959 S. ATHANASIUS. - DUBIA. 960 IN SERMONEM DE NATIVITATE CHRISTI MONITUM Haud ita pridem sermonem de Nativitate Christi ex Barociano codice, sua manu exscriptum, transmisit nobis vir doctissimus Jacobus Mill, principalis collegii Oxoniensis, cujus prolixam erga nos voluntatem, inque studiis nostris promovendis desiderium non semel experti sumus. Indicarat ipse nobis in quodam co- dice Barocciano tres exstare homilias Athanasio attributas. Rogantibusque ut earum nobis copiam faceret, hæc ille rescripsit : Homilias de Nativitate Christi quod spectat, exstant istæ omnes in exemplari illo ms. cui acceptas pridem dedit cl. Holstenius homilias quas in tomum 11 Operum Athanasii ad finem conjectas vides, Primæ, cujus apographum petitis, pars prior usque ad verba ista, xal el ßoulŋ, építŋoov, elc., ex homilia quadam excerpta est (rejectis hinc inde plurimis pro arbitrio defloratoris) quam sub Chrysostomi komine inter åµçiðáŋtoúµɛvá a Savilio evulgatam babes tomo V, quæque jamdiu Chrysostomo adjudi- cata est a Cyrillo Alexandrino, libro Ad Reginas. Reliqua omnia, luce quantum video non indigna, aliunde desumpta sunt. Homiliam integram dedi. Secunda homilia de Nativitate Christi, integra sub ti- tulo Chrysostomi exstat in tomo V, ex editione Frontonis Ducæi hom. 31, ut et tertia tom. V Savil., præſixis duntaxat istis verbis: ti toūto oŋpeľov &vτiàɛɣóµevov; Hæc vir clarissimus. Prima itaque homi- lia, quæ, ut probe monuit ipse, multa refert initio ex sermone in Nativitatem Christi, cuso in V tom. Operum Chrysostomi ex editione Savilii p. 846, inter àµpiбallóμeva, hæc, inquam, homilia, quia exceptis clausulis nonnultis sub initium hinc inde dispersis, alia omnino est ab illa Saviliana, idcirco hic inter supposititia l:cum habet : nam ne suspicari quidem licet eam esse Athanasii : cum liquido constet fuisse illam ex laudata Chrysostomi homilia de Nativitate excerptam: quam, ut erudite advertit vir clarissimus, Chrysostomo ad· judicandam suudet Cyrillus, qui eam ut Chrysostomi fetum memorat in libro tai; Basıdlsoais inscripto, p. 50, ubi ejus fragmentum non modicum affert. Secunda quæ inter Chrysostomi Opera habetur in editione Frontonis Ducæi numero 31, p. 417, et tertia quæ inter ejusdem Chrysostomi Opera comparet in editione Savilii, tom. V, p. 851, cum in solo Barociano codice legantur nomine Athanasii, ex mendo pula quodam, aliasque in editiz et codicibus bene multis exstent Chrysostomi nomine, in editione ejusdem Chrysostomi a nobis adornanda reponentur : ibique, Deo juvante, quid de illis sentiendum indagabitur. Propalum autem est hanc quam edimus, post Nestorii ævum conscriptam, seu potius consarcinatam fuisse: ex iis scilicet quæ pro asserenda voce Ocotóxos dicuntur. Commonstratur enim B. Virginem non modo Θεοδόχον, verum etiam Θεοτόκον esse. Αt nulla erat avo Athanasii de voce Θεοτόκος controversia, quæ demum Nestorii tempore mota fuit. Quamobrem nec Athanasii esse, nec ante Nestorium prodiisse videtur. ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΕΙΣ ΤΗΝ ΓΕΝΝΗΣΙΝ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ. S. P. N. ATHANASII IN NATIVITATEM CHRISTI. tiæ in Virginem venire, incircumscripto modo. Ne quære quomodo, ubi Deo ita placet, superatur ordo naturæ. Namque voluit, potuit, descendit, redemit. Una concurrite omnia: Deus qui exsistit et præexsi- stit, hodie id efficitur quod non erat : cum enim Deus esset, homo efficitur, nec cessat esse Deus. Nec exce- dens deitate bomo factus est; neque rursus ex homine profectus et auctus Deus est effectus; sed Ver- bum cum esset, ideoque impatibilis, factus est homo, natura permanente immutata. Atque novo çi invio progressus itinere, ex alvo prodiit in- δικαιοσύνης ἀπεριγράπτως χωρήσαντα ἐν τῇ Παρ θένῳ. Καὶ μὴ ζήτει πῶς· ὅπου γὰρ Θεὸς βούλεται, νικᾶται φύσεως τάξις. Ηβουλήθη γὰρ, ηδυνήθη, κατ ἦλθεν, ἔσωτε. Συνδράμετε πάντα· Θεός σήμερον ὁ ὢν καὶ προὼν γίνεται ὅπερ οὐκ ἦν· ὧν γὰρ Θεός, γίν νεται ἄνθρωπος, οὐκ ἐκστὰς τοῦ εἶναι Θεός. Ούτε γὰρ κατ' ἔκστασιν θεότητος γέγονεν ἄνθρωπος, οὔτε πάλιν ἐξ ἀνθρώπων κατὰ προκοπὴν γέγονε Θεός· ἀλλὰ Λόγος ῶν, διὰ τοῦτο ἀπαθὴς γέγονεν ἄνθρωπος, ἀμεταβλήτου μενούσης τῆς φύσεως. Καὶ ξένην καὶ ἀτριβή βαδίσας ὁδὸν, ἐξ ἀγεωργήτου προῆλθε 1. Mysterium video novum, solis loco solem justi- A 1. Μυστήριον ξένον βλέπω, ἀντὶ ἡλίου τὸν ἥλιον τῆς

959 S. ATHANASIUS. - DUBIA. 960 IN SERMONEM DE NATIVITATE CHRISTI MONITUM Haud ita pridem sermonem de Nativitate Christi ex Barociano codice, sua manu exscriptum, transmisit nobis vir doctissimus Jacobus Mill, principalis collegii Oxoniensis, cujus prolixam erga nos voluntatem, inque studiis nostris promovendis desiderium non semel experti sumus. Indicarat ipse nobis in quodam co- dice Barocciano tres exstare homilias Athanasio attributas. Rogantibusque ut earum nobis copiam faceret, hæc ille rescripsit : Homilias de Nativitate Christi quod spectat, exstant istæ omnes in exemplari illo ms. cui acceptas pridem dedit cl. Holstenius homilias quas in tomum 11 Operum Athanasii ad finem conjectas vides, Primæ, cujus apographum petitis, pars prior usque ad verba ista, xal el ßoulŋ, építŋoov, elc., ex homilia quadam excerpta est (rejectis hinc inde plurimis pro arbitrio defloratoris) quam sub Chrysostomi komine inter åµçiðáŋtoúµɛvá a Savilio evulgatam babes tomo V, quæque jamdiu Chrysostomo adjudi- cata est a Cyrillo Alexandrino, libro Ad Reginas. Reliqua omnia, luce quantum video non indigna, aliunde desumpta sunt. Homiliam integram dedi. Secunda homilia de Nativitate Christi, integra sub ti- tulo Chrysostomi exstat in tomo V, ex editione Frontonis Ducæi hom. 31, ut et tertia tom. V Savil., præſixis duntaxat istis verbis: ti toūto oŋpeľov &vτiàɛɣóµevov; Hæc vir clarissimus. Prima itaque homi- lia, quæ, ut probe monuit ipse, multa refert initio ex sermone in Nativitatem Christi, cuso in V tom. Operum Chrysostomi ex editione Savilii p. 846, inter àµpiбallóμeva, hæc, inquam, homilia, quia exceptis clausulis nonnultis sub initium hinc inde dispersis, alia omnino est ab illa Saviliana, idcirco hic inter supposititia l:cum habet : nam ne suspicari quidem licet eam esse Athanasii : cum liquido constet fuisse illam ex laudata Chrysostomi homilia de Nativitate excerptam: quam, ut erudite advertit vir clarissimus, Chrysostomo ad· judicandam suudet Cyrillus, qui eam ut Chrysostomi fetum memorat in libro tai; Basıdlsoais inscripto, p. 50, ubi ejus fragmentum non modicum affert. Secunda quæ inter Chrysostomi Opera habetur in editione Frontonis Ducæi numero 31, p. 417, et tertia quæ inter ejusdem Chrysostomi Opera comparet in editione Savilii, tom. V, p. 851, cum in solo Barociano codice legantur nomine Athanasii, ex mendo pula quodam, aliasque in editiz et codicibus bene multis exstent Chrysostomi nomine, in editione ejusdem Chrysostomi a nobis adornanda reponentur : ibique, Deo juvante, quid de illis sentiendum indagabitur. Propalum autem est hanc quam edimus, post Nestorii ævum conscriptam, seu potius consarcinatam fuisse: ex iis scilicet quæ pro asserenda voce Ocotóxos dicuntur. Commonstratur enim B. Virginem non modo Θεοδόχον, verum etiam Θεοτόκον esse. Αt nulla erat avo Athanasii de voce Θεοτόκος controversia, quæ demum Nestorii tempore mota fuit. Quamobrem nec Athanasii esse, nec ante Nestorium prodiisse videtur. ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΕΙΣ ΤΗΝ ΓΕΝΝΗΣΙΝ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ. S. P. N. ATHANASII IN NATIVITATEM CHRISTI. tiæ in Virginem venire, incircumscripto modo. Ne quære quomodo, ubi Deo ita placet, superatur ordo naturæ. Namque voluit, potuit, descendit, redemit. Una concurrite omnia: Deus qui exsistit et præexsi- stit, hodie id efficitur quod non erat : cum enim Deus esset, homo efficitur, nec cessat esse Deus. Nec exce- dens deitate bomo factus est; neque rursus ex homine profectus et auctus Deus est effectus; sed Ver- bum cum esset, ideoque impatibilis, factus est homo, natura permanente immutata. Atque novo çi invio progressus itinere, ex alvo prodiit in- δικαιοσύνης ἀπεριγράπτως χωρήσαντα ἐν τῇ Παρ θένῳ. Καὶ μὴ ζήτει πῶς· ὅπου γὰρ Θεὸς βούλεται, νικᾶται φύσεως τάξις. Ηβουλήθη γὰρ, ηδυνήθη, κατ ἦλθεν, ἔσωτε. Συνδράμετε πάντα· Θεός σήμερον ὁ ὢν καὶ προὼν γίνεται ὅπερ οὐκ ἦν· ὧν γὰρ Θεός, γίν νεται ἄνθρωπος, οὐκ ἐκστὰς τοῦ εἶναι Θεός. Ούτε γὰρ κατ' ἔκστασιν θεότητος γέγονεν ἄνθρωπος, οὔτε πάλιν ἐξ ἀνθρώπων κατὰ προκοπὴν γέγονε Θεός· ἀλλὰ Λόγος ῶν, διὰ τοῦτο ἀπαθὴς γέγονεν ἄνθρωπος, ἀμεταβλήτου μενούσης τῆς φύσεως. Καὶ ξένην καὶ ἀτριβή βαδίσας ὁδὸν, ἐξ ἀγεωργήτου προῆλθε 1. Mysterium video novum, solis loco solem justi- A 1. Μυστήριον ξένον βλέπω, ἀντὶ ἡλίου τὸν ἥλιον τῆς

γαστρός, οὔτε τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ ἐρήμους τῆς Β ἐπιστασίας κατέλιπεν, οὔτε τῇ πρὸς ἡμᾶς ἐνανθρω πήσει, τῆς οἰκείας θεότητος ἐκστάς. ᾿Αλλὰ βασιλεῖς μὲν τὸν ἐπουράνιον βασιλέα ἦλθον προσκυνῆσαι, τὸν γεννηθέντα ἀῤῥήτως ἐκ Πατρὸς, σήμερον δὲ ἐκ τῆς Παρθένου τικτόμενον δι᾿ ἐμέ· ἀλλὰ τότε μὲν γεννη- θεὶς κατὰ τὴν φύσιν, σήμερον δὲ διὰ τὴν ἑαυτοῦ φύ σιν. Πρὸ αἰώνων γὰρ γεννηθεὶς ἐκ τοῦ Πατρὸς ὡς ὁ γεννήσας οἶδε, σήμερον ἐκ τῆς Παρθένου ὑπὲρ φύ- σιν ἐτέχθη, καθὼς ἡ τοῦ Πνεύματος επίσταται χά ρις. Ο Παλαιὸς τῶν ἡμερῶν παιδίον γέγονεν· ὁ ἐπὶ θρόνου ὑψήλου καθήμενος ἐν φάτνῃ τίθεται· ὁ ἀν- αφὴς καὶ ἀσώματος χερσὶν ἀνθρωπίναις ελίσσεται · ὁ τὰ τῆς ἁμαρτίας διασπῶν δεσμὰ ἐν σπαργάνοις ἐμπλέκεται· καὶ ἐπειδὴ τοῦτο θέλει. Τίνα οὖν ἔτεκεν ἡ Παρθένος; Τὸν Δεσπότην τῆς φύσεως. Κἂν γὰρ σὺ σιωπῆς, ἡ φύσις βοᾷ. Ετεκε γὰρ ἡ Παρθένος Μαρία, ὡς ὁ τεχθεὶς τεχθῆναι ἠθέλησεν. Οὐ γὰρ ἀπὸ τῆς φύσεως ἔστρεπτο, ἀλλ᾽ ὡς Δεσπότης τῆς φύσεως ξένον γεννήσεως εἰσήγαγε τρόπον. Ομως, καὶ ἄν- θρωπος γενόμενος, οὐχ ὡς ἄνθρωπος τίκτεται. Εἰ γὰρ ἐκ κοινοῦ γάμου προῆλθε, καθάπερ καγω, ψεύ- δος τοῖς πολλοῖς ἐνομίζετο. Νῦν διὰ τοῦτο ἐκ Παρ θένου τίκτεται ἡ τικτόμενος, καὶ τὴν μητέρα λοιπὸν διατηρεῖ, καὶ τὴν παρθενίαν ἄλυτον διαφυλάττει, ἵνα ὁ ξένος τῆς κυήσεως τρόπος πίστεώς μοι μεγάλης πρόξενος γένηται. Οθεν κἂν Ελλην, κἂν Ἰουδαῖός με ἐρωτᾷ, εἰ Χριστὸς κατὰ φύσιν γέγονεν ἄνθρωπος, ἢ παρὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, ἐροῦμαι μάρτυρα τοῦ λό- γου τὴν ἄσπιλον τῆς παρθενίας σφραγίδα καλῶν· οὕτως γὰρ Θεὸς νικῶν τῆς φύσεως τάξιν. τὸν εὐαγγελιστὴν, καὶ ἀποκρίνεταί σοι περὶ τῆς ἐν- σάρχου αὐτοῦ οἰκονομίας. Αρχόμενος γὰρ οὕτως λέ- γει· « Ἐν δὲ τῷ μηνὶ τῷ ἔκτῳ τῆς συλλήψεως Ελι σάβετ ἀπεστάλη ὁ ἄγγελος Γαβριὴλ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς πόλιν τῆς Γαλιλαίας, ή όνομα Ναζαρέτ, πρὸς παρ- θένον μεμνηστευμένην ἀνδρὶ ᾧ ὄνομα Ἰωσήφ, καὶ τὸ ὄνομα τῆς παρθένου Μαριάμ. Καὶ εἰσελθὼν ὁ ἄγγελος πρὸς αὐτὴν εἶπε· Χαῖρε, κεχαριτωμένη, ὁ Κύριος μετὰ σοῦ. Εὐλογημένη σὺ ἐν γυναιξίν. Ἡ δὲ, ἰδοῦσα, διεταράχθη ἐπὶ τῷ λόγῳ αὐτοῦ, καὶ διελογίζετο που ταπὸς εἴη ὁ ἀσπασμὸς οὗτος. Καὶ εἶπεν αὐτῇ ὁ ἄγ γελος· Μὴ φοβοῦ, Μαριάμ εὗρες γὰρ χάριν παρὰ τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἰδοὺ συλλήψῃ ἐν γαστρὶ, καὶ τέξῃ υἱόν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν. Οὗτος ἔσται μέγας καὶ Υἱὸς Υψίστου κληθήσεται, καὶ δώσει αὐ τῷ Κύριος ὁ Θεὸς τὸν θρόνον Δαυίδ τοῦ πατρὸς αὐτ τοῦ. Καὶ βασιλεύσει ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰακὼβ εἰς τοὺς αἰ- ῶνας, καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος. Εἶπε δὲ Μαριάμ πρὸς τὸν ἄγγελον· Πῶς ἔσται μοι τοῦτο, ἐπεὶ ἄνδρα οὐ γινώσκω ; Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ ἄγγελος εἶπεν αὐτῇ· Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι. ν ...Καὶ δυσχεραίνε ται. Εἰσῆλθεν ἄσαρκος, ἐκυοφορήθη εννεαμηνιαῖον χρόνον ἐν τῇ μήτρα τῆς Παρθένου. Εἰσῆλθεν ὡς ἠθέ λησεν, ἐχνοφορήθη ώς ηὐδόκησε. Προῆλθεν ὡς ἐδου- SERMO IN NATIVITATEM CHRISTI. A lacta, illaborata. Neque angelos Deus reliquit C Luc. 1, 26-35. D sua gubernatione orbatos, neque homo apud nos factus, propria excessit deitate. Sed reges quidem cœlestem regem adoratum venerunt, ineffa- hili modo ex Patre genitum; et hodie propter ne ex Virgine natum ; sed tum quidem genitum, secun- dum naturam : hac die vero propter suam ipsius naturam. Ante sæcula namque genitus ex Patre, ut novit qui ipsum genuit, hodie ex Virgine supra na- turam genitus est, ut novit spiritus gratia. Antiquus dierum factus est infans: qui in throno sedebat excelso, in præsepio reponitur : qui intactilis et in- corporeus est, manibus involvitur bumanis : qui peccati vincula discerpit, in pannis complicatur. Imo vero, quia id illi placet. Quemnam igitur Virgo peperit? Dominum natura. Etiamsi enim tu silcas, ipsa ciamat natura. Peperit quippe virgo Maria, quare qui natus est nasci voluit. Non enim naturæ legem sequebatur; sed tanquam naturæ Dominus. novum nativitatis induxit modum. Attamen homo licet factus sit, non tanquam homo nascitur. Nami si ex vulgari conjugio sicut et ego prodiisset, id rem esse confictam multi existimassent. Nunc autem ideo ex Virgine nascitur, matremque conservat il- libatam, ac ejus virginitatem intemeratam custodit ; ut insolens partus modus, magnæ mihi fidei ſoret. Unde si vel gentilis, vel Judæus me interroget, num Christus secundum naturam homo factus sit, aut contra suam naturam, pro responsione testem hu- jusce rei advocabo immaculatum virginitatis signa- culum: ita nempe Deus naturæ vincit ordinem. In evangelistam, tibique ille respondebit de ejus in carne ceconomia. His enim ipse verbis orditur: mense autem sexto conceptionis Elisabet, missus est angelus Gabriel a Deo in civitatem Galilææ, cui nomen Nazaret, ad virginem desponsatam viro, cui nomen erat Joseph, et nomen virginis, Maria. Et ingressus angelus ad eam dixit : Ave, gratia plena, Dominus tecum. Benedicta tu in mulieribus. Quem cum vidisset illa, turbata est in sermone ejus, et logitabat, qualis esset ista salutatio. Et ait angelus ei : Ne timeas, Maria; invenisti enim gratiam apud Deum. Et ecce concipies in utero et paries filium, et vocabis nomen ejus Jesum. Hic erit magnus et Filius Altissimi vocabitur, et dabit illi Dominus Deus thronum David Patris ejus, et regnabit in domo Jacob in æternum, et regni ejus non erit finis. Dixit autem Maria ad angelum : Quomodo fiet mihi istud, quoniam virum non cognosco ? Et respon dens angelus dixit ei: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi 7. .... Agre scilicet illud ferebat. Ingressus autem (Jesus) qui carnis erat expers, gestatus est novem mensibus in utero Virginis. Ingressus est prout voluit, gestatus fuit ut sibi placuit. Prodiit ut ipse cupiebat. In- gressus est carnis expers; factus est homo, unita 2. Καὶ εἰ βούλῃ, ἐρώτησον τὸν μακάριον Λουκᾶν 2. Quod si libeat, interroga beatum Lucan

γαστρός, οὔτε τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ ἐρήμους τῆς Β ἐπιστασίας κατέλιπεν, οὔτε τῇ πρὸς ἡμᾶς ἐνανθρω πήσει, τῆς οἰκείας θεότητος ἐκστάς. ᾿Αλλὰ βασιλεῖς μὲν τὸν ἐπουράνιον βασιλέα ἦλθον προσκυνῆσαι, τὸν γεννηθέντα ἀῤῥήτως ἐκ Πατρὸς, σήμερον δὲ ἐκ τῆς Παρθένου τικτόμενον δι᾿ ἐμέ· ἀλλὰ τότε μὲν γεννη- θεὶς κατὰ τὴν φύσιν, σήμερον δὲ διὰ τὴν ἑαυτοῦ φύ σιν. Πρὸ αἰώνων γὰρ γεννηθεὶς ἐκ τοῦ Πατρὸς ὡς ὁ γεννήσας οἶδε, σήμερον ἐκ τῆς Παρθένου ὑπὲρ φύ- σιν ἐτέχθη, καθὼς ἡ τοῦ Πνεύματος επίσταται χά ρις. Ο Παλαιὸς τῶν ἡμερῶν παιδίον γέγονεν· ὁ ἐπὶ θρόνου ὑψήλου καθήμενος ἐν φάτνῃ τίθεται· ὁ ἀν- αφὴς καὶ ἀσώματος χερσὶν ἀνθρωπίναις ελίσσεται · ὁ τὰ τῆς ἁμαρτίας διασπῶν δεσμὰ ἐν σπαργάνοις ἐμπλέκεται· καὶ ἐπειδὴ τοῦτο θέλει. Τίνα οὖν ἔτεκεν ἡ Παρθένος; Τὸν Δεσπότην τῆς φύσεως. Κἂν γὰρ σὺ σιωπῆς, ἡ φύσις βοᾷ. Ετεκε γὰρ ἡ Παρθένος Μαρία, ὡς ὁ τεχθεὶς τεχθῆναι ἠθέλησεν. Οὐ γὰρ ἀπὸ τῆς φύσεως ἔστρεπτο, ἀλλ᾽ ὡς Δεσπότης τῆς φύσεως ξένον γεννήσεως εἰσήγαγε τρόπον. Ομως, καὶ ἄν- θρωπος γενόμενος, οὐχ ὡς ἄνθρωπος τίκτεται. Εἰ γὰρ ἐκ κοινοῦ γάμου προῆλθε, καθάπερ καγω, ψεύ- δος τοῖς πολλοῖς ἐνομίζετο. Νῦν διὰ τοῦτο ἐκ Παρ θένου τίκτεται ἡ τικτόμενος, καὶ τὴν μητέρα λοιπὸν διατηρεῖ, καὶ τὴν παρθενίαν ἄλυτον διαφυλάττει, ἵνα ὁ ξένος τῆς κυήσεως τρόπος πίστεώς μοι μεγάλης πρόξενος γένηται. Οθεν κἂν Ελλην, κἂν Ἰουδαῖός με ἐρωτᾷ, εἰ Χριστὸς κατὰ φύσιν γέγονεν ἄνθρωπος, ἢ παρὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, ἐροῦμαι μάρτυρα τοῦ λό- γου τὴν ἄσπιλον τῆς παρθενίας σφραγίδα καλῶν· οὕτως γὰρ Θεὸς νικῶν τῆς φύσεως τάξιν. τὸν εὐαγγελιστὴν, καὶ ἀποκρίνεταί σοι περὶ τῆς ἐν- σάρχου αὐτοῦ οἰκονομίας. Αρχόμενος γὰρ οὕτως λέ- γει· « Ἐν δὲ τῷ μηνὶ τῷ ἔκτῳ τῆς συλλήψεως Ελι σάβετ ἀπεστάλη ὁ ἄγγελος Γαβριὴλ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς πόλιν τῆς Γαλιλαίας, ή όνομα Ναζαρέτ, πρὸς παρ- θένον μεμνηστευμένην ἀνδρὶ ᾧ ὄνομα Ἰωσήφ, καὶ τὸ ὄνομα τῆς παρθένου Μαριάμ. Καὶ εἰσελθὼν ὁ ἄγγελος πρὸς αὐτὴν εἶπε· Χαῖρε, κεχαριτωμένη, ὁ Κύριος μετὰ σοῦ. Εὐλογημένη σὺ ἐν γυναιξίν. Ἡ δὲ, ἰδοῦσα, διεταράχθη ἐπὶ τῷ λόγῳ αὐτοῦ, καὶ διελογίζετο που ταπὸς εἴη ὁ ἀσπασμὸς οὗτος. Καὶ εἶπεν αὐτῇ ὁ ἄγ γελος· Μὴ φοβοῦ, Μαριάμ εὗρες γὰρ χάριν παρὰ τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἰδοὺ συλλήψῃ ἐν γαστρὶ, καὶ τέξῃ υἱόν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν. Οὗτος ἔσται μέγας καὶ Υἱὸς Υψίστου κληθήσεται, καὶ δώσει αὐ τῷ Κύριος ὁ Θεὸς τὸν θρόνον Δαυίδ τοῦ πατρὸς αὐτ τοῦ. Καὶ βασιλεύσει ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰακὼβ εἰς τοὺς αἰ- ῶνας, καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος. Εἶπε δὲ Μαριάμ πρὸς τὸν ἄγγελον· Πῶς ἔσται μοι τοῦτο, ἐπεὶ ἄνδρα οὐ γινώσκω ; Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ ἄγγελος εἶπεν αὐτῇ· Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι. ν ...Καὶ δυσχεραίνε ται. Εἰσῆλθεν ἄσαρκος, ἐκυοφορήθη εννεαμηνιαῖον χρόνον ἐν τῇ μήτρα τῆς Παρθένου. Εἰσῆλθεν ὡς ἠθέ λησεν, ἐχνοφορήθη ώς ηὐδόκησε. Προῆλθεν ὡς ἐδου- SERMO IN NATIVITATEM CHRISTI. A lacta, illaborata. Neque angelos Deus reliquit C Luc. 1, 26-35. D sua gubernatione orbatos, neque homo apud nos factus, propria excessit deitate. Sed reges quidem cœlestem regem adoratum venerunt, ineffa- hili modo ex Patre genitum; et hodie propter ne ex Virgine natum ; sed tum quidem genitum, secun- dum naturam : hac die vero propter suam ipsius naturam. Ante sæcula namque genitus ex Patre, ut novit qui ipsum genuit, hodie ex Virgine supra na- turam genitus est, ut novit spiritus gratia. Antiquus dierum factus est infans: qui in throno sedebat excelso, in præsepio reponitur : qui intactilis et in- corporeus est, manibus involvitur bumanis : qui peccati vincula discerpit, in pannis complicatur. Imo vero, quia id illi placet. Quemnam igitur Virgo peperit? Dominum natura. Etiamsi enim tu silcas, ipsa ciamat natura. Peperit quippe virgo Maria, quare qui natus est nasci voluit. Non enim naturæ legem sequebatur; sed tanquam naturæ Dominus. novum nativitatis induxit modum. Attamen homo licet factus sit, non tanquam homo nascitur. Nami si ex vulgari conjugio sicut et ego prodiisset, id rem esse confictam multi existimassent. Nunc autem ideo ex Virgine nascitur, matremque conservat il- libatam, ac ejus virginitatem intemeratam custodit ; ut insolens partus modus, magnæ mihi fidei ſoret. Unde si vel gentilis, vel Judæus me interroget, num Christus secundum naturam homo factus sit, aut contra suam naturam, pro responsione testem hu- jusce rei advocabo immaculatum virginitatis signa- culum: ita nempe Deus naturæ vincit ordinem. In evangelistam, tibique ille respondebit de ejus in carne ceconomia. His enim ipse verbis orditur: mense autem sexto conceptionis Elisabet, missus est angelus Gabriel a Deo in civitatem Galilææ, cui nomen Nazaret, ad virginem desponsatam viro, cui nomen erat Joseph, et nomen virginis, Maria. Et ingressus angelus ad eam dixit : Ave, gratia plena, Dominus tecum. Benedicta tu in mulieribus. Quem cum vidisset illa, turbata est in sermone ejus, et logitabat, qualis esset ista salutatio. Et ait angelus ei : Ne timeas, Maria; invenisti enim gratiam apud Deum. Et ecce concipies in utero et paries filium, et vocabis nomen ejus Jesum. Hic erit magnus et Filius Altissimi vocabitur, et dabit illi Dominus Deus thronum David Patris ejus, et regnabit in domo Jacob in æternum, et regni ejus non erit finis. Dixit autem Maria ad angelum : Quomodo fiet mihi istud, quoniam virum non cognosco ? Et respon dens angelus dixit ei: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi 7. .... Agre scilicet illud ferebat. Ingressus autem (Jesus) qui carnis erat expers, gestatus est novem mensibus in utero Virginis. Ingressus est prout voluit, gestatus fuit ut sibi placuit. Prodiit ut ipse cupiebat. In- gressus est carnis expers; factus est homo, unita 2. Καὶ εἰ βούλῃ, ἐρώτησον τὸν μακάριον Λουκᾶν 2. Quod si libeat, interroga beatum Lucan

γαστρός, οὔτε τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ ἐρήμους τῆς Β ἐπιστασίας κατέλιπεν, οὔτε τῇ πρὸς ἡμᾶς ἐνανθρω πήσει, τῆς οἰκείας θεότητος ἐκστάς. ᾿Αλλὰ βασιλεῖς μὲν τὸν ἐπουράνιον βασιλέα ἦλθον προσκυνῆσαι, τὸν γεννηθέντα ἀῤῥήτως ἐκ Πατρὸς, σήμερον δὲ ἐκ τῆς Παρθένου τικτόμενον δι᾿ ἐμέ· ἀλλὰ τότε μὲν γεννη- θεὶς κατὰ τὴν φύσιν, σήμερον δὲ διὰ τὴν ἑαυτοῦ φύ σιν. Πρὸ αἰώνων γὰρ γεννηθεὶς ἐκ τοῦ Πατρὸς ὡς ὁ γεννήσας οἶδε, σήμερον ἐκ τῆς Παρθένου ὑπὲρ φύ- σιν ἐτέχθη, καθὼς ἡ τοῦ Πνεύματος επίσταται χά ρις. Ο Παλαιὸς τῶν ἡμερῶν παιδίον γέγονεν· ὁ ἐπὶ θρόνου ὑψήλου καθήμενος ἐν φάτνῃ τίθεται· ὁ ἀν- αφὴς καὶ ἀσώματος χερσὶν ἀνθρωπίναις ελίσσεται · ὁ τὰ τῆς ἁμαρτίας διασπῶν δεσμὰ ἐν σπαργάνοις ἐμπλέκεται· καὶ ἐπειδὴ τοῦτο θέλει. Τίνα οὖν ἔτεκεν ἡ Παρθένος; Τὸν Δεσπότην τῆς φύσεως. Κἂν γὰρ σὺ σιωπῆς, ἡ φύσις βοᾷ. Ετεκε γὰρ ἡ Παρθένος Μαρία, ὡς ὁ τεχθεὶς τεχθῆναι ἠθέλησεν. Οὐ γὰρ ἀπὸ τῆς φύσεως ἔστρεπτο, ἀλλ᾽ ὡς Δεσπότης τῆς φύσεως ξένον γεννήσεως εἰσήγαγε τρόπον. Ομως, καὶ ἄν- θρωπος γενόμενος, οὐχ ὡς ἄνθρωπος τίκτεται. Εἰ γὰρ ἐκ κοινοῦ γάμου προῆλθε, καθάπερ καγω, ψεύ- δος τοῖς πολλοῖς ἐνομίζετο. Νῦν διὰ τοῦτο ἐκ Παρ θένου τίκτεται ἡ τικτόμενος, καὶ τὴν μητέρα λοιπὸν διατηρεῖ, καὶ τὴν παρθενίαν ἄλυτον διαφυλάττει, ἵνα ὁ ξένος τῆς κυήσεως τρόπος πίστεώς μοι μεγάλης πρόξενος γένηται. Οθεν κἂν Ελλην, κἂν Ἰουδαῖός με ἐρωτᾷ, εἰ Χριστὸς κατὰ φύσιν γέγονεν ἄνθρωπος, ἢ παρὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, ἐροῦμαι μάρτυρα τοῦ λό- γου τὴν ἄσπιλον τῆς παρθενίας σφραγίδα καλῶν· οὕτως γὰρ Θεὸς νικῶν τῆς φύσεως τάξιν. τὸν εὐαγγελιστὴν, καὶ ἀποκρίνεταί σοι περὶ τῆς ἐν- σάρχου αὐτοῦ οἰκονομίας. Αρχόμενος γὰρ οὕτως λέ- γει· « Ἐν δὲ τῷ μηνὶ τῷ ἔκτῳ τῆς συλλήψεως Ελι σάβετ ἀπεστάλη ὁ ἄγγελος Γαβριὴλ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς πόλιν τῆς Γαλιλαίας, ή όνομα Ναζαρέτ, πρὸς παρ- θένον μεμνηστευμένην ἀνδρὶ ᾧ ὄνομα Ἰωσήφ, καὶ τὸ ὄνομα τῆς παρθένου Μαριάμ. Καὶ εἰσελθὼν ὁ ἄγγελος πρὸς αὐτὴν εἶπε· Χαῖρε, κεχαριτωμένη, ὁ Κύριος μετὰ σοῦ. Εὐλογημένη σὺ ἐν γυναιξίν. Ἡ δὲ, ἰδοῦσα, διεταράχθη ἐπὶ τῷ λόγῳ αὐτοῦ, καὶ διελογίζετο που ταπὸς εἴη ὁ ἀσπασμὸς οὗτος. Καὶ εἶπεν αὐτῇ ὁ ἄγ γελος· Μὴ φοβοῦ, Μαριάμ εὗρες γὰρ χάριν παρὰ τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἰδοὺ συλλήψῃ ἐν γαστρὶ, καὶ τέξῃ υἱόν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν. Οὗτος ἔσται μέγας καὶ Υἱὸς Υψίστου κληθήσεται, καὶ δώσει αὐ τῷ Κύριος ὁ Θεὸς τὸν θρόνον Δαυίδ τοῦ πατρὸς αὐτ τοῦ. Καὶ βασιλεύσει ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰακὼβ εἰς τοὺς αἰ- ῶνας, καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος. Εἶπε δὲ Μαριάμ πρὸς τὸν ἄγγελον· Πῶς ἔσται μοι τοῦτο, ἐπεὶ ἄνδρα οὐ γινώσκω ; Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ ἄγγελος εἶπεν αὐτῇ· Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι. ν ...Καὶ δυσχεραίνε ται. Εἰσῆλθεν ἄσαρκος, ἐκυοφορήθη εννεαμηνιαῖον χρόνον ἐν τῇ μήτρα τῆς Παρθένου. Εἰσῆλθεν ὡς ἠθέ λησεν, ἐχνοφορήθη ώς ηὐδόκησε. Προῆλθεν ὡς ἐδου- SERMO IN NATIVITATEM CHRISTI. A lacta, illaborata. Neque angelos Deus reliquit C Luc. 1, 26-35. D sua gubernatione orbatos, neque homo apud nos factus, propria excessit deitate. Sed reges quidem cœlestem regem adoratum venerunt, ineffa- hili modo ex Patre genitum; et hodie propter ne ex Virgine natum ; sed tum quidem genitum, secun- dum naturam : hac die vero propter suam ipsius naturam. Ante sæcula namque genitus ex Patre, ut novit qui ipsum genuit, hodie ex Virgine supra na- turam genitus est, ut novit spiritus gratia. Antiquus dierum factus est infans: qui in throno sedebat excelso, in præsepio reponitur : qui intactilis et in- corporeus est, manibus involvitur bumanis : qui peccati vincula discerpit, in pannis complicatur. Imo vero, quia id illi placet. Quemnam igitur Virgo peperit? Dominum natura. Etiamsi enim tu silcas, ipsa ciamat natura. Peperit quippe virgo Maria, quare qui natus est nasci voluit. Non enim naturæ legem sequebatur; sed tanquam naturæ Dominus. novum nativitatis induxit modum. Attamen homo licet factus sit, non tanquam homo nascitur. Nami si ex vulgari conjugio sicut et ego prodiisset, id rem esse confictam multi existimassent. Nunc autem ideo ex Virgine nascitur, matremque conservat il- libatam, ac ejus virginitatem intemeratam custodit ; ut insolens partus modus, magnæ mihi fidei ſoret. Unde si vel gentilis, vel Judæus me interroget, num Christus secundum naturam homo factus sit, aut contra suam naturam, pro responsione testem hu- jusce rei advocabo immaculatum virginitatis signa- culum: ita nempe Deus naturæ vincit ordinem. In evangelistam, tibique ille respondebit de ejus in carne ceconomia. His enim ipse verbis orditur: mense autem sexto conceptionis Elisabet, missus est angelus Gabriel a Deo in civitatem Galilææ, cui nomen Nazaret, ad virginem desponsatam viro, cui nomen erat Joseph, et nomen virginis, Maria. Et ingressus angelus ad eam dixit : Ave, gratia plena, Dominus tecum. Benedicta tu in mulieribus. Quem cum vidisset illa, turbata est in sermone ejus, et logitabat, qualis esset ista salutatio. Et ait angelus ei : Ne timeas, Maria; invenisti enim gratiam apud Deum. Et ecce concipies in utero et paries filium, et vocabis nomen ejus Jesum. Hic erit magnus et Filius Altissimi vocabitur, et dabit illi Dominus Deus thronum David Patris ejus, et regnabit in domo Jacob in æternum, et regni ejus non erit finis. Dixit autem Maria ad angelum : Quomodo fiet mihi istud, quoniam virum non cognosco ? Et respon dens angelus dixit ei: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi 7. .... Agre scilicet illud ferebat. Ingressus autem (Jesus) qui carnis erat expers, gestatus est novem mensibus in utero Virginis. Ingressus est prout voluit, gestatus fuit ut sibi placuit. Prodiit ut ipse cupiebat. In- gressus est carnis expers; factus est homo, unita 2. Καὶ εἰ βούλῃ, ἐρώτησον τὸν μακάριον Λουκᾶν 2. Quod si libeat, interroga beatum Lucan

γαστρός, οὔτε τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ ἐρήμους τῆς Β ἐπιστασίας κατέλιπεν, οὔτε τῇ πρὸς ἡμᾶς ἐνανθρω πήσει, τῆς οἰκείας θεότητος ἐκστάς. ᾿Αλλὰ βασιλεῖς μὲν τὸν ἐπουράνιον βασιλέα ἦλθον προσκυνῆσαι, τὸν γεννηθέντα ἀῤῥήτως ἐκ Πατρὸς, σήμερον δὲ ἐκ τῆς Παρθένου τικτόμενον δι᾿ ἐμέ· ἀλλὰ τότε μὲν γεννη- θεὶς κατὰ τὴν φύσιν, σήμερον δὲ διὰ τὴν ἑαυτοῦ φύ σιν. Πρὸ αἰώνων γὰρ γεννηθεὶς ἐκ τοῦ Πατρὸς ὡς ὁ γεννήσας οἶδε, σήμερον ἐκ τῆς Παρθένου ὑπὲρ φύ- σιν ἐτέχθη, καθὼς ἡ τοῦ Πνεύματος επίσταται χά ρις. Ο Παλαιὸς τῶν ἡμερῶν παιδίον γέγονεν· ὁ ἐπὶ θρόνου ὑψήλου καθήμενος ἐν φάτνῃ τίθεται· ὁ ἀν- αφὴς καὶ ἀσώματος χερσὶν ἀνθρωπίναις ελίσσεται · ὁ τὰ τῆς ἁμαρτίας διασπῶν δεσμὰ ἐν σπαργάνοις ἐμπλέκεται· καὶ ἐπειδὴ τοῦτο θέλει. Τίνα οὖν ἔτεκεν ἡ Παρθένος; Τὸν Δεσπότην τῆς φύσεως. Κἂν γὰρ σὺ σιωπῆς, ἡ φύσις βοᾷ. Ετεκε γὰρ ἡ Παρθένος Μαρία, ὡς ὁ τεχθεὶς τεχθῆναι ἠθέλησεν. Οὐ γὰρ ἀπὸ τῆς φύσεως ἔστρεπτο, ἀλλ᾽ ὡς Δεσπότης τῆς φύσεως ξένον γεννήσεως εἰσήγαγε τρόπον. Ομως, καὶ ἄν- θρωπος γενόμενος, οὐχ ὡς ἄνθρωπος τίκτεται. Εἰ γὰρ ἐκ κοινοῦ γάμου προῆλθε, καθάπερ καγω, ψεύ- δος τοῖς πολλοῖς ἐνομίζετο. Νῦν διὰ τοῦτο ἐκ Παρ θένου τίκτεται ἡ τικτόμενος, καὶ τὴν μητέρα λοιπὸν διατηρεῖ, καὶ τὴν παρθενίαν ἄλυτον διαφυλάττει, ἵνα ὁ ξένος τῆς κυήσεως τρόπος πίστεώς μοι μεγάλης πρόξενος γένηται. Οθεν κἂν Ελλην, κἂν Ἰουδαῖός με ἐρωτᾷ, εἰ Χριστὸς κατὰ φύσιν γέγονεν ἄνθρωπος, ἢ παρὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, ἐροῦμαι μάρτυρα τοῦ λό- γου τὴν ἄσπιλον τῆς παρθενίας σφραγίδα καλῶν· οὕτως γὰρ Θεὸς νικῶν τῆς φύσεως τάξιν. τὸν εὐαγγελιστὴν, καὶ ἀποκρίνεταί σοι περὶ τῆς ἐν- σάρχου αὐτοῦ οἰκονομίας. Αρχόμενος γὰρ οὕτως λέ- γει· « Ἐν δὲ τῷ μηνὶ τῷ ἔκτῳ τῆς συλλήψεως Ελι σάβετ ἀπεστάλη ὁ ἄγγελος Γαβριὴλ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς πόλιν τῆς Γαλιλαίας, ή όνομα Ναζαρέτ, πρὸς παρ- θένον μεμνηστευμένην ἀνδρὶ ᾧ ὄνομα Ἰωσήφ, καὶ τὸ ὄνομα τῆς παρθένου Μαριάμ. Καὶ εἰσελθὼν ὁ ἄγγελος πρὸς αὐτὴν εἶπε· Χαῖρε, κεχαριτωμένη, ὁ Κύριος μετὰ σοῦ. Εὐλογημένη σὺ ἐν γυναιξίν. Ἡ δὲ, ἰδοῦσα, διεταράχθη ἐπὶ τῷ λόγῳ αὐτοῦ, καὶ διελογίζετο που ταπὸς εἴη ὁ ἀσπασμὸς οὗτος. Καὶ εἶπεν αὐτῇ ὁ ἄγ γελος· Μὴ φοβοῦ, Μαριάμ εὗρες γὰρ χάριν παρὰ τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἰδοὺ συλλήψῃ ἐν γαστρὶ, καὶ τέξῃ υἱόν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν. Οὗτος ἔσται μέγας καὶ Υἱὸς Υψίστου κληθήσεται, καὶ δώσει αὐ τῷ Κύριος ὁ Θεὸς τὸν θρόνον Δαυίδ τοῦ πατρὸς αὐτ τοῦ. Καὶ βασιλεύσει ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰακὼβ εἰς τοὺς αἰ- ῶνας, καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος. Εἶπε δὲ Μαριάμ πρὸς τὸν ἄγγελον· Πῶς ἔσται μοι τοῦτο, ἐπεὶ ἄνδρα οὐ γινώσκω ; Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ ἄγγελος εἶπεν αὐτῇ· Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι. ν ...Καὶ δυσχεραίνε ται. Εἰσῆλθεν ἄσαρκος, ἐκυοφορήθη εννεαμηνιαῖον χρόνον ἐν τῇ μήτρα τῆς Παρθένου. Εἰσῆλθεν ὡς ἠθέ λησεν, ἐχνοφορήθη ώς ηὐδόκησε. Προῆλθεν ὡς ἐδου- SERMO IN NATIVITATEM CHRISTI. A lacta, illaborata. Neque angelos Deus reliquit C Luc. 1, 26-35. D sua gubernatione orbatos, neque homo apud nos factus, propria excessit deitate. Sed reges quidem cœlestem regem adoratum venerunt, ineffa- hili modo ex Patre genitum; et hodie propter ne ex Virgine natum ; sed tum quidem genitum, secun- dum naturam : hac die vero propter suam ipsius naturam. Ante sæcula namque genitus ex Patre, ut novit qui ipsum genuit, hodie ex Virgine supra na- turam genitus est, ut novit spiritus gratia. Antiquus dierum factus est infans: qui in throno sedebat excelso, in præsepio reponitur : qui intactilis et in- corporeus est, manibus involvitur bumanis : qui peccati vincula discerpit, in pannis complicatur. Imo vero, quia id illi placet. Quemnam igitur Virgo peperit? Dominum natura. Etiamsi enim tu silcas, ipsa ciamat natura. Peperit quippe virgo Maria, quare qui natus est nasci voluit. Non enim naturæ legem sequebatur; sed tanquam naturæ Dominus. novum nativitatis induxit modum. Attamen homo licet factus sit, non tanquam homo nascitur. Nami si ex vulgari conjugio sicut et ego prodiisset, id rem esse confictam multi existimassent. Nunc autem ideo ex Virgine nascitur, matremque conservat il- libatam, ac ejus virginitatem intemeratam custodit ; ut insolens partus modus, magnæ mihi fidei ſoret. Unde si vel gentilis, vel Judæus me interroget, num Christus secundum naturam homo factus sit, aut contra suam naturam, pro responsione testem hu- jusce rei advocabo immaculatum virginitatis signa- culum: ita nempe Deus naturæ vincit ordinem. In evangelistam, tibique ille respondebit de ejus in carne ceconomia. His enim ipse verbis orditur: mense autem sexto conceptionis Elisabet, missus est angelus Gabriel a Deo in civitatem Galilææ, cui nomen Nazaret, ad virginem desponsatam viro, cui nomen erat Joseph, et nomen virginis, Maria. Et ingressus angelus ad eam dixit : Ave, gratia plena, Dominus tecum. Benedicta tu in mulieribus. Quem cum vidisset illa, turbata est in sermone ejus, et logitabat, qualis esset ista salutatio. Et ait angelus ei : Ne timeas, Maria; invenisti enim gratiam apud Deum. Et ecce concipies in utero et paries filium, et vocabis nomen ejus Jesum. Hic erit magnus et Filius Altissimi vocabitur, et dabit illi Dominus Deus thronum David Patris ejus, et regnabit in domo Jacob in æternum, et regni ejus non erit finis. Dixit autem Maria ad angelum : Quomodo fiet mihi istud, quoniam virum non cognosco ? Et respon dens angelus dixit ei: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi 7. .... Agre scilicet illud ferebat. Ingressus autem (Jesus) qui carnis erat expers, gestatus est novem mensibus in utero Virginis. Ingressus est prout voluit, gestatus fuit ut sibi placuit. Prodiit ut ipse cupiebat. In- gressus est carnis expers; factus est homo, unita 2. Καὶ εἰ βούλῃ, ἐρώτησον τὸν μακάριον Λουκᾶν 2. Quod si libeat, interroga beatum Lucan

Α λήθη. Εἰσῆλθεν ἄσαρκος, ἐγένετο ἄνθρωπος, ήνωμένης τῆς θεότητος τῇ οἰκονομίᾳ. Καὶ οὐ λέγομεν δύο υιούς, ἀλλ᾽ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν νοοῦμεν τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγου καὶ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Εγένετο ἄν- θρωπος καὶ ἦν, ὢν τῇ φύσει. Εγένετο δ οὐκ ἦν, καὶ ἔμεινεν ὅ ἦν. « Ἐν ἀρχῇ » γὰρ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. » Σὰρξ ἐγένε- το, οὐκ ἀποθέμενος ἦν. « Καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. » Τὸ, « Εσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, ν τοῦτ' ἔστι συνανεστράφη ἡμῖν, κατὰ τὸν ἅγιον Ἱερεμίαν, μᾶλλον δὲ τὸν τούτου ὑπουργὸν Βάρουχ· « Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν οὐ λογισθή σεται ἕτερος πρὸς αὐτὸν, ὃς ἐξεῦρε πᾶσαν δὸν ἐπι- στήμης, καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰακὼβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἡγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ. Μετὰ ταῦτα ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστρά φη. » γάλην γὰρ ἡμῖν ἔμφασιν φέρει ἡ τοῦ ἀγγέλου φωνή πρὸς τὴν ἁγίαν Παρθένον ῥηθεῖσα. «Ἰδού, φησί, συλλήψῃ ἐν γαστρὶ, καὶ τέξῃ υἱὸν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουὴλ, τουτέστι μεθερμηνευόμε νον, Μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Θεός. » Πρὸ τοῦ συλληφθῆναι ἐν μήτρα Θεὸς ἐκλήθη τὸ παιδίον τὸ Μεθ᾿ ἡμῶν Θεός. Συνάδει οὖν τῷ τοῦ προφήτου λόγῳ τὸν « τοῖς ἀνθρώ τοις συνανεστράφη, καὶ τὸ, ο ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. » Πρὸ τῆς οὖν συλλήψεως Θεός κέκληται τὸ παιδίον. Πῶς οὖν οὐ Θεοτόκος ἡ ἁγία Παρθένος Μαρία; Επει- δὴ οὖν οὔτε ὅλως ἀνθρώπου ἔχει τὴν ἑρμηνείαν αὐτὸ ὄνομα, Θεὸς τὸ παιδίον τὸ τεχθὲν τὸ μὴ λῦσαν τῆς Παρθένου τὴν κατὰ φύσιν παρθενίαν· ἀλλ᾽ οὕτως ἐκ τῆς Θεοτόκου τεχθεὶς, Θεὸς καὶ ἄνθρωπος· Θεὸς μὲν κατὰ φύσιν, ἄνθρωπος δὲ δι' οἰκείαν εὐδοκίαν. Γεν μενος δὲ ἄνθρωπος, ἔστι καὶ Θεὸς, ἡνωμένων μέντοι τῶν δύο φύσεων. ᾿Αλλ' ἴσως ἐρεῖ ὁ ἐξ ἐναντίας· Εἰ Θεοτόκος ἡ Παρθένος, ἀρχὴν δίδως τῷ Θεῷ λόγῳ ἐκ τῆς Παρθένου. Οὐ λέγω αὐτὸν ἀρχὴν εἰληφέναι ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου· ἄπαγε! Πρὸ γὰρ τῶν αἰώνων ὑπῆρχεν· αὐτὸς γὰρ καὶ τοὺς αἰῶνας ἐποίησεν, αὐτ τὸς καὶ πάσης κτίσεως ἐστι δημιουργός, καθώς φησιν ὁ Εὐαγγελιστής· « Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χω ρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἓν γέγονεν. Οὗτος, δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο ἐννεαμηνιαῖον καιρὸν ἐν γαστρὶ ἐγένετο, καὶ τῶν κόλπων τῶν πατρικῶν οὐκ ἀπηλλο τριώθη. Ἐν τῇ μήτρα τῆς Παρθένου ὤν, ὑπὸ τοῦ δή μου τῶν ἄνω δυνάμεων ἐδοξολογεῖτο καὶ προσεχυ νεῖτο. Ἐν γαστρὶ τῆς Παρθένου ῶν, τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐπλήρου, ὁ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν φέρων οὐ δυνάμει, ἀλλὰ νεύματι. Οὗτος ὑπὸ μήτρας εφέρετο μὲν ὡς ἄνθρωπος, εἰργάζετο δὲ ὡς Θεός· οὐ περί φερόμενος ἐν τῇ μήτρα τῆς Παρθένου, ἀλλὰ πάντα περικρατῶν καὶ διέπων ὡς Θεὸς κατὰ τὴν κλήσιν τοῦ ὀνόματος, ο Θεός μεθ᾿ ἡμῶν, » ὁ ἐκ Παρθένου τεχθείς. Εἰ δὲ λέγεις παιδίον ψιλὸν τὸ τεχθέν, καὶ οὐ Θεός, ἄκουε τοῦ μεγάλου κήρυκος Ησαΐου βοῶντος καὶ λέ- γοντος πρὸς τὴν ἀχάριστον συναγωγήν, μᾶλλον δὲ ἐξαγωγὴν τῶν Ἰουδαίων· ὅτι • Παιδίον ἐγεννήθη, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν· οὗ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ, S. ATHANASIUS. DUBIA. deitatis ceconomia. Neque duos dicimus filios, sed unum, ipsumque ac eumdem intelligimus Dei Ver- bum et Dominum nostrum Jesum Christum. Factus est homo fuifque natura homo. Factus est quod non erat, et remansit quod erat. Namque . In prin- cipio erat Verbum et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum 76. » Factus est caro, nec amisit quod erat. ‹ Et habitavit in nobis ". › Illud, ‹ ha- bitavit in nobis ; id est, nobiscum conversatus est juxta sanctum Jeremiam, imo potius ejus mini- strum Baruch: Hic Deus noster, nec æstimabitur alius adversus eum. Qui adiuvenit omnem viam di- sciplinæ, et tradidit illam Jacob puero suo et Israel dilecto suo. Post hæc in terris visus est, et cum hominibus conversatus est ”. › B C nobis quidpiam significat hæc angeli vox ad san- rtam Virginem : « Ecce. inquit, concipies in utero, et paries filium, et vocabis nomen ejus Eu.. manuel, quod est interpretatum, Nobiscum Deus. Priusquam in utero puer conciperetur, vocatus est Deus, scilicet, Nobiscum Deus. Prophetæ igitur ser- moni concinit illud, cum hominibus conversatus est, s et illud : c habitavit in nobis. » Ante con- ceptionem ergo puer, vocatus est Deus. Quo pacto igitur Deipara non fuerit sancta virgo Maria? Cum itaque nomen illud nullam hominis habeat significa- Lionem, Deus est puer ille natus, qui Virginis natu- ralem illam virginitatem non solvit; sed ita genitus ex Deipara, Deus est et horno ; Deus secundum la- turam, homo quia ita placuit ipsi. Factus autem homo, est etiam Deus, conjunctis scilicet duabus naturis. At fortasse dicet adversarius: Si Deipara Virgo, Deo Verbo ex Virgine initium tribuis. Ne quaquam dico ipsum ex sancta Virgine initium ac- cepisse, absil ! Ante sæcula enim erat, ipse quippe sæcula focit, ipse est universæ rei creatæ opifex, ut ait Evangelista: «Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil quod factum est ”. Hie ipse per quem omnia facta sunt, novem menses in utero degit, nec sinum paternum deseruit. In utero Virginis cum esset, a supernarum virtutum populo laudibus celebrabatur et adorabatur. In utero Virginis cum esset, coelum et terram implebat, qui D colum et terram gestat, non robore, sed nutu suo. Hic utero gestabatur ut homo, operabatur ut Deus, non circumquaque delatus in Virginis utero, sed omnia complectens, omnia gubernaus ut Deus, juxta vim nominis illius : « Nobiscum Deus, qui scilicet ex Virgine natus est. Quod si dixeris eum qui na- tus est simpliciter puerum esse, non Deum, audi magnum præconem Isaiam clamantem et dicentem ingratæ Synagogæ, seu potius exagogæ, id est, fo- ras ejecto cotui Judæorum : « Puer natus est no- bis, filius datus est nobis; cujus principatus super bumerum ejus. Et vocatur nomen ejus, magni con- Jean. 1, , Joan. 1, 36-38. 3. 3. Audi igitur Evangelii vocem : magnum enim 1. ” ibid. 14. 78 Baruch 11, 5. Ακους οὖν καὶ τοῦ Εὐαγγελίου τῆς φωνῆς μετ

Α λήθη. Εἰσῆλθεν ἄσαρκος, ἐγένετο ἄνθρωπος, ήνωμένης τῆς θεότητος τῇ οἰκονομίᾳ. Καὶ οὐ λέγομεν δύο υιούς, ἀλλ᾽ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν νοοῦμεν τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγου καὶ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Εγένετο ἄν- θρωπος καὶ ἦν, ὢν τῇ φύσει. Εγένετο δ οὐκ ἦν, καὶ ἔμεινεν ὅ ἦν. « Ἐν ἀρχῇ » γὰρ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. » Σὰρξ ἐγένε- το, οὐκ ἀποθέμενος ἦν. « Καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. » Τὸ, « Εσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, ν τοῦτ' ἔστι συνανεστράφη ἡμῖν, κατὰ τὸν ἅγιον Ἱερεμίαν, μᾶλλον δὲ τὸν τούτου ὑπουργὸν Βάρουχ· « Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν οὐ λογισθή σεται ἕτερος πρὸς αὐτὸν, ὃς ἐξεῦρε πᾶσαν δὸν ἐπι- στήμης, καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰακὼβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἡγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ. Μετὰ ταῦτα ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστρά φη. » γάλην γὰρ ἡμῖν ἔμφασιν φέρει ἡ τοῦ ἀγγέλου φωνή πρὸς τὴν ἁγίαν Παρθένον ῥηθεῖσα. «Ἰδού, φησί, συλλήψῃ ἐν γαστρὶ, καὶ τέξῃ υἱὸν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουὴλ, τουτέστι μεθερμηνευόμε νον, Μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Θεός. » Πρὸ τοῦ συλληφθῆναι ἐν μήτρα Θεὸς ἐκλήθη τὸ παιδίον τὸ Μεθ᾿ ἡμῶν Θεός. Συνάδει οὖν τῷ τοῦ προφήτου λόγῳ τὸν « τοῖς ἀνθρώ τοις συνανεστράφη, καὶ τὸ, ο ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. » Πρὸ τῆς οὖν συλλήψεως Θεός κέκληται τὸ παιδίον. Πῶς οὖν οὐ Θεοτόκος ἡ ἁγία Παρθένος Μαρία; Επει- δὴ οὖν οὔτε ὅλως ἀνθρώπου ἔχει τὴν ἑρμηνείαν αὐτὸ ὄνομα, Θεὸς τὸ παιδίον τὸ τεχθὲν τὸ μὴ λῦσαν τῆς Παρθένου τὴν κατὰ φύσιν παρθενίαν· ἀλλ᾽ οὕτως ἐκ τῆς Θεοτόκου τεχθεὶς, Θεὸς καὶ ἄνθρωπος· Θεὸς μὲν κατὰ φύσιν, ἄνθρωπος δὲ δι' οἰκείαν εὐδοκίαν. Γεν μενος δὲ ἄνθρωπος, ἔστι καὶ Θεὸς, ἡνωμένων μέντοι τῶν δύο φύσεων. ᾿Αλλ' ἴσως ἐρεῖ ὁ ἐξ ἐναντίας· Εἰ Θεοτόκος ἡ Παρθένος, ἀρχὴν δίδως τῷ Θεῷ λόγῳ ἐκ τῆς Παρθένου. Οὐ λέγω αὐτὸν ἀρχὴν εἰληφέναι ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου· ἄπαγε! Πρὸ γὰρ τῶν αἰώνων ὑπῆρχεν· αὐτὸς γὰρ καὶ τοὺς αἰῶνας ἐποίησεν, αὐτ τὸς καὶ πάσης κτίσεως ἐστι δημιουργός, καθώς φησιν ὁ Εὐαγγελιστής· « Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χω ρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἓν γέγονεν. Οὗτος, δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο ἐννεαμηνιαῖον καιρὸν ἐν γαστρὶ ἐγένετο, καὶ τῶν κόλπων τῶν πατρικῶν οὐκ ἀπηλλο τριώθη. Ἐν τῇ μήτρα τῆς Παρθένου ὤν, ὑπὸ τοῦ δή μου τῶν ἄνω δυνάμεων ἐδοξολογεῖτο καὶ προσεχυ νεῖτο. Ἐν γαστρὶ τῆς Παρθένου ῶν, τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐπλήρου, ὁ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν φέρων οὐ δυνάμει, ἀλλὰ νεύματι. Οὗτος ὑπὸ μήτρας εφέρετο μὲν ὡς ἄνθρωπος, εἰργάζετο δὲ ὡς Θεός· οὐ περί φερόμενος ἐν τῇ μήτρα τῆς Παρθένου, ἀλλὰ πάντα περικρατῶν καὶ διέπων ὡς Θεὸς κατὰ τὴν κλήσιν τοῦ ὀνόματος, ο Θεός μεθ᾿ ἡμῶν, » ὁ ἐκ Παρθένου τεχθείς. Εἰ δὲ λέγεις παιδίον ψιλὸν τὸ τεχθέν, καὶ οὐ Θεός, ἄκουε τοῦ μεγάλου κήρυκος Ησαΐου βοῶντος καὶ λέ- γοντος πρὸς τὴν ἀχάριστον συναγωγήν, μᾶλλον δὲ ἐξαγωγὴν τῶν Ἰουδαίων· ὅτι • Παιδίον ἐγεννήθη, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν· οὗ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ, S. ATHANASIUS. DUBIA. deitatis ceconomia. Neque duos dicimus filios, sed unum, ipsumque ac eumdem intelligimus Dei Ver- bum et Dominum nostrum Jesum Christum. Factus est homo fuifque natura homo. Factus est quod non erat, et remansit quod erat. Namque . In prin- cipio erat Verbum et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum 76. » Factus est caro, nec amisit quod erat. ‹ Et habitavit in nobis ". › Illud, ‹ ha- bitavit in nobis ; id est, nobiscum conversatus est juxta sanctum Jeremiam, imo potius ejus mini- strum Baruch: Hic Deus noster, nec æstimabitur alius adversus eum. Qui adiuvenit omnem viam di- sciplinæ, et tradidit illam Jacob puero suo et Israel dilecto suo. Post hæc in terris visus est, et cum hominibus conversatus est ”. › B C nobis quidpiam significat hæc angeli vox ad san- rtam Virginem : « Ecce. inquit, concipies in utero, et paries filium, et vocabis nomen ejus Eu.. manuel, quod est interpretatum, Nobiscum Deus. Priusquam in utero puer conciperetur, vocatus est Deus, scilicet, Nobiscum Deus. Prophetæ igitur ser- moni concinit illud, cum hominibus conversatus est, s et illud : c habitavit in nobis. » Ante con- ceptionem ergo puer, vocatus est Deus. Quo pacto igitur Deipara non fuerit sancta virgo Maria? Cum itaque nomen illud nullam hominis habeat significa- Lionem, Deus est puer ille natus, qui Virginis natu- ralem illam virginitatem non solvit; sed ita genitus ex Deipara, Deus est et horno ; Deus secundum la- turam, homo quia ita placuit ipsi. Factus autem homo, est etiam Deus, conjunctis scilicet duabus naturis. At fortasse dicet adversarius: Si Deipara Virgo, Deo Verbo ex Virgine initium tribuis. Ne quaquam dico ipsum ex sancta Virgine initium ac- cepisse, absil ! Ante sæcula enim erat, ipse quippe sæcula focit, ipse est universæ rei creatæ opifex, ut ait Evangelista: «Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil quod factum est ”. Hie ipse per quem omnia facta sunt, novem menses in utero degit, nec sinum paternum deseruit. In utero Virginis cum esset, a supernarum virtutum populo laudibus celebrabatur et adorabatur. In utero Virginis cum esset, coelum et terram implebat, qui D colum et terram gestat, non robore, sed nutu suo. Hic utero gestabatur ut homo, operabatur ut Deus, non circumquaque delatus in Virginis utero, sed omnia complectens, omnia gubernaus ut Deus, juxta vim nominis illius : « Nobiscum Deus, qui scilicet ex Virgine natus est. Quod si dixeris eum qui na- tus est simpliciter puerum esse, non Deum, audi magnum præconem Isaiam clamantem et dicentem ingratæ Synagogæ, seu potius exagogæ, id est, fo- ras ejecto cotui Judæorum : « Puer natus est no- bis, filius datus est nobis; cujus principatus super bumerum ejus. Et vocatur nomen ejus, magni con- Jean. 1, , Joan. 1, 36-38. 3. 3. Audi igitur Evangelii vocem : magnum enim 1. ” ibid. 14. 78 Baruch 11, 5. Ακους οὖν καὶ τοῦ Εὐαγγελίου τῆς φωνῆς μετ

καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Μεγάλης βουλῆς ἄγ- γελος, θαυμαστός, σύμβουλος, Θεὸς ἰσχυρὸς, ἐξουσια- στὴς, ἄρχων εἰρήνης, πατὴρ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος. Αμήν. » Παιδίον κατὰ φύσιν πότε ἐγένετο Θεὸς ἐξουσιαστής, ὡς τὸ παιδίον τοῦτο, ἐπικληθέν « Μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός ; Β νης, καὶ πατὴρ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος τὸ παιδίον τὸ ἐκ τῆς Παρθένου τεχθέν, πῶς οὐ Θεοτόκος ἡ Παρθένος, ἀλλὰ Θεοδόχος, εἰ καὶ συνέλαβε, καὶ ἔτεκε, καὶ Θεὸς τὸ τεχθέν ; Καὶ πάλιν αὐτῷ λέγω, ὡς ἠθέλησεν εἰσ ἦλθεν, ὡς ηὐδόκησεν ἐκυοφορήθη, ὡς ἠβουλήθη προῆλθεν ὁ τεχθείς. Τί ἐρευνᾶς αὐτοῦ τὴν θέλησιν ; Τί ἐξακριβάζῃ αὐτοῦ τὴν εὐδοκίαν; Τί ἐξιχνιάζῃ αὐτ τοῦ τὴν βούλησιν; Ακουε παρὰ Παύλου, μᾶλλον δὲ καταγινώσκου ὑπ' αὐτοῦ· « Τῷ γὰρ βουλήματι αὐτοῦ τίς ἀνθέστηκε ; » Μενοῦν γε, ὦ ἄνθρωπε, σὺ τίς εἶ ὁ ἐρευνῶν καὶ ἐξιχνιάζων αὐτοῦ τὴν γέννησιν, τοῦ προ φήτου λέγοντος· Την γενεὰν αὐτοῦ τις διηγήσεται;» Ο προφήτης φεύγει τὴν γενεὰν αὐτοῦ διηγήσασθαι, καὶ σὺ τὴν φύσιν περιεργάζῃ καὶ πολυπραγμονεῖς; Ὁ δὲ εὐαγγελιστής Λουκᾶς τὴν κάτω γέννησιν αὐτοῦ δι ηγούμενος οὕτω λέγει· ι Ποιμένες ἦσαν ἐν τῇ χώρᾳ τῇ αὐτῇ ἀγραυλοῦντες, καὶ φυλάσσοντες φυλακὰς ἐπὶ τὴν ποίμνην αὐτῶν· καὶ ἰδοὺ ἄγγελος Κυρίου ἐπέστη αὐτοῖς, καὶ δόξα Κυρίου περιέλαμψεν αὐτοὺς, καὶ ἐφοβήθησαν φόβον μέγαν. Καὶ εἶπεν αὐτοῖς ὁ ἄγγε λο;· Μὴ φοβεῖσθε· ἰδοὺ γὰρ εὐαγγελίζομαι ὑμῖν χα- ρὰν μεγάλην, ἥτις ἔσται παντὶ τῷ λαῷ· ὅτι ἐτέχθη ὑμῖν σήμερον Σωτήρ, ὅς ἐστι Χριστός Κύριος ἐν πό- λει Δαυΐδ. » Ο ἄγγελος Χριστὸν καὶ Κύριον λέγει, εὐαγγελιζόμενος τοὺς ποιμένας, τὸν τεχθέντα ἐκ τῆς Παρθένου. Εἰ οὖν Κύριος ὁ τεχθεὶς, πῶς οὐ Κυριοτό- κος ἡ Παρθένος; Ἐγὼ δὲ λέγω καὶ Χριστοτόκον, καὶ Κυριοτόκον, καὶ Σωτηριοτόκον, καὶ Θεοτόκον τὴν ἁγίαν Παρθένον κατὰ τὴν φωνὴν τοῦ ἀγγέλου τοῦ εὐ αγγελισαμένου τοὺς ποιμένας καὶ τὴν Παρθένον. Ει ἄγγελοι Σωτήρα, καὶ Χριστὸν, καὶ Κύριον, καὶ Θεὸν κηρύττουσιν, ἡμεῖς τί ἀποκρουόμεθα αὐτῶν τὴν μαρ τυρίαν; εἰσῆλθεν ἐν τῇ Παρθέν; ἄσαρχος, ἐκυοφορή θη σωματικῶς καὶ καθὼς ηὐδόκησεν. Ἐξῆλθε διὰ τῆς μητρικῆς φύσεως οἰκονομικῶς, οὐ μέντοι μετὰ τὸ τεχθῆναι ἡνώθη ὁ Θεὸς Λόγος τῇ οἰκονομία. Προῆλ- θεν ἀτρέπτως τῇ φύσει γενόμενος ἢ οὐκ ἦν, μείνας δ ἦν. Οὐκ ἀλλοιωθεὶς τῇ οὐσίᾳ, ἑαυτὸν ἐκένωσε, τουτ- ἐστι καθώς ἠβουλήθη· οὐχ ὑφ᾽ ἑτέρου κενωθείς, μορφὴν δούλου ἔλαβεν· οὐ κενωθεὶς τῆς θεότητος, κατὰ τὸν μακάριον Παῦλον τὸν λέγοντα· οὓς, ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἀρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶ ναι ἴσα Θεῷ, ἀλλὰ ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφὴν δούλου λαβών. » Εκένωσεν ἑαυτὸν, γενόμενος δ οὐκ ἦν· καὶ πάλιν αὐτὸ λέγω, μείνας δ ἦν, Θεὸς γὰρ ἦν ὁ Λό γος οὗτος· ὡς παιδίον γενόμενος, ὡς υἱὸς δοξάζεται. Εἰσῆλθεν ἀτώματος, ἐνεδύσατο σώμα καθώς ἠθέλησε, καὶ κατεπόθη τὸ θνητὸν ὑπὸ τῆς ζωῆς. οι SERMO IN NATIVITATEM CHRISTI. potens, A silii angelus, admirabilis, consiliarius, Deus fortis, potens, princeps pacis, pater futuri saeculi. Amen. Puer secundum naturam quandonam factus est Deus potens, quemadmodum puer iste, qui cognominatur ‹ Nobiscum Deus?, C D fortis, potens, princeps pacis, et pater futuri s- culi, quare Virgo non erit Deipara: sed Dei exce- ptrix, siquidem concepit et peperit, Deusque illud est quod natum est? Rursum ipsi dıram: Ut voluit ingressus est, ut sibi placuit gestatus in utero fuit, ut libuit genitus prodiit. Cur ejus voluntatem exa- minas ? Cur ejus beneplacitum perquiris? Cur de- cretum investigas? Paulum audi, imo potius ab eo convincare. « Voluntati enim ejus quis restitit ?, ‹ Et sane quis tu es, o homo, qui inquiras et investi- ges ejus nativitalem? Cum dicat propheta : « Ge nerationem ejus quis enarrabit « ? » Renuit pro- pheta generationem ejus enarrare, et tu naturam ejus curiose perquiris et investigas? Evangelista porro Lucas ejus in infimis generationem enarrans ait : Pastores erant in regione eadem vigilantes et custodientes vigilias super gregem suum. Et ecce angelus Domini stetit juxta illos, et gloria Do- mini circumfulsit illos, et timuerunt timore magno. Dixitque illis angelus : Nolite timere: ecce enim evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo : quia natus est vobis hodie Salvator, qui est Christus Dominus in civitate David ". » Ange- Jus evangelizans pastoribus eum qui natus erat ex Virgine, Christum et Dominum ipsum vocat. Si ergo Dominus est qui natus est, qui non Domini para Virgo fuerit? Ego vero et Christiparam et Doniniparam, et Salvatoriparam, et Deiparam dico sanctam Virginem esse, juxta vocem angeli, qui et pastoribus et Virgini nuntium attuli:. Si angeli Salvatorem et Christum et Dominum et Deum prædicant, nos quare testimonium illorum respue- mus? Ingressus est in Virginem carnis expers, cor- poraliter ut sibi placuit gestatus est : ex dispensa- tione per maternam egressus est naturain, neque tamen post partum unitus est Deus Verbum carni per dispensationem assumptæ. Prodiit qui immuta- bilis natura erat, factus quod non erat, manens quod erat. Non substantia mutatus, semetipsum exinanivit ; sed ut sibi placuit : nec ab alio exina- nitionem, et formam illam servi accepit; nec amissa deitate juxta beatum Paulum, qui ait: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualen Deo; sed semetipsum exinanivit for- anam servi accipiens "., Semetipsum exinanivit, id effectus quod non erat, et ut iterum dicam, manens quod erat. Deus enim erat hoc Verbum, qui quasi parvulus factus est, quasi filius glorifica- tas. Ingressus est incorporeus, corpus induit prout voluit, atque absorptum est quod mortale erat a vita. ** Isa. 15, 6. Rom. 15, 19. ss Isa. LIII, 8. Luc. 1, 8-11. ** Philipp. 11, 4. Εἰ δὲ θεὸς ἰσχυρὸς, ἐξουσιαστὴς, καὶ ἄρχων εἰρή 4. Quod si filius ille ex Virgine natus, est Deus

καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Μεγάλης βουλῆς ἄγ- γελος, θαυμαστός, σύμβουλος, Θεὸς ἰσχυρὸς, ἐξουσια- στὴς, ἄρχων εἰρήνης, πατὴρ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος. Αμήν. » Παιδίον κατὰ φύσιν πότε ἐγένετο Θεὸς ἐξουσιαστής, ὡς τὸ παιδίον τοῦτο, ἐπικληθέν « Μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός ; Β νης, καὶ πατὴρ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος τὸ παιδίον τὸ ἐκ τῆς Παρθένου τεχθέν, πῶς οὐ Θεοτόκος ἡ Παρθένος, ἀλλὰ Θεοδόχος, εἰ καὶ συνέλαβε, καὶ ἔτεκε, καὶ Θεὸς τὸ τεχθέν ; Καὶ πάλιν αὐτῷ λέγω, ὡς ἠθέλησεν εἰσ ἦλθεν, ὡς ηὐδόκησεν ἐκυοφορήθη, ὡς ἠβουλήθη προῆλθεν ὁ τεχθείς. Τί ἐρευνᾶς αὐτοῦ τὴν θέλησιν ; Τί ἐξακριβάζῃ αὐτοῦ τὴν εὐδοκίαν; Τί ἐξιχνιάζῃ αὐτ τοῦ τὴν βούλησιν; Ακουε παρὰ Παύλου, μᾶλλον δὲ καταγινώσκου ὑπ' αὐτοῦ· « Τῷ γὰρ βουλήματι αὐτοῦ τίς ἀνθέστηκε ; » Μενοῦν γε, ὦ ἄνθρωπε, σὺ τίς εἶ ὁ ἐρευνῶν καὶ ἐξιχνιάζων αὐτοῦ τὴν γέννησιν, τοῦ προ φήτου λέγοντος· Την γενεὰν αὐτοῦ τις διηγήσεται;» Ο προφήτης φεύγει τὴν γενεὰν αὐτοῦ διηγήσασθαι, καὶ σὺ τὴν φύσιν περιεργάζῃ καὶ πολυπραγμονεῖς; Ὁ δὲ εὐαγγελιστής Λουκᾶς τὴν κάτω γέννησιν αὐτοῦ δι ηγούμενος οὕτω λέγει· ι Ποιμένες ἦσαν ἐν τῇ χώρᾳ τῇ αὐτῇ ἀγραυλοῦντες, καὶ φυλάσσοντες φυλακὰς ἐπὶ τὴν ποίμνην αὐτῶν· καὶ ἰδοὺ ἄγγελος Κυρίου ἐπέστη αὐτοῖς, καὶ δόξα Κυρίου περιέλαμψεν αὐτοὺς, καὶ ἐφοβήθησαν φόβον μέγαν. Καὶ εἶπεν αὐτοῖς ὁ ἄγγε λο;· Μὴ φοβεῖσθε· ἰδοὺ γὰρ εὐαγγελίζομαι ὑμῖν χα- ρὰν μεγάλην, ἥτις ἔσται παντὶ τῷ λαῷ· ὅτι ἐτέχθη ὑμῖν σήμερον Σωτήρ, ὅς ἐστι Χριστός Κύριος ἐν πό- λει Δαυΐδ. » Ο ἄγγελος Χριστὸν καὶ Κύριον λέγει, εὐαγγελιζόμενος τοὺς ποιμένας, τὸν τεχθέντα ἐκ τῆς Παρθένου. Εἰ οὖν Κύριος ὁ τεχθεὶς, πῶς οὐ Κυριοτό- κος ἡ Παρθένος; Ἐγὼ δὲ λέγω καὶ Χριστοτόκον, καὶ Κυριοτόκον, καὶ Σωτηριοτόκον, καὶ Θεοτόκον τὴν ἁγίαν Παρθένον κατὰ τὴν φωνὴν τοῦ ἀγγέλου τοῦ εὐ αγγελισαμένου τοὺς ποιμένας καὶ τὴν Παρθένον. Ει ἄγγελοι Σωτήρα, καὶ Χριστὸν, καὶ Κύριον, καὶ Θεὸν κηρύττουσιν, ἡμεῖς τί ἀποκρουόμεθα αὐτῶν τὴν μαρ τυρίαν; εἰσῆλθεν ἐν τῇ Παρθέν; ἄσαρχος, ἐκυοφορή θη σωματικῶς καὶ καθὼς ηὐδόκησεν. Ἐξῆλθε διὰ τῆς μητρικῆς φύσεως οἰκονομικῶς, οὐ μέντοι μετὰ τὸ τεχθῆναι ἡνώθη ὁ Θεὸς Λόγος τῇ οἰκονομία. Προῆλ- θεν ἀτρέπτως τῇ φύσει γενόμενος ἢ οὐκ ἦν, μείνας δ ἦν. Οὐκ ἀλλοιωθεὶς τῇ οὐσίᾳ, ἑαυτὸν ἐκένωσε, τουτ- ἐστι καθώς ἠβουλήθη· οὐχ ὑφ᾽ ἑτέρου κενωθείς, μορφὴν δούλου ἔλαβεν· οὐ κενωθεὶς τῆς θεότητος, κατὰ τὸν μακάριον Παῦλον τὸν λέγοντα· οὓς, ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἀρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶ ναι ἴσα Θεῷ, ἀλλὰ ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφὴν δούλου λαβών. » Εκένωσεν ἑαυτὸν, γενόμενος δ οὐκ ἦν· καὶ πάλιν αὐτὸ λέγω, μείνας δ ἦν, Θεὸς γὰρ ἦν ὁ Λό γος οὗτος· ὡς παιδίον γενόμενος, ὡς υἱὸς δοξάζεται. Εἰσῆλθεν ἀτώματος, ἐνεδύσατο σώμα καθώς ἠθέλησε, καὶ κατεπόθη τὸ θνητὸν ὑπὸ τῆς ζωῆς. οι SERMO IN NATIVITATEM CHRISTI. potens, A silii angelus, admirabilis, consiliarius, Deus fortis, potens, princeps pacis, pater futuri saeculi. Amen. Puer secundum naturam quandonam factus est Deus potens, quemadmodum puer iste, qui cognominatur ‹ Nobiscum Deus?, C D fortis, potens, princeps pacis, et pater futuri s- culi, quare Virgo non erit Deipara: sed Dei exce- ptrix, siquidem concepit et peperit, Deusque illud est quod natum est? Rursum ipsi dıram: Ut voluit ingressus est, ut sibi placuit gestatus in utero fuit, ut libuit genitus prodiit. Cur ejus voluntatem exa- minas ? Cur ejus beneplacitum perquiris? Cur de- cretum investigas? Paulum audi, imo potius ab eo convincare. « Voluntati enim ejus quis restitit ?, ‹ Et sane quis tu es, o homo, qui inquiras et investi- ges ejus nativitalem? Cum dicat propheta : « Ge nerationem ejus quis enarrabit « ? » Renuit pro- pheta generationem ejus enarrare, et tu naturam ejus curiose perquiris et investigas? Evangelista porro Lucas ejus in infimis generationem enarrans ait : Pastores erant in regione eadem vigilantes et custodientes vigilias super gregem suum. Et ecce angelus Domini stetit juxta illos, et gloria Do- mini circumfulsit illos, et timuerunt timore magno. Dixitque illis angelus : Nolite timere: ecce enim evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo : quia natus est vobis hodie Salvator, qui est Christus Dominus in civitate David ". » Ange- Jus evangelizans pastoribus eum qui natus erat ex Virgine, Christum et Dominum ipsum vocat. Si ergo Dominus est qui natus est, qui non Domini para Virgo fuerit? Ego vero et Christiparam et Doniniparam, et Salvatoriparam, et Deiparam dico sanctam Virginem esse, juxta vocem angeli, qui et pastoribus et Virgini nuntium attuli:. Si angeli Salvatorem et Christum et Dominum et Deum prædicant, nos quare testimonium illorum respue- mus? Ingressus est in Virginem carnis expers, cor- poraliter ut sibi placuit gestatus est : ex dispensa- tione per maternam egressus est naturain, neque tamen post partum unitus est Deus Verbum carni per dispensationem assumptæ. Prodiit qui immuta- bilis natura erat, factus quod non erat, manens quod erat. Non substantia mutatus, semetipsum exinanivit ; sed ut sibi placuit : nec ab alio exina- nitionem, et formam illam servi accepit; nec amissa deitate juxta beatum Paulum, qui ait: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualen Deo; sed semetipsum exinanivit for- anam servi accipiens "., Semetipsum exinanivit, id effectus quod non erat, et ut iterum dicam, manens quod erat. Deus enim erat hoc Verbum, qui quasi parvulus factus est, quasi filius glorifica- tas. Ingressus est incorporeus, corpus induit prout voluit, atque absorptum est quod mortale erat a vita. ** Isa. 15, 6. Rom. 15, 19. ss Isa. LIII, 8. Luc. 1, 8-11. ** Philipp. 11, 4. Εἰ δὲ θεὸς ἰσχυρὸς, ἐξουσιαστὴς, καὶ ἄρχων εἰρή 4. Quod si filius ille ex Virgine natus, est Deus

Θεοδόχον· μᾶλλον δὲ λέγε Θεοδόχον καὶ Θεοτόκον. Εἰ Θεοδόχος ἐστὶ καὶ Θεοτόκος· σάρκα οὐκ ἂν ἔλαβεν ἐξ αὐτῆς ὁ Θεὸς Λόγος ; ἀλλὰ ἐκεῖ βιάζεται με ὁ Εὐαγγε λιστὴς βοῶν μεγάλῃ τῇ φωνῇ· « Ο Λόγος σὰρξ ἐγέ νετο. › Ἐν δὲ τῷ ἄλλῳ εὐαγγελιστῇ οὕτω λέγει· • Πρώτα ὁ Ἰησοῦς τοὺς μαθητάς αὐτοῦ, λέγων· Τίνα με λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώ που; 'Αποκριθέντες δὲ οἱ ἀπόστολοι εἶπαν· Οἱ μὲν Ἠλίαν, οἱ δὲ Ἱερεμίαν, ἢ ἕνα τῶν προφητῶν. Εἶπε δὲ ὁ Ἰησοῦς· Ὑμεῖς δὲ τίνα με λέγετε; Αποκριθείς δὲ ὁ Πέτρος εἶπε· Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος. » Καὶ οὐκ εἶπε· Σὺ εἶ ὁ γενόμενος χάριτι Υἱὸς Θεοῦ, ἀλλὰ, ο Σὺ ὁ Χριστὸς, ο τρανῇ τῇ φωνῇ, · ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος. » Καὶ Μάρκος δὲ ὁ εὐαγγελιστὴς πάλιν τῇ αὐτῇ κέχρηται φωνῇ, συνιδ φθεγγόμενος τῷ μακαρίῳ Πέτρῳ Αρχὴ τοῦ Εὐαγ γελίου Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. ὁ Ἐν δὲ τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ, εἰς τὴν ἀνάστασιν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, φησὶν ὁ ἑκατόνταρ χος καὶ οἱ μετ' αὐτοῦ τηροῦντες τὸν Ἰησοῦν, ἰδόντες τὸν σεισμὸν καὶ τὰ γενόμενα σημεῖα, εφοβήθησαν σφόδρα λέγοντες, ο ᾿Αληθῶς Θεοῦ Υἱὸς ἦν οὗτος· ο ὁ δὲ ἄγγελος τοῖς ποιμέσιν· . Ἰδοὺ εὐαγγελίζομαι ὑμῖν χαρὰν μεγάλην, ἥτις ἔσται παντὶ τῷ λαῷ, ὅτι ἐτέχθη ὑμῖν σήμερον Σωτήρ, ὅς ἐστι Χριστὸς Κύριος, ἐν πόλει Δαβίδ. » Εἰ οὖν τὸ τεχθὲν Κύριος, καὶ Κυ- ριοτόκος ἡ Παρθένος· ὅπου δὲ Κύριος, ἐκεῖ καὶ Θεός· οὐ κεχώρισται Κύριος Θεοῦ ἢ Θεὸς Κυρίου, ὡς λέει ἐν τῇ Παλαιᾷ· ι Καὶ ἔβρεξε Κύριος πῦρ παρὰ Κυ ρίου· ν καὶ πάλιν· ᾿Αγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου· » καὶ πάλιν· « Ακουε, Ἰσραήλ, Κύριος ὁ Θεός σου Κύριος εἷς ἐστι· › καὶ πάλιν ὁ Ψαλμωδός· «Κύ ριος ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου· ν ὁ αὐτὸς πάλιν· ο Θεός Κύριος, καὶ ἐπέφανεν ἡμῖν· ο καὶ πάλιν ὁ αὐτός ο Κύριος ὁ Θεὸς τῶν δυνά μεων, τίς ὅμοιός σοι ; » Καὶ Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Τίτον Επιστολῇ οὕτως γράφει· . Ἐπεφάνη ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ ἡ σωτήριος πᾶσιν ἀνθρώποις, παιδεύουσα ἡμᾶς· ἵνα, ἀρνησάμενοι τὴν ἀσέβειαν καὶ τὰς κοσμικὰς ἐπιθυ μίας, σωφρόνως καὶ δικαίως καὶ εὐσεβῶς ζήσωμενἐν τῷ νῦν αἰῶνι, προσδεχόμενοι τὴν μακαρίαν ἐλπίδα καὶ ἐπι- φάνειαν τῆς δόξης του μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτήρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. » Οὗτος ὁ τεχθεὶς ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου, ὅς ἐστι Χριστὸς Κύριος. Τοῦτον τὸν Χρι στὸν καὶ Κύριον μακάριος Παῦλος μέγαν Θεὸν αὐτὸν κηρύττει λέγων· « Τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. » Πάλιν ἐν τῇ πρὸς Ρωμαίους οὗτος γράφει… « Ηὐχόμην γὰρ αὐτὸς ἐγὼ ἀνάθεμα εἶναι ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ, ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν μου, συγγενῶν μου κατὰ σάρκα, οἵτινές εἰσιν Ἰσραηλῖται, ὧν ἡ υἱοθεσία, καὶ ἡ δόξα, καὶ ἡ διαθήκη, καὶ ἡ να μοθεσία, καὶ ἡ λατρεία, καὶ αἱ ἐπαγγελίαι· ὧν οἱ πατέρες, καὶ ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα, ὁ ὢν ἐπὶ πάντων θεός . ι Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς Παῦλος· « Πάς πόρνος, καὶ πλεονέκτης, καὶ μέθυσος, καὶ ἀκάθαρτος, των οι S. ATHANASIUS. - DUBIA. exceptrice; imo potius dicito Dei exceptricem et Deip ram. Si Dei exceptrix est et Deipara, annon carnem ex illa accepit Deus verbum? Sed hic vim nihi affert Evangelista, magna voce clamans : c Vero bum caro factum est 85. In alio autem evangelista sic dicitur: ‹ Interrogabat Jesus discipulos suos dicens: Quem me dicunt homines esse, filium ho- minis? Respondentes autem apostoli dixerunt : Alii Eliam, alii vero Jeremiam, aut unum ex prophetis. Dixit vero Jesus : Vos autem quem me dicitis? Re- spondens autem Petrus dixit: Tu es Christus Filius Dei vivi ". » Non dixit : Tu es qui per gratiam Fi- lius Dei effectus es, sed clara voce : c Tu es Chri- stus Filius Dei vivi. » Marcus sane evangelista ea ipsa usus est voce, beati Petri sententia consona locutus Initium Evangelii Jesu Christi, Filii Dei ". . In Evangelio autem secundum Matthæum, ubi narratur resurrectio Salvatoris nostri Jesu Christi, ait centurio et qui cum illo Jesunt custo- diebant, viso terræ motu, editisque signis, admo- dum perterriti, hæc verba protulere : « Vere Fi- lius Dei erat iste s. » Angelus vero pastoribus : • Ecce evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo, quia natus est vobis hodie Salva- tor, qui est Christus Dominus in civitate David 8., Si ergo quod natum est Dominus est, Dominipara est Virgo. Ubi autem Dominus, ibi et Deus. Nec distinguuntur Dominus a Deo, nec Deus a Domino; ut in Veteri Testamento dicitur: Et pluit Domi- nus ignem a Domino ". . Et iterum : « Diliges Do- minum Deum tuum ". » Ac rursum : Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Dominus unus est "., Et ile- rum Psalmista: • Domine Deus virtutum, exaudi orationem meam ". » Ipseque rursum : • Deus Dominus et illuxit nobis ", » Item ipse : Dominus Deus virtutum, quis similis tibi . . Et Paulus in sua ad Titum Epistola ita scribit : « Apparuit saluta- ris gratia Dei omnibus hominibus, erudiens nos ; ut abnegantes impietatem et sæcularia desideria, sobrie et juste et pie vivamus in hoc sæculo, ex- spectantes beatam spem et adventum gloriæ magni Dei, et Salvatoris nostri Jesu Christi 98. » Hic est qui natus est ex sancta Virgine, qui est Christus Dominus. Hunc Christum et Dominum beatus Pau- D lus magnum Deum vocat dicens: ‹ Magni Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi. Rursum in sua ad Romanos Epistola ita scribit: ‹ Optabam enim ego ipse anathema esse a Christo pro fratribus meis, qui sunt cognati mei secundum carnem, qui sunt Israelitæ, quorum adoptio est filiorum, et glo- ria et testamentum et legislatio et obsequium et proinissa : quorum Patres et ex quibus est Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus *7. › Ac rursum ipse Paulus: ‹ Omnis fornicator, aut avarus, aut ebriosus, aut immundus, aut idolola- C "Psal, CXVII, 27. ss Prair se Matth. xvΙ, 13-16. Marc. 1, 1. Matth. XXVII, 54. * Luc. u, 10, 11. Genes. XIX, 24. Deut. vi, 5. es ibid. 4. • Psal. Lxxx!!!, 9. ss Joan. 1, 14. LXXXVIII, 9. 5. Dicito itaque Deiparam Virginem, non Dei A 5. Εἰπὲ οὖν Θεοτόκον τὴν Παρθένον, καὶ μὴ λέγε 3. Tit. 15, 11-13. 97 Rom. 15, 5-5.

Θεοδόχον· μᾶλλον δὲ λέγε Θεοδόχον καὶ Θεοτόκον. Εἰ Θεοδόχος ἐστὶ καὶ Θεοτόκος· σάρκα οὐκ ἂν ἔλαβεν ἐξ αὐτῆς ὁ Θεὸς Λόγος ; ἀλλὰ ἐκεῖ βιάζεται με ὁ Εὐαγγε λιστὴς βοῶν μεγάλῃ τῇ φωνῇ· « Ο Λόγος σὰρξ ἐγέ νετο. › Ἐν δὲ τῷ ἄλλῳ εὐαγγελιστῇ οὕτω λέγει· • Πρώτα ὁ Ἰησοῦς τοὺς μαθητάς αὐτοῦ, λέγων· Τίνα με λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώ που; 'Αποκριθέντες δὲ οἱ ἀπόστολοι εἶπαν· Οἱ μὲν Ἠλίαν, οἱ δὲ Ἱερεμίαν, ἢ ἕνα τῶν προφητῶν. Εἶπε δὲ ὁ Ἰησοῦς· Ὑμεῖς δὲ τίνα με λέγετε; Αποκριθείς δὲ ὁ Πέτρος εἶπε· Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος. » Καὶ οὐκ εἶπε· Σὺ εἶ ὁ γενόμενος χάριτι Υἱὸς Θεοῦ, ἀλλὰ, ο Σὺ ὁ Χριστὸς, ο τρανῇ τῇ φωνῇ, · ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος. » Καὶ Μάρκος δὲ ὁ εὐαγγελιστὴς πάλιν τῇ αὐτῇ κέχρηται φωνῇ, συνιδ φθεγγόμενος τῷ μακαρίῳ Πέτρῳ Αρχὴ τοῦ Εὐαγ γελίου Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. ὁ Ἐν δὲ τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ, εἰς τὴν ἀνάστασιν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, φησὶν ὁ ἑκατόνταρ χος καὶ οἱ μετ' αὐτοῦ τηροῦντες τὸν Ἰησοῦν, ἰδόντες τὸν σεισμὸν καὶ τὰ γενόμενα σημεῖα, εφοβήθησαν σφόδρα λέγοντες, ο ᾿Αληθῶς Θεοῦ Υἱὸς ἦν οὗτος· ο ὁ δὲ ἄγγελος τοῖς ποιμέσιν· . Ἰδοὺ εὐαγγελίζομαι ὑμῖν χαρὰν μεγάλην, ἥτις ἔσται παντὶ τῷ λαῷ, ὅτι ἐτέχθη ὑμῖν σήμερον Σωτήρ, ὅς ἐστι Χριστὸς Κύριος, ἐν πόλει Δαβίδ. » Εἰ οὖν τὸ τεχθὲν Κύριος, καὶ Κυ- ριοτόκος ἡ Παρθένος· ὅπου δὲ Κύριος, ἐκεῖ καὶ Θεός· οὐ κεχώρισται Κύριος Θεοῦ ἢ Θεὸς Κυρίου, ὡς λέει ἐν τῇ Παλαιᾷ· ι Καὶ ἔβρεξε Κύριος πῦρ παρὰ Κυ ρίου· ν καὶ πάλιν· ᾿Αγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου· » καὶ πάλιν· « Ακουε, Ἰσραήλ, Κύριος ὁ Θεός σου Κύριος εἷς ἐστι· › καὶ πάλιν ὁ Ψαλμωδός· «Κύ ριος ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου· ν ὁ αὐτὸς πάλιν· ο Θεός Κύριος, καὶ ἐπέφανεν ἡμῖν· ο καὶ πάλιν ὁ αὐτός ο Κύριος ὁ Θεὸς τῶν δυνά μεων, τίς ὅμοιός σοι ; » Καὶ Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Τίτον Επιστολῇ οὕτως γράφει· . Ἐπεφάνη ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ ἡ σωτήριος πᾶσιν ἀνθρώποις, παιδεύουσα ἡμᾶς· ἵνα, ἀρνησάμενοι τὴν ἀσέβειαν καὶ τὰς κοσμικὰς ἐπιθυ μίας, σωφρόνως καὶ δικαίως καὶ εὐσεβῶς ζήσωμενἐν τῷ νῦν αἰῶνι, προσδεχόμενοι τὴν μακαρίαν ἐλπίδα καὶ ἐπι- φάνειαν τῆς δόξης του μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτήρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. » Οὗτος ὁ τεχθεὶς ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου, ὅς ἐστι Χριστὸς Κύριος. Τοῦτον τὸν Χρι στὸν καὶ Κύριον μακάριος Παῦλος μέγαν Θεὸν αὐτὸν κηρύττει λέγων· « Τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. » Πάλιν ἐν τῇ πρὸς Ρωμαίους οὗτος γράφει… « Ηὐχόμην γὰρ αὐτὸς ἐγὼ ἀνάθεμα εἶναι ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ, ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν μου, συγγενῶν μου κατὰ σάρκα, οἵτινές εἰσιν Ἰσραηλῖται, ὧν ἡ υἱοθεσία, καὶ ἡ δόξα, καὶ ἡ διαθήκη, καὶ ἡ να μοθεσία, καὶ ἡ λατρεία, καὶ αἱ ἐπαγγελίαι· ὧν οἱ πατέρες, καὶ ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα, ὁ ὢν ἐπὶ πάντων θεός . ι Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς Παῦλος· « Πάς πόρνος, καὶ πλεονέκτης, καὶ μέθυσος, καὶ ἀκάθαρτος, των οι S. ATHANASIUS. - DUBIA. exceptrice; imo potius dicito Dei exceptricem et Deip ram. Si Dei exceptrix est et Deipara, annon carnem ex illa accepit Deus verbum? Sed hic vim nihi affert Evangelista, magna voce clamans : c Vero bum caro factum est 85. In alio autem evangelista sic dicitur: ‹ Interrogabat Jesus discipulos suos dicens: Quem me dicunt homines esse, filium ho- minis? Respondentes autem apostoli dixerunt : Alii Eliam, alii vero Jeremiam, aut unum ex prophetis. Dixit vero Jesus : Vos autem quem me dicitis? Re- spondens autem Petrus dixit: Tu es Christus Filius Dei vivi ". » Non dixit : Tu es qui per gratiam Fi- lius Dei effectus es, sed clara voce : c Tu es Chri- stus Filius Dei vivi. » Marcus sane evangelista ea ipsa usus est voce, beati Petri sententia consona locutus Initium Evangelii Jesu Christi, Filii Dei ". . In Evangelio autem secundum Matthæum, ubi narratur resurrectio Salvatoris nostri Jesu Christi, ait centurio et qui cum illo Jesunt custo- diebant, viso terræ motu, editisque signis, admo- dum perterriti, hæc verba protulere : « Vere Fi- lius Dei erat iste s. » Angelus vero pastoribus : • Ecce evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo, quia natus est vobis hodie Salva- tor, qui est Christus Dominus in civitate David 8., Si ergo quod natum est Dominus est, Dominipara est Virgo. Ubi autem Dominus, ibi et Deus. Nec distinguuntur Dominus a Deo, nec Deus a Domino; ut in Veteri Testamento dicitur: Et pluit Domi- nus ignem a Domino ". . Et iterum : « Diliges Do- minum Deum tuum ". » Ac rursum : Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Dominus unus est "., Et ile- rum Psalmista: • Domine Deus virtutum, exaudi orationem meam ". » Ipseque rursum : • Deus Dominus et illuxit nobis ", » Item ipse : Dominus Deus virtutum, quis similis tibi . . Et Paulus in sua ad Titum Epistola ita scribit : « Apparuit saluta- ris gratia Dei omnibus hominibus, erudiens nos ; ut abnegantes impietatem et sæcularia desideria, sobrie et juste et pie vivamus in hoc sæculo, ex- spectantes beatam spem et adventum gloriæ magni Dei, et Salvatoris nostri Jesu Christi 98. » Hic est qui natus est ex sancta Virgine, qui est Christus Dominus. Hunc Christum et Dominum beatus Pau- D lus magnum Deum vocat dicens: ‹ Magni Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi. Rursum in sua ad Romanos Epistola ita scribit: ‹ Optabam enim ego ipse anathema esse a Christo pro fratribus meis, qui sunt cognati mei secundum carnem, qui sunt Israelitæ, quorum adoptio est filiorum, et glo- ria et testamentum et legislatio et obsequium et proinissa : quorum Patres et ex quibus est Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus *7. › Ac rursum ipse Paulus: ‹ Omnis fornicator, aut avarus, aut ebriosus, aut immundus, aut idolola- C "Psal, CXVII, 27. ss Prair se Matth. xvΙ, 13-16. Marc. 1, 1. Matth. XXVII, 54. * Luc. u, 10, 11. Genes. XIX, 24. Deut. vi, 5. es ibid. 4. • Psal. Lxxx!!!, 9. ss Joan. 1, 14. LXXXVIII, 9. 5. Dicito itaque Deiparam Virginem, non Dei A 5. Εἰπὲ οὖν Θεοτόκον τὴν Παρθένον, καὶ μὴ λέγε 3. Tit. 15, 11-13. 97 Rom. 15, 5-5.

καὶ εἰδωλολάτρης, οὐκ ἔχει κληρονομίαν ἐν τῇ βασι- Α λείᾳ Κυρίου καὶ Θεοῦ. καὶ Θεὸν τὸν Κύριον. Εἰ δὲ καὶ τούτων οὐκ ἀνάσχῃ, πείσωσί σε οἱ δαίμονες οἱ ἐν τῇ χώρᾳ τῶν Γεργεσηνῶν κράζοντες· ο Εα, τί ἡμῖν καὶ σοὶ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ; ἦλθες δε πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς. » Πειθέτω σάν σε οἱ δαίμονες. Εἰ τὴν μαρτυρίαν Πέτρου παρα γράφῃ, καὶ εἰς τὴν τοῦ Εὐαγγελίου φωνὴν ἀποστρέφῃ· τὴν κατὰ Μάρκον αιδέσθητι. Φοβήθητι τὸν ἄγγελον τὸν εἰρηκότα, Σωτῆρα καὶ Χριστὸν καὶ Κύριον τὸν τεχθέντα ἐκ τῆς Παρθένου. Ἐπὶ τούτοις ἀπιστεῖς ; Χαλίνωσον τὴν ὁρμὴν τῆς βλασφημίας σου, καὶ ὁμοι λόγησον τὴν τοῦ ἀγγέλου φωνὴν τὴν ἐν τῷ Εὐαγγε λιῳ λεχθεῖσαν, Εμμανουήλ, τουτέστι Μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Θεός. Πρὸ τῆς συλλήψεως Θεὸς καλεῖται· καὶ ἐν Β τῷ συλληφθῆναι αὐτὸν οἰκονομικῶς οὐ κατὰ φύσιν ἐν τῇ γαστρὶ τῆς Παρθένου ἀρνῇ αὐτὸν Θεὸν εἶναι ; Εἰ δὲ ὁμολογῇς αὐτὸν Θεὸν εἶναι ἐν τῇ γαστρὶ τῆς Παρ- θένου, ὅπερ καὶ ἔστιν, καὶ ἡνῷσθαι αὐτὸν τὸν Θεὸν Λόγον τῇ ἐνσάρκῳ οἰκονομία, τί φεύγεις Θεοτόκον λέγειν τὴν Παρθένον; Εἰ Θεοτόκος οὐκ ἔστι, οὐδὲ Παρθένος μετὰ τόκον. Ἐγὼ δὲ λέγω, ἐν τῇ συλλήψει τῆς παρθενικῆς μήτρας ὤν, ἐν τοῖς τοῦ Πατρὸς κύλη τοις ἐκάθητο μὴ περιγραφόμενος. ᾿Απλῆ γὰρ καὶ ἀσύνθετος ἡ φύσις ἡ θεία μὴ περιγραφομένη. "Ατρε- πτος ἡ φύσις, καὶ ἀναλλοίωτος ἡ οὐσία. Καὶ τοῦτον τὸν ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πατρὸς ὄντα, τοῦτον ἔτεκε νῦν τῇ οἰκονομίᾳ ἡ Παρθένος. Ὡς ἠθέλησεν εἰσῆλθεν. ὡς ηὐδόκησε, συνελήφθη ἐν τῇ γαστρὶ τῆς Παρθένου· ὡς ἐβουλήθη, προῆλθε τεχθείς. Σὺ τί περιεργάζῃ αὐτοῦ τὴν γέννησιν; Η ὡς Θεὸν φοβήθητι, ἢ ὡς δεσπότην αἰδέσθητι, ἢ ὡς κτιστὴν καὶ δημιουργὸν εὐλαβήθητι, ἢ ὡς Κύριον τρόμητον, ἢ ὡς κριτὴν φρίξον. Εντρέ- μουσί σε οἱ δαίμονες οἱ τοὺς χοίρους ἀπελάσαντες, καὶ τὴν ἀγέλην τῷ βυθίῳ θανάτῳ ἀποπνίξαντες. Ἐκεῖνοι ἐπιγνόντες τὸν δεσπότην λέγουσι · « Τί ἡμῖν καὶ σοὶ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ; ἦλθες πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς. · Ἐκεῖνοι τὸν κίνδυνον καὶ τὴν ἀπειλὴν τῆς βασάνου φεύγουσι, καὶ σὺ καθ᾿ ἑαυτοῦ τὴν κρίσιν τῆς βασάνου ἐφέλκῃ. Ἐκεῖνοι ἔγνωσαν τὸν ἐκ Μαρίας τεχνέντα Κύριον καὶ κριτὴν τοῦ παντὸς κόσμου, καὶ ἰδόντες αὐτὸν πρὸ τῆς κρίσεως έτρόμησαν· καὶ σὺ ταύτην τὴν κρίσιν πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχων καταφρονεῖς, καὶ οὐκ ἐκπλήττῃ; Καὶ πάλιν ταῦτα λέγω, καὶ λέγων οὐ παύσομαι, καθαρὰν ἐκλευκαίνων ὑμῖν τοῦ λόγου τὴν ὑπόθεσιν· ὥστε ἐν γνώσει ἀσφαλείας ἀσάλευτον ἔχειν τὴν πίστιν καὶ τὴν κρηπίδα τῆς πίστεως τὴν ὁμολογίαν βεβαίαν κατέχειν. ἀκλινῆ τὴν ὁδὸν τῆς πίστεως ἀναδεικνύντες. Έμοι μὲν γὰρ τὸ λέγειν οὐκ ὀκνηρὸν, ὑμῖν δὲ ἀσφαλές. Οὗτος ὁ Θεὸς εἰσῆλθε διὰ τῆς ἀκοῆς τῆς Παρθένου ὡς ἠθέλησεν, ἐκυοφορήθη ὡς ηὐδόκησε, προῆλθε τεχθεὶς ὡς ἠβουλήθη· εἰσῆλθεν ἀσώματος ὡς ἠθέλησεν· ἐκνο φορήθη ὁ ἀχώρητος ἐν χωρητικῷ σκεύει, ἐν τῇ μήτρα τῆς Παρθένου οἰκονομικῶς, ὡς ηὐδόκησε. Προῆλθε ** SERMO IN NATIVITATEM CHRISTI. tra, non habet hæreditatem in regno Domini et Dei 98. 6. Demonstratum itaque est Dominum, Deum ; et Deum, Dominum esse. Quod si hac non admittis, id tibi vel damones persuadeant in regione Gergesenorum clamantes : « Sine, quid tibi et nobis, Fili Dei? huc venisti ante tempus torquere nos " Id tibi, inquam, dæmones persuadeant. Si Petri testi- monium recusas, et Evangelii vocem respuis; illam Marci vocem revereare. Angelum verere, qui ait, Salvatorem, Christum et Dominum esse illum qui natus ex Virgine est. An hisce non credis ? Refrena impetum blasphemiæ luæ, et confitere angeli vocem, quæ in Evangelio dicitur, Emmanuel, id est, no- biscum Deus. Ante conceptionem Deus vocatur: et dum concipitur per cconomiam, nec secundun D Ephes. v, 5. * Luc. 1, 34. PATROL. GR. XXVIII. C naturam, in utero Virginis, negas Deum illum esse? Quod si confiteare ipsum esse Deum in utero Vir. ginis, quod etiam sic se habet; et ipsum Deum Verbum unitum fuisse carni per dispensationem, cur renuis Virginem vocare Deiparam? Si Deipara non est, neque Virgo post partum. At ego dico, eum, dum gestaretur materno in utero, in Patris sinu incircumscriptum sedisse. Simplex namque et incomposita est natura divina, nec circumscripta. Ιumutabilis natura et invariabilis substantia. Hunc autem ipsum qui in sinu Patris est, nunc per aco- nomiam Virgo genuit. Ut voluit, introivit; ut sibi placuit, conceptus est in utero Virginis. Ut voluit, natus processit. Quid tu curiose inquiris ejus gene- rationem ? Aut ut Deum time : aut ut herum verere: aut ut Creatorem et opificem cole : aut ut Dominum formida : aut ut judicem horre. Pudore te afficient dæmones qui porcos pepulerunt, et totum gregem præcipitem actum suffocarunt. Illi cum Dominum nossent aiunt : • Quid nobis et tibi, Fili Dei? ve- ṇisti ante tempus torquere nos. » Illi periculum com- minationemque supplicii refugiunt; et tu tibi judi- cium supplicii attrahis. Illi norunt bominum et ju- dicem mundi totins, ex Maria genitum, quem cum vel ante judicium viderent, contremuere : et tu qui hoc præ oculis judicium habes, nihil curas nec me-- tuis? Rursum hæc dicam nec finem dicendi faciam. ut plane vobis dicti illius argumentum aperiam et declarem; ut ex certa cognitione firmam atque sta- bilem fidem habeamus, et fidei fundamentum cer- tam scilicet confessionem retineamus. deflexam viam fidei ostensuri. Hæc me dicere non piget, vobisque tutumn est. Hic Deus ingressus est per auditum Virginis, prout voluit; gestatus utero est, ut sibi libuit : natus prodiit, ut sibi pla- cuit : incorporeus ingressus est, ut voluit : gesta- tus est qui nullo contineri potest, in vase qui con- tinere potest, in Virginis vulva per dispensationem, 6. ὥστε ἀποδέδεικται τὸν Κύριον καὶ Θεὸν εἶναι, 7. Πάλιν ἐπὶ τὸ προκείμενον βαδιοῦμεν, ὀρθὴν καὶ 7. Ad rem iterum redeamus, rectam et minime

καὶ εἰδωλολάτρης, οὐκ ἔχει κληρονομίαν ἐν τῇ βασι- Α λείᾳ Κυρίου καὶ Θεοῦ. καὶ Θεὸν τὸν Κύριον. Εἰ δὲ καὶ τούτων οὐκ ἀνάσχῃ, πείσωσί σε οἱ δαίμονες οἱ ἐν τῇ χώρᾳ τῶν Γεργεσηνῶν κράζοντες· ο Εα, τί ἡμῖν καὶ σοὶ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ; ἦλθες δε πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς. » Πειθέτω σάν σε οἱ δαίμονες. Εἰ τὴν μαρτυρίαν Πέτρου παρα γράφῃ, καὶ εἰς τὴν τοῦ Εὐαγγελίου φωνὴν ἀποστρέφῃ· τὴν κατὰ Μάρκον αιδέσθητι. Φοβήθητι τὸν ἄγγελον τὸν εἰρηκότα, Σωτῆρα καὶ Χριστὸν καὶ Κύριον τὸν τεχθέντα ἐκ τῆς Παρθένου. Ἐπὶ τούτοις ἀπιστεῖς ; Χαλίνωσον τὴν ὁρμὴν τῆς βλασφημίας σου, καὶ ὁμοι λόγησον τὴν τοῦ ἀγγέλου φωνὴν τὴν ἐν τῷ Εὐαγγε λιῳ λεχθεῖσαν, Εμμανουήλ, τουτέστι Μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Θεός. Πρὸ τῆς συλλήψεως Θεὸς καλεῖται· καὶ ἐν Β τῷ συλληφθῆναι αὐτὸν οἰκονομικῶς οὐ κατὰ φύσιν ἐν τῇ γαστρὶ τῆς Παρθένου ἀρνῇ αὐτὸν Θεὸν εἶναι ; Εἰ δὲ ὁμολογῇς αὐτὸν Θεὸν εἶναι ἐν τῇ γαστρὶ τῆς Παρ- θένου, ὅπερ καὶ ἔστιν, καὶ ἡνῷσθαι αὐτὸν τὸν Θεὸν Λόγον τῇ ἐνσάρκῳ οἰκονομία, τί φεύγεις Θεοτόκον λέγειν τὴν Παρθένον; Εἰ Θεοτόκος οὐκ ἔστι, οὐδὲ Παρθένος μετὰ τόκον. Ἐγὼ δὲ λέγω, ἐν τῇ συλλήψει τῆς παρθενικῆς μήτρας ὤν, ἐν τοῖς τοῦ Πατρὸς κύλη τοις ἐκάθητο μὴ περιγραφόμενος. ᾿Απλῆ γὰρ καὶ ἀσύνθετος ἡ φύσις ἡ θεία μὴ περιγραφομένη. "Ατρε- πτος ἡ φύσις, καὶ ἀναλλοίωτος ἡ οὐσία. Καὶ τοῦτον τὸν ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πατρὸς ὄντα, τοῦτον ἔτεκε νῦν τῇ οἰκονομίᾳ ἡ Παρθένος. Ὡς ἠθέλησεν εἰσῆλθεν. ὡς ηὐδόκησε, συνελήφθη ἐν τῇ γαστρὶ τῆς Παρθένου· ὡς ἐβουλήθη, προῆλθε τεχθείς. Σὺ τί περιεργάζῃ αὐτοῦ τὴν γέννησιν; Η ὡς Θεὸν φοβήθητι, ἢ ὡς δεσπότην αἰδέσθητι, ἢ ὡς κτιστὴν καὶ δημιουργὸν εὐλαβήθητι, ἢ ὡς Κύριον τρόμητον, ἢ ὡς κριτὴν φρίξον. Εντρέ- μουσί σε οἱ δαίμονες οἱ τοὺς χοίρους ἀπελάσαντες, καὶ τὴν ἀγέλην τῷ βυθίῳ θανάτῳ ἀποπνίξαντες. Ἐκεῖνοι ἐπιγνόντες τὸν δεσπότην λέγουσι · « Τί ἡμῖν καὶ σοὶ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ; ἦλθες πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς. · Ἐκεῖνοι τὸν κίνδυνον καὶ τὴν ἀπειλὴν τῆς βασάνου φεύγουσι, καὶ σὺ καθ᾿ ἑαυτοῦ τὴν κρίσιν τῆς βασάνου ἐφέλκῃ. Ἐκεῖνοι ἔγνωσαν τὸν ἐκ Μαρίας τεχνέντα Κύριον καὶ κριτὴν τοῦ παντὸς κόσμου, καὶ ἰδόντες αὐτὸν πρὸ τῆς κρίσεως έτρόμησαν· καὶ σὺ ταύτην τὴν κρίσιν πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχων καταφρονεῖς, καὶ οὐκ ἐκπλήττῃ; Καὶ πάλιν ταῦτα λέγω, καὶ λέγων οὐ παύσομαι, καθαρὰν ἐκλευκαίνων ὑμῖν τοῦ λόγου τὴν ὑπόθεσιν· ὥστε ἐν γνώσει ἀσφαλείας ἀσάλευτον ἔχειν τὴν πίστιν καὶ τὴν κρηπίδα τῆς πίστεως τὴν ὁμολογίαν βεβαίαν κατέχειν. ἀκλινῆ τὴν ὁδὸν τῆς πίστεως ἀναδεικνύντες. Έμοι μὲν γὰρ τὸ λέγειν οὐκ ὀκνηρὸν, ὑμῖν δὲ ἀσφαλές. Οὗτος ὁ Θεὸς εἰσῆλθε διὰ τῆς ἀκοῆς τῆς Παρθένου ὡς ἠθέλησεν, ἐκυοφορήθη ὡς ηὐδόκησε, προῆλθε τεχθεὶς ὡς ἠβουλήθη· εἰσῆλθεν ἀσώματος ὡς ἠθέλησεν· ἐκνο φορήθη ὁ ἀχώρητος ἐν χωρητικῷ σκεύει, ἐν τῇ μήτρα τῆς Παρθένου οἰκονομικῶς, ὡς ηὐδόκησε. Προῆλθε ** SERMO IN NATIVITATEM CHRISTI. tra, non habet hæreditatem in regno Domini et Dei 98. 6. Demonstratum itaque est Dominum, Deum ; et Deum, Dominum esse. Quod si hac non admittis, id tibi vel damones persuadeant in regione Gergesenorum clamantes : « Sine, quid tibi et nobis, Fili Dei? huc venisti ante tempus torquere nos " Id tibi, inquam, dæmones persuadeant. Si Petri testi- monium recusas, et Evangelii vocem respuis; illam Marci vocem revereare. Angelum verere, qui ait, Salvatorem, Christum et Dominum esse illum qui natus ex Virgine est. An hisce non credis ? Refrena impetum blasphemiæ luæ, et confitere angeli vocem, quæ in Evangelio dicitur, Emmanuel, id est, no- biscum Deus. Ante conceptionem Deus vocatur: et dum concipitur per cconomiam, nec secundun D Ephes. v, 5. * Luc. 1, 34. PATROL. GR. XXVIII. C naturam, in utero Virginis, negas Deum illum esse? Quod si confiteare ipsum esse Deum in utero Vir. ginis, quod etiam sic se habet; et ipsum Deum Verbum unitum fuisse carni per dispensationem, cur renuis Virginem vocare Deiparam? Si Deipara non est, neque Virgo post partum. At ego dico, eum, dum gestaretur materno in utero, in Patris sinu incircumscriptum sedisse. Simplex namque et incomposita est natura divina, nec circumscripta. Ιumutabilis natura et invariabilis substantia. Hunc autem ipsum qui in sinu Patris est, nunc per aco- nomiam Virgo genuit. Ut voluit, introivit; ut sibi placuit, conceptus est in utero Virginis. Ut voluit, natus processit. Quid tu curiose inquiris ejus gene- rationem ? Aut ut Deum time : aut ut herum verere: aut ut Creatorem et opificem cole : aut ut Dominum formida : aut ut judicem horre. Pudore te afficient dæmones qui porcos pepulerunt, et totum gregem præcipitem actum suffocarunt. Illi cum Dominum nossent aiunt : • Quid nobis et tibi, Fili Dei? ve- ṇisti ante tempus torquere nos. » Illi periculum com- minationemque supplicii refugiunt; et tu tibi judi- cium supplicii attrahis. Illi norunt bominum et ju- dicem mundi totins, ex Maria genitum, quem cum vel ante judicium viderent, contremuere : et tu qui hoc præ oculis judicium habes, nihil curas nec me-- tuis? Rursum hæc dicam nec finem dicendi faciam. ut plane vobis dicti illius argumentum aperiam et declarem; ut ex certa cognitione firmam atque sta- bilem fidem habeamus, et fidei fundamentum cer- tam scilicet confessionem retineamus. deflexam viam fidei ostensuri. Hæc me dicere non piget, vobisque tutumn est. Hic Deus ingressus est per auditum Virginis, prout voluit; gestatus utero est, ut sibi libuit : natus prodiit, ut sibi pla- cuit : incorporeus ingressus est, ut voluit : gesta- tus est qui nullo contineri potest, in vase qui con- tinere potest, in Virginis vulva per dispensationem, 6. ὥστε ἀποδέδεικται τὸν Κύριον καὶ Θεὸν εἶναι, 7. Πάλιν ἐπὶ τὸ προκείμενον βαδιοῦμεν, ὀρθὴν καὶ 7. Ad rem iterum redeamus, rectam et minime

καὶ εἰδωλολάτρης, οὐκ ἔχει κληρονομίαν ἐν τῇ βασι- Α λείᾳ Κυρίου καὶ Θεοῦ. καὶ Θεὸν τὸν Κύριον. Εἰ δὲ καὶ τούτων οὐκ ἀνάσχῃ, πείσωσί σε οἱ δαίμονες οἱ ἐν τῇ χώρᾳ τῶν Γεργεσηνῶν κράζοντες· ο Εα, τί ἡμῖν καὶ σοὶ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ; ἦλθες δε πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς. » Πειθέτω σάν σε οἱ δαίμονες. Εἰ τὴν μαρτυρίαν Πέτρου παρα γράφῃ, καὶ εἰς τὴν τοῦ Εὐαγγελίου φωνὴν ἀποστρέφῃ· τὴν κατὰ Μάρκον αιδέσθητι. Φοβήθητι τὸν ἄγγελον τὸν εἰρηκότα, Σωτῆρα καὶ Χριστὸν καὶ Κύριον τὸν τεχθέντα ἐκ τῆς Παρθένου. Ἐπὶ τούτοις ἀπιστεῖς ; Χαλίνωσον τὴν ὁρμὴν τῆς βλασφημίας σου, καὶ ὁμοι λόγησον τὴν τοῦ ἀγγέλου φωνὴν τὴν ἐν τῷ Εὐαγγε λιῳ λεχθεῖσαν, Εμμανουήλ, τουτέστι Μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Θεός. Πρὸ τῆς συλλήψεως Θεὸς καλεῖται· καὶ ἐν Β τῷ συλληφθῆναι αὐτὸν οἰκονομικῶς οὐ κατὰ φύσιν ἐν τῇ γαστρὶ τῆς Παρθένου ἀρνῇ αὐτὸν Θεὸν εἶναι ; Εἰ δὲ ὁμολογῇς αὐτὸν Θεὸν εἶναι ἐν τῇ γαστρὶ τῆς Παρ- θένου, ὅπερ καὶ ἔστιν, καὶ ἡνῷσθαι αὐτὸν τὸν Θεὸν Λόγον τῇ ἐνσάρκῳ οἰκονομία, τί φεύγεις Θεοτόκον λέγειν τὴν Παρθένον; Εἰ Θεοτόκος οὐκ ἔστι, οὐδὲ Παρθένος μετὰ τόκον. Ἐγὼ δὲ λέγω, ἐν τῇ συλλήψει τῆς παρθενικῆς μήτρας ὤν, ἐν τοῖς τοῦ Πατρὸς κύλη τοις ἐκάθητο μὴ περιγραφόμενος. ᾿Απλῆ γὰρ καὶ ἀσύνθετος ἡ φύσις ἡ θεία μὴ περιγραφομένη. "Ατρε- πτος ἡ φύσις, καὶ ἀναλλοίωτος ἡ οὐσία. Καὶ τοῦτον τὸν ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πατρὸς ὄντα, τοῦτον ἔτεκε νῦν τῇ οἰκονομίᾳ ἡ Παρθένος. Ὡς ἠθέλησεν εἰσῆλθεν. ὡς ηὐδόκησε, συνελήφθη ἐν τῇ γαστρὶ τῆς Παρθένου· ὡς ἐβουλήθη, προῆλθε τεχθείς. Σὺ τί περιεργάζῃ αὐτοῦ τὴν γέννησιν; Η ὡς Θεὸν φοβήθητι, ἢ ὡς δεσπότην αἰδέσθητι, ἢ ὡς κτιστὴν καὶ δημιουργὸν εὐλαβήθητι, ἢ ὡς Κύριον τρόμητον, ἢ ὡς κριτὴν φρίξον. Εντρέ- μουσί σε οἱ δαίμονες οἱ τοὺς χοίρους ἀπελάσαντες, καὶ τὴν ἀγέλην τῷ βυθίῳ θανάτῳ ἀποπνίξαντες. Ἐκεῖνοι ἐπιγνόντες τὸν δεσπότην λέγουσι · « Τί ἡμῖν καὶ σοὶ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ; ἦλθες πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς. · Ἐκεῖνοι τὸν κίνδυνον καὶ τὴν ἀπειλὴν τῆς βασάνου φεύγουσι, καὶ σὺ καθ᾿ ἑαυτοῦ τὴν κρίσιν τῆς βασάνου ἐφέλκῃ. Ἐκεῖνοι ἔγνωσαν τὸν ἐκ Μαρίας τεχνέντα Κύριον καὶ κριτὴν τοῦ παντὸς κόσμου, καὶ ἰδόντες αὐτὸν πρὸ τῆς κρίσεως έτρόμησαν· καὶ σὺ ταύτην τὴν κρίσιν πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχων καταφρονεῖς, καὶ οὐκ ἐκπλήττῃ; Καὶ πάλιν ταῦτα λέγω, καὶ λέγων οὐ παύσομαι, καθαρὰν ἐκλευκαίνων ὑμῖν τοῦ λόγου τὴν ὑπόθεσιν· ὥστε ἐν γνώσει ἀσφαλείας ἀσάλευτον ἔχειν τὴν πίστιν καὶ τὴν κρηπίδα τῆς πίστεως τὴν ὁμολογίαν βεβαίαν κατέχειν. ἀκλινῆ τὴν ὁδὸν τῆς πίστεως ἀναδεικνύντες. Έμοι μὲν γὰρ τὸ λέγειν οὐκ ὀκνηρὸν, ὑμῖν δὲ ἀσφαλές. Οὗτος ὁ Θεὸς εἰσῆλθε διὰ τῆς ἀκοῆς τῆς Παρθένου ὡς ἠθέλησεν, ἐκυοφορήθη ὡς ηὐδόκησε, προῆλθε τεχθεὶς ὡς ἠβουλήθη· εἰσῆλθεν ἀσώματος ὡς ἠθέλησεν· ἐκνο φορήθη ὁ ἀχώρητος ἐν χωρητικῷ σκεύει, ἐν τῇ μήτρα τῆς Παρθένου οἰκονομικῶς, ὡς ηὐδόκησε. Προῆλθε ** SERMO IN NATIVITATEM CHRISTI. tra, non habet hæreditatem in regno Domini et Dei 98. 6. Demonstratum itaque est Dominum, Deum ; et Deum, Dominum esse. Quod si hac non admittis, id tibi vel damones persuadeant in regione Gergesenorum clamantes : « Sine, quid tibi et nobis, Fili Dei? huc venisti ante tempus torquere nos " Id tibi, inquam, dæmones persuadeant. Si Petri testi- monium recusas, et Evangelii vocem respuis; illam Marci vocem revereare. Angelum verere, qui ait, Salvatorem, Christum et Dominum esse illum qui natus ex Virgine est. An hisce non credis ? Refrena impetum blasphemiæ luæ, et confitere angeli vocem, quæ in Evangelio dicitur, Emmanuel, id est, no- biscum Deus. Ante conceptionem Deus vocatur: et dum concipitur per cconomiam, nec secundun D Ephes. v, 5. * Luc. 1, 34. PATROL. GR. XXVIII. C naturam, in utero Virginis, negas Deum illum esse? Quod si confiteare ipsum esse Deum in utero Vir. ginis, quod etiam sic se habet; et ipsum Deum Verbum unitum fuisse carni per dispensationem, cur renuis Virginem vocare Deiparam? Si Deipara non est, neque Virgo post partum. At ego dico, eum, dum gestaretur materno in utero, in Patris sinu incircumscriptum sedisse. Simplex namque et incomposita est natura divina, nec circumscripta. Ιumutabilis natura et invariabilis substantia. Hunc autem ipsum qui in sinu Patris est, nunc per aco- nomiam Virgo genuit. Ut voluit, introivit; ut sibi placuit, conceptus est in utero Virginis. Ut voluit, natus processit. Quid tu curiose inquiris ejus gene- rationem ? Aut ut Deum time : aut ut herum verere: aut ut Creatorem et opificem cole : aut ut Dominum formida : aut ut judicem horre. Pudore te afficient dæmones qui porcos pepulerunt, et totum gregem præcipitem actum suffocarunt. Illi cum Dominum nossent aiunt : • Quid nobis et tibi, Fili Dei? ve- ṇisti ante tempus torquere nos. » Illi periculum com- minationemque supplicii refugiunt; et tu tibi judi- cium supplicii attrahis. Illi norunt bominum et ju- dicem mundi totins, ex Maria genitum, quem cum vel ante judicium viderent, contremuere : et tu qui hoc præ oculis judicium habes, nihil curas nec me-- tuis? Rursum hæc dicam nec finem dicendi faciam. ut plane vobis dicti illius argumentum aperiam et declarem; ut ex certa cognitione firmam atque sta- bilem fidem habeamus, et fidei fundamentum cer- tam scilicet confessionem retineamus. deflexam viam fidei ostensuri. Hæc me dicere non piget, vobisque tutumn est. Hic Deus ingressus est per auditum Virginis, prout voluit; gestatus utero est, ut sibi libuit : natus prodiit, ut sibi pla- cuit : incorporeus ingressus est, ut voluit : gesta- tus est qui nullo contineri potest, in vase qui con- tinere potest, in Virginis vulva per dispensationem, 6. ὥστε ἀποδέδεικται τὸν Κύριον καὶ Θεὸν εἶναι, 7. Πάλιν ἐπὶ τὸ προκείμενον βαδιοῦμεν, ὀρθὴν καὶ 7. Ad rem iterum redeamus, rectam et minime

καὶ εἰδωλολάτρης, οὐκ ἔχει κληρονομίαν ἐν τῇ βασι- Α λείᾳ Κυρίου καὶ Θεοῦ. καὶ Θεὸν τὸν Κύριον. Εἰ δὲ καὶ τούτων οὐκ ἀνάσχῃ, πείσωσί σε οἱ δαίμονες οἱ ἐν τῇ χώρᾳ τῶν Γεργεσηνῶν κράζοντες· ο Εα, τί ἡμῖν καὶ σοὶ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ; ἦλθες δε πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς. » Πειθέτω σάν σε οἱ δαίμονες. Εἰ τὴν μαρτυρίαν Πέτρου παρα γράφῃ, καὶ εἰς τὴν τοῦ Εὐαγγελίου φωνὴν ἀποστρέφῃ· τὴν κατὰ Μάρκον αιδέσθητι. Φοβήθητι τὸν ἄγγελον τὸν εἰρηκότα, Σωτῆρα καὶ Χριστὸν καὶ Κύριον τὸν τεχθέντα ἐκ τῆς Παρθένου. Ἐπὶ τούτοις ἀπιστεῖς ; Χαλίνωσον τὴν ὁρμὴν τῆς βλασφημίας σου, καὶ ὁμοι λόγησον τὴν τοῦ ἀγγέλου φωνὴν τὴν ἐν τῷ Εὐαγγε λιῳ λεχθεῖσαν, Εμμανουήλ, τουτέστι Μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Θεός. Πρὸ τῆς συλλήψεως Θεὸς καλεῖται· καὶ ἐν Β τῷ συλληφθῆναι αὐτὸν οἰκονομικῶς οὐ κατὰ φύσιν ἐν τῇ γαστρὶ τῆς Παρθένου ἀρνῇ αὐτὸν Θεὸν εἶναι ; Εἰ δὲ ὁμολογῇς αὐτὸν Θεὸν εἶναι ἐν τῇ γαστρὶ τῆς Παρ- θένου, ὅπερ καὶ ἔστιν, καὶ ἡνῷσθαι αὐτὸν τὸν Θεὸν Λόγον τῇ ἐνσάρκῳ οἰκονομία, τί φεύγεις Θεοτόκον λέγειν τὴν Παρθένον; Εἰ Θεοτόκος οὐκ ἔστι, οὐδὲ Παρθένος μετὰ τόκον. Ἐγὼ δὲ λέγω, ἐν τῇ συλλήψει τῆς παρθενικῆς μήτρας ὤν, ἐν τοῖς τοῦ Πατρὸς κύλη τοις ἐκάθητο μὴ περιγραφόμενος. ᾿Απλῆ γὰρ καὶ ἀσύνθετος ἡ φύσις ἡ θεία μὴ περιγραφομένη. "Ατρε- πτος ἡ φύσις, καὶ ἀναλλοίωτος ἡ οὐσία. Καὶ τοῦτον τὸν ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πατρὸς ὄντα, τοῦτον ἔτεκε νῦν τῇ οἰκονομίᾳ ἡ Παρθένος. Ὡς ἠθέλησεν εἰσῆλθεν. ὡς ηὐδόκησε, συνελήφθη ἐν τῇ γαστρὶ τῆς Παρθένου· ὡς ἐβουλήθη, προῆλθε τεχθείς. Σὺ τί περιεργάζῃ αὐτοῦ τὴν γέννησιν; Η ὡς Θεὸν φοβήθητι, ἢ ὡς δεσπότην αἰδέσθητι, ἢ ὡς κτιστὴν καὶ δημιουργὸν εὐλαβήθητι, ἢ ὡς Κύριον τρόμητον, ἢ ὡς κριτὴν φρίξον. Εντρέ- μουσί σε οἱ δαίμονες οἱ τοὺς χοίρους ἀπελάσαντες, καὶ τὴν ἀγέλην τῷ βυθίῳ θανάτῳ ἀποπνίξαντες. Ἐκεῖνοι ἐπιγνόντες τὸν δεσπότην λέγουσι · « Τί ἡμῖν καὶ σοὶ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ; ἦλθες πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς. · Ἐκεῖνοι τὸν κίνδυνον καὶ τὴν ἀπειλὴν τῆς βασάνου φεύγουσι, καὶ σὺ καθ᾿ ἑαυτοῦ τὴν κρίσιν τῆς βασάνου ἐφέλκῃ. Ἐκεῖνοι ἔγνωσαν τὸν ἐκ Μαρίας τεχνέντα Κύριον καὶ κριτὴν τοῦ παντὸς κόσμου, καὶ ἰδόντες αὐτὸν πρὸ τῆς κρίσεως έτρόμησαν· καὶ σὺ ταύτην τὴν κρίσιν πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχων καταφρονεῖς, καὶ οὐκ ἐκπλήττῃ; Καὶ πάλιν ταῦτα λέγω, καὶ λέγων οὐ παύσομαι, καθαρὰν ἐκλευκαίνων ὑμῖν τοῦ λόγου τὴν ὑπόθεσιν· ὥστε ἐν γνώσει ἀσφαλείας ἀσάλευτον ἔχειν τὴν πίστιν καὶ τὴν κρηπίδα τῆς πίστεως τὴν ὁμολογίαν βεβαίαν κατέχειν. ἀκλινῆ τὴν ὁδὸν τῆς πίστεως ἀναδεικνύντες. Έμοι μὲν γὰρ τὸ λέγειν οὐκ ὀκνηρὸν, ὑμῖν δὲ ἀσφαλές. Οὗτος ὁ Θεὸς εἰσῆλθε διὰ τῆς ἀκοῆς τῆς Παρθένου ὡς ἠθέλησεν, ἐκυοφορήθη ὡς ηὐδόκησε, προῆλθε τεχθεὶς ὡς ἠβουλήθη· εἰσῆλθεν ἀσώματος ὡς ἠθέλησεν· ἐκνο φορήθη ὁ ἀχώρητος ἐν χωρητικῷ σκεύει, ἐν τῇ μήτρα τῆς Παρθένου οἰκονομικῶς, ὡς ηὐδόκησε. Προῆλθε ** SERMO IN NATIVITATEM CHRISTI. tra, non habet hæreditatem in regno Domini et Dei 98. 6. Demonstratum itaque est Dominum, Deum ; et Deum, Dominum esse. Quod si hac non admittis, id tibi vel damones persuadeant in regione Gergesenorum clamantes : « Sine, quid tibi et nobis, Fili Dei? huc venisti ante tempus torquere nos " Id tibi, inquam, dæmones persuadeant. Si Petri testi- monium recusas, et Evangelii vocem respuis; illam Marci vocem revereare. Angelum verere, qui ait, Salvatorem, Christum et Dominum esse illum qui natus ex Virgine est. An hisce non credis ? Refrena impetum blasphemiæ luæ, et confitere angeli vocem, quæ in Evangelio dicitur, Emmanuel, id est, no- biscum Deus. Ante conceptionem Deus vocatur: et dum concipitur per cconomiam, nec secundun D Ephes. v, 5. * Luc. 1, 34. PATROL. GR. XXVIII. C naturam, in utero Virginis, negas Deum illum esse? Quod si confiteare ipsum esse Deum in utero Vir. ginis, quod etiam sic se habet; et ipsum Deum Verbum unitum fuisse carni per dispensationem, cur renuis Virginem vocare Deiparam? Si Deipara non est, neque Virgo post partum. At ego dico, eum, dum gestaretur materno in utero, in Patris sinu incircumscriptum sedisse. Simplex namque et incomposita est natura divina, nec circumscripta. Ιumutabilis natura et invariabilis substantia. Hunc autem ipsum qui in sinu Patris est, nunc per aco- nomiam Virgo genuit. Ut voluit, introivit; ut sibi placuit, conceptus est in utero Virginis. Ut voluit, natus processit. Quid tu curiose inquiris ejus gene- rationem ? Aut ut Deum time : aut ut herum verere: aut ut Creatorem et opificem cole : aut ut Dominum formida : aut ut judicem horre. Pudore te afficient dæmones qui porcos pepulerunt, et totum gregem præcipitem actum suffocarunt. Illi cum Dominum nossent aiunt : • Quid nobis et tibi, Fili Dei? ve- ṇisti ante tempus torquere nos. » Illi periculum com- minationemque supplicii refugiunt; et tu tibi judi- cium supplicii attrahis. Illi norunt bominum et ju- dicem mundi totins, ex Maria genitum, quem cum vel ante judicium viderent, contremuere : et tu qui hoc præ oculis judicium habes, nihil curas nec me-- tuis? Rursum hæc dicam nec finem dicendi faciam. ut plane vobis dicti illius argumentum aperiam et declarem; ut ex certa cognitione firmam atque sta- bilem fidem habeamus, et fidei fundamentum cer- tam scilicet confessionem retineamus. deflexam viam fidei ostensuri. Hæc me dicere non piget, vobisque tutumn est. Hic Deus ingressus est per auditum Virginis, prout voluit; gestatus utero est, ut sibi libuit : natus prodiit, ut sibi pla- cuit : incorporeus ingressus est, ut voluit : gesta- tus est qui nullo contineri potest, in vase qui con- tinere potest, in Virginis vulva per dispensationem, 6. ὥστε ἀποδέδεικται τὸν Κύριον καὶ Θεὸν εἶναι, 7. Πάλιν ἐπὶ τὸ προκείμενον βαδιοῦμεν, ὀρθὴν καὶ 7. Ad rem iterum redeamus, rectam et minime