμενον· ἢ τὸ παῤῥησίαν ἔχειν ἐν ἑαυτοῖς πρὸς Θεόν, ὡς οὐ διὰ κακίαν, ἀλλὰ διά τινα (56) οίκονο μίαν κακοπαθήσαντες· ἦ, τὸ τελευταῖον, ὡς ὀφειλο μένην ἀπαιτεῖν τὴν παρὰ τῶν εὖ πραττόντων φιλαν θρωπίαν, ἣν τοῖς χρήζουσι προεισήνεγκαν, δεξιῶς αὐτοὶ πράττοντες. Κ'. Μὴ καυχάσθω, φησὶν, ὁ σοφὸς ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ, μηδὲ ὁ πλούσιος ἐν τῷ πλούτῳ αὐτοῦ, μηδὲ ὁ δυνατὸς ἐν τῇ ἰσχύϊ αὐτοῦ· κἂν εἰς τὸ ἄκρον ὦσιν ἐληλακότες, ὁ μὲν σοφίας, ὁ δὲ περίου- σίας, ὁ δὲ δυνάμεως. Ἐγὼ δὲ προσθήσω καὶ ἃ τού τοις ἔπεται· Μηδὲ ὁ περίβλεπτος ἐν τῇ δόξῃ, μηδὲ ὁ εὐεκτῶν ἐν τῇ ὑγιεία (57), μηδὲ ὁ καλὸς ἐν τῇ ὥρᾳ, μηδὲ ὁ νέος ἐν τῇ νεότητι, μηδὲ ἐν ἄλλῳ μηδενὶ τῶν ἐνταῦθα ἐπαινουμένων, εἰ δεῖ συνελόντα εἰπεῖν, δ ὑπὸ τούτου φυσώμενος (58)· ἀλλ᾽ ἢ ἐν τούτῳ καυ ORATIO XIV. - DE PAUPERUM AMORE. A loco omnium rerum elucremur; vel certe Christo opes nostræ communicandæ, ut ipsæ honeste pos- sessæ, et pauperibus earum in partem vocatis, sanctitate quadam imbuantur. Quod si mihi ipsi soli seram, ita seram velim, verum ut alii etiam fructus edant; atque, ut Jobi verbis rursus utar : Pro tri- tico oriatur mihi urtica, pro hordeo autem rubus ; ventus etiam urens et turbo labores meos excipiant ac surripiant, ut in vanum laboraverim. Quod si etiam horrea exstruam, thesauros ex mammona, el 、 mammonæ cumulans, non recuso quominus bac quoque nocte animam reposcar rationem eorum redditurus, quæ male aggessi. B XIX. Non tandem aliquando resipiscemus? Non stuporem atque indolentiam, ne dicam tena- citatem, abjiciemus? Non res humanas cum animis nostris considerabimus? Non in aliorum malis rebus nostris consulemus? Natura quippe nihil est in rebus humanis firmum et æquabile, nihil sufficiens, nihil in eodem statu constanter permanens; verum res nostra, velut orbis quidam, volvuntur, alias alio tempore, sæpe etiam uno codeinque die, atque etiam interdum eadem hora, mutationes ferentes : adeo ut instabilibus ventis, ac navis per mare iter facien- tis vestigiis, et fallacibus noctis insomniis, brevem voluptatem alerentibus, iisque figuris, quas pueri per ludum in arena ſingunt, fides potius haberi pos- sit, quam hominum prosperitati. Sapientiores autem habendi sunt ii, qui, cum præsentibus minime fidant, futură sibi coacervant; atque ob humanæ C prosperitatis incertitudinem et inæquabilitatem, be- nignitatis nunquam collapsuræ studium amplexan- tur, ut ex tribus his commodis unum saltem omnino adipiscantur; nimirum, vel ut nunquam in mala iucldant, quandoquidem sæpe Deus hujusce vita bonis viros pios cumulat, beneficentia beneficentiam provocans; vel fiduciam in seipsis apud Deum ha- beant, ut qui non propter scelus ac flagitium, sed propter dispensationem quamdam in calamitate versentur; vel denique humanitatem eam et beneficentiam, quam, dum secundis rebus uterentur, egentibus prius contulerunt, ab iis, quibus res prospere fluunt, suo quodam jure reposcant. Job xxxi, 40. Luc. xn, 20, ** Jerem. ix, 25. nimitatem. › XX. Ne glorietur sapiens, inquit ille, in sapientia sua, nec dives in opibus suis, nec fortis in viribus suis se ; etiamsi ad summum quidem, alius sapien- tiæ, alius divitiarum, alius potentiæ fastigium per- venerint. Ego vero ea, quæ his consentanea sunt, adjiciam : Nec clarus et celebris, in gloria; nec qui incolumi valetudine gaudet, in sanitate; nec pulcher, in formæ præstantia; nec juvenis, in juvenili ætate; nec, ut rem uno verbo complectar, in ulla alia re ex iis, quæ apud mortales laudi ducuntur, elatus dem secundis quoque hujus vitæ rehus Deus homines pietate præditos sæpe complectitur, ut benignitate sua eos ad sublevandas aliorum miserias invi- tel. D mescit. › (48) Φάγοιεν. Duo Regg. et Or. 2, φάγοισαν. (49) Των. In quibusdam, τοῦ. (50) Ψυχήν. Οr. 2 addit, μου. (54) Σωφρονήσομεν. Reg. b. σωφρονήσωμεν. (52) Μικρολογίαν. Οr. 2, μικροψυχίαν, ο pusilla- (53) Λογιούμεθα. Coisl. 1, λογισώμεθα. (54) Ψαμάθων Or. 2, ψάμμον. (55) 'Exel nai roig, etc. Billius : « Quandoqui- (56) Διά τινα. Deest διά in tribus Regg. 157) Υγιείᾳ. Regg. bm, et Or. 2, ὑγεία. (58) Φυσώμενος. Billius : c is, qui in ea intu-
PG 35:883τίς σκότος ἀπὸ τοῦ φωτός; τίς ἰλὺν βυθοῦ καὶ ἁγίαν γῆν; τίς σάρκα καὶ πνεῦμα; τίς Θεὸν καὶ κοσμοκράτορα; τίς θανάτου σκιὰν, καὶ ζωὴν τὴν αἰώνιον; τίς τοῖς παροῦσι τὸ μέλλον ὠνήσεται; τίς τῷ ῥέοντι πλούτῳ τὸν μὴ λυόμενον; τίς τοῖς ὁρωμένοις τὰ μὴ βλεπόμενα; Μακάριος μὲν οὖν, ὅστις ταῦτα διακρίνων, καὶ διαιρῶν τῇ τομῇ τοῦ Λόγου, τῇ διαιρούσῃ τὸ κρεῖττον ἀπὸ τοῦ χείρονος, ἀναβάσεις ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ διατίθεται, ὥς πού φησιν ὁ θεῖος Δαβὶδ, καὶ τὴν κοιλάδα τοῦ κλαυθμῶνος ταύτην φεύγων, ὁπόση δύναμις, τὰ ἄνω ζητεῖ, καὶ σταυρούμενος κόσμῳ μετὰ Χριστοῦ, Χριστῷ συνίσταται, καὶ Χριστῷ συνανέρχεται, τῆς οὐκέτι μεταπιπτούσης ζωῆς οὐδὲ ἀπατηλῆς κληρονόμος· οὗ μηκέτι δάκνων ὄφις ἐπὶ ὁδοῦ, οὐδὲ τηρῶν πτέρναν, καὶ κεφαλὴν τηρούμενος. Τοῖς δὲ λοιποῖς ἡμῖν καλῶς ὁ αὐτὸς ἐμβοᾷ Δαβὶδ, ὥσπερ τις μεγαλοφωνότατος κῆρυξ ἀπὸ ὑψηλοῦ καὶ πανδήμου κηρύγματος, βαρυκαρδίους τε ἀποκαλῶν, καὶ ἀγαπῶντας ψεῦδος, μὴ σφόδρα περιέχεσθαι τῶν ὁρωμένων, μηδὲ ἄλλο τι ἢ κόρον σίτου καὶ οἴνου τῶν φθειρομένων, πᾶσαν τὴν ἐντεῦθεν εὐδαιμονίαν ὑπολαμβάνειν.
ἐκζητεῖν τὸν Θεὸν, καὶ συναλγεῖν τοῖς πάσχουσι, καὶ πρὸς τὸ μέλλον ἑαυτῷ τι χρηστὸν ἀποτίθεσθαι. Τὰ μὲν γὰρ ἐστι ρευστὰ καὶ πρόσκαιρα, καὶ, ὥσπερ ἐν παιδιά ψήφων, ἄλλοτε εἰς ἄλλους μεταρριπτούμενα, καὶ μετατιθέμενα· καὶ οὐδὲν οὕτω τοῦ κατέχοντος ἴδιον, ὡς ἢ μὴ χρόνῳ παυθῆναι (60), ή φθόνω μετα τεθῆναι· τὰ δὲ ἑστῶτα καὶ μένοντα, καὶ οὔποτε ὑπο- χωροῦντα, οὐδὲ μεταπίπτοντα, οὐδὲ σφάλλοντα τὰς τῶν πεπιστευκότων ἐλπίδας. Αλλ' ἐμοὶ μὲν καὶ διὰ τοῦτο δοκεῖ, μηδὲν τῶν ἐνταῦθὰ ἀγαθῶν εἶναι πιστὸν τοῖς ἀνθρώποις, μηδὲ πολυχρόνιον· ἀλλ᾽ εἴπερ το ἄλλο, καὶ τοῦτο καλῶς τῷ τεχνίτη Λόγῳ καὶ τῇ πάντα νοῦν ὑπερεχούση Σοφία με μηχανῆσθαι, παί ζεσθαι ἡμᾶς ἐν τοῖς ὁρωμένοις, ἄλλοτε ἄλλως μετα βαλλομένοις καὶ μεταβάλλουσι, καὶ ἄνω καὶ κάτω φερομένοις τε καὶ περιτρεπομένοις, καὶ πρὶν ληφθῆ ναι ἀπιοῦσι καὶ φεύγουσιν· ἵνα τὸ ἐν τούτοις ἄστα- τον καὶ ἀνώμαλον θεωρήσαντες, πρὸς τὸ μέλλον μεθ ορμησώμεθα (61). Τί γὰρ ἂν ἐποιήσαμεν, ἑστῶτος τοῦ εὖ πράττειν ἡμῖν, ὁπότε, οὐ μένοντος, τοσοῦτον αὐτῷ προσδεδέμεθα, καὶ οὕτως ἡμᾶς ἡ περὶ τοῦτο ἡδονὴ καὶ ἀπάτη ἔχει δουλώσασα, ὥστε μηδὲν κρεῖτε του, μηδὲ ὑψηλότερον τῶν παρόντων διανοεῖσθαι δύο νασθαι (62), καὶ ταῦτα κατ᾿ εἰκόνα Θεοῦ γεγονένα: καὶ ἀκούοντας καὶ πιστεύοντας, τὴν ἄνω τε οὖσαν καὶ πρὸς ἑαυτὴν ἕλκουσαν; χάσθω ὁ καυχώμενος (39) μόνον, ἐν τῷ συνιεῖν καὶ ΚΑ'. Τις σοφὸς, καὶ συνήσει ταῦτα; Τίς παρα- δραμείται τὰ παρατρέχοντα; τίς προσθήσεται τοῖς οι Σιν 10. παυσθῆναι. μεθα. ἐπιμένουσι; τίς περὶ τῶν παρόντων, ὡς ἀπιόντων διανοηθήσεται ; τίς περὶ τῶν ἐλπιζομένων, ὡς ἱστα μένων ; τίς διαιρήσει τὰ ὄντα καὶ τὰ φαινόμενα, καὶ τοῖς μὲν ἔψεται, τῶν δὲ ὑπερόψεται; τίς γραφὴν καὶ ἀλήθειαν; τίς τὴν κάτω σκηνὴν, καὶ τὴν ἄνω πό λιν; τίς παροικίαν καὶ κατοικίαν; τίς σκότος ἀπὸ τοῦ φωτός ; τίς ἰλὺν βυθοῦ καὶ ἁγίαν γῆν ; τίς σάρ κα καὶ πνεῦμα; τίς Θεὸν καὶ κοσμοκράτορα; τίς θανάτου σκιάν, καὶ ζωὴν τὴν αἰώνιον (65) ; τίς τοῖς παροῦσι τὸ μέλλον ὠνήσεται ; τίς τῷ ῥέοντι πλούτῳ τὸν μὴ λυόμενον ; τίς τοῖς ὁρωμένοις τὰ μὴ βλεπόμε να; Μακάριος μὲν οὖν, ὅστις ταῦτα διακρίνων, καὶ διαιρῶν τῇ τομῇ τοῦ Λόγου, τῇ διαιρούσῃ τὸ κρεῖτα του ἀπὸ τοῦ χείρονος (64), ἀναβάσεις ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ διατίθεται, ὥς πού φησιν ὁ θεῖος Δαβίδ, καὶ τὴν κοιλάδα τοῦ κλαυθμῶνος ταύτην (65) φεύγων, ὁπόση δύναμις (66), τὰ ἄνω ζητεῖ, καὶ σταυρούμενος κόσμῳ μετὰ Χριστοῦ, Χριστῷ συνίσταται, καὶ Χρι- στῷ συνανέρχεται, τῆς οὐκέτι μεταπιπτούσης ζωῆς οὐδὲ ἀπατηλῆς κληρονόμος· οὗ (67) μηκέτι δάκνων • κοιλάδα ταύτην τοῦ κλαυθμώνος. S. GREGORII THEOLOGI quisquam et inflatus glorietur ; verum qui gloriatur, & hac una in re glorietur, quod Deum agnoscat ac requirat”, et calamitosorum vicem doleat, atque ad futuram vitam boni quidpiam sibi recondat. Cætera enim omnia fluxa et fragilia sunt, ac, velut in cal- culorum ludo, alias ad alios jactantur et transferun- tur; nec quidquam est ita possidentis proprium, quod non vel temporis tractu finem capiat, vel livore ad alios traducatur; hæc vero certa et fixa sunt, nec unquam recedunt ac dilabuntur, nec spes corum, qui fiduciam in his collocarunt, frustrantur. Ac mihi hæc quoque causa esse videtur, cur nullum hujusce vitæ bonum hominibus certum sit ac din- turnum, atque hoc, ut si quid aliud, recte ab arti- fice Verbo, et Sapientia illa mentern omnem supe- rante, factum esse, ut nos in iis, quæ in aspectum cadunt, atque alias aliter mutantur, et mutant, ac sursum deorsumque feruntur et invertuntur, ac priusquam manu teneantur, abeunt et effugiunt, eludamur, ut, perspecta eorum instabilitate ac varie- tate, ad futuræ vitæ portum contendamus. Quid enim egissemus, si prosperitas nobis firma esset, cum, licet fluxa et fragilis sit, usque eo tamen ipsi tanquam vinculis quibusdam astricti simus, ejusque voluptate atque impostura in hanc servitutem reda- cti, ut nihil præsentibus rebus melius atque excel- lentius cogitare possimus, idque cum ad Dei ima- ginem, quæ et sursum est, et ad se trahit, creatos nos esse audiamus, ac persuasum habeamus? B C XXI. Quis sapiens, et intelliget hæc**? Quis præ- sereuntia præteribit? quis stabilibus incumbet ? " quis de præsentibus rebus, tanquam de abeuntibus, cogitabit? quis de his, quæ in spe posita sunt, tan- quam de certis et constantibus? quis ea, quæ vere sunt, ab his, quæ apparent, distinguet, atque illa quidem sequetur, hæc vero contemnet ac pro nihilo reputabit? quis picturam a veritate? quis terrenum tabernaculum a coelesti civitate; quis peregrinatio- nem ab habitatione; quis tenebras a luce; quis limum profundi a terra sancta; quis carnem a spi- ritu? quis Deum a mundi principe; quis mortis umbram a vita sempiterna discernet; quis præsen - tibus rebus futuras emet; quis Auxis opibus opes constantes et perennes; quis rebus iis, quæ aspe- ctui subjiciuntur, ea quæ ab oculorum sensu remota D sunt? Bealus quidem ille, qui hæc, Verbi gladio meliora a deterioribus secante, secernens ac divi- dens, ascensiones in corde suo disponit ", ut quo- dam loco divinus David loquitur, atque hanc lacry- marum vallem totis viribus fugiens, quæ sursum sunt, quærit s', ac mundo una cum Christo cruci- • Jerem. 1X, 24. Ose. "Psal. LXXX]}}, Or. 2. Coloss. 111, 1. tem a vitio secante distinguens, › etc. c, d, etc., potest. Derain]. (59) Καυχώμενος. Deest in pluribus Regg. et (60) Παυθῆναι. Sic Regg. a, c, d, ph, etc. Edit., (61) Μεθορμησώμεθα. Regg. a, c, d, μεθορμισώ- (62) Δύνασθαι. Deest in Or. 2. (63) Τὴν αἰώνιον. Deest τήν in pluribus. (64) Κρεῖττον ἀπὸ τοῦ χείρονος. Billius, « virtu- (65) Κοιλάδα τοῦ κλαυθμώνος ταύτην. Regg. (66) Οπόση δύναμις. Billius, quam celerrime (67) 03. Sic Regg. a, bm, ph, etc. Edit., où [per-
PG 35:884Καὶ τάχα που τοῦτο καὶ ὁ μακάριος ἐννοῶν Μιχαίας, καὶ τῶν χαμαὶ ἐρχομένων καὶ δοκούντων ἀγαθῶν κατεξανιστάμενος, Ἐγγίσατε, φησὶν, ὄρεσιν αἰωνίοις· ἀνάστα καὶ πορεύου, ὅτι οὐκ ἔστι σοι αὕτη ἀνάπαυσις· τοῦτο μὲν οὖν ἤδη καὶ τοῖς ῥήμασιν αὐτοῖς μικροῦ σύμφωνον, οἷς ὁ Κύριος καὶ Σωτὴρ ἡμῶν διακελεύεται, τί λέγων; Ἐγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦθεν· οὐ τοὺς τότε μαθητὰς μόνον ἐξ ἐκείνου μόνου τοῦ τόπου μετατιθεὶς, ὡς ἂν οἰηθείη τις, ἀλλ’ ἀεὶ καὶ πάντας τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς ἀπὸ γῆς καὶ τῶν περὶ γῆν εἰς οὐρανοὺς ἕλκων καὶ τὰ οὐράνια.
ἐκζητεῖν τὸν Θεὸν, καὶ συναλγεῖν τοῖς πάσχουσι, καὶ πρὸς τὸ μέλλον ἑαυτῷ τι χρηστὸν ἀποτίθεσθαι. Τὰ μὲν γὰρ ἐστι ρευστὰ καὶ πρόσκαιρα, καὶ, ὥσπερ ἐν παιδιά ψήφων, ἄλλοτε εἰς ἄλλους μεταρριπτούμενα, καὶ μετατιθέμενα· καὶ οὐδὲν οὕτω τοῦ κατέχοντος ἴδιον, ὡς ἢ μὴ χρόνῳ παυθῆναι (60), ή φθόνω μετα τεθῆναι· τὰ δὲ ἑστῶτα καὶ μένοντα, καὶ οὔποτε ὑπο- χωροῦντα, οὐδὲ μεταπίπτοντα, οὐδὲ σφάλλοντα τὰς τῶν πεπιστευκότων ἐλπίδας. Αλλ' ἐμοὶ μὲν καὶ διὰ τοῦτο δοκεῖ, μηδὲν τῶν ἐνταῦθὰ ἀγαθῶν εἶναι πιστὸν τοῖς ἀνθρώποις, μηδὲ πολυχρόνιον· ἀλλ᾽ εἴπερ το ἄλλο, καὶ τοῦτο καλῶς τῷ τεχνίτη Λόγῳ καὶ τῇ πάντα νοῦν ὑπερεχούση Σοφία με μηχανῆσθαι, παί ζεσθαι ἡμᾶς ἐν τοῖς ὁρωμένοις, ἄλλοτε ἄλλως μετα βαλλομένοις καὶ μεταβάλλουσι, καὶ ἄνω καὶ κάτω φερομένοις τε καὶ περιτρεπομένοις, καὶ πρὶν ληφθῆ ναι ἀπιοῦσι καὶ φεύγουσιν· ἵνα τὸ ἐν τούτοις ἄστα- τον καὶ ἀνώμαλον θεωρήσαντες, πρὸς τὸ μέλλον μεθ ορμησώμεθα (61). Τί γὰρ ἂν ἐποιήσαμεν, ἑστῶτος τοῦ εὖ πράττειν ἡμῖν, ὁπότε, οὐ μένοντος, τοσοῦτον αὐτῷ προσδεδέμεθα, καὶ οὕτως ἡμᾶς ἡ περὶ τοῦτο ἡδονὴ καὶ ἀπάτη ἔχει δουλώσασα, ὥστε μηδὲν κρεῖτε του, μηδὲ ὑψηλότερον τῶν παρόντων διανοεῖσθαι δύο νασθαι (62), καὶ ταῦτα κατ᾿ εἰκόνα Θεοῦ γεγονένα: καὶ ἀκούοντας καὶ πιστεύοντας, τὴν ἄνω τε οὖσαν καὶ πρὸς ἑαυτὴν ἕλκουσαν; χάσθω ὁ καυχώμενος (39) μόνον, ἐν τῷ συνιεῖν καὶ ΚΑ'. Τις σοφὸς, καὶ συνήσει ταῦτα; Τίς παρα- δραμείται τὰ παρατρέχοντα; τίς προσθήσεται τοῖς οι Σιν 10. παυσθῆναι. μεθα. ἐπιμένουσι; τίς περὶ τῶν παρόντων, ὡς ἀπιόντων διανοηθήσεται ; τίς περὶ τῶν ἐλπιζομένων, ὡς ἱστα μένων ; τίς διαιρήσει τὰ ὄντα καὶ τὰ φαινόμενα, καὶ τοῖς μὲν ἔψεται, τῶν δὲ ὑπερόψεται; τίς γραφὴν καὶ ἀλήθειαν; τίς τὴν κάτω σκηνὴν, καὶ τὴν ἄνω πό λιν; τίς παροικίαν καὶ κατοικίαν; τίς σκότος ἀπὸ τοῦ φωτός ; τίς ἰλὺν βυθοῦ καὶ ἁγίαν γῆν ; τίς σάρ κα καὶ πνεῦμα; τίς Θεὸν καὶ κοσμοκράτορα; τίς θανάτου σκιάν, καὶ ζωὴν τὴν αἰώνιον (65) ; τίς τοῖς παροῦσι τὸ μέλλον ὠνήσεται ; τίς τῷ ῥέοντι πλούτῳ τὸν μὴ λυόμενον ; τίς τοῖς ὁρωμένοις τὰ μὴ βλεπόμε να; Μακάριος μὲν οὖν, ὅστις ταῦτα διακρίνων, καὶ διαιρῶν τῇ τομῇ τοῦ Λόγου, τῇ διαιρούσῃ τὸ κρεῖτα του ἀπὸ τοῦ χείρονος (64), ἀναβάσεις ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ διατίθεται, ὥς πού φησιν ὁ θεῖος Δαβίδ, καὶ τὴν κοιλάδα τοῦ κλαυθμῶνος ταύτην (65) φεύγων, ὁπόση δύναμις (66), τὰ ἄνω ζητεῖ, καὶ σταυρούμενος κόσμῳ μετὰ Χριστοῦ, Χριστῷ συνίσταται, καὶ Χρι- στῷ συνανέρχεται, τῆς οὐκέτι μεταπιπτούσης ζωῆς οὐδὲ ἀπατηλῆς κληρονόμος· οὗ (67) μηκέτι δάκνων • κοιλάδα ταύτην τοῦ κλαυθμώνος. S. GREGORII THEOLOGI quisquam et inflatus glorietur ; verum qui gloriatur, & hac una in re glorietur, quod Deum agnoscat ac requirat”, et calamitosorum vicem doleat, atque ad futuram vitam boni quidpiam sibi recondat. Cætera enim omnia fluxa et fragilia sunt, ac, velut in cal- culorum ludo, alias ad alios jactantur et transferun- tur; nec quidquam est ita possidentis proprium, quod non vel temporis tractu finem capiat, vel livore ad alios traducatur; hæc vero certa et fixa sunt, nec unquam recedunt ac dilabuntur, nec spes corum, qui fiduciam in his collocarunt, frustrantur. Ac mihi hæc quoque causa esse videtur, cur nullum hujusce vitæ bonum hominibus certum sit ac din- turnum, atque hoc, ut si quid aliud, recte ab arti- fice Verbo, et Sapientia illa mentern omnem supe- rante, factum esse, ut nos in iis, quæ in aspectum cadunt, atque alias aliter mutantur, et mutant, ac sursum deorsumque feruntur et invertuntur, ac priusquam manu teneantur, abeunt et effugiunt, eludamur, ut, perspecta eorum instabilitate ac varie- tate, ad futuræ vitæ portum contendamus. Quid enim egissemus, si prosperitas nobis firma esset, cum, licet fluxa et fragilis sit, usque eo tamen ipsi tanquam vinculis quibusdam astricti simus, ejusque voluptate atque impostura in hanc servitutem reda- cti, ut nihil præsentibus rebus melius atque excel- lentius cogitare possimus, idque cum ad Dei ima- ginem, quæ et sursum est, et ad se trahit, creatos nos esse audiamus, ac persuasum habeamus? B C XXI. Quis sapiens, et intelliget hæc**? Quis præ- sereuntia præteribit? quis stabilibus incumbet ? " quis de præsentibus rebus, tanquam de abeuntibus, cogitabit? quis de his, quæ in spe posita sunt, tan- quam de certis et constantibus? quis ea, quæ vere sunt, ab his, quæ apparent, distinguet, atque illa quidem sequetur, hæc vero contemnet ac pro nihilo reputabit? quis picturam a veritate? quis terrenum tabernaculum a coelesti civitate; quis peregrinatio- nem ab habitatione; quis tenebras a luce; quis limum profundi a terra sancta; quis carnem a spi- ritu? quis Deum a mundi principe; quis mortis umbram a vita sempiterna discernet; quis præsen - tibus rebus futuras emet; quis Auxis opibus opes constantes et perennes; quis rebus iis, quæ aspe- ctui subjiciuntur, ea quæ ab oculorum sensu remota D sunt? Bealus quidem ille, qui hæc, Verbi gladio meliora a deterioribus secante, secernens ac divi- dens, ascensiones in corde suo disponit ", ut quo- dam loco divinus David loquitur, atque hanc lacry- marum vallem totis viribus fugiens, quæ sursum sunt, quærit s', ac mundo una cum Christo cruci- • Jerem. 1X, 24. Ose. "Psal. LXXX]}}, Or. 2. Coloss. 111, 1. tem a vitio secante distinguens, › etc. c, d, etc., potest. Derain]. (59) Καυχώμενος. Deest in pluribus Regg. et (60) Παυθῆναι. Sic Regg. a, c, d, ph, etc. Edit., (61) Μεθορμησώμεθα. Regg. a, c, d, μεθορμισώ- (62) Δύνασθαι. Deest in Or. 2. (63) Τὴν αἰώνιον. Deest τήν in pluribus. (64) Κρεῖττον ἀπὸ τοῦ χείρονος. Billius, « virtu- (65) Κοιλάδα τοῦ κλαυθμώνος ταύτην. Regg. (66) Οπόση δύναμις. Billius, quam celerrime (67) 03. Sic Regg. a, bm, ph, etc. Edit., où [per-
ΚΒ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΚΒ. Τοιγαροῦν, ἀκολουθήσωμεν ἤδη τῷ Λόγῳ, ζητήσωμεν τὴν ἐκεῖθεν ἀνάπαυσιν, ῥίψωμεν τὴν ἐντεῦθεν περιουσίαν· ὃ καλόν ἐστι ταύτης, τοῦτο μόνον κερδάνωμεν, κτησώμεθα τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς ἐν ἐλεημοσύναις, μεταδῶμεν τῶν ὄντων τοῖς πένησιν, ἵνα τὰ ἐκεῖθεν πλουτήσωμεν. Δὸς μερίδα καὶ τῇ ψυχῇ, μὴ τῇ σαρκὶ μόνον· δὸς μερίδα καὶ τῷ Θεῷ, μὴ τῷ κόσμῳ μόνον· ὕφελέ τι τῆς γαστρὸς, τῷ πνεύματι καθιέρωσον· ἅρπασόν τι τοῦ πυρὸς, ἀπόθου μακρὰν ἀπὸ τῆς κάτω νεμομένης φλογός· ἅρπασον τοῦ τυράννου, καταπίστευσον τῷ Δεσπότῃ.
ἐκζητεῖν τὸν Θεὸν, καὶ συναλγεῖν τοῖς πάσχουσι, καὶ πρὸς τὸ μέλλον ἑαυτῷ τι χρηστὸν ἀποτίθεσθαι. Τὰ μὲν γὰρ ἐστι ρευστὰ καὶ πρόσκαιρα, καὶ, ὥσπερ ἐν παιδιά ψήφων, ἄλλοτε εἰς ἄλλους μεταρριπτούμενα, καὶ μετατιθέμενα· καὶ οὐδὲν οὕτω τοῦ κατέχοντος ἴδιον, ὡς ἢ μὴ χρόνῳ παυθῆναι (60), ή φθόνω μετα τεθῆναι· τὰ δὲ ἑστῶτα καὶ μένοντα, καὶ οὔποτε ὑπο- χωροῦντα, οὐδὲ μεταπίπτοντα, οὐδὲ σφάλλοντα τὰς τῶν πεπιστευκότων ἐλπίδας. Αλλ' ἐμοὶ μὲν καὶ διὰ τοῦτο δοκεῖ, μηδὲν τῶν ἐνταῦθὰ ἀγαθῶν εἶναι πιστὸν τοῖς ἀνθρώποις, μηδὲ πολυχρόνιον· ἀλλ᾽ εἴπερ το ἄλλο, καὶ τοῦτο καλῶς τῷ τεχνίτη Λόγῳ καὶ τῇ πάντα νοῦν ὑπερεχούση Σοφία με μηχανῆσθαι, παί ζεσθαι ἡμᾶς ἐν τοῖς ὁρωμένοις, ἄλλοτε ἄλλως μετα βαλλομένοις καὶ μεταβάλλουσι, καὶ ἄνω καὶ κάτω φερομένοις τε καὶ περιτρεπομένοις, καὶ πρὶν ληφθῆ ναι ἀπιοῦσι καὶ φεύγουσιν· ἵνα τὸ ἐν τούτοις ἄστα- τον καὶ ἀνώμαλον θεωρήσαντες, πρὸς τὸ μέλλον μεθ ορμησώμεθα (61). Τί γὰρ ἂν ἐποιήσαμεν, ἑστῶτος τοῦ εὖ πράττειν ἡμῖν, ὁπότε, οὐ μένοντος, τοσοῦτον αὐτῷ προσδεδέμεθα, καὶ οὕτως ἡμᾶς ἡ περὶ τοῦτο ἡδονὴ καὶ ἀπάτη ἔχει δουλώσασα, ὥστε μηδὲν κρεῖτε του, μηδὲ ὑψηλότερον τῶν παρόντων διανοεῖσθαι δύο νασθαι (62), καὶ ταῦτα κατ᾿ εἰκόνα Θεοῦ γεγονένα: καὶ ἀκούοντας καὶ πιστεύοντας, τὴν ἄνω τε οὖσαν καὶ πρὸς ἑαυτὴν ἕλκουσαν; χάσθω ὁ καυχώμενος (39) μόνον, ἐν τῷ συνιεῖν καὶ ΚΑ'. Τις σοφὸς, καὶ συνήσει ταῦτα; Τίς παρα- δραμείται τὰ παρατρέχοντα; τίς προσθήσεται τοῖς οι Σιν 10. παυσθῆναι. μεθα. ἐπιμένουσι; τίς περὶ τῶν παρόντων, ὡς ἀπιόντων διανοηθήσεται ; τίς περὶ τῶν ἐλπιζομένων, ὡς ἱστα μένων ; τίς διαιρήσει τὰ ὄντα καὶ τὰ φαινόμενα, καὶ τοῖς μὲν ἔψεται, τῶν δὲ ὑπερόψεται; τίς γραφὴν καὶ ἀλήθειαν; τίς τὴν κάτω σκηνὴν, καὶ τὴν ἄνω πό λιν; τίς παροικίαν καὶ κατοικίαν; τίς σκότος ἀπὸ τοῦ φωτός ; τίς ἰλὺν βυθοῦ καὶ ἁγίαν γῆν ; τίς σάρ κα καὶ πνεῦμα; τίς Θεὸν καὶ κοσμοκράτορα; τίς θανάτου σκιάν, καὶ ζωὴν τὴν αἰώνιον (65) ; τίς τοῖς παροῦσι τὸ μέλλον ὠνήσεται ; τίς τῷ ῥέοντι πλούτῳ τὸν μὴ λυόμενον ; τίς τοῖς ὁρωμένοις τὰ μὴ βλεπόμε να; Μακάριος μὲν οὖν, ὅστις ταῦτα διακρίνων, καὶ διαιρῶν τῇ τομῇ τοῦ Λόγου, τῇ διαιρούσῃ τὸ κρεῖτα του ἀπὸ τοῦ χείρονος (64), ἀναβάσεις ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ διατίθεται, ὥς πού φησιν ὁ θεῖος Δαβίδ, καὶ τὴν κοιλάδα τοῦ κλαυθμῶνος ταύτην (65) φεύγων, ὁπόση δύναμις (66), τὰ ἄνω ζητεῖ, καὶ σταυρούμενος κόσμῳ μετὰ Χριστοῦ, Χριστῷ συνίσταται, καὶ Χρι- στῷ συνανέρχεται, τῆς οὐκέτι μεταπιπτούσης ζωῆς οὐδὲ ἀπατηλῆς κληρονόμος· οὗ (67) μηκέτι δάκνων • κοιλάδα ταύτην τοῦ κλαυθμώνος. S. GREGORII THEOLOGI quisquam et inflatus glorietur ; verum qui gloriatur, & hac una in re glorietur, quod Deum agnoscat ac requirat”, et calamitosorum vicem doleat, atque ad futuram vitam boni quidpiam sibi recondat. Cætera enim omnia fluxa et fragilia sunt, ac, velut in cal- culorum ludo, alias ad alios jactantur et transferun- tur; nec quidquam est ita possidentis proprium, quod non vel temporis tractu finem capiat, vel livore ad alios traducatur; hæc vero certa et fixa sunt, nec unquam recedunt ac dilabuntur, nec spes corum, qui fiduciam in his collocarunt, frustrantur. Ac mihi hæc quoque causa esse videtur, cur nullum hujusce vitæ bonum hominibus certum sit ac din- turnum, atque hoc, ut si quid aliud, recte ab arti- fice Verbo, et Sapientia illa mentern omnem supe- rante, factum esse, ut nos in iis, quæ in aspectum cadunt, atque alias aliter mutantur, et mutant, ac sursum deorsumque feruntur et invertuntur, ac priusquam manu teneantur, abeunt et effugiunt, eludamur, ut, perspecta eorum instabilitate ac varie- tate, ad futuræ vitæ portum contendamus. Quid enim egissemus, si prosperitas nobis firma esset, cum, licet fluxa et fragilis sit, usque eo tamen ipsi tanquam vinculis quibusdam astricti simus, ejusque voluptate atque impostura in hanc servitutem reda- cti, ut nihil præsentibus rebus melius atque excel- lentius cogitare possimus, idque cum ad Dei ima- ginem, quæ et sursum est, et ad se trahit, creatos nos esse audiamus, ac persuasum habeamus? B C XXI. Quis sapiens, et intelliget hæc**? Quis præ- sereuntia præteribit? quis stabilibus incumbet ? " quis de præsentibus rebus, tanquam de abeuntibus, cogitabit? quis de his, quæ in spe posita sunt, tan- quam de certis et constantibus? quis ea, quæ vere sunt, ab his, quæ apparent, distinguet, atque illa quidem sequetur, hæc vero contemnet ac pro nihilo reputabit? quis picturam a veritate? quis terrenum tabernaculum a coelesti civitate; quis peregrinatio- nem ab habitatione; quis tenebras a luce; quis limum profundi a terra sancta; quis carnem a spi- ritu? quis Deum a mundi principe; quis mortis umbram a vita sempiterna discernet; quis præsen - tibus rebus futuras emet; quis Auxis opibus opes constantes et perennes; quis rebus iis, quæ aspe- ctui subjiciuntur, ea quæ ab oculorum sensu remota D sunt? Bealus quidem ille, qui hæc, Verbi gladio meliora a deterioribus secante, secernens ac divi- dens, ascensiones in corde suo disponit ", ut quo- dam loco divinus David loquitur, atque hanc lacry- marum vallem totis viribus fugiens, quæ sursum sunt, quærit s', ac mundo una cum Christo cruci- • Jerem. 1X, 24. Ose. "Psal. LXXX]}}, Or. 2. Coloss. 111, 1. tem a vitio secante distinguens, › etc. c, d, etc., potest. Derain]. (59) Καυχώμενος. Deest in pluribus Regg. et (60) Παυθῆναι. Sic Regg. a, c, d, ph, etc. Edit., (61) Μεθορμησώμεθα. Regg. a, c, d, μεθορμισώ- (62) Δύνασθαι. Deest in Or. 2. (63) Τὴν αἰώνιον. Deest τήν in pluribus. (64) Κρεῖττον ἀπὸ τοῦ χείρονος. Billius, « virtu- (65) Κοιλάδα τοῦ κλαυθμώνος ταύτην. Regg. (66) Οπόση δύναμις. Billius, quam celerrime (67) 03. Sic Regg. a, bm, ph, etc. Edit., où [per-
PG 35:885Δὸς μερίδα τοῖς ἑπτὰ, τῷ βίῳ τούτῳ, καί γε τοῖς ὀκτὼ, τῷ μετὰ τοῦτον ἡμᾶς ἐκδεξομένῳ· δὸς ὀλίγον, παρ’ οὗ τὸ πλεῖον ἔχεις· δὸς καὶ τὸ πᾶν, τῷ τὰ πάντα χαρισαμένῳ. Οὐδέποτε νικήσεις μεγαλοδωρεὰν Θεοῦ, κἂν πάντα πρόῃ τὰ ὄντα, κἂν τοῖς οὖσι σεαυτὸν προσθῇς. Καὶ τοῦτο γάρ ἐστι λαβεῖν, τὸ τῷ Θεῷ δοθῆναι· ὅσον ἐὰν εἰσενέγκῃς, πλεῖον ἀεὶ τὸ λειπόμενον· καὶ οὐδὲν δώσεις ἴδιον, ὅτι τὰ πάντα παρὰ Θεοῦ. Καὶ ὥσπερ οὐκ ἔστιν ὑπερβῆναι τὴν ἑαυτοῦ σκιὰν ὑποχωροῦσαν καθόσον πρόιμεν, καὶ τὸ ἴσον ἀεὶ προέχουσαν· οὐδὲ ὑπὲρ τὴν κεφαλὴν γενέσθαι σώματος μέγεθος ὑπερκειμένην ἀεὶ τοῦ σώματος· οὕτως οὐδὲ οἷς δίδομεν νικῆσαι Θεόν. Οὐ γὰρ ἔξω τι τῶν αὐτοῦ δίδομεν, οὐδὲ ὑπὲρ τὴν ἐκείνου φιλοτιμίαν. ΚΓ. Γνῶθι πόθεν σοι τὸ εἶναι, τὸ ἀναπνεῖν, τὸ φρονεῖν, αὐτὸ τὸ μέγιστον, τὸ γινώσκειν Θεὸν, βασιλείαν οὐρανῶν ἐλπίζειν, ἀγγέλων ἰσοτιμίαν, δόξης θεωρίαν, νῦν μὲν τὴν ἐν ἐσόπτροις τε καὶ αἰνίγμασι, τότε δὲ τὴν τελεωτέραν τε καὶ καθαρωτέραν· υἱὸν γενέσθαι Θεοῦ, συγκληρονόμον Χριστοῦ, τολμήσας εἴπω, καὶ θεὸν αὐτόν; Πόθεν σοι ταῦτα πάντα, καὶ παρὰ τίνος;
ὅρις ἐπὶ ὁδοῦ, οὐδὲ (68) τηρῶν πτέρναν, καὶ κεφαλήν τηρούμενος. Τοῖς δὲ λοιποῖς ἡμῖν καλῶς ὁ αὐτὸς ἐμ- 6ο Δαβίδ, ὥσπερ τις μεγαλοφωνότατος κῆρυξ ἀπὸ ὑψηλοῦ καὶ πανδήμου κηρύγματος, βαρυκαρδίους τε ἀποκαλῶν, καὶ ἀγαπῶντας ψεῦδος, μὴ σφόδρα περι έχεσθαι τῶν ὁρωμένων, μηδὲ ἄλλο τι ἢ κόρον (69) σί- του καὶ οἶνου τῶν φθειρομένων, πᾶσαν τὴν ἐντεῦθεν εὐδαιμονίαν ὑπολαμβάνειν. Καὶ τάχα που τοῦτο καὶ ὁ μακάριος ἐννοῶν Μιχαίας (70), καὶ τῶν χαμαὶ ἐρ- χομένων καὶ δοκούντων ἀγαθῶν κατεξανιστάμενος, Ἐγγίσατε, φησίν, ὄρεσιν αιωνίοις· ἀνάστα καὶ πορεύου, ὅτι οὐκ ἔστι σοι αὕτη ἀνάπαυσις· τοῦ το μὲν οὖν (71) ἤδη καὶ τοῖς ῥήμασιν αὐτοῖς μικροῦ σύμφωνον, οἷς ὁ Κύριος καὶ Σωτὴρ ἡμῶν διακελεύε ται, τί λέγων (72) ; 'Εγείρεσθε (75), ἄγωμεν ἐντεῦ θεν· οὐ τοὺς τότε μαθητὰς μόνον ἐξ ἐκείνου μόνου τοῦ τόπου μετατιθείς, ὡς ἂν οἰηθείη τις, ἀλλ' ἀεὶ καὶ πάντας τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς ἀπὸ γῆς (74) καὶ τῶν περὶ γῆν εἰς οὐρανοὺς ἕλκων καὶ τὰ οὐράνια. ΚΒ'. Τοιγαροῦν, ἀκολουθήσωμεν ἤδη τῷ λόγῳ, ζητήσωμεν τὴν ἐκεῖθεν ἀνάπαυσιν, ρίψωμεν τὴν ἐν τεῦθεν περιουσίαν· ὅ καλόν ἐστι ταύτης, τοῦτο μότ τον κερδάνωμεν, κτησώμεθα τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς ἐν ἐλεημοσύναις, μεταδῶμεν τῶν ὄντων τοῖς πένησιν, ἵνα τὰ ἐκεῖθεν πλουτήσωμεν. Δὸς μερίδα καὶ τῇ ψυ γῇ, μὴ τῇ σαρκὶ μόνον· δός μερίδα καὶ τῷ Θεῷ, μὴ τῷ κόσμῳ μόνον· ὕφελέ (75) τι τῆς γαστρός, τῷ πνεύματι καθιέρωσον· ἅρπασόν τι τοῦ πυρὸς, ἀπόθου μακρὰν ἀπὸ τῆς κάτω (76) νεμομένης φλογός· ἅρπα- σον τοῦ τυράννου, καταπίστευσον τῷ Δεσπότῃ. Δὸς μερίδα τοῖς ἑπτὰ, τῷ βίῳ τούτῳ, καί γε τοῖς ἐκτώ, τῷ μετὰ τοῦτον ἡμᾶς ἐκδεξομένῳ· δὸς ὀλίγον, παρ' οὗ τὸ πλεῖον (77) ἔχεις· δὸς καὶ τὸ πᾶν, τῷ τὰ πάν τα (78) χαρισαμένῳ. Οὐδέποτε νικήσεις μεγαλοδω ρεὰν Θεοῦ, κἂν πάντα πρόῃ (79) τὰ ὄντα, κἂν τοῖς οὗ σε σεαυτόν (80) προσθῇς. Καὶ τοῦτο γὰρ ἐστι λαβεῖν, τὸ τῷ Θεῷ δοθῆναι· ὅσον ἐὰν (81) εἰσενέγκης, πλεῖον ἀεὶ τὸ λειπόμενον· καὶ οὐδὲν δώσεις ἴδιον, ὅτι τὰ πάντα (82) παρὰ Θεοῦ. Καὶ ὥσπερ οὐκ ἔστιν ὑπερ βῆναι τὴν ἑαυτοῦ σκιὰν ὑποχωροῦσαν καθόσον πρό ιμεν (85), καὶ τὸ ἴσον ἀεὶ προέχουσαν· οὐδὲ ὑπὲρ τὴν κεφαλὴν γενέσθαι σώματος μέγεθος ὑπερκειμένην ] ΧΙ, 2. " Αμώς. • τί ; λέ γων, « κάτω πλέον]. σαυτόν. τά προίμεν. προτεμεν - ORATIO XIV. DE PAUPERUM AMORE. A fixus, cum Christo resurgit, et cum Christo simul B non eos tantum, quos tunc discipulos habebat, ex piam fortasse arbitretur, sed et semper, et omnes et res cœlestes pertrahens. ascendit, vitæ non jam caducæ ac fallacis hæres : ubi non jam coluber mordens in via **, nec calca- neum observans", quemadmodum ipsius caput observatur. Superstitibus autem nobis eleganter idem David, velut quispiam præco maxima voce præditus, ab excelso et publico præconio in- clamat, graves corde nos appellans, ac mendacium diligentes ®, monensque, ne rebus iis, quæ oculis cernuntur, animum nostrum magnopere adjunga - mus, nec frumenti solum ac vini, quæ facile cor- rumpuntur, saturitate omnem hujus vitæ beatitudi- nem metiamur. Quod etiam ipsum, ut opinor, beatus Michæas animadvertens, atque humi reptantibus, ac beni tantum specimen habentibus insultans: Appro- pinquale, inquit, ad montes @lernos : surge et am- bula, quia non est tibi hic requies”; iisdem prope- modum verbis utens, quibus nos Dominus noster ac Salvator inhortatur, dicens : Surgite, eamus hinc”; illo duntaxat loco transferens, quemadmodum quis- discipulos suos, a terra rebusque terrenis ad cœlos C XXII. Quocirca Verbum jam sequamur, illam re- quiem quæramus, hujus vitæ opes et copias abji- cianus ; loc solum, quod in ipsis boni est, lucre- mur, nempe ut animas nostras in eleemosynis acquiramus, facultates nostras pauperibus impertia- mur, ut cœlestibus ditemur. Animæ quoque partem da, non carni duntaxat ; Deo quoque partem da, non mundo tantum ; ventri aliquid subtrahe, et spiritui consecra; igni aliquid eripe, ac procul a depascente flamma reconde ; a tyranno eripe, ac Domino com- mitte. Da partem septem, hoc est huic vitæ, atque eliam octo ", id est, ei quæ post hanc nos excipiet : da exiguum ei, a quo nullum habes : da eliam omn- nia ei, qui omnia donavit. Nunquam Dei munificen- tiam vinces, etiamsi omnia tua bona projicias, etiamsi te etiam ipsum bonis tuis adjungas. Nam hoc quoque ipsum accipere est, nempe Deo donari. Quantumcunque contuleris, plura tamen tibi reliqua erunt nec quidquam tuum dabis, quandoquidem omnia a Deo manant. Et quemadmodum nemo um- bram suam prægredi potest, ut quæ, quantum pro- gredimur,tantum etiam se subducat, parique semper intervallo nos antecedat; nec corporis magnitudo » Mich. 11, 9, 10. ss Joan. xiv, 51. ** Eccle. * Gen. XLIS, 17. * Gen. 111, 15. Psal. IV, seqq. • Neve aliud, quam frumenti et vini, quæe facile cor- rumpuntur, satietatem esse putemus tolam hujusce vitae felicitatem. sermocinatur. Gabr. et Comb. legunt : quid ? dicens. tus depascitur. Sic Regg. a, c, d, bm, ph, aliique plures. Deest in editis. [r. pro ph, etc. ed., in edit. famen legitur, alii, male. EDIT.] (68) Οὐδέ. In pluribus, μηδέ. (69) Μηδὲ ἄλλο τι ἢ κόρον, etc. Gabrielius : (70) Μιχαίας. Sic omnes codd. Male in editis, (71) Οὖν. Deest in Or. 2. (72) Διακελεύεται, τί λέγων; Reg. c, διαλέγεται, (73) Εγείρεσθε. Οr. 2. ἐγείρεσθαι. (74) ᾿Απὸ γῆς. Reg. d, ἀπὸ τῆς γῆς. (75) Ύφελε. Οr. 2, ύφειλε. (76) ᾿Απὸ τῆς κάτω, etc. « Α flamma que sub- (77) Πλεῖον. Regg. a, c, d, ph, et Or. 2, κλέον (78) Τὰ πάντα. Deest τά in Regg. a, bm, (79) Πρόῃ. 11 pluribus, προῇ. (80) Σεαυτόν. Sic Regg. bu, ph, et Or. 2. In (81) Ἐάν. Sic Regg. bin, ph. In edit., ἄν. (82) Τὰ πάντα. Sic Regg. a, c. d, bm. Deest (83) Πρότμεν. lia Regg. bm, pli, etc., in quibus
PG 35:886Ἢ, ἵνα τὰ μικρὰ λέγω καὶ τὰ ὁρώμενα, τίς ἔδωκέ σοι κάλλος οὐρανοῦ βλέπειν, ἡλίου δρόμον, σελήνης κύκλον, ἀστέρων πλῆθος, καὶ τὴν ἐν τούτοις πᾶσιν, ὥσπερ ἐν λύρᾳ, εὐαρμοστίαν καὶ τάξιν ὡσαύτως ἔχουσαν, ὡρῶν ἀλλαγὰς, μεταβολὰς καιρῶν, ἐνιαυτῶν περιόδους, ἡμέρας καὶ νυκτὸς ἰσομοιρίαν, γῆς ἐκφύσεις, ἀέρος χύσιν, πλάτη θαλάττης λελυμένης καὶ ἱσταμένης, βάθη ποταμῶν, ἀνέμων ῥεύματα; Τίς ὑετοὺς, γεωργίαν, τροφὰς, τέχνας, οἰκήσεις, νόμους, πολιτείας, βίον ἥμερον, οἰκείωσιν πρὸς τὸ συγγενές; Πόθεν σοι τῶν ζώων τὰ μὲν ἡμέρωται καὶ ὑπέζευκται, τὰ δὲ τροφῇ παραδέδοται; Τίς σε κύριον καὶ βασιλέα πάντων κατέστησε τῶν ἐπὶ τῆς γῆς; Τίς, ἵνα μὴ καθ’ ἕκαστον λέγω, πάντα, οἷς προέχει τῶν ἄλλων ἄνθρωπος, ἐδωρήσατο; Οὐχ οὗτος, ὃς νῦν πρὸ πάντων καὶ ἀντὶ πάντων αἰτεῖ παρὰ σοῦ τὸ φιλάνθρωπον; Εἶτα οὐκ αἰσχυνόμεθα, εἰ τοσαῦτα παρ’ αὐτοῦ, τὰ μὲν λαβόντες, τὰ δὲ ἐλπίζοντες, μηδὲ ἓν τοῦτο εἰσοίσομεν τῷ Θεῷ, τὸ φιλάνθρωπον; Ἀλλ’ ὁ μὲν τῶν θηρίων ἡμᾶς ἐχώρισε, καὶ λόγῳ μόνους τῶν ἐπὶ γῆς ἐτίμησεν·
ὅρις ἐπὶ ὁδοῦ, οὐδὲ (68) τηρῶν πτέρναν, καὶ κεφαλήν τηρούμενος. Τοῖς δὲ λοιποῖς ἡμῖν καλῶς ὁ αὐτὸς ἐμ- 6ο Δαβίδ, ὥσπερ τις μεγαλοφωνότατος κῆρυξ ἀπὸ ὑψηλοῦ καὶ πανδήμου κηρύγματος, βαρυκαρδίους τε ἀποκαλῶν, καὶ ἀγαπῶντας ψεῦδος, μὴ σφόδρα περι έχεσθαι τῶν ὁρωμένων, μηδὲ ἄλλο τι ἢ κόρον (69) σί- του καὶ οἶνου τῶν φθειρομένων, πᾶσαν τὴν ἐντεῦθεν εὐδαιμονίαν ὑπολαμβάνειν. Καὶ τάχα που τοῦτο καὶ ὁ μακάριος ἐννοῶν Μιχαίας (70), καὶ τῶν χαμαὶ ἐρ- χομένων καὶ δοκούντων ἀγαθῶν κατεξανιστάμενος, Ἐγγίσατε, φησίν, ὄρεσιν αιωνίοις· ἀνάστα καὶ πορεύου, ὅτι οὐκ ἔστι σοι αὕτη ἀνάπαυσις· τοῦ το μὲν οὖν (71) ἤδη καὶ τοῖς ῥήμασιν αὐτοῖς μικροῦ σύμφωνον, οἷς ὁ Κύριος καὶ Σωτὴρ ἡμῶν διακελεύε ται, τί λέγων (72) ; 'Εγείρεσθε (75), ἄγωμεν ἐντεῦ θεν· οὐ τοὺς τότε μαθητὰς μόνον ἐξ ἐκείνου μόνου τοῦ τόπου μετατιθείς, ὡς ἂν οἰηθείη τις, ἀλλ' ἀεὶ καὶ πάντας τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς ἀπὸ γῆς (74) καὶ τῶν περὶ γῆν εἰς οὐρανοὺς ἕλκων καὶ τὰ οὐράνια. ΚΒ'. Τοιγαροῦν, ἀκολουθήσωμεν ἤδη τῷ λόγῳ, ζητήσωμεν τὴν ἐκεῖθεν ἀνάπαυσιν, ρίψωμεν τὴν ἐν τεῦθεν περιουσίαν· ὅ καλόν ἐστι ταύτης, τοῦτο μότ τον κερδάνωμεν, κτησώμεθα τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς ἐν ἐλεημοσύναις, μεταδῶμεν τῶν ὄντων τοῖς πένησιν, ἵνα τὰ ἐκεῖθεν πλουτήσωμεν. Δὸς μερίδα καὶ τῇ ψυ γῇ, μὴ τῇ σαρκὶ μόνον· δός μερίδα καὶ τῷ Θεῷ, μὴ τῷ κόσμῳ μόνον· ὕφελέ (75) τι τῆς γαστρός, τῷ πνεύματι καθιέρωσον· ἅρπασόν τι τοῦ πυρὸς, ἀπόθου μακρὰν ἀπὸ τῆς κάτω (76) νεμομένης φλογός· ἅρπα- σον τοῦ τυράννου, καταπίστευσον τῷ Δεσπότῃ. Δὸς μερίδα τοῖς ἑπτὰ, τῷ βίῳ τούτῳ, καί γε τοῖς ἐκτώ, τῷ μετὰ τοῦτον ἡμᾶς ἐκδεξομένῳ· δὸς ὀλίγον, παρ' οὗ τὸ πλεῖον (77) ἔχεις· δὸς καὶ τὸ πᾶν, τῷ τὰ πάν τα (78) χαρισαμένῳ. Οὐδέποτε νικήσεις μεγαλοδω ρεὰν Θεοῦ, κἂν πάντα πρόῃ (79) τὰ ὄντα, κἂν τοῖς οὗ σε σεαυτόν (80) προσθῇς. Καὶ τοῦτο γὰρ ἐστι λαβεῖν, τὸ τῷ Θεῷ δοθῆναι· ὅσον ἐὰν (81) εἰσενέγκης, πλεῖον ἀεὶ τὸ λειπόμενον· καὶ οὐδὲν δώσεις ἴδιον, ὅτι τὰ πάντα (82) παρὰ Θεοῦ. Καὶ ὥσπερ οὐκ ἔστιν ὑπερ βῆναι τὴν ἑαυτοῦ σκιὰν ὑποχωροῦσαν καθόσον πρό ιμεν (85), καὶ τὸ ἴσον ἀεὶ προέχουσαν· οὐδὲ ὑπὲρ τὴν κεφαλὴν γενέσθαι σώματος μέγεθος ὑπερκειμένην ] ΧΙ, 2. " Αμώς. • τί ; λέ γων, « κάτω πλέον]. σαυτόν. τά προίμεν. προτεμεν - ORATIO XIV. DE PAUPERUM AMORE. A fixus, cum Christo resurgit, et cum Christo simul B non eos tantum, quos tunc discipulos habebat, ex piam fortasse arbitretur, sed et semper, et omnes et res cœlestes pertrahens. ascendit, vitæ non jam caducæ ac fallacis hæres : ubi non jam coluber mordens in via **, nec calca- neum observans", quemadmodum ipsius caput observatur. Superstitibus autem nobis eleganter idem David, velut quispiam præco maxima voce præditus, ab excelso et publico præconio in- clamat, graves corde nos appellans, ac mendacium diligentes ®, monensque, ne rebus iis, quæ oculis cernuntur, animum nostrum magnopere adjunga - mus, nec frumenti solum ac vini, quæ facile cor- rumpuntur, saturitate omnem hujus vitæ beatitudi- nem metiamur. Quod etiam ipsum, ut opinor, beatus Michæas animadvertens, atque humi reptantibus, ac beni tantum specimen habentibus insultans: Appro- pinquale, inquit, ad montes @lernos : surge et am- bula, quia non est tibi hic requies”; iisdem prope- modum verbis utens, quibus nos Dominus noster ac Salvator inhortatur, dicens : Surgite, eamus hinc”; illo duntaxat loco transferens, quemadmodum quis- discipulos suos, a terra rebusque terrenis ad cœlos C XXII. Quocirca Verbum jam sequamur, illam re- quiem quæramus, hujus vitæ opes et copias abji- cianus ; loc solum, quod in ipsis boni est, lucre- mur, nempe ut animas nostras in eleemosynis acquiramus, facultates nostras pauperibus impertia- mur, ut cœlestibus ditemur. Animæ quoque partem da, non carni duntaxat ; Deo quoque partem da, non mundo tantum ; ventri aliquid subtrahe, et spiritui consecra; igni aliquid eripe, ac procul a depascente flamma reconde ; a tyranno eripe, ac Domino com- mitte. Da partem septem, hoc est huic vitæ, atque eliam octo ", id est, ei quæ post hanc nos excipiet : da exiguum ei, a quo nullum habes : da eliam omn- nia ei, qui omnia donavit. Nunquam Dei munificen- tiam vinces, etiamsi omnia tua bona projicias, etiamsi te etiam ipsum bonis tuis adjungas. Nam hoc quoque ipsum accipere est, nempe Deo donari. Quantumcunque contuleris, plura tamen tibi reliqua erunt nec quidquam tuum dabis, quandoquidem omnia a Deo manant. Et quemadmodum nemo um- bram suam prægredi potest, ut quæ, quantum pro- gredimur,tantum etiam se subducat, parique semper intervallo nos antecedat; nec corporis magnitudo » Mich. 11, 9, 10. ss Joan. xiv, 51. ** Eccle. * Gen. XLIS, 17. * Gen. 111, 15. Psal. IV, seqq. • Neve aliud, quam frumenti et vini, quæe facile cor- rumpuntur, satietatem esse putemus tolam hujusce vitae felicitatem. sermocinatur. Gabr. et Comb. legunt : quid ? dicens. tus depascitur. Sic Regg. a, c, d, bm, ph, aliique plures. Deest in editis. [r. pro ph, etc. ed., in edit. famen legitur, alii, male. EDIT.] (68) Οὐδέ. In pluribus, μηδέ. (69) Μηδὲ ἄλλο τι ἢ κόρον, etc. Gabrielius : (70) Μιχαίας. Sic omnes codd. Male in editis, (71) Οὖν. Deest in Or. 2. (72) Διακελεύεται, τί λέγων; Reg. c, διαλέγεται, (73) Εγείρεσθε. Οr. 2. ἐγείρεσθαι. (74) ᾿Απὸ γῆς. Reg. d, ἀπὸ τῆς γῆς. (75) Ύφελε. Οr. 2, ύφειλε. (76) ᾿Απὸ τῆς κάτω, etc. « Α flamma que sub- (77) Πλεῖον. Regg. a, c, d, ph, et Or. 2, κλέον (78) Τὰ πάντα. Deest τά in Regg. a, bm, (79) Πρόῃ. 11 pluribus, προῇ. (80) Σεαυτόν. Sic Regg. bu, ph, et Or. 2. In (81) Ἐάν. Sic Regg. bin, ph. In edit., ἄν. (82) Τὰ πάντα. Sic Regg. a, c. d, bm. Deest (83) Πρότμεν. lia Regg. bm, pli, etc., in quibus
PG 35:887ἡμεῖς δὲ ἡμᾶς αὐτοὺς θηριώσομεν, καὶ τοσοῦτον ὑπὸ τῆς τρυφῆς διεφθάρμεθα, ἢ μεμήναμεν, ἢ, οὐκ ἔχω τί λέγειν, ὥστε ὁμοῦ τῇ μάζῃ καὶ τοῖς πιτύροις, ἃ κακῶς ἴσως ἐπορισάμεθα, καὶ τὴν φύσιν εἶναι βελτίους αὐτῶν οἰησόμεθα; Καὶ ὥςπερ ἦν τι τὸ παλαιὸν, ὅσον ἐπὶ τοῖς μύθοις, γένος γιγάντων καὶ τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων· οὕτω καὶ ἡμεῖς τούτοις ἐσόμεθα ὑψηλοί τε καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον, οἷον Νεβρὼδ ἐκεῖνος, ἢ τὸ τοῦ Ἐνὰκ γένος, ἐκθλίβον πάλαι τὸν Ἰσραὴλ, ἢ δι’ οὓς ὁ κατακλυσμὸς τὴν γῆν ἐκάθηρεν; Καὶ ὁ μὲν οὐκ αἰσχύνεται Πατὴρ ἡμῶν καλεῖσθαι, Θεὸς ὢν καὶ Δεσπότης· ἡμεῖς δὲ καὶ τὸ συγγενὲς ἀρνησόμεθα; ΚΔ. Μηδαμῶς, ὦ φίλοι καὶ ἀδελφοὶ, μὴ γενώμεθα κακοὶ τῶν δοθέντων ἡμῖν οἰκονόμοι, ἵνα μὴ ἀκούωμεν Πέτρου λέγοντος· Αἰσχύνθητε, οἱ κατέχοντες τὰ ἀλλότρια, καὶ μιμήσασθε ἰσότητα Θεοῦ, καὶ οὐδεὶς ἔσται πένης. Μὴ κάμνωμεν θησαυρίζοντες καὶ φυλάσσοντες, ἄλλων πενίᾳ καμνόντων, μὴ ὀνειδίσῃ καὶ ἀπειλήσῃ πικρῶς ἡμῖν, ἔνθεν μὲν ὁ θεῖος Ἀμὼς ἐν τούτοις τοῖς ῥήμασιν· Ἄγε νῦν, οἱ λέγοντες· Πότε διελεύσεται ὁ μὴν, καὶ ἐμπωλήσωμεν· καὶ τὰ Σάββατα, καὶ ἀνοίξωμεν θησαυρούς;
ἀεὶ τοῦ σώματος· οὕτως οὐδὲ οἷς δίδομεν νικῆσαι Θεόν. Οὐ γὰρ ἔξω τι τῶν αὐτοῦ δίδομεν, οὐδὲ ὑπὲρ τὴν ἐκείνου φιλοτιμίαν. Β ΚΓ'. Γνῶθι πόθεν σο: τὸ εἶναι, τὸ ἀναπνεῖν, τὸ φρα νεῖν, αὐτὸ τὸ μέγιστον, τὸ γινώσκειν Θεόν, βασιλείαν οὐρανῶν ἐλπίζειν, ἀγγέλων ἰσοτιμίαν, δόξης θεω ρίαν, νῦν μὲν τὴν ἐν ἐσόπτροις τε (84) καὶ αἰνίγματ σι, τότε δὲ τὴν τελεωτέραν τε καὶ καθαρωτέραν· υἱὸν γενέσθαι Θεοῦ, συγκληρονόμον Χριστοῦ, τολμή σας εἶπαν, καὶ θεὸν αὐτόν; Πόθεν σοι ταῦτα πάντα, καὶ παρὰ τίνος ; Η, ἵνα τὰ μικρὰ λέγω καὶ τὰ ὁρώ μενα, τίς ἔδωκέ σοι κάλλος οὐρανοῦ βλέπειν, ἡλίου δρόμον, σελήνης (85) κύκλον, ἀστέρων πλῆθος, καὶ τὴν ἐν τούτοις πᾶσιν, ὥσπερ ἐν λύρᾳ, εὐαρμοστίαν καὶ τάξιν ὡσαύτως ἔχουσαν, ὡρῶν ἀλλαγάς, μεταβε λὰς καιρῶν, ἐνιαυτῶν περιόδους, ἡμέρας καὶ νυκτὸς ισομοιρίαν, γῆς ἐκφύσεις, αέρος χύσιν, πλάτη (86) θαλάττης λελυμένης καὶ ἱσταμένης, βάθη ποταμῶν, ἀνέμων ρεύματα; Τίς μετούς, γεωργίαν, τροφάς, τέχνας, οἰκήσεις, νόμους, πολιτείας (87), βίον ήμε- ρον, οἰκείωσιν πρὸς τὸ συγγενές; Πόθεν σοι τῶν ζώων τὰ μὲν ἡμέρωται καὶ ὑπέζευκται, τὰ δὲ τροφῇ παραδέδοται ; Τίς σε κύριον καὶ βασιλέα πάντων κατ έστησε (88) τῶν ἐπὶ τῆς γῆς; Τίς, ἵνα μὴ καθ᾿ ἕκα στον λέγω, πάντα, οἷς προέχει τῶν ἄλλων ἄνθρωπος, εδωρήσατο; Οὐχ οὗτος, ὃς νῦν πρὸ πάντων καὶ ἀντὶ πάντων αἰτεῖ παρὰ σοῦ τὸ φιλάνθρωπον; Εἶτα οὐκ αἰσχυνόμεθα, εἰ τοσαῦτα παρ' αὐτοῦ, τὰ μὲν λαβόν- Θεῷ, τὸ φιλάνθρωπον (89); Αλλ' ὁ μὲν τῶν θηρίων ἡμᾶς ἐχώρισε (90), καὶ λόγῳ μόνους τῶν ἐπὶ γῆς ἐτίμησεν· ἡμεῖς δὲ ἡμᾶς αὐτοὺς θηριώσομεν, καὶ του σοῦτον ὑπὸ τῆς τρυφῆς διεφθάρμεθα, ἢ μεμήναμεν, *, οὐκ ἔχω τί λέγειν, ὥστε ὁμοῦ τῇ μάζῃ καὶ τοῖς πιτύροις, ἃ (91) κακῶς ἴσως ἐπορισάμεθα (92), καὶ τὴν φύσιν εἶναι βελτίους αὐτῶν οίησόμεθα; Καὶ ὥσ περ ἦν τι τὸ παλαιὸν, ὅσον ἐπὶ τοῖς μύθοις (95), γέ- νας γιγάντων καὶ τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων· οὕτω καὶ ἡμεῖς τούτοις ἐσόμεθα ὑψηλοί τε καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον, οἷον Νεβρώδ (94) ἐκεῖνος, ἢ τὸ τοῦ Ἐνὰκ γένος, ἐκ (λίθον πάλαι τὴν (95) Ἰσραήλ, ἢ δι᾽ οἷς ὁ κατακλυ- σμὸς τὴν γῆν ἐκάθηρεν; Καὶ ὁ μὲν οὐκ αἰσχύνε- ται (96) Πατὴρ ἡμῶν καλεῖσθαι, Θεὸς ὢν καὶ Δεσπά τες, τὰ δὲ ἐλπίζοντες, μηδὲ ἐν τοῦτο εἰσοίσομεν τῷ της· ἡμεῖς δὲ καὶ τὸ συγγενὲς ἀρνησόμεθα; τείαν. κατέστησε πάντων. ἐμπορισάμεθα. έκθλίβων πάλαι τό S. GREGORII THEOLOGI supra caput sese elferre potest, utpote quod supra A corpus semper emineat: eodem modo nec Deus muneribus nostris vinci potest. Neque enim quidquam, quod extra illius kona sit, nec quod illius liberalitatem superet, damus. XXIII. Agnosce unde habes quod sis, quod spi- res, quod intelligas et sapias, quodque maximum est, quod Deum cognoscas, speres cœloruni regnum, honoris æqualitaten cuin angelis, gloriæ contem- plationem, nunc quidem in speculis et ænigmatibus, tunc autem pleniorem ac puriorem ; quod Dei filius, Christi cohæres, atque, ut audacter loquar, deus etiam factus sis : unde tibi hæc omnia, et a quo ? Aut, ut parva hac, oculisque subjecta dicam, cujus munere ac beneficio intueris cali pulchritudinem, cursum solis, lunæ orbem, siderum multitudinem, eumque, qui in his omnibus, velut in lyra elucet, concentum alque ordinem, semper eodem modo se habentem; partium anni vicissitudines, temporum mutationes, annoruin conversiones, diei noctisque æquas portiones, terrae productiones, aeris fusio- nem, maris, fusi simul ac stabilis, immensam lati- tudinem, fluminum profunditatem, ventorum proflu- via ? Quis tibi pluvias dedit, agriculturam, cibos, artes, domicilia, leges, respublicas, vitam mitem et humanitate excultam, amicitiam et familiaritatem cum eo, cum quo tibi cognatio intercedit? Unde habes quod animantia partim cicurata, tibique cubjecta sint, partim in cibum tradita? Quis te om- nium rerum, quæ in terra sunt, dominum et regein constituit? Quis, ne singula commemorem, ea om. C nia, quibus bomo cateris animantibus praestat, lar- gitus est? Nonne Deus, qui nunc præ omnibus, el pro omnibus rebus benignitatem a te vicissim po- scit? An vero nos non pudebit, cum tot tantaque ab eo, partim acceperimus, partim speremus, nec lioc quidem unum ipsi conferre, nimirum benigni- tatem? An cum ille nos a feris disjunxerit, solos- que, ex omnibus iis quæ in terra sunt, ratione ornaverit, ipsi contra nosmetipsos efferabimus, tantumque a voluptatibus et deliciis corrumpemur, aut furore afficiemur, aut, quo verbo id exprimam, 1:escio, ut simul cum maza et furfuribus, quæ male fortasse collegimus, nos quoque præstantiore natura esse quam ipsi sunt, existimemus? Et, quemad- modum olim, ut puelæ fabulantur, genus quoddam D ob ris sese effundentis et sustinentis. Hunc locum Nicetas rite exponit : • Unde tibi... quod mare, naturalem quidem humiditatem solutum, ac rursum intra terminos suos consistens, atque arenam pro limite habens, nec eam propter creatoris jussum transiliens? > ph, etc. In edit., peram]. dimas, » quodque reperitur in Basil. edit. et "go- scit Gabrielius. Non solum enim gigantum memi- nere poetæ, sed ipsa eliam sacra Scriptura, Gen. VI, unde illi hauserunt, et gigantes finxere mon- struosos quosdam animantes. Or. 2. Editi, (84) Τε. Deest in quatuor Regg. (85) Σελήνης. Reg. a, ἢ σελήνης. (86) Πλάτη. Reg. bm, πλάτος. latitudinem ma- (87) Πολιτείας. Regg. a, c, d, et Or. 2, πολι (88) Πάντων κατέστησε. Sic Regg. a, c, d, bm, (89) Φιλάνθρωπον. Reg. a, φιλάδελφον. (90) Ἐχώρισε. Reg. bm, et ur. 2, εχώρησε [per- (91) A. Regg. a. c, d, οἷς. (92) Επορισάμεθα. Sic plures Regg. Editi vero, (93) Μύθοις. Οr. 2 addit, ὡς ἀκούομεν, c ut au- (94) Νεβρώδ. Reg. ph, Νεμρώδ. (5) Εκθλίβον πάλαι τόν. Sic Regg. a, c, d, et (96) Αισχύνεται Reg. d, ἐπαισχύνεται.
PG 35:888καὶ τὰ ἐπὶ τούτοις, δι’ ὧν τοῖς μέγα καὶ μικρὸν στάθμιον κτωμένοις, τὴν τοῦ Θεοῦ μῆνιν ἐπανατείνεται· ἔνθεν δὲ ὁ μακάριος Μιχαίας, τάχα μὲν καὶ αὐτὴν τὴν τρυφὴν ἐπικόπτων, ὡς τοῦ κόρου τὴν ὕβριν τίκτοντος, καὶ τὸ κατασπαταλᾷν ἐπὶ κλινῶν ἐλεφαντίνων, καὶ τοῖς πρώτοις τῶν μύρων θρύπτεσθαι, μόσχοις τε ἁπαλοῖς ἐκ βουκολίων καὶ ἐρίφοις ἐκ ποιμνίων πιαίνεσθαι, καὶ πρὸς τὴν φωνὴν τῶν ὀργάνων ἐπικροτεῖν, καὶ ἔτι μᾶλλον τὸ οἴεσθαι στάσιμόν τι τούτων εἶναι καὶ μόνιμον· τάχα δὲ οὐχ οὕτω ταῦτα δεινὰ νομίζων, ὡς τὸ μηδὲν πάσχειν ἐπὶ τῇ συντριβῇ τοῦ Ἰωσὴφ αὐτοὺς τρυφῶντας· τοῦτο γὰρ τῇ τῆς πλησμονῆς κατηγορίᾳ προστίθησιν· ὃ μὴ πάθωμεν νῦν ἡμεῖς, μηδὲ τοσοῦτον τρυφήσωμεν, ὥστε καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας καταφρονεῖν τούτοις δυσχεραίνοντος, κἂν μὴ παρὰ πόδας, μηδὲ ὁμοῦ τῇ κακίᾳ τὴν ὀργὴν ἐπάγῃ τοῖς ἁμαρτάνουσιν. ΚΕ. Μιμησώμεθα νόμον Θεοῦ τὸν ἀνωτάτω καὶ πρῶτον, ὃς βρέχει μὲν ἐπὶ δικαίους καὶ ἁμαρτωλοὺς, ἀνατέλλει δὲ πᾶσιν ὁμοίως τὸν ἥλιον· γῆν δὲ χερσαίοις πᾶσιν ἥπλωσεν ἄνετον, καὶ κρήνας, καὶ ποταμοὺς, καὶ ὕλας·
ἀεὶ τοῦ σώματος· οὕτως οὐδὲ οἷς δίδομεν νικῆσαι Θεόν. Οὐ γὰρ ἔξω τι τῶν αὐτοῦ δίδομεν, οὐδὲ ὑπὲρ τὴν ἐκείνου φιλοτιμίαν. Β ΚΓ'. Γνῶθι πόθεν σο: τὸ εἶναι, τὸ ἀναπνεῖν, τὸ φρα νεῖν, αὐτὸ τὸ μέγιστον, τὸ γινώσκειν Θεόν, βασιλείαν οὐρανῶν ἐλπίζειν, ἀγγέλων ἰσοτιμίαν, δόξης θεω ρίαν, νῦν μὲν τὴν ἐν ἐσόπτροις τε (84) καὶ αἰνίγματ σι, τότε δὲ τὴν τελεωτέραν τε καὶ καθαρωτέραν· υἱὸν γενέσθαι Θεοῦ, συγκληρονόμον Χριστοῦ, τολμή σας εἶπαν, καὶ θεὸν αὐτόν; Πόθεν σοι ταῦτα πάντα, καὶ παρὰ τίνος ; Η, ἵνα τὰ μικρὰ λέγω καὶ τὰ ὁρώ μενα, τίς ἔδωκέ σοι κάλλος οὐρανοῦ βλέπειν, ἡλίου δρόμον, σελήνης (85) κύκλον, ἀστέρων πλῆθος, καὶ τὴν ἐν τούτοις πᾶσιν, ὥσπερ ἐν λύρᾳ, εὐαρμοστίαν καὶ τάξιν ὡσαύτως ἔχουσαν, ὡρῶν ἀλλαγάς, μεταβε λὰς καιρῶν, ἐνιαυτῶν περιόδους, ἡμέρας καὶ νυκτὸς ισομοιρίαν, γῆς ἐκφύσεις, αέρος χύσιν, πλάτη (86) θαλάττης λελυμένης καὶ ἱσταμένης, βάθη ποταμῶν, ἀνέμων ρεύματα; Τίς μετούς, γεωργίαν, τροφάς, τέχνας, οἰκήσεις, νόμους, πολιτείας (87), βίον ήμε- ρον, οἰκείωσιν πρὸς τὸ συγγενές; Πόθεν σοι τῶν ζώων τὰ μὲν ἡμέρωται καὶ ὑπέζευκται, τὰ δὲ τροφῇ παραδέδοται ; Τίς σε κύριον καὶ βασιλέα πάντων κατ έστησε (88) τῶν ἐπὶ τῆς γῆς; Τίς, ἵνα μὴ καθ᾿ ἕκα στον λέγω, πάντα, οἷς προέχει τῶν ἄλλων ἄνθρωπος, εδωρήσατο; Οὐχ οὗτος, ὃς νῦν πρὸ πάντων καὶ ἀντὶ πάντων αἰτεῖ παρὰ σοῦ τὸ φιλάνθρωπον; Εἶτα οὐκ αἰσχυνόμεθα, εἰ τοσαῦτα παρ' αὐτοῦ, τὰ μὲν λαβόν- Θεῷ, τὸ φιλάνθρωπον (89); Αλλ' ὁ μὲν τῶν θηρίων ἡμᾶς ἐχώρισε (90), καὶ λόγῳ μόνους τῶν ἐπὶ γῆς ἐτίμησεν· ἡμεῖς δὲ ἡμᾶς αὐτοὺς θηριώσομεν, καὶ του σοῦτον ὑπὸ τῆς τρυφῆς διεφθάρμεθα, ἢ μεμήναμεν, *, οὐκ ἔχω τί λέγειν, ὥστε ὁμοῦ τῇ μάζῃ καὶ τοῖς πιτύροις, ἃ (91) κακῶς ἴσως ἐπορισάμεθα (92), καὶ τὴν φύσιν εἶναι βελτίους αὐτῶν οίησόμεθα; Καὶ ὥσ περ ἦν τι τὸ παλαιὸν, ὅσον ἐπὶ τοῖς μύθοις (95), γέ- νας γιγάντων καὶ τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων· οὕτω καὶ ἡμεῖς τούτοις ἐσόμεθα ὑψηλοί τε καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον, οἷον Νεβρώδ (94) ἐκεῖνος, ἢ τὸ τοῦ Ἐνὰκ γένος, ἐκ (λίθον πάλαι τὴν (95) Ἰσραήλ, ἢ δι᾽ οἷς ὁ κατακλυ- σμὸς τὴν γῆν ἐκάθηρεν; Καὶ ὁ μὲν οὐκ αἰσχύνε- ται (96) Πατὴρ ἡμῶν καλεῖσθαι, Θεὸς ὢν καὶ Δεσπά τες, τὰ δὲ ἐλπίζοντες, μηδὲ ἐν τοῦτο εἰσοίσομεν τῷ της· ἡμεῖς δὲ καὶ τὸ συγγενὲς ἀρνησόμεθα; τείαν. κατέστησε πάντων. ἐμπορισάμεθα. έκθλίβων πάλαι τό S. GREGORII THEOLOGI supra caput sese elferre potest, utpote quod supra A corpus semper emineat: eodem modo nec Deus muneribus nostris vinci potest. Neque enim quidquam, quod extra illius kona sit, nec quod illius liberalitatem superet, damus. XXIII. Agnosce unde habes quod sis, quod spi- res, quod intelligas et sapias, quodque maximum est, quod Deum cognoscas, speres cœloruni regnum, honoris æqualitaten cuin angelis, gloriæ contem- plationem, nunc quidem in speculis et ænigmatibus, tunc autem pleniorem ac puriorem ; quod Dei filius, Christi cohæres, atque, ut audacter loquar, deus etiam factus sis : unde tibi hæc omnia, et a quo ? Aut, ut parva hac, oculisque subjecta dicam, cujus munere ac beneficio intueris cali pulchritudinem, cursum solis, lunæ orbem, siderum multitudinem, eumque, qui in his omnibus, velut in lyra elucet, concentum alque ordinem, semper eodem modo se habentem; partium anni vicissitudines, temporum mutationes, annoruin conversiones, diei noctisque æquas portiones, terrae productiones, aeris fusio- nem, maris, fusi simul ac stabilis, immensam lati- tudinem, fluminum profunditatem, ventorum proflu- via ? Quis tibi pluvias dedit, agriculturam, cibos, artes, domicilia, leges, respublicas, vitam mitem et humanitate excultam, amicitiam et familiaritatem cum eo, cum quo tibi cognatio intercedit? Unde habes quod animantia partim cicurata, tibique cubjecta sint, partim in cibum tradita? Quis te om- nium rerum, quæ in terra sunt, dominum et regein constituit? Quis, ne singula commemorem, ea om. C nia, quibus bomo cateris animantibus praestat, lar- gitus est? Nonne Deus, qui nunc præ omnibus, el pro omnibus rebus benignitatem a te vicissim po- scit? An vero nos non pudebit, cum tot tantaque ab eo, partim acceperimus, partim speremus, nec lioc quidem unum ipsi conferre, nimirum benigni- tatem? An cum ille nos a feris disjunxerit, solos- que, ex omnibus iis quæ in terra sunt, ratione ornaverit, ipsi contra nosmetipsos efferabimus, tantumque a voluptatibus et deliciis corrumpemur, aut furore afficiemur, aut, quo verbo id exprimam, 1:escio, ut simul cum maza et furfuribus, quæ male fortasse collegimus, nos quoque præstantiore natura esse quam ipsi sunt, existimemus? Et, quemad- modum olim, ut puelæ fabulantur, genus quoddam D ob ris sese effundentis et sustinentis. Hunc locum Nicetas rite exponit : • Unde tibi... quod mare, naturalem quidem humiditatem solutum, ac rursum intra terminos suos consistens, atque arenam pro limite habens, nec eam propter creatoris jussum transiliens? > ph, etc. In edit., peram]. dimas, » quodque reperitur in Basil. edit. et "go- scit Gabrielius. Non solum enim gigantum memi- nere poetæ, sed ipsa eliam sacra Scriptura, Gen. VI, unde illi hauserunt, et gigantes finxere mon- struosos quosdam animantes. Or. 2. Editi, (84) Τε. Deest in quatuor Regg. (85) Σελήνης. Reg. a, ἢ σελήνης. (86) Πλάτη. Reg. bm, πλάτος. latitudinem ma- (87) Πολιτείας. Regg. a, c, d, et Or. 2, πολι (88) Πάντων κατέστησε. Sic Regg. a, c, d, bm, (89) Φιλάνθρωπον. Reg. a, φιλάδελφον. (90) Ἐχώρισε. Reg. bm, et ur. 2, εχώρησε [per- (91) A. Regg. a. c, d, οἷς. (92) Επορισάμεθα. Sic plures Regg. Editi vero, (93) Μύθοις. Οr. 2 addit, ὡς ἀκούομεν, c ut au- (94) Νεβρώδ. Reg. ph, Νεμρώδ. (5) Εκθλίβον πάλαι τόν. Sic Regg. a, c, d, et (96) Αισχύνεται Reg. d, ἐπαισχύνεται.
PG 35:889ἀέρα δὲ πτηναῖς φύσεσι, καὶ ὕδωρ ὅσοις ὁ βίος ἔνυδρος, καὶ τὰς πρώτας τοῦ ζῇν ἀφορμὰς ἀφθόνους ἅπασιν ἐχαρίσατο, οὐ δυναστείᾳ κρατουμένας, οὐ νόμῳ περιγραφομένας, οὐχ ὁρίοις διειργομένας· ἀλλὰ καὶ κοινὰς τὰς αὐτὰς καὶ πλουσίας, καὶ οὐδὲν παρὰ τοῦτο ἐνδεεστέρας προέθηκεν· τό τε τῆς φύσεως ὁμότιμον ἰσότητι τῆς δωρεᾶς τιμῶν, καὶ δεικνὺς τὸν πλοῦτον τῆς ἑαυτοῦ χρηστότητος. Ἄνθρωποι δὲ χρυσὸν, καὶ ἄργυρον, καὶ τῆς ἐσθῆτος ὅση μαλακὴ, καὶ ὑπὲρ τὴν χρείαν, καὶ τῶν λίθων τοὺς διαυγεῖς κατορύξαντες, εἴτε τι ἄλλο τοιοῦτον, ἃ πολέμου, καὶ στάσεως, καὶ τῆς πρώτης τυραννίδος ἐστὶ γνωρίσματα, ἔπειτα αἴρουσι τὴν ὀφρὺν ὑπὸ ἀνοίας, καὶ τοῖς ἀτυχοῦσι τῶν συγγενῶν τὸν ἔλεον ἀποκλείουσιν, οὐδὲ τοῖς περιττοῖς εἰς τὰ ἀναγκαῖα βοηθεῖν θέλοντες, (ὢ τῆς ἀπαιδευσίας ὢ τῆς σκαιότητος) οὐδ’ εἰ μή τι ἄλλο, ἐκεῖνό γε ἐνθυμούμενοι, ὅτι πενία καὶ πλοῦτος, ἐλευθερία τε, ἥν φαμεν, καὶ δουλεία, καὶ τὰ τοιαῦτα τῶν ὀνομάτων, ὕστερον ἐπεισῆλθε τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων, ὥσπερ ἀῤῥωστήματα κοινά τινα τῇ κακίᾳ συνεισπεσόντα, κἀκείνης ὄντα ἐπινοήματα. Ἀπ’ ἀρχῆς δὲ, φησὶν, οὐ γέγονεν οὕτως·
ΚΔ'. Μηδαμῶς, ὦ (97) φίλοι καὶ ἀδελφοί, μὴ γε- Λ νώμεθα κακοὶ τῶν δοθέντων ἡμῖν οἰκονόμοι, ἵνα μὴ ἀκούωμεν Πέτρου λέγοντος· Αἰσχύνθητε, οἱ κατ- έχοντες τὰ ἀλλότρια, καὶ μιμήσασθε ισότητα Θεοῦ, καὶ οὐδεὶς ἔσται πένης. Μὴ κάμνωμεν θη- σαυρίζοντες καὶ φυλάσσοντες, ἄλλων πενίᾳ καμνόν- των, μὴ ὀνειδίσῃ (98) καὶ ἀπειλήσῃ πικρῶς ἡμῖν, ἔνθεν μὲν ὁ θεῖος Αμὼς (99) ἐν τούτοις τοῖς ῥήματ σιν· "Αγε νῦν, οἱ λέγοντες· Πότε διελεύσεται δ μὴν, καὶ ἐμπωλήσωμεν· καὶ τὰ Σάββατα, καὶ ἀν- οίξωμεν (1) θησαυρούς; καὶ τὰ ἐπὶ τούτοις, δι' ὧν τοῖς μέγα καὶ μικρὸν στάθμιον κτωμένοις, τὴν τοῦ Θεοῦ μῆνιν ἐπανατείνεται· ἔνθεν δὲ ὁ μακάριος Μι χαίας (2), τάχα μὲν καὶ αὐτὴν τὴν τροφὴν ἐπικό- πτων, ὡς τοῦ κόρου τὴν ὕΰριν τίχτοντος, καὶ τὸ και τασπαταλὴν ἐπὶ κλινῶν ἐλεφαντίνων, καὶ τοῖς πρώ- Η τοῖς τῶν μύρων θρύπτεσθαι, μόσχοις τε ἀπαλοῖς ἐκ βουκολίων καὶ ἐρίφοις ἐκ ποιμνίων πιαίνεσθαι, καὶ πρὸς τὴν φωνὴν τῶν ὀργάνων ἐπικροτεῖν, καὶ ἔτι μᾶλλον τὸ οἴεσθαι στάσιμόν τι τούτων εἶναι καὶ μέ- ν: μον· τάχα δὲ οὐχ οὕτω ταῦτα δεινὰ νομίζων, ὡς τὸ μηδὲν πάσχειν ἐπὶ τῇ συντριβῇ τοῦ Ἰωσήφ αὐτοὺς τρυφῶντας· τοῦτο γὰρ τῇ τῆς πλησμονῆς κατηγορίᾳ προστίθησιν· ὁ μὴ πάθωμεν νῦν (5) ἡμεῖς, μηδὲ τοσοῦτον τρυφήσωμεν, ὥστε καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ φιλαν- θρωπίας καταφρονεῖν τούτοις δυσχεραίνοντος, κἂν μὴ · παρὰ πόδας, μηδὲ ὁμοῦ τῇ κακίᾳ τὴν ὀργὴν ἐπάγῃ τοῖς ἁμαρτάνουσιν. ΚΕ'. Μιμησώμεθα νόμον Θεοῦ τὸν ἀνωτάτω και πρῶτον, ὃς βρέχει μὲν ἐπὶ δικαίους καὶ ἁμαρτωλούς, ἀνατέλλει δὲ πᾶσιν ὁμοίως τὸν ἥλιον· γῆν δὲ χερ- σαίοις πᾶσιν ἤπλωσεν ἄνετον, καὶ κρήνας, καὶ που ταμούς, καὶ ὕλας· ἀέρα δὲ πτηναίς φύσεσι, καὶ ὕδωρ ὅσοις ὁ βίος ἔνυδρος, καὶ τὰς πρώτας τοῦ ζῆν ἀφορμὰς ἀφθόνους ἅπασιν ἐχαρίσατο, οὐ δυναστεία κρατουμένας, οὐ νόμῳ περιγραφομένας, οὐχ ὁρίοις διειργομένας (4)· ἀλλὰ καὶ κοινὰς τὰς αὐτὰς καὶ πλουσίας, καὶ οὐδὲν παρὰ τοῦτο ἐνδεεστέρας προέθη- :εν· τό τε τῆς φύσεως ὁμότιμον ἰσότητι τῆς δωρεᾶς τιμῶν (5), καὶ δεικνὺς τὸν πλοῦτον τῆς ἑαυτοῦ χρη στότητος. "Ανθρωποι δὲ χρυσὸν, καὶ ἄργυρον, καὶ τῆς ἐσθῆτος ὅση μαλακή, καὶ ὑπὲρ τὴν χρείαν, καὶ τῶν λίθων τοὺς διαυγείς κατορύξαντες, εἴτε τι ἄλλο τοιοῦτον, ἃ πολέμου, καὶ στάσεως (4), καὶ τῆς πρώ της τυραννίδος ἐστι γνωρίσματα (7), ἔπειτα αἴρουσι οι Οr. 2, Εμπωλήσομεν... ἀνοίξομεν, « ἡμῶν. τοιοῦτο... στάσεων. Ιn τοσοῦ του - GRATIO XIV. DE PAUPERUM AMORE. erat gigantum et reliquorum hominum, sic nos quoque sublimes et humana conditione majores apud ipsos erimus, velut ille Nembroth', aut genus Enach³, quod Israelitas olim opprimebat, aut illi, quorum scelere factum est, ut diluvium terram purgaret? An cum ille, Deus licet ac Dominus, Pater noster vocari non erubescat, nos contra cognatos quoque nostros abnegabimus ? XXIV. Minime, fratres et amici mei, mintre committamus, ut res divino inunere uobis conces- sas małe administremus, ne alioqui Petrum dicentem audiamus: Erubescite, qui aliena detinetis, Deique æquitatem robis imitandam proponite, et nemo writ pauper³. Ne congerendis asservandisque pecuniis laboremus, aliis inopia laborantibus, ne alioqui nos acerba et minaci oratione insectetur, hinc divus Amos, ad hunc modum loquens : Agile jam, qui dicitis : Quando effluet mensis, ut vendamus; et Sab- bala, ul thesauros aperiamus * ? et cætera, quibus iis, qui magnam et parvam trutinam habent, iram Dei minitatur hinc rursum beatus Michæas, eumden quoque fortasse luxum reprimens (tanquam scilicet saturitas petulantiam pareret), et quod in lectis eburneis lascivirent, ac fragrantissimis unguentis C Gen. x, 8. Num. XIII, 29. • Ex Apost. const. Matth. v, 45. negotiabi- mur.. aperiemus. Ainos. Idcirco, vel Gregorius memoria lapsus est, vel antiquarius scribendo aberravit. effeminate perfunderentur, atque teneris vitulis ex armentis, et hœdis ex gregibus saginarentur, et ad inusicoruın organorum vocem applauderent, vel potius etiam quod quidquam harum rerum firmum ac stabile esse ducerent; fortasse autem hæc non tam gravia csse existimans, quam quod, cum ipsi luxui dediti essent, super contritione Joseph nihil paterentur: hoc enim ad saturitatis crimen adjun- git. Quod utinam nunc nobis ne accidat, nec deliciis usque adeo studeamus, ut Dei quoque, res eas in- digne ferentis, benignitatem contemnamus, etiamsi non evestigio, nec simul cum scelere iram suami peccatoribus immittat. XXV. Supremam illam et primam Dei legem imitemur, qui pluit super justos et peccatores, et solem omnibus a'que oriri facit; ac patentem ter- rar, et fontes, et amnes, et silvas terrestribus on- nibus auimantibus expandit; aerem autem avibus, et aquam iis quæ in aquis vivunt, primaque vitæ subsidia omnibus copiosissime largitus est, non cujusquam imperio detenta, non lege circum- scripta, non finibus distincta; sed et communia eadem, et ampla atque copiosa, nec ulla propterea ex parte deficientia proposuit; tuin ut æqualem na- turæ dignitatem muneris æqualitate ornaret, tum ut benignitatis suæ opes ostenderet. At bomines, si aurum et argentum et mollissimas quasque ac su- perfluas vestes, gemmasque pellucidas, cæteraque id genus, quæ belli ac dissidiorum, primæque ty- Drannidis argumenta sunt, in terram abdiderint, sta- Clementis. * Amos vult, 5. Amos vi, 4. ibid. 6. cditis. In editis, quibusdam, (97) ΤΩ. Deest in Reg. bin. et Or. 2. (98) Ονειδίσῃ. Or. 2, ονειδίσει [male]. (49) 'Αμώς. Reg. um, Μιχαίας. sed perperamn. (1) Εμπωλήσωμεν... ἀνοίξωμεν. Plures Regg. (2) Μιχαίας. Sic mss. et edit. Verba tamen sunt (3) Nir. Sic Regg. plures, et Or. 2. Deest in (4) Διειργομένας. Coisl. 1, διειργμένας. (5) Τιμών. Ιta omnes codices. Mendose in edit., (6) Τοιουτον... στάσεως. Sic Regg. a, um, pl. (7) Γνωρίσματα. Οr. 2, γνώρισμα.
PG 35:890ἀλλ’ ὁ πλάσας ἀπ’ ἀρχῆς τὸν ἄνθρωπον, ἐλεύθερον ἀφῆκε καὶ αὐτεξούσιον, νόμῳ τῷ τῆς ἐντολῆς μόνῳ κρατούμενον, καὶ πλούσιον ἐν παραδείσου τρυφῇ· τοῦτο καὶ τῷ λοιπῷ γένει τῶν ἀνθρώπων βουληθείς τε καὶ χαρισάμενος δι’ ἑνὸς τοῦ πρώτου σπέρματος. Ἐλευθερία δὲ καὶ πλοῦτος, ἡ τῆς ἐντολῆς μόνη τήρησις ἦν· πενία δὲ ἀληθὴς καὶ δουλεία, ἡ ταύτης παράβασις.
ΚΔ'. Μηδαμῶς, ὦ (97) φίλοι καὶ ἀδελφοί, μὴ γε- Λ νώμεθα κακοὶ τῶν δοθέντων ἡμῖν οἰκονόμοι, ἵνα μὴ ἀκούωμεν Πέτρου λέγοντος· Αἰσχύνθητε, οἱ κατ- έχοντες τὰ ἀλλότρια, καὶ μιμήσασθε ισότητα Θεοῦ, καὶ οὐδεὶς ἔσται πένης. Μὴ κάμνωμεν θη- σαυρίζοντες καὶ φυλάσσοντες, ἄλλων πενίᾳ καμνόν- των, μὴ ὀνειδίσῃ (98) καὶ ἀπειλήσῃ πικρῶς ἡμῖν, ἔνθεν μὲν ὁ θεῖος Αμὼς (99) ἐν τούτοις τοῖς ῥήματ σιν· "Αγε νῦν, οἱ λέγοντες· Πότε διελεύσεται δ μὴν, καὶ ἐμπωλήσωμεν· καὶ τὰ Σάββατα, καὶ ἀν- οίξωμεν (1) θησαυρούς; καὶ τὰ ἐπὶ τούτοις, δι' ὧν τοῖς μέγα καὶ μικρὸν στάθμιον κτωμένοις, τὴν τοῦ Θεοῦ μῆνιν ἐπανατείνεται· ἔνθεν δὲ ὁ μακάριος Μι χαίας (2), τάχα μὲν καὶ αὐτὴν τὴν τροφὴν ἐπικό- πτων, ὡς τοῦ κόρου τὴν ὕΰριν τίχτοντος, καὶ τὸ και τασπαταλὴν ἐπὶ κλινῶν ἐλεφαντίνων, καὶ τοῖς πρώ- Η τοῖς τῶν μύρων θρύπτεσθαι, μόσχοις τε ἀπαλοῖς ἐκ βουκολίων καὶ ἐρίφοις ἐκ ποιμνίων πιαίνεσθαι, καὶ πρὸς τὴν φωνὴν τῶν ὀργάνων ἐπικροτεῖν, καὶ ἔτι μᾶλλον τὸ οἴεσθαι στάσιμόν τι τούτων εἶναι καὶ μέ- ν: μον· τάχα δὲ οὐχ οὕτω ταῦτα δεινὰ νομίζων, ὡς τὸ μηδὲν πάσχειν ἐπὶ τῇ συντριβῇ τοῦ Ἰωσήφ αὐτοὺς τρυφῶντας· τοῦτο γὰρ τῇ τῆς πλησμονῆς κατηγορίᾳ προστίθησιν· ὁ μὴ πάθωμεν νῦν (5) ἡμεῖς, μηδὲ τοσοῦτον τρυφήσωμεν, ὥστε καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ φιλαν- θρωπίας καταφρονεῖν τούτοις δυσχεραίνοντος, κἂν μὴ · παρὰ πόδας, μηδὲ ὁμοῦ τῇ κακίᾳ τὴν ὀργὴν ἐπάγῃ τοῖς ἁμαρτάνουσιν. ΚΕ'. Μιμησώμεθα νόμον Θεοῦ τὸν ἀνωτάτω και πρῶτον, ὃς βρέχει μὲν ἐπὶ δικαίους καὶ ἁμαρτωλούς, ἀνατέλλει δὲ πᾶσιν ὁμοίως τὸν ἥλιον· γῆν δὲ χερ- σαίοις πᾶσιν ἤπλωσεν ἄνετον, καὶ κρήνας, καὶ που ταμούς, καὶ ὕλας· ἀέρα δὲ πτηναίς φύσεσι, καὶ ὕδωρ ὅσοις ὁ βίος ἔνυδρος, καὶ τὰς πρώτας τοῦ ζῆν ἀφορμὰς ἀφθόνους ἅπασιν ἐχαρίσατο, οὐ δυναστεία κρατουμένας, οὐ νόμῳ περιγραφομένας, οὐχ ὁρίοις διειργομένας (4)· ἀλλὰ καὶ κοινὰς τὰς αὐτὰς καὶ πλουσίας, καὶ οὐδὲν παρὰ τοῦτο ἐνδεεστέρας προέθη- :εν· τό τε τῆς φύσεως ὁμότιμον ἰσότητι τῆς δωρεᾶς τιμῶν (5), καὶ δεικνὺς τὸν πλοῦτον τῆς ἑαυτοῦ χρη στότητος. "Ανθρωποι δὲ χρυσὸν, καὶ ἄργυρον, καὶ τῆς ἐσθῆτος ὅση μαλακή, καὶ ὑπὲρ τὴν χρείαν, καὶ τῶν λίθων τοὺς διαυγείς κατορύξαντες, εἴτε τι ἄλλο τοιοῦτον, ἃ πολέμου, καὶ στάσεως (4), καὶ τῆς πρώ της τυραννίδος ἐστι γνωρίσματα (7), ἔπειτα αἴρουσι οι Οr. 2, Εμπωλήσομεν... ἀνοίξομεν, « ἡμῶν. τοιοῦτο... στάσεων. Ιn τοσοῦ του - GRATIO XIV. DE PAUPERUM AMORE. erat gigantum et reliquorum hominum, sic nos quoque sublimes et humana conditione majores apud ipsos erimus, velut ille Nembroth', aut genus Enach³, quod Israelitas olim opprimebat, aut illi, quorum scelere factum est, ut diluvium terram purgaret? An cum ille, Deus licet ac Dominus, Pater noster vocari non erubescat, nos contra cognatos quoque nostros abnegabimus ? XXIV. Minime, fratres et amici mei, mintre committamus, ut res divino inunere uobis conces- sas małe administremus, ne alioqui Petrum dicentem audiamus: Erubescite, qui aliena detinetis, Deique æquitatem robis imitandam proponite, et nemo writ pauper³. Ne congerendis asservandisque pecuniis laboremus, aliis inopia laborantibus, ne alioqui nos acerba et minaci oratione insectetur, hinc divus Amos, ad hunc modum loquens : Agile jam, qui dicitis : Quando effluet mensis, ut vendamus; et Sab- bala, ul thesauros aperiamus * ? et cætera, quibus iis, qui magnam et parvam trutinam habent, iram Dei minitatur hinc rursum beatus Michæas, eumden quoque fortasse luxum reprimens (tanquam scilicet saturitas petulantiam pareret), et quod in lectis eburneis lascivirent, ac fragrantissimis unguentis C Gen. x, 8. Num. XIII, 29. • Ex Apost. const. Matth. v, 45. negotiabi- mur.. aperiemus. Ainos. Idcirco, vel Gregorius memoria lapsus est, vel antiquarius scribendo aberravit. effeminate perfunderentur, atque teneris vitulis ex armentis, et hœdis ex gregibus saginarentur, et ad inusicoruın organorum vocem applauderent, vel potius etiam quod quidquam harum rerum firmum ac stabile esse ducerent; fortasse autem hæc non tam gravia csse existimans, quam quod, cum ipsi luxui dediti essent, super contritione Joseph nihil paterentur: hoc enim ad saturitatis crimen adjun- git. Quod utinam nunc nobis ne accidat, nec deliciis usque adeo studeamus, ut Dei quoque, res eas in- digne ferentis, benignitatem contemnamus, etiamsi non evestigio, nec simul cum scelere iram suami peccatoribus immittat. XXV. Supremam illam et primam Dei legem imitemur, qui pluit super justos et peccatores, et solem omnibus a'que oriri facit; ac patentem ter- rar, et fontes, et amnes, et silvas terrestribus on- nibus auimantibus expandit; aerem autem avibus, et aquam iis quæ in aquis vivunt, primaque vitæ subsidia omnibus copiosissime largitus est, non cujusquam imperio detenta, non lege circum- scripta, non finibus distincta; sed et communia eadem, et ampla atque copiosa, nec ulla propterea ex parte deficientia proposuit; tuin ut æqualem na- turæ dignitatem muneris æqualitate ornaret, tum ut benignitatis suæ opes ostenderet. At bomines, si aurum et argentum et mollissimas quasque ac su- perfluas vestes, gemmasque pellucidas, cæteraque id genus, quæ belli ac dissidiorum, primæque ty- Drannidis argumenta sunt, in terram abdiderint, sta- Clementis. * Amos vult, 5. Amos vi, 4. ibid. 6. cditis. In editis, quibusdam, (97) ΤΩ. Deest in Reg. bin. et Or. 2. (98) Ονειδίσῃ. Or. 2, ονειδίσει [male]. (49) 'Αμώς. Reg. um, Μιχαίας. sed perperamn. (1) Εμπωλήσωμεν... ἀνοίξωμεν. Plures Regg. (2) Μιχαίας. Sic mss. et edit. Verba tamen sunt (3) Nir. Sic Regg. plures, et Or. 2. Deest in (4) Διειργομένας. Coisl. 1, διειργμένας. (5) Τιμών. Ιta omnes codices. Mendose in edit., (6) Τοιουτον... στάσεως. Sic Regg. a, um, pl. (7) Γνωρίσματα. Οr. 2, γνώρισμα.
ΚϚ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΚϚ. Ἀφ’ οὗ δὲ καὶ φθόνοι, καὶ ἔριδες, καὶ ἡ δολερὰ τοῦ ὄφεως τυραννὶς, ἀεὶ τῷ λίχνῳ τῆς ἡδονῆς ὑποσύρουσα, καὶ ἐπανιστῶσα τοῖς ἀσθενεστέροις τοὺς θρασυτέρους, ἐῤῥάγη τὸ συγγενὲς εἰς ὀνομάτων ἀλλοτριότητας, καὶ τὸ τῆς φύσεως εὐγενὲς πλεονεξία κατέτεμε, προσλαβοῦσα καὶ νόμον, τῆς δυναστείας ἐπίκουρον. Ἀλλὰ σὺ βλέπε μοι τὴν πρώτην ἰσονομίαν, μὴ τὴν τελευταίαν διαίρεσιν· μὴ τὸν τοῦ κρατήσαντος νόμον, ἀλλὰ τὸν τοῦ κτίσαντος. Βοήθησον κατὰ δύναμιν τῇ φύσει, τὴν ἀρχαίαν ἐλευθερίαν τίμησον, αἰδέσθητι σαυτὸν, συγκάλυψον τῷ γένει τὴν ἀτιμίαν, ἐπάρκεσον τῇ νόσῳ, τὴν ἔνδειαν παραμύθησαι· ὁ εὐρωστῶν, ὁ πλουτῶν, τὴν τοῦ νοσοῦντος, τὴν τοῦ πενομένου· ὁ μὴ προσπταίσας, τὴν τοῦ πεσόντος καὶ συντριβέντος· ὁ εὐθυμῶν, τὴν τοῦ ἀθυμοῦντος·
ΚΔ'. Μηδαμῶς, ὦ (97) φίλοι καὶ ἀδελφοί, μὴ γε- Λ νώμεθα κακοὶ τῶν δοθέντων ἡμῖν οἰκονόμοι, ἵνα μὴ ἀκούωμεν Πέτρου λέγοντος· Αἰσχύνθητε, οἱ κατ- έχοντες τὰ ἀλλότρια, καὶ μιμήσασθε ισότητα Θεοῦ, καὶ οὐδεὶς ἔσται πένης. Μὴ κάμνωμεν θη- σαυρίζοντες καὶ φυλάσσοντες, ἄλλων πενίᾳ καμνόν- των, μὴ ὀνειδίσῃ (98) καὶ ἀπειλήσῃ πικρῶς ἡμῖν, ἔνθεν μὲν ὁ θεῖος Αμὼς (99) ἐν τούτοις τοῖς ῥήματ σιν· "Αγε νῦν, οἱ λέγοντες· Πότε διελεύσεται δ μὴν, καὶ ἐμπωλήσωμεν· καὶ τὰ Σάββατα, καὶ ἀν- οίξωμεν (1) θησαυρούς; καὶ τὰ ἐπὶ τούτοις, δι' ὧν τοῖς μέγα καὶ μικρὸν στάθμιον κτωμένοις, τὴν τοῦ Θεοῦ μῆνιν ἐπανατείνεται· ἔνθεν δὲ ὁ μακάριος Μι χαίας (2), τάχα μὲν καὶ αὐτὴν τὴν τροφὴν ἐπικό- πτων, ὡς τοῦ κόρου τὴν ὕΰριν τίχτοντος, καὶ τὸ και τασπαταλὴν ἐπὶ κλινῶν ἐλεφαντίνων, καὶ τοῖς πρώ- Η τοῖς τῶν μύρων θρύπτεσθαι, μόσχοις τε ἀπαλοῖς ἐκ βουκολίων καὶ ἐρίφοις ἐκ ποιμνίων πιαίνεσθαι, καὶ πρὸς τὴν φωνὴν τῶν ὀργάνων ἐπικροτεῖν, καὶ ἔτι μᾶλλον τὸ οἴεσθαι στάσιμόν τι τούτων εἶναι καὶ μέ- ν: μον· τάχα δὲ οὐχ οὕτω ταῦτα δεινὰ νομίζων, ὡς τὸ μηδὲν πάσχειν ἐπὶ τῇ συντριβῇ τοῦ Ἰωσήφ αὐτοὺς τρυφῶντας· τοῦτο γὰρ τῇ τῆς πλησμονῆς κατηγορίᾳ προστίθησιν· ὁ μὴ πάθωμεν νῦν (5) ἡμεῖς, μηδὲ τοσοῦτον τρυφήσωμεν, ὥστε καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ φιλαν- θρωπίας καταφρονεῖν τούτοις δυσχεραίνοντος, κἂν μὴ · παρὰ πόδας, μηδὲ ὁμοῦ τῇ κακίᾳ τὴν ὀργὴν ἐπάγῃ τοῖς ἁμαρτάνουσιν. ΚΕ'. Μιμησώμεθα νόμον Θεοῦ τὸν ἀνωτάτω και πρῶτον, ὃς βρέχει μὲν ἐπὶ δικαίους καὶ ἁμαρτωλούς, ἀνατέλλει δὲ πᾶσιν ὁμοίως τὸν ἥλιον· γῆν δὲ χερ- σαίοις πᾶσιν ἤπλωσεν ἄνετον, καὶ κρήνας, καὶ που ταμούς, καὶ ὕλας· ἀέρα δὲ πτηναίς φύσεσι, καὶ ὕδωρ ὅσοις ὁ βίος ἔνυδρος, καὶ τὰς πρώτας τοῦ ζῆν ἀφορμὰς ἀφθόνους ἅπασιν ἐχαρίσατο, οὐ δυναστεία κρατουμένας, οὐ νόμῳ περιγραφομένας, οὐχ ὁρίοις διειργομένας (4)· ἀλλὰ καὶ κοινὰς τὰς αὐτὰς καὶ πλουσίας, καὶ οὐδὲν παρὰ τοῦτο ἐνδεεστέρας προέθη- :εν· τό τε τῆς φύσεως ὁμότιμον ἰσότητι τῆς δωρεᾶς τιμῶν (5), καὶ δεικνὺς τὸν πλοῦτον τῆς ἑαυτοῦ χρη στότητος. "Ανθρωποι δὲ χρυσὸν, καὶ ἄργυρον, καὶ τῆς ἐσθῆτος ὅση μαλακή, καὶ ὑπὲρ τὴν χρείαν, καὶ τῶν λίθων τοὺς διαυγείς κατορύξαντες, εἴτε τι ἄλλο τοιοῦτον, ἃ πολέμου, καὶ στάσεως (4), καὶ τῆς πρώ της τυραννίδος ἐστι γνωρίσματα (7), ἔπειτα αἴρουσι οι Οr. 2, Εμπωλήσομεν... ἀνοίξομεν, « ἡμῶν. τοιοῦτο... στάσεων. Ιn τοσοῦ του - GRATIO XIV. DE PAUPERUM AMORE. erat gigantum et reliquorum hominum, sic nos quoque sublimes et humana conditione majores apud ipsos erimus, velut ille Nembroth', aut genus Enach³, quod Israelitas olim opprimebat, aut illi, quorum scelere factum est, ut diluvium terram purgaret? An cum ille, Deus licet ac Dominus, Pater noster vocari non erubescat, nos contra cognatos quoque nostros abnegabimus ? XXIV. Minime, fratres et amici mei, mintre committamus, ut res divino inunere uobis conces- sas małe administremus, ne alioqui Petrum dicentem audiamus: Erubescite, qui aliena detinetis, Deique æquitatem robis imitandam proponite, et nemo writ pauper³. Ne congerendis asservandisque pecuniis laboremus, aliis inopia laborantibus, ne alioqui nos acerba et minaci oratione insectetur, hinc divus Amos, ad hunc modum loquens : Agile jam, qui dicitis : Quando effluet mensis, ut vendamus; et Sab- bala, ul thesauros aperiamus * ? et cætera, quibus iis, qui magnam et parvam trutinam habent, iram Dei minitatur hinc rursum beatus Michæas, eumden quoque fortasse luxum reprimens (tanquam scilicet saturitas petulantiam pareret), et quod in lectis eburneis lascivirent, ac fragrantissimis unguentis C Gen. x, 8. Num. XIII, 29. • Ex Apost. const. Matth. v, 45. negotiabi- mur.. aperiemus. Ainos. Idcirco, vel Gregorius memoria lapsus est, vel antiquarius scribendo aberravit. effeminate perfunderentur, atque teneris vitulis ex armentis, et hœdis ex gregibus saginarentur, et ad inusicoruın organorum vocem applauderent, vel potius etiam quod quidquam harum rerum firmum ac stabile esse ducerent; fortasse autem hæc non tam gravia csse existimans, quam quod, cum ipsi luxui dediti essent, super contritione Joseph nihil paterentur: hoc enim ad saturitatis crimen adjun- git. Quod utinam nunc nobis ne accidat, nec deliciis usque adeo studeamus, ut Dei quoque, res eas in- digne ferentis, benignitatem contemnamus, etiamsi non evestigio, nec simul cum scelere iram suami peccatoribus immittat. XXV. Supremam illam et primam Dei legem imitemur, qui pluit super justos et peccatores, et solem omnibus a'que oriri facit; ac patentem ter- rar, et fontes, et amnes, et silvas terrestribus on- nibus auimantibus expandit; aerem autem avibus, et aquam iis quæ in aquis vivunt, primaque vitæ subsidia omnibus copiosissime largitus est, non cujusquam imperio detenta, non lege circum- scripta, non finibus distincta; sed et communia eadem, et ampla atque copiosa, nec ulla propterea ex parte deficientia proposuit; tuin ut æqualem na- turæ dignitatem muneris æqualitate ornaret, tum ut benignitatis suæ opes ostenderet. At bomines, si aurum et argentum et mollissimas quasque ac su- perfluas vestes, gemmasque pellucidas, cæteraque id genus, quæ belli ac dissidiorum, primæque ty- Drannidis argumenta sunt, in terram abdiderint, sta- Clementis. * Amos vult, 5. Amos vi, 4. ibid. 6. cditis. In editis, quibusdam, (97) ΤΩ. Deest in Reg. bin. et Or. 2. (98) Ονειδίσῃ. Or. 2, ονειδίσει [male]. (49) 'Αμώς. Reg. um, Μιχαίας. sed perperamn. (1) Εμπωλήσωμεν... ἀνοίξωμεν. Plures Regg. (2) Μιχαίας. Sic mss. et edit. Verba tamen sunt (3) Nir. Sic Regg. plures, et Or. 2. Deest in (4) Διειργομένας. Coisl. 1, διειργμένας. (5) Τιμών. Ιta omnes codices. Mendose in edit., (6) Τοιουτον... στάσεως. Sic Regg. a, um, pl. (7) Γνωρίσματα. Οr. 2, γνώρισμα.
PG 35:891ὁ τοῖς δεξιοῖς εὐθηνούμενος, τοῦ τοῖς ἀριστέροις κάμνοντος. Δός τι τῷ Θεῷ χαριστήριον, ὅτι τῶν εὖ ποιεῖν δυναμένων ἐγένου, ἀλλ’ οὐ τῶν εὖ παθεῖν δεομένων· ὅτι μὴ βλέπεις εἰς ἀλλοτρίας χεῖρας, ἀλλ’ εἰς τὰς σὰς ἕτεροι. Πλούτησον μὴ περιουσίαν μόνον, ἀλλὰ καὶ εὐσέβειαν· μὴ τὸ χρυσίον μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀρετὴν, μᾶλλον δὲ ταύτην μόνον. Γενοῦ τοῦ πλησίον τιμιώτερος, ἐκ τοῦ φανῆναι χρηστότερος· γενοῦ τῷ ἀτυχοῦντι θεὸς, τὸν ἔλεον Θεοῦ μιμησάμενος. ΚΖ. Οὐδὲν γὰρ οὕτως, ὡς τὸ εὖ ποιεῖν, ἄνθρωπος ἔχει Θεοῦ· κἂν ὁ μὲν μείζω, καὶ ὁ δὲ ἐλάττω εὐεργετῇ, ἑκάτερος, οἶμαι, κατὰ τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν. Ὁ μὲν ἐποίησε, καὶ λύσας συνάγει πάλιν· σὺ δὲ πεσόντα μὴ παρίδῃς. Ὁ μὲν ἠλέησεν εἰς τὰ μέγιστα, δοὺς ἐπὶ πᾶσι νόμον, προφήτας, καὶ πρὸ τούτων, τὸν φυσικὸν νόμον ἄγραφον, τῶν παραττομένων ἐξεταστὴν, ἐλέγξας, νουθετήσας, παιδαγωγήσας· τὸ τελευταῖον, λύτρον ἑαυτὸν παραδοὺς ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς·
τὴν ὀρούν ὑπὸ (8) ἀνοίας, καὶ τοῖς ἀτυχοῦσι τῶν συγ- (ο τινα κοινά παρεφθάρησαν, « ιστάσα. γενῶν τὸν ἔλεον ἀποκλείουσιν, οὐδὲ τοῖς περιστοῖς εἰς τὰ ἀναγκαῖα βοηθεῖν θέλοντες, (ὦ τῆς ἀπαιδευσίας! ὢ τῆς σκαιότητος!) οὐδ' εἰ μή τι ἄλλο, ἐκεῖνό γε ἐνθυ μούμενοι, ὅτι πενία καὶ πλοῦτος, ἐλευθερία τε, ἣν φαμεν, καὶ δουλεία, καὶ τὰ τοιαῦτα τῶν ὀνομάτων, ὕστερον ἐπεισῆλθε τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων, ὥσπερ άρξοστήματα κοινά τινα (9) τῇ κακίᾳ συνεισπεσόντα, κἀκείνης ὄντα ἐπινοήματα (10). Απ' ἀρχῆς δὲ, φησίν, οὐ γέγονεν οὕτως· ἀλλ' ὁ πλάσας ἀπ᾿ ἀρχῆς τὸν ἄνθρωπον, ἐλεύθερον ἀφῆκε καὶ αὐτεξούσιον, νό- μῳ τῷ τῆς ἐντολῆς μόνῳ κρατούμενον, καὶ πλούσιον ἐν παραδείσου τρυφῇ · τοῦτο καὶ τῷ λοιπῷ γένει τῶν ἀνθρώπων βουληθείς τε καὶ χαρισάμενος δι᾽ ἑνὸς τοῦ πρώτου σπέρματος. Ελευθερία δὲ καὶ πλοῦτος, ἡ τῆς Β ἐντολῆς μόνη (11) τήρησις ἦν· πενία δὲ ἀληθὲς καὶ δουλεία, ἡ ταύτης παράβασις. Κα'. Αφ' οὗ δὲ (12) καὶ φθόνοι, καὶ ἔριδες, καὶ ἡ δολερὰ τοῦ ὄφεως τυραννίς, ἀεὶ τῷ λίχνῳ τῆς ἡδονῆς ὑποσύρουσα, καὶ ἐπανιστῶσα (13) τοῖς ἀσθενεστέροις τοὺς θρασυτέρους, ἐῤῥάγη τὸ συγγενὲς εἰς ὀνομάτων ἀλλοτριότητας, καὶ τὸ τῆς φύσεως εὐγενές πλεονε ξία (14) κατέτεμε, προσλαβοῦσα καὶ νόμον, τῆς δυ ναστείας ἐπίκουρον. Ἀλλὰ σὺ βλέπε μοι τὴν πρώτην Ισονομίαν (15), μὴ τὴν τελευταίαν διαίρεσιν· μὴ τὸν τοῦ κρατήσαντος νόμον, ἀλλὰ τὸν τοῦ κτίσαντος. Βοήθησον κατὰ δύναμιν τῇ φύσει, τὴν ἀρχαίαν ἐλευ θερίαν τίμησον, αιδέσθητι σαυτόν, συγκάλυψον τῷ γένει τὴν ἀτιμίαν, ἐπάρκεσον τῇ νόσῳ, τὴν ἔνδειαν παραμύθησαν· ὁ εὐρωστῶν (16), ὁ πλουτῶν, τὴν τοῦ νοσοῦντο;, τὴν (17) τοῦ πενομένου· ὁ μὴ προσπταί- σας, τὴν τοῦ πεσόντος καὶ συντριβέντος· ὁ εὐθυμῶν, τὴν τοῦ ἀθυμοῦντος· ὁ τοῖς δεξιοῖς εὐθηνούμε νος (18), τοῦ τοῖς ἀριστέροις κάμνοντος. Δός τι τῷ (19) Θεῷ χαριστήριον, ὅτι τῶν εὖ ποιεῖν δυναμέ νων ἐγένου, ἀλλ' οὐ τῶν εὖ παθεῖν δεομένων· ὅτι μὴ βλέπεις (20) εἰς ἀλλοτρίας χεῖρας, ἀλλ᾽ εἰς τὰς σὰς ἕτεροι. Πλούτησον μὴ περιουσίαν μόνον, ἀλλὰ καὶ εὐσέβειαν· μὴ τὸ χρυσίον μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀρε τὴν, μᾶλλον δὲ ταύτην μόνον (21). Γενοῦ τοῦ πλη σίον τιμιώτερος, ἐκ τοῦ φανῆναι χρηστότερος γε- νοῦ τῷ ἀτυχοῦντι θεὸς, τὸν ἔλεον Θεοῦ μιμησάμε νος. ΚΖ'. Οὐδὲν γὰρ οὕτως, ὡς τὸ εὖ ποιεῖν, ἄνθρωπος. Ισοτιμίαν]. εὐθυνούμενος βλέπης S. GREGORII THEOLOGI tim supercilium præ amentia tollunt, calamitosisque A cognatis misericordiam occludunt, cum nec ex su- perfluis quidem rebus ad necessarios vitæ usus opem ipsis ferre in animum inducant, ingentem stultitiam! o singulareın vecordiam!) nec, si nihil aliud, illud quidem cogitent, quod paupertas el divitia, libertasque, ut appellamus, et servitus, ac calera hujus generis nomina, postea in hominum genus, simul cum vitio irrepserunt, non secus ac communes morbi quidam, illapsa, atque ab illo in- venta. A principio autem, inquit ille, non fuit sic ® : verum is, qui hominem primum creavit, liberuin eum, suique arbitrii reliquit, sola mandati lege coercitum, atque in paradisi deliciis opulentum : idemque reliquo mortalium generi per unum illud primum semen largitus est. Libertas porro et divi. vitiæ in sola mandati observatione sitæ erant; vera autem paupertas et servitus in illius transgressione. XXVI. Ex quo autem invidia et contentiones, et subdola serpentis tyrannis, per voluptatis illecebras furtim nos semper attrahens, atque audaciores adversus infirmiores concitans, in vitam irrepse- runt, ab eo tempore in nominum diversitates co- guatum genus dissectum est, ac naturæ nobilitatem avaritia discidit, legem etiam assuinens, pulentia atque imperii adjutricem. At tu primam illam æquabilitatem, non postremam divisionem, intuere ; Creatoris, non potentioris, legem tibi propone. Na- turæ pro viribus succurre, veterem libertatem ho- nore prosequere, leipsum verere, ignominiam generi tuo contege, morbo subveni, egestati solatium affer : qui firmo corpore es, opibusque circumfluis, ægrotanti et inopi; qui minime offendisti, collapso et comminuto; qui læto et bilari animo es, mcerenti et alicto; qui rebus secundis uteris, adversis laboranti. Deo gratitudinis causa aliquid tribue, quod ex eorum numero sis, qui de aliis bene mereri possunt, non qui aliorum beneficentia opus habeant; quod non in alienas manus oculos conje- ctos habeas, sed alii in tuas. Da operam, ut non solum opibus, sed etiam pietate, non solum auro, sed etiam virtute, imo virtute sola sis locuples. Cura ut proximo tuo idcirco præstantior sis, quia benignior. Fac calamitoso sis deus, Dei misericor- diam imitando. XXVII. Nihil enim tam divinum homo habet, • Matth. xix, 8. 2, etc. Deest in nonnullis, et in edit. Reg. a. (11) Billius supplet, in vitam irrepse- runt, › [imo, in vitium delapsi sunt,] quod non ha- Morn. Deest in pluribus codd. bent codices. C D ditas. » llic enini sermo est de vi publica, qua pri- mæva libertas oppressa est. Coisl. 3, et Jes. Editi, (male]. In edit. [perperam. plerisque cuddl. (8) Υπό. Reg. d, ἀπό (9) Κοινά τινα. Sic plures Regg. plures Colb., Or. (10) Κακείνης ὄντα ἐπινοήματα. Hæc desunt in (12) 'Ap' où dé. Sic Regg. bm, ph, Or. 2, etc. (15) 'Επανιστώσα. Regg. a, um, et Jes.. έπαν (14) Πλεονεξία, etc. c Iniqua vis, habendi cupi- (15) Ισονομίαν. Regg. a, c, d, ισοτομίαν [lege (16) Ευρωστῶν. Regg. a,c, d, εύῤῥωστῶν [male]. (17) Τήν. Deest in Regg. a, bu, ph. (18) Εὐθηνούμενος. Sic Regg. a, c, d, bin, pl, (19) Τῷ. Deest in pluribus. (20) Βλέπεις. Sic legg. a, bu, c, d,. et Or. 2. (21) Μάλλον δὲ ταύτην μόνον. Hæc desunt in
PG 35:892χαρισάμενος ἀποστόλους, εὐαγγελιστὰς, διδασκάλους, ποιμένας, ἰάσεις, τέρατα, ἐπάνοδον πρὸς ζωὴν, θανάτου κατάλυσιν, τρόπαιον κατὰ τοῦ νικήσαντος, διαθήκην τὴν ἐν σκιᾷ, διαθήκην τὴν ἐν ἀληθείᾳ, Πνεύματος ἁγίου μερισμοὺς, τὸ τῆς καινῆς σωτηρίας μυστήριον. Σὺ δὲ, εἰ μὲν καὶ τὰ μείζω δυνατὸς εἶ, καὶ οἷς εὐεργετεῖται ψυχὴ (πεποίηκε γάρ σε καὶ ταῦτα πλούσιον ὁ Θεὸς, εἰ θελήσειας), μηδὲ ταῦτα εὖ ποιεῖν ἀπόσχῃ τὸν ἐνδεῆ· μᾶλλον δὲ πρῶτα καὶ μάλιστα τῷ αἰτοῦντί σε δίδου, καὶ πρὶν αἰτηθῆναι, ὅλην τὴν ἡμέραν ἐλεῶν καὶ δανείζων τὸν λόγον, καὶ ἀπαιτῶν φιλοπόνως τὸ δάνειον μετὰ τόκου τῆς τοῦ ὠφελημένου προσθήκης. ἣν ἀεὶ τῷ λόγῳ προστίθησιν, αὔξων ἑαυτῷ κατὰ μικρὸν τὰ τῆς εὐσεβείας σπέρματα. Εἰ δὲ μὴ, τά γε δεύτερα καὶ μικρότερα, καὶ ὅσα εἰς δύναμιν ἥκει τὴν σήν· ἐπικούρησον, ὄρεξον τροφὴν, ὄρεξον ῥάκος, προσένεγκε φάρμακον, κατάδησον τραύματα, ἐρώτησόν τι περὶ τῆς συμφορᾶς, περὶ καρτερίας φιλοσόφησον, θάρσησον, πρόςελθε· οὐ μὴ χεῖρόν τι σεαυτοῦ παρὰ τοῦτο γένῃ· οὐ μὴ μεταλάβοις τοῦ πάθους, κἂν οἱ λίαν ἁβροὶ τοῦτο νομίζωσι λόγοις ματαίοις ἠπατημένοι·
τὴν ὀρούν ὑπὸ (8) ἀνοίας, καὶ τοῖς ἀτυχοῦσι τῶν συγ- (ο τινα κοινά παρεφθάρησαν, « ιστάσα. γενῶν τὸν ἔλεον ἀποκλείουσιν, οὐδὲ τοῖς περιστοῖς εἰς τὰ ἀναγκαῖα βοηθεῖν θέλοντες, (ὦ τῆς ἀπαιδευσίας! ὢ τῆς σκαιότητος!) οὐδ' εἰ μή τι ἄλλο, ἐκεῖνό γε ἐνθυ μούμενοι, ὅτι πενία καὶ πλοῦτος, ἐλευθερία τε, ἣν φαμεν, καὶ δουλεία, καὶ τὰ τοιαῦτα τῶν ὀνομάτων, ὕστερον ἐπεισῆλθε τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων, ὥσπερ άρξοστήματα κοινά τινα (9) τῇ κακίᾳ συνεισπεσόντα, κἀκείνης ὄντα ἐπινοήματα (10). Απ' ἀρχῆς δὲ, φησίν, οὐ γέγονεν οὕτως· ἀλλ' ὁ πλάσας ἀπ᾿ ἀρχῆς τὸν ἄνθρωπον, ἐλεύθερον ἀφῆκε καὶ αὐτεξούσιον, νό- μῳ τῷ τῆς ἐντολῆς μόνῳ κρατούμενον, καὶ πλούσιον ἐν παραδείσου τρυφῇ · τοῦτο καὶ τῷ λοιπῷ γένει τῶν ἀνθρώπων βουληθείς τε καὶ χαρισάμενος δι᾽ ἑνὸς τοῦ πρώτου σπέρματος. Ελευθερία δὲ καὶ πλοῦτος, ἡ τῆς Β ἐντολῆς μόνη (11) τήρησις ἦν· πενία δὲ ἀληθὲς καὶ δουλεία, ἡ ταύτης παράβασις. Κα'. Αφ' οὗ δὲ (12) καὶ φθόνοι, καὶ ἔριδες, καὶ ἡ δολερὰ τοῦ ὄφεως τυραννίς, ἀεὶ τῷ λίχνῳ τῆς ἡδονῆς ὑποσύρουσα, καὶ ἐπανιστῶσα (13) τοῖς ἀσθενεστέροις τοὺς θρασυτέρους, ἐῤῥάγη τὸ συγγενὲς εἰς ὀνομάτων ἀλλοτριότητας, καὶ τὸ τῆς φύσεως εὐγενές πλεονε ξία (14) κατέτεμε, προσλαβοῦσα καὶ νόμον, τῆς δυ ναστείας ἐπίκουρον. Ἀλλὰ σὺ βλέπε μοι τὴν πρώτην Ισονομίαν (15), μὴ τὴν τελευταίαν διαίρεσιν· μὴ τὸν τοῦ κρατήσαντος νόμον, ἀλλὰ τὸν τοῦ κτίσαντος. Βοήθησον κατὰ δύναμιν τῇ φύσει, τὴν ἀρχαίαν ἐλευ θερίαν τίμησον, αιδέσθητι σαυτόν, συγκάλυψον τῷ γένει τὴν ἀτιμίαν, ἐπάρκεσον τῇ νόσῳ, τὴν ἔνδειαν παραμύθησαν· ὁ εὐρωστῶν (16), ὁ πλουτῶν, τὴν τοῦ νοσοῦντο;, τὴν (17) τοῦ πενομένου· ὁ μὴ προσπταί- σας, τὴν τοῦ πεσόντος καὶ συντριβέντος· ὁ εὐθυμῶν, τὴν τοῦ ἀθυμοῦντος· ὁ τοῖς δεξιοῖς εὐθηνούμε νος (18), τοῦ τοῖς ἀριστέροις κάμνοντος. Δός τι τῷ (19) Θεῷ χαριστήριον, ὅτι τῶν εὖ ποιεῖν δυναμέ νων ἐγένου, ἀλλ' οὐ τῶν εὖ παθεῖν δεομένων· ὅτι μὴ βλέπεις (20) εἰς ἀλλοτρίας χεῖρας, ἀλλ᾽ εἰς τὰς σὰς ἕτεροι. Πλούτησον μὴ περιουσίαν μόνον, ἀλλὰ καὶ εὐσέβειαν· μὴ τὸ χρυσίον μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀρε τὴν, μᾶλλον δὲ ταύτην μόνον (21). Γενοῦ τοῦ πλη σίον τιμιώτερος, ἐκ τοῦ φανῆναι χρηστότερος γε- νοῦ τῷ ἀτυχοῦντι θεὸς, τὸν ἔλεον Θεοῦ μιμησάμε νος. ΚΖ'. Οὐδὲν γὰρ οὕτως, ὡς τὸ εὖ ποιεῖν, ἄνθρωπος. Ισοτιμίαν]. εὐθυνούμενος βλέπης S. GREGORII THEOLOGI tim supercilium præ amentia tollunt, calamitosisque A cognatis misericordiam occludunt, cum nec ex su- perfluis quidem rebus ad necessarios vitæ usus opem ipsis ferre in animum inducant, ingentem stultitiam! o singulareın vecordiam!) nec, si nihil aliud, illud quidem cogitent, quod paupertas el divitia, libertasque, ut appellamus, et servitus, ac calera hujus generis nomina, postea in hominum genus, simul cum vitio irrepserunt, non secus ac communes morbi quidam, illapsa, atque ab illo in- venta. A principio autem, inquit ille, non fuit sic ® : verum is, qui hominem primum creavit, liberuin eum, suique arbitrii reliquit, sola mandati lege coercitum, atque in paradisi deliciis opulentum : idemque reliquo mortalium generi per unum illud primum semen largitus est. Libertas porro et divi. vitiæ in sola mandati observatione sitæ erant; vera autem paupertas et servitus in illius transgressione. XXVI. Ex quo autem invidia et contentiones, et subdola serpentis tyrannis, per voluptatis illecebras furtim nos semper attrahens, atque audaciores adversus infirmiores concitans, in vitam irrepse- runt, ab eo tempore in nominum diversitates co- guatum genus dissectum est, ac naturæ nobilitatem avaritia discidit, legem etiam assuinens, pulentia atque imperii adjutricem. At tu primam illam æquabilitatem, non postremam divisionem, intuere ; Creatoris, non potentioris, legem tibi propone. Na- turæ pro viribus succurre, veterem libertatem ho- nore prosequere, leipsum verere, ignominiam generi tuo contege, morbo subveni, egestati solatium affer : qui firmo corpore es, opibusque circumfluis, ægrotanti et inopi; qui minime offendisti, collapso et comminuto; qui læto et bilari animo es, mcerenti et alicto; qui rebus secundis uteris, adversis laboranti. Deo gratitudinis causa aliquid tribue, quod ex eorum numero sis, qui de aliis bene mereri possunt, non qui aliorum beneficentia opus habeant; quod non in alienas manus oculos conje- ctos habeas, sed alii in tuas. Da operam, ut non solum opibus, sed etiam pietate, non solum auro, sed etiam virtute, imo virtute sola sis locuples. Cura ut proximo tuo idcirco præstantior sis, quia benignior. Fac calamitoso sis deus, Dei misericor- diam imitando. XXVII. Nihil enim tam divinum homo habet, • Matth. xix, 8. 2, etc. Deest in nonnullis, et in edit. Reg. a. (11) Billius supplet, in vitam irrepse- runt, › [imo, in vitium delapsi sunt,] quod non ha- Morn. Deest in pluribus codd. bent codices. C D ditas. » llic enini sermo est de vi publica, qua pri- mæva libertas oppressa est. Coisl. 3, et Jes. Editi, (male]. In edit. [perperam. plerisque cuddl. (8) Υπό. Reg. d, ἀπό (9) Κοινά τινα. Sic plures Regg. plures Colb., Or. (10) Κακείνης ὄντα ἐπινοήματα. Hæc desunt in (12) 'Ap' où dé. Sic Regg. bm, ph, Or. 2, etc. (15) 'Επανιστώσα. Regg. a, um, et Jes.. έπαν (14) Πλεονεξία, etc. c Iniqua vis, habendi cupi- (15) Ισονομίαν. Regg. a, c, d, ισοτομίαν [lege (16) Ευρωστῶν. Regg. a,c, d, εύῤῥωστῶν [male]. (17) Τήν. Deest in Regg. a, bu, ph. (18) Εὐθηνούμενος. Sic Regg. a, c, d, bin, pl, (19) Τῷ. Deest in pluribus. (20) Βλέπεις. Sic legg. a, bu, c, d,. et Or. 2. (21) Μάλλον δὲ ταύτην μόνον. Hæc desunt in
PG 35:893μᾶλλον δὲ ταύτην προβάλλονται τῆς ἑαυτῶν εἴτε εὐλαβείας, εἴτε ἀσεβείας ἀπολογίαν, ἐπὶ τὴν δειλίαν, ὡς δή τι μέγα καὶ σοφὸν καταφεύγοντες. Τοῦτο πειθέτωσάν σε καὶ οἱ λόγοι, καὶ ἰατρῶν παῖδες, καὶ σύνοικοι τούτων θεραπευταὶ, ὧν οὐδείς πω τοῖς τοιούτοις προσιὼν ἐκινδύνευσε. Σὺ τοίνυν, εἰ καὶ τὸ πρᾶγμα φοβερὸν καὶ ὑπονοίας ἄξιον, ὦ δοῦλε Χριστοῦ, καὶ φιλόθεε, καὶ φιλάνθρωπε, μὴ πάθῃς μηδὲν ἀγεννές· τῇ πίστει θάρσησον· νικησάτω τὴν δειλίαν ὁ οἶκτος, ὁ τοῦ Θεοῦ φόβος τὴν ἁπαλότητα· στήτω πρὸ τῶν φιλοσάρκων λογισμῶν ἡ εὐσέβεια· μὴ παρίδῃς, μὴ παραδράμῃς τὸν ἀδελφὸν, μὴ ἀποστραφῇς ὡς ἄγος, ὡς μίασμα, ὡς ἄλλο τι τῶν φευκτῶν καὶ ἀπειρημένων· σόν ἐστι μέλος, καὶ εἰ τῇ συμφορᾷ κάμπτεται· Σοὶ ἐγκαταλέλειπται ὁ πτωχὸς, ὡς Θεῷ, καὶ εἰ λίαν παρατρέχεις μεγαλοψύχως, τάχα γάρ σε τούτοις δυσωπήσω τοῖς ῥήμασι. Σοὶ πρόκειται φιλανθρωπίας ὑπόθεσις, καὶ εἰ ἀλλοτριοῖ σε τοῦ εὖ παθεῖν ὁ ἀλλότριος. ΚΗ. Πᾶς ὁ πλέων ἐγγύς ἐστι τοῦ ναυαγίου, καὶ τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳπερ ἂν τολμηρότερον πλέῃ·
ἔχει Θεοῦ· κἂν ὁ (22) μὲν μείζω, καὶ ὁ δὲ ἐλάττω εὐεργετῇ, ἑκάτερος, οἶμαι, κατὰ τὴν ἑαυτοῦ δύνα- μιν. Ο μὲν ἐποίησε, καὶ (25) λύσας συνάγει (24) πάλιν· σὺ δὲ πεσόντα μὴ παρίδης (25). Ο μὲν ἠλέ- ησεν εἰς τὰ μέγιστα, δοὺς ἐπὶ πᾶσι νόμον, προ- φήτας, καὶ πρὸ τούτων, τὸν φυσικὸν νόμον ἄγραφον, τῶν παραττομένων ἐξεταστὴν, ἐλέγξας, νουθετήσας, παιδαγωγήσας· τὸ τελευταῖον, λύτρον ἑαυτὸν παρα- δοὺς ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς· χαρισάμενος ἀπο- στόλους, εὐαγγελιστὰς, διδασκάλους, ποιμένας, ιά- σεις, τέρατα, ἐπάνοδον πρὸς ζωὴν, θανάτου κατάλυ σιν, τρόπαιον κατὰ τοῦ νικήσαντος, διαθήκην τὴν ἐν σκιᾷ, διαθήκην τὴν ἐν ἀληθείᾳ, Πνεύματος ἁγίου μετ ρισμούς, τὸ τῆς καινῆς σωτηρίας μυστήριον. Σὺ δὲ, εἰ μὲν καὶ (20) τὰ μείζω δυνατὸς εἶ, καὶ οἷς εὐεργε τεῖται ψυχὴ (πεποίηκε γάρ σε καὶ ταῦτα πλούσιον ὁ Θεός, εἰ θελήσειας), μηδὲ ταῦτα εὖ ποιεῖν ἀπόσχῃ τὸν ἐνδεῆ (27)· μᾶλλον δὲ πρῶτα καὶ μάλιστα τῷ αἰ τοῦντί σε δίδου, καὶ πρὶν αἰτηθῆναι, ὅλην τὴν ἡμέραν ἐλεῶν καὶ δανείζων (28) τὸν λόγον, καὶ ἀπαιτῶν φι- λοπόνως τὸ δάνειον μετὰ τόκου τῆς τοῦ ὠφελημέ νου (29) προσθήκης. ἣν ἀεὶ τῷ λόγῳ προστίθησιν, αὔξων ἑαυτῷ (50) κατὰ μικρὸν τὰ τῆς εὐσεβείας σπέρματα. Εἰ δὲ μή, τά γε (31) δεύτερα καὶ μικρότε- ρα (32), καὶ ὅσα εἰς δύναμιν ἥκει τὴν σήν· ἐπικούρη- σου, ὄρεξον τροφήν, όρεξον ράκος, προσένεγκε φάρμα κον, κατάδησον τραύματα, ἐρώτησόν τι περὶ τῆς συμ- φορᾶς, περὶ καρτερίας φιλοσόφησον, θάρσησον, πρός- ελθε· οὐ μὴ χεῖρόν τι σεαυτοῦ παρὰ τοῦτο γένῃ· οὐ μή μεταλάβοις (33) τοῦ πάθους, κἂν οἱ λίαν ἁβροὶ τοῦτο νομίζωσι λόγοις ματαίοις ἠπατημένοι· μᾶλλον δὲ ταύτην προβάλλονται τῆς ἑαυτῶν εἴτε εὐλαβείας (34), εἴτε ἀσεβείας ἀπολογίαν, ἐπὶ τὴν δειλίαν, ὡς δή τι μέγα καὶ σοφὸν καταφεύγοντες. Τοῦτο πειθέτωσαν σε καὶ οἱ λόγοι, καὶ ἰατρῶν παῖδες (35), καὶ σύνοι κοι (36) τούτων θεραπευταὶ, ὧν οὐδείς πω τοῖς τοιού- τοις προσιὼν ἐκινδύνευσε. Σὺ τοίνυν, εἰ καὶ τὸ πρᾶ- γμα φοβερὸν καὶ ὑπονοίας ἄξιον, ὦ δοῦλε Χριστοῦ, καὶ φιλόθεε, καὶ φιλάνθρωπε, μὴ πάθῃς μηδὲν ἀγεν- νές· τῇ πίστει θάρσησον· νικησάτω τὴν δειλίαν ὁ οἶκτος, ὁ τοῦ Θεοῦ φόβος τὴν ἀπαλότητα· στήτω πρὸ τῶν φιλοσάρχων λογισμῶν ἡ εὐσέβεια· μὴ παρίδης, μὴ παραδράμης τὸν ἀδελφὸν, μὴ ἀποστραφῆς ὡς ἄγος, ὡς μίασμα, ὡς ἄλλο τι τῶν φευκτῶν καὶ ἀπει ρημένων· σόν ἐστι μέλος, καὶ εἰ τῇ συμφορᾷ κάμ- * νουνεχῶς αὔξων ἐν ἑαυτῷ, « της. 2, πλακείας (Γ. βλακείας], « οἱ λόγοι. « εμ- Ελλήνων παῖδας. ORATIO XIV. DE PAUPERUM AMORE. A quam de aliis bene mereri : tametsi ille majora, hic Eplies. IV, 11. minora beneficia conferat, uterque, opinor, pro suis viribus. Ille hominem condidit, ac solutum rursus colligit : tu lapsum ne despicias. Ille eum maximis in rebus commiseratus est, cum ei, præter calera, legem, prophetas, ac prius etiam, natura- lem legem, non scriptain, eorum quæ geruntur, censorem, dedit, arguens, admonens, castigans ; postremo seipsum pro mundi redemptione tradens; atque insuper apostolos tribuens, evangelistas, do- clores, pastores, morborum curationes, portenta, mortis destructionem, trophæum adversus euin qui vicerat, foedus in umbra, fcdus in veritate, Spiri- tus sancti distributiones, novæ salutis mysterium : tu vero, si quidem majora quoque potes, et quibus B auima beneficio allicitur (nam his etiam rebus divi- tem te, si volueris, Deus fecit), ne his quoque de indigente bene mereri absiste. Imo primum ac po- tissimum hæc ei, qui abs te petit, tribue, priusque etiam quam postulet, tota die miserans ac serino- nem commodans, debitumque cum fenore sedulo exigens, hoc est, ejus, cui utilitas affertur, incre- mentum, quod quidem doctrinæ semper adjungit, dum pietatis semina in seipso paulatim auget. Sin hæc largiri nequis, at certe hæc secunda et minora, et quæ sub facultatem tuam cadunt, præsla : sub- veni, cibum præbe, detritum pannum porrige, rø dicamentum adhibe, vulnus alliga, de calamitate aliquid percunctare, de patientia orationen babe, bono animo esto, accede; haudquaquam ex ea re deterior teipso eris; haudquaquam morbum contrahes, etiamsi homines nimium delicati, ina- nibus decepti rationibus, hoc existiment; vel potius hoc sive mollitiei, sive impietati suæ prætexant, ad timiditatem, velut ad magnum aliquid et prudens, confugientes. Hoc tibi persuadeant, et rationes, et medici, et contubernales qui eos curant, ex quibus nondum ullus ea de causa in periculum incidit, quod ad eos accesserit. Atque ut demus rem hanc metu et suspicione non carere, tu tamen, o serve Christi, Deique et hominum amator, ne propterea degenerem atque ignavum animum geras : verun confidito; timiditatem misericordia, Dei metus mollitiem vincat; rationes eas, quæ carni favent, pielas superet. Ne fratremn despicias, ne prætereas, G tis. in elit. qui prudenter in seipsu pietatis semina sensim adauget. > socordia, sive impieta- tis excusationem prelesant. Rationes, et medicorum filii, id est, meli- ci. Sic Gregorius, orat. 1, de filio, Graecos, pelal, Sic sacra Scriptura : « Pal- pebrææ ejus interrogant filios hominum, id est, ho- mines (Ps. x, 5). (22) 'O. Sic Regg. a, bm, ph, ete. Deest in edi- D (23) Kal. Deest in pluribus. (24) Συνάγει. Jes., συνεισάγει. (25) Παρίδης. Reg. Ini, παρείδης. (26) Kai. Sic Regg. a, bm, c, ph, et Or. 2. Deest (27) Ενδεή. Reg. ph, ενδέα [lege, ἐνδεᾶι, (28) Δανείζων. Οr. 1 et 2, δανίζων. (29) Ωφελημένου. Reg. bm, ὠφελουμένου. (30) Αύξων ἑαυτῷ, etc. Reg. a, Or. 3, et Gabr., (31) Τά γε. Reg. pl, τάχα, ο fortasse. (32) Καὶ μικρότερα. Deest in Reg. pl. (35) Μεταλάβοις. Regg. a, d, et Or. 2, μεταλά- (34) Εὐλαβείας. Regg. a, c, d, duo Coisl. et Or. (55) Λόγοι, καὶ ἰατρῶν παῖδες. Regg. bm, (36) Σύνοικοι. Regg. a, bm, ph, οἱ σύνοικοι.
PG 35:894καὶ πᾶς ὁ σῶμα περικείμενος ἐγγύς ἐστι τῶν τοῦ σώματος κακῶν, καὶ τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳπερ ἂν ὀρθῶς βαδίζῃ, καὶ μὴ βλέπῃ τοὺς πρὸ αὐτοῦ κειμένους. Ἕως πλῇς ἐξ οὐρίας, τῷ ναυαγοῦντι δὸς χεῖρα· ἕως εὐεκτῇς καὶ πλουτῇς, τῷ κακοπαθοῦντι βοήθησον. Μὴ ἀναμείνῃς ἐπὶ σεαυτοῦ μαθεῖν, ὅσον ἐστὶ κακὸν ἀπανθρωπία, καὶ οἷον ἀγαθὸν σπλάγχνα τοῖς χρῄζουσιν ἀνοιγόμενα. Μὴ βουληθῇς ἐπᾶραι χεῖρα Θεὸν κατὰ τῶν ὑψαυχενούντων, καὶ παρατρεχόντων τοὺς πένητας. Ἐν ἀλλοτρίαις συμφοραῖς ταῦτα παιδεύθητι· δός τι καὶ μικρὸν τῷ δεομένῳ· οὐ γὰρ μικρὸν τῷ πάντων ἐπιδεεῖ, ἀλλ’ οὐδὲ τῷ Θεῷ, ἂν ᾖ κατὰ δύναμιν. Δὸς ἀντὶ μεγάλου τὴν προθυμίαν· εἰ μηδὲν ἔχῃς, δάκρυσον· μέγα τῷ ἀτυχοῦντι φάρμακον, ἔλεος ἀπὸ ψυχῆς εἰσφερόμενος· καὶ τὸ συναλγεῖν γνησίως, πολύ τι κουφίζει τῆς συμφορᾶς. Οὐκ ἔστιν ἀτιμώτερός σοι τοῦ κτήνους ὁ ἄνθρωπος, ὦ ἄνθρωπε, ὃ πεσὸν εἰς βόθρον, ἢ πλανηθὲν, ἀνεγείρειν σοι καὶ ἐπανάγειν ὁ νόμος διακελεύεται· εἰ μέν τι καὶ ἄλλο κρύπτων ἀποῤῥητότερον καὶ βαθύτερον, οἷα τὰ πολλὰ τοῦ νομικοῦ βάθους καὶ τῆς διπλόης, οὐκ ἐμὸν τοῦτο εἰδέναι, ἀλλὰ τοῦ πάντα ἐρευνῶντος καὶ γινώσκοντος Πνεύματος·
ἔχει Θεοῦ· κἂν ὁ (22) μὲν μείζω, καὶ ὁ δὲ ἐλάττω εὐεργετῇ, ἑκάτερος, οἶμαι, κατὰ τὴν ἑαυτοῦ δύνα- μιν. Ο μὲν ἐποίησε, καὶ (25) λύσας συνάγει (24) πάλιν· σὺ δὲ πεσόντα μὴ παρίδης (25). Ο μὲν ἠλέ- ησεν εἰς τὰ μέγιστα, δοὺς ἐπὶ πᾶσι νόμον, προ- φήτας, καὶ πρὸ τούτων, τὸν φυσικὸν νόμον ἄγραφον, τῶν παραττομένων ἐξεταστὴν, ἐλέγξας, νουθετήσας, παιδαγωγήσας· τὸ τελευταῖον, λύτρον ἑαυτὸν παρα- δοὺς ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς· χαρισάμενος ἀπο- στόλους, εὐαγγελιστὰς, διδασκάλους, ποιμένας, ιά- σεις, τέρατα, ἐπάνοδον πρὸς ζωὴν, θανάτου κατάλυ σιν, τρόπαιον κατὰ τοῦ νικήσαντος, διαθήκην τὴν ἐν σκιᾷ, διαθήκην τὴν ἐν ἀληθείᾳ, Πνεύματος ἁγίου μετ ρισμούς, τὸ τῆς καινῆς σωτηρίας μυστήριον. Σὺ δὲ, εἰ μὲν καὶ (20) τὰ μείζω δυνατὸς εἶ, καὶ οἷς εὐεργε τεῖται ψυχὴ (πεποίηκε γάρ σε καὶ ταῦτα πλούσιον ὁ Θεός, εἰ θελήσειας), μηδὲ ταῦτα εὖ ποιεῖν ἀπόσχῃ τὸν ἐνδεῆ (27)· μᾶλλον δὲ πρῶτα καὶ μάλιστα τῷ αἰ τοῦντί σε δίδου, καὶ πρὶν αἰτηθῆναι, ὅλην τὴν ἡμέραν ἐλεῶν καὶ δανείζων (28) τὸν λόγον, καὶ ἀπαιτῶν φι- λοπόνως τὸ δάνειον μετὰ τόκου τῆς τοῦ ὠφελημέ νου (29) προσθήκης. ἣν ἀεὶ τῷ λόγῳ προστίθησιν, αὔξων ἑαυτῷ (50) κατὰ μικρὸν τὰ τῆς εὐσεβείας σπέρματα. Εἰ δὲ μή, τά γε (31) δεύτερα καὶ μικρότε- ρα (32), καὶ ὅσα εἰς δύναμιν ἥκει τὴν σήν· ἐπικούρη- σου, ὄρεξον τροφήν, όρεξον ράκος, προσένεγκε φάρμα κον, κατάδησον τραύματα, ἐρώτησόν τι περὶ τῆς συμ- φορᾶς, περὶ καρτερίας φιλοσόφησον, θάρσησον, πρός- ελθε· οὐ μὴ χεῖρόν τι σεαυτοῦ παρὰ τοῦτο γένῃ· οὐ μή μεταλάβοις (33) τοῦ πάθους, κἂν οἱ λίαν ἁβροὶ τοῦτο νομίζωσι λόγοις ματαίοις ἠπατημένοι· μᾶλλον δὲ ταύτην προβάλλονται τῆς ἑαυτῶν εἴτε εὐλαβείας (34), εἴτε ἀσεβείας ἀπολογίαν, ἐπὶ τὴν δειλίαν, ὡς δή τι μέγα καὶ σοφὸν καταφεύγοντες. Τοῦτο πειθέτωσαν σε καὶ οἱ λόγοι, καὶ ἰατρῶν παῖδες (35), καὶ σύνοι κοι (36) τούτων θεραπευταὶ, ὧν οὐδείς πω τοῖς τοιού- τοις προσιὼν ἐκινδύνευσε. Σὺ τοίνυν, εἰ καὶ τὸ πρᾶ- γμα φοβερὸν καὶ ὑπονοίας ἄξιον, ὦ δοῦλε Χριστοῦ, καὶ φιλόθεε, καὶ φιλάνθρωπε, μὴ πάθῃς μηδὲν ἀγεν- νές· τῇ πίστει θάρσησον· νικησάτω τὴν δειλίαν ὁ οἶκτος, ὁ τοῦ Θεοῦ φόβος τὴν ἀπαλότητα· στήτω πρὸ τῶν φιλοσάρχων λογισμῶν ἡ εὐσέβεια· μὴ παρίδης, μὴ παραδράμης τὸν ἀδελφὸν, μὴ ἀποστραφῆς ὡς ἄγος, ὡς μίασμα, ὡς ἄλλο τι τῶν φευκτῶν καὶ ἀπει ρημένων· σόν ἐστι μέλος, καὶ εἰ τῇ συμφορᾷ κάμ- * νουνεχῶς αὔξων ἐν ἑαυτῷ, « της. 2, πλακείας (Γ. βλακείας], « οἱ λόγοι. « εμ- Ελλήνων παῖδας. ORATIO XIV. DE PAUPERUM AMORE. A quam de aliis bene mereri : tametsi ille majora, hic Eplies. IV, 11. minora beneficia conferat, uterque, opinor, pro suis viribus. Ille hominem condidit, ac solutum rursus colligit : tu lapsum ne despicias. Ille eum maximis in rebus commiseratus est, cum ei, præter calera, legem, prophetas, ac prius etiam, natura- lem legem, non scriptain, eorum quæ geruntur, censorem, dedit, arguens, admonens, castigans ; postremo seipsum pro mundi redemptione tradens; atque insuper apostolos tribuens, evangelistas, do- clores, pastores, morborum curationes, portenta, mortis destructionem, trophæum adversus euin qui vicerat, foedus in umbra, fcdus in veritate, Spiri- tus sancti distributiones, novæ salutis mysterium : tu vero, si quidem majora quoque potes, et quibus B auima beneficio allicitur (nam his etiam rebus divi- tem te, si volueris, Deus fecit), ne his quoque de indigente bene mereri absiste. Imo primum ac po- tissimum hæc ei, qui abs te petit, tribue, priusque etiam quam postulet, tota die miserans ac serino- nem commodans, debitumque cum fenore sedulo exigens, hoc est, ejus, cui utilitas affertur, incre- mentum, quod quidem doctrinæ semper adjungit, dum pietatis semina in seipso paulatim auget. Sin hæc largiri nequis, at certe hæc secunda et minora, et quæ sub facultatem tuam cadunt, præsla : sub- veni, cibum præbe, detritum pannum porrige, rø dicamentum adhibe, vulnus alliga, de calamitate aliquid percunctare, de patientia orationen babe, bono animo esto, accede; haudquaquam ex ea re deterior teipso eris; haudquaquam morbum contrahes, etiamsi homines nimium delicati, ina- nibus decepti rationibus, hoc existiment; vel potius hoc sive mollitiei, sive impietati suæ prætexant, ad timiditatem, velut ad magnum aliquid et prudens, confugientes. Hoc tibi persuadeant, et rationes, et medici, et contubernales qui eos curant, ex quibus nondum ullus ea de causa in periculum incidit, quod ad eos accesserit. Atque ut demus rem hanc metu et suspicione non carere, tu tamen, o serve Christi, Deique et hominum amator, ne propterea degenerem atque ignavum animum geras : verun confidito; timiditatem misericordia, Dei metus mollitiem vincat; rationes eas, quæ carni favent, pielas superet. Ne fratremn despicias, ne prætereas, G tis. in elit. qui prudenter in seipsu pietatis semina sensim adauget. > socordia, sive impieta- tis excusationem prelesant. Rationes, et medicorum filii, id est, meli- ci. Sic Gregorius, orat. 1, de filio, Graecos, pelal, Sic sacra Scriptura : « Pal- pebrææ ejus interrogant filios hominum, id est, ho- mines (Ps. x, 5). (22) 'O. Sic Regg. a, bm, ph, ete. Deest in edi- D (23) Kal. Deest in pluribus. (24) Συνάγει. Jes., συνεισάγει. (25) Παρίδης. Reg. Ini, παρείδης. (26) Kai. Sic Regg. a, bm, c, ph, et Or. 2. Deest (27) Ενδεή. Reg. ph, ενδέα [lege, ἐνδεᾶι, (28) Δανείζων. Οr. 1 et 2, δανίζων. (29) Ωφελημένου. Reg. bm, ὠφελουμένου. (30) Αύξων ἑαυτῷ, etc. Reg. a, Or. 3, et Gabr., (31) Τά γε. Reg. pl, τάχα, ο fortasse. (32) Καὶ μικρότερα. Deest in Reg. pl. (35) Μεταλάβοις. Regg. a, d, et Or. 2, μεταλά- (34) Εὐλαβείας. Regg. a, c, d, duo Coisl. et Or. (55) Λόγοι, καὶ ἰατρῶν παῖδες. Regg. bm, (36) Σύνοικοι. Regg. a, bm, ph, οἱ σύνοικοι.
PG 35:895ὃ δ’ οὖν ἐγὼ καταλαμβάνω, καὶ ὅσον εἰς τὸν ἐμὸν ἥκει λόγον, γυμνάζων ἡμᾶς ἀπὸ τῆς εἰς τὰ μικρὰ φιλανθρωπίας, ἐπὶ τὴν τελειοτέραν καὶ μείζονα. Πόση γὰρ ὀφείλεται τοῖς ὁμοφύλοις καὶ ὁμοτίμοις ἡ καὶ μέχρι τῶν ἀλόγων ἀπαιτουμένη; ΚΘ. Ταῦτα μὲν οὖν ὁ λόγος, καὶ ὁ νόμος, καὶ τῶν ἀνθρώπων οἱ μετριώτατοι, παρ’ οἷς τὸ εὖ ποιεῖν τοῦ πάσχειν τιμιώτερον, καὶ περισπουδαστότερος κέρδους ἔλεος. Τί δ’ ἂν εἴποις περὶ τῶν καθ’ ἡμᾶς σοφῶν; Ἐῶ γὰρ λέγειν τοὺς ἔξωθεν, οἳ συνηγόρους τοῖς πάθεσι θεοὺς εὑρίσκοντες, καὶ τῷ Κερδώῳ, ᾧ τὰ πρῶτα νέμουσιν· ἤδη δὲ, καὶ ὃ τούτου χεῖρόν ἐστι, καὶ ἀνθρωποκτονεῖν νομίζουσιν ἔστιν οἷς δαιμόνων, καὶ παρ’ οἷς ἔθνεσι, καὶ μέρος εὐσεβείας αὐτοῖς ἡ ἀπανθρωπία, καὶ ταῖς τοιαύταις θυσίαις αὐτοί τε χαίρουσι, καὶ τοὺς θεοὺς αὐτῶν οἴονται, πονηροὶ πονηρῶν ἱερεῖς καὶ μύσται γινόμενοι.
Θεῷ, καὶ εἰ λίαν παρατρέχει; (58) μεγαλοψύχως, τάχα γάρ σε τούτοις δυσωπήσω τοῖς ρήμασι. Σολ πρόκειται φιλανθρωπίας ὑπόθεσις, καὶ εἰ ἀλλοτριοί σε τοῦ εὖ παθεῖν ὁ ἀλλότριος (59). ΚΗ'. Πᾶς ὁ πλέων εγγύς έστι τοῦ ναυαγίου, καὶ τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳπερ ἂν τολμηρότερον πλέῃ· καὶ πᾶς ὁ σῶμα περικείμενος εγγύς ἐστι τῶν τοῦ σώμα τος κακῶν, καὶ τόσῳ (40) μᾶλλον, ὅσπερ ἂν ὀρθῶς βαδίζῃ, καὶ μὴ βλέπῃ τοὺς πρὸ αὐτοῦ κειμένους. Ἕως πλῆς (41) ἐξ οὐρίας, τῷ ναυαγοῦντι τὰς χεῖρα· ἕως εὐ- εκτῆς καὶ πλουτῇς (42), τῷ κακοπαθοῦντι βοήθη σον. Μὴ ἀναμείνῃς ἐπὶ σεαυτοῦ μαθεῖν, ὅσον ἐστὶ Α πτεται· Σοὶ ἐγκαταλέλειπται (57) ὁ πτωχὸς, ὡς κακὸν ἀπανθρωπία, καὶ οἷον ἀγαθὸν σπλάγχνα τοῖς oπι- χρήζουσιν ἀνοιγόμενα. Μὴ βουληθῇς ἐπᾶρα: χεῖρα Θεόν (45) κατὰ τῶν ὑψαυχενούντων, καὶ παρατρεχόν- των τοὺς πένητας (44). Ἐν ἀλλοτρίαις συμφοραῖς ταῦτα παιδεύθητι· δός τι καὶ (45) μικρὸν τῷ δεομέ- νῳ· οὐ γὰρ μικρὸν τῷ πάντων ἐπιδεεῖ, ἀλλ᾽ οὐδὲ τῷ (46) Θεῷ, ἂν ᾖ κατὰ δύναμιν. Δὸς ἀντὶ μεγάλου τὴν προθυμίαν· εἰ μηδὲν ἔχῃς (47), δάκρυσον (48) · μέγα τῷ (49) ἀτυχοῦντι φάρμακον, ἔλεος ἀπὸ ψυχῆς εἰσφερόμενος· καὶ τὸ συναλγεῖν γνησίως, πολύ τι κουφίζει τῆς συμφορᾶς. Οὐκ ἔστιν ἀτιμώτερός σου τοῦ κτήνους ὁ ἄνθρωπος, ὦ (50) ἄνθρωπε, ὅ πεσὸν εἰς βόθρον, ἢ πλανηθέν, ἀνεγείρειν σοι καὶ ἐπανάγειν ὁ νόμος διακελεύεται· εἰ μέν τι καὶ ἄλλο κρύπτων ἀποῤῥητότερον καὶ βαθύτερον, οἷα τὰ πολλὰ (51) τοῦ νομικού βάθους καὶ τῆς διπλόης, οὐκ ἐμὸν τοῦτο εἰ δέναι, ἀλλὰ τοῦ πάντα ἐρευνῶντος καὶ γινώσκοντος Πνεύματος· δ δ᾽ οὖν ἐγὼ (52) καταλαμβάνω, καὶ ὅσον εἰς τὸν ἐμὸν ἥκει λόγον, γυμνάζων ἡμᾶς ἀπὸ τῆς εἰς τὰ μικρὰ φιλανθρωπίας, ἐπὶ τὴν τελειοτέραν (53) καὶ μείζονα. Πόση γὰρ ὀφείλεται τοῖς ὁμοφύλοις καὶ ὁμοτίμοις ἡ καὶ μέχρι τῶν ἀλόγων απαιτου- μένη ; ΚΘ'. Ταῦτα μὲν οὖν ὁ λόγος, καὶ ὁ νόμος, καὶ τῶν ἀνθρώπων οἱ μετριώτατοι, παρ' οἷς τὸ εὖ ποιεῖν τοῦ πάσχειν τιμιώτερον, καὶ περισπουδαστότερος κέρδους ἔλεος. Τί δ' ἂν εἴποις περὶ τῶν καθ' ἡμᾶς σοφῶν; Ἐὼ γὰρ λέγειν τοὺς ἔξωθεν, οἱ συνηγόρους τοῖς πάτ θεσι θεούς εὑρίσκοντες, καὶ τῷ Κερδώς (54), ᾧ (55) ται. εὐεχτεῖς καὶ πλουτεῖς. μὴ βουληθεὶς ἐπαράραι χεῖρα Θεῷ έχεις. η ὡς δ' οὖν ἐγώ. ἐγώ τέραν. (, κέρδει, « S. GREGORII THEOLOGI a beneficio accipiendo alienus avertat et alienet. ne, ut scelus, ut piaculum, ut aliud quiddam fugien- dum et exsecrandum averseris. Membrum tuum est, tametsi calamitate curvetur : ut Deo, tibi dere- lictus est pauper 10, licet animo admodum forti præ- tereas; his enim verbis pudore te fortasse afficiam. Humanitatis tibi argumentum proponitur, etiamsi te XXVIII. Quisquis navigat, naufragio propinquus est, eoque magis, quo aulacius navigat : et quis- quis corpus gerit, corporis malis propinquus est, coque magis, quo erectior incedit, nec eos, qui ante se jarent, intuetur. Dum secundo vento navigas, ci qui naufragium facit, manum porrige: dum sanus es et locuples, aflicto fer opem. Ne exspectes, dum, quantum malum sit inhumanitas, in teipso discas, quantumque bonum viscera egentibus aperire. Ne B experiri velis Deum manum extendentem adversus cos, qui cervicem attollunt, ac pauperes praetereunt. In alienis calamitatibus hæc disce; egenti parvum aliquid tribue ; neque enim parvum est ei, qui nibus rebus caret, imo ne ipsi quidem Deo, modo viribus non impar. Sit tibi summi muneris loco animi alacritas : si nihil habes, illacryma. Ma gnum calamitoso remedium est miseratio ex ani- no collata : ac vere et sincere condolere, cala- mitatem magna ex parte leval. Homo apud te ju- mento vilior non est, o homo, quod cum ip foveam incidit, aut aberravit, erigere, ac reducere 13» lex præscribit ". Si quid autem profumus aliud, et magis arcanum occultet, cujusmodi sunt multa legalis profunditatis ac duplicis sensus, non C est meum nosse, verum Spiritus omnia perscrutan- tis et cognoscentis: quantum vero ipse ratione at- que intelligentia consequi possum, hoc ideo sanxil, ut nos ab humanitate, quam in rebus parvis adhi- bemus, ad majorem pleniorenque benignitatem exerceat. Quanta enim, quaeso, his, qui ejusdem nobiscum generis atque honoris sunt, debetur, quæ vel usque ad ea, quæ ratione carent, exigitur? XXIX. Atque hac quidem suadent ratio, et lex, et hominum moderatissimi quique, apud quos præ- stabilius habetur beneficium dare quam accipere, majorique studio est misericordia, quam lucrum. Quid vero de nostris sapientibus dixeris ? Nihil enim de exteris dico, qui vitiis suis patronos deos exco- Psal. x, 14, sec. Ilebr. Deut. xxil, seqq. Diabolus. » Molac., [corrupte]. ) . Ne committas ut Deus manum extendal in eos, › etc. legalis profunditatis, ac duplicis sensus, nempe, • spiritualis et allegorici, Non bene igitur Billius : • Cujusmodi plerasque legalis profunditas sensuum - que duplicitas habet. › . quibusdam, Deest in edit. lucro, commodior est lectio, ac sic verti potest : lu:ο vero, quod adhuc pejus est, lege et more saux- runt, etc. (57) 'Εγκαταλέλειπται. Reg. bm, ἐγκαταλείπε- Η κρυον. (58) Παρατρέχεις. Sic Regg. a, um, c, d, et Or. 2. Ελ., παρατρέχῃς. (59) Αλλότριος, « Alienus, » nempe, (40) Τόσῳ. 111 quibusdam, τοσούτῳ. (41) Πλης. In aliis, πλεῖς [rectius]. (42) Εὐεκτῇς καὶ πλουτῇς. Regg. a, c, d, Or. 2. (43) Μη βουληθῇς ἐπᾶραι χεῖρα Θεόν. (Par., (44) Τοὺς πένητας. Hæc desunt in Reg. im. (45) Τι καί. Desunt in nonnullis codil. (45) Τῷ. Sic Regg. a, c, d, et Orat. 2. Deest in edit. (17) Εἰ μηδὲν ἔχῃς. Regg. d, bu, εἰ δὲ μηδὲν (48) Δάκρυσεν. Regg. a, c, d, et Orat. 2, δά- (49) Tậ. Sic Regg. a, nm. Deest in edit. (50) 'Ω. Deest in pluribus. (51) Ολα τὰ πολλά, etc. . Cujusmodi sunt multa (52) "Ο δ' οὖν ἐγώ. Ita Regg. a, um, et Or. 2. I (35) Τελειοτέραν. Regg. a, c, d, et Or. 2, τελει (54) Κερδώῳ. « Lucrio, Mercurio. » Regg. bn, c, (55) ρ. Deest in Reg. c. Et certo, eo sublato
PG 35:897Ἀλλ’ εἰσὶ τῶν ἡμετέρων τινὲς, ὃ καὶ δακρύειν ἄξιον, οἳ τοσοῦτον ἀπέχουσι συναλγεῖν καὶ βοηθεῖν τοῖς κάμνουσιν, ὥςτε καὶ προσονειδίζουσι πικρῶς, καὶ προσεπεμβαίνουσι, καὶ φιλοσοφοῦσι κενὰ καὶ μάταια, καὶ φωνοῦσιν ὄντως ἐκ γῆς, καὶ εἰς ἀέρα λαλοῦσιν, καὶ οὐκ εἰς ἀκοὰς εὐσυνέτους, καὶ θείοις συνειθισμένας δόγμασι, καὶ τολμῶσι λέγειν· Παρὰ Θεοῦ τὸ ταλαιπωρεῖν ἐκείνοις, παρὰ Θεοῦ τὸ εὖ πράττειν ἡμῖν· καὶ τίς εἰμι ἐγὼ δόγμα λύειν Θεοῦ, καὶ Θεοῦ φανῆναι χρηστότερος; Καμνέτωσαν, ταλαιπωρείτωσαν, δυστυχείτωσαν· οὕτως ἔδοξεν. Κἀνταῦθα μόνον εἰσὶ φιλόθεοι, οὗ δεῖ φυλάττειν τοὺς ὀβολοὺς, καὶ κατὰ τῶν ἀθλίων νεανιεύεσθαι. Ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἐκ τοῦ Θεοῦ τὸ εὖ πράττειν αὐτοῖς εἶναι νομίζουσι, δηλοῦσι σαφῶς ἐξ ὧν λέγουσι. Τίς γὰρ ἂν οὕτω διανοηθείη περὶ τῶν δεομένων, Θεὸν εἰδὼς χωρηγὸν ὧν κέκτηται; Τῶν γὰρ αὐτῶν ἐστιν ἔχειν τέ τι παρὰ Θεοῦ, καὶ κεχρῆσθαι κατὰ Θεὸν οἷςπερ ἔχουσιν.
τὰ πρῶτα νέμουσιν· ἤδη δὲ, καὶ ὅ τούτου χεῖρόν ἐστι, καὶ ἀνθρωποκτονεῖν νομίζουσιν ἔστιν οἷς δαιμόνων, καὶ παρ οἷς ἔθνεσι, καὶ μέρος εὐσεβείας αὐτοῖς ἡ ἀπανθρωπία, καὶ ταῖς τοιαύταις θυσίαις αὐτοί τε χαίρουσι, καὶ τοὺς θεοὺς αὐτῶν οἴονται, πονηρος που νηρῶν ἱερεῖς καὶ μύσται γινόμενοι. Αλλ' εἰσὶ τῶν ἡμετέρων τινὲς, ὁ καὶ δακρύειν ἄξιον, οἳ τοσοῦτον ἀπέχουσι συναλγεῖν καὶ βοηθεῖν τοῖς κάμνουσιν, ὥστ τε καὶ προσονειδίζουσι πικρῶς, καὶ (56) προσεπεμ- βαίνουσι (57), καὶ φιλοσοφοῦσι κενὰ καὶ μάταια, καὶ φωνοῦσιν ὄντως ἐκ γῆς, καὶ εἰς ἀέρα λαλοῦσιν, καὶ οὐκ εἰς ἀκοὰς εὐσυνέτους, καὶ θείοις συνειθισμέ- νας (58) δόγμασι, καὶ τολμῶσι λέγειν· Παρὰ Θεοῦ τὸ ταλαιπωρεῖν ἐκείνοις, παρὰ Θεοῦ τὸ εὖ πράττειν ἡμῖν· καὶ τίς εἰμι ἐγὼ δόγμα λύειν Θεοῦ, καὶ Θεοῦ φανῆναι χρηστότερος; Καμνέτωσαν, ταλαιπωρείτω- " σαν (59), δυστυχείτωσαν· οὕτως ἔδοξεν. Κανταῦθα μόνον εἰσὶ φιλόθεοι, οὗ δεῖ φυλάττειν τοὺς ὀβολούς, καὶ κατὰ τῶν ἀθλίων νεανιεύεσθαι. Ὅτι μὲν οὖν οὐκ (60) ἐκ τοῦ (61) Θεοῦ τὸ εὖ πράττειν αὐτοῖς (62) εἶναι νομίζουσι, δηλοῦσι σαφῶς ἐξ ὧν λέγουσι. Τίς γὰρ ἂν οὕτω διανοηθείη περὶ τῶν δεομένων, Θεὸν εἰ· δὼς χωρηγὸν (63) ὧν κέκτηται; Τῶν γὰρ αὐτῶν ἐστιν ἔχειν τέ τι παρὰ Θεοῦ, καὶ κεχρῆσθαι κατὰ Θεὸν οἷσ περ ἔχουσιν. Λ'. Εἰ δὲ καὶ παρὰ Θεοῦ τὸ κακοπαθεῖν ἐκείνοις, οὔπω δῆλον, ἕως ἂν καὶ παρ' ἑαυτῆς ἡ ὕλη φέρῃ (64) τὸ ἄτακτον, ὥσπερ ἐν δεύματι. Καὶ τίς οἶδεν, εἰ ὁ μὲν διὰ κακίαν κολάζεται, ὁ δὲ ὡς ἐπαινούμενος απ ρεται· ἀλλὰ μὴ τοὐναντίον, ὁ μὲν διὰ πονηρίαν ὑψοῦται, ὁ δὲ δι᾿ ἀρετὴν δοκιμάζεται; ὁ μὲν πλεῖον (65) ἐπαιρόμενος, ἵνα καὶ πέσῃ χαλεπώτερον, ὅλην εώμενος πρότερον, ὥσπερ τινὰ νόσον, ἐκρῆξαι τὴν ἑαυτοῦ κακίαν, ἵνα καὶ κολασθῇ δικαιότερον· ὁ δὲ καὶ παρὰ δόξαν πιεζόμενος, ἵνα ὥσπερ χρυσὸς ἐν καμίνῳ δοκιμασθείς, τῆς κακίας, εἴ τι καὶ μικρὸν ἔχει, τοῦτο (66) ἐκτήξῃ˙ καθαρὸς γὰρ ἀπὸ ῥύπου παντελῶς οὐδεὶς, οὐκ οὖν (17) ἐν γεννητῇ φύσει, ὥστ περ ηκούσαμεν, εἰ καὶ φανῇ δοκιμώτερος. Ευρίσκω γάρ τι καὶ τοιοῦτο (68) ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ μυστήριον καὶ μακρὸν ἂν εἴη πάσας ἀπαριθμεῖν τοῦ Πνεύματος τὰς φωνὰς, αν με (69) πρὸς τοῦτο φέρουσιν. Αλλά Β τίς ἂν ψάμμον θαλασσῶν, καὶ (70) σταγόνας ὑετοῦ, καὶ βυθοῦ μῆκος ἀναμετρήσαιτο ; τίς δ᾽ ἂν τοῦ Θεοῦ τῆς περὶ πάντα σοφίας τὸ βάθος εξιχνιάσειεν, ὑφ᾽ ἧς 1* προσεπεμβαίνοντες. επεμβαί νου γι. συνηθισμένας. σαν τούς. πλεῖον ἐπαιρόμενος, ὥσπερ τινὰ νόσου ῥῆξαι τὴν ἑαυτοῦ κακίαν συγχωρηθείς, ἵνα πέσῃ χα- λεπώτερον. ORATIO XIV. DE PAUPERUM AMORE. A gitant, et Lucrio primas tribuunt; et, quod eo sce- leratius est, nonnullis quoque dæmonibus apud quasdam nationes homines necare in more habent, atque in pietatis parte crudelitatem ponunt, sacrifi- ciisque hujusmodi, et ipsi delectantur, et deos suos delectari putant, mali utique malorum sacerdotes et mystæ. Verum ex nostris quoque nonnulli sunt, id quod lacrymis dignum est, qui tantum abest ut laborantium vicem doleant, ipsisque opem ferant, ut eos etiam acerbis probris insectentur, ipsisque insultent; ac vane et inaniter philosophantur, vere- que ex terra vocem mittunt ", et in aerem loquun- tur, non in sagaces aures divinisque dogmatibus assuetas, eoque audaciæ progrediuntur, ut dicant : A Deo illis est afflictio, a Deo nobis prosperitas. Et quis ego sum, qui Dei decretum rescindam, ac Dev benigniorem me præbean? Agroteni, aflictentur, in calamitate versentur : ita Deo visum est. Atque hic solum Dei amorem præ se ferunt, ubi obolos custodire, ac miseris insultare oportet. Sane quod isti se prosperitatem a Deo habere minime arbi- trentur, per ea quæ loquuntur, aperte indicant. Quis enim de indigentibus ila statuerit, qui quidem suorum omnium bonorum auctorem et largi- torem Deum agnoscat? Eorumdem quippe est, et a Deo aliquid habere, et iis, quæ habent, pie ac se- cundum Deum uti. C XXX. An autem a Deo quoque fiat, ut illi di- vexentur, nondum perspicuum est, quandiu terrena hæc-moles perturbationem a seipsa, velut in flucti- bus, tulerit. Cuinam vero exploratum est, num ille ob vitium crucietur, hic rursum ut bonus ac laude dignus, evehatur; et non econtrario, ille ob im- probitatem attollatur, hic ob virtutem exploretur ? Ille, inquam, altius erectus, ut gravius corruat, ac tantisper exspectatus, quoad universa ipsius impro- bitas, morbi cujuspiam iustar, prius eruperit, ut justius etiam postea puniatur : hic rursus, prater opinionem oppressus, ut, non secus atque aurum in fornace, probatus, si quid vitii paululum in se habeat, eliquet ; nemo enim, saltem in natura ge- neratione procreata, omnino a sorde purus est, ut audivimus 14, licet ille probatior videatur. Nam hujusmodi “quoque aliquod mysterium in Scriptura D reperio ; ac longum utique esset omnes Spiritus Isa. xxix, 4. ** Job xxv 4. Or. 2. Pur., Editi, In edit. {mendose]. corid. Coisl. et 2, Or. 2, Par., etc. voces, quæ huc spectant, recensere. Sed quis are- mam maris, et pluviae guttas, et abyssi profundita - ren: hac moles, » ut est, e corpus corruptibile.» sic legitur: (56) Καί. Deest in tribus Regg. (57) Προσεπεμβαίνουσι. Sic: Regg. bm, ph. et (58) Συνειθισμένας. Sic Regg. a. c, d, et Or. 2. (59) Ταλαιπωρείτωσαν. Οr. 2, ταλαιπωρήτω- (60) Οὐκ. Addidimus οὐκ auctoritate pluriuin (61) Τοῦ. Deest in tribus Regg. (62) Αὐτοῖς. Sic Regg. bm, et ph. Editi, αυ (63) χωρηγόν. Οr. 2, χορηγόν. (64) Η ύλη φέρῃ. Reg. pi, et Or. 2, φέρει. « Ter- (65) Πλεῖον, οις. Tres Regg., πλέον. 11 Reg. c (66) Τοῦτο. Rgg. c, d, τοιούτου. (67) Οὐκ οὖν. Forte, οὐ γοῦν. Επιτ. (68) Τοιοῦτο. Regg. bu, et pli, τοιοῦτον. (69) Με. Οι. 2, μοι. (70) Kal. Reg. d, f.
§ 12
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
Λ. Εἰ δὲ καὶ παρὰ Θεοῦ τὸ κακοπαθεῖν ἐκείνοις, οὔπω δῆλον, ἕως ἂν καὶ παρ’ ἑαυτῆς ἡ ὕλη φέρῃ τὸ ἄτακτον, ὥσπερ ἐν ῥεύματι. Καὶ τίς οἶδεν, εἰ ὁ μὲν διὰ κακίαν κολάζεται, ὁ δὲ ὡς ἐπαινούμενος αἴρεται·
τὰ πρῶτα νέμουσιν· ἤδη δὲ, καὶ ὅ τούτου χεῖρόν ἐστι, καὶ ἀνθρωποκτονεῖν νομίζουσιν ἔστιν οἷς δαιμόνων, καὶ παρ οἷς ἔθνεσι, καὶ μέρος εὐσεβείας αὐτοῖς ἡ ἀπανθρωπία, καὶ ταῖς τοιαύταις θυσίαις αὐτοί τε χαίρουσι, καὶ τοὺς θεοὺς αὐτῶν οἴονται, πονηρος που νηρῶν ἱερεῖς καὶ μύσται γινόμενοι. Αλλ' εἰσὶ τῶν ἡμετέρων τινὲς, ὁ καὶ δακρύειν ἄξιον, οἳ τοσοῦτον ἀπέχουσι συναλγεῖν καὶ βοηθεῖν τοῖς κάμνουσιν, ὥστ τε καὶ προσονειδίζουσι πικρῶς, καὶ (56) προσεπεμ- βαίνουσι (57), καὶ φιλοσοφοῦσι κενὰ καὶ μάταια, καὶ φωνοῦσιν ὄντως ἐκ γῆς, καὶ εἰς ἀέρα λαλοῦσιν, καὶ οὐκ εἰς ἀκοὰς εὐσυνέτους, καὶ θείοις συνειθισμέ- νας (58) δόγμασι, καὶ τολμῶσι λέγειν· Παρὰ Θεοῦ τὸ ταλαιπωρεῖν ἐκείνοις, παρὰ Θεοῦ τὸ εὖ πράττειν ἡμῖν· καὶ τίς εἰμι ἐγὼ δόγμα λύειν Θεοῦ, καὶ Θεοῦ φανῆναι χρηστότερος; Καμνέτωσαν, ταλαιπωρείτω- " σαν (59), δυστυχείτωσαν· οὕτως ἔδοξεν. Κανταῦθα μόνον εἰσὶ φιλόθεοι, οὗ δεῖ φυλάττειν τοὺς ὀβολούς, καὶ κατὰ τῶν ἀθλίων νεανιεύεσθαι. Ὅτι μὲν οὖν οὐκ (60) ἐκ τοῦ (61) Θεοῦ τὸ εὖ πράττειν αὐτοῖς (62) εἶναι νομίζουσι, δηλοῦσι σαφῶς ἐξ ὧν λέγουσι. Τίς γὰρ ἂν οὕτω διανοηθείη περὶ τῶν δεομένων, Θεὸν εἰ· δὼς χωρηγὸν (63) ὧν κέκτηται; Τῶν γὰρ αὐτῶν ἐστιν ἔχειν τέ τι παρὰ Θεοῦ, καὶ κεχρῆσθαι κατὰ Θεὸν οἷσ περ ἔχουσιν. Λ'. Εἰ δὲ καὶ παρὰ Θεοῦ τὸ κακοπαθεῖν ἐκείνοις, οὔπω δῆλον, ἕως ἂν καὶ παρ' ἑαυτῆς ἡ ὕλη φέρῃ (64) τὸ ἄτακτον, ὥσπερ ἐν δεύματι. Καὶ τίς οἶδεν, εἰ ὁ μὲν διὰ κακίαν κολάζεται, ὁ δὲ ὡς ἐπαινούμενος απ ρεται· ἀλλὰ μὴ τοὐναντίον, ὁ μὲν διὰ πονηρίαν ὑψοῦται, ὁ δὲ δι᾿ ἀρετὴν δοκιμάζεται; ὁ μὲν πλεῖον (65) ἐπαιρόμενος, ἵνα καὶ πέσῃ χαλεπώτερον, ὅλην εώμενος πρότερον, ὥσπερ τινὰ νόσον, ἐκρῆξαι τὴν ἑαυτοῦ κακίαν, ἵνα καὶ κολασθῇ δικαιότερον· ὁ δὲ καὶ παρὰ δόξαν πιεζόμενος, ἵνα ὥσπερ χρυσὸς ἐν καμίνῳ δοκιμασθείς, τῆς κακίας, εἴ τι καὶ μικρὸν ἔχει, τοῦτο (66) ἐκτήξῃ˙ καθαρὸς γὰρ ἀπὸ ῥύπου παντελῶς οὐδεὶς, οὐκ οὖν (17) ἐν γεννητῇ φύσει, ὥστ περ ηκούσαμεν, εἰ καὶ φανῇ δοκιμώτερος. Ευρίσκω γάρ τι καὶ τοιοῦτο (68) ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ μυστήριον καὶ μακρὸν ἂν εἴη πάσας ἀπαριθμεῖν τοῦ Πνεύματος τὰς φωνὰς, αν με (69) πρὸς τοῦτο φέρουσιν. Αλλά Β τίς ἂν ψάμμον θαλασσῶν, καὶ (70) σταγόνας ὑετοῦ, καὶ βυθοῦ μῆκος ἀναμετρήσαιτο ; τίς δ᾽ ἂν τοῦ Θεοῦ τῆς περὶ πάντα σοφίας τὸ βάθος εξιχνιάσειεν, ὑφ᾽ ἧς 1* προσεπεμβαίνοντες. επεμβαί νου γι. συνηθισμένας. σαν τούς. πλεῖον ἐπαιρόμενος, ὥσπερ τινὰ νόσου ῥῆξαι τὴν ἑαυτοῦ κακίαν συγχωρηθείς, ἵνα πέσῃ χα- λεπώτερον. ORATIO XIV. DE PAUPERUM AMORE. A gitant, et Lucrio primas tribuunt; et, quod eo sce- leratius est, nonnullis quoque dæmonibus apud quasdam nationes homines necare in more habent, atque in pietatis parte crudelitatem ponunt, sacrifi- ciisque hujusmodi, et ipsi delectantur, et deos suos delectari putant, mali utique malorum sacerdotes et mystæ. Verum ex nostris quoque nonnulli sunt, id quod lacrymis dignum est, qui tantum abest ut laborantium vicem doleant, ipsisque opem ferant, ut eos etiam acerbis probris insectentur, ipsisque insultent; ac vane et inaniter philosophantur, vere- que ex terra vocem mittunt ", et in aerem loquun- tur, non in sagaces aures divinisque dogmatibus assuetas, eoque audaciæ progrediuntur, ut dicant : A Deo illis est afflictio, a Deo nobis prosperitas. Et quis ego sum, qui Dei decretum rescindam, ac Dev benigniorem me præbean? Agroteni, aflictentur, in calamitate versentur : ita Deo visum est. Atque hic solum Dei amorem præ se ferunt, ubi obolos custodire, ac miseris insultare oportet. Sane quod isti se prosperitatem a Deo habere minime arbi- trentur, per ea quæ loquuntur, aperte indicant. Quis enim de indigentibus ila statuerit, qui quidem suorum omnium bonorum auctorem et largi- torem Deum agnoscat? Eorumdem quippe est, et a Deo aliquid habere, et iis, quæ habent, pie ac se- cundum Deum uti. C XXX. An autem a Deo quoque fiat, ut illi di- vexentur, nondum perspicuum est, quandiu terrena hæc-moles perturbationem a seipsa, velut in flucti- bus, tulerit. Cuinam vero exploratum est, num ille ob vitium crucietur, hic rursum ut bonus ac laude dignus, evehatur; et non econtrario, ille ob im- probitatem attollatur, hic ob virtutem exploretur ? Ille, inquam, altius erectus, ut gravius corruat, ac tantisper exspectatus, quoad universa ipsius impro- bitas, morbi cujuspiam iustar, prius eruperit, ut justius etiam postea puniatur : hic rursus, prater opinionem oppressus, ut, non secus atque aurum in fornace, probatus, si quid vitii paululum in se habeat, eliquet ; nemo enim, saltem in natura ge- neratione procreata, omnino a sorde purus est, ut audivimus 14, licet ille probatior videatur. Nam hujusmodi “quoque aliquod mysterium in Scriptura D reperio ; ac longum utique esset omnes Spiritus Isa. xxix, 4. ** Job xxv 4. Or. 2. Pur., Editi, In edit. {mendose]. corid. Coisl. et 2, Or. 2, Par., etc. voces, quæ huc spectant, recensere. Sed quis are- mam maris, et pluviae guttas, et abyssi profundita - ren: hac moles, » ut est, e corpus corruptibile.» sic legitur: (56) Καί. Deest in tribus Regg. (57) Προσεπεμβαίνουσι. Sic: Regg. bm, ph. et (58) Συνειθισμένας. Sic Regg. a. c, d, et Or. 2. (59) Ταλαιπωρείτωσαν. Οr. 2, ταλαιπωρήτω- (60) Οὐκ. Addidimus οὐκ auctoritate pluriuin (61) Τοῦ. Deest in tribus Regg. (62) Αὐτοῖς. Sic Regg. bm, et ph. Editi, αυ (63) χωρηγόν. Οr. 2, χορηγόν. (64) Η ύλη φέρῃ. Reg. pi, et Or. 2, φέρει. « Ter- (65) Πλεῖον, οις. Tres Regg., πλέον. 11 Reg. c (66) Τοῦτο. Rgg. c, d, τοιούτου. (67) Οὐκ οὖν. Forte, οὐ γοῦν. Επιτ. (68) Τοιοῦτο. Regg. bu, et pli, τοιοῦτον. (69) Με. Οι. 2, μοι. (70) Kal. Reg. d, f.
PG 35:898ἀλλὰ μὴ τοὐναντίον, ὁ μὲν διὰ πονηρίαν ὑψοῦται, ὁ δὲ δι’ ἀρετὴν δοκιμάζεται; ὁ μὲν πλεῖον ἐπαιρόμενος, ἵνα καὶ πέσῃ χαλεπώτερον, ὅλην ἐώμενος πρότερον, ὥσπερ τινὰ νόσον, ἐκρῆξαι τὴν ἑαυτοῦ κακίαν, ἵνα καὶ κολασθῇ δικαιότερον· ὁ δὲ καὶ παρὰ δόξαν πιεζόμενος, ἵνα ὥσπερ χρυσὸς ἐν καμίνῳ δοκιμασθεὶς, τῆς κακίας, εἴ τι καὶ μικρὸν ἔχει, τοῦτο ἐκτήξῃ· καθαρὸς γὰρ ἀπὸ ῥύπου παντελῶς οὐδεὶς, οὐκ οὖν ἐν γεννητῇ φύσει, ὥςπερ ἠκούσαμεν, εἰ καὶ φανῇ δοκιμώτερος. Εὑρίσκω γάρ τι καὶ τοιοῦτο ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ μυστήριον· καὶ μακρὸν ἂν εἴη πάσας ἀπαριθμεῖν τοῦ Πνεύματος τὰς φωνὰς, αἵ με πρὸς τοῦτο φέρουσιν. Ἀλλὰ τίς ἂν ψάμμον θαλασσῶν, καὶ σταγόνας ὑετοῦ, καὶ βυθοῦ μῆκος ἀναμετρήσαιτο; τίς δ’ ἂν τοῦ Θεοῦ τῆς περὶ πάντα σοφίας τὸ βάθος ἐξιχνιάσειεν, ὑφ’ ἧς καὶ πεποίηκε τὰ πάντα, καὶ διοικεῖ τρόπον, ὂν αὐτὸς καὶ βούλεται καὶ ἐπίσταται; Ἀρκεῖ γὰρ, κατὰ τὸν θεῖον Ἀπόστολον, θαυμάσαντας μόνον τὸ ταύτης δυστέκμαρτον καὶ δυσθεώρητον παρελθεῖν· Ὦ βάθος πλούτου, καὶ σοφίας, καὶ γνώσεως Θεοῦ ὡς ἀνεξερεύνητα τὰ κρίματα αὐτοῦ, καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ καὶ, Τίς ἔγνω νοῦν Κυρίου;
τὰ πρῶτα νέμουσιν· ἤδη δὲ, καὶ ὅ τούτου χεῖρόν ἐστι, καὶ ἀνθρωποκτονεῖν νομίζουσιν ἔστιν οἷς δαιμόνων, καὶ παρ οἷς ἔθνεσι, καὶ μέρος εὐσεβείας αὐτοῖς ἡ ἀπανθρωπία, καὶ ταῖς τοιαύταις θυσίαις αὐτοί τε χαίρουσι, καὶ τοὺς θεοὺς αὐτῶν οἴονται, πονηρος που νηρῶν ἱερεῖς καὶ μύσται γινόμενοι. Αλλ' εἰσὶ τῶν ἡμετέρων τινὲς, ὁ καὶ δακρύειν ἄξιον, οἳ τοσοῦτον ἀπέχουσι συναλγεῖν καὶ βοηθεῖν τοῖς κάμνουσιν, ὥστ τε καὶ προσονειδίζουσι πικρῶς, καὶ (56) προσεπεμ- βαίνουσι (57), καὶ φιλοσοφοῦσι κενὰ καὶ μάταια, καὶ φωνοῦσιν ὄντως ἐκ γῆς, καὶ εἰς ἀέρα λαλοῦσιν, καὶ οὐκ εἰς ἀκοὰς εὐσυνέτους, καὶ θείοις συνειθισμέ- νας (58) δόγμασι, καὶ τολμῶσι λέγειν· Παρὰ Θεοῦ τὸ ταλαιπωρεῖν ἐκείνοις, παρὰ Θεοῦ τὸ εὖ πράττειν ἡμῖν· καὶ τίς εἰμι ἐγὼ δόγμα λύειν Θεοῦ, καὶ Θεοῦ φανῆναι χρηστότερος; Καμνέτωσαν, ταλαιπωρείτω- " σαν (59), δυστυχείτωσαν· οὕτως ἔδοξεν. Κανταῦθα μόνον εἰσὶ φιλόθεοι, οὗ δεῖ φυλάττειν τοὺς ὀβολούς, καὶ κατὰ τῶν ἀθλίων νεανιεύεσθαι. Ὅτι μὲν οὖν οὐκ (60) ἐκ τοῦ (61) Θεοῦ τὸ εὖ πράττειν αὐτοῖς (62) εἶναι νομίζουσι, δηλοῦσι σαφῶς ἐξ ὧν λέγουσι. Τίς γὰρ ἂν οὕτω διανοηθείη περὶ τῶν δεομένων, Θεὸν εἰ· δὼς χωρηγὸν (63) ὧν κέκτηται; Τῶν γὰρ αὐτῶν ἐστιν ἔχειν τέ τι παρὰ Θεοῦ, καὶ κεχρῆσθαι κατὰ Θεὸν οἷσ περ ἔχουσιν. Λ'. Εἰ δὲ καὶ παρὰ Θεοῦ τὸ κακοπαθεῖν ἐκείνοις, οὔπω δῆλον, ἕως ἂν καὶ παρ' ἑαυτῆς ἡ ὕλη φέρῃ (64) τὸ ἄτακτον, ὥσπερ ἐν δεύματι. Καὶ τίς οἶδεν, εἰ ὁ μὲν διὰ κακίαν κολάζεται, ὁ δὲ ὡς ἐπαινούμενος απ ρεται· ἀλλὰ μὴ τοὐναντίον, ὁ μὲν διὰ πονηρίαν ὑψοῦται, ὁ δὲ δι᾿ ἀρετὴν δοκιμάζεται; ὁ μὲν πλεῖον (65) ἐπαιρόμενος, ἵνα καὶ πέσῃ χαλεπώτερον, ὅλην εώμενος πρότερον, ὥσπερ τινὰ νόσον, ἐκρῆξαι τὴν ἑαυτοῦ κακίαν, ἵνα καὶ κολασθῇ δικαιότερον· ὁ δὲ καὶ παρὰ δόξαν πιεζόμενος, ἵνα ὥσπερ χρυσὸς ἐν καμίνῳ δοκιμασθείς, τῆς κακίας, εἴ τι καὶ μικρὸν ἔχει, τοῦτο (66) ἐκτήξῃ˙ καθαρὸς γὰρ ἀπὸ ῥύπου παντελῶς οὐδεὶς, οὐκ οὖν (17) ἐν γεννητῇ φύσει, ὥστ περ ηκούσαμεν, εἰ καὶ φανῇ δοκιμώτερος. Ευρίσκω γάρ τι καὶ τοιοῦτο (68) ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ μυστήριον καὶ μακρὸν ἂν εἴη πάσας ἀπαριθμεῖν τοῦ Πνεύματος τὰς φωνὰς, αν με (69) πρὸς τοῦτο φέρουσιν. Αλλά Β τίς ἂν ψάμμον θαλασσῶν, καὶ (70) σταγόνας ὑετοῦ, καὶ βυθοῦ μῆκος ἀναμετρήσαιτο ; τίς δ᾽ ἂν τοῦ Θεοῦ τῆς περὶ πάντα σοφίας τὸ βάθος εξιχνιάσειεν, ὑφ᾽ ἧς 1* προσεπεμβαίνοντες. επεμβαί νου γι. συνηθισμένας. σαν τούς. πλεῖον ἐπαιρόμενος, ὥσπερ τινὰ νόσου ῥῆξαι τὴν ἑαυτοῦ κακίαν συγχωρηθείς, ἵνα πέσῃ χα- λεπώτερον. ORATIO XIV. DE PAUPERUM AMORE. A gitant, et Lucrio primas tribuunt; et, quod eo sce- leratius est, nonnullis quoque dæmonibus apud quasdam nationes homines necare in more habent, atque in pietatis parte crudelitatem ponunt, sacrifi- ciisque hujusmodi, et ipsi delectantur, et deos suos delectari putant, mali utique malorum sacerdotes et mystæ. Verum ex nostris quoque nonnulli sunt, id quod lacrymis dignum est, qui tantum abest ut laborantium vicem doleant, ipsisque opem ferant, ut eos etiam acerbis probris insectentur, ipsisque insultent; ac vane et inaniter philosophantur, vere- que ex terra vocem mittunt ", et in aerem loquun- tur, non in sagaces aures divinisque dogmatibus assuetas, eoque audaciæ progrediuntur, ut dicant : A Deo illis est afflictio, a Deo nobis prosperitas. Et quis ego sum, qui Dei decretum rescindam, ac Dev benigniorem me præbean? Agroteni, aflictentur, in calamitate versentur : ita Deo visum est. Atque hic solum Dei amorem præ se ferunt, ubi obolos custodire, ac miseris insultare oportet. Sane quod isti se prosperitatem a Deo habere minime arbi- trentur, per ea quæ loquuntur, aperte indicant. Quis enim de indigentibus ila statuerit, qui quidem suorum omnium bonorum auctorem et largi- torem Deum agnoscat? Eorumdem quippe est, et a Deo aliquid habere, et iis, quæ habent, pie ac se- cundum Deum uti. C XXX. An autem a Deo quoque fiat, ut illi di- vexentur, nondum perspicuum est, quandiu terrena hæc-moles perturbationem a seipsa, velut in flucti- bus, tulerit. Cuinam vero exploratum est, num ille ob vitium crucietur, hic rursum ut bonus ac laude dignus, evehatur; et non econtrario, ille ob im- probitatem attollatur, hic ob virtutem exploretur ? Ille, inquam, altius erectus, ut gravius corruat, ac tantisper exspectatus, quoad universa ipsius impro- bitas, morbi cujuspiam iustar, prius eruperit, ut justius etiam postea puniatur : hic rursus, prater opinionem oppressus, ut, non secus atque aurum in fornace, probatus, si quid vitii paululum in se habeat, eliquet ; nemo enim, saltem in natura ge- neratione procreata, omnino a sorde purus est, ut audivimus 14, licet ille probatior videatur. Nam hujusmodi “quoque aliquod mysterium in Scriptura D reperio ; ac longum utique esset omnes Spiritus Isa. xxix, 4. ** Job xxv 4. Or. 2. Pur., Editi, In edit. {mendose]. corid. Coisl. et 2, Or. 2, Par., etc. voces, quæ huc spectant, recensere. Sed quis are- mam maris, et pluviae guttas, et abyssi profundita - ren: hac moles, » ut est, e corpus corruptibile.» sic legitur: (56) Καί. Deest in tribus Regg. (57) Προσεπεμβαίνουσι. Sic: Regg. bm, ph. et (58) Συνειθισμένας. Sic Regg. a. c, d, et Or. 2. (59) Ταλαιπωρείτωσαν. Οr. 2, ταλαιπωρήτω- (60) Οὐκ. Addidimus οὐκ auctoritate pluriuin (61) Τοῦ. Deest in tribus Regg. (62) Αὐτοῖς. Sic Regg. bm, et ph. Editi, αυ (63) χωρηγόν. Οr. 2, χορηγόν. (64) Η ύλη φέρῃ. Reg. pi, et Or. 2, φέρει. « Ter- (65) Πλεῖον, οις. Tres Regg., πλέον. 11 Reg. c (66) Τοῦτο. Rgg. c, d, τοιούτου. (67) Οὐκ οὖν. Forte, οὐ γοῦν. Επιτ. (68) Τοιοῦτο. Regg. bu, et pli, τοιοῦτον. (69) Με. Οι. 2, μοι. (70) Kal. Reg. d, f.
PG 35:899Εἰς δὲ τὰ ἔσχατα τῆς σοφίας αὐτοῦ τίς ἀφίκετο; φησὶν ὁ Ἰώβ. Τίς σοφὸς, καὶ συνήσει ταῦτα, καὶ οὐχὶ τῷ ἀνεφίκτῳ μετρήσει τὸ ὑπὲρ μέτρησιν;
καὶ βούλεται καὶ ἐπίσταται; Αρκεῖ γὰρ, κατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον, θαυμάσαντας μόνον τὸ ταύτης δυστέκμαρτον καὶ δυσθεώρητον παρελθεῖν· "Ω βάθος πλούτου, καὶ σοφίας, καὶ γνώσεως Θεοῦ ! ὡς ἀν- εξερεύνητα τὰ κρίματα αὐτοῦ, καὶ ἀνεξιχνία- στοι (71) αἱ όδοὶ αὐτοῦ ! καὶ, Τίς ἔγνω νοῦν Κυ- ρίου; Εἰς δὲ τὰ ἔσχατα τῆς σοφίας αὐτοῦ τίς ἀ ίκετο ; φησὶν ὁ Ἰώβ. Τις σοφὸς, καὶ συνήσει ταῦ τα, καὶ εὐχὶ τῷ ἀνεφίκτῳ (72) μετρήσει τὸ ὑπὲρ μέσ τρησιν · καὶ πεποίηκε τὰ πάντα, καὶ διοικεῖ τρόπον, ἐν αὐτὸς ΛΑ'. "Αλλος μὲν οὖν εἴη περὶ ταῦτα τολμηρὸς καὶ γεννάδας, μᾶλλον δὲ εἴη μηδείς· ἐγὼ δὲ ὀκνῶ κακία δοῦναι πάντως τὴν ἐντεῦθεν κόλασιν, ἢ εὐσεβείᾳ τὴν ἄνεσιν· ἀλλ᾽ ἔστι μὲν ὅτε καὶ πρός τι χρήσιμον, ἢ κακίας ἐγκοπτομένης δυσπαθείᾳ τῶν πονηρῶν, ἢ ἀρετῆς ὁδοποιουμένης ευπαθείᾳ τῶν βελτιόνων· οὐκ ἀεὶ δὲ, οὐδὲ πάντως, ἀλλ᾽ εἶναι τοῦτο μόνον καιροῦ τοῦ μέλλοντος, καθ᾽ ἂν οἱ μὲν τὰ τῆς ἀρετῆς ἆθλα, οἱ δὲ τὰ τῆς κακίας ἐπιτίμια (75) δέξονται. Αναστή σονται γὰρ οὗτοι, φησὶν, εἰς ἀνάστασιν ζωῆς, καὶ οὗτοι εἰς ἀνάστασιν κρίσεως· τὰ δὲ ἐντεῦθεν ἑτέρου τύπου εἶναι, καὶ ἀγωγῆς ἑτέρας, πάντα ἐκεῖ σε φέροντα, ἐχούσης ομαλόν τι παρὰ Θεῷ πάντως καὶ τῆς δοκούσης ἡμῖν ἀνωμαλίας· ὥσπερ ἐν σώματι τὰς ἐξοχάς τε καὶ εἰσοχάς, μεγέθη τε καὶ μικρότητας, καὶ γῆς ἐπαναστάσεις τε καὶ ὑφέσεις ἐξ ὧν τὸ κάλλος τῇ πρὸς ἄλληλα σχέσει συνιστάμενόν τε καὶ θεωρού- μενον· ἐπεὶ καὶ τεχνίτου (74) τὸ περὶ τὴν ὕλην τέως ἄτακτον καὶ ἀνώμαλον, λίαν ἔντεχνον ἦν, ἂν πρός τι νος ἔργου κατασκευὴν εὐτρεπίσαιτο (75)· τότε καὶ ἡμῖν καταλαμβανόμενόν τε καὶ ὁμολογούμενον, ὅταν τὸ (76) ἀποτελεσθὲν κάλλος τοῦ δημιουργήματος θεω ρήσωμεν. Αλλ' οὔτε ἐκεῖνος ἄτεχνος ᾖ (77) ὡς ἡμεῖς, οὔτε ταῦτα διοικεῖται ἀτάκτως, ὅτι μὴ καὶ ἡμῖν ὁ λόγος γνώριμος. ΛΒ'. Αλλ' εἴ τινα (78) δεῖ καὶ εἰκόνα λαβεῖν τοῦ ἡμετέρου πάθους, οὐ πόῤῥω τῶν ναυτιώντων ἐσμὲν καὶ ἱλιγγιώντων, οἳ στρέφεσθαι (79) τὰ πάντα δοκοῦ- σιν, αὐτοὶ στρεφόμενοι ὡς δὲ καὶ οὗτοι, περὶ ὧν ὁ λόγος. Οὐ γὰρ ἀνέχονται σοφώτερον αὐτῶν εἶναι τὸν Θεόν, ἂν πρός τι τῶν συμβαινόντων ιλιγγιάσωσιν· ἢ ἀνιχνίαστοι. κακίας τὰ ἐπιτηδεύμα- τα. οἱ δὲ τῆς κακίας τὰ ἐπιτίμια. εὐτρεπισηται. τὰ πάντα δοκεῖ αὐτοῖς στρεφομένοις. S. GREGORII THEOLOGI tem metiri “ ; quis diving in omnibus rebus sa- A pientia profunditatem, per quam et omnia creavit, et ea, quemadmodum ipse vult ac novit, moderatur, investigare queat? Satis enim nobis est, Apostoli exemplo, ipsius conjiciendæ et contemplandæ difli- cultatem admirando solum pertransire: altitudo divitiarum sapientiæ et scientiæ Dei ! quam inscru- tabilia sunt judicia ejus, et investigabiles via ejus"! El, Quis novit mentem Domini 16? Quis, ut com Job loquar, ad summum sapientia ejus accessit ? Quis sapiens, et intelliget hæc 18, ac non per id, quod percipi non potest, id, quod supra mensuram cst, melietur? B • XXXI. Alius igitur in his rebus temerarius et au- dax sil, vel potius nemo sit : ego aulem, vel hujus vitæ cruciatum improbitati, vel res lætas et secun- das pietati omnino ascribere vereor ; imo vero non- nunquam, et hoc ob aliquam utilitatem contingit, nempe ut vel per improborum calamitatein vitii cursus reprimatur, vel per bonorum felicitatem vir- tuti via muniatur; sed id non semper, nec omnino, verum hoc futuro tempori tantum reservatur, in quo alii virtutis præmiis, alii scelerum pœniis amicientur. Resurgent enim, inquit, hi in resurre- ctionem vitæ, illi in resurrectionem judicii “. Rerum autem hujus ævi alia forma est, aliaque gubernatio, tametsi omnia eo ferant, atque apud Deum æqua- bile quiddam procul dubio habeat id quod nobis in- æquale esse videtur : haud aliter atque in corpori- bus eminentes ac demissa partes, magnitudines item et parvitates, atque in terra, tam ea quæ alte se efferunt, quam quæ subsidunt, ex quibus pul- chritudo mutua inter se habitudine conflatur ac perspicitur; quandoquidem quod inordinatum et inæquale est in prima artificis circa materiam ad- umbratione, valde tamen artificiosum foret, si ad operis cujusdam structuram accommodaretur : id quod tum demum intelligimus atque fatemur, cum elaborati operis elegantiam undique perfectam et absolutam intuemur. At nec ille artis inscius est, ut nos sumus; nec res hujus vitæ propterea temere atque incondite gubernantur, quia exploratas earum rationes non habemus. XXXII. Sed et si quædam ejus, qua laboramus, affectionis imago exhibenda est, non multum iis, qui nausea et vertigine laborant, dissimiles sumus, qui omnia sursum deorsumque verti putant, cum ipsi vertantur. Idem etiam his, de quibus loquimur, accidit. Neque enim Deum sapientiorem se esse sus- C • D Job xv, 8. Ose. XIV, 10. Joan. v, 29. Eccli. 1, 2. Rom. XI, 33. ibid. 34. Apost., etc. Editi, id, quod assequi non licet, id metietur quod supra mensuram est? , Vel cum Gabrielio : ‹ Ac non potius incomprehensibilitate metictur, id quod est supra mensuram?, a, c, d, bm, ph, etc. Or. 2, Edit., quidem opificis quoque materia, quæ prius inæqua- bilis atque incondita erat, perquam tamen artificio- sa esset, etc. Or. 2, Jes., etc. Editi, in editis. animi nostri affectum imagine quadam exprimam,ɔ etc. Quæ quidem lectio optima, et syntaxi magis cousona. (71) 'Ανεξιχνίαστοι. Sic Regg. bm, ph, Or. 2, (72) Καὶ οὐχὶ τῷ ἀνεφίκτῳ, etc. • Ac non per (75) Οἱ δὲ τὰ τῆς κακίας ἐπιτίμια. Sic Regg. (74) Επεὶ καὶ τεχνίτου, etc. Billius : • Quando- (73) Εὐτρεπίσαιτο. Sic Regg. a, c, d, bm, pl. (76) Τό. Sic Regg. a, b, ph, Or. 2, etc. Deest (77) FH. Deest in tribus Regg. (78) 'Αλλ' εἴ τινα, etc. Billius : c quin potius, ut (79) Οι στρέφεσθαι, etc. Reg. u, οἷς στρέφεσθαι
ΛΑ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΛΑ. Ἄλλος μὲν οὖν εἴη περὶ ταῦτα τολμηρὸς καὶ γεννάδας, μᾶλλον δὲ εἴη μηδείς· ἐγὼ δὲ ὀκνῶ κακίᾳ δοῦναι πάντως τὴν ἐντεῦθεν κόλασιν, ἢ εὐσεβείᾳ τὴν ἄνεσιν· ἀλλ’ ἔστι μὲν ὅτε καὶ πρός τι χρήσιμον, ἢ κακίας ἐγκοπτομένης δυσπαθείᾳ τῶν πονηρῶν, ἢ ἀρετῆς ὁδοποιουμένης εὐπαθείᾳ τῶν βελτιόνων· οὐκ ἀεὶ δὲ, οὐδὲ πάντως, ἀλλ’ εἶναι τοῦτο μόνον καιροῦ τοῦ μέλλοντος, καθ’ ὃν οἱ μὲν τὰ τῆς ἀρετῆς ἆθλα, οἱ δὲ τὰ τῆς κακίας ἐπιτίμια δέξονται. Ἀναστήσονται γὰρ οὗτοι, φησὶν, εἰς ἀνάστασιν ζωῆς, καὶ οὗτοι εἰς ἀνάστασιν κρίσεως· τὰ δὲ ἐντεῦθεν ἑτέρου τύπου εἶναι, καὶ ἀγωγῆς ἑτέρας, πάντα ἐκεῖσε φέροντα, ἐχούσης ὁμαλόν τι παρὰ Θεῷ πάντως καὶ τῆς δοκούσης ἡμῖν ἀνωμαλίας· ὥσπερ ἐν σώματι τὰς ἐξοχάς τε καὶ εἰσοχὰς, μεγέθη τε καὶ μικρότητας, καὶ γῆς ἐπαναστάσεις τε καὶ ὑφέσεις ἐξ ὧν τὸ κάλλος τῇ πρὸς ἄλληλα σχέσει συνιστάμενόν τε καὶ θεωρούμενον·
καὶ βούλεται καὶ ἐπίσταται; Αρκεῖ γὰρ, κατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον, θαυμάσαντας μόνον τὸ ταύτης δυστέκμαρτον καὶ δυσθεώρητον παρελθεῖν· "Ω βάθος πλούτου, καὶ σοφίας, καὶ γνώσεως Θεοῦ ! ὡς ἀν- εξερεύνητα τὰ κρίματα αὐτοῦ, καὶ ἀνεξιχνία- στοι (71) αἱ όδοὶ αὐτοῦ ! καὶ, Τίς ἔγνω νοῦν Κυ- ρίου; Εἰς δὲ τὰ ἔσχατα τῆς σοφίας αὐτοῦ τίς ἀ ίκετο ; φησὶν ὁ Ἰώβ. Τις σοφὸς, καὶ συνήσει ταῦ τα, καὶ εὐχὶ τῷ ἀνεφίκτῳ (72) μετρήσει τὸ ὑπὲρ μέσ τρησιν · καὶ πεποίηκε τὰ πάντα, καὶ διοικεῖ τρόπον, ἐν αὐτὸς ΛΑ'. "Αλλος μὲν οὖν εἴη περὶ ταῦτα τολμηρὸς καὶ γεννάδας, μᾶλλον δὲ εἴη μηδείς· ἐγὼ δὲ ὀκνῶ κακία δοῦναι πάντως τὴν ἐντεῦθεν κόλασιν, ἢ εὐσεβείᾳ τὴν ἄνεσιν· ἀλλ᾽ ἔστι μὲν ὅτε καὶ πρός τι χρήσιμον, ἢ κακίας ἐγκοπτομένης δυσπαθείᾳ τῶν πονηρῶν, ἢ ἀρετῆς ὁδοποιουμένης ευπαθείᾳ τῶν βελτιόνων· οὐκ ἀεὶ δὲ, οὐδὲ πάντως, ἀλλ᾽ εἶναι τοῦτο μόνον καιροῦ τοῦ μέλλοντος, καθ᾽ ἂν οἱ μὲν τὰ τῆς ἀρετῆς ἆθλα, οἱ δὲ τὰ τῆς κακίας ἐπιτίμια (75) δέξονται. Αναστή σονται γὰρ οὗτοι, φησὶν, εἰς ἀνάστασιν ζωῆς, καὶ οὗτοι εἰς ἀνάστασιν κρίσεως· τὰ δὲ ἐντεῦθεν ἑτέρου τύπου εἶναι, καὶ ἀγωγῆς ἑτέρας, πάντα ἐκεῖ σε φέροντα, ἐχούσης ομαλόν τι παρὰ Θεῷ πάντως καὶ τῆς δοκούσης ἡμῖν ἀνωμαλίας· ὥσπερ ἐν σώματι τὰς ἐξοχάς τε καὶ εἰσοχάς, μεγέθη τε καὶ μικρότητας, καὶ γῆς ἐπαναστάσεις τε καὶ ὑφέσεις ἐξ ὧν τὸ κάλλος τῇ πρὸς ἄλληλα σχέσει συνιστάμενόν τε καὶ θεωρού- μενον· ἐπεὶ καὶ τεχνίτου (74) τὸ περὶ τὴν ὕλην τέως ἄτακτον καὶ ἀνώμαλον, λίαν ἔντεχνον ἦν, ἂν πρός τι νος ἔργου κατασκευὴν εὐτρεπίσαιτο (75)· τότε καὶ ἡμῖν καταλαμβανόμενόν τε καὶ ὁμολογούμενον, ὅταν τὸ (76) ἀποτελεσθὲν κάλλος τοῦ δημιουργήματος θεω ρήσωμεν. Αλλ' οὔτε ἐκεῖνος ἄτεχνος ᾖ (77) ὡς ἡμεῖς, οὔτε ταῦτα διοικεῖται ἀτάκτως, ὅτι μὴ καὶ ἡμῖν ὁ λόγος γνώριμος. ΛΒ'. Αλλ' εἴ τινα (78) δεῖ καὶ εἰκόνα λαβεῖν τοῦ ἡμετέρου πάθους, οὐ πόῤῥω τῶν ναυτιώντων ἐσμὲν καὶ ἱλιγγιώντων, οἳ στρέφεσθαι (79) τὰ πάντα δοκοῦ- σιν, αὐτοὶ στρεφόμενοι ὡς δὲ καὶ οὗτοι, περὶ ὧν ὁ λόγος. Οὐ γὰρ ἀνέχονται σοφώτερον αὐτῶν εἶναι τὸν Θεόν, ἂν πρός τι τῶν συμβαινόντων ιλιγγιάσωσιν· ἢ ἀνιχνίαστοι. κακίας τὰ ἐπιτηδεύμα- τα. οἱ δὲ τῆς κακίας τὰ ἐπιτίμια. εὐτρεπισηται. τὰ πάντα δοκεῖ αὐτοῖς στρεφομένοις. S. GREGORII THEOLOGI tem metiri “ ; quis diving in omnibus rebus sa- A pientia profunditatem, per quam et omnia creavit, et ea, quemadmodum ipse vult ac novit, moderatur, investigare queat? Satis enim nobis est, Apostoli exemplo, ipsius conjiciendæ et contemplandæ difli- cultatem admirando solum pertransire: altitudo divitiarum sapientiæ et scientiæ Dei ! quam inscru- tabilia sunt judicia ejus, et investigabiles via ejus"! El, Quis novit mentem Domini 16? Quis, ut com Job loquar, ad summum sapientia ejus accessit ? Quis sapiens, et intelliget hæc 18, ac non per id, quod percipi non potest, id, quod supra mensuram cst, melietur? B • XXXI. Alius igitur in his rebus temerarius et au- dax sil, vel potius nemo sit : ego aulem, vel hujus vitæ cruciatum improbitati, vel res lætas et secun- das pietati omnino ascribere vereor ; imo vero non- nunquam, et hoc ob aliquam utilitatem contingit, nempe ut vel per improborum calamitatein vitii cursus reprimatur, vel per bonorum felicitatem vir- tuti via muniatur; sed id non semper, nec omnino, verum hoc futuro tempori tantum reservatur, in quo alii virtutis præmiis, alii scelerum pœniis amicientur. Resurgent enim, inquit, hi in resurre- ctionem vitæ, illi in resurrectionem judicii “. Rerum autem hujus ævi alia forma est, aliaque gubernatio, tametsi omnia eo ferant, atque apud Deum æqua- bile quiddam procul dubio habeat id quod nobis in- æquale esse videtur : haud aliter atque in corpori- bus eminentes ac demissa partes, magnitudines item et parvitates, atque in terra, tam ea quæ alte se efferunt, quam quæ subsidunt, ex quibus pul- chritudo mutua inter se habitudine conflatur ac perspicitur; quandoquidem quod inordinatum et inæquale est in prima artificis circa materiam ad- umbratione, valde tamen artificiosum foret, si ad operis cujusdam structuram accommodaretur : id quod tum demum intelligimus atque fatemur, cum elaborati operis elegantiam undique perfectam et absolutam intuemur. At nec ille artis inscius est, ut nos sumus; nec res hujus vitæ propterea temere atque incondite gubernantur, quia exploratas earum rationes non habemus. XXXII. Sed et si quædam ejus, qua laboramus, affectionis imago exhibenda est, non multum iis, qui nausea et vertigine laborant, dissimiles sumus, qui omnia sursum deorsumque verti putant, cum ipsi vertantur. Idem etiam his, de quibus loquimur, accidit. Neque enim Deum sapientiorem se esse sus- C • D Job xv, 8. Ose. XIV, 10. Joan. v, 29. Eccli. 1, 2. Rom. XI, 33. ibid. 34. Apost., etc. Editi, id, quod assequi non licet, id metietur quod supra mensuram est? , Vel cum Gabrielio : ‹ Ac non potius incomprehensibilitate metictur, id quod est supra mensuram?, a, c, d, bm, ph, etc. Or. 2, Edit., quidem opificis quoque materia, quæ prius inæqua- bilis atque incondita erat, perquam tamen artificio- sa esset, etc. Or. 2, Jes., etc. Editi, in editis. animi nostri affectum imagine quadam exprimam,ɔ etc. Quæ quidem lectio optima, et syntaxi magis cousona. (71) 'Ανεξιχνίαστοι. Sic Regg. bm, ph, Or. 2, (72) Καὶ οὐχὶ τῷ ἀνεφίκτῳ, etc. • Ac non per (75) Οἱ δὲ τὰ τῆς κακίας ἐπιτίμια. Sic Regg. (74) Επεὶ καὶ τεχνίτου, etc. Billius : • Quando- (73) Εὐτρεπίσαιτο. Sic Regg. a, c, d, bm, pl. (76) Τό. Sic Regg. a, b, ph, Or. 2, etc. Deest (77) FH. Deest in tribus Regg. (78) 'Αλλ' εἴ τινα, etc. Billius : c quin potius, ut (79) Οι στρέφεσθαι, etc. Reg. u, οἷς στρέφεσθαι
PG 35:900ἐπεὶ καὶ τεχνίτου τὸ περὶ τὴν ὕλην τέως ἄτακτον καὶ ἀνώμαλον, λίαν ἔντεχνον ἦν, ἂν πρός τινος ἔργου κατασκευὴν εὐτρεπίσαιτο· τότε καὶ ἡμῖν καταλαμβανόμενόν τε καὶ ὁμολογούμενον, ὅταν τὸ ἀποτελεσθὲν κάλλος τοῦ δημιουργήματος θεωρήσωμεν. Ἀλλ’ οὔτε ἐκεῖνος ἄτεχνος ᾖ ὡς ἡμεῖς, οὔτε ταῦτα διοικεῖται ἀτάκτως, ὅτι μὴ καὶ ἡμῖν ὁ λόγος γνώριμος. ΛΒ. Ἀλλ’ εἴ τινα δεῖ καὶ εἰκόνα λαβεῖν τοῦ ἡμετέρου πάθους, οὐ πόῤῥω τῶν ναυτιώντων ἐσμὲν καὶ ἰλιγγιώντων, οἳ στρέφεσθαι τὰ πάντα δοκοῦσιν, αὐτοὶ στρεφόμενοι· ὡς δὲ καὶ οὗτοι, περὶ ὧν ὁ λόγος. Οὐ γὰρ ἀνέχονται σοφώτερον αὐτῶν εἶναι τὸν Θεὸν, ἂν πρός τι τῶν συμβαινόντων ἰλιγγιάσωσιν· ἢ καμεῖν περὶ τὸν λόγον δέον, ὡς τάχ’ ἂν τῇ φιλοπονίᾳ δοθησομένης τῆς ἀληθείας, ἢ σοφωτέροις ἑαυτῶν ταῦτα συμφιλοσοφεῖν καὶ πνευματικωτέροις, ἐπειδὴ καὶ τοῦτο χάρισμα ἓν, καὶ οὐχὶ πάντων ἡ γνῶσις, ἢ καθάρσει βίου ταύτην θηρεύειν, καὶ παρὰ τῆς ὄντως Σοφίας σοφίαν ἐπιζητεῖν. Οἱ δὲ (ὢ τῆς ἀπαιδευσίας) ἐπὶ τὸ ἑτοιμότερον τρέπονται, καὶ ἀλογίαν τοῦ παντὸς καταψεύδονται, αὐτοὶ τὸν λόγον οὐκ ἐπιστάμενοι·
καὶ βούλεται καὶ ἐπίσταται; Αρκεῖ γὰρ, κατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον, θαυμάσαντας μόνον τὸ ταύτης δυστέκμαρτον καὶ δυσθεώρητον παρελθεῖν· "Ω βάθος πλούτου, καὶ σοφίας, καὶ γνώσεως Θεοῦ ! ὡς ἀν- εξερεύνητα τὰ κρίματα αὐτοῦ, καὶ ἀνεξιχνία- στοι (71) αἱ όδοὶ αὐτοῦ ! καὶ, Τίς ἔγνω νοῦν Κυ- ρίου; Εἰς δὲ τὰ ἔσχατα τῆς σοφίας αὐτοῦ τίς ἀ ίκετο ; φησὶν ὁ Ἰώβ. Τις σοφὸς, καὶ συνήσει ταῦ τα, καὶ εὐχὶ τῷ ἀνεφίκτῳ (72) μετρήσει τὸ ὑπὲρ μέσ τρησιν · καὶ πεποίηκε τὰ πάντα, καὶ διοικεῖ τρόπον, ἐν αὐτὸς ΛΑ'. "Αλλος μὲν οὖν εἴη περὶ ταῦτα τολμηρὸς καὶ γεννάδας, μᾶλλον δὲ εἴη μηδείς· ἐγὼ δὲ ὀκνῶ κακία δοῦναι πάντως τὴν ἐντεῦθεν κόλασιν, ἢ εὐσεβείᾳ τὴν ἄνεσιν· ἀλλ᾽ ἔστι μὲν ὅτε καὶ πρός τι χρήσιμον, ἢ κακίας ἐγκοπτομένης δυσπαθείᾳ τῶν πονηρῶν, ἢ ἀρετῆς ὁδοποιουμένης ευπαθείᾳ τῶν βελτιόνων· οὐκ ἀεὶ δὲ, οὐδὲ πάντως, ἀλλ᾽ εἶναι τοῦτο μόνον καιροῦ τοῦ μέλλοντος, καθ᾽ ἂν οἱ μὲν τὰ τῆς ἀρετῆς ἆθλα, οἱ δὲ τὰ τῆς κακίας ἐπιτίμια (75) δέξονται. Αναστή σονται γὰρ οὗτοι, φησὶν, εἰς ἀνάστασιν ζωῆς, καὶ οὗτοι εἰς ἀνάστασιν κρίσεως· τὰ δὲ ἐντεῦθεν ἑτέρου τύπου εἶναι, καὶ ἀγωγῆς ἑτέρας, πάντα ἐκεῖ σε φέροντα, ἐχούσης ομαλόν τι παρὰ Θεῷ πάντως καὶ τῆς δοκούσης ἡμῖν ἀνωμαλίας· ὥσπερ ἐν σώματι τὰς ἐξοχάς τε καὶ εἰσοχάς, μεγέθη τε καὶ μικρότητας, καὶ γῆς ἐπαναστάσεις τε καὶ ὑφέσεις ἐξ ὧν τὸ κάλλος τῇ πρὸς ἄλληλα σχέσει συνιστάμενόν τε καὶ θεωρού- μενον· ἐπεὶ καὶ τεχνίτου (74) τὸ περὶ τὴν ὕλην τέως ἄτακτον καὶ ἀνώμαλον, λίαν ἔντεχνον ἦν, ἂν πρός τι νος ἔργου κατασκευὴν εὐτρεπίσαιτο (75)· τότε καὶ ἡμῖν καταλαμβανόμενόν τε καὶ ὁμολογούμενον, ὅταν τὸ (76) ἀποτελεσθὲν κάλλος τοῦ δημιουργήματος θεω ρήσωμεν. Αλλ' οὔτε ἐκεῖνος ἄτεχνος ᾖ (77) ὡς ἡμεῖς, οὔτε ταῦτα διοικεῖται ἀτάκτως, ὅτι μὴ καὶ ἡμῖν ὁ λόγος γνώριμος. ΛΒ'. Αλλ' εἴ τινα (78) δεῖ καὶ εἰκόνα λαβεῖν τοῦ ἡμετέρου πάθους, οὐ πόῤῥω τῶν ναυτιώντων ἐσμὲν καὶ ἱλιγγιώντων, οἳ στρέφεσθαι (79) τὰ πάντα δοκοῦ- σιν, αὐτοὶ στρεφόμενοι ὡς δὲ καὶ οὗτοι, περὶ ὧν ὁ λόγος. Οὐ γὰρ ἀνέχονται σοφώτερον αὐτῶν εἶναι τὸν Θεόν, ἂν πρός τι τῶν συμβαινόντων ιλιγγιάσωσιν· ἢ ἀνιχνίαστοι. κακίας τὰ ἐπιτηδεύμα- τα. οἱ δὲ τῆς κακίας τὰ ἐπιτίμια. εὐτρεπισηται. τὰ πάντα δοκεῖ αὐτοῖς στρεφομένοις. S. GREGORII THEOLOGI tem metiri “ ; quis diving in omnibus rebus sa- A pientia profunditatem, per quam et omnia creavit, et ea, quemadmodum ipse vult ac novit, moderatur, investigare queat? Satis enim nobis est, Apostoli exemplo, ipsius conjiciendæ et contemplandæ difli- cultatem admirando solum pertransire: altitudo divitiarum sapientiæ et scientiæ Dei ! quam inscru- tabilia sunt judicia ejus, et investigabiles via ejus"! El, Quis novit mentem Domini 16? Quis, ut com Job loquar, ad summum sapientia ejus accessit ? Quis sapiens, et intelliget hæc 18, ac non per id, quod percipi non potest, id, quod supra mensuram cst, melietur? B • XXXI. Alius igitur in his rebus temerarius et au- dax sil, vel potius nemo sit : ego aulem, vel hujus vitæ cruciatum improbitati, vel res lætas et secun- das pietati omnino ascribere vereor ; imo vero non- nunquam, et hoc ob aliquam utilitatem contingit, nempe ut vel per improborum calamitatein vitii cursus reprimatur, vel per bonorum felicitatem vir- tuti via muniatur; sed id non semper, nec omnino, verum hoc futuro tempori tantum reservatur, in quo alii virtutis præmiis, alii scelerum pœniis amicientur. Resurgent enim, inquit, hi in resurre- ctionem vitæ, illi in resurrectionem judicii “. Rerum autem hujus ævi alia forma est, aliaque gubernatio, tametsi omnia eo ferant, atque apud Deum æqua- bile quiddam procul dubio habeat id quod nobis in- æquale esse videtur : haud aliter atque in corpori- bus eminentes ac demissa partes, magnitudines item et parvitates, atque in terra, tam ea quæ alte se efferunt, quam quæ subsidunt, ex quibus pul- chritudo mutua inter se habitudine conflatur ac perspicitur; quandoquidem quod inordinatum et inæquale est in prima artificis circa materiam ad- umbratione, valde tamen artificiosum foret, si ad operis cujusdam structuram accommodaretur : id quod tum demum intelligimus atque fatemur, cum elaborati operis elegantiam undique perfectam et absolutam intuemur. At nec ille artis inscius est, ut nos sumus; nec res hujus vitæ propterea temere atque incondite gubernantur, quia exploratas earum rationes non habemus. XXXII. Sed et si quædam ejus, qua laboramus, affectionis imago exhibenda est, non multum iis, qui nausea et vertigine laborant, dissimiles sumus, qui omnia sursum deorsumque verti putant, cum ipsi vertantur. Idem etiam his, de quibus loquimur, accidit. Neque enim Deum sapientiorem se esse sus- C • D Job xv, 8. Ose. XIV, 10. Joan. v, 29. Eccli. 1, 2. Rom. XI, 33. ibid. 34. Apost., etc. Editi, id, quod assequi non licet, id metietur quod supra mensuram est? , Vel cum Gabrielio : ‹ Ac non potius incomprehensibilitate metictur, id quod est supra mensuram?, a, c, d, bm, ph, etc. Or. 2, Edit., quidem opificis quoque materia, quæ prius inæqua- bilis atque incondita erat, perquam tamen artificio- sa esset, etc. Or. 2, Jes., etc. Editi, in editis. animi nostri affectum imagine quadam exprimam,ɔ etc. Quæ quidem lectio optima, et syntaxi magis cousona. (71) 'Ανεξιχνίαστοι. Sic Regg. bm, ph, Or. 2, (72) Καὶ οὐχὶ τῷ ἀνεφίκτῳ, etc. • Ac non per (75) Οἱ δὲ τὰ τῆς κακίας ἐπιτίμια. Sic Regg. (74) Επεὶ καὶ τεχνίτου, etc. Billius : • Quando- (73) Εὐτρεπίσαιτο. Sic Regg. a, c, d, bm, pl. (76) Τό. Sic Regg. a, b, ph, Or. 2, etc. Deest (77) FH. Deest in tribus Regg. (78) 'Αλλ' εἴ τινα, etc. Billius : c quin potius, ut (79) Οι στρέφεσθαι, etc. Reg. u, οἷς στρέφεσθαι
PG 35:901καὶ εἰσὶ δι’ ἀπαιδευσίαν σοφοὶ, ἢ διὰ σοφίαν, ἵνα οὕτως εἴπω, τὴν περιττὴν, ἄσοφοι καὶ ἀσύνετοι. Ἐντεῦθεν οἱ μὲν τύχην καὶ τὸ αὐτόματον ἐδογμάτισαν, ὄντως αὐτόματα καὶ ὡς ἔτυχεν ἀναπλασθέντα ἐπινοήματα· οἱ δὲ ἀστέρων τινὰ δυναστείαν ἄλογόν τε καὶ ἄλυτον πλεκόντων, ὡς ἂν βούλωνται, τὰ ἡμέτερα, μᾶλλον δὲ καὶ αὐτὸ τὸ πλέκειν συνηναγκασμένων· καὶ πλανητῶν δή τινων καὶ ἀπλανῶν συνόδους καὶ ὑποχωρήσεις, καὶ κυρίαν τοῦ παντὸς κίνησιν. Οἱ δὲ, ὅ τι ἂν ἕκαστος ἐφαντάσθησαν, τῷ ταλαιπώρῳ γένει τῶν ἀνθρώπων φέροντες, ἐπεισήγαγον, ὅσον αὐτοῖς τῆς Προνοίας ἀνέφικτόν τε καὶ ἀθεώρητον, εἰς διαφόρους δόξας καὶ προσηγορίας καταμερίσαντες. Εἰσὶ δὲ οἳ καὶ πενίαν πολλὴν τῆς Προνοίας κατέγνωσαν, τὰ μὲν ὑπὲρ ἡμᾶς ταύτῃ διοικεῖσθαι νομίσαντες, ἄχρι δ’ ἡμῶν τῶν καὶ μάλιστα δεομένων κατάγειν αὐτὴν ἀποκνήσαντες, ὥςπερ δεδοικότες, μὴ τῷ πλείονας εὐεργετεῖσθαι, ἀγαθώτερον ἀποφήνωσι τὸν εὐεργέτην, ἢ ἀποκάμνοι αὐτοῖς ὁ Θεὸς εὖ ποιῶν πλείονας.
καμεῖν περὶ τὸν λόγον δέον, ὡς τάχ' ἂν τῇ φιλοπονία δοθησομένης τῆς ἀληθείας, ἢ σοφωτέροις ἑαυτῶν ταῦτα συμφιλοσοφεῖν καὶ πνευματικωτέροις, έπει δὴ (80) καὶ τοῦτο χάρισμα ἐν, καὶ οὐχὶ πάντων ή γνῶσις, ἢ καθάρσει βίου ταύτην θηρεύειν, καὶ παρὰ τῆς ὄντως Σοφίας σοφίαν ἐπιζητεῖν. Οἱ δὲ (ὢ τῆς ἀπαιδευσίας!) ἐπὶ τὸ ἑτοιμότερον τρέπονται, καὶ ἀλογίαν τοῦ παντὸς καταψεύδονται, αὐτοὶ τὸν λόγον οὐκ ἐπιστάμενοι· καὶ εἰσὶ δι' ἀπαιδευσίαν σοφοί, ἢ διὰ σοφίαν, ἵνα οὕτως εἴπω, τὴν περιττήν, ἄσοφοι καὶ ἀσύνετοι (81). Ἐντεῦθεν οἱ μὲν (82) τύχην καὶ τὸ αὐτόματον ἐδογμάτισαν, ὄντως αυτόματα καὶ ὡς ἔτυχεν ἀναπλασθέντα ἐπινοήματα· οἱ δὲ ἀστέρων τι- νὰ δυναστείαν ἄλογόν τε καὶ ἄλυτον πλεκόντων, ὡς ἂν βούλωνται (83), τὰ ἡμέτερα, μᾶλλον δὲ καὶ αὐτὸ τὸ πλέκειν συνηναγκασμένων· καὶ πλανητῶν δή τι- Β νων καὶ ἀπλανῶν συνόδους καὶ ὑποχωρήσεις, καὶ κυ- ρίαν τοῦ παντὸς κίνησιν. Οἱ δὲ, ὅ τι ἂν (84) ἕκαστος ἐφαντάσθησαν, τῷ ταλαιπώρῳ γένει τῶν ἀνθρώπων φέροντες, ἐπεισήγαγον, ὅσον αὐτοῖς (85) τῆς Προνοίας ἀνέφικτόν τε καὶ ἀθεώρητον, εἰς διαφόρους δόξας και προσηγορίας καταμερίσαντες. Εἰσὶ δὲ οἱ καὶ πενίαν πολλὴν τῆς Προνοίας κατέγνωσαν, τὰ μὲν ὑπὲρ ἡμᾶς ταύτῃ διοικεῖσθαι νομίσαντες, ἄχρι δ᾽ ἡμῶν τῶν καὶ μάλιστα δεομένων κατάγειν αὐτὴν ἀποκνήσαντες, ὥστ περ δεδοικότες, μὴ τῷ πλείονας (86) εὐεργετεῖσθαι, ἀγαθώτερον ἀποφήνωσι τὸν εὐεργέτην, ἢ ἀποκάμνοι αὐτοῖς (87) ὁ Θεὸς εὖ ποιῶν πλείονας. ο ΑΓ'. 'Αλλ' οὗτοι μέν, ὅπερ εἶπον, ἐῤῥίφθων, ἐπεὶ καὶ καλῶς αὐτοὺς προλαβὼν ὁ λόγος ἀμύνατο· Ἐμα- ταιώθη γάρ, φησίν, ἡ ἀσύνετος αὐτῶν καρδία· φάσκοντες εἶναι σοφοί, ἐμωράνθησαν, καὶ ἦλλα- ξαν τὴν δόξαν τοῦ ἀφθάρτου (88) Θεοῦ, μύθοις τισὶ καὶ σκιαῖς τὴν διὰ πάντων Πρόνοιαν καθυβρί σαντες. Ἡμεῖς δὲ μήτε αὐτοὶ ταῦτα τερατευώμεθα, εἴπερ τι μέλει τοῦ λόγου λογικοῖς οὖσιν ἡμῖν, καὶ λό γου θεραπευταῖς· μήτε (89) τοὺς οἰομένους ἀποδεχώ μεθα, κἂν εὐδρομῶσι τὴν γλῶτταν ἐν τοῖς ἀτόποις λόγοις καὶ δόγμασι, καὶ τῷ καινῷ (90) τέρπωσιν. ᾿Αλλὰ καὶ Θεὸν εἶναι τὸν πάντων ποιητὴν (91) καὶ δημιουργόν πιστεύωμεν· πῶς γὰρ ἂν (92) ὑπέστη το πᾶν, μή τινος οὐσιώσαντός τε καὶ συναρμόσαντος; Καὶ Πρόνοιαν συνεισάγωμεν, τὴν τοῦδε τοῦ παντὸς συνεκτικήν τε καὶ συνδετικήν· ἐπεὶ καὶ προνοητήν ἐπειδήπερ. του βούλονται. αὐτῆς. εἰκόνος φθαρτοῦ ἀνθρώπου· « τῶν πάντων. τόν - ORATIO XIV. DE PAUPERUM AMORE. A tinent; statim ut inopinatum quid acciderit, quasi vertigine correpti hærent, cum econtra oporteret eos, vel in indaganda ratione laborare, ut cura ac diligentia veritatem fortasse consequi possint : vel de his rebus sapientiores viros magisque spirituales consulere, quandoquidem id quoque inter Spiritus dona numeratur, nec omnium est scientia: vel eam denique per vitae purgationem aucupari, atque a vera Sapientia sapientiam postulare. Isti vero, miram stultitiam:) ad id quod paratius et procli- vius est, se conferunt, nec ratione mundum guber- nari falso asserunt, cum ipsi rationem ignorent; atque ita propter inscitiam sapientes sunt, aut propter supervacaneam sapientiam, ut ita loquar, insipientes ac stolidi. Hinc alii quidem casum atque fortunam, fortuito sane temereque confictam, in- duxerunt; alii siderum principatum quemdam ra- tionis expertem atque indissolubilem, quæ res nostras arbitratu suo, imo etiam necessario, conue- ctant, et errantium quarumdam atque fixarum stel- larum congressus et recessiones, ac motum, omni. bus in rebus dominantem confinxerunt; alii, quod quisque secum excogitavit, aerumnoso hominum generi invexerunt; quidquid nimirum ex ipsa Pro- videntia comprehendi conspicique nequit, in varias opiniones, variaque nomina dividentes. Nec defue- runt, qui magnæ quoque paupertatis Providentiam damnarent, dum ea quidem, quæ supra nos sunt, eam ad nos usque, qui ea vel maxime indigemus si plures beneficiis afficerentur, nimis beneficuin ab ipsa regi atque gubernari judicarunt, cæterum demittere gravati sunt ; perinde ac vererentur, ne, exhiberent benefactorem, aut ne Deus bene de pluribus merendo defatigaretur. Rom. 1, seq. Editi vero, Fortunam et casum instituerunt, inventa vere casu et fortuito excogitata atque afficta. > Alii, D XXXIII. Verum hos, ut dixi, valere sinamus, quippe quos jam Scriptura egregie ulla sit : Evanuit enim, inquit, insipiens cor eorum; dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt, Deique incorruptibilis gloriam immutarunt s, figmentis quibusdam atque umbris Providentiam ad omnia sese porrigentem contumeliose proscindentes. Nos auten, neque hu- jusmodi dogmatum portenta confingamus, si quid nobis, qui ratione utimur, ac sumuæ rationis cul- tum profitemur, ratio cur est, ne iis, qui hæc putant, assentiamur; tametsi in absurdis sermoni- bus et dogmatibus celerem et expeditam linguam habeant, et novitate delectent. Qu in potius, et Deum rerum omnium effectorem et architectum creda- mus. Quonam enim modo universum hoc exstitis- set, nisi ab alique procreatum atque concinnatum factore eo meliorem esse pronuntiarent, quod plures beneficiis afficeret. › dicere viderentur.» in similitudinem ima- ginis correptibilis hominis. » Reg. bu, Deest in ed. (80) Επειδή. Sic Regg. a, bu, pl, et Or. 2. (81) 'Ασύνετοι. Regg. a, c, d, et Jes., ἀπαίδευ (89) Εντεῦθεν οἱ μέν, etc. « llinc alii quidem (85) Βούλωνται. Sic Regg. d, bm, ph, et Or. 2. (84) "Ο τι ἄν. Regg. a, bm, ph, ὅτι δ' ἄν. (85) Αὐτοῖς. Sic Regg. a, bn, pli, et Or. 2. Editi, (86) Μὴ τῷ πλείονας, etc. Billius : « we benefa- (87) Αὐτοῖς. « Ipsis defatigaretur, defatigatum (88) 'Αφθάρτου Θεοῦ. Or. 2 addit : ἐν ὁμοιώματι (89) Μήτε. Sic Regg. a, bm, ph. In ed., μηδέ. (90) Καινῷ. Οr. 2, κοινῷ, « communione. (91) Τὸν πάντων ποιητήν. Sic Regg. a, et ph. In (92) "Α». Deest in Or. 2.
ΛΓ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΛΓ. Ἀλλ’ οὗτοι μὲν, ὅπερ εἶπον, ἐῤῥίφθων, ἐπεὶ καὶ καλῶς αὐτοὺς προλαβὼν ὁ λόγος ἠμύνατο· Ἐματαιώθη γὰρ, φησὶν, ἡ ἀσύνετος αὐτῶν καρδία·
καμεῖν περὶ τὸν λόγον δέον, ὡς τάχ' ἂν τῇ φιλοπονία δοθησομένης τῆς ἀληθείας, ἢ σοφωτέροις ἑαυτῶν ταῦτα συμφιλοσοφεῖν καὶ πνευματικωτέροις, έπει δὴ (80) καὶ τοῦτο χάρισμα ἐν, καὶ οὐχὶ πάντων ή γνῶσις, ἢ καθάρσει βίου ταύτην θηρεύειν, καὶ παρὰ τῆς ὄντως Σοφίας σοφίαν ἐπιζητεῖν. Οἱ δὲ (ὢ τῆς ἀπαιδευσίας!) ἐπὶ τὸ ἑτοιμότερον τρέπονται, καὶ ἀλογίαν τοῦ παντὸς καταψεύδονται, αὐτοὶ τὸν λόγον οὐκ ἐπιστάμενοι· καὶ εἰσὶ δι' ἀπαιδευσίαν σοφοί, ἢ διὰ σοφίαν, ἵνα οὕτως εἴπω, τὴν περιττήν, ἄσοφοι καὶ ἀσύνετοι (81). Ἐντεῦθεν οἱ μὲν (82) τύχην καὶ τὸ αὐτόματον ἐδογμάτισαν, ὄντως αυτόματα καὶ ὡς ἔτυχεν ἀναπλασθέντα ἐπινοήματα· οἱ δὲ ἀστέρων τι- νὰ δυναστείαν ἄλογόν τε καὶ ἄλυτον πλεκόντων, ὡς ἂν βούλωνται (83), τὰ ἡμέτερα, μᾶλλον δὲ καὶ αὐτὸ τὸ πλέκειν συνηναγκασμένων· καὶ πλανητῶν δή τι- Β νων καὶ ἀπλανῶν συνόδους καὶ ὑποχωρήσεις, καὶ κυ- ρίαν τοῦ παντὸς κίνησιν. Οἱ δὲ, ὅ τι ἂν (84) ἕκαστος ἐφαντάσθησαν, τῷ ταλαιπώρῳ γένει τῶν ἀνθρώπων φέροντες, ἐπεισήγαγον, ὅσον αὐτοῖς (85) τῆς Προνοίας ἀνέφικτόν τε καὶ ἀθεώρητον, εἰς διαφόρους δόξας και προσηγορίας καταμερίσαντες. Εἰσὶ δὲ οἱ καὶ πενίαν πολλὴν τῆς Προνοίας κατέγνωσαν, τὰ μὲν ὑπὲρ ἡμᾶς ταύτῃ διοικεῖσθαι νομίσαντες, ἄχρι δ᾽ ἡμῶν τῶν καὶ μάλιστα δεομένων κατάγειν αὐτὴν ἀποκνήσαντες, ὥστ περ δεδοικότες, μὴ τῷ πλείονας (86) εὐεργετεῖσθαι, ἀγαθώτερον ἀποφήνωσι τὸν εὐεργέτην, ἢ ἀποκάμνοι αὐτοῖς (87) ὁ Θεὸς εὖ ποιῶν πλείονας. ο ΑΓ'. 'Αλλ' οὗτοι μέν, ὅπερ εἶπον, ἐῤῥίφθων, ἐπεὶ καὶ καλῶς αὐτοὺς προλαβὼν ὁ λόγος ἀμύνατο· Ἐμα- ταιώθη γάρ, φησίν, ἡ ἀσύνετος αὐτῶν καρδία· φάσκοντες εἶναι σοφοί, ἐμωράνθησαν, καὶ ἦλλα- ξαν τὴν δόξαν τοῦ ἀφθάρτου (88) Θεοῦ, μύθοις τισὶ καὶ σκιαῖς τὴν διὰ πάντων Πρόνοιαν καθυβρί σαντες. Ἡμεῖς δὲ μήτε αὐτοὶ ταῦτα τερατευώμεθα, εἴπερ τι μέλει τοῦ λόγου λογικοῖς οὖσιν ἡμῖν, καὶ λό γου θεραπευταῖς· μήτε (89) τοὺς οἰομένους ἀποδεχώ μεθα, κἂν εὐδρομῶσι τὴν γλῶτταν ἐν τοῖς ἀτόποις λόγοις καὶ δόγμασι, καὶ τῷ καινῷ (90) τέρπωσιν. ᾿Αλλὰ καὶ Θεὸν εἶναι τὸν πάντων ποιητὴν (91) καὶ δημιουργόν πιστεύωμεν· πῶς γὰρ ἂν (92) ὑπέστη το πᾶν, μή τινος οὐσιώσαντός τε καὶ συναρμόσαντος; Καὶ Πρόνοιαν συνεισάγωμεν, τὴν τοῦδε τοῦ παντὸς συνεκτικήν τε καὶ συνδετικήν· ἐπεὶ καὶ προνοητήν ἐπειδήπερ. του βούλονται. αὐτῆς. εἰκόνος φθαρτοῦ ἀνθρώπου· « τῶν πάντων. τόν - ORATIO XIV. DE PAUPERUM AMORE. A tinent; statim ut inopinatum quid acciderit, quasi vertigine correpti hærent, cum econtra oporteret eos, vel in indaganda ratione laborare, ut cura ac diligentia veritatem fortasse consequi possint : vel de his rebus sapientiores viros magisque spirituales consulere, quandoquidem id quoque inter Spiritus dona numeratur, nec omnium est scientia: vel eam denique per vitae purgationem aucupari, atque a vera Sapientia sapientiam postulare. Isti vero, miram stultitiam:) ad id quod paratius et procli- vius est, se conferunt, nec ratione mundum guber- nari falso asserunt, cum ipsi rationem ignorent; atque ita propter inscitiam sapientes sunt, aut propter supervacaneam sapientiam, ut ita loquar, insipientes ac stolidi. Hinc alii quidem casum atque fortunam, fortuito sane temereque confictam, in- duxerunt; alii siderum principatum quemdam ra- tionis expertem atque indissolubilem, quæ res nostras arbitratu suo, imo etiam necessario, conue- ctant, et errantium quarumdam atque fixarum stel- larum congressus et recessiones, ac motum, omni. bus in rebus dominantem confinxerunt; alii, quod quisque secum excogitavit, aerumnoso hominum generi invexerunt; quidquid nimirum ex ipsa Pro- videntia comprehendi conspicique nequit, in varias opiniones, variaque nomina dividentes. Nec defue- runt, qui magnæ quoque paupertatis Providentiam damnarent, dum ea quidem, quæ supra nos sunt, eam ad nos usque, qui ea vel maxime indigemus si plures beneficiis afficerentur, nimis beneficuin ab ipsa regi atque gubernari judicarunt, cæterum demittere gravati sunt ; perinde ac vererentur, ne, exhiberent benefactorem, aut ne Deus bene de pluribus merendo defatigaretur. Rom. 1, seq. Editi vero, Fortunam et casum instituerunt, inventa vere casu et fortuito excogitata atque afficta. > Alii, D XXXIII. Verum hos, ut dixi, valere sinamus, quippe quos jam Scriptura egregie ulla sit : Evanuit enim, inquit, insipiens cor eorum; dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt, Deique incorruptibilis gloriam immutarunt s, figmentis quibusdam atque umbris Providentiam ad omnia sese porrigentem contumeliose proscindentes. Nos auten, neque hu- jusmodi dogmatum portenta confingamus, si quid nobis, qui ratione utimur, ac sumuæ rationis cul- tum profitemur, ratio cur est, ne iis, qui hæc putant, assentiamur; tametsi in absurdis sermoni- bus et dogmatibus celerem et expeditam linguam habeant, et novitate delectent. Qu in potius, et Deum rerum omnium effectorem et architectum creda- mus. Quonam enim modo universum hoc exstitis- set, nisi ab alique procreatum atque concinnatum factore eo meliorem esse pronuntiarent, quod plures beneficiis afficeret. › dicere viderentur.» in similitudinem ima- ginis correptibilis hominis. » Reg. bu, Deest in ed. (80) Επειδή. Sic Regg. a, bu, pl, et Or. 2. (81) 'Ασύνετοι. Regg. a, c, d, et Jes., ἀπαίδευ (89) Εντεῦθεν οἱ μέν, etc. « llinc alii quidem (85) Βούλωνται. Sic Regg. d, bm, ph, et Or. 2. (84) "Ο τι ἄν. Regg. a, bm, ph, ὅτι δ' ἄν. (85) Αὐτοῖς. Sic Regg. a, bn, pli, et Or. 2. Editi, (86) Μὴ τῷ πλείονας, etc. Billius : « we benefa- (87) Αὐτοῖς. « Ipsis defatigaretur, defatigatum (88) 'Αφθάρτου Θεοῦ. Or. 2 addit : ἐν ὁμοιώματι (89) Μήτε. Sic Regg. a, bm, ph. In ed., μηδέ. (90) Καινῷ. Οr. 2, κοινῷ, « communione. (91) Τὸν πάντων ποιητήν. Sic Regg. a, et ph. In (92) "Α». Deest in Or. 2.
PG 35:902φάσκοντες εἶναι σοφοὶ, ἐμωράνθησαν, καὶ ἤλλαξαν τὴν δόξαν τοῦ ἀφθάρτου Θεοῦ, μύθοις τισὶ καὶ σκιαῖς τὴν διὰ πάντων Πρόνοιαν καθυβρίσαντες. Ἡμεῖς δὲ μήτε αὐτοὶ ταῦτα τερατευώμεθα, εἴπερ τι μέλει τοῦ λόγου λογικοῖς οὖσιν ἡμῖν, καὶ λόγου θεραπευταῖς· μήτε τοὺς οἰομένους ἀποδεχώμεθα, κἂν εὐδρομῶσι τὴν γλῶτταν ἐν τοῖς ἀτόποις λόγοις καὶ δόγμασι, καὶ τῷ καινῷ τέρπωσιν. Ἀλλὰ καὶ Θεὸν εἶναι τὸν πάντων ποιητὴν καὶ δημιουργὸν πιστεύωμεν· πῶς γὰρ ἂν ὑπέστη τὸ πᾶν, μή τινος οὐσιώσαντός τε καὶ συναρμόσαντος; Καὶ Πρόνοιαν συνεισάγωμεν, τὴν τοῦδε τοῦ παντὸς συνεκτικήν τε καὶ συνδετικήν· ἐπεὶ καὶ προνοητὴν εἶναι τούτων, ὧν ποιητὴν εἶναι ἀναγκαῖον· εἰ μὴ μέλλοι τὸ πᾶν τῷ αὐτομάτῳ φερόμενον, ὥσπερ ὑπὸ λαίλαπος ναῦς, αὐτίκα λυθήσεσθαί τε καὶ διασπασθήσεσθαι διὰ τὴν ἀταξίαν τῆς ὕλης, καὶ πρὸς τὴν ἀρχαίαν σύγχυσίν τε καὶ ἀκοσμίαν ἐπαναχθήσεσθαι. Καὶ τοῖς ἡμετέροις μάλιστα ἐπιστατεῖν δεξώμεθα τὸν ἡμέτερον, εἴτε ποιητὴν, εἴτε πλάστην βούλει καλεῖν· κἂν διὰ τῶν ἐναντίων ὁ βίος ἡμῖν διεξάγηται, διὰ τοῦτο τυχὸν καὶ ἀγνοουμένων, ἵνα τῷ δυσθεωρήτῳ τὸν ὑπὲρ πάντα λόγον θαυμάζωμεν.
καμεῖν περὶ τὸν λόγον δέον, ὡς τάχ' ἂν τῇ φιλοπονία δοθησομένης τῆς ἀληθείας, ἢ σοφωτέροις ἑαυτῶν ταῦτα συμφιλοσοφεῖν καὶ πνευματικωτέροις, έπει δὴ (80) καὶ τοῦτο χάρισμα ἐν, καὶ οὐχὶ πάντων ή γνῶσις, ἢ καθάρσει βίου ταύτην θηρεύειν, καὶ παρὰ τῆς ὄντως Σοφίας σοφίαν ἐπιζητεῖν. Οἱ δὲ (ὢ τῆς ἀπαιδευσίας!) ἐπὶ τὸ ἑτοιμότερον τρέπονται, καὶ ἀλογίαν τοῦ παντὸς καταψεύδονται, αὐτοὶ τὸν λόγον οὐκ ἐπιστάμενοι· καὶ εἰσὶ δι' ἀπαιδευσίαν σοφοί, ἢ διὰ σοφίαν, ἵνα οὕτως εἴπω, τὴν περιττήν, ἄσοφοι καὶ ἀσύνετοι (81). Ἐντεῦθεν οἱ μὲν (82) τύχην καὶ τὸ αὐτόματον ἐδογμάτισαν, ὄντως αυτόματα καὶ ὡς ἔτυχεν ἀναπλασθέντα ἐπινοήματα· οἱ δὲ ἀστέρων τι- νὰ δυναστείαν ἄλογόν τε καὶ ἄλυτον πλεκόντων, ὡς ἂν βούλωνται (83), τὰ ἡμέτερα, μᾶλλον δὲ καὶ αὐτὸ τὸ πλέκειν συνηναγκασμένων· καὶ πλανητῶν δή τι- Β νων καὶ ἀπλανῶν συνόδους καὶ ὑποχωρήσεις, καὶ κυ- ρίαν τοῦ παντὸς κίνησιν. Οἱ δὲ, ὅ τι ἂν (84) ἕκαστος ἐφαντάσθησαν, τῷ ταλαιπώρῳ γένει τῶν ἀνθρώπων φέροντες, ἐπεισήγαγον, ὅσον αὐτοῖς (85) τῆς Προνοίας ἀνέφικτόν τε καὶ ἀθεώρητον, εἰς διαφόρους δόξας και προσηγορίας καταμερίσαντες. Εἰσὶ δὲ οἱ καὶ πενίαν πολλὴν τῆς Προνοίας κατέγνωσαν, τὰ μὲν ὑπὲρ ἡμᾶς ταύτῃ διοικεῖσθαι νομίσαντες, ἄχρι δ᾽ ἡμῶν τῶν καὶ μάλιστα δεομένων κατάγειν αὐτὴν ἀποκνήσαντες, ὥστ περ δεδοικότες, μὴ τῷ πλείονας (86) εὐεργετεῖσθαι, ἀγαθώτερον ἀποφήνωσι τὸν εὐεργέτην, ἢ ἀποκάμνοι αὐτοῖς (87) ὁ Θεὸς εὖ ποιῶν πλείονας. ο ΑΓ'. 'Αλλ' οὗτοι μέν, ὅπερ εἶπον, ἐῤῥίφθων, ἐπεὶ καὶ καλῶς αὐτοὺς προλαβὼν ὁ λόγος ἀμύνατο· Ἐμα- ταιώθη γάρ, φησίν, ἡ ἀσύνετος αὐτῶν καρδία· φάσκοντες εἶναι σοφοί, ἐμωράνθησαν, καὶ ἦλλα- ξαν τὴν δόξαν τοῦ ἀφθάρτου (88) Θεοῦ, μύθοις τισὶ καὶ σκιαῖς τὴν διὰ πάντων Πρόνοιαν καθυβρί σαντες. Ἡμεῖς δὲ μήτε αὐτοὶ ταῦτα τερατευώμεθα, εἴπερ τι μέλει τοῦ λόγου λογικοῖς οὖσιν ἡμῖν, καὶ λό γου θεραπευταῖς· μήτε (89) τοὺς οἰομένους ἀποδεχώ μεθα, κἂν εὐδρομῶσι τὴν γλῶτταν ἐν τοῖς ἀτόποις λόγοις καὶ δόγμασι, καὶ τῷ καινῷ (90) τέρπωσιν. ᾿Αλλὰ καὶ Θεὸν εἶναι τὸν πάντων ποιητὴν (91) καὶ δημιουργόν πιστεύωμεν· πῶς γὰρ ἂν (92) ὑπέστη το πᾶν, μή τινος οὐσιώσαντός τε καὶ συναρμόσαντος; Καὶ Πρόνοιαν συνεισάγωμεν, τὴν τοῦδε τοῦ παντὸς συνεκτικήν τε καὶ συνδετικήν· ἐπεὶ καὶ προνοητήν ἐπειδήπερ. του βούλονται. αὐτῆς. εἰκόνος φθαρτοῦ ἀνθρώπου· « τῶν πάντων. τόν - ORATIO XIV. DE PAUPERUM AMORE. A tinent; statim ut inopinatum quid acciderit, quasi vertigine correpti hærent, cum econtra oporteret eos, vel in indaganda ratione laborare, ut cura ac diligentia veritatem fortasse consequi possint : vel de his rebus sapientiores viros magisque spirituales consulere, quandoquidem id quoque inter Spiritus dona numeratur, nec omnium est scientia: vel eam denique per vitae purgationem aucupari, atque a vera Sapientia sapientiam postulare. Isti vero, miram stultitiam:) ad id quod paratius et procli- vius est, se conferunt, nec ratione mundum guber- nari falso asserunt, cum ipsi rationem ignorent; atque ita propter inscitiam sapientes sunt, aut propter supervacaneam sapientiam, ut ita loquar, insipientes ac stolidi. Hinc alii quidem casum atque fortunam, fortuito sane temereque confictam, in- duxerunt; alii siderum principatum quemdam ra- tionis expertem atque indissolubilem, quæ res nostras arbitratu suo, imo etiam necessario, conue- ctant, et errantium quarumdam atque fixarum stel- larum congressus et recessiones, ac motum, omni. bus in rebus dominantem confinxerunt; alii, quod quisque secum excogitavit, aerumnoso hominum generi invexerunt; quidquid nimirum ex ipsa Pro- videntia comprehendi conspicique nequit, in varias opiniones, variaque nomina dividentes. Nec defue- runt, qui magnæ quoque paupertatis Providentiam damnarent, dum ea quidem, quæ supra nos sunt, eam ad nos usque, qui ea vel maxime indigemus si plures beneficiis afficerentur, nimis beneficuin ab ipsa regi atque gubernari judicarunt, cæterum demittere gravati sunt ; perinde ac vererentur, ne, exhiberent benefactorem, aut ne Deus bene de pluribus merendo defatigaretur. Rom. 1, seq. Editi vero, Fortunam et casum instituerunt, inventa vere casu et fortuito excogitata atque afficta. > Alii, D XXXIII. Verum hos, ut dixi, valere sinamus, quippe quos jam Scriptura egregie ulla sit : Evanuit enim, inquit, insipiens cor eorum; dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt, Deique incorruptibilis gloriam immutarunt s, figmentis quibusdam atque umbris Providentiam ad omnia sese porrigentem contumeliose proscindentes. Nos auten, neque hu- jusmodi dogmatum portenta confingamus, si quid nobis, qui ratione utimur, ac sumuæ rationis cul- tum profitemur, ratio cur est, ne iis, qui hæc putant, assentiamur; tametsi in absurdis sermoni- bus et dogmatibus celerem et expeditam linguam habeant, et novitate delectent. Qu in potius, et Deum rerum omnium effectorem et architectum creda- mus. Quonam enim modo universum hoc exstitis- set, nisi ab alique procreatum atque concinnatum factore eo meliorem esse pronuntiarent, quod plures beneficiis afficeret. › dicere viderentur.» in similitudinem ima- ginis correptibilis hominis. » Reg. bu, Deest in ed. (80) Επειδή. Sic Regg. a, bu, pl, et Or. 2. (81) 'Ασύνετοι. Regg. a, c, d, et Jes., ἀπαίδευ (89) Εντεῦθεν οἱ μέν, etc. « llinc alii quidem (85) Βούλωνται. Sic Regg. d, bm, ph, et Or. 2. (84) "Ο τι ἄν. Regg. a, bm, ph, ὅτι δ' ἄν. (85) Αὐτοῖς. Sic Regg. a, bn, pli, et Or. 2. Editi, (86) Μὴ τῷ πλείονας, etc. Billius : « we benefa- (87) Αὐτοῖς. « Ipsis defatigaretur, defatigatum (88) 'Αφθάρτου Θεοῦ. Or. 2 addit : ἐν ὁμοιώματι (89) Μήτε. Sic Regg. a, bm, ph. In ed., μηδέ. (90) Καινῷ. Οr. 2, κοινῷ, « communione. (91) Τὸν πάντων ποιητήν. Sic Regg. a, et ph. In (92) "Α». Deest in Or. 2.
PG 35:903Ἐπειδὴ τὸ μὲν ῥᾳδίως ληπτὸν, ἅπαν εὐκαταφρόνητον· τὸ δὲ ὑπὲρ ἡμᾶς, ὅσῳ δυσεφικτότερον, τοσούτῳ θαυμασιώτερον· καὶ γυμνάζει τὸν πόθον ἅπαν τὸ διαφεῦγον τὴν ἔφεσιν. ΛΔ. Διὰ τοῦτο μήτε ὑγίειαν πᾶσαν θαυμάζωμεν, μήτε νόσον διαπτύωμεν, μήτε πλούτῳ ῥέοντι προστιθώμεθα καρδίᾳ, πλέον ἢ καλῶς ἔχει, τῇ ῥοῇ προσκείμενοι, καὶ οἷον τῆς ψυχῆς τι ταύτῃ προσαναλίσκοντες· μήτε πενίας κατεξανιστώμεθα, ὡς ἀποπτύστου πάντη καὶ κατακρίτου, καὶ τῆς μισουμένης μερίδος· ἀλλ’ εἰδῶμεν καὶ ὑγίειαν περιφρονεῖν ἀσύνετον, ἧς καρπὸς ἁμαρτία, καὶ νόσον τιμᾷν ὁσίαν, αἰδούμενοι τοὺς διὰ πάθους νικήσαντας, μή πού τις καὶ Ἰὼβ τοῖς νοσοῦσιν ἐγκέκρυπται, πολύ τι τῶν ὑγιαινόντων αἰδεσιμώτερος, κἂν τὸν ἰχῶρα ξέῃ, κἂν ταλαιπωρῇ νυκτὸς καὶ ἡμέρας αἴθριος, καὶ πληγῇ, καὶ γυναικὶ, καὶ φίλοις στενοχωρούμενος· ὡς δὲ καὶ πλοῦτον ἄδικον ἀποπέμπεσθαι, δι’ ὃν κάμνει δικαίως ὁ ἐν τῇ φλογὶ πλούσιος, καὶ προσαιτεῖ ῥανίδα μικρὰν ἀναψύξεως, καὶ πενίαν ἐπαινεῖν εὐχάριστον καὶ φιλόσοφον, μεθ’ ἧς Λάζαρος σώζεται, καὶ πλουτεῖ τὴν ἐν κόλποις Ἀβραὰμ ἀνάπαυσιν. ΛΕ.
μέλλοι τὸ πᾶν τῷ αὐτομάτῳ φερόμενον, ὥσπερ ὑπὸ λαίλαπος ναῦς, αὐτίκα λυθήσεσθαί τε καὶ διασπασθή σεσθαι διὰ τὴν ἀταξίαν τῆς ὕλης, καὶ πρὸς τὴν ἀρ χαίαν σύγχυσίν τε καὶ ἀκοσμίαν ἐπαναχθήσεσθαι. Καὶ τοῖς (93) ἡμετέροις μάλιστα επιστατεῖν δεξώμεθα τὸν ἡμέτερον, εἴτε ποιητὴν, εἴτε πλάστην βούλει καλεῖν· καὶ διὰ τῶν ἐναντίων ὁ βίος ἡμῖν (94) διεξάγηται, διὰ τοῦτο τυχὸν καὶ ἀγνοουμένων, ἵνα τῷ δυσθεωρή- τῳ (95) τὸν ὑπὲρ πάντα λόγον θαυμάζωμεν. Ἐπειδὴ τὸ μὲν ῥᾳδίως ληπτὸν, ἅπαν εὐκαταφρόνητον· τὸ δὲ ὑπὲρ ἡμᾶς, ὅσῳ δυσεφικτότερον, τοσούτῳ θαυμασιώ τερον· καὶ γυμνάζει τὸν πόθον ἅπαν (96) τὸ διαφεῦγον τὴν ἔφεσιν. Α εἶναι τούτων, ὧν ποιητὴν εἶναι ἀναγκαιον· εἰ μὴ ΛΔ'. Διὰ τοῦτο μήτε υγίειαν πᾶσαν θαυμάζωμεν, μήτε νόσον διαπτύωμεν, μήτε πλούτῳ ῥέοντι προστι θώμεθα καρδίᾳ (97), πλέον ἢ καλῶς ἔχει, τῇ ροῇ προσκείμενοι, καὶ οἷον τῆς ψυχῆς τι ταύτῃ προσαν αλίσκοντες· μήτε πενίας κατεξανιστώμεθα, ὡς ἀπο- πτύστου πάντη καὶ κατακρίτου, καὶ τῆς μισουμένης μερίδος· ἀλλ᾽ εἰδῶμεν καὶ ὑγίειαν περιφρονεῖν ἀπ σύνετον, ἧς καρπός (98) ἁμαρτία (94), καὶ νόσον τιμάν ὁσίαν (1), αιδούμενοι τοὺς διὰ πάθους νικήσαντας, μή πού τις καὶ Ἰὼβ τοῖς νοσοῦσιν ἐγκέκρυπται, που λύ τι τῶν ὑγιαινόντων αἰδεσιμώτερος, κἂν τὸν ἰχε ρα (2) ξέη (3), καν ταλαιπωρῇ νυκτὸς καὶ ἡμέρας αἴθριος, καὶ πληγῇ, καὶ γυναικί, καὶ φίλοις στενο- χωρούμενος· ὡς δὲ καὶ πλοῦτον ἄδικον ἀποπέμπε σθαι, δι᾿ ἂν κάμνει δικαίως ὁ ἐν τῇ φλογὶ πλούσιος, καὶ προσαιτεῖ φανίδα μικρὰν ἀναψύξεως, καὶ πενίαν ἐπαινεῖν εὐχάριστον καὶ φιλόσοφον (4), μεθ' ης Λά ζαρος σώζεται, καὶ πλουτεῖ τὴν ἐν κόλποις ᾿Αβραὰμ ἀνάπαυσιν. καρδίαν. ΛΕ'. Ἀλλ᾿ ἐμοὶ μὲν καὶ διὰ τοῦτο δοκεῖ ἀναγκαία τυγχάνειν ἡ φιλανθρωπία, καὶ τὸ πρὸς τοὺς δεομέ- νους εὔσπλαγχνον, ἵνα τοὺς οὕτως ἔχοντας περὶ τού - των επιστομίζωμεν, καὶ μὴ λόγοις ματαίοις παρα- χωρῶμεν, νομοθετοῦντες καθ᾿ ἡμῶν αὐτῶν τὴν ὠμό. τητα· πάντων δὲ τὴν ἐντολὴν αἰδώμεθα πλέον, καὶ τὸ ὑπόδειγμα. Τίς ἡ ἐντολή; καὶ σκοπεῖτε τὸ ἐπίμο- νον (5) αὐτῆς, καὶ τὸ γνήσιον. Οὐ γὰρ ἅπαξ, οὐδὲ δις εἰπόντες τι περὶ τῶν δεομένων, οἱ τοῦ Πνεύματος ἀπηλλάγησαν· οὐδὲ οἱ μὲν, οἱ δὲ οὔ, ἢ μᾶλλον τινες, Τὸν ἰχώρα. τις ἰχῶρα. ο φιλόσοφον, S GREGORII THEOLOGI 90$ fuisset ? Et Providentiam, quæ universam hanc re- rum machinam contineat, velutque vinculis astrin- gal, simul inducamus; quandoquiden, quarum re- rum conditor est, earum quoque moderator sit ne- cesse est. Alioqui si mundus casu feratur, primo quoque tempore, velut navis a venti turbine, pro- pler materia perturbationem, dissolvetur ac distra- hetur, atque ad veterem confusionem indigestam- que congeriem reducetur. Ac nostris præsertim rebus, nostrum, sive factorem, sive fictorem appel- lare mavis, præesse credamus; etiamsi vita nostra per contraria gubernetur, ob id fortasse nobis ignota, ut quia eorum cognitionem vix omnino consequi possumus, rationem omnia supe- rantem admiremur. Quidquid enim facile percipitur, facile quoque in contemptuin venit. Quod autem supra nos est, quo majore cum difficultate percipi potest, eo etiam majorem admirationem movet; at- que id omne, quod appetitum nostrum fugit, desiderium exercet. XXXIV. Idcirco, nec sanitatem omnem admire- B mur, nec morbum omnem respuamus, nec fluenti- bus divitiis cor apponamus, fluxis, plus quam par sit, adhærentes, ac velut partem quamdam animæ cum eis absumentes: nec rursus paupertatem, ut detestabilem omnino ac damnatam, et invisain, insectemur. Verum et insipientem sanitatem, cujus fructus est peccatum, despicere, et morbum san- etum in pretio habere sciamus, eos, qui per dolo- rem et cruciatum victoriam adepti sunt, venerantes, ne forte Job quispiam inter ægrotantes lateat, multo utique iis, qui corpore sano sunt, præstantior ac venerabilior, etiamsi saniem radat ", etiamsi diu ac noctu sub dio vexetur, tum a plaga, tum ab uxore, tum ab amicis in arctum adductus. Atque imiquas opes, propter quas merito dives ille in C flamina cruciatur, et exiguam aquæ guttam, qua linguam refrigeret ", supplex petit, repudiemus : et rursum paupertatem cum grati animi affectu et virtute conjunctam laudemus, cum qua Lazarus quie locupletatur salutein assequitur, atque illa in Abrahæ sinu re- XXXV. At mihi quidem hoc quoque nomine ne- cessaria esse benignitas et misericordia erga pau- peres videtur, ut iis, qui de illis ita sentiunt, os obstruamnus, nec inanibus verbis cedamus, crudeli- tatis legem adversus nosmetipsos sancientes; atque mandato omnium maximo et exemplo moveamur. Quodnamn porro hoc mandatum est? Ac videte, quæso, quam constans sit atque sincerum: neque enim homines Spiritu sancto afflati, cuin semel aut bis de pauperibus sermonem habuissent, desierunt; D Job 11, in edit. ficultatem. edit. Lef., Sic Regg. a, c, d, bu, et pl. Editi vero, et Coisl. 1, tem ac patientem. » Vocat hic Gregorius e pauper- tatein, id est, philosopho Christiano digna, cujus est omnia hujus vitæ incommoda pa- tienter ferre, ac Deo gratias agere. gne. > 8. 33 Luc. xv1, 24. (93) Τοῖς. Sic Regg. a, bm, pu, et Or. 2. Deest (94) Ημῖν. Nicet., ἡμῶν. (95) Τῷ δυσθεωρήτω. Propter cognoscendi dir- (96) "Απαν. Sic Regg. a. c, d, et Or. 2. Deest in (97) Καρδίᾳ. • Corde inhærentes. » Par. et Comn- (98) Καρπός. Οr. 2. ὁ καρπός. (99) Αμαρτία. leg. d, ἡ ἁμαρτία. (1) 'Oolar. Or. 2, öolov. (5) Ξέῃ. Editi, ζέῃ. Sanie scaleat, ferveal. (4) Εὐχάριστον καὶ φιλόσοφον. : Gratias agen- (5) Τὸ ἐπίμονοr. Coisl. 2, τὸ ἐπίσημον, « insi
PG 35:904Ἀλλ’ ἐμοὶ μὲν καὶ διὰ τοῦτο δοκεῖ ἀναγκαία τυγχάνειν ἡ φιλανθρωπία, καὶ τὸ πρὸς τοὺς δεομένους εὔσπλαγχνον, ἵνα τοὺς οὕτως ἔχοντας περὶ τούτων ἐπιστομίζωμεν, καὶ μὴ λόγοις ματαίοις παραχωρῶμεν, νομοθετοῦντες καθ’ ἡμῶν αὐτῶν τὴν ὠμότητα· πάντων δὲ τὴν ἐντολὴν αἰδώμεθα πλέον, καὶ τὸ ὑπόδειγμα. Τίς ἡ ἐντολή; καὶ σκοπεῖτε τὸ ἐπίμονον αὐτῆς, καὶ τὸ γνήσιον. Οὐ γὰρ ἅπαξ, οὐδὲ δὶς εἰπόντες τι περὶ τῶν δεομένων, οἱ τοῦ Πνεύματος ἀπηλλάγησαν· οὐδὲ οἱ μὲν, οἱ δὲ οὒ, ἢ μᾶλλόν τινες, οἱ δὲ ἧττον, ὡς ἂν μὴ περὶ μεγάλου τινὸς, μηδὲ τῶν σφόδρα κατεπειγόντων, ἀλλὰ καὶ πάντες, καὶ μετὰ σπουδῆς ἕκαστος, ἢ πρῶτον, ἢ ἐν πρώτοις, τοῦτο διακελευόμενοι, καὶ ποτὲ μὲν προτρέποντες, ποτὲ δὲ ἀπειλοῦντες, ποτὲ δὲ ὀνειδίζοντες· ἔστι δὲ ὅτε καὶ τοὺς κατορθοῦντας ἀποδεχόμενοι, ὡς ἂν τῷ συνεχεῖ τῆς ὑπομνήσεως τὴν ἐντολὴν ἐνεργήσωσιν. Ἕνεκεν μὲν τῆς ταλαιπωρίας τῶν πτωχῶν, καὶ τοῦ στεναγμοῦ τῶν πενήτων νῦν ἀναστήσομαι, φησὶ, λέγει Κύριος. Τίς οὐ δέδοικεν ἀνιστάμενον Κύριον; Καὶ, Ἀνάστηθι, Κύριε ὁ Θεός μου, ὑψωθήτω ἡ χείρ σου· μὴ ἐπιλάθῃ τῶν πενήτων.
μέλλοι τὸ πᾶν τῷ αὐτομάτῳ φερόμενον, ὥσπερ ὑπὸ λαίλαπος ναῦς, αὐτίκα λυθήσεσθαί τε καὶ διασπασθή σεσθαι διὰ τὴν ἀταξίαν τῆς ὕλης, καὶ πρὸς τὴν ἀρ χαίαν σύγχυσίν τε καὶ ἀκοσμίαν ἐπαναχθήσεσθαι. Καὶ τοῖς (93) ἡμετέροις μάλιστα επιστατεῖν δεξώμεθα τὸν ἡμέτερον, εἴτε ποιητὴν, εἴτε πλάστην βούλει καλεῖν· καὶ διὰ τῶν ἐναντίων ὁ βίος ἡμῖν (94) διεξάγηται, διὰ τοῦτο τυχὸν καὶ ἀγνοουμένων, ἵνα τῷ δυσθεωρή- τῳ (95) τὸν ὑπὲρ πάντα λόγον θαυμάζωμεν. Ἐπειδὴ τὸ μὲν ῥᾳδίως ληπτὸν, ἅπαν εὐκαταφρόνητον· τὸ δὲ ὑπὲρ ἡμᾶς, ὅσῳ δυσεφικτότερον, τοσούτῳ θαυμασιώ τερον· καὶ γυμνάζει τὸν πόθον ἅπαν (96) τὸ διαφεῦγον τὴν ἔφεσιν. Α εἶναι τούτων, ὧν ποιητὴν εἶναι ἀναγκαιον· εἰ μὴ ΛΔ'. Διὰ τοῦτο μήτε υγίειαν πᾶσαν θαυμάζωμεν, μήτε νόσον διαπτύωμεν, μήτε πλούτῳ ῥέοντι προστι θώμεθα καρδίᾳ (97), πλέον ἢ καλῶς ἔχει, τῇ ροῇ προσκείμενοι, καὶ οἷον τῆς ψυχῆς τι ταύτῃ προσαν αλίσκοντες· μήτε πενίας κατεξανιστώμεθα, ὡς ἀπο- πτύστου πάντη καὶ κατακρίτου, καὶ τῆς μισουμένης μερίδος· ἀλλ᾽ εἰδῶμεν καὶ ὑγίειαν περιφρονεῖν ἀπ σύνετον, ἧς καρπός (98) ἁμαρτία (94), καὶ νόσον τιμάν ὁσίαν (1), αιδούμενοι τοὺς διὰ πάθους νικήσαντας, μή πού τις καὶ Ἰὼβ τοῖς νοσοῦσιν ἐγκέκρυπται, που λύ τι τῶν ὑγιαινόντων αἰδεσιμώτερος, κἂν τὸν ἰχε ρα (2) ξέη (3), καν ταλαιπωρῇ νυκτὸς καὶ ἡμέρας αἴθριος, καὶ πληγῇ, καὶ γυναικί, καὶ φίλοις στενο- χωρούμενος· ὡς δὲ καὶ πλοῦτον ἄδικον ἀποπέμπε σθαι, δι᾿ ἂν κάμνει δικαίως ὁ ἐν τῇ φλογὶ πλούσιος, καὶ προσαιτεῖ φανίδα μικρὰν ἀναψύξεως, καὶ πενίαν ἐπαινεῖν εὐχάριστον καὶ φιλόσοφον (4), μεθ' ης Λά ζαρος σώζεται, καὶ πλουτεῖ τὴν ἐν κόλποις ᾿Αβραὰμ ἀνάπαυσιν. καρδίαν. ΛΕ'. Ἀλλ᾿ ἐμοὶ μὲν καὶ διὰ τοῦτο δοκεῖ ἀναγκαία τυγχάνειν ἡ φιλανθρωπία, καὶ τὸ πρὸς τοὺς δεομέ- νους εὔσπλαγχνον, ἵνα τοὺς οὕτως ἔχοντας περὶ τού - των επιστομίζωμεν, καὶ μὴ λόγοις ματαίοις παρα- χωρῶμεν, νομοθετοῦντες καθ᾿ ἡμῶν αὐτῶν τὴν ὠμό. τητα· πάντων δὲ τὴν ἐντολὴν αἰδώμεθα πλέον, καὶ τὸ ὑπόδειγμα. Τίς ἡ ἐντολή; καὶ σκοπεῖτε τὸ ἐπίμο- νον (5) αὐτῆς, καὶ τὸ γνήσιον. Οὐ γὰρ ἅπαξ, οὐδὲ δις εἰπόντες τι περὶ τῶν δεομένων, οἱ τοῦ Πνεύματος ἀπηλλάγησαν· οὐδὲ οἱ μὲν, οἱ δὲ οὔ, ἢ μᾶλλον τινες, Τὸν ἰχώρα. τις ἰχῶρα. ο φιλόσοφον, S GREGORII THEOLOGI 90$ fuisset ? Et Providentiam, quæ universam hanc re- rum machinam contineat, velutque vinculis astrin- gal, simul inducamus; quandoquiden, quarum re- rum conditor est, earum quoque moderator sit ne- cesse est. Alioqui si mundus casu feratur, primo quoque tempore, velut navis a venti turbine, pro- pler materia perturbationem, dissolvetur ac distra- hetur, atque ad veterem confusionem indigestam- que congeriem reducetur. Ac nostris præsertim rebus, nostrum, sive factorem, sive fictorem appel- lare mavis, præesse credamus; etiamsi vita nostra per contraria gubernetur, ob id fortasse nobis ignota, ut quia eorum cognitionem vix omnino consequi possumus, rationem omnia supe- rantem admiremur. Quidquid enim facile percipitur, facile quoque in contemptuin venit. Quod autem supra nos est, quo majore cum difficultate percipi potest, eo etiam majorem admirationem movet; at- que id omne, quod appetitum nostrum fugit, desiderium exercet. XXXIV. Idcirco, nec sanitatem omnem admire- B mur, nec morbum omnem respuamus, nec fluenti- bus divitiis cor apponamus, fluxis, plus quam par sit, adhærentes, ac velut partem quamdam animæ cum eis absumentes: nec rursus paupertatem, ut detestabilem omnino ac damnatam, et invisain, insectemur. Verum et insipientem sanitatem, cujus fructus est peccatum, despicere, et morbum san- etum in pretio habere sciamus, eos, qui per dolo- rem et cruciatum victoriam adepti sunt, venerantes, ne forte Job quispiam inter ægrotantes lateat, multo utique iis, qui corpore sano sunt, præstantior ac venerabilior, etiamsi saniem radat ", etiamsi diu ac noctu sub dio vexetur, tum a plaga, tum ab uxore, tum ab amicis in arctum adductus. Atque imiquas opes, propter quas merito dives ille in C flamina cruciatur, et exiguam aquæ guttam, qua linguam refrigeret ", supplex petit, repudiemus : et rursum paupertatem cum grati animi affectu et virtute conjunctam laudemus, cum qua Lazarus quie locupletatur salutein assequitur, atque illa in Abrahæ sinu re- XXXV. At mihi quidem hoc quoque nomine ne- cessaria esse benignitas et misericordia erga pau- peres videtur, ut iis, qui de illis ita sentiunt, os obstruamnus, nec inanibus verbis cedamus, crudeli- tatis legem adversus nosmetipsos sancientes; atque mandato omnium maximo et exemplo moveamur. Quodnamn porro hoc mandatum est? Ac videte, quæso, quam constans sit atque sincerum: neque enim homines Spiritu sancto afflati, cuin semel aut bis de pauperibus sermonem habuissent, desierunt; D Job 11, in edit. ficultatem. edit. Lef., Sic Regg. a, c, d, bu, et pl. Editi vero, et Coisl. 1, tem ac patientem. » Vocat hic Gregorius e pauper- tatein, id est, philosopho Christiano digna, cujus est omnia hujus vitæ incommoda pa- tienter ferre, ac Deo gratias agere. gne. > 8. 33 Luc. xv1, 24. (93) Τοῖς. Sic Regg. a, bm, pu, et Or. 2. Deest (94) Ημῖν. Nicet., ἡμῶν. (95) Τῷ δυσθεωρήτω. Propter cognoscendi dir- (96) "Απαν. Sic Regg. a. c, d, et Or. 2. Deest in (97) Καρδίᾳ. • Corde inhærentes. » Par. et Comn- (98) Καρπός. Οr. 2. ὁ καρπός. (99) Αμαρτία. leg. d, ἡ ἁμαρτία. (1) 'Oolar. Or. 2, öolov. (5) Ξέῃ. Editi, ζέῃ. Sanie scaleat, ferveal. (4) Εὐχάριστον καὶ φιλόσοφον. : Gratias agen- (5) Τὸ ἐπίμονοr. Coisl. 2, τὸ ἐπίσημον, « insi
PG 35:905Ἀπευξώμεθα τὴν τοιαύτην ὕψωσιν, καὶ μὴ βουληθῶμεν ἰδεῖν ἐπαιρομένην χεῖρα κατὰ τῶν ἀπειθούντων, ἔτι δὲ μᾶλλον ἐπαφιεμένην τοῖς σκληροτέροις. Καὶ οὐκ ἐπελάθετο τῆς κραυγῆς τῶν πενήτων· Καὶ, Οὐκ εἰς τέλος ἐπιλησθήσεται ὁ πτωχός· καὶ, Ὀφθαλμοὶ μὲν αὐτοῦ ἐπὶ τὸν πένητα ἐπιβλέπουσιν (ὃ τοῦ βλεφάρου κρεῖττον καὶ κυριώτερον), τὰ βλέφαρα δὲ αὐτοῦ ἐξετάζει τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων· ἡ ἐλάσσων, ὡς ἂν εἴποι τις, ἐπισκοπὴ καὶ δευτέρα.
οἱ δὲ ἧττον, ὡς ἂν μὴ περὶ μεγάλου τινὸς, μηδὲ τῶν σφόδρα κατεπειγόντων, ἀλλὰ καὶ πάντες, καὶ μετὰ σπουδῆς ἕκαστος, ἢ πρῶτον, ἢ ἐν πρώτοις, τοῦτο διακελευόμενοι, καὶ ποτὲ μὲν προτρέποντες, ποτὲ δὲ ἀπειλοῦντες, ποτὲ δὲ ὀνειδίζοντες· ἔστι δὲ ὅτε καὶ τοὺς κατορθοῦντας ἀποδεχόμενοι, ὡς ἂν τῷ συνεχεί τῆς ὑπομνήσεως τὴν ἐντολὴν ἐνεργήσωσιν. "Ενεκεν μὲν τῆς ταλαιπωρίας τῶν πτωχῶν, καὶ τοῦ στε ναγμοῦ τῶν πενήτων νῦν ἀναστήσομαι, φησὶ (6), λέγει Κύριος. Τίς οὐ δέδοικεν ἀνιστάμενον Κύριον; Και, Ανάστηθι, Κύριε ὁ Θεός μου (7), υψωθήτω ἡ χείρ σου· μὴ ἐπιλάθῃ τῶν πενήτων (8). Απευξά μεθα τὴν τοιαύτην ὕψωσιν, καὶ μὴ βουληθῶμεν ἰδεῖν ἐπαιρομένην χεῖρα κατὰ τῶν ἀπειθούντων, ἔτι δὲ μᾶλ λον ἐπαφιεμένην τοῖς σκληροτέροις (9). Καὶ οὐκ ἐπι ελάθετο τῆς κραυγῆς τῶν πενήτων· Και, Οὐκ εἰς Β τέλος ἐπιλησθήσεται (10) ό πτωχός· και, Οφθαλ μοὶ μὲν αὐτοῦ ἐπὶ τὸν πένητα ἐπιβλέπουσιν (ὁ τοῦ βλεφάρου κρεῖττον καὶ κυριώτερον [11]), τα βλέφαρα δὲ αὐτοῦ ἐξετάζει τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων· ή ἐλάσσων, ὡς ἂν εἴποι τις, ἐπισκοπὴ καὶ δευτέρα (12). Α'. Τάχα ἂν εἴποι τις· Ὑπὲρ τῶν ἀδικουμένων ταῦτα πτωχῶν καὶ πενήτων. Οὐ διαφέρομαι (13) ἀλλὰ σέ γε κεντριζέτω (14) καὶ τοῦτο πρὸς τὸ φιλάν θρωπον. ἂν γὰρ ἀδικουμένων τοσοῦτος ὁ λόγος, τού- των καὶ εὖ τασχόντων δηλαδή πλείων (15) ή χάρις. Εἰ γὰρ ὁ ἀτιμάζων πένητα, παροξύνει τον ποιή- σαντα αὐτὸν, τιμᾷ τὸν ποιητὴν ὁ περιέπων τὸ ποίημα. Πάλιν (16) δὲ ὅταν ἀκούης (17)· Πένης καὶ πλούσιος συνήντησαν ἀλλήλοις, ἀμφοτέρους δὲ ὁ Κύριος ἐποίησεν· μὴ τὸν μὲν πένητα, τὸν δὲ πλούσιον ὑπολάβης, ἵνα καὶ μᾶλλον κατεξαναστής τοῦ πένητος· οὐ γὰρ δῆλον, εἰ θεόθεν ἡ τοιαύτη δι αίρεσις· πλάσμα δὲ Θεοῦ, φησὶν, ὁμοίως ἀμφότεροι, καὶ εἰ τὰ ἔξωθεν ἄνισα. Τοῦτό σε δυσωπείτω (18) πρὸς τὸ συμπαθὲς καὶ φιλάδελφον, ἵνα ὅταν ὑπ' ἐκεί νων ἐπαρθῇς, ὑπὸ τούτου (19) συσταλῇς, καὶ γένῃ σεαυτοῦ μετριώτερος. Τί ἔτι; Ὁ ἐλεῶν πτωχόν, Θεῷ δανείζει, φησίν (20). Τίς οὐ δέχεται τοιοῦτον χρεώστην, ἀποδώσοντα ἐν καιρῷ μετὰ τῆς ἐπικαρ πίας τὸ δάνειον; Καὶ πάλιν (21) Ελεημοσύναις καὶ πίστεσιν ἀποκαθαίρονται αμαρτίαι (22) Πενήτων. εἰς τέλος, « ᾖ. ροῖς. ἐπιληθήσεται. ρον. • Οὐ διαφέρομαι. πλεῖον δυσωπων. - ORATIO XIV. DE PAUPERUM AMORE. reliqui minime, aut alii copiosius, alii parcius, velut de re non ita magna, nec admodum necessaria ; verum, et omnes in universum, et sedulo quisque, vel primum, vel in prinis ad eam rem uos color- tautur, nunc admonentes, nunc comminantes, nunc exprobrantes; nonnunquam etiam eos, qui virtutis hujusce munere funguntur, laudibus efferentes, ni- mirum ut per admonitionis assiduitatem eo nos adducant, ut hoc mandatum exsequamur. Pro- pter miseriam inopum et gemitum pauperum nunc exsurgam, dicit Dominus *. Quis exsurgentem Do- minum non extimescat? Et alio loco: Exsurge, Domine Deus meus, et exallelur manus tua : ne obliviscaris pauperum ". Elationem hujusmodi de- precemur, et ne velimus cernere manum illam ad- versus inobedientes et contumaces sese attollentem, quodque eo gravius est, in duros et pertinaces im- missam. Et rursus: Non est oblitus clamorem pau- perum ; et, Non in finem oblivio erit pauperis”; et, Oculi ejus in pauperem respiciunt (quod quidem autem ejus interrogant klios hominum "; id est, A nec quidam duntaxat de luis rebus verba fecerunt, palpebris melius est, ac præstantins); palpebræ 'minor, ut ita dicam, et secundaria inspectio. @ 38. : XXXVI. Verum dixerit fortasse aliquis: Hæc pro pauperibus illis et inopibus dicta sunt, qui injuria afficiuntur. Non contradico; at hoc quoque tamen ad colenda humanitatis officia te exstimulet. Quo- rum enim, si quid eis injuriæ inferatur, tanta ratio habetur, iisdem certe beneficio affectis, amplior et uberior est gratia. Nam si, qui pauperem despicit, eum a quo factus est, ad iram concitat 38. non du- bium est, quin opificem honore afficiat, qui ipsius opus complectitur. Rursus cum audis: Pauper et dives occurrerunt sibi, utrumque autem creavit Do- minus '; ne illum quidem pauperem, hunc autem divitem ab eo creatum intelligas, atque ex ea re in pauperem insurgendi ansam arripias; neque enim constat, an a Deo hujusnĵodi distinctio profecta sit. Verum Dei figmentum, inquit, uterque æque est, tametsi, quod ad res externas attinet, dispari con- ditione sint, Hoc te ad commiserationem et chari- tatem inflectat, ut cum cogitatio illa tibi animos extulerit, bæc cosdem demittat, teque moderatio- rem efficiat. Quid præterea? Qui miseretur paupe- ris, inquit, Deo feneratur Quis hujusmodi debitorem recuset, debitum in tempore non sine fenorė redditurum? Et rursus: Per misericordiam et fidem peccata purganturª¹. Psal. XI, 6. ** Psal. ix, 35. ss ibid. 13. XXII, 27. Colbert. addit, in nein. > Alii, posterior. ▸ (13; Billius, • sit ita sane : nam PATROL. GR. XXXV. ss ibid. 19. st Psal. X. Prov. D de hoc litem nullam movebo. » 2. 20 Prov. XIX, 17. $5 Ρrov. xν, (6) Φησί. Deest in Reg. c. (7) Ὁ Θεός μου. Hec desunt in Reg. bm. (9) Σκληροτέροις. Regg. a, b, c, um, pl, σκλη (14) Επιλησθήσεται. Sic Regg. um, ph, et Or. 2. (11) Κυριώτερον. Coislian. 2, et Jes., τιμιώτες (12) Καὶ δευτέρα. Deest και in Colb. 1. Bill. 5. 20 Prov. xv11, 5. (14) Κεντριζέτω. Οr. 2, εκκεντριζέτω. (15) Πλείων. Sic Regg. a, c, bu, et ph. Edit. vero, (16) Πάλιν. Reg. ph. addit, δέ. (17) 'Ακούῃς. Regg. bin, pl, ἀκούσῃς. (18) Τοῦτό σε δυσωπείτω. Regg. a, c., τούτῳ σε (19) Τούτου. Jes., τούτων. (20) Φησίν. Deest in leg. bm, et Οr. 2. (21) Καὶ πάλιν. Deest in tribus Regiis, et Or. 2. (22) 'Αμαρτίας. Ιn pluribus, αἱ ἁμαρτίαι.
ΛϚ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΛϚ. Τάχα ἂν εἴποι τις· Ὑπὲρ τῶν ἀδικουμένων ταῦτα πτωχῶν καὶ πενήτων. Οὐ διαφέρομαι· ἀλλὰ σέ γε κεντριζέτω καὶ τοῦτο πρὸς τὸ φιλάνθρωπον. Ὧν γὰρ ἀδικουμένων τοσοῦτος ὁ λόγος, τούτων καὶ εὖ πασχόντων δηλαδὴ πλείων ἡ χάρις. Εἰ γὰρ ὁ ἀτιμάζων πένητα, παροξύνει τὸν ποιήσαντα αὐτὸν, τιμᾷ τὸν ποιητὴν ὁ περιέπων τὸ ποίημα. Πάλιν δὲ ὅταν ἀκούῃς· Πένης καὶ πλούσιος συνήντησαν ἀλλήλοις, ἀμφοτέρους δὲ ὁ Κύριος ἐποίησεν· μὴ τὸν μὲν πένητα, τὸν δὲ πλούσιον ὑπολάβῃς, ἵνα καὶ μᾶλλον κατεξαναστῇς τοῦ πένητος· οὐ γὰρ δῆλον, εἰ θεόθεν ἡ τοιαύτη διαίρεσις· πλάσμα δὲ Θεοῦ, φησὶν, ὁμοίως ἀμφότεροι, καὶ εἰ τὰ ἔξωθεν ἄνισα.
οἱ δὲ ἧττον, ὡς ἂν μὴ περὶ μεγάλου τινὸς, μηδὲ τῶν σφόδρα κατεπειγόντων, ἀλλὰ καὶ πάντες, καὶ μετὰ σπουδῆς ἕκαστος, ἢ πρῶτον, ἢ ἐν πρώτοις, τοῦτο διακελευόμενοι, καὶ ποτὲ μὲν προτρέποντες, ποτὲ δὲ ἀπειλοῦντες, ποτὲ δὲ ὀνειδίζοντες· ἔστι δὲ ὅτε καὶ τοὺς κατορθοῦντας ἀποδεχόμενοι, ὡς ἂν τῷ συνεχεί τῆς ὑπομνήσεως τὴν ἐντολὴν ἐνεργήσωσιν. "Ενεκεν μὲν τῆς ταλαιπωρίας τῶν πτωχῶν, καὶ τοῦ στε ναγμοῦ τῶν πενήτων νῦν ἀναστήσομαι, φησὶ (6), λέγει Κύριος. Τίς οὐ δέδοικεν ἀνιστάμενον Κύριον; Και, Ανάστηθι, Κύριε ὁ Θεός μου (7), υψωθήτω ἡ χείρ σου· μὴ ἐπιλάθῃ τῶν πενήτων (8). Απευξά μεθα τὴν τοιαύτην ὕψωσιν, καὶ μὴ βουληθῶμεν ἰδεῖν ἐπαιρομένην χεῖρα κατὰ τῶν ἀπειθούντων, ἔτι δὲ μᾶλ λον ἐπαφιεμένην τοῖς σκληροτέροις (9). Καὶ οὐκ ἐπι ελάθετο τῆς κραυγῆς τῶν πενήτων· Και, Οὐκ εἰς Β τέλος ἐπιλησθήσεται (10) ό πτωχός· και, Οφθαλ μοὶ μὲν αὐτοῦ ἐπὶ τὸν πένητα ἐπιβλέπουσιν (ὁ τοῦ βλεφάρου κρεῖττον καὶ κυριώτερον [11]), τα βλέφαρα δὲ αὐτοῦ ἐξετάζει τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων· ή ἐλάσσων, ὡς ἂν εἴποι τις, ἐπισκοπὴ καὶ δευτέρα (12). Α'. Τάχα ἂν εἴποι τις· Ὑπὲρ τῶν ἀδικουμένων ταῦτα πτωχῶν καὶ πενήτων. Οὐ διαφέρομαι (13) ἀλλὰ σέ γε κεντριζέτω (14) καὶ τοῦτο πρὸς τὸ φιλάν θρωπον. ἂν γὰρ ἀδικουμένων τοσοῦτος ὁ λόγος, τού- των καὶ εὖ τασχόντων δηλαδή πλείων (15) ή χάρις. Εἰ γὰρ ὁ ἀτιμάζων πένητα, παροξύνει τον ποιή- σαντα αὐτὸν, τιμᾷ τὸν ποιητὴν ὁ περιέπων τὸ ποίημα. Πάλιν (16) δὲ ὅταν ἀκούης (17)· Πένης καὶ πλούσιος συνήντησαν ἀλλήλοις, ἀμφοτέρους δὲ ὁ Κύριος ἐποίησεν· μὴ τὸν μὲν πένητα, τὸν δὲ πλούσιον ὑπολάβης, ἵνα καὶ μᾶλλον κατεξαναστής τοῦ πένητος· οὐ γὰρ δῆλον, εἰ θεόθεν ἡ τοιαύτη δι αίρεσις· πλάσμα δὲ Θεοῦ, φησὶν, ὁμοίως ἀμφότεροι, καὶ εἰ τὰ ἔξωθεν ἄνισα. Τοῦτό σε δυσωπείτω (18) πρὸς τὸ συμπαθὲς καὶ φιλάδελφον, ἵνα ὅταν ὑπ' ἐκεί νων ἐπαρθῇς, ὑπὸ τούτου (19) συσταλῇς, καὶ γένῃ σεαυτοῦ μετριώτερος. Τί ἔτι; Ὁ ἐλεῶν πτωχόν, Θεῷ δανείζει, φησίν (20). Τίς οὐ δέχεται τοιοῦτον χρεώστην, ἀποδώσοντα ἐν καιρῷ μετὰ τῆς ἐπικαρ πίας τὸ δάνειον; Καὶ πάλιν (21) Ελεημοσύναις καὶ πίστεσιν ἀποκαθαίρονται αμαρτίαι (22) Πενήτων. εἰς τέλος, « ᾖ. ροῖς. ἐπιληθήσεται. ρον. • Οὐ διαφέρομαι. πλεῖον δυσωπων. - ORATIO XIV. DE PAUPERUM AMORE. reliqui minime, aut alii copiosius, alii parcius, velut de re non ita magna, nec admodum necessaria ; verum, et omnes in universum, et sedulo quisque, vel primum, vel in prinis ad eam rem uos color- tautur, nunc admonentes, nunc comminantes, nunc exprobrantes; nonnunquam etiam eos, qui virtutis hujusce munere funguntur, laudibus efferentes, ni- mirum ut per admonitionis assiduitatem eo nos adducant, ut hoc mandatum exsequamur. Pro- pter miseriam inopum et gemitum pauperum nunc exsurgam, dicit Dominus *. Quis exsurgentem Do- minum non extimescat? Et alio loco: Exsurge, Domine Deus meus, et exallelur manus tua : ne obliviscaris pauperum ". Elationem hujusmodi de- precemur, et ne velimus cernere manum illam ad- versus inobedientes et contumaces sese attollentem, quodque eo gravius est, in duros et pertinaces im- missam. Et rursus: Non est oblitus clamorem pau- perum ; et, Non in finem oblivio erit pauperis”; et, Oculi ejus in pauperem respiciunt (quod quidem autem ejus interrogant klios hominum "; id est, A nec quidam duntaxat de luis rebus verba fecerunt, palpebris melius est, ac præstantins); palpebræ 'minor, ut ita dicam, et secundaria inspectio. @ 38. : XXXVI. Verum dixerit fortasse aliquis: Hæc pro pauperibus illis et inopibus dicta sunt, qui injuria afficiuntur. Non contradico; at hoc quoque tamen ad colenda humanitatis officia te exstimulet. Quo- rum enim, si quid eis injuriæ inferatur, tanta ratio habetur, iisdem certe beneficio affectis, amplior et uberior est gratia. Nam si, qui pauperem despicit, eum a quo factus est, ad iram concitat 38. non du- bium est, quin opificem honore afficiat, qui ipsius opus complectitur. Rursus cum audis: Pauper et dives occurrerunt sibi, utrumque autem creavit Do- minus '; ne illum quidem pauperem, hunc autem divitem ab eo creatum intelligas, atque ex ea re in pauperem insurgendi ansam arripias; neque enim constat, an a Deo hujusnĵodi distinctio profecta sit. Verum Dei figmentum, inquit, uterque æque est, tametsi, quod ad res externas attinet, dispari con- ditione sint, Hoc te ad commiserationem et chari- tatem inflectat, ut cum cogitatio illa tibi animos extulerit, bæc cosdem demittat, teque moderatio- rem efficiat. Quid præterea? Qui miseretur paupe- ris, inquit, Deo feneratur Quis hujusmodi debitorem recuset, debitum in tempore non sine fenorė redditurum? Et rursus: Per misericordiam et fidem peccata purganturª¹. Psal. XI, 6. ** Psal. ix, 35. ss ibid. 13. XXII, 27. Colbert. addit, in nein. > Alii, posterior. ▸ (13; Billius, • sit ita sane : nam PATROL. GR. XXXV. ss ibid. 19. st Psal. X. Prov. D de hoc litem nullam movebo. » 2. 20 Prov. XIX, 17. $5 Ρrov. xν, (6) Φησί. Deest in Reg. c. (7) Ὁ Θεός μου. Hec desunt in Reg. bm. (9) Σκληροτέροις. Regg. a, b, c, um, pl, σκλη (14) Επιλησθήσεται. Sic Regg. um, ph, et Or. 2. (11) Κυριώτερον. Coislian. 2, et Jes., τιμιώτες (12) Καὶ δευτέρα. Deest και in Colb. 1. Bill. 5. 20 Prov. xv11, 5. (14) Κεντριζέτω. Οr. 2, εκκεντριζέτω. (15) Πλείων. Sic Regg. a, c, bu, et ph. Edit. vero, (16) Πάλιν. Reg. ph. addit, δέ. (17) 'Ακούῃς. Regg. bin, pl, ἀκούσῃς. (18) Τοῦτό σε δυσωπείτω. Regg. a, c., τούτῳ σε (19) Τούτου. Jes., τούτων. (20) Φησίν. Deest in leg. bm, et Οr. 2. (21) Καὶ πάλιν. Deest in tribus Regiis, et Or. 2. (22) 'Αμαρτίας. Ιn pluribus, αἱ ἁμαρτίαι.
PG 35:906Τοῦτό σε δυσωπείτω πρὸς τὸ συμπαθὲς καὶ φιλάδελφον, ἵνα ὅταν ὑπ’ ἐκείνων ἐπαρθῇς, ὑπὸ τούτου συσταλῇς, καὶ γένῃ σεαυτοῦ μετριώτερος. Τί ἔτι; Ὁ ἐλεῶν πτωχὸν, Θεῷ δανείζει, φησίν. Τίς οὐ δέχεται τοιοῦτον χρεώστην, ἀποδώσοντα ἐν καιρῷ μετὰ τῆς ἐπικαρπίας τὸ δάνειον; Καὶ πάλιν· Ἐλεημοσύναις καὶ πίστεσιν ἀποκαθαίρονται ἁμαρτίαι. ΛΖ. Καθαρθῶμεν οὖν ἐλεήσαντες, ῥύψωμεν τῇ καλῇ πόᾳ τὰ τῶν ψυχῶν ῥύπη τε καὶ μολύσματα· καὶ λευκανθῶμεν, οἱ μὲν ὡς ἔριον, οἱ δὲ ὡς χιὼν, κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς εὐσπλαγχνίας. Εἴπω τι καὶ φοβερώτερον· Εἰ μὲν οὐδέν ἔστι σοι σύντριμμα, οὐδὲ μώλωψ, οὐδὲ πληγὴ φλεγμαίνουσα, οὐδὲ λέπρα τις ψυχῆς, ἢ ἁφὴ σημασίας, ἢ τηλαυγὴς, ἃ μικρῶς μὲν ὁ νόμος ἐκάθηρεν, δεῖται δὲ Χριστοῦ θεραπεύσοντος· ἀλλὰ σύ γε τὸν ὑπὲρ ἡμῶν τραυματισθέντα καὶ μαλακισθέντα αἰδέσθητι· αἰδεσθήσῃ δὲ, ἂν φαίνῃ τῷ Χριστοῦ μέλει χρηστὸς καὶ φιλάνθρωπος. Εἰ δὲ τοσοῦτόν σε κατετραυμάτισε τυχὸν ὁ τῶν ἡμετέρων ψυχῶν λῃστὴς καὶ τύραννος, ἢ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ εἰς Ἱεριχὼ καταβαίνοντα, ἢ καὶ ἄλλοθί που λαβὼν ἄοπλόν τε καὶ ἀπαράσκευον, ὥστ’ ἂν εἰκότως εἰπεῖν ἐκεῖνα·
οἱ δὲ ἧττον, ὡς ἂν μὴ περὶ μεγάλου τινὸς, μηδὲ τῶν σφόδρα κατεπειγόντων, ἀλλὰ καὶ πάντες, καὶ μετὰ σπουδῆς ἕκαστος, ἢ πρῶτον, ἢ ἐν πρώτοις, τοῦτο διακελευόμενοι, καὶ ποτὲ μὲν προτρέποντες, ποτὲ δὲ ἀπειλοῦντες, ποτὲ δὲ ὀνειδίζοντες· ἔστι δὲ ὅτε καὶ τοὺς κατορθοῦντας ἀποδεχόμενοι, ὡς ἂν τῷ συνεχεί τῆς ὑπομνήσεως τὴν ἐντολὴν ἐνεργήσωσιν. "Ενεκεν μὲν τῆς ταλαιπωρίας τῶν πτωχῶν, καὶ τοῦ στε ναγμοῦ τῶν πενήτων νῦν ἀναστήσομαι, φησὶ (6), λέγει Κύριος. Τίς οὐ δέδοικεν ἀνιστάμενον Κύριον; Και, Ανάστηθι, Κύριε ὁ Θεός μου (7), υψωθήτω ἡ χείρ σου· μὴ ἐπιλάθῃ τῶν πενήτων (8). Απευξά μεθα τὴν τοιαύτην ὕψωσιν, καὶ μὴ βουληθῶμεν ἰδεῖν ἐπαιρομένην χεῖρα κατὰ τῶν ἀπειθούντων, ἔτι δὲ μᾶλ λον ἐπαφιεμένην τοῖς σκληροτέροις (9). Καὶ οὐκ ἐπι ελάθετο τῆς κραυγῆς τῶν πενήτων· Και, Οὐκ εἰς Β τέλος ἐπιλησθήσεται (10) ό πτωχός· και, Οφθαλ μοὶ μὲν αὐτοῦ ἐπὶ τὸν πένητα ἐπιβλέπουσιν (ὁ τοῦ βλεφάρου κρεῖττον καὶ κυριώτερον [11]), τα βλέφαρα δὲ αὐτοῦ ἐξετάζει τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων· ή ἐλάσσων, ὡς ἂν εἴποι τις, ἐπισκοπὴ καὶ δευτέρα (12). Α'. Τάχα ἂν εἴποι τις· Ὑπὲρ τῶν ἀδικουμένων ταῦτα πτωχῶν καὶ πενήτων. Οὐ διαφέρομαι (13) ἀλλὰ σέ γε κεντριζέτω (14) καὶ τοῦτο πρὸς τὸ φιλάν θρωπον. ἂν γὰρ ἀδικουμένων τοσοῦτος ὁ λόγος, τού- των καὶ εὖ τασχόντων δηλαδή πλείων (15) ή χάρις. Εἰ γὰρ ὁ ἀτιμάζων πένητα, παροξύνει τον ποιή- σαντα αὐτὸν, τιμᾷ τὸν ποιητὴν ὁ περιέπων τὸ ποίημα. Πάλιν (16) δὲ ὅταν ἀκούης (17)· Πένης καὶ πλούσιος συνήντησαν ἀλλήλοις, ἀμφοτέρους δὲ ὁ Κύριος ἐποίησεν· μὴ τὸν μὲν πένητα, τὸν δὲ πλούσιον ὑπολάβης, ἵνα καὶ μᾶλλον κατεξαναστής τοῦ πένητος· οὐ γὰρ δῆλον, εἰ θεόθεν ἡ τοιαύτη δι αίρεσις· πλάσμα δὲ Θεοῦ, φησὶν, ὁμοίως ἀμφότεροι, καὶ εἰ τὰ ἔξωθεν ἄνισα. Τοῦτό σε δυσωπείτω (18) πρὸς τὸ συμπαθὲς καὶ φιλάδελφον, ἵνα ὅταν ὑπ' ἐκεί νων ἐπαρθῇς, ὑπὸ τούτου (19) συσταλῇς, καὶ γένῃ σεαυτοῦ μετριώτερος. Τί ἔτι; Ὁ ἐλεῶν πτωχόν, Θεῷ δανείζει, φησίν (20). Τίς οὐ δέχεται τοιοῦτον χρεώστην, ἀποδώσοντα ἐν καιρῷ μετὰ τῆς ἐπικαρ πίας τὸ δάνειον; Καὶ πάλιν (21) Ελεημοσύναις καὶ πίστεσιν ἀποκαθαίρονται αμαρτίαι (22) Πενήτων. εἰς τέλος, « ᾖ. ροῖς. ἐπιληθήσεται. ρον. • Οὐ διαφέρομαι. πλεῖον δυσωπων. - ORATIO XIV. DE PAUPERUM AMORE. reliqui minime, aut alii copiosius, alii parcius, velut de re non ita magna, nec admodum necessaria ; verum, et omnes in universum, et sedulo quisque, vel primum, vel in prinis ad eam rem uos color- tautur, nunc admonentes, nunc comminantes, nunc exprobrantes; nonnunquam etiam eos, qui virtutis hujusce munere funguntur, laudibus efferentes, ni- mirum ut per admonitionis assiduitatem eo nos adducant, ut hoc mandatum exsequamur. Pro- pter miseriam inopum et gemitum pauperum nunc exsurgam, dicit Dominus *. Quis exsurgentem Do- minum non extimescat? Et alio loco: Exsurge, Domine Deus meus, et exallelur manus tua : ne obliviscaris pauperum ". Elationem hujusmodi de- precemur, et ne velimus cernere manum illam ad- versus inobedientes et contumaces sese attollentem, quodque eo gravius est, in duros et pertinaces im- missam. Et rursus: Non est oblitus clamorem pau- perum ; et, Non in finem oblivio erit pauperis”; et, Oculi ejus in pauperem respiciunt (quod quidem autem ejus interrogant klios hominum "; id est, A nec quidam duntaxat de luis rebus verba fecerunt, palpebris melius est, ac præstantins); palpebræ 'minor, ut ita dicam, et secundaria inspectio. @ 38. : XXXVI. Verum dixerit fortasse aliquis: Hæc pro pauperibus illis et inopibus dicta sunt, qui injuria afficiuntur. Non contradico; at hoc quoque tamen ad colenda humanitatis officia te exstimulet. Quo- rum enim, si quid eis injuriæ inferatur, tanta ratio habetur, iisdem certe beneficio affectis, amplior et uberior est gratia. Nam si, qui pauperem despicit, eum a quo factus est, ad iram concitat 38. non du- bium est, quin opificem honore afficiat, qui ipsius opus complectitur. Rursus cum audis: Pauper et dives occurrerunt sibi, utrumque autem creavit Do- minus '; ne illum quidem pauperem, hunc autem divitem ab eo creatum intelligas, atque ex ea re in pauperem insurgendi ansam arripias; neque enim constat, an a Deo hujusnĵodi distinctio profecta sit. Verum Dei figmentum, inquit, uterque æque est, tametsi, quod ad res externas attinet, dispari con- ditione sint, Hoc te ad commiserationem et chari- tatem inflectat, ut cum cogitatio illa tibi animos extulerit, bæc cosdem demittat, teque moderatio- rem efficiat. Quid præterea? Qui miseretur paupe- ris, inquit, Deo feneratur Quis hujusmodi debitorem recuset, debitum in tempore non sine fenorė redditurum? Et rursus: Per misericordiam et fidem peccata purganturª¹. Psal. XI, 6. ** Psal. ix, 35. ss ibid. 13. XXII, 27. Colbert. addit, in nein. > Alii, posterior. ▸ (13; Billius, • sit ita sane : nam PATROL. GR. XXXV. ss ibid. 19. st Psal. X. Prov. D de hoc litem nullam movebo. » 2. 20 Prov. XIX, 17. $5 Ρrov. xν, (6) Φησί. Deest in Reg. c. (7) Ὁ Θεός μου. Hec desunt in Reg. bm. (9) Σκληροτέροις. Regg. a, b, c, um, pl, σκλη (14) Επιλησθήσεται. Sic Regg. um, ph, et Or. 2. (11) Κυριώτερον. Coislian. 2, et Jes., τιμιώτες (12) Καὶ δευτέρα. Deest και in Colb. 1. Bill. 5. 20 Prov. xv11, 5. (14) Κεντριζέτω. Οr. 2, εκκεντριζέτω. (15) Πλείων. Sic Regg. a, c, bu, et ph. Edit. vero, (16) Πάλιν. Reg. ph. addit, δέ. (17) 'Ακούῃς. Regg. bin, pl, ἀκούσῃς. (18) Τοῦτό σε δυσωπείτω. Regg. a, c., τούτῳ σε (19) Τούτου. Jes., τούτων. (20) Φησίν. Deest in leg. bm, et Οr. 2. (21) Καὶ πάλιν. Deest in tribus Regiis, et Or. 2. (22) 'Αμαρτίας. Ιn pluribus, αἱ ἁμαρτίαι.
PG 35:907Προσώζεσαν καὶ ἐσάπησαν οἱ μώλωπές μου ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύνης μου· εἰ μὲν οὕτως ἔχῃς, ὡς μηδὲ τὴν θεραπείαν ἐπιζητεῖν, μηδὲ τὸν τρόπον εἰδέναι τῆς σῆς ἰάσεως, φεῦ τῆς πληγῆς ὄντως, καὶ τῆς εἰς βάθος ταλαιπωρίας Εἰ δὲ μή πω παντελῶς ἀπέγνωσαι, μηδὲ ἀνιάτως ἔχῃς, πρόσελθε τῷ θεραπευτῇ, δεήθητι, θεράπευσον τὰ τραύματα διὰ τῶν τραυμάτων, κτῆσαι τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον, μᾶλλον δὲ, τοῖς ἐλάττοσι τὰ μείζονα θεραπεύθητι. Ἐρεῖ τῇ ψυχῇ σου· Σωτηρία σου εἰμὶ ἐγώ· καὶ, Ἡ πίστις σου σέσωκέ σε· καὶ, Ἰδοὺ ὑγιὴς γέγονας· καὶ πάντα τὰ τῆς φιλανθρωπίας ῥήματα, μόνον ἂν ἴδῃ σε τοῖς ἀλγοῦσι φιλάνθρωπον. ΛΗ. Μακάριοι, φησὶν, οἱ ἐλεήμονες, ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται. Οὐ πολλοστὸς ἐν τοῖς μακαρισμοῖς ὁ ἔλεος. Καὶ, Μακάριος ὁ συνιὼν, ἐπὶ πτωχὸν καὶ πένητα· καὶ, Χρηστὸς ἀνὴρ ὁ οἰκτείρων καὶ κιχρῶν· καὶ, Ὅλην τὴν ἡμέραν ἐλεεῖ καὶ δανείζει ὁ δίκαιος. Ἁρπάσωμεν τὸν μακαρισμὸν, συνιέντες κληθῶμεν, χρηστοὶ γενώμεθα. Μὴ διακοψάτω σου μηδὲ νὺξ τὸν ἔλεον. Μὴ εἴπῃς· Ἐπανελθὼν ἐπάνηκε, καὶ αὔριον δώσω σοι· μή τι μέσον γένηται τῆς ὁρμῆς καὶ τῆς εὐεργεσίας· τοῦτο μόνον, οὐ δέχεται ἀναβολὴν ἡ φιλανθρωπία.
Β ΛΖ'. Καθαρθῶμεν οὖν ἐλεήσαντες, βύψωμεν τῇ καλῇ πόᾳ τὰ τῶν ψυχῶν ῥύπη τε καὶ μολυσματα καὶ λευκανθῶμεν, οἱ μὲν ὡς ἔριον, οἱ δὲ ὡς χιών, και τὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς εὐσπλαγχνίας. Είπω τι καὶ φοβερώτερον· Εἰ μὲν οὐδέν ἔστι σοι σύντριμμα, οὐδὲ τις ψυχῆς, ἡ ἀφὴ (24) σημασίας, ή τηλαυγής, & με κρῶς μὲν ὁ νόμος ἐκάθηρεν, δεῖται (25) δὲ Χριστοῦ θεραπεύσοντος (26)· ἀλλὰ σύ γε τὸν ὑπὲρ ἡμῶν τραυματισθέντα καὶ μαλακισθέντα αἰδέσθητι· αἰδε σθήσῃ δὲ, ἂν (27) φαίνῃ τῷ Χριστοῦ μέλει χρηστὸς καὶ φιλάνθρωπος. Εἰ δὲ τοσοῦτόν σε κατετραυμάτισε τυχὸν ὁ τῶν ἡμετέρων ψυχῶν λῃστὴς καὶ τύραννος, ἢ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ εἰς Ἱεριχώ καταβαίνοντα, ἢ καὶ ἄλλοθί που λαβὼν ἄοπλόν τε καὶ ἀπαράσκευον, ὥστ᾽ ἂν εἰκότως εἰπεῖν ἐκεῖνα· Προσώζεσαν καὶ ἐσάπη- σαν οἱ μώλωπές μου ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύ νης μου· εἰ μὲν οὕτως ἔχῃς (28), ὡς μηδὲ τὴν θερα πείαν ἐπιζητεῖν, μηδὲ τὸν τρόπον εἰδέναι τῆς σῆς· (29) Ιάσεως, φεῦ τῆς πληγῆς ὄντως, καὶ τῆς εἰς βάθος ταλαιπωρίας ! Εἰ δὲ μή πω παντελῶς ἀπέγνω- σαι, μηδὲ ἀνιάτως ἔχῃς, πρόσελθε τῷ θεραπευτή, δεήθητι, θεράπευσον τὰ τραύματα διὰ τῶν τραυμά των, κτῆσαι τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον, μᾶλλον δέ, τοῖς ἐλάττοσι τὰ μείζονα θεραπεύθητι. Ερεῖ τῇ ψυχῇ σου· Σωτηρία σου εἰμὶ ἐγώ· καὶ, Ἡ πίστις σου σέσωκέ σε· καὶ, Ἰδοὺ ὑγιὴς γέγονας· καὶ πάντα τὰ τῆς φιλανθρωπίας ῥήματα, μόνον ἂν ἴδῃ σε τοῖς ἀλγοῦσι φιλάνθρωπον. αφή, πεύοντος. ΛΗ'. Μακάριοι, φησίν, αἱ ἐλεήμονες, ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται. Οὐ πολλοστὸς ἐν τοῖς μακαρισμοῖς ὁ ἔλεος. Καὶ, Μακάριος ὁ συνιών, ἐπὶ πτωχὸν καὶ πένητα· καὶ, Χρηστὸς ἀνὴρ (30) ὁ οἰκτείρων και κιχρῶν· καὶ, Ολην τὴν ἡμέραν ἐλεεῖ καὶ δανείζει ὁ δίκαιος. Αρπάσωμεν τὸν μακαρισμόν, συνιέντες κληθῶμεν, χρηστοί γενώμεθα. Μὴ διακαψάτω σου μηδὲ νὺξ τὸν ἔλεον. Μὴ εἴπῃς (31)· Επανελθὼν ἐπάνηκε, καὶ αὔριον δώσω σοι· μή τι μέσον γένη ται τῆς ὁρμῆς καὶ τῆς εὐεργεσίας· τοῦτο μόνον, εὐ δέχεται (32) ἀναβολὴν ἡ φιλανθρωπία. Διαθρυπτε πεινῶντι τὸν ἄρτον σου, καὶ πτωχοὺς ἀστέ τους (33) εισάγαγε εἰς τὸν οἶκόν σου, καὶ ταῦτα μετὰ προθυμίας. Ὁ γὰρ ἐλεῶν, φησὶν, ἐν ιλαρότη τι· καὶ διπλασιάζεται σο: (34) τὸ ἀγαθὸν τῇ ἑτοιμά τητι. Τὸ γὰρ ἐκ λύπης, ἢ ἐξ ἀνάγκης, ἄχαρί τε καὶ ἀκαλλώπιστον. Πανηγυριστέον δὲ, οὐ `38 θρηνητέον τὴν ἀγαπ θός, « Πτωχῷ δ' εὐθὺ δίδου, μηδ' αύριον ἐλθέμεν εἴπῃς. εἴσαγε. S. GREGORII THEOLOGI XXXVII. Purgemur itaque per misericordiæ offi- A cia, labesque et sordes animæ pulchra illa herba extergamus, ac dealbemur, alii ut lana, alii ut nix, pro misericordiæ videlicet proportione. Atque ali- quid magis formidandum dicam ; si nulla est tibi confractio, nec liver, nec plaga tumens ", nec ulla animæ lepra, aut significationis tactus, aut albor ", quæ a lege quidem exigue curabantur, me- dicam autem Christi manum requirunt; at eum certe, qui salutis nostra: causa vulneratus et attri- tus est, reverere. Revereberis autem, si te Christi membro benignum atque humanum præbeas. Quod si te fortasșe animarum nostrarum prædo et tyran- nus, vel a Jerusalem in Jericho descendentem, vel ɔlibi uspiam inermem et imparatum nactus, usque adeo sauciavit, ut merito his verbis uti queas: Pu- truerunt et corruptæ sunt cicatrices meæ a facie insipientiæ meæ siquidem ita affectus es, ut ne medicinam quidem expetas, ne morbi curandi ra- tionem intelligas, heu plagam sane gravissimam, calamitatemque altissime grassantem! Sin salus tua nondum plane deplorata est, nec immedicabili morbo laboras, al medicum accede, obsecra, vulneribus per vulnera medere, simile per simile acquire, vel potius, minoribus remediis graviores morbos de. pelk. Dicet animæ tur: Sulus lua sum ego 38; el, Fides tua salvum te fecit "; et, Ecce sanus factus 37. es ; atque humanissimis quibusque verbis te allo- quetur, modo te iis, qui in dolore versantur beni- gnum et humanum esse videat. C XXXVIII. Beati misericordes, inquit, quoniam ipsi misericordiam consequentur 38. Non in postremis beatitudinibus est misericordia. Et, Beatus, qui in- telligit super egenum et pauperem 3. Ac rursus : Beni- gnus homo, qui miseretur et commodat *º. Et alio loco: Tota die justus miseretur et commodat ". Bene- dictionem arripiamus, intelligentes vocemur, beni- gni simus. Ne nox quidem misericordiæ officia tibi interrumpat. Ne dixeris: Rediens redi el crastino die dabo tibi **. Ne quid inter propositum tuum et beneficium intercedat. Sola enim beneficentia mo- ram non admittit. Frange esurienti panem tuum, et egenos vagosque induc in domum tuam *, idque læto atque alacri animo. Qui enim miseretur, inquit ille, in hilaritate “ : ac beneficii gratia promptitudine et D celeritate tibi conduplicatur. Nam quod moesto vel coacto animo defertur, ingratum est, minimeque as Isa. 1, 6. -18 Levit. xiir, 2. "Psal. xxxvII, 6. ss Matth. v, 7. s Psal. XL, 1. Psal. cxi, 5. ** Rom. xi, 8. est, c macula lepram significans, » seu, • macula, quæ ad tactum suspicionem ingerat lepræ. > Augu- stinus, quæst. 41, « tactum » vocat ipsam leprain. Unde, juxta Nobilium, nonnulli vocem non • tactum, » sed maculam interpretati sunt. Psal. XXXIV, 3. Matth. xx, 22. Psal. xxxvi, 26. • Prov. 111, 28. st Joan. v, 14. Isa. Lvill, 7. August., e suavis vir. » Theod. et Symmach., bonus vir. labes in hoc versiculo, qui Phocylidi tribuitur: Cito da pauperi, neque dicas, cras redi. Or. 2, (23) μώλωψ, οὐδὲ πληγή φλεγμαίνουσα, οὐδὲ λέπρα (23) Οὐδέ. Quinque Regg. et Or. 2, 4. (24) Η αφή, etc. • Significationis Cactus; id (25) Δεῖται. Οr. 2, δείτε [menlose]. (26) Θεραπεύσοντος. Duo Regg. et Nicet., θερα- (27) "Ar. Regg. bm, ph, et Or. 2, káv. (28) "Εχης. Οuatuor Regg., ἔχεις. (29) Σῆς. Deest in Reg. ph. (50) Χρηστὸς ἀνήρ. Vulgata, jucundus homo. (31) Μὴ εἴπῃς, etc. Iulem, ac pene iisdem verbis (32) Οὐ δέχεται. Or. 2, οὐκ ἐκδέχεται. (33) 'Αστέγους. • Sine tecto. ο Μος, εἰσάγαγε. (34) Σοι. Deest in Regg. bm et pla
PG 35:908Διάθρυπτε πεινῶντι τὸν ἄρτον σου, καὶ πτωχοὺς ἀστέγους εἰσάγαγε εἰς τὸν οἶκόν σου, καὶ ταῦτα μετὰ προθυμίας. Ὁ γὰρ ἐλεῶν, φησὶν, ἐν ἱλαρότητι· καὶ διπλασιάζεταί σοι τὸ ἀγαθὸν τῇ ἑτοιμότητι. Τὸ γὰρ ἐκ λύπης, ἢ ἐξ ἀνάγκης, ἄχαρί τε καὶ ἀκαλλώπιστον. Πανηγυριστέον δὲ, οὐ θρηνητέον τὴν εὐποιίαν. Ἐὰν ἀνέλῃς σύνδεσμον, φησὶ, καὶ χειροτονίαν, μικρολογίαν δὴ λέγω τοῦτο καὶ δοκιμασίαν, εἶτ’ οὖν ἀμφιβολίαν, καὶ ῥῆμα γογγυσμοῦ, τί γενήσεται; Ὡς μέγα τι καὶ θαυμάσιον οἷον καὶ ὅσος ὁ τούτου μισθός Ῥαγήσεται πρώιμον τὸ φῶς σου, καὶ τὰ ἰάματά σου ταχὺ ἀνατελεῖ. Τίς οὖν οὐκ ἐφίεται φωτὸς καὶ ἰάσεως;
Β ΛΖ'. Καθαρθῶμεν οὖν ἐλεήσαντες, βύψωμεν τῇ καλῇ πόᾳ τὰ τῶν ψυχῶν ῥύπη τε καὶ μολυσματα καὶ λευκανθῶμεν, οἱ μὲν ὡς ἔριον, οἱ δὲ ὡς χιών, και τὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς εὐσπλαγχνίας. Είπω τι καὶ φοβερώτερον· Εἰ μὲν οὐδέν ἔστι σοι σύντριμμα, οὐδὲ τις ψυχῆς, ἡ ἀφὴ (24) σημασίας, ή τηλαυγής, & με κρῶς μὲν ὁ νόμος ἐκάθηρεν, δεῖται (25) δὲ Χριστοῦ θεραπεύσοντος (26)· ἀλλὰ σύ γε τὸν ὑπὲρ ἡμῶν τραυματισθέντα καὶ μαλακισθέντα αἰδέσθητι· αἰδε σθήσῃ δὲ, ἂν (27) φαίνῃ τῷ Χριστοῦ μέλει χρηστὸς καὶ φιλάνθρωπος. Εἰ δὲ τοσοῦτόν σε κατετραυμάτισε τυχὸν ὁ τῶν ἡμετέρων ψυχῶν λῃστὴς καὶ τύραννος, ἢ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ εἰς Ἱεριχώ καταβαίνοντα, ἢ καὶ ἄλλοθί που λαβὼν ἄοπλόν τε καὶ ἀπαράσκευον, ὥστ᾽ ἂν εἰκότως εἰπεῖν ἐκεῖνα· Προσώζεσαν καὶ ἐσάπη- σαν οἱ μώλωπές μου ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύ νης μου· εἰ μὲν οὕτως ἔχῃς (28), ὡς μηδὲ τὴν θερα πείαν ἐπιζητεῖν, μηδὲ τὸν τρόπον εἰδέναι τῆς σῆς· (29) Ιάσεως, φεῦ τῆς πληγῆς ὄντως, καὶ τῆς εἰς βάθος ταλαιπωρίας ! Εἰ δὲ μή πω παντελῶς ἀπέγνω- σαι, μηδὲ ἀνιάτως ἔχῃς, πρόσελθε τῷ θεραπευτή, δεήθητι, θεράπευσον τὰ τραύματα διὰ τῶν τραυμά των, κτῆσαι τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον, μᾶλλον δέ, τοῖς ἐλάττοσι τὰ μείζονα θεραπεύθητι. Ερεῖ τῇ ψυχῇ σου· Σωτηρία σου εἰμὶ ἐγώ· καὶ, Ἡ πίστις σου σέσωκέ σε· καὶ, Ἰδοὺ ὑγιὴς γέγονας· καὶ πάντα τὰ τῆς φιλανθρωπίας ῥήματα, μόνον ἂν ἴδῃ σε τοῖς ἀλγοῦσι φιλάνθρωπον. αφή, πεύοντος. ΛΗ'. Μακάριοι, φησίν, αἱ ἐλεήμονες, ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται. Οὐ πολλοστὸς ἐν τοῖς μακαρισμοῖς ὁ ἔλεος. Καὶ, Μακάριος ὁ συνιών, ἐπὶ πτωχὸν καὶ πένητα· καὶ, Χρηστὸς ἀνὴρ (30) ὁ οἰκτείρων και κιχρῶν· καὶ, Ολην τὴν ἡμέραν ἐλεεῖ καὶ δανείζει ὁ δίκαιος. Αρπάσωμεν τὸν μακαρισμόν, συνιέντες κληθῶμεν, χρηστοί γενώμεθα. Μὴ διακαψάτω σου μηδὲ νὺξ τὸν ἔλεον. Μὴ εἴπῃς (31)· Επανελθὼν ἐπάνηκε, καὶ αὔριον δώσω σοι· μή τι μέσον γένη ται τῆς ὁρμῆς καὶ τῆς εὐεργεσίας· τοῦτο μόνον, εὐ δέχεται (32) ἀναβολὴν ἡ φιλανθρωπία. Διαθρυπτε πεινῶντι τὸν ἄρτον σου, καὶ πτωχοὺς ἀστέ τους (33) εισάγαγε εἰς τὸν οἶκόν σου, καὶ ταῦτα μετὰ προθυμίας. Ὁ γὰρ ἐλεῶν, φησὶν, ἐν ιλαρότη τι· καὶ διπλασιάζεται σο: (34) τὸ ἀγαθὸν τῇ ἑτοιμά τητι. Τὸ γὰρ ἐκ λύπης, ἢ ἐξ ἀνάγκης, ἄχαρί τε καὶ ἀκαλλώπιστον. Πανηγυριστέον δὲ, οὐ `38 θρηνητέον τὴν ἀγαπ θός, « Πτωχῷ δ' εὐθὺ δίδου, μηδ' αύριον ἐλθέμεν εἴπῃς. εἴσαγε. S. GREGORII THEOLOGI XXXVII. Purgemur itaque per misericordiæ offi- A cia, labesque et sordes animæ pulchra illa herba extergamus, ac dealbemur, alii ut lana, alii ut nix, pro misericordiæ videlicet proportione. Atque ali- quid magis formidandum dicam ; si nulla est tibi confractio, nec liver, nec plaga tumens ", nec ulla animæ lepra, aut significationis tactus, aut albor ", quæ a lege quidem exigue curabantur, me- dicam autem Christi manum requirunt; at eum certe, qui salutis nostra: causa vulneratus et attri- tus est, reverere. Revereberis autem, si te Christi membro benignum atque humanum præbeas. Quod si te fortasșe animarum nostrarum prædo et tyran- nus, vel a Jerusalem in Jericho descendentem, vel ɔlibi uspiam inermem et imparatum nactus, usque adeo sauciavit, ut merito his verbis uti queas: Pu- truerunt et corruptæ sunt cicatrices meæ a facie insipientiæ meæ siquidem ita affectus es, ut ne medicinam quidem expetas, ne morbi curandi ra- tionem intelligas, heu plagam sane gravissimam, calamitatemque altissime grassantem! Sin salus tua nondum plane deplorata est, nec immedicabili morbo laboras, al medicum accede, obsecra, vulneribus per vulnera medere, simile per simile acquire, vel potius, minoribus remediis graviores morbos de. pelk. Dicet animæ tur: Sulus lua sum ego 38; el, Fides tua salvum te fecit "; et, Ecce sanus factus 37. es ; atque humanissimis quibusque verbis te allo- quetur, modo te iis, qui in dolore versantur beni- gnum et humanum esse videat. C XXXVIII. Beati misericordes, inquit, quoniam ipsi misericordiam consequentur 38. Non in postremis beatitudinibus est misericordia. Et, Beatus, qui in- telligit super egenum et pauperem 3. Ac rursus : Beni- gnus homo, qui miseretur et commodat *º. Et alio loco: Tota die justus miseretur et commodat ". Bene- dictionem arripiamus, intelligentes vocemur, beni- gni simus. Ne nox quidem misericordiæ officia tibi interrumpat. Ne dixeris: Rediens redi el crastino die dabo tibi **. Ne quid inter propositum tuum et beneficium intercedat. Sola enim beneficentia mo- ram non admittit. Frange esurienti panem tuum, et egenos vagosque induc in domum tuam *, idque læto atque alacri animo. Qui enim miseretur, inquit ille, in hilaritate “ : ac beneficii gratia promptitudine et D celeritate tibi conduplicatur. Nam quod moesto vel coacto animo defertur, ingratum est, minimeque as Isa. 1, 6. -18 Levit. xiir, 2. "Psal. xxxvII, 6. ss Matth. v, 7. s Psal. XL, 1. Psal. cxi, 5. ** Rom. xi, 8. est, c macula lepram significans, » seu, • macula, quæ ad tactum suspicionem ingerat lepræ. > Augu- stinus, quæst. 41, « tactum » vocat ipsam leprain. Unde, juxta Nobilium, nonnulli vocem non • tactum, » sed maculam interpretati sunt. Psal. XXXIV, 3. Matth. xx, 22. Psal. xxxvi, 26. • Prov. 111, 28. st Joan. v, 14. Isa. Lvill, 7. August., e suavis vir. » Theod. et Symmach., bonus vir. labes in hoc versiculo, qui Phocylidi tribuitur: Cito da pauperi, neque dicas, cras redi. Or. 2, (23) μώλωψ, οὐδὲ πληγή φλεγμαίνουσα, οὐδὲ λέπρα (23) Οὐδέ. Quinque Regg. et Or. 2, 4. (24) Η αφή, etc. • Significationis Cactus; id (25) Δεῖται. Οr. 2, δείτε [menlose]. (26) Θεραπεύσοντος. Duo Regg. et Nicet., θερα- (27) "Ar. Regg. bm, ph, et Or. 2, káv. (28) "Εχης. Οuatuor Regg., ἔχεις. (29) Σῆς. Deest in Reg. ph. (50) Χρηστὸς ἀνήρ. Vulgata, jucundus homo. (31) Μὴ εἴπῃς, etc. Iulem, ac pene iisdem verbis (32) Οὐ δέχεται. Or. 2, οὐκ ἐκδέχεται. (33) 'Αστέγους. • Sine tecto. ο Μος, εἰσάγαγε. (34) Σοι. Deest in Regg. bm et pla
ΛΘ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΛΘ. Αἰδοῦμαι δὲ καὶ τὸ Χριστοῦ γλωσσόκομον, ὃ πρὸς πτωχοτροφίαν ἡμᾶς παρακαλεῖ· καὶ τὴν Παύλου καὶ Πέτρου συμφωνίαν, ὅτι τὸ Εὐαγγέλιον διελόμενοι, τοὺς πτωχοὺς κοινωνοὺς ἐποιήσαντο· καὶ τὴν τοῦ νέου τελείωσιν ἐν τῷ τὰ ὄντα δοῦναι πτωχοῖς ὁρισθεῖσάν τε καὶ νομοθετηθεῖσαν. Οἴει μὴ ἀνάγκην εἶναί σοι τῆς φιλανθρωπίας, ἀλλ’ αἵρεσιν; μηδὲ νόμον, ἀλλὰ παραίνεσιν; Σφόδρα καὶ αὐτὸς ἐβουλόμην τοῦτο, καὶ ὑπελάμβανον·
Β ΛΖ'. Καθαρθῶμεν οὖν ἐλεήσαντες, βύψωμεν τῇ καλῇ πόᾳ τὰ τῶν ψυχῶν ῥύπη τε καὶ μολυσματα καὶ λευκανθῶμεν, οἱ μὲν ὡς ἔριον, οἱ δὲ ὡς χιών, και τὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς εὐσπλαγχνίας. Είπω τι καὶ φοβερώτερον· Εἰ μὲν οὐδέν ἔστι σοι σύντριμμα, οὐδὲ τις ψυχῆς, ἡ ἀφὴ (24) σημασίας, ή τηλαυγής, & με κρῶς μὲν ὁ νόμος ἐκάθηρεν, δεῖται (25) δὲ Χριστοῦ θεραπεύσοντος (26)· ἀλλὰ σύ γε τὸν ὑπὲρ ἡμῶν τραυματισθέντα καὶ μαλακισθέντα αἰδέσθητι· αἰδε σθήσῃ δὲ, ἂν (27) φαίνῃ τῷ Χριστοῦ μέλει χρηστὸς καὶ φιλάνθρωπος. Εἰ δὲ τοσοῦτόν σε κατετραυμάτισε τυχὸν ὁ τῶν ἡμετέρων ψυχῶν λῃστὴς καὶ τύραννος, ἢ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ εἰς Ἱεριχώ καταβαίνοντα, ἢ καὶ ἄλλοθί που λαβὼν ἄοπλόν τε καὶ ἀπαράσκευον, ὥστ᾽ ἂν εἰκότως εἰπεῖν ἐκεῖνα· Προσώζεσαν καὶ ἐσάπη- σαν οἱ μώλωπές μου ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύ νης μου· εἰ μὲν οὕτως ἔχῃς (28), ὡς μηδὲ τὴν θερα πείαν ἐπιζητεῖν, μηδὲ τὸν τρόπον εἰδέναι τῆς σῆς· (29) Ιάσεως, φεῦ τῆς πληγῆς ὄντως, καὶ τῆς εἰς βάθος ταλαιπωρίας ! Εἰ δὲ μή πω παντελῶς ἀπέγνω- σαι, μηδὲ ἀνιάτως ἔχῃς, πρόσελθε τῷ θεραπευτή, δεήθητι, θεράπευσον τὰ τραύματα διὰ τῶν τραυμά των, κτῆσαι τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον, μᾶλλον δέ, τοῖς ἐλάττοσι τὰ μείζονα θεραπεύθητι. Ερεῖ τῇ ψυχῇ σου· Σωτηρία σου εἰμὶ ἐγώ· καὶ, Ἡ πίστις σου σέσωκέ σε· καὶ, Ἰδοὺ ὑγιὴς γέγονας· καὶ πάντα τὰ τῆς φιλανθρωπίας ῥήματα, μόνον ἂν ἴδῃ σε τοῖς ἀλγοῦσι φιλάνθρωπον. αφή, πεύοντος. ΛΗ'. Μακάριοι, φησίν, αἱ ἐλεήμονες, ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται. Οὐ πολλοστὸς ἐν τοῖς μακαρισμοῖς ὁ ἔλεος. Καὶ, Μακάριος ὁ συνιών, ἐπὶ πτωχὸν καὶ πένητα· καὶ, Χρηστὸς ἀνὴρ (30) ὁ οἰκτείρων και κιχρῶν· καὶ, Ολην τὴν ἡμέραν ἐλεεῖ καὶ δανείζει ὁ δίκαιος. Αρπάσωμεν τὸν μακαρισμόν, συνιέντες κληθῶμεν, χρηστοί γενώμεθα. Μὴ διακαψάτω σου μηδὲ νὺξ τὸν ἔλεον. Μὴ εἴπῃς (31)· Επανελθὼν ἐπάνηκε, καὶ αὔριον δώσω σοι· μή τι μέσον γένη ται τῆς ὁρμῆς καὶ τῆς εὐεργεσίας· τοῦτο μόνον, εὐ δέχεται (32) ἀναβολὴν ἡ φιλανθρωπία. Διαθρυπτε πεινῶντι τὸν ἄρτον σου, καὶ πτωχοὺς ἀστέ τους (33) εισάγαγε εἰς τὸν οἶκόν σου, καὶ ταῦτα μετὰ προθυμίας. Ὁ γὰρ ἐλεῶν, φησὶν, ἐν ιλαρότη τι· καὶ διπλασιάζεται σο: (34) τὸ ἀγαθὸν τῇ ἑτοιμά τητι. Τὸ γὰρ ἐκ λύπης, ἢ ἐξ ἀνάγκης, ἄχαρί τε καὶ ἀκαλλώπιστον. Πανηγυριστέον δὲ, οὐ `38 θρηνητέον τὴν ἀγαπ θός, « Πτωχῷ δ' εὐθὺ δίδου, μηδ' αύριον ἐλθέμεν εἴπῃς. εἴσαγε. S. GREGORII THEOLOGI XXXVII. Purgemur itaque per misericordiæ offi- A cia, labesque et sordes animæ pulchra illa herba extergamus, ac dealbemur, alii ut lana, alii ut nix, pro misericordiæ videlicet proportione. Atque ali- quid magis formidandum dicam ; si nulla est tibi confractio, nec liver, nec plaga tumens ", nec ulla animæ lepra, aut significationis tactus, aut albor ", quæ a lege quidem exigue curabantur, me- dicam autem Christi manum requirunt; at eum certe, qui salutis nostra: causa vulneratus et attri- tus est, reverere. Revereberis autem, si te Christi membro benignum atque humanum præbeas. Quod si te fortasșe animarum nostrarum prædo et tyran- nus, vel a Jerusalem in Jericho descendentem, vel ɔlibi uspiam inermem et imparatum nactus, usque adeo sauciavit, ut merito his verbis uti queas: Pu- truerunt et corruptæ sunt cicatrices meæ a facie insipientiæ meæ siquidem ita affectus es, ut ne medicinam quidem expetas, ne morbi curandi ra- tionem intelligas, heu plagam sane gravissimam, calamitatemque altissime grassantem! Sin salus tua nondum plane deplorata est, nec immedicabili morbo laboras, al medicum accede, obsecra, vulneribus per vulnera medere, simile per simile acquire, vel potius, minoribus remediis graviores morbos de. pelk. Dicet animæ tur: Sulus lua sum ego 38; el, Fides tua salvum te fecit "; et, Ecce sanus factus 37. es ; atque humanissimis quibusque verbis te allo- quetur, modo te iis, qui in dolore versantur beni- gnum et humanum esse videat. C XXXVIII. Beati misericordes, inquit, quoniam ipsi misericordiam consequentur 38. Non in postremis beatitudinibus est misericordia. Et, Beatus, qui in- telligit super egenum et pauperem 3. Ac rursus : Beni- gnus homo, qui miseretur et commodat *º. Et alio loco: Tota die justus miseretur et commodat ". Bene- dictionem arripiamus, intelligentes vocemur, beni- gni simus. Ne nox quidem misericordiæ officia tibi interrumpat. Ne dixeris: Rediens redi el crastino die dabo tibi **. Ne quid inter propositum tuum et beneficium intercedat. Sola enim beneficentia mo- ram non admittit. Frange esurienti panem tuum, et egenos vagosque induc in domum tuam *, idque læto atque alacri animo. Qui enim miseretur, inquit ille, in hilaritate “ : ac beneficii gratia promptitudine et D celeritate tibi conduplicatur. Nam quod moesto vel coacto animo defertur, ingratum est, minimeque as Isa. 1, 6. -18 Levit. xiir, 2. "Psal. xxxvII, 6. ss Matth. v, 7. s Psal. XL, 1. Psal. cxi, 5. ** Rom. xi, 8. est, c macula lepram significans, » seu, • macula, quæ ad tactum suspicionem ingerat lepræ. > Augu- stinus, quæst. 41, « tactum » vocat ipsam leprain. Unde, juxta Nobilium, nonnulli vocem non • tactum, » sed maculam interpretati sunt. Psal. XXXIV, 3. Matth. xx, 22. Psal. xxxvi, 26. • Prov. 111, 28. st Joan. v, 14. Isa. Lvill, 7. August., e suavis vir. » Theod. et Symmach., bonus vir. labes in hoc versiculo, qui Phocylidi tribuitur: Cito da pauperi, neque dicas, cras redi. Or. 2, (23) μώλωψ, οὐδὲ πληγή φλεγμαίνουσα, οὐδὲ λέπρα (23) Οὐδέ. Quinque Regg. et Or. 2, 4. (24) Η αφή, etc. • Significationis Cactus; id (25) Δεῖται. Οr. 2, δείτε [menlose]. (26) Θεραπεύσοντος. Duo Regg. et Nicet., θερα- (27) "Ar. Regg. bm, ph, et Or. 2, káv. (28) "Εχης. Οuatuor Regg., ἔχεις. (29) Σῆς. Deest in Reg. ph. (50) Χρηστὸς ἀνήρ. Vulgata, jucundus homo. (31) Μὴ εἴπῃς, etc. Iulem, ac pene iisdem verbis (32) Οὐ δέχεται. Or. 2, οὐκ ἐκδέχεται. (33) 'Αστέγους. • Sine tecto. ο Μος, εἰσάγαγε. (34) Σοι. Deest in Regg. bm et pla
PG 35:909ἀλλὰ φοβεῖ με ἡ ἀριστερὰ χεὶρ, καὶ οἱ ἔριφοι, καὶ ἂ παρὰ τοῦ στήσαντος ὀνειδίζονται· οὐχ ὅτι διηρπάκασιν, οὐθ’ ὅτι σεσυλήκασιν, ἢ μεμοιχεύκασιν, ἢ ἄλλο τι τῶν ἀπηγορευμένων πεποιήκασιν, ταύτην τὴν τάξιν κατακριθέντες, ἀλλ’ ὅτι μὴ Χριστὸν διὰ τῶν δεομένων τεθεραπεύκασιν. Μ. Εἴ τι οὖν ἐμοὶ πείθεσθε, δοῦλοι Χριστοῦ, καὶ ἀδελφοὶ, καὶ συγκληρονόμοι, ἕως ἐστὶ καιρὸς, Χριστὸν ἐπισκεψώμεθα, Χριστὸν θεραπεύσωμεν, Χριστὸν θρέψωμεν, Χριστὸν ἐνδύσωμεν, Χριστὸν συναγάγωμεν, Χριστὸν τιμήσωμεν· μὴ τραπέζῃ μόνον, ὥς τινες· μηδὲ μύροις, ὡς ἡ Μαρία· μηδὲ τάφῳ μόνον, ὡς Ἰωσὴφ ὁ Ἀριμαθαῖος· μηδὲ τοῖς πρὸς τὴν ταφὴν, ὡς Νικόδημος ὁ ἐξ ἡμισείας φιλόχριστος· μηδὲ χρυσῷ καὶ λιβάνῳ καὶ σμύρνῃ, ὡς οἱ μάγοι πρὸ τῶν εἰρημένων· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἔλεον θέλει καὶ οὐ θυσίαν ὁ πάντων Δεσπότης, καὶ ὑπὲρ μυριάδας ἀρνῶν πιόνων ἡ εὐσπλαγχνία, ταύτην εἰσφέρωμεν αὐτῷ διὰ τῶν δεομένων, καὶ χαμαὶ σήμερον ἐῤῥιμμένων, ἵνα, ὅταν ἐνθένδε ἀπαλλαγῶμεν, δέξωνται ἡμᾶς εἰς τὰς αἰωνίους σκηνὰς, ἐν αὐτῷ Χριστῷ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.
εὐποιίαν. Ἐὰν ἀνέλης (55) σύνδεσμον, φησί, καὶ χειροτονίαν, μικρολογίαν δή λέγω (56) τοῦτο καὶ δο κιμασίαν, εἶτ᾽ οὖν ἀμφιβολίαν, καὶ ῥῆμα γογγυ σμοῦ, τί γενήσεται (57); “Ως μέγα τι καὶ θαυμά στον (58) ! οἷον (39) καὶ ὅσος ὁ τούτου μισθός! Ῥαγή σεται πρώιμον τὸ φῶς σου, καὶ τὰ ἰάματά σου ταχὺ ἀνατελεῖ. Τίς οὖν οὐκ ἐφίεται φωτὸς καὶ ἰά- σεως.; . ΛΕ. Αἰδοῦμαι δὲ καὶ τὸ Χριστοῦ γλωσσόκομον, δ πρὸς πτωχοτροφίαν ἡμᾶς παρακαλεῖ· καὶ τὴν Παύ λου καὶ Πέτρου συμφωνίαν, ὅτι τὸ Εὐαγγέλιον διελό μενοι, τοὺς πτωχούς κοινωνούς (40) ἐποιήσαντο· καὶ τὴν τοῦ νέου τελείωσιν ἐν τῷ τὰ ὄντα δοῦναι πτωχοῖς ὁρισθεῖσάν τε καὶ νομοθετηθεῖσαν. Οἴει μὴ ἀνάγκην εἶναί σοι τῆς φιλανθρωπίας, ἀλλ' αἵρεσιν; μηδὲ να μον, ἀλλὰ παραίνεσιν; Σφόδρα καὶ αὐτὸς ἐβουλόμην τοῦτο, καὶ ὑπελάμβανον· ἀλλὰ φοβεί με ἡ ἀριστερὰ χεὶρ, καὶ οἱ ἔριφοι, καὶ ἃ παρὰ τοῦ στήσαντος ὄνει- δίζονται· οὐχ ὅτι διηρπάκασιν, οὔθ' ὅτι σεσυλήκασιν, ἢ μεμοιχεύκασιν, ἢ ἄλλο τι τῶν ἀπηγορευμένων πε- ποιήκασιν, ταύτην τὴν τάξιν κατακριθέντες, ἀλλ' ὅτι μὴ Χριστὸν διὰ τῶν δεομένων τεθεραπεύκασιν. Μ'. Εἴ τι οὖν (41) ἐμοὶ πείθεσθε, δοῦλοι Χριστοῦ, καὶ ἀδελφοί, καὶ συγκληρονόμοι, ἕως ἐστὶ καιρὸς, Χριστὸν ἐπισκεψώμεθα, Χριστὸν θεραπεύσωμεν (42), Χριστὸν θρέψωμεν, Χριστὸν ἐνδύσωμεν (45), Χρι- στὸν συναγάγωμεν, Χριστὸν τιμήσωμεν· μὴ τραπέζῃ μένον, ὥς τινες· μηδὲ μύροις, ὡς ἡ Μαρία· μηδὲ τάφῳ μόνον (44), ὡς Ἰωσὴφ ὁ Ἀριμαθαῖος· μηδέ τοῖς πρὸς τὴν ταφήν, ὡς Νικόδημος ὁ ἐξ ἡμισείας φιλόχριστος· μηδὲ χρυσῷ καὶ λιβάνῳ καὶ σμύρνη, ὡς οἱ μάγοι πρὸ τῶν εἰρημένων· ἀλλ' ἐπειδὴ ἔλεον θέλει καὶ οὐ θυσίαν ὁ πάντων Δεσπότης, καὶ ὑπὲρ μυριάδας ἀρνῶν πιόνων (45) ἡ εὐσπλαγχνία, ταύτην εἰσφέρωμεν αὐτῷ διὰ τῶν δεομένων, καὶ χαμαί σήμε- ρον ἐῤῥιμμένων, ἵνα, ὅταν ἐνθένδε ἀπαλλαγῶμεν, δέξωνται ἡμᾶς εἰς τὰς αἰωνίους σκηνάς, ἐν αὐτῷ Χριστῷ (46) τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα (47) εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν iμερ Η οι σύνδεσμον με χειροτονίαν, μικρολογίαν ει δοκιμασίαν, νήσεται. 36. θαυμάσιον, (κοιν., θαυμαστόν. κοινόν. πτωχοὺς ἔργον κοινὸν ἐποιήσαντο, « ἔργῳ κοινωνούς. τῶν δὲ πτωχῶν φροντίδα κοι- νὴν ἔχομεν, ORATIO XI. - DE PAUPERUM AMORE. 9iQ A præclarum. Laetandum est autem, non lu- B gendum, cum beneficium damus. Si vinculum et electionem sustuleris, inquit ille 45, hoc est, tenaci- tatem et probationem, sive hesitationem, ac ver- Lun murmurationis, quid futurum est ? Quam ma- gnum et admirandum! Qualis quantaque bujus rei Fierces ! Erumpet malutinum lumen tuum, et sani- tas tua cito vrietur *. Quis ergo est, qui lucem et sanitatem non expetal? XXXIX. Quin me quoque movet Christi cru- mena ', quæ nos ad pauperes alendos exhortatur; Petrique etiam et Pauli conventio, qui Evangelii promulgationem ita inter se partiti sunt, ut pau- peres interim communi animorum studio complecte- rentur ** ac denique juvenis illius perfectio in eo definita et constituta, ut bona sua pauperibus da- ret**. An tu benignitatem, non necessariam, sed libi liberam esse putas? Ac non legem, sed consilium? Hoc quoque ipse magnopere vellem et existimarem; sed me sinistra illa manus terret, et hædi, et pro- bra, quæ ab eo, a quo illic collocati sunt, conjiciun- tur; non quia manus alienis bonis attulerunt, nec quia tenipla diripuerunt, aut adulterium perpetra- runt, aut aliud quiddam ex aliis, quæ interdicta sunt, admiserunt, hoc ordine mṇultati, sed quia Christum per pauperes minime curarunt. C XL. Quocirca, si quid mihi auscultandum puta- tis, servi Christi, et fratres, et cohæredes, Chri- stum, quandiu licet, visitemus, Christum curemus, Christum alamus, Christum vestiamus, Christum colligamus, Christum honoremus, non mensa so- lum, ut quidamı 3º, nec unguentis, ut Maria *, nec sepulcro duntaxat, ut Joseph Arimathaus, nec re- bus quæ ad sepulturam pertinent, ut ille dimidia tantum ex parte Christup amans Nicodemus * nec denique auro, thure, et myrrha, ut Magi ” ande eos omnes, quos diximus; sed quoniam omnium Dominus misericordiam vult non sacrificium .”, ac pinguium agnorum myriades commiseratio supe rat”, hanc per pauperes humique hodierno die provolutos ipsi conferamus, ut cum hinc excesse rimus, in æterna tabernacula nos recipiant, in Christo Domino nostro, cui gloria in sæcula. Amen. ** Matth. XIX, 21. Luc. vil, ts Isa. Lvult, 6. ibid. 8. Joan. XII, 6. Galat. II, et seq. Joan. xii, 3. 4º Joan. xix, et seq. ss Matth. 11, 11. * Matth. 1, 13. * Dan. ut, 40. colligationem et suffragationem. Deinde in schol. ait: Si usquam alibi, hoc loco certe admiratus sum Gregorii solertiam et acumen ‚ quo Prophetæ dictuin in rem de qua agebat, aptissime accommo- davit, et multo quidem latius atque apertius in lau- dem patris. » Et saue or. xviii, n. 20, Gregorius ipse interpretatur etiam id est, cnimiam parci- Lalem, et quamdam inquisitionem, ut, quemadmo dam in suffragiis ferendis, ita in hospitibus reci- „piendis, nimio studio exquiratur an quis dignus sit, necne. Verum nullo melius est, eorum causa, qui digni sint, eleemosynam etiam indignis erogare, ut observal Gabrielius, quam, timore largiendi iudi- gnis, dignos praeterire. Jes., pau- peres commune opus facerent. » In quibusdam, Nicet., «pauperum autem curani communem ba- bemus, Non salis exprimit Billius dicens : ut pau- peres communi animorum studio complecterentur. › tuor Regiis. lius : c Christum induamus. (35) ᾿Εὰν ἀνέλης, etc. Gabrielius : Si abstuleris D (56) λέγω. Par., λέγων. (33) Γενήσεται. Alii, Regg. a, bin, ph. Sic, γε- (38) Καὶ θαυμάσιον. Deest και in Reg. pl. Pro (39) Olor. Gabr. οἷος (rectius]. (40) Τοὺς πτωχούς κοινωνούς, etc. Reg. im, (41) Εἴ τι οὖν. In pluribus, εἴ τι δ' οὖν. (42) Χριστὸν θεραπεύσωμεν. læc desunt in qua- (45) Χριστὸν ἐνδύσωμεν [pro ἐνδυσώμεθα.]. Βίλ (44) Μόνον. Regg. a, c, et Or. 2, μόνῳ. (45) Πιόνων. Sic omnes codices. Eil., τόνων. (46) Αὐτῷ Χριστῷ. Reg. bm, αὐτῷ τῷ Χριστῷ. (47) Η δόξα. Addunt nonnulli : καὶ τὸ κράτο
Second witness · khazarzar edition
De pauperum amore ΛΟΓΟΣ ΙΔʹ. Περὶ φιλοπτωχίας. Αʹ. Ἄνδρες ἀδελφοὶ καὶ συμπένητες, πτωχοὶ γὰρ 35.860 ἅπαντες, καὶ τῆς θείας χάριτος ἐπιδεεῖς, κἂν ἄλλος ἄλλου προέχειν δοκῇ, μικροῖς μέτροις μετρούμενος, δέξασθε τὸν περὶ φιλοπτωχίας λόγον, μὴ πενιχρῶς, ἀλλὰ φιλοτίμως, ἵνα βασιλείαν πλουτήσητε· συνεύ ξασθε δὲ καὶ ἡμᾶς πλουσίως τοῦτον ὑμῖν χορηγῆσαι, καὶ θρέψαι τῷ λόγῳ τὰς ὑμετέρας ψυχὰς, καὶ δια θρύψαι πεινῶσι τὸν πνευματικὸν ἄρτον· εἴτε ἀπ' οὐ ρανοῦ τροφὴν ὕοντας, καθάπερ Μωϋσῆς ὁ πα λαιὸς ἐκεῖνος, καὶ ἄρτον ἀγγέλων χαριζομένους· εἴτε ἄρτοις ὀλίγοις ἐν ἐρημίᾳ τρέφοντας μέχρι κόρου καὶ μυριάδας, καθάπερ Ἰησοῦς ὕστερον, ὁ ἀληθινὸς ἄρτος, καὶ τῆς ἀληθινῆς ζωῆς αἴτιος. Ἔστι μὲν οὖν οὐ πάνυ τι ῥᾴδιον τῶν ἀρετῶν τὴν νικῶσαν εὑρεῖν, καὶ ταύτῃ δοῦναι τὰ πρεσβεῖα καὶ τὰ νικητήρια· ὥσπερ οὐδὲ ἐν λειμῶνι πολυανθεῖ καὶ εὐώδει, τῶν ἀν θέων τὸ κάλλιστον καὶ εὐωδέστατον, ἄλλοτε ἄλλου τὴν ὄσφρησιν καὶ τὴν ὄψιν πρὸς ἑαυτὸ μεθέλκοντος, καὶ πρῶτον δρέπεσθαι πείθοντος. Ὡς δ' οὖν ἐμὲ, περὶ τούτων διελέσθαι σκεπτέον οὕτως. Βʹ. Καλὸν πίστις, ἐλπὶς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα· καὶ μάρτυς τῆς πίστεως Ἀβραὰμ, δικαιωθεὶς ἐκ πίστεως· τῆς ἐλπίδος, Ἐνὼς, ὃς πρῶτος ἤλπισεν ἐπικαλεῖσθαι τὸν Κύριον, καὶ πάντες οἱ δίκαιοι διὰ τὴν ἐλπίδα κακοπαθοῦντες· τῆς ἀγάπης, ὁ θεῖος Ἀπόστολος, τολμήσας τι καὶ καθ' ἑαυτοῦ διὰ τὸν Ἰσραὴλ φθέγξασθαι· καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸς, ἀγάπη καλούμενος. Καλὸν ἡ φιλοξενία· καὶ μάρτυς ἐν μὲν δικαίοις, Λὼτ ὁ Σοδομίτης, καὶ οὐ Σοδομίτης τὸν τρόπον· ἐν δὲ ἁμαρτωλοῖς, Ῥαὰβ ἡ πόρνη, καὶ οὐ πόρνη τὴν προαί ρεσιν, διὰ φιλοξενίαν ἐπαινεθεῖσά τε καὶ σωθεῖσα. Καλὸν ἡ φιλαδελφία, καὶ μάρτυς Ἰησοῦς, οὐκ ἀδελφὸς ἡμῶν κληθῆναι μόνον, ἀλλὰ καὶ παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν ἀνασχόμενος. Καλὸν ἡ φιλανθρωπία· καὶ μάρτυς ὁ αὐτὸς Ἰησοῦς, οὐ ποιήσας μόνον τὸν ἄνθρω πον ἐπ' ἔργοις ἀγαθοῖς, καὶ τὴν εἰκόνα τῷ χοῒ συζεύξας ὁδηγὸν τῶν καλλίστων, καὶ τῶν ἄνω πρόξενον, ἀλλὰ καὶ γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν ἄνθρωπος. Καλὸν ἡ μακροθυμία, καὶ ὁ αὐτὸς μάρτυς, οὐ τὰς λεγεῶνας μόνον τῶν ἀγγέλων παραιτησάμενος κατὰ τῶν ἐπανισταμένων καὶ τυραννούντων, οὐδὲ τῷ Πέτρῳ μόνον ἐπιτιμήσας αἰρομένῳ τὴν μάχαιραν, ἀλλὰ καὶ τὸ ὠτίον ἀποκαταστήσας τῷ πεπληγότι. Τὸ δ' αὐτὸ καὶ Στέφανος ὕστερον ὁ τοῦ Χριστοῦ μαθητὴς, 35.861 ὑπὲρ τῶν λιθαζόντων αὐτὸν προσευχόμενος. Καλὸν ἡ πραότης, καὶ μαρτυροῦσι Μωϋσῆς καὶ Δαβὶδ, τοῦ το πρὸ τῶν ἄλλων μαρτυρηθέντες, καὶ ὁ τούτων δι δάσκαλος, οὐκ ἐρίζων, οὐδὲ κραυγάζων, οὐδὲ ἐν ταῖς πλατείαις φωνὴν προϊέμενος, οὐδὲ ζυγομαχῶν πρὸς τοὺς ἄγοντας. Γʹ. Καλὸν ὁ ζῆλος, καὶ μαρτυρεῖ Φινεὲς, τὴν Μα διανῖτιν τῷ Ἰσραηλίτῃ συνεκκεντήσας, ἵνα ἐξέλῃ ὄνειδος ἐξ υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ ὀνομασθεὶς ἐκ τῆς προαιρέσεως· καὶ μετ' ἐκεῖνον, οἱ λέγοντες· Ζηλῶν ἐζήλωκα τῷ Κυρίῳ· καὶ, Ζηλῶ γὰρ ὑμᾶς Θεοῦ ζήλῳ· καὶ, Ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου καταφάγεταί με· καὶ οὐ λέγοντες τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ πάσχοντες. Καλὸν ὑποπιασμὸς σώματος· καὶ πειθέτω σε Παῦλος, ἑαυτὸν ἔτι παιδαγωγῶν, καὶ φοβῶν διὰ τοῦ Ἰσραὴλ τοὺς ἑαυτοῖς θαῤῥοῦντας καὶ ἐφιέντας τῷ σώματι· καὶ Ἰησοῦς αὐτὸς νη στεύων, καὶ πειραζόμενος, καὶ νικῶν τὸν πειρά ζοντα. Καλὸν προσευχὴ καὶ ἀγρυπνία· καὶ πειθέτω σε Θεὸς ἀγρυπνῶν πρὸ τοῦ πάθους, καὶ προσευχόμε νος. Καλὸν ἁγνεία, καὶ παρθενία· καὶ
πειθέτω σε Παῦλος περὶ τούτων νομοθετῶν, καὶ βραβεύων δι καίως γάμῳ καὶ ἀγαμίᾳ, καὶ Ἰησοῦς αὐτὸς ἐκ Παρ θένου γεννώμενος, ἵνα καὶ γέννησιν τιμήσῃ, καὶ προτιμήσῃ παρθενίαν. Καλὸν ἐγκράτεια· καὶ πει θέτω σε Δαβὶδ, ἡνίκα τοῦ ἐν Βηθλεὲμ ἐκράτησε φρέατος, μὴ πιὼν, ἀλλὰ σπείσας μόνον τοῦ ὕδατος, μηδὲ ἀνασχόμενος ἴδιον πληρῶσαι πάθος ἐν ἀλλοτρίῳ αἵματι. Δʹ. Καλὸν ἐρημία καὶ ἡσυχία· καὶ διδάσκει με ὁ Κάρμηλος Ἡλίου, ἢ ἔρημος Ἰωάννου, Ἰησοῦτὸ ὄρος, εἰς ὃ πολλάκις ἀναχωρῶν φαίνεται, καὶ καθ' ἡσυχίαν ἑαυτῷ συγγινόμενος. Καλὸν ἡ εὐ τέλεια· καὶ διδάσκει με Ἠλίας ἀναπαυόμενος παρὰ χήρᾳ, Ἰωάννης θριξὶ καμήλου σκεπόμενος, Πέτρος ἀσσαρίου θέρμοις τρεφόμενος. Καλὸν ἡ τα πεινοφροσύνη, καὶ πολλὰ ταύτης, καὶ πολλαχόθεν τὰ ὑποδείγματα, καὶ πρὸ τῶν ἄλλων, ὁ πάντων Σωτὴρ καὶ Δεσπότης, οὐ ταπεινώσας ἑαυτὸν μόνον μέχρι δούλου μορφῆς, οὐδὲ τὸ πρόσωπον αἰσχύνῃ ὑποθεὶς ἐμπτυσμάτων, καὶ μετὰ τῶν ἀνόμων λογισθεὶς, ὁ τὸν 35.864 κόσμον καθαίρων τῆς ἁμαρτίας, ἀλλὰ καὶ τῶν μα θητῶν νίπτων τοὺς πόδας ἐν δουλικῷ τῷ σχήματι. Καλὸν ἡ ἀκτημοσύνη καὶ χρημάτων ὑπεροψία· καὶ μαρτυρεῖ Ζακχαῖος, καὶ Χριστὸς αὐτός· ὁ μὲν, τῇ εἰσόδῳ Χριστοῦ, μικροῦ πάντα καρποφορήσας· ὁ δὲ, τῷ πλουσίῳ τὸ τέλειον ἐν τούτῳ περιορίσας. Καὶ συντομώτερον ἔτι περὶ τούτων εἰπεῖν, καλὸν θεωρία, καὶ καλὸν πρᾶξις· ἡ μὲν, ἐντεῦθεν ἐπανιστᾶσα, καὶ εἰς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων χωροῦσα, καὶ τὸν νοῦν ἡμῶν πρὸς τὸ συγγενὲς ἐπανάγουσα· ἡ δὲ, Χριστὸν ὑποδεχομένη, καὶ θεραπεύουσα, καὶ τοῖς ἔρ γοις τὸ φίλτρον ἐλέγχουσα. Εʹ. Τούτων ἕκαστον μία τις σωτηρίας ὁδὸς, καὶ πρός τινα τῶν μονῶν πάντως φέρουσα τῶν αἰωνίων καὶ μακαρίων· ἐπειδὴ ὥσπερ διάφοροι βίων αἱρέσεις, οὕτω καὶ μοναὶ πολλαὶ παρὰ Θεῷ, κατὰ τὴν ἀξίαν ἑκάστῳ μεριζόμεναί τε καὶ διαι ρούμεναι· καὶ ὁ μὲν τήνδε κατορθούτω τὴν ἀρετὴν, ὁ δὲ τήνδε, ὁ δὲ πλείους, ὁ δὲ τὰς πάσας, εἰ οἷόν τε· μόνον ὁδευέτω, καὶ ἐφιέσθω τοῦ πρόσω, καὶ κατὰ πόδας ἑπέσθω τῷ καλῶς ὁδηγοῦντι, καὶ κατευθύνοντι, καὶ διὰ τῆς στενῆς ὁδοῦ καὶ πύλης ἐπὶ τὸ πλάτος ἄγοντι τῆς ἐκεῖθεν μακαριότητος. Εἰ δὲ δεῖ Παύλῳ καὶ αὐτῷ Χριστῷ πειθόμενον, πρώτην τῶν ἐντολῶν καὶ μεγίστην, ὡς κεφάλαιον νόμου καὶ προφητῶν τὴν ἀγάπην ὑπολαμβάνειν, ταύτης τὸ κράτιστον εὑ ρίσκω φιλοπτωχίαν, καὶ τὴν περὶ τὸ συγγενὲς εὐ σπλαγχνίαν τε καὶ συμπάθειαν. Οὐδενὶ γὰρ οὕτω τῶν πάντων, ὡς ἐλέῳ, Θεὸς θεραπεύεται, ὅτι μηδὲ οἰκειότερον ἄλλο τούτου Θεῷ, οὗ ἔλεος καὶ ἀλήθεια προπορεύονται, καὶ ᾧ προσοιστέον τὸν ἔλεον πρὸ τῆς κρίσεως· οὐδὲ ἄλλῳ τινὶ μᾶλλον, ἢ φιλανθρωπίᾳ τὸ φιλάνθρωπον ἀντιδίδοται παρὰ τοῦ δικαίως ἀντιμετροῦντος, καὶ τιθέντος ἐν ζυγῷ καὶ σταθμῷ τὸν ἔλεον. ςʹ. Πᾶσι μὲν δὴ πτωχοῖς ἀνοικτέον τὰ σπλάγχνα, καὶ τοῖς καθ' ἡντιναοῦν αἰτίαν κακοπαθοῦσι, κατὰ τὴν, χαίρειν μετὰ χαιρόντων, καὶ κλαίειν μετὰ κλαιόντων, κελεύουσαν ἐντολήν· καὶ προεισενε κτέον ἀνθρώπους ὄντας ἀνθρώποις τὸν ἔρανον τῆς χρηστότητος, εἴτε διὰ χηρείαν χρῄζοιεν ταύτης, εἴτε δι' ὀρφανίαν, εἴτε ἀποξένωσιν πατρίδος, εἴτε ὠμότητα δεσποτῶν, εἴτε ἀρχόντων θράσος, εἴτε φο 35.865 ρολόγων ἀπανθρωπίαν, εἴτε λῃστῶν μιαιφονίαν, εἴτε κλεπτῶν ἀπληστίαν, εἴτε δήμευσιν, εἴτε ναυάγιον· πάντες γὰρ ὁμοίως ἐλεεινοὶ, καὶ οὕτω βλέποντες εἰς τὰς ἡμετέρας χεῖρας, ὡς ἡμεῖς εἰς τὰς τοῦ Θεοῦ, περὶ ὧν ἂν δεώμεθα· καὶ τούτων αὐτῶν οἱ παρ' ἀξίαν κακοπαθοῦντες, τῶν ἐν ἔθει τοῦ δυστυχεῖν ὄντων ἐλεεινότεροι· ἐξαιρέτως δὲ τοῖς ὑπὸ τῆς ἱερᾶς νόσου διεφθαρμένοις, καὶ μέχρι σαρκῶν, καὶ ὀστέων, καὶ μυελῶν, ὡς ἡ κατά τινων ἀπειλὴ, βεβρωμένοις, καὶ προδεδομένοις ὑπὸ τοῦ μοχθηροῦ, καὶ ταπεινοῦ, καὶ ἀπίστου τούτου σώματος· ᾧ πῶς συνεζύ γην, οὐκ οἶδα· καὶ πῶς εἰκών τέ εἰμι Θεοῦ, καὶ τῷ πηλῷ συμφύρομαι· ὃ καὶ εὐεκτοῦν πολεμεῖ, καὶ ἀνιᾷ πολεμούμενον· ὃ καὶ ὡς σύνδουλον ἀγαπῶ, καὶ ὡς ἐχθρὸν ἀποστρέφομαι· ὃ
καὶ ὡς δεσμὸν φεύγω, καὶ ὡς συγκληρονόμον αἰσχύνομαι· τῆξαι φιλονεικῶ, καὶ οὐκ ἔχω τίνι συνεργῷ πρὸς τὰ κάλλιστα χρήσω μαι, ὡς εἰδὼς εἰς ὃ γέγονα, καὶ ὅτι δεῖ με πρὸς Θεὸν ἀναβῆναι διὰ τῶν πράξεων. Ζʹ. Φείδομαι ὡς συνεργοῦ, καὶ οὐκ ἔχω πῶς φύγω τὴν ἐπανάστασιν, ἢ πῶς μὴ ἀπὸ Θεοῦ πέσω βαρη θεὶς ταῖς πέδαις κατασπώσαις, ἢ κατεχούσαις εἰς ἔδαφος. Ἐχθρός ἐστιν εὐμενὴς, καὶ φίλος ἐπίβουλος. Ὢ τῆς συζυγίας καὶ τῆς ἀλλοτριώσεως! Ὃ φοβοῦμαι περιέπω, καὶ ὃ στέργω δέδοικα· πρὶν πολεμῆσαι, καταλλάσσομαι· καὶ πρὶν εἰρηνεῦσαι, διίσταμαι. Τίς ἡ περὶ ἐμὲ σοφία; καὶ τί τὸ μέγα τοῦτο μυστήριον; Ἢ βούλεται μοῖραν ἡμᾶς ὄν τας Θεοῦ, καὶ ἄνωθεν ῥεύσαντας, ἵνα μὴ διὰ τὴν ἀξίαν ἐπαιρόμενοι καὶ μετεωριζόμενοι κατα φρονῶμεν τοῦ κτίσαντος, ἐν τῇ πρὸς τὸ σῶμα πάλῃ καὶ μάχῃ πρὸς αὐτὸν ἀεὶ βλέπειν, καὶ τὴν συνεζευ γμένην ἀσθένειαν παιδαγωγίαν εἶναι τοῦ ἀξιώματος· ἵνα εἰδῶμεν οἱ αὐτοὶ μέγιστοί τε ὄντες καὶ τα πεινότατοι, ἐπίγειοι καὶ οὐράνιοι, πρόσκαιροι καὶ ἀθάνατοι, κληρονόμοι φωτὸς καὶ πυρὸς, εἴτ' οὖν σκό τους, ὁποτέρως ἂν νεύσωμεν; Τοιοῦτον τὸ κρᾶμα ἡμῶν, καὶ διὰ ταῦτα, ὡς γοῦν ἐμοὶ καταφαίνεται, ἵν' ὅταν ἐπαιρώμεθα διὰ τὴν εἰκόνα, διὰ τὸν χοῦν συ στελλώμεθα. Ταῦτα μὲν οὖν ὁ βουλόμενος φιλοσο φείτω, καὶ ἡμεῖς γε συμφιλοσοφήσομεν εὐκαι ρότερον. 35.868 Ηʹ. Νυνὶ δὲ, ὅ μοι λέγειν ὁ λόγος ὥρμησε, τῶν ἐμῶν περιαλγοῦντι σαρκῶν, καὶ τῆς ἐμῆς ἀσθενείας ἐν ἀλλοτρίοις πάθεσι, θεραπευτέον, ἀδελφοὶ, τὸ συγ γενὲς καὶ ὁμόδουλον. Εἰ γὰρ καὶ ὡς ἐχθροῦ κατηγό ρησα διὰ τὸ πάθος, ἀλλὰ καὶ ὡς φίλου περιέχο μαι διὰ τὸν συνδήσαντα· καὶ θεραπευτέον οὐχ ἧττον τὰ τῶν πλησίον, ἢ ἕκαστον τὸ ἑαυτοῦ, τῶν τε ὑγιαινόντων, καὶ τῶν ὑπὸ τῆς αὐτῆς νόσου δαπανωμένων. Πάντες γὰρ ἕν ἐσμεν ἐν Κυρίῳ, εἴτε πλούσιος, εἴτε πένης, εἴτε δοῦλος, εἴτε ἐλεύθερος, εἴτε ὑγιαίνων, εἴτε πονηρῶς ἔχων τοῦ σώματος· καὶ μία κεφαλὴ πάντων, ἐξ οὗ τὰ πάντα, Χριστός· καὶ ὅπερ ἐστὶν ἀλλήλοις τὰ μέλη, τοῦτο ἕκαστος ἑκάστῳ, καὶ πᾶσιν ἅπαντες· οὔκουν περι οπτέον, οὐδὲ ἀμελητέον τῶν προεμπεσόντων εἰς τὴν κοινὴν ἀσθένειαν· οὐδὲ ἀγαπητέον μᾶλλον, ὅτι εὖ ἡμῖν ἔχει τὰ σώματα, ἢ πενθητέον, ὅτι ἀθλίως τοῖς ἀδελφοῖς· καὶ ἡγεῖσθαι μίαν ἀσφάλειαν εἶναι τῶν ἡμετέρων σαρκῶν καὶ ψυχῶν, τὴν εἰς ἐκείνους φιλαν θρωπίαν· σκοπῶμεν δὲ οὕτως. Θʹ. Τοῖς μὲν ἄλλοις ἓν μόνον ἐλεεινὸν, τὸ τῆς ἀπο ρίας· ὃ τάχ' ἂν ἢ χρόνος, ἢ πόνος, ἢ φίλος, ἢ συγγενὴς, ἢ καιροῦ μεταβολὴ λύσαιεν. Τοῖς δὲ τοῦτο μὲν οὐδενὸς ἧττον, εἰ μὴ καὶ μᾶλλον, ὅσῳ τοῦ πονεῖν καὶ βοηθεῖν ἑαυτοῖς οὐκ ἔχουσιν, εἰς τὰ ἀναγκαῖα μετὰ τῶν σαρκῶν ἀφῄρηνται, καὶ μείζων ἀεὶ τῆς ἀσθενείας αὐτοῖς μᾶλλον ὁ φόβος, ἢ ἡ τῆς ὑγείας ἐλπίς· ὥστε μικρὸν γοῦν τι βοηθεῖ σθαι παρὰ τῆς ἐλπίδος, ἣ μόνον τοῖς ἀτυχοῦσίν ἐστι φάρμακον. Πρὸς δὲ τῇ πενίᾳ, καὶ ἡ νόσος κακὸν δεύτερον, καὶ κακῶν τὸ ἀπευκτότατον, καὶ βαρύτατον, καὶ εἰς κατάραν τοῖς πολλοῖς προχειρότατον. Καὶ τρίτον, τὸ μὴ προσιτοὺς αὐ τοὺς εἶναι, μηδὲ θεατοὺς τοῖς πλείοσιν, ἀλλὰ φευ κτοὺς, καὶ βδελυκτοὺς, καὶ οἷον ἀποτροπαίους· ὃ καὶ τῆς νόσου τούτοις βαρύτερον, ὅταν αἴσθωνται διὰ τὴν συμφορὰν καὶ μισούμενοι. Ἐγὼ μὲν οὐδὲ ἀδακρυτὶ φέρω τὸ τούτων πάθος, καὶ τῇ μνήμῃ συγχέομαι· πάσχοιτε δὲ καὶ ὑμεῖς ταυτὸν, ἵνα τοῖς δάκρυσι τὰ δάκρυα φύγητε· καὶ πάσχουσί γε, οἶδ' ὅτι, τῶν παρόντων ὅσοι φιλόχριστοι καὶ φιλόπτωχοι, καὶ Θεοῦ, καὶ παρὰ Θεοῦ τὸ ἐλεεῖν ἔχοντες· μάρτυρες δὲ καὶ ὑμεῖς τοῦ πάθους. 35.869 Ιʹ. Πρόκειται τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν θέαμα δεινὸν καὶ ἐλεεινὸν, καὶ πᾶσι, πλὴν τῶν εἰδότων, ἄπιστον, ἄνθρωποι νεκροὶ καὶ ζῶντες, ἠκρωτηριασμένοι τοῖς πλείστοις τοῦ σώματος μέρεσι, μήθ' οἵτινές ποτε ἦσαν, μηδὲ ὅθεν εἰσὶ μικροῦ γινωσκόμενοι· μᾶλλον δὲ τῶν ποτε ἀνθρώπων ἄθλια λείψανα· πατέρας, καὶ μητέρας, καὶ ἀδελφοὺς,
καὶ τόπους, ἑαυτῶν γνωρίσματα λέγοντες· Ἐγὼ τοῦ δεῖνος, καὶ ἡ δεῖνά μοι μήτηρ, καὶ τόδε μοι ὄνομα, καὶ σύ μοι φίλος ποτὲ καὶ γνώριμος. Καὶ τοῦτο πράττουσιν, οὐ γὰρ ἔχουσι τῷ παλαιῷ χαρακτῆρι γινώσκεσθαι· ἄνθρωποι περικεκομμένοι, καὶ περιῃρημένοι χρήματα, συγγένειαν, φίλους, αὐτὰ τὰ σώματα· ἄνθρωποι μόνοι τῶν πάντων ἐλεοῦντές τε ἑαυτοὺς, καὶ μισοῦντες ὁμοίως· οὐκ ἔχοντες πότερα μᾶλλον θρηνήσωσι, τὰ μηκέτ' ὄντα τοῦ σώματος, ἢ τὰ μένοντα· ὅσα προανάλωσεν ἡ νόσος, ἢ ὅσα τῇ νόσῳ λεί πεται. Τὰ μὲν γὰρ ἀνήλωται δυστυχῶς, τὰ δὲ σώζεται δυστυχέστερον· τὰ μὲν οἴχεται πρὸ τῶν τά φων, τὰ δὲ οὐκ ἔστιν ὁ παραδώσων ταφῇ. Καὶ γὰρ ὁ λίαν χρηστὸς καὶ φιλάνθρωπος, τούτοις ἐστὶν ἀναλγητότατος· κἀνταῦθα μόνον ἐπελαθόμεθα σάρ κες ὄντες, καὶ τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως περικείμε νοι· καὶ τοσούτου δέομεν θεραπεύειν τὸ συγγε νὲς, ὥστε καὶ τῶν ἡμετέρων σωμάτων ἀσφάλειαν τὴν τούτων φυγὴν νομίζομεν. Καὶ νεκρῷ μὲν ἤδη προσῆλθέ τις παλαιῷ, καὶ τούτῳ τυχὸν ὀδωδότι, καὶ ζώων ἀλόγων ἤνεγκεν ὀδωδότα σώματα, καὶ βορβόρου πλησθεὶς ἠνέσχετο· τούτους δὲ κατὰ κράτος φεύγο μεν (ὢ τῆς ἀπανθρωπίας!), ὅτι καὶ τὸν αὐτὸν αὐτοῖς σπῶμεν ἀέρα, μικροῦ δυσχεραίνοντες. ΙΑʹ. Τί πατρὸς γνησιώτερον; καὶ τί μητρὸς συμ παθέστερον; Ἀλλ' ἀπεκλείσθη γε τούτοις καὶ ἡ φύ σις· καὶ πατὴρ παῖδα τὸν ἑαυτοῦ, ὃν ἐγέννησεν, ὃν ἀνέθρεψεν, ὃν ὀφθαλμὸν βίου μόνον ἔχειν ἐνόμισεν, ὑπὲρ οὗ πολλὰ Θεῷ καὶ πολλάκις προσηύξατο, τοῦ τον ὀδύρεται μὲν, ἀπελαύνει δὲ, τὸ μὲν ἑκὼν, τὸ δὲ τυραννούμενος. Καὶ μήτηρ μέμνηται μὲν τῶν ὠδίνων, καὶ τὰ σπλάγχνα σπαράσσεται, καὶ ἀνακαλεῖται λίαν ἐλεεινῶς, καὶ προθεῖσα θρηνεῖ, καθάπερ τεθνη κότα τὸν ζῶντα· Τέκνον, λέγουσα, δυστυχὲς καὶ ἀθλίας μητρὸς, ὅ μοι συνεμερίσατο πικρῶς ἡ νόσος· τέκνον ἐλεεινὸν, τέκνον οὐ γνωριζόμενον, τέκνον, ὃ κρημνοῖς καὶ ὄρεσι καὶ ἐρημίαις ἀνεθρεψάμην· 35.872 μετὰ θηρίων οἰκήσεις, καὶ σκέπη σοι πέτρα, καὶ τῶν ἀνθρώπων μόνον ὄψονταί σε οἱ εὐσεβέστατοι· καὶ ταῦτα δὴ τὰ τοῦ Ἰὼβ ἐλεεινὰ ῥήματα ἐπιφθέγ γεται· Ἵνα τί γὰρ ἐπλάσθης ἐν κοιλίᾳ μητρὸς, ἐκ γαστρὸς δὲ ἐξῆλθες, καὶ οὐκ εὐθὺς ἀπώλου, ὡς συνδραμεῖν τῇ γεννήσει τὸν θάνατον; ἵνα τί δὲ οὐκ ἀπῆλθες ἄωρος, πρὶν γεύσασθαι τῶν τοῦ βίου κακῶν; Ἵνα τί δέ σοι συνήντησε γόνατα; Τί δέ σοι τὸ θηλάσαι μαστοὺς, ἀθλίως ζήσε σθαι μέλλοντι, καὶ ζωὴν θανάτου χαλεπωτέραν; Καὶ ταῦτα λέγει, καὶ ἐπαφίησι πηγὰς δακρύων, καὶ περι πτύξασθαι βούλεται μὲν ἡ δυστυχὴς, φοβεῖται δὲ τὰς τοῦ παιδὸς σάρκας ὡς πολεμίας. Πάνδημοι δὲ κα ταβοήσεις τε καὶ διώξεις, οὐ κατὰ τῶν ἀδικούντων, ἀλλὰ κατὰ τῶν δυστυχούντων γίνονται. Καὶ φο νέα μὲν ἤδη τις συνῳκίσατο, καὶ μοιχῷ μετέδωκεν, οὐ στέγης μόνον, ἀλλὰ καὶ τραπέζης, καὶ βίου κοι νωνὸν τὸν ἱερόσυλον εἵλετο, καὶ τοῖς αὐτόν τι διατε θεικόσι κακὸν ἐσπείσατο· τοῦ δὲ τὸ πάθος, ὡς ἔγκλημα, μηδὲν λυπήσαντος ἀπεστράφη. Καὶ πλέον ἔχει νόσου κακία· καὶ τὸ μὲν ἀπάνθρω πον ὡς ἐλευθέριον ἠσπασάμεθα, τὸ δὲ συμπαθὲς ὡς αἰσχρὸν ἠτιμάσαμεν. ΙΒʹ. Ἀπελαύνονται πόλεων, ἀπελαύνονται οἰκιῶν, ἀγορᾶς, συλλόγων, ὁδῶν, πανηγύρεων, συμποσίων, (ὢ τοῦ πάθους!) αὐτοῦ τοῦ ὕδατος· οὔτε πηγαὶ ῥέ ουσαι, τούτοις κοιναὶ πρὸς τοὺς ἄλλους ἀνθρώ πους, οὔτε ποταμοὶ πιστεύονται μηδὲν ἐφέλκεσθαι τοῦ μολύσματος· καὶ τὸ παραδοξότατον, ὡς ἄγη μὲν ἀπελαύνομεν, ὡς δὲ οὐδὲν λυποῦντας πάλιν πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς ἐπιστρέφομεν, οὐκ οἴκησιν ἀπονέ μοντες, οὐ τὰς ἀναγκαίας τροφὰς, οὐ θεραπείαν τοῖς τραύμασιν, οὐ σκέπῃ τὴν νόσον εἰς δύναμιν περιστέλ λοντες. Διὰ τοῦτο περιπλανῶνται νυκτὸς καὶ ἡμέρας, ἄποροι, καὶ γυμνοὶ, καὶ ἀνέστιοι, τὴν νόσον ἐπιδει κνύντες, τὰ ἀρχαῖα ἐκδιηγούμενοι, τὸν Πλάστην ἐπι βοώμενοι, χρώμενοι τοῖς ἀλλήλων μέλεσιν ἀντὶ τῶν λειπόντων, σοφισταὶ μελῶν ἑλκόντων ἕλεον, ἄρτου τι μικρὸν αἰτοῦντες, ἢ ὄψου τι βραχύτατον, ἢ ῥάκος τι τρύχινον, βοήθημα τῆς αἰσχύνης, ἢ παραμυθίαν τοῖς ἕλκεσι. Καὶ
φιλάνθρωπος οὗτος αὐτοῖς, οὐχ 35.873 ὃς πρὸς τὴν χρείαν ἤρκεσεν, ἀλλ' ὅστις μὴ πικρῶς ἀπεπέμψατο. Οἱ πολλοὶ δὲ αὐτῶν οὐδὲ ὑπ' αἰσχύνης τὰς πανηγύρεις φεύγουσιν, αὐτὸ μὲν οὖν τοὐναν τίον εἰς ταύτας ὠθοῦνται διὰ τὴν χρείαν· ταύτας δὴ λέγω τὰς πανδήμους καὶ ἱερὰς, ἃς ἡμεῖς ἐπὶ θεραπείᾳ τῶν ψυχῶν ἐξεύρομεν, ἢ κατά τι μυστή ριον συνιόντες, ἢ τοῖς μάρτυσι τῆς ἀληθείας πανη γυρίζοντες, ἵν' ὧν τοὺς ἀγῶνας τιμῶμεν, μιμώμεθα καὶ τὴν εὐσέβειαν. Καὶ αἰσχύνονται μὲν τοὺς ἀνθρώπους διὰ τὴν συμφορὰν, ὄντες ἄνθρωποι, καὶ βού λοιντ' ἂν ὄρεσιν, ἢ κρημνοῖς, ἢ ὕλαις, ἢ τὸ τελευ ταῖον νυκτὶ καὶ σκότῳ περικαλύπτεσθαι· ῥιπτοῦνται δὲ ὅμως εἰς μέσον, φόρτος ἐλεεινὸς, καὶ δακρύων ἄξιος. Τοῦτο μὲν ἴσως καὶ κατὰ λόγον, ἵνα ἡμῖν ὦσι τῆς ἀσθενείας ἡμῶν ὑπομνήματα, καὶ πείθωσι μη δενὶ τῶν παρόντων καὶ ὁρωμένων, ὡς ἑστῶτι, προστίθεσθαι. Ῥιπτοῦνται δὲ, οἱ μὲν ἐπιθυμίᾳ φωνῆς ἀνθρωπίνης, οἱ δὲ προσόψεως, οἱ δὲ ἵνα βραχέα ζωῆς ἐφόδια παρὰ τῶν τρυφώντων συλλέξωνται, πάν τες δὲ ἵνα τι πράους γεύωνται τοὺς ἑαυτῶν θρή νους δημοσιεύσαντες. ΙΓʹ. Τίς οὐ κατακλᾶται τούτων τοῖς ὀδυρμοῖς, οἰ κτρὰν ξυναυλίαν ἁρμοζομένων; τίς ἀκοὴ φέρει τὸ ἄκουσμα; τίς ὄψις χωρεῖ τὸ θέαμα; Οἱ μὲν κεῖνται μετ' ἀλλήλων, κακῶς ὑπὸ τῆς νόσου συνεζευγμένοι, καὶ ἄλλος ἄλλο τι τῆς συμφορᾶς πρὸς τὸ ἐλεεινὸν ἐρανίζοντες· καὶ εἰσὶν ἀλλήλοις προσθήκη τοῦ πά θους, ἐλεεινοὶ τῆς ἀῤῥωστίας, τῆς συμπαθείας ἐλεεινότεροι. Περιίσταται δὲ αὐτοὺς θέατρον συμμιγὲς, συναλγούντων μὲν, ἀλλὰ πρόσκαιρα. Οἱ δὲ κυλινδοῦνται πρὸς τοῖς ποσὶ τῶν ἀνθρώπων ἡλίῳ καὶ κόνει· ἔστι δὲ ὅτε καὶ κρυμοῖς ἀγρίοις, καὶ ὄμ βροις, καὶ ταραχαῖς ἀνέμων ταλαιπωρούμενοι, παρὰ τοσοῦτον οὐ συμπατούμενοι, παρ' ὅσον καὶ ψαύειν αὐτῶν βδελυσσόμεθα. Ἀντᾴδει δὲ τοῖς ἱε ροῖς ἔνδον μέλεσιν ὁ τῶν αἰτήσεων ὀδυρμὸς, καὶ ταῖς μυστικαῖς φωναῖς θρῆνος ἐλεεινὸς ἀντεγείρεται. Τί δεῖ πᾶσαν αὐτῶν προτιθέναι τὴν συμφορὰν ἀνθρώ ποις πανηγυρίζουσιν; Ἴσως ἂν καὶ ὑμῖν κινήσαιμι θρῆνον, εἰ πάντα ἐκτραγῳδοίην ἐπιμελῶς, καὶ νική σει τὴν ἑορτὴν τὸ πάθος. Λέγω γὰρ οὖν ταῦτα, ἐπεὶ μηδέπω δύναμαι πείθειν ὑμᾶς, ὡς ἔστι ποτὲ ἡδονῆς λύπη τιμιωτέρα, καὶ κατήφεια πανηγύρεως, καὶ γέ λωτος οὐ καλοῦ δάκρυον ἐπαινούμενον. 35.876 ΙΔʹ. Οὗτοι μὲν οὖν ταῦτα, καὶ πολλῷ γε ὧν εἶπον ἀθλιώτερα, οἱ κατὰ Θεὸν ἡμῶν ἀδελφοὶ, κἂν μὴ βού λησθε, οἱ τὴν αὐτὴν ἡμῖν λαχόντες φύσιν, οἱ ἐκ τοῦ αὐτοῦ πηλοῦ διηρτισμένοι, ἐξ οὗ τὸ πρῶτον γεγόνα μεν, οἱ νεύροις καὶ ὀστέοις ἐνειρμένοι παραπλη σίως ἡμῖν, οἱ δέρμα καὶ κρέας ἐνδεδυμένοι πᾶσιν ὁμοίως, ὥς πού φησιν ὁ θεῖος Ἰὼβ ἐμφιλοσοφῶν τοῖς πάθεσι, καὶ διαπτύων ἡμῶν τὸ φαινόμενον· μᾶλλον δὲ, εἰ χρὴ τὸ μεῖζον εἰπεῖν, οἱ τὸ κατ' εἰκόνα καὶ λαχόντες ὁμοίως ἡμῖν, καὶ φυλάσσοντες ἴσως ὑπὲρ ἡμᾶς, εἰ καὶ τὰ σώματα διεφθάρησαν· οἱ τὸν αὐτὸν ἐνδεδυμένοι Χριστὸν κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον, καὶ τὸν αὐτὸν ἡμῖν πιστευθέντες ἀῤῥαβῶνα τοῦ Πνεύ ματος· οἱ τῶν αὐτῶν ἡμῖν μετασχόντες νόμων, λο γίων, διαθηκῶν, συνάξεων, μυστηρίων, ἐλπίδων· ὑπὲρ ὧν Χριστὸς ὁμοίως ἀπέθανεν, ὁ παντὸς αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου· οἱ συγκληρονόμοι τῆς ἄνω ζωῆς, καὶ εἰ παραπολὺ τῆς ἐνταῦθα δι ήμαρτον· οἱ συνθαπτόμενοι Χριστῷ, καὶ συναν ιστάμενοι· εἴπερ συμπάσχουσιν, ἵνα καὶ συνδοξασθῶσιν. ΙΕʹ. Τί δὲ ἡμεῖς, οἱ τὸ μέγα καὶ καινὸν ὄνο μα κεκληρωμένοι, τὸ καλεῖσθαι ἀπὸ Χριστοῦ, τὸ ἅγιον ἔθνος, τὸ βασίλειον ἱεράτευμα, ὁ περιούσιος λαὸς καὶ ἐξαίρετος, ὁ ζηλωτὴς καλῶν ἔργων καὶ σωτηρίων, οἱ Χριστοῦ μαθηταὶ τοῦ πράου καὶ φιλανθρώπου, καὶ τὰς ἀσθενείας ἡμῶν βα στάσαντος, τοῦ ταπεινώσαντος ἑαυτὸν μέχρι τοῦ ἡμετέρου φυράματος, τοῦ δι' ἡμᾶς πτωχεύσαντος τὴν σάρκα ταύτην καὶ τὸ γεῶδες σκῆνος, καὶ ὀδυνηθέντος καὶ μαλακισθέντος ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα
ἡμεῖς πλουτήσωμεν τὴν θεότητα; Τί οὖν ἡμεῖς, οἱ τοσοῦτον εὐσπλαγχνίας καὶ συμπαθείας λαβόντες ὑπόδειγμα· τί διανοησόμεθα περὶ τούτων, καὶ τί ποιήσομεν; Περιοψόμεθα; παραδρα μούμεθα; Καταλείψομεν ὡς νεκροὺς, ὡς ἐβδελυγμέ νους, ὡς ἑρπετῶν καὶ θηρίων τὰ πονηρότατα; Μη δαμῶς, ἀδελφοί· οὔτε πρὸς ἡμῶν ταῦτα, τοῦ Χριστοῦ θρεμμάτων, τοῦ ἀγαθοῦ Ποιμένος, τοῦ τὸ πλανώμενον ἐπιστρέφοντος, καὶ τὸ ἀπολωλὸς ἐκζη τοῦντος, καὶ τὸ ἀσθενὲς ἐνισχύοντος· οὔτε πρὸς τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, ἣ τὸ συμπαθὲς ἐνομοθέτησεν, ἐκ τῆς ἴσης ἀσθενείας μαθοῦσα τὸ εὐσεβὲς καὶ φιλάν θρωπον. Ιςʹ. Ἀλλ' οἱ μὲν ὕπαιθροι ταλαιπωρήσουσιν, 35.877 ἡμεῖς δὲ οἰκήσομεν οἰκίας ὑπερλάμπρους, λίθοις παντοίοις διηνθισμένας, καὶ χρυσῷ καὶ ἀργύρῳ κατ αστραπτούσας, καὶ ψηφῖδος λεπτῆς διαθέσει, καὶ ποικιλίᾳ γραφῆς, ὀφθαλμῶν ἀπατηλοῖς δελεάσμασι; Καὶ τὰς μὲν οἰκήσομεν, τὰς δὲ οἰκοδομήσομεν, τί σιν; Οὐδὲ κληρονόμοις ἴσως ἡμῶν, ἀλλὰ ξένοις καὶ ἀλλοτρίοις, καὶ τούτων ἴσως οὐδὲ τοῖς ἀγαπῶσιν ἡμᾶς, ἀλλὰ τοῖς ἀπεχθεστάτοις καὶ φθονερωτάτοις, ὃ κακῶν ἔσχατον. Καὶ οἱ μὲν ῥιγώσουσιν ἐν τρυχί νοις καὶ διεσπασμένοις ῥάκεσι, μᾶλλον δὲ οὐδὲ τούτων τυχὸν εὐπορήσουσιν· ἡμεῖς δὲ θρύψομεν ἡμᾶς αὐτοὺς ἐσθῆτι μαλακῇ καὶ περιῤῥεούσῃ, καὶ τοῖς ἐκ λίνου καὶ σηρῶν ἀερίοις ὑφάσμασι, καὶ τοῖς μὲν ἐνασχημονήσομεν μᾶλλον, ἤπερ ἐμπρέψομεν (οὕτω γὰρ ἐγὼ καλῶ πᾶν τὸ περιτ τὸν καὶ περίεργον), τὰ δὲ ἔνδον ἡμῖν ἀποκεί σεται φροντὶς ἄχρηστος καὶ ἀνόνητος, ση τῶν δαπάνη καὶ χρόνου τοῦ τὰ πάντα καταν αλίσκοντος· καὶ οἱ μὲν, οὐδὲ τῆς ἀναγκαίας τροφῆς εὐπορήσουσιν, (ὢ τῆς ἐμῆς τρυφῆς, καὶ τῆς ἐκείνων ταλαιπωρίας!) ἀλλὰ κείσονται πρὸ τῶν ἡμετέρων θυρῶν, ἐκλυόμενοι καὶ λιμώττοντες, οὐδὲ τὰς πρὸς τὴν αἴτησιν ἀφορμὰς παρὰ τοῦ σώματος ἔχοντες, ἐστε ρημένοι φωνῶν μὲν, εἰς τὸ ὀδύρεσθαι, χειρῶν δὲ, εἰς τὸ προτείνειν ἐφ' ἱκεσίᾳ, ποδῶν δὲ, εἰς τὸ προσιέναι τοῖς ἔχουσιν, ἀναπνοῶν δὲ, εἰς εὐτονίαν τῆς θρηνῳ δίας, τὸ βαρύτατον τῶν κακῶν κουφότατον κρίνοντες, τοῖς ὀφθαλμοῖς μόνον εὐχαριστοῦντες, ὅτι μὴ τὴν ἑαυτῶν λώβην βλέπουσιν; ΙΖʹ. Καὶ οἱ μὲν οὕτως· ἡμεῖς δὲ ἀνακεισόμεθα λαμπροὶ λαμπρῶς ἐπὶ στιβάδος ὑψηλῆς τε καὶ μετεώ ρου, καὶ τῶν περιττῶν καὶ ἀψαύστων ἐπιβλημάτων, κἂν φωνῆς ἀκούσωμεν τῶν αἰτήσεων δυσχεραί νοντες. Δεῖ δὲ ἡμῖν τὸ μὲν ἔδαφος εὐωδεῖν ἄνθεσι, πολλάκις καὶ τῆς ὥρας ἔξω, τὴν δὲ τράπεζαν κατεῤῥάνθαι μύροις, καὶ μύρων τοῖς εὐωδεστάτοις τε καὶ πολυτελεστάτοις, ἵνα καὶ μᾶλλον ἐκθηλυνώμεθα· παῖδας δὲ παρεστάναι, τοὺς μὲν ἐν κόσμῳ καὶ ἐφ εξῆς, ἀνέτους τὰς κόμας καὶ θηλυδρίας, καὶ τῇ κατὰ πρόσωπον κουρᾷ περιειργασμένους, πλεῖον ἢ ὅσον 35.880 συμφέρει λίχνοις ὀφθαλμοῖς κεκοσμημένους· τοὺς δὲ τὰς κύλικας ἐπ' ἄκρων δακτύλων ἔχοντας, ὡς οἷόν τε εὐπρεπέστατά τε ὁμοῦ καὶ ἀσφαλέστατα· τοὺς δὲ ὑπὲρ κεφαλῆς ἄνεμον ταῖς ῥιπῖσι σοφιζομένους, καὶ ταῖς ἐκ χειρῶν αὔραις τὸ πλῆθος τῶν σαρκῶν ἀναψύ χοντας· καὶ τὰ ἐπὶ τούτοις, πλήθειν μὲν κρεῶν τὴν τράπεζαν, πάντων χορηγούντων ἡμῖν τῶν στοιχείων πλουσίως, ἀέρος, γῆς, ὕδατος· καὶ στενοχωρεῖσθαι τοῖς μαγείρων καὶ ὀψοποιῶν μαγγανεύμασιν, ἀγῶνα δὲ εἶναι πᾶσιν, ὅστις ὡς μάλιστα τὴν λίχνην ἡμῖν καὶ ἀχάριστον κολακεύσει γαστέρα, τὸ βαρὺ φορτίον καὶ ἀρχέκακον, τὸ ἀπληστότατον θηρίον καὶ ἀπιστότατον, τὴν καταργουμένην αὐτίκα σὺν τοῖς καταργουμένοις βρώμασι. Καὶ τοῖς μὲν πολύ τι κόρος καὶ ὕδατος, ἡμῖν δὲ καὶ μέχρι μέθης οἱ τοῦ οἴ νου κρατῆρες, μᾶλλον δὲ καὶ ὑπὲρ τὴν μέθην, τοῖς γε ἀκολαστοτέροις· καὶ τὸν μὲν ἀποπεμψόμεθα τῶν οἴνων, τὸν δὲ ἐγκρινοῦμεν ὡς ἀνθοσμίαν, περὶ δὲ τοῦ φιλοσοφήσομεν, ζημία δὲ, εἰ μὴ προσέσται τῷ ἐγχωρίῳ καὶ τῶν ὀνομαζομένων ξένων τις, ὥσπερ τύραννος. Δεῖ γὰρ ἡμᾶς ἁβροὺς καὶ τῆς χρείας
περιττοτέρους, ἢ εἶναι, ἢ νομίζεσθαι, ὥσπερ αἰσχυνομένους, εἰ μὴ κακοὶ νομιζοίμεθα, καὶ δοῦλοι γαστρὸς, καὶ τῶν ὑπὸ γαστέρα. ΙΗʹ. Τί ταῦτα, ὦ φίλοι καὶ ἀδελφοί; τί νοσοῦμεν καὶ αὐτοὶ τὰς ψυχὰς, νόσον πολὺ τῆς τῶν σωμά των χαλεπωτέραν; Ὅσῳ τὴν μὲν ἀκούσιον οἶδα, τὴν δὲ ἐρχομένην ἐκ προαιρέσεως· καὶ τὴν μὲν τῇ ζωῇ ταύτῃ συγκαταλυομένην, τὴν δὲ συναπιοῦσαν ἡμῖν μεθισταμένοις· καὶ τὴν μὲν ἐλεουμένην, τὴν δὲ μισουμένην, τοῖς γενοῦν ἔχουσιν. Τί μὴ βοη θοῦμεν τῇ φύσει καιρὸν ἔχοντες; τί μὴ περι στέλλομεν, σάρκες ὄντες, τῆς σαρκὸς τὴν ταπείνω σιν; τί τρυφῶμεν ἐν τοῖς τῶν ἀδελφῶν δυστυχήμασι; Μή μοι γένοιτο, μήτε πλουτεῖν, τούτων ἀπορουμέ νων· μήτε εὐεκτεῖν, εἰ μὴ βοηθοίην τοῖς τούτων τραύμασι· μὴ τροφῆς ἱκανῶς ἔχειν, μὴ σκέπης, μὴ ὑπὸ στέγην ἀναπαύεσθαι, εἰ μὴ καὶ ἄρτον ὀρέξαιμι, καὶ μεταδοίην ἐσθῆτος εἰς δύναμιν, καὶ ὑπὸ στέγην ἀναπαύσαιμι. Ἀλλ' ἤτοι πάντα ἀποθετέον Χριστῷ, ἵνα γνησίως ἀκολουθήσωμεν αὐτῷ, τὸν σταυρὸν ἀρά μενοι, καὶ ἀναπτῶμεν ὡς κοῦφοι πρὸς τὸν ἄνω κόσμον, καὶ εὐσταλεῖς ὑπὸ μηδενὸς καθελκόμενοι, καὶ κερδήσωμεν ἀντὶ πάντων Χριστὸν, διὰ ταπείνω σιν ὑψωθέντες, καὶ διὰ πενίαν πλουτήσαντες· ἢ Χρι στῷ τὰ ὄντα συμμεριστέον, ἵνα πως καὶ τὸ ἔχειν, 35.881 διὰ τοῦ καλῶς ἔχειν, ἁγιασθῇ, καὶ τοῦ κοινωνεῖν τοῖς μὴ ἔχουσιν. Εἰ δὲ καὶ σπείραιμι ἐμαυτῷ μόνῳ, σπεί ραιμι ἄρα, καὶ ἄλλοι φάγοιεν· καὶ ἵνα πάλιν εἴ πω τὸ τοῦ Ἰώβ· Ἀντὶ πυροῦ ἐξέλθοι μοι κνίδη, ἀντὶ δὲ κριθῆς βάτος· καύσων δὲ ἄνεμος ὑπολάβοι, καὶ ὑφέλοιτο λαῖλαψ τοὺς ἐμοὺς πόνους, ἵνα εἰς κε νὸν κοπιάσαιμι. Εἰ δὲ καὶ ἀποθήκας οἰκοδομήσαιμι ἐκ τῶν μαμωνᾶ θησαυρίζων, καὶ μαμωνᾷ, ταύ τῃ τῇ νυκτὶ τὴν ψυχὴν ἀπαιτηθείην, λόγον ὑφ έξων, ὧν κακῶς ἐθησαύρισα. ΙΘʹ. Οὐ σωφρονήσομεν ὀψὲ γοῦν; οὐ καταβα λοῦμεν τὴν ἀναλγησίαν, ἵνα μὴ λέγω μικρολογίαν; οὐ τὰ ἀνθρώπινα λογιούμεθα; οὐκ ἐν τοῖς ἑτέρων κακοῖς τὰ ἡμέτερα εὖ θησόμεθα; Φύσει μὲν γὰρ οὐδὲν τῶν ἀνθρωπίνων βέβαιον, οὐδὲ ὁμαλὸν, οὐδὲ αὔταρκες, οὐδὲ ἐπὶ τῶν αὐτῶν ἱστάμενον· ἀλλὰ κύκλος τις τῶν ἡμετέρων περιτρέχει πραγμάτων, ἄλλοτε ἄλλας ἐπὶ μιᾶς ἡμέρας πολλάκις, ἔστι δ' ὅτε καὶ ὥρας, φέρων μεταβολάς· καὶ αὔραις μᾶλλον ἔστι πιστεύειν οὐχ ἱσταμέναις, καὶ νηὸς ποντοπορού σης ἴχνεσι, καὶ νυκτὸς ἀπατηλοῖς ὀνείρασιν, ὧν πρὸς ὀλίγον ἡ χάρις, καὶ ὅσα κατὰ ψαμάθων παῖδες τυποῦσι παίζοντες, ἢ ἀνθρώπων εὐημερίᾳ· σώφρονες δὲ, οἱ διὰ τὸ μὴ πιστεύειν τοῖς παροῦσι, τὸ μέλλον ἑαυτοῖς θησαυρίζοντες· καὶ διὰ τὸ τῆς ἀνθρωπίνης εὐπραγίας ἄστατον καὶ ἀνώμαλον, τὴν οὐ πίπτουσαν ἀγαπῶντες χρηστότητα, ἵνα τριῶν ἕν γέτι πάντως κερδάνωσιν· ἢ τὸ μή ποτε πρᾶξαι κακῶς, ἐπεὶ καὶ τοῖς ἐντεῦθεν χρηστοῖς πολλάκις δεξιοῦται τὸ θεῖον τοὺς εὐσεβεῖς, χρηστότητι τὸ συμπαθὲς προκα λούμενον· ἢ τὸ παῤῥησίαν ἔχειν ἐν ἑαυτοῖς πρὸς Θεὸν, ὡς οὐ διὰ κακίαν, ἀλλὰ διά τινα οἰκονο μίαν κακοπαθήσαντες· ἢ, τὸ τελευταῖον, ὡς ὀφειλομένην ἀπαιτεῖν τὴν παρὰ τῶν εὖ πραττόντων φιλαν θρωπίαν, ἣν τοῖς χρῄζουσι προεισήνεγκαν, δεξιῶς αὐτοὶ πράττοντες. Κʹ. Μὴ καυχάσθω, φησὶν, ὁ σοφὸς ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ, μηδὲ ὁ πλούσιος ἐν τῷ πλούτῳ αὐτοῦ, μηδὲ ὁ δυνατὸς ἐν τῇ ἰσχύϊ αὐτοῦ· κἂν εἰς τὸ ἄκρον ὦσιν ἐληλακότες, ὁ μὲν σοφίας, ὁ δὲ περιου σίας, ὁ δὲ δυνάμεως. Ἐγὼ δὲ προσθήσω καὶ ἃ τού τοις ἕπεται· Μηδὲ ὁ περίβλεπτος ἐν τῇ δόξῃ, μηδὲ ὁ εὐεκτῶν ἐν τῇ ὑγιείᾳ, μηδὲ ὁ καλὸς ἐν τῇ ὥρᾳ, μηδὲ ὁ νέος ἐν τῇ νεότητι, μηδὲ ἐν ἄλλῳ μηδενὶ τῶν ἐνταῦθα ἐπαινουμένων, εἰ δεῖ συνελόντα εἰπεῖν, ὁ ὑπὸ τούτου φυσώμενος· ἀλλ' ἢ ἐν τούτῳ καυ 35.884 χάσθω ὁ καυχώμενος μόνον, ἐν τῷ συνιεῖν καὶ ἐκζητεῖν τὸν Θεὸν, καὶ συναλγεῖν τοῖς πάσχουσι, καὶ πρὸς τὸ μέλλον ἑαυτῷ τι χρηστὸν ἀποτίθεσθαι. Τὰ μὲν γάρ ἐστι ῥευστὰ καὶ πρόσκαιρα, καὶ, ὥσπερ ἐν παιδιᾷ ψήφων, ἄλλοτε εἰς ἄλλους μεταῤῥιπτούμενα, καὶ μετατιθέμενα· καὶ οὐδὲν οὕτω τοῦ κατέχοντος ἴδιον, ὡς ἢ μὴ
χρόνῳ παυθῆναι, ἢ φθόνῳ μετα τεθῆναι· τὰ δὲ ἑστῶτα καὶ μένοντα, καὶ οὔποτε ὑπο χωροῦντα, οὐδὲ μεταπίπτοντα, οὐδὲ σφάλλοντα τὰς τῶν πεπιστευκότων ἐλπίδας. Ἀλλ' ἐμοὶ μὲν καὶ διὰ τοῦτο δοκεῖ, μηδὲν τῶν ἐνταῦθα ἀγαθῶν εἶναι πιστὸν τοῖς ἀνθρώποις, μηδὲ πολυχρόνιον· ἀλλ' εἴπερ τι ἄλλο, καὶ τοῦτο καλῶς τῷ τεχνίτῃ Λόγῳ καὶ τῇ πάντα νοῦν ὑπερεχούσῃ Σοφίᾳ μεμηχανῆσθαι, παίζεσθαι ἡμᾶς ἐν τοῖς ὁρωμένοις, ἄλλοτε ἄλλως μετα βαλλομένοις καὶ μεταβάλλουσι, καὶ ἄνω καὶ κάτω φερομένοις τε καὶ περιτρεπομένοις, καὶ πρὶν ληφθῆ ναι ἀπιοῦσι καὶ φεύγουσιν· ἵνα τὸ ἐν τούτοις ἄστα τον καὶ ἀνώμαλον θεωρήσαντες, πρὸς τὸ μέλλον μεθ ορμησώμεθα. Τί γὰρ ἂν ἐποιήσαμεν, ἑστῶτος τοῦ εὖ πράττειν ἡμῖν, ὁπότε, οὐ μένοντος, τοσοῦτον αὐτῷ προσδεδέμεθα, καὶ οὕτως ἡμᾶς ἡ περὶ τοῦτο ἡδονὴ καὶ ἀπάτη ἔχει δουλώσασα, ὥστε μηδὲν κρεῖτ τον, μηδὲ ὑψηλότερον τῶν παρόντων διανοεῖσθαι δύ νασθαι, καὶ ταῦτα κατ' εἰκόνα Θεοῦ γεγονέναι καὶ ἀκούοντας καὶ πιστεύοντας, τὴν ἄνω τε οὖσαν καὶ πρὸς ἑαυτὴν ἕλκουσαν; ΚΑʹ. Τίς σοφὸς, καὶ συνήσει ταῦτα; Τίς παρα δραμεῖται τὰ παρατρέχοντα; τίς προσθήσεται τοῖς ἐπιμένουσι; τίς περὶ τῶν παρόντων, ὡς ἀπιόντων διανοηθήσεται; τίς περὶ τῶν ἐλπιζομένων, ὡς ἱστα μένων; τίς διαιρήσει τὰ ὄντα καὶ τὰ φαινόμενα, καὶ τοῖς μὲν ἕψεται, τῶν δὲ ὑπερόψεται; τίς γραφὴν καὶ ἀλήθειαν; τίς τὴν κάτω σκηνὴν, καὶ τὴν ἄνω πό λιν; τίς παροικίαν καὶ κατοικίαν; τίς σκότος ἀπὸ τοῦ φωτός; τίς ἰλὺν βυθοῦ καὶ ἁγίαν γῆν; τίς σάρ κα καὶ πνεῦμα; τίς Θεὸν καὶ κοσμοκράτορα; τίς θανάτου σκιὰν, καὶ ζωὴν τὴν αἰώνιον; τίς τοῖς παροῦσι τὸ μέλλον ὠνήσεται; τίς τῷ ῥέοντι πλούτῳ τὸν μὴ λυόμενον; τίς τοῖς ὁρωμένοις τὰ μὴ βλεπόμενα; Μακάριος μὲν οὖν, ὅστις ταῦτα διακρίνων, καὶ διαιρῶν τῇ τομῇ τοῦ Λόγου, τῇ διαιρούσῃ τὸ κρεῖτ τον ἀπὸ τοῦ χείρονος, ἀναβάσεις ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ διατίθεται, ὥς πού φησιν ὁ θεῖος Δαβὶδ, καὶ τὴν κοιλάδα τοῦ κλαυθμῶνος ταύτην φεύγων, ὁπόση δύναμις, τὰ ἄνω ζητεῖ, καὶ σταυρούμενος κόσμῳ μετὰ Χριστοῦ, Χριστῷ συνίσταται, καὶ Χρι στῷ συνανέρχεται, τῆς οὐκέτι μεταπιπτούσης ζωῆς οὐδὲ ἀπατηλῆς κληρονόμος· οὗ μηκέτι δάκνων 35.885 ὄφις ἐπὶ ὁδοῦ, οὐδὲ τηρῶν πτέρναν, καὶ κεφαλὴν τηρούμενος. Τοῖς δὲ λοιποῖς ἡμῖν καλῶς ὁ αὐτὸς ἐμ βοᾷ Δαβὶδ, ὥσπερ τις μεγαλοφωνότατος κῆρυξ ἀπὸ ὑψηλοῦ καὶ πανδήμου κηρύγματος, βαρυκαρδίους τε ἀποκαλῶν, καὶ ἀγαπῶντας ψεῦδος, μὴ σφόδρα περι έχεσθαι τῶν ὁρωμένων, μηδὲ ἄλλο τι ἢ κόρον σί του καὶ οἴνου τῶν φθειρομένων, πᾶσαν τὴν ἐντεῦθεν εὐδαιμονίαν ὑπολαμβάνειν. Καὶ τάχα που τοῦτο καὶ ὁ μακάριος ἐννοῶν Μιχαίας, καὶ τῶν χαμαὶ ἐρ χομένων καὶ δοκούντων ἀγαθῶν κατεξανιστάμενος, Ἐγγίσατε, φησὶν, ὄρεσιν αἰωνίοις· ἀνάστα καὶ πορεύου, ὅτι οὐκ ἔστι σοι αὕτη ἀνάπαυσις· τοῦ το μὲν οὖν ἤδη καὶ τοῖς ῥήμασιν αὐτοῖς μικροῦ σύμφωνον, οἷς ὁ Κύριος καὶ Σωτὴρ ἡμῶν διακελεύε ται, τί λέγων; Ἐγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦ θεν· οὐ τοὺς τότε μαθητὰς μόνον ἐξ ἐκείνου μόνου τοῦ τόπου μετατιθεὶς, ὡς ἂν οἰηθείη τις, ἀλλ' ἀεὶ καὶ πάντας τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς ἀπὸ γῆς καὶ τῶν περὶ γῆν εἰς οὐρανοὺς ἕλκων καὶ τὰ οὐράνια. ΚΒʹ. Τοιγαροῦν, ἀκολουθήσωμεν ἤδη τῷ Λόγῳ, ζητήσωμεν τὴν ἐκεῖθεν ἀνάπαυσιν, ῥίψωμεν τὴν ἐν τεῦθεν περιουσίαν· ὃ καλόν ἐστι ταύτης, τοῦτο μό νον κερδάνωμεν, κτησώμεθα τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς ἐν ἐλεημοσύναις, μεταδῶμεν τῶν ὄντων τοῖς πένησιν, ἵνα τὰ ἐκεῖθεν πλουτήσωμεν. Δὸς μερίδα καὶ τῇ ψυ χῇ, μὴ τῇ σαρκὶ μόνον· δὸς μερίδα καὶ τῷ Θεῷ, μὴ τῷ κόσμῳ μόνον· ὕφελέ τι τῆς γαστρὸς, τῷ πνεύματι καθιέρωσον· ἅρπασόν τι τοῦ πυρὸς, ἀπόθου μακρὰν ἀπὸ τῆς κάτω νεμομένης φλογός· ἅρπα σον τοῦ τυράννου, καταπίστευσον τῷ Δεσπότῃ. Δὸς μερίδα τοῖς ἑπτὰ, τῷ βίῳ τούτῳ, καί γε τοῖς ὀκτὼ, τῷ μετὰ τοῦτον ἡμᾶς ἐκδεξομένῳ· δὸς ὀλίγον, παρ' οὗ τὸ πλεῖον ἔχεις· δὸς καὶ τὸ πᾶν, τῷ τὰ πάν τα χαρισαμένῳ. Οὐδέποτε νικήσεις μεγαλοδω ρεὰν Θεοῦ, κἂν πάντα πρόῃ τὰ ὄντα, κἂν τοῖς οὖ σι σεαυτὸν
προσθῇς. Καὶ τοῦτο γάρ ἐστι λαβεῖν, τὸ τῷ Θεῷ δοθῆναι· ὅσον ἐὰν εἰσενέγκῃς, πλεῖον ἀεὶ τὸ λειπόμενον· καὶ οὐδὲν δώσεις ἴδιον, ὅτι τὰ πάντα παρὰ Θεοῦ. Καὶ ὥσπερ οὐκ ἔστιν ὑπερ βῆναι τὴν ἑαυτοῦ σκιὰν ὑποχωροῦσαν καθόσον πρό ιμεν, καὶ τὸ ἴσον ἀεὶ προέχουσαν· οὐδὲ ὑπὲρ τὴν κεφαλὴν γενέσθαι σώματος μέγεθος ὑπερκειμένην 35.888 ἀεὶ τοῦ σώματος· οὕτως οὐδὲ οἷς δίδομεν νικῆσαι Θεόν. Οὐ γὰρ ἔξω τι τῶν αὐτοῦ δίδομεν, οὐδὲ ὑπὲρ τὴν ἐκείνου φιλοτιμίαν. ΚΓʹ. Γνῶθι πόθεν σοι τὸ εἶναι, τὸ ἀναπνεῖν, τὸ φρο νεῖν, αὐτὸ τὸ μέγιστον, τὸ γινώσκειν Θεὸν, βασιλείαν οὐρανῶν ἐλπίζειν, ἀγγέλων ἰσοτιμίαν, δόξης θεω ρίαν, νῦν μὲν τὴν ἐν ἐσόπτροις τε καὶ αἰνίγμα σι, τότε δὲ τὴν τελεωτέραν τε καὶ καθαρωτέραν· υἱὸν γενέσθαι Θεοῦ, συγκληρονόμον Χριστοῦ, τολμή σας εἴπω, καὶ θεὸν αὐτόν; Πόθεν σοι ταῦτα πάντα, καὶ παρὰ τίνος; Ἢ, ἵνα τὰ μικρὰ λέγω καὶ τὰ ὁρώ μενα, τίς ἔδωκέ σοι κάλλος οὐρανοῦ βλέπειν, ἡλίου δρόμον, σελήνης κύκλον, ἀστέρων πλῆθος, καὶ τὴν ἐν τούτοις πᾶσιν, ὥσπερ ἐν λύρᾳ, εὐαρμοστίαν καὶ τάξιν ὡσαύτως ἔχουσαν, ὡρῶν ἀλλαγὰς, μεταβο λὰς καιρῶν, ἐνιαυτῶν περιόδους, ἡμέρας καὶ νυκτὸς ἰσομοιρίαν, γῆς ἐκφύσεις, ἀέρος χύσιν, πλάτη θαλάττης λελυμένης καὶ ἱσταμένης, βάθη ποταμῶν, ἀνέμων ῥεύματα; Τίς ὑετοὺς, γεωργίαν, τροφὰς, τέχνας, οἰκήσεις, νόμους, πολιτείας, βίον ἥμε ρον, οἰκείωσιν πρὸς τὸ συγγενές; Πόθεν σοι τῶν ζώων τὰ μὲν ἡμέρωται καὶ ὑπέζευκται, τὰ δὲ τροφῇ παραδέδοται; Τίς σε κύριον καὶ βασιλέα πάντων κατ έστησε τῶν ἐπὶ τῆς γῆς; Τίς, ἵνα μὴ καθ' ἕκα στον λέγω, πάντα, οἷς προέχει τῶν ἄλλων ἄνθρωπος, ἐδωρήσατο; Οὐχ οὗτος, ὃς νῦν πρὸ πάντων καὶ ἀντὶ πάντων αἰτεῖ παρὰ σοῦ τὸ φιλάνθρωπον; Εἶτα οὐκ αἰσχυνόμεθα, εἰ τοσαῦτα παρ' αὐτοῦ, τὰ μὲν λαβόν τες, τὰ δὲ ἐλπίζοντες, μηδὲ ἓν τοῦτο εἰσοίσομεν τῷ Θεῷ, τὸ φιλάνθρωπον; Ἀλλ' ὁ μὲν τῶν θηρίων ἡμᾶς ἐχώρισε, καὶ λόγῳ μόνους τῶν ἐπὶ γῆς ἐτίμησεν· ἡμεῖς δὲ ἡμᾶς αὐτοὺς θηριώσομεν, καὶ το σοῦτον ὑπὸ τῆς τρυφῆς διεφθάρμεθα, ἢ μεμήναμεν, ἢ, οὐκ ἔχω τί λέγειν, ὥστε ὁμοῦ τῇ μάζῃ καὶ τοῖς πιτύροις, ἃ κακῶς ἴσως ἐπορισάμεθα, καὶ τὴν φύσιν εἶναι βελτίους αὐτῶν οἰησόμεθα; Καὶ ὥσ περ ἦν τι τὸ παλαιὸν, ὅσον ἐπὶ τοῖς μύθοις, γέ νος γιγάντων καὶ τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων· οὕτω καὶ ἡμεῖς τούτοις ἐσόμεθα ὑψηλοί τε καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον, οἷον Νεβρὼδ ἐκεῖνος, ἢ τὸ τοῦ Ἐνὰκ γένος, ἐκ θλίβον πάλαι τὸν Ἰσραὴλ, ἢ δι' οὓς ὁ κατακλυ σμὸς τὴν γῆν ἐκάθηρεν; Καὶ ὁ μὲν οὐκ αἰσχύνε ται Πατὴρ ἡμῶν καλεῖσθαι, Θεὸς ὢν καὶ Δεσπό της· ἡμεῖς δὲ καὶ τὸ συγγενὲς ἀρνησόμεθα; 35.889 ΚΔʹ. Μηδαμῶς, ὦ φίλοι καὶ ἀδελφοὶ, μὴ γενώμεθα κακοὶ τῶν δοθέντων ἡμῖν οἰκονόμοι, ἵνα μὴ ἀκούωμεν Πέτρου λέγοντος· Αἰσχύνθητε, οἱ κατ έχοντες τὰ ἀλλότρια, καὶ μιμήσασθε ἰσότητα Θεοῦ, καὶ οὐδεὶς ἔσται πένης. Μὴ κάμνωμεν θη σαυρίζοντες καὶ φυλάσσοντες, ἄλλων πενίᾳ καμνόν των, μὴ ὀνειδίσῃ καὶ ἀπειλήσῃ πικρῶς ἡμῖν, ἔνθεν μὲν ὁ θεῖος Ἀμὼς ἐν τούτοις τοῖς ῥήμα σιν· Ἄγε νῦν, οἱ λέγοντες· Πότε διελεύσεται ὁ μὴν, καὶ ἐμπωλήσωμεν· καὶ τὰ Σάββατα, καὶ ἀν οίξωμεν θησαυρούς; καὶ τὰ ἐπὶ τούτοις, δι' ὧν τοῖς μέγα καὶ μικρὸν στάθμιον κτωμένοις, τὴν τοῦ Θεοῦ μῆνιν ἐπανατείνεται· ἔνθεν δὲ ὁ μακάριος Μι χαίας, τάχα μὲν καὶ αὐτὴν τὴν τρυφὴν ἐπικό πτων, ὡς τοῦ κόρου τὴν ὕβριν τίκτοντος, καὶ τὸ κα τασπαταλᾷν ἐπὶ κλινῶν ἐλεφαντίνων, καὶ τοῖς πρώ τοις τῶν μύρων θρύπτεσθαι, μόσχοις τε ἁπαλοῖς ἐκ βουκολίων καὶ ἐρίφοις ἐκ ποιμνίων πιαίνεσθαι, καὶ πρὸς τὴν φωνὴν τῶν ὀργάνων ἐπικροτεῖν, καὶ ἔτι μᾶλλον τὸ οἴεσθαι στάσιμόν τι τούτων εἶναι καὶ μό νιμον· τάχα δὲ οὐχ οὕτω ταῦτα δεινὰ νομίζων, ὡς τὸ μηδὲν πάσχειν ἐπὶ τῇ συντριβῇ τοῦ Ἰωσὴφ αὐτοὺς τρυφῶντας· τοῦτο γὰρ τῇ τῆς πλησμονῆς κατηγορίᾳ προστίθησιν· ὃ μὴ πάθωμεν νῦν ἡμεῖς, μηδὲ τοσοῦτον τρυφήσωμεν, ὥστε καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας καταφρονεῖν τούτοις δυσχεραίνοντος, κἂν μὴ παρὰ πόδας, μηδὲ ὁμοῦ τῇ κακίᾳ τὴν ὀργὴν ἐπάγῃ τοῖς ἁμαρτάνουσιν.
ΚΕʹ. Μιμησώμεθα νόμον Θεοῦ τὸν ἀνωτάτω καὶ πρῶτον, ὃς βρέχει μὲν ἐπὶ δικαίους καὶ ἁμαρτωλοὺς, ἀνατέλλει δὲ πᾶσιν ὁμοίως τὸν ἥλιον· γῆν δὲ χερ σαίοις πᾶσιν ἥπλωσεν ἄνετον, καὶ κρήνας, καὶ πο ταμοὺς, καὶ ὕλας· ἀέρα δὲ πτηναῖς φύσεσι, καὶ ὕδωρ ὅσοις ὁ βίος ἔνυδρος, καὶ τὰς πρώτας τοῦ ζῇν ἀφορμὰς ἀφθόνους ἅπασιν ἐχαρίσατο, οὐ δυναστείᾳ κρατουμένας, οὐ νόμῳ περιγραφομένας, οὐχ ὁρίοις διειργομένας· ἀλλὰ καὶ κοινὰς τὰς αὐτὰς καὶ πλουσίας, καὶ οὐδὲν παρὰ τοῦτο ἐνδεεστέρας προέθη κεν· τό τε τῆς φύσεως ὁμότιμον ἰσότητι τῆς δωρεᾶς τιμῶν, καὶ δεικνὺς τὸν πλοῦτον τῆς ἑαυτοῦ χρη στότητος. Ἄνθρωποι δὲ χρυσὸν, καὶ ἄργυρον, καὶ τῆς ἐσθῆτος ὅση μαλακὴ, καὶ ὑπὲρ τὴν χρείαν, καὶ τῶν λίθων τοὺς διαυγεῖς κατορύξαντες, εἴτε τι ἄλλο τοιοῦτον, ἃ πολέμου, καὶ στάσεως, καὶ τῆς πρώ της τυραννίδος ἐστὶ γνωρίσματα, ἔπειτα αἴρουσι 35.892 τὴν ὀφρὺν ὑπὸ ἀνοίας, καὶ τοῖς ἀτυχοῦσι τῶν συγ γενῶν τὸν ἔλεον ἀποκλείουσιν, οὐδὲ τοῖς περιττοῖς εἰς τὰ ἀναγκαῖα βοηθεῖν θέλοντες, (ὢ τῆς ἀπαιδευσίας! ὢ τῆς σκαιότητος!) οὐδ' εἰ μή τι ἄλλο, ἐκεῖνό γε ἐνθυ μούμενοι, ὅτι πενία καὶ πλοῦτος, ἐλευθερία τε, ἥν φαμεν, καὶ δουλεία, καὶ τὰ τοιαῦτα τῶν ὀνομάτων, ὕστερον ἐπεισῆλθε τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων, ὥσπερ ἀῤῥωστήματα κοινά τινα τῇ κακίᾳ συνεισπεσόντα, κἀκείνης ὄντα ἐπινοήματα. Ἀπ' ἀρχῆς δὲ, φησὶν, οὐ γέγονεν οὕτως· ἀλλ' ὁ πλάσας ἀπ' ἀρχῆς τὸν ἄνθρωπον, ἐλεύθερον ἀφῆκε καὶ αὐτεξούσιον, νό μῳ τῷ τῆς ἐντολῆς μόνῳ κρατούμενον, καὶ πλούσιον ἐν παραδείσου τρυφῇ· τοῦτο καὶ τῷ λοιπῷ γένει τῶν ἀνθρώπων βουληθείς τε καὶ χαρισάμενος δι' ἑνὸς τοῦ πρώτου σπέρματος. Ἐλευθερία δὲ καὶ πλοῦτος, ἡ τῆς ἐντολῆς μόνη τήρησις ἦν· πενία δὲ ἀληθὴς καὶ δουλεία, ἡ ταύτης παράβασις. Κςʹ. Ἀφ' οὗ δὲ καὶ φθόνοι, καὶ ἔριδες, καὶ ἡ δολερὰ τοῦ ὄφεως τυραννὶς, ἀεὶ τῷ λίχνῳ τῆς ἡδονῆς ὑποσύρουσα, καὶ ἐπανιστῶσα τοῖς ἀσθενεστέροις τοὺς θρασυτέρους, ἐῤῥάγη τὸ συγγενὲς εἰς ὀνομάτων ἀλλοτριότητας, καὶ τὸ τῆς φύσεως εὐγενὲς πλεονε ξία κατέτεμε, προσλαβοῦσα καὶ νόμον, τῆς δυ ναστείας ἐπίκουρον. Ἀλλὰ σὺ βλέπε μοι τὴν πρώτην ἰσονομίαν, μὴ τὴν τελευταίαν διαίρεσιν· μὴ τὸν τοῦ κρατήσαντος νόμον, ἀλλὰ τὸν τοῦ κτίσαντος. Βοήθησον κατὰ δύναμιν τῇ φύσει, τὴν ἀρχαίαν ἐλευ θερίαν τίμησον, αἰδέσθητι σαυτὸν, συγκάλυψον τῷ γένει τὴν ἀτιμίαν, ἐπάρκεσον τῇ νόσῳ, τὴν ἔνδειαν παραμύθησαι· ὁ εὐρωστῶν, ὁ πλουτῶν, τὴν τοῦ νοσοῦντος, τὴν τοῦ πενομένου· ὁ μὴ προσπταί σας, τὴν τοῦ πεσόντος καὶ συντριβέντος· ὁ εὐθυμῶν, τὴν τοῦ ἀθυμοῦντος· ὁ τοῖς δεξιοῖς εὐθηνούμενος, τοῦ τοῖς ἀριστέροις κάμνοντος. Δός τι τῷ Θεῷ χαριστήριον, ὅτι τῶν εὖ ποιεῖν δυναμένων ἐγένου, ἀλλ' οὐ τῶν εὖ παθεῖν δεομένων· ὅτι μὴ βλέπεις εἰς ἀλλοτρίας χεῖρας, ἀλλ' εἰς τὰς σὰς ἕτεροι. Πλούτησον μὴ περιουσίαν μόνον, ἀλλὰ καὶ εὐσέβειαν· μὴ τὸ χρυσίον μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀρε τὴν, μᾶλλον δὲ ταύτην μόνον. Γενοῦ τοῦ πλη σίον τιμιώτερος, ἐκ τοῦ φανῆναι χρηστότερος· γε νοῦ τῷ ἀτυχοῦντι θεὸς, τὸν ἔλεον Θεοῦ μιμησάμε νος. ΚΖʹ. Οὐδὲν γὰρ οὕτως, ὡς τὸ εὖ ποιεῖν, ἄνθρωπος 35.893 ἔχει Θεοῦ· κἂν ὁ μὲν μείζω, καὶ ὁ δὲ ἐλάττω εὐεργετῇ, ἑκάτερος, οἶμαι, κατὰ τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν. Ὁ μὲν ἐποίησε, καὶ λύσας συνάγει πάλιν· σὺ δὲ πεσόντα μὴ παρίδῃς. Ὁ μὲν ἠλέ ησεν εἰς τὰ μέγιστα, δοὺς ἐπὶ πᾶσι νόμον, προ φήτας, καὶ πρὸ τούτων, τὸν φυσικὸν νόμον ἄγραφον, τῶν παραττομένων ἐξεταστὴν, ἐλέγξας, νουθετήσας, παιδαγωγήσας· τὸ τελευταῖον, λύτρον ἑαυτὸν παρα δοὺς ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς· χαρισάμενος ἀπο στόλους, εὐαγγελιστὰς, διδασκάλους, ποιμένας, ἰά σεις, τέρατα, ἐπάνοδον πρὸς ζωὴν, θανάτου κατάλυ σιν, τρόπαιον κατὰ τοῦ νικήσαντος, διαθήκην τὴν ἐν σκιᾷ, διαθήκην τὴν ἐν ἀληθείᾳ, Πνεύματος ἁγίου με ρισμοὺς, τὸ τῆς καινῆς σωτηρίας μυστήριον. Σὺ δὲ, εἰ μὲν καὶ τὰ μείζω δυνατὸς εἶ, καὶ οἷς εὐεργε τεῖται ψυχὴ
(πεποίηκε γάρ σε καὶ ταῦτα πλούσιον ὁ Θεὸς, εἰ θελήσειας), μηδὲ ταῦτα εὖ ποιεῖν ἀπόσχῃ τὸν ἐνδεῆ· μᾶλλον δὲ πρῶτα καὶ μάλιστα τῷ αἰ τοῦντί σε δίδου, καὶ πρὶν αἰτηθῆναι, ὅλην τὴν ἡμέραν ἐλεῶν καὶ δανείζων τὸν λόγον, καὶ ἀπαιτῶν φι λοπόνως τὸ δάνειον μετὰ τόκου τῆς τοῦ ὠφελημέ νου προσθήκης. ἣν ἀεὶ τῷ λόγῳ προστίθησιν, αὔξων ἑαυτῷ κατὰ μικρὸν τὰ τῆς εὐσεβείας σπέρματα. Εἰ δὲ μὴ, τά γε δεύτερα καὶ μικρότε ρα, καὶ ὅσα εἰς δύναμιν ἥκει τὴν σήν· ἐπικούρη σον, ὄρεξον τροφὴν, ὄρεξον ῥάκος, προσένεγκε φάρμα κον, κατάδησον τραύματα, ἐρώτησόν τι περὶ τῆς συμ φορᾶς, περὶ καρτερίας φιλοσόφησον, θάρσησον, πρόσ ελθε· οὐ μὴ χεῖρόν τι σεαυτοῦ παρὰ τοῦτο γένῃ· οὐ μὴ μεταλάβοις τοῦ πάθους, κἂν οἱ λίαν ἁβροὶ τοῦτο νομίζωσι λόγοις ματαίοις ἠπατημένοι· μᾶλλον δὲ ταύτην προβάλλονται τῆς ἑαυτῶν εἴτε εὐλαβείας, εἴτε ἀσεβείας ἀπολογίαν, ἐπὶ τὴν δειλίαν, ὡς δή τι μέγα καὶ σοφὸν καταφεύγοντες. Τοῦτο πειθέτωσάν σε καὶ οἱ λόγοι, καὶ ἰατρῶν παῖδες, καὶ σύνοι κοι τούτων θεραπευταὶ, ὧν οὐδείς πω τοῖς τοιού τοις προσιὼν ἐκινδύνευσε. Σὺ τοίνυν, εἰ καὶ τὸ πρᾶγμα φοβερὸν καὶ ὑπονοίας ἄξιον, ὦ δοῦλε Χριστοῦ, καὶ φιλόθεε, καὶ φιλάνθρωπε, μὴ πάθῃς μηδὲν ἀγεν νές· τῇ πίστει θάρσησον· νικησάτω τὴν δειλίαν ὁ οἶκτος, ὁ τοῦ Θεοῦ φόβος τὴν ἁπαλότητα· στήτω πρὸ τῶν φιλοσάρκων λογισμῶν ἡ εὐσέβεια· μὴ παρίδῃς, μὴ παραδράμῃς τὸν ἀδελφὸν, μὴ ἀποστραφῇς ὡς ἄγος, ὡς μίασμα, ὡς ἄλλο τι τῶν φευκτῶν καὶ ἀπει ρημένων· σόν ἐστι μέλος, καὶ εἰ τῇ συμφορᾷ κάμ 35.896 πτεται· Σοὶ ἐγκαταλέλειπται ὁ πτωχὸς, ὡς Θεῷ, καὶ εἰ λίαν παρατρέχεις μεγαλοψύχως, τάχα γάρ σε τούτοις δυσωπήσω τοῖς ῥήμασι. Σοὶ πρόκειται φιλανθρωπίας ὑπόθεσις, καὶ εἰ ἀλλοτριοῖ σε τοῦ εὖ παθεῖν ὁ ἀλλότριος. ΚΗʹ. Πᾶς ὁ πλέων ἐγγύς ἐστι τοῦ ναυαγίου, καὶ τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳπερ ἂν τολμηρότερον πλέῃ· καὶ πᾶς ὁ σῶμα περικείμενος ἐγγύς ἐστι τῶν τοῦ σώμα τος κακῶν, καὶ τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳπερ ἂν ὀρθῶς βαδίζῃ, καὶ μὴ βλέπῃ τοὺς πρὸ αὐτοῦ κειμένους. Ἕως πλῇς ἐξ οὐρίας, τῷ ναυαγοῦντι δὸς χεῖρα· ἕως εὐ εκτῇς καὶ πλουτῇς, τῷ κακοπαθοῦντι βοήθη σον. Μὴ ἀναμείνῃς ἐπὶ σεαυτοῦ μαθεῖν, ὅσον ἐστὶ κακὸν ἀπανθρωπία, καὶ οἷον ἀγαθὸν σπλάγχνα τοῖς χρῄζουσιν ἀνοιγόμενα. Μὴ βουληθῇς ἐπᾶραι χεῖρα Θεὸν κατὰ τῶν ὑψαυχενούντων, καὶ παρατρεχόν των τοὺς πένητας. Ἐν ἀλλοτρίαις συμφοραῖς ταῦτα παιδεύθητι· δός τι καὶ μικρὸν τῷ δεομένῳ· οὐ γὰρ μικρὸν τῷ πάντων ἐπιδεεῖ, ἀλλ' οὐδὲ τῷ Θεῷ, ἂν ᾖ κατὰ δύναμιν. Δὸς ἀντὶ μεγάλου τὴν προθυμίαν· εἰ μηδὲν ἔχῃς, δάκρυσον· μέγα τῷ ἀτυχοῦντι φάρμακον, ἔλεος ἀπὸ ψυχῆς εἰσφερόμενος· καὶ τὸ συναλγεῖν γνησίως, πολύ τι κουφίζει τῆς συμφορᾶς. Οὐκ ἔστιν ἀτιμώτερός σοι τοῦ κτήνους ὁ ἄνθρωπος, ὦ ἄνθρωπε, ὃ πεσὸν εἰς βόθρον, ἢ πλανηθὲν, ἀνεγείρειν σοι καὶ ἐπανάγειν ὁ νόμος διακελεύεται· εἰ μέν τι καὶ ἄλλο κρύπτων ἀποῤῥητότερον καὶ βαθύτερον, οἷα τὰ πολλὰ τοῦ νομικοῦ βάθους καὶ τῆς διπλόης, οὐκ ἐμὸν τοῦτο εἰ δέναι, ἀλλὰ τοῦ πάντα ἐρευνῶντος καὶ γινώσκοντος Πνεύματος· ὃ δ' οὖν ἐγὼ καταλαμβάνω, καὶ ὅσον εἰς τὸν ἐμὸν ἥκει λόγον, γυμνάζων ἡμᾶς ἀπὸ τῆς εἰς τὰ μικρὰ φιλανθρωπίας, ἐπὶ τὴν τελειοτέραν καὶ μείζονα. Πόση γὰρ ὀφείλεται τοῖς ὁμοφύλοις καὶ ὁμοτίμοις ἡ καὶ μέχρι τῶν ἀλόγων ἀπαιτουμένη; ΚΘʹ. Ταῦτα μὲν οὖν ὁ λόγος, καὶ ὁ νόμος, καὶ τῶν ἀνθρώπων οἱ μετριώτατοι, παρ' οἷς τὸ εὖ ποιεῖν τοῦ πάσχειν τιμιώτερον, καὶ περισπουδαστότερος κέρδους ἔλεος. Τί δ' ἂν εἴποις περὶ τῶν καθ' ἡμᾶς σοφῶν; Ἐῶ γὰρ λέγειν τοὺς ἔξωθεν, οἳ συνηγόρους τοῖς πά θεσι θεοὺς εὑρίσκοντες, καὶ τῷ Κερδώῳ, ᾧ 35.897 τὰ πρῶτα νέμουσιν· ἤδη δὲ, καὶ ὃ τούτου χεῖρόν ἐστι, καὶ ἀνθρωποκτονεῖν νομίζουσιν ἔστιν οἷς δαιμόνων, καὶ παρ' οἷς ἔθνεσι, καὶ μέρος εὐσεβείας αὐτοῖς ἡ ἀπανθρωπία, καὶ ταῖς τοιαύταις θυσίαις αὐτοί τε χαίρουσι, καὶ τοὺς θεοὺς αὐτῶν οἴονται, πονηροὶ πονηρῶν ἱερεῖς καὶ μύσται γινόμενοι. Ἀλλ' εἰσὶ τῶν ἡμετέρων τινὲς, ὃ καὶ δακρύειν ἄξιον, οἳ τοσοῦτον ἀπέχουσι συναλγεῖν καὶ βοηθεῖν τοῖς κάμνουσιν, ὥσ τε καὶ
προσονειδίζουσι πικρῶς, καὶ προσεπεμ βαίνουσι, καὶ φιλοσοφοῦσι κενὰ καὶ μάταια, καὶ φωνοῦσιν ὄντως ἐκ γῆς, καὶ εἰς ἀέρα λαλοῦσιν, καὶ οὐκ εἰς ἀκοὰς εὐσυνέτους, καὶ θείοις συνειθισμέ νας δόγμασι, καὶ τολμῶσι λέγειν· Παρὰ Θεοῦ τὸ ταλαιπωρεῖν ἐκείνοις, παρὰ Θεοῦ τὸ εὖ πράττειν ἡμῖν· καὶ τίς εἰμι ἐγὼ δόγμα λύειν Θεοῦ, καὶ Θεοῦ φανῆναι χρηστότερος; Καμνέτωσαν, ταλαιπωρείτω σαν, δυστυχείτωσαν· οὕτως ἔδοξεν. Κἀνταῦθα μόνον εἰσὶ φιλόθεοι, οὗ δεῖ φυλάττειν τοὺς ὀβολοὺς, καὶ κατὰ τῶν ἀθλίων νεανιεύεσθαι. Ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἐκ τοῦ Θεοῦ τὸ εὖ πράττειν αὐτοῖς εἶναι νομίζουσι, δηλοῦσι σαφῶς ἐξ ὧν λέγουσι. Τίς γὰρ ἂν οὕτω διανοηθείη περὶ τῶν δεομένων, Θεὸν εἰ δὼς χωρηγὸν ὧν κέκτηται; Τῶν γὰρ αὐτῶν ἐστιν ἔχειν τέ τι παρὰ Θεοῦ, καὶ κεχρῆσθαι κατὰ Θεὸν οἷσ περ ἔχουσιν. Λʹ. Εἰ δὲ καὶ παρὰ Θεοῦ τὸ κακοπαθεῖν ἐκείνοις, οὔπω δῆλον, ἕως ἂν καὶ παρ' ἑαυτῆς ἡ ὕλη φέρῃ τὸ ἄτακτον, ὥσπερ ἐν ῥεύματι. Καὶ τίς οἶδεν, εἰ ὁ μὲν διὰ κακίαν κολάζεται, ὁ δὲ ὡς ἐπαινούμενος αἴ ρεται· ἀλλὰ μὴ τοὐναντίον, ὁ μὲν διὰ πονηρίαν ὑψοῦται, ὁ δὲ δι' ἀρετὴν δοκιμάζεται; ὁ μὲν πλεῖον ἐπαιρόμενος, ἵνα καὶ πέσῃ χαλεπώτερον, ὅλην ἐώμενος πρότερον, ὥσπερ τινὰ νόσον, ἐκρῆξαι τὴν ἑαυτοῦ κακίαν, ἵνα καὶ κολασθῇ δικαιότερον· ὁ δὲ καὶ παρὰ δόξαν πιεζόμενος, ἵνα ὥσπερ χρυσὸς ἐν καμίνῳ δοκιμασθεὶς, τῆς κακίας, εἴ τι καὶ μικρὸν ἔχει, τοῦτο ἐκτήξῃ· καθαρὸς γὰρ ἀπὸ ῥύπου παντελῶς οὐδεὶς, οὐκ οὖν ἐν γεννητῇ φύσει, ὥσ περ ἠκούσαμεν, εἰ καὶ φανῇ δοκιμώτερος. Εὑρίσκω γάρ τι καὶ τοιοῦτο ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ μυστήριον· καὶ μακρὸν ἂν εἴη πάσας ἀπαριθμεῖν τοῦ Πνεύματος τὰς φωνὰς, αἵ με πρὸς τοῦτο φέρουσιν. Ἀλλὰ τίς ἂν ψάμμον θαλασσῶν, καὶ σταγόνας ὑετοῦ, καὶ βυθοῦ μῆκος ἀναμετρήσαιτο; τίς δ' ἂν τοῦ Θεοῦ τῆς περὶ πάντα σοφίας τὸ βάθος ἐξιχνιάσειεν, ὑφ' ἧς 35.900 καὶ πεποίηκε τὰ πάντα, καὶ διοικεῖ τρόπον, ὂν αὐτὸς καὶ βούλεται καὶ ἐπίσταται; Ἀρκεῖ γὰρ, κατὰ τὸν θεῖον Ἀπόστολον, θαυμάσαντας μόνον τὸ ταύτης δυστέκμαρτον καὶ δυσθεώρητον παρελθεῖν· Ὦ βάθος πλούτου, καὶ σοφίας, καὶ γνώσεως Θεοῦ! ὡς ἀν εξερεύνητα τὰ κρίματα αὐτοῦ, καὶ ἀνεξιχνία στοι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ! καὶ, Τίς ἔγνω νοῦν Κυ ρίου; Εἰς δὲ τὰ ἔσχατα τῆς σοφίας αὐτοῦ τίς ἀφ ίκετο; φησὶν ὁ Ἰώβ. Τίς σοφὸς, καὶ συνήσει ταῦ τα, καὶ οὐχὶ τῷ ἀνεφίκτῳ μετρήσει τὸ ὑπὲρ μέ τρησιν; ΛΑʹ. Ἄλλος μὲν οὖν εἴη περὶ ταῦτα τολμηρὸς καὶ γεννάδας, μᾶλλον δὲ εἴη μηδείς· ἐγὼ δὲ ὀκνῶ κακίᾳ δοῦναι πάντως τὴν ἐντεῦθεν κόλασιν, ἢ εὐσεβείᾳ τὴν ἄνεσιν· ἀλλ' ἔστι μὲν ὅτε καὶ πρός τι χρήσιμον, ἢ κακίας ἐγκοπτομένης δυσπαθείᾳ τῶν πονηρῶν, ἢ ἀρετῆς ὁδοποιουμένης εὐπαθείᾳ τῶν βελτιόνων· οὐκ ἀεὶ δὲ, οὐδὲ πάντως, ἀλλ' εἶναι τοῦτο μόνον καιροῦ τοῦ μέλλοντος, καθ' ὃν οἱ μὲν τὰ τῆς ἀρετῆς ἆθλα, οἱ δὲ τὰ τῆς κακίας ἐπιτίμια δέξονται. Ἀναστή σονται γὰρ οὗτοι, φησὶν, εἰς ἀνάστασιν ζωῆς, καὶ οὗτοι εἰς ἀνάστασιν κρίσεως· τὰ δὲ ἐντεῦθεν ἑτέρου τύπου εἶναι, καὶ ἀγωγῆς ἑτέρας, πάντα ἐκεῖ σε φέροντα, ἐχούσης ὁμαλόν τι παρὰ Θεῷ πάντως καὶ τῆς δοκούσης ἡμῖν ἀνωμαλίας· ὥσπερ ἐν σώματι τὰς ἐξοχάς τε καὶ εἰσοχὰς, μεγέθη τε καὶ μικρότητας, καὶ γῆς ἐπαναστάσεις τε καὶ ὑφέσεις ἐξ ὧν τὸ κάλλος τῇ πρὸς ἄλληλα σχέσει συνιστάμενόν τε καὶ θεωρού μενον· ἐπεὶ καὶ τεχνίτου τὸ περὶ τὴν ὕλην τέως ἄτακτον καὶ ἀνώμαλον, λίαν ἔντεχνον ἦν, ἂν πρός τι νος ἔργου κατασκευὴν εὐτρεπίσαιτο· τότε καὶ ἡμῖν καταλαμβανόμενόν τε καὶ ὁμολογούμενον, ὅταν τὸ ἀποτελεσθὲν κάλλος τοῦ δημιουργήματος θεω ρήσωμεν. Ἀλλ' οὔτε ἐκεῖνος ἄτεχνος ᾖ ὡς ἡμεῖς, οὔτε ταῦτα διοικεῖται ἀτάκτως, ὅτι μὴ καὶ ἡμῖν ὁ λόγος γνώριμος. ΛΒʹ. Ἀλλ' εἴ τινα δεῖ καὶ εἰκόνα λαβεῖν τοῦ ἡμετέρου πάθους, οὐ πόῤῥω τῶν ναυτιώντων ἐσμὲν καὶ ἰλιγγιώντων, οἳ στρέφεσθαι τὰ πάντα δοκοῦ σιν, αὐτοὶ στρεφόμενοι· ὡς δὲ καὶ οὗτοι, περὶ ὧν ὁ λόγος. Οὐ γὰρ ἀνέχονται σοφώτερον αὐτῶν
εἶναι τὸν Θεὸν, ἂν πρός τι τῶν συμβαινόντων ἰλιγγιάσωσιν· ἢ 35.901 καμεῖν περὶ τὸν λόγον δέον, ὡς τάχ' ἂν τῇ φιλοπονίᾳ δοθησομένης τῆς ἀληθείας, ἢ σοφωτέροις ἑαυτῶν ταῦτα συμφιλοσοφεῖν καὶ πνευματικωτέροις, ἐπει δὴ καὶ τοῦτο χάρισμα ἓν, καὶ οὐχὶ πάντων ἡ γνῶσις, ἢ καθάρσει βίου ταύτην θηρεύειν, καὶ παρὰ τῆς ὄντως Σοφίας σοφίαν ἐπιζητεῖν. Οἱ δὲ (ὢ τῆς ἀπαιδευσίας!) ἐπὶ τὸ ἑτοιμότερον τρέπονται, καὶ ἀλογίαν τοῦ παντὸς καταψεύδονται, αὐτοὶ τὸν λόγον οὐκ ἐπιστάμενοι· καὶ εἰσὶ δι' ἀπαιδευσίαν σοφοὶ, ἢ διὰ σοφίαν, ἵνα οὕτως εἴπω, τὴν περιττὴν, ἄσοφοι καὶ ἀσύνετοι. Ἐντεῦθεν οἱ μὲν τύχην καὶ τὸ αὐτόματον ἐδογμάτισαν, ὄντως αὐτόματα καὶ ὡς ἔτυχεν ἀναπλασθέντα ἐπινοήματα· οἱ δὲ ἀστέρων τι νὰ δυναστείαν ἄλογόν τε καὶ ἄλυτον πλεκόντων, ὡς ἂν βούλωνται, τὰ ἡμέτερα, μᾶλλον δὲ καὶ αὐτὸ τὸ πλέκειν συνηναγκασμένων· καὶ πλανητῶν δή τι νων καὶ ἀπλανῶν συνόδους καὶ ὑποχωρήσεις, καὶ κυ ρίαν τοῦ παντὸς κίνησιν. Οἱ δὲ, ὅ τι ἂν ἕκαστος ἐφαντάσθησαν, τῷ ταλαιπώρῳ γένει τῶν ἀνθρώπων φέροντες, ἐπεισήγαγον, ὅσον αὐτοῖς τῆς Προνοίας ἀνέφικτόν τε καὶ ἀθεώρητον, εἰς διαφόρους δόξας καὶ προσηγορίας καταμερίσαντες. Εἰσὶ δὲ οἳ καὶ πενίαν πολλὴν τῆς Προνοίας κατέγνωσαν, τὰ μὲν ὑπὲρ ἡμᾶς ταύτῃ διοικεῖσθαι νομίσαντες, ἄχρι δ' ἡμῶν τῶν καὶ μάλιστα δεομένων κατάγειν αὐτὴν ἀποκνήσαντες, ὥσ περ δεδοικότες, μὴ τῷ πλείονας εὐεργετεῖσθαι, ἀγαθώτερον ἀποφήνωσι τὸν εὐεργέτην, ἢ ἀποκάμνοι αὐτοῖς ὁ Θεὸς εὖ ποιῶν πλείονας. ΛΓʹ. Ἀλλ' οὗτοι μὲν, ὅπερ εἶπον, ἐῤῥίφθων, ἐπεὶ καὶ καλῶς αὐτοὺς προλαβὼν ὁ λόγος ἠμύνατο· Ἐμα ταιώθη γὰρ, φησὶν, ἡ ἀσύνετος αὐτῶν καρδία· φάσκοντες εἶναι σοφοὶ, ἐμωράνθησαν, καὶ ἤλλα ξαν τὴν δόξαν τοῦ ἀφθάρτου Θεοῦ, μύθοις τισὶ καὶ σκιαῖς τὴν διὰ πάντων Πρόνοιαν καθυβρί σαντες. Ἡμεῖς δὲ μήτε αὐτοὶ ταῦτα τερατευώμεθα, εἴπερ τι μέλει τοῦ λόγου λογικοῖς οὖσιν ἡμῖν, καὶ λό γου θεραπευταῖς· μήτε τοὺς οἰομένους ἀποδεχώ μεθα, κἂν εὐδρομῶσι τὴν γλῶτταν ἐν τοῖς ἀτόποις λόγοις καὶ δόγμασι, καὶ τῷ καινῷ τέρπωσιν. Ἀλλὰ καὶ Θεὸν εἶναι τὸν πάντων ποιητὴν καὶ δημιουργὸν πιστεύωμεν· πῶς γὰρ ἂν ὑπέστη τὸ πᾶν, μή τινος οὐσιώσαντός τε καὶ συναρμόσαντος; Καὶ Πρόνοιαν συνεισάγωμεν, τὴν τοῦδε τοῦ παντὸς συνεκτικήν τε καὶ συνδετικήν· ἐπεὶ καὶ προνοητὴν 35.904 εἶναι τούτων, ὧν ποιητὴν εἶναι ἀναγκαῖον· εἰ μὴ μέλλοι τὸ πᾶν τῷ αὐτομάτῳ φερόμενον, ὥσπερ ὑπὸ λαίλαπος ναῦς, αὐτίκα λυθήσεσθαί τε καὶ διασπασθή σεσθαι διὰ τὴν ἀταξίαν τῆς ὕλης, καὶ πρὸς τὴν ἀρ χαίαν σύγχυσίν τε καὶ ἀκοσμίαν ἐπαναχθήσεσθαι. Καὶ τοῖς ἡμετέροις μάλιστα ἐπιστατεῖν δεξώμεθα τὸν ἡμέτερον, εἴτε ποιητὴν, εἴτε πλάστην βούλει καλεῖν· κἂν διὰ τῶν ἐναντίων ὁ βίος ἡμῖν διεξάγηται, διὰ τοῦτο τυχὸν καὶ ἀγνοουμένων, ἵνα τῷ δυσθεωρή τῳ τὸν ὑπὲρ πάντα λόγον θαυμάζωμεν. Ἐπειδὴ τὸ μὲν ῥᾳδίως ληπτὸν, ἅπαν εὐκαταφρόνητον· τὸ δὲ ὑπὲρ ἡμᾶς, ὅσῳ δυσεφικτότερον, τοσούτῳ θαυμασιώ τερον· καὶ γυμνάζει τὸν πόθον ἅπαν τὸ διαφεῦγον τὴν ἔφεσιν. ΛΔʹ. Διὰ τοῦτο μήτε ὑγίειαν πᾶσαν θαυμάζωμεν, μήτε νόσον διαπτύωμεν, μήτε πλούτῳ ῥέοντι προστι θώμεθα καρδίᾳ, πλέον ἢ καλῶς ἔχει, τῇ ῥοῇ προσκείμενοι, καὶ οἷον τῆς ψυχῆς τι ταύτῃ προσαν αλίσκοντες· μήτε πενίας κατεξανιστώμεθα, ὡς ἀπο πτύστου πάντη καὶ κατακρίτου, καὶ τῆς μισουμένης μερίδος· ἀλλ' εἰδῶμεν καὶ ὑγίειαν περιφρονεῖν ἀ σύνετον, ἧς καρπὸς ἁμαρτία, καὶ νόσον τιμᾷν ὁσίαν, αἰδούμενοι τοὺς διὰ πάθους νικήσαντας, μή πού τις καὶ Ἰὼβ τοῖς νοσοῦσιν ἐγκέκρυπται, πο λύ τι τῶν ὑγιαινόντων αἰδεσιμώτερος, κἂν τὸν ἰχῶ ρα ξέῃ, κἂν ταλαιπωρῇ νυκτὸς καὶ ἡμέρας αἴθριος, καὶ πληγῇ, καὶ γυναικὶ, καὶ φίλοις στενο χωρούμενος· ὡς δὲ καὶ πλοῦτον ἄδικον ἀποπέμπε σθαι, δι' ὃν κάμνει δικαίως ὁ ἐν τῇ φλογὶ πλούσιος, καὶ προσαιτεῖ ῥανίδα μικρὰν ἀναψύξεως, καὶ πενίαν
ἐπαινεῖν εὐχάριστον καὶ φιλόσοφον, μεθ' ἧς Λά ζαρος σώζεται, καὶ πλουτεῖ τὴν ἐν κόλποις Ἀβραὰμ ἀνάπαυσιν. ΛΕʹ. Ἀλλ' ἐμοὶ μὲν καὶ διὰ τοῦτο δοκεῖ ἀναγκαία τυγχάνειν ἡ φιλανθρωπία, καὶ τὸ πρὸς τοὺς δεομέ νους εὔσπλαγχνον, ἵνα τοὺς οὕτως ἔχοντας περὶ τού των ἐπιστομίζωμεν, καὶ μὴ λόγοις ματαίοις παραχωρῶμεν, νομοθετοῦντες καθ' ἡμῶν αὐτῶν τὴν ὠμότητα· πάντων δὲ τὴν ἐντολὴν αἰδώμεθα πλέον, καὶ τὸ ὑπόδειγμα. Τίς ἡ ἐντολή; καὶ σκοπεῖτε τὸ ἐπίμονον αὐτῆς, καὶ τὸ γνήσιον. Οὐ γὰρ ἅπαξ, οὐδὲ δὶς εἰπόντες τι περὶ τῶν δεομένων, οἱ τοῦ Πνεύματος ἀπηλλάγησαν· οὐδὲ οἱ μὲν, οἱ δὲ οὒ, ἢ μᾶλλόν τινες, 35.905 οἱ δὲ ἧττον, ὡς ἂν μὴ περὶ μεγάλου τινὸς, μηδὲ τῶν σφόδρα κατεπειγόντων, ἀλλὰ καὶ πάντες, καὶ μετὰ σπουδῆς ἕκαστος, ἢ πρῶτον, ἢ ἐν πρώτοις, τοῦτο διακελευόμενοι, καὶ ποτὲ μὲν προτρέποντες, ποτὲ δὲ ἀπειλοῦντες, ποτὲ δὲ ὀνειδίζοντες· ἔστι δὲ ὅτε καὶ τοὺς κατορθοῦντας ἀποδεχόμενοι, ὡς ἂν τῷ συνεχεῖ τῆς ὑπομνήσεως τὴν ἐντολὴν ἐνεργήσωσιν. Ἕνεκεν μὲν τῆς ταλαιπωρίας τῶν πτωχῶν, καὶ τοῦ στε ναγμοῦ τῶν πενήτων νῦν ἀναστήσομαι, φησὶ, λέγει Κύριος. Τίς οὐ δέδοικεν ἀνιστάμενον Κύριον; Καὶ, Ἀνάστηθι, Κύριε ὁ Θεός μου, ὑψωθήτω ἡ χείρ σου· μὴ ἐπιλάθῃ τῶν πενήτων. Ἀπευξώ μεθα τὴν τοιαύτην ὕψωσιν, καὶ μὴ βουληθῶμεν ἰδεῖν ἐπαιρομένην χεῖρα κατὰ τῶν ἀπειθούντων, ἔτι δὲ μᾶλ λον ἐπαφιεμένην τοῖς σκληροτέροις. Καὶ οὐκ ἐπ ελάθετο τῆς κραυγῆς τῶν πενήτων· Καὶ, Οὐκ εἰς τέλος ἐπιλησθήσεται ὁ πτωχός· καὶ, Ὀφθαλ μοὶ μὲν αὐτοῦ ἐπὶ τὸν πένητα ἐπιβλέπουσιν (ὃ τοῦ βλεφάρου κρεῖττον καὶ κυριώτερον), τὰ βλέφαρα δὲ αὐτοῦ ἐξετάζει τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων· ἡ ἐλάσσων, ὡς ἂν εἴποι τις, ἐπισκοπὴ καὶ δευτέρα. Λςʹ. Τάχα ἂν εἴποι τις· Ὑπὲρ τῶν ἀδικουμένων ταῦτα πτωχῶν καὶ πενήτων. Οὐ διαφέρομαι· ἀλλὰ σέ γε κεντριζέτω καὶ τοῦτο πρὸς τὸ φιλάν θρωπον. Ὧν γὰρ ἀδικουμένων τοσοῦτος ὁ λόγος, τού των καὶ εὖ πασχόντων δηλαδὴ πλείων ἡ χάρις. Εἰ γὰρ ὁ ἀτιμάζων πένητα, παροξύνει τὸν ποιή σαντα αὐτὸν, τιμᾷ τὸν ποιητὴν ὁ περιέπων τὸ ποίημα. Πάλιν δὲ ὅταν ἀκούῃς· Πένης καὶ πλούσιος συνήντησαν ἀλλήλοις, ἀμφοτέρους δὲ ὁ Κύριος ἐποίησεν· μὴ τὸν μὲν πένητα, τὸν δὲ πλούσιον ὑπολάβῃς, ἵνα καὶ μᾶλλον κατεξαναστῇς τοῦ πένητος· οὐ γὰρ δῆλον, εἰ θεόθεν ἡ τοιαύτη δι αίρεσις· πλάσμα δὲ Θεοῦ, φησὶν, ὁμοίως ἀμφότεροι, καὶ εἰ τὰ ἔξωθεν ἄνισα. Τοῦτό σε δυσωπείτω πρὸς τὸ συμπαθὲς καὶ φιλάδελφον, ἵνα ὅταν ὑπ' ἐκεί νων ἐπαρθῇς, ὑπὸ τούτου συσταλῇς, καὶ γένῃ σεαυτοῦ μετριώτερος. Τί ἔτι; Ὁ ἐλεῶν πτωχὸν, Θεῷ δανείζει, φησίν. Τίς οὐ δέχεται τοιοῦτον χρεώστην, ἀποδώσοντα ἐν καιρῷ μετὰ τῆς ἐπικαρ πίας τὸ δάνειον; Καὶ πάλιν· Ἐλεημοσύναις καὶ πίστεσιν ἀποκαθαίρονται ἁμαρτίαι. 35.908 ΛΖʹ. Καθαρθῶμεν οὖν ἐλεήσαντες, ῥύψωμεν τῇ καλῇ πόᾳ τὰ τῶν ψυχῶν ῥύπη τε καὶ μολύσματα· καὶ λευκανθῶμεν, οἱ μὲν ὡς ἔριον, οἱ δὲ ὡς χιὼν, κα τὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς εὐσπλαγχνίας. Εἴπω τι καὶ φοβερώτερον· Εἰ μὲν οὐδέν ἔστι σοι σύντριμμα, οὐδὲ μώλωψ, οὐδὲ πληγὴ φλεγμαίνουσα, οὐδὲ λέπρα τις ψυχῆς, ἢ ἁφὴ σημασίας, ἢ τηλαυγὴς, ἃ μι κρῶς μὲν ὁ νόμος ἐκάθηρεν, δεῖται δὲ Χριστοῦ θεραπεύσοντος· ἀλλὰ σύ γε τὸν ὑπὲρ ἡμῶν τραυματισθέντα καὶ μαλακισθέντα αἰδέσθητι· αἰδε σθήσῃ δὲ, ἂν φαίνῃ τῷ Χριστοῦ μέλει χρηστὸς καὶ φιλάνθρωπος. Εἰ δὲ τοσοῦτόν σε κατετραυμάτισε τυχὸν ὁ τῶν ἡμετέρων ψυχῶν λῃστὴς καὶ τύραννος, ἢ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ εἰς Ἱεριχὼ καταβαίνοντα, ἢ καὶ ἄλλοθί που λαβὼν ἄοπλόν τε καὶ ἀπαράσκευον, ὥστ' ἂν εἰκότως εἰπεῖν ἐκεῖνα· Προσώζεσαν καὶ ἐσάπη σαν οἱ μώλωπές μου ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύ νης μου· εἰ μὲν οὕτως ἔχῃς, ὡς μηδὲ τὴν θερα πείαν ἐπιζητεῖν, μηδὲ τὸν τρόπον εἰδέναι τῆς σῆς ἰάσεως, φεῦ τῆς πληγῆς ὄντως, καὶ τῆς εἰς βάθος ταλαιπωρίας! Εἰ δὲ μή πω παντελῶς ἀπέγνω σαι, μηδὲ
ἀνιάτως ἔχῃς, πρόσελθε τῷ θεραπευτῇ, δεήθητι, θεράπευσον τὰ τραύματα διὰ τῶν τραυμά των, κτῆσαι τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον, μᾶλλον δὲ, τοῖς ἐλάττοσι τὰ μείζονα θεραπεύθητι. Ἐρεῖ τῇ ψυχῇ σου· Σωτηρία σου εἰμὶ ἐγώ· καὶ, Ἡ πίστις σου σέσωκέ σε· καὶ, Ἰδοὺ ὑγιὴς γέγονας· καὶ πάντα τὰ τῆς φιλανθρωπίας ῥήματα, μόνον ἂν ἴδῃ σε τοῖς ἀλγοῦσι φιλάνθρωπον. ΛΗʹ. Μακάριοι, φησὶν, οἱ ἐλεήμονες, ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται. Οὐ πολλοστὸς ἐν τοῖς μακαρισμοῖς ὁ ἔλεος. Καὶ, Μακάριος ὁ συνιὼν, ἐπὶ πτωχὸν καὶ πένητα· καὶ, Χρηστὸς ἀνὴρ ὁ οἰκτείρων καὶ κιχρῶν· καὶ, Ὅλην τὴν ἡμέραν ἐλεεῖ καὶ δανείζει ὁ δίκαιος. Ἁρπάσωμεν τὸν μακαρισμὸν, συνιέντες κληθῶμεν, χρηστοὶ γενώμεθα. Μὴ διακοψάτω σου μηδὲ νὺξ τὸν ἔλεον. Μὴ εἴπῃς· Ἐπανελθὼν ἐπάνηκε, καὶ αὔριον δώσω σοι· μή τι μέσον γένη ται τῆς ὁρμῆς καὶ τῆς εὐεργεσίας· τοῦτο μόνον, οὐ δέχεται ἀναβολὴν ἡ φιλανθρωπία. Διάθρυπτε πεινῶντι τὸν ἄρτον σου, καὶ πτωχοὺς ἀστέ γους εἰσάγαγε εἰς τὸν οἶκόν σου, καὶ ταῦτα μετὰ προθυμίας. Ὁ γὰρ ἐλεῶν, φησὶν, ἐν ἱλαρότη τι· καὶ διπλασιάζεταί σοι τὸ ἀγαθὸν τῇ ἑτοιμό τητι. Τὸ γὰρ ἐκ λύπης, ἢ ἐξ ἀνάγκης, ἄχαρί τε καὶ ἀκαλλώπιστον. Πανηγυριστέον δὲ, οὐ θρηνητέον τὴν 35.909 εὐποιίαν. Ἐὰν ἀνέλῃς σύνδεσμον, φησὶ, καὶ χειροτονίαν, μικρολογίαν δὴ λέγω τοῦτο καὶ δο κιμασίαν, εἶτ' οὖν ἀμφιβολίαν, καὶ ῥῆμα γογγυ σμοῦ, τί γενήσεται; Ὡς μέγα τι καὶ θαυμά σιον! οἷον καὶ ὅσος ὁ τούτου μισθός! Ῥαγή σεται πρώιμον τὸ φῶς σου, καὶ τὰ ἰάματά σου ταχὺ ἀνατελεῖ. Τίς οὖν οὐκ ἐφίεται φωτὸς καὶ ἰά σεως; ΛΘʹ. Αἰδοῦμαι δὲ καὶ τὸ Χριστοῦ γλωσσόκομον, ὃ πρὸς πτωχοτροφίαν ἡμᾶς παρακαλεῖ· καὶ τὴν Παύλου καὶ Πέτρου συμφωνίαν, ὅτι τὸ Εὐαγγέλιον διελόμενοι, τοὺς πτωχοὺς κοινωνοὺς ἐποιήσαντο· καὶ τὴν τοῦ νέου τελείωσιν ἐν τῷ τὰ ὄντα δοῦναι πτωχοῖς ὁρισθεῖσάν τε καὶ νομοθετηθεῖσαν. Οἴει μὴ ἀνάγκην εἶναί σοι τῆς φιλανθρωπίας, ἀλλ' αἵρεσιν; μηδὲ νόμον, ἀλλὰ παραίνεσιν; Σφόδρα καὶ αὐτὸς ἐβουλόμην τοῦτο, καὶ ὑπελάμβανον· ἀλλὰ φοβεῖ με ἡ ἀριστερὰ χεὶρ, καὶ οἱ ἔριφοι, καὶ ἂ παρὰ τοῦ στήσαντος ὀνειδίζονται· οὐχ ὅτι διηρπάκασιν, οὐθ' ὅτι σεσυλήκασιν, ἢ μεμοιχεύκασιν, ἢ ἄλλο τι τῶν ἀπηγορευμένων πεποιήκασιν, ταύτην τὴν τάξιν κατακριθέντες, ἀλλ' ὅτι μὴ Χριστὸν διὰ τῶν δεομένων τεθεραπεύκασιν. Μʹ. Εἴ τι οὖν ἐμοὶ πείθεσθε, δοῦλοι Χριστοῦ, καὶ ἀδελφοὶ, καὶ συγκληρονόμοι, ἕως ἐστὶ καιρὸς, Χριστὸν ἐπισκεψώμεθα, Χριστὸν θεραπεύσωμεν, Χριστὸν θρέψωμεν, Χριστὸν ἐνδύσωμεν, Χριστὸν συναγάγωμεν, Χριστὸν τιμήσωμεν· μὴ τραπέζῃ μόνον, ὥς τινες· μηδὲ μύροις, ὡς ἡ Μαρία· μηδὲ τάφῳ μόνον, ὡς Ἰωσὴφ ὁ Ἀριμαθαῖος· μηδὲ τοῖς πρὸς τὴν ταφὴν, ὡς Νικόδημος ὁ ἐξ ἡμισείας φιλόχριστος· μηδὲ χρυσῷ καὶ λιβάνῳ καὶ σμύρνῃ, ὡς οἱ μάγοι πρὸ τῶν εἰρημένων· ἀλλ' ἐπειδὴ ἔλεον θέλει καὶ οὐ θυσίαν ὁ πάντων Δεσπότης, καὶ ὑπὲρ μυριάδας ἀρνῶν πιόνων ἡ εὐσπλαγχνία, ταύτην εἰσφέρωμεν αὐτῷ διὰ τῶν δεομένων, καὶ χαμαὶ σήμερον ἐῤῥιμμένων, ἵνα, ὅταν ἐνθένδε ἀπαλλαγῶμεν, δέξωνται ἡμᾶς εἰς τὰς αἰωνίους σκηνὰς, ἐν αὐτῷ Χριστῷ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.
Continue reading PG 35: Funebris oratio in patrem 1 →≣ entire volume