• SPURIA. επράξατο, ούτε τι καλὸν πέπραχε ταύποτε ἀλλ' οὐδὲ ὥραν μίαν ἐχώρησεν εἰς μετάνοιαν. Ἰδοὺ τὰ ἁμαρτή- ματα αὐτοῦ ἐγγράφως κατέχομεν, ἃ μὲν ἐν μετανοία οὐκ ἐξήλειψε, καὶ προηγέτην αὐτὸν εἰς τὸν παράδεισον ἁπάντων τῶν δικαίων εἰσφέρεις; Ὁ δὲ Σωτὴρ. Ζητεῖτε αὐτοῦ, φησί, τὴν ἁμαρτίαν, ἣν ἐγὼ πρὸ πάντων ἐξ- ήλειψα; Αργήσει αὐτοῦ τῶν ἁμαρτημάτων τὸ ἐγγραφον, ὅτι ἡ πίστις αὐτοῦ ἀπήλειψεν αὐτό. Λυέσθω τῶν ἀδικη- μάτων αὐτοῦ ἡ συγγραφὴ τῇ καλή ὁμολογία. Οὐ μετ ενόησε πρὸ καιροῦ, ἀλλὰ συνῆκεν εἰς τὸν καιρόν· πρὸ τοῦ θανάτου δίχα πίστεως ὑπῆρχε γυμνός, ἐν τῷ θανάτῳ ἡ πίστις αὐτοῦ τῆς θαλάσσης των πλημμυρημάτων ενί- κησεν· ἐν καιρῷ ἀνέσεως οὐκ ἔγνω, ἀλλ᾽ ἐν καιρῷ ἀνάγ- κῆς ἐπέγνω τὸ δίκαιον. Ὅτε οι μαθηταί μου ἀπέφυγόν με, οὗτος προσέφυγέ μοι· ὅτε Πέτρος ἔλεγεν, Οὐκ οἶδα τὸν ἄνθρωπον, τότε ούτος βασιλέα οὐρανῶν ώμο λόγησεν· ὅτε ἱερεῖς ἐθανάτουν με, τότε ούτος ζωῆς ἐκάλεσε Κύριον. Ἐμοὶ τὸ ἔργον τῆς μετανοίας τετέλε σται, τοῦ τὴν πρόθεσιν βλέποντος καὶ τὸ πρόθυμον ἐμοὶ τῆς ὑπομονῆς τὸ δικαίωμα πέπρακται, τοῦ εἰς τὸ ἀγαθὸν τὴν καρδίαν κλίναντος. Διὰ τῆς [148] πλευράς Αδάμ τὸν παράδεισον ἀπέκλεισεν, οὗτος ἐν τῇ ὁμολο- γία ἀνοίγει τὸν ὑπὸ τῆς φλογίνης ρομφαίας πυλώνα φρουρούμενον. Μὴ ζητήσατε αὐτοῦ τὴν ἁμαρτίαν, ἣν οὐχ ευρήσετε. Διὰ τοῦτο Δαυίδ πρὸ τοσούτων γενεῶν προ- εφήτευσε· Ζητηθήσεται ἡ ἁμαρτία αὐτοῦ, καὶ οὐ μὴ εὑρεθῇ. Λοιπὸν ὁ Σωτὴρ ἀνῆλθε, νικήσας πᾶσαν ἐξουσίαν καὶ δύναμιν, καὶ πᾶσαι αἱ στρατιαί τῶν ἀγγέλων ἀπήντη- σαν, καὶ ὡς Δεσπότῃ προσεκύνησαν, καὶ πᾶσα Χερου 6.κὴ τάξις καὶ Σεραφική λειτουργία προσεκύνησεν αὐτῷ καὶ τῷ Πατρὶ τῷ γεννήσαντι. Καὶ ὅσα τε Πατρί προσελάβετο καὶ τῆς ἐκ δεξιῶν καθέδρας εκάθισεν ὁ μήποτε γυμνώσας τους πατρικούς κόλπους. Εἰ γὰρ καὶ κατῆλθεν ἐπὶ γῆς διὰ φιλανθρωπίαν, ἀλλ᾽ οὖν τοῦ θρό- του οὐδαμῶς κατελείφθη: εἰ καὶ γέγονεν ἄνθρωπος τέ- λειος οἰκονομικῶς, οὐδαμῶς ἔκστασιν ὑπέμεινε τῆς οἰ κείας φυσικῆς θεότητος. Οὐ γὰρ ἐκ προκοπῆς ἀνθρώ- που γέγονε Θεὸς ὁ Χριστὸς, μὴ γένοιτο, ἀλλὰ Θεὸς ὢν γέ- γονεν ἄνθρωπος, ἵνα τὸν ἄνθρωπον σώσῃ. Διὸ οὐκ ἄνθρω τον ἀποθεωθέντα κηρύττομεν, ἀλλὰ Θεὸν ἐνανθρωπήσαν τα ὁμολογοῦμεν · καθὼς ὁ θεσπέσιος ἔφησε Παύλος· Διὸ πᾶσα ἀρχὴ καὶ ἐξουσία ὑπετάγησαν αὐτῷ, ὡς ὄντι πρὸ πάσης κτίσεως, μᾶλλον δὲ ποιητὴν τῆς κτίσεως, καὶ συνδεσπόζοντα καὶ συμβασιλεύοντα τῷ ἀχράντῳ αὐτοῦ Πατρὶ, καὶ τῷ ζωοποιῷ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰω- [749] Εἰς τὴν 'Ραχὴλ Ὥσπερ οἱ τοὺς δίστους καρποὺς τῶν ἀκροδρύων λαμβάνοντες, ὁμοῦ τοῖς κλάδοις καὶ τοῖς δένδρεσι τοὺς ἐπαίνους διδόασι · τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ ἡμεῖς, ἀγα πητοί, τοὺς καρποὺς τῶν λόγων παρά του προλαβόντος διδασκάλου λαβόντες, ὁμοῦ τε αὐτῷ καὶ τοῖς πατράσι τὸ γέρας διδόαμεν. "Ωσπερ γὰρ ἐκ τῆς τῶν δένδρων πιότητος ἡ γλυκεῖα πιότης τοῖς καρποῖς παραπέμπεται· οὕτω καὶ τῷ προειρημένῳ ἀνδρὶ ἐκ τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος τὸ γλυκὺ τοῦ λόγου ἀναπέμπεται. Καρπωτώ- μεθα τοίνυν τῶν λόγων τοὺς ἡδίστους καρπούς, καθά περ φοίνικας γλυκεροὺς ἐκ τῆς δικαίας ρίξης τῶν πατέρων τὸ γλύκασμα κεκτημένους· καὶ τὸ μὲν γλυ- κὺ τοῦ λόγου τῇ διανοίᾳ ἡμῶν παραπέμψωμεν, τὸ δὲ ἡδὺ τῆς εὐχαριστίας τοῖς πατράσιν ἡμῶν ἀπονείμωμεν. Τὸ γὰρ τῶν πατέρων γέρας ἐκ τῆς τῶν υἱῶν εὐκοσμίας συνέστηκε· μᾶλλον δὲ οἱ τῶν υἱῶν στέφανοι ἐκ τῆς τῶν πατέρων εὐδοξίας καλλωπίζονται. Αλλ᾽ ἐπειδὴ ἀπὸ τοῦ ἀναγνώσματος του στεναγμοῦ τῆς Ραχήλ, καθάπερ ὑπὸ κέντρου, νυττόμενος πρὸς αὐτὴν ἀποστρέφομαι· Λέγε μοι, ὦ 'Ραχήλ, λέγε τὸν ἐν τῷ στεναγμῷ σου κρυπτή μενον πόνον· οὕτω γὰρ τὸ σκάφος της διανοίας σου, τὸ ὑπὸ τῆς λύπης βαρυνόμενον, κουφισθήσεται· προ- φερομένων δὲ τῶν λόγων ἐκ τῆς καρδίας σου σημαινόν- των τὸν πόνον, συνεξέρχεται τοῖς ῥήμασι καὶ τὸ βαρὺ τῆς λύπης. Λέγε μοι τοίνυν, Ραχήλ, τί κλαίεις ; ὁρῶ γὰρ σου τὰ δάκρυα περὶ τὰς παρειάς ποταμηδὸν ἐπι- ῥέοντα, καὶ τὸ πνεῦμα πικρῶς περὶ τὴν καρδίαν εἰλου μενον, καὶ διὰ τῶν μυκτήρων ατάκτως φερόμενον. Τί λύεις σου τὰς κόμας, καὶ ταύτας προφέρεις, ἃς δεῖ σε κρύπτειν ; τί τῶν αἰδεσίμων γυναικῶν τὸ σεμνὸν μυστή. νας. Αμήν. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ μέλλων κρίνει την οἰκουμένην, καὶ τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν πᾶσαν, καὶ ἀποδοῦ ναι εκάστω καθ' δ' ἔπραξε. Τίς ουν τῆς φιλανθρωπίας λαλήσει τὴν ἔλεον, ἢ τῆς δυναστείας αὐτοῦ τὸ μέγεθος ; τίς αὐτοῦ τῆς ἀγαθότητος ἐκφράσει την σύνεσιν, ἢ τῆς δυνάμεως τὴν μεγαλειότητα ; τίς τῆς εὐσπλαγχνίας αὐτοῦ τοὺς οἰκτιρμούς διηγήσεται, ἡ ἐξιχνιάσει τῆς ὑπερβολῆς τὸ ἀξίωμα; ὅτι μὴ καταλιπών τὰ ἄνοι, δι' ἡμᾶς ἐπὶ γῆς κατῆλθεν· ὅτι τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας λαθών, εἰς ἄχραντον Παρθένον μήτραν εχώρησεν· ἀγγέλων καὶ ἀρχαγγέλων ἔλαβε χορούς, καὶ δούλου μορφὴν ἐνεδύσατο, ἵνα σώσῃ τὸν κατ' εἰκόνα ἄνθρωπον φθορᾶς καὶ θανάτου - καὶ ἀπέθανε τῇ σαρκὶ, ἵνα ἡμᾶς τῆς ἀθανάτου φύσεως αὐτ του κοινωνοὺς ἀπεργάσηται. Καὶ τί ἀνταποδώσομεν αὐτῷ περὶ πάντων ὧν ἀνταπέδωκεν ἡμῖν; ποίας εὐχαριστίας, ἢ ἱκεσίας; Οὐδ᾽ ἂν πάντα ἡμῶν τὰ μέλη φωνὰς ἀνα- λάβωσι, καὶ αἱ τρίχες ἡμῶν λαλιὰς ἐξάγωσι, καὶ πᾶν τὸ ὄργανον ἡμῶν μελωδίας πληρωθῇ, επαξίως ἀνυμνή σαι δυνηθώμεν τὴν αὐτοῦ πρὸς ἡμᾶς γενομένην συγκ καταβάσεως εὐσπλαγχνίαν καὶ μεγαλειότητα. Αλλ ὅσον χωροῦμεν, ἀνυμνοῦμεν τὴν μόνον υπεράγιον, προφρησιν ἐκπληροῦντες, το, Εμνήσθην τοῦ Θεοῦ, καὶ ηὐφράνθην. Διὰ ταύτης γὰρ περιόδου διῆλθον τὰ τοῦ Σωτῆρος μεγάλα καὶ παράδοξα θαύματα, ένα καθ' εκάστην μνημονεύων εὐφραίνωμαι εἴ γε ἀξίως τῇ μνήμῃ ἐχωρήσαμεν, καθὼς ἔπρεπεν. Αλλ' είτε προφά σει, εἴτε ἀληθείᾳ Θεὸς καταγγελθῇ· διὸ μετὰ τοῦ προφήτου λέγωμεν· Εμνήσθην τοῦ Θεοῦ, καὶ η φράνθην. Ὁ δὲ Θεὸς τῶν δυνάμεων, ο φιλανθρωπίαν καὶ πολλὴν ἀγαθότητα ἀναδειξάμενος, ἡμῶν τὴν ἀσθέ νειαν καὶ τὰς εὐχὰς προσδεχόμενος χάριτι, καὶ εἰς κρείττονα ἀγαθὴν πρόνοιαν ἀγαγών, αὐτὸς ἡμῶν της ρήσει τὴν ψυχὴν ἀκηλίδωτον, τὸ σῶμα ἄσπιλον, τὸ πνεῦμα ἀρύπωτον, τὴν ζωὴν ἀνεπηρέαστον φυλάξεις, τὴν πίστιν ἀσύλωτον, τὴν φιλαδελφίαν ἀνύδριστον, παρθενίαν ἀμώμητον, τὴν φιλίαν ἀθρύλλητον ἀγάπην ἀνυπόκριτον, τὴν ἀρετὴν ἀκλυδών στον, την δικαιοσύνην ἀνεμπόδιστον, τὴν πίστιν καρπουμένην. Τὰς πύλας ἡμῖν τοῦ παραδείσου ἀναπετάσεις, καὶ φλο γίνην ρομφαίαν κατασβέσεις, καὶ τὴν θύραν τῆς βασι λείας ἀνοίξειε, καὶ τὴν ἀκήρατον ἀπόλαυσιν ευτρεπί σεις, καὶ ἐκ δεξιῶν στήσεις, καὶ τῇ δεξιᾷ στεφανώσεις τῇ φιλανθρωπίᾳ τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος· ὅτι αὐτῷ πρέπει δόξα, τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώ νων. Αμήν. καὶ εἰς τὰ νήπια. ριον ἐκπομπεύεις νικωμένη ὑπὸ τῆς ἄγαν μανίας ; Οίμοι, οίμοι Ραχήλ 1 λαλήσω λοιπὴν ἐν πικρία ψυχῆς συνεχομένη · καὶ τί εἴπω ; Βούλομαι ἐκ καρδίας προ φέρειν τὸν λόγον, καὶ πάλιν ἀναποδίζω, τὴν αἰτίαν τῶν κακῶν καὶ τῆς μεγίστης συμφοράς οὐχ εὑρίσκουσα. βασιλέως Ηρώδου του διδάσκοντός με μη φονεύειν, καὶ ἔργῳ τὸν ἑαυτοῦ νόμον ἀκυροῦντος ! ἐν ἐνόμιζον βασι λέα εἶναι τῆς εὐταξίες, τοῦτον ἡγεμόνα τῆς ἀταξίας ὁρῶ νῦν, ἀτάκτως καὶ ἀνόμως ἐργαζόμενον. Ο μεγί- στης ἀνοίας ! ὁ ένα φόνον ποιήσας : πεύθυνος θανάτου γίνεται, καὶ Ἡρώδης τοσούτους φέτος ποιήσας, βασι- λεὺς ὀνομάζεται. Καὶ οἱ μὲν γεωργοὶ ἐξοἰκείων θησαν ρῶν τὸν σπόρον προφέροντες ἐν σε σταῖς λαγόσι τῆς γῆς καθαρὸν τὸν σἶτον ῥαίνουσιν · ἧς καν δὲ βλαστήσαν τες οἱ ἀστάχυες λαμπρὰν τὴν ὥραν του απόρου σημαί νωσιν, τότε δὴ τὰς χεῖρας ἐκτείναντ ; ὀξείᾳ δρεπάνῃ τὸ λήτα τέμνουσιν. Ἡρώδης δὲ τὰ τῆς ἐμῆς κοιλίας γεννή ματα μήπω τὰ ἄνθη τῆς ἡλικίας κυπριάσαντα, μήπω τῶν ἐαρινῶν τῶν χαρίτων Ιούλων περὶ τὰς παρειὰς ἀνατεί λαντα, Αξεία μαχαίρᾳ τῶν ἐμῶν λαγόνων τὴν χλόην ἀπὸ εμάρανεν. Οίμοι, οἴμοι! τὴν κοιλίαν μου ἐγὼ ἀλγῶ, καὶ τὰ αἰσθητήρια τῆς καρδίας μου μαιμάσσει · ἡ ψυχή μου σπαράττεται τῇ καρδίᾳ· οὐ σιωπήσω. Διὰ γὰρ τὴν ἄγαμον νύμφην Μαριάμ ταῦτα ὑπομένω, διὰ τὸν ἐν φάτνῃ κρυπτόμενον Λόγον. Μήπω τοὺς ἐμοὺς βότρυας τῶν αἰσθήσεων τοὺς φώγας περκάζοντας ἤδη ἀφανισμένους ὁρῶ. Οίμοι, οίμοι! οὔσπερ ἐνναμηνιαίῳ χρόνῳ μετὰ πό των βαστάσασα ή φύσις ωρίμους ποιήσασα ἔτεκε, τού- τους χώρους μια πληγή μαχαίρας σφαγέντας ὁρῶ. Οίμοι! ὦ παρθένε Μαριάμ, ὁμοῦ τε καὶ μήτηρ, ἡ ἄν

• SPURIA. επράξατο, ούτε τι καλὸν πέπραχε ταύποτε ἀλλ' οὐδὲ ὥραν μίαν ἐχώρησεν εἰς μετάνοιαν. Ἰδοὺ τὰ ἁμαρτή- ματα αὐτοῦ ἐγγράφως κατέχομεν, ἃ μὲν ἐν μετανοία οὐκ ἐξήλειψε, καὶ προηγέτην αὐτὸν εἰς τὸν παράδεισον ἁπάντων τῶν δικαίων εἰσφέρεις; Ὁ δὲ Σωτὴρ. Ζητεῖτε αὐτοῦ, φησί, τὴν ἁμαρτίαν, ἣν ἐγὼ πρὸ πάντων ἐξ- ήλειψα; Αργήσει αὐτοῦ τῶν ἁμαρτημάτων τὸ ἐγγραφον, ὅτι ἡ πίστις αὐτοῦ ἀπήλειψεν αὐτό. Λυέσθω τῶν ἀδικη- μάτων αὐτοῦ ἡ συγγραφὴ τῇ καλή ὁμολογία. Οὐ μετ ενόησε πρὸ καιροῦ, ἀλλὰ συνῆκεν εἰς τὸν καιρόν· πρὸ τοῦ θανάτου δίχα πίστεως ὑπῆρχε γυμνός, ἐν τῷ θανάτῳ ἡ πίστις αὐτοῦ τῆς θαλάσσης των πλημμυρημάτων ενί- κησεν· ἐν καιρῷ ἀνέσεως οὐκ ἔγνω, ἀλλ᾽ ἐν καιρῷ ἀνάγ- κῆς ἐπέγνω τὸ δίκαιον. Ὅτε οι μαθηταί μου ἀπέφυγόν με, οὗτος προσέφυγέ μοι· ὅτε Πέτρος ἔλεγεν, Οὐκ οἶδα τὸν ἄνθρωπον, τότε ούτος βασιλέα οὐρανῶν ώμο λόγησεν· ὅτε ἱερεῖς ἐθανάτουν με, τότε ούτος ζωῆς ἐκάλεσε Κύριον. Ἐμοὶ τὸ ἔργον τῆς μετανοίας τετέλε σται, τοῦ τὴν πρόθεσιν βλέποντος καὶ τὸ πρόθυμον ἐμοὶ τῆς ὑπομονῆς τὸ δικαίωμα πέπρακται, τοῦ εἰς τὸ ἀγαθὸν τὴν καρδίαν κλίναντος. Διὰ τῆς [148] πλευράς Αδάμ τὸν παράδεισον ἀπέκλεισεν, οὗτος ἐν τῇ ὁμολο- γία ἀνοίγει τὸν ὑπὸ τῆς φλογίνης ρομφαίας πυλώνα φρουρούμενον. Μὴ ζητήσατε αὐτοῦ τὴν ἁμαρτίαν, ἣν οὐχ ευρήσετε. Διὰ τοῦτο Δαυίδ πρὸ τοσούτων γενεῶν προ- εφήτευσε· Ζητηθήσεται ἡ ἁμαρτία αὐτοῦ, καὶ οὐ μὴ εὑρεθῇ. Λοιπὸν ὁ Σωτὴρ ἀνῆλθε, νικήσας πᾶσαν ἐξουσίαν καὶ δύναμιν, καὶ πᾶσαι αἱ στρατιαί τῶν ἀγγέλων ἀπήντη- σαν, καὶ ὡς Δεσπότῃ προσεκύνησαν, καὶ πᾶσα Χερου 6.κὴ τάξις καὶ Σεραφική λειτουργία προσεκύνησεν αὐτῷ καὶ τῷ Πατρὶ τῷ γεννήσαντι. Καὶ ὅσα τε Πατρί προσελάβετο καὶ τῆς ἐκ δεξιῶν καθέδρας εκάθισεν ὁ μήποτε γυμνώσας τους πατρικούς κόλπους. Εἰ γὰρ καὶ κατῆλθεν ἐπὶ γῆς διὰ φιλανθρωπίαν, ἀλλ᾽ οὖν τοῦ θρό- του οὐδαμῶς κατελείφθη: εἰ καὶ γέγονεν ἄνθρωπος τέ- λειος οἰκονομικῶς, οὐδαμῶς ἔκστασιν ὑπέμεινε τῆς οἰ κείας φυσικῆς θεότητος. Οὐ γὰρ ἐκ προκοπῆς ἀνθρώ- που γέγονε Θεὸς ὁ Χριστὸς, μὴ γένοιτο, ἀλλὰ Θεὸς ὢν γέ- γονεν ἄνθρωπος, ἵνα τὸν ἄνθρωπον σώσῃ. Διὸ οὐκ ἄνθρω τον ἀποθεωθέντα κηρύττομεν, ἀλλὰ Θεὸν ἐνανθρωπήσαν τα ὁμολογοῦμεν · καθὼς ὁ θεσπέσιος ἔφησε Παύλος· Διὸ πᾶσα ἀρχὴ καὶ ἐξουσία ὑπετάγησαν αὐτῷ, ὡς ὄντι πρὸ πάσης κτίσεως, μᾶλλον δὲ ποιητὴν τῆς κτίσεως, καὶ συνδεσπόζοντα καὶ συμβασιλεύοντα τῷ ἀχράντῳ αὐτοῦ Πατρὶ, καὶ τῷ ζωοποιῷ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰω- [749] Εἰς τὴν 'Ραχὴλ Ὥσπερ οἱ τοὺς δίστους καρποὺς τῶν ἀκροδρύων λαμβάνοντες, ὁμοῦ τοῖς κλάδοις καὶ τοῖς δένδρεσι τοὺς ἐπαίνους διδόασι · τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ ἡμεῖς, ἀγα πητοί, τοὺς καρποὺς τῶν λόγων παρά του προλαβόντος διδασκάλου λαβόντες, ὁμοῦ τε αὐτῷ καὶ τοῖς πατράσι τὸ γέρας διδόαμεν. "Ωσπερ γὰρ ἐκ τῆς τῶν δένδρων πιότητος ἡ γλυκεῖα πιότης τοῖς καρποῖς παραπέμπεται· οὕτω καὶ τῷ προειρημένῳ ἀνδρὶ ἐκ τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος τὸ γλυκὺ τοῦ λόγου ἀναπέμπεται. Καρπωτώ- μεθα τοίνυν τῶν λόγων τοὺς ἡδίστους καρπούς, καθά περ φοίνικας γλυκεροὺς ἐκ τῆς δικαίας ρίξης τῶν πατέρων τὸ γλύκασμα κεκτημένους· καὶ τὸ μὲν γλυ- κὺ τοῦ λόγου τῇ διανοίᾳ ἡμῶν παραπέμψωμεν, τὸ δὲ ἡδὺ τῆς εὐχαριστίας τοῖς πατράσιν ἡμῶν ἀπονείμωμεν. Τὸ γὰρ τῶν πατέρων γέρας ἐκ τῆς τῶν υἱῶν εὐκοσμίας συνέστηκε· μᾶλλον δὲ οἱ τῶν υἱῶν στέφανοι ἐκ τῆς τῶν πατέρων εὐδοξίας καλλωπίζονται. Αλλ᾽ ἐπειδὴ ἀπὸ τοῦ ἀναγνώσματος του στεναγμοῦ τῆς Ραχήλ, καθάπερ ὑπὸ κέντρου, νυττόμενος πρὸς αὐτὴν ἀποστρέφομαι· Λέγε μοι, ὦ 'Ραχήλ, λέγε τὸν ἐν τῷ στεναγμῷ σου κρυπτή μενον πόνον· οὕτω γὰρ τὸ σκάφος της διανοίας σου, τὸ ὑπὸ τῆς λύπης βαρυνόμενον, κουφισθήσεται· προ- φερομένων δὲ τῶν λόγων ἐκ τῆς καρδίας σου σημαινόν- των τὸν πόνον, συνεξέρχεται τοῖς ῥήμασι καὶ τὸ βαρὺ τῆς λύπης. Λέγε μοι τοίνυν, Ραχήλ, τί κλαίεις ; ὁρῶ γὰρ σου τὰ δάκρυα περὶ τὰς παρειάς ποταμηδὸν ἐπι- ῥέοντα, καὶ τὸ πνεῦμα πικρῶς περὶ τὴν καρδίαν εἰλου μενον, καὶ διὰ τῶν μυκτήρων ατάκτως φερόμενον. Τί λύεις σου τὰς κόμας, καὶ ταύτας προφέρεις, ἃς δεῖ σε κρύπτειν ; τί τῶν αἰδεσίμων γυναικῶν τὸ σεμνὸν μυστή. νας. Αμήν. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ μέλλων κρίνει την οἰκουμένην, καὶ τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν πᾶσαν, καὶ ἀποδοῦ ναι εκάστω καθ' δ' ἔπραξε. Τίς ουν τῆς φιλανθρωπίας λαλήσει τὴν ἔλεον, ἢ τῆς δυναστείας αὐτοῦ τὸ μέγεθος ; τίς αὐτοῦ τῆς ἀγαθότητος ἐκφράσει την σύνεσιν, ἢ τῆς δυνάμεως τὴν μεγαλειότητα ; τίς τῆς εὐσπλαγχνίας αὐτοῦ τοὺς οἰκτιρμούς διηγήσεται, ἡ ἐξιχνιάσει τῆς ὑπερβολῆς τὸ ἀξίωμα; ὅτι μὴ καταλιπών τὰ ἄνοι, δι' ἡμᾶς ἐπὶ γῆς κατῆλθεν· ὅτι τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας λαθών, εἰς ἄχραντον Παρθένον μήτραν εχώρησεν· ἀγγέλων καὶ ἀρχαγγέλων ἔλαβε χορούς, καὶ δούλου μορφὴν ἐνεδύσατο, ἵνα σώσῃ τὸν κατ' εἰκόνα ἄνθρωπον φθορᾶς καὶ θανάτου - καὶ ἀπέθανε τῇ σαρκὶ, ἵνα ἡμᾶς τῆς ἀθανάτου φύσεως αὐτ του κοινωνοὺς ἀπεργάσηται. Καὶ τί ἀνταποδώσομεν αὐτῷ περὶ πάντων ὧν ἀνταπέδωκεν ἡμῖν; ποίας εὐχαριστίας, ἢ ἱκεσίας; Οὐδ᾽ ἂν πάντα ἡμῶν τὰ μέλη φωνὰς ἀνα- λάβωσι, καὶ αἱ τρίχες ἡμῶν λαλιὰς ἐξάγωσι, καὶ πᾶν τὸ ὄργανον ἡμῶν μελωδίας πληρωθῇ, επαξίως ἀνυμνή σαι δυνηθώμεν τὴν αὐτοῦ πρὸς ἡμᾶς γενομένην συγκ καταβάσεως εὐσπλαγχνίαν καὶ μεγαλειότητα. Αλλ ὅσον χωροῦμεν, ἀνυμνοῦμεν τὴν μόνον υπεράγιον, προφρησιν ἐκπληροῦντες, το, Εμνήσθην τοῦ Θεοῦ, καὶ ηὐφράνθην. Διὰ ταύτης γὰρ περιόδου διῆλθον τὰ τοῦ Σωτῆρος μεγάλα καὶ παράδοξα θαύματα, ένα καθ' εκάστην μνημονεύων εὐφραίνωμαι εἴ γε ἀξίως τῇ μνήμῃ ἐχωρήσαμεν, καθὼς ἔπρεπεν. Αλλ' είτε προφά σει, εἴτε ἀληθείᾳ Θεὸς καταγγελθῇ· διὸ μετὰ τοῦ προφήτου λέγωμεν· Εμνήσθην τοῦ Θεοῦ, καὶ η φράνθην. Ὁ δὲ Θεὸς τῶν δυνάμεων, ο φιλανθρωπίαν καὶ πολλὴν ἀγαθότητα ἀναδειξάμενος, ἡμῶν τὴν ἀσθέ νειαν καὶ τὰς εὐχὰς προσδεχόμενος χάριτι, καὶ εἰς κρείττονα ἀγαθὴν πρόνοιαν ἀγαγών, αὐτὸς ἡμῶν της ρήσει τὴν ψυχὴν ἀκηλίδωτον, τὸ σῶμα ἄσπιλον, τὸ πνεῦμα ἀρύπωτον, τὴν ζωὴν ἀνεπηρέαστον φυλάξεις, τὴν πίστιν ἀσύλωτον, τὴν φιλαδελφίαν ἀνύδριστον, παρθενίαν ἀμώμητον, τὴν φιλίαν ἀθρύλλητον ἀγάπην ἀνυπόκριτον, τὴν ἀρετὴν ἀκλυδών στον, την δικαιοσύνην ἀνεμπόδιστον, τὴν πίστιν καρπουμένην. Τὰς πύλας ἡμῖν τοῦ παραδείσου ἀναπετάσεις, καὶ φλο γίνην ρομφαίαν κατασβέσεις, καὶ τὴν θύραν τῆς βασι λείας ἀνοίξειε, καὶ τὴν ἀκήρατον ἀπόλαυσιν ευτρεπί σεις, καὶ ἐκ δεξιῶν στήσεις, καὶ τῇ δεξιᾷ στεφανώσεις τῇ φιλανθρωπίᾳ τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος· ὅτι αὐτῷ πρέπει δόξα, τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώ νων. Αμήν. καὶ εἰς τὰ νήπια. ριον ἐκπομπεύεις νικωμένη ὑπὸ τῆς ἄγαν μανίας ; Οίμοι, οίμοι Ραχήλ 1 λαλήσω λοιπὴν ἐν πικρία ψυχῆς συνεχομένη · καὶ τί εἴπω ; Βούλομαι ἐκ καρδίας προ φέρειν τὸν λόγον, καὶ πάλιν ἀναποδίζω, τὴν αἰτίαν τῶν κακῶν καὶ τῆς μεγίστης συμφοράς οὐχ εὑρίσκουσα. βασιλέως Ηρώδου του διδάσκοντός με μη φονεύειν, καὶ ἔργῳ τὸν ἑαυτοῦ νόμον ἀκυροῦντος ! ἐν ἐνόμιζον βασι λέα εἶναι τῆς εὐταξίες, τοῦτον ἡγεμόνα τῆς ἀταξίας ὁρῶ νῦν, ἀτάκτως καὶ ἀνόμως ἐργαζόμενον. Ο μεγί- στης ἀνοίας ! ὁ ένα φόνον ποιήσας : πεύθυνος θανάτου γίνεται, καὶ Ἡρώδης τοσούτους φέτος ποιήσας, βασι- λεὺς ὀνομάζεται. Καὶ οἱ μὲν γεωργοὶ ἐξοἰκείων θησαν ρῶν τὸν σπόρον προφέροντες ἐν σε σταῖς λαγόσι τῆς γῆς καθαρὸν τὸν σἶτον ῥαίνουσιν · ἧς καν δὲ βλαστήσαν τες οἱ ἀστάχυες λαμπρὰν τὴν ὥραν του απόρου σημαί νωσιν, τότε δὴ τὰς χεῖρας ἐκτείναντ ; ὀξείᾳ δρεπάνῃ τὸ λήτα τέμνουσιν. Ἡρώδης δὲ τὰ τῆς ἐμῆς κοιλίας γεννή ματα μήπω τὰ ἄνθη τῆς ἡλικίας κυπριάσαντα, μήπω τῶν ἐαρινῶν τῶν χαρίτων Ιούλων περὶ τὰς παρειὰς ἀνατεί λαντα, Αξεία μαχαίρᾳ τῶν ἐμῶν λαγόνων τὴν χλόην ἀπὸ εμάρανεν. Οίμοι, οἴμοι! τὴν κοιλίαν μου ἐγὼ ἀλγῶ, καὶ τὰ αἰσθητήρια τῆς καρδίας μου μαιμάσσει · ἡ ψυχή μου σπαράττεται τῇ καρδίᾳ· οὐ σιωπήσω. Διὰ γὰρ τὴν ἄγαμον νύμφην Μαριάμ ταῦτα ὑπομένω, διὰ τὸν ἐν φάτνῃ κρυπτόμενον Λόγον. Μήπω τοὺς ἐμοὺς βότρυας τῶν αἰσθήσεων τοὺς φώγας περκάζοντας ἤδη ἀφανισμένους ὁρῶ. Οίμοι, οίμοι! οὔσπερ ἐνναμηνιαίῳ χρόνῳ μετὰ πό των βαστάσασα ή φύσις ωρίμους ποιήσασα ἔτεκε, τού- τους χώρους μια πληγή μαχαίρας σφαγέντας ὁρῶ. Οίμοι! ὦ παρθένε Μαριάμ, ὁμοῦ τε καὶ μήτηρ, ἡ ἄν

• SPURIA. επράξατο, ούτε τι καλὸν πέπραχε ταύποτε ἀλλ' οὐδὲ ὥραν μίαν ἐχώρησεν εἰς μετάνοιαν. Ἰδοὺ τὰ ἁμαρτή- ματα αὐτοῦ ἐγγράφως κατέχομεν, ἃ μὲν ἐν μετανοία οὐκ ἐξήλειψε, καὶ προηγέτην αὐτὸν εἰς τὸν παράδεισον ἁπάντων τῶν δικαίων εἰσφέρεις; Ὁ δὲ Σωτὴρ. Ζητεῖτε αὐτοῦ, φησί, τὴν ἁμαρτίαν, ἣν ἐγὼ πρὸ πάντων ἐξ- ήλειψα; Αργήσει αὐτοῦ τῶν ἁμαρτημάτων τὸ ἐγγραφον, ὅτι ἡ πίστις αὐτοῦ ἀπήλειψεν αὐτό. Λυέσθω τῶν ἀδικη- μάτων αὐτοῦ ἡ συγγραφὴ τῇ καλή ὁμολογία. Οὐ μετ ενόησε πρὸ καιροῦ, ἀλλὰ συνῆκεν εἰς τὸν καιρόν· πρὸ τοῦ θανάτου δίχα πίστεως ὑπῆρχε γυμνός, ἐν τῷ θανάτῳ ἡ πίστις αὐτοῦ τῆς θαλάσσης των πλημμυρημάτων ενί- κησεν· ἐν καιρῷ ἀνέσεως οὐκ ἔγνω, ἀλλ᾽ ἐν καιρῷ ἀνάγ- κῆς ἐπέγνω τὸ δίκαιον. Ὅτε οι μαθηταί μου ἀπέφυγόν με, οὗτος προσέφυγέ μοι· ὅτε Πέτρος ἔλεγεν, Οὐκ οἶδα τὸν ἄνθρωπον, τότε ούτος βασιλέα οὐρανῶν ώμο λόγησεν· ὅτε ἱερεῖς ἐθανάτουν με, τότε ούτος ζωῆς ἐκάλεσε Κύριον. Ἐμοὶ τὸ ἔργον τῆς μετανοίας τετέλε σται, τοῦ τὴν πρόθεσιν βλέποντος καὶ τὸ πρόθυμον ἐμοὶ τῆς ὑπομονῆς τὸ δικαίωμα πέπρακται, τοῦ εἰς τὸ ἀγαθὸν τὴν καρδίαν κλίναντος. Διὰ τῆς [148] πλευράς Αδάμ τὸν παράδεισον ἀπέκλεισεν, οὗτος ἐν τῇ ὁμολο- γία ἀνοίγει τὸν ὑπὸ τῆς φλογίνης ρομφαίας πυλώνα φρουρούμενον. Μὴ ζητήσατε αὐτοῦ τὴν ἁμαρτίαν, ἣν οὐχ ευρήσετε. Διὰ τοῦτο Δαυίδ πρὸ τοσούτων γενεῶν προ- εφήτευσε· Ζητηθήσεται ἡ ἁμαρτία αὐτοῦ, καὶ οὐ μὴ εὑρεθῇ. Λοιπὸν ὁ Σωτὴρ ἀνῆλθε, νικήσας πᾶσαν ἐξουσίαν καὶ δύναμιν, καὶ πᾶσαι αἱ στρατιαί τῶν ἀγγέλων ἀπήντη- σαν, καὶ ὡς Δεσπότῃ προσεκύνησαν, καὶ πᾶσα Χερου 6.κὴ τάξις καὶ Σεραφική λειτουργία προσεκύνησεν αὐτῷ καὶ τῷ Πατρὶ τῷ γεννήσαντι. Καὶ ὅσα τε Πατρί προσελάβετο καὶ τῆς ἐκ δεξιῶν καθέδρας εκάθισεν ὁ μήποτε γυμνώσας τους πατρικούς κόλπους. Εἰ γὰρ καὶ κατῆλθεν ἐπὶ γῆς διὰ φιλανθρωπίαν, ἀλλ᾽ οὖν τοῦ θρό- του οὐδαμῶς κατελείφθη: εἰ καὶ γέγονεν ἄνθρωπος τέ- λειος οἰκονομικῶς, οὐδαμῶς ἔκστασιν ὑπέμεινε τῆς οἰ κείας φυσικῆς θεότητος. Οὐ γὰρ ἐκ προκοπῆς ἀνθρώ- που γέγονε Θεὸς ὁ Χριστὸς, μὴ γένοιτο, ἀλλὰ Θεὸς ὢν γέ- γονεν ἄνθρωπος, ἵνα τὸν ἄνθρωπον σώσῃ. Διὸ οὐκ ἄνθρω τον ἀποθεωθέντα κηρύττομεν, ἀλλὰ Θεὸν ἐνανθρωπήσαν τα ὁμολογοῦμεν · καθὼς ὁ θεσπέσιος ἔφησε Παύλος· Διὸ πᾶσα ἀρχὴ καὶ ἐξουσία ὑπετάγησαν αὐτῷ, ὡς ὄντι πρὸ πάσης κτίσεως, μᾶλλον δὲ ποιητὴν τῆς κτίσεως, καὶ συνδεσπόζοντα καὶ συμβασιλεύοντα τῷ ἀχράντῳ αὐτοῦ Πατρὶ, καὶ τῷ ζωοποιῷ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰω- [749] Εἰς τὴν 'Ραχὴλ Ὥσπερ οἱ τοὺς δίστους καρποὺς τῶν ἀκροδρύων λαμβάνοντες, ὁμοῦ τοῖς κλάδοις καὶ τοῖς δένδρεσι τοὺς ἐπαίνους διδόασι · τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ ἡμεῖς, ἀγα πητοί, τοὺς καρποὺς τῶν λόγων παρά του προλαβόντος διδασκάλου λαβόντες, ὁμοῦ τε αὐτῷ καὶ τοῖς πατράσι τὸ γέρας διδόαμεν. "Ωσπερ γὰρ ἐκ τῆς τῶν δένδρων πιότητος ἡ γλυκεῖα πιότης τοῖς καρποῖς παραπέμπεται· οὕτω καὶ τῷ προειρημένῳ ἀνδρὶ ἐκ τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος τὸ γλυκὺ τοῦ λόγου ἀναπέμπεται. Καρπωτώ- μεθα τοίνυν τῶν λόγων τοὺς ἡδίστους καρπούς, καθά περ φοίνικας γλυκεροὺς ἐκ τῆς δικαίας ρίξης τῶν πατέρων τὸ γλύκασμα κεκτημένους· καὶ τὸ μὲν γλυ- κὺ τοῦ λόγου τῇ διανοίᾳ ἡμῶν παραπέμψωμεν, τὸ δὲ ἡδὺ τῆς εὐχαριστίας τοῖς πατράσιν ἡμῶν ἀπονείμωμεν. Τὸ γὰρ τῶν πατέρων γέρας ἐκ τῆς τῶν υἱῶν εὐκοσμίας συνέστηκε· μᾶλλον δὲ οἱ τῶν υἱῶν στέφανοι ἐκ τῆς τῶν πατέρων εὐδοξίας καλλωπίζονται. Αλλ᾽ ἐπειδὴ ἀπὸ τοῦ ἀναγνώσματος του στεναγμοῦ τῆς Ραχήλ, καθάπερ ὑπὸ κέντρου, νυττόμενος πρὸς αὐτὴν ἀποστρέφομαι· Λέγε μοι, ὦ 'Ραχήλ, λέγε τὸν ἐν τῷ στεναγμῷ σου κρυπτή μενον πόνον· οὕτω γὰρ τὸ σκάφος της διανοίας σου, τὸ ὑπὸ τῆς λύπης βαρυνόμενον, κουφισθήσεται· προ- φερομένων δὲ τῶν λόγων ἐκ τῆς καρδίας σου σημαινόν- των τὸν πόνον, συνεξέρχεται τοῖς ῥήμασι καὶ τὸ βαρὺ τῆς λύπης. Λέγε μοι τοίνυν, Ραχήλ, τί κλαίεις ; ὁρῶ γὰρ σου τὰ δάκρυα περὶ τὰς παρειάς ποταμηδὸν ἐπι- ῥέοντα, καὶ τὸ πνεῦμα πικρῶς περὶ τὴν καρδίαν εἰλου μενον, καὶ διὰ τῶν μυκτήρων ατάκτως φερόμενον. Τί λύεις σου τὰς κόμας, καὶ ταύτας προφέρεις, ἃς δεῖ σε κρύπτειν ; τί τῶν αἰδεσίμων γυναικῶν τὸ σεμνὸν μυστή. νας. Αμήν. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ μέλλων κρίνει την οἰκουμένην, καὶ τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν πᾶσαν, καὶ ἀποδοῦ ναι εκάστω καθ' δ' ἔπραξε. Τίς ουν τῆς φιλανθρωπίας λαλήσει τὴν ἔλεον, ἢ τῆς δυναστείας αὐτοῦ τὸ μέγεθος ; τίς αὐτοῦ τῆς ἀγαθότητος ἐκφράσει την σύνεσιν, ἢ τῆς δυνάμεως τὴν μεγαλειότητα ; τίς τῆς εὐσπλαγχνίας αὐτοῦ τοὺς οἰκτιρμούς διηγήσεται, ἡ ἐξιχνιάσει τῆς ὑπερβολῆς τὸ ἀξίωμα; ὅτι μὴ καταλιπών τὰ ἄνοι, δι' ἡμᾶς ἐπὶ γῆς κατῆλθεν· ὅτι τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας λαθών, εἰς ἄχραντον Παρθένον μήτραν εχώρησεν· ἀγγέλων καὶ ἀρχαγγέλων ἔλαβε χορούς, καὶ δούλου μορφὴν ἐνεδύσατο, ἵνα σώσῃ τὸν κατ' εἰκόνα ἄνθρωπον φθορᾶς καὶ θανάτου - καὶ ἀπέθανε τῇ σαρκὶ, ἵνα ἡμᾶς τῆς ἀθανάτου φύσεως αὐτ του κοινωνοὺς ἀπεργάσηται. Καὶ τί ἀνταποδώσομεν αὐτῷ περὶ πάντων ὧν ἀνταπέδωκεν ἡμῖν; ποίας εὐχαριστίας, ἢ ἱκεσίας; Οὐδ᾽ ἂν πάντα ἡμῶν τὰ μέλη φωνὰς ἀνα- λάβωσι, καὶ αἱ τρίχες ἡμῶν λαλιὰς ἐξάγωσι, καὶ πᾶν τὸ ὄργανον ἡμῶν μελωδίας πληρωθῇ, επαξίως ἀνυμνή σαι δυνηθώμεν τὴν αὐτοῦ πρὸς ἡμᾶς γενομένην συγκ καταβάσεως εὐσπλαγχνίαν καὶ μεγαλειότητα. Αλλ ὅσον χωροῦμεν, ἀνυμνοῦμεν τὴν μόνον υπεράγιον, προφρησιν ἐκπληροῦντες, το, Εμνήσθην τοῦ Θεοῦ, καὶ ηὐφράνθην. Διὰ ταύτης γὰρ περιόδου διῆλθον τὰ τοῦ Σωτῆρος μεγάλα καὶ παράδοξα θαύματα, ένα καθ' εκάστην μνημονεύων εὐφραίνωμαι εἴ γε ἀξίως τῇ μνήμῃ ἐχωρήσαμεν, καθὼς ἔπρεπεν. Αλλ' είτε προφά σει, εἴτε ἀληθείᾳ Θεὸς καταγγελθῇ· διὸ μετὰ τοῦ προφήτου λέγωμεν· Εμνήσθην τοῦ Θεοῦ, καὶ η φράνθην. Ὁ δὲ Θεὸς τῶν δυνάμεων, ο φιλανθρωπίαν καὶ πολλὴν ἀγαθότητα ἀναδειξάμενος, ἡμῶν τὴν ἀσθέ νειαν καὶ τὰς εὐχὰς προσδεχόμενος χάριτι, καὶ εἰς κρείττονα ἀγαθὴν πρόνοιαν ἀγαγών, αὐτὸς ἡμῶν της ρήσει τὴν ψυχὴν ἀκηλίδωτον, τὸ σῶμα ἄσπιλον, τὸ πνεῦμα ἀρύπωτον, τὴν ζωὴν ἀνεπηρέαστον φυλάξεις, τὴν πίστιν ἀσύλωτον, τὴν φιλαδελφίαν ἀνύδριστον, παρθενίαν ἀμώμητον, τὴν φιλίαν ἀθρύλλητον ἀγάπην ἀνυπόκριτον, τὴν ἀρετὴν ἀκλυδών στον, την δικαιοσύνην ἀνεμπόδιστον, τὴν πίστιν καρπουμένην. Τὰς πύλας ἡμῖν τοῦ παραδείσου ἀναπετάσεις, καὶ φλο γίνην ρομφαίαν κατασβέσεις, καὶ τὴν θύραν τῆς βασι λείας ἀνοίξειε, καὶ τὴν ἀκήρατον ἀπόλαυσιν ευτρεπί σεις, καὶ ἐκ δεξιῶν στήσεις, καὶ τῇ δεξιᾷ στεφανώσεις τῇ φιλανθρωπίᾳ τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος· ὅτι αὐτῷ πρέπει δόξα, τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώ νων. Αμήν. καὶ εἰς τὰ νήπια. ριον ἐκπομπεύεις νικωμένη ὑπὸ τῆς ἄγαν μανίας ; Οίμοι, οίμοι Ραχήλ 1 λαλήσω λοιπὴν ἐν πικρία ψυχῆς συνεχομένη · καὶ τί εἴπω ; Βούλομαι ἐκ καρδίας προ φέρειν τὸν λόγον, καὶ πάλιν ἀναποδίζω, τὴν αἰτίαν τῶν κακῶν καὶ τῆς μεγίστης συμφοράς οὐχ εὑρίσκουσα. βασιλέως Ηρώδου του διδάσκοντός με μη φονεύειν, καὶ ἔργῳ τὸν ἑαυτοῦ νόμον ἀκυροῦντος ! ἐν ἐνόμιζον βασι λέα εἶναι τῆς εὐταξίες, τοῦτον ἡγεμόνα τῆς ἀταξίας ὁρῶ νῦν, ἀτάκτως καὶ ἀνόμως ἐργαζόμενον. Ο μεγί- στης ἀνοίας ! ὁ ένα φόνον ποιήσας : πεύθυνος θανάτου γίνεται, καὶ Ἡρώδης τοσούτους φέτος ποιήσας, βασι- λεὺς ὀνομάζεται. Καὶ οἱ μὲν γεωργοὶ ἐξοἰκείων θησαν ρῶν τὸν σπόρον προφέροντες ἐν σε σταῖς λαγόσι τῆς γῆς καθαρὸν τὸν σἶτον ῥαίνουσιν · ἧς καν δὲ βλαστήσαν τες οἱ ἀστάχυες λαμπρὰν τὴν ὥραν του απόρου σημαί νωσιν, τότε δὴ τὰς χεῖρας ἐκτείναντ ; ὀξείᾳ δρεπάνῃ τὸ λήτα τέμνουσιν. Ἡρώδης δὲ τὰ τῆς ἐμῆς κοιλίας γεννή ματα μήπω τὰ ἄνθη τῆς ἡλικίας κυπριάσαντα, μήπω τῶν ἐαρινῶν τῶν χαρίτων Ιούλων περὶ τὰς παρειὰς ἀνατεί λαντα, Αξεία μαχαίρᾳ τῶν ἐμῶν λαγόνων τὴν χλόην ἀπὸ εμάρανεν. Οίμοι, οἴμοι! τὴν κοιλίαν μου ἐγὼ ἀλγῶ, καὶ τὰ αἰσθητήρια τῆς καρδίας μου μαιμάσσει · ἡ ψυχή μου σπαράττεται τῇ καρδίᾳ· οὐ σιωπήσω. Διὰ γὰρ τὴν ἄγαμον νύμφην Μαριάμ ταῦτα ὑπομένω, διὰ τὸν ἐν φάτνῃ κρυπτόμενον Λόγον. Μήπω τοὺς ἐμοὺς βότρυας τῶν αἰσθήσεων τοὺς φώγας περκάζοντας ἤδη ἀφανισμένους ὁρῶ. Οίμοι, οίμοι! οὔσπερ ἐνναμηνιαίῳ χρόνῳ μετὰ πό των βαστάσασα ή φύσις ωρίμους ποιήσασα ἔτεκε, τού- τους χώρους μια πληγή μαχαίρας σφαγέντας ὁρῶ. Οίμοι! ὦ παρθένε Μαριάμ, ὁμοῦ τε καὶ μήτηρ, ἡ ἄν

699 IN HERODEM ET INFANTES. 700 δρα οὐ γινώσκουσα, καὶ υἱὸν γεννήσασα, σὺ τὸν πόνον τῶν μητέρων οὐκ οἶδας· εἰ γὰρ ᾔδεις, ἔκλαυσας ἄν. Ἀπόνως ἐβάστασας, ἀπόνως ἔκυησας, ἀπόνως τὸν οὐράνιον Λόγον ἐν τῷ οἴκῳ τῆς μήτρας σου ἐξένισας, ἀπόνως τὸ οὐράνιον ἄνθος τῇ οἰκουμένῃ ἐβλάστησας. Ἀλλὰ δεῦρο λοιπὸν, καὶ μηκέτι θρήνει, ἀλλὰ παῦσαι τοῦ πένθους, Ῥαχήλ. Ἡρώδης τοὺς σοὺς νηπίους ἐπὶ γῆς ἀπέκτεινεν, ἀλλὰ τούτους Θεὸς ἐν οὐρανῷ ἀνατρέφει· [750] Ἡρώδης τοὺς σοὺς παῖδας τοῦ προσκαίρου φωτὸς ἐστέρησεν, ἀλλὰ τούτους ἐν οὐρανῷ τοῦ ἰδίου φωτὸς ἐμπλήσει. Οὐχ ὁρᾷς αὐτοὺς ἐπὶ γῆς ἀλλομένους, ἀλλὰ τότε ὄψει, καὶ χαρήσῃ ὁρῶσα τούτους ὡς ἄρνας σκιρτῶντας ἐν παραδείσῳ. Νῦν λυπῇ οὐχ ὁρῶσα τούτους ἐπὶ τραπέζης χεῖρας ἐκτείνοντας, ἀλλὰ τότε ὄψει, καὶ χαρήσῃ ὁρῶσα τούτους μετ᾿ ἀγγέλων εὐωχουμένους τὸν οὐράνιον ἄρτον· νῦν λυπῇ οὐχ ὁρῶσα τούτους κελαδοῦντας, ἀλλὰ τότε ὄψει καὶ χαρήσῃ τούτων τῶν νηπίων τὸν χορόν, δίκην χελιδόνων ἐαρινῶν, ἐν τῷ παραδείσῳ Χριστὸν ἀνυμνοῦντα. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ προφήτης ἔλεγεν, Ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον, προέλαβεν ὁ τῶν νηπίων χορὸς ὕμνους ἐπινικίους Χριστῷ ἑτοιμάζων, τὸν τοῦ προφήτου λόγον πληρῶν, τὸ, Ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν, ἀγαπητοὶ, πρὸς ψυχῆς τέρψιν εἰρήκαμεν· λοιπὸν γὰρ ἐπὶ τὴν ἀτραπὸν τοῦ Εὐαγγελίου τραπῶμεν. Ἀκούσας γὰρ, φησὶν, Ἡρώδης ἐταράχθη. Τί ἀκούσας; Ὅτι ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων ἐγεννήθη. Ὅρα μοι, ἀγαπητὲ, τὸν διάβολον ἐν τῷ Ἡρώδῃ ταραττόμενον, καὶ τοῦτον λίαν. Ὁρᾷ τὸν ποιμένα γεννηθέντα ὁ λύκος, καὶ τοῦτον κρυπτόμενον ἐν φάτνῃ, καὶ τὴν ἰσχυρὰν βακτηρίαν τοῦ Πνεύματος ἐν ταῖς χερσὶ κατέχοντα, καὶ ταῦτα ὁρῶν ταράττεται λίαν· ὁρᾷ ὁ δράκων τὸ δέλεαρ τοῦ σώματος, καὶ τὸν νήπιον καθάπερ σκώληκα ἕρποντα· Ἐγὼ γάρ εἰμι σκώληξ, καὶ οὐκ ἄνθρωπος· καὶ κεχηνὼς ἐπέρχεται, καὶ θεωρεῖ ἔνδον τὸν οὐράνιον Λόγον ἐν τῇ σαρκὶ, καθάπερ ἄγκιστρον, κρυπτόμενον, καὶ τοῦτον θεωρῶν ταράττεται λίαν. Ὁρᾷ τὸν κόκκον τοῦ σινάπεως ἐπὶ τῆς γῆς ἐληλυθότα, καὶ κλάδους ἐκπέμποντα ἐλπίδος, καὶ μέλλοντα τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος ὑπὸ τὰ φύλλα τῆς σωτηρίας σκεπάζεσθαι, καὶ ταῦτα ὁρῶν ὁ μισόκαλος δαίμων ταράττεται λίαν· ὁρᾷ τὴν σοφίαν ἐπὶ γῆς ἐληλυθυῖαν, καὶ λαβοῦσαν τὴν μικρὰν ζύμην τοῦ σώματος, καὶ μιγνύουσαν εἰς τὰ τρία μέρη τοῦ ἀλεύρου, εἰς ψυχὴν καὶ σῶμα καὶ πνεῦμα, καὶ μέλλουσαν πᾶσαν τὴν ἀνθρωπότητα εἰς μίαν πίστεως σωτηρίαν ζυμεῖν, καὶ ταῦτα θεωρήσας ταράττεται λίαν. Ὁρᾷ τὸν λεγεῶνα τοῦ δαίμονος ἀπὸ τῆς ἀνθρωπότητος ἐκβαλλόμενον, καὶ εἰς ἄβυσσον ἐκπεμπόμενον, καὶ ταῦτα ὁρῶν ταράττεται λίαν· ὁρᾷ τὰ κλεῖθρα τοῦ ᾅδου συντριβόμενα, καὶ τὸν Ἀδὰμ πάλιν εἰς παράδεισον ἀνακοντιζόμενον, καὶ ταράττεται λίαν· ὁρᾷ πάλιν Εὔαν διὰ Μαρίας σωζομένην, καὶ τὸν ὄφιν, ἐν ᾧ μάλιστα ἐθάρρει, κτεινόμενον, καὶ ταῦτα ὁρῶν ταράττεται λίαν· ὁρᾷ τὸ ξύλον τῆς ζωῆς φυτευόμενον, καὶ ταῦτα ὁρῶν ταράττεται λίαν. Καὶ ἐπιλείψει μοι, ἀγαπητοὶ, διηγουμένῳ ὁ χρόνος τὴν ταραχὴν τοῦ διαβόλου. Λοιπὸν μηδὲν δυνάμενος κατὰ τοῦ Κυρίου ὁ διάβολος ἐπὶ τοὺς νηπίους καὶ ἀτελεῖς τῶν βρεφῶν παῖδας κατατρέχει. Καί τινας κατασφάζει; Ἀπὸ διετοῦς καὶ κατωτέρω· τοὺς δὲ τὴν τριάδα τῶν ἐτῶν ζήσαντας οὐ κατασφάζει. Νήπιοι γὰρ οἱ τὴν δυάδα ὁμολογοῦντες, καὶ τῇ Τριάδι μὴ πιστεύσαντες. Ὅθεν αὕτη ἡ Ῥαχὴλ, ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησία, τούτους πενθεῖ, ὥστε τὴν φωνὴν αὐτῆς ἀκουσθῆναι ἐν Ῥαμᾷ. τουτέστιν, ἐν ὑψηλῷ· οὕτω γὰρ ἑρμηνεύεται Ῥαμᾶ, ὑψηλὴ, ἡ ἄνω Ἱερουσαλὴμ παρὰ τῷ ὑψίστῳ Θεῷ· ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, κράτος σὺν τῷ παναγίῳ καὶ ζωοποιῷ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. *** Εἰς τὸν Ἡρώδην καὶ εἰς τὰ νήπια. Ἤθελον μὲν ἀεὶ καὶ πάντοτε τῶν πνευματικῶν ἀφηγεῖσθαι λόγων, πειθόμενος Παύλῳ τῷ λέγοντι· Πνευματικοῖς πνευματικὰ συγκρίνοντες· μάλιστα δὲ ὅτι χρεώστης ἀπεφάνθην τῆς προτέρας Κυριωνύμου Κυριακῆς. Οὐκ οἶδ᾿ ὅπως τοῦτο συμβαίνει περὶ ἐμὲ, τοῦ ἀεὶ χρέους μὴ ἀπαλλάττεσθαι τὴν ἐμὴν πενίαν, ὑμῶν τῶν ἀπλήστων ἐν τοῖς πνευματικοῖς [751] δανειστῶν μεθοδευόντων σὺν τόκῳ τὸ ὄφλημα. Ἀλλ᾿ ὅμως οὐκ ἀποδύρομαι, ὦ φίλοι, ἀλλὰ πλέον ἀγάλλομαι· πλουσίου γὰρ δεσπότου εὔελπις δοῦλός εἰμι. Διὸ συγγνώμην οὐκ αἰτῶ, ἀλλ᾿ ἐνδοχὴν παρακαλῶ. Ἔχω γὰρ τὸν λογοδότην Θεὸν, τὸν λέγοντα· Ἄνοιξον τὸ στόμα σου, καὶ πληρώσω αὐτὸ, οὐ διὰ τὴν τοῦ λαλοῦντος ἀξίαν, ἀλλὰ διὰ τὴν τῶν ἀκουόντων εὐσεβῆ φιληκοΐαν. Ἤκουσες γοῦν τοῦ εὐαγγελιστοῦ Ματθαίου λέγοντος· Ἰδὼν δὲ ὁ βασιλεὺς Ἡρώδης, ὅτι ἐνεπαίχθη ὑπὸ τῶν μάγων, ἐθυμώθη λίαν, καὶ ἀποστείλας ἀνεῖλε πάντας τοὺς παῖδας τοὺς ὄντας ἐν Βηθλεὲμ, καὶ ἐν πᾶσι τοῖς ὁρίοις αὐτῆς, ἀπὸ διετοῦς καὶ κατωτέρω, κατὰ τὸν χρόνον ὃν ἠκρίβωσε παρὰ τῶν μάγων. Ταῦτα ἐν τῇ κατὰ σάρκα γεννήσει τοῦ Χριστοῦ. Ἄκουε δὲ πῶς ἐκ πολλῶν τῶν χρόνων προελέγετο. Ὅπως, φησὶ, πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ Ἱερεμίου τοῦ προφήτου λέγοντος· Κραυγὴ ἐν Ῥαμᾷ ἠκούσθη· Ῥαχὴλ κλαίουσα τὰ τέκνα αὐτῆς. Ὁρᾷς πρὸ πάσων γενεῶν κατηγγέλλετο ἡ τοῦ Ἡρώδου ἐπ᾿ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν μανία; Ἀποστείλας γὰρ, φησὶν, ἀνεῖλε πάντας τοὺς παῖδας τοὺς ἐν Βηθλεὲμ, καὶ ἐν πᾶσι τοῖς ὁρίοις αὐτῆς. Ὢ τῆς τοῦ Ἡρώδου μανίας, μᾶλλον δὲ τῆς τοῦ διαβόλου κακίας! αὐτοῦ γὰρ ἦν καὶ τοῦτο τὸ ἔργον· αὐτὸς ὥπλισε τὸν Ἡρώδην κατὰ τῶν νηπίων. Ἀλλ᾿ ὅμως καθ᾿ ἑαυτοῦ τὸ ξίφος τῆς βρεφοκτονίας ἤγειρε· πολλὰ γὰρ ὁ Ἡρώδης μηχανησάμενος οὐκ ἀνεῖλεν Ἰησοῦν, ὃν ἐζήτει· ἡ δὲ τοῦ Ἡρώδου ἀποτυχία, τοῦ διαβόλου ταλαιπωρία. Ἰδὼν, φησὶν, ὅτι ἐνεπαίχθη ὑπὸ τῶν μάγων, ἐθυμώθη λίαν, καὶ ἀποστείλας ἀνεῖλε πάντας τοὺς παῖδας τοὺς ἐν Βηθλεὲμ, καὶ ἐν πᾶσι τοῖς ὁρίοις αὐτῆς. Ὢ Ἡρώδη, τί προπετῶς θυμοῦσαι; τί ὁπλίζῃ κατὰ τῶν νηπίων; Ὑπὸ τῶν μάγων ἐνεπαίχθης, καὶ τὰ βρέφη φονεκτονεῖς; μὴ γὰρ τὰ βρέφη τοὺς μάγους ὡδήγησαν; ἀστὴρ αὐτοῖς ἐμήνυσε τὸν τεχθέντα Δεσπότην. Τὸν ἀστέρα οὖν μὴ δυνάμενος τοξεῦσαι, τὰ βρέφη φονεκτονεῖς; ἢ διὰ τοῦτο τῆς βασιλείας ἐπελάβου, ἵνα κατὰ θηλαζόντων τὴν ἰσχὺν ἐπιδείξῃ; νηπίοις πολεμεῖς, Ἡρώδη; μητέρας ἀτεκνοῖς; μαστοὺς ξηραίνεις; ἀγκάλας γυμνοῖς; σπλάγχνα τιτρώσκεις; γυναιξὶν ὠδινούσαις θρήνους πληθύνεις; ἀπὸ διετοῦς καὶ κατωτέρω ἀνελεῖς τὰ βρέφη; Ἔχεις γὰρ ποῦ ἐμπείρης τὸ ξίφος. Τοῦτο οὐκ ἔστι φονεκτονῆσαι, ἀλλὰ ὠμοτομῆσαι. Ἐπίδειξον τοῖς παισὶ τὸ ξίφος· ἐὰν φοβηθέντα δειλιάσωσι, φόνευε, κατάσφαζε· ἐὰν δὲ ἱλαρυνόμενα προσδράμωσι τῷ ξίφει, τί προσφέρεις τὸ ξίφος τοῖς προσγελῶσι τῷ ξίφει; Νομίζεις, Ἡρώδη, μετελθεῖν τὸν Σωτῆρα καὶ φονεκτονῆσαι τοῦτον; Ἐπειδὴ δὲ ὅλως προῄρησαι, ἔκπεμψον δόγμα, τοὺς μάγους μετακάλεσαι, τὸν ἀστέρα παράστειλον, τὸν Γαβριὴλ φυλάκισον, τοὺς προφήτας ἀνάκρινον, μητέρα Παρθένον ζήτησον· ἐὰν τούτων ἐπιλάθῃ, τότε ὑννήσῃ καὶ τὸν Χριστὸν εὑρασθαι. Οὐ δοξολογεῖς, ἀλλὰ ζητεῖς τὸν ἀρεύστως τεχθέντα; θεομαχεῖς, βασιλεῦ; τὸν βασιλέα τυγχάνοντα πολυπραγμονεῖς; κρατῆσαι θέλεις τὸν κρατοῦντά σε; ὀλέσαι θέλεις τὸν θέλοντά σε σῶσαι; συσχεῖν πανουργεύεις τὸν παρεστῶτά σοι, καὶ διὰ τὴν πονηρίαν σου ὀφθῆναί σοι μὴ βουλόμενον; οὗτός ἐστιν, Ἡρώδη, ὁ ἐκ πολλῶν τῶν χρόνων βοήσας· Ζητήσουσί με κακοὶ, καὶ οὐχ εὑρήσουσιν. Ὡς νηπίου καταφρονεῖς τούτου; Πολὺ τοῦ Ἀβραὰμ παλαιότερός ἐστι κατὰ τὴν θεότητα· οὐ μόνον δὲ τοῦ Ἀβραὰμ παλαιότερος, ἀλλὰ καὶ τοῦ Ἀδὰμ δημιουργός. Οὐ δειλίαν ἠμφίεσται, ἀλλ᾿ οἰκονομίαν μετέρχεται. Τί οὖν προπετῶς, Ἡρώδη, θυμοῦσαι; Ἀχαίρου θυμοῦ τὸ κέρδος πτῶσις. Τί τὰ ὅμοια Φαραὼ διαπράττῃ; Ἐκεῖνος ἐν Αἰγύπτῳ τὰ ἄρρενα τῶν Ἑβραίων ποταμορριφῆναι προσέταξε, καὶ σὺ ἐν Βηθλεὲμ τὰ ἄρρενα τῶν Ἰουδαίων βρέφη φονεκτονεῖσθαι προστάττεις. Ὢ ὁμόθυμος θυμός! ὢ ἰσοτάλαντος ἀσπλαγχνία! ὢ ὁμοδίαιτος πονηρία! μᾶλλον δεῖ ἤδη τἀληθέστερον εἰπεῖν, ὅτι ὁ Ἡρώδης τοῦ Φαραὼ πολὺ θηριωδέστερος. Ὡσαύτως δὲ καὶ οἱ δορυφόροι τοῦ Ἡρώδου τῶν ὑπασπιστῶν τοῦ Φαραὼ πολὺ χαλεπώτεροι. Ὁ Φαραὼ, εἰ καὶ ἐν Αἰγύπτῳ τὰ ἄρρενα τῶν Ἰουδαίων βρέφη φονεκτονεῖσθαι προσέταξεν, ἀλλ᾿ ὅμως ὡς ἀλλοεθνὴς ἐπεχείρει τοῦτο, δεδιὼς μὴ κατισχύσῃ τοῦτο τὸ τῶν Ἰσραηλιτῶν γένος, καὶ πορθήσῃ τοὺς [752] Αἰγυπτίους. Φειδοῖ τῶν Αἰγυπτίων τοὺς Ἰσραηλίτων παῖδας κατασφάζει· διὰ φόβον πολεμεῖ,

699 IN HERODEM ET INFANTES. 700 δρα οὐ γινώσκουσα, καὶ υἱὸν γεννήσασα, σὺ τὸν πόνον τῶν μητέρων οὐκ οἶδας· εἰ γὰρ ᾔδεις, ἔκλαυσας ἄν. Ἀπόνως ἐβάστασας, ἀπόνως ἔκυησας, ἀπόνως τὸν οὐράνιον Λόγον ἐν τῷ οἴκῳ τῆς μήτρας σου ἐξένισας, ἀπόνως τὸ οὐράνιον ἄνθος τῇ οἰκουμένῃ ἐβλάστησας. Ἀλλὰ δεῦρο λοιπὸν, καὶ μηκέτι θρήνει, ἀλλὰ παῦσαι τοῦ πένθους, Ῥαχήλ. Ἡρώδης τοὺς σοὺς νηπίους ἐπὶ γῆς ἀπέκτεινεν, ἀλλὰ τούτους Θεὸς ἐν οὐρανῷ ἀνατρέφει· [750] Ἡρώδης τοὺς σοὺς παῖδας τοῦ προσκαίρου φωτὸς ἐστέρησεν, ἀλλὰ τούτους ἐν οὐρανῷ τοῦ ἰδίου φωτὸς ἐμπλήσει. Οὐχ ὁρᾷς αὐτοὺς ἐπὶ γῆς ἀλλομένους, ἀλλὰ τότε ὄψει, καὶ χαρήσῃ ὁρῶσα τούτους ὡς ἄρνας σκιρτῶντας ἐν παραδείσῳ. Νῦν λυπῇ οὐχ ὁρῶσα τούτους ἐπὶ τραπέζης χεῖρας ἐκτείνοντας, ἀλλὰ τότε ὄψει, καὶ χαρήσῃ ὁρῶσα τούτους μετ᾿ ἀγγέλων εὐωχουμένους τὸν οὐράνιον ἄρτον· νῦν λυπῇ οὐχ ὁρῶσα τούτους κελαδοῦντας, ἀλλὰ τότε ὄψει καὶ χαρήσῃ τούτων τῶν νηπίων τὸν χορόν, δίκην χελιδόνων ἐαρινῶν, ἐν τῷ παραδείσῳ Χριστὸν ἀνυμνοῦντα. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ προφήτης ἔλεγεν, Ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον, προέλαβεν ὁ τῶν νηπίων χορὸς ὕμνους ἐπινικίους Χριστῷ ἑτοιμάζων, τὸν τοῦ προφήτου λόγον πληρῶν, τὸ, Ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν, ἀγαπητοὶ, πρὸς ψυχῆς τέρψιν εἰρήκαμεν· λοιπὸν γὰρ ἐπὶ τὴν ἀτραπὸν τοῦ Εὐαγγελίου τραπῶμεν. Ἀκούσας γὰρ, φησὶν, Ἡρώδης ἐταράχθη. Τί ἀκούσας; Ὅτι ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων ἐγεννήθη. Ὅρα μοι, ἀγαπητὲ, τὸν διάβολον ἐν τῷ Ἡρώδῃ ταραττόμενον, καὶ τοῦτον λίαν. Ὁρᾷ τὸν ποιμένα γεννηθέντα ὁ λύκος, καὶ τοῦτον κρυπτόμενον ἐν φάτνῃ, καὶ τὴν ἰσχυρὰν βακτηρίαν τοῦ Πνεύματος ἐν ταῖς χερσὶ κατέχοντα, καὶ ταῦτα ὁρῶν ταράττεται λίαν· ὁρᾷ ὁ δράκων τὸ δέλεαρ τοῦ σώματος, καὶ τὸν νήπιον καθάπερ σκώληκα ἕρποντα· Ἐγὼ γάρ εἰμι σκώληξ, καὶ οὐκ ἄνθρωπος· καὶ κεχηνὼς ἐπέρχεται, καὶ θεωρεῖ ἔνδον τὸν οὐράνιον Λόγον ἐν τῇ σαρκὶ, καθάπερ ἄγκιστρον, κρυπτόμενον, καὶ τοῦτον θεωρῶν ταράττεται λίαν. Ὁρᾷ τὸν κόκκον τοῦ σινάπεως ἐπὶ τῆς γῆς ἐληλυθότα, καὶ κλάδους ἐκπέμποντα ἐλπίδος, καὶ μέλλοντα τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος ὑπὸ τὰ φύλλα τῆς σωτηρίας σκεπάζεσθαι, καὶ ταῦτα ὁρῶν ὁ μισόκαλος δαίμων ταράττεται λίαν· ὁρᾷ τὴν σοφίαν ἐπὶ γῆς ἐληλυθυῖαν, καὶ λαβοῦσαν τὴν μικρὰν ζύμην τοῦ σώματος, καὶ μιγνύουσαν εἰς τὰ τρία μέρη τοῦ ἀλεύρου, εἰς ψυχὴν καὶ σῶμα καὶ πνεῦμα, καὶ μέλλουσαν πᾶσαν τὴν ἀνθρωπότητα εἰς μίαν πίστεως σωτηρίαν ζυμεῖν, καὶ ταῦτα θεωρήσας ταράττεται λίαν. Ὁρᾷ τὸν λεγεῶνα τοῦ δαίμονος ἀπὸ τῆς ἀνθρωπότητος ἐκβαλλόμενον, καὶ εἰς ἄβυσσον ἐκπεμπόμενον, καὶ ταῦτα ὁρῶν ταράττεται λίαν· ὁρᾷ τὰ κλεῖθρα τοῦ ᾅδου συντριβόμενα, καὶ τὸν Ἀδὰμ πάλιν εἰς παράδεισον ἀνακοντιζόμενον, καὶ ταράττεται λίαν· ὁρᾷ πάλιν Εὔαν διὰ Μαρίας σωζομένην, καὶ τὸν ὄφιν, ἐν ᾧ μάλιστα ἐθάρρει, κτεινόμενον, καὶ ταῦτα ὁρῶν ταράττεται λίαν· ὁρᾷ τὸ ξύλον τῆς ζωῆς φυτευόμενον, καὶ ταῦτα ὁρῶν ταράττεται λίαν. Καὶ ἐπιλείψει μοι, ἀγαπητοὶ, διηγουμένῳ ὁ χρόνος τὴν ταραχὴν τοῦ διαβόλου. Λοιπὸν μηδὲν δυνάμενος κατὰ τοῦ Κυρίου ὁ διάβολος ἐπὶ τοὺς νηπίους καὶ ἀτελεῖς τῶν βρεφῶν παῖδας κατατρέχει. Καί τινας κατασφάζει; Ἀπὸ διετοῦς καὶ κατωτέρω· τοὺς δὲ τὴν τριάδα τῶν ἐτῶν ζήσαντας οὐ κατασφάζει. Νήπιοι γὰρ οἱ τὴν δυάδα ὁμολογοῦντες, καὶ τῇ Τριάδι μὴ πιστεύσαντες. Ὅθεν αὕτη ἡ Ῥαχὴλ, ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησία, τούτους πενθεῖ, ὥστε τὴν φωνὴν αὐτῆς ἀκουσθῆναι ἐν Ῥαμᾷ. τουτέστιν, ἐν ὑψηλῷ· οὕτω γὰρ ἑρμηνεύεται Ῥαμᾶ, ὑψηλὴ, ἡ ἄνω Ἱερουσαλὴμ παρὰ τῷ ὑψίστῳ Θεῷ· ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, κράτος σὺν τῷ παναγίῳ καὶ ζωοποιῷ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. *** Εἰς τὸν Ἡρώδην καὶ εἰς τὰ νήπια. Ἤθελον μὲν ἀεὶ καὶ πάντοτε τῶν πνευματικῶν ἀφηγεῖσθαι λόγων, πειθόμενος Παύλῳ τῷ λέγοντι· Πνευματικοῖς πνευματικὰ συγκρίνοντες· μάλιστα δὲ ὅτι χρεώστης ἀπεφάνθην τῆς προτέρας Κυριωνύμου Κυριακῆς. Οὐκ οἶδ᾿ ὅπως τοῦτο συμβαίνει περὶ ἐμὲ, τοῦ ἀεὶ χρέους μὴ ἀπαλλάττεσθαι τὴν ἐμὴν πενίαν, ὑμῶν τῶν ἀπλήστων ἐν τοῖς πνευματικοῖς [751] δανειστῶν μεθοδευόντων σὺν τόκῳ τὸ ὄφλημα. Ἀλλ᾿ ὅμως οὐκ ἀποδύρομαι, ὦ φίλοι, ἀλλὰ πλέον ἀγάλλομαι· πλουσίου γὰρ δεσπότου εὔελπις δοῦλός εἰμι. Διὸ συγγνώμην οὐκ αἰτῶ, ἀλλ᾿ ἐνδοχὴν παρακαλῶ. Ἔχω γὰρ τὸν λογοδότην Θεὸν, τὸν λέγοντα· Ἄνοιξον τὸ στόμα σου, καὶ πληρώσω αὐτὸ, οὐ διὰ τὴν τοῦ λαλοῦντος ἀξίαν, ἀλλὰ διὰ τὴν τῶν ἀκουόντων εὐσεβῆ φιληκοΐαν. Ἤκουσες γοῦν τοῦ εὐαγγελιστοῦ Ματθαίου λέγοντος· Ἰδὼν δὲ ὁ βασιλεὺς Ἡρώδης, ὅτι ἐνεπαίχθη ὑπὸ τῶν μάγων, ἐθυμώθη λίαν, καὶ ἀποστείλας ἀνεῖλε πάντας τοὺς παῖδας τοὺς ὄντας ἐν Βηθλεὲμ, καὶ ἐν πᾶσι τοῖς ὁρίοις αὐτῆς, ἀπὸ διετοῦς καὶ κατωτέρω, κατὰ τὸν χρόνον ὃν ἠκρίβωσε παρὰ τῶν μάγων. Ταῦτα ἐν τῇ κατὰ σάρκα γεννήσει τοῦ Χριστοῦ. Ἄκουε δὲ πῶς ἐκ πολλῶν τῶν χρόνων προελέγετο. Ὅπως, φησὶ, πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ Ἱερεμίου τοῦ προφήτου λέγοντος· Κραυγὴ ἐν Ῥαμᾷ ἠκούσθη· Ῥαχὴλ κλαίουσα τὰ τέκνα αὐτῆς. Ὁρᾷς πρὸ πάσων γενεῶν κατηγγέλλετο ἡ τοῦ Ἡρώδου ἐπ᾿ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν μανία; Ἀποστείλας γὰρ, φησὶν, ἀνεῖλε πάντας τοὺς παῖδας τοὺς ἐν Βηθλεὲμ, καὶ ἐν πᾶσι τοῖς ὁρίοις αὐτῆς. Ὢ τῆς τοῦ Ἡρώδου μανίας, μᾶλλον δὲ τῆς τοῦ διαβόλου κακίας! αὐτοῦ γὰρ ἦν καὶ τοῦτο τὸ ἔργον· αὐτὸς ὥπλισε τὸν Ἡρώδην κατὰ τῶν νηπίων. Ἀλλ᾿ ὅμως καθ᾿ ἑαυτοῦ τὸ ξίφος τῆς βρεφοκτονίας ἤγειρε· πολλὰ γὰρ ὁ Ἡρώδης μηχανησάμενος οὐκ ἀνεῖλεν Ἰησοῦν, ὃν ἐζήτει· ἡ δὲ τοῦ Ἡρώδου ἀποτυχία, τοῦ διαβόλου ταλαιπωρία. Ἰδὼν, φησὶν, ὅτι ἐνεπαίχθη ὑπὸ τῶν μάγων, ἐθυμώθη λίαν, καὶ ἀποστείλας ἀνεῖλε πάντας τοὺς παῖδας τοὺς ἐν Βηθλεὲμ, καὶ ἐν πᾶσι τοῖς ὁρίοις αὐτῆς. Ὢ Ἡρώδη, τί προπετῶς θυμοῦσαι; τί ὁπλίζῃ κατὰ τῶν νηπίων; Ὑπὸ τῶν μάγων ἐνεπαίχθης, καὶ τὰ βρέφη φονεκτονεῖς; μὴ γὰρ τὰ βρέφη τοὺς μάγους ὡδήγησαν; ἀστὴρ αὐτοῖς ἐμήνυσε τὸν τεχθέντα Δεσπότην. Τὸν ἀστέρα οὖν μὴ δυνάμενος τοξεῦσαι, τὰ βρέφη φονεκτονεῖς; ἢ διὰ τοῦτο τῆς βασιλείας ἐπελάβου, ἵνα κατὰ θηλαζόντων τὴν ἰσχὺν ἐπιδείξῃ; νηπίοις πολεμεῖς, Ἡρώδη; μητέρας ἀτεκνοῖς; μαστοὺς ξηραίνεις; ἀγκάλας γυμνοῖς; σπλάγχνα τιτρώσκεις; γυναιξὶν ὠδινούσαις θρήνους πληθύνεις; ἀπὸ διετοῦς καὶ κατωτέρω ἀνελεῖς τὰ βρέφη; Ἔχεις γὰρ ποῦ ἐμπείρης τὸ ξίφος. Τοῦτο οὐκ ἔστι φονεκτονῆσαι, ἀλλὰ ὠμοτομῆσαι. Ἐπίδειξον τοῖς παισὶ τὸ ξίφος· ἐὰν φοβηθέντα δειλιάσωσι, φόνευε, κατάσφαζε· ἐὰν δὲ ἱλαρυνόμενα προσδράμωσι τῷ ξίφει, τί προσφέρεις τὸ ξίφος τοῖς προσγελῶσι τῷ ξίφει; Νομίζεις, Ἡρώδη, μετελθεῖν τὸν Σωτῆρα καὶ φονεκτονῆσαι τοῦτον; Ἐπειδὴ δὲ ὅλως προῄρησαι, ἔκπεμψον δόγμα, τοὺς μάγους μετακάλεσαι, τὸν ἀστέρα παράστειλον, τὸν Γαβριὴλ φυλάκισον, τοὺς προφήτας ἀνάκρινον, μητέρα Παρθένον ζήτησον· ἐὰν τούτων ἐπιλάθῃ, τότε ὑννήσῃ καὶ τὸν Χριστὸν εὑρασθαι. Οὐ δοξολογεῖς, ἀλλὰ ζητεῖς τὸν ἀρεύστως τεχθέντα; θεομαχεῖς, βασιλεῦ; τὸν βασιλέα τυγχάνοντα πολυπραγμονεῖς; κρατῆσαι θέλεις τὸν κρατοῦντά σε; ὀλέσαι θέλεις τὸν θέλοντά σε σῶσαι; συσχεῖν πανουργεύεις τὸν παρεστῶτά σοι, καὶ διὰ τὴν πονηρίαν σου ὀφθῆναί σοι μὴ βουλόμενον; οὗτός ἐστιν, Ἡρώδη, ὁ ἐκ πολλῶν τῶν χρόνων βοήσας· Ζητήσουσί με κακοὶ, καὶ οὐχ εὑρήσουσιν. Ὡς νηπίου καταφρονεῖς τούτου; Πολὺ τοῦ Ἀβραὰμ παλαιότερός ἐστι κατὰ τὴν θεότητα· οὐ μόνον δὲ τοῦ Ἀβραὰμ παλαιότερος, ἀλλὰ καὶ τοῦ Ἀδὰμ δημιουργός. Οὐ δειλίαν ἠμφίεσται, ἀλλ᾿ οἰκονομίαν μετέρχεται. Τί οὖν προπετῶς, Ἡρώδη, θυμοῦσαι; Ἀχαίρου θυμοῦ τὸ κέρδος πτῶσις. Τί τὰ ὅμοια Φαραὼ διαπράττῃ; Ἐκεῖνος ἐν Αἰγύπτῳ τὰ ἄρρενα τῶν Ἑβραίων ποταμορριφῆναι προσέταξε, καὶ σὺ ἐν Βηθλεὲμ τὰ ἄρρενα τῶν Ἰουδαίων βρέφη φονεκτονεῖσθαι προστάττεις. Ὢ ὁμόθυμος θυμός! ὢ ἰσοτάλαντος ἀσπλαγχνία! ὢ ὁμοδίαιτος πονηρία! μᾶλλον δεῖ ἤδη τἀληθέστερον εἰπεῖν, ὅτι ὁ Ἡρώδης τοῦ Φαραὼ πολὺ θηριωδέστερος. Ὡσαύτως δὲ καὶ οἱ δορυφόροι τοῦ Ἡρώδου τῶν ὑπασπιστῶν τοῦ Φαραὼ πολὺ χαλεπώτεροι. Ὁ Φαραὼ, εἰ καὶ ἐν Αἰγύπτῳ τὰ ἄρρενα τῶν Ἰουδαίων βρέφη φονεκτονεῖσθαι προσέταξεν, ἀλλ᾿ ὅμως ὡς ἀλλοεθνὴς ἐπεχείρει τοῦτο, δεδιὼς μὴ κατισχύσῃ τοῦτο τὸ τῶν Ἰσραηλιτῶν γένος, καὶ πορθήσῃ τοὺς [752] Αἰγυπτίους. Φειδοῖ τῶν Αἰγυπτίων τοὺς Ἰσραηλίτων παῖδας κατασφάζει· διὰ φόβον πολεμεῖ,