Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
PG 59:591Εἰς τὸν Λάζαρον καὶ εἰς τὸν πλούσιον, ὁμιλία 2. α. Μέγιστόν ἐστι διδασκαλεῖον τὸ τῆς Ἐκκλησίας στά-διον, πλουσίων παιδευτήριον, πενήτων καταφύγιον. Φέρε τοίνυν, ἀγαπητοὶ, ἐπειδήπερ ἐν τῷ σκάμματι τῆς δι-δασκαλίας ἑστήκαμεν, τοῖς τοῦ προλαβόντος διδάγμασιν ἐξακολουθήσαντες, τὰ ἀρτίως εἰρημένα ἐν χερσὶ λαβόν-τες, πᾶσιν ὑμῖν τὰς παρ’ ἡμῶν ὀφειλομένας ψεκάδασ
591 DE LAZARO ET DIVITE. 592
Πολλοὶ γὰρ παρ’ ἑαυτοῖς δοκοῦντες εἶναι δίκαιοι, καταπτύουσι τραπέζας ἁμαρτωλῶν, καὶ οἱ πλούσιοι τῶν πενήτων. Βουλόμενος γὰρ ὁ Κύριος πάντας εἶναι φιλτάτους, φιλαδέλφους, ἀγαπητικούς, ταπεινόφρονας, πρῶτος ἄρχεται τοῦ ἔργου, ἵνα ἐκ τοῦ ποιῆσαι διδάξῃ. Διὸ λέγει· *Μάθετε ἀπ’ ἐμοῦ, ὅτι πρᾶός εἰμι, καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ*. Σὺ οὖν ὁ ἐν εὐλαβείᾳ ἀσκούμενος, ὁπόταν κληθῇς ὑπό τινος ἁμαρτωλοῦ, μὴ παραιτήσῃ· κἂν ὀνειδίσῃ ὑπό τινος λέγοντος, Διὰ τί μετὰ ἁμαρτωλῶν ἐσθίεις καὶ πίνεις; ἀνταποκρίθητι λέγων· *Οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ὑγιαίνοντες ἰατροῦ, ἀλλ’ οἱ κακῶς ἔχοντες*. Δίκαιος γάρ εἰμι, οὐχ ἵνα δικαίους σώσω, ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς ἐπιστρέψω. Καλεῖται εἰς ἄριστον ὁ Κύριος, καὶ οὐ παραιτεῖται, ὁ ἐκ πέντε ἄρτων πέντε χιλιάδας εἰς κόρον διαθρέψας ἐν τῇ ἐρήμῳ, ὁ τὴν ἀπόῤῥυτον καταξηράνας θάλασσαν, καὶ καθάπερ διὰ χλοηφόρου πεδίου τῆς θαλάσσης τὸν Ἰσραὴλ διαγαγών, ὁ οὐρανόθεν αὐτοῖς τὸ μάννα ἐπομβρίσας, καὶ ὅλην τὴν ἡμέραν ἐκ τῆς λαμπρότητος τοῦ μάννα χιόνας. Καλεῖται εἰς ἄριστον ὁ Κύριος, καὶ οὐ παραιτεῖται, ἐν τοῖς ἀρίστοις τὰ ἄριστα τῶν μαθημάτων τοὺς καλοῦντας αὐτὸν ἐκδιδάσκων· ἀπέρχεται γὰρ εἰς ἄριστον, οὐχ ἵνα τῶν Φαρισαίου βρωμάτων ἐμφορηθῇ, ἀλλ’ ἵνα ὁ Φαρισαῖος τῶν τοῦ Κυρίου διδαγμάτων ἐμπλησθῇ. Καλεῖται εἰς ἄριστον, καὶ ἔρχεται εἰς οἶκον τοῦ Φαρισαίου, καλύπτων τὴν θεότητα ἀνθρωπότητι, ἵνα μὴ ἄφνω θεασάμενος τὴν ἐξαστράπτουσαν αἴγλην τῆς θεότητος, φύγῃ ἐκ τοῦ οἴκου ὁ καλέσας τὸν Δεσπότην. Εἰσέρχεται εἰς τὸν τοῦ Φαρισαίου οἶκον, ὁ οὐράνιος βασιλεὺς πρὸς τὸν αἰχμάλωτον, καὶ καλύπτει τὸ βασιλικὸν ἀξίωμα τῷ δερματίνῳ καταφράκτῳ τῆς σαρκός, ἵνα μὴ θεωρήσας τὸν οὐράνιον βασιλέα τρομάξῃ ὁ αἰχμάλωτος, καὶ εἰς γῆν καταδύσῃ. Εἰσέρχεται εἰς τὸν τοῦ Φαρισαίου οἶκον ὁ *Ἥλιος τῆς δικαιοσύνης*, τὰς χρυσαυγαζούσας τῶν ἀκτίνων λαμπηδόνας καλύπτων τῇ νεφέλῃ τοῦ σώματος, ἵνα μὴ θεωρήσας ὁ ἄνθρωπος, ἀπολέσῃ τὴν ὅρασιν. Εἰσέρχεται εἰς τὸν οἶκον τοῦ Φαρισαίου ὁ οὐράνιος ποιμήν· ἐάσας ἐπὶ τῶν ὀρέων τὰ ἐνενήκοντα ἐννέα πρόβατα, ἔρχεται ἐπὶ τὸ ἀπολωλός· εἰσέρχεται εἰς τὴν μάνδραν αὐτοῦ καλύπτων τὸν ποιμένα ἐν τῷ ἀρνείῳ τοῦ σώματος. Οὐ βακτηρίαν ἐπιφέρεται, οὐ ῥάβδον ἀπειλοῦσαν τὴν προτέραν πλάνην, ἵνα μὴ δειλιάσαν καὶ πτοηθὲν τὸ πρόβατον πάλιν ἀποδράσῃ τοῦ ἰδίου ποιμνίου· ἀλλ’ εἰσέρχεται εἰς τὸν οἶκον τοῦ Φαρισαίου, οὐχ ὡς Θεός, οὐχ ὡς βασιλεύς, οὐχ ὡς *Ἥλιος δικαιοσύνης*, ἀλλ’ ὡς ἄνθρωπος πρὸς ἄνθρωπον, ὡς ἀρνίον πρὸς ἀρνίον. Συνδιαιτᾶται αὐτῷ, συννέμεται, συγκαθέζεται, εἰσέρχεται, συναναπίπτει τῷ ἤδη πεπτωκότι ὑπὲρ τὴν ἁμαρτίαν, ἵνα ἐν τῷ συναναπεσεῖν αὐτῷ τὸν ἤδη πεπτωκότα συνανεγείρῃ. Καὶ εἰσελθὼν οὐκ ἐβαπτίσθη κατὰ τὸ ἔθος τῶν Φαρισαίων. Τοῦτο δὲ ἐποίει κατὰ δύο τρόπους, ἵνα δώσῃ ἀφορμὴν τῷ προβάτῳ λαλεῖν πρὸς τὸν ποιμένα· ἔτι δὲ καὶ δόγμα Ἰουδαϊκὸν καταλύσῃ, καὶ βεβαιώσῃ πνευματικόν. Εἶδε γάρ, φησίν, ὁ Φαρισαῖος, καὶ ἐθαύμασεν, ὅτι οὐ πρῶτον ἐβαπτίσθη, οὐκ ἐπαινῶν τὸν διδάσκαλον, ἀλλὰ ἀπορῶν τὸ γινόμενον, οὐκ ἐπαινῶν, ἀλλὰ κρίνων. Καὶ ἦν ἰδεῖν, ἀγαπητοί, τὸν ζωοπλάστην ὑπὸ τοῦ πλάσματος κρινόμενον, καὶ τὸν κεραμέα ὑπὸ τοῦ πηλοῦ διορθούμενον. Τοῦτο ἔπασχεν ὁ Φαρισαῖος μὴ θεωρῶν τοῖς κρυπτοῖς ὀφθαλμοῖς τῆς καρδίας τὸν ἔνδοθεν τῶν ἀγγέλων ταξίαρχον. Εἰ ἐθεάσατο τοῦτον, προσέπεσεν ἂν τοῖς γόνασι, καὶ τοῖς δάκρυσιν ἔπλυνεν αὐτοῦ τοὺς πόδας, καὶ ἔλεγεν, *Ἱλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ*. Ἔλεγε γὰρ ἄν· Σὺ εἶς οὐκ ὄντων εἰς τὸ εἶναι τὰ πάντα παραγαγών· τῷ σῷ λόγῳ οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν, καὶ τῷ πνεύματι τῷ σῷ αἱ δυνάμεις αὐτῶν συνέστησαν. Σὺ συνάγεις ὡς εἰς ἀσκὸν ὕδατα θαλάσσης, τιθεὶς ἐν θησαυροῖς ἀβύσσους· ἀπὸ σοῦ φοβεῖται πᾶσα ἡ οἰκουμένη. Ἀλλ’ οὐδὲν τούτων [112] οὔτε ἐννοήσας, οὔτε εἰρηκὼς ἔκρινε τὸν Δεσπότην· ὁ δὲ Κύριος πρόφασιν δεδωκώς, ὥσπερ ἐκείνῃ τῇ Σαμαρείτιδι, ἐκ τοῦ αἰτῆσαι παρ’ αὐτῆς ὕδωρ, ἔδωκε καιρὸν τοῦ αἰτῆσαι παρ’ αὐτοῦ τὸ οὐράνιον ὕδωρ. Ἄρχεται οὖν ὁ Κύριος ἠρέμα ἐπιστρέφειν τὸ πρόβατον, καὶ ἀπὸ τῆς πλάνης ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν αὐτὸν χειραγωγεῖν. *Ἄρτι γὰρ ὑμεῖς, οἱ Φαρισαῖοι, πλύνετε τὸ ἔξω τοῦ ποτηρίου καὶ τοῦ πίνακος· τὸ δὲ ἔσωθεν γέμει ἁρπαγῆς καὶ δόλου*· τουτέστιν, Ὑμεῖς νῦν τὸ μὲν σῶμα καλλωπίζετε, τὰς δὲ ψυχὰς κακίζετε. Πῶς δὲ καὶ τέρψῃ, χρυσοῦν ἂν ᾖ τὸ ποτήριον, ὅταν ἔνδον ἔχῃ θανατηφόρον ποτόν; Οὐχὶ τοιαῦται αἱ πόρναι, τὰς ὄψεις αὐτῶν τοῖς χρώμασιν ἀνθίζουσαι, τὰς ψυχὰς ἀφανίζουσιν; ἢ γὰρ οὐχὶ τὰς ὄψεις αὐτῶν φοίνικι ἐρυθραίνουσαι, εἴδωλῳ τῆς μελλούσης αὐτὰς ὑποδέχεσθαι φλογὸς οἰκείοις δακτύλοις ἐργάζονται; δέον αὐτὰς τῷ αἵματι τοῦ Ἰησοῦ τὰς καρδίας ῥαντίζειν, μᾶλλον δὲ ῥοδίζειν, καὶ τῷ πνεύματι τὰς καρδίας αὐτῶν λευκαίνειν· ἵνα τὸ ἄνθος τῆς ψυχῆς ἀστράπτον καθάπερ ῥόδον ἐν κρίνῳ μεμιγμένον ὑπάρχῃ. Νῦν δὲ τὰς ὄψεις αὐτῶν ἐκφλογίζουσιν, ἵνα τὰς τῶν νέων καρδίας πρὸς μανίαν ἐκκαύσωσιν. *Νῦν ὑμεῖς, οἱ Φαρισαῖοι, τὸ ἔξωθεν τοῦ ποτηρίου καὶ τοῦ πίνακος πλύνετε, τὸ δὲ ἔσωθεν ὑμῶν γέμει ἁρπαγῆς καὶ πονηρίας*· ὡσανεὶ ἔλεγε, Διὰ τί τὸ μὲν σῶμα ὕδατι λούετε, τὰ δὲ πταίσματα ἐν τῷ πνεύματι οὐ λούετε; Τολμῶ γὰρ εἰπεῖν, ἀγαπητοί, οὐδὲν ὠφεληθήσεται ἄνθρωπος, κἂν τὸ σῶμα πλύνῃ, ἐὰν μὴ πνεῦμα ἔχῃ συνεργόν, καὶ σύνδρομον τὴν ἐλεημοσύνην. Ὥσπερ γὰρ ποτήριον καὶ ἔξωθεν πλυθὲν καὶ ἔσωθεν, μὴ ἔχον δὲ ποτόν, οὐκ ἂν ἰάσηται τοῦ διψῶντος τὴν ἐπιθυμίαν, ὁμοίως δὲ καὶ πινάκιον· οὕτω καὶ ἄνθρωπος, κἂν ἔσωθεν ᾖ πεπλυμένος καὶ ἔξωθεν, οὐ τέρψει τὸν Κύριον, ἐὰν μὴ θρέψῃ τὸν συνδοῦλον. Διὸ ἐπιφέρει ὁ Κύριος, καὶ λέγει· *Πλὴν τὰ ἐνόντα, δότε ἐλεημοσύνην· καὶ ἰδοὺ πάντα καθαρὰ ἔσται ὑμῖν*. *Πλὴν τὰ ἐνόντα, λέγει*· οὐ γὰρ τῇ τῶν πολυχρύσων προσκομιδῇ τέρπεται, ὅσον τῇ τῶν ἀδόλων ἀνυποκρίτῳ προσφορᾷ. Μὴ ζητήσῃς ᵃ σὺ ὁ πένης, ὅτι οὐκ ἔχεις χρυσόν, καὶ ἀργύρου τοσάσδε ὁλκάδας· ῥῖψον εἰς τὸ γαζοφυλάκιον ὃ ἔχεις· καὶ δύο λεπτὰ δικαιοῖ. Μνήσθητι τὸ τῆς χήρας ἐκείνης, ὅτι ἐδικαιώθη ὑπὲρ τοὺς πολυχρύσους. Ὁ γὰρ Θεὸς χρήματα οὐκ οἶδε σταθμίζειν, ἀλλὰ συνείδησιν δοκιμάζει. Ἡ ἐλεημοσύνη σπίλους ψυχῶν ἀποσμήχει, καὶ μισθοὺς ἀγαθῶν θησαυρίζει· ἡ ἐλεημοσύνη ψυχῆς ζωτικὴ χορηγία, ἡ ἐλεημοσύνη τὰς ψυχὰς ἐκλευκαίνει, ἡ ἐλεημοσύνη ψυχῆς παῤῥησία, καλὴ στρατηγία. Ῥίψατε χρυσόν, καὶ λάβετε Κύριον· δότε ἀργύριον, καὶ λάβετε τὸ ἅγιον· σκορπίσατε χαλκόν, καὶ συνεξελεύσεται αὐτῷ ὁ ἰὸς τῆς ἁμαρτίας· δροσίσατε τὴν κάμινον, καὶ δότε ἱμάτια, ἵνα λάβητε ἰάματα, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
ᵃ Θρηνήσῃς conjecit Savil. et expressit interpres.
***
[113] Εἰς τὸν Λάζαρον καὶ εἰς τὸν πλούσιον, ὁμιλία Ϛ΄.
α΄. Μέγιστόν ἐστι διδασκαλεῖον τὸ τῆς Ἐκκλησίας στάδιον, πλουσίων παιδευτήριον, πενήτων καταφύγιον. Φέρε τοίνυν, ἀγαπητοί, ἐπειδήπερ ἐν τῷ σκάμματι ᵃ τῆς διδασκαλίας ἑστήκαμεν, τοῖς τοῦ προλαβόντος διδάγμασιν ἐξακολουθήσαντες, τὰ ἀρτίως εἰρημένα ἐν χερσὶ λαβόντες, πᾶσιν ὑμῖν τὰς παρ’ ἡμῶν ὀφειλομένας ψεκάδας τοῦ λόγου δροσίσωμεν. *Ἦν δὲ ἡμῖν τὸ ἀνάγνωσμα διηγούμενον πλουσίου καὶ πένητος πολιτείαν· πλουσίου μὲν τὸν βίον τῇ τρυφῇ βεβαπτισμένον, πένητος δὲ τὸν βίον τῇ πτωχείᾳ κατεστιγμένον ᵇ. Ἄνθρωπός τις ἦν πλούσιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο πορφύραν καὶ βύσσον, εὐφραινόμενος*.
ᵃ Alii ἐν τῷ σταδίῳ, et paulo post ἀκολουθοῦντες.
ᵇ Sic omnes præter Morel., qui habet πτωχείᾳ κατεστιγμένον.
PG 59:592τοῦ λόγου δροσίσωμεν. Ἦν δὲ ἡμῖν τὸ ἀνάγνωσμα διηγού-μενον πλουσίου καὶ πένητος πολιτείαν· πλουσίου μὲν τὸν βίον τῇ τρυφῇ βεβαπτισμένον, πένητος δὲ τὸν βίον τῇ πτωχείᾳ κατεστιγμένον. Ἄνθρωπός τις ἦν πλούσιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο πορφύραν καὶ βύσσον, εὐφραινό-
591 DE LAZARO ET DIVITE. 592
Πολλοὶ γὰρ παρ’ ἑαυτοῖς δοκοῦντες εἶναι δίκαιοι, καταπτύουσι τραπέζας ἁμαρτωλῶν, καὶ οἱ πλούσιοι τῶν πενήτων. Βουλόμενος γὰρ ὁ Κύριος πάντας εἶναι φιλτάτους, φιλαδέλφους, ἀγαπητικούς, ταπεινόφρονας, πρῶτος ἄρχεται τοῦ ἔργου, ἵνα ἐκ τοῦ ποιῆσαι διδάξῃ. Διὸ λέγει· *Μάθετε ἀπ’ ἐμοῦ, ὅτι πρᾶός εἰμι, καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ*. Σὺ οὖν ὁ ἐν εὐλαβείᾳ ἀσκούμενος, ὁπόταν κληθῇς ὑπό τινος ἁμαρτωλοῦ, μὴ παραιτήσῃ· κἂν ὀνειδίσῃ ὑπό τινος λέγοντος, Διὰ τί μετὰ ἁμαρτωλῶν ἐσθίεις καὶ πίνεις; ἀνταποκρίθητι λέγων· *Οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ὑγιαίνοντες ἰατροῦ, ἀλλ’ οἱ κακῶς ἔχοντες*. Δίκαιος γάρ εἰμι, οὐχ ἵνα δικαίους σώσω, ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς ἐπιστρέψω. Καλεῖται εἰς ἄριστον ὁ Κύριος, καὶ οὐ παραιτεῖται, ὁ ἐκ πέντε ἄρτων πέντε χιλιάδας εἰς κόρον διαθρέψας ἐν τῇ ἐρήμῳ, ὁ τὴν ἀπόῤῥυτον καταξηράνας θάλασσαν, καὶ καθάπερ διὰ χλοηφόρου πεδίου τῆς θαλάσσης τὸν Ἰσραὴλ διαγαγών, ὁ οὐρανόθεν αὐτοῖς τὸ μάννα ἐπομβρίσας, καὶ ὅλην τὴν ἡμέραν ἐκ τῆς λαμπρότητος τοῦ μάννα χιόνας. Καλεῖται εἰς ἄριστον ὁ Κύριος, καὶ οὐ παραιτεῖται, ἐν τοῖς ἀρίστοις τὰ ἄριστα τῶν μαθημάτων τοὺς καλοῦντας αὐτὸν ἐκδιδάσκων· ἀπέρχεται γὰρ εἰς ἄριστον, οὐχ ἵνα τῶν Φαρισαίου βρωμάτων ἐμφορηθῇ, ἀλλ’ ἵνα ὁ Φαρισαῖος τῶν τοῦ Κυρίου διδαγμάτων ἐμπλησθῇ. Καλεῖται εἰς ἄριστον, καὶ ἔρχεται εἰς οἶκον τοῦ Φαρισαίου, καλύπτων τὴν θεότητα ἀνθρωπότητι, ἵνα μὴ ἄφνω θεασάμενος τὴν ἐξαστράπτουσαν αἴγλην τῆς θεότητος, φύγῃ ἐκ τοῦ οἴκου ὁ καλέσας τὸν Δεσπότην. Εἰσέρχεται εἰς τὸν τοῦ Φαρισαίου οἶκον, ὁ οὐράνιος βασιλεὺς πρὸς τὸν αἰχμάλωτον, καὶ καλύπτει τὸ βασιλικὸν ἀξίωμα τῷ δερματίνῳ καταφράκτῳ τῆς σαρκός, ἵνα μὴ θεωρήσας τὸν οὐράνιον βασιλέα τρομάξῃ ὁ αἰχμάλωτος, καὶ εἰς γῆν καταδύσῃ. Εἰσέρχεται εἰς τὸν τοῦ Φαρισαίου οἶκον ὁ *Ἥλιος τῆς δικαιοσύνης*, τὰς χρυσαυγαζούσας τῶν ἀκτίνων λαμπηδόνας καλύπτων τῇ νεφέλῃ τοῦ σώματος, ἵνα μὴ θεωρήσας ὁ ἄνθρωπος, ἀπολέσῃ τὴν ὅρασιν. Εἰσέρχεται εἰς τὸν οἶκον τοῦ Φαρισαίου ὁ οὐράνιος ποιμήν· ἐάσας ἐπὶ τῶν ὀρέων τὰ ἐνενήκοντα ἐννέα πρόβατα, ἔρχεται ἐπὶ τὸ ἀπολωλός· εἰσέρχεται εἰς τὴν μάνδραν αὐτοῦ καλύπτων τὸν ποιμένα ἐν τῷ ἀρνείῳ τοῦ σώματος. Οὐ βακτηρίαν ἐπιφέρεται, οὐ ῥάβδον ἀπειλοῦσαν τὴν προτέραν πλάνην, ἵνα μὴ δειλιάσαν καὶ πτοηθὲν τὸ πρόβατον πάλιν ἀποδράσῃ τοῦ ἰδίου ποιμνίου· ἀλλ’ εἰσέρχεται εἰς τὸν οἶκον τοῦ Φαρισαίου, οὐχ ὡς Θεός, οὐχ ὡς βασιλεύς, οὐχ ὡς *Ἥλιος δικαιοσύνης*, ἀλλ’ ὡς ἄνθρωπος πρὸς ἄνθρωπον, ὡς ἀρνίον πρὸς ἀρνίον. Συνδιαιτᾶται αὐτῷ, συννέμεται, συγκαθέζεται, εἰσέρχεται, συναναπίπτει τῷ ἤδη πεπτωκότι ὑπὲρ τὴν ἁμαρτίαν, ἵνα ἐν τῷ συναναπεσεῖν αὐτῷ τὸν ἤδη πεπτωκότα συνανεγείρῃ. Καὶ εἰσελθὼν οὐκ ἐβαπτίσθη κατὰ τὸ ἔθος τῶν Φαρισαίων. Τοῦτο δὲ ἐποίει κατὰ δύο τρόπους, ἵνα δώσῃ ἀφορμὴν τῷ προβάτῳ λαλεῖν πρὸς τὸν ποιμένα· ἔτι δὲ καὶ δόγμα Ἰουδαϊκὸν καταλύσῃ, καὶ βεβαιώσῃ πνευματικόν. Εἶδε γάρ, φησίν, ὁ Φαρισαῖος, καὶ ἐθαύμασεν, ὅτι οὐ πρῶτον ἐβαπτίσθη, οὐκ ἐπαινῶν τὸν διδάσκαλον, ἀλλὰ ἀπορῶν τὸ γινόμενον, οὐκ ἐπαινῶν, ἀλλὰ κρίνων. Καὶ ἦν ἰδεῖν, ἀγαπητοί, τὸν ζωοπλάστην ὑπὸ τοῦ πλάσματος κρινόμενον, καὶ τὸν κεραμέα ὑπὸ τοῦ πηλοῦ διορθούμενον. Τοῦτο ἔπασχεν ὁ Φαρισαῖος μὴ θεωρῶν τοῖς κρυπτοῖς ὀφθαλμοῖς τῆς καρδίας τὸν ἔνδοθεν τῶν ἀγγέλων ταξίαρχον. Εἰ ἐθεάσατο τοῦτον, προσέπεσεν ἂν τοῖς γόνασι, καὶ τοῖς δάκρυσιν ἔπλυνεν αὐτοῦ τοὺς πόδας, καὶ ἔλεγεν, *Ἱλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ*. Ἔλεγε γὰρ ἄν· Σὺ εἶς οὐκ ὄντων εἰς τὸ εἶναι τὰ πάντα παραγαγών· τῷ σῷ λόγῳ οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν, καὶ τῷ πνεύματι τῷ σῷ αἱ δυνάμεις αὐτῶν συνέστησαν. Σὺ συνάγεις ὡς εἰς ἀσκὸν ὕδατα θαλάσσης, τιθεὶς ἐν θησαυροῖς ἀβύσσους· ἀπὸ σοῦ φοβεῖται πᾶσα ἡ οἰκουμένη. Ἀλλ’ οὐδὲν τούτων [112] οὔτε ἐννοήσας, οὔτε εἰρηκὼς ἔκρινε τὸν Δεσπότην· ὁ δὲ Κύριος πρόφασιν δεδωκώς, ὥσπερ ἐκείνῃ τῇ Σαμαρείτιδι, ἐκ τοῦ αἰτῆσαι παρ’ αὐτῆς ὕδωρ, ἔδωκε καιρὸν τοῦ αἰτῆσαι παρ’ αὐτοῦ τὸ οὐράνιον ὕδωρ. Ἄρχεται οὖν ὁ Κύριος ἠρέμα ἐπιστρέφειν τὸ πρόβατον, καὶ ἀπὸ τῆς πλάνης ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν αὐτὸν χειραγωγεῖν. *Ἄρτι γὰρ ὑμεῖς, οἱ Φαρισαῖοι, πλύνετε τὸ ἔξω τοῦ ποτηρίου καὶ τοῦ πίνακος· τὸ δὲ ἔσωθεν γέμει ἁρπαγῆς καὶ δόλου*· τουτέστιν, Ὑμεῖς νῦν τὸ μὲν σῶμα καλλωπίζετε, τὰς δὲ ψυχὰς κακίζετε. Πῶς δὲ καὶ τέρψῃ, χρυσοῦν ἂν ᾖ τὸ ποτήριον, ὅταν ἔνδον ἔχῃ θανατηφόρον ποτόν; Οὐχὶ τοιαῦται αἱ πόρναι, τὰς ὄψεις αὐτῶν τοῖς χρώμασιν ἀνθίζουσαι, τὰς ψυχὰς ἀφανίζουσιν; ἢ γὰρ οὐχὶ τὰς ὄψεις αὐτῶν φοίνικι ἐρυθραίνουσαι, εἴδωλῳ τῆς μελλούσης αὐτὰς ὑποδέχεσθαι φλογὸς οἰκείοις δακτύλοις ἐργάζονται; δέον αὐτὰς τῷ αἵματι τοῦ Ἰησοῦ τὰς καρδίας ῥαντίζειν, μᾶλλον δὲ ῥοδίζειν, καὶ τῷ πνεύματι τὰς καρδίας αὐτῶν λευκαίνειν· ἵνα τὸ ἄνθος τῆς ψυχῆς ἀστράπτον καθάπερ ῥόδον ἐν κρίνῳ μεμιγμένον ὑπάρχῃ. Νῦν δὲ τὰς ὄψεις αὐτῶν ἐκφλογίζουσιν, ἵνα τὰς τῶν νέων καρδίας πρὸς μανίαν ἐκκαύσωσιν. *Νῦν ὑμεῖς, οἱ Φαρισαῖοι, τὸ ἔξωθεν τοῦ ποτηρίου καὶ τοῦ πίνακος πλύνετε, τὸ δὲ ἔσωθεν ὑμῶν γέμει ἁρπαγῆς καὶ πονηρίας*· ὡσανεὶ ἔλεγε, Διὰ τί τὸ μὲν σῶμα ὕδατι λούετε, τὰ δὲ πταίσματα ἐν τῷ πνεύματι οὐ λούετε; Τολμῶ γὰρ εἰπεῖν, ἀγαπητοί, οὐδὲν ὠφεληθήσεται ἄνθρωπος, κἂν τὸ σῶμα πλύνῃ, ἐὰν μὴ πνεῦμα ἔχῃ συνεργόν, καὶ σύνδρομον τὴν ἐλεημοσύνην. Ὥσπερ γὰρ ποτήριον καὶ ἔξωθεν πλυθὲν καὶ ἔσωθεν, μὴ ἔχον δὲ ποτόν, οὐκ ἂν ἰάσηται τοῦ διψῶντος τὴν ἐπιθυμίαν, ὁμοίως δὲ καὶ πινάκιον· οὕτω καὶ ἄνθρωπος, κἂν ἔσωθεν ᾖ πεπλυμένος καὶ ἔξωθεν, οὐ τέρψει τὸν Κύριον, ἐὰν μὴ θρέψῃ τὸν συνδοῦλον. Διὸ ἐπιφέρει ὁ Κύριος, καὶ λέγει· *Πλὴν τὰ ἐνόντα, δότε ἐλεημοσύνην· καὶ ἰδοὺ πάντα καθαρὰ ἔσται ὑμῖν*. *Πλὴν τὰ ἐνόντα, λέγει*· οὐ γὰρ τῇ τῶν πολυχρύσων προσκομιδῇ τέρπεται, ὅσον τῇ τῶν ἀδόλων ἀνυποκρίτῳ προσφορᾷ. Μὴ ζητήσῃς ᵃ σὺ ὁ πένης, ὅτι οὐκ ἔχεις χρυσόν, καὶ ἀργύρου τοσάσδε ὁλκάδας· ῥῖψον εἰς τὸ γαζοφυλάκιον ὃ ἔχεις· καὶ δύο λεπτὰ δικαιοῖ. Μνήσθητι τὸ τῆς χήρας ἐκείνης, ὅτι ἐδικαιώθη ὑπὲρ τοὺς πολυχρύσους. Ὁ γὰρ Θεὸς χρήματα οὐκ οἶδε σταθμίζειν, ἀλλὰ συνείδησιν δοκιμάζει. Ἡ ἐλεημοσύνη σπίλους ψυχῶν ἀποσμήχει, καὶ μισθοὺς ἀγαθῶν θησαυρίζει· ἡ ἐλεημοσύνη ψυχῆς ζωτικὴ χορηγία, ἡ ἐλεημοσύνη τὰς ψυχὰς ἐκλευκαίνει, ἡ ἐλεημοσύνη ψυχῆς παῤῥησία, καλὴ στρατηγία. Ῥίψατε χρυσόν, καὶ λάβετε Κύριον· δότε ἀργύριον, καὶ λάβετε τὸ ἅγιον· σκορπίσατε χαλκόν, καὶ συνεξελεύσεται αὐτῷ ὁ ἰὸς τῆς ἁμαρτίας· δροσίσατε τὴν κάμινον, καὶ δότε ἱμάτια, ἵνα λάβητε ἰάματα, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
ᵃ Θρηνήσῃς conjecit Savil. et expressit interpres.
***
[113] Εἰς τὸν Λάζαρον καὶ εἰς τὸν πλούσιον, ὁμιλία Ϛ΄.
α΄. Μέγιστόν ἐστι διδασκαλεῖον τὸ τῆς Ἐκκλησίας στάδιον, πλουσίων παιδευτήριον, πενήτων καταφύγιον. Φέρε τοίνυν, ἀγαπητοί, ἐπειδήπερ ἐν τῷ σκάμματι ᵃ τῆς διδασκαλίας ἑστήκαμεν, τοῖς τοῦ προλαβόντος διδάγμασιν ἐξακολουθήσαντες, τὰ ἀρτίως εἰρημένα ἐν χερσὶ λαβόντες, πᾶσιν ὑμῖν τὰς παρ’ ἡμῶν ὀφειλομένας ψεκάδας τοῦ λόγου δροσίσωμεν. *Ἦν δὲ ἡμῖν τὸ ἀνάγνωσμα διηγούμενον πλουσίου καὶ πένητος πολιτείαν· πλουσίου μὲν τὸν βίον τῇ τρυφῇ βεβαπτισμένον, πένητος δὲ τὸν βίον τῇ πτωχείᾳ κατεστιγμένον ᵇ. Ἄνθρωπός τις ἦν πλούσιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο πορφύραν καὶ βύσσον, εὐφραινόμενος*.
ᵃ Alii ἐν τῷ σταδίῳ, et paulo post ἀκολουθοῦντες.
ᵇ Sic omnes præter Morel., qui habet πτωχείᾳ κατεστιγμένον.
PG 59:593μενος καθ’ ἡμέραν λαμπρῶς. Πτωχὸς δέ τις ἦν Λά-ζαρος ὀνόματι, ὃς ἐβέβλητο πρὸς τὸν πυλῶνα τοῦ πλουσίου ἡλκωμένος, καὶ ἐπιθυμῶν ἀπὸ τῶν πιπτόν-των ψιχίων τῆς τραπέζης τοῦ πλουσίου μεταλαβεῖν· καὶ οὐδεὶς ἐδίδου αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ οἱ κύνες ἐρχόμενοι ἔλειχον τὰ ἕλκη αὐτοῦ. Ἀναγκαῖον τοίνυν διηγήσα-σθαι, ἀγαπητοὶ, τὰ κατὰ μέρος, ἵν’ ὥσπερ οἱ πλωτῆρες ἐκ τῆς τῶν προπλεόντων πείρας φύγωμεν καὶ ἡμεῖς τὰς ὑφάλους τῶν ναυαγίων πέτρας· ἵν’ οἱ μὲν πλούσιοι ἐκ τῆς τοῦ προλαβόντος πλουσίου τιμωρίας ἑαυτοὺς σωφρο-νίσωσιν, οἱ δὲ πένητες τὰς ἑαυτῶν ἐλπίδας ἐν Λαζάρῳ ὁρῶντες προλαμπούσας προθύμως τὸν δρόμον τῆς θλί-ψεως διεκδράμωσιν. Ἄνθρωπός τις ἦν πλούσιος. Ἄν-θρωπός τις. Οὐ τετίμηται τῇ τοῦ ὀνόματος προσηγορίᾳ, ὥσπερ ὁ δίκαιος Ἰώβ. Ἄνθρωπός τις ἦν ἐν χώρᾳ τῇ Αὐσίτιδι, ᾧ ὄνομα Ἰώβ. Τούτου δὲ παρασεσιώπηται τὸ ὄνομα· ὁ γὰρ ἄκαρπος ἐστέρηται καὶ τοῦ ὀνόματος (δι-καίων γὰρ καὶ τὰ ὀνόματα ἐν βίβλῳ ζωῆς, ἁμαρτωλῶν δὲ ἐξαλειφθήσεται), μόνον ἔχων τὸ κοινὸν τῆς φύσεως ὄνομα τὸ ἄνθρωπος· τοῦτο γὰρ πάντων κοινὸν τὸ ὄνομα. Ἀλλὰ κοινὸν μὲν εἶχε τὸ ὄνομα, ἰδιάζουσαν δὲ τῆς κα-κίας τὴν ὠμότητα. Ἄνθρωπός τις ἦν πλούσιος. Συγ-γενὴς μὲν τοῦ πένητος Λαζάρου κατὰ τὴν τοῦ σώματος φύσιν, ξένος δὲ τῆς ἐν Χριστῷ κληρονομίας διὰ τὴν τῆς προαιρέσεως μοχθηρίαν. Ἄνθρωπός τις ἦν. Ἄνθρωπος μὲν ἦν τῷ σχήματι, τῷ δὲ φρονήματι θηρίον μονοφά-γον. Ἄνθρωπός τις ἦν πλούσιος. Πλούσιος ἐν κτήμασι, πλούσιος ἐν ἐγκλήμασι, πλούσιος ἐν χαλκῷ, πλούσιος ἐν ἰῷ ἁμαρτίας· ἀργύρῳ περιλαμπόμενος, ἀλλ’ ἁμαρτίαις
595 SPURIA. μενος καθ' ἡμέραν λαμπρώς. Πτωχὸς δέ τις ἦν Αι ζαρος ονόματι, ὃς ἐβέβλητο πρὸς τὸν πυλῶνα τοῦ πλουσίου ἠλκωμένος, καὶ ἐπιθυμῶν ἀπὸ τῶν πιπτόν των ψυχίων τῆς τραπέζης τοῦ πλουσίου μεταλαβεῖν· καὶ οὐδεὶς ἐπίδου αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ οἱ κύνες ερχόμενοι ἔλειχον τὰ ἕλκη αὐτοῦ. Ἀναγκαῖον τοίνυν διηγήσα σθαι, ἀγαπητοί, τὰ κατὰ μέρος, ἵν᾿ ὥσπερ οἱ πλωτήρες ἐκ τῆς τῶν προπλεόντων πείρας φύγωμεν καὶ ἡμεῖς τὰς ὑφάλους τῶν ναυαγίων πέτρας· ἵν' οἱ μὲν πλούσιοι ἐκ τῆς τοῦ προλαβόντος πλουσίου τιμωρίας ἑαυτοὺς σωφρο νίσωσιν, οἱ δὲ πένητες τὰς ἑαυτῶν ἐλπίδας ἐν Λαζάρω ὁρῶντες προλαμπούσας προθύμως τὸν δρόμον τῆς θλί έως διεκδράμωσιν. Ανθρωπός τις ἦν πλούσιος. "Αν- θρωπός τις. Οὐ τετίμηται τῇ τοῦ ὀνόματος προσηγορία, ὥσπερ ὁ δίκαιος Ιώβ. Ανθρωπός τις ἦν ἐν χώρᾳ τῇ Αὐσίτιδι, ᾧ ὄνομα Ιώβ. Τούτου δὲ παρασεσιώπηται τὸ ὄνομα· ὁ γὰρ ἄκαρπος ἐστέρηται καὶ τοῦ ὀνόματος (δ:- καίων γὰρ καὶ τὰ ὀνόματα ἐν βίβλῳ ζωῆς, ἁμαρτωλῶν δὲ ἐξαλειφθήσεται), μόνον ἔχων τὸ κοινὸν τῆς φύσεως ὄνομα τὸ ἄνθρωπος· τοῦτο γὰρ πάντων κοινὸν τὸ ὄνομα. ᾿Αλλὰ κοινὸν μὲν εἶχε τὸ ὄνομα, ἰδιάζουσαν δὲ τῆς και κίας τὴν ὠμότητα. Ανθρωπός τις ἦν πλούσιος. Συγ- γενὴς μὲν τοῦ πένητος Λαζάρου κατὰ τὴν τοῦ σώματος φύσιν, ξένος δὲ τῆς ἐν Χριστῷ κληρονομίας διὰ τὴν τῆς προαιρέσεως μοχθηρίαν. "Ανθρωπός τις ήν. "Ανθρωπος ἦν. μὲν ἦν τῷ σχήματι, τῷ δὲ φρονήματι θηρίον μονορά- γον. "Ανθρωπός τις ἦν πλούσιος. Πλούσιος ἐν κτήμασι, πλούσιος ἐν ἐγκλήματι, πλούσιος ἐν χαλκῷ, πλούσιος ἐν ἱῷ ἁμαρτίας· ἀργύρω περιλαμπόμενος, ἀλλ᾽ ἁμαρτίαις συσκοτιζόμενος πλούσιος ἐν χρυσῷ, ἀλλὰ πτωχὸς · ἐν Χριστῷ· ἐσθῆτα ἔχων πολλὴν, ἀλλὰ γυμνὴν ἔχων τὴν ψυχήν· πολυτελῆ ἐσθῆτα φυλάσσων, καὶ σήτας ἐκτρέ- φων πολλούς. Ανθρωπός τις ἦν πλούσιος. Πλούτῳ και μῶν, ἄνθος δικαιοσύνης οὐκ ἔχων· δένδρον φθινοπωρι νὸν, ἄκαρπον, δις ἀποθανόν. Ανθρωπός τις ἦν πλού σιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο πορφύραν καὶ βύσσου. Πορ- φύραν μὲν εἶχε τὸ ἔνδυμα, τῆς βασιλείας δὲ τοῦ Θεοῦ ἀπέρριπτο, πορφύραν εἶχεν, οὐ τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ ἐρβαντισμένην, ἀλλ' ἐξ αἵματος κοχλίου θαλάσσης βε βαμμένην οὐ βασιλείαν οὐρανῶν μνηστευομένην αὐτῷ, ἀλλὰ φοβερὰν φλόγα γεέννης αὐτῷ προλάμπουσαν. Αν θρωπός τις ἦν πλούσιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο βύσσον καὶ πορφύραν, εὐφραινόμενος καθ' ἡμέραν λαμπρῶς. Εὐφραινόμενος οὐχ ὡς οἱ δίκαιοι ἐν Κυρίῳ (δικαίων γὰρ εὐφροσύνη μνήμη Θεοῦ, ὡς μαρτυρεῖ μοι Δαυΐδ λέγων· Εμνήσθην τοῦ Θεοῦ, καὶ ηυφράνθην), ἀλλ᾽ ἦν εὐ φραινόμενος ἐν μέθαις, ἐν ἀσωτίαις, ἐν κραιπάλαις, ἐν ἀταξίαις, οὐδὲν ἀπεοικὼς χοίροις ἐν βορβόρω κυλινδου- μένοις. Πτωχός [114] δέ τις ἦν Λάζαρος. Εἶπε τοῦ πένητος τὸ ὄνομα, τιμῶν τὸν πτωχὸν διὰ τῆς τοῦ ὀνόμα της προσηγορίας. Πτωχὸς δέ τις ἦν Λάζαρος, ὃς ἐδέ βλητο πρὸς τὸν πυλῶνα αὐτοῦ, τῇ τρικυμίᾳ τῆς πτω χείας σφοδρώς κλονούμενος, ἀλλὰ μετ᾿ οὐ πολὺ εἰς τὸν εὔδιον κόλπον τοῦ ᾿Αβραὰμ ὑπ' ἀγγέλων δορυφορούμενος. Πτωχὸς δέ τις ἦν Λάζαρος, ὃς πρὸς τὸν πυλῶνα τοῦ πλουσίου ἑβέβλητο ηλκωμένος. Η πόσοις κακοῖς ὁ πτωχὸς συνείχετο ! ὑπὸ τῆς βαρυτάτης πενίας, ὥσπερ ὑπὸ χαλάζης βιαίας ἐκολαφίζετο· ὑπὸ τῶν ἀναζεουσῶν φλυκταινών, ὥσπερ ὑπὸ ἀνθράκων σπινθηροβόλων διο ησθίετο· πανταχόθεν χείμαρροι αὐτῷ θλίψεως προση- ῥάσσοντο, τὸ σῶμα διαλύοντες, τὴν καρδίαν συνθρύπτον τες· οὐδεμία αὐτῷ ἄνεσις γαλήνης ηυρίσκετο. Εξωθεν μάχαι ἔσωθεν φόβοι. "Εξωθεν γὰρ τὸ σῶμα ὑπὸ τῶν φλυκταινών ἐδαμάζετο, καὶ ἔσωθεν ἡ καρδία ὑπὸ τῶν ἀπαραιτήτων φροντίδων διησθίετο. Οὐ χώρα αὐτῷ σιτο φόρος σπέρμα ἄρτου προσέφερεν, οὐκ ἄμπελος αὐτῷ βότρυν γλυκύρρωγον προσεκόμιζεν, οὐ δένδρον οπώρα; ἥδιστον καρπὸν αὐτῷ ἐγεώργει, οὐδ' ἄλλο τι τῶν γεηρών πρὸς τὴν τῆς πενίας παραμυθίαν ἦν. Πώς γάρ, ᾧ οὐδὲ σπιθαμὴ γῆς ἀροσίμου τόπος ὑπῆρχεν, οὔτε πηχυαίον ἔδαφος εἰς κατοίκησιν, ἀλλ᾽ αίθριος ἐβέβλητο ἐπὶ τῆς κοπρία;; Κόπρος αὐτῷ καὶ ἐν νυκτὶ καὶ ἐν ἡμέρᾳ περι βόλαιον ἦν, θάλπουσα μὲν ἐν τῷ χειμῶνι ἐκ μέρους, ἐν δὲ τῷ θέρει δεινῶς κατακαίουσα. Κατεστιγμένον εἶχε τὸ σῶμα τοῖς τραύμασιν, ἀδρανὲς πρὸς γεωργίαν, ἄχρή- στον πρὸς ὁδοιπορίαν καὶ ἐμπορίαν, καὶ πρὸς τὰς ἄλλας • Alii ἀλλὰ μέτριος, h Hie magna est lectionum varielas. Savil. et duo habent κόχλου θαλαττίου, unus κόχλου θαλασ σίας, alius κούλης θαλασσίας, Morel. κοχλίου θαλάσσης. C 591 τῶν χρειῶν ἀφερμὰς ἀνεπιτήδειον. Πανταχόθεν αὐτῷ ἀπορία, πανταχόθεν στένωσις· στεναγμαὶ αὐτῷ πρὸ δα κρύων ἐπὶ τῇ καρδίᾳ τριβόλων δίκην ἐφύοντο· οχετοί δακρύων ἐπὶ παρειῶν αὐτῷ ἐφέροντο, τῇ συνεχεῖ τῶν δακρύων ῥύμῃ αὐλακιζόμεναι· θάνατον ἐν τοῖς ὕπνος ἐμελέτα, θάνατον μετὰ τὸν ὕπνον περιεβλέπετο, καὶ οὐ δαμοῦ εὕρισκεν. Πόνων γὰρ καὶ φροντίδων μακρῶν ὡς λυτήριον ἐπεζήτει τὸν θάνατον, οὐδὲν ἀπεοικὼς τῷ που λυάθλῳ Ἰώβ. Καὶ γὰρ ἐκεῖνος ἀπωλέσας τὰ χρήματα, τὰ βουκόλια, τὰ κτήματα, τελευταῖον γυμνὸς τὸ σῶμα τοῖς σκώληξι συνειλημμένος, ἐπὶ τῆς κοπρίας ἐβέβλητο, καὶ θάνατον ἐπεθύμει. Τί γὰρ ἔλεγε ; Ἵνα τί δέδοται τοῖς ἐν πικρίᾳ φῶς, ζωὴ δὲ ταῖς ἐν ὀδύναις ψυχαῖς; Οι ἱμείρονται τοῦ θανάτου, καὶ οὐ τυγχάνουσιν, ἀν ορύττοντες αὐτὸν ὥσπερ θησαυρόν· περιχαρεῖς δὲ ἐγένοντο, ἐὰν κατατύχωσι· θάνατος γὰρ ἀνδρὶ ἀνά- παυσις. Ἀλλὰ καὶ ἐπεθύμει, φησὶν, ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τοῦ πλουσίου χορτασθῆναι, καὶ οὐδεὶς ἐδίδου αὐτῷ. "Ω βίου αλλο κότου! ὁ μὲν πλούσιος ἐν τῷ πολυφόρτῳ ρεύματι τῆς τρυφῆς καταρδευόμενος ἐμέθυεν, ὁ δὲ πένης μηδεμίαν ἔχων εὐπορίας ικμάδα, τῷ καύσωνι τῆς πενίας ἔμαραί νετο. Διὰ τί γὰρ αὐτοῖς εύκρατος ὁ πλοῦς τοῦ βίου ἐν τῇ πρὸς ἀλλήλους κοινωνίᾳ οὐ γεγένηται; Διὰ τί; Ἵνα δ μὲν πένης λαμπροὺς τοὺς στεφάνους τῆς ὑπομονῆς υποδέξηται, ὁ δὲ πλούσιος τῆς ἀποτεθηριωμένης ψυχής τοὺς ὄύφακας τοῖς οἰκείοις ὁδοῦσι μασήσηται. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ κύνες, φησίν, ἐρχόμενοι ἀπέλειχον τὰ ἕλκη αὐτοῦ. Εὐγενέστεροι οἱ κύνες τοῦ πλουσίου, ἀγαθώτεροι τῆς ἐκείνου ἀπανθρωπίας. Εκείνου μη δέποτε ψεκάδα ἐλαίου & δροσίσαντος τῷ πένητι, σε κύνες τὴν ἀκμὴν τῶν ὀδόντων τῇ φιλανθρωπία πραξ ναντες, ἀπαλῇ τῇ γλώσσῃ αὐτὸν ἐθεράπευον, ὡς ἂν πά- σαν ρυπαρίαν καὶ πάντα ἰχῶρα τῶν τραυμάτων αὐτοῦ ἀποσμήχοντες· καὶ τὰ ἄγρια ἔλκη τῇ λειότητι τῆς γλώτ της τιθασσεύοντες, τους πόνους τῶν τραυμάτων αὐτοῦ ὑπέκλεπτον ἠρέμα. Ο δέ γε πλούσιος οὐδὲ ὄμμα ἱλαρόν ἐχαρίσατο τῷ πένητι πώποτε, οὐδὲ λόγον κἂν ἄκαρπον, οὐ ῥάκος αὐτῷ ἐπέρριψεν, οὐ σίτων λείψανον, οὐκ ὁδο τὸν ἕνα ὑπὸ τοῦ δεδαπανημένον, οὐκ ἄρτον, οὐ κλάσμα ἄρτου ὑπ᾿ εὐρῶτος διεφθαρμένον, ἀλλὰ πάντα ἐν τῇ αὐτ τοῦ γαστρί, ὥσπερ ἐν πανδοχείῳ, διὰ τῆς τοῦ φάρυγγος χώνης ἐνέῤῥιπτεν. d β'. [115] Αλλὰ τί ; Οἷα ἑκάστου τὰ ὀψώνια, τοιαῦται καὶ αἱ ἀνταποδόσεις. Συνέβη δέ, φησὶν, ἀποθανεῖν τὸν πένητα, καὶ ἀπενεχθῆναι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς τοὺς κόλπους του Αθραώμ. Μόλις ποτὲ ὁ πένης ἀπὸ τῆς ζαλώδους πενίας ῥυσθεὶς, εἰς τὴν εὔδιον λιμένα του ᾿Αβραὰμ ἀπέπλευσεν. Εγένετο γάρ, φησίν, ἀποθανεῖν τὸν Λάζαρον, καὶ ἀπενεχθῆναι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς τοὺς κόλπους τοῦ ᾿Αβραάμ. Ορᾷς, πῶς ἡ πενία μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἔξοδον δορυφόρους ἀγγέλους ἔχει; Συνέβη δὲ καὶ τὸν πλούσιον ἀποθανεῖν καὶ ταφῆναι. Εὐθὺς ἐπὶ τοῦ πλουσίου τέτακται ἡ ταφή, κατὰ τὸ ὑπὸ τοῦ Δαυΐδ λεγόμενον· Καὶ οἱ τάφοι αὐτῶν οἰκίαι αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα. Διὰ τοῦτο λέγεταί σοι· Πτωχέ, Μή φοβού, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος, ὅτι οὐκ ἐν τῷ ἀποθνή σκειν αὐτὸν λήψεται τὰ πάντα, οὐδὲ συγκαταθήσε ται ἑαυτῷ ἡ δόξα αὐτοῦ. Ἐνταῦθα γὰρ πάντα κατα λιμπάνει, τοὺς δούλους, τοὺς ὑπασπιστάς, τοὺς ὑπηρέ τας, τοὺς παρασίτους, τους κόλακας, τὰ ὀχήματα, τους χρυσοχαλίνους ἵππους, τὰ βαλανεῖα, τὰ χωρία, τοὺς χρυ σωρόφους οίκους, τὰ ἐψηφωμένα εδάφη, τὴν βασιλείαν, τὴν ἐξουσίαν, τὴν δεσποτείαν, πάντα ἐνταῦθα καταλιμ πάνει, καὶ γυμνὸς ἀπέρχεται. Καὶ ὑπάρχων ἐν τῷ ᾅδῃ, Ἐπάρας τοὺς ὀφθαλμούς. Ενθυμήθητι, εἰς ὅσον βάθος ὑπῆρχεν ὁ πλούσιος, εἰς δὲ οἷον ὕψος ὁ πένης. Καὶ ἐξ- άρας, φησί, τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ ὁ πλούσιος, εἶδε τὸν Ἀβραὰμ καὶ Λάζαρον ἐν τοῖς κόλποις αὐτοῦ. Διὰ τί γὰρ μὴ ὁ Λάζαρος εἶδε τὸν πλούσιον; Επειδή ἐν τῷ φωτὶ τυγχάνων τὸν ἐν τῷ σκότει ὄντα οὐ βλέπει, ἀλλ' ὁ ἐν τῷ σκότει τὴν ἐν τῷ φωτὶ ὄντα ὁρᾷ. Καὶ εἶπε· Πάτερ Αβραάμ, ἐλέησόν με. Αρτι λέγεις, Ἐλέησεν, ὅτε καιρὸς ἐλέους οὐκ ἔστιν. Οὐκ ἤκουσας τοῦ λέγοντας. Ανίλεως ἡ κρίσις τῷ μὴ ποιήσαντι ἔλεος; Νῦν με τανοεῖς, ὅτι οὐκ ἔστιν ἐξομολόγησις. Οὐκ ἤκουσας του • Πολυχύτῳ Savil. et alii; πολυφόρτῳ Morel. Hox Sart καταλευόμενος, mss. καταρδευόμενος, Morel καταδούμενος Ελαίου mass., ἐλέου Savil.
συσκοτιζόμενος· πλούσιος ἐν χρυσῷ, ἀλλὰ πτωχὸς ἐν Χριστῷ· ἐσθῆτα ἔχων πολλὴν, ἀλλὰ γυμνὴν ἔχων τὴν ψυχήν· πολυτελῆ ἐσθῆτα φυλάσσων, καὶ σῆτας ἐκτρέ-φων πολλούς. Ἄνθρωπός τις ἦν πλούσιος. Πλούτῳ κο-μῶν, ἄνθος δικαιοσύνης οὐκ ἔχων· δένδρον φθινοπωρι-νὸν, ἄκαρπον, δὶς ἀποθανόν. Ἄνθρωπός τις ἦν πλού-σιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο πορφύραν καὶ βύσσον. Πορ-φύραν μὲν εἶχε τὸ ἔνδυμα, τῆς βασιλείας δὲ τοῦ Θεοῦ ἀπέῤῥιπτο, πορφύραν εἶχεν, οὐ τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ ἐῤῥαντισμένην, ἀλλ’ ἐξ αἵματος κοχλίου θαλάσσης βε-βαμμένην· οὐ βασιλείαν οὐρανῶν μνηστευομένην αὐτῷ, ἀλλὰ φοβερὰν φλόγα γεέννης αὐτῷ προλάμπουσαν. Ἄν-θρωπός τις ἦν πλούσιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο βύσσον καὶ πορφύραν, εὐφραινόμενος καθ’ ἡμέραν λαμπρῶς. Εὐφραινόμενος, οὐχ ὡς οἱ δίκαιοι ἐν Κυρίῳ (δικαίων γὰρ εὐφροσύνη μνήμη Θεοῦ, ὡς μαρτυρεῖ μοι Δαυὶ̈δ λέγων· Ἐμνήσθην τοῦ Θεοῦ, καὶ ηὐφράνθην ), ἀλλ’ ἦν εὐ-φραινόμενος ἐν μέθαις, ἐν ἀσωτίαις, ἐν κραιπάλαις, ἐν ἀταξίαις, οὐδὲν ἀπεοικὼς χοίροις ἐν βορβόρῳ κυλινδου-μένοις. Πτωχὸς δέ τις ἦν Λάζαρος. Εἶπε τοῦ πένητος τὸ ὄνομα, τιμῶν τὸν πτωχὸν διὰ τῆς τοῦ ὀνόμα-τος προσηγορίας. Πτωχὸς δέ τις ἦν Λάζαρος, ὃς ἐβέ-βλητο πρὸς τὸν πυλῶνα αὐτοῦ, τῇ τρικυμίᾳ τῆς πτω-χείας σφοδρῶς κλονούμενος, ἀλλὰ μετ’ οὐ πολὺ εἰς τὸν εὔδιον κόλπον τοῦ Ἀβραὰμ ὑπ’ ἀγγέλων δορυφορούμενος. Πτωχὸς δέ τις ἦν Λάζαρος, ὃς πρὸς τὸν πυλῶνα τοῦ πλουσίου ἐβέβλητο ἡλκωμένος. Ὢ πόσοις κακοῖς ὁ πτωχὸς συνείχετο ὑπὸ τῆς βαρυτάτης πενίας, ὥσπερ ὑπὸ χαλάζης βιαίας ἐκολαφίζετο· ὑπὸ τῶν ἀναζεουσῶν φλυκταινῶν, ὥσπερ ὑπὸ ἀνθράκων σπινθηροβόλων δι-ησθίετο· πανταχόθεν χείμαῤῥοι αὐτῷ θλίψεως προσηῤ-ῥάσσοντο, τὸ σῶμα διαλύοντες, τὴν καρδίαν συνθρύπτον-τες· οὐδεμία αὐτῷ ἄνεσις γαλήνης ηὑρίσκετο. Ἔξωθεν μάχαι ἔσωθεν φόβοι. Ἔξωθεν γὰρ τὸ σῶμα ὑπὸ τῶν φλυκταινῶν ἐδαμάζετο, καὶ ἔσωθεν ἡ καρδία ὑπὸ τῶν ἀπαραιτήτων φροντίδων διησθίετο. Οὐ χώρα αὐτῷ σιτο-φόρος σπέρμα ἄρτου προσέφερεν, οὐκ ἄμπελος αὐτῷ βότρυν γλυκύῤῥωγον προσεκόμιζεν, οὐ δένδρον ὀπώρας ἥδιστον καρπὸν αὐτῷ ἐγεώργει, οὐδ’ ἄλλο τι τῶν γεηρῶν πρὸς τὴν τῆς πενίας παραμυθίαν ἦν. Πῶς γὰρ, ᾧ οὐδὲ σπιθαμὴ γῆς ἀροσίμου τόπος ὑπῆρχεν, οὔτε πηχυαῖον ἔδαφος εἰς κατοίκησιν, ἀλλ’ αἴθριος ἐβέβλητο ἐπὶ τῆς κοπρίας; Κόπρος αὐτῷ καὶ ἐν νυκτὶ καὶ ἐν ἡμέρᾳ περι-βόλαιον ἦν, θάλπουσα μὲν ἐν τῷ χειμῶνι ἐκ μέρους, ἐν δὲ τῷ θέρει δεινῶς κατακαίουσα. Κατεστιγμένον εἶχε τὸ σῶμα τοῖς τραύμασιν, ἀδρανὲς πρὸς γεωργίαν, ἄχρη-στον πρὸς ὁδοιπορίαν καὶ ἐμπορίαν, καὶ πρὸς τὰς ἄλλασ
595 SPURIA. μενος καθ' ἡμέραν λαμπρώς. Πτωχὸς δέ τις ἦν Αι ζαρος ονόματι, ὃς ἐβέβλητο πρὸς τὸν πυλῶνα τοῦ πλουσίου ἠλκωμένος, καὶ ἐπιθυμῶν ἀπὸ τῶν πιπτόν των ψυχίων τῆς τραπέζης τοῦ πλουσίου μεταλαβεῖν· καὶ οὐδεὶς ἐπίδου αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ οἱ κύνες ερχόμενοι ἔλειχον τὰ ἕλκη αὐτοῦ. Ἀναγκαῖον τοίνυν διηγήσα σθαι, ἀγαπητοί, τὰ κατὰ μέρος, ἵν᾿ ὥσπερ οἱ πλωτήρες ἐκ τῆς τῶν προπλεόντων πείρας φύγωμεν καὶ ἡμεῖς τὰς ὑφάλους τῶν ναυαγίων πέτρας· ἵν' οἱ μὲν πλούσιοι ἐκ τῆς τοῦ προλαβόντος πλουσίου τιμωρίας ἑαυτοὺς σωφρο νίσωσιν, οἱ δὲ πένητες τὰς ἑαυτῶν ἐλπίδας ἐν Λαζάρω ὁρῶντες προλαμπούσας προθύμως τὸν δρόμον τῆς θλί έως διεκδράμωσιν. Ανθρωπός τις ἦν πλούσιος. "Αν- θρωπός τις. Οὐ τετίμηται τῇ τοῦ ὀνόματος προσηγορία, ὥσπερ ὁ δίκαιος Ιώβ. Ανθρωπός τις ἦν ἐν χώρᾳ τῇ Αὐσίτιδι, ᾧ ὄνομα Ιώβ. Τούτου δὲ παρασεσιώπηται τὸ ὄνομα· ὁ γὰρ ἄκαρπος ἐστέρηται καὶ τοῦ ὀνόματος (δ:- καίων γὰρ καὶ τὰ ὀνόματα ἐν βίβλῳ ζωῆς, ἁμαρτωλῶν δὲ ἐξαλειφθήσεται), μόνον ἔχων τὸ κοινὸν τῆς φύσεως ὄνομα τὸ ἄνθρωπος· τοῦτο γὰρ πάντων κοινὸν τὸ ὄνομα. ᾿Αλλὰ κοινὸν μὲν εἶχε τὸ ὄνομα, ἰδιάζουσαν δὲ τῆς και κίας τὴν ὠμότητα. Ανθρωπός τις ἦν πλούσιος. Συγ- γενὴς μὲν τοῦ πένητος Λαζάρου κατὰ τὴν τοῦ σώματος φύσιν, ξένος δὲ τῆς ἐν Χριστῷ κληρονομίας διὰ τὴν τῆς προαιρέσεως μοχθηρίαν. "Ανθρωπός τις ήν. "Ανθρωπος ἦν. μὲν ἦν τῷ σχήματι, τῷ δὲ φρονήματι θηρίον μονορά- γον. "Ανθρωπός τις ἦν πλούσιος. Πλούσιος ἐν κτήμασι, πλούσιος ἐν ἐγκλήματι, πλούσιος ἐν χαλκῷ, πλούσιος ἐν ἱῷ ἁμαρτίας· ἀργύρω περιλαμπόμενος, ἀλλ᾽ ἁμαρτίαις συσκοτιζόμενος πλούσιος ἐν χρυσῷ, ἀλλὰ πτωχὸς · ἐν Χριστῷ· ἐσθῆτα ἔχων πολλὴν, ἀλλὰ γυμνὴν ἔχων τὴν ψυχήν· πολυτελῆ ἐσθῆτα φυλάσσων, καὶ σήτας ἐκτρέ- φων πολλούς. Ανθρωπός τις ἦν πλούσιος. Πλούτῳ και μῶν, ἄνθος δικαιοσύνης οὐκ ἔχων· δένδρον φθινοπωρι νὸν, ἄκαρπον, δις ἀποθανόν. Ανθρωπός τις ἦν πλού σιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο πορφύραν καὶ βύσσου. Πορ- φύραν μὲν εἶχε τὸ ἔνδυμα, τῆς βασιλείας δὲ τοῦ Θεοῦ ἀπέρριπτο, πορφύραν εἶχεν, οὐ τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ ἐρβαντισμένην, ἀλλ' ἐξ αἵματος κοχλίου θαλάσσης βε βαμμένην οὐ βασιλείαν οὐρανῶν μνηστευομένην αὐτῷ, ἀλλὰ φοβερὰν φλόγα γεέννης αὐτῷ προλάμπουσαν. Αν θρωπός τις ἦν πλούσιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο βύσσον καὶ πορφύραν, εὐφραινόμενος καθ' ἡμέραν λαμπρῶς. Εὐφραινόμενος οὐχ ὡς οἱ δίκαιοι ἐν Κυρίῳ (δικαίων γὰρ εὐφροσύνη μνήμη Θεοῦ, ὡς μαρτυρεῖ μοι Δαυΐδ λέγων· Εμνήσθην τοῦ Θεοῦ, καὶ ηυφράνθην), ἀλλ᾽ ἦν εὐ φραινόμενος ἐν μέθαις, ἐν ἀσωτίαις, ἐν κραιπάλαις, ἐν ἀταξίαις, οὐδὲν ἀπεοικὼς χοίροις ἐν βορβόρω κυλινδου- μένοις. Πτωχός [114] δέ τις ἦν Λάζαρος. Εἶπε τοῦ πένητος τὸ ὄνομα, τιμῶν τὸν πτωχὸν διὰ τῆς τοῦ ὀνόμα της προσηγορίας. Πτωχὸς δέ τις ἦν Λάζαρος, ὃς ἐδέ βλητο πρὸς τὸν πυλῶνα αὐτοῦ, τῇ τρικυμίᾳ τῆς πτω χείας σφοδρώς κλονούμενος, ἀλλὰ μετ᾿ οὐ πολὺ εἰς τὸν εὔδιον κόλπον τοῦ ᾿Αβραὰμ ὑπ' ἀγγέλων δορυφορούμενος. Πτωχὸς δέ τις ἦν Λάζαρος, ὃς πρὸς τὸν πυλῶνα τοῦ πλουσίου ἑβέβλητο ηλκωμένος. Η πόσοις κακοῖς ὁ πτωχὸς συνείχετο ! ὑπὸ τῆς βαρυτάτης πενίας, ὥσπερ ὑπὸ χαλάζης βιαίας ἐκολαφίζετο· ὑπὸ τῶν ἀναζεουσῶν φλυκταινών, ὥσπερ ὑπὸ ἀνθράκων σπινθηροβόλων διο ησθίετο· πανταχόθεν χείμαρροι αὐτῷ θλίψεως προση- ῥάσσοντο, τὸ σῶμα διαλύοντες, τὴν καρδίαν συνθρύπτον τες· οὐδεμία αὐτῷ ἄνεσις γαλήνης ηυρίσκετο. Εξωθεν μάχαι ἔσωθεν φόβοι. "Εξωθεν γὰρ τὸ σῶμα ὑπὸ τῶν φλυκταινών ἐδαμάζετο, καὶ ἔσωθεν ἡ καρδία ὑπὸ τῶν ἀπαραιτήτων φροντίδων διησθίετο. Οὐ χώρα αὐτῷ σιτο φόρος σπέρμα ἄρτου προσέφερεν, οὐκ ἄμπελος αὐτῷ βότρυν γλυκύρρωγον προσεκόμιζεν, οὐ δένδρον οπώρα; ἥδιστον καρπὸν αὐτῷ ἐγεώργει, οὐδ' ἄλλο τι τῶν γεηρών πρὸς τὴν τῆς πενίας παραμυθίαν ἦν. Πώς γάρ, ᾧ οὐδὲ σπιθαμὴ γῆς ἀροσίμου τόπος ὑπῆρχεν, οὔτε πηχυαίον ἔδαφος εἰς κατοίκησιν, ἀλλ᾽ αίθριος ἐβέβλητο ἐπὶ τῆς κοπρία;; Κόπρος αὐτῷ καὶ ἐν νυκτὶ καὶ ἐν ἡμέρᾳ περι βόλαιον ἦν, θάλπουσα μὲν ἐν τῷ χειμῶνι ἐκ μέρους, ἐν δὲ τῷ θέρει δεινῶς κατακαίουσα. Κατεστιγμένον εἶχε τὸ σῶμα τοῖς τραύμασιν, ἀδρανὲς πρὸς γεωργίαν, ἄχρή- στον πρὸς ὁδοιπορίαν καὶ ἐμπορίαν, καὶ πρὸς τὰς ἄλλας • Alii ἀλλὰ μέτριος, h Hie magna est lectionum varielas. Savil. et duo habent κόχλου θαλαττίου, unus κόχλου θαλασ σίας, alius κούλης θαλασσίας, Morel. κοχλίου θαλάσσης. C 591 τῶν χρειῶν ἀφερμὰς ἀνεπιτήδειον. Πανταχόθεν αὐτῷ ἀπορία, πανταχόθεν στένωσις· στεναγμαὶ αὐτῷ πρὸ δα κρύων ἐπὶ τῇ καρδίᾳ τριβόλων δίκην ἐφύοντο· οχετοί δακρύων ἐπὶ παρειῶν αὐτῷ ἐφέροντο, τῇ συνεχεῖ τῶν δακρύων ῥύμῃ αὐλακιζόμεναι· θάνατον ἐν τοῖς ὕπνος ἐμελέτα, θάνατον μετὰ τὸν ὕπνον περιεβλέπετο, καὶ οὐ δαμοῦ εὕρισκεν. Πόνων γὰρ καὶ φροντίδων μακρῶν ὡς λυτήριον ἐπεζήτει τὸν θάνατον, οὐδὲν ἀπεοικὼς τῷ που λυάθλῳ Ἰώβ. Καὶ γὰρ ἐκεῖνος ἀπωλέσας τὰ χρήματα, τὰ βουκόλια, τὰ κτήματα, τελευταῖον γυμνὸς τὸ σῶμα τοῖς σκώληξι συνειλημμένος, ἐπὶ τῆς κοπρίας ἐβέβλητο, καὶ θάνατον ἐπεθύμει. Τί γὰρ ἔλεγε ; Ἵνα τί δέδοται τοῖς ἐν πικρίᾳ φῶς, ζωὴ δὲ ταῖς ἐν ὀδύναις ψυχαῖς; Οι ἱμείρονται τοῦ θανάτου, καὶ οὐ τυγχάνουσιν, ἀν ορύττοντες αὐτὸν ὥσπερ θησαυρόν· περιχαρεῖς δὲ ἐγένοντο, ἐὰν κατατύχωσι· θάνατος γὰρ ἀνδρὶ ἀνά- παυσις. Ἀλλὰ καὶ ἐπεθύμει, φησὶν, ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τοῦ πλουσίου χορτασθῆναι, καὶ οὐδεὶς ἐδίδου αὐτῷ. "Ω βίου αλλο κότου! ὁ μὲν πλούσιος ἐν τῷ πολυφόρτῳ ρεύματι τῆς τρυφῆς καταρδευόμενος ἐμέθυεν, ὁ δὲ πένης μηδεμίαν ἔχων εὐπορίας ικμάδα, τῷ καύσωνι τῆς πενίας ἔμαραί νετο. Διὰ τί γὰρ αὐτοῖς εύκρατος ὁ πλοῦς τοῦ βίου ἐν τῇ πρὸς ἀλλήλους κοινωνίᾳ οὐ γεγένηται; Διὰ τί; Ἵνα δ μὲν πένης λαμπροὺς τοὺς στεφάνους τῆς ὑπομονῆς υποδέξηται, ὁ δὲ πλούσιος τῆς ἀποτεθηριωμένης ψυχής τοὺς ὄύφακας τοῖς οἰκείοις ὁδοῦσι μασήσηται. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ κύνες, φησίν, ἐρχόμενοι ἀπέλειχον τὰ ἕλκη αὐτοῦ. Εὐγενέστεροι οἱ κύνες τοῦ πλουσίου, ἀγαθώτεροι τῆς ἐκείνου ἀπανθρωπίας. Εκείνου μη δέποτε ψεκάδα ἐλαίου & δροσίσαντος τῷ πένητι, σε κύνες τὴν ἀκμὴν τῶν ὀδόντων τῇ φιλανθρωπία πραξ ναντες, ἀπαλῇ τῇ γλώσσῃ αὐτὸν ἐθεράπευον, ὡς ἂν πά- σαν ρυπαρίαν καὶ πάντα ἰχῶρα τῶν τραυμάτων αὐτοῦ ἀποσμήχοντες· καὶ τὰ ἄγρια ἔλκη τῇ λειότητι τῆς γλώτ της τιθασσεύοντες, τους πόνους τῶν τραυμάτων αὐτοῦ ὑπέκλεπτον ἠρέμα. Ο δέ γε πλούσιος οὐδὲ ὄμμα ἱλαρόν ἐχαρίσατο τῷ πένητι πώποτε, οὐδὲ λόγον κἂν ἄκαρπον, οὐ ῥάκος αὐτῷ ἐπέρριψεν, οὐ σίτων λείψανον, οὐκ ὁδο τὸν ἕνα ὑπὸ τοῦ δεδαπανημένον, οὐκ ἄρτον, οὐ κλάσμα ἄρτου ὑπ᾿ εὐρῶτος διεφθαρμένον, ἀλλὰ πάντα ἐν τῇ αὐτ τοῦ γαστρί, ὥσπερ ἐν πανδοχείῳ, διὰ τῆς τοῦ φάρυγγος χώνης ἐνέῤῥιπτεν. d β'. [115] Αλλὰ τί ; Οἷα ἑκάστου τὰ ὀψώνια, τοιαῦται καὶ αἱ ἀνταποδόσεις. Συνέβη δέ, φησὶν, ἀποθανεῖν τὸν πένητα, καὶ ἀπενεχθῆναι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς τοὺς κόλπους του Αθραώμ. Μόλις ποτὲ ὁ πένης ἀπὸ τῆς ζαλώδους πενίας ῥυσθεὶς, εἰς τὴν εὔδιον λιμένα του ᾿Αβραὰμ ἀπέπλευσεν. Εγένετο γάρ, φησίν, ἀποθανεῖν τὸν Λάζαρον, καὶ ἀπενεχθῆναι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς τοὺς κόλπους τοῦ ᾿Αβραάμ. Ορᾷς, πῶς ἡ πενία μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἔξοδον δορυφόρους ἀγγέλους ἔχει; Συνέβη δὲ καὶ τὸν πλούσιον ἀποθανεῖν καὶ ταφῆναι. Εὐθὺς ἐπὶ τοῦ πλουσίου τέτακται ἡ ταφή, κατὰ τὸ ὑπὸ τοῦ Δαυΐδ λεγόμενον· Καὶ οἱ τάφοι αὐτῶν οἰκίαι αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα. Διὰ τοῦτο λέγεταί σοι· Πτωχέ, Μή φοβού, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος, ὅτι οὐκ ἐν τῷ ἀποθνή σκειν αὐτὸν λήψεται τὰ πάντα, οὐδὲ συγκαταθήσε ται ἑαυτῷ ἡ δόξα αὐτοῦ. Ἐνταῦθα γὰρ πάντα κατα λιμπάνει, τοὺς δούλους, τοὺς ὑπασπιστάς, τοὺς ὑπηρέ τας, τοὺς παρασίτους, τους κόλακας, τὰ ὀχήματα, τους χρυσοχαλίνους ἵππους, τὰ βαλανεῖα, τὰ χωρία, τοὺς χρυ σωρόφους οίκους, τὰ ἐψηφωμένα εδάφη, τὴν βασιλείαν, τὴν ἐξουσίαν, τὴν δεσποτείαν, πάντα ἐνταῦθα καταλιμ πάνει, καὶ γυμνὸς ἀπέρχεται. Καὶ ὑπάρχων ἐν τῷ ᾅδῃ, Ἐπάρας τοὺς ὀφθαλμούς. Ενθυμήθητι, εἰς ὅσον βάθος ὑπῆρχεν ὁ πλούσιος, εἰς δὲ οἷον ὕψος ὁ πένης. Καὶ ἐξ- άρας, φησί, τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ ὁ πλούσιος, εἶδε τὸν Ἀβραὰμ καὶ Λάζαρον ἐν τοῖς κόλποις αὐτοῦ. Διὰ τί γὰρ μὴ ὁ Λάζαρος εἶδε τὸν πλούσιον; Επειδή ἐν τῷ φωτὶ τυγχάνων τὸν ἐν τῷ σκότει ὄντα οὐ βλέπει, ἀλλ' ὁ ἐν τῷ σκότει τὴν ἐν τῷ φωτὶ ὄντα ὁρᾷ. Καὶ εἶπε· Πάτερ Αβραάμ, ἐλέησόν με. Αρτι λέγεις, Ἐλέησεν, ὅτε καιρὸς ἐλέους οὐκ ἔστιν. Οὐκ ἤκουσας τοῦ λέγοντας. Ανίλεως ἡ κρίσις τῷ μὴ ποιήσαντι ἔλεος; Νῦν με τανοεῖς, ὅτι οὐκ ἔστιν ἐξομολόγησις. Οὐκ ἤκουσας του • Πολυχύτῳ Savil. et alii; πολυφόρτῳ Morel. Hox Sart καταλευόμενος, mss. καταρδευόμενος, Morel καταδούμενος Ελαίου mass., ἐλέου Savil.
PG 59:594τῶν χρειῶν ἀφορμὰς ἀνεπιτήδειον. Πανταχόθεν αὐτῷ ἀπορία, πανταχόθεν στένωσις· στεναγμοὶ αὐτῷ πρὸ δα-κρύων ἐπὶ τῇ καρδίᾳ τριβόλων δίκην ἐφύοντο· ὀχετοὶ δακρύων ἐπὶ παρειῶν αὐτῷ ἐφέροντο τῇ συνεχεῖ τῶν δακρύων ῥύμῃ αὐλακιζόμεναι· θάνατον ἐν τοῖς ὕπνοις ἐμελέτα, θάνατον μετὰ τὸν ὕπνον περιεβλέπετο, καὶ οὐ-δαμοῦ εὕρισκεν. Πόνων γὰρ καὶ φροντίδων μακρῶν ὡς λυτήριον ἐπεζήτει τὸν θάνατον, οὐδὲν ἀπεοικὼς τῷ πο-λυάθλῳ Ἰώβ. Καὶ γὰρ ἐκεῖνος ἀπωλέσας τὰ χρήματα, τὰ βουκόλια, τὰ κτήματα, τελευταῖον γυμνὸς τὸ σῶμα τοῖς σκώληξι συνειλημμένος, ἐπὶ τῆς κοπρίας ἐβέβλητο, καὶ θάνατον ἐπεθύμει. Τί γὰρ ἔλεγε; Ἵνα τί δέδοται τοῖς ἐν πικρίᾳ φῶς, ζωὴ δὲ ταῖς ἐν ὀδύναις ψυχαῖς; Οἱ ἱμείρονται τοῦ θανάτου, καὶ οὐ τυγχάνουσιν, ἀν-ορύττοντες αὐτὸν ὥσπερ θησαυρόν· περιχαρεῖς δὲ ἐγένοντο, ἐὰν κατατύχωσι· θάνατος γὰρ ἀνδρὶ ἀνά-παυσις. Ἀλλὰ καὶ ἐπεθύμει, φησὶν, ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τοῦ πλουσίου χορτασθῆναι, καὶ οὐδεὶς ἐδίδου αὐτῷ. Ὢ βίου ἀλλο-κότου ὁ μὲν πλούσιος ἐν τῷ πολυφόρτῳ ῥεύματι τῆς τρυφῆς καταρδευόμενος ἐμέθυεν, ὁ δὲ πένης μηδεμίαν ἔχων εὐπορίας ἰκμάδα, τῷ καύσωνι τῆς πενίας ἐμαραί-νετο. Διὰ τί γὰρ αὐτοῖς εὔκρατος ὁ πλοῦς τοῦ βίου ἐν τῇ πρὸς ἀλλήλους κοινωνίᾳ οὐ γεγένηται; Διὰ τί; Ἵνα ὁ μὲν πένης λαμπροὺς τοὺς στεφάνους τῆς ὑπομονῆς ὑποδέξηται, ὁ δὲ πλούσιος τῆς ἀποτεθηριωμένης ψυχῆς τοὺς ὄμφακας τοῖς οἰκείοις ὀδοῦσι μασήσηται. Ἀλλὰ καὶ οἱ κύνες, φησὶν, ἐρχόμενοι ἀπέλειχον τὰ ἕλκη αὐτοῦ. Εὐγενέστεροι οἱ κύνες τοῦ πλουσίου, ἀγαθώτεροι τῆς ἐκείνου ἀπανθρωπίας. Ἐκείνου μη-δέποτε ψεκάδα ἐλαίου δροσίσαντος τῷ πένητι, οἱ κύνες τὴν ἀκμὴν τῶν ὀδόντων τῇ φιλανθρωπίᾳ πραύ̈-ναντες, ἁπαλῇ τῇ γλώσσῃ αὐτὸν ἐθεράπευον, ὡς ἂν πᾶ-σαν ῥυπαρίαν καὶ πάντα ἰχῶρα τῶν τραυμάτων αὐτοῦ ἀποσμήχοντες· καὶ τὰ ἄγρια ἕλκη τῇ λειότητι τῆς γλώτ-της τιθασσεύοντες, τοὺς πόνους τῶν τραυμάτων αὐτοῦ ὑπέκλεπτον ἠρέμα. Ὁ δέ γε πλούσιος οὐδὲ ὄμμα ἱλαρὸν ἐχαρίσατο τῷ πένητι πώποτε, οὐδὲ λόγον κἂν ἄκαρπον, οὐ ῥάκος αὐτῷ ἐπέῤῥιψεν, οὐ σίτων λείψανον, οὐκ ὀβο-λὸν ἕνα ὑπὸ ἰοῦ δεδαπανημένον, οὐκ ἄρτον, οὐ κλάσμα ἄρτου ὑπ’ εὐρῶτος διεφθαρμένον, ἀλλὰ πάντα ἐν τῇ αὐ-τοῦ γαστρὶ, ὥσπερ ἐν πανδοχείῳ, διὰ τῆς τοῦ φάρυγγος χώνης ἐνέῤῥιπτεν. β. Ἀλλὰ τί; Οἷα ἑκάστου τὰ ὀψώνια, τοιαῦται καὶ αἱ ἀνταποδόσεις. Συνέβη δὲ, φησὶν, ἀποθανεῖν τὸν πένητα, καὶ ἀπενεχθῆναι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς τοὺς κόλπους τοῦ Ἀβραάμ. Μόλις ποτὲ ὁ πένης ἀπὸ τῆς ζαλώδους πενίας ῥυσθεὶς, εἰς τὸν εὔδιον λιμένα τοῦ Ἀβραὰμ ἀπέπλευσεν. Ἐγένετο γὰρ, φησὶν, ἀποθανεῖν τὸν Λάζαρον, καὶ ἀπενεχθῆναι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς τοὺς κόλπους τοῦ Ἀβραάμ. Ὁρᾷς, πῶς ἡ πενία μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἔξοδον δορυφόρους ἀγγέλους ἔχει; Συνέβη δὲ καὶ τὸν πλούσιον ἀποθανεῖν καὶ ταφῆναι. Εὐθὺς ἐπὶ τοῦ πλουσίου τέτακται ἡ ταφὴ, κατὰ τὸ ὑπὸ τοῦ Δαυὶ̈δ λεγόμενον· Καὶ οἱ τάφοι αὐτῶν οἰκίαι αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα. Διὰ τοῦτο λέγεταί σοι· Πτωχὲ, Μὴ φοβοῦ, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος, ὅτι οὐκ ἐν τῷ ἀποθνή-σκειν αὐτὸν λήψεται τὰ πάντα, οὐδὲ συγκαταβήσε-ται ἑαυτῷ ἡ δόξα αὐτοῦ. Ἐνταῦθα γὰρ πάντα κατα-λιμπάνει, τοὺς δούλους, τοὺς ὑπασπιστὰς, τοὺς ὑπηρέ-τας, τοὺς παρασίτους, τοὺς κόλακας, τὰ ὀχήματα, τοὺς χρυσοχαλίνους ἵππους, τὰ βαλανεῖα, τὰ χωρία, τοὺς χρυ-σωρόφους οἴκους, τὰ ἐψηφωμένα ἐδάφη, τὴν βασιλείαν, τὴν ἐξουσίαν, τὴν δεσποτείαν, πάντα ἐνταῦθα καταλιμ-πάνει, καὶ γυμνὸς ἀπέρχεται. Καὶ ὑπάρχων ἐν τῷ ᾅδῃ, Ἐπάρας τοὺς ὀφθαλμούς. Ἐνθυμήθητι, εἰς ὅσον βάθος ὑπῆρχεν πλούσιος, εἰς δὲ οἷον ὕψος ὁ πένης. Καὶ ἐπ-άρας, φησὶ, τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ ὁ πλούσιος, εἶδε τὸν Ἀβραὰμ, καὶ Λάζαρον ἐν τοῖς κόλποις αὐτοῦ. Διὰ τί γὰρ μὴ ὁ Λάζαρος εἶδε τὸν πλούσιον; Ἐπειδὴ ὁ ἐν τῷ φωτὶ τυγχάνων τὸν ἐν τῷ σκότει ὄντα οὐ βλέπει, ἀλλ’ ὁ ἐν τῷ σκότει τὸν ἐν τῷ φωτὶ ὄντα ὁρᾷ. Καὶ εἶπε· Πάτερ Ἀβραὰμ, ἐλέησόν με. Ἄρτι λέγεις, Ἐλέησον, ὅτε καιρὸς ἐλέους οὐκ ἔστιν. Οὐκ ἤκουσας τοῦ λέγοντος, Ἀνίλεως ἡ κρίσις τῷ μὴ ποιήσαντι ἔλεος; Νῦν με-τανοεῖς, ὅτε οὐκ ἔστιν ἐξομολόγησις. Οὐκ ἤκουσας τοῦ
595 SPURIA. μενος καθ' ἡμέραν λαμπρώς. Πτωχὸς δέ τις ἦν Αι ζαρος ονόματι, ὃς ἐβέβλητο πρὸς τὸν πυλῶνα τοῦ πλουσίου ἠλκωμένος, καὶ ἐπιθυμῶν ἀπὸ τῶν πιπτόν των ψυχίων τῆς τραπέζης τοῦ πλουσίου μεταλαβεῖν· καὶ οὐδεὶς ἐπίδου αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ οἱ κύνες ερχόμενοι ἔλειχον τὰ ἕλκη αὐτοῦ. Ἀναγκαῖον τοίνυν διηγήσα σθαι, ἀγαπητοί, τὰ κατὰ μέρος, ἵν᾿ ὥσπερ οἱ πλωτήρες ἐκ τῆς τῶν προπλεόντων πείρας φύγωμεν καὶ ἡμεῖς τὰς ὑφάλους τῶν ναυαγίων πέτρας· ἵν' οἱ μὲν πλούσιοι ἐκ τῆς τοῦ προλαβόντος πλουσίου τιμωρίας ἑαυτοὺς σωφρο νίσωσιν, οἱ δὲ πένητες τὰς ἑαυτῶν ἐλπίδας ἐν Λαζάρω ὁρῶντες προλαμπούσας προθύμως τὸν δρόμον τῆς θλί έως διεκδράμωσιν. Ανθρωπός τις ἦν πλούσιος. "Αν- θρωπός τις. Οὐ τετίμηται τῇ τοῦ ὀνόματος προσηγορία, ὥσπερ ὁ δίκαιος Ιώβ. Ανθρωπός τις ἦν ἐν χώρᾳ τῇ Αὐσίτιδι, ᾧ ὄνομα Ιώβ. Τούτου δὲ παρασεσιώπηται τὸ ὄνομα· ὁ γὰρ ἄκαρπος ἐστέρηται καὶ τοῦ ὀνόματος (δ:- καίων γὰρ καὶ τὰ ὀνόματα ἐν βίβλῳ ζωῆς, ἁμαρτωλῶν δὲ ἐξαλειφθήσεται), μόνον ἔχων τὸ κοινὸν τῆς φύσεως ὄνομα τὸ ἄνθρωπος· τοῦτο γὰρ πάντων κοινὸν τὸ ὄνομα. ᾿Αλλὰ κοινὸν μὲν εἶχε τὸ ὄνομα, ἰδιάζουσαν δὲ τῆς και κίας τὴν ὠμότητα. Ανθρωπός τις ἦν πλούσιος. Συγ- γενὴς μὲν τοῦ πένητος Λαζάρου κατὰ τὴν τοῦ σώματος φύσιν, ξένος δὲ τῆς ἐν Χριστῷ κληρονομίας διὰ τὴν τῆς προαιρέσεως μοχθηρίαν. "Ανθρωπός τις ήν. "Ανθρωπος ἦν. μὲν ἦν τῷ σχήματι, τῷ δὲ φρονήματι θηρίον μονορά- γον. "Ανθρωπός τις ἦν πλούσιος. Πλούσιος ἐν κτήμασι, πλούσιος ἐν ἐγκλήματι, πλούσιος ἐν χαλκῷ, πλούσιος ἐν ἱῷ ἁμαρτίας· ἀργύρω περιλαμπόμενος, ἀλλ᾽ ἁμαρτίαις συσκοτιζόμενος πλούσιος ἐν χρυσῷ, ἀλλὰ πτωχὸς · ἐν Χριστῷ· ἐσθῆτα ἔχων πολλὴν, ἀλλὰ γυμνὴν ἔχων τὴν ψυχήν· πολυτελῆ ἐσθῆτα φυλάσσων, καὶ σήτας ἐκτρέ- φων πολλούς. Ανθρωπός τις ἦν πλούσιος. Πλούτῳ και μῶν, ἄνθος δικαιοσύνης οὐκ ἔχων· δένδρον φθινοπωρι νὸν, ἄκαρπον, δις ἀποθανόν. Ανθρωπός τις ἦν πλού σιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο πορφύραν καὶ βύσσου. Πορ- φύραν μὲν εἶχε τὸ ἔνδυμα, τῆς βασιλείας δὲ τοῦ Θεοῦ ἀπέρριπτο, πορφύραν εἶχεν, οὐ τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ ἐρβαντισμένην, ἀλλ' ἐξ αἵματος κοχλίου θαλάσσης βε βαμμένην οὐ βασιλείαν οὐρανῶν μνηστευομένην αὐτῷ, ἀλλὰ φοβερὰν φλόγα γεέννης αὐτῷ προλάμπουσαν. Αν θρωπός τις ἦν πλούσιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο βύσσον καὶ πορφύραν, εὐφραινόμενος καθ' ἡμέραν λαμπρῶς. Εὐφραινόμενος οὐχ ὡς οἱ δίκαιοι ἐν Κυρίῳ (δικαίων γὰρ εὐφροσύνη μνήμη Θεοῦ, ὡς μαρτυρεῖ μοι Δαυΐδ λέγων· Εμνήσθην τοῦ Θεοῦ, καὶ ηυφράνθην), ἀλλ᾽ ἦν εὐ φραινόμενος ἐν μέθαις, ἐν ἀσωτίαις, ἐν κραιπάλαις, ἐν ἀταξίαις, οὐδὲν ἀπεοικὼς χοίροις ἐν βορβόρω κυλινδου- μένοις. Πτωχός [114] δέ τις ἦν Λάζαρος. Εἶπε τοῦ πένητος τὸ ὄνομα, τιμῶν τὸν πτωχὸν διὰ τῆς τοῦ ὀνόμα της προσηγορίας. Πτωχὸς δέ τις ἦν Λάζαρος, ὃς ἐδέ βλητο πρὸς τὸν πυλῶνα αὐτοῦ, τῇ τρικυμίᾳ τῆς πτω χείας σφοδρώς κλονούμενος, ἀλλὰ μετ᾿ οὐ πολὺ εἰς τὸν εὔδιον κόλπον τοῦ ᾿Αβραὰμ ὑπ' ἀγγέλων δορυφορούμενος. Πτωχὸς δέ τις ἦν Λάζαρος, ὃς πρὸς τὸν πυλῶνα τοῦ πλουσίου ἑβέβλητο ηλκωμένος. Η πόσοις κακοῖς ὁ πτωχὸς συνείχετο ! ὑπὸ τῆς βαρυτάτης πενίας, ὥσπερ ὑπὸ χαλάζης βιαίας ἐκολαφίζετο· ὑπὸ τῶν ἀναζεουσῶν φλυκταινών, ὥσπερ ὑπὸ ἀνθράκων σπινθηροβόλων διο ησθίετο· πανταχόθεν χείμαρροι αὐτῷ θλίψεως προση- ῥάσσοντο, τὸ σῶμα διαλύοντες, τὴν καρδίαν συνθρύπτον τες· οὐδεμία αὐτῷ ἄνεσις γαλήνης ηυρίσκετο. Εξωθεν μάχαι ἔσωθεν φόβοι. "Εξωθεν γὰρ τὸ σῶμα ὑπὸ τῶν φλυκταινών ἐδαμάζετο, καὶ ἔσωθεν ἡ καρδία ὑπὸ τῶν ἀπαραιτήτων φροντίδων διησθίετο. Οὐ χώρα αὐτῷ σιτο φόρος σπέρμα ἄρτου προσέφερεν, οὐκ ἄμπελος αὐτῷ βότρυν γλυκύρρωγον προσεκόμιζεν, οὐ δένδρον οπώρα; ἥδιστον καρπὸν αὐτῷ ἐγεώργει, οὐδ' ἄλλο τι τῶν γεηρών πρὸς τὴν τῆς πενίας παραμυθίαν ἦν. Πώς γάρ, ᾧ οὐδὲ σπιθαμὴ γῆς ἀροσίμου τόπος ὑπῆρχεν, οὔτε πηχυαίον ἔδαφος εἰς κατοίκησιν, ἀλλ᾽ αίθριος ἐβέβλητο ἐπὶ τῆς κοπρία;; Κόπρος αὐτῷ καὶ ἐν νυκτὶ καὶ ἐν ἡμέρᾳ περι βόλαιον ἦν, θάλπουσα μὲν ἐν τῷ χειμῶνι ἐκ μέρους, ἐν δὲ τῷ θέρει δεινῶς κατακαίουσα. Κατεστιγμένον εἶχε τὸ σῶμα τοῖς τραύμασιν, ἀδρανὲς πρὸς γεωργίαν, ἄχρή- στον πρὸς ὁδοιπορίαν καὶ ἐμπορίαν, καὶ πρὸς τὰς ἄλλας • Alii ἀλλὰ μέτριος, h Hie magna est lectionum varielas. Savil. et duo habent κόχλου θαλαττίου, unus κόχλου θαλασ σίας, alius κούλης θαλασσίας, Morel. κοχλίου θαλάσσης. C 591 τῶν χρειῶν ἀφερμὰς ἀνεπιτήδειον. Πανταχόθεν αὐτῷ ἀπορία, πανταχόθεν στένωσις· στεναγμαὶ αὐτῷ πρὸ δα κρύων ἐπὶ τῇ καρδίᾳ τριβόλων δίκην ἐφύοντο· οχετοί δακρύων ἐπὶ παρειῶν αὐτῷ ἐφέροντο, τῇ συνεχεῖ τῶν δακρύων ῥύμῃ αὐλακιζόμεναι· θάνατον ἐν τοῖς ὕπνος ἐμελέτα, θάνατον μετὰ τὸν ὕπνον περιεβλέπετο, καὶ οὐ δαμοῦ εὕρισκεν. Πόνων γὰρ καὶ φροντίδων μακρῶν ὡς λυτήριον ἐπεζήτει τὸν θάνατον, οὐδὲν ἀπεοικὼς τῷ που λυάθλῳ Ἰώβ. Καὶ γὰρ ἐκεῖνος ἀπωλέσας τὰ χρήματα, τὰ βουκόλια, τὰ κτήματα, τελευταῖον γυμνὸς τὸ σῶμα τοῖς σκώληξι συνειλημμένος, ἐπὶ τῆς κοπρίας ἐβέβλητο, καὶ θάνατον ἐπεθύμει. Τί γὰρ ἔλεγε ; Ἵνα τί δέδοται τοῖς ἐν πικρίᾳ φῶς, ζωὴ δὲ ταῖς ἐν ὀδύναις ψυχαῖς; Οι ἱμείρονται τοῦ θανάτου, καὶ οὐ τυγχάνουσιν, ἀν ορύττοντες αὐτὸν ὥσπερ θησαυρόν· περιχαρεῖς δὲ ἐγένοντο, ἐὰν κατατύχωσι· θάνατος γὰρ ἀνδρὶ ἀνά- παυσις. Ἀλλὰ καὶ ἐπεθύμει, φησὶν, ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τοῦ πλουσίου χορτασθῆναι, καὶ οὐδεὶς ἐδίδου αὐτῷ. "Ω βίου αλλο κότου! ὁ μὲν πλούσιος ἐν τῷ πολυφόρτῳ ρεύματι τῆς τρυφῆς καταρδευόμενος ἐμέθυεν, ὁ δὲ πένης μηδεμίαν ἔχων εὐπορίας ικμάδα, τῷ καύσωνι τῆς πενίας ἔμαραί νετο. Διὰ τί γὰρ αὐτοῖς εύκρατος ὁ πλοῦς τοῦ βίου ἐν τῇ πρὸς ἀλλήλους κοινωνίᾳ οὐ γεγένηται; Διὰ τί; Ἵνα δ μὲν πένης λαμπροὺς τοὺς στεφάνους τῆς ὑπομονῆς υποδέξηται, ὁ δὲ πλούσιος τῆς ἀποτεθηριωμένης ψυχής τοὺς ὄύφακας τοῖς οἰκείοις ὁδοῦσι μασήσηται. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ κύνες, φησίν, ἐρχόμενοι ἀπέλειχον τὰ ἕλκη αὐτοῦ. Εὐγενέστεροι οἱ κύνες τοῦ πλουσίου, ἀγαθώτεροι τῆς ἐκείνου ἀπανθρωπίας. Εκείνου μη δέποτε ψεκάδα ἐλαίου & δροσίσαντος τῷ πένητι, σε κύνες τὴν ἀκμὴν τῶν ὀδόντων τῇ φιλανθρωπία πραξ ναντες, ἀπαλῇ τῇ γλώσσῃ αὐτὸν ἐθεράπευον, ὡς ἂν πά- σαν ρυπαρίαν καὶ πάντα ἰχῶρα τῶν τραυμάτων αὐτοῦ ἀποσμήχοντες· καὶ τὰ ἄγρια ἔλκη τῇ λειότητι τῆς γλώτ της τιθασσεύοντες, τους πόνους τῶν τραυμάτων αὐτοῦ ὑπέκλεπτον ἠρέμα. Ο δέ γε πλούσιος οὐδὲ ὄμμα ἱλαρόν ἐχαρίσατο τῷ πένητι πώποτε, οὐδὲ λόγον κἂν ἄκαρπον, οὐ ῥάκος αὐτῷ ἐπέρριψεν, οὐ σίτων λείψανον, οὐκ ὁδο τὸν ἕνα ὑπὸ τοῦ δεδαπανημένον, οὐκ ἄρτον, οὐ κλάσμα ἄρτου ὑπ᾿ εὐρῶτος διεφθαρμένον, ἀλλὰ πάντα ἐν τῇ αὐτ τοῦ γαστρί, ὥσπερ ἐν πανδοχείῳ, διὰ τῆς τοῦ φάρυγγος χώνης ἐνέῤῥιπτεν. d β'. [115] Αλλὰ τί ; Οἷα ἑκάστου τὰ ὀψώνια, τοιαῦται καὶ αἱ ἀνταποδόσεις. Συνέβη δέ, φησὶν, ἀποθανεῖν τὸν πένητα, καὶ ἀπενεχθῆναι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς τοὺς κόλπους του Αθραώμ. Μόλις ποτὲ ὁ πένης ἀπὸ τῆς ζαλώδους πενίας ῥυσθεὶς, εἰς τὴν εὔδιον λιμένα του ᾿Αβραὰμ ἀπέπλευσεν. Εγένετο γάρ, φησίν, ἀποθανεῖν τὸν Λάζαρον, καὶ ἀπενεχθῆναι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς τοὺς κόλπους τοῦ ᾿Αβραάμ. Ορᾷς, πῶς ἡ πενία μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἔξοδον δορυφόρους ἀγγέλους ἔχει; Συνέβη δὲ καὶ τὸν πλούσιον ἀποθανεῖν καὶ ταφῆναι. Εὐθὺς ἐπὶ τοῦ πλουσίου τέτακται ἡ ταφή, κατὰ τὸ ὑπὸ τοῦ Δαυΐδ λεγόμενον· Καὶ οἱ τάφοι αὐτῶν οἰκίαι αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα. Διὰ τοῦτο λέγεταί σοι· Πτωχέ, Μή φοβού, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος, ὅτι οὐκ ἐν τῷ ἀποθνή σκειν αὐτὸν λήψεται τὰ πάντα, οὐδὲ συγκαταθήσε ται ἑαυτῷ ἡ δόξα αὐτοῦ. Ἐνταῦθα γὰρ πάντα κατα λιμπάνει, τοὺς δούλους, τοὺς ὑπασπιστάς, τοὺς ὑπηρέ τας, τοὺς παρασίτους, τους κόλακας, τὰ ὀχήματα, τους χρυσοχαλίνους ἵππους, τὰ βαλανεῖα, τὰ χωρία, τοὺς χρυ σωρόφους οίκους, τὰ ἐψηφωμένα εδάφη, τὴν βασιλείαν, τὴν ἐξουσίαν, τὴν δεσποτείαν, πάντα ἐνταῦθα καταλιμ πάνει, καὶ γυμνὸς ἀπέρχεται. Καὶ ὑπάρχων ἐν τῷ ᾅδῃ, Ἐπάρας τοὺς ὀφθαλμούς. Ενθυμήθητι, εἰς ὅσον βάθος ὑπῆρχεν ὁ πλούσιος, εἰς δὲ οἷον ὕψος ὁ πένης. Καὶ ἐξ- άρας, φησί, τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ ὁ πλούσιος, εἶδε τὸν Ἀβραὰμ καὶ Λάζαρον ἐν τοῖς κόλποις αὐτοῦ. Διὰ τί γὰρ μὴ ὁ Λάζαρος εἶδε τὸν πλούσιον; Επειδή ἐν τῷ φωτὶ τυγχάνων τὸν ἐν τῷ σκότει ὄντα οὐ βλέπει, ἀλλ' ὁ ἐν τῷ σκότει τὴν ἐν τῷ φωτὶ ὄντα ὁρᾷ. Καὶ εἶπε· Πάτερ Αβραάμ, ἐλέησόν με. Αρτι λέγεις, Ἐλέησεν, ὅτε καιρὸς ἐλέους οὐκ ἔστιν. Οὐκ ἤκουσας τοῦ λέγοντας. Ανίλεως ἡ κρίσις τῷ μὴ ποιήσαντι ἔλεος; Νῦν με τανοεῖς, ὅτι οὐκ ἔστιν ἐξομολόγησις. Οὐκ ἤκουσας του • Πολυχύτῳ Savil. et alii; πολυφόρτῳ Morel. Hox Sart καταλευόμενος, mss. καταρδευόμενος, Morel καταδούμενος Ελαίου mass., ἐλέου Savil.
PG 59:595Δαυὶ̈δ λέγοντος, Ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ τίς ἐξομολογήσεταί σοι; Ἐλέησόν με, καὶ πέμψον Λάζαρον. Λάζαρον νῦν γνωρίζεις; νῦν ἐπιγινώσκεις τὸν ἐπὶ τῆς κοπρίας ὄντα, ὅν ποτε ἴσα τῶν κυνῶν τιμᾷν οὐκ ἠβούλου; Ἔκλει-σας τά σου σπλάγχνα αὐτῷ ἐν τῷ βίῳ τῆς εὐπορίας· κλείω μου κἀγὼ νῦν τοὺς κόλπους τῆς ἀνέσεως ἐν τῷ
595 SPURIA.
μενος καθ' ἡμέραν λαμπρώς. Πτωχὸς δέ τις ἦν Αι
ζαρος ονόματι, ὃς ἐβέβλητο πρὸς τὸν πυλῶνα τοῦ
πλουσίου ἠλκωμένος, καὶ ἐπιθυμῶν ἀπὸ τῶν πιπτόν
των ψυχίων τῆς τραπέζης τοῦ πλουσίου μεταλαβεῖν·
καὶ οὐδεὶς ἐπίδου αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ οἱ κύνες ερχόμενοι
ἔλειχον τὰ ἕλκη αὐτοῦ. Ἀναγκαῖον τοίνυν διηγήσα
σθαι, ἀγαπητοί, τὰ κατὰ μέρος, ἵν᾿ ὥσπερ οἱ πλωτήρες
ἐκ τῆς τῶν προπλεόντων πείρας φύγωμεν καὶ ἡμεῖς τὰς
ὑφάλους τῶν ναυαγίων πέτρας· ἵν' οἱ μὲν πλούσιοι ἐκ
τῆς τοῦ προλαβόντος πλουσίου τιμωρίας ἑαυτοὺς σωφρο
νίσωσιν, οἱ δὲ πένητες τὰς ἑαυτῶν ἐλπίδας ἐν Λαζάρω
ὁρῶντες προλαμπούσας προθύμως τὸν δρόμον τῆς θλί
έως διεκδράμωσιν. Ανθρωπός τις ἦν πλούσιος. "Αν-
θρωπός τις. Οὐ τετίμηται τῇ τοῦ ὀνόματος προσηγορία,
ὥσπερ ὁ δίκαιος Ιώβ. Ανθρωπός τις ἦν ἐν χώρᾳ τῇ
Αὐσίτιδι, ᾧ ὄνομα Ιώβ. Τούτου δὲ παρασεσιώπηται τὸ
ὄνομα· ὁ γὰρ ἄκαρπος ἐστέρηται καὶ τοῦ ὀνόματος (δ:-
καίων γὰρ καὶ τὰ ὀνόματα ἐν βίβλῳ ζωῆς, ἁμαρτωλῶν
δὲ ἐξαλειφθήσεται), μόνον ἔχων τὸ κοινὸν τῆς φύσεως
ὄνομα τὸ ἄνθρωπος· τοῦτο γὰρ πάντων κοινὸν τὸ ὄνομα.
᾿Αλλὰ κοινὸν μὲν εἶχε τὸ ὄνομα, ἰδιάζουσαν δὲ τῆς και
κίας τὴν ὠμότητα. Ανθρωπός τις ἦν πλούσιος. Συγ-
γενὴς μὲν τοῦ πένητος Λαζάρου κατὰ τὴν τοῦ σώματος
φύσιν, ξένος δὲ τῆς ἐν Χριστῷ κληρονομίας διὰ τὴν τῆς
προαιρέσεως μοχθηρίαν. "Ανθρωπός τις ήν. "Ανθρωπος
ἦν.
μὲν ἦν τῷ σχήματι, τῷ δὲ φρονήματι θηρίον μονορά-
γον. "Ανθρωπός τις ἦν πλούσιος. Πλούσιος ἐν κτήμασι,
πλούσιος ἐν ἐγκλήματι, πλούσιος ἐν χαλκῷ, πλούσιος ἐν
ἱῷ ἁμαρτίας· ἀργύρω περιλαμπόμενος, ἀλλ᾽ ἁμαρτίαις
συσκοτιζόμενος πλούσιος ἐν χρυσῷ, ἀλλὰ πτωχὸς · ἐν
Χριστῷ· ἐσθῆτα ἔχων πολλὴν, ἀλλὰ γυμνὴν ἔχων τὴν
ψυχήν· πολυτελῆ ἐσθῆτα φυλάσσων, καὶ σήτας ἐκτρέ-
φων πολλούς. Ανθρωπός τις ἦν πλούσιος. Πλούτῳ και
μῶν, ἄνθος δικαιοσύνης οὐκ ἔχων· δένδρον φθινοπωρι
νὸν, ἄκαρπον, δις ἀποθανόν. Ανθρωπός τις ἦν πλού
σιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο πορφύραν καὶ βύσσου. Πορ-
φύραν μὲν εἶχε τὸ ἔνδυμα, τῆς βασιλείας δὲ τοῦ Θεοῦ
ἀπέρριπτο, πορφύραν εἶχεν, οὐ τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ
ἐρβαντισμένην, ἀλλ' ἐξ αἵματος κοχλίου θαλάσσης βε
βαμμένην οὐ βασιλείαν οὐρανῶν μνηστευομένην αὐτῷ,
ἀλλὰ φοβερὰν φλόγα γεέννης αὐτῷ προλάμπουσαν. Αν
θρωπός τις ἦν πλούσιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο βύσσον
καὶ πορφύραν, εὐφραινόμενος καθ' ἡμέραν λαμπρῶς.
Εὐφραινόμενος οὐχ ὡς οἱ δίκαιοι ἐν Κυρίῳ (δικαίων γὰρ
εὐφροσύνη μνήμη Θεοῦ, ὡς μαρτυρεῖ μοι Δαυΐδ λέγων·
Εμνήσθην τοῦ Θεοῦ, καὶ ηυφράνθην), ἀλλ᾽ ἦν εὐ
φραινόμενος ἐν μέθαις, ἐν ἀσωτίαις, ἐν κραιπάλαις, ἐν
ἀταξίαις, οὐδὲν ἀπεοικὼς χοίροις ἐν βορβόρω κυλινδου-
μένοις. Πτωχός [114] δέ τις ἦν Λάζαρος. Εἶπε τοῦ
πένητος τὸ ὄνομα, τιμῶν τὸν πτωχὸν διὰ τῆς τοῦ ὀνόμα
της προσηγορίας. Πτωχὸς δέ τις ἦν Λάζαρος, ὃς ἐδέ
βλητο πρὸς τὸν πυλῶνα αὐτοῦ, τῇ τρικυμίᾳ τῆς πτω
χείας σφοδρώς κλονούμενος, ἀλλὰ μετ᾿ οὐ πολὺ εἰς τὸν
εὔδιον κόλπον τοῦ ᾿Αβραὰμ ὑπ' ἀγγέλων δορυφορούμενος.
Πτωχὸς δέ τις ἦν Λάζαρος, ὃς πρὸς τὸν πυλῶνα τοῦ
πλουσίου ἑβέβλητο ηλκωμένος. Η πόσοις κακοῖς ὁ
πτωχὸς συνείχετο ! ὑπὸ τῆς βαρυτάτης πενίας, ὥσπερ
ὑπὸ χαλάζης βιαίας ἐκολαφίζετο· ὑπὸ τῶν ἀναζεουσῶν
φλυκταινών, ὥσπερ ὑπὸ ἀνθράκων σπινθηροβόλων διο
ησθίετο· πανταχόθεν χείμαρροι αὐτῷ θλίψεως προση-
ῥάσσοντο, τὸ σῶμα διαλύοντες, τὴν καρδίαν συνθρύπτον
τες· οὐδεμία αὐτῷ ἄνεσις γαλήνης ηυρίσκετο. Εξωθεν
μάχαι ἔσωθεν φόβοι. "Εξωθεν γὰρ τὸ σῶμα ὑπὸ τῶν
φλυκταινών ἐδαμάζετο, καὶ ἔσωθεν ἡ καρδία ὑπὸ τῶν
ἀπαραιτήτων φροντίδων διησθίετο. Οὐ χώρα αὐτῷ σιτο
φόρος σπέρμα ἄρτου προσέφερεν, οὐκ ἄμπελος αὐτῷ
βότρυν γλυκύρρωγον προσεκόμιζεν, οὐ δένδρον οπώρα;
ἥδιστον καρπὸν αὐτῷ ἐγεώργει, οὐδ' ἄλλο τι τῶν γεηρών
πρὸς τὴν τῆς πενίας παραμυθίαν ἦν. Πώς γάρ, ᾧ οὐδὲ
σπιθαμὴ γῆς ἀροσίμου τόπος ὑπῆρχεν, οὔτε πηχυαίον
ἔδαφος εἰς κατοίκησιν, ἀλλ᾽ αίθριος ἐβέβλητο ἐπὶ τῆς
κοπρία;; Κόπρος αὐτῷ καὶ ἐν νυκτὶ καὶ ἐν ἡμέρᾳ περι
βόλαιον ἦν, θάλπουσα μὲν ἐν τῷ χειμῶνι ἐκ μέρους, ἐν
δὲ τῷ θέρει δεινῶς κατακαίουσα. Κατεστιγμένον εἶχε
τὸ σῶμα τοῖς τραύμασιν, ἀδρανὲς πρὸς γεωργίαν, ἄχρή-
στον πρὸς ὁδοιπορίαν καὶ ἐμπορίαν, καὶ πρὸς τὰς ἄλλας
• Alii ἀλλὰ μέτριος, h Hie magna est lectionum varielas.
Savil. et duo habent κόχλου θαλαττίου, unus κόχλου θαλασ
σίας, alius κούλης θαλασσίας, Morel. κοχλίου θαλάσσης.
C
591
τῶν χρειῶν ἀφερμὰς ἀνεπιτήδειον. Πανταχόθεν αὐτῷ
ἀπορία, πανταχόθεν στένωσις· στεναγμαὶ αὐτῷ πρὸ δα
κρύων ἐπὶ τῇ καρδίᾳ τριβόλων δίκην ἐφύοντο· οχετοί
δακρύων ἐπὶ παρειῶν αὐτῷ ἐφέροντο, τῇ συνεχεῖ τῶν
δακρύων ῥύμῃ αὐλακιζόμεναι· θάνατον ἐν τοῖς ὕπνος
ἐμελέτα, θάνατον μετὰ τὸν ὕπνον περιεβλέπετο, καὶ οὐ
δαμοῦ εὕρισκεν. Πόνων γὰρ καὶ φροντίδων μακρῶν ὡς
λυτήριον ἐπεζήτει τὸν θάνατον, οὐδὲν ἀπεοικὼς τῷ που
λυάθλῳ Ἰώβ. Καὶ γὰρ ἐκεῖνος ἀπωλέσας τὰ χρήματα,
τὰ βουκόλια, τὰ κτήματα, τελευταῖον γυμνὸς τὸ σῶμα τοῖς
σκώληξι συνειλημμένος, ἐπὶ τῆς κοπρίας ἐβέβλητο, καὶ
θάνατον ἐπεθύμει. Τί γὰρ ἔλεγε ; Ἵνα τί δέδοται τοῖς
ἐν πικρίᾳ φῶς, ζωὴ δὲ ταῖς ἐν ὀδύναις ψυχαῖς; Οι
ἱμείρονται τοῦ θανάτου, καὶ οὐ τυγχάνουσιν, ἀν
ορύττοντες αὐτὸν ὥσπερ θησαυρόν· περιχαρεῖς δὲ
ἐγένοντο, ἐὰν κατατύχωσι· θάνατος γὰρ ἀνδρὶ ἀνά-
παυσις. Ἀλλὰ καὶ ἐπεθύμει, φησὶν, ἀπὸ τῶν ψιχίων
τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τοῦ πλουσίου
χορτασθῆναι, καὶ οὐδεὶς ἐδίδου αὐτῷ. "Ω βίου αλλο
κότου! ὁ μὲν πλούσιος ἐν τῷ πολυφόρτῳ ρεύματι τῆς
τρυφῆς καταρδευόμενος ἐμέθυεν, ὁ δὲ πένης μηδεμίαν
ἔχων εὐπορίας ικμάδα, τῷ καύσωνι τῆς πενίας ἔμαραί
νετο. Διὰ τί γὰρ αὐτοῖς εύκρατος ὁ πλοῦς τοῦ βίου ἐν τῇ
πρὸς ἀλλήλους κοινωνίᾳ οὐ γεγένηται; Διὰ τί; Ἵνα δ
μὲν πένης λαμπροὺς τοὺς στεφάνους τῆς ὑπομονῆς
υποδέξηται, ὁ δὲ πλούσιος τῆς ἀποτεθηριωμένης ψυχής
τοὺς ὄύφακας τοῖς οἰκείοις ὁδοῦσι μασήσηται. ᾿Αλλὰ
καὶ οἱ κύνες, φησίν, ἐρχόμενοι ἀπέλειχον τὰ
ἕλκη αὐτοῦ. Εὐγενέστεροι οἱ κύνες τοῦ πλουσίου,
ἀγαθώτεροι τῆς ἐκείνου ἀπανθρωπίας. Εκείνου μη
δέποτε ψεκάδα ἐλαίου & δροσίσαντος τῷ πένητι, σε
κύνες τὴν ἀκμὴν τῶν ὀδόντων τῇ φιλανθρωπία πραξ
ναντες, ἀπαλῇ τῇ γλώσσῃ αὐτὸν ἐθεράπευον, ὡς ἂν πά-
σαν ρυπαρίαν καὶ πάντα ἰχῶρα τῶν τραυμάτων αὐτοῦ
ἀποσμήχοντες· καὶ τὰ ἄγρια ἔλκη τῇ λειότητι τῆς γλώτ
της τιθασσεύοντες, τους πόνους τῶν τραυμάτων αὐτοῦ
ὑπέκλεπτον ἠρέμα. Ο δέ γε πλούσιος οὐδὲ ὄμμα ἱλαρόν
ἐχαρίσατο τῷ πένητι πώποτε, οὐδὲ λόγον κἂν ἄκαρπον,
οὐ ῥάκος αὐτῷ ἐπέρριψεν, οὐ σίτων λείψανον, οὐκ ὁδο
τὸν ἕνα ὑπὸ τοῦ δεδαπανημένον, οὐκ ἄρτον, οὐ κλάσμα
ἄρτου ὑπ᾿ εὐρῶτος διεφθαρμένον, ἀλλὰ πάντα ἐν τῇ αὐτ
τοῦ γαστρί, ὥσπερ ἐν πανδοχείῳ, διὰ τῆς τοῦ φάρυγγος
χώνης ἐνέῤῥιπτεν.
d
β'. [115] Αλλὰ τί ; Οἷα ἑκάστου τὰ ὀψώνια, τοιαῦται
καὶ αἱ ἀνταποδόσεις. Συνέβη δέ, φησὶν, ἀποθανεῖν τὸν
πένητα, καὶ ἀπενεχθῆναι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς τοὺς
κόλπους του Αθραώμ. Μόλις ποτὲ ὁ πένης ἀπὸ τῆς
ζαλώδους πενίας ῥυσθεὶς, εἰς τὴν εὔδιον λιμένα του
᾿Αβραὰμ ἀπέπλευσεν. Εγένετο γάρ, φησίν, ἀποθανεῖν
τὸν Λάζαρον, καὶ ἀπενεχθῆναι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς
τοὺς κόλπους τοῦ ᾿Αβραάμ. Ορᾷς, πῶς ἡ πενία μετὰ
τὴν ἐντεῦθεν ἔξοδον δορυφόρους ἀγγέλους ἔχει; Συνέβη
δὲ καὶ τὸν πλούσιον ἀποθανεῖν καὶ ταφῆναι. Εὐθὺς
ἐπὶ τοῦ πλουσίου τέτακται ἡ ταφή, κατὰ τὸ ὑπὸ τοῦ
Δαυΐδ λεγόμενον· Καὶ οἱ τάφοι αὐτῶν οἰκίαι αὐτῶν εἰς
τὸν αἰῶνα. Διὰ τοῦτο λέγεταί σοι· Πτωχέ, Μή φοβού,
ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος, ὅτι οὐκ ἐν τῷ ἀποθνή
σκειν αὐτὸν λήψεται τὰ πάντα, οὐδὲ συγκαταθήσε
ται ἑαυτῷ ἡ δόξα αὐτοῦ. Ἐνταῦθα γὰρ πάντα κατα
λιμπάνει, τοὺς δούλους, τοὺς ὑπασπιστάς, τοὺς ὑπηρέ
τας, τοὺς παρασίτους, τους κόλακας, τὰ ὀχήματα, τους
χρυσοχαλίνους ἵππους, τὰ βαλανεῖα, τὰ χωρία, τοὺς χρυ
σωρόφους οίκους, τὰ ἐψηφωμένα εδάφη, τὴν βασιλείαν,
τὴν ἐξουσίαν, τὴν δεσποτείαν, πάντα ἐνταῦθα καταλιμ
πάνει, καὶ γυμνὸς ἀπέρχεται. Καὶ ὑπάρχων ἐν τῷ ᾅδῃ,
Ἐπάρας τοὺς ὀφθαλμούς. Ενθυμήθητι, εἰς ὅσον βάθος
ὑπῆρχεν ὁ πλούσιος, εἰς δὲ οἷον ὕψος ὁ πένης. Καὶ ἐξ-
άρας, φησί, τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ ὁ πλούσιος, εἶδε
τὸν Ἀβραὰμ καὶ Λάζαρον ἐν τοῖς κόλποις αὐτοῦ.
Διὰ τί γὰρ μὴ ὁ Λάζαρος εἶδε τὸν πλούσιον; Επειδή
ἐν τῷ φωτὶ τυγχάνων τὸν ἐν τῷ σκότει ὄντα οὐ βλέπει,
ἀλλ' ὁ ἐν τῷ σκότει τὴν ἐν τῷ φωτὶ ὄντα ὁρᾷ. Καὶ εἶπε·
Πάτερ Αβραάμ, ἐλέησόν με. Αρτι λέγεις, Ἐλέησεν,
ὅτε καιρὸς ἐλέους οὐκ ἔστιν. Οὐκ ἤκουσας τοῦ λέγοντας.
Ανίλεως ἡ κρίσις τῷ μὴ ποιήσαντι ἔλεος; Νῦν με
τανοεῖς, ὅτι οὐκ ἔστιν ἐξομολόγησις. Οὐκ ἤκουσας του
• Πολυχύτῳ Savil. et alii; πολυφόρτῳ Morel. Hox Sart
καταλευόμενος, mss. καταρδευόμενος, Morel καταδούμενος
Ελαίου mass., ἐλέου Savil.
καιρῷ τῆς τιμωρίας. Οὐκ ἤκουσας τοῦ Θεοῦ σοι βοῶντος διὰ τῶν προφητῶν πάντων καὶ λέγοντος· Ἔλεος καὶ κρῖμα φύλασσον, καὶ ἔγγιζε τῷ Θεῷ σου, διότι ἔλεος θέλω ὑπὲρ θυσίαν; καὶ, Μακάριοι οἱ ἐλεήμονες, ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται; καὶ πάλιν, Ὁ ἐλεῶν πτωχὸν, δανείζει Θεῷ; Ὅπου οὖν ἔσπειρας, ἐκεῖ ζήτει καὶ θερί-σαι· ὅπου ἐδάνεισας, ἐκεῖ καὶ ἀπαίτει. Σὺ δὲ ἐλεημοσύ-νης σπέρμα οὐκ ἔῤῥιψας πώποτε, οὔτε διὰ τῆς εἰς τὸν πένητα ἐλεημοσύνης Θεῷ ἐδάνεισας, ἀλλὰ πάντα τῇ ἑαυ-τοῦ γαστρὶ ἐθησαύρισας. Ὅπου ἔσχες τὸν θησαυρόν σου, ἐκεῖ ἔχε καὶ τὴν καρδίαν σου. Ἐλέησόν με, καὶ πέμ-ψον Λάζαρον, ἵνα τὴν ἀκμὴν τοῦ δακτύλου αὐτῷ βάψῃ ὕδατος, καὶ καταψύξῃ μου τὴν γλῶσσαν, ὅτι δεινῶς ὀδυνῶμαι ἐν τῇ φλογὶ ταύτῃ. Τὴν γλῶσσαν κολάζεται, δι’ ἧς τὴν τροφὴν ἐλάμβανε· ῥανίδα ἐζήτει ὕδατος, ἐπειδὴ κἂν ποτήριον ψυχροῦ ὕδατος εἰς ὄνομα
595 SPURIA.
μενος καθ' ἡμέραν λαμπρώς. Πτωχὸς δέ τις ἦν Αι
ζαρος ονόματι, ὃς ἐβέβλητο πρὸς τὸν πυλῶνα τοῦ
πλουσίου ἠλκωμένος, καὶ ἐπιθυμῶν ἀπὸ τῶν πιπτόν
των ψυχίων τῆς τραπέζης τοῦ πλουσίου μεταλαβεῖν·
καὶ οὐδεὶς ἐπίδου αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ οἱ κύνες ερχόμενοι
ἔλειχον τὰ ἕλκη αὐτοῦ. Ἀναγκαῖον τοίνυν διηγήσα
σθαι, ἀγαπητοί, τὰ κατὰ μέρος, ἵν᾿ ὥσπερ οἱ πλωτήρες
ἐκ τῆς τῶν προπλεόντων πείρας φύγωμεν καὶ ἡμεῖς τὰς
ὑφάλους τῶν ναυαγίων πέτρας· ἵν' οἱ μὲν πλούσιοι ἐκ
τῆς τοῦ προλαβόντος πλουσίου τιμωρίας ἑαυτοὺς σωφρο
νίσωσιν, οἱ δὲ πένητες τὰς ἑαυτῶν ἐλπίδας ἐν Λαζάρω
ὁρῶντες προλαμπούσας προθύμως τὸν δρόμον τῆς θλί
έως διεκδράμωσιν. Ανθρωπός τις ἦν πλούσιος. "Αν-
θρωπός τις. Οὐ τετίμηται τῇ τοῦ ὀνόματος προσηγορία,
ὥσπερ ὁ δίκαιος Ιώβ. Ανθρωπός τις ἦν ἐν χώρᾳ τῇ
Αὐσίτιδι, ᾧ ὄνομα Ιώβ. Τούτου δὲ παρασεσιώπηται τὸ
ὄνομα· ὁ γὰρ ἄκαρπος ἐστέρηται καὶ τοῦ ὀνόματος (δ:-
καίων γὰρ καὶ τὰ ὀνόματα ἐν βίβλῳ ζωῆς, ἁμαρτωλῶν
δὲ ἐξαλειφθήσεται), μόνον ἔχων τὸ κοινὸν τῆς φύσεως
ὄνομα τὸ ἄνθρωπος· τοῦτο γὰρ πάντων κοινὸν τὸ ὄνομα.
᾿Αλλὰ κοινὸν μὲν εἶχε τὸ ὄνομα, ἰδιάζουσαν δὲ τῆς και
κίας τὴν ὠμότητα. Ανθρωπός τις ἦν πλούσιος. Συγ-
γενὴς μὲν τοῦ πένητος Λαζάρου κατὰ τὴν τοῦ σώματος
φύσιν, ξένος δὲ τῆς ἐν Χριστῷ κληρονομίας διὰ τὴν τῆς
προαιρέσεως μοχθηρίαν. "Ανθρωπός τις ήν. "Ανθρωπος
ἦν.
μὲν ἦν τῷ σχήματι, τῷ δὲ φρονήματι θηρίον μονορά-
γον. "Ανθρωπός τις ἦν πλούσιος. Πλούσιος ἐν κτήμασι,
πλούσιος ἐν ἐγκλήματι, πλούσιος ἐν χαλκῷ, πλούσιος ἐν
ἱῷ ἁμαρτίας· ἀργύρω περιλαμπόμενος, ἀλλ᾽ ἁμαρτίαις
συσκοτιζόμενος πλούσιος ἐν χρυσῷ, ἀλλὰ πτωχὸς · ἐν
Χριστῷ· ἐσθῆτα ἔχων πολλὴν, ἀλλὰ γυμνὴν ἔχων τὴν
ψυχήν· πολυτελῆ ἐσθῆτα φυλάσσων, καὶ σήτας ἐκτρέ-
φων πολλούς. Ανθρωπός τις ἦν πλούσιος. Πλούτῳ και
μῶν, ἄνθος δικαιοσύνης οὐκ ἔχων· δένδρον φθινοπωρι
νὸν, ἄκαρπον, δις ἀποθανόν. Ανθρωπός τις ἦν πλού
σιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο πορφύραν καὶ βύσσου. Πορ-
φύραν μὲν εἶχε τὸ ἔνδυμα, τῆς βασιλείας δὲ τοῦ Θεοῦ
ἀπέρριπτο, πορφύραν εἶχεν, οὐ τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ
ἐρβαντισμένην, ἀλλ' ἐξ αἵματος κοχλίου θαλάσσης βε
βαμμένην οὐ βασιλείαν οὐρανῶν μνηστευομένην αὐτῷ,
ἀλλὰ φοβερὰν φλόγα γεέννης αὐτῷ προλάμπουσαν. Αν
θρωπός τις ἦν πλούσιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο βύσσον
καὶ πορφύραν, εὐφραινόμενος καθ' ἡμέραν λαμπρῶς.
Εὐφραινόμενος οὐχ ὡς οἱ δίκαιοι ἐν Κυρίῳ (δικαίων γὰρ
εὐφροσύνη μνήμη Θεοῦ, ὡς μαρτυρεῖ μοι Δαυΐδ λέγων·
Εμνήσθην τοῦ Θεοῦ, καὶ ηυφράνθην), ἀλλ᾽ ἦν εὐ
φραινόμενος ἐν μέθαις, ἐν ἀσωτίαις, ἐν κραιπάλαις, ἐν
ἀταξίαις, οὐδὲν ἀπεοικὼς χοίροις ἐν βορβόρω κυλινδου-
μένοις. Πτωχός [114] δέ τις ἦν Λάζαρος. Εἶπε τοῦ
πένητος τὸ ὄνομα, τιμῶν τὸν πτωχὸν διὰ τῆς τοῦ ὀνόμα
της προσηγορίας. Πτωχὸς δέ τις ἦν Λάζαρος, ὃς ἐδέ
βλητο πρὸς τὸν πυλῶνα αὐτοῦ, τῇ τρικυμίᾳ τῆς πτω
χείας σφοδρώς κλονούμενος, ἀλλὰ μετ᾿ οὐ πολὺ εἰς τὸν
εὔδιον κόλπον τοῦ ᾿Αβραὰμ ὑπ' ἀγγέλων δορυφορούμενος.
Πτωχὸς δέ τις ἦν Λάζαρος, ὃς πρὸς τὸν πυλῶνα τοῦ
πλουσίου ἑβέβλητο ηλκωμένος. Η πόσοις κακοῖς ὁ
πτωχὸς συνείχετο ! ὑπὸ τῆς βαρυτάτης πενίας, ὥσπερ
ὑπὸ χαλάζης βιαίας ἐκολαφίζετο· ὑπὸ τῶν ἀναζεουσῶν
φλυκταινών, ὥσπερ ὑπὸ ἀνθράκων σπινθηροβόλων διο
ησθίετο· πανταχόθεν χείμαρροι αὐτῷ θλίψεως προση-
ῥάσσοντο, τὸ σῶμα διαλύοντες, τὴν καρδίαν συνθρύπτον
τες· οὐδεμία αὐτῷ ἄνεσις γαλήνης ηυρίσκετο. Εξωθεν
μάχαι ἔσωθεν φόβοι. "Εξωθεν γὰρ τὸ σῶμα ὑπὸ τῶν
φλυκταινών ἐδαμάζετο, καὶ ἔσωθεν ἡ καρδία ὑπὸ τῶν
ἀπαραιτήτων φροντίδων διησθίετο. Οὐ χώρα αὐτῷ σιτο
φόρος σπέρμα ἄρτου προσέφερεν, οὐκ ἄμπελος αὐτῷ
βότρυν γλυκύρρωγον προσεκόμιζεν, οὐ δένδρον οπώρα;
ἥδιστον καρπὸν αὐτῷ ἐγεώργει, οὐδ' ἄλλο τι τῶν γεηρών
πρὸς τὴν τῆς πενίας παραμυθίαν ἦν. Πώς γάρ, ᾧ οὐδὲ
σπιθαμὴ γῆς ἀροσίμου τόπος ὑπῆρχεν, οὔτε πηχυαίον
ἔδαφος εἰς κατοίκησιν, ἀλλ᾽ αίθριος ἐβέβλητο ἐπὶ τῆς
κοπρία;; Κόπρος αὐτῷ καὶ ἐν νυκτὶ καὶ ἐν ἡμέρᾳ περι
βόλαιον ἦν, θάλπουσα μὲν ἐν τῷ χειμῶνι ἐκ μέρους, ἐν
δὲ τῷ θέρει δεινῶς κατακαίουσα. Κατεστιγμένον εἶχε
τὸ σῶμα τοῖς τραύμασιν, ἀδρανὲς πρὸς γεωργίαν, ἄχρή-
στον πρὸς ὁδοιπορίαν καὶ ἐμπορίαν, καὶ πρὸς τὰς ἄλλας
• Alii ἀλλὰ μέτριος, h Hie magna est lectionum varielas.
Savil. et duo habent κόχλου θαλαττίου, unus κόχλου θαλασ
σίας, alius κούλης θαλασσίας, Morel. κοχλίου θαλάσσης.
C
591
τῶν χρειῶν ἀφερμὰς ἀνεπιτήδειον. Πανταχόθεν αὐτῷ
ἀπορία, πανταχόθεν στένωσις· στεναγμαὶ αὐτῷ πρὸ δα
κρύων ἐπὶ τῇ καρδίᾳ τριβόλων δίκην ἐφύοντο· οχετοί
δακρύων ἐπὶ παρειῶν αὐτῷ ἐφέροντο, τῇ συνεχεῖ τῶν
δακρύων ῥύμῃ αὐλακιζόμεναι· θάνατον ἐν τοῖς ὕπνος
ἐμελέτα, θάνατον μετὰ τὸν ὕπνον περιεβλέπετο, καὶ οὐ
δαμοῦ εὕρισκεν. Πόνων γὰρ καὶ φροντίδων μακρῶν ὡς
λυτήριον ἐπεζήτει τὸν θάνατον, οὐδὲν ἀπεοικὼς τῷ που
λυάθλῳ Ἰώβ. Καὶ γὰρ ἐκεῖνος ἀπωλέσας τὰ χρήματα,
τὰ βουκόλια, τὰ κτήματα, τελευταῖον γυμνὸς τὸ σῶμα τοῖς
σκώληξι συνειλημμένος, ἐπὶ τῆς κοπρίας ἐβέβλητο, καὶ
θάνατον ἐπεθύμει. Τί γὰρ ἔλεγε ; Ἵνα τί δέδοται τοῖς
ἐν πικρίᾳ φῶς, ζωὴ δὲ ταῖς ἐν ὀδύναις ψυχαῖς; Οι
ἱμείρονται τοῦ θανάτου, καὶ οὐ τυγχάνουσιν, ἀν
ορύττοντες αὐτὸν ὥσπερ θησαυρόν· περιχαρεῖς δὲ
ἐγένοντο, ἐὰν κατατύχωσι· θάνατος γὰρ ἀνδρὶ ἀνά-
παυσις. Ἀλλὰ καὶ ἐπεθύμει, φησὶν, ἀπὸ τῶν ψιχίων
τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τοῦ πλουσίου
χορτασθῆναι, καὶ οὐδεὶς ἐδίδου αὐτῷ. "Ω βίου αλλο
κότου! ὁ μὲν πλούσιος ἐν τῷ πολυφόρτῳ ρεύματι τῆς
τρυφῆς καταρδευόμενος ἐμέθυεν, ὁ δὲ πένης μηδεμίαν
ἔχων εὐπορίας ικμάδα, τῷ καύσωνι τῆς πενίας ἔμαραί
νετο. Διὰ τί γὰρ αὐτοῖς εύκρατος ὁ πλοῦς τοῦ βίου ἐν τῇ
πρὸς ἀλλήλους κοινωνίᾳ οὐ γεγένηται; Διὰ τί; Ἵνα δ
μὲν πένης λαμπροὺς τοὺς στεφάνους τῆς ὑπομονῆς
υποδέξηται, ὁ δὲ πλούσιος τῆς ἀποτεθηριωμένης ψυχής
τοὺς ὄύφακας τοῖς οἰκείοις ὁδοῦσι μασήσηται. ᾿Αλλὰ
καὶ οἱ κύνες, φησίν, ἐρχόμενοι ἀπέλειχον τὰ
ἕλκη αὐτοῦ. Εὐγενέστεροι οἱ κύνες τοῦ πλουσίου,
ἀγαθώτεροι τῆς ἐκείνου ἀπανθρωπίας. Εκείνου μη
δέποτε ψεκάδα ἐλαίου & δροσίσαντος τῷ πένητι, σε
κύνες τὴν ἀκμὴν τῶν ὀδόντων τῇ φιλανθρωπία πραξ
ναντες, ἀπαλῇ τῇ γλώσσῃ αὐτὸν ἐθεράπευον, ὡς ἂν πά-
σαν ρυπαρίαν καὶ πάντα ἰχῶρα τῶν τραυμάτων αὐτοῦ
ἀποσμήχοντες· καὶ τὰ ἄγρια ἔλκη τῇ λειότητι τῆς γλώτ
της τιθασσεύοντες, τους πόνους τῶν τραυμάτων αὐτοῦ
ὑπέκλεπτον ἠρέμα. Ο δέ γε πλούσιος οὐδὲ ὄμμα ἱλαρόν
ἐχαρίσατο τῷ πένητι πώποτε, οὐδὲ λόγον κἂν ἄκαρπον,
οὐ ῥάκος αὐτῷ ἐπέρριψεν, οὐ σίτων λείψανον, οὐκ ὁδο
τὸν ἕνα ὑπὸ τοῦ δεδαπανημένον, οὐκ ἄρτον, οὐ κλάσμα
ἄρτου ὑπ᾿ εὐρῶτος διεφθαρμένον, ἀλλὰ πάντα ἐν τῇ αὐτ
τοῦ γαστρί, ὥσπερ ἐν πανδοχείῳ, διὰ τῆς τοῦ φάρυγγος
χώνης ἐνέῤῥιπτεν.
d
β'. [115] Αλλὰ τί ; Οἷα ἑκάστου τὰ ὀψώνια, τοιαῦται
καὶ αἱ ἀνταποδόσεις. Συνέβη δέ, φησὶν, ἀποθανεῖν τὸν
πένητα, καὶ ἀπενεχθῆναι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς τοὺς
κόλπους του Αθραώμ. Μόλις ποτὲ ὁ πένης ἀπὸ τῆς
ζαλώδους πενίας ῥυσθεὶς, εἰς τὴν εὔδιον λιμένα του
᾿Αβραὰμ ἀπέπλευσεν. Εγένετο γάρ, φησίν, ἀποθανεῖν
τὸν Λάζαρον, καὶ ἀπενεχθῆναι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς
τοὺς κόλπους τοῦ ᾿Αβραάμ. Ορᾷς, πῶς ἡ πενία μετὰ
τὴν ἐντεῦθεν ἔξοδον δορυφόρους ἀγγέλους ἔχει; Συνέβη
δὲ καὶ τὸν πλούσιον ἀποθανεῖν καὶ ταφῆναι. Εὐθὺς
ἐπὶ τοῦ πλουσίου τέτακται ἡ ταφή, κατὰ τὸ ὑπὸ τοῦ
Δαυΐδ λεγόμενον· Καὶ οἱ τάφοι αὐτῶν οἰκίαι αὐτῶν εἰς
τὸν αἰῶνα. Διὰ τοῦτο λέγεταί σοι· Πτωχέ, Μή φοβού,
ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος, ὅτι οὐκ ἐν τῷ ἀποθνή
σκειν αὐτὸν λήψεται τὰ πάντα, οὐδὲ συγκαταθήσε
ται ἑαυτῷ ἡ δόξα αὐτοῦ. Ἐνταῦθα γὰρ πάντα κατα
λιμπάνει, τοὺς δούλους, τοὺς ὑπασπιστάς, τοὺς ὑπηρέ
τας, τοὺς παρασίτους, τους κόλακας, τὰ ὀχήματα, τους
χρυσοχαλίνους ἵππους, τὰ βαλανεῖα, τὰ χωρία, τοὺς χρυ
σωρόφους οίκους, τὰ ἐψηφωμένα εδάφη, τὴν βασιλείαν,
τὴν ἐξουσίαν, τὴν δεσποτείαν, πάντα ἐνταῦθα καταλιμ
πάνει, καὶ γυμνὸς ἀπέρχεται. Καὶ ὑπάρχων ἐν τῷ ᾅδῃ,
Ἐπάρας τοὺς ὀφθαλμούς. Ενθυμήθητι, εἰς ὅσον βάθος
ὑπῆρχεν ὁ πλούσιος, εἰς δὲ οἷον ὕψος ὁ πένης. Καὶ ἐξ-
άρας, φησί, τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ ὁ πλούσιος, εἶδε
τὸν Ἀβραὰμ καὶ Λάζαρον ἐν τοῖς κόλποις αὐτοῦ.
Διὰ τί γὰρ μὴ ὁ Λάζαρος εἶδε τὸν πλούσιον; Επειδή
ἐν τῷ φωτὶ τυγχάνων τὸν ἐν τῷ σκότει ὄντα οὐ βλέπει,
ἀλλ' ὁ ἐν τῷ σκότει τὴν ἐν τῷ φωτὶ ὄντα ὁρᾷ. Καὶ εἶπε·
Πάτερ Αβραάμ, ἐλέησόν με. Αρτι λέγεις, Ἐλέησεν,
ὅτε καιρὸς ἐλέους οὐκ ἔστιν. Οὐκ ἤκουσας τοῦ λέγοντας.
Ανίλεως ἡ κρίσις τῷ μὴ ποιήσαντι ἔλεος; Νῦν με
τανοεῖς, ὅτι οὐκ ἔστιν ἐξομολόγησις. Οὐκ ἤκουσας του
• Πολυχύτῳ Savil. et alii; πολυφόρτῳ Morel. Hox Sart
καταλευόμενος, mss. καταρδευόμενος, Morel καταδούμενος
Ελαίου mass., ἐλέου Savil.
PG 59:596μαθητοῦ πώποτε διψῶντι οὐ μετέδωκεν. Εἰ κοινωνὸν ἐν τῷ βίῳ τῶν σῶν ἀγαθῶν ἐκτήσω τὸν Λάζαρον, νῦν ἂν τὴν βασιλείαν σὺν αὐτῷ ἐμερίσω· εἰ συνῆκας ἐπὶ τὸν πένητα, νῦν ἂν ἐῤῥύσθης τῆς πονηρᾶς κρίσεως. Μακά-ριος γὰρ ὁ συνιὼν ἐπὶ πτωχὸν καὶ πένητα· ἐν ἡμέρᾳ πονηρᾷ ῥύσεται αὐτὸν ὁ Κύριος. Ἐξομάλισον ἐκεῖνο τὸ χάος τὸ πολυφλεγὲς τῇ πλουσίᾳ τῶν χρημάτων σου εἰς τοὺς πένητας καταβολῇ· δρόσισον νῦν τὸ ἔλεος, καὶ ἔσβεσας τὴν κάμινον· θρέψον ὀρφανοὺς, καὶ ἀπέκτεινας τοὺς ἀκοιμήτους σκώληκας· στεῖλον δάκρυον χήρας, καὶ ἀπέσμηξάς σου τὴν ψυχὴν τοῦ πένθους τῶν ἁμαρτημά-των. Διὰ τοῦτο γάρ σοι ταῦτα ἀνέγνωσται, ἵνα μὴ τοῖς αὐτοῖς ἴχνεσι τοῦ ἀνελεήμονος πλουσίου ἐπιβὰς, εἰς τὴν αὐτὴν τιμωρίαν τῆς γεέννης ἐμπέσῃς. Σὺ δὲ ὁ πένης μὴ ὀλιγώρει, μηδὲ ἀποκάμῃς ἐν τῇ τρικυμίᾳ τῆς πε-νίας κλονούμενος. Ἀπόβλεπε πρὸς τὸν Λάζαρον τὸν λαμ-πρότατον· ἐκεῖ ἔχε τεταμένον τὸ ὄμμα καὶ νύκτωρ καὶ μεθ’ ἡμέραν· ἵνα τῷ οἴακι τῆς ὑπομονῆς κυβερνῶν σου τὴν ζωὴν εἰς τὸν αὐτὸν λιμένα τῆς ἀναπαύσεως φθάσῃς, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
595 SPURIA.
μενος καθ' ἡμέραν λαμπρώς. Πτωχὸς δέ τις ἦν Αι
ζαρος ονόματι, ὃς ἐβέβλητο πρὸς τὸν πυλῶνα τοῦ
πλουσίου ἠλκωμένος, καὶ ἐπιθυμῶν ἀπὸ τῶν πιπτόν
των ψυχίων τῆς τραπέζης τοῦ πλουσίου μεταλαβεῖν·
καὶ οὐδεὶς ἐπίδου αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ οἱ κύνες ερχόμενοι
ἔλειχον τὰ ἕλκη αὐτοῦ. Ἀναγκαῖον τοίνυν διηγήσα
σθαι, ἀγαπητοί, τὰ κατὰ μέρος, ἵν᾿ ὥσπερ οἱ πλωτήρες
ἐκ τῆς τῶν προπλεόντων πείρας φύγωμεν καὶ ἡμεῖς τὰς
ὑφάλους τῶν ναυαγίων πέτρας· ἵν' οἱ μὲν πλούσιοι ἐκ
τῆς τοῦ προλαβόντος πλουσίου τιμωρίας ἑαυτοὺς σωφρο
νίσωσιν, οἱ δὲ πένητες τὰς ἑαυτῶν ἐλπίδας ἐν Λαζάρω
ὁρῶντες προλαμπούσας προθύμως τὸν δρόμον τῆς θλί
έως διεκδράμωσιν. Ανθρωπός τις ἦν πλούσιος. "Αν-
θρωπός τις. Οὐ τετίμηται τῇ τοῦ ὀνόματος προσηγορία,
ὥσπερ ὁ δίκαιος Ιώβ. Ανθρωπός τις ἦν ἐν χώρᾳ τῇ
Αὐσίτιδι, ᾧ ὄνομα Ιώβ. Τούτου δὲ παρασεσιώπηται τὸ
ὄνομα· ὁ γὰρ ἄκαρπος ἐστέρηται καὶ τοῦ ὀνόματος (δ:-
καίων γὰρ καὶ τὰ ὀνόματα ἐν βίβλῳ ζωῆς, ἁμαρτωλῶν
δὲ ἐξαλειφθήσεται), μόνον ἔχων τὸ κοινὸν τῆς φύσεως
ὄνομα τὸ ἄνθρωπος· τοῦτο γὰρ πάντων κοινὸν τὸ ὄνομα.
᾿Αλλὰ κοινὸν μὲν εἶχε τὸ ὄνομα, ἰδιάζουσαν δὲ τῆς και
κίας τὴν ὠμότητα. Ανθρωπός τις ἦν πλούσιος. Συγ-
γενὴς μὲν τοῦ πένητος Λαζάρου κατὰ τὴν τοῦ σώματος
φύσιν, ξένος δὲ τῆς ἐν Χριστῷ κληρονομίας διὰ τὴν τῆς
προαιρέσεως μοχθηρίαν. "Ανθρωπός τις ήν. "Ανθρωπος
ἦν.
μὲν ἦν τῷ σχήματι, τῷ δὲ φρονήματι θηρίον μονορά-
γον. "Ανθρωπός τις ἦν πλούσιος. Πλούσιος ἐν κτήμασι,
πλούσιος ἐν ἐγκλήματι, πλούσιος ἐν χαλκῷ, πλούσιος ἐν
ἱῷ ἁμαρτίας· ἀργύρω περιλαμπόμενος, ἀλλ᾽ ἁμαρτίαις
συσκοτιζόμενος πλούσιος ἐν χρυσῷ, ἀλλὰ πτωχὸς · ἐν
Χριστῷ· ἐσθῆτα ἔχων πολλὴν, ἀλλὰ γυμνὴν ἔχων τὴν
ψυχήν· πολυτελῆ ἐσθῆτα φυλάσσων, καὶ σήτας ἐκτρέ-
φων πολλούς. Ανθρωπός τις ἦν πλούσιος. Πλούτῳ και
μῶν, ἄνθος δικαιοσύνης οὐκ ἔχων· δένδρον φθινοπωρι
νὸν, ἄκαρπον, δις ἀποθανόν. Ανθρωπός τις ἦν πλού
σιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο πορφύραν καὶ βύσσου. Πορ-
φύραν μὲν εἶχε τὸ ἔνδυμα, τῆς βασιλείας δὲ τοῦ Θεοῦ
ἀπέρριπτο, πορφύραν εἶχεν, οὐ τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ
ἐρβαντισμένην, ἀλλ' ἐξ αἵματος κοχλίου θαλάσσης βε
βαμμένην οὐ βασιλείαν οὐρανῶν μνηστευομένην αὐτῷ,
ἀλλὰ φοβερὰν φλόγα γεέννης αὐτῷ προλάμπουσαν. Αν
θρωπός τις ἦν πλούσιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο βύσσον
καὶ πορφύραν, εὐφραινόμενος καθ' ἡμέραν λαμπρῶς.
Εὐφραινόμενος οὐχ ὡς οἱ δίκαιοι ἐν Κυρίῳ (δικαίων γὰρ
εὐφροσύνη μνήμη Θεοῦ, ὡς μαρτυρεῖ μοι Δαυΐδ λέγων·
Εμνήσθην τοῦ Θεοῦ, καὶ ηυφράνθην), ἀλλ᾽ ἦν εὐ
φραινόμενος ἐν μέθαις, ἐν ἀσωτίαις, ἐν κραιπάλαις, ἐν
ἀταξίαις, οὐδὲν ἀπεοικὼς χοίροις ἐν βορβόρω κυλινδου-
μένοις. Πτωχός [114] δέ τις ἦν Λάζαρος. Εἶπε τοῦ
πένητος τὸ ὄνομα, τιμῶν τὸν πτωχὸν διὰ τῆς τοῦ ὀνόμα
της προσηγορίας. Πτωχὸς δέ τις ἦν Λάζαρος, ὃς ἐδέ
βλητο πρὸς τὸν πυλῶνα αὐτοῦ, τῇ τρικυμίᾳ τῆς πτω
χείας σφοδρώς κλονούμενος, ἀλλὰ μετ᾿ οὐ πολὺ εἰς τὸν
εὔδιον κόλπον τοῦ ᾿Αβραὰμ ὑπ' ἀγγέλων δορυφορούμενος.
Πτωχὸς δέ τις ἦν Λάζαρος, ὃς πρὸς τὸν πυλῶνα τοῦ
πλουσίου ἑβέβλητο ηλκωμένος. Η πόσοις κακοῖς ὁ
πτωχὸς συνείχετο ! ὑπὸ τῆς βαρυτάτης πενίας, ὥσπερ
ὑπὸ χαλάζης βιαίας ἐκολαφίζετο· ὑπὸ τῶν ἀναζεουσῶν
φλυκταινών, ὥσπερ ὑπὸ ἀνθράκων σπινθηροβόλων διο
ησθίετο· πανταχόθεν χείμαρροι αὐτῷ θλίψεως προση-
ῥάσσοντο, τὸ σῶμα διαλύοντες, τὴν καρδίαν συνθρύπτον
τες· οὐδεμία αὐτῷ ἄνεσις γαλήνης ηυρίσκετο. Εξωθεν
μάχαι ἔσωθεν φόβοι. "Εξωθεν γὰρ τὸ σῶμα ὑπὸ τῶν
φλυκταινών ἐδαμάζετο, καὶ ἔσωθεν ἡ καρδία ὑπὸ τῶν
ἀπαραιτήτων φροντίδων διησθίετο. Οὐ χώρα αὐτῷ σιτο
φόρος σπέρμα ἄρτου προσέφερεν, οὐκ ἄμπελος αὐτῷ
βότρυν γλυκύρρωγον προσεκόμιζεν, οὐ δένδρον οπώρα;
ἥδιστον καρπὸν αὐτῷ ἐγεώργει, οὐδ' ἄλλο τι τῶν γεηρών
πρὸς τὴν τῆς πενίας παραμυθίαν ἦν. Πώς γάρ, ᾧ οὐδὲ
σπιθαμὴ γῆς ἀροσίμου τόπος ὑπῆρχεν, οὔτε πηχυαίον
ἔδαφος εἰς κατοίκησιν, ἀλλ᾽ αίθριος ἐβέβλητο ἐπὶ τῆς
κοπρία;; Κόπρος αὐτῷ καὶ ἐν νυκτὶ καὶ ἐν ἡμέρᾳ περι
βόλαιον ἦν, θάλπουσα μὲν ἐν τῷ χειμῶνι ἐκ μέρους, ἐν
δὲ τῷ θέρει δεινῶς κατακαίουσα. Κατεστιγμένον εἶχε
τὸ σῶμα τοῖς τραύμασιν, ἀδρανὲς πρὸς γεωργίαν, ἄχρή-
στον πρὸς ὁδοιπορίαν καὶ ἐμπορίαν, καὶ πρὸς τὰς ἄλλας
• Alii ἀλλὰ μέτριος, h Hie magna est lectionum varielas.
Savil. et duo habent κόχλου θαλαττίου, unus κόχλου θαλασ
σίας, alius κούλης θαλασσίας, Morel. κοχλίου θαλάσσης.
C
591
τῶν χρειῶν ἀφερμὰς ἀνεπιτήδειον. Πανταχόθεν αὐτῷ
ἀπορία, πανταχόθεν στένωσις· στεναγμαὶ αὐτῷ πρὸ δα
κρύων ἐπὶ τῇ καρδίᾳ τριβόλων δίκην ἐφύοντο· οχετοί
δακρύων ἐπὶ παρειῶν αὐτῷ ἐφέροντο, τῇ συνεχεῖ τῶν
δακρύων ῥύμῃ αὐλακιζόμεναι· θάνατον ἐν τοῖς ὕπνος
ἐμελέτα, θάνατον μετὰ τὸν ὕπνον περιεβλέπετο, καὶ οὐ
δαμοῦ εὕρισκεν. Πόνων γὰρ καὶ φροντίδων μακρῶν ὡς
λυτήριον ἐπεζήτει τὸν θάνατον, οὐδὲν ἀπεοικὼς τῷ που
λυάθλῳ Ἰώβ. Καὶ γὰρ ἐκεῖνος ἀπωλέσας τὰ χρήματα,
τὰ βουκόλια, τὰ κτήματα, τελευταῖον γυμνὸς τὸ σῶμα τοῖς
σκώληξι συνειλημμένος, ἐπὶ τῆς κοπρίας ἐβέβλητο, καὶ
θάνατον ἐπεθύμει. Τί γὰρ ἔλεγε ; Ἵνα τί δέδοται τοῖς
ἐν πικρίᾳ φῶς, ζωὴ δὲ ταῖς ἐν ὀδύναις ψυχαῖς; Οι
ἱμείρονται τοῦ θανάτου, καὶ οὐ τυγχάνουσιν, ἀν
ορύττοντες αὐτὸν ὥσπερ θησαυρόν· περιχαρεῖς δὲ
ἐγένοντο, ἐὰν κατατύχωσι· θάνατος γὰρ ἀνδρὶ ἀνά-
παυσις. Ἀλλὰ καὶ ἐπεθύμει, φησὶν, ἀπὸ τῶν ψιχίων
τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τοῦ πλουσίου
χορτασθῆναι, καὶ οὐδεὶς ἐδίδου αὐτῷ. "Ω βίου αλλο
κότου! ὁ μὲν πλούσιος ἐν τῷ πολυφόρτῳ ρεύματι τῆς
τρυφῆς καταρδευόμενος ἐμέθυεν, ὁ δὲ πένης μηδεμίαν
ἔχων εὐπορίας ικμάδα, τῷ καύσωνι τῆς πενίας ἔμαραί
νετο. Διὰ τί γὰρ αὐτοῖς εύκρατος ὁ πλοῦς τοῦ βίου ἐν τῇ
πρὸς ἀλλήλους κοινωνίᾳ οὐ γεγένηται; Διὰ τί; Ἵνα δ
μὲν πένης λαμπροὺς τοὺς στεφάνους τῆς ὑπομονῆς
υποδέξηται, ὁ δὲ πλούσιος τῆς ἀποτεθηριωμένης ψυχής
τοὺς ὄύφακας τοῖς οἰκείοις ὁδοῦσι μασήσηται. ᾿Αλλὰ
καὶ οἱ κύνες, φησίν, ἐρχόμενοι ἀπέλειχον τὰ
ἕλκη αὐτοῦ. Εὐγενέστεροι οἱ κύνες τοῦ πλουσίου,
ἀγαθώτεροι τῆς ἐκείνου ἀπανθρωπίας. Εκείνου μη
δέποτε ψεκάδα ἐλαίου & δροσίσαντος τῷ πένητι, σε
κύνες τὴν ἀκμὴν τῶν ὀδόντων τῇ φιλανθρωπία πραξ
ναντες, ἀπαλῇ τῇ γλώσσῃ αὐτὸν ἐθεράπευον, ὡς ἂν πά-
σαν ρυπαρίαν καὶ πάντα ἰχῶρα τῶν τραυμάτων αὐτοῦ
ἀποσμήχοντες· καὶ τὰ ἄγρια ἔλκη τῇ λειότητι τῆς γλώτ
της τιθασσεύοντες, τους πόνους τῶν τραυμάτων αὐτοῦ
ὑπέκλεπτον ἠρέμα. Ο δέ γε πλούσιος οὐδὲ ὄμμα ἱλαρόν
ἐχαρίσατο τῷ πένητι πώποτε, οὐδὲ λόγον κἂν ἄκαρπον,
οὐ ῥάκος αὐτῷ ἐπέρριψεν, οὐ σίτων λείψανον, οὐκ ὁδο
τὸν ἕνα ὑπὸ τοῦ δεδαπανημένον, οὐκ ἄρτον, οὐ κλάσμα
ἄρτου ὑπ᾿ εὐρῶτος διεφθαρμένον, ἀλλὰ πάντα ἐν τῇ αὐτ
τοῦ γαστρί, ὥσπερ ἐν πανδοχείῳ, διὰ τῆς τοῦ φάρυγγος
χώνης ἐνέῤῥιπτεν.
d
β'. [115] Αλλὰ τί ; Οἷα ἑκάστου τὰ ὀψώνια, τοιαῦται
καὶ αἱ ἀνταποδόσεις. Συνέβη δέ, φησὶν, ἀποθανεῖν τὸν
πένητα, καὶ ἀπενεχθῆναι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς τοὺς
κόλπους του Αθραώμ. Μόλις ποτὲ ὁ πένης ἀπὸ τῆς
ζαλώδους πενίας ῥυσθεὶς, εἰς τὴν εὔδιον λιμένα του
᾿Αβραὰμ ἀπέπλευσεν. Εγένετο γάρ, φησίν, ἀποθανεῖν
τὸν Λάζαρον, καὶ ἀπενεχθῆναι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς
τοὺς κόλπους τοῦ ᾿Αβραάμ. Ορᾷς, πῶς ἡ πενία μετὰ
τὴν ἐντεῦθεν ἔξοδον δορυφόρους ἀγγέλους ἔχει; Συνέβη
δὲ καὶ τὸν πλούσιον ἀποθανεῖν καὶ ταφῆναι. Εὐθὺς
ἐπὶ τοῦ πλουσίου τέτακται ἡ ταφή, κατὰ τὸ ὑπὸ τοῦ
Δαυΐδ λεγόμενον· Καὶ οἱ τάφοι αὐτῶν οἰκίαι αὐτῶν εἰς
τὸν αἰῶνα. Διὰ τοῦτο λέγεταί σοι· Πτωχέ, Μή φοβού,
ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος, ὅτι οὐκ ἐν τῷ ἀποθνή
σκειν αὐτὸν λήψεται τὰ πάντα, οὐδὲ συγκαταθήσε
ται ἑαυτῷ ἡ δόξα αὐτοῦ. Ἐνταῦθα γὰρ πάντα κατα
λιμπάνει, τοὺς δούλους, τοὺς ὑπασπιστάς, τοὺς ὑπηρέ
τας, τοὺς παρασίτους, τους κόλακας, τὰ ὀχήματα, τους
χρυσοχαλίνους ἵππους, τὰ βαλανεῖα, τὰ χωρία, τοὺς χρυ
σωρόφους οίκους, τὰ ἐψηφωμένα εδάφη, τὴν βασιλείαν,
τὴν ἐξουσίαν, τὴν δεσποτείαν, πάντα ἐνταῦθα καταλιμ
πάνει, καὶ γυμνὸς ἀπέρχεται. Καὶ ὑπάρχων ἐν τῷ ᾅδῃ,
Ἐπάρας τοὺς ὀφθαλμούς. Ενθυμήθητι, εἰς ὅσον βάθος
ὑπῆρχεν ὁ πλούσιος, εἰς δὲ οἷον ὕψος ὁ πένης. Καὶ ἐξ-
άρας, φησί, τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ ὁ πλούσιος, εἶδε
τὸν Ἀβραὰμ καὶ Λάζαρον ἐν τοῖς κόλποις αὐτοῦ.
Διὰ τί γὰρ μὴ ὁ Λάζαρος εἶδε τὸν πλούσιον; Επειδή
ἐν τῷ φωτὶ τυγχάνων τὸν ἐν τῷ σκότει ὄντα οὐ βλέπει,
ἀλλ' ὁ ἐν τῷ σκότει τὴν ἐν τῷ φωτὶ ὄντα ὁρᾷ. Καὶ εἶπε·
Πάτερ Αβραάμ, ἐλέησόν με. Αρτι λέγεις, Ἐλέησεν,
ὅτε καιρὸς ἐλέους οὐκ ἔστιν. Οὐκ ἤκουσας τοῦ λέγοντας.
Ανίλεως ἡ κρίσις τῷ μὴ ποιήσαντι ἔλεος; Νῦν με
τανοεῖς, ὅτι οὐκ ἔστιν ἐξομολόγησις. Οὐκ ἤκουσας του
• Πολυχύτῳ Savil. et alii; πολυφόρτῳ Morel. Hox Sart
καταλευόμενος, mss. καταρδευόμενος, Morel καταδούμενος
Ελαίου mass., ἐλέου Savil.
Second witness · khazarzar edition
De Lazaro et divite Εἰς τὸν Λάζαρον καὶ εἰς τὸν πλούσιον, ὁμιλία ʹ. 59.591 αʹ. Μέγιστόν ἐστι διδασκαλεῖον τὸ τῆς Ἐκκλησίας στάδιον, πλουσίων παιδευτήριον, πενήτων καταφύγιον. Φέρε τοίνυν, ἀγαπητοὶ, ἐπειδήπερ ἐν τῷ σκάμματι τῆς διδασκαλίας ἑστήκαμεν, τοῖς τοῦ προλαβόντος διδάγμασιν ἐξακολουθήσαντες, τὰ ἀρτίως εἰρημένα ἐν χερσὶ λαβόντες, πᾶσιν ὑμῖν τὰς παρ' ἡμῶν ὀφειλομένας ψεκάδας 59.592 τοῦ λόγου δροσίσωμεν. Ἦν δὲ ἡμῖν τὸ ἀνάγνωσμα διηγούμενον πλουσίου καὶ πένητος πολιτείαν· πλουσίου μὲν τὸν βίον τῇ τρυφῇ βεβαπτισμένον, πένητος δὲ τὸν βίον τῇ πτωχείᾳ κατεστιγμένον. Ἄνθρωπός τις ἦν πλούσιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο πορφύραν καὶ βύσσον, εὐφραινό 59.593 μενος καθ' ἡμέραν λαμπρῶς. Πτωχὸς δέ τις ἦν Λάζαρος ὀνόματι, ὃς ἐβέβλητο πρὸς τὸν πυλῶνα τοῦ πλουσίου ἡλκωμένος, καὶ ἐπιθυμῶν ἀπὸ τῶν πιπτόντων ψιχίων τῆς τραπέζης τοῦ πλουσίου μεταλαβεῖν· καὶ οὐδεὶς ἐδίδου αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ οἱ κύνες ἐρχόμενοι ἔλειχον τὰ ἕλκη αὐτοῦ. Ἀναγκαῖον τοίνυν διηγήσασθαι, ἀγαπητοὶ, τὰ κατὰ μέρος, ἵν' ὥσπερ οἱ πλωτῆρες ἐκ τῆς τῶν προπλεόντων πείρας φύγωμεν καὶ ἡμεῖς τὰς ὑφάλους τῶν ναυαγίων πέτρας· ἵν' οἱ μὲν πλούσιοι ἐκ τῆς τοῦ προλαβόντος πλουσίου τιμωρίας ἑαυτοὺς σωφρονίσωσιν, οἱ δὲ πένητες τὰς ἑαυτῶν ἐλπίδας ἐν Λαζάρῳ ὁρῶντες προλαμπούσας προθύμως τὸν δρόμον τῆς θλίψεως διεκδράμωσιν. Ἄνθρωπός τις ἦν πλούσιος. Ἄνθρωπός τις. Οὐ τετίμηται τῇ τοῦ ὀνόματος προσηγορίᾳ, ὥσπερ ὁ δίκαιος Ἰώβ. Ἄνθρωπός τις ἦν ἐν χώρᾳ τῇ Αὐσίτιδι, ᾧ ὄνομα Ἰώβ. Τούτου δὲ παρασεσιώπηται τὸ ὄνομα· ὁ γὰρ ἄκαρπος ἐστέρηται καὶ τοῦ ὀνόματος δικαίων γὰρ καὶ τὰ ὀνόματα ἐν βίβλῳ ζωῆς, ἁμαρτωλῶν δὲ ἐξαλειφθήσεται, μόνον ἔχων τὸ κοινὸν τῆς φύσεως ὄνομα τὸ ἄνθρωπος· τοῦτο γὰρ πάντων κοινὸν τὸ ὄνομα. Ἀλλὰ κοινὸν μὲν εἶχε τὸ ὄνομα, ἰδιάζουσαν δὲ τῆς κακίας τὴν ὠμότητα. Ἄνθρωπός τις ἦν πλούσιος. Συγγενὴς μὲν τοῦ πένητος Λαζάρου κατὰ τὴν τοῦ σώματος φύσιν, ξένος δὲ τῆς ἐν Χριστῷ κληρονομίας διὰ τὴν τῆς προαιρέσεως μοχθηρίαν. Ἄνθρωπός τις ἦν. Ἄνθρωπος μὲν ἦν τῷ σχήματι, τῷ δὲ φρονήματι θηρίον μονοφάγον. Ἄνθρωπός τις ἦν πλούσιος. Πλούσιος ἐν κτήμασι, πλούσιος ἐν ἐγκλήμασι, πλούσιος ἐν χαλκῷ, πλούσιος ἐν ἰῷ ἁμαρτίας· ἀργύρῳ περιλαμπόμενος, ἀλλ' ἁμαρτίαις συσκοτιζόμενος· πλούσιος ἐν χρυσῷ, ἀλλὰ πτωχὸς ἐν Χριστῷ· ἐσθῆτα ἔχων πολλὴν, ἀλλὰ γυμνὴν ἔχων τὴν ψυχήν· πολυτελῆ ἐσθῆτα φυλάσσων, καὶ σῆτας ἐκτρέφων πολλούς. Ἄνθρωπός τις ἦν πλούσιος. Πλούτῳ κομῶν, ἄνθος δικαιοσύνης οὐκ ἔχων· δένδρον φθινοπωρινὸν, ἄκαρπον, δὶς ἀποθανόν. Ἄνθρωπός τις ἦν πλούσιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο πορφύραν καὶ βύσσον. Πορφύραν μὲν εἶχε τὸ ἔνδυμα, τῆς βασιλείας δὲ τοῦ Θεοῦ ἀπέῤῥιπτο, πορφύραν εἶχεν, οὐ τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ ἐῤῥαντισμένην, ἀλλ' ἐξ αἵματος κοχλίου θαλάσσης βεβαμμένην· οὐ βασιλείαν οὐρανῶν μνηστευομένην αὐτῷ, ἀλλὰ φοβερὰν φλόγα γεέννης αὐτῷ προλάμπουσαν. Ἄνθρωπός τις ἦν πλούσιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο βύσσον καὶ πορφύραν, εὐφραινόμενος καθ' ἡμέραν λαμπρῶς. Εὐφραινόμενος, οὐχ ὡς οἱ δίκαιοι ἐν Κυρίῳ δικαίων γὰρ εὐφροσύνη μνήμη Θεοῦ, ὡς μαρτυρεῖ μοι Δαυῒδ λέγων· Ἐμνήσθην τοῦ Θεοῦ, καὶ ηὐφράνθην, ἀλλ' ἦν εὐφραινόμενος ἐν μέθαις, ἐν ἀσωτίαις, ἐν κραιπάλαις, ἐν ἀταξίαις, οὐδὲν ἀπεοικὼς χοίροις ἐν βορβόρῳ κυλινδουμένοις. Πτωχὸς δέ τις ἦν Λάζαρος. Εἶπε τοῦ πένητος τὸ ὄνομα, τιμῶν τὸν πτωχὸν διὰ τῆς τοῦ ὀνόματος προσηγορίας. Πτωχὸς δέ τις ἦν
Λάζαρος, ὃς ἐβέβλητο πρὸς τὸν πυλῶνα αὐτοῦ, τῇ τρικυμίᾳ τῆς πτωχείας σφοδρῶς κλονούμενος, ἀλλὰ μετ' οὐ πολὺ εἰς τὸν εὔδιον κόλπον τοῦ Ἀβραὰμ ὑπ' ἀγγέλων δορυφορούμενος. Πτωχὸς δέ τις ἦν Λάζαρος, ὃς πρὸς τὸν πυλῶνα τοῦ πλουσίου ἐβέβλητο ἡλκωμένος. Ὢ πόσοις κακοῖς ὁ πτωχὸς συνείχετο! ὑπὸ τῆς βαρυτάτης πενίας, ὥσπερ ὑπὸ χαλάζης βιαίας ἐκολαφίζετο· ὑπὸ τῶν ἀναζεουσῶν φλυκταινῶν, ὥσπερ ὑπὸ ἀνθράκων σπινθηροβόλων διησθίετο· πανταχόθεν χείμαῤῥοι αὐτῷ θλίψεως προσηῤῥάσσοντο, τὸ σῶμα διαλύοντες, τὴν καρδίαν συνθρύπτοντες· οὐδεμία αὐτῷ ἄνεσις γαλήνης ηὑρίσκετο. Ἔξωθεν μάχαι ἔσωθεν φόβοι. Ἔξωθεν γὰρ τὸ σῶμα ὑπὸ τῶν φλυκταινῶν ἐδαμάζετο, καὶ ἔσωθεν ἡ καρδία ὑπὸ τῶν ἀπαραιτήτων φροντίδων διησθίετο. Οὐ χώρα αὐτῷ σιτοφόρος σπέρμα ἄρτου προσέφερεν, οὐκ ἄμπελος αὐτῷ βότρυν γλυκύῤῥωγον προσεκόμιζεν, οὐ δένδρον ὀπώρας ἥδιστον καρπὸν αὐτῷ ἐγεώργει, οὐδ' ἄλλο τι τῶν γεηρῶν πρὸς τὴν τῆς πενίας παραμυθίαν ἦν. Πῶς γὰρ, ᾧ οὐδὲ σπιθαμὴ γῆς ἀροσίμου τόπος ὑπῆρχεν, οὔτε πηχυαῖον ἔδαφος εἰς κατοίκησιν, ἀλλ' αἴθριος ἐβέβλητο ἐπὶ τῆς κοπρίας; Κόπρος αὐτῷ καὶ ἐν νυκτὶ καὶ ἐν ἡμέρᾳ περιβόλαιον ἦν, θάλπουσα μὲν ἐν τῷ χειμῶνι ἐκ μέρους, ἐν δὲ τῷ θέρει δεινῶς κατακαίουσα. Κατεστιγμένον εἶχε τὸ σῶμα τοῖς τραύμασιν, ἀδρανὲς πρὸς γεωργίαν, ἄχρηστον πρὸς ὁδοιπορίαν καὶ ἐμπορίαν, καὶ πρὸς τὰς ἄλλας 59.594 τῶν χρειῶν ἀφορμὰς ἀνεπιτήδειον. Πανταχόθεν αὐτῷ ἀπορία, πανταχόθεν στένωσις· στεναγμοὶ αὐτῷ πρὸ δακρύων ἐπὶ τῇ καρδίᾳ τριβόλων δίκην ἐφύοντο· ὀχετοὶ δακρύων ἐπὶ παρειῶν αὐτῷ ἐφέροντο τῇ συνεχεῖ τῶν δακρύων ῥύμῃ αὐλακιζόμεναι· θάνατον ἐν τοῖς ὕπνοις ἐμελέτα, θάνατον μετὰ τὸν ὕπνον περιεβλέπετο, καὶ οὐδαμοῦ εὕρισκεν. Πόνων γὰρ καὶ φροντίδων μακρῶν ὡς λυτήριον ἐπεζήτει τὸν θάνατον, οὐδὲν ἀπεοικὼς τῷ πολυάθλῳ Ἰώβ. Καὶ γὰρ ἐκεῖνος ἀπωλέσας τὰ χρήματα, τὰ βουκόλια, τὰ κτήματα, τελευταῖον γυμνὸς τὸ σῶμα τοῖς σκώληξι συνειλημμένος, ἐπὶ τῆς κοπρίας ἐβέβλητο, καὶ θάνατον ἐπεθύμει. Τί γὰρ ἔλεγε; Ἵνα τί δέδοται τοῖς ἐν πικρίᾳ φῶς, ζωὴ δὲ ταῖς ἐν ὀδύναις ψυχαῖς; Οἱ ἱμείρονται τοῦ θανάτου, καὶ οὐ τυγχάνουσιν, ἀνορύττοντες αὐτὸν ὥσπερ θησαυρόν· περιχαρεῖς δὲ ἐγένοντο, ἐὰν κατατύχωσι· θάνατος γὰρ ἀνδρὶ ἀνάπαυσις. Ἀλλὰ καὶ ἐπεθύμει, φησὶν, ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τοῦ πλουσίου χορτασθῆναι, καὶ οὐδεὶς ἐδίδου αὐτῷ. Ὢ βίου ἀλλοκότου! ὁ μὲν πλούσιος ἐν τῷ πολυφόρτῳ ῥεύματι τῆς τρυφῆς καταρδευόμενος ἐμέθυεν, ὁ δὲ πένης μηδεμίαν ἔχων εὐπορίας ἰκμάδα, τῷ καύσωνι τῆς πενίας ἐμαραίνετο. Διὰ τί γὰρ αὐτοῖς εὔκρατος ὁ πλοῦς τοῦ βίου ἐν τῇ πρὸς ἀλλήλους κοινωνίᾳ οὐ γεγένηται; Διὰ τί; Ἵνα ὁ μὲν πένης λαμπροὺς τοὺς στεφάνους τῆς ὑπομονῆς ὑποδέξηται, ὁ δὲ πλούσιος τῆς ἀποτεθηριωμένης ψυχῆς τοὺς ὄμφακας τοῖς οἰκείοις ὀδοῦσι μασήσηται. Ἀλλὰ καὶ οἱ κύνες, φησὶν, ἐρχόμενοι ἀπέλειχον τὰ ἕλκη αὐτοῦ. Εὐγενέστεροι οἱ κύνες τοῦ πλουσίου, ἀγαθώτεροι τῆς ἐκείνου ἀπανθρωπίας. Ἐκείνου μηδέποτε ψεκάδα ἐλαίου δροσίσαντος τῷ πένητι, οἱ κύνες τὴν ἀκμὴν τῶν ὀδόντων τῇ φιλανθρωπίᾳ πραΰναντες, ἁπαλῇ τῇ γλώσσῃ αὐτὸν ἐθεράπευον, ὡς ἂν πᾶσαν ῥυπαρίαν καὶ πάντα ἰχῶρα τῶν τραυμάτων αὐτοῦ ἀποσμήχοντες· καὶ τὰ ἄγρια ἕλκη τῇ λειότητι τῆς γλώττης τιθασσεύοντες, τοὺς πόνους τῶν τραυμάτων αὐτοῦ ὑπέκλεπτον ἠρέμα. Ὁ δέ γε πλούσιος οὐδὲ ὄμμα ἱλαρὸν ἐχαρίσατο τῷ πένητι πώποτε, οὐδὲ λόγον κἂν ἄκαρπον, οὐ ῥάκος αὐτῷ ἐπέῤῥιψεν, οὐ σίτων λείψανον, οὐκ ὀβολὸν ἕνα ὑπὸ ἰοῦ δεδαπανημένον, οὐκ ἄρτον, οὐ κλάσμα ἄρτου ὑπ' εὐρῶτος διεφθαρμένον, ἀλλὰ πάντα ἐν τῇ αὐτοῦ γαστρὶ, ὥσπερ ἐν πανδοχείῳ, διὰ τῆς τοῦ φάρυγγος χώνης ἐνέῤῥιπτεν. βʹ. Ἀλλὰ τί; Οἷα ἑκάστου τὰ ὀψώνια, τοιαῦται καὶ αἱ ἀνταποδόσεις. Συνέβη δὲ,
2
φησὶν, ἀποθανεῖν τὸν πένητα, καὶ ἀπενεχθῆναι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς τοὺς κόλπους τοῦ Ἀβραάμ. Μόλις ποτὲ ὁ πένης ἀπὸ τῆς ζαλώδους πενίας ῥυσθεὶς, εἰς τὸν εὔδιον λιμένα τοῦ Ἀβραὰμ ἀπέπλευσεν. Ἐγένετο γὰρ, φησὶν, ἀποθανεῖν τὸν Λάζαρον, καὶ ἀπενεχθῆναι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς τοὺς κόλπους τοῦ Ἀβραάμ. Ὁρᾷς, πῶς ἡ πενία μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἔξοδον δορυφόρους ἀγγέλους ἔχει; Συνέβη δὲ καὶ τὸν πλούσιον ἀποθανεῖν καὶ ταφῆναι. Εὐθὺς ἐπὶ τοῦ πλουσίου τέτακται ἡ ταφὴ, κατὰ τὸ ὑπὸ τοῦ Δαυῒδ λεγόμενον· Καὶ οἱ τάφοι αὐτῶν οἰκίαι αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα. Διὰ τοῦτο λέγεταί σοι· Πτωχὲ, Μὴ φοβοῦ, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος, ὅτι οὐκ ἐν τῷ ἀποθνήσκειν αὐτὸν λήψεται τὰ πάντα, οὐδὲ συγκαταβήσεται ἑαυτῷ ἡ δόξα αὐτοῦ. Ἐνταῦθα γὰρ πάντα καταλιμπάνει, τοὺς δούλους, τοὺς ὑπασπιστὰς, τοὺς ὑπηρέτας, τοὺς παρασίτους, τοὺς κόλακας, τὰ ὀχήματα, τοὺς χρυσοχαλίνους ἵππους, τὰ βαλανεῖα, τὰ χωρία, τοὺς χρυσωρόφους οἴκους, τὰ ἐψηφωμένα ἐδάφη, τὴν βασιλείαν, τὴν ἐξουσίαν, τὴν δεσποτείαν, πάντα ἐνταῦθα καταλιμπάνει, καὶ γυμνὸς ἀπέρχεται. Καὶ ὑπάρχων ἐν τῷ ᾅδῃ, Ἐπάρας τοὺς ὀφθαλμούς. Ἐνθυμήθητι, εἰς ὅσον βάθος ὑπῆρχεν πλούσιος, εἰς δὲ οἷον ὕψος ὁ πένης. Καὶ ἐπάρας, φησὶ, τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ ὁ πλούσιος, εἶδε τὸν Ἀβραὰμ, καὶ Λάζαρον ἐν τοῖς κόλποις αὐτοῦ. Διὰ τί γὰρ μὴ ὁ Λάζαρος εἶδε τὸν πλούσιον; Ἐπειδὴ ὁ ἐν τῷ φωτὶ τυγχάνων τὸν ἐν τῷ σκότει ὄντα οὐ βλέπει, ἀλλ' ὁ ἐν τῷ σκότει τὸν ἐν τῷ φωτὶ ὄντα ὁρᾷ. Καὶ εἶπε· Πάτερ Ἀβραὰμ, ἐλέησόν με. Ἄρτι λέγεις, Ἐλέησον,ὅτε καιρὸς ἐλέους οὐκ ἔστιν. Οὐκ ἤκουσας τοῦ λέγοντος, Ἀνίλεως ἡ κρίσις τῷ μὴ ποιήσαντι ἔλεος; Νῦν μετανοεῖς, ὅτε οὐκ ἔστιν ἐξομολόγησις. Οὐκ ἤκουσας τοῦ 59.595 Δαυῒδ λέγοντος, Ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ τίς ἐξομολογήσεταί σοι; Ἐλέησόν με, καὶ πέμψον Λάζαρον. Λάζαρον νῦν γνωρίζεις; νῦν ἐπιγινώσκεις τὸν ἐπὶ τῆς κοπρίας ὄντα, ὅν ποτε ἴσα τῶν κυνῶν τιμᾷν οὐκ ἠβούλου; Ἔκλεισας τά σου σπλάγχνα αὐτῷ ἐν τῷ βίῳ τῆς εὐπορίας· κλείω μου κἀγὼ νῦν τοὺς κόλπους τῆς ἀνέσεως ἐν τῷ καιρῷ τῆς τιμωρίας. Οὐκ ἤκουσας τοῦ Θεοῦ σοι βοῶντος διὰ τῶν προφητῶν πάντων καὶ λέγοντος· Ἔλεος καὶ κρῖμα φύλασσον, καὶ ἔγγιζε τῷ Θεῷ σου, διότι ἔλεος θέλω ὑπὲρ θυσίαν; καὶ, Μακάριοι οἱ ἐλεήμονες, ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται; καὶ πάλιν, Ὁ ἐλεῶν πτωχὸν, δανείζει Θεῷ; Ὅπου οὖν ἔσπειρας, ἐκεῖ ζήτει καὶ θερίσαι· ὅπου ἐδάνεισας, ἐκεῖ καὶ ἀπαίτει. Σὺ δὲ ἐλεημοσύνης σπέρμα οὐκ ἔῤῥιψας πώποτε, οὔτε διὰ τῆς εἰς τὸν πένητα ἐλεημοσύνης Θεῷ ἐδάνεισας, ἀλλὰ πάντα τῇ ἑαυτοῦ γαστρὶ ἐθησαύρισας. Ὅπου ἔσχες τὸν θησαυρόν σου, ἐκεῖ ἔχε καὶ τὴν καρδίαν σου. Ἐλέησόν με, καὶ πέμψον Λάζαρον, ἵνα τὴν ἀκμὴν τοῦ δακτύλου αὐτῷ βάψῃ ὕδατος, καὶ καταψύξῃ μου τὴν γλῶσσαν, ὅτι δεινῶς ὀδυνῶμαι ἐν τῇ φλογὶ ταύτῃ. Τὴν γλῶσσαν κολάζεται, δι' ἧς τὴν τροφὴν ἐλάμβανε· ῥανίδα ἐζήτει ὕδατος, ἐπειδὴ κἂν ποτήριον ψυχροῦ ὕδατος εἰς ὄνομα 59.596 μαθητοῦ πώποτε διψῶντι οὐ μετέδωκεν. Εἰ κοινωνὸν ἐν τῷ βίῳ τῶν σῶν ἀγαθῶν ἐκτήσω τὸν Λάζαρον, νῦν ἂν τὴν βασιλείαν σὺν αὐτῷ ἐμερίσω· εἰ συνῆκας ἐπὶ τὸν πένητα, νῦν ἂν ἐῤῥύσθης τῆς πονηρᾶς κρίσεως. Μακάριος γὰρ ὁ συνιὼν ἐπὶ πτωχὸν καὶ πένητα· ἐν ἡμέρᾳ πονηρᾷ ῥύσεται αὐτὸν ὁ Κύριος. Ἐξομάλισον ἐκεῖνο τὸ χάος τὸ πολυφλεγὲς τῇ πλουσίᾳ τῶν χρημάτων σου εἰς τοὺς πένητας καταβολῇ· δρόσισον νῦν τὸ ἔλεος, καὶ ἔσβεσας τὴν κάμινον· θρέψον ὀρφανοὺς, καὶ ἀπέκτεινας τοὺς ἀκοιμήτους σκώληκας· στεῖλον δάκρυον χήρας, καὶ ἀπέσμηξάς σου τὴν ψυχὴν τοῦ πένθους τῶν ἁμαρτημάτων. Διὰ τοῦτο γάρ σοι ταῦτα ἀνέγνωσται, ἵνα μὴ τοῖς αὐτοῖς ἴχνεσι τοῦ ἀνελεήμονος πλουσίου ἐπιβὰς, εἰς τὴν αὐτὴν τιμωρίαν τῆς γεέννης ἐμπέσῃς. Σὺ δὲ ὁ πένης μὴ ὀλιγώρει, μηδὲ ἀποκάμῃς ἐν τῇ τρικυμίᾳ τῆς πενίας κλονούμενος. Ἀπόβλεπε πρὸς τὸν
3 Λάζαρον τὸν λαμπρότατον· ἐκεῖ ἔχε τεταμένον τὸ ὄμμα καὶ νύκτωρ καὶ μεθ' ἡμέραν· ἵνα τῷ οἴακι τῆς ὑπομονῆς κυβερνῶν σου τὴν ζωὴν εἰς τὸν αὐτὸν λιμένα τῆς ἀναπαύσεως φθάσῃς, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Continue reading PG 59: De circo →≣ entire volume