ΕΥΣΕΒΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΜΦΙΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΑΠΟΔΕΙΞΕΩΣ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΚΑ DE DEMONSTRATIONE EVANGELICA LIBRI DECEM INTERPRETE BERNARDINO DONATO, VERONENSI. (Ex edit. Paris. 1628, Colon. (Lips.) 1683; Oxon. 1842. Accedit supplementum a J. A. Fabricio evulgatum prooemium scilicet et capita III priora, cum ipsius operis epilogo.) EPISTOLA NUNCUPATORIA. (Ed. Paris. 1C28.) Illustrissimo ac integerrimo viro domino D. Hacquevilleo, augustissimi Galliarum senatus primo Præsidi S. Bene ac feliciter nobis universæque Galliæ cessisse omnes existimaverunt, illustrissime Præses, cum al excessu amplissimi senatus principis, patria diuturniore, quam consueverat, tempore consternata, subito luctum ac desiderium tanti Præsidis tua in ipsius locum promotione deposuit. Ex quo rerum omnium agendarum tempora sic illuxerunt, tanta in animos omnium irrepsit lætitia, ut vix aliud optatius quod vellent, aut quod pristinas ægritudines ex recenti jactura conceptas vehementius allevaret, continger: potuisse crederent. Utque reipublicæ rebus quondam perturbatis animadversum est, post Cannensem illam cladem secundo Marcelli ad Nolam prælio, populum Romanum primum erigi, ac deinceps ad optatos exitus allante fortuna provehi cœpisse: sic post unius viri amissi calamitatem, simul atque ad augustiorem illam principemque senatus dignitatem, non favitoribus, ut ait Comicus, sed virtute ambiendo pervenisti, lugubria omnia procul eliminata, et prosperæ res deinde permultæ consecutæ sint. Quæ aliis inde accesserint commoda, magis ipsis quibus illa contigerunt fruenda, quam pluribus prædicanda relinquimus. Noster vero ordo, nostra societas, et veluti litteraria quædam sodalitas, quasi ex longiore veterno revocata, in eam spem erecta est, ut te sacrum Themidos clavum tenente, bonarumque litterarum custode, doctorum omnium ſautore, ipsiusque humanitatis assiduo vindice, pristinum vigorem, decus ac celebritatem brevi se recepturam auguretur. Quæ nos eo res adduxit, ut quem præ manibus habemus auctorem diem aspicere gestientem Eusebium Pamphili De demonstratione evangelica, hoc est de fidei Christianæ veritate graviter disserentem, tuo potissimum nomini consecrare, non tam e re nostra esse, quam publicæ congratulationis interesse putaremus. Nam cum humani te juris assertorem acerrimum et alias, nunc vero maxime ad supremum curiæ regni fastigium per omnes honorum gradus evectus præbeas, cui pietatis et sinceræ reli - gionis cura magis incumbat, si a te abierimus fortasse reperiemus neminem. Sic Eusebius noster Pamphilo suo in fide tuenda fidus adbæsit comes, ut Pamphili etiam cognomen sibi adjungi voluerit. Nec ǝliud dignitati tuæ morumque suavitati nomen aptius potuit occurrere, quam istius, quod omnium communem amorem ac benevolentiam indicaret. Quare si in tam propensi omnium in te amoris, tuæque in omnes charitatis publicum testimonium, singulorum ordinum ac societatum congratulationes certatim in te fieri nuper vidimus, postquam in excelsissimo illo purpuratorum Patrumn culmine consedisti, quid tandem nobis animi ad munuscula undique comparanda, flosculosque et serta musarum ex hortulis colligenda, tuæque PATROL. GR. XXII.

" APOLOGETICA. EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS II. celsitudinis pedibus admovenda esse debuit, quorum spes omnis prope et ratio, imo præsidium portusque tutissimus in tui muneris amplitudine atque sollicitudine videtur esse constitutus. Accipies igitur, illustrissime Præses, quo studio, quaque consuevisti humanitate, sacra doctrinæ veræque pietatis monuimenta, id quod nunc ipsa nobis objecit occasio, Eusebii scilicet Pamphili Cæsariensis De evangelica de- *monstratione utilissimas Commentationes, quæ honorarii cujusdam muneris instar esse possint, quale inagistratibus novissime in provincias a principe missis, animi benevoli testandi causa offerri solebat, ut tanto studiosius et diligentius reipublicæ consulerent, quauto majore et publicis omnium votis illius administrandæ curam susceperant. Vale. Anno salutis 1698. Celsitudini tuæ addictissimi, Michael SONNIUS. Sebastianus CRAMOISY.. Carolus MORRELLUS. GALLANDIUS LECTORI. (Bibliotheca vet. Patr., tom. IV, Proleg., p. xxu, et p. 461.) 1. Eusebii Cæsariensis Demonstratio evangelica illud Sapientiæ v, 26: Splendor est luminis semsuppleta. Quandoquidem temporum ordo ad Eusebium Caesariensem nos deduxerat, nostra interesse censuimus, ut prooemium et capita III priora libri I Eusebiana Demonstrationis evangelica una cum ipsius operis epilogo, quæ in hactenus vulgatis editionibus desiderabantur, typis excudenda traderemus. Ea vero accepta referimus eruditissimo Joanni Alberto Fabricio; qui haud ita pridem isthæc præclari operis supplementa ex ms. codice bibliothecæ celsissimi Walachiæ principis Joannis Nicolai Maurocordati desumpta, bonis litteris bene cupiens, cum sua interpretatione evulgavit (a). Il. Permultis in locis Demonstrationis evangelica Arianum se prodit Eusebius. Hac de re nonnulla proferuntur specimina Arianica. Eusebii placita interpres de industria ad catholicam sententiam detorquet. Hic porro lectores monitos velim, Demonstrationem Eusebii evangelicam propterea mihi dictam præclarum opus, quod multa plane in eo libro præclare dixerit auctor, veritatemque Christianæ religionis adversus Judæos potissimum ex sacris Veteris et Novi Testamenti litteris maxime propugnarit. Verum in permultis ejusdem operis locis haud obscure prodit semet Eusebius Arianorum sectæ addictum; quorum placita subinde inculcat et urget, nedum sibi probata demonstret. Quod quidem ut pateat, unum tantummodo locum in medium proferam, quo auctor propalam Arianæ hæreseos virus effundit. Siquidem postquam ad Christum retulit (a) Fabric. in Delect, argum., pagg. 1-22. Hamb. (b) Euseb. Demonstr. evung. lib. iv, cap. 3, pag. 147. (c) Maran. Dirin. D. N. J. C., lib av, cap 27, pilerni, speculumque immaculatum divinæ efficientia, et imago bonitatis illius; illudque præterea Pauli ad Hebræos 1, 3: Qui cum sit splendor gloriæ et figura substantiæ ejus: bis, inquam, relatis docet Eusebius atque evincere nititur, substantiam et deitatem Filii aliam esse a paterna et diversam ac separatam, ipsique multo inferiorem. Sic enim ille (b): • Sed a sensibili quidem lumine splendor separari non potest: Filius vero seorsum a Patre per se ipsum subsistit,, Ὁ δὲ Υἱὸς ἰδίως παρὰ τὸν Πατέρα καθ᾿ ἑαυτὸν ἐφέστηκε (leg. ὑφέστηκε). Ac lumis quidem splendor locum efficientiæ obtinet: Filius autem aliud quidpiam quam secundum efficientiam est, per se ipsum substantia præditus, 'O dè Yids ετερόν τι κατὰ ἐνέργειαν τυγχάνει, καθ᾿ ἑαυτὸν οὐσιωμένος. Rursum splendor simul cum lunine exsistit, illudque quodam modo complet; nam sine splendore lumen nequaquam substiterit, simulque cum illo ac secundum illud subsistit at Pater prius quam Filius exsistit, et ante generationem ejus exsistebat, quatenus solus ingenitus erat:» 'O ¿ Πατὴρ προϋπάρχει τοῦ Υἱοῦ, καὶ τῆς γεννήσεως αὐτοῦ προϋφέστηκεν, ᾗ μόνος ἀγέννητος ἦν, ο κ. τ. λ. Complura vero ejusmodi loca eo in opere Arianica labe notata videas apud viros doctissimos, Maranum (c) et Montfauconium (d); quorum alter præterea animadvertit (e), Demonstrationis evangelicæ interpretem de industria Eusebium ad catholicam sententiam detorsisse. Sed pro munere nostro satis hæc sunto. § 3, et cap. 28, y 4, pagg. 584, 598, 601. (d) Monif. Prælium. ad tom. I Collect. PP. Græc. pagg. xv-xxIX. (e) Id. ibid. § 5, pag. xix.