ΕΥΣΕΒΙΟΥ ΣΥΓΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΚΑΤ' ΑΥΤΟΝ ΜΑΡΤΥΡΗΣΑΝΤΩΝ. Καὶ ταῦτα ἔν τινι ἀντιγράφῳ (1) ἐν τῷ ὀγδόῳ Α τόμῳ (2) εύρομεν (3). Ἔτος τοῦτο ἦν ἐννεακαιδέκατον τῆς Διοκλητιανοῦ βασιλείας, Ξανθικός (4) μήν, ὃς λέγοιτ' ἂν ᾿Απρίλ λιος κατὰ Ῥωμαίους· ἐν ᾧ τῆς τοῦ σωτηρίου πά θους ἑορτῆς ἐπιλαμβανούσης, ἡγεῖτο μὲν Φλαβιανὸς τοῦ τῶν Παλαιστινῶν ἔθνους, ἤπλωτο δ' ἀθρόως παν ταχοῦ γράμματα, τὰς μὲν ἐκκλησίας εἰς ἔδαφος φέ- ρειν, τὰς δὲ Γραφὰς ἀφανεῖς πυρὶ γενέσθαι προστάτ τοντα, καὶ τοὺς μὲν τιμῆς ἐπειλημμένους ἀτίμους, τοὺς δὲ ἐν οἰκετίαις, εἰ ἔτι ἐπιμένοιεν τῇ τοῦ Χρι- στιανισμοῦ προθέσει, ἐλευθερίας στερίσκεσθαι προ αγορεύοντα. Καὶ ἡ μὲν τῆς πρώτης καθ᾿ ἡμῶν γρα Εὐσε βίου του Παμφίλου περὶ τῶν ἐν Παλαιστίνη μαρτυ- ρησάντων τέλος. ἀνεγράψαμεν Εὐσεβίου σύγγραμμα περὶ τῶν κατ' αὐτὸν μαρτυρησάντων ἐν τῷ ἐκταέτει Διοκλη τιανοῦ καὶ ἐφεξῆς Γαλερίου τοῦ Μαξιμίνου διωγμο. Περὶ τῶν ἐν Καισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης μαρτυρησάντων κατὰ τὸν ὀκταέτη διω- γμὸν, ἀπὸ Διοκλητιανοῦ ἄρξαντα εἰς Γαλέριον τὸν Μαξιμίνον. Καὶ εύρομεν ΕΥΣΕΒΙΟΥ -- ΜΑΡΤΥΡΗΣΑΝΤΩΝ Προσθήκη β', ἢ περὶ τῶν ἐν Παλαιστίνη μαρτυρη σάντων. Αρη Καὶ — εὕρομεν Η DE MARTYRIBUS PALESTINE. 1.158 EUSEBII DE MARTYRIBUS PALÆSTINÆ LIBER. Hæc quoque in quodam exemplari reperimus manuscriptos codices inspexissem, existimabam B hæc verba addita esse a Rob. Stephano, qui hæc duo supplementa octavi libri Historiæ ecclesiasticæ in quibusdam codicibus reperisset. Sed cum in omnibus manuscriptis exemplaribus eadem verba deprehenderim, facile adducor ut credam, omnes illos codices ex uno eodemque exemplari descri- ptos fuisse. Porro hoc secundum supplementum nihil aliud esse quam librum Eusebii De martyribus Palæstina, apparet ex verbis quæ ad calcem hujus supplementi leguntur in scriptis exemplaribus. Šic enim habent codex Mazarinus et Medicæus : Librum De martyribus Palæ- stinæ confectum esse ab Eusebio a. p. C. n. eidemque non minorem quam reliquis Eusebii scri- plis tribuendam esse fidem, ostendit Kestner. Excurs. uir, p. sq. De tempore quo illud opus- culum sit conscriptum, ex ejusdem sententia ibid. § 40, 1, ambigi nequit, modo quando Historia ec- - cles. libri vin et 1x compositi fuerint, constitutum sit. Nam, inquit V. D., vult, 13, med. libellus ille tanquam mox perficiendus indicatur et Mart. Pal., c. 7, narratio, libro 1x nunc exhibita ut nondum lit- teris mandata commemoratur. Itaque Historia eccles. nondum ad umbilicum quidem, sed ad librum tan- tum ix usque adducta, vel... Maximino jamjam morte perfuncto anno 313, p. Chr.], martyrum illa fune- bris quasi laudatio confecta est. Incœpta autem vel primis certe lineamentis descripta erat multo malu- rius, paulo post res ipsas gestas fortasse; quod fre- quens rerum minutarum, quarum memoria facile oblitteratur, commemoratio, et martyrum descriptio, quæ non nisi ex animo, admiratione, charitale et commiseratione MODO defunctorum affec:o, talis qua- C in libro octavo. Anno imperii Diocletiani nono ac decimo, niense Xanthico quem Romani Aprilem vocant, Flaviano provinciam Palæstinam regente; cum salutaris Passionis dies immineret, repente proposita sunt ubique edicta, quibus imperabatur ecclesias quidem solo æquari, sacros autem codices flammis absumi : et honoratos quidem honoris prærogativa spoliari, plebeios autem et in ministerio constitulos libertate privari, si in Christianæ religionis proposito adhuc permanerent. Et primi quidem adversus nos edicti hujusmodi fuit sententia. Sed non multo post allatæ lem nunc legimus, proficisci poterat, satis ostendunt. Aliam plane de tempore, quo liber iste conscriptus sit, opinionem sequitur Danzius. Vide Valesii De vita scriptisque Eusebii diatriben, p. XLI, not. (hujusce voluminis initio). Idem Danzius de Eus., p. 67, conferri jubet Eus. H. E. VIII, 13, et Vale- sium ibid. Sed facile patet rei cardinem verti in recta temporis quo Historia ecclesiastica Eusebii est absoluta, constitutione, præsertim cum probabilior adeo sit viii, 13, lectio qua ascita ille liber De martyribus Palæstina illo loco prorsus non significatur. Vid. not. ibid. HEINICHEN. - jam seorsim edimus, in mss. et in antea editis libro Historia octavo appendicis vice subjungitur. Edit. Readlingus (Variant. Lectt., p. 796, col. 2), in cod. Cast. sunt hæc : Et statim sequuntur : Hinc equidem ante illa certe collocanda putavi. Contra Zimmermannus pro iis scripsit : Steph. Val., Read. nihil plane ante ejusmodi scriptum. EICHEN. - - stro, i. e. Martio, prolatam legitur elictum. Sed recte. Prius enim Nicomediæ, ubi degebat impera- tor, quam in Palestina illud promulgatum esse, animadvertit Ruinart, in Actt. martyr., p. 278, n. 1; addens : • Porro non adeo certum est, quod ist prolegus ab Eusebio scriptus fuerit. › ID. (1) Καὶ ταῦτα ἔν τινι ἀντιγράφω. Antequam (2) Liber De martyribus Pal@stina, quem nos (5) Ante verba Καὶ ταῦτα εύρομεν, ut testatur (4) Ξανθικός. Cf. supra viii, 2. ubi mense Dy-

ΕΥΣΕΒΙΟΥ ΣΥΓΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΚΑΤ' ΑΥΤΟΝ ΜΑΡΤΥΡΗΣΑΝΤΩΝ. Καὶ ταῦτα ἔν τινι ἀντιγράφῳ (1) ἐν τῷ ὀγδόῳ Α τόμῳ (2) εύρομεν (3). Ἔτος τοῦτο ἦν ἐννεακαιδέκατον τῆς Διοκλητιανοῦ βασιλείας, Ξανθικός (4) μήν, ὃς λέγοιτ' ἂν ᾿Απρίλ λιος κατὰ Ῥωμαίους· ἐν ᾧ τῆς τοῦ σωτηρίου πά θους ἑορτῆς ἐπιλαμβανούσης, ἡγεῖτο μὲν Φλαβιανὸς τοῦ τῶν Παλαιστινῶν ἔθνους, ἤπλωτο δ' ἀθρόως παν ταχοῦ γράμματα, τὰς μὲν ἐκκλησίας εἰς ἔδαφος φέ- ρειν, τὰς δὲ Γραφὰς ἀφανεῖς πυρὶ γενέσθαι προστάτ τοντα, καὶ τοὺς μὲν τιμῆς ἐπειλημμένους ἀτίμους, τοὺς δὲ ἐν οἰκετίαις, εἰ ἔτι ἐπιμένοιεν τῇ τοῦ Χρι- στιανισμοῦ προθέσει, ἐλευθερίας στερίσκεσθαι προ αγορεύοντα. Καὶ ἡ μὲν τῆς πρώτης καθ᾿ ἡμῶν γρα Εὐσε βίου του Παμφίλου περὶ τῶν ἐν Παλαιστίνη μαρτυ- ρησάντων τέλος. ἀνεγράψαμεν Εὐσεβίου σύγγραμμα περὶ τῶν κατ' αὐτὸν μαρτυρησάντων ἐν τῷ ἐκταέτει Διοκλη τιανοῦ καὶ ἐφεξῆς Γαλερίου τοῦ Μαξιμίνου διωγμο. Περὶ τῶν ἐν Καισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης μαρτυρησάντων κατὰ τὸν ὀκταέτη διω- γμὸν, ἀπὸ Διοκλητιανοῦ ἄρξαντα εἰς Γαλέριον τὸν Μαξιμίνον. Καὶ εύρομεν ΕΥΣΕΒΙΟΥ -- ΜΑΡΤΥΡΗΣΑΝΤΩΝ Προσθήκη β', ἢ περὶ τῶν ἐν Παλαιστίνη μαρτυρη σάντων. Αρη Καὶ — εὕρομεν Η DE MARTYRIBUS PALESTINE. 1.158 EUSEBII DE MARTYRIBUS PALÆSTINÆ LIBER. Hæc quoque in quodam exemplari reperimus manuscriptos codices inspexissem, existimabam B hæc verba addita esse a Rob. Stephano, qui hæc duo supplementa octavi libri Historiæ ecclesiasticæ in quibusdam codicibus reperisset. Sed cum in omnibus manuscriptis exemplaribus eadem verba deprehenderim, facile adducor ut credam, omnes illos codices ex uno eodemque exemplari descri- ptos fuisse. Porro hoc secundum supplementum nihil aliud esse quam librum Eusebii De martyribus Palæstina, apparet ex verbis quæ ad calcem hujus supplementi leguntur in scriptis exemplaribus. Šic enim habent codex Mazarinus et Medicæus : Librum De martyribus Palæ- stinæ confectum esse ab Eusebio a. p. C. n. eidemque non minorem quam reliquis Eusebii scri- plis tribuendam esse fidem, ostendit Kestner. Excurs. uir, p. sq. De tempore quo illud opus- culum sit conscriptum, ex ejusdem sententia ibid. § 40, 1, ambigi nequit, modo quando Historia ec- - cles. libri vin et 1x compositi fuerint, constitutum sit. Nam, inquit V. D., vult, 13, med. libellus ille tanquam mox perficiendus indicatur et Mart. Pal., c. 7, narratio, libro 1x nunc exhibita ut nondum lit- teris mandata commemoratur. Itaque Historia eccles. nondum ad umbilicum quidem, sed ad librum tan- tum ix usque adducta, vel... Maximino jamjam morte perfuncto anno 313, p. Chr.], martyrum illa fune- bris quasi laudatio confecta est. Incœpta autem vel primis certe lineamentis descripta erat multo malu- rius, paulo post res ipsas gestas fortasse; quod fre- quens rerum minutarum, quarum memoria facile oblitteratur, commemoratio, et martyrum descriptio, quæ non nisi ex animo, admiratione, charitale et commiseratione MODO defunctorum affec:o, talis qua- C in libro octavo. Anno imperii Diocletiani nono ac decimo, niense Xanthico quem Romani Aprilem vocant, Flaviano provinciam Palæstinam regente; cum salutaris Passionis dies immineret, repente proposita sunt ubique edicta, quibus imperabatur ecclesias quidem solo æquari, sacros autem codices flammis absumi : et honoratos quidem honoris prærogativa spoliari, plebeios autem et in ministerio constitulos libertate privari, si in Christianæ religionis proposito adhuc permanerent. Et primi quidem adversus nos edicti hujusmodi fuit sententia. Sed non multo post allatæ lem nunc legimus, proficisci poterat, satis ostendunt. Aliam plane de tempore, quo liber iste conscriptus sit, opinionem sequitur Danzius. Vide Valesii De vita scriptisque Eusebii diatriben, p. XLI, not. (hujusce voluminis initio). Idem Danzius de Eus., p. 67, conferri jubet Eus. H. E. VIII, 13, et Vale- sium ibid. Sed facile patet rei cardinem verti in recta temporis quo Historia ecclesiastica Eusebii est absoluta, constitutione, præsertim cum probabilior adeo sit viii, 13, lectio qua ascita ille liber De martyribus Palæstina illo loco prorsus non significatur. Vid. not. ibid. HEINICHEN. - jam seorsim edimus, in mss. et in antea editis libro Historia octavo appendicis vice subjungitur. Edit. Readlingus (Variant. Lectt., p. 796, col. 2), in cod. Cast. sunt hæc : Et statim sequuntur : Hinc equidem ante illa certe collocanda putavi. Contra Zimmermannus pro iis scripsit : Steph. Val., Read. nihil plane ante ejusmodi scriptum. EICHEN. - - stro, i. e. Martio, prolatam legitur elictum. Sed recte. Prius enim Nicomediæ, ubi degebat impera- tor, quam in Palestina illud promulgatum esse, animadvertit Ruinart, in Actt. martyr., p. 278, n. 1; addens : • Porro non adeo certum est, quod ist prolegus ab Eusebio scriptus fuerit. › ID. (1) Καὶ ταῦτα ἔν τινι ἀντιγράφω. Antequam (2) Liber De martyribus Pal@stina, quem nos (5) Ante verba Καὶ ταῦτα εύρομεν, ut testatur (4) Ξανθικός. Cf. supra viii, 2. ubi mense Dy-

1459 EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS I. HISTORICA. - 1460 sunt aliae littera, quibus jubebatur ut omnes ubique A φῆς τοιαύτη τις ἦν δύναμις. Μετ' οὐ πολὺ δὲ ἑτέρων ecclesiarum antistites primum quidem conjicerentur ἐπιφοιτησάντων γραμμάτων, προσετάττετο τοὺς τῶν in vincula, postea vero ad sacrificandum omnibus modis cogerentur. ἐκκλησιῶν προέδρους πάντας πανταχῆ, πρῶτον μὲν δεσμοῖς παραδίδοσθαι, εἶθ᾽ ὕστερον πάσῃ μηχανῇ θύειν ἐξαναγκάζεσθαι. CAPUT PRIMUM. De Procopio, Alpheo et Zacchæo martyribus. Igitur ex Palæstinæ martyribus primus Procopius, antequam carceris periculum fecisset, statim a primo quod aiunt linine ad præsidis tribunal adductus, et sacrificare diis gentilium jussus, unum se Deuni nosse respondit, cui sacrificandum esset eo ritu quem ipse statuisset. Cum vero quatuor etiam im- peratoribus libare juberetur, sententiam 319 quan- Β μαρτύρων Προκόπιος. Idem legitur in Actis pas- sionís Procopii martyris, quæ sic incipiunt: Pri- mus martyrum qui sunt in Palæstina, apparuit Pro- copius, etc. Ex quo apparet, Acta illa de Græco Eusebii in Latinum sermonem esse translata. Quod ut manifestius appareat, integra hic apponere hand- quaquam inutile fuerit. Multa enim scitu digna in iis Actis continentur, quæ nec Baronio nec Molano videre contigit. Descripsimus autem illa ex anti- quissimo codice monasterii Musciacensis, qui nune est penes virum doctissimum Claudium Joly, cano- nicum Parisiensis Ecclesiae. Sic antem habent, PASSIO SANCTI PROCOPII MARTYRIS, QUI PASSUS EST SUB FABIANO JUDICE IV NONAS AUGUSTI. Primus martyrum qui sunt in Palæstina, apparuit Procopius, vir cœlestis gratiæ, qui et ante martyrium sic suam vitam disposuit, ut etiam a parva ætate C castitati semper et morum virtutibus studeret. Corpus quidem suum sic confecit, ut pene mortuum putare- tur, animam vero ejus sic verbis confortabat divinis, nt etiam corpori virtutem ex hujus refectione mini- straret. Cibus et potus ei panis et aqua fuit. Solis his utebatur; cum post biduum triduumque, diem interdum etiam post septimam ad cibum rediret. Sa- crorum quoque meditatio sermonum ita mentem ejus obstrinxerat, ut nocte ac die in hac infatigabilis per- maneret. Clementiæ autem et mansuetudinis tanquam cæteris inferior documentum, sui præbebat copiam. In verbis divinis er tantum studium erat. Illa vero quæ extrinsecus_sunt, mediocriter attigerat. Igitur genere quidem Æliensis, conversatione uutem vel ha- bitatione Scythopolitanus erat. Ibi Ecclesiæ tria mi- nisteria prabebat : unum in legendi officio, alterum in Syri interpretatione sermonis, et tertium adversus dæmones manus impositione consummans) Cumque ab Scythopoli una cum sociis in Cæsaream transmissus D fuisset, ab ipsis portis ad præsidem ducitur; et prius quam carceris vel vinculorum experiretur angustias, in ipso ingressu suo a judice Flaviano, ut diis sacri- ficaret impellitur. At ille magna voce non esse deos multos, sed unum factorem omnium opificemque te- status est. Judex autem plaga sermonis ictus et con- scientia saucius, consensit ejus sermoni. Atque ad atia se rursum argumenta constituit, ut vel regibus sacrificaret. Sanctus autem Dei martyr sermonem ejus despiciens, Homeri inquit versum dicens : Non est bonum multos dominos esse. Unus domi- nus esto, unus rex. Itaque hoc verbo ejus audito, quasi qui infaustų in regibus deprompsisset, jussa judicis aucitur ad mortem, et capite amputato in- gressum vitæ cœlestis, vel compendium beatus inve- nit Desii septima Julii mensis, quæ Nonas Julius dicitur apud Latinos, primo anno quo adversus nos Tuit persecutio. Hoc primum in Cæsarca marɛyrium Πρῶτος τοιγαροῦν τῶν ἐπὶ Παλαιστίνης μαρτύ ρων Προκόπιος (3), πρὶν ἢ φυλακῆς πεῖραν λαβεῖν (6), εὐθὺς ἀπὸ πρώτης εἰσόδου (7) τοῖς ἡγεμονικοῖς πα ραστὰς δικαστηρίοις, θύειν τε τοῖς λεγομένοις προσ ταχθεὶς θεοῖς, ἕνα μόνον ἔφησεν εἰδέναι, ᾧ καθῆκεν, ὡς αὐτὸς βούλεται, θύειν· ὡς δὲ κἂν τοῖς βασιλεῦσι τέσσαρσι σπένδειν ἐκελεύετο, ῥῆμά τι φθεγξάμενος consummatum est, regnante Domino nostro Jesu Christo, cui honor et gloria in sæcula sæculorum. An:en. Exstant etiam hæc Acta in duobus mss. codici- bus bibliothecæ Sancti Germani. sionis B. Procopii pene ad verbum ita reddunt, priusquam carceris vel vinculorum experiretur_an- gustias. Quibus verbis notatur judicis atrocitas. Solebant enim præsides Romani, reos qui compre- hensi fuerant el conspectui ipsorum exhibiti, prius carceri mancipare, ac deinde per otium interro- gare. Sic in Actis sancti Fructuosi legitur: Et ut venerunt, mox præcepil eos præses recipi in carce- rem. Idem habetur in Passione Felicis Tubizacen- sis episcopi : Cumque Felix episcopus ibidem adve- nisset, et eidem præfecto oblatus fuisset, jussit eum in carcerem recipi. In ipso ingressu suo a judice Flaviano ut diis sa- crificaret impellitur. Multa porro hic omissa sunt in Græco Eusebii textu, quæ ex Actis illis Latinis suppleri oportet. Nam cum Eusebius hic diserte dicat, Procopium statim a primo ingressu oblatum esse judici, non addit unde venerit, ubi captus et quo perductus sit. Quod tamen minime omittendum erat. Præterea aliorum quidem martyrum qui in boc libro commemorantur, genus et patriam ac- curate refert Eusebius. Ac si quis forte illorum ecclesiastici honoris gradum aliquem obtinuerit, id distincte notare solet. In hoc vero qui omnium Palæstina martyrum princeps atque antesignanus fuit, nihil horum hic ab Eusebio observatum vide nius. Quod tamen non Eusebii, sed librariorum cul- pa factum esse credibile est. Nam in Actis illis La- tinis quæ ex Eusebio translata esse superius osten- dimus, cuncta hæc manifestissime declarantur. Pri- no enim ex Actis illis discimus, Procopium domo fuisse Æliensem sive Hierosolymitanum: habitasse vero Scythopoli, et in ea urbe lectorem atque exorcistum fuisse, et sacras Scripturas quæ Græcu sermone in ecclesia legebantur, plebi quæ Græce nesciret, vernacula, id est Syra lingua interpreta- tum fuisse. Deinde quibus moribus, quanta vitæ severitate jam inde à puero fuerit, in iisdem Acti studiose refertur. Postremo captus quidem dicitur Scythopoli, adductus vero in urbem Cæsaream, el ab ipsis portis recta ad tribunal judicis tractus. Hoc quidem ultimum legitur etiam in Martyrologio Bedæ, Usuardi, Adonis, Rabani et Notkeri his verbis: viduum Julii. Natale Procopii in Palæst- na, qui ab Scythopoli ductus Cæsaream, ad primam responsionis sue confidentiam irato juice Flaciano, capite casus est. (5) Πρῶτος τοιγαροῦν τῶν ἐπὶ Παλαιστίνης (6) Πρὶν ἢ φυλακῆς πεῖραν λαβεῖν. Acla pas (7) Εὐθὺς ἀπὸ πρώτης εισόδου. Acta passionis :

1459 EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS I. HISTORICA. - 1460 sunt aliae littera, quibus jubebatur ut omnes ubique A φῆς τοιαύτη τις ἦν δύναμις. Μετ' οὐ πολὺ δὲ ἑτέρων ecclesiarum antistites primum quidem conjicerentur ἐπιφοιτησάντων γραμμάτων, προσετάττετο τοὺς τῶν in vincula, postea vero ad sacrificandum omnibus modis cogerentur. ἐκκλησιῶν προέδρους πάντας πανταχῆ, πρῶτον μὲν δεσμοῖς παραδίδοσθαι, εἶθ᾽ ὕστερον πάσῃ μηχανῇ θύειν ἐξαναγκάζεσθαι. CAPUT PRIMUM. De Procopio, Alpheo et Zacchæo martyribus. Igitur ex Palæstinæ martyribus primus Procopius, antequam carceris periculum fecisset, statim a primo quod aiunt linine ad præsidis tribunal adductus, et sacrificare diis gentilium jussus, unum se Deuni nosse respondit, cui sacrificandum esset eo ritu quem ipse statuisset. Cum vero quatuor etiam im- peratoribus libare juberetur, sententiam 319 quan- Β μαρτύρων Προκόπιος. Idem legitur in Actis pas- sionís Procopii martyris, quæ sic incipiunt: Pri- mus martyrum qui sunt in Palæstina, apparuit Pro- copius, etc. Ex quo apparet, Acta illa de Græco Eusebii in Latinum sermonem esse translata. Quod ut manifestius appareat, integra hic apponere hand- quaquam inutile fuerit. Multa enim scitu digna in iis Actis continentur, quæ nec Baronio nec Molano videre contigit. Descripsimus autem illa ex anti- quissimo codice monasterii Musciacensis, qui nune est penes virum doctissimum Claudium Joly, cano- nicum Parisiensis Ecclesiae. Sic antem habent, PASSIO SANCTI PROCOPII MARTYRIS, QUI PASSUS EST SUB FABIANO JUDICE IV NONAS AUGUSTI. Primus martyrum qui sunt in Palæstina, apparuit Procopius, vir cœlestis gratiæ, qui et ante martyrium sic suam vitam disposuit, ut etiam a parva ætate C castitati semper et morum virtutibus studeret. Corpus quidem suum sic confecit, ut pene mortuum putare- tur, animam vero ejus sic verbis confortabat divinis, nt etiam corpori virtutem ex hujus refectione mini- straret. Cibus et potus ei panis et aqua fuit. Solis his utebatur; cum post biduum triduumque, diem interdum etiam post septimam ad cibum rediret. Sa- crorum quoque meditatio sermonum ita mentem ejus obstrinxerat, ut nocte ac die in hac infatigabilis per- maneret. Clementiæ autem et mansuetudinis tanquam cæteris inferior documentum, sui præbebat copiam. In verbis divinis er tantum studium erat. Illa vero quæ extrinsecus_sunt, mediocriter attigerat. Igitur genere quidem Æliensis, conversatione uutem vel ha- bitatione Scythopolitanus erat. Ibi Ecclesiæ tria mi- nisteria prabebat : unum in legendi officio, alterum in Syri interpretatione sermonis, et tertium adversus dæmones manus impositione consummans) Cumque ab Scythopoli una cum sociis in Cæsaream transmissus D fuisset, ab ipsis portis ad præsidem ducitur; et prius quam carceris vel vinculorum experiretur angustias, in ipso ingressu suo a judice Flaviano, ut diis sacri- ficaret impellitur. At ille magna voce non esse deos multos, sed unum factorem omnium opificemque te- status est. Judex autem plaga sermonis ictus et con- scientia saucius, consensit ejus sermoni. Atque ad atia se rursum argumenta constituit, ut vel regibus sacrificaret. Sanctus autem Dei martyr sermonem ejus despiciens, Homeri inquit versum dicens : Non est bonum multos dominos esse. Unus domi- nus esto, unus rex. Itaque hoc verbo ejus audito, quasi qui infaustų in regibus deprompsisset, jussa judicis aucitur ad mortem, et capite amputato in- gressum vitæ cœlestis, vel compendium beatus inve- nit Desii septima Julii mensis, quæ Nonas Julius dicitur apud Latinos, primo anno quo adversus nos Tuit persecutio. Hoc primum in Cæsarca marɛyrium Πρῶτος τοιγαροῦν τῶν ἐπὶ Παλαιστίνης μαρτύ ρων Προκόπιος (3), πρὶν ἢ φυλακῆς πεῖραν λαβεῖν (6), εὐθὺς ἀπὸ πρώτης εἰσόδου (7) τοῖς ἡγεμονικοῖς πα ραστὰς δικαστηρίοις, θύειν τε τοῖς λεγομένοις προσ ταχθεὶς θεοῖς, ἕνα μόνον ἔφησεν εἰδέναι, ᾧ καθῆκεν, ὡς αὐτὸς βούλεται, θύειν· ὡς δὲ κἂν τοῖς βασιλεῦσι τέσσαρσι σπένδειν ἐκελεύετο, ῥῆμά τι φθεγξάμενος consummatum est, regnante Domino nostro Jesu Christo, cui honor et gloria in sæcula sæculorum. An:en. Exstant etiam hæc Acta in duobus mss. codici- bus bibliothecæ Sancti Germani. sionis B. Procopii pene ad verbum ita reddunt, priusquam carceris vel vinculorum experiretur_an- gustias. Quibus verbis notatur judicis atrocitas. Solebant enim præsides Romani, reos qui compre- hensi fuerant el conspectui ipsorum exhibiti, prius carceri mancipare, ac deinde per otium interro- gare. Sic in Actis sancti Fructuosi legitur: Et ut venerunt, mox præcepil eos præses recipi in carce- rem. Idem habetur in Passione Felicis Tubizacen- sis episcopi : Cumque Felix episcopus ibidem adve- nisset, et eidem præfecto oblatus fuisset, jussit eum in carcerem recipi. In ipso ingressu suo a judice Flaviano ut diis sa- crificaret impellitur. Multa porro hic omissa sunt in Græco Eusebii textu, quæ ex Actis illis Latinis suppleri oportet. Nam cum Eusebius hic diserte dicat, Procopium statim a primo ingressu oblatum esse judici, non addit unde venerit, ubi captus et quo perductus sit. Quod tamen minime omittendum erat. Præterea aliorum quidem martyrum qui in boc libro commemorantur, genus et patriam ac- curate refert Eusebius. Ac si quis forte illorum ecclesiastici honoris gradum aliquem obtinuerit, id distincte notare solet. In hoc vero qui omnium Palæstina martyrum princeps atque antesignanus fuit, nihil horum hic ab Eusebio observatum vide nius. Quod tamen non Eusebii, sed librariorum cul- pa factum esse credibile est. Nam in Actis illis La- tinis quæ ex Eusebio translata esse superius osten- dimus, cuncta hæc manifestissime declarantur. Pri- no enim ex Actis illis discimus, Procopium domo fuisse Æliensem sive Hierosolymitanum: habitasse vero Scythopoli, et in ea urbe lectorem atque exorcistum fuisse, et sacras Scripturas quæ Græcu sermone in ecclesia legebantur, plebi quæ Græce nesciret, vernacula, id est Syra lingua interpreta- tum fuisse. Deinde quibus moribus, quanta vitæ severitate jam inde à puero fuerit, in iisdem Acti studiose refertur. Postremo captus quidem dicitur Scythopoli, adductus vero in urbem Cæsaream, el ab ipsis portis recta ad tribunal judicis tractus. Hoc quidem ultimum legitur etiam in Martyrologio Bedæ, Usuardi, Adonis, Rabani et Notkeri his verbis: viduum Julii. Natale Procopii in Palæst- na, qui ab Scythopoli ductus Cæsaream, ad primam responsionis sue confidentiam irato juice Flaciano, capite casus est. (5) Πρῶτος τοιγαροῦν τῶν ἐπὶ Παλαιστίνης (6) Πρὶν ἢ φυλακῆς πεῖραν λαβεῖν. Acla pas (7) Εὐθὺς ἀπὸ πρώτης εισόδου. Acta passionis :

1461 DE MARTYRIBUS PALESTINÆ. 1462 τῶν οὐ προσηνῶν αὐτοῖς, αὐτίκα τὴν κεφαλὴν ἀπο- A dam ex Homerico carmine prolocutus, quæ illis τέμνεται, τὸ ποιητικὸν εἰπὼν ἐκεῖνο, minime arridebat, Οὐκ ἀγαθὸν πολυκοιρανίη, εἷς κοίρανος ἔστω, Εἰς βασιλεύς, Δεσίου μηνὸς ὀγδόῃ (πρὸ ἑπτὰ Εἰδῶν Ἰουνίων λέγοιτ' ἂν παρὰ Ῥωμαίοις [3]), ἡμέρᾳ τετράδι σαββάτου (9)· νιων λέγοιτ' ἂν παρὰ Ῥωμαίοις. Acta Latina paululum hic variant, sic enim habent: Desii septima, Julii mensis quæ Nonas Julias dicitur apud Latinos. In duobus autem mss. codicibus bibliothe- cæ Sancti Germani Parisiensis scriptum est: Dies erat septima Julii mensis quæ vu Idus Julii dicitur apud Latinos. Ex quibus corrigenda est eorumdem Actorum inscriptio," ubi dicitur passus esse Proco- pius quarto Nonas Augusti. In omnibus tamen Mar- tyrologiis, natalis B. Procopii consignatus est die B vi Idus Julias. Græci quoque eodem die memo- riam celebrant magni martyris Procopii, ut videre est in illorum Menæo. Verum iste Procopins longe diversus est a nostro, licet Æliensis fuerit, et eo- dem fere tempore eademque in civitate passus sit qua noster Procopius. Nam hic quidem noster, le- ctor atque exorcistes fuit, ut testatur Eusebius. Alter vero ille, dux fuit Egypti. Prior Christianus a puero, alter initio fuit dæmonum cultor. Noster nullis vexatus tormentis gladio vitam amisit, bre- vissimo ac facillimo mortis genere coronam marty- rii promeritus. Alter vero ille diuturno ac dificillimo martyrio perfunctus, sub duobus Palæstinæ pra-si- dibus Justo et Flaviano gravissima tormenta susti- nuit. Quare a Græcis inter præcipuos ac illustres martyres, quos illi vocant payahoµáptupas, recen- etur. Noster denique captus est Scythopoli, atque inde Cæsaream Palæstinæ perductus, ibidem capite casus est. Alter vero in Ægypto comprehensus, in C urbe Phoenices Cæsarea quæ et Paneas dicta est, mar- yrium consummavit, si credimus Simeoni Meta- phrasta. Aɛolov unris ordón. Syro-Macedonum menses mere Julianos fuisse, ex quo Julius Cæsar an- num suum publicavit, vulgo inter omnes constare vi- deo. Id enini et Scaliger et Petavius noster passim af- firmant, solumque hoc discrimen esse aiunt, quod Syro Macedones annum ab Hyperberetæo, id est Octobri auspicabantur. Sed multa sunt quæ me ab illorum sententia abducunt. Primum enim Beda in Ephemeride et in libro De ratione temporum, Græ- corum imenses auspicari dicit ab Apellæo qui De- cembri respondet Marcus vero in Vita Porphyrii, Gazensis episcopi, testatur Gazæos annum in- choasse a mense Dio. Sic enim habet pag. 1090 : Primo mense qui ab eis vocatur Dios, deinde etium secundo qui dicitur Apella'os. Idque plane confir- mat Julianus imperator in Antiochico, ubi diserte affirmat Loum apud Syros mensem decimum fuisse. Quod si ab Hyperberetæo annum inchoassent, tum Lous, qui Augusto respondet, non decimus, sed undecimus fuisset. Idem subindicat Julianus in Misopogone, pag. 70, his verbis: 'H Σúpwy xer νουμηνία, καὶ ὁ Καίσαρ αὖθις εἰς Φιλίου Διός· εἶτα * πάγκοινος ἑορτὴ, καὶ ὁ Καῖσαρ εἰς τὸ τῆς τύχης Epxetal téμevos, etc. Jam pridem in animadversio- mbus ad librum xxi, Amm. Marcellini demon- stravimus, πάγκοινον ἑορτήν esse Kalendlas Janua- rii. Cum ergo testetur Julianus, Neomeniam anni Syrorum aliquantisper præcessisse Kalendas Ja- muarii, perspicuum fit nou idem fuisse principium anni Syroruin ac Romanorum, Dium vero apud Antiochenos annum. aperuisse, ex eodem Juliani loco non obscure colligitur. Scribit enim Julianus se.Kalendis primi mensis Syrorum templum Jovis adiisse sacrificandi causa, eo quod scilicet primus illorum mensis Jovi sacer esset, et a Jove nomen accepisset. D.us enim dicitur Jó, el recte D Haud bona res domini plures: herus unicus esto, Bex unus, illico capite truncatur die octavo mensis Desii, hoc est, ut Romani dicunt, ante diem septimum Idus primus anni mensis a Jove, quem principem atque initium rerum putabant, cognominatus est. Quod si Hyperberetæus anni Syrorum caput fuisset. frigide prorsus id diceretur apud Julianum. Cum enim Antiochenses Julianum irridérent quod nimis assiduus esset cultor deorum, et perpetuo sacrifi- caret, exemplum et specimen học afferunt : Vene - runt Kulende Syrorum. Rursus Cæsar ad Jovis Phi- lii. Posthac Kalenda januarii, Cæsar ad templum Genii publici procedit, etc. Modicum igitur temporis spatium interfuisse oportet inter Syrorum et Ro- manorum Kalendas, ad hoc ut Julianus ab Antio- chensibus merito irrideri potuerit ob nimiam fre- quentiam sacrificiorum. Proinde necesse est, ut vel Apellæus primus fuerit mensis Syrorum, quæ est Bedæ sententia, vel certe Dius. Hactenus de initio auni Syro-Macedonum, quod diversum esse ab initio anni Juliani demonstravi- mus. Nunc de mensibus eorumdem Syro-Macedo- num, an cum Romanis mensibus simul cœperint ac desierint, inquirendum est. Hic certe Eusebii locus aperte indicat non idem fuisse initium men- sium apud Syros et Romanos, quippe qui mensis Desii diem octavum cum die 7 mensis Junii com- ponit. Coeperat igitur Desius apud Syros uno die ante Junium mensem. Sed et Marcus in Vila Por- phyrii affirmat menses Gazæorum quinque diebus antevertere menses Romanos. Sic enim scribit : Pluit autem Dominus noster assidue ab octava Audy- næi usque ad decimum. Est autem Audynæus apud Romanos Januarius. Præcedunt autem quinque die- bus eorum menses Romanos. Undecimo vero die per- egimus diem Theophaniorum Deum laudantes. Ex quibus verbis apparet idem fere initium fuisse mensium apud Gazos quod apud Ægyptios. Sed et Epiphanius in libro De ponderibus, cap. 20, diem 16 Maii componit cum vicesimo tertio mensis Græcorum Artemisii. Alia fuit mensium ratio apud Tyrios, qui et ipsi Macedonum mensibus utebantur. Nam in Actis apud Tyrum, quæ referuntur in actio- ne mona concilii Chalcedonensis, decimus dies mensis Peritii componitur cum die 25 Februarii, et in actione 5 concilii Constantinopolitani sub Mena, dies 28 mensis Loi apud Tyrios dicitur fuisse 16 Septembris apud Romanos. Ex his colligi potest non unius modi fuisse anni totius ac men- sium rationem apud Syros. Aliter enim Gazenses, aliter Tyrii, aliter Caesarienses computabant. Ac Cæsarienses quidem mensibus ad Julianorum for- mam prorsus compositis et aptatis usos fuisse per- suasum habeo. Etenim in omnibus locis hujus li- bell. (sunt autem quamplurimi) ubicunque mentio fit Macedonicorum mensium apud Cæsarienses semper dies illorum conveniunt cum diebus men- sium Romanorum; si unum hunc locum excipias capitis primi. Itaque rescribendum hic puto Aɛglos μηνὸς ἑβδόμη. ria, seu ad verbum die 4 Sabbati seu hebdomadis. Veteres enim Christiani cum laterculum septem dierum a Judæis accepissent, dies quoque hebdo- madis a Sabbato coguominabaut ut Judæi. Dice- bant igitur primam Sabbati, secundam Sabbati, tertiam Sabbati et sic deinceps, ut docet Tertullia- nus in libro De jejuniis: Cur stationibus quartum et sextam Sabbati dicatis? Interdum etiam feriaS vocabant, teste Tertulliano in eodem libro, ubi dicit: Proinde nec stationum, quæ et ipsæ suos qui- (8) Δεσίου μηνὸς ὀγδόῃ, πρὸ ἑπτὰ Εἰδῶν 'Icv- (9) Ἡμέρα τετράδι σαββάτου. 1d est quarta (e-

ἀπετελέσθη σημεῖον. Μετὰ δὲ τοῦτο ἐπὶ τῆς αὐτῆς πόλεως πλεῖστοι ὅσοι τῶν ἐπιχωρίων ἐκκλησιῶν ἄρχοντες, δειναῖς αἰκίαις προθύμως διαθλήσαντες, μεγάλων ἀγώνων ἱστορίαν τοῖς ἐνορῶσιν ἐνεδείξαντο ἄλλοι δὲ ὑπὸ δειλίας τὴν ψυχὴν προναρχήσαντες, προ χείρως οὕτως ἀπὸ πρώτης ἐξησθένησαν προσβολής, τῶν δὲ λοιπῶν ἕκαστος, είδη διάφορα βασάνων διήλα λαττον, τοτὲ μὲν μάστιξιν ἀνηρίθμοις, τοτὲ δὲ στρε βλώσεσι καὶ καταξάνσεσι τῶν πλευρῶν, δεσμοῖς τε ἀνυπομονήτοις, ὑφ' ὧν τισι καὶ παρεθῆναι συνέβη τὰς χεῖρας. Ὅμως δ' οὖν ἔφερον τὸ ἀποδὰν ἀκολού θως τοῖς ἀπορρήτοις κρίμασι τοῦ Θεοῦ τέλος. Ο μὲν γὰρ, ἑτέρων κατεχόντων αὐτοῦ τὰ χεῖρε, καὶ τῷ βωμῷ προσαγόντων, τήν τε μικρὰν καὶ ἐναγῇ θυ- σίαν κατὰ τῆς δεξιᾶς ἐπιῤῥιπτούντων, ὡς ἂν τεθυ τοῦτο πρῶτον ἐπὶ Καισαρείας τῆς Παλαιστίνης (10) Β διαφόρους εξετάσεις, νυχθήμερον ὑπὸ τέσσαρα τοῦ κὡς ἀπηλλάττετο· ὁ δὲ μηδ' ὅλως εφαψάμενος, είρη κότων δ' ἑτέρων ὅτι τεθύκοι, σιωπήσας ἀπῄει. Αλ λος ημιθανής αἱρόμενος, ὡς ἂν ἤδη νεκρὸς ἐῤῥίπτετο, καὶ ἀνίετό γε τῶν δεσμῶν, ἐν τεθυκόσιν αὐτοῖς λελο γισμένος· ὁ δὲ βοῶν καὶ μαρτυρόμενος ὅτι μὴ πεί- θοιτο, κατὰ στόματος παιόμενος, πολυχειρίᾳ τε τῶν ἐπὶ τούτῳ τεταγμένων κατασιγαζόμενος, μετά βίας ἐξωθεῖτο, καὶ εἰ μὴ τεθυκὼς ἦν. Οὕτως ἐκ παντὸς τὸ δοκεῖν ἡνυκέναι, αὐτοῖς περὶ πολλοῦ ὑπῆρχεν. Ἐκ δὴ οὖν τῶν τοσούτων μόνοι τοῦ τῶν ἁγίων μαρτύ ρων κατηξιώθησαν στεφάνου, Αλφειός καὶ Ζακ- χαῖος (11)· οι μετὰ μάστιγας καὶ ξεσμούς, δεσμά τε χαλεπὰ καὶ τὰς ἐπὶ τούτοις ἀλγηδόνας, ἑτέρας τε κολαστηρίου ξύλου κεντήματα τους πόδας παρατα- θέντες, Δίου μηνὸς ἑπτακαιδεκάτῃ (αὕτη παρά Ρω μαίοις ἡ πρὸ δεκαπέντε Καλανδῶν Δεκεμβρίων), με νον ἕνα Θεὸν καὶ Χριστὸν βασιλέα Ἰησοῦν ὁμολογή σαντες, ὥς τι βλάσφημον φθεγξάμενοι, ὁμοίως τῷ προτέρῳ μάρτυρι τὰς κεφαλὰς ἀπετμήθησαν. Μνήμης δ' ἄξια τυγχάνει καὶ τὰ περὶ Ῥωμα στίνης. απετελέσθη μαρτύριον. EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS I. HISTORICA. - Junias, quarta feria hebdomadis. Hoc primum apud A Cæsaream Palæstinæ martyriumi perpetratum est. Post hoc vero in eadem urbe quamplurimi Eccle- siarum illius provinci antistites gravissima sup- plicia alacri animo perpessi, illustrium certaminum spectacula exhibuerunt. Alii vero non pauci, præ ignavia fracti animis ac debilitati, primo statim impetu conciderunt. Ex reliquis varia quisque tor- mentorum gnera expertus est. Hic fagris conci- sus; ille intolerabilibus tormentis et ungulis ex- cruciatus, et vinculis oppressus, adeo ut quibusdam manus laxata nervorum compage resolutæ sint. Singuli tamen quæcunque ipsis juxta arcanum Dei Judicium eveniebant, fortiter tulere. Alius enim, cum quidam manus ejus apprehendissent, ipsumque ad aram adduxissent, et abominandum ac scelestum sacrificium dextræ ipsius injecissent, quasi sacrifi- casset dimittebatur. Alius cum ne summis quidem digitis thus attigisset, nonnullis tantum affirmanti- bus eum sacrificasse, silentio abscedebat. Hic semi- vivus correptus ac sublimis elatus, projiciebatur ut mortuus, et vinculis absolvebatur, computatus in- ter eos qui sacrificaverant. Ille vociferans atque contestans se his quæ jubebantur minime assen- tiri, pugnis ore contuso, plurimis ad hoc constitutis illum tacere cogentibus, per vim extrudebatur, ta- metsi nandquaquam sacrificasset. Adeo magui apud eos aestimabatur, si vel viderentur effecisse id quod voluerant. Ex istis igitur qui tot numero erant, soli Alpheus et Zacchæus martyrii coronam adepti – sunt. Qui post flagella et ungulas, post acerbissima vincula et dolores in iis exantlatos; post alia omnis generis tormenta, cum viginti quatuor horarum spatio pedes in nervo ad quatuor usque puncta distentos habuissent, unum Deum, unumque Regem ac Dominum Jesum Christum confessi, perinde ac si impium quidpiam locuti essent, eodem quo primus ille martyr Procopius supplicii genere, abscis- sis capitibus interiere, die septimo decimo mensis Dii, quod est apud Romanos ante diem xv. Ka!. Decembris. C CAPUT II. De Romano martyre. Sed et commemoratione digna sunt imprimis, tra Apionem. Sed gentiles septem planetarum no- minibus dies hebdomadis appellarunt, manentque adhuc apud plerasque gentes hæc nomina, veluti quædam prisci gentilium erroris reliquiæ. Tertul- lianus in libro Ad nationes: Vos certe estis qui etiam in laterculum septem dierum solem recepistis. Et paulo post : Exorbitantes et ipsi a vestris ed alienas religiones. Judæi enim festi, Sabbana, etc. dem dies habeant quarta feria el sextæ, etc. Appa- D acceperant, ut docet Josephus in fine libri Con- ret igitur cur Christiani dies hebdomadis ferias appellaverint; feria quippe idem est ac Sabbatum. Quemadmodum ergo Judæi primam, secundam, tertiam Sabbati dicebant et sic deinceps usque ad septimum diem quem Sabbatum dicebant, ita vete- res Christiani primam, secundam ac tertiam feriam nominarunt, hoe unum mutantes quod non Sabbato feriari instituerunt ut Judæi, sed die prima Sabbati, quam et Dominicam vocarunt. Ita fere Isidorus in libro De natura rerum, cap. : Inde dies Solis pri- ma feria nuncupatur, quia primus est a feria. Item dies Lunæ perinde secunda feria, quia secundus est « Sabbato, etc. Beda vero in libro. De ratione ten- porum, ferias ex eo dictas esse scribit quod clerici quotidie feriarentur ex decreto Silvestri papæ. Sed hæc sententia ferri non potest, cum diu ante Sil- vestrum papam dies hebdomadis feriæ dicerentur, ut doce: Tertullianus. Porro non soli Christiani, verum eliam gentiles, usum septimana a Judais Acta Latina : Hoc primum in Casarea mar- tyrium consummatum est, ex quo apparet horum Actorum interpretem legisse Ecclesia. De quo iur Menologio die Noventris haec leguntur : Commemoratio SS. martyrum Hi- chara, Zucchæi diaconi Gudarensis Ecclesiæ et Al- phæi. Ductus est B. Zacchæus ad tribunal, ferreum el grave in collo habens vinculum, etc. [Cf. Ruinart. Acta martyrum, p. 279, n. 4. ] (10) Τοῦτο πρῶτον ἐπὶ Καισαρείας τῆς Παλαι (11) Ζακχαίος. Hic diaconus erat Gadarensis

ἀπετελέσθη σημεῖον. Μετὰ δὲ τοῦτο ἐπὶ τῆς αὐτῆς πόλεως πλεῖστοι ὅσοι τῶν ἐπιχωρίων ἐκκλησιῶν ἄρχοντες, δειναῖς αἰκίαις προθύμως διαθλήσαντες, μεγάλων ἀγώνων ἱστορίαν τοῖς ἐνορῶσιν ἐνεδείξαντο ἄλλοι δὲ ὑπὸ δειλίας τὴν ψυχὴν προναρχήσαντες, προ χείρως οὕτως ἀπὸ πρώτης ἐξησθένησαν προσβολής, τῶν δὲ λοιπῶν ἕκαστος, είδη διάφορα βασάνων διήλα λαττον, τοτὲ μὲν μάστιξιν ἀνηρίθμοις, τοτὲ δὲ στρε βλώσεσι καὶ καταξάνσεσι τῶν πλευρῶν, δεσμοῖς τε ἀνυπομονήτοις, ὑφ' ὧν τισι καὶ παρεθῆναι συνέβη τὰς χεῖρας. Ὅμως δ' οὖν ἔφερον τὸ ἀποδὰν ἀκολού θως τοῖς ἀπορρήτοις κρίμασι τοῦ Θεοῦ τέλος. Ο μὲν γὰρ, ἑτέρων κατεχόντων αὐτοῦ τὰ χεῖρε, καὶ τῷ βωμῷ προσαγόντων, τήν τε μικρὰν καὶ ἐναγῇ θυ- σίαν κατὰ τῆς δεξιᾶς ἐπιῤῥιπτούντων, ὡς ἂν τεθυ τοῦτο πρῶτον ἐπὶ Καισαρείας τῆς Παλαιστίνης (10) Β διαφόρους εξετάσεις, νυχθήμερον ὑπὸ τέσσαρα τοῦ κὡς ἀπηλλάττετο· ὁ δὲ μηδ' ὅλως εφαψάμενος, είρη κότων δ' ἑτέρων ὅτι τεθύκοι, σιωπήσας ἀπῄει. Αλ λος ημιθανής αἱρόμενος, ὡς ἂν ἤδη νεκρὸς ἐῤῥίπτετο, καὶ ἀνίετό γε τῶν δεσμῶν, ἐν τεθυκόσιν αὐτοῖς λελο γισμένος· ὁ δὲ βοῶν καὶ μαρτυρόμενος ὅτι μὴ πεί- θοιτο, κατὰ στόματος παιόμενος, πολυχειρίᾳ τε τῶν ἐπὶ τούτῳ τεταγμένων κατασιγαζόμενος, μετά βίας ἐξωθεῖτο, καὶ εἰ μὴ τεθυκὼς ἦν. Οὕτως ἐκ παντὸς τὸ δοκεῖν ἡνυκέναι, αὐτοῖς περὶ πολλοῦ ὑπῆρχεν. Ἐκ δὴ οὖν τῶν τοσούτων μόνοι τοῦ τῶν ἁγίων μαρτύ ρων κατηξιώθησαν στεφάνου, Αλφειός καὶ Ζακ- χαῖος (11)· οι μετὰ μάστιγας καὶ ξεσμούς, δεσμά τε χαλεπὰ καὶ τὰς ἐπὶ τούτοις ἀλγηδόνας, ἑτέρας τε κολαστηρίου ξύλου κεντήματα τους πόδας παρατα- θέντες, Δίου μηνὸς ἑπτακαιδεκάτῃ (αὕτη παρά Ρω μαίοις ἡ πρὸ δεκαπέντε Καλανδῶν Δεκεμβρίων), με νον ἕνα Θεὸν καὶ Χριστὸν βασιλέα Ἰησοῦν ὁμολογή σαντες, ὥς τι βλάσφημον φθεγξάμενοι, ὁμοίως τῷ προτέρῳ μάρτυρι τὰς κεφαλὰς ἀπετμήθησαν. Μνήμης δ' ἄξια τυγχάνει καὶ τὰ περὶ Ῥωμα στίνης. απετελέσθη μαρτύριον. EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS I. HISTORICA. - Junias, quarta feria hebdomadis. Hoc primum apud A Cæsaream Palæstinæ martyriumi perpetratum est. Post hoc vero in eadem urbe quamplurimi Eccle- siarum illius provinci antistites gravissima sup- plicia alacri animo perpessi, illustrium certaminum spectacula exhibuerunt. Alii vero non pauci, præ ignavia fracti animis ac debilitati, primo statim impetu conciderunt. Ex reliquis varia quisque tor- mentorum gnera expertus est. Hic fagris conci- sus; ille intolerabilibus tormentis et ungulis ex- cruciatus, et vinculis oppressus, adeo ut quibusdam manus laxata nervorum compage resolutæ sint. Singuli tamen quæcunque ipsis juxta arcanum Dei Judicium eveniebant, fortiter tulere. Alius enim, cum quidam manus ejus apprehendissent, ipsumque ad aram adduxissent, et abominandum ac scelestum sacrificium dextræ ipsius injecissent, quasi sacrifi- casset dimittebatur. Alius cum ne summis quidem digitis thus attigisset, nonnullis tantum affirmanti- bus eum sacrificasse, silentio abscedebat. Hic semi- vivus correptus ac sublimis elatus, projiciebatur ut mortuus, et vinculis absolvebatur, computatus in- ter eos qui sacrificaverant. Ille vociferans atque contestans se his quæ jubebantur minime assen- tiri, pugnis ore contuso, plurimis ad hoc constitutis illum tacere cogentibus, per vim extrudebatur, ta- metsi nandquaquam sacrificasset. Adeo magui apud eos aestimabatur, si vel viderentur effecisse id quod voluerant. Ex istis igitur qui tot numero erant, soli Alpheus et Zacchæus martyrii coronam adepti – sunt. Qui post flagella et ungulas, post acerbissima vincula et dolores in iis exantlatos; post alia omnis generis tormenta, cum viginti quatuor horarum spatio pedes in nervo ad quatuor usque puncta distentos habuissent, unum Deum, unumque Regem ac Dominum Jesum Christum confessi, perinde ac si impium quidpiam locuti essent, eodem quo primus ille martyr Procopius supplicii genere, abscis- sis capitibus interiere, die septimo decimo mensis Dii, quod est apud Romanos ante diem xv. Ka!. Decembris. C CAPUT II. De Romano martyre. Sed et commemoratione digna sunt imprimis, tra Apionem. Sed gentiles septem planetarum no- minibus dies hebdomadis appellarunt, manentque adhuc apud plerasque gentes hæc nomina, veluti quædam prisci gentilium erroris reliquiæ. Tertul- lianus in libro Ad nationes: Vos certe estis qui etiam in laterculum septem dierum solem recepistis. Et paulo post : Exorbitantes et ipsi a vestris ed alienas religiones. Judæi enim festi, Sabbana, etc. dem dies habeant quarta feria el sextæ, etc. Appa- D acceperant, ut docet Josephus in fine libri Con- ret igitur cur Christiani dies hebdomadis ferias appellaverint; feria quippe idem est ac Sabbatum. Quemadmodum ergo Judæi primam, secundam, tertiam Sabbati dicebant et sic deinceps usque ad septimum diem quem Sabbatum dicebant, ita vete- res Christiani primam, secundam ac tertiam feriam nominarunt, hoe unum mutantes quod non Sabbato feriari instituerunt ut Judæi, sed die prima Sabbati, quam et Dominicam vocarunt. Ita fere Isidorus in libro De natura rerum, cap. : Inde dies Solis pri- ma feria nuncupatur, quia primus est a feria. Item dies Lunæ perinde secunda feria, quia secundus est « Sabbato, etc. Beda vero in libro. De ratione ten- porum, ferias ex eo dictas esse scribit quod clerici quotidie feriarentur ex decreto Silvestri papæ. Sed hæc sententia ferri non potest, cum diu ante Sil- vestrum papam dies hebdomadis feriæ dicerentur, ut doce: Tertullianus. Porro non soli Christiani, verum eliam gentiles, usum septimana a Judais Acta Latina : Hoc primum in Casarea mar- tyrium consummatum est, ex quo apparet horum Actorum interpretem legisse Ecclesia. De quo iur Menologio die Noventris haec leguntur : Commemoratio SS. martyrum Hi- chara, Zucchæi diaconi Gudarensis Ecclesiæ et Al- phæi. Ductus est B. Zacchæus ad tribunal, ferreum el grave in collo habens vinculum, etc. [Cf. Ruinart. Acta martyrum, p. 279, n. 4. ] (10) Τοῦτο πρῶτον ἐπὶ Καισαρείας τῆς Παλαι (11) Ζακχαίος. Hic diaconus erat Gadarensis

1465 DE MARTYRIBUS PALÆSTINÆ. 1466 νὸν (12) ἐν Ἀντιοχείᾳ ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἡμέρας ἀποτε- Α quæ circa Romanum martyrem eodem die Αnu- λεσθέντα. Παλαιστινὸς γὰρ οὗτος ὤν, διάκονός (13) τε chiæ gesta sunt. Hic enim genere Palæstinus, Cæsa- καὶ ἐπορκιστής (14) τῆς ἐν Καισαρείς παροικίας, riensis Ecclesiæ diaconus et exorcista, eo ipso tem- ὁμοῦ τῇ τῶν ἐκκλησιῶν καθαιρέσει γενόμενος· poris articulo quo ecclesiæ destruebantur Antio- ἐκεῖσε, πλείους ἄνδρας ἅμα γυναιξὶ καὶ τέκνοις (15) chiam ingressus, cum innumerabiles viros simul ac σωρηδόν τοῖς εἰδώλοις προσιόντας τε καὶ θύοντας mulieres una cum parvulis templa deorum confer- ἐνιδών, ἀνύποιστον ἡγησάμενος τὴν θέαν, ζήλῳ tim adeuntes et sacrificantes vidisset, spectaculum θεοσεβείας πρόσεισι, κἀκείνοις μεγάλη φωνή κεκρα id minime tolerandum ratus, zelo divini cultus ip- γὼς ἐπιπλήττει. Αὐτὸς δὲ τῆς τόλμης ἕνεκεν συλο sum incitante propius accessit, el contenta voce ληφθείς, γενναιότατος, εἰ καί τις ἄλλος, ἀποδέδεικται inclamans objurgare cos cœpit. Ob cujus facinoris μάρτυς τῆς ἀληθείας. Αποφηναμένου γὰρ κατ' αὐτ audaciam illico comprehensus, generoso, si quis τοῦ τὸν διὰ πυρὸς θάνατον τοῦ δικαστού, φαιδρῷ unquam alius, martyrio decoratus est. Nam cum προσώπῳ καὶ διαθέσει εὖ μάλα προθυμοτάτῃ τὴν judex euun ignis supplicio addixisset, ille hilari απόφασιν ἀσπαστῶς καταδεξάμενος, ἀπάγεται. Εἶτα vultu et admodum alacri animno sententiam excipiens, τῷ ἐκρίῳ προσδεῖται, τῆς τε ὕλης συμπεφορημένης ad supplicium est abductus. Deinde alligatus ad ἐπ' αὐτῷ, καὶ τῶν μελλόντων ὑφάπτειν τὴν πυρὰν 13 stipitem, congestis undique lignis ac sarmentis, τοῦ βασιλέως ἐπιπαρόντος (16) ἐπίκρισιν ἐκδεχομέ cum ministri qui rogum accensuri erant, impera- duos distinguunt Romanos mariyres: alterum qui ab Asclepiade præfecto damnatus est Antiochiæ sub Galerio; alterum diaconum Cæsariensem, de quo Eusebius hic loquitur, quem sub Diocletiano passum esse dicunt. Sed cum uno eodemque die ambos esse passos, eodemque martyrii genere per- functos fateantur (utrique enim præcisam linguam affirmant, utrumque post abscissionem linguæ lo- cutum, tandemque in carcere strangulatum esse consentiunt), quis non videt frustra ab illis distin- gui duos Romanos? Miror tamen sententiam hanc placuisse Baronio in notis ad Martyrologium. Certe si duo ejusdem nominis fuere Romani martyres, et si ambo eodem die martyrium passi sunt Antio- chiæ, cur Eusebius bac loco unius duntaxat men- tionem fecit? Dicet fortasse aliquis, Eusebium in hoc libro de solis Palæstinæ martyribus loqui in- stituisse, atque idcirco solius Romani diaconi me- minisse, quippe qui Palestinus esset. Verum Euse- bius alibi quoque hujus martyris mentionem fecit : in secundo scilicet libro De resurrectione el ascen- sione Christi, ubi Romani martyrium luculente et oratorie describit his verbis: In Antiochenorum illa urbe Romanus quidam exstitit martyr, etc. Vides hic etiam unum duntaxat Romanum ab Eusebio agnosci, qui martyrium Antiochiæ perpessus sit. cipue in minoribus oppidis, cum exiguus esset numerus clericorum, unus idemque clericus duorum aut trium munere fungebatur. Hinc est quod in Actis Procopii martyris quæ superius retuli, Pro- copins in Ecclesia Scythopolitana tribus simul officiis perfunctus esse dicitur, lectoris scilicet, interpretis et exorciste. Eodem igitur modo Roma- nus in Cæsariensi Ecclesia diaconi simul et exor- cista partibus fungebatur. Vetus auctor Quæstio- num Veteris et Novi Testamenti, cap. 101, de hoc more loquitur his verbis: Quanquam Rom. Eccle- siæ diaconi modice inverecundiores videantur, se- dendi tamen dignitatem in Ecclesia non præsumunt; ut autem non omnia ministeria obsequiorum per or- dinem agant, multitudo facit clericorum. Nam uti- que et altare portarent et vasa ejus; et aquam in manus funderent sacerdoti, sicut videmus per omnes Ecclesias. Et paulo post : Major enim ordo intra se et apud se habet et minorem. Presbyter enim et diaconi agit officium et exorcistæ et lectoris. usus fuit in Ecclesia. Nam et ad purgandos dæmo- niacos, et ad catechumenos adhibebantur. Nec vero semel duntaxat exsumabantur atque exorcizaban- tur catechumeni, sed post singulas catecheses dis- cincti et excalceati deducebantur ad exorcistam, B C D ut ab eo purgarentur. Cyrillus Hierosolymitanus in Procalechesi ad illuminandos : Τοὺς ἐπορκισμούς δέχου μετὰ σπουδῆς, κἂν ἐμφυσιθῇς [/. ἐμφυσηθῇς] xav opxions, etc, Chrysostomus in hom. A ad il- luminandos, tomo 1,de hoc more ita scribit: Kai tívos ἕνεκεν μετὰ τὴν παρ' ἡμῶν διδασκαλίαν ὑπολύσαντες ὑμᾶς καὶ ἀποδύσαντες, γυμνούς καὶ ἀνυποδέτους μετὰ τοῦ χιτωνίσκου μόνου πρὸς τὰς τῶν ἐξορκιζόν των παραπέμπουσι φωνάς ; multos fuisse qui Christum abnegaverant, docet Eusebius in sermone 2 de resurrectione, his ver- bis: In Antiochenorum illa urbe Romanus quidam exstitit martyr. Iste peregrinus advenerat illo. Cum autem jacturi a tempestatibus illam tunc videret civi- tatem (invenerat enim jam multos milites cecidisse Ecclesia), non est passus dare diabolo ut exsultaret. Sed exsultantem judicem de his qui fuerant superati, aggreditur vim faciens, regno vero capto et dicit: Non recedes lætus. Habet enim Deus milites qui superari non possunt. » Judex autem ebrius in victo- ria eorum qui fuerant superati, ex illorum imbecilli- tate æstimans sancti constantiam, præcipit eum in- duci. Non oportebat enim Dominum Jesum sine vi. clore recedere. Introducens autem eum omnia tor- menta movebat; et tanta uni vincenti quanta omni- bus his qui fuerant superati. Contendens enim ne solveretur victoria sua per unius istius victoriam, et reputans apud se, quia et in studiis finis currentium quæritur, et quia si iste vicerit, nec ut victi erunt qui fuerunt superati; universa ei tormenta admoveri jubet. Volens enim flectere juvenem, et oculis tor- quebat, et dentibus minabatur, et manibus torquen- tium suas protendebat manus, et ab ipsa ira etiam de sede movebatur sua, etc. Hæc ideo hic adduxi, quia Eusebius noster hoc in libro qui est De martyribus Palæstina, de tormentis Romano illatis nihil dixit. sarem intelligi puto, nam Diocletianus quidem Ni- comediæ morabatur; Cæsares autem, velut appari- teres quidem ac ministri, per limitem discurre- bant. Certe hoc anno quo cœpta est persecutio, mense Aprili Diocletianus una cumi Galerio degebat Nicomediae, ut testatur Eusebius in libro octavo. Sed et aliquanto post coeptam persecutionem, tunc cum Nicomediense palatium de cœlo tactuin con- flagravit, Diocletianus ibidem versabatur, ut docet Constantinus in Oratione ad sanctorum cœlum. Quare Antiochiæ adesse non potuit, tunc cum Ro- manus ignis supplicio condemnatus est. Id enim contigit circa initium persecutionis. Occisus quippe est Romanus decimo quinto Kalendas Decembris, cum aliquot mensibus in carcere detentus fuisset, quemadmodum testatur Eusebius (12) Περὶ Ῥωμανόν Græci quidem in Mendo (13) Aiáxoros. Apud veteres Christianos, ac præ- (14) Eroprions. Exorcistarum duplex olim (15) Ανδρας ἅμα γυναιξί και τέκνοις. Ex iis (16) Τοῦ βασιλέως ἐπιπαρόντος. Galerium Ca.

1465 DE MARTYRIBUS PALÆSTINÆ. 1466 νὸν (12) ἐν Ἀντιοχείᾳ ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἡμέρας ἀποτε- Α quæ circa Romanum martyrem eodem die Αnu- λεσθέντα. Παλαιστινὸς γὰρ οὗτος ὤν, διάκονός (13) τε chiæ gesta sunt. Hic enim genere Palæstinus, Cæsa- καὶ ἐπορκιστής (14) τῆς ἐν Καισαρείς παροικίας, riensis Ecclesiæ diaconus et exorcista, eo ipso tem- ὁμοῦ τῇ τῶν ἐκκλησιῶν καθαιρέσει γενόμενος· poris articulo quo ecclesiæ destruebantur Antio- ἐκεῖσε, πλείους ἄνδρας ἅμα γυναιξὶ καὶ τέκνοις (15) chiam ingressus, cum innumerabiles viros simul ac σωρηδόν τοῖς εἰδώλοις προσιόντας τε καὶ θύοντας mulieres una cum parvulis templa deorum confer- ἐνιδών, ἀνύποιστον ἡγησάμενος τὴν θέαν, ζήλῳ tim adeuntes et sacrificantes vidisset, spectaculum θεοσεβείας πρόσεισι, κἀκείνοις μεγάλη φωνή κεκρα id minime tolerandum ratus, zelo divini cultus ip- γὼς ἐπιπλήττει. Αὐτὸς δὲ τῆς τόλμης ἕνεκεν συλο sum incitante propius accessit, el contenta voce ληφθείς, γενναιότατος, εἰ καί τις ἄλλος, ἀποδέδεικται inclamans objurgare cos cœpit. Ob cujus facinoris μάρτυς τῆς ἀληθείας. Αποφηναμένου γὰρ κατ' αὐτ audaciam illico comprehensus, generoso, si quis τοῦ τὸν διὰ πυρὸς θάνατον τοῦ δικαστού, φαιδρῷ unquam alius, martyrio decoratus est. Nam cum προσώπῳ καὶ διαθέσει εὖ μάλα προθυμοτάτῃ τὴν judex euun ignis supplicio addixisset, ille hilari απόφασιν ἀσπαστῶς καταδεξάμενος, ἀπάγεται. Εἶτα vultu et admodum alacri animno sententiam excipiens, τῷ ἐκρίῳ προσδεῖται, τῆς τε ὕλης συμπεφορημένης ad supplicium est abductus. Deinde alligatus ad ἐπ' αὐτῷ, καὶ τῶν μελλόντων ὑφάπτειν τὴν πυρὰν 13 stipitem, congestis undique lignis ac sarmentis, τοῦ βασιλέως ἐπιπαρόντος (16) ἐπίκρισιν ἐκδεχομέ cum ministri qui rogum accensuri erant, impera- duos distinguunt Romanos mariyres: alterum qui ab Asclepiade præfecto damnatus est Antiochiæ sub Galerio; alterum diaconum Cæsariensem, de quo Eusebius hic loquitur, quem sub Diocletiano passum esse dicunt. Sed cum uno eodemque die ambos esse passos, eodemque martyrii genere per- functos fateantur (utrique enim præcisam linguam affirmant, utrumque post abscissionem linguæ lo- cutum, tandemque in carcere strangulatum esse consentiunt), quis non videt frustra ab illis distin- gui duos Romanos? Miror tamen sententiam hanc placuisse Baronio in notis ad Martyrologium. Certe si duo ejusdem nominis fuere Romani martyres, et si ambo eodem die martyrium passi sunt Antio- chiæ, cur Eusebius bac loco unius duntaxat men- tionem fecit? Dicet fortasse aliquis, Eusebium in hoc libro de solis Palæstinæ martyribus loqui in- stituisse, atque idcirco solius Romani diaconi me- minisse, quippe qui Palestinus esset. Verum Euse- bius alibi quoque hujus martyris mentionem fecit : in secundo scilicet libro De resurrectione el ascen- sione Christi, ubi Romani martyrium luculente et oratorie describit his verbis: In Antiochenorum illa urbe Romanus quidam exstitit martyr, etc. Vides hic etiam unum duntaxat Romanum ab Eusebio agnosci, qui martyrium Antiochiæ perpessus sit. cipue in minoribus oppidis, cum exiguus esset numerus clericorum, unus idemque clericus duorum aut trium munere fungebatur. Hinc est quod in Actis Procopii martyris quæ superius retuli, Pro- copins in Ecclesia Scythopolitana tribus simul officiis perfunctus esse dicitur, lectoris scilicet, interpretis et exorciste. Eodem igitur modo Roma- nus in Cæsariensi Ecclesia diaconi simul et exor- cista partibus fungebatur. Vetus auctor Quæstio- num Veteris et Novi Testamenti, cap. 101, de hoc more loquitur his verbis: Quanquam Rom. Eccle- siæ diaconi modice inverecundiores videantur, se- dendi tamen dignitatem in Ecclesia non præsumunt; ut autem non omnia ministeria obsequiorum per or- dinem agant, multitudo facit clericorum. Nam uti- que et altare portarent et vasa ejus; et aquam in manus funderent sacerdoti, sicut videmus per omnes Ecclesias. Et paulo post : Major enim ordo intra se et apud se habet et minorem. Presbyter enim et diaconi agit officium et exorcistæ et lectoris. usus fuit in Ecclesia. Nam et ad purgandos dæmo- niacos, et ad catechumenos adhibebantur. Nec vero semel duntaxat exsumabantur atque exorcizaban- tur catechumeni, sed post singulas catecheses dis- cincti et excalceati deducebantur ad exorcistam, B C D ut ab eo purgarentur. Cyrillus Hierosolymitanus in Procalechesi ad illuminandos : Τοὺς ἐπορκισμούς δέχου μετὰ σπουδῆς, κἂν ἐμφυσιθῇς [/. ἐμφυσηθῇς] xav opxions, etc, Chrysostomus in hom. A ad il- luminandos, tomo 1,de hoc more ita scribit: Kai tívos ἕνεκεν μετὰ τὴν παρ' ἡμῶν διδασκαλίαν ὑπολύσαντες ὑμᾶς καὶ ἀποδύσαντες, γυμνούς καὶ ἀνυποδέτους μετὰ τοῦ χιτωνίσκου μόνου πρὸς τὰς τῶν ἐξορκιζόν των παραπέμπουσι φωνάς ; multos fuisse qui Christum abnegaverant, docet Eusebius in sermone 2 de resurrectione, his ver- bis: In Antiochenorum illa urbe Romanus quidam exstitit martyr. Iste peregrinus advenerat illo. Cum autem jacturi a tempestatibus illam tunc videret civi- tatem (invenerat enim jam multos milites cecidisse Ecclesia), non est passus dare diabolo ut exsultaret. Sed exsultantem judicem de his qui fuerant superati, aggreditur vim faciens, regno vero capto et dicit: Non recedes lætus. Habet enim Deus milites qui superari non possunt. » Judex autem ebrius in victo- ria eorum qui fuerant superati, ex illorum imbecilli- tate æstimans sancti constantiam, præcipit eum in- duci. Non oportebat enim Dominum Jesum sine vi. clore recedere. Introducens autem eum omnia tor- menta movebat; et tanta uni vincenti quanta omni- bus his qui fuerant superati. Contendens enim ne solveretur victoria sua per unius istius victoriam, et reputans apud se, quia et in studiis finis currentium quæritur, et quia si iste vicerit, nec ut victi erunt qui fuerunt superati; universa ei tormenta admoveri jubet. Volens enim flectere juvenem, et oculis tor- quebat, et dentibus minabatur, et manibus torquen- tium suas protendebat manus, et ab ipsa ira etiam de sede movebatur sua, etc. Hæc ideo hic adduxi, quia Eusebius noster hoc in libro qui est De martyribus Palæstina, de tormentis Romano illatis nihil dixit. sarem intelligi puto, nam Diocletianus quidem Ni- comediæ morabatur; Cæsares autem, velut appari- teres quidem ac ministri, per limitem discurre- bant. Certe hoc anno quo cœpta est persecutio, mense Aprili Diocletianus una cumi Galerio degebat Nicomediae, ut testatur Eusebius in libro octavo. Sed et aliquanto post coeptam persecutionem, tunc cum Nicomediense palatium de cœlo tactuin con- flagravit, Diocletianus ibidem versabatur, ut docet Constantinus in Oratione ad sanctorum cœlum. Quare Antiochiæ adesse non potuit, tunc cum Ro- manus ignis supplicio condemnatus est. Id enim contigit circa initium persecutionis. Occisus quippe est Romanus decimo quinto Kalendas Decembris, cum aliquot mensibus in carcere detentus fuisset, quemadmodum testatur Eusebius (12) Περὶ Ῥωμανόν Græci quidem in Mendo (13) Aiáxoros. Apud veteres Christianos, ac præ- (14) Eroprions. Exorcistarum duplex olim (15) Ανδρας ἅμα γυναιξί και τέκνοις. Ex iis (16) Τοῦ βασιλέως ἐπιπαρόντος. Galerium Ca.

1467 EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS I. HISTORICA. - 1468 toris tum forte præsentis judicium exspectarent : Α νων, που μοι τὸ πῦρ (17); ἐβόα· καὶ ταῦτα λέγων, Ubinam, inquit, mihi ignis? Quibus dictis accitus coram imperatore sistitur, novo quodamn supplicii genere plectendus, linguæ scilicet abscissione. Quod quidem supplicium cum fortissime pertulisset, reipsa omnibus declaravit, iis qui quemlibet cru- ciatum pro pietate sustinent, semper præsto adesse divinam virtutem, quæ et dolores eorum imminuat, et animos ipsorum confirmet. Comperta igitur no- vitate supplicii, nequaquam conterritus vir fortissi- mus, ultro protendit linguam, promptissime eam desecandam carnificibus præbens. Post quod sup- plicium contrusus in carcerem, ac diutissime ibidem inaceratus, tandem cum imperatoris vicennalia jam adessent, et ex solemni more universis qui in cu- stodia tenebantur indulgentia publice per præconem Β exstincti fieri mentionem, tum hic tum in Menologio. Quod tamen miraculum eleganter exaggerat Euse- bius noster in sermone 2 De resurrectione, his ver- bis : Cum autem adunarentur sarmenta et cannæ, ad velocitatem utpote flammæ, vel quod igni apta vi- dentur ad incensionem, imponebatur autem vivens immolatio in igne. Hæc cum ita agerentur, non autem longe abesset civitas, ut testaretur veritati; et forte quia quidam de Judæis, aut alii homines dicebant, ubi est horum Deus? forte proferentibus Judæis tres pueros, et dicentibus quia sub nobis salvaban- tur a flamma fornacis ardentis: isti autem ardent. Atqui cæli Dominus jubet nubibus coronari cœlum. Adimplens autem sinus nubium grandine el imbre admodum vehementi, et addens ventos ad velocem emissionem eorum. Neque enim accendi flammam permittit, vehementiorem ostendens hanc virtutem quam apud Babyloniam. Idem canit etiam Pruden- tius in agone Romani. C Græcorum Menologio, die xviii Novembris ista sup- plicii commutatio sic refertur: Itaque sponte ju- dicem adiens, statim ignis supplicio condemnatur. Quod cum cognovisset Diocletianus, ignis_quidem pœnam removit, sed linguam excidi jussit. Eusebius vero noster in sermone supra citato rem ita nar- rat : Fit turbela non levis. Nuntiatur tyranno, quia martyre tradito igni cœlum indignatum est, et quia cœlestis rex suos qui in terra habentur defendit. Hæc cum audisset tyrannus, et cum valde injuriam defenderet suam faciam per linguam, jubet judici jam non debere jurgari eum ad Deum, sed istum quem liberavit Deus dimitti debere. Et noster igitur Ananias velut ex igne dimittitur, judex autem blan- diens tyranno, invenit nescio quid novum adversus D sanctum, addens admirationem admirationi. Quid enim facit? Præcipit linguam qua fueral loculus in hominem, eo quod non negaverat Deum, inciai. Dissentit igitur ab Eusebio auctor Menologii. Nam Eusebius ait Romanum imperatoris sententia di- missum fuisse, sed judicem in gratiam imperatoris jussisse ut Romano lingua præcideretur. Auctor vero Menologii ait, imp. ignis quidem supplicium a martyre ren:ovisse, sed linguam ei abscindi præ- cepisse. Quod mihi verisimilius videtur. omissum esse ab Eusebio ingens-illud miraculum, hominis post linguæ præcisionem adhuc loquentis. De quo Prudentius in agone B. Romani, Chryso- stomus in duobus sermonibus de Romano martyre, quorum tamen sermonum posterior non est B. Chrysostomi, ut ex stylo apparet. Denique Eusebius ipse in sermone 2 De resurrectione: "Abducebatur ἀνάκλητος πρὸς βασιλέα γίγνεται (18), καινοτέρα ὑποβληθησόμενος κολάσει τῆς γλώττης· ἧς ἀποκο πὴν ἀνδρειότατα ὑπομείνας, ἔργοις ἅπασιν ὑπέδει ξεν, ὅτι δὴ θεία δύναμις τοῖς ὁτιποτοῦν χαλεπὸν ὑπὲρ εὐσεβείας ὑπομένουσιν ἐπελαφρίζουσα τοὺς πόνους, καὶ τὴν προθυμίαν ἐπιῤῥωνοῦσα παρίσταται. Μαθών γοῦν τὴν νεουργίαν τῆς κολάσεως, καὶ μὴ καταπλα- γεὶς ὁ γεννάδας, ἀσμένως προὐβάλετο τὴν γλῶτταν, προθυμότατα εὐτρεπῆ παρέχων αὐτὸν τοῖς ἀποτέ μνουσι. Μεθ᾽ ἦν τιμωρίαν (19) εἰς δεσμὰ βληθείς, πλεῖστόν τε αὐτόθι πονηθεὶς χρόνον, τέλος τῆς ἀρχι κῆς εἰκοσαετηρίδος (20) επιστάσης, κατὰ τὴν νομιζο- μένην δωρεάν (21) τῶν ἐν τοῖς δεσμοῖς πανταχή πάνω των ἐλευθερίας ανακηρυχθείσης, μόνος ὑπὸ πέντε κεντήματα ἄμφω τώ πόδε διαταθεὶς, ἐν αὐτῷ κείμεν Romanus ad carcerem (addebat autem et hoc blandus ad tyrannum judex) qui istam corporalem linguam non habebat. Lectum est autem nobis, quia in apo- stolos Spiritus linguas ut ignem divisit et donavit. Sed illud non vidimus, sed audivimus et credimus, Quod autem dicturus sum, multi vultus sunt reales. Dicitur quia beatus iste Romanus, dum adhuc car- neam habebat linguam, similia Moysi loquebatur, hoc est balbutiens, et non composite loquens. Dum adhuc haberet tolam linguam, eral balbus. Cum autem carcerem ingrediebatur, custos carceris inter- rogavit eum, quod ei esset nomen. Et certe littera etiam his qui valde compositi recte loquuntur, im- pedit ad loquendum. Nunc autem Romanus el in- cisa lingua, quam eum haberet, recie loqui non po- terat, spiriĝu linguæ loquitur, et valde rectissime : et dicit, Romanus dicor. Et paulo post : Non enim semel locutus tacuit: sed conferebat cum aliis de cruce el victoria Christi, et hoc multis mensibus in carcere constitulus. primis notandus est, quippe qui annum quo cœpta est persecutio Diocletiani apertissime designat. Ait enim Eusebius anno 1 persecutionis acta esse im- peratoris vicennalia. Quod cadere non potest nisi in eum annum quo Diocletianus octies et Maxi- mianus septies consules fuerunt. Hoc enim anno, qui fuit Christi 303, iniit annus 20 Diocletiani a die xv Kalendas Octobris. Quippe hic primus fuit imperii dies Diocletiani, Carino 11 et Numeriano coss. Christi 284, ut scribitur in Chronico Alexan- drino. Porro non levis nascitur difficultas ex eo quod dicit Eusebius, Romanum die xvn Novembris martyrium consummasse, cum Diocletiani vicen- nalia agerentur. Ex quo sequi videtur, primum diem imperti Diocletiani cadere in mensem Novem brein, non autem in Septembrem, ut tradit auctor Chronici Alexandrini. Quare necesse est, ut vel apud Eusebium, vel in Chronico Alexandrino error sit admissus in mensis nomine. Nisi forte dicamus Diocletiani vicennalia acta fuisse Antiochiæ, non eo ipso die qui erat natalis imperii, sed paulo se- rius. Sic Eusebius in Chronico tradit, viceunalia Constantini acta esse Nicomediæ, et sequenti anno Romæ edita. apud Romanos, ut in quinquennalibus ac decen- nalibus imperatorum leviorum criminum rei vinculis solverentur, missa ad hoc imperatoris lege, quam indulgentiam vocabant. Vide titulum in Codice Theodosiano De indulgentiis criminum. Græci hane indulgentiam vocant owpráv. Glossæ veteres : Oriz δωρεά indulgentia. (17) Που μοι τὸ πῦρ ; Miror nullam ignis clitus (18) Ανάκλητος προς βασιλέα γίγνεται. 11 (19) Mε0' fr tiµwpiar. Et hic mirari subit, (20) Τῆς ἀρχικῆς εἰκοσαετηρίδος. Hic locus in (21) Κατὰ τὴν νομιζομένην δωρεάν. Moris erat

νος τῷ ξύλῳ, βρόχῳ περιβληθείς, ὡς καὶ ἐπεπόθει, μαρτυρίῳ κατεκοσμήθη. 'Αλλ' οὗτός γε εἰ καὶ ὑπερ- όριος, ὅμως Παλαιστινὸς ὢν, ἐν Παλαιστινοῖς ἄξιος ἂν εἴη μάρτυσιν ἀριθμεῖσθαι. Ταῦτα μὲν ἔτει πρώτῳ τοῦτον ἀπετελέσθη τὸν τρόπον, κατὰ μόνων τῶν τῆς Ἐκκλησίας προέδρων ἐπηρτημένου του διωγμού. Δευτέρου δ' ἔτους διαλαβόντος, καὶ δὴ σφοδρότερον Β ἐπιταθέντος τοῦ καθ' ἡμῶν πολέμου, τῆς ἐπαρχίας ἡ- γουμένου τηνικάδε Οὐρανοῦ, γραμμάτων τούτῳ (21) πρῶτον βασιλικῶν πεφοιτηκότων, ἐν οἷς καθολικῷ προστάγματι πάντας πανδημεὶ τοὺς κατὰ πόλιν θύειν τα καὶ σπένδειν τοῖς εἰδώλοις ἐκελεύετο, Τιμόθεος ἐν Γάζῃ πόλει τῆς Παλαιστίνης μυρίας ἀνατλὰς βα σάνους, ἐπὶ πάσαις λεπτῷ καὶ μαλθακῷ πυρὶ παρα- δοθείς, δοκιμὴν γνησιωτάτην τῆς περὶ τὸ Θεῖον γνησ σιωτάτης εὐσεβείας διὰ τῆς πρὸς πάντα ὑπομονῆς παρασχών, τὸν τῶν ἱερονίκων τῆς θεοσεβείας ἀθλη τῶν στέφανον ἀπηνέγκατο. Τούτῳ δ᾽ ἅμα γενναιοτά- την ἔνστασιν ἐπιδειξάμενοι ᾿Αγάπιος καὶ ἡ καθ' ἡμᾶς Θέκλα (22), θηρίοις εἰς βοράν κατεδικάσθησαν. Τὰ ἐπὶ τούτοις τίς ἰδὼν οὐκ ἐθαύμασεν, ἢ καὶ ἀκοῇ μαθὼν οὐκ ἐξεπλάγη; Πάνδημον γάρτοι τῶν ἐθνῶν ἑορτὴν καὶ συνήθεις θέας ἀγόντων, μετὰ τῶν ἄλλως αὐτοῖς σπουδαζομένων (25), καὶ τοὺς ἀρτίως θηρίοις κατακριθέντας πολὺς ἦν ὁ λόγος ἐπιδείξασθαι τὸν ἀγῶνα. Αὐξούσης δῆτα καὶ πλεοναζούσης παρὰ πᾶσι τῆς φήμης, νεανίαι τὸν ἀριθμὸν ἕξ, ὧν ὁ μὲν Ποντια κὸς τὸ γένος ἦν, όνομα Τιμόλαος, ὁ δ᾽ ἐκ Τριπόλεως τῆς Φοινίκης, Διονύσιος ἐκαλεῖτο, ἕτερος δ' αὐτῶν τῆς ἐν Διοσπόλει παροικίας ὑποδιάκονος, Ρωμύλος ἦν καὶ τούτῳ προσηγορία, δύο τε ἐπὶ τούτοις Αἰγύ πτιοι, Πάησις (24) καὶ ᾿Αλέξανδρος, καὶ ἄλλος τούτῳ συνώνυμος ᾿Αλέξανδρος τῶν ἀπὸ Γάζης· ἐπὶ τὸ κυ νηγέσιον οὖν ἀνιέναι μέλλοντι τῷ Ουρβανῷ, ἐνδή- σαντες πρότερον τὰς αὐτῶν χεῖρας, ὡς ἂν τὴν ἄγαν σημήνειαν περὶ τὸ μαρτύριον προθυμίαν, δρομαίοι προσίασι, Χριστιανοὺς σφᾶς ὁμολογοῦντες, διά τε τῆς πρὸς πάντα τὰ δεινὰ παρατάξεως, ὅτι μηδὲ τὰς τῶν θηρίων ἐπιβολὰς οἱ τὴν εἰς τὸν τῶν ὅλων Θεὸν εὐσέ βειαν αὐχοῦντες κατεπτήχασιν, ἐπιδεικνύμενοι. Αὐτ (21') Τούτῳ. τοῦτο, ἡ καθ' ἡμᾶς. ἡ Βυζιῆτις, η τῶν ἄλλων, ἐπιδείξασθαι Πάησις. DE MARTYRIBUS PALÆSTINÆ. dlistentos liabens pedes, in ipso jacens nervo, fractis laqueo faucibus, martyris sicut optaverat exornatus est. Et hic quidem, utpote Palæstinus, inter Pa- læstinenses martyres recenseri meretur, tametsi extra patriam passus sit. Hæc primo persecutionis A annuntiata esset, solus ad quatuor usque puncta anno in hunc modum gesta sunt, cum adversus solos Ecclesiarum præsides persecutorum immanilas desæviret. CAPUT 111. De Timotheo, Agapio, Thecla et uliis octo martyribus. G Forte ut et col. 1476, A. EDIT. verba Eusebius addidit, His enim verbis indicare voluit Theclam hanc ab illa vetere Thecla que comes fuit Pauli apostoli, distinguen- dam esse. In Menæo ad diem xix Augusti hæc Thecla vocatur quod quid sibi velit nescio. Nam Thecla de qua hic agitur, Palæstinensis fuit, non ex Bizua urbe Thraciae. Fieri tamen potest, ut Thecla cujus hoc loco meminit Eusebius, e Thra- cia fuerit oriunda. Neque enim omnes quorum hic martyria al Eusebio referuntur, Palestini fuere, Neque in hoc libro de Palestinis martyribus agit Eusebius, sed de iis qui in Palæstina martyrium pertulerunt. Secundo dehinc anno, com persecutionis adver- sus nos furor vehementius incaluisset, Urbano tunc provinciam regente, primum imperatoris miss sunt litteræ, quibus generali præcepto jubebatur ut omnes ubique locorum ac gentium, publice idolis sacrificia ac libationes offerrent. Quo tempore Ti- motheus apud Gazam urbem Palæstinæ innumera perpessus tormenta, tandem tenui ac lento igne consuniplus, cum sinceræ erga Deum pietatis lucu- lentissimum specimen edidisset, constanti in omni- bus tolerantia, coronam martyrii reportavit. Aga- pius quoque et Thecla, priscæ illi cognominis, cum una cum supradicto Timotheo ingentem animi con- stantiam ostendissent, damnati sunt ad bestias. Ea vero quæ postea subsecuta sunt, quis tandem non admiratus est cum videret, aut stupore non percul- sus est com auditu acciperet? Nam rum gentiles publicam solemnitatem et consueta spectacula ce- lebrarent, ingens omnium rumor erat, præter ca- teros quos illi maximo favore prosequebantur, etiam Christianos illos qui nuper damnati fuerant, cum bestiis pugnaturos. Cumque hujus rei fama passim apud omnes increbresceret, adolescentes numero sex, quorum unus natione Ponticus Timolaus voca- batur; alter Tripoli Phoenices urbe oriundus erat, Dionysius nomine; tertius Diospolitanæ ecclesiz subdiaconus Romulus dicebatur; post hos Ægyptii duo Pausis et Alexander; postremo alter priori illi cognominis Alexander Gaza oriundus : hi, inquan, omnes colligatis prius mauibus, ut se ad subeun- dum martyrium promptos ac paratos ostenderent, contento cursu ad Urbanum qui tunc forte ad am- phitheatrum proficiscebatur, advolarunt:se Chri- stianos esse confitentes, palamque omnibus facien- Christophorsonus legit et in neutro genere accepit. Sic enim vertit: Inter alia quæ magnopere ipsis in optatis erant ad contemplandum. Ego vero in masculino genere hæc dici existino, de bestiariis scilicet nobilioribus, quos populus summo favore prosequi solebat. Cujusmodi erat ille quem populus Constantinopoli his acclamationibus poscebat Crudeli bestia artifex parabolus compo- natur, ut legitur in Historia ecclesiastica. Paulo post lego cum Christophorsono et Sa- vilio. Ita etiam in codice Fuk. In Menologio Gr corum quod edidit Casinius, die Martii pro Paesi Publius dicitur. (22) Η καθ' ἡμᾶς Θέκλα. Non sine causa haec (23) Μετὰ τῶν ἄλλως αὐτοῖς σπουδαζομένων. (24) Vulg. Παΐσις. In codice Maz. et Med. scribitur

νος τῷ ξύλῳ, βρόχῳ περιβληθείς, ὡς καὶ ἐπεπόθει, μαρτυρίῳ κατεκοσμήθη. 'Αλλ' οὗτός γε εἰ καὶ ὑπερ- όριος, ὅμως Παλαιστινὸς ὢν, ἐν Παλαιστινοῖς ἄξιος ἂν εἴη μάρτυσιν ἀριθμεῖσθαι. Ταῦτα μὲν ἔτει πρώτῳ τοῦτον ἀπετελέσθη τὸν τρόπον, κατὰ μόνων τῶν τῆς Ἐκκλησίας προέδρων ἐπηρτημένου του διωγμού. Δευτέρου δ' ἔτους διαλαβόντος, καὶ δὴ σφοδρότερον Β ἐπιταθέντος τοῦ καθ' ἡμῶν πολέμου, τῆς ἐπαρχίας ἡ- γουμένου τηνικάδε Οὐρανοῦ, γραμμάτων τούτῳ (21) πρῶτον βασιλικῶν πεφοιτηκότων, ἐν οἷς καθολικῷ προστάγματι πάντας πανδημεὶ τοὺς κατὰ πόλιν θύειν τα καὶ σπένδειν τοῖς εἰδώλοις ἐκελεύετο, Τιμόθεος ἐν Γάζῃ πόλει τῆς Παλαιστίνης μυρίας ἀνατλὰς βα σάνους, ἐπὶ πάσαις λεπτῷ καὶ μαλθακῷ πυρὶ παρα- δοθείς, δοκιμὴν γνησιωτάτην τῆς περὶ τὸ Θεῖον γνησ σιωτάτης εὐσεβείας διὰ τῆς πρὸς πάντα ὑπομονῆς παρασχών, τὸν τῶν ἱερονίκων τῆς θεοσεβείας ἀθλη τῶν στέφανον ἀπηνέγκατο. Τούτῳ δ᾽ ἅμα γενναιοτά- την ἔνστασιν ἐπιδειξάμενοι ᾿Αγάπιος καὶ ἡ καθ' ἡμᾶς Θέκλα (22), θηρίοις εἰς βοράν κατεδικάσθησαν. Τὰ ἐπὶ τούτοις τίς ἰδὼν οὐκ ἐθαύμασεν, ἢ καὶ ἀκοῇ μαθὼν οὐκ ἐξεπλάγη; Πάνδημον γάρτοι τῶν ἐθνῶν ἑορτὴν καὶ συνήθεις θέας ἀγόντων, μετὰ τῶν ἄλλως αὐτοῖς σπουδαζομένων (25), καὶ τοὺς ἀρτίως θηρίοις κατακριθέντας πολὺς ἦν ὁ λόγος ἐπιδείξασθαι τὸν ἀγῶνα. Αὐξούσης δῆτα καὶ πλεοναζούσης παρὰ πᾶσι τῆς φήμης, νεανίαι τὸν ἀριθμὸν ἕξ, ὧν ὁ μὲν Ποντια κὸς τὸ γένος ἦν, όνομα Τιμόλαος, ὁ δ᾽ ἐκ Τριπόλεως τῆς Φοινίκης, Διονύσιος ἐκαλεῖτο, ἕτερος δ' αὐτῶν τῆς ἐν Διοσπόλει παροικίας ὑποδιάκονος, Ρωμύλος ἦν καὶ τούτῳ προσηγορία, δύο τε ἐπὶ τούτοις Αἰγύ πτιοι, Πάησις (24) καὶ ᾿Αλέξανδρος, καὶ ἄλλος τούτῳ συνώνυμος ᾿Αλέξανδρος τῶν ἀπὸ Γάζης· ἐπὶ τὸ κυ νηγέσιον οὖν ἀνιέναι μέλλοντι τῷ Ουρβανῷ, ἐνδή- σαντες πρότερον τὰς αὐτῶν χεῖρας, ὡς ἂν τὴν ἄγαν σημήνειαν περὶ τὸ μαρτύριον προθυμίαν, δρομαίοι προσίασι, Χριστιανοὺς σφᾶς ὁμολογοῦντες, διά τε τῆς πρὸς πάντα τὰ δεινὰ παρατάξεως, ὅτι μηδὲ τὰς τῶν θηρίων ἐπιβολὰς οἱ τὴν εἰς τὸν τῶν ὅλων Θεὸν εὐσέ βειαν αὐχοῦντες κατεπτήχασιν, ἐπιδεικνύμενοι. Αὐτ (21') Τούτῳ. τοῦτο, ἡ καθ' ἡμᾶς. ἡ Βυζιῆτις, η τῶν ἄλλων, ἐπιδείξασθαι Πάησις. DE MARTYRIBUS PALÆSTINÆ. dlistentos liabens pedes, in ipso jacens nervo, fractis laqueo faucibus, martyris sicut optaverat exornatus est. Et hic quidem, utpote Palæstinus, inter Pa- læstinenses martyres recenseri meretur, tametsi extra patriam passus sit. Hæc primo persecutionis A annuntiata esset, solus ad quatuor usque puncta anno in hunc modum gesta sunt, cum adversus solos Ecclesiarum præsides persecutorum immanilas desæviret. CAPUT 111. De Timotheo, Agapio, Thecla et uliis octo martyribus. G Forte ut et col. 1476, A. EDIT. verba Eusebius addidit, His enim verbis indicare voluit Theclam hanc ab illa vetere Thecla que comes fuit Pauli apostoli, distinguen- dam esse. In Menæo ad diem xix Augusti hæc Thecla vocatur quod quid sibi velit nescio. Nam Thecla de qua hic agitur, Palæstinensis fuit, non ex Bizua urbe Thraciae. Fieri tamen potest, ut Thecla cujus hoc loco meminit Eusebius, e Thra- cia fuerit oriunda. Neque enim omnes quorum hic martyria al Eusebio referuntur, Palestini fuere, Neque in hoc libro de Palestinis martyribus agit Eusebius, sed de iis qui in Palæstina martyrium pertulerunt. Secundo dehinc anno, com persecutionis adver- sus nos furor vehementius incaluisset, Urbano tunc provinciam regente, primum imperatoris miss sunt litteræ, quibus generali præcepto jubebatur ut omnes ubique locorum ac gentium, publice idolis sacrificia ac libationes offerrent. Quo tempore Ti- motheus apud Gazam urbem Palæstinæ innumera perpessus tormenta, tandem tenui ac lento igne consuniplus, cum sinceræ erga Deum pietatis lucu- lentissimum specimen edidisset, constanti in omni- bus tolerantia, coronam martyrii reportavit. Aga- pius quoque et Thecla, priscæ illi cognominis, cum una cum supradicto Timotheo ingentem animi con- stantiam ostendissent, damnati sunt ad bestias. Ea vero quæ postea subsecuta sunt, quis tandem non admiratus est cum videret, aut stupore non percul- sus est com auditu acciperet? Nam rum gentiles publicam solemnitatem et consueta spectacula ce- lebrarent, ingens omnium rumor erat, præter ca- teros quos illi maximo favore prosequebantur, etiam Christianos illos qui nuper damnati fuerant, cum bestiis pugnaturos. Cumque hujus rei fama passim apud omnes increbresceret, adolescentes numero sex, quorum unus natione Ponticus Timolaus voca- batur; alter Tripoli Phoenices urbe oriundus erat, Dionysius nomine; tertius Diospolitanæ ecclesiz subdiaconus Romulus dicebatur; post hos Ægyptii duo Pausis et Alexander; postremo alter priori illi cognominis Alexander Gaza oriundus : hi, inquan, omnes colligatis prius mauibus, ut se ad subeun- dum martyrium promptos ac paratos ostenderent, contento cursu ad Urbanum qui tunc forte ad am- phitheatrum proficiscebatur, advolarunt:se Chri- stianos esse confitentes, palamque omnibus facien- Christophorsonus legit et in neutro genere accepit. Sic enim vertit: Inter alia quæ magnopere ipsis in optatis erant ad contemplandum. Ego vero in masculino genere hæc dici existino, de bestiariis scilicet nobilioribus, quos populus summo favore prosequi solebat. Cujusmodi erat ille quem populus Constantinopoli his acclamationibus poscebat Crudeli bestia artifex parabolus compo- natur, ut legitur in Historia ecclesiastica. Paulo post lego cum Christophorsono et Sa- vilio. Ita etiam in codice Fuk. In Menologio Gr corum quod edidit Casinius, die Martii pro Paesi Publius dicitur. (22) Η καθ' ἡμᾶς Θέκλα. Non sine causa haec (23) Μετὰ τῶν ἄλλως αὐτοῖς σπουδαζομένων. (24) Vulg. Παΐσις. In codice Maz. et Med. scribitur

τὸν ἄρχοντα καὶ τοὺς ἀμφ' αὐτὸν καταστήσαντες, δεσμωτηρίω καθείργνυνται· μετ᾿ οὐ πολλὰς δὲ ἡμέ ρας δυεῖν αὐτοῖς ἄλλων καταλεγέντων, τοῦ μὲν καὶ πρὸ αὐτῶν δειναῖς καὶ ποικίλαις ήδη πρότερον καθ' ἑτέρας ὁμολογίας ἐναθλήσαντος βασάνοις ( ᾿Αγάπιος καὶ αὐτῷ ὄνομα ἦν), τοῦ δὲ τὰς τοῦ σώματος αὐτοῖς χρείας διακονουμένου (ὄνομα δὲ καὶ τούτῳ Διονύσιος), οἱ πάντες ὀκτὼ γενόμενοι τὸν ἀριθμὸν, ἐν ἡμέρᾳ μια τὰς κεφαλὰς αὖθις ἐπ᾿ αὐτῆς Καισαρείας ἀποτέ μνονται, Δύστρου μηνός ἡμέρα τετράδι καὶ εἰκάδι, πρὸ ἐννέα Καλανδῶν Ἀπριλλίων καὶ αὐτὴ οὖσα ἐτύγχανεν. Ἐν τούτῳ μεταβολή τις τῶν κρατούντων, αὐτοῦ δὴ τοῦ πάντων ἀνωτάτω, καὶ τοῦ μετ' αὐτὸν δευτέρου, ἐπὶ τὸ ἰδιωτικὸν σχῆμα γίνεται, νοσεῖν τε αὐτοῖς ἄρχεται τὰ κοινά. Μικρὸν δ᾽ ὕστερον διαστά σης εἰς ἑαυτὴν τῆς Ῥωμαίων ἀρχῆς, πόλεμος ἄσπον δος εἰς αὐτοὺς ἐπεγείρεται, οὐ πρότερόν τε τὰ τῆς διαστάσεως καὶ τῶν ἐπὶ ταύτῃ θορύβων κατάστασιν εἴληφεν, ἢ τὴν καθ᾿ ἡμᾶς εἰρήνην καθ' ὅλης πρυτα νευθῆναι τῆς ὑπὸ τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν οἰκουμένης. "Αμα τε γὰρ αὕτη τοῖς πᾶσι δίκην φωτός, ὡς ἂν ἐλ ζοφερᾶς καὶ σκοτεινοτάτης νυκτὸς ἀνατέταλκε, καὶ αὖ πάλιν τὰ κοινὰ τῆς Ῥωμαίων ἡγεμονίας αὖθις εὐσταθῆ καὶ φίλια καὶ εἰρηναῖα ἦν, τὴν ἐκ προγόν νων εἰς ἀλλήλους εὔνοιαν ἀπολαμβάνοντα. ᾿Αλλὰ τούτων μὲν κατὰ τὸν προσήκοντα καιρὸν ἐντελέστε ρον ἀποδώσομεν τὸν λόγον, νυνὶ δὲ ἐπὶ τὴν τῶν ἑξῆς ἀπίωμεν ἀκολουθίαν. Α τίκα μὲν εἰς οὐ τὴν τυχούσαν κατάπληξιν αὐτόν τε Β αυτ τόθεν αὐτόθεν Μαξιμίνος Καίσαρ αὐτόθεν (25) ἐπὶ τὴν ἀρχὴν παρελθὼν, ὥσπερ τῆς ἐμφύτου θεοεχθρίας αὐτοῦ καὶ δυσσεβείας τὰ σύμβολα τοῖς πᾶσιν ἐνδεικνύμενος, γε νικώτερον (26) ἢ οἱ πρόσθεν τῷ καθ᾿ ἡμῶν ἐπατε εδύετο διωγμῷ. Πᾶσι δῆτα συγχύσεως οὐ μικρᾶς ἐπι χωρημένης, καὶ ἄλλων ἄλλοτε διασπειρομένων, δια- δρᾶνα! τε τὸ δεινὸν ἐπιμελὲς ποιουμένων, χαλεπής σε τὸ πᾶν ἐπεχούσης κινήσεως, τίς ἂν ἐξαρκέσειεν ἡμῖν λόγος εἰς τὴν ἐπαξίαν διήγησιν τοῦ θείου Ερω γεννικώτερον, EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS 1. - HISTORICA. - tes prz Oducia animi adversus cuncta discrimina confirmati, eos qui veri Dei cultum profitetur. ne bestiarum quidem iucursus formidare. Ac protinus quidem cum et præsidem ipsun et eos qui astabant non mèdiocri admiratione perculissent, custodiæ mancipati sunt. Paucis aulem post diebus, cum alii duo ipsis accensiti essent, quorum alter Agapius nomine, jamdudum ante illes varia tore menta perpessus multis confessionibus inclaruerat; alter nomine Dionysius res ipsis ad corporis usum necessarias subministrabat: octo omines uno eodem- que die in urbe Cæsarea præcisis capitibus interie- runt, die vicesima quarta mensis Dystri, hoc est, ante diem nonum Kalendas Apriles. Per idem tem- pus duo imperatores, quorum alter primum imperii gradum, alter secundum ab eo locum obtinebat, deposito imperiali cultu privatum habitum indoe- runt, et male habere iterum cœpit respublica. Nec multo post discisso in partes imperio Romano, bel- lum inexpiabile inter ipsos Romanos exarsit. Nec discidium ac inmultus qui postea subsecutus est, ante sedari potuit, quam per universum orbem Ro- manum pax Christianis reddita esset. Nam simul atque ea pax quasi lux quædam post obscuræ ac tenebrosæ noctis caliginem conetis affulsit, confe- stim respublica Romana in pristinam stabilitatem et concordiam ac quietem iterum restituta est; cunctis mutuam inter se benevolentiam quam a majoribus traditam acceperant, quasi postliminio recuperan- tibus. Verum hæc suo loco ac tempore uberius exponentur. Nuue narrationis nostræ seriem prose quamur. CAPUT IV. De Apphiano martyre. Maximinus Casar ex eo tempore ad imperium evec-C tus, quasi qui odii in Deum et impietatis sibi innatæ insignia ostentare vellet, violentius quam superio- res principes persecutioni nostrorum incubuit. Cum igitur omnes graviter perturbati hac illac disperge- rentur, et periculum effugere unusquisque omni ope laborarel, maximusque tumultus cunctas provincias occupassel, qua tandem oratione divini amoris ar- doren plenamque fiduciæ confessionem beati ac phorsonus vertit: Maximinus Cæsar qui suis ipsius ciribus ac mana imperium occupaverat. Quasi significaret, per se ac suis viribus. Maximinus quidem Augustum se ipse renuntiavit, ut scribit Eusebius in lib. vi, cap. 15, Cesar autem faclus fuerat a Galerio Maximiano. Porro Eusebius hic loquitur de Maximino adhuc Cæsare, et de ejus initio, cun secundus annus persecutionis ageretur, statim post abdicationem Diocletiani et Herculii. Ait igitur Eusebius Maximinum simul atque Cæsar factus est, impietatis suæ specimen edidisse. Chri- stianos acerbissime persequendo. Ergo idem valet atque illico, exinde, ex eo tempore. Cæ- terum Maximinus Cæsar factus est anno Christi 304, Kalendis Aprilis, ut est in Fastis Idatii. Quod quidem cum Eusebii nostri rationibus optime con- sentit. Nam Eusebius scribit Maximinum post abdi- D cationem Diocletiani Cesarem esse factum anno secundo persecutionis, statimque, quasi potentiæ su ostentandæ causa, Christianorum persecutio- nem velut de novo instaurasse. Quod tamen non de ipso anno accipiendum est, quo Cæsar factus est Maximinus. Hoc enim anno utpote rebus adhuc turbatis, nec satis confirmato Galerii imperio, pa- rumper quievit Maximinus. Itaque anno illo nullus in Palæstina martyr ab Eusebio memoratur. Se- quenti autem anno, qui tertius fuit persecutionis, Maximinus propositis adversus Christianos edictis persecutionem instauravit, ut in hoc capite diserte testatur Eusebius keliano coll. scribitur et sic in Regio codice prius scriptum fuerat, ut apparel ex liturae vestigiis. (25) Μαξιμίνος Καῖσαρ αὐτόθεν. Male Christo (20) Γενικώτερον. Rectius in Maz., Med. ac Fu-

τὸν ἄρχοντα καὶ τοὺς ἀμφ' αὐτὸν καταστήσαντες, δεσμωτηρίω καθείργνυνται· μετ᾿ οὐ πολλὰς δὲ ἡμέ ρας δυεῖν αὐτοῖς ἄλλων καταλεγέντων, τοῦ μὲν καὶ πρὸ αὐτῶν δειναῖς καὶ ποικίλαις ήδη πρότερον καθ' ἑτέρας ὁμολογίας ἐναθλήσαντος βασάνοις ( ᾿Αγάπιος καὶ αὐτῷ ὄνομα ἦν), τοῦ δὲ τὰς τοῦ σώματος αὐτοῖς χρείας διακονουμένου (ὄνομα δὲ καὶ τούτῳ Διονύσιος), οἱ πάντες ὀκτὼ γενόμενοι τὸν ἀριθμὸν, ἐν ἡμέρᾳ μια τὰς κεφαλὰς αὖθις ἐπ᾿ αὐτῆς Καισαρείας ἀποτέ μνονται, Δύστρου μηνός ἡμέρα τετράδι καὶ εἰκάδι, πρὸ ἐννέα Καλανδῶν Ἀπριλλίων καὶ αὐτὴ οὖσα ἐτύγχανεν. Ἐν τούτῳ μεταβολή τις τῶν κρατούντων, αὐτοῦ δὴ τοῦ πάντων ἀνωτάτω, καὶ τοῦ μετ' αὐτὸν δευτέρου, ἐπὶ τὸ ἰδιωτικὸν σχῆμα γίνεται, νοσεῖν τε αὐτοῖς ἄρχεται τὰ κοινά. Μικρὸν δ᾽ ὕστερον διαστά σης εἰς ἑαυτὴν τῆς Ῥωμαίων ἀρχῆς, πόλεμος ἄσπον δος εἰς αὐτοὺς ἐπεγείρεται, οὐ πρότερόν τε τὰ τῆς διαστάσεως καὶ τῶν ἐπὶ ταύτῃ θορύβων κατάστασιν εἴληφεν, ἢ τὴν καθ᾿ ἡμᾶς εἰρήνην καθ' ὅλης πρυτα νευθῆναι τῆς ὑπὸ τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν οἰκουμένης. "Αμα τε γὰρ αὕτη τοῖς πᾶσι δίκην φωτός, ὡς ἂν ἐλ ζοφερᾶς καὶ σκοτεινοτάτης νυκτὸς ἀνατέταλκε, καὶ αὖ πάλιν τὰ κοινὰ τῆς Ῥωμαίων ἡγεμονίας αὖθις εὐσταθῆ καὶ φίλια καὶ εἰρηναῖα ἦν, τὴν ἐκ προγόν νων εἰς ἀλλήλους εὔνοιαν ἀπολαμβάνοντα. ᾿Αλλὰ τούτων μὲν κατὰ τὸν προσήκοντα καιρὸν ἐντελέστε ρον ἀποδώσομεν τὸν λόγον, νυνὶ δὲ ἐπὶ τὴν τῶν ἑξῆς ἀπίωμεν ἀκολουθίαν. Α τίκα μὲν εἰς οὐ τὴν τυχούσαν κατάπληξιν αὐτόν τε Β αυτ τόθεν αὐτόθεν Μαξιμίνος Καίσαρ αὐτόθεν (25) ἐπὶ τὴν ἀρχὴν παρελθὼν, ὥσπερ τῆς ἐμφύτου θεοεχθρίας αὐτοῦ καὶ δυσσεβείας τὰ σύμβολα τοῖς πᾶσιν ἐνδεικνύμενος, γε νικώτερον (26) ἢ οἱ πρόσθεν τῷ καθ᾿ ἡμῶν ἐπατε εδύετο διωγμῷ. Πᾶσι δῆτα συγχύσεως οὐ μικρᾶς ἐπι χωρημένης, καὶ ἄλλων ἄλλοτε διασπειρομένων, δια- δρᾶνα! τε τὸ δεινὸν ἐπιμελὲς ποιουμένων, χαλεπής σε τὸ πᾶν ἐπεχούσης κινήσεως, τίς ἂν ἐξαρκέσειεν ἡμῖν λόγος εἰς τὴν ἐπαξίαν διήγησιν τοῦ θείου Ερω γεννικώτερον, EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS 1. - HISTORICA. - tes prz Oducia animi adversus cuncta discrimina confirmati, eos qui veri Dei cultum profitetur. ne bestiarum quidem iucursus formidare. Ac protinus quidem cum et præsidem ipsun et eos qui astabant non mèdiocri admiratione perculissent, custodiæ mancipati sunt. Paucis aulem post diebus, cum alii duo ipsis accensiti essent, quorum alter Agapius nomine, jamdudum ante illes varia tore menta perpessus multis confessionibus inclaruerat; alter nomine Dionysius res ipsis ad corporis usum necessarias subministrabat: octo omines uno eodem- que die in urbe Cæsarea præcisis capitibus interie- runt, die vicesima quarta mensis Dystri, hoc est, ante diem nonum Kalendas Apriles. Per idem tem- pus duo imperatores, quorum alter primum imperii gradum, alter secundum ab eo locum obtinebat, deposito imperiali cultu privatum habitum indoe- runt, et male habere iterum cœpit respublica. Nec multo post discisso in partes imperio Romano, bel- lum inexpiabile inter ipsos Romanos exarsit. Nec discidium ac inmultus qui postea subsecutus est, ante sedari potuit, quam per universum orbem Ro- manum pax Christianis reddita esset. Nam simul atque ea pax quasi lux quædam post obscuræ ac tenebrosæ noctis caliginem conetis affulsit, confe- stim respublica Romana in pristinam stabilitatem et concordiam ac quietem iterum restituta est; cunctis mutuam inter se benevolentiam quam a majoribus traditam acceperant, quasi postliminio recuperan- tibus. Verum hæc suo loco ac tempore uberius exponentur. Nuue narrationis nostræ seriem prose quamur. CAPUT IV. De Apphiano martyre. Maximinus Casar ex eo tempore ad imperium evec-C tus, quasi qui odii in Deum et impietatis sibi innatæ insignia ostentare vellet, violentius quam superio- res principes persecutioni nostrorum incubuit. Cum igitur omnes graviter perturbati hac illac disperge- rentur, et periculum effugere unusquisque omni ope laborarel, maximusque tumultus cunctas provincias occupassel, qua tandem oratione divini amoris ar- doren plenamque fiduciæ confessionem beati ac phorsonus vertit: Maximinus Cæsar qui suis ipsius ciribus ac mana imperium occupaverat. Quasi significaret, per se ac suis viribus. Maximinus quidem Augustum se ipse renuntiavit, ut scribit Eusebius in lib. vi, cap. 15, Cesar autem faclus fuerat a Galerio Maximiano. Porro Eusebius hic loquitur de Maximino adhuc Cæsare, et de ejus initio, cun secundus annus persecutionis ageretur, statim post abdicationem Diocletiani et Herculii. Ait igitur Eusebius Maximinum simul atque Cæsar factus est, impietatis suæ specimen edidisse. Chri- stianos acerbissime persequendo. Ergo idem valet atque illico, exinde, ex eo tempore. Cæ- terum Maximinus Cæsar factus est anno Christi 304, Kalendis Aprilis, ut est in Fastis Idatii. Quod quidem cum Eusebii nostri rationibus optime con- sentit. Nam Eusebius scribit Maximinum post abdi- D cationem Diocletiani Cesarem esse factum anno secundo persecutionis, statimque, quasi potentiæ su ostentandæ causa, Christianorum persecutio- nem velut de novo instaurasse. Quod tamen non de ipso anno accipiendum est, quo Cæsar factus est Maximinus. Hoc enim anno utpote rebus adhuc turbatis, nec satis confirmato Galerii imperio, pa- rumper quievit Maximinus. Itaque anno illo nullus in Palæstina martyr ab Eusebio memoratur. Se- quenti autem anno, qui tertius fuit persecutionis, Maximinus propositis adversus Christianos edictis persecutionem instauravit, ut in hoc capite diserte testatur Eusebius keliano coll. scribitur et sic in Regio codice prius scriptum fuerat, ut apparel ex liturae vestigiis. (25) Μαξιμίνος Καῖσαρ αὐτόθεν. Male Christo (20) Γενικώτερον. Rectius in Maz., Med. ac Fu-

τος, καὶ παρρησίας τῆς εἰς Θεὸν ὁμολογίας, τοῦ μα- καρίου καὶ ὡς ἀληθῶς ἀμνοῦ ἀκάκου, μάρτυρος Απφιανού φημι, τοῦ πρὸ πυλῶν ἐπὶ θεωρίαν (27) ἅπασι τοῖς κατὰ Καισάρειαν, θαυμαστὸν παράδειγμα τῆς εἰς τὸν μόνον Θεὸν εὐσεβείας προβεβλημένου ; Εἰκοστὸν ἔτος, οὐδέ πω τοῦτο, τῆς τοῦ σώματος ἡλικίας ἦν αὐτῷ. Πρῶτον μὲν οὖν τῆς Ἑλλήνων παιδείας ἕνεκα (27') κοσμικῆς (28) (ἐτύγχανε γὰρ καὶ τῶν κατά κόσμον εὖ μάλα πλούτῳ περιῤῥεομένων) τὸν πλείονα κατὰ τὴν Βηρυτὸν διατρίψας χρόνον, παράδοξον καὶ εἰπεῖν, ὡς ἐν τοιαύτῃ πόλει τῶν νεωτερικῶν ἐπι θυμιῶν ὑπεράνω γενόμενος, καὶ μήθ' ὑπὸ ἀκμῆς τοῦ σώματος, μήθ' ὑπὸ τῆς τῶν νέων εταιρείας διαφθαρεὶς τὸν τρόπον, σωφροσύνην ήσπάζετο, και σμίως καὶ σεμνῶς καὶ εὐσεβῶς κατὰ τὸν αἱροῦντα Χριστιανισμῷ λίγον (29) διεξάγων, καὶ τὸν ἑαυτοῦ Β παιδαγωγῶν βίον. Εἰ δὲ χρὴ μνήμην ποιησαμένους καὶ τῆς πατρίδος αὐτοῦ, κοσμῆσαι καὶ ταύτην διὰ τοῦ προαχθέντος ἐξ αὐτῆς γενναίου τῆς θεοσεβείας ἀθλητοῦ, εὐλόγως ἂν καὶ τοῦτο ποιήσομεν. Εἴ τις ἄρα Παγὰς ἐπίσταται τῆς Λυκίας (50) οὐκ ἄτημον πόλιν, ἐντεῦθεν ὁρμώμενος ὁ νεανίας, μετὰ τὴν ἐπάνοδον τῆς κατὰ τὴν Βηρυτὸν παιδείας, τοῦ πατρὸς αὐτοῦ τὰ πρωτεῖα τῆς πατρίδος ἀποφερομένου, μὴ οἷός τε φέρειν τὴν ἅμα τῷ πατρὶ καὶ τοῖς τῷ γένει προσήκουσι συνουσίαν, ὅτι μηδὲ ζῆν αὐτοῖς ἐδόκει κατὰ τοὺς τῆς θεοσεβείας θεσμούς, πνεύματι δ' ὥσπερ θείῳ κατεσχημένος (31), καὶ κατά τινα φυσ σικὴν, μᾶλλον δ' ἔνθεον καὶ ἀληθῆ φιλοσοφίαν, μεῖζον φρονήσας τῆς νενομισμένης τοῦ βίου δόξης, τῆς τε τῶν σωμάτων καταπτύσας ἡδυπαθείας, κρύβδην τοὺς οἰκείους ἀποδράς, καὶ μηδὲ τῶν ἐφημέρων δαπανών ἐπιστραφεὶς ἐλπίδι καὶ πίστει τῇ εἰς Θεὸν, ἤγετο πρὸς τοῦ θείου Πνεύματος χειραγωγούμενος ἐπὶ τὴν Καισαρέων πόλιν, ἔνθα ἡτοίμαστο αὐτῷ ὁ τοῦ μαρ τυρίου τῆς θεοσεβείας στέφανος. Γενόμενος δὲ ἡμῖν αὐτοῖς ἅμα (32), καὶ ὡς ἔνι μάλιστα τοῖς θείοις λό Πρὸ τῶν πυλῶν ἐπὶ θεωρίαν ἅπασι, τῆς. Επιτ. κοσμικῆς, Φοινίκης κλυτὸν ἄστυ, νόμων ἔδος Αυσονιήων. ριο Που αἱροῦντα πρέποντα προσήκοντα, Αρπαγάς, 'Αραπαγάς. Αρπαγάς Αραγάς. κατεσχημένος, DE MARTYRIBUS PALÆSTINÆ A revera innocentis ovicular Appli martyris pro C Christophorsonus interpretationein suam exscul- pserit, ignoro. Sic enim vertit: Qui quidem in festo quo gentiles Hecate sacrificare solent, omnibus Casarea civibus admirabile sue in Deum pietatis exemplar proposuit contemplandum. Græca quidem verba corrupta esse satis apparet. Sed levi "muta- tione locus restitui potest hoc modo : etc. Quam scripturam in versione nostra secuti sumus. Confirmat hanc D emendationem ipse Eusebius infra, ubi dicit cadaver Apphiani martyris, quod in mare projectum fuerat, ad ipsum littus Cæsariensium appulisse juxta ipsas civitatis portas. (27') Desideratur risprudentiam et Latinæ linguæ peritiam intelligit, quæ ad honores et magistratus gerendos necessaria erant. Erat autem Beryti schola juris civilis, ut multi jam pridem observarunt ex Gregorio Thau- maturgo, Eunapio, Nonno et aliis. Iline est igitur quod Eusebius addidit vocem id est, sa- cularis litteraturæ. Gregorius Nazianzenus in car- mine Nicobuli ad filium, Berytum vocat, In Græcorum Menologiis, die Aprilis, Amphianus cum Edesio fratre apud Berytum a B. Pamphilo martyre ad pietatem instructus esse memoratur. merito poterimus exponere ? Qui quidem ad portas orbis Cæsareæ, admirabile exemplum sinceræ erga verum Deum pietatis cunctis illius incolis spectandum præbuit, idque nondum viginti annos natus. Ac prius quidem cum sæcularium disciplinarum causa, utpote parentibus ortus locupletissimis, plurimum temporis Beryti esset commoratus, incredibile di- ctu est quo pacto in ea civitate calcatis adolescen- time: cupiditatibus, nec vigore corporis, nec soda lium consuetudine corrumpi se passus, modestiam amplexatus sit; honeste, sobrie ac pie ex pract Christianismi degens, moresque suos moderans atque castigans. Quod si patriam quoque ejus com- memorare convenit, eamque urbem, ex qua tanı generosus religionis nostræ ortus est pugil, debito præconio exornare, equidem id faciam libentissi- me. Si quis ergo Pagas novit urbem Lyciæ non obscuram, inde oriundus fuit nobilis adolescens. Qui quidem reversus postea a Berytensibus studiis, cum pater ipsius principem locum domi obtineret, ipse nihilominus cum patre et propinquis suis ver- sari non sustinuit, eo quod illi ex divinæ religionis præceptis vitam agere recusarent. Sed divino quo- dam spiritu aflatus, et præ innato philosophiæ slu- dio seu potius cœlestis ac veræ sapientiæ amore, vanam hujus sæculi gloriam et corporis voluptates despiciens, clam domo aufugit. Ac ne quidem de sumptu ad diurnum victum necessario sollicitus, ob spem ac fiduciam quam in Deo collocaverat, prævio et quasi manu ipsum ducente Spiritu san- cto, Cæsaream pervenit, ubi corona martyrii ipsum manebat. lbi nobiscum versatus, cum ex sagrarum litterarum lectione quantum fieri potuit brevissimo illo tempore fructus sibi collegisset, et congrua arctioris abstinentiæ exercitatione semet roboras- set, tandem ejusmodi exitu inclaruit, quem quisquis loco positum videtur pro vel Qua: locutio familiaris est Eusebio; sic enim in fine hujus capitis, et in lib. vul, cap. 24, ex Dionysii Alexandrini libro adversus Ne- polem. In codice Medico legitur una voce leni spiritu, in Mazarino In Fukeliano etiam cum aspiratione. Sed in margine adno tatum est scribendum esse De Aragis urbe Lyciæ nihil uspiam legi. Araxa quidem Lycia urbs commemoratur a Ptolemæo et Stephano. Et in concilio Constantinopolitano inter episcopos pro- vinciæ Lycia qui synodo subscripserunt, ultimus recensetur Theanthinus Araxenus. In synodo quo- que Chalcedonensi Leontius nominatur Araxorum episcopus. In Menæo Græcorum Amphianus e Lydia oriundus fuisse dicitur. omnibus libris constantissime exaratum est, nec ta- men dubito quin legendum sit quo- modo et Savilius in suo codice emendavit. Metaphrastes, qui Apphiani, vel ut ipse vocat Am- phiani martyrium ex Eusebio Pamphilo descripsisse profitetur, hunc locum ita interpolavit: Cumque nobiscum in divinarum rerum studiis versaretur, el (27) Vulg. τῶν προπύλων ἐπὶ θεωρίαν. Undenam (28) Ἑλλήνων παιδείας ἕνεκα κοσμικῆς. Ju- (29) Κατὰ τὸν αἱροῦντα Χριστιανισμῷ λόγον. (30) Εἴ τις ἄρα Παγὰς ἐπίσταται τῆς Λυκίας. (31) Vulg. πνεύματι θείῳ κατεσχημένος. Sic in (32) Γενόμενος δὲ ἡμῖν αὐτοῖς ἅμα. Symeon

τος, καὶ παρρησίας τῆς εἰς Θεὸν ὁμολογίας, τοῦ μα- καρίου καὶ ὡς ἀληθῶς ἀμνοῦ ἀκάκου, μάρτυρος Απφιανού φημι, τοῦ πρὸ πυλῶν ἐπὶ θεωρίαν (27) ἅπασι τοῖς κατὰ Καισάρειαν, θαυμαστὸν παράδειγμα τῆς εἰς τὸν μόνον Θεὸν εὐσεβείας προβεβλημένου ; Εἰκοστὸν ἔτος, οὐδέ πω τοῦτο, τῆς τοῦ σώματος ἡλικίας ἦν αὐτῷ. Πρῶτον μὲν οὖν τῆς Ἑλλήνων παιδείας ἕνεκα (27') κοσμικῆς (28) (ἐτύγχανε γὰρ καὶ τῶν κατά κόσμον εὖ μάλα πλούτῳ περιῤῥεομένων) τὸν πλείονα κατὰ τὴν Βηρυτὸν διατρίψας χρόνον, παράδοξον καὶ εἰπεῖν, ὡς ἐν τοιαύτῃ πόλει τῶν νεωτερικῶν ἐπι θυμιῶν ὑπεράνω γενόμενος, καὶ μήθ' ὑπὸ ἀκμῆς τοῦ σώματος, μήθ' ὑπὸ τῆς τῶν νέων εταιρείας διαφθαρεὶς τὸν τρόπον, σωφροσύνην ήσπάζετο, και σμίως καὶ σεμνῶς καὶ εὐσεβῶς κατὰ τὸν αἱροῦντα Χριστιανισμῷ λίγον (29) διεξάγων, καὶ τὸν ἑαυτοῦ Β παιδαγωγῶν βίον. Εἰ δὲ χρὴ μνήμην ποιησαμένους καὶ τῆς πατρίδος αὐτοῦ, κοσμῆσαι καὶ ταύτην διὰ τοῦ προαχθέντος ἐξ αὐτῆς γενναίου τῆς θεοσεβείας ἀθλητοῦ, εὐλόγως ἂν καὶ τοῦτο ποιήσομεν. Εἴ τις ἄρα Παγὰς ἐπίσταται τῆς Λυκίας (50) οὐκ ἄτημον πόλιν, ἐντεῦθεν ὁρμώμενος ὁ νεανίας, μετὰ τὴν ἐπάνοδον τῆς κατὰ τὴν Βηρυτὸν παιδείας, τοῦ πατρὸς αὐτοῦ τὰ πρωτεῖα τῆς πατρίδος ἀποφερομένου, μὴ οἷός τε φέρειν τὴν ἅμα τῷ πατρὶ καὶ τοῖς τῷ γένει προσήκουσι συνουσίαν, ὅτι μηδὲ ζῆν αὐτοῖς ἐδόκει κατὰ τοὺς τῆς θεοσεβείας θεσμούς, πνεύματι δ' ὥσπερ θείῳ κατεσχημένος (31), καὶ κατά τινα φυσ σικὴν, μᾶλλον δ' ἔνθεον καὶ ἀληθῆ φιλοσοφίαν, μεῖζον φρονήσας τῆς νενομισμένης τοῦ βίου δόξης, τῆς τε τῶν σωμάτων καταπτύσας ἡδυπαθείας, κρύβδην τοὺς οἰκείους ἀποδράς, καὶ μηδὲ τῶν ἐφημέρων δαπανών ἐπιστραφεὶς ἐλπίδι καὶ πίστει τῇ εἰς Θεὸν, ἤγετο πρὸς τοῦ θείου Πνεύματος χειραγωγούμενος ἐπὶ τὴν Καισαρέων πόλιν, ἔνθα ἡτοίμαστο αὐτῷ ὁ τοῦ μαρ τυρίου τῆς θεοσεβείας στέφανος. Γενόμενος δὲ ἡμῖν αὐτοῖς ἅμα (32), καὶ ὡς ἔνι μάλιστα τοῖς θείοις λό Πρὸ τῶν πυλῶν ἐπὶ θεωρίαν ἅπασι, τῆς. Επιτ. κοσμικῆς, Φοινίκης κλυτὸν ἄστυ, νόμων ἔδος Αυσονιήων. ριο Που αἱροῦντα πρέποντα προσήκοντα, Αρπαγάς, 'Αραπαγάς. Αρπαγάς Αραγάς. κατεσχημένος, DE MARTYRIBUS PALÆSTINÆ A revera innocentis ovicular Appli martyris pro C Christophorsonus interpretationein suam exscul- pserit, ignoro. Sic enim vertit: Qui quidem in festo quo gentiles Hecate sacrificare solent, omnibus Casarea civibus admirabile sue in Deum pietatis exemplar proposuit contemplandum. Græca quidem verba corrupta esse satis apparet. Sed levi "muta- tione locus restitui potest hoc modo : etc. Quam scripturam in versione nostra secuti sumus. Confirmat hanc D emendationem ipse Eusebius infra, ubi dicit cadaver Apphiani martyris, quod in mare projectum fuerat, ad ipsum littus Cæsariensium appulisse juxta ipsas civitatis portas. (27') Desideratur risprudentiam et Latinæ linguæ peritiam intelligit, quæ ad honores et magistratus gerendos necessaria erant. Erat autem Beryti schola juris civilis, ut multi jam pridem observarunt ex Gregorio Thau- maturgo, Eunapio, Nonno et aliis. Iline est igitur quod Eusebius addidit vocem id est, sa- cularis litteraturæ. Gregorius Nazianzenus in car- mine Nicobuli ad filium, Berytum vocat, In Græcorum Menologiis, die Aprilis, Amphianus cum Edesio fratre apud Berytum a B. Pamphilo martyre ad pietatem instructus esse memoratur. merito poterimus exponere ? Qui quidem ad portas orbis Cæsareæ, admirabile exemplum sinceræ erga verum Deum pietatis cunctis illius incolis spectandum præbuit, idque nondum viginti annos natus. Ac prius quidem cum sæcularium disciplinarum causa, utpote parentibus ortus locupletissimis, plurimum temporis Beryti esset commoratus, incredibile di- ctu est quo pacto in ea civitate calcatis adolescen- time: cupiditatibus, nec vigore corporis, nec soda lium consuetudine corrumpi se passus, modestiam amplexatus sit; honeste, sobrie ac pie ex pract Christianismi degens, moresque suos moderans atque castigans. Quod si patriam quoque ejus com- memorare convenit, eamque urbem, ex qua tanı generosus religionis nostræ ortus est pugil, debito præconio exornare, equidem id faciam libentissi- me. Si quis ergo Pagas novit urbem Lyciæ non obscuram, inde oriundus fuit nobilis adolescens. Qui quidem reversus postea a Berytensibus studiis, cum pater ipsius principem locum domi obtineret, ipse nihilominus cum patre et propinquis suis ver- sari non sustinuit, eo quod illi ex divinæ religionis præceptis vitam agere recusarent. Sed divino quo- dam spiritu aflatus, et præ innato philosophiæ slu- dio seu potius cœlestis ac veræ sapientiæ amore, vanam hujus sæculi gloriam et corporis voluptates despiciens, clam domo aufugit. Ac ne quidem de sumptu ad diurnum victum necessario sollicitus, ob spem ac fiduciam quam in Deo collocaverat, prævio et quasi manu ipsum ducente Spiritu san- cto, Cæsaream pervenit, ubi corona martyrii ipsum manebat. lbi nobiscum versatus, cum ex sagrarum litterarum lectione quantum fieri potuit brevissimo illo tempore fructus sibi collegisset, et congrua arctioris abstinentiæ exercitatione semet roboras- set, tandem ejusmodi exitu inclaruit, quem quisquis loco positum videtur pro vel Qua: locutio familiaris est Eusebio; sic enim in fine hujus capitis, et in lib. vul, cap. 24, ex Dionysii Alexandrini libro adversus Ne- polem. In codice Medico legitur una voce leni spiritu, in Mazarino In Fukeliano etiam cum aspiratione. Sed in margine adno tatum est scribendum esse De Aragis urbe Lyciæ nihil uspiam legi. Araxa quidem Lycia urbs commemoratur a Ptolemæo et Stephano. Et in concilio Constantinopolitano inter episcopos pro- vinciæ Lycia qui synodo subscripserunt, ultimus recensetur Theanthinus Araxenus. In synodo quo- que Chalcedonensi Leontius nominatur Araxorum episcopus. In Menæo Græcorum Amphianus e Lydia oriundus fuisse dicitur. omnibus libris constantissime exaratum est, nec ta- men dubito quin legendum sit quo- modo et Savilius in suo codice emendavit. Metaphrastes, qui Apphiani, vel ut ipse vocat Am- phiani martyrium ex Eusebio Pamphilo descripsisse profitetur, hunc locum ita interpolavit: Cumque nobiscum in divinarum rerum studiis versaretur, el (27) Vulg. τῶν προπύλων ἐπὶ θεωρίαν. Undenam (28) Ἑλλήνων παιδείας ἕνεκα κοσμικῆς. Ju- (29) Κατὰ τὸν αἱροῦντα Χριστιανισμῷ λόγον. (30) Εἴ τις ἄρα Παγὰς ἐπίσταται τῆς Λυκίας. (31) Vulg. πνεύματι θείῳ κατεσχημένος. Sic in (32) Γενόμενος δὲ ἡμῖν αὐτοῖς ἅμα. Symeon

γοις ἐπ' ὀλίγον συλλεξάμενος, ἀσκήσεσί τε προσ- ς ηχούσαις ἐκθυμότατα παρασκευασάμενος, τέλος οἷον ἐπιδέδεικται, τίς μὲν πάλιν ἰδὼν οὐ κατεπλάγη ; τίς δ' αὖθις ἀκοῇ παραλαβών, οὐκ ἂν ἐνδίκως θαυμά σεις τὸ θάρσος, τὴν παρρησίαν, τὴν ἔνστασιν, και, πρό γε τούτων, τὴν τόλμαν καὶ αὐτὸ τὸ ἐγχείρημα, ζήλου θεοσεβείας καὶ πνεύματος ὡς ἀληθῶς ὑπὲρ άνθρωπου παρέχοντα τεκμήρια (33); Δευτέρας γάρτοι καθ' ἡμῶν γενομένης ἐπαναστάσεως ὑπὸ Μαξιμίνου, τρίτῳ τοῦ καθ' ἡμᾶς ἔτει διωγμού, γραμ μάτων τε τοῦ τυράννου τοῦτο πρῶτον διαπεφοιτηκό των, ὡς ἂν πανδημεί πάντες ἀπαξαπλῶς μετ' ἐπι μελείας καὶ σπουδῆς τῶν κατὰ πόλεις ἀρχόντων θύοιεν, κηρύκων τε καθ' ὅλης τῆς Καισαρέων πόλεως ἄνδρας ἅμα γυναιξὶ καὶ τέκνοις ἐπὶ τοὺς τῶν εἰδώ λων οἴκους ἐξ ἡγεσμονικοῦ κελεύσματος ἀναβοωμένων, καὶ πρὸς τούτοις, όνομαστὶ χιλιάρχων ἀπὸ γραφῆς ἕκαστον ἀνακαλουμένων, ἀφάτῳ τε κλύδωνι κακῶν τῶν πανταχόσε συγκεχυμένων, ἀφόβως ὁ δεδηλωμέ νος, μηδενὸς ἐπὶ τῷ πραχθησομένῳ συνειδότος αὐτῷ, ἡμᾶς τε οι κατ' οἶκον αὐτῷ συνῆμεν, καὶ ἔτι πᾶν τὸ περὶ τὸν ἡγεμόνα στρατιωτικόν στίφος υποκλέψας, σπένδοντι τῷ οὐρανῷ πρόσεισι, καὶ τῆς δεξιᾶς ἀκαταπλήκτως αὐτὸν λαβόμενος, κατέπαυσε μὲν πα ραχρῆμα τοῦ θύειν, εὖ μάλα δὲ συμβουλευτικῶς μετά τινος θείου παραστήματος παρήνει παύσασθαι τῆς πλάνης· μὴ γὰρ καλῶς ἔχειν, καταλιπόντας τὸν ἕνα καὶ μόνον ἀληθῆ Θεὸν, εἰδώλοις καὶ δαίμοσι θύειν. Τοῦτο δ', ὡς ἔοικεν, ενεχειρεῖτο τῷ μειρακίῳ, τῆς ἐπὶ τοῦτ' αὐτὸν προαγούσης ἐνθέου δυνάμεως μονον- ουχί βοώσης διὰ τοῦ γενομένου, ὡς ἄρα τοσοῦτον ἀποδέοιεν Χριστιανοὶ οἴ γε ὄντως τοιοῦτο:, ἧς ἅπαξ ἠξιώθησαν εἰς τὸν τῶν ὅλων Θεὸν εὐσεβείας μεταβάλ λεσθαι, ὡς μὴ μόνον ὑπεράνω καθίστασθαι τῶν ἀπει- λῶν καὶ τῶν ἐπὶ ταύταις κολαστηρίων, παῤῥησιάζε σθαι δ᾽ εἰσέτι μᾶλλον, εὐγενεῖ τε καὶ ἀτρόμῳ γλώττη ἐλευθεροστομεῖν, καὶ εἰ οἷόν τε καὶ τοὺς διώκοντας αὐτοὺς μεταθεμένους τῆς ἀγνωσίας, τὸν μόνον όντα Θεὸν ἐπιγνῶναι παρακαλεῖν. Ἐπὶ τούτοις ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος, παραχρῆμα μὲν, ὅσα εἰκὸς αὐτὸν, ὡς ἂν ἐπὶ τοιούτῳ τολμήματι θηρῶν δίκην ἀγρίων προς τῶν ἀμφὶ τὸν ἡγεμόνα διασπαραχθείς, καὶ μυρίας καθ᾿ ὅλου τοῦ σώματος πληγὰς ἀνδρειότατα ὑπομεί νας, τέως μὲν αὐτίκα δεσμωτηρίω παραδίδοται. Ενθα νυχθήμερον ἄμφω τώ πόδε ἐπὶ τοῦ βασανιστικοῦ δια- ταθεὶς ξύλου, τῇ ἐπιούσῃ προσάγεται τῷ δικαστι εἶτα θύειν ἐκβιαζομένου, πᾶσαν ἐνδείκνυται πρὸς πόνους καὶ φρικτὰς ἀλγηδόνας καρτερίαν, τὰς πλευ ρὰς οὐχ ἅπαξ οὐδὲ δεύτερον, ἀλλὰ καὶ πλεονάκις ἄχρις ὀστέων καὶ αὐτῶν σπλάγχνων καταξανθείς, παρέχον τὰ τεκμήρια. τὸ ἐγχείρημα, EUSEBII C.ESARIENSIS OPP. PARS 1. HISTORICA. visu accepit, fieri nullo modo potest quin simul obstupuerit. Quisquis vero auditione tantuin acce- perit, admiretur necesse est adolescentis fiduciam, libertatem, constantiam et ante omnia consilii ac propositi ipsius audaciam. Quæ quidem zeli divinæ religionis et divini cujusdam Spiritns argumenta sunt certissima. Nam cum Maximinus secundum adversus nostros bellum excitasset, anno tertio persecutionis Diocletiani; et per omnes provincias missa essent tyranni edicta, quibus rectores jubebantur operam dare, ut omnes oninium urbium incolæ diis publice sacrificarent: cumque præcones per universam Caesarean cunctos patresfamilias að dæmonum templa jussu præsidis evocarent; ac præterea tribuni militum singulos ex tabella nomi- natim citarent; omnibus ubique locorum Christia- nis inexplicabili malorum turbine concussis, bic quem supra nominavimus, nemini communicato consilio, clam nobis qui in eadem domo degeba- mus, clam universa militum cohorte qui circa præ- sidem stabant, ad Urbanum tunc forte libantem intrepidus accessit, fidentique animo comprehensa ejus dextra, e vestigio quiden sacrificium omittere ipsum coegit. Mox instar prudentissimi monitoris, cum divina quadam gravitate hortari eum cœpit ut ab errore desisteret. Quippe absurdum esse ut, posthabito veri ac solius Dei numine, simulacris ac dæmonibus homines sacra faciant. Id autem ut ve- risimile est, agebat fortissimus juvenis divina qua- dam virtute quæ ipsum ad hoc impulerat, omnibus, ut ita dicam, inclamante ac denuntiante per hoc facinus; tantum abesse ut Christiani qui quidem eo nomine digni essent, ab eo quem semel imbi- bissent divini Numinis cultu unquam abduceren- tur; quin potius minis, et his qui minas subsequi solent cruciatibus adeo illos superiores esse, ut adhuc eo liberius in posterum loquantur,et ingenua atque intrepida voce veritatem prædicent, ipsosque eliam, si fieri possit, persecutores suos hortentur, ut abjecto impietatis errore, eum qui solus Deus est agnoscant. Post hæc supradictus juvenis, in præsentia quidem utpote tam audaci perpetrato fa- cinore, a militibus qui præsidi apparebant, tan- quam a feris bestäès discerplus, et innumera verbe- ra toto corpore fortissime perpessus, in carcerem conjicitur. Ubi cum noctis ac diei unius spatio pe- dibus in nervo distentis inansisset, postero die in judicium adducitur. Compulsus deinde a judice diis sacrificare, invictam adversus ærumnas et quan- tumvis horrendos dolores constantiam animi de- in sacris litteris a magno martyre Pamphilo exer- ceretur, non vulgarem ad virtutem habitum adeptus est ex quo sibi ad martyrii palmam aditum pate- fecit. Atqui Eusebius non a Pamphilo martyre, sed a seipso Apphianum in sacris litteris institutum esse testatur. Idque verius existimo. Nam Eusebius noster longe doctior fuit quam Pamphilus. Græ- corum tamen Menæa et Menologium a Canisio edi- Lum, cum Symeone Metaphrasta consentiunt, nisi quod Metaphrastes quidem Apphianum post redi- tum a Berytensibus studiis, cum venisset Cæsaṛeam, D illic a Pamphilo eruditum esse scribit. In Menæis vero et in Menologio idem Apphianus cum fratre Edesio Beryti a Pamphilo institutus esse dicitur, nulla Eusebii mentione facta. Adeo recentiores Græci sollicite caverunt, ne beatissimus martyr ab Eusebio Pamphili, quem hæreticum fuisse sibi per- suadebant, eruditus esse diceretur. disjunctis vocibus, Refertur enim ad vocem quæ præcessit. (33) Παρέχοντα τεκμήρια. Scribendum puto,

πληγάς τε κατὰ προσώπου καὶ αὐχένος τοσαύτας δε- ξάμενος, ὡς μηδ' ὑπὸ τῶν εὖ καὶ ἀκριβῶς αὐτὸν πά λαι εἰδότων, διοιδήσαντα τὸ πρόσωπον, ἔτι γινώσκε σθαι. ᾿Αλλὰ γὰρ μηδὲ πρὸς τὰ τοσαῦτα ἐνδιδόντος, λίνοις ἐλαίῳ δεδευμένοις τώ πόδε αὐτοῦ καλύψαντες, πῦρ ὑφῆπτον ἐκ προστάξεως οἱ βασανισταί, ἐφ' οἷς ὁποίας ἤνεγκεν ὁ μακάριος ἀλγηδόνας, πάντα λόγον ὑπεραίρειν μοι δοκῶ. Καθίκετο γοῦν αὐτοῦ διατῆξαν τὰς σάρκας, καὶ τῶν ὀστέων τὸ πῦρ, ὡς κηροῦ δίκην λείβεσθαι καὶ ἀποστάζειν ἐκτηκομένην τὴν ἱκμάδα τοῦ σώματος. ᾿Αλλὰ γὰρ οὐδὲ πρὸς ταῦτα ἐνδούς, ἡττημένων ἤδη καὶ μονονοὐκ ἀπειρηκότων πρὸς τὴν ὑπὲρ ἄνθρωπον καρτερίαν αὐτοῦ τῶν ἀντιπάλων, αὖθις δεσμοῖς εἴργνυται, τριταῖός τε αὖ προσαχθεὶς τῷ δικαστῇ καὶ τὴν αὐτὴν ὁμολογήσας πρόθεσιν, και τοιγε λοιπὸν ἡμιθνὴς ὑπάρχων, ὑποβρύχιος θαλάττῃ παραδίδοται. Τὰ δ᾽ ἐπὶ τούτοις παραχρῆμα γενόμενα, ῥηθέντα μὲν οὐκ ἀπεικὸς παρὰ τοῖς μὴ ὄψει παρει ληφόσιν ἀπιστηθήσεσθαι, ἡμᾶς δ᾽ οὖν, καίπερ τοῦτ' ἀκριβῶς εἰδότας, οὐχ αἱρεῖ λόγος μὴ οὐχὶ ἐκ παντὸς παραδοῦναι τῷ λόγῳ τὴν ἱστορίαν, τῷ καὶ μάρτυρας εἶναι τοῦ γεγενημένου ἁπλῶς εἰπεῖν ἅπαντας τοὺς τὴν Καισάρειαν οἰκοῦντας. Οὐδεμία γοῦν ἡλικία τῆς παραδόξου ταύτης ἀπελείφθη θέας. Αὐτίκα γοῦν ὡς ἐδόκει μάλιστα κατά μέσου πελάγους ἐν ἀπείροις βυθοῖς τὸν ἱερὸν ὄντως ἐκεῖνον καὶ τρισμακάριον ἐμβαλεῖν, κλόνος ἀθρόως οὐχ ὁ τυχὼν καὶ βρασμὸς αὐτήν τε τὴν θάλασσαν καὶ τὸ περιέχον ἅπαν (34) διαχεῖ, ὡς καὶ τὴν γῆν καὶ τὴν πόλιν ἅπασαν πρὸς τοῦ γενομένου σεισθῆναι. "Αμα δὲ τῷ παραδόξῳ τούτῳ καὶ ἀθρόῳ σεισμῷ, τοῦ θείου μάρτυρος τὸν νεκρὸν ἡ θάλαττα, ὥσπερ μὴ οἴα τε οὖσα φέρειν αὐτὸν, πρὸ τῶν τῆς πόλεως ἐκβράσσε: πυλῶν. Καὶ τοιαῦτα μὲν ἦν τὰ κατὰ τὸν θεσπέσιον Απριανὸν, Ξανθικοῦ μηνός δευτέρα, ἥτις ἂν εἴη πρὸ τεσσάρων Νώννων Απριλ λίων, ἡμέρᾳ παρασκευῆς τελειωθέντα. Ὑπὸ δὴ τὸν αὐτὸν καιρὸν, αὐταῖς τε ἡμέραις, ἐπὶ τῆς Τυρίων πόλεως νεανίας, Ούλπιανὸς ὄνομα, μετὰ δεινὰς καὶ αὐτὸς αἰκίας, μάστιγας τε χαλεπωτάτας, ἅμα κυνὶ καὶ ἀσπίδι, τῷ ἰοβόλῳ ἑρπετῷ, ὠμοβοΐνῃ περιβληθεὶς δορᾷ, θαλάττῃ παραδίδοται. Διό μοι δοκεῖ ἐν τοῖς (35) Απριανοῦ μαρτυρίοις εὐλόγως ἡμῖν μνη- μονεύεσθαι καὶ οὗτος. Αδελφὰ δὲ τῷ ᾿Απφιανῷ σμικρὸν τῷ χρόνῳ ὕστερον ὑπομείνας, ἡ μὴ μόνον αὐτοῦ κατὰ Θεὸν, καὶ σώματι δὲ ὁμοπάτριος ἀδελ- DE MARTYRIBUS PALÆSTINÆ. A claravit; lateribus non semel, sed fterum ac sapius B • ad ipsa usque ossa et viscera sulcatis; totque plum- batarum ictibus in os ac cervicem verberatus, ut contusa ac tumefacta facie, ne ab illis quidem qui eum optime norant agnosceretur. Verum cum ille tantis doloribus mullatenus cederet, tortores jussu præsidis linum oleo madefactum pedibus ejus circumponentes, ignem postea subjecerunt. Quo facto quantos beatissimus martyr dolores persensc- rit, nulla ut arbitror oratione explicari potest. Ignis siquidem consumptis ejus carnibus ad ossa usque penetrabat: adeo ut universus humor corpo- ris ceræ instar liquefactus stillatim diflueret. Sed neque his cruciatibus superatus, licet jam victis et ab portentosam ejus fortitudinem animos despon- dentibus adversariis, rursus in vincula compingi- tur. Dehinc tertio post die judici oblatus, eamdem- que fidei constantiam professus, licet semivivus, in profundum mare demersus est. Ea vero quæ continuo subsecuta sunt illis, fortasse si retulero, incredibilia videbuntur qui oculis suis hæc minime viderunt. Verum tametsi id procul dubio eventi:- rum intelligam, facere nullo modo possum, quin rem gestam posterorum memoriæ conmendem : quippe cum universi propemodum incolae urbis Cae- sareæ testes hujus miraculi exstiterint. Nulla certe ætas tam stupendæ rei spectaculo non interfuit. Postquain igitur sanctissimum illum ac beatissim mum juvenem medio mari in altissimum, ut ipsis videbatur, gurgitem submerserunt, repente tantus molus tantusque fragor non solumi mare, verum etiam cœlum omne concussit, ut terra quoque et ' ipsa Cæsariensium civitas eo motu quateretur. Eodemque temporis momento quo repentinus ille ac mirabilis terræ motus acciderat, divini martyris cadaver, utpote quod marini fluctus continere non Cæ- poterant, ab iisdem ante portas civitatis ejectum est. Hujusmodi fuit exitus admirandi Apphiani dic secundo mensis Xanthici, quod est ante diem quartum Nonas Apriles, feria sexta. CAPUT V. De Ulpiano et Ædesio martyribus. Per idem tempus iisdemque pene diebus in urbe verbis littus designari existimavit. Sic enim habet Latina ejus versio apud Lipomanum tomo VII : Cum enim in pelagi profundum sanctum Dei homi- nem, lapidibus ad pedes ejus suspensis projecissent, ingens confestim fragor et commotio atque ærslus, (um ipsum mare, tum circumstans littus perturbavit, molusque maximus urbem concussit universam. Græci ' D Tyro adolescens quidam Ulpianus nomine, post crudeles plagas et acerbissima fagrorum verbera una cum cane et aspide in culeum ex crudo bovis corio insutus, in mare præcipitatus est. Proinde cum Apphiani martyrio jure merito hic a no- bis commemorandus videtur. Aliquanto post teni- pore desius, tam secundum Deum quam juxta carnem Apphiani frater germanus, germana cum tamen ea voce designare solentaerem qui terras ambit. Ulpianus non in Palæstina passus sit, sed in Phœ- nice, tamen quia eodem tempore eodemque sup- plicio quo Apphianus exstinctus est, non absurdo hoc loco mentionem ejus fecimus. Apparet igitur ex his verbis, Eusebium in hoc libro solos pro- vinciæ Palæstinæ martyres retulisse. (54) Καὶ τὸ περιέχον ἅπαν. Metaphrastes lis (35) Διό μοι δοκεῖ ἐν τοῖς, etc. Id est : Quamvis

πληγάς τε κατὰ προσώπου καὶ αὐχένος τοσαύτας δε- ξάμενος, ὡς μηδ' ὑπὸ τῶν εὖ καὶ ἀκριβῶς αὐτὸν πά λαι εἰδότων, διοιδήσαντα τὸ πρόσωπον, ἔτι γινώσκε σθαι. ᾿Αλλὰ γὰρ μηδὲ πρὸς τὰ τοσαῦτα ἐνδιδόντος, λίνοις ἐλαίῳ δεδευμένοις τώ πόδε αὐτοῦ καλύψαντες, πῦρ ὑφῆπτον ἐκ προστάξεως οἱ βασανισταί, ἐφ' οἷς ὁποίας ἤνεγκεν ὁ μακάριος ἀλγηδόνας, πάντα λόγον ὑπεραίρειν μοι δοκῶ. Καθίκετο γοῦν αὐτοῦ διατῆξαν τὰς σάρκας, καὶ τῶν ὀστέων τὸ πῦρ, ὡς κηροῦ δίκην λείβεσθαι καὶ ἀποστάζειν ἐκτηκομένην τὴν ἱκμάδα τοῦ σώματος. ᾿Αλλὰ γὰρ οὐδὲ πρὸς ταῦτα ἐνδούς, ἡττημένων ἤδη καὶ μονονοὐκ ἀπειρηκότων πρὸς τὴν ὑπὲρ ἄνθρωπον καρτερίαν αὐτοῦ τῶν ἀντιπάλων, αὖθις δεσμοῖς εἴργνυται, τριταῖός τε αὖ προσαχθεὶς τῷ δικαστῇ καὶ τὴν αὐτὴν ὁμολογήσας πρόθεσιν, και τοιγε λοιπὸν ἡμιθνὴς ὑπάρχων, ὑποβρύχιος θαλάττῃ παραδίδοται. Τὰ δ᾽ ἐπὶ τούτοις παραχρῆμα γενόμενα, ῥηθέντα μὲν οὐκ ἀπεικὸς παρὰ τοῖς μὴ ὄψει παρει ληφόσιν ἀπιστηθήσεσθαι, ἡμᾶς δ᾽ οὖν, καίπερ τοῦτ' ἀκριβῶς εἰδότας, οὐχ αἱρεῖ λόγος μὴ οὐχὶ ἐκ παντὸς παραδοῦναι τῷ λόγῳ τὴν ἱστορίαν, τῷ καὶ μάρτυρας εἶναι τοῦ γεγενημένου ἁπλῶς εἰπεῖν ἅπαντας τοὺς τὴν Καισάρειαν οἰκοῦντας. Οὐδεμία γοῦν ἡλικία τῆς παραδόξου ταύτης ἀπελείφθη θέας. Αὐτίκα γοῦν ὡς ἐδόκει μάλιστα κατά μέσου πελάγους ἐν ἀπείροις βυθοῖς τὸν ἱερὸν ὄντως ἐκεῖνον καὶ τρισμακάριον ἐμβαλεῖν, κλόνος ἀθρόως οὐχ ὁ τυχὼν καὶ βρασμὸς αὐτήν τε τὴν θάλασσαν καὶ τὸ περιέχον ἅπαν (34) διαχεῖ, ὡς καὶ τὴν γῆν καὶ τὴν πόλιν ἅπασαν πρὸς τοῦ γενομένου σεισθῆναι. "Αμα δὲ τῷ παραδόξῳ τούτῳ καὶ ἀθρόῳ σεισμῷ, τοῦ θείου μάρτυρος τὸν νεκρὸν ἡ θάλαττα, ὥσπερ μὴ οἴα τε οὖσα φέρειν αὐτὸν, πρὸ τῶν τῆς πόλεως ἐκβράσσε: πυλῶν. Καὶ τοιαῦτα μὲν ἦν τὰ κατὰ τὸν θεσπέσιον Απριανὸν, Ξανθικοῦ μηνός δευτέρα, ἥτις ἂν εἴη πρὸ τεσσάρων Νώννων Απριλ λίων, ἡμέρᾳ παρασκευῆς τελειωθέντα. Ὑπὸ δὴ τὸν αὐτὸν καιρὸν, αὐταῖς τε ἡμέραις, ἐπὶ τῆς Τυρίων πόλεως νεανίας, Ούλπιανὸς ὄνομα, μετὰ δεινὰς καὶ αὐτὸς αἰκίας, μάστιγας τε χαλεπωτάτας, ἅμα κυνὶ καὶ ἀσπίδι, τῷ ἰοβόλῳ ἑρπετῷ, ὠμοβοΐνῃ περιβληθεὶς δορᾷ, θαλάττῃ παραδίδοται. Διό μοι δοκεῖ ἐν τοῖς (35) Απριανοῦ μαρτυρίοις εὐλόγως ἡμῖν μνη- μονεύεσθαι καὶ οὗτος. Αδελφὰ δὲ τῷ ᾿Απφιανῷ σμικρὸν τῷ χρόνῳ ὕστερον ὑπομείνας, ἡ μὴ μόνον αὐτοῦ κατὰ Θεὸν, καὶ σώματι δὲ ὁμοπάτριος ἀδελ- DE MARTYRIBUS PALÆSTINÆ. A claravit; lateribus non semel, sed fterum ac sapius B • ad ipsa usque ossa et viscera sulcatis; totque plum- batarum ictibus in os ac cervicem verberatus, ut contusa ac tumefacta facie, ne ab illis quidem qui eum optime norant agnosceretur. Verum cum ille tantis doloribus mullatenus cederet, tortores jussu præsidis linum oleo madefactum pedibus ejus circumponentes, ignem postea subjecerunt. Quo facto quantos beatissimus martyr dolores persensc- rit, nulla ut arbitror oratione explicari potest. Ignis siquidem consumptis ejus carnibus ad ossa usque penetrabat: adeo ut universus humor corpo- ris ceræ instar liquefactus stillatim diflueret. Sed neque his cruciatibus superatus, licet jam victis et ab portentosam ejus fortitudinem animos despon- dentibus adversariis, rursus in vincula compingi- tur. Dehinc tertio post die judici oblatus, eamdem- que fidei constantiam professus, licet semivivus, in profundum mare demersus est. Ea vero quæ continuo subsecuta sunt illis, fortasse si retulero, incredibilia videbuntur qui oculis suis hæc minime viderunt. Verum tametsi id procul dubio eventi:- rum intelligam, facere nullo modo possum, quin rem gestam posterorum memoriæ conmendem : quippe cum universi propemodum incolae urbis Cae- sareæ testes hujus miraculi exstiterint. Nulla certe ætas tam stupendæ rei spectaculo non interfuit. Postquain igitur sanctissimum illum ac beatissim mum juvenem medio mari in altissimum, ut ipsis videbatur, gurgitem submerserunt, repente tantus molus tantusque fragor non solumi mare, verum etiam cœlum omne concussit, ut terra quoque et ' ipsa Cæsariensium civitas eo motu quateretur. Eodemque temporis momento quo repentinus ille ac mirabilis terræ motus acciderat, divini martyris cadaver, utpote quod marini fluctus continere non Cæ- poterant, ab iisdem ante portas civitatis ejectum est. Hujusmodi fuit exitus admirandi Apphiani dic secundo mensis Xanthici, quod est ante diem quartum Nonas Apriles, feria sexta. CAPUT V. De Ulpiano et Ædesio martyribus. Per idem tempus iisdemque pene diebus in urbe verbis littus designari existimavit. Sic enim habet Latina ejus versio apud Lipomanum tomo VII : Cum enim in pelagi profundum sanctum Dei homi- nem, lapidibus ad pedes ejus suspensis projecissent, ingens confestim fragor et commotio atque ærslus, (um ipsum mare, tum circumstans littus perturbavit, molusque maximus urbem concussit universam. Græci ' D Tyro adolescens quidam Ulpianus nomine, post crudeles plagas et acerbissima fagrorum verbera una cum cane et aspide in culeum ex crudo bovis corio insutus, in mare præcipitatus est. Proinde cum Apphiani martyrio jure merito hic a no- bis commemorandus videtur. Aliquanto post teni- pore desius, tam secundum Deum quam juxta carnem Apphiani frater germanus, germana cum tamen ea voce designare solentaerem qui terras ambit. Ulpianus non in Palæstina passus sit, sed in Phœ- nice, tamen quia eodem tempore eodemque sup- plicio quo Apphianus exstinctus est, non absurdo hoc loco mentionem ejus fecimus. Apparet igitur ex his verbis, Eusebium in hoc libro solos pro- vinciæ Palæstinæ martyres retulisse. (54) Καὶ τὸ περιέχον ἅπαν. Metaphrastes lis (35) Διό μοι δοκεῖ ἐν τοῖς, etc. Id est : Quamvis

Α φὸς (56) Αιδέσιος, μετὰ μυρίας ὅσας ὁμολογίας καὶ πολυχρονίους δεσμῶν κακώσεις, ἡγεμονικάς τε ἀπο φάσεις, ἐν αἷς τοῖς κατὰ Παλαιστίνην δέδοται μετάλ λοις, καὶ μετὰ τὴν ἐν πᾶσι τούτοις φιλόσοφον ἐν τρί βωνος σχήματι ἀγωγήν· καὶ γὰρ οὖν αὐτὸς πλέον τῆς τοῦ ἀδελφοῦ παιδείας κεκτημένος, καὶ ἀπὸ μαθημά των φιλοσόφων ώρμᾶτο τελευτῶν δῆτα ἐπὶ τῆς Ἀλε ξανδρέων πόλεως τὸν αὐτόθι συνιδών δικαστήν Χρι στιανοῖς δικάζοντα, πέρα τε τῶν προσηκόντων ἐμπαρ οινοῦντα, καὶ τοτὲ μὲν σεμνοῖς ἀνδράσι ποικίλως ἐνυβρίζοντα, τοτὲ δὲ γυναῖκας σωφροσύνης τῆς ἀνω τάτω, καὶ αὐτοπαρθένους (57) ἀσκητρίας, εἰς αἰσχρὰς ὕβρεις πορνοτρόφοις παραδιδόντα, ταυτὸν ἐγχειρήσας τῷ ἀδελφῷ, ὅτι δὴ ἀφόρητα εἶναι αὐτῷ τὰ γινόμενα ἐδόκει, παραστήματι θαρσαλέῳ πρόσεισι, λόγοις τε Β καὶ ἔργοις τὴν δικαστὴν αἰσχύνῃ καὶ ἀτιμίᾳ περιβα λών (58), κἀπὶ τούτοις καρτερῶς εὖ μάλα βασάνων πολυτρόπους ὑπομείνας αἰκίας, τὴν ἀδελφικὴν ἀπὸ ηνέγκατο, θαλάττῃ παραδοθείς, τελευτήν. Ἀλλὰ τὰ μὲν κατὰ τοῦτον, ὡς δ᾽ οὖν ἔφην μικρὸν τοῦ χρόνου ὕστερον, τοῦτον ἐγενήθη τὸν τρόπον. - αυτοπαρθένους, ταυτὸν ἐγχειρήσας. Ὁ δὲ Αἰδέσιος, ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ τῇ κατ' Αίγυπτον, τοῖς τοῦ χαλκοῦ μετάλλοις ταλαιπωρούμε νος, ἐπειδὴ τὸν ἄρχοντα Ἱεροκλέα τιμωρούμενον τοὺς Χριστιανοὺς ἐθεάσατο, ἑαυτοῦ ἀφειδήσας, αὐτο· χείρως τὸν ἄρχοντα ἔτυψεν. ἀτιμία αἰσχύνη λόγοις Τετάρτῳ γε μὴν τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς ἔτι διωγμού, προ δώδεκα Καλανδών Δεκεμβρίων, ἢ γένοιτ' ἂν μηνός Δίου εἰκάδι, προσαββάτου ἡμέρᾳ, κατὰ τὴν αὐτὴν Καισάρειαν, γραφῆς ὡς ἀληθῶς ἄξιον, αὐτοῦ δὴ τοῦ τυράννου Μαξιμίνου παρόντος καὶ θέας τοῖς πλήθεσι φιλοτιμουμένου κατὰ τὴν λεγομένην αὐτοῦ γενέθλιον ἡμέραν, ἀπετελέσθη τοιοῦτον. Εθους τὸ πρὶν ὄντος, ἐπὶ βασιλέων, εἰ καὶ ἄλλοτε, τὰς φιλοτίμους θέας πλείους τοῖς θεαταῖς ἐμπαρέχειν θυμηδίας, καινῶν καὶ ξένων τά τε (38) συνήθη παραλλαττόντων τῶν θεαμά των, ζώων ὅπη τῶν ἐξ Ἰνδίας ἢ Αιθιοπίας, ἢ καὶ ἄλλοθεν εἰσκομιζομένων, ἢ καὶ ἀνδρῶν ἐντέχνοις τισὶ σωμασκίαις (39) παραδόξους ψυχαγωγίας τοῖς ὁρῶ τε καὶ ἔργοις τὸν δικαστήν, EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS 1. - HISTORICA. Hio perpessus est. Quippe post innumerabiles con- fessiones, post diuturnos carceris et vinculorum cruciatus, post præsidum sententias quibus ad me- talla Palæstinæ fuerat condemnatus; post vitæ ra- tionem plane philosophicam quam in pallio philo- sophico agens perpetuo traduxerat : longius enim quam frater in disciplinis processerat, utpote qui operam dedisset philosophia : tandem apud Ale- xandriam cum judicem qui de Christianis quæstio- nem habebat, supra modum debacchantem atque insultantem vidisset; et nunc quidem viros graves variis afficientem contumeliis, nunc mulieres exi- mia castitate praeditas atque etiam virgines Deo de- votas lenonibus ad omne genus turpitudinis deden- tens, idem ac frater facere conatus est. Cum enim baec ipsi intolerabilia villerentur, ingenti animi 4- ducia accessit ad judicem. Cumque verbis simul et factis illum pudore atque ignominia perfudisset, post hæc multiplices tormentorum cruciatus fortiter perpessus, tandem in mare præcipitatus, eodem quo frater genere mortis interiit. Et haec quidem desio tametsi aliquanto post tempore, ut jam dixi, ad hunc modum contigerunt CAPUT VI. De Agapio marlyre, Anno autem quarto persecutionis adversus nos concitate, die vicesimo mensis Dii, quod est ante diem duodecimum Kalendas Decembres, feria sex- ta, apud eamden urbem Caesaream martyrium prorsus memorabile perpetratum est, præsente ly- ranno ipso Maximino, et ob natalem suum specta- cula populis exhibente. Cum esset vetus consue- tudo, ut præsentibus imperatoribus magnifica, si unquam alias, spectacula majorem solito volupta- tem spectantibus præberent; novis undique et inu- sitatis conquisitis miraculis, partim ferarum quæ ex India aut Æthiopia aut aliunde advectæ in am- phitheatrum introducebantur; partim hominum qui ad diem secundum Aprilis, Ædesius frater uterinus Apphiani martyris appellatur. C " Fuk. et Maz. legitur una voce optime, nt equidem judico. Sic enim vocat Euse- D b.us Christianas virgines, quæ sponte virginitatem suam Deo devoverant: quas Latini derotas voca- bant. Ita enim Ausonius aliique eas appellant. Paulo post ex iisdem codicibus emendavi Awr. Hujus loci explicatio ex Menæo Græcorum petenda est, in quo Ædesius Hieroclem præfectum Egypti in Christianos sævientem, pugno dicitur percussisse : Quare in hoc Eusebii Ioco quidem designat verbera quibus judex affectus est ab Adlesio : vero denotat con- vicia quibus desius judiceni ipsum appetiit. Utrumque autem indicat Eusebius hic verbis, etc. De Hierocle aulem, prafecto Egypti, qui innumeris Christianorum cædibus nobilitatus est, loquuntur Epiphanius_el Lactantius. Hic est Hierocles adversus quem Eu- sebius noster librum scripsit. Porro hunc Eusebii nostri locum Metaphrasies eodem prorsus mode explicuit : Post hanc, inquit, calamitatem, incidit in Hieroclem, qui totam Egyptum administrabat. Hunc cum in Dei martyres injuria sævientem anim- advertisset, sanctasque Dei virgines tradentem leno- nibus, nec tantam iniquitatem perferre posset, simile fraterno facinus aggreditur. Namque divino repletus zelo procedit, el verbis ac factis Hieroclem confundit. Manu enim sua plagas illi in os infligit, humique supinum prosternit et cædit: ac monet, ne audeal contra naturæ leges, Dei servos offendere. intelligit, et peguntarios, et contigeros, et funam- bulos, aliorumque id genus miraculorum artifices, qui a magnificis quibusque editoribus populo exhi- bebantur, ut docet Claudianus in libro de consulat■ Theodori. (36) Ομοπάτριος ἀδελφός. In Menzo Gracorum, (37) Vulg. καὶ αὐτὸ παρθένους. In cold. Medl., (38) Τον δικαστὴν αἰσχύνῃ καὶ ἀτιμίᾳ περιβα (58) Τε. Forte γε. EDIT. (59) Εντέχνοις τισὶ σωμασκίαις. Pantomimos

Α φὸς (56) Αιδέσιος, μετὰ μυρίας ὅσας ὁμολογίας καὶ πολυχρονίους δεσμῶν κακώσεις, ἡγεμονικάς τε ἀπο φάσεις, ἐν αἷς τοῖς κατὰ Παλαιστίνην δέδοται μετάλ λοις, καὶ μετὰ τὴν ἐν πᾶσι τούτοις φιλόσοφον ἐν τρί βωνος σχήματι ἀγωγήν· καὶ γὰρ οὖν αὐτὸς πλέον τῆς τοῦ ἀδελφοῦ παιδείας κεκτημένος, καὶ ἀπὸ μαθημά των φιλοσόφων ώρμᾶτο τελευτῶν δῆτα ἐπὶ τῆς Ἀλε ξανδρέων πόλεως τὸν αὐτόθι συνιδών δικαστήν Χρι στιανοῖς δικάζοντα, πέρα τε τῶν προσηκόντων ἐμπαρ οινοῦντα, καὶ τοτὲ μὲν σεμνοῖς ἀνδράσι ποικίλως ἐνυβρίζοντα, τοτὲ δὲ γυναῖκας σωφροσύνης τῆς ἀνω τάτω, καὶ αὐτοπαρθένους (57) ἀσκητρίας, εἰς αἰσχρὰς ὕβρεις πορνοτρόφοις παραδιδόντα, ταυτὸν ἐγχειρήσας τῷ ἀδελφῷ, ὅτι δὴ ἀφόρητα εἶναι αὐτῷ τὰ γινόμενα ἐδόκει, παραστήματι θαρσαλέῳ πρόσεισι, λόγοις τε Β καὶ ἔργοις τὴν δικαστὴν αἰσχύνῃ καὶ ἀτιμίᾳ περιβα λών (58), κἀπὶ τούτοις καρτερῶς εὖ μάλα βασάνων πολυτρόπους ὑπομείνας αἰκίας, τὴν ἀδελφικὴν ἀπὸ ηνέγκατο, θαλάττῃ παραδοθείς, τελευτήν. Ἀλλὰ τὰ μὲν κατὰ τοῦτον, ὡς δ᾽ οὖν ἔφην μικρὸν τοῦ χρόνου ὕστερον, τοῦτον ἐγενήθη τὸν τρόπον. - αυτοπαρθένους, ταυτὸν ἐγχειρήσας. Ὁ δὲ Αἰδέσιος, ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ τῇ κατ' Αίγυπτον, τοῖς τοῦ χαλκοῦ μετάλλοις ταλαιπωρούμε νος, ἐπειδὴ τὸν ἄρχοντα Ἱεροκλέα τιμωρούμενον τοὺς Χριστιανοὺς ἐθεάσατο, ἑαυτοῦ ἀφειδήσας, αὐτο· χείρως τὸν ἄρχοντα ἔτυψεν. ἀτιμία αἰσχύνη λόγοις Τετάρτῳ γε μὴν τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς ἔτι διωγμού, προ δώδεκα Καλανδών Δεκεμβρίων, ἢ γένοιτ' ἂν μηνός Δίου εἰκάδι, προσαββάτου ἡμέρᾳ, κατὰ τὴν αὐτὴν Καισάρειαν, γραφῆς ὡς ἀληθῶς ἄξιον, αὐτοῦ δὴ τοῦ τυράννου Μαξιμίνου παρόντος καὶ θέας τοῖς πλήθεσι φιλοτιμουμένου κατὰ τὴν λεγομένην αὐτοῦ γενέθλιον ἡμέραν, ἀπετελέσθη τοιοῦτον. Εθους τὸ πρὶν ὄντος, ἐπὶ βασιλέων, εἰ καὶ ἄλλοτε, τὰς φιλοτίμους θέας πλείους τοῖς θεαταῖς ἐμπαρέχειν θυμηδίας, καινῶν καὶ ξένων τά τε (38) συνήθη παραλλαττόντων τῶν θεαμά των, ζώων ὅπη τῶν ἐξ Ἰνδίας ἢ Αιθιοπίας, ἢ καὶ ἄλλοθεν εἰσκομιζομένων, ἢ καὶ ἀνδρῶν ἐντέχνοις τισὶ σωμασκίαις (39) παραδόξους ψυχαγωγίας τοῖς ὁρῶ τε καὶ ἔργοις τὸν δικαστήν, EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS 1. - HISTORICA. Hio perpessus est. Quippe post innumerabiles con- fessiones, post diuturnos carceris et vinculorum cruciatus, post præsidum sententias quibus ad me- talla Palæstinæ fuerat condemnatus; post vitæ ra- tionem plane philosophicam quam in pallio philo- sophico agens perpetuo traduxerat : longius enim quam frater in disciplinis processerat, utpote qui operam dedisset philosophia : tandem apud Ale- xandriam cum judicem qui de Christianis quæstio- nem habebat, supra modum debacchantem atque insultantem vidisset; et nunc quidem viros graves variis afficientem contumeliis, nunc mulieres exi- mia castitate praeditas atque etiam virgines Deo de- votas lenonibus ad omne genus turpitudinis deden- tens, idem ac frater facere conatus est. Cum enim baec ipsi intolerabilia villerentur, ingenti animi 4- ducia accessit ad judicem. Cumque verbis simul et factis illum pudore atque ignominia perfudisset, post hæc multiplices tormentorum cruciatus fortiter perpessus, tandem in mare præcipitatus, eodem quo frater genere mortis interiit. Et haec quidem desio tametsi aliquanto post tempore, ut jam dixi, ad hunc modum contigerunt CAPUT VI. De Agapio marlyre, Anno autem quarto persecutionis adversus nos concitate, die vicesimo mensis Dii, quod est ante diem duodecimum Kalendas Decembres, feria sex- ta, apud eamden urbem Caesaream martyrium prorsus memorabile perpetratum est, præsente ly- ranno ipso Maximino, et ob natalem suum specta- cula populis exhibente. Cum esset vetus consue- tudo, ut præsentibus imperatoribus magnifica, si unquam alias, spectacula majorem solito volupta- tem spectantibus præberent; novis undique et inu- sitatis conquisitis miraculis, partim ferarum quæ ex India aut Æthiopia aut aliunde advectæ in am- phitheatrum introducebantur; partim hominum qui ad diem secundum Aprilis, Ædesius frater uterinus Apphiani martyris appellatur. C " Fuk. et Maz. legitur una voce optime, nt equidem judico. Sic enim vocat Euse- D b.us Christianas virgines, quæ sponte virginitatem suam Deo devoverant: quas Latini derotas voca- bant. Ita enim Ausonius aliique eas appellant. Paulo post ex iisdem codicibus emendavi Awr. Hujus loci explicatio ex Menæo Græcorum petenda est, in quo Ædesius Hieroclem præfectum Egypti in Christianos sævientem, pugno dicitur percussisse : Quare in hoc Eusebii Ioco quidem designat verbera quibus judex affectus est ab Adlesio : vero denotat con- vicia quibus desius judiceni ipsum appetiit. Utrumque autem indicat Eusebius hic verbis, etc. De Hierocle aulem, prafecto Egypti, qui innumeris Christianorum cædibus nobilitatus est, loquuntur Epiphanius_el Lactantius. Hic est Hierocles adversus quem Eu- sebius noster librum scripsit. Porro hunc Eusebii nostri locum Metaphrasies eodem prorsus mode explicuit : Post hanc, inquit, calamitatem, incidit in Hieroclem, qui totam Egyptum administrabat. Hunc cum in Dei martyres injuria sævientem anim- advertisset, sanctasque Dei virgines tradentem leno- nibus, nec tantam iniquitatem perferre posset, simile fraterno facinus aggreditur. Namque divino repletus zelo procedit, el verbis ac factis Hieroclem confundit. Manu enim sua plagas illi in os infligit, humique supinum prosternit et cædit: ac monet, ne audeal contra naturæ leges, Dei servos offendere. intelligit, et peguntarios, et contigeros, et funam- bulos, aliorumque id genus miraculorum artifices, qui a magnificis quibusque editoribus populo exhi- bebantur, ut docet Claudianus in libro de consulat■ Theodori. (36) Ομοπάτριος ἀδελφός. In Menzo Gracorum, (37) Vulg. καὶ αὐτὸ παρθένους. In cold. Medl., (38) Τον δικαστὴν αἰσχύνῃ καὶ ἀτιμίᾳ περιβα (58) Τε. Forte γε. EDIT. (59) Εντέχνοις τισὶ σωμασκίαις. Pantomimos

Β σιν ἐνδεικνυμένων, πάντως που καὶ τότε οἷα βασιλέως τὰς θέας παρέχοντος, πλεῖόν τι καὶ παράδοξον χρῆν ὑπάρξαι ταῖς φιλοτιμίαις. Τί τοίνυν τοῦτο ἦν; μάρ τυς τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς δόγματος παρήγετο εἰς μέσον, τῆς μόνης καὶ ἀληθοῦς εὐσεβείας ὑπεραγωνιζόμενος. Αγάπιος οὗτος ἦν, ὁ δεύτερος (40) ἅμα τῇ Θέκλα θηρσὶν ἐπὶ βορᾷ δεδόσθαι μικρῷ πρότερον δεδηλωμέ νος· ὃς δὴ καὶ ἄλλοτε δεσμωτηρίου τρίτον (41) καὶ πολλάκις ἅμα κακούργοις ἐμπομπεύσας τῷ στα δίῳ (42), ἀεί γε μὴν κατὰ χρόνους τοῦ δικαστοῦ μετὰ τὰς ἀπειλάς, ἤτοι κατ' οἶκτον, ἢ κατ' ἐλπίδα τοῦ μεταθήσεσθαι τῆς προθέσεως, εἰς ἑτέρους αὐτὸν ἀγῶ- νας υπερτιθεμένου, τότε δὴ βασιλέως ἐπι παρόντος ἤγετο, ὥσπερ ἐπίτηδες εἰς ἐκεῖνο τοῦ καιροῦ πεφυ- λαγμένος, ὥστ᾽ ἂν κἀκεῖνο τὸ σωτήριον ῥῆμα, δ τοῖς μαθηταῖς θείᾳ γνώσει προηγόρευεν, ὡς ἄρα καὶ ἐπὶ βασιλέων ἀχθήσονται ἕνεκεν τῆς εἰς αὐτὸν μαρτυρίας, καὶ ἐπ' αὐτοῦ πληρωθείη. Φέρεται δὴ εἰς μέσον τὸ στάδιον σὺν καί τινι κακούργῳ. Φόνῳ δὲ τοῦ δεσπότου τοῦτον ἐνέχεσθαι ἔλεγον. Εἶθ' ὁ μὲν τοῦ δεσπότου φονεὺς τοῖς θηρσὶ παραβληθεὶς, ἐλέου καὶ φιλάν- θρωπίας Αξίωτο, μονονουχί κατ' αὐτὸν ἐκεῖνον τὸν ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος Βαραββάν. Βοαῖς δ᾽ ἐπὶ τούτῳ καὶ εὐ φημίαις τὸ πᾶν ἐξηγεῖτο θέατρον, ὡς ἂν τοῦ μια φόνου φιλανθρώπως πρὸς τοῦ βασιλέως σεσωσμένου, τιμῆς τε καὶ ἐλευθερίας ἠξιωμένου. Ὁ δὲ τῆς θεοσε βείας ἀθλητὴς, ἀνακαλεῖται μὲν πρότερον ὑπὸ τοῦ τυράννου, εἶτα ἄρνησιν τῆς προθέσεως αἰτηθεὶς ἐπ' ἐλευθερίας ἐπαγγελία, μεγάλη φωνῇ διαμαρτύρεται, μὴ φαύλης μὲν ἕνεκεν αἰτίας, εὐσεβείας δὲ τοῦ τῶν ὅλων Δημιουργοῦ, προθύμως καὶ μεθ᾽ ἡδονῆς, ὅσα δ' ἂν (43) ἐπάγοιτο αὐτῷ, γενναίως ὑποστήσεσθαι. Καὶ τοῦτ᾽ εἰπὼν, ἅμα λόγῳ τοῦργον ἐπάγει, δρομαῖος ἄν πικρὺς ἀπολυθείσῃ κατ' αὐτοῦ ἄρκτῳ ὑπαντιάσας, ταύτῃ τε ἑαυτὸν ἀσμενέστατα ἐπιδεδωκώς εἰς βοράν μεθ᾽ ἦν ἔμπνους εἰς τὸ δεσμωτήριον αίρεται. Μίαν τε ἐνταῦθα ἐπιβιώσας ἡμέραν, τῇ ἑξῆς λίθων αὐτοῦ προσαρτηθέντων τοῖς ποσὶ, μέσῳ πελάγει καταπον τοῦται. Τοιοῦτο καὶ τὸ τοῦ ᾿Αγαπίου μαρτύριον. Ηδη δὲ καὶ εἰς πέμπτον ἔτος τοῦ διωγμού παρατα- θέντος, μηνὸς δευτέρα Ξανθικοῦ, ἥτις ἐστὶ πρὸ τετ- * ρῳ ἔτει. δεσμωτηρίου ἐξαχθείς. ΧΧ. - αχθεὶς, ἐν ᾧ κατείχετο ἔτος ἤδη τὸ τρίτον, δίῳ. ὅσα δὴ ἄν. DE MARTYRIBUS PALÆSTINÆ.. B A exercitatis ante corporibus stupenda exhibentes artis suæ specimina, spectatores mirabili volu- ptate oblectabant: tunc quoque, utpote im- peratore ipso spectacula præbente, magnificentius aliquid et admirabilius solito, in apparatu ludo- rum inesse omnino oportebat. Quid vero illud fuit? Nostræ religionis martyr in medium adductus est, pro vera et sola pietate pugnaturus, nomine Aga- pius quem una cum Thecla ad bestias damnatum fuisse secundo persecutionis anno retulimus. Hic igitur cum ter jam antea ex carcere eductus et sapius cum maleficis solemni pompa traductus es- set in stadio; judice post varias comminationes a alia subinde certamina ipsum differente, sive quo miseratione ejus caperetur, sive quod a proposito eum abduci posse sperabat, tunc tandem præ- sente imperatore productus est : tanquam de indu stria ad id tempus reservatus, ut in ipso verbum illud compleretur quod Servator noster per divi- nam præscientiam discipulis suis prædixerat ; fore ut coram regibus adducerentur propter nominis ipsius confessionem. Trahitur ergo in medium sla- dium una cum noxio quodam, qui dominum per- emisse ferebatur. Post hæc is quidem qui dominum suum interfecerat, bestiis objectus, veniam et cle- mentiam imperatoris promeruit, eodem pene modo quo ille qui temporibus Servatoris nostri fuit Bar- abbas. Quam ob causam totum repente amphi- theatrum acclamationibus et laudibus personare ccepit, quia scilicet imperator cruentum homici- dam benignissime servaverat et honore ac li- bertate donaverat. Ille vero divinæ religionis athle- ta, primum quidem ab imperatore accitus est. De- inde cum ab eo postularetur ut fidei suæ pro- positum abjuraret, promissa ipsi, si id faceret; li- bertate; contenta voce professus est, se non ob aliquod crimen, sed pro pietate in Deum omnium conditorem, quæcunque sibi inferrentur supplicia non modo alacri ac forti animo, sed etiam cum voluptate esse subiturum. Hæc locutus, simul cum dictis facta conjungens, ursæ quæ adversus ipsum dimissa fuerat, concito cursu obviam occurrit, seque ipsum bestiæ devorandum libentissimè obtu- Jit. Post cujus laniatus, adhuc spirans in carcerem reportatur. Ubi cum diei spatio supervixisset, sequenti die appensis ad pedes ejus lapidibus, medio mari submersus est. Ilujusmodi fuit Agapii martyrium. CAPUT VII. De Theodosia virgine, et de Domnino et Auxentio martyribus. D Matth. X. Sic enim Eusebius supra in cap. 3. Sed vulgata lectio ferri potest. llic enim Agapius secu- dus dicitur, ad discrimen prioris Agapii qui ante biennium passus fuerat, de quo Eusebius loquitur in dicto capite. mutilus est hic locus. Nec male Christophorsonus le- gil, Verum ego lineam integran hic omissam esse existimo, quam ita suppleo PATROL. GR. Cum vero quintus jam annus persecutionis vol- veretur, die secundo mensis Xanthici, quod est etc. Con jectus fuerat in carcerem Agapius anno persecu. tionis incunte. Tertium jam ergo annum agebat in vinculis. De hoc more noxios qui ad ferrum vel ad bestias damnati erant, per arenam traducendi, supra notavi ad librum v, ubi de Attalo. (40) Ο δεύτερος. Olim legendum putabam δευτέ (11) Vulg. τοῦ δεσμωτηρίου τρίτον. Corruptus et (42) "Αμα κακούργοις ἐμπομπεύσας τῷ στα (45) Προθύμως... ὅσα δ' ἄν. Legendum videtur

Β σιν ἐνδεικνυμένων, πάντως που καὶ τότε οἷα βασιλέως τὰς θέας παρέχοντος, πλεῖόν τι καὶ παράδοξον χρῆν ὑπάρξαι ταῖς φιλοτιμίαις. Τί τοίνυν τοῦτο ἦν; μάρ τυς τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς δόγματος παρήγετο εἰς μέσον, τῆς μόνης καὶ ἀληθοῦς εὐσεβείας ὑπεραγωνιζόμενος. Αγάπιος οὗτος ἦν, ὁ δεύτερος (40) ἅμα τῇ Θέκλα θηρσὶν ἐπὶ βορᾷ δεδόσθαι μικρῷ πρότερον δεδηλωμέ νος· ὃς δὴ καὶ ἄλλοτε δεσμωτηρίου τρίτον (41) καὶ πολλάκις ἅμα κακούργοις ἐμπομπεύσας τῷ στα δίῳ (42), ἀεί γε μὴν κατὰ χρόνους τοῦ δικαστοῦ μετὰ τὰς ἀπειλάς, ἤτοι κατ' οἶκτον, ἢ κατ' ἐλπίδα τοῦ μεταθήσεσθαι τῆς προθέσεως, εἰς ἑτέρους αὐτὸν ἀγῶ- νας υπερτιθεμένου, τότε δὴ βασιλέως ἐπι παρόντος ἤγετο, ὥσπερ ἐπίτηδες εἰς ἐκεῖνο τοῦ καιροῦ πεφυ- λαγμένος, ὥστ᾽ ἂν κἀκεῖνο τὸ σωτήριον ῥῆμα, δ τοῖς μαθηταῖς θείᾳ γνώσει προηγόρευεν, ὡς ἄρα καὶ ἐπὶ βασιλέων ἀχθήσονται ἕνεκεν τῆς εἰς αὐτὸν μαρτυρίας, καὶ ἐπ' αὐτοῦ πληρωθείη. Φέρεται δὴ εἰς μέσον τὸ στάδιον σὺν καί τινι κακούργῳ. Φόνῳ δὲ τοῦ δεσπότου τοῦτον ἐνέχεσθαι ἔλεγον. Εἶθ' ὁ μὲν τοῦ δεσπότου φονεὺς τοῖς θηρσὶ παραβληθεὶς, ἐλέου καὶ φιλάν- θρωπίας Αξίωτο, μονονουχί κατ' αὐτὸν ἐκεῖνον τὸν ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος Βαραββάν. Βοαῖς δ᾽ ἐπὶ τούτῳ καὶ εὐ φημίαις τὸ πᾶν ἐξηγεῖτο θέατρον, ὡς ἂν τοῦ μια φόνου φιλανθρώπως πρὸς τοῦ βασιλέως σεσωσμένου, τιμῆς τε καὶ ἐλευθερίας ἠξιωμένου. Ὁ δὲ τῆς θεοσε βείας ἀθλητὴς, ἀνακαλεῖται μὲν πρότερον ὑπὸ τοῦ τυράννου, εἶτα ἄρνησιν τῆς προθέσεως αἰτηθεὶς ἐπ' ἐλευθερίας ἐπαγγελία, μεγάλη φωνῇ διαμαρτύρεται, μὴ φαύλης μὲν ἕνεκεν αἰτίας, εὐσεβείας δὲ τοῦ τῶν ὅλων Δημιουργοῦ, προθύμως καὶ μεθ᾽ ἡδονῆς, ὅσα δ' ἂν (43) ἐπάγοιτο αὐτῷ, γενναίως ὑποστήσεσθαι. Καὶ τοῦτ᾽ εἰπὼν, ἅμα λόγῳ τοῦργον ἐπάγει, δρομαῖος ἄν πικρὺς ἀπολυθείσῃ κατ' αὐτοῦ ἄρκτῳ ὑπαντιάσας, ταύτῃ τε ἑαυτὸν ἀσμενέστατα ἐπιδεδωκώς εἰς βοράν μεθ᾽ ἦν ἔμπνους εἰς τὸ δεσμωτήριον αίρεται. Μίαν τε ἐνταῦθα ἐπιβιώσας ἡμέραν, τῇ ἑξῆς λίθων αὐτοῦ προσαρτηθέντων τοῖς ποσὶ, μέσῳ πελάγει καταπον τοῦται. Τοιοῦτο καὶ τὸ τοῦ ᾿Αγαπίου μαρτύριον. Ηδη δὲ καὶ εἰς πέμπτον ἔτος τοῦ διωγμού παρατα- θέντος, μηνὸς δευτέρα Ξανθικοῦ, ἥτις ἐστὶ πρὸ τετ- * ρῳ ἔτει. δεσμωτηρίου ἐξαχθείς. ΧΧ. - αχθεὶς, ἐν ᾧ κατείχετο ἔτος ἤδη τὸ τρίτον, δίῳ. ὅσα δὴ ἄν. DE MARTYRIBUS PALÆSTINÆ.. B A exercitatis ante corporibus stupenda exhibentes artis suæ specimina, spectatores mirabili volu- ptate oblectabant: tunc quoque, utpote im- peratore ipso spectacula præbente, magnificentius aliquid et admirabilius solito, in apparatu ludo- rum inesse omnino oportebat. Quid vero illud fuit? Nostræ religionis martyr in medium adductus est, pro vera et sola pietate pugnaturus, nomine Aga- pius quem una cum Thecla ad bestias damnatum fuisse secundo persecutionis anno retulimus. Hic igitur cum ter jam antea ex carcere eductus et sapius cum maleficis solemni pompa traductus es- set in stadio; judice post varias comminationes a alia subinde certamina ipsum differente, sive quo miseratione ejus caperetur, sive quod a proposito eum abduci posse sperabat, tunc tandem præ- sente imperatore productus est : tanquam de indu stria ad id tempus reservatus, ut in ipso verbum illud compleretur quod Servator noster per divi- nam præscientiam discipulis suis prædixerat ; fore ut coram regibus adducerentur propter nominis ipsius confessionem. Trahitur ergo in medium sla- dium una cum noxio quodam, qui dominum per- emisse ferebatur. Post hæc is quidem qui dominum suum interfecerat, bestiis objectus, veniam et cle- mentiam imperatoris promeruit, eodem pene modo quo ille qui temporibus Servatoris nostri fuit Bar- abbas. Quam ob causam totum repente amphi- theatrum acclamationibus et laudibus personare ccepit, quia scilicet imperator cruentum homici- dam benignissime servaverat et honore ac li- bertate donaverat. Ille vero divinæ religionis athle- ta, primum quidem ab imperatore accitus est. De- inde cum ab eo postularetur ut fidei suæ pro- positum abjuraret, promissa ipsi, si id faceret; li- bertate; contenta voce professus est, se non ob aliquod crimen, sed pro pietate in Deum omnium conditorem, quæcunque sibi inferrentur supplicia non modo alacri ac forti animo, sed etiam cum voluptate esse subiturum. Hæc locutus, simul cum dictis facta conjungens, ursæ quæ adversus ipsum dimissa fuerat, concito cursu obviam occurrit, seque ipsum bestiæ devorandum libentissimè obtu- Jit. Post cujus laniatus, adhuc spirans in carcerem reportatur. Ubi cum diei spatio supervixisset, sequenti die appensis ad pedes ejus lapidibus, medio mari submersus est. Ilujusmodi fuit Agapii martyrium. CAPUT VII. De Theodosia virgine, et de Domnino et Auxentio martyribus. D Matth. X. Sic enim Eusebius supra in cap. 3. Sed vulgata lectio ferri potest. llic enim Agapius secu- dus dicitur, ad discrimen prioris Agapii qui ante biennium passus fuerat, de quo Eusebius loquitur in dicto capite. mutilus est hic locus. Nec male Christophorsonus le- gil, Verum ego lineam integran hic omissam esse existimo, quam ita suppleo PATROL. GR. Cum vero quintus jam annus persecutionis vol- veretur, die secundo mensis Xanthici, quod est etc. Con jectus fuerat in carcerem Agapius anno persecu. tionis incunte. Tertium jam ergo annum agebat in vinculis. De hoc more noxios qui ad ferrum vel ad bestias damnati erant, per arenam traducendi, supra notavi ad librum v, ubi de Attalo. (40) Ο δεύτερος. Olim legendum putabam δευτέ (11) Vulg. τοῦ δεσμωτηρίου τρίτον. Corruptus et (42) "Αμα κακούργοις ἐμπομπεύσας τῷ στα (45) Προθύμως... ὅσα δ' ἄν. Legendum videtur

σάρων Νώννων ᾿Απριλλίων, ἐν αὐτῇ Κυριακῇ ἡμέρᾳ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀναστάσεως (44), αὖθις ἐπὶ τῆς Καισαρείας Θεοδοσία τῶν ἀπὸ Τύρου παρθένο;, πιστὸν καὶ σεμνότατον κύριον, οὐδ᾽ ὅλως ἐτῶν ὀκτω καίδεκα, δεσμίοις τισὶ καὶ αὐτοῖς τὴν Χριστοῦ βασι λείαν ὁμολογοῦσι, πρό τε τοῦ δικαστηρίου (45) καθ εξομένοις, πρόσεισιν ὁμοῦ φιλοφρονουμένη, καὶ οἷα εἰκὸς ὑπὲρ τοῦ μνημονεύειν αὐτῆς πρὸς τὸν Κύριον γενομένους, παρακαλοῦτα. Τοῦτο δὲ πράξασαν, ὥσπερ ἀνόσιόν τι καὶ ἀσεβὲς εἰργασμένην ἀφαρπάσαντες στρατιῶται, ἄγουσιν ἐπὶ τὸν ἡγεμόνα. Αὐτίκα δ' οὗτος ἅτε τις ἐμμανὴς καὶ τὸν θυμὸν θηριωδέστατος, δειναῖς καὶ φρικτοτάταις βασάνοις κατὰ πλευρῶν καὶ μαζῶν μέχρι καὶ αὐτῶν ὀστέων αἰκισάμενος, ἔμπνουν ἔτ' αὐτὴν, ὅμως δ' οὖν πρὸς ἅπαντα γεγηθότι καὶ φαιδρῷ ἱσταμένην προσώπων, τοῖς θαλαττίοις κύμασιν έμβληθῆναι προστάττει. Εἶτ' ἐξ αὐτῆς ἐπὶ τοὺς λοι- τοὺς μεταβὰς ὁμολογητές, τοῖς κατὰ Φαινώ της Παλαιστίνης χαλκοῦ μετάλλοις τοὺς πάντας παραδί δωσιν. Ἐπὶ τούτοις, Δίου μηνός πέμπτῃ, κατὰ δὲ Ρωμαίους Κώνναις Νοεμβρίαις, ἐπὶ τῆς αὐτῆς τότ λεως τοὺς ἀμφὶ Σιλβανὸν ἔτι δή τότε ὄντα πρεσβύ- τερον, ὁμολογήσαντα (46), ἂν οὐκ εἰς μακρὸν ὑστε ρον ἐπισκοπῇ τιμηθῆναι τε καὶ μαρτυρίῳ συνέβη τελειωθῆναι, γενναιοτάτην ἔνστασιν τὴν ὑπὲρ εὐσε βείας ἐπιδειξαμένους, τοῖς εἰς τὸ αὐτὸ χαλκοῦ μέσ ταλλον πόνοις ὁ αὐτὸς ἐγκρίνει, καυτήρσι πρότερον τῶν ποδῶν τὰς ἀγκύλας αὐτοῖς ἀχρειωθῆνα: προς- τάξας, ἐκδίδωσιν. Αμα δὲ τῇ κατὰ τούτων ἀποφά σει, ἄνδρα μυρίαις ἄλλαις ὁμολογίαις διαπρέψαντα, Δομνίνος ἦν οὗτος ὁ διὰ περιττὴν ἐλευθερίαν τοῖς κατὰ Παλαιστίνην ἅπασι γνωριμώτατος, τῇ διὰ πο ρὸς ἐκδίδωσι κολάσει· μεθ᾽ ἦν ὁ αὐτὸς δικαστής δε:- νὸς ἐπινοητής τις ὢν κακίας, καὶ τῶν κατὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίας ἐπιχειρημάτων καινουργός, τὰς μηδ' ἀκουσθείσας πώποτε κατὰ τῶν θεοσεβῶν ἐπε- νόει τιμωρίας· καὶ τρεῖς μὲν εἰς τὸ μονομαχεῖν ἐπὶ πυγμῇ (47) καταδικάζει, Αυξέντιον δὲ σεμνὸν καὶ ἱερὸν πρεσβύτην, θηρίοις βοράν παραδίδωσιν, ἄλλους δ᾽ αὖ πάλιν τελείων ἀνδρῶν φέροντας ἡλικίαν εἰς εὐνούχους ἐκτεμών, τοῖς αὐτοῖς κατακρίνει μετάλ λοις, ἑτέρους δ' αὖ πάλιν μετὰ χαλεπάς βασάνους δεσμωτηρίῳ καθείργνυσιν, ἐν οἷς καὶ ὁ πάντων ἐμοὶ ποθεινότατος ἑταίρων Πάμφιλος ἦν, τῶν καθ' ἡμᾶς μαρτύρων ἀνὴρ πάσης ἕνεκεν ἀρετῆς ἐπιδοξότατος. Τούτου τὴν ἐν ῥητορικῆς λόγοις φιλοσόφοις τε μαθή μασιν ἀπόπειραν πρότερον ὁ Οὐρανὸς λαβών, εἶδ' ὕστερον θύειν καταναγκάσας, ὡς ἀνανεύοντα καὶ μηδ' ὅλως ἐν λόγῳ τὰς ἀπειλὰς ἑώρα τιθέμενον, τὴ πανύστατον ἀγριάνας, σφοδροτέραις αὐτὸν αἰκίζεσθαι βασάνοις προστάττει. Καὶ δὴ ταῖς κατὰ τῶν πλευρῶν ὁμολογήσαντας. τοὺς ἀμφὶ Σιλβανὸν ὁμο λογήσαντας. EUSEBII CAESARIENSIS OPP. PARS 1. - HISTORICA. ' ante diem quartum Nonas Apriles, ipso Dominice & Resurrectionis die, rursus apud Cæsaream Theo- dosia, virgo ex urbe Tyro oriunda, fidelis gravis- que in priinis puella, nondum octodecim annos nata, ad vinctos quosdam accessit, qui regnum Dei libere confitentes ante prætorium sedebant; tum ut eos salutaret, tum ut, quod credibile est, eosdem rogaret, ut, cum ad Deum pervenissent, sui memores esse vellent. Quo facto, quasi im- pium quoddam ac nefarium facinus perpetrasset, correpta a militibus deducitur ad præsidem. Ille confestim ut erat insanus, et lelluino quodam fu- voris impetu incitatus, cum eam acerbis atque horrendis tormentis excruciasset, et latera ipsius ac papillas ad ipsa usque ossa ferreis ungulis exarasset, spirantem adhuc et lælo atque hilari B vultu cuncta tolerantem, marinis fucibus mergi jubet. Inde ad reliquos Christi confessores se transferens omnes ad æris metalla' quæ sunt apud Phoenum Palæstinæ damnavit. Post hæc die quinto mensis Dii, hoc est, ut Romani dicunt, No- nis Novembris, in eadem urbe Cæsarea Silvanus qui etiam tum presbyter et confessor erat, sed paulo post ad episcopatus honorem evectus mar- tyrium consummavit, et alii quidam ejus comites; cum pro vera pietate singularem constantiam osten- dissent, ad opus in iisdem metallis faciendum ab eo quem dixi præside condemnati sunt; decretum- que ut pedum juncturæ candente ferro prius ipsis debilitarentur. Eodem temporis momento quo ad- versus istos sententiam tulerat, virum quemdam innumeris aliis confessionibus nobilitatum, Domni- num nomine, qui ob singularem in dicendo liber- tatem universis Palæstinis erat notissimus, vivum comburi præcepit. Post hæc idem judex, in exco- gitandis malis eximius artifex, et qui ad doctrinam Christi expugnandam nova quædam insidiarum ac fraudumn genera commentus est, inaudita prius supplicia adversus Dei cultores excogitavit. Ac tres quidem pugilatu inter se dimicare lata sen- tentia coegit; quendam vero sanctum ac venerabilem senem, nomine Auxentium, bestiis objecit. Alios item jam adultos et virilem ætatem ingressos, exsectis prius testiculis, add eadem me- talla damnavit. Alios rursus post acerbissimna tor- D menta in carcerem conjecit. Inter quos erat et Pamphilus omnium sodalium mihi longe charissi- mus; qui præ cunctis nostræ ætatis martyribus, ob eximiam virtutem, præcipuam laudem et glo- riam est consecutus. Ac primum quidem Urbanus cjus tum in arte dicendi, tum in philosophia peri- In Actis mss. passionis B. Theodosiæ, non die Paschiæ passa esse dicitur, sed tantum die Dominico. vertit ante tribunal considentibus, quod non probo. Ego ante prætorium malui vertere. Nam vincti illi ante fores praetorii stabant, donec prases, cui exhi bendi erant, ad tribunal venisset. Quæ explicatio plane confirmatur sequentibus verbis. C quin scribendum sit Sic enim con- struenda sunt hæc verba : discimus eos qui sententia judicis ad hujusmodi certamina condemnati fuerant, traditos esse procu ratoribus Cæsaris, qui eos quotidianis proludiis exercebant, ut in arenam quandoque produci pos- sent. (44) Vulg. τῇ Κυριακῇ ἡμέρᾳ τῆς... ἀναστάσεως. (45) Πρό τε τοῦ δικαστηρίου. Christophorsonus (46) Πρεσβύτερον ὁμολογήσαντα. Non dubito (47) Μονομαχεῖν ἐπὶ πυγμῇ. Vide cap. 8, ex qu

αὐτοῦ δι' ἐπιμόνων καὶ φιλονείκων ξυστήρων ὁ θη- ριωδέστατος μονονουχὶ ἐμφορηθείς, αἰσχύνην γε μὴν ἐπὶ πᾶσι καταχεάμενος, τοῖς ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ καὶ αὐτὸν ὁμολογηταῖς καταλέγει. Ἐπὶ δὲ τῇ κατὰ τῶν ἁγίων ὠμότητι ὁποίας ἀμοιβῆς παρὰ τῇ θείᾳ δίκῃ τεύξεται, τοσαῦτα κατὰ τῶν Χριστοῦ μαρτύρων έμε παροινήσας, διαγνῶναι ῥᾴδιον ἐκ τῶν τῇδε προοι- μίων, δι' ὧν εὐθὺς καὶ οὐκ εἰς μακρὸν τοῖς κατὰ τοῦ Παμφίλου τετολμημένοις, αὐτὸν ἔτι τῆς ἡγεμονίας ἐχόμενον, ἡ θεία μετῆλθε δίκη (48), αθρόως οὕτω τὸν χθὲς ἄνω που ἐφ' ὑψηλοῦ βήματος δικάζοντα, καὶ πρὸς τοῦ στρατιωτικού δορυφορούμενον στίφους, ὅλου τε τοῦ Παλαιστινῶν ἔθνους ἐπάρχοντα, ὁμοδίαιτον τε οἷα φιλαίτατον καὶ ὁμοτράπεζον αὐτῷ τῷ τυράννῳ καθεστῶτα, διὰ μιᾶς γυμνώσασα νυκτὸς, καὶ τῶν τοσούτων ἀξιωμάτων ἔρημον καταστήσασα, ἀτιμίαν τε καὶ αἰσχύνην ἐπὶ τῶν πρότερον ὡς ἂν ἄρχοντα αὐτὸν τεθηπότων καταχέασα, δειλόν τε καὶ ἄνανδρον, γυναικώδεις τε προϊέμενον φωνὰς καὶ ἱκεσίας ὅλῳ τῷ ἔθνει οὗ δὴ καὶ ἦρχεν, ἐπιδείξασα, αὐτόν τε τὸν Μαξιμῖνον ἐφ᾽ ᾧ τὸ πρὶν γαυριῶν ἐφρυάττετο, ὡς ἂν διαφερόντως αὐτὸν τῶν δρωμένων αὐτῷ καθ᾿ ἡμῶν ἕνεκα στέργοντι, δικαστὴν ἀπηνῆ καὶ ὠμότατον ἐπ᾿ αὐτῆς τῆς Καισαρείας καταστήσασα· ὡς καὶ τὴν ἐπὶ θανάτῳ κατ' αὐτοῦ ψῆφον ἐξενεγκεῖν, μετὰ πολλὴν τὴν ἐφ᾽ οἷς ἐξηλέγχετο ἀτοπήμασιν αἰσχύνην. ᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν ὁδοῦ πάρεργον ἡμῖν εἰρήσθω· γένοιτο δ' ἂν προσήκων καιρὸς ἐν ᾧ τῶν δυσσεβῶν οἱ μάλιστα καθ᾿ ἡμῶν ἐστρατεύσαντο, αὐτοῦ τε τοῦ Μαξιμίνου καὶ τῶν ἀμφ' αὐτὸν, τὰ τέλη καὶ τῶν βίων τὰς κατα- στροφὰς ὁ λόγος ἡμῖν ἐπὶ σχολῆς περιλήψεται. Β Καὶ εἰς ἔκτον δὲ ἔτος πνεύσαντος ἐπιμόνως τοῦ καθ᾿ ἡμῶν χειμῶνος, εἶχε μὲν πρὸ τούτου (49) τὸ καλούμενον ἐν Θηβαΐδι φερωνύμως οὗ γεννᾶται πορ- φυρίτου λίθου μέταλλον, πλείστην ὅσην πληθὺν τῶν τῆς θεοσεβείας ὁμολογητῶν· ἐξ ὧν, τρισὶ δέουσι τὸν ἀριθμὸν, ἑκατὸν ἄνδρες ἅμα γυναιξὶ καὶ κομιδή νη- πίοις πρὸς τὸν Παλαιστίνης ἡγούμενον διαπέμπονται· οὓς τὸν τῶν ὅλων Θεὸν καὶ τὸν Χριστὸν ὁμολογήσαν- τας, τῶν σκαιῶν ποδῶν τὰς ἀγκύλας αὐτοῖς νεύροις καυτῆρσιν ἀποτμηθῆναι, καὶ αὖ πάλιν τῶν ὀφθαλμῶν τοὺς δεξιοὺς πρῶτον μὲν ξίφεσιν αὐτοῖς ὑμέσι καὶ κόραις ἐκκοπῆναι, εἶτα δὲ πυρὶ διὰ καυτήρων πάμπαν εἰς ῥίζας αὐτὰς ἀχρειωθῆναι, Φιρμιλιανὸς ὁ τῇδε διά- αθρόως οὕτως, πρὸ τούτου καλούμενον. ται. πρὸ τούτου είχε. DE MARTYRIBUS PALESTINÆ. A tiam experimento aliquo cognoscere voluit : deinde C sacrificare illum jubens, cum renuentem minasque ipsius aspernantem videret, supra modum effera- tus, gravioribus eum tormentis excruciari præcc- pit. Post hæc ungularum quibus latera ejus per- sulcaverat crebritate ac pertinacia tantum non carnibus illius pastus vir immanissimus, cum ex his omnibus nihil præter dedecus atque ignomi- niam retulisset, tandem illum cateris qui in car- cere erant confessoribus aggregavit. Hic porro qui adversus martyres Christi tantopere debacchatus est, cujusmodi poena apud justissimum Dei tribu- nal afficiendus sit, ob sævitiam qua in sanctos est usus, ex ipsis quæ in hac vita expertus est quasi proludiis licet cognoscere. Etenim statim post illa quæ adversus Pamphilum nefarie admiserat, cum adhuc provinciam administrantem ultio divina core ripuit. Quæ quidem hominem illum qui hesterno die in excelso tribunali residens jus dicebat, mi- litum satellitio stipatus, totiusque provinciæ Palæ- stinæ rector; qui contubernalis tyranni, utpote amicorum præcipuus, et conviva ejusdem exstite- rat: repente unius noctis spatio spoliatum cunctis bisce dignitatibus nudavit; et coram ipsis qui nu- per illum utpote præsidem coluerant, pudore atque ignominia perfudit : et abjectum atque ignavum, vocesque ac preces muliebri more fundentem, uni- versæ quam rexerat gentis conspectui exhibuit : ipsum denique Maximinum, quo sese maxime ille efferebat, utpote ejus charus in primis et acceptus ob ea quæ adversus nostros crudeliter agebat, inexorabilem et crudelissimum ipsi judicem in a urbe Cæsarea constituit. Post plurima enim opprobria, quibus, ob illa quorum convictus fuerat crimina affectus est, tandem imperator capitali eum sententia damnavit. Sed hoc a nobis obiter di- ctum sit. Cum vero opportunum tempus adfuerit et impiorum qui præcipue adversus nos insurre- xerunt, et ipsius adeo Maximini eorumque quos habuit consiliorum ministros, mortem ac funestos exitus commodius memorabimus. CAPUT VIII. De aliis confessoribus deque Valentinæ ac Pauli martyrio. D locandum est, non vero post licet manuscripti codices vulgatam interpunctionem con- firment. Cum in sextum usque annum persecutionis ad- versus nos procella continuo desæviret, ex con- fessoribus divinæ religionis quorum innumerabilis multitudo jampridem apud Thebaidem versabatur in loco qui Porphyriles vocatur ex nomine mar- moris quod ibidem effoditur, centum fere viri tribus demptis, una cum mulieribus et parvulis admodum liberis, ad præsidem Palestinæ trans- missi sunt. Quibus omnibus, cum universorum opificemn Deum Christumque confessi essent, Firmi- lianus præses, qui Urbano successerat, sinistri pedis curvaturus simul cum ipsis nervis candente ferro exscindi dextrosque oculos primum quidem verba retulit ad vocem Sic enim vertit, in loco Porphyrite appellato, qui jam antea ex vena lapidis quæ ibi nascitur, nomen duzy Atqui refertur ad vocem (48) Θεία μετῆλθε δίκη. Post hæc verba punctum (49) Πρὸ τούτου. Male Christophorsonus hæc

αὐτοῦ δι' ἐπιμόνων καὶ φιλονείκων ξυστήρων ὁ θη- ριωδέστατος μονονουχὶ ἐμφορηθείς, αἰσχύνην γε μὴν ἐπὶ πᾶσι καταχεάμενος, τοῖς ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ καὶ αὐτὸν ὁμολογηταῖς καταλέγει. Ἐπὶ δὲ τῇ κατὰ τῶν ἁγίων ὠμότητι ὁποίας ἀμοιβῆς παρὰ τῇ θείᾳ δίκῃ τεύξεται, τοσαῦτα κατὰ τῶν Χριστοῦ μαρτύρων έμε παροινήσας, διαγνῶναι ῥᾴδιον ἐκ τῶν τῇδε προοι- μίων, δι' ὧν εὐθὺς καὶ οὐκ εἰς μακρὸν τοῖς κατὰ τοῦ Παμφίλου τετολμημένοις, αὐτὸν ἔτι τῆς ἡγεμονίας ἐχόμενον, ἡ θεία μετῆλθε δίκη (48), αθρόως οὕτω τὸν χθὲς ἄνω που ἐφ' ὑψηλοῦ βήματος δικάζοντα, καὶ πρὸς τοῦ στρατιωτικού δορυφορούμενον στίφους, ὅλου τε τοῦ Παλαιστινῶν ἔθνους ἐπάρχοντα, ὁμοδίαιτον τε οἷα φιλαίτατον καὶ ὁμοτράπεζον αὐτῷ τῷ τυράννῳ καθεστῶτα, διὰ μιᾶς γυμνώσασα νυκτὸς, καὶ τῶν τοσούτων ἀξιωμάτων ἔρημον καταστήσασα, ἀτιμίαν τε καὶ αἰσχύνην ἐπὶ τῶν πρότερον ὡς ἂν ἄρχοντα αὐτὸν τεθηπότων καταχέασα, δειλόν τε καὶ ἄνανδρον, γυναικώδεις τε προϊέμενον φωνὰς καὶ ἱκεσίας ὅλῳ τῷ ἔθνει οὗ δὴ καὶ ἦρχεν, ἐπιδείξασα, αὐτόν τε τὸν Μαξιμῖνον ἐφ᾽ ᾧ τὸ πρὶν γαυριῶν ἐφρυάττετο, ὡς ἂν διαφερόντως αὐτὸν τῶν δρωμένων αὐτῷ καθ᾿ ἡμῶν ἕνεκα στέργοντι, δικαστὴν ἀπηνῆ καὶ ὠμότατον ἐπ᾿ αὐτῆς τῆς Καισαρείας καταστήσασα· ὡς καὶ τὴν ἐπὶ θανάτῳ κατ' αὐτοῦ ψῆφον ἐξενεγκεῖν, μετὰ πολλὴν τὴν ἐφ᾽ οἷς ἐξηλέγχετο ἀτοπήμασιν αἰσχύνην. ᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν ὁδοῦ πάρεργον ἡμῖν εἰρήσθω· γένοιτο δ' ἂν προσήκων καιρὸς ἐν ᾧ τῶν δυσσεβῶν οἱ μάλιστα καθ᾿ ἡμῶν ἐστρατεύσαντο, αὐτοῦ τε τοῦ Μαξιμίνου καὶ τῶν ἀμφ' αὐτὸν, τὰ τέλη καὶ τῶν βίων τὰς κατα- στροφὰς ὁ λόγος ἡμῖν ἐπὶ σχολῆς περιλήψεται. Β Καὶ εἰς ἔκτον δὲ ἔτος πνεύσαντος ἐπιμόνως τοῦ καθ᾿ ἡμῶν χειμῶνος, εἶχε μὲν πρὸ τούτου (49) τὸ καλούμενον ἐν Θηβαΐδι φερωνύμως οὗ γεννᾶται πορ- φυρίτου λίθου μέταλλον, πλείστην ὅσην πληθὺν τῶν τῆς θεοσεβείας ὁμολογητῶν· ἐξ ὧν, τρισὶ δέουσι τὸν ἀριθμὸν, ἑκατὸν ἄνδρες ἅμα γυναιξὶ καὶ κομιδή νη- πίοις πρὸς τὸν Παλαιστίνης ἡγούμενον διαπέμπονται· οὓς τὸν τῶν ὅλων Θεὸν καὶ τὸν Χριστὸν ὁμολογήσαν- τας, τῶν σκαιῶν ποδῶν τὰς ἀγκύλας αὐτοῖς νεύροις καυτῆρσιν ἀποτμηθῆναι, καὶ αὖ πάλιν τῶν ὀφθαλμῶν τοὺς δεξιοὺς πρῶτον μὲν ξίφεσιν αὐτοῖς ὑμέσι καὶ κόραις ἐκκοπῆναι, εἶτα δὲ πυρὶ διὰ καυτήρων πάμπαν εἰς ῥίζας αὐτὰς ἀχρειωθῆναι, Φιρμιλιανὸς ὁ τῇδε διά- αθρόως οὕτως, πρὸ τούτου καλούμενον. ται. πρὸ τούτου είχε. DE MARTYRIBUS PALESTINÆ. A tiam experimento aliquo cognoscere voluit : deinde C sacrificare illum jubens, cum renuentem minasque ipsius aspernantem videret, supra modum effera- tus, gravioribus eum tormentis excruciari præcc- pit. Post hæc ungularum quibus latera ejus per- sulcaverat crebritate ac pertinacia tantum non carnibus illius pastus vir immanissimus, cum ex his omnibus nihil præter dedecus atque ignomi- niam retulisset, tandem illum cateris qui in car- cere erant confessoribus aggregavit. Hic porro qui adversus martyres Christi tantopere debacchatus est, cujusmodi poena apud justissimum Dei tribu- nal afficiendus sit, ob sævitiam qua in sanctos est usus, ex ipsis quæ in hac vita expertus est quasi proludiis licet cognoscere. Etenim statim post illa quæ adversus Pamphilum nefarie admiserat, cum adhuc provinciam administrantem ultio divina core ripuit. Quæ quidem hominem illum qui hesterno die in excelso tribunali residens jus dicebat, mi- litum satellitio stipatus, totiusque provinciæ Palæ- stinæ rector; qui contubernalis tyranni, utpote amicorum præcipuus, et conviva ejusdem exstite- rat: repente unius noctis spatio spoliatum cunctis bisce dignitatibus nudavit; et coram ipsis qui nu- per illum utpote præsidem coluerant, pudore atque ignominia perfudit : et abjectum atque ignavum, vocesque ac preces muliebri more fundentem, uni- versæ quam rexerat gentis conspectui exhibuit : ipsum denique Maximinum, quo sese maxime ille efferebat, utpote ejus charus in primis et acceptus ob ea quæ adversus nostros crudeliter agebat, inexorabilem et crudelissimum ipsi judicem in a urbe Cæsarea constituit. Post plurima enim opprobria, quibus, ob illa quorum convictus fuerat crimina affectus est, tandem imperator capitali eum sententia damnavit. Sed hoc a nobis obiter di- ctum sit. Cum vero opportunum tempus adfuerit et impiorum qui præcipue adversus nos insurre- xerunt, et ipsius adeo Maximini eorumque quos habuit consiliorum ministros, mortem ac funestos exitus commodius memorabimus. CAPUT VIII. De aliis confessoribus deque Valentinæ ac Pauli martyrio. D locandum est, non vero post licet manuscripti codices vulgatam interpunctionem con- firment. Cum in sextum usque annum persecutionis ad- versus nos procella continuo desæviret, ex con- fessoribus divinæ religionis quorum innumerabilis multitudo jampridem apud Thebaidem versabatur in loco qui Porphyriles vocatur ex nomine mar- moris quod ibidem effoditur, centum fere viri tribus demptis, una cum mulieribus et parvulis admodum liberis, ad præsidem Palestinæ trans- missi sunt. Quibus omnibus, cum universorum opificemn Deum Christumque confessi essent, Firmi- lianus præses, qui Urbano successerat, sinistri pedis curvaturus simul cum ipsis nervis candente ferro exscindi dextrosque oculos primum quidem verba retulit ad vocem Sic enim vertit, in loco Porphyrite appellato, qui jam antea ex vena lapidis quæ ibi nascitur, nomen duzy Atqui refertur ad vocem (48) Θεία μετῆλθε δίκη. Post hæc verba punctum (49) Πρὸ τούτου. Male Christophorsonus hæc

Α δοχος Οὐρανῷ πεμφθεὶς ἡγούμενος, ὡς ἂν ἐκ βασι- Ἐπὶ τῇ τῶν θείων ἀναγνωσμάτων συγκρο τήσει. λικοῦ νεύματος προστάττει· κάπειτα αὐτοὺς της κατὰ τὴν ἐπάρχον μετάλλοις μόχθου καὶ κακοπαθείας ἕνεκεν, ταλαιπωρείσθαι παραδίδωσιν. Οὐ τούτους δὲ ἄρα μόνον τα τηλικαῦτα παθόντας ήρκει παραλαβεῖν ὀφθαλμοῖς, ἀλλὰ καὶ Παλαιστινῶν τοὺς ἐπὶ πυγμή εἰς μονομαχίας κατακεκρίσθαι, μικρῷ πρόσθεν δεδη- λωμένους, ἐπεὶ μήτε τὰς ἐκ τοῦ βασιλικού ταμείου τροφάς, μήτε μὴν τὰς ἐπιτηδείους τῇ πυγμῇ μελέτας ὑπέμενον· ἤδη δὲ οὐκ ἐπιτρόποις (50) αὐτὸ μόνον οἱ δηλούμενοι, ἀλλὰ καὶ αὐτῷ Μαξιμίνῳ τούτου γε Ένεκα παραστάντες, γενναιοτάτην ἔνστασιν ὁμολογίας διὰ λιμού καρτερίας καὶ μαστίγων ὑπομονῆς ἐνδειξάμε ναι, τὰ ὅμοια τοῖς δηλωθεῖσι πεπόνθασι, μεθ' ἑτέρων προστεθέντων αὐτοῖς ὁμολογητῶν ἐπ' αὐτῆς τῆς Και σαρείας. ἂν κατὰ πόδας ἐπὶ τῇ τῶν θείων ἀναγνω σμάτων συγκροτήσει (51) κατὰ τὴν Γαζαίων πόλιν ἁλόντες ἑτέροι, οἱ μὲν τὰς αὐτὰς τούτοις ὑπέμειναν κατά τε τῶν ὀφθαλμῶν καὶ τῶν ποδῶν πάθας, οἱ δὲ καὶ ἔτι μείζους (52), φοβερωτάτων κατὰ τῶν πλευρῶν ἐπειράθησαν βασάνων. Ἐξ ὧν μία τις, τὸ μὲν σῶμα γυνή, τὸν δὲ λογισμὸν ἄρξην, πορνείας ἀπειλὴν μὴ ἐνεγκοῦσα, εἰποῦσά τι ῥῆμα κατὰ τοῦ τυράννου, ὡς ἂν οὕτως ἐμοῖς δικασταῖς τὴν ἀρχὴν ἐπιτετραφότος, πρῶτον μὲν μαστίζεται, εἶτα δὲ μετέωρος ἐπὶ τοῦ ξύλου γενομένη, τὰς πλευρὰς αἰκίζεται. ὡς δ' ἐπιμό νως καὶ σφοδρῶς ἐκ προστάξεως τοῦ δικαστοῦ τὰς βασάνους ἐπῆγον οἱ ταύτῃ τεταγμένοι, ὑπὲρ τοὺς παρ' Έλλησιν ἐκείνους μαχητὰς ἐπ' ἐλευθερία τε θρύλλημένους, μὴ βαστάσασα τὸ ἀνηλεὲς καὶ ἐμὸν καὶ ἀπάνθρωπον τῶν πραττομένων, ἄλλη τις ὁμοίως τῇ προτέρα τὸν τῆς παρθενίας ἐπανῃρημένη σκοπόν, τὸ μὲν σῶμα πάνυ γε τὸ δοκεῖν εὐτελὴς καὶ τὴν ὄψιν εὐκαταφρόνητος, ῥωμαλέα δὲ ἄλλως τὴν ψυχὴν, καὶ μείζονα του σώματος τὸν λογισμὸν ἐνεστερνισμένη· «Και μέχρι τίνος, ἐκ μέσου τοῦ ὄχλου, στὴν ἐμὴν ὠμῶς οὕτω βασανίζεις ἀδελφήν ; ν ἀνέκραγε πρὸς τὸν δικα- στήν· ὁ δὲ πικρότερον ὑποκινηθείς, αὐτίκα συλληφθή ναι κελεύει τὴν ἄνθρωπον. Εἶτα σύρεται εἰς μέσον, καὶ τὸ σεβάσμιον τοῦ Σωτῆρος ἐπιγραψαμένη όνομα, πρῶτον μὲν λόγοις θύειν ἀνεπείθετο, ὡς δ' ἐπείθει, βία πρὸς τὸν βωμὸν εἴλκετο. Ἡ δὲ ἀδελφὰ ἑαυτῇ πράττουσα καὶ τῆς προτέρας ἐχομένη προθυμίας, ἀτρεμεῖ καὶ θαρσαλέῳ ποδί, λαξ ἐντείνει τῷ βωμῷ, καὶ τὰ εἰς αὐτὸν (55) ἅμα τῇ ἐπικειμένῃ ἀνατρέπει πυρᾷ. Εφ᾽ ᾧ θηρὸς ἀγρίου δίκην ὁ δικαστὴς ὀξυνθείς τὸν θυμόν, τοσαύτας μὲν αὐτῇ πρότερον αἰκίας κατά τῶν πλευρῶν ἐπιτίθησιν, ὅσας οὐδενὶ τῶν πώποτε, μονονουχί καὶ ἡμῶν τῶν σαρκῶν αὐτῆς ἐμφορηθῆναι » φοβερωτάτων γὰρ κατὰ τῶν πλευρῶν, αὐτῷ. τὰ εἰς, EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS I. HISTORICA. B - mucronibus confodi simul cum membranis et pu- pillis; deinde ad ipsas usque radices cauterio per- uri, tanquam ex imperatoris mandato præce- pit. Post hæc ad metalla provinciæ Palæstinæ, laboribus et ærumnis conficiendos transmittit. Nec vero hos solos hujusmodi supplicia perpessos vidimus; verum etiam ex Palæstinis illos quos ad pugilatus certamina condemnatos paulo ante retu- limus : eo quod scilicet nec annonam ex prin- cipis ærario accipere, nec consueto pugilibus more quotidianis proludiis exerceri sustinerent. Quam ob causam non solum procuratoribus, sed ipsi etiam Maximino exhibiti, cum invictam in Chri- sti confessione constantiam famis et flagrorum to- lerantia declarassent, eadem cum illis de quibus diximus pertulerunt; adjunctis quibusdam aliis con- ſessoribus in ipsa urbe Cæsarea. Post hos deinde quidam alii qui apud Gazam capti fuerant, dum ad audiendas sacræ Scripturæ lectiones convenirent; pars easdem quas superiores illi oculorum pedum- que mutilationes sustinuerunt: pars sulcatis lateri- bus multo graviores cruciatus pertulerunt. Ex quibus quædam in muliebri corpore virilem animum gerens, cum stupri comminationem non sustineret, jacto adversus tyrannum convicio, quippe qui tam sævis judicibus regendas provincias commisisset, primum quidem flagris verberata est, dein sublimis in equuleo suspensa, adinolas lateribus ungulas pertulit. Cum vero ministri ad id constituti, omni pertinacia omnique virium nisu instantes, jussu judicis eam excruciarent, alia quædam mulier, quæ virginitatis propositum perinde ac prior amplexa fuerat, ipso quidem aspectu vilis ac despicabilis, verum forti et supra quam sexus ferebat sublimi animo prædila, ac longe præstantior pugnatoribus iis qui apud Graecos ob libertatem in loquendo omnium ore celebrantur, cum tantam atrocitatem atque immanitatem ferre non valeret, ex media turba inclamare adversus judicem coepit:Quousque tandem adeo crudeliter meam torquebis sororem Quo dicto ille exacerbatus, corripi repente mulie- rem jubet. Tracta igitur in medium, cum augusto Servatoris nostri nomine sese indigitassel, primum quidem blandioribus verbis sollicitata est ut sacrif- care vellet. Sed cum id abnueret, vi ad aram per- D tracta est. Tum vero illa sui similis, nec de priore alacritate quidquam remittens, firmo ac fidenti pede aram calcibus incessit, eamque cum imposito ipsi rogo disturbat. Quam ob causam judex, instar tru- ? gladiatoriæ ac ludi matutini, quorum mentio in vetustis inscriptionibus. Hi enim curam habebant gladiatorum fiscalium, eisque annonas ex fisco pre- bebant. · (54) Christophorsonus presbyteros ac diaconos intellexit, qui populum ad audiendas sacræ Scri- pturæ lectiones collegerant, quod quidem in priva- tis ædibus tunc fieri necesse erat. Dirutis enim ecclesiis et oratoriis, Christiani nonnisi in privatis domibas conventus habere poterant. & C etum notatur in cod. Regio. Itaque scribendum est, etc. Alioqui Linlea erit oratio. Thus videlicet et acerram intelligit, et alia cjusmodi quæ super aram imponebantur. Possent ctiam deleri verba illa ut intelligatur mare tyr aram ipsam utpote tumultuario opere ex tabu- lis ligneis fabricatam, cum igne et thuribulo impo- sito subvertisse. (50) Επιτρόποις. Intelligo procuratores familie (52) Οἱ δὲ καὶ ἔτι μείζους. Post haec verba pnn- (55) Καὶ τὰ εἰς αὐτόν. Dicium videtur pro τὰ ἐν

Α δοχος Οὐρανῷ πεμφθεὶς ἡγούμενος, ὡς ἂν ἐκ βασι- Ἐπὶ τῇ τῶν θείων ἀναγνωσμάτων συγκρο τήσει. λικοῦ νεύματος προστάττει· κάπειτα αὐτοὺς της κατὰ τὴν ἐπάρχον μετάλλοις μόχθου καὶ κακοπαθείας ἕνεκεν, ταλαιπωρείσθαι παραδίδωσιν. Οὐ τούτους δὲ ἄρα μόνον τα τηλικαῦτα παθόντας ήρκει παραλαβεῖν ὀφθαλμοῖς, ἀλλὰ καὶ Παλαιστινῶν τοὺς ἐπὶ πυγμή εἰς μονομαχίας κατακεκρίσθαι, μικρῷ πρόσθεν δεδη- λωμένους, ἐπεὶ μήτε τὰς ἐκ τοῦ βασιλικού ταμείου τροφάς, μήτε μὴν τὰς ἐπιτηδείους τῇ πυγμῇ μελέτας ὑπέμενον· ἤδη δὲ οὐκ ἐπιτρόποις (50) αὐτὸ μόνον οἱ δηλούμενοι, ἀλλὰ καὶ αὐτῷ Μαξιμίνῳ τούτου γε Ένεκα παραστάντες, γενναιοτάτην ἔνστασιν ὁμολογίας διὰ λιμού καρτερίας καὶ μαστίγων ὑπομονῆς ἐνδειξάμε ναι, τὰ ὅμοια τοῖς δηλωθεῖσι πεπόνθασι, μεθ' ἑτέρων προστεθέντων αὐτοῖς ὁμολογητῶν ἐπ' αὐτῆς τῆς Και σαρείας. ἂν κατὰ πόδας ἐπὶ τῇ τῶν θείων ἀναγνω σμάτων συγκροτήσει (51) κατὰ τὴν Γαζαίων πόλιν ἁλόντες ἑτέροι, οἱ μὲν τὰς αὐτὰς τούτοις ὑπέμειναν κατά τε τῶν ὀφθαλμῶν καὶ τῶν ποδῶν πάθας, οἱ δὲ καὶ ἔτι μείζους (52), φοβερωτάτων κατὰ τῶν πλευρῶν ἐπειράθησαν βασάνων. Ἐξ ὧν μία τις, τὸ μὲν σῶμα γυνή, τὸν δὲ λογισμὸν ἄρξην, πορνείας ἀπειλὴν μὴ ἐνεγκοῦσα, εἰποῦσά τι ῥῆμα κατὰ τοῦ τυράννου, ὡς ἂν οὕτως ἐμοῖς δικασταῖς τὴν ἀρχὴν ἐπιτετραφότος, πρῶτον μὲν μαστίζεται, εἶτα δὲ μετέωρος ἐπὶ τοῦ ξύλου γενομένη, τὰς πλευρὰς αἰκίζεται. ὡς δ' ἐπιμό νως καὶ σφοδρῶς ἐκ προστάξεως τοῦ δικαστοῦ τὰς βασάνους ἐπῆγον οἱ ταύτῃ τεταγμένοι, ὑπὲρ τοὺς παρ' Έλλησιν ἐκείνους μαχητὰς ἐπ' ἐλευθερία τε θρύλλημένους, μὴ βαστάσασα τὸ ἀνηλεὲς καὶ ἐμὸν καὶ ἀπάνθρωπον τῶν πραττομένων, ἄλλη τις ὁμοίως τῇ προτέρα τὸν τῆς παρθενίας ἐπανῃρημένη σκοπόν, τὸ μὲν σῶμα πάνυ γε τὸ δοκεῖν εὐτελὴς καὶ τὴν ὄψιν εὐκαταφρόνητος, ῥωμαλέα δὲ ἄλλως τὴν ψυχὴν, καὶ μείζονα του σώματος τὸν λογισμὸν ἐνεστερνισμένη· «Και μέχρι τίνος, ἐκ μέσου τοῦ ὄχλου, στὴν ἐμὴν ὠμῶς οὕτω βασανίζεις ἀδελφήν ; ν ἀνέκραγε πρὸς τὸν δικα- στήν· ὁ δὲ πικρότερον ὑποκινηθείς, αὐτίκα συλληφθή ναι κελεύει τὴν ἄνθρωπον. Εἶτα σύρεται εἰς μέσον, καὶ τὸ σεβάσμιον τοῦ Σωτῆρος ἐπιγραψαμένη όνομα, πρῶτον μὲν λόγοις θύειν ἀνεπείθετο, ὡς δ' ἐπείθει, βία πρὸς τὸν βωμὸν εἴλκετο. Ἡ δὲ ἀδελφὰ ἑαυτῇ πράττουσα καὶ τῆς προτέρας ἐχομένη προθυμίας, ἀτρεμεῖ καὶ θαρσαλέῳ ποδί, λαξ ἐντείνει τῷ βωμῷ, καὶ τὰ εἰς αὐτὸν (55) ἅμα τῇ ἐπικειμένῃ ἀνατρέπει πυρᾷ. Εφ᾽ ᾧ θηρὸς ἀγρίου δίκην ὁ δικαστὴς ὀξυνθείς τὸν θυμόν, τοσαύτας μὲν αὐτῇ πρότερον αἰκίας κατά τῶν πλευρῶν ἐπιτίθησιν, ὅσας οὐδενὶ τῶν πώποτε, μονονουχί καὶ ἡμῶν τῶν σαρκῶν αὐτῆς ἐμφορηθῆναι » φοβερωτάτων γὰρ κατὰ τῶν πλευρῶν, αὐτῷ. τὰ εἰς, EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS I. HISTORICA. B - mucronibus confodi simul cum membranis et pu- pillis; deinde ad ipsas usque radices cauterio per- uri, tanquam ex imperatoris mandato præce- pit. Post hæc ad metalla provinciæ Palæstinæ, laboribus et ærumnis conficiendos transmittit. Nec vero hos solos hujusmodi supplicia perpessos vidimus; verum etiam ex Palæstinis illos quos ad pugilatus certamina condemnatos paulo ante retu- limus : eo quod scilicet nec annonam ex prin- cipis ærario accipere, nec consueto pugilibus more quotidianis proludiis exerceri sustinerent. Quam ob causam non solum procuratoribus, sed ipsi etiam Maximino exhibiti, cum invictam in Chri- sti confessione constantiam famis et flagrorum to- lerantia declarassent, eadem cum illis de quibus diximus pertulerunt; adjunctis quibusdam aliis con- ſessoribus in ipsa urbe Cæsarea. Post hos deinde quidam alii qui apud Gazam capti fuerant, dum ad audiendas sacræ Scripturæ lectiones convenirent; pars easdem quas superiores illi oculorum pedum- que mutilationes sustinuerunt: pars sulcatis lateri- bus multo graviores cruciatus pertulerunt. Ex quibus quædam in muliebri corpore virilem animum gerens, cum stupri comminationem non sustineret, jacto adversus tyrannum convicio, quippe qui tam sævis judicibus regendas provincias commisisset, primum quidem flagris verberata est, dein sublimis in equuleo suspensa, adinolas lateribus ungulas pertulit. Cum vero ministri ad id constituti, omni pertinacia omnique virium nisu instantes, jussu judicis eam excruciarent, alia quædam mulier, quæ virginitatis propositum perinde ac prior amplexa fuerat, ipso quidem aspectu vilis ac despicabilis, verum forti et supra quam sexus ferebat sublimi animo prædila, ac longe præstantior pugnatoribus iis qui apud Graecos ob libertatem in loquendo omnium ore celebrantur, cum tantam atrocitatem atque immanitatem ferre non valeret, ex media turba inclamare adversus judicem coepit:Quousque tandem adeo crudeliter meam torquebis sororem Quo dicto ille exacerbatus, corripi repente mulie- rem jubet. Tracta igitur in medium, cum augusto Servatoris nostri nomine sese indigitassel, primum quidem blandioribus verbis sollicitata est ut sacrif- care vellet. Sed cum id abnueret, vi ad aram per- D tracta est. Tum vero illa sui similis, nec de priore alacritate quidquam remittens, firmo ac fidenti pede aram calcibus incessit, eamque cum imposito ipsi rogo disturbat. Quam ob causam judex, instar tru- ? gladiatoriæ ac ludi matutini, quorum mentio in vetustis inscriptionibus. Hi enim curam habebant gladiatorum fiscalium, eisque annonas ex fisco pre- bebant. · (54) Christophorsonus presbyteros ac diaconos intellexit, qui populum ad audiendas sacræ Scri- pturæ lectiones collegerant, quod quidem in priva- tis ædibus tunc fieri necesse erat. Dirutis enim ecclesiis et oratoriis, Christiani nonnisi in privatis domibas conventus habere poterant. & C etum notatur in cod. Regio. Itaque scribendum est, etc. Alioqui Linlea erit oratio. Thus videlicet et acerram intelligit, et alia cjusmodi quæ super aram imponebantur. Possent ctiam deleri verba illa ut intelligatur mare tyr aram ipsam utpote tumultuario opere ex tabu- lis ligneis fabricatam, cum igne et thuribulo impo- sito subvertisse. (50) Επιτρόποις. Intelligo procuratores familie (52) Οἱ δὲ καὶ ἔτι μείζους. Post haec verba pnn- (55) Καὶ τὰ εἰς αὐτόν. Dicium videtur pro τὰ ἐν

γλιχόμενος· ὡς δὲ κόρον αὐτῷ ἤδη τὰ τῆς μανίας ἐλάμβανεν, ἄμφω ζεύξας, αὐτήν τε ταύτην ἅμα τῇ πρὸς αὐτῆς ἀδελφῇ προσαγορευθείσῃ, τὸν διὰ πυρὸς αὐτῶν καταψηφίζεται θάνατον. Τούτων ἡ μὲν προτέρα τῆς Γαζαίων χώρας ἐλέγετο (54), τὴν δ᾽ ἑτέραν ἰστέον ἀπὸ τῆς Καισαρέων ὡρμῆσθαι, τὴν πολλοῖς γνώριμον Οὐαλεντίναν τούνομα. Τὸ ἐπὶ τούτῳ μαρτύριον πῶς ἂν κατ᾽ ἀξίαν διέλθοιμι, οὗ κατηξίωται ὁ τρισμακά ριος Παῦλος ; κατὰ μὲν τὴν αὐτὴν ταύταις ὥραν ὑπὸ μίαν ἀπόφασιν τὴν ἐπὶ θανάτῳ κριθεὶς, πρὸς αὐτῇ δὲ τελειώσει τὸν ἀποτέμνειν αὐτὸν ὅσον οὔπω μέλ- λοντα, βραχύ τι ὥρας ἐνδοῦναι αὐτῷ ἀντιβολήσας • οὗ τυχών, λαμπρᾷ καὶ γεγωνῷ φωνῇ, πρῶτον μὲν τὰς ὑπὲρ τῶν ὁμοεθνῶν ἐπρυτάνευε τῷ Θεῷ δι' εὐχῶν καταλλαγάς, ᾗ τάχος ἐλευθερίαν αὐτοῖς ἐνδοθῆναι ποτνιώμενος· εἶθ' ὑπὲρ τῆς Ἰουδαίων πρὸς τὸν Θεὸν διὰ Χριστοῦ προσαγωγῆς ἠξίου· εἶθ' ἑξῆς κατέβαινε τῷ λόγῳ, τὰ αὐτὰ καὶ Σαμαρείταις ἐπευχόμενος · καὶ τοὺς ἐν πλάνῃ δὲ καὶ ἀγνωσίᾳ Θεοῦ τῶν ἐθνῶν ὄντας, εἰς ἐπίγνωσιν ἐλθεῖν αὐτοὺς (55), καὶ τὴν ἀλη θῶς εὐσέβειαν ἀναλαβεῖν παρεκάλει, μηδὲ τοὺς τότε παμμιγή περιεστῶτας, ατημελήτους καταλιπών. Μεθ' οὖς πάντας, ὦ τῆς πολλῆς καὶ ἀφάτου ἀνεξικακίας ! καὶ ὑπὲρ τοῦ τὸν θάνατον αὐτῷ προστιμήσαντος δι καστοῦ, τῶν τε ἐπὶ πᾶσιν ἀρχόντων, ἔτι τε καὶ τοῦ ὅσον οὔπω τῆς κεφαλῆς αὐτὸν ἀποτεμοῦντος, εἰς ἐπήκοον αὐτοῦ τ' ἐκείνου καὶ τῶν παρόντων ἁπάντων, τοῦ τῶν ὅλων ἐδεῖτο Θεοῦ, μηδαμῶς αὐτοῖς ἐν ἀριθμῷ γενέσθαι τὴν εἰς αὐτὸν ἁμαρτάδα, παρακαλῶν. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα μεγάλη τῇ φωνῇ κατευξάμενος, καὶ μονονουχὶ τοὺς πάντας ὡς ἂν ἀδίκως ἀναιρούμενος, εἰς οἶκτον ἑλκύσας καὶ δάκρυα, ὅμως αὐτὸς ἑαυτὸν σχηματίσας (56), καὶ τὸν αὐχένα γυμνὸν τῇ τοῦ ξί- φους ἀποτομῇ παραδούς, θείῳ κατεκοσμήθη μαρτυ ρίῳ, μηνὸς Πανέμου πέμπτῃ καὶ εἰκάδι, ἢ λέγοιτ' ἂν πρὸ ὀκτὼ Καλανδῶν Αὐγούστων. Καὶ τὰ μὲν κατὰ τούσδε τοιοῦτο τέλος εἶχεν. Οὐ μακροῦ δὲ διαδρα μόντος χρόνου, αὖθις ἐκ τῆς Αἰγυπτίων γῆς οἱ θαυ μάσιοι τῆς εἰς Χριστὸν ὁμολογίας ἀθληταί τριάκοντα πρὸς ἑκατὸν, ἐκ προστάξεως Μαξιμίνου τὰς αὐτὰς τοῖς προτέροις ἐπ' αὐτῆς Αἰγύπτου εἰς τε τοὺς ὀφθαλ- μοὺς καὶ τοὺς πόδας συμφορὰς ὑποστάντες, τοῖς δε δηλωμένοις ἐν Παλαιστίνῃ μετάλλοις, οἱ δὲ τοῖς κατὰ Κιλικίαν κατάκριτοι παραπέμπονται. ἐλέγετο. αὐτοῦ, τοῦ Θεοῦ. ᾗ νόμος, 4.589 DE MARTYRIBUS PALÆSTINÆ. B : ca- A culenta cujusdam bestiæ percitus, primum quidem ejus latera tot tantisque ungularum ictibus laniari præcepit, quot nullius unquam antea, adeo ut cru- dis ejus carnibus saturari velle videretur. Postquam vero improbitatis ipsum. satietas cepit, ambas si- mul copulans, hanc ipsam scilicet cum illa quam sororem suam appellaverat, flammis jussit absumi. Harum prior ex regione Gazensium orta esse fere- batur altera vero Valentina nomine, multis probe cognita, patriam habuit Caesaream. Illud autem martyrium proxime subsecutum, quo beatissimus Paulus exornatus est, quo tandem modo pro digni- tate explicare possim ? Qui cum eodem temporis articule eademque qua virgines illa sententia, Cam pilali supplicio damnatus fuisset, imminente con- summationis suæ tempore, a carnifice qui caput ipsi jamjam erat præcisurus, breve temporis spa tium sibi concedi flagitavit. Eoque impetrato, contenta voce primum quidem pro universa Chri- stianorum gente preces ad Deum fudit, orans ut iisdem reconciliari vellet, utque pax illi ac secu- ritas quamprimum restitueretur. Tum pro Judæis supplicavit, ut per Christi fidem ad Deum conversi accederent. Deinde ordine progressus, eadem pro Samaritis obsecravit. Post hæc pro gentilibus qui errore mentis impliciti et ignoratione obcæcati te- nebantur, Deum precatus est, ut ad agnitionem ejus tandem pervenirent, veramque religionem sus ciperent. Sed nec promiscuæ circumstantium tur- bæ mentionem prætermisit. Post hos omnes (o vere C eximiam et inexplicabilem animi mansuetudinem !) pro ipso judice a quo capitis supplicio, damnatus fuerat, pro imperatoribus, ac pro ipso etiam car- mifice qui cervicem ipsi jamjain erat præcisurus, illo ipso et cunctis qui aderant audientibus, supplex Deum omnipotentem rogavit, ne quod in ipsum ad- mittebant facinus, illis imputaretur. Hæc clara voce precatus, cum universi miseratione ejus com- μoti, utpote qui innocens occideretur, lacrymas funderent, nihilominus semet ipse composuit, nu- damque cervicem gladio feriendam præbens, divino martyrio decoratus est die mensis Panemi, hoc est, ante diem octavum Kalendlas Augusti. Et hu- D jusmodi quidem exitus fuit martyrum illorum. Non longo post tempore rursus ex Ægypto centum ac triginta athlete, Christianæ fidei confessione nobi- les, easdem quas superiores illi oculorum ac pedum mutilationes jam antea in Ægypto perpessi, jussu imperatoris Maximini, pars ad Palæstinæ, pars ad Cilicia provincie metalla damnati, ac deducti sunt. Desideratur hujus virginis nomen, quod quidem magnopere dolendum est. Sed hanc lacunam supplebimus ex Menologio Græcorum, in quo ita scribitur die Julii : Eodem die SS. martyrum Valentine et Theæ, quæ fuerunt ex Ægypto ad ur- bem Diocasaream dedua, et Firmiliano judici oblatæ, Christi veri Dei nostri confessæ nomen, si- nistris pedibus combustis, el dexteris oculis effossis, gladio et igne consummate sunt. Quæ tamen nar- ratio non convenit cum Eusebii nostri narratione. Neque enim Eusebius eas in Ægypto comprehensas esse dicit; sed alteram Gaza captam esse memorat, alteram vero Cæsareæ, Valentinam nomine. Sed neque sinistros pedes candenti ferro debilitatos, aut dextros oculos eis effossos esse dicit. bere supple Nostri tamen codices nihil mutant. aliam scripturam exhibent codices Fuketii et Savi- lii. Sic enim habent id est ut moris est. Quæ lectio haudquaquam spernenda mihi videtur. Cæterum de hujus Pauli martyrio mentio fit etiam in Menologio, die mensis Julii. (54) Τούτων ἡ μὲν προτέρα τῆς Γαζαίων χώρας (55) Εἰς ἐπίγνωσιν ἐλθεῖν αὐτούς. Malim scri- (56) "Ομως αὐτὸς ἑαυτὸν σχηματίσας. Longe

γλιχόμενος· ὡς δὲ κόρον αὐτῷ ἤδη τὰ τῆς μανίας ἐλάμβανεν, ἄμφω ζεύξας, αὐτήν τε ταύτην ἅμα τῇ πρὸς αὐτῆς ἀδελφῇ προσαγορευθείσῃ, τὸν διὰ πυρὸς αὐτῶν καταψηφίζεται θάνατον. Τούτων ἡ μὲν προτέρα τῆς Γαζαίων χώρας ἐλέγετο (54), τὴν δ᾽ ἑτέραν ἰστέον ἀπὸ τῆς Καισαρέων ὡρμῆσθαι, τὴν πολλοῖς γνώριμον Οὐαλεντίναν τούνομα. Τὸ ἐπὶ τούτῳ μαρτύριον πῶς ἂν κατ᾽ ἀξίαν διέλθοιμι, οὗ κατηξίωται ὁ τρισμακά ριος Παῦλος ; κατὰ μὲν τὴν αὐτὴν ταύταις ὥραν ὑπὸ μίαν ἀπόφασιν τὴν ἐπὶ θανάτῳ κριθεὶς, πρὸς αὐτῇ δὲ τελειώσει τὸν ἀποτέμνειν αὐτὸν ὅσον οὔπω μέλ- λοντα, βραχύ τι ὥρας ἐνδοῦναι αὐτῷ ἀντιβολήσας • οὗ τυχών, λαμπρᾷ καὶ γεγωνῷ φωνῇ, πρῶτον μὲν τὰς ὑπὲρ τῶν ὁμοεθνῶν ἐπρυτάνευε τῷ Θεῷ δι' εὐχῶν καταλλαγάς, ᾗ τάχος ἐλευθερίαν αὐτοῖς ἐνδοθῆναι ποτνιώμενος· εἶθ' ὑπὲρ τῆς Ἰουδαίων πρὸς τὸν Θεὸν διὰ Χριστοῦ προσαγωγῆς ἠξίου· εἶθ' ἑξῆς κατέβαινε τῷ λόγῳ, τὰ αὐτὰ καὶ Σαμαρείταις ἐπευχόμενος · καὶ τοὺς ἐν πλάνῃ δὲ καὶ ἀγνωσίᾳ Θεοῦ τῶν ἐθνῶν ὄντας, εἰς ἐπίγνωσιν ἐλθεῖν αὐτοὺς (55), καὶ τὴν ἀλη θῶς εὐσέβειαν ἀναλαβεῖν παρεκάλει, μηδὲ τοὺς τότε παμμιγή περιεστῶτας, ατημελήτους καταλιπών. Μεθ' οὖς πάντας, ὦ τῆς πολλῆς καὶ ἀφάτου ἀνεξικακίας ! καὶ ὑπὲρ τοῦ τὸν θάνατον αὐτῷ προστιμήσαντος δι καστοῦ, τῶν τε ἐπὶ πᾶσιν ἀρχόντων, ἔτι τε καὶ τοῦ ὅσον οὔπω τῆς κεφαλῆς αὐτὸν ἀποτεμοῦντος, εἰς ἐπήκοον αὐτοῦ τ' ἐκείνου καὶ τῶν παρόντων ἁπάντων, τοῦ τῶν ὅλων ἐδεῖτο Θεοῦ, μηδαμῶς αὐτοῖς ἐν ἀριθμῷ γενέσθαι τὴν εἰς αὐτὸν ἁμαρτάδα, παρακαλῶν. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα μεγάλη τῇ φωνῇ κατευξάμενος, καὶ μονονουχὶ τοὺς πάντας ὡς ἂν ἀδίκως ἀναιρούμενος, εἰς οἶκτον ἑλκύσας καὶ δάκρυα, ὅμως αὐτὸς ἑαυτὸν σχηματίσας (56), καὶ τὸν αὐχένα γυμνὸν τῇ τοῦ ξί- φους ἀποτομῇ παραδούς, θείῳ κατεκοσμήθη μαρτυ ρίῳ, μηνὸς Πανέμου πέμπτῃ καὶ εἰκάδι, ἢ λέγοιτ' ἂν πρὸ ὀκτὼ Καλανδῶν Αὐγούστων. Καὶ τὰ μὲν κατὰ τούσδε τοιοῦτο τέλος εἶχεν. Οὐ μακροῦ δὲ διαδρα μόντος χρόνου, αὖθις ἐκ τῆς Αἰγυπτίων γῆς οἱ θαυ μάσιοι τῆς εἰς Χριστὸν ὁμολογίας ἀθληταί τριάκοντα πρὸς ἑκατὸν, ἐκ προστάξεως Μαξιμίνου τὰς αὐτὰς τοῖς προτέροις ἐπ' αὐτῆς Αἰγύπτου εἰς τε τοὺς ὀφθαλ- μοὺς καὶ τοὺς πόδας συμφορὰς ὑποστάντες, τοῖς δε δηλωμένοις ἐν Παλαιστίνῃ μετάλλοις, οἱ δὲ τοῖς κατὰ Κιλικίαν κατάκριτοι παραπέμπονται. ἐλέγετο. αὐτοῦ, τοῦ Θεοῦ. ᾗ νόμος, 4.589 DE MARTYRIBUS PALÆSTINÆ. B : ca- A culenta cujusdam bestiæ percitus, primum quidem ejus latera tot tantisque ungularum ictibus laniari præcepit, quot nullius unquam antea, adeo ut cru- dis ejus carnibus saturari velle videretur. Postquam vero improbitatis ipsum. satietas cepit, ambas si- mul copulans, hanc ipsam scilicet cum illa quam sororem suam appellaverat, flammis jussit absumi. Harum prior ex regione Gazensium orta esse fere- batur altera vero Valentina nomine, multis probe cognita, patriam habuit Caesaream. Illud autem martyrium proxime subsecutum, quo beatissimus Paulus exornatus est, quo tandem modo pro digni- tate explicare possim ? Qui cum eodem temporis articule eademque qua virgines illa sententia, Cam pilali supplicio damnatus fuisset, imminente con- summationis suæ tempore, a carnifice qui caput ipsi jamjam erat præcisurus, breve temporis spa tium sibi concedi flagitavit. Eoque impetrato, contenta voce primum quidem pro universa Chri- stianorum gente preces ad Deum fudit, orans ut iisdem reconciliari vellet, utque pax illi ac secu- ritas quamprimum restitueretur. Tum pro Judæis supplicavit, ut per Christi fidem ad Deum conversi accederent. Deinde ordine progressus, eadem pro Samaritis obsecravit. Post hæc pro gentilibus qui errore mentis impliciti et ignoratione obcæcati te- nebantur, Deum precatus est, ut ad agnitionem ejus tandem pervenirent, veramque religionem sus ciperent. Sed nec promiscuæ circumstantium tur- bæ mentionem prætermisit. Post hos omnes (o vere C eximiam et inexplicabilem animi mansuetudinem !) pro ipso judice a quo capitis supplicio, damnatus fuerat, pro imperatoribus, ac pro ipso etiam car- mifice qui cervicem ipsi jamjain erat præcisurus, illo ipso et cunctis qui aderant audientibus, supplex Deum omnipotentem rogavit, ne quod in ipsum ad- mittebant facinus, illis imputaretur. Hæc clara voce precatus, cum universi miseratione ejus com- μoti, utpote qui innocens occideretur, lacrymas funderent, nihilominus semet ipse composuit, nu- damque cervicem gladio feriendam præbens, divino martyrio decoratus est die mensis Panemi, hoc est, ante diem octavum Kalendlas Augusti. Et hu- D jusmodi quidem exitus fuit martyrum illorum. Non longo post tempore rursus ex Ægypto centum ac triginta athlete, Christianæ fidei confessione nobi- les, easdem quas superiores illi oculorum ac pedum mutilationes jam antea in Ægypto perpessi, jussu imperatoris Maximini, pars ad Palæstinæ, pars ad Cilicia provincie metalla damnati, ac deducti sunt. Desideratur hujus virginis nomen, quod quidem magnopere dolendum est. Sed hanc lacunam supplebimus ex Menologio Græcorum, in quo ita scribitur die Julii : Eodem die SS. martyrum Valentine et Theæ, quæ fuerunt ex Ægypto ad ur- bem Diocasaream dedua, et Firmiliano judici oblatæ, Christi veri Dei nostri confessæ nomen, si- nistris pedibus combustis, el dexteris oculis effossis, gladio et igne consummate sunt. Quæ tamen nar- ratio non convenit cum Eusebii nostri narratione. Neque enim Eusebius eas in Ægypto comprehensas esse dicit; sed alteram Gaza captam esse memorat, alteram vero Cæsareæ, Valentinam nomine. Sed neque sinistros pedes candenti ferro debilitatos, aut dextros oculos eis effossos esse dicit. bere supple Nostri tamen codices nihil mutant. aliam scripturam exhibent codices Fuketii et Savi- lii. Sic enim habent id est ut moris est. Quæ lectio haudquaquam spernenda mihi videtur. Cæterum de hujus Pauli martyrio mentio fit etiam in Menologio, die mensis Julii. (54) Τούτων ἡ μὲν προτέρα τῆς Γαζαίων χώρας (55) Εἰς ἐπίγνωσιν ἐλθεῖν αὐτούς. Malim scri- (56) "Ομως αὐτὸς ἑαυτὸν σχηματίσας. Longe

Ἐπὶ δὴ τοῖς τοσουτοις (57) των μεγαλοπρεπών ἐπὶ δὴ τοῖς τοσούτοις, νος. Χριστοῦ μαρτύρων ἀνδραγαθήμασι λωφησάσης και ὡσανεὶ τοῖς ἱεροῖς αἵμασι τῆς τοῦ διωγμοῦ πυρκαϊας ἀποσβεννυμένης, ἀνέσεώς τε ἤδη καὶ ἐλευθερίας τοῖς ἐπὶ Θηβαΐδος εἰς τὰ αὐτόθι μέταλλα διὰ Χριστὸν και ταπονουμένοις συγκεχωρημένης, μικρόν τε ἐκ καθα ροῦ μελλόντων ἡμῶν ὑπαναπνεῖν ἀέρος, οὐκ οἶδ' ὅπως ἔκ τινος ἀνακινήσεως πάλιν ἐξ ὑπαρχῆς ὁ τοῦ διώκειν τὴν ἐξουσίαν εἰληχώς, κατὰ Χριστιανῶν ἀνεκάετο. ᾿Αθρόως δ' οὖν αὖθις Μαξιμίνου διαφοιτᾷ καθ᾿ ἡμῶν πανταχοῦ γράμματα κατ' ἐπαρχίαν, ἡγεμόνες τε καὶ προσέτι ὁ τοῦ τῶν στρατοπέδων ἄρχειν ἐπιτεταγμέν νος (58), προγράμμασι καὶ ἐπιστολαῖς καὶ δημοσίας διατάγμασι, τοὺς ἐν ἁπάσαις πόλεσι λογιστὰς ἁμα στρατηγοῖς καὶ ταβουλαρίοις (59) ἐπέσπερχον, τὸ βασιλικὸν εἰς πέρας ἄγειν πρόσταγμα, κελεῦον ὡς ἂν (60) μετὰ σπουδῆς πάσης τῶν μὲν εἰδώλων ἀνοι κοδομοῖεν τὰ πεπτωκότα, πανδημεὶ δὲ πάντας ἄν δρας ἅμα γυναιξὶ καὶ οἰκέταις καὶ αὐτοῖς ὑπομαξίοις παισὶ θύειν καὶ σπένδειν, αὐτῶν τε ἀκριβῶς τῶν ἐναγῶν ἀπογεύεσθαι θυσιῶν ἐπιμελὲς ποιοῖντο, καὶ τὰ μὲν κατ᾿ ἀγορὰν ὤνια ταῖς ἀπὸ τῶν θυσιῶν στην ο δαῖς καταμολύνοιτο, πρόσθεν δὲ τῶν λουτρών έφεδροι κατατάσσοιντο, ὡς ἂν τοὺς ἐν τούτοις ἀποκαθαιρομέ νους ταῖς παμμιάροις μολύνοιεν θυσίαις. Τούτων δῆτα οὕτως ἐπιτελουμένων, ἐξ ὑπαρχῆς τε τῶν ἡμε τέρων πλείστῃ, οἷα δὴ εἰκὸς ἦν, φροντίδι συνεχομέ νων, τῶν τε ἀπίστων ἐθνῶν βαρεῖαν τῶν γινομένων, καὶ ὡς ἂν περιττὴν ἤδη τὴν ἀτοπίαν καταμεμφομέ νων· προσκορῇ γὰρ καὶ φορτικὰ ταῦτα καὶ αὐτοῖς εἶναι κατεφαίνετο· μεγίστου τε χειμῶνος τοῖς παν ταχῆ πᾶσιν ἐπηρτημένου, τούμπαλιν ἡ θεία τοῦ Σω τῆρος ἡμῶν δύναμις τοῖς αὐτῆς ἀθληταῖς θάρσος του σοῦτον ἐνέπνει, ὡς μηδ' ἐπισπωμένου τινὸς, μηδ' ἕλκοντος, τὴν τῶν τοσούτων καταπατεῖν ἀπειλήν. Ομόσε δὴ οὖν τρεῖς συνταξάμενοι τῶν πιστῶν, ἐπι πηδῶσιν εἰδώλοις θύοντι τῷ ἄρχοντι, παύσασθαι τῆς πλάνης ἐμβοώμενοι· μὴ γὰρ δὴ ἄλλον ὑπάρχειν πλὴν τοῦ τῶν ὅλων ποιητοῦ τε καὶ δημιουργοῦ Θεόν. Αν ερωτώμενοι δῆτα τίνες είεν, Χριστιανοὺς σφᾶς θαρσα- λέως ὡμολόγουν. Εφ' οἷς ὀξύτερον παρακινηθεὶς ὁ Φιρμιλιανός, μηδὲ βασάνοις αὐτοὺς αἰκισάμενος (61), καὶ πρὸς ἔτι ὁ τοῦ τῶν στρατοπέδων ἄρχειν ἐπιτεταγμένος, τοῦ αὐτοῦ, Μαξιμίνου. ταβουλαρίοις. πρόσταγμα, κελεῖον ὡς ἄν, EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS I. HISTORICA. - CAPUT IX. De renovata acrius persecutione ; et de Antonino, Zebina, Germano aliisque martyribui. Cæterum post tot egregia nobilium Christi mar- A tyrum facinora, cum persecutionis incendium im- minui et sacro ipsorum cruore quasi restingui jam cœpisset; cumque his qui per Thebaidem ad me- talla damnati graviter vexabantur, quies ac libertas esset indulta; cumque jam liberiorem spiritum du- cturi, et puriore quod aiunt aura fruituri essenius ; rursus ille qui persequendi potestatem na- ctus fuerat, nescio quo modo quove impulsu adver- sus Christianos de integro inflammatus est. Repente siquidem edicta Maximini contra Christianos quo- quoversus per singulas sunt missa provincias. Si - mul præsides, ipseque præfectus prætorii proposi- tis edictis et epistolis ac publicis jussionibus, insta- bant curatoribus civitatum et magistratibus ac tabulariis, ut imperatoris præceptum exsecutioni mandarent, quo jussum erat ut idolorum quidem delubra quæ vetustate collapsa erant, omni cura ac studio instaurarent; cunctos vero tam viros quam mulieres una cum servulis et infantibus, sa- crificare et libare diis immortalibus cogerent, et immolatis hostiarum carnibus vesci; utque cuncta in foro venalia sacrificiorum libationibus inquina- rentur; et ante publicas halneas quasi in insidiis collocarentur custodes, qui lavantes illic homines sordesque corporis expurgantes exsecrandis sacri- ficiis macularent. Quæ dum ita geruntur, nostris de integro, ut credibile est, ingenti angore oppressis, ipsis quoque gentilibus qui a nostra fide alieni erant, gravem jamque nimiam hujusmodi rerum atrocitatem improbantibus (quippe hæc illis plena importunitatis ac fastidii videbantur), cum gravis- sima tempestas omnibus ubicunque positis immine- ret, rursum divina vis ac potentia Servatoris no- stri athletis suis tantam animi fiduciam addidit, ut nemine eos urgente ac trahente, ipsi ultro tot ad- versariorum minas proculcarent. Tres igitur ex fi- delium numero, quasi juncto agmine irruunt in præsidem, qui tum idolis sacrificabat, clamantes ut ab errore desisteret: neque enim alium Deum esse præter universi opificem et creatorem. Post hæc interrogati quinam essent, Christianos se esse au- scribendum est quemadmo- dum legitur in codice Regio. Atque ita in libro Turnebi ac Moræi ad marginem emendatum inve- mi. Praefectum prætorii intelligo. Nam præfecti prætorio tunc temporis rem militarem curabant, Certe quæ sequuntur verba, satis indicant de præ- fecto prætorio hic agi. Subjicit enim Eusebius de edictis et jussionibus datis ad curatores et magistra- tas ac tabularios singularum civitatum. Solus autem præfectus prætorio hujusmodi edicta emittebat, ut innumeris exemplis probari potest. Vide librum ix, Hist., cap. et 9, ubi de Sabino præfecto prætorii Maximini scribit Eusebius. Porro monendus est tector, in tribus nostris codicibus Maz., Med. et B C Fuk. hunc locum ita scribi, ubi positum esse videtur pro supple D notavi ad lib. xxvIII Amm. Marcellini, pag. 348. Horum mentio fit in lege 18, D. De muneribus et hon. Porro in codicibus nostris Maz., Med. et Fuk. rectius scribitur dem ex codice Regio edidit Rob. Stephanus. Verum in quatuor aliis codicibus Maz., Med., Fuk. et Sa- vil. scriptum est etc., longe profecto rectius. Refert enim Eusebius hoc loco ea quæ Maximini edicto continebantur. utpote novum atque inusitatum notat Eusebius, non quo Firmiliani præsidis clementiam laudet, qui (57) Vulg. ἐπειδὴ τοῖς τοσούτοις. Procul dubio (58) ῾Ο των στρατοπέδων ἄρξειν ἐπιτεταγμέ (59) Καὶ ταβουλαρίοις. De his tabulariis mulla (60) Vulg. πρόσταγμα κελεύοντες, etc. Ita qui- (61) Μηδὲ βασάνοις αὐτοὺς αἰκισάμενος. 1d

Β κεφαλικῇ παραδίδωσι κολάσει. Τούτων ὁ μὲν πρε- σβύτερος ἦν, Αντωνίνος ὄνομα (62), ὁ δὲ Ζεβινᾶς ἐκαλεῖτο, τῆς Ἐλευθεροπολιτῶν ὁρμώμενος· Γερμα- νὸς δὲ καὶ τῷ τρίτῳ ἦν ἡ προσηγορία· Δίου μηνός τρισκαιδεκάτῃ, Εἰδοῖς Νοεμβρίαις καὶ τὰ κατὰ τού- τους ἐπράχθη. Γίνεται δ' οὖν αὐτοῖς συναπόδημος ἐπ' αὐτῆς ἡμέρας Ἐνναθὰς (65) τῶν ἀπὸ Σκυθοπολεως τις γυνή, παρθενίας στέμματι (64) καὶ αὐτὴ κεκο- σμημένη, οὐ ταὐτὸν μὲν αὐτοῖς διαπραξαμένη, ἐλχθεῖσα δὲ βίᾳ καὶ προσαχθεῖσα τῷ δικαστῇ. Μετὰ μάστιγας οὖν καὶ δεινὰς ὕβρεις ἃς ἐπήγαγεν (65) αὐτῇ, οὐδὲ μετὰ γνώμης τῆς μείζονος ἐξουσίας, τῶν κατὰ γει τνίαν ἐφεστώτων τις χιλιάρχων ἐτόλμα, Μάξὺς ὄνομα, χείρων τῆς προσηγορίας ἄνθρωπος, μιαρὸς μὲν τὰ ἄλλα, ἰσχυρὸς δ' ὑπερβαλλόντως τὸ ἦθος, καὶ τὸν πάντα τρόπον δεινός τις ὄντως καὶ παρὰ πᾶσι τοῖς γνωρίμοις διαβεβλημένος· οὗτος μέν γε ἐσθῆτος ἁπά σης τὴν μακαρίαν ἀποδύσας, ὡς τὴν ἐξ ὀσφύος αὐτὸ μόνον καὶ ἐπὶ πόδας καλύπτεσθαι, τὸ δ᾽ ἄλλο σῶμα γυμνὸν ἔχειν, τήν τε πᾶσαν Καισαρέων πόλιν κύκλῳ περιαγαγών, ἱμᾶσιν ἀνὰ πάσας ἑλκομένην τὰς ἀγο- μὰς τύπτεσθαι περὶ πολλοῦ ποιεῖται. Καὶ δὴ μετὰ τοσαῦτα θαρσαλεωτάτην ἔνστασιν καὶ ἐπ' αὐτῶν τῶν ἡγεμονικῶν βημάτων ἐνδειξαμένην, ζῶσαν πυρί παι ραδίδωσιν ὁ δικαστής· ὃς καὶ τὸ ἀπάνθρωπον ἐπιτεί- νας (66), τὴν κατὰ τῶν θεοσεβῶν λύτταν, πέρα τῶν τῆς φύσεως προῄει θεσμῶν, οὐδὲ ταφῆς αἰδούμενος ἀψύχοις φθονῆσαι τοῖς τῶν ἱερῶν ἀνδρῶν σώμασι. Νύκτωρ δ' οὖν ἐπιμελῶς καὶ μεθ' ἡμέραν ὑπαίθρους θηρσὶν εἰς βοράν τοὺς νεκροὺς φυλάττεσθαι προστάτ τει. Καὶ παρῆν ὁρᾷν ἐπὶ πλείοσιν ἡμέραις οὐκ ὀλίγον όνομα. ὁ μὲν πρεσβύτερος, στέμματι, Ε " ἐτόλμα ἃς ἐπαγαγεῖν. τος μέν γε, περὶ πολλοῦ ποιεῖται, ὃς τὸ ἀπάνθρωπον ἐπιτείνας καὶ τὴν κατὰ τῶν θεοσεβῶν λύτταν. ὃς καὶ τὸ ἀπάνθρωπον ἐπισ τείνας, τῇ κατὰ τῶν θεοσεβῶν λύττᾳ πέρα τῶν τῆς φύσεως προῄει θεσμῶν, διὰ τὴν κατὰ τῶν θεοσεβῶν λύτταν. DE MARTYRIBUS PALÆSTINÆ. B A dacter profitentur. Quamobrem acrius commotus martyres tormentis afficere noluerit; sed potius ut præcipitem hominis iracundiam ostendat, qui mar- tyres a quibus lacessitus fuerat et confutatus, sta- tim duci ad mortem præceperit, nullis prius tor- mentis excruciatos, sicnt mos erat. Solebant quippe judices Romani his quasi proludiis exercere mar- tyres Christi, ne fortissimi athlete simplici morte defungerentur. Nec vero solis Christi martyribus id facere consueverant, sed generaliter quoties gra- viorum criminum rei in judicium erant deducti, primum de his quæstio habebatur. Ac tametsi reus crimen confessus fuisset, non statim judex a cogni- tione cessabat. Verum insuper consequentia exige- bat : quoties, verbi gratia, eadem egisset, quibus te- lis, quibus in locis ; quæstionem deinde in socios et conscios criminis porrigebat, ut docet Tertullianus in libro Ad nationes et in Apologetici capite se- cundo. In Menologio Græcorum hic Antonius dici- tur, et præter Zebinam ac Germanum quartus illis socius additur Nicephorus. Ita enim in co scribitur die mensis Novembris : Natalis sanctorum mar- tyrum Antonii et sociorum, qui fuerunt sub Maxi- mino imp. Antonius atate provectior, Nicephorus vero, Zebinas et Germanus juvenili vigore florentes. Comprehensi vero apud Cæsaream et Christum libere confessi, obtruncati sunt. Ubi vides auctorem Meno- logii verba illa Eusebii de vetate accepisse, non autem de sacerdotio. Ennathas vocatur hæc virgo, sed Manatho. ut in quatuor nostris codicibus Maz.. Med., Fuk. et Savil. scriptum inveni. Intelligit D Firmilianus, nullis prius tormentis excruciatos ca pitali supplicio addixit. llorum primus quidem presbyter fuit nomine Antoninus; alter Zebinas vo cabatur, patria Eleutheropolitanus; tertius dictus est Germanus. Hæc tertio decimo mensis Dii, quod est Idibus Novembris, adversus eos gesta sunt. Eodem die comes illis adjuncta est mulier quædam Scythopolitana, Ennathas nomine, ipsa quoque vir- ginitatis infulis decorata. Quæ quidem non idem praestiterat quod priores illi, sed per vim tra- eta et ad judicem ducta est. Post flagra igitur gra- vesque contumelias, quas absque permissu majo- ris potestatis inferre ei ausus est quidam ex ipsius vicinia tribunus, Maxys nomine, vir vocabulo suo deterior, fortis alioqui et robore corporis praestans, sed sceleratus et moribus atque ingenio violentus, et universis qui cum norant invisus: bic siquidem beatissimam virginem omni veste nudatam, adeo ut a lumbis deorsum ad pedes ipsos operta, reliquo corpore iniecta esset, per universam Caesariensium civitatem circumducens, tractam per omnia urbis fora loris cædere pro magno habuit. Post tot, in- quam, verbera, cum apud ipsum etiam tribunal præsidis magnum constantis fiduciæ specimen edi- disset, judex eam vivam exuri præcepit. Qui qui- dem immanitatem et rabiem adversus Dei cultores intendens, ipsas communis naturæ leges præter- gressus est, quippe qui sanctorum hominum cada- veribus sepulturam negare non sit veritus. Ilorum igitur corpora sub dio exposita ut a bestiis lania- enim Eusebius mitellam e lana purpurea, quod signum erat professæ virginitatis, ut ait Optatus in libro vt : Jam illud quam stulium, quam vanum, quod ad voluntatem et quasi ad dignitatem vestram revocare voluistis; ut virgines Christi agerent pœni- tentiam, ut jamdudum professæ signa voluntatis capitibus, postea vobis jubentibus, immutarent; ut mitellas aureas projicerent; alias acciperent. Et paulo post : Nudaslis capila jam velala, de quibus professionis detraxistis indicia, quæ contra raptores aut petitores videntur inventa. Idem Optatus eas pur- pureas ex lana fuisse testatur his verbis: "Nec ulla sunt præcepta conjuncta, vel de qua lana mi- tella fieret, aut de qua purpura tingeretur. Eodem referendus est locus ex Passione Saturnini et Da- tivi, ubi de Victoria virgine hæc leguntur: Ad Ecclesiam confugit; ibi consecrati Deo dicatique ca- pilis sacratissimum crinem inconcusso pudore serva- vil. quod mox sequitur, vel sane scribendum est Sed neque hoc modo satis cole- ret oratio. Ac fortasse verba illa quæ sequuntur ov- usque ad per pa renthesim legenda sunt. dum puto : Atqui ita Savilius ad oram sui codicis emendarat. Posset etiam hic locus commode sic emendari, vel, quod idem est, (62) Τούτων ὁ μὲν πρεσβύτερος ἦν, Αντωνίνος (65) 'Ενναθάς. In Græcorum Menologio non (64) Vulg. παρθενίας στέμμασι. Magis placet (65) Ας επήγαγεν. Vel delendum est verbum (66) "Ος καὶ τὸ ἀπάνθρωπον ἐπιτείνας. Scriben-

Β κεφαλικῇ παραδίδωσι κολάσει. Τούτων ὁ μὲν πρε- σβύτερος ἦν, Αντωνίνος ὄνομα (62), ὁ δὲ Ζεβινᾶς ἐκαλεῖτο, τῆς Ἐλευθεροπολιτῶν ὁρμώμενος· Γερμα- νὸς δὲ καὶ τῷ τρίτῳ ἦν ἡ προσηγορία· Δίου μηνός τρισκαιδεκάτῃ, Εἰδοῖς Νοεμβρίαις καὶ τὰ κατὰ τού- τους ἐπράχθη. Γίνεται δ' οὖν αὐτοῖς συναπόδημος ἐπ' αὐτῆς ἡμέρας Ἐνναθὰς (65) τῶν ἀπὸ Σκυθοπολεως τις γυνή, παρθενίας στέμματι (64) καὶ αὐτὴ κεκο- σμημένη, οὐ ταὐτὸν μὲν αὐτοῖς διαπραξαμένη, ἐλχθεῖσα δὲ βίᾳ καὶ προσαχθεῖσα τῷ δικαστῇ. Μετὰ μάστιγας οὖν καὶ δεινὰς ὕβρεις ἃς ἐπήγαγεν (65) αὐτῇ, οὐδὲ μετὰ γνώμης τῆς μείζονος ἐξουσίας, τῶν κατὰ γει τνίαν ἐφεστώτων τις χιλιάρχων ἐτόλμα, Μάξὺς ὄνομα, χείρων τῆς προσηγορίας ἄνθρωπος, μιαρὸς μὲν τὰ ἄλλα, ἰσχυρὸς δ' ὑπερβαλλόντως τὸ ἦθος, καὶ τὸν πάντα τρόπον δεινός τις ὄντως καὶ παρὰ πᾶσι τοῖς γνωρίμοις διαβεβλημένος· οὗτος μέν γε ἐσθῆτος ἁπά σης τὴν μακαρίαν ἀποδύσας, ὡς τὴν ἐξ ὀσφύος αὐτὸ μόνον καὶ ἐπὶ πόδας καλύπτεσθαι, τὸ δ᾽ ἄλλο σῶμα γυμνὸν ἔχειν, τήν τε πᾶσαν Καισαρέων πόλιν κύκλῳ περιαγαγών, ἱμᾶσιν ἀνὰ πάσας ἑλκομένην τὰς ἀγο- μὰς τύπτεσθαι περὶ πολλοῦ ποιεῖται. Καὶ δὴ μετὰ τοσαῦτα θαρσαλεωτάτην ἔνστασιν καὶ ἐπ' αὐτῶν τῶν ἡγεμονικῶν βημάτων ἐνδειξαμένην, ζῶσαν πυρί παι ραδίδωσιν ὁ δικαστής· ὃς καὶ τὸ ἀπάνθρωπον ἐπιτεί- νας (66), τὴν κατὰ τῶν θεοσεβῶν λύτταν, πέρα τῶν τῆς φύσεως προῄει θεσμῶν, οὐδὲ ταφῆς αἰδούμενος ἀψύχοις φθονῆσαι τοῖς τῶν ἱερῶν ἀνδρῶν σώμασι. Νύκτωρ δ' οὖν ἐπιμελῶς καὶ μεθ' ἡμέραν ὑπαίθρους θηρσὶν εἰς βοράν τοὺς νεκροὺς φυλάττεσθαι προστάτ τει. Καὶ παρῆν ὁρᾷν ἐπὶ πλείοσιν ἡμέραις οὐκ ὀλίγον όνομα. ὁ μὲν πρεσβύτερος, στέμματι, Ε " ἐτόλμα ἃς ἐπαγαγεῖν. τος μέν γε, περὶ πολλοῦ ποιεῖται, ὃς τὸ ἀπάνθρωπον ἐπιτείνας καὶ τὴν κατὰ τῶν θεοσεβῶν λύτταν. ὃς καὶ τὸ ἀπάνθρωπον ἐπισ τείνας, τῇ κατὰ τῶν θεοσεβῶν λύττᾳ πέρα τῶν τῆς φύσεως προῄει θεσμῶν, διὰ τὴν κατὰ τῶν θεοσεβῶν λύτταν. DE MARTYRIBUS PALÆSTINÆ. B A dacter profitentur. Quamobrem acrius commotus martyres tormentis afficere noluerit; sed potius ut præcipitem hominis iracundiam ostendat, qui mar- tyres a quibus lacessitus fuerat et confutatus, sta- tim duci ad mortem præceperit, nullis prius tor- mentis excruciatos, sicnt mos erat. Solebant quippe judices Romani his quasi proludiis exercere mar- tyres Christi, ne fortissimi athlete simplici morte defungerentur. Nec vero solis Christi martyribus id facere consueverant, sed generaliter quoties gra- viorum criminum rei in judicium erant deducti, primum de his quæstio habebatur. Ac tametsi reus crimen confessus fuisset, non statim judex a cogni- tione cessabat. Verum insuper consequentia exige- bat : quoties, verbi gratia, eadem egisset, quibus te- lis, quibus in locis ; quæstionem deinde in socios et conscios criminis porrigebat, ut docet Tertullianus in libro Ad nationes et in Apologetici capite se- cundo. In Menologio Græcorum hic Antonius dici- tur, et præter Zebinam ac Germanum quartus illis socius additur Nicephorus. Ita enim in co scribitur die mensis Novembris : Natalis sanctorum mar- tyrum Antonii et sociorum, qui fuerunt sub Maxi- mino imp. Antonius atate provectior, Nicephorus vero, Zebinas et Germanus juvenili vigore florentes. Comprehensi vero apud Cæsaream et Christum libere confessi, obtruncati sunt. Ubi vides auctorem Meno- logii verba illa Eusebii de vetate accepisse, non autem de sacerdotio. Ennathas vocatur hæc virgo, sed Manatho. ut in quatuor nostris codicibus Maz.. Med., Fuk. et Savil. scriptum inveni. Intelligit D Firmilianus, nullis prius tormentis excruciatos ca pitali supplicio addixit. llorum primus quidem presbyter fuit nomine Antoninus; alter Zebinas vo cabatur, patria Eleutheropolitanus; tertius dictus est Germanus. Hæc tertio decimo mensis Dii, quod est Idibus Novembris, adversus eos gesta sunt. Eodem die comes illis adjuncta est mulier quædam Scythopolitana, Ennathas nomine, ipsa quoque vir- ginitatis infulis decorata. Quæ quidem non idem praestiterat quod priores illi, sed per vim tra- eta et ad judicem ducta est. Post flagra igitur gra- vesque contumelias, quas absque permissu majo- ris potestatis inferre ei ausus est quidam ex ipsius vicinia tribunus, Maxys nomine, vir vocabulo suo deterior, fortis alioqui et robore corporis praestans, sed sceleratus et moribus atque ingenio violentus, et universis qui cum norant invisus: bic siquidem beatissimam virginem omni veste nudatam, adeo ut a lumbis deorsum ad pedes ipsos operta, reliquo corpore iniecta esset, per universam Caesariensium civitatem circumducens, tractam per omnia urbis fora loris cædere pro magno habuit. Post tot, in- quam, verbera, cum apud ipsum etiam tribunal præsidis magnum constantis fiduciæ specimen edi- disset, judex eam vivam exuri præcepit. Qui qui- dem immanitatem et rabiem adversus Dei cultores intendens, ipsas communis naturæ leges præter- gressus est, quippe qui sanctorum hominum cada- veribus sepulturam negare non sit veritus. Ilorum igitur corpora sub dio exposita ut a bestiis lania- enim Eusebius mitellam e lana purpurea, quod signum erat professæ virginitatis, ut ait Optatus in libro vt : Jam illud quam stulium, quam vanum, quod ad voluntatem et quasi ad dignitatem vestram revocare voluistis; ut virgines Christi agerent pœni- tentiam, ut jamdudum professæ signa voluntatis capitibus, postea vobis jubentibus, immutarent; ut mitellas aureas projicerent; alias acciperent. Et paulo post : Nudaslis capila jam velala, de quibus professionis detraxistis indicia, quæ contra raptores aut petitores videntur inventa. Idem Optatus eas pur- pureas ex lana fuisse testatur his verbis: "Nec ulla sunt præcepta conjuncta, vel de qua lana mi- tella fieret, aut de qua purpura tingeretur. Eodem referendus est locus ex Passione Saturnini et Da- tivi, ubi de Victoria virgine hæc leguntur: Ad Ecclesiam confugit; ibi consecrati Deo dicatique ca- pilis sacratissimum crinem inconcusso pudore serva- vil. quod mox sequitur, vel sane scribendum est Sed neque hoc modo satis cole- ret oratio. Ac fortasse verba illa quæ sequuntur ov- usque ad per pa renthesim legenda sunt. dum puto : Atqui ita Savilius ad oram sui codicis emendarat. Posset etiam hic locus commode sic emendari, vel, quod idem est, (62) Τούτων ὁ μὲν πρεσβύτερος ἦν, Αντωνίνος (65) 'Ενναθάς. In Græcorum Menologio non (64) Vulg. παρθενίας στέμμασι. Magis placet (65) Ας επήγαγεν. Vel delendum est verbum (66) "Ος καὶ τὸ ἀπάνθρωπον ἐπιτείνας. Scriben-

βουλῇ διακονουμένων. Αλλ' οἱ μὲν ἐξ ἀπόπτου, οἷόν τι σπουδῆς ἄξιον, ὡς μὴ οἱ νεκροὶ κλαπεῖεν ἐπεσκέ πουν, θῆρες δὲ ἄγριοι καὶ κύνες, οἰωνῶν τε τὰ σαρ- κοβόρα, τὰ βρότεια μέλη ὧδε κἀκεῖσε ἐσπάραττον. Καὶ ἡ πᾶσα γε μὴν ἐν κύκλῳ πόλις, σπλάγχνων καὶ ὀστέων ἀνθρωπείων διεστόρνυτο, ώς μηδέ τι πώποτε δεινότερον μηδ' αὐτοῖς ὅσοι πρότερον ἀπεχθῶς πρὸς ἡμᾶς εἶχον, φανῆναι φρικωδέστερον, οὐχ οὕτω τὴν συμφορὰν εἰς οὓς ἐπράττετο ταῦτα, ὡς ἐπὶ τῇ σφῶν αὐτῶν καὶ τῆς κοινῆς ἁπάντων ὕβρει φύσεως ἀπολο φυρομένων. Προκειτο γὰρ ἄγχιστα πυλῶν, θέαμα παντὸς λόγου και τραγικῆς ἀκοῆς μείζον, οὐκ ἐφ' ἑνὶ χώρῳ κατεσθιομένων τῶν ἀνθρωπείων σαρχῶν, ἀλλὰ κατὰ πάντα τόπον διαῤῥιπτουμένων. Μέλη γοῦν καὶ σάρκας ὅλας, μέρη τέ τινα σπλάγχνων, καὶ τους λῶν εἴσω τινὲς κατιδεῖν εἰρήκασιν. Ἐγ᾽ οἷς πλεί σταις ἡμέραις ἐπιτελουμένοις, τοιοῦτόν τι παράδοξον συμβαίνει. Αἰθρία ἦν καὶ λαμπρὸς ὁ ἀὴρ, καὶ τοῦ περιέχοντος κατάστασις εὐδιεινοτάτη (67). Εἶτα ἀθρόως τῶν ἀνὰ τὴν πόλιν κιόνων οι τὰς δημοσίας ὑπήρείδον στοάς, δακρύων τινὰ τρόπον οἱ πλείους σταλαγμοὺς ἀπέσταζον, ἀγοραί τε καὶ πλατείαι, μη- δεμιᾶς ψεκάδος ἐξ ἀέρος γεγενημένης, οὐκ οἶδ' ὁπότ θεν ὕδατι ῥαντισθεῖσαι καθυγραίνοντο, ὡς αὐτίκα διαθρυλληθῆναι εἰς πάντας, δακρύσαι τὴν γῆν ἀῤῥήτω λόγῳ, τὴν τῶν τότε πραχθέντων ανοσιουργίαν μὴ φέρουσαν, εἰς ἔλεγχόν τε φύσεως ἀτέγκτου καὶ ἀσυμ- παθοῦς ἀνθρώπων, λίθους καὶ τὴν ἄψυχον ὕλην ἐπ:- κλαύσαι τοῖς γεγενημένοις. Λῆρος ἴσως καὶ μύθος εὖ οἶδ' ὅτι δόξειεν εἶναι τὸ ῥῆμα τοῖς μεθ' ἡμᾶς, ἀλλ' οὐχ οἷσπερ ὁ καιρὸς τὴν ἀλήθειαν ἐπιστώσατο. ἀνδρῶν ἀριθμὸν, τῇ θηριώδει ταύτῃ καὶ βαρβάρο νωτάτη. τοῦ περιέχοντος κατάστασις εὐδινωτάτη. καὶ τοῦ τε περί έχοντος κατάστασις εὐδεινοτάτη. εὐδιεινοτάτη. εὐδι- χυτάτη Τοῦ δ᾽ ἐπιόντος μηνός ᾿Απελλαίου τεσσαρεσκαιδε κάτῃ, πρὸ δεκαεννέα Καλανδῶν Ιαννουαρίων λέγοιτ' ἂν, πάλιν αὖ τῶν ἀπ᾿ Αἰγύπτου τινὲς πρὸς τῶν ἐπὶ ταῖς τοὺς παριόντας διερευνωμένων συλληφθέντες· ἐτύγχανον δ' οὗτοι θεραπείας ἕνεκα τῶν κατὰ Κιλια κίαν ὁμολογητῶν στειλάμενοι· οἱ μὲν τὴν αὐτὴν οἷς ἔτυχον ἐξυπηρετησόμενοι, κατεδέξαντο ψῆφον, ὀφθαλ μοὺς καὶ πόδας ἀχρειωθέντες· τρεῖς δ᾽ αὐτῶν ἐν Ασκάλωνι ἔνθα καὶ ἐνέσχηντο, θαυμασίαν τε παρά στασιν ἀνδρείας παρεσχημένοι, διάφορον ἀπηνέγκαντο μαρτυρίου τέλος. Ὁ μέν τις αὐτῶν πυρὶ παραδο θεὶς, "Αρης ὄνομα, οἱ δὲ τὰς κεφαλὰς ἀποτμηθέντες, Πρόβος (68) καὶ Ἠλίας τούτοις ἦν ἡ προσηγορία εὐδία εὐδιεινός. Πρόμος, μ. Πρόβος πω Πρόμος. EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS 1. HISTORICA. B -- 14:0 rentur, diu noctuque sollicite jussit custodiri. Pro- A inde non exiguam hominum multitudinem plurimis diebus cernere licebat, huic immani ac ferino con- silio obsequentem. Et hi quiden velut e specula ne cadavera subriperentur observabant, quasi ea res magni momenti esset. Canes vero et feræ bestiæ, et carnivoræ alites humanos artus hac atque illac dispergebant. Totaque circum undique civitas vi- sceribus et ossibus constrata erat. Adeo ut nihil unquam crudelius, nihil horribilius, vel iis ipsis qui antea nobis erant infesti, visum fuerit; cun- ctis non tam eorum adversus quos hæc gerebantur calamitatem, quam suam ipsorum et communis omnium naturæ contumeliain deplorantibus. Nam pene ad ipsas civitatis portas propositum erat spe- ctaculum quod omnem dicendi copiam omnemque tragœdiam longe superabat; carnes scilicet huma- næ quæ non uno in loco devorabantur, sed passim disjectæ erant. Nonnulli etiam intra portas artus et carnium ac viscerum frusta ab se visa esse affirma- runt. Quæ cum per plurimos dies continue gereren- tur, hujusmodi miracuhim accidit. Forte aer purus ac liquidus, et totius caeli mira quædam serenitas erat; cum repente maxima pars columnarum quæ publicas urbis porticus sustentabant, quasdam velut lacrymarum guttas stillaverunt : fora quoque et plate, cum nullus ex aere delapsus ros esset, nescio unde aqua perfusæ maduerunt. Adeo ut communi omnium sermone vulgaretur, ter- ram miro et inexplicabili modo lacrymas edidisse, c cum eorum quæ patrabantur impietatem ferre non posset; et ad immites ac barbaras hominum men- tes convincendas, lapides ipsos resque anima carentes his quæ fierent ingemuisse. Nec dubito quin hæc quæ dixi pro nugis quibusdam et fabulis habituri sint posteri ; at non itidem illi quibus præsentis temporis fides veritatem rei confirmavit. CAPUT X. De Pelro nanacho, Asclepio Marcionita, aliisque martyribus. Insequentis vero mensis quem Apellæum dici- mus die quarto decimo, quod est ante diem xix Kalendas Januarias, rursus quidem Ægyptii qui ad ministeria confessoribus in Cilicia consțitutis exhi- benda ex patria profecti erant, comprehensi ab iis qui ad portas urbis appositi cunctos transeuntes scrutabantur; pars eadem pœna qua illi quibus mi- pistraturi venerant, damnati sunt, oculorum juxta aç pedum usu eis adempto. Tres vero ex ipsis in urbe Ascalone in qua vincti tenebantur, cum ad- mirabilem animi fortitudinem ostendissent, diverso martyrii exitu occubuere. Quippe unus illorum, Ares nomine, flammis consumptus est: reliquis Vetustissimus codex Maz. veram hujus loci scripturam solus retinuit. Sic enim scriptum halet codice autem Fok. scriptum inveni Quare non dubito quin scribendum sit Quanquam eliam ferri possit, ut legitur in lib. ix, c. 7. p Rectior tamen est prior scriptura, cum analogia ita postulet, ut ab voce formetur quæ nusquam, ut opinor, legitur pro nomine proprio. Error autem ex eo natus est, quod in antiquis codicibus scribi solet ut Certe in codice Fuk. et Sar., hoc loco scriptum est, (67) Vulg. τοῦπεριέχοντος κατάστασις ἐνδει (18) Πρόβος. Ita scribendum puto, non vero

βουλῇ διακονουμένων. Αλλ' οἱ μὲν ἐξ ἀπόπτου, οἷόν τι σπουδῆς ἄξιον, ὡς μὴ οἱ νεκροὶ κλαπεῖεν ἐπεσκέ πουν, θῆρες δὲ ἄγριοι καὶ κύνες, οἰωνῶν τε τὰ σαρ- κοβόρα, τὰ βρότεια μέλη ὧδε κἀκεῖσε ἐσπάραττον. Καὶ ἡ πᾶσα γε μὴν ἐν κύκλῳ πόλις, σπλάγχνων καὶ ὀστέων ἀνθρωπείων διεστόρνυτο, ώς μηδέ τι πώποτε δεινότερον μηδ' αὐτοῖς ὅσοι πρότερον ἀπεχθῶς πρὸς ἡμᾶς εἶχον, φανῆναι φρικωδέστερον, οὐχ οὕτω τὴν συμφορὰν εἰς οὓς ἐπράττετο ταῦτα, ὡς ἐπὶ τῇ σφῶν αὐτῶν καὶ τῆς κοινῆς ἁπάντων ὕβρει φύσεως ἀπολο φυρομένων. Προκειτο γὰρ ἄγχιστα πυλῶν, θέαμα παντὸς λόγου και τραγικῆς ἀκοῆς μείζον, οὐκ ἐφ' ἑνὶ χώρῳ κατεσθιομένων τῶν ἀνθρωπείων σαρχῶν, ἀλλὰ κατὰ πάντα τόπον διαῤῥιπτουμένων. Μέλη γοῦν καὶ σάρκας ὅλας, μέρη τέ τινα σπλάγχνων, καὶ τους λῶν εἴσω τινὲς κατιδεῖν εἰρήκασιν. Ἐγ᾽ οἷς πλεί σταις ἡμέραις ἐπιτελουμένοις, τοιοῦτόν τι παράδοξον συμβαίνει. Αἰθρία ἦν καὶ λαμπρὸς ὁ ἀὴρ, καὶ τοῦ περιέχοντος κατάστασις εὐδιεινοτάτη (67). Εἶτα ἀθρόως τῶν ἀνὰ τὴν πόλιν κιόνων οι τὰς δημοσίας ὑπήρείδον στοάς, δακρύων τινὰ τρόπον οἱ πλείους σταλαγμοὺς ἀπέσταζον, ἀγοραί τε καὶ πλατείαι, μη- δεμιᾶς ψεκάδος ἐξ ἀέρος γεγενημένης, οὐκ οἶδ' ὁπότ θεν ὕδατι ῥαντισθεῖσαι καθυγραίνοντο, ὡς αὐτίκα διαθρυλληθῆναι εἰς πάντας, δακρύσαι τὴν γῆν ἀῤῥήτω λόγῳ, τὴν τῶν τότε πραχθέντων ανοσιουργίαν μὴ φέρουσαν, εἰς ἔλεγχόν τε φύσεως ἀτέγκτου καὶ ἀσυμ- παθοῦς ἀνθρώπων, λίθους καὶ τὴν ἄψυχον ὕλην ἐπ:- κλαύσαι τοῖς γεγενημένοις. Λῆρος ἴσως καὶ μύθος εὖ οἶδ' ὅτι δόξειεν εἶναι τὸ ῥῆμα τοῖς μεθ' ἡμᾶς, ἀλλ' οὐχ οἷσπερ ὁ καιρὸς τὴν ἀλήθειαν ἐπιστώσατο. ἀνδρῶν ἀριθμὸν, τῇ θηριώδει ταύτῃ καὶ βαρβάρο νωτάτη. τοῦ περιέχοντος κατάστασις εὐδινωτάτη. καὶ τοῦ τε περί έχοντος κατάστασις εὐδεινοτάτη. εὐδιεινοτάτη. εὐδι- χυτάτη Τοῦ δ᾽ ἐπιόντος μηνός ᾿Απελλαίου τεσσαρεσκαιδε κάτῃ, πρὸ δεκαεννέα Καλανδῶν Ιαννουαρίων λέγοιτ' ἂν, πάλιν αὖ τῶν ἀπ᾿ Αἰγύπτου τινὲς πρὸς τῶν ἐπὶ ταῖς τοὺς παριόντας διερευνωμένων συλληφθέντες· ἐτύγχανον δ' οὗτοι θεραπείας ἕνεκα τῶν κατὰ Κιλια κίαν ὁμολογητῶν στειλάμενοι· οἱ μὲν τὴν αὐτὴν οἷς ἔτυχον ἐξυπηρετησόμενοι, κατεδέξαντο ψῆφον, ὀφθαλ μοὺς καὶ πόδας ἀχρειωθέντες· τρεῖς δ᾽ αὐτῶν ἐν Ασκάλωνι ἔνθα καὶ ἐνέσχηντο, θαυμασίαν τε παρά στασιν ἀνδρείας παρεσχημένοι, διάφορον ἀπηνέγκαντο μαρτυρίου τέλος. Ὁ μέν τις αὐτῶν πυρὶ παραδο θεὶς, "Αρης ὄνομα, οἱ δὲ τὰς κεφαλὰς ἀποτμηθέντες, Πρόβος (68) καὶ Ἠλίας τούτοις ἦν ἡ προσηγορία εὐδία εὐδιεινός. Πρόμος, μ. Πρόβος πω Πρόμος. EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS 1. HISTORICA. B -- 14:0 rentur, diu noctuque sollicite jussit custodiri. Pro- A inde non exiguam hominum multitudinem plurimis diebus cernere licebat, huic immani ac ferino con- silio obsequentem. Et hi quiden velut e specula ne cadavera subriperentur observabant, quasi ea res magni momenti esset. Canes vero et feræ bestiæ, et carnivoræ alites humanos artus hac atque illac dispergebant. Totaque circum undique civitas vi- sceribus et ossibus constrata erat. Adeo ut nihil unquam crudelius, nihil horribilius, vel iis ipsis qui antea nobis erant infesti, visum fuerit; cun- ctis non tam eorum adversus quos hæc gerebantur calamitatem, quam suam ipsorum et communis omnium naturæ contumeliain deplorantibus. Nam pene ad ipsas civitatis portas propositum erat spe- ctaculum quod omnem dicendi copiam omnemque tragœdiam longe superabat; carnes scilicet huma- næ quæ non uno in loco devorabantur, sed passim disjectæ erant. Nonnulli etiam intra portas artus et carnium ac viscerum frusta ab se visa esse affirma- runt. Quæ cum per plurimos dies continue gereren- tur, hujusmodi miracuhim accidit. Forte aer purus ac liquidus, et totius caeli mira quædam serenitas erat; cum repente maxima pars columnarum quæ publicas urbis porticus sustentabant, quasdam velut lacrymarum guttas stillaverunt : fora quoque et plate, cum nullus ex aere delapsus ros esset, nescio unde aqua perfusæ maduerunt. Adeo ut communi omnium sermone vulgaretur, ter- ram miro et inexplicabili modo lacrymas edidisse, c cum eorum quæ patrabantur impietatem ferre non posset; et ad immites ac barbaras hominum men- tes convincendas, lapides ipsos resque anima carentes his quæ fierent ingemuisse. Nec dubito quin hæc quæ dixi pro nugis quibusdam et fabulis habituri sint posteri ; at non itidem illi quibus præsentis temporis fides veritatem rei confirmavit. CAPUT X. De Pelro nanacho, Asclepio Marcionita, aliisque martyribus. Insequentis vero mensis quem Apellæum dici- mus die quarto decimo, quod est ante diem xix Kalendas Januarias, rursus quidem Ægyptii qui ad ministeria confessoribus in Cilicia consțitutis exhi- benda ex patria profecti erant, comprehensi ab iis qui ad portas urbis appositi cunctos transeuntes scrutabantur; pars eadem pœna qua illi quibus mi- pistraturi venerant, damnati sunt, oculorum juxta aç pedum usu eis adempto. Tres vero ex ipsis in urbe Ascalone in qua vincti tenebantur, cum ad- mirabilem animi fortitudinem ostendissent, diverso martyrii exitu occubuere. Quippe unus illorum, Ares nomine, flammis consumptus est: reliquis Vetustissimus codex Maz. veram hujus loci scripturam solus retinuit. Sic enim scriptum halet codice autem Fok. scriptum inveni Quare non dubito quin scribendum sit Quanquam eliam ferri possit, ut legitur in lib. ix, c. 7. p Rectior tamen est prior scriptura, cum analogia ita postulet, ut ab voce formetur quæ nusquam, ut opinor, legitur pro nomine proprio. Error autem ex eo natus est, quod in antiquis codicibus scribi solet ut Certe in codice Fuk. et Sar., hoc loco scriptum est, (67) Vulg. τοῦπεριέχοντος κατάστασις ἐνδει (18) Πρόβος. Ita scribendum puto, non vero

1497 DE MARTYRIBUS PALÆSTINÆ. 1498 Δὐδυναίου δὲ μηνὸς ἡμέρᾳ μιᾷ καὶ δεκάτῃ, εἴη δ' ἂν A duobus quorum alter Probus, alter Elias vocabatur, ἢ πρὸ τριῶν Εἰδῶν Ἰαννουαρίων, ἐπὶ τῆς Καισαρείας Πέτρος ἀσκητὴς, ὁ καὶ ᾿Αψέλαμος (69), ἀπὸ ᾿Ανέας χώμης τῶν ὅρων Ἐλευθεροπόλεως, διὰ πυρὸς οἷα χρυσὸς ἀκραιφνέστατος, τῆς εἰς τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ πίστεως εὐγενεῖ λογισμῷ τὴν δοκιμὴν ἀποδέ δωκε, μυρία μὲν λιπαροῦντας, τόν τε δικαστὴν καὶ τοὺς ἀμφ' αὐτὸν, ὡς ἂν ἐλεήσειέ τε αὐτὸν καὶ τῆς ἰδίας φείσαιτο νεότητός τε καὶ ἀκμῆς, ὑπεριδών, προτιμήσας δ᾽ ἁπάντων καὶ ζωῆς τὴν ἐπὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἐλπίδα. Τούτῳ δὲ τῆς κατὰ Μαρκίωνα πλάνης ἐπίσκοπός τις εἶναι δοκῶν ᾿Ασκληπιός, ζήλῳ μὲν, ὡς ᾤετο, εὐσεβείας, ἀλλ᾽ οὔτι γε τῆς κατ' ἐπίγνωσιν, ὅμως δ' οὖν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ πυρᾷ τὸν βίον συνεξελήλυθεν. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ταύτῃ. caput gladio præcisum. Undecimo autem die men- sis Audynæi, id est, ut Romani dicerent, ante diem tertium Idus Januarias, Petrus asceta, qui et Apse- lainus vocabatur, ortus ex vico Anea in agro Eleu- theropolitano, velut aurum purissimum per ignem probatus, suæ in Christum fidei in urbe Cæsarea illustre specimen edidit. Nam et judicem ipsum et cunctos qui ei apparebant, identidem hortantes ut sui ipsius misereri vellet, suæque ætati et adole- scentia consuleret, generoso animo despexit : et spem quam in conditore omnium Deo collocaverat, omnibus rebus ipsique adeo vitæ suæ anteposuit. Cum hoc Asclepius quidam, qui sectæ Marcionita- rum episcopus 336 esse ferebatur; zelo quidem, ut ipse existimabat, pietatis adductus, sed non illius quæ est secundum scientiam, uno eodemque nihilo- minus rogo consumptus, ex hac luce migravit. Et hæc quidem gesta sunt in hunc modum. - CAPUT XI De Pamphilo aliisque duodecim martyribus. Καιρὸς δῆτα καλεῖ (70), τὸ μέγα καὶ περιβόητον Β ἀνιστορῆσαι θέατρον τῶν ἀμφὶ τὸ τριπόθητον ἔμοιγε όνομα Παμφίλου τελειωθέντων· δώδεκα δ᾽ ἦσαν οἱ mentio fit in Menæis Græcorum die 14 Octobris, com tamen ab Eusebio passus esse dicatur i idus Januarii. Et in Menæo quidem Aboɛlaude dicitur. In Menologio vero Anselamus perperam pro Ause- lamo aut Abselamo ponitur: Eodem die commemo- ratio S. martyris Petri Anselami ex Eleutheropoli, qui cum corporis robore, et animi vigore plurimum valeret, præclare admodum in pietatis certaminibus se gessit, et, terrenis rebus contemptis, anno imperii Diocletiani et Maximiani, ignis certamine exacto, victima Deo grata oblata est. In quibus verbis obiter notandum est, annum sextum imperii Dio- cletiani poni pro anno sexto persecutionis. sexlo et sociorum ejus passionem ex Eusebio nostro de- C scripsit Simeon Metaphrastes, additis et mutatis qui- busdam, ut solet. Videtur tamen integriora nactus esse Eusebii exemplaria, quam sunt ea quæ nunc habemus, idque patebit legenti. Quod si Græcus Simeonis Metaphraste codex nunc esset ad manum, libenter Græca lectori proponerein, ut ex eorum le- ctione dijudicare posset, utrum Eusebii, an potius Metaphraste styluin referrent. Sed quoniam Græco exemplari destituimur (a), contenti inpræsentiarum erimus Latina versione, quam Lipomanus et Surius die primo Junii nobis ediderunt. CERTAMEN SS. MARTYRUM PAMPHILI ET SOCIORUM, EX SIMEONE METAPHRASTE. Tempus invitat ad omnibus enarrandum magnum et gloriosum spectaculum Pamphili et sociorum, viro- rum admirabilium, cum eo consummatorum, et qui ostenderunt multiplicia certamina pietatis. Atque cum plurimi in nobis cognita persecutione se fortiter ges- serint, eorum de quibus agimus rarissimum certamen D quod nos cognovimus, conscripsimus: quod in se si- mul omne genus ætatis e! corporis et animi vitæque diversorum studiorum est complexum; variis tor- mentorum generibus, et diversis in perfecto martyrio coronis exornatum. Licebat enim videre quosdam adolescentes et pueros, atque adeo plane infantes, ex illis qui erant cum ipsis, alios autem pubescentes, cum quibus erat etiam Porphyrius: corpore simul vigentes el prudentia, nempe mihi charissimum Iam- Tempus nunc est ut magnum illud ac celebre spectaculum eorum qui cum Pamphilo, cujus no- men mihi quidem desideratissimum est, martyrium nitem Paulum, Seleucumque et Julianum, qui ambo orti erant ex terra Cappadocum. Erant autem inter eos sacris quoque canis et profunda ornati senectute; Valens quidam diaconus Ecclesiæ Hierosolymitanæ, et cui verum nomen obtigerat Theodulus. Atque hæc quidem fuit in eis aetatum varietas. Animis aulem inter se differebant. Nam alii quidem erant rudiores, ulpole pueri, et quibus erat ingenium adhuc tenerius ac simplicius. Alii vero severi et morum gravitate pro- diti. Erant autem inter eos quoque nonnulli discipli- narum sacrarum non ignari. Aderat vero omnibus congenita, insignis et admirabilis animi fortitudo. Veluti autem quoddam in die resplendens luminare in astris fulgentibus, in medio eorum emicabal meus dominus; non est enim fas mihi aliter appellare di- vinum el plane beatissimum Pamphilum. Is enim es eruditionem quæ habetur apud Græcos in admira- tione, non modice attigeral; et in divinorum dogma- tum et divinitus inspiratarum Scripturarum crudi- tione, si quia audacius, sed verum dicendum est, ita eral exercitatus, ut nullus æque ex iis qui erant suɔ tempore. Quod autem erat his longe majus et præ- stantius, habebat donum; nempe domi natam, vel potius ei a Deo datam intelligentiam et sapientiam.. Et quod ad animum quidem attinet, omnes ita se ha- bebant. Vitæ autem conditionis et conversationis eras inter eos plurima differentia : cum Pamphilus qui- dem duceret genus secundum carnem ex iis qui erant honesto loco nati; fuisset autem insignis in republica gerenda in patria sua; Seleucus vero fuissel insigni- ter ornatus militiæ dignitatibus; alii autem nati es- sent ex mediocri et communi loco. Non erat eorum chorus nec extra servilem conditionem. Nam et ex præsidis domo in eorum numerum relatus erat Theo- dulus, et Porphyrius qui specie quidem erat Pamphili famulus, is autem ipsum affectione habebat loco fra. tris, vel germani potius filii, ut qui nihil omitterel quo minus imitaretur dominum. Quid aliud? Si quis dixerit in summa, eos ecclesiastici cœtus typum esse complexos, is non procul abfuerit a veritate, cum in- ter eos presbyterio quidem dignatus esset Pamphilus; Valens vero diaconatu; et alii sortiti essent locum eorum qui e multitudine consueverunt legere; et con- fessionibus per fortissimam flagrorum tolerantiam diu (a) Græca ex codice Medicao cum interpretatione Latina edidit Daniel Papebrochius in Actis sanctorum, Junij tom. I, p. 64, cum titulo: Ex libris Eusebii De vita Pamphili martyris. Vide infra. Latinum interim Lipomanni textum hic retinemus; a quo in multis abluḍit codex Medicarus. EDIT. PATR (69) Пerpoç donning & nal 'Avélaμos. Hujus 70) Καιρὸς δῆτα καλεῖ. Totam hanc Pamphili

1497 DE MARTYRIBUS PALÆSTINÆ. 1498 Δὐδυναίου δὲ μηνὸς ἡμέρᾳ μιᾷ καὶ δεκάτῃ, εἴη δ' ἂν A duobus quorum alter Probus, alter Elias vocabatur, ἢ πρὸ τριῶν Εἰδῶν Ἰαννουαρίων, ἐπὶ τῆς Καισαρείας Πέτρος ἀσκητὴς, ὁ καὶ ᾿Αψέλαμος (69), ἀπὸ ᾿Ανέας χώμης τῶν ὅρων Ἐλευθεροπόλεως, διὰ πυρὸς οἷα χρυσὸς ἀκραιφνέστατος, τῆς εἰς τὸν Χριστὸν τοῦ Θεοῦ πίστεως εὐγενεῖ λογισμῷ τὴν δοκιμὴν ἀποδέ δωκε, μυρία μὲν λιπαροῦντας, τόν τε δικαστὴν καὶ τοὺς ἀμφ' αὐτὸν, ὡς ἂν ἐλεήσειέ τε αὐτὸν καὶ τῆς ἰδίας φείσαιτο νεότητός τε καὶ ἀκμῆς, ὑπεριδών, προτιμήσας δ᾽ ἁπάντων καὶ ζωῆς τὴν ἐπὶ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ἐλπίδα. Τούτῳ δὲ τῆς κατὰ Μαρκίωνα πλάνης ἐπίσκοπός τις εἶναι δοκῶν ᾿Ασκληπιός, ζήλῳ μὲν, ὡς ᾤετο, εὐσεβείας, ἀλλ᾽ οὔτι γε τῆς κατ' ἐπίγνωσιν, ὅμως δ' οὖν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ πυρᾷ τὸν βίον συνεξελήλυθεν. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ταύτῃ. caput gladio præcisum. Undecimo autem die men- sis Audynæi, id est, ut Romani dicerent, ante diem tertium Idus Januarias, Petrus asceta, qui et Apse- lainus vocabatur, ortus ex vico Anea in agro Eleu- theropolitano, velut aurum purissimum per ignem probatus, suæ in Christum fidei in urbe Cæsarea illustre specimen edidit. Nam et judicem ipsum et cunctos qui ei apparebant, identidem hortantes ut sui ipsius misereri vellet, suæque ætati et adole- scentia consuleret, generoso animo despexit : et spem quam in conditore omnium Deo collocaverat, omnibus rebus ipsique adeo vitæ suæ anteposuit. Cum hoc Asclepius quidam, qui sectæ Marcionita- rum episcopus 336 esse ferebatur; zelo quidem, ut ipse existimabat, pietatis adductus, sed non illius quæ est secundum scientiam, uno eodemque nihilo- minus rogo consumptus, ex hac luce migravit. Et hæc quidem gesta sunt in hunc modum. - CAPUT XI De Pamphilo aliisque duodecim martyribus. Καιρὸς δῆτα καλεῖ (70), τὸ μέγα καὶ περιβόητον Β ἀνιστορῆσαι θέατρον τῶν ἀμφὶ τὸ τριπόθητον ἔμοιγε όνομα Παμφίλου τελειωθέντων· δώδεκα δ᾽ ἦσαν οἱ mentio fit in Menæis Græcorum die 14 Octobris, com tamen ab Eusebio passus esse dicatur i idus Januarii. Et in Menæo quidem Aboɛlaude dicitur. In Menologio vero Anselamus perperam pro Ause- lamo aut Abselamo ponitur: Eodem die commemo- ratio S. martyris Petri Anselami ex Eleutheropoli, qui cum corporis robore, et animi vigore plurimum valeret, præclare admodum in pietatis certaminibus se gessit, et, terrenis rebus contemptis, anno imperii Diocletiani et Maximiani, ignis certamine exacto, victima Deo grata oblata est. In quibus verbis obiter notandum est, annum sextum imperii Dio- cletiani poni pro anno sexto persecutionis. sexlo et sociorum ejus passionem ex Eusebio nostro de- C scripsit Simeon Metaphrastes, additis et mutatis qui- busdam, ut solet. Videtur tamen integriora nactus esse Eusebii exemplaria, quam sunt ea quæ nunc habemus, idque patebit legenti. Quod si Græcus Simeonis Metaphraste codex nunc esset ad manum, libenter Græca lectori proponerein, ut ex eorum le- ctione dijudicare posset, utrum Eusebii, an potius Metaphraste styluin referrent. Sed quoniam Græco exemplari destituimur (a), contenti inpræsentiarum erimus Latina versione, quam Lipomanus et Surius die primo Junii nobis ediderunt. CERTAMEN SS. MARTYRUM PAMPHILI ET SOCIORUM, EX SIMEONE METAPHRASTE. Tempus invitat ad omnibus enarrandum magnum et gloriosum spectaculum Pamphili et sociorum, viro- rum admirabilium, cum eo consummatorum, et qui ostenderunt multiplicia certamina pietatis. Atque cum plurimi in nobis cognita persecutione se fortiter ges- serint, eorum de quibus agimus rarissimum certamen D quod nos cognovimus, conscripsimus: quod in se si- mul omne genus ætatis e! corporis et animi vitæque diversorum studiorum est complexum; variis tor- mentorum generibus, et diversis in perfecto martyrio coronis exornatum. Licebat enim videre quosdam adolescentes et pueros, atque adeo plane infantes, ex illis qui erant cum ipsis, alios autem pubescentes, cum quibus erat etiam Porphyrius: corpore simul vigentes el prudentia, nempe mihi charissimum Iam- Tempus nunc est ut magnum illud ac celebre spectaculum eorum qui cum Pamphilo, cujus no- men mihi quidem desideratissimum est, martyrium nitem Paulum, Seleucumque et Julianum, qui ambo orti erant ex terra Cappadocum. Erant autem inter eos sacris quoque canis et profunda ornati senectute; Valens quidam diaconus Ecclesiæ Hierosolymitanæ, et cui verum nomen obtigerat Theodulus. Atque hæc quidem fuit in eis aetatum varietas. Animis aulem inter se differebant. Nam alii quidem erant rudiores, ulpole pueri, et quibus erat ingenium adhuc tenerius ac simplicius. Alii vero severi et morum gravitate pro- diti. Erant autem inter eos quoque nonnulli discipli- narum sacrarum non ignari. Aderat vero omnibus congenita, insignis et admirabilis animi fortitudo. Veluti autem quoddam in die resplendens luminare in astris fulgentibus, in medio eorum emicabal meus dominus; non est enim fas mihi aliter appellare di- vinum el plane beatissimum Pamphilum. Is enim es eruditionem quæ habetur apud Græcos in admira- tione, non modice attigeral; et in divinorum dogma- tum et divinitus inspiratarum Scripturarum crudi- tione, si quia audacius, sed verum dicendum est, ita eral exercitatus, ut nullus æque ex iis qui erant suɔ tempore. Quod autem erat his longe majus et præ- stantius, habebat donum; nempe domi natam, vel potius ei a Deo datam intelligentiam et sapientiam.. Et quod ad animum quidem attinet, omnes ita se ha- bebant. Vitæ autem conditionis et conversationis eras inter eos plurima differentia : cum Pamphilus qui- dem duceret genus secundum carnem ex iis qui erant honesto loco nati; fuisset autem insignis in republica gerenda in patria sua; Seleucus vero fuissel insigni- ter ornatus militiæ dignitatibus; alii autem nati es- sent ex mediocri et communi loco. Non erat eorum chorus nec extra servilem conditionem. Nam et ex præsidis domo in eorum numerum relatus erat Theo- dulus, et Porphyrius qui specie quidem erat Pamphili famulus, is autem ipsum affectione habebat loco fra. tris, vel germani potius filii, ut qui nihil omitterel quo minus imitaretur dominum. Quid aliud? Si quis dixerit in summa, eos ecclesiastici cœtus typum esse complexos, is non procul abfuerit a veritate, cum in- ter eos presbyterio quidem dignatus esset Pamphilus; Valens vero diaconatu; et alii sortiti essent locum eorum qui e multitudine consueverunt legere; et con- fessionibus per fortissimam flagrorum tolerantiam diu (a) Græca ex codice Medicao cum interpretatione Latina edidit Daniel Papebrochius in Actis sanctorum, Junij tom. I, p. 64, cum titulo: Ex libris Eusebii De vita Pamphili martyris. Vide infra. Latinum interim Lipomanni textum hic retinemus; a quo in multis abluḍit codex Medicarus. EDIT. PATR (69) Пerpoç donning & nal 'Avélaμos. Hujus 70) Καιρὸς δῆτα καλεῖ. Totam hanc Pamphili

1499 EUSEBI CESARIENSIS OPP. PARS I. HISTORICA. - 1500 consummarunt, posterorum memoriz tradam. A πάντες, προφητικού τινος ἢ καὶ ἀποστολικοῦ (71) Erant omnes numero duodecim, prophetica qua- dam, seu potius apostolica gratia simul et numeri æqualitate donati. Quorum princeps eminebat Pam- philus, solus ex illorum numero presbyterii apud Cæsaream dignitate decoratus. Vir toto vitæ suæ tempore in omni virtutis genere spectatissimus, seu fugam et contemptum sæculi consideres, seu bono- rum largam in pauperes erogationem, seu sæcula- B C ante in martyrio præclarissime se gessisset Seleucus, et militaris dignitatis amissionem fortiter excepisset, et reliqui deinde per catechumenos et fideles reli- quam implerent similitudinem innumerabilis Eccle- siæ, ut in parva imagine. Sic asperi admirabilem tam multorum et talium martyrum electionem, qui etsi non essent multi numero, nullus tamen abieral ex iis ordinibus qui inveniuntur inter homines. Quo- modo autem lyra quæ multas habet chordas, et ex chordis constat dissimilibus, aculis et gravibus, re- crissisque et intensis et mediis, arte musica concinne auaplatis omnibus : eodem modo in his, adolescentes simul et senes, servi simul et liberi, eruditi et rudes; obscuri generis homines, ut multis videbatur, et glo- ria insignes; fideles simul cum catechumenis, et dia- coni simul cum presbyteris. Qui omnes tanquam a sapientissimo musico, nempe Dei Verbo unigenito va- rie pulsati, et quæ erat in ipsis potentiæ unusquisque per tormentorum tolerantiam, hoc est confessionem, ostendentes virtutem, et clarissimos numerososque et concinnos sonos edentes in judiciis, uno et eodem fine in primis piam et longe sapientissimam, per martyrii consummationem, Deo universorum impleverunt me- lodiam. Operæ pretium autem est admirari virorum quoque numerum, qui significat propheticam quam- dam et apostolicam gratiam. Contigit enim omnes esse duodecim, quo numero patriarchas et prophetas et apostolos fuisse accepimus. Non est autem præ- termittenda uniuscujusque singulatim laboriosa for- titudo, laterum lacerationes, el cum pilis caprinis, la- ceralarum corporis partium attritiones, et flagella immedicabilia, multipliciaque el varia tormenta, gra- vesque et toleratu difficiles cruciatus, quos jubente judice, manibus et pedibus infligentes satellites, vi cogebant martyres aliquid facere corum quæ erant prohibita. Quid opus est dicere memoriæ perpetuo man- dandas voces virorum divinorum, quibus labores nihil curantes, læto el alucri vultu respondebant judicis in- terrogationibus; in ipsis tormentis ridentes viriliter, el bonis moribus ludificantes ejus percontationes. Cum enim rogussel undenam essent, mittentes dicere, quam in terris habebant civitatem, ostendebant eam quæ rere est eorum patria, dicentes se esse ex Hierusa- lem. Indicabant vero eadem sententia, Dei quoque cœlestem ad quam tendebant civitatem; et alia quæ sunt ejusmodi; ignota quidem et quæ non possunt per- D spici ab iis, qui sacras Litteras non gustarunt; eis autem solis qui à fide divina sunt incitati, aperta ad- ducebant. Propter quæ judex indignatus, et valde animo cruciatus, et plane quid ageret dubius, varia ne vinceretur in eos operabatur. Deinde cum a spe cecidisset, concessit unicuique auferre præmia victo- rice. Erat autem varius modus eorum mortis ; cum duo quidem qui erant inter eos catechumeni, con- summati sint baptismo ignis, alius vero fuerit tradi- tus figuræ salutaris passionis, qui autem erat mihi ckarus, fuerit diversis braviis redimitus. Atque hæc quidem dixerit quispiam, horum magis universam faciens mentionem : singulatim autem unumquem- que persequens, merito beatum pronuntiarit eum, qui an choro primum locum obtinet. Is autem erat Pam- philus, vir revera pius, etc. Porro hæc Eusebii esse, nemo, ut opinor, nega- χαρίσματος καὶ ἀριθμοῦ κατηξιωμένοι. ἂν ὁ κορυ φαῖος, καὶ τῇ τοῦ κατὰ Καισάρειαν πρεσβείου τιμή κεκοσμημένος, μόνος ἐτύγχανεν ὁ Πάμφιλος, ἀνὴρ, καὶ παρ' ὅλον αὐτοῦ τὸν βίον (72) πάσῃ διαπρέψας ἀρετῇ, ἀποτάξει καὶ καταφρονήσει βίου, τῇ τῆς οὐσίας εἰς ἐνδεεῖς κοινωνία, κοσμικῶν ἐλπίδων ολιγωρία φιλοσό φῳ πολιτεία καὶ ἀσκήσει· μάλιστα δὲ παρὰ τοὺς καθ' ἡμᾶς πάντας διέπρεπε τῇ περὶ τὰ θεῖα λόγια verit. Sunt enim elegantissima, et Eusebianam phrasim prorsus redolent. Prima quidem periodus, iisdem verbis tota habetur in hoc capite. Sed et reliqua indidem sumpta esse satis apparet. Hæc enim verba Cum plurimi quidem in nobis cognita persecutione se fortiter gesserint, et illa quæ mox sequantur, clarissimum certamen quod nos coguori- mus conscripsimus ; item illa, mihi charissimum Jamnitem Paulum ; denique ista, in medio eorum emicabat meus dominus, non est enim fas mihi aliter appellare divinum et plane beatissimum Pamphilum ; et panlo post, sic asperi admirabilem tam multorum et talium martyrum electionem: hæc, inquam, om- nia quis alius dicere potuit quam Eusebius ? Neque enim Metaphrastes ita loqui de seipso potest, quippe qui multis sæculis post illos martyres vixerit. Dicet aliquis, hæc quidem quæ superius posuimus, esse Eusebiana; non tamen ex libro de martyribus Pa- læstinæ, sed ex libris Eusebii De vita Pamphili (a), huc a Metaphraste esse translata. Verum tota ora- tionis series, et apta singularum partium distribu- tio, satis arguit hæc unins ejusdemque operis esse. Cum ergo el principium et finis sint ex Eusebii li- bro De martyribus Palæstinæ, sicut res ipsa indicat; pars quoque illa quam hic ascripsimus, ex eodem libro deprompta sit, necesse est. Itaque verissimum est id quod supra observavi, librum hunc Eusebii De martyribus Pulæstinæ, mancum ad nos et muti- lum pervenisse. phetas minores intelligit, qui duodecim numero fuerunt. Id autem longe clarius habetur apud Me- taphrastem bis verbis: Operæ pretium autem est admirari virorum quoque numerum, qui significat propheticam quamdam et apostolicam gratiam. Conti- git enim omnes esse duodecim, quo numero patriar- chas et prophetas et apostolos fuisse accepimus. Blor. Et hic locus apud Metaphrastem multo inte- grior habetur in hunc modum : Is autem erat Pam- philus, vir revera pius, et omnium, ut semel dicam, amicus et familiaris; reipsa nomen sibi impositum verum esse ostendens; Cæsariensium Ecclesiæ orna- mentum. Nam presbyterorum quoque cathedram cum essel presbyter honestabat, ut qui simul ornaret mi- nisterium, et ex eo ornaretur. Quinetiam aliis quo- que erat divinus et divinæ particeps inspirationis : quoniam tota sua vita fuit maxime insignis virtute, multum quidem jubens valere delicias et copium di- vitiarum, cum se totum dedicasset Dei Verbo, renun- tians quidem iis quæ ad ipsum redibant a majoribus, nudis, mancis et pauperibus omnia distribuit. Ipse autem degit in vita quæ nihil possidebat, per valen- tissimam exercitationem, divinam persequens philo- sophiam. Atque ortus quidem erat ex Berylensium civitate, ubi in prima ætate educatus fuerat in illis quæ illic erant studiis litterariis. Postquam autem ejus providentia ad virilem pervenissel ætatem, transiil ab iis ad sacrarum litterarum scientiam. Assumpsil vero mores divinæ et propheticæ vitæ ; et ipse se re- rum Dei martyrem exhibuit etiam ante ultimum vile finem. Sed talis quidem erat Pamphilus. (a) Hæc est sententía Dan. Papebrócbii. Vide ejus vræfationem. Edit. Pair. (71) Προφητικοῦ τινος ἢ καὶ ἀποστολικοῦ. Pro- (72) Πάμφιλος, ἀνὴρ καὶ παρ' ὅλον αὐτοῦ τὸν

γνησιωτάτη σπουδῇ, ἀτρύτῳ τε περὶ ἃ προὔθετο φιλοπονίᾳ, καὶ τῇ περὶ τοὺς προσήκοντας καὶ πάντας τοὺς αὐτῷ πλησιάζοντας ὠφελείᾳ· οὗ τὰ λοιπὰ τῆς ἀρετῆς κατορθώματα, μακροτέρας ὄντα διηγήσεως, ἐπ' ἰδίας τῆς τοῦ κατ' αὐτὸν ὑποθέσεως βίου γραφής, ἐν τρισὶν ἤδη πρότερον ὑπομνήμασι παραδεδώκαμεν. ᾿Αλλὰ γὰρ ἐπ' ἐκεῖνα τοὺς φιλοτίμως καὶ ταῦτα εἰδέ και ἔχοντας ἀναπέμψαντες, τανῦν ἐχώμεθα (73) τῆς κατὰ τοὺς μάρτυρας ἀκολουθίας. Δεύτερος μετά Πάμφιλον ἐπὶ τὸν ἀγῶνα παρῄει ἱεροπρεπεί πολιᾷ τετιμημένος, Ουάλης, τῶν ἀπὸ Αἰλίας διάκονος (74), αὐτῇ προσόψει σεμνότατος πρεσβύτης, τῶν θείων Γρα- φῶν εἰ καί τις ἄλλος ἐπιστήμων· τοσαύτας γέ του μνήμας αὐτῶν ἐνεστέρνιστο, ὡς μὴ ἐνδεῖν τῆς ἀπὸ γραμμάτων ἐντεύξεως, τῆς εἴ ποτε λάβοι Γραφῆς (75) οἴἀσδ᾽ οὖν ἀπομνημονεύσαι διεξόδους. Τρίτος ὁ θερ μουργότατος καὶ τῷ πνεύματι ζέων ἀπὸ τῆς Ἰαμ- νιτῶν πόλεως ἐν αὐτοῖς ἐγνωρίζετο Παῦλος, πρὸ τοῦ μαρτυρίου διὰ καυτήρων ὑπομονῆς τὸν τῆς ὁμολογίας διαθλήσας ἀγῶνα. Τούτοις ἐπὶ τῆς εἰρκτῆς ἐτῶν δυεῖν ὅλων χρόνον κατατρίψασιν ὑπόθεσις τοῦ μαρτυρίου για νεται (76) Αίγυπτίων αὖθις ἀδελφῶν ἔφοδος, τῶν καὶ σὺν αὐτοῖς τελειωθέντων. Τοὺς κατὰ Κιλικίαν οὗτοι μέχρι τῶν αὐτόθι μετάλλων ὁμολογητος προπέμψαν τες, ἐπαλινόστουν ἐπὶ τὰ οἰκεῖα· ὁμοίως δῆτα καὶ αὐτοὶ πρὸς αὐταῖς εἰσόδοις τῶν κατὰ Καισάρειαν πυλῶν, τίνες τε εἶεν καὶ ὁπόθεν ἀφικνούμενοι, πρὸς τῶν φυλάκων (βάρβαροι δέ τινες ὑπῆρχον οὗτοι τὸν τρόπον) ἀνερωτηθέντες, καὶ μηδὲν τῆς ἀληθείας ἀποκρυψάμενοι, οἷα κακοῦργοι ἐπαυτοφώρῳ ληφθέν- τες, συνείχοντο· πέντε δ᾽ ἦσαν οὗτοι τὸν ἀριθμόν. Οἱ καὶ προσαχθέντες τῷ τυράννῳ, κἀπὶ τούτου παρ ῥησιασάμενοι, αὐτίκα μὲν καθείργνυνται δεσμωτη ρίῳ· τῇ δ' ἑξῆς Περιτίου μηνὸς ἡμέρᾳ ἐκκαιδεκάτῃ, Μαρτίου κατά Ρωμαίους ἡ πρὸ δεκατεσσάρων Κατ λανδῶν, ἐκ προστάγματος τούτους δὴ αὐτοὺς ἅμα τοῖς ἀμφὶ τὸν Πάμφιλον δεδηλωμένοις, τῷ δικαστῇ τανῦν ἐχώμεθα, ὡς μὴ ἐνδεῖν τῆς ἀπὸ γραμμά των ἐντέυξεως, τὸ ἧς ποτε ἂν λάβοι Γραφῆς οἰασδοῦν ἀπομνημονεῦσαι διεξόδους. ἀπομνημονεῦσαι υπέρθεσις γίνε ται ὑπόθεσ σις τοῦ μαρτυρίου γίνεται Αἰγυπτίων αὖθις ἀδελφῶν Έφοδος. γίνε- ται DE MARTYRIBUS PALÆSTINÆ. B A rium honorum ad quos aspirare poterat despicien dicibus Muz., Med. et Fuk. rectius in imperativo. Porro ex hoc loco manifeste colligi. tur Hbrum hunc De martyribus Palæstinæ, verum ac germanum opus esse Eusebii, ab eo conscriptum post libros De vita Pamphili, et post Ecclesiasticam historiam. - C rum duplex potest afferri sensus. Nam aut Valentem D patria Eliensem fuisse his verbis significatur; aut diaconum fuisse Æliensium Ecclesiæ. Posteriorem sensum amplexus est Simeon Metaphrastes. Sic enim scribit: Erat autem diaconus, etsi esset hujus- modi, Ecclesiæ Æliensium. Similem ambiguitatem notavi supra in lib. v, ubi de sancto Viennensi diacono agitur. plus est, ut nemo non videt: quem ego sic euen- dandum esse existimo : Atque hanc lectionem in versione mea sum secutus. At Christophorsonus barbare prorsus hunc locum ita vertit, ut si quem locum aliquando citare vellet, perinde expedite illud poterat absque scripto efficere, atque ex scripto legere. Sed nostra interpretatio cum Simeonis Metaphrasta interpretatione consentit. Sic enim habet versio tiam; seu denique arctioris et philosophicæ cujus- dam vitæ exercitationem. Sed præ cunctis nostræ ætatis hominibus eminuit in eo viro ardentissimum studium sacrarum Litterarum, et in iis rebus quas sibi perficiendas proposuerat indefessa laboris as- siduitas ac diligentia; ad hæc singularis in proxi- mos cunctosque qui ad ipsum accesserant benefi- centia. Hujus viri reliquas virtutes resque præclare gestas quæ prolixiorem orationem desiderant, jam- pridem nos in peculiari opere quod De ejus vila con- scripsimus, tribus libris complexi sumus. Si qui igitur harum etiam rerum cognoscendarum cupi- dine tenentur, eos illuc amandasse contenti, impra- sentiarum cœptain de martyribus nostris narratio- nem prosequemur. Secundus post Pamphilum in certamen descendit Valens, Æliæ urbis diaconus, augusta canitie conspicuus, ipsoque aspectu venera- bilis senex, qui divinas Scripturas præ cateris egregie callebat. Eas enim usque adeo fideli me- moria complectebatur, ut nihil omnino interesset an ex codice ipso legeret, an cujuslibet Scripturæ in- tegras paginas memoriter recitaret. Tertius inter eos claruit Paulus Jamnitarum oppido oriundus vir in agendo fervidus et ardore spiritus plenus : qui ante martyrium candentis ferri exustiones per- pessus, confessionis coronam retulerat. His biennii spatio in carcere detentis occasionem marty- rii præbuit Ægyptiorum iterum fratrum adventus, qui etiam una cum illis martyrio coronati sunt. Hi Εgyptii constitutos in Cilicia confessores, ad usque metalla quæ illic sita sunt, honoris causa erant prosecuti. Cumque in patriam reverterentur, ad ipsas urbis Casarea: portas perinde ac priores illi quos supra commemoravi, interrogati a custodibus, viris suopte ingenio barbaris, quinam et unde pro- fecti essent, absque ullis ambagibus rem, ut erat ' Gentiani Herveti apud Lipomanum in mense Februa- rio Quinetiam divinarum Scripturarum sciens, ut si quis alius. Eas quidem ita complexus erat memo- ria, ut a lectione nihil discreparent, quæ memoriæ mandatæ ab eo conservabantur sacrosanctorum di- scipulorum promissiones. Quanquam lerveti‘inter- pretatio in eo peccal, quod verbum vertit memorie mandare, cuin significet memoriter recitare, ut alibi observavi. Christophorsonus rescripsit. Fefellit homi nem prava interpunctio, quæ tum in editione Rob. Stephani, tum in manuscriptis codicibus habetur. Certe in vetustissimo codice Maz., post verbum apposita est virgula ad caput littera. Quod quidem in eo codice interdum fieri observavi. Sed quis non videt totum hunc locumi uno ductu legen- dum esse absque ulla distinctione, hoc modo : in codice quiden Medicæo post vocem nulla adhibetur distinctio. Codex autem Regius post illud verbum virgulam tantum habet appositam ad pedes litteræ. Gentiani quoque Herveti versio nostram interpretationem confirmat. Sic enim ille vertit His in carcere duobus annis contritis, mar- tyrii occasio fuit Ægyptiorum adventus. (75) Vulg. τανῦν ἐχόμεθα. In tribus nostris co- (4) Τῶν ἀπὸ Αἰλίας διάκονος. Horum verbo- (75) Τῆς εἶποτε λάβοι Γραφῆς. Hic locus corru- (76) Υπόθεσις τοῦ μαρτυρίου γίνεται. Male

γνησιωτάτη σπουδῇ, ἀτρύτῳ τε περὶ ἃ προὔθετο φιλοπονίᾳ, καὶ τῇ περὶ τοὺς προσήκοντας καὶ πάντας τοὺς αὐτῷ πλησιάζοντας ὠφελείᾳ· οὗ τὰ λοιπὰ τῆς ἀρετῆς κατορθώματα, μακροτέρας ὄντα διηγήσεως, ἐπ' ἰδίας τῆς τοῦ κατ' αὐτὸν ὑποθέσεως βίου γραφής, ἐν τρισὶν ἤδη πρότερον ὑπομνήμασι παραδεδώκαμεν. ᾿Αλλὰ γὰρ ἐπ' ἐκεῖνα τοὺς φιλοτίμως καὶ ταῦτα εἰδέ και ἔχοντας ἀναπέμψαντες, τανῦν ἐχώμεθα (73) τῆς κατὰ τοὺς μάρτυρας ἀκολουθίας. Δεύτερος μετά Πάμφιλον ἐπὶ τὸν ἀγῶνα παρῄει ἱεροπρεπεί πολιᾷ τετιμημένος, Ουάλης, τῶν ἀπὸ Αἰλίας διάκονος (74), αὐτῇ προσόψει σεμνότατος πρεσβύτης, τῶν θείων Γρα- φῶν εἰ καί τις ἄλλος ἐπιστήμων· τοσαύτας γέ του μνήμας αὐτῶν ἐνεστέρνιστο, ὡς μὴ ἐνδεῖν τῆς ἀπὸ γραμμάτων ἐντεύξεως, τῆς εἴ ποτε λάβοι Γραφῆς (75) οἴἀσδ᾽ οὖν ἀπομνημονεύσαι διεξόδους. Τρίτος ὁ θερ μουργότατος καὶ τῷ πνεύματι ζέων ἀπὸ τῆς Ἰαμ- νιτῶν πόλεως ἐν αὐτοῖς ἐγνωρίζετο Παῦλος, πρὸ τοῦ μαρτυρίου διὰ καυτήρων ὑπομονῆς τὸν τῆς ὁμολογίας διαθλήσας ἀγῶνα. Τούτοις ἐπὶ τῆς εἰρκτῆς ἐτῶν δυεῖν ὅλων χρόνον κατατρίψασιν ὑπόθεσις τοῦ μαρτυρίου για νεται (76) Αίγυπτίων αὖθις ἀδελφῶν ἔφοδος, τῶν καὶ σὺν αὐτοῖς τελειωθέντων. Τοὺς κατὰ Κιλικίαν οὗτοι μέχρι τῶν αὐτόθι μετάλλων ὁμολογητος προπέμψαν τες, ἐπαλινόστουν ἐπὶ τὰ οἰκεῖα· ὁμοίως δῆτα καὶ αὐτοὶ πρὸς αὐταῖς εἰσόδοις τῶν κατὰ Καισάρειαν πυλῶν, τίνες τε εἶεν καὶ ὁπόθεν ἀφικνούμενοι, πρὸς τῶν φυλάκων (βάρβαροι δέ τινες ὑπῆρχον οὗτοι τὸν τρόπον) ἀνερωτηθέντες, καὶ μηδὲν τῆς ἀληθείας ἀποκρυψάμενοι, οἷα κακοῦργοι ἐπαυτοφώρῳ ληφθέν- τες, συνείχοντο· πέντε δ᾽ ἦσαν οὗτοι τὸν ἀριθμόν. Οἱ καὶ προσαχθέντες τῷ τυράννῳ, κἀπὶ τούτου παρ ῥησιασάμενοι, αὐτίκα μὲν καθείργνυνται δεσμωτη ρίῳ· τῇ δ' ἑξῆς Περιτίου μηνὸς ἡμέρᾳ ἐκκαιδεκάτῃ, Μαρτίου κατά Ρωμαίους ἡ πρὸ δεκατεσσάρων Κατ λανδῶν, ἐκ προστάγματος τούτους δὴ αὐτοὺς ἅμα τοῖς ἀμφὶ τὸν Πάμφιλον δεδηλωμένοις, τῷ δικαστῇ τανῦν ἐχώμεθα, ὡς μὴ ἐνδεῖν τῆς ἀπὸ γραμμά των ἐντέυξεως, τὸ ἧς ποτε ἂν λάβοι Γραφῆς οἰασδοῦν ἀπομνημονεῦσαι διεξόδους. ἀπομνημονεῦσαι υπέρθεσις γίνε ται ὑπόθεσ σις τοῦ μαρτυρίου γίνεται Αἰγυπτίων αὖθις ἀδελφῶν Έφοδος. γίνε- ται DE MARTYRIBUS PALÆSTINÆ. B A rium honorum ad quos aspirare poterat despicien dicibus Muz., Med. et Fuk. rectius in imperativo. Porro ex hoc loco manifeste colligi. tur Hbrum hunc De martyribus Palæstinæ, verum ac germanum opus esse Eusebii, ab eo conscriptum post libros De vita Pamphili, et post Ecclesiasticam historiam. - C rum duplex potest afferri sensus. Nam aut Valentem D patria Eliensem fuisse his verbis significatur; aut diaconum fuisse Æliensium Ecclesiæ. Posteriorem sensum amplexus est Simeon Metaphrastes. Sic enim scribit: Erat autem diaconus, etsi esset hujus- modi, Ecclesiæ Æliensium. Similem ambiguitatem notavi supra in lib. v, ubi de sancto Viennensi diacono agitur. plus est, ut nemo non videt: quem ego sic euen- dandum esse existimo : Atque hanc lectionem in versione mea sum secutus. At Christophorsonus barbare prorsus hunc locum ita vertit, ut si quem locum aliquando citare vellet, perinde expedite illud poterat absque scripto efficere, atque ex scripto legere. Sed nostra interpretatio cum Simeonis Metaphrasta interpretatione consentit. Sic enim habet versio tiam; seu denique arctioris et philosophicæ cujus- dam vitæ exercitationem. Sed præ cunctis nostræ ætatis hominibus eminuit in eo viro ardentissimum studium sacrarum Litterarum, et in iis rebus quas sibi perficiendas proposuerat indefessa laboris as- siduitas ac diligentia; ad hæc singularis in proxi- mos cunctosque qui ad ipsum accesserant benefi- centia. Hujus viri reliquas virtutes resque præclare gestas quæ prolixiorem orationem desiderant, jam- pridem nos in peculiari opere quod De ejus vila con- scripsimus, tribus libris complexi sumus. Si qui igitur harum etiam rerum cognoscendarum cupi- dine tenentur, eos illuc amandasse contenti, impra- sentiarum cœptain de martyribus nostris narratio- nem prosequemur. Secundus post Pamphilum in certamen descendit Valens, Æliæ urbis diaconus, augusta canitie conspicuus, ipsoque aspectu venera- bilis senex, qui divinas Scripturas præ cateris egregie callebat. Eas enim usque adeo fideli me- moria complectebatur, ut nihil omnino interesset an ex codice ipso legeret, an cujuslibet Scripturæ in- tegras paginas memoriter recitaret. Tertius inter eos claruit Paulus Jamnitarum oppido oriundus vir in agendo fervidus et ardore spiritus plenus : qui ante martyrium candentis ferri exustiones per- pessus, confessionis coronam retulerat. His biennii spatio in carcere detentis occasionem marty- rii præbuit Ægyptiorum iterum fratrum adventus, qui etiam una cum illis martyrio coronati sunt. Hi Εgyptii constitutos in Cilicia confessores, ad usque metalla quæ illic sita sunt, honoris causa erant prosecuti. Cumque in patriam reverterentur, ad ipsas urbis Casarea: portas perinde ac priores illi quos supra commemoravi, interrogati a custodibus, viris suopte ingenio barbaris, quinam et unde pro- fecti essent, absque ullis ambagibus rem, ut erat ' Gentiani Herveti apud Lipomanum in mense Februa- rio Quinetiam divinarum Scripturarum sciens, ut si quis alius. Eas quidem ita complexus erat memo- ria, ut a lectione nihil discreparent, quæ memoriæ mandatæ ab eo conservabantur sacrosanctorum di- scipulorum promissiones. Quanquam lerveti‘inter- pretatio in eo peccal, quod verbum vertit memorie mandare, cuin significet memoriter recitare, ut alibi observavi. Christophorsonus rescripsit. Fefellit homi nem prava interpunctio, quæ tum in editione Rob. Stephani, tum in manuscriptis codicibus habetur. Certe in vetustissimo codice Maz., post verbum apposita est virgula ad caput littera. Quod quidem in eo codice interdum fieri observavi. Sed quis non videt totum hunc locumi uno ductu legen- dum esse absque ulla distinctione, hoc modo : in codice quiden Medicæo post vocem nulla adhibetur distinctio. Codex autem Regius post illud verbum virgulam tantum habet appositam ad pedes litteræ. Gentiani quoque Herveti versio nostram interpretationem confirmat. Sic enim ille vertit His in carcere duobus annis contritis, mar- tyrii occasio fuit Ægyptiorum adventus. (75) Vulg. τανῦν ἐχόμεθα. In tribus nostris co- (4) Τῶν ἀπὸ Αἰλίας διάκονος. Horum verbo- (75) Τῆς εἶποτε λάβοι Γραφῆς. Hic locus corru- (76) Υπόθεσις τοῦ μαρτυρίου γίνεται. Male

προσάγουσιν. Ος καὶ πρῶτον τῆς τῶν Αἰγυπτίων Ρo- ἀκαταμαχήτου ἐνστάσεως, παντοίοις βασάνων είδεσι, μηχανῶν τε ξένων καὶ ποικίλων ἐπινοίαις πεῖραν λαμβάνει· τὸν μὲν προήγορον ἁπάντων τούτοις ἐγγυμνάσας τοῖς ἄθλοις (77, τίς εἴη, πρῶτον ἠρώτα, εἶτ᾽ ἀντὶ τοῦ κυρίου ονόματος προφητικόν τι έπα κούσας· τοῦτο δὲ πρὸς αὐτῶν ἐγίγνετο, ἀντὶ τῶν πατρόθεν αὐτοῖς ἐπιπεφημισμένων εἰδωλικῶν ὄντων εἰ τύχοι, μετατεθεικότων ἑαυτοῖς τὰς προσηγορίας - Ηλίαν γοῦν καὶ Ἱερεμίαν καὶ Ἡσαΐαν τε καὶ Σα- μουὴλ καὶ Δανιὴλ, ήκουες ἂν αὐτῶν ἐπιγραφομένων, καὶ τὸν ἐν κρυπτῷ Ἰουδαῖον (78) γνήσιόν τε καὶ εἰλικρινῶς Ἰσραὴλ τοῦ Θεοῦ (79) οὐ μόνον ἔργοις, ἀλλὰ φωναῖς κυρίως εκφερομέναις ἐπιδεικνυμένων τοιοῦτόν τι οὖν πρὸς τοῦ μάρτυρος ὄνομα ἐπακούσας δ " Φιρμιλιανός, οὐ μὴν ἐπιστήσας τῇ τοῦ ῥήματος δυ νάμει, δεύτερον ἥτις αὐτοῦ πατρὶς γένοιτο, ἠρώτα. Ο δὲ συνῳδὸν τῇ προτέρᾳ δευτέραν ἀφίησι φωνὴν, Ἱερουσαλήμ εἶναι λέγων τὴν ἑαυτοῦ πατρίδα, ἐκείνην δῆτα νοῶν περὶ ἧς εἴρηται τῷ Παύλῳ· Ἡ δὲ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστὶ, ἥτις ἐστιν μήτηρ ἡμῶν» καί· • Προσεληλύθατε Σιών ὄρει, καὶ πόλει Θεοῦ ζῶντος, Ἱερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ. » Καὶ ὁ μὲν ταύτην ἐνόει, ὁ δ' ἐπὶ χθόνα καὶ χαμαι ρίψας τὴν διάνοιαν, ήτις αὕτη εἴη καὶ ποῖ γῆς κειμένη, ἀκριβῶς ἐπολυ- πραγμόνει, εἶτα καὶ βασάνους ἐπῆγεν, ὡς ἂν τἀληθὲς όμολογοίη· ὁ δὲ στρεβλούμενος κατόπιν τώ χεῖρε, καὶ τοῖν ποδοῖν μαγγανοις τισὶ ξένοις διακλώμενος, ἀληθὲς εἰπεῖν ἀπισχυρίζετο. Εἶτα πάλιν πολλάκις ἐρωτωμέ νου τίς εἴη καὶ ποῖ κειμένη ἣν δὴ φράζει πάλιν, μόνων εἶναι τῶν θεοσεβῶν ταύτην ἔλεγε πατρίδα· μὴ γὰρ ἑτέροις ἢ τούτοις μόνοις, αὐτῆς μετεῖναι, κεῖσθαι δὲ πρὸς αὐταῖς ἀνατολαῖς καὶ πρὸς ἀνίσχοντι ἡλίῳ· ὁ μὲν πάλιν διὰ τούτων κατὰ τὸν ἴδιον νοῦν ἐφιλοσό φει, μηδαμῶς τῶν ἐν κύκλῳ βασάνοις αὐτὸν αἰκιζομέ νων ἐπιστροφὴν ποιούμενος, ἄσαρκος δ' ὥσπερ καὶ ἀσώματος, οὐδ᾽ ἐπαίειν δοκῶν τῶν ἀλγηδόνων· ὁ δ ἀπορούμενος ἐσφάδαζεν, ἐχθρὰν καὶ Ῥωμαίοις το λεμίαν πάντως που συστήσεσθαι πόλιν Χριστιανούς αἰόμενος· πολύς τε ἦν ταύτην ἀνερευνῶν, καὶ τὴν ἐγγυμνάσας έγγυμνα σθείς. ἆθλα εγγυμνάσας τὸν ἐν κρυπτῷ, Εt ἐν κρυ πτῷ Ἰουδαίοις, Ἰουδαίων. ἐν φανερῷ, ἐν κρυπτῷ. τὸν ἐν κρυπτῷ Ἰουδαῖον. Θεοῦ. EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS 1. B - HISTORICA. confessi. Protinus tanquam maledici in ipso facinore A deprehensi vinciuntur. Erant bi numero quinque : qui cum ad tyrannum perducti, coram ipso libere locuti essent, continuo trusi sunt in carcerem. stridie vero, qui dies crat mensis Periti, hoc est juxta Romanos ante diem xiv Kalendas Martias,' una cum Pamphilo et supradictis ejus sociis ex mandato judici exhibentur. llic primum quidem Egyptiorum inexpugnabilem constantiam omni tor- mentorum genere et variis novarum machinarum adinventionibus experiri aggreditur. Ac principem quidem illorum cum ejusmodi cruciatibus antea exercuisset, quisnam esset primum interrogavil. Postquam vero pro nomine proprio propheticum aliquod vocabulum ex eo audivisset (quippe ipsi in- dita sibi a parentibus nomina, ideo fortasse quod essent idolorum vocabula, abjecerant): Eliæ igitur, et eremiæ atque Isaiæ, et Samuelis ac Danielis nomina eos sibi asciscentes audire erat, et genuinum ac germanum Israelem, qui proprie est corum qui In occulto sunt Judæi, non solum operibus, sed pro- priis etiam nominibus exhibentes. Hujusmodi, in- quam, nomen cum ex martyre audiisset Firmilia- nus, nec tamen vim ac virtutem nominis intelle- xisset, post hac quænam ei patria esset interroga- vit. Ille a priori vocabulo nullatenus discrepantia loquens, Jerusalem sibi patriam esse respondet, illam scilicet llierusalem intelligens de qua loqui- tur Paulus: Superna autem Hierusalem libera est et metropolis omnium nostrum '. . Item alio loco : • Accessistis ad montem Sion, et ad civitatem Dei viventis Jerusalem caelestem *. » Et hanc quidem martyr intelligebat, Judex vero sensu in terram ab- jecto ac depresso, quænam illa urbs et ubi gentium esset, sollicite inquirebat. Tormenta dehinc adhibuit, ut veritatem eliceret. Sedenim ille ma- nus post tergum retortas pedesque novis quibusdanı machinis luxatos habens, verum se dixisse affirma- vil. Interrogalus iterum ac sæpius quænam esset illa quam dicebat civitas, et ubi terrarum sita, eo- Gal. 17. * Hebr. XII. C passive hic sumi videtur pro Iudicat enim Eusebius Firmilianum judicem in hujusmodi judiciis et quæstionibus tritum atque exercitatum fuisse. Sed cum boc verbum rursus 1) infra sumatur active, hic quoque eodem modo sumi debet. Prolusiones igitur seu vocal Eu- sebius, verbera et tormenta. Certe Gentianus ller- velus verbum active interpretatus est hoc modo: Ille autem Egyptiorum solum pericu- lum fecit ante tormenta, omni ratione eos exercens. nostris codicibus Maz., Med., Fuk. et Savil., legitur quam scripturam secutus esse vi- detur Christophorsonus; sic enim vertit : ger- manum ac verum Dei Israelem qui Judæis erat in occullo, commonstrare. Quam tamen interpretatio- nem probare non possum. Quid enim sibi vult Israel occultus Judais? Deinde dixisset Eusebius non autem Alius igitur sensus sit oportet horum verborum. Alludit procul dubio Eusebius ad locum Pauli in Epist. ad Roma- nos cap. ix, ubi Paulus duo genera facit Judzorum, alios alios Er priores qui- dem illos, non esse veros Judæos affirmat, quippe qui corporales tantum legis cæremonias observent; posteriores vero ait esse veros Judæos, qui corde. sint circumcisi, non carne. Vide Origenem in capi- te Philocalia. Ita certe hunc Eusebii locum acce- pit Metaphrastes. Sic enim habet ejus versio auctore Gentiano Herveto: Ut qui Eliam et Jeremiam, Isaiam, Samuelem et Danielem ipsi seipsos nomina- rent; et qui est in occulto Judæum et germanxın Israelitam, non solum factis, sed etiam vocibus pro- prie enuntiatis indicarent. Ex quibus apparet in Græco exemplari quo usus est Hervetus, scriptum fuisse Quæ lectio melior mihi videtur. absunt a codice Medico, nec habentur in colle- ctione Simeonis Metaphrastæ, ut ex Herveti inter- pretatione colligitur. Sane cum Israel Hebraice idem sit quod videns Deum, nihil opus est addere Tou Ait igitur Eusebius, Ægyptios illos qui Israe litarum seu Judæorum nomina sibi indiderant, ve- rum ac germanum Israetem, et illum qui in abscon- dito est Judæum, tam factis ipsis quam nominibas exhibuisse. (77) Τούτοις έγγυμνάσας τοῖς ἄλλοις. Verbum (73) Vulg. τῶν ἐν κρυπτῷ Ἰουδαίων. In quatuor (79) Ισραὴλ τοῦ Θεοῦ. Duæ postrema vores

προσάγουσιν. Ος καὶ πρῶτον τῆς τῶν Αἰγυπτίων Ρo- ἀκαταμαχήτου ἐνστάσεως, παντοίοις βασάνων είδεσι, μηχανῶν τε ξένων καὶ ποικίλων ἐπινοίαις πεῖραν λαμβάνει· τὸν μὲν προήγορον ἁπάντων τούτοις ἐγγυμνάσας τοῖς ἄθλοις (77, τίς εἴη, πρῶτον ἠρώτα, εἶτ᾽ ἀντὶ τοῦ κυρίου ονόματος προφητικόν τι έπα κούσας· τοῦτο δὲ πρὸς αὐτῶν ἐγίγνετο, ἀντὶ τῶν πατρόθεν αὐτοῖς ἐπιπεφημισμένων εἰδωλικῶν ὄντων εἰ τύχοι, μετατεθεικότων ἑαυτοῖς τὰς προσηγορίας - Ηλίαν γοῦν καὶ Ἱερεμίαν καὶ Ἡσαΐαν τε καὶ Σα- μουὴλ καὶ Δανιὴλ, ήκουες ἂν αὐτῶν ἐπιγραφομένων, καὶ τὸν ἐν κρυπτῷ Ἰουδαῖον (78) γνήσιόν τε καὶ εἰλικρινῶς Ἰσραὴλ τοῦ Θεοῦ (79) οὐ μόνον ἔργοις, ἀλλὰ φωναῖς κυρίως εκφερομέναις ἐπιδεικνυμένων τοιοῦτόν τι οὖν πρὸς τοῦ μάρτυρος ὄνομα ἐπακούσας δ " Φιρμιλιανός, οὐ μὴν ἐπιστήσας τῇ τοῦ ῥήματος δυ νάμει, δεύτερον ἥτις αὐτοῦ πατρὶς γένοιτο, ἠρώτα. Ο δὲ συνῳδὸν τῇ προτέρᾳ δευτέραν ἀφίησι φωνὴν, Ἱερουσαλήμ εἶναι λέγων τὴν ἑαυτοῦ πατρίδα, ἐκείνην δῆτα νοῶν περὶ ἧς εἴρηται τῷ Παύλῳ· Ἡ δὲ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστὶ, ἥτις ἐστιν μήτηρ ἡμῶν» καί· • Προσεληλύθατε Σιών ὄρει, καὶ πόλει Θεοῦ ζῶντος, Ἱερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ. » Καὶ ὁ μὲν ταύτην ἐνόει, ὁ δ' ἐπὶ χθόνα καὶ χαμαι ρίψας τὴν διάνοιαν, ήτις αὕτη εἴη καὶ ποῖ γῆς κειμένη, ἀκριβῶς ἐπολυ- πραγμόνει, εἶτα καὶ βασάνους ἐπῆγεν, ὡς ἂν τἀληθὲς όμολογοίη· ὁ δὲ στρεβλούμενος κατόπιν τώ χεῖρε, καὶ τοῖν ποδοῖν μαγγανοις τισὶ ξένοις διακλώμενος, ἀληθὲς εἰπεῖν ἀπισχυρίζετο. Εἶτα πάλιν πολλάκις ἐρωτωμέ νου τίς εἴη καὶ ποῖ κειμένη ἣν δὴ φράζει πάλιν, μόνων εἶναι τῶν θεοσεβῶν ταύτην ἔλεγε πατρίδα· μὴ γὰρ ἑτέροις ἢ τούτοις μόνοις, αὐτῆς μετεῖναι, κεῖσθαι δὲ πρὸς αὐταῖς ἀνατολαῖς καὶ πρὸς ἀνίσχοντι ἡλίῳ· ὁ μὲν πάλιν διὰ τούτων κατὰ τὸν ἴδιον νοῦν ἐφιλοσό φει, μηδαμῶς τῶν ἐν κύκλῳ βασάνοις αὐτὸν αἰκιζομέ νων ἐπιστροφὴν ποιούμενος, ἄσαρκος δ' ὥσπερ καὶ ἀσώματος, οὐδ᾽ ἐπαίειν δοκῶν τῶν ἀλγηδόνων· ὁ δ ἀπορούμενος ἐσφάδαζεν, ἐχθρὰν καὶ Ῥωμαίοις το λεμίαν πάντως που συστήσεσθαι πόλιν Χριστιανούς αἰόμενος· πολύς τε ἦν ταύτην ἀνερευνῶν, καὶ τὴν ἐγγυμνάσας έγγυμνα σθείς. ἆθλα εγγυμνάσας τὸν ἐν κρυπτῷ, Εt ἐν κρυ πτῷ Ἰουδαίοις, Ἰουδαίων. ἐν φανερῷ, ἐν κρυπτῷ. τὸν ἐν κρυπτῷ Ἰουδαῖον. Θεοῦ. EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS 1. B - HISTORICA. confessi. Protinus tanquam maledici in ipso facinore A deprehensi vinciuntur. Erant bi numero quinque : qui cum ad tyrannum perducti, coram ipso libere locuti essent, continuo trusi sunt in carcerem. stridie vero, qui dies crat mensis Periti, hoc est juxta Romanos ante diem xiv Kalendas Martias,' una cum Pamphilo et supradictis ejus sociis ex mandato judici exhibentur. llic primum quidem Egyptiorum inexpugnabilem constantiam omni tor- mentorum genere et variis novarum machinarum adinventionibus experiri aggreditur. Ac principem quidem illorum cum ejusmodi cruciatibus antea exercuisset, quisnam esset primum interrogavil. Postquam vero pro nomine proprio propheticum aliquod vocabulum ex eo audivisset (quippe ipsi in- dita sibi a parentibus nomina, ideo fortasse quod essent idolorum vocabula, abjecerant): Eliæ igitur, et eremiæ atque Isaiæ, et Samuelis ac Danielis nomina eos sibi asciscentes audire erat, et genuinum ac germanum Israelem, qui proprie est corum qui In occulto sunt Judæi, non solum operibus, sed pro- priis etiam nominibus exhibentes. Hujusmodi, in- quam, nomen cum ex martyre audiisset Firmilia- nus, nec tamen vim ac virtutem nominis intelle- xisset, post hac quænam ei patria esset interroga- vit. Ille a priori vocabulo nullatenus discrepantia loquens, Jerusalem sibi patriam esse respondet, illam scilicet llierusalem intelligens de qua loqui- tur Paulus: Superna autem Hierusalem libera est et metropolis omnium nostrum '. . Item alio loco : • Accessistis ad montem Sion, et ad civitatem Dei viventis Jerusalem caelestem *. » Et hanc quidem martyr intelligebat, Judex vero sensu in terram ab- jecto ac depresso, quænam illa urbs et ubi gentium esset, sollicite inquirebat. Tormenta dehinc adhibuit, ut veritatem eliceret. Sedenim ille ma- nus post tergum retortas pedesque novis quibusdanı machinis luxatos habens, verum se dixisse affirma- vil. Interrogalus iterum ac sæpius quænam esset illa quam dicebat civitas, et ubi terrarum sita, eo- Gal. 17. * Hebr. XII. C passive hic sumi videtur pro Iudicat enim Eusebius Firmilianum judicem in hujusmodi judiciis et quæstionibus tritum atque exercitatum fuisse. Sed cum boc verbum rursus 1) infra sumatur active, hic quoque eodem modo sumi debet. Prolusiones igitur seu vocal Eu- sebius, verbera et tormenta. Certe Gentianus ller- velus verbum active interpretatus est hoc modo: Ille autem Egyptiorum solum pericu- lum fecit ante tormenta, omni ratione eos exercens. nostris codicibus Maz., Med., Fuk. et Savil., legitur quam scripturam secutus esse vi- detur Christophorsonus; sic enim vertit : ger- manum ac verum Dei Israelem qui Judæis erat in occullo, commonstrare. Quam tamen interpretatio- nem probare non possum. Quid enim sibi vult Israel occultus Judais? Deinde dixisset Eusebius non autem Alius igitur sensus sit oportet horum verborum. Alludit procul dubio Eusebius ad locum Pauli in Epist. ad Roma- nos cap. ix, ubi Paulus duo genera facit Judzorum, alios alios Er priores qui- dem illos, non esse veros Judæos affirmat, quippe qui corporales tantum legis cæremonias observent; posteriores vero ait esse veros Judæos, qui corde. sint circumcisi, non carne. Vide Origenem in capi- te Philocalia. Ita certe hunc Eusebii locum acce- pit Metaphrastes. Sic enim habet ejus versio auctore Gentiano Herveto: Ut qui Eliam et Jeremiam, Isaiam, Samuelem et Danielem ipsi seipsos nomina- rent; et qui est in occulto Judæum et germanxın Israelitam, non solum factis, sed etiam vocibus pro- prie enuntiatis indicarent. Ex quibus apparet in Græco exemplari quo usus est Hervetus, scriptum fuisse Quæ lectio melior mihi videtur. absunt a codice Medico, nec habentur in colle- ctione Simeonis Metaphrastæ, ut ex Herveti inter- pretatione colligitur. Sane cum Israel Hebraice idem sit quod videns Deum, nihil opus est addere Tou Ait igitur Eusebius, Ægyptios illos qui Israe litarum seu Judæorum nomina sibi indiderant, ve- rum ac germanum Israetem, et illum qui in abscon- dito est Judæum, tam factis ipsis quam nominibas exhibuisse. (77) Τούτοις έγγυμνάσας τοῖς ἄλλοις. Verbum (73) Vulg. τῶν ἐν κρυπτῷ Ἰουδαίων. In quatuor (79) Ισραὴλ τοῦ Θεοῦ. Duæ postrema vores

δηλωθεῖσαν χώραν κατ' ἀνατολὰς ἐξετάζων. Ὡς δ' ἐπὶ πλεῖον μάστιξι τὸν νεανίαν καταξήνας παντοίαις τε τιμωρησάμενος βασάνοις, ἀπαράλλακτον τὴν ἔνστασιν τῶν πρότερον αὐτῷ ῥηθέντων ἐγίγνωσκε, τὴν ἐπὶ θανάτῳ κατ' αὐτοῦ κεφαλικὴν ἐκφέρει ψῆφον. Τοσαύ την μὲν οὖν τὰ κατὰ τοῦτον δραματουργίαν ειλήχει. Καὶ τοὺς λοιποὺς δὲ τοῖς παραπλησίοις ἄθλοις ἐγγυ μνάσας, τὸν ὅμοιον ἀπαλλάττει τρόπον. Εἶτ᾽ ἀποκα μών, διαγνούς τε εἰς μάτην τιμωρεῖσθαι τοὺς ἄνδρας, ἐπιθυμίας κόρον λαβὼν (80), ἐπὶ τοὺς ἀμφὶ τὸν Πάμφιλον μέτεισιν, ἀναδιδαχθείς τε ὡς ἤδη καὶ πρότερον διὰ βασάνων ἀμετάθετον ἐνεδείξαντο τὴν ὑπὲρ τῆς πίστεως προθυμίαν, ἀνερωτήσας εἰ ἄρα εἰσέτι κἂν νῦν πειθαρχοιεν, δεξάμενός τε αὐτὸ μόνον παρ' ἑνὸς ἑκάστου τὴν τελευταίαν αὐτῶν τῆς κατὰ τὸ μαρτύριον ὁμολογίας φωνὴν, τὴν αὐτὴν τοῖς προτέ ροις ἐπάγει τιμωρίαν. Τούτων ἐπὶ πέρας ἀχθέντων, μειράκιον τῆς οἰκετικῆς ὑπάρχον τοῦ Παμφίλου θεραπείας (81), οἷα γνησίᾳ ἀνατροφῇ καὶ παιδείᾳ τοῦ τηλικούτου συνησκημένον ἀνδρὸς, ὡς ἔγνω τὴν κατὰ τοῦ δεσπότου ψῆφον, ἀπὸ μέσης τῆς πληθύος ἀναβο, γῇ τὰ σώματα παροδοθῆναι ἀξιῶν. Ὁ δ᾽ οὐκ ἄνθρω- πος, ἀλλὰ θὴρ καὶ εἴ τι θηρὸς ἀγριώτερον, μήτε τῷ τῆς ἡλικίας ἀπονείμας νέῳ συγγνώμην, αὐτὸ μόνον ὡς ἐρωτήσας ὁμολογοῦντα Χριστιανὸν ἔμαθεν, ὥσπερ ὑπό τινος τρωθείς βέλους, οἰδήσας τὸν θυμὸν, ὅλῃ δυνάμει τοῖς βασανισταῖς χρῆσθαι κατ' αὐτοῦ προσ- τάττει. ὡς δ' ἐπικελευομένου θύειν ἀνανεύοντα αυτ τὸν ἑώρα, οὐκέθ᾽ ὡς σάρκας ἀνθρώπου, ἀλλ᾽ ἢ λίθους ἢ ξύλα, ἤ τι τῶν ἄλλων ἀψύχων, ἄχρις αὐτῶν ὀστέων καὶ τῶν ἐν βάθει καὶ ἐν μυχοῖς σπλάγχνων παραμόνως καταξαίνεσθαι κελεύει. Εἰς μακρὸν δὲ τούτου γινομέ νου, μάτην έγχειρείν διέγνω, ἀφώνου καὶ ἀνεπαισθή του, μικροῦ δὲ δεῖν καὶ πάντη αψύχου τοῦ σώματος αὐτῷ ταῖς βασάνοις κατατριβομένου. Παράμονον δὲ τὸ ἀνηλεὲς καὶ ἀπάνθρωπον κεκτημένος, εὐθὺς ὡς εἶχε μακρῷ πυρὶ παραδοθῆναι (82) αὐτὸν ἀποφαίνεται. Καὶ οὗτος μὲν, πρὸ τῆς τοῦ κατὰ σάρκα δεσπότου τελειώσεως, ὕστατος ἐπὶ τὸν ἀγῶνα παρελθὼν, τὴν ἀπὸ τοῦ σώματος ἀπαλλαγὴν προλαβεν, ἔτι διαμελ- λόντων τῶν περὶ τοὺς προτέρους ἐσπουδακότων. Ην ἐπιθυμία θεραπείας. Β. μαλθακῷ. μακρὸν πῦρ DE MARTYRIBUS PALESTINE. rum duntaxat qui veri Dei cultores essent hanc esse B c C eam qua flagrabat Firmilianus cupiditatem, noscendi ex martyribus Ægyptiis, ubinani esset illa Jerusa- lem quam sibi patriam esse dicebant. Ex quo, ut id obiter moneam, satis apparet id quod in superiori- bus libris observavi, Jerusalem tunc in terris nul- lam fuisse. Alioqui non tantopere æstuasset Firmi- lianus, qui præses erat Palæstinæ, ut Hierosolyma situm ex martyribus illis cognosceret. Vox tamen nescio an hoc sensu sumi possit quem dixi. Certe hic locus obscurus est, ac, ni fallor, mendosus. Proinde Simeon Metaphrastes cum bæc ex Eusebio describeret, voces istas consulto præ- termisit. Hoc loco quædam addit Simeon Meta- phrastes, quæ hic merentur ascribi: Nondum autem dictum universum absolverat, et aliunde exclamat quidam adolescens ex familia Pamphili; et ex me- dia turba accedens in medium eorum qui circumsi- debant judicium, alta voce corpora eorum petiit patriam respondit. Neque enim aliis præterquam istis hujus civitatis jus competere : Ipsam porro ad Orientem et juxta ipsum exsurgentis solis cubile po- sitam esse. Et martyr quidem rursus in hunc mo- dum juxta sensum suum philosophabatur, nullate- nus intentus iis qui tormentis ipsum undique ex- cruciabant. Sed tanquam carnis expers et corporis, ne minimo quidem dolorum sensu affici videbatur. Judex vero dubius atque anceps animo æstuabat, ra- tus Christianos urbem aliquam æmulam atque in- fensam Romanis alicubi condituros esse. Proinde multum laborabat ut eam pervestigaret, et Orien- tis regionem quam martyr dixerat indagaret. Verum ubi fortissimum virum post flagrorum verbera qui- bus eum laniaverat, et post cujusquemodi tormen- torum cruciatus, stabilem atque immotum in iisdem quæ prius dixerat perseverare intellexit, capitali eum sententia damnavit. Et res quidem hujusce mar- tyris, hunc veluti cujusdam tragoediae actum atque exitum habuerunt. Reliquos deinde cum haud dis- similibus prolusionibus exercuisset, pari quqque genere mortis exstinxit. Fessus deinde, frustraque eos homines excruciari ab se cernens; cum cupidi- tatis suæ satietas ipsum coepisset, ad Pamphilum ejusque socios transit. Et quoniam compertum ha- bebat, eos pro fidei suæ defensione alacritatem nulla vi tormentorum expugnabilem jam antea ostendisse, interrogavit illos utrum vel nunc tandem præceptis imperialibus parere vellent. Cumque nihil aliud a singulis elicere potuisset præter ultimam illam qua in martyrio fit confessionem, eodem cum superio- ribus supplicio eos affecit. Ilis ita gestis, adolescens quidam ex familia Pamphili, utpote in convictu ac disciplina tanti viri liberaliter educatus, simul at- que sententiam in dominum suum latam esse co- gnovit, e medio turbæ exclamans, ut mortuorum cadavera sepulturæ saltem traderentur postulavit. At judex, non hominis sed belluæ potius, aut si quid etiam bellua tetrius est, dignus nomine- nullam ætati venian impertiens, postquam sepu!turæ mandari. Is autem erat Porphyrius, Pamphili vernula, nondum totos octodecim annos natus; recle scribendi scientia peritus; modestia vero morum has laudes celans, ut qui a tali viro fuisset institutus. nus legisse videtur Sic enim vertit : Cun- festim igni pedetentim exardescente et remisso com- buri decernit. Hervetus quoque ita interpretatus est Pronuntiat sententiam ut tradatur molli et lento igni. Idque confirmant sequentia Eusebii verba. Ait enim Porphyrium palo affixum fuisse, et pro- cul ab ipso rogum in circuitu accensum esse; ut scilicet martyr lento igne consumeretur. Idem le- gitur in Passione Plonii et aliorum martyrum. Eo- dem sensu iterum usurpat Eusebius infra ubi de Juliano. Porro notandum est, tam Por- phyrium quam Julianum catechumenos fuisse. Docet id Metaphrastes his verbis : Duo quidem qui erant inter eos catechumeni, consumma¡i sunt bapli‐ smo ignis. (80) Επιθυμίας κόρον λαβών. Intelligere videtur D (81) Μειράκιον τῆς οἰκετικῆς... τοῦ Παμφίλου (82) Μακρῷ πυρὶ παραδοθῆναι. Christophorso-

δηλωθεῖσαν χώραν κατ' ἀνατολὰς ἐξετάζων. Ὡς δ' ἐπὶ πλεῖον μάστιξι τὸν νεανίαν καταξήνας παντοίαις τε τιμωρησάμενος βασάνοις, ἀπαράλλακτον τὴν ἔνστασιν τῶν πρότερον αὐτῷ ῥηθέντων ἐγίγνωσκε, τὴν ἐπὶ θανάτῳ κατ' αὐτοῦ κεφαλικὴν ἐκφέρει ψῆφον. Τοσαύ την μὲν οὖν τὰ κατὰ τοῦτον δραματουργίαν ειλήχει. Καὶ τοὺς λοιποὺς δὲ τοῖς παραπλησίοις ἄθλοις ἐγγυ μνάσας, τὸν ὅμοιον ἀπαλλάττει τρόπον. Εἶτ᾽ ἀποκα μών, διαγνούς τε εἰς μάτην τιμωρεῖσθαι τοὺς ἄνδρας, ἐπιθυμίας κόρον λαβὼν (80), ἐπὶ τοὺς ἀμφὶ τὸν Πάμφιλον μέτεισιν, ἀναδιδαχθείς τε ὡς ἤδη καὶ πρότερον διὰ βασάνων ἀμετάθετον ἐνεδείξαντο τὴν ὑπὲρ τῆς πίστεως προθυμίαν, ἀνερωτήσας εἰ ἄρα εἰσέτι κἂν νῦν πειθαρχοιεν, δεξάμενός τε αὐτὸ μόνον παρ' ἑνὸς ἑκάστου τὴν τελευταίαν αὐτῶν τῆς κατὰ τὸ μαρτύριον ὁμολογίας φωνὴν, τὴν αὐτὴν τοῖς προτέ ροις ἐπάγει τιμωρίαν. Τούτων ἐπὶ πέρας ἀχθέντων, μειράκιον τῆς οἰκετικῆς ὑπάρχον τοῦ Παμφίλου θεραπείας (81), οἷα γνησίᾳ ἀνατροφῇ καὶ παιδείᾳ τοῦ τηλικούτου συνησκημένον ἀνδρὸς, ὡς ἔγνω τὴν κατὰ τοῦ δεσπότου ψῆφον, ἀπὸ μέσης τῆς πληθύος ἀναβο, γῇ τὰ σώματα παροδοθῆναι ἀξιῶν. Ὁ δ᾽ οὐκ ἄνθρω- πος, ἀλλὰ θὴρ καὶ εἴ τι θηρὸς ἀγριώτερον, μήτε τῷ τῆς ἡλικίας ἀπονείμας νέῳ συγγνώμην, αὐτὸ μόνον ὡς ἐρωτήσας ὁμολογοῦντα Χριστιανὸν ἔμαθεν, ὥσπερ ὑπό τινος τρωθείς βέλους, οἰδήσας τὸν θυμὸν, ὅλῃ δυνάμει τοῖς βασανισταῖς χρῆσθαι κατ' αὐτοῦ προσ- τάττει. ὡς δ' ἐπικελευομένου θύειν ἀνανεύοντα αυτ τὸν ἑώρα, οὐκέθ᾽ ὡς σάρκας ἀνθρώπου, ἀλλ᾽ ἢ λίθους ἢ ξύλα, ἤ τι τῶν ἄλλων ἀψύχων, ἄχρις αὐτῶν ὀστέων καὶ τῶν ἐν βάθει καὶ ἐν μυχοῖς σπλάγχνων παραμόνως καταξαίνεσθαι κελεύει. Εἰς μακρὸν δὲ τούτου γινομέ νου, μάτην έγχειρείν διέγνω, ἀφώνου καὶ ἀνεπαισθή του, μικροῦ δὲ δεῖν καὶ πάντη αψύχου τοῦ σώματος αὐτῷ ταῖς βασάνοις κατατριβομένου. Παράμονον δὲ τὸ ἀνηλεὲς καὶ ἀπάνθρωπον κεκτημένος, εὐθὺς ὡς εἶχε μακρῷ πυρὶ παραδοθῆναι (82) αὐτὸν ἀποφαίνεται. Καὶ οὗτος μὲν, πρὸ τῆς τοῦ κατὰ σάρκα δεσπότου τελειώσεως, ὕστατος ἐπὶ τὸν ἀγῶνα παρελθὼν, τὴν ἀπὸ τοῦ σώματος ἀπαλλαγὴν προλαβεν, ἔτι διαμελ- λόντων τῶν περὶ τοὺς προτέρους ἐσπουδακότων. Ην ἐπιθυμία θεραπείας. Β. μαλθακῷ. μακρὸν πῦρ DE MARTYRIBUS PALESTINE. rum duntaxat qui veri Dei cultores essent hanc esse B c C eam qua flagrabat Firmilianus cupiditatem, noscendi ex martyribus Ægyptiis, ubinani esset illa Jerusa- lem quam sibi patriam esse dicebant. Ex quo, ut id obiter moneam, satis apparet id quod in superiori- bus libris observavi, Jerusalem tunc in terris nul- lam fuisse. Alioqui non tantopere æstuasset Firmi- lianus, qui præses erat Palæstinæ, ut Hierosolyma situm ex martyribus illis cognosceret. Vox tamen nescio an hoc sensu sumi possit quem dixi. Certe hic locus obscurus est, ac, ni fallor, mendosus. Proinde Simeon Metaphrastes cum bæc ex Eusebio describeret, voces istas consulto præ- termisit. Hoc loco quædam addit Simeon Meta- phrastes, quæ hic merentur ascribi: Nondum autem dictum universum absolverat, et aliunde exclamat quidam adolescens ex familia Pamphili; et ex me- dia turba accedens in medium eorum qui circumsi- debant judicium, alta voce corpora eorum petiit patriam respondit. Neque enim aliis præterquam istis hujus civitatis jus competere : Ipsam porro ad Orientem et juxta ipsum exsurgentis solis cubile po- sitam esse. Et martyr quidem rursus in hunc mo- dum juxta sensum suum philosophabatur, nullate- nus intentus iis qui tormentis ipsum undique ex- cruciabant. Sed tanquam carnis expers et corporis, ne minimo quidem dolorum sensu affici videbatur. Judex vero dubius atque anceps animo æstuabat, ra- tus Christianos urbem aliquam æmulam atque in- fensam Romanis alicubi condituros esse. Proinde multum laborabat ut eam pervestigaret, et Orien- tis regionem quam martyr dixerat indagaret. Verum ubi fortissimum virum post flagrorum verbera qui- bus eum laniaverat, et post cujusquemodi tormen- torum cruciatus, stabilem atque immotum in iisdem quæ prius dixerat perseverare intellexit, capitali eum sententia damnavit. Et res quidem hujusce mar- tyris, hunc veluti cujusdam tragoediae actum atque exitum habuerunt. Reliquos deinde cum haud dis- similibus prolusionibus exercuisset, pari quqque genere mortis exstinxit. Fessus deinde, frustraque eos homines excruciari ab se cernens; cum cupidi- tatis suæ satietas ipsum coepisset, ad Pamphilum ejusque socios transit. Et quoniam compertum ha- bebat, eos pro fidei suæ defensione alacritatem nulla vi tormentorum expugnabilem jam antea ostendisse, interrogavit illos utrum vel nunc tandem præceptis imperialibus parere vellent. Cumque nihil aliud a singulis elicere potuisset præter ultimam illam qua in martyrio fit confessionem, eodem cum superio- ribus supplicio eos affecit. Ilis ita gestis, adolescens quidam ex familia Pamphili, utpote in convictu ac disciplina tanti viri liberaliter educatus, simul at- que sententiam in dominum suum latam esse co- gnovit, e medio turbæ exclamans, ut mortuorum cadavera sepulturæ saltem traderentur postulavit. At judex, non hominis sed belluæ potius, aut si quid etiam bellua tetrius est, dignus nomine- nullam ætati venian impertiens, postquam sepu!turæ mandari. Is autem erat Porphyrius, Pamphili vernula, nondum totos octodecim annos natus; recle scribendi scientia peritus; modestia vero morum has laudes celans, ut qui a tali viro fuisset institutus. nus legisse videtur Sic enim vertit : Cun- festim igni pedetentim exardescente et remisso com- buri decernit. Hervetus quoque ita interpretatus est Pronuntiat sententiam ut tradatur molli et lento igni. Idque confirmant sequentia Eusebii verba. Ait enim Porphyrium palo affixum fuisse, et pro- cul ab ipso rogum in circuitu accensum esse; ut scilicet martyr lento igne consumeretur. Idem le- gitur in Passione Plonii et aliorum martyrum. Eo- dem sensu iterum usurpat Eusebius infra ubi de Juliano. Porro notandum est, tam Por- phyrium quam Julianum catechumenos fuisse. Docet id Metaphrastes his verbis : Duo quidem qui erant inter eos catechumeni, consumma¡i sunt bapli‐ smo ignis. (80) Επιθυμίας κόρον λαβών. Intelligere videtur D (81) Μειράκιον τῆς οἰκετικῆς... τοῦ Παμφίλου (82) Μακρῷ πυρὶ παραδοθῆναι. Christophorso-

Β - Α δὲ ἄρα τὸν Πορφύριον ἰδεῖν, ἱερονίκου διαθέσει πάμ μαχον νενικηκότος, κεκονισμένον μὲν τὸ σῶμα, φωτ δρὸν δὲ τὸ πρόσωπον, θαρσαλέω φρονήματι καὶ γαύρω μετὰ τοσαῦτα τὴν ἐπὶ θανάτῳ βαδίζοντα, καὶ θείου Πνεύματος ὡς ἀληθῶς ἔμπλεων, αὐτοῦ τε φιλοσόφῳ σχήματι μόνῳ τῷ περὶ αὐτὸν ἀναβολαίῳ ἐξωμίδος τρόπον ἡμφιεσμένον, νηφαλέω τε λογισμῷ περὶ ὧν ἐβούλετο τοῖς γνωρίμοις ἐντελλόμενον καὶ διανεύοντα, ἐπ' αὐτῷ τε ἰκρίῳ τὸ πρόσωπον ἔτι φαιδρὸν διατή ροῦντα, ἀλλὰ καὶ ἀφθείσης ἔξω ἀπὸ μακροῦ ἀποστήματ τος κύκλῳ περὶ αὐτὸν τῆς πυρᾶς, ἐνθένδε κἀκεῖθεν ἀφαρπάζοντα τῷ στόματι τὴν φλόγα, γενναιότατά τε εἰς ἐσχάτην ἀναπνοὴν ἐγκαρτεροῦντα τῇ σιωπῇ, μετὰ μίαν γε ήν (83) ἅμα καθαψαμένης αὐτοῦ τῆς φλογὸς ἀπέρ- βηξε φωνήν, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ Ἰησοῦν βοηθὸν ἐπι- βοώμενος. Τοιοῦτος καὶ ὁ Πορφυρίου ἆθλος. Τῆς δὲ κατ' αὐτὸν τελειώσεως ἄγγελος τῷ Παμφίλῳ γενόμεν νος Σέλευκος, τῶν ἀπὸ στρατείας τις ὁμολογητής, οἷα τηλικαύτης ἀγγελίας διάκονος, τοῦ σὺν αὐτοῖς πα ραχρῆμα κλήρου καταξιοῦται. Αὐτίκα γάρ τοι αὐτὸν διαγγείλαντα τὸ τοῦ Πορφυρίου τέλος, τῶν τε μαρτύ ρων ἕνα δή τινα φιλήματι προσειπόντα, ἐπιλαβόμενος στρατιῶταί τινες, ἄγουσιν ἐπὶ τὸν ἡγεμόνα. Ὁ δὲ ὥσπερ ἐπισπέρχων αὐτὸν τῷ προτέρω συναπόδημον τῆς εἰς οὐρανοὺς γενέσθαι πορείας, αὐτίκα κεφαλική τιμωρίᾳ κολασθῆναι προστάττει. Οὗτος ἦν μὲν ἀπὸ τῆς Καππαδοκῶν γῆς, τῆς δ' ἐν στρατείας ἐπιλέκτου νεολαίας, καὶ τῶν ἐν Ῥωμαϊκοῖς ἀξιώμασιν οὐ μικράς τιμῆς ἐπειλημμένος, ηλικία τε γὰρ καὶ ῥώμῃ σώμα τος, μεγέθει τε καὶ ἰσχύϊ, παρὰ πλεῖστον ὅσον τους συστρατιώτας ἐπλεονέκτει, ὡς καὶ τὴν πρόσοψιν μετὰ μίαν γε. αὐτῷ περιβόητον τοῖς πᾶσιν εἶναι, καὶ τὸ πᾶν εἶδος ἀξιάγαστον, μεγέθους ἕνεκα καὶ εὐμορφίας. Και ταρχὰς μὲν οὖν τοῦ διωγμοῦ, διὰ μαστίγων υπο μονῆς τοῖς κατὰ τὴν ὁμολογίαν διαπρέψας ἀγῶσι, μετὰ δὲ τὴν τῆς στρατείας ἀπαλλαγὴν, ζηλωτὴν ἑαυτὸν καταστήσας τῶν τῆς θεοσεβείας ἀσκητῶν (84), ὀρφανών ερήμων καὶ χηρῶν ἀπεριστάτων (85), τῶν τε ἐν πενίαις καὶ ἀσθενείαις ἀπεῤῥιμμένων ἐπίσκοπος ὥσπερ καὶ ἐπίκουρος, πατρὸς καὶ κηδεμόνος δίκην ἀναπέφανται, ὅθεν δὴ εἰκότως πρὸς τοῦ τοῖς τοιοῖσ δε (86) μᾶλλον τῶν διὰ καπνοῦ καὶ αἷματος θυσιῶν χαίροντος Θεοῦ τῆς κατὰ τὸ μαρτύριον παραδόξου κλήσεως ἠξιώθη. Δέκατος οὗτος ἀθλητὴς ἐπὶ τοῖς δεδηλωμένοις, ἐν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ τετελείωτο ἡμέ ρα, καθ᾽ ἦν, ὡς ἔοικε, μεγίστης τῷ Παμφίλου περίστησον χήρας, πρὸς τοῦ τοῖ τοιοίσδε, Προς τοῦ τοῖς τοιοῖσδε χαίροντος Θεοῦ, τῆς μαρτυρίου κλήσεως ἠξιώθη. EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS I. HISTORICA. interrogatum juvenem Christianum esse ex ipsius confessione didicit, statim quasi telo aliquo san- ciatus intumuit, mandavitque tortoribus, ut totis viribus in adolescentem sævirent. Post hæc sacrifi- care eum jubens, cum renuentem videret, prorsus quasi saxum aliquod aut lignum aliudve quid sensu destitutum, non hominis corpus feriret, adolescen- tis latera ad ipsa usque ossa et intimos viscerum recessus absque ullis induciis sulcari præcepit. Quod cum diutius fieret, judex adolescentem toto licet corpore tormentis conscisso, nec vocem edere, nec sensu ullo doloris tangi, et quasi inanimem perstare videns, frustra se laborare intellexit. Nihilo- minus in pristina semper sævitia et immanitate perseverans, statim illum eo quo erat habitu, in- genti rogo cremari præcepit. Et bic quidem licet postremus in stadinm ingressus, tamen ante tem- poralem dominum suum ex bac vita digredi occu- pavit cum ii qui priores illos expugnare stude- bant, adhuc moram traherent. Itaque Porphyrium (hoc enim ei nomen fuit) cernere licebat, instar nobilis athletæ qui in sacro certamine decertans pammachio victorian reportavit; corpore quidem pulverulento ac sordido, vultu autem hilari et con- fidenti animo post tot cruciatus ad mortem ince- dentem; prorsus divino Spiritu repletum, et habitu philosophico; uno scilicet quod habebat pallio in modum exomidis contectum; et tranquillo ac se- dato animo familiaribus suis quæcunque volebat mandantem atque innuentem: in ipso denique palo adhuc serenitatem oris retinentem. Quin etiam C cum rogus satis longo ab ipso intervallo circum- quaque accensus fuisset, ipse hinc inde flammain ore attrahebat : nec post unicam illam vocem quam cum flamma ipsum contingere coepisset, protulit, Jesum scilicet Filium Dei adjutorem sibi invocans, quidquam locutus est : fortissime ad extrenium usque spiritum in silentio perseverans. Hujusmodi certainen Porphyrii fuit. Cujus consummationem cum confessor quidam nomine Seleucus, qui olim miles fuerat, Pamphilo renuntiasset, confestim utpote talis nuntii minister, eorum sorti meruit adjungi. Quippe vix mortem Porphyrii nuntiave- rat el unum ex martyribus osculo salutarat, cum subito milites correptumn eum deducunt ad præsidem. Qui perinde ac si Seleucum urgere vo- Qua emendatione nihil certius. stophorsonus nonachos intellexit. Neque enim tunc temporis ulli adhuc erant monachi; aut si qui erant, longe ab illis distabant ascetæ. Nam mona- chi, ut nomen ipsum indicat, solitudinem sectaban- tur. Ascetæ vero in mediis versabantur urbibus. Quicunque igitur ex Evangelii præceptis severio- rem vitam instituerant, et cuncia propter Deum reliquerant, ascetæ dicebantur. Sic Petrus quidam asceta, et virgo ascetria nominatur supra in hoc Eusebii libro. Quos si quis monachos nominare vellet, is procul dubio falleretur. Certe Hierony - mus diserte testatur, nullum in Palæstina mona- chum fuisse ante Hilarionem. Atqui Petrus ille D asceta diu ante Hilarionem vixit in Palæstina. Eusebius in lib. x, cap. 4, et in lib. 1_ De vita Con- stantini, cap. 36. Sic etiam Joannes Chrysostomus homilia in Actus apostolorum, pag. 202, dicit id est, opitulare viduis. quin scribendum sit distinctis vocibus etc. Quid enim apertius his verbis : Id tamen non vidit Christophorso- nus. Ita certe legisse Simeonem Metaphrastem, ex versione Herveti colligitur : Quamobrem merito Deo his magis lætante quam quæ per fumum et sanguinem fiunt sacrificiis, dignus fuit habitus consummatione qua fit per martyrium. (83) Vulg. μετὰ μίαν τε ἦν, etc. Scribendum est (84) Τῶν τῆς θεοσεβείας ἀσκητών. Male Chri- (85) Χηρῶν ἀπεριστάτων. Eadem voce utitur (86) Vulg. πρὸς τούτοις τοιοῖσδε. Non dubito

μαρτυρίῳ ἐπαξίως τοῦ ἀνδρὸς διανοιχθείσης πύ- Α λης, εὐμαρής ἅμ᾽ αὐτῷ καὶ ἑτέροις ἡ πάροδος τῆς εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν εἰσόδου γεγένηται. Κατ' ίχνη δῆτα τῷ Σελεύκῳ (87) Θεόδουλος σεμνός τις καὶ θεοσεβής πρεσβύτης, τῆς ἡγεμονικῆς τυγχά νων οἰκετίας, τετιμημένος. τε παρὰ τῷ Φιρμιλιανῷ πλέον τῶν κατὰ τὸν οἶκον ἀπάντων, τοῦτο μὲν τῆς ἡλικίας ἕνεκεν, καὶ τῷ τριγενείας πατέρα καθεστά ναι, τοῦτο δὲ δι᾽ ἣν ἔσωζε περὶ αὐτὸν εὔνοιαν καὶ πιστοτάτην συνείδησιν, τὸ παραπλήσιον τῷ Σελεύκῳ διαπραξάμενος, προσαχθεὶς τῷ δεσπότῃ καὶ μᾶλλον αὐτὸν τῶν πρότερον ὀξύνας, ταὐτὸ τοῦ σωτηρίου μαρ τύριον πάθους σταυρῷ παραδοθείς κατεδέξατο. Ἐπὶ τούτοις ἑνὸς ἔτι λείποντος, ὃς τὸν δωδέκατον ἀπο- πλήσοι τοῖς δηλουμένοις μάρτυσιν ἀριθμὸν, Ἰου λιανὸς παρῆν τοῦτον ἀποπληρώσων· ἐξ ἀποδημίας Β γέ τοι ἀφικόμενος αὐτίκα, καὶ μηδ' εἰσβαλών πω τῇ πόλει, εὐθὺς ὡς εἶχεν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ μαθὼν καὶ όρο μήσας ἐπὶ τὴν μαρτύρων θέαν, ὡς ἐπὶ γῆς χαμαὶ τὰ τῶν ἁγίων εἶδε σκηνώματα, χαρᾶς ἔμπλεως γεγονώς, ἑκάστῳ περιπλακείς, τοὺς πάντας ἀσπάζετο. Τοῦτο ποιοῦντα συλλαβόντες αὖθις οἱ τῶν φόνων διάκονοι, προσάγουσι τῷ Φιρμιλιανῷ. Ακόλουθα δ' αὐτῷ ἐπισ τελῶν, μακρῷ καὶ τοῦτον πυρὶ παραδίδωσιν. Οὕτω δῆτα καὶ Ἰουλιανὸς σκιρτῶν καὶ ὑπερβαλλόμενος, μεγάλῃ τῇ φωνῇ τῷ τηλικούτων αὐτὸν ἀξιώσαντι Κυρίῳ ὑπερευχαριστῶν, τοῦ τῶν μαρτύρων κατη- ξιώθη στεφάνου. "Ην δὲ οὗτος τὸ μὲν κατὰ σάρκα γένος Καππαδοκῶν, τὸν δὲ τρόπον εὐλαβέστατος καὶ πιστότατος καὶ γνησιώτατος, σπουδαῖός τε τὰ ἄλλα πάντα, καὶ πνέων αὐτοῦ ἁγίου Πνεύματος. Τοιοῦτο τῆς συνοδίας τὸ στίφος τῶν ἅμα Παμφίλῳ συνεισελ. θεῖν ἐπὶ τὸ μαρτύριον ἀξιωθέντων. Τούτων ἐπὶ τέσ- σαρας ἡμέρας τοσαύτας τε νύκτας, ἐκ προστάξεως τοῦ δυσσεβοῦς ἡγουμένου, τὰ ἱερὰ καὶ ὄντως ἅγια σώματα εἰς βορὰν τοῖς σαρκοβόροις ἐτηρεῖτο. Ὡς δ' οὐδὲν αὐτοῖς παραδόξως, οὐ θηρίον, οὐ πτηνόν, οὐ κύων προσεπέλαζεν, αὖθις ἐξ οἰκονομίας τῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας ἀβλαβῆ ληφθέντα, τῆς τε προσηκούσης κηδείας λαχόντα, τῇ συνήθει παρεδόθη ταφῇ. Ἔτι δὲ τῆς κατὰ τούτους κινήσεως ἀνὰ στόμα τοῖς πᾶσι λα- λουμένης, Αδριανὸς καὶ Εὔβουλος, ἀπὸ Μαγγανείας οὕτω καλουμένης χώρας ὡς τοὺς λοιποὺς ὁμολογητὰς εἰς τὴν Καισάρειαν ἀφικόμενοι, πρὸς τῇ πύλῃ καὶ αὐτοὶ δι᾿ ἣν ἐληλύθασιν ἀνεκρίνοντο αἰτίαν· εἶτα ὁμολογήσαντες τἀληθὲς, τῷ Φιρμιλιανῷ προσάγον ται. Ο δ' ὡς εἶχε, πάλιν μηδὲν ὑπερθέμενος, μετὰ πλείστας βασάνους ἃς κατὰ τῶν πλευρῶν αὐτοῖς ἐπι- τέθεικε, θηρίων αὐτοὺς βορᾷ κατακρίνει. Δυεῖν δὴ οὖν μεταξὺ διελθουσῶν ἡμερῶν, ὁ μὲν ᾿Αδριανός Αύ- στρου πέμπτῃ μηνός, πρό τριῶν Νάνων Μαρτίων, γενεθλίων τῆς κατὰ Καισαρέων νομιζομένης τύ- χης (88) ἡμέρα, λέοντι παραβληθεὶς, καὶ μετὰ τοῦ κατ' ίχνη δῆτα τῷ Σελεύκῳ, κατ' ίχνη δὴ ταῦτα. τυχεῖα DE MARTYRIBUS PALÆSTINÆ. · luisset, ut Porphyrio ad calum tendenti se itineris G Sic ex codice Regio" edidit Stephanus. Sed longe reclior est scriptura codd. Maz. et Fuk. etc. in Med. quidem excmplari legitur olim urbes suos genios habebant, quibus templa D comitem adjungeret, statim illum capitali supplicio plecti jussit. Hic ex Cappadocia oriundus, inter lectos Romanæ militiæ juvenes non mediocrem honoris gradum erat adeptus. Nam cum ætatis fore, tum proceritate corporis ac robore cateros commilitones longe anteibat, adeo ut forma ipsius crebris hominum sermonibus celebraretur, et totius corporis species tum ob proceritatem, tum ob ve- nustatem admirationi esset. Ac sub initia quidem persecutionis, fagrorum verbera perpessus in con- fessionis stadio inclaruerat. Post depositam vero militiam, æmulatus eos qui divinæ pietatis studiis atque exercitationibus se totos dediderunt, pupillis ac viduis omni ope ac patrocinio destitutis, egenis quoque etinfirmis, instar patris cujusdam aut curatoris, inspectorem se atque adjutorem exhibuit. Unde ab eo qui hujusmodi operibus magis quam victimarum nidore et sanguine delectatur, admira- bilem martyrii vocationem promeruit. Porro deci- mus hic athleta, post omnes supra memoratos eo ipso interfectus est die, quo maxima cœli porta Pamphili martyrio, ut credi par est, reserata, faci- lis tum ipsi Pamphilo, tum ejus sociis in regnum cœlorum aditus patere videbatur. Post hæc Theo- dulus quidam, gravis et religiosus senex, unus ex præsidis familia, et ab ipso Firmiliano præ cunctis domesticis honoratus, partim ob senectutem, et quod tertiæ jam stirpis nepotes haberet, partim ob sinceram fidem et benevolentiam quam ipsi perpe- tuo præstiterat, cum iisdem vestigiis insistens, idem ac Seleucus gessisset, deductus ad dominum, magis ipsum quam cuncti superiores exacerbavit. Statim- que in crucem actus, eodem quo Servator noster mar tyrio defunctus est. Cum unus adhuc deesset qui in supradictis martyribus duodecimi numerum imple- ret, adfuit post omnes Julianus eum numerum exple- turus. Qui cum peregre advenisset, necdum ad locum ipsum accessisset, simul atque de martyrum cæde audivit, statim ut erat, de via concito cursu ad id spectaculum contendit. Cumque sanctorum cada- vera humi jacentia vidisset, gaudio diffusus, singulos complexus honorifice salutavit. Quo in faci- nore comprehensus a militibus qui cædium ministri erant, perducitur ad Firmilianum. Qui a solita crudelitate nequaquam desciscens, ingenti rogo eum comburi præcepit. In hunc modum Julianus, gestiens ac præ lætitia exsiliens, et clara voce Do - mino qui tanto honore ipsum affecisset gratias agens, martyrii coronam adeptus est. Erat bic Ju- lianus patria quidem Cappadox, moribus vero religiosissimus, et fidei sinceritate atque integritate conspicuus. Idem in omnibus rebus gnavus ac stre- erant exstructa, quæ vocabantur. Sic Ty- cbeum Gazæ memorat Marcus in Vita Porphyrii. E. Tycheum Alexandriæ, cujus fit mentio in Codice Theodosii, et apud Libanium in descriptionibus quas nuper edidit doctissimus vir Leo Allatius. Templuni quoque genii Antiochensium Bominatur a Juliano in Misopogone, cujus locum supra citavi, et ab (87) Vulg. κατ' ἴχνη δὲ ταῦτα τῷ Σελεύκῳ. (88) Τῆς κατὰ Καισαρέων… τύχης. Singule

μαρτυρίῳ ἐπαξίως τοῦ ἀνδρὸς διανοιχθείσης πύ- Α λης, εὐμαρής ἅμ᾽ αὐτῷ καὶ ἑτέροις ἡ πάροδος τῆς εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν εἰσόδου γεγένηται. Κατ' ίχνη δῆτα τῷ Σελεύκῳ (87) Θεόδουλος σεμνός τις καὶ θεοσεβής πρεσβύτης, τῆς ἡγεμονικῆς τυγχά νων οἰκετίας, τετιμημένος. τε παρὰ τῷ Φιρμιλιανῷ πλέον τῶν κατὰ τὸν οἶκον ἀπάντων, τοῦτο μὲν τῆς ἡλικίας ἕνεκεν, καὶ τῷ τριγενείας πατέρα καθεστά ναι, τοῦτο δὲ δι᾽ ἣν ἔσωζε περὶ αὐτὸν εὔνοιαν καὶ πιστοτάτην συνείδησιν, τὸ παραπλήσιον τῷ Σελεύκῳ διαπραξάμενος, προσαχθεὶς τῷ δεσπότῃ καὶ μᾶλλον αὐτὸν τῶν πρότερον ὀξύνας, ταὐτὸ τοῦ σωτηρίου μαρ τύριον πάθους σταυρῷ παραδοθείς κατεδέξατο. Ἐπὶ τούτοις ἑνὸς ἔτι λείποντος, ὃς τὸν δωδέκατον ἀπο- πλήσοι τοῖς δηλουμένοις μάρτυσιν ἀριθμὸν, Ἰου λιανὸς παρῆν τοῦτον ἀποπληρώσων· ἐξ ἀποδημίας Β γέ τοι ἀφικόμενος αὐτίκα, καὶ μηδ' εἰσβαλών πω τῇ πόλει, εὐθὺς ὡς εἶχεν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ μαθὼν καὶ όρο μήσας ἐπὶ τὴν μαρτύρων θέαν, ὡς ἐπὶ γῆς χαμαὶ τὰ τῶν ἁγίων εἶδε σκηνώματα, χαρᾶς ἔμπλεως γεγονώς, ἑκάστῳ περιπλακείς, τοὺς πάντας ἀσπάζετο. Τοῦτο ποιοῦντα συλλαβόντες αὖθις οἱ τῶν φόνων διάκονοι, προσάγουσι τῷ Φιρμιλιανῷ. Ακόλουθα δ' αὐτῷ ἐπισ τελῶν, μακρῷ καὶ τοῦτον πυρὶ παραδίδωσιν. Οὕτω δῆτα καὶ Ἰουλιανὸς σκιρτῶν καὶ ὑπερβαλλόμενος, μεγάλῃ τῇ φωνῇ τῷ τηλικούτων αὐτὸν ἀξιώσαντι Κυρίῳ ὑπερευχαριστῶν, τοῦ τῶν μαρτύρων κατη- ξιώθη στεφάνου. "Ην δὲ οὗτος τὸ μὲν κατὰ σάρκα γένος Καππαδοκῶν, τὸν δὲ τρόπον εὐλαβέστατος καὶ πιστότατος καὶ γνησιώτατος, σπουδαῖός τε τὰ ἄλλα πάντα, καὶ πνέων αὐτοῦ ἁγίου Πνεύματος. Τοιοῦτο τῆς συνοδίας τὸ στίφος τῶν ἅμα Παμφίλῳ συνεισελ. θεῖν ἐπὶ τὸ μαρτύριον ἀξιωθέντων. Τούτων ἐπὶ τέσ- σαρας ἡμέρας τοσαύτας τε νύκτας, ἐκ προστάξεως τοῦ δυσσεβοῦς ἡγουμένου, τὰ ἱερὰ καὶ ὄντως ἅγια σώματα εἰς βορὰν τοῖς σαρκοβόροις ἐτηρεῖτο. Ὡς δ' οὐδὲν αὐτοῖς παραδόξως, οὐ θηρίον, οὐ πτηνόν, οὐ κύων προσεπέλαζεν, αὖθις ἐξ οἰκονομίας τῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας ἀβλαβῆ ληφθέντα, τῆς τε προσηκούσης κηδείας λαχόντα, τῇ συνήθει παρεδόθη ταφῇ. Ἔτι δὲ τῆς κατὰ τούτους κινήσεως ἀνὰ στόμα τοῖς πᾶσι λα- λουμένης, Αδριανὸς καὶ Εὔβουλος, ἀπὸ Μαγγανείας οὕτω καλουμένης χώρας ὡς τοὺς λοιποὺς ὁμολογητὰς εἰς τὴν Καισάρειαν ἀφικόμενοι, πρὸς τῇ πύλῃ καὶ αὐτοὶ δι᾿ ἣν ἐληλύθασιν ἀνεκρίνοντο αἰτίαν· εἶτα ὁμολογήσαντες τἀληθὲς, τῷ Φιρμιλιανῷ προσάγον ται. Ο δ' ὡς εἶχε, πάλιν μηδὲν ὑπερθέμενος, μετὰ πλείστας βασάνους ἃς κατὰ τῶν πλευρῶν αὐτοῖς ἐπι- τέθεικε, θηρίων αὐτοὺς βορᾷ κατακρίνει. Δυεῖν δὴ οὖν μεταξὺ διελθουσῶν ἡμερῶν, ὁ μὲν ᾿Αδριανός Αύ- στρου πέμπτῃ μηνός, πρό τριῶν Νάνων Μαρτίων, γενεθλίων τῆς κατὰ Καισαρέων νομιζομένης τύ- χης (88) ἡμέρα, λέοντι παραβληθεὶς, καὶ μετὰ τοῦ κατ' ίχνη δῆτα τῷ Σελεύκῳ, κατ' ίχνη δὴ ταῦτα. τυχεῖα DE MARTYRIBUS PALÆSTINÆ. · luisset, ut Porphyrio ad calum tendenti se itineris G Sic ex codice Regio" edidit Stephanus. Sed longe reclior est scriptura codd. Maz. et Fuk. etc. in Med. quidem excmplari legitur olim urbes suos genios habebant, quibus templa D comitem adjungeret, statim illum capitali supplicio plecti jussit. Hic ex Cappadocia oriundus, inter lectos Romanæ militiæ juvenes non mediocrem honoris gradum erat adeptus. Nam cum ætatis fore, tum proceritate corporis ac robore cateros commilitones longe anteibat, adeo ut forma ipsius crebris hominum sermonibus celebraretur, et totius corporis species tum ob proceritatem, tum ob ve- nustatem admirationi esset. Ac sub initia quidem persecutionis, fagrorum verbera perpessus in con- fessionis stadio inclaruerat. Post depositam vero militiam, æmulatus eos qui divinæ pietatis studiis atque exercitationibus se totos dediderunt, pupillis ac viduis omni ope ac patrocinio destitutis, egenis quoque etinfirmis, instar patris cujusdam aut curatoris, inspectorem se atque adjutorem exhibuit. Unde ab eo qui hujusmodi operibus magis quam victimarum nidore et sanguine delectatur, admira- bilem martyrii vocationem promeruit. Porro deci- mus hic athleta, post omnes supra memoratos eo ipso interfectus est die, quo maxima cœli porta Pamphili martyrio, ut credi par est, reserata, faci- lis tum ipsi Pamphilo, tum ejus sociis in regnum cœlorum aditus patere videbatur. Post hæc Theo- dulus quidam, gravis et religiosus senex, unus ex præsidis familia, et ab ipso Firmiliano præ cunctis domesticis honoratus, partim ob senectutem, et quod tertiæ jam stirpis nepotes haberet, partim ob sinceram fidem et benevolentiam quam ipsi perpe- tuo præstiterat, cum iisdem vestigiis insistens, idem ac Seleucus gessisset, deductus ad dominum, magis ipsum quam cuncti superiores exacerbavit. Statim- que in crucem actus, eodem quo Servator noster mar tyrio defunctus est. Cum unus adhuc deesset qui in supradictis martyribus duodecimi numerum imple- ret, adfuit post omnes Julianus eum numerum exple- turus. Qui cum peregre advenisset, necdum ad locum ipsum accessisset, simul atque de martyrum cæde audivit, statim ut erat, de via concito cursu ad id spectaculum contendit. Cumque sanctorum cada- vera humi jacentia vidisset, gaudio diffusus, singulos complexus honorifice salutavit. Quo in faci- nore comprehensus a militibus qui cædium ministri erant, perducitur ad Firmilianum. Qui a solita crudelitate nequaquam desciscens, ingenti rogo eum comburi præcepit. In hunc modum Julianus, gestiens ac præ lætitia exsiliens, et clara voce Do - mino qui tanto honore ipsum affecisset gratias agens, martyrii coronam adeptus est. Erat bic Ju- lianus patria quidem Cappadox, moribus vero religiosissimus, et fidei sinceritate atque integritate conspicuus. Idem in omnibus rebus gnavus ac stre- erant exstructa, quæ vocabantur. Sic Ty- cbeum Gazæ memorat Marcus in Vita Porphyrii. E. Tycheum Alexandriæ, cujus fit mentio in Codice Theodosii, et apud Libanium in descriptionibus quas nuper edidit doctissimus vir Leo Allatius. Templuni quoque genii Antiochensium Bominatur a Juliano in Misopogone, cujus locum supra citavi, et ab (87) Vulg. κατ' ἴχνη δὲ ταῦτα τῷ Σελεύκῳ. (88) Τῆς κατὰ Καισαρέων… τύχης. Singule

Α τον ξίφει κατασφαγεὶς ἐτελειώθη, ὁ δὲ Εὐβουλος μεθ' ἑτέραν μέσην, Νώνναις αὐταῖς Μαρτίαις· ἡ γένοιτ' ἂν ἑβδόμη Δύστρου, πολλὰ λιπαρήσαντος αὐτὸν τοῦ δικαστοῦ, ὡς ἂν θύσας τῆς νομιζομένης παρ' αὐτῶν ἐλευθερίας τύχῃ, τῆς προσκαίρου ζωῆς τὸν ὑπὲρ εὐ- σεβείας εὐκλεὴ προτιμήσας θάνατον, μετὰ τοὺς θῆ ρας ὁμοίως τῷ προτέρω θύμα γενόμενος, ὕστατος τῶν ἐπὶ τῆς Καισαρείας μαρτύρων τοὺς ἄθλους ἐπεφρα γίσατο. Μνημονεῦσαι δ' ἔτι ἄξιον ἐνταῦθα τοῦ λόγου ὡς ἄρα εἰς μακρὸν τῆς οὐρανίου προνοίας τοὺς δυσσε σεῖς ἄρχοντας αὐτοῖς τυράννοις μετελθούσης. Ο γὰρ τὰ τοσαῦτα κατὰ τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων παρο:- νήσας, αὐτὸς δὴ ὁ Φιρμιλιανός, μετὰ τῶν ἄλλων ἐσχά την ὑπομείνας τιμωρίαν, ξίφει τὴν ζωὴν καταστρέ φει. Καὶ τὰ μὲν κατὰ Καισάρειαν ἐφ' ὅλοις τοῖς τοῦ διωγμοῦ χρόνοις ἐπιτελεσθέντα μαρτύρια τοιαῦτα. τὴν τύχην χρόνον. ἐπὶ τούτοις τάς τε ἐπὶ τούτοις φι λαρχίας. κατὰ τὸν ἐν μέσῳ χρόνον, ἐπὶ τούτοις, κατά τε τὸν ἐν μέσῳ χρόνον, τῶτας. τε, Οσα δ' ἐπὶ τούτοις κατὰ τὸν ἐν μέσῳ χρόνον (31) ἐπιτελεσθῆναι συμβέβηκε κατὰ τοὺς τῶν Ἐκκιν σιῶν προεστῶτας (90), ὡς ἀντὶ ποιμένων τῶν λογι κῶν τοῦ Χριστοῦ προβάτων ὧν οὐκ ἐνθέσμως προς- στησαν, καμήλων ἀλόγου καὶ τῇ τοῦ σώματος φύσει σχολιωτάτου ζώου φροντιστὰς (91) αὐτοὺς, ώσπερεί τούτων ἀξίους ἡ θεία κατακρίνασα δίκη προεστήσατο, περὶ τοὺς τῶν Ἐκκλησιῶν προεστώ τας. ὅσα ἐπιτελε σθῆναι συμβέβηκε περὶ τούς, EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS I. HISTORICA. nuus, ipsoque sancti Spiritus nuinine erat plenus. Hujusmodi fuit manipulus eorum qui in subeundo martyrio comites Pamphili esse meruerunt. Quo- rum sacrosancta cadavera, jussu quidem impii præ- sidis per quatuor continuos dies totidemque noctes additis militaribus excubiis exposita sunt, ut a car- nivoris bestiis laniarentur. Sed cum præter omnium exspectationem, nec fera, nec volucris ulla, nec canis ad ea accederet, laudem divina ordinante Providentia integra atque illæsa asportata sunt, omnique funebri cultu, ut par erat, ornata et cura- ta, consuete tradita sunt sepultura. Cum autem motus ac furor præsidis adversus supradictos mar- tyres adhuc in ore omnium versaretur, Adrianus et Eubulus ex regione Manganæa Cæsaream ad reliquos confessores profecti, in ipso civitatis in- troitu perinde ac cæteri interrogati sunt, cujus rei gratia advenissent. Confessique id quod res erat, Firmiliano exhibentur. Qui rursus ita ut erat, nulla dilatione usus, post crebra ungularum verbera qui- bus latera corum sulcaverat, eos ad bestias damnavit. Biduo igitur interjecto, Adrianos quidem quinto die mensis Dystri, id est, ante diem tertium Nonas Martias, quo die natalis genii publici, ut gentiles existimant, apud Cæsaream celebratur, leoni objectus ac deinde gladio transfixus martyrium con- summavit. Eubulus vero perendie, ipsis Nonis Martiis, quod est septimo die mensis Dystri, cum judex enixe ipsum rogasset, ut, oblato diis sacrificio, libertatem, prout ipsi existimant, consequeretur, gloriosam mortem pro pietate toleratam huic caducæ vitæ anteponens, post bestias non secus ac prior jugulatus, Cæsariensium martyrum certamina ultimus obsignavit. Operæ pretium quoque fuerit hoc loco commemorare, quemadmodum divini Numinis providentia impios illos præsides simul cum ipsis tyrannis ulta est. Etenim Firmilianus qui martyribus Christi adeo contuneliose insultaverat, cum aliis extremo supplicio addictus, capite truncatus est. Et hæc quidem sunt martyria quæ in urbe Cæsarea toto persecutionis tempore perpetrata sunt. CAPUT XIÍ. De Ecclesiarum præsidibus. Jam vero quæ hoc temporis spatio et posthæc B circa Ecclesiarum præsides gesta sint ; quemadmo- dum ex pastoribus rationalis Christi gregis quem non rite ac legitime gubernaverant, eos curatores camelorum, animalis bruti et suapte natura tor- tuosi, divina justitia, utpote tali officio dignos constitui permiserit; et ad alendos imperatoris Amm. Marcellino. Sed et Cæsareæ in Cappadocia genius suum templum habuit, de quo Gregor. Naz. in Invectiva in Julianum, pag. 91, et in orat. 19, pag. 509. Quibus in locis interpretes fortunam ver- iunt constanti errore. Atqui, ut cæteros taceam, Charisius ipsus docere poterat, genium esse. Hæc verba satis obscura sunt. Christopher- sonus quidem de persecutionis tempore ea intelle- xit, cui non accedo. Loquitur enim Eusebius de iis C quæ acciderunt cum jam persecutionis furor paula- tim resedisset. Igitur idem valet ac pos tea, ut loqui solet Eusebius tum alibi passim, tum intra in hoc capile, cum dicit, Verba autem illa quæ sequuntur designant totum illud tempus quod interjectum est ab initio persecutionis, usque ad ejus annum septimum, ut in capite sequenti docet Eusebius. Scribo igitur etc. Delenda est particula quæ non hoc loco, . sed superiore linea collocanda est, ut jam dixi. Mallem etiam scribere, lit enim mihi videtur elegantius : etc. Id est ad verbum, quæ fieri contigit adversus episcopos. apud Romanos, ut homines ingenui ad pascendos imperatoris equos aut camelos et ad alia hujusmoji personalia munera condemnarentur. Sic Metaphra- stes in Actis martyrum Indis et Domnæ : Ministe- rium camelorum qui erant in regione Claudiopolitana ei tradi imperavit, ei detrahens dignitatem præfe cture. lloc autem munus dicebatur camelasia, atque inter personalia munera recensetur in Pan- declis, titulo De muneribus et honoribus. Quanquam in eo titulo non de camelis imperialibus sermo est, sed de camelis uniuscujusque civitatis, qui ad con- vehenda ligna aliaque onera inserviebant, ut patet ex lege 18, in dicto titulo. Eusebius vero hoc loco agit de camelis et equis imperialibus,; ad quos pascendos episcopi quidam sunt damnati. Multum autem differt inter hæc duo ministeria. Nam prius quidem illud, munus erat civile, ad quod decuriones (89) Οσα δὲ ἐπὶ τούτοις κατὰ τὸν ἐν μέσῳ (90) Vulg. κατά τε τοὺς τῶν Ἐκκλησιῶν προεστ (91) Καμήλων... φροντιστές. Fuit her pana

Α τον ξίφει κατασφαγεὶς ἐτελειώθη, ὁ δὲ Εὐβουλος μεθ' ἑτέραν μέσην, Νώνναις αὐταῖς Μαρτίαις· ἡ γένοιτ' ἂν ἑβδόμη Δύστρου, πολλὰ λιπαρήσαντος αὐτὸν τοῦ δικαστοῦ, ὡς ἂν θύσας τῆς νομιζομένης παρ' αὐτῶν ἐλευθερίας τύχῃ, τῆς προσκαίρου ζωῆς τὸν ὑπὲρ εὐ- σεβείας εὐκλεὴ προτιμήσας θάνατον, μετὰ τοὺς θῆ ρας ὁμοίως τῷ προτέρω θύμα γενόμενος, ὕστατος τῶν ἐπὶ τῆς Καισαρείας μαρτύρων τοὺς ἄθλους ἐπεφρα γίσατο. Μνημονεῦσαι δ' ἔτι ἄξιον ἐνταῦθα τοῦ λόγου ὡς ἄρα εἰς μακρὸν τῆς οὐρανίου προνοίας τοὺς δυσσε σεῖς ἄρχοντας αὐτοῖς τυράννοις μετελθούσης. Ο γὰρ τὰ τοσαῦτα κατὰ τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων παρο:- νήσας, αὐτὸς δὴ ὁ Φιρμιλιανός, μετὰ τῶν ἄλλων ἐσχά την ὑπομείνας τιμωρίαν, ξίφει τὴν ζωὴν καταστρέ φει. Καὶ τὰ μὲν κατὰ Καισάρειαν ἐφ' ὅλοις τοῖς τοῦ διωγμοῦ χρόνοις ἐπιτελεσθέντα μαρτύρια τοιαῦτα. τὴν τύχην χρόνον. ἐπὶ τούτοις τάς τε ἐπὶ τούτοις φι λαρχίας. κατὰ τὸν ἐν μέσῳ χρόνον, ἐπὶ τούτοις, κατά τε τὸν ἐν μέσῳ χρόνον, τῶτας. τε, Οσα δ' ἐπὶ τούτοις κατὰ τὸν ἐν μέσῳ χρόνον (31) ἐπιτελεσθῆναι συμβέβηκε κατὰ τοὺς τῶν Ἐκκιν σιῶν προεστῶτας (90), ὡς ἀντὶ ποιμένων τῶν λογι κῶν τοῦ Χριστοῦ προβάτων ὧν οὐκ ἐνθέσμως προς- στησαν, καμήλων ἀλόγου καὶ τῇ τοῦ σώματος φύσει σχολιωτάτου ζώου φροντιστὰς (91) αὐτοὺς, ώσπερεί τούτων ἀξίους ἡ θεία κατακρίνασα δίκη προεστήσατο, περὶ τοὺς τῶν Ἐκκλησιῶν προεστώ τας. ὅσα ἐπιτελε σθῆναι συμβέβηκε περὶ τούς, EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS I. HISTORICA. nuus, ipsoque sancti Spiritus nuinine erat plenus. Hujusmodi fuit manipulus eorum qui in subeundo martyrio comites Pamphili esse meruerunt. Quo- rum sacrosancta cadavera, jussu quidem impii præ- sidis per quatuor continuos dies totidemque noctes additis militaribus excubiis exposita sunt, ut a car- nivoris bestiis laniarentur. Sed cum præter omnium exspectationem, nec fera, nec volucris ulla, nec canis ad ea accederet, laudem divina ordinante Providentia integra atque illæsa asportata sunt, omnique funebri cultu, ut par erat, ornata et cura- ta, consuete tradita sunt sepultura. Cum autem motus ac furor præsidis adversus supradictos mar- tyres adhuc in ore omnium versaretur, Adrianus et Eubulus ex regione Manganæa Cæsaream ad reliquos confessores profecti, in ipso civitatis in- troitu perinde ac cæteri interrogati sunt, cujus rei gratia advenissent. Confessique id quod res erat, Firmiliano exhibentur. Qui rursus ita ut erat, nulla dilatione usus, post crebra ungularum verbera qui- bus latera corum sulcaverat, eos ad bestias damnavit. Biduo igitur interjecto, Adrianos quidem quinto die mensis Dystri, id est, ante diem tertium Nonas Martias, quo die natalis genii publici, ut gentiles existimant, apud Cæsaream celebratur, leoni objectus ac deinde gladio transfixus martyrium con- summavit. Eubulus vero perendie, ipsis Nonis Martiis, quod est septimo die mensis Dystri, cum judex enixe ipsum rogasset, ut, oblato diis sacrificio, libertatem, prout ipsi existimant, consequeretur, gloriosam mortem pro pietate toleratam huic caducæ vitæ anteponens, post bestias non secus ac prior jugulatus, Cæsariensium martyrum certamina ultimus obsignavit. Operæ pretium quoque fuerit hoc loco commemorare, quemadmodum divini Numinis providentia impios illos præsides simul cum ipsis tyrannis ulta est. Etenim Firmilianus qui martyribus Christi adeo contuneliose insultaverat, cum aliis extremo supplicio addictus, capite truncatus est. Et hæc quidem sunt martyria quæ in urbe Cæsarea toto persecutionis tempore perpetrata sunt. CAPUT XIÍ. De Ecclesiarum præsidibus. Jam vero quæ hoc temporis spatio et posthæc B circa Ecclesiarum præsides gesta sint ; quemadmo- dum ex pastoribus rationalis Christi gregis quem non rite ac legitime gubernaverant, eos curatores camelorum, animalis bruti et suapte natura tor- tuosi, divina justitia, utpote tali officio dignos constitui permiserit; et ad alendos imperatoris Amm. Marcellino. Sed et Cæsareæ in Cappadocia genius suum templum habuit, de quo Gregor. Naz. in Invectiva in Julianum, pag. 91, et in orat. 19, pag. 509. Quibus in locis interpretes fortunam ver- iunt constanti errore. Atqui, ut cæteros taceam, Charisius ipsus docere poterat, genium esse. Hæc verba satis obscura sunt. Christopher- sonus quidem de persecutionis tempore ea intelle- xit, cui non accedo. Loquitur enim Eusebius de iis C quæ acciderunt cum jam persecutionis furor paula- tim resedisset. Igitur idem valet ac pos tea, ut loqui solet Eusebius tum alibi passim, tum intra in hoc capile, cum dicit, Verba autem illa quæ sequuntur designant totum illud tempus quod interjectum est ab initio persecutionis, usque ad ejus annum septimum, ut in capite sequenti docet Eusebius. Scribo igitur etc. Delenda est particula quæ non hoc loco, . sed superiore linea collocanda est, ut jam dixi. Mallem etiam scribere, lit enim mihi videtur elegantius : etc. Id est ad verbum, quæ fieri contigit adversus episcopos. apud Romanos, ut homines ingenui ad pascendos imperatoris equos aut camelos et ad alia hujusmoji personalia munera condemnarentur. Sic Metaphra- stes in Actis martyrum Indis et Domnæ : Ministe- rium camelorum qui erant in regione Claudiopolitana ei tradi imperavit, ei detrahens dignitatem præfe cture. lloc autem munus dicebatur camelasia, atque inter personalia munera recensetur in Pan- declis, titulo De muneribus et honoribus. Quanquam in eo titulo non de camelis imperialibus sermo est, sed de camelis uniuscujusque civitatis, qui ad con- vehenda ligna aliaque onera inserviebant, ut patet ex lege 18, in dicto titulo. Eusebius vero hoc loco agit de camelis et equis imperialibus,; ad quos pascendos episcopi quidam sunt damnati. Multum autem differt inter hæc duo ministeria. Nam prius quidem illud, munus erat civile, ad quod decuriones (89) Οσα δὲ ἐπὶ τούτοις κατὰ τὸν ἐν μέσῳ (90) Vulg. κατά τε τοὺς τῶν Ἐκκλησιῶν προεστ (91) Καμήλων... φροντιστές. Fuit her pana

ὅπως τε βασιλικῶν ἵππων ἐνόχους παραστάσει κατ Α εδίκασεν, ὅσα τε τῶν ἱερῶν σκευῶν τῶν ἐκκλησια- στικῶν ἕνεκα κειμηλίων οἱ αὐτοὶ πρὸς τῶν κατὰ καιροὺς βασιλικῶν ἐπιτρόπων τε καὶ ἀρχόντων ἐν ὕβρεσι καὶ ἀτιμίαις καὶ βασάνοις ἀνηντλήκασι, τάς τε ἐπὶ τούτοις τῶν πολλῶν φιλαρχίας, ἀκρίτους τε καὶ ἐκθέσμους χειροτονίας, καὶ τὰ ἐν αὐτοῖς ὁμολο- γηταῖς σχίσματα (92), ὅσα τε οἱ νέοι στασιώδεις κατὰ τῶν τῆς Ἐκκλησίας λειψάνων διὰ σπουδῆς ἐμηχανή- σαντο, καινότερα καινοῖς ἐπινεωτερίζοντες, καὶ ἀφει- δῶς ταῖς τοῦ διωγμοῦ συμφοραῖς ἐπεντρίβοντες, καὶ κακὰ κακοῖς ἐπιτειχίζοντες, ταῦτα πάντα παρήσειν μοι δοκῶ, ἀνοίκειον ἐμαυτῷ κρίνας, παραιτουμένω τε καὶ ἀποφεύγοντι, ὡς δ᾽ οὖν καὶ ἀρχομένῳ μοι εἴρηται (93), τὴν περὶ τούτων διήγησιν, ἀλλὰ γὰρ ὅσα σεμνὰ καὶ εὔφημα κατὰ τὸν ἱερὸν λόγον· καὶ τις ἀρετὴ καὶ ἔπαινος, ταῦτα λέγειν τε καὶ γράφειν καὶ πισταῖς ἀκοαῖς παρέχεσθαι οἰκειότατον ἡγούμε νος (94) τῇ τῶν θαυμαστών μαρτύρων ἱστορίᾳ· καὶ τῇ μετὰ ταύτην οὐρανόθεν ἡμῖν ἐπιφανείσῃ εἰρήνῃ κοσμήσειν μοι δοκῶ τοῦ παντὸς λόγου τὴν περι- γραφήν. . Β Εβδομον ἔτος τοῦ καθ᾿ ἡμῶν ἀγῶνος ἐνύετο, και πως ἡρέμα τῶν καθ' ἡμᾶς ἡσυχῆ τὸ ἀπερίεργον εἰ ληφότων, εἰς ὄγδοόν τε διαγενομένων ἔτος, ἀμφὶ τὰ ἐν Παλαιστίνῃ χαλκοῦ μέταλλα οὐκ ὀλίγης ὁμολογη τῶν συγκεκροτημένης πληθύος, πολλῇ τε τῇ παῤῥη σία χρωμένων, ὡς καὶ οἴκους εἰς ἐκκλησίας δείμα- σθαι, ὁ τῆς ἐπαρχίας ἄρχων δεινός τις ὢν καὶ πονη- ρὸς, καὶ οἷον αὐτὸν τὰ κατὰ τῶν μαρτύρων δρασθέντα συνέστησεν, ἐπιδημήσας αὐτόθι καὶ τὴν τῶν ἐκεῖσε διαγωγὴν πυθόμενος, βασιλεῖ κοινοῦται, ὅσα δου κεῖν (95), εἰς διαβολὴν καταγράφων. Εἶτ᾽ ἐπιστὰς ὁ τοῖς μετάλλοις ἐπιτεταγμένος, ὡς ἂν ἐκ βασιλικού νεύματος διελὼν τὴν τῶν ὁμολογητῶν πληθύν, τοῖς μὲν Κύπρον, τοῖς δὲ τὸν Λίβανον οἰκεῖν ἔνειμεν, ἄλω λους τε ἄλλαις κατὰ Παλαιστίνην χώραις κατασπεί ρας, τοὺς πάντας διαφόροις πονεῖσθαί τισιν ἔργοις ἐπικελεύεται. Εἶτα τέσσαρας τοὺς μάλιστα δοκοῦντας αὐτῶν κορυφαίους ἐπιλεξάμενος, ἐπὶ τὸν ἐφεστῶτα ὡς γοῦν. οικειότατον ἡγούμενος τῇ τῶν θαυμαστῶν μαρτύρων ἱστορία. Εt Ιστορίᾳ DE MARTYRIBUS PALÆSTINÆ. equos amandaverit : quas præterca injurias et con- et B tumelias, quantos denique cruciatus a procuratori- bus principis et provinciarum rectoribus quotquot per illa fuerunt tempora pro sacrís vasis et thesau- ris Ecclesiæ perpessi sint: adhæc ambitionem plu- rimorum, et temerarias atque illegitimas ordination nes, et inter ipsos confessores discidia, et quæ- cunque juniores illi turbarum concitatores adversus Ecclesiæ reliquias pertinaciter moliti sunt, novas res subinde alías post alias excogitantes, et in me- diis persecutionis calamitatibus inclementius insul- tantes, et mala malis cumulantes; hæc, inquam, omnia omittenda esse duco. Est enim meo quidem judicio aliena ab instituto nostro hujusmodi rerum commemoratio, a qua etiam abhorrere me in ipso bujus sermonis exordio sum professus. Cum igitur proposito nostro maxime congruat, ea dicere ae scribere et fidelium auribus commendare quæ in religione nostra gravia atque honesta sunt, et quæ- cunque ad laudem et gloriam pertinent, rectius facturus esse mihi videor, si extremam partem hujus libri præclaris admirabilium martyrum faci- noribus et pace quæ post hæc cœlitus nobis affulsit, exornem. CAPUT XIII. C De Silvano et Joanne aliisque undequadraginta martyribus. D ex albi ordine vocabantur, ut dicitur in lege citata. Posterius vero illud, servitus quædam fuit pœnæ, ad quam noxii damnabantur, ut ex Eusebii ac Meta- phraste testimonio colligimus. Erant porro hi ca- melarii sub cura ac dispositione comitis rerum privatarum, qui subjectos potestati suæ habebat præpositos gregum et stabulorum, ut legitur in Notitia imperii Romanorum. Vide Acta Marcelli papae. telligit schisma Meletii Lycopolitani adversus Pe- trum Alexandriæ episcopum, de quo vide Athana- sium et Epiphaniunt: Intelligit etiam schisma Do- nati in Africa adversus Cæcilianum episcopum. bendum est procul dubio Porro locus PATROL. GR. XX. Septimus jam persecutionis annus ad exitum vergebat, et res nostræ sensim sine sensu ca- lumniantium molestia liberatæ, ad octavum usque annum processerant. Cumque in metallis æris apud Palæstinam maxima confessorum multitudo in unum congregata, incredibili libertate frueretur, adeo ut ecclesias etiam exstruerent: præses provinciæ, vir sævus atque improbus, ut ex iis quæ adversus mar- tyres gessit perspici facile potest, illuc delatus, audita illorum vivendi ratione, rem statim ad im- peratorem retulit, quæcunque ipsi visum fuerat ca- lumniose in eos scribens. Dehinc præpositus ne- tallorum eo adveniens, velut ex imperiali præcepto confessores varias in turmas distribuit, et alios quidem apud Cyprum, alios in Libano jussit in- colere. Reliquos per varia Palaestinae loca disper- sos, diversorum operum molestiis vexari omnes maudavit. Quatuor deinde ex illis scligens qui ca- quem designat Eusebius, in hoc quidem libello nou reperitur. Ex quo apparet hune De martyribus Pa- lestine librum ad nos mutilum pervenisse. Certe proæmium libri deesse nemo non videt. Verum, sup- pleri potest haec lacuna ex cap. lib. vult Historia ecclesiasticæ, ubi dicit Eusebius quod hic abs se dictum esse commemorat. codice Regio et in editione Rob. Stephani apposita est virgula. Verum in tribus aliis codicibus Maz., Med. et Fuk. totus locus uno spiritu continuatur hoc modo : post vocem apponitur media distinctio seu mora. Quam quidem interpun- ctionem magis probo. (92) Τὰ ἐν αὐτοῖς ὁμολογηταῖς σχίσματα. Ιn- (93) Ὡς δ' οὖν καὶ ἀρχομένῳ μοι εἴρηται. Scri- (94) Οικειότατον ἡγούμενος. Post las voces in (95) Ὅσα δοκεῖν. Lego ὅσα ἐδόκει.

Α τοῖς αὐτόθι στρατεύμασι παραπέμπεται· Πηλεύς ἦν Σιλβανός. καὶ Νεῖλος, ἐπίσκοποι Αἰγυπτίων, καὶ πρεσβύτερος ἄλλος (96), καὶ ἐπὶ τούτοις ὁ τοῖς πᾶσι διὰ τὴν περὶ πάντας σπουδὴν γνωριμώτατος Πατερμούθιος· οὓς ὁ στρατοπεδάρχης, ἄρνησιν τῆς θεοσεβείας αἰτήσας καὶ μὴ τυχών, τῇ διὰ πυρὸς τελειώσει παραδίδωσιν. Αλλοι δ' αὖ πάλιν ἐτύγχανον ἐκεῖσε ἐφ' ἑαυτοῖς ἰδίαν χώραν οἰκεῖν λαχόντες, ὅσοι τῶν ὁμολογητῶν ἤτοι διὰ γῆρας, ἢ διὰ πηρώσεις, ἢ ἄλλας σωμάτων ἀσθε νείας, τῆς ἐν τοῖς ἔργοις ἀπελέλυντο λειτουργίας ὧν ἡγεῖτο ἐκ τῆς Γαζαίων ἐπίσκοπος ορμώμενος Σιλ βανὸς (97), εὐλαβές τι χρῆμα καὶ γνήσιον ὑπόδειγμα Χριστιανισμοῦ φέρων. Οὗτος δὴ, ὡς εἰπεῖν, ἀπὸ τῆς πρώ της ἡμέρας τοῦ διωγμοῦ καὶ διὰ παντὸς τοῦ χρόνου παν- τοίοις ἀγῶσιν ὁμολογιῶν διαπρέψας, εἰς ἐκεῖνο τοῦ και - ροῦ τετήρητο, ὡς ἂν ὕστατον γένοιτο παντὸς τοῦ κατὰ Παλαιστίνην ἀγῶνος ἐπισφράγισμα. Τούτῳ δὲ καὶ τῶν ἀπ᾿ Αἰγύπτου συνῆσαν πλείους, ἐν οἷς ἦν Ἰωάν νης, ὃς τῇ περὶ μνήμας ἀρετῇ τοὺς καθ' ἡμᾶς ὑπερ- εξάλετο πάντας. Τῶν μὲν οὖν δίψεων καὶ πρότερον οὗτος ἐστέρητο, ὅμως δὲ καὶ ἐφ' αις διέπρεψεν όμο λογίαις ὁμοίως τοῖς ἄλλοις καυτήρσιν ἀφανισθεὶς τὸν πόδα, κατὰ τῆς μὴ ἐνεργούσης δράσεως τὸν αὐτὸν τοῦ πυρὸς καυτῆρα εἰλήφει, τῶν δημίων ἐπὶ τὸ ἀν- ηλεὲς καὶ ἀσυμπαθὲς τὸ τοῦ τρόπου ὠμὸν καὶ ἀπάνω θρωπον ἐπιτεινόντων. Τοιοῦτον δὴ ὄντα, ἤθους μὲν καὶ βίου φιλοσόφου τί ἄν τις ἀποθαυμάσειεν, οὐχ οὕτως ἀναφανέντος παραδόξου, ὅσον τῆς ἐν μνήμαις ἀρετῆς, ὅλας βίβλους τῶν θείων Γραφῶν οὐκ ἐν πλαξὶ λιθίναις ή φησιν ὁ θεῖος Απόστολος, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐν ζώων δοραῖς ἢ χάρταις, ὑπὸ σητῶν καὶ χρόνου διαφθειρο μένοις, ἀλλ᾽ ἐν πλαξὶν ὡς ἀληθῶς καρδίας σαρχίναις, ψυχῇ τε διαυγεῖ καὶ καθαρωτάτῳ διανοίας όμματι καταγεγραμμένου, ὡς προφέρειν γε, ὅτε καὶ βούλοιτο, διὰ στόματος ὥσπερ ἀπό τινος λόγων θησαυροῦ, τοτέ μὲν νομικὴν καὶ προφητικὴν γραφήν, τοτὲ δὲ ἱστορι κὴν, εὐαγγελικήν τε ἄλλοτε καὶ ἀποστολικήν. Κατα- πλαγηναί ποτε αὐτὸς ὁμολογώ, πρῶτον τὸν ἄνδρα θεα σάμενος μέσον ἱκανοῦ πλήθους ἐκκλησίας ἑστῶτα, καί τινα μέρη θείας Γραφῆς διεξιόντα. Εως μὲν γὰρ φωνῆς αὐτὸ μόνον ἐπακροᾶσθαί μοι παρῆν, ἀναγινώ- σκειν, οἷα δὴ ἔθος ἐν ταῖς συνόδοις, τινὰ ἡγούμηγ· ὡς δὲ ἄγχιστα γενόμενος τὸ πραττόμενον συνεῖδον, τοὺς μὲν ἄλλους ἅπαντας ὑγιέσιν ὀφθαλμοῖς ἐν κύκλῳ περ ριεστῶτας, τοῦτον δὲ μόνοις τοῖς τῆς διανοίας χρώ- μενον, καὶ ἀτεχνῶς οἷά τινα προφήτην ἀποφθεγγό μενον, παρά πολύ τε πλεονεκτοῦντα τοὺς τὸ σῶμα Εἶτα ἐπὶ τῶν ἐν Ζωόροις τοῦ χαλκοῦ μετάλλων καταδικασθείς, ἐπισκοπικῆς λειτουργίας παρὰ τῶν πιστῶν ἀξιοῦται. EUSEBII CAESARIENSIS OPP. PARS 1. - ⋅ HISTORICA. teris antecellere videbantur, ad ducem qui milita- ribus copiis illic præerat, eos mittit. Horum duo erant Ægyptiorum episcopi, Peleus ac Nilus: ter- tius presbyter quidam : quartus fuit Patermuthius, vir ob prolixam erga omnes benevolentiam cunctis notissimus. A quibus cum dux ille postulavisset, ut religionem suam abnegarent, repulsam passus, flammis eos absumi præcepit. Alii rursus ibidem versabantur, sejunctam a cæteris regionem seorsum incolendam sortiti; quotquot scilicet ex confesso- ribus ob senectutem aut membrorum debilitatem, aut propter varios corporis morbos ab opere fa- ciundo immunes erant. Quorum princeps erat Sil- vanus, Gaza oriundus episcopus, vir qui religionis Christianæ absolutissimum quoddam et venerabile exemplum exstitit. Hic cum a primo, ut ita dicam, persecutionis die, et per totum deinceps illud tem- pus, variis confessionum certaminibus inclaruisset, ad id usque temporis servatus fuerat, ut omne il- lud in Palæstina certamen postremus quasi signa- culo clauderet. Erant una cum illo Ægyptii com- plures: inter quos fuit Joannes quidam, qui præ cunctis nostræ ætatis hominibus memoria valuit. Et hic quidem jam antea luminibus erat orbatus. Nihilominus tamen in confessionum certami- nibus, in quibus maxime enituit, cum ipsi perinde ac cæteris alter pedum candente ſerro debilitatus esset, oculi quoque licet lumine orbati, cauterio perusti sunt, crudelitate scilicet et inhumanitate carnificum ad id usque feritatis ac diritatis pro-. gressa. Porro hunc virum ob nores quidem et phi- losophicam vivendi rationem nihil attinet prædi- care, præsertim cum hujus rei causa non tantum admirationis sit consecutus, quantum ex memoriæ præstantia. Quippe qui totos divinæ Scripturæ li- bros non in tabulis lapideis, quemadmodum ait di- vinus Apostolus, nec in membranis animalium, aut chartis qua vermibus et longinquitate temporis consumuntur, verum in carneis cordis tabulis, in anima scilicet candida et in purissimo mentis lu- mine perscriptos habuerit. Adeo ut quoties vellet, interdum legis Mosaicæ, interdum prophetarum li- bros, nonnunquam sacræ Historia locos, alias evangelica et apostolorum scripta memoriter velut ex litterario quodam penu proferret. Fateor cere obstupuisse me, cum illum in frequentissimo ec- clesiæ cœtu medium stantem, et quosdam divinæ batur, qui una cum Patermuthio flammis absum- plus est, ut legitur in Menæis Græcorum, die Septembris. De Patermuthio loquitur etiam Pho- tius in Bibliotheca cap. 118, ubi scribit de libris pro Origene a Pamphilo martyre in carcere elucu- bratis. llis verbis indicare videlur Eusebius, Silvanuni hunc non fuisse episcopum urbis Gaze. Hoc enim tantum dicit Eusebius, Silvanum Gaza »riundum fuisse, eumdemque episcopum Christia- B .C D . nis qui in Palæstina metallis agebant præfuisse. Certe Græci iu Menais, ad diem Octobris, verba Eusebii ita videntur accepisse. Aiunt enim Silva- num Ecclesiæ Gazensis presbyterum fuisse, qui post crudelissima tormenta quæ apud Cæsarean perpessus fuerat, ad metalla damnatus est, ubi epi- scopale munus a fidelibus ei delatum est : Eusebius tamen in lib. viii, cap. 14, Gazæ episco- pum diserte eum appellat, et in hoc libello De mar- Lyribus Palestine, cap. 7. (96) Καὶ πρεσβύτερος ἄλλος. Helias hic dice (97) Ἐκ τῆς Γαζαίων ἐπίσκοπος ορμώμενος

Α τοῖς αὐτόθι στρατεύμασι παραπέμπεται· Πηλεύς ἦν Σιλβανός. καὶ Νεῖλος, ἐπίσκοποι Αἰγυπτίων, καὶ πρεσβύτερος ἄλλος (96), καὶ ἐπὶ τούτοις ὁ τοῖς πᾶσι διὰ τὴν περὶ πάντας σπουδὴν γνωριμώτατος Πατερμούθιος· οὓς ὁ στρατοπεδάρχης, ἄρνησιν τῆς θεοσεβείας αἰτήσας καὶ μὴ τυχών, τῇ διὰ πυρὸς τελειώσει παραδίδωσιν. Αλλοι δ' αὖ πάλιν ἐτύγχανον ἐκεῖσε ἐφ' ἑαυτοῖς ἰδίαν χώραν οἰκεῖν λαχόντες, ὅσοι τῶν ὁμολογητῶν ἤτοι διὰ γῆρας, ἢ διὰ πηρώσεις, ἢ ἄλλας σωμάτων ἀσθε νείας, τῆς ἐν τοῖς ἔργοις ἀπελέλυντο λειτουργίας ὧν ἡγεῖτο ἐκ τῆς Γαζαίων ἐπίσκοπος ορμώμενος Σιλ βανὸς (97), εὐλαβές τι χρῆμα καὶ γνήσιον ὑπόδειγμα Χριστιανισμοῦ φέρων. Οὗτος δὴ, ὡς εἰπεῖν, ἀπὸ τῆς πρώ της ἡμέρας τοῦ διωγμοῦ καὶ διὰ παντὸς τοῦ χρόνου παν- τοίοις ἀγῶσιν ὁμολογιῶν διαπρέψας, εἰς ἐκεῖνο τοῦ και - ροῦ τετήρητο, ὡς ἂν ὕστατον γένοιτο παντὸς τοῦ κατὰ Παλαιστίνην ἀγῶνος ἐπισφράγισμα. Τούτῳ δὲ καὶ τῶν ἀπ᾿ Αἰγύπτου συνῆσαν πλείους, ἐν οἷς ἦν Ἰωάν νης, ὃς τῇ περὶ μνήμας ἀρετῇ τοὺς καθ' ἡμᾶς ὑπερ- εξάλετο πάντας. Τῶν μὲν οὖν δίψεων καὶ πρότερον οὗτος ἐστέρητο, ὅμως δὲ καὶ ἐφ' αις διέπρεψεν όμο λογίαις ὁμοίως τοῖς ἄλλοις καυτήρσιν ἀφανισθεὶς τὸν πόδα, κατὰ τῆς μὴ ἐνεργούσης δράσεως τὸν αὐτὸν τοῦ πυρὸς καυτῆρα εἰλήφει, τῶν δημίων ἐπὶ τὸ ἀν- ηλεὲς καὶ ἀσυμπαθὲς τὸ τοῦ τρόπου ὠμὸν καὶ ἀπάνω θρωπον ἐπιτεινόντων. Τοιοῦτον δὴ ὄντα, ἤθους μὲν καὶ βίου φιλοσόφου τί ἄν τις ἀποθαυμάσειεν, οὐχ οὕτως ἀναφανέντος παραδόξου, ὅσον τῆς ἐν μνήμαις ἀρετῆς, ὅλας βίβλους τῶν θείων Γραφῶν οὐκ ἐν πλαξὶ λιθίναις ή φησιν ὁ θεῖος Απόστολος, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐν ζώων δοραῖς ἢ χάρταις, ὑπὸ σητῶν καὶ χρόνου διαφθειρο μένοις, ἀλλ᾽ ἐν πλαξὶν ὡς ἀληθῶς καρδίας σαρχίναις, ψυχῇ τε διαυγεῖ καὶ καθαρωτάτῳ διανοίας όμματι καταγεγραμμένου, ὡς προφέρειν γε, ὅτε καὶ βούλοιτο, διὰ στόματος ὥσπερ ἀπό τινος λόγων θησαυροῦ, τοτέ μὲν νομικὴν καὶ προφητικὴν γραφήν, τοτὲ δὲ ἱστορι κὴν, εὐαγγελικήν τε ἄλλοτε καὶ ἀποστολικήν. Κατα- πλαγηναί ποτε αὐτὸς ὁμολογώ, πρῶτον τὸν ἄνδρα θεα σάμενος μέσον ἱκανοῦ πλήθους ἐκκλησίας ἑστῶτα, καί τινα μέρη θείας Γραφῆς διεξιόντα. Εως μὲν γὰρ φωνῆς αὐτὸ μόνον ἐπακροᾶσθαί μοι παρῆν, ἀναγινώ- σκειν, οἷα δὴ ἔθος ἐν ταῖς συνόδοις, τινὰ ἡγούμηγ· ὡς δὲ ἄγχιστα γενόμενος τὸ πραττόμενον συνεῖδον, τοὺς μὲν ἄλλους ἅπαντας ὑγιέσιν ὀφθαλμοῖς ἐν κύκλῳ περ ριεστῶτας, τοῦτον δὲ μόνοις τοῖς τῆς διανοίας χρώ- μενον, καὶ ἀτεχνῶς οἷά τινα προφήτην ἀποφθεγγό μενον, παρά πολύ τε πλεονεκτοῦντα τοὺς τὸ σῶμα Εἶτα ἐπὶ τῶν ἐν Ζωόροις τοῦ χαλκοῦ μετάλλων καταδικασθείς, ἐπισκοπικῆς λειτουργίας παρὰ τῶν πιστῶν ἀξιοῦται. EUSEBII CAESARIENSIS OPP. PARS 1. - ⋅ HISTORICA. teris antecellere videbantur, ad ducem qui milita- ribus copiis illic præerat, eos mittit. Horum duo erant Ægyptiorum episcopi, Peleus ac Nilus: ter- tius presbyter quidam : quartus fuit Patermuthius, vir ob prolixam erga omnes benevolentiam cunctis notissimus. A quibus cum dux ille postulavisset, ut religionem suam abnegarent, repulsam passus, flammis eos absumi præcepit. Alii rursus ibidem versabantur, sejunctam a cæteris regionem seorsum incolendam sortiti; quotquot scilicet ex confesso- ribus ob senectutem aut membrorum debilitatem, aut propter varios corporis morbos ab opere fa- ciundo immunes erant. Quorum princeps erat Sil- vanus, Gaza oriundus episcopus, vir qui religionis Christianæ absolutissimum quoddam et venerabile exemplum exstitit. Hic cum a primo, ut ita dicam, persecutionis die, et per totum deinceps illud tem- pus, variis confessionum certaminibus inclaruisset, ad id usque temporis servatus fuerat, ut omne il- lud in Palæstina certamen postremus quasi signa- culo clauderet. Erant una cum illo Ægyptii com- plures: inter quos fuit Joannes quidam, qui præ cunctis nostræ ætatis hominibus memoria valuit. Et hic quidem jam antea luminibus erat orbatus. Nihilominus tamen in confessionum certami- nibus, in quibus maxime enituit, cum ipsi perinde ac cæteris alter pedum candente ſerro debilitatus esset, oculi quoque licet lumine orbati, cauterio perusti sunt, crudelitate scilicet et inhumanitate carnificum ad id usque feritatis ac diritatis pro-. gressa. Porro hunc virum ob nores quidem et phi- losophicam vivendi rationem nihil attinet prædi- care, præsertim cum hujus rei causa non tantum admirationis sit consecutus, quantum ex memoriæ præstantia. Quippe qui totos divinæ Scripturæ li- bros non in tabulis lapideis, quemadmodum ait di- vinus Apostolus, nec in membranis animalium, aut chartis qua vermibus et longinquitate temporis consumuntur, verum in carneis cordis tabulis, in anima scilicet candida et in purissimo mentis lu- mine perscriptos habuerit. Adeo ut quoties vellet, interdum legis Mosaicæ, interdum prophetarum li- bros, nonnunquam sacræ Historia locos, alias evangelica et apostolorum scripta memoriter velut ex litterario quodam penu proferret. Fateor cere obstupuisse me, cum illum in frequentissimo ec- clesiæ cœtu medium stantem, et quosdam divinæ batur, qui una cum Patermuthio flammis absum- plus est, ut legitur in Menæis Græcorum, die Septembris. De Patermuthio loquitur etiam Pho- tius in Bibliotheca cap. 118, ubi scribit de libris pro Origene a Pamphilo martyre in carcere elucu- bratis. llis verbis indicare videlur Eusebius, Silvanuni hunc non fuisse episcopum urbis Gaze. Hoc enim tantum dicit Eusebius, Silvanum Gaza »riundum fuisse, eumdemque episcopum Christia- B .C D . nis qui in Palæstina metallis agebant præfuisse. Certe Græci iu Menais, ad diem Octobris, verba Eusebii ita videntur accepisse. Aiunt enim Silva- num Ecclesiæ Gazensis presbyterum fuisse, qui post crudelissima tormenta quæ apud Cæsarean perpessus fuerat, ad metalla damnatus est, ubi epi- scopale munus a fidelibus ei delatum est : Eusebius tamen in lib. viii, cap. 14, Gazæ episco- pum diserte eum appellat, et in hoc libello De mar- Lyribus Palestine, cap. 7. (96) Καὶ πρεσβύτερος ἄλλος. Helias hic dice (97) Ἐκ τῆς Γαζαίων ἐπίσκοπος ορμώμενος

ἐῤῥωμένους, οὐδ᾽ ὅπως οὖν δοξάζειν (98) τὸν Θεὸν καὶ ἀποθαυμάζειν οἷός τε ἦν, σαφές τε πείσμα καὶ βέβαιον αὐτοῖς ἔργοις ἐδόκουν μοι ὁρᾷν, ὅτι δὴ μόνος κατ' ἀλήθειαν οὐχ ὁ ἐν τῷ προφανεῖ σώματι νενομι σμένος πέφυκεν ἄνθρωπος, ἀλλ᾽ ὁ κατὰ ψυχὴν καὶ διάνοιαν, ὃς, καὶ τοῦ σώματος λελωβημένου, μείζονα τὴν ἀρετὴν τῆς καθ᾽ αὑτὸν δυνάμεως ἐπεδείκνυτο. ᾿Αλλὰ γὰρ τοὺς δεδηλωμένους κατὰ τὸν ἀποκριθέντα τόπον διατρίβοντας, τά τε συνήθη προσευχαῖς καὶ ἀσιτίαις καὶ ταῖς λοιπαῖς ἀποτελοῦντας ἀσκήσεσι, Θεὸς μὲν αὐτὸς τῆς σωτηρίου τελειώσεως τυχεῖν ἠξίου, δεξιὰν αὐτοῖς ἐπήκοον παρέχων· ὁ δὲ πολέ- μιος ἐχθρὸς ἅτε σχολαίτατα κατ' αὐτοῦ διὰ τῶν πρὸς Θεὸν εὐχῶν ὁπλιζομένους μηκέθ' οἷός τε φέρειν, κτείνειν καὶ μεταίρειν ἀπὸ γῆς ὡς ἂν ἐνόμιζεν ένα οχλούντας (99) · Θεὸς δὲ αὐτῷ καὶ τοῦτο πράττειν Β ἐγχειροῦντι συνεχώρει, ὡς ὁμοῦ γε αὐτὸς τῆς αὐτοῦ κατὰ προαίρεσιν μὴ εἴργοιτο πονηρίας, ἐκεῖνοί τε τῶν πολυτρόπων ἀγώνων ἤδη ποτὲ ἀπολάβοιεν τὰ βραβεῖα. Ταύτῃ οὖν ἑνὸς δέοντος τὸν ἀριθμὸν τεσ σαράκοντα, νεύματι τοῦ παναγεστάτου Μαξιμίνου ἐν ἡμέρᾳ μιᾷ τὰς κεφαλὰς ἀποτέμνονται. Ταῦτα μὲν οὖν τὰ κατὰ Παλαιστίνην ἐν ὅλοις ἔτεσιν ὀκτὼ συμ- περανθέντα μαρτύρια, καὶ τοιοῦτος ὁ καθ᾿ ἡμᾶς διωγμὸς, ἀρξάμενος μὲν ἀπὸ τῆς τῶν ἐκκλησιῶν καθαιρέσεως, εἰς μέγα δὲ προκόψας ἐν ταῖς κατὰ χρόνους τῶν ἀρχόντων ἐπαναστάσεσιν· ἐν αἷς πολύ- τροποι καὶ πολυειδεῖς τῶν ὑπὲρ εὐσεβείας Αθληκότων ἀγῶνες ἀνήριθμόν τι πλῆθος μαρτύρων κατὰ πᾶσαν υπάρχιον συνεστήσαντο, ἐν τοῖς ἀπὸ Λιβύης καὶ δι' ὅλης Αἰγύπτου, Συρίας τε καὶ τῶν ἀπ' ἀνατολῆς καὶ κύκλῳ μέχρι τῶν κατὰ τὸ Ἰλλυρικόν κλίμα παρατεί νουσι. Τὰ γάρτοι ἐπέκεινα τῶν δεδηλωμένων, Ιταλία πᾶσα καὶ Σικελία, Γαλλία τε καὶ ὅσα κατὰ δυόμενον ἥλιον ἐπὶ Σπανίαν, Μαυριτανίαν τε καὶ ᾿Αφρικήν, οὐδ᾽ ὅλοις ἔτεσι δυσὶ τοῖς πρώτοις τοῦ διωγμοῦ τὸν πόλεμον ὑπομείναντα, ταχίστης ἠξιώθησαν ἐπισκο πῆς τε Θεοῦ καὶ εἰρήνης τῆς οὐρανίου προνοίας φειδὼ τῆς τῶν ἀνδρῶν ἁπλότητος καὶ πίστεως ποιου- μένης. Ο γοῦν μηδὲ ἱστόρηται ἐν τοῖς ἀνέκαθεν τῆς Ρωμαίων ἀρχῆς, τοῦτο νῦν πρῶτον καθ᾿ ἡμᾶς παρὰ πᾶσαν γέγονεν ἐλπίδα. Διαιρεῖται μὲν γὰρ ἐπὶ τῷ καθ' ἡμᾶς διωγμῷ διχῇ τὰ τῆς βασιλείας, εἰρήνης δ' ἀπολαύουσιν οἱ ἐν θατέρῳ μέρει τῷ προδεδηλωμένῳ κατοικοῦντες ἀδελφοί, τῶν ἀνὰ τὴν ἄλλην οἰκουμένην μυρίους ἐπὶ μυρίοις ἀγῶνας ὑπομεινάντων. ᾿Αλλὰ γὰρ ὅτε καὶ τὴν καθ᾿ ἡμᾶς ἐπισκοπὴν εὐμενῆ καὶ ἵλεω ἡ θεία χάρις ἐνεδείκνυτο, τότε δῆτα καὶ οἱ καθ' ἡμᾶς ἄρχοντες αὐτοὶ δὴ ἐκεῖνοι δι᾽ ὧν πάλαι τὰ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἐνηργεῖτο πολέμων, παραδοξοτάτω γνώμῃ μεταβαλλόμενοι παλινωδίαν ᾗδον, χρηστοῖς περὶ ἡμῶν προγράμμασιν καὶ ἡμέροις διατάγμασι τὴν καθ᾿ ἡμῶν πυρκαϊὰν ἀποσβεννύντες· ἀναγραπτέα δὴ καὶ ἡ πα- λινωδία (1). όπως ού, ὡς ἂν ἐνοχλούν. τας, ἐνόμιζε, ὡς ὁμοῦ τε αὐτός, ὁμοῦ γε, ἐκεῖνοί τε, DE MARTYRIBUS PALÆSTINÆ. B quandiu quidem vocem duntaxat hominis audire mihi dabatur, quædam illum, ut in ecclesiastice catu moris est, legere existimabam. Verum ill: proxime accedens id quod res erat deprehendi, cæteros quidem qui in.circuitu astabant integra oculorum acie pollere, illum vero solis intelligentiæ oculis præditum instar prophetæ cujusdam ora- cula edere, et reliquis corpore valentioribus multo præstare, facere omnino non potui, quin Deum sum- mis laudibus efferrem ac prædicarem. Et evidens ac certissimum argumentum reapse mihi cernere videbar, quo constaret hominem vere esse, non eum qui in externa corporis specie apparet, sed illum potius qui in animo et intelligentia residet. A Scripturæ locos recitantemn primitus vidi. Etenim Quippe corpore licet mutilato, nihilominus ma- c D Sicilia, Gallia quoque et quæcunque ad occasumi quo nihil certius. Hujus porro Joannis mentio fit in Menao, die Septembris. verborum est familiaris Eusebio, pro jorem facultatis suæ vim ac virtutem exserebat. Porro supradictos viros qui seorsum degentes ora- tionibus et jejuniis et hujuscemodi exercitationibus more solito incumbebant, Deus quidem beato ac salutari exitu donare jam parabat, adjutricem illis porrigens manum. Verum hostis ille et bonoruin omnium inimicus, cum eos semper armatos assi- duis ad Deum precibus et ad pugnam pa- ratos ferre non posset, interficere utpote sibi mo- lestos atque e medio tollere satagebat. Quod qui- dem Deus efficere illi permisit: partim ne ille a spontanea sua improbitate absterreretur, partim ut isti tot ac tantorum certaminum præmia tandem referrent. Sic igitur undequadraginta homines, jussu sceleratissimi Maximini uno eodemque die capite truncati sunt. Atque hæc sunt martyria quæ octo annorum spatio in Palæstina perpetrata fuerunt. Hujusmodi nostri temporis persecutio fuit : quæ cum ab ecclesiarum eversione sumpsisset initium, postmodum subsecutis vario tempore rectorum in- festationibus, longe ulterius progressa est. In quibus varia omnis generis certamina eorum qui pro pie- tate fortiter pugnaverunt, innumerabiles in singu- lis provinciis martyres praestiterunt : in Libya sci- licet et per universam Ægyptum ac Syriam omnes- que provincias quæ ab Oriente usque ad tractum Illyrici quaquaversum protenduntur. Nam quæ ul- terius sitæ sunt regiones, Italia videlicet tota et solis porriguntur, Hispania, Mauritania et Africa ; cum vix duobus primis persecutionis annis integris furorem belli expertæ essent, divini Numinis præ- sentissimum auxilium et pacem brevi sunt conse- cutæ, Dei scilicet providentia simplicitati illorum hominum ac fidei prospiciente. Porro quod nun- quam antea imperio Rom. accidisse memoratur, id tunc primum præter omnium opinioneni evenit. In hac enim persecutione, quæ nostris temporibus quod Christophorsonus non vidit. Μox scribendum est, etc., non ut habent tam scripti codices quam editi. Se quitur enim etc. (98) Οὐδ᾽ ὅπως οὖν δοξάζειν. Scribendum οὐδ᾽ (99) ὓς ἂν ἐνόμιζεν ἐνοχλούντας. Transpositio (1) Αναγραπτέα δὴ καὶ ἡ παλινωδία. Deest

ἐῤῥωμένους, οὐδ᾽ ὅπως οὖν δοξάζειν (98) τὸν Θεὸν καὶ ἀποθαυμάζειν οἷός τε ἦν, σαφές τε πείσμα καὶ βέβαιον αὐτοῖς ἔργοις ἐδόκουν μοι ὁρᾷν, ὅτι δὴ μόνος κατ' ἀλήθειαν οὐχ ὁ ἐν τῷ προφανεῖ σώματι νενομι σμένος πέφυκεν ἄνθρωπος, ἀλλ᾽ ὁ κατὰ ψυχὴν καὶ διάνοιαν, ὃς, καὶ τοῦ σώματος λελωβημένου, μείζονα τὴν ἀρετὴν τῆς καθ᾽ αὑτὸν δυνάμεως ἐπεδείκνυτο. ᾿Αλλὰ γὰρ τοὺς δεδηλωμένους κατὰ τὸν ἀποκριθέντα τόπον διατρίβοντας, τά τε συνήθη προσευχαῖς καὶ ἀσιτίαις καὶ ταῖς λοιπαῖς ἀποτελοῦντας ἀσκήσεσι, Θεὸς μὲν αὐτὸς τῆς σωτηρίου τελειώσεως τυχεῖν ἠξίου, δεξιὰν αὐτοῖς ἐπήκοον παρέχων· ὁ δὲ πολέ- μιος ἐχθρὸς ἅτε σχολαίτατα κατ' αὐτοῦ διὰ τῶν πρὸς Θεὸν εὐχῶν ὁπλιζομένους μηκέθ' οἷός τε φέρειν, κτείνειν καὶ μεταίρειν ἀπὸ γῆς ὡς ἂν ἐνόμιζεν ένα οχλούντας (99) · Θεὸς δὲ αὐτῷ καὶ τοῦτο πράττειν Β ἐγχειροῦντι συνεχώρει, ὡς ὁμοῦ γε αὐτὸς τῆς αὐτοῦ κατὰ προαίρεσιν μὴ εἴργοιτο πονηρίας, ἐκεῖνοί τε τῶν πολυτρόπων ἀγώνων ἤδη ποτὲ ἀπολάβοιεν τὰ βραβεῖα. Ταύτῃ οὖν ἑνὸς δέοντος τὸν ἀριθμὸν τεσ σαράκοντα, νεύματι τοῦ παναγεστάτου Μαξιμίνου ἐν ἡμέρᾳ μιᾷ τὰς κεφαλὰς ἀποτέμνονται. Ταῦτα μὲν οὖν τὰ κατὰ Παλαιστίνην ἐν ὅλοις ἔτεσιν ὀκτὼ συμ- περανθέντα μαρτύρια, καὶ τοιοῦτος ὁ καθ᾿ ἡμᾶς διωγμὸς, ἀρξάμενος μὲν ἀπὸ τῆς τῶν ἐκκλησιῶν καθαιρέσεως, εἰς μέγα δὲ προκόψας ἐν ταῖς κατὰ χρόνους τῶν ἀρχόντων ἐπαναστάσεσιν· ἐν αἷς πολύ- τροποι καὶ πολυειδεῖς τῶν ὑπὲρ εὐσεβείας Αθληκότων ἀγῶνες ἀνήριθμόν τι πλῆθος μαρτύρων κατὰ πᾶσαν υπάρχιον συνεστήσαντο, ἐν τοῖς ἀπὸ Λιβύης καὶ δι' ὅλης Αἰγύπτου, Συρίας τε καὶ τῶν ἀπ' ἀνατολῆς καὶ κύκλῳ μέχρι τῶν κατὰ τὸ Ἰλλυρικόν κλίμα παρατεί νουσι. Τὰ γάρτοι ἐπέκεινα τῶν δεδηλωμένων, Ιταλία πᾶσα καὶ Σικελία, Γαλλία τε καὶ ὅσα κατὰ δυόμενον ἥλιον ἐπὶ Σπανίαν, Μαυριτανίαν τε καὶ ᾿Αφρικήν, οὐδ᾽ ὅλοις ἔτεσι δυσὶ τοῖς πρώτοις τοῦ διωγμοῦ τὸν πόλεμον ὑπομείναντα, ταχίστης ἠξιώθησαν ἐπισκο πῆς τε Θεοῦ καὶ εἰρήνης τῆς οὐρανίου προνοίας φειδὼ τῆς τῶν ἀνδρῶν ἁπλότητος καὶ πίστεως ποιου- μένης. Ο γοῦν μηδὲ ἱστόρηται ἐν τοῖς ἀνέκαθεν τῆς Ρωμαίων ἀρχῆς, τοῦτο νῦν πρῶτον καθ᾿ ἡμᾶς παρὰ πᾶσαν γέγονεν ἐλπίδα. Διαιρεῖται μὲν γὰρ ἐπὶ τῷ καθ' ἡμᾶς διωγμῷ διχῇ τὰ τῆς βασιλείας, εἰρήνης δ' ἀπολαύουσιν οἱ ἐν θατέρῳ μέρει τῷ προδεδηλωμένῳ κατοικοῦντες ἀδελφοί, τῶν ἀνὰ τὴν ἄλλην οἰκουμένην μυρίους ἐπὶ μυρίοις ἀγῶνας ὑπομεινάντων. ᾿Αλλὰ γὰρ ὅτε καὶ τὴν καθ᾿ ἡμᾶς ἐπισκοπὴν εὐμενῆ καὶ ἵλεω ἡ θεία χάρις ἐνεδείκνυτο, τότε δῆτα καὶ οἱ καθ' ἡμᾶς ἄρχοντες αὐτοὶ δὴ ἐκεῖνοι δι᾽ ὧν πάλαι τὰ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἐνηργεῖτο πολέμων, παραδοξοτάτω γνώμῃ μεταβαλλόμενοι παλινωδίαν ᾗδον, χρηστοῖς περὶ ἡμῶν προγράμμασιν καὶ ἡμέροις διατάγμασι τὴν καθ᾿ ἡμῶν πυρκαϊὰν ἀποσβεννύντες· ἀναγραπτέα δὴ καὶ ἡ πα- λινωδία (1). όπως ού, ὡς ἂν ἐνοχλούν. τας, ἐνόμιζε, ὡς ὁμοῦ τε αὐτός, ὁμοῦ γε, ἐκεῖνοί τε, DE MARTYRIBUS PALÆSTINÆ. B quandiu quidem vocem duntaxat hominis audire mihi dabatur, quædam illum, ut in ecclesiastice catu moris est, legere existimabam. Verum ill: proxime accedens id quod res erat deprehendi, cæteros quidem qui in.circuitu astabant integra oculorum acie pollere, illum vero solis intelligentiæ oculis præditum instar prophetæ cujusdam ora- cula edere, et reliquis corpore valentioribus multo præstare, facere omnino non potui, quin Deum sum- mis laudibus efferrem ac prædicarem. Et evidens ac certissimum argumentum reapse mihi cernere videbar, quo constaret hominem vere esse, non eum qui in externa corporis specie apparet, sed illum potius qui in animo et intelligentia residet. A Scripturæ locos recitantemn primitus vidi. Etenim Quippe corpore licet mutilato, nihilominus ma- c D Sicilia, Gallia quoque et quæcunque ad occasumi quo nihil certius. Hujus porro Joannis mentio fit in Menao, die Septembris. verborum est familiaris Eusebio, pro jorem facultatis suæ vim ac virtutem exserebat. Porro supradictos viros qui seorsum degentes ora- tionibus et jejuniis et hujuscemodi exercitationibus more solito incumbebant, Deus quidem beato ac salutari exitu donare jam parabat, adjutricem illis porrigens manum. Verum hostis ille et bonoruin omnium inimicus, cum eos semper armatos assi- duis ad Deum precibus et ad pugnam pa- ratos ferre non posset, interficere utpote sibi mo- lestos atque e medio tollere satagebat. Quod qui- dem Deus efficere illi permisit: partim ne ille a spontanea sua improbitate absterreretur, partim ut isti tot ac tantorum certaminum præmia tandem referrent. Sic igitur undequadraginta homines, jussu sceleratissimi Maximini uno eodemque die capite truncati sunt. Atque hæc sunt martyria quæ octo annorum spatio in Palæstina perpetrata fuerunt. Hujusmodi nostri temporis persecutio fuit : quæ cum ab ecclesiarum eversione sumpsisset initium, postmodum subsecutis vario tempore rectorum in- festationibus, longe ulterius progressa est. In quibus varia omnis generis certamina eorum qui pro pie- tate fortiter pugnaverunt, innumerabiles in singu- lis provinciis martyres praestiterunt : in Libya sci- licet et per universam Ægyptum ac Syriam omnes- que provincias quæ ab Oriente usque ad tractum Illyrici quaquaversum protenduntur. Nam quæ ul- terius sitæ sunt regiones, Italia videlicet tota et solis porriguntur, Hispania, Mauritania et Africa ; cum vix duobus primis persecutionis annis integris furorem belli expertæ essent, divini Numinis præ- sentissimum auxilium et pacem brevi sunt conse- cutæ, Dei scilicet providentia simplicitati illorum hominum ac fidei prospiciente. Porro quod nun- quam antea imperio Rom. accidisse memoratur, id tunc primum præter omnium opinioneni evenit. In hac enim persecutione, quæ nostris temporibus quod Christophorsonus non vidit. Μox scribendum est, etc., non ut habent tam scripti codices quam editi. Se quitur enim etc. (98) Οὐδ᾽ ὅπως οὖν δοξάζειν. Scribendum οὐδ᾽ (99) ὓς ἂν ἐνόμιζεν ἐνοχλούντας. Transpositio (1) Αναγραπτέα δὴ καὶ ἡ παλινωδία. Deest