Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
PG 64:21Ζ. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸ, «Ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κόκκῳ σινάπεως. Τί μεῖζον βασιλείας οὐρανῶν, καὶ τί μικρότερον κόκκου σινάπεως; πῶς τὴν ἀμέτρητον βασιλείαν τῶν οὐρανῶν τῷ εὐμετρήτῳ καὶ βραχυτάτῳ κόκκῳ σινάπεως παρείκασεν; Ἀλλ’ ἐὰν ἐννοήσωμεν τίς ἐστιν ἡ τῶν οὐρανῶν βασιλεία, καὶ τίς ἐστιν ὁ κόκκος τοῦ σινάπεως, εὑρήσομεν πῶς καλῶς καὶ εὐφυῶς ἕκαστον ἑκάστῳ παρείκασται. Τίς ἐστιν ἡ τῶν οὐρανῶν βασιλεία, ἢ πάντως Χριστός; λέγει γὰρ περὶ ἑαυτοῦ· Ἰδοὺ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν. Τί δὲ μεῖζον Χριστοῦ κατὰ τὴν θεότητα; ὡς ἔστι τοῦ προφήτου ἀκοῦσαι λέγοντος· Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν. Ἐξεῦρε πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης, καὶ ἔδωκεν Ἰακὼβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἠγαπημένῳ ὑπ’ αὐτοῦ. Μετὰ ταῦτα ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Λέγει περὶ αὐτοῦ καὶ Ἡσαί̈ας, ὁμογνώμονι φωνῇ χρησάμενος. Τί γάρ φησιν;
21
SPURIA
μένων κραυγῆς ἐκνευριζομένους, ὡς καὶ τὸν μὲν κυ
βερνήτην υπότρομον γεγονότα ἀπὸ τῆς δειλίας μηχ
ἐτι δύνασθαι χρῆσθαι τῇ κυβερνητικῇ χειρὶ πρὸς
τὴν τῆς νηὸς εὐθυπλοΐαν, πάντας δὲ ὁμοῦ τῆς ἐν ἀν-
θρώποις ζωῆς μετὰ φωνῆς ἀπεκδέχεσθαι. Τοιοῦτόν
τι συμβέβηκε τοῖς μαθηταῖς τοῦ Κυρίου· μετάβαλε
γάρ μοι τῷ λόγῳ ἐπὶ τὸ Εὐαγγέλιον. Ἀνέβη ὁ Ἰησοῦς
μετὰ τῶν μαθητῶν εἰς τὸ πλοῖον, καὶ διήρχετο τὴν
θάλασσαν εὐμαρῶς. Καὶ ἕως μὲν αὐτοῖς ὁ Δεσπότης
Χριστὸς ἐγρηγόρει, πᾶς ἐναντίος ἄνεμος ἐφιμοῦτο,
ἡ πλοῦτο δὲ αὐτοῖς καὶ ἡ θάλασσα ὡς ἤπειρος, οὐδὲν
κύμα τῇ χριστοφόρῳ νηί προσεφίστατο· ὅτε δὲ οἶκο·
νομικῶς ὁ Ἰησοῦς ἐν τῷ πλοίῳ ἐκάθευδε κατὰ τὴν
τοῦ σώματος φύσιν, καὶ οὐ κατὰ τὴν τῆς θεότητος
αξίαν αύπων γὰρ τὸ ὄμμα τῆς θεότητος)· τότε οἱ
άνεμο: θεωρήσαντες τὸν ἑαυτῶν παιδευτὴν καὶ τα
ξίαρχον ὑπνώσαντα, καθάπερ ἵπποι ηνιόχου καθεύ
έοντος κατολιγωρήσαντες, λαβρῳ φυσήματι ἄγριον
χειμώνα συρίζοντες κατὰ τῆς ἀποστολικῆς ὁλκάδος
ἐφέροντο. Γενομένης δὲ ζάλης ἀνείκαστον θάνατον
ἀποπνεούσης, καὶ τῆς θαλάσσης κοχλαδὸν ἀναζεού
σης, καὶ τὸν θυμὸν τῶν κυμάτων τῇ ἐροθέτιδι ψάμ
μῳ ἐπιφριζούσης ", θεωρήσαντες οἱ μαθηταὶ τὸν που
Αυθρύλλητον χειμῶνα, τὸν πολυύμνητον προμαχεώ-
να Χριστὸν παρεκάλουν· τί λέγοντες; Επιστάτα,
σῶσον ἡμᾶς, ἀπολλύμεθα. Ἐκάθευδεν ὁ Κύριος οι
κονομικῶς ἐν τῷ πλοίῳ, οὐκ ἀγνοῶν τὸ μέλλον για
νεσθαι, οὐκ ἀδυνατῶν γαλήνην βραβεῦσαι· εἰδὼς δὲ
μέλλουσαν ταράσσεσθαι τὴν θάλασσαν κατὰ δύο αι
τίας ἐκάθευδεν · ἵνα καὶ τὸ σαθρὸν τῆς ὀλιγοπιστίας
τῶν μαθητῶν ἐν τῷ χειμῶνι διελέγξῃ, καὶ τὸ δυνα
τὸν τῆς θεότητος αὐτοῖς ἐνδείξηται. "Ην οὖν ἰδεῖν,
ἀγαπητοί, διαγρηγορήσαντος τοῦ Δεσπότου σωματι
κῶς, πάντα ὀξύτερον ἑαυτοῦ γενόμενον, καὶ τὸν ἄνε
μον πρὸς τὸ ἴδιον σπήλαιον ὑποφεύγοντα, τήν τε
θάλασσαν μηκέτι ἀπειλοῦσαν τῇ ἀποστολικῇ ὁλκάδι,
ἀλλὰ τὰ κύματα πρὸς τὴν προσκύνησιν ἐπιστρέφοντα.
Τοιαύτη ἐστὶν καὶ ἡ τοῦ βίου φορά, μηδέποτε μέ-
γειν ἐν ταυτότητι τὰ πράγματα, ἀλλὰ ποτὲ μὲν γα
ληνιἂν εἰρήνῃ καὶ εὐθηνία τροφῶν ἀνενδεεῖ, ποτὲ δὲ
παράστασθαι ώσπερ τὴν θάλασσαν, τοῦτο μὲν βαρ-
βάρων καταδρομαίς, τοῦτο δὲ τυράννων ἐπιβουλαῖς
καὶ πραγμάτων πλοκαῖς, καὶ πολλοῖς ἄλλοις κλόνοις
καὶ ἀκαταστασίαις. Καὶ γὰρ ἡ εἰρημένη ιστορία
περὶ τῆς ἀποστολικῆς ὁλκάδος τοῦτον ἔχει τὸν νοῦν· οὐκ
ἦν γὰρ ὑπὸ τοῦ Κυρίου γινόμενον, ὃ οὐκ ἦν μυστη-
ρίου ἐχόμενον. Θαλάσσῃ παρείκασται ὁ βίος οὗτος,
πάνω ἡ ἀνθρωπίνη ὑπόστασις, φέρουσα καθάπερ
ἐπιβάτας καὶ κυβερνήτην τοὺς λογισμοὺς καὶ τὸν
νοῦν. Ἐὰν οὖν τοῦτο τὸ πλοῖον, τουτέστιν ἡ ἄνθρω-
πίνη ὑπόστασις, ἐν τούτῳ τῷ βίῳ χειμαζομένη ὑπὸ
τῆς τοῦ διαβόλου κακίας, καὶ ἀπὸ τῶν ἐναντίων δαι-
μόνων τῶν τὰ κύματα τῶν ἐπιθυμιῶν ἐξεγειρόντων,
καὶ τὸν ἀλμυρὸν ἀφρὸν τῶν ἡδονῶν πρὸς τὸν ἔνδοθεν
[215] νοῦν ἐπιρειπτόντων καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις τὸν κυ-
βερνήτην νοῦν σειόντων, καὶ πρὸς τὴν ἁμαρτίαν βυθι-
ζόντων ὅτι δὲ ἔκαστος τῶν ἀνθρώπων ταῖς πολυ-
φλόγοις ἡδοναίς σειόμενος πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ἐβυθί
ζετο, μαρτυρεῖ μου τῷ λόγῳ Δαυΐδ ὁ προφήτης. Οτε
γὰρ περὶ τὴν σωφροσύνην έναυάγησεν, ἀνεβόα λέγων·
Ηλθον εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης, καὶ καταιγὶς κατ
επόντισέ με. Οὐ γὰρ τοῦτο κατὰ ἱστορίαν εὑροῦμέν
που γεγραμμένον τῷ Δαυΐδ· ποὺ γὰρ Δαυτό ἔπλευ
σεν; ἢ εἰς ποῖον πέλαγος ἀπελθὼν ἐβυθίσθη ; ἀλλ' οὐ-
.
....
• Legendum, ni fallor, ἐπαφριζούσης.
Forma neogræca.
Ζ. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸ, ο Ομοία ἐστὶν
Τί μείζον βασιλείας οὐρανῶν, καὶ τί μικρότερον
κόκκου σινάπεως; πῶς τὴν ἀμέτρητον βασιλείαν τῶν
οὐρανῶν τῷ εὐμετρήτῳ καὶ βραχυτάτω κόκκω σινά.
πως, παρείκασεν; Αλλ᾽ ἐὰν ἐννοήσωμεν τίς ἐστιν ἡ
τῶν οὐρανῶν βασιλεία, καὶ τίς ἐστιν ὁ κόκκος τοῦ σι-
νάπεως, εὑρήσομεν πῶς καλῶς καὶ εὐφυῶς ἔκαστον
ἑκάστῳ παρείκασται. Τίς ἐστιν ἡ τῶν οὐρανῶν βασι-
λεία, ἢ πάντως Χριστός ; λέγει γάρ περὶ ἑαυτοῦ· Ιδού
ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν. Τί δὲ μεῖ-
QUÆDAM.
22
δαμοῦ. Τί οὖν ἐστιν ὁ λέγει, ἢ πάντως, ἐν τῷ βίῳ
τούτῳ ὥσπερ ἐν θαλάσσῃ ὑπάρχων, καὶ σεισθεὶς ταῖς
ἡδοναῖς καθάπερ κύμασι, καὶ τοὺς ἁρμούς τῶν λο
γισμῶν λυθείς, λάβρον τὸ κῦμα τῆς ἐαθυμίας Ενδο
θεν δεξάμενος, τοῦ ἀνδρὸς πρὸς τὴν τοῦ Οὐρίου γυ-
ναῖκα ἐκλυθείς, ναυάγιον σωφροσύνης ὑπέμεινεν. Διδ
ἔλεγεν · "Ηλθον εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης, καὶ και
ταις κατεπόντισέ με. Εἶτα πάλιν μετανοήσας καὶ
οἱονεὶ ἀνανήψας ἐκ τοῦ βάθους τῆς ἁμαρτίας, πάλιν
κρατῶν τοῦ πηδαλίου τῆς σω οροσύνης, καὶ τὸν ἑαυ
τοῦ βίου ἐν σωφροσύνῃ ρυθμίζων, ηύχετο τῷ Θεῷ
λέγων· Μή με πάλιν καταποντισάτω καταιγὶς δα-
τος, μηδὲ καταπιέτω με βυθός. Τοιοῦτόν τι καὶ ὁ
Απόστολος μυστικῶς αινιττόμενος λέγει τὴν ἀνθρωπό-
τητα, Τρίτον έναυάγησα. Τί γάρ φησιν; Τρὶς ἐναυά-
γησα; νυχθήμερον ἐν τῷ βυθῷ πεποίηκα. Τρίτον γὰρ
ἐναυάγησεν ἡ ἀνθρωπότης, ἅπαξ ἐν τῷ παραδείσῳ
διὰ τῆς παραβάσεως, δεύτερον πάλιν ἐν τῷ κατα-
κλυσμῷ Νῶς, τρίτον μετὰ τὸ δέξασθαι τὸν νόμον
πρὸς τὴν εἰδωλολατρείαν ἐξέπεσεν ὁ λαὸς, ἕως οὗ
ἐλθὼν ὁ τῶν ψυχῶν ἡμῶν κυβερνήτης Χριστός, στή
σας τὸ ἱστίον τοῦ σταυροῦ ἐν μέσῃ τῇ γῇ, ἀχείμα.
στον ἡμῖν τὸν εἰς οὐρανόπολιν πλοῦν οἰκονόμησεν α
Νυχθήμερον ἐν τῷ βυθῷ πεποίηκα. Νύκτα λέγει την
πρὸ τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας ἐν τῇ σκοτεινῇ πλά-
νῇ διατριβήν ἡμέραν δὲ λέγει τὴν μετὰ Χριστοῦ παρ·
ουσίαν ἐν τῷ φωτεινῷ βαπτίσματι διαγωγήν. Πα
σης οὖν τῆς ἀνθρωπότητος, καθὼς ἔφαμεν ὑπὸ τῆς
τοῦ διαβόλου κακίας χειμαζομένης, θεωρήσας ὁ τοῦ
Θεοῦ Λόγος, ἐλθὼν εἰς τόνδε τὸν μίον, εἰσέρχεται εἰς
τὴν κοιλίαν τοῦ πλοίου τῆς Παρθένου Μαρίας· οὗ τὴν
εἰκόνα ἐν Ἰωνᾷ τῷ προφήτῃ γεγονυίαν εὕραμεν. Πέμ-
πεται γὰρ Ἰωνᾶς εἰς Νινευί, ἔρχεται ὁ Χριστὸς εἰς
τόνδε τὸν βίον· ἀπέρχεται ὁ Ἰωνᾶς εἰς τὸ πλοῖον, καὶ
εἰς τὴν κοίλην του πλοίου καθεύδει, καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ
Λόγος ἐν ἐννέα μησὶν ἐν τῇ κοιλίᾳ τῆς Παρθένου Μα
μίας σχεδὸν ἐκάθευδε σιωπῶν τοῖς ἀνθρώποις. Τότε
μᾶλλον ἐξηγείρετο ὁ διαβολικὸς τῆς κακίας χειμών,
ὡς ἐπὶ τοῦ Ἰωνᾶ· ἀλλ' ὅτε ἐῤῥίφη Ἰωνᾶς εἰς τὸ πέ
λαγος, τουτέστιν, ὅτε Ἰησοῦς προῆλθεν ἐκ τῆς κοιλίας
τῆς Παρθένου εἰς τόνδε τὸν βίον, καὶ πᾶς ἐναντίας
ἄνεμος ἐφιμοῦτο, καὶ μέχρις οὗ φθάσῃ τὸ κῆτος εἰς
τὸν ᾄδην, πολλὰ σημεῖα καὶ τέρατα ἐπετέλει διαν
χόμενος εἰς τόνδε τὸν βίον. Ἦλθεν Ἰωνᾶς εἰς τὸ κῆς
τος, καὶ αὐτὸς εἰς τὸν ᾄδην ἦλθεν· τρεῖς ἡμέρας καὶ
τρεῖς νύχτας τὰς αὐτὰς τῷ Ἰωνᾶ ἐν τῷ ᾅδῃ πεποίη
κεν. Ἐκρίπτεται Ἰωνᾶς ἐκ τοῦ κήτους εἰς τὴν Νινευί,
καὶ Χριστὸς ἀνίσταται ἐκ νεκρῶν καὶ [216] ἔρχεται
εἰς τὸν κόσμον τοῦτον κηρύσσει μετάνοιαν μετα
νοοῦσι Νινευίται, καὶ οἱ τοῦ κόσμου τούτου πολίται
νηστεύουσι τριάδα ἡμερῶν, καὶ σώζεται τὰ πολυ-
αρίθμητα πλήθη, ὡς καὶ ἐν τῇ Νινευΐ δεκαδύο μυριάδες
ἀνθρώπων και κτήνη πολλά. Τοῦ γὰρ Κυρίου κηρύσ
σοντος τῷ κόσμῳ τούτῳ τὴν μετάνοιαν καὶ τὴν πίσ
στιν, σώζονται αἱ δέκα δύο φυλαὶ τοῦ Ἰσραήλ. Όταν
γὰρ τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ, τότε, πως
Ισραὴλ σωθήσεται. Οτι δὲ εἰκὼν τοῦ Χριστοῦ ἦν Ίω-
νᾶς αὐτὸς ὁ Κύριος λέγει ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ· "Ον τρόπον
Ἰωνᾶς ἐποίησεν ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ κήτους τρεῖς ἡμέρας
καὶ τρεῖς νύκτας, οὕτως ἔσται καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ-
που ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς
νύκτας. Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας
τῶν αἰώνων. Αμήν.
..
• Verba τοῦ ἀνδρός vel corrupta, vel aliunde illata fuisse
videntur.
d Augmentum in verbis a diphthongis ou vel at incipienti
bus omittere amant recentiores.
ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κόκκῳ σινάπεως.
ζον Χριστοῦ κατὰ τὴν θεότητα; ὡς ἔστι τοῦ προφήτου
ἀκοῦσαι λέγοντος· Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσε
ται ἕτερος πρὸς αὐτόν. Ἐξεῦρε πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστή-
μης, καὶ ἔδωκεν Ἰακὼβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ καὶ Ἰσραὴλ
τῷ ἡγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ. Μετὰ ταῦτα ἐπὶ τῆς γῆς
ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Λέγει περὶ
αὐτοῦ καὶ Ἡσαΐας, ὁμογνώμονι φωνῇ χρησάμενος. Τι
γάρ φησιν; Εκοπίασεν Αίγυπτος καὶ αἱ ἐμπορίαι τῶν
Αιθιόπων, καὶ οἱ Σαβαεὶν ἄνδρες υψηλοὶ ἐπὶ σὲ δια-
Digitized by
1
↓
!
PG 64:22Ἐκοπίασεν Αἴγυπτος καὶ αἱ ἐμπορίαι τῶν Αἰθιόπων, καὶ οἱ Σαβαεὶν ἄνδρες ὑψηλοὶ ἐπὶ σὲ διαβήσονται, καὶ σοὶ ἔσονται δοῦλοι, καὶ ὀπίσω σου ἀκολουθήσουσι δεδεμένοι χειροπέδαις καὶ προσκυνήσουσί σοι, ὅτι ἐν σοὶ Κύριος ὁ Θεὸς, καὶ οὐκ ἔστι Θεὸς πλὴν σοῦ. Σὺ γὰρ εἶ ὁ Θεὸς, καὶ οὐκ ᾔδειμεν, Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ Σωτήρ. Τὴν αὐτὴν δύναμιν ἔχουσαν φωνὴν καὶ ὁ μακάριος Πέτρος ῥήγνυσι λέγων· Ἀδελφοί· καὶ γὰρ οὐκ ἔστιν ἕτερον ὄνομα, φησὶν, ὑπὸ τὸν οὐρανὸν, ἐν ᾧ δεῖ σωθῆναι ἡμᾶς. Τί δὲ βραχύτερον Χριστοῦ κατὰ τὴν οἰκονομίαν τῆς σαρκώσεως, ὃς γεγένηται καὶ ἀγγέλων μικρότερος καὶ ἀνθρώπων; Ἄκουε τοῦ Δαυὶ̈δ λέγοντος πῶς ἀγγέλων γέγονε βραχύτερος· Τίς ἐστιν ἄνθρωπος, ὅτι μιμνήσκῃ αὐτοῦ, ἢ υἱὸς ἀνθρώπου, ὅτι ἐπισκέπτῃ αὐτόν; ἠλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ’ ἀγγέλους. Ὅτι δὲ περὶ Χριστοῦ λέγει ταῦτα Δαυὶ̈δ, Παῦλός σοι ἑρμηνεύει λέγων· Τὸν δὲ βραχύ τι παρ’ ἀγγέλους ἠλαττωμένον βλέπομεν Ἰησοῦν, διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου. Οὕτω καὶ ἀνθρώπων γέγονεν βραχύτερος. Τί γάρ φησιν Ἡσαί̈ας; Εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὔτε κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον καὶ ἐκλεῖπον παρὰ πάντας υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων·
21
SPURIA
μένων κραυγῆς ἐκνευριζομένους, ὡς καὶ τὸν μὲν κυ
βερνήτην υπότρομον γεγονότα ἀπὸ τῆς δειλίας μηχ
ἐτι δύνασθαι χρῆσθαι τῇ κυβερνητικῇ χειρὶ πρὸς
τὴν τῆς νηὸς εὐθυπλοΐαν, πάντας δὲ ὁμοῦ τῆς ἐν ἀν-
θρώποις ζωῆς μετὰ φωνῆς ἀπεκδέχεσθαι. Τοιοῦτόν
τι συμβέβηκε τοῖς μαθηταῖς τοῦ Κυρίου· μετάβαλε
γάρ μοι τῷ λόγῳ ἐπὶ τὸ Εὐαγγέλιον. Ἀνέβη ὁ Ἰησοῦς
μετὰ τῶν μαθητῶν εἰς τὸ πλοῖον, καὶ διήρχετο τὴν
θάλασσαν εὐμαρῶς. Καὶ ἕως μὲν αὐτοῖς ὁ Δεσπότης
Χριστὸς ἐγρηγόρει, πᾶς ἐναντίος ἄνεμος ἐφιμοῦτο,
ἡ πλοῦτο δὲ αὐτοῖς καὶ ἡ θάλασσα ὡς ἤπειρος, οὐδὲν
κύμα τῇ χριστοφόρῳ νηί προσεφίστατο· ὅτε δὲ οἶκο·
νομικῶς ὁ Ἰησοῦς ἐν τῷ πλοίῳ ἐκάθευδε κατὰ τὴν
τοῦ σώματος φύσιν, καὶ οὐ κατὰ τὴν τῆς θεότητος
αξίαν αύπων γὰρ τὸ ὄμμα τῆς θεότητος)· τότε οἱ
άνεμο: θεωρήσαντες τὸν ἑαυτῶν παιδευτὴν καὶ τα
ξίαρχον ὑπνώσαντα, καθάπερ ἵπποι ηνιόχου καθεύ
έοντος κατολιγωρήσαντες, λαβρῳ φυσήματι ἄγριον
χειμώνα συρίζοντες κατὰ τῆς ἀποστολικῆς ὁλκάδος
ἐφέροντο. Γενομένης δὲ ζάλης ἀνείκαστον θάνατον
ἀποπνεούσης, καὶ τῆς θαλάσσης κοχλαδὸν ἀναζεού
σης, καὶ τὸν θυμὸν τῶν κυμάτων τῇ ἐροθέτιδι ψάμ
μῳ ἐπιφριζούσης ", θεωρήσαντες οἱ μαθηταὶ τὸν που
Αυθρύλλητον χειμῶνα, τὸν πολυύμνητον προμαχεώ-
να Χριστὸν παρεκάλουν· τί λέγοντες; Επιστάτα,
σῶσον ἡμᾶς, ἀπολλύμεθα. Ἐκάθευδεν ὁ Κύριος οι
κονομικῶς ἐν τῷ πλοίῳ, οὐκ ἀγνοῶν τὸ μέλλον για
νεσθαι, οὐκ ἀδυνατῶν γαλήνην βραβεῦσαι· εἰδὼς δὲ
μέλλουσαν ταράσσεσθαι τὴν θάλασσαν κατὰ δύο αι
τίας ἐκάθευδεν · ἵνα καὶ τὸ σαθρὸν τῆς ὀλιγοπιστίας
τῶν μαθητῶν ἐν τῷ χειμῶνι διελέγξῃ, καὶ τὸ δυνα
τὸν τῆς θεότητος αὐτοῖς ἐνδείξηται. "Ην οὖν ἰδεῖν,
ἀγαπητοί, διαγρηγορήσαντος τοῦ Δεσπότου σωματι
κῶς, πάντα ὀξύτερον ἑαυτοῦ γενόμενον, καὶ τὸν ἄνε
μον πρὸς τὸ ἴδιον σπήλαιον ὑποφεύγοντα, τήν τε
θάλασσαν μηκέτι ἀπειλοῦσαν τῇ ἀποστολικῇ ὁλκάδι,
ἀλλὰ τὰ κύματα πρὸς τὴν προσκύνησιν ἐπιστρέφοντα.
Τοιαύτη ἐστὶν καὶ ἡ τοῦ βίου φορά, μηδέποτε μέ-
γειν ἐν ταυτότητι τὰ πράγματα, ἀλλὰ ποτὲ μὲν γα
ληνιἂν εἰρήνῃ καὶ εὐθηνία τροφῶν ἀνενδεεῖ, ποτὲ δὲ
παράστασθαι ώσπερ τὴν θάλασσαν, τοῦτο μὲν βαρ-
βάρων καταδρομαίς, τοῦτο δὲ τυράννων ἐπιβουλαῖς
καὶ πραγμάτων πλοκαῖς, καὶ πολλοῖς ἄλλοις κλόνοις
καὶ ἀκαταστασίαις. Καὶ γὰρ ἡ εἰρημένη ιστορία
περὶ τῆς ἀποστολικῆς ὁλκάδος τοῦτον ἔχει τὸν νοῦν· οὐκ
ἦν γὰρ ὑπὸ τοῦ Κυρίου γινόμενον, ὃ οὐκ ἦν μυστη-
ρίου ἐχόμενον. Θαλάσσῃ παρείκασται ὁ βίος οὗτος,
πάνω ἡ ἀνθρωπίνη ὑπόστασις, φέρουσα καθάπερ
ἐπιβάτας καὶ κυβερνήτην τοὺς λογισμοὺς καὶ τὸν
νοῦν. Ἐὰν οὖν τοῦτο τὸ πλοῖον, τουτέστιν ἡ ἄνθρω-
πίνη ὑπόστασις, ἐν τούτῳ τῷ βίῳ χειμαζομένη ὑπὸ
τῆς τοῦ διαβόλου κακίας, καὶ ἀπὸ τῶν ἐναντίων δαι-
μόνων τῶν τὰ κύματα τῶν ἐπιθυμιῶν ἐξεγειρόντων,
καὶ τὸν ἀλμυρὸν ἀφρὸν τῶν ἡδονῶν πρὸς τὸν ἔνδοθεν
[215] νοῦν ἐπιρειπτόντων καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις τὸν κυ-
βερνήτην νοῦν σειόντων, καὶ πρὸς τὴν ἁμαρτίαν βυθι-
ζόντων ὅτι δὲ ἔκαστος τῶν ἀνθρώπων ταῖς πολυ-
φλόγοις ἡδοναίς σειόμενος πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ἐβυθί
ζετο, μαρτυρεῖ μου τῷ λόγῳ Δαυΐδ ὁ προφήτης. Οτε
γὰρ περὶ τὴν σωφροσύνην έναυάγησεν, ἀνεβόα λέγων·
Ηλθον εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης, καὶ καταιγὶς κατ
επόντισέ με. Οὐ γὰρ τοῦτο κατὰ ἱστορίαν εὑροῦμέν
που γεγραμμένον τῷ Δαυΐδ· ποὺ γὰρ Δαυτό ἔπλευ
σεν; ἢ εἰς ποῖον πέλαγος ἀπελθὼν ἐβυθίσθη ; ἀλλ' οὐ-
.
....
• Legendum, ni fallor, ἐπαφριζούσης.
Forma neogræca.
Ζ. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸ, ο Ομοία ἐστὶν
Τί μείζον βασιλείας οὐρανῶν, καὶ τί μικρότερον
κόκκου σινάπεως; πῶς τὴν ἀμέτρητον βασιλείαν τῶν
οὐρανῶν τῷ εὐμετρήτῳ καὶ βραχυτάτω κόκκω σινά.
πως, παρείκασεν; Αλλ᾽ ἐὰν ἐννοήσωμεν τίς ἐστιν ἡ
τῶν οὐρανῶν βασιλεία, καὶ τίς ἐστιν ὁ κόκκος τοῦ σι-
νάπεως, εὑρήσομεν πῶς καλῶς καὶ εὐφυῶς ἔκαστον
ἑκάστῳ παρείκασται. Τίς ἐστιν ἡ τῶν οὐρανῶν βασι-
λεία, ἢ πάντως Χριστός ; λέγει γάρ περὶ ἑαυτοῦ· Ιδού
ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν. Τί δὲ μεῖ-
QUÆDAM.
22
δαμοῦ. Τί οὖν ἐστιν ὁ λέγει, ἢ πάντως, ἐν τῷ βίῳ
τούτῳ ὥσπερ ἐν θαλάσσῃ ὑπάρχων, καὶ σεισθεὶς ταῖς
ἡδοναῖς καθάπερ κύμασι, καὶ τοὺς ἁρμούς τῶν λο
γισμῶν λυθείς, λάβρον τὸ κῦμα τῆς ἐαθυμίας Ενδο
θεν δεξάμενος, τοῦ ἀνδρὸς πρὸς τὴν τοῦ Οὐρίου γυ-
ναῖκα ἐκλυθείς, ναυάγιον σωφροσύνης ὑπέμεινεν. Διδ
ἔλεγεν · "Ηλθον εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης, καὶ και
ταις κατεπόντισέ με. Εἶτα πάλιν μετανοήσας καὶ
οἱονεὶ ἀνανήψας ἐκ τοῦ βάθους τῆς ἁμαρτίας, πάλιν
κρατῶν τοῦ πηδαλίου τῆς σω οροσύνης, καὶ τὸν ἑαυ
τοῦ βίου ἐν σωφροσύνῃ ρυθμίζων, ηύχετο τῷ Θεῷ
λέγων· Μή με πάλιν καταποντισάτω καταιγὶς δα-
τος, μηδὲ καταπιέτω με βυθός. Τοιοῦτόν τι καὶ ὁ
Απόστολος μυστικῶς αινιττόμενος λέγει τὴν ἀνθρωπό-
τητα, Τρίτον έναυάγησα. Τί γάρ φησιν; Τρὶς ἐναυά-
γησα; νυχθήμερον ἐν τῷ βυθῷ πεποίηκα. Τρίτον γὰρ
ἐναυάγησεν ἡ ἀνθρωπότης, ἅπαξ ἐν τῷ παραδείσῳ
διὰ τῆς παραβάσεως, δεύτερον πάλιν ἐν τῷ κατα-
κλυσμῷ Νῶς, τρίτον μετὰ τὸ δέξασθαι τὸν νόμον
πρὸς τὴν εἰδωλολατρείαν ἐξέπεσεν ὁ λαὸς, ἕως οὗ
ἐλθὼν ὁ τῶν ψυχῶν ἡμῶν κυβερνήτης Χριστός, στή
σας τὸ ἱστίον τοῦ σταυροῦ ἐν μέσῃ τῇ γῇ, ἀχείμα.
στον ἡμῖν τὸν εἰς οὐρανόπολιν πλοῦν οἰκονόμησεν α
Νυχθήμερον ἐν τῷ βυθῷ πεποίηκα. Νύκτα λέγει την
πρὸ τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας ἐν τῇ σκοτεινῇ πλά-
νῇ διατριβήν ἡμέραν δὲ λέγει τὴν μετὰ Χριστοῦ παρ·
ουσίαν ἐν τῷ φωτεινῷ βαπτίσματι διαγωγήν. Πα
σης οὖν τῆς ἀνθρωπότητος, καθὼς ἔφαμεν ὑπὸ τῆς
τοῦ διαβόλου κακίας χειμαζομένης, θεωρήσας ὁ τοῦ
Θεοῦ Λόγος, ἐλθὼν εἰς τόνδε τὸν μίον, εἰσέρχεται εἰς
τὴν κοιλίαν τοῦ πλοίου τῆς Παρθένου Μαρίας· οὗ τὴν
εἰκόνα ἐν Ἰωνᾷ τῷ προφήτῃ γεγονυίαν εὕραμεν. Πέμ-
πεται γὰρ Ἰωνᾶς εἰς Νινευί, ἔρχεται ὁ Χριστὸς εἰς
τόνδε τὸν βίον· ἀπέρχεται ὁ Ἰωνᾶς εἰς τὸ πλοῖον, καὶ
εἰς τὴν κοίλην του πλοίου καθεύδει, καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ
Λόγος ἐν ἐννέα μησὶν ἐν τῇ κοιλίᾳ τῆς Παρθένου Μα
μίας σχεδὸν ἐκάθευδε σιωπῶν τοῖς ἀνθρώποις. Τότε
μᾶλλον ἐξηγείρετο ὁ διαβολικὸς τῆς κακίας χειμών,
ὡς ἐπὶ τοῦ Ἰωνᾶ· ἀλλ' ὅτε ἐῤῥίφη Ἰωνᾶς εἰς τὸ πέ
λαγος, τουτέστιν, ὅτε Ἰησοῦς προῆλθεν ἐκ τῆς κοιλίας
τῆς Παρθένου εἰς τόνδε τὸν βίον, καὶ πᾶς ἐναντίας
ἄνεμος ἐφιμοῦτο, καὶ μέχρις οὗ φθάσῃ τὸ κῆτος εἰς
τὸν ᾄδην, πολλὰ σημεῖα καὶ τέρατα ἐπετέλει διαν
χόμενος εἰς τόνδε τὸν βίον. Ἦλθεν Ἰωνᾶς εἰς τὸ κῆς
τος, καὶ αὐτὸς εἰς τὸν ᾄδην ἦλθεν· τρεῖς ἡμέρας καὶ
τρεῖς νύχτας τὰς αὐτὰς τῷ Ἰωνᾶ ἐν τῷ ᾅδῃ πεποίη
κεν. Ἐκρίπτεται Ἰωνᾶς ἐκ τοῦ κήτους εἰς τὴν Νινευί,
καὶ Χριστὸς ἀνίσταται ἐκ νεκρῶν καὶ [216] ἔρχεται
εἰς τὸν κόσμον τοῦτον κηρύσσει μετάνοιαν μετα
νοοῦσι Νινευίται, καὶ οἱ τοῦ κόσμου τούτου πολίται
νηστεύουσι τριάδα ἡμερῶν, καὶ σώζεται τὰ πολυ-
αρίθμητα πλήθη, ὡς καὶ ἐν τῇ Νινευΐ δεκαδύο μυριάδες
ἀνθρώπων και κτήνη πολλά. Τοῦ γὰρ Κυρίου κηρύσ
σοντος τῷ κόσμῳ τούτῳ τὴν μετάνοιαν καὶ τὴν πίσ
στιν, σώζονται αἱ δέκα δύο φυλαὶ τοῦ Ἰσραήλ. Όταν
γὰρ τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ, τότε, πως
Ισραὴλ σωθήσεται. Οτι δὲ εἰκὼν τοῦ Χριστοῦ ἦν Ίω-
νᾶς αὐτὸς ὁ Κύριος λέγει ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ· "Ον τρόπον
Ἰωνᾶς ἐποίησεν ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ κήτους τρεῖς ἡμέρας
καὶ τρεῖς νύκτας, οὕτως ἔσται καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ-
που ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς
νύκτας. Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας
τῶν αἰώνων. Αμήν.
..
• Verba τοῦ ἀνδρός vel corrupta, vel aliunde illata fuisse
videntur.
d Augmentum in verbis a diphthongis ou vel at incipienti
bus omittere amant recentiores.
ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κόκκῳ σινάπεως.
ζον Χριστοῦ κατὰ τὴν θεότητα; ὡς ἔστι τοῦ προφήτου
ἀκοῦσαι λέγοντος· Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσε
ται ἕτερος πρὸς αὐτόν. Ἐξεῦρε πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστή-
μης, καὶ ἔδωκεν Ἰακὼβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ καὶ Ἰσραὴλ
τῷ ἡγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ. Μετὰ ταῦτα ἐπὶ τῆς γῆς
ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Λέγει περὶ
αὐτοῦ καὶ Ἡσαΐας, ὁμογνώμονι φωνῇ χρησάμενος. Τι
γάρ φησιν; Εκοπίασεν Αίγυπτος καὶ αἱ ἐμπορίαι τῶν
Αιθιόπων, καὶ οἱ Σαβαεὶν ἄνδρες υψηλοὶ ἐπὶ σὲ δια-
Digitized by
1
↓
!
διὰ τοῦτο καὶ σκώληκα ἑαυτὸν προσηγόρευσεν. Τί γάρ φησιν; Ἐγὼ δέ εἰμι σκώληξ καὶ οὐκ ἄνθρωπος. Καὶ ἐν τῷ Ἡσαί̈ᾳ ὁ Πατὴρ πρὸς αὐτόν· Μὴ φοβοῦ σκώληξ Ἰακώβ. Εἶτα καὶ τῆς ἀοιδίμου αὐτοῦ τελευτῆς μεμνημένος ἔλεγε· Καὶ τὸ κατάλειμμά σου σκώληξ. Ἔδει γὰρ αὐτὸν καθάπερ ἁλιέα σοφὸν τῷ ἀστράπτοντι ἀγκίστρῳ τῆς θεότητος περιθεῖναι τὸν σκώληκα τῆς σαρκὸς καὶ χαλάσαι εἰς τὸν βυθὸν τοῦ βίου τούτου, καὶ οὕτω τὸν δράκοντα ἀγκιστρεῦσαι, ἵνα καὶ ὄντως τὸ γεγραμμένον ἐν τῷ Ἰὼβ πληρωθῇ· Ἄξεις δὲ δράκοντα ἐν ἀγκίστρῳ; Ὁμοία οὖν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κόκκῳ σινάπεως. Ἐρεῖ οὖν τις τῶν ἀκουόντων· πῶς ὁ αὐτὸς βασιλεία οὐρανῶν καὶ κόκκος γεγένηται, καὶ μέγας καὶ μικρὸς πρὸς αὐτόν; Ὅτι δι’ ὑπερβολὴν εὐσπλαγχνίας περὶ τὸ ἴδιον πλάσμα τοῖς πᾶσι τὰ πάντα γεγένηται, ἵνα τοὺς πάντας κερδήσῃ. Θεὸς ἦν, ὡς οὖν καὶ ἔστι καὶ ἔσται διὰ τὴν ἰδίαν φύσιν, καὶ ἄνθρωπος γεγένηται διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν.
21
SPURIA
μένων κραυγῆς ἐκνευριζομένους, ὡς καὶ τὸν μὲν κυ
βερνήτην υπότρομον γεγονότα ἀπὸ τῆς δειλίας μηχ
ἐτι δύνασθαι χρῆσθαι τῇ κυβερνητικῇ χειρὶ πρὸς
τὴν τῆς νηὸς εὐθυπλοΐαν, πάντας δὲ ὁμοῦ τῆς ἐν ἀν-
θρώποις ζωῆς μετὰ φωνῆς ἀπεκδέχεσθαι. Τοιοῦτόν
τι συμβέβηκε τοῖς μαθηταῖς τοῦ Κυρίου· μετάβαλε
γάρ μοι τῷ λόγῳ ἐπὶ τὸ Εὐαγγέλιον. Ἀνέβη ὁ Ἰησοῦς
μετὰ τῶν μαθητῶν εἰς τὸ πλοῖον, καὶ διήρχετο τὴν
θάλασσαν εὐμαρῶς. Καὶ ἕως μὲν αὐτοῖς ὁ Δεσπότης
Χριστὸς ἐγρηγόρει, πᾶς ἐναντίος ἄνεμος ἐφιμοῦτο,
ἡ πλοῦτο δὲ αὐτοῖς καὶ ἡ θάλασσα ὡς ἤπειρος, οὐδὲν
κύμα τῇ χριστοφόρῳ νηί προσεφίστατο· ὅτε δὲ οἶκο·
νομικῶς ὁ Ἰησοῦς ἐν τῷ πλοίῳ ἐκάθευδε κατὰ τὴν
τοῦ σώματος φύσιν, καὶ οὐ κατὰ τὴν τῆς θεότητος
αξίαν αύπων γὰρ τὸ ὄμμα τῆς θεότητος)· τότε οἱ
άνεμο: θεωρήσαντες τὸν ἑαυτῶν παιδευτὴν καὶ τα
ξίαρχον ὑπνώσαντα, καθάπερ ἵπποι ηνιόχου καθεύ
έοντος κατολιγωρήσαντες, λαβρῳ φυσήματι ἄγριον
χειμώνα συρίζοντες κατὰ τῆς ἀποστολικῆς ὁλκάδος
ἐφέροντο. Γενομένης δὲ ζάλης ἀνείκαστον θάνατον
ἀποπνεούσης, καὶ τῆς θαλάσσης κοχλαδὸν ἀναζεού
σης, καὶ τὸν θυμὸν τῶν κυμάτων τῇ ἐροθέτιδι ψάμ
μῳ ἐπιφριζούσης ", θεωρήσαντες οἱ μαθηταὶ τὸν που
Αυθρύλλητον χειμῶνα, τὸν πολυύμνητον προμαχεώ-
να Χριστὸν παρεκάλουν· τί λέγοντες; Επιστάτα,
σῶσον ἡμᾶς, ἀπολλύμεθα. Ἐκάθευδεν ὁ Κύριος οι
κονομικῶς ἐν τῷ πλοίῳ, οὐκ ἀγνοῶν τὸ μέλλον για
νεσθαι, οὐκ ἀδυνατῶν γαλήνην βραβεῦσαι· εἰδὼς δὲ
μέλλουσαν ταράσσεσθαι τὴν θάλασσαν κατὰ δύο αι
τίας ἐκάθευδεν · ἵνα καὶ τὸ σαθρὸν τῆς ὀλιγοπιστίας
τῶν μαθητῶν ἐν τῷ χειμῶνι διελέγξῃ, καὶ τὸ δυνα
τὸν τῆς θεότητος αὐτοῖς ἐνδείξηται. "Ην οὖν ἰδεῖν,
ἀγαπητοί, διαγρηγορήσαντος τοῦ Δεσπότου σωματι
κῶς, πάντα ὀξύτερον ἑαυτοῦ γενόμενον, καὶ τὸν ἄνε
μον πρὸς τὸ ἴδιον σπήλαιον ὑποφεύγοντα, τήν τε
θάλασσαν μηκέτι ἀπειλοῦσαν τῇ ἀποστολικῇ ὁλκάδι,
ἀλλὰ τὰ κύματα πρὸς τὴν προσκύνησιν ἐπιστρέφοντα.
Τοιαύτη ἐστὶν καὶ ἡ τοῦ βίου φορά, μηδέποτε μέ-
γειν ἐν ταυτότητι τὰ πράγματα, ἀλλὰ ποτὲ μὲν γα
ληνιἂν εἰρήνῃ καὶ εὐθηνία τροφῶν ἀνενδεεῖ, ποτὲ δὲ
παράστασθαι ώσπερ τὴν θάλασσαν, τοῦτο μὲν βαρ-
βάρων καταδρομαίς, τοῦτο δὲ τυράννων ἐπιβουλαῖς
καὶ πραγμάτων πλοκαῖς, καὶ πολλοῖς ἄλλοις κλόνοις
καὶ ἀκαταστασίαις. Καὶ γὰρ ἡ εἰρημένη ιστορία
περὶ τῆς ἀποστολικῆς ὁλκάδος τοῦτον ἔχει τὸν νοῦν· οὐκ
ἦν γὰρ ὑπὸ τοῦ Κυρίου γινόμενον, ὃ οὐκ ἦν μυστη-
ρίου ἐχόμενον. Θαλάσσῃ παρείκασται ὁ βίος οὗτος,
πάνω ἡ ἀνθρωπίνη ὑπόστασις, φέρουσα καθάπερ
ἐπιβάτας καὶ κυβερνήτην τοὺς λογισμοὺς καὶ τὸν
νοῦν. Ἐὰν οὖν τοῦτο τὸ πλοῖον, τουτέστιν ἡ ἄνθρω-
πίνη ὑπόστασις, ἐν τούτῳ τῷ βίῳ χειμαζομένη ὑπὸ
τῆς τοῦ διαβόλου κακίας, καὶ ἀπὸ τῶν ἐναντίων δαι-
μόνων τῶν τὰ κύματα τῶν ἐπιθυμιῶν ἐξεγειρόντων,
καὶ τὸν ἀλμυρὸν ἀφρὸν τῶν ἡδονῶν πρὸς τὸν ἔνδοθεν
[215] νοῦν ἐπιρειπτόντων καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις τὸν κυ-
βερνήτην νοῦν σειόντων, καὶ πρὸς τὴν ἁμαρτίαν βυθι-
ζόντων ὅτι δὲ ἔκαστος τῶν ἀνθρώπων ταῖς πολυ-
φλόγοις ἡδοναίς σειόμενος πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ἐβυθί
ζετο, μαρτυρεῖ μου τῷ λόγῳ Δαυΐδ ὁ προφήτης. Οτε
γὰρ περὶ τὴν σωφροσύνην έναυάγησεν, ἀνεβόα λέγων·
Ηλθον εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης, καὶ καταιγὶς κατ
επόντισέ με. Οὐ γὰρ τοῦτο κατὰ ἱστορίαν εὑροῦμέν
που γεγραμμένον τῷ Δαυΐδ· ποὺ γὰρ Δαυτό ἔπλευ
σεν; ἢ εἰς ποῖον πέλαγος ἀπελθὼν ἐβυθίσθη ; ἀλλ' οὐ-
.
....
• Legendum, ni fallor, ἐπαφριζούσης.
Forma neogræca.
Ζ. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸ, ο Ομοία ἐστὶν
Τί μείζον βασιλείας οὐρανῶν, καὶ τί μικρότερον
κόκκου σινάπεως; πῶς τὴν ἀμέτρητον βασιλείαν τῶν
οὐρανῶν τῷ εὐμετρήτῳ καὶ βραχυτάτω κόκκω σινά.
πως, παρείκασεν; Αλλ᾽ ἐὰν ἐννοήσωμεν τίς ἐστιν ἡ
τῶν οὐρανῶν βασιλεία, καὶ τίς ἐστιν ὁ κόκκος τοῦ σι-
νάπεως, εὑρήσομεν πῶς καλῶς καὶ εὐφυῶς ἔκαστον
ἑκάστῳ παρείκασται. Τίς ἐστιν ἡ τῶν οὐρανῶν βασι-
λεία, ἢ πάντως Χριστός ; λέγει γάρ περὶ ἑαυτοῦ· Ιδού
ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν. Τί δὲ μεῖ-
QUÆDAM.
22
δαμοῦ. Τί οὖν ἐστιν ὁ λέγει, ἢ πάντως, ἐν τῷ βίῳ
τούτῳ ὥσπερ ἐν θαλάσσῃ ὑπάρχων, καὶ σεισθεὶς ταῖς
ἡδοναῖς καθάπερ κύμασι, καὶ τοὺς ἁρμούς τῶν λο
γισμῶν λυθείς, λάβρον τὸ κῦμα τῆς ἐαθυμίας Ενδο
θεν δεξάμενος, τοῦ ἀνδρὸς πρὸς τὴν τοῦ Οὐρίου γυ-
ναῖκα ἐκλυθείς, ναυάγιον σωφροσύνης ὑπέμεινεν. Διδ
ἔλεγεν · "Ηλθον εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης, καὶ και
ταις κατεπόντισέ με. Εἶτα πάλιν μετανοήσας καὶ
οἱονεὶ ἀνανήψας ἐκ τοῦ βάθους τῆς ἁμαρτίας, πάλιν
κρατῶν τοῦ πηδαλίου τῆς σω οροσύνης, καὶ τὸν ἑαυ
τοῦ βίου ἐν σωφροσύνῃ ρυθμίζων, ηύχετο τῷ Θεῷ
λέγων· Μή με πάλιν καταποντισάτω καταιγὶς δα-
τος, μηδὲ καταπιέτω με βυθός. Τοιοῦτόν τι καὶ ὁ
Απόστολος μυστικῶς αινιττόμενος λέγει τὴν ἀνθρωπό-
τητα, Τρίτον έναυάγησα. Τί γάρ φησιν; Τρὶς ἐναυά-
γησα; νυχθήμερον ἐν τῷ βυθῷ πεποίηκα. Τρίτον γὰρ
ἐναυάγησεν ἡ ἀνθρωπότης, ἅπαξ ἐν τῷ παραδείσῳ
διὰ τῆς παραβάσεως, δεύτερον πάλιν ἐν τῷ κατα-
κλυσμῷ Νῶς, τρίτον μετὰ τὸ δέξασθαι τὸν νόμον
πρὸς τὴν εἰδωλολατρείαν ἐξέπεσεν ὁ λαὸς, ἕως οὗ
ἐλθὼν ὁ τῶν ψυχῶν ἡμῶν κυβερνήτης Χριστός, στή
σας τὸ ἱστίον τοῦ σταυροῦ ἐν μέσῃ τῇ γῇ, ἀχείμα.
στον ἡμῖν τὸν εἰς οὐρανόπολιν πλοῦν οἰκονόμησεν α
Νυχθήμερον ἐν τῷ βυθῷ πεποίηκα. Νύκτα λέγει την
πρὸ τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας ἐν τῇ σκοτεινῇ πλά-
νῇ διατριβήν ἡμέραν δὲ λέγει τὴν μετὰ Χριστοῦ παρ·
ουσίαν ἐν τῷ φωτεινῷ βαπτίσματι διαγωγήν. Πα
σης οὖν τῆς ἀνθρωπότητος, καθὼς ἔφαμεν ὑπὸ τῆς
τοῦ διαβόλου κακίας χειμαζομένης, θεωρήσας ὁ τοῦ
Θεοῦ Λόγος, ἐλθὼν εἰς τόνδε τὸν μίον, εἰσέρχεται εἰς
τὴν κοιλίαν τοῦ πλοίου τῆς Παρθένου Μαρίας· οὗ τὴν
εἰκόνα ἐν Ἰωνᾷ τῷ προφήτῃ γεγονυίαν εὕραμεν. Πέμ-
πεται γὰρ Ἰωνᾶς εἰς Νινευί, ἔρχεται ὁ Χριστὸς εἰς
τόνδε τὸν βίον· ἀπέρχεται ὁ Ἰωνᾶς εἰς τὸ πλοῖον, καὶ
εἰς τὴν κοίλην του πλοίου καθεύδει, καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ
Λόγος ἐν ἐννέα μησὶν ἐν τῇ κοιλίᾳ τῆς Παρθένου Μα
μίας σχεδὸν ἐκάθευδε σιωπῶν τοῖς ἀνθρώποις. Τότε
μᾶλλον ἐξηγείρετο ὁ διαβολικὸς τῆς κακίας χειμών,
ὡς ἐπὶ τοῦ Ἰωνᾶ· ἀλλ' ὅτε ἐῤῥίφη Ἰωνᾶς εἰς τὸ πέ
λαγος, τουτέστιν, ὅτε Ἰησοῦς προῆλθεν ἐκ τῆς κοιλίας
τῆς Παρθένου εἰς τόνδε τὸν βίον, καὶ πᾶς ἐναντίας
ἄνεμος ἐφιμοῦτο, καὶ μέχρις οὗ φθάσῃ τὸ κῆτος εἰς
τὸν ᾄδην, πολλὰ σημεῖα καὶ τέρατα ἐπετέλει διαν
χόμενος εἰς τόνδε τὸν βίον. Ἦλθεν Ἰωνᾶς εἰς τὸ κῆς
τος, καὶ αὐτὸς εἰς τὸν ᾄδην ἦλθεν· τρεῖς ἡμέρας καὶ
τρεῖς νύχτας τὰς αὐτὰς τῷ Ἰωνᾶ ἐν τῷ ᾅδῃ πεποίη
κεν. Ἐκρίπτεται Ἰωνᾶς ἐκ τοῦ κήτους εἰς τὴν Νινευί,
καὶ Χριστὸς ἀνίσταται ἐκ νεκρῶν καὶ [216] ἔρχεται
εἰς τὸν κόσμον τοῦτον κηρύσσει μετάνοιαν μετα
νοοῦσι Νινευίται, καὶ οἱ τοῦ κόσμου τούτου πολίται
νηστεύουσι τριάδα ἡμερῶν, καὶ σώζεται τὰ πολυ-
αρίθμητα πλήθη, ὡς καὶ ἐν τῇ Νινευΐ δεκαδύο μυριάδες
ἀνθρώπων και κτήνη πολλά. Τοῦ γὰρ Κυρίου κηρύσ
σοντος τῷ κόσμῳ τούτῳ τὴν μετάνοιαν καὶ τὴν πίσ
στιν, σώζονται αἱ δέκα δύο φυλαὶ τοῦ Ἰσραήλ. Όταν
γὰρ τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ, τότε, πως
Ισραὴλ σωθήσεται. Οτι δὲ εἰκὼν τοῦ Χριστοῦ ἦν Ίω-
νᾶς αὐτὸς ὁ Κύριος λέγει ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ· "Ον τρόπον
Ἰωνᾶς ἐποίησεν ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ κήτους τρεῖς ἡμέρας
καὶ τρεῖς νύκτας, οὕτως ἔσται καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ-
που ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς
νύκτας. Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας
τῶν αἰώνων. Αμήν.
..
• Verba τοῦ ἀνδρός vel corrupta, vel aliunde illata fuisse
videntur.
d Augmentum in verbis a diphthongis ou vel at incipienti
bus omittere amant recentiores.
ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κόκκῳ σινάπεως.
ζον Χριστοῦ κατὰ τὴν θεότητα; ὡς ἔστι τοῦ προφήτου
ἀκοῦσαι λέγοντος· Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσε
ται ἕτερος πρὸς αὐτόν. Ἐξεῦρε πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστή-
μης, καὶ ἔδωκεν Ἰακὼβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ καὶ Ἰσραὴλ
τῷ ἡγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ. Μετὰ ταῦτα ἐπὶ τῆς γῆς
ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Λέγει περὶ
αὐτοῦ καὶ Ἡσαΐας, ὁμογνώμονι φωνῇ χρησάμενος. Τι
γάρ φησιν; Εκοπίασεν Αίγυπτος καὶ αἱ ἐμπορίαι τῶν
Αιθιόπων, καὶ οἱ Σαβαεὶν ἄνδρες υψηλοὶ ἐπὶ σὲ δια-
Digitized by
1
↓
!
PG 64:23Ὦ βάθος πλούτου καὶ σοφίας καὶ γνώσεως Θεοῦ ὡς ἀνεξερεύνητα τὰ κρίματα αὐτοῦ, καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ Ὦ κόκκος, δι’ οὗ γεγένηται κόσμος, δι’ οὗ σκότος ἐσκέδασται καὶ Ἐκκλησία κεκαίνηται Οὗτος ὁ κόκκος ἐπὶ τοῦ σταυροῦ κρεμασθεὶς τοσοῦτον ἔσχεν ἰσχύος μέγεθος, ὥστε καὶ δεδεμένον αὐτὸν ὄντα, ῥήματι μόνον τὸν λῃστὴν ἀπὸ τοῦ ξύλου ἁρπάσαι, καὶ εἰς παραδείσου τρυφὴν κυλῖσαι· οὗτος ὁ κόκκος τὴν πλευρὰν λόγχῃ νυχθεὶς, ποτὸν ἀθανασίας τοῖς διψῶσιν ἐπήγασεν· οὗτος ὁ κόκκος τοῦ σινάπεως ἀπὸ τοῦ ξύλου κατενεχθεὶς καὶ εἰς κῆπον τεθεὶς, πᾶσαν τὴν ὑπουράνιον τοῖς κλάδοις ἐσκέπασεν· οὗτος ὁ κόκκος τοῦ σινάπεως ἐν κήπῳ τεθεὶς, καὶ τὰς ἑαυτοῦ ῥίζας εἰς ᾅδην ἐκπέμψας, καὶ τὰς ἐκεῖ ψυχὰς συλλαβόμενος, ἐν τριημέρῳ εἰς οὐρανὸν ἀνεκόμιζεν· οὗτος ὁ κόκκος τοῦ σινάπεως ἐπὶ ξύλου συντριβεὶς τὸν ἀντίδικον ἡμῶν ὄφιν δριμύξας ἐσκότωσε, καὶ τὸν ᾅδην ἐξυπνίσας εἰς τὸν ὅθεν ἀπελείπετο τόπον πάλιν ἀπέστρεψεν. Ὁμοία οὖν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κόκκῳ σινάπεως, ὃν λαβὼν ἄνθρωπος ἔσπειρεν ἐν τῷ ἰδίῳ κήπῳ. Σπεῖρον τοῦτον τὸν κόκκον τοῦ σινάπεως ἐν τῷ κήπῳ τῆς ψυχῆς σου, ἵνα λέγῃς καὶ σύ·
23 SPURIA QUAEDAM. ζήσονται, καὶ σοὶ ἔσονται δοῦλοι, καὶ ὀπίσω σου Ακολουθήσουσι δεδεμένοι χειροπέδαις καὶ προσκυνή σουσί σοι, ὅτι ἐν σοὶ Κύριος ὁ Θεὸς, καὶ οὐκ ἔστι θεὸς πλὴν σου. Σὺ γὰρ εἶ ὁ Θεὸς, καὶ οὐκ ᾔδειμεν, Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ Σωτήρ. Τὴν αὐτὴν δύναμιν ἔχου σαν φωνὴν καὶ ὁ μακάριος Πέτρος ῥήγνυσι λέγων· Αδελφοί· καὶ γὰρ οὐκ ἔστιν ἕτερον ὄνομα, φησὶν, ὑπὸ τὸν οὐρανὸν, ἐν ᾧ δεῖ σωθῆναι ἡμᾶς. Τί δὲ βραχύ- τερον Χριστοῦ κατὰ τὴν οἰκονομίαν τῆς σαρκώσεως, ὃς γεγένηται καὶ ἀγγέλων μικρότερος καὶ ἀνθρώπων; Ακους τοῦ Δαυΐδ λέγοντος πῶς ἀγγέλων γέγονε βρα. χύτερος· Τίς ἐστιν ἄνθρωπος, ὅτι μιμνήσκῃ αὐτοῦ, ἢ υἱὸς ἀνθρώπου, ὅτι ἐπισκέπτῃ αὐτόν; ηλάττω- σας αὐτὸν βραχύ τι παρ' ἀγγέλους. Οτι δὲ περὶ Χριστοῦ λέγει ταῦτα Δαυΐδ, Παῦλός σοι ἑρμηνεύει λέ γων· Τὸν δὲ βραχύ τι παρ' ἀγγέλους ἡλαττωμένον βλέπομεν Ἰησοῦν, διὰ τὸ πάθημα του θανάτου, Οὕτω καὶ ἀνθρώπων γέγονεν βραχύτερος. Τί γάρ φησιν Ησαΐας; Είδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὔτε κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον καὶ ἐκλείπον παρὰ πάντας [217] υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων· διὰ τοῦτο καὶ σκώληκα ἑαυτὸν προσηγόρευσεν. Τί γάρ φησιν ; Ἐγὼ δέ εἰμι σκώληξ καὶ οὐκ ἄνθρωπος. Καὶ ἐν τῷ Ἡσαΐα ὁ Πατὴρ πρὸς αὐτόν· Μὴ φοβοῦ σκώληξ Ιακώβ. Εντά καὶ τῆς ἀοιδίμου αὐτοῦ τελευτῆς μεμνημένος ἔλεγε · Καὶ τὸ κατάλειμμά σου σκώληξ. "Εδει γὰρ αὐτὸν καθάπερ ἁλιέα σοφὸν τῷ ἀστράπτοντι ἀγκίστρῳ τῆς θεότητος περιθεῖναι τὸν σκώληκα τῆς σαρκὸς καὶ χαλάσαι εἰς τὸν βυθὸν τοῦ βίου τούτου, καὶ οὕτω τὸν δράκοντα άγκι στρεῦσαι, ἵνα καὶ ὄντως τὸ γεγραμμένον ἐν τῷ Ἰὼβ πληρωθῇ· Αξεις δὲ δράκοντα ἐν ἀγκίστρῳ; Ομοία οὖν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κόκκῳ σινά- πεως. Ἐρεῖ οὖν τις τῶν ἀκουόντων· πῶς ὁ αὐτὸς βα σιλεία οὐρανῶν καὶ κόκκος γεγένηται, καὶ μέγας καὶ μικρὸς πρὸς αὐτόν; "Οτι δι᾽ ὑπερβολὴν εὐσπλαγχνίας περὶ τὸ ἴδιον πλάσμα τοῖς πᾶσι τὰ πάντα γεγένηται, ἵνα τοὺς πάντας κερδήσῃ. Θεὸς ἦν, ὡς οὖν καὶ ἔστι καὶ ἔστα: διὰ τὴν ἰδίαν φύσιν, καὶ ἄνθρωπος γεγένηται διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν. Ο βάθος πλούτου καὶ σο- φίας καὶ γνώσεως Θεοῦ! ὡς ἀνεξερεύνητα τὰ κρίσ γιατα αὐτοῦ, καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ. το κόκκος, δι' οὗ γεγένηται κόσμος, δι' οὗ σκότος ἐσκέ- δασται καὶ Ἐκκλησία κεκαίνηται! Οὗτος ὁ κόκκος ἐπὶ τοῦ σταυροῦ κρεμασθεὶς τοσοῦτον ἔσχεν ἰσχύος μέγε- θο;, ὥστε καὶ δεδεμένον αὐτὸν ὄντα, ρήματι μόνον τὸν λῃστὴν ἀπὸ τοῦ ξύλου ἁρπάσαι, καὶ εἰς παραδείσου τρυφήν κυλίσαι· οὗτος ὁ κόκκος τὴν πλευρὰν λόγχη νυχθείς, ποτὸν ἀθανασίας τοῖς διψῶσιν ἐπήγασεν· οὗτος ὁ κόκκος τοῦ σινάπεως ἀπὸ τοῦ ξύλου κατενεχθεὶς καὶ εἰς κῆπον τεθεὶς, πᾶσαν τὴν ὑπουράνιον τοῖς κλάδοις ἐσκέπασεν· οὗτος ὁ κόκκος τοῦ σινάπεως ἐν κήπῳ τε θεὶς, καὶ τὰς ἑαυτοῦ ρίζας εἰς ᾅδην ἐκπέμψας, καὶ τὰς ἐκεῖ ψυχὰς συλλαβόμενος, ἐν τριημέρῳ εἰς οὐρανὸν ἀνεκόμιζεν· οὗτος ὁ κόκκος τοῦ σινάπεως ἐπὶ ξύλου συντριβεὶς τὸν ἀντίδικον ἡμῶν ὄφιν δριμύξας ἐσκό- τωσε, καὶ τὸν ᾄδην ἐξυπνίσας εἰς τὸν ὅθεν ἀπελείπετο τόπον πάλιν ἀπέστρεψεν. Ομοία οὖν ἡ βασιλεία τῶν εὐρανῶν κόκκω σινάπεως, δν λαβὼν ἄνθρωπος ἔσπειρεν ἐν τῷ ἰδίῳ κήπῳ. Σπεῖρον τοῦτον τὸν κόκκον τοῦ σινάπεως ἐν τῷ κήπῳ τῆς ψυχῆς σου, ἵνα λέγῃς καὶ σύ• Εξέγειρον, βοῤῥᾶ, καὶ ἔρχου, νότε, διάπνευσον κῆπόν μου, καὶ ρευσάτωσαν αρώματά μου. Εάν ἔχῃς τοῦτον τὸν κόκκον τοῦ σινάπεως ἐν τῷ κήπῳ τῆς ψυχῆς σου, ἐρεῖ καὶ σοὶ ὁ προφήτης. Καὶ ἔσται ὡς κῆπος μεθύων, καὶ ὡς πηγὴ ἧς μὴ ἐξέλιπεν ὕδωρ· ἐὰν ἔχῃς τοῦτον τὸν κόκκον ἐν τῷ κήπῳ τῆς ψυχῆς σου, καὶ τοῦ μύρου αὐτοῦ μεταλάβης, λέγεται καὶ σοί· Οσμὴ ἱματίων σου ὡς ὀσμὴ "λιβάνου· τουτέστι τῶν σαρκικῶν σου ὀσμὴ ὡς ὀσμὴ λιβάνου. Κῆπος και κλεισμένος, πηγή εσφραγισμένη, αἱ ἀποστολαί σου. Οὗτος ὁ κόκκος τοῦ σινάπεως ἐπὶ ξύλου συντριβείς, καὶ ζύμη γεγονὼς ὑπὸ τῆς παντέχνου καὶ ἀθανάτου σοφίας, μιγείς εἰς σάτα τρία αλεύρου, τουτέστιν εἰς ψυχὴν καὶ σῶμα καὶ πνεῦμα, τὴν πᾶσαν ἀνθρωπότητα εἰς μίαν πίστιν ἐζύμωσε. Τούτου τοῦ μυστηρίου την εἰκόνα ᾽Αβραὰμ καὶ ἡ τούτου σύνευνος Σάρρα, οἰκοῦν- τες ἐν τῇ σκηνῇ ὑπὸ τὴν ὁρῶν τῆς Μαμβρή, οἰκείαις χερσὶν ἐζωγράφησαν. Αναγκαζόμεθα [218] γάρ, αγα πητοί, παρεκβαίνειν τὸν λόγον· τίς ὁ ᾿Αβραὰμ, τίς ἡ Σάρρα, η Σα- τίς ἡ σκηνή, ἢ τίνες οἱ ἐγκρυ- · 24 φίαι, διὰ τί ἐκεῖ τρία μέτρα σεμιδάλεως καὶ ὧδε ἀλεύ ρου, ἀναγκαῖον δι' ἀκριβείας διελθεῖν τὸν λόγον. Τίς ἂν εἴη Αβραάμ; ἑρμηνεύεται, πατὴρ ἐκλεκτὸς πλήθους. Τίς δὲ ἂν εἴη πατὴρ ἐκλεκτὸς, εἰ μὴ ὁ Θεός; περὶ ού, Εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτοῦ. Τί δὲ ἡ Σάρρα ; ἑρμηνεύεται, ἄρχουσα καὶ ἡγεμονίς. Τις δ᾽ ἂν εἴη ἄρχουσα καὶ ἡγεμονεύουσα ἡμᾶς, εἰ μὴ πάν τως ἡ τοῦ Πατρὸς σοφία; ή τίς ἡ σκηνὴ ὑπὸ τὴν δρῦν τὴν Μαμβρή; πάντως ἡ Ἐκκλησία ὑπὸ τοῦ σταυροῦ σκεπομένη. Τη δρυΐ παρείκασται ὁ σταυρὸς διὰ τὸ ἰσχυρὸν εἶναι τὸ ξύλον καὶ ἀνένδοτον. Τί τὰ τρία μέσ τρα της σεμιδάλεως; ή πάντως καθὼς προεἶπον ἡ ἀν- θρωπότης, ἡ ἐκ ψυχῆς καὶ πνεύματος καὶ σώματος συγκειμένη. Οὕτω γὰρ ἐδίδαξεν ἡμᾶς ὁ ᾿Απόστολος λέ- των· Ὁ δὲ Θεὸς φυλάξει ὑμῶν τὸ σῶμα, καὶ τὴν ψυχὴν, καὶ τὸ πνεῦμα. Λαμβάνει οὖν ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία Σάρρα, ἡγεμόνισσα ἢ ἄρχουσα, λαμβάνει σῶμα, ψυχὴν καὶ πνεῦμα, καὶ ἐγκρύπτει τῷ πυρί, τουτέστι τῇ ἀσβέστῳ θεότητι λαμπαδουχοῦσα, καὶ ποιεῖ τρεῖς ἐγκρυφίας, τουτέστιν ἐν τῷ κρυπτῷ τῆς σαρκὸς ἡμῶν, τὴν εἰς Πατέρα, Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα ὁμολογίαν. Αρμοζόντως ὑμῖν, ἀγαπητοί, ἀνεγνώσθη τὸ Εὐαγγέλιον. Κόκκος σινάπεως, καὶ ζύμη · ἡ ζύμη εἰς ἄρτους μεταλ λεύεται, ὁ κόκκος εἰς λάχανα· ἄρτοι δὲ καὶ λάχανα εφόδια νηστειῶν, ἐφ᾽ ἂς ὁ Ἰησοῦς ὁ Κύριος ἡμᾶς ὁδηγήσειεν ἀμέμπτως, τὸν τῆς νηστείας δρόμον ἐκπληροῦντας. Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κόκκῳ σινά- πεως. Οὐκ ἄλλως πως δυνησόμεθα νοῆσαι τὴν δύναμιν τῆς παραβολῆς, ἐὰν μὴ πρῶτον τὴν οὐσίαν, τὴν χρόαν καὶ τὸ μέγεθος κατανοήσωμεν. "Εστι γὰρ τὸ σίναπι μεγέθει μὲν μικρόν, σπαμὲν δὲ καὶ φυόμενον ὑπερβάλλει πᾶσαν λαχάνων αὔξησιν, καὶ τῷ ὕψει ὑπερφέρον, καὶ τῷ πλήθει τῶν κλάδων ὑπερνικᾷ τὰ ἄλλα, καὶ τῇ τῶν φύλλων πολυπληθίᾳ· ἔστι γὰρ σκιᾶς ἐργαστικὸν, ὡς καὶ ὄρνεα ἐφιπτάμενα δύνασθαι ἐφιζάνειν ἐπ' αὐτὸ, καὶ ἀναπαύεσθαι. Εστι δὲ καὶ τῇ γεύσει πάνυ καλόν, καὶ τῇ ποιότητι θερμαντικὸν, καὶ τῶν ἔνδον ἰατικό. Τοῦ δὲ ἄλλου μὲν οὐδενὸς πετεινοῦ βρῶμα γίνεται, μόνον δὲ ἀνθρώπου. Καὶ ἔξωθεν μέν ἐστι πυῤῥόν, ἔσωθεν δὲ φαίνεται λευκόν. Καὶ αὐτὴ μὲν ἡ τοῦ λαχά νου φύσις, καὶ τοῦ σπέρματος ἐγκώμιον. Εἰ δὲ μετ' ἀκριβείας ἐξετάσαι θελήσωμεν εὕροιμεν ἂν τὴν πα ραβολὴν ἁρμόζουσαν ἐπ' αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος. Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ μικρὸς μὲν τῇ ὄψει· οὗτος ὁ βραχὺς ἐν κόσμῳ, καὶ ἐν οὐρανῷ μέγας· οὗτος καὶ υἱὸς ἀνθρώ που καὶ Θεὸς, ἂν δὲ υἱὸς Θεοῦ. οὗτος ὁ ἀναρίθμητος, ὁ ἀΐδιος· οὗτος ὁ ἀόρατος, ὁ ἐπουράνιος, ὁ ὑπὸ μόνων πιστῶν ἀνθρώπων ἐσθιόμενος· οὗτος ὁ συντριβείς, καὶ μετὰ τὸ πάθος γενόμενος λευκὸς ὡς γάλα· οὗτος ὁ μείζων πάντων λαχάνων τῶν ἄλλων· οὗτος ὁ ἀδιαί ρετος τοῦ Πατρὸς Λόγος· οὗτος εἰς ὃν τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνοί, τουτέστι προφῆται καὶ ἀπόστο λοι καὶ πάντες κλητοί· οὗτος ὁ τὰ τῆς ψυχῆς πάθη διὰ τῆς ἰδίας αὐτοῦ θερμότητος ἀνακαθαίρων, ὑφ' δν δροσιζόμεθα, ὑφ᾽ ἂν ἐκ τοῦ κοσμικοῦ καύσωνος σχετ πόμεθα· [219] οὗτος ὁ διὰ θανάτου εἰς γῆν σπαρείς, κἀκεῖ καρποφορήσας, τριήμερος τοὺς ἁγίους ἀναστή σας ἐκ τῆς τῶν νεκρῶν ταφῆς· οὗτος ὁ δι' ἀναστάσεως μείζων παντὸς προφήτου φανείς· οὗτος ὁ τῇ τοῦ Πατρὸς ἀποῤῥοία σώζων τὰ πάντα· οὗτος ὁ ἀπὸ τῆς ἀνθήσας εἰς οὐρανοὺς, ὁ ἐν τῷ ἰδίῳ ἀγρῷ σπαρείς, ὁ ἐν τῷ κόσμῳ καὶ τοὺς ἐπ' αὐτῷ πιστεύοντας προσάγων τῷ Πατρί. Τα ζωής σπέρμα ὑπὸ Θεοῦ Πατρὸς εἰς γῆν σπαρέν 1 ᾧ ἀθανασίας φυτὸν τοὺς ὑπὸ σοῦ τρεφομές νους εἰς Θεὸν καταλλάσσων ! ὦ δένδρον ὑψηλόν, ὑπὸ μόνου Πατρός γεωργούμενον! Τοῦτο τὸ δένδρον ἐκ πα- τρικῆς ἀνέτειλε καρδίας· τοῦτο τὸ φυτὸν ἐν οὐρανοῖς μὲν τὰς ῥίζας ἔχει, φανὲν δὲ ἐν κόσμῳ ὑπὸ ἀνθρώ πων τρυγάται. Τα φυτεία ὀφθεῖσα - εἰς γῆν, καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀνθήσασαι ὦ σπέρμα μικρὸν μὲν ὁραθὲν, παρὰ δὲ τῷ Πατρὶ μείζω τῶν ἁπάντων ! Τοῦτο τὸ φυτὸν καὶ τοῖς εἰς ᾅδου ἀνέτειλε νεκροῖς· τούτου ὁ καρπὸς ἀνάστασις ἀνθρώπων γέγονε· τοῦτο τῷ θανάτῳ θανατηφόρον κατήνεγκε βέλος· τούτῳ ταρτάρου τοίχοι κλίναντες δυσκαμπὲς γόνυ προσεκύνησαν· τούτου οι κλάδοι πάντα τὸν κόσμον ἐσκέπασαν· τοῦτο ὑπὸ ἁγίου oid, le • Fort. ῥιζωθεῖσα, aut simile quid.
PG 64:24Ἐξέγειρον, βοῤῥᾶ, καὶ ἔρχου, νότε, διάπνευσον κῆπόν μου, καὶ ῥευσάτωσαν ἀρώματά μου. Ἐὰν ἔχῃς τοῦτον τὸν κόκκον τοῦ σινάπεως ἐν τῷ κήπῳ τῆς ψυχῆς σου, ἐρεῖ καὶ σοὶ ὁ προφήτης· Καὶ ἔσται ὡς κῆπος μεθύων, καὶ ὡς πηγὴ ἧς μὴ ἐξέλιπεν ὕδωρ· ἐὰν ἔχῃς τοῦτον τὸν κόκκον ἐν τῷ κήπῳ τῆς ψυχῆς σου, καὶ τοῦ μύρου αὐτοῦ μεταλάβῃς, λέγεται καὶ σοί· Ὀσμὴ ἱματίων σου ὡς ὀσμὴ λιβάνου· τουτέστι τῶν σαρκικῶν σου ὀσμὴ ὡς ὀσμὴ λιβάνου. Κῆπος κεκλεισμένος, πηγὴ ἐσφραγισμένη, αἱ ἀποστολαί σου. Οὗτος ὁ κόκκος τοῦ σινάπεως ἐπὶ ξύλου συντριβεὶς, καὶ ζύμη γεγονὼς ὑπὸ τῆς παντέχνου καὶ ἀθανάτου σοφίας, μιγεὶς εἰς σάτα τρία ἀλεύρου, τουτέστιν εἰς ψυχὴν καὶ σῶμα καὶ πνεῦμα, τὴν πᾶσαν ἀνθρωπότητα εἰς μίαν πίστιν ἐζύμωσε. Τούτου τοῦ μυστηρίου τὴν εἰκόνα Ἀβραὰμ καὶ ἡ τούτου σύνευνος Σάῤῥα, οἰκοῦντες ἐν τῇ σκηνῇ ὑπὸ τὴν δρῦν τῆς Μαμβρὴ, οἰκείαις χερσὶν ἐζωγράφησαν. Ἀναγκαζόμεθα γὰρ, ἀγαπητοὶ, παρεκβαίνειν τὸν λόγον· τίς ὁ Ἀβραὰμ, τίς ἡ Σάῤῥα, τίς ἡ δρῦς, τίς ἡ σκηνὴ, ἢ τίνες οἱ ἐγκρυφίαι, διὰ τί ἐκεῖ τρία μέτρα σεμιδάλεως καὶ ὧδε ἀλεύρου, ἀναγκαῖον δι’ ἀκριβείας διελθεῖν τὸν λόγον. Τίς ἂν εἴη Ἀβραάμ;
23 SPURIA QUAEDAM. ζήσονται, καὶ σοὶ ἔσονται δοῦλοι, καὶ ὀπίσω σου Ακολουθήσουσι δεδεμένοι χειροπέδαις καὶ προσκυνή σουσί σοι, ὅτι ἐν σοὶ Κύριος ὁ Θεὸς, καὶ οὐκ ἔστι θεὸς πλὴν σου. Σὺ γὰρ εἶ ὁ Θεὸς, καὶ οὐκ ᾔδειμεν, Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ Σωτήρ. Τὴν αὐτὴν δύναμιν ἔχου σαν φωνὴν καὶ ὁ μακάριος Πέτρος ῥήγνυσι λέγων· Αδελφοί· καὶ γὰρ οὐκ ἔστιν ἕτερον ὄνομα, φησὶν, ὑπὸ τὸν οὐρανὸν, ἐν ᾧ δεῖ σωθῆναι ἡμᾶς. Τί δὲ βραχύ- τερον Χριστοῦ κατὰ τὴν οἰκονομίαν τῆς σαρκώσεως, ὃς γεγένηται καὶ ἀγγέλων μικρότερος καὶ ἀνθρώπων; Ακους τοῦ Δαυΐδ λέγοντος πῶς ἀγγέλων γέγονε βρα. χύτερος· Τίς ἐστιν ἄνθρωπος, ὅτι μιμνήσκῃ αὐτοῦ, ἢ υἱὸς ἀνθρώπου, ὅτι ἐπισκέπτῃ αὐτόν; ηλάττω- σας αὐτὸν βραχύ τι παρ' ἀγγέλους. Οτι δὲ περὶ Χριστοῦ λέγει ταῦτα Δαυΐδ, Παῦλός σοι ἑρμηνεύει λέ γων· Τὸν δὲ βραχύ τι παρ' ἀγγέλους ἡλαττωμένον βλέπομεν Ἰησοῦν, διὰ τὸ πάθημα του θανάτου, Οὕτω καὶ ἀνθρώπων γέγονεν βραχύτερος. Τί γάρ φησιν Ησαΐας; Είδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὔτε κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον καὶ ἐκλείπον παρὰ πάντας [217] υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων· διὰ τοῦτο καὶ σκώληκα ἑαυτὸν προσηγόρευσεν. Τί γάρ φησιν ; Ἐγὼ δέ εἰμι σκώληξ καὶ οὐκ ἄνθρωπος. Καὶ ἐν τῷ Ἡσαΐα ὁ Πατὴρ πρὸς αὐτόν· Μὴ φοβοῦ σκώληξ Ιακώβ. Εντά καὶ τῆς ἀοιδίμου αὐτοῦ τελευτῆς μεμνημένος ἔλεγε · Καὶ τὸ κατάλειμμά σου σκώληξ. "Εδει γὰρ αὐτὸν καθάπερ ἁλιέα σοφὸν τῷ ἀστράπτοντι ἀγκίστρῳ τῆς θεότητος περιθεῖναι τὸν σκώληκα τῆς σαρκὸς καὶ χαλάσαι εἰς τὸν βυθὸν τοῦ βίου τούτου, καὶ οὕτω τὸν δράκοντα άγκι στρεῦσαι, ἵνα καὶ ὄντως τὸ γεγραμμένον ἐν τῷ Ἰὼβ πληρωθῇ· Αξεις δὲ δράκοντα ἐν ἀγκίστρῳ; Ομοία οὖν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κόκκῳ σινά- πεως. Ἐρεῖ οὖν τις τῶν ἀκουόντων· πῶς ὁ αὐτὸς βα σιλεία οὐρανῶν καὶ κόκκος γεγένηται, καὶ μέγας καὶ μικρὸς πρὸς αὐτόν; "Οτι δι᾽ ὑπερβολὴν εὐσπλαγχνίας περὶ τὸ ἴδιον πλάσμα τοῖς πᾶσι τὰ πάντα γεγένηται, ἵνα τοὺς πάντας κερδήσῃ. Θεὸς ἦν, ὡς οὖν καὶ ἔστι καὶ ἔστα: διὰ τὴν ἰδίαν φύσιν, καὶ ἄνθρωπος γεγένηται διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν. Ο βάθος πλούτου καὶ σο- φίας καὶ γνώσεως Θεοῦ! ὡς ἀνεξερεύνητα τὰ κρίσ γιατα αὐτοῦ, καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ. το κόκκος, δι' οὗ γεγένηται κόσμος, δι' οὗ σκότος ἐσκέ- δασται καὶ Ἐκκλησία κεκαίνηται! Οὗτος ὁ κόκκος ἐπὶ τοῦ σταυροῦ κρεμασθεὶς τοσοῦτον ἔσχεν ἰσχύος μέγε- θο;, ὥστε καὶ δεδεμένον αὐτὸν ὄντα, ρήματι μόνον τὸν λῃστὴν ἀπὸ τοῦ ξύλου ἁρπάσαι, καὶ εἰς παραδείσου τρυφήν κυλίσαι· οὗτος ὁ κόκκος τὴν πλευρὰν λόγχη νυχθείς, ποτὸν ἀθανασίας τοῖς διψῶσιν ἐπήγασεν· οὗτος ὁ κόκκος τοῦ σινάπεως ἀπὸ τοῦ ξύλου κατενεχθεὶς καὶ εἰς κῆπον τεθεὶς, πᾶσαν τὴν ὑπουράνιον τοῖς κλάδοις ἐσκέπασεν· οὗτος ὁ κόκκος τοῦ σινάπεως ἐν κήπῳ τε θεὶς, καὶ τὰς ἑαυτοῦ ρίζας εἰς ᾅδην ἐκπέμψας, καὶ τὰς ἐκεῖ ψυχὰς συλλαβόμενος, ἐν τριημέρῳ εἰς οὐρανὸν ἀνεκόμιζεν· οὗτος ὁ κόκκος τοῦ σινάπεως ἐπὶ ξύλου συντριβεὶς τὸν ἀντίδικον ἡμῶν ὄφιν δριμύξας ἐσκό- τωσε, καὶ τὸν ᾄδην ἐξυπνίσας εἰς τὸν ὅθεν ἀπελείπετο τόπον πάλιν ἀπέστρεψεν. Ομοία οὖν ἡ βασιλεία τῶν εὐρανῶν κόκκω σινάπεως, δν λαβὼν ἄνθρωπος ἔσπειρεν ἐν τῷ ἰδίῳ κήπῳ. Σπεῖρον τοῦτον τὸν κόκκον τοῦ σινάπεως ἐν τῷ κήπῳ τῆς ψυχῆς σου, ἵνα λέγῃς καὶ σύ• Εξέγειρον, βοῤῥᾶ, καὶ ἔρχου, νότε, διάπνευσον κῆπόν μου, καὶ ρευσάτωσαν αρώματά μου. Εάν ἔχῃς τοῦτον τὸν κόκκον τοῦ σινάπεως ἐν τῷ κήπῳ τῆς ψυχῆς σου, ἐρεῖ καὶ σοὶ ὁ προφήτης. Καὶ ἔσται ὡς κῆπος μεθύων, καὶ ὡς πηγὴ ἧς μὴ ἐξέλιπεν ὕδωρ· ἐὰν ἔχῃς τοῦτον τὸν κόκκον ἐν τῷ κήπῳ τῆς ψυχῆς σου, καὶ τοῦ μύρου αὐτοῦ μεταλάβης, λέγεται καὶ σοί· Οσμὴ ἱματίων σου ὡς ὀσμὴ "λιβάνου· τουτέστι τῶν σαρκικῶν σου ὀσμὴ ὡς ὀσμὴ λιβάνου. Κῆπος και κλεισμένος, πηγή εσφραγισμένη, αἱ ἀποστολαί σου. Οὗτος ὁ κόκκος τοῦ σινάπεως ἐπὶ ξύλου συντριβείς, καὶ ζύμη γεγονὼς ὑπὸ τῆς παντέχνου καὶ ἀθανάτου σοφίας, μιγείς εἰς σάτα τρία αλεύρου, τουτέστιν εἰς ψυχὴν καὶ σῶμα καὶ πνεῦμα, τὴν πᾶσαν ἀνθρωπότητα εἰς μίαν πίστιν ἐζύμωσε. Τούτου τοῦ μυστηρίου την εἰκόνα ᾽Αβραὰμ καὶ ἡ τούτου σύνευνος Σάρρα, οἰκοῦν- τες ἐν τῇ σκηνῇ ὑπὸ τὴν ὁρῶν τῆς Μαμβρή, οἰκείαις χερσὶν ἐζωγράφησαν. Αναγκαζόμεθα [218] γάρ, αγα πητοί, παρεκβαίνειν τὸν λόγον· τίς ὁ ᾿Αβραὰμ, τίς ἡ Σάρρα, η Σα- τίς ἡ σκηνή, ἢ τίνες οἱ ἐγκρυ- · 24 φίαι, διὰ τί ἐκεῖ τρία μέτρα σεμιδάλεως καὶ ὧδε ἀλεύ ρου, ἀναγκαῖον δι' ἀκριβείας διελθεῖν τὸν λόγον. Τίς ἂν εἴη Αβραάμ; ἑρμηνεύεται, πατὴρ ἐκλεκτὸς πλήθους. Τίς δὲ ἂν εἴη πατὴρ ἐκλεκτὸς, εἰ μὴ ὁ Θεός; περὶ ού, Εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτοῦ. Τί δὲ ἡ Σάρρα ; ἑρμηνεύεται, ἄρχουσα καὶ ἡγεμονίς. Τις δ᾽ ἂν εἴη ἄρχουσα καὶ ἡγεμονεύουσα ἡμᾶς, εἰ μὴ πάν τως ἡ τοῦ Πατρὸς σοφία; ή τίς ἡ σκηνὴ ὑπὸ τὴν δρῦν τὴν Μαμβρή; πάντως ἡ Ἐκκλησία ὑπὸ τοῦ σταυροῦ σκεπομένη. Τη δρυΐ παρείκασται ὁ σταυρὸς διὰ τὸ ἰσχυρὸν εἶναι τὸ ξύλον καὶ ἀνένδοτον. Τί τὰ τρία μέσ τρα της σεμιδάλεως; ή πάντως καθὼς προεἶπον ἡ ἀν- θρωπότης, ἡ ἐκ ψυχῆς καὶ πνεύματος καὶ σώματος συγκειμένη. Οὕτω γὰρ ἐδίδαξεν ἡμᾶς ὁ ᾿Απόστολος λέ- των· Ὁ δὲ Θεὸς φυλάξει ὑμῶν τὸ σῶμα, καὶ τὴν ψυχὴν, καὶ τὸ πνεῦμα. Λαμβάνει οὖν ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία Σάρρα, ἡγεμόνισσα ἢ ἄρχουσα, λαμβάνει σῶμα, ψυχὴν καὶ πνεῦμα, καὶ ἐγκρύπτει τῷ πυρί, τουτέστι τῇ ἀσβέστῳ θεότητι λαμπαδουχοῦσα, καὶ ποιεῖ τρεῖς ἐγκρυφίας, τουτέστιν ἐν τῷ κρυπτῷ τῆς σαρκὸς ἡμῶν, τὴν εἰς Πατέρα, Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα ὁμολογίαν. Αρμοζόντως ὑμῖν, ἀγαπητοί, ἀνεγνώσθη τὸ Εὐαγγέλιον. Κόκκος σινάπεως, καὶ ζύμη · ἡ ζύμη εἰς ἄρτους μεταλ λεύεται, ὁ κόκκος εἰς λάχανα· ἄρτοι δὲ καὶ λάχανα εφόδια νηστειῶν, ἐφ᾽ ἂς ὁ Ἰησοῦς ὁ Κύριος ἡμᾶς ὁδηγήσειεν ἀμέμπτως, τὸν τῆς νηστείας δρόμον ἐκπληροῦντας. Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κόκκῳ σινά- πεως. Οὐκ ἄλλως πως δυνησόμεθα νοῆσαι τὴν δύναμιν τῆς παραβολῆς, ἐὰν μὴ πρῶτον τὴν οὐσίαν, τὴν χρόαν καὶ τὸ μέγεθος κατανοήσωμεν. "Εστι γὰρ τὸ σίναπι μεγέθει μὲν μικρόν, σπαμὲν δὲ καὶ φυόμενον ὑπερβάλλει πᾶσαν λαχάνων αὔξησιν, καὶ τῷ ὕψει ὑπερφέρον, καὶ τῷ πλήθει τῶν κλάδων ὑπερνικᾷ τὰ ἄλλα, καὶ τῇ τῶν φύλλων πολυπληθίᾳ· ἔστι γὰρ σκιᾶς ἐργαστικὸν, ὡς καὶ ὄρνεα ἐφιπτάμενα δύνασθαι ἐφιζάνειν ἐπ' αὐτὸ, καὶ ἀναπαύεσθαι. Εστι δὲ καὶ τῇ γεύσει πάνυ καλόν, καὶ τῇ ποιότητι θερμαντικὸν, καὶ τῶν ἔνδον ἰατικό. Τοῦ δὲ ἄλλου μὲν οὐδενὸς πετεινοῦ βρῶμα γίνεται, μόνον δὲ ἀνθρώπου. Καὶ ἔξωθεν μέν ἐστι πυῤῥόν, ἔσωθεν δὲ φαίνεται λευκόν. Καὶ αὐτὴ μὲν ἡ τοῦ λαχά νου φύσις, καὶ τοῦ σπέρματος ἐγκώμιον. Εἰ δὲ μετ' ἀκριβείας ἐξετάσαι θελήσωμεν εὕροιμεν ἂν τὴν πα ραβολὴν ἁρμόζουσαν ἐπ' αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος. Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ μικρὸς μὲν τῇ ὄψει· οὗτος ὁ βραχὺς ἐν κόσμῳ, καὶ ἐν οὐρανῷ μέγας· οὗτος καὶ υἱὸς ἀνθρώ που καὶ Θεὸς, ἂν δὲ υἱὸς Θεοῦ. οὗτος ὁ ἀναρίθμητος, ὁ ἀΐδιος· οὗτος ὁ ἀόρατος, ὁ ἐπουράνιος, ὁ ὑπὸ μόνων πιστῶν ἀνθρώπων ἐσθιόμενος· οὗτος ὁ συντριβείς, καὶ μετὰ τὸ πάθος γενόμενος λευκὸς ὡς γάλα· οὗτος ὁ μείζων πάντων λαχάνων τῶν ἄλλων· οὗτος ὁ ἀδιαί ρετος τοῦ Πατρὸς Λόγος· οὗτος εἰς ὃν τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνοί, τουτέστι προφῆται καὶ ἀπόστο λοι καὶ πάντες κλητοί· οὗτος ὁ τὰ τῆς ψυχῆς πάθη διὰ τῆς ἰδίας αὐτοῦ θερμότητος ἀνακαθαίρων, ὑφ' δν δροσιζόμεθα, ὑφ᾽ ἂν ἐκ τοῦ κοσμικοῦ καύσωνος σχετ πόμεθα· [219] οὗτος ὁ διὰ θανάτου εἰς γῆν σπαρείς, κἀκεῖ καρποφορήσας, τριήμερος τοὺς ἁγίους ἀναστή σας ἐκ τῆς τῶν νεκρῶν ταφῆς· οὗτος ὁ δι' ἀναστάσεως μείζων παντὸς προφήτου φανείς· οὗτος ὁ τῇ τοῦ Πατρὸς ἀποῤῥοία σώζων τὰ πάντα· οὗτος ὁ ἀπὸ τῆς ἀνθήσας εἰς οὐρανοὺς, ὁ ἐν τῷ ἰδίῳ ἀγρῷ σπαρείς, ὁ ἐν τῷ κόσμῳ καὶ τοὺς ἐπ' αὐτῷ πιστεύοντας προσάγων τῷ Πατρί. Τα ζωής σπέρμα ὑπὸ Θεοῦ Πατρὸς εἰς γῆν σπαρέν 1 ᾧ ἀθανασίας φυτὸν τοὺς ὑπὸ σοῦ τρεφομές νους εἰς Θεὸν καταλλάσσων ! ὦ δένδρον ὑψηλόν, ὑπὸ μόνου Πατρός γεωργούμενον! Τοῦτο τὸ δένδρον ἐκ πα- τρικῆς ἀνέτειλε καρδίας· τοῦτο τὸ φυτὸν ἐν οὐρανοῖς μὲν τὰς ῥίζας ἔχει, φανὲν δὲ ἐν κόσμῳ ὑπὸ ἀνθρώ πων τρυγάται. Τα φυτεία ὀφθεῖσα - εἰς γῆν, καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀνθήσασαι ὦ σπέρμα μικρὸν μὲν ὁραθὲν, παρὰ δὲ τῷ Πατρὶ μείζω τῶν ἁπάντων ! Τοῦτο τὸ φυτὸν καὶ τοῖς εἰς ᾅδου ἀνέτειλε νεκροῖς· τούτου ὁ καρπὸς ἀνάστασις ἀνθρώπων γέγονε· τοῦτο τῷ θανάτῳ θανατηφόρον κατήνεγκε βέλος· τούτῳ ταρτάρου τοίχοι κλίναντες δυσκαμπὲς γόνυ προσεκύνησαν· τούτου οι κλάδοι πάντα τὸν κόσμον ἐσκέπασαν· τοῦτο ὑπὸ ἁγίου oid, le • Fort. ῥιζωθεῖσα, aut simile quid.
ἑρμηνεύεται, πατὴρ ἐκλεκτὸς πλήθους. Τίς δὲ ἂν εἴη πατὴρ ἐκλεκτὸς, εἰ μὴ ὁ Θεός; περὶ οὗ, Εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτοῦ. Τί δὲ ἡ Σάῤῥα; ἑρμηνεύεται, ἄρχουσα καὶ ἡγεμονίς. Τίς δ’ ἂν εἴη ἄρχουσα καὶ ἡγεμονεύουσα ἡμᾶς, εἰ μὴ πάντως ἡ τοῦ Πατρὸς σοφία; ἢ τίς ἡ σκηνὴ ὑπὸ τὴν δρῦν τὴν Μαμβρή; πάντως ἡ Ἐκκλησία ὑπὸ τοῦ σταυροῦ σκεπομένη. Τῇ δρυὶ̈ παρείκασται ὁ σταυρὸς διὰ τὸ ἰσχυρὸν εἶναι τὸ ξύλον καὶ ἀνένδοτον. Τί τὰ τρία μέτρα τῆς σεμιδάλεως; ἦ πάντως καθὼς προεῖπον ἡ ἀνθρωπότης, ἡ ἐκ ψυχῆς καὶ πνεύματος καὶ σώματος συγκειμένη. Οὕτω γὰρ ἐδίδαξεν ἡμᾶς ὁ Ἀπόστολος λέγων· Ὁ δὲ Θεὸς φυλάξει ὑμῶν τὸ σῶμα, καὶ τὴν ψυχὴν, καὶ τὸ πνεῦμα. Λαμβάνει οὖν ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία Σάῤῥα, ἡγεμόνισσα ἢ ἄρχουσα, λαμβάνει σῶμα, ψυχὴν καὶ πνεῦμα, καὶ ἐγκρύπτει τῷ πυρὶ, τουτέστι τῇ ἀσβέστῳ θεότητι λαμπαδουχοῦσα, καὶ ποιεῖ τρεῖς ἐγκρυφίας, τουτέστιν ἐν τῷ κρυπτῷ τῆς σαρκὸς ἡμῶν, τὴν εἰς Πατέρα, Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα ὁμολογίαν. Ἁρμοζόντως ὑμῖν, ἀγαπητοὶ, ἀνεγνώσθη τὸ Εὐαγγέλιον. Κόκκος σινάπεως, καὶ ζύμη·
23 SPURIA QUAEDAM. ζήσονται, καὶ σοὶ ἔσονται δοῦλοι, καὶ ὀπίσω σου Ακολουθήσουσι δεδεμένοι χειροπέδαις καὶ προσκυνή σουσί σοι, ὅτι ἐν σοὶ Κύριος ὁ Θεὸς, καὶ οὐκ ἔστι θεὸς πλὴν σου. Σὺ γὰρ εἶ ὁ Θεὸς, καὶ οὐκ ᾔδειμεν, Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ Σωτήρ. Τὴν αὐτὴν δύναμιν ἔχου σαν φωνὴν καὶ ὁ μακάριος Πέτρος ῥήγνυσι λέγων· Αδελφοί· καὶ γὰρ οὐκ ἔστιν ἕτερον ὄνομα, φησὶν, ὑπὸ τὸν οὐρανὸν, ἐν ᾧ δεῖ σωθῆναι ἡμᾶς. Τί δὲ βραχύ- τερον Χριστοῦ κατὰ τὴν οἰκονομίαν τῆς σαρκώσεως, ὃς γεγένηται καὶ ἀγγέλων μικρότερος καὶ ἀνθρώπων; Ακους τοῦ Δαυΐδ λέγοντος πῶς ἀγγέλων γέγονε βρα. χύτερος· Τίς ἐστιν ἄνθρωπος, ὅτι μιμνήσκῃ αὐτοῦ, ἢ υἱὸς ἀνθρώπου, ὅτι ἐπισκέπτῃ αὐτόν; ηλάττω- σας αὐτὸν βραχύ τι παρ' ἀγγέλους. Οτι δὲ περὶ Χριστοῦ λέγει ταῦτα Δαυΐδ, Παῦλός σοι ἑρμηνεύει λέ γων· Τὸν δὲ βραχύ τι παρ' ἀγγέλους ἡλαττωμένον βλέπομεν Ἰησοῦν, διὰ τὸ πάθημα του θανάτου, Οὕτω καὶ ἀνθρώπων γέγονεν βραχύτερος. Τί γάρ φησιν Ησαΐας; Είδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὔτε κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον καὶ ἐκλείπον παρὰ πάντας [217] υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων· διὰ τοῦτο καὶ σκώληκα ἑαυτὸν προσηγόρευσεν. Τί γάρ φησιν ; Ἐγὼ δέ εἰμι σκώληξ καὶ οὐκ ἄνθρωπος. Καὶ ἐν τῷ Ἡσαΐα ὁ Πατὴρ πρὸς αὐτόν· Μὴ φοβοῦ σκώληξ Ιακώβ. Εντά καὶ τῆς ἀοιδίμου αὐτοῦ τελευτῆς μεμνημένος ἔλεγε · Καὶ τὸ κατάλειμμά σου σκώληξ. "Εδει γὰρ αὐτὸν καθάπερ ἁλιέα σοφὸν τῷ ἀστράπτοντι ἀγκίστρῳ τῆς θεότητος περιθεῖναι τὸν σκώληκα τῆς σαρκὸς καὶ χαλάσαι εἰς τὸν βυθὸν τοῦ βίου τούτου, καὶ οὕτω τὸν δράκοντα άγκι στρεῦσαι, ἵνα καὶ ὄντως τὸ γεγραμμένον ἐν τῷ Ἰὼβ πληρωθῇ· Αξεις δὲ δράκοντα ἐν ἀγκίστρῳ; Ομοία οὖν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κόκκῳ σινά- πεως. Ἐρεῖ οὖν τις τῶν ἀκουόντων· πῶς ὁ αὐτὸς βα σιλεία οὐρανῶν καὶ κόκκος γεγένηται, καὶ μέγας καὶ μικρὸς πρὸς αὐτόν; "Οτι δι᾽ ὑπερβολὴν εὐσπλαγχνίας περὶ τὸ ἴδιον πλάσμα τοῖς πᾶσι τὰ πάντα γεγένηται, ἵνα τοὺς πάντας κερδήσῃ. Θεὸς ἦν, ὡς οὖν καὶ ἔστι καὶ ἔστα: διὰ τὴν ἰδίαν φύσιν, καὶ ἄνθρωπος γεγένηται διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν. Ο βάθος πλούτου καὶ σο- φίας καὶ γνώσεως Θεοῦ! ὡς ἀνεξερεύνητα τὰ κρίσ γιατα αὐτοῦ, καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ. το κόκκος, δι' οὗ γεγένηται κόσμος, δι' οὗ σκότος ἐσκέ- δασται καὶ Ἐκκλησία κεκαίνηται! Οὗτος ὁ κόκκος ἐπὶ τοῦ σταυροῦ κρεμασθεὶς τοσοῦτον ἔσχεν ἰσχύος μέγε- θο;, ὥστε καὶ δεδεμένον αὐτὸν ὄντα, ρήματι μόνον τὸν λῃστὴν ἀπὸ τοῦ ξύλου ἁρπάσαι, καὶ εἰς παραδείσου τρυφήν κυλίσαι· οὗτος ὁ κόκκος τὴν πλευρὰν λόγχη νυχθείς, ποτὸν ἀθανασίας τοῖς διψῶσιν ἐπήγασεν· οὗτος ὁ κόκκος τοῦ σινάπεως ἀπὸ τοῦ ξύλου κατενεχθεὶς καὶ εἰς κῆπον τεθεὶς, πᾶσαν τὴν ὑπουράνιον τοῖς κλάδοις ἐσκέπασεν· οὗτος ὁ κόκκος τοῦ σινάπεως ἐν κήπῳ τε θεὶς, καὶ τὰς ἑαυτοῦ ρίζας εἰς ᾅδην ἐκπέμψας, καὶ τὰς ἐκεῖ ψυχὰς συλλαβόμενος, ἐν τριημέρῳ εἰς οὐρανὸν ἀνεκόμιζεν· οὗτος ὁ κόκκος τοῦ σινάπεως ἐπὶ ξύλου συντριβεὶς τὸν ἀντίδικον ἡμῶν ὄφιν δριμύξας ἐσκό- τωσε, καὶ τὸν ᾄδην ἐξυπνίσας εἰς τὸν ὅθεν ἀπελείπετο τόπον πάλιν ἀπέστρεψεν. Ομοία οὖν ἡ βασιλεία τῶν εὐρανῶν κόκκω σινάπεως, δν λαβὼν ἄνθρωπος ἔσπειρεν ἐν τῷ ἰδίῳ κήπῳ. Σπεῖρον τοῦτον τὸν κόκκον τοῦ σινάπεως ἐν τῷ κήπῳ τῆς ψυχῆς σου, ἵνα λέγῃς καὶ σύ• Εξέγειρον, βοῤῥᾶ, καὶ ἔρχου, νότε, διάπνευσον κῆπόν μου, καὶ ρευσάτωσαν αρώματά μου. Εάν ἔχῃς τοῦτον τὸν κόκκον τοῦ σινάπεως ἐν τῷ κήπῳ τῆς ψυχῆς σου, ἐρεῖ καὶ σοὶ ὁ προφήτης. Καὶ ἔσται ὡς κῆπος μεθύων, καὶ ὡς πηγὴ ἧς μὴ ἐξέλιπεν ὕδωρ· ἐὰν ἔχῃς τοῦτον τὸν κόκκον ἐν τῷ κήπῳ τῆς ψυχῆς σου, καὶ τοῦ μύρου αὐτοῦ μεταλάβης, λέγεται καὶ σοί· Οσμὴ ἱματίων σου ὡς ὀσμὴ "λιβάνου· τουτέστι τῶν σαρκικῶν σου ὀσμὴ ὡς ὀσμὴ λιβάνου. Κῆπος και κλεισμένος, πηγή εσφραγισμένη, αἱ ἀποστολαί σου. Οὗτος ὁ κόκκος τοῦ σινάπεως ἐπὶ ξύλου συντριβείς, καὶ ζύμη γεγονὼς ὑπὸ τῆς παντέχνου καὶ ἀθανάτου σοφίας, μιγείς εἰς σάτα τρία αλεύρου, τουτέστιν εἰς ψυχὴν καὶ σῶμα καὶ πνεῦμα, τὴν πᾶσαν ἀνθρωπότητα εἰς μίαν πίστιν ἐζύμωσε. Τούτου τοῦ μυστηρίου την εἰκόνα ᾽Αβραὰμ καὶ ἡ τούτου σύνευνος Σάρρα, οἰκοῦν- τες ἐν τῇ σκηνῇ ὑπὸ τὴν ὁρῶν τῆς Μαμβρή, οἰκείαις χερσὶν ἐζωγράφησαν. Αναγκαζόμεθα [218] γάρ, αγα πητοί, παρεκβαίνειν τὸν λόγον· τίς ὁ ᾿Αβραὰμ, τίς ἡ Σάρρα, η Σα- τίς ἡ σκηνή, ἢ τίνες οἱ ἐγκρυ- · 24 φίαι, διὰ τί ἐκεῖ τρία μέτρα σεμιδάλεως καὶ ὧδε ἀλεύ ρου, ἀναγκαῖον δι' ἀκριβείας διελθεῖν τὸν λόγον. Τίς ἂν εἴη Αβραάμ; ἑρμηνεύεται, πατὴρ ἐκλεκτὸς πλήθους. Τίς δὲ ἂν εἴη πατὴρ ἐκλεκτὸς, εἰ μὴ ὁ Θεός; περὶ ού, Εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτοῦ. Τί δὲ ἡ Σάρρα ; ἑρμηνεύεται, ἄρχουσα καὶ ἡγεμονίς. Τις δ᾽ ἂν εἴη ἄρχουσα καὶ ἡγεμονεύουσα ἡμᾶς, εἰ μὴ πάν τως ἡ τοῦ Πατρὸς σοφία; ή τίς ἡ σκηνὴ ὑπὸ τὴν δρῦν τὴν Μαμβρή; πάντως ἡ Ἐκκλησία ὑπὸ τοῦ σταυροῦ σκεπομένη. Τη δρυΐ παρείκασται ὁ σταυρὸς διὰ τὸ ἰσχυρὸν εἶναι τὸ ξύλον καὶ ἀνένδοτον. Τί τὰ τρία μέσ τρα της σεμιδάλεως; ή πάντως καθὼς προεἶπον ἡ ἀν- θρωπότης, ἡ ἐκ ψυχῆς καὶ πνεύματος καὶ σώματος συγκειμένη. Οὕτω γὰρ ἐδίδαξεν ἡμᾶς ὁ ᾿Απόστολος λέ- των· Ὁ δὲ Θεὸς φυλάξει ὑμῶν τὸ σῶμα, καὶ τὴν ψυχὴν, καὶ τὸ πνεῦμα. Λαμβάνει οὖν ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία Σάρρα, ἡγεμόνισσα ἢ ἄρχουσα, λαμβάνει σῶμα, ψυχὴν καὶ πνεῦμα, καὶ ἐγκρύπτει τῷ πυρί, τουτέστι τῇ ἀσβέστῳ θεότητι λαμπαδουχοῦσα, καὶ ποιεῖ τρεῖς ἐγκρυφίας, τουτέστιν ἐν τῷ κρυπτῷ τῆς σαρκὸς ἡμῶν, τὴν εἰς Πατέρα, Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα ὁμολογίαν. Αρμοζόντως ὑμῖν, ἀγαπητοί, ἀνεγνώσθη τὸ Εὐαγγέλιον. Κόκκος σινάπεως, καὶ ζύμη · ἡ ζύμη εἰς ἄρτους μεταλ λεύεται, ὁ κόκκος εἰς λάχανα· ἄρτοι δὲ καὶ λάχανα εφόδια νηστειῶν, ἐφ᾽ ἂς ὁ Ἰησοῦς ὁ Κύριος ἡμᾶς ὁδηγήσειεν ἀμέμπτως, τὸν τῆς νηστείας δρόμον ἐκπληροῦντας. Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κόκκῳ σινά- πεως. Οὐκ ἄλλως πως δυνησόμεθα νοῆσαι τὴν δύναμιν τῆς παραβολῆς, ἐὰν μὴ πρῶτον τὴν οὐσίαν, τὴν χρόαν καὶ τὸ μέγεθος κατανοήσωμεν. "Εστι γὰρ τὸ σίναπι μεγέθει μὲν μικρόν, σπαμὲν δὲ καὶ φυόμενον ὑπερβάλλει πᾶσαν λαχάνων αὔξησιν, καὶ τῷ ὕψει ὑπερφέρον, καὶ τῷ πλήθει τῶν κλάδων ὑπερνικᾷ τὰ ἄλλα, καὶ τῇ τῶν φύλλων πολυπληθίᾳ· ἔστι γὰρ σκιᾶς ἐργαστικὸν, ὡς καὶ ὄρνεα ἐφιπτάμενα δύνασθαι ἐφιζάνειν ἐπ' αὐτὸ, καὶ ἀναπαύεσθαι. Εστι δὲ καὶ τῇ γεύσει πάνυ καλόν, καὶ τῇ ποιότητι θερμαντικὸν, καὶ τῶν ἔνδον ἰατικό. Τοῦ δὲ ἄλλου μὲν οὐδενὸς πετεινοῦ βρῶμα γίνεται, μόνον δὲ ἀνθρώπου. Καὶ ἔξωθεν μέν ἐστι πυῤῥόν, ἔσωθεν δὲ φαίνεται λευκόν. Καὶ αὐτὴ μὲν ἡ τοῦ λαχά νου φύσις, καὶ τοῦ σπέρματος ἐγκώμιον. Εἰ δὲ μετ' ἀκριβείας ἐξετάσαι θελήσωμεν εὕροιμεν ἂν τὴν πα ραβολὴν ἁρμόζουσαν ἐπ' αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος. Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ μικρὸς μὲν τῇ ὄψει· οὗτος ὁ βραχὺς ἐν κόσμῳ, καὶ ἐν οὐρανῷ μέγας· οὗτος καὶ υἱὸς ἀνθρώ που καὶ Θεὸς, ἂν δὲ υἱὸς Θεοῦ. οὗτος ὁ ἀναρίθμητος, ὁ ἀΐδιος· οὗτος ὁ ἀόρατος, ὁ ἐπουράνιος, ὁ ὑπὸ μόνων πιστῶν ἀνθρώπων ἐσθιόμενος· οὗτος ὁ συντριβείς, καὶ μετὰ τὸ πάθος γενόμενος λευκὸς ὡς γάλα· οὗτος ὁ μείζων πάντων λαχάνων τῶν ἄλλων· οὗτος ὁ ἀδιαί ρετος τοῦ Πατρὸς Λόγος· οὗτος εἰς ὃν τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνοί, τουτέστι προφῆται καὶ ἀπόστο λοι καὶ πάντες κλητοί· οὗτος ὁ τὰ τῆς ψυχῆς πάθη διὰ τῆς ἰδίας αὐτοῦ θερμότητος ἀνακαθαίρων, ὑφ' δν δροσιζόμεθα, ὑφ᾽ ἂν ἐκ τοῦ κοσμικοῦ καύσωνος σχετ πόμεθα· [219] οὗτος ὁ διὰ θανάτου εἰς γῆν σπαρείς, κἀκεῖ καρποφορήσας, τριήμερος τοὺς ἁγίους ἀναστή σας ἐκ τῆς τῶν νεκρῶν ταφῆς· οὗτος ὁ δι' ἀναστάσεως μείζων παντὸς προφήτου φανείς· οὗτος ὁ τῇ τοῦ Πατρὸς ἀποῤῥοία σώζων τὰ πάντα· οὗτος ὁ ἀπὸ τῆς ἀνθήσας εἰς οὐρανοὺς, ὁ ἐν τῷ ἰδίῳ ἀγρῷ σπαρείς, ὁ ἐν τῷ κόσμῳ καὶ τοὺς ἐπ' αὐτῷ πιστεύοντας προσάγων τῷ Πατρί. Τα ζωής σπέρμα ὑπὸ Θεοῦ Πατρὸς εἰς γῆν σπαρέν 1 ᾧ ἀθανασίας φυτὸν τοὺς ὑπὸ σοῦ τρεφομές νους εἰς Θεὸν καταλλάσσων ! ὦ δένδρον ὑψηλόν, ὑπὸ μόνου Πατρός γεωργούμενον! Τοῦτο τὸ δένδρον ἐκ πα- τρικῆς ἀνέτειλε καρδίας· τοῦτο τὸ φυτὸν ἐν οὐρανοῖς μὲν τὰς ῥίζας ἔχει, φανὲν δὲ ἐν κόσμῳ ὑπὸ ἀνθρώ πων τρυγάται. Τα φυτεία ὀφθεῖσα - εἰς γῆν, καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀνθήσασαι ὦ σπέρμα μικρὸν μὲν ὁραθὲν, παρὰ δὲ τῷ Πατρὶ μείζω τῶν ἁπάντων ! Τοῦτο τὸ φυτὸν καὶ τοῖς εἰς ᾅδου ἀνέτειλε νεκροῖς· τούτου ὁ καρπὸς ἀνάστασις ἀνθρώπων γέγονε· τοῦτο τῷ θανάτῳ θανατηφόρον κατήνεγκε βέλος· τούτῳ ταρτάρου τοίχοι κλίναντες δυσκαμπὲς γόνυ προσεκύνησαν· τούτου οι κλάδοι πάντα τὸν κόσμον ἐσκέπασαν· τοῦτο ὑπὸ ἁγίου oid, le • Fort. ῥιζωθεῖσα, aut simile quid.
PG 64:25ἡ ζύμη εἰς ἄρτους μεταλλεύεται, ὁ κόκκος εἰς λάχανα· ἄρτοι δὲ καὶ λάχανα ἐφόδια νηστειῶν, ἐφ’ ἃς ὁ Ἰησοῦς ὁ Κύριος ἡμᾶς ὁδηγήσειεν ἀμέμπτως, τὸν τῆς νηστείας δρόμον ἐκπληροῦντας. Ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κόκκῳ σινάπεως. Οὐκ ἄλλως πως δυνησόμεθα νοῆσαι τὴν δύναμιν τῆς παραβολῆς, ἐὰν μὴ πρῶτον τὴν οὐσίαν, τὴν χρόαν καὶ τὸ μέγεθος κατανοήσωμεν. Ἔστι γὰρ τὸ σίναπι μεγέθει μὲν μικρὸν, σπαρὲν δὲ καὶ φυόμενον ὑπερβάλλει πᾶσαν λαχάνων αὔξησιν, καὶ τῷ ὕψει ὑπερφέρον, καὶ τῷ πλήθει τῶν κλάδων ὑπερνικᾷ τὰ ἄλλα, καὶ τῇ τῶν φύλλων πολυπληθίᾳ· ἔστι γὰρ σκιᾶς ἐργαστικὸν, ὡς καὶ ὄρνεα ἐφιπτάμενα δύνασθαι ἐφιζάνειν ἐπ’ αὐτὸ, καὶ ἀναπαύεσθαι. Ἔστι δὲ καὶ τῇ γεύσει πάνυ καλὸν, καὶ τῇ ποιότητι θερμαντικὸν, καὶ τῶν ἔνδον ἰατικόν. Τοῦ δὲ ἄλλου μὲν οὐδενὸς πετεινοῦ βρῶμα γίνεται, μόνον δὲ ἀνθρώπου. Καὶ ἔξωθεν μέν ἐστι πυῤῥὸν, ἔσωθεν δὲ φαίνεται λευκόν. Καὶ αὕτη μὲν ἡ τοῦ λαχάνου φύσις, καὶ τοῦ σπέρματος ἐγκώμιον. Εἰ δὲ μετ’ ἀκριβείας ἐξετάσαι θελήσωμεν εὕροιμεν ἂν τὴν παραβολὴν ἁρμόζουσαν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος. Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ μικρὸς μὲν τῇ ὄψει·
25 SPURIA QUÆDAM.
Πνεύματος κινείται· τούτου οὐχ ἄπτεται καύσων· ὑπλ
τούτῳ τῷ φυτῷ εὐφραίνου καὶ χόρευε μετ᾿ ἀγγέλων,
26
δοξάζων τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Ἅγιον Πνεῦμα,
νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
Η'. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸ, « Εἴ τις ἐν Χριστῷ, καινή κτίσις· τὰ ἀρχαῖα παρῆλθον, ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα
καινά. »
Πολλὴ μὲν γηπόνῳ προθυμία καταβάλλειν τὰ σπέρ-
ματα, ἐπειδὰν τὴν ἄρουραν ἐκκεκαθαρμένην ἴδῃ, καὶ
μήτε ἀκανθῶν πλῆθος λυμαινόμενον τῇ βλάστῃ τῶν
φυομένων, μήτε λίθον ἀντικρούοντα τῷ ἀρότρῳ· πλείων
δὲ εὐκολία τῷ μέλλοντι καταβάλλειν τὸν λόγον, ἐπειδὰν
ἀκροατὴν παρεσκευασμένον θεάσηται. Ὁρῶ γὰρ τὴν
ἄρουραν ἐκκεκαθαρμένην, καὶ οὐδαμοῦ ἀκανθα βλα
στάνουσα· ἄκανθα δέ ἐστιν ἡ τοῦ πλούτου φροντίς, ἡ
ἀποπνίγουσα τὸν λόγον. Ταῦτα λέγω, οὐκ ἐπειδὴ οὐ
πάρεισιν οἱ πλούσιοι, τὴν τῶν πενήτων φιλοσοφίαν ἐν
τῷ λόγῳ τῆς ἀκροάσεως ἐπιδεικνύων. Οὐ γὰρ τοῦ λέ-
γοντος χρεία μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ συνετῶς ἀκούοντος·
ἀμφότερα γὰρ ἡ Γραφὴ ἐπιζητεί, σοφὸν διδάσκαλον
καὶ συνετὸν ἀκροατήν, ἵνα μὴ ὁ πόνος ὁ ἡμέτερος
περιττὸς γένηται τῇ ῥαθυμίᾳ τῶν ἀκουόντων. Η γάρ
φροντὶς οὐκ ἀφίησιν εἰς τὴν διάνοιαν ἐμπίπτειν τὰ λε
γόμενα, ἀλλ' ἀποσυλῇ τὴν γνώμην τῶν ἀκουόντων.
Ἐπεὶ οὖν ἅπαντας ὁρῶ παρεσκευασμένους· τὰ μὲν
γὰρ ἀπόῤῥητα τῆς διανοίας οὐκ ἐπίσταμαι, ἑκάστου
δὲ τὰ ὄμματα περιεργάζομαι, καὶ τὰ βλέφαρα ὡς κέρατα
ἑστηκότα ὁρῶ, καὶ τὸ ἀτρεμὲς τοῦ ὄμματος τὸ ἀσάλευ
τον τῆς διανοίας ἡμῖν ἐμφαίνον, καὶ ἑκάστην διάνοιαν
ἀπηλλαγμένην τῶν βιωτικῶν φροντίδων, μόνον ἕκαστον
τοῦτο σκοποῦντα, τοῦτο λογιζόμενον, όπως δέξηται
τα λεγόμενα· ἐπὶ πλέον συντείνατε ἑαυτῶν τὴν διά
νοιαν · [220] ἁπλώσατε τὸν κόλπον τῆς ψυχῆς, ὥστε
μετ᾿ εὐκολίας καταβληθῆναι τὰ σπέρματα. Διὰ γὰρ
μακροῦ τοῦ χρόνου ἐπὶ τὴν Παύλου τράπεζαν τὴν
γλώτταν ἀφεῖναι βούλομαι· οὐ γὰρ παύσομαι οὕτως
αὐτὸν καλῶν, τὴν ἰδιώτην, τὴν ἄσημον, τὸν ἀγενῆ,
τὴν σκηνοποιόν. Ταῦτά μου τὰ πλεονεκτήματα, ταῦτά
μου τὰ ἐγκώμια, ὅτι τοιούτους έχω διδασκάλους, οὐ
βιωτικοῖς πλεονεκτήμασιν, ἀλλὰ πνευματικοίς κατα
ορθώματι λάμποντας. Ἐὰν εἴπῃ μοι δ' Έλλην, Τίνα
ἔχει; διδάσκαλον; λέγω αὐτὸν τὸν σκηνοποιόν· καὶ
τίνι ἄλλον ; τὸν ἰχθυοπώλην· καὶ τίνα ἄλλον ; τὸν
τελώνην · καὶ τίνας ἄλλους; τοὺς μάγους καὶ τὴν πόρ-
νην· καὶ τίνα ἄλλον; τὸν λῃστήν· καὶ οὐκ ἐπαισχύ-
νομαι, ἀλλὰ καὶ ἐγκαλλωπίζομαι. Εγκαλλωπίζῃ δια
δάσκαλον ἀγοραῖον ἔχων; Καὶ πάνυ. Διὰ τί; Εἰ γὰρ
ἡ εὐτέλεια του μαθητοῦ δείκνυσι τὴν δύναμιν τοῦ δια
δασκάλου, ἡ εὐτέλεια τοῦ διδασκάλου δείκνυσι θεῖον ὂν
τὸ κήρυγμα. Εἰ γὰρ καὶ ἄνθρωποι αὐτὸ κατήγγειλαν,
ἀλλ' οὐκ ἄνθρωποι αὐτὸ ηὗραν· εἰ γὰρ καὶ ἄνθρωποι
αὐτὸ ἔσπειραν, ἀλλ' οὐκ ἄνθρωποι αὐτὸ ἐγέννησαν. Οἱ
άνθρωποι όργανα, ὁ Θεὸς τεχνίτης· οὗτοι κιθάρα,
ἡ χεὶρ ἡ κραταιὰ ἐκείνη τὴν νευρὰν ἐκίνησε. Διὰ δὲ
τοῦτο καὶ ὁ Προφήτης ἐκεῖνος, καίτοι γε βασιλεὺς ὢν
καὶ πορφύραν περιβεβλημένος καὶ διάδημα περι-
κείμενος, καὶ τὴν οἰκουμένην διαλεγόμενος, κατα
λείπων τὴν φαντασίαν τὴν βιωτικὴν, ἵνα [δὲ] μή τις
νομίσῃ ὅτι βασιλικά βήματα έλεγεν· Εξερεύξατο
ή καρδία μου λόγον ἀγαθόν· λέγω ἐγὼ τὰ ἔργα
μου τῷ Βασιλεῖ. Η γλωσσά μου κάλαμος γραμ-
ματέως. Διά τί κάλαμον καλεῖς; Ἵνα μάθῃς ὅτι
οὐκ ἐμὰ τὰ γράμματα, ἀλλὰ τῆς κατεχούσης δε
ξιάς. Ο γὰρ κάλαμος οὐκ ἀφ' ἑαυτοῦ γράφει, ἀλλ'
ὅπερ ἂν βούληται ή κατέχουσα χείρ. Καὶ ἡ γλῶσσα
μου καλαμός ἐστιν· κατέχει γὰρ αὐτὴν τὸ Πνεῦμα
αναλαμός αστών
τὸ ἅγιον. Οταν οὖν λέγῃ σοι ὁ Ἕλλην, Τίς σου ὁ
διδάσκαλος ; μὴ αἰσχύνου μηδὲ ἐρυθρία, ἀλλὰ λέγε·
῾Ο ἀγοραίος, ὁ σκηνοποιός, ὁ ἐπ' ἀγορᾶς ἑστηκώς, ὁ
δέρματα βάπτων. Ο σὺς δὲ τίς διδάσκαλος; Πλά-
των Πυθαγόρας, οὐκ ἀγοραῖος, ἀλλὰ φιλόσοφος. Εἰ
δὲ λέγω ἐγώ. Ο σὸς διδάσκαλος τίς ; φιλόσοφος· ὁ σός
διδάσκαλος ευπατρίδης, ὁ τὸς διδάσκαλος πλούσιος, ὁ
σὸ; διδάσκαλος γλώτταν ἔχων ήκονημένην, ὑπὲρ τοὺς
ποταμούς ρέων, τιμῆς ἀπολαύων, περιφάνειαν ἔχων
προγόνων, πανταχοῦ τιμώμενο; ὁ ἐμὸς τὰ ἐναντία·
οὕτω φανερὰ ἡμῖν ἡ νίκη γίνεται. Πῶς; Ὅτι ἀγοραίος
τὴν φιλόσοφον ἐνίκησεν, ὁ πένης τὸν πλούσιον, ὁ ἄγλωτ-
τος τὸν ὑπὲρ τοὺς ποταμούς ῥέοντα, ὁ μαστιγούμενος
των μηδὲν πάσχοντα. Ανώμαλος ή παράταξις, ἵνα
PATROL. GR. LXIV.
το
λαμπρότερον τὸ τρόπαιον γένηται. Σολοικίζει ὁ ἐμὸς,
Αττικίζει ὁ σός· ὁ σολοικίζων τὸν Ἀττικίζοντα ἐνίκησεν·
σολοικίζει τὴν γλῶτταν, ἀλλὰ φιλοσοφεί τῇ διανοία·
οὐ χρείαν ἔχω ρημάτων, ἀλλὰ δέομαι νοημάτων. Ο
ἐμὸς τὸν σὸν ἐνίκησε· πῶς, ὁ ἰδιώτης τὸν σοφόν, ὁ ἄγροι
κος τὸν ῥήτορα. Καὶ πόθεν, φησί, δῆλον ὅτι ἐνίκησεν ;
Αναίσχυντε, οὐχ ὁρᾷς τὰ πράγματα βοώντα; Ποῦ
Πλάτων; οὐδαμοῦ· ποῦ Παῦλος ; ἐν τοῖς ἁπάντων στη
μασι. Ποῦ Πλάτων; [221] σεσίγηται, καὶ λήθη
παραδέδοται· ποῦ δὲ Παῦλος; τὴν βασιλίδα κατα
έλαβε Ῥώμην, ἧς οὐ μόνον ζῶν ἐκράτει, ἀλλὰ καὶ τε
λευτήσας περιεγένετο. Απέθανε τὸ σῶμα ἵνα ζήση
πνεύματι· διεσπάσθη ὁ χάρτης, καὶ μένει τὰ γράμματα
οὐ μέλανι γὰρ ἐγέγραπτο, ἀλλὰ πνεύματι ἐστήρικτο.
Εύκολον τὸν ἥλιον παραβῆναι ἡ Παύλου ῥήματα. Τί γάρ
φησιν ὁ χαρισάμενος αὐτῷ τὰ ῥήματα ; Ο οὐρανὸς
καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρ.
ἐλθωσιν. Εἰ δήματά ἐστιν, ἔλεγξον· εἰ δὲ πράγματά
ἐστι, προσκύνησον. ῾Ο οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσον-
ται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσιν. Ευκολώτερον
τὸν ἥλιον σβεσθῆναι, καὶ τὸν οὐρανὸν ἀφανισθῆναι, ἢ τὰ
ῥήματα τοῦ ἐμοῦ Δεσπότου καταλυθῆναι. Καὶ μαρτυ
ρεῖ τούτοις τῶν πραγμάτων ή πεῖρα, καὶ τοῦ χρόνου
τὸ μῆκος, καὶ τῶν πολεμούντων αἱ ἔφοδοι· τὸ γὰρ δὴ
θαυμαστὸν, ὅτι οὐ μόνον οὐ κατελύθη, ἀλλ' ὅτι καὶ
πολεμούμενος περιγίνεται. Πρόσεχε μετὰ ἀκριβείας
ᾧ λέγω· Εφθέγξατο Παῦλος, ἐφθέγξατο Ἰωάννης,
ἁλιεὺς καὶ εὐαγγελιστής, ὁ ρίψας τὸ δίκτυον καὶ λα
δὼν τὸ Εὐαγγέλιον, ὁ ἀφεὶς τὸν κάλαμον τὸν ἁλιευ
τικὸν καὶ μεταχειρισάμενος τὸν λόγον τὸν διδασκα
λικόν. Τί ἐφθέγξατο, καὶ τί εἶπεν ὁ ἁλιεύς; Ιδωμεν εἰ
ἁλιεύω τὰ ῥήματα καὶ ἁλιέως, καὶ οὐχ ἁλιέως· αλιέως
μὲν, ἐπειδὴ τὸ στόμα ἐκεῖνο εφθέγξατο· οὐχ αλιέως δὲ,
ἐπειδὴ Πνεύματος ἦν τὰ ῥήματα. Τί γάρ φησιν; Εν
ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν,
καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Τί λέγει ὁ Ἰουδαῖος; Μέγα
φρονεῖ ἐπὶ Μωϋσεῖ, ὅτι τὴν θάλασσαν ἔσχισε, καὶ τὸ
πέλαγος διεῖλε καὶ ἔῤῥαψε, καὶ τὸν αέρα μετέβαλε, και
πέτραν ἐξέτεμε, και μάννα κατήνεγκε, καὶ πόλεις αὐτ
τά δρους καθείλε, καὶ πολέμους χωρὶς ὅπλων ἐνίκησε.
Διὰ τοῦτο μέγα φρονεῖς; Ακουσον τί μὲν Μωϋσῆς εἶπε,
τί δὲ ὁ ἁλιεὺς, ἵνα ἴδῃς τί πτωχεία Παλαιάς Διαθήκης,
καὶ τί δαψίλεια χάριτος. Τί δὲ εἶπε Μωϋσῆς; Εν
ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν.
Τί δὲ ὁ ἁλιεύς ; Οὐδαμοῦ τίθησι τὸ, Ἐποίησεν, ἀλλὰ
τί; Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν
Θεόν. Ἐκεῖνος ἀπὸ κτισμάτων ἄρχεται, καὶ οὗτος ἀπὸ
τοῦ Δημιουργοῦ. Ὁρᾶς πῶς ὑψηλότερον ἀναβαίνει
Μωϋσέως ; Ηκουσε Μωϋσέως λέγοντος, ὅτι τὸν οὐρανὸν
ἐποίησεν ὁ Θεός· ἀφῆκε τὸν οὐρανὸν καὶ ἀνέβη ἀνώτερον
Απήντησαν αὐτῷ ἄγγελοι, καὶ παρέδραμεν· ἀρχάγ
γελοι, καὶ παρῆλθε· τὰ Χερουβὶμ. καὶ οὐκ ἔστη ἐκεῖ.
Ποῦ τρέχεις ; "Ετερόν τι ἐπιζητώ· εἰ δὲ τὰ Χερουσια
λάμπῃ, ἀλλ' ἔργα ἐστίν· εἰ δὲ τὰ Σεραφεὶμ ᾄδει, αλλα
σύνδουλά μου εἰσιν. Τί ζητεῖς; Εἰ δὲ Ἀρχαὶ καὶ
Κυριότητες, καὶ ταῦτα δοῦλα, καὶ ταῦτα δημιουργήματα·
εἰ δὲ Εξουσίαι, καὶ ταῦτα ποιήματα. Ποῦ ἀπέρχῃ; Αὐτὸν
ζητῶ τὸν Δημιουργόν, αὐτὸν ζητῶ τὸν ὁμοούσιον, τῷ
Πατρί· οὐκ ἀφίσταμαι ἕως αὐτὸν εὕρω ὡς ἀνθρώπῳ
εὑρεῖν δυνατόν. Μωϋσῆς περὶ οὐρανοῦ εἶπε, καὶ ἐπαύ
σατο· οὐ γὰρ εἶχε τὸ πνεῦμα ὅ ἐγὼ ἔχω· οὐ γὰρ
ἔλαβε τὸ πνεῦμα δουλείας εἰς φόβον, ἀλλ᾽ ἔλαβε τὸ
πνεῦμα υἱοθεσίας εἰς ὑπακοὴν πίστεως. Μείζονα επι
στεύθην ἐγώ. Διὰ τοῦτο ὁ Δεσπότης μου ἄνωθεν κάτω
κατέβη, [222] ἵνα ἐγὼ κάτωθεν ἄνω ἀναξῶ. Τι ζητείς;
Αὐτὸν τὸν Δημιουργόν· ὅταν εὕρω, τότε ίσταμαι. Ηύρ,
καὶ τί λέγει; Εν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. Οὐδαμοῦ τὸ
ἐποίησεν, οὐδαμοῦ τὸ ἐγένετο· οὐ γὰρ περί δημιουρ
γημάτων ἡ διδασκαλία. Ιδού Λόγο;· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ
λόγος. Πόσοι τύραννοι ἐξότε ἐφθέγξατο ὁ ἁλιεὺς τὸ
ῥῆμα τοῦτο ἀφανίσαι ήθελον, καὶ οὐκ ἴσχυσαν ; ἀλλ',
ὅπου ἂν ἀπέλθῃς; ἀκούεις, ὅτι Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος
κἂν ἐν χώρᾳ, κἂν ἐν πόλει, προέλαβεν, Ἐν ἀρχῇ ἦν
ως
οὗτος ὁ βραχὺς ἐν κόσμῳ, καὶ ἐν οὐρανῷ μέγας· οὗτος καὶ υἱὸς ἀνθρώπου καὶ Θεὸς, ὢν δὲ υἱὸς Θεοῦ, οὗτος ὁ ἀναρίθμητος, ὁ ἀί̈διος· οὗτος ὁ ἀόρατος, ὁ ἐπουράνιος, ὁ ὑπὸ μόνων πιστῶν ἀνθρώπων ἐσθιόμενος· οὗτος ὁ συντριβεὶς, καὶ μετὰ τὸ πάθος γενόμενος λευκὸς ὡς γάλα· οὗτος ὁ μείζων πάντων λαχάνων τῶν ἄλλων· οὗτος ὁ ἀδιαίρετος τοῦ Πατρὸς Λόγος· οὗτος εἰς ὃν τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνοῖ, τουτέστι προφῆται καὶ ἀπόστολοι καὶ πάντες κλητοί· οὗτος ὁ τὰ τῆς ψυχῆς πάθη διὰ τῆς ἰδίας αὐτοῦ θερμότητος ἀνακαθαίρων, ὑφ’ ὃν δροσιζόμεθα, ὑφ’ ὃν ἐκ τοῦ κοσμικοῦ καύσωνος σκεπόμεθα· οὗτος ὁ διὰ θανάτου εἰς γῆν σπαρεὶς, κἀκεῖ καρποφορήσας, τριήμερος τοὺς ἁγίους ἀναστήσας ἐκ τῆς τῶν νεκρῶν ταφῆς· οὗτος ὁ δι’ ἀναστάσεως μείζων παντὸς προφήτου φανείς· οὗτος ὁ τῇ τοῦ Πατρὸς ἀποῤῥοίᾳ σώζων τὰ πάντα· οὗτος ὁ ἀπὸ γῆς ἀνθήσας εἰς οὐρανοὺς, ὁ ἐν τῷ ἰδίῳ ἀγρῷ σπαρεὶς, ὁ ἐν τῷ κόσμῳ καὶ τοὺς ἐπ’ αὐτῷ πιστεύοντας προσάγων τῷ Πατρί.
25 SPURIA QUÆDAM.
Πνεύματος κινείται· τούτου οὐχ ἄπτεται καύσων· ὑπλ
τούτῳ τῷ φυτῷ εὐφραίνου καὶ χόρευε μετ᾿ ἀγγέλων,
26
δοξάζων τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Ἅγιον Πνεῦμα,
νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
Η'. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸ, « Εἴ τις ἐν Χριστῷ, καινή κτίσις· τὰ ἀρχαῖα παρῆλθον, ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα
καινά. »
Πολλὴ μὲν γηπόνῳ προθυμία καταβάλλειν τὰ σπέρ-
ματα, ἐπειδὰν τὴν ἄρουραν ἐκκεκαθαρμένην ἴδῃ, καὶ
μήτε ἀκανθῶν πλῆθος λυμαινόμενον τῇ βλάστῃ τῶν
φυομένων, μήτε λίθον ἀντικρούοντα τῷ ἀρότρῳ· πλείων
δὲ εὐκολία τῷ μέλλοντι καταβάλλειν τὸν λόγον, ἐπειδὰν
ἀκροατὴν παρεσκευασμένον θεάσηται. Ὁρῶ γὰρ τὴν
ἄρουραν ἐκκεκαθαρμένην, καὶ οὐδαμοῦ ἀκανθα βλα
στάνουσα· ἄκανθα δέ ἐστιν ἡ τοῦ πλούτου φροντίς, ἡ
ἀποπνίγουσα τὸν λόγον. Ταῦτα λέγω, οὐκ ἐπειδὴ οὐ
πάρεισιν οἱ πλούσιοι, τὴν τῶν πενήτων φιλοσοφίαν ἐν
τῷ λόγῳ τῆς ἀκροάσεως ἐπιδεικνύων. Οὐ γὰρ τοῦ λέ-
γοντος χρεία μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ συνετῶς ἀκούοντος·
ἀμφότερα γὰρ ἡ Γραφὴ ἐπιζητεί, σοφὸν διδάσκαλον
καὶ συνετὸν ἀκροατήν, ἵνα μὴ ὁ πόνος ὁ ἡμέτερος
περιττὸς γένηται τῇ ῥαθυμίᾳ τῶν ἀκουόντων. Η γάρ
φροντὶς οὐκ ἀφίησιν εἰς τὴν διάνοιαν ἐμπίπτειν τὰ λε
γόμενα, ἀλλ' ἀποσυλῇ τὴν γνώμην τῶν ἀκουόντων.
Ἐπεὶ οὖν ἅπαντας ὁρῶ παρεσκευασμένους· τὰ μὲν
γὰρ ἀπόῤῥητα τῆς διανοίας οὐκ ἐπίσταμαι, ἑκάστου
δὲ τὰ ὄμματα περιεργάζομαι, καὶ τὰ βλέφαρα ὡς κέρατα
ἑστηκότα ὁρῶ, καὶ τὸ ἀτρεμὲς τοῦ ὄμματος τὸ ἀσάλευ
τον τῆς διανοίας ἡμῖν ἐμφαίνον, καὶ ἑκάστην διάνοιαν
ἀπηλλαγμένην τῶν βιωτικῶν φροντίδων, μόνον ἕκαστον
τοῦτο σκοποῦντα, τοῦτο λογιζόμενον, όπως δέξηται
τα λεγόμενα· ἐπὶ πλέον συντείνατε ἑαυτῶν τὴν διά
νοιαν · [220] ἁπλώσατε τὸν κόλπον τῆς ψυχῆς, ὥστε
μετ᾿ εὐκολίας καταβληθῆναι τὰ σπέρματα. Διὰ γὰρ
μακροῦ τοῦ χρόνου ἐπὶ τὴν Παύλου τράπεζαν τὴν
γλώτταν ἀφεῖναι βούλομαι· οὐ γὰρ παύσομαι οὕτως
αὐτὸν καλῶν, τὴν ἰδιώτην, τὴν ἄσημον, τὸν ἀγενῆ,
τὴν σκηνοποιόν. Ταῦτά μου τὰ πλεονεκτήματα, ταῦτά
μου τὰ ἐγκώμια, ὅτι τοιούτους έχω διδασκάλους, οὐ
βιωτικοῖς πλεονεκτήμασιν, ἀλλὰ πνευματικοίς κατα
ορθώματι λάμποντας. Ἐὰν εἴπῃ μοι δ' Έλλην, Τίνα
ἔχει; διδάσκαλον; λέγω αὐτὸν τὸν σκηνοποιόν· καὶ
τίνι ἄλλον ; τὸν ἰχθυοπώλην· καὶ τίνα ἄλλον ; τὸν
τελώνην · καὶ τίνας ἄλλους; τοὺς μάγους καὶ τὴν πόρ-
νην· καὶ τίνα ἄλλον; τὸν λῃστήν· καὶ οὐκ ἐπαισχύ-
νομαι, ἀλλὰ καὶ ἐγκαλλωπίζομαι. Εγκαλλωπίζῃ δια
δάσκαλον ἀγοραῖον ἔχων; Καὶ πάνυ. Διὰ τί; Εἰ γὰρ
ἡ εὐτέλεια του μαθητοῦ δείκνυσι τὴν δύναμιν τοῦ δια
δασκάλου, ἡ εὐτέλεια τοῦ διδασκάλου δείκνυσι θεῖον ὂν
τὸ κήρυγμα. Εἰ γὰρ καὶ ἄνθρωποι αὐτὸ κατήγγειλαν,
ἀλλ' οὐκ ἄνθρωποι αὐτὸ ηὗραν· εἰ γὰρ καὶ ἄνθρωποι
αὐτὸ ἔσπειραν, ἀλλ' οὐκ ἄνθρωποι αὐτὸ ἐγέννησαν. Οἱ
άνθρωποι όργανα, ὁ Θεὸς τεχνίτης· οὗτοι κιθάρα,
ἡ χεὶρ ἡ κραταιὰ ἐκείνη τὴν νευρὰν ἐκίνησε. Διὰ δὲ
τοῦτο καὶ ὁ Προφήτης ἐκεῖνος, καίτοι γε βασιλεὺς ὢν
καὶ πορφύραν περιβεβλημένος καὶ διάδημα περι-
κείμενος, καὶ τὴν οἰκουμένην διαλεγόμενος, κατα
λείπων τὴν φαντασίαν τὴν βιωτικὴν, ἵνα [δὲ] μή τις
νομίσῃ ὅτι βασιλικά βήματα έλεγεν· Εξερεύξατο
ή καρδία μου λόγον ἀγαθόν· λέγω ἐγὼ τὰ ἔργα
μου τῷ Βασιλεῖ. Η γλωσσά μου κάλαμος γραμ-
ματέως. Διά τί κάλαμον καλεῖς; Ἵνα μάθῃς ὅτι
οὐκ ἐμὰ τὰ γράμματα, ἀλλὰ τῆς κατεχούσης δε
ξιάς. Ο γὰρ κάλαμος οὐκ ἀφ' ἑαυτοῦ γράφει, ἀλλ'
ὅπερ ἂν βούληται ή κατέχουσα χείρ. Καὶ ἡ γλῶσσα
μου καλαμός ἐστιν· κατέχει γὰρ αὐτὴν τὸ Πνεῦμα
αναλαμός αστών
τὸ ἅγιον. Οταν οὖν λέγῃ σοι ὁ Ἕλλην, Τίς σου ὁ
διδάσκαλος ; μὴ αἰσχύνου μηδὲ ἐρυθρία, ἀλλὰ λέγε·
῾Ο ἀγοραίος, ὁ σκηνοποιός, ὁ ἐπ' ἀγορᾶς ἑστηκώς, ὁ
δέρματα βάπτων. Ο σὺς δὲ τίς διδάσκαλος; Πλά-
των Πυθαγόρας, οὐκ ἀγοραῖος, ἀλλὰ φιλόσοφος. Εἰ
δὲ λέγω ἐγώ. Ο σὸς διδάσκαλος τίς ; φιλόσοφος· ὁ σός
διδάσκαλος ευπατρίδης, ὁ τὸς διδάσκαλος πλούσιος, ὁ
σὸ; διδάσκαλος γλώτταν ἔχων ήκονημένην, ὑπὲρ τοὺς
ποταμούς ρέων, τιμῆς ἀπολαύων, περιφάνειαν ἔχων
προγόνων, πανταχοῦ τιμώμενο; ὁ ἐμὸς τὰ ἐναντία·
οὕτω φανερὰ ἡμῖν ἡ νίκη γίνεται. Πῶς; Ὅτι ἀγοραίος
τὴν φιλόσοφον ἐνίκησεν, ὁ πένης τὸν πλούσιον, ὁ ἄγλωτ-
τος τὸν ὑπὲρ τοὺς ποταμούς ῥέοντα, ὁ μαστιγούμενος
των μηδὲν πάσχοντα. Ανώμαλος ή παράταξις, ἵνα
PATROL. GR. LXIV.
το
λαμπρότερον τὸ τρόπαιον γένηται. Σολοικίζει ὁ ἐμὸς,
Αττικίζει ὁ σός· ὁ σολοικίζων τὸν Ἀττικίζοντα ἐνίκησεν·
σολοικίζει τὴν γλῶτταν, ἀλλὰ φιλοσοφεί τῇ διανοία·
οὐ χρείαν ἔχω ρημάτων, ἀλλὰ δέομαι νοημάτων. Ο
ἐμὸς τὸν σὸν ἐνίκησε· πῶς, ὁ ἰδιώτης τὸν σοφόν, ὁ ἄγροι
κος τὸν ῥήτορα. Καὶ πόθεν, φησί, δῆλον ὅτι ἐνίκησεν ;
Αναίσχυντε, οὐχ ὁρᾷς τὰ πράγματα βοώντα; Ποῦ
Πλάτων; οὐδαμοῦ· ποῦ Παῦλος ; ἐν τοῖς ἁπάντων στη
μασι. Ποῦ Πλάτων; [221] σεσίγηται, καὶ λήθη
παραδέδοται· ποῦ δὲ Παῦλος; τὴν βασιλίδα κατα
έλαβε Ῥώμην, ἧς οὐ μόνον ζῶν ἐκράτει, ἀλλὰ καὶ τε
λευτήσας περιεγένετο. Απέθανε τὸ σῶμα ἵνα ζήση
πνεύματι· διεσπάσθη ὁ χάρτης, καὶ μένει τὰ γράμματα
οὐ μέλανι γὰρ ἐγέγραπτο, ἀλλὰ πνεύματι ἐστήρικτο.
Εύκολον τὸν ἥλιον παραβῆναι ἡ Παύλου ῥήματα. Τί γάρ
φησιν ὁ χαρισάμενος αὐτῷ τὰ ῥήματα ; Ο οὐρανὸς
καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρ.
ἐλθωσιν. Εἰ δήματά ἐστιν, ἔλεγξον· εἰ δὲ πράγματά
ἐστι, προσκύνησον. ῾Ο οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσον-
ται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσιν. Ευκολώτερον
τὸν ἥλιον σβεσθῆναι, καὶ τὸν οὐρανὸν ἀφανισθῆναι, ἢ τὰ
ῥήματα τοῦ ἐμοῦ Δεσπότου καταλυθῆναι. Καὶ μαρτυ
ρεῖ τούτοις τῶν πραγμάτων ή πεῖρα, καὶ τοῦ χρόνου
τὸ μῆκος, καὶ τῶν πολεμούντων αἱ ἔφοδοι· τὸ γὰρ δὴ
θαυμαστὸν, ὅτι οὐ μόνον οὐ κατελύθη, ἀλλ' ὅτι καὶ
πολεμούμενος περιγίνεται. Πρόσεχε μετὰ ἀκριβείας
ᾧ λέγω· Εφθέγξατο Παῦλος, ἐφθέγξατο Ἰωάννης,
ἁλιεὺς καὶ εὐαγγελιστής, ὁ ρίψας τὸ δίκτυον καὶ λα
δὼν τὸ Εὐαγγέλιον, ὁ ἀφεὶς τὸν κάλαμον τὸν ἁλιευ
τικὸν καὶ μεταχειρισάμενος τὸν λόγον τὸν διδασκα
λικόν. Τί ἐφθέγξατο, καὶ τί εἶπεν ὁ ἁλιεύς; Ιδωμεν εἰ
ἁλιεύω τὰ ῥήματα καὶ ἁλιέως, καὶ οὐχ ἁλιέως· αλιέως
μὲν, ἐπειδὴ τὸ στόμα ἐκεῖνο εφθέγξατο· οὐχ αλιέως δὲ,
ἐπειδὴ Πνεύματος ἦν τὰ ῥήματα. Τί γάρ φησιν; Εν
ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν,
καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Τί λέγει ὁ Ἰουδαῖος; Μέγα
φρονεῖ ἐπὶ Μωϋσεῖ, ὅτι τὴν θάλασσαν ἔσχισε, καὶ τὸ
πέλαγος διεῖλε καὶ ἔῤῥαψε, καὶ τὸν αέρα μετέβαλε, και
πέτραν ἐξέτεμε, και μάννα κατήνεγκε, καὶ πόλεις αὐτ
τά δρους καθείλε, καὶ πολέμους χωρὶς ὅπλων ἐνίκησε.
Διὰ τοῦτο μέγα φρονεῖς; Ακουσον τί μὲν Μωϋσῆς εἶπε,
τί δὲ ὁ ἁλιεὺς, ἵνα ἴδῃς τί πτωχεία Παλαιάς Διαθήκης,
καὶ τί δαψίλεια χάριτος. Τί δὲ εἶπε Μωϋσῆς; Εν
ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν.
Τί δὲ ὁ ἁλιεύς ; Οὐδαμοῦ τίθησι τὸ, Ἐποίησεν, ἀλλὰ
τί; Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν
Θεόν. Ἐκεῖνος ἀπὸ κτισμάτων ἄρχεται, καὶ οὗτος ἀπὸ
τοῦ Δημιουργοῦ. Ὁρᾶς πῶς ὑψηλότερον ἀναβαίνει
Μωϋσέως ; Ηκουσε Μωϋσέως λέγοντος, ὅτι τὸν οὐρανὸν
ἐποίησεν ὁ Θεός· ἀφῆκε τὸν οὐρανὸν καὶ ἀνέβη ἀνώτερον
Απήντησαν αὐτῷ ἄγγελοι, καὶ παρέδραμεν· ἀρχάγ
γελοι, καὶ παρῆλθε· τὰ Χερουβὶμ. καὶ οὐκ ἔστη ἐκεῖ.
Ποῦ τρέχεις ; "Ετερόν τι ἐπιζητώ· εἰ δὲ τὰ Χερουσια
λάμπῃ, ἀλλ' ἔργα ἐστίν· εἰ δὲ τὰ Σεραφεὶμ ᾄδει, αλλα
σύνδουλά μου εἰσιν. Τί ζητεῖς; Εἰ δὲ Ἀρχαὶ καὶ
Κυριότητες, καὶ ταῦτα δοῦλα, καὶ ταῦτα δημιουργήματα·
εἰ δὲ Εξουσίαι, καὶ ταῦτα ποιήματα. Ποῦ ἀπέρχῃ; Αὐτὸν
ζητῶ τὸν Δημιουργόν, αὐτὸν ζητῶ τὸν ὁμοούσιον, τῷ
Πατρί· οὐκ ἀφίσταμαι ἕως αὐτὸν εὕρω ὡς ἀνθρώπῳ
εὑρεῖν δυνατόν. Μωϋσῆς περὶ οὐρανοῦ εἶπε, καὶ ἐπαύ
σατο· οὐ γὰρ εἶχε τὸ πνεῦμα ὅ ἐγὼ ἔχω· οὐ γὰρ
ἔλαβε τὸ πνεῦμα δουλείας εἰς φόβον, ἀλλ᾽ ἔλαβε τὸ
πνεῦμα υἱοθεσίας εἰς ὑπακοὴν πίστεως. Μείζονα επι
στεύθην ἐγώ. Διὰ τοῦτο ὁ Δεσπότης μου ἄνωθεν κάτω
κατέβη, [222] ἵνα ἐγὼ κάτωθεν ἄνω ἀναξῶ. Τι ζητείς;
Αὐτὸν τὸν Δημιουργόν· ὅταν εὕρω, τότε ίσταμαι. Ηύρ,
καὶ τί λέγει; Εν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. Οὐδαμοῦ τὸ
ἐποίησεν, οὐδαμοῦ τὸ ἐγένετο· οὐ γὰρ περί δημιουρ
γημάτων ἡ διδασκαλία. Ιδού Λόγο;· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ
λόγος. Πόσοι τύραννοι ἐξότε ἐφθέγξατο ὁ ἁλιεὺς τὸ
ῥῆμα τοῦτο ἀφανίσαι ήθελον, καὶ οὐκ ἴσχυσαν ; ἀλλ',
ὅπου ἂν ἀπέλθῃς; ἀκούεις, ὅτι Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος
κἂν ἐν χώρᾳ, κἂν ἐν πόλει, προέλαβεν, Ἐν ἀρχῇ ἦν
ως
PG 64:26Ὦ ζωῆς σπέρμα ὑπὸ Θεοῦ Πατρὸς εἰς γῆν σπαρέν ὦ ἀθανασίας φυτὸν τοὺς ὑπὸ σοῦ τρεφομένους εἰς Θεὸν καταλλάσσων ὦ δένδρον ὑψηλὸν, ὑπὸ μόνου Πατρὸς γεωργούμενον Τοῦτο τὸ δένδρον ἐκ πατρικῆς ἀνέτειλε καρδίας· τοῦτο τὸ φυτὸν ἐν οὐρανοῖς μὲν τὰς ῥίζας ἔχει, φανὲν δὲ ἐν κόσμῳ ὑπὸ ἀνθρώπων τρυγᾶται. Ὦ φυτεία ὀφθεῖσα εἰς γῆν, καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀνθήσασα ὦ σπέρμα μικρὸν μὲν ὁραθὲν, παρὰ δὲ τῷ Πατρὶ μείζω τῶν ἁπάντων Τοῦτο τὸ φυτὸν καὶ τοῖς εἰς ᾅδου ἀνέτειλε νεκροῖς· τούτου ὁ καρπὸς ἀνάστασις ἀνθρώπων γέγονε· τοῦτο τῷ θανάτῳ θανατηφόρον κατήνεγκε βέλος· τούτῳ ταρτάρου τοῖχοι κλίναντες δυσκαμπὲς γόνυ προσεκύνησαν· τούτου οἱ κλάδοι πάντα τὸν κόσμον ἐσκέπασαν· τοῦτο ὑπὸ ἁγίου Πνεύματος κινεῖται· τούτου οὐχ ἅπτεται καύσων· ὑπὸ τούτῳ τῷ φυτῷ εὐφραίνου καὶ χόρευε μετ’ ἀγγέλων, δοξάζων τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
25 SPURIA QUÆDAM.
Πνεύματος κινείται· τούτου οὐχ ἄπτεται καύσων· ὑπλ
τούτῳ τῷ φυτῷ εὐφραίνου καὶ χόρευε μετ᾿ ἀγγέλων,
26
δοξάζων τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Ἅγιον Πνεῦμα,
νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
Η'. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸ, « Εἴ τις ἐν Χριστῷ, καινή κτίσις· τὰ ἀρχαῖα παρῆλθον, ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα
καινά. »
Πολλὴ μὲν γηπόνῳ προθυμία καταβάλλειν τὰ σπέρ-
ματα, ἐπειδὰν τὴν ἄρουραν ἐκκεκαθαρμένην ἴδῃ, καὶ
μήτε ἀκανθῶν πλῆθος λυμαινόμενον τῇ βλάστῃ τῶν
φυομένων, μήτε λίθον ἀντικρούοντα τῷ ἀρότρῳ· πλείων
δὲ εὐκολία τῷ μέλλοντι καταβάλλειν τὸν λόγον, ἐπειδὰν
ἀκροατὴν παρεσκευασμένον θεάσηται. Ὁρῶ γὰρ τὴν
ἄρουραν ἐκκεκαθαρμένην, καὶ οὐδαμοῦ ἀκανθα βλα
στάνουσα· ἄκανθα δέ ἐστιν ἡ τοῦ πλούτου φροντίς, ἡ
ἀποπνίγουσα τὸν λόγον. Ταῦτα λέγω, οὐκ ἐπειδὴ οὐ
πάρεισιν οἱ πλούσιοι, τὴν τῶν πενήτων φιλοσοφίαν ἐν
τῷ λόγῳ τῆς ἀκροάσεως ἐπιδεικνύων. Οὐ γὰρ τοῦ λέ-
γοντος χρεία μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ συνετῶς ἀκούοντος·
ἀμφότερα γὰρ ἡ Γραφὴ ἐπιζητεί, σοφὸν διδάσκαλον
καὶ συνετὸν ἀκροατήν, ἵνα μὴ ὁ πόνος ὁ ἡμέτερος
περιττὸς γένηται τῇ ῥαθυμίᾳ τῶν ἀκουόντων. Η γάρ
φροντὶς οὐκ ἀφίησιν εἰς τὴν διάνοιαν ἐμπίπτειν τὰ λε
γόμενα, ἀλλ' ἀποσυλῇ τὴν γνώμην τῶν ἀκουόντων.
Ἐπεὶ οὖν ἅπαντας ὁρῶ παρεσκευασμένους· τὰ μὲν
γὰρ ἀπόῤῥητα τῆς διανοίας οὐκ ἐπίσταμαι, ἑκάστου
δὲ τὰ ὄμματα περιεργάζομαι, καὶ τὰ βλέφαρα ὡς κέρατα
ἑστηκότα ὁρῶ, καὶ τὸ ἀτρεμὲς τοῦ ὄμματος τὸ ἀσάλευ
τον τῆς διανοίας ἡμῖν ἐμφαίνον, καὶ ἑκάστην διάνοιαν
ἀπηλλαγμένην τῶν βιωτικῶν φροντίδων, μόνον ἕκαστον
τοῦτο σκοποῦντα, τοῦτο λογιζόμενον, όπως δέξηται
τα λεγόμενα· ἐπὶ πλέον συντείνατε ἑαυτῶν τὴν διά
νοιαν · [220] ἁπλώσατε τὸν κόλπον τῆς ψυχῆς, ὥστε
μετ᾿ εὐκολίας καταβληθῆναι τὰ σπέρματα. Διὰ γὰρ
μακροῦ τοῦ χρόνου ἐπὶ τὴν Παύλου τράπεζαν τὴν
γλώτταν ἀφεῖναι βούλομαι· οὐ γὰρ παύσομαι οὕτως
αὐτὸν καλῶν, τὴν ἰδιώτην, τὴν ἄσημον, τὸν ἀγενῆ,
τὴν σκηνοποιόν. Ταῦτά μου τὰ πλεονεκτήματα, ταῦτά
μου τὰ ἐγκώμια, ὅτι τοιούτους έχω διδασκάλους, οὐ
βιωτικοῖς πλεονεκτήμασιν, ἀλλὰ πνευματικοίς κατα
ορθώματι λάμποντας. Ἐὰν εἴπῃ μοι δ' Έλλην, Τίνα
ἔχει; διδάσκαλον; λέγω αὐτὸν τὸν σκηνοποιόν· καὶ
τίνι ἄλλον ; τὸν ἰχθυοπώλην· καὶ τίνα ἄλλον ; τὸν
τελώνην · καὶ τίνας ἄλλους; τοὺς μάγους καὶ τὴν πόρ-
νην· καὶ τίνα ἄλλον; τὸν λῃστήν· καὶ οὐκ ἐπαισχύ-
νομαι, ἀλλὰ καὶ ἐγκαλλωπίζομαι. Εγκαλλωπίζῃ δια
δάσκαλον ἀγοραῖον ἔχων; Καὶ πάνυ. Διὰ τί; Εἰ γὰρ
ἡ εὐτέλεια του μαθητοῦ δείκνυσι τὴν δύναμιν τοῦ δια
δασκάλου, ἡ εὐτέλεια τοῦ διδασκάλου δείκνυσι θεῖον ὂν
τὸ κήρυγμα. Εἰ γὰρ καὶ ἄνθρωποι αὐτὸ κατήγγειλαν,
ἀλλ' οὐκ ἄνθρωποι αὐτὸ ηὗραν· εἰ γὰρ καὶ ἄνθρωποι
αὐτὸ ἔσπειραν, ἀλλ' οὐκ ἄνθρωποι αὐτὸ ἐγέννησαν. Οἱ
άνθρωποι όργανα, ὁ Θεὸς τεχνίτης· οὗτοι κιθάρα,
ἡ χεὶρ ἡ κραταιὰ ἐκείνη τὴν νευρὰν ἐκίνησε. Διὰ δὲ
τοῦτο καὶ ὁ Προφήτης ἐκεῖνος, καίτοι γε βασιλεὺς ὢν
καὶ πορφύραν περιβεβλημένος καὶ διάδημα περι-
κείμενος, καὶ τὴν οἰκουμένην διαλεγόμενος, κατα
λείπων τὴν φαντασίαν τὴν βιωτικὴν, ἵνα [δὲ] μή τις
νομίσῃ ὅτι βασιλικά βήματα έλεγεν· Εξερεύξατο
ή καρδία μου λόγον ἀγαθόν· λέγω ἐγὼ τὰ ἔργα
μου τῷ Βασιλεῖ. Η γλωσσά μου κάλαμος γραμ-
ματέως. Διά τί κάλαμον καλεῖς; Ἵνα μάθῃς ὅτι
οὐκ ἐμὰ τὰ γράμματα, ἀλλὰ τῆς κατεχούσης δε
ξιάς. Ο γὰρ κάλαμος οὐκ ἀφ' ἑαυτοῦ γράφει, ἀλλ'
ὅπερ ἂν βούληται ή κατέχουσα χείρ. Καὶ ἡ γλῶσσα
μου καλαμός ἐστιν· κατέχει γὰρ αὐτὴν τὸ Πνεῦμα
αναλαμός αστών
τὸ ἅγιον. Οταν οὖν λέγῃ σοι ὁ Ἕλλην, Τίς σου ὁ
διδάσκαλος ; μὴ αἰσχύνου μηδὲ ἐρυθρία, ἀλλὰ λέγε·
῾Ο ἀγοραίος, ὁ σκηνοποιός, ὁ ἐπ' ἀγορᾶς ἑστηκώς, ὁ
δέρματα βάπτων. Ο σὺς δὲ τίς διδάσκαλος; Πλά-
των Πυθαγόρας, οὐκ ἀγοραῖος, ἀλλὰ φιλόσοφος. Εἰ
δὲ λέγω ἐγώ. Ο σὸς διδάσκαλος τίς ; φιλόσοφος· ὁ σός
διδάσκαλος ευπατρίδης, ὁ τὸς διδάσκαλος πλούσιος, ὁ
σὸ; διδάσκαλος γλώτταν ἔχων ήκονημένην, ὑπὲρ τοὺς
ποταμούς ρέων, τιμῆς ἀπολαύων, περιφάνειαν ἔχων
προγόνων, πανταχοῦ τιμώμενο; ὁ ἐμὸς τὰ ἐναντία·
οὕτω φανερὰ ἡμῖν ἡ νίκη γίνεται. Πῶς; Ὅτι ἀγοραίος
τὴν φιλόσοφον ἐνίκησεν, ὁ πένης τὸν πλούσιον, ὁ ἄγλωτ-
τος τὸν ὑπὲρ τοὺς ποταμούς ῥέοντα, ὁ μαστιγούμενος
των μηδὲν πάσχοντα. Ανώμαλος ή παράταξις, ἵνα
PATROL. GR. LXIV.
το
λαμπρότερον τὸ τρόπαιον γένηται. Σολοικίζει ὁ ἐμὸς,
Αττικίζει ὁ σός· ὁ σολοικίζων τὸν Ἀττικίζοντα ἐνίκησεν·
σολοικίζει τὴν γλῶτταν, ἀλλὰ φιλοσοφεί τῇ διανοία·
οὐ χρείαν ἔχω ρημάτων, ἀλλὰ δέομαι νοημάτων. Ο
ἐμὸς τὸν σὸν ἐνίκησε· πῶς, ὁ ἰδιώτης τὸν σοφόν, ὁ ἄγροι
κος τὸν ῥήτορα. Καὶ πόθεν, φησί, δῆλον ὅτι ἐνίκησεν ;
Αναίσχυντε, οὐχ ὁρᾷς τὰ πράγματα βοώντα; Ποῦ
Πλάτων; οὐδαμοῦ· ποῦ Παῦλος ; ἐν τοῖς ἁπάντων στη
μασι. Ποῦ Πλάτων; [221] σεσίγηται, καὶ λήθη
παραδέδοται· ποῦ δὲ Παῦλος; τὴν βασιλίδα κατα
έλαβε Ῥώμην, ἧς οὐ μόνον ζῶν ἐκράτει, ἀλλὰ καὶ τε
λευτήσας περιεγένετο. Απέθανε τὸ σῶμα ἵνα ζήση
πνεύματι· διεσπάσθη ὁ χάρτης, καὶ μένει τὰ γράμματα
οὐ μέλανι γὰρ ἐγέγραπτο, ἀλλὰ πνεύματι ἐστήρικτο.
Εύκολον τὸν ἥλιον παραβῆναι ἡ Παύλου ῥήματα. Τί γάρ
φησιν ὁ χαρισάμενος αὐτῷ τὰ ῥήματα ; Ο οὐρανὸς
καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρ.
ἐλθωσιν. Εἰ δήματά ἐστιν, ἔλεγξον· εἰ δὲ πράγματά
ἐστι, προσκύνησον. ῾Ο οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσον-
ται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσιν. Ευκολώτερον
τὸν ἥλιον σβεσθῆναι, καὶ τὸν οὐρανὸν ἀφανισθῆναι, ἢ τὰ
ῥήματα τοῦ ἐμοῦ Δεσπότου καταλυθῆναι. Καὶ μαρτυ
ρεῖ τούτοις τῶν πραγμάτων ή πεῖρα, καὶ τοῦ χρόνου
τὸ μῆκος, καὶ τῶν πολεμούντων αἱ ἔφοδοι· τὸ γὰρ δὴ
θαυμαστὸν, ὅτι οὐ μόνον οὐ κατελύθη, ἀλλ' ὅτι καὶ
πολεμούμενος περιγίνεται. Πρόσεχε μετὰ ἀκριβείας
ᾧ λέγω· Εφθέγξατο Παῦλος, ἐφθέγξατο Ἰωάννης,
ἁλιεὺς καὶ εὐαγγελιστής, ὁ ρίψας τὸ δίκτυον καὶ λα
δὼν τὸ Εὐαγγέλιον, ὁ ἀφεὶς τὸν κάλαμον τὸν ἁλιευ
τικὸν καὶ μεταχειρισάμενος τὸν λόγον τὸν διδασκα
λικόν. Τί ἐφθέγξατο, καὶ τί εἶπεν ὁ ἁλιεύς; Ιδωμεν εἰ
ἁλιεύω τὰ ῥήματα καὶ ἁλιέως, καὶ οὐχ ἁλιέως· αλιέως
μὲν, ἐπειδὴ τὸ στόμα ἐκεῖνο εφθέγξατο· οὐχ αλιέως δὲ,
ἐπειδὴ Πνεύματος ἦν τὰ ῥήματα. Τί γάρ φησιν; Εν
ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν,
καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Τί λέγει ὁ Ἰουδαῖος; Μέγα
φρονεῖ ἐπὶ Μωϋσεῖ, ὅτι τὴν θάλασσαν ἔσχισε, καὶ τὸ
πέλαγος διεῖλε καὶ ἔῤῥαψε, καὶ τὸν αέρα μετέβαλε, και
πέτραν ἐξέτεμε, και μάννα κατήνεγκε, καὶ πόλεις αὐτ
τά δρους καθείλε, καὶ πολέμους χωρὶς ὅπλων ἐνίκησε.
Διὰ τοῦτο μέγα φρονεῖς; Ακουσον τί μὲν Μωϋσῆς εἶπε,
τί δὲ ὁ ἁλιεὺς, ἵνα ἴδῃς τί πτωχεία Παλαιάς Διαθήκης,
καὶ τί δαψίλεια χάριτος. Τί δὲ εἶπε Μωϋσῆς; Εν
ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν.
Τί δὲ ὁ ἁλιεύς ; Οὐδαμοῦ τίθησι τὸ, Ἐποίησεν, ἀλλὰ
τί; Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν
Θεόν. Ἐκεῖνος ἀπὸ κτισμάτων ἄρχεται, καὶ οὗτος ἀπὸ
τοῦ Δημιουργοῦ. Ὁρᾶς πῶς ὑψηλότερον ἀναβαίνει
Μωϋσέως ; Ηκουσε Μωϋσέως λέγοντος, ὅτι τὸν οὐρανὸν
ἐποίησεν ὁ Θεός· ἀφῆκε τὸν οὐρανὸν καὶ ἀνέβη ἀνώτερον
Απήντησαν αὐτῷ ἄγγελοι, καὶ παρέδραμεν· ἀρχάγ
γελοι, καὶ παρῆλθε· τὰ Χερουβὶμ. καὶ οὐκ ἔστη ἐκεῖ.
Ποῦ τρέχεις ; "Ετερόν τι ἐπιζητώ· εἰ δὲ τὰ Χερουσια
λάμπῃ, ἀλλ' ἔργα ἐστίν· εἰ δὲ τὰ Σεραφεὶμ ᾄδει, αλλα
σύνδουλά μου εἰσιν. Τί ζητεῖς; Εἰ δὲ Ἀρχαὶ καὶ
Κυριότητες, καὶ ταῦτα δοῦλα, καὶ ταῦτα δημιουργήματα·
εἰ δὲ Εξουσίαι, καὶ ταῦτα ποιήματα. Ποῦ ἀπέρχῃ; Αὐτὸν
ζητῶ τὸν Δημιουργόν, αὐτὸν ζητῶ τὸν ὁμοούσιον, τῷ
Πατρί· οὐκ ἀφίσταμαι ἕως αὐτὸν εὕρω ὡς ἀνθρώπῳ
εὑρεῖν δυνατόν. Μωϋσῆς περὶ οὐρανοῦ εἶπε, καὶ ἐπαύ
σατο· οὐ γὰρ εἶχε τὸ πνεῦμα ὅ ἐγὼ ἔχω· οὐ γὰρ
ἔλαβε τὸ πνεῦμα δουλείας εἰς φόβον, ἀλλ᾽ ἔλαβε τὸ
πνεῦμα υἱοθεσίας εἰς ὑπακοὴν πίστεως. Μείζονα επι
στεύθην ἐγώ. Διὰ τοῦτο ὁ Δεσπότης μου ἄνωθεν κάτω
κατέβη, [222] ἵνα ἐγὼ κάτωθεν ἄνω ἀναξῶ. Τι ζητείς;
Αὐτὸν τὸν Δημιουργόν· ὅταν εὕρω, τότε ίσταμαι. Ηύρ,
καὶ τί λέγει; Εν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. Οὐδαμοῦ τὸ
ἐποίησεν, οὐδαμοῦ τὸ ἐγένετο· οὐ γὰρ περί δημιουρ
γημάτων ἡ διδασκαλία. Ιδού Λόγο;· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ
λόγος. Πόσοι τύραννοι ἐξότε ἐφθέγξατο ὁ ἁλιεὺς τὸ
ῥῆμα τοῦτο ἀφανίσαι ήθελον, καὶ οὐκ ἴσχυσαν ; ἀλλ',
ὅπου ἂν ἀπέλθῃς; ἀκούεις, ὅτι Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος
κἂν ἐν χώρᾳ, κἂν ἐν πόλει, προέλαβεν, Ἐν ἀρχῇ ἦν
ως
Second witness · khazarzar edition
In illud: Simile est regnum caelorum grano sinapis Ζʹ. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸ, " ̔Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κόκκῳ σινάπεως." 64.21 Τί μεῖζον βασιλείας οὐρανῶν, καὶ τί μικρότερον κόκκου σινάπεως; πῶς τὴν ἀμέτρητον βασιλείαν τῶν οὐρανῶν τῷ εὐμετρήτῳ καὶ βραχυτάτῳ κόκκῳ σινά πεως παρείκασεν; Ἀλλ' ἐὰν ἐννοήσωμεν τίς ἐστιν ἡ τῶν οὐρανῶν βασιλεία, καὶ τίς ἐστιν ὁ κόκκος τοῦ σινάπεως, εὑρήσομεν πῶς καλῶς καὶ εὐφυῶς ἕκαστον ἑκάστῳ παρείκασται. Τίς ἐστιν ἡ τῶν οὐρανῶν βασι λεία, ἢ πάντως Χριστός; λέγει γὰρ περὶ ἑαυτοῦ· Ἰδοὺ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν. Τί δὲ μεῖ 64.22 ζον Χριστοῦ κατὰ τὴν θεότητα; ὡς ἔστι τοῦ προφήτου ἀκοῦσαι λέγοντος· Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσε ται ἕτερος πρὸς αὐτόν. Ἐξεῦρε πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστή μης, καὶ ἔδωκεν Ἰακὼβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἠγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ. Μετὰ ταῦτα ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Λέγει περὶ αὐτοῦ καὶ Ἡσαΐας, ὁμογνώμονι φωνῇ χρησάμενος. Τί γάρ φησιν; Ἐκοπίασεν Αἴγυπτος καὶ αἱ ἐμπορίαι τῶν Αἰθιόπων, καὶ οἱ Σαβαεὶν ἄνδρες ὑψηλοὶ ἐπὶ σὲ δια 64.23 βήσονται, καὶ σοὶ ἔσονται δοῦλοι, καὶ ὀπίσω σου ἀκολουθήσουσι δεδεμένοι χειροπέδαις καὶ προσκυνή σουσί σοι, ὅτι ἐν σοὶ Κύριος ὁ Θεὸς, καὶ οὐκ ἔστι Θεὸς πλὴν σοῦ. Σὺ γὰρ εἶ ὁ Θεὸς, καὶ οὐκ ᾔδειμεν, Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ Σωτήρ. Τὴν αὐτὴν δύναμιν ἔχουσαν φωνὴν καὶ ὁ μακάριος Πέτρος ῥήγνυσι λέγων· Ἀδελφοί· καὶ γὰρ οὐκ ἔστιν ἕτερον ὄνομα, φησὶν, ὑπὸ τὸν οὐρανὸν, ἐν ᾧ δεῖ σωθῆναι ἡμᾶς. Τί δὲ βραχύ τερον Χριστοῦ κατὰ τὴν οἰκονομίαν τῆς σαρκώσεως, ὃς γεγένηται καὶ ἀγγέλων μικρότερος καὶ ἀνθρώπων; Ἄκουε τοῦ Δαυῒδ λέγοντος πῶς ἀγγέλων γέγονε βρα χύτερος· Τίς ἐστιν ἄνθρωπος, ὅτι μιμνήσκῃ αὐτοῦ, ἢ υἱὸς ἀνθρώπου, ὅτι ἐπισκέπτῃ αὐτόν; ἠλάττω σας αὐτὸν βραχύ τι παρ' ἀγγέλους. Ὅτι δὲ περὶ Χριστοῦ λέγει ταῦτα Δαυῒδ, Παῦλός σοι ἑρμηνεύει λέ γων· Τὸν δὲ βραχύ τι παρ' ἀγγέλους ἠλαττωμένον βλέπομεν Ἰησοῦν, διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου. Οὕτω καὶ ἀνθρώπων γέγονεν βραχύτερος. Τί γάρ φησιν Ἡσαΐας; Εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὔτε κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον καὶ ἐκλεῖπον παρὰ πάντας υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων· διὰ τοῦτο καὶ σκώληκα ἑαυτὸν προσηγόρευσεν. Τί γάρ φησιν; Ἐγὼ δέ εἰμι σκώληξ καὶ οὐκ ἄνθρωπος. Καὶ ἐν τῷ Ἡσαΐᾳ ὁ Πατὴρ πρὸς αὐτόν· Μὴ φοβοῦ σκώληξ Ἰακώβ. Εἶτα καὶ τῆς ἀοιδίμου αὐτοῦ τελευτῆς μεμνημένος ἔλεγε· Καὶ τὸ κατάλειμμά σου σκώληξ. Ἔδει γὰρ αὐτὸν καθάπερ ἁλιέα σοφὸν τῷ ἀστράπτοντι ἀγκίστρῳ τῆς θεότητος περιθεῖναι τὸν σκώληκα τῆς σαρκὸς καὶ χαλάσαι εἰς τὸν βυθὸν τοῦ βίου τούτου, καὶ οὕτω τὸν δράκοντα ἀγκι στρεῦσαι, ἵνα καὶ ὄντως τὸ γεγραμμένον ἐν τῷ Ἰὼβ πληρωθῇ· Ἄξεις δὲ δράκοντα ἐν ἀγκίστρῳ; Ὁμοία οὖν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κόκκῳ σινά πεως. Ἐρεῖ οὖν τις τῶν ἀκουόντων· πῶς ὁ αὐτὸς βα σιλεία οὐρανῶν καὶ κόκκος γεγένηται, καὶ μέγας καὶ μικρὸς πρὸς αὐτόν; Ὅτι δι' ὑπερβολὴν εὐσπλαγχνίας περὶ τὸ ἴδιον πλάσμα τοῖς πᾶσι τὰ πάντα γεγένηται, ἵνα τοὺς πάντας κερδήσῃ. Θεὸς ἦν, ὡς οὖν καὶ ἔστι καὶ ἔσται διὰ τὴν ἰδίαν φύσιν, καὶ ἄνθρωπος γεγένηται διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν. Ὦ βάθος πλούτου καὶ σο φίας καὶ γνώσεως Θεοῦ! ὡς ἀνεξερεύνητα τὰ κρί ματα αὐτοῦ, καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ! Ὦ κόκκος, δι' οὗ γεγένηται κόσμος, δι' οὗ σκότος ἐσκέ δασται καὶ Ἐκκλησία κεκαίνηται! Οὗτος ὁ κόκκος ἐπὶ τοῦ σταυροῦ κρεμασθεὶς τοσοῦτον ἔσχεν ἰσχύος μέγε θος, ὥστε καὶ δεδεμένον αὐτὸν ὄντα, ῥήματι
1
μόνον τὸν λῃστὴν ἀπὸ τοῦ ξύλου ἁρπάσαι, καὶ εἰς παραδείσου τρυφὴν κυλῖσαι· οὗτος ὁ κόκκος τὴν πλευρὰν λόγχῃ νυχθεὶς, ποτὸν ἀθανασίας τοῖς διψῶσιν ἐπήγασεν· οὗτος ὁ κόκκος τοῦ σινάπεως ἀπὸ τοῦ ξύλου κατενεχθεὶς καὶ εἰς κῆπον τεθεὶς, πᾶσαν τὴν ὑπουράνιον τοῖς κλάδοις ἐσκέπασεν· οὗτος ὁ κόκκος τοῦ σινάπεως ἐν κήπῳ τε θεὶς, καὶ τὰς ἑαυτοῦ ῥίζας εἰς ᾅδην ἐκπέμψας, καὶ τὰς ἐκεῖ ψυχὰς συλλαβόμενος, ἐν τριημέρῳ εἰς οὐρανὸν ἀνεκόμιζεν· οὗτος ὁ κόκκος τοῦ σινάπεως ἐπὶ ξύλου συντριβεὶς τὸν ἀντίδικον ἡμῶν ὄφιν δριμύξας ἐσκό τωσε, καὶ τὸν ᾅδην ἐξυπνίσας εἰς τὸν ὅθεν ἀπελείπετο τόπον πάλιν ἀπέστρεψεν. Ὁμοία οὖν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κόκκῳ σινάπεως, ὃν λαβὼν ἄνθρωπος ἔσπειρεν ἐν τῷ ἰδίῳ κήπῳ. Σπεῖρον τοῦτον τὸν κόκκον τοῦ σινάπεως ἐν τῷ κήπῳ τῆς ψυχῆς σου, ἵνα λέγῃς καὶ σύ· Ἐξέγειρον, βοῤῥᾶ, καὶ ἔρχου, νότε, διάπνευσον κῆπόν μου, καὶ ῥευσάτωσαν ἀρώματά μου. Ἐὰν ἔχῃς τοῦτον τὸν κόκκον τοῦ σινάπεως ἐν τῷ κήπῳ τῆς ψυχῆς σου, ἐρεῖ καὶ σοὶ ὁ προφήτης· Καὶ ἔσται ὡς κῆπος μεθύων, καὶ ὡς πηγὴ ἧς μὴ ἐξέλιπεν ὕδωρ· ἐὰν ἔχῃς τοῦτον τὸν κόκκον ἐν τῷ κήπῳ τῆς ψυχῆς σου, καὶ τοῦ μύρου αὐτοῦ μεταλάβῃς, λέγεται καὶ σοί· Ὀσμὴ ἱματίων σου ὡς ὀσμὴ λιβάνου· τουτέστι τῶν σαρκικῶν σου ὀσμὴ ὡς ὀσμὴ λιβάνου. Κῆπος κε κλεισμένος, πηγὴ ἐσφραγισμένη, αἱ ἀποστολαί σου. Οὗτος ὁ κόκκος τοῦ σινάπεως ἐπὶ ξύλου συντριβεὶς, καὶ ζύμη γεγονὼς ὑπὸ τῆς παντέχνου καὶ ἀθανάτου σοφίας, μιγεὶς εἰς σάτα τρία ἀλεύρου, τουτέστιν εἰς ψυχὴν καὶ σῶμα καὶ πνεῦμα, τὴν πᾶσαν ἀνθρωπότητα εἰς μίαν πίστιν ἐζύμωσε. Τούτου τοῦ μυστηρίου τὴν εἰκόνα Ἀβραὰμ καὶ ἡ τούτου σύνευνος Σάῤῥα, οἰκοῦν τες ἐν τῇ σκηνῇ ὑπὸ τὴν δρῦν τῆς Μαμβρὴ, οἰκείαις χερσὶν ἐζωγράφησαν. Ἀναγκαζόμεθα γὰρ, ἀγα πητοὶ, παρεκβαίνειν τὸν λόγον· τίς ὁ Ἀβραὰμ, τίς ἡ Σάῤῥα, τίς ἡ δρῦς, τίς ἡ σκηνὴ, ἢ τίνες οἱ ἐγκρυ 64.24 φίαι, διὰ τί ἐκεῖ τρία μέτρα σεμιδάλεως καὶ ὧδε ἀλεύρου, ἀναγκαῖον δι' ἀκριβείας διελθεῖν τὸν λόγον. Τίς ἂν εἴη Ἀβραάμ; ἑρμηνεύεται, πατὴρ ἐκλεκτὸς πλήθους. Τίς δὲ ἂν εἴη πατὴρ ἐκλεκτὸς, εἰ μὴ ὁ Θεός; περὶ οὗ, Εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτοῦ. Τί δὲ ἡ Σάῤῥα; ἑρμηνεύεται, ἄρχουσα καὶ ἡγεμονίς. Τίς δ' ἂν εἴη ἄρχουσα καὶ ἡγεμονεύουσα ἡμᾶς, εἰ μὴ πάντως ἡ τοῦ Πατρὸς σοφία; ἢ τίς ἡ σκηνὴ ὑπὸ τὴν δρῦν τὴν Μαμβρή; πάντως ἡ Ἐκκλησία ὑπὸ τοῦ σταυροῦ σκεπομένη. Τῇ δρυῒ παρείκασται ὁ σταυρὸς διὰ τὸ ἰσχυρὸν εἶναι τὸ ξύλον καὶ ἀνένδοτον. Τί τὰ τρία μέτρα τῆς σεμιδάλεως; ἦ πάντως καθὼς προεῖπον ἡ ἀνθρωπότης, ἡ ἐκ ψυχῆς καὶ πνεύματος καὶ σώματος συγκειμένη. Οὕτω γὰρ ἐδίδαξεν ἡμᾶς ὁ Ἀπόστολος λέγων· Ὁ δὲ Θεὸς φυλάξει ὑμῶν τὸ σῶμα, καὶ τὴν ψυχὴν, καὶ τὸ πνεῦμα. Λαμβάνει οὖν ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία Σάῤῥα, ἡγεμόνισσα ἢ ἄρχουσα, λαμβάνει σῶμα, ψυχὴν καὶ πνεῦμα, καὶ ἐγκρύπτει τῷ πυρὶ, τουτέστι τῇ ἀσβέστῳ θεότητι λαμπαδουχοῦσα, καὶ ποιεῖ τρεῖς ἐγκρυφίας, τουτέστιν ἐν τῷ κρυπτῷ τῆς σαρκὸς ἡμῶν, τὴν εἰς Πατέρα, Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα ὁμολογίαν. Ἁρμοζόντως ὑμῖν, ἀγαπητοὶ, ἀνεγνώσθη τὸ Εὐαγγέλιον. Κόκκος σινάπεως, καὶ ζύμη· ἡ ζύμη εἰς ἄρτους μεταλλεύεται, ὁ κόκκος εἰς λάχανα· ἄρτοι δὲ καὶ λάχανα ἐφόδια νηστειῶν, ἐφ' ἃς ὁ Ἰησοῦς ὁ Κύριος ἡμᾶς ὁδηγήσειεν ἀμέμπτως, τὸν τῆς νηστείας δρόμον ἐκπληροῦντας. Ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κόκκῳ σινάπεως. Οὐκ ἄλλωςπως δυνησόμεθα νοῆσαι τὴν δύναμιν τῆς παραβολῆς, ἐὰν μὴ πρῶτον τὴν οὐσίαν, τὴν χρόαν καὶ τὸ μέγεθος κατανοήσωμεν. Ἔστι γὰρ τὸ σίναπι μεγέθει μὲν μικρὸν, σπαρὲν δὲ καὶ φυόμενον ὑπερβάλλει πᾶσαν λαχάνων αὔξησιν, καὶ τῷ ὕψει ὑπερφέρον, καὶ τῷ πλήθει τῶν κλάδων ὑπερνικᾷ τὰ ἄλλα, καὶ τῇ τῶν φύλλων πολυπληθίᾳ· ἔστι γὰρ σκιᾶς ἐργαστικὸν, ὡς καὶ ὄρνεα ἐφιπτάμενα δύνασθαι ἐφιζάνειν ἐπ' αὐτὸ, καὶ ἀναπαύεσθαι.
2 Ἔστι δὲ καὶ τῇ γεύσει πάνυ καλὸν, καὶ τῇ ποιότητι θερμαντικὸν, καὶ τῶν ἔνδον ἰατικόν. Τοῦ δὲ ἄλλου μὲν οὐδενὸς πετεινοῦ βρῶμα γίνεται, μόνον δὲ ἀνθρώπου. Καὶ ἔξωθεν μέν ἐστι πυῤῥὸν, ἔσωθεν δὲ φαίνεται λευκόν. Καὶ αὕτη μὲν ἡ τοῦ λαχάνου φύσις, καὶ τοῦ σπέρματος ἐγκώμιον. Εἰ δὲ μετ' ἀκριβείας ἐξετάσαι θελήσωμεν εὕροιμεν ἂν τὴν παραβολὴν ἁρμόζουσαν ἐπ' αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος. Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ μικρὸς μὲν τῇ ὄψει· οὗτος ὁ βραχὺς ἐν κόσμῳ, καὶ ἐν οὐρανῷ μέγας· οὗτος καὶ υἱὸς ἀνθρώπου καὶ Θεὸς, ὢν δὲ υἱὸς Θεοῦ, οὗτος ὁ ἀναρίθμητος, ὁ ἀΐδιος· οὗτος ὁ ἀόρατος, ὁ ἐπουράνιος, ὁ ὑπὸ μόνων πιστῶν ἀνθρώπων ἐσθιόμενος· οὗτος ὁ συντριβεὶς, καὶ μετὰ τὸ πάθος γενόμενος λευκὸς ὡς γάλα· οὗτος ὁ μείζων πάντων λαχάνων τῶν ἄλλων· οὗτος ὁ ἀδιαίρετος τοῦ Πατρὸς Λόγος· οὗτος εἰς ὃν τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνοῖ, τουτέστι προφῆται καὶ ἀπόστολοι καὶ πάντες κλητοί· οὗτος ὁ τὰ τῆς ψυχῆς πάθη διὰ τῆς ἰδίας αὐτοῦ θερμότητος ἀνακαθαίρων, ὑφ' ὃν δροσιζόμεθα, ὑφ' ὃν ἐκ τοῦ κοσμικοῦ καύσωνος σκεπόμεθα· οὗτος ὁ διὰ θανάτου εἰς γῆν σπαρεὶς, κἀκεῖ καρποφορήσας, τριήμερος τοὺς ἁγίους ἀναστήσας ἐκ τῆς τῶν νεκρῶν ταφῆς· οὗτος ὁ δι' ἀναστάσεως μείζων παντὸς προφήτου φανείς· οὗτος ὁ τῇ τοῦ Πατρὸς ἀποῤῥοίᾳ σώζων τὰ πάντα· οὗτος ὁ ἀπὸ γῆς ἀνθήσας εἰς οὐρανοὺς, ὁ ἐν τῷ ἰδίῳ ἀγρῷ σπαρεὶς, ὁ ἐν τῷ κόσμῳ καὶ τοὺς ἐπ' αὐτῷ πιστεύοντας προσάγων τῷ Πατρί. Ὦ ζωῆς σπέρμα ὑπὸ Θεοῦ Πατρὸς εἰς γῆν σπαρέν! ὦ ἀθανασίας φυτὸν τοὺς ὑπὸ σοῦ τρεφομένους εἰς Θεὸν καταλλάσσων! ὦ δένδρον ὑψηλὸν, ὑπὸ μόνου Πατρὸς γεωργούμενον! Τοῦτο τὸ δένδρον ἐκ πατρικῆς ἀνέτειλε καρδίας· τοῦτο τὸ φυτὸν ἐν οὐρανοῖς μὲν τὰς ῥίζας ἔχει, φανὲν δὲ ἐν κόσμῳ ὑπὸ ἀνθρώπων τρυγᾶται. Ὦ φυτεία ὀφθεῖσα εἰς γῆν, καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀνθήσασα! ὦ σπέρμα μικρὸν μὲν ὁραθὲν, παρὰ δὲ τῷ Πατρὶ μείζω τῶν ἁπάντων! Τοῦτο τὸ φυτὸν καὶ τοῖς εἰς ᾅδου ἀνέτειλε νεκροῖς· τούτου ὁ καρπὸς ἀνάστασις ἀνθρώπων γέγονε· τοῦτο τῷ θανάτῳ θανατηφόρον κατήνεγκε βέλος· τούτῳ ταρτάρου τοῖχοι κλίναντες δυσκαμπὲς γόνυ προσεκύνησαν· τούτου οἱ κλάδοι πάντα τὸν κόσμον ἐσκέπασαν· τοῦτο ὑπὸ ἁγίου 64.25 Πνεύματος κινεῖται· τούτου οὐχ ἅπτεται καύσων· ὑπὸ τούτῳ τῷ φυτῷ εὐφραίνου καὶ χόρευε μετ' ἀγγέλων, 64.26 δοξάζων τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Continue reading PG 64: In sanguinis fluxu laborantem →≣ entire volume