ΛΟΓΟΣ ΛΔ'. Εἰς τοὺς Αἰγύπτου (54) ἐπιδημήσαντας. Α'. Τοὺς ἀπ᾿ Αἰγύπτου προσφθέγξομαι, δίκαιον γάρ· ἐπειδὴ καὶ προθύμως συνεληλύθασι, τῷ (52) ζήλῳ τὴν φθόνον νικήσαντες, Αἰγύπτου ταύτης, ἣν πλουτίζει μὲν ποταμὸς ἐκ γῆς των, καὶ πελαγίζων ὥρια (55) · ἵνα καὶ αὐτὸς μικρόν τι μιμήσωμαι τους περὶ ταῦτα κομψούς· πλουτίζει δὲ Χριστὸς ὁ ἐμὸς, πρότερον μὲν εἰς Αἴγυπτον φυγαδευόμενος, νυνὶ δὲ ἀπ' Αἰγύπτου χορηγούμενος (54)· τότε μὲν, ἐκ τῆς Ηρώδου παιδοφονίας, νῦν δὲ, ἐκ τῆς τῶν πατέρων φιλοτεχνίας· Χριστὸς, ή καινὴ τροφὴ τῶν καλῶς πει- νώντων, ἡ μείζων (55) σιτοδοσία πάσης τῆς ἱστορου- μένης τε καὶ πιστευομένης· ὁ ἄρτος, ὁ ἐκ τοῦ οὐρα νοῦ καταβαίνων, καὶ ζωὴν διδοὺς τῷ κόσμῳ, τὴν ἀνόλεθρόν τε καὶ ἀκατάλυτον, περὶ οὗ καὶ νῦν ἀκούειν δοκώ μοι λέγοντος τοῦ Πατρός· Ἐξ Αἰγύπτου ἑκά- λεσα τὸν Υἱόν μου. Β. Αφ' ὑμῶν γὰρ ἐξήχηται ὁ λόγος εἰς πάντας ἀν-- θρώπους, ὑγιῶς πιστευόμενός τε καὶ κηρυσσόμενος καὶ ὑμεῖς ἄριστοι καρποδόται (56) πάντων, μάλιστα τῶν νῦν ὀρθῶς πιστευόντων, ὅσα ἐμὲ γινώσκειν, τὸν τῆς τοιαύτης τροφῆς, οὐκ ἐραστὴν μόνον, ἀλλὰ καὶ χορηγὸν, καὶ οὐκ ἔνδημον μόνον, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ὑπερ- όριον. Ὑμεῖς γὰρ τρέφετε μὲν σωματικῶς δήμους καὶ πόλεις, ἐφ' ὅσον ἐξικνεῖται ὑμῶν τὸ φιλάνθρω- που τρέφετε δὲ πνευματικῶς, οὐ τὸν δεῖνα δῆμον, οὐδὲ τήνδε, ἡ τήνδε την πόλιν μικροῖς ὁρίοις περι γραφομένην (57), κἂν φρονῶσιν ὑπέρλαμπρον, ἀλλὰ μικροῦ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην. Καὶ θεραπεύετε, οὐ λιμὸν ἄρτον, οὐδὲ δίψαν ὕδατος, & καὶ λιμώττειν οὐ μέγα, καὶ μὴ λιμώττειν ῥᾴδιον· ἀλλὰ λιμὸν τοῦ • ουσίαν τῶν Αἰγυπτίων στόλου καταπλευσάντων διο ταγώγου- « 1η Εἰς τον κατάπλουν τῶν Αἰγυπτίων · . ἐπισκόπων, « προς καιρὸν, καὶ πρὸς ὥραν· « ὅρια, • ὁμοουσίου, ριγραφομένας. ORATIO XXXIV. IN ÆGYPTIORUM ADVENTUM candus est ipse Gregorius, qui primus hac oratione ad pacem et amicitiam aditum aperit. « Popule meus, » inquit (n. 6); « meus enim es, eliamsi hominibus invidia laborantibus aliter videatur; atque ut magis feriantur, qui ita affecti sunt, en dextras societatis præben coram tot testibus, visibilibus juxta et invisibilibus, veteremque calumniam nova beni- gnitate propello. » Quis non videat, praesertim ultimis verbis, perfectam reconciliationem, * ob veterem injuriam nova benignitate propulsatam,» hic exprimi. Neque enim necesse erat, ut mentem suam apertius declararet Theologus. Obstabant siquidem, tum ingens Gregorii charitas, tum debita Petro Alexandrino reverentia, tum denique solemnitatis ac lætitiæ dies, quem luctuosa præteriti memoria turbare nullo modo consentaneum erat. Plura etiam, ad id confirmandum, colligenda superessent, tam ratione circumstantiarum, quam ex Gregorii carminibus, ac eruditorum scriptis; sed ne longius, quam par est, protrahatur hæc admonitio. hic finem imponimus. Qui plura desideraverit, loca citata adeat. A ORATIO XXXIV". In Ægyptiorum adventum. B cfta est, ac creditur : panis, inquam, ille de culo C *s Matth. ", 13. ss Joan. vi, 33. ss Ose. xi, 1. • Alias XXIV; quæ autem erat, nunc 28.11a- bita Constantinopoli circa mensem Augusti an. 380. adventu Egyptiorum, qui classe frumenta vehente navigaverant. » in quibusdam : lu Agyptiorum appulsu. » Alii addunt, episcoporum ; sed perperam. Nihil enim in tota oratione reperias, unde eos episcopos fuisse colligi possit. Vide Mo- mirum, n. 2. tabo, atque alloquar ; quandoquidem, superata per zelum invidia, prompte et alacriter convenerunt, ex hac, inquam, Ægypto, quam et luvius ditat, e terra pluens, ac tempestive maris instar exundans (ut eos quoque nonnihil imiter, qui in hujusmodi rebus sciti et lepidi sunt); quamque item ditat Christus meus, qui antea quidem in Ægyptum fugabatur ", nunc autem ab Ægypto alitur; tum nempe ob He- rodem pueris necem afferentem, nunc vero ob pa- rentum erga filios charitatem : Christus, inquam, novus eorum, qui recte esuriunt, cibus, annona illa, illa major omni ea, quæ historiæ monimentis pro- descendens, vitamque finis omnis atque interitus expertem mundo afferens ; de quo nunc mihi quo- que Patrem audire videor dicentem: Ex Egyplo vocavi Filium meum . II. A vobis enim sermo ad omnes homines dima- navit, tum sincere creditus, tum prædicatus : ac vos omnium, et præsertim eorum, qui nunc recta fide praediti sunt, optimi largitores estis, quantum qui- dem ipse cognosco, qui hujusmodi cibi, non modo sum amator, sed etiam subministrator ; nec in pa- trio duntaxat solo, sed etiam in externo. Vos enim corporeis quidem cibis populos et urbes alitis, quacunque se benignitas vestra porrigit; spiritua- libus autem, non certam quamdam plebem, aut cer- lam civitatem, angustis finibus circumscriptas, quamlibet alte et splendide de se sentiant, verum universum prope terrarum orbem alitis. Atque adeo wpay Tempestive et statutis temporibus. . In ed., fines implens. » rius, frumenta illa ab Ægypto allata, cedere præser- tim in usus Ecclesiarum et pauperu:n. largitores. Sic appellat Ægyptius, quod in Agy- pio maxime id est, consubstantialita - lis fides vigeret ac fructificaret. (51) Εἰς τοὺς Αιγύπτου, etc. Colb. 1 : Εἰς παρ- (52) Τῷ. Coisl. 4, ἐν τῷ. (53) Ώρια. Sic Reg. bu, lu, etc. Schol. : Κατά 1. Eos qui ex Ægypto venerant, ut par est salu- (54) Χορηγούμενος. Hic indicare videtur Grego- (35) 'Η μείζων. Sic codd. In ed., ή μείζων. (56) "Αριστοι καρποδόται. ο Optimi fructuum (57) Περιγραφομένην. Duo Regg. et Coisl. 1, πε

ΛΟΓΟΣ ΛΔ'. Εἰς τοὺς Αἰγύπτου (54) ἐπιδημήσαντας. Α'. Τοὺς ἀπ᾿ Αἰγύπτου προσφθέγξομαι, δίκαιον γάρ· ἐπειδὴ καὶ προθύμως συνεληλύθασι, τῷ (52) ζήλῳ τὴν φθόνον νικήσαντες, Αἰγύπτου ταύτης, ἣν πλουτίζει μὲν ποταμὸς ἐκ γῆς των, καὶ πελαγίζων ὥρια (55) · ἵνα καὶ αὐτὸς μικρόν τι μιμήσωμαι τους περὶ ταῦτα κομψούς· πλουτίζει δὲ Χριστὸς ὁ ἐμὸς, πρότερον μὲν εἰς Αἴγυπτον φυγαδευόμενος, νυνὶ δὲ ἀπ' Αἰγύπτου χορηγούμενος (54)· τότε μὲν, ἐκ τῆς Ηρώδου παιδοφονίας, νῦν δὲ, ἐκ τῆς τῶν πατέρων φιλοτεχνίας· Χριστὸς, ή καινὴ τροφὴ τῶν καλῶς πει- νώντων, ἡ μείζων (55) σιτοδοσία πάσης τῆς ἱστορου- μένης τε καὶ πιστευομένης· ὁ ἄρτος, ὁ ἐκ τοῦ οὐρα νοῦ καταβαίνων, καὶ ζωὴν διδοὺς τῷ κόσμῳ, τὴν ἀνόλεθρόν τε καὶ ἀκατάλυτον, περὶ οὗ καὶ νῦν ἀκούειν δοκώ μοι λέγοντος τοῦ Πατρός· Ἐξ Αἰγύπτου ἑκά- λεσα τὸν Υἱόν μου. Β. Αφ' ὑμῶν γὰρ ἐξήχηται ὁ λόγος εἰς πάντας ἀν-- θρώπους, ὑγιῶς πιστευόμενός τε καὶ κηρυσσόμενος καὶ ὑμεῖς ἄριστοι καρποδόται (56) πάντων, μάλιστα τῶν νῦν ὀρθῶς πιστευόντων, ὅσα ἐμὲ γινώσκειν, τὸν τῆς τοιαύτης τροφῆς, οὐκ ἐραστὴν μόνον, ἀλλὰ καὶ χορηγὸν, καὶ οὐκ ἔνδημον μόνον, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ὑπερ- όριον. Ὑμεῖς γὰρ τρέφετε μὲν σωματικῶς δήμους καὶ πόλεις, ἐφ' ὅσον ἐξικνεῖται ὑμῶν τὸ φιλάνθρω- που τρέφετε δὲ πνευματικῶς, οὐ τὸν δεῖνα δῆμον, οὐδὲ τήνδε, ἡ τήνδε την πόλιν μικροῖς ὁρίοις περι γραφομένην (57), κἂν φρονῶσιν ὑπέρλαμπρον, ἀλλὰ μικροῦ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην. Καὶ θεραπεύετε, οὐ λιμὸν ἄρτον, οὐδὲ δίψαν ὕδατος, & καὶ λιμώττειν οὐ μέγα, καὶ μὴ λιμώττειν ῥᾴδιον· ἀλλὰ λιμὸν τοῦ • ουσίαν τῶν Αἰγυπτίων στόλου καταπλευσάντων διο ταγώγου- « 1η Εἰς τον κατάπλουν τῶν Αἰγυπτίων · . ἐπισκόπων, « προς καιρὸν, καὶ πρὸς ὥραν· « ὅρια, • ὁμοουσίου, ριγραφομένας. ORATIO XXXIV. IN ÆGYPTIORUM ADVENTUM candus est ipse Gregorius, qui primus hac oratione ad pacem et amicitiam aditum aperit. « Popule meus, » inquit (n. 6); « meus enim es, eliamsi hominibus invidia laborantibus aliter videatur; atque ut magis feriantur, qui ita affecti sunt, en dextras societatis præben coram tot testibus, visibilibus juxta et invisibilibus, veteremque calumniam nova beni- gnitate propello. » Quis non videat, praesertim ultimis verbis, perfectam reconciliationem, * ob veterem injuriam nova benignitate propulsatam,» hic exprimi. Neque enim necesse erat, ut mentem suam apertius declararet Theologus. Obstabant siquidem, tum ingens Gregorii charitas, tum debita Petro Alexandrino reverentia, tum denique solemnitatis ac lætitiæ dies, quem luctuosa præteriti memoria turbare nullo modo consentaneum erat. Plura etiam, ad id confirmandum, colligenda superessent, tam ratione circumstantiarum, quam ex Gregorii carminibus, ac eruditorum scriptis; sed ne longius, quam par est, protrahatur hæc admonitio. hic finem imponimus. Qui plura desideraverit, loca citata adeat. A ORATIO XXXIV". In Ægyptiorum adventum. B cfta est, ac creditur : panis, inquam, ille de culo C *s Matth. ", 13. ss Joan. vi, 33. ss Ose. xi, 1. • Alias XXIV; quæ autem erat, nunc 28.11a- bita Constantinopoli circa mensem Augusti an. 380. adventu Egyptiorum, qui classe frumenta vehente navigaverant. » in quibusdam : lu Agyptiorum appulsu. » Alii addunt, episcoporum ; sed perperam. Nihil enim in tota oratione reperias, unde eos episcopos fuisse colligi possit. Vide Mo- mirum, n. 2. tabo, atque alloquar ; quandoquidem, superata per zelum invidia, prompte et alacriter convenerunt, ex hac, inquam, Ægypto, quam et luvius ditat, e terra pluens, ac tempestive maris instar exundans (ut eos quoque nonnihil imiter, qui in hujusmodi rebus sciti et lepidi sunt); quamque item ditat Christus meus, qui antea quidem in Ægyptum fugabatur ", nunc autem ab Ægypto alitur; tum nempe ob He- rodem pueris necem afferentem, nunc vero ob pa- rentum erga filios charitatem : Christus, inquam, novus eorum, qui recte esuriunt, cibus, annona illa, illa major omni ea, quæ historiæ monimentis pro- descendens, vitamque finis omnis atque interitus expertem mundo afferens ; de quo nunc mihi quo- que Patrem audire videor dicentem: Ex Egyplo vocavi Filium meum . II. A vobis enim sermo ad omnes homines dima- navit, tum sincere creditus, tum prædicatus : ac vos omnium, et præsertim eorum, qui nunc recta fide praediti sunt, optimi largitores estis, quantum qui- dem ipse cognosco, qui hujusmodi cibi, non modo sum amator, sed etiam subministrator ; nec in pa- trio duntaxat solo, sed etiam in externo. Vos enim corporeis quidem cibis populos et urbes alitis, quacunque se benignitas vestra porrigit; spiritua- libus autem, non certam quamdam plebem, aut cer- lam civitatem, angustis finibus circumscriptas, quamlibet alte et splendide de se sentiant, verum universum prope terrarum orbem alitis. Atque adeo wpay Tempestive et statutis temporibus. . In ed., fines implens. » rius, frumenta illa ab Ægypto allata, cedere præser- tim in usus Ecclesiarum et pauperu:n. largitores. Sic appellat Ægyptius, quod in Agy- pio maxime id est, consubstantialita - lis fides vigeret ac fructificaret. (51) Εἰς τοὺς Αιγύπτου, etc. Colb. 1 : Εἰς παρ- (52) Τῷ. Coisl. 4, ἐν τῷ. (53) Ώρια. Sic Reg. bu, lu, etc. Schol. : Κατά 1. Eos qui ex Ægypto venerant, ut par est salu- (54) Χορηγούμενος. Hic indicare videtur Grego- (35) 'Η μείζων. Sic codd. In ed., ή μείζων. (56) "Αριστοι καρποδόται. ο Optimi fructuum (57) Περιγραφομένην. Duo Regg. et Coisl. 1, πε

τατον, καὶ θεραπεύειν νῦν ἐργωδέστατον· ἐπειδὴ ἐπληθύνθη ἡ ἀνομία, καὶ ὀλίγους εὑρίσκω τοὺς γνη σίους ταύτης θεραπευτάς. ἀκοῦσαι λόγου (58) Κυρίου, δν καὶ πάσχειν ἐλεεινό Β σε ΧΧΙν, 12. σοφίας ὑπερβαλούσης. ἀθανασία, Γ. Τοιοῦτος Ἰωσὴφ ὁ ὑμέτερος σιτομέτρης (59), ταυτὸν δὲ εἰπεῖν καὶ ἡμέτερος, ὃς καὶ προβλέπειν ᾔδει λιμὸν ὑπὸ σοφίας ὑπερβαλλούσης (60), καὶ θε ραπεύειν λόγοις οἰκονομίας, ταῖς καλαῖς τῶν βοῶν καὶ πίοσι, τὰς αἰσχρὰς καὶ ἀτρόφους ιώμενος. Καὶ Ἰωσὴφ ὁπότερον βούλει λαμβάνειν, εἴτε τὸν τῆς ἀθα νασίας ἐραστὴν (61), καὶ δημιουργὸν, καὶ ἐπώνυ μον (62) · εἴτε τὸν ἐκείνου καὶ θρόνῳ, καὶ λόγῳ, καὶ πολιᾷ διάδοχον, τὸν νέον Πέτρον ἡμῖν, οὐχ ἧττον τὴν ἀρετὴν, ἢ τὴν κλῆσιν· ὑφ᾽ ὧν τὸ μέσον ἐξεκόπη καὶ συνετρίβη, κἂν ἔτι σπαίρῃ (63) μικρά τε καὶ ἀσθενῆ, καθάπερ τὸ οὐραῖον διακοπέντος τοῦ ὄφεως· ὧν ὁ μὲν ἐν γήρα καλῷ καταλύσας τὸν βίον ἐπὶ πολλοῖς τοῖς ἀγωνίσμασι καὶ ἀθλήμασιν, ἄνωθεν ἐποπτεύει, εὖ οἶδα, νῦν τὰ ἡμέτερα, καὶ χεῖρα ὀρέγει τοῖς ὑπὲρ τοῦ καλοῦ κάμνουσι, καὶ τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ τῶν δεσμῶν ἐστιν ἐλεύθερος· ὁ δὲ ἐπὶ τὴν αὐτὴν κατάλυ σιν (64), ἢ ἀνάλυσιν, ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ἄθλοις (65) επείγεται, καὶ πλησιάζει μὲν ἤδη τοῖς ἄνω, τοσοῦ τον δὲ μετὰ τῆς σαρκός ἐστιν ἔτι, ὅσον βοηθῆσαι τῷ λόγῳ τὰ τελευταῖα, καὶ τῆς ὁδοῦ γενέσθαι μετὰ δα ψιλεστέρων τῶν ἐφοδίων. Δ΄. Τούτων ὑμεῖς θρέμματα καὶ προβλήματα των μεγάλων, καὶ δογματιστῶν, καὶ ἀγωνιστῶν τῆς ἀλη θείας, καὶ νικητῶν· οὓς οὐ καιρός, οὐ δυνάστης, οὐ λόγος, οὐ φθόνος, οὐ φόβος, οὐ κατήγορος, οὐ συκο- φάντης, οὐ φανερῶς πολεμῶν, οὐ λαθραίως ἐπιβου λεύων, οὐχ ἡμέτερος τῷ δοκεῖν, οὐκ ἀλλότριος, οὐ χρυσός, ὁ ἀφανὴς τύραννος, ᾧ νῦν τὰ πολλὰ μεταβ ρίπτεται καὶ πεττεύεται, οὐ θεραπείαι, οὐκ ἀπειλαί, οὐκ ἐξορίαι μακραί τε καὶ ἀριθμούμεναι (δημεύσει γὰρ οὐκ ἐγένοντο μόνον ἁλωτοί, διὰ τὸν μέγαν πλού τον, τὴν ἀκτημοσύνην), οὐκ ἄλλο οὐδὲν τῶν ἀπόντων, ή τῶν παρόντων, ἢ τῶν προσδοκωμένων ἐπῆρεν, οὐδὲ ἀνέπεισε χείρους γενέσθαι, καὶ προδοῦναι τι τῆς Τριάδος, καὶ ζημιωθῆναι θεότητα (66). Τουναντίον μὲν οὖν ἐῤῥώσθησαν τοῖς κινδύνοις, καὶ φιλοτιμότε ροι γεγόνασιν εἰς εὐσέβειαν. Τοιοῦτο γὰρ τὸ παθεῖν ὑπὲρ Χριστοῦ, τῷ φίλτρῳ προστίθησι, καὶ οἷον ἀρ ῥαβὼν γίνεται τῶν ἑξῆς ἄθλων τοῖς μεγαλοφροσι ἐπὶ τῶν αὐτῶν ἄθλοις. S. GREGORII THEOLOGI non panis famem, aut aquæ sitim curatis, quibus A nec premi admodum grave est, et iisdem mederi facile ; sed famen audiendi verbum Domini ", quam et pati miserrimum, et curare hoc tempore perar- duum et perdifficile ; quoniam abundavit iniquitas.", medeantur. III. Talis enimvero erat Joseph, dispensator ve- ster, ac proinde et noster, qui et pro eximia sua sapientia famem prospicere norat, et consitio ac prudentia curare, perpulchris nimirum et obesis bobus, deformes ac macie confectas sanans. Et qui- dem utrumvis Joseph intelligere volucris, sive illum immortalitatis amatorem et effectorem, et nomen ferentem ; sive illius, et in throno et in doctrina, et in canitie successorem, novum, inquam, nostrum Petrum, non minus virtute quam nonine : a quibus id quod medium fuit, excisum et contritum est, la- metsi paululum adhuc et languide, velut serpentis intercisi cauda, palpitet: quorum alter in bona se- nectute post multas dimicationes et palæstras vita defunctus, nunc res nostras, ut persuasum habeo, cœlitus inspicit, ac virtutis cansa laborantibus ma- num porrigit, eoque magis, quod corporis vinculis liberatus est; alter vero ad eumdem vitæ tinem ant resolutionem, post eadem certamina properat, et coelitibus quidem jam propinquus est; cæterum lactenus adhuc in carne versatur, ut fidei doctrina postremam opem ferat, ac cum ampliori et copio- siori viatico iter capessat. C 1V. Vos estis alumni et soboles illorum praestan- tium veritatis doctorum, et propugnatorum, et vi- ctorum ; quos non tempus, non princeps, no ser- mo, non invidia, non netus, non accusator, non ca- lumniator, non bellum aperte inferens, non clande- stinas insidias struens, non in speciem noster, non alienus, non aurum, occultus ille tyrannus, per quem - nunc multa sursum deorsumque, velut in ta- forum ludo, jactantur, non blanditiæ, non miræ, non exsilia, et multa et diuturna (soli enim bonorum proscriptioni in eos propter magras illas divitias, hoc est, inopiam, nihil licuit), non aliud quidpiam absentium aut præsentium, aut in exspectatione po- sitorum, extulit, aut adducere potuit, ut deteriores ferent, ac de Trinitate aliquid proderent, et divini- D tatis jacturam facerent. Imo contra, ex ipsis pericu- lis robur collegerunt, atque ad pietatem ferventiores exstiterunt. Talia enim pro Christo pati, amori cu- Amos vill, 11. Matth. el., Sic duo Regg. In ed. deest, xal. Intelligit Athana- sium, cujus nomen ducitur ex Græco, ciminortalitas. Lat. s ac paucos reperio, qui vere ac bona fide huic fami ter vero ad eumdem, etc. Sic reddiderat Biltius in prima editione: rectius quidem, quam in secunda, ubi sic vertit : « Alter ad idem hospitium, vel all supera migrationem post eadem certamina prope- ral. et duo Coisl. In ed., multarentur. divinitate (58) Λόγου. Reg. a, λόγον. (59) Σιτομέτρης. Coisl. 1, σιτοδότης. (60) Σοφίας ύπερβαλλούσης. Sic Reg. Liu. In (61) Εραστήν. Duo Hegg, καὶ ἐραστήν. (62) Καὶ ἐπώνυμον. • Bi nomen ex ea ferentem. (63) Σπαίρῃ. Reg. bn, σκαίρῃ, « tripudiet, sa- (64) Ὁ δὲ ἐπὶ τὴν αὐτὴν κατάλυσιν, etc. « ΑΙ- (65) Επι τοῖς αὐτοῖς ἄθλοις. Sic Regg. bni, bu (66) Ζημιωθῆναι θεότητα. Bill.

τατον, καὶ θεραπεύειν νῦν ἐργωδέστατον· ἐπειδὴ ἐπληθύνθη ἡ ἀνομία, καὶ ὀλίγους εὑρίσκω τοὺς γνη σίους ταύτης θεραπευτάς. ἀκοῦσαι λόγου (58) Κυρίου, δν καὶ πάσχειν ἐλεεινό Β σε ΧΧΙν, 12. σοφίας ὑπερβαλούσης. ἀθανασία, Γ. Τοιοῦτος Ἰωσὴφ ὁ ὑμέτερος σιτομέτρης (59), ταυτὸν δὲ εἰπεῖν καὶ ἡμέτερος, ὃς καὶ προβλέπειν ᾔδει λιμὸν ὑπὸ σοφίας ὑπερβαλλούσης (60), καὶ θε ραπεύειν λόγοις οἰκονομίας, ταῖς καλαῖς τῶν βοῶν καὶ πίοσι, τὰς αἰσχρὰς καὶ ἀτρόφους ιώμενος. Καὶ Ἰωσὴφ ὁπότερον βούλει λαμβάνειν, εἴτε τὸν τῆς ἀθα νασίας ἐραστὴν (61), καὶ δημιουργὸν, καὶ ἐπώνυ μον (62) · εἴτε τὸν ἐκείνου καὶ θρόνῳ, καὶ λόγῳ, καὶ πολιᾷ διάδοχον, τὸν νέον Πέτρον ἡμῖν, οὐχ ἧττον τὴν ἀρετὴν, ἢ τὴν κλῆσιν· ὑφ᾽ ὧν τὸ μέσον ἐξεκόπη καὶ συνετρίβη, κἂν ἔτι σπαίρῃ (63) μικρά τε καὶ ἀσθενῆ, καθάπερ τὸ οὐραῖον διακοπέντος τοῦ ὄφεως· ὧν ὁ μὲν ἐν γήρα καλῷ καταλύσας τὸν βίον ἐπὶ πολλοῖς τοῖς ἀγωνίσμασι καὶ ἀθλήμασιν, ἄνωθεν ἐποπτεύει, εὖ οἶδα, νῦν τὰ ἡμέτερα, καὶ χεῖρα ὀρέγει τοῖς ὑπὲρ τοῦ καλοῦ κάμνουσι, καὶ τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ τῶν δεσμῶν ἐστιν ἐλεύθερος· ὁ δὲ ἐπὶ τὴν αὐτὴν κατάλυ σιν (64), ἢ ἀνάλυσιν, ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ἄθλοις (65) επείγεται, καὶ πλησιάζει μὲν ἤδη τοῖς ἄνω, τοσοῦ τον δὲ μετὰ τῆς σαρκός ἐστιν ἔτι, ὅσον βοηθῆσαι τῷ λόγῳ τὰ τελευταῖα, καὶ τῆς ὁδοῦ γενέσθαι μετὰ δα ψιλεστέρων τῶν ἐφοδίων. Δ΄. Τούτων ὑμεῖς θρέμματα καὶ προβλήματα των μεγάλων, καὶ δογματιστῶν, καὶ ἀγωνιστῶν τῆς ἀλη θείας, καὶ νικητῶν· οὓς οὐ καιρός, οὐ δυνάστης, οὐ λόγος, οὐ φθόνος, οὐ φόβος, οὐ κατήγορος, οὐ συκο- φάντης, οὐ φανερῶς πολεμῶν, οὐ λαθραίως ἐπιβου λεύων, οὐχ ἡμέτερος τῷ δοκεῖν, οὐκ ἀλλότριος, οὐ χρυσός, ὁ ἀφανὴς τύραννος, ᾧ νῦν τὰ πολλὰ μεταβ ρίπτεται καὶ πεττεύεται, οὐ θεραπείαι, οὐκ ἀπειλαί, οὐκ ἐξορίαι μακραί τε καὶ ἀριθμούμεναι (δημεύσει γὰρ οὐκ ἐγένοντο μόνον ἁλωτοί, διὰ τὸν μέγαν πλού τον, τὴν ἀκτημοσύνην), οὐκ ἄλλο οὐδὲν τῶν ἀπόντων, ή τῶν παρόντων, ἢ τῶν προσδοκωμένων ἐπῆρεν, οὐδὲ ἀνέπεισε χείρους γενέσθαι, καὶ προδοῦναι τι τῆς Τριάδος, καὶ ζημιωθῆναι θεότητα (66). Τουναντίον μὲν οὖν ἐῤῥώσθησαν τοῖς κινδύνοις, καὶ φιλοτιμότε ροι γεγόνασιν εἰς εὐσέβειαν. Τοιοῦτο γὰρ τὸ παθεῖν ὑπὲρ Χριστοῦ, τῷ φίλτρῳ προστίθησι, καὶ οἷον ἀρ ῥαβὼν γίνεται τῶν ἑξῆς ἄθλων τοῖς μεγαλοφροσι ἐπὶ τῶν αὐτῶν ἄθλοις. S. GREGORII THEOLOGI non panis famem, aut aquæ sitim curatis, quibus A nec premi admodum grave est, et iisdem mederi facile ; sed famen audiendi verbum Domini ", quam et pati miserrimum, et curare hoc tempore perar- duum et perdifficile ; quoniam abundavit iniquitas.", medeantur. III. Talis enimvero erat Joseph, dispensator ve- ster, ac proinde et noster, qui et pro eximia sua sapientia famem prospicere norat, et consitio ac prudentia curare, perpulchris nimirum et obesis bobus, deformes ac macie confectas sanans. Et qui- dem utrumvis Joseph intelligere volucris, sive illum immortalitatis amatorem et effectorem, et nomen ferentem ; sive illius, et in throno et in doctrina, et in canitie successorem, novum, inquam, nostrum Petrum, non minus virtute quam nonine : a quibus id quod medium fuit, excisum et contritum est, la- metsi paululum adhuc et languide, velut serpentis intercisi cauda, palpitet: quorum alter in bona se- nectute post multas dimicationes et palæstras vita defunctus, nunc res nostras, ut persuasum habeo, cœlitus inspicit, ac virtutis cansa laborantibus ma- num porrigit, eoque magis, quod corporis vinculis liberatus est; alter vero ad eumdem vitæ tinem ant resolutionem, post eadem certamina properat, et coelitibus quidem jam propinquus est; cæterum lactenus adhuc in carne versatur, ut fidei doctrina postremam opem ferat, ac cum ampliori et copio- siori viatico iter capessat. C 1V. Vos estis alumni et soboles illorum praestan- tium veritatis doctorum, et propugnatorum, et vi- ctorum ; quos non tempus, non princeps, no ser- mo, non invidia, non netus, non accusator, non ca- lumniator, non bellum aperte inferens, non clande- stinas insidias struens, non in speciem noster, non alienus, non aurum, occultus ille tyrannus, per quem - nunc multa sursum deorsumque, velut in ta- forum ludo, jactantur, non blanditiæ, non miræ, non exsilia, et multa et diuturna (soli enim bonorum proscriptioni in eos propter magras illas divitias, hoc est, inopiam, nihil licuit), non aliud quidpiam absentium aut præsentium, aut in exspectatione po- sitorum, extulit, aut adducere potuit, ut deteriores ferent, ac de Trinitate aliquid proderent, et divini- D tatis jacturam facerent. Imo contra, ex ipsis pericu- lis robur collegerunt, atque ad pietatem ferventiores exstiterunt. Talia enim pro Christo pati, amori cu- Amos vill, 11. Matth. el., Sic duo Regg. In ed. deest, xal. Intelligit Athana- sium, cujus nomen ducitur ex Græco, ciminortalitas. Lat. s ac paucos reperio, qui vere ac bona fide huic fami ter vero ad eumdem, etc. Sic reddiderat Biltius in prima editione: rectius quidem, quam in secunda, ubi sic vertit : « Alter ad idem hospitium, vel all supera migrationem post eadem certamina prope- ral. et duo Coisl. In ed., multarentur. divinitate (58) Λόγου. Reg. a, λόγον. (59) Σιτομέτρης. Coisl. 1, σιτοδότης. (60) Σοφίας ύπερβαλλούσης. Sic Reg. Liu. In (61) Εραστήν. Duo Hegg, καὶ ἐραστήν. (62) Καὶ ἐπώνυμον. • Bi nomen ex ea ferentem. (63) Σπαίρῃ. Reg. bn, σκαίρῃ, « tripudiet, sa- (64) Ὁ δὲ ἐπὶ τὴν αὐτὴν κατάλυσιν, etc. « ΑΙ- (65) Επι τοῖς αὐτοῖς ἄθλοις. Sic Regg. bni, bu (66) Ζημιωθῆναι θεότητα. Bill.

τατον, καὶ θεραπεύειν νῦν ἐργωδέστατον· ἐπειδὴ ἐπληθύνθη ἡ ἀνομία, καὶ ὀλίγους εὑρίσκω τοὺς γνη σίους ταύτης θεραπευτάς. ἀκοῦσαι λόγου (58) Κυρίου, δν καὶ πάσχειν ἐλεεινό Β σε ΧΧΙν, 12. σοφίας ὑπερβαλούσης. ἀθανασία, Γ. Τοιοῦτος Ἰωσὴφ ὁ ὑμέτερος σιτομέτρης (59), ταυτὸν δὲ εἰπεῖν καὶ ἡμέτερος, ὃς καὶ προβλέπειν ᾔδει λιμὸν ὑπὸ σοφίας ὑπερβαλλούσης (60), καὶ θε ραπεύειν λόγοις οἰκονομίας, ταῖς καλαῖς τῶν βοῶν καὶ πίοσι, τὰς αἰσχρὰς καὶ ἀτρόφους ιώμενος. Καὶ Ἰωσὴφ ὁπότερον βούλει λαμβάνειν, εἴτε τὸν τῆς ἀθα νασίας ἐραστὴν (61), καὶ δημιουργὸν, καὶ ἐπώνυ μον (62) · εἴτε τὸν ἐκείνου καὶ θρόνῳ, καὶ λόγῳ, καὶ πολιᾷ διάδοχον, τὸν νέον Πέτρον ἡμῖν, οὐχ ἧττον τὴν ἀρετὴν, ἢ τὴν κλῆσιν· ὑφ᾽ ὧν τὸ μέσον ἐξεκόπη καὶ συνετρίβη, κἂν ἔτι σπαίρῃ (63) μικρά τε καὶ ἀσθενῆ, καθάπερ τὸ οὐραῖον διακοπέντος τοῦ ὄφεως· ὧν ὁ μὲν ἐν γήρα καλῷ καταλύσας τὸν βίον ἐπὶ πολλοῖς τοῖς ἀγωνίσμασι καὶ ἀθλήμασιν, ἄνωθεν ἐποπτεύει, εὖ οἶδα, νῦν τὰ ἡμέτερα, καὶ χεῖρα ὀρέγει τοῖς ὑπὲρ τοῦ καλοῦ κάμνουσι, καὶ τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ τῶν δεσμῶν ἐστιν ἐλεύθερος· ὁ δὲ ἐπὶ τὴν αὐτὴν κατάλυ σιν (64), ἢ ἀνάλυσιν, ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ἄθλοις (65) επείγεται, καὶ πλησιάζει μὲν ἤδη τοῖς ἄνω, τοσοῦ τον δὲ μετὰ τῆς σαρκός ἐστιν ἔτι, ὅσον βοηθῆσαι τῷ λόγῳ τὰ τελευταῖα, καὶ τῆς ὁδοῦ γενέσθαι μετὰ δα ψιλεστέρων τῶν ἐφοδίων. Δ΄. Τούτων ὑμεῖς θρέμματα καὶ προβλήματα των μεγάλων, καὶ δογματιστῶν, καὶ ἀγωνιστῶν τῆς ἀλη θείας, καὶ νικητῶν· οὓς οὐ καιρός, οὐ δυνάστης, οὐ λόγος, οὐ φθόνος, οὐ φόβος, οὐ κατήγορος, οὐ συκο- φάντης, οὐ φανερῶς πολεμῶν, οὐ λαθραίως ἐπιβου λεύων, οὐχ ἡμέτερος τῷ δοκεῖν, οὐκ ἀλλότριος, οὐ χρυσός, ὁ ἀφανὴς τύραννος, ᾧ νῦν τὰ πολλὰ μεταβ ρίπτεται καὶ πεττεύεται, οὐ θεραπείαι, οὐκ ἀπειλαί, οὐκ ἐξορίαι μακραί τε καὶ ἀριθμούμεναι (δημεύσει γὰρ οὐκ ἐγένοντο μόνον ἁλωτοί, διὰ τὸν μέγαν πλού τον, τὴν ἀκτημοσύνην), οὐκ ἄλλο οὐδὲν τῶν ἀπόντων, ή τῶν παρόντων, ἢ τῶν προσδοκωμένων ἐπῆρεν, οὐδὲ ἀνέπεισε χείρους γενέσθαι, καὶ προδοῦναι τι τῆς Τριάδος, καὶ ζημιωθῆναι θεότητα (66). Τουναντίον μὲν οὖν ἐῤῥώσθησαν τοῖς κινδύνοις, καὶ φιλοτιμότε ροι γεγόνασιν εἰς εὐσέβειαν. Τοιοῦτο γὰρ τὸ παθεῖν ὑπὲρ Χριστοῦ, τῷ φίλτρῳ προστίθησι, καὶ οἷον ἀρ ῥαβὼν γίνεται τῶν ἑξῆς ἄθλων τοῖς μεγαλοφροσι ἐπὶ τῶν αὐτῶν ἄθλοις. S. GREGORII THEOLOGI non panis famem, aut aquæ sitim curatis, quibus A nec premi admodum grave est, et iisdem mederi facile ; sed famen audiendi verbum Domini ", quam et pati miserrimum, et curare hoc tempore perar- duum et perdifficile ; quoniam abundavit iniquitas.", medeantur. III. Talis enimvero erat Joseph, dispensator ve- ster, ac proinde et noster, qui et pro eximia sua sapientia famem prospicere norat, et consitio ac prudentia curare, perpulchris nimirum et obesis bobus, deformes ac macie confectas sanans. Et qui- dem utrumvis Joseph intelligere volucris, sive illum immortalitatis amatorem et effectorem, et nomen ferentem ; sive illius, et in throno et in doctrina, et in canitie successorem, novum, inquam, nostrum Petrum, non minus virtute quam nonine : a quibus id quod medium fuit, excisum et contritum est, la- metsi paululum adhuc et languide, velut serpentis intercisi cauda, palpitet: quorum alter in bona se- nectute post multas dimicationes et palæstras vita defunctus, nunc res nostras, ut persuasum habeo, cœlitus inspicit, ac virtutis cansa laborantibus ma- num porrigit, eoque magis, quod corporis vinculis liberatus est; alter vero ad eumdem vitæ tinem ant resolutionem, post eadem certamina properat, et coelitibus quidem jam propinquus est; cæterum lactenus adhuc in carne versatur, ut fidei doctrina postremam opem ferat, ac cum ampliori et copio- siori viatico iter capessat. C 1V. Vos estis alumni et soboles illorum praestan- tium veritatis doctorum, et propugnatorum, et vi- ctorum ; quos non tempus, non princeps, no ser- mo, non invidia, non netus, non accusator, non ca- lumniator, non bellum aperte inferens, non clande- stinas insidias struens, non in speciem noster, non alienus, non aurum, occultus ille tyrannus, per quem - nunc multa sursum deorsumque, velut in ta- forum ludo, jactantur, non blanditiæ, non miræ, non exsilia, et multa et diuturna (soli enim bonorum proscriptioni in eos propter magras illas divitias, hoc est, inopiam, nihil licuit), non aliud quidpiam absentium aut præsentium, aut in exspectatione po- sitorum, extulit, aut adducere potuit, ut deteriores ferent, ac de Trinitate aliquid proderent, et divini- D tatis jacturam facerent. Imo contra, ex ipsis pericu- lis robur collegerunt, atque ad pietatem ferventiores exstiterunt. Talia enim pro Christo pati, amori cu- Amos vill, 11. Matth. el., Sic duo Regg. In ed. deest, xal. Intelligit Athana- sium, cujus nomen ducitur ex Græco, ciminortalitas. Lat. s ac paucos reperio, qui vere ac bona fide huic fami ter vero ad eumdem, etc. Sic reddiderat Biltius in prima editione: rectius quidem, quam in secunda, ubi sic vertit : « Alter ad idem hospitium, vel all supera migrationem post eadem certamina prope- ral. et duo Coisl. In ed., multarentur. divinitate (58) Λόγου. Reg. a, λόγον. (59) Σιτομέτρης. Coisl. 1, σιτοδότης. (60) Σοφίας ύπερβαλλούσης. Sic Reg. Liu. In (61) Εραστήν. Duo Hegg, καὶ ἐραστήν. (62) Καὶ ἐπώνυμον. • Bi nomen ex ea ferentem. (63) Σπαίρῃ. Reg. bn, σκαίρῃ, « tripudiet, sa- (64) Ὁ δὲ ἐπὶ τὴν αὐτὴν κατάλυσιν, etc. « ΑΙ- (65) Επι τοῖς αὐτοῖς ἄθλοις. Sic Regg. bni, bu (66) Ζημιωθῆναι θεότητα. Bill.

τατον, καὶ θεραπεύειν νῦν ἐργωδέστατον· ἐπειδὴ ἐπληθύνθη ἡ ἀνομία, καὶ ὀλίγους εὑρίσκω τοὺς γνη σίους ταύτης θεραπευτάς. ἀκοῦσαι λόγου (58) Κυρίου, δν καὶ πάσχειν ἐλεεινό Β σε ΧΧΙν, 12. σοφίας ὑπερβαλούσης. ἀθανασία, Γ. Τοιοῦτος Ἰωσὴφ ὁ ὑμέτερος σιτομέτρης (59), ταυτὸν δὲ εἰπεῖν καὶ ἡμέτερος, ὃς καὶ προβλέπειν ᾔδει λιμὸν ὑπὸ σοφίας ὑπερβαλλούσης (60), καὶ θε ραπεύειν λόγοις οἰκονομίας, ταῖς καλαῖς τῶν βοῶν καὶ πίοσι, τὰς αἰσχρὰς καὶ ἀτρόφους ιώμενος. Καὶ Ἰωσὴφ ὁπότερον βούλει λαμβάνειν, εἴτε τὸν τῆς ἀθα νασίας ἐραστὴν (61), καὶ δημιουργὸν, καὶ ἐπώνυ μον (62) · εἴτε τὸν ἐκείνου καὶ θρόνῳ, καὶ λόγῳ, καὶ πολιᾷ διάδοχον, τὸν νέον Πέτρον ἡμῖν, οὐχ ἧττον τὴν ἀρετὴν, ἢ τὴν κλῆσιν· ὑφ᾽ ὧν τὸ μέσον ἐξεκόπη καὶ συνετρίβη, κἂν ἔτι σπαίρῃ (63) μικρά τε καὶ ἀσθενῆ, καθάπερ τὸ οὐραῖον διακοπέντος τοῦ ὄφεως· ὧν ὁ μὲν ἐν γήρα καλῷ καταλύσας τὸν βίον ἐπὶ πολλοῖς τοῖς ἀγωνίσμασι καὶ ἀθλήμασιν, ἄνωθεν ἐποπτεύει, εὖ οἶδα, νῦν τὰ ἡμέτερα, καὶ χεῖρα ὀρέγει τοῖς ὑπὲρ τοῦ καλοῦ κάμνουσι, καὶ τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ τῶν δεσμῶν ἐστιν ἐλεύθερος· ὁ δὲ ἐπὶ τὴν αὐτὴν κατάλυ σιν (64), ἢ ἀνάλυσιν, ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ἄθλοις (65) επείγεται, καὶ πλησιάζει μὲν ἤδη τοῖς ἄνω, τοσοῦ τον δὲ μετὰ τῆς σαρκός ἐστιν ἔτι, ὅσον βοηθῆσαι τῷ λόγῳ τὰ τελευταῖα, καὶ τῆς ὁδοῦ γενέσθαι μετὰ δα ψιλεστέρων τῶν ἐφοδίων. Δ΄. Τούτων ὑμεῖς θρέμματα καὶ προβλήματα των μεγάλων, καὶ δογματιστῶν, καὶ ἀγωνιστῶν τῆς ἀλη θείας, καὶ νικητῶν· οὓς οὐ καιρός, οὐ δυνάστης, οὐ λόγος, οὐ φθόνος, οὐ φόβος, οὐ κατήγορος, οὐ συκο- φάντης, οὐ φανερῶς πολεμῶν, οὐ λαθραίως ἐπιβου λεύων, οὐχ ἡμέτερος τῷ δοκεῖν, οὐκ ἀλλότριος, οὐ χρυσός, ὁ ἀφανὴς τύραννος, ᾧ νῦν τὰ πολλὰ μεταβ ρίπτεται καὶ πεττεύεται, οὐ θεραπείαι, οὐκ ἀπειλαί, οὐκ ἐξορίαι μακραί τε καὶ ἀριθμούμεναι (δημεύσει γὰρ οὐκ ἐγένοντο μόνον ἁλωτοί, διὰ τὸν μέγαν πλού τον, τὴν ἀκτημοσύνην), οὐκ ἄλλο οὐδὲν τῶν ἀπόντων, ή τῶν παρόντων, ἢ τῶν προσδοκωμένων ἐπῆρεν, οὐδὲ ἀνέπεισε χείρους γενέσθαι, καὶ προδοῦναι τι τῆς Τριάδος, καὶ ζημιωθῆναι θεότητα (66). Τουναντίον μὲν οὖν ἐῤῥώσθησαν τοῖς κινδύνοις, καὶ φιλοτιμότε ροι γεγόνασιν εἰς εὐσέβειαν. Τοιοῦτο γὰρ τὸ παθεῖν ὑπὲρ Χριστοῦ, τῷ φίλτρῳ προστίθησι, καὶ οἷον ἀρ ῥαβὼν γίνεται τῶν ἑξῆς ἄθλων τοῖς μεγαλοφροσι ἐπὶ τῶν αὐτῶν ἄθλοις. S. GREGORII THEOLOGI non panis famem, aut aquæ sitim curatis, quibus A nec premi admodum grave est, et iisdem mederi facile ; sed famen audiendi verbum Domini ", quam et pati miserrimum, et curare hoc tempore perar- duum et perdifficile ; quoniam abundavit iniquitas.", medeantur. III. Talis enimvero erat Joseph, dispensator ve- ster, ac proinde et noster, qui et pro eximia sua sapientia famem prospicere norat, et consitio ac prudentia curare, perpulchris nimirum et obesis bobus, deformes ac macie confectas sanans. Et qui- dem utrumvis Joseph intelligere volucris, sive illum immortalitatis amatorem et effectorem, et nomen ferentem ; sive illius, et in throno et in doctrina, et in canitie successorem, novum, inquam, nostrum Petrum, non minus virtute quam nonine : a quibus id quod medium fuit, excisum et contritum est, la- metsi paululum adhuc et languide, velut serpentis intercisi cauda, palpitet: quorum alter in bona se- nectute post multas dimicationes et palæstras vita defunctus, nunc res nostras, ut persuasum habeo, cœlitus inspicit, ac virtutis cansa laborantibus ma- num porrigit, eoque magis, quod corporis vinculis liberatus est; alter vero ad eumdem vitæ tinem ant resolutionem, post eadem certamina properat, et coelitibus quidem jam propinquus est; cæterum lactenus adhuc in carne versatur, ut fidei doctrina postremam opem ferat, ac cum ampliori et copio- siori viatico iter capessat. C 1V. Vos estis alumni et soboles illorum praestan- tium veritatis doctorum, et propugnatorum, et vi- ctorum ; quos non tempus, non princeps, no ser- mo, non invidia, non netus, non accusator, non ca- lumniator, non bellum aperte inferens, non clande- stinas insidias struens, non in speciem noster, non alienus, non aurum, occultus ille tyrannus, per quem - nunc multa sursum deorsumque, velut in ta- forum ludo, jactantur, non blanditiæ, non miræ, non exsilia, et multa et diuturna (soli enim bonorum proscriptioni in eos propter magras illas divitias, hoc est, inopiam, nihil licuit), non aliud quidpiam absentium aut præsentium, aut in exspectatione po- sitorum, extulit, aut adducere potuit, ut deteriores ferent, ac de Trinitate aliquid proderent, et divini- D tatis jacturam facerent. Imo contra, ex ipsis pericu- lis robur collegerunt, atque ad pietatem ferventiores exstiterunt. Talia enim pro Christo pati, amori cu- Amos vill, 11. Matth. el., Sic duo Regg. In ed. deest, xal. Intelligit Athana- sium, cujus nomen ducitur ex Græco, ciminortalitas. Lat. s ac paucos reperio, qui vere ac bona fide huic fami ter vero ad eumdem, etc. Sic reddiderat Biltius in prima editione: rectius quidem, quam in secunda, ubi sic vertit : « Alter ad idem hospitium, vel all supera migrationem post eadem certamina prope- ral. et duo Coisl. In ed., multarentur. divinitate (58) Λόγου. Reg. a, λόγον. (59) Σιτομέτρης. Coisl. 1, σιτοδότης. (60) Σοφίας ύπερβαλλούσης. Sic Reg. Liu. In (61) Εραστήν. Duo Hegg, καὶ ἐραστήν. (62) Καὶ ἐπώνυμον. • Bi nomen ex ea ferentem. (63) Σπαίρῃ. Reg. bn, σκαίρῃ, « tripudiet, sa- (64) Ὁ δὲ ἐπὶ τὴν αὐτὴν κατάλυσιν, etc. « ΑΙ- (65) Επι τοῖς αὐτοῖς ἄθλοις. Sic Regg. bni, bu (66) Ζημιωθῆναι θεότητα. Bill.

Τοιαῦτά σου, Αίγυπτε, τὰ νῦν διηγήματά τε καὶ θαύματα. Ε. Σὺ δέ μοι τοὺς τράγους ἐπήνεις τοὺς Μενδη σίους, καὶ τὸν Μεμφίτην "Απιν, μόσχον σιτευτόν τινα καὶ πολύσαρκον, καὶ τὰς Ίσιδος τελετάς, καὶ τοὺς Οσίριδος σπαραγμούς, καὶ τὸν σεμνόν σου Σάραπιν, ξύλον προσκυνούμενον μετὰ μύθου, καὶ χρόνον, καὶ τῆς τῶν προσκυνούντων ἀνοίας, ὡς ὕλην ἄγνωστόν τινα καὶ οὐράνιον, πλὴν ὕλην, κἂν βοηθῆται τῷ ψεύ δει· καὶ τὰ ἔτι τούτων αἰσχρότερα, κνωδάλων τινῶν καὶ ἑρπετῶν πολυειδή πλάσματα, ὧν πάντων ύπερ- ῆρε Χριστὸς, καὶ οἱ Χριστοῦ κήρυκες· ἄλλοι τε ἄλ- λως κατὰ τοὺς ἑαυτῶν ἕκαστοι χρόνους ἐκλάμψαντες· καὶ δὴ καὶ οἱ νῦν μνημονευθέντες Πατέρες· ἀφ᾽ ὧν σὺ γινώσκῃ μᾶλλον, ὦ θαυμασία, σήμερον, ἢ πάντων ὁμοῦ πάντες, καὶ παλαιῶν καὶ νέων διηγημάτων. Γ. Διὰ ταῦτά σε περιπτύσσομαι καὶ ἀσπάζομαι, λαῶν ἄριστε, καὶ φιλοχριστότατε, καὶ θερμότατε τὴν εὐσέβειαν, καὶ τῶν ἀγόντων ἄξιε· οὐ γὰρ ἔχω τι τού του μεῖζον εἰπεῖν, οὐδὲ ᾧ μᾶλλον ἂν ὑμᾶς ξενίσαιμι· καὶ δεξιοῦμαι, ὀλίγα μὲν γλώσσῃ, τὰ πολλὰ δὲ δια- νοίας κινήματι. Λαὸς ἐμός· ἐμὸν γὰρ ὀνομάζω, τὸν ὁμόφρονα (67) καὶ ὁμόδοξον, καὶ παρὰ τῶν αὐτῶν Πα- τέρων, καὶ τῆς αὐτῆς Τριάδος προσκυνητήν. Λαός ἐμός· ἐμὸς γὰρ, κἂν μὴ δοκῇ τοῖς βασκαίνουσι· καὶ, ἵνα πληγώσι μάλλον οἱ τοῦτο πάσχοντες, ἰδοὺ δίδωμι δεξιὰς κοινωνίας ἐπὶ τοσούτων μαρτύρων, ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων· καὶ ἀπωθοῦμαι (68) παλαιὰν διαβολήν νέα χρηστότητι. Λαὸς ἐμός· ἐμὸς γὰρ, εἰ καὶ τὸν (69) μέγιστον ὁ μικρότατος σφετερίζομαι. Τοιαύτη γὰρ ἡ τοῦ Πνεύματος χάρις· ὁμοτίμους ποιεῖ τοὺς ὁμό- φρονας. Λαὸς ἐμός· ἐμὸς γὰρ, εἰ καὶ πόῤῥωθεν· ὅτι θεϊκῶς συναπτόμεθα, καὶ τρόπον ἄλλον, ἢ ὂν αἱ πα χύτητες. Τὰ μὲν γὰρ σώματα τόπῳ συνάπτεται, ψυ χαὶ δὲ Πνεύματι συναρμόζονται. Λαὸς ἐμὸς (70), ὁ πρότερον μὲν φιλοσοφῶν τὸ πάσχειν ὑπὲρ Χριστοῦ, νῦν δὲ τὸ μὴ ποιεῖν, ἐὰν ἐμοὶ πείθησθε, ἀλλ' αὐταρ κες κέρδος τίθεσθαι τὴν τοῦ ποιεῖν ἐξουσίαν, καὶ ἡγεῖσθαι Χριστῷ λατρείαν εἰσφέρειν, ὥσπερ τότε τὴν καρτερίαν, οὕτως ἐν τῷ παρόντι τὴν ἐπιείκειαν. Λαός, ἐφ' ὅν παρατέτακται ὁ Κύριος τοῦ εὖ ποιῆσαι, ὥσπερ τοῦ κακοποιῆσαι τοὺς ἐναντίους. Λαός, ὃν ἐξ- ελέξατο ἑαυτῷ Κύριος ἐκ πάντων ὧν προσεκαλέσατο. Λαὸς, ὁ ἐπὶ τῶν χειρῶν Κυρίου ἐζωγραφημένος, α, Σὺ γὰρ εἶ θέλημα ἐμὸν, λέγει Κύριος· καὶ, Αἱ πύλαι σου γλύμμα· καὶ ὅσα τοῖς σωζομένοις ὕστερον (71). Λαὸς, καὶ μή με θαυμάσητε τῆς ἀπληστίας, εἰ (72) το βλημένοι ἦσαν αὐτῷ πρότερον οἱ Αἰγύπτιοι· Εt ὕστερον σωζομένοις, អ ORATIO XXXIV. IN ÆGYPTIORUM ADVENTUM. - A mulum affert, atque animi magnitudine præditis B G I se Joan. XVI, 2. re Malach. 1, 4. Zach. vi, 15. ego, modo aficitur, et eadem sentit, et ab iisdem Jatribus, s etc. «For- san apud ipsum calumniam prius passi fuerant Egyptii. » Alludit hic, ni falliniur, ad Maximi ordi- marionem. Vide Montum, u. 4. viris ad sequentia certamina velut arrha exsistit. Hæc sunt, Ægypte, quæ de te modo narrantur mi- racula. V. At tu antea Mendesios hircos laudibus effere- bas, et Memphiticum Apim, vitulum quemdam prae pinguem et obesum, et Isidis sacra, et Osiridis la- cerationes, et venerandum tuum Serapidem, lignum, fabula, et tempore, et adorantium amentia, adora- tum, velut incognitam quamdam et coelestem male- riam, cæterum materiam, quamlibet a mendacio ad- juvetur; ac, quæ his etiam fœdiora et obsceniora sunt, varia quorumdam animalium et reptilium ſi- gmenta, quæ omnia Christus superavit, et Christi præcones ; tum alii omnes, qui sua quisque tempe- state fulserunt; tum hi etiam Patres, quos modo commemoravi; a quibus, o admiranda regio, ho- dierno die magis agnosceris, quam omnes ab om- nibus simul, tam priscis, quam recentibus historiis agnoscantur. VI. Quocirca te complector et saluto, populorum optime Christique amantissime, ac pietate ferver- tissime, tuisque ducibus digne; neque enim majus quidquam, quod dicam, occurrit, nec quo magis vos excipiam. vero excipio, parum quidem lingua, multum autem animi affectibus. Popule mi, meum enim appello, eum, qui eadem ac ego sentit, et eamdem fidem profitetur, et ab iisdem Patribus et doctoribus eruditus est, atque eamdem Trinitatem adorat. Popule mi, meus enim es, etiamsi hominibus invidia laborantibus aliter videatur. Atque, ut ma- gis adhuc feriantur, qui ita affecti sunt, en dextras societatis prabeo coram tot testibus, visibilibus juxta et invisibilibus; veteremque calumniam nova benignitate propello. Popule mi, meus enim es, etsi maximum minimus vindico. Talis enim Spi- ritus gratia est : pares honore eos facit, qui idem sentiunt. Popule mi, meus enim es, etsi procul a me disjunctus, quoniam divinitus connectimur, alioque modo, quam quæ crassitie prædita sunt. Corpora etenim loco conjunguntur, animæ autem Spiritu con- glutinantur. Popule mi, qui prius quidem pro Chri- sto pati studio habebas, nunc autem, si consilio meo pareas, operam dabis, ne quid mali inferas, sed læ- dendi potestatem satis magnum lucrum ducas, ac te obsequium Christo offerre existimes ", ut tum pu- tientiam, ita nunc mansuetudinem animique facili- tatem. Popule, ad quem beneficiis ornandum accin- clus est Deus, quemadmodum ad male multandos adversarios . Popule, quem Deus sibi elegit " ex omnibus quos accivit. Popule in manibus Domini • Psal. xxxii, 12. in Elia. que postea, » etc. Sic interpretatur Elias, et recte quidem, ut liquet ex toto capite LX Isaiæ unde ista mutuatus est Gregorius. Billius vero jungit cum et vertit : c Quæcunque ad eus, qui salutem postea consecuturi erant, referuntur. ▲ (67) Τὸν ὁμόφρονα, etc. Bill. « qui codem, quo (68) Καὶ ἀπωθοῦμαι, etc. Schol. Ίσως διακε (59) Εἰ καὶ τόν. Cont., κἂν τόν. (70) Λαὸς ἐμός. Deest έμός in pluribus codd. et (74) "Οσα τοῖς σωζομένοις ὕστερον. «Quæcun- (72) El. Coinb., εἰ καί.

τερον εἰπεῖν, ἢ μὲν ὑπὲρ χρόνον, ἡ δὲ ὑπὸ χρόνον. Καλεῖται δὲ ἡ μὲν, Θεὸς, καὶ ἐν τρισὶ τοῖς μεγίστοις ἵσταται, αἰτίῳ, καὶ δημιουργῷ, καὶ τελειοποιῷ· τῷ Πατρὶ λέγω, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι. "Α μήτε οὕτως ἀλλήλων απήρτηται (79), ὡς φύσει τέ μνεσθαι· μήτε οὕτως ἐστένωται (80), ὡς εἰς ἐν πρόσ- ωπον περιγράφεσθαι· τὸ μὲν γὰρ τῆς Ἀρειανῆς μανίας, τὸ δὲ τῆς Σαβελλιανικῆς (81) ἀθεΐας ἐστίν· ἀλλ᾽ ἔστι, τῶν μὲν πάντη διαιρετῶν ἑνικωτέρα, τῶν δὲ τελείως (82) μοναδικῶν ἀφθονωτέρα. Ἡ δὲ μεθ' ἡμῶν τέ ἐστι, καὶ καλεῖται κτίσις, κἂν ἄλλα ἄλλων ὑπεραίρῃ, κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πρὸς Θεὸν (83) ἐγγύτητος. Θ. Τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων, ὅτῳ μεν η καρδία Β πρὸς Κύριον, ἴτω μεθ᾿ ἡμῶν, καὶ προσκυνῶμεν τὴν μίαν ἐν τοῖς τρισὶ θεότητα, μηδὲν ταπεινότητος ὄνο- μα τῇ ἀπροσίτῳ δόξῃ προσάγοντες, ἀλλὰ τὰς ὑψώσεις τοῦ ἑνὸς Θεοῦ ἐν τοῖς τρισὶ διαπαντὸς ἐν τῷ λάρυγγι φέροντες. "Ης γὰρ οὐδὲ μέγεθος φύσεως κυρίως ἔστιν εἰπεῖν, διὰ τὸ ἄπειρον καὶ ἀόριστον, πῶς ταύτῃ τα πεινότητα επεισάξομεν; "Οστις δὲ ἀλλοτρίως ἔχει Θεοῦ, καὶ διὰ τοῦτο τέμνει τὴν μίαν καὶ ὑπὲρ πάντα τὰ ὄντα (84) οὐσίαν εἰς ἀνισότητα φύσεων, θαυμαστόν, εἰ μὴ τῇ ῥομφαίᾳ τμηθήσεται, καὶ τὸ μέρος αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀπίστων τεθήσεται, πονηρὸν δρεπομένου πονηράς δόξης καρπὸν, καὶ νῦν καὶ ὕστερον. καὶ τὸ παρὰ πάντων συγκεχωρηκός φείδεσθαι (85) ταῖς φυσικαῖς ἐννοίαις προκατειλημμένων (86); Εἰ καὶ τῆς ἀτιμίας τὰ πρῶτα ἀνέγκατο, πρῶτος τμηθείς εἰς Ἀγαθὸν καὶ Δημιουργόν (87) παρὰ τῆς ἀρχαίας και νοτομίας. Περὶ δὲ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, σκοπεῖτε ὡς ἁπλῶς καὶ συντόμως διαλεξώμεθα. Εἰ μέν τις ἔχοι τούτων τι λέγειν, (88) τρεπτὸν ἡ ἀλλοιω τὸν, ἢ χρόνῳ, ἢ τόπῳ, ἢ δυνάμει, ἢ ἐνεργεία μετ τρούμενον, ἢ οὐ φυσικῶς ἀγαθὸν, ἢ οὐκ αὐτοκίνητον, ἢ οὐκ αὐτεξούσιον, ἢ λειτουργὸν, ἢ ὑμνῳδὸν, ἢ φοβού μενον, ἢ ἐλευθερούμενον, ἢ οὐ συναριθμούμενον· δεικνύτω τοῦτο, καὶ ἡμεῖς στέρξομεν, συνδούλων σεμνότητ: δοξαζόμενοι, εἰ καὶ Θεὸν ζημιούμεθα. Εt σε ἔκφυλα καὶ ἀλλότρια τέμνεσθαι. ἀπῄρηται. τεία, ενικωτέρα, οι άφθονω τέρα. λιανής. δεται. νων, « δημιουργόν, λέγοι. - ORATIO XXXIV. IN EGYPTIORUM ADVENTUM. A imperio subjecta et caduca. Atque, ut compendio- sius adhuc loquar, altera supra tempus est, altera tempori subest. Vocatur autem illa quidem, Deus, et in tribus maximis consistit, in causa, in opifice, in perfectore; hoc est, in Patre, Filio et Spiritu sancto. Qui quidem nec ita inter se distracti sunt, ut natura scindantur: nec rursus ita in arctum re- dacta natura, ut in unam circumscribatur personam (illud enim est furoris Ariani, hoc Sabelliauæ im- pietatis), sed ut magis singularis est, quam ea, quæ in divisionem omnino cadunt, ita copiosior, quam ea quæ prorsus singularia sunt. Hæc vero altera nobiscum est, ac creatura nominatur; tametsi inter res creatas aliæ aliis dignitate præstent, prout vi- delicet quæque Deum propinquius attingit. IX. Quæ cum ita se habeant, si quis cor add Dominum habet, nobiscum jungatur, atque unam in tribus personis Deitatein adoremus, nullum hu- militatis nomen inaccessibili gloriæ tribuentes, sed unius Dei in tribus personis exaltationes semper in gutture ferentes ". Cujus enim ne magnitudinem quidem naturæ, propter infinitam et nullis terminis inclusam ipsius vim, proprie dicere possumus, quo tandem modo ipsi humilitatem inducemus? Quis- quis autem a Deo alienus et aversus est, ob eamque causam, inram illam rebusque omnibus superiorem essentiam in dispares naturas dividit, mirum sano fuerit, si non ipse gladio dividatur, parsque ipsius eum infidelibus ponatur “, pravum pravæ sententiæ fructum, et nunc, et postea percipientis. X. Ac de Patre quidemn, quid dicere necesse est, cui uno consensu omnes, naturalibus animi notioui- bus edocti atque imbuti, parcunt? Quanquam etiam primas ignominiæ tulit, utpote qui primus in Bonum et Opificem a priscis novatoribus dissectus est. De Filio autem et Spiritu sancto, videte quam simpli- citer et breviter disseramus. Si quis horum alter- utrum, vel conversioni aut mutationi subesse, vel in temporis, aut loci, aut potentia, aut operationis mensuram cadere, vel non natura bonum, vel non per se moveri, vel arbitrii libertate carere, vel mi- nistrum, vel divinæ laudis cantorem, vel metuentem vel libertate donatum, vel non simul cum Patre hu- D meratum, dicere potest; hoc ostendat, et acquiesce XXXII, 26. cs Psal. cxLIS, 6. * Luc. xii, 46. Exod. Non ita inter se dirimuntur, ut in tres diversas atque alieuas divi- dantur naturas. In nonnullis, c dominatio, id est, e natura divina, » sell, ‹ essentia. > Sic etiam ad naturam divinamn, refe- renda sunt sequentia verba, Non bene Billius ad personas refert, quæ de natura, seu essentia divina intelligenda manifestum est; atque etiam, ut ita intelligantur, sana postu lat theologia. Sic enim locum vertit: Nec ita in arctum redacti, ut in unam personam) includantur, el circumscribantur sed ut magis singulares sunt, quam ea, quæ in divisionem omnino cadunt, ita rursus copiosiores sunt, quam ea, quæ prorsus singularia sunt. › ... victi. et Opificem. Duo principia veteres bæretici, ma- rime Marcionita, constituebant, alterum bonum, alterum c malum., Per malum, rerum eflecto rem, intelligebant. note. In editis, 1. Περὶ μὲν γὰρ τοῦ Πατρὸς, τί χρὴ καὶ λέγειν, οὗ C (79) Απηρτηται. Coisl. 1, διήρηται ὡς εἰς τρία (80) Μήτε οὕτως ἐστένωται, etc. Neinpe, δεσπο (81) Σαβελλιανικής. Duo Regg. et Comb., Σαβελ- (82) Τελείως. Coisl. 1 et Comb., παντελώς. (83) Πρὸς Θεόν. In nonnullis, πρὸς τὸν Θεόν. (84) Τὰ ὄντα. Hæc desunt in Reg. a. (85) Φείδεσθαι. Reg. a, Coisl. i et Comnb., φεί. (86) Προκατειλημμένων. In nonnullis, ήττημέ (87) Εἰς Ἀγαθὸν καὶ Δημιουργόν. «In Bonum (88) λέγειν. Sic plures codd. et quidem melioris

τερον εἰπεῖν, ἢ μὲν ὑπὲρ χρόνον, ἡ δὲ ὑπὸ χρόνον. Καλεῖται δὲ ἡ μὲν, Θεὸς, καὶ ἐν τρισὶ τοῖς μεγίστοις ἵσταται, αἰτίῳ, καὶ δημιουργῷ, καὶ τελειοποιῷ· τῷ Πατρὶ λέγω, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι. "Α μήτε οὕτως ἀλλήλων απήρτηται (79), ὡς φύσει τέ μνεσθαι· μήτε οὕτως ἐστένωται (80), ὡς εἰς ἐν πρόσ- ωπον περιγράφεσθαι· τὸ μὲν γὰρ τῆς Ἀρειανῆς μανίας, τὸ δὲ τῆς Σαβελλιανικῆς (81) ἀθεΐας ἐστίν· ἀλλ᾽ ἔστι, τῶν μὲν πάντη διαιρετῶν ἑνικωτέρα, τῶν δὲ τελείως (82) μοναδικῶν ἀφθονωτέρα. Ἡ δὲ μεθ' ἡμῶν τέ ἐστι, καὶ καλεῖται κτίσις, κἂν ἄλλα ἄλλων ὑπεραίρῃ, κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πρὸς Θεὸν (83) ἐγγύτητος. Θ. Τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων, ὅτῳ μεν η καρδία Β πρὸς Κύριον, ἴτω μεθ᾿ ἡμῶν, καὶ προσκυνῶμεν τὴν μίαν ἐν τοῖς τρισὶ θεότητα, μηδὲν ταπεινότητος ὄνο- μα τῇ ἀπροσίτῳ δόξῃ προσάγοντες, ἀλλὰ τὰς ὑψώσεις τοῦ ἑνὸς Θεοῦ ἐν τοῖς τρισὶ διαπαντὸς ἐν τῷ λάρυγγι φέροντες. "Ης γὰρ οὐδὲ μέγεθος φύσεως κυρίως ἔστιν εἰπεῖν, διὰ τὸ ἄπειρον καὶ ἀόριστον, πῶς ταύτῃ τα πεινότητα επεισάξομεν; "Οστις δὲ ἀλλοτρίως ἔχει Θεοῦ, καὶ διὰ τοῦτο τέμνει τὴν μίαν καὶ ὑπὲρ πάντα τὰ ὄντα (84) οὐσίαν εἰς ἀνισότητα φύσεων, θαυμαστόν, εἰ μὴ τῇ ῥομφαίᾳ τμηθήσεται, καὶ τὸ μέρος αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀπίστων τεθήσεται, πονηρὸν δρεπομένου πονηράς δόξης καρπὸν, καὶ νῦν καὶ ὕστερον. καὶ τὸ παρὰ πάντων συγκεχωρηκός φείδεσθαι (85) ταῖς φυσικαῖς ἐννοίαις προκατειλημμένων (86); Εἰ καὶ τῆς ἀτιμίας τὰ πρῶτα ἀνέγκατο, πρῶτος τμηθείς εἰς Ἀγαθὸν καὶ Δημιουργόν (87) παρὰ τῆς ἀρχαίας και νοτομίας. Περὶ δὲ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, σκοπεῖτε ὡς ἁπλῶς καὶ συντόμως διαλεξώμεθα. Εἰ μέν τις ἔχοι τούτων τι λέγειν, (88) τρεπτὸν ἡ ἀλλοιω τὸν, ἢ χρόνῳ, ἢ τόπῳ, ἢ δυνάμει, ἢ ἐνεργεία μετ τρούμενον, ἢ οὐ φυσικῶς ἀγαθὸν, ἢ οὐκ αὐτοκίνητον, ἢ οὐκ αὐτεξούσιον, ἢ λειτουργὸν, ἢ ὑμνῳδὸν, ἢ φοβού μενον, ἢ ἐλευθερούμενον, ἢ οὐ συναριθμούμενον· δεικνύτω τοῦτο, καὶ ἡμεῖς στέρξομεν, συνδούλων σεμνότητ: δοξαζόμενοι, εἰ καὶ Θεὸν ζημιούμεθα. Εt σε ἔκφυλα καὶ ἀλλότρια τέμνεσθαι. ἀπῄρηται. τεία, ενικωτέρα, οι άφθονω τέρα. λιανής. δεται. νων, « δημιουργόν, λέγοι. - ORATIO XXXIV. IN EGYPTIORUM ADVENTUM. A imperio subjecta et caduca. Atque, ut compendio- sius adhuc loquar, altera supra tempus est, altera tempori subest. Vocatur autem illa quidem, Deus, et in tribus maximis consistit, in causa, in opifice, in perfectore; hoc est, in Patre, Filio et Spiritu sancto. Qui quidem nec ita inter se distracti sunt, ut natura scindantur: nec rursus ita in arctum re- dacta natura, ut in unam circumscribatur personam (illud enim est furoris Ariani, hoc Sabelliauæ im- pietatis), sed ut magis singularis est, quam ea, quæ in divisionem omnino cadunt, ita copiosior, quam ea quæ prorsus singularia sunt. Hæc vero altera nobiscum est, ac creatura nominatur; tametsi inter res creatas aliæ aliis dignitate præstent, prout vi- delicet quæque Deum propinquius attingit. IX. Quæ cum ita se habeant, si quis cor add Dominum habet, nobiscum jungatur, atque unam in tribus personis Deitatein adoremus, nullum hu- militatis nomen inaccessibili gloriæ tribuentes, sed unius Dei in tribus personis exaltationes semper in gutture ferentes ". Cujus enim ne magnitudinem quidem naturæ, propter infinitam et nullis terminis inclusam ipsius vim, proprie dicere possumus, quo tandem modo ipsi humilitatem inducemus? Quis- quis autem a Deo alienus et aversus est, ob eamque causam, inram illam rebusque omnibus superiorem essentiam in dispares naturas dividit, mirum sano fuerit, si non ipse gladio dividatur, parsque ipsius eum infidelibus ponatur “, pravum pravæ sententiæ fructum, et nunc, et postea percipientis. X. Ac de Patre quidemn, quid dicere necesse est, cui uno consensu omnes, naturalibus animi notioui- bus edocti atque imbuti, parcunt? Quanquam etiam primas ignominiæ tulit, utpote qui primus in Bonum et Opificem a priscis novatoribus dissectus est. De Filio autem et Spiritu sancto, videte quam simpli- citer et breviter disseramus. Si quis horum alter- utrum, vel conversioni aut mutationi subesse, vel in temporis, aut loci, aut potentia, aut operationis mensuram cadere, vel non natura bonum, vel non per se moveri, vel arbitrii libertate carere, vel mi- nistrum, vel divinæ laudis cantorem, vel metuentem vel libertate donatum, vel non simul cum Patre hu- D meratum, dicere potest; hoc ostendat, et acquiesce XXXII, 26. cs Psal. cxLIS, 6. * Luc. xii, 46. Exod. Non ita inter se dirimuntur, ut in tres diversas atque alieuas divi- dantur naturas. In nonnullis, c dominatio, id est, e natura divina, » sell, ‹ essentia. > Sic etiam ad naturam divinamn, refe- renda sunt sequentia verba, Non bene Billius ad personas refert, quæ de natura, seu essentia divina intelligenda manifestum est; atque etiam, ut ita intelligantur, sana postu lat theologia. Sic enim locum vertit: Nec ita in arctum redacti, ut in unam personam) includantur, el circumscribantur sed ut magis singulares sunt, quam ea, quæ in divisionem omnino cadunt, ita rursus copiosiores sunt, quam ea, quæ prorsus singularia sunt. › ... victi. et Opificem. Duo principia veteres bæretici, ma- rime Marcionita, constituebant, alterum bonum, alterum c malum., Per malum, rerum eflecto rem, intelligebant. note. In editis, 1. Περὶ μὲν γὰρ τοῦ Πατρὸς, τί χρὴ καὶ λέγειν, οὗ C (79) Απηρτηται. Coisl. 1, διήρηται ὡς εἰς τρία (80) Μήτε οὕτως ἐστένωται, etc. Neinpe, δεσπο (81) Σαβελλιανικής. Duo Regg. et Comb., Σαβελ- (82) Τελείως. Coisl. 1 et Comb., παντελώς. (83) Πρὸς Θεόν. In nonnullis, πρὸς τὸν Θεόν. (84) Τὰ ὄντα. Hæc desunt in Reg. a. (85) Φείδεσθαι. Reg. a, Coisl. i et Comnb., φεί. (86) Προκατειλημμένων. In nonnullis, ήττημέ (87) Εἰς Ἀγαθὸν καὶ Δημιουργόν. «In Bonum (88) λέγειν. Sic plures codd. et quidem melioris

τερον εἰπεῖν, ἢ μὲν ὑπὲρ χρόνον, ἡ δὲ ὑπὸ χρόνον. Καλεῖται δὲ ἡ μὲν, Θεὸς, καὶ ἐν τρισὶ τοῖς μεγίστοις ἵσταται, αἰτίῳ, καὶ δημιουργῷ, καὶ τελειοποιῷ· τῷ Πατρὶ λέγω, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι. "Α μήτε οὕτως ἀλλήλων απήρτηται (79), ὡς φύσει τέ μνεσθαι· μήτε οὕτως ἐστένωται (80), ὡς εἰς ἐν πρόσ- ωπον περιγράφεσθαι· τὸ μὲν γὰρ τῆς Ἀρειανῆς μανίας, τὸ δὲ τῆς Σαβελλιανικῆς (81) ἀθεΐας ἐστίν· ἀλλ᾽ ἔστι, τῶν μὲν πάντη διαιρετῶν ἑνικωτέρα, τῶν δὲ τελείως (82) μοναδικῶν ἀφθονωτέρα. Ἡ δὲ μεθ' ἡμῶν τέ ἐστι, καὶ καλεῖται κτίσις, κἂν ἄλλα ἄλλων ὑπεραίρῃ, κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πρὸς Θεὸν (83) ἐγγύτητος. Θ. Τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων, ὅτῳ μεν η καρδία Β πρὸς Κύριον, ἴτω μεθ᾿ ἡμῶν, καὶ προσκυνῶμεν τὴν μίαν ἐν τοῖς τρισὶ θεότητα, μηδὲν ταπεινότητος ὄνο- μα τῇ ἀπροσίτῳ δόξῃ προσάγοντες, ἀλλὰ τὰς ὑψώσεις τοῦ ἑνὸς Θεοῦ ἐν τοῖς τρισὶ διαπαντὸς ἐν τῷ λάρυγγι φέροντες. "Ης γὰρ οὐδὲ μέγεθος φύσεως κυρίως ἔστιν εἰπεῖν, διὰ τὸ ἄπειρον καὶ ἀόριστον, πῶς ταύτῃ τα πεινότητα επεισάξομεν; "Οστις δὲ ἀλλοτρίως ἔχει Θεοῦ, καὶ διὰ τοῦτο τέμνει τὴν μίαν καὶ ὑπὲρ πάντα τὰ ὄντα (84) οὐσίαν εἰς ἀνισότητα φύσεων, θαυμαστόν, εἰ μὴ τῇ ῥομφαίᾳ τμηθήσεται, καὶ τὸ μέρος αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀπίστων τεθήσεται, πονηρὸν δρεπομένου πονηράς δόξης καρπὸν, καὶ νῦν καὶ ὕστερον. καὶ τὸ παρὰ πάντων συγκεχωρηκός φείδεσθαι (85) ταῖς φυσικαῖς ἐννοίαις προκατειλημμένων (86); Εἰ καὶ τῆς ἀτιμίας τὰ πρῶτα ἀνέγκατο, πρῶτος τμηθείς εἰς Ἀγαθὸν καὶ Δημιουργόν (87) παρὰ τῆς ἀρχαίας και νοτομίας. Περὶ δὲ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, σκοπεῖτε ὡς ἁπλῶς καὶ συντόμως διαλεξώμεθα. Εἰ μέν τις ἔχοι τούτων τι λέγειν, (88) τρεπτὸν ἡ ἀλλοιω τὸν, ἢ χρόνῳ, ἢ τόπῳ, ἢ δυνάμει, ἢ ἐνεργεία μετ τρούμενον, ἢ οὐ φυσικῶς ἀγαθὸν, ἢ οὐκ αὐτοκίνητον, ἢ οὐκ αὐτεξούσιον, ἢ λειτουργὸν, ἢ ὑμνῳδὸν, ἢ φοβού μενον, ἢ ἐλευθερούμενον, ἢ οὐ συναριθμούμενον· δεικνύτω τοῦτο, καὶ ἡμεῖς στέρξομεν, συνδούλων σεμνότητ: δοξαζόμενοι, εἰ καὶ Θεὸν ζημιούμεθα. Εt σε ἔκφυλα καὶ ἀλλότρια τέμνεσθαι. ἀπῄρηται. τεία, ενικωτέρα, οι άφθονω τέρα. λιανής. δεται. νων, « δημιουργόν, λέγοι. - ORATIO XXXIV. IN EGYPTIORUM ADVENTUM. A imperio subjecta et caduca. Atque, ut compendio- sius adhuc loquar, altera supra tempus est, altera tempori subest. Vocatur autem illa quidem, Deus, et in tribus maximis consistit, in causa, in opifice, in perfectore; hoc est, in Patre, Filio et Spiritu sancto. Qui quidem nec ita inter se distracti sunt, ut natura scindantur: nec rursus ita in arctum re- dacta natura, ut in unam circumscribatur personam (illud enim est furoris Ariani, hoc Sabelliauæ im- pietatis), sed ut magis singularis est, quam ea, quæ in divisionem omnino cadunt, ita copiosior, quam ea quæ prorsus singularia sunt. Hæc vero altera nobiscum est, ac creatura nominatur; tametsi inter res creatas aliæ aliis dignitate præstent, prout vi- delicet quæque Deum propinquius attingit. IX. Quæ cum ita se habeant, si quis cor add Dominum habet, nobiscum jungatur, atque unam in tribus personis Deitatein adoremus, nullum hu- militatis nomen inaccessibili gloriæ tribuentes, sed unius Dei in tribus personis exaltationes semper in gutture ferentes ". Cujus enim ne magnitudinem quidem naturæ, propter infinitam et nullis terminis inclusam ipsius vim, proprie dicere possumus, quo tandem modo ipsi humilitatem inducemus? Quis- quis autem a Deo alienus et aversus est, ob eamque causam, inram illam rebusque omnibus superiorem essentiam in dispares naturas dividit, mirum sano fuerit, si non ipse gladio dividatur, parsque ipsius eum infidelibus ponatur “, pravum pravæ sententiæ fructum, et nunc, et postea percipientis. X. Ac de Patre quidemn, quid dicere necesse est, cui uno consensu omnes, naturalibus animi notioui- bus edocti atque imbuti, parcunt? Quanquam etiam primas ignominiæ tulit, utpote qui primus in Bonum et Opificem a priscis novatoribus dissectus est. De Filio autem et Spiritu sancto, videte quam simpli- citer et breviter disseramus. Si quis horum alter- utrum, vel conversioni aut mutationi subesse, vel in temporis, aut loci, aut potentia, aut operationis mensuram cadere, vel non natura bonum, vel non per se moveri, vel arbitrii libertate carere, vel mi- nistrum, vel divinæ laudis cantorem, vel metuentem vel libertate donatum, vel non simul cum Patre hu- D meratum, dicere potest; hoc ostendat, et acquiesce XXXII, 26. cs Psal. cxLIS, 6. * Luc. xii, 46. Exod. Non ita inter se dirimuntur, ut in tres diversas atque alieuas divi- dantur naturas. In nonnullis, c dominatio, id est, e natura divina, » sell, ‹ essentia. > Sic etiam ad naturam divinamn, refe- renda sunt sequentia verba, Non bene Billius ad personas refert, quæ de natura, seu essentia divina intelligenda manifestum est; atque etiam, ut ita intelligantur, sana postu lat theologia. Sic enim locum vertit: Nec ita in arctum redacti, ut in unam personam) includantur, el circumscribantur sed ut magis singulares sunt, quam ea, quæ in divisionem omnino cadunt, ita rursus copiosiores sunt, quam ea, quæ prorsus singularia sunt. › ... victi. et Opificem. Duo principia veteres bæretici, ma- rime Marcionita, constituebant, alterum bonum, alterum c malum., Per malum, rerum eflecto rem, intelligebant. note. In editis, 1. Περὶ μὲν γὰρ τοῦ Πατρὸς, τί χρὴ καὶ λέγειν, οὗ C (79) Απηρτηται. Coisl. 1, διήρηται ὡς εἰς τρία (80) Μήτε οὕτως ἐστένωται, etc. Neinpe, δεσπο (81) Σαβελλιανικής. Duo Regg. et Comb., Σαβελ- (82) Τελείως. Coisl. 1 et Comb., παντελώς. (83) Πρὸς Θεόν. In nonnullis, πρὸς τὸν Θεόν. (84) Τὰ ὄντα. Hæc desunt in Reg. a. (85) Φείδεσθαι. Reg. a, Coisl. i et Comnb., φεί. (86) Προκατειλημμένων. In nonnullis, ήττημέ (87) Εἰς Ἀγαθὸν καὶ Δημιουργόν. «In Bonum (88) λέγειν. Sic plures codd. et quidem melioris

Α δὲ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ, τοῦ Υἱοῦ ἐστι, πλὴν τῆς αἰτίας (89)· πάντα δὲ ὅσα τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ Πνεύ ματος, πλὴν τῆς υἱότητος, καὶ τῶν ὅσα σωματικῶς περὶ αὐτοῦ λέγεται διὰ τὸν ἐμὸν ἄνθρωπον (90), καὶ τὴν ἐμὴν σωτηρίαν, ἵνα τὸ ἐμὸν λαβὼν, τὸ ἑαυτοῦ χαρίσηται διὰ τῆς καινῆς ἀνακράσεως· παύσασθε παραληροῦντες ὀψὲ γοῦν, ὦ σοφισταί κενῶν (91) ῥη- μάτων, αὐτοῦ πιπτόντων. Καὶ ἵνα τί ἀποθνήσκετε, οἶκος Ἰσραήλ, ἵν᾿ ἐκ τῆς Γραφῆς ὑμᾶς ὀδύρωμαι; ΙΑ'. Ως ἔγωγε αἰδοῦμαι μὲν τὰς τοῦ Λόγου προσ ηγορίας, τοσαύτας τε οὖσας, καὶ οὕτως ὑψηλὰς καὶ μεγάλας, ὃς καὶ δαίμονες ἐνετράπησαν· αἰδοῦ μαι δὲ τὴν ὁμοτιμίαν τοῦ Πνεύματος· φοβοῦμαι δὲ τὴν ὡρισμένην ἀπειλὴν τοῖς εἰς αὐτὸ βλασφημοῦσι. Βλασφημία δὲ, οὐχ ἡ θεολογία, τὸ δὲ ἀλλοτριοῦν τῆς θεότητος. Καὶ τηρητέον ἐνταῦθα, ὅτι τὸ μὲν βλασφη μούμενον, ὁ Κύριος ἦν· τὸ δὲ ἐκδικούμενον, τὸ Πνεῦ μα τὸ ἅγιον, δῆλον ὡς Κύριος. Οὐ φέρω (92) ἀφώ τιστος εἶναι μετὰ τὸ φώτισμα, παραχαράσσων τι τῶν τριῶν, εἰς ἃ βεβάπτισμαι, καὶ ὄντως (95) έντα- φῆναι τῷ ὕδατι, οὐκ εἰς ἀναγέννησιν, ἀλλ᾽ εἰς νέκρω σιν τελειούμενος ΙΒ'. Τολμώ τι φθέγξασθαι, ὦ Τριάς· καὶ συγγνώ μη τῇ ἀπονοίᾳ· περὶ ψυχῆς γὰρ ἡ κίνδυνος. Εἰχών εἰμι καὶ αὐτὸς Θεοῦ, τῆς ἄνω δόξης, εἰ καὶ κάτω τέθειμαι. Οὐ πείθομαι τῷ ὁμοτίμῳ σώζεσθαι. Εἰ μὴ Δι εἰ, πλὴν τῆς ἀγεννησίας, « Θεὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, θεωτήτω πρῶτον (94), καὶ οὕτω θεούτω με τὸν ὁμότιμον. Νῦν δὲ τίς ἡ ἀπάτη τῆς χάριτος, μᾶλλον δὲ, τῶν διδόντων τὴν χάριν, ὡς εἰς Θεὸν πιστεῦσαι, καὶ ἀνελθεῖν ἄθεον; ἄλλο καθ ομολογῆσαι, καὶ ἄλλο διδάσκεσθαι ; οίαι τῶν λόγων αἱ κλοπαὶ (45) καὶ ἀπάται, δι᾿ ἄλλης ἐρωτήσεως καὶ ὁμολογίας, εἰς ἄλλο φέρουσαι (96) ; Οίμοι τῆς λαμ πρότητος, εἰ μετὰ τὸν λουτρόν με μελάνωμαι, εἰ λαμπροτέρους ὁρῶ τοὺς οὔπω κεκαθαρμένους, εἰ τῇ τοῦ βαπτιστοῦ κακοδοξίᾳ κυβεύομαι (97), εἰ ζητῶ Πνεῦμα κρεῖττον, καὶ οὐχ εὑρίσκω! Δός μοι λου τρὸν δεύτερον, καὶ περὶ τοῦ πρώτου κακῶς ἐννόησον. Τί μοι φθονεῖς τῆς τελείας ἀναγεννήσεως; τί με ποιεῖς, ναὸν ὄντα τοῦ Πνεύματος ὡς Θεοῦ, κατοική τήριον κτίσματος; τί τὸ μὲν τιμᾶς τῶν ἐμῶν (98), τὸ δὲ ἀτιμάζεις κακῶς θεότητι διαιτῶν, ἵν᾿ ἐμοὶ τέ μης (99) τὸ χάρισμα, μᾶλλον δὲ, αὐτὸν ἐμὲ τῷ χα- ρίσματι (1); "Η τὸ πᾶν τίμησον, ὦ καινὲ (2) θεολόγε, 19. μαι. με μελάνωμαι. τί τὸ μὲν τιμᾷ, εἰς ‹ χαρίσματι. S. GREGORII THEOLOGI mus, nosque conservorum gloria et dignitate. liono- rari feremus, Dei licet jacturam faciamus. At si, quidquid Pater habet, idem, præter causam, Filii est; quidquid item Filius habet, idem quoque Spi- rilus sancti est, prater filiationem, eaque omnia, que corporea ratione de eo prædicantur, propter me hominem, meamque salutein, ut, quod meum erat, accipiens quod suum est, mihi per novam hanc com- mistionem largiatur; tandem aliquando nugari de- sinite, o inanium verborum ac statim cadentium moriemini, domus Israel 7º ? artifices. Et quare, ut ex Scriptura vos deplorem, XI. Ipse equidem, et Verbi appellationes tot scili- cet tamque maguas et sublimes, et quæ dæ- monibus etiam pudorem incusserunt, revereor. Re- vereor etiam Spiritus sancti æqualitatem; ac con- stitutam in eos, qui blasphemis verbis eum iinpe- tunt *, comminationem pertimesco. Blasphemia porro est, non theologia, ei divinitatem auferre. In quo illud observandum, quod is, qui blasphemis ve- cibus incessebatur, Dominus erat; is autem, qui vindicabatur, Spiritus sanctus, procul dubio ut Do- minus. Non sustineo, post illuminationem lucis ex. pers esse, quidpiam trium in quæ baptizatus sum, adulterǝns, ac vere in aquis sepeliri, non ad rege- nerationem, sed ad mortem initiatus. B XII. Audacius aliquid proloquar, o Trinitas; ac temeritati venia detur ; nam de animæ salute peri- culum est. Dei quoque ipse sum imago, supernæ sci- licet gloriae, licet humi positus. Nou adducor uι c credam, mihi ab æquali salutem afferri. Si Spirius sanctus Deus non est, Deus prius efficiatur, atque ita demum me, aqualem suum, Deum eliciat. nunc, quæ hac gratia impostura est, vel eorum potius, qui gratiam tribuunt, velut in Deum credere, et Deo orbatum recedere? Aliud professun esse, et aliud doceri ? Quales furtiva verborum fraudes, per aliam interrogationen et confessionem, alio ferentes ? Me miserum splendoris hujus nomine, si post lavacrum niger effectus sum, si eos qui nondum purgati sunt, splendidiores cerno, si per pravam initiatoris mei doctrinam, tanquam talis quibusdam deludor, si præstantiorem Spiritum quæro, nec invenio. Da mihi alterumn lavacrum, ac tum de priore male cogita. Quid mihi perfectam regenerationen invides? Quid D me, cum Spiritus, tanquam Dei, templum sim ", rei create domicilium facis? Quid ea, quæ mea sunt, partim honore, partim ignominia afficis, malum te ** Ezech. xvi, 31. Matth. xn, 31. Cor. præter ingenerationem, quod scilicet, « solus a se sit. hominem. > Id est, propter naturani humanain quam assumpsit, et quam mihi communicat, factus liomo. Quales verborum nexus et captiones. › VI, Hæc in melioris nota codicibus proxime legum- tur post «Quid ea, quæ mea sunt, › id est, quas colo Tri- nitatis personas, › ut recte Elias, ac ipse lexius postulat, e partin honore, etc. Bill. c Quid me, partim, » etc. In ed., velis. > et Elias, & xavé, co vane. » (89) Πλὴν τῆς αἰτίας. Coisl. 1, aliique non pau- (90) Διὰ τὸν ἐμὸν ἄνθρωπον. . Propter meum (91) Κενῶν. Duo Regg., καινῶν, « novorum. (92) Φέρω. Conib. addit, δέ. (93) Καὶ ὄντως. Reg., Cypr., καὶ οὕτως. (94) Πρώτον. Comb., πρότερον. (95) Κλοπαί. Billius legit, πλοκαί, et vertit : (46) Φέρουσαι. Reg. d, φέρεσθα.. (97) Εἰ τῇ τοῦ βαπτιστοῦ κακοδοξία κυβεύο (98) Τὶ τὸ μὲν τιμᾶς τῶν ἐμῶν. Sic Regg. a, Im: (99) Τέμης. Sic Regg., bin, hu. In ed., θέλης, (1) Τῷ χαρίσματι. Sic plures codd. In ed., τ (2) Ο καινέ. Plures Regg., a que optimæ notz,

Α δὲ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ, τοῦ Υἱοῦ ἐστι, πλὴν τῆς αἰτίας (89)· πάντα δὲ ὅσα τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ Πνεύ ματος, πλὴν τῆς υἱότητος, καὶ τῶν ὅσα σωματικῶς περὶ αὐτοῦ λέγεται διὰ τὸν ἐμὸν ἄνθρωπον (90), καὶ τὴν ἐμὴν σωτηρίαν, ἵνα τὸ ἐμὸν λαβὼν, τὸ ἑαυτοῦ χαρίσηται διὰ τῆς καινῆς ἀνακράσεως· παύσασθε παραληροῦντες ὀψὲ γοῦν, ὦ σοφισταί κενῶν (91) ῥη- μάτων, αὐτοῦ πιπτόντων. Καὶ ἵνα τί ἀποθνήσκετε, οἶκος Ἰσραήλ, ἵν᾿ ἐκ τῆς Γραφῆς ὑμᾶς ὀδύρωμαι; ΙΑ'. Ως ἔγωγε αἰδοῦμαι μὲν τὰς τοῦ Λόγου προσ ηγορίας, τοσαύτας τε οὖσας, καὶ οὕτως ὑψηλὰς καὶ μεγάλας, ὃς καὶ δαίμονες ἐνετράπησαν· αἰδοῦ μαι δὲ τὴν ὁμοτιμίαν τοῦ Πνεύματος· φοβοῦμαι δὲ τὴν ὡρισμένην ἀπειλὴν τοῖς εἰς αὐτὸ βλασφημοῦσι. Βλασφημία δὲ, οὐχ ἡ θεολογία, τὸ δὲ ἀλλοτριοῦν τῆς θεότητος. Καὶ τηρητέον ἐνταῦθα, ὅτι τὸ μὲν βλασφη μούμενον, ὁ Κύριος ἦν· τὸ δὲ ἐκδικούμενον, τὸ Πνεῦ μα τὸ ἅγιον, δῆλον ὡς Κύριος. Οὐ φέρω (92) ἀφώ τιστος εἶναι μετὰ τὸ φώτισμα, παραχαράσσων τι τῶν τριῶν, εἰς ἃ βεβάπτισμαι, καὶ ὄντως (95) έντα- φῆναι τῷ ὕδατι, οὐκ εἰς ἀναγέννησιν, ἀλλ᾽ εἰς νέκρω σιν τελειούμενος ΙΒ'. Τολμώ τι φθέγξασθαι, ὦ Τριάς· καὶ συγγνώ μη τῇ ἀπονοίᾳ· περὶ ψυχῆς γὰρ ἡ κίνδυνος. Εἰχών εἰμι καὶ αὐτὸς Θεοῦ, τῆς ἄνω δόξης, εἰ καὶ κάτω τέθειμαι. Οὐ πείθομαι τῷ ὁμοτίμῳ σώζεσθαι. Εἰ μὴ Δι εἰ, πλὴν τῆς ἀγεννησίας, « Θεὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, θεωτήτω πρῶτον (94), καὶ οὕτω θεούτω με τὸν ὁμότιμον. Νῦν δὲ τίς ἡ ἀπάτη τῆς χάριτος, μᾶλλον δὲ, τῶν διδόντων τὴν χάριν, ὡς εἰς Θεὸν πιστεῦσαι, καὶ ἀνελθεῖν ἄθεον; ἄλλο καθ ομολογῆσαι, καὶ ἄλλο διδάσκεσθαι ; οίαι τῶν λόγων αἱ κλοπαὶ (45) καὶ ἀπάται, δι᾿ ἄλλης ἐρωτήσεως καὶ ὁμολογίας, εἰς ἄλλο φέρουσαι (96) ; Οίμοι τῆς λαμ πρότητος, εἰ μετὰ τὸν λουτρόν με μελάνωμαι, εἰ λαμπροτέρους ὁρῶ τοὺς οὔπω κεκαθαρμένους, εἰ τῇ τοῦ βαπτιστοῦ κακοδοξίᾳ κυβεύομαι (97), εἰ ζητῶ Πνεῦμα κρεῖττον, καὶ οὐχ εὑρίσκω! Δός μοι λου τρὸν δεύτερον, καὶ περὶ τοῦ πρώτου κακῶς ἐννόησον. Τί μοι φθονεῖς τῆς τελείας ἀναγεννήσεως; τί με ποιεῖς, ναὸν ὄντα τοῦ Πνεύματος ὡς Θεοῦ, κατοική τήριον κτίσματος; τί τὸ μὲν τιμᾶς τῶν ἐμῶν (98), τὸ δὲ ἀτιμάζεις κακῶς θεότητι διαιτῶν, ἵν᾿ ἐμοὶ τέ μης (99) τὸ χάρισμα, μᾶλλον δὲ, αὐτὸν ἐμὲ τῷ χα- ρίσματι (1); "Η τὸ πᾶν τίμησον, ὦ καινὲ (2) θεολόγε, 19. μαι. με μελάνωμαι. τί τὸ μὲν τιμᾷ, εἰς ‹ χαρίσματι. S. GREGORII THEOLOGI mus, nosque conservorum gloria et dignitate. liono- rari feremus, Dei licet jacturam faciamus. At si, quidquid Pater habet, idem, præter causam, Filii est; quidquid item Filius habet, idem quoque Spi- rilus sancti est, prater filiationem, eaque omnia, que corporea ratione de eo prædicantur, propter me hominem, meamque salutein, ut, quod meum erat, accipiens quod suum est, mihi per novam hanc com- mistionem largiatur; tandem aliquando nugari de- sinite, o inanium verborum ac statim cadentium moriemini, domus Israel 7º ? artifices. Et quare, ut ex Scriptura vos deplorem, XI. Ipse equidem, et Verbi appellationes tot scili- cet tamque maguas et sublimes, et quæ dæ- monibus etiam pudorem incusserunt, revereor. Re- vereor etiam Spiritus sancti æqualitatem; ac con- stitutam in eos, qui blasphemis verbis eum iinpe- tunt *, comminationem pertimesco. Blasphemia porro est, non theologia, ei divinitatem auferre. In quo illud observandum, quod is, qui blasphemis ve- cibus incessebatur, Dominus erat; is autem, qui vindicabatur, Spiritus sanctus, procul dubio ut Do- minus. Non sustineo, post illuminationem lucis ex. pers esse, quidpiam trium in quæ baptizatus sum, adulterǝns, ac vere in aquis sepeliri, non ad rege- nerationem, sed ad mortem initiatus. B XII. Audacius aliquid proloquar, o Trinitas; ac temeritati venia detur ; nam de animæ salute peri- culum est. Dei quoque ipse sum imago, supernæ sci- licet gloriae, licet humi positus. Nou adducor uι c credam, mihi ab æquali salutem afferri. Si Spirius sanctus Deus non est, Deus prius efficiatur, atque ita demum me, aqualem suum, Deum eliciat. nunc, quæ hac gratia impostura est, vel eorum potius, qui gratiam tribuunt, velut in Deum credere, et Deo orbatum recedere? Aliud professun esse, et aliud doceri ? Quales furtiva verborum fraudes, per aliam interrogationen et confessionem, alio ferentes ? Me miserum splendoris hujus nomine, si post lavacrum niger effectus sum, si eos qui nondum purgati sunt, splendidiores cerno, si per pravam initiatoris mei doctrinam, tanquam talis quibusdam deludor, si præstantiorem Spiritum quæro, nec invenio. Da mihi alterumn lavacrum, ac tum de priore male cogita. Quid mihi perfectam regenerationen invides? Quid D me, cum Spiritus, tanquam Dei, templum sim ", rei create domicilium facis? Quid ea, quæ mea sunt, partim honore, partim ignominia afficis, malum te ** Ezech. xvi, 31. Matth. xn, 31. Cor. præter ingenerationem, quod scilicet, « solus a se sit. hominem. > Id est, propter naturani humanain quam assumpsit, et quam mihi communicat, factus liomo. Quales verborum nexus et captiones. › VI, Hæc in melioris nota codicibus proxime legum- tur post «Quid ea, quæ mea sunt, › id est, quas colo Tri- nitatis personas, › ut recte Elias, ac ipse lexius postulat, e partin honore, etc. Bill. c Quid me, partim, » etc. In ed., velis. > et Elias, & xavé, co vane. » (89) Πλὴν τῆς αἰτίας. Coisl. 1, aliique non pau- (90) Διὰ τὸν ἐμὸν ἄνθρωπον. . Propter meum (91) Κενῶν. Duo Regg., καινῶν, « novorum. (92) Φέρω. Conib. addit, δέ. (93) Καὶ ὄντως. Reg., Cypr., καὶ οὕτως. (94) Πρώτον. Comb., πρότερον. (95) Κλοπαί. Billius legit, πλοκαί, et vertit : (46) Φέρουσαι. Reg. d, φέρεσθα.. (97) Εἰ τῇ τοῦ βαπτιστοῦ κακοδοξία κυβεύο (98) Τὶ τὸ μὲν τιμᾶς τῶν ἐμῶν. Sic Regg. a, Im: (99) Τέμης. Sic Regg., bin, hu. In ed., θέλης, (1) Τῷ χαρίσματι. Sic plures codd. In ed., τ (2) Ο καινέ. Plures Regg., a que optimæ notz,

ἢ τὸ πᾶν ἀτίμασον, ἵνα, κἂν ἀσεβῆς, ἀλλὰ σεαυτῷ γε ἀκόλουθος ᾖς, μὴ κρίνων ἀνίσως φύσιν ὁμότι- μον (3). Γ. Κεφάλαιον δὲ τοῦ λόγου· Μετὰ τῶν χερου διμ (4) δόξασον, συναγόντων τὰς τρεῖς ἁγιότητας εἰς μίαν κυριότητα, καὶ τοσοῦτον παραδεικνύντων τῆς πρώτης ουσίας, ὅσον ὑπανοίγουσι τοῖς φιλοπόνοις αἱ πτέρυγες. Μετὰ Δαβιδ φωτίσθητε, πρὸς τὸ φῶς λέ- γοντος· Ἐν τῷ φωτί σου οψόμεθα φῶς, οἷον ὥσπερ ἐν τῷ Πνεύματι τὸν Υἱόν· οὗ τί ἂν γένοιτο τηλαυ γέστερον; Μετὰ Ἰωάννου βρόντησον, τοῦ υἱοῦ τῆς βροντῆς, μηδὲν περὶ Θεοῦ ταπεινὸν ἠχῶν, μηδ' ἀπὸ γῆς, ἀλλ᾽ ὑψηλὸν καὶ μετέωρον (τὸν ἐν ἀρχῇ τε ὄντα, καὶ πρὸς τὸν Θεὸν ὄντα, καὶ Θεόν Λόγον, Θεὸν γινώσκων, καὶ θεὸν ἀληθινὸν ἐξ ἀληθινοῦ Πατρός, ἀλλ᾽ οὐ σύνδουλον ἀγαθόν, υἱοῦ προσηγορίᾳ μόνῃ (5) τετιμημένον· καὶ τὸν ἄλλον Παράκλητον, δηλαδή ἄλλον τοῦ λέγοντος· Θεοῦ δὲ (6) ὁ Λόγος)· καὶ ὅταν μὲν, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἕν ἐσμεν, ἀναγινώσκης (7), τὸ συναφὲς τῆς οὐσίας ἐνοπτριζόμενος· ὅταν δὲ, Πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα, τὸ διῃρημένον τῶν ὑποστάσεων λογι- ζόμενος· ὅταν δὲ, τὸ Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος όνομα, τὰς τρεῖς ἰδιότητας. ΙΔ΄. Μετὰ Λουκᾶ ἐμπνεύσθητι, ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων προσομιλῶν. Τί μετὰ ᾿Ανανίου τάττῃ καὶ Σαπφείρας τῶν καινῶν (8) νοσφιστῶν (εἴ γε καινόν (9) ὄντως ἡ τῶν ἰδίων κλοπή), καὶ ταῦτα νοσφιζόμενος, οὐκ ἀργύριον, οὐδ᾽ ἄλλο τι τῶν εὐτελῶν καὶ μικρῶν, οἷον γλῶσσαν χρυσήν, ή ψιλήν (10), ἢ δίδραχμον, ὡς ποτε στρατιώτης ἄπληστος, ἀλλ' αὐτὴν κλέπτων θεό τητα, καὶ ψευδόμενος, οὐκ ἄνθρωπον, ἀλλὰ Θεόν, ὅπερ ήκουσας; Τί; Μηδὲ τὴν ἐξουσίαν αἰδῇ τοῦ Πνεύματος, ἐφ' οΰς θέλει, καὶ ἡνίκα, καὶ ὅσον πνέον- τος; Επιδημεί τοῖς περὶ Κορνήλιον πρὸ τοῦ βαπτί σματος, ἄλλοις μετὰ τὸ βάπτισμα διὰ τῶν ἀποστόλων. Ὥστε ἀμφοτέρωθεν, Εκ τε ὧν ἐπιφοιτᾷ (11) δεσποτι- χῶς, ἀλλ᾽ οὐ δουλικῶς, καὶ ἐξ ὧν ἐπιζητεῖται πρὸς τὴν τελείωσιν, την θεότητα μαρτυρεῖσθαι τοῦ Πνεύ ματος ΙΕ΄. Μετὰ Παύλου θεολόγησον, τοῦ πρὸς τρίτον οὐ ρανὸν ἀναχθέντος· ποτὲ μὲν συναριθμοῦντος τὰς τρεῖς ὑποστάσεις, καὶ τοῦτο ἐνηλλαγμένως, οὐ τετη ρημένως ταῖς τάξεσι, προαριθμοῦντος, ἐναριθμοῦν· . οι ΧΙΧ, 2. ισότιμον. ἀσώ- ματον, « σεραφίμ. Καινών. κενῶν. " το ψιλήν, να ψιλήν ποικίλην, « στολήν, « στρατιωτικήν στολήν, < ORATIO XXXIV. IN ÆGYPTIORUM ADVENTUM - A divinitati arbitrum præbens, ut mili baptismum, vel me ipsum potius per baptismum, seces? Aut totum honore prosequere, o nove theologe, aut to- `tum sperne, ut, etiamsi impius sis, tibi tamen ipse constes, naturam honore parem haudquaquam dis- pari modo expendens. B c D XHI. Sit autem hoc orationis caput : divinam gloriam cum seraphinis prædica, qui tres sanctitates in unam dominationem * contrahunt, primamque essentiam hactenus indicant, quatenus eain studio- sis hominibus eorum alæ paululum aperiunt. Illumi- nare cum Davide, qui sic lumen alloquitur: In lu- mine luo videbimus lumen *, hoc est in Spiritu Fi- lium : quo quid fulgidius esse possit? Cum Joanne illo, tonitrui filio ', intona, nihil de Deo abjectumn ac terrenum insonans, sed excelsum et sublime (nempe Verbum illud, quod in principio erat, et apud Deum erat, et Deus erat 'e, Deum agnoscens, et Deum verum ex Patre vero, non autein conservutu bonum, solo filii nomine ornatum : atque alium Pa- racletun, alium, inquam, ab eo qui loquebatur ; Dei porro Verbum loquebatur); eamque rationem iniens ut cum illa legis : Ego et Pater unum sumus es- sentiæ conjunctionem tibi ob oculos proponas : cum autem illa: Ad eum reniemus, et mansionem apud eum faciemus 18, personarum distinctionem cogites : cum vero Patris, et Filii, et Spiritus saneti no- men”, tres proprietates spectes. Jos. vi, " Isa. vi, 3. ** Psal. xxxv, 10. Marc. 111, 17. * Malib. xxvil, 19. Act, v, et seqq. Cor. xu, 2. Comb., etc. In quibusdam, In ed., corporis expertem. Don legitur ideoque illud delevimus. In quibusdam, XIV. Cum Luca divinitus amare, apostolorum Acta legens. Quid te Ananiæ Sapbiræque" adjungis, novis illis pecunia furibus? (nova etenim haud du- bie est propriaruin rerumn subreptio), idque non pe- cuniam, aut aliud quidpiam leve et exigui pretii su- swrrans, ut linguam auream, paludamentum, aut didrachma, ut quondam avarus miles ", sed ipsam divinitatem subripiens, ac Deo non homini mentiens, ut Scripturae verbis utar ". Quid? Ne ipsam quidemn revereris Spiritus potestatem, qui, in quos, et quandle, et quantum vult spirat **? Ad Cornelium ante ba. ptismum accedit; ad alios, apostolorum opera, post baptismum lta utrinque, nempe et ex eo quod herili, non autem servili modo accedit, et ex eo quod ad baptismum omnibus numeris absolvendum requi- ritur, Spiritus sancti divinitas testata relinquitur. XV. Cum Paulo de rebus divinis dissere, cum illo, inquam, quiadtertium coelum erectus est " ; qui non- nunquam tres persoulas connumerat, idque varie, nec nominum ordine servato, sed eamdem personam Joan. 1, 1. Joan. x, 30. Joan. XIV, 23. ss Acl. v, 4. es Joan. 11, 8. * Act. x, 44; 21. c armillam, a qua voce usi sunt LXX Interpretes, Job xL, 21. Verum ideo constare debet, ram esse lectionem, quod Gregorius notat furtum Achan, qui furatus est vestem vα riam, ut legitur apud Septuaginta, Josue vii, 21. Quod autem Theodoretus vestem, inter- pretatur, Cyrillus esse vult, paludamentum. Vulgata, pallium coccineum, nit. s (3) Φύσιν ὁμότιμον. Sic Reg. a, lu, Coisl. 1, (4) Χερουβίμ. In quibusdam, et in Isaia vi, 2, (5) Μόνη. Addunt editi, τι, quod in pluribus Regg. (6) Θεοῦ δέ. Sic tres Regg. Deest δέ, in el. (7) Αναγινώσκης. Reg. bm, ἀναγινώσκεις. (9) Καινόν. In nonnullis, κενόν. (10) Ψιλήν. In quibuslam, ψέλλιον, vel ψέλιον, (11) Ἐπιφοιτᾷ. Camil., προσεπιφοιτᾷ, « superve»

ἢ τὸ πᾶν ἀτίμασον, ἵνα, κἂν ἀσεβῆς, ἀλλὰ σεαυτῷ γε ἀκόλουθος ᾖς, μὴ κρίνων ἀνίσως φύσιν ὁμότι- μον (3). Γ. Κεφάλαιον δὲ τοῦ λόγου· Μετὰ τῶν χερου διμ (4) δόξασον, συναγόντων τὰς τρεῖς ἁγιότητας εἰς μίαν κυριότητα, καὶ τοσοῦτον παραδεικνύντων τῆς πρώτης ουσίας, ὅσον ὑπανοίγουσι τοῖς φιλοπόνοις αἱ πτέρυγες. Μετὰ Δαβιδ φωτίσθητε, πρὸς τὸ φῶς λέ- γοντος· Ἐν τῷ φωτί σου οψόμεθα φῶς, οἷον ὥσπερ ἐν τῷ Πνεύματι τὸν Υἱόν· οὗ τί ἂν γένοιτο τηλαυ γέστερον; Μετὰ Ἰωάννου βρόντησον, τοῦ υἱοῦ τῆς βροντῆς, μηδὲν περὶ Θεοῦ ταπεινὸν ἠχῶν, μηδ' ἀπὸ γῆς, ἀλλ᾽ ὑψηλὸν καὶ μετέωρον (τὸν ἐν ἀρχῇ τε ὄντα, καὶ πρὸς τὸν Θεὸν ὄντα, καὶ Θεόν Λόγον, Θεὸν γινώσκων, καὶ θεὸν ἀληθινὸν ἐξ ἀληθινοῦ Πατρός, ἀλλ᾽ οὐ σύνδουλον ἀγαθόν, υἱοῦ προσηγορίᾳ μόνῃ (5) τετιμημένον· καὶ τὸν ἄλλον Παράκλητον, δηλαδή ἄλλον τοῦ λέγοντος· Θεοῦ δὲ (6) ὁ Λόγος)· καὶ ὅταν μὲν, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἕν ἐσμεν, ἀναγινώσκης (7), τὸ συναφὲς τῆς οὐσίας ἐνοπτριζόμενος· ὅταν δὲ, Πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα, τὸ διῃρημένον τῶν ὑποστάσεων λογι- ζόμενος· ὅταν δὲ, τὸ Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος όνομα, τὰς τρεῖς ἰδιότητας. ΙΔ΄. Μετὰ Λουκᾶ ἐμπνεύσθητι, ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων προσομιλῶν. Τί μετὰ ᾿Ανανίου τάττῃ καὶ Σαπφείρας τῶν καινῶν (8) νοσφιστῶν (εἴ γε καινόν (9) ὄντως ἡ τῶν ἰδίων κλοπή), καὶ ταῦτα νοσφιζόμενος, οὐκ ἀργύριον, οὐδ᾽ ἄλλο τι τῶν εὐτελῶν καὶ μικρῶν, οἷον γλῶσσαν χρυσήν, ή ψιλήν (10), ἢ δίδραχμον, ὡς ποτε στρατιώτης ἄπληστος, ἀλλ' αὐτὴν κλέπτων θεό τητα, καὶ ψευδόμενος, οὐκ ἄνθρωπον, ἀλλὰ Θεόν, ὅπερ ήκουσας; Τί; Μηδὲ τὴν ἐξουσίαν αἰδῇ τοῦ Πνεύματος, ἐφ' οΰς θέλει, καὶ ἡνίκα, καὶ ὅσον πνέον- τος; Επιδημεί τοῖς περὶ Κορνήλιον πρὸ τοῦ βαπτί σματος, ἄλλοις μετὰ τὸ βάπτισμα διὰ τῶν ἀποστόλων. Ὥστε ἀμφοτέρωθεν, Εκ τε ὧν ἐπιφοιτᾷ (11) δεσποτι- χῶς, ἀλλ᾽ οὐ δουλικῶς, καὶ ἐξ ὧν ἐπιζητεῖται πρὸς τὴν τελείωσιν, την θεότητα μαρτυρεῖσθαι τοῦ Πνεύ ματος ΙΕ΄. Μετὰ Παύλου θεολόγησον, τοῦ πρὸς τρίτον οὐ ρανὸν ἀναχθέντος· ποτὲ μὲν συναριθμοῦντος τὰς τρεῖς ὑποστάσεις, καὶ τοῦτο ἐνηλλαγμένως, οὐ τετη ρημένως ταῖς τάξεσι, προαριθμοῦντος, ἐναριθμοῦν· . οι ΧΙΧ, 2. ισότιμον. ἀσώ- ματον, « σεραφίμ. Καινών. κενῶν. " το ψιλήν, να ψιλήν ποικίλην, « στολήν, « στρατιωτικήν στολήν, < ORATIO XXXIV. IN ÆGYPTIORUM ADVENTUM - A divinitati arbitrum præbens, ut mili baptismum, vel me ipsum potius per baptismum, seces? Aut totum honore prosequere, o nove theologe, aut to- `tum sperne, ut, etiamsi impius sis, tibi tamen ipse constes, naturam honore parem haudquaquam dis- pari modo expendens. B c D XHI. Sit autem hoc orationis caput : divinam gloriam cum seraphinis prædica, qui tres sanctitates in unam dominationem * contrahunt, primamque essentiam hactenus indicant, quatenus eain studio- sis hominibus eorum alæ paululum aperiunt. Illumi- nare cum Davide, qui sic lumen alloquitur: In lu- mine luo videbimus lumen *, hoc est in Spiritu Fi- lium : quo quid fulgidius esse possit? Cum Joanne illo, tonitrui filio ', intona, nihil de Deo abjectumn ac terrenum insonans, sed excelsum et sublime (nempe Verbum illud, quod in principio erat, et apud Deum erat, et Deus erat 'e, Deum agnoscens, et Deum verum ex Patre vero, non autein conservutu bonum, solo filii nomine ornatum : atque alium Pa- racletun, alium, inquam, ab eo qui loquebatur ; Dei porro Verbum loquebatur); eamque rationem iniens ut cum illa legis : Ego et Pater unum sumus es- sentiæ conjunctionem tibi ob oculos proponas : cum autem illa: Ad eum reniemus, et mansionem apud eum faciemus 18, personarum distinctionem cogites : cum vero Patris, et Filii, et Spiritus saneti no- men”, tres proprietates spectes. Jos. vi, " Isa. vi, 3. ** Psal. xxxv, 10. Marc. 111, 17. * Malib. xxvil, 19. Act, v, et seqq. Cor. xu, 2. Comb., etc. In quibusdam, In ed., corporis expertem. Don legitur ideoque illud delevimus. In quibusdam, XIV. Cum Luca divinitus amare, apostolorum Acta legens. Quid te Ananiæ Sapbiræque" adjungis, novis illis pecunia furibus? (nova etenim haud du- bie est propriaruin rerumn subreptio), idque non pe- cuniam, aut aliud quidpiam leve et exigui pretii su- swrrans, ut linguam auream, paludamentum, aut didrachma, ut quondam avarus miles ", sed ipsam divinitatem subripiens, ac Deo non homini mentiens, ut Scripturae verbis utar ". Quid? Ne ipsam quidemn revereris Spiritus potestatem, qui, in quos, et quandle, et quantum vult spirat **? Ad Cornelium ante ba. ptismum accedit; ad alios, apostolorum opera, post baptismum lta utrinque, nempe et ex eo quod herili, non autem servili modo accedit, et ex eo quod ad baptismum omnibus numeris absolvendum requi- ritur, Spiritus sancti divinitas testata relinquitur. XV. Cum Paulo de rebus divinis dissere, cum illo, inquam, quiadtertium coelum erectus est " ; qui non- nunquam tres persoulas connumerat, idque varie, nec nominum ordine servato, sed eamdem personam Joan. 1, 1. Joan. x, 30. Joan. XIV, 23. ss Acl. v, 4. es Joan. 11, 8. * Act. x, 44; 21. c armillam, a qua voce usi sunt LXX Interpretes, Job xL, 21. Verum ideo constare debet, ram esse lectionem, quod Gregorius notat furtum Achan, qui furatus est vestem vα riam, ut legitur apud Septuaginta, Josue vii, 21. Quod autem Theodoretus vestem, inter- pretatur, Cyrillus esse vult, paludamentum. Vulgata, pallium coccineum, nit. s (3) Φύσιν ὁμότιμον. Sic Reg. a, lu, Coisl. 1, (4) Χερουβίμ. In quibusdam, et in Isaia vi, 2, (5) Μόνη. Addunt editi, τι, quod in pluribus Regg. (6) Θεοῦ δέ. Sic tres Regg. Deest δέ, in el. (7) Αναγινώσκης. Reg. bm, ἀναγινώσκεις. (9) Καινόν. In nonnullis, κενόν. (10) Ψιλήν. In quibuslam, ψέλλιον, vel ψέλιον, (11) Ἐπιφοιτᾷ. Camil., προσεπιφοιτᾷ, « superve»

255 S. GREGORII THEOLOGI 256 τὴν ἱσοτιμίαν τῆς φύσεως. Ποτὲ δὲ τῶν τριῶν μετ μνημένου· ποτὲ δὲ τινῶν (13), ἢ τινὸς, ὡς ἑπομένου πάντως τοῦ λείποντος· καὶ ποτὲ μὲν τὴν ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ τῷ Πνεύματι διδόντος, ὡς οὐδὲν διαφέρον- τος· ποτὲ δὲ, ἀντὶ τοῦ Πνεύματος, τὸν Χριστὸν ἐπι- φέροντος· καὶ ὅτε μὲν διαιρεῖ τὰς ὑποστάσεις, εἰς Θεός, λέγοντος, ἐξ οὗ τὰ πάντα (14), καὶ ἡμεῖς εἰς αὐτόν· καὶ εἶς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι' οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς δι' αὐτοῦ. Ὅτε δὲ συνάγει τὴν μίαν θεότητα· ὅτι ἐξ αὐτοῦ, καὶ δι' αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν τὰ πάντα, δηλαδὴ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύμα τος, ὡς πολλαχοῦ δείκνυται τῆς Γραφῆς. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων (15). Αμήν. nunc praenumerans, nunc connumerans, nunc sub- Α τος, ὑπαριθμοῦντος τὸ αὐτό. Ἵνα τί; Δηλώσῃ (12) numerans. Quorsum hoc ? Nempe ut naturæ æquali- tatem ostendat : nonnunquam etiam trium, interdum duorum, aut unius mentionem facit, tanquam vide- licet reliquæ personæ simul sequantur: atque etiam aliquoties, Dei operationem Spiritui tribuit, ut nulla in re diverso; aliquoties autem rursuin pro Spiritu Christum infert ": et quidem, cui perso- nas distinguit, his verbis utitur: Unus Deus, ex quo omniu, et nos in ipsum ; et unus Dominus Jesus Chri- slus, per quem omnia, et nos per ipsum ". Cum au- tem unam Deitatem colligit, ita loquitur : Quia ex ipso, el per ipsum, et in ipsum omnia ", nimirum per Spiritum sanctum, ut multis Scripturæ locis de- monstratur. Ipsi gloria in sæcula sæculorum. Amen. B 86 | Cor. xi, 11. 87 Rom. vill, 9 seqq. 88 | Cor. viii, 6. In ed., ποτὲ δὲ τῶν. Rom. x1, 36. Deest tά, in ed. rwr. Sic Reg. bm, aliique. In ed., Auto & 66a, elę αἰῶνας. 628 MONITUM IN ORATIONEM XXXV. I. Profectus e Macedonia Theodosius Magnus, Constantinopolim venit septimo Kalen- das Decembris anni 380. Biduo post, ejectis hæreticis, singulas quasque regiæ urbis ecclesias Catholicis restituit. Tanto beneficio permoti Constantinopolitani cives, ac reli- giosa exsultantes lætitia, imperatoris pietatem et gloriam ad cœlos usque evehunt. Grego- rius ipse, ut par erat, publici gaudii se quoque participem præbens, grati erga Deum animi, hac brevi oratione, specimina dedit. Celebrabatur hac die quædam martyrum festivitas. Hinc Gregorius Deo gratias agit, et auditoribus gratulatur, quod, non ad arma movenda, sed ad festum agitandum, prompti et alacres convenerint. Inopinatum istud miraculum martyrum patrociniis ascribit. « O martyres, » inquit (or. xxxv, n. 1), « vestrum hoc certamen est. Vos ingens bellum con fecistis, sat scio. Hæc sudores vestri præstite- runt, » etc. Deinde hæreticos exhibet, velut nocturnas aves, quæ, lucis serenitatem fugientes, sese in tenebrarum latibula recipiunt. Tum ad calamitates quas anno præcedenti ab ipsis hæreticis perpessi fuerant, transit orator. Luctuosum illud tempus nativis quidem, sed atris ac tenebricosis, ut ita dicam, eloquentiæ coloribus exprimit. At statim oculos a tam injucunda pictura retrahit, ne tantæ festivitatis dies hac flebili et caliginosa imagine contaminetur; atque rursus ad exsultantis animi motus auditores revocat. α II. Putavit Leuvenklaius hanc orationem habitam fuisse sub initium imperii Theodosii, eoque tempore quo Theologus non ita pridem Constantinopolim advenerat. Verum errat vir doctus. Orationis initium et finis, imo tota ipsa oratio ei adversatur. Dictam credimus cum Tillemontio (16), septimo, vel paulo post, Kalendas Decembris anni 380, quo tempore restitutæ sunt Catholicis ecclesiæ. Ea est etiam oratio, quæ prima in majori ac sacratis- sima S. Sophiæ ecclesia pronuntiata est. Hanc primus vertit et Latine tantum edidit Leu- venklaius anno 1571. Excerptam admonet ex vetustissimo libro, qui Choniata Acuminati historici manu exaratus erat. Hac oratione, non ex Leuvenklaii, sed ex Billii interpreta- tione, aucta est editio Latina Gregorii, quæ anno 1583, Chatardi et Genebrardi curis, prodiit. Montacutius vero primus est qui transcriptam e bibliotheca illustrissimi comitis palatini electoris, et cum altero ibidem exemplari a Georgio Lingleshemio collatam, Græce tantum vulgavit anno 1610. Putat Montacutius hanc, non tam orationem, quam orationis fragmentum esse. Quæ sententia forsan non omnino contemnenda videri potest. Absit tamen, ut eam cum nonnullis habeamus, velut quoddam fragmentum ex aliqua S. Chry- sostomi oratione decerptum. Nam, ut ait Leuvenklaius (17), « esse gernianum hunc Theologi nostri fetum pronuntiare dubitaverit nemo, si dictionis modo characterem intueatur. » Sic etiam censet doctissimus Tillemontius. Et certe, ut observant eruditi, quæ in hac oratione tractantur, 629 nullatenus Chrysostomi, sed Gregorii temporibus eximie consonant. Etenim Theologus eadem hic describit quæ Carmine de vita sua el alibi passim leguntur. (12) Ινα τί ; Δηλώση. Comb., Ινα δηλώσῃ. 13) Mote de tirar. Sic Reg., Cypr. et Comb. (14) Tà ñárta. Sic Reg. et Colb. plures, etc. (15) Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώ (16) Tom. IX, pag. 728. (17) Monit, in hanc orationem.