Α ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Λόγος ἐν εἴδει διαλέξεως μετὰ Μακεδονιανού Πνευματομάχου. ᾿Αποστείλαμεν τῇ σῇ συνέσει τὸ παρὸν σύνταγμα ὑπὲρ τοῦ ἀναγνόντα σε δοκιμάσαι καὶ τὰ παρὰ τῶν αἱρετικῶν, τῶν τὰ Μακεδονίου φρονούντων είρημένα, καὶ τὰ παρ' ἡμῶν ἀντιτεθέντα. Τὰ μὲν οὖν ὑπ' ἐκείνων τεθέντα, ἐν τῷ σχεδαρίῳ ταῦτά εἰσιν· Υἱός· εἰ δὲ μή, οὐ Θεός. Καὶ ἡμεῖς πρὸς αὐτόν· Ἐδέξω σαυτῷ τό· Εἰ ἔστι Θεὸς τὸ Πνεῦμα, ἔστι Πατήρ Υἱός, ὡς τοῦ Πατρὸς διὰ τοῦτο ὄντος Θεοῦ, ἐπειδὴ Πατήρ ἐστι, καὶ ὡς τοῦ Υἱοῦ διὰ τοῦτο ὄντος Θεοῦ, Β ἐπειδὴ ὁ Υἱός ἐστιν. Εἰ οὖν διὰ τοῦτο Θεός ἐστιν ὁ Πατὴρ, ἐπειδὴ Πατήρ, οὐ Θεὸς ὁ Υἱός, ἐπειδὴ οὐ Πα- τήρ. Καὶ εἰ διὰ τοῦτό ἐστι Θεὸς ὁ Υἱός, ἐπειδὴ Υιός, οὐ Θεὸς ὁ Πατὴρ, ἐπειδὴ οὐχ Υἱός· οὐκ ἄρα, ἐὰν ἡ Θεὸς τὸ Πνεῦμα, πάντως ἐστὶ Πατήρ, ἢ Υἱός. Τὸ γὰρ ο Θεός ο ὄνομα, φύσεώς ἐστι θεωρουμένης, εἴτουν διαθεούσης τὰ πάντα δηλωτικόν· τὸ δὲ Πατὴρ » σχετι κὸν, καὶ τὸ « Υἱὸς ὁμοίως. Ούτε δὲ τὸ τῆς σχέσεως ὄνομα τὴν διαθέουσαν, ἢ τὴν θεωρουμένην τε φύσιν στο μαίνει· οὔτε τὸ τῆς τι θεωρουμένης ἢ διαθεούσης φύσεως ὄνομα, τὴν πρὸς Υἱὸν σχέσιν εἰσάγει. Πρὸς τούτοις, προσποιησάμενος Ορθοδόξου πρόσωπον, ἑαυτὸν ἠρώτα· Οὐ προσκυνητὸν οὖν; καὶ ἔπειτα πά λιν αὐτὸς ἑαυτῷ· Απολείπεται τῆς τοιαύτης αξίας τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Πῶς γὰρ προσκυνητέον τὸ μήτε Πατήρ, μήτε Υἱός; κυνεῖς τὸν Πατέρα, ἐπειδὴ Πατήρ ἐστι, καὶ τὸν Υἱόν, ἐπειδὴ Υἱός ἐστι· προσκυνεῖς καὶ πάντα πα τέρα, καὶ πάντα υἱόν· εἰ δὲ οὐ διὰ τοῦτο προσκύνη- τὸς ὁ Πατὴρ, ἐπειδὴ Πατὴρ, οὐδὲ διὰ τοῦτο προσκυνη τὸς ὁ Υἱὸς, ἐπειδὴ Υἱὸς, ἀλλὰ δι' αὐτὴν τὴν φύσιν · ταύτην ζητητέον. Καὶ εἰ μὲν εὑρεθείη καὶ τὸ Πνεῦμα τῆς αὐτοῦ (16) φύσεως, προσκύνει· εἰ δὲ μὴ εὑρεθείη, χωρίς. Ζητείται γὰρ οὐχὶ, εἰ Πατήρ ἐστι τὸ Πνεῦμα, οὐδ' εἰ Υἱός· ἀλλ᾽ εἰ τῆς αὐτῆς φύσεως ἐστι Πατρὶ καὶ Υἱῷ. Πρὸς τοῦτο πάλιν ἑαυτῷ ἀντιτίθησιν, ὡς παρὰ Ὀρθοδόξου εἰρημένον· Οὐ γέγραπται, ὅτι • Πνεῦμα ὁ Θεός; . Εἶτά φησιν αὐτός· Πνεῦμά ἐστιν ὁ Θεὸς, καὶ οὐχὶ τὸ Πνεῦμα Θεός. Πᾶν γὰρ εἴ τι Θεός, τοῦτο καὶ Πνεῦμα· οὐκ εἴ τι Πνεῦμα, τοῦτο δὴ καὶ Θεός. Ἡμεῖς δὲ πρὸς αὐτόν· Εἰ ᾔδεις τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν τῶν Γραφῶν κατεῖχες μνήμην, οὐκ ἂν ἀπεφήνω τοῦτο. Οὐ πᾶν γὰρ εἴ τι Θεός, τοῦτο καὶ τὸ Πνεῦμα. Καὶ γὰρ ὁ Μωσῆς θεὸς ἐκλήθη· . Ἰδοὺ γὰρ τίθημι σε θεὸν τοῦ Φαραώ· ἀλλὰ καὶ Ααρὼν τοῦ αὐτοῦ ἀδελφοῦ· « Εσῃ γὰρ αὐτῷ, φησίν, εἰς θεὸν, καὶ Ααρὼν ὁ ἀδελφός σου ἔσται σοι εἰς προφήτην. » Καὶ ὁ Υἱὸς ἐν τοῖς Εὐαγγε λίοις λέγει περὶ τῶν ἁγίων· « Εἰ οὖν ἐκείνους εἶπε θεοὺς, πρὸς οὓς ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἐγένετο, καὶ οὐ S. ATHANASIUS. SANCTI PATRIS NOSTRI ATHANASII - SPURIA. · Liber forma Dialogi conscriptus, in quo colloquuntur Orthodoxus et Macedonianus Pneumatomachus. Hunc librum ad prudentiam tuam misimus, ut eo perlecto, judicium ſerre possis de iis quæ ab haereticis Macedonii sectariis dicta sunt, deque iis quæ nos illis opposuimus. Hæc igitur in schedula illi proposuerunt : B Filius : si neuter, utique nec Deus. Nos contra : Id tibi assumis, si Spiritus sanctus Deus est, aut Pater est, aut Filius; perinde ac si ideo Pater Deus, quia Paler : vel Filius Deus, quia Filius. Quodsi propterea Pater est Deus, quia Pater; Filius igi- tur, quia Pater non est, nec Deus erit. Et si pro- plerea Filius est Deus, quia Filius : Pater igitur quia filius non est, nec Deus erit. Quapropter li- cet Deus sit Spiritus, non protinus erit vel Pater, vel Filius. Etenim vocabulum, « Deus, » naturam si- gnificat omnia contemplantern aut pervadentem illud autem, « Pater, relativum est, ut et illud • Filius. » At nec relativum nomen naturam pervadentem aut contemplantem aliquid designat : nec contemplan- tis et pervadentis aliquid naturæ nomen, Patris ad Filium relationem inducit. Tum Orthodoxi perso- nam assumens Macedonianus, sese interrogabat : Non adorandus ergo (Spiritus sanctus)? Et respon- ders sibi ipse : Spiritus sanctus, inquit, longe abest ab hac dignitate. Quomodo enim ille adorandus, C qui nec Pater est, nec Filius ? Pater est, et Filium, quia Filius est : omnes igitur patres, omnes filios adoras. Sin vero non ideo ado- randus Pater, quia Pater; nec Filius, quia Filius ; sed propter ipsam naturam, investiganda nobis illa natura est. Ac si compertum fuerit, ejusdemn nature Spiritum quoque esse sanctum, adora illum: sin minus, ne adorato. Neque enim quæritur, an Spiritus sanctus sit vel Pater vel Filius: sed an ejusdem ac Pater et Filius sit naturæ. Hic ille sibi rursum objicit Orthodoxi nomine: Annon scriptum est : : Spiritus est Deus 1? , llle rursum : Deus est Spiritus : at non Spiritus ille est Deus : quid- quid enim Deus est, illud est Spiritus : at non quidquid est Spiritus, illud est Deus. Cui nos : Si scires donum Dei, et Scripturarum memoriam ha- heres, id utique non diceres. Non enim quidquid est Deus, Spiritus est. Nam et Moyses deus voca- tus est : c Ecce te constitui deum Pharaonis ; › sed etiam Aaronis fratris sui : « Erís illi in deum, et frater tuus erit propheta tuus "., Et Filius in Evangeliis ait de sanctis : « Si igitur illos dixit deos ad quos serino Dei factus est, et non potest solvi Scriptura "; › et, ‹ Deus deorum Dominus locutus est, et vocavit terram 18. . Et alibi scri- Joan. 1v, 24. * Exod. vi, 1. D . ibid. Joan. x, 55. Psal. xlix, 1. 1. Si Spiritus sanctus est Deus, aut Pater est, aut 2. Nos contra : Si ideo adoras Patrem, quia (16) Forte, αὐτῆς. Επιτ. 1. Εἰ ἔστι Θεὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἔστι Πατήρ 2. Ἡμεῖς δὲ πρὸς αὐτόν· Εἰ μὲν διὰ τοῦτο προσ

Α ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Λόγος ἐν εἴδει διαλέξεως μετὰ Μακεδονιανού Πνευματομάχου. ᾿Αποστείλαμεν τῇ σῇ συνέσει τὸ παρὸν σύνταγμα ὑπὲρ τοῦ ἀναγνόντα σε δοκιμάσαι καὶ τὰ παρὰ τῶν αἱρετικῶν, τῶν τὰ Μακεδονίου φρονούντων είρημένα, καὶ τὰ παρ' ἡμῶν ἀντιτεθέντα. Τὰ μὲν οὖν ὑπ' ἐκείνων τεθέντα, ἐν τῷ σχεδαρίῳ ταῦτά εἰσιν· Υἱός· εἰ δὲ μή, οὐ Θεός. Καὶ ἡμεῖς πρὸς αὐτόν· Ἐδέξω σαυτῷ τό· Εἰ ἔστι Θεὸς τὸ Πνεῦμα, ἔστι Πατήρ Υἱός, ὡς τοῦ Πατρὸς διὰ τοῦτο ὄντος Θεοῦ, ἐπειδὴ Πατήρ ἐστι, καὶ ὡς τοῦ Υἱοῦ διὰ τοῦτο ὄντος Θεοῦ, Β ἐπειδὴ ὁ Υἱός ἐστιν. Εἰ οὖν διὰ τοῦτο Θεός ἐστιν ὁ Πατὴρ, ἐπειδὴ Πατήρ, οὐ Θεὸς ὁ Υἱός, ἐπειδὴ οὐ Πα- τήρ. Καὶ εἰ διὰ τοῦτό ἐστι Θεὸς ὁ Υἱός, ἐπειδὴ Υιός, οὐ Θεὸς ὁ Πατὴρ, ἐπειδὴ οὐχ Υἱός· οὐκ ἄρα, ἐὰν ἡ Θεὸς τὸ Πνεῦμα, πάντως ἐστὶ Πατήρ, ἢ Υἱός. Τὸ γὰρ ο Θεός ο ὄνομα, φύσεώς ἐστι θεωρουμένης, εἴτουν διαθεούσης τὰ πάντα δηλωτικόν· τὸ δὲ Πατὴρ » σχετι κὸν, καὶ τὸ « Υἱὸς ὁμοίως. Ούτε δὲ τὸ τῆς σχέσεως ὄνομα τὴν διαθέουσαν, ἢ τὴν θεωρουμένην τε φύσιν στο μαίνει· οὔτε τὸ τῆς τι θεωρουμένης ἢ διαθεούσης φύσεως ὄνομα, τὴν πρὸς Υἱὸν σχέσιν εἰσάγει. Πρὸς τούτοις, προσποιησάμενος Ορθοδόξου πρόσωπον, ἑαυτὸν ἠρώτα· Οὐ προσκυνητὸν οὖν; καὶ ἔπειτα πά λιν αὐτὸς ἑαυτῷ· Απολείπεται τῆς τοιαύτης αξίας τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Πῶς γὰρ προσκυνητέον τὸ μήτε Πατήρ, μήτε Υἱός; κυνεῖς τὸν Πατέρα, ἐπειδὴ Πατήρ ἐστι, καὶ τὸν Υἱόν, ἐπειδὴ Υἱός ἐστι· προσκυνεῖς καὶ πάντα πα τέρα, καὶ πάντα υἱόν· εἰ δὲ οὐ διὰ τοῦτο προσκύνη- τὸς ὁ Πατὴρ, ἐπειδὴ Πατὴρ, οὐδὲ διὰ τοῦτο προσκυνη τὸς ὁ Υἱὸς, ἐπειδὴ Υἱὸς, ἀλλὰ δι' αὐτὴν τὴν φύσιν · ταύτην ζητητέον. Καὶ εἰ μὲν εὑρεθείη καὶ τὸ Πνεῦμα τῆς αὐτοῦ (16) φύσεως, προσκύνει· εἰ δὲ μὴ εὑρεθείη, χωρίς. Ζητείται γὰρ οὐχὶ, εἰ Πατήρ ἐστι τὸ Πνεῦμα, οὐδ' εἰ Υἱός· ἀλλ᾽ εἰ τῆς αὐτῆς φύσεως ἐστι Πατρὶ καὶ Υἱῷ. Πρὸς τοῦτο πάλιν ἑαυτῷ ἀντιτίθησιν, ὡς παρὰ Ὀρθοδόξου εἰρημένον· Οὐ γέγραπται, ὅτι • Πνεῦμα ὁ Θεός; . Εἶτά φησιν αὐτός· Πνεῦμά ἐστιν ὁ Θεὸς, καὶ οὐχὶ τὸ Πνεῦμα Θεός. Πᾶν γὰρ εἴ τι Θεός, τοῦτο καὶ Πνεῦμα· οὐκ εἴ τι Πνεῦμα, τοῦτο δὴ καὶ Θεός. Ἡμεῖς δὲ πρὸς αὐτόν· Εἰ ᾔδεις τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν τῶν Γραφῶν κατεῖχες μνήμην, οὐκ ἂν ἀπεφήνω τοῦτο. Οὐ πᾶν γὰρ εἴ τι Θεός, τοῦτο καὶ τὸ Πνεῦμα. Καὶ γὰρ ὁ Μωσῆς θεὸς ἐκλήθη· . Ἰδοὺ γὰρ τίθημι σε θεὸν τοῦ Φαραώ· ἀλλὰ καὶ Ααρὼν τοῦ αὐτοῦ ἀδελφοῦ· « Εσῃ γὰρ αὐτῷ, φησίν, εἰς θεὸν, καὶ Ααρὼν ὁ ἀδελφός σου ἔσται σοι εἰς προφήτην. » Καὶ ὁ Υἱὸς ἐν τοῖς Εὐαγγε λίοις λέγει περὶ τῶν ἁγίων· « Εἰ οὖν ἐκείνους εἶπε θεοὺς, πρὸς οὓς ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἐγένετο, καὶ οὐ S. ATHANASIUS. SANCTI PATRIS NOSTRI ATHANASII - SPURIA. · Liber forma Dialogi conscriptus, in quo colloquuntur Orthodoxus et Macedonianus Pneumatomachus. Hunc librum ad prudentiam tuam misimus, ut eo perlecto, judicium ſerre possis de iis quæ ab haereticis Macedonii sectariis dicta sunt, deque iis quæ nos illis opposuimus. Hæc igitur in schedula illi proposuerunt : B Filius : si neuter, utique nec Deus. Nos contra : Id tibi assumis, si Spiritus sanctus Deus est, aut Pater est, aut Filius; perinde ac si ideo Pater Deus, quia Paler : vel Filius Deus, quia Filius. Quodsi propterea Pater est Deus, quia Pater; Filius igi- tur, quia Pater non est, nec Deus erit. Et si pro- plerea Filius est Deus, quia Filius : Pater igitur quia filius non est, nec Deus erit. Quapropter li- cet Deus sit Spiritus, non protinus erit vel Pater, vel Filius. Etenim vocabulum, « Deus, » naturam si- gnificat omnia contemplantern aut pervadentem illud autem, « Pater, relativum est, ut et illud • Filius. » At nec relativum nomen naturam pervadentem aut contemplantem aliquid designat : nec contemplan- tis et pervadentis aliquid naturæ nomen, Patris ad Filium relationem inducit. Tum Orthodoxi perso- nam assumens Macedonianus, sese interrogabat : Non adorandus ergo (Spiritus sanctus)? Et respon- ders sibi ipse : Spiritus sanctus, inquit, longe abest ab hac dignitate. Quomodo enim ille adorandus, C qui nec Pater est, nec Filius ? Pater est, et Filium, quia Filius est : omnes igitur patres, omnes filios adoras. Sin vero non ideo ado- randus Pater, quia Pater; nec Filius, quia Filius ; sed propter ipsam naturam, investiganda nobis illa natura est. Ac si compertum fuerit, ejusdemn nature Spiritum quoque esse sanctum, adora illum: sin minus, ne adorato. Neque enim quæritur, an Spiritus sanctus sit vel Pater vel Filius: sed an ejusdem ac Pater et Filius sit naturæ. Hic ille sibi rursum objicit Orthodoxi nomine: Annon scriptum est : : Spiritus est Deus 1? , llle rursum : Deus est Spiritus : at non Spiritus ille est Deus : quid- quid enim Deus est, illud est Spiritus : at non quidquid est Spiritus, illud est Deus. Cui nos : Si scires donum Dei, et Scripturarum memoriam ha- heres, id utique non diceres. Non enim quidquid est Deus, Spiritus est. Nam et Moyses deus voca- tus est : c Ecce te constitui deum Pharaonis ; › sed etiam Aaronis fratris sui : « Erís illi in deum, et frater tuus erit propheta tuus "., Et Filius in Evangeliis ait de sanctis : « Si igitur illos dixit deos ad quos serino Dei factus est, et non potest solvi Scriptura "; › et, ‹ Deus deorum Dominus locutus est, et vocavit terram 18. . Et alibi scri- Joan. 1v, 24. * Exod. vi, 1. D . ibid. Joan. x, 55. Psal. xlix, 1. 1. Si Spiritus sanctus est Deus, aut Pater est, aut 2. Nos contra : Si ideo adoras Patrem, quia (16) Forte, αὐτῆς. Επιτ. 1. Εἰ ἔστι Θεὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἔστι Πατήρ 2. Ἡμεῖς δὲ πρὸς αὐτόν· Εἰ μὲν διὰ τοῦτο προσ

δύναται ἡ Γραφὴ λυθῆναι·, και, ο Θεός θεῶν Κύ- Α ριος ἐλάλησε, καὶ ἐκάλεσε τὴν γῆν· ν καὶ ἐν ἑτέροις· • Όφθήσεται ὁ Θεὸς τῶν θεῶν (16) ἐν Σιών, και, « Ο Θεὸς ἔστη ἐν συναγωγῇ θεῶν, καὶ ἐν μέσῳ δὲ θεοὺς διακρινεῖ· ν καὶ, ο Θεοὺς οὐ κακολογήσεις, ο γέγραπται. Κατὰ γοῦν τὴν σὴν σοφίαν, εἰ πᾶν εἴ τι Θεὸς, τοῦτο καὶ Πνεῦμα, πάντες οἱ προειρημένοι ἄν- θρωποι καὶ θεοί, Πνεύματά εἰσιν. Εἰ δὲ θεὸς Μωσῆς, καὶ ἕκαστος τῶν προειρημένων, καὶ οὐ Πνεύματα, οὐκ ἄρα πᾶν εἴ τι Θεός, τοῦτο καὶ Πνεῦμα· οὐδὲ πᾶν εἴ τι Πνεῦμα, τοῦτο καὶ Θεός. Καὶ γὰρ τὰ δαιμόνια ὑμῶν τῶν αἱρετικῶν πνεύματά εἰσι, καὶ οὐκ εἰσὶ θεοί. • φησίν, ὡς οὐ θεολογεῖται τὸ Πνεῦμα, όμως κυριολο- γεῖται· γέγραπται γάρ·. Ὁ δὲ Κύριος τὸ Πνεῦμά ἐστιν. ο τι φησίν· Εἰπὲ αὐτὸς τὸ ἐπαγόμενον· • Οὗ δὲ τὸ Πνεῦμα Κυρίου, ἐκεῖ ἐλευθερία. » Περί τοῦ Κυρίου λέγει, φησίν, ὅτι ὁ Κύριος τὸ Πνεῦμά ἐστιν. Ἡμεῖς δὲ πρὸς αὐτόν· 'Αληθῶς τή, ο Φάσκον- τες εἶναι σοφοὶ ἐμωράνθησαν, ο περὶ ὑμῶν εἴρηται. Τοῦ γὰρ ἐπαγομένου φανερώς δεικνύντος, ὅτι τὸ Πνεῦμά ἐστιν, (16) οὗ εἴρηται, Ὁ δὲ Κύριος τὸ Πνεῦ - μά ἐστιν, ο ἠπάτησας αὐτὸς ἑαυτὸν, ἵνα ἐκ τοῦ στόμα - τό σ υ έλεγχος προέλθῃ, καὶ ἀκούσῃς, ὅτι « Ἐκ τοῦ στόματός σου κρινῶ σε, πονηρέ δοῦλε. » Τὸ γὰρ ἐπαγόμενόν ἐστιν· . Οὗ δὲ τὸ Πνεῦμα Κυρίου, ἐκεῖ ἐλευθερία. » Τὸ δὲ ἂν Πνεῦμα Κυρίου, Κυρίου ἐστὶ Πνεῦμα, ὅπερ εἴρηται Κύριος. Ὡς γὰρ Υἱὸς Κύριος ῶν, Κύριος ἐστιν· οὕτως τὸ Πνεῦμα, Κύριος ὂν, Κύ- ριός ἐστιν. : « τὸν ἠρώτα· Οὐδὲ προσκυνητόν ἐστιν; ἔπειτα αὐτὸς ἑαυτῷ· Οὐκ ἔστιν· οὐδὲ γὰρ γέγραπται. Εἶτα πάλιν λαβὼν Ορθοδόξου πρόσωπον, λέγει· Εἰ ἀνθρώποις προσεκύνησαν ἄνθρωποι, φέρε εἰπεῖν, ὡς Ναθὰν ὁ προφήτης τῷ Δαβίδ· γέγραπται γάρ· . Εἰσῆλθε κατά πρόσωπον τοῦ βασιλέως Ναθὰν ὁ προφήτης, καὶ προσεκύνησεν αὐτὸν ἐπὶ τὴν γῆν· ἡ διὰ τί μὴ καὶ τῷ Πνεύματι προσκυνήσομεν πρὸ πάντων ἀνθρώπων; Καὶ αὐτὸς ἑαυτῷ πάλιν ἐπάγει· « Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου προσκυνήσεις· ν μὴ καὶ τῷ Πνεύματι; Το Πνεῦμα Κύριος οὐκ ἔστιν· ἀλλ᾽ οὔτε Θεός· πῶς οὖν ἔσται προσκυνητὸν, μὴ ἐν ἐν τῷ τῆς προσκυνή- σεως ὅρῳ; • Οὐδεὶς γὰρ δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. » Δεῖ γὰρ ἀληθῶς τὸν προσαγόμενον Θεῷ, δι' ἑτέρου τῷ ἁγίῳ Πνεύματι προσάγεσθαι. Εἰ προσκυνήσω λοιπὸν τῷ ἁγίῳ Πνεύ ματι, διὰ τίνος ἢ ἐν τίνι προσκυνήσω προσαχθείς αὐτῷ; Τί οὖν ὑμεῖς πρὸς ταῦτα; Δικάσεται σε ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως Ναθὰν ὁ προφήτης, ὡς οὐ παρὰ τὸν νόμον πεποιηκὼς καὶ προσκυνήσας τον Δαβίδ. Προσ- ἤγαγες γὰρ τὸ ῥητὸν, ὡς ὀφείλων καταδικάσαι αὐτὸν • η περί. Τοις, CONTRA MACEDON. DIALOGUS I. plum est : « Videbitur Deus deorum in Sion ; et, ‹ Deús stetit in synagoga deorum, in medio autem deus dijudicat ; » et, • Diis non nialedi- ccs ". » Si ergo juxta sapientiam illam tuam. quidquid est Deus, illud est Spiritus, sane prædicti illi homines ac dii, Spiritus sunt. Quod si deus est Moyses, necnon singuli ex supra dictis hominibus (dii sunt) et non Spiritus, utique non quidquid est Deus, illud est Spiritus, neque quidquid est Spiri tus, illud est Deus. Nam damonia vestrum hæreti corum spiritus sunt, nec tamen sunt dii. cedanus, ait, Spiritum sanctum non vocari Deum, B at Dominus saltem vocatur; scriptum est enim : Dominus autem Spiritus est. • Tum subsequis tur : Die quod adjectum est: ‹ Ubi autem Spiritus Domini, ibi libertas ". » De Donino loquitur, in- quit, quia Dominus est Spiritus. Nos contra : Vere de vobis dictum est : « Dicentes se esse sapien- tes, stulti facti sunt s. Cum enim subsequentia aperte indicent esse Spiritum eum de quo dictu est, Dominus autem Spiritus est, tu te ipse decepisti, ut ex ore tuo te ipse coargueres, et au- dires : « De ore tuo te judico, serve nequam s. Nam illud subsequitur: Ubi autem Spiritus Do- mini, ibi libertas. » Qui vero Spiritus Domini est, ille est Domini Spiritus, qui dictus est Dominus. Quemadmodum enim Filius cum sit Dominus, Do- C minus est : ita et Spiritus cum sit Dominus, Domi- nus est. interrogabat : Annon adorandus ? ipse sibi respor- dit : Nequaquam ; id enim scriptum non est. Rur. sum usurpata Orthodoxi persona : Si homines ipsos adorarunt homines, puta Nathan propheta Daviden ; scriptum enim est: c Introivit in con- spectum regis Nathan propheta, et adoravit euth pronus in terram s ;» quare non præ omnibus ho- minibus Spiritum sanctum adorabimus? Ipse iterum sibi reponit : « Dominum Deum tuum adorabis ",, et non Spiritum. Spiritus non est Dominus, sel neque Deus quomodo igitur adorandus erit, qui non intra adorandorum limites comprehendatur? Nam, Nemo potest dicere Dominum Jesum, nisi in Spiritu sancto. ", Oportet enim eum qui ad Deum accedit, per alium accedere ad Spiritun sanctum. Si igitur Spiritum sanctum adoravero. per quem et a quo adductus accedam adoraturus? Quid vos ad hæc? In jus te vocabit Nathan pro- pheta in die judicii, ut qui contra legem non fece- rit, cum Davidem adoraret. Dictum enim illud attu- listi, ut ipsum videare transgressionis reum agere. Psal. LXXN, 4. Exod. xxi, 28. * | Cor. 11, 47. Psal. LXXXIIF, 8. * Luc. xis, 21. will Reg. 1, (16º) Sic Palat. In prius editis quædam desant. Cor. III, 3. (16'') Excidisse videtur 3. Inducta iterum ille Orthodoxi persona, Cond 3. Ετι πρόσωπον εἰσαγαγὼν Ὀρθοδόξου, Δῶμεν, 4. Καὶ πάλιν ἑαυτῷ πρόσωπον ποιησάμενος, ἑαυ 4. At ille iterum assumpta sibi persona, se ipse 24. s Matth. 1, 10. 4. Rom. 1,

δύναται ἡ Γραφὴ λυθῆναι·, και, ο Θεός θεῶν Κύ- Α ριος ἐλάλησε, καὶ ἐκάλεσε τὴν γῆν· ν καὶ ἐν ἑτέροις· • Όφθήσεται ὁ Θεὸς τῶν θεῶν (16) ἐν Σιών, και, « Ο Θεὸς ἔστη ἐν συναγωγῇ θεῶν, καὶ ἐν μέσῳ δὲ θεοὺς διακρινεῖ· ν καὶ, ο Θεοὺς οὐ κακολογήσεις, ο γέγραπται. Κατὰ γοῦν τὴν σὴν σοφίαν, εἰ πᾶν εἴ τι Θεὸς, τοῦτο καὶ Πνεῦμα, πάντες οἱ προειρημένοι ἄν- θρωποι καὶ θεοί, Πνεύματά εἰσιν. Εἰ δὲ θεὸς Μωσῆς, καὶ ἕκαστος τῶν προειρημένων, καὶ οὐ Πνεύματα, οὐκ ἄρα πᾶν εἴ τι Θεός, τοῦτο καὶ Πνεῦμα· οὐδὲ πᾶν εἴ τι Πνεῦμα, τοῦτο καὶ Θεός. Καὶ γὰρ τὰ δαιμόνια ὑμῶν τῶν αἱρετικῶν πνεύματά εἰσι, καὶ οὐκ εἰσὶ θεοί. • φησίν, ὡς οὐ θεολογεῖται τὸ Πνεῦμα, όμως κυριολο- γεῖται· γέγραπται γάρ·. Ὁ δὲ Κύριος τὸ Πνεῦμά ἐστιν. ο τι φησίν· Εἰπὲ αὐτὸς τὸ ἐπαγόμενον· • Οὗ δὲ τὸ Πνεῦμα Κυρίου, ἐκεῖ ἐλευθερία. » Περί τοῦ Κυρίου λέγει, φησίν, ὅτι ὁ Κύριος τὸ Πνεῦμά ἐστιν. Ἡμεῖς δὲ πρὸς αὐτόν· 'Αληθῶς τή, ο Φάσκον- τες εἶναι σοφοὶ ἐμωράνθησαν, ο περὶ ὑμῶν εἴρηται. Τοῦ γὰρ ἐπαγομένου φανερώς δεικνύντος, ὅτι τὸ Πνεῦμά ἐστιν, (16) οὗ εἴρηται, Ὁ δὲ Κύριος τὸ Πνεῦ - μά ἐστιν, ο ἠπάτησας αὐτὸς ἑαυτὸν, ἵνα ἐκ τοῦ στόμα - τό σ υ έλεγχος προέλθῃ, καὶ ἀκούσῃς, ὅτι « Ἐκ τοῦ στόματός σου κρινῶ σε, πονηρέ δοῦλε. » Τὸ γὰρ ἐπαγόμενόν ἐστιν· . Οὗ δὲ τὸ Πνεῦμα Κυρίου, ἐκεῖ ἐλευθερία. » Τὸ δὲ ἂν Πνεῦμα Κυρίου, Κυρίου ἐστὶ Πνεῦμα, ὅπερ εἴρηται Κύριος. Ὡς γὰρ Υἱὸς Κύριος ῶν, Κύριος ἐστιν· οὕτως τὸ Πνεῦμα, Κύριος ὂν, Κύ- ριός ἐστιν. : « τὸν ἠρώτα· Οὐδὲ προσκυνητόν ἐστιν; ἔπειτα αὐτὸς ἑαυτῷ· Οὐκ ἔστιν· οὐδὲ γὰρ γέγραπται. Εἶτα πάλιν λαβὼν Ορθοδόξου πρόσωπον, λέγει· Εἰ ἀνθρώποις προσεκύνησαν ἄνθρωποι, φέρε εἰπεῖν, ὡς Ναθὰν ὁ προφήτης τῷ Δαβίδ· γέγραπται γάρ· . Εἰσῆλθε κατά πρόσωπον τοῦ βασιλέως Ναθὰν ὁ προφήτης, καὶ προσεκύνησεν αὐτὸν ἐπὶ τὴν γῆν· ἡ διὰ τί μὴ καὶ τῷ Πνεύματι προσκυνήσομεν πρὸ πάντων ἀνθρώπων; Καὶ αὐτὸς ἑαυτῷ πάλιν ἐπάγει· « Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου προσκυνήσεις· ν μὴ καὶ τῷ Πνεύματι; Το Πνεῦμα Κύριος οὐκ ἔστιν· ἀλλ᾽ οὔτε Θεός· πῶς οὖν ἔσται προσκυνητὸν, μὴ ἐν ἐν τῷ τῆς προσκυνή- σεως ὅρῳ; • Οὐδεὶς γὰρ δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. » Δεῖ γὰρ ἀληθῶς τὸν προσαγόμενον Θεῷ, δι' ἑτέρου τῷ ἁγίῳ Πνεύματι προσάγεσθαι. Εἰ προσκυνήσω λοιπὸν τῷ ἁγίῳ Πνεύ ματι, διὰ τίνος ἢ ἐν τίνι προσκυνήσω προσαχθείς αὐτῷ; Τί οὖν ὑμεῖς πρὸς ταῦτα; Δικάσεται σε ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως Ναθὰν ὁ προφήτης, ὡς οὐ παρὰ τὸν νόμον πεποιηκὼς καὶ προσκυνήσας τον Δαβίδ. Προσ- ἤγαγες γὰρ τὸ ῥητὸν, ὡς ὀφείλων καταδικάσαι αὐτὸν • η περί. Τοις, CONTRA MACEDON. DIALOGUS I. plum est : « Videbitur Deus deorum in Sion ; et, ‹ Deús stetit in synagoga deorum, in medio autem deus dijudicat ; » et, • Diis non nialedi- ccs ". » Si ergo juxta sapientiam illam tuam. quidquid est Deus, illud est Spiritus, sane prædicti illi homines ac dii, Spiritus sunt. Quod si deus est Moyses, necnon singuli ex supra dictis hominibus (dii sunt) et non Spiritus, utique non quidquid est Deus, illud est Spiritus, neque quidquid est Spiri tus, illud est Deus. Nam damonia vestrum hæreti corum spiritus sunt, nec tamen sunt dii. cedanus, ait, Spiritum sanctum non vocari Deum, B at Dominus saltem vocatur; scriptum est enim : Dominus autem Spiritus est. • Tum subsequis tur : Die quod adjectum est: ‹ Ubi autem Spiritus Domini, ibi libertas ". » De Donino loquitur, in- quit, quia Dominus est Spiritus. Nos contra : Vere de vobis dictum est : « Dicentes se esse sapien- tes, stulti facti sunt s. Cum enim subsequentia aperte indicent esse Spiritum eum de quo dictu est, Dominus autem Spiritus est, tu te ipse decepisti, ut ex ore tuo te ipse coargueres, et au- dires : « De ore tuo te judico, serve nequam s. Nam illud subsequitur: Ubi autem Spiritus Do- mini, ibi libertas. » Qui vero Spiritus Domini est, ille est Domini Spiritus, qui dictus est Dominus. Quemadmodum enim Filius cum sit Dominus, Do- C minus est : ita et Spiritus cum sit Dominus, Domi- nus est. interrogabat : Annon adorandus ? ipse sibi respor- dit : Nequaquam ; id enim scriptum non est. Rur. sum usurpata Orthodoxi persona : Si homines ipsos adorarunt homines, puta Nathan propheta Daviden ; scriptum enim est: c Introivit in con- spectum regis Nathan propheta, et adoravit euth pronus in terram s ;» quare non præ omnibus ho- minibus Spiritum sanctum adorabimus? Ipse iterum sibi reponit : « Dominum Deum tuum adorabis ",, et non Spiritum. Spiritus non est Dominus, sel neque Deus quomodo igitur adorandus erit, qui non intra adorandorum limites comprehendatur? Nam, Nemo potest dicere Dominum Jesum, nisi in Spiritu sancto. ", Oportet enim eum qui ad Deum accedit, per alium accedere ad Spiritun sanctum. Si igitur Spiritum sanctum adoravero. per quem et a quo adductus accedam adoraturus? Quid vos ad hæc? In jus te vocabit Nathan pro- pheta in die judicii, ut qui contra legem non fece- rit, cum Davidem adoraret. Dictum enim illud attu- listi, ut ipsum videare transgressionis reum agere. Psal. LXXN, 4. Exod. xxi, 28. * | Cor. 11, 47. Psal. LXXXIIF, 8. * Luc. xis, 21. will Reg. 1, (16º) Sic Palat. In prius editis quædam desant. Cor. III, 3. (16'') Excidisse videtur 3. Inducta iterum ille Orthodoxi persona, Cond 3. Ετι πρόσωπον εἰσαγαγὼν Ὀρθοδόξου, Δῶμεν, 4. Καὶ πάλιν ἑαυτῷ πρόσωπον ποιησάμενος, ἑαυ 4. At ille iterum assumpta sibi persona, se ipse 24. s Matth. 1, 10. 4. Rom. 1,

Α παρανομήσαντα. Εἰ γὰρ ἐκεῖνος τῷ Δαβὶδ προσεκύ- νησε (γέγραπται δέ· « Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου προσκυ νήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις »), παρὰ τὸν νέο μον πεποίηκε κατὰ τὴν σὴν κατηγορίαν. Ἡμεῖς δὲ οὐ κατηγοροῦμεν τοῦ προφήτου· μὴ γένοιτο! ἀλλὰ διὰ τοῦτο μάλιστα λέγομεν προσκυνητὸν τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Οὐκ ἂν γὰρ τῷ Δαβὶδ προσεκύνησεν ὁ προ- φήτης, εἰ ψιλὸν ἄνθρωπον ἐγίνωσκεν· ἀλλὰ Χριστὸν Κυρίου διδαχθεὶς αὐτὸν εἶναι, ἐν ἐλαίῳ ἁγίῳ χρι- σθέντα, προσεκύνει αὐτὸν διὰ τὴν ἐν τῷ ἐλαίῳ τοῦ Πνεύματος ἐνέργειαν Στα αὐτῆς, ἥτις οὐκ εἰσακούσεται φωνῆς ἐπάδοντος, ο τὸ, ο Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου προσκυνήσεις, » ἀκούσας, τοῦ ἑξῆς οὐκ ἐπήκουσας, τοῦ, « Καὶ αὐτῷ μόνῳ λα Β τρεύσεις ; » Τοῦτο δὲ ποιεῖς, ἵνα μὴ ἀκούσῃς τὸ, Μόνῳ λατρεύσεις. » Τίνι ; τῷ Πατρὶ, ἢ τῷ Υἱῷ; Καὶ πῶς' μόνῳ ἐρεῖς; Ἐὰν ἧς Χριστιανὸς, ὅτι διὰ τὸ ταυτὸν τῆς φύσεως. Ἐὰν δειχθῇ οὖν καὶ τὸ Πνεῦμα τῆς αὐτῆς φύσεως, τὸ, ο Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου προς- κυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις, ο Πατέρα καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα λέγει, διὰ τὸ ταυτὸν τῆς φύσεως. Εἰ δὲ μὴ, ἀναγκασθήσῃ ἐπὶ ἑνὸς προσώπου δεχόμενος, τῷ (17) «Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις, ν ἢ τὸν Γϊν παρακού σασθαι, ἢ τὸν Πατέρα παραγράψασθαι. Ἐὰν οὖν δει- χθῇ τῆς αὐτῆς εἶναι φύσεως καὶ θεότητος τῷ Υἱῷ καὶ τῷ Πατρὶ, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐξ αὐτοῦ τοῦ Πα- τρὸς διὰ τοῦ Υἱοῦ ἐκχυθέν, καὶ προσκυνητὸν καὶ λατρευτὸν ἀποδειχθήσεται. Πειρασόμεθα δὲ σὺν εύ- μενείᾳ αὐτοῦ τοῦ Πνεύματος δεῖξαι ταυτὴν τὴν φύσιν ἐκ τῶν θείων λογίων. Καὶ τὸ, ο Οὐδεὶς γὰρ δύο ναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησοῦν εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, » οὐ κατὰ τῆς τοῦ Πνεύματός ἐστι προσκυνήσεως. Ως γὰρ αὐτὸν τὸν Θεὸν Πατέρα ἐν Πνεύματι καὶ ἀλη- θείᾳ προσκυνοῦντες, οὐκ ἀποστεροῦμεν τῆς ἀλη θείας τὴν προσκύνησιν, ἀλλ᾽ ἴσμεν, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς ἡ ἀλήθεια, καὶ ἐν Πνεύματι καὶ ἀληθεία προσκυνοῦντες τὸν Θεὸν, προσκυνοῦμεν τὴν ἀλήθειαν· οὕτω δὴ καὶ τὸ Πνεῦμα προσκυνοῦμεν, ὡς τὴν ἐλή θειαν. Εἰ δὲ, ἐπειδὴ ἐν Πνεύματι προσκυνοῦμεν, οἱ προσκυνεῖς τὸ Πνεῦμα, καὶ ἐπειδὴ ἐν ἀληθείᾳ προσ κυνοῦμεν, οὐ προσκυνεῖς τὴν ἀλήθειαν, καὶ νομίζεις δὲ ἐλαττοῦσθαι τὴν τοῦ Πνεύματος ἀξίαν, ἐπειδὴ ἐν αὐτῷ τὸν Υἱὸν Κύριον ὁμολογοῦμεν· ἐλαττώσεις ἄρα καὶ τὴν τοῦ Πατρὸς ἀξίαν, ἐπειδὴ ἡ οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Υἱὸν, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ὁ οὐράνιος ἑλκύσῃ αὐτὸν πρὸς αὐτόν. Τοῦτο γὰρ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ γέ- γραπται· καὶ ὁ Ἀπόστολος βοᾷ· « Πιστὸς ὁ Θεὸς, δι' οὗ ἐκλήθητε εἰς κοινωνίαν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ. » Καὶ αὐτὸς ὁ Πατὴρ ἐν τοῖς προφήταις, πρὸς αὐτὸν τὸν Υἱὸν λέγει· . Ἰδοὺ προσήλυτοι διελεύσονται σου δι' ἐμοῦ. » Εἰ δὲ καὶ διὰ τοῦ Πατρὸς πρὸς τὸν Υἱόν καλούμεθα, οὐκ ἐλαττοῦσθαι (17') ἄρα τούτου ένεκε τῆς ἀξίας τὸ Πνεῦμα. Προσαγόμεθα τῷ Πνεύματι. Ανά- γνωθι τὰς Γραφὰς καὶ μάθε, ὅτι, ὥσπερ διὰ τοῦ Πατρὸς πρὸς τὸν Υἱόν, καὶ διὰ τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὸν έλαττονται. S. ATHANASIUS. - SPURIA. Nam si ille Davidem adoraverit, cum scriptum sit : Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli ser- vies : y te accusante reus est violata legis. Nos porro prophetam minime incusamus, absit! quin- imo ea potissimum de causa Spiritum sanctum dicimus adorandum. Neque enim Davidem adoras- set propheta, si nudum hominem agnovisset. At edoctus illum esse Christum Domini, oleo sancto inunctum adorabat illum, ob Spiritus sancti in oleo efficaciam. surdæ et obturantis aures suas, quæ non exaudiet vocem incantantium "., cum audieris illud : • Dominum Deum tuum adorabis; quod sequitur non audisti : « Et illi soli servies? » Id nimirum agis ut ne audius : • Soli servies. » Cui? Patrine an Filio? Ecqua ratione soli dices? Si Christianus es, aies ob naturæ identitatem. Quod si demon- stretur Spiritum sanctum ejusdem esse naturæ, illud Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli serries, de Patre, Filio et Spiritu sancto di- citur, ob naturæ identitatem. Sin minus, cogeris, cum de unica persona illud accipias: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies; aut Fio lium repudiare aut Patrem expungere. Si ergo commonstratum fuerit, Spiritum, qui ex Patre per Filium effunditur, ejusdem esse naturæ ac deitatis alque Filius et Pater, sane adorandus esse ac co- lendus ostendetur. Ejusdem porro Spiritus gratia, eam ipsam naturam ex divinis conabimur oraculis declarare. Et vero illud : • Nemo enim potest dicere Dominum Jesum, nisi in Spiritu san- cto, nihil probat contra adorationem Spiritus sancti. Sicut enim cum ipsum Deum Patrem in Spiritu et veritate adoramus, non excludimus veri- tatis adorationem, sed scimus veritatem ipsum esse Filium, atque in Spiritu et veritate adorantes Deum, adoramus ipsam veritatem ; ita et Spiritum adoramus, quemadmodum et veritatem. Quod si, quoniam in Spiritu adoramus, ideo non adoras Spi. ritum : et si, quoniam in veritate adorainus, non ado- ras veritatem, arbitrarisque nuinui Spiritus sancti dignitatem, quod in ipso Filium Dominum esse con- fiteamur, minues certe el Patris dignitatem, siqui- dem . nemo venit ad Filium, nisi quem Pater D cœlestis traxerit ad ipsum *. » Hoc enim in Evan- gelio scriptum est: Apostolusque clamat: Fide- lis Deus, per quem vocati estis ad communionem Filii ejus Et Pater ipse in prophetis ad ipsum dicit Filium: Ecce proselyti ad te venient per me “. › Quod si per Patrem ad Filium vocamur, non idcirco dignitate minor est Spiritus sanctus. Introducimur, ais, Spiritu : lege Scripturas el disce quod, quemadmodum per Patrum ad Filium, ita per Filium ad Patrem. Sunt enim hac, uti su- pra dictum est, reciproca. Quemadmodum itaque • • C ss Deut. vi, (17') lege IDea. 5. Πῶς δὲ, ο ὡσεὶ ἀσπίδος κωφῆς καὶ βυούσης τα 5. Quid porro causæ est quod, • sicut aspidis (17) Forte leg. δεχόμενος το, Κυρίῳ, etc. ED. PATR. 13. „ Psal. Lvit, 5, 6. 30 Joan. vi, H. ". 1 Cor. 1, 9. ss Isa. Liv, 15.

Α παρανομήσαντα. Εἰ γὰρ ἐκεῖνος τῷ Δαβὶδ προσεκύ- νησε (γέγραπται δέ· « Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου προσκυ νήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις »), παρὰ τὸν νέο μον πεποίηκε κατὰ τὴν σὴν κατηγορίαν. Ἡμεῖς δὲ οὐ κατηγοροῦμεν τοῦ προφήτου· μὴ γένοιτο! ἀλλὰ διὰ τοῦτο μάλιστα λέγομεν προσκυνητὸν τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Οὐκ ἂν γὰρ τῷ Δαβὶδ προσεκύνησεν ὁ προ- φήτης, εἰ ψιλὸν ἄνθρωπον ἐγίνωσκεν· ἀλλὰ Χριστὸν Κυρίου διδαχθεὶς αὐτὸν εἶναι, ἐν ἐλαίῳ ἁγίῳ χρι- σθέντα, προσεκύνει αὐτὸν διὰ τὴν ἐν τῷ ἐλαίῳ τοῦ Πνεύματος ἐνέργειαν Στα αὐτῆς, ἥτις οὐκ εἰσακούσεται φωνῆς ἐπάδοντος, ο τὸ, ο Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου προσκυνήσεις, » ἀκούσας, τοῦ ἑξῆς οὐκ ἐπήκουσας, τοῦ, « Καὶ αὐτῷ μόνῳ λα Β τρεύσεις ; » Τοῦτο δὲ ποιεῖς, ἵνα μὴ ἀκούσῃς τὸ, Μόνῳ λατρεύσεις. » Τίνι ; τῷ Πατρὶ, ἢ τῷ Υἱῷ; Καὶ πῶς' μόνῳ ἐρεῖς; Ἐὰν ἧς Χριστιανὸς, ὅτι διὰ τὸ ταυτὸν τῆς φύσεως. Ἐὰν δειχθῇ οὖν καὶ τὸ Πνεῦμα τῆς αὐτῆς φύσεως, τὸ, ο Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου προς- κυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις, ο Πατέρα καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα λέγει, διὰ τὸ ταυτὸν τῆς φύσεως. Εἰ δὲ μὴ, ἀναγκασθήσῃ ἐπὶ ἑνὸς προσώπου δεχόμενος, τῷ (17) «Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις, ν ἢ τὸν Γϊν παρακού σασθαι, ἢ τὸν Πατέρα παραγράψασθαι. Ἐὰν οὖν δει- χθῇ τῆς αὐτῆς εἶναι φύσεως καὶ θεότητος τῷ Υἱῷ καὶ τῷ Πατρὶ, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐξ αὐτοῦ τοῦ Πα- τρὸς διὰ τοῦ Υἱοῦ ἐκχυθέν, καὶ προσκυνητὸν καὶ λατρευτὸν ἀποδειχθήσεται. Πειρασόμεθα δὲ σὺν εύ- μενείᾳ αὐτοῦ τοῦ Πνεύματος δεῖξαι ταυτὴν τὴν φύσιν ἐκ τῶν θείων λογίων. Καὶ τὸ, ο Οὐδεὶς γὰρ δύο ναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησοῦν εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, » οὐ κατὰ τῆς τοῦ Πνεύματός ἐστι προσκυνήσεως. Ως γὰρ αὐτὸν τὸν Θεὸν Πατέρα ἐν Πνεύματι καὶ ἀλη- θείᾳ προσκυνοῦντες, οὐκ ἀποστεροῦμεν τῆς ἀλη θείας τὴν προσκύνησιν, ἀλλ᾽ ἴσμεν, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς ἡ ἀλήθεια, καὶ ἐν Πνεύματι καὶ ἀληθεία προσκυνοῦντες τὸν Θεὸν, προσκυνοῦμεν τὴν ἀλήθειαν· οὕτω δὴ καὶ τὸ Πνεῦμα προσκυνοῦμεν, ὡς τὴν ἐλή θειαν. Εἰ δὲ, ἐπειδὴ ἐν Πνεύματι προσκυνοῦμεν, οἱ προσκυνεῖς τὸ Πνεῦμα, καὶ ἐπειδὴ ἐν ἀληθείᾳ προσ κυνοῦμεν, οὐ προσκυνεῖς τὴν ἀλήθειαν, καὶ νομίζεις δὲ ἐλαττοῦσθαι τὴν τοῦ Πνεύματος ἀξίαν, ἐπειδὴ ἐν αὐτῷ τὸν Υἱὸν Κύριον ὁμολογοῦμεν· ἐλαττώσεις ἄρα καὶ τὴν τοῦ Πατρὸς ἀξίαν, ἐπειδὴ ἡ οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Υἱὸν, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ὁ οὐράνιος ἑλκύσῃ αὐτὸν πρὸς αὐτόν. Τοῦτο γὰρ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ γέ- γραπται· καὶ ὁ Ἀπόστολος βοᾷ· « Πιστὸς ὁ Θεὸς, δι' οὗ ἐκλήθητε εἰς κοινωνίαν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ. » Καὶ αὐτὸς ὁ Πατὴρ ἐν τοῖς προφήταις, πρὸς αὐτὸν τὸν Υἱὸν λέγει· . Ἰδοὺ προσήλυτοι διελεύσονται σου δι' ἐμοῦ. » Εἰ δὲ καὶ διὰ τοῦ Πατρὸς πρὸς τὸν Υἱόν καλούμεθα, οὐκ ἐλαττοῦσθαι (17') ἄρα τούτου ένεκε τῆς ἀξίας τὸ Πνεῦμα. Προσαγόμεθα τῷ Πνεύματι. Ανά- γνωθι τὰς Γραφὰς καὶ μάθε, ὅτι, ὥσπερ διὰ τοῦ Πατρὸς πρὸς τὸν Υἱόν, καὶ διὰ τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὸν έλαττονται. S. ATHANASIUS. - SPURIA. Nam si ille Davidem adoraverit, cum scriptum sit : Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli ser- vies : y te accusante reus est violata legis. Nos porro prophetam minime incusamus, absit! quin- imo ea potissimum de causa Spiritum sanctum dicimus adorandum. Neque enim Davidem adoras- set propheta, si nudum hominem agnovisset. At edoctus illum esse Christum Domini, oleo sancto inunctum adorabat illum, ob Spiritus sancti in oleo efficaciam. surdæ et obturantis aures suas, quæ non exaudiet vocem incantantium "., cum audieris illud : • Dominum Deum tuum adorabis; quod sequitur non audisti : « Et illi soli servies? » Id nimirum agis ut ne audius : • Soli servies. » Cui? Patrine an Filio? Ecqua ratione soli dices? Si Christianus es, aies ob naturæ identitatem. Quod si demon- stretur Spiritum sanctum ejusdem esse naturæ, illud Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli serries, de Patre, Filio et Spiritu sancto di- citur, ob naturæ identitatem. Sin minus, cogeris, cum de unica persona illud accipias: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies; aut Fio lium repudiare aut Patrem expungere. Si ergo commonstratum fuerit, Spiritum, qui ex Patre per Filium effunditur, ejusdem esse naturæ ac deitatis alque Filius et Pater, sane adorandus esse ac co- lendus ostendetur. Ejusdem porro Spiritus gratia, eam ipsam naturam ex divinis conabimur oraculis declarare. Et vero illud : • Nemo enim potest dicere Dominum Jesum, nisi in Spiritu san- cto, nihil probat contra adorationem Spiritus sancti. Sicut enim cum ipsum Deum Patrem in Spiritu et veritate adoramus, non excludimus veri- tatis adorationem, sed scimus veritatem ipsum esse Filium, atque in Spiritu et veritate adorantes Deum, adoramus ipsam veritatem ; ita et Spiritum adoramus, quemadmodum et veritatem. Quod si, quoniam in Spiritu adoramus, ideo non adoras Spi. ritum : et si, quoniam in veritate adorainus, non ado- ras veritatem, arbitrarisque nuinui Spiritus sancti dignitatem, quod in ipso Filium Dominum esse con- fiteamur, minues certe el Patris dignitatem, siqui- dem . nemo venit ad Filium, nisi quem Pater D cœlestis traxerit ad ipsum *. » Hoc enim in Evan- gelio scriptum est: Apostolusque clamat: Fide- lis Deus, per quem vocati estis ad communionem Filii ejus Et Pater ipse in prophetis ad ipsum dicit Filium: Ecce proselyti ad te venient per me “. › Quod si per Patrem ad Filium vocamur, non idcirco dignitate minor est Spiritus sanctus. Introducimur, ais, Spiritu : lege Scripturas el disce quod, quemadmodum per Patrum ad Filium, ita per Filium ad Patrem. Sunt enim hac, uti su- pra dictum est, reciproca. Quemadmodum itaque • • C ss Deut. vi, (17') lege IDea. 5. Πῶς δὲ, ο ὡσεὶ ἀσπίδος κωφῆς καὶ βυούσης τα 5. Quid porro causæ est quod, • sicut aspidis (17) Forte leg. δεχόμενος το, Κυρίῳ, etc. ED. PATR. 13. „ Psal. Lvit, 5, 6. 30 Joan. vi, H. ". 1 Cor. 1, 9. ss Isa. Liv, 15.

Α παρανομήσαντα. Εἰ γὰρ ἐκεῖνος τῷ Δαβὶδ προσεκύ- νησε (γέγραπται δέ· « Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου προσκυ νήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις »), παρὰ τὸν νέο μον πεποίηκε κατὰ τὴν σὴν κατηγορίαν. Ἡμεῖς δὲ οὐ κατηγοροῦμεν τοῦ προφήτου· μὴ γένοιτο! ἀλλὰ διὰ τοῦτο μάλιστα λέγομεν προσκυνητὸν τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Οὐκ ἂν γὰρ τῷ Δαβὶδ προσεκύνησεν ὁ προ- φήτης, εἰ ψιλὸν ἄνθρωπον ἐγίνωσκεν· ἀλλὰ Χριστὸν Κυρίου διδαχθεὶς αὐτὸν εἶναι, ἐν ἐλαίῳ ἁγίῳ χρι- σθέντα, προσεκύνει αὐτὸν διὰ τὴν ἐν τῷ ἐλαίῳ τοῦ Πνεύματος ἐνέργειαν Στα αὐτῆς, ἥτις οὐκ εἰσακούσεται φωνῆς ἐπάδοντος, ο τὸ, ο Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου προσκυνήσεις, » ἀκούσας, τοῦ ἑξῆς οὐκ ἐπήκουσας, τοῦ, « Καὶ αὐτῷ μόνῳ λα Β τρεύσεις ; » Τοῦτο δὲ ποιεῖς, ἵνα μὴ ἀκούσῃς τὸ, Μόνῳ λατρεύσεις. » Τίνι ; τῷ Πατρὶ, ἢ τῷ Υἱῷ; Καὶ πῶς' μόνῳ ἐρεῖς; Ἐὰν ἧς Χριστιανὸς, ὅτι διὰ τὸ ταυτὸν τῆς φύσεως. Ἐὰν δειχθῇ οὖν καὶ τὸ Πνεῦμα τῆς αὐτῆς φύσεως, τὸ, ο Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου προς- κυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις, ο Πατέρα καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα λέγει, διὰ τὸ ταυτὸν τῆς φύσεως. Εἰ δὲ μὴ, ἀναγκασθήσῃ ἐπὶ ἑνὸς προσώπου δεχόμενος, τῷ (17) «Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις, ν ἢ τὸν Γϊν παρακού σασθαι, ἢ τὸν Πατέρα παραγράψασθαι. Ἐὰν οὖν δει- χθῇ τῆς αὐτῆς εἶναι φύσεως καὶ θεότητος τῷ Υἱῷ καὶ τῷ Πατρὶ, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐξ αὐτοῦ τοῦ Πα- τρὸς διὰ τοῦ Υἱοῦ ἐκχυθέν, καὶ προσκυνητὸν καὶ λατρευτὸν ἀποδειχθήσεται. Πειρασόμεθα δὲ σὺν εύ- μενείᾳ αὐτοῦ τοῦ Πνεύματος δεῖξαι ταυτὴν τὴν φύσιν ἐκ τῶν θείων λογίων. Καὶ τὸ, ο Οὐδεὶς γὰρ δύο ναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησοῦν εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, » οὐ κατὰ τῆς τοῦ Πνεύματός ἐστι προσκυνήσεως. Ως γὰρ αὐτὸν τὸν Θεὸν Πατέρα ἐν Πνεύματι καὶ ἀλη- θείᾳ προσκυνοῦντες, οὐκ ἀποστεροῦμεν τῆς ἀλη θείας τὴν προσκύνησιν, ἀλλ᾽ ἴσμεν, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς ἡ ἀλήθεια, καὶ ἐν Πνεύματι καὶ ἀληθεία προσκυνοῦντες τὸν Θεὸν, προσκυνοῦμεν τὴν ἀλήθειαν· οὕτω δὴ καὶ τὸ Πνεῦμα προσκυνοῦμεν, ὡς τὴν ἐλή θειαν. Εἰ δὲ, ἐπειδὴ ἐν Πνεύματι προσκυνοῦμεν, οἱ προσκυνεῖς τὸ Πνεῦμα, καὶ ἐπειδὴ ἐν ἀληθείᾳ προσ κυνοῦμεν, οὐ προσκυνεῖς τὴν ἀλήθειαν, καὶ νομίζεις δὲ ἐλαττοῦσθαι τὴν τοῦ Πνεύματος ἀξίαν, ἐπειδὴ ἐν αὐτῷ τὸν Υἱὸν Κύριον ὁμολογοῦμεν· ἐλαττώσεις ἄρα καὶ τὴν τοῦ Πατρὸς ἀξίαν, ἐπειδὴ ἡ οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Υἱὸν, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ὁ οὐράνιος ἑλκύσῃ αὐτὸν πρὸς αὐτόν. Τοῦτο γὰρ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ γέ- γραπται· καὶ ὁ Ἀπόστολος βοᾷ· « Πιστὸς ὁ Θεὸς, δι' οὗ ἐκλήθητε εἰς κοινωνίαν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ. » Καὶ αὐτὸς ὁ Πατὴρ ἐν τοῖς προφήταις, πρὸς αὐτὸν τὸν Υἱὸν λέγει· . Ἰδοὺ προσήλυτοι διελεύσονται σου δι' ἐμοῦ. » Εἰ δὲ καὶ διὰ τοῦ Πατρὸς πρὸς τὸν Υἱόν καλούμεθα, οὐκ ἐλαττοῦσθαι (17') ἄρα τούτου ένεκε τῆς ἀξίας τὸ Πνεῦμα. Προσαγόμεθα τῷ Πνεύματι. Ανά- γνωθι τὰς Γραφὰς καὶ μάθε, ὅτι, ὥσπερ διὰ τοῦ Πατρὸς πρὸς τὸν Υἱόν, καὶ διὰ τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὸν έλαττονται. S. ATHANASIUS. - SPURIA. Nam si ille Davidem adoraverit, cum scriptum sit : Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli ser- vies : y te accusante reus est violata legis. Nos porro prophetam minime incusamus, absit! quin- imo ea potissimum de causa Spiritum sanctum dicimus adorandum. Neque enim Davidem adoras- set propheta, si nudum hominem agnovisset. At edoctus illum esse Christum Domini, oleo sancto inunctum adorabat illum, ob Spiritus sancti in oleo efficaciam. surdæ et obturantis aures suas, quæ non exaudiet vocem incantantium "., cum audieris illud : • Dominum Deum tuum adorabis; quod sequitur non audisti : « Et illi soli servies? » Id nimirum agis ut ne audius : • Soli servies. » Cui? Patrine an Filio? Ecqua ratione soli dices? Si Christianus es, aies ob naturæ identitatem. Quod si demon- stretur Spiritum sanctum ejusdem esse naturæ, illud Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli serries, de Patre, Filio et Spiritu sancto di- citur, ob naturæ identitatem. Sin minus, cogeris, cum de unica persona illud accipias: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies; aut Fio lium repudiare aut Patrem expungere. Si ergo commonstratum fuerit, Spiritum, qui ex Patre per Filium effunditur, ejusdem esse naturæ ac deitatis alque Filius et Pater, sane adorandus esse ac co- lendus ostendetur. Ejusdem porro Spiritus gratia, eam ipsam naturam ex divinis conabimur oraculis declarare. Et vero illud : • Nemo enim potest dicere Dominum Jesum, nisi in Spiritu san- cto, nihil probat contra adorationem Spiritus sancti. Sicut enim cum ipsum Deum Patrem in Spiritu et veritate adoramus, non excludimus veri- tatis adorationem, sed scimus veritatem ipsum esse Filium, atque in Spiritu et veritate adorantes Deum, adoramus ipsam veritatem ; ita et Spiritum adoramus, quemadmodum et veritatem. Quod si, quoniam in Spiritu adoramus, ideo non adoras Spi. ritum : et si, quoniam in veritate adorainus, non ado- ras veritatem, arbitrarisque nuinui Spiritus sancti dignitatem, quod in ipso Filium Dominum esse con- fiteamur, minues certe el Patris dignitatem, siqui- dem . nemo venit ad Filium, nisi quem Pater D cœlestis traxerit ad ipsum *. » Hoc enim in Evan- gelio scriptum est: Apostolusque clamat: Fide- lis Deus, per quem vocati estis ad communionem Filii ejus Et Pater ipse in prophetis ad ipsum dicit Filium: Ecce proselyti ad te venient per me “. › Quod si per Patrem ad Filium vocamur, non idcirco dignitate minor est Spiritus sanctus. Introducimur, ais, Spiritu : lege Scripturas el disce quod, quemadmodum per Patrum ad Filium, ita per Filium ad Patrem. Sunt enim hac, uti su- pra dictum est, reciproca. Quemadmodum itaque • • C ss Deut. vi, (17') lege IDea. 5. Πῶς δὲ, ο ὡσεὶ ἀσπίδος κωφῆς καὶ βυούσης τα 5. Quid porro causæ est quod, • sicut aspidis (17) Forte leg. δεχόμενος το, Κυρίῳ, etc. ED. PATR. 13. „ Psal. Lvit, 5, 6. 30 Joan. vi, H. ". 1 Cor. 1, 9. ss Isa. Liv, 15.

Α παρανομήσαντα. Εἰ γὰρ ἐκεῖνος τῷ Δαβὶδ προσεκύ- νησε (γέγραπται δέ· « Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου προσκυ νήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις »), παρὰ τὸν νέο μον πεποίηκε κατὰ τὴν σὴν κατηγορίαν. Ἡμεῖς δὲ οὐ κατηγοροῦμεν τοῦ προφήτου· μὴ γένοιτο! ἀλλὰ διὰ τοῦτο μάλιστα λέγομεν προσκυνητὸν τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Οὐκ ἂν γὰρ τῷ Δαβὶδ προσεκύνησεν ὁ προ- φήτης, εἰ ψιλὸν ἄνθρωπον ἐγίνωσκεν· ἀλλὰ Χριστὸν Κυρίου διδαχθεὶς αὐτὸν εἶναι, ἐν ἐλαίῳ ἁγίῳ χρι- σθέντα, προσεκύνει αὐτὸν διὰ τὴν ἐν τῷ ἐλαίῳ τοῦ Πνεύματος ἐνέργειαν Στα αὐτῆς, ἥτις οὐκ εἰσακούσεται φωνῆς ἐπάδοντος, ο τὸ, ο Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου προσκυνήσεις, » ἀκούσας, τοῦ ἑξῆς οὐκ ἐπήκουσας, τοῦ, « Καὶ αὐτῷ μόνῳ λα Β τρεύσεις ; » Τοῦτο δὲ ποιεῖς, ἵνα μὴ ἀκούσῃς τὸ, Μόνῳ λατρεύσεις. » Τίνι ; τῷ Πατρὶ, ἢ τῷ Υἱῷ; Καὶ πῶς' μόνῳ ἐρεῖς; Ἐὰν ἧς Χριστιανὸς, ὅτι διὰ τὸ ταυτὸν τῆς φύσεως. Ἐὰν δειχθῇ οὖν καὶ τὸ Πνεῦμα τῆς αὐτῆς φύσεως, τὸ, ο Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου προς- κυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις, ο Πατέρα καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα λέγει, διὰ τὸ ταυτὸν τῆς φύσεως. Εἰ δὲ μὴ, ἀναγκασθήσῃ ἐπὶ ἑνὸς προσώπου δεχόμενος, τῷ (17) «Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις, ν ἢ τὸν Γϊν παρακού σασθαι, ἢ τὸν Πατέρα παραγράψασθαι. Ἐὰν οὖν δει- χθῇ τῆς αὐτῆς εἶναι φύσεως καὶ θεότητος τῷ Υἱῷ καὶ τῷ Πατρὶ, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐξ αὐτοῦ τοῦ Πα- τρὸς διὰ τοῦ Υἱοῦ ἐκχυθέν, καὶ προσκυνητὸν καὶ λατρευτὸν ἀποδειχθήσεται. Πειρασόμεθα δὲ σὺν εύ- μενείᾳ αὐτοῦ τοῦ Πνεύματος δεῖξαι ταυτὴν τὴν φύσιν ἐκ τῶν θείων λογίων. Καὶ τὸ, ο Οὐδεὶς γὰρ δύο ναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησοῦν εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, » οὐ κατὰ τῆς τοῦ Πνεύματός ἐστι προσκυνήσεως. Ως γὰρ αὐτὸν τὸν Θεὸν Πατέρα ἐν Πνεύματι καὶ ἀλη- θείᾳ προσκυνοῦντες, οὐκ ἀποστεροῦμεν τῆς ἀλη θείας τὴν προσκύνησιν, ἀλλ᾽ ἴσμεν, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς ἡ ἀλήθεια, καὶ ἐν Πνεύματι καὶ ἀληθεία προσκυνοῦντες τὸν Θεὸν, προσκυνοῦμεν τὴν ἀλήθειαν· οὕτω δὴ καὶ τὸ Πνεῦμα προσκυνοῦμεν, ὡς τὴν ἐλή θειαν. Εἰ δὲ, ἐπειδὴ ἐν Πνεύματι προσκυνοῦμεν, οἱ προσκυνεῖς τὸ Πνεῦμα, καὶ ἐπειδὴ ἐν ἀληθείᾳ προσ κυνοῦμεν, οὐ προσκυνεῖς τὴν ἀλήθειαν, καὶ νομίζεις δὲ ἐλαττοῦσθαι τὴν τοῦ Πνεύματος ἀξίαν, ἐπειδὴ ἐν αὐτῷ τὸν Υἱὸν Κύριον ὁμολογοῦμεν· ἐλαττώσεις ἄρα καὶ τὴν τοῦ Πατρὸς ἀξίαν, ἐπειδὴ ἡ οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Υἱὸν, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ὁ οὐράνιος ἑλκύσῃ αὐτὸν πρὸς αὐτόν. Τοῦτο γὰρ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ γέ- γραπται· καὶ ὁ Ἀπόστολος βοᾷ· « Πιστὸς ὁ Θεὸς, δι' οὗ ἐκλήθητε εἰς κοινωνίαν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ. » Καὶ αὐτὸς ὁ Πατὴρ ἐν τοῖς προφήταις, πρὸς αὐτὸν τὸν Υἱὸν λέγει· . Ἰδοὺ προσήλυτοι διελεύσονται σου δι' ἐμοῦ. » Εἰ δὲ καὶ διὰ τοῦ Πατρὸς πρὸς τὸν Υἱόν καλούμεθα, οὐκ ἐλαττοῦσθαι (17') ἄρα τούτου ένεκε τῆς ἀξίας τὸ Πνεῦμα. Προσαγόμεθα τῷ Πνεύματι. Ανά- γνωθι τὰς Γραφὰς καὶ μάθε, ὅτι, ὥσπερ διὰ τοῦ Πατρὸς πρὸς τὸν Υἱόν, καὶ διὰ τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὸν έλαττονται. S. ATHANASIUS. - SPURIA. Nam si ille Davidem adoraverit, cum scriptum sit : Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli ser- vies : y te accusante reus est violata legis. Nos porro prophetam minime incusamus, absit! quin- imo ea potissimum de causa Spiritum sanctum dicimus adorandum. Neque enim Davidem adoras- set propheta, si nudum hominem agnovisset. At edoctus illum esse Christum Domini, oleo sancto inunctum adorabat illum, ob Spiritus sancti in oleo efficaciam. surdæ et obturantis aures suas, quæ non exaudiet vocem incantantium "., cum audieris illud : • Dominum Deum tuum adorabis; quod sequitur non audisti : « Et illi soli servies? » Id nimirum agis ut ne audius : • Soli servies. » Cui? Patrine an Filio? Ecqua ratione soli dices? Si Christianus es, aies ob naturæ identitatem. Quod si demon- stretur Spiritum sanctum ejusdem esse naturæ, illud Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli serries, de Patre, Filio et Spiritu sancto di- citur, ob naturæ identitatem. Sin minus, cogeris, cum de unica persona illud accipias: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies; aut Fio lium repudiare aut Patrem expungere. Si ergo commonstratum fuerit, Spiritum, qui ex Patre per Filium effunditur, ejusdem esse naturæ ac deitatis alque Filius et Pater, sane adorandus esse ac co- lendus ostendetur. Ejusdem porro Spiritus gratia, eam ipsam naturam ex divinis conabimur oraculis declarare. Et vero illud : • Nemo enim potest dicere Dominum Jesum, nisi in Spiritu san- cto, nihil probat contra adorationem Spiritus sancti. Sicut enim cum ipsum Deum Patrem in Spiritu et veritate adoramus, non excludimus veri- tatis adorationem, sed scimus veritatem ipsum esse Filium, atque in Spiritu et veritate adorantes Deum, adoramus ipsam veritatem ; ita et Spiritum adoramus, quemadmodum et veritatem. Quod si, quoniam in Spiritu adoramus, ideo non adoras Spi. ritum : et si, quoniam in veritate adorainus, non ado- ras veritatem, arbitrarisque nuinui Spiritus sancti dignitatem, quod in ipso Filium Dominum esse con- fiteamur, minues certe el Patris dignitatem, siqui- dem . nemo venit ad Filium, nisi quem Pater D cœlestis traxerit ad ipsum *. » Hoc enim in Evan- gelio scriptum est: Apostolusque clamat: Fide- lis Deus, per quem vocati estis ad communionem Filii ejus Et Pater ipse in prophetis ad ipsum dicit Filium: Ecce proselyti ad te venient per me “. › Quod si per Patrem ad Filium vocamur, non idcirco dignitate minor est Spiritus sanctus. Introducimur, ais, Spiritu : lege Scripturas el disce quod, quemadmodum per Patrum ad Filium, ita per Filium ad Patrem. Sunt enim hac, uti su- pra dictum est, reciproca. Quemadmodum itaque • • C ss Deut. vi, (17') lege IDea. 5. Πῶς δὲ, ο ὡσεὶ ἀσπίδος κωφῆς καὶ βυούσης τα 5. Quid porro causæ est quod, • sicut aspidis (17) Forte leg. δεχόμενος το, Κυρίῳ, etc. ED. PATR. 13. „ Psal. Lvit, 5, 6. 30 Joan. vi, H. ". 1 Cor. 1, 9. ss Isa. Liv, 15.

Πατέρα. Αντιστρέφει γάρ, καθώς προαποδέδοται. ὡς οὖν διὰ τοῦ Πατρὸς πρὸς τὸν Υἱόν, οὕτως διὰ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὸ Πνεῦμα. Οὐ γὰρ πρότερον ἐνοικήσαντος τοῖς ἀποστόλοις τοῦ Πατρός, ἐγνώσθη ὁ Υἱός· ἀλλὰ πρότερον αὐτῶν γνόν των τὸν Υἱὸν, καὶ μαθητευθέντων, καὶ ἀποσταλέν- των δύο δύο, ώς γέγραπται, καὶ γραφέντων αὐτῶν τῶν ὀνομάτων ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ καταξιωθέντων τῆς θείας θεοπτείας ἐν τῇ ὀπτασία τῆς ἀναστά σεως, τότε δέδοται αὐτοῖς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, ὁδηγοῦντος αὐτοὺς πρὸς τὴν τοῦ Πνεύματ τος χάριν. Καὶ ὥσπερ λέγοντες Κύριον Ἰησοῦν, ἐκ τῆς οδηγίας αὐτοῦ τοῦ Πνεύματος τοῦτο γνόντες εἰρήκαμεν· οὕτως οδηγούμενοι παρὰ τοῦ Υἱοῦ εἰς τὴν τοῦ Πνεύματος γνῶσιν, ἐβαπτίσθημεν εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα· δηλονότι ἀποκαλύψαντος τοῦ Υἱοῦ τὴν εἰς τὸ Πνεῦμα μυσταγωγίαν. ἅγιον, εἰς ὃ ἐβαπτίσθης; Τί γὰρ ἄρα μεῖζόν ἐστι, προσκύνησις ἢ βάπτισμα; Πῶς δὲ οὐχ ὁμολογούμε νόν ἐστιν, ὅτι τῆς προσκυνήσεως τὸ βάπτισμα μεῖ ζον, ὅπου γε καὶ κατηχούμενοι προσκυνοῦσι Πατέρα καὶ Υἱόν, οὐκ ἔχουσι δὲ τελειότητα, ἐὰν μὴ βαπτι- σθῶσιν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ; Εἰ δὲ μή εἰσι τέλειοι Χριστια- νοὶ οἱ κατηχούμενοι πρὶν ἢ βαπτισθῶσι, βαπτισθέν- τες δὲ τελειοῦνται· τὸ βάπτισμα ἄρα μεῖζόν ἐστι τῆς προσκυνήσεως, ὅ τὴν τελειότητα παρέχει. Καὶ τοῦτό ἐστιν ι ἡ λογικὴ καὶ ζῶσα λατρεία ἡμῶν, ο ἣν ὁ ᾿Απόστολος λέγει· . Παραστήσατε τὰ σώματα ὑμῶν θυσίαν ζῶσαν, ἁγίαν, εὐάρεστον τῷ Θεῷ, τὴν λογι κὴν λατρείαν ὑμῶν. » Παρεστήσαμεν δὲ τὰ αὐτὰ λογικὴν λατρείαν, συνταφέντες τῷ Χριστῷ ἐν τῷ βαπτίσματι. Τὸ ἄρα, « Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου προσκυ νήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις, ο τὴν τοῦ βαπτί σματος εἰσάγει διδασκαλίαν. Πρὸς τούτοις ἑαυτῷ ἐπήγαγεν, ὡς ἡμῶν εἰρηκότων· Εἰ μήτε Κύριος ἐστι, μήτε Θεὸς, μήτε προσκυνητὸς, πῶς συναρι ὑμεῖται τῇ Τριάδι, Καὶ τότε τὸ ἑαυτοῦ τίθησι· Τῷ ὀνόματι συναριθμεῖται, φησί, τῷ τοῦ Πνεύματος, μὴ τῷ τοῦ Πατρὸς, ἢ Θεοῦ, ἡ Υἱοῦ συναριθμεῖται ὀνόματι. Οὕτως κάλει, μήτε πλεῖον οὗ ἔχει· ἀρκεῖ ται γὰρ τῷ οἰκείῳ ἀξιώματι. Κἄν τε γὰρ θέλῃς πλεῖον οὗ ἔχει προσθεῖναι, οὐκ ἐφίεται· οὐ γὰρ ἐξ ὧν σὺ δοξάζεις προσλαμβάνεται τῷ ὄρῳ τοῦ πρὸ πάσης κτίσεως τιμήσαντος. Ἡμεῖς δὲ πρὸς αὐτόν· Συναρίθμησον καὶ πάντας ἀγγέλους τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, ἀκούσας παρ' αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ· Ἐγὼ εἶπα· Θεοί έστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες. » Καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον καὶ ἀγαθὸν οὐ καταξιοῖς τῆς τοῦ ὀνόματος συναριθμήσεως· τοὺς δὲ ἀνθρώπους ἀναγ- κασθήσῃ, ἐξ ὧν δέδωκας, συναριθμῆσαι τῷ Θεῷ, Ἡμεῖς δὲ οὐ τῷ ὀνόματι συναριθμοῦμεν (οὐδὲν γὰρ τοῦτο μέγα), ἀλλ' αὐτῇ τῇ φύσει, ὡς ὕστερον ἀποδεί ξομεν, πρότερον ἐλέγξαντες τὴν ἐν τῷ σχεδαρίῳ σου ματαίαν ἀδολεσχίαν. Αληθῶς δέ, καθὼς καὶ ἄκων ὡμολόγησας, κἂν θέλῃς αὐτῷ τι προσθεῖναι, λέγω δὴ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, οὐκ ἐφίεται· κἂν θελήσῃς ὑφ- ελεῖν, σεαυτὸν ἀδικεῖς· ἀρκεῖται γὰρ τῷ οἰκείῳ CONTRA MACEDON. DIALOGUS 1. A per Patrem ad Filium, ita per Patrem et Filium ad Spiritum. Neque enim prius in apostolis habitavit Pater quam sit agnitus Filius; sed cum Filium prius cognovissent, cum edocti ac bini missi fuis- sent, uti scriptum est; cum eorum nomina in cœlis scripta fuissent; cum in visione resurrectionis di- vino conspectu digni habiti fuissent, tum datus illis fuit Spiritus sanctus a Deo, introducente illos ad Spiritus gratiam. Et quemadmodum Dominum Je- sum dicentes, Spiritus sancti ductu, id gnari dici-- mus, ita a Filio ad Spiritus notitiam deducti bapti- zati sumus in Patrem et Filium et Spiritum sanctum : revelante scilicet Filio initiationem ad Spiritum. C Rom. XII ' 1. Psal. LXXXI, 6. D in quem baptizatus es? Utrum enim majus est, adoratio an baptismus? Annon in confesso est, ad- orationem esse baptismo majorem? Siquidem ca- techumeni adorant Patrem et Filium, nec tamen perfecti sunt, nisi baptizati fuerint in nomine Pa tris, et Filii, et Spiritus sancti. Quod si cateclu- neni non sunt perfecti Christiani priusquam ba- plizentur, baptizati autem perficiuntur : baptisma utique præstantius est adoratione, quod perfectio- nem tribuat. Et hoc est ‹ rationabile et vivens obse- quium nostrum, de quo Apostolus: Exhibeatis corpora vestra hostian viventem, sanctam, Deo pla- centem, rationabile obsequium vestrum 83. • Exbi buimus porro rationabile obsequium consepulti Chri- sto in baptismo. Illud ergo, e Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies, › baptismi doctrinam inducit. Ad hæc nostro nomine sibi ipsi objecit : Si neque Dominus est, neque Deus, neque adoran- dus, qua ratione Trinitati connumeratur? Tum sibi reponit Connumeratur nomine Spiritus, non Patris, non Dei, non Filii. Ita et tu appella, nec plus quam habet tribuas. Sua ille sibi digni- tate contentus est. Et quamvis plus adjicere velis quam ipse habeat, non id ille admittit. Non enim ex iis, quibus tu glorificas, aliquid sibi assumit prater illius prascriptum, qui se præ omnibus creaturis honoravit. Cui nos: Connumera omnes item angelos Patri atque Filio, cum audieris ab ipso Deo : « Ego dixi : Dii estis, et filii Excelsi omnes ”. › An Spiritum sanctum et bonum in no- minis communionem vocare non dignaris, qui ex concessis homines cogeris Deo connumerare? Nos autem non nomini connumeramus: uihil id magni esset, sed ipsi naturae, ut deinceps ostendemus, postquam futiles schedule tuæ nugas confulaveri- mus. Vere ut vel invitus confessus es, si velis aliquid ipsi, scilicet Spiritui sancto, adjicere, id ille non admittit ; si demere, te ipse lædis. Sua quippe dignitate contentus est ; si tamen dignitatis nomen, cum de Spiritu loquimur, usurpare licet. Quod ipsum de Patre et Filio dici potest. Neque enim 6. Πῶς δὲ οὐ θέλεις προσκυνεῖσθαι τὸ Πνεῦμα τὸ Β 6. Cur autem nolis adorari Spiritum sanctum,

Πατέρα. Αντιστρέφει γάρ, καθώς προαποδέδοται. ὡς οὖν διὰ τοῦ Πατρὸς πρὸς τὸν Υἱόν, οὕτως διὰ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὸ Πνεῦμα. Οὐ γὰρ πρότερον ἐνοικήσαντος τοῖς ἀποστόλοις τοῦ Πατρός, ἐγνώσθη ὁ Υἱός· ἀλλὰ πρότερον αὐτῶν γνόν των τὸν Υἱὸν, καὶ μαθητευθέντων, καὶ ἀποσταλέν- των δύο δύο, ώς γέγραπται, καὶ γραφέντων αὐτῶν τῶν ὀνομάτων ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ καταξιωθέντων τῆς θείας θεοπτείας ἐν τῇ ὀπτασία τῆς ἀναστά σεως, τότε δέδοται αὐτοῖς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, ὁδηγοῦντος αὐτοὺς πρὸς τὴν τοῦ Πνεύματ τος χάριν. Καὶ ὥσπερ λέγοντες Κύριον Ἰησοῦν, ἐκ τῆς οδηγίας αὐτοῦ τοῦ Πνεύματος τοῦτο γνόντες εἰρήκαμεν· οὕτως οδηγούμενοι παρὰ τοῦ Υἱοῦ εἰς τὴν τοῦ Πνεύματος γνῶσιν, ἐβαπτίσθημεν εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα· δηλονότι ἀποκαλύψαντος τοῦ Υἱοῦ τὴν εἰς τὸ Πνεῦμα μυσταγωγίαν. ἅγιον, εἰς ὃ ἐβαπτίσθης; Τί γὰρ ἄρα μεῖζόν ἐστι, προσκύνησις ἢ βάπτισμα; Πῶς δὲ οὐχ ὁμολογούμε νόν ἐστιν, ὅτι τῆς προσκυνήσεως τὸ βάπτισμα μεῖ ζον, ὅπου γε καὶ κατηχούμενοι προσκυνοῦσι Πατέρα καὶ Υἱόν, οὐκ ἔχουσι δὲ τελειότητα, ἐὰν μὴ βαπτι- σθῶσιν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ; Εἰ δὲ μή εἰσι τέλειοι Χριστια- νοὶ οἱ κατηχούμενοι πρὶν ἢ βαπτισθῶσι, βαπτισθέν- τες δὲ τελειοῦνται· τὸ βάπτισμα ἄρα μεῖζόν ἐστι τῆς προσκυνήσεως, ὅ τὴν τελειότητα παρέχει. Καὶ τοῦτό ἐστιν ι ἡ λογικὴ καὶ ζῶσα λατρεία ἡμῶν, ο ἣν ὁ ᾿Απόστολος λέγει· . Παραστήσατε τὰ σώματα ὑμῶν θυσίαν ζῶσαν, ἁγίαν, εὐάρεστον τῷ Θεῷ, τὴν λογι κὴν λατρείαν ὑμῶν. » Παρεστήσαμεν δὲ τὰ αὐτὰ λογικὴν λατρείαν, συνταφέντες τῷ Χριστῷ ἐν τῷ βαπτίσματι. Τὸ ἄρα, « Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου προσκυ νήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις, ο τὴν τοῦ βαπτί σματος εἰσάγει διδασκαλίαν. Πρὸς τούτοις ἑαυτῷ ἐπήγαγεν, ὡς ἡμῶν εἰρηκότων· Εἰ μήτε Κύριος ἐστι, μήτε Θεὸς, μήτε προσκυνητὸς, πῶς συναρι ὑμεῖται τῇ Τριάδι, Καὶ τότε τὸ ἑαυτοῦ τίθησι· Τῷ ὀνόματι συναριθμεῖται, φησί, τῷ τοῦ Πνεύματος, μὴ τῷ τοῦ Πατρὸς, ἢ Θεοῦ, ἡ Υἱοῦ συναριθμεῖται ὀνόματι. Οὕτως κάλει, μήτε πλεῖον οὗ ἔχει· ἀρκεῖ ται γὰρ τῷ οἰκείῳ ἀξιώματι. Κἄν τε γὰρ θέλῃς πλεῖον οὗ ἔχει προσθεῖναι, οὐκ ἐφίεται· οὐ γὰρ ἐξ ὧν σὺ δοξάζεις προσλαμβάνεται τῷ ὄρῳ τοῦ πρὸ πάσης κτίσεως τιμήσαντος. Ἡμεῖς δὲ πρὸς αὐτόν· Συναρίθμησον καὶ πάντας ἀγγέλους τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, ἀκούσας παρ' αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ· Ἐγὼ εἶπα· Θεοί έστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες. » Καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον καὶ ἀγαθὸν οὐ καταξιοῖς τῆς τοῦ ὀνόματος συναριθμήσεως· τοὺς δὲ ἀνθρώπους ἀναγ- κασθήσῃ, ἐξ ὧν δέδωκας, συναριθμῆσαι τῷ Θεῷ, Ἡμεῖς δὲ οὐ τῷ ὀνόματι συναριθμοῦμεν (οὐδὲν γὰρ τοῦτο μέγα), ἀλλ' αὐτῇ τῇ φύσει, ὡς ὕστερον ἀποδεί ξομεν, πρότερον ἐλέγξαντες τὴν ἐν τῷ σχεδαρίῳ σου ματαίαν ἀδολεσχίαν. Αληθῶς δέ, καθὼς καὶ ἄκων ὡμολόγησας, κἂν θέλῃς αὐτῷ τι προσθεῖναι, λέγω δὴ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, οὐκ ἐφίεται· κἂν θελήσῃς ὑφ- ελεῖν, σεαυτὸν ἀδικεῖς· ἀρκεῖται γὰρ τῷ οἰκείῳ CONTRA MACEDON. DIALOGUS 1. A per Patrem ad Filium, ita per Patrem et Filium ad Spiritum. Neque enim prius in apostolis habitavit Pater quam sit agnitus Filius; sed cum Filium prius cognovissent, cum edocti ac bini missi fuis- sent, uti scriptum est; cum eorum nomina in cœlis scripta fuissent; cum in visione resurrectionis di- vino conspectu digni habiti fuissent, tum datus illis fuit Spiritus sanctus a Deo, introducente illos ad Spiritus gratiam. Et quemadmodum Dominum Je- sum dicentes, Spiritus sancti ductu, id gnari dici-- mus, ita a Filio ad Spiritus notitiam deducti bapti- zati sumus in Patrem et Filium et Spiritum sanctum : revelante scilicet Filio initiationem ad Spiritum. C Rom. XII ' 1. Psal. LXXXI, 6. D in quem baptizatus es? Utrum enim majus est, adoratio an baptismus? Annon in confesso est, ad- orationem esse baptismo majorem? Siquidem ca- techumeni adorant Patrem et Filium, nec tamen perfecti sunt, nisi baptizati fuerint in nomine Pa tris, et Filii, et Spiritus sancti. Quod si cateclu- neni non sunt perfecti Christiani priusquam ba- plizentur, baptizati autem perficiuntur : baptisma utique præstantius est adoratione, quod perfectio- nem tribuat. Et hoc est ‹ rationabile et vivens obse- quium nostrum, de quo Apostolus: Exhibeatis corpora vestra hostian viventem, sanctam, Deo pla- centem, rationabile obsequium vestrum 83. • Exbi buimus porro rationabile obsequium consepulti Chri- sto in baptismo. Illud ergo, e Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies, › baptismi doctrinam inducit. Ad hæc nostro nomine sibi ipsi objecit : Si neque Dominus est, neque Deus, neque adoran- dus, qua ratione Trinitati connumeratur? Tum sibi reponit Connumeratur nomine Spiritus, non Patris, non Dei, non Filii. Ita et tu appella, nec plus quam habet tribuas. Sua ille sibi digni- tate contentus est. Et quamvis plus adjicere velis quam ipse habeat, non id ille admittit. Non enim ex iis, quibus tu glorificas, aliquid sibi assumit prater illius prascriptum, qui se præ omnibus creaturis honoravit. Cui nos: Connumera omnes item angelos Patri atque Filio, cum audieris ab ipso Deo : « Ego dixi : Dii estis, et filii Excelsi omnes ”. › An Spiritum sanctum et bonum in no- minis communionem vocare non dignaris, qui ex concessis homines cogeris Deo connumerare? Nos autem non nomini connumeramus: uihil id magni esset, sed ipsi naturae, ut deinceps ostendemus, postquam futiles schedule tuæ nugas confulaveri- mus. Vere ut vel invitus confessus es, si velis aliquid ipsi, scilicet Spiritui sancto, adjicere, id ille non admittit ; si demere, te ipse lædis. Sua quippe dignitate contentus est ; si tamen dignitatis nomen, cum de Spiritu loquimur, usurpare licet. Quod ipsum de Patre et Filio dici potest. Neque enim 6. Πῶς δὲ οὐ θέλεις προσκυνεῖσθαι τὸ Πνεῦμα τὸ Β 6. Cur autem nolis adorari Spiritum sanctum,

ἀξιώματι, εἴπερ ἔστιν ἐπὶ Πνεύματος ἀξίωμα λέγειν. Τι Τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ Πατρὸς καὶ ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ. Οὔτε γὰρ προσθεῖναί τι δύνῃ τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, ούτε ὑφελεῖν τι, κἂν θέλῃς ὑφελεῖν· σεαυτὸν γὰρ ἀδικεῖς · ἐπεὶ πάντα τέλεια ἐπὶ Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος, καὶ οὐδὲν ἀτελὲς, ἵνα καὶ προσλάβηται έξωθεν. Ορῳ γὰρ τοῦ πρὸ πάσης κτίσεως τετίμηται, ὡς αὐτὸς γέγραφας, διὰ τούτου παραστῆσαι θέλων μὴ εἶναι αὐτὸ αὐτοῦ Πνεῦμα τῇ ἀληθείᾳ, ἀλλὰ τῇ χάριτι, καθάπερ καὶ τὰ ἄλλα πάντα λειτουργικά, καὶ οὐ φύσει εἰσὶν αὐτοῦ πνεύματα. ἡμῶν αὐτῷ εἰρημένον· Οὐκ ἔστιν οὖν ὁμότιμον τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον; Καὶ πάλιν ἑαυτῷ ἀποφαίνεται· Οὐκ ἔστιν· ἐπειδὴ οὐδὲ γέγρα πται. Περὶ μὲν γὰρ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ γέγρα. πται· ο Ἵνα τιμῶσι τὸν Υἱὸν, καθὼς τιμῶσι τὸν Πατέρα. » Μὴ εἶπε, καὶ τὸ Πνεῦμα. Πρὸς ταῦτα ἡμεῖς πρὸς αὐτόν· Μακάρια τὰ ὦτα τὰ μὴ ἀκούσαντα ὑμῶν, καὶ ψυχαὶ αἱ φυλαχθεῖσαι άτρωτοι ἀπὸ τῶν ὑμετέρων λόγων. Καὶ πῶς, οὐ λογιζόμενος ὁμότιμον εἶναι τὸ Πνεῦμα τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, ὁμοτίμως εἰς αὐτὸ βαπτίζῃ; Η οὐ δοκεῖ σοι τιμᾶσθαι τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν τῇ τοῦ βαπτίσματος ὁμολογία ; Καὶ εἰ μὴ τοῦτό ἐστιν ἡ τιμὴ, τί καὶ βαπτιζόμεθα; Τί καὶ κινδυνεύομεν πᾶσαν ὥραν ἐπὶ τῷ φυλάξαι τὸ βάπτι σμα ἄσπιλον, ἀγωνιζόμενοι πρὸς τὰς μεθόδους του διαβόλου ; Πῶς δὲ οὐ δοκεῖ σοι πάσης θυσίας ἀνωτέρα εἶναι ἡ τῶν σωμάτων ἡμῶν παράστασις, τοῦ ᾿Απο Ο στόλου λέγοντος· • Όπως παραστήσητε τὰ σώματα ὑμῶν θυσίαν ζῶσαν, ἁγίαν, εὐάρεστον τῷ Θεῷ: ν Πᾶσα δὲ θυσία εἰς τιμὴν Θεοῦ γίνεται. Ταύτην δὲ Πατρί, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι προσηγάγομεν κὰν τῷ βαπτίσματι, οὐκ ἐν διαφόρῳ τόπῳ, οὐδὲ ἐν ἄλλῳ τρόπῳ τιμήσαντες Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα. μενος· Τί οὖν ; λέγεις τὸ Πνεῦμα κτίσμα; Οὐκοῦν ἔσται τῶν κτισμάτων ἔν. Εἶτα αὐτὸς ἑαυτῷ· Εἰ γέ γραπται, λέγω· εἰ δὲ οὐ γέγραπται, οὐ λέγω. Καὶ πάλιν ἑαυτῷ ἀνθυποφέρει, ὡς παρ' ἡμῶν ἐπενεχθὲν αὐτῷ, καί φησι· Γέγραπται, ὅτι « Ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα. » Καὶ αὐτὸς ἑαυτῷ· Ἀλλ᾿ οὐ κοινοποιεῖται τοῖς πᾶσι μοναδικὸν ἦν τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Οὐ γὰρ ἡ κοινότης τῶν λέξεων κοινοποιεῖται τὰς φύσεις· ἐπεὶ ἄρα ὁμοτιμία ἐν τοῖς κτίσμασιν. Ἡμεῖς δὲ πάλιν πρὸς ταῦτα· Εἰ φόβον Θεοῦ εἶχεν ἡ καρδία σου, οὐ γέγραφε πονηρίαν, ἀλλ' ἐξ εὐθείας ἔλεγες, δ ἐφρόνεις. Φοβῇ δὲ εἰπεῖν, οὐ τὸν Θεὸν φοβούμενος, ἀλλὰ τὸν ἄλλον, ὡς οἱ Φαρισαῖοι τὸ βάπτισμα Ιωάννου φοβη- θέντες εἰπεῖν, πόθεν ἦν. Καὶ φοβούμενος οὐ σιωπής. ἀλλὰ βοᾷς· βοῖς δὲ τοῖς εἰδόσι, τί ἐστιν, ο ἱὸς ἀσπί των ὑπὸ τὰ χείλη αὐτῶν. » Καὶ γὰρ διελογίσαντο οἱ Φαρισαῖοι·ι Ἐὰν εἴπωμεν, Ἐξ οὐρανοῦ, ἐρεῖ· Διὰ τί οὖν οὐκ ἐπιστεύσατε αὐτῷ; καὶ ἐὰν εἴπωμεν, Ἐξ ἀν θρώπων, φοβούμεθα τὸν ὄχλον. » Τοῦτο καὶ αὐτὸς δια λυγίζῃ· Ἐὰν εἴπωμεν. Οὐκ ἔστι κτίσμα, ἐροῦσι • S. ATHANASIUS. SPURIA. - Patri aut Filio aliquid addere potes, aut aliquid A ipsis demere, etsi demere velis : te enim ipse le- dis. Omnia siquidem perfecta in Patre et Filio et Spiritu sancto, nihilque imperfectum, ut quid ex- trinsecus assumatur ; ex præscripto enim ejus qui ante omnes creaturas est honoratur, ut ipse scri- psisti, eo animo ut significares, non esse ipsun ejus Spiritum in rei veritate, sed gratia ; quemad- modum et alii omnes administratorii quidem, sed nou natura, ejus spiritus sunt. cit : Non est ergo æqualiter bonorandus cum Patre et Filio Spiritus sanctus ? Rursumque sibi reponit : Nequaquam est. Neque enim scriptum boc est. Nam de Patre quidem et Filio scriptum est ; ‹ Ut honorificent Filium, sicut honorificant Patrem **. Neque dicitur, et Spiritum. Tum nos ad illum : Beale aures que vos non audiere, et animæ quæ a vestris sermonibus vulneratæ non fuere. Ecqua vero ratione, si non eumdem putas habendum ho- norem Spiritui sancto, quem Patri atque Filio, pari eum (Spiritus sancti) honore, in illum baptizatus es? Annon tibi Pater atque Filius baptismatis con- fessione videntur bonorari? Si honor ea in re nul- lus, quorsum baptizamur? Quare singulis horis pe- riclitamur, ut baptismum servemus immaculatum, adversum diaboli insidias dimicantes? Cur non tibi videtur quacunque hostia præstantior illa corpo- rum nostrorum exhibitio, dicente Apostolo : « exhibeatis corpora vestra hostiam viventem, san- clan, Deo placentem 3?, Omnis porro hostia in Dei honorem offertur. Hanc vero Patri et Filio et Spiritui sancto in baptismo etiam obtulimus ho- stiam, non diverso loco, non alio modo honoravi- mus Patrem et Filium et Spiritumi sanctum. > B tus, se ipse denuo interrogat: Quid ergo ? creatu ramne dicis Spiritum sanctum ? Erit igitur ille una ex creaturis ? Tum sibi ipse respondet: Si scri- plum est, dico; si non est scriptum, non dico. Iterum autem id sibi objicit, quasi a nobis alla- tum : Scriptum est, inquit, in ipso creata sunt omnia. Tum sibi ipse respondet : At non com- munionem habet cum omnibus Spiritus sanctus, D cum sit unicus. Neque enim nominum communio communionem affert naturarum: alioquin omnes creaturæ ejusdem essent dignitatis. Ad hæc nos iterum : Si timorem Dei cor tuum haberet, nequa- quam scripsisset malitiam, sed sincere quid sen- tias diceres. Non audes porro dicere, non quod Deum, sed quod turbam metuas, quemadmodum Pharisæi, qui baptisma Joannis undenam esset di- cere non audebant. Tu vero metuens non siles, sed clamas ad eos porro clamas qui probe norunt, quid sit c venenum aspidum sub labiis : run . » Pharisei autem sic apud se ratiocinaban- Psal. x111, 3. "Joan v. 23. Run. sit, L. 7. Post hæc rursum nos ex se quærentes indu- 7. Πρὸς τούτοις πάλιν ἑαυτῷ ἐπήγαγεν, ὡς παρα 8. Καὶ ἔτι ἑαυτὸν ἐρωτᾷ, ὡς παρ' ἡμῶν ἑπερωτώ 8. Perinde vero ac si fuisset a nobis interroga-

ἀξιώματι, εἴπερ ἔστιν ἐπὶ Πνεύματος ἀξίωμα λέγειν. Τι Τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ Πατρὸς καὶ ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ. Οὔτε γὰρ προσθεῖναί τι δύνῃ τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, ούτε ὑφελεῖν τι, κἂν θέλῃς ὑφελεῖν· σεαυτὸν γὰρ ἀδικεῖς · ἐπεὶ πάντα τέλεια ἐπὶ Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος, καὶ οὐδὲν ἀτελὲς, ἵνα καὶ προσλάβηται έξωθεν. Ορῳ γὰρ τοῦ πρὸ πάσης κτίσεως τετίμηται, ὡς αὐτὸς γέγραφας, διὰ τούτου παραστῆσαι θέλων μὴ εἶναι αὐτὸ αὐτοῦ Πνεῦμα τῇ ἀληθείᾳ, ἀλλὰ τῇ χάριτι, καθάπερ καὶ τὰ ἄλλα πάντα λειτουργικά, καὶ οὐ φύσει εἰσὶν αὐτοῦ πνεύματα. ἡμῶν αὐτῷ εἰρημένον· Οὐκ ἔστιν οὖν ὁμότιμον τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον; Καὶ πάλιν ἑαυτῷ ἀποφαίνεται· Οὐκ ἔστιν· ἐπειδὴ οὐδὲ γέγρα πται. Περὶ μὲν γὰρ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ γέγρα. πται· ο Ἵνα τιμῶσι τὸν Υἱὸν, καθὼς τιμῶσι τὸν Πατέρα. » Μὴ εἶπε, καὶ τὸ Πνεῦμα. Πρὸς ταῦτα ἡμεῖς πρὸς αὐτόν· Μακάρια τὰ ὦτα τὰ μὴ ἀκούσαντα ὑμῶν, καὶ ψυχαὶ αἱ φυλαχθεῖσαι άτρωτοι ἀπὸ τῶν ὑμετέρων λόγων. Καὶ πῶς, οὐ λογιζόμενος ὁμότιμον εἶναι τὸ Πνεῦμα τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, ὁμοτίμως εἰς αὐτὸ βαπτίζῃ; Η οὐ δοκεῖ σοι τιμᾶσθαι τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν τῇ τοῦ βαπτίσματος ὁμολογία ; Καὶ εἰ μὴ τοῦτό ἐστιν ἡ τιμὴ, τί καὶ βαπτιζόμεθα; Τί καὶ κινδυνεύομεν πᾶσαν ὥραν ἐπὶ τῷ φυλάξαι τὸ βάπτι σμα ἄσπιλον, ἀγωνιζόμενοι πρὸς τὰς μεθόδους του διαβόλου ; Πῶς δὲ οὐ δοκεῖ σοι πάσης θυσίας ἀνωτέρα εἶναι ἡ τῶν σωμάτων ἡμῶν παράστασις, τοῦ ᾿Απο Ο στόλου λέγοντος· • Όπως παραστήσητε τὰ σώματα ὑμῶν θυσίαν ζῶσαν, ἁγίαν, εὐάρεστον τῷ Θεῷ: ν Πᾶσα δὲ θυσία εἰς τιμὴν Θεοῦ γίνεται. Ταύτην δὲ Πατρί, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι προσηγάγομεν κὰν τῷ βαπτίσματι, οὐκ ἐν διαφόρῳ τόπῳ, οὐδὲ ἐν ἄλλῳ τρόπῳ τιμήσαντες Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα. μενος· Τί οὖν ; λέγεις τὸ Πνεῦμα κτίσμα; Οὐκοῦν ἔσται τῶν κτισμάτων ἔν. Εἶτα αὐτὸς ἑαυτῷ· Εἰ γέ γραπται, λέγω· εἰ δὲ οὐ γέγραπται, οὐ λέγω. Καὶ πάλιν ἑαυτῷ ἀνθυποφέρει, ὡς παρ' ἡμῶν ἐπενεχθὲν αὐτῷ, καί φησι· Γέγραπται, ὅτι « Ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα. » Καὶ αὐτὸς ἑαυτῷ· Ἀλλ᾿ οὐ κοινοποιεῖται τοῖς πᾶσι μοναδικὸν ἦν τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Οὐ γὰρ ἡ κοινότης τῶν λέξεων κοινοποιεῖται τὰς φύσεις· ἐπεὶ ἄρα ὁμοτιμία ἐν τοῖς κτίσμασιν. Ἡμεῖς δὲ πάλιν πρὸς ταῦτα· Εἰ φόβον Θεοῦ εἶχεν ἡ καρδία σου, οὐ γέγραφε πονηρίαν, ἀλλ' ἐξ εὐθείας ἔλεγες, δ ἐφρόνεις. Φοβῇ δὲ εἰπεῖν, οὐ τὸν Θεὸν φοβούμενος, ἀλλὰ τὸν ἄλλον, ὡς οἱ Φαρισαῖοι τὸ βάπτισμα Ιωάννου φοβη- θέντες εἰπεῖν, πόθεν ἦν. Καὶ φοβούμενος οὐ σιωπής. ἀλλὰ βοᾷς· βοῖς δὲ τοῖς εἰδόσι, τί ἐστιν, ο ἱὸς ἀσπί των ὑπὸ τὰ χείλη αὐτῶν. » Καὶ γὰρ διελογίσαντο οἱ Φαρισαῖοι·ι Ἐὰν εἴπωμεν, Ἐξ οὐρανοῦ, ἐρεῖ· Διὰ τί οὖν οὐκ ἐπιστεύσατε αὐτῷ; καὶ ἐὰν εἴπωμεν, Ἐξ ἀν θρώπων, φοβούμεθα τὸν ὄχλον. » Τοῦτο καὶ αὐτὸς δια λυγίζῃ· Ἐὰν εἴπωμεν. Οὐκ ἔστι κτίσμα, ἐροῦσι • S. ATHANASIUS. SPURIA. - Patri aut Filio aliquid addere potes, aut aliquid A ipsis demere, etsi demere velis : te enim ipse le- dis. Omnia siquidem perfecta in Patre et Filio et Spiritu sancto, nihilque imperfectum, ut quid ex- trinsecus assumatur ; ex præscripto enim ejus qui ante omnes creaturas est honoratur, ut ipse scri- psisti, eo animo ut significares, non esse ipsun ejus Spiritum in rei veritate, sed gratia ; quemad- modum et alii omnes administratorii quidem, sed nou natura, ejus spiritus sunt. cit : Non est ergo æqualiter bonorandus cum Patre et Filio Spiritus sanctus ? Rursumque sibi reponit : Nequaquam est. Neque enim scriptum boc est. Nam de Patre quidem et Filio scriptum est ; ‹ Ut honorificent Filium, sicut honorificant Patrem **. Neque dicitur, et Spiritum. Tum nos ad illum : Beale aures que vos non audiere, et animæ quæ a vestris sermonibus vulneratæ non fuere. Ecqua vero ratione, si non eumdem putas habendum ho- norem Spiritui sancto, quem Patri atque Filio, pari eum (Spiritus sancti) honore, in illum baptizatus es? Annon tibi Pater atque Filius baptismatis con- fessione videntur bonorari? Si honor ea in re nul- lus, quorsum baptizamur? Quare singulis horis pe- riclitamur, ut baptismum servemus immaculatum, adversum diaboli insidias dimicantes? Cur non tibi videtur quacunque hostia præstantior illa corpo- rum nostrorum exhibitio, dicente Apostolo : « exhibeatis corpora vestra hostiam viventem, san- clan, Deo placentem 3?, Omnis porro hostia in Dei honorem offertur. Hanc vero Patri et Filio et Spiritui sancto in baptismo etiam obtulimus ho- stiam, non diverso loco, non alio modo honoravi- mus Patrem et Filium et Spiritumi sanctum. > B tus, se ipse denuo interrogat: Quid ergo ? creatu ramne dicis Spiritum sanctum ? Erit igitur ille una ex creaturis ? Tum sibi ipse respondet: Si scri- plum est, dico; si non est scriptum, non dico. Iterum autem id sibi objicit, quasi a nobis alla- tum : Scriptum est, inquit, in ipso creata sunt omnia. Tum sibi ipse respondet : At non com- munionem habet cum omnibus Spiritus sanctus, D cum sit unicus. Neque enim nominum communio communionem affert naturarum: alioquin omnes creaturæ ejusdem essent dignitatis. Ad hæc nos iterum : Si timorem Dei cor tuum haberet, nequa- quam scripsisset malitiam, sed sincere quid sen- tias diceres. Non audes porro dicere, non quod Deum, sed quod turbam metuas, quemadmodum Pharisæi, qui baptisma Joannis undenam esset di- cere non audebant. Tu vero metuens non siles, sed clamas ad eos porro clamas qui probe norunt, quid sit c venenum aspidum sub labiis : run . » Pharisei autem sic apud se ratiocinaban- Psal. x111, 3. "Joan v. 23. Run. sit, L. 7. Post hæc rursum nos ex se quærentes indu- 7. Πρὸς τούτοις πάλιν ἑαυτῷ ἐπήγαγεν, ὡς παρα 8. Καὶ ἔτι ἑαυτὸν ἐρωτᾷ, ὡς παρ' ἡμῶν ἑπερωτώ 8. Perinde vero ac si fuisset a nobis interroga-

Διὰ τί οὖν οὐ προσκυνεῖς αὐτῷ; Ἐὰν εἴπω, Κτίσμα, Ε φοβοῦμαι καὶ τὸν ὄχλον. Ο γὰρ λαὸς ἅπας λιθοδο λήσει ἡμᾶς, ἀποταξάμενος τῇ κτίσει, καὶ συνταξάμε- νος Πατρί, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι. Τί οὖν ποιεῖς ; Κτίσμα λέγων κρύπτεις τὸν δόλον, καὶ αὐτὸ κατασκευάζεις εἰρηκώς· Ἀλλ᾿ οὐ κοινοποιεῖται τοῖς πᾶσι, μοναδικὸν ὄν, τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Οὐ γὰρ ἡ κοι- νότης τῶν λέξεων κοινοποιεῖται τὰς φύσεις. Ἐπεὶ ἄρα ἔσται ὁμοτιμία ἐν τοῖς κτίσμασιν· ὅ ἐστι· Κτίσμα μέν ἐστιν, οὐκ ἔστι δὲ ὁμότιμον τοῖς κτίσμασιν. Ὡς εἰ ἔλεγέ τις· Ο ήλιος μοναδικόν ἐστιν ἄστρον, καὶ οὐκ ἔστιν ὁμότιμον τοῖς ἀπράσι. Πᾶν ἄστρον ἐστὶν ἡμεροφανές, κἂν μὴ κοινοποιῆται τοῖς ἄλλοις ἄστροις. Καὶ τί ἐστιν ἀσεβέστερον τοῦ εἰπεῖν κτίσμα τὸ Πνεῦ μα τὸ ἅγιον, λέγοντος τοῦ Υἱοῦ, ὅτι . Οὐκ ἐστὲ ὑμεῖς οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς τὸ β λαλοῦν ἐν ὑμῖν. » Αὐτοῦ λέγοντος τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς εἶναι, σὺ πῶς κτίσμα αὐτὸ λέγεις; Πῶς δὲ οὐκ ἀκούεις τοῦ Πατρὸς λέγοντος· ὁ Ἐν ταῖς ἐσχά ταις ἡμέραις ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶ- σαν σάρκα· ο καὶ ἔτι· ι Ἰδοὺ ὁ Παῖς μου ὁ ἐκλεκτός, εἰς ἐν εὐδόκησεν ἡ ψυχή μου· θήσω τὸ Πνεῦμά μου ἐπ᾿ αὐτόν; » Καὶ πρὸς τούτοις ὁ Πέτρος λέγει· « Ὑμεῖς ἐπίστασθε τὸ γενόμενον ῥῆμα καθ' ὅλης τῆς Ἰουδαίας· ἀρξάμενον γὰρ ἀπὸ Γαλιλαίας μετὰ τὸ βάπτισμα, ὁ ἐκήρυξεν Ιωάννης, Ἰησοῦν τὸν ἀπὸ Να ζαρέτ, ὡς ἔχρισεν αὐτὸν ὁ Θεὸς Πνεύματι ἁγίῳ καὶ δυνάμει. ο 'Αρα τῷ ἑαυτοῦ κτίσματι χρίεται ὁ Υἱός ; Καὶ πῶς οὐκ ἀνόητον εἰπεῖν τοῦτο; Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Υἱὸς λέγει· Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ ἕνεκεν ἔχρι- σέ με. Εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέ με. » Καὶ ὁ Πέτρος δὲ ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων λέγει οὕτως· « Τῇ δεξιᾷ οὖν τοῦ Θεοῦ ὑψωθεὶς, τὴν δὲ ἐπαγγελίαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος λαβὼν παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐξέχεε τοῦτο, ὁ ὑμεῖς βλέπετε καὶ ἀκούετε. Αρα δ αὐτὸς ἔκτισε, λαμβάνει παρὰ τοῦ Πατρός; καὶ οὐκ ἔσχεν ἐξουσίαν τοῦ ἑαυτοῦ κτίσματος; Αλλ' ἐρεῖς· Μείζον οὖν ἐστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῦ Υἱοῦ; Αποκρινόμεθά σοι τοίνυν· Μὴ γένοιτο ! Οὐδεὶς ἡμῶν τοῦτο λέγει. 'Αλλ' ἔδει αὐτὸν, δούλου μορφὴν λαβόντα, χρίεσθαι, οὐκ ἔτι ἐλαίῳ τῷ κατὰ τὸ παλαιὸν κατα- σκευαζομένῳ προστάγματι Θεοῦ, ἀλλ' ἐλαίῳ ἀγαλ λιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους. « Διὰ, γὰρ, τοῦτο, φησὶν ὁ Δαβίδ, ἔχρισέ σε ὁ Θεὸς, ὁ Θεός σου, ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. »- ο Διὰ τοῦτο, » ποῖον ; ὅτι, Θεὸς ὢν καὶ Υἱὸς, μορφὴν δούλου έλαβεν. μα τὸ ἅγιον τῆς αὐτῆς φύσεως ὂν Πατρὶ καὶ Υἱῷ, ἀκολούθως διάλογον ἐκ δύο προσώπων ἐνστησάμενος, τοῦτο δεῖξαι σπουδάσωμεν, σὺν εὐμενείᾳ αὐτοῦ τοῦ Πνεύματος. Συντυχόντες τινὶ τῶν τὰ αὐτὰ τῷ γράψαντι τὸ σχεδάριον φρονούντων, ἔφημεν οὕτως· Μόνος ἔχειν τὴν ἀθανασίαν εἴρηται ὁ Θεὸς παρὰ τῷ ᾿Απο στόλῳ· ο Ο μόνος γάρ, φησίν, ἔχει ἀθανασίαν, φῶς 231, 1. Η CONTRA MACEDON. DIALOGUS 1. A tur : • Si dixerimus, caelo, dicet nobis : Quare ergo non credidistis illi? Si autem dixerimus, Ex hominibus : timemus turbam 88. . Ita vero tute apud te ratiocinaris : Si dixerimus, Non est creatura, di- cent: Quare ergo non adoras illum ? Sin dixero, Creatura est, timeo et ego turbam. Omnis namque populus lapidabit nos, qui creaturæ renuntiavit, adhæretque Patri, Filio et Spiritui sancto. Quid ergo facis? Creaturam cum dicis, dolum occultas, il- ludque apparas cum dicis: At non communionem habet cum omnibus Spiritus sanctus, cum sit uni- cus. Neque enim nominum communio communio- nem affert naturarum. Alias quippe omnes crea - turæ dignitatis ejusdem essent: hoc est, creatura quidem est, non autem æqualis creaturæ sunt ho- noris. Ac si diceret aliquis : Sol singulare est astrum, nec parem cum eo dignitatem habent aliæ stella. Omnae sidus in die lucet, etiamsi commune nihil habeat cum cæteris astris. Ecqua major im- pietas quam creaturam dicere Spiritum san- ctum, cum dicat Filius: «Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri, qui loquitur in vobis ”. › Cum dicat ipse, Spiritum Patris ipsum esse, cur tu creaturam dicas ? Cur Patrem non au- dis dicentem: In novissimis diebus effundam de Spiritu meo super omnem carnem *,, itemque : C D Dei olim præparato, sed oleo lætitiæ præ consorti bus. Propterea enim, dicit David, unxit te Deus, Deus tuus, oleo lætitiæ præ consortibus tuis *.» Ecce Puer meus electus, in quem complacuit sibi anima mea : ponam Spiritum meum super eum * ? › Ad hæc Petrus ait: Vos scitis quod factum est verbum per universam Judæam: incipiens enim a Galilea post baptismum quod prædicavit Joannes, Jesum a Nazaret, quomodo unxit eum Deus Spi- ritu sancto et virtute ".› Suane igitur creatura ungitur Filius? Annon insani est illud effutire ? Ipse autem Filius ait : • Spiritus Donini super me, eo quod unxerit me. Evangelizare pauperibus misit me 4. » Petrus vero hæc ait in Actibus apostolo- rum : : Dextera igitur Dei exaltatus : et promis- sione Spiritus sancti accepta a Patre, effudit hunc quem vos videtis et auditis ". » Ergone quem ipse condidit, ipse a Patre accepit? neque potestateni habuit in creaturam suam? At dices: Major ergo Spiritus Filio? Respondemus tibi: Absit! Nostrum nemo id dicit. Sed oportuit eum, cum formanı servi accepisset, ungi non illo quidem oleo, jussu ‹ Propterea, › quid est ? quia nimirum cum Deus esset et Filius, formam servi accepit. se Matth. xxi, 26. ss * Act. 11, 33. dem atque Pater et Filius esse naturæ supra nos demonstraturos promisimus, restat ut duarum per- sonarum instituto dialogo, illud ipsum, favente nobis ejusdem Spiritus gratia, ostendere aggredia- mur. Si quis igitur nobis ex eorum numero forte occurrerit, qui cum scriptore hujus schedulæ sen- tiunt, ita illum alloquemur: Solus Deus immorta- Isa. SLII, 152. Matth. x, 20. ** Joel H, 28. Psa!. XLIV, 9. 9. Ἐπειδὴ δὲ προεπηγγειλάμεθα δεικνύναι τὸ Πνεῦ 9. Quandoquidem autem Spiritum sanctum ejus- 1. "Act. x, 37, 38.

Διὰ τί οὖν οὐ προσκυνεῖς αὐτῷ; Ἐὰν εἴπω, Κτίσμα, Ε φοβοῦμαι καὶ τὸν ὄχλον. Ο γὰρ λαὸς ἅπας λιθοδο λήσει ἡμᾶς, ἀποταξάμενος τῇ κτίσει, καὶ συνταξάμε- νος Πατρί, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι. Τί οὖν ποιεῖς ; Κτίσμα λέγων κρύπτεις τὸν δόλον, καὶ αὐτὸ κατασκευάζεις εἰρηκώς· Ἀλλ᾿ οὐ κοινοποιεῖται τοῖς πᾶσι, μοναδικὸν ὄν, τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Οὐ γὰρ ἡ κοι- νότης τῶν λέξεων κοινοποιεῖται τὰς φύσεις. Ἐπεὶ ἄρα ἔσται ὁμοτιμία ἐν τοῖς κτίσμασιν· ὅ ἐστι· Κτίσμα μέν ἐστιν, οὐκ ἔστι δὲ ὁμότιμον τοῖς κτίσμασιν. Ὡς εἰ ἔλεγέ τις· Ο ήλιος μοναδικόν ἐστιν ἄστρον, καὶ οὐκ ἔστιν ὁμότιμον τοῖς ἀπράσι. Πᾶν ἄστρον ἐστὶν ἡμεροφανές, κἂν μὴ κοινοποιῆται τοῖς ἄλλοις ἄστροις. Καὶ τί ἐστιν ἀσεβέστερον τοῦ εἰπεῖν κτίσμα τὸ Πνεῦ μα τὸ ἅγιον, λέγοντος τοῦ Υἱοῦ, ὅτι . Οὐκ ἐστὲ ὑμεῖς οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς τὸ β λαλοῦν ἐν ὑμῖν. » Αὐτοῦ λέγοντος τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς εἶναι, σὺ πῶς κτίσμα αὐτὸ λέγεις; Πῶς δὲ οὐκ ἀκούεις τοῦ Πατρὸς λέγοντος· ὁ Ἐν ταῖς ἐσχά ταις ἡμέραις ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶ- σαν σάρκα· ο καὶ ἔτι· ι Ἰδοὺ ὁ Παῖς μου ὁ ἐκλεκτός, εἰς ἐν εὐδόκησεν ἡ ψυχή μου· θήσω τὸ Πνεῦμά μου ἐπ᾿ αὐτόν; » Καὶ πρὸς τούτοις ὁ Πέτρος λέγει· « Ὑμεῖς ἐπίστασθε τὸ γενόμενον ῥῆμα καθ' ὅλης τῆς Ἰουδαίας· ἀρξάμενον γὰρ ἀπὸ Γαλιλαίας μετὰ τὸ βάπτισμα, ὁ ἐκήρυξεν Ιωάννης, Ἰησοῦν τὸν ἀπὸ Να ζαρέτ, ὡς ἔχρισεν αὐτὸν ὁ Θεὸς Πνεύματι ἁγίῳ καὶ δυνάμει. ο 'Αρα τῷ ἑαυτοῦ κτίσματι χρίεται ὁ Υἱός ; Καὶ πῶς οὐκ ἀνόητον εἰπεῖν τοῦτο; Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Υἱὸς λέγει· Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ ἕνεκεν ἔχρι- σέ με. Εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέ με. » Καὶ ὁ Πέτρος δὲ ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων λέγει οὕτως· « Τῇ δεξιᾷ οὖν τοῦ Θεοῦ ὑψωθεὶς, τὴν δὲ ἐπαγγελίαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος λαβὼν παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐξέχεε τοῦτο, ὁ ὑμεῖς βλέπετε καὶ ἀκούετε. Αρα δ αὐτὸς ἔκτισε, λαμβάνει παρὰ τοῦ Πατρός; καὶ οὐκ ἔσχεν ἐξουσίαν τοῦ ἑαυτοῦ κτίσματος; Αλλ' ἐρεῖς· Μείζον οὖν ἐστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῦ Υἱοῦ; Αποκρινόμεθά σοι τοίνυν· Μὴ γένοιτο ! Οὐδεὶς ἡμῶν τοῦτο λέγει. 'Αλλ' ἔδει αὐτὸν, δούλου μορφὴν λαβόντα, χρίεσθαι, οὐκ ἔτι ἐλαίῳ τῷ κατὰ τὸ παλαιὸν κατα- σκευαζομένῳ προστάγματι Θεοῦ, ἀλλ' ἐλαίῳ ἀγαλ λιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους. « Διὰ, γὰρ, τοῦτο, φησὶν ὁ Δαβίδ, ἔχρισέ σε ὁ Θεὸς, ὁ Θεός σου, ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. »- ο Διὰ τοῦτο, » ποῖον ; ὅτι, Θεὸς ὢν καὶ Υἱὸς, μορφὴν δούλου έλαβεν. μα τὸ ἅγιον τῆς αὐτῆς φύσεως ὂν Πατρὶ καὶ Υἱῷ, ἀκολούθως διάλογον ἐκ δύο προσώπων ἐνστησάμενος, τοῦτο δεῖξαι σπουδάσωμεν, σὺν εὐμενείᾳ αὐτοῦ τοῦ Πνεύματος. Συντυχόντες τινὶ τῶν τὰ αὐτὰ τῷ γράψαντι τὸ σχεδάριον φρονούντων, ἔφημεν οὕτως· Μόνος ἔχειν τὴν ἀθανασίαν εἴρηται ὁ Θεὸς παρὰ τῷ ᾿Απο στόλῳ· ο Ο μόνος γάρ, φησίν, ἔχει ἀθανασίαν, φῶς 231, 1. Η CONTRA MACEDON. DIALOGUS 1. A tur : • Si dixerimus, caelo, dicet nobis : Quare ergo non credidistis illi? Si autem dixerimus, Ex hominibus : timemus turbam 88. . Ita vero tute apud te ratiocinaris : Si dixerimus, Non est creatura, di- cent: Quare ergo non adoras illum ? Sin dixero, Creatura est, timeo et ego turbam. Omnis namque populus lapidabit nos, qui creaturæ renuntiavit, adhæretque Patri, Filio et Spiritui sancto. Quid ergo facis? Creaturam cum dicis, dolum occultas, il- ludque apparas cum dicis: At non communionem habet cum omnibus Spiritus sanctus, cum sit uni- cus. Neque enim nominum communio communio- nem affert naturarum. Alias quippe omnes crea - turæ dignitatis ejusdem essent: hoc est, creatura quidem est, non autem æqualis creaturæ sunt ho- noris. Ac si diceret aliquis : Sol singulare est astrum, nec parem cum eo dignitatem habent aliæ stella. Omnae sidus in die lucet, etiamsi commune nihil habeat cum cæteris astris. Ecqua major im- pietas quam creaturam dicere Spiritum san- ctum, cum dicat Filius: «Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri, qui loquitur in vobis ”. › Cum dicat ipse, Spiritum Patris ipsum esse, cur tu creaturam dicas ? Cur Patrem non au- dis dicentem: In novissimis diebus effundam de Spiritu meo super omnem carnem *,, itemque : C D Dei olim præparato, sed oleo lætitiæ præ consorti bus. Propterea enim, dicit David, unxit te Deus, Deus tuus, oleo lætitiæ præ consortibus tuis *.» Ecce Puer meus electus, in quem complacuit sibi anima mea : ponam Spiritum meum super eum * ? › Ad hæc Petrus ait: Vos scitis quod factum est verbum per universam Judæam: incipiens enim a Galilea post baptismum quod prædicavit Joannes, Jesum a Nazaret, quomodo unxit eum Deus Spi- ritu sancto et virtute ".› Suane igitur creatura ungitur Filius? Annon insani est illud effutire ? Ipse autem Filius ait : • Spiritus Donini super me, eo quod unxerit me. Evangelizare pauperibus misit me 4. » Petrus vero hæc ait in Actibus apostolo- rum : : Dextera igitur Dei exaltatus : et promis- sione Spiritus sancti accepta a Patre, effudit hunc quem vos videtis et auditis ". » Ergone quem ipse condidit, ipse a Patre accepit? neque potestateni habuit in creaturam suam? At dices: Major ergo Spiritus Filio? Respondemus tibi: Absit! Nostrum nemo id dicit. Sed oportuit eum, cum formanı servi accepisset, ungi non illo quidem oleo, jussu ‹ Propterea, › quid est ? quia nimirum cum Deus esset et Filius, formam servi accepit. se Matth. xxi, 26. ss * Act. 11, 33. dem atque Pater et Filius esse naturæ supra nos demonstraturos promisimus, restat ut duarum per- sonarum instituto dialogo, illud ipsum, favente nobis ejusdem Spiritus gratia, ostendere aggredia- mur. Si quis igitur nobis ex eorum numero forte occurrerit, qui cum scriptore hujus schedulæ sen- tiunt, ita illum alloquemur: Solus Deus immorta- Isa. SLII, 152. Matth. x, 20. ** Joel H, 28. Psa!. XLIV, 9. 9. Ἐπειδὴ δὲ προεπηγγειλάμεθα δεικνύναι τὸ Πνεῦ 9. Quandoquidem autem Spiritum sanctum ejus- 1. "Act. x, 37, 38.

Διὰ τί οὖν οὐ προσκυνεῖς αὐτῷ; Ἐὰν εἴπω, Κτίσμα, Ε φοβοῦμαι καὶ τὸν ὄχλον. Ο γὰρ λαὸς ἅπας λιθοδο λήσει ἡμᾶς, ἀποταξάμενος τῇ κτίσει, καὶ συνταξάμε- νος Πατρί, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι. Τί οὖν ποιεῖς ; Κτίσμα λέγων κρύπτεις τὸν δόλον, καὶ αὐτὸ κατασκευάζεις εἰρηκώς· Ἀλλ᾿ οὐ κοινοποιεῖται τοῖς πᾶσι, μοναδικὸν ὄν, τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Οὐ γὰρ ἡ κοι- νότης τῶν λέξεων κοινοποιεῖται τὰς φύσεις. Ἐπεὶ ἄρα ἔσται ὁμοτιμία ἐν τοῖς κτίσμασιν· ὅ ἐστι· Κτίσμα μέν ἐστιν, οὐκ ἔστι δὲ ὁμότιμον τοῖς κτίσμασιν. Ὡς εἰ ἔλεγέ τις· Ο ήλιος μοναδικόν ἐστιν ἄστρον, καὶ οὐκ ἔστιν ὁμότιμον τοῖς ἀπράσι. Πᾶν ἄστρον ἐστὶν ἡμεροφανές, κἂν μὴ κοινοποιῆται τοῖς ἄλλοις ἄστροις. Καὶ τί ἐστιν ἀσεβέστερον τοῦ εἰπεῖν κτίσμα τὸ Πνεῦ μα τὸ ἅγιον, λέγοντος τοῦ Υἱοῦ, ὅτι . Οὐκ ἐστὲ ὑμεῖς οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς τὸ β λαλοῦν ἐν ὑμῖν. » Αὐτοῦ λέγοντος τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς εἶναι, σὺ πῶς κτίσμα αὐτὸ λέγεις; Πῶς δὲ οὐκ ἀκούεις τοῦ Πατρὸς λέγοντος· ὁ Ἐν ταῖς ἐσχά ταις ἡμέραις ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶ- σαν σάρκα· ο καὶ ἔτι· ι Ἰδοὺ ὁ Παῖς μου ὁ ἐκλεκτός, εἰς ἐν εὐδόκησεν ἡ ψυχή μου· θήσω τὸ Πνεῦμά μου ἐπ᾿ αὐτόν; » Καὶ πρὸς τούτοις ὁ Πέτρος λέγει· « Ὑμεῖς ἐπίστασθε τὸ γενόμενον ῥῆμα καθ' ὅλης τῆς Ἰουδαίας· ἀρξάμενον γὰρ ἀπὸ Γαλιλαίας μετὰ τὸ βάπτισμα, ὁ ἐκήρυξεν Ιωάννης, Ἰησοῦν τὸν ἀπὸ Να ζαρέτ, ὡς ἔχρισεν αὐτὸν ὁ Θεὸς Πνεύματι ἁγίῳ καὶ δυνάμει. ο 'Αρα τῷ ἑαυτοῦ κτίσματι χρίεται ὁ Υἱός ; Καὶ πῶς οὐκ ἀνόητον εἰπεῖν τοῦτο; Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Υἱὸς λέγει· Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ ἕνεκεν ἔχρι- σέ με. Εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέ με. » Καὶ ὁ Πέτρος δὲ ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων λέγει οὕτως· « Τῇ δεξιᾷ οὖν τοῦ Θεοῦ ὑψωθεὶς, τὴν δὲ ἐπαγγελίαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος λαβὼν παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐξέχεε τοῦτο, ὁ ὑμεῖς βλέπετε καὶ ἀκούετε. Αρα δ αὐτὸς ἔκτισε, λαμβάνει παρὰ τοῦ Πατρός; καὶ οὐκ ἔσχεν ἐξουσίαν τοῦ ἑαυτοῦ κτίσματος; Αλλ' ἐρεῖς· Μείζον οὖν ἐστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῦ Υἱοῦ; Αποκρινόμεθά σοι τοίνυν· Μὴ γένοιτο ! Οὐδεὶς ἡμῶν τοῦτο λέγει. 'Αλλ' ἔδει αὐτὸν, δούλου μορφὴν λαβόντα, χρίεσθαι, οὐκ ἔτι ἐλαίῳ τῷ κατὰ τὸ παλαιὸν κατα- σκευαζομένῳ προστάγματι Θεοῦ, ἀλλ' ἐλαίῳ ἀγαλ λιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους. « Διὰ, γὰρ, τοῦτο, φησὶν ὁ Δαβίδ, ἔχρισέ σε ὁ Θεὸς, ὁ Θεός σου, ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. »- ο Διὰ τοῦτο, » ποῖον ; ὅτι, Θεὸς ὢν καὶ Υἱὸς, μορφὴν δούλου έλαβεν. μα τὸ ἅγιον τῆς αὐτῆς φύσεως ὂν Πατρὶ καὶ Υἱῷ, ἀκολούθως διάλογον ἐκ δύο προσώπων ἐνστησάμενος, τοῦτο δεῖξαι σπουδάσωμεν, σὺν εὐμενείᾳ αὐτοῦ τοῦ Πνεύματος. Συντυχόντες τινὶ τῶν τὰ αὐτὰ τῷ γράψαντι τὸ σχεδάριον φρονούντων, ἔφημεν οὕτως· Μόνος ἔχειν τὴν ἀθανασίαν εἴρηται ὁ Θεὸς παρὰ τῷ ᾿Απο στόλῳ· ο Ο μόνος γάρ, φησίν, ἔχει ἀθανασίαν, φῶς 231, 1. Η CONTRA MACEDON. DIALOGUS 1. A tur : • Si dixerimus, caelo, dicet nobis : Quare ergo non credidistis illi? Si autem dixerimus, Ex hominibus : timemus turbam 88. . Ita vero tute apud te ratiocinaris : Si dixerimus, Non est creatura, di- cent: Quare ergo non adoras illum ? Sin dixero, Creatura est, timeo et ego turbam. Omnis namque populus lapidabit nos, qui creaturæ renuntiavit, adhæretque Patri, Filio et Spiritui sancto. Quid ergo facis? Creaturam cum dicis, dolum occultas, il- ludque apparas cum dicis: At non communionem habet cum omnibus Spiritus sanctus, cum sit uni- cus. Neque enim nominum communio communio- nem affert naturarum. Alias quippe omnes crea - turæ dignitatis ejusdem essent: hoc est, creatura quidem est, non autem æqualis creaturæ sunt ho- noris. Ac si diceret aliquis : Sol singulare est astrum, nec parem cum eo dignitatem habent aliæ stella. Omnae sidus in die lucet, etiamsi commune nihil habeat cum cæteris astris. Ecqua major im- pietas quam creaturam dicere Spiritum san- ctum, cum dicat Filius: «Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri, qui loquitur in vobis ”. › Cum dicat ipse, Spiritum Patris ipsum esse, cur tu creaturam dicas ? Cur Patrem non au- dis dicentem: In novissimis diebus effundam de Spiritu meo super omnem carnem *,, itemque : C D Dei olim præparato, sed oleo lætitiæ præ consorti bus. Propterea enim, dicit David, unxit te Deus, Deus tuus, oleo lætitiæ præ consortibus tuis *.» Ecce Puer meus electus, in quem complacuit sibi anima mea : ponam Spiritum meum super eum * ? › Ad hæc Petrus ait: Vos scitis quod factum est verbum per universam Judæam: incipiens enim a Galilea post baptismum quod prædicavit Joannes, Jesum a Nazaret, quomodo unxit eum Deus Spi- ritu sancto et virtute ".› Suane igitur creatura ungitur Filius? Annon insani est illud effutire ? Ipse autem Filius ait : • Spiritus Donini super me, eo quod unxerit me. Evangelizare pauperibus misit me 4. » Petrus vero hæc ait in Actibus apostolo- rum : : Dextera igitur Dei exaltatus : et promis- sione Spiritus sancti accepta a Patre, effudit hunc quem vos videtis et auditis ". » Ergone quem ipse condidit, ipse a Patre accepit? neque potestateni habuit in creaturam suam? At dices: Major ergo Spiritus Filio? Respondemus tibi: Absit! Nostrum nemo id dicit. Sed oportuit eum, cum formanı servi accepisset, ungi non illo quidem oleo, jussu ‹ Propterea, › quid est ? quia nimirum cum Deus esset et Filius, formam servi accepit. se Matth. xxi, 26. ss * Act. 11, 33. dem atque Pater et Filius esse naturæ supra nos demonstraturos promisimus, restat ut duarum per- sonarum instituto dialogo, illud ipsum, favente nobis ejusdem Spiritus gratia, ostendere aggredia- mur. Si quis igitur nobis ex eorum numero forte occurrerit, qui cum scriptore hujus schedulæ sen- tiunt, ita illum alloquemur: Solus Deus immorta- Isa. SLII, 152. Matth. x, 20. ** Joel H, 28. Psa!. XLIV, 9. 9. Ἐπειδὴ δὲ προεπηγγειλάμεθα δεικνύναι τὸ Πνεῦ 9. Quandoquidem autem Spiritum sanctum ejus- 1. "Act. x, 37, 38.

Διὰ τί οὖν οὐ προσκυνεῖς αὐτῷ; Ἐὰν εἴπω, Κτίσμα, Ε φοβοῦμαι καὶ τὸν ὄχλον. Ο γὰρ λαὸς ἅπας λιθοδο λήσει ἡμᾶς, ἀποταξάμενος τῇ κτίσει, καὶ συνταξάμε- νος Πατρί, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι. Τί οὖν ποιεῖς ; Κτίσμα λέγων κρύπτεις τὸν δόλον, καὶ αὐτὸ κατασκευάζεις εἰρηκώς· Ἀλλ᾿ οὐ κοινοποιεῖται τοῖς πᾶσι, μοναδικὸν ὄν, τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Οὐ γὰρ ἡ κοι- νότης τῶν λέξεων κοινοποιεῖται τὰς φύσεις. Ἐπεὶ ἄρα ἔσται ὁμοτιμία ἐν τοῖς κτίσμασιν· ὅ ἐστι· Κτίσμα μέν ἐστιν, οὐκ ἔστι δὲ ὁμότιμον τοῖς κτίσμασιν. Ὡς εἰ ἔλεγέ τις· Ο ήλιος μοναδικόν ἐστιν ἄστρον, καὶ οὐκ ἔστιν ὁμότιμον τοῖς ἀπράσι. Πᾶν ἄστρον ἐστὶν ἡμεροφανές, κἂν μὴ κοινοποιῆται τοῖς ἄλλοις ἄστροις. Καὶ τί ἐστιν ἀσεβέστερον τοῦ εἰπεῖν κτίσμα τὸ Πνεῦ μα τὸ ἅγιον, λέγοντος τοῦ Υἱοῦ, ὅτι . Οὐκ ἐστὲ ὑμεῖς οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς τὸ β λαλοῦν ἐν ὑμῖν. » Αὐτοῦ λέγοντος τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς εἶναι, σὺ πῶς κτίσμα αὐτὸ λέγεις; Πῶς δὲ οὐκ ἀκούεις τοῦ Πατρὸς λέγοντος· ὁ Ἐν ταῖς ἐσχά ταις ἡμέραις ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶ- σαν σάρκα· ο καὶ ἔτι· ι Ἰδοὺ ὁ Παῖς μου ὁ ἐκλεκτός, εἰς ἐν εὐδόκησεν ἡ ψυχή μου· θήσω τὸ Πνεῦμά μου ἐπ᾿ αὐτόν; » Καὶ πρὸς τούτοις ὁ Πέτρος λέγει· « Ὑμεῖς ἐπίστασθε τὸ γενόμενον ῥῆμα καθ' ὅλης τῆς Ἰουδαίας· ἀρξάμενον γὰρ ἀπὸ Γαλιλαίας μετὰ τὸ βάπτισμα, ὁ ἐκήρυξεν Ιωάννης, Ἰησοῦν τὸν ἀπὸ Να ζαρέτ, ὡς ἔχρισεν αὐτὸν ὁ Θεὸς Πνεύματι ἁγίῳ καὶ δυνάμει. ο 'Αρα τῷ ἑαυτοῦ κτίσματι χρίεται ὁ Υἱός ; Καὶ πῶς οὐκ ἀνόητον εἰπεῖν τοῦτο; Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Υἱὸς λέγει· Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ ἕνεκεν ἔχρι- σέ με. Εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέ με. » Καὶ ὁ Πέτρος δὲ ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων λέγει οὕτως· « Τῇ δεξιᾷ οὖν τοῦ Θεοῦ ὑψωθεὶς, τὴν δὲ ἐπαγγελίαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος λαβὼν παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐξέχεε τοῦτο, ὁ ὑμεῖς βλέπετε καὶ ἀκούετε. Αρα δ αὐτὸς ἔκτισε, λαμβάνει παρὰ τοῦ Πατρός; καὶ οὐκ ἔσχεν ἐξουσίαν τοῦ ἑαυτοῦ κτίσματος; Αλλ' ἐρεῖς· Μείζον οὖν ἐστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῦ Υἱοῦ; Αποκρινόμεθά σοι τοίνυν· Μὴ γένοιτο ! Οὐδεὶς ἡμῶν τοῦτο λέγει. 'Αλλ' ἔδει αὐτὸν, δούλου μορφὴν λαβόντα, χρίεσθαι, οὐκ ἔτι ἐλαίῳ τῷ κατὰ τὸ παλαιὸν κατα- σκευαζομένῳ προστάγματι Θεοῦ, ἀλλ' ἐλαίῳ ἀγαλ λιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους. « Διὰ, γὰρ, τοῦτο, φησὶν ὁ Δαβίδ, ἔχρισέ σε ὁ Θεὸς, ὁ Θεός σου, ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. »- ο Διὰ τοῦτο, » ποῖον ; ὅτι, Θεὸς ὢν καὶ Υἱὸς, μορφὴν δούλου έλαβεν. μα τὸ ἅγιον τῆς αὐτῆς φύσεως ὂν Πατρὶ καὶ Υἱῷ, ἀκολούθως διάλογον ἐκ δύο προσώπων ἐνστησάμενος, τοῦτο δεῖξαι σπουδάσωμεν, σὺν εὐμενείᾳ αὐτοῦ τοῦ Πνεύματος. Συντυχόντες τινὶ τῶν τὰ αὐτὰ τῷ γράψαντι τὸ σχεδάριον φρονούντων, ἔφημεν οὕτως· Μόνος ἔχειν τὴν ἀθανασίαν εἴρηται ὁ Θεὸς παρὰ τῷ ᾿Απο στόλῳ· ο Ο μόνος γάρ, φησίν, ἔχει ἀθανασίαν, φῶς 231, 1. Η CONTRA MACEDON. DIALOGUS 1. A tur : • Si dixerimus, caelo, dicet nobis : Quare ergo non credidistis illi? Si autem dixerimus, Ex hominibus : timemus turbam 88. . Ita vero tute apud te ratiocinaris : Si dixerimus, Non est creatura, di- cent: Quare ergo non adoras illum ? Sin dixero, Creatura est, timeo et ego turbam. Omnis namque populus lapidabit nos, qui creaturæ renuntiavit, adhæretque Patri, Filio et Spiritui sancto. Quid ergo facis? Creaturam cum dicis, dolum occultas, il- ludque apparas cum dicis: At non communionem habet cum omnibus Spiritus sanctus, cum sit uni- cus. Neque enim nominum communio communio- nem affert naturarum. Alias quippe omnes crea - turæ dignitatis ejusdem essent: hoc est, creatura quidem est, non autem æqualis creaturæ sunt ho- noris. Ac si diceret aliquis : Sol singulare est astrum, nec parem cum eo dignitatem habent aliæ stella. Omnae sidus in die lucet, etiamsi commune nihil habeat cum cæteris astris. Ecqua major im- pietas quam creaturam dicere Spiritum san- ctum, cum dicat Filius: «Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri, qui loquitur in vobis ”. › Cum dicat ipse, Spiritum Patris ipsum esse, cur tu creaturam dicas ? Cur Patrem non au- dis dicentem: In novissimis diebus effundam de Spiritu meo super omnem carnem *,, itemque : C D Dei olim præparato, sed oleo lætitiæ præ consorti bus. Propterea enim, dicit David, unxit te Deus, Deus tuus, oleo lætitiæ præ consortibus tuis *.» Ecce Puer meus electus, in quem complacuit sibi anima mea : ponam Spiritum meum super eum * ? › Ad hæc Petrus ait: Vos scitis quod factum est verbum per universam Judæam: incipiens enim a Galilea post baptismum quod prædicavit Joannes, Jesum a Nazaret, quomodo unxit eum Deus Spi- ritu sancto et virtute ".› Suane igitur creatura ungitur Filius? Annon insani est illud effutire ? Ipse autem Filius ait : • Spiritus Donini super me, eo quod unxerit me. Evangelizare pauperibus misit me 4. » Petrus vero hæc ait in Actibus apostolo- rum : : Dextera igitur Dei exaltatus : et promis- sione Spiritus sancti accepta a Patre, effudit hunc quem vos videtis et auditis ". » Ergone quem ipse condidit, ipse a Patre accepit? neque potestateni habuit in creaturam suam? At dices: Major ergo Spiritus Filio? Respondemus tibi: Absit! Nostrum nemo id dicit. Sed oportuit eum, cum formanı servi accepisset, ungi non illo quidem oleo, jussu ‹ Propterea, › quid est ? quia nimirum cum Deus esset et Filius, formam servi accepit. se Matth. xxi, 26. ss * Act. 11, 33. dem atque Pater et Filius esse naturæ supra nos demonstraturos promisimus, restat ut duarum per- sonarum instituto dialogo, illud ipsum, favente nobis ejusdem Spiritus gratia, ostendere aggredia- mur. Si quis igitur nobis ex eorum numero forte occurrerit, qui cum scriptore hujus schedulæ sen- tiunt, ita illum alloquemur: Solus Deus immorta- Isa. SLII, 152. Matth. x, 20. ** Joel H, 28. Psa!. XLIV, 9. 9. Ἐπειδὴ δὲ προεπηγγειλάμεθα δεικνύναι τὸ Πνεῦ 9. Quandoquidem autem Spiritum sanctum ejus- 1. "Act. x, 37, 38.

Α οἰκῶν ἀπρόσιτον. » Μακεδ. Ναί. Ορθ. Εχουσι δὲ καὶ οἱ ἄγγελοι, καὶ ἀρχαὶ, καὶ ἐξουσίαι, θρόνοι καὶ κυριότητες; Μακεδ. Ναί. ᾿Ορθ. Πῶς οὖν μόνος ὁ Θεὸς ἔχει τὴν ἀθανασίαν; Μακεδ. "Οτι ὁ Θεὸς αὐτός ἐστιν ἡ ἀθανασία· οἱ δὲ ἄγγελοι μετοχῇ εἰσιν ἀθανασίας ἀθάνατοι, καὶ οἱ ἀρχάγγελοι, καὶ πάντα τὰ ἐπουρά νια. Ορθ. Καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἔχει ἀθανασίαν, ἢ οὗ ; Μακεδ. Καὶ πάνυ. ᾿Ορθ. Οὕτως ὡς ὁ Πατήρ, ἢ ὡς τὰ ἐπουράνια ; Μακεδ. ὡς ὁ Πατήρ. ᾿Ορθ. Πῶς οὖν μόνος ὁ Πατήρ ἔχει τὴν ἀθανασίαν; Μακεδ. "Οτι ά παράλλακτος ἐστι κατ᾽ οὐσίαν ὁ Υἱὸς τῷ Πατρί. Ορθ. Μόνος οὖν Θεὸς ὁ Υἱὸς, ὡς καὶ ὁ Πατήρ, λέγεται διὰ τὸ ἀπαράλλακτον τῆς οὐσίας; Μακεδ. Οὕτως ἔχειν τὴν ἀθανασίαν τὸν Υἱὸν ὁμοίως τῷ Πατρὶ λέγω. ᾿Ορθ. Εχει τε καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον καὶ τὴν ἀθανασίαν; Β Μακεδ. Ἔχει. Ορθ. Οὕτως ἔχει ὡς ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς, ἢ ὡς ἄγγελοι, καὶ ἀρχαί, καὶ ἐξουσίας, μετοχή καὶ χάριτι; Μακεδ. Ως ὁ Πατήρ, καὶ ὁ Υἱός. Ορθο Τῆς αὐτῆς ἄρα φύσεώς έστι Πατρὶ καὶ Υἱῷ τὸ ἅγιον Πνεῦμα; Μακεδ. Μή γένοιτο ! Ορθ. Οὐκ ἔτι οὖν μόνος ὁ Θεὸς ἔχει τὴν ἀθανασίαν. Εὑρέθη γὰρ καὶ ἄλλη φύσις οὕτως αὐτὴν ἔχουσα, ὡς αὐτὸς ὁ Θεός ὑποστάσεσιν οὐχ ἓν, ἀλλὰ τρία. Μακεδ. Πῶς οὖν λέγω μίαν φύσιν; Ορθ. Ὅτι ὁμοίως ὁ Πατὴρ, καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα, τὴν τοῦ Πατρὸς ἀθανασίαν ἔχει. Καὶ ὥσπερ Παῦλος, καὶ Πέτρος, καὶ Τιμόθεος, φύσεως μιᾶς εἰσι, καὶ τρεῖς ὑποστάσεις· οὕτως Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα, τρεῖς ὑποστάσεις λέγω, καὶ μίαν φύσιν. Μακεδ. ᾿Αλλὰ τῶν ἀνθρώπων προϋπάρχου σιν ἄλλοι ἄνθρωποι· ἄρα καὶ Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος προϋπάρχει ἄλλη φύσις. Ορθ. Μὴ γένοιτο ! Μακεδ. Πῶς οὖν λέγεις· Οὕτως, ὡς ἐπὶ ἀνθρώπων; 'Ορθ. Τῶν μὲν ἀνθρώπων, Παύλου, καὶ Πέτρου, καὶ Τιμοθέου, προϋπάρχουσιν ἄνθρωποι, καὶ τῶν πρὸ αὐτῶν ἄλλοι· τοῦ δὲ Ἀδὰμ οὐ προϋπάρχει ἄλλος, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Θεός. Πατρὸς δὲ καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος οὐδὲν προϋπάρχει· ἀλλ' ἐκ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς γεγέννηται, καὶ τὸ Πνεῦμα ἐκπορεύεται. Μακεδ. Οὐκ ἔστιν οὖν τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα; Ορθ. Πάντα μὲν τὰ τοῦ Πατρὸς, εἰσὶ καὶ τοῦ Υἱοῦ. Καὶ γὰρ ὁ Απόστολος λέγει καὶ τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ εἶναι τὸ Πνεῦμα, οὕτως λέγων· . Ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκί, ἀλλ' ἐν πνεύματι, εἴπερ Πνεῦμα Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν. Εἰ δέ τις Πνεύμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ. Εἰ δὲ Χριστὸς ἐν ὑμῖν, τὸ μὲν σῶμα νεκρὸν δι' ἁμαρτίαν, τὸ δὲ πνεῦμα ζωὴ διὰ δικαιο- σύνην. Εἰ δὲ τὸ Πνεῦμα τοῦ ἐγείροντος Χριστὸν Ἰησοῦν ἐκ τῶν νεκρῶν οἰκεῖ ἐν ὑμῖν, ζωοποιήσει καὶ τὰ θνητὰ σώματα ὑμῶν διὰ τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτοῦ Πνεύματος ἐν ὑμῖν. » Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Υἱὸς εἶπε, τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ εἶναι τὸ Πνεῦμα. Μακεδ. Πῶς; Ορθ. • Οὐ γάρ ἐστε ὑμεῖς οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν. » Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Πατὴρ ἑαυτοῦ λέγει τὸ Πνεῦμα διὰ τοῦ προφήτου λέγοντος - S. ATHANASIUS. - SPURIA, litatem habere ab Apostolo dicitur : c Solus enim, » inquit, c habet immortalitatem, lucem habitans inaccessibilem *., Maced, Etiam. Orth. llabent canidem et angeli, et principatus, et potestates, et throni, et dominationes? Maced. Habent. Orth, Quomodo igitur solus Deus immortalitatem habet? Maced. Quia Deus ipse est immortalitas; angeli vero, archangeli et coelestia omnia, immortalitatis participatione, immortalia sunt. Orth. Filius Dei habetne immortalitatem? Maced. Plane habet. Orth. Nunquid ut Pater, an ut calestia? Maced. Ut Pa- ter. Orth. Quomodo ‘igitur solus Pater habet im- mortalitatem? Maced. Quia substantia Filii nihil prorsus variat a substantia Patris. Orth. Filius ergo, perinde ut Pater, solus Deus dicitur propter invariatam substantiam. Maced. Eodem modo Fi- lium et Patrem immortalitatem habere dico. Orth. Habetne vero et Spiritus sanctus immortalitatem? Maced. Habet. Orth. Siccine habet, ut Pater et Fi- lius, an ut angeli et principatus et potestates, par- ticipatione et gratia? Maced. Ut Pater et Filius. Orth. Ejusdem ergo ac Pater et Filius naturæ est Spiritus sanctus? Maced. Absit! Orth. Non igitur solus Deus babet immortalitatem. Est namque et alia inventa natura, pari illam, quo Deus ipse, modo habens. Hypostasibus, non unum, sed tria sunt. Maced. Quomodo igitur unam dico naturam? Orth. Quia Pater, et Filius et Spiritus sanctus eodem plane modo immortalitatem Patris habent. Atque ut Paulus, Petrus ac Timotheus unius naturæ sunt et tres G hypostases: ita Patrem et Filium et Spiritum sax- ctum tres hypostases dico, et unain naturam. Ma- ced Sed ante homines exsistunt alii homi- nes : alia igitur natura ante Patrem etiam et Fi- lium et Spiritum sanctum exsistit. Orth Absit! Maced. Cur igitur dicis. Eodem quo homines modo? Orth. Ante homines quidem, Paulum et Pe- trum et Timotheum, exsistunt homines, et ante hos rursum alii; ante Adamum autem nemo alius exsistit, sed Deus ipse. Ante Patrem vero, Filium et Spiritum sanctum nihil exsistit: sed ex Patre Filius natus est, 'et Spiritus procedit. Maced. Spi- ṛitus igitur non est Filii? Orth. Omnia quæ sunt Patris, sunt eliam Fiții : nam testatur Apostolus quoque, Spiritum esse et Patris et Filii. Sic enin loquitur : ‹ Vos autem in carne non estis, sed in spiritu : si tamen Spiritus Dei habitat in vobis. Quod si quis Spiritum Christi non habet, is non est ejus. Si autem Christus in vobis est, corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus vero vivit propter justificationem. Quod si Spiri- tus ejus qui suscitavit Jesum Christum a mortuis habitat in vobis, vivificabit et mortalia corpora vestra, per inhabitantem Spiritum ejus in vo- bis “. › Et Filius ipse nominat eum Spiritum Pa- tris sui. Maced. Quomodo? Orth. Non enim vos esiis, qui loquimini, sed Spiritus Patris qui loqui- » Rom. viii, 9-11. | Tim. vi, 16. D 10. Maced. Rursum igitur tria unum dico. Orth. 10. Μακεδ. Πάλιν οὖν τὰ τρία ἓν λέγω. ᾿Ορθ. Ταῖς

Α οἰκῶν ἀπρόσιτον. » Μακεδ. Ναί. Ορθ. Εχουσι δὲ καὶ οἱ ἄγγελοι, καὶ ἀρχαὶ, καὶ ἐξουσίαι, θρόνοι καὶ κυριότητες; Μακεδ. Ναί. ᾿Ορθ. Πῶς οὖν μόνος ὁ Θεὸς ἔχει τὴν ἀθανασίαν; Μακεδ. "Οτι ὁ Θεὸς αὐτός ἐστιν ἡ ἀθανασία· οἱ δὲ ἄγγελοι μετοχῇ εἰσιν ἀθανασίας ἀθάνατοι, καὶ οἱ ἀρχάγγελοι, καὶ πάντα τὰ ἐπουρά νια. Ορθ. Καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἔχει ἀθανασίαν, ἢ οὗ ; Μακεδ. Καὶ πάνυ. ᾿Ορθ. Οὕτως ὡς ὁ Πατήρ, ἢ ὡς τὰ ἐπουράνια ; Μακεδ. ὡς ὁ Πατήρ. ᾿Ορθ. Πῶς οὖν μόνος ὁ Πατήρ ἔχει τὴν ἀθανασίαν; Μακεδ. "Οτι ά παράλλακτος ἐστι κατ᾽ οὐσίαν ὁ Υἱὸς τῷ Πατρί. Ορθ. Μόνος οὖν Θεὸς ὁ Υἱὸς, ὡς καὶ ὁ Πατήρ, λέγεται διὰ τὸ ἀπαράλλακτον τῆς οὐσίας; Μακεδ. Οὕτως ἔχειν τὴν ἀθανασίαν τὸν Υἱὸν ὁμοίως τῷ Πατρὶ λέγω. ᾿Ορθ. Εχει τε καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον καὶ τὴν ἀθανασίαν; Β Μακεδ. Ἔχει. Ορθ. Οὕτως ἔχει ὡς ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς, ἢ ὡς ἄγγελοι, καὶ ἀρχαί, καὶ ἐξουσίας, μετοχή καὶ χάριτι; Μακεδ. Ως ὁ Πατήρ, καὶ ὁ Υἱός. Ορθο Τῆς αὐτῆς ἄρα φύσεώς έστι Πατρὶ καὶ Υἱῷ τὸ ἅγιον Πνεῦμα; Μακεδ. Μή γένοιτο ! Ορθ. Οὐκ ἔτι οὖν μόνος ὁ Θεὸς ἔχει τὴν ἀθανασίαν. Εὑρέθη γὰρ καὶ ἄλλη φύσις οὕτως αὐτὴν ἔχουσα, ὡς αὐτὸς ὁ Θεός ὑποστάσεσιν οὐχ ἓν, ἀλλὰ τρία. Μακεδ. Πῶς οὖν λέγω μίαν φύσιν; Ορθ. Ὅτι ὁμοίως ὁ Πατὴρ, καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα, τὴν τοῦ Πατρὸς ἀθανασίαν ἔχει. Καὶ ὥσπερ Παῦλος, καὶ Πέτρος, καὶ Τιμόθεος, φύσεως μιᾶς εἰσι, καὶ τρεῖς ὑποστάσεις· οὕτως Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα, τρεῖς ὑποστάσεις λέγω, καὶ μίαν φύσιν. Μακεδ. ᾿Αλλὰ τῶν ἀνθρώπων προϋπάρχου σιν ἄλλοι ἄνθρωποι· ἄρα καὶ Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος προϋπάρχει ἄλλη φύσις. Ορθ. Μὴ γένοιτο ! Μακεδ. Πῶς οὖν λέγεις· Οὕτως, ὡς ἐπὶ ἀνθρώπων; 'Ορθ. Τῶν μὲν ἀνθρώπων, Παύλου, καὶ Πέτρου, καὶ Τιμοθέου, προϋπάρχουσιν ἄνθρωποι, καὶ τῶν πρὸ αὐτῶν ἄλλοι· τοῦ δὲ Ἀδὰμ οὐ προϋπάρχει ἄλλος, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Θεός. Πατρὸς δὲ καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος οὐδὲν προϋπάρχει· ἀλλ' ἐκ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς γεγέννηται, καὶ τὸ Πνεῦμα ἐκπορεύεται. Μακεδ. Οὐκ ἔστιν οὖν τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα; Ορθ. Πάντα μὲν τὰ τοῦ Πατρὸς, εἰσὶ καὶ τοῦ Υἱοῦ. Καὶ γὰρ ὁ Απόστολος λέγει καὶ τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ εἶναι τὸ Πνεῦμα, οὕτως λέγων· . Ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκί, ἀλλ' ἐν πνεύματι, εἴπερ Πνεῦμα Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν. Εἰ δέ τις Πνεύμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ. Εἰ δὲ Χριστὸς ἐν ὑμῖν, τὸ μὲν σῶμα νεκρὸν δι' ἁμαρτίαν, τὸ δὲ πνεῦμα ζωὴ διὰ δικαιο- σύνην. Εἰ δὲ τὸ Πνεῦμα τοῦ ἐγείροντος Χριστὸν Ἰησοῦν ἐκ τῶν νεκρῶν οἰκεῖ ἐν ὑμῖν, ζωοποιήσει καὶ τὰ θνητὰ σώματα ὑμῶν διὰ τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτοῦ Πνεύματος ἐν ὑμῖν. » Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Υἱὸς εἶπε, τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ εἶναι τὸ Πνεῦμα. Μακεδ. Πῶς; Ορθ. • Οὐ γάρ ἐστε ὑμεῖς οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν. » Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Πατὴρ ἑαυτοῦ λέγει τὸ Πνεῦμα διὰ τοῦ προφήτου λέγοντος - S. ATHANASIUS. - SPURIA, litatem habere ab Apostolo dicitur : c Solus enim, » inquit, c habet immortalitatem, lucem habitans inaccessibilem *., Maced, Etiam. Orth. llabent canidem et angeli, et principatus, et potestates, et throni, et dominationes? Maced. Habent. Orth, Quomodo igitur solus Deus immortalitatem habet? Maced. Quia Deus ipse est immortalitas; angeli vero, archangeli et coelestia omnia, immortalitatis participatione, immortalia sunt. Orth. Filius Dei habetne immortalitatem? Maced. Plane habet. Orth. Nunquid ut Pater, an ut calestia? Maced. Ut Pa- ter. Orth. Quomodo ‘igitur solus Pater habet im- mortalitatem? Maced. Quia substantia Filii nihil prorsus variat a substantia Patris. Orth. Filius ergo, perinde ut Pater, solus Deus dicitur propter invariatam substantiam. Maced. Eodem modo Fi- lium et Patrem immortalitatem habere dico. Orth. Habetne vero et Spiritus sanctus immortalitatem? Maced. Habet. Orth. Siccine habet, ut Pater et Fi- lius, an ut angeli et principatus et potestates, par- ticipatione et gratia? Maced. Ut Pater et Filius. Orth. Ejusdem ergo ac Pater et Filius naturæ est Spiritus sanctus? Maced. Absit! Orth. Non igitur solus Deus babet immortalitatem. Est namque et alia inventa natura, pari illam, quo Deus ipse, modo habens. Hypostasibus, non unum, sed tria sunt. Maced. Quomodo igitur unam dico naturam? Orth. Quia Pater, et Filius et Spiritus sanctus eodem plane modo immortalitatem Patris habent. Atque ut Paulus, Petrus ac Timotheus unius naturæ sunt et tres G hypostases: ita Patrem et Filium et Spiritum sax- ctum tres hypostases dico, et unain naturam. Ma- ced Sed ante homines exsistunt alii homi- nes : alia igitur natura ante Patrem etiam et Fi- lium et Spiritum sanctum exsistit. Orth Absit! Maced. Cur igitur dicis. Eodem quo homines modo? Orth. Ante homines quidem, Paulum et Pe- trum et Timotheum, exsistunt homines, et ante hos rursum alii; ante Adamum autem nemo alius exsistit, sed Deus ipse. Ante Patrem vero, Filium et Spiritum sanctum nihil exsistit: sed ex Patre Filius natus est, 'et Spiritus procedit. Maced. Spi- ṛitus igitur non est Filii? Orth. Omnia quæ sunt Patris, sunt eliam Fiții : nam testatur Apostolus quoque, Spiritum esse et Patris et Filii. Sic enin loquitur : ‹ Vos autem in carne non estis, sed in spiritu : si tamen Spiritus Dei habitat in vobis. Quod si quis Spiritum Christi non habet, is non est ejus. Si autem Christus in vobis est, corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus vero vivit propter justificationem. Quod si Spiri- tus ejus qui suscitavit Jesum Christum a mortuis habitat in vobis, vivificabit et mortalia corpora vestra, per inhabitantem Spiritum ejus in vo- bis “. › Et Filius ipse nominat eum Spiritum Pa- tris sui. Maced. Quomodo? Orth. Non enim vos esiis, qui loquimini, sed Spiritus Patris qui loqui- » Rom. viii, 9-11. | Tim. vi, 16. D 10. Maced. Rursum igitur tria unum dico. Orth. 10. Μακεδ. Πάλιν οὖν τὰ τρία ἓν λέγω. ᾿Ορθ. Ταῖς

Ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύμα- τίς μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα. » Μακεδ. Ο Υιός έστιν ὁ λέγων. αὐτοῦ. Λέγει γὰρ οὕτως, γράφων τῷ ἑαυτοῦ μαθητῇ· • Οτε δὲ ἐπεφάνη ἡ χάρις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Θεοῦ, οὐκ ἐξ ἔργων τῶν ἐν δικαιοσύνῃ, ὧν ἐποιήσαμεν ἡμεῖς, ἀλλὰ κατὰ τὸ αὐτοῦ ἔλεος ἔσωσεν ἡμᾶς, διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας καὶ ἀνακαινώσεως Πνεύματος ἁγίου, οὗ ἐξέχεεν ἐφ' ἡμᾶς πλουσίως, διὰ Ἰησοῦ Χρι- στοῦ τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν. » Μακεδ. Ἡμεῖς οὐ δυνάμεθα εἰπεῖν μίαν φύσιν Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος. Ορθ. Ομολογεῖς καὶ αὐτὸς τὸν Πατέρα είναι ἅγιον, περὶ οὗ εἴρηται· • Αγιος ὁ ἐν ἁγίοις ἀναπαυόμενος. » Μακεδ. Ναί. ᾿Ορθ. Οὕτως λέγεις ἁγίους τοὺς ἀγγέλους, ὡς τὸν Πατέρα; Μακεδ. Οἱ ἄγγελοι μετοχῇ ἁγιασμοῦ εἰσιν ἅγιοι· ὁ δὲ Πατὴρ φύσει ἐστὶν ἅγιος. ᾿Ορθ. Οὕτως, ὡς οἱ ἄγγελοι μετοχῇ εἰσιν ἅγιος, ἅγιος ὁ Υἱός, ἢ ὡς ὁ Πατήρ; Μακεδ. Ὡς ὁ Πατήρ· κατὰ πάντα γὰρ αὐτὸν ὅμοιον λέγω. Όρθ. Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὕτως λέγεις ἅγιον, ὡς τοὺς ἀγγέλους, ἢ ὡς τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υιόν; Μακεδ. Ως τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱόν. Ορθ. Τῆς αὐτῆς ἄρα φύσεώς ἐστι Πατρὶ καὶ Υἱῷ; Μακεδ. Καὶ εἰ ἀληθῶς, ὡς λέγετε, μία φύσις ἐστί· καθέζε τα: δὲ ὁ Υἱὸς ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρός· ποῦ καθέζεται τὸ Πνεῦμα ; Ορθ. Σὺν αὐτῷ τῷ Χριστῷ. Εἰ γὰρ ἡμεῖς, ὡς λέγει Παῦλος, συγκαθεζόμεθα, δῆλον ὅτι (17') καὶ τὸ Πνεῦμα - διὰ γὰρ αὐτὸ καὶ ἡμεῖς. Μακεδ. Ποῦ γέν γραπται, ὅτι καὶ ἡμεῖς συγκαθεζόμεθα; Ορθ. Εν τῇ πρὸς Ἐφεσίους Επιστολῇ γέγραπται· . Καὶ ἄνω τας ἡμᾶς νεκροὺς τοῖς παραπτώμασι, συνεζωοποίησε τῷ Χριστῷ, καὶ συνήγειρε, καὶ συνεκάθισεν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. » Αδύνατον δὲ συγκαθίσαι τινὰ τῷ Χριστῷ μὴ γενόμενον ναὸν τοῦ Πνεύματος. Εἰ δὲ ὁ ναὸς συγκαθέ- ζεται, τί ἂν εἴποις περὶ τοῦ ἐνοικοῦντος Πνεύματος ; Μακεδ. Αποστολικὸν τὸ Πνεῦμά ἐστιν· ἀποστέλλεται γάρ. Ορθ. Ο γὰρ Υἱὸς οὐκ ἀποστέλλεται; Μακεδ. Ναί. Ορθ. Μὴ ἀπὸ τόπου εἰς τόπον ἀπεστάλη; Μακεδ. Ο· πανταχοῦ γὰρ λέγω εἶναι τὸν Υἱὸν καὶ τὸν Παρ τέρα. ᾿Ορθ. Τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐ πανταχοῦ λέ γεις ; Μακεδ. Ναί. Ορθ. Εἰ πανταχοῦ ἐστιν ὁ Πα- τὴρ, καὶ πανταχοῦ ἐστιν ὁ Υἱὸς, καὶ πανταχοῦ τὸ Πνεῦμα· τῆς αὐτῆς φύσεώς ἐστι τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ τὸ Πνεῦμα. Μακεδ. Ἐπειδὴ καὶ ὁ διάβολος παν ταχοῦ ἐστι, τῆς αὐτῆς φύσεως ἐστι Πατρὶ καὶ Υἱῷ ; Ορθ. Οὐκ ἔστι πανταχοῦ ὁ διάβολος· οὔτε γὰρ ἐν τῷ οὐρανῷ ἐστιν, οὔτε ἐν πάσῃ τῇ γῇ· ἀλλ᾿ ὥσπερ τις τύραννος ἐν τόπῳ τινὶ ὤν, διὰ τῶν προσταγμάτων ἑαυτοῦ ἀποστέλλων ὑπηκόους, πανταχοῦ κρατεῖν λέ- γεται, ἔνθα εἰσὶν αἱ ὑπηρετούμεναι αὐτῷ δυνάμεις· καὶ τῇ μὲν ὑποστάσει ἐν ἑνὶ τόπῳ ἐστί· τῇ δὲ ἐνερ‐ γείᾳ τοῦ θελήματος πανταχοῦ· ὅπου δ' ἂν κρατῇ, εἶναι λένεται· οὕτως καὶ ὁ διάβολος τῇ μὲν ὑποστάσει περι- * Β CONTRA MACEDON. DIALOGUS I. • A tur in vobis ". » Quin Pater ipse suum esse Spiri Matth. x, 20. * Joel 11, 28. 8. Tit. III, 4-6. C p tum testatur per prophetam dicentem: In novis- simis diebus effundam de spiritu meo super omnem carnem 4. » Maced. Filius est qui loquitur enim ille ad discipulum suum scribens ait: ‹ Post- quam apparuit gratia Salvatoris nostri Dei, non ex operibus justitia, quæ fecimus nos, sed secundun suam misericordiam salvos nos fecit, per lavacrum regenerationis et renovationis Spiritus sancti, quen effudit in nos abunde per Jesum Christum Domi- num Salvatorem nostrum s. » Maced. Nos non possumus unam Patris et Filii et Spiritus sancti naturam profiteri. Orth. Atqui Patrem ipse quoque sanctum confiteris, de quo dictum est: ‹ Sanctus et in sanctis requiescens "., Maced. Etiam. Orth. Siccine sanctos dicis angelos, quemadmodum Pa- trem? Maced. Angeli sanctitatis participatione sancti sunt: Pater autem natura sanctus est. ([17] Orth. Filium vero non dicis sanctum ? Maced. Etiam.) Orth. Siccine, ut angeli sancti sunt participatione, Filius sanctus est, an ut Pater? Maced. Ut Pater, cui eumn in omnibus similem profiteor. Orth. Spi- ritum sanctum eademne ratione, qua angelos, an qua Patrem et Filium, sanctum confiteris? Maced. Eadem qua Patrem et Filium. Orth. Ejusdem igi- tur cujus Pater et Filius est naturæ ? Maced. Si re- vera, ut affirmatis, una natura est: et vero Filius ad dextram Patris sedet: ubi sedel Spiritus? Orth. Apud Christum ipsum. Si enim, ut ait Paulus, nos quoque sumus consessuri : non dubium est et Spiri- tum sanctum, quippe per quem et nos. Maced. Ubi scriptum est, nos quoque una sessuros? Orth. In Epistola ad Ephesios scriptum est: Cum essemus mortui peccatis, convivifcavit nos in Christo, et conresuscitavit, et in coelestibus consedere fecit ".. Non potest enim una cum Christo sedere, nisi qui templum Spiritus factus est. Quod si templum una sedel, quid de inhabitante Spiritu dixeris? Maced. Spiritus est missus : mittitur enim. Orth. Annon mittitur et Filius ? Maced. Elian. Orth. Num de loco in locum missus est? Maced. Minime: Filium enim et Patrem ubique esse dico. Orth. Spiritum non dicis esse ubique? Maced. Etiamn. Orth. Si ubi que est Pater, et ubique est Filius, et ubique Sp'- ritus sanctus: ejusdem igitur ac Pater et Filius naturæ est Spiritus sanctus. Maced. Cum vero et diabolus ubique sit, erit et ille ejusdem ac Pater et Filius natura? Orth. Diabolus non ubique est. Ne- que enim in cœlo est, neque in universa terra; sed ut tyrannus aliquis in quodam loco consistens, ministros mandatis instructos mittens, ubicunque potentiæ suæ ministros habet, ibidem dominari di- citur et bypostasi quidem uno in loco est, sed operatione voluntatis ubicunque dominatur, Isa. LVII, 15. Ephes. 11, 5, G. "1 11. Ορθ. 'Ανάγνωθι τὸν ᾿Απόστολον, ἵνα ἀκούσῃς (17) Vulg., δηλονότι. Επιτ. 11. Orth. Apostolum lege, ut ipsum audias. Sic (17) Hec desunt in Græco. sed habentur in veteri intcrpretatione Latina.

Ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύμα- τίς μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα. » Μακεδ. Ο Υιός έστιν ὁ λέγων. αὐτοῦ. Λέγει γὰρ οὕτως, γράφων τῷ ἑαυτοῦ μαθητῇ· • Οτε δὲ ἐπεφάνη ἡ χάρις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Θεοῦ, οὐκ ἐξ ἔργων τῶν ἐν δικαιοσύνῃ, ὧν ἐποιήσαμεν ἡμεῖς, ἀλλὰ κατὰ τὸ αὐτοῦ ἔλεος ἔσωσεν ἡμᾶς, διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας καὶ ἀνακαινώσεως Πνεύματος ἁγίου, οὗ ἐξέχεεν ἐφ' ἡμᾶς πλουσίως, διὰ Ἰησοῦ Χρι- στοῦ τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν. » Μακεδ. Ἡμεῖς οὐ δυνάμεθα εἰπεῖν μίαν φύσιν Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος. Ορθ. Ομολογεῖς καὶ αὐτὸς τὸν Πατέρα είναι ἅγιον, περὶ οὗ εἴρηται· • Αγιος ὁ ἐν ἁγίοις ἀναπαυόμενος. » Μακεδ. Ναί. ᾿Ορθ. Οὕτως λέγεις ἁγίους τοὺς ἀγγέλους, ὡς τὸν Πατέρα; Μακεδ. Οἱ ἄγγελοι μετοχῇ ἁγιασμοῦ εἰσιν ἅγιοι· ὁ δὲ Πατὴρ φύσει ἐστὶν ἅγιος. ᾿Ορθ. Οὕτως, ὡς οἱ ἄγγελοι μετοχῇ εἰσιν ἅγιος, ἅγιος ὁ Υἱός, ἢ ὡς ὁ Πατήρ; Μακεδ. Ὡς ὁ Πατήρ· κατὰ πάντα γὰρ αὐτὸν ὅμοιον λέγω. Όρθ. Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὕτως λέγεις ἅγιον, ὡς τοὺς ἀγγέλους, ἢ ὡς τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υιόν; Μακεδ. Ως τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱόν. Ορθ. Τῆς αὐτῆς ἄρα φύσεώς ἐστι Πατρὶ καὶ Υἱῷ; Μακεδ. Καὶ εἰ ἀληθῶς, ὡς λέγετε, μία φύσις ἐστί· καθέζε τα: δὲ ὁ Υἱὸς ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρός· ποῦ καθέζεται τὸ Πνεῦμα ; Ορθ. Σὺν αὐτῷ τῷ Χριστῷ. Εἰ γὰρ ἡμεῖς, ὡς λέγει Παῦλος, συγκαθεζόμεθα, δῆλον ὅτι (17') καὶ τὸ Πνεῦμα - διὰ γὰρ αὐτὸ καὶ ἡμεῖς. Μακεδ. Ποῦ γέν γραπται, ὅτι καὶ ἡμεῖς συγκαθεζόμεθα; Ορθ. Εν τῇ πρὸς Ἐφεσίους Επιστολῇ γέγραπται· . Καὶ ἄνω τας ἡμᾶς νεκροὺς τοῖς παραπτώμασι, συνεζωοποίησε τῷ Χριστῷ, καὶ συνήγειρε, καὶ συνεκάθισεν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. » Αδύνατον δὲ συγκαθίσαι τινὰ τῷ Χριστῷ μὴ γενόμενον ναὸν τοῦ Πνεύματος. Εἰ δὲ ὁ ναὸς συγκαθέ- ζεται, τί ἂν εἴποις περὶ τοῦ ἐνοικοῦντος Πνεύματος ; Μακεδ. Αποστολικὸν τὸ Πνεῦμά ἐστιν· ἀποστέλλεται γάρ. Ορθ. Ο γὰρ Υἱὸς οὐκ ἀποστέλλεται; Μακεδ. Ναί. Ορθ. Μὴ ἀπὸ τόπου εἰς τόπον ἀπεστάλη; Μακεδ. Ο· πανταχοῦ γὰρ λέγω εἶναι τὸν Υἱὸν καὶ τὸν Παρ τέρα. ᾿Ορθ. Τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐ πανταχοῦ λέ γεις ; Μακεδ. Ναί. Ορθ. Εἰ πανταχοῦ ἐστιν ὁ Πα- τὴρ, καὶ πανταχοῦ ἐστιν ὁ Υἱὸς, καὶ πανταχοῦ τὸ Πνεῦμα· τῆς αὐτῆς φύσεώς ἐστι τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ τὸ Πνεῦμα. Μακεδ. Ἐπειδὴ καὶ ὁ διάβολος παν ταχοῦ ἐστι, τῆς αὐτῆς φύσεως ἐστι Πατρὶ καὶ Υἱῷ ; Ορθ. Οὐκ ἔστι πανταχοῦ ὁ διάβολος· οὔτε γὰρ ἐν τῷ οὐρανῷ ἐστιν, οὔτε ἐν πάσῃ τῇ γῇ· ἀλλ᾿ ὥσπερ τις τύραννος ἐν τόπῳ τινὶ ὤν, διὰ τῶν προσταγμάτων ἑαυτοῦ ἀποστέλλων ὑπηκόους, πανταχοῦ κρατεῖν λέ- γεται, ἔνθα εἰσὶν αἱ ὑπηρετούμεναι αὐτῷ δυνάμεις· καὶ τῇ μὲν ὑποστάσει ἐν ἑνὶ τόπῳ ἐστί· τῇ δὲ ἐνερ‐ γείᾳ τοῦ θελήματος πανταχοῦ· ὅπου δ' ἂν κρατῇ, εἶναι λένεται· οὕτως καὶ ὁ διάβολος τῇ μὲν ὑποστάσει περι- * Β CONTRA MACEDON. DIALOGUS I. • A tur in vobis ". » Quin Pater ipse suum esse Spiri Matth. x, 20. * Joel 11, 28. 8. Tit. III, 4-6. C p tum testatur per prophetam dicentem: In novis- simis diebus effundam de spiritu meo super omnem carnem 4. » Maced. Filius est qui loquitur enim ille ad discipulum suum scribens ait: ‹ Post- quam apparuit gratia Salvatoris nostri Dei, non ex operibus justitia, quæ fecimus nos, sed secundun suam misericordiam salvos nos fecit, per lavacrum regenerationis et renovationis Spiritus sancti, quen effudit in nos abunde per Jesum Christum Domi- num Salvatorem nostrum s. » Maced. Nos non possumus unam Patris et Filii et Spiritus sancti naturam profiteri. Orth. Atqui Patrem ipse quoque sanctum confiteris, de quo dictum est: ‹ Sanctus et in sanctis requiescens "., Maced. Etiam. Orth. Siccine sanctos dicis angelos, quemadmodum Pa- trem? Maced. Angeli sanctitatis participatione sancti sunt: Pater autem natura sanctus est. ([17] Orth. Filium vero non dicis sanctum ? Maced. Etiam.) Orth. Siccine, ut angeli sancti sunt participatione, Filius sanctus est, an ut Pater? Maced. Ut Pater, cui eumn in omnibus similem profiteor. Orth. Spi- ritum sanctum eademne ratione, qua angelos, an qua Patrem et Filium, sanctum confiteris? Maced. Eadem qua Patrem et Filium. Orth. Ejusdem igi- tur cujus Pater et Filius est naturæ ? Maced. Si re- vera, ut affirmatis, una natura est: et vero Filius ad dextram Patris sedet: ubi sedel Spiritus? Orth. Apud Christum ipsum. Si enim, ut ait Paulus, nos quoque sumus consessuri : non dubium est et Spiri- tum sanctum, quippe per quem et nos. Maced. Ubi scriptum est, nos quoque una sessuros? Orth. In Epistola ad Ephesios scriptum est: Cum essemus mortui peccatis, convivifcavit nos in Christo, et conresuscitavit, et in coelestibus consedere fecit ".. Non potest enim una cum Christo sedere, nisi qui templum Spiritus factus est. Quod si templum una sedel, quid de inhabitante Spiritu dixeris? Maced. Spiritus est missus : mittitur enim. Orth. Annon mittitur et Filius ? Maced. Elian. Orth. Num de loco in locum missus est? Maced. Minime: Filium enim et Patrem ubique esse dico. Orth. Spiritum non dicis esse ubique? Maced. Etiamn. Orth. Si ubi que est Pater, et ubique est Filius, et ubique Sp'- ritus sanctus: ejusdem igitur ac Pater et Filius naturæ est Spiritus sanctus. Maced. Cum vero et diabolus ubique sit, erit et ille ejusdem ac Pater et Filius natura? Orth. Diabolus non ubique est. Ne- que enim in cœlo est, neque in universa terra; sed ut tyrannus aliquis in quodam loco consistens, ministros mandatis instructos mittens, ubicunque potentiæ suæ ministros habet, ibidem dominari di- citur et bypostasi quidem uno in loco est, sed operatione voluntatis ubicunque dominatur, Isa. LVII, 15. Ephes. 11, 5, G. "1 11. Ορθ. 'Ανάγνωθι τὸν ᾿Απόστολον, ἵνα ἀκούσῃς (17) Vulg., δηλονότι. Επιτ. 11. Orth. Apostolum lege, ut ipsum audias. Sic (17) Hec desunt in Græco. sed habentur in veteri intcrpretatione Latina.

έρχεται ἀπὸ τόπου εἰς τόπον, τῇ δὲ ἐνεργείᾳ τοῦ Β θελήματος πανταχοῦ γῆς, ἐνεργουμένου τοῦ θελήμα τος αὐτοῦ ἐν « τοῖς υἱοῖς τῆς ἀπειθείας, διὰ τῶν ἀρ- χῶν καὶ τῶν ἐξουσιῶν, καὶ τῶν κοσμοκρατόρων τοῦ σκότους. ο Πατὴρ δὲ, καὶ Υἱὸς, καὶ ἅγιον Πνεῦμα, οὐσίᾳ, καὶ δυνάμει, καὶ δόξῃ πανταχοῦ, καὶ ἐν πᾶσι, καὶ διὰ πάντων εἰσίν. Εἰ δὲ τοῦτο, μία ἄρα οὐσία Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος. Μακεδ. Πατὴρ μὲν καὶ Υἱὸς οὐσίᾳ καὶ βουλῇ καὶ δυνάμει καὶ δόξῃ πανταχοῦ καὶ ἐν πᾶσι· τὸ δὲ Πνεῦμα ἐκεῖ ἐστιν, ἔνθα ἀποστέλλεται. ᾿Ορθ. Οτε οὖν κατῆλθεν ἐν τῷ ὑπερῴῳ ἔνθα ἦσαν οἱ μαθηταὶ, καὶ ἐκάθισεν ἐφ᾿ ἕνα ἕκαστον αὐτῶν, οὐκ ἦν καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ; Μακεδ. Ο γὰρ Γαβριὴλ, ὅτε απεστάλη πρὸς τὴν Μαρίαν, οὐκ ἦν καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ; Ορθ. Οὐσίᾳ, οὗ - διανοία, ναί. Μακεδ. Οὕτω λέγω καὶ τὸ Πνεῦμα. Ορθ. Καὶ πῶς ἀκούεις τοῦ λέγοντος, ὅτι « Πνεῦμα Κυρίου περ πλήρωκε τὴν οἰκουμένην· καὶ τὸ συνέχον πάντα γνώ σιν ἔχει φωνῆς; » Τί δέ ἐστι τὸ τὴν τοῦ Θεοῦ γνῶσιν ἔχον, ἀλλ᾽ ἢ τὸ Πνεῦμα, περὶ οὗ εἴρηται· « Πνεῦμα γνώσεως καὶ εὐσεβείας; • Μακεδ. Αγιαστικόν ἐστι τὸ Πνεῦμα. Ορθ. Ο γὰρ Πατήρ οὐχ ἁγιάζει; Η οὐ γέγραπται ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις· « Πάτερ, ἁγίασον αὐτοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου; » Καὶ διὰ τοῦ προφήτου λέγει· « Εγώ Κύριος ἁγιάζων αὐτούς. ο Μακεδ. Ναι, ἁγιάζει καὶ ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱός. Ορθ. Εἰ ἁγιά ζει ὁ Πατὴρ καὶ ἁγιάζει καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ ἁγιάζει καὶ τὸ Πνεῦμα τῆς αὐτῆς ἄρα φύσεως ἐστι Πατρὶ καὶ Υἱῷ· ὧν γὰρ ἡ αὐτὴ ἐνέργεια, καὶ ἡ αὐτὴ φύσις. τὸ ἅγιον. Ὁ δὲ ὁδηγῶν πρὸς ἄλλον ὁδηγεῖ. Ορθ. Ούχ ὁδηγεῖ οὖν ὁ Θεός : Μακεδ. Ποῦ γέγραπται; Ορθ. Ο καθήμενος ἐπὶ τῶν χερουβὶμ τίς ἐστι ; Μακεδ. Ο Θεός. Ορθ. Ακουε οὖν τοῦ Δαβὶδ λέγοντας • Ο ποιμαίνων τὸν Ἰσραήλ, πρόσχες· ὁ ὁδηγῶν ὡσεὶ πρόβατον τὸν Ἰωσήφ, ὁ καθήμενος ἐπὶ τῶν χερουβίμ, ἐμφάνηθι. » 'Ακούεις, ὅτι καὶ ποιμαίνει καὶ ὁδηγεῖ ὁ Θεός; Μακεδ. Ναί, ποιμαίνει καὶ ὁδηγεῖ ὁ Θεό; ἀλλὰ πρὸς ἑαυτὸν ὁδηγεῖ. Τὸ δὲ Πνεῦμα οὐ πρὸς ἑαυ τὸν, ἀλλὰ πρὸς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν ὁδηγεῖ. Ορθ. Ο γὰρ Θεὸς οὐ πρὸς πᾶσαν ἀλήθειαν ὁδηγεῖ; Μακεδ. 'Αλλ' αὐτός ἐστιν ἀληθῶς ἡ πᾶσα ἀλήθεια. Ορθ. Την αὐτὴν ἄρα ὁδηγεῖ ὁδηγίαν, ἣν ὁδηγεῖ τὸ Πνεῦμα. αν δὲ ἡ αὐτὴ ἐνέργεια, καὶ ἡ αὐτὴ φύσις. Οὐδὲ γὰρ δύνῃ εἰπεῖν, ὅτι τὸ μὲν Πνεῦμα ἄλλως ὁδηγεῖ, ὁ δὲ Θεὸς πρὸς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν· τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ εἰρηκότος, ὅτι αὐτὸ τὸ Πνεῦμα ὁδηγεῖ ἡμᾶς πρὸς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν. Μακεδ. Αλλ' εἶπον, ὅτι ὁ Θεός ἐστιν ἡ πᾶσα ἀλήθεια, καὶ αὐτὸς πρὸς ἑαυτὸν ὁδηγεῖ, τὸ δὲ Πνεῦμα οὐ πρὸς ἑαυτὸ, ἀλλὰ πρὸς πᾶσαν ἀλή θειαν, ὅ ἐστι πρὸς τὸν Θεόν. Ορθ. Καὶ εἰ ὁ Θεὸς πρὸς ἑαυτὸν ὁδηγεῖ, τίς ἡ χρεία τῆς τοῦ Πνεύματος οδηγίας; Μακεδ. Πρῶτον ὁδηγεῖ τὸ Πνεῦμα, καὶ τότε ὁ Θεός. ᾿Ορθ. Εἰ ὁ ὁδηγῶν πρὸς ἄλλον τινὰ ὁδηγεῖ, σε S. ATHANASIUS. SPURIA. - ibidem esse dicitur: pari modo diabolus quoque A Lypostasi quidem sua de loco in locum transit ; operatione autem voluntatis ubique terrarum est, voluntate ejus operante in • filiis diffidentiæ per principes et potestates, et mundi rectores tenebra- rum ". › Pater autem, et Filius et Spiritus san- ctus substantia, potentia et gloria ubique in omni- bus et per omnia sunt. Quod si ita est: una igitur est Patris, Filii et Spiritus sancti substantia. Ma- ced. Pater quidem et Filius substantia et volun- tate et potentia et gloria ubique et in omnibus : Spiritus autem ibi est, quo mittitur. Orth. Quando igitur in cœnaculum venit, in quo erant discipuli, seditque supra singulos eorum, non erat tum in cœlo quoque? Maced. Gabriel quando ad Mariam missus est, non erat tum in cœlo quoque? Orth. Non substantia, sed cogitatione. Maced. Idem de Spiritu dico. Orth. Et quomodo audis eum qui di- cit : « Spiritus Domini replevit orben terrarum; et hoc quod continet omnia scientiam habet vo- cis ? » Quid est autem aliud, quod Dei cognitio- nen habeat, quam Spiritus, de quo dicitur, « Spi- ritus scientia et pietatis vs?, Maced. Sanctifica- tionis Spiritus ille est. Orth. Annon sanctificat et Pater? Aut non scriptum est in Evangeliis : Pater, sanctifica illos in veritate tua " ? . Et per prophe- tam ait : • Ego Lominus sanctificans illos 6. Maced. Sanctificat plane et Pater et Filius. Orth. Si sanctificat Pater, sanctificat et Filius, et sancti- ficat quoque Spiritus : ejusdem igitur hic est ac Pater eadem et natura. cimus. Qui autem viæ dux est, is ad alium ducit. Orth. Nonne viæ dux est et Deus ? Maced. Ubi scriptum est? Orth. Quis est qui sedet super cheru- Lin? Maced. Deus. Orth. Audi igitur Davidem di- ceptem : « Qui pascis Israel, intende: qui deducis velut ovem Joseph. Qui sedes super cherubim, ma- nifestare "8., Audis quod et pascat et deducat Deus? Maced. Pascit, fateor, et deducit Deus, sed ad seipsum deducit. Spiritus autem non ad se- ipsum, sed ad omnem veritatem deducit. Orth. Nonne et Deus ad omnem veritatem deducit? Maced. At ipse revera est omnis veritas. Orth. Ejusdem ergo viæ dux est, cujus dux est et Spiritus. Quorum vero eadem est operatio, eadem quoque natura est. Non potes enim dicere, Spiritumn aliter deducere; D et Filius naturæ : nam quoruin eadem operatio, Isa. xi. 2. * Joan. XVII, Deum autem ad omnem veritatem deducere, cun Dominus Jesus dixerit, Spiritum ad omnem verita- tem nos deducere. Maced. At dixi, Deum esse om- nem veritatem, ipsumque ad scipsum deducere : Spiritum vero non ad seipsum, sed ad omnem veri- talem, hoc est ad Deum. Orth. Si Deus ad seipsum deducit, quorsum Spiritus sancti deductione opus est? Maced. Primum deducit Spiritus, deinde Deus. Orth. Si qui vise dux est, ad alium quendam dedu- Psal. Lxxix. 1, ' 12. s Sap. 1, 7. 12. Maced. Nos viæ ducem Spiritum sanctum di- C 12. Μακεδ. Ἡμεῖς ὁδηγητικὸν λέγομεν τὸ Πνεῦμα 17. * Ezech xx, 12, 8. Ephes. v, 6 ; νι

έρχεται ἀπὸ τόπου εἰς τόπον, τῇ δὲ ἐνεργείᾳ τοῦ Β θελήματος πανταχοῦ γῆς, ἐνεργουμένου τοῦ θελήμα τος αὐτοῦ ἐν « τοῖς υἱοῖς τῆς ἀπειθείας, διὰ τῶν ἀρ- χῶν καὶ τῶν ἐξουσιῶν, καὶ τῶν κοσμοκρατόρων τοῦ σκότους. ο Πατὴρ δὲ, καὶ Υἱὸς, καὶ ἅγιον Πνεῦμα, οὐσίᾳ, καὶ δυνάμει, καὶ δόξῃ πανταχοῦ, καὶ ἐν πᾶσι, καὶ διὰ πάντων εἰσίν. Εἰ δὲ τοῦτο, μία ἄρα οὐσία Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος. Μακεδ. Πατὴρ μὲν καὶ Υἱὸς οὐσίᾳ καὶ βουλῇ καὶ δυνάμει καὶ δόξῃ πανταχοῦ καὶ ἐν πᾶσι· τὸ δὲ Πνεῦμα ἐκεῖ ἐστιν, ἔνθα ἀποστέλλεται. ᾿Ορθ. Οτε οὖν κατῆλθεν ἐν τῷ ὑπερῴῳ ἔνθα ἦσαν οἱ μαθηταὶ, καὶ ἐκάθισεν ἐφ᾿ ἕνα ἕκαστον αὐτῶν, οὐκ ἦν καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ; Μακεδ. Ο γὰρ Γαβριὴλ, ὅτε απεστάλη πρὸς τὴν Μαρίαν, οὐκ ἦν καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ; Ορθ. Οὐσίᾳ, οὗ - διανοία, ναί. Μακεδ. Οὕτω λέγω καὶ τὸ Πνεῦμα. Ορθ. Καὶ πῶς ἀκούεις τοῦ λέγοντος, ὅτι « Πνεῦμα Κυρίου περ πλήρωκε τὴν οἰκουμένην· καὶ τὸ συνέχον πάντα γνώ σιν ἔχει φωνῆς; » Τί δέ ἐστι τὸ τὴν τοῦ Θεοῦ γνῶσιν ἔχον, ἀλλ᾽ ἢ τὸ Πνεῦμα, περὶ οὗ εἴρηται· « Πνεῦμα γνώσεως καὶ εὐσεβείας; • Μακεδ. Αγιαστικόν ἐστι τὸ Πνεῦμα. Ορθ. Ο γὰρ Πατήρ οὐχ ἁγιάζει; Η οὐ γέγραπται ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις· « Πάτερ, ἁγίασον αὐτοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου; » Καὶ διὰ τοῦ προφήτου λέγει· « Εγώ Κύριος ἁγιάζων αὐτούς. ο Μακεδ. Ναι, ἁγιάζει καὶ ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱός. Ορθ. Εἰ ἁγιά ζει ὁ Πατὴρ καὶ ἁγιάζει καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ ἁγιάζει καὶ τὸ Πνεῦμα τῆς αὐτῆς ἄρα φύσεως ἐστι Πατρὶ καὶ Υἱῷ· ὧν γὰρ ἡ αὐτὴ ἐνέργεια, καὶ ἡ αὐτὴ φύσις. τὸ ἅγιον. Ὁ δὲ ὁδηγῶν πρὸς ἄλλον ὁδηγεῖ. Ορθ. Ούχ ὁδηγεῖ οὖν ὁ Θεός : Μακεδ. Ποῦ γέγραπται; Ορθ. Ο καθήμενος ἐπὶ τῶν χερουβὶμ τίς ἐστι ; Μακεδ. Ο Θεός. Ορθ. Ακουε οὖν τοῦ Δαβὶδ λέγοντας • Ο ποιμαίνων τὸν Ἰσραήλ, πρόσχες· ὁ ὁδηγῶν ὡσεὶ πρόβατον τὸν Ἰωσήφ, ὁ καθήμενος ἐπὶ τῶν χερουβίμ, ἐμφάνηθι. » 'Ακούεις, ὅτι καὶ ποιμαίνει καὶ ὁδηγεῖ ὁ Θεός; Μακεδ. Ναί, ποιμαίνει καὶ ὁδηγεῖ ὁ Θεό; ἀλλὰ πρὸς ἑαυτὸν ὁδηγεῖ. Τὸ δὲ Πνεῦμα οὐ πρὸς ἑαυ τὸν, ἀλλὰ πρὸς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν ὁδηγεῖ. Ορθ. Ο γὰρ Θεὸς οὐ πρὸς πᾶσαν ἀλήθειαν ὁδηγεῖ; Μακεδ. 'Αλλ' αὐτός ἐστιν ἀληθῶς ἡ πᾶσα ἀλήθεια. Ορθ. Την αὐτὴν ἄρα ὁδηγεῖ ὁδηγίαν, ἣν ὁδηγεῖ τὸ Πνεῦμα. αν δὲ ἡ αὐτὴ ἐνέργεια, καὶ ἡ αὐτὴ φύσις. Οὐδὲ γὰρ δύνῃ εἰπεῖν, ὅτι τὸ μὲν Πνεῦμα ἄλλως ὁδηγεῖ, ὁ δὲ Θεὸς πρὸς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν· τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ εἰρηκότος, ὅτι αὐτὸ τὸ Πνεῦμα ὁδηγεῖ ἡμᾶς πρὸς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν. Μακεδ. Αλλ' εἶπον, ὅτι ὁ Θεός ἐστιν ἡ πᾶσα ἀλήθεια, καὶ αὐτὸς πρὸς ἑαυτὸν ὁδηγεῖ, τὸ δὲ Πνεῦμα οὐ πρὸς ἑαυτὸ, ἀλλὰ πρὸς πᾶσαν ἀλή θειαν, ὅ ἐστι πρὸς τὸν Θεόν. Ορθ. Καὶ εἰ ὁ Θεὸς πρὸς ἑαυτὸν ὁδηγεῖ, τίς ἡ χρεία τῆς τοῦ Πνεύματος οδηγίας; Μακεδ. Πρῶτον ὁδηγεῖ τὸ Πνεῦμα, καὶ τότε ὁ Θεός. ᾿Ορθ. Εἰ ὁ ὁδηγῶν πρὸς ἄλλον τινὰ ὁδηγεῖ, σε S. ATHANASIUS. SPURIA. - ibidem esse dicitur: pari modo diabolus quoque A Lypostasi quidem sua de loco in locum transit ; operatione autem voluntatis ubique terrarum est, voluntate ejus operante in • filiis diffidentiæ per principes et potestates, et mundi rectores tenebra- rum ". › Pater autem, et Filius et Spiritus san- ctus substantia, potentia et gloria ubique in omni- bus et per omnia sunt. Quod si ita est: una igitur est Patris, Filii et Spiritus sancti substantia. Ma- ced. Pater quidem et Filius substantia et volun- tate et potentia et gloria ubique et in omnibus : Spiritus autem ibi est, quo mittitur. Orth. Quando igitur in cœnaculum venit, in quo erant discipuli, seditque supra singulos eorum, non erat tum in cœlo quoque? Maced. Gabriel quando ad Mariam missus est, non erat tum in cœlo quoque? Orth. Non substantia, sed cogitatione. Maced. Idem de Spiritu dico. Orth. Et quomodo audis eum qui di- cit : « Spiritus Domini replevit orben terrarum; et hoc quod continet omnia scientiam habet vo- cis ? » Quid est autem aliud, quod Dei cognitio- nen habeat, quam Spiritus, de quo dicitur, « Spi- ritus scientia et pietatis vs?, Maced. Sanctifica- tionis Spiritus ille est. Orth. Annon sanctificat et Pater? Aut non scriptum est in Evangeliis : Pater, sanctifica illos in veritate tua " ? . Et per prophe- tam ait : • Ego Lominus sanctificans illos 6. Maced. Sanctificat plane et Pater et Filius. Orth. Si sanctificat Pater, sanctificat et Filius, et sancti- ficat quoque Spiritus : ejusdem igitur hic est ac Pater eadem et natura. cimus. Qui autem viæ dux est, is ad alium ducit. Orth. Nonne viæ dux est et Deus ? Maced. Ubi scriptum est? Orth. Quis est qui sedet super cheru- Lin? Maced. Deus. Orth. Audi igitur Davidem di- ceptem : « Qui pascis Israel, intende: qui deducis velut ovem Joseph. Qui sedes super cherubim, ma- nifestare "8., Audis quod et pascat et deducat Deus? Maced. Pascit, fateor, et deducit Deus, sed ad seipsum deducit. Spiritus autem non ad se- ipsum, sed ad omnem veritatem deducit. Orth. Nonne et Deus ad omnem veritatem deducit? Maced. At ipse revera est omnis veritas. Orth. Ejusdem ergo viæ dux est, cujus dux est et Spiritus. Quorum vero eadem est operatio, eadem quoque natura est. Non potes enim dicere, Spiritumn aliter deducere; D et Filius naturæ : nam quoruin eadem operatio, Isa. xi. 2. * Joan. XVII, Deum autem ad omnem veritatem deducere, cun Dominus Jesus dixerit, Spiritum ad omnem verita- tem nos deducere. Maced. At dixi, Deum esse om- nem veritatem, ipsumque ad scipsum deducere : Spiritum vero non ad seipsum, sed ad omnem veri- talem, hoc est ad Deum. Orth. Si Deus ad seipsum deducit, quorsum Spiritus sancti deductione opus est? Maced. Primum deducit Spiritus, deinde Deus. Orth. Si qui vise dux est, ad alium quendam dedu- Psal. Lxxix. 1, ' 12. s Sap. 1, 7. 12. Maced. Nos viæ ducem Spiritum sanctum di- C 12. Μακεδ. Ἡμεῖς ὁδηγητικὸν λέγομεν τὸ Πνεῦμα 17. * Ezech xx, 12, 8. Ephes. v, 6 ; νι

ὁδηγεῖ δὲ τὸ Πνεῦμα πρὸς τὸν Θεόν· καὶ ὁ Θεὸς, ὁδη- γῶν, πρὸς ἄλλον τινὰ ὁδηγεῖ. Μακεδ. Εἶπον, ὅτι πρὸς ἑαυτόν. Ορθ. Οὐκ ἄρα ὁ ὁδηγῶν, πρὸς ἄλλον τινὰ ὁδηγεῖ, ἀλλὰ πρὸς ἑαυτόν. Εἰ δὲ τοῦτο, καὶ τὸ Πνεῦμα ὁδηγοῦν, καὶ πρὸς ἑαυτὸ ὁδηγεῖ, καὶ πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ πρὸς τὸν Υἱόν. Ἡ γὰρ πᾶσα ἀλήθεια, πρὸς ἦν ὁδηγούμεθα, ἡ εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμά ἐστιν ὁδηγία· κἂν ὁδηγῇ ὁ Πατήρ, πρὸς ἑαυτὸν ὁδηγεῖ· κἂν ὁδηγῇ τὸ Πνεῦμα, πρὸς ἑαυτὸ ὁδηγεῖ. Μακεδ. Αλλ' εἶπον, ὅτι πρῶτον ὁδηγεῖ τὸ Πνεῦμα, καὶ τότε ὁ Θεός. Ορθ. Αλλ' εἰ τὴν αὐ- τὴν ὁδηγίαν ὁδηγεῖ τῷ Θεῷ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὧν ἡ αὐτὴ ἐνέργεια, ἡ αὐτὴ φύσις. Μακεδ. ᾿Αλλὰ τοῦτο ζητεῖται, εἰ πρῶτον τὸ Πνεῦμα ὁδηγεῖ, καὶ τότε ὁ Θεός. ᾿Ορθ. Εἶπον, ὅτι οὐδὲν ποιεῖ, κἂν πρῶτον τὸ Πνεῦμα ποιῇ, κἂν πρῶτον ὁ Θεὸς, ὅπερ οὐκ ἔστι Β κοινόν· μᾶλλον γὰρ εὑρεθήσεται ἐν τοῖς πλείοσιν ὁ Θεὸς πρῶτος ὁδηγῶν τοῦ Πνεύματος κατὰ τὸν σὸν λόγον. Ἡμεῖς γὰρ λέγομεν τὴν αὐτὴν καὶ κατὰ ταυ τὸν εἶναι ὁδηγίαν Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύ ματος. Ἐπεὶ δὲ σὺ μερίζεις τὸν καιρὸν καὶ τὴν οδηγίαν, εἰπὲ παρὰ τίνος οδηγήθη πρώτου Αδάμ, μένων ἐν τῷ παραδείσῳ πρὸ τῆς παραβάσεως έργά- ζεσθαι αὐτὸν καὶ φυλάττειν παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἢ παρὰ τοῦ Υἱοῦ, ἢ παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ; Μακεδ. Παρὰ τοῦ Πνεύματος. Ορθ. Καίτοιγε εἴρηται· . Καὶ ἔθετο αὐτὸν ὁ Θεὸς ἐν τῷ παραδείσῳ ἐργάζεσθαι καὶ φυλάττειν. » Οὐκοῦν καὶ ἄκων ὁμολογεῖς Θεὸν εἶναι τὸ Πνεῦμα· ἐπειδὴ αὐτὸ πρῶτον ὁδηγεῖν λέγεις. Μακεδ. Ο Θεὸς ἐν τῷ Πνεύματι ὁδηγεῖ. Ορθ. Καὶ πῶς γέ- γραπται· « Ἡ ὁδηγήσας ὡς πρόβατα τὸν λαόν σου ἐν χειρὶ Μωσέως καὶ ἐν βραχίονι Ααρών; » Μὴ ἡ χεὶρ Μωσέως τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιόν ἐστι ; Μακεδ. Εί μία φύσις ἐστὶ Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος, δύναται καὶ γεννῆσαι καὶ κτίσαι τὸ Πνεῦμα. Ορθ. Μίαν λέγεις φύσιν Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύμα τος εἶναι, ἢ οὐδὲ τοῦτο λέγεις; Μακεδ. Μίαν οὐ λέγω· ὁμοίαν δὲ λέγω. Ορθ. Όμοίαν λέγεις, ὡς χρυσοῦ καὶ χαλκοῦ ; Μακεδ. Μη γένοιτο ! Ορθ. 'Αλλ' ὡς τί; Μακεδ. Ως χρυσοῦ καὶ χρυσοῦ. Ὀρθ. Τοῦτο οὖν ἐστι μία φύσις. Ολως δὲ οὕτως ὅμοιον λέγεις τὸν Υἱὸν τῷ Πατρί, ὡς χρυσὸν χρυσῷ; Μακεδ. Ναί. Ορθ. Ἐὰν οὖν θελήσῃ ὁ Υἱός, τῆς αὐτῆς ὢν φύσεως τῷ Πατρὶ, δύναται γεννῆσαι Υϊόν; Μακεδ. Ναί, δύναται· ἀλλ' ἵνα μὴ θεογονίαν διδαχθῶμεν, τοῦτο οὐ ποιεῖ. Ορθ. Οὐδὲν ἄρα κωλύει τῆς αὐτῆς εἶναι φύσεως τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ μήτε γεννᾷν, μήτε κτίζειν, ἵνα μὴ θεογονίαν, ὡς ἔφης, μήτε πολυ θεῖαν διδαχθῶμεν. "Α μέντοιγε θέλει ὁ Πατήρ, κτίζει ὁ Υἱός, ἁγιάζει τὸ Πνεῦμα. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ, ο Τῷ Λόγῳ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν, καὶ τῷ Πνεύ ματι τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν. » Οὔτε ὁ Πατήρ, βοηθείας δεόμενος, κτίζει διὰ τοῦ Υἱοῦ, οὔτε ὁ Υἱός, βοηθείας χρήζων, κτίζει διὰ τοῦ Πνεύ ματος· ἀλλ᾿ ἵνα ἐκ τῶν γιγνομένων δειχθῇ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος ή ταυτότης. Ὅτι δὲ δύναται κτίσαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐδείχθη ἐκ τοῦ CONTRA MACEDON. DIALOGUS I. A cit, deducit autem Spirimus ad Deum; Deus quoque deducens, ad alium quemdam deducit. Maced. Dixi, quod ad seipsum. Orth. Non igitur qui dedu- cit, ad alium quemdam deducit, sed ad seipsum. Quod si ita est, Spiritus quoque deducens et ad seipsum deducit, et ad Patrem et ad Filium. Omnnis enim illa veritas ad quam deducimur, nihil aliud est, quam in Patrem, Filium et Spiritum sanctum deductio : et quando deducit Pater, ad seipsum de- ducit; et quando deducit Spiritus, ad seipsum do ducit. Maced. At dixi, primum deducere Spiritum, et tum demum Deum. Orth. Si vero ejusdem viæ dux est Spiritus, cujus et Deus, quorum eadem est operatio, eorum eadem est et natura. Maced. Sed hoc quæritur: utrum prius Spiritus, an vero Deus deducat. Orth. Dixi, quod nihil ad rem, sive Spiritus primum fecerit, sive Deus primum, quod commune non est. Quin potius, juxta tuum sermonem in pluri- bus Deus Spiritu prior deducere comperietur. Nos enim dicimus, unam et eamdem esse Patris, Filii et Spiritus sancti deductionem. Tu vero siquidem et tempus et deductionem dividis, dic quæso, quo primo Adam deductus fuerit, dum in para- diso ante transgressionem mansit ad colendum eum et custodiendum? a Patrene, an a Filio, an a Spiritu sancto? Maced. A Spiritu. Orth. Atqui di citur: Et collocavit ipsum Deus in paradiso ad colendum eum et custodiendum ", annon vel in- vitus profiteris, Spiritum esse Deum : quandoqui- dem primum ipsum deducere affirmas? Maced. C Deus in Spiritu deducit. Orth. Quomodo igitur scriptum est : « Deduxisti sicut oves populum tuum in manu Mosis et in brachio Aaronis **?, Num Mosis manus est Spiritus sanctus? Maced. Si una Patris et Filii et Spiritus sancti natura est, Spiritus et gignere poterit et creare. Orth. Aut unam confi- teris Patris et Filii et Spiritus sancti naturam esse, aut non? Maced. Unani non confiteor : similem au- tem dico. Orth. Similemne ut aurum æri? Maced. Absit ! Orth. Ut quid ergo? Maced. Ut aurum au- ro. Orth. Una est igitur horum natura. Tu vero siccine in universun similem Patri Filium dicis, ut aurum auro? Maced. Etiam. Orth. Poterit igi- tur Filius, cum ejusdem ac Pater naturæ sit, gi- gnere Filium, si volet ? Maced. Etiam potest: sed non facit hoc, ne deorum generationem doceamur. Orth. Nihil igitur prohibet, quominus ejusdemn ac Pater et Filius naturæ sit Spiritus sanctus, licet nec gignat, nec creet : ne vel generationem, ut ais, vel multitudinem deorum doceamur. Nimirum quæ vult Pater, creat Filius, sanctificat Spiritus. Atque hoc est: Verbo Domini cœli firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis virtus eorum • Neque Pater, quod auxilii indigeat, per Filium creat: ne- que Filius, quod auxilii egeat, per Spiritum creat : sed ut ex rebus conditis Patris, et Filii, et Spiritus sancti identitas demonstretur. Cæterum quod Spi- se Genes. 11, 15. ** Psal. LXXVI, D 6. • 21. 41 Peal. XXXII,

ὁδηγεῖ δὲ τὸ Πνεῦμα πρὸς τὸν Θεόν· καὶ ὁ Θεὸς, ὁδη- γῶν, πρὸς ἄλλον τινὰ ὁδηγεῖ. Μακεδ. Εἶπον, ὅτι πρὸς ἑαυτόν. Ορθ. Οὐκ ἄρα ὁ ὁδηγῶν, πρὸς ἄλλον τινὰ ὁδηγεῖ, ἀλλὰ πρὸς ἑαυτόν. Εἰ δὲ τοῦτο, καὶ τὸ Πνεῦμα ὁδηγοῦν, καὶ πρὸς ἑαυτὸ ὁδηγεῖ, καὶ πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ πρὸς τὸν Υἱόν. Ἡ γὰρ πᾶσα ἀλήθεια, πρὸς ἦν ὁδηγούμεθα, ἡ εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμά ἐστιν ὁδηγία· κἂν ὁδηγῇ ὁ Πατήρ, πρὸς ἑαυτὸν ὁδηγεῖ· κἂν ὁδηγῇ τὸ Πνεῦμα, πρὸς ἑαυτὸ ὁδηγεῖ. Μακεδ. Αλλ' εἶπον, ὅτι πρῶτον ὁδηγεῖ τὸ Πνεῦμα, καὶ τότε ὁ Θεός. Ορθ. Αλλ' εἰ τὴν αὐ- τὴν ὁδηγίαν ὁδηγεῖ τῷ Θεῷ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὧν ἡ αὐτὴ ἐνέργεια, ἡ αὐτὴ φύσις. Μακεδ. ᾿Αλλὰ τοῦτο ζητεῖται, εἰ πρῶτον τὸ Πνεῦμα ὁδηγεῖ, καὶ τότε ὁ Θεός. ᾿Ορθ. Εἶπον, ὅτι οὐδὲν ποιεῖ, κἂν πρῶτον τὸ Πνεῦμα ποιῇ, κἂν πρῶτον ὁ Θεὸς, ὅπερ οὐκ ἔστι Β κοινόν· μᾶλλον γὰρ εὑρεθήσεται ἐν τοῖς πλείοσιν ὁ Θεὸς πρῶτος ὁδηγῶν τοῦ Πνεύματος κατὰ τὸν σὸν λόγον. Ἡμεῖς γὰρ λέγομεν τὴν αὐτὴν καὶ κατὰ ταυ τὸν εἶναι ὁδηγίαν Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύ ματος. Ἐπεὶ δὲ σὺ μερίζεις τὸν καιρὸν καὶ τὴν οδηγίαν, εἰπὲ παρὰ τίνος οδηγήθη πρώτου Αδάμ, μένων ἐν τῷ παραδείσῳ πρὸ τῆς παραβάσεως έργά- ζεσθαι αὐτὸν καὶ φυλάττειν παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἢ παρὰ τοῦ Υἱοῦ, ἢ παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ; Μακεδ. Παρὰ τοῦ Πνεύματος. Ορθ. Καίτοιγε εἴρηται· . Καὶ ἔθετο αὐτὸν ὁ Θεὸς ἐν τῷ παραδείσῳ ἐργάζεσθαι καὶ φυλάττειν. » Οὐκοῦν καὶ ἄκων ὁμολογεῖς Θεὸν εἶναι τὸ Πνεῦμα· ἐπειδὴ αὐτὸ πρῶτον ὁδηγεῖν λέγεις. Μακεδ. Ο Θεὸς ἐν τῷ Πνεύματι ὁδηγεῖ. Ορθ. Καὶ πῶς γέ- γραπται· « Ἡ ὁδηγήσας ὡς πρόβατα τὸν λαόν σου ἐν χειρὶ Μωσέως καὶ ἐν βραχίονι Ααρών; » Μὴ ἡ χεὶρ Μωσέως τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιόν ἐστι ; Μακεδ. Εί μία φύσις ἐστὶ Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος, δύναται καὶ γεννῆσαι καὶ κτίσαι τὸ Πνεῦμα. Ορθ. Μίαν λέγεις φύσιν Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύμα τος εἶναι, ἢ οὐδὲ τοῦτο λέγεις; Μακεδ. Μίαν οὐ λέγω· ὁμοίαν δὲ λέγω. Ορθ. Όμοίαν λέγεις, ὡς χρυσοῦ καὶ χαλκοῦ ; Μακεδ. Μη γένοιτο ! Ορθ. 'Αλλ' ὡς τί; Μακεδ. Ως χρυσοῦ καὶ χρυσοῦ. Ὀρθ. Τοῦτο οὖν ἐστι μία φύσις. Ολως δὲ οὕτως ὅμοιον λέγεις τὸν Υἱὸν τῷ Πατρί, ὡς χρυσὸν χρυσῷ; Μακεδ. Ναί. Ορθ. Ἐὰν οὖν θελήσῃ ὁ Υἱός, τῆς αὐτῆς ὢν φύσεως τῷ Πατρὶ, δύναται γεννῆσαι Υϊόν; Μακεδ. Ναί, δύναται· ἀλλ' ἵνα μὴ θεογονίαν διδαχθῶμεν, τοῦτο οὐ ποιεῖ. Ορθ. Οὐδὲν ἄρα κωλύει τῆς αὐτῆς εἶναι φύσεως τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ μήτε γεννᾷν, μήτε κτίζειν, ἵνα μὴ θεογονίαν, ὡς ἔφης, μήτε πολυ θεῖαν διδαχθῶμεν. "Α μέντοιγε θέλει ὁ Πατήρ, κτίζει ὁ Υἱός, ἁγιάζει τὸ Πνεῦμα. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ, ο Τῷ Λόγῳ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν, καὶ τῷ Πνεύ ματι τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν. » Οὔτε ὁ Πατήρ, βοηθείας δεόμενος, κτίζει διὰ τοῦ Υἱοῦ, οὔτε ὁ Υἱός, βοηθείας χρήζων, κτίζει διὰ τοῦ Πνεύ ματος· ἀλλ᾿ ἵνα ἐκ τῶν γιγνομένων δειχθῇ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος ή ταυτότης. Ὅτι δὲ δύναται κτίσαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐδείχθη ἐκ τοῦ CONTRA MACEDON. DIALOGUS I. A cit, deducit autem Spirimus ad Deum; Deus quoque deducens, ad alium quemdam deducit. Maced. Dixi, quod ad seipsum. Orth. Non igitur qui dedu- cit, ad alium quemdam deducit, sed ad seipsum. Quod si ita est, Spiritus quoque deducens et ad seipsum deducit, et ad Patrem et ad Filium. Omnnis enim illa veritas ad quam deducimur, nihil aliud est, quam in Patrem, Filium et Spiritum sanctum deductio : et quando deducit Pater, ad seipsum de- ducit; et quando deducit Spiritus, ad seipsum do ducit. Maced. At dixi, primum deducere Spiritum, et tum demum Deum. Orth. Si vero ejusdem viæ dux est Spiritus, cujus et Deus, quorum eadem est operatio, eorum eadem est et natura. Maced. Sed hoc quæritur: utrum prius Spiritus, an vero Deus deducat. Orth. Dixi, quod nihil ad rem, sive Spiritus primum fecerit, sive Deus primum, quod commune non est. Quin potius, juxta tuum sermonem in pluri- bus Deus Spiritu prior deducere comperietur. Nos enim dicimus, unam et eamdem esse Patris, Filii et Spiritus sancti deductionem. Tu vero siquidem et tempus et deductionem dividis, dic quæso, quo primo Adam deductus fuerit, dum in para- diso ante transgressionem mansit ad colendum eum et custodiendum? a Patrene, an a Filio, an a Spiritu sancto? Maced. A Spiritu. Orth. Atqui di citur: Et collocavit ipsum Deus in paradiso ad colendum eum et custodiendum ", annon vel in- vitus profiteris, Spiritum esse Deum : quandoqui- dem primum ipsum deducere affirmas? Maced. C Deus in Spiritu deducit. Orth. Quomodo igitur scriptum est : « Deduxisti sicut oves populum tuum in manu Mosis et in brachio Aaronis **?, Num Mosis manus est Spiritus sanctus? Maced. Si una Patris et Filii et Spiritus sancti natura est, Spiritus et gignere poterit et creare. Orth. Aut unam confi- teris Patris et Filii et Spiritus sancti naturam esse, aut non? Maced. Unani non confiteor : similem au- tem dico. Orth. Similemne ut aurum æri? Maced. Absit ! Orth. Ut quid ergo? Maced. Ut aurum au- ro. Orth. Una est igitur horum natura. Tu vero siccine in universun similem Patri Filium dicis, ut aurum auro? Maced. Etiam. Orth. Poterit igi- tur Filius, cum ejusdem ac Pater naturæ sit, gi- gnere Filium, si volet ? Maced. Etiam potest: sed non facit hoc, ne deorum generationem doceamur. Orth. Nihil igitur prohibet, quominus ejusdemn ac Pater et Filius naturæ sit Spiritus sanctus, licet nec gignat, nec creet : ne vel generationem, ut ais, vel multitudinem deorum doceamur. Nimirum quæ vult Pater, creat Filius, sanctificat Spiritus. Atque hoc est: Verbo Domini cœli firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis virtus eorum • Neque Pater, quod auxilii indigeat, per Filium creat: ne- que Filius, quod auxilii egeat, per Spiritum creat : sed ut ex rebus conditis Patris, et Filii, et Spiritus sancti identitas demonstretur. Cæterum quod Spi- se Genes. 11, 15. ** Psal. LXXVI, D 6. • 21. 41 Peal. XXXII,

ὁδηγεῖ δὲ τὸ Πνεῦμα πρὸς τὸν Θεόν· καὶ ὁ Θεὸς, ὁδη- γῶν, πρὸς ἄλλον τινὰ ὁδηγεῖ. Μακεδ. Εἶπον, ὅτι πρὸς ἑαυτόν. Ορθ. Οὐκ ἄρα ὁ ὁδηγῶν, πρὸς ἄλλον τινὰ ὁδηγεῖ, ἀλλὰ πρὸς ἑαυτόν. Εἰ δὲ τοῦτο, καὶ τὸ Πνεῦμα ὁδηγοῦν, καὶ πρὸς ἑαυτὸ ὁδηγεῖ, καὶ πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ πρὸς τὸν Υἱόν. Ἡ γὰρ πᾶσα ἀλήθεια, πρὸς ἦν ὁδηγούμεθα, ἡ εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμά ἐστιν ὁδηγία· κἂν ὁδηγῇ ὁ Πατήρ, πρὸς ἑαυτὸν ὁδηγεῖ· κἂν ὁδηγῇ τὸ Πνεῦμα, πρὸς ἑαυτὸ ὁδηγεῖ. Μακεδ. Αλλ' εἶπον, ὅτι πρῶτον ὁδηγεῖ τὸ Πνεῦμα, καὶ τότε ὁ Θεός. Ορθ. Αλλ' εἰ τὴν αὐ- τὴν ὁδηγίαν ὁδηγεῖ τῷ Θεῷ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὧν ἡ αὐτὴ ἐνέργεια, ἡ αὐτὴ φύσις. Μακεδ. ᾿Αλλὰ τοῦτο ζητεῖται, εἰ πρῶτον τὸ Πνεῦμα ὁδηγεῖ, καὶ τότε ὁ Θεός. ᾿Ορθ. Εἶπον, ὅτι οὐδὲν ποιεῖ, κἂν πρῶτον τὸ Πνεῦμα ποιῇ, κἂν πρῶτον ὁ Θεὸς, ὅπερ οὐκ ἔστι Β κοινόν· μᾶλλον γὰρ εὑρεθήσεται ἐν τοῖς πλείοσιν ὁ Θεὸς πρῶτος ὁδηγῶν τοῦ Πνεύματος κατὰ τὸν σὸν λόγον. Ἡμεῖς γὰρ λέγομεν τὴν αὐτὴν καὶ κατὰ ταυ τὸν εἶναι ὁδηγίαν Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύ ματος. Ἐπεὶ δὲ σὺ μερίζεις τὸν καιρὸν καὶ τὴν οδηγίαν, εἰπὲ παρὰ τίνος οδηγήθη πρώτου Αδάμ, μένων ἐν τῷ παραδείσῳ πρὸ τῆς παραβάσεως έργά- ζεσθαι αὐτὸν καὶ φυλάττειν παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἢ παρὰ τοῦ Υἱοῦ, ἢ παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ; Μακεδ. Παρὰ τοῦ Πνεύματος. Ορθ. Καίτοιγε εἴρηται· . Καὶ ἔθετο αὐτὸν ὁ Θεὸς ἐν τῷ παραδείσῳ ἐργάζεσθαι καὶ φυλάττειν. » Οὐκοῦν καὶ ἄκων ὁμολογεῖς Θεὸν εἶναι τὸ Πνεῦμα· ἐπειδὴ αὐτὸ πρῶτον ὁδηγεῖν λέγεις. Μακεδ. Ο Θεὸς ἐν τῷ Πνεύματι ὁδηγεῖ. Ορθ. Καὶ πῶς γέ- γραπται· « Ἡ ὁδηγήσας ὡς πρόβατα τὸν λαόν σου ἐν χειρὶ Μωσέως καὶ ἐν βραχίονι Ααρών; » Μὴ ἡ χεὶρ Μωσέως τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιόν ἐστι ; Μακεδ. Εί μία φύσις ἐστὶ Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος, δύναται καὶ γεννῆσαι καὶ κτίσαι τὸ Πνεῦμα. Ορθ. Μίαν λέγεις φύσιν Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύμα τος εἶναι, ἢ οὐδὲ τοῦτο λέγεις; Μακεδ. Μίαν οὐ λέγω· ὁμοίαν δὲ λέγω. Ορθ. Όμοίαν λέγεις, ὡς χρυσοῦ καὶ χαλκοῦ ; Μακεδ. Μη γένοιτο ! Ορθ. 'Αλλ' ὡς τί; Μακεδ. Ως χρυσοῦ καὶ χρυσοῦ. Ὀρθ. Τοῦτο οὖν ἐστι μία φύσις. Ολως δὲ οὕτως ὅμοιον λέγεις τὸν Υἱὸν τῷ Πατρί, ὡς χρυσὸν χρυσῷ; Μακεδ. Ναί. Ορθ. Ἐὰν οὖν θελήσῃ ὁ Υἱός, τῆς αὐτῆς ὢν φύσεως τῷ Πατρὶ, δύναται γεννῆσαι Υϊόν; Μακεδ. Ναί, δύναται· ἀλλ' ἵνα μὴ θεογονίαν διδαχθῶμεν, τοῦτο οὐ ποιεῖ. Ορθ. Οὐδὲν ἄρα κωλύει τῆς αὐτῆς εἶναι φύσεως τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ μήτε γεννᾷν, μήτε κτίζειν, ἵνα μὴ θεογονίαν, ὡς ἔφης, μήτε πολυ θεῖαν διδαχθῶμεν. "Α μέντοιγε θέλει ὁ Πατήρ, κτίζει ὁ Υἱός, ἁγιάζει τὸ Πνεῦμα. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ, ο Τῷ Λόγῳ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν, καὶ τῷ Πνεύ ματι τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν. » Οὔτε ὁ Πατήρ, βοηθείας δεόμενος, κτίζει διὰ τοῦ Υἱοῦ, οὔτε ὁ Υἱός, βοηθείας χρήζων, κτίζει διὰ τοῦ Πνεύ ματος· ἀλλ᾿ ἵνα ἐκ τῶν γιγνομένων δειχθῇ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος ή ταυτότης. Ὅτι δὲ δύναται κτίσαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐδείχθη ἐκ τοῦ CONTRA MACEDON. DIALOGUS I. A cit, deducit autem Spirimus ad Deum; Deus quoque deducens, ad alium quemdam deducit. Maced. Dixi, quod ad seipsum. Orth. Non igitur qui dedu- cit, ad alium quemdam deducit, sed ad seipsum. Quod si ita est, Spiritus quoque deducens et ad seipsum deducit, et ad Patrem et ad Filium. Omnnis enim illa veritas ad quam deducimur, nihil aliud est, quam in Patrem, Filium et Spiritum sanctum deductio : et quando deducit Pater, ad seipsum de- ducit; et quando deducit Spiritus, ad seipsum do ducit. Maced. At dixi, primum deducere Spiritum, et tum demum Deum. Orth. Si vero ejusdem viæ dux est Spiritus, cujus et Deus, quorum eadem est operatio, eorum eadem est et natura. Maced. Sed hoc quæritur: utrum prius Spiritus, an vero Deus deducat. Orth. Dixi, quod nihil ad rem, sive Spiritus primum fecerit, sive Deus primum, quod commune non est. Quin potius, juxta tuum sermonem in pluri- bus Deus Spiritu prior deducere comperietur. Nos enim dicimus, unam et eamdem esse Patris, Filii et Spiritus sancti deductionem. Tu vero siquidem et tempus et deductionem dividis, dic quæso, quo primo Adam deductus fuerit, dum in para- diso ante transgressionem mansit ad colendum eum et custodiendum? a Patrene, an a Filio, an a Spiritu sancto? Maced. A Spiritu. Orth. Atqui di citur: Et collocavit ipsum Deus in paradiso ad colendum eum et custodiendum ", annon vel in- vitus profiteris, Spiritum esse Deum : quandoqui- dem primum ipsum deducere affirmas? Maced. C Deus in Spiritu deducit. Orth. Quomodo igitur scriptum est : « Deduxisti sicut oves populum tuum in manu Mosis et in brachio Aaronis **?, Num Mosis manus est Spiritus sanctus? Maced. Si una Patris et Filii et Spiritus sancti natura est, Spiritus et gignere poterit et creare. Orth. Aut unam confi- teris Patris et Filii et Spiritus sancti naturam esse, aut non? Maced. Unani non confiteor : similem au- tem dico. Orth. Similemne ut aurum æri? Maced. Absit ! Orth. Ut quid ergo? Maced. Ut aurum au- ro. Orth. Una est igitur horum natura. Tu vero siccine in universun similem Patri Filium dicis, ut aurum auro? Maced. Etiam. Orth. Poterit igi- tur Filius, cum ejusdem ac Pater naturæ sit, gi- gnere Filium, si volet ? Maced. Etiam potest: sed non facit hoc, ne deorum generationem doceamur. Orth. Nihil igitur prohibet, quominus ejusdemn ac Pater et Filius naturæ sit Spiritus sanctus, licet nec gignat, nec creet : ne vel generationem, ut ais, vel multitudinem deorum doceamur. Nimirum quæ vult Pater, creat Filius, sanctificat Spiritus. Atque hoc est: Verbo Domini cœli firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis virtus eorum • Neque Pater, quod auxilii indigeat, per Filium creat: ne- que Filius, quod auxilii egeat, per Spiritum creat : sed ut ex rebus conditis Patris, et Filii, et Spiritus sancti identitas demonstretur. Cæterum quod Spi- se Genes. 11, 15. ** Psal. LXXVI, D 6. • 21. 41 Peal. XXXII,

ὁδηγεῖ δὲ τὸ Πνεῦμα πρὸς τὸν Θεόν· καὶ ὁ Θεὸς, ὁδη- γῶν, πρὸς ἄλλον τινὰ ὁδηγεῖ. Μακεδ. Εἶπον, ὅτι πρὸς ἑαυτόν. Ορθ. Οὐκ ἄρα ὁ ὁδηγῶν, πρὸς ἄλλον τινὰ ὁδηγεῖ, ἀλλὰ πρὸς ἑαυτόν. Εἰ δὲ τοῦτο, καὶ τὸ Πνεῦμα ὁδηγοῦν, καὶ πρὸς ἑαυτὸ ὁδηγεῖ, καὶ πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ πρὸς τὸν Υἱόν. Ἡ γὰρ πᾶσα ἀλήθεια, πρὸς ἦν ὁδηγούμεθα, ἡ εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμά ἐστιν ὁδηγία· κἂν ὁδηγῇ ὁ Πατήρ, πρὸς ἑαυτὸν ὁδηγεῖ· κἂν ὁδηγῇ τὸ Πνεῦμα, πρὸς ἑαυτὸ ὁδηγεῖ. Μακεδ. Αλλ' εἶπον, ὅτι πρῶτον ὁδηγεῖ τὸ Πνεῦμα, καὶ τότε ὁ Θεός. Ορθ. Αλλ' εἰ τὴν αὐ- τὴν ὁδηγίαν ὁδηγεῖ τῷ Θεῷ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὧν ἡ αὐτὴ ἐνέργεια, ἡ αὐτὴ φύσις. Μακεδ. ᾿Αλλὰ τοῦτο ζητεῖται, εἰ πρῶτον τὸ Πνεῦμα ὁδηγεῖ, καὶ τότε ὁ Θεός. ᾿Ορθ. Εἶπον, ὅτι οὐδὲν ποιεῖ, κἂν πρῶτον τὸ Πνεῦμα ποιῇ, κἂν πρῶτον ὁ Θεὸς, ὅπερ οὐκ ἔστι Β κοινόν· μᾶλλον γὰρ εὑρεθήσεται ἐν τοῖς πλείοσιν ὁ Θεὸς πρῶτος ὁδηγῶν τοῦ Πνεύματος κατὰ τὸν σὸν λόγον. Ἡμεῖς γὰρ λέγομεν τὴν αὐτὴν καὶ κατὰ ταυ τὸν εἶναι ὁδηγίαν Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύ ματος. Ἐπεὶ δὲ σὺ μερίζεις τὸν καιρὸν καὶ τὴν οδηγίαν, εἰπὲ παρὰ τίνος οδηγήθη πρώτου Αδάμ, μένων ἐν τῷ παραδείσῳ πρὸ τῆς παραβάσεως έργά- ζεσθαι αὐτὸν καὶ φυλάττειν παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἢ παρὰ τοῦ Υἱοῦ, ἢ παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ; Μακεδ. Παρὰ τοῦ Πνεύματος. Ορθ. Καίτοιγε εἴρηται· . Καὶ ἔθετο αὐτὸν ὁ Θεὸς ἐν τῷ παραδείσῳ ἐργάζεσθαι καὶ φυλάττειν. » Οὐκοῦν καὶ ἄκων ὁμολογεῖς Θεὸν εἶναι τὸ Πνεῦμα· ἐπειδὴ αὐτὸ πρῶτον ὁδηγεῖν λέγεις. Μακεδ. Ο Θεὸς ἐν τῷ Πνεύματι ὁδηγεῖ. Ορθ. Καὶ πῶς γέ- γραπται· « Ἡ ὁδηγήσας ὡς πρόβατα τὸν λαόν σου ἐν χειρὶ Μωσέως καὶ ἐν βραχίονι Ααρών; » Μὴ ἡ χεὶρ Μωσέως τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιόν ἐστι ; Μακεδ. Εί μία φύσις ἐστὶ Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος, δύναται καὶ γεννῆσαι καὶ κτίσαι τὸ Πνεῦμα. Ορθ. Μίαν λέγεις φύσιν Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύμα τος εἶναι, ἢ οὐδὲ τοῦτο λέγεις; Μακεδ. Μίαν οὐ λέγω· ὁμοίαν δὲ λέγω. Ορθ. Όμοίαν λέγεις, ὡς χρυσοῦ καὶ χαλκοῦ ; Μακεδ. Μη γένοιτο ! Ορθ. 'Αλλ' ὡς τί; Μακεδ. Ως χρυσοῦ καὶ χρυσοῦ. Ὀρθ. Τοῦτο οὖν ἐστι μία φύσις. Ολως δὲ οὕτως ὅμοιον λέγεις τὸν Υἱὸν τῷ Πατρί, ὡς χρυσὸν χρυσῷ; Μακεδ. Ναί. Ορθ. Ἐὰν οὖν θελήσῃ ὁ Υἱός, τῆς αὐτῆς ὢν φύσεως τῷ Πατρὶ, δύναται γεννῆσαι Υϊόν; Μακεδ. Ναί, δύναται· ἀλλ' ἵνα μὴ θεογονίαν διδαχθῶμεν, τοῦτο οὐ ποιεῖ. Ορθ. Οὐδὲν ἄρα κωλύει τῆς αὐτῆς εἶναι φύσεως τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ μήτε γεννᾷν, μήτε κτίζειν, ἵνα μὴ θεογονίαν, ὡς ἔφης, μήτε πολυ θεῖαν διδαχθῶμεν. "Α μέντοιγε θέλει ὁ Πατήρ, κτίζει ὁ Υἱός, ἁγιάζει τὸ Πνεῦμα. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ, ο Τῷ Λόγῳ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν, καὶ τῷ Πνεύ ματι τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν. » Οὔτε ὁ Πατήρ, βοηθείας δεόμενος, κτίζει διὰ τοῦ Υἱοῦ, οὔτε ὁ Υἱός, βοηθείας χρήζων, κτίζει διὰ τοῦ Πνεύ ματος· ἀλλ᾿ ἵνα ἐκ τῶν γιγνομένων δειχθῇ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος ή ταυτότης. Ὅτι δὲ δύναται κτίσαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐδείχθη ἐκ τοῦ CONTRA MACEDON. DIALOGUS I. A cit, deducit autem Spirimus ad Deum; Deus quoque deducens, ad alium quemdam deducit. Maced. Dixi, quod ad seipsum. Orth. Non igitur qui dedu- cit, ad alium quemdam deducit, sed ad seipsum. Quod si ita est, Spiritus quoque deducens et ad seipsum deducit, et ad Patrem et ad Filium. Omnnis enim illa veritas ad quam deducimur, nihil aliud est, quam in Patrem, Filium et Spiritum sanctum deductio : et quando deducit Pater, ad seipsum de- ducit; et quando deducit Spiritus, ad seipsum do ducit. Maced. At dixi, primum deducere Spiritum, et tum demum Deum. Orth. Si vero ejusdem viæ dux est Spiritus, cujus et Deus, quorum eadem est operatio, eorum eadem est et natura. Maced. Sed hoc quæritur: utrum prius Spiritus, an vero Deus deducat. Orth. Dixi, quod nihil ad rem, sive Spiritus primum fecerit, sive Deus primum, quod commune non est. Quin potius, juxta tuum sermonem in pluri- bus Deus Spiritu prior deducere comperietur. Nos enim dicimus, unam et eamdem esse Patris, Filii et Spiritus sancti deductionem. Tu vero siquidem et tempus et deductionem dividis, dic quæso, quo primo Adam deductus fuerit, dum in para- diso ante transgressionem mansit ad colendum eum et custodiendum? a Patrene, an a Filio, an a Spiritu sancto? Maced. A Spiritu. Orth. Atqui di citur: Et collocavit ipsum Deus in paradiso ad colendum eum et custodiendum ", annon vel in- vitus profiteris, Spiritum esse Deum : quandoqui- dem primum ipsum deducere affirmas? Maced. C Deus in Spiritu deducit. Orth. Quomodo igitur scriptum est : « Deduxisti sicut oves populum tuum in manu Mosis et in brachio Aaronis **?, Num Mosis manus est Spiritus sanctus? Maced. Si una Patris et Filii et Spiritus sancti natura est, Spiritus et gignere poterit et creare. Orth. Aut unam confi- teris Patris et Filii et Spiritus sancti naturam esse, aut non? Maced. Unani non confiteor : similem au- tem dico. Orth. Similemne ut aurum æri? Maced. Absit ! Orth. Ut quid ergo? Maced. Ut aurum au- ro. Orth. Una est igitur horum natura. Tu vero siccine in universun similem Patri Filium dicis, ut aurum auro? Maced. Etiam. Orth. Poterit igi- tur Filius, cum ejusdem ac Pater naturæ sit, gi- gnere Filium, si volet ? Maced. Etiam potest: sed non facit hoc, ne deorum generationem doceamur. Orth. Nihil igitur prohibet, quominus ejusdemn ac Pater et Filius naturæ sit Spiritus sanctus, licet nec gignat, nec creet : ne vel generationem, ut ais, vel multitudinem deorum doceamur. Nimirum quæ vult Pater, creat Filius, sanctificat Spiritus. Atque hoc est: Verbo Domini cœli firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis virtus eorum • Neque Pater, quod auxilii indigeat, per Filium creat: ne- que Filius, quod auxilii egeat, per Spiritum creat : sed ut ex rebus conditis Patris, et Filii, et Spiritus sancti identitas demonstretur. Cæterum quod Spi- se Genes. 11, 15. ** Psal. LXXVI, D 6. • 21. 41 Peal. XXXII,

Α Κυριακοῦ σώματος, τοῦ ἀγγέλου εἰρηκότος· « Τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ γεννηθὲν ἐκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου. Μακεδ. Καὶ ὁ Πατήρ Πνεῦμα ἅγιον ἐστι, καὶ ὁ Υἱός· καὶ ὅταν λέγει, Εκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου, τοῦ Υἱοῦ λέ γει, οὐχὶ δὲ τοῦ Πνεύματος, περὶ οὗ ὁ λόγος. ΧΙΙ, 4-6. ἵν᾿ ἀκούσῃς τοῦ ἀγγέλου λέγοντος τῇ Μαρία Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ· › ποῖον ; περὶ οὗ ὁ λόγος, ἢ περὶ Υἱοῦ, ἢ καὶ περὶ ἄλλου τινὸς Πνεύματος ἁγίου; Καὶ γὰρ οἱ ἅγιοι ἄγγελοι πνεύματά εἰσιν ἅγια. Μα κεδ. Πνεῦμα ἅγιον λέγει αὐτὸ τὸ Πνεῦμα, εἰς ὃ βα- πτιζόμεθα. Ορθ. Εκ τούτου ἄρα τοῦ Πνεύματος το Κυριακὸν σῶμα λέγει ὁ Γαβριὴλ γεγεννῆσθαι. Οὐ γὰρ ἄλλο αὐτῇ ἐπῆλθε, καὶ ἄλλο τὴν χάριν εἰργάσατο· ἀλλὰ τὸ ἐν αὐτῇ γεννηθὲν ἐκ Πνεύματος ἁγίου ἐστί, δηλονότι τοῦ ἐπελθόντος αὐτῇ. Μακεδ. Καὶ πῶς λέ- γει « Η Σοφία ᾠκοδόμησεν ἑαυτῇ οἶκον ; » Ορθ. Τοῦτο γάρ ἐστιν, ὁ λέγομεν ἡμεῖς, ὅτι Πάντα τὰ τοῦ Πατρὸς ἔργα, εἰσὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τὰ τοῦ Υἱοῦ λέγονται εἶναι τοῦ Πνεύματος· ἐπειδὴ μία ἐστὶ δύναμις τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ ἐνεργουμένη. Αμέλει Παῦλος λέγει· . "Αλλους μὲν ἔθετο ὁ Θεὸς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, πρῶτον ἀποστόλους, δεύτερον προ- φήτας, τρίτον διδασκάλους· καὶ πάλιν ὁ αὐτός· • Πέμψας ἀπὸ τῆς Μιλήτου εἰς τὴν Ἔφεσον, μετά εστείλατο τους πρεσβυτέρους τῆς Ἐκκλησίας, » καὶ λέγει αὐτοῖς· « Προσέχετε ἑαυτοῖς, καὶ παντὶ τῷ ποι μνίῳ, ἐν ᾧ ὑμᾶς ἔθετο τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπισκό- πους, ποιμαίνειν τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Χριστοῦ. » Ορᾷς, ὅτι, οὓς ἔθετο ὁ Θεὸς, ἔθετο τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ οὓς ἔθετο τὸ Πνεῦμα, ἔθετο ὁ Θεός· καὶ οὐκ ἄλλους τὸ Πνεῦμα, καὶ ἄλλους ὁ Θεὸς, ἀλλ' αὐ τοὺς οὓς ἔθετο ὁ Θεὸς, ἔθετο τὸ Πνεῦμα ; Εἰ δὲ οὓς ἔθετο ὁ Θεὸς, ἔθετο τὸ Πνεῦμα, ἡ αὐτὴ ἄρα ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ Πνεύματος. ἂν δὲ ἡ αὐτὴ ἐνέργεια, ἡ αὐτὴ καὶ φύσις. Μακεδ. Καίτοιγε ὁ Θεός ἐστιν ὁ ἐνεργῶν τὰ πάντα ἐν πᾶσι. Γέγραπται γάρ ο Διαι ρέσεις χαρισμάτων εἰσὶ, τὸ δὲ αὐτὸ Πνεῦμα· καὶ διαι ρέσεις διακονιῶν εἰσιν, ὁ δὲ αὐτὸς Κύριος· καὶ διπι ρέσεις ἐνεργημάτων εἰσὶν, ὁ δὲ αὐτὸς Θεός ἐστιν, ὁ ἐνεργῶν τὰ πάντα ἐν πᾶσιν. » Ορθ. Εἰπὲ τὰ ἑξῆς, ἵνα ἀκούσῃς· « Εκάστῳ δὲ δίδοται ἡ φανέρωσις τοῦ Πνεύματος πρὸς τὸ συμφέρον. ῇ μὲν γὰρ δίδοται διὰ τοῦ Πνεύματος λόγος σοφίας· ἄλλῳ δὲ λόγος γνώ σεως κατὰ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα· ἑτέρῳ δὲ πίστις ἐν τῷ αὐτῷ Πνεύματι· ἄλλῳ δὲ χαρίσματα ἰαμάτων ἐν τῷ αὐτῷ Πνεύματι· ἄλλῳ δὲ ἐνεργήματα· ἑτέρῳ δὲ προ- φητεία· ἄλλῳ δὲ διακρίσεις πνευμάτων· ἑτέρῳ δὲ γένη γλωσσῶν. Πάντα δὲ ταῦτα ἐνεργεῖ τὸ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, διαιροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ καθώς βούλεται. Βούλεται δὲ ἃ βούλεται ὁ Πατήρ καὶ ὁ Υἱός· καὶ διὰ τοῦτο λέγομεν βουλήν μίαν. Τῶν δὲ τὸ αὐτὸ βούλημα καὶ ἡ αὐτὴ ἐνέργεια, ἡ αὐτὴ καὶ ἡ φύσις. . • « S. ATHANASIUS. - SPURIA rilus sanctus creare possit, Dominicum corpus ostendit, angelo dicente : • Quod enim in ea na- tum est, ex Spiritu sancto est ". » Maced. Etiam Pater Spiritus sanctus est: item Filius: et quando ait, Ex Spiritu sancto est, Filium intelligit, non eum, de quo nos loquimur, Spiritum. lum Mariæ dicentem: Spiritus sanctus superve- niet in te : » qualis ille ? isne, de quo loquimur, an Filius? an alius quis Spiritus sanctus? Nam et angeli spiritus sancti sunt. Μaced. Spiritumn san- ctum dicit illum ipsum, in quem baptizamur. Orth. Ex hoc igitur Spiritu corpus Dominicum natum esse ait Gabriel. Neque enim alius in eam supervenit, alius gratiam operatus est: sed quod in ea natum est, ex Spiritu sancto est, ex eo videlicet, qui su- per illam venit. Maced. Quomodo igitur ait : . Sa- pientia ædificavit sibi domum "?Orth. Hoc enim est, quod nos dicimus: omnia Patris opera Filii esse; et Filii quæ sunt, Spiritus dici. Itaque, quo- niam una est Patris ac Filii potentia in Spiritu sancto operans. Paulus dicit: . Et quosdam qui- dem posuit Deus in Ecclesia, primum apostolos, secundo prophetas, tertio doctores **. » Et rursus idean : « A Mileto mittens Ephesum vocavit najo- res natu Ecclesiæ, eosque sic allocutus est: At- tendite vobis, et universo gregi, in quo vos Spiritus sanctus posuit episcopos, pascere Ecclesiam Chri- sti ". » Vides, quos Deus præposuit, eosdem Spiri. tum sanctum quoque præposuisse, et quos Spiritus præposuit, eosdem Deum præposuisse : nec alios Spi- ritum, alios Deumn, sed illos ipsos, quos præpo- suit Deus, præposuit et Spiritus. Quodsi Spiritus eos præposuit, quos præposuit Deus, hinc sequitur ean- dem Dei et Spiritus esse operationem. Quorum vero eadem est operatio, eorum eadem quoque est natura. Maced. Atqui Deus est qui omnia in omni- bus operatur. Scriptum est enim : ⚫ Divisiones gratiarum sunt, idem autem Spiritus : et divisiones ministrationum sunt, idem autem Dominus : et divisiones operationum sunt, idem vero Deus, qui operatur omnia in omnibus ". » Orth. Recita quæ sequuntur, ut audias: • Unicuique autem datur manifestatio Spiritus ad utilitatem. Alii quidem datur per Spiritun sermo sapientiæ; alii vero sermo scientiæ secundum eumdem Spiritum; al- D teri fides in eodem Spiritu; alii gratia sanitatum in eodem Spiritu ; alii operatio virtutumn, alii pro- phetia, alii discretio spirituum, alii genera lingua- rum. Hæc autem omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult ", » Vult au- tem eadem, quæ volunt Pater et Filius, atque ideo voluntatem eorum unam dicimus. Quorum au- tem voluntas eadem est, eademque operatio, natura item est eadem. Luc. 1, 35. • Prov. IX, so Mattie. 1, 20. ibid. 7-11. 1. C Cor. xit, 28. or Cor. Acl. xx, 17, 28. 13. Orth. Lege locum Evangelii, ut audias ange- 14. Maced. Nunquid igitur Spiritus est Deus ? 13. 'Ορθ. 'Ανάγνωθι τὸν τόπον τοῦ Εὐαγγελίου, 14. Μακεδ. Οὐκοῦν καὶ Θεός ἐστι τὸ Πνεῦκα : Ορθ.

Α Κυριακοῦ σώματος, τοῦ ἀγγέλου εἰρηκότος· « Τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ γεννηθὲν ἐκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου. Μακεδ. Καὶ ὁ Πατήρ Πνεῦμα ἅγιον ἐστι, καὶ ὁ Υἱός· καὶ ὅταν λέγει, Εκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου, τοῦ Υἱοῦ λέ γει, οὐχὶ δὲ τοῦ Πνεύματος, περὶ οὗ ὁ λόγος. ΧΙΙ, 4-6. ἵν᾿ ἀκούσῃς τοῦ ἀγγέλου λέγοντος τῇ Μαρία Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ· › ποῖον ; περὶ οὗ ὁ λόγος, ἢ περὶ Υἱοῦ, ἢ καὶ περὶ ἄλλου τινὸς Πνεύματος ἁγίου; Καὶ γὰρ οἱ ἅγιοι ἄγγελοι πνεύματά εἰσιν ἅγια. Μα κεδ. Πνεῦμα ἅγιον λέγει αὐτὸ τὸ Πνεῦμα, εἰς ὃ βα- πτιζόμεθα. Ορθ. Εκ τούτου ἄρα τοῦ Πνεύματος το Κυριακὸν σῶμα λέγει ὁ Γαβριὴλ γεγεννῆσθαι. Οὐ γὰρ ἄλλο αὐτῇ ἐπῆλθε, καὶ ἄλλο τὴν χάριν εἰργάσατο· ἀλλὰ τὸ ἐν αὐτῇ γεννηθὲν ἐκ Πνεύματος ἁγίου ἐστί, δηλονότι τοῦ ἐπελθόντος αὐτῇ. Μακεδ. Καὶ πῶς λέ- γει « Η Σοφία ᾠκοδόμησεν ἑαυτῇ οἶκον ; » Ορθ. Τοῦτο γάρ ἐστιν, ὁ λέγομεν ἡμεῖς, ὅτι Πάντα τὰ τοῦ Πατρὸς ἔργα, εἰσὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τὰ τοῦ Υἱοῦ λέγονται εἶναι τοῦ Πνεύματος· ἐπειδὴ μία ἐστὶ δύναμις τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ ἐνεργουμένη. Αμέλει Παῦλος λέγει· . "Αλλους μὲν ἔθετο ὁ Θεὸς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, πρῶτον ἀποστόλους, δεύτερον προ- φήτας, τρίτον διδασκάλους· καὶ πάλιν ὁ αὐτός· • Πέμψας ἀπὸ τῆς Μιλήτου εἰς τὴν Ἔφεσον, μετά εστείλατο τους πρεσβυτέρους τῆς Ἐκκλησίας, » καὶ λέγει αὐτοῖς· « Προσέχετε ἑαυτοῖς, καὶ παντὶ τῷ ποι μνίῳ, ἐν ᾧ ὑμᾶς ἔθετο τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπισκό- πους, ποιμαίνειν τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Χριστοῦ. » Ορᾷς, ὅτι, οὓς ἔθετο ὁ Θεὸς, ἔθετο τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ οὓς ἔθετο τὸ Πνεῦμα, ἔθετο ὁ Θεός· καὶ οὐκ ἄλλους τὸ Πνεῦμα, καὶ ἄλλους ὁ Θεὸς, ἀλλ' αὐ τοὺς οὓς ἔθετο ὁ Θεὸς, ἔθετο τὸ Πνεῦμα ; Εἰ δὲ οὓς ἔθετο ὁ Θεὸς, ἔθετο τὸ Πνεῦμα, ἡ αὐτὴ ἄρα ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ Πνεύματος. ἂν δὲ ἡ αὐτὴ ἐνέργεια, ἡ αὐτὴ καὶ φύσις. Μακεδ. Καίτοιγε ὁ Θεός ἐστιν ὁ ἐνεργῶν τὰ πάντα ἐν πᾶσι. Γέγραπται γάρ ο Διαι ρέσεις χαρισμάτων εἰσὶ, τὸ δὲ αὐτὸ Πνεῦμα· καὶ διαι ρέσεις διακονιῶν εἰσιν, ὁ δὲ αὐτὸς Κύριος· καὶ διπι ρέσεις ἐνεργημάτων εἰσὶν, ὁ δὲ αὐτὸς Θεός ἐστιν, ὁ ἐνεργῶν τὰ πάντα ἐν πᾶσιν. » Ορθ. Εἰπὲ τὰ ἑξῆς, ἵνα ἀκούσῃς· « Εκάστῳ δὲ δίδοται ἡ φανέρωσις τοῦ Πνεύματος πρὸς τὸ συμφέρον. ῇ μὲν γὰρ δίδοται διὰ τοῦ Πνεύματος λόγος σοφίας· ἄλλῳ δὲ λόγος γνώ σεως κατὰ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα· ἑτέρῳ δὲ πίστις ἐν τῷ αὐτῷ Πνεύματι· ἄλλῳ δὲ χαρίσματα ἰαμάτων ἐν τῷ αὐτῷ Πνεύματι· ἄλλῳ δὲ ἐνεργήματα· ἑτέρῳ δὲ προ- φητεία· ἄλλῳ δὲ διακρίσεις πνευμάτων· ἑτέρῳ δὲ γένη γλωσσῶν. Πάντα δὲ ταῦτα ἐνεργεῖ τὸ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, διαιροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ καθώς βούλεται. Βούλεται δὲ ἃ βούλεται ὁ Πατήρ καὶ ὁ Υἱός· καὶ διὰ τοῦτο λέγομεν βουλήν μίαν. Τῶν δὲ τὸ αὐτὸ βούλημα καὶ ἡ αὐτὴ ἐνέργεια, ἡ αὐτὴ καὶ ἡ φύσις. . • « S. ATHANASIUS. - SPURIA rilus sanctus creare possit, Dominicum corpus ostendit, angelo dicente : • Quod enim in ea na- tum est, ex Spiritu sancto est ". » Maced. Etiam Pater Spiritus sanctus est: item Filius: et quando ait, Ex Spiritu sancto est, Filium intelligit, non eum, de quo nos loquimur, Spiritum. lum Mariæ dicentem: Spiritus sanctus superve- niet in te : » qualis ille ? isne, de quo loquimur, an Filius? an alius quis Spiritus sanctus? Nam et angeli spiritus sancti sunt. Μaced. Spiritumn san- ctum dicit illum ipsum, in quem baptizamur. Orth. Ex hoc igitur Spiritu corpus Dominicum natum esse ait Gabriel. Neque enim alius in eam supervenit, alius gratiam operatus est: sed quod in ea natum est, ex Spiritu sancto est, ex eo videlicet, qui su- per illam venit. Maced. Quomodo igitur ait : . Sa- pientia ædificavit sibi domum "?Orth. Hoc enim est, quod nos dicimus: omnia Patris opera Filii esse; et Filii quæ sunt, Spiritus dici. Itaque, quo- niam una est Patris ac Filii potentia in Spiritu sancto operans. Paulus dicit: . Et quosdam qui- dem posuit Deus in Ecclesia, primum apostolos, secundo prophetas, tertio doctores **. » Et rursus idean : « A Mileto mittens Ephesum vocavit najo- res natu Ecclesiæ, eosque sic allocutus est: At- tendite vobis, et universo gregi, in quo vos Spiritus sanctus posuit episcopos, pascere Ecclesiam Chri- sti ". » Vides, quos Deus præposuit, eosdem Spiri. tum sanctum quoque præposuisse, et quos Spiritus præposuit, eosdem Deum præposuisse : nec alios Spi- ritum, alios Deumn, sed illos ipsos, quos præpo- suit Deus, præposuit et Spiritus. Quodsi Spiritus eos præposuit, quos præposuit Deus, hinc sequitur ean- dem Dei et Spiritus esse operationem. Quorum vero eadem est operatio, eorum eadem quoque est natura. Maced. Atqui Deus est qui omnia in omni- bus operatur. Scriptum est enim : ⚫ Divisiones gratiarum sunt, idem autem Spiritus : et divisiones ministrationum sunt, idem autem Dominus : et divisiones operationum sunt, idem vero Deus, qui operatur omnia in omnibus ". » Orth. Recita quæ sequuntur, ut audias: • Unicuique autem datur manifestatio Spiritus ad utilitatem. Alii quidem datur per Spiritun sermo sapientiæ; alii vero sermo scientiæ secundum eumdem Spiritum; al- D teri fides in eodem Spiritu; alii gratia sanitatum in eodem Spiritu ; alii operatio virtutumn, alii pro- phetia, alii discretio spirituum, alii genera lingua- rum. Hæc autem omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult ", » Vult au- tem eadem, quæ volunt Pater et Filius, atque ideo voluntatem eorum unam dicimus. Quorum au- tem voluntas eadem est, eademque operatio, natura item est eadem. Luc. 1, 35. • Prov. IX, so Mattie. 1, 20. ibid. 7-11. 1. C Cor. xit, 28. or Cor. Acl. xx, 17, 28. 13. Orth. Lege locum Evangelii, ut audias ange- 14. Maced. Nunquid igitur Spiritus est Deus ? 13. 'Ορθ. 'Ανάγνωθι τὸν τόπον τοῦ Εὐαγγελίου, 14. Μακεδ. Οὐκοῦν καὶ Θεός ἐστι τὸ Πνεῦκα : Ορθ.

Τοῦτο καὶ αὐτὸς ἐξ αὐτῆς τῆς ἀκολουθίας ὡμολόγησας. Ἐκεῖνο δὲ γίνωσκε, ὅτι τὸ Θεὸν εἶναι δεύτερόν ἐστι τῆς φύσεως. Καὶ γὰρ ἡμεῖς, ἐὰν μιμηταί γενώμεθα τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὸν Παῦλον θεοὶ μὲν γινόμεθα· τῆς δὲ αὐτῆς φύσεως γενέσθαι οὐ δυνάμεθα. Μακεδ. Καὶ αὐτὸ οὖν τὸ Πνεῦμα κατά μίμησιν καὶ χάριν λέγεις εἶναι Θεόν ; 'Ορθ. Μὴ γένοιτό μοι ἐπίκτητόν τι εἰπεῖν ἐπὶ τοῦ Πνεύματος ! οὔτε γὰρ τὸ ἅγιον, οὔτε τὸ ἀθά- νατον, οὔτε τὸ ἀγαθὸν, οὔτε ἄλλο τι τῶν περὶ τὸν Θεόν θεωρουμένων λέγω εἶναι ἐπίκτητον τῷ ἁγίῳ Πνεύματι· ἀλλὰ φύσει ἅγιον, φύσει ἀγαθὸν, φύσει ἄφθαρτον, φύσει ἀθάνατον, ὡς Πνεῦμα Θεοῦ καὶ ἐξ αὐτοῦ πηγάζον, ἤτοι ἐκπορευόμενον. Μακεδ. Αε οὖν ἐκπορεύεται παρ' αὐτοῦ; Ορθ. "Ινα μη νομίσης, ὅτι ἤρξατο τοῦ ἐκπορεύεσθαι καὶ πέπαυται, διὰ τοῦτο εἴρηται· Ο παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται· ἵνα μήτε ἀρχὴν, μήτε τέλος ἐπιζητήσῃς τῆς ἐκπορεύσεως. Τοῦτο καὶ περὶ τῆς γεννήσεως τοῦ Υἱοῦ σημαινόμε- νον εὑρήσεις. Οὐ γὰρ εἶπε, Πρὸ δὲ πάντων ἐγέννησε με, ἀλλὰ Γεννᾷ με· ἵνα μήτε ἀρχὴν τῆς γεννήσεως, μήτε τέλος ἐπιζητήσῃς. Μακεδ. Δύο οὖν εἰσιν Υἱοί; Ορθ. Μὴ γένοιτο ! Μακεδ. Εἰ ἀληθῶς καὶ ὁ Υἱὸς ἐκ τοῦ Πατρὸς καὶ τὸ Πνεῦμα, δύο εἰσὶν ἀδελφοί. Ορθ. ᾿Αλλ' ὁ μὲν Υἱὸς γενέννηται, τὸ δὲ Πνεῦμα ἐκπορεύε- ται. Μακεδ. Καὶ τίς ἡ διαφορὰ τῆς γεννήσεως καὶ τῆς ἐκπορεύσεως; Ορθ. Τὴν διαφορὰν μὴ περιεργά ζου· οὐ γὰρ καταληπτή, ἀλλ᾽ ἃ προσετάγη σοι, ταῦτα διανοοῦ, καὶ περαιτέρω τούτων μὴ ἐξέταζε. Προσετάγη δέ σοι τὸ πιστεύειν, ὅτι ὁ Υἱὸς γεννᾶται, καὶ τὸ Πνεῦμα ἐκπορεύεται· τὰ δὲ ἄλλα πάντα, οὐρανὸς, γῆ, θάλασσα, καὶ τὰ ἐν αὐτοῖς λογικὰ καὶ ἄλογα, κτίσματά εἰσι, κατ' ἐντολὴν αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ κτισθέν- τα· ι Αὐτὸς γὰρ εἶπε, καὶ ἐγεννήθησαν· αὐτὸς ἐν ετείλατο, καὶ ἐκτίσθησαν. » Μακεδ. Οὐδὲ ἐγώ λέγω, ὅτι τὸ Πνεῦμα κτίσμα ἐστίν· ἀλλ᾽ οὖν οὐ Θεὸν αὐτὸ λέγω. Ορθ. Ἓν ἔσο γινώσκων, ὅτι διὰ τοῦτο σὺ αὐτὸς οὐκ εἶ θεὸς τῇ φύσει, ἐπειδὴ κτίσμα Θεοῦ, ὡς εἰ μὴ ἧς κτίσμα, Θεὸς ἂν ἦς τῇ φύσει. ἐστι τὸ Πνεῦμα. Όρθ. Δῶμεν, ὅτι οὐ γέγραπται τὸ • Θεός. » Σὺ δὲ τὴν φύσιν ὁμολόγει, καὶ τὰς θεῖκας ἐνεργείας, καὶ ἀρκεῖ μοι πρὸς τὴν ὁμολογίαν τῆς θεό τητος. Μακεδ. Διὰ τί ὃ οὐ γέγραπται, σὺ λέγεις ; Ὀρθ. Γέγραπται μὲν, σὺ δὲ τὴν φύσιν ὁμολόγει· καὶ εἰ μὴ γέγραπται, αὐτὴ ἡ φύσις τὸ ὄνομα ἑπόμενον ἔχει· ὡς γὰρ ἐὰν ὁμολογηθῇ Πνεῦμα ἐνυπόστατον, ἁγιαστικὸν, ἄκτιστον, Θεός ἐστι, κἂν μὴ θέλῃς. Μα κεδ. Που γέγραπται, ὅτι Θεὸς τὸ Πνεῦμά ἐστιν; Ορθ. "Ενθα γέγραπται τὸ ὅμοιον κατ' οὐσίαν. Μα κεδ. 'Αλλ' οἱ Πατέρες ἡμῶν τὸ ὁμοούσιον κατ᾽ οὐ- σίαν εἶπον περὶ τοῦ Υἱοῦ. Ορθ. ᾿Απὸ τῆς ἐννοίας τῆς Γραφῆς κινούμενοι, ἢ ἀπὸ ἰδίας αὐθεντίας εἰρή- κασι τὸ μὴ γεγραμμένον ; Μακεδ. Ἀπὸ τῆς ἐννοίας τῆς Γραφῆς κινούμενοι. Ορθ Καὶ ἡ ἔννοια τῆς Γρα- φως διδάσκει τὸ ἄκτιστον Πνεῦμα ἐκ Θεοῦ ὄν, καὶ • CONTRA MACEDON. DIALOGUS 1. A Orth. Hoc tute ex ipsa dictorum consequentia pro- fessus es. Verum illud te nosse velim, Deum esse, posterius esse natura. Nam et nos, si imitatores Dei simus, secundum Paulum dii efficimur : nec tamen natura ejusdem fieri possumus. Maced. Ergone Spi- ritum ipsum imitatione et gratia Deum esse dicis.? Orth. Absit, ut aliquid adventitium Spiritui tri- buam! Nam neque sanctitatem, nec incorruptibili- talem, nec immortalitatem, nec bonitatem, nec aliud eorum quæ in Deo considerari solent, quid- quam Spiritui sancto adventitium esse dico : sel natura sanctum, natura bonum, natura incorrupti- bilem, natura immortalem, utpote Spiritum Dei et ex eo promanantem sive procedentem. Maced. Semper igitur ex illo procedit? Orth. Ut ne existi- B mares processionem vel cepisse vel desiisse, id- G D Psal. cxLv!!!, 5. circo dicit: Qui a Patre procedit; ut nec initium, nec finem processionis requiras : hoc idem de Filii generatione significatum reperies. Neque enim ait, Genuit me ante omnia, sed Gignit me; ut nec initium, nec finem generationis requiras. Maced. Duo igitur Filii sunt ? Orth. Absit! Maced. Si tam Filius quam Spiritus sanctus vere ex Patre est, sunt duo fratres. Orth. Sed Filius genitus est, Spiritus vero procedit. Maced. Et quid discriminis est inter generationem ac processionem? Orth. Discrimen ne curiose inquirito: neque enim com- prebendi potest ; sed quæ tibi præcepta sunt, illa cogita, et ultra hæc nil exquirito. Est autem tibi præceptum, ut credas Filium gigni, Spiritum pro- cedere. Reliqua vero omnia, coelum, terra, mare, et quæ in illis sive rationalia sive vero irrationa- lia, creaturæ sunt, secundum Dei ipsius mandatum creatæ : • Nam ipse dixit, et facta sunt : ipse map- davit, et creata sunt "., Maced. Nec ego dico Spiritum creaturain esse: sed tameu Deum illum non dico. Orth. Unum noscas velim, teipsum id- circo Deum non esse natura, quod sis creatura, adeoque, nisi fueris creatura, Deum te futurum natura. esse Deum. Orth. Demus vocabulum Dei, in Scri- plura Spiritui non tribui. At tu naturam itemque operationes divinas de eo confitere: quod mibi quidem satis est ad deitatis confessionem. Maced. Qua de causa id dicis, quod scriptum non est ? Orth. Scriptum sane est. Tu vero naturam confi- tere. Etiamsi vero scriptum non esset, natura ipsa hoc sibi nomen vindicat. Si enim in confesso fue- rit, Spiritum in se subsistere, sanctificare, increa- tum esse: Deus erit, velis nolis. Maced. Ubi scri- plum est, Spiritum esse Deum ? Orth. Ubi scriptum est, similem esse secundum substantiam. Maced. Atqui Patres nostri consubstantialitatem de Filio di- xerunt. Orth. A sententiane Scripturæ, an proprio motu illud dixere, quod non esset scriptum ? Maced. Movit illos Scripturæ sententia. Orth. At Scripturæ 15. Μακεδ. Αλλ' οὐδαμοῦ γέγραπται, ὅτι Θεός 15. Maced. Sed nusquam scriptum est, Spiritum

Τοῦτο καὶ αὐτὸς ἐξ αὐτῆς τῆς ἀκολουθίας ὡμολόγησας. Ἐκεῖνο δὲ γίνωσκε, ὅτι τὸ Θεὸν εἶναι δεύτερόν ἐστι τῆς φύσεως. Καὶ γὰρ ἡμεῖς, ἐὰν μιμηταί γενώμεθα τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὸν Παῦλον θεοὶ μὲν γινόμεθα· τῆς δὲ αὐτῆς φύσεως γενέσθαι οὐ δυνάμεθα. Μακεδ. Καὶ αὐτὸ οὖν τὸ Πνεῦμα κατά μίμησιν καὶ χάριν λέγεις εἶναι Θεόν ; 'Ορθ. Μὴ γένοιτό μοι ἐπίκτητόν τι εἰπεῖν ἐπὶ τοῦ Πνεύματος ! οὔτε γὰρ τὸ ἅγιον, οὔτε τὸ ἀθά- νατον, οὔτε τὸ ἀγαθὸν, οὔτε ἄλλο τι τῶν περὶ τὸν Θεόν θεωρουμένων λέγω εἶναι ἐπίκτητον τῷ ἁγίῳ Πνεύματι· ἀλλὰ φύσει ἅγιον, φύσει ἀγαθὸν, φύσει ἄφθαρτον, φύσει ἀθάνατον, ὡς Πνεῦμα Θεοῦ καὶ ἐξ αὐτοῦ πηγάζον, ἤτοι ἐκπορευόμενον. Μακεδ. Αε οὖν ἐκπορεύεται παρ' αὐτοῦ; Ορθ. "Ινα μη νομίσης, ὅτι ἤρξατο τοῦ ἐκπορεύεσθαι καὶ πέπαυται, διὰ τοῦτο εἴρηται· Ο παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται· ἵνα μήτε ἀρχὴν, μήτε τέλος ἐπιζητήσῃς τῆς ἐκπορεύσεως. Τοῦτο καὶ περὶ τῆς γεννήσεως τοῦ Υἱοῦ σημαινόμε- νον εὑρήσεις. Οὐ γὰρ εἶπε, Πρὸ δὲ πάντων ἐγέννησε με, ἀλλὰ Γεννᾷ με· ἵνα μήτε ἀρχὴν τῆς γεννήσεως, μήτε τέλος ἐπιζητήσῃς. Μακεδ. Δύο οὖν εἰσιν Υἱοί; Ορθ. Μὴ γένοιτο ! Μακεδ. Εἰ ἀληθῶς καὶ ὁ Υἱὸς ἐκ τοῦ Πατρὸς καὶ τὸ Πνεῦμα, δύο εἰσὶν ἀδελφοί. Ορθ. ᾿Αλλ' ὁ μὲν Υἱὸς γενέννηται, τὸ δὲ Πνεῦμα ἐκπορεύε- ται. Μακεδ. Καὶ τίς ἡ διαφορὰ τῆς γεννήσεως καὶ τῆς ἐκπορεύσεως; Ορθ. Τὴν διαφορὰν μὴ περιεργά ζου· οὐ γὰρ καταληπτή, ἀλλ᾽ ἃ προσετάγη σοι, ταῦτα διανοοῦ, καὶ περαιτέρω τούτων μὴ ἐξέταζε. Προσετάγη δέ σοι τὸ πιστεύειν, ὅτι ὁ Υἱὸς γεννᾶται, καὶ τὸ Πνεῦμα ἐκπορεύεται· τὰ δὲ ἄλλα πάντα, οὐρανὸς, γῆ, θάλασσα, καὶ τὰ ἐν αὐτοῖς λογικὰ καὶ ἄλογα, κτίσματά εἰσι, κατ' ἐντολὴν αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ κτισθέν- τα· ι Αὐτὸς γὰρ εἶπε, καὶ ἐγεννήθησαν· αὐτὸς ἐν ετείλατο, καὶ ἐκτίσθησαν. » Μακεδ. Οὐδὲ ἐγώ λέγω, ὅτι τὸ Πνεῦμα κτίσμα ἐστίν· ἀλλ᾽ οὖν οὐ Θεὸν αὐτὸ λέγω. Ορθ. Ἓν ἔσο γινώσκων, ὅτι διὰ τοῦτο σὺ αὐτὸς οὐκ εἶ θεὸς τῇ φύσει, ἐπειδὴ κτίσμα Θεοῦ, ὡς εἰ μὴ ἧς κτίσμα, Θεὸς ἂν ἦς τῇ φύσει. ἐστι τὸ Πνεῦμα. Όρθ. Δῶμεν, ὅτι οὐ γέγραπται τὸ • Θεός. » Σὺ δὲ τὴν φύσιν ὁμολόγει, καὶ τὰς θεῖκας ἐνεργείας, καὶ ἀρκεῖ μοι πρὸς τὴν ὁμολογίαν τῆς θεό τητος. Μακεδ. Διὰ τί ὃ οὐ γέγραπται, σὺ λέγεις ; Ὀρθ. Γέγραπται μὲν, σὺ δὲ τὴν φύσιν ὁμολόγει· καὶ εἰ μὴ γέγραπται, αὐτὴ ἡ φύσις τὸ ὄνομα ἑπόμενον ἔχει· ὡς γὰρ ἐὰν ὁμολογηθῇ Πνεῦμα ἐνυπόστατον, ἁγιαστικὸν, ἄκτιστον, Θεός ἐστι, κἂν μὴ θέλῃς. Μα κεδ. Που γέγραπται, ὅτι Θεὸς τὸ Πνεῦμά ἐστιν; Ορθ. "Ενθα γέγραπται τὸ ὅμοιον κατ' οὐσίαν. Μα κεδ. 'Αλλ' οἱ Πατέρες ἡμῶν τὸ ὁμοούσιον κατ᾽ οὐ- σίαν εἶπον περὶ τοῦ Υἱοῦ. Ορθ. ᾿Απὸ τῆς ἐννοίας τῆς Γραφῆς κινούμενοι, ἢ ἀπὸ ἰδίας αὐθεντίας εἰρή- κασι τὸ μὴ γεγραμμένον ; Μακεδ. Ἀπὸ τῆς ἐννοίας τῆς Γραφῆς κινούμενοι. Ορθ Καὶ ἡ ἔννοια τῆς Γρα- φως διδάσκει τὸ ἄκτιστον Πνεῦμα ἐκ Θεοῦ ὄν, καὶ • CONTRA MACEDON. DIALOGUS 1. A Orth. Hoc tute ex ipsa dictorum consequentia pro- fessus es. Verum illud te nosse velim, Deum esse, posterius esse natura. Nam et nos, si imitatores Dei simus, secundum Paulum dii efficimur : nec tamen natura ejusdem fieri possumus. Maced. Ergone Spi- ritum ipsum imitatione et gratia Deum esse dicis.? Orth. Absit, ut aliquid adventitium Spiritui tri- buam! Nam neque sanctitatem, nec incorruptibili- talem, nec immortalitatem, nec bonitatem, nec aliud eorum quæ in Deo considerari solent, quid- quam Spiritui sancto adventitium esse dico : sel natura sanctum, natura bonum, natura incorrupti- bilem, natura immortalem, utpote Spiritum Dei et ex eo promanantem sive procedentem. Maced. Semper igitur ex illo procedit? Orth. Ut ne existi- B mares processionem vel cepisse vel desiisse, id- G D Psal. cxLv!!!, 5. circo dicit: Qui a Patre procedit; ut nec initium, nec finem processionis requiras : hoc idem de Filii generatione significatum reperies. Neque enim ait, Genuit me ante omnia, sed Gignit me; ut nec initium, nec finem generationis requiras. Maced. Duo igitur Filii sunt ? Orth. Absit! Maced. Si tam Filius quam Spiritus sanctus vere ex Patre est, sunt duo fratres. Orth. Sed Filius genitus est, Spiritus vero procedit. Maced. Et quid discriminis est inter generationem ac processionem? Orth. Discrimen ne curiose inquirito: neque enim com- prebendi potest ; sed quæ tibi præcepta sunt, illa cogita, et ultra hæc nil exquirito. Est autem tibi præceptum, ut credas Filium gigni, Spiritum pro- cedere. Reliqua vero omnia, coelum, terra, mare, et quæ in illis sive rationalia sive vero irrationa- lia, creaturæ sunt, secundum Dei ipsius mandatum creatæ : • Nam ipse dixit, et facta sunt : ipse map- davit, et creata sunt "., Maced. Nec ego dico Spiritum creaturain esse: sed tameu Deum illum non dico. Orth. Unum noscas velim, teipsum id- circo Deum non esse natura, quod sis creatura, adeoque, nisi fueris creatura, Deum te futurum natura. esse Deum. Orth. Demus vocabulum Dei, in Scri- plura Spiritui non tribui. At tu naturam itemque operationes divinas de eo confitere: quod mibi quidem satis est ad deitatis confessionem. Maced. Qua de causa id dicis, quod scriptum non est ? Orth. Scriptum sane est. Tu vero naturam confi- tere. Etiamsi vero scriptum non esset, natura ipsa hoc sibi nomen vindicat. Si enim in confesso fue- rit, Spiritum in se subsistere, sanctificare, increa- tum esse: Deus erit, velis nolis. Maced. Ubi scri- plum est, Spiritum esse Deum ? Orth. Ubi scriptum est, similem esse secundum substantiam. Maced. Atqui Patres nostri consubstantialitatem de Filio di- xerunt. Orth. A sententiane Scripturæ, an proprio motu illud dixere, quod non esset scriptum ? Maced. Movit illos Scripturæ sententia. Orth. At Scripturæ 15. Μακεδ. Αλλ' οὐδαμοῦ γέγραπται, ὅτι Θεός 15. Maced. Sed nusquam scriptum est, Spiritum

ζωοποιόν, καὶ ἁγιαστικὸν θεῖον εἶναι Πνεῦμα. Μακεδο Καὶ ἡμεῖς θεῖον αὐτὸ λέγομεν, ἀλλ᾽ οὐ Θεόν. Ὁρθ. Εt Τὸ δὲ θεῖον Πνεῦμα, ἄκτισκον ὂν, τί ἄλλο ἐστὶν ἢ Θεός ; Μακεδ. "Αλλο ἐστὶ θεῖον. καὶ ἄλλο Θεός. Ορθ. Ἐὰν λέγει ἡ Γραφή, ο Πνεῦμα θεῖον τὸ ποιῆσάν με, » οὐ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον λέγει ; Μακεδ. Ο5· ὁ γὰρ Θεός ἐστιν ὁ ποιήσας τὸν ἄνθρωπον. ᾿Ορθ. Οὐχὶ δὲ τὸ Πνεῦμα; Μακεδ. Ὁ Θεὸς οὖν θεῖόν ἐστι Πνεῦμα; Ορθ. Ναί. Εἰ δὲ ὁ Θεὸς Πνεῦμα θεῖον εἴρηται ἐν τῇ Γραφή, οὔτε δὲ ἄγγελος, οὔτε ἀρχάγγελος, οὔτε άλλη τις δύναμις εἴρηται θεῖον ἐν τῇ Γραφῇ· μόνος δὲ ὁ Θεὸς καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ θεῖον εἴρηται· οὐκ ἄρα το θεῖον ἄλλο τί ἐστι παρὰ τὸ, Θεός. Καὶ Παῦλος δὲ ἐν ταῖς Πράξεσιν οὕτως λέγει· « Γένος οὖν ὑπάρχοντες τοῦ Θεοῦ, οὐκ ὀφείλομεν νομίζειν χρυσῷ ἢ ἀργύρω, ή λίθω χαράγματος τέχνης καὶ ἐνθυμήσεως ἀνθρώ που τὸ θεῖον εἶναι ὅμοιον. » Θρᾷς, ὅτι ὁ Θεὸς θεῖον, καὶ τὸ θεῖον Θεός ; Καὶ ὁ Ἰὼβ δὲ θεῖον εἶπε τὸ Πνεῦμα, οὕτως λέγων· « Ζῇ Κύριος, ὃς οὕτω με κέκρικε, καὶ ὁ παντοκράτωρ, ὁ πικράνας μου τὴν ψυχήν. Εἰ μὴ ἔτι τῆς πνοῆς μοι ἐνούσης, Πνεῦμα δὲ θεῖόν μοι ἐν βισί, μὴ λαλῆσαι τὸ στόμα μου ἄδικα — Ζῇ Κύριος ο λέγων, τὸν Υἱόν· καὶ ὁ ὁ παντοκράτωρ, ο τὸν Πατέ Πνεῦμα τὸ θεῖον, » τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. ο εἰ το τητι, οὔ· τῇ υἱότητι, οὔ· τῇ φύσει, ναί. Μακεδ. Πῶς οἷόν τε; Ὀρθ. Ὡς ἀποδέδεικται. Μακεδ. Πῶς ἀπο- δέδεικται; Ορθ. Ὅτι τὸ Πνεῦμα ὁμοίως Πατρὶ καὶ Υἱῷ οὐσίᾳ καὶ δυνάμει καὶ βουλῇ καὶ δόξῃ πανταχεί ἐστιν, ὁμοίως ὁδηγεῖ πρὸς πᾶσαν ἀλήθειαν, ὁμοίως ἁγιάζει, ὁμοίως τὰ πάντα ἐν πᾶσιν ἐνεργεῖ. ἂν δὲ ἡ αὐτὴ ἐνέργεια, ἡ αὐτὴ φύσις. Μακεδ. Πῶς οὖν εἴρηται· « Οὐ λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλ' ὅσα ἀκούσει, λαλήσει ; » Ορθ. Ὅτι καὶ ὁ Υἱὸς λέγει· « Ο πέμψας με ὁ Πατὴρ ἐντολήν μοι δέδωκε, τί εἴπω καὶ τί λαλή σω. » Τοῦτο δὲ μάλιστα τὴν αὐτὴν δείκνυσι φύσιν Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος. Μακεδ. Πῶς ; Όρθ. Οτι πᾶσα ἡ γενητὴ φύσις, ή οὖσα λοι κὴ, καὶ ἀφ' ἑαυτῆς λαλεῖ· ὡς ὅταν λέγῃ ὁ ᾿Αβραάμ • Μή τι, Κύριε, ἐὰν λαλήσω ἔτι ἅπαξ· ν καὶ ὁ Μα σῆς Ἰσχνόφωνος καὶ βραδύγλωσσός είμι· καὶ τὰ « ο Δέομαί σε, Κύριε, προχείρισαι ἄλλον·, καὶ ὡς Ἱερεμίας· « Νεώτερός είμι, καὶ οὐ δύναμαι προστ τεύειν· › ὥστε λέγειν αὐτῷ τὸν Θεόν· « Μὴ λέγε, ότι Νεώτερός εἰμι ἐγώ. » Καὶ ὁ Ἰωνᾶς, ἀφ᾽ ἑαυτοῦ βουλευσάμενος, ἀνέβη εἰς πλοῖον, τοῦ φυγεῖν εἰς Ταρσεῖς ἀπὸ προσώπου Κυρίου. Τὸ δὲ Πνεῦμα αὐτ οὕτως· οὐδὲ γὰρ ἔχει φύσιν τοῦ ἔτερον ἔχειν θέλημα, ὅπερ οὐκ ἔστι τοῦ Θεοῦ· ἀλλὰ πάντα, ὅσα ἂν λαλή, τοῦ Θεοῦ εἰσι λόγια. Καὶ διὰ τοῦτο εἴρηται· « Ο λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ τὸ αὐτὸ εἴρηται· ἐπειδὴ μή ἐστιν ἐν αὐτῷ ἄλλο τι θέ λημα, δ οὐκ ἔστι τοῦ Πατρός. Μακεδ. Οὐκ ἔχει οὖν ἴδιον θέλημα τὸ Πνεῦμα; Ορθ. Απεξενωμένον απ S. ATHANASIUS. SPURIA - sententia docet Spiritum increatum ex Deo A exsistentem, vivificantem, sanctificantem, divinum esse Spiritum. Maced. nos divinum illum dici- mus, Deum vero nequaquain. Orth. Quid aliud est, Spiritus divinus increatus, quam Deus? Maced. Aliud est divinus, aliud Deus. Orth. Si Scriptura dicat : « Spiritus divimus, qui fecit ne 7, . non- ne Spiritum sanctum dicit? Maced. Nequaquam : Deus enjin est, qui hominem fecit. Orth. Annon Spiritus? Maced. Deus ergo divinus Spiritus est? Orth. Etiam. Quodsi Deus Spiritus divinus in Scriptura nuncupatur, et neque angelus, neque ar- changelus, neque potestas ulla, divinum in Scri- ptura appellatur, solus autem Deus et Spiritus ejus divinum dicuntur, consequens est divinum nihil aliud esse quam Deum. Paulus quoque in Actis hæc B ait: Genus ergo cum simus Dei, non debemus æstimare auro aut argento, aut lapidi sculpturæ artis et cogitationis hominis divinum esse si- mile ". » Viden' ut Deus divinum, et divinum di- catur Deus? Job quoque Spiritum dixit. divinum, cum ait : « Vivit Dominus, qui ita me judicavit, et omnipotens, qui amaritudine affecit aniniam meam. Quandiu superest in me halitus, et Spiritus • divinus in naribus meis, ne loquatur os meum iniquitatem 79. Cum ait : Visit Dominus, cun, « Omnipotens, » Patrem : cum • Spiritus divinus, Spiritum sanctum notat. C Non paternitate, non biliatione, sed natura. Maced. Quomodo hoc fieri potest? Orth. Ut ostensum est. Maced. Quomodo ostensum est? Orth. Quod Spiri- tus perinde ac Pater et Filius substantia et pote- state et voluntate et gloria ubique sit, perinde ut ille deducit ad omnem veritatem, perinde ut ille sanctificat, perinde ut ille omnia in omnibus effi- cit. Quorum autem operatio est eadem, eorum natura quoque est eadem. Maced. Quoinodo igitur dictum est : « Non loquetur a seipso, sed quæcun- que audierit, loquetur 19, Orth. Quia Filius quoque ait : e Pater, qui misit me, præcepit mihi, quid dicam, et quid loquar ". » Hoc vero vel maxime ostendit, ejusdem Patrem, Filium, et Spiritum sanctum esse natura. Maced. Quomodo? Orth. Quia quælibet natura quæ facta est, rationalis fuerit, a seipsa loquitur : ut quando Abraham ait : • Ne irascaris, Domine, si adhuc D semel loquar ". » Et Moses : Impeditioris et tardioris linguæ sum. » Item : « Obsecro, Domine, elige alium ". » Et ut Jeremias : c Juvenis sum, et non possum prophetare : cui Dominus : • Ne dicas, › ait, ‹ Juvenis sum 7. » Et Jonas, re secum deliberata, conscendit navem, ut fugeret in Tharsis a conspectu Domini. Non sic autem Spiritus : ne- que enim ea natura est, ut diversam a Deo volun-. tatem habeat, verum omnia, quæcunque locutus fuerit, Dei sunt oracula. Atque hac de causa di- ctum est: Non loquetur a semetipso. Etenim TO Job xxxII, 4. "Act. XVII, 29. ” Genes. xviii, 32. Εxod. 1, 10-15. " Filium : si • "Job XXVI, 2.4. Joan. XVI, Jerem. 1, 6, 7. 16. Maced. Tria igitur æqualia dicis? Orth. 16. Μακεδ. Τρία οὖν ἴσα λέγεις; Ορθ. Τῇ πατρί 13. 74 Joan. xi, 49.

ζωοποιόν, καὶ ἁγιαστικὸν θεῖον εἶναι Πνεῦμα. Μακεδο Καὶ ἡμεῖς θεῖον αὐτὸ λέγομεν, ἀλλ᾽ οὐ Θεόν. Ὁρθ. Εt Τὸ δὲ θεῖον Πνεῦμα, ἄκτισκον ὂν, τί ἄλλο ἐστὶν ἢ Θεός ; Μακεδ. "Αλλο ἐστὶ θεῖον. καὶ ἄλλο Θεός. Ορθ. Ἐὰν λέγει ἡ Γραφή, ο Πνεῦμα θεῖον τὸ ποιῆσάν με, » οὐ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον λέγει ; Μακεδ. Ο5· ὁ γὰρ Θεός ἐστιν ὁ ποιήσας τὸν ἄνθρωπον. ᾿Ορθ. Οὐχὶ δὲ τὸ Πνεῦμα; Μακεδ. Ὁ Θεὸς οὖν θεῖόν ἐστι Πνεῦμα; Ορθ. Ναί. Εἰ δὲ ὁ Θεὸς Πνεῦμα θεῖον εἴρηται ἐν τῇ Γραφή, οὔτε δὲ ἄγγελος, οὔτε ἀρχάγγελος, οὔτε άλλη τις δύναμις εἴρηται θεῖον ἐν τῇ Γραφῇ· μόνος δὲ ὁ Θεὸς καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ θεῖον εἴρηται· οὐκ ἄρα το θεῖον ἄλλο τί ἐστι παρὰ τὸ, Θεός. Καὶ Παῦλος δὲ ἐν ταῖς Πράξεσιν οὕτως λέγει· « Γένος οὖν ὑπάρχοντες τοῦ Θεοῦ, οὐκ ὀφείλομεν νομίζειν χρυσῷ ἢ ἀργύρω, ή λίθω χαράγματος τέχνης καὶ ἐνθυμήσεως ἀνθρώ που τὸ θεῖον εἶναι ὅμοιον. » Θρᾷς, ὅτι ὁ Θεὸς θεῖον, καὶ τὸ θεῖον Θεός ; Καὶ ὁ Ἰὼβ δὲ θεῖον εἶπε τὸ Πνεῦμα, οὕτως λέγων· « Ζῇ Κύριος, ὃς οὕτω με κέκρικε, καὶ ὁ παντοκράτωρ, ὁ πικράνας μου τὴν ψυχήν. Εἰ μὴ ἔτι τῆς πνοῆς μοι ἐνούσης, Πνεῦμα δὲ θεῖόν μοι ἐν βισί, μὴ λαλῆσαι τὸ στόμα μου ἄδικα — Ζῇ Κύριος ο λέγων, τὸν Υἱόν· καὶ ὁ ὁ παντοκράτωρ, ο τὸν Πατέ Πνεῦμα τὸ θεῖον, » τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. ο εἰ το τητι, οὔ· τῇ υἱότητι, οὔ· τῇ φύσει, ναί. Μακεδ. Πῶς οἷόν τε; Ὀρθ. Ὡς ἀποδέδεικται. Μακεδ. Πῶς ἀπο- δέδεικται; Ορθ. Ὅτι τὸ Πνεῦμα ὁμοίως Πατρὶ καὶ Υἱῷ οὐσίᾳ καὶ δυνάμει καὶ βουλῇ καὶ δόξῃ πανταχεί ἐστιν, ὁμοίως ὁδηγεῖ πρὸς πᾶσαν ἀλήθειαν, ὁμοίως ἁγιάζει, ὁμοίως τὰ πάντα ἐν πᾶσιν ἐνεργεῖ. ἂν δὲ ἡ αὐτὴ ἐνέργεια, ἡ αὐτὴ φύσις. Μακεδ. Πῶς οὖν εἴρηται· « Οὐ λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλ' ὅσα ἀκούσει, λαλήσει ; » Ορθ. Ὅτι καὶ ὁ Υἱὸς λέγει· « Ο πέμψας με ὁ Πατὴρ ἐντολήν μοι δέδωκε, τί εἴπω καὶ τί λαλή σω. » Τοῦτο δὲ μάλιστα τὴν αὐτὴν δείκνυσι φύσιν Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος. Μακεδ. Πῶς ; Όρθ. Οτι πᾶσα ἡ γενητὴ φύσις, ή οὖσα λοι κὴ, καὶ ἀφ' ἑαυτῆς λαλεῖ· ὡς ὅταν λέγῃ ὁ ᾿Αβραάμ • Μή τι, Κύριε, ἐὰν λαλήσω ἔτι ἅπαξ· ν καὶ ὁ Μα σῆς Ἰσχνόφωνος καὶ βραδύγλωσσός είμι· καὶ τὰ « ο Δέομαί σε, Κύριε, προχείρισαι ἄλλον·, καὶ ὡς Ἱερεμίας· « Νεώτερός είμι, καὶ οὐ δύναμαι προστ τεύειν· › ὥστε λέγειν αὐτῷ τὸν Θεόν· « Μὴ λέγε, ότι Νεώτερός εἰμι ἐγώ. » Καὶ ὁ Ἰωνᾶς, ἀφ᾽ ἑαυτοῦ βουλευσάμενος, ἀνέβη εἰς πλοῖον, τοῦ φυγεῖν εἰς Ταρσεῖς ἀπὸ προσώπου Κυρίου. Τὸ δὲ Πνεῦμα αὐτ οὕτως· οὐδὲ γὰρ ἔχει φύσιν τοῦ ἔτερον ἔχειν θέλημα, ὅπερ οὐκ ἔστι τοῦ Θεοῦ· ἀλλὰ πάντα, ὅσα ἂν λαλή, τοῦ Θεοῦ εἰσι λόγια. Καὶ διὰ τοῦτο εἴρηται· « Ο λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ τὸ αὐτὸ εἴρηται· ἐπειδὴ μή ἐστιν ἐν αὐτῷ ἄλλο τι θέ λημα, δ οὐκ ἔστι τοῦ Πατρός. Μακεδ. Οὐκ ἔχει οὖν ἴδιον θέλημα τὸ Πνεῦμα; Ορθ. Απεξενωμένον απ S. ATHANASIUS. SPURIA - sententia docet Spiritum increatum ex Deo A exsistentem, vivificantem, sanctificantem, divinum esse Spiritum. Maced. nos divinum illum dici- mus, Deum vero nequaquain. Orth. Quid aliud est, Spiritus divinus increatus, quam Deus? Maced. Aliud est divinus, aliud Deus. Orth. Si Scriptura dicat : « Spiritus divimus, qui fecit ne 7, . non- ne Spiritum sanctum dicit? Maced. Nequaquam : Deus enjin est, qui hominem fecit. Orth. Annon Spiritus? Maced. Deus ergo divinus Spiritus est? Orth. Etiam. Quodsi Deus Spiritus divinus in Scriptura nuncupatur, et neque angelus, neque ar- changelus, neque potestas ulla, divinum in Scri- ptura appellatur, solus autem Deus et Spiritus ejus divinum dicuntur, consequens est divinum nihil aliud esse quam Deum. Paulus quoque in Actis hæc B ait: Genus ergo cum simus Dei, non debemus æstimare auro aut argento, aut lapidi sculpturæ artis et cogitationis hominis divinum esse si- mile ". » Viden' ut Deus divinum, et divinum di- catur Deus? Job quoque Spiritum dixit. divinum, cum ait : « Vivit Dominus, qui ita me judicavit, et omnipotens, qui amaritudine affecit aniniam meam. Quandiu superest in me halitus, et Spiritus • divinus in naribus meis, ne loquatur os meum iniquitatem 79. Cum ait : Visit Dominus, cun, « Omnipotens, » Patrem : cum • Spiritus divinus, Spiritum sanctum notat. C Non paternitate, non biliatione, sed natura. Maced. Quomodo hoc fieri potest? Orth. Ut ostensum est. Maced. Quomodo ostensum est? Orth. Quod Spiri- tus perinde ac Pater et Filius substantia et pote- state et voluntate et gloria ubique sit, perinde ut ille deducit ad omnem veritatem, perinde ut ille sanctificat, perinde ut ille omnia in omnibus effi- cit. Quorum autem operatio est eadem, eorum natura quoque est eadem. Maced. Quoinodo igitur dictum est : « Non loquetur a seipso, sed quæcun- que audierit, loquetur 19, Orth. Quia Filius quoque ait : e Pater, qui misit me, præcepit mihi, quid dicam, et quid loquar ". » Hoc vero vel maxime ostendit, ejusdem Patrem, Filium, et Spiritum sanctum esse natura. Maced. Quomodo? Orth. Quia quælibet natura quæ facta est, rationalis fuerit, a seipsa loquitur : ut quando Abraham ait : • Ne irascaris, Domine, si adhuc D semel loquar ". » Et Moses : Impeditioris et tardioris linguæ sum. » Item : « Obsecro, Domine, elige alium ". » Et ut Jeremias : c Juvenis sum, et non possum prophetare : cui Dominus : • Ne dicas, › ait, ‹ Juvenis sum 7. » Et Jonas, re secum deliberata, conscendit navem, ut fugeret in Tharsis a conspectu Domini. Non sic autem Spiritus : ne- que enim ea natura est, ut diversam a Deo volun-. tatem habeat, verum omnia, quæcunque locutus fuerit, Dei sunt oracula. Atque hac de causa di- ctum est: Non loquetur a semetipso. Etenim TO Job xxxII, 4. "Act. XVII, 29. ” Genes. xviii, 32. Εxod. 1, 10-15. " Filium : si • "Job XXVI, 2.4. Joan. XVI, Jerem. 1, 6, 7. 16. Maced. Tria igitur æqualia dicis? Orth. 16. Μακεδ. Τρία οὖν ἴσα λέγεις; Ορθ. Τῇ πατρί 13. 74 Joan. xi, 49.

ζωοποιόν, καὶ ἁγιαστικὸν θεῖον εἶναι Πνεῦμα. Μακεδο Καὶ ἡμεῖς θεῖον αὐτὸ λέγομεν, ἀλλ᾽ οὐ Θεόν. Ὁρθ. Εt Τὸ δὲ θεῖον Πνεῦμα, ἄκτισκον ὂν, τί ἄλλο ἐστὶν ἢ Θεός ; Μακεδ. "Αλλο ἐστὶ θεῖον. καὶ ἄλλο Θεός. Ορθ. Ἐὰν λέγει ἡ Γραφή, ο Πνεῦμα θεῖον τὸ ποιῆσάν με, » οὐ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον λέγει ; Μακεδ. Ο5· ὁ γὰρ Θεός ἐστιν ὁ ποιήσας τὸν ἄνθρωπον. ᾿Ορθ. Οὐχὶ δὲ τὸ Πνεῦμα; Μακεδ. Ὁ Θεὸς οὖν θεῖόν ἐστι Πνεῦμα; Ορθ. Ναί. Εἰ δὲ ὁ Θεὸς Πνεῦμα θεῖον εἴρηται ἐν τῇ Γραφή, οὔτε δὲ ἄγγελος, οὔτε ἀρχάγγελος, οὔτε άλλη τις δύναμις εἴρηται θεῖον ἐν τῇ Γραφῇ· μόνος δὲ ὁ Θεὸς καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ θεῖον εἴρηται· οὐκ ἄρα το θεῖον ἄλλο τί ἐστι παρὰ τὸ, Θεός. Καὶ Παῦλος δὲ ἐν ταῖς Πράξεσιν οὕτως λέγει· « Γένος οὖν ὑπάρχοντες τοῦ Θεοῦ, οὐκ ὀφείλομεν νομίζειν χρυσῷ ἢ ἀργύρω, ή λίθω χαράγματος τέχνης καὶ ἐνθυμήσεως ἀνθρώ που τὸ θεῖον εἶναι ὅμοιον. » Θρᾷς, ὅτι ὁ Θεὸς θεῖον, καὶ τὸ θεῖον Θεός ; Καὶ ὁ Ἰὼβ δὲ θεῖον εἶπε τὸ Πνεῦμα, οὕτως λέγων· « Ζῇ Κύριος, ὃς οὕτω με κέκρικε, καὶ ὁ παντοκράτωρ, ὁ πικράνας μου τὴν ψυχήν. Εἰ μὴ ἔτι τῆς πνοῆς μοι ἐνούσης, Πνεῦμα δὲ θεῖόν μοι ἐν βισί, μὴ λαλῆσαι τὸ στόμα μου ἄδικα — Ζῇ Κύριος ο λέγων, τὸν Υἱόν· καὶ ὁ ὁ παντοκράτωρ, ο τὸν Πατέ Πνεῦμα τὸ θεῖον, » τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. ο εἰ το τητι, οὔ· τῇ υἱότητι, οὔ· τῇ φύσει, ναί. Μακεδ. Πῶς οἷόν τε; Ὀρθ. Ὡς ἀποδέδεικται. Μακεδ. Πῶς ἀπο- δέδεικται; Ορθ. Ὅτι τὸ Πνεῦμα ὁμοίως Πατρὶ καὶ Υἱῷ οὐσίᾳ καὶ δυνάμει καὶ βουλῇ καὶ δόξῃ πανταχεί ἐστιν, ὁμοίως ὁδηγεῖ πρὸς πᾶσαν ἀλήθειαν, ὁμοίως ἁγιάζει, ὁμοίως τὰ πάντα ἐν πᾶσιν ἐνεργεῖ. ἂν δὲ ἡ αὐτὴ ἐνέργεια, ἡ αὐτὴ φύσις. Μακεδ. Πῶς οὖν εἴρηται· « Οὐ λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλ' ὅσα ἀκούσει, λαλήσει ; » Ορθ. Ὅτι καὶ ὁ Υἱὸς λέγει· « Ο πέμψας με ὁ Πατὴρ ἐντολήν μοι δέδωκε, τί εἴπω καὶ τί λαλή σω. » Τοῦτο δὲ μάλιστα τὴν αὐτὴν δείκνυσι φύσιν Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος. Μακεδ. Πῶς ; Όρθ. Οτι πᾶσα ἡ γενητὴ φύσις, ή οὖσα λοι κὴ, καὶ ἀφ' ἑαυτῆς λαλεῖ· ὡς ὅταν λέγῃ ὁ ᾿Αβραάμ • Μή τι, Κύριε, ἐὰν λαλήσω ἔτι ἅπαξ· ν καὶ ὁ Μα σῆς Ἰσχνόφωνος καὶ βραδύγλωσσός είμι· καὶ τὰ « ο Δέομαί σε, Κύριε, προχείρισαι ἄλλον·, καὶ ὡς Ἱερεμίας· « Νεώτερός είμι, καὶ οὐ δύναμαι προστ τεύειν· › ὥστε λέγειν αὐτῷ τὸν Θεόν· « Μὴ λέγε, ότι Νεώτερός εἰμι ἐγώ. » Καὶ ὁ Ἰωνᾶς, ἀφ᾽ ἑαυτοῦ βουλευσάμενος, ἀνέβη εἰς πλοῖον, τοῦ φυγεῖν εἰς Ταρσεῖς ἀπὸ προσώπου Κυρίου. Τὸ δὲ Πνεῦμα αὐτ οὕτως· οὐδὲ γὰρ ἔχει φύσιν τοῦ ἔτερον ἔχειν θέλημα, ὅπερ οὐκ ἔστι τοῦ Θεοῦ· ἀλλὰ πάντα, ὅσα ἂν λαλή, τοῦ Θεοῦ εἰσι λόγια. Καὶ διὰ τοῦτο εἴρηται· « Ο λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ τὸ αὐτὸ εἴρηται· ἐπειδὴ μή ἐστιν ἐν αὐτῷ ἄλλο τι θέ λημα, δ οὐκ ἔστι τοῦ Πατρός. Μακεδ. Οὐκ ἔχει οὖν ἴδιον θέλημα τὸ Πνεῦμα; Ορθ. Απεξενωμένον απ S. ATHANASIUS. SPURIA - sententia docet Spiritum increatum ex Deo A exsistentem, vivificantem, sanctificantem, divinum esse Spiritum. Maced. nos divinum illum dici- mus, Deum vero nequaquain. Orth. Quid aliud est, Spiritus divinus increatus, quam Deus? Maced. Aliud est divinus, aliud Deus. Orth. Si Scriptura dicat : « Spiritus divimus, qui fecit ne 7, . non- ne Spiritum sanctum dicit? Maced. Nequaquam : Deus enjin est, qui hominem fecit. Orth. Annon Spiritus? Maced. Deus ergo divinus Spiritus est? Orth. Etiam. Quodsi Deus Spiritus divinus in Scriptura nuncupatur, et neque angelus, neque ar- changelus, neque potestas ulla, divinum in Scri- ptura appellatur, solus autem Deus et Spiritus ejus divinum dicuntur, consequens est divinum nihil aliud esse quam Deum. Paulus quoque in Actis hæc B ait: Genus ergo cum simus Dei, non debemus æstimare auro aut argento, aut lapidi sculpturæ artis et cogitationis hominis divinum esse si- mile ". » Viden' ut Deus divinum, et divinum di- catur Deus? Job quoque Spiritum dixit. divinum, cum ait : « Vivit Dominus, qui ita me judicavit, et omnipotens, qui amaritudine affecit aniniam meam. Quandiu superest in me halitus, et Spiritus • divinus in naribus meis, ne loquatur os meum iniquitatem 79. Cum ait : Visit Dominus, cun, « Omnipotens, » Patrem : cum • Spiritus divinus, Spiritum sanctum notat. C Non paternitate, non biliatione, sed natura. Maced. Quomodo hoc fieri potest? Orth. Ut ostensum est. Maced. Quomodo ostensum est? Orth. Quod Spiri- tus perinde ac Pater et Filius substantia et pote- state et voluntate et gloria ubique sit, perinde ut ille deducit ad omnem veritatem, perinde ut ille sanctificat, perinde ut ille omnia in omnibus effi- cit. Quorum autem operatio est eadem, eorum natura quoque est eadem. Maced. Quoinodo igitur dictum est : « Non loquetur a seipso, sed quæcun- que audierit, loquetur 19, Orth. Quia Filius quoque ait : e Pater, qui misit me, præcepit mihi, quid dicam, et quid loquar ". » Hoc vero vel maxime ostendit, ejusdem Patrem, Filium, et Spiritum sanctum esse natura. Maced. Quomodo? Orth. Quia quælibet natura quæ facta est, rationalis fuerit, a seipsa loquitur : ut quando Abraham ait : • Ne irascaris, Domine, si adhuc D semel loquar ". » Et Moses : Impeditioris et tardioris linguæ sum. » Item : « Obsecro, Domine, elige alium ". » Et ut Jeremias : c Juvenis sum, et non possum prophetare : cui Dominus : • Ne dicas, › ait, ‹ Juvenis sum 7. » Et Jonas, re secum deliberata, conscendit navem, ut fugeret in Tharsis a conspectu Domini. Non sic autem Spiritus : ne- que enim ea natura est, ut diversam a Deo volun-. tatem habeat, verum omnia, quæcunque locutus fuerit, Dei sunt oracula. Atque hac de causa di- ctum est: Non loquetur a semetipso. Etenim TO Job xxxII, 4. "Act. XVII, 29. ” Genes. xviii, 32. Εxod. 1, 10-15. " Filium : si • "Job XXVI, 2.4. Joan. XVI, Jerem. 1, 6, 7. 16. Maced. Tria igitur æqualia dicis? Orth. 16. Μακεδ. Τρία οὖν ἴσα λέγεις; Ορθ. Τῇ πατρί 13. 74 Joan. xi, 49.

ζωοποιόν, καὶ ἁγιαστικὸν θεῖον εἶναι Πνεῦμα. Μακεδο Καὶ ἡμεῖς θεῖον αὐτὸ λέγομεν, ἀλλ᾽ οὐ Θεόν. Ὁρθ. Εt Τὸ δὲ θεῖον Πνεῦμα, ἄκτισκον ὂν, τί ἄλλο ἐστὶν ἢ Θεός ; Μακεδ. "Αλλο ἐστὶ θεῖον. καὶ ἄλλο Θεός. Ορθ. Ἐὰν λέγει ἡ Γραφή, ο Πνεῦμα θεῖον τὸ ποιῆσάν με, » οὐ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον λέγει ; Μακεδ. Ο5· ὁ γὰρ Θεός ἐστιν ὁ ποιήσας τὸν ἄνθρωπον. ᾿Ορθ. Οὐχὶ δὲ τὸ Πνεῦμα; Μακεδ. Ὁ Θεὸς οὖν θεῖόν ἐστι Πνεῦμα; Ορθ. Ναί. Εἰ δὲ ὁ Θεὸς Πνεῦμα θεῖον εἴρηται ἐν τῇ Γραφή, οὔτε δὲ ἄγγελος, οὔτε ἀρχάγγελος, οὔτε άλλη τις δύναμις εἴρηται θεῖον ἐν τῇ Γραφῇ· μόνος δὲ ὁ Θεὸς καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ θεῖον εἴρηται· οὐκ ἄρα το θεῖον ἄλλο τί ἐστι παρὰ τὸ, Θεός. Καὶ Παῦλος δὲ ἐν ταῖς Πράξεσιν οὕτως λέγει· « Γένος οὖν ὑπάρχοντες τοῦ Θεοῦ, οὐκ ὀφείλομεν νομίζειν χρυσῷ ἢ ἀργύρω, ή λίθω χαράγματος τέχνης καὶ ἐνθυμήσεως ἀνθρώ που τὸ θεῖον εἶναι ὅμοιον. » Θρᾷς, ὅτι ὁ Θεὸς θεῖον, καὶ τὸ θεῖον Θεός ; Καὶ ὁ Ἰὼβ δὲ θεῖον εἶπε τὸ Πνεῦμα, οὕτως λέγων· « Ζῇ Κύριος, ὃς οὕτω με κέκρικε, καὶ ὁ παντοκράτωρ, ὁ πικράνας μου τὴν ψυχήν. Εἰ μὴ ἔτι τῆς πνοῆς μοι ἐνούσης, Πνεῦμα δὲ θεῖόν μοι ἐν βισί, μὴ λαλῆσαι τὸ στόμα μου ἄδικα — Ζῇ Κύριος ο λέγων, τὸν Υἱόν· καὶ ὁ ὁ παντοκράτωρ, ο τὸν Πατέ Πνεῦμα τὸ θεῖον, » τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. ο εἰ το τητι, οὔ· τῇ υἱότητι, οὔ· τῇ φύσει, ναί. Μακεδ. Πῶς οἷόν τε; Ὀρθ. Ὡς ἀποδέδεικται. Μακεδ. Πῶς ἀπο- δέδεικται; Ορθ. Ὅτι τὸ Πνεῦμα ὁμοίως Πατρὶ καὶ Υἱῷ οὐσίᾳ καὶ δυνάμει καὶ βουλῇ καὶ δόξῃ πανταχεί ἐστιν, ὁμοίως ὁδηγεῖ πρὸς πᾶσαν ἀλήθειαν, ὁμοίως ἁγιάζει, ὁμοίως τὰ πάντα ἐν πᾶσιν ἐνεργεῖ. ἂν δὲ ἡ αὐτὴ ἐνέργεια, ἡ αὐτὴ φύσις. Μακεδ. Πῶς οὖν εἴρηται· « Οὐ λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλ' ὅσα ἀκούσει, λαλήσει ; » Ορθ. Ὅτι καὶ ὁ Υἱὸς λέγει· « Ο πέμψας με ὁ Πατὴρ ἐντολήν μοι δέδωκε, τί εἴπω καὶ τί λαλή σω. » Τοῦτο δὲ μάλιστα τὴν αὐτὴν δείκνυσι φύσιν Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος. Μακεδ. Πῶς ; Όρθ. Οτι πᾶσα ἡ γενητὴ φύσις, ή οὖσα λοι κὴ, καὶ ἀφ' ἑαυτῆς λαλεῖ· ὡς ὅταν λέγῃ ὁ ᾿Αβραάμ • Μή τι, Κύριε, ἐὰν λαλήσω ἔτι ἅπαξ· ν καὶ ὁ Μα σῆς Ἰσχνόφωνος καὶ βραδύγλωσσός είμι· καὶ τὰ « ο Δέομαί σε, Κύριε, προχείρισαι ἄλλον·, καὶ ὡς Ἱερεμίας· « Νεώτερός είμι, καὶ οὐ δύναμαι προστ τεύειν· › ὥστε λέγειν αὐτῷ τὸν Θεόν· « Μὴ λέγε, ότι Νεώτερός εἰμι ἐγώ. » Καὶ ὁ Ἰωνᾶς, ἀφ᾽ ἑαυτοῦ βουλευσάμενος, ἀνέβη εἰς πλοῖον, τοῦ φυγεῖν εἰς Ταρσεῖς ἀπὸ προσώπου Κυρίου. Τὸ δὲ Πνεῦμα αὐτ οὕτως· οὐδὲ γὰρ ἔχει φύσιν τοῦ ἔτερον ἔχειν θέλημα, ὅπερ οὐκ ἔστι τοῦ Θεοῦ· ἀλλὰ πάντα, ὅσα ἂν λαλή, τοῦ Θεοῦ εἰσι λόγια. Καὶ διὰ τοῦτο εἴρηται· « Ο λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ τὸ αὐτὸ εἴρηται· ἐπειδὴ μή ἐστιν ἐν αὐτῷ ἄλλο τι θέ λημα, δ οὐκ ἔστι τοῦ Πατρός. Μακεδ. Οὐκ ἔχει οὖν ἴδιον θέλημα τὸ Πνεῦμα; Ορθ. Απεξενωμένον απ S. ATHANASIUS. SPURIA - sententia docet Spiritum increatum ex Deo A exsistentem, vivificantem, sanctificantem, divinum esse Spiritum. Maced. nos divinum illum dici- mus, Deum vero nequaquain. Orth. Quid aliud est, Spiritus divinus increatus, quam Deus? Maced. Aliud est divinus, aliud Deus. Orth. Si Scriptura dicat : « Spiritus divimus, qui fecit ne 7, . non- ne Spiritum sanctum dicit? Maced. Nequaquam : Deus enjin est, qui hominem fecit. Orth. Annon Spiritus? Maced. Deus ergo divinus Spiritus est? Orth. Etiam. Quodsi Deus Spiritus divinus in Scriptura nuncupatur, et neque angelus, neque ar- changelus, neque potestas ulla, divinum in Scri- ptura appellatur, solus autem Deus et Spiritus ejus divinum dicuntur, consequens est divinum nihil aliud esse quam Deum. Paulus quoque in Actis hæc B ait: Genus ergo cum simus Dei, non debemus æstimare auro aut argento, aut lapidi sculpturæ artis et cogitationis hominis divinum esse si- mile ". » Viden' ut Deus divinum, et divinum di- catur Deus? Job quoque Spiritum dixit. divinum, cum ait : « Vivit Dominus, qui ita me judicavit, et omnipotens, qui amaritudine affecit aniniam meam. Quandiu superest in me halitus, et Spiritus • divinus in naribus meis, ne loquatur os meum iniquitatem 79. Cum ait : Visit Dominus, cun, « Omnipotens, » Patrem : cum • Spiritus divinus, Spiritum sanctum notat. C Non paternitate, non biliatione, sed natura. Maced. Quomodo hoc fieri potest? Orth. Ut ostensum est. Maced. Quomodo ostensum est? Orth. Quod Spiri- tus perinde ac Pater et Filius substantia et pote- state et voluntate et gloria ubique sit, perinde ut ille deducit ad omnem veritatem, perinde ut ille sanctificat, perinde ut ille omnia in omnibus effi- cit. Quorum autem operatio est eadem, eorum natura quoque est eadem. Maced. Quoinodo igitur dictum est : « Non loquetur a seipso, sed quæcun- que audierit, loquetur 19, Orth. Quia Filius quoque ait : e Pater, qui misit me, præcepit mihi, quid dicam, et quid loquar ". » Hoc vero vel maxime ostendit, ejusdem Patrem, Filium, et Spiritum sanctum esse natura. Maced. Quomodo? Orth. Quia quælibet natura quæ facta est, rationalis fuerit, a seipsa loquitur : ut quando Abraham ait : • Ne irascaris, Domine, si adhuc D semel loquar ". » Et Moses : Impeditioris et tardioris linguæ sum. » Item : « Obsecro, Domine, elige alium ". » Et ut Jeremias : c Juvenis sum, et non possum prophetare : cui Dominus : • Ne dicas, › ait, ‹ Juvenis sum 7. » Et Jonas, re secum deliberata, conscendit navem, ut fugeret in Tharsis a conspectu Domini. Non sic autem Spiritus : ne- que enim ea natura est, ut diversam a Deo volun-. tatem habeat, verum omnia, quæcunque locutus fuerit, Dei sunt oracula. Atque hac de causa di- ctum est: Non loquetur a semetipso. Etenim TO Job xxxII, 4. "Act. XVII, 29. ” Genes. xviii, 32. Εxod. 1, 10-15. " Filium : si • "Job XXVI, 2.4. Joan. XVI, Jerem. 1, 6, 7. 16. Maced. Tria igitur æqualia dicis? Orth. 16. Μακεδ. Τρία οὖν ἴσα λέγεις; Ορθ. Τῇ πατρί 13. 74 Joan. xi, 49.

Θεοῦ μὴ γένοιτο εἰπεῖν! Μακεδ. Ἀλλὰ πῶς οὐκ ἔχει θέλημα ίδιον ; 'Ορθ. Τὸ τοῦ Θεοῦ θέλημα τοῦ Πνεύ ματός ἐστι θέλημα. Οὐ γὰρ ἀγνοεῖ τὸ τοῦ Θεοῦ θέλη- μα· ἀλλ' ὅ θέλει ὁ Πατήρ, τοῦτο θέλει καὶ τὸ Πνεῦμα· πάντα γὰρ οἶδε τὰ τοῦ Θεοῦ, ὡς τὸ πνεῦμα τοῦ ἀν- θρώπου τὰ τοῦ ἀνθρώπου. Μακεδ. Καίτοιγε καὶ ὁ Υἱὸς λέγει· « Οὐκ ἦλθον ποιῆσαι τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με. › Ορθ. Τί δὲ ἦν τὸ θέλη μα τοῦ πέμψαντος αὐτὸν, ὁ ἦλθε ποιῆσαι; Μακεδ. Η σωτηρία τοῦ κόσμου. Ορθ. Τοῦτο καὶ ποιῶν οὐ ποιεῖ τὸ ἑαυτοῦ θέλημα, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαν τος αὐτόν. Μακεδ. Αὐτὸς λέγει, ὅτι οὐκ ἦλθον ποιῆσαι τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με. Ορθ. Ανάγκη οὖν πᾶσα ἐναντίον εἶναι θέλημα ἐν αὐτῷ, ὅ ἐκώλυσεν, ἵνα τὸ τοῦ πέμψαντος ποιήσῃ. Μακεδ. Μὴ γένοιτο! οὐ λέγω Β ἐναντίον εἶναι θέλημα τοῦ Υἱοῦ τῷ θελήματι τοῦ Πα- τρός. ᾿Ορθ. Οὐκοῦν τὸ αὐτὸ θέλημα Πατρὸς καὶ Υἱοῦ. Καὶ γὰρ ὁ Υἱὸς θέλει σῶσαι διὰ σταυροῦ καὶ Θανάτου τὸ γένος ἡμῶν, καὶ ὁ Πατὴρ τοῦτο θέλει. Ἐὰν δὲ λέγῃ, « Οὐκ ἦλθον ποιῆσαι τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με, » ὡς εἰς Πατέρα τὰ ὅλα ἀνάγει· κἂν λέγῃ, « Ο πέμψας με ὁ Πατὴρ ἐντολήν μοι δέδωκε, τί εἴπω, καὶ τί λαλή σω ; › τιμῶν τὸν Πατέρα ὡς Πατέρα λέγει. Εἰ δὲ μὴ, πῶς ὁ Υἱὸς, ἐν ᾧ ἀπόκεινται πάντες οἱ θησαυροὶ τῆς σοφίας, οὐκ οἶδε τί λαλήσει; Μακεδ. Τοῦτο δέχομαι, ὅτι ὁ Υἱὸς ὡς Υἱὸς ἐν θέλημα ἔχει τοῦ Πατρός. Τὸ δὲ Πνεῦμα, ἐὰν μὴ ἀκούσῃ καὶ λάβῃ, οὐ λαλεῖ ἀφ' ἑαυτοῦ. Ὀρθ. Ωσπερ οὖν ὁ Υἱὸς πάντα ἔχων ἐν τῇ φύσει, ὡς Υἱὸς λέγει, « Οὐδὲν ποιῶ ἀπ' ἐμαυτοῦ, ἵνα τῶν ἀγαθῶν τὴν ἀρχὴν ἐπὶ τὸν Πατέρα ἀναγάγῃ οὕτως καὶ περὶ τοῦ Πατρὸς ἄκουε αὐτοῦ λέγοντος· πάντα γὰρ ἔχοντος ἐν τῇ αὐτοῦ φύσει ὡς Πνεύματος Θεοῦ, ἐπὶ τὸν αἴτιον ἀνάγει λέγων· . Οὐ λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλ' ὅσα ἀκούσῃ, λαλήσει, καὶ τὰ ἐρω χόμενα ἀναγγελεῖ ὑμῖν· καὶ τὸ, « Ἐκεῖνος ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, ο δηλονότι ἐκ τοῦ Πατρός. Ἐπάγει γάρ' ο Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστι· διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λαμβάνει καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν. » Λαμβάνειν δὲ αὐτὸ εἶπεν, οὐχ ὡς ἀγνοοῦν, ἀλλ' ὡς ἐπὶ τὸν αἴτιον ἀνάγων τὴν τοῦ Πνεύματος ενέργειάν τε καὶ χάριν. Μακεδ. Ἐὰν οὕτως, καλῶς καὶ τοῦτο δέχομαι· διακονεῖ γὰρ ἡμῖν τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν τὸ Πνεῦμα. • μενος εἰπεῖν συνεργὸν τοῦ Θεοῦ τὸ Πνεῦμα ; Μακεδ. Οὐ μὴ πείσῃς μέ ποτε εἰπεῖν συνεργὸν τοῦ Θεοῦ τὸ Πνεῦμα. ᾿Ορθ. Παῦλος ὁ ἀπόστολος συνεργούς τους ἀποστόλους λέγει τοῦ Θεοῦ, καὶ σὺ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ συνεργὸν φοβῇ εἰπεῖν; "Αξιον ἵνα ἀκούσῃς· « Ἐκεῖ ἐφοβήθησαν φόβον, οὗ οὐκ ἦν φόβος. » Μακεδ. Καν εἴπω συνεργὸν τὸ Πνεῦμα τῷ Θεῷ, ἀλλ᾽ οὐ συνδοξάζω αὐτὸ τῷ Θεῷ. Ορθ. Ἐὰν οὖν λέγῃ Παῦλος περὶ τῶν , τη CONTRA MACEDON. DIALOGUS 1. non alia illi inest voluntas, quæ Patris non sit. Maced. Non habet igitur Spiritus sanctus volun- tatem propriam? Orth. Absit, ut quod a Deo alie- num est, dicam. Maced. Sed quomodo non habet voluntatem propriam? Orth. Voluntas Dei voluntas Spiritus est. Neque enim ignorat voluntatem Dei : sed quod vult Pater, idem vult et Spiritus; omnia enim novit quæ sunt Dei, ut spiritus hominis ea quæ sunt hominis. Maced. Atqui et Filius ait : A de Filio quoque idem dictum est : quandoquidem Omnia quæ Patris sunt, mea sunt : propterea dixi, quod de meo accipiet et annuntiabit vobis *. Accipere autem illum dixit, non ex ignorantia, sed quod Spiritus operationem et gratiam ad auctorem referat. Maced. Si res ita se habet, et hoc accipio. Ministrat enim nobis Spiritus gratiam Dei. Non veni ut faciam voluntatem meani, sed vo- luntatem ejus qui misit me 78. » Orth. Quænami vero fuit voluntas ejus qui misit ipsum, cujus faciendæ gratia venit? Maced. Salus mundi. Orth. lioc cum facit, non facit suam ipsius voluntatem, sed vo- luntatem ejus qui ipsum misit. Maced. Ait ipse, se non venisse ut faceret voluntatem suam, sed volun- tatem ejus qui se misit. Orth. Est igitur necessario contraria in eo voluntas statuenda, quam coercuit, ut faceret voluntatem ejus, a quo missus esset. Maced. Absit ut voluntatem Filii voluntati Patris ckcam esse contrariam. Orth. Ergo eaden Patris et Filii est voluntas. Etenim Filius per cru- cem et mortem servare vult genus nostrum, vult- que hoc Pater. Cum autem ait, ‹ Non veni ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me, in Patrem videtur conferre omnia : oum ait, ‹ Pater qui misit me, præcepit mihi quid dicam et quid loquar, hoc ipso dicto Patrem ut Patrem honorat. Quod si se res ila non habet, C quomodo Filius, in quo omnes sapientiæ thesauri reconditi sunt, non novit quid loqueretur? Maced. Admitto illud, Filium, quatenus Filius est, unam Patris voluntatem habere. At Spiritus nisi audierit et acceperit, a seipso non loquitur. Orth. Quem- admodum igitur Filius omnia habens natura, ut Filius ait, Nihil facio a me ipso " , ul bonorum principium Patri ascribat, ita et de Spiritu ipsum audi loquentem. Cum enim omnia ille in sua natura habeat, ut Spiritus Dei, ea ad fontem ipsum refert inquiens : ‹ Non loquetur a semetipso : sed quæcunque audiet, loquetur, et futura annuntiabit vobis 80., item : « Ille de meo accipiet, nempe, de Patre. Hæc enim subjungit : renuas, Spiritum Dei cooperarium dicere. Maced. Nunquam mihi persuaseris ut Spiritum Dei coope rarium dicam. Orth. Apostolus Paulus apostolos Dei cooperarios vocat : et tu Spiritum ipsius co- operarium dicere vereris? Jure in te illud competit : • Illic trepidaverunt timore, ubi non erat timor **. Maced. Etsi dixero Spiritum Deo cooperaríum, non tamen eodem illum quo Deum modo .glorificabo. Joan. vi, 58. Joan. Vill, 28. Juan. XVI, 13. ss ibid. 15. *s Psal. 1111, 5. 47. ᾿Ορθ. Πάλιν διακονίαν λέγεις, ὡς παραιτού- D 17. Orth. Rursum nominas ministerium, quasi

Θεοῦ μὴ γένοιτο εἰπεῖν! Μακεδ. Ἀλλὰ πῶς οὐκ ἔχει θέλημα ίδιον ; 'Ορθ. Τὸ τοῦ Θεοῦ θέλημα τοῦ Πνεύ ματός ἐστι θέλημα. Οὐ γὰρ ἀγνοεῖ τὸ τοῦ Θεοῦ θέλη- μα· ἀλλ' ὅ θέλει ὁ Πατήρ, τοῦτο θέλει καὶ τὸ Πνεῦμα· πάντα γὰρ οἶδε τὰ τοῦ Θεοῦ, ὡς τὸ πνεῦμα τοῦ ἀν- θρώπου τὰ τοῦ ἀνθρώπου. Μακεδ. Καίτοιγε καὶ ὁ Υἱὸς λέγει· « Οὐκ ἦλθον ποιῆσαι τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με. › Ορθ. Τί δὲ ἦν τὸ θέλη μα τοῦ πέμψαντος αὐτὸν, ὁ ἦλθε ποιῆσαι; Μακεδ. Η σωτηρία τοῦ κόσμου. Ορθ. Τοῦτο καὶ ποιῶν οὐ ποιεῖ τὸ ἑαυτοῦ θέλημα, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαν τος αὐτόν. Μακεδ. Αὐτὸς λέγει, ὅτι οὐκ ἦλθον ποιῆσαι τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με. Ορθ. Ανάγκη οὖν πᾶσα ἐναντίον εἶναι θέλημα ἐν αὐτῷ, ὅ ἐκώλυσεν, ἵνα τὸ τοῦ πέμψαντος ποιήσῃ. Μακεδ. Μὴ γένοιτο! οὐ λέγω Β ἐναντίον εἶναι θέλημα τοῦ Υἱοῦ τῷ θελήματι τοῦ Πα- τρός. ᾿Ορθ. Οὐκοῦν τὸ αὐτὸ θέλημα Πατρὸς καὶ Υἱοῦ. Καὶ γὰρ ὁ Υἱὸς θέλει σῶσαι διὰ σταυροῦ καὶ Θανάτου τὸ γένος ἡμῶν, καὶ ὁ Πατὴρ τοῦτο θέλει. Ἐὰν δὲ λέγῃ, « Οὐκ ἦλθον ποιῆσαι τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με, » ὡς εἰς Πατέρα τὰ ὅλα ἀνάγει· κἂν λέγῃ, « Ο πέμψας με ὁ Πατὴρ ἐντολήν μοι δέδωκε, τί εἴπω, καὶ τί λαλή σω ; › τιμῶν τὸν Πατέρα ὡς Πατέρα λέγει. Εἰ δὲ μὴ, πῶς ὁ Υἱὸς, ἐν ᾧ ἀπόκεινται πάντες οἱ θησαυροὶ τῆς σοφίας, οὐκ οἶδε τί λαλήσει; Μακεδ. Τοῦτο δέχομαι, ὅτι ὁ Υἱὸς ὡς Υἱὸς ἐν θέλημα ἔχει τοῦ Πατρός. Τὸ δὲ Πνεῦμα, ἐὰν μὴ ἀκούσῃ καὶ λάβῃ, οὐ λαλεῖ ἀφ' ἑαυτοῦ. Ὀρθ. Ωσπερ οὖν ὁ Υἱὸς πάντα ἔχων ἐν τῇ φύσει, ὡς Υἱὸς λέγει, « Οὐδὲν ποιῶ ἀπ' ἐμαυτοῦ, ἵνα τῶν ἀγαθῶν τὴν ἀρχὴν ἐπὶ τὸν Πατέρα ἀναγάγῃ οὕτως καὶ περὶ τοῦ Πατρὸς ἄκουε αὐτοῦ λέγοντος· πάντα γὰρ ἔχοντος ἐν τῇ αὐτοῦ φύσει ὡς Πνεύματος Θεοῦ, ἐπὶ τὸν αἴτιον ἀνάγει λέγων· . Οὐ λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλ' ὅσα ἀκούσῃ, λαλήσει, καὶ τὰ ἐρω χόμενα ἀναγγελεῖ ὑμῖν· καὶ τὸ, « Ἐκεῖνος ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, ο δηλονότι ἐκ τοῦ Πατρός. Ἐπάγει γάρ' ο Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστι· διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λαμβάνει καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν. » Λαμβάνειν δὲ αὐτὸ εἶπεν, οὐχ ὡς ἀγνοοῦν, ἀλλ' ὡς ἐπὶ τὸν αἴτιον ἀνάγων τὴν τοῦ Πνεύματος ενέργειάν τε καὶ χάριν. Μακεδ. Ἐὰν οὕτως, καλῶς καὶ τοῦτο δέχομαι· διακονεῖ γὰρ ἡμῖν τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν τὸ Πνεῦμα. • μενος εἰπεῖν συνεργὸν τοῦ Θεοῦ τὸ Πνεῦμα ; Μακεδ. Οὐ μὴ πείσῃς μέ ποτε εἰπεῖν συνεργὸν τοῦ Θεοῦ τὸ Πνεῦμα. ᾿Ορθ. Παῦλος ὁ ἀπόστολος συνεργούς τους ἀποστόλους λέγει τοῦ Θεοῦ, καὶ σὺ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ συνεργὸν φοβῇ εἰπεῖν; "Αξιον ἵνα ἀκούσῃς· « Ἐκεῖ ἐφοβήθησαν φόβον, οὗ οὐκ ἦν φόβος. » Μακεδ. Καν εἴπω συνεργὸν τὸ Πνεῦμα τῷ Θεῷ, ἀλλ᾽ οὐ συνδοξάζω αὐτὸ τῷ Θεῷ. Ορθ. Ἐὰν οὖν λέγῃ Παῦλος περὶ τῶν , τη CONTRA MACEDON. DIALOGUS 1. non alia illi inest voluntas, quæ Patris non sit. Maced. Non habet igitur Spiritus sanctus volun- tatem propriam? Orth. Absit, ut quod a Deo alie- num est, dicam. Maced. Sed quomodo non habet voluntatem propriam? Orth. Voluntas Dei voluntas Spiritus est. Neque enim ignorat voluntatem Dei : sed quod vult Pater, idem vult et Spiritus; omnia enim novit quæ sunt Dei, ut spiritus hominis ea quæ sunt hominis. Maced. Atqui et Filius ait : A de Filio quoque idem dictum est : quandoquidem Omnia quæ Patris sunt, mea sunt : propterea dixi, quod de meo accipiet et annuntiabit vobis *. Accipere autem illum dixit, non ex ignorantia, sed quod Spiritus operationem et gratiam ad auctorem referat. Maced. Si res ita se habet, et hoc accipio. Ministrat enim nobis Spiritus gratiam Dei. Non veni ut faciam voluntatem meani, sed vo- luntatem ejus qui misit me 78. » Orth. Quænami vero fuit voluntas ejus qui misit ipsum, cujus faciendæ gratia venit? Maced. Salus mundi. Orth. lioc cum facit, non facit suam ipsius voluntatem, sed vo- luntatem ejus qui ipsum misit. Maced. Ait ipse, se non venisse ut faceret voluntatem suam, sed volun- tatem ejus qui se misit. Orth. Est igitur necessario contraria in eo voluntas statuenda, quam coercuit, ut faceret voluntatem ejus, a quo missus esset. Maced. Absit ut voluntatem Filii voluntati Patris ckcam esse contrariam. Orth. Ergo eaden Patris et Filii est voluntas. Etenim Filius per cru- cem et mortem servare vult genus nostrum, vult- que hoc Pater. Cum autem ait, ‹ Non veni ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me, in Patrem videtur conferre omnia : oum ait, ‹ Pater qui misit me, præcepit mihi quid dicam et quid loquar, hoc ipso dicto Patrem ut Patrem honorat. Quod si se res ila non habet, C quomodo Filius, in quo omnes sapientiæ thesauri reconditi sunt, non novit quid loqueretur? Maced. Admitto illud, Filium, quatenus Filius est, unam Patris voluntatem habere. At Spiritus nisi audierit et acceperit, a seipso non loquitur. Orth. Quem- admodum igitur Filius omnia habens natura, ut Filius ait, Nihil facio a me ipso " , ul bonorum principium Patri ascribat, ita et de Spiritu ipsum audi loquentem. Cum enim omnia ille in sua natura habeat, ut Spiritus Dei, ea ad fontem ipsum refert inquiens : ‹ Non loquetur a semetipso : sed quæcunque audiet, loquetur, et futura annuntiabit vobis 80., item : « Ille de meo accipiet, nempe, de Patre. Hæc enim subjungit : renuas, Spiritum Dei cooperarium dicere. Maced. Nunquam mihi persuaseris ut Spiritum Dei coope rarium dicam. Orth. Apostolus Paulus apostolos Dei cooperarios vocat : et tu Spiritum ipsius co- operarium dicere vereris? Jure in te illud competit : • Illic trepidaverunt timore, ubi non erat timor **. Maced. Etsi dixero Spiritum Deo cooperaríum, non tamen eodem illum quo Deum modo .glorificabo. Joan. vi, 58. Joan. Vill, 28. Juan. XVI, 13. ss ibid. 15. *s Psal. 1111, 5. 47. ᾿Ορθ. Πάλιν διακονίαν λέγεις, ὡς παραιτού- D 17. Orth. Rursum nominas ministerium, quasi

πιστευσάντων, ὅτι ο Οὐκ ἔτι εἶ δοῦλος, ἀλλ' υἱός· εἰ δὲ υἱὸς, καὶ κληρονόμος μὲν Θεοῦ, συγκληρονόμος δὲ Χριστοῦ· ἡ ἄρα σαυτὸν μὲν ἄξιον τῆς συγκληρονο- μίας ἡγῇ, τὸ δὲ Πνεῦμα ου ; Καὶ σὺ μὲν ἀκούεις - Είπερ συμπάσχομεν, ἵνα καὶ συνδοξασθῶμεν·, τὸ δὲ Πνεῦμα οὔ; « Εἰ συναπεθάνομεν, καὶ συμβασιο λεύσομεν·, τὸ δὲ Πνεῦμα ου ; Μακεδ. Καὶ τὸ Πνεῦμα βασιλέα λέγεις; Ορθ. « Εἰ ὁ θάνατος ἐβασίλευσεν, ἀπὸ Ἀδὰμ καὶ μέχρι Μωσέως, καὶ ἐπὶ τοὺς μὴ ἁμαρτήσαντας, ο πῶς οὐχὶ τὸ Πνεῦμα τῆς ζωῆς βασι λεύει ἡμῖν; Μακεδ. Ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι ὁ Πατήρ ἐστι βασιλεὺς, καὶ ὁ Υἱός· τὸ δὲ Πνεῦμα ὑπηρέτη; Ορθ. Οὐδὲ οἶδας σαυτοῦ τὴν αἵρεσιν. Ο γὰρ ὑπηρέ της, κἂν μὴ ᾖ βασιλεὺς, τῆς αὐτῆς ἐστι τῷ βασιλεῖ οὐσίας. Λέγεις οὖν καὶ αὐτὸς τῆς αὐτῆς οὐσίας εἶναι Β τῷ Θεῷ τὸ Πνεῦμα. Μακεδ. Ο. ᾿Ορθ. Τὸ δὲ μὴ ὂν τῆς αὐτῆς οὐσίας κτίσμα ἐστὶ καὶ τρεπτὸν, καὶ ἀλλοιωτόν· ἀλλὰ προωμολόγηται άτρεπτον καὶ ἀναλ λοίωτον καὶ ἄκτιστον εἶναι· τῆς αὐτῆς ἄρα οὐσίας τῷ Θεῷ καὶ τῷ Υἱῷ αὐτοῦ ἐστι. Μακεδ. Εἷς οὖν ἐστι καὶ ὁ αὐτὸς Πατήρ, καὶ Υἱὸς, καὶ ἅγιον Πνεύ μα; Ορθ. Μὴ γένοιτο εἰπεῖν τοῦτο ! εἰ γὰρ ἦν εἷς καὶ ὁ αὐτὸς Πατήρ, καὶ Υἱὸς, καὶ ἅγιον Πνεῦμα, οὐκ ἂν εἴρητο παρ' ἡμῶν τῆς αὐτῆς εἶναι ουσίας. Οὐδὲ γὰρ αὐτὸς ἑαυτῷ τῆς αὐτῆς οὐσίας εἶναι λέγεται. Οταν λέγει ὁ προφήτης, ο Καὶ ἔσονται πάντες διδα κτοὶ Θεοῦ, περὶ τίνος λέγει; Μακεδ. Περὶ τοῦ Υἱοῦ. Ὀρθ. Καίτοιγε ὁ Υἱός λέγει· « Μὴ μεριμνήσητε πως ε τί λαλήσετε· αὐτὸ γὰρ τὸ Πνεῦμα διδάξει ὑμᾶς, τό δεῖ ποιεῖν. » Εἰ δὲ οἱ ὑπὸ τοῦ Πνεύματος διδασκόμε νοι διδακτοὶ Θεοῦ ἀκούουσι, τί ἄλλο ἂν εἴη τὸ Πνεῦμα, σαυτὸν ἐρώτα. Μακεδ. Διδακτοὶ Θεοῦ ἀκούουσιν οἱ ὑπὸ τοῦ Πνεύματος διδασκόμενοι, ἐπειδὴ ὁ Θεὸς διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοὺς διδάσκει. Ὀρθ. Οὐκ εἶπεν· Ἔσονται πάντες διδακτοὶ τοῦ Θεοῦ, ἀλλ᾽ ἄνευ τοῦ ἄρ θρου. Μακεδ. Τρεῖς οὖν εἰσι Θεοί ; Ὀρθ. Μὴ γένοιτο! Εἷς Θεὸς ὁ Πατήρ, καὶ εἷς Θεὸς ὁ Υἱὸς, καὶ εἷς Θεὸς τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Μακεδ. Τρεῖς οὖν Θεοί; Όρθ. Ομολογεῖς καὶ αὐτὸς Θεὸν εἶναι τὸν Πατέρα, καὶ Θεὸν τὸν Υἱόν, οὐδὲ τοῦτο ; Μακεδ. Ὁμολογῶ Θεὸν τὸν Πατέρα, καὶ τὸν Υιόν. Ὀρθ. Δύο οὖν Θεοὺς λέγεις; Μακεδ. Μὴ γένο το ! Ὀρθ. Ὥσπερ οὖν Θεὸν λέγων τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν τὸν Υἱὸν, οὐ δύο Θεοὺς λέγεις· οὕτως ὁμολογών καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος θεότητα, μὴ τρεῖς λέγε Θεούς • Ακουε, γὰρ, Ἰσραήλ. Κύριος ὁ Θεός σου, Κύριος εἷς ἐστι. ο Μακεδ. Εἷς οὖν ἐστι Θεός, Πατὴρ, και Υἱὸς, καὶ ἅγιον Πνεῦμα. Ορθ. Εις Θεός, οὐχ ὡς τα ώνυμος, ἀλλ᾽ ὡς οἱ ἐν Χριστῷ κατηρτισμένοι, εἷς τη λόγῳ τῆς συμφωνίας καὶ τῆς φύσεως. Μακεδ. Καγ λέγω μίαν συμφωνίαν. Ορθ. Εἰπὲ καὶ φύσιν, ἵνα μακάριος γένῃ. Μακεδ. Οὐ δύναμαι εἰπεῖν μίαν φύ σιν. Ορθ. Οὐκοῦν εἰπὲ ἀνομοίους. Μακεδ. Οὐδὲ τοῦτο λέγω. Ὀρθ. Οὔτε οὖν ψυχρὸς εἶ, κατὰ τὸ γεγραμμέ • S. ATHANASIUS. - SPURIA. Ort. Cum igitur Paulus de Gdelibus ait : « Non A amplius es servus, sed Filius, quod si Filius, et hæres quidem Dei, Christi autem cohæres " : › teipsumne dignum existimas, qui in hæreditatis societatem adsciscaris, Spiritum non item ? Et au- • dis tu quidem : c Si tamen compatimur, ut et con- glorificemur : Spiritus non item? • Si simul mortui sumus, simul etiam regnabimus : : Spi- ritus non item? Maced. Etiamne Spiritum quoque regem nuncupas? Orth. • Si mors regnavit ab Adamo usque ad Moysen, etiam in eos qui non pec- caverant “, » qui non Spiritus vitæ in nobis regna- ret? Maced. Nos Patrem quidem et Filium regem, Spiritum sanctum vero ministrum dicimus. Orth. Tuam ipsius hæresin nondum satis intelligis. Ete- nin minister licet rex non sit, ejusdem tamen cujus rex est substantiæ : ſateris igitur ipsemet ejusdem cum Deo substantiæ esse Spiritum. Maced. Mi- nime. Orth. Sed quod ejusdem substantiæ non est, creatura est, mutabilis et variabilis. Professus au- tem es paulo ante, immutabilem Spiritum et inva- riabilem, et increaturn esse. Spiritus ergo ejusdem ac Deus et Filius ejus est substantiæ. Maced. Unus igitur est ipseque Pater, et Filius, et Spiritus san- clus? Orth. Absit ut hoc dicam. Etenim, si unus es- sel et idem Pater, Filius et Spiritus sanctus, non dicerentur ejusdem esse substantiæ. Neque enim ejus- dem ac ipsemet substantiæ esse dicitur. omnes Deo docti C Deum? Orth. Quando propheta ait : • Et erunt , de quo loquitur ? Maced. De Filio. Orth. Atqui Filius dicit : . Nolite cogitare quomodo aut quid loqua- mini: ipse enim Spiritus docebit vos quid fa- cto opus sit. Quod si qui a Spiritu docentur, a Deo docti dicuntur, quid aliud fuerit Spiritus, ex te ipso quære. Muced. Qui a Spiritu do- centur, docti a Deo dicuntur ideo, qula Deus per Spiritum ipsos docet. Orth. Non dixit : Erunt omnes a Deo ipso docti, sed sine articulo. Maced. Ergo tres Dii sunt? Orth, Absit! Unus est Deus Pater, unus Deus Filius, unus Deus Spiritus sanctus. Maced. Tres igitur Dii? Orth. Confiteris ipse Patrem Deum esse, et Filium Deum, aut ne hoc quidem ? Maced. Confiteor Deum Patrem, Deum item Fi- lium. Orth. Duos igitur Deos dicis? Maced. Absit ! D Orth. Quemadmodum igitur cum Patrem Deum, et Filium Deum confiteris, non duos Deos asseris : ita, Spiritus deitatem confitens, ne tres Deos di- cito. « Audi, enim, Israel : Doninus Deus tuus, Do- minus unus est ". » Maced. Unus igitur Deus Pa- ter, Filius et Spiritus sanctus. Orth. Unus Deus, non quidem ut trinominis, sed ut ii, qui in Christo perfecti sunt, unus consensu et natura. Maced. Unum consensum et ego dico. Orth. Dic et naturam quoque, ut sis beatus. Maced. Non possum dicere unam naturain. Orth. Dic igitur eos dissimilis esse Rom. vuli, 17; Galat. 17, 7. 13; Joan. vi, 45. Matth. x, 19. 8t Rom. viii, 17. • Deut. vi, 4. II Tim. II, 12. Rom. v, 44. Isa. LIV, 18. Μακεδ. Που γέγραπται Θεὸς τὸ Πνεῦμα ; Ὀρθ. 18. Maced. Ubi scriptum est Spiritum esse

πιστευσάντων, ὅτι ο Οὐκ ἔτι εἶ δοῦλος, ἀλλ' υἱός· εἰ δὲ υἱὸς, καὶ κληρονόμος μὲν Θεοῦ, συγκληρονόμος δὲ Χριστοῦ· ἡ ἄρα σαυτὸν μὲν ἄξιον τῆς συγκληρονο- μίας ἡγῇ, τὸ δὲ Πνεῦμα ου ; Καὶ σὺ μὲν ἀκούεις - Είπερ συμπάσχομεν, ἵνα καὶ συνδοξασθῶμεν·, τὸ δὲ Πνεῦμα οὔ; « Εἰ συναπεθάνομεν, καὶ συμβασιο λεύσομεν·, τὸ δὲ Πνεῦμα ου ; Μακεδ. Καὶ τὸ Πνεῦμα βασιλέα λέγεις; Ορθ. « Εἰ ὁ θάνατος ἐβασίλευσεν, ἀπὸ Ἀδὰμ καὶ μέχρι Μωσέως, καὶ ἐπὶ τοὺς μὴ ἁμαρτήσαντας, ο πῶς οὐχὶ τὸ Πνεῦμα τῆς ζωῆς βασι λεύει ἡμῖν; Μακεδ. Ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι ὁ Πατήρ ἐστι βασιλεὺς, καὶ ὁ Υἱός· τὸ δὲ Πνεῦμα ὑπηρέτη; Ορθ. Οὐδὲ οἶδας σαυτοῦ τὴν αἵρεσιν. Ο γὰρ ὑπηρέ της, κἂν μὴ ᾖ βασιλεὺς, τῆς αὐτῆς ἐστι τῷ βασιλεῖ οὐσίας. Λέγεις οὖν καὶ αὐτὸς τῆς αὐτῆς οὐσίας εἶναι Β τῷ Θεῷ τὸ Πνεῦμα. Μακεδ. Ο. ᾿Ορθ. Τὸ δὲ μὴ ὂν τῆς αὐτῆς οὐσίας κτίσμα ἐστὶ καὶ τρεπτὸν, καὶ ἀλλοιωτόν· ἀλλὰ προωμολόγηται άτρεπτον καὶ ἀναλ λοίωτον καὶ ἄκτιστον εἶναι· τῆς αὐτῆς ἄρα οὐσίας τῷ Θεῷ καὶ τῷ Υἱῷ αὐτοῦ ἐστι. Μακεδ. Εἷς οὖν ἐστι καὶ ὁ αὐτὸς Πατήρ, καὶ Υἱὸς, καὶ ἅγιον Πνεύ μα; Ορθ. Μὴ γένοιτο εἰπεῖν τοῦτο ! εἰ γὰρ ἦν εἷς καὶ ὁ αὐτὸς Πατήρ, καὶ Υἱὸς, καὶ ἅγιον Πνεῦμα, οὐκ ἂν εἴρητο παρ' ἡμῶν τῆς αὐτῆς εἶναι ουσίας. Οὐδὲ γὰρ αὐτὸς ἑαυτῷ τῆς αὐτῆς οὐσίας εἶναι λέγεται. Οταν λέγει ὁ προφήτης, ο Καὶ ἔσονται πάντες διδα κτοὶ Θεοῦ, περὶ τίνος λέγει; Μακεδ. Περὶ τοῦ Υἱοῦ. Ὀρθ. Καίτοιγε ὁ Υἱός λέγει· « Μὴ μεριμνήσητε πως ε τί λαλήσετε· αὐτὸ γὰρ τὸ Πνεῦμα διδάξει ὑμᾶς, τό δεῖ ποιεῖν. » Εἰ δὲ οἱ ὑπὸ τοῦ Πνεύματος διδασκόμε νοι διδακτοὶ Θεοῦ ἀκούουσι, τί ἄλλο ἂν εἴη τὸ Πνεῦμα, σαυτὸν ἐρώτα. Μακεδ. Διδακτοὶ Θεοῦ ἀκούουσιν οἱ ὑπὸ τοῦ Πνεύματος διδασκόμενοι, ἐπειδὴ ὁ Θεὸς διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοὺς διδάσκει. Ὀρθ. Οὐκ εἶπεν· Ἔσονται πάντες διδακτοὶ τοῦ Θεοῦ, ἀλλ᾽ ἄνευ τοῦ ἄρ θρου. Μακεδ. Τρεῖς οὖν εἰσι Θεοί ; Ὀρθ. Μὴ γένοιτο! Εἷς Θεὸς ὁ Πατήρ, καὶ εἷς Θεὸς ὁ Υἱὸς, καὶ εἷς Θεὸς τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Μακεδ. Τρεῖς οὖν Θεοί; Όρθ. Ομολογεῖς καὶ αὐτὸς Θεὸν εἶναι τὸν Πατέρα, καὶ Θεὸν τὸν Υἱόν, οὐδὲ τοῦτο ; Μακεδ. Ὁμολογῶ Θεὸν τὸν Πατέρα, καὶ τὸν Υιόν. Ὀρθ. Δύο οὖν Θεοὺς λέγεις; Μακεδ. Μὴ γένο το ! Ὀρθ. Ὥσπερ οὖν Θεὸν λέγων τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν τὸν Υἱὸν, οὐ δύο Θεοὺς λέγεις· οὕτως ὁμολογών καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος θεότητα, μὴ τρεῖς λέγε Θεούς • Ακουε, γὰρ, Ἰσραήλ. Κύριος ὁ Θεός σου, Κύριος εἷς ἐστι. ο Μακεδ. Εἷς οὖν ἐστι Θεός, Πατὴρ, και Υἱὸς, καὶ ἅγιον Πνεῦμα. Ορθ. Εις Θεός, οὐχ ὡς τα ώνυμος, ἀλλ᾽ ὡς οἱ ἐν Χριστῷ κατηρτισμένοι, εἷς τη λόγῳ τῆς συμφωνίας καὶ τῆς φύσεως. Μακεδ. Καγ λέγω μίαν συμφωνίαν. Ορθ. Εἰπὲ καὶ φύσιν, ἵνα μακάριος γένῃ. Μακεδ. Οὐ δύναμαι εἰπεῖν μίαν φύ σιν. Ορθ. Οὐκοῦν εἰπὲ ἀνομοίους. Μακεδ. Οὐδὲ τοῦτο λέγω. Ὀρθ. Οὔτε οὖν ψυχρὸς εἶ, κατὰ τὸ γεγραμμέ • S. ATHANASIUS. - SPURIA. Ort. Cum igitur Paulus de Gdelibus ait : « Non A amplius es servus, sed Filius, quod si Filius, et hæres quidem Dei, Christi autem cohæres " : › teipsumne dignum existimas, qui in hæreditatis societatem adsciscaris, Spiritum non item ? Et au- • dis tu quidem : c Si tamen compatimur, ut et con- glorificemur : Spiritus non item? • Si simul mortui sumus, simul etiam regnabimus : : Spi- ritus non item? Maced. Etiamne Spiritum quoque regem nuncupas? Orth. • Si mors regnavit ab Adamo usque ad Moysen, etiam in eos qui non pec- caverant “, » qui non Spiritus vitæ in nobis regna- ret? Maced. Nos Patrem quidem et Filium regem, Spiritum sanctum vero ministrum dicimus. Orth. Tuam ipsius hæresin nondum satis intelligis. Ete- nin minister licet rex non sit, ejusdem tamen cujus rex est substantiæ : ſateris igitur ipsemet ejusdem cum Deo substantiæ esse Spiritum. Maced. Mi- nime. Orth. Sed quod ejusdem substantiæ non est, creatura est, mutabilis et variabilis. Professus au- tem es paulo ante, immutabilem Spiritum et inva- riabilem, et increaturn esse. Spiritus ergo ejusdem ac Deus et Filius ejus est substantiæ. Maced. Unus igitur est ipseque Pater, et Filius, et Spiritus san- clus? Orth. Absit ut hoc dicam. Etenim, si unus es- sel et idem Pater, Filius et Spiritus sanctus, non dicerentur ejusdem esse substantiæ. Neque enim ejus- dem ac ipsemet substantiæ esse dicitur. omnes Deo docti C Deum? Orth. Quando propheta ait : • Et erunt , de quo loquitur ? Maced. De Filio. Orth. Atqui Filius dicit : . Nolite cogitare quomodo aut quid loqua- mini: ipse enim Spiritus docebit vos quid fa- cto opus sit. Quod si qui a Spiritu docentur, a Deo docti dicuntur, quid aliud fuerit Spiritus, ex te ipso quære. Muced. Qui a Spiritu do- centur, docti a Deo dicuntur ideo, qula Deus per Spiritum ipsos docet. Orth. Non dixit : Erunt omnes a Deo ipso docti, sed sine articulo. Maced. Ergo tres Dii sunt? Orth, Absit! Unus est Deus Pater, unus Deus Filius, unus Deus Spiritus sanctus. Maced. Tres igitur Dii? Orth. Confiteris ipse Patrem Deum esse, et Filium Deum, aut ne hoc quidem ? Maced. Confiteor Deum Patrem, Deum item Fi- lium. Orth. Duos igitur Deos dicis? Maced. Absit ! D Orth. Quemadmodum igitur cum Patrem Deum, et Filium Deum confiteris, non duos Deos asseris : ita, Spiritus deitatem confitens, ne tres Deos di- cito. « Audi, enim, Israel : Doninus Deus tuus, Do- minus unus est ". » Maced. Unus igitur Deus Pa- ter, Filius et Spiritus sanctus. Orth. Unus Deus, non quidem ut trinominis, sed ut ii, qui in Christo perfecti sunt, unus consensu et natura. Maced. Unum consensum et ego dico. Orth. Dic et naturam quoque, ut sis beatus. Maced. Non possum dicere unam naturain. Orth. Dic igitur eos dissimilis esse Rom. vuli, 17; Galat. 17, 7. 13; Joan. vi, 45. Matth. x, 19. 8t Rom. viii, 17. • Deut. vi, 4. II Tim. II, 12. Rom. v, 44. Isa. LIV, 18. Μακεδ. Που γέγραπται Θεὸς τὸ Πνεῦμα ; Ὀρθ. 18. Maced. Ubi scriptum est Spiritum esse

Β νον, οὔτε θερμός· εἰ γὰρ ἧς ψυχρός, ἀνομοίους ἂν εἶπες τὰς φύσεις· εἰ ἧς θερμὸς, ἀπαραλλάκτους. Μa- κεδ. Απαράλλακτον λέγω φύσιν τὸν Υἱόν. Ορθ. Φύ σις δὲ φύσεως ἀπαράλλακτος οὖσα, ἡ αὐτή ἐστι φύσις. Ομοίως γάρ ἐστιν ἀθάνατος, ὁμοίως ἅγιος, ὁμοίως ἄφθαρτος, ὁμοίως άτρεπτος. Πατὴρ δὲ καὶ Υἱὸς καὶ ἅγιον Πνεῦμα ὁμοίως εἰσὶ τὰ προειρημένα. Μια ἄρα φύσις ἐστὶ τῷ λόγῳ τῆς ταυτότητος. Μακεδ. Ἀλλὰ ὑποτάσσεσθαι λέγω τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν, καὶ πῶς δύνα- μαι εἰπεῖν μίαν φύσιν ; Ὀρθ. Τὴν γὰρ ὑποταγὴν, τῆς φύσεως ὑποταγὴν εἶναι λέγεις, ἢ τῆς οἰκονομίας; Μακεδ. Τῆς φύσεως. Ὀρθ. Οὐκοῦν ἀνόμοιον λέγεις τὴν φύσιν ; Μακεδ. Μὴ γένοιτο! Ορθ. Οταν λέγῃ ὁ Προφήτης « Πάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ, πρόβατα καὶ βόας ἁπάσας, ἔτι δὲ καὶ τὰ κτήνη τοῦ πεδίου, ο τὴν φύσιν τῶν ἀλόγων τῇ φύσει τῶν ἀνθρώπων ὑποτάσσεσθαι λέγει; Μακεδ. Ναί. Όρθ. Ανόμοιος δὲ ἡ φύσις τῶν κτηνῶν τῇ φύσει τῇ ἀνθρω- πίνῃ ; Μακεδ. Ναί. Ὀρθ. Ἐὰν λέγῃ. « Υπέταξε λαοὺς ἡμῖν καὶ ἔθνη ὑπὸ τοὺς πόδας ἡμῶν, ν οὐ τὴν φύσιν τῇ φύσει λέγει, ἀλλὰ τὴν τῆς ἁμαρτίας δουλείαν τῇ ἐλευθερίᾳ τῆς πίστεως; Μακεδ. Ναί. Ὀρθ. "Αλ- λως οὖν ἡμῖν τὰ κτήνη ὑποτάσσεται, καὶ ἄλλως τὰ ἔθνη ; Μακεδ. Ναί. Ὀρθ. Ἐὰν λέγῃ ἡ Γραφή, « Οἱ δοῦλοι ὑποτασσόμενοι τοῖς κατὰ σάρκα κυρίοις, οὐ μόνον τοῖς ἀγαθοῖς καὶ ἐπιεικέσιν, ἀλλὰ καὶ τοῖς σκολιοῖς, ο ἄλλως τὰ κτήνη, καὶ ἄλλως τὰ ἔθνη, καὶ ἄλλως οἱ δοῦλοι· τὰ γὰρ κτήνη τῇ φύσει, τὰ ἔθνη τῇ πίστει, οἱ δοῦλοι τῷ νόμῳ. Ἐγχωρεῖ γὰρ τοὺς δούλους κρείττονας εἶναι τῇ ἀρετῇ τῶν δεσποτών. Μακεδ. Ομολογουμένως ἄλλως καὶ ἄλλως ὑποταγή. Όρθ. ᾿Αλλὰ καὶ ἡμεῖς ἀλλήλοις ὑποτασσόμενοι διὰ τὴν ἀγάπην, οὐχ ὡς τὰ κτήνη φυσικῶς, οὔθ᾽ ὡς τὰ ἔθνη τῇ πίστει, οὔθ᾽ ὡς δοῦλοι τῷ νόμῳ. Μακεδ. Ούτε ὡς κτήνη, οὔτε ὡς ἔθνη, οὔτε ὡς οἱ δοῦλοι, ἀλλὰ διὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἀγάπην. Ορθ. Ο τοίνυν Υἱὸς ὑποτασσό μενος τῷ Πατρὶ, ὡς τὰ κτήνη διὰ τὴν φύσιν ταῖς ἀν- Πρώποις ὑποτάσσεται, ἢ ὡς δοῦλοι διὰ τὸν νόμον, ἢ ὡς ἁμαρτωλὸς διὰ τὴν πίστιν, ἢ ὡς Υἱὸς διὰ τὴν ἀγάπην. Υἱὸς δὲ Πατρὶ τὴν αὐτὴν ἔχει φύσιν ὑποτασσόμενος, οὐχὶ φύσει τῆς θεότητος, ἀλλὰ τῇ οἰκονομίᾳ τῆς ἀν- θρωπότητος. Ο γὰρ ὑποτασσόμενος ἔχει τι θέλημα, κολάζει, ἵνα τὸ τοῦ προστάσσοντος ποιήσῃ· Πατρὸς δὲ καὶ Υἱοῦ ἂν ἐστι θέλημα τῷ λόγῳ τῆς θεότητος. μενος μέχρι θανάτου· ο καὶ, ο Ὅταν δὲ αὐτῷ ὑπο- ταγῇ πάντα, τότε καὶ αὐτὸς ὁ Υἱὸς ὑποταγήσεται τῷ ὑποτάξαντι αὐτῷ τὰ πάντα, ἵνα ἡ ὁ Θεὸς τὰ πάντα ἐν πᾶσιν; » Όρθ. Μορφὴν γὰρ δούλου λαβὼν ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, ἀναγκαῖον καὶ τὴν ὑποταγὴν τῆς δουλικῆς μορφῆς ἀνειληφώς, ὑπὲρ ἡμῶν ὑποτάσσεται τῷ ἑαυτοῦ Πατρὶ, οὐ φύσει θεότητος, ἀλλ᾽ ἑνώσει μορφής δουλικής, ἧς ἔλαβε. Τί δὲ καὶ ἐλαττοῦσθαι τὴν τοῦ Υἱοῦ φύσιν νομίζεις διὰ τὸ ὑποτάσσεσθαι αύ- τὸν τῷ Πατρί; Ἐὰν οὖν ἀκούσῃς, ὅτι καὶ ἀνθρώποις • νο- οι CONTRA MACEDON. DIALOGUS I. igitur, nec calidus es, ut Scriptura loquitur : si enim frigidus esses, naturas dissimiles utique di- ceres; sin vero calidus, eas per omnia similes. Maced. Filii dico nullatenus differentem esse natu- ram. Orth. Natura vero a natura nihil prorsus dif- ferens eadem est natura? Consimiliter enim est im mortalis, consimiliter est sanctus, consimiliter est incorruptibilis, consimiliter est immutabilis. Pater autem, Filius et Spiritus sanctus sunt consimiliter ea quæ dicta sunt. Una igitur, ratione identitatis, est natura. Maced. At Filium Patri subjectumi esse dico: quomodo igitur unam naturam possum di- cere? Orth. Subjectionem naturæ dicis, an æcono- miæ et dispositionis? Maced. Naturæ. Orth. Ergo A natura. Maced. Neque hoc dico. Orth. Nec frigidus C luntatem aliquam habet, quam comprimit ut voluntatem præcipientis exsequatur. At Patris et Fi- li voluntas est una, ratione deitatis. dissimilem dicis naturan? Maced. Absit! Orik. Quando Propheta ait : • Onia subjecisti sub pe- dibus ejus, oves et boves universas, insuper et pe- cora campi : › noune naturǝm brutorum naturæ hominum esse subjectam ait? Maced. Imo. Orth, Sed natura pecorum naturæ humanæ est dissimilis? Maced. Etiam. Orth. Quando ait, • Subjecit popu- los nobis, et gentes sub pedibus nostris”, › non naturam naturæ, sed servitutem peccati, libertati fidei subjectam docet ? Maced. Etiam. Orth. Aliter igitur pecora, aliter gentes nobis subjecta sunt? Maced. Etiam. Orth. Quando Scriptura ait : « Servi subjecti sint dominis secundum carnem, non solum bonis et modestis, sed etiam discolis ” :, aliter pe- cora, aliter gentes, aliter servos subjectos innuit : pecora quidem natura, gentes fide, servi lege. Pos- sunt enim servi dominis ipsis virtute antecellere. Maced. Est in confesso alios atque alios esse sub- jeétionis modos. Orth. Quin et nos alius alii sub- jecti sumus per charitatem, non ut pecora natura- liter, neque ut gentes fide, neque ut servi lege. Maced. Neque ut pecora, neque ut gentes, neque ut servi, sed per Domini dilectionem. Orth. Cum igi- tur Filius Patri subjectus sit, subjicitur illi vel per naturam, ut pecora hominibus : vel per legem, ut servi : vel per fidem, ut peccator : vel per dilectio- nem, ut Filius. Filius autem eamdem quam Pater habet naturam, subjectus non natura deitatis, sed ceconomia humanitatis. Qui enim subjicitur, ctus obediens usque ad mortem ”, » et : ‹ Cum autem ei subjecta fuerint omnia, tunc ipse quoque Filius subjectus erit ei qui subjecit sibi omnia in omnibus ”? › Orth. Nimirum, forma servi acce- pta, cum in forma Dei esset, necessario subjectio- nem quoque servilis formæ assumens, subjicitur pro nobis suo ipsius Patri, non natura deitatis, sed formæ servilis, quam sumpsit, unione. Et quid est, cur Filii naturam imminui censeas ex en quod subjiciatur Patri? Nunquid si Deum Verbum Philipp. 11, 8. * Cor. xv, 28. se Psal. vil, 8. Psal. xLv, 4. | Petr. 11, 18. PATROL, GR. XXVIII. 19. Μακεδ. Πῶς οὖν γέγραπται· . Υπήκοος γενό- D 19. Maced. Quomodo igitur scriptum est : « Fa-

Β νον, οὔτε θερμός· εἰ γὰρ ἧς ψυχρός, ἀνομοίους ἂν εἶπες τὰς φύσεις· εἰ ἧς θερμὸς, ἀπαραλλάκτους. Μa- κεδ. Απαράλλακτον λέγω φύσιν τὸν Υἱόν. Ορθ. Φύ σις δὲ φύσεως ἀπαράλλακτος οὖσα, ἡ αὐτή ἐστι φύσις. Ομοίως γάρ ἐστιν ἀθάνατος, ὁμοίως ἅγιος, ὁμοίως ἄφθαρτος, ὁμοίως άτρεπτος. Πατὴρ δὲ καὶ Υἱὸς καὶ ἅγιον Πνεῦμα ὁμοίως εἰσὶ τὰ προειρημένα. Μια ἄρα φύσις ἐστὶ τῷ λόγῳ τῆς ταυτότητος. Μακεδ. Ἀλλὰ ὑποτάσσεσθαι λέγω τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν, καὶ πῶς δύνα- μαι εἰπεῖν μίαν φύσιν ; Ὀρθ. Τὴν γὰρ ὑποταγὴν, τῆς φύσεως ὑποταγὴν εἶναι λέγεις, ἢ τῆς οἰκονομίας; Μακεδ. Τῆς φύσεως. Ὀρθ. Οὐκοῦν ἀνόμοιον λέγεις τὴν φύσιν ; Μακεδ. Μὴ γένοιτο! Ορθ. Οταν λέγῃ ὁ Προφήτης « Πάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ, πρόβατα καὶ βόας ἁπάσας, ἔτι δὲ καὶ τὰ κτήνη τοῦ πεδίου, ο τὴν φύσιν τῶν ἀλόγων τῇ φύσει τῶν ἀνθρώπων ὑποτάσσεσθαι λέγει; Μακεδ. Ναί. Όρθ. Ανόμοιος δὲ ἡ φύσις τῶν κτηνῶν τῇ φύσει τῇ ἀνθρω- πίνῃ ; Μακεδ. Ναί. Ὀρθ. Ἐὰν λέγῃ. « Υπέταξε λαοὺς ἡμῖν καὶ ἔθνη ὑπὸ τοὺς πόδας ἡμῶν, ν οὐ τὴν φύσιν τῇ φύσει λέγει, ἀλλὰ τὴν τῆς ἁμαρτίας δουλείαν τῇ ἐλευθερίᾳ τῆς πίστεως; Μακεδ. Ναί. Ὀρθ. "Αλ- λως οὖν ἡμῖν τὰ κτήνη ὑποτάσσεται, καὶ ἄλλως τὰ ἔθνη ; Μακεδ. Ναί. Ὀρθ. Ἐὰν λέγῃ ἡ Γραφή, « Οἱ δοῦλοι ὑποτασσόμενοι τοῖς κατὰ σάρκα κυρίοις, οὐ μόνον τοῖς ἀγαθοῖς καὶ ἐπιεικέσιν, ἀλλὰ καὶ τοῖς σκολιοῖς, ο ἄλλως τὰ κτήνη, καὶ ἄλλως τὰ ἔθνη, καὶ ἄλλως οἱ δοῦλοι· τὰ γὰρ κτήνη τῇ φύσει, τὰ ἔθνη τῇ πίστει, οἱ δοῦλοι τῷ νόμῳ. Ἐγχωρεῖ γὰρ τοὺς δούλους κρείττονας εἶναι τῇ ἀρετῇ τῶν δεσποτών. Μακεδ. Ομολογουμένως ἄλλως καὶ ἄλλως ὑποταγή. Όρθ. ᾿Αλλὰ καὶ ἡμεῖς ἀλλήλοις ὑποτασσόμενοι διὰ τὴν ἀγάπην, οὐχ ὡς τὰ κτήνη φυσικῶς, οὔθ᾽ ὡς τὰ ἔθνη τῇ πίστει, οὔθ᾽ ὡς δοῦλοι τῷ νόμῳ. Μακεδ. Ούτε ὡς κτήνη, οὔτε ὡς ἔθνη, οὔτε ὡς οἱ δοῦλοι, ἀλλὰ διὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἀγάπην. Ορθ. Ο τοίνυν Υἱὸς ὑποτασσό μενος τῷ Πατρὶ, ὡς τὰ κτήνη διὰ τὴν φύσιν ταῖς ἀν- Πρώποις ὑποτάσσεται, ἢ ὡς δοῦλοι διὰ τὸν νόμον, ἢ ὡς ἁμαρτωλὸς διὰ τὴν πίστιν, ἢ ὡς Υἱὸς διὰ τὴν ἀγάπην. Υἱὸς δὲ Πατρὶ τὴν αὐτὴν ἔχει φύσιν ὑποτασσόμενος, οὐχὶ φύσει τῆς θεότητος, ἀλλὰ τῇ οἰκονομίᾳ τῆς ἀν- θρωπότητος. Ο γὰρ ὑποτασσόμενος ἔχει τι θέλημα, κολάζει, ἵνα τὸ τοῦ προστάσσοντος ποιήσῃ· Πατρὸς δὲ καὶ Υἱοῦ ἂν ἐστι θέλημα τῷ λόγῳ τῆς θεότητος. μενος μέχρι θανάτου· ο καὶ, ο Ὅταν δὲ αὐτῷ ὑπο- ταγῇ πάντα, τότε καὶ αὐτὸς ὁ Υἱὸς ὑποταγήσεται τῷ ὑποτάξαντι αὐτῷ τὰ πάντα, ἵνα ἡ ὁ Θεὸς τὰ πάντα ἐν πᾶσιν; » Όρθ. Μορφὴν γὰρ δούλου λαβὼν ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, ἀναγκαῖον καὶ τὴν ὑποταγὴν τῆς δουλικῆς μορφῆς ἀνειληφώς, ὑπὲρ ἡμῶν ὑποτάσσεται τῷ ἑαυτοῦ Πατρὶ, οὐ φύσει θεότητος, ἀλλ᾽ ἑνώσει μορφής δουλικής, ἧς ἔλαβε. Τί δὲ καὶ ἐλαττοῦσθαι τὴν τοῦ Υἱοῦ φύσιν νομίζεις διὰ τὸ ὑποτάσσεσθαι αύ- τὸν τῷ Πατρί; Ἐὰν οὖν ἀκούσῃς, ὅτι καὶ ἀνθρώποις • νο- οι CONTRA MACEDON. DIALOGUS I. igitur, nec calidus es, ut Scriptura loquitur : si enim frigidus esses, naturas dissimiles utique di- ceres; sin vero calidus, eas per omnia similes. Maced. Filii dico nullatenus differentem esse natu- ram. Orth. Natura vero a natura nihil prorsus dif- ferens eadem est natura? Consimiliter enim est im mortalis, consimiliter est sanctus, consimiliter est incorruptibilis, consimiliter est immutabilis. Pater autem, Filius et Spiritus sanctus sunt consimiliter ea quæ dicta sunt. Una igitur, ratione identitatis, est natura. Maced. At Filium Patri subjectumi esse dico: quomodo igitur unam naturam possum di- cere? Orth. Subjectionem naturæ dicis, an æcono- miæ et dispositionis? Maced. Naturæ. Orth. Ergo A natura. Maced. Neque hoc dico. Orth. Nec frigidus C luntatem aliquam habet, quam comprimit ut voluntatem præcipientis exsequatur. At Patris et Fi- li voluntas est una, ratione deitatis. dissimilem dicis naturan? Maced. Absit! Orik. Quando Propheta ait : • Onia subjecisti sub pe- dibus ejus, oves et boves universas, insuper et pe- cora campi : › noune naturǝm brutorum naturæ hominum esse subjectam ait? Maced. Imo. Orth, Sed natura pecorum naturæ humanæ est dissimilis? Maced. Etiam. Orth. Quando ait, • Subjecit popu- los nobis, et gentes sub pedibus nostris”, › non naturam naturæ, sed servitutem peccati, libertati fidei subjectam docet ? Maced. Etiam. Orth. Aliter igitur pecora, aliter gentes nobis subjecta sunt? Maced. Etiam. Orth. Quando Scriptura ait : « Servi subjecti sint dominis secundum carnem, non solum bonis et modestis, sed etiam discolis ” :, aliter pe- cora, aliter gentes, aliter servos subjectos innuit : pecora quidem natura, gentes fide, servi lege. Pos- sunt enim servi dominis ipsis virtute antecellere. Maced. Est in confesso alios atque alios esse sub- jeétionis modos. Orth. Quin et nos alius alii sub- jecti sumus per charitatem, non ut pecora natura- liter, neque ut gentes fide, neque ut servi lege. Maced. Neque ut pecora, neque ut gentes, neque ut servi, sed per Domini dilectionem. Orth. Cum igi- tur Filius Patri subjectus sit, subjicitur illi vel per naturam, ut pecora hominibus : vel per legem, ut servi : vel per fidem, ut peccator : vel per dilectio- nem, ut Filius. Filius autem eamdem quam Pater habet naturam, subjectus non natura deitatis, sed ceconomia humanitatis. Qui enim subjicitur, ctus obediens usque ad mortem ”, » et : ‹ Cum autem ei subjecta fuerint omnia, tunc ipse quoque Filius subjectus erit ei qui subjecit sibi omnia in omnibus ”? › Orth. Nimirum, forma servi acce- pta, cum in forma Dei esset, necessario subjectio- nem quoque servilis formæ assumens, subjicitur pro nobis suo ipsius Patri, non natura deitatis, sed formæ servilis, quam sumpsit, unione. Et quid est, cur Filii naturam imminui censeas ex en quod subjiciatur Patri? Nunquid si Deum Verbum Philipp. 11, 8. * Cor. xv, 28. se Psal. vil, 8. Psal. xLv, 4. | Petr. 11, 18. PATROL, GR. XXVIII. 19. Μακεδ. Πῶς οὖν γέγραπται· . Υπήκοος γενό- D 19. Maced. Quomodo igitur scriptum est : « Fa-

Β νον, οὔτε θερμός· εἰ γὰρ ἧς ψυχρός, ἀνομοίους ἂν εἶπες τὰς φύσεις· εἰ ἧς θερμὸς, ἀπαραλλάκτους. Μa- κεδ. Απαράλλακτον λέγω φύσιν τὸν Υἱόν. Ορθ. Φύ σις δὲ φύσεως ἀπαράλλακτος οὖσα, ἡ αὐτή ἐστι φύσις. Ομοίως γάρ ἐστιν ἀθάνατος, ὁμοίως ἅγιος, ὁμοίως ἄφθαρτος, ὁμοίως άτρεπτος. Πατὴρ δὲ καὶ Υἱὸς καὶ ἅγιον Πνεῦμα ὁμοίως εἰσὶ τὰ προειρημένα. Μια ἄρα φύσις ἐστὶ τῷ λόγῳ τῆς ταυτότητος. Μακεδ. Ἀλλὰ ὑποτάσσεσθαι λέγω τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν, καὶ πῶς δύνα- μαι εἰπεῖν μίαν φύσιν ; Ὀρθ. Τὴν γὰρ ὑποταγὴν, τῆς φύσεως ὑποταγὴν εἶναι λέγεις, ἢ τῆς οἰκονομίας; Μακεδ. Τῆς φύσεως. Ὀρθ. Οὐκοῦν ἀνόμοιον λέγεις τὴν φύσιν ; Μακεδ. Μὴ γένοιτο! Ορθ. Οταν λέγῃ ὁ Προφήτης « Πάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ, πρόβατα καὶ βόας ἁπάσας, ἔτι δὲ καὶ τὰ κτήνη τοῦ πεδίου, ο τὴν φύσιν τῶν ἀλόγων τῇ φύσει τῶν ἀνθρώπων ὑποτάσσεσθαι λέγει; Μακεδ. Ναί. Όρθ. Ανόμοιος δὲ ἡ φύσις τῶν κτηνῶν τῇ φύσει τῇ ἀνθρω- πίνῃ ; Μακεδ. Ναί. Ὀρθ. Ἐὰν λέγῃ. « Υπέταξε λαοὺς ἡμῖν καὶ ἔθνη ὑπὸ τοὺς πόδας ἡμῶν, ν οὐ τὴν φύσιν τῇ φύσει λέγει, ἀλλὰ τὴν τῆς ἁμαρτίας δουλείαν τῇ ἐλευθερίᾳ τῆς πίστεως; Μακεδ. Ναί. Ὀρθ. "Αλ- λως οὖν ἡμῖν τὰ κτήνη ὑποτάσσεται, καὶ ἄλλως τὰ ἔθνη ; Μακεδ. Ναί. Ὀρθ. Ἐὰν λέγῃ ἡ Γραφή, « Οἱ δοῦλοι ὑποτασσόμενοι τοῖς κατὰ σάρκα κυρίοις, οὐ μόνον τοῖς ἀγαθοῖς καὶ ἐπιεικέσιν, ἀλλὰ καὶ τοῖς σκολιοῖς, ο ἄλλως τὰ κτήνη, καὶ ἄλλως τὰ ἔθνη, καὶ ἄλλως οἱ δοῦλοι· τὰ γὰρ κτήνη τῇ φύσει, τὰ ἔθνη τῇ πίστει, οἱ δοῦλοι τῷ νόμῳ. Ἐγχωρεῖ γὰρ τοὺς δούλους κρείττονας εἶναι τῇ ἀρετῇ τῶν δεσποτών. Μακεδ. Ομολογουμένως ἄλλως καὶ ἄλλως ὑποταγή. Όρθ. ᾿Αλλὰ καὶ ἡμεῖς ἀλλήλοις ὑποτασσόμενοι διὰ τὴν ἀγάπην, οὐχ ὡς τὰ κτήνη φυσικῶς, οὔθ᾽ ὡς τὰ ἔθνη τῇ πίστει, οὔθ᾽ ὡς δοῦλοι τῷ νόμῳ. Μακεδ. Ούτε ὡς κτήνη, οὔτε ὡς ἔθνη, οὔτε ὡς οἱ δοῦλοι, ἀλλὰ διὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἀγάπην. Ορθ. Ο τοίνυν Υἱὸς ὑποτασσό μενος τῷ Πατρὶ, ὡς τὰ κτήνη διὰ τὴν φύσιν ταῖς ἀν- Πρώποις ὑποτάσσεται, ἢ ὡς δοῦλοι διὰ τὸν νόμον, ἢ ὡς ἁμαρτωλὸς διὰ τὴν πίστιν, ἢ ὡς Υἱὸς διὰ τὴν ἀγάπην. Υἱὸς δὲ Πατρὶ τὴν αὐτὴν ἔχει φύσιν ὑποτασσόμενος, οὐχὶ φύσει τῆς θεότητος, ἀλλὰ τῇ οἰκονομίᾳ τῆς ἀν- θρωπότητος. Ο γὰρ ὑποτασσόμενος ἔχει τι θέλημα, κολάζει, ἵνα τὸ τοῦ προστάσσοντος ποιήσῃ· Πατρὸς δὲ καὶ Υἱοῦ ἂν ἐστι θέλημα τῷ λόγῳ τῆς θεότητος. μενος μέχρι θανάτου· ο καὶ, ο Ὅταν δὲ αὐτῷ ὑπο- ταγῇ πάντα, τότε καὶ αὐτὸς ὁ Υἱὸς ὑποταγήσεται τῷ ὑποτάξαντι αὐτῷ τὰ πάντα, ἵνα ἡ ὁ Θεὸς τὰ πάντα ἐν πᾶσιν; » Όρθ. Μορφὴν γὰρ δούλου λαβὼν ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, ἀναγκαῖον καὶ τὴν ὑποταγὴν τῆς δουλικῆς μορφῆς ἀνειληφώς, ὑπὲρ ἡμῶν ὑποτάσσεται τῷ ἑαυτοῦ Πατρὶ, οὐ φύσει θεότητος, ἀλλ᾽ ἑνώσει μορφής δουλικής, ἧς ἔλαβε. Τί δὲ καὶ ἐλαττοῦσθαι τὴν τοῦ Υἱοῦ φύσιν νομίζεις διὰ τὸ ὑποτάσσεσθαι αύ- τὸν τῷ Πατρί; Ἐὰν οὖν ἀκούσῃς, ὅτι καὶ ἀνθρώποις • νο- οι CONTRA MACEDON. DIALOGUS I. igitur, nec calidus es, ut Scriptura loquitur : si enim frigidus esses, naturas dissimiles utique di- ceres; sin vero calidus, eas per omnia similes. Maced. Filii dico nullatenus differentem esse natu- ram. Orth. Natura vero a natura nihil prorsus dif- ferens eadem est natura? Consimiliter enim est im mortalis, consimiliter est sanctus, consimiliter est incorruptibilis, consimiliter est immutabilis. Pater autem, Filius et Spiritus sanctus sunt consimiliter ea quæ dicta sunt. Una igitur, ratione identitatis, est natura. Maced. At Filium Patri subjectumi esse dico: quomodo igitur unam naturam possum di- cere? Orth. Subjectionem naturæ dicis, an æcono- miæ et dispositionis? Maced. Naturæ. Orth. Ergo A natura. Maced. Neque hoc dico. Orth. Nec frigidus C luntatem aliquam habet, quam comprimit ut voluntatem præcipientis exsequatur. At Patris et Fi- li voluntas est una, ratione deitatis. dissimilem dicis naturan? Maced. Absit! Orik. Quando Propheta ait : • Onia subjecisti sub pe- dibus ejus, oves et boves universas, insuper et pe- cora campi : › noune naturǝm brutorum naturæ hominum esse subjectam ait? Maced. Imo. Orth, Sed natura pecorum naturæ humanæ est dissimilis? Maced. Etiam. Orth. Quando ait, • Subjecit popu- los nobis, et gentes sub pedibus nostris”, › non naturam naturæ, sed servitutem peccati, libertati fidei subjectam docet ? Maced. Etiam. Orth. Aliter igitur pecora, aliter gentes nobis subjecta sunt? Maced. Etiam. Orth. Quando Scriptura ait : « Servi subjecti sint dominis secundum carnem, non solum bonis et modestis, sed etiam discolis ” :, aliter pe- cora, aliter gentes, aliter servos subjectos innuit : pecora quidem natura, gentes fide, servi lege. Pos- sunt enim servi dominis ipsis virtute antecellere. Maced. Est in confesso alios atque alios esse sub- jeétionis modos. Orth. Quin et nos alius alii sub- jecti sumus per charitatem, non ut pecora natura- liter, neque ut gentes fide, neque ut servi lege. Maced. Neque ut pecora, neque ut gentes, neque ut servi, sed per Domini dilectionem. Orth. Cum igi- tur Filius Patri subjectus sit, subjicitur illi vel per naturam, ut pecora hominibus : vel per legem, ut servi : vel per fidem, ut peccator : vel per dilectio- nem, ut Filius. Filius autem eamdem quam Pater habet naturam, subjectus non natura deitatis, sed ceconomia humanitatis. Qui enim subjicitur, ctus obediens usque ad mortem ”, » et : ‹ Cum autem ei subjecta fuerint omnia, tunc ipse quoque Filius subjectus erit ei qui subjecit sibi omnia in omnibus ”? › Orth. Nimirum, forma servi acce- pta, cum in forma Dei esset, necessario subjectio- nem quoque servilis formæ assumens, subjicitur pro nobis suo ipsius Patri, non natura deitatis, sed formæ servilis, quam sumpsit, unione. Et quid est, cur Filii naturam imminui censeas ex en quod subjiciatur Patri? Nunquid si Deum Verbum Philipp. 11, 8. * Cor. xv, 28. se Psal. vil, 8. Psal. xLv, 4. | Petr. 11, 18. PATROL, GR. XXVIII. 19. Μακεδ. Πῶς οὖν γέγραπται· . Υπήκοος γενό- D 19. Maced. Quomodo igitur scriptum est : « Fa-

Β νον, οὔτε θερμός· εἰ γὰρ ἧς ψυχρός, ἀνομοίους ἂν εἶπες τὰς φύσεις· εἰ ἧς θερμὸς, ἀπαραλλάκτους. Μa- κεδ. Απαράλλακτον λέγω φύσιν τὸν Υἱόν. Ορθ. Φύ σις δὲ φύσεως ἀπαράλλακτος οὖσα, ἡ αὐτή ἐστι φύσις. Ομοίως γάρ ἐστιν ἀθάνατος, ὁμοίως ἅγιος, ὁμοίως ἄφθαρτος, ὁμοίως άτρεπτος. Πατὴρ δὲ καὶ Υἱὸς καὶ ἅγιον Πνεῦμα ὁμοίως εἰσὶ τὰ προειρημένα. Μια ἄρα φύσις ἐστὶ τῷ λόγῳ τῆς ταυτότητος. Μακεδ. Ἀλλὰ ὑποτάσσεσθαι λέγω τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν, καὶ πῶς δύνα- μαι εἰπεῖν μίαν φύσιν ; Ὀρθ. Τὴν γὰρ ὑποταγὴν, τῆς φύσεως ὑποταγὴν εἶναι λέγεις, ἢ τῆς οἰκονομίας; Μακεδ. Τῆς φύσεως. Ὀρθ. Οὐκοῦν ἀνόμοιον λέγεις τὴν φύσιν ; Μακεδ. Μὴ γένοιτο! Ορθ. Οταν λέγῃ ὁ Προφήτης « Πάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ, πρόβατα καὶ βόας ἁπάσας, ἔτι δὲ καὶ τὰ κτήνη τοῦ πεδίου, ο τὴν φύσιν τῶν ἀλόγων τῇ φύσει τῶν ἀνθρώπων ὑποτάσσεσθαι λέγει; Μακεδ. Ναί. Όρθ. Ανόμοιος δὲ ἡ φύσις τῶν κτηνῶν τῇ φύσει τῇ ἀνθρω- πίνῃ ; Μακεδ. Ναί. Ὀρθ. Ἐὰν λέγῃ. « Υπέταξε λαοὺς ἡμῖν καὶ ἔθνη ὑπὸ τοὺς πόδας ἡμῶν, ν οὐ τὴν φύσιν τῇ φύσει λέγει, ἀλλὰ τὴν τῆς ἁμαρτίας δουλείαν τῇ ἐλευθερίᾳ τῆς πίστεως; Μακεδ. Ναί. Ὀρθ. "Αλ- λως οὖν ἡμῖν τὰ κτήνη ὑποτάσσεται, καὶ ἄλλως τὰ ἔθνη ; Μακεδ. Ναί. Ὀρθ. Ἐὰν λέγῃ ἡ Γραφή, « Οἱ δοῦλοι ὑποτασσόμενοι τοῖς κατὰ σάρκα κυρίοις, οὐ μόνον τοῖς ἀγαθοῖς καὶ ἐπιεικέσιν, ἀλλὰ καὶ τοῖς σκολιοῖς, ο ἄλλως τὰ κτήνη, καὶ ἄλλως τὰ ἔθνη, καὶ ἄλλως οἱ δοῦλοι· τὰ γὰρ κτήνη τῇ φύσει, τὰ ἔθνη τῇ πίστει, οἱ δοῦλοι τῷ νόμῳ. Ἐγχωρεῖ γὰρ τοὺς δούλους κρείττονας εἶναι τῇ ἀρετῇ τῶν δεσποτών. Μακεδ. Ομολογουμένως ἄλλως καὶ ἄλλως ὑποταγή. Όρθ. ᾿Αλλὰ καὶ ἡμεῖς ἀλλήλοις ὑποτασσόμενοι διὰ τὴν ἀγάπην, οὐχ ὡς τὰ κτήνη φυσικῶς, οὔθ᾽ ὡς τὰ ἔθνη τῇ πίστει, οὔθ᾽ ὡς δοῦλοι τῷ νόμῳ. Μακεδ. Ούτε ὡς κτήνη, οὔτε ὡς ἔθνη, οὔτε ὡς οἱ δοῦλοι, ἀλλὰ διὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἀγάπην. Ορθ. Ο τοίνυν Υἱὸς ὑποτασσό μενος τῷ Πατρὶ, ὡς τὰ κτήνη διὰ τὴν φύσιν ταῖς ἀν- Πρώποις ὑποτάσσεται, ἢ ὡς δοῦλοι διὰ τὸν νόμον, ἢ ὡς ἁμαρτωλὸς διὰ τὴν πίστιν, ἢ ὡς Υἱὸς διὰ τὴν ἀγάπην. Υἱὸς δὲ Πατρὶ τὴν αὐτὴν ἔχει φύσιν ὑποτασσόμενος, οὐχὶ φύσει τῆς θεότητος, ἀλλὰ τῇ οἰκονομίᾳ τῆς ἀν- θρωπότητος. Ο γὰρ ὑποτασσόμενος ἔχει τι θέλημα, κολάζει, ἵνα τὸ τοῦ προστάσσοντος ποιήσῃ· Πατρὸς δὲ καὶ Υἱοῦ ἂν ἐστι θέλημα τῷ λόγῳ τῆς θεότητος. μενος μέχρι θανάτου· ο καὶ, ο Ὅταν δὲ αὐτῷ ὑπο- ταγῇ πάντα, τότε καὶ αὐτὸς ὁ Υἱὸς ὑποταγήσεται τῷ ὑποτάξαντι αὐτῷ τὰ πάντα, ἵνα ἡ ὁ Θεὸς τὰ πάντα ἐν πᾶσιν; » Όρθ. Μορφὴν γὰρ δούλου λαβὼν ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, ἀναγκαῖον καὶ τὴν ὑποταγὴν τῆς δουλικῆς μορφῆς ἀνειληφώς, ὑπὲρ ἡμῶν ὑποτάσσεται τῷ ἑαυτοῦ Πατρὶ, οὐ φύσει θεότητος, ἀλλ᾽ ἑνώσει μορφής δουλικής, ἧς ἔλαβε. Τί δὲ καὶ ἐλαττοῦσθαι τὴν τοῦ Υἱοῦ φύσιν νομίζεις διὰ τὸ ὑποτάσσεσθαι αύ- τὸν τῷ Πατρί; Ἐὰν οὖν ἀκούσῃς, ὅτι καὶ ἀνθρώποις • νο- οι CONTRA MACEDON. DIALOGUS I. igitur, nec calidus es, ut Scriptura loquitur : si enim frigidus esses, naturas dissimiles utique di- ceres; sin vero calidus, eas per omnia similes. Maced. Filii dico nullatenus differentem esse natu- ram. Orth. Natura vero a natura nihil prorsus dif- ferens eadem est natura? Consimiliter enim est im mortalis, consimiliter est sanctus, consimiliter est incorruptibilis, consimiliter est immutabilis. Pater autem, Filius et Spiritus sanctus sunt consimiliter ea quæ dicta sunt. Una igitur, ratione identitatis, est natura. Maced. At Filium Patri subjectumi esse dico: quomodo igitur unam naturam possum di- cere? Orth. Subjectionem naturæ dicis, an æcono- miæ et dispositionis? Maced. Naturæ. Orth. Ergo A natura. Maced. Neque hoc dico. Orth. Nec frigidus C luntatem aliquam habet, quam comprimit ut voluntatem præcipientis exsequatur. At Patris et Fi- li voluntas est una, ratione deitatis. dissimilem dicis naturan? Maced. Absit! Orik. Quando Propheta ait : • Onia subjecisti sub pe- dibus ejus, oves et boves universas, insuper et pe- cora campi : › noune naturǝm brutorum naturæ hominum esse subjectam ait? Maced. Imo. Orth, Sed natura pecorum naturæ humanæ est dissimilis? Maced. Etiam. Orth. Quando ait, • Subjecit popu- los nobis, et gentes sub pedibus nostris”, › non naturam naturæ, sed servitutem peccati, libertati fidei subjectam docet ? Maced. Etiam. Orth. Aliter igitur pecora, aliter gentes nobis subjecta sunt? Maced. Etiam. Orth. Quando Scriptura ait : « Servi subjecti sint dominis secundum carnem, non solum bonis et modestis, sed etiam discolis ” :, aliter pe- cora, aliter gentes, aliter servos subjectos innuit : pecora quidem natura, gentes fide, servi lege. Pos- sunt enim servi dominis ipsis virtute antecellere. Maced. Est in confesso alios atque alios esse sub- jeétionis modos. Orth. Quin et nos alius alii sub- jecti sumus per charitatem, non ut pecora natura- liter, neque ut gentes fide, neque ut servi lege. Maced. Neque ut pecora, neque ut gentes, neque ut servi, sed per Domini dilectionem. Orth. Cum igi- tur Filius Patri subjectus sit, subjicitur illi vel per naturam, ut pecora hominibus : vel per legem, ut servi : vel per fidem, ut peccator : vel per dilectio- nem, ut Filius. Filius autem eamdem quam Pater habet naturam, subjectus non natura deitatis, sed ceconomia humanitatis. Qui enim subjicitur, ctus obediens usque ad mortem ”, » et : ‹ Cum autem ei subjecta fuerint omnia, tunc ipse quoque Filius subjectus erit ei qui subjecit sibi omnia in omnibus ”? › Orth. Nimirum, forma servi acce- pta, cum in forma Dei esset, necessario subjectio- nem quoque servilis formæ assumens, subjicitur pro nobis suo ipsius Patri, non natura deitatis, sed formæ servilis, quam sumpsit, unione. Et quid est, cur Filii naturam imminui censeas ex en quod subjiciatur Patri? Nunquid si Deum Verbum Philipp. 11, 8. * Cor. xv, 28. se Psal. vil, 8. Psal. xLv, 4. | Petr. 11, 18. PATROL, GR. XXVIII. 19. Μακεδ. Πῶς οὖν γέγραπται· . Υπήκοος γενό- D 19. Maced. Quomodo igitur scriptum est : « Fa-

Α ὑπετάγη ὁ Θεὸς Λόγος, ἄρα καὶ τῶν ἀνθρώπων ἐλάτ Β τονα θήσεις τῇ φύσει; Μακεδ. Που γέγραπται, ὅτι καὶ ἀνθρώποις ὑπετάγη; Όρθ. "Ανθρωπος ἦν ἡ Μα- ρία καὶ ὁ Ἰωσήφ, καὶ ὑπετάγη αὐτοῖς, ὡς ἐν Εὐαγγε λίοις γέγραπται. Εὑρόντες γὰρ αὐτὸν, φησίν, ἐν τῷ ἱερῷ, ἔλεγον αὐτῷ· « Τέκνον, τί ἐποίησας ἡμῖν οὖ- τως ; Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ ὁ πατήρ σου ἐζητοῦμέν σε. Ὁ δὲ εἶπε· Τί ὅτι ἐζητεῖτέ με ; Οὐκ ᾔδειτε, ὅτι ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Πατρός μου δεν με εἶναι; καὶ κατῆλθεν εἰς Να ζαρέτ, καὶ ἦν ὑποτασσόμενος αὐτοῖς. » 'Αρα καὶ τοῦ Ἰωσὴν καὶ τῆς Μαρίας ὑποδεέστερος ἦν ὁ Μονογε νὴς τοῦ Θεοῦ, ὁ Σωτὴρ τοῦ κόσμου; Μακεδ. Οὐχὶ, μὴ γένοιτο ! Ὀρθ. Οὕτω, κἂν ὑποτάσσεσθαι λέγηται τῷ Πατρὶ, οὐκ ἐλαττονται τὴν φύσιν· ἀλλ' ὡς Υϊό; μορφὴν δούλου εὐδοκήσας λαβεῖν, καὶ τὴν ὑποταγὴν ἔλαβε τῆς δουλικῆς μορφῆς. Ἐν γὰρ ταύτῃ ὤν, καὶ τῇ Μαρία ὑπετάγη. Μακεδ. Αὐτὸς εἶπε θεὸν ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα. Καὶ πῶς δύναται ἡ αὐτὴ φύσις εἶναι; Ὀρθ. Ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Θεός ἐστι τῇ φύσει, καὶ ἄνθρω πος τῇ προσλήψει τῆς σαρκὸς ἢ οὐ; Μακεδ. Ναί. Ορθ. Οὐκοῦν τῇ μὲν θεότητ: Πατὴρ αὐτοῦ ἐστιν ὁ Θεὸς, τῇ δὲ ἀνθρωπότητι,Θεός. Μακεδ. Ἐγὼ τοῦ συνάμ φοτέρου αὐτὸν Θεὸν λέγω. Ορθ. Αναμνήσθητι τοῦ ἐν τοῦ τοῦ λέγοντος οὕτως· . Πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα μου καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου καὶ Θεὸν ὑμῶν. • Η οὐχ οὕτως; Μακεδ. Οὕτως. Ορθ. Ού- τως οὖν ἐστιν αὐτοῦ Πατὴρ ὡς καὶ ἡμῶν; Μακεδ. Οὐκ. Ορθ. Αλλ' αὐτοῦ μὲν φύσει, ἡμῶν δὲ χάριτι ; Μέτοχοι γὰρ γενόμενοι τοῦ Χριστοῦ, εὑρέθημεν ἐγγὺς οἱ μακρὰν τῇ φύσει, ὥστε χρηματίζειν ἡμῶν τὸν Θεὸν Πατέρα. Μακεδ. Οὕτως. Όρθ. Ὥσπερ οὖν ἡμεῖς, μέτοχοι τοῦ Χριστοῦ γενόμενοι, ἔχομεν τὸν Θεὸν Πα- τέρα, οὕτω καὶ ὁ Υἱός Λόγος ὢν καὶ Θεὸς. μετασχὼν αἵματος καὶ σαρκός, ἔσχε τον Πατέρα Θεόν· ὥστε λέγειν αὐτόν· . Ἐκ κοιλίας μητρός μου Θεός μου εί σύ. » Ἐκ κοιλίας δὲ μητρὸς ὁ Λόγος ἐγένετο, ότε ἡ Παρθένος ἐν γαστρὶ ἔλαβε καὶ ἔτεκε τὸν Ἐμμανουήλ, καὶ οὕτως ὑποτάσσεται μορφὴν δούλου λαθών. Μα· κεδ. Αὐτὸς λέγει· « Ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστίν.ο Ὀρθ. Καὶ τὸ « μείζων τῶν πολλαχῶς ἐστι λεγομένων ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ. Μακεδ. Καὶ τὸ « μείζων ν διὰ τὴν σάρκα λέγεις; Ὀρθ. Ιδωμεν μετά φόβου Θεοῦ τὸν νοῦν τῆς Γραφῆς, ποσαχώς λέγει τὸ μείζων. » Μακεδ. Ίδωμεν. Ορθ. Λέγει ὁ Υἱὸς ἐν Εὐαγγελίοις· ο Ο Πατὴρ, ὃς δέδωκέ μοι, μείζων πάντων ἐστὶ, καὶ οὐ δεὶς δύναται ἁρπάσαι ἐκ τῆς χειρὸς τοῦ Πατρός μου. Ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ ἓν ἐσμεν. » Καὶ περὶ τοῦ Ἡσαν εἴρηται· "Οτι ὁ μείζων δουλεύσει τῷ ἐλάττονι, καὶ, • Μείζων ἦν ὁ Σαούλ τῶν πάντων ἀνθρώπων· » και, « Ἡ ἀγάπη μείζων πάντων ἐστί· ν καὶ, ο Ο κόκκος τοῦ σινάπεως, ὅταν αὐξηθῇ, μείζων πάντων τῶν λα χάνων γίνεται. » Γέγραπται ταῦτα, ἢ οὐ; Μακεδ. Γέγραπται. Ορθ. Οὕτως οὖν λέγεις τὸν Ἡσαῦ τοῦ Ἰακὼβ μείζονα, ὡς τὸν Σαούλ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων. ὡς τὴν ἀγάπην τῆς ἐλπίδος καὶ πίστεω;; Μακεδ. 15. Ορθ. Εὖ λέγεις. Ὁ γὰρ Σαούλ μεγέθει τοῦ σώματος 48-51. ΧΧ 17. • S. ATHANASIUS. - DUBIA. audias hominibus quoque subjectum fuisse, homi- num natura inferiorem illum statues?. Maced. Ubi scriptum est, quod hominibus quoque subjectus fuerit? Orth. Homo erat Maria, erat et Joseph, al- que iis, ut in Evangeliis scriptum est, subjectus fuit. Cum enim invenissent illum in templo, ait evangelista, dixerunt : « Fili, quid fecisti nobis sic ? Ecce pater tuus et ego dolentes quærebamus te. Et ait ad illos : Quid est quod me quærebatis ? Nescie- batis quia in domo Patris mei oportet ne esse? et venit Nazareth, et erat subditus illis 95?, llle igitur Unigenitus Dei, ille Salvator mundi inferior scilicet erat Josepho et Maria? Maced. Nequaquam, absit ! Orth. Consimili modo etsi Patri subjectus esse le- gatur, non tamen deprimitur secundum naturam : sed ut Filius, cui servi formam sumere placuit, subjectionem quoque servilis formæ sumpsit; nam in hac cum esset, Mariæ fuit subjectus. Maced. At ipse Patrem vocavit Deum suum. Quomodo igitur potest una esse utriusque natura? Orth. Filius Dei num Deus natura et homo per assumptionem car- nis est, necne? Maced. Est. Orth. Igitur ratione deitatis Deus ipsius Pater est, ratione vero humani- tatis, Deus. Maced. Ego utriusque nature Deum ipsum dico. Orth. Memento illius dicti : « Vado ad Patrem meum et Patrem vestrum, Deum meum et Deum vestrum ". Nonne hæc ita se habent? Ma- ced. Ita sane. Orih. Sic igitur Pater ejus est quem- admodum et noster ? Maced. Non. Orth. Sed ipsius quidem natura: noster vero gratia. Christi enim participes facti, inventi sumus prope, qui procul aberamus natura, adeo ut Deus Pater noster dica- tur. Maced. Sic est. Orth. Quemadmodum igitur nos Christi participes facti, Patrem habemus Deuin: ita Filius quoque Verbum et Deus, cum sanguinis et carnis nostræ factus sit particeps, Patrem habet Deum, ita ut dixerit : « De ventre matris meæ Deus meus es tu ". De ventre autem matris Verbum factum est, quando Virgo concepit et peperit Em- manuelem atque hoc modo subjicitur forma servi accepta. Maced. Ipse ait : « Pater meus major me est ". » Orth. Vocabulum . major > multimodis in Scriptura divina accipitur. Maced. Etiamne ad car- hem hanc vocem major refers? Orth. Videamus cum timore Dei, quæ divine Scripturæ mens sit, quot modis vocem . major, usurpet. Maced. Videa- mnus. Orth. In Evangelio Filius ait: Pater, qui dedit mihi, major omnibus est, et nemo potest ra- pere de manu Patris mei. Ego et Pater unum su- mus". Et de Esau dictum est : « Quia major ser- viet minori '. . Eι : « Major erat Saul omnibus lo- minibus³. › Et : ‹ Major omnibus est charitas ³. Et : ‹ Granum sinapi cum creverit majus est omni- bus oleribus t. Seripta sunt lec, necne? Maced. Scripta sunt. Orth. Siccine ergo Esau Jacobo ma- jorem dicis, quemadmodum Saulem aliis homi- , • C – vs Joan. Psal. xxi, 11. ** Joan. xiv, 28. Cor. Iull, 13. * Luc. xil, 19. or Luc. 1, Gen. xxv, 23. ' I Reg. x, 23. » Joan. X, 29, 30.

Α ὑπετάγη ὁ Θεὸς Λόγος, ἄρα καὶ τῶν ἀνθρώπων ἐλάτ Β τονα θήσεις τῇ φύσει; Μακεδ. Που γέγραπται, ὅτι καὶ ἀνθρώποις ὑπετάγη; Όρθ. "Ανθρωπος ἦν ἡ Μα- ρία καὶ ὁ Ἰωσήφ, καὶ ὑπετάγη αὐτοῖς, ὡς ἐν Εὐαγγε λίοις γέγραπται. Εὑρόντες γὰρ αὐτὸν, φησίν, ἐν τῷ ἱερῷ, ἔλεγον αὐτῷ· « Τέκνον, τί ἐποίησας ἡμῖν οὖ- τως ; Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ ὁ πατήρ σου ἐζητοῦμέν σε. Ὁ δὲ εἶπε· Τί ὅτι ἐζητεῖτέ με ; Οὐκ ᾔδειτε, ὅτι ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Πατρός μου δεν με εἶναι; καὶ κατῆλθεν εἰς Να ζαρέτ, καὶ ἦν ὑποτασσόμενος αὐτοῖς. » 'Αρα καὶ τοῦ Ἰωσὴν καὶ τῆς Μαρίας ὑποδεέστερος ἦν ὁ Μονογε νὴς τοῦ Θεοῦ, ὁ Σωτὴρ τοῦ κόσμου; Μακεδ. Οὐχὶ, μὴ γένοιτο ! Ὀρθ. Οὕτω, κἂν ὑποτάσσεσθαι λέγηται τῷ Πατρὶ, οὐκ ἐλαττονται τὴν φύσιν· ἀλλ' ὡς Υϊό; μορφὴν δούλου εὐδοκήσας λαβεῖν, καὶ τὴν ὑποταγὴν ἔλαβε τῆς δουλικῆς μορφῆς. Ἐν γὰρ ταύτῃ ὤν, καὶ τῇ Μαρία ὑπετάγη. Μακεδ. Αὐτὸς εἶπε θεὸν ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα. Καὶ πῶς δύναται ἡ αὐτὴ φύσις εἶναι; Ὀρθ. Ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Θεός ἐστι τῇ φύσει, καὶ ἄνθρω πος τῇ προσλήψει τῆς σαρκὸς ἢ οὐ; Μακεδ. Ναί. Ορθ. Οὐκοῦν τῇ μὲν θεότητ: Πατὴρ αὐτοῦ ἐστιν ὁ Θεὸς, τῇ δὲ ἀνθρωπότητι,Θεός. Μακεδ. Ἐγὼ τοῦ συνάμ φοτέρου αὐτὸν Θεὸν λέγω. Ορθ. Αναμνήσθητι τοῦ ἐν τοῦ τοῦ λέγοντος οὕτως· . Πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα μου καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου καὶ Θεὸν ὑμῶν. • Η οὐχ οὕτως; Μακεδ. Οὕτως. Ορθ. Ού- τως οὖν ἐστιν αὐτοῦ Πατὴρ ὡς καὶ ἡμῶν; Μακεδ. Οὐκ. Ορθ. Αλλ' αὐτοῦ μὲν φύσει, ἡμῶν δὲ χάριτι ; Μέτοχοι γὰρ γενόμενοι τοῦ Χριστοῦ, εὑρέθημεν ἐγγὺς οἱ μακρὰν τῇ φύσει, ὥστε χρηματίζειν ἡμῶν τὸν Θεὸν Πατέρα. Μακεδ. Οὕτως. Όρθ. Ὥσπερ οὖν ἡμεῖς, μέτοχοι τοῦ Χριστοῦ γενόμενοι, ἔχομεν τὸν Θεὸν Πα- τέρα, οὕτω καὶ ὁ Υἱός Λόγος ὢν καὶ Θεὸς. μετασχὼν αἵματος καὶ σαρκός, ἔσχε τον Πατέρα Θεόν· ὥστε λέγειν αὐτόν· . Ἐκ κοιλίας μητρός μου Θεός μου εί σύ. » Ἐκ κοιλίας δὲ μητρὸς ὁ Λόγος ἐγένετο, ότε ἡ Παρθένος ἐν γαστρὶ ἔλαβε καὶ ἔτεκε τὸν Ἐμμανουήλ, καὶ οὕτως ὑποτάσσεται μορφὴν δούλου λαθών. Μα· κεδ. Αὐτὸς λέγει· « Ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστίν.ο Ὀρθ. Καὶ τὸ « μείζων τῶν πολλαχῶς ἐστι λεγομένων ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ. Μακεδ. Καὶ τὸ « μείζων ν διὰ τὴν σάρκα λέγεις; Ὀρθ. Ιδωμεν μετά φόβου Θεοῦ τὸν νοῦν τῆς Γραφῆς, ποσαχώς λέγει τὸ μείζων. » Μακεδ. Ίδωμεν. Ορθ. Λέγει ὁ Υἱὸς ἐν Εὐαγγελίοις· ο Ο Πατὴρ, ὃς δέδωκέ μοι, μείζων πάντων ἐστὶ, καὶ οὐ δεὶς δύναται ἁρπάσαι ἐκ τῆς χειρὸς τοῦ Πατρός μου. Ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ ἓν ἐσμεν. » Καὶ περὶ τοῦ Ἡσαν εἴρηται· "Οτι ὁ μείζων δουλεύσει τῷ ἐλάττονι, καὶ, • Μείζων ἦν ὁ Σαούλ τῶν πάντων ἀνθρώπων· » και, « Ἡ ἀγάπη μείζων πάντων ἐστί· ν καὶ, ο Ο κόκκος τοῦ σινάπεως, ὅταν αὐξηθῇ, μείζων πάντων τῶν λα χάνων γίνεται. » Γέγραπται ταῦτα, ἢ οὐ; Μακεδ. Γέγραπται. Ορθ. Οὕτως οὖν λέγεις τὸν Ἡσαῦ τοῦ Ἰακὼβ μείζονα, ὡς τὸν Σαούλ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων. ὡς τὴν ἀγάπην τῆς ἐλπίδος καὶ πίστεω;; Μακεδ. 15. Ορθ. Εὖ λέγεις. Ὁ γὰρ Σαούλ μεγέθει τοῦ σώματος 48-51. ΧΧ 17. • S. ATHANASIUS. - DUBIA. audias hominibus quoque subjectum fuisse, homi- num natura inferiorem illum statues?. Maced. Ubi scriptum est, quod hominibus quoque subjectus fuerit? Orth. Homo erat Maria, erat et Joseph, al- que iis, ut in Evangeliis scriptum est, subjectus fuit. Cum enim invenissent illum in templo, ait evangelista, dixerunt : « Fili, quid fecisti nobis sic ? Ecce pater tuus et ego dolentes quærebamus te. Et ait ad illos : Quid est quod me quærebatis ? Nescie- batis quia in domo Patris mei oportet ne esse? et venit Nazareth, et erat subditus illis 95?, llle igitur Unigenitus Dei, ille Salvator mundi inferior scilicet erat Josepho et Maria? Maced. Nequaquam, absit ! Orth. Consimili modo etsi Patri subjectus esse le- gatur, non tamen deprimitur secundum naturam : sed ut Filius, cui servi formam sumere placuit, subjectionem quoque servilis formæ sumpsit; nam in hac cum esset, Mariæ fuit subjectus. Maced. At ipse Patrem vocavit Deum suum. Quomodo igitur potest una esse utriusque natura? Orth. Filius Dei num Deus natura et homo per assumptionem car- nis est, necne? Maced. Est. Orth. Igitur ratione deitatis Deus ipsius Pater est, ratione vero humani- tatis, Deus. Maced. Ego utriusque nature Deum ipsum dico. Orth. Memento illius dicti : « Vado ad Patrem meum et Patrem vestrum, Deum meum et Deum vestrum ". Nonne hæc ita se habent? Ma- ced. Ita sane. Orih. Sic igitur Pater ejus est quem- admodum et noster ? Maced. Non. Orth. Sed ipsius quidem natura: noster vero gratia. Christi enim participes facti, inventi sumus prope, qui procul aberamus natura, adeo ut Deus Pater noster dica- tur. Maced. Sic est. Orth. Quemadmodum igitur nos Christi participes facti, Patrem habemus Deuin: ita Filius quoque Verbum et Deus, cum sanguinis et carnis nostræ factus sit particeps, Patrem habet Deum, ita ut dixerit : « De ventre matris meæ Deus meus es tu ". De ventre autem matris Verbum factum est, quando Virgo concepit et peperit Em- manuelem atque hoc modo subjicitur forma servi accepta. Maced. Ipse ait : « Pater meus major me est ". » Orth. Vocabulum . major > multimodis in Scriptura divina accipitur. Maced. Etiamne ad car- hem hanc vocem major refers? Orth. Videamus cum timore Dei, quæ divine Scripturæ mens sit, quot modis vocem . major, usurpet. Maced. Videa- mnus. Orth. In Evangelio Filius ait: Pater, qui dedit mihi, major omnibus est, et nemo potest ra- pere de manu Patris mei. Ego et Pater unum su- mus". Et de Esau dictum est : « Quia major ser- viet minori '. . Eι : « Major erat Saul omnibus lo- minibus³. › Et : ‹ Major omnibus est charitas ³. Et : ‹ Granum sinapi cum creverit majus est omni- bus oleribus t. Seripta sunt lec, necne? Maced. Scripta sunt. Orth. Siccine ergo Esau Jacobo ma- jorem dicis, quemadmodum Saulem aliis homi- , • C – vs Joan. Psal. xxi, 11. ** Joan. xiv, 28. Cor. Iull, 13. * Luc. xil, 19. or Luc. 1, Gen. xxv, 23. ' I Reg. x, 23. » Joan. X, 29, 30.

μείζων ἐλέχθη τῶν ἄλλων ἀνθρώπων· ἡ δὲ ἀγάπη Μα Β Μa- τῆς ἐλπίδος καὶ τῆς πίστεως μείζων ἐλέχθη, ὡς τῆς τῶν ἄλλων ἀρετῶν ἐπιδόσεως αἰτία οὖσα· ἀγαπή- σαντες γὰρ πιστεύομεν, πιστεύσαντες δὲ ἐλπίζομεν. Μακεδ. Καὶ τοῦτο δέχομαι. Ὀρθ. Οὕτως οὖν λέγεις τὸν Πατέρα μείζονα πάντων, ὡς τὴν ἀγάπην τῆς ἐλ- πίδος τῇ ποιότητι, ἢ ὡς τὸν Ἡσαν, τοῦ Ἰακὼβ τῷ χρόνῳ, ἢ ὡς τὸν Σαούλ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων τῷ μεγέθει; Μακεδ. Ο. Ο γὰρ Πατὴρ ἀσυγκρίτω ὑπεροχῇ μείζων πάντων ἐστίν. Ὀρθ. Οὐκοῦν, εἰ ἀσυγκρίτῳ ὑπεροχῇ μείζων πάντων ἐστὶν ὁ Πατήρ, οὔτε ὡς Ἡσαῦ τοῦ Ἰακώβ τῷ χρόνῳ, οὔτε ὡς ὁ Σαούλ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων τῷ μεγέθει, οὔτε ὡς ἡ ἀγάπη τῆς πίστεως καὶ ἐλπίδος τῇ ποιότητι. Μακεδ. Πῶς δέ; Όρθ. Ὅτι ὁ ἀσυγκρίτῳ ὑπεροχῇ μείζων πάντων ῶν, ὁμοίως καὶ ὡσαύτως μείζων πάντων ἐστὶ, καὶ οὐ τοῦ μὲν πλεῖον, τοῦ δὲ ἔλαττον. Μακεδ. ᾿Αληθῶς λέ- γεις. Ορθ. Ωσαύτως οὖν λέγεις μείζονα τοῦ Υἱοῦ τὸν Πατέρα καὶ τῶν ἵππων, καὶ τῶν κυνῶν, καὶ πάντων ἀλόγων ζώων, καὶ τῆς ἀναισθήτου ύλης; Μακεδ. Ούχ, μὴ γένοιτο! Ὀρθ. Οὐκ ἄρα πάντων ἀσυγκρίτῳ ὑπεροχῇ μείζων ἐστί. Τοῦ γὰρ Υἱοῦ ὡς Πατήρ Υιού. Μακεδ. Συγκρίτω; ἄρα. Ὀρθ. Εἶπον ὡς Πατὴρ Υἱοῦ. Υπερέχων γὰρ τῶν ἄλλων ἀσυγκρίτῳ ὑπεροχῇ, οὐ τοῦ Υἱοῦ μείζων ἐστὶν ἀσυγκρίτῳ ὑπερ- οχῇ, ἀλλ' ὡς Πατὴρ Υἱοῦ. Εἰ δὲ οὐκ ἀσυγκρίτῳ ὑπεροχῇ μείζων αὐτοῦ ἐστιν, οὐ φύσει μείζων· οὐ γὰρ ἀσύγκριτος. Εἰ δὲ οὐ τῇ φύσει μείζων, οὐδὲ τῷ μεγέθει· ἀμεγέθης γάρ· οὐδὲ τῷ χρόνῳ· ἄχρονος γάρ· οὐδὲ τῇ ποιότητι· ἄποιος" γάρ. Οὐκ ἄρα ἄλλῳ τινὶ μείζονα ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα λέγει, ἀλλ᾽ ἢ ὡς Υἱὸς μορφὴν Φούλου λαβὼν καὶ τιμῶν τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα. Μακεδ. Τοῦτο δέχομαι. Ὀρθ. Ἡ αὐτὴ ἄρα φύσις ἐστὶ Πατρός καὶ Υἱοῦ· ἐπειδὴ μὴ ἀσυγκρίτῳ ὑπεροχῇ μείζω ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα λέγει. Οὐδὲ γὰρ ἂν εἴη Υἱὸς μὴ τὴν αὐτ τὴν φύσιν ἔχων. Εἰ δὲ τοῦτο, οὐκ ἄρα τῇ φύσει υπου τάσσεται, ἀλλ' ὡς Υἱὸς μορφὴν δούλου λαβών. δὲ τοῦ Πνεύματος οὐ καλῶς. Κἂν γὰρ μὴ ᾖ κτιστὸν τὸ Πνεῦμα, ἀλλὰ γενητόν ἐστι. Πάντα γὰρ διὰ τοῦ Υἱοῦ ἐγένοντο. Εἰ δὲ πάντα, δηλονότι καὶ τὸ Πνεῦμα. Ορθ. Εἰ γενητόν ἐστι, καὶ κτιστόν ἐστιν. Εἰ γὰρ τὸ γενητὸν οὐκ ἔστι κτιστὸν, πάντα δὲ δι' αὐτοῦ ἐγέ νετο· οὐδὲ τὰ πάντα κτιστά. Εἰ δὲ τοῦτο, πῶς νοήσω μεν τὸ παρὰ τῷ Παύλῳ εἰρημένον· « Τὰ πάντα ἐν αὐτῷ ἔκτισται ; » Μακεδ. Αλλ' οὐ πάντα ὁμότιμά εἰσιν. Ορθ. Κἂν μὴ ὦσιν ὁμότιμα, ἀλλ' ὅμως τὰ πάντα κτίσματά εἰσι. Κτίσμα δὲ κτίσματος οὐδὲν διαφέρει, ή κτίσμα ἐστί. Μακεδ. Οὐδὲν διαφέρει ὁ Γαβριὴλ τοῦ ἵππου, ἢ καὶ ἑτέρου τινὸς τῶν ἀλόγων; Ὀρθ. Η κτίσμα ἐστὶν, οὐδὲν διαφέρει· ᾗ δὲ ἄγγελος, πνεῦμα λειτουργικὸν, εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενον, οὐ τῶν ἀλόγων μόνον, ἀλλὰ καὶ ἡμῶν τῶν ἀνθρώπων, 16. • CONTRA MACEDON. DIALOGUS I. A nibus, quemadmodum dilectionem spe et fide? ced. Non. Orth. Recte dicis. Saul enim statura cor poris aliis hominibus major dictus fuit : dilectio vero fide et spe major dicta est, ut quæ incre- menti aliarum virtutum causa sit : cum enim dili- gimus, credimus; cum credimus, speramus. ced. Et hoc admitto. Orth. Siccine igitur Patrem majorem omnibus dicis, quemadmodum dilectionem spe, qualitate : aut quemadmodum Esau Jacobo, tempore : aut quemadmodum Saulem aliis homini- bus, statura? Maced. Non. Etenim Pater incompa- rabili excellentia omnibus major est. Orih. Si igitur incomparabili excellentia major omnibus est Pater : neque tempore, ut Esau Jacobo, neque statura, ut Saul aliis hominibus, neque qualitate, ut dilectio fide et spe c major omnibus est. » Maced. Quomodo ergo? Orth. Nam qui incomparabili excel- lentia omnibus major est, simili codemque plane modo omnibus est major, nec magis illo, minus alio. Maced. Vere dicis. Orth. Eodemne igitur mo- do dicis Patrem majorem esse Filio, quo equis, quo canibus, quo omnibus brutis animalibus, quo denique insensibili materia? Maced. Ne- quaquam, absit hoc! Orth. Non igitur omnibus incomparabili excellentia major est. Filio enim major est ut Pater Filii. Maced. Comparative igi- tur. Orth. Dixi, ut Pater Filii. Cum enim alios in- comparabili excellentia superet, non tamen Fiio major est excellentia incomparabili, sed ut Pater Filii. Quod si excellentia incomparabili major eo Ron est, non est major natura : non enim per com parationem. Si vero non major natura, ergo nec magnitudine, expers enim est magnitudinis; nec tempore, tempore enim nullo comprehenditur ; de- nique nec qualitate, expers enim est qualitatis. Quare nulla alia in re majorem seipso Patrem dicit, quam quod Filius ipse sit, qui formam servi sum- psit, et suum ipsius Patrem honorat. Maced. Hoc admitto. Orth. Eadem igitur est Patris et Filii na- tura : quandoquidem non incomparabili excellentia Patrem majorem seipso dicit. Neque enim Filius esset, nisi naturam haberet eamdem. Quod si ita est, non igitur natura subjicitur, sed ut Filius for- ina serri assumpta. Coloss. 1, – C ris: sed de Spiritu non item. Etsi enim Spiritus creatus non fuerit, 'factus tamen fuit. Omnia enim per Filium facta sunt. Si autem omnia, utique et Spiritus. Orth. Si factus est, creatus quoque est, Si enim quod factum, creatum non est, et omnia per ipsum facta sunt, sane creata omnia non sunt. Quod si ita est, quomodo intelligemus dictum illud Pauli : « Omnia in ipso creata sunt *?, Maced. Sed non omnia pari in honore habentur. Orth. Etsi non pari habeantur honore, omnia tamen creata sunt. Creatura autem a creatura nihil differt, quatenus creatura est. Maced. Nibil igitur differt Gabriel ab equo, aut ab alio quodam bruto animante? Orth. Quatenus creatura est, nihil differt; quatenus vera angelus, spiritus administratorius ad ministerium 20. Μακεδ. Περὶ μὲν τοῦ Υἱοῦ καλῶς λέγεις· περὶ 20. Maced. Praeclare tu quidem de Filio disse

μείζων ἐλέχθη τῶν ἄλλων ἀνθρώπων· ἡ δὲ ἀγάπη Μα Β Μa- τῆς ἐλπίδος καὶ τῆς πίστεως μείζων ἐλέχθη, ὡς τῆς τῶν ἄλλων ἀρετῶν ἐπιδόσεως αἰτία οὖσα· ἀγαπή- σαντες γὰρ πιστεύομεν, πιστεύσαντες δὲ ἐλπίζομεν. Μακεδ. Καὶ τοῦτο δέχομαι. Ὀρθ. Οὕτως οὖν λέγεις τὸν Πατέρα μείζονα πάντων, ὡς τὴν ἀγάπην τῆς ἐλ- πίδος τῇ ποιότητι, ἢ ὡς τὸν Ἡσαν, τοῦ Ἰακὼβ τῷ χρόνῳ, ἢ ὡς τὸν Σαούλ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων τῷ μεγέθει; Μακεδ. Ο. Ο γὰρ Πατὴρ ἀσυγκρίτω ὑπεροχῇ μείζων πάντων ἐστίν. Ὀρθ. Οὐκοῦν, εἰ ἀσυγκρίτῳ ὑπεροχῇ μείζων πάντων ἐστὶν ὁ Πατήρ, οὔτε ὡς Ἡσαῦ τοῦ Ἰακώβ τῷ χρόνῳ, οὔτε ὡς ὁ Σαούλ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων τῷ μεγέθει, οὔτε ὡς ἡ ἀγάπη τῆς πίστεως καὶ ἐλπίδος τῇ ποιότητι. Μακεδ. Πῶς δέ; Όρθ. Ὅτι ὁ ἀσυγκρίτῳ ὑπεροχῇ μείζων πάντων ῶν, ὁμοίως καὶ ὡσαύτως μείζων πάντων ἐστὶ, καὶ οὐ τοῦ μὲν πλεῖον, τοῦ δὲ ἔλαττον. Μακεδ. ᾿Αληθῶς λέ- γεις. Ορθ. Ωσαύτως οὖν λέγεις μείζονα τοῦ Υἱοῦ τὸν Πατέρα καὶ τῶν ἵππων, καὶ τῶν κυνῶν, καὶ πάντων ἀλόγων ζώων, καὶ τῆς ἀναισθήτου ύλης; Μακεδ. Ούχ, μὴ γένοιτο! Ὀρθ. Οὐκ ἄρα πάντων ἀσυγκρίτῳ ὑπεροχῇ μείζων ἐστί. Τοῦ γὰρ Υἱοῦ ὡς Πατήρ Υιού. Μακεδ. Συγκρίτω; ἄρα. Ὀρθ. Εἶπον ὡς Πατὴρ Υἱοῦ. Υπερέχων γὰρ τῶν ἄλλων ἀσυγκρίτῳ ὑπεροχῇ, οὐ τοῦ Υἱοῦ μείζων ἐστὶν ἀσυγκρίτῳ ὑπερ- οχῇ, ἀλλ' ὡς Πατὴρ Υἱοῦ. Εἰ δὲ οὐκ ἀσυγκρίτῳ ὑπεροχῇ μείζων αὐτοῦ ἐστιν, οὐ φύσει μείζων· οὐ γὰρ ἀσύγκριτος. Εἰ δὲ οὐ τῇ φύσει μείζων, οὐδὲ τῷ μεγέθει· ἀμεγέθης γάρ· οὐδὲ τῷ χρόνῳ· ἄχρονος γάρ· οὐδὲ τῇ ποιότητι· ἄποιος" γάρ. Οὐκ ἄρα ἄλλῳ τινὶ μείζονα ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα λέγει, ἀλλ᾽ ἢ ὡς Υἱὸς μορφὴν Φούλου λαβὼν καὶ τιμῶν τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα. Μακεδ. Τοῦτο δέχομαι. Ὀρθ. Ἡ αὐτὴ ἄρα φύσις ἐστὶ Πατρός καὶ Υἱοῦ· ἐπειδὴ μὴ ἀσυγκρίτῳ ὑπεροχῇ μείζω ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα λέγει. Οὐδὲ γὰρ ἂν εἴη Υἱὸς μὴ τὴν αὐτ τὴν φύσιν ἔχων. Εἰ δὲ τοῦτο, οὐκ ἄρα τῇ φύσει υπου τάσσεται, ἀλλ' ὡς Υἱὸς μορφὴν δούλου λαβών. δὲ τοῦ Πνεύματος οὐ καλῶς. Κἂν γὰρ μὴ ᾖ κτιστὸν τὸ Πνεῦμα, ἀλλὰ γενητόν ἐστι. Πάντα γὰρ διὰ τοῦ Υἱοῦ ἐγένοντο. Εἰ δὲ πάντα, δηλονότι καὶ τὸ Πνεῦμα. Ορθ. Εἰ γενητόν ἐστι, καὶ κτιστόν ἐστιν. Εἰ γὰρ τὸ γενητὸν οὐκ ἔστι κτιστὸν, πάντα δὲ δι' αὐτοῦ ἐγέ νετο· οὐδὲ τὰ πάντα κτιστά. Εἰ δὲ τοῦτο, πῶς νοήσω μεν τὸ παρὰ τῷ Παύλῳ εἰρημένον· « Τὰ πάντα ἐν αὐτῷ ἔκτισται ; » Μακεδ. Αλλ' οὐ πάντα ὁμότιμά εἰσιν. Ορθ. Κἂν μὴ ὦσιν ὁμότιμα, ἀλλ' ὅμως τὰ πάντα κτίσματά εἰσι. Κτίσμα δὲ κτίσματος οὐδὲν διαφέρει, ή κτίσμα ἐστί. Μακεδ. Οὐδὲν διαφέρει ὁ Γαβριὴλ τοῦ ἵππου, ἢ καὶ ἑτέρου τινὸς τῶν ἀλόγων; Ὀρθ. Η κτίσμα ἐστὶν, οὐδὲν διαφέρει· ᾗ δὲ ἄγγελος, πνεῦμα λειτουργικὸν, εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενον, οὐ τῶν ἀλόγων μόνον, ἀλλὰ καὶ ἡμῶν τῶν ἀνθρώπων, 16. • CONTRA MACEDON. DIALOGUS I. A nibus, quemadmodum dilectionem spe et fide? ced. Non. Orth. Recte dicis. Saul enim statura cor poris aliis hominibus major dictus fuit : dilectio vero fide et spe major dicta est, ut quæ incre- menti aliarum virtutum causa sit : cum enim dili- gimus, credimus; cum credimus, speramus. ced. Et hoc admitto. Orth. Siccine igitur Patrem majorem omnibus dicis, quemadmodum dilectionem spe, qualitate : aut quemadmodum Esau Jacobo, tempore : aut quemadmodum Saulem aliis homini- bus, statura? Maced. Non. Etenim Pater incompa- rabili excellentia omnibus major est. Orih. Si igitur incomparabili excellentia major omnibus est Pater : neque tempore, ut Esau Jacobo, neque statura, ut Saul aliis hominibus, neque qualitate, ut dilectio fide et spe c major omnibus est. » Maced. Quomodo ergo? Orth. Nam qui incomparabili excel- lentia omnibus major est, simili codemque plane modo omnibus est major, nec magis illo, minus alio. Maced. Vere dicis. Orth. Eodemne igitur mo- do dicis Patrem majorem esse Filio, quo equis, quo canibus, quo omnibus brutis animalibus, quo denique insensibili materia? Maced. Ne- quaquam, absit hoc! Orth. Non igitur omnibus incomparabili excellentia major est. Filio enim major est ut Pater Filii. Maced. Comparative igi- tur. Orth. Dixi, ut Pater Filii. Cum enim alios in- comparabili excellentia superet, non tamen Fiio major est excellentia incomparabili, sed ut Pater Filii. Quod si excellentia incomparabili major eo Ron est, non est major natura : non enim per com parationem. Si vero non major natura, ergo nec magnitudine, expers enim est magnitudinis; nec tempore, tempore enim nullo comprehenditur ; de- nique nec qualitate, expers enim est qualitatis. Quare nulla alia in re majorem seipso Patrem dicit, quam quod Filius ipse sit, qui formam servi sum- psit, et suum ipsius Patrem honorat. Maced. Hoc admitto. Orth. Eadem igitur est Patris et Filii na- tura : quandoquidem non incomparabili excellentia Patrem majorem seipso dicit. Neque enim Filius esset, nisi naturam haberet eamdem. Quod si ita est, non igitur natura subjicitur, sed ut Filius for- ina serri assumpta. Coloss. 1, – C ris: sed de Spiritu non item. Etsi enim Spiritus creatus non fuerit, 'factus tamen fuit. Omnia enim per Filium facta sunt. Si autem omnia, utique et Spiritus. Orth. Si factus est, creatus quoque est, Si enim quod factum, creatum non est, et omnia per ipsum facta sunt, sane creata omnia non sunt. Quod si ita est, quomodo intelligemus dictum illud Pauli : « Omnia in ipso creata sunt *?, Maced. Sed non omnia pari in honore habentur. Orth. Etsi non pari habeantur honore, omnia tamen creata sunt. Creatura autem a creatura nihil differt, quatenus creatura est. Maced. Nibil igitur differt Gabriel ab equo, aut ab alio quodam bruto animante? Orth. Quatenus creatura est, nihil differt; quatenus vera angelus, spiritus administratorius ad ministerium 20. Μακεδ. Περὶ μὲν τοῦ Υἱοῦ καλῶς λέγεις· περὶ 20. Maced. Praeclare tu quidem de Filio disse

καὶ τῶν ἀγγέλων, ἀρχάγγελος ὤν. Καὶ γὰρ ἄφθαλ- μὲς τῶν ἄλλων μελῶν τοῦ σώματος τιμιώτερός ἐστιν, ᾗ ὀφθαλμός ἐστιν· ἀλλ᾽ οὐχὶ σῶμά ἐστι. Μακεδ. Ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι ἐκ τοῦ Θεοῦ διὰ τοῦ Υἱοῦ ἔχει τὴ εἶναι. ᾿Ορθ. Τὰ γὰρ ἄλλα, οὐκ ἐκ τοῦ Θεοῦ διὰ τοῦ Υἱοῦ ἔχοντα τὸ εἶναι, κτίσματά εἰσι; Μακεδ. Ναί. Ορθ. Κτίσμα ἄρα καὶ τὸ Πνεῦμα. Μακεδ. Οὐ λέγω κτίσμα, ἐπειδὴ οὐ γέγραπται. Ορθ. Μὴ γενητὸν λέγε, ἐπειδὴ ἐκ παραλλήλου αὐτὸ σημαινόμενόν ἐστι. Μακεδ. Αλλά, « Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, ο γέγρα πται· καὶ, « Τὰ σύμπαντα δοῦλα σά, ο γέγραπται. Ορθ. Δοῦλον οὖν λέγεις τὸ Πνεῦμα ; Μακεδ. Μὴ γέ- νοιτο! 'Ορθ. Οὐκ ἄρα μετὰ τῶν πάντων συναριθμεί ται. Μακεδ. Τρία οὖν ἀγένητα λέγεις ; 'Ορθ. 'Αλλ' οὐκ ἀναίτια, οὔτε μὴ (17) ἀπάτορα. Καὶ γὰρ εἰ ἀγένητον τὸ Πνεῦμα, ἀλλ' οὐκ ἀναίτιον· ἔχει γὰρ αἴτιον τὸν Θεόν, οὗ Πνεῦμά ἐστι. Κἂν ἀγένητος ὁ Υἱὸς, ἀλλ' οὐκ ἀπάτωρ· ἔχει γὰρ Πατέρα τὸν Θεὸν, ἐξ οὗ καὶ γεγέννηται. Ὁ δὲ Πατὴρ καὶ ἀγένητος καὶ ἀναίτιος καὶ ἀπάτωρ. Μακεδ. Οὐκ ἐγένετο οὖν τὸ Πνεῦμα διά τοῦ Υἱοῦ; Ορθ. Μὴ γένοιτο! Πῶς γὰρ ὁ Πατὴρ λέ γει τιθέναι αὐτὸ ἐπὶ τὸν Υἱόν, εἴπερ δι' αὐτοῦ ἐγέ- νετο ; Μακεδ. Που γέγραπται, ὅτι ὁ Πατὴρ ἐπὶ τὸν Υἱὸν τίθησι τὸ Πνεῦμα; Ορθ. . Ἰδοὺ ὁ Παῖς μου ἀγαπητός, εἰς ὃν εὐδόκησεν ἡ ψυχή μου· θήσω το Πνεῦμά μου ἐπ' αὐτόν. » Μακεδ. Οὐ τοῦτο λέγει τὸ Πνεῦμα. Ορθ. Ἔστι γὰρ ἄλλο Πνεῦμα τοῦ Πατρό;; Μακεδ. Καὶ αὐτὸς ὁ Πατὴρ Πνεῦμά ἐστι· καὶ ὅταν λέγει, ο Θήσω τὸ Πνεῦμά μου ἐπ' αὐτὸν, ο δύναμιν αὐτοῦ λέγει. Ορθ. Οταν οὖν λέγει, « Ἐφ᾿ ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον καὶ μένον ἐπ' αὐτὸν, τὴν δύναμιν αὐτοῦ λέγει; Μακεδ. Οὔκ, ἀλλ᾽ αὐτὸ τὸ Πνεῦμα τὸν Παράκλητον λέγει. Ορθ. "Αλλο οὖν εἶπε τῷ προφήτῃ τιθέναι ἐπ' αὐτὸν, καὶ ἄλλο τῷ Ἰωάννη. Μακεδ. “Ο εἶπε τῷ Ἰωάννῃ τιθέναι ἐπ' αὐτὸν, ἔστιν ὁ Παράκλητος· ὃ δὲ εἶπε διὰ τοῦ προφήτου, τὴν δύ ναμιν τὴν ἑαυτοῦ λέγει. Ὀρθ. Δύο Πνεύματα ἔχει ὁ Θεός ; Μακεδ. Αὐτὸς ὁ Θεὸς Πνεῦμά ἐστι· λέγεται δ καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ Πνεῦμα. Ὀρθ. Ἡ δύναμις αύτη Πνεῦμα ἐνυπόστατον. Μακεδ. Ἐνυπόστατον τί ἐστιν, οὐ νοῶ· τὴν δύναμιν αὐτοῦ εἶπε τιθέναι. Ορθ. Τὴν δύναμιν αὐτοῦ, ἣν εἶπε τιθέναι, ἐνυπόστατός ἐστιν. Μακεδ. Αὐτό ἐστιν ὁ Θεός. ᾿Ορθ. Καίτοιγε εἰρηχώ; τῷ Ἰωάννῃ· « Ἐφ᾽ ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαίνων ὡσεὶ περιστερὰν, καὶ μένον ἐπ᾿ αὐτόν·, καὶ τοῦ Ἰωάννου θεασαμένου, ἐπήγαγε τὴν παρὰ τῷ προ φήτῃ σημαινομένην φωνήν· . Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, εἰς ὃν εὐδόκησεν η ψυχή μου. Ορᾶς, ὅτι αἱ αὐταὶ φωναὶ κεῖνται· ἵνα μὴ ἄλλο διὰ τοῦ προφήτου Πνεῦμα, καὶ ἄλλο τῷ Ἰωάννῃ εἰρημέν νον νοήσωμεν ; Ἔπειτα μάθε καὶ παρὰ τῷ Λουκᾷ, τί γέγραπται. Οτι, κατελθόντος τοῦ Πνεύματος καὶ μεί ναντος ἐπ' αὐτὸν, καὶ τῆς φωνῆς λεγομένης, λέγει· • Ἰησοῦς δὲ, Πνεύματος ἁγίου πλήρης, ὑπέστρεψεν ἀπὸ τοῦ Ἰορδάνου, καὶ ἤγετο ἐν τῷ Πνεύματι εἰς τὴν ἔρημον πειρασθῆναι ὑπὸ τοῦ διαβόλου. » Μακεδ. Το Πνεῦμα οὖν τὸ ἅγιον πλήρωσίς ἐστι τοῦ Χριστοῦ; μήν, S. ATHANASIUS. DUBIA. missus, non solum a brutis, sed a nobis quoque A B D C hominibus, et ab angelis, cum sit archangelus. Etenim oculus, quatenus oculus, aliis corporis membris honoratior est; corpus tamen non est. (Corpus enim nihil differt a corpore, qua est cor- pus.) Maced. Nos dicimus, Spiritum a Deo per Filiun esse suum habere. Orth. Annon cetera, quæ esse suum a Deo per Filium non habent, creaturæ sunt? Maced. Sunt.Orth. Creatura igitur est Spiritus. Maced. Non voco creaturam, quandoquidem scriptum non est. Orth. Nec factum dicito, quandoquidem idem prorsus significat. Maced. Sed scriptum est : • Omnia per ipsum facta sunt : » scriptumque : • Omnes servi tui . » Orth. Servum igitur vocas Spiritum ? Maced. Absit! Orth. Non ergo omnibus istis annumeratur. Maced. Tria igitur non facta di- cis? Orth. Sed quæ nec causa nec patre careant. Etsi enim Spiritus factus non est, causa tamen originis non caret. Causam enim habet Deum, cu- jus Spiritus est. Et licet Filius factus non sit, non tamen est sine Patre: habet enim Patrem Deum, ex quo et genitus est. Pater vero et non factus est, et nec causam, nec Patrem habet. Maced. Non igi- tur factus est Spiritus per Filium? Orth. Absit! Quomodo enim Pater illum super Filium ponere dicit, si per ipsum Filium Spiritus factus est? Maced. Ubi scriptum est, Patrem super Filium po- nėre Spiritum ? Orth. ‹ Ecce puer meus dilectus, in quem complacuit sibi anima mea : ponam super eum Spiritum meum '., Maced. Non bunc dicit Spiritum. Orth. Estue vero alius Patris Spiritus ? Maced. Pater ipse Spiritus est, et quando ait, Po- nam Spiritum meum super eum, virtutem suam intelligit. Orth. Cum ergo dicit, Super quem de- scendentem et manentem videris Spiritum super eum *, » virtutem ipsius dicit? Maccd. Non, sed Spiritum ipsum paracletum dicit. Orth. De alio igitur prophetæ locutus est, quem super eum po- siturus esset, de alio Joanni. Maced. Quem ad Joan- nem dixit se positurum super eum, is est Para- cetus is vero de quo ad prophetam locutus est, suam ipsius virtutem dicit. Orth. Duosne Spiritus babet Deus ? Maced. Deus ipse Spiritus est. Sed et virtus ejus Spiritus dicitur. Orth. Virtus hæc est Spiritus subsistens. Maced. Non intelligo quid sit subsistens : virtutem suam se positurum dixit. Orth. Virtus ejus, quam se positurum dixit, in se subsistit. Maced. Deus ipse est. Orth. Atqui, cum Joanni dixisset: « Super quem videris Spiritum descendentem, velut columbamn, et manentem su- per eum ', . eumque Joannes cum vidisset, sub- junxit a propheta significatam vocem: Hic est Filius meus dilectus, in quem sibi complacuit anima mea. Vides, ut eædem utrobique voces ponantur: ne cogitenus, alium Spiritum per pro- phetam, alium Joanni fuisse dictum. Deinde ex Luca disce quod scriptum est. Posteaquam enim • Joan. 1, 3. Isa. XIII, 1. • Joan. 1, 33. • ibid. (17') Lege ut col. 1552. ΕDIT,

καὶ τῶν ἀγγέλων, ἀρχάγγελος ὤν. Καὶ γὰρ ἄφθαλ- μὲς τῶν ἄλλων μελῶν τοῦ σώματος τιμιώτερός ἐστιν, ᾗ ὀφθαλμός ἐστιν· ἀλλ᾽ οὐχὶ σῶμά ἐστι. Μακεδ. Ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι ἐκ τοῦ Θεοῦ διὰ τοῦ Υἱοῦ ἔχει τὴ εἶναι. ᾿Ορθ. Τὰ γὰρ ἄλλα, οὐκ ἐκ τοῦ Θεοῦ διὰ τοῦ Υἱοῦ ἔχοντα τὸ εἶναι, κτίσματά εἰσι; Μακεδ. Ναί. Ορθ. Κτίσμα ἄρα καὶ τὸ Πνεῦμα. Μακεδ. Οὐ λέγω κτίσμα, ἐπειδὴ οὐ γέγραπται. Ορθ. Μὴ γενητὸν λέγε, ἐπειδὴ ἐκ παραλλήλου αὐτὸ σημαινόμενόν ἐστι. Μακεδ. Αλλά, « Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, ο γέγρα πται· καὶ, « Τὰ σύμπαντα δοῦλα σά, ο γέγραπται. Ορθ. Δοῦλον οὖν λέγεις τὸ Πνεῦμα ; Μακεδ. Μὴ γέ- νοιτο! 'Ορθ. Οὐκ ἄρα μετὰ τῶν πάντων συναριθμεί ται. Μακεδ. Τρία οὖν ἀγένητα λέγεις ; 'Ορθ. 'Αλλ' οὐκ ἀναίτια, οὔτε μὴ (17) ἀπάτορα. Καὶ γὰρ εἰ ἀγένητον τὸ Πνεῦμα, ἀλλ' οὐκ ἀναίτιον· ἔχει γὰρ αἴτιον τὸν Θεόν, οὗ Πνεῦμά ἐστι. Κἂν ἀγένητος ὁ Υἱὸς, ἀλλ' οὐκ ἀπάτωρ· ἔχει γὰρ Πατέρα τὸν Θεὸν, ἐξ οὗ καὶ γεγέννηται. Ὁ δὲ Πατὴρ καὶ ἀγένητος καὶ ἀναίτιος καὶ ἀπάτωρ. Μακεδ. Οὐκ ἐγένετο οὖν τὸ Πνεῦμα διά τοῦ Υἱοῦ; Ορθ. Μὴ γένοιτο! Πῶς γὰρ ὁ Πατὴρ λέ γει τιθέναι αὐτὸ ἐπὶ τὸν Υἱόν, εἴπερ δι' αὐτοῦ ἐγέ- νετο ; Μακεδ. Που γέγραπται, ὅτι ὁ Πατὴρ ἐπὶ τὸν Υἱὸν τίθησι τὸ Πνεῦμα; Ορθ. . Ἰδοὺ ὁ Παῖς μου ἀγαπητός, εἰς ὃν εὐδόκησεν ἡ ψυχή μου· θήσω το Πνεῦμά μου ἐπ' αὐτόν. » Μακεδ. Οὐ τοῦτο λέγει τὸ Πνεῦμα. Ορθ. Ἔστι γὰρ ἄλλο Πνεῦμα τοῦ Πατρό;; Μακεδ. Καὶ αὐτὸς ὁ Πατὴρ Πνεῦμά ἐστι· καὶ ὅταν λέγει, ο Θήσω τὸ Πνεῦμά μου ἐπ' αὐτὸν, ο δύναμιν αὐτοῦ λέγει. Ορθ. Οταν οὖν λέγει, « Ἐφ᾿ ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον καὶ μένον ἐπ' αὐτὸν, τὴν δύναμιν αὐτοῦ λέγει; Μακεδ. Οὔκ, ἀλλ᾽ αὐτὸ τὸ Πνεῦμα τὸν Παράκλητον λέγει. Ορθ. "Αλλο οὖν εἶπε τῷ προφήτῃ τιθέναι ἐπ' αὐτὸν, καὶ ἄλλο τῷ Ἰωάννη. Μακεδ. “Ο εἶπε τῷ Ἰωάννῃ τιθέναι ἐπ' αὐτὸν, ἔστιν ὁ Παράκλητος· ὃ δὲ εἶπε διὰ τοῦ προφήτου, τὴν δύ ναμιν τὴν ἑαυτοῦ λέγει. Ὀρθ. Δύο Πνεύματα ἔχει ὁ Θεός ; Μακεδ. Αὐτὸς ὁ Θεὸς Πνεῦμά ἐστι· λέγεται δ καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ Πνεῦμα. Ὀρθ. Ἡ δύναμις αύτη Πνεῦμα ἐνυπόστατον. Μακεδ. Ἐνυπόστατον τί ἐστιν, οὐ νοῶ· τὴν δύναμιν αὐτοῦ εἶπε τιθέναι. Ορθ. Τὴν δύναμιν αὐτοῦ, ἣν εἶπε τιθέναι, ἐνυπόστατός ἐστιν. Μακεδ. Αὐτό ἐστιν ὁ Θεός. ᾿Ορθ. Καίτοιγε εἰρηχώ; τῷ Ἰωάννῃ· « Ἐφ᾽ ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαίνων ὡσεὶ περιστερὰν, καὶ μένον ἐπ᾿ αὐτόν·, καὶ τοῦ Ἰωάννου θεασαμένου, ἐπήγαγε τὴν παρὰ τῷ προ φήτῃ σημαινομένην φωνήν· . Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, εἰς ὃν εὐδόκησεν η ψυχή μου. Ορᾶς, ὅτι αἱ αὐταὶ φωναὶ κεῖνται· ἵνα μὴ ἄλλο διὰ τοῦ προφήτου Πνεῦμα, καὶ ἄλλο τῷ Ἰωάννῃ εἰρημέν νον νοήσωμεν ; Ἔπειτα μάθε καὶ παρὰ τῷ Λουκᾷ, τί γέγραπται. Οτι, κατελθόντος τοῦ Πνεύματος καὶ μεί ναντος ἐπ' αὐτὸν, καὶ τῆς φωνῆς λεγομένης, λέγει· • Ἰησοῦς δὲ, Πνεύματος ἁγίου πλήρης, ὑπέστρεψεν ἀπὸ τοῦ Ἰορδάνου, καὶ ἤγετο ἐν τῷ Πνεύματι εἰς τὴν ἔρημον πειρασθῆναι ὑπὸ τοῦ διαβόλου. » Μακεδ. Το Πνεῦμα οὖν τὸ ἅγιον πλήρωσίς ἐστι τοῦ Χριστοῦ; μήν, S. ATHANASIUS. DUBIA. missus, non solum a brutis, sed a nobis quoque A B D C hominibus, et ab angelis, cum sit archangelus. Etenim oculus, quatenus oculus, aliis corporis membris honoratior est; corpus tamen non est. (Corpus enim nihil differt a corpore, qua est cor- pus.) Maced. Nos dicimus, Spiritum a Deo per Filiun esse suum habere. Orth. Annon cetera, quæ esse suum a Deo per Filium non habent, creaturæ sunt? Maced. Sunt.Orth. Creatura igitur est Spiritus. Maced. Non voco creaturam, quandoquidem scriptum non est. Orth. Nec factum dicito, quandoquidem idem prorsus significat. Maced. Sed scriptum est : • Omnia per ipsum facta sunt : » scriptumque : • Omnes servi tui . » Orth. Servum igitur vocas Spiritum ? Maced. Absit! Orth. Non ergo omnibus istis annumeratur. Maced. Tria igitur non facta di- cis? Orth. Sed quæ nec causa nec patre careant. Etsi enim Spiritus factus non est, causa tamen originis non caret. Causam enim habet Deum, cu- jus Spiritus est. Et licet Filius factus non sit, non tamen est sine Patre: habet enim Patrem Deum, ex quo et genitus est. Pater vero et non factus est, et nec causam, nec Patrem habet. Maced. Non igi- tur factus est Spiritus per Filium? Orth. Absit! Quomodo enim Pater illum super Filium ponere dicit, si per ipsum Filium Spiritus factus est? Maced. Ubi scriptum est, Patrem super Filium po- nėre Spiritum ? Orth. ‹ Ecce puer meus dilectus, in quem complacuit sibi anima mea : ponam super eum Spiritum meum '., Maced. Non bunc dicit Spiritum. Orth. Estue vero alius Patris Spiritus ? Maced. Pater ipse Spiritus est, et quando ait, Po- nam Spiritum meum super eum, virtutem suam intelligit. Orth. Cum ergo dicit, Super quem de- scendentem et manentem videris Spiritum super eum *, » virtutem ipsius dicit? Maccd. Non, sed Spiritum ipsum paracletum dicit. Orth. De alio igitur prophetæ locutus est, quem super eum po- siturus esset, de alio Joanni. Maced. Quem ad Joan- nem dixit se positurum super eum, is est Para- cetus is vero de quo ad prophetam locutus est, suam ipsius virtutem dicit. Orth. Duosne Spiritus babet Deus ? Maced. Deus ipse Spiritus est. Sed et virtus ejus Spiritus dicitur. Orth. Virtus hæc est Spiritus subsistens. Maced. Non intelligo quid sit subsistens : virtutem suam se positurum dixit. Orth. Virtus ejus, quam se positurum dixit, in se subsistit. Maced. Deus ipse est. Orth. Atqui, cum Joanni dixisset: « Super quem videris Spiritum descendentem, velut columbamn, et manentem su- per eum ', . eumque Joannes cum vidisset, sub- junxit a propheta significatam vocem: Hic est Filius meus dilectus, in quem sibi complacuit anima mea. Vides, ut eædem utrobique voces ponantur: ne cogitenus, alium Spiritum per pro- phetam, alium Joanni fuisse dictum. Deinde ex Luca disce quod scriptum est. Posteaquam enim • Joan. 1, 3. Isa. XIII, 1. • Joan. 1, 33. • ibid. (17') Lege ut col. 1552. ΕDIT,

Ορθ. Ο εὐαγγελιστής λέγει, ὅτι Ἰησοῦς ἦν πλήρης Πνεύματος ἁγίου. Μακεδ. Μείζον οὖν λέγει τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ. Ορθ. Μὴ γένοιτο ! Μακεδ. Εἰ ἐπλήρωσεν αὐτὸ τὸν Υἱὸν, εἰ ἐν τῷ Πνεύματι ἄγε ται, μεῖζον αὐτοῦ ἐστιν. Ορθ. Καὶ πάλιν λέγω, μὴ γένοιτο τοῦτο εἰπεῖν! ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐὰν ἀκούσῃς, ὅτι ὁ Υἱὸς ἐκ δεξιῶν κάθηται τοῦ Πατρὸς, οὔτε τόπον νοεῖς ἐπὶ Θεὸν, οὔτε μείζονα τὸν Υἱὸν ἡγῇ, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς ὑπερβαλλούσης τιμῆς τὸ ταυτὸν τῆς φύσεως νοεῖς· οὕτως, ἐὰν ἀκούσῃς, ὅτι ὁ Ἰησοῦς πλήρης Πνεύματος ἁγίου, μὴ ἐλλείψεως πλήρωσιν νομίσης, μήτε μεῖζον τὸ Πνεῦμα ἡγῇ· ἀλλ' ἐκ τῆς ὑπερβαλ- λούσης τιμῆς καὶ ἑνώσεως τὸ αὐτὸν τῆς φύσεως νόει ἐν τρισὶ τελείαις ὑποστάσεσιν. Ὅτι δὲ ἐπ' αὐτὸν τὸν γιόν ἐστι τὸ Πνεῦμα, ἄκουε καὶ αὐτοῦ λέγοντος τοῖς Ἰουδαίοις· ι Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ ἕνεκεν Β ἔχρισέ με· ο καὶ τοῦ Πέτρου· Οτι ἔχρισεν αὐτὸν ὁ Θεὸς Πνεύματι ἁγίῳ καὶ δυνάμει. » Μακεδ. Ἐγὼ ἀμαθῆς εἰμι, ἄγω τὸν διδάσκαλόν μου, καὶ διαλέγε- ταί σοι. Ορθ. Γένοιτό σοι τὸν εὐσεβῆ λογισμὸν λαβεῖν διδάσκαλον ! ἵνα μὴ ἀνθρώποις ἧς ἀκολουθῶν, ἀλλὰ τῷ Θεῷ τῷ εἰρηκότι· « Πορευθέντες, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. » Αμήν. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ἑτέρα διάλεξις πρὸς Μακεδονιανὸν, περὶ τοῦ, εἰ ἐφόρεσε σῶμα ἔμψυχον ὁ τοῦ Θεοῦ λό- γος (18). ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΝΟΣ. Οὐ μόνον σφάλλεσθε λέγοντες, ὅτι ὁμοούσιός ἐστιν ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, ἀλλ' ὅτι καὶ ψυχὴν εἶχε σαρκωθείς ὁ Κύριος. ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ. Οὐ μόνον εὐσεβοῦμεν λέ- γοντες, ὅτι ὁμοούσιος ἐστιν ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, ἀλλ᾽ ὅτι καὶ ψυχὴν εἶχε σαρκωθείς. Οὐδὲν δὲ μέγα ποιεῖς ἀρνούμενος τὸ ὁμοούσιον, εἰ ψυχὴν αὐτὸν ἔχειν ἀρνῃ. Τοῦτο γάρ ἐστιν ἴδιον τῶν τὸ ἑτερούσιον καὶ τὸ ἀν- όμοιον λεγόντων. Ἵνα γὰρ παθητὴν τὴν οὐσίαν τοῦ Μονογενοῦς εἴπωσιν, ἄψυχον λέγουσι, καὶ ἐκ τούτου κατασκευάζουσι τὸ ἀνόμοιον. Μακεδ. Αλλ' ἡμεῖς ἀν- ἔμοιον μὲν οὐ λέγομεν, ἄψυχον δὲ λέγομεν. Ορθ. Ομο- λογεῖς, ὅτι παρὰ τῷ θανάτῳ ήρξατο λυπεῖσθαι καὶ ἀδημονεῖν, ὡς ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ γέ- γραπται, καὶ ἐν τῷ κατὰ Μάρκον, "Ηρξατο θαμβεί σθαι καὶ ἀδημονεῖν; Μακεδ. Ναί. Όρθ. Αδη- μονεῖ δὲ καὶ ἐκθαμβεῖται θεότης τὸν θάνατον, ἢ τὸ ἄψυχον σῶμα ; Μακεδ. Δηλονότι ή θεότης σεσαρκω μένη. Ορθ. 'Ανόμοιος ἄρα ἡ τοῦ Υἱοῦ θεότης τῇ τοῦ Πατρὸς θεότητι; Μακεδ. Μη γένοιτο ! Ορθ. Εἰ ἀδημονεῖ καὶ ἐκθαμβεῖται τὸν θάνατον, πῶς δύναται ὅμοιος εἶναι καὶ ἀπαράλλακτος τῷ μήτε ἀδημονοῦντι, μήτε λυπουμένῳ, μήτε ἐκθαμβουμένῳ ; Μακεδ. Ἐπειδὴ σῶμα ἀνθρώπινον ἔσχεν, ἀδημονεῖ. CONTRA MACEDON, DIALOGUS II. A Spiritus descendit et mansit super eum, et vox su- pra dicta audita est, subjungit : c Jesus vero ple- nus Spiritu sancto, regressus est a Jordane, et du- ctus est in desertum a Spiritu, ut a diabolo tenta- retur 10. » Maced. Spiritus sanctus igilur Christum implet ac perfeit ? Orth. Evangelista ait, Jesum Spiritu sancto plenum fuisse. Maced. Majorem igi tur Filio Spiritum dicit. Orth. Absit! Maced. Si ille Filium implevit, si a Spiritu Filius agitur, major ipso est Spiritus. Orth. Iterum aio, absit ! ut hoc dicam ! Sed quemadmodum, cum audis Filium sedere ad dexteram Patris, neque locum apud Deum animo concipis, nec majorem Filium ducis, sed ex eminente honore naturæ identitatem intelligis: sic audiens Jesum plenum Spiritu sancto, non defe- cius complementum putes, nec majorem Spiritun existimes, sed ex eminente honore et unione, iden- titatem naturæ animo collige, in tribus perfectis hypostasibus. Quod vero super ipsum Filium Spi- ritus sit, audi et ipsum Judæis loquentem : « Spi- ritus Domini super me, eo quod unxerit me 11; et Petrum : « Quia unxit ipsum Deus Spiritu san- cto et virtute ***., Maced. Ego litterarum sum im- peritus, magistrum meum adducam, qui tecuni disputet. Orth. Utinam magistrum tibi accersas piam meditationem : ne homines sequaris, sed Deum, qui dixit: Euntes docele omnes gentes, baptizantes eos, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti "., Amen. C D EJUSDEM ATHANASII Disputatio alia adversus Macedonianum, de quæ- stione, an Dei Verbum corpus animatum gesta- rit? MACEDONIANUS. Non erratis tantum, quod consubstantialem Pa- tri Filium èsse dicatis: sed etiam quod Dominum incarnatum animam quoque habuisse affirmetis. ORTHODOXUS. Non modo religiose sentimus, cum Patri consubstantialem esse Filium: sed et cum eum incarnatum animam habuisse confitemur. Ne- que vero magni quid feceris consubstantialitatem negans, si animam eum habere negaveris. Hoc enim eorum est proprium, qui substantiæ diversitatem et dissimilitudinem asserunt. Ut enim substantiam Unigeniti dicant esse patibilem, inanimatam eam di- cunt, atque inde dissimilitudinem substantiæ com- miniscuntur. Maced. Nos vero dissimilitudinem sub- stantiæ non dicimus, sed anima carere dicimus. Ortn. Faterisne Christum in mortis agone cœpisse contri- stari et mastus esse, ut in Evangelio Mauthaus habet, Cœpit contristari et mæstus esse, et ut Marcus, Coepit pavere et lædere? Maced. Etiam. Orth. Utrum mæsta est et mortem pavet divinitas, 'an corpus animatum? Maced. Divinitas certe incar nata. Orth. Filii igitur divinitas dissimilis est dei- tati Patris? Maced. Absit! Orth. Si masta est et pavet mortem, quomodo similis per omnia erit ei * Matth. xxviii, 19. Luc. 19, 1, 2. us Luc. 1V, 48. Act. x, 38. (18) In titulo Dialogi Palat. habet, κεφάλαιον δεύτερον.

Ορθ. Ο εὐαγγελιστής λέγει, ὅτι Ἰησοῦς ἦν πλήρης Πνεύματος ἁγίου. Μακεδ. Μείζον οὖν λέγει τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ. Ορθ. Μὴ γένοιτο ! Μακεδ. Εἰ ἐπλήρωσεν αὐτὸ τὸν Υἱὸν, εἰ ἐν τῷ Πνεύματι ἄγε ται, μεῖζον αὐτοῦ ἐστιν. Ορθ. Καὶ πάλιν λέγω, μὴ γένοιτο τοῦτο εἰπεῖν! ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐὰν ἀκούσῃς, ὅτι ὁ Υἱὸς ἐκ δεξιῶν κάθηται τοῦ Πατρὸς, οὔτε τόπον νοεῖς ἐπὶ Θεὸν, οὔτε μείζονα τὸν Υἱὸν ἡγῇ, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς ὑπερβαλλούσης τιμῆς τὸ ταυτὸν τῆς φύσεως νοεῖς· οὕτως, ἐὰν ἀκούσῃς, ὅτι ὁ Ἰησοῦς πλήρης Πνεύματος ἁγίου, μὴ ἐλλείψεως πλήρωσιν νομίσης, μήτε μεῖζον τὸ Πνεῦμα ἡγῇ· ἀλλ' ἐκ τῆς ὑπερβαλ- λούσης τιμῆς καὶ ἑνώσεως τὸ αὐτὸν τῆς φύσεως νόει ἐν τρισὶ τελείαις ὑποστάσεσιν. Ὅτι δὲ ἐπ' αὐτὸν τὸν γιόν ἐστι τὸ Πνεῦμα, ἄκουε καὶ αὐτοῦ λέγοντος τοῖς Ἰουδαίοις· ι Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ ἕνεκεν Β ἔχρισέ με· ο καὶ τοῦ Πέτρου· Οτι ἔχρισεν αὐτὸν ὁ Θεὸς Πνεύματι ἁγίῳ καὶ δυνάμει. » Μακεδ. Ἐγὼ ἀμαθῆς εἰμι, ἄγω τὸν διδάσκαλόν μου, καὶ διαλέγε- ταί σοι. Ορθ. Γένοιτό σοι τὸν εὐσεβῆ λογισμὸν λαβεῖν διδάσκαλον ! ἵνα μὴ ἀνθρώποις ἧς ἀκολουθῶν, ἀλλὰ τῷ Θεῷ τῷ εἰρηκότι· « Πορευθέντες, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. » Αμήν. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ἑτέρα διάλεξις πρὸς Μακεδονιανὸν, περὶ τοῦ, εἰ ἐφόρεσε σῶμα ἔμψυχον ὁ τοῦ Θεοῦ λό- γος (18). ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΝΟΣ. Οὐ μόνον σφάλλεσθε λέγοντες, ὅτι ὁμοούσιός ἐστιν ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, ἀλλ' ὅτι καὶ ψυχὴν εἶχε σαρκωθείς ὁ Κύριος. ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ. Οὐ μόνον εὐσεβοῦμεν λέ- γοντες, ὅτι ὁμοούσιος ἐστιν ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, ἀλλ᾽ ὅτι καὶ ψυχὴν εἶχε σαρκωθείς. Οὐδὲν δὲ μέγα ποιεῖς ἀρνούμενος τὸ ὁμοούσιον, εἰ ψυχὴν αὐτὸν ἔχειν ἀρνῃ. Τοῦτο γάρ ἐστιν ἴδιον τῶν τὸ ἑτερούσιον καὶ τὸ ἀν- όμοιον λεγόντων. Ἵνα γὰρ παθητὴν τὴν οὐσίαν τοῦ Μονογενοῦς εἴπωσιν, ἄψυχον λέγουσι, καὶ ἐκ τούτου κατασκευάζουσι τὸ ἀνόμοιον. Μακεδ. Αλλ' ἡμεῖς ἀν- ἔμοιον μὲν οὐ λέγομεν, ἄψυχον δὲ λέγομεν. Ορθ. Ομο- λογεῖς, ὅτι παρὰ τῷ θανάτῳ ήρξατο λυπεῖσθαι καὶ ἀδημονεῖν, ὡς ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ γέ- γραπται, καὶ ἐν τῷ κατὰ Μάρκον, "Ηρξατο θαμβεί σθαι καὶ ἀδημονεῖν; Μακεδ. Ναί. Όρθ. Αδη- μονεῖ δὲ καὶ ἐκθαμβεῖται θεότης τὸν θάνατον, ἢ τὸ ἄψυχον σῶμα ; Μακεδ. Δηλονότι ή θεότης σεσαρκω μένη. Ορθ. 'Ανόμοιος ἄρα ἡ τοῦ Υἱοῦ θεότης τῇ τοῦ Πατρὸς θεότητι; Μακεδ. Μη γένοιτο ! Ορθ. Εἰ ἀδημονεῖ καὶ ἐκθαμβεῖται τὸν θάνατον, πῶς δύναται ὅμοιος εἶναι καὶ ἀπαράλλακτος τῷ μήτε ἀδημονοῦντι, μήτε λυπουμένῳ, μήτε ἐκθαμβουμένῳ ; Μακεδ. Ἐπειδὴ σῶμα ἀνθρώπινον ἔσχεν, ἀδημονεῖ. CONTRA MACEDON, DIALOGUS II. A Spiritus descendit et mansit super eum, et vox su- pra dicta audita est, subjungit : c Jesus vero ple- nus Spiritu sancto, regressus est a Jordane, et du- ctus est in desertum a Spiritu, ut a diabolo tenta- retur 10. » Maced. Spiritus sanctus igilur Christum implet ac perfeit ? Orth. Evangelista ait, Jesum Spiritu sancto plenum fuisse. Maced. Majorem igi tur Filio Spiritum dicit. Orth. Absit! Maced. Si ille Filium implevit, si a Spiritu Filius agitur, major ipso est Spiritus. Orth. Iterum aio, absit ! ut hoc dicam ! Sed quemadmodum, cum audis Filium sedere ad dexteram Patris, neque locum apud Deum animo concipis, nec majorem Filium ducis, sed ex eminente honore naturæ identitatem intelligis: sic audiens Jesum plenum Spiritu sancto, non defe- cius complementum putes, nec majorem Spiritun existimes, sed ex eminente honore et unione, iden- titatem naturæ animo collige, in tribus perfectis hypostasibus. Quod vero super ipsum Filium Spi- ritus sit, audi et ipsum Judæis loquentem : « Spi- ritus Domini super me, eo quod unxerit me 11; et Petrum : « Quia unxit ipsum Deus Spiritu san- cto et virtute ***., Maced. Ego litterarum sum im- peritus, magistrum meum adducam, qui tecuni disputet. Orth. Utinam magistrum tibi accersas piam meditationem : ne homines sequaris, sed Deum, qui dixit: Euntes docele omnes gentes, baptizantes eos, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti "., Amen. C D EJUSDEM ATHANASII Disputatio alia adversus Macedonianum, de quæ- stione, an Dei Verbum corpus animatum gesta- rit? MACEDONIANUS. Non erratis tantum, quod consubstantialem Pa- tri Filium èsse dicatis: sed etiam quod Dominum incarnatum animam quoque habuisse affirmetis. ORTHODOXUS. Non modo religiose sentimus, cum Patri consubstantialem esse Filium: sed et cum eum incarnatum animam habuisse confitemur. Ne- que vero magni quid feceris consubstantialitatem negans, si animam eum habere negaveris. Hoc enim eorum est proprium, qui substantiæ diversitatem et dissimilitudinem asserunt. Ut enim substantiam Unigeniti dicant esse patibilem, inanimatam eam di- cunt, atque inde dissimilitudinem substantiæ com- miniscuntur. Maced. Nos vero dissimilitudinem sub- stantiæ non dicimus, sed anima carere dicimus. Ortn. Faterisne Christum in mortis agone cœpisse contri- stari et mastus esse, ut in Evangelio Mauthaus habet, Cœpit contristari et mæstus esse, et ut Marcus, Coepit pavere et lædere? Maced. Etiam. Orth. Utrum mæsta est et mortem pavet divinitas, 'an corpus animatum? Maced. Divinitas certe incar nata. Orth. Filii igitur divinitas dissimilis est dei- tati Patris? Maced. Absit! Orth. Si masta est et pavet mortem, quomodo similis per omnia erit ei * Matth. xxviii, 19. Luc. 19, 1, 2. us Luc. 1V, 48. Act. x, 38. (18) In titulo Dialogi Palat. habet, κεφάλαιον δεύτερον.

Ορθ. Ο εὐαγγελιστής λέγει, ὅτι Ἰησοῦς ἦν πλήρης Πνεύματος ἁγίου. Μακεδ. Μείζον οὖν λέγει τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ. Ορθ. Μὴ γένοιτο ! Μακεδ. Εἰ ἐπλήρωσεν αὐτὸ τὸν Υἱὸν, εἰ ἐν τῷ Πνεύματι ἄγε ται, μεῖζον αὐτοῦ ἐστιν. Ορθ. Καὶ πάλιν λέγω, μὴ γένοιτο τοῦτο εἰπεῖν! ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐὰν ἀκούσῃς, ὅτι ὁ Υἱὸς ἐκ δεξιῶν κάθηται τοῦ Πατρὸς, οὔτε τόπον νοεῖς ἐπὶ Θεὸν, οὔτε μείζονα τὸν Υἱὸν ἡγῇ, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς ὑπερβαλλούσης τιμῆς τὸ ταυτὸν τῆς φύσεως νοεῖς· οὕτως, ἐὰν ἀκούσῃς, ὅτι ὁ Ἰησοῦς πλήρης Πνεύματος ἁγίου, μὴ ἐλλείψεως πλήρωσιν νομίσης, μήτε μεῖζον τὸ Πνεῦμα ἡγῇ· ἀλλ' ἐκ τῆς ὑπερβαλ- λούσης τιμῆς καὶ ἑνώσεως τὸ αὐτὸν τῆς φύσεως νόει ἐν τρισὶ τελείαις ὑποστάσεσιν. Ὅτι δὲ ἐπ' αὐτὸν τὸν γιόν ἐστι τὸ Πνεῦμα, ἄκουε καὶ αὐτοῦ λέγοντος τοῖς Ἰουδαίοις· ι Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ ἕνεκεν Β ἔχρισέ με· ο καὶ τοῦ Πέτρου· Οτι ἔχρισεν αὐτὸν ὁ Θεὸς Πνεύματι ἁγίῳ καὶ δυνάμει. » Μακεδ. Ἐγὼ ἀμαθῆς εἰμι, ἄγω τὸν διδάσκαλόν μου, καὶ διαλέγε- ταί σοι. Ορθ. Γένοιτό σοι τὸν εὐσεβῆ λογισμὸν λαβεῖν διδάσκαλον ! ἵνα μὴ ἀνθρώποις ἧς ἀκολουθῶν, ἀλλὰ τῷ Θεῷ τῷ εἰρηκότι· « Πορευθέντες, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. » Αμήν. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ἑτέρα διάλεξις πρὸς Μακεδονιανὸν, περὶ τοῦ, εἰ ἐφόρεσε σῶμα ἔμψυχον ὁ τοῦ Θεοῦ λό- γος (18). ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΝΟΣ. Οὐ μόνον σφάλλεσθε λέγοντες, ὅτι ὁμοούσιός ἐστιν ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, ἀλλ' ὅτι καὶ ψυχὴν εἶχε σαρκωθείς ὁ Κύριος. ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ. Οὐ μόνον εὐσεβοῦμεν λέ- γοντες, ὅτι ὁμοούσιος ἐστιν ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, ἀλλ᾽ ὅτι καὶ ψυχὴν εἶχε σαρκωθείς. Οὐδὲν δὲ μέγα ποιεῖς ἀρνούμενος τὸ ὁμοούσιον, εἰ ψυχὴν αὐτὸν ἔχειν ἀρνῃ. Τοῦτο γάρ ἐστιν ἴδιον τῶν τὸ ἑτερούσιον καὶ τὸ ἀν- όμοιον λεγόντων. Ἵνα γὰρ παθητὴν τὴν οὐσίαν τοῦ Μονογενοῦς εἴπωσιν, ἄψυχον λέγουσι, καὶ ἐκ τούτου κατασκευάζουσι τὸ ἀνόμοιον. Μακεδ. Αλλ' ἡμεῖς ἀν- ἔμοιον μὲν οὐ λέγομεν, ἄψυχον δὲ λέγομεν. Ορθ. Ομο- λογεῖς, ὅτι παρὰ τῷ θανάτῳ ήρξατο λυπεῖσθαι καὶ ἀδημονεῖν, ὡς ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ γέ- γραπται, καὶ ἐν τῷ κατὰ Μάρκον, "Ηρξατο θαμβεί σθαι καὶ ἀδημονεῖν; Μακεδ. Ναί. Όρθ. Αδη- μονεῖ δὲ καὶ ἐκθαμβεῖται θεότης τὸν θάνατον, ἢ τὸ ἄψυχον σῶμα ; Μακεδ. Δηλονότι ή θεότης σεσαρκω μένη. Ορθ. 'Ανόμοιος ἄρα ἡ τοῦ Υἱοῦ θεότης τῇ τοῦ Πατρὸς θεότητι; Μακεδ. Μη γένοιτο ! Ορθ. Εἰ ἀδημονεῖ καὶ ἐκθαμβεῖται τὸν θάνατον, πῶς δύναται ὅμοιος εἶναι καὶ ἀπαράλλακτος τῷ μήτε ἀδημονοῦντι, μήτε λυπουμένῳ, μήτε ἐκθαμβουμένῳ ; Μακεδ. Ἐπειδὴ σῶμα ἀνθρώπινον ἔσχεν, ἀδημονεῖ. CONTRA MACEDON, DIALOGUS II. A Spiritus descendit et mansit super eum, et vox su- pra dicta audita est, subjungit : c Jesus vero ple- nus Spiritu sancto, regressus est a Jordane, et du- ctus est in desertum a Spiritu, ut a diabolo tenta- retur 10. » Maced. Spiritus sanctus igilur Christum implet ac perfeit ? Orth. Evangelista ait, Jesum Spiritu sancto plenum fuisse. Maced. Majorem igi tur Filio Spiritum dicit. Orth. Absit! Maced. Si ille Filium implevit, si a Spiritu Filius agitur, major ipso est Spiritus. Orth. Iterum aio, absit ! ut hoc dicam ! Sed quemadmodum, cum audis Filium sedere ad dexteram Patris, neque locum apud Deum animo concipis, nec majorem Filium ducis, sed ex eminente honore naturæ identitatem intelligis: sic audiens Jesum plenum Spiritu sancto, non defe- cius complementum putes, nec majorem Spiritun existimes, sed ex eminente honore et unione, iden- titatem naturæ animo collige, in tribus perfectis hypostasibus. Quod vero super ipsum Filium Spi- ritus sit, audi et ipsum Judæis loquentem : « Spi- ritus Domini super me, eo quod unxerit me 11; et Petrum : « Quia unxit ipsum Deus Spiritu san- cto et virtute ***., Maced. Ego litterarum sum im- peritus, magistrum meum adducam, qui tecuni disputet. Orth. Utinam magistrum tibi accersas piam meditationem : ne homines sequaris, sed Deum, qui dixit: Euntes docele omnes gentes, baptizantes eos, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti "., Amen. C D EJUSDEM ATHANASII Disputatio alia adversus Macedonianum, de quæ- stione, an Dei Verbum corpus animatum gesta- rit? MACEDONIANUS. Non erratis tantum, quod consubstantialem Pa- tri Filium èsse dicatis: sed etiam quod Dominum incarnatum animam quoque habuisse affirmetis. ORTHODOXUS. Non modo religiose sentimus, cum Patri consubstantialem esse Filium: sed et cum eum incarnatum animam habuisse confitemur. Ne- que vero magni quid feceris consubstantialitatem negans, si animam eum habere negaveris. Hoc enim eorum est proprium, qui substantiæ diversitatem et dissimilitudinem asserunt. Ut enim substantiam Unigeniti dicant esse patibilem, inanimatam eam di- cunt, atque inde dissimilitudinem substantiæ com- miniscuntur. Maced. Nos vero dissimilitudinem sub- stantiæ non dicimus, sed anima carere dicimus. Ortn. Faterisne Christum in mortis agone cœpisse contri- stari et mastus esse, ut in Evangelio Mauthaus habet, Cœpit contristari et mæstus esse, et ut Marcus, Coepit pavere et lædere? Maced. Etiam. Orth. Utrum mæsta est et mortem pavet divinitas, 'an corpus animatum? Maced. Divinitas certe incar nata. Orth. Filii igitur divinitas dissimilis est dei- tati Patris? Maced. Absit! Orth. Si masta est et pavet mortem, quomodo similis per omnia erit ei * Matth. xxviii, 19. Luc. 19, 1, 2. us Luc. 1V, 48. Act. x, 38. (18) In titulo Dialogi Palat. habet, κεφάλαιον δεύτερον.

Ορθ. Ο εὐαγγελιστής λέγει, ὅτι Ἰησοῦς ἦν πλήρης Πνεύματος ἁγίου. Μακεδ. Μείζον οὖν λέγει τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ. Ορθ. Μὴ γένοιτο ! Μακεδ. Εἰ ἐπλήρωσεν αὐτὸ τὸν Υἱὸν, εἰ ἐν τῷ Πνεύματι ἄγε ται, μεῖζον αὐτοῦ ἐστιν. Ορθ. Καὶ πάλιν λέγω, μὴ γένοιτο τοῦτο εἰπεῖν! ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐὰν ἀκούσῃς, ὅτι ὁ Υἱὸς ἐκ δεξιῶν κάθηται τοῦ Πατρὸς, οὔτε τόπον νοεῖς ἐπὶ Θεὸν, οὔτε μείζονα τὸν Υἱὸν ἡγῇ, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς ὑπερβαλλούσης τιμῆς τὸ ταυτὸν τῆς φύσεως νοεῖς· οὕτως, ἐὰν ἀκούσῃς, ὅτι ὁ Ἰησοῦς πλήρης Πνεύματος ἁγίου, μὴ ἐλλείψεως πλήρωσιν νομίσης, μήτε μεῖζον τὸ Πνεῦμα ἡγῇ· ἀλλ' ἐκ τῆς ὑπερβαλ- λούσης τιμῆς καὶ ἑνώσεως τὸ αὐτὸν τῆς φύσεως νόει ἐν τρισὶ τελείαις ὑποστάσεσιν. Ὅτι δὲ ἐπ' αὐτὸν τὸν γιόν ἐστι τὸ Πνεῦμα, ἄκουε καὶ αὐτοῦ λέγοντος τοῖς Ἰουδαίοις· ι Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ ἕνεκεν Β ἔχρισέ με· ο καὶ τοῦ Πέτρου· Οτι ἔχρισεν αὐτὸν ὁ Θεὸς Πνεύματι ἁγίῳ καὶ δυνάμει. » Μακεδ. Ἐγὼ ἀμαθῆς εἰμι, ἄγω τὸν διδάσκαλόν μου, καὶ διαλέγε- ταί σοι. Ορθ. Γένοιτό σοι τὸν εὐσεβῆ λογισμὸν λαβεῖν διδάσκαλον ! ἵνα μὴ ἀνθρώποις ἧς ἀκολουθῶν, ἀλλὰ τῷ Θεῷ τῷ εἰρηκότι· « Πορευθέντες, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. » Αμήν. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ἑτέρα διάλεξις πρὸς Μακεδονιανὸν, περὶ τοῦ, εἰ ἐφόρεσε σῶμα ἔμψυχον ὁ τοῦ Θεοῦ λό- γος (18). ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΝΟΣ. Οὐ μόνον σφάλλεσθε λέγοντες, ὅτι ὁμοούσιός ἐστιν ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, ἀλλ' ὅτι καὶ ψυχὴν εἶχε σαρκωθείς ὁ Κύριος. ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ. Οὐ μόνον εὐσεβοῦμεν λέ- γοντες, ὅτι ὁμοούσιος ἐστιν ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, ἀλλ᾽ ὅτι καὶ ψυχὴν εἶχε σαρκωθείς. Οὐδὲν δὲ μέγα ποιεῖς ἀρνούμενος τὸ ὁμοούσιον, εἰ ψυχὴν αὐτὸν ἔχειν ἀρνῃ. Τοῦτο γάρ ἐστιν ἴδιον τῶν τὸ ἑτερούσιον καὶ τὸ ἀν- όμοιον λεγόντων. Ἵνα γὰρ παθητὴν τὴν οὐσίαν τοῦ Μονογενοῦς εἴπωσιν, ἄψυχον λέγουσι, καὶ ἐκ τούτου κατασκευάζουσι τὸ ἀνόμοιον. Μακεδ. Αλλ' ἡμεῖς ἀν- ἔμοιον μὲν οὐ λέγομεν, ἄψυχον δὲ λέγομεν. Ορθ. Ομο- λογεῖς, ὅτι παρὰ τῷ θανάτῳ ήρξατο λυπεῖσθαι καὶ ἀδημονεῖν, ὡς ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ γέ- γραπται, καὶ ἐν τῷ κατὰ Μάρκον, "Ηρξατο θαμβεί σθαι καὶ ἀδημονεῖν; Μακεδ. Ναί. Όρθ. Αδη- μονεῖ δὲ καὶ ἐκθαμβεῖται θεότης τὸν θάνατον, ἢ τὸ ἄψυχον σῶμα ; Μακεδ. Δηλονότι ή θεότης σεσαρκω μένη. Ορθ. 'Ανόμοιος ἄρα ἡ τοῦ Υἱοῦ θεότης τῇ τοῦ Πατρὸς θεότητι; Μακεδ. Μη γένοιτο ! Ορθ. Εἰ ἀδημονεῖ καὶ ἐκθαμβεῖται τὸν θάνατον, πῶς δύναται ὅμοιος εἶναι καὶ ἀπαράλλακτος τῷ μήτε ἀδημονοῦντι, μήτε λυπουμένῳ, μήτε ἐκθαμβουμένῳ ; Μακεδ. Ἐπειδὴ σῶμα ἀνθρώπινον ἔσχεν, ἀδημονεῖ. CONTRA MACEDON, DIALOGUS II. A Spiritus descendit et mansit super eum, et vox su- pra dicta audita est, subjungit : c Jesus vero ple- nus Spiritu sancto, regressus est a Jordane, et du- ctus est in desertum a Spiritu, ut a diabolo tenta- retur 10. » Maced. Spiritus sanctus igilur Christum implet ac perfeit ? Orth. Evangelista ait, Jesum Spiritu sancto plenum fuisse. Maced. Majorem igi tur Filio Spiritum dicit. Orth. Absit! Maced. Si ille Filium implevit, si a Spiritu Filius agitur, major ipso est Spiritus. Orth. Iterum aio, absit ! ut hoc dicam ! Sed quemadmodum, cum audis Filium sedere ad dexteram Patris, neque locum apud Deum animo concipis, nec majorem Filium ducis, sed ex eminente honore naturæ identitatem intelligis: sic audiens Jesum plenum Spiritu sancto, non defe- cius complementum putes, nec majorem Spiritun existimes, sed ex eminente honore et unione, iden- titatem naturæ animo collige, in tribus perfectis hypostasibus. Quod vero super ipsum Filium Spi- ritus sit, audi et ipsum Judæis loquentem : « Spi- ritus Domini super me, eo quod unxerit me 11; et Petrum : « Quia unxit ipsum Deus Spiritu san- cto et virtute ***., Maced. Ego litterarum sum im- peritus, magistrum meum adducam, qui tecuni disputet. Orth. Utinam magistrum tibi accersas piam meditationem : ne homines sequaris, sed Deum, qui dixit: Euntes docele omnes gentes, baptizantes eos, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti "., Amen. C D EJUSDEM ATHANASII Disputatio alia adversus Macedonianum, de quæ- stione, an Dei Verbum corpus animatum gesta- rit? MACEDONIANUS. Non erratis tantum, quod consubstantialem Pa- tri Filium èsse dicatis: sed etiam quod Dominum incarnatum animam quoque habuisse affirmetis. ORTHODOXUS. Non modo religiose sentimus, cum Patri consubstantialem esse Filium: sed et cum eum incarnatum animam habuisse confitemur. Ne- que vero magni quid feceris consubstantialitatem negans, si animam eum habere negaveris. Hoc enim eorum est proprium, qui substantiæ diversitatem et dissimilitudinem asserunt. Ut enim substantiam Unigeniti dicant esse patibilem, inanimatam eam di- cunt, atque inde dissimilitudinem substantiæ com- miniscuntur. Maced. Nos vero dissimilitudinem sub- stantiæ non dicimus, sed anima carere dicimus. Ortn. Faterisne Christum in mortis agone cœpisse contri- stari et mastus esse, ut in Evangelio Mauthaus habet, Cœpit contristari et mæstus esse, et ut Marcus, Coepit pavere et lædere? Maced. Etiam. Orth. Utrum mæsta est et mortem pavet divinitas, 'an corpus animatum? Maced. Divinitas certe incar nata. Orth. Filii igitur divinitas dissimilis est dei- tati Patris? Maced. Absit! Orth. Si masta est et pavet mortem, quomodo similis per omnia erit ei * Matth. xxviii, 19. Luc. 19, 1, 2. us Luc. 1V, 48. Act. x, 38. (18) In titulo Dialogi Palat. habet, κεφάλαιον δεύτερον.

Ὀρθ. Σῶμα δὲ ἄψυχον οὐκ ἀδημονεῖ, οὐκ ἔκθαμ ψυχὴν ἁγίαν, ἑαυτοῦ ψυχὴν λέγει. "Ητις οὖν ψυχή Ρo- δεῖται, οὐ λυπεῖται. Μακεδ. ᾿Αλλ' εἶχε θεότητα αντ' τῆς ψυχῆς. Ὀρθ. Τὸ σῶμα ἐποίει τὴν θεότητα ἐκθαμβεῖσθαι, ἢ ἡ θεότης τὸ σῶμα; Μακεδ. Διὰ τὸ σῶμα ἡ θεότης ἐξεθαμβεῖτο. Ὀρθίδ. Ἐθολοῦτο οὖν ἡ θεότης ὑπὸ σώματος, ὡς τὸ ἡγεμονικὸν ἡμῶν. Μακεδ. Μη γένοιτο εἰπεῖν! Ορθ. Ανάγκη οὖν δοῦναι ψυχὴν τὴν θολουμένην. Μακεδ. Μη γένοιτο Ορι. Πῶς οὖν ἀκούσῃ τοῦ ἀγγέλου λέγοντος τῷ Ἰωσήφ· . Παράλαβε τὴν μητέρα καὶ τὸ παιδίον, καὶ φεῦγε εἰς Αἴγυπτον· μέλλει γὰρ ὁ Ἡρώδης ζητεῖν τὴν ψυχὴν τοῦ παιδίου· καὶ πάλιν· ο Ἐγερ- θεὶς παράλαβε Μαριάμ τὴν γυναῖκά σου, καὶ δεῦρο εἰς γῆν Ἰσραήλ· τεθνήκασι γὰρ οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχὴν τοῦ παιδίου·, καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος λέγει· • Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός· ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν προβάτων· καὶ πάλιν· . Οτε θέλω, τίθημι αὐτὴν, καὶ ὅτε θέλω. λαμβάνω αὐτήν;ν Μακεδ. Ἐπειδὴ καὶ ὁ Πατήρ λέ γει, « Τάς νεομηνίας ὑμῶν καὶ τὰ Σάββατα μισεῖ ἡ ψυχή μου, ο ἆρα διὰ τοῦτο καὶ τὸν Πατέρα ψυχή έχειν λέξομεν; Ορ). Πρῶτον παρήγαγες μητὸν οὐκ ἐνόησας. Οὐ γὰρ ἔχεις δεῖξαι, ὅτι Πατήρ ἐστιν λέγων. Μακεδ. ᾿Αλλὰ τίνος ἐστὶν ἡ φωνή; Ορθ. Τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τοῦ εἰρηκότος· « Εγνω βοῦς τὸν κτησάμενον αὐτὸν, καὶ ὄνος τὴν φάτνην τοῦ κυρίο αὐτοῦ· Ἰσραὴλ δέ με οὐκ ἔγνω, καὶ ὁ λαός μου α συνήκε. » Μακεδ. Οὗτος οὖν ἐστιν ὁ λέγων· « Tὰς νεομηνίας ὑμῶν καὶ τὰ Σάββατα μισεῖ ἡ ψυχή Ο μου;, Ορθ. Καὶ πάνυ. Τότε γὰρ αὐτὰ ἐμίση πεν, ὅτε ἐνηνθρώπησε, καὶ τὴν Καινὴν Διαθήκην διέθετο. Μακεδ. Καὶ εἶχε ψυχήν, ὅτε ὤφθη τῷ Ησαΐα; Ορθ. Οσπερ οὐκ εἶχε χεῖρας καὶ πόδας σωματικούς, ούτε μὴν ἱμάτια σωματικὰ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως, ὅτε ἔλεγεν, ο Ωρυξαν χειράς μου καὶ πόδας μου, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλήρους, ἀλλὰ τὰ μέλλοντα γίνεσθαι ἔλεγεν· οὕτω καὶ περὶ ψυχῆς λέ- γων εἶπε· « Μισεῖ ἡ ψυχή μου. ο Μακεδ. Δῶμεν, ὅτι ἡ φωνὴ τοῦ Υἱοῦ ἐστι· μὴ καὶ ὅτε ἔλεγεν, • Ἰδοὺ ὁ Παῖς μου ὁ ἀγαπητός μου, εἰς ὃν το κησεν ἡ ψυχή μου· θήσω τὸ Πνεῦμά μου ἐπ' αὐ τον, ὁ Υἱός ἐστιν ὁ λέγων; Ορθ. Οὐκ ἔστιν ὁ Υἱὸς ὁ λέγων, ἀλλ' ὁμολογουμένως ὁ Πατήρ. Οὐ μὴν ἀλλὰ πᾶσαν ὡς αὐτὸς ψυχὴν ἔχων ταῦτα λαλεῖ· , εἰς τὸν Υἱὸν ηὐδόκησε, αὕτη μου, φησίν, ἔστιν ἡ ψυχή. Ως γὰρ ὁ δίκαιος ἄνθρωπος, τοῦ Θεοῦ λέγεται ἄνθρωπος· οὕτω καὶ ἡ δικαία ψυχὴ τοῦ Θεοῦ λέγεται καὶ ἔστι ψυχή. Μακεδ. Τί οὖν ἐστιν εὐδοκία; Ορθ. Ο προφήτης Ησαΐας τὸ ηὐδόκησε, προσεδέξατο, εἶπε, λέγων· « Ἰακὼβ ὁ παῖς μου, ἀντιλήψομαι αύ- τοῦ· Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου, προσεδέξατο αὐτὸν ἡ ψυχή μου· ἔδωκα τὸ Πνεῦμά μου ἐπ' αὐτόν. » "Ητις οὖν ψυχὴ τοῦτον, ὃν δείκνυμι ὑμῖν παϊδά μου, προσ εδέξατο, αὕτη μου ἐστὶ ψυχή. Μακεδ. Ἡμεῖς κατα χρηστικῶς τὸν Πατέρα λέγομεν εἰρηκέναι την τ με . S. ATHANASIUS. B - DUB:A. > qui nec angitur, nec contristatur, nec• turbatur? A Maced. Corpus habuit, et idcirco contristatur. Orth. At corpus sine anima non angitur, non turbatur, non tristatur? Maced. Sed loco animæ divinitatem habuit. Orth. An corpus divinitati pavorem incussit, aut divi- nitas corpori ? Maced. Propter corpus divinitas expa - vescebat. Orth. Nimirum ut principatus animi nostri, ita et divinitas a corpore turbabatur. Maced. Absit ut hoc dicam! Orth. Concedas igitur oportet animam fuisse que lurbata est. Maced. Absit ! Orth. Quomodo ergo angelum audies Josepho dicentem: Accipe puerum et matrem ejus, et fuge in Ægyptum: fu- turum est enim ut Herodes quærat animam pueriª³ ; › et iterum Surge et accipe Mariam conjugem tuan, et vade in terram Israel : defuncti sunt enim, qui quærebant animam puerit ; et Dominus ipse ait: Ego sum pastor bonus : bonus pastor aui- mam suam ponit pro ovibus; et iterum; ‹ Cuin volo, ponoeam, et cum volo, resuma eam 1., Maced. Quando vero et Patrem audimus loquentem, Sab- bata et neomenias vestras odit anima mea", › idcone et ipsum Patrem animam abere dicemus ? Orth. Non considerasti eun, quem adduxisti locum. Neque enim demonstrare poteris Patrem esse, qui isthæc loquatur. Maced. Cujus ergo est vox ista? Orth. Filii Dei, qui dixit : « Cognovit bos possessorem suum, et asinus præsepe domini sui : Israel autem me non cognovit, et populus meus non intellexit”. › Maced. Iliccine est qui dicit: Neomenias vestras et Sabbata odit anima mea? » Orth. Sane quidem. Tum enim odit ea, quando incarnatus est, et fœ- dus novum instituit. Maced. Atqui animam habuit, cum Isaiæ visus est? Orth. Quemadmodum nec ma- nus, nec pedes corporeos, neque etiam vestimenta corporea habuit, ante incarnationem, quando dixit, ‹ Foderunt manus meas et pedes meos: et supeṛ vestem meam miserunt sortem, sed quæ futura erant pronuntiavit: sic et de anima loquens dixit: • Odit anima mea. » Maced. Sit sane Filii vox haec : nunquid et tum Filius loquitur, cum dicit: Ecce puer meus dilectus, in quen complacuit anima mea, ponam Spiritum meum super eu?, Orth. Patremn hic, non Filium, loqui in confesso est : ate tamen non quod animam habeat sic loquitur Pa- ter, sed cujusque sancti animam, suam animam D dicit. Quæcunque igitur anima sibi complacuerit in Filio, ista, inquit, est anima mea. Etenim ut homo justus, Dei homo dicitur: ita anima justa, Dei anima nuncupatur et est. Maced. Quid igitur est beneplacitum? Orth. Verbum complacuit, pro- pheta Isaias interpretatur suscepit, ubi scribit: • Jacob servus meus, suscipiam eum : Israel ele- ctus meus, quem benigne suscepit anima mea. sui Spiritum meum super cum. Quæcunque igitur anima hunc, quem ostendo, servum meum susce- pit, ea est mea anima. Maced. Nos improprie Pa- st Joan. I, ibid. 20. isa, XLII, 1. Matth. 11, 13. 831, 17-19. 11. · ibid. 18. Isa. I, ibid. 3. 13.

Ὀρθ. Σῶμα δὲ ἄψυχον οὐκ ἀδημονεῖ, οὐκ ἔκθαμ ψυχὴν ἁγίαν, ἑαυτοῦ ψυχὴν λέγει. "Ητις οὖν ψυχή Ρo- δεῖται, οὐ λυπεῖται. Μακεδ. ᾿Αλλ' εἶχε θεότητα αντ' τῆς ψυχῆς. Ὀρθ. Τὸ σῶμα ἐποίει τὴν θεότητα ἐκθαμβεῖσθαι, ἢ ἡ θεότης τὸ σῶμα; Μακεδ. Διὰ τὸ σῶμα ἡ θεότης ἐξεθαμβεῖτο. Ὀρθίδ. Ἐθολοῦτο οὖν ἡ θεότης ὑπὸ σώματος, ὡς τὸ ἡγεμονικὸν ἡμῶν. Μακεδ. Μη γένοιτο εἰπεῖν! Ορθ. Ανάγκη οὖν δοῦναι ψυχὴν τὴν θολουμένην. Μακεδ. Μη γένοιτο Ορι. Πῶς οὖν ἀκούσῃ τοῦ ἀγγέλου λέγοντος τῷ Ἰωσήφ· . Παράλαβε τὴν μητέρα καὶ τὸ παιδίον, καὶ φεῦγε εἰς Αἴγυπτον· μέλλει γὰρ ὁ Ἡρώδης ζητεῖν τὴν ψυχὴν τοῦ παιδίου· καὶ πάλιν· ο Ἐγερ- θεὶς παράλαβε Μαριάμ τὴν γυναῖκά σου, καὶ δεῦρο εἰς γῆν Ἰσραήλ· τεθνήκασι γὰρ οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχὴν τοῦ παιδίου·, καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος λέγει· • Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός· ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν προβάτων· καὶ πάλιν· . Οτε θέλω, τίθημι αὐτὴν, καὶ ὅτε θέλω. λαμβάνω αὐτήν;ν Μακεδ. Ἐπειδὴ καὶ ὁ Πατήρ λέ γει, « Τάς νεομηνίας ὑμῶν καὶ τὰ Σάββατα μισεῖ ἡ ψυχή μου, ο ἆρα διὰ τοῦτο καὶ τὸν Πατέρα ψυχή έχειν λέξομεν; Ορ). Πρῶτον παρήγαγες μητὸν οὐκ ἐνόησας. Οὐ γὰρ ἔχεις δεῖξαι, ὅτι Πατήρ ἐστιν λέγων. Μακεδ. ᾿Αλλὰ τίνος ἐστὶν ἡ φωνή; Ορθ. Τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τοῦ εἰρηκότος· « Εγνω βοῦς τὸν κτησάμενον αὐτὸν, καὶ ὄνος τὴν φάτνην τοῦ κυρίο αὐτοῦ· Ἰσραὴλ δέ με οὐκ ἔγνω, καὶ ὁ λαός μου α συνήκε. » Μακεδ. Οὗτος οὖν ἐστιν ὁ λέγων· « Tὰς νεομηνίας ὑμῶν καὶ τὰ Σάββατα μισεῖ ἡ ψυχή Ο μου;, Ορθ. Καὶ πάνυ. Τότε γὰρ αὐτὰ ἐμίση πεν, ὅτε ἐνηνθρώπησε, καὶ τὴν Καινὴν Διαθήκην διέθετο. Μακεδ. Καὶ εἶχε ψυχήν, ὅτε ὤφθη τῷ Ησαΐα; Ορθ. Οσπερ οὐκ εἶχε χεῖρας καὶ πόδας σωματικούς, ούτε μὴν ἱμάτια σωματικὰ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως, ὅτε ἔλεγεν, ο Ωρυξαν χειράς μου καὶ πόδας μου, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλήρους, ἀλλὰ τὰ μέλλοντα γίνεσθαι ἔλεγεν· οὕτω καὶ περὶ ψυχῆς λέ- γων εἶπε· « Μισεῖ ἡ ψυχή μου. ο Μακεδ. Δῶμεν, ὅτι ἡ φωνὴ τοῦ Υἱοῦ ἐστι· μὴ καὶ ὅτε ἔλεγεν, • Ἰδοὺ ὁ Παῖς μου ὁ ἀγαπητός μου, εἰς ὃν το κησεν ἡ ψυχή μου· θήσω τὸ Πνεῦμά μου ἐπ' αὐ τον, ὁ Υἱός ἐστιν ὁ λέγων; Ορθ. Οὐκ ἔστιν ὁ Υἱὸς ὁ λέγων, ἀλλ' ὁμολογουμένως ὁ Πατήρ. Οὐ μὴν ἀλλὰ πᾶσαν ὡς αὐτὸς ψυχὴν ἔχων ταῦτα λαλεῖ· , εἰς τὸν Υἱὸν ηὐδόκησε, αὕτη μου, φησίν, ἔστιν ἡ ψυχή. Ως γὰρ ὁ δίκαιος ἄνθρωπος, τοῦ Θεοῦ λέγεται ἄνθρωπος· οὕτω καὶ ἡ δικαία ψυχὴ τοῦ Θεοῦ λέγεται καὶ ἔστι ψυχή. Μακεδ. Τί οὖν ἐστιν εὐδοκία; Ορθ. Ο προφήτης Ησαΐας τὸ ηὐδόκησε, προσεδέξατο, εἶπε, λέγων· « Ἰακὼβ ὁ παῖς μου, ἀντιλήψομαι αύ- τοῦ· Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου, προσεδέξατο αὐτὸν ἡ ψυχή μου· ἔδωκα τὸ Πνεῦμά μου ἐπ' αὐτόν. » "Ητις οὖν ψυχὴ τοῦτον, ὃν δείκνυμι ὑμῖν παϊδά μου, προσ εδέξατο, αὕτη μου ἐστὶ ψυχή. Μακεδ. Ἡμεῖς κατα χρηστικῶς τὸν Πατέρα λέγομεν εἰρηκέναι την τ με . S. ATHANASIUS. B - DUB:A. > qui nec angitur, nec contristatur, nec• turbatur? A Maced. Corpus habuit, et idcirco contristatur. Orth. At corpus sine anima non angitur, non turbatur, non tristatur? Maced. Sed loco animæ divinitatem habuit. Orth. An corpus divinitati pavorem incussit, aut divi- nitas corpori ? Maced. Propter corpus divinitas expa - vescebat. Orth. Nimirum ut principatus animi nostri, ita et divinitas a corpore turbabatur. Maced. Absit ut hoc dicam! Orth. Concedas igitur oportet animam fuisse que lurbata est. Maced. Absit ! Orth. Quomodo ergo angelum audies Josepho dicentem: Accipe puerum et matrem ejus, et fuge in Ægyptum: fu- turum est enim ut Herodes quærat animam pueriª³ ; › et iterum Surge et accipe Mariam conjugem tuan, et vade in terram Israel : defuncti sunt enim, qui quærebant animam puerit ; et Dominus ipse ait: Ego sum pastor bonus : bonus pastor aui- mam suam ponit pro ovibus; et iterum; ‹ Cuin volo, ponoeam, et cum volo, resuma eam 1., Maced. Quando vero et Patrem audimus loquentem, Sab- bata et neomenias vestras odit anima mea", › idcone et ipsum Patrem animam abere dicemus ? Orth. Non considerasti eun, quem adduxisti locum. Neque enim demonstrare poteris Patrem esse, qui isthæc loquatur. Maced. Cujus ergo est vox ista? Orth. Filii Dei, qui dixit : « Cognovit bos possessorem suum, et asinus præsepe domini sui : Israel autem me non cognovit, et populus meus non intellexit”. › Maced. Iliccine est qui dicit: Neomenias vestras et Sabbata odit anima mea? » Orth. Sane quidem. Tum enim odit ea, quando incarnatus est, et fœ- dus novum instituit. Maced. Atqui animam habuit, cum Isaiæ visus est? Orth. Quemadmodum nec ma- nus, nec pedes corporeos, neque etiam vestimenta corporea habuit, ante incarnationem, quando dixit, ‹ Foderunt manus meas et pedes meos: et supeṛ vestem meam miserunt sortem, sed quæ futura erant pronuntiavit: sic et de anima loquens dixit: • Odit anima mea. » Maced. Sit sane Filii vox haec : nunquid et tum Filius loquitur, cum dicit: Ecce puer meus dilectus, in quen complacuit anima mea, ponam Spiritum meum super eu?, Orth. Patremn hic, non Filium, loqui in confesso est : ate tamen non quod animam habeat sic loquitur Pa- ter, sed cujusque sancti animam, suam animam D dicit. Quæcunque igitur anima sibi complacuerit in Filio, ista, inquit, est anima mea. Etenim ut homo justus, Dei homo dicitur: ita anima justa, Dei anima nuncupatur et est. Maced. Quid igitur est beneplacitum? Orth. Verbum complacuit, pro- pheta Isaias interpretatur suscepit, ubi scribit: • Jacob servus meus, suscipiam eum : Israel ele- ctus meus, quem benigne suscepit anima mea. sui Spiritum meum super cum. Quæcunque igitur anima hunc, quem ostendo, servum meum susce- pit, ea est mea anima. Maced. Nos improprie Pa- st Joan. I, ibid. 20. isa, XLII, 1. Matth. 11, 13. 831, 17-19. 11. · ibid. 18. Isa. I, ibid. 3. 13.

νήν. οὔτε γὰρ ψυχὴν ἔχων ὁ Πατήρ λέγει· « Εἰς ὃν ηὐδόκησεν ἡ ψυχή μου, ούτε, ὡς σὺ νενόηκας, δν περὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων ψυχῆς λέγει. Ὀρθ. Δῶμεν, ὅτι καταχρηστικῶς εἴρηται περὶ τοῦ Πατρός· ἆρα καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ καταχρηστικῶς εἴρηται; Μακεδ. Ναί. ᾿Ορθ. Ἐὰν οὖν καὶ ἄνθρωπος λέγηται ὁ Πα- τὴρ, καταχρηστικῶς εἴρηται· καὶ εἰ περὶ τοῦ Πα- τρός, ἄρα καὶ τὸν Υἱὸν καταχρηστικῶς ἄνθρωπον λέξομεν; Μακεδ. Που γέγραπται καταχρηστικῶς ὁ Πατήρ άνθρωπο;; Ορθ. Αὐτὸς ὁ Υἱὸς ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις λέγει αὐτὸν ἄνθρωπον. Μακεδ. "Ανά- γνωθί μοι ποῦ αὐτὸν λέγει ἄνθρωπον. Ορθ. "Οταν λέγῃ, • Ανθρωπός τις ἐποίησε γάμους τῷ υἱῷ αὐ- του, ο ποῖον λέγει ἄνθρωπον ; Καὶ ὅταν λέγῃ· « Αν θρωπός τις εφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ ἐξέδοτο αὐτὸν γεωργοίς, ο ποῖον νοεῖς ἄνθρωπον; Μακεδ. Ἐν παραβολῇ τὸν Πατέρα. Ορθ. 'Αρα οὖν, ἐπειδὴ ἐν παραβολαῖς τὸν Πατέρα λέγει ἄνθρωπον, καὶ ἐν αὐτῇ τῇ παραβολῇ καὶ ἑαυτὸν Χριστὸν ἄνθρωπον μετὰ τοὺς δούλους ἀπεσταλμένον, εἴποιμεν ἂν καὶ αὐτὸν τὸν Υἱὸν καταχρηστικῶς ἐνηνθρωπηκέναι ; Μακεδ. Μὴ γένοιτο! Ορθ. Ἐὰν δὲ ἀκούσωμεν πρόσωπον Πατρός, ὁ βλέπουσιν ἄγγελοι τῶν παιδίων, ὡς ἐν Εὐαγγελίοις γέγραπται· ἀκούσωμεν δὲ καὶ πρόσωπον Υἱοῦ, ὁ ἔλαμψεν ἐν τῷ ὄρει, καὶ ἐῤῥά- τισεν ὁ ὑπηρέτης· οὕτως ἀκούσομεν τῶν σημαινο μένων ; ἢ τὸ μὲν σώματος πρόσωπον, τὸ δὲ κατα χρηστικῶς ὀνομάσομεν πρόσωπον, ὅ ἐστιν ὑπόστασις ; Μακεδ. Ομολογουμένως ἄλλως ἐπὶ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἄλλως ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ. Ορθ. Οὐκ ἄρα, καὶ εἰ περὶ τοῦ Πατρὸς καταχρηστικώς εἴρηται ψυχή, πάντως καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ· Μανιχαίων γὰρ αὕτη ἡ μανία, τὸ λέγειν μὴ ἐνηνθρωπηκέναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Μακεδ. Ενηνθρωπηκέναι λέγομεν· ἀλλ᾽ οὐχὶ ψυχήν ειληφέναι. Ορθ. Μὴ λέγε ἐνηνθρωπηκέναι μόνον, ἀλλὰ καὶ σεσαρκῶσθαι. Εἰ γὰρ οὐκ ἔλαβεν ἔμψυχον σῶμα, οὐδὲ ἐνηνθρώπησε. Μακεδ. Διὰ τί; Ορθ. Ὅτι σῶμα ἄψυχον, τὸ μὴ κοινωνῆσαν ψυχῇ λογική, οὐκ ἔστιν ἀνθρώπινον σῶμα. Πῶς δὲ ὡς « ἀσπίδος χωρῆς καὶ βυούσης τὰ ὦτα αὐτῆς, ἥτις οὐκ εἰσ- ακούσεται φωνῆς ἐπᾴδοντος, ο οὕτως ἀκούετε τοῦ Πέτρου λέγοντος ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων, ὅτι · Οὔτε ἡ ψυχὴ αὐτοῦ κατελείφθη εἰς ᾅδου, οὔτε ἡ σάρξ αὐτοῦ οἶδε διαφθοράν; Καὶ ὁ προφήτης Ησαΐας βοῇ· ο Ἐὰν δῶτε περὶ ἁμαρτίας τὴν ψυχὴν ὑμῶν, έψεσθε σπέρμα μακρόβιον. Καὶ βουλεύσεται Κύριος ἐν χειρὶ αὐτοῦ ἀφελεῖν τοῦ πόνου τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, δεῖξαι αὐτῷ φῶς, καὶ πλάσαι τῇ συνέσει, δικαιῶσαι δίκαιον εὖ δουλεύοντα πολλοῖς· καὶ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν αὐτὸς ἀνοίσει. Διὰ τοῦτο αὐτὸς κληρονομήσει πολλούς, καὶ τῶν ἰσχυρῶν μερ:εῖ σκύλα. ᾿Ανθ᾽ ὧν παρεδόθη εἰς θάνατον ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ελογίσθη, καὶ αὐτὸς ἁμαρτίας πολλῶν ἀν ήνεγκε, καὶ διὰ τῆς ἀνομίας αὐτῶν παρεδόθη.» Μακεδ. Καὶ ἡμεῖς ἴσμεν, ὅτι πολλαχοῦ εἴρηται ἐν τῇ Γραφῇ, ὅτι ψυχὴν εἶχεν· ἀλλὰ καταχρηστικῶς Εt CONTRA MACEDON. DIALOGUS 11. animam labeat, dicit: In quo sibi complacuit anima mea : › neque de anima hominum loquitur, ut tu quidem existimas. Orth. Improprie animam Patri tribui concedamus, nunquid et de Filio im- proprie? Maced. Etiam. Orth. Quid si autem Pater homo dicatur, et si improprie Pater dicitur, num et Filius improprie homo dicetur? Maced. Ubi scri- ptum est Patrem improprie esse hominem? Orth. Filius ipse in Evangeliis hominem ipsum vo cal. Maced. Locum lege, quo ipsumn hominem va- cat. Orth. Quando dicit, « Homo quidam fecit nu. plias filio suo", » qualem hominem dicit? Et quan- do dicit, . Homo quidam plantavit vineam, et lo- cavit eam agricolis**, » qualem intelligis hominem ? A trem ista locutum fuisse dicimus. Neque enim quod B Maced. lu parabola Patrem. Orth. Ergone igitur, Matth. xxit, 2. es Matth. x1, 33. 2333, 10-12. cum in parabolis Patrem dicat hominem, et in ca- dem illa parabola seipsum dicat hominen post ser- vos missum, Filium ipsum improprie hominem fa- ctum fuisse dixerimus? Maced. Absit. Orth. Si ergo audierimus faciem Patris, quam puerorum an- geli vident : si item audierimus faciem Filii, quæ in monte resplenduit, et quam minister Pontificis percussit itane propria utrobique significatione fa- ciem accipiemus, aut hanc quidem corporis faciem, illam improprie appellabimus faciem, quæ est hypo- stasis? Maced. Omnium consensu aliter Patri, ali- ter Filio tribuitur. Orth. Non ergo si improprie anima Patri, continuo et Filio improprie tribuitur. Est hæc Manichæorum insania, docere Filium Dei C non fuisse hominem factum. Maced. Hominem cum factum confitemur ; sed animam assumpsisse non jten. Orth. Non hominem solum dic, seul et car nem factum. Neque enim homo factus est, si cor- pus animatum non assumpsit. Maced. Quid ita ? Orth. Quia corpus exanime, quod ab animae ratio- nalis communione sejunctum est, non est corpus humanum. Cur autem instar e aspidis surda et obtu- rantis aures suas, quæ non exauḍiet vocem incan- tantis", » ita vos et Petrum auditis, in Actis apo- stolorum dicentem : « Non derelictam esse apud in- feros animam ejus, neque carnem ejus sensisse cor- ruptionem?, et Isaiam clamantem : e si dabilis pro peccato animam vestram, videbitis semen lon- gævum. vult Dominus in manu ejus auferre do- lorem animae ejus, ostendere ei lucem, et formare intelligentiam, innocentem eficere justum, bena servientem multis ; et peccata eorum ipse portabit. Quapropter ipse possidebit nultos, et fortium di- videt spolia. Pro eo autem quod tradita est in mor- tem anima ejus, et inter iniquos reputatus est, et ipse peccata multorum tulit, et propter iniquitates eorum traditus est"., Maced. Scimus sæpe in Scriptura dici, ipsum habere animam, sed impro- prie, non vere, dictum est. Orth. Quæcunque igitur bumana de ipso sunt dicta, qualia sunt au- D "Psal. LVII, 6. Act. 11, 31; Psal. xv, 40. Si

νήν. οὔτε γὰρ ψυχὴν ἔχων ὁ Πατήρ λέγει· « Εἰς ὃν ηὐδόκησεν ἡ ψυχή μου, ούτε, ὡς σὺ νενόηκας, δν περὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων ψυχῆς λέγει. Ὀρθ. Δῶμεν, ὅτι καταχρηστικῶς εἴρηται περὶ τοῦ Πατρός· ἆρα καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ καταχρηστικῶς εἴρηται; Μακεδ. Ναί. ᾿Ορθ. Ἐὰν οὖν καὶ ἄνθρωπος λέγηται ὁ Πα- τὴρ, καταχρηστικῶς εἴρηται· καὶ εἰ περὶ τοῦ Πα- τρός, ἄρα καὶ τὸν Υἱὸν καταχρηστικῶς ἄνθρωπον λέξομεν; Μακεδ. Που γέγραπται καταχρηστικῶς ὁ Πατήρ άνθρωπο;; Ορθ. Αὐτὸς ὁ Υἱὸς ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις λέγει αὐτὸν ἄνθρωπον. Μακεδ. "Ανά- γνωθί μοι ποῦ αὐτὸν λέγει ἄνθρωπον. Ορθ. "Οταν λέγῃ, • Ανθρωπός τις ἐποίησε γάμους τῷ υἱῷ αὐ- του, ο ποῖον λέγει ἄνθρωπον ; Καὶ ὅταν λέγῃ· « Αν θρωπός τις εφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ ἐξέδοτο αὐτὸν γεωργοίς, ο ποῖον νοεῖς ἄνθρωπον; Μακεδ. Ἐν παραβολῇ τὸν Πατέρα. Ορθ. 'Αρα οὖν, ἐπειδὴ ἐν παραβολαῖς τὸν Πατέρα λέγει ἄνθρωπον, καὶ ἐν αὐτῇ τῇ παραβολῇ καὶ ἑαυτὸν Χριστὸν ἄνθρωπον μετὰ τοὺς δούλους ἀπεσταλμένον, εἴποιμεν ἂν καὶ αὐτὸν τὸν Υἱὸν καταχρηστικῶς ἐνηνθρωπηκέναι ; Μακεδ. Μὴ γένοιτο! Ορθ. Ἐὰν δὲ ἀκούσωμεν πρόσωπον Πατρός, ὁ βλέπουσιν ἄγγελοι τῶν παιδίων, ὡς ἐν Εὐαγγελίοις γέγραπται· ἀκούσωμεν δὲ καὶ πρόσωπον Υἱοῦ, ὁ ἔλαμψεν ἐν τῷ ὄρει, καὶ ἐῤῥά- τισεν ὁ ὑπηρέτης· οὕτως ἀκούσομεν τῶν σημαινο μένων ; ἢ τὸ μὲν σώματος πρόσωπον, τὸ δὲ κατα χρηστικῶς ὀνομάσομεν πρόσωπον, ὅ ἐστιν ὑπόστασις ; Μακεδ. Ομολογουμένως ἄλλως ἐπὶ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἄλλως ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ. Ορθ. Οὐκ ἄρα, καὶ εἰ περὶ τοῦ Πατρὸς καταχρηστικώς εἴρηται ψυχή, πάντως καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ· Μανιχαίων γὰρ αὕτη ἡ μανία, τὸ λέγειν μὴ ἐνηνθρωπηκέναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Μακεδ. Ενηνθρωπηκέναι λέγομεν· ἀλλ᾽ οὐχὶ ψυχήν ειληφέναι. Ορθ. Μὴ λέγε ἐνηνθρωπηκέναι μόνον, ἀλλὰ καὶ σεσαρκῶσθαι. Εἰ γὰρ οὐκ ἔλαβεν ἔμψυχον σῶμα, οὐδὲ ἐνηνθρώπησε. Μακεδ. Διὰ τί; Ορθ. Ὅτι σῶμα ἄψυχον, τὸ μὴ κοινωνῆσαν ψυχῇ λογική, οὐκ ἔστιν ἀνθρώπινον σῶμα. Πῶς δὲ ὡς « ἀσπίδος χωρῆς καὶ βυούσης τὰ ὦτα αὐτῆς, ἥτις οὐκ εἰσ- ακούσεται φωνῆς ἐπᾴδοντος, ο οὕτως ἀκούετε τοῦ Πέτρου λέγοντος ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων, ὅτι · Οὔτε ἡ ψυχὴ αὐτοῦ κατελείφθη εἰς ᾅδου, οὔτε ἡ σάρξ αὐτοῦ οἶδε διαφθοράν; Καὶ ὁ προφήτης Ησαΐας βοῇ· ο Ἐὰν δῶτε περὶ ἁμαρτίας τὴν ψυχὴν ὑμῶν, έψεσθε σπέρμα μακρόβιον. Καὶ βουλεύσεται Κύριος ἐν χειρὶ αὐτοῦ ἀφελεῖν τοῦ πόνου τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, δεῖξαι αὐτῷ φῶς, καὶ πλάσαι τῇ συνέσει, δικαιῶσαι δίκαιον εὖ δουλεύοντα πολλοῖς· καὶ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν αὐτὸς ἀνοίσει. Διὰ τοῦτο αὐτὸς κληρονομήσει πολλούς, καὶ τῶν ἰσχυρῶν μερ:εῖ σκύλα. ᾿Ανθ᾽ ὧν παρεδόθη εἰς θάνατον ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ελογίσθη, καὶ αὐτὸς ἁμαρτίας πολλῶν ἀν ήνεγκε, καὶ διὰ τῆς ἀνομίας αὐτῶν παρεδόθη.» Μακεδ. Καὶ ἡμεῖς ἴσμεν, ὅτι πολλαχοῦ εἴρηται ἐν τῇ Γραφῇ, ὅτι ψυχὴν εἶχεν· ἀλλὰ καταχρηστικῶς Εt CONTRA MACEDON. DIALOGUS 11. animam labeat, dicit: In quo sibi complacuit anima mea : › neque de anima hominum loquitur, ut tu quidem existimas. Orth. Improprie animam Patri tribui concedamus, nunquid et de Filio im- proprie? Maced. Etiam. Orth. Quid si autem Pater homo dicatur, et si improprie Pater dicitur, num et Filius improprie homo dicetur? Maced. Ubi scri- ptum est Patrem improprie esse hominem? Orth. Filius ipse in Evangeliis hominem ipsum vo cal. Maced. Locum lege, quo ipsumn hominem va- cat. Orth. Quando dicit, « Homo quidam fecit nu. plias filio suo", » qualem hominem dicit? Et quan- do dicit, . Homo quidam plantavit vineam, et lo- cavit eam agricolis**, » qualem intelligis hominem ? A trem ista locutum fuisse dicimus. Neque enim quod B Maced. lu parabola Patrem. Orth. Ergone igitur, Matth. xxit, 2. es Matth. x1, 33. 2333, 10-12. cum in parabolis Patrem dicat hominem, et in ca- dem illa parabola seipsum dicat hominen post ser- vos missum, Filium ipsum improprie hominem fa- ctum fuisse dixerimus? Maced. Absit. Orth. Si ergo audierimus faciem Patris, quam puerorum an- geli vident : si item audierimus faciem Filii, quæ in monte resplenduit, et quam minister Pontificis percussit itane propria utrobique significatione fa- ciem accipiemus, aut hanc quidem corporis faciem, illam improprie appellabimus faciem, quæ est hypo- stasis? Maced. Omnium consensu aliter Patri, ali- ter Filio tribuitur. Orth. Non ergo si improprie anima Patri, continuo et Filio improprie tribuitur. Est hæc Manichæorum insania, docere Filium Dei C non fuisse hominem factum. Maced. Hominem cum factum confitemur ; sed animam assumpsisse non jten. Orth. Non hominem solum dic, seul et car nem factum. Neque enim homo factus est, si cor- pus animatum non assumpsit. Maced. Quid ita ? Orth. Quia corpus exanime, quod ab animae ratio- nalis communione sejunctum est, non est corpus humanum. Cur autem instar e aspidis surda et obtu- rantis aures suas, quæ non exauḍiet vocem incan- tantis", » ita vos et Petrum auditis, in Actis apo- stolorum dicentem : « Non derelictam esse apud in- feros animam ejus, neque carnem ejus sensisse cor- ruptionem?, et Isaiam clamantem : e si dabilis pro peccato animam vestram, videbitis semen lon- gævum. vult Dominus in manu ejus auferre do- lorem animae ejus, ostendere ei lucem, et formare intelligentiam, innocentem eficere justum, bena servientem multis ; et peccata eorum ipse portabit. Quapropter ipse possidebit nultos, et fortium di- videt spolia. Pro eo autem quod tradita est in mor- tem anima ejus, et inter iniquos reputatus est, et ipse peccata multorum tulit, et propter iniquitates eorum traditus est"., Maced. Scimus sæpe in Scriptura dici, ipsum habere animam, sed impro- prie, non vere, dictum est. Orth. Quæcunque igitur bumana de ipso sunt dicta, qualia sunt au- D "Psal. LVII, 6. Act. 11, 31; Psal. xv, 40. Si

Α εἴρηται, καὶ οὐκ ἀληθείᾳ. Ορθ. Πάντα οὖν ὅσα εἴρηται περὶ αὐτοῦ ἀνθρώπινα, οἷον ἀκοὴ, ὅρασις, όσφρησις, φωνή, γεῦσις, ἐπιθυμία, λύπη, θάμβος, ἀδη μονία, περίπατος, καταχρηστικῶς εἴρηται, καὶ οὐκ ἀληθείᾳ; Μακεδ. Πάντα ταῦτα τὰ προειρημένα άλη- θὼς εἴρηται, ψυχὴ δὲ καταχρηστικῶς. Ορθ. Καὶ ὁ καταξιώσας κοπιῶντι τῷ σώματι, καὶ ἐξ ἐστέων, καὶ νεύρων, καὶ φλεβῶν, καὶ ἀρτηριῶν, καὶ ἄλλων μελών τοῦ σώματος καὶ μερῶν συμπαγέντι ἑνωθῆναι, οὐκ εἶχε ψυχήν; Μακεδ. Τί χρείαν είχε ψυχῆς ἡ Ζωή; Ορθ. Τί δὲ χρείαν εἶχε τῆς σαρκὸς, ὁ ἄνευ σαρκὸς ὀφθεὶς πρὸς τοὺς πατέρας ἡμῶν; Μακεδ. Εἰς τὸ σταυρω θῆναι χρείαν εἶχε σαρκός. Ορθ. Καὶ εἰς τὸ λυπη θῆναι, καὶ ἀδημονῆσαι, καὶ ἐκθαμβηθῆναι, καὶ ἐν ᾅδου γενέσθαι, χρείαν εἶχε ψυχῆς. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ μορφὴν δούλου λαβών, οὐ τὸ ἐν σώματι φαντ- ναι μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ τὰ πάθη τῆς δουλείας λαβεῖν. Μακεδ. Μορφήν δούλου ἔλαβε, σάρκα λαβών. Ορθ. Η μορφὴ τοῦ Θεοῦ τελεία ἐστὶ μορφή Θεοῦ; Μακεδ. Ναί. 'Ορθ. Καὶ ἡ μορφὴ ἄρα τοῦ δούλου τελεία μορφὴ τοῦ δούλου ἐστί. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ θάμβος, καὶ λύπη, καὶ ἀδημονία, διὰ τὸ τελείαν εἶναι τὴν τοῦ δούλου μορφήν. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ πρόβατον, ζητήσας καὶ εὑρὼν, ἐπὶ τῶν ὤμων φέρει, οὐκ ἀσκὸν ἄψυχον, ἀλλ᾽ ἔμψυχον ζῶον, συγχωρῶν αὐτῷ ἔχειν τὰ πάθη, οὐ τὰ τῆς ἁμαρτίας, ἀλλὰ τὰ τῆς φύσεως· ἵνα μὴ φαντασία νομισθῇ, καὶ Μανι- χαῖος μανῇ. Μακεδ. Δῶμεν, ὅτι περὶ ψυχῆς καλῶς λέγεις, διὰ τί καὶ ὁμοούσιον λέγετε τὸν Υἱὸν τῷ Πατρί; Ορθ. ῞Οτι δν ἐὰν εἴπῃς λόγον τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, τοῦτον αὐτὸν τὸν λόγον εἶναι τιθέμεθα καὶ τῆς τοῦ Υἱοῦ οὐσίας. Μακεδ. ᾿Αλλὰ τοῦτο οὐκ ἔστιν ὁμοούσιον, ἀλλὰ ὁμοιοούσιον. Ορθ. Τὸ ὁμοιοούσιον, ἵν' οὕτως εἴπω, ἄγροικος σοφία ἐστίν· ὡς ἐὰν λέγῃ τις τὸν ὁμότροπον ὁμοιότροπον, ἢ τὸν ὁμογενῆ ὁμοιογενῆ, ἢ τὸν ὁμόδοξον ὁμοιόδοξον, ἢ τὸν ὁμόφρονα ὁμοιόφρονα. Μακεδ. Οὐκ· ἀλλὰ τὸ ἐμοιςεύ σιον ἐπὶ τῶν ἀσωμάτων· τὸ δὲ ὁμοούσιον ἐπὶ τῶν σωμάτων. Ορθ. Εἶπον, ὅτι ἄγροικος σοφία ἐστί· μᾶλλον γὰρ τὸ ὁμοιοούσιον ἕδε: λέγεσθαι παρ' ὑμῶν ἐπὶ τῶν σωμάτων, ἐφ᾽ ὧν καὶ ὁμοιότης, τὸ δὲ ὁμοούσιον ἐπὶ τῶν ἀσωμάτων, ἐφ᾽ ὧν ἡ ταυτότης· τὸ γὰρ ὁμοούσιν ἐστι τὸ ταυτοούσιον. Μακεδ. ᾿Αλλὰ τὰ ὁμοούσια ἔχουσι προϋποκειμένην οὐσίαν. Ορθ. Οὐκ ἀληθῶς λέγεις· καὶ γὰρ ὁμοούσιος ἐστιν ἡ Εὔα τῷ Ἀδὰμ, καὶ οὐκ ἔχουσι προϋποκειμένην οὐσίαν ἀνθρώπων. Μακεδ. ᾿Αλλὰ τὴν γῆν ἔχουσι προϋποκειμένην. Ορθ. 'Αλλ' οὐ διὰ τοῦτο εἰσιν ὁμοούσιοι, ἐπειδὴ ἐκ τῆς γῆς εἰσιν, ἀλλ' ὅτι τὸν αὐτὸν ἐπιδέχονται λόγον τῆς οὐσίας. Μακεδ. Ἐγὼ δὲ διὰ τοῦτο λέγω ὁμοουσίους, ἐπειδὴ ἐκ τῆς αὐτῆς εἰσιν οὐσίας, ἐκ τῆς γῆς. Ορθ. Εἶπε οὖν καὶ τοὺς κύνας, καὶ τοὺς ὄφεις, καὶ πάντα τὰ ἄλλα ζῶα, ὁμοούσια τοῖς ἀνθρώποις· καὶ οὐ μόνον τὰ ἄλο γα ζῶα, ἀλλὰ καὶ τὰ φυτὰ, καὶ εἴ τι ἕτερόν ἐστιν ἐκ τῆς γῆς. Ομωνύμως γὰρ πάντα γήινα καλοῦνται· ἀλλ᾽ οὐ τὸν αὐτὸν ἐπιδέχονται λόγον τῆς οὐσίας. Μακεδ. Ἐγὼ οὐκ ἀκολουθῶ Αριστοτέλει. Ορθ. Οὐδὲ γὰρ ἐγώ. Μακεδ. ᾿Αλλὰ ᾿Αριστοτέλης εἶπε τῶν ἐμ ωνύμων τὸν λόγον τῆς οὐσίας ἕτερον είναι. Ορθ. Σύ S. ATHANASIUS. DUBIA. - disus, visus, olfactus, vox, gustus, concupiscentia, B C uolor, stupor, anxietas, obambulatio, figurate, non proprie, dicta fuerint? Maced. Imo ea quæ modo recensita sunt, omnia proprie ipsi competunt : sed anima improprie. Orth. Nimirum qui illi laboranti, exque ossibus, nervis, venis, arteriis aliisque membris et partibus compacto corpori se unire dignatus est, is animam pon habuit ? Maced. Quor- sum Vita opus habuit anima ? Orth. Et quid carne illi opus fuit, qui patribus nostris etiam absque carne visus est? Maced. Carne opus habuit, ut crucifigi posset. Orth. Sic anima opus habuit, ut dolere, contristari, ut expavescere, ut apud inferos esse posset. Hoc est enim, formam servi accipiens, non in corpore duntaxat apparere, sed servitutis etiam passiones assumere. Maced. Formam servi assum- psit, quando carnem assumpsit. Orth. Forma Dei estne perfecta Dei forma? Maced. Etiam. Orth. Ergo et forma servi, perfecta servi forma est. Hinc enim et stupor et dolor et angor, quod forma servi perfecta sit. Atque hæc est ovis illa quam qui quærit et invenit, su- per humeros fert, non ut rem inanem, sed animal ani- inatum, permittens illi ut passiones habeat, non illas quidem peccati, sed naturæ: ne phantasia esse existi- metur, et insaniat Manichæus. Maced. Concedamus de anima pulchre te disserere ; sed quid cau- sæ est cur consubstantialem Filium Patri dicatis ? Orth. Quia quam dixeris esse rationem substantiæ Patris, eam ipsam et substantiæ Filii esse statui- mus. Maced. Sed illud non est consubstantiale, sed ¿ubstantia simile. Orth. Simile substantia est, ut ita dicam, agrestis sapientia : ut si quis dixerit, quod idem sit unius moris et similis moris, idem- que unius generis et similis generis, unius gloriæ et similis gloriæ, unius sententiæ et similis sen- tentia. Maced. Nequaquam, sed substantia simile de incorporeis, censubstantiale de corporibus dicitur. Orth. Dixi agrestem esse sapientiam : potius quippe licere vos oportuit substantia simile de corporibus in quæ cadit similitudo, consubstantiale vero de incorporeis dici, in quæ cadit identitas : nam con- substantiale est ejusdem substantiæ. Maced. At con- substantialia præjacentem habent substantiam. Orth. Nequaquam vere dicis : nam consubstantia- lis est Eva Adamo, neque tamen habent præjacen- D tem hominum substantiam. Maced. Sed terram habent præjacentem. Orth. Nec tamen ideo sunt consub- stantiales, quia ex terra sunt, sed quia eamdem ad- mittunt substantiæ rationem. Maced. Verum ego id- circo consubstantiales esse dico, quia ex eadem plane sunt substantia, ex terra nempe. Dic igitur et canes, et serpentes et cuncta cætera animantia ho- minibus esse consubstantialia, neque solum bruta animantia, sed etiam plantas et si quid aliud ex terra ortum habet. Uno quippe nomine omnia terrena vocantur, sed non eamdem admittunt substantiæ rationem. Maced. Ego non sum sectator Aristotelis. Orth. Neque ego. Maced. Sed Aristoteles inquit, ho- Bonymorum, seu quorum commune nomen, diver-

Α εἴρηται, καὶ οὐκ ἀληθείᾳ. Ορθ. Πάντα οὖν ὅσα εἴρηται περὶ αὐτοῦ ἀνθρώπινα, οἷον ἀκοὴ, ὅρασις, όσφρησις, φωνή, γεῦσις, ἐπιθυμία, λύπη, θάμβος, ἀδη μονία, περίπατος, καταχρηστικῶς εἴρηται, καὶ οὐκ ἀληθείᾳ; Μακεδ. Πάντα ταῦτα τὰ προειρημένα άλη- θὼς εἴρηται, ψυχὴ δὲ καταχρηστικῶς. Ορθ. Καὶ ὁ καταξιώσας κοπιῶντι τῷ σώματι, καὶ ἐξ ἐστέων, καὶ νεύρων, καὶ φλεβῶν, καὶ ἀρτηριῶν, καὶ ἄλλων μελών τοῦ σώματος καὶ μερῶν συμπαγέντι ἑνωθῆναι, οὐκ εἶχε ψυχήν; Μακεδ. Τί χρείαν είχε ψυχῆς ἡ Ζωή; Ορθ. Τί δὲ χρείαν εἶχε τῆς σαρκὸς, ὁ ἄνευ σαρκὸς ὀφθεὶς πρὸς τοὺς πατέρας ἡμῶν; Μακεδ. Εἰς τὸ σταυρω θῆναι χρείαν εἶχε σαρκός. Ορθ. Καὶ εἰς τὸ λυπη θῆναι, καὶ ἀδημονῆσαι, καὶ ἐκθαμβηθῆναι, καὶ ἐν ᾅδου γενέσθαι, χρείαν εἶχε ψυχῆς. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ μορφὴν δούλου λαβών, οὐ τὸ ἐν σώματι φαντ- ναι μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ τὰ πάθη τῆς δουλείας λαβεῖν. Μακεδ. Μορφήν δούλου ἔλαβε, σάρκα λαβών. Ορθ. Η μορφὴ τοῦ Θεοῦ τελεία ἐστὶ μορφή Θεοῦ; Μακεδ. Ναί. 'Ορθ. Καὶ ἡ μορφὴ ἄρα τοῦ δούλου τελεία μορφὴ τοῦ δούλου ἐστί. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ θάμβος, καὶ λύπη, καὶ ἀδημονία, διὰ τὸ τελείαν εἶναι τὴν τοῦ δούλου μορφήν. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ πρόβατον, ζητήσας καὶ εὑρὼν, ἐπὶ τῶν ὤμων φέρει, οὐκ ἀσκὸν ἄψυχον, ἀλλ᾽ ἔμψυχον ζῶον, συγχωρῶν αὐτῷ ἔχειν τὰ πάθη, οὐ τὰ τῆς ἁμαρτίας, ἀλλὰ τὰ τῆς φύσεως· ἵνα μὴ φαντασία νομισθῇ, καὶ Μανι- χαῖος μανῇ. Μακεδ. Δῶμεν, ὅτι περὶ ψυχῆς καλῶς λέγεις, διὰ τί καὶ ὁμοούσιον λέγετε τὸν Υἱὸν τῷ Πατρί; Ορθ. ῞Οτι δν ἐὰν εἴπῃς λόγον τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, τοῦτον αὐτὸν τὸν λόγον εἶναι τιθέμεθα καὶ τῆς τοῦ Υἱοῦ οὐσίας. Μακεδ. ᾿Αλλὰ τοῦτο οὐκ ἔστιν ὁμοούσιον, ἀλλὰ ὁμοιοούσιον. Ορθ. Τὸ ὁμοιοούσιον, ἵν' οὕτως εἴπω, ἄγροικος σοφία ἐστίν· ὡς ἐὰν λέγῃ τις τὸν ὁμότροπον ὁμοιότροπον, ἢ τὸν ὁμογενῆ ὁμοιογενῆ, ἢ τὸν ὁμόδοξον ὁμοιόδοξον, ἢ τὸν ὁμόφρονα ὁμοιόφρονα. Μακεδ. Οὐκ· ἀλλὰ τὸ ἐμοιςεύ σιον ἐπὶ τῶν ἀσωμάτων· τὸ δὲ ὁμοούσιον ἐπὶ τῶν σωμάτων. Ορθ. Εἶπον, ὅτι ἄγροικος σοφία ἐστί· μᾶλλον γὰρ τὸ ὁμοιοούσιον ἕδε: λέγεσθαι παρ' ὑμῶν ἐπὶ τῶν σωμάτων, ἐφ᾽ ὧν καὶ ὁμοιότης, τὸ δὲ ὁμοούσιον ἐπὶ τῶν ἀσωμάτων, ἐφ᾽ ὧν ἡ ταυτότης· τὸ γὰρ ὁμοούσιν ἐστι τὸ ταυτοούσιον. Μακεδ. ᾿Αλλὰ τὰ ὁμοούσια ἔχουσι προϋποκειμένην οὐσίαν. Ορθ. Οὐκ ἀληθῶς λέγεις· καὶ γὰρ ὁμοούσιος ἐστιν ἡ Εὔα τῷ Ἀδὰμ, καὶ οὐκ ἔχουσι προϋποκειμένην οὐσίαν ἀνθρώπων. Μακεδ. ᾿Αλλὰ τὴν γῆν ἔχουσι προϋποκειμένην. Ορθ. 'Αλλ' οὐ διὰ τοῦτο εἰσιν ὁμοούσιοι, ἐπειδὴ ἐκ τῆς γῆς εἰσιν, ἀλλ' ὅτι τὸν αὐτὸν ἐπιδέχονται λόγον τῆς οὐσίας. Μακεδ. Ἐγὼ δὲ διὰ τοῦτο λέγω ὁμοουσίους, ἐπειδὴ ἐκ τῆς αὐτῆς εἰσιν οὐσίας, ἐκ τῆς γῆς. Ορθ. Εἶπε οὖν καὶ τοὺς κύνας, καὶ τοὺς ὄφεις, καὶ πάντα τὰ ἄλλα ζῶα, ὁμοούσια τοῖς ἀνθρώποις· καὶ οὐ μόνον τὰ ἄλο γα ζῶα, ἀλλὰ καὶ τὰ φυτὰ, καὶ εἴ τι ἕτερόν ἐστιν ἐκ τῆς γῆς. Ομωνύμως γὰρ πάντα γήινα καλοῦνται· ἀλλ᾽ οὐ τὸν αὐτὸν ἐπιδέχονται λόγον τῆς οὐσίας. Μακεδ. Ἐγὼ οὐκ ἀκολουθῶ Αριστοτέλει. Ορθ. Οὐδὲ γὰρ ἐγώ. Μακεδ. ᾿Αλλὰ ᾿Αριστοτέλης εἶπε τῶν ἐμ ωνύμων τὸν λόγον τῆς οὐσίας ἕτερον είναι. Ορθ. Σύ S. ATHANASIUS. DUBIA. - disus, visus, olfactus, vox, gustus, concupiscentia, B C uolor, stupor, anxietas, obambulatio, figurate, non proprie, dicta fuerint? Maced. Imo ea quæ modo recensita sunt, omnia proprie ipsi competunt : sed anima improprie. Orth. Nimirum qui illi laboranti, exque ossibus, nervis, venis, arteriis aliisque membris et partibus compacto corpori se unire dignatus est, is animam pon habuit ? Maced. Quor- sum Vita opus habuit anima ? Orth. Et quid carne illi opus fuit, qui patribus nostris etiam absque carne visus est? Maced. Carne opus habuit, ut crucifigi posset. Orth. Sic anima opus habuit, ut dolere, contristari, ut expavescere, ut apud inferos esse posset. Hoc est enim, formam servi accipiens, non in corpore duntaxat apparere, sed servitutis etiam passiones assumere. Maced. Formam servi assum- psit, quando carnem assumpsit. Orth. Forma Dei estne perfecta Dei forma? Maced. Etiam. Orth. Ergo et forma servi, perfecta servi forma est. Hinc enim et stupor et dolor et angor, quod forma servi perfecta sit. Atque hæc est ovis illa quam qui quærit et invenit, su- per humeros fert, non ut rem inanem, sed animal ani- inatum, permittens illi ut passiones habeat, non illas quidem peccati, sed naturæ: ne phantasia esse existi- metur, et insaniat Manichæus. Maced. Concedamus de anima pulchre te disserere ; sed quid cau- sæ est cur consubstantialem Filium Patri dicatis ? Orth. Quia quam dixeris esse rationem substantiæ Patris, eam ipsam et substantiæ Filii esse statui- mus. Maced. Sed illud non est consubstantiale, sed ¿ubstantia simile. Orth. Simile substantia est, ut ita dicam, agrestis sapientia : ut si quis dixerit, quod idem sit unius moris et similis moris, idem- que unius generis et similis generis, unius gloriæ et similis gloriæ, unius sententiæ et similis sen- tentia. Maced. Nequaquam, sed substantia simile de incorporeis, censubstantiale de corporibus dicitur. Orth. Dixi agrestem esse sapientiam : potius quippe licere vos oportuit substantia simile de corporibus in quæ cadit similitudo, consubstantiale vero de incorporeis dici, in quæ cadit identitas : nam con- substantiale est ejusdem substantiæ. Maced. At con- substantialia præjacentem habent substantiam. Orth. Nequaquam vere dicis : nam consubstantia- lis est Eva Adamo, neque tamen habent præjacen- D tem hominum substantiam. Maced. Sed terram habent præjacentem. Orth. Nec tamen ideo sunt consub- stantiales, quia ex terra sunt, sed quia eamdem ad- mittunt substantiæ rationem. Maced. Verum ego id- circo consubstantiales esse dico, quia ex eadem plane sunt substantia, ex terra nempe. Dic igitur et canes, et serpentes et cuncta cætera animantia ho- minibus esse consubstantialia, neque solum bruta animantia, sed etiam plantas et si quid aliud ex terra ortum habet. Uno quippe nomine omnia terrena vocantur, sed non eamdem admittunt substantiæ rationem. Maced. Ego non sum sectator Aristotelis. Orth. Neque ego. Maced. Sed Aristoteles inquit, ho- Bonymorum, seu quorum commune nomen, diver-

Α εἴρηται, καὶ οὐκ ἀληθείᾳ. Ορθ. Πάντα οὖν ὅσα εἴρηται περὶ αὐτοῦ ἀνθρώπινα, οἷον ἀκοὴ, ὅρασις, όσφρησις, φωνή, γεῦσις, ἐπιθυμία, λύπη, θάμβος, ἀδη μονία, περίπατος, καταχρηστικῶς εἴρηται, καὶ οὐκ ἀληθείᾳ; Μακεδ. Πάντα ταῦτα τὰ προειρημένα άλη- θὼς εἴρηται, ψυχὴ δὲ καταχρηστικῶς. Ορθ. Καὶ ὁ καταξιώσας κοπιῶντι τῷ σώματι, καὶ ἐξ ἐστέων, καὶ νεύρων, καὶ φλεβῶν, καὶ ἀρτηριῶν, καὶ ἄλλων μελών τοῦ σώματος καὶ μερῶν συμπαγέντι ἑνωθῆναι, οὐκ εἶχε ψυχήν; Μακεδ. Τί χρείαν είχε ψυχῆς ἡ Ζωή; Ορθ. Τί δὲ χρείαν εἶχε τῆς σαρκὸς, ὁ ἄνευ σαρκὸς ὀφθεὶς πρὸς τοὺς πατέρας ἡμῶν; Μακεδ. Εἰς τὸ σταυρω θῆναι χρείαν εἶχε σαρκός. Ορθ. Καὶ εἰς τὸ λυπη θῆναι, καὶ ἀδημονῆσαι, καὶ ἐκθαμβηθῆναι, καὶ ἐν ᾅδου γενέσθαι, χρείαν εἶχε ψυχῆς. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ μορφὴν δούλου λαβών, οὐ τὸ ἐν σώματι φαντ- ναι μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ τὰ πάθη τῆς δουλείας λαβεῖν. Μακεδ. Μορφήν δούλου ἔλαβε, σάρκα λαβών. Ορθ. Η μορφὴ τοῦ Θεοῦ τελεία ἐστὶ μορφή Θεοῦ; Μακεδ. Ναί. 'Ορθ. Καὶ ἡ μορφὴ ἄρα τοῦ δούλου τελεία μορφὴ τοῦ δούλου ἐστί. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ θάμβος, καὶ λύπη, καὶ ἀδημονία, διὰ τὸ τελείαν εἶναι τὴν τοῦ δούλου μορφήν. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ πρόβατον, ζητήσας καὶ εὑρὼν, ἐπὶ τῶν ὤμων φέρει, οὐκ ἀσκὸν ἄψυχον, ἀλλ᾽ ἔμψυχον ζῶον, συγχωρῶν αὐτῷ ἔχειν τὰ πάθη, οὐ τὰ τῆς ἁμαρτίας, ἀλλὰ τὰ τῆς φύσεως· ἵνα μὴ φαντασία νομισθῇ, καὶ Μανι- χαῖος μανῇ. Μακεδ. Δῶμεν, ὅτι περὶ ψυχῆς καλῶς λέγεις, διὰ τί καὶ ὁμοούσιον λέγετε τὸν Υἱὸν τῷ Πατρί; Ορθ. ῞Οτι δν ἐὰν εἴπῃς λόγον τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, τοῦτον αὐτὸν τὸν λόγον εἶναι τιθέμεθα καὶ τῆς τοῦ Υἱοῦ οὐσίας. Μακεδ. ᾿Αλλὰ τοῦτο οὐκ ἔστιν ὁμοούσιον, ἀλλὰ ὁμοιοούσιον. Ορθ. Τὸ ὁμοιοούσιον, ἵν' οὕτως εἴπω, ἄγροικος σοφία ἐστίν· ὡς ἐὰν λέγῃ τις τὸν ὁμότροπον ὁμοιότροπον, ἢ τὸν ὁμογενῆ ὁμοιογενῆ, ἢ τὸν ὁμόδοξον ὁμοιόδοξον, ἢ τὸν ὁμόφρονα ὁμοιόφρονα. Μακεδ. Οὐκ· ἀλλὰ τὸ ἐμοιςεύ σιον ἐπὶ τῶν ἀσωμάτων· τὸ δὲ ὁμοούσιον ἐπὶ τῶν σωμάτων. Ορθ. Εἶπον, ὅτι ἄγροικος σοφία ἐστί· μᾶλλον γὰρ τὸ ὁμοιοούσιον ἕδε: λέγεσθαι παρ' ὑμῶν ἐπὶ τῶν σωμάτων, ἐφ᾽ ὧν καὶ ὁμοιότης, τὸ δὲ ὁμοούσιον ἐπὶ τῶν ἀσωμάτων, ἐφ᾽ ὧν ἡ ταυτότης· τὸ γὰρ ὁμοούσιν ἐστι τὸ ταυτοούσιον. Μακεδ. ᾿Αλλὰ τὰ ὁμοούσια ἔχουσι προϋποκειμένην οὐσίαν. Ορθ. Οὐκ ἀληθῶς λέγεις· καὶ γὰρ ὁμοούσιος ἐστιν ἡ Εὔα τῷ Ἀδὰμ, καὶ οὐκ ἔχουσι προϋποκειμένην οὐσίαν ἀνθρώπων. Μακεδ. ᾿Αλλὰ τὴν γῆν ἔχουσι προϋποκειμένην. Ορθ. 'Αλλ' οὐ διὰ τοῦτο εἰσιν ὁμοούσιοι, ἐπειδὴ ἐκ τῆς γῆς εἰσιν, ἀλλ' ὅτι τὸν αὐτὸν ἐπιδέχονται λόγον τῆς οὐσίας. Μακεδ. Ἐγὼ δὲ διὰ τοῦτο λέγω ὁμοουσίους, ἐπειδὴ ἐκ τῆς αὐτῆς εἰσιν οὐσίας, ἐκ τῆς γῆς. Ορθ. Εἶπε οὖν καὶ τοὺς κύνας, καὶ τοὺς ὄφεις, καὶ πάντα τὰ ἄλλα ζῶα, ὁμοούσια τοῖς ἀνθρώποις· καὶ οὐ μόνον τὰ ἄλο γα ζῶα, ἀλλὰ καὶ τὰ φυτὰ, καὶ εἴ τι ἕτερόν ἐστιν ἐκ τῆς γῆς. Ομωνύμως γὰρ πάντα γήινα καλοῦνται· ἀλλ᾽ οὐ τὸν αὐτὸν ἐπιδέχονται λόγον τῆς οὐσίας. Μακεδ. Ἐγὼ οὐκ ἀκολουθῶ Αριστοτέλει. Ορθ. Οὐδὲ γὰρ ἐγώ. Μακεδ. ᾿Αλλὰ ᾿Αριστοτέλης εἶπε τῶν ἐμ ωνύμων τὸν λόγον τῆς οὐσίας ἕτερον είναι. Ορθ. Σύ S. ATHANASIUS. DUBIA. - disus, visus, olfactus, vox, gustus, concupiscentia, B C uolor, stupor, anxietas, obambulatio, figurate, non proprie, dicta fuerint? Maced. Imo ea quæ modo recensita sunt, omnia proprie ipsi competunt : sed anima improprie. Orth. Nimirum qui illi laboranti, exque ossibus, nervis, venis, arteriis aliisque membris et partibus compacto corpori se unire dignatus est, is animam pon habuit ? Maced. Quor- sum Vita opus habuit anima ? Orth. Et quid carne illi opus fuit, qui patribus nostris etiam absque carne visus est? Maced. Carne opus habuit, ut crucifigi posset. Orth. Sic anima opus habuit, ut dolere, contristari, ut expavescere, ut apud inferos esse posset. Hoc est enim, formam servi accipiens, non in corpore duntaxat apparere, sed servitutis etiam passiones assumere. Maced. Formam servi assum- psit, quando carnem assumpsit. Orth. Forma Dei estne perfecta Dei forma? Maced. Etiam. Orth. Ergo et forma servi, perfecta servi forma est. Hinc enim et stupor et dolor et angor, quod forma servi perfecta sit. Atque hæc est ovis illa quam qui quærit et invenit, su- per humeros fert, non ut rem inanem, sed animal ani- inatum, permittens illi ut passiones habeat, non illas quidem peccati, sed naturæ: ne phantasia esse existi- metur, et insaniat Manichæus. Maced. Concedamus de anima pulchre te disserere ; sed quid cau- sæ est cur consubstantialem Filium Patri dicatis ? Orth. Quia quam dixeris esse rationem substantiæ Patris, eam ipsam et substantiæ Filii esse statui- mus. Maced. Sed illud non est consubstantiale, sed ¿ubstantia simile. Orth. Simile substantia est, ut ita dicam, agrestis sapientia : ut si quis dixerit, quod idem sit unius moris et similis moris, idem- que unius generis et similis generis, unius gloriæ et similis gloriæ, unius sententiæ et similis sen- tentia. Maced. Nequaquam, sed substantia simile de incorporeis, censubstantiale de corporibus dicitur. Orth. Dixi agrestem esse sapientiam : potius quippe licere vos oportuit substantia simile de corporibus in quæ cadit similitudo, consubstantiale vero de incorporeis dici, in quæ cadit identitas : nam con- substantiale est ejusdem substantiæ. Maced. At con- substantialia præjacentem habent substantiam. Orth. Nequaquam vere dicis : nam consubstantia- lis est Eva Adamo, neque tamen habent præjacen- D tem hominum substantiam. Maced. Sed terram habent præjacentem. Orth. Nec tamen ideo sunt consub- stantiales, quia ex terra sunt, sed quia eamdem ad- mittunt substantiæ rationem. Maced. Verum ego id- circo consubstantiales esse dico, quia ex eadem plane sunt substantia, ex terra nempe. Dic igitur et canes, et serpentes et cuncta cætera animantia ho- minibus esse consubstantialia, neque solum bruta animantia, sed etiam plantas et si quid aliud ex terra ortum habet. Uno quippe nomine omnia terrena vocantur, sed non eamdem admittunt substantiæ rationem. Maced. Ego non sum sectator Aristotelis. Orth. Neque ego. Maced. Sed Aristoteles inquit, ho- Bonymorum, seu quorum commune nomen, diver-