763 IN NATALE DOMINI NOSTRI JESU CHRISTI. IN NATALE DOMINI NOSTRI JESU CHRISTI. 764 χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι. Νεκρότης τὴν ζωὴν οὐκ ἐγείρει, ἰατρὸν νόσος οὐ θεραπεύει. Γινώσκω μου τῆς φύσεως τὴν εὐτέλειαν· οὐκ ἔστι γὰρ μαθητὴς ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον, οὐδὲ δοῦλος ὑπὲρ τὸν κύριον αὐτοῦ. Ἐμοὶ μετὰ φόβου τὰ Χερουβὶμ οὐ προσέρχονται, ἐμοὶ τὰ Σεραφεὶμ κεκυφότα τὸ τρισάγιον οὐ βοᾷ, ἐγὼ θρόνον τὸν οὐρανὸν οὐ κέκτημαι, ἐμὲ τοῖς μάγοις ἀστὴρ οὐκ ἐκήρυξεν, ἐγὼ φωνὴν οὐκ ἔχω δημιουργοῦσαν τὰ σύμπαντα. Μωϋσῆς ὁ θεράπων ἰδεῖν τὰ ὀπίσθια ἠξιώθη, καὶ πῶς ἐγὼ ἀχράντου κεφαλῆς ἅψασθαι τολμήσω; Τί ὑπερβαίνοντα ἐπιτρέπεις μοι; οὐκ ἔχω παλάμην Θεὸν βαπτίσαι δυναμένην. Ἐγὼ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι. Ἐκ στείρας γεγέννημαι· ἀλλὰ σοῦ κελεύσαντος, οὐκ ἀντέλεγεν ἡ φύσις. Καὶ τότε μὲν τὸ τῆς γεννήσεως οἰκεῖον χωρίον, καὶ λαλεῖν κωλυόμενος ἔτι, τῆς ἐμῆς μητρὸς ἐδανεισάμην τὰ χείλη· νῦν δὲ πῶς οὐ θεολογήσω σε παρόντα, ὃν παρθενικὴ κιβωτὸς ἐχώρησε; Μὴ κατὰ Ἰουδαίους τετύφλωμαι τὴν φρένα; Οἶδα ὅτι Δεσπότης ὢν μορφὴν δούλου ἀνέλαβες, ἵνα ἰατρεύσῃς μορφήν· οἶδα ὅτι ἐφάνης ὃ σώζεις, οἶδα ὅτι πέτρα πίστεως γέγονας, ὃ ἠλέησας. Ἀλλ’ οὐκ ἐμποδίζομαι τοῖς ὁρωμένοις, τὰ νοούμενα βλέπων· ἐγὼ γὰρ θνητός, σὺ δὲ Θεὸς ἀθάνατος· ἐγὼ ἐκ στείρας, ἀλλὰ σὺ ἐκ παρθένου. Πρῶτος μέν εἰμι, ἀλλὰ σοῦ τοῦ μετ’ ἐμὲ μείζων οὐκ εἰμί· προέλαβον κηρύξαι, ἀλλ’ οὐ βαπτίσαι τοιοῦτον. Ἔγνων σε κειμένην πρὸς τὴν ῥίζαν ἀξίνην· ἐγνώρισα τὸν ὑλοτόμον τῆς ἀκάρπου τῶν Ἰουδαίων φυτείας· εἶδον τὴν κατὰ τῶν παθῶν ἐγγίζουσαν δρεπάνην· εἶπον γειτνιᾷν πηγὴν τῶν ἰάσεων. Τίνα γὰρ τόπον ἄμυρον εὑρήσω τῶν σῶν τεραστίων; Λεπροὺς ἐκαθάρισας λόγῳ, αἱμάτων πηγὴν ἁφῇ κρασπέδου ἐξήρανας, μόνῃ κελεύσει τὸν παράλυτον ἔσφιγξας, τῷ σῷ θαύματι τὰ ψιχία τῆς Χαναναίας τὸ θυγάτριον ἔθρεψε, πηλῷ τὸν τυφλὸν ἐνωμμάτωσας, καὶ πῶς τὴν παρ’ ἐμοῦ χειροθεσίαν αἰτεῖς; Ἐγὼ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι. Ὁ ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν· ὁ ἐπὶ τῶν ὑδάτων ὡς ἐπ’ ἐδάφους πεζεύων· ὁ πόρνῃ παραχωρήσας ἐκμάξαι τοὺς πόδας τοὺς σούς, καὶ ἄφεσιν ἁμαρτιῶν δωρησάμενος [819]· πῶς τολμήσω τῆς σεβασμίου σου ἅψασθαι κορυφῆς, ὁ πολλάκις ἐν τῷ κηρύττειν βοήσας· Ἔρχεται ὁ ἰσχυρότερός μου ὀπίσω μου, οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς εἰμι λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος αὐτοῦ; Παῦσόν μου, ὦ Δέσποτα, τῆς σῆς συγκαταβάσεως τὸν ὄμβρον· ἐπὶ πολὺ γὰρ οὐ φέρω κατακλυζόμενος. Τί δέ φησι πρὸς αὐτὸν ὁ Χριστός; Ἄφες ἄρτι· οὕτω γὰρ πρέπον ἡμῖν ἐστι πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην. Ἄφες ἄρτι. Ὡς φωνῇ ὑπηρέτησον τῷ Λόγῳ, ὡς δοῦλος δεσπότῃ ὑπούργησον, ὡς στρατιώτης βασιλεῖ, ὡς πηλὸς κεραμεῖ. Μὴ φοβοῦ τὸ ἐπίταγμα, ἀλλὰ θάρσει· βάπτισόν με σύ, ἵνα ἐγὼ ἐλευθερώσω τὸν κόσμον. Θανάτῳ παραδέδομαι, ἵνα τὴν φύσιν νεκρωθεῖσαν ζωώσω. Σὺ μὲν κελευόμενος ὀκνεῖς ἐκτεῖναι τὴν χεῖρά σου, Ἰουδαῖοι δὲ μετ’ ὀλίγον παραδοῦναί με οὐ ναρκήσουσιν. Ἄφες ἄρτι· οὕτω γὰρ πρέπον ἡμῖν ἐστι πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην. Τὴν ἐμὴν πρὸ αἰώνων ὥρισα φιλανθρωπίαν διασῶσαι τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων· ἄνθρωπος διὰ τὸν ἄνθρωπον γέγονα. Τί μέγα, εἰ καὶ υἱὸς ἀνθρώπου ἐπὶ τὸ βάπτισμα παραγίνομαι; οὐ γὰρ παρεῖδον τῶν χειρῶν μου τὸ ποίημα· οὐκ ἐπῃσχύνθην τὸ γεῶδες τῆς φύσεως. Ὃ γὰρ ἤμην, γέγονα ἅπερ οὐκ ἤμην, ἀμεταβλήτου μεινάσης τῆς φύσεως. Ἄφες οὖν ἄρτι. Ὑ τοῦ γένους ἐχθρὸς τῶν οὐρανῶν ἐῤῥίφη, τῶν γηΐνων ἐδιώχθη· ἐμφωλεύει λοιπὸν ἐν τῇ τῶν ὑδάτων φύσει. Ἀλλὰ κἀκεῖθεν αὐτὸν φυγαδεῦσαι παραγέγονα, τοῦ προφήτου βοῶντος· Σὺ συνέτριψας τὴν κεφαλὴν τοῦ δράκοντος ἐπὶ τοῦ ὕδατος. Ἄφες ἄρτι. Ὡς ἀνθρώπῳ μοι προσῆλθεν ὁ πειράζων, καὶ φέρω, ἵνα τὴν τούτου στηλιτεύσω ἀσθένειαν· ἐρῶ γὰρ αὐτῷ, Οὐκ ἐκπειράσεις Κύριον τὸν Θεόν σου. Ὢ καινοῦ θαύματος, ὢ χάριτος ἀφράστου! Ὁ Χριστὸς ἀγωνίζεται, κἀγὼ τὰ βραβεῖα βαστάζω· αὐτὸς τῷ διαβόλῳ μάχεται, κἀγὼ τὴν κατὰ τοῦ διαβόλου νίκην ἐπιφέρομαι· αὐτὸς τὴν τοῦ δράκοντος κεφαλὴν συντρίβει ἐπὶ τοῦ ὕδατος, κἀγὼ ἔννομος ἀθλητὴς στεφανοῦμαι· αὐτὸς βαπτίζεται, κἀγὼ τὸν ῥύπον ἀποτίθεμαι· ἐπ’ αὐτῷ τὸ ἅγιον ἔρχεται Πνεῦμα, καὶ μοὶ τὴν τῶν ἁμαρτημάτων ἄφεσιν χαρίζεται· αὐτὸς μαρτυρεῖται ὑπὸ τοῦ Πατρὸς Υἱὸς ἀγαπητός, κἀγὼ γίνομαι υἱὸς Θεοῦ δι’ αὐτόν. Οἱ οὐρανοὶ γὰρ αὐτῷ ἠνεῴχθησαν, ἵνα φανῇ τοῦ βαπτισθέντος τὸ οἰκητήριον, καὶ φωνὴ τούτῳ Πατρικὴ μαρτυρεῖ λέγουσα· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα· αὐτοῦ ἀκούετε. Αὐτῷ πρέπει ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος πάντοτε, νῦν καὶ εἰς τοὺς σύμπαντας αἰῶνας. Ἀμήν. --- Εἰς τὴν γέννησιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ὁπόταν ἐκ χειμῶνος κρυεροῦ θερμὸν ἔαρ ἐκλάμψῃ, τότε καὶ ἡ γῆ χλοερὰν πόαν προβάλλεται, καὶ τὰ δένδρα ἀνθοκόμοις πρέμνοις ὡραΐζεται, καὶ ὁ ἀὴρ ἡλίῳ καταλαμπάμενος ἀγλαΐζεται, καὶ πᾶς ὀρνίθων χορός, ἀνὰ τὸν αἰθέρα πετώμενος, ταῖς μελῳδίαις κλαγγάζει. Τότε καὶ οἱ ἐν τοῖς ὄρεσιν οἰκοῦντες βουνόμοι τε καὶ ποιμένες, τῶν καλυβῶν ὑπεξελθόντες, τῷ τοῦ ἀέρος κάλλει τὰς ὄψεις μεταῤῥυθμίζουσι, καὶ ταῖς τῶν καλλιφώνων ὀρνέων κλάγγεσι πολυφθόγγοις δόναξιν ἀντίμιμα λυρῳδοῦντες, τὰς τῶν ἀλόγων προβάτων αἰσθήσεις ἡδύνοντες, ἐπὶ τὴν πόαν τοὺς ἄρνας πράῳ τῷ βήματι φέρουσι. Τότε καὶ γεωργός, τὴν δρεπάνην ἐν τῇ σκηνῇ θήξας παρὰ τὴν πέτραν, ἐπὶ τὸν ἀμπελῶνα πορεύεται κεῖραι τῆς ἀμπέλου τὸ ἄγονον κλῆμα. Τότε καὶ πελάγιοι πλωτῆρες, ἄζαλον ὁρῶντες τὸ πέλαγος, τὴν χέρσον λιπόντες, ξύλῳ καὶ ὕδατι καὶ πνεύματι τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς καταπιστεύσαντες, τοῖς τῆς θαλάσσης κυπρίζοντες νώτοις, ἀφόβως ἐφίπτανται. Καὶ ἁπαξαπλῶς, ἵνα μή ἐν τῷ προλόγῳ μηκύνω τὸν λόγον, πᾶσα τέχνη, καὶ πᾶν ἐπιτήδευμα πρὸς τὴν χρείαν τῆς ζωῆς τοῖς ἀνθρώποις πεποιημένον, τοῦ γαληνοῦ ἀέρος ἐκλάμψαντος, ἀκώλυτον ἔχει τὴν κίνησιν πρὸς τὴν τῆς ἐργασίας ὁρμήν. Δεῦρο τοίνυν, ἐπειδὴ καὶ ἡμῖν τὸ οὐράνιον ἔαρ Χριστὸς ἐκ παρθενικῶν λαγόνων ἀνέτειλε, καὶ τὰς ψυχρὰς [820] καὶ ζαλώδεις ὁμίχλας τοῦ διαβόλου διεσκέδασε, καὶ τὰς καθευδούσας τῶν ἀνθρώπων καρδίας ταῖς θεϊκαῖς αὐτοῦ ἀκτῖσιν ἐκ τοῦ καπνοῦ τῆς ἀγνωσίας διύπνισεν, ἐπὶ τὴν οὐράνιον καὶ μακαρίαν δόξαν τὸν νοῦν ἡμῶν παροξύνωμεν. Ἀλλ’ ἱστά μου τὸν δρόμον τῆς γλώττης ἡ Χριστοῦ γέννα, θεότητι ἀπαστράπτουσα, καὶ πρὸς ἑαυτὴν ἐπισπᾶται. Ὅταν γὰρ ὑπ’ ὄψιν ἑαυτοῦ ἀγάγω τὸ βρέφος τὸ ἐκ τῆς Παρθένου τεχθέν, καὶ τὴν παρθένον ἄνευ ἀνδρός, καὶ μετὰ τόκον παρθένον τυγχάνουσαν, πολυπραγμονῶ τὸ ἔργον, καὶ μὴ εὑρίσκων τὸν τρόπον, τῇ πίστει σφραγίζω τὸ πρᾶγμα. Πῶς γὰρ οὐκ ἔστι θαυμαστὸν ἀληθῶς καὶ πᾶσαν ὑπερβαῖνον ἔννοιαν, τὸ παρθένον γεννῆσαι, καὶ παρθένον εὑρεθῆναι μετὰ τὸν τόκον; Καὶ ὅτι ἐγέννησε, τὸ κυηθὲν βρέφος ἤλεγχε· καὶ ὅτι μετὰ τὴν κύησιν παρθένος ἐτύγχανεν, ἡ οἰκεία αὐτῆς τοῦ σώματος φύσις ἐδίδασκεν. Ἴδε οὖν μυστήριον ὁρατὸν καὶ ἀόρατον, κρατούμενον καὶ μὴ κρατούμενον, ψηλαφώμενον καὶ μὴ εὑρισκόμενον. Τίς γὰρ οὐχ ἑώρα καὶ ἐκράτει καὶ τὸ βρέφος καὶ τὴν μητέρα; τίς δὲ ὁρῶν τὴν μητέρα παρθένον, καὶ τὸ βρέφος παρθένου τέκνον, τὸ μυστήριον πολυπραγμονῶν ἐξευρίσκει; Ὢ μυστηρίου ἀληθῶς ἐπουρανίου καὶ ἐπιγείου, κρατουμένου καὶ μὴ κρατουμένου, ὁρωμένου καὶ μὴ φαινομένου! Τοιοῦτος γὰρ ἦν, καὶ ὁ γεννηθεὶς Χριστὸς σήμερον, οὐράνιος καὶ ἐπίγειος, κρατούμενος καὶ μὴ κρατούμενος, ὁρώμενος καὶ ἀόρατος· οὐράνιος κατὰ τὴν τῆς θεότητος φύσιν, ἐπίγειος κατὰ τὴν τῆς ἀνθρωπότητος σχέσιν, ὁρώμενος κατὰ τὴν σάρκα, ἀόρατος κατὰ τὸ πνεῦμα, κρατούμενος κατὰ τὴν σάρκα, ἀκράτητος κατὰ τὸν Λόγον. Ἀλλὰ Χριστὸς μὲν Θεὸς ὢν παντοδύναμος, ὡς ἐβούλετο, τῷ ἰδίῳ κόσμῳ τεχθεὶς ἐπεφάνη· ἐκπλήττει δέ μου πλεῖον τὸν νοῦν ἡ τῆς Παρθένου ὠδίν, ὅτι Παρθένος οὐκ ἐξ οὐρανοῦ κατελθοῦσα, ἀλλ’ ἐκ σπέρματος Δαυῒδ ὁρωμένη, οὐκ ἐκ πνεύματος τυγχάνουσα, ἀλλ’ ἐκ σώματος καὶ ψυχῆς συνιστῶσα, ἐν γαστρὶ ἐλάμβανε· καὶ ὁ ὄγκος τῆς γαστρὸς κατηγόρει τοῦ πράγματος, καὶ ὁ τοῦ ἔνδοθεν βρέφους σπορεὺς οὐκ ἐφαίνετο. Οὐρανὸν γὰρ κατοικεῖ, καὶ τὸ βρέφος ἐν τῇ παρθενικῇ νηδύϊ μυστικῶς ἐτελεσιούργησε. Διὰ τῆς φύσεως ἐτίκτετο, καὶ αἱ μαῖαι ἐψηλάφων καὶ τὴν γεννῶσαν φύσιν καὶ τὸ βρέφος, καὶ τὴν φθοράν, ὡς ἐπ’ ἄλλων γυναικῶν, οὐχ εὕρισκον· Θεὸς γὰρ ἦν ὁ δι’ αὐτῆς προερχόμενος. Ὢ βάτε... --- (No footnotes are present on this page.)

763 IN NATALE DOMINI NOSTRI JESU CHRISTI. IN NATALE DOMINI NOSTRI JESU CHRISTI. 764 χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι. Νεκρότης τὴν ζωὴν οὐκ ἐγείρει, ἰατρὸν νόσος οὐ θεραπεύει. Γινώσκω μου τῆς φύσεως τὴν εὐτέλειαν· οὐκ ἔστι γὰρ μαθητὴς ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον, οὐδὲ δοῦλος ὑπὲρ τὸν κύριον αὐτοῦ. Ἐμοὶ μετὰ φόβου τὰ Χερουβὶμ οὐ προσέρχονται, ἐμοὶ τὰ Σεραφεὶμ κεκυφότα τὸ τρισάγιον οὐ βοᾷ, ἐγὼ θρόνον τὸν οὐρανὸν οὐ κέκτημαι, ἐμὲ τοῖς μάγοις ἀστὴρ οὐκ ἐκήρυξεν, ἐγὼ φωνὴν οὐκ ἔχω δημιουργοῦσαν τὰ σύμπαντα. Μωϋσῆς ὁ θεράπων ἰδεῖν τὰ ὀπίσθια ἠξιώθη, καὶ πῶς ἐγὼ ἀχράντου κεφαλῆς ἅψασθαι τολμήσω; Τί ὑπερβαίνοντα ἐπιτρέπεις μοι; οὐκ ἔχω παλάμην Θεὸν βαπτίσαι δυναμένην. Ἐγὼ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι. Ἐκ στείρας γεγέννημαι· ἀλλὰ σοῦ κελεύσαντος, οὐκ ἀντέλεγεν ἡ φύσις. Καὶ τότε μὲν τὸ τῆς γεννήσεως οἰκεῖον χωρίον, καὶ λαλεῖν κωλυόμενος ἔτι, τῆς ἐμῆς μητρὸς ἐδανεισάμην τὰ χείλη· νῦν δὲ πῶς οὐ θεολογήσω σε παρόντα, ὃν παρθενικὴ κιβωτὸς ἐχώρησε; Μὴ κατὰ Ἰουδαίους τετύφλωμαι τὴν φρένα; Οἶδα ὅτι Δεσπότης ὢν μορφὴν δούλου ἀνέλαβες, ἵνα ἰατρεύσῃς μορφήν· οἶδα ὅτι ἐφάνης ὃ σώζεις, οἶδα ὅτι πέτρα πίστεως γέγονας, ὃ ἠλέησας. Ἀλλ’ οὐκ ἐμποδίζομαι τοῖς ὁρωμένοις, τὰ νοούμενα βλέπων· ἐγὼ γὰρ θνητός, σὺ δὲ Θεὸς ἀθάνατος· ἐγὼ ἐκ στείρας, ἀλλὰ σὺ ἐκ παρθένου. Πρῶτος μέν εἰμι, ἀλλὰ σοῦ τοῦ μετ’ ἐμὲ μείζων οὐκ εἰμί· προέλαβον κηρύξαι, ἀλλ’ οὐ βαπτίσαι τοιοῦτον. Ἔγνων σε κειμένην πρὸς τὴν ῥίζαν ἀξίνην· ἐγνώρισα τὸν ὑλοτόμον τῆς ἀκάρπου τῶν Ἰουδαίων φυτείας· εἶδον τὴν κατὰ τῶν παθῶν ἐγγίζουσαν δρεπάνην· εἶπον γειτνιᾷν πηγὴν τῶν ἰάσεων. Τίνα γὰρ τόπον ἄμυρον εὑρήσω τῶν σῶν τεραστίων; Λεπροὺς ἐκαθάρισας λόγῳ, αἱμάτων πηγὴν ἁφῇ κρασπέδου ἐξήρανας, μόνῃ κελεύσει τὸν παράλυτον ἔσφιγξας, τῷ σῷ θαύματι τὰ ψιχία τῆς Χαναναίας τὸ θυγάτριον ἔθρεψε, πηλῷ τὸν τυφλὸν ἐνωμμάτωσας, καὶ πῶς τὴν παρ’ ἐμοῦ χειροθεσίαν αἰτεῖς; Ἐγὼ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι. Ὁ ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν· ὁ ἐπὶ τῶν ὑδάτων ὡς ἐπ’ ἐδάφους πεζεύων· ὁ πόρνῃ παραχωρήσας ἐκμάξαι τοὺς πόδας τοὺς σούς, καὶ ἄφεσιν ἁμαρτιῶν δωρησάμενος [819]· πῶς τολμήσω τῆς σεβασμίου σου ἅψασθαι κορυφῆς, ὁ πολλάκις ἐν τῷ κηρύττειν βοήσας· Ἔρχεται ὁ ἰσχυρότερός μου ὀπίσω μου, οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς εἰμι λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος αὐτοῦ; Παῦσόν μου, ὦ Δέσποτα, τῆς σῆς συγκαταβάσεως τὸν ὄμβρον· ἐπὶ πολὺ γὰρ οὐ φέρω κατακλυζόμενος. Τί δέ φησι πρὸς αὐτὸν ὁ Χριστός; Ἄφες ἄρτι· οὕτω γὰρ πρέπον ἡμῖν ἐστι πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην. Ἄφες ἄρτι. Ὡς φωνῇ ὑπηρέτησον τῷ Λόγῳ, ὡς δοῦλος δεσπότῃ ὑπούργησον, ὡς στρατιώτης βασιλεῖ, ὡς πηλὸς κεραμεῖ. Μὴ φοβοῦ τὸ ἐπίταγμα, ἀλλὰ θάρσει· βάπτισόν με σύ, ἵνα ἐγὼ ἐλευθερώσω τὸν κόσμον. Θανάτῳ παραδέδομαι, ἵνα τὴν φύσιν νεκρωθεῖσαν ζωώσω. Σὺ μὲν κελευόμενος ὀκνεῖς ἐκτεῖναι τὴν χεῖρά σου, Ἰουδαῖοι δὲ μετ’ ὀλίγον παραδοῦναί με οὐ ναρκήσουσιν. Ἄφες ἄρτι· οὕτω γὰρ πρέπον ἡμῖν ἐστι πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην. Τὴν ἐμὴν πρὸ αἰώνων ὥρισα φιλανθρωπίαν διασῶσαι τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων· ἄνθρωπος διὰ τὸν ἄνθρωπον γέγονα. Τί μέγα, εἰ καὶ υἱὸς ἀνθρώπου ἐπὶ τὸ βάπτισμα παραγίνομαι; οὐ γὰρ παρεῖδον τῶν χειρῶν μου τὸ ποίημα· οὐκ ἐπῃσχύνθην τὸ γεῶδες τῆς φύσεως. Ὃ γὰρ ἤμην, γέγονα ἅπερ οὐκ ἤμην, ἀμεταβλήτου μεινάσης τῆς φύσεως. Ἄφες οὖν ἄρτι. Ὑ τοῦ γένους ἐχθρὸς τῶν οὐρανῶν ἐῤῥίφη, τῶν γηΐνων ἐδιώχθη· ἐμφωλεύει λοιπὸν ἐν τῇ τῶν ὑδάτων φύσει. Ἀλλὰ κἀκεῖθεν αὐτὸν φυγαδεῦσαι παραγέγονα, τοῦ προφήτου βοῶντος· Σὺ συνέτριψας τὴν κεφαλὴν τοῦ δράκοντος ἐπὶ τοῦ ὕδατος. Ἄφες ἄρτι. Ὡς ἀνθρώπῳ μοι προσῆλθεν ὁ πειράζων, καὶ φέρω, ἵνα τὴν τούτου στηλιτεύσω ἀσθένειαν· ἐρῶ γὰρ αὐτῷ, Οὐκ ἐκπειράσεις Κύριον τὸν Θεόν σου. Ὢ καινοῦ θαύματος, ὢ χάριτος ἀφράστου! Ὁ Χριστὸς ἀγωνίζεται, κἀγὼ τὰ βραβεῖα βαστάζω· αὐτὸς τῷ διαβόλῳ μάχεται, κἀγὼ τὴν κατὰ τοῦ διαβόλου νίκην ἐπιφέρομαι· αὐτὸς τὴν τοῦ δράκοντος κεφαλὴν συντρίβει ἐπὶ τοῦ ὕδατος, κἀγὼ ἔννομος ἀθλητὴς στεφανοῦμαι· αὐτὸς βαπτίζεται, κἀγὼ τὸν ῥύπον ἀποτίθεμαι· ἐπ’ αὐτῷ τὸ ἅγιον ἔρχεται Πνεῦμα, καὶ μοὶ τὴν τῶν ἁμαρτημάτων ἄφεσιν χαρίζεται· αὐτὸς μαρτυρεῖται ὑπὸ τοῦ Πατρὸς Υἱὸς ἀγαπητός, κἀγὼ γίνομαι υἱὸς Θεοῦ δι’ αὐτόν. Οἱ οὐρανοὶ γὰρ αὐτῷ ἠνεῴχθησαν, ἵνα φανῇ τοῦ βαπτισθέντος τὸ οἰκητήριον, καὶ φωνὴ τούτῳ Πατρικὴ μαρτυρεῖ λέγουσα· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα· αὐτοῦ ἀκούετε. Αὐτῷ πρέπει ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος πάντοτε, νῦν καὶ εἰς τοὺς σύμπαντας αἰῶνας. Ἀμήν. --- Εἰς τὴν γέννησιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ὁπόταν ἐκ χειμῶνος κρυεροῦ θερμὸν ἔαρ ἐκλάμψῃ, τότε καὶ ἡ γῆ χλοερὰν πόαν προβάλλεται, καὶ τὰ δένδρα ἀνθοκόμοις πρέμνοις ὡραΐζεται, καὶ ὁ ἀὴρ ἡλίῳ καταλαμπάμενος ἀγλαΐζεται, καὶ πᾶς ὀρνίθων χορός, ἀνὰ τὸν αἰθέρα πετώμενος, ταῖς μελῳδίαις κλαγγάζει. Τότε καὶ οἱ ἐν τοῖς ὄρεσιν οἰκοῦντες βουνόμοι τε καὶ ποιμένες, τῶν καλυβῶν ὑπεξελθόντες, τῷ τοῦ ἀέρος κάλλει τὰς ὄψεις μεταῤῥυθμίζουσι, καὶ ταῖς τῶν καλλιφώνων ὀρνέων κλάγγεσι πολυφθόγγοις δόναξιν ἀντίμιμα λυρῳδοῦντες, τὰς τῶν ἀλόγων προβάτων αἰσθήσεις ἡδύνοντες, ἐπὶ τὴν πόαν τοὺς ἄρνας πράῳ τῷ βήματι φέρουσι. Τότε καὶ γεωργός, τὴν δρεπάνην ἐν τῇ σκηνῇ θήξας παρὰ τὴν πέτραν, ἐπὶ τὸν ἀμπελῶνα πορεύεται κεῖραι τῆς ἀμπέλου τὸ ἄγονον κλῆμα. Τότε καὶ πελάγιοι πλωτῆρες, ἄζαλον ὁρῶντες τὸ πέλαγος, τὴν χέρσον λιπόντες, ξύλῳ καὶ ὕδατι καὶ πνεύματι τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς καταπιστεύσαντες, τοῖς τῆς θαλάσσης κυπρίζοντες νώτοις, ἀφόβως ἐφίπτανται. Καὶ ἁπαξαπλῶς, ἵνα μή ἐν τῷ προλόγῳ μηκύνω τὸν λόγον, πᾶσα τέχνη, καὶ πᾶν ἐπιτήδευμα πρὸς τὴν χρείαν τῆς ζωῆς τοῖς ἀνθρώποις πεποιημένον, τοῦ γαληνοῦ ἀέρος ἐκλάμψαντος, ἀκώλυτον ἔχει τὴν κίνησιν πρὸς τὴν τῆς ἐργασίας ὁρμήν. Δεῦρο τοίνυν, ἐπειδὴ καὶ ἡμῖν τὸ οὐράνιον ἔαρ Χριστὸς ἐκ παρθενικῶν λαγόνων ἀνέτειλε, καὶ τὰς ψυχρὰς [820] καὶ ζαλώδεις ὁμίχλας τοῦ διαβόλου διεσκέδασε, καὶ τὰς καθευδούσας τῶν ἀνθρώπων καρδίας ταῖς θεϊκαῖς αὐτοῦ ἀκτῖσιν ἐκ τοῦ καπνοῦ τῆς ἀγνωσίας διύπνισεν, ἐπὶ τὴν οὐράνιον καὶ μακαρίαν δόξαν τὸν νοῦν ἡμῶν παροξύνωμεν. Ἀλλ’ ἱστά μου τὸν δρόμον τῆς γλώττης ἡ Χριστοῦ γέννα, θεότητι ἀπαστράπτουσα, καὶ πρὸς ἑαυτὴν ἐπισπᾶται. Ὅταν γὰρ ὑπ’ ὄψιν ἑαυτοῦ ἀγάγω τὸ βρέφος τὸ ἐκ τῆς Παρθένου τεχθέν, καὶ τὴν παρθένον ἄνευ ἀνδρός, καὶ μετὰ τόκον παρθένον τυγχάνουσαν, πολυπραγμονῶ τὸ ἔργον, καὶ μὴ εὑρίσκων τὸν τρόπον, τῇ πίστει σφραγίζω τὸ πρᾶγμα. Πῶς γὰρ οὐκ ἔστι θαυμαστὸν ἀληθῶς καὶ πᾶσαν ὑπερβαῖνον ἔννοιαν, τὸ παρθένον γεννῆσαι, καὶ παρθένον εὑρεθῆναι μετὰ τὸν τόκον; Καὶ ὅτι ἐγέννησε, τὸ κυηθὲν βρέφος ἤλεγχε· καὶ ὅτι μετὰ τὴν κύησιν παρθένος ἐτύγχανεν, ἡ οἰκεία αὐτῆς τοῦ σώματος φύσις ἐδίδασκεν. Ἴδε οὖν μυστήριον ὁρατὸν καὶ ἀόρατον, κρατούμενον καὶ μὴ κρατούμενον, ψηλαφώμενον καὶ μὴ εὑρισκόμενον. Τίς γὰρ οὐχ ἑώρα καὶ ἐκράτει καὶ τὸ βρέφος καὶ τὴν μητέρα; τίς δὲ ὁρῶν τὴν μητέρα παρθένον, καὶ τὸ βρέφος παρθένου τέκνον, τὸ μυστήριον πολυπραγμονῶν ἐξευρίσκει; Ὢ μυστηρίου ἀληθῶς ἐπουρανίου καὶ ἐπιγείου, κρατουμένου καὶ μὴ κρατουμένου, ὁρωμένου καὶ μὴ φαινομένου! Τοιοῦτος γὰρ ἦν, καὶ ὁ γεννηθεὶς Χριστὸς σήμερον, οὐράνιος καὶ ἐπίγειος, κρατούμενος καὶ μὴ κρατούμενος, ὁρώμενος καὶ ἀόρατος· οὐράνιος κατὰ τὴν τῆς θεότητος φύσιν, ἐπίγειος κατὰ τὴν τῆς ἀνθρωπότητος σχέσιν, ὁρώμενος κατὰ τὴν σάρκα, ἀόρατος κατὰ τὸ πνεῦμα, κρατούμενος κατὰ τὴν σάρκα, ἀκράτητος κατὰ τὸν Λόγον. Ἀλλὰ Χριστὸς μὲν Θεὸς ὢν παντοδύναμος, ὡς ἐβούλετο, τῷ ἰδίῳ κόσμῳ τεχθεὶς ἐπεφάνη· ἐκπλήττει δέ μου πλεῖον τὸν νοῦν ἡ τῆς Παρθένου ὠδίν, ὅτι Παρθένος οὐκ ἐξ οὐρανοῦ κατελθοῦσα, ἀλλ’ ἐκ σπέρματος Δαυῒδ ὁρωμένη, οὐκ ἐκ πνεύματος τυγχάνουσα, ἀλλ’ ἐκ σώματος καὶ ψυχῆς συνιστῶσα, ἐν γαστρὶ ἐλάμβανε· καὶ ὁ ὄγκος τῆς γαστρὸς κατηγόρει τοῦ πράγματος, καὶ ὁ τοῦ ἔνδοθεν βρέφους σπορεὺς οὐκ ἐφαίνετο. Οὐρανὸν γὰρ κατοικεῖ, καὶ τὸ βρέφος ἐν τῇ παρθενικῇ νηδύϊ μυστικῶς ἐτελεσιούργησε. Διὰ τῆς φύσεως ἐτίκτετο, καὶ αἱ μαῖαι ἐψηλάφων καὶ τὴν γεννῶσαν φύσιν καὶ τὸ βρέφος, καὶ τὴν φθοράν, ὡς ἐπ’ ἄλλων γυναικῶν, οὐχ εὕρισκον· Θεὸς γὰρ ἦν ὁ δι’ αὐτῆς προερχόμενος. Ὢ βάτε... --- (No footnotes are present on this page.)

763 IN NATALE DOMINI NOSTRI JESU CHRISTI. IN NATALE DOMINI NOSTRI JESU CHRISTI. 764 χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι. Νεκρότης τὴν ζωὴν οὐκ ἐγείρει, ἰατρὸν νόσος οὐ θεραπεύει. Γινώσκω μου τῆς φύσεως τὴν εὐτέλειαν· οὐκ ἔστι γὰρ μαθητὴς ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον, οὐδὲ δοῦλος ὑπὲρ τὸν κύριον αὐτοῦ. Ἐμοὶ μετὰ φόβου τὰ Χερουβὶμ οὐ προσέρχονται, ἐμοὶ τὰ Σεραφεὶμ κεκυφότα τὸ τρισάγιον οὐ βοᾷ, ἐγὼ θρόνον τὸν οὐρανὸν οὐ κέκτημαι, ἐμὲ τοῖς μάγοις ἀστὴρ οὐκ ἐκήρυξεν, ἐγὼ φωνὴν οὐκ ἔχω δημιουργοῦσαν τὰ σύμπαντα. Μωϋσῆς ὁ θεράπων ἰδεῖν τὰ ὀπίσθια ἠξιώθη, καὶ πῶς ἐγὼ ἀχράντου κεφαλῆς ἅψασθαι τολμήσω; Τί ὑπερβαίνοντα ἐπιτρέπεις μοι; οὐκ ἔχω παλάμην Θεὸν βαπτίσαι δυναμένην. Ἐγὼ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι. Ἐκ στείρας γεγέννημαι· ἀλλὰ σοῦ κελεύσαντος, οὐκ ἀντέλεγεν ἡ φύσις. Καὶ τότε μὲν τὸ τῆς γεννήσεως οἰκεῖον χωρίον, καὶ λαλεῖν κωλυόμενος ἔτι, τῆς ἐμῆς μητρὸς ἐδανεισάμην τὰ χείλη· νῦν δὲ πῶς οὐ θεολογήσω σε παρόντα, ὃν παρθενικὴ κιβωτὸς ἐχώρησε; Μὴ κατὰ Ἰουδαίους τετύφλωμαι τὴν φρένα; Οἶδα ὅτι Δεσπότης ὢν μορφὴν δούλου ἀνέλαβες, ἵνα ἰατρεύσῃς μορφήν· οἶδα ὅτι ἐφάνης ὃ σώζεις, οἶδα ὅτι πέτρα πίστεως γέγονας, ὃ ἠλέησας. Ἀλλ’ οὐκ ἐμποδίζομαι τοῖς ὁρωμένοις, τὰ νοούμενα βλέπων· ἐγὼ γὰρ θνητός, σὺ δὲ Θεὸς ἀθάνατος· ἐγὼ ἐκ στείρας, ἀλλὰ σὺ ἐκ παρθένου. Πρῶτος μέν εἰμι, ἀλλὰ σοῦ τοῦ μετ’ ἐμὲ μείζων οὐκ εἰμί· προέλαβον κηρύξαι, ἀλλ’ οὐ βαπτίσαι τοιοῦτον. Ἔγνων σε κειμένην πρὸς τὴν ῥίζαν ἀξίνην· ἐγνώρισα τὸν ὑλοτόμον τῆς ἀκάρπου τῶν Ἰουδαίων φυτείας· εἶδον τὴν κατὰ τῶν παθῶν ἐγγίζουσαν δρεπάνην· εἶπον γειτνιᾷν πηγὴν τῶν ἰάσεων. Τίνα γὰρ τόπον ἄμυρον εὑρήσω τῶν σῶν τεραστίων; Λεπροὺς ἐκαθάρισας λόγῳ, αἱμάτων πηγὴν ἁφῇ κρασπέδου ἐξήρανας, μόνῃ κελεύσει τὸν παράλυτον ἔσφιγξας, τῷ σῷ θαύματι τὰ ψιχία τῆς Χαναναίας τὸ θυγάτριον ἔθρεψε, πηλῷ τὸν τυφλὸν ἐνωμμάτωσας, καὶ πῶς τὴν παρ’ ἐμοῦ χειροθεσίαν αἰτεῖς; Ἐγὼ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι. Ὁ ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν· ὁ ἐπὶ τῶν ὑδάτων ὡς ἐπ’ ἐδάφους πεζεύων· ὁ πόρνῃ παραχωρήσας ἐκμάξαι τοὺς πόδας τοὺς σούς, καὶ ἄφεσιν ἁμαρτιῶν δωρησάμενος [819]· πῶς τολμήσω τῆς σεβασμίου σου ἅψασθαι κορυφῆς, ὁ πολλάκις ἐν τῷ κηρύττειν βοήσας· Ἔρχεται ὁ ἰσχυρότερός μου ὀπίσω μου, οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς εἰμι λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος αὐτοῦ; Παῦσόν μου, ὦ Δέσποτα, τῆς σῆς συγκαταβάσεως τὸν ὄμβρον· ἐπὶ πολὺ γὰρ οὐ φέρω κατακλυζόμενος. Τί δέ φησι πρὸς αὐτὸν ὁ Χριστός; Ἄφες ἄρτι· οὕτω γὰρ πρέπον ἡμῖν ἐστι πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην. Ἄφες ἄρτι. Ὡς φωνῇ ὑπηρέτησον τῷ Λόγῳ, ὡς δοῦλος δεσπότῃ ὑπούργησον, ὡς στρατιώτης βασιλεῖ, ὡς πηλὸς κεραμεῖ. Μὴ φοβοῦ τὸ ἐπίταγμα, ἀλλὰ θάρσει· βάπτισόν με σύ, ἵνα ἐγὼ ἐλευθερώσω τὸν κόσμον. Θανάτῳ παραδέδομαι, ἵνα τὴν φύσιν νεκρωθεῖσαν ζωώσω. Σὺ μὲν κελευόμενος ὀκνεῖς ἐκτεῖναι τὴν χεῖρά σου, Ἰουδαῖοι δὲ μετ’ ὀλίγον παραδοῦναί με οὐ ναρκήσουσιν. Ἄφες ἄρτι· οὕτω γὰρ πρέπον ἡμῖν ἐστι πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην. Τὴν ἐμὴν πρὸ αἰώνων ὥρισα φιλανθρωπίαν διασῶσαι τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων· ἄνθρωπος διὰ τὸν ἄνθρωπον γέγονα. Τί μέγα, εἰ καὶ υἱὸς ἀνθρώπου ἐπὶ τὸ βάπτισμα παραγίνομαι; οὐ γὰρ παρεῖδον τῶν χειρῶν μου τὸ ποίημα· οὐκ ἐπῃσχύνθην τὸ γεῶδες τῆς φύσεως. Ὃ γὰρ ἤμην, γέγονα ἅπερ οὐκ ἤμην, ἀμεταβλήτου μεινάσης τῆς φύσεως. Ἄφες οὖν ἄρτι. Ὑ τοῦ γένους ἐχθρὸς τῶν οὐρανῶν ἐῤῥίφη, τῶν γηΐνων ἐδιώχθη· ἐμφωλεύει λοιπὸν ἐν τῇ τῶν ὑδάτων φύσει. Ἀλλὰ κἀκεῖθεν αὐτὸν φυγαδεῦσαι παραγέγονα, τοῦ προφήτου βοῶντος· Σὺ συνέτριψας τὴν κεφαλὴν τοῦ δράκοντος ἐπὶ τοῦ ὕδατος. Ἄφες ἄρτι. Ὡς ἀνθρώπῳ μοι προσῆλθεν ὁ πειράζων, καὶ φέρω, ἵνα τὴν τούτου στηλιτεύσω ἀσθένειαν· ἐρῶ γὰρ αὐτῷ, Οὐκ ἐκπειράσεις Κύριον τὸν Θεόν σου. Ὢ καινοῦ θαύματος, ὢ χάριτος ἀφράστου! Ὁ Χριστὸς ἀγωνίζεται, κἀγὼ τὰ βραβεῖα βαστάζω· αὐτὸς τῷ διαβόλῳ μάχεται, κἀγὼ τὴν κατὰ τοῦ διαβόλου νίκην ἐπιφέρομαι· αὐτὸς τὴν τοῦ δράκοντος κεφαλὴν συντρίβει ἐπὶ τοῦ ὕδατος, κἀγὼ ἔννομος ἀθλητὴς στεφανοῦμαι· αὐτὸς βαπτίζεται, κἀγὼ τὸν ῥύπον ἀποτίθεμαι· ἐπ’ αὐτῷ τὸ ἅγιον ἔρχεται Πνεῦμα, καὶ μοὶ τὴν τῶν ἁμαρτημάτων ἄφεσιν χαρίζεται· αὐτὸς μαρτυρεῖται ὑπὸ τοῦ Πατρὸς Υἱὸς ἀγαπητός, κἀγὼ γίνομαι υἱὸς Θεοῦ δι’ αὐτόν. Οἱ οὐρανοὶ γὰρ αὐτῷ ἠνεῴχθησαν, ἵνα φανῇ τοῦ βαπτισθέντος τὸ οἰκητήριον, καὶ φωνὴ τούτῳ Πατρικὴ μαρτυρεῖ λέγουσα· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα· αὐτοῦ ἀκούετε. Αὐτῷ πρέπει ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος πάντοτε, νῦν καὶ εἰς τοὺς σύμπαντας αἰῶνας. Ἀμήν. --- Εἰς τὴν γέννησιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ὁπόταν ἐκ χειμῶνος κρυεροῦ θερμὸν ἔαρ ἐκλάμψῃ, τότε καὶ ἡ γῆ χλοερὰν πόαν προβάλλεται, καὶ τὰ δένδρα ἀνθοκόμοις πρέμνοις ὡραΐζεται, καὶ ὁ ἀὴρ ἡλίῳ καταλαμπάμενος ἀγλαΐζεται, καὶ πᾶς ὀρνίθων χορός, ἀνὰ τὸν αἰθέρα πετώμενος, ταῖς μελῳδίαις κλαγγάζει. Τότε καὶ οἱ ἐν τοῖς ὄρεσιν οἰκοῦντες βουνόμοι τε καὶ ποιμένες, τῶν καλυβῶν ὑπεξελθόντες, τῷ τοῦ ἀέρος κάλλει τὰς ὄψεις μεταῤῥυθμίζουσι, καὶ ταῖς τῶν καλλιφώνων ὀρνέων κλάγγεσι πολυφθόγγοις δόναξιν ἀντίμιμα λυρῳδοῦντες, τὰς τῶν ἀλόγων προβάτων αἰσθήσεις ἡδύνοντες, ἐπὶ τὴν πόαν τοὺς ἄρνας πράῳ τῷ βήματι φέρουσι. Τότε καὶ γεωργός, τὴν δρεπάνην ἐν τῇ σκηνῇ θήξας παρὰ τὴν πέτραν, ἐπὶ τὸν ἀμπελῶνα πορεύεται κεῖραι τῆς ἀμπέλου τὸ ἄγονον κλῆμα. Τότε καὶ πελάγιοι πλωτῆρες, ἄζαλον ὁρῶντες τὸ πέλαγος, τὴν χέρσον λιπόντες, ξύλῳ καὶ ὕδατι καὶ πνεύματι τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς καταπιστεύσαντες, τοῖς τῆς θαλάσσης κυπρίζοντες νώτοις, ἀφόβως ἐφίπτανται. Καὶ ἁπαξαπλῶς, ἵνα μή ἐν τῷ προλόγῳ μηκύνω τὸν λόγον, πᾶσα τέχνη, καὶ πᾶν ἐπιτήδευμα πρὸς τὴν χρείαν τῆς ζωῆς τοῖς ἀνθρώποις πεποιημένον, τοῦ γαληνοῦ ἀέρος ἐκλάμψαντος, ἀκώλυτον ἔχει τὴν κίνησιν πρὸς τὴν τῆς ἐργασίας ὁρμήν. Δεῦρο τοίνυν, ἐπειδὴ καὶ ἡμῖν τὸ οὐράνιον ἔαρ Χριστὸς ἐκ παρθενικῶν λαγόνων ἀνέτειλε, καὶ τὰς ψυχρὰς [820] καὶ ζαλώδεις ὁμίχλας τοῦ διαβόλου διεσκέδασε, καὶ τὰς καθευδούσας τῶν ἀνθρώπων καρδίας ταῖς θεϊκαῖς αὐτοῦ ἀκτῖσιν ἐκ τοῦ καπνοῦ τῆς ἀγνωσίας διύπνισεν, ἐπὶ τὴν οὐράνιον καὶ μακαρίαν δόξαν τὸν νοῦν ἡμῶν παροξύνωμεν. Ἀλλ’ ἱστά μου τὸν δρόμον τῆς γλώττης ἡ Χριστοῦ γέννα, θεότητι ἀπαστράπτουσα, καὶ πρὸς ἑαυτὴν ἐπισπᾶται. Ὅταν γὰρ ὑπ’ ὄψιν ἑαυτοῦ ἀγάγω τὸ βρέφος τὸ ἐκ τῆς Παρθένου τεχθέν, καὶ τὴν παρθένον ἄνευ ἀνδρός, καὶ μετὰ τόκον παρθένον τυγχάνουσαν, πολυπραγμονῶ τὸ ἔργον, καὶ μὴ εὑρίσκων τὸν τρόπον, τῇ πίστει σφραγίζω τὸ πρᾶγμα. Πῶς γὰρ οὐκ ἔστι θαυμαστὸν ἀληθῶς καὶ πᾶσαν ὑπερβαῖνον ἔννοιαν, τὸ παρθένον γεννῆσαι, καὶ παρθένον εὑρεθῆναι μετὰ τὸν τόκον; Καὶ ὅτι ἐγέννησε, τὸ κυηθὲν βρέφος ἤλεγχε· καὶ ὅτι μετὰ τὴν κύησιν παρθένος ἐτύγχανεν, ἡ οἰκεία αὐτῆς τοῦ σώματος φύσις ἐδίδασκεν. Ἴδε οὖν μυστήριον ὁρατὸν καὶ ἀόρατον, κρατούμενον καὶ μὴ κρατούμενον, ψηλαφώμενον καὶ μὴ εὑρισκόμενον. Τίς γὰρ οὐχ ἑώρα καὶ ἐκράτει καὶ τὸ βρέφος καὶ τὴν μητέρα; τίς δὲ ὁρῶν τὴν μητέρα παρθένον, καὶ τὸ βρέφος παρθένου τέκνον, τὸ μυστήριον πολυπραγμονῶν ἐξευρίσκει; Ὢ μυστηρίου ἀληθῶς ἐπουρανίου καὶ ἐπιγείου, κρατουμένου καὶ μὴ κρατουμένου, ὁρωμένου καὶ μὴ φαινομένου! Τοιοῦτος γὰρ ἦν, καὶ ὁ γεννηθεὶς Χριστὸς σήμερον, οὐράνιος καὶ ἐπίγειος, κρατούμενος καὶ μὴ κρατούμενος, ὁρώμενος καὶ ἀόρατος· οὐράνιος κατὰ τὴν τῆς θεότητος φύσιν, ἐπίγειος κατὰ τὴν τῆς ἀνθρωπότητος σχέσιν, ὁρώμενος κατὰ τὴν σάρκα, ἀόρατος κατὰ τὸ πνεῦμα, κρατούμενος κατὰ τὴν σάρκα, ἀκράτητος κατὰ τὸν Λόγον. Ἀλλὰ Χριστὸς μὲν Θεὸς ὢν παντοδύναμος, ὡς ἐβούλετο, τῷ ἰδίῳ κόσμῳ τεχθεὶς ἐπεφάνη· ἐκπλήττει δέ μου πλεῖον τὸν νοῦν ἡ τῆς Παρθένου ὠδίν, ὅτι Παρθένος οὐκ ἐξ οὐρανοῦ κατελθοῦσα, ἀλλ’ ἐκ σπέρματος Δαυῒδ ὁρωμένη, οὐκ ἐκ πνεύματος τυγχάνουσα, ἀλλ’ ἐκ σώματος καὶ ψυχῆς συνιστῶσα, ἐν γαστρὶ ἐλάμβανε· καὶ ὁ ὄγκος τῆς γαστρὸς κατηγόρει τοῦ πράγματος, καὶ ὁ τοῦ ἔνδοθεν βρέφους σπορεὺς οὐκ ἐφαίνετο. Οὐρανὸν γὰρ κατοικεῖ, καὶ τὸ βρέφος ἐν τῇ παρθενικῇ νηδύϊ μυστικῶς ἐτελεσιούργησε. Διὰ τῆς φύσεως ἐτίκτετο, καὶ αἱ μαῖαι ἐψηλάφων καὶ τὴν γεννῶσαν φύσιν καὶ τὸ βρέφος, καὶ τὴν φθοράν, ὡς ἐπ’ ἄλλων γυναικῶν, οὐχ εὕρισκον· Θεὸς γὰρ ἦν ὁ δι’ αὐτῆς προερχόμενος. Ὢ βάτε... --- (No footnotes are present on this page.)

SPURIA. Αν εἶός. Μωϋσῆς ἐν τῷ ὄρει καιομένην, καὶ μὴ κατα- καιομένην! Παρθένε Μαρία, γεννώσα καὶ μὴ φθειρο μένη· ὦ λίθε, ἄν εἶδε Δανιὴλ ἀπὸ ὄρους τεμνόμενον ἄνευ χειρὸς ἀνθρωπίνης! ὦ παρθένου βρέφους παρθένε μήτερ, καὶ τέκνον ἱερὸν μητρὸς ἀνυμφεύτου! Που σ φιλοπράγμονες; λεγέτωσαν ἡμῖν, πῶς ἡ Παρθένος ἄνευ ἀνδρὸς ἐγέννησε βρέφος, καὶ γεννήσασα οὐκ ἐφθάρη. El δὲ ἀνεξερεύνητος ο τρόπος, ἐπειδὴ ἐκ Πνεύματος ὁ γό- τος, πολλῷ μᾶλλον ἀνεξιχνίαστος ἡ ἐκ Πατρὸς τοῦ Λό του άφραστος γέννησις. Ἀλλὰ σὺ μὲν πιστεύεις, ἐπιτη ρεῖς δὲ ὅτι γεννήσασα οὐκ ἐφθάρη· ἀλλὰ Θεοῦ κατηγο ρεῖς λέγων· Εἰ δὲ ὁ ἄφθαρτος Πατήρ γεννήσας τὸν Υἱὸν αὐτοῦ κατὰ τὴν σὴν ἄνοιαν ἐφθάρη, πολλῷ μᾶλλον ἡ φθαρτῆς φύσεως ούσα Παρθένος γεννήσασα ἂν ἐφθάρη. Εἰ δὲ σὺ αὐτὸς μαρτυρεῖς τὴν Παρθένον γεννήσασαν μὴ φθαιρῆναι, πολλῷ μᾶλλον πίστευε τὸν ἄφθαρτον Πατέρα γεννήσαντα τὸν ἄφθαρτον Υἱὸν μὴ φθαρήναι. Αλλ' ἐά- σαντες τοὺς ματαιολόγους, ἐπὶ τοὺς θεολόγους κήρυκας ἀναδράμωμεν. Τοῦ δὲ Ἰησοῦ Χριστοῦ γεννηθέντος ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας, ἐν ἡμέραις Ηρώδου τοῦ βασιλέως. Αναγκαίως ὁ εὐαγγελιστής σημειοῦται καὶ τὸν τόπων καὶ τὸν χρόνον, ἵν' ὁ ἀπιστῶν τὴν κατὰ σάρκα γέννησιν τοῦ Σωτῆρος, ζητήσας τὸν τόπον καὶ τὸν χρό- νον, εὕρῃ τῆς ἀληθείας τὸ πρᾶγμα. Τὸν μὲν γὰρ χρόνον, ἐκ τῆς Ηρώδου ἀρχῆς τοῖς χρονογράφοις ἐγκύψας, τὸν δὲ τόπον, ἐκ τῆς κατὰ τὴν Βηθλεέμ σημασίας ζητήσας εὑρήσει. Εἰ γὰρ ἐν τοῖς κοσμικοῖς συμβολαίοις καὶ ῦπα το γράφονται, καὶ μῆνε; ἀριθμοῦνται, καὶ ἡμέραι δη- λούνται, καὶ πόλεις περιτυποῦνται ὑπὲρ ἀκριβείας τῶν λεγομένων· πόσῳ μᾶλλον δεῖ, τῆς τοῦ κόσμου παντός σωτηρίας τεχθείσης, [821] καὶ τοῖς εἰς ὕστερον γνωσθῇ και του τόπου καὶ τοῦ καιροῦ τὴν ἀκρίβειαν! Καὶ Ματ- θαῖος μὲν τὴν κατὰ σάρκα γέννησιν τοῦ Χριστοῦ οὕτω διηγείται· Λουκᾶς δὲ ὑπὲρ τῆς τῶν χρόνων ἀκριβεία; προστίθησι καὶ τὴν τότε πρῶτον γεγονυίαν ἀπογραφήν. Λέγει γάρ οὕτως· Ἐν ἔτει τεσσαρακοστῷ πρώτῳ ἐπὶ Καίσαρος Αὐγούστου, Ἐξῆλθε δόγμα ἀπὸ Αὐγούστου, ἀπογράφεσθαι πᾶσαν τὴν οἰκουμένην. Αὕτη ἡ ἀπο- γραφή πρώτη. Ανέβη δὲ καὶ Ἰωσὴς ἀπὸ τῆς Γακ- λαίας εἰς τὴν Ιουδαίαν εἰς πόλιν Δαυΐδ, ήτις και λεῖται Βηθλεέμ, διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ἐξ οἴνου καὶ πατριᾶς Δαυΐδ, ἀπογράψασθαι σὺν Μαριάμ τῇ με- μνηστευμένῃ αὐτῷ, γυναικὶ οὔσῃ ἐγκύφ. Σημειούται δὲ Λουκᾶς τὴν πρώτην γεγονυίαν ἀπογραφὴν, ὁμοῦ μὲν καὶ τὸν χρόνον ἀκριβάξων, καὶ μυστήριον μέγιστον ἐκ τοῦ ἐμφανοῦς ἀφανὲς ὑπεκραίνων. Λέγει γὰρ πρώτην καὶ βιαίαν ἀπογραφήν, τὸ γεγενῆσθαι τὴν ἀνθρωπον. Χριστοῦ γὰρ γεννηθέντος, καὶ σαρκὸς λοιπὸν θεοποιο μένης, καὶ διαβόλου ἐκβαλλομένου, καὶ θανάτου λυομέ νου, ἔδει ψυχάς δικαίων, καὶ πιστῶν ὀνόματα ἐν ταῖς τῶν οὐρανῶν ἀπογράφεσθαι βίβλοις, κάτω μεν Καίσα ρος κελεύοντος, ἄνω δὲ τοῖς ἀγγέλοις Πατρὸς προστάτη τοντος. Διὸ καὶ ὁ Κύριος τοῦτο εὐαγγελιζόμενος τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ ἔλεγε· Μὴ χαίρετε ὅτι τὰ δαιμόνια ὑμῖν ὑποτάσσεται, ἀλλὰ χαίρετε ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀναγέγραπται. - Τοῦ δὲ Ἰη- σοῦ γεννηθέντος ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας, ἐν ἡμεν ραις Ηρώδου, ἰδοὺ μάγοι ἀπὸ ἀνατολῶν παρεγένον- το λέγοντες, Ποῦ ἐστιν ὁ τεχθεὶς βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; είδομεν γὰρ αὐτοῦ τὸν ἀστέρα ἐν τῇ ἀνατολῇ, καὶ ἤλθομεν προσκυνῆσαι αὐτόν. Οίμοι! νικῶμαι τοῖς θαύμασι, συνέχομαι ταῖς θεωρίαις, καὶ ἡ γλωσσά μου οὐχ εὑρίσκει τι πρότερον εἰπεῖν, ἢ τί πα- ραλείπειν. Ἐὰν τὴν γέννησιν αὐτοῦ καταμάθω, ἐκ· πλήττομαι, ὅτι πρὶν ἢ τῆς φύσεως τὸ παιδίον ἐξέλθῃ, σημεῖα ἐπιτελεῖ. Η γὰρ οὐκ ἔστι μέγιστον σημεῖον, τὸ παρθένον μετὰ τὸ γεννήσαι παρθένον μεῖναι, καὶ τὸν οὐρανὸν σιωπώντα δι' ἀστέρος λαλεῖν ; Καὶ τοῖς διψῶσι τὸν τεχθέντα ἰδεῖν, ἀστέρα πέμπει συνέκδημον καὶ δει- κνύει τὸ ποθούμενον βρέφος. Καὶ Ματθαῖος μὲν μάγων μνημονεύει ἐξ ἀνατολῶν ἐλθόντων· Λουκᾶς δὲ ἀγγέλου· λέγει γάρ. Καὶ ποιμένες ἦσαν ἀγραυλοῦντες, καὶ φυλάσσοντες φυλακάς τῆς νυκτὸς ἐπὶ τὴν ποίμνην αὐτῶν. Καὶ ἄγγελος Κυρίου ὤφθη αὐτοῖς, καὶ δόξα Κυρίου περιέλαμψεν αὐτοὺς, καὶ ἐφοβήθησαν φό τον μέγαν. Καὶ εἶπεν αὐτοῖς ὁ ἄγγελος, Μη φοβεί σθε· ἰδοὺ γὰρ εὐαγγελίζομαι ὑμῖν χαραν μεγάλην, ἥτις ἔσται παντὶ τῷ λαῷ, ὅτι ἐτέχθη ἡμῖν σήμερον Χριστός Κύριος ἐν πόλει Δαυίδ. Καὶ ἐγένετο ἐξ. αίφνης σὺν τῷ ἀγγέλῳ πλῆθος οὐρανίου στρατιᾶς, 706 αἰνούντων τὸν Θεὸν καὶ λεγόντων· Δόξα ἐν ὑψ στοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐ δοκία. Χριστὸς ἐγεννήθη, τὰ ἐπίγεια τοῖς οὐρανίοις συνάπτεται, ἄγγελοι οὖν ἀνθρώποις χορεύουσι, που μένες ἀγραυλοῦσι, καὶ μάγοι προσκυνούσιν, οὐρανὸς λαμπαδουχεῖται, καὶ ἡ γῆ τὸν καρπὸν αὐτῆς λαμπρὸν ἐπὶ φάτνης βαστάζει. Καὶ ἐπληρώθη τότε τὸ ἐπὶ τῇ γῇ γεγραμμένον, τὸν Ἀλήθεια ἐκ τῆς γῆς ἀνέτειλεν Αλήθεια γὰρ Χριστὸς ὁ λέγων· 'Εγώ εἰμι ἡ ὁδὸς καὶ ἡ ἀλήθεια. Εκ τῆς γῆς, τουτέστιν, ἐκ τῆς παρθένου ἀνέτειλε κατὰ σάρκα. Ζητῶ δὲ πόθεν οι μάγοις περὶ τοῦ ἀστέρος διδαχθέντες, αὐτῷ ἐχρῶντο ὁδηγῷ πρὸς τὴν τοῦ ζητουμένου παιδίου ἀνεύρεσιν. Οὐ γὰρ, ὥς τινες έφαν τάσθησαν, πλάνον εἶναι τὸν ἀστέρα λέγοντες, καὶ τοὺς μάγους μὴ ἀληθὲς παιδίον ἐπιζητεῖν. Πῶς γὰρ, εἰ πλάνος ἦν ὁ ἀστὴρ. τὴν ἀλήθειαν Χριστὸν ἀνεδείκνυεν; ἕως γὰρ ἐκείνου φθάσας, ἔστη τοῦ δρόμου. Πῶς δὲ καὶ οἱ μάγοι, εἰ οὐκ ἀληθείᾳ ἀπήρχοντο, τοιαύτας αὐτῷ προσφορὰς ἐκ τῶν οἰκείων εκόμιζον πόνων, μηνυούσας τὴν αὐτοῦ θεότητα καὶ ἀνθρωπότητα, καὶ τὸ προφη τικὸν πληρούσας, το Ζήσεται, καὶ δοθήσεται αὐτῷ ἐκ τοῦ χρυσίου τῆς Ἀραβίας; Οὐδ᾽ αὖ πάλιν, ὡς οἱ μυθολόγοι φασὶν εἶναι ἀστέρα καθ' ἕκαστον τῶν γεν· νωμένων ἀνθρώπων ανατέλλοντα · οἵτινες οὐδὲ τὴν παρ' Έλλησι μυθευομένην ἀστρολογίαν ἴσασιν. Αλλ' ἄρα καὶ αὐτοὺς οἱ τοιοῦτοι Χριστιανοὺς εἶναι νομίζουσι· πρὸς οὔ; [822] ἐροῦμεν· Ο φιλόσοφοι, εἰ τοῦτο ἦν, δ ὑμεῖς λέγετε, εἴπατε ἡμῖν, πῶς τοῦ Ἀδὰμ καὶ τῆς Ενας δύο μόνων ὄντων ἀνθρώπων, ὁ οὐρανός τῶν αὐτ τῶν ἐπιπλήρωτο ἀστέρων ; καὶ κατακλυσμοῦ γεγονότος, καὶ πάντων τῶν ἀνθρώπων ὕδατι θανόντων, οἱ αὐτοὶ ἦσαν ἀστέρες μὴ πεσόντες, καὶ τῆς αὐτῆς τῶν ἄστρων χορείας τυγχανούσης, μόνος ἦν Νῶς μετὰ τῶν τριῶν υἱῶν καὶ τῶν γυναικών; ᾿Αλλὰ δεῖ προσέχειν ταῖς Γραφαῖς, καὶ νοεῖν τὰ μυστήρια. Βαλαάμ γάρ τις ἦν προφήτης, δν μετακαλεσάμενος ὁ βασιλεὺς τῶν Μωάδι τῶν ἐπὶ τὸ τὸν Ἰσραὴλ ἐξιόντα ἐκ γῆς Αἰγύπτου κατα- ράσασθαι· ἐπειδὴ οὓς ἂν ηὐλόγησεν, ηὐλόγηνται, καὶ οὓς ἂν κατηράσατο κατέραντοι γενόμενος ἐγγὺς τῆς στρατοπεδείας τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ ἀνελθὼν ἐπὶ τὴν ἀκρώ ρείαν τοῦ ὄρους, θεωρήσας τὸν Ἰσραήλ παρεμβεβλη- κότα, ἀναλαβὼν αὐτοῦ τὴν παραβολὴν, καὶ προφη τεύσας εἶπεν· Ἀνατελεῖ ἄστρον ἐξ Ἰακώβ, καὶ ἀνα- στήσεται ἄνθρωπος ἐξ Ισραήλ· καὶ συντρίψει τοὺς ἀρχηγούς Μωάβ, καὶ προνομεύσει τοὺς υἱοὺς Ἀμμών. Οὗτοι οὖν οἱ μάγοι ἐκ τοῦ γένους τοῦ Βαλαάμ τοῦ προφήτου ὁρμώμενοι, κατακολουθήσαντες αὐτοῦ ταῖς βίβλοις καὶ ταῖς προφητείαις, καὶ νοήσαντες ὅτι, ὅτι ἀνατελεῖ ἄστρον, τότε ἀναστήσεται καὶ ὁ ἄνθρωπος, δηλονότι ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων, ὅστις οὐ μόνον τοὺς ἀρχηγούς Μωαβ συντρίψει, ἀλλὰ καὶ πάσας τοῦ διαβόλου τὰς βασιλείας λεπτυνεῖ καὶ λικμήσει κατὰ τὸν Δανιήλ, παρετήρουν τὸν καιρόν· καὶ θεωρήσαντες τὸν ἀστέρα ξένον παρὰ τοὺς ἄλλους ἀνατείλαντα, ἔγνωσαν αὐτὸν εἶναι τὸν πάλαι προφητευθέντα, καὶ κατακολου θήσαντες, ευρηκότες τε τὸν τεχθέντα, ἐχάρησαν, τῶν πάλιν προφητευθέντων εὑρηκότες τὴν ἐκβασιν. Σὺ δὲ μαι νόει, ἀκροατά, τοὺς μάγους εἶναι τύπους τῶν ἐκ τῆς ἀσεβείας τῆς πλάνης επιστρεψάντων ἐθνῶν, οὐ τελείῳ φωτὶ ὁδηγουμένους, ἀλλ᾽, ὅσον ἀπαυγάσματι φωτὸς διὰ Ἰωάννου, ὡς δι᾿ ἀστέρος, πρὸς τὸν ἐν σαρκί τεχθέντα Χριστὸν ὁδηγουμένους. Ορα γάρ μοι καὶ τὸν ἀστέρα ἄχρι τοῦ παιδίου ἐλθόντα, καὶ σταθέντα τοῦ δρόμου. Καὶ γὰρ Ιωάννης, δίκην ἀστέρος, τῷ κηρύ γμάτι ὑπολάμψας, καὶ ὑποδείξας Χριστὸν λέγων, 188 ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κα σμου, επαύσατο τοῦ δρόμου· εἴρηκε γὰρ, Ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι. Καὶ ἐλθόντες, φησὶν, οι μάγοι εὗρον, τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα καὶ πεσόντες προσεκύνησαν αὐτῷ. Δεῖ γὰρ τοὺς ἀπὸ εθνικοῦ βίου προσιόντας Χριστῷ, πρώτον πεσεῖν ἀπὸ τοῦ ὕψους τῆς ἀσεβείας, καὶ οὕτως ὥσπερ ἀπὸ γῆς ἐχειρο μένους, τὴν κατὰ σάρκα γέννησιν τοῦ Χριστοῦ ὁμολο γεῖν, εἶθ' οὕτως ἀνὰ μέρος πρὸς τὴν οὐράνιον αὐτοῦ θεότητα ανανεύειν. Καὶ ἀνοίξαντες τους θησαυρούς αὐτῶν, προσήνεγκαν αὐτῷ δώμα, χρυσὸν καὶ 11- βανον καὶ σμύρναν· χρυσὸν ὡς βασιλεῖ, λίβανον ὡς Θεῷ, σμύρναν ὡς παθητῷ δι' ἡμᾶς. Καὶ ἐδέχετο ὁ Χρι στὸς τὰ δῶρα, οὐκ αὐτὸς χρήζων, ἀλλὰ τοὺς φέροντας ὠφελῶν. Χρυσὸν μὲν γὰρ δεχόμενος, φιλαργυρίας αύ δε

SPURIA. Αν εἶός. Μωϋσῆς ἐν τῷ ὄρει καιομένην, καὶ μὴ κατα- καιομένην! Παρθένε Μαρία, γεννώσα καὶ μὴ φθειρο μένη· ὦ λίθε, ἄν εἶδε Δανιὴλ ἀπὸ ὄρους τεμνόμενον ἄνευ χειρὸς ἀνθρωπίνης! ὦ παρθένου βρέφους παρθένε μήτερ, καὶ τέκνον ἱερὸν μητρὸς ἀνυμφεύτου! Που σ φιλοπράγμονες; λεγέτωσαν ἡμῖν, πῶς ἡ Παρθένος ἄνευ ἀνδρὸς ἐγέννησε βρέφος, καὶ γεννήσασα οὐκ ἐφθάρη. El δὲ ἀνεξερεύνητος ο τρόπος, ἐπειδὴ ἐκ Πνεύματος ὁ γό- τος, πολλῷ μᾶλλον ἀνεξιχνίαστος ἡ ἐκ Πατρὸς τοῦ Λό του άφραστος γέννησις. Ἀλλὰ σὺ μὲν πιστεύεις, ἐπιτη ρεῖς δὲ ὅτι γεννήσασα οὐκ ἐφθάρη· ἀλλὰ Θεοῦ κατηγο ρεῖς λέγων· Εἰ δὲ ὁ ἄφθαρτος Πατήρ γεννήσας τὸν Υἱὸν αὐτοῦ κατὰ τὴν σὴν ἄνοιαν ἐφθάρη, πολλῷ μᾶλλον ἡ φθαρτῆς φύσεως ούσα Παρθένος γεννήσασα ἂν ἐφθάρη. Εἰ δὲ σὺ αὐτὸς μαρτυρεῖς τὴν Παρθένον γεννήσασαν μὴ φθαιρῆναι, πολλῷ μᾶλλον πίστευε τὸν ἄφθαρτον Πατέρα γεννήσαντα τὸν ἄφθαρτον Υἱὸν μὴ φθαρήναι. Αλλ' ἐά- σαντες τοὺς ματαιολόγους, ἐπὶ τοὺς θεολόγους κήρυκας ἀναδράμωμεν. Τοῦ δὲ Ἰησοῦ Χριστοῦ γεννηθέντος ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας, ἐν ἡμέραις Ηρώδου τοῦ βασιλέως. Αναγκαίως ὁ εὐαγγελιστής σημειοῦται καὶ τὸν τόπων καὶ τὸν χρόνον, ἵν' ὁ ἀπιστῶν τὴν κατὰ σάρκα γέννησιν τοῦ Σωτῆρος, ζητήσας τὸν τόπον καὶ τὸν χρό- νον, εὕρῃ τῆς ἀληθείας τὸ πρᾶγμα. Τὸν μὲν γὰρ χρόνον, ἐκ τῆς Ηρώδου ἀρχῆς τοῖς χρονογράφοις ἐγκύψας, τὸν δὲ τόπον, ἐκ τῆς κατὰ τὴν Βηθλεέμ σημασίας ζητήσας εὑρήσει. Εἰ γὰρ ἐν τοῖς κοσμικοῖς συμβολαίοις καὶ ῦπα το γράφονται, καὶ μῆνε; ἀριθμοῦνται, καὶ ἡμέραι δη- λούνται, καὶ πόλεις περιτυποῦνται ὑπὲρ ἀκριβείας τῶν λεγομένων· πόσῳ μᾶλλον δεῖ, τῆς τοῦ κόσμου παντός σωτηρίας τεχθείσης, [821] καὶ τοῖς εἰς ὕστερον γνωσθῇ και του τόπου καὶ τοῦ καιροῦ τὴν ἀκρίβειαν! Καὶ Ματ- θαῖος μὲν τὴν κατὰ σάρκα γέννησιν τοῦ Χριστοῦ οὕτω διηγείται· Λουκᾶς δὲ ὑπὲρ τῆς τῶν χρόνων ἀκριβεία; προστίθησι καὶ τὴν τότε πρῶτον γεγονυίαν ἀπογραφήν. Λέγει γάρ οὕτως· Ἐν ἔτει τεσσαρακοστῷ πρώτῳ ἐπὶ Καίσαρος Αὐγούστου, Ἐξῆλθε δόγμα ἀπὸ Αὐγούστου, ἀπογράφεσθαι πᾶσαν τὴν οἰκουμένην. Αὕτη ἡ ἀπο- γραφή πρώτη. Ανέβη δὲ καὶ Ἰωσὴς ἀπὸ τῆς Γακ- λαίας εἰς τὴν Ιουδαίαν εἰς πόλιν Δαυΐδ, ήτις και λεῖται Βηθλεέμ, διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ἐξ οἴνου καὶ πατριᾶς Δαυΐδ, ἀπογράψασθαι σὺν Μαριάμ τῇ με- μνηστευμένῃ αὐτῷ, γυναικὶ οὔσῃ ἐγκύφ. Σημειούται δὲ Λουκᾶς τὴν πρώτην γεγονυίαν ἀπογραφὴν, ὁμοῦ μὲν καὶ τὸν χρόνον ἀκριβάξων, καὶ μυστήριον μέγιστον ἐκ τοῦ ἐμφανοῦς ἀφανὲς ὑπεκραίνων. Λέγει γὰρ πρώτην καὶ βιαίαν ἀπογραφήν, τὸ γεγενῆσθαι τὴν ἀνθρωπον. Χριστοῦ γὰρ γεννηθέντος, καὶ σαρκὸς λοιπὸν θεοποιο μένης, καὶ διαβόλου ἐκβαλλομένου, καὶ θανάτου λυομέ νου, ἔδει ψυχάς δικαίων, καὶ πιστῶν ὀνόματα ἐν ταῖς τῶν οὐρανῶν ἀπογράφεσθαι βίβλοις, κάτω μεν Καίσα ρος κελεύοντος, ἄνω δὲ τοῖς ἀγγέλοις Πατρὸς προστάτη τοντος. Διὸ καὶ ὁ Κύριος τοῦτο εὐαγγελιζόμενος τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ ἔλεγε· Μὴ χαίρετε ὅτι τὰ δαιμόνια ὑμῖν ὑποτάσσεται, ἀλλὰ χαίρετε ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀναγέγραπται. - Τοῦ δὲ Ἰη- σοῦ γεννηθέντος ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας, ἐν ἡμεν ραις Ηρώδου, ἰδοὺ μάγοι ἀπὸ ἀνατολῶν παρεγένον- το λέγοντες, Ποῦ ἐστιν ὁ τεχθεὶς βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; είδομεν γὰρ αὐτοῦ τὸν ἀστέρα ἐν τῇ ἀνατολῇ, καὶ ἤλθομεν προσκυνῆσαι αὐτόν. Οίμοι! νικῶμαι τοῖς θαύμασι, συνέχομαι ταῖς θεωρίαις, καὶ ἡ γλωσσά μου οὐχ εὑρίσκει τι πρότερον εἰπεῖν, ἢ τί πα- ραλείπειν. Ἐὰν τὴν γέννησιν αὐτοῦ καταμάθω, ἐκ· πλήττομαι, ὅτι πρὶν ἢ τῆς φύσεως τὸ παιδίον ἐξέλθῃ, σημεῖα ἐπιτελεῖ. Η γὰρ οὐκ ἔστι μέγιστον σημεῖον, τὸ παρθένον μετὰ τὸ γεννήσαι παρθένον μεῖναι, καὶ τὸν οὐρανὸν σιωπώντα δι' ἀστέρος λαλεῖν ; Καὶ τοῖς διψῶσι τὸν τεχθέντα ἰδεῖν, ἀστέρα πέμπει συνέκδημον καὶ δει- κνύει τὸ ποθούμενον βρέφος. Καὶ Ματθαῖος μὲν μάγων μνημονεύει ἐξ ἀνατολῶν ἐλθόντων· Λουκᾶς δὲ ἀγγέλου· λέγει γάρ. Καὶ ποιμένες ἦσαν ἀγραυλοῦντες, καὶ φυλάσσοντες φυλακάς τῆς νυκτὸς ἐπὶ τὴν ποίμνην αὐτῶν. Καὶ ἄγγελος Κυρίου ὤφθη αὐτοῖς, καὶ δόξα Κυρίου περιέλαμψεν αὐτοὺς, καὶ ἐφοβήθησαν φό τον μέγαν. Καὶ εἶπεν αὐτοῖς ὁ ἄγγελος, Μη φοβεί σθε· ἰδοὺ γὰρ εὐαγγελίζομαι ὑμῖν χαραν μεγάλην, ἥτις ἔσται παντὶ τῷ λαῷ, ὅτι ἐτέχθη ἡμῖν σήμερον Χριστός Κύριος ἐν πόλει Δαυίδ. Καὶ ἐγένετο ἐξ. αίφνης σὺν τῷ ἀγγέλῳ πλῆθος οὐρανίου στρατιᾶς, 706 αἰνούντων τὸν Θεὸν καὶ λεγόντων· Δόξα ἐν ὑψ στοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐ δοκία. Χριστὸς ἐγεννήθη, τὰ ἐπίγεια τοῖς οὐρανίοις συνάπτεται, ἄγγελοι οὖν ἀνθρώποις χορεύουσι, που μένες ἀγραυλοῦσι, καὶ μάγοι προσκυνούσιν, οὐρανὸς λαμπαδουχεῖται, καὶ ἡ γῆ τὸν καρπὸν αὐτῆς λαμπρὸν ἐπὶ φάτνης βαστάζει. Καὶ ἐπληρώθη τότε τὸ ἐπὶ τῇ γῇ γεγραμμένον, τὸν Ἀλήθεια ἐκ τῆς γῆς ἀνέτειλεν Αλήθεια γὰρ Χριστὸς ὁ λέγων· 'Εγώ εἰμι ἡ ὁδὸς καὶ ἡ ἀλήθεια. Εκ τῆς γῆς, τουτέστιν, ἐκ τῆς παρθένου ἀνέτειλε κατὰ σάρκα. Ζητῶ δὲ πόθεν οι μάγοις περὶ τοῦ ἀστέρος διδαχθέντες, αὐτῷ ἐχρῶντο ὁδηγῷ πρὸς τὴν τοῦ ζητουμένου παιδίου ἀνεύρεσιν. Οὐ γὰρ, ὥς τινες έφαν τάσθησαν, πλάνον εἶναι τὸν ἀστέρα λέγοντες, καὶ τοὺς μάγους μὴ ἀληθὲς παιδίον ἐπιζητεῖν. Πῶς γὰρ, εἰ πλάνος ἦν ὁ ἀστὴρ. τὴν ἀλήθειαν Χριστὸν ἀνεδείκνυεν; ἕως γὰρ ἐκείνου φθάσας, ἔστη τοῦ δρόμου. Πῶς δὲ καὶ οἱ μάγοι, εἰ οὐκ ἀληθείᾳ ἀπήρχοντο, τοιαύτας αὐτῷ προσφορὰς ἐκ τῶν οἰκείων εκόμιζον πόνων, μηνυούσας τὴν αὐτοῦ θεότητα καὶ ἀνθρωπότητα, καὶ τὸ προφη τικὸν πληρούσας, το Ζήσεται, καὶ δοθήσεται αὐτῷ ἐκ τοῦ χρυσίου τῆς Ἀραβίας; Οὐδ᾽ αὖ πάλιν, ὡς οἱ μυθολόγοι φασὶν εἶναι ἀστέρα καθ' ἕκαστον τῶν γεν· νωμένων ἀνθρώπων ανατέλλοντα · οἵτινες οὐδὲ τὴν παρ' Έλλησι μυθευομένην ἀστρολογίαν ἴσασιν. Αλλ' ἄρα καὶ αὐτοὺς οἱ τοιοῦτοι Χριστιανοὺς εἶναι νομίζουσι· πρὸς οὔ; [822] ἐροῦμεν· Ο φιλόσοφοι, εἰ τοῦτο ἦν, δ ὑμεῖς λέγετε, εἴπατε ἡμῖν, πῶς τοῦ Ἀδὰμ καὶ τῆς Ενας δύο μόνων ὄντων ἀνθρώπων, ὁ οὐρανός τῶν αὐτ τῶν ἐπιπλήρωτο ἀστέρων ; καὶ κατακλυσμοῦ γεγονότος, καὶ πάντων τῶν ἀνθρώπων ὕδατι θανόντων, οἱ αὐτοὶ ἦσαν ἀστέρες μὴ πεσόντες, καὶ τῆς αὐτῆς τῶν ἄστρων χορείας τυγχανούσης, μόνος ἦν Νῶς μετὰ τῶν τριῶν υἱῶν καὶ τῶν γυναικών; ᾿Αλλὰ δεῖ προσέχειν ταῖς Γραφαῖς, καὶ νοεῖν τὰ μυστήρια. Βαλαάμ γάρ τις ἦν προφήτης, δν μετακαλεσάμενος ὁ βασιλεὺς τῶν Μωάδι τῶν ἐπὶ τὸ τὸν Ἰσραὴλ ἐξιόντα ἐκ γῆς Αἰγύπτου κατα- ράσασθαι· ἐπειδὴ οὓς ἂν ηὐλόγησεν, ηὐλόγηνται, καὶ οὓς ἂν κατηράσατο κατέραντοι γενόμενος ἐγγὺς τῆς στρατοπεδείας τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ ἀνελθὼν ἐπὶ τὴν ἀκρώ ρείαν τοῦ ὄρους, θεωρήσας τὸν Ἰσραήλ παρεμβεβλη- κότα, ἀναλαβὼν αὐτοῦ τὴν παραβολὴν, καὶ προφη τεύσας εἶπεν· Ἀνατελεῖ ἄστρον ἐξ Ἰακώβ, καὶ ἀνα- στήσεται ἄνθρωπος ἐξ Ισραήλ· καὶ συντρίψει τοὺς ἀρχηγούς Μωάβ, καὶ προνομεύσει τοὺς υἱοὺς Ἀμμών. Οὗτοι οὖν οἱ μάγοι ἐκ τοῦ γένους τοῦ Βαλαάμ τοῦ προφήτου ὁρμώμενοι, κατακολουθήσαντες αὐτοῦ ταῖς βίβλοις καὶ ταῖς προφητείαις, καὶ νοήσαντες ὅτι, ὅτι ἀνατελεῖ ἄστρον, τότε ἀναστήσεται καὶ ὁ ἄνθρωπος, δηλονότι ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων, ὅστις οὐ μόνον τοὺς ἀρχηγούς Μωαβ συντρίψει, ἀλλὰ καὶ πάσας τοῦ διαβόλου τὰς βασιλείας λεπτυνεῖ καὶ λικμήσει κατὰ τὸν Δανιήλ, παρετήρουν τὸν καιρόν· καὶ θεωρήσαντες τὸν ἀστέρα ξένον παρὰ τοὺς ἄλλους ἀνατείλαντα, ἔγνωσαν αὐτὸν εἶναι τὸν πάλαι προφητευθέντα, καὶ κατακολου θήσαντες, ευρηκότες τε τὸν τεχθέντα, ἐχάρησαν, τῶν πάλιν προφητευθέντων εὑρηκότες τὴν ἐκβασιν. Σὺ δὲ μαι νόει, ἀκροατά, τοὺς μάγους εἶναι τύπους τῶν ἐκ τῆς ἀσεβείας τῆς πλάνης επιστρεψάντων ἐθνῶν, οὐ τελείῳ φωτὶ ὁδηγουμένους, ἀλλ᾽, ὅσον ἀπαυγάσματι φωτὸς διὰ Ἰωάννου, ὡς δι᾿ ἀστέρος, πρὸς τὸν ἐν σαρκί τεχθέντα Χριστὸν ὁδηγουμένους. Ορα γάρ μοι καὶ τὸν ἀστέρα ἄχρι τοῦ παιδίου ἐλθόντα, καὶ σταθέντα τοῦ δρόμου. Καὶ γὰρ Ιωάννης, δίκην ἀστέρος, τῷ κηρύ γμάτι ὑπολάμψας, καὶ ὑποδείξας Χριστὸν λέγων, 188 ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κα σμου, επαύσατο τοῦ δρόμου· εἴρηκε γὰρ, Ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι. Καὶ ἐλθόντες, φησὶν, οι μάγοι εὗρον, τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα καὶ πεσόντες προσεκύνησαν αὐτῷ. Δεῖ γὰρ τοὺς ἀπὸ εθνικοῦ βίου προσιόντας Χριστῷ, πρώτον πεσεῖν ἀπὸ τοῦ ὕψους τῆς ἀσεβείας, καὶ οὕτως ὥσπερ ἀπὸ γῆς ἐχειρο μένους, τὴν κατὰ σάρκα γέννησιν τοῦ Χριστοῦ ὁμολο γεῖν, εἶθ' οὕτως ἀνὰ μέρος πρὸς τὴν οὐράνιον αὐτοῦ θεότητα ανανεύειν. Καὶ ἀνοίξαντες τους θησαυρούς αὐτῶν, προσήνεγκαν αὐτῷ δώμα, χρυσὸν καὶ 11- βανον καὶ σμύρναν· χρυσὸν ὡς βασιλεῖ, λίβανον ὡς Θεῷ, σμύρναν ὡς παθητῷ δι' ἡμᾶς. Καὶ ἐδέχετο ὁ Χρι στὸς τὰ δῶρα, οὐκ αὐτὸς χρήζων, ἀλλὰ τοὺς φέροντας ὠφελῶν. Χρυσὸν μὲν γὰρ δεχόμενος, φιλαργυρίας αύ δε

SPURIA. Αν εἶός. Μωϋσῆς ἐν τῷ ὄρει καιομένην, καὶ μὴ κατα- καιομένην! Παρθένε Μαρία, γεννώσα καὶ μὴ φθειρο μένη· ὦ λίθε, ἄν εἶδε Δανιὴλ ἀπὸ ὄρους τεμνόμενον ἄνευ χειρὸς ἀνθρωπίνης! ὦ παρθένου βρέφους παρθένε μήτερ, καὶ τέκνον ἱερὸν μητρὸς ἀνυμφεύτου! Που σ φιλοπράγμονες; λεγέτωσαν ἡμῖν, πῶς ἡ Παρθένος ἄνευ ἀνδρὸς ἐγέννησε βρέφος, καὶ γεννήσασα οὐκ ἐφθάρη. El δὲ ἀνεξερεύνητος ο τρόπος, ἐπειδὴ ἐκ Πνεύματος ὁ γό- τος, πολλῷ μᾶλλον ἀνεξιχνίαστος ἡ ἐκ Πατρὸς τοῦ Λό του άφραστος γέννησις. Ἀλλὰ σὺ μὲν πιστεύεις, ἐπιτη ρεῖς δὲ ὅτι γεννήσασα οὐκ ἐφθάρη· ἀλλὰ Θεοῦ κατηγο ρεῖς λέγων· Εἰ δὲ ὁ ἄφθαρτος Πατήρ γεννήσας τὸν Υἱὸν αὐτοῦ κατὰ τὴν σὴν ἄνοιαν ἐφθάρη, πολλῷ μᾶλλον ἡ φθαρτῆς φύσεως ούσα Παρθένος γεννήσασα ἂν ἐφθάρη. Εἰ δὲ σὺ αὐτὸς μαρτυρεῖς τὴν Παρθένον γεννήσασαν μὴ φθαιρῆναι, πολλῷ μᾶλλον πίστευε τὸν ἄφθαρτον Πατέρα γεννήσαντα τὸν ἄφθαρτον Υἱὸν μὴ φθαρήναι. Αλλ' ἐά- σαντες τοὺς ματαιολόγους, ἐπὶ τοὺς θεολόγους κήρυκας ἀναδράμωμεν. Τοῦ δὲ Ἰησοῦ Χριστοῦ γεννηθέντος ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας, ἐν ἡμέραις Ηρώδου τοῦ βασιλέως. Αναγκαίως ὁ εὐαγγελιστής σημειοῦται καὶ τὸν τόπων καὶ τὸν χρόνον, ἵν' ὁ ἀπιστῶν τὴν κατὰ σάρκα γέννησιν τοῦ Σωτῆρος, ζητήσας τὸν τόπον καὶ τὸν χρό- νον, εὕρῃ τῆς ἀληθείας τὸ πρᾶγμα. Τὸν μὲν γὰρ χρόνον, ἐκ τῆς Ηρώδου ἀρχῆς τοῖς χρονογράφοις ἐγκύψας, τὸν δὲ τόπον, ἐκ τῆς κατὰ τὴν Βηθλεέμ σημασίας ζητήσας εὑρήσει. Εἰ γὰρ ἐν τοῖς κοσμικοῖς συμβολαίοις καὶ ῦπα το γράφονται, καὶ μῆνε; ἀριθμοῦνται, καὶ ἡμέραι δη- λούνται, καὶ πόλεις περιτυποῦνται ὑπὲρ ἀκριβείας τῶν λεγομένων· πόσῳ μᾶλλον δεῖ, τῆς τοῦ κόσμου παντός σωτηρίας τεχθείσης, [821] καὶ τοῖς εἰς ὕστερον γνωσθῇ και του τόπου καὶ τοῦ καιροῦ τὴν ἀκρίβειαν! Καὶ Ματ- θαῖος μὲν τὴν κατὰ σάρκα γέννησιν τοῦ Χριστοῦ οὕτω διηγείται· Λουκᾶς δὲ ὑπὲρ τῆς τῶν χρόνων ἀκριβεία; προστίθησι καὶ τὴν τότε πρῶτον γεγονυίαν ἀπογραφήν. Λέγει γάρ οὕτως· Ἐν ἔτει τεσσαρακοστῷ πρώτῳ ἐπὶ Καίσαρος Αὐγούστου, Ἐξῆλθε δόγμα ἀπὸ Αὐγούστου, ἀπογράφεσθαι πᾶσαν τὴν οἰκουμένην. Αὕτη ἡ ἀπο- γραφή πρώτη. Ανέβη δὲ καὶ Ἰωσὴς ἀπὸ τῆς Γακ- λαίας εἰς τὴν Ιουδαίαν εἰς πόλιν Δαυΐδ, ήτις και λεῖται Βηθλεέμ, διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ἐξ οἴνου καὶ πατριᾶς Δαυΐδ, ἀπογράψασθαι σὺν Μαριάμ τῇ με- μνηστευμένῃ αὐτῷ, γυναικὶ οὔσῃ ἐγκύφ. Σημειούται δὲ Λουκᾶς τὴν πρώτην γεγονυίαν ἀπογραφὴν, ὁμοῦ μὲν καὶ τὸν χρόνον ἀκριβάξων, καὶ μυστήριον μέγιστον ἐκ τοῦ ἐμφανοῦς ἀφανὲς ὑπεκραίνων. Λέγει γὰρ πρώτην καὶ βιαίαν ἀπογραφήν, τὸ γεγενῆσθαι τὴν ἀνθρωπον. Χριστοῦ γὰρ γεννηθέντος, καὶ σαρκὸς λοιπὸν θεοποιο μένης, καὶ διαβόλου ἐκβαλλομένου, καὶ θανάτου λυομέ νου, ἔδει ψυχάς δικαίων, καὶ πιστῶν ὀνόματα ἐν ταῖς τῶν οὐρανῶν ἀπογράφεσθαι βίβλοις, κάτω μεν Καίσα ρος κελεύοντος, ἄνω δὲ τοῖς ἀγγέλοις Πατρὸς προστάτη τοντος. Διὸ καὶ ὁ Κύριος τοῦτο εὐαγγελιζόμενος τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ ἔλεγε· Μὴ χαίρετε ὅτι τὰ δαιμόνια ὑμῖν ὑποτάσσεται, ἀλλὰ χαίρετε ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀναγέγραπται. - Τοῦ δὲ Ἰη- σοῦ γεννηθέντος ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας, ἐν ἡμεν ραις Ηρώδου, ἰδοὺ μάγοι ἀπὸ ἀνατολῶν παρεγένον- το λέγοντες, Ποῦ ἐστιν ὁ τεχθεὶς βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; είδομεν γὰρ αὐτοῦ τὸν ἀστέρα ἐν τῇ ἀνατολῇ, καὶ ἤλθομεν προσκυνῆσαι αὐτόν. Οίμοι! νικῶμαι τοῖς θαύμασι, συνέχομαι ταῖς θεωρίαις, καὶ ἡ γλωσσά μου οὐχ εὑρίσκει τι πρότερον εἰπεῖν, ἢ τί πα- ραλείπειν. Ἐὰν τὴν γέννησιν αὐτοῦ καταμάθω, ἐκ· πλήττομαι, ὅτι πρὶν ἢ τῆς φύσεως τὸ παιδίον ἐξέλθῃ, σημεῖα ἐπιτελεῖ. Η γὰρ οὐκ ἔστι μέγιστον σημεῖον, τὸ παρθένον μετὰ τὸ γεννήσαι παρθένον μεῖναι, καὶ τὸν οὐρανὸν σιωπώντα δι' ἀστέρος λαλεῖν ; Καὶ τοῖς διψῶσι τὸν τεχθέντα ἰδεῖν, ἀστέρα πέμπει συνέκδημον καὶ δει- κνύει τὸ ποθούμενον βρέφος. Καὶ Ματθαῖος μὲν μάγων μνημονεύει ἐξ ἀνατολῶν ἐλθόντων· Λουκᾶς δὲ ἀγγέλου· λέγει γάρ. Καὶ ποιμένες ἦσαν ἀγραυλοῦντες, καὶ φυλάσσοντες φυλακάς τῆς νυκτὸς ἐπὶ τὴν ποίμνην αὐτῶν. Καὶ ἄγγελος Κυρίου ὤφθη αὐτοῖς, καὶ δόξα Κυρίου περιέλαμψεν αὐτοὺς, καὶ ἐφοβήθησαν φό τον μέγαν. Καὶ εἶπεν αὐτοῖς ὁ ἄγγελος, Μη φοβεί σθε· ἰδοὺ γὰρ εὐαγγελίζομαι ὑμῖν χαραν μεγάλην, ἥτις ἔσται παντὶ τῷ λαῷ, ὅτι ἐτέχθη ἡμῖν σήμερον Χριστός Κύριος ἐν πόλει Δαυίδ. Καὶ ἐγένετο ἐξ. αίφνης σὺν τῷ ἀγγέλῳ πλῆθος οὐρανίου στρατιᾶς, 706 αἰνούντων τὸν Θεὸν καὶ λεγόντων· Δόξα ἐν ὑψ στοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐ δοκία. Χριστὸς ἐγεννήθη, τὰ ἐπίγεια τοῖς οὐρανίοις συνάπτεται, ἄγγελοι οὖν ἀνθρώποις χορεύουσι, που μένες ἀγραυλοῦσι, καὶ μάγοι προσκυνούσιν, οὐρανὸς λαμπαδουχεῖται, καὶ ἡ γῆ τὸν καρπὸν αὐτῆς λαμπρὸν ἐπὶ φάτνης βαστάζει. Καὶ ἐπληρώθη τότε τὸ ἐπὶ τῇ γῇ γεγραμμένον, τὸν Ἀλήθεια ἐκ τῆς γῆς ἀνέτειλεν Αλήθεια γὰρ Χριστὸς ὁ λέγων· 'Εγώ εἰμι ἡ ὁδὸς καὶ ἡ ἀλήθεια. Εκ τῆς γῆς, τουτέστιν, ἐκ τῆς παρθένου ἀνέτειλε κατὰ σάρκα. Ζητῶ δὲ πόθεν οι μάγοις περὶ τοῦ ἀστέρος διδαχθέντες, αὐτῷ ἐχρῶντο ὁδηγῷ πρὸς τὴν τοῦ ζητουμένου παιδίου ἀνεύρεσιν. Οὐ γὰρ, ὥς τινες έφαν τάσθησαν, πλάνον εἶναι τὸν ἀστέρα λέγοντες, καὶ τοὺς μάγους μὴ ἀληθὲς παιδίον ἐπιζητεῖν. Πῶς γὰρ, εἰ πλάνος ἦν ὁ ἀστὴρ. τὴν ἀλήθειαν Χριστὸν ἀνεδείκνυεν; ἕως γὰρ ἐκείνου φθάσας, ἔστη τοῦ δρόμου. Πῶς δὲ καὶ οἱ μάγοι, εἰ οὐκ ἀληθείᾳ ἀπήρχοντο, τοιαύτας αὐτῷ προσφορὰς ἐκ τῶν οἰκείων εκόμιζον πόνων, μηνυούσας τὴν αὐτοῦ θεότητα καὶ ἀνθρωπότητα, καὶ τὸ προφη τικὸν πληρούσας, το Ζήσεται, καὶ δοθήσεται αὐτῷ ἐκ τοῦ χρυσίου τῆς Ἀραβίας; Οὐδ᾽ αὖ πάλιν, ὡς οἱ μυθολόγοι φασὶν εἶναι ἀστέρα καθ' ἕκαστον τῶν γεν· νωμένων ἀνθρώπων ανατέλλοντα · οἵτινες οὐδὲ τὴν παρ' Έλλησι μυθευομένην ἀστρολογίαν ἴσασιν. Αλλ' ἄρα καὶ αὐτοὺς οἱ τοιοῦτοι Χριστιανοὺς εἶναι νομίζουσι· πρὸς οὔ; [822] ἐροῦμεν· Ο φιλόσοφοι, εἰ τοῦτο ἦν, δ ὑμεῖς λέγετε, εἴπατε ἡμῖν, πῶς τοῦ Ἀδὰμ καὶ τῆς Ενας δύο μόνων ὄντων ἀνθρώπων, ὁ οὐρανός τῶν αὐτ τῶν ἐπιπλήρωτο ἀστέρων ; καὶ κατακλυσμοῦ γεγονότος, καὶ πάντων τῶν ἀνθρώπων ὕδατι θανόντων, οἱ αὐτοὶ ἦσαν ἀστέρες μὴ πεσόντες, καὶ τῆς αὐτῆς τῶν ἄστρων χορείας τυγχανούσης, μόνος ἦν Νῶς μετὰ τῶν τριῶν υἱῶν καὶ τῶν γυναικών; ᾿Αλλὰ δεῖ προσέχειν ταῖς Γραφαῖς, καὶ νοεῖν τὰ μυστήρια. Βαλαάμ γάρ τις ἦν προφήτης, δν μετακαλεσάμενος ὁ βασιλεὺς τῶν Μωάδι τῶν ἐπὶ τὸ τὸν Ἰσραὴλ ἐξιόντα ἐκ γῆς Αἰγύπτου κατα- ράσασθαι· ἐπειδὴ οὓς ἂν ηὐλόγησεν, ηὐλόγηνται, καὶ οὓς ἂν κατηράσατο κατέραντοι γενόμενος ἐγγὺς τῆς στρατοπεδείας τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ ἀνελθὼν ἐπὶ τὴν ἀκρώ ρείαν τοῦ ὄρους, θεωρήσας τὸν Ἰσραήλ παρεμβεβλη- κότα, ἀναλαβὼν αὐτοῦ τὴν παραβολὴν, καὶ προφη τεύσας εἶπεν· Ἀνατελεῖ ἄστρον ἐξ Ἰακώβ, καὶ ἀνα- στήσεται ἄνθρωπος ἐξ Ισραήλ· καὶ συντρίψει τοὺς ἀρχηγούς Μωάβ, καὶ προνομεύσει τοὺς υἱοὺς Ἀμμών. Οὗτοι οὖν οἱ μάγοι ἐκ τοῦ γένους τοῦ Βαλαάμ τοῦ προφήτου ὁρμώμενοι, κατακολουθήσαντες αὐτοῦ ταῖς βίβλοις καὶ ταῖς προφητείαις, καὶ νοήσαντες ὅτι, ὅτι ἀνατελεῖ ἄστρον, τότε ἀναστήσεται καὶ ὁ ἄνθρωπος, δηλονότι ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων, ὅστις οὐ μόνον τοὺς ἀρχηγούς Μωαβ συντρίψει, ἀλλὰ καὶ πάσας τοῦ διαβόλου τὰς βασιλείας λεπτυνεῖ καὶ λικμήσει κατὰ τὸν Δανιήλ, παρετήρουν τὸν καιρόν· καὶ θεωρήσαντες τὸν ἀστέρα ξένον παρὰ τοὺς ἄλλους ἀνατείλαντα, ἔγνωσαν αὐτὸν εἶναι τὸν πάλαι προφητευθέντα, καὶ κατακολου θήσαντες, ευρηκότες τε τὸν τεχθέντα, ἐχάρησαν, τῶν πάλιν προφητευθέντων εὑρηκότες τὴν ἐκβασιν. Σὺ δὲ μαι νόει, ἀκροατά, τοὺς μάγους εἶναι τύπους τῶν ἐκ τῆς ἀσεβείας τῆς πλάνης επιστρεψάντων ἐθνῶν, οὐ τελείῳ φωτὶ ὁδηγουμένους, ἀλλ᾽, ὅσον ἀπαυγάσματι φωτὸς διὰ Ἰωάννου, ὡς δι᾿ ἀστέρος, πρὸς τὸν ἐν σαρκί τεχθέντα Χριστὸν ὁδηγουμένους. Ορα γάρ μοι καὶ τὸν ἀστέρα ἄχρι τοῦ παιδίου ἐλθόντα, καὶ σταθέντα τοῦ δρόμου. Καὶ γὰρ Ιωάννης, δίκην ἀστέρος, τῷ κηρύ γμάτι ὑπολάμψας, καὶ ὑποδείξας Χριστὸν λέγων, 188 ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κα σμου, επαύσατο τοῦ δρόμου· εἴρηκε γὰρ, Ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι. Καὶ ἐλθόντες, φησὶν, οι μάγοι εὗρον, τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα καὶ πεσόντες προσεκύνησαν αὐτῷ. Δεῖ γὰρ τοὺς ἀπὸ εθνικοῦ βίου προσιόντας Χριστῷ, πρώτον πεσεῖν ἀπὸ τοῦ ὕψους τῆς ἀσεβείας, καὶ οὕτως ὥσπερ ἀπὸ γῆς ἐχειρο μένους, τὴν κατὰ σάρκα γέννησιν τοῦ Χριστοῦ ὁμολο γεῖν, εἶθ' οὕτως ἀνὰ μέρος πρὸς τὴν οὐράνιον αὐτοῦ θεότητα ανανεύειν. Καὶ ἀνοίξαντες τους θησαυρούς αὐτῶν, προσήνεγκαν αὐτῷ δώμα, χρυσὸν καὶ 11- βανον καὶ σμύρναν· χρυσὸν ὡς βασιλεῖ, λίβανον ὡς Θεῷ, σμύρναν ὡς παθητῷ δι' ἡμᾶς. Καὶ ἐδέχετο ὁ Χρι στὸς τὰ δῶρα, οὐκ αὐτὸς χρήζων, ἀλλὰ τοὺς φέροντας ὠφελῶν. Χρυσὸν μὲν γὰρ δεχόμενος, φιλαργυρίας αύ δε

767 IN ZACCHÆUM PUBLICANUM. τοὺς ἀπέστρεφε· λίβανον δεχόμενος, εἰδωλολατρείας απήλλασσε· σμύρναν δὲ κομιζόμενος, την νέκρωσιν αὐτῶν ἀπέσμηχε τῆς ψυχῆς. Εἰ δὲ δεῖ καὶ ἕτερον μυ στήριον θεωρήσει, καταμάθωμεν ἀκριβῶς. Χρυσὸν καὶ σμύρναν προσφέρουσι τῷ τεχθέντι. Ἐπειδὴ ἦν περὶ αὐτοῦ γεγραμμένον τὸς Αὐτῷ κάμψει πάν γόνυ ἐπού ρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων, ἐν ταῖς προσ φοραῖς προετύχουν τὸ μέλλον. ἐν τῷ χρυσῷ δηλούντες τὴν τῶν οὐρανίων ἀγγέλων δοξολογίαν, ἐν τῷ λιβάνῳ τὴν τῶν ἐπιγείων ἀνθρώπων γονυκλισίαν, ἐν τῇ σμύρνη, τῶν ἐν ᾅδου ψυχῶν κατεχομένων τὴν ἱκεσίαν. Ἐπειδὴ τρεῖς ἀρετὰς δεῖ κεκτήσθαι τὸν προσελθόντα Χριστῷ, Ας φάσκει ὁ ᾿Απόστολος, πίστιν, ἐλπίδα, ἀγάπην, 78 ἀνοίξαντες [δὲ] τους θησαυρούς τῆς καρδίας, προσ εκόμιζον πίστιν, ὡς χρυσὸν ἐξαστράπτουσαν· ἐλπίδα, ὡς λίβανον εὐωδιάζουσαν· ἀγάπην, ὡς σμύρναν συν σφίγγουσαν τὰ μέλη τῆς Ἐκκλησίας. Καὶ χρηματι σθέντες κατ' όναρ μὴ ἀνακάμψαι πρὸς Ηρώδην, δι' άλλης ὁδοῦ ἀνεχώρησαν εἰς τὴν χώραν αὐτῶν. Ἐχρὴν γὰρ τοὺς ἅπαξ προσελθόντας Χριστῷ, με τοῖς αὐτοῖς ἔχνεσι τῆς ἀσεβείας ἀναλύειν· ἀλλὰ τὴ ἁγνὴν ἐξασκήσαντας πίστιν καὶ πράξιν, τὸν ἄνθρωπο κτόνον ὄφιν λαθόντας, ἀναχωρεῖν εἰς κληρονομίαν Χρι στοῦ. Αὐτῷ γὰρ πρέπει ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶ αἰώνων. Αμήν [23] Εἰς τὸν Ζακχαῖον τὸν τελώνην. Οἱ τῶν καλῶν ἐρῶντες, οὐδὲν ἀπέχουσι τῶν διψών των, ὦ ἀγαπητοί. Οσῳ γὰρ οὐχ ευρίσκουσι τὸ ζητού μενον, τοσούτῳ πρὸς τὴν δίψαν τῶν ποθουμένων έχε καίονται· καὶ νύκτωρ μὲν φαντάζονται τὰς ποθου- μένας, ὡς διψώντες, πηγάς· μεθ᾽ ἡμέραν δὲ τόπον ἐκ τόπου περιερχόμενοι, όμμασι πολυκινήτοις περιβλεπό μενοι, ζητοῦσι τὰ τῆς καρδίας ποθούμενα. Καὶ ὥσπερ ὁδοιπόροι ἐν ὥρᾳ καύσωνος τὴν ἄνυδρον γῆν διατρέ χουσιν, ὑπὸ τῆς δίψης πιεσθέντες, καὶ τὰς πηγὰς περιβλέπονται, ὡς πολλάκις καὶ ἐπὶ βουνοὺς ἀνατρέ χοντας αὐτοὺς ὅπου πηγή· κἂν ἴδωσιν αὐτὴν πόρρωθεν, χαίρουσι, καὶ ἐπιτείνονται τὴν πορείαν πρὸς αὐτὴν σπεύδοντες· εἶτα ἐλθόντες ἐπὶ τὴν πηγὴν τὴν δίψαν τῷ ὕδατι παύουσι· τοιοῦτοι εἰσιν οἱ φιλόχριστοι άνδρες. Ἐν γὰρ τῇ ἡμέρᾳ τὸν ποθούμενον αὐτοῖς Χριστὸν ἔργοις ἀγαθοῖς ἐκζητοῦσι, καὶ ἐν νυκτὶ δι' εὐχῶν προσομιλούσιν αὐτῷ, καὶ ἐν τοῖς ὕπνοις μετ' αὐτοῦ βηματίζειν φαντάζον- ται· ἐὰν ἐν δράμασιν αὐτὸν ἴδωσι πόρρωθεν, χαίρονται καὶ ἀγάλλονται, ὥσπερ οἱ διψώντες, όταν εύρωσι τὰς ποθουμένας πηγάς· καὶ πάλιν διυπνισθέντες καθεύδειν ἐθέλουσιν. ἵνα τῇ αὐτῇ ὀπτασία τοῖς ὕπνοις περιτύχωσι, Τοιοῦτος ἦν καὶ Ζακχαίος, ὁ ἀρτίως ὑμῖν ὑπὸ τοῦ εὐαγ- γελίου διαναγνωσθείς. "Ορα γάρ μοι αὐτὸν καὶ τρέ χοντα, καὶ πόθῳ φλεγόμενον θείῳ, καὶ ἐπὶ τὸ δένδρον ἀναβαίνοντα, καὶ Ἰησοῦν περιβλεπόμενον, όπως ἴδῃ τὴν ζωοφόρον πηγήν. Θεωρήσας δε Ζακχαῖος τὸν Κύ ριον, τὴν μὲν δρασιν ἀνέπαυσε, τὴν δὲ καρδίαν πλέον πρὸς πόθον ἐξέκαυσεν. Εἰσελθὼν δὲ, φησὶν, ὁ Ιη- σοῦς εἰς Ἱεριχώ. διήρχετο. Καὶ ἰδοὺ ἀνὴρ ὀνόματι Ζακχαῖος· καὶ οὗτος ἦν ἀρχιτελώνης, καὶ οὗτος ἦν πλούσιος· καὶ ἐπεθύμει ἰδεῖν τὸν Ἰησοῦν, ὅτι ἐκεῖ ήμελλε διέρχεσθαι. Ὅρα μας πίθον ἀνθρώπου, ἀγα πητέ. Καὶ οὐκ ἠδύνατο βλέπειν ἀπὸ τοῦ ὄχλου, ὅτι μικρὸς ἦν τῇ ἡλικία. Καὶ προλαβὼν εἰς τὰ ἔμ· προσθεν, ἀνέβη ἐπὶ συκομορέαν, ἵνα ἴδῃ τὸν Ἱ σοῦν, ὅτι ἐκεῖθεν ήμελλε διέρχεσθαι. Ζακχαίος ὁ τὴν ἡλικίαν τοῦ σώματος μικρός, τῇ δὲ φρονήσει τοῦ πνεύματος μέγας, ἐζήτει ἰδεῖν τὸν Ἰησοῦν, ἐπεθύμει ἰδεῖν τὸν Θεὸν ἐν ἀνθρώποις τὰ οὐράνια χαριζόμενον· ἐζήτει ἰδεῖν τὸν τῶν ἀγγέλων κτιστήν, καὶ τοῦ οὐρανίου καὶ ὑπεργείου φωτός λαμπαδοθέτην βήμασιν ἀνθρωπί- νας περιπατοῦντα· ἐζήτει ἰδεῖν πῶς ὁ ἥλιος τῆς δι καιοσύνης ἐν τῇ νεφέλη του σώματος καθεζόμενος, τῶν πιστῶν τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς καρδίας κατηύγασεν· ἐζή τει ἰδεῖν τὸν Θεὸν Ἰησοῦν, τὸ καλὲν σχήμα, το που θεινὸν πράγμα, τὸ γλυκὺ ὄνομα Ἰησοῦν, τὸν ἐκ τοῦ ὀνόματος πράγμα σημαίνοντα· ἐπεθύμει ἰδεῖν τὸ πορ- φυρόμαλλον πρόβατον, οὗ τὸ αἷμα τὴν οἰκουμένην ἐξηγόρασε, καὶ ὁ πόκος αὐτοῦ ἀπὸ ᾿Αδάμ μέχρι τέλους γυμνωθέντας ἐσκέπασεν· ἐπεθύμει ἰδεῖν ὁ αἰχμάλωτος στρατιώτης τὸν ἴδιον βασιλέα, τὸ πρόβατον τὸν ποιμένα, ὁ πεπλανημένος τὴν ὁδῶν, ὁ ἐσκοτισμένος τὸ φέγγος ἐπεθύμει ἰδεῖν τὸν τῆς εὐσεβείας κήρυκα, ὁ μὴ ἔχων τὸ τῆς θεογνωσίας γλυκύτατον άρτυμα· ἐζήτει ἰδεῖν ἐ ἄρρωστος τὴν ὑγείαν, ὁ πεινῶν τὸν οὐράνιον ἄρτον, διψῶν τὴν ζωοφόρον πηγήν· ἐπεθύμει ἰδεῖν τὸν τῶν Ιερέων ζωοδότην, καὶ ἐξυπνιστὴν τοῦ Λαζάρου. Έρωτος θείου, ὦ ἐπιθυμίας ἀγαθῆς! ὦ πρώτος χρυσο- πτέρου, μᾶλλον δὲ Χριστοῦ, τοῦ τὴν ἔχουσαν αὐτὸν ψυχὴν εἰς οὐρανοὺς ἀναφέροντος! "Ηδη ὁ θεῖος ἔρως, ὁ ἄρας αὐτὸν ἀπὸ τῆς γῆς, δενδροβάτην παρεσκεύασεν οὐκ ἔτι τὰ ἐπίγεια βλέπειν αὐτὸν ἤδη, οὐκ ἔτι ἀνθρώποις συνεχώρησεν αὐτὸν ὁμιλεῖν· ἀλλὰ πρὸς θείαν βλέψας ἀγάπην, τὰ οὐράνια ἐξεδέχετο· ἀπ' ἐκείνων πως ἐκεῖνα έτρεχε προς & ηπείγετο, καὶ ἐπὶ τὸ δένδρο ἀναδες περιεβλέπετο τὸν Χριστὸν, καὶ τῇ διανοία τη νεφέλης επέβαινεν. Ἰδὼν δὲ τὸν Χριστὸν ὁ Ζακχαίο; ἁρμοζόντως έλεγε· Πρὸς σὲ ἦρα τοὺς ὀφθαλμού μου τὸν κατοικοῦντα ἐν τῷ οὐρανῷ. Είδε Ζακχαίο τὸν Κύριον, και πλέον πρὸς πόθον [824] εξεφλέγετο ἥψατο αὐτοῦ τῆς καρδίας, καὶ ἄλλος ἐξ ἄλλοι ἐγίνετο ἀντὶ τελώνου ζηλωτής, ἀντὶ ἀπίστου πιστὸς, καὶ ἀντ λύκου πρόβατον σφραγιδοφόρον. Τίς οὕτω ποθεῖ πατέρα η μητέρα, τίς οὕτω ποτὲ ἠγάπησε γυναῖκα ἢ τέκνα, ὡ Ζακχαίος τὸν Κύριον, ὡς ἐξ αὐτοῦ τοῦ πράγματος ἔστ δοκιμάσαι; Πάντα γὰρ αὐτοῦ τὰ ὑπάρχοντα διὰ τὸν Χρι στὸν τοῖς πένησιν ἔδωκε, καὶ οὓς ἐσυκοφάντησε, τέτρα πλασίονα ἀπέδωκεν. Ο μαθητοῦ τρόπος ἀγαθὸς, ο διδασκάλου ἐπιείκεια καὶ δύναμις θεία, ἐκ τοῦ ὀφθῆνα μόνον τὸν Ἰησοῦν εἰς πράξιν ἐνάγοντα ! Ούτω γὰρ κατηχητικὸν λόγον τῷ Ζακχαίῳ ἔλεγεν ὁ Κύριος, ἀλλ ὤφθη μόνον το ποθοῦντι, καὶ ἡ τῆς πίστεως δύναμι ὑπὲρ τῆς τοῦ ποθοῦντος καρδίας ανείλκετο. Τοιοῦτόν τ γέγονε καὶ ἐπὶ τῆς αἱμορροούσης· προσελθοῦσα γὰρ τῷ Κυρίῳ, καὶ ἀξιοῦσα αὐτὸν, ἵνα ἰάσηταί αὐτήν, οἱ μὴν ἐξεδέχετο τὴν ἀμὴν τῆς χειρὸς, ἀλλὰ αὐτὴ προσελ θοῦσα ήψατο αὐτοῦ τοῦ κρασπέδου κρυφίως· καὶ ἡ δύνα μις τῆς βάσεως ὑπὸ τῆς ἀψαμένης ὡς σπόγγος είλκετο καὶ ὁ μὲν Ζακχαῖος ἀγνοῶν ἐποίει, θείῳ ζήλῳ φερό μενος, και πνευματικῷ ἔρωτι φλεγόμενος ἐπὶ τὴν συκομορέαν ἔτρεχεν· ὁ δὲ Κύριος μυστικόν τι θεωρή. σας, έλεγε. Κατάβηθι· οἶδα σου τὴν ψυχὴν, οἶδα σου τὸν ὅσιον ἔρωτα· Κατάβηθι μνήσθητι ότι ο Αδάμ γυμνωθείς, ὑπὸ συκῆν ἐκρύβη· σὺ δὲ θέλων σωθῆναι, ἐπὶ συκομορέαν μὴ ἀνέτρεχε. Δεν με το συκόμορος τοῦτο ξηράναι, καὶ ἄλλο φυτεύσαι, σταυρόν. Ἐκεῖν χρηστὸν δένδρον ἐστὶν, ἐπ' ἐκεῖνο βήματι ψυχῆς ἀνέτρεχε. Ἐκεῖθεν γὰρ εἰς οὐρανοὺς ἕτοιμος ἀκοντίξῃ εἰς τοῦτο τὸ δένδρον καὶ δὲ ὄφις τοῖς φύλλοις περιπλέ κεται, εἰς τοῦτο κρύπτεται, ἐν τούτῳ ἑνάσσευσε· σπεῦσον, κατάβηθι πρὸ τοῦ αὐτὸν ψιθυρίζειν τῇ ψυχῇ σου, ὡς καὶ ἐπὶ τῆς Εὔας πείσας αὐτὴν γεύσασθαι τῆς γλυκείας ἡδονῆς· σπεῦσον, κατάβηθι· ἕως ἑστηκα ἐγώ, κατάβηθι · ἐμοῦ γὰρ ὁρῶντος αὐτὸν, ἐκεῖνος περ φίμωται. Σπεῦσον, κατάβηθι, οὐ θέλω σε ἐᾶσαι ἐπὶ τὴν συκομορέαν, οὐ θέλω σε ἀπολέσθαι· ἐμὸν γὰρ εἶ προ- βατον, ἐμοὶ προσέδραμες. Σπεῦσον, κατάβηθι, καὶ πρό λαβε εἰς τὸν οἶκόν σου δεῖ μὲ ἀναπαύειν ἐκεῖ. Ὅπου γὰρ πίστις, ἐκεῖ ἀναπαύομαι· ὅπου ἀγάπη, ἐκεῖ ἀπὸ ἐρχομαι. Οίδα τί μέλλεις ποιεῖν· οἶδα ὅτι ὅλα σου τὰ ὑπάρχοντα μέλλεις διδόναι πένησι, καὶ πρῶτον ἀποδι δόναι οἷς ἐσυκοφάντησας, τετραπλασίονα. Παρὰ τοῖς τοιούτοις ἡδέως αὐλίζομαι. Καὶ ὁ Ζακχαίος σπεύσας κατέβη, καὶ ἀπῆλθεν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ, καὶ Ἰησοῦν ὑπεδέξατο. Χαρᾶς δὲ ἐμπλησθεὶς, σταθεῖς εἶπεν· οὐ πε ριπατῶν, οὐ καθήμενος, ἀλλὰ σταθεῖς, ἵνα δείξῃ τὴν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ ἀμετάθετον γνώμην· σταθεὶς εἶπεν, ὅτε ζέων τῷ πνεύματι, αμεταμέλητα νοήσας ήγωνίζετο ᾔδει γὰρ ὅπου σπείρει, καὶ ὅπου μέλλει θερίζειν, καὶ εἶπεν· ἰδοὺ τὰ ἡμιση τῶν ὑπαρχόντων μου δίδωμι τοῖς πτωχοῖς· καὶ οὓς ἐσυκοφάντησα, τετραπλα σίονα ἀποδίδωμι. Ὁ ἐξομολόγησις καθαρά, ἐκ καρ δίας καθαράς προερχομένη · ἐξομολόγησις ἀνεπαίσχυν τος ἀνεπαισχύντῳ δόξῃ Θεοῦ παρισταμένη, πίστιν ἀπ πνέουσα, καὶ δικαιοσύνην ἀνθοῦσα ! ής δικαιοσύνης και ταξιώσειεν ἡμᾶς ὁ τῶν δίων Θεός, χάριτι καὶ φιλαν Ορωπία του Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

767 IN ZACCHÆUM PUBLICANUM. τοὺς ἀπέστρεφε· λίβανον δεχόμενος, εἰδωλολατρείας απήλλασσε· σμύρναν δὲ κομιζόμενος, την νέκρωσιν αὐτῶν ἀπέσμηχε τῆς ψυχῆς. Εἰ δὲ δεῖ καὶ ἕτερον μυ στήριον θεωρήσει, καταμάθωμεν ἀκριβῶς. Χρυσὸν καὶ σμύρναν προσφέρουσι τῷ τεχθέντι. Ἐπειδὴ ἦν περὶ αὐτοῦ γεγραμμένον τὸς Αὐτῷ κάμψει πάν γόνυ ἐπού ρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων, ἐν ταῖς προσ φοραῖς προετύχουν τὸ μέλλον. ἐν τῷ χρυσῷ δηλούντες τὴν τῶν οὐρανίων ἀγγέλων δοξολογίαν, ἐν τῷ λιβάνῳ τὴν τῶν ἐπιγείων ἀνθρώπων γονυκλισίαν, ἐν τῇ σμύρνη, τῶν ἐν ᾅδου ψυχῶν κατεχομένων τὴν ἱκεσίαν. Ἐπειδὴ τρεῖς ἀρετὰς δεῖ κεκτήσθαι τὸν προσελθόντα Χριστῷ, Ας φάσκει ὁ ᾿Απόστολος, πίστιν, ἐλπίδα, ἀγάπην, 78 ἀνοίξαντες [δὲ] τους θησαυρούς τῆς καρδίας, προσ εκόμιζον πίστιν, ὡς χρυσὸν ἐξαστράπτουσαν· ἐλπίδα, ὡς λίβανον εὐωδιάζουσαν· ἀγάπην, ὡς σμύρναν συν σφίγγουσαν τὰ μέλη τῆς Ἐκκλησίας. Καὶ χρηματι σθέντες κατ' όναρ μὴ ἀνακάμψαι πρὸς Ηρώδην, δι' άλλης ὁδοῦ ἀνεχώρησαν εἰς τὴν χώραν αὐτῶν. Ἐχρὴν γὰρ τοὺς ἅπαξ προσελθόντας Χριστῷ, με τοῖς αὐτοῖς ἔχνεσι τῆς ἀσεβείας ἀναλύειν· ἀλλὰ τὴ ἁγνὴν ἐξασκήσαντας πίστιν καὶ πράξιν, τὸν ἄνθρωπο κτόνον ὄφιν λαθόντας, ἀναχωρεῖν εἰς κληρονομίαν Χρι στοῦ. Αὐτῷ γὰρ πρέπει ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶ αἰώνων. Αμήν [23] Εἰς τὸν Ζακχαῖον τὸν τελώνην. Οἱ τῶν καλῶν ἐρῶντες, οὐδὲν ἀπέχουσι τῶν διψών των, ὦ ἀγαπητοί. Οσῳ γὰρ οὐχ ευρίσκουσι τὸ ζητού μενον, τοσούτῳ πρὸς τὴν δίψαν τῶν ποθουμένων έχε καίονται· καὶ νύκτωρ μὲν φαντάζονται τὰς ποθου- μένας, ὡς διψώντες, πηγάς· μεθ᾽ ἡμέραν δὲ τόπον ἐκ τόπου περιερχόμενοι, όμμασι πολυκινήτοις περιβλεπό μενοι, ζητοῦσι τὰ τῆς καρδίας ποθούμενα. Καὶ ὥσπερ ὁδοιπόροι ἐν ὥρᾳ καύσωνος τὴν ἄνυδρον γῆν διατρέ χουσιν, ὑπὸ τῆς δίψης πιεσθέντες, καὶ τὰς πηγὰς περιβλέπονται, ὡς πολλάκις καὶ ἐπὶ βουνοὺς ἀνατρέ χοντας αὐτοὺς ὅπου πηγή· κἂν ἴδωσιν αὐτὴν πόρρωθεν, χαίρουσι, καὶ ἐπιτείνονται τὴν πορείαν πρὸς αὐτὴν σπεύδοντες· εἶτα ἐλθόντες ἐπὶ τὴν πηγὴν τὴν δίψαν τῷ ὕδατι παύουσι· τοιοῦτοι εἰσιν οἱ φιλόχριστοι άνδρες. Ἐν γὰρ τῇ ἡμέρᾳ τὸν ποθούμενον αὐτοῖς Χριστὸν ἔργοις ἀγαθοῖς ἐκζητοῦσι, καὶ ἐν νυκτὶ δι' εὐχῶν προσομιλούσιν αὐτῷ, καὶ ἐν τοῖς ὕπνοις μετ' αὐτοῦ βηματίζειν φαντάζον- ται· ἐὰν ἐν δράμασιν αὐτὸν ἴδωσι πόρρωθεν, χαίρονται καὶ ἀγάλλονται, ὥσπερ οἱ διψώντες, όταν εύρωσι τὰς ποθουμένας πηγάς· καὶ πάλιν διυπνισθέντες καθεύδειν ἐθέλουσιν. ἵνα τῇ αὐτῇ ὀπτασία τοῖς ὕπνοις περιτύχωσι, Τοιοῦτος ἦν καὶ Ζακχαίος, ὁ ἀρτίως ὑμῖν ὑπὸ τοῦ εὐαγ- γελίου διαναγνωσθείς. "Ορα γάρ μοι αὐτὸν καὶ τρέ χοντα, καὶ πόθῳ φλεγόμενον θείῳ, καὶ ἐπὶ τὸ δένδρον ἀναβαίνοντα, καὶ Ἰησοῦν περιβλεπόμενον, όπως ἴδῃ τὴν ζωοφόρον πηγήν. Θεωρήσας δε Ζακχαῖος τὸν Κύ ριον, τὴν μὲν δρασιν ἀνέπαυσε, τὴν δὲ καρδίαν πλέον πρὸς πόθον ἐξέκαυσεν. Εἰσελθὼν δὲ, φησὶν, ὁ Ιη- σοῦς εἰς Ἱεριχώ. διήρχετο. Καὶ ἰδοὺ ἀνὴρ ὀνόματι Ζακχαῖος· καὶ οὗτος ἦν ἀρχιτελώνης, καὶ οὗτος ἦν πλούσιος· καὶ ἐπεθύμει ἰδεῖν τὸν Ἰησοῦν, ὅτι ἐκεῖ ήμελλε διέρχεσθαι. Ὅρα μας πίθον ἀνθρώπου, ἀγα πητέ. Καὶ οὐκ ἠδύνατο βλέπειν ἀπὸ τοῦ ὄχλου, ὅτι μικρὸς ἦν τῇ ἡλικία. Καὶ προλαβὼν εἰς τὰ ἔμ· προσθεν, ἀνέβη ἐπὶ συκομορέαν, ἵνα ἴδῃ τὸν Ἱ σοῦν, ὅτι ἐκεῖθεν ήμελλε διέρχεσθαι. Ζακχαίος ὁ τὴν ἡλικίαν τοῦ σώματος μικρός, τῇ δὲ φρονήσει τοῦ πνεύματος μέγας, ἐζήτει ἰδεῖν τὸν Ἰησοῦν, ἐπεθύμει ἰδεῖν τὸν Θεὸν ἐν ἀνθρώποις τὰ οὐράνια χαριζόμενον· ἐζήτει ἰδεῖν τὸν τῶν ἀγγέλων κτιστήν, καὶ τοῦ οὐρανίου καὶ ὑπεργείου φωτός λαμπαδοθέτην βήμασιν ἀνθρωπί- νας περιπατοῦντα· ἐζήτει ἰδεῖν πῶς ὁ ἥλιος τῆς δι καιοσύνης ἐν τῇ νεφέλη του σώματος καθεζόμενος, τῶν πιστῶν τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς καρδίας κατηύγασεν· ἐζή τει ἰδεῖν τὸν Θεὸν Ἰησοῦν, τὸ καλὲν σχήμα, το που θεινὸν πράγμα, τὸ γλυκὺ ὄνομα Ἰησοῦν, τὸν ἐκ τοῦ ὀνόματος πράγμα σημαίνοντα· ἐπεθύμει ἰδεῖν τὸ πορ- φυρόμαλλον πρόβατον, οὗ τὸ αἷμα τὴν οἰκουμένην ἐξηγόρασε, καὶ ὁ πόκος αὐτοῦ ἀπὸ ᾿Αδάμ μέχρι τέλους γυμνωθέντας ἐσκέπασεν· ἐπεθύμει ἰδεῖν ὁ αἰχμάλωτος στρατιώτης τὸν ἴδιον βασιλέα, τὸ πρόβατον τὸν ποιμένα, ὁ πεπλανημένος τὴν ὁδῶν, ὁ ἐσκοτισμένος τὸ φέγγος ἐπεθύμει ἰδεῖν τὸν τῆς εὐσεβείας κήρυκα, ὁ μὴ ἔχων τὸ τῆς θεογνωσίας γλυκύτατον άρτυμα· ἐζήτει ἰδεῖν ἐ ἄρρωστος τὴν ὑγείαν, ὁ πεινῶν τὸν οὐράνιον ἄρτον, διψῶν τὴν ζωοφόρον πηγήν· ἐπεθύμει ἰδεῖν τὸν τῶν Ιερέων ζωοδότην, καὶ ἐξυπνιστὴν τοῦ Λαζάρου. Έρωτος θείου, ὦ ἐπιθυμίας ἀγαθῆς! ὦ πρώτος χρυσο- πτέρου, μᾶλλον δὲ Χριστοῦ, τοῦ τὴν ἔχουσαν αὐτὸν ψυχὴν εἰς οὐρανοὺς ἀναφέροντος! "Ηδη ὁ θεῖος ἔρως, ὁ ἄρας αὐτὸν ἀπὸ τῆς γῆς, δενδροβάτην παρεσκεύασεν οὐκ ἔτι τὰ ἐπίγεια βλέπειν αὐτὸν ἤδη, οὐκ ἔτι ἀνθρώποις συνεχώρησεν αὐτὸν ὁμιλεῖν· ἀλλὰ πρὸς θείαν βλέψας ἀγάπην, τὰ οὐράνια ἐξεδέχετο· ἀπ' ἐκείνων πως ἐκεῖνα έτρεχε προς & ηπείγετο, καὶ ἐπὶ τὸ δένδρο ἀναδες περιεβλέπετο τὸν Χριστὸν, καὶ τῇ διανοία τη νεφέλης επέβαινεν. Ἰδὼν δὲ τὸν Χριστὸν ὁ Ζακχαίο; ἁρμοζόντως έλεγε· Πρὸς σὲ ἦρα τοὺς ὀφθαλμού μου τὸν κατοικοῦντα ἐν τῷ οὐρανῷ. Είδε Ζακχαίο τὸν Κύριον, και πλέον πρὸς πόθον [824] εξεφλέγετο ἥψατο αὐτοῦ τῆς καρδίας, καὶ ἄλλος ἐξ ἄλλοι ἐγίνετο ἀντὶ τελώνου ζηλωτής, ἀντὶ ἀπίστου πιστὸς, καὶ ἀντ λύκου πρόβατον σφραγιδοφόρον. Τίς οὕτω ποθεῖ πατέρα η μητέρα, τίς οὕτω ποτὲ ἠγάπησε γυναῖκα ἢ τέκνα, ὡ Ζακχαίος τὸν Κύριον, ὡς ἐξ αὐτοῦ τοῦ πράγματος ἔστ δοκιμάσαι; Πάντα γὰρ αὐτοῦ τὰ ὑπάρχοντα διὰ τὸν Χρι στὸν τοῖς πένησιν ἔδωκε, καὶ οὓς ἐσυκοφάντησε, τέτρα πλασίονα ἀπέδωκεν. Ο μαθητοῦ τρόπος ἀγαθὸς, ο διδασκάλου ἐπιείκεια καὶ δύναμις θεία, ἐκ τοῦ ὀφθῆνα μόνον τὸν Ἰησοῦν εἰς πράξιν ἐνάγοντα ! Ούτω γὰρ κατηχητικὸν λόγον τῷ Ζακχαίῳ ἔλεγεν ὁ Κύριος, ἀλλ ὤφθη μόνον το ποθοῦντι, καὶ ἡ τῆς πίστεως δύναμι ὑπὲρ τῆς τοῦ ποθοῦντος καρδίας ανείλκετο. Τοιοῦτόν τ γέγονε καὶ ἐπὶ τῆς αἱμορροούσης· προσελθοῦσα γὰρ τῷ Κυρίῳ, καὶ ἀξιοῦσα αὐτὸν, ἵνα ἰάσηταί αὐτήν, οἱ μὴν ἐξεδέχετο τὴν ἀμὴν τῆς χειρὸς, ἀλλὰ αὐτὴ προσελ θοῦσα ήψατο αὐτοῦ τοῦ κρασπέδου κρυφίως· καὶ ἡ δύνα μις τῆς βάσεως ὑπὸ τῆς ἀψαμένης ὡς σπόγγος είλκετο καὶ ὁ μὲν Ζακχαῖος ἀγνοῶν ἐποίει, θείῳ ζήλῳ φερό μενος, και πνευματικῷ ἔρωτι φλεγόμενος ἐπὶ τὴν συκομορέαν ἔτρεχεν· ὁ δὲ Κύριος μυστικόν τι θεωρή. σας, έλεγε. Κατάβηθι· οἶδα σου τὴν ψυχὴν, οἶδα σου τὸν ὅσιον ἔρωτα· Κατάβηθι μνήσθητι ότι ο Αδάμ γυμνωθείς, ὑπὸ συκῆν ἐκρύβη· σὺ δὲ θέλων σωθῆναι, ἐπὶ συκομορέαν μὴ ἀνέτρεχε. Δεν με το συκόμορος τοῦτο ξηράναι, καὶ ἄλλο φυτεύσαι, σταυρόν. Ἐκεῖν χρηστὸν δένδρον ἐστὶν, ἐπ' ἐκεῖνο βήματι ψυχῆς ἀνέτρεχε. Ἐκεῖθεν γὰρ εἰς οὐρανοὺς ἕτοιμος ἀκοντίξῃ εἰς τοῦτο τὸ δένδρον καὶ δὲ ὄφις τοῖς φύλλοις περιπλέ κεται, εἰς τοῦτο κρύπτεται, ἐν τούτῳ ἑνάσσευσε· σπεῦσον, κατάβηθι πρὸ τοῦ αὐτὸν ψιθυρίζειν τῇ ψυχῇ σου, ὡς καὶ ἐπὶ τῆς Εὔας πείσας αὐτὴν γεύσασθαι τῆς γλυκείας ἡδονῆς· σπεῦσον, κατάβηθι· ἕως ἑστηκα ἐγώ, κατάβηθι · ἐμοῦ γὰρ ὁρῶντος αὐτὸν, ἐκεῖνος περ φίμωται. Σπεῦσον, κατάβηθι, οὐ θέλω σε ἐᾶσαι ἐπὶ τὴν συκομορέαν, οὐ θέλω σε ἀπολέσθαι· ἐμὸν γὰρ εἶ προ- βατον, ἐμοὶ προσέδραμες. Σπεῦσον, κατάβηθι, καὶ πρό λαβε εἰς τὸν οἶκόν σου δεῖ μὲ ἀναπαύειν ἐκεῖ. Ὅπου γὰρ πίστις, ἐκεῖ ἀναπαύομαι· ὅπου ἀγάπη, ἐκεῖ ἀπὸ ἐρχομαι. Οίδα τί μέλλεις ποιεῖν· οἶδα ὅτι ὅλα σου τὰ ὑπάρχοντα μέλλεις διδόναι πένησι, καὶ πρῶτον ἀποδι δόναι οἷς ἐσυκοφάντησας, τετραπλασίονα. Παρὰ τοῖς τοιούτοις ἡδέως αὐλίζομαι. Καὶ ὁ Ζακχαίος σπεύσας κατέβη, καὶ ἀπῆλθεν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ, καὶ Ἰησοῦν ὑπεδέξατο. Χαρᾶς δὲ ἐμπλησθεὶς, σταθεῖς εἶπεν· οὐ πε ριπατῶν, οὐ καθήμενος, ἀλλὰ σταθεῖς, ἵνα δείξῃ τὴν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ ἀμετάθετον γνώμην· σταθεὶς εἶπεν, ὅτε ζέων τῷ πνεύματι, αμεταμέλητα νοήσας ήγωνίζετο ᾔδει γὰρ ὅπου σπείρει, καὶ ὅπου μέλλει θερίζειν, καὶ εἶπεν· ἰδοὺ τὰ ἡμιση τῶν ὑπαρχόντων μου δίδωμι τοῖς πτωχοῖς· καὶ οὓς ἐσυκοφάντησα, τετραπλα σίονα ἀποδίδωμι. Ὁ ἐξομολόγησις καθαρά, ἐκ καρ δίας καθαράς προερχομένη · ἐξομολόγησις ἀνεπαίσχυν τος ἀνεπαισχύντῳ δόξῃ Θεοῦ παρισταμένη, πίστιν ἀπ πνέουσα, καὶ δικαιοσύνην ἀνθοῦσα ! ής δικαιοσύνης και ταξιώσειεν ἡμᾶς ὁ τῶν δίων Θεός, χάριτι καὶ φιλαν Ορωπία του Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.