Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) — PG column chips mark the printed columns.
ProemProoemium
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 22:957α. Περὶ δὲ τοῦ τὸν Ματθαῖον ἄνωθεν κατάγειν τὰς διαδοχὰς, τὸν δὲ Λουκᾶν ἀνάπαλιν πεποιηκέναι, μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ὁδὸν πορευθέντας, οὐδὲν ἐπιμέμφεσθαι δεῖ· ἐπεὶ καὶ τοὺς ἀνάντη καὶ ὄρθιον πορείαν ἀνιόντας, καὶ τοὺς ἔμπαλιν διὰ τῆς αὐτῆς κατιόντας, οὐκ ἄν τις ἑτέραν φαίη βαδίζειν, μιᾶς ἀμφοτέροις κειμένης τοῖς τε ἀνιοῦσι καὶ τοῖς κατιοῦσι τρίβου. Τὸν αὐτὸν γοῦν τρόπον καὶ ἐπὶ τῆς τῶν γενῶν διαδοχῆς πάρεστιν, ὅτῳ φίλον ἐπ’ ἐξουσίας διὰ τῶν αὐτῶν, τοῖς μὲν κάτωθεν ἐπὶ τοὺς πρόσω ἀνιέναι, τοῖς δὲ ἀπὸ τῶν ἄνωθεν προπατόρων ἀρξαμένοις, ἐπὶ τοὺς ὑστάτους καταλήγειν· οὗτος δὲ καὶ πόῤῥωθεν Ἑβραίοις φίλος ἦν ὁ τρόπος, ετξ., υτ ιν ιμπρεσσα α νοβις επιτομε, ξολ. 891, λιν. 4 α φινε, υσθυε αδ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν εὐαγγελιστάς, ξολ. 893, λιν. 37. Εἰ δ’ ὅτι μὴ μέχρι τοῦ Ἀβραὰμ καὶ ὁ Λουκᾶς ἀνιὼν ἔστη, μηδὲ ὁ Ματθαῖος ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ ἤρξατο ἐφ’ ὃν κατέληξεν ὁ Λουκᾶς, διαφωνεῖν τις αὐτοὺς λέγοι, οὐκ ὀρθῶς οἴεται· ἑκάτερος γὰρ αὐτῶν οἰκείῳ λογισμῷ τὴν ἔκθεσιν πεποίηται τῆς γραφῆς, ὁ μὲν ἐκ τοῦ Ἀβραὰμ ἀρξάμενος, ὁ δὲ καὶ τὸν Ἀβραὰμ ὑπερβὰς, ἐπί τε τὸν πρῶτον ἄνθρωπον ἀνελθών·
ς'. Αλλ' έπει Χριστός φησιν, τρεῖς ἡμέρας καὶ Α τρεῖς νύκτας ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς ἔσομαι, ἔστι δὲ οὕτως εἰπεῖν (41)· ἄρα εἰ χρεώστην ἐπαγγειλάμενον τῷ οἰκείῳ δανειστῇ μετὰ τρεῖς ἡμέρας πληρώσειν τὸ χρέος, πρὸ τῆς προθεσμίας πληρώσαντα θεασάμενοι, ὡς ψευσάμενον κρινοῦμεν, ἢ ὡς πλέον ἀληθεύσαντα ; Καὶ ἄλλως· εἰ θᾶττον ἢ (42) εἶπεν, ἀνέστη, πλέων ἡ δύναμις, καὶ ἔγκλημα οὐκ ἔχει· τὸ δὲ βράδιον, ὑπὸ οψίας γέμει καὶ ψεῦδος λογίζεται γιγνόμενον· ψεῦδος μὲν, ὅτι παρῆλθεν ὁ λεχθεὶς ὅρος· ὕποπτον δὲ, ὅτι τῶν φυλάκων ἀναχωρησάντων, κλοπὴ τὸ πρᾶγμα ἐνο- μίσθη ἄν. ΕΡΙΤΟΜΕ. α'. (43) Περὶ δὲ τοῦ τὸν Ματθαῖον ἄνωθεν κατ- Β ἄγειν τὰς διαδοχὰς, τὸν δὲ Λουκᾶν ἀνάπαλιν πεποιη- κέναι, μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ὁδὸν πορευθέντας, οὐδὲν ἐπιμέμφεσθαι δεῖ· ἐπεὶ καὶ τοὺς ἀνάντη καὶ ὄρθιον πορείαν ανιόντας, καὶ τοὺς ἔμπαλιν διὰ τῆς αὐτῆς κατιόντας, οὐκ ἄν τις ἑτέραν φαίη βαδίζειν, μιᾶς ἀμφοτέροις κειμένης τοῖς τε ἀνιοῦσι καὶ τοῖς κατιού- σε τρίβου. Τὸν αὐτὸν γοῦν τρόπον καὶ ἐπὶ τῆς τῶν γενῶν διαδοχῆς πάρεστιν, ὅτῳ φίλον ἐπ' ἐξουσίας διὰ τῶν αὐτῶν, ταῖς μὲν κάτωθεν ἐπὶ τοὺς πρόσω ἀνιέ- ναι, τοῖς δὲ ἀπὸ τῶν ἄνωθεν προπατόρων ἀρξαμένοις, ἐπὶ τοὺς ὑστάτους καταλήγειν· οὗτος δὲ καὶ πόῤῥω- θεν Εβραίοις φίλος ἦν ὁ τρόπος, Σωτῆρος ἡμῶν εὐαγγελιστάς, Εἶδ' ὅτι * SUPPLEMENTA QUÆSTIONUM AD STEPHANUM. bus tribusque noctibus se in corde terræ futurum, lubet ita disserere : si quis are alieno obstrictus creditori suo recepisset, se post tres dies solutu- rum ; hunc, inquam, si ante condictam diem as illud dissolvere videremus, mendacemne an multo veraciorem judicaremus? Præterea, si Christus ocius, quam spoponderat, resurrexit, major line virtus elucescit, nedum locus reprehensioni est. Su- spicio contra atque mendacium ex tarditate conse- quebantur mendacium, quia condictus terminus fuisset elapsus; suspicio, quia, recedentibus custo- dibus, ea res furti fuisset insimulata. EXPLICIT LECTORI Hactenus edidimus continuam atque illibatam Eusebiani operis priscam et præclaram Epitomen, prout ea est in pulcherrimo codice Palatino Vat. CCXX, a f. usque ad 96, ubi opus reapse concluditur, relictis deinceps paginis puris. Fuerunt autem, ut vidimus, quæstiones xx; scilicet ad Stephanum xvi, ad Marinum 1v. Quanquam vero variis ex fontibus nobis suppetebant utriusque partis supplementa, noluimus ea cum Epitome admiscere, ne scripti per se concinni et perfecti seriem quodammodo his insertis perturba- remus. Nunc tamen supplementa quæ invenimus tum quæstionum ad Stephanum tum etiam ad Marinum subtexenda sunt. Et primum lautæ aliquot partes ex magna ms. catena Niceta ad Lucam in codice A, sen Vat. 1611, quas non ex Epitome sed ex integro opere decerptas fuisse apparet; quanquam ipse quoque Nicetas videtur interdum, ut fit in catenis, Eusebium diminuere ; cujus rei indicium est, quod aliquando in Epitome sunt aliquot particulæ, quas Nicetas subtrahit : etsi alioqui in laudatis a Niceta partibus, Eusebius plerumque integer est, et ubique plenior. Nunc igitur priore loco supplementa quæstionum rat Stephanum. EUSEBII CÆSARIENSIS EX INTEGRIORE OPERE QUESTIONUM EVANGELICARUM PARTES in Niceta Catena ms. ad Lucam. - etc., ut in impressa a nobis epitome, col. 891, lin. a fine, usque ad toỹ col. 893, lin. 37. Matth. x11, 40. Pelusiota ep. 2, 212, tacito auctoris nomine ; ideo- que ejusdem solutio jamdiu nota erat. cat, Lucas vero contrario ordine utatur, quando- quidem eadem via uterque graditur, nullus est reprehensioni locus. Nam et illos qui prorsum sur sumque ascendunt, et illos qui adversum eadem via descendunt, haud quisquam diceret diversu tramite incedere: quia scilicet una ab utrisque, id est ab ascendentibus descendentibusque, via teri- tur. Pari ergo modo etiam in recensendis generis successionibus, pro cujusque libito vel ab imis sursum tendere, vel a superis capto initio progeni- toribus in postremos desinere licet. Atque hic nos antiquitus Hebrais placuit, etc. Quod si, quia nec Lucas ascendens substitit in Abrahamo, nec Mat- thæus ab Adamo invoepit, in quem Lucas desivit; Omitti non debuit. 6. Sed quoniam Christus dixerat ", tribus die- (41) Expilavit hanc Eusebii quæstionem Isidorus 1. Quod Matthaus superne successiones dedu- (42) Deest in codice particula *, quæ tamen his (43) Cod. Α, f. 63. Confer quaest. 11.
PG 22:959καὶ μηδὲ μέχρι τούτου στὰς, τὸν πάντα δὲ λόγον ἐπὶ τὸν Θεὸν ἀναρτήσας· ποία γὰρ ἐν τούτοις μάχη; Εἰ τῷ μὲν χρήσιμος ἐφάνη ἡ ἀπὸ τοῦ Ἀβραὰμ καὶ ἐπὶ τοὺς ἑξῆς γενεαλογία, διὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ παρ’ αὐτῷ λόγου, ὁ δὲ διὰ τὸ τῆς ἐν Χριστῷ παλιγγενεσίας μυστήριον, ἀναβιβάζει τὸν διὰ λουτροῦ γεγεννημένον, ἐπέκεινα ἁπάσης γενέσεως· τήρει γὰρ ὅτι δι’ ὅλου τοῦ λόγου σεσιώπηκε τὸ τῆς γενέσεως ὄνομα, ἄγει τε αὐτὸν ἀνάγων, καὶ ἵστησιν οὐκ ἐπί τινα ἀνθρώπων, ἀλλ’ ἐπὶ τὸν πάντων Θεὸν, μονονουχὶ προσάγων, ἅτε δὴ Υἱὸν γενόμενον τῷ Πατρί. β. Ἵνα οὖν καὶ τοῦτο εἰρηκότος τὴν ἀμαθίαν ἐλέγξωμεν, παύσωμεν δὲ τοῦ μηδένα ὑπ’ ἀγνοίας ὁμοίας σκανδαλισθῆναι, τὴν ἀληθῆ τῶν γεγονότων ἱστορίαν ἐκθήσομαι· πρότερον δὲ τὴν προταθεῖσαν ἡμῖν πρότασιν καιρός ἐστι ἐπισκέψασθαι· ὁ μὲν Ματθαῖος ἀπὸ τοῦ Ἀβραὰμ ἐπὶ τὸν Δαυὶ̈δ, καὶ οὕτως ἐπὶ τὸν Σολομῶνα καὶ τοὺς τούτου διαδόχους μέχρι τοῦ Ἰακὼβ, ἐξ οὗ Ἰωσὴφ ὁ τοῦ Χριστοῦ χρηματίσας πατὴρ, κάτεισιν· ὁ δὲ Λουκᾶς τὸν Ἰωσὴφ οὐκ ἀπὸ τοῦ Ἰακὼβ εἶναί φησιν ὡς Ματθαῖος, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ Ἡλεί· εἶτα ἀπὸ τοῦ Ἡλεὶ ἀνιὼν ἐφ’ ἑτέρους χωρεῖ, ὧν οὐδὲ ὅλος ἐμνημόνευσεν ὁ Ματθαῖος·
καὶ οὕτως πλαγίαν τινὰ δραμὼν, ἔρχεται οὐκ ἐπὶ τὸν Σολομῶνα τὸν τοῦ Δαυὶ̈δ, ἀλλ’ ἐπὶ Νάθαν τὸν καὶ αὐτὸν τοῦ Δαυί̈δ· ὀφείλων, εἰ δὴ περὶ τῆς αὐτῆς γενεαλογίας ὁ λόγος ἦν αὐτοῖς, διὰ τῶν αὐτῶν τῷ Ματθαίῳ ἀνελθεῖν, ἢ τὸν Ματθαῖον δι’ ὧν ὁ Λουκᾶς χωρῆσαι ὀνομάτων· εἰ δὲ οὕτως οὐ συνηνέχθησαν ἀλλήλοις, ὡς τὸν ἕνα εἰπεῖν τοῦ Ἰακὼβ τὸν Ἰωσὴφ εἶναι υἱὸν καὶ Σολομῶνος υἱοῦ Δαυί̈δ· τὸν δὲ ἕτερον, μὴ τοῦ Ἰακὼβ, ἀλλὰ τοῦ Ἡλεὶ καὶ Νάθαν υἱοῦ Δαυί̈δ· δι’ ὧν ἐοίκασι πολλὴν διαφωνίαν πρὸς ἀλλήλους περιέχειν. Τί δὴ οὖν εἰς τὸ προταθὲν τοῦτο πρόβλημα εἴποι ἄν τις; φέρε τῆς ψυχῆς διανοίξαντες τὸ ὄμμα, ἀτενῶς ταῖς λέξεσιν αὐτοῖς ἐπερείσωμεν τὴν διάνοιαν, ἴδωμέν τε τί φησιν ὁ Λουκᾶς. «Καὶ αὐτὸς ὁ Ἰησοῦς ἦν ἀρχόμενος ὡσεὶ ἐτῶν τριάκοντα ὢν υἱὸς ὡς ἐνομίζετο τοῦ Ἰωσὴφ, τοῦ Ἡλεὶ, τοῦ Μελχί·» ἀλλ’ οὐχ ὅ γε Ματθαῖος ἐχρήσατο τῇ ὡς ἐνομίζετο φωνῇ, ετξ., υτ ιν επιτομε, ξολ. 896, λιν. 4, υσθυε αδ αὕτη μὲν οὖν ἡ πρώτη ἀπόδοσις. γ. Εἴη δ’ ἄν τις καὶ ἄλλος βαθὺς καὶ ἀπόῤῥητος ἐν τοῖς προκειμένοις λόγος.
PG 22:961Ματθαῖος μὲν γὰρ ὁμολογουμένως τὴν ἔνσαρκον γένεσιν ἱστορῶν τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὸν Ἰωσὴφ ἀποδεῖξαι βουλόμενος ἀληθῶς ἐκ Δαυὶ̈δ, ὅθεν ἐχρῆν τῇ εἰσβολῇ κέχρηται τοῦ λόγου, φήσας, Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς· ἀκολούθως τε τὴν ὅλην ἑξῆς ἱστορίαν τίθησι μετὰ τὸν τῶν προπατόρων κατάλογον, τοὺς Μάγους, τὴν Ἡρώδου μανίαν, τὴν εἰς Αἴγυπτον Ἰησοῦ φυγὴν, τὴν ἐκεῖθεν ἐπάνοδον, τὸν Ἀρχέλαον· καὶ ὡς μετὰ ταῦτα ἤδη λοιπὸν εἰς ἄνδρας Ἰωάννης προβὰς μετὰ τριακοστὸν ἔτος τῆς Ἰησοῦ γενέσεως, ἐπὶ τῆς ἐρήμου κηρύσσει βάπτισμα μετανοίας, πάρεισί τε μετὰ τῶν ἄλλων καὶ ὁ Ἰησοῦς ἐν τῷ Ἰορδάνῃ βαπτισθησόμενος ὑπὸ τοῦ Ἰωάννου· καὶ δὴ συνόρα ἐν τούτοις ὕφος καὶ ἀκολουθίαν ἱστορικῆς διηγήσεως ἣν ὁ Ματθαῖος ἐκτίθεται, Σύρος ἀνὴρ, τελώνης τὸν βίον, τὴν φωνὴν Ἑβραῖος. δ. Ὁ δὲ Λουκᾶς τὸ μὲν γένος ἀπὸ τῆς βοωμένης Ἀντιοχείας ἦν, ἐν ᾗ δὴ οἱ πάντες λογιώτατοι τοὺς Ἴωνας προγόνους αὐχοῦσιν· οὐ μὴν ἀλλὰ πρὸς τῷ κατὰ φύσιν Ἑλληνικῷ τῶν ἀνδρῶν, ἐπήγετό τι πλέον ὁ Λουκᾶς ἐν λόγοις, ἅτε ἰατρικῆς ἔμπειρος ὢν ἐπιστήμης.
Α μὴ μέχρι τοῦ ᾿Αβραὰμ καὶ ὁ Λουκᾶς ἀνιὼν ἔστη, μηδὲ ὁ Ματθαῖος ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ ἤρξατο ἐφ' ὅν κατα έληξεν ὁ Λουκᾶς, διαφωνεῖν τις αὐτοὺς λέγοι, οὐκ ὀρθῶς οἴεται· ἑκάτερος γὰρ αὐτῶν οἰκείῳ λογισμῷ τὴν ἔκθεσιν πεποίηται τῆς γραφῆς, ὁ μὲν ἐκ τοῦ Αβραὰμ ἀρξάμενος, ὁ δὲ καὶ τὸν ᾿Αβραὰμ ὑπερδές, ἐπί τε τὸν πρῶτον ἄνθρωπον ἀνελθών· καὶ μηδὲ μέσ χρι τούτου στὰς, τὸν πάντα δὲ λόγον ἐπὶ τὸν Θεὸν ἀναρτήσας· ποία γὰρ ἐν τούτοις μάχη; Εἰ τῷ μὲν χρήσιμος ἐφάνη ἡ ἀπὸ τοῦ ᾽Αβραὰμ καὶ ἐπὶ τοὺς ἑξῆς γενεαλογία, διὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ παρ' αὐτῷ λόγου, ὁ δὲ διὰ τὸ τῆς ἐν Χριστῷ παλιγγενεσίας μυστήριον, ἀναβιβάζει τὸν διὰ λουτροῦ γεγεννημένον, ἐπέκεινα ἁπάσης γενέσεως· τήρει γὰρ ὅτι δι' ὅλου τοῦ λόγου σεσιώπηκε τὸ τῆς γενέσεως ὄνομα, ἄγει τε αὐτὸν ἀνάγων, καὶ ἴστησιν οὐκ ἐπί τινα ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐπὶ τὸν πάντων Θεὸν, μονονουχί προσάγων, ἅτε δὴ Υἱὸν γενόμενον τῷ Πατρί. β'. (44) Ἵνα οὖν καὶ τοῦτο εἰρηκότος τὴν ἀμαθίαν ἐλέγξωμεν, παύσωμεν δὲ τοῦ μηδένα ὑπ' ἀγνοίας ὁμοίας σκανδαλισθῆναι, τὴν ἀληθῆ τῶν γεγονότων ἱστορίαν ἐκθήσομαι· πρότερον δὲ τὴν προταθείσαν ἡμῖν πρότασιν καιρός ἐστι ἐπισκέψασθαι· ὁ μὲν Ματθαῖος ἀπὸ τοῦ ᾽Αβραὰμ ἐπὶ τὸν Δαυΐδ, καὶ αὐ τως ἐπὶ τὸν Σολομῶνα καὶ τοὺς τούτου διαδόχους μέχρι τοῦ Ἰακώβ, ἐξ οὗ Ἰωσὴφ ὁ τοῦ Χριστοῦ χρη ματίσας πατήρ, κάτεισιν· ὁ δὲ Λουκᾶς τὸν Ἰωσὴς οὐκ ἀπὸ τοῦ Ἰακὼς εἶναί φησιν ὡς Ματθαῖος, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ Ἡλεί· εἶτα ἀπὸ τοῦ Ἡλεὶ ἀνιὼν ἐφ' ἑτέρου; χωρεῖ, ὧν οὐδὲ ὅλος ἐμνημόνευσεν ὁ Ματθαῖος· καὶ οὕτως πλαγίαν τινὰ δραμὼν, ἔρχεται οὐκ ἐπὶ τὴν Σολομῶνα τὸν τοῦ Δαυΐδ, ἀλλ᾽ ἐπὶ Νάθαν τὸν καὶ αὐτὸν τοῦ Δαυΐδ· ὀφείλων, εἰ δὴ περὶ τῆς αὐτῆς γε νεαλογίας ὁ λόγος ἦν αὐτοῖς, διὰ τῶν αὐτῶν τῷ Μετ θαίῳ ἀνελθεῖν, ἢ τὸν Ματθαῖον δι᾽ ὧν ὁ Λουκᾶς χω ρῆσαι ὀνομάτων· εἰ δὲ οὕτως οὐ συνηνέχθησαν ἀλλη λοις, ὡς τὸν ἕνα εἰπεῖν τοῦ Ἰακὼβ τὸν Ἰωσὴφ εἶναι υἱὸν καὶ Σολομῶνος υἱοῦ Δαυΐδ· τὸν δὲ ἕτερον, μὴ τοῦ Ἰακώβ, ἀλλὰ τοῦ Ἡλεὶ καὶ Νάθαν υἱοῦ Δαυΐδ δι' ὧν ἐοίκασι πολλὴν διαφωνίαν πρὸς ἀλλήλους πιο ριέχειν. — Τί δὴ οὖν εἰς τὸ προταθὲν τοῦτο πρόβλημα εἴποι ἄν τις ; φέρε τῆς ψυχῆς διανοίξαντες τὸ ὄμμα, ἀτενῶς ταῖς λέξεσιν αὐτοῖς ἐπερείσωμεν τὴν διά νοιαν, ἴδωμέν τε τί φησιν ὁ Λουκᾶς. • Καὶ αὐτὸς ὁ Ἰησοῦς ἦν ἀρχόμενος ὡσεὶ ἐτῶν τριάκοντα ὢν υἱὸς ὡς ἐνομίζετο τοῦ Ἰωσήφ, τοῦ Ἡλεί, τοῦ Μελχί ἀλλ' οὐχ ὅ γε Ματθαῖος ἐχρήσατο τῇ ὡς ἐνομίζετο αὕτη μὲν οὖν ἡ πρώτη ἀπόδοσις. - του γ'. (45) Εἴη δ' ἄν τις καὶ ἄλλος βαθὺς καὶ ἀπόῤῥι· τος ἐν τοῖς προκειμένοις λόγος. Ματθαῖος μὲν γὰρ ομολογουμένως τὴν ἔνσαρκον γένεσιν ἱστορῶν Χριστοῦ, καὶ τὸν Ἰωσὴφ ἀποδεῖξαι βουλόμενος ἀλη θῶς ἐκ Δαυΐδ, ὅθεν ἐχρῆν τῇ εἰσβολῇ κέχρηται του λόγου, φήσας, Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς· ἀκολούθως τε τὴν ὅλην ἑξῆς ἱστορίαν τίθησε μετὰ τὸν τῶν προπατόρων κατάλογον, τους Μάγους, EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. ldcirco dissonos inter se evangelistas aliquis dicat, non recte judicat. Uterque enim evangelista pro- prio calculo descriptionem exposuit ; aliter quidem ex Abrahamo incipiens, alter ipsum Abrahamum supergradiens, ad primum usque bominem ascen- dit; neque in hoc ipso consistens, historiæ suæ seriem cum Deo connectit. Quænam porro in his repugnantia est? si Matthæo quidem visum utile est, ob scripturæ suæ institutum, ex Abrahamo et deinceps genealogiam deducere : Luca autem pla- cuit, propter regenerationis in Christo mysterium, sursum provehere hominem lavacro regeneratum. ultra cujuslibet generationis fines. Observa enim, eum toto suo sermone vocabulum generationis re- ticere, sed Jesum retrocedendo subvehere, donee non in homine aliquo sistit, sed in ipso omniumn B Deo, cui illum utpote Filium Patri copulat. C imperitiam, atque ut nemo veritatis ignoratione deinceps scandalum patiatur, genuinam acta rei historiam exponam. In primis vero objectam no- bis propositionem considerare opus est. Matthæus quidem ex Abrahamo ad Davidem, atque ita ad Salomonem ejusque successores usque ad Jaco- lum, unde ortus Josephus Christi putatus pater, descendit. Lucas autem Josephum haud ex Jaco- bo ait ortum, ut Matthaeus ; sed ex Heli ascendens, ad cæteros pergit, quorum nullum Matthæus com- memorat. Atque ita obliquam veluti decurrens viam, nequaquam ad Salomonem devenit Davidis filium, sed ad Nathanum qui æque fuit Davidis filius. Atqui oportuisset, si unam uterque evangelista ge- nealogiam texebat, vel Lucain eamdem cum Mat- thæo seriem contexere. vel Matthæum eadem, quæ habet Lucas, nomina recitare. Hi vero adeo invi. cem non conspirant, ut alter Jacobi filium dicat Josephum ac Salomonis Davide geniti: alter autem non Jacobi, sed Heli ac Nathani Davide item ge- niti: quo scribendi instituto magnopere inter se dissidere videntur. - Quomodo igitur objectæ propositioni occurrendum est? Agesis, animæ ape- rientes oculum, vocabulis ipsis accurate mentem intendamus, et quid dicat Lucas inspiciamus. • Et ipse Jesus erat incipiens quasi annorum tri- D ginta, ut putabatur filius Josephi, qui fuit Heli, qui fuit Melcbi. Sed enim Matthæus, haud usus est dictione putabatur, etc. Atque hæc prima est responsio. arcanus in prædictis sensus. Matthæus enim ma- nifeste carnalem narrans Christi originem, et Jo- sephum volens vere Davide oriundum ostendere, orationis suæ ingressum qualem oportuit facit,dicens, Liber generationis Jesu Christi, et reliqua, conse- quenterque totam deinde historiam ponit post pro- Fenitorum catalogum, Magos videlicet, Herodis çwvñj, etc., ut in epitome, col. 896, lin. 4, usque ad 2. Age vero ut ita etiam loquentis coarguamus 3. Alius quoque fortasse labet profundus atque (44) Cod. Α, Γ. 64. Quaest. 111. (45) Ibid.
Ὅμως δὴ ὁ τοιοῦτος τῆς τοῦ κατ’ αὐτὸν Εὐαγγελίου γραφῆς ἀρχόμενος, τὰ μὲν κατὰ τὸν Ζαχαρίαν καὶ τὴν Ἐλισάβετ ἱστορεῖ πρῶτα. Εἶτα τὴν πρὸς τὴν Μαρίαν τοῦ Γαβριὴλ ἐπιφάνειαν ἐπισυνάψας, τὰς παραδόξους γενέσεις ἑξῆς τίθησιν, οὐδεμιᾶς μνησθεὶς γενεαλογίας τοῦ Ἰωσήφ· ἔπειτα δωδέκατον ἔτος ἀναγράφων τοῦ Ἰησοῦ, οὔπω καὶ νῦν γενεαλογίας μνημονεύει. Μετὰ δὲ τοὺς Αὐγούστου χρόνους, Τιβερίου διαδεξαμένου τὴν Ῥωμαίων ἡγεμονίαν, κατὰ τὸ πεντεκαιδέκατον αὐτοῦ ἔτος, φησὶ τὸν Ἰωάννην ἐπὶ τῆς ἐρήμου κηρῦξαι μετανοίας βάπτισμα εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν· διδασκαλίας τε αὐτοῦ τίθησι, καὶ ἐπὶ τούτοις ἅπασιν, Ἰησοῦ, φησὶ, βαπτισθέντος καὶ προσευξαμένου ἐγένετο ἀνοιγῆναι τὸν οὐρανὸν, καὶ καταβῆναι τὸ Πνεῦμα ὡσεὶ περιστερὰν, καὶ φωνὴν ἐκεῖθεν ἐνεχθῆναι· «Σὺ εἶ ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς ἐν ᾧ εὐδόκησα.» Ἔνθα γενόμενος, ὥσπερ ἐξ ὕπνου διανήψας, τῆς γενεαλογίας ἀκαίρως, ὡς ἂν οἰηθείη τις, μνημονεύει λέγων, «Καὶ αὐτὸς ἦν ἀρχόμενος ὁ Ἰησοῦς ὡς ἐτῶν τριάκοντα, ὢν υἱὸς ὡς ἐνομίζετο τοῦ Ἰωσὴφ, τοῦ Ἡλεὶ, τοῦ Μελχὶ,» καὶ τῶν λοιπῶν. ε. Τίς τοιγαροῦν ἐν τούτοις οὐκ ἂν ἀπορήσειεν;
Α μὴ μέχρι τοῦ ᾿Αβραὰμ καὶ ὁ Λουκᾶς ἀνιὼν ἔστη, μηδὲ ὁ Ματθαῖος ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ ἤρξατο ἐφ' ὅν κατα έληξεν ὁ Λουκᾶς, διαφωνεῖν τις αὐτοὺς λέγοι, οὐκ ὀρθῶς οἴεται· ἑκάτερος γὰρ αὐτῶν οἰκείῳ λογισμῷ τὴν ἔκθεσιν πεποίηται τῆς γραφῆς, ὁ μὲν ἐκ τοῦ Αβραὰμ ἀρξάμενος, ὁ δὲ καὶ τὸν ᾿Αβραὰμ ὑπερδές, ἐπί τε τὸν πρῶτον ἄνθρωπον ἀνελθών· καὶ μηδὲ μέσ χρι τούτου στὰς, τὸν πάντα δὲ λόγον ἐπὶ τὸν Θεὸν ἀναρτήσας· ποία γὰρ ἐν τούτοις μάχη; Εἰ τῷ μὲν χρήσιμος ἐφάνη ἡ ἀπὸ τοῦ ᾽Αβραὰμ καὶ ἐπὶ τοὺς ἑξῆς γενεαλογία, διὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ παρ' αὐτῷ λόγου, ὁ δὲ διὰ τὸ τῆς ἐν Χριστῷ παλιγγενεσίας μυστήριον, ἀναβιβάζει τὸν διὰ λουτροῦ γεγεννημένον, ἐπέκεινα ἁπάσης γενέσεως· τήρει γὰρ ὅτι δι' ὅλου τοῦ λόγου σεσιώπηκε τὸ τῆς γενέσεως ὄνομα, ἄγει τε αὐτὸν ἀνάγων, καὶ ἴστησιν οὐκ ἐπί τινα ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐπὶ τὸν πάντων Θεὸν, μονονουχί προσάγων, ἅτε δὴ Υἱὸν γενόμενον τῷ Πατρί. β'. (44) Ἵνα οὖν καὶ τοῦτο εἰρηκότος τὴν ἀμαθίαν ἐλέγξωμεν, παύσωμεν δὲ τοῦ μηδένα ὑπ' ἀγνοίας ὁμοίας σκανδαλισθῆναι, τὴν ἀληθῆ τῶν γεγονότων ἱστορίαν ἐκθήσομαι· πρότερον δὲ τὴν προταθείσαν ἡμῖν πρότασιν καιρός ἐστι ἐπισκέψασθαι· ὁ μὲν Ματθαῖος ἀπὸ τοῦ ᾽Αβραὰμ ἐπὶ τὸν Δαυΐδ, καὶ αὐ τως ἐπὶ τὸν Σολομῶνα καὶ τοὺς τούτου διαδόχους μέχρι τοῦ Ἰακώβ, ἐξ οὗ Ἰωσὴφ ὁ τοῦ Χριστοῦ χρη ματίσας πατήρ, κάτεισιν· ὁ δὲ Λουκᾶς τὸν Ἰωσὴς οὐκ ἀπὸ τοῦ Ἰακὼς εἶναί φησιν ὡς Ματθαῖος, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ Ἡλεί· εἶτα ἀπὸ τοῦ Ἡλεὶ ἀνιὼν ἐφ' ἑτέρου; χωρεῖ, ὧν οὐδὲ ὅλος ἐμνημόνευσεν ὁ Ματθαῖος· καὶ οὕτως πλαγίαν τινὰ δραμὼν, ἔρχεται οὐκ ἐπὶ τὴν Σολομῶνα τὸν τοῦ Δαυΐδ, ἀλλ᾽ ἐπὶ Νάθαν τὸν καὶ αὐτὸν τοῦ Δαυΐδ· ὀφείλων, εἰ δὴ περὶ τῆς αὐτῆς γε νεαλογίας ὁ λόγος ἦν αὐτοῖς, διὰ τῶν αὐτῶν τῷ Μετ θαίῳ ἀνελθεῖν, ἢ τὸν Ματθαῖον δι᾽ ὧν ὁ Λουκᾶς χω ρῆσαι ὀνομάτων· εἰ δὲ οὕτως οὐ συνηνέχθησαν ἀλλη λοις, ὡς τὸν ἕνα εἰπεῖν τοῦ Ἰακὼβ τὸν Ἰωσὴφ εἶναι υἱὸν καὶ Σολομῶνος υἱοῦ Δαυΐδ· τὸν δὲ ἕτερον, μὴ τοῦ Ἰακώβ, ἀλλὰ τοῦ Ἡλεὶ καὶ Νάθαν υἱοῦ Δαυΐδ δι' ὧν ἐοίκασι πολλὴν διαφωνίαν πρὸς ἀλλήλους πιο ριέχειν. — Τί δὴ οὖν εἰς τὸ προταθὲν τοῦτο πρόβλημα εἴποι ἄν τις ; φέρε τῆς ψυχῆς διανοίξαντες τὸ ὄμμα, ἀτενῶς ταῖς λέξεσιν αὐτοῖς ἐπερείσωμεν τὴν διά νοιαν, ἴδωμέν τε τί φησιν ὁ Λουκᾶς. • Καὶ αὐτὸς ὁ Ἰησοῦς ἦν ἀρχόμενος ὡσεὶ ἐτῶν τριάκοντα ὢν υἱὸς ὡς ἐνομίζετο τοῦ Ἰωσήφ, τοῦ Ἡλεί, τοῦ Μελχί ἀλλ' οὐχ ὅ γε Ματθαῖος ἐχρήσατο τῇ ὡς ἐνομίζετο αὕτη μὲν οὖν ἡ πρώτη ἀπόδοσις. - του γ'. (45) Εἴη δ' ἄν τις καὶ ἄλλος βαθὺς καὶ ἀπόῤῥι· τος ἐν τοῖς προκειμένοις λόγος. Ματθαῖος μὲν γὰρ ομολογουμένως τὴν ἔνσαρκον γένεσιν ἱστορῶν Χριστοῦ, καὶ τὸν Ἰωσὴφ ἀποδεῖξαι βουλόμενος ἀλη θῶς ἐκ Δαυΐδ, ὅθεν ἐχρῆν τῇ εἰσβολῇ κέχρηται του λόγου, φήσας, Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς· ἀκολούθως τε τὴν ὅλην ἑξῆς ἱστορίαν τίθησε μετὰ τὸν τῶν προπατόρων κατάλογον, τους Μάγους, EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. ldcirco dissonos inter se evangelistas aliquis dicat, non recte judicat. Uterque enim evangelista pro- prio calculo descriptionem exposuit ; aliter quidem ex Abrahamo incipiens, alter ipsum Abrahamum supergradiens, ad primum usque bominem ascen- dit; neque in hoc ipso consistens, historiæ suæ seriem cum Deo connectit. Quænam porro in his repugnantia est? si Matthæo quidem visum utile est, ob scripturæ suæ institutum, ex Abrahamo et deinceps genealogiam deducere : Luca autem pla- cuit, propter regenerationis in Christo mysterium, sursum provehere hominem lavacro regeneratum. ultra cujuslibet generationis fines. Observa enim, eum toto suo sermone vocabulum generationis re- ticere, sed Jesum retrocedendo subvehere, donee non in homine aliquo sistit, sed in ipso omniumn B Deo, cui illum utpote Filium Patri copulat. C imperitiam, atque ut nemo veritatis ignoratione deinceps scandalum patiatur, genuinam acta rei historiam exponam. In primis vero objectam no- bis propositionem considerare opus est. Matthæus quidem ex Abrahamo ad Davidem, atque ita ad Salomonem ejusque successores usque ad Jaco- lum, unde ortus Josephus Christi putatus pater, descendit. Lucas autem Josephum haud ex Jaco- bo ait ortum, ut Matthaeus ; sed ex Heli ascendens, ad cæteros pergit, quorum nullum Matthæus com- memorat. Atque ita obliquam veluti decurrens viam, nequaquam ad Salomonem devenit Davidis filium, sed ad Nathanum qui æque fuit Davidis filius. Atqui oportuisset, si unam uterque evangelista ge- nealogiam texebat, vel Lucain eamdem cum Mat- thæo seriem contexere. vel Matthæum eadem, quæ habet Lucas, nomina recitare. Hi vero adeo invi. cem non conspirant, ut alter Jacobi filium dicat Josephum ac Salomonis Davide geniti: alter autem non Jacobi, sed Heli ac Nathani Davide item ge- niti: quo scribendi instituto magnopere inter se dissidere videntur. - Quomodo igitur objectæ propositioni occurrendum est? Agesis, animæ ape- rientes oculum, vocabulis ipsis accurate mentem intendamus, et quid dicat Lucas inspiciamus. • Et ipse Jesus erat incipiens quasi annorum tri- D ginta, ut putabatur filius Josephi, qui fuit Heli, qui fuit Melcbi. Sed enim Matthæus, haud usus est dictione putabatur, etc. Atque hæc prima est responsio. arcanus in prædictis sensus. Matthæus enim ma- nifeste carnalem narrans Christi originem, et Jo- sephum volens vere Davide oriundum ostendere, orationis suæ ingressum qualem oportuit facit,dicens, Liber generationis Jesu Christi, et reliqua, conse- quenterque totam deinde historiam ponit post pro- Fenitorum catalogum, Magos videlicet, Herodis çwvñj, etc., ut in epitome, col. 896, lin. 4, usque ad 2. Age vero ut ita etiam loquentis coarguamus 3. Alius quoque fortasse labet profundus atque (44) Cod. Α, Γ. 64. Quaest. 111. (45) Ibid.
εἰ Ματθαῖος μὲν λόγου σύνταξιν ἐπιστημόνως φαίνεται πεποιημένος, κατὰ καιρόν τε χρησάμενος τῇ γενεαλογίᾳ, Λουκᾶς δὲ εἰς τοσοῦτον ἤλαυνεν ἀπορίας, ὡς ὅτε μὲν ἐχρῆν κατὰ χώραν τὴν γενεαλογίαν ἐντάξαι, τηνικαῦτα παραλιπεῖν αὐτὴν, ἱστορίαν τε τοσαύτην ἐκθέμενον τὴν ἀπὸ τῆς γενέσεως τοῦ Χριστοῦ μέχρι τριάκοντα ἐτῶν, μηδένα καιρὸν ἐπιτήδειον συνιδεῖν τῆς κατ’ αὐτὸν γενεαλογίας· νῦν δὲ ὅτε τριακονταέτης γεγονὼς πάρεισιν ἐπὶ τὸ Ἰωάννου βάπτισμα, παρὰ πάντα λόγον καὶ παρὰ καιρὸν, ὥσπερ τινὰ παρενθήκην εἰσάγει τῆς γραφῆς τὴν γενεαλογίαν. Ἀλλ’ εἴ τίς γε αὐτῷ τοιαῦτα ἐμέμψατο, οὐκ ἂν ἠπόρησεν ἀποκρίσεως ὁ θεῖος εὐαγγελιστής· εἶπε δ’ ἂν ὡς εἰκὸς θεῖά τινα καὶ σοφὰ καὶ τοῦ ἐν αὐτῷ θείου Πνεύματος ἐπάξια. Ἐγὼ δὲ ἡγοῦμαι αὐτὸν καὶ τὴν κατὰ σάρκα γένεσιν τοῦ Ἰησοῦ γενεαλογεῖν ἐθέλοντα, νῦν τοῦτο πεποιηκέναι· τοῦτο γὰρ εἰ κατὰ γνώμην ἔπραττεν, οὐκ ἠγνόει, ὅτε ἐχρῆν ταύτην ἐκθέσθαι.
Α μὴ μέχρι τοῦ ᾿Αβραὰμ καὶ ὁ Λουκᾶς ἀνιὼν ἔστη, μηδὲ ὁ Ματθαῖος ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ ἤρξατο ἐφ' ὅν κατα έληξεν ὁ Λουκᾶς, διαφωνεῖν τις αὐτοὺς λέγοι, οὐκ ὀρθῶς οἴεται· ἑκάτερος γὰρ αὐτῶν οἰκείῳ λογισμῷ τὴν ἔκθεσιν πεποίηται τῆς γραφῆς, ὁ μὲν ἐκ τοῦ Αβραὰμ ἀρξάμενος, ὁ δὲ καὶ τὸν ᾿Αβραὰμ ὑπερδές, ἐπί τε τὸν πρῶτον ἄνθρωπον ἀνελθών· καὶ μηδὲ μέσ χρι τούτου στὰς, τὸν πάντα δὲ λόγον ἐπὶ τὸν Θεὸν ἀναρτήσας· ποία γὰρ ἐν τούτοις μάχη; Εἰ τῷ μὲν χρήσιμος ἐφάνη ἡ ἀπὸ τοῦ ᾽Αβραὰμ καὶ ἐπὶ τοὺς ἑξῆς γενεαλογία, διὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ παρ' αὐτῷ λόγου, ὁ δὲ διὰ τὸ τῆς ἐν Χριστῷ παλιγγενεσίας μυστήριον, ἀναβιβάζει τὸν διὰ λουτροῦ γεγεννημένον, ἐπέκεινα ἁπάσης γενέσεως· τήρει γὰρ ὅτι δι' ὅλου τοῦ λόγου σεσιώπηκε τὸ τῆς γενέσεως ὄνομα, ἄγει τε αὐτὸν ἀνάγων, καὶ ἴστησιν οὐκ ἐπί τινα ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐπὶ τὸν πάντων Θεὸν, μονονουχί προσάγων, ἅτε δὴ Υἱὸν γενόμενον τῷ Πατρί. β'. (44) Ἵνα οὖν καὶ τοῦτο εἰρηκότος τὴν ἀμαθίαν ἐλέγξωμεν, παύσωμεν δὲ τοῦ μηδένα ὑπ' ἀγνοίας ὁμοίας σκανδαλισθῆναι, τὴν ἀληθῆ τῶν γεγονότων ἱστορίαν ἐκθήσομαι· πρότερον δὲ τὴν προταθείσαν ἡμῖν πρότασιν καιρός ἐστι ἐπισκέψασθαι· ὁ μὲν Ματθαῖος ἀπὸ τοῦ ᾽Αβραὰμ ἐπὶ τὸν Δαυΐδ, καὶ αὐ τως ἐπὶ τὸν Σολομῶνα καὶ τοὺς τούτου διαδόχους μέχρι τοῦ Ἰακώβ, ἐξ οὗ Ἰωσὴφ ὁ τοῦ Χριστοῦ χρη ματίσας πατήρ, κάτεισιν· ὁ δὲ Λουκᾶς τὸν Ἰωσὴς οὐκ ἀπὸ τοῦ Ἰακὼς εἶναί φησιν ὡς Ματθαῖος, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ Ἡλεί· εἶτα ἀπὸ τοῦ Ἡλεὶ ἀνιὼν ἐφ' ἑτέρου; χωρεῖ, ὧν οὐδὲ ὅλος ἐμνημόνευσεν ὁ Ματθαῖος· καὶ οὕτως πλαγίαν τινὰ δραμὼν, ἔρχεται οὐκ ἐπὶ τὴν Σολομῶνα τὸν τοῦ Δαυΐδ, ἀλλ᾽ ἐπὶ Νάθαν τὸν καὶ αὐτὸν τοῦ Δαυΐδ· ὀφείλων, εἰ δὴ περὶ τῆς αὐτῆς γε νεαλογίας ὁ λόγος ἦν αὐτοῖς, διὰ τῶν αὐτῶν τῷ Μετ θαίῳ ἀνελθεῖν, ἢ τὸν Ματθαῖον δι᾽ ὧν ὁ Λουκᾶς χω ρῆσαι ὀνομάτων· εἰ δὲ οὕτως οὐ συνηνέχθησαν ἀλλη λοις, ὡς τὸν ἕνα εἰπεῖν τοῦ Ἰακὼβ τὸν Ἰωσὴφ εἶναι υἱὸν καὶ Σολομῶνος υἱοῦ Δαυΐδ· τὸν δὲ ἕτερον, μὴ τοῦ Ἰακώβ, ἀλλὰ τοῦ Ἡλεὶ καὶ Νάθαν υἱοῦ Δαυΐδ δι' ὧν ἐοίκασι πολλὴν διαφωνίαν πρὸς ἀλλήλους πιο ριέχειν. — Τί δὴ οὖν εἰς τὸ προταθὲν τοῦτο πρόβλημα εἴποι ἄν τις ; φέρε τῆς ψυχῆς διανοίξαντες τὸ ὄμμα, ἀτενῶς ταῖς λέξεσιν αὐτοῖς ἐπερείσωμεν τὴν διά νοιαν, ἴδωμέν τε τί φησιν ὁ Λουκᾶς. • Καὶ αὐτὸς ὁ Ἰησοῦς ἦν ἀρχόμενος ὡσεὶ ἐτῶν τριάκοντα ὢν υἱὸς ὡς ἐνομίζετο τοῦ Ἰωσήφ, τοῦ Ἡλεί, τοῦ Μελχί ἀλλ' οὐχ ὅ γε Ματθαῖος ἐχρήσατο τῇ ὡς ἐνομίζετο αὕτη μὲν οὖν ἡ πρώτη ἀπόδοσις. - του γ'. (45) Εἴη δ' ἄν τις καὶ ἄλλος βαθὺς καὶ ἀπόῤῥι· τος ἐν τοῖς προκειμένοις λόγος. Ματθαῖος μὲν γὰρ ομολογουμένως τὴν ἔνσαρκον γένεσιν ἱστορῶν Χριστοῦ, καὶ τὸν Ἰωσὴφ ἀποδεῖξαι βουλόμενος ἀλη θῶς ἐκ Δαυΐδ, ὅθεν ἐχρῆν τῇ εἰσβολῇ κέχρηται του λόγου, φήσας, Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς· ἀκολούθως τε τὴν ὅλην ἑξῆς ἱστορίαν τίθησε μετὰ τὸν τῶν προπατόρων κατάλογον, τους Μάγους, EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. ldcirco dissonos inter se evangelistas aliquis dicat, non recte judicat. Uterque enim evangelista pro- prio calculo descriptionem exposuit ; aliter quidem ex Abrahamo incipiens, alter ipsum Abrahamum supergradiens, ad primum usque bominem ascen- dit; neque in hoc ipso consistens, historiæ suæ seriem cum Deo connectit. Quænam porro in his repugnantia est? si Matthæo quidem visum utile est, ob scripturæ suæ institutum, ex Abrahamo et deinceps genealogiam deducere : Luca autem pla- cuit, propter regenerationis in Christo mysterium, sursum provehere hominem lavacro regeneratum. ultra cujuslibet generationis fines. Observa enim, eum toto suo sermone vocabulum generationis re- ticere, sed Jesum retrocedendo subvehere, donee non in homine aliquo sistit, sed in ipso omniumn B Deo, cui illum utpote Filium Patri copulat. C imperitiam, atque ut nemo veritatis ignoratione deinceps scandalum patiatur, genuinam acta rei historiam exponam. In primis vero objectam no- bis propositionem considerare opus est. Matthæus quidem ex Abrahamo ad Davidem, atque ita ad Salomonem ejusque successores usque ad Jaco- lum, unde ortus Josephus Christi putatus pater, descendit. Lucas autem Josephum haud ex Jaco- bo ait ortum, ut Matthaeus ; sed ex Heli ascendens, ad cæteros pergit, quorum nullum Matthæus com- memorat. Atque ita obliquam veluti decurrens viam, nequaquam ad Salomonem devenit Davidis filium, sed ad Nathanum qui æque fuit Davidis filius. Atqui oportuisset, si unam uterque evangelista ge- nealogiam texebat, vel Lucain eamdem cum Mat- thæo seriem contexere. vel Matthæum eadem, quæ habet Lucas, nomina recitare. Hi vero adeo invi. cem non conspirant, ut alter Jacobi filium dicat Josephum ac Salomonis Davide geniti: alter autem non Jacobi, sed Heli ac Nathani Davide item ge- niti: quo scribendi instituto magnopere inter se dissidere videntur. - Quomodo igitur objectæ propositioni occurrendum est? Agesis, animæ ape- rientes oculum, vocabulis ipsis accurate mentem intendamus, et quid dicat Lucas inspiciamus. • Et ipse Jesus erat incipiens quasi annorum tri- D ginta, ut putabatur filius Josephi, qui fuit Heli, qui fuit Melcbi. Sed enim Matthæus, haud usus est dictione putabatur, etc. Atque hæc prima est responsio. arcanus in prædictis sensus. Matthæus enim ma- nifeste carnalem narrans Christi originem, et Jo- sephum volens vere Davide oriundum ostendere, orationis suæ ingressum qualem oportuit facit,dicens, Liber generationis Jesu Christi, et reliqua, conse- quenterque totam deinde historiam ponit post pro- Fenitorum catalogum, Magos videlicet, Herodis çwvñj, etc., ut in epitome, col. 896, lin. 4, usque ad 2. Age vero ut ita etiam loquentis coarguamus 3. Alius quoque fortasse labet profundus atque (44) Cod. Α, Γ. 64. Quaest. 111. (45) Ibid.
Ἐπειδὴ δὲ νῦν τῆς διὰ λουτροῦ ἀναγεννήσεως μέμνηται, Υἱὸν αὐτὸν εἰσάγων Θεοῦ, βούλεται ὡς ἐν ὑποδείγματι παραστῆσαι ὅτι δὴ πᾶς ὁ ἐν Θεῷ ἀναγεννώμενος, κἂν ἀληθῶς υἱὸς ἀνθρώπων εἶναι νομίζοιτο δι’ ἣν περίκειται σάρκα, ἀλλ’ οὐχ ἵσταταί γε αὐτῷ τὰ τῆς γενέσεως εἰς τοὺς κατὰ σάρκα γονεῖς, οὐδὲ μέχρι τῶν τοῦ σώματος προπατόρων φθάνει· ἀλλ’ εἰ καὶ νομίζοιτο ἀνθρώπων εἶναι υἱὸς διὰ τὴν τοῦ σώματος γένεσιν, ὅμως δ’ οὖν οὐκ ἀλλότριος τῆς τοῦ Θεοῦ υἱοθεσίας καθέστηκε. Διὸ ἡγοῦμαι αὐτὸν κατὰ καιρὸν καὶ τῇ γενεαλογίᾳ κεχρῆσθαι, καὶ τῇ προσθήκῃ τῆς ὡς ἐνομίζετο φωνῆς. Καὶ γὰρ ἀκόλουθον ἦν, τῆς ἐξ οὐρανῶν μαρτυρίας φησάσης πρὸς τὸν Ἰησοῦν, Σὺ ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς, ἐν σοὶ εὐδόκησα, μηκέτι καὶ ἀνθρώπων ὁμοίως αὐτὸν ἀναγορεῦσαι υἱὸν, μετὰ δὲ τῆς ὡς ἐνομίζετο προσθήκης· Θεοῦ μὲν γὰρ ἀνεκηρύχθη υἱὸς εἶναι φύσει, ἀλλ’ οὐχ ὡς ἐνομίζετο· τοῦ δὲ Ἰωσὴφ ἐνομίζετο, ἀλλ’ οὐ φύσει υἱὸς ἦν. 2.
Α μὴ μέχρι τοῦ ᾿Αβραὰμ καὶ ὁ Λουκᾶς ἀνιὼν ἔστη, μηδὲ ὁ Ματθαῖος ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ ἤρξατο ἐφ' ὅν κατα έληξεν ὁ Λουκᾶς, διαφωνεῖν τις αὐτοὺς λέγοι, οὐκ ὀρθῶς οἴεται· ἑκάτερος γὰρ αὐτῶν οἰκείῳ λογισμῷ τὴν ἔκθεσιν πεποίηται τῆς γραφῆς, ὁ μὲν ἐκ τοῦ Αβραὰμ ἀρξάμενος, ὁ δὲ καὶ τὸν ᾿Αβραὰμ ὑπερδές, ἐπί τε τὸν πρῶτον ἄνθρωπον ἀνελθών· καὶ μηδὲ μέσ χρι τούτου στὰς, τὸν πάντα δὲ λόγον ἐπὶ τὸν Θεὸν ἀναρτήσας· ποία γὰρ ἐν τούτοις μάχη; Εἰ τῷ μὲν χρήσιμος ἐφάνη ἡ ἀπὸ τοῦ ᾽Αβραὰμ καὶ ἐπὶ τοὺς ἑξῆς γενεαλογία, διὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ παρ' αὐτῷ λόγου, ὁ δὲ διὰ τὸ τῆς ἐν Χριστῷ παλιγγενεσίας μυστήριον, ἀναβιβάζει τὸν διὰ λουτροῦ γεγεννημένον, ἐπέκεινα ἁπάσης γενέσεως· τήρει γὰρ ὅτι δι' ὅλου τοῦ λόγου σεσιώπηκε τὸ τῆς γενέσεως ὄνομα, ἄγει τε αὐτὸν ἀνάγων, καὶ ἴστησιν οὐκ ἐπί τινα ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐπὶ τὸν πάντων Θεὸν, μονονουχί προσάγων, ἅτε δὴ Υἱὸν γενόμενον τῷ Πατρί. β'. (44) Ἵνα οὖν καὶ τοῦτο εἰρηκότος τὴν ἀμαθίαν ἐλέγξωμεν, παύσωμεν δὲ τοῦ μηδένα ὑπ' ἀγνοίας ὁμοίας σκανδαλισθῆναι, τὴν ἀληθῆ τῶν γεγονότων ἱστορίαν ἐκθήσομαι· πρότερον δὲ τὴν προταθείσαν ἡμῖν πρότασιν καιρός ἐστι ἐπισκέψασθαι· ὁ μὲν Ματθαῖος ἀπὸ τοῦ ᾽Αβραὰμ ἐπὶ τὸν Δαυΐδ, καὶ αὐ τως ἐπὶ τὸν Σολομῶνα καὶ τοὺς τούτου διαδόχους μέχρι τοῦ Ἰακώβ, ἐξ οὗ Ἰωσὴφ ὁ τοῦ Χριστοῦ χρη ματίσας πατήρ, κάτεισιν· ὁ δὲ Λουκᾶς τὸν Ἰωσὴς οὐκ ἀπὸ τοῦ Ἰακὼς εἶναί φησιν ὡς Ματθαῖος, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ Ἡλεί· εἶτα ἀπὸ τοῦ Ἡλεὶ ἀνιὼν ἐφ' ἑτέρου; χωρεῖ, ὧν οὐδὲ ὅλος ἐμνημόνευσεν ὁ Ματθαῖος· καὶ οὕτως πλαγίαν τινὰ δραμὼν, ἔρχεται οὐκ ἐπὶ τὴν Σολομῶνα τὸν τοῦ Δαυΐδ, ἀλλ᾽ ἐπὶ Νάθαν τὸν καὶ αὐτὸν τοῦ Δαυΐδ· ὀφείλων, εἰ δὴ περὶ τῆς αὐτῆς γε νεαλογίας ὁ λόγος ἦν αὐτοῖς, διὰ τῶν αὐτῶν τῷ Μετ θαίῳ ἀνελθεῖν, ἢ τὸν Ματθαῖον δι᾽ ὧν ὁ Λουκᾶς χω ρῆσαι ὀνομάτων· εἰ δὲ οὕτως οὐ συνηνέχθησαν ἀλλη λοις, ὡς τὸν ἕνα εἰπεῖν τοῦ Ἰακὼβ τὸν Ἰωσὴφ εἶναι υἱὸν καὶ Σολομῶνος υἱοῦ Δαυΐδ· τὸν δὲ ἕτερον, μὴ τοῦ Ἰακώβ, ἀλλὰ τοῦ Ἡλεὶ καὶ Νάθαν υἱοῦ Δαυΐδ δι' ὧν ἐοίκασι πολλὴν διαφωνίαν πρὸς ἀλλήλους πιο ριέχειν. — Τί δὴ οὖν εἰς τὸ προταθὲν τοῦτο πρόβλημα εἴποι ἄν τις ; φέρε τῆς ψυχῆς διανοίξαντες τὸ ὄμμα, ἀτενῶς ταῖς λέξεσιν αὐτοῖς ἐπερείσωμεν τὴν διά νοιαν, ἴδωμέν τε τί φησιν ὁ Λουκᾶς. • Καὶ αὐτὸς ὁ Ἰησοῦς ἦν ἀρχόμενος ὡσεὶ ἐτῶν τριάκοντα ὢν υἱὸς ὡς ἐνομίζετο τοῦ Ἰωσήφ, τοῦ Ἡλεί, τοῦ Μελχί ἀλλ' οὐχ ὅ γε Ματθαῖος ἐχρήσατο τῇ ὡς ἐνομίζετο αὕτη μὲν οὖν ἡ πρώτη ἀπόδοσις. - του γ'. (45) Εἴη δ' ἄν τις καὶ ἄλλος βαθὺς καὶ ἀπόῤῥι· τος ἐν τοῖς προκειμένοις λόγος. Ματθαῖος μὲν γὰρ ομολογουμένως τὴν ἔνσαρκον γένεσιν ἱστορῶν Χριστοῦ, καὶ τὸν Ἰωσὴφ ἀποδεῖξαι βουλόμενος ἀλη θῶς ἐκ Δαυΐδ, ὅθεν ἐχρῆν τῇ εἰσβολῇ κέχρηται του λόγου, φήσας, Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς· ἀκολούθως τε τὴν ὅλην ἑξῆς ἱστορίαν τίθησε μετὰ τὸν τῶν προπατόρων κατάλογον, τους Μάγους, EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. ldcirco dissonos inter se evangelistas aliquis dicat, non recte judicat. Uterque enim evangelista pro- prio calculo descriptionem exposuit ; aliter quidem ex Abrahamo incipiens, alter ipsum Abrahamum supergradiens, ad primum usque bominem ascen- dit; neque in hoc ipso consistens, historiæ suæ seriem cum Deo connectit. Quænam porro in his repugnantia est? si Matthæo quidem visum utile est, ob scripturæ suæ institutum, ex Abrahamo et deinceps genealogiam deducere : Luca autem pla- cuit, propter regenerationis in Christo mysterium, sursum provehere hominem lavacro regeneratum. ultra cujuslibet generationis fines. Observa enim, eum toto suo sermone vocabulum generationis re- ticere, sed Jesum retrocedendo subvehere, donee non in homine aliquo sistit, sed in ipso omniumn B Deo, cui illum utpote Filium Patri copulat. C imperitiam, atque ut nemo veritatis ignoratione deinceps scandalum patiatur, genuinam acta rei historiam exponam. In primis vero objectam no- bis propositionem considerare opus est. Matthæus quidem ex Abrahamo ad Davidem, atque ita ad Salomonem ejusque successores usque ad Jaco- lum, unde ortus Josephus Christi putatus pater, descendit. Lucas autem Josephum haud ex Jaco- bo ait ortum, ut Matthaeus ; sed ex Heli ascendens, ad cæteros pergit, quorum nullum Matthæus com- memorat. Atque ita obliquam veluti decurrens viam, nequaquam ad Salomonem devenit Davidis filium, sed ad Nathanum qui æque fuit Davidis filius. Atqui oportuisset, si unam uterque evangelista ge- nealogiam texebat, vel Lucain eamdem cum Mat- thæo seriem contexere. vel Matthæum eadem, quæ habet Lucas, nomina recitare. Hi vero adeo invi. cem non conspirant, ut alter Jacobi filium dicat Josephum ac Salomonis Davide geniti: alter autem non Jacobi, sed Heli ac Nathani Davide item ge- niti: quo scribendi instituto magnopere inter se dissidere videntur. - Quomodo igitur objectæ propositioni occurrendum est? Agesis, animæ ape- rientes oculum, vocabulis ipsis accurate mentem intendamus, et quid dicat Lucas inspiciamus. • Et ipse Jesus erat incipiens quasi annorum tri- D ginta, ut putabatur filius Josephi, qui fuit Heli, qui fuit Melcbi. Sed enim Matthæus, haud usus est dictione putabatur, etc. Atque hæc prima est responsio. arcanus in prædictis sensus. Matthæus enim ma- nifeste carnalem narrans Christi originem, et Jo- sephum volens vere Davide oriundum ostendere, orationis suæ ingressum qualem oportuit facit,dicens, Liber generationis Jesu Christi, et reliqua, conse- quenterque totam deinde historiam ponit post pro- Fenitorum catalogum, Magos videlicet, Herodis çwvñj, etc., ut in epitome, col. 896, lin. 4, usque ad 2. Age vero ut ita etiam loquentis coarguamus 3. Alius quoque fortasse labet profundus atque (44) Cod. Α, Γ. 64. Quaest. 111. (45) Ibid.
PG 22:963Ὧν οὕτως ἐχόντων, δοκῶ μοι καὶ οὕτως τὸν λογισμὸν ἀποδεδωκέναι, καθ’ ὃν ὁ μὲν Ματθαῖος ἀρχόμενος τῆς ἑαυτοῦ γραφῆς, πρὸ τῆς συλλήψεως τῆς Μαρίας, καὶ πρὸ τῆς ἐνσάρκου γενέσεως τοῦ Ἰησοῦ, κατὰ καιρὸν ὡς ἐν ἱστορίᾳ προτάττει τὴν κατὰ σάρκα γενεαλογίαν· διὸ καὶ τὰ γένη κατάγει, κάθοδον ἀπὸ τῶν κρειττόνων αἰνιττόμενος τοῦ δηλουμένου· σαρκούμενος γὰρ ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ κατῄει, ὅτι δὴ ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων ἐκένωσεν ἑαυτὸν μορφὴν δούλου λαβών· ὁ δὲ Λουκᾶς, εἰ μὲν ὁμοίως τῷ Ματθαίῳ τὴν ἔνσαρκον ἔμελλεν αὐτοῦ παρουσίαν δηλοῦν, πάντως ἂν ἐχρήσατο καὶ αὐτὸς τῇ τοῦ γένους ἱστορίᾳ, κατὰ τὸν τῆς συλλήψεως ἢ τῆς ἀποτέξεως καιρόν· καὶ ἀκολούθως ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων ἀρξάμενος, κατῄει ἐπὶ τοὺς τελευταίους· ἐπεὶ δὲ οὐ κατὰ τὴν αὐτὴν τῷ Ματθαίῳ διάνοιαν ἐξέθετο τὴν διήγησιν, εἰκότως τὸν αὐτὸν ἐκείνῳ καιρὸν ὑπερβὰς, ἐπὶ τὴν ἀναγέννησιν τὴν διὰ λουτροῦ παραγίνεται·
ἀληθῶς υἱὸς ἀνθρώπων εἶναι νομίζοιτο δι' ἦν περί- κειται σάρκα, ἀλλ' οὐχ ἵσταταί γε αὐτῷ τὰ τῆς γε νέσεως εἰς τοὺς κατὰ σάρκα γονεῖς, οὐδὲ μέχρι τῶν τοῦ σώματος προπατόρων φθάνει· ἀλλ᾽ εἰ καὶ νομί ζοιτο ἀνθρώπων εἶναι υἱὸς διὰ τὴν τοῦ σώματος γένε σιν, ὅμως δ' οὖν οὐκ ἀλλότριος τῆς τοῦ Θεοῦ υἱοθεσίας καθέστηκε. Διὸ ἡγοῦμαι αὐτὸν κατὰ καιρὸν καὶ τῇ γενεαλογία κεχρῆσθαι, καὶ τῇ προσθήκῃ τῆς ὡς ἐνομίζετο φωνῆς. Καὶ γὰρ ἀκόλουθον ἦν, τῆς ἐξ οὐρανῶν μαρτυρίας φησάσης πρὸς τὸν Ἰησοῦν, Σὺ ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς, ἐν σοὶ εὐδόκησα, μηκέτι καὶ ἀνθρώπων ὁμοίως αὐτὸν ἀναγορεῦσαι υἱὸν, μετά δὲ τῆς ὡς ἐνομίζετο προσθήκης· Θεοῦ μὲν γὰρ ἀνεκηρύχθη υἱὸς εἶναι φύσει, ἀλλ᾽ οὐχ ὡς ἐνομίζετο τοῦ δὲ Ἰωσὴφ ἐνομίζετο, ἀλλ' οὐ φύσει υἱὸς ἦν. ραστῆσαι ότι δὴ πᾶς ὁ ἐν Θεῷ ἀναγεννώμενος, καν λογισμὸν ἀποδεδωκέναι, καθ᾽ ἂν ὁ μὲν Ματθαῖος ἀρ χόμενος τῆς ἑαυτοῦ γραφῆς, πρὸ τῆς συλλήψεως τῆς Μαρίας, καὶ πρὸ τῆς ἐνσάρκου γενέσεως τοῦ Ἰησοῦ, κατὰ καιρὸν ὡς ἐν ἱστορίᾳ προτάττει τὴν κατὰ σάρκα γενεαλογίαν· διὸ καὶ τὰ γένη κατάγει, κάθοδον ἀπὸ τῶν κρειττόνων αἰνιττόμενος τοῦ δηλουμένου σαρ κούμενος γὰρ ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ κατῄει, ὅτι δὴ ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων εκένωσεν ἑαυτὸν μορφὴν δού λου λαβών· ὁ δὲ Λουκᾶς, εἰ μὲν ὁμοίως τῷ Ματθαίῳ τὴν ἔνσαρκον ἔμελλεν αὐτοῦ παρουσίαν δηλούν, πάν τως ἂν ἐχρήσατο καὶ αὐτὸς τῇ τοῦ γένους ἱστορία, κατὰ τὸν τῆς συλλήψεως ἢ τῆς ἀποτέξεως καιρόν· καὶ ἀκολούθως ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων ἀρξάμενος, κατήει ἐπὶ τοὺς τελευταίους· ἐπεὶ δὲ οὐ κατὰ τὴν αὐτὴν τῷ Ματθαίῳ διάνοιαν ἐξέθετο τὴν διήγησιν, εἰκότως τὸν αὐτὸν ἐκείνῳ καιρὸν ὑπερβὰς, ἐπὶ τὴν ἀναγέννησιν τὴν διὰ λουτροῦ παραγίνεται· καὶ ἐνταῦθα τὴν ἐνα τίαν ἐκτίθεται τῶν γενῶν διαδοχὴν, ὁμοῦ καὶ ἀνάγων ἀπὸ τῶν ὑστάτων ἐπὶ τὰ πρῶτα, ὁμοῦ καὶ τὴν μνή μὴν τῶν παρὰ τῷ Ματθαίῳ ὑπαιτίων καὶ ἁμαρτωλῶν ἀνδρῶν ἀποσειόμενος, ἐπειδήπερ ὁ παρὰ τῷ θεῷ ἀναγεγεννημένος, ἀλλότριος καθίσταται τῆς ἐνσάρχου γενέσεως καὶ τῶν κατὰ σάρκα ἁμαρτωλῶν πατέρων, Υἱὸς ἀποφαινόμενος· Θεοῦ, καὶ πάντων τῶν κατά Θεὸν ἀνεπιλήπτως βεβιωκότων· οὕτω καὶ τῷ ᾽Αβραὰμ εἴρητο· « Σὺ δὲ ἀπελεύσῃ πρὸς τοὺς πατέρας σου οὐ τοὺς κατὰ σάρκα, τοὺς δὲ ἐν Θεῷ διὰ τὴν εἶν σεβείας ὁμοιοτροπίαν αἰνιττομένου τοῦ λόγου. ζ'. Εικότως τοιγαροῦν ὁ Λουκᾶς, ἅτε τὴν ἀναγέν νησιν ἱστορῶν, οὐ τὴν αὐτὴν ὁδεύει τῷ Ματθαίῳ· οπ' οὖν τοῦ Σολομῶνος καὶ τῆς Οὐρίου, οὐ τῆς θάμας, οὐ τῆς 'Ρούθ, οὐ τοῦ Ἰεχονίου καὶ τῶν μεταξύ δια βεβλημένων ἀνδρῶν τὴν παράθεσιν πεποίηται, ἀλλὰ δι' ἑτέρων ἀνεπιλήπτων ἄνεισι, καὶ δὲ καὶ ἐκ τοῦ προφήτου Νάθαν τὸν ἀναγεγεννημένον εἰσάγει. Καὶ ὁ μὲν παρὰ τῷ Ματθαίῳ κατὰ σάρκα γεγεννημένος, υἱὸς ἦν Ἀβραὰμ, ἐντεῦθεν γενεαλογούμενος, ἐπεὶ δήπερ τῷ ᾽Αβραὰμ πρώτῳ ἡ ἐπαγγελία δέδοτο της τῶν ἐθνῶν εὐλογίας, οὐκ ἄλλως ἢ διὰ τοῦ ἐκ σπέρμα EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - non autem ut putabatur: secus autem Josephi loquitur, Jesumque ut Dei filium exhibet ; idcirco A hoc veluti exemplo demonstrare studet, quemlibet hominem in Deo regeneratum, etiamsi vere filius hominum babeatur ob carnem qua indutus est, non tamen cum sua natura in carnis genitoribus sistere, neque non ultra corporis procreatores ex- currere: verum etiamsi filius hominis videatur ob corporis generationem, nihilominus baud alienum i Dei adoptione censeri. Existimo igitur ipsum tempestive et genealogiam scripsisse, et addita- mento dictionis ut putabatur usum. Consentaneum quippe erat, postquam de coelo testimonium ad Jesum venerat: Tu es Filius meus dilectus, in te mihi complacui; jam inquam haud decebat, ho- minum filium, æque ac cæteros, ipsum appellare; sed additamentum adjicere opus fuit ut putabatur. Nam Dei quidem proclamatus fuit naturaliter filius, quidem putabatur, sed non erat naturaliter filius. rationem reddidisse, cur Matthæus scripturam suam exordiens, ante Mariæ conceptum, et ante carna- lem Jesu generationem, tempestive in sua historia carnalem genealogiam præposuerit. Propterea ge- nerationes quoque deorsum ducit, descensum a meliore statu innuens illius de quo agit: eteniın incarnatum Dei Verbum reapse descendit, quia cum in forma Dei esset exinanivit semetipsum formam servi accipiens. At vero Lucas, siquidem, æque ac Matthaus, Verbi in carne adventum de- monstraturus fuisset, ipse quoque omnino generis historiam scripsisset circa conceptionis aut certe nativitatis tempus; ordinatimque a senioribus exordiens, ad postremos descendisset. Sed quia haud secundum Matthæi mentem narrationem suam C explicuit, merito tempus illud transcendens, ad baptismi regenerationem contendit: atque hoc loco contrariam exponit generationum successionem : subgradiens simul a postremis ad primos, simulque vitans commemoratorum a Matthæo reorum pecca- Lorumque virorum mentionem : quandoquidem regeneratus in Deo, fit alienus a carnali origine, et a peccatoribus secundum carnem patribus, post- quam Dei filius est effectus, et omnium qui secun- dum Deum inculpate vixerunt. Sic Abrahamo quoque dictum fuit: Tu vero abibis ad patres tuos. Quibus verbis haud carnales parentes sed illi qui secundum Deum pietate ei similes fuerunt, quasi ænigmate denotantur. narrat, haud eadem qua Matthæus via incedit. Quamobrem neque Salomonis neque Uriæ uxoris, neque Thamaræ, neque Ruthæ, neque Jechoniæ, neque his interjectorum haud absque criminatione virorum facit recensionem, sed per alios inculpatos graditur ; et quidem a propheta Nathano regenera- tum suum derivat. Et ille quidem apud Matthæum secundum carnem genitus, filius erat Abrahami, ex hoc videlicet deducta genealogia, quia primo Abrahamo facta fuit promissio gentium benedictio- D 6. Quæ cum ita se babeant, videor mihi sic B 7. Merito ergo Lucas, utpote qui regenerationem 5. ἂν οὕτως ἐχόντων, δοκῶ μοι καὶ οὕτως τὸν
καὶ ἐνταῦθα τὴν ἐναντίαν ἐκτίθεται τῶν γενῶν διαδοχὴν, ὁμοῦ καὶ ἀνάγων ἀπὸ τῶν ὑστάτων ἐπὶ τὰ πρῶτα, ὁμοῦ καὶ τὴν μνήμην τῶν παρὰ τῷ Ματθαίῳ ὑπαιτίων καὶ ἁμαρτωλῶν ἀνδρῶν ἀποσειόμενος, ἐπειδήπερ ὁ παρὰ τῷ Θεῷ ἀναγεγεννημένος, ἀλλότριος καθίσταται τῆς ἐνσάρκου γενέσεως καὶ τῶν κατὰ σάρκα ἁμαρτωλῶν πατέρων, Υἱὸς ἀποφαινόμενος Θεοῦ, καὶ πάντων τῶν κατὰ Θεὸν ἀνεπιλήπτως βεβιωκότων· οὕτω καὶ τῷ Ἀβραὰμ εἴρητο· «Σὺ δὲ ἀπελεύσῃ πρὸς τοὺς πατέρας σου·» οὐ τοὺς κατὰ σάρκα, τοὺς δὲ ἐν Θεῷ διὰ τὴν εὐσεβείας ὁμοιοτροπίαν αἰνιττομένου τοῦ λόγου. ζ. Εἰκότως τοιγαροῦν ὁ Λουκᾶς, ἅτε τὴν ἀναγέννησιν ἱστορῶν, οὐ τὴν αὐτὴν ὁδεύει τῷ Ματθαίῳ· οὔτ’ οὖν τοῦ Σολομῶνος καὶ τῆς Οὐρίου. οὐ τῆς Θάμαρ, οὐ τῆς Ῥοὺθ, οὐ τοῦ Ἰεχονίου καὶ τῶν μεταξὺ διαβεβλημένων ἀνδρῶν τὴν παράθεσιν πεποίηται, ἀλλὰ δι’ ἑτέρων ἀνεπιλήπτων ἄνεισι, καὶ δὲ καὶ ἐκ τοῦ προφήτου Νάθαν τὸν ἀναγεγεννημένον εἰσάγει.
ἀληθῶς υἱὸς ἀνθρώπων εἶναι νομίζοιτο δι' ἦν περί- κειται σάρκα, ἀλλ' οὐχ ἵσταταί γε αὐτῷ τὰ τῆς γε νέσεως εἰς τοὺς κατὰ σάρκα γονεῖς, οὐδὲ μέχρι τῶν τοῦ σώματος προπατόρων φθάνει· ἀλλ᾽ εἰ καὶ νομί ζοιτο ἀνθρώπων εἶναι υἱὸς διὰ τὴν τοῦ σώματος γένε σιν, ὅμως δ' οὖν οὐκ ἀλλότριος τῆς τοῦ Θεοῦ υἱοθεσίας καθέστηκε. Διὸ ἡγοῦμαι αὐτὸν κατὰ καιρὸν καὶ τῇ γενεαλογία κεχρῆσθαι, καὶ τῇ προσθήκῃ τῆς ὡς ἐνομίζετο φωνῆς. Καὶ γὰρ ἀκόλουθον ἦν, τῆς ἐξ οὐρανῶν μαρτυρίας φησάσης πρὸς τὸν Ἰησοῦν, Σὺ ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς, ἐν σοὶ εὐδόκησα, μηκέτι καὶ ἀνθρώπων ὁμοίως αὐτὸν ἀναγορεῦσαι υἱὸν, μετά δὲ τῆς ὡς ἐνομίζετο προσθήκης· Θεοῦ μὲν γὰρ ἀνεκηρύχθη υἱὸς εἶναι φύσει, ἀλλ᾽ οὐχ ὡς ἐνομίζετο τοῦ δὲ Ἰωσὴφ ἐνομίζετο, ἀλλ' οὐ φύσει υἱὸς ἦν. ραστῆσαι ότι δὴ πᾶς ὁ ἐν Θεῷ ἀναγεννώμενος, καν λογισμὸν ἀποδεδωκέναι, καθ᾽ ἂν ὁ μὲν Ματθαῖος ἀρ χόμενος τῆς ἑαυτοῦ γραφῆς, πρὸ τῆς συλλήψεως τῆς Μαρίας, καὶ πρὸ τῆς ἐνσάρκου γενέσεως τοῦ Ἰησοῦ, κατὰ καιρὸν ὡς ἐν ἱστορίᾳ προτάττει τὴν κατὰ σάρκα γενεαλογίαν· διὸ καὶ τὰ γένη κατάγει, κάθοδον ἀπὸ τῶν κρειττόνων αἰνιττόμενος τοῦ δηλουμένου σαρ κούμενος γὰρ ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ κατῄει, ὅτι δὴ ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων εκένωσεν ἑαυτὸν μορφὴν δού λου λαβών· ὁ δὲ Λουκᾶς, εἰ μὲν ὁμοίως τῷ Ματθαίῳ τὴν ἔνσαρκον ἔμελλεν αὐτοῦ παρουσίαν δηλούν, πάν τως ἂν ἐχρήσατο καὶ αὐτὸς τῇ τοῦ γένους ἱστορία, κατὰ τὸν τῆς συλλήψεως ἢ τῆς ἀποτέξεως καιρόν· καὶ ἀκολούθως ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων ἀρξάμενος, κατήει ἐπὶ τοὺς τελευταίους· ἐπεὶ δὲ οὐ κατὰ τὴν αὐτὴν τῷ Ματθαίῳ διάνοιαν ἐξέθετο τὴν διήγησιν, εἰκότως τὸν αὐτὸν ἐκείνῳ καιρὸν ὑπερβὰς, ἐπὶ τὴν ἀναγέννησιν τὴν διὰ λουτροῦ παραγίνεται· καὶ ἐνταῦθα τὴν ἐνα τίαν ἐκτίθεται τῶν γενῶν διαδοχὴν, ὁμοῦ καὶ ἀνάγων ἀπὸ τῶν ὑστάτων ἐπὶ τὰ πρῶτα, ὁμοῦ καὶ τὴν μνή μὴν τῶν παρὰ τῷ Ματθαίῳ ὑπαιτίων καὶ ἁμαρτωλῶν ἀνδρῶν ἀποσειόμενος, ἐπειδήπερ ὁ παρὰ τῷ θεῷ ἀναγεγεννημένος, ἀλλότριος καθίσταται τῆς ἐνσάρχου γενέσεως καὶ τῶν κατὰ σάρκα ἁμαρτωλῶν πατέρων, Υἱὸς ἀποφαινόμενος· Θεοῦ, καὶ πάντων τῶν κατά Θεὸν ἀνεπιλήπτως βεβιωκότων· οὕτω καὶ τῷ ᾽Αβραὰμ εἴρητο· « Σὺ δὲ ἀπελεύσῃ πρὸς τοὺς πατέρας σου οὐ τοὺς κατὰ σάρκα, τοὺς δὲ ἐν Θεῷ διὰ τὴν εἶν σεβείας ὁμοιοτροπίαν αἰνιττομένου τοῦ λόγου. ζ'. Εικότως τοιγαροῦν ὁ Λουκᾶς, ἅτε τὴν ἀναγέν νησιν ἱστορῶν, οὐ τὴν αὐτὴν ὁδεύει τῷ Ματθαίῳ· οπ' οὖν τοῦ Σολομῶνος καὶ τῆς Οὐρίου, οὐ τῆς θάμας, οὐ τῆς 'Ρούθ, οὐ τοῦ Ἰεχονίου καὶ τῶν μεταξύ δια βεβλημένων ἀνδρῶν τὴν παράθεσιν πεποίηται, ἀλλὰ δι' ἑτέρων ἀνεπιλήπτων ἄνεισι, καὶ δὲ καὶ ἐκ τοῦ προφήτου Νάθαν τὸν ἀναγεγεννημένον εἰσάγει. Καὶ ὁ μὲν παρὰ τῷ Ματθαίῳ κατὰ σάρκα γεγεννημένος, υἱὸς ἦν Ἀβραὰμ, ἐντεῦθεν γενεαλογούμενος, ἐπεὶ δήπερ τῷ ᾽Αβραὰμ πρώτῳ ἡ ἐπαγγελία δέδοτο της τῶν ἐθνῶν εὐλογίας, οὐκ ἄλλως ἢ διὰ τοῦ ἐκ σπέρμα EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - non autem ut putabatur: secus autem Josephi loquitur, Jesumque ut Dei filium exhibet ; idcirco A hoc veluti exemplo demonstrare studet, quemlibet hominem in Deo regeneratum, etiamsi vere filius hominum babeatur ob carnem qua indutus est, non tamen cum sua natura in carnis genitoribus sistere, neque non ultra corporis procreatores ex- currere: verum etiamsi filius hominis videatur ob corporis generationem, nihilominus baud alienum i Dei adoptione censeri. Existimo igitur ipsum tempestive et genealogiam scripsisse, et addita- mento dictionis ut putabatur usum. Consentaneum quippe erat, postquam de coelo testimonium ad Jesum venerat: Tu es Filius meus dilectus, in te mihi complacui; jam inquam haud decebat, ho- minum filium, æque ac cæteros, ipsum appellare; sed additamentum adjicere opus fuit ut putabatur. Nam Dei quidem proclamatus fuit naturaliter filius, quidem putabatur, sed non erat naturaliter filius. rationem reddidisse, cur Matthæus scripturam suam exordiens, ante Mariæ conceptum, et ante carna- lem Jesu generationem, tempestive in sua historia carnalem genealogiam præposuerit. Propterea ge- nerationes quoque deorsum ducit, descensum a meliore statu innuens illius de quo agit: eteniın incarnatum Dei Verbum reapse descendit, quia cum in forma Dei esset exinanivit semetipsum formam servi accipiens. At vero Lucas, siquidem, æque ac Matthaus, Verbi in carne adventum de- monstraturus fuisset, ipse quoque omnino generis historiam scripsisset circa conceptionis aut certe nativitatis tempus; ordinatimque a senioribus exordiens, ad postremos descendisset. Sed quia haud secundum Matthæi mentem narrationem suam C explicuit, merito tempus illud transcendens, ad baptismi regenerationem contendit: atque hoc loco contrariam exponit generationum successionem : subgradiens simul a postremis ad primos, simulque vitans commemoratorum a Matthæo reorum pecca- Lorumque virorum mentionem : quandoquidem regeneratus in Deo, fit alienus a carnali origine, et a peccatoribus secundum carnem patribus, post- quam Dei filius est effectus, et omnium qui secun- dum Deum inculpate vixerunt. Sic Abrahamo quoque dictum fuit: Tu vero abibis ad patres tuos. Quibus verbis haud carnales parentes sed illi qui secundum Deum pietate ei similes fuerunt, quasi ænigmate denotantur. narrat, haud eadem qua Matthæus via incedit. Quamobrem neque Salomonis neque Uriæ uxoris, neque Thamaræ, neque Ruthæ, neque Jechoniæ, neque his interjectorum haud absque criminatione virorum facit recensionem, sed per alios inculpatos graditur ; et quidem a propheta Nathano regenera- tum suum derivat. Et ille quidem apud Matthæum secundum carnem genitus, filius erat Abrahami, ex hoc videlicet deducta genealogia, quia primo Abrahamo facta fuit promissio gentium benedictio- D 6. Quæ cum ita se babeant, videor mihi sic B 7. Merito ergo Lucas, utpote qui regenerationem 5. ἂν οὕτως ἐχόντων, δοκῶ μοι καὶ οὕτως τὸν
PG 22:965Καὶ ὁ μὲν παρὰ τῷ Ματθαίῳ κατὰ σάρκα γεγεννημένος, υἱὸς ἦν Ἀβραὰμ, ἐντεῦθεν γενεαλογούμενος, ἐπειδήπερ τῷ Ἀβραὰμ πρώτῳ ἡ ἐπαγγελία δέδοτο τῆς τῶν ἐθνῶν εὐλογίας, οὐκ ἄλλως ἢ διὰ τοῦ ἐκ σπέρματος αὐτοῦ προελευσομένου γενησομένη. Ὁ δὲ ἐν Θεῷ ἀναγεγεννημένος, ἑτέρους πατέρας τοὺς κατὰ Θεὸν ἐπιγραψάμενος, οὐδ’ αὐτοὺς ἀληθῶς ἐσχηκὼς, ἀλλ’ ὡς ἐνομίζετο διὰ τὴν τῶν ἠθῶν ὁμοιοτροπίαν, ἄνεισιν ἐπὶ τὸν ἀληθῆ Πατέρα μετὰ πάντας χρηματίσας Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· ἀλλ’ οὗτος μὲν ἐν ἀποῤῥήτοις ἡμῖν ἀποδόσθω ὁ λόγος. Ἵνα δὲ μή τις ἡμᾶς εὑρεσιλογεῖν ὑπολάβοι, καὶ ἱστορίᾳ χρήσομαι παλαιοτάτῃ παρ’ ἧς ἔστι τὴν λύσιν εὑρεῖν τῆς νενομισμένης παρ’ ἀμφοτέροις τοῖς εὐαγγελισταῖς διαφωνίας. Τῆς δὲ ἱστορίας γέγονε συγγραφεὺς Ἀφρικανὸς, ἀνὴρ λόγιος καὶ τοῖς ἀπὸ τῆς ἔξωθεν παιδείας ὁρμωμένοις ἐπιφανής· οὗ πρὸς ἄλλοις πολλοῖς καὶ καλοῖς λόγοις, καὶ ἐπιστολὴ φέρεται πρὸς Ἀριστείδην περὶ τῆς νενομισμένης τῶν εὐαγγελιστῶν περὶ τὴν Χριστοῦ γενεαλογίαν διαφωνίας· ἔχει δ’ οὕτως.
τας αὐτοῦ προελευσομένου γενησομένη. Ο δὲ ἐν Θεῷ ἀναγεγεννημένος, ἑτέρους πατέρας τοὺς κατὰ Θεὸν ἐπιγραψάμενος, οὐδ᾽ αὐτοὺς ἀληθῶς ἐσχηκώς, ἀλλ' ὡς ἐνομίζετο διὰ τὴν τῶν ἠθῶν ὁμοιοτροπίαν, ἄνει σιν ἐπὶ τὸν ἀληθῆ Πατέρα μετὰ πάντας χρηματίσας Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· ἀλλ᾽ οὗτος μὲν ἐν ἀποῤῥήτοις ἡμῖν ἀποδόσθω ὁ λόγος. Ἵνα δὲ μή τις ἡμᾶς εὑρεσιλογεῖν ὑπολάβοι, καὶ ἱστορία χρήσομαι παλαιοτάτῃ παρ' ἧς ἔστι τὴν λύσιν εὑρεῖν τῆς νενομισμένης παρ' ἀμφο- τέροις τοῖς εὐαγγελισταῖς διαφωνίας. Τῆς δὲ ἱστορίας γέγονε συγγραφεύς Αφρικανός, ἀνὴρ λόγιος καὶ τοῖς ἀπὸ τῆς ἔξωθεν παιδείας ὁρμωμένοις ἐπιφανής· οὗ πρὸς ἄλλοις πολλοῖς καὶ καλοῖς λόγοις, καὶ ἐπιστολή φέρεται πρὸς Ἀριστείδην περὶ τῆς νενομισμένης τῶν εὐαγγελιστῶν περὶ τὴν Χριστοῦ γενεαλογίαν διαφω νίας· ἔχει δ' οὕτως. ΑΦΡΙΚΑΝΟΥ (48). η'. Οὐκ ἀκριβῶς μέντοι τινες λέγουσιν, ὅτι δικαίως γέγονεν ἡ διάφορος αὕτη τῶν ὀνομάτων καταριθμησίς τε καὶ ἐπιμιξία, τῶν τε ἱερατικῶν, ὡς οἴονται, καὶ τῶν βασιλικῶν, ἵνα δειχθῇ δικαίως ὁ Χριστὸς ἱερεύς τε καὶ βασιλεὺς γενόμενος· ὥσπερ τινὸς ἀπειθοῦντος ἡ ἑτέραν ἐσχηκότος ἐλπίδα, ὅτι ὁ Χριστὸς ἀρχιερεύς ἐστι Πατρός, τὰς ἡμετέρας πρὸς αὐτὸν εὐχὰς ἀναφέ ρων, καὶ βασιλεὺς ὑπερκόσμιος, οὓς ἠλευθέρωσε νέο μων τῷ Πνεύματι, συνεργὸς εἰς τὴν διακόσμησιν τῶν όλων γενόμενος. Καὶ τοῦτο ἡμῖν προσήγγειλεν οὐχ Ο κατάλογος τῶν φυλῶν, οὐχ ἡ μίξις τῶν ἀναγράπτων γενῶν, ἀλλὰ πατριάρχαι καὶ προφῆται. Μὴ οὖν κατ- ίωμεν εἰς τοσαύτην θεοσεβείας σμικρολογίαν, ἵνα τῇ ἐναλλαγῇ τῶν ὀνομάτων, τὴν Χριστοῦ βασιλείαν καὶ ἱερωσύνην συνιστῶμεν· ἐπεὶ τῇ Ἰούδα φυλῇ τῇ βα- σιλικῇ, ἡ τοῦ Λευὶ φυλή ἱερατική συνεζύγη, τοῦ Ναασσὼν ἀδελφὴν τὴν Ἐλισάβετ Ααρὼν ἀξαμένου, καὶ πάλιν Ἐλεάζαρ τὴν θυγατέρα Φατιὴλ, καὶ ἐνθένδε παιδοποιησαμένων. Εψεύσαντο οὖν οἱ εὐαγγελισταί, συνιστάντες οὐκ ἀλήθειαν, ἀλλ᾽ εἰκαζόμενον ἔπαινον· καὶ διὰ τοῦτο ὁ μὲν διὰ Σολομῶνος ἀπὸ Δαυίδ ἐγε- νεαλόγησεν τὸν Ἰακὼβ τὸν τοῦ Ἰωσὴφ πατέρα· ὁ δὲ Νάθαν τοῦ Δαυΐδ, τὸν Ἡλεὶ τὸν τοῦ Ἰωσὴφ ὁμοίως ἄλλων πατέρα· καίτοι ἀγνοεῖν αὐτοὺς οὐκ ἐχρῆν, ὡς ἑκατέρα τῶν κατηριθμημένων τάξις, τὸ τοῦ Δαυΐδ ἐστι γένος, ἡ τοῦ Ἰούδα φυλή βασιλική. Εἰ γὰρ προφήτης ὁ Νάθαν, ἀλλ᾽ οὖν καὶ Σολομών, ὅ τε τούτων πατὴρ ἑκατέρου· ἐκ πολλῶν δὲ φυλῶν ἐγίνοντο προφῆται, η ἱερεῖς δὲ ἐξ οὐδεμιᾶς (49) τῶν δώδεκα φυλῶν, μόνοι δὲ Λευῖται. Μάτην αὐτοῖς ἄρα πέπλασται τὸ ἐψευ σμένον· μηδὲ κρατοίη τοιοῦτος ὁ λόγος ἐν Ἐκκλησίᾳ Χριστοῦ [κατὰ] ἀκριβοῦς ἀληθείας, ὅτι ψεῦδος σύγ- κειται εἰς αἶνον καὶ δοξολογίαν Χριστοῦ· τίς γὰρ οὐκ οἶδε κἀκεῖνον τὸν ἱερώτατον τοῦ Ἀποστόλου λόγον κη- ρύσσοντος καὶ διαγγέλλοντος τὴν ἀνάστασιν τοῦ Σωτῆ- “ ἐξ οὐδεμιᾶς. SUPPLEMENTA QUÆSTIONUM AD STEPHANUM. A nis, quæ haud aliter quam per senen ex eo pro- C Exod. vi, 23. ibid. 25. quam Eusebius Hist. eccl. 1, 7, acephalam dederat, a nostra epitome feliciter partim sarciri. Nunc isto in fragmento integriore ac primitivo prædictæ epi- stole prior pars omnino cumulatur. Hujus ergo ad Africani epistolam præclari additamenti meminisse oportet eos, qui novas aliquando editiones curabunt. venturum eventura erat. At ille in Deo regeneratus. alios sibi patres secundum Deum inscribens, haud equidem veros patres, sed ita putatos propter mo- rum similitudinem, ad verum Patrem post omnes sursum tendit, Filius Dei exsistens. Atque hacte- nus de arcano a nobis sensu dictum sit. Ne vero nos quisquam hæc proprio ingenio excogitare pu- tet, antiquissimam historiam proferam, apud quam comperire est solutionem putatæ inter duos evan- gelistas dissonantiæ. Historiæ hujus auctor Afri- canus est, vir eruditus, et inter extera doctrina imbutos illustris, cujus præter cæteros multos egregios libros, epistola quoque habetur ad Aristi- dem de putata evangelistarum circa Christi genea- B logiam dissonantia, quæ ita se habet. AFRICANI. esse differentem hanc pominum enumerationem et permistionem sacerdotalium, ut putant, et regalium virorum, ut ostenderetur merito Christus rex simul atque sacerdos quasi aliquis de hoc dubitet, aut aliam spem habeat, nempe quin Christus æternus sit apud Patrem pontifex, preces nostras ei offe- rens: rex autem supermundialis, quos liberavit pa- scens Spiritu, cooperator effectus in omnium rerum ordinatione. Idque nobis exploratum fecit non tri- buum catalogus, neque perscriptarum generatio- num mistio, sed patriarchæ atque prophetæ. Ca- veamus igitur a minuto hujusmodi religionis artifi- cio, ut nominum permutatione Christi regnum ac sacerdotium comprobare velimus. Nam et alioqui regali Judæ tribui sacerdotalis Levi tribus facia erat affinis, ex quo Naassonis sororem Elisabetam duxit Aaron uxorem ", rursusque Eleazar Phati - helis filiam ", prole inde suscepta. Ergo evange listæ mentiti sunt, dum non veritatem asserunt, sed simulatam laudem : cujus rei causa, alter qui- dem per Salomonem a Davide Jacobi stirpem tra- xit, qui fuit Josephi pater: alter autem a Nathano Davidis filio Helim deduxit Josephi pariter, sed alia ratione, patrem. Atqui eos ignorare non opor tebat, utrumque numeratorum hominum, ordinem, genus esse Davidis, Judæ nempe regiam tribum. Etiamsi enim propheta Nathanus fuit, et quidem etiamn Salomnon, et horum utriusque parens (David): ex multis sane tribubus exstitere prophetæ ; sed ta - men sacerdotes nulli fuerunt ex nulla duodecim tribuum, sed soli Levitæ. Frustra igitur composita ab illis fuit hæc falsitas; neque prævalebit hujus - modi sermo in Christi Ecclesia contra accuratam veritatem, nempe ut mendacium consarcinetur ad Etenim in Veneti quoque Gallandii diligentissimi hominis Bibliotheca Patrum L. II, p. 558, acephala - est hæc epistola, quia caput ejus adhuc linteis co- dicum obvolutum erat. sed veram nunc vides lectionem (48) Diximus col. 899, adn. 12, Africani epistolam, 8. Haud accurate quidam aiunt, provide factam (49) In epitome codex habet omnino οὐ δεῖνες,
Of AfricanusΑΦΡΙΚΑΝΟΥ
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ΑΦΡΙΚΑΝΟΥ. η.
τας αὐτοῦ προελευσομένου γενησομένη. Ο δὲ ἐν Θεῷ ἀναγεγεννημένος, ἑτέρους πατέρας τοὺς κατὰ Θεὸν ἐπιγραψάμενος, οὐδ᾽ αὐτοὺς ἀληθῶς ἐσχηκώς, ἀλλ' ὡς ἐνομίζετο διὰ τὴν τῶν ἠθῶν ὁμοιοτροπίαν, ἄνει σιν ἐπὶ τὸν ἀληθῆ Πατέρα μετὰ πάντας χρηματίσας Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· ἀλλ᾽ οὗτος μὲν ἐν ἀποῤῥήτοις ἡμῖν ἀποδόσθω ὁ λόγος. Ἵνα δὲ μή τις ἡμᾶς εὑρεσιλογεῖν ὑπολάβοι, καὶ ἱστορία χρήσομαι παλαιοτάτῃ παρ' ἧς ἔστι τὴν λύσιν εὑρεῖν τῆς νενομισμένης παρ' ἀμφο- τέροις τοῖς εὐαγγελισταῖς διαφωνίας. Τῆς δὲ ἱστορίας γέγονε συγγραφεύς Αφρικανός, ἀνὴρ λόγιος καὶ τοῖς ἀπὸ τῆς ἔξωθεν παιδείας ὁρμωμένοις ἐπιφανής· οὗ πρὸς ἄλλοις πολλοῖς καὶ καλοῖς λόγοις, καὶ ἐπιστολή φέρεται πρὸς Ἀριστείδην περὶ τῆς νενομισμένης τῶν εὐαγγελιστῶν περὶ τὴν Χριστοῦ γενεαλογίαν διαφω νίας· ἔχει δ' οὕτως. ΑΦΡΙΚΑΝΟΥ (48). η'. Οὐκ ἀκριβῶς μέντοι τινες λέγουσιν, ὅτι δικαίως γέγονεν ἡ διάφορος αὕτη τῶν ὀνομάτων καταριθμησίς τε καὶ ἐπιμιξία, τῶν τε ἱερατικῶν, ὡς οἴονται, καὶ τῶν βασιλικῶν, ἵνα δειχθῇ δικαίως ὁ Χριστὸς ἱερεύς τε καὶ βασιλεὺς γενόμενος· ὥσπερ τινὸς ἀπειθοῦντος ἡ ἑτέραν ἐσχηκότος ἐλπίδα, ὅτι ὁ Χριστὸς ἀρχιερεύς ἐστι Πατρός, τὰς ἡμετέρας πρὸς αὐτὸν εὐχὰς ἀναφέ ρων, καὶ βασιλεὺς ὑπερκόσμιος, οὓς ἠλευθέρωσε νέο μων τῷ Πνεύματι, συνεργὸς εἰς τὴν διακόσμησιν τῶν όλων γενόμενος. Καὶ τοῦτο ἡμῖν προσήγγειλεν οὐχ Ο κατάλογος τῶν φυλῶν, οὐχ ἡ μίξις τῶν ἀναγράπτων γενῶν, ἀλλὰ πατριάρχαι καὶ προφῆται. Μὴ οὖν κατ- ίωμεν εἰς τοσαύτην θεοσεβείας σμικρολογίαν, ἵνα τῇ ἐναλλαγῇ τῶν ὀνομάτων, τὴν Χριστοῦ βασιλείαν καὶ ἱερωσύνην συνιστῶμεν· ἐπεὶ τῇ Ἰούδα φυλῇ τῇ βα- σιλικῇ, ἡ τοῦ Λευὶ φυλή ἱερατική συνεζύγη, τοῦ Ναασσὼν ἀδελφὴν τὴν Ἐλισάβετ Ααρὼν ἀξαμένου, καὶ πάλιν Ἐλεάζαρ τὴν θυγατέρα Φατιὴλ, καὶ ἐνθένδε παιδοποιησαμένων. Εψεύσαντο οὖν οἱ εὐαγγελισταί, συνιστάντες οὐκ ἀλήθειαν, ἀλλ᾽ εἰκαζόμενον ἔπαινον· καὶ διὰ τοῦτο ὁ μὲν διὰ Σολομῶνος ἀπὸ Δαυίδ ἐγε- νεαλόγησεν τὸν Ἰακὼβ τὸν τοῦ Ἰωσὴφ πατέρα· ὁ δὲ Νάθαν τοῦ Δαυΐδ, τὸν Ἡλεὶ τὸν τοῦ Ἰωσὴφ ὁμοίως ἄλλων πατέρα· καίτοι ἀγνοεῖν αὐτοὺς οὐκ ἐχρῆν, ὡς ἑκατέρα τῶν κατηριθμημένων τάξις, τὸ τοῦ Δαυΐδ ἐστι γένος, ἡ τοῦ Ἰούδα φυλή βασιλική. Εἰ γὰρ προφήτης ὁ Νάθαν, ἀλλ᾽ οὖν καὶ Σολομών, ὅ τε τούτων πατὴρ ἑκατέρου· ἐκ πολλῶν δὲ φυλῶν ἐγίνοντο προφῆται, η ἱερεῖς δὲ ἐξ οὐδεμιᾶς (49) τῶν δώδεκα φυλῶν, μόνοι δὲ Λευῖται. Μάτην αὐτοῖς ἄρα πέπλασται τὸ ἐψευ σμένον· μηδὲ κρατοίη τοιοῦτος ὁ λόγος ἐν Ἐκκλησίᾳ Χριστοῦ [κατὰ] ἀκριβοῦς ἀληθείας, ὅτι ψεῦδος σύγ- κειται εἰς αἶνον καὶ δοξολογίαν Χριστοῦ· τίς γὰρ οὐκ οἶδε κἀκεῖνον τὸν ἱερώτατον τοῦ Ἀποστόλου λόγον κη- ρύσσοντος καὶ διαγγέλλοντος τὴν ἀνάστασιν τοῦ Σωτῆ- “ ἐξ οὐδεμιᾶς. SUPPLEMENTA QUÆSTIONUM AD STEPHANUM. A nis, quæ haud aliter quam per senen ex eo pro- C Exod. vi, 23. ibid. 25. quam Eusebius Hist. eccl. 1, 7, acephalam dederat, a nostra epitome feliciter partim sarciri. Nunc isto in fragmento integriore ac primitivo prædictæ epi- stole prior pars omnino cumulatur. Hujus ergo ad Africani epistolam præclari additamenti meminisse oportet eos, qui novas aliquando editiones curabunt. venturum eventura erat. At ille in Deo regeneratus. alios sibi patres secundum Deum inscribens, haud equidem veros patres, sed ita putatos propter mo- rum similitudinem, ad verum Patrem post omnes sursum tendit, Filius Dei exsistens. Atque hacte- nus de arcano a nobis sensu dictum sit. Ne vero nos quisquam hæc proprio ingenio excogitare pu- tet, antiquissimam historiam proferam, apud quam comperire est solutionem putatæ inter duos evan- gelistas dissonantiæ. Historiæ hujus auctor Afri- canus est, vir eruditus, et inter extera doctrina imbutos illustris, cujus præter cæteros multos egregios libros, epistola quoque habetur ad Aristi- dem de putata evangelistarum circa Christi genea- B logiam dissonantia, quæ ita se habet. AFRICANI. esse differentem hanc pominum enumerationem et permistionem sacerdotalium, ut putant, et regalium virorum, ut ostenderetur merito Christus rex simul atque sacerdos quasi aliquis de hoc dubitet, aut aliam spem habeat, nempe quin Christus æternus sit apud Patrem pontifex, preces nostras ei offe- rens: rex autem supermundialis, quos liberavit pa- scens Spiritu, cooperator effectus in omnium rerum ordinatione. Idque nobis exploratum fecit non tri- buum catalogus, neque perscriptarum generatio- num mistio, sed patriarchæ atque prophetæ. Ca- veamus igitur a minuto hujusmodi religionis artifi- cio, ut nominum permutatione Christi regnum ac sacerdotium comprobare velimus. Nam et alioqui regali Judæ tribui sacerdotalis Levi tribus facia erat affinis, ex quo Naassonis sororem Elisabetam duxit Aaron uxorem ", rursusque Eleazar Phati - helis filiam ", prole inde suscepta. Ergo evange listæ mentiti sunt, dum non veritatem asserunt, sed simulatam laudem : cujus rei causa, alter qui- dem per Salomonem a Davide Jacobi stirpem tra- xit, qui fuit Josephi pater: alter autem a Nathano Davidis filio Helim deduxit Josephi pariter, sed alia ratione, patrem. Atqui eos ignorare non opor tebat, utrumque numeratorum hominum, ordinem, genus esse Davidis, Judæ nempe regiam tribum. Etiamsi enim propheta Nathanus fuit, et quidem etiamn Salomnon, et horum utriusque parens (David): ex multis sane tribubus exstitere prophetæ ; sed ta - men sacerdotes nulli fuerunt ex nulla duodecim tribuum, sed soli Levitæ. Frustra igitur composita ab illis fuit hæc falsitas; neque prævalebit hujus - modi sermo in Christi Ecclesia contra accuratam veritatem, nempe ut mendacium consarcinetur ad Etenim in Veneti quoque Gallandii diligentissimi hominis Bibliotheca Patrum L. II, p. 558, acephala - est hæc epistola, quia caput ejus adhuc linteis co- dicum obvolutum erat. sed veram nunc vides lectionem (48) Diximus col. 899, adn. 12, Africani epistolam, 8. Haud accurate quidam aiunt, provide factam (49) In epitome codex habet omnino οὐ δεῖνες,
Οὐκ ἀκριβῶς μέντοι τινὲς λέγουσιν, ὅτι δικαίως γέγονεν ἡ διάφορος αὕτη τῶν ὀνομάτων καταρίθμησίς τε καὶ ἐπιμιξία, τῶν τε ἱερατικῶν, ὡς οἴονται, καὶ τῶν βασιλικῶν, ἵνα δειχθῇ δικαίως ὁ Χριστὸς ἱερεύς τε καὶ βασιλεὺς γενόμενος· ὥσπερ τινὸς ἀπειθοῦντος ἢ ἑτέραν ἐσχηκότος ἐλπίδα, ὅτι ὁ Χριστὸς ἀρχιερεύς ἐστι Πατρὸς, τὰς ἡμετέρας πρὸς αὐτὸν εὐχὰς ἀναφέρων, καὶ βασιλεὺς ὑπερκόσμιος, οὓς ἠλευθέρωσε νέμων τῷ Πνεύματι, συνεργὸς εἰς τὴν διακόσμησιν τῶν ὅλων γενόμενος. Καὶ τοῦτο ἡμῖν προσήγγειλεν οὐχ ὁ κατάλογος τῶν φυλῶν, οὐχ ἡ μίξις τῶν ἀναγράπτων γενῶν, ἀλλὰ πατριάρχαι καὶ προφῆται. Μὴ οὖν κατίωμεν εἰς τοσαύτην θεοσεβείας σμικρολογίαν, ἵνα τῇ ἐναλλαγῇ τῶν ὀνομάτων, τὴν Χριστοῦ βασιλείαν καὶ ἱερωσύνην συνιστῶμεν· ἐπεὶ τῇ Ἰούδα φυλῇ τῇ βασιλικῇ, ἡ τοῦ Λευὶ φυλὴ ἱερατικὴ συνεζύγη, τοῦ Ναασσὼν ἀδελφὴν τὴν Ἐλισάβετ Ἀαρὼν ἀξαμένου, καὶ πάλιν Ἐλεάζαρ τὴν θυγατέρα Φατιὴλ, καὶ ἐνθένδε παιδοποιησαμένων. Ἐψεύσαντο οὖν οἱ εὐαγγελισταὶ, συνιστάντες οὐκ ἀλήθειαν, ἀλλ’ εἰκαζόμενον ἔπαινον· καὶ διὰ τοῦτο ὁ μὲν διὰ Σολομῶνος ἀπὸ Δαυὶ̈δ ἐγενεαλόγησεν τὸν Ἰακὼβ τὸν τοῦ Ἰωσὴφ πατέρα·
τας αὐτοῦ προελευσομένου γενησομένη. Ο δὲ ἐν Θεῷ ἀναγεγεννημένος, ἑτέρους πατέρας τοὺς κατὰ Θεὸν ἐπιγραψάμενος, οὐδ᾽ αὐτοὺς ἀληθῶς ἐσχηκώς, ἀλλ' ὡς ἐνομίζετο διὰ τὴν τῶν ἠθῶν ὁμοιοτροπίαν, ἄνει σιν ἐπὶ τὸν ἀληθῆ Πατέρα μετὰ πάντας χρηματίσας Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· ἀλλ᾽ οὗτος μὲν ἐν ἀποῤῥήτοις ἡμῖν ἀποδόσθω ὁ λόγος. Ἵνα δὲ μή τις ἡμᾶς εὑρεσιλογεῖν ὑπολάβοι, καὶ ἱστορία χρήσομαι παλαιοτάτῃ παρ' ἧς ἔστι τὴν λύσιν εὑρεῖν τῆς νενομισμένης παρ' ἀμφο- τέροις τοῖς εὐαγγελισταῖς διαφωνίας. Τῆς δὲ ἱστορίας γέγονε συγγραφεύς Αφρικανός, ἀνὴρ λόγιος καὶ τοῖς ἀπὸ τῆς ἔξωθεν παιδείας ὁρμωμένοις ἐπιφανής· οὗ πρὸς ἄλλοις πολλοῖς καὶ καλοῖς λόγοις, καὶ ἐπιστολή φέρεται πρὸς Ἀριστείδην περὶ τῆς νενομισμένης τῶν εὐαγγελιστῶν περὶ τὴν Χριστοῦ γενεαλογίαν διαφω νίας· ἔχει δ' οὕτως. ΑΦΡΙΚΑΝΟΥ (48). η'. Οὐκ ἀκριβῶς μέντοι τινες λέγουσιν, ὅτι δικαίως γέγονεν ἡ διάφορος αὕτη τῶν ὀνομάτων καταριθμησίς τε καὶ ἐπιμιξία, τῶν τε ἱερατικῶν, ὡς οἴονται, καὶ τῶν βασιλικῶν, ἵνα δειχθῇ δικαίως ὁ Χριστὸς ἱερεύς τε καὶ βασιλεὺς γενόμενος· ὥσπερ τινὸς ἀπειθοῦντος ἡ ἑτέραν ἐσχηκότος ἐλπίδα, ὅτι ὁ Χριστὸς ἀρχιερεύς ἐστι Πατρός, τὰς ἡμετέρας πρὸς αὐτὸν εὐχὰς ἀναφέ ρων, καὶ βασιλεὺς ὑπερκόσμιος, οὓς ἠλευθέρωσε νέο μων τῷ Πνεύματι, συνεργὸς εἰς τὴν διακόσμησιν τῶν όλων γενόμενος. Καὶ τοῦτο ἡμῖν προσήγγειλεν οὐχ Ο κατάλογος τῶν φυλῶν, οὐχ ἡ μίξις τῶν ἀναγράπτων γενῶν, ἀλλὰ πατριάρχαι καὶ προφῆται. Μὴ οὖν κατ- ίωμεν εἰς τοσαύτην θεοσεβείας σμικρολογίαν, ἵνα τῇ ἐναλλαγῇ τῶν ὀνομάτων, τὴν Χριστοῦ βασιλείαν καὶ ἱερωσύνην συνιστῶμεν· ἐπεὶ τῇ Ἰούδα φυλῇ τῇ βα- σιλικῇ, ἡ τοῦ Λευὶ φυλή ἱερατική συνεζύγη, τοῦ Ναασσὼν ἀδελφὴν τὴν Ἐλισάβετ Ααρὼν ἀξαμένου, καὶ πάλιν Ἐλεάζαρ τὴν θυγατέρα Φατιὴλ, καὶ ἐνθένδε παιδοποιησαμένων. Εψεύσαντο οὖν οἱ εὐαγγελισταί, συνιστάντες οὐκ ἀλήθειαν, ἀλλ᾽ εἰκαζόμενον ἔπαινον· καὶ διὰ τοῦτο ὁ μὲν διὰ Σολομῶνος ἀπὸ Δαυίδ ἐγε- νεαλόγησεν τὸν Ἰακὼβ τὸν τοῦ Ἰωσὴφ πατέρα· ὁ δὲ Νάθαν τοῦ Δαυΐδ, τὸν Ἡλεὶ τὸν τοῦ Ἰωσὴφ ὁμοίως ἄλλων πατέρα· καίτοι ἀγνοεῖν αὐτοὺς οὐκ ἐχρῆν, ὡς ἑκατέρα τῶν κατηριθμημένων τάξις, τὸ τοῦ Δαυΐδ ἐστι γένος, ἡ τοῦ Ἰούδα φυλή βασιλική. Εἰ γὰρ προφήτης ὁ Νάθαν, ἀλλ᾽ οὖν καὶ Σολομών, ὅ τε τούτων πατὴρ ἑκατέρου· ἐκ πολλῶν δὲ φυλῶν ἐγίνοντο προφῆται, η ἱερεῖς δὲ ἐξ οὐδεμιᾶς (49) τῶν δώδεκα φυλῶν, μόνοι δὲ Λευῖται. Μάτην αὐτοῖς ἄρα πέπλασται τὸ ἐψευ σμένον· μηδὲ κρατοίη τοιοῦτος ὁ λόγος ἐν Ἐκκλησίᾳ Χριστοῦ [κατὰ] ἀκριβοῦς ἀληθείας, ὅτι ψεῦδος σύγ- κειται εἰς αἶνον καὶ δοξολογίαν Χριστοῦ· τίς γὰρ οὐκ οἶδε κἀκεῖνον τὸν ἱερώτατον τοῦ Ἀποστόλου λόγον κη- ρύσσοντος καὶ διαγγέλλοντος τὴν ἀνάστασιν τοῦ Σωτῆ- “ ἐξ οὐδεμιᾶς. SUPPLEMENTA QUÆSTIONUM AD STEPHANUM. A nis, quæ haud aliter quam per senen ex eo pro- C Exod. vi, 23. ibid. 25. quam Eusebius Hist. eccl. 1, 7, acephalam dederat, a nostra epitome feliciter partim sarciri. Nunc isto in fragmento integriore ac primitivo prædictæ epi- stole prior pars omnino cumulatur. Hujus ergo ad Africani epistolam præclari additamenti meminisse oportet eos, qui novas aliquando editiones curabunt. venturum eventura erat. At ille in Deo regeneratus. alios sibi patres secundum Deum inscribens, haud equidem veros patres, sed ita putatos propter mo- rum similitudinem, ad verum Patrem post omnes sursum tendit, Filius Dei exsistens. Atque hacte- nus de arcano a nobis sensu dictum sit. Ne vero nos quisquam hæc proprio ingenio excogitare pu- tet, antiquissimam historiam proferam, apud quam comperire est solutionem putatæ inter duos evan- gelistas dissonantiæ. Historiæ hujus auctor Afri- canus est, vir eruditus, et inter extera doctrina imbutos illustris, cujus præter cæteros multos egregios libros, epistola quoque habetur ad Aristi- dem de putata evangelistarum circa Christi genea- B logiam dissonantia, quæ ita se habet. AFRICANI. esse differentem hanc pominum enumerationem et permistionem sacerdotalium, ut putant, et regalium virorum, ut ostenderetur merito Christus rex simul atque sacerdos quasi aliquis de hoc dubitet, aut aliam spem habeat, nempe quin Christus æternus sit apud Patrem pontifex, preces nostras ei offe- rens: rex autem supermundialis, quos liberavit pa- scens Spiritu, cooperator effectus in omnium rerum ordinatione. Idque nobis exploratum fecit non tri- buum catalogus, neque perscriptarum generatio- num mistio, sed patriarchæ atque prophetæ. Ca- veamus igitur a minuto hujusmodi religionis artifi- cio, ut nominum permutatione Christi regnum ac sacerdotium comprobare velimus. Nam et alioqui regali Judæ tribui sacerdotalis Levi tribus facia erat affinis, ex quo Naassonis sororem Elisabetam duxit Aaron uxorem ", rursusque Eleazar Phati - helis filiam ", prole inde suscepta. Ergo evange listæ mentiti sunt, dum non veritatem asserunt, sed simulatam laudem : cujus rei causa, alter qui- dem per Salomonem a Davide Jacobi stirpem tra- xit, qui fuit Josephi pater: alter autem a Nathano Davidis filio Helim deduxit Josephi pariter, sed alia ratione, patrem. Atqui eos ignorare non opor tebat, utrumque numeratorum hominum, ordinem, genus esse Davidis, Judæ nempe regiam tribum. Etiamsi enim propheta Nathanus fuit, et quidem etiamn Salomnon, et horum utriusque parens (David): ex multis sane tribubus exstitere prophetæ ; sed ta - men sacerdotes nulli fuerunt ex nulla duodecim tribuum, sed soli Levitæ. Frustra igitur composita ab illis fuit hæc falsitas; neque prævalebit hujus - modi sermo in Christi Ecclesia contra accuratam veritatem, nempe ut mendacium consarcinetur ad Etenim in Veneti quoque Gallandii diligentissimi hominis Bibliotheca Patrum L. II, p. 558, acephala - est hæc epistola, quia caput ejus adhuc linteis co- dicum obvolutum erat. sed veram nunc vides lectionem (48) Diximus col. 899, adn. 12, Africani epistolam, 8. Haud accurate quidam aiunt, provide factam (49) In epitome codex habet omnino οὐ δεῖνες,
ὁ δὲ Νάθαν τοῦ Δαυὶ̈δ, τὸν Ἡλεὶ τὸν τοῦ Ἰωσὴφ ὁμοίως ἄλλων πατέρα· καίτοι ἀγνοεῖν αὐτοὺς οὐκ ἐχρῆν, ὡς ἑκατέρα τῶν κατηριθμημένων τάξις, τὸ τοῦ Δαυί̈δ ἐστι γένος, ἡ τοῦ Ἰούδα φυλὴ βασιλική. Εἰ γὰρ προφήτης ὁ Νάθαν, ἀλλ’ οὖν καὶ Σολομὼν, ὅ τε τούτων πατὴρ ἑκατέρου· ἐκ πολλῶν δὲ φυλῶν ἐγίνοντο προφῆται, ἱερεῖς δὲ ἐξ οὐδεμιᾶς τῶν δώδεκα φυλῶν, μόνοι δὲ Λευῖται. Μάτην αὐτοῖς ἄρα πέπλασται τὸ ἐψευσμένον· μηδὲ κρατοίη τοιοῦτος ὁ λόγος ἐν Ἐκκλησίᾳ Χριστοῦ [κατὰ] ἀκριβοῦς ἀληθείας, ὅτι ψεῦδος σύγκειται εἰς αἶνον καὶ δοξολογίαν Χριστοῦ· τίς γὰρ οὐκ οἶδε κἀκεῖνον τὸν ἱερώτατον τοῦ Ἀποστόλου λόγον κηρύσσοντος καὶ διαγγέλλοντος τὴν ἀνάστασιν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν, καὶ διϊσχυριζομένου τὴν ἀλήθειαν, μεγάλῳ φόβῳ λέγοντος, ὅτι εἰ Χριστὸν λέγουσί τινες μὴ ἐγηγέρθαι, ἡμεῖς δὲ τοῦτο καὶ φαμὲν καὶ πεπιστεύκαμεν, καὶ αὐτὸ καὶ ἐλπίζομεν καὶ κηρύσσομεν, καταψευδομαρτυροῦμεν τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἤγειρε τὸν Χριστὸν ὃν οὐκ ἤγειρεν·
τας αὐτοῦ προελευσομένου γενησομένη. Ο δὲ ἐν Θεῷ ἀναγεγεννημένος, ἑτέρους πατέρας τοὺς κατὰ Θεὸν ἐπιγραψάμενος, οὐδ᾽ αὐτοὺς ἀληθῶς ἐσχηκώς, ἀλλ' ὡς ἐνομίζετο διὰ τὴν τῶν ἠθῶν ὁμοιοτροπίαν, ἄνει σιν ἐπὶ τὸν ἀληθῆ Πατέρα μετὰ πάντας χρηματίσας Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· ἀλλ᾽ οὗτος μὲν ἐν ἀποῤῥήτοις ἡμῖν ἀποδόσθω ὁ λόγος. Ἵνα δὲ μή τις ἡμᾶς εὑρεσιλογεῖν ὑπολάβοι, καὶ ἱστορία χρήσομαι παλαιοτάτῃ παρ' ἧς ἔστι τὴν λύσιν εὑρεῖν τῆς νενομισμένης παρ' ἀμφο- τέροις τοῖς εὐαγγελισταῖς διαφωνίας. Τῆς δὲ ἱστορίας γέγονε συγγραφεύς Αφρικανός, ἀνὴρ λόγιος καὶ τοῖς ἀπὸ τῆς ἔξωθεν παιδείας ὁρμωμένοις ἐπιφανής· οὗ πρὸς ἄλλοις πολλοῖς καὶ καλοῖς λόγοις, καὶ ἐπιστολή φέρεται πρὸς Ἀριστείδην περὶ τῆς νενομισμένης τῶν εὐαγγελιστῶν περὶ τὴν Χριστοῦ γενεαλογίαν διαφω νίας· ἔχει δ' οὕτως. ΑΦΡΙΚΑΝΟΥ (48). η'. Οὐκ ἀκριβῶς μέντοι τινες λέγουσιν, ὅτι δικαίως γέγονεν ἡ διάφορος αὕτη τῶν ὀνομάτων καταριθμησίς τε καὶ ἐπιμιξία, τῶν τε ἱερατικῶν, ὡς οἴονται, καὶ τῶν βασιλικῶν, ἵνα δειχθῇ δικαίως ὁ Χριστὸς ἱερεύς τε καὶ βασιλεὺς γενόμενος· ὥσπερ τινὸς ἀπειθοῦντος ἡ ἑτέραν ἐσχηκότος ἐλπίδα, ὅτι ὁ Χριστὸς ἀρχιερεύς ἐστι Πατρός, τὰς ἡμετέρας πρὸς αὐτὸν εὐχὰς ἀναφέ ρων, καὶ βασιλεὺς ὑπερκόσμιος, οὓς ἠλευθέρωσε νέο μων τῷ Πνεύματι, συνεργὸς εἰς τὴν διακόσμησιν τῶν όλων γενόμενος. Καὶ τοῦτο ἡμῖν προσήγγειλεν οὐχ Ο κατάλογος τῶν φυλῶν, οὐχ ἡ μίξις τῶν ἀναγράπτων γενῶν, ἀλλὰ πατριάρχαι καὶ προφῆται. Μὴ οὖν κατ- ίωμεν εἰς τοσαύτην θεοσεβείας σμικρολογίαν, ἵνα τῇ ἐναλλαγῇ τῶν ὀνομάτων, τὴν Χριστοῦ βασιλείαν καὶ ἱερωσύνην συνιστῶμεν· ἐπεὶ τῇ Ἰούδα φυλῇ τῇ βα- σιλικῇ, ἡ τοῦ Λευὶ φυλή ἱερατική συνεζύγη, τοῦ Ναασσὼν ἀδελφὴν τὴν Ἐλισάβετ Ααρὼν ἀξαμένου, καὶ πάλιν Ἐλεάζαρ τὴν θυγατέρα Φατιὴλ, καὶ ἐνθένδε παιδοποιησαμένων. Εψεύσαντο οὖν οἱ εὐαγγελισταί, συνιστάντες οὐκ ἀλήθειαν, ἀλλ᾽ εἰκαζόμενον ἔπαινον· καὶ διὰ τοῦτο ὁ μὲν διὰ Σολομῶνος ἀπὸ Δαυίδ ἐγε- νεαλόγησεν τὸν Ἰακὼβ τὸν τοῦ Ἰωσὴφ πατέρα· ὁ δὲ Νάθαν τοῦ Δαυΐδ, τὸν Ἡλεὶ τὸν τοῦ Ἰωσὴφ ὁμοίως ἄλλων πατέρα· καίτοι ἀγνοεῖν αὐτοὺς οὐκ ἐχρῆν, ὡς ἑκατέρα τῶν κατηριθμημένων τάξις, τὸ τοῦ Δαυΐδ ἐστι γένος, ἡ τοῦ Ἰούδα φυλή βασιλική. Εἰ γὰρ προφήτης ὁ Νάθαν, ἀλλ᾽ οὖν καὶ Σολομών, ὅ τε τούτων πατὴρ ἑκατέρου· ἐκ πολλῶν δὲ φυλῶν ἐγίνοντο προφῆται, η ἱερεῖς δὲ ἐξ οὐδεμιᾶς (49) τῶν δώδεκα φυλῶν, μόνοι δὲ Λευῖται. Μάτην αὐτοῖς ἄρα πέπλασται τὸ ἐψευ σμένον· μηδὲ κρατοίη τοιοῦτος ὁ λόγος ἐν Ἐκκλησίᾳ Χριστοῦ [κατὰ] ἀκριβοῦς ἀληθείας, ὅτι ψεῦδος σύγ- κειται εἰς αἶνον καὶ δοξολογίαν Χριστοῦ· τίς γὰρ οὐκ οἶδε κἀκεῖνον τὸν ἱερώτατον τοῦ Ἀποστόλου λόγον κη- ρύσσοντος καὶ διαγγέλλοντος τὴν ἀνάστασιν τοῦ Σωτῆ- “ ἐξ οὐδεμιᾶς. SUPPLEMENTA QUÆSTIONUM AD STEPHANUM. A nis, quæ haud aliter quam per senen ex eo pro- C Exod. vi, 23. ibid. 25. quam Eusebius Hist. eccl. 1, 7, acephalam dederat, a nostra epitome feliciter partim sarciri. Nunc isto in fragmento integriore ac primitivo prædictæ epi- stole prior pars omnino cumulatur. Hujus ergo ad Africani epistolam præclari additamenti meminisse oportet eos, qui novas aliquando editiones curabunt. venturum eventura erat. At ille in Deo regeneratus. alios sibi patres secundum Deum inscribens, haud equidem veros patres, sed ita putatos propter mo- rum similitudinem, ad verum Patrem post omnes sursum tendit, Filius Dei exsistens. Atque hacte- nus de arcano a nobis sensu dictum sit. Ne vero nos quisquam hæc proprio ingenio excogitare pu- tet, antiquissimam historiam proferam, apud quam comperire est solutionem putatæ inter duos evan- gelistas dissonantiæ. Historiæ hujus auctor Afri- canus est, vir eruditus, et inter extera doctrina imbutos illustris, cujus præter cæteros multos egregios libros, epistola quoque habetur ad Aristi- dem de putata evangelistarum circa Christi genea- B logiam dissonantia, quæ ita se habet. AFRICANI. esse differentem hanc pominum enumerationem et permistionem sacerdotalium, ut putant, et regalium virorum, ut ostenderetur merito Christus rex simul atque sacerdos quasi aliquis de hoc dubitet, aut aliam spem habeat, nempe quin Christus æternus sit apud Patrem pontifex, preces nostras ei offe- rens: rex autem supermundialis, quos liberavit pa- scens Spiritu, cooperator effectus in omnium rerum ordinatione. Idque nobis exploratum fecit non tri- buum catalogus, neque perscriptarum generatio- num mistio, sed patriarchæ atque prophetæ. Ca- veamus igitur a minuto hujusmodi religionis artifi- cio, ut nominum permutatione Christi regnum ac sacerdotium comprobare velimus. Nam et alioqui regali Judæ tribui sacerdotalis Levi tribus facia erat affinis, ex quo Naassonis sororem Elisabetam duxit Aaron uxorem ", rursusque Eleazar Phati - helis filiam ", prole inde suscepta. Ergo evange listæ mentiti sunt, dum non veritatem asserunt, sed simulatam laudem : cujus rei causa, alter qui- dem per Salomonem a Davide Jacobi stirpem tra- xit, qui fuit Josephi pater: alter autem a Nathano Davidis filio Helim deduxit Josephi pariter, sed alia ratione, patrem. Atqui eos ignorare non opor tebat, utrumque numeratorum hominum, ordinem, genus esse Davidis, Judæ nempe regiam tribum. Etiamsi enim propheta Nathanus fuit, et quidem etiamn Salomnon, et horum utriusque parens (David): ex multis sane tribubus exstitere prophetæ ; sed ta - men sacerdotes nulli fuerunt ex nulla duodecim tribuum, sed soli Levitæ. Frustra igitur composita ab illis fuit hæc falsitas; neque prævalebit hujus - modi sermo in Christi Ecclesia contra accuratam veritatem, nempe ut mendacium consarcinetur ad Etenim in Veneti quoque Gallandii diligentissimi hominis Bibliotheca Patrum L. II, p. 558, acephala - est hæc epistola, quia caput ejus adhuc linteis co- dicum obvolutum erat. sed veram nunc vides lectionem (48) Diximus col. 899, adn. 12, Africani epistolam, 8. Haud accurate quidam aiunt, provide factam (49) In epitome codex habet omnino οὐ δεῖνες,
PG 22:967εἰ δὲ οὕτως ὁ δοξολογῶν Θεὸν Πατέρα, δέδοικε μὴ ψευδολόγος δοκοίη, ἔργον παράδοξον διηγούμενος, πῶς οὐκ ἂν δικαίως φοβηθείη, ὅτι διὰ ψευδολογίας ἀληθείας σύστασιν ποριζόμενος, δόξαν οὐκ ἀληθῆ συντιθείς; Εἰ γὰρ τὰ γένη διάφορα, καὶ μηδὲν καταφέρει γνήσιον σπέρμα ἐπὶ τὸν Ἰωσὴφ, εἴρηται δὲ μόνον εἰς σύστασιν τοῦ γεννηθησομένου, ὅτι βασιλεὺς καὶ ἱερεὺς ἔσται ὁ ἐσόμενος, ἀποδείξεως μὴ προσούσης, ἀλλὰ τῆς τῶν λόγων σεμνότητος εἰς ὕμνον ἀδρανῆ φερομένης, δῆλον ὡς τοῦ Θεοῦ μὲν ὁ ἔπαινος οὐχ ἅπτεται, ψεῦδος ὤν· κρίσις δὲ τῷ εἰρηκότι, τὸ οὐκ ὂν, ὡς ὂν κομπάσαντι. θ. Τὸν Δαυὶ̈δ πρὸ τῶν ἄλλων καὶ Ματθαῖος ἔταξεν ἐν τῇ κατ’ αὐτὸν γενεαλογίᾳ, ἐπειδὴ καὶ πρώτῳ καὶ μόνῳ τῷ Δαυὶ̈δ μεθ’ ὅρκου διαβεβαιώσεως ἐξ αὐτοῦ κατὰ σάρκα φῦναι ὁ Χριστὸς ἐθεσπίζετο· γέγραπται γοῦν· «Ὤμοσε Κύριος τῷ Δαυὶ̈δ ἀλήθειαν, καὶ οὐ μὴ ἀθετήσῃ αὐτήν·
φόβῳ λέγοντος, ὅτι εἰ Χριστὸν λέγουσί τινες μὴ ἐγη- γέρθαι, ἡμεῖς δὲ τοῦτο καὶ φαμὲν καὶ πεπιστεύκα μεν, καὶ αὐτὸ καὶ ἐλπίζομεν καὶ κηρύσσομεν, κατα ψευδομαρτυροῦμεν τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἤγειρε τὸν Χριστὸν ὃν οὐκ ἤγειρεν· εἰ δὲ οὕτως ὁ δοξολογῶν Θεὸν Πα- τέρα, δέδοικε μὴ ψευδολόγος δοκοίη, ἔργον παράδοξον διηγούμενος, πῶς οὐκ ἂν δικαίως φοβηθείη, ὅτι διὰ ψευδολογίας ἀληθείας σύστασιν ποριζόμενος, δόξαν οὐκ ἀληθῆ συντιθείς; Εἰ γὰρ τὰ γένη διάφορα, καὶ μηδὲν καταφέρει γνήσιον σπέρμα ἐπὶ τὸν Ἰωσὴν, εξ- ρηται δὲ μόνον εἰς σύστασιν τοῦ γεννηθησομένου, ὅτι βασιλεὺς καὶ ἱερεὺς ἔσται ὁ ἐσόμενος, ἀποδείξεως με προσούσης, ἀλλὰ τῆς τῶν λόγων σεμνότητος εἰς ὕμνοι ἀδρανή φερομένης, δῆλον ὡς τοῦ Θεοῦ μὲν ὁ ἔπαινος οὐχ ἅπτεται, ψεῦδος ὤν· κρίσις δὲ τῷ εἰρηκότι, τὸ οὐκ ὄν, ὡς ὃν κομπάσαντι (50). ρος ἡμῶν, καὶ διῖσχυριζομένων τὴν ἀλήθειαν, μεγάλων Β θ'. Τὸν Δαυΐδ πρὸ τῶν ἄλλων καὶ Ματθαῖος ἔταξεν ἐν τῇ κατ' αὐτὸν γενεαλογίᾳ, ἐπειδὴ καὶ πρώτῳ καὶ μόνῳ τῷ Δαυΐδ μεθ᾽ ὅρκου διαβεβαιώσεως ἐξ αὐτοῦ κατὰ σάρκα φῦναι ὁ Χριστὸς ἐθεσπίζετο· γέγραπται γοῦν· ι Ωμοσε Κύριος τῷ Δαυΐδ ἀλήθειαν, καὶ οὐ μὴ ἀθετήσῃ αὐτήν· ἐκ καρποῦ τῆς κοιλίας σου θήσομαι ἐπὶ τὸν θρόνον σου. » Καὶ πάλιν· ε @μοσα Δαυτό τῷ δούλῳ μου, ἕως τοῦ αἰῶνος ἑτοιμάσω τὸ σπέρμα σου. » Καὶ ἐν Παραλειπομένοις· « Καὶ ἔσται ὅταν πληρωθῶσιν αἱ ἡμέραι σου, καὶ κοιμηθήσῃ μετὰ τῶν πατέρων σου, καὶ ἀναστήσω τὸ σπέρμα σου μετὰ σὲ, ὃς ἔσται ἐκ τῆς κοιλίας σου, καὶ ἑτοιμάσω τὴν βασι λείαν αὐτοῦ· αὐτὸς οἰκοδομήσει μοι οἶκον· καὶ ἀνορ θώσω τὸν θρόνον αὐτοῦ ἕως εἰς τὸν αἰῶνα· ἐγὼ ἔπο μαι αὐτῷ εἰς Πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν. Τὰ ὅμοια τούτοις καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Βασιλειῶν φέρεται · ἀλλ' ἐκεῖνα μὲν κἂν ἑλκυσθείη ἐπὶ τὸν Σε λομῶνα, τὰ δ᾽ ἐν χερσὶν ὅτι μηδεμίαν έχει κοινότητα πρὸς Σολομῶνα, ὧδ᾽ ἄν τις καταμάθοι. Μετὰ τὴν Σο λομῶνος τελευτήν, πολλοῖς ὕστερον χρόνοις προς τεύων Ησαΐας, τοιάδε περὶ τοῦ γενησομένου ἐκ σπέρ ματος Δαυΐδ προκηρύττει· • Ἐξελεύσεται ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ιεσσαί· (πατὴρ δὲ ἦν οὗτος τοῦ Δαυΐδ) καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης ἀναβήσεται· καὶ ἔσται ἡ ρίζα τοῦ Ἰεσσαὶ, καὶ ἡ ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν· ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσι. » Καὶ περὶ τοῦ ἐπηγγελμένου δὲ τῷ Δαυὶὸ θρόνου ὧδε θεσπίζει· « Παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ· καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ μεγάλης βουλής "Αγγελος· μεγάλη ἡ ἀρχὴ αὐτοῦ, καὶ τῆς εἰρήνης αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ὅριον· ἐπὶ τὸν θρόνον Δαυΐδ καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ, κατορθῶσαι αὐτήν. » Διὰ δὲ τῶν ἐκτεθέντων εἴρηται μὲν ὅτι ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ καὶ το ἵνα οὖν ἐκθήσομαι ; έπει- δὴ γὰρ τὰ ὀνόματα, . EUSEBI CESARIENSIS OPP. PARS III. — EXEGETICA. - Christi laudem atque præronium. Quis vero et illa A nescit sacratissima Apostoli verba resurrectionem Servatoris nostri prædicantis atque nuntiantis, reique veritatem magno cum pavore affirmantis dum ait " : Si Christum resurrexisse quidam negant, nos autem asserimus atque credimus, speramus ac prædicamus, falsi testes Dei sumus, quod suscita- verit Christum, quem non suscitavit. Quod si adeo hic qui Deum Patrem honorat, ne mendax videatur, timet, quia rem miram narrat; cur non merito ti- meat quisquis falso sermone veritatem vult stabili- re, non veram sententiam concinnans ? Nam si ge- nerationes abluderent, nihilque germani seminis ad Josephum conferretur, sed ea res ad fulcimen tan- tummodo nascituri dicta esset, nempe quod rex ai- que sacerdos foret is qui venturus erat, deficiente probatione, totoque orationis ornatu in futilem hymnum desinente, nullam hinc laudem Deo accedere exploratum ſit, quia totum mendacium est; sed damnationem potius dicenti conflari, quia quod nihil est, aliquid esse jactavit. ne posuit in sua genealogia, quia Davidi primo so- lique firmo jurejurando prædixeral Deus fore ut ex illo nasceretur secundum carnem Christus. Scriptum est igitur : « Juravit Dominus Davidi veri- tatem, et non frustrabitur eam : de fructu ventris tui ponam super thronum tuum "., Et rursus : • Juravi Davidi servo meo, usque in æternum para- bo semen tuum 68. › Et in Paralipomenis: ‹ Cum- que completi fuerint dies tui, ut dormias cum patri- bus tuis, suscitabo semen tuum post te, eritque C filius de ventre tuo, et stabiliam regnum ejus : ipse mihi ædificabit domum, et erigam thronum ejus usque in sempiternum. Ego ero illi Pater, et ipse mihi filii instar "., Similia his in secundo quoque Regnorum libro scribuntur vo. Sed ea qui- dem ad Salomonem trahi queunt; verum hæc quæ in manibus sunt, nihil prorsus ad Salomonem atti- nere, sic licet cognoscere. Mullis post Salomonis obitum annis propbetans Isaias, hæc de futuro ex Davidis semine vaticinabatur: Egredietur virga de radice Jesse (fuit hic Davidis parens), et flos de radice ejus ascendet. Et erit radix Jessæ, et qui consurgit ad imperandum gentibus: in ipso gentes sperabunt ". De promisso autem Davidi throno tale oraculum est : • Parvulus natus est nobis, et D filius datus est nobis, cujus principatus super hu- inerum ejus : vocaturque nomen ejus magni consi- lii Angelus. Magnus est principatus ejus, et pacis ejus non est terminus: super solium Davidis et regnum ejus, ut id constitual 78. › In suprascri- ptis itaque dicitur quidem ex radice Jessæ et ex Davide surrecturus aliquis, non tam ad regnandum * Cor. xv, 12-15. Psal. cxxxi, 11. Psal. Lxxxvi, 4, 5. • Paralip. xvi, 13. Reg. vll, Isa. ix, 6, 7. Africano nominatim inscriptum. Cui si subnectas particulam illam quam habes apud nos in epitome «ol. 900, usque ad et mox etc., cum reliqua, ut exstat apud Eusebium Hist. 1, 7, grandiore parte, totam for- tasse Africani epistolam tencbimus. 9. Davidem Matthæus quoque ante alios in ordi- 12. 11 Isa. xi, 1, 10. (50) Hactenus fragmentum in cod. A, f. 63 b,
Of the fruit of your body I will set upon…Ἐκ καρποῦ τῆς κοιλίας σου θήσομαι ἐπὶ τοῦ…
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
ἐκ καρποῦ τῆς κοιλίας σου θήσομαι ἐπὶ τὸν θρόνον σου.» Καὶ πάλιν· «Ὤμοσα Δαυὶ̈δ τῷ δούλῳ μου, ἕως τοῦ αἰῶνος ἑτοιμάσω τὸ σπέρμα σου.» Καὶ ἐν Παραλειπομένοις·
φόβῳ λέγοντος, ὅτι εἰ Χριστὸν λέγουσί τινες μὴ ἐγη- γέρθαι, ἡμεῖς δὲ τοῦτο καὶ φαμὲν καὶ πεπιστεύκα μεν, καὶ αὐτὸ καὶ ἐλπίζομεν καὶ κηρύσσομεν, κατα ψευδομαρτυροῦμεν τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἤγειρε τὸν Χριστὸν ὃν οὐκ ἤγειρεν· εἰ δὲ οὕτως ὁ δοξολογῶν Θεὸν Πα- τέρα, δέδοικε μὴ ψευδολόγος δοκοίη, ἔργον παράδοξον διηγούμενος, πῶς οὐκ ἂν δικαίως φοβηθείη, ὅτι διὰ ψευδολογίας ἀληθείας σύστασιν ποριζόμενος, δόξαν οὐκ ἀληθῆ συντιθείς; Εἰ γὰρ τὰ γένη διάφορα, καὶ μηδὲν καταφέρει γνήσιον σπέρμα ἐπὶ τὸν Ἰωσὴν, εξ- ρηται δὲ μόνον εἰς σύστασιν τοῦ γεννηθησομένου, ὅτι βασιλεὺς καὶ ἱερεὺς ἔσται ὁ ἐσόμενος, ἀποδείξεως με προσούσης, ἀλλὰ τῆς τῶν λόγων σεμνότητος εἰς ὕμνοι ἀδρανή φερομένης, δῆλον ὡς τοῦ Θεοῦ μὲν ὁ ἔπαινος οὐχ ἅπτεται, ψεῦδος ὤν· κρίσις δὲ τῷ εἰρηκότι, τὸ οὐκ ὄν, ὡς ὃν κομπάσαντι (50). ρος ἡμῶν, καὶ διῖσχυριζομένων τὴν ἀλήθειαν, μεγάλων Β θ'. Τὸν Δαυΐδ πρὸ τῶν ἄλλων καὶ Ματθαῖος ἔταξεν ἐν τῇ κατ' αὐτὸν γενεαλογίᾳ, ἐπειδὴ καὶ πρώτῳ καὶ μόνῳ τῷ Δαυΐδ μεθ᾽ ὅρκου διαβεβαιώσεως ἐξ αὐτοῦ κατὰ σάρκα φῦναι ὁ Χριστὸς ἐθεσπίζετο· γέγραπται γοῦν· ι Ωμοσε Κύριος τῷ Δαυΐδ ἀλήθειαν, καὶ οὐ μὴ ἀθετήσῃ αὐτήν· ἐκ καρποῦ τῆς κοιλίας σου θήσομαι ἐπὶ τὸν θρόνον σου. » Καὶ πάλιν· ε @μοσα Δαυτό τῷ δούλῳ μου, ἕως τοῦ αἰῶνος ἑτοιμάσω τὸ σπέρμα σου. » Καὶ ἐν Παραλειπομένοις· « Καὶ ἔσται ὅταν πληρωθῶσιν αἱ ἡμέραι σου, καὶ κοιμηθήσῃ μετὰ τῶν πατέρων σου, καὶ ἀναστήσω τὸ σπέρμα σου μετὰ σὲ, ὃς ἔσται ἐκ τῆς κοιλίας σου, καὶ ἑτοιμάσω τὴν βασι λείαν αὐτοῦ· αὐτὸς οἰκοδομήσει μοι οἶκον· καὶ ἀνορ θώσω τὸν θρόνον αὐτοῦ ἕως εἰς τὸν αἰῶνα· ἐγὼ ἔπο μαι αὐτῷ εἰς Πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν. Τὰ ὅμοια τούτοις καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Βασιλειῶν φέρεται · ἀλλ' ἐκεῖνα μὲν κἂν ἑλκυσθείη ἐπὶ τὸν Σε λομῶνα, τὰ δ᾽ ἐν χερσὶν ὅτι μηδεμίαν έχει κοινότητα πρὸς Σολομῶνα, ὧδ᾽ ἄν τις καταμάθοι. Μετὰ τὴν Σο λομῶνος τελευτήν, πολλοῖς ὕστερον χρόνοις προς τεύων Ησαΐας, τοιάδε περὶ τοῦ γενησομένου ἐκ σπέρ ματος Δαυΐδ προκηρύττει· • Ἐξελεύσεται ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ιεσσαί· (πατὴρ δὲ ἦν οὗτος τοῦ Δαυΐδ) καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης ἀναβήσεται· καὶ ἔσται ἡ ρίζα τοῦ Ἰεσσαὶ, καὶ ἡ ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν· ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσι. » Καὶ περὶ τοῦ ἐπηγγελμένου δὲ τῷ Δαυὶὸ θρόνου ὧδε θεσπίζει· « Παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ· καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ μεγάλης βουλής "Αγγελος· μεγάλη ἡ ἀρχὴ αὐτοῦ, καὶ τῆς εἰρήνης αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ὅριον· ἐπὶ τὸν θρόνον Δαυΐδ καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ, κατορθῶσαι αὐτήν. » Διὰ δὲ τῶν ἐκτεθέντων εἴρηται μὲν ὅτι ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ καὶ το ἵνα οὖν ἐκθήσομαι ; έπει- δὴ γὰρ τὰ ὀνόματα, . EUSEBI CESARIENSIS OPP. PARS III. — EXEGETICA. - Christi laudem atque præronium. Quis vero et illa A nescit sacratissima Apostoli verba resurrectionem Servatoris nostri prædicantis atque nuntiantis, reique veritatem magno cum pavore affirmantis dum ait " : Si Christum resurrexisse quidam negant, nos autem asserimus atque credimus, speramus ac prædicamus, falsi testes Dei sumus, quod suscita- verit Christum, quem non suscitavit. Quod si adeo hic qui Deum Patrem honorat, ne mendax videatur, timet, quia rem miram narrat; cur non merito ti- meat quisquis falso sermone veritatem vult stabili- re, non veram sententiam concinnans ? Nam si ge- nerationes abluderent, nihilque germani seminis ad Josephum conferretur, sed ea res ad fulcimen tan- tummodo nascituri dicta esset, nempe quod rex ai- que sacerdos foret is qui venturus erat, deficiente probatione, totoque orationis ornatu in futilem hymnum desinente, nullam hinc laudem Deo accedere exploratum ſit, quia totum mendacium est; sed damnationem potius dicenti conflari, quia quod nihil est, aliquid esse jactavit. ne posuit in sua genealogia, quia Davidi primo so- lique firmo jurejurando prædixeral Deus fore ut ex illo nasceretur secundum carnem Christus. Scriptum est igitur : « Juravit Dominus Davidi veri- tatem, et non frustrabitur eam : de fructu ventris tui ponam super thronum tuum "., Et rursus : • Juravi Davidi servo meo, usque in æternum para- bo semen tuum 68. › Et in Paralipomenis: ‹ Cum- que completi fuerint dies tui, ut dormias cum patri- bus tuis, suscitabo semen tuum post te, eritque C filius de ventre tuo, et stabiliam regnum ejus : ipse mihi ædificabit domum, et erigam thronum ejus usque in sempiternum. Ego ero illi Pater, et ipse mihi filii instar "., Similia his in secundo quoque Regnorum libro scribuntur vo. Sed ea qui- dem ad Salomonem trahi queunt; verum hæc quæ in manibus sunt, nihil prorsus ad Salomonem atti- nere, sic licet cognoscere. Mullis post Salomonis obitum annis propbetans Isaias, hæc de futuro ex Davidis semine vaticinabatur: Egredietur virga de radice Jesse (fuit hic Davidis parens), et flos de radice ejus ascendet. Et erit radix Jessæ, et qui consurgit ad imperandum gentibus: in ipso gentes sperabunt ". De promisso autem Davidi throno tale oraculum est : • Parvulus natus est nobis, et D filius datus est nobis, cujus principatus super hu- inerum ejus : vocaturque nomen ejus magni consi- lii Angelus. Magnus est principatus ejus, et pacis ejus non est terminus: super solium Davidis et regnum ejus, ut id constitual 78. › In suprascri- ptis itaque dicitur quidem ex radice Jessæ et ex Davide surrecturus aliquis, non tam ad regnandum * Cor. xv, 12-15. Psal. cxxxi, 11. Psal. Lxxxvi, 4, 5. • Paralip. xvi, 13. Reg. vll, Isa. ix, 6, 7. Africano nominatim inscriptum. Cui si subnectas particulam illam quam habes apud nos in epitome «ol. 900, usque ad et mox etc., cum reliqua, ut exstat apud Eusebium Hist. 1, 7, grandiore parte, totam for- tasse Africani epistolam tencbimus. 9. Davidem Matthæus quoque ante alios in ordi- 12. 11 Isa. xi, 1, 10. (50) Hactenus fragmentum in cod. A, f. 63 b,
«Καὶ ἔσται ὅταν πληρωθῶσιν αἱ ἡμέραι σου, καὶ κοιμηθήσῃ μετὰ τῶν πατέρων σου, καὶ ἀναστήσω τὸ σπέρμα σου μετὰ σὲ, ὃς ἔσται ἐκ τῆς κοιλίας σου, καὶ ἑτοιμάσω τὴν βασιλείαν αὐτοῦ· αὐτὸς οἰκοδομήσει μοι οἶκον· καὶ ἀνορθώσω τὸν θρόνον αὐτοῦ ἕως εἰς τὸν αἰῶνα· ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς Πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν.» Τὰ ὅμοια τούτοις καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Βασιλειῶν φέρεται· ἀλλ’ ἐκεῖνα μὲν κἂν ἑλκυσθείη ἐπὶ τὸν Σολομῶνα, τὰ δ’ ἐν χερσὶν ὅτι μηδεμίαν ἔχει κοινότητα πρὸς Σολομῶνα, ὧδ’ ἄν τις καταμάθοι. Μετὰ τὴν Σολομῶνος τελευτὴν, πολλοῖς ὕστερον χρόνοις προφητεύων Ἡσαί̈ας, τοιάδε περὶ τοῦ γενησομένου ἐκ σπέρματος Δαυὶ̈δ προκηρύττει· «Ἐξελεύσεται ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαί· (πατὴρ δὲ ἦν οὗτος τοῦ Δαυὶ̈δ) καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης ἀναβήσεται· καὶ ἔσται ἡ ῥίζα τοῦ Ἰεσσαὶ, καὶ ὁ ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν· ἐπ’ αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσι.» Καὶ περὶ τοῦ ἐπηγγελμένου δὲ τῷ Δαυὶ̈δ θρόνου ὧδε θεσπίζει· «Παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ· καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ μεγάλης βουλῆς Ἄγγελος· μεγάλη ἡ ἀρχὴ αὐτοῦ, καὶ τῆς εἰρήνης αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ὅριον·
φόβῳ λέγοντος, ὅτι εἰ Χριστὸν λέγουσί τινες μὴ ἐγη- γέρθαι, ἡμεῖς δὲ τοῦτο καὶ φαμὲν καὶ πεπιστεύκα μεν, καὶ αὐτὸ καὶ ἐλπίζομεν καὶ κηρύσσομεν, κατα ψευδομαρτυροῦμεν τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἤγειρε τὸν Χριστὸν ὃν οὐκ ἤγειρεν· εἰ δὲ οὕτως ὁ δοξολογῶν Θεὸν Πα- τέρα, δέδοικε μὴ ψευδολόγος δοκοίη, ἔργον παράδοξον διηγούμενος, πῶς οὐκ ἂν δικαίως φοβηθείη, ὅτι διὰ ψευδολογίας ἀληθείας σύστασιν ποριζόμενος, δόξαν οὐκ ἀληθῆ συντιθείς; Εἰ γὰρ τὰ γένη διάφορα, καὶ μηδὲν καταφέρει γνήσιον σπέρμα ἐπὶ τὸν Ἰωσὴν, εξ- ρηται δὲ μόνον εἰς σύστασιν τοῦ γεννηθησομένου, ὅτι βασιλεὺς καὶ ἱερεὺς ἔσται ὁ ἐσόμενος, ἀποδείξεως με προσούσης, ἀλλὰ τῆς τῶν λόγων σεμνότητος εἰς ὕμνοι ἀδρανή φερομένης, δῆλον ὡς τοῦ Θεοῦ μὲν ὁ ἔπαινος οὐχ ἅπτεται, ψεῦδος ὤν· κρίσις δὲ τῷ εἰρηκότι, τὸ οὐκ ὄν, ὡς ὃν κομπάσαντι (50). ρος ἡμῶν, καὶ διῖσχυριζομένων τὴν ἀλήθειαν, μεγάλων Β θ'. Τὸν Δαυΐδ πρὸ τῶν ἄλλων καὶ Ματθαῖος ἔταξεν ἐν τῇ κατ' αὐτὸν γενεαλογίᾳ, ἐπειδὴ καὶ πρώτῳ καὶ μόνῳ τῷ Δαυΐδ μεθ᾽ ὅρκου διαβεβαιώσεως ἐξ αὐτοῦ κατὰ σάρκα φῦναι ὁ Χριστὸς ἐθεσπίζετο· γέγραπται γοῦν· ι Ωμοσε Κύριος τῷ Δαυΐδ ἀλήθειαν, καὶ οὐ μὴ ἀθετήσῃ αὐτήν· ἐκ καρποῦ τῆς κοιλίας σου θήσομαι ἐπὶ τὸν θρόνον σου. » Καὶ πάλιν· ε @μοσα Δαυτό τῷ δούλῳ μου, ἕως τοῦ αἰῶνος ἑτοιμάσω τὸ σπέρμα σου. » Καὶ ἐν Παραλειπομένοις· « Καὶ ἔσται ὅταν πληρωθῶσιν αἱ ἡμέραι σου, καὶ κοιμηθήσῃ μετὰ τῶν πατέρων σου, καὶ ἀναστήσω τὸ σπέρμα σου μετὰ σὲ, ὃς ἔσται ἐκ τῆς κοιλίας σου, καὶ ἑτοιμάσω τὴν βασι λείαν αὐτοῦ· αὐτὸς οἰκοδομήσει μοι οἶκον· καὶ ἀνορ θώσω τὸν θρόνον αὐτοῦ ἕως εἰς τὸν αἰῶνα· ἐγὼ ἔπο μαι αὐτῷ εἰς Πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν. Τὰ ὅμοια τούτοις καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Βασιλειῶν φέρεται · ἀλλ' ἐκεῖνα μὲν κἂν ἑλκυσθείη ἐπὶ τὸν Σε λομῶνα, τὰ δ᾽ ἐν χερσὶν ὅτι μηδεμίαν έχει κοινότητα πρὸς Σολομῶνα, ὧδ᾽ ἄν τις καταμάθοι. Μετὰ τὴν Σο λομῶνος τελευτήν, πολλοῖς ὕστερον χρόνοις προς τεύων Ησαΐας, τοιάδε περὶ τοῦ γενησομένου ἐκ σπέρ ματος Δαυΐδ προκηρύττει· • Ἐξελεύσεται ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ιεσσαί· (πατὴρ δὲ ἦν οὗτος τοῦ Δαυΐδ) καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης ἀναβήσεται· καὶ ἔσται ἡ ρίζα τοῦ Ἰεσσαὶ, καὶ ἡ ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν· ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσι. » Καὶ περὶ τοῦ ἐπηγγελμένου δὲ τῷ Δαυὶὸ θρόνου ὧδε θεσπίζει· « Παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ· καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ μεγάλης βουλής "Αγγελος· μεγάλη ἡ ἀρχὴ αὐτοῦ, καὶ τῆς εἰρήνης αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ὅριον· ἐπὶ τὸν θρόνον Δαυΐδ καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ, κατορθῶσαι αὐτήν. » Διὰ δὲ τῶν ἐκτεθέντων εἴρηται μὲν ὅτι ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ καὶ το ἵνα οὖν ἐκθήσομαι ; έπει- δὴ γὰρ τὰ ὀνόματα, . EUSEBI CESARIENSIS OPP. PARS III. — EXEGETICA. - Christi laudem atque præronium. Quis vero et illa A nescit sacratissima Apostoli verba resurrectionem Servatoris nostri prædicantis atque nuntiantis, reique veritatem magno cum pavore affirmantis dum ait " : Si Christum resurrexisse quidam negant, nos autem asserimus atque credimus, speramus ac prædicamus, falsi testes Dei sumus, quod suscita- verit Christum, quem non suscitavit. Quod si adeo hic qui Deum Patrem honorat, ne mendax videatur, timet, quia rem miram narrat; cur non merito ti- meat quisquis falso sermone veritatem vult stabili- re, non veram sententiam concinnans ? Nam si ge- nerationes abluderent, nihilque germani seminis ad Josephum conferretur, sed ea res ad fulcimen tan- tummodo nascituri dicta esset, nempe quod rex ai- que sacerdos foret is qui venturus erat, deficiente probatione, totoque orationis ornatu in futilem hymnum desinente, nullam hinc laudem Deo accedere exploratum ſit, quia totum mendacium est; sed damnationem potius dicenti conflari, quia quod nihil est, aliquid esse jactavit. ne posuit in sua genealogia, quia Davidi primo so- lique firmo jurejurando prædixeral Deus fore ut ex illo nasceretur secundum carnem Christus. Scriptum est igitur : « Juravit Dominus Davidi veri- tatem, et non frustrabitur eam : de fructu ventris tui ponam super thronum tuum "., Et rursus : • Juravi Davidi servo meo, usque in æternum para- bo semen tuum 68. › Et in Paralipomenis: ‹ Cum- que completi fuerint dies tui, ut dormias cum patri- bus tuis, suscitabo semen tuum post te, eritque C filius de ventre tuo, et stabiliam regnum ejus : ipse mihi ædificabit domum, et erigam thronum ejus usque in sempiternum. Ego ero illi Pater, et ipse mihi filii instar "., Similia his in secundo quoque Regnorum libro scribuntur vo. Sed ea qui- dem ad Salomonem trahi queunt; verum hæc quæ in manibus sunt, nihil prorsus ad Salomonem atti- nere, sic licet cognoscere. Mullis post Salomonis obitum annis propbetans Isaias, hæc de futuro ex Davidis semine vaticinabatur: Egredietur virga de radice Jesse (fuit hic Davidis parens), et flos de radice ejus ascendet. Et erit radix Jessæ, et qui consurgit ad imperandum gentibus: in ipso gentes sperabunt ". De promisso autem Davidi throno tale oraculum est : • Parvulus natus est nobis, et D filius datus est nobis, cujus principatus super hu- inerum ejus : vocaturque nomen ejus magni consi- lii Angelus. Magnus est principatus ejus, et pacis ejus non est terminus: super solium Davidis et regnum ejus, ut id constitual 78. › In suprascri- ptis itaque dicitur quidem ex radice Jessæ et ex Davide surrecturus aliquis, non tam ad regnandum * Cor. xv, 12-15. Psal. cxxxi, 11. Psal. Lxxxvi, 4, 5. • Paralip. xvi, 13. Reg. vll, Isa. ix, 6, 7. Africano nominatim inscriptum. Cui si subnectas particulam illam quam habes apud nos in epitome «ol. 900, usque ad et mox etc., cum reliqua, ut exstat apud Eusebium Hist. 1, 7, grandiore parte, totam for- tasse Africani epistolam tencbimus. 9. Davidem Matthæus quoque ante alios in ordi- 12. 11 Isa. xi, 1, 10. (50) Hactenus fragmentum in cod. A, f. 63 b,
PG 22:969ἐπὶ τὸν θρόνον Δαυὶ̈δ καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ, κατορθῶσαι αὐτήν.» Διὰ δὲ τῶν ἐκτεθέντων εἴρηται μὲν ὅτι ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ καὶ τοῦ Δαβὶδ ἀναστήσεταί τις οὐ τοῦ Ἰσραὴλ ἄρχειν, ἀλλὰ τῶν ἐθνῶν· εἴρηται δὲ ὅτι γεννηθήσεται παιδίον, καὶ ὀνομασθήσεται Υἱὸς, ξένοις ὀνόμασι καὶ τὴν ἀνθρώπων φύσιν ὑπεραίρουσι κεκοσμημένος, ὅτι τε ὁ τοιοῦτος τὸν θρόνον Δαβὶδ ἀναλήψεται, καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ κατορθῶσαι αὐτήν. ι. Ταῦτα δὲ ὅτι μετὰ Σολομῶνα περὶ ἑτέρου τινὸς μέλλοντος ἥξειν προανεφωνεῖτο, παντί τῳ δῆλον. Καὶ ἄλλως δὲ τὰ πρὸς τὸν Δαβὶδ ἐκτεθέντα λόγια οὐκ ἂν ἐφαρμόσαιεν Σολομῶνι, ἀκριβοῦς ἐξετάσεως τυγχάνοντα· σαφῶς γὰρ ὁ χρησμὸς δηλοῖ, ὅτι μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Δαβὶδ ἀναστήσεται ὁ θεσπιζόμενος. Σολομὼν δὲ, ζῶντος ἔτι τοῦ Δαβὶδ, νεύματι αὐτοῦ καὶ γνώμῃ διάδοχος τῆς βασιλείας· λέγεται γοῦν ἐπὶ μόνοις ἔτεσι τεσσαράκοντα βασιλεῦσαι ἐπὶ τὸν Ἰσραήλ·
τοῦ Δαβίδ ἀναστήσεταί τις οὐ τοῦ Ἰσραὴλ ἄρχειν, Α ἀλλὰ τῶν ἐθνῶν· εἴρηται δὲ ὅτι γεννηθήσεται παι δίον, καὶ ὀνομασθήσετα: Υἱὸς, ξένοις ὀνόμασι καὶ τὴν ἀνθρώπων φύσιν ὑπεραίρουσι κεκοσμημένος, ὅτι τε ὁ τοιοῦτος τὸν θρόνον Δαβίδ ἀναλήψεται, καὶ τὴν βασι λείαν αὐτοῦ κατορθῶσαι αὐτήν. ι'. Ταῦτα δὲ ὅτι μετὰ Σολομῶνα περὶ ἑτέρου τινὸς μέλλοντος ἥξειν προανεφωνεῖτο, παντί τω δῆλον. Καὶ ἄλλως δὲ τὰ πρὸς τὸν Δαβὶδ ἐκτεθέντα λόγια οὐκ ἂν ἐφαρμόσαιεν Σολομῶνι, ἀκριβοῦς ἐξετάσεως τυγχά νοντα σαφῶς γὰρ ὁ χρησμός δηλοῖ, ὅτι μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Δαβὶδ ἀναστήσεται ὁ θεσπιζόμενος. Σ λομὼν δὲ, ζῶντος ἔτι τοῦ Δαβίδ, νεύματι αὐτοῦ καὶ γνώμῃ διάδοχος τῆς βασιλεία;· λέγεται γοῦν ἐπὶ μό νοις ἔτεσι τεσσαράκοντα βασιλεῦσαι ἐπὶ τὸν Ἰσραήλ πῶς οὖν εἰς αὐτὸν ἐπιφέροιτο τὸ, ο ᾿Ανορθῶσαι τὸν θρόνον αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα;» Αλλ' εἰ λέγοι τις περὶ τῆς ἐξ αὐτοῦ διαδοχῆς εἰρῆσθαι αὐτά, οὐκ ἀγνοητέον ότι μέχρις Ιεχονίου καὶ τῆς εἰς Βαβυλῶνα αἰχμαλω σίας ἡ ἀπὸ Δαβιδ καὶ Σολομῶνος διαδοχὴ τῆς βασι λείας διήρκεσε, μηδενὸς μετὰ τὸν Ἰεχονίαν ἐπὶ τὸν θρόνον τῆς βασιλείας τοῦ Δαβὶδ καταστάντος. Πῶς δ᾽ ἂν τῷ φιλογυναίῳ, καὶ οὗ οὐκ ἦν ή καρδία τελεία μετὰ Κυρίου Θεοῦ αὐτοῦ, ἐφαρμόσῃς τὰ τοῦ ὅρκου, καὶ τό· ο Ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν;, ᾿Αλλὰ γὰρ ἄντικρυς Σολομῶνος μὲν ἀλλότρια ταῦτα· ἀνάγοιντο δ' ἂν ἐπὶ Χριστὸν, ὃς ἐκ σπέρματος Δαβὶδ ἀναστὰς, οἶκον τῷ Θεῷ οὐκ ἐξ ἀψύχων λίθων, οὐδ' ἐν γωνία καὶ μέρει γῆς, ἀλλὰ καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης καὶ ἐν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν ἐκ ζών- των καὶ νοερών λίθων συνεστήσατο τὴν θεοπρεπή αυτ τοῦ Ἐκκλησίαν· ᾧ καὶ μόνῳ τὸ, « Αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱὸν » ἀναφωνούμενον ἁρμόσει· ἐπεὶ καὶ ἐν ἑτέραις Γραφαῖς Υἱός ἀναγορεύεται τοῦ Θεοῦ· ἐν τῇ φασκούσῃ, • Ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐγέννησά σε· ν καὶ ἐν τῇ λεγούσῃ, ο Κύριος είπε πρός με, Υιός μου εἶ σύνο πάλιν ἐν ᾗ λέλεκται, ο Κύριος έκτισέ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ, πρὸ δὲ πάντων βουνῶν γεννά με. » Τούτοις γοῦν συνάδει καὶ ἡ ἐξ οὐρανῶν ἐπ' αὐτὸν ἐνεχθεῖσα φωνή, « Σὺ εἶ ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπη τὸς, ο φήσασα· καὶ τὰ ἐν ἑβδομηκοστῷ δὲ πρώτω ψαλμο περιεχόμενα, τὸ • Συμπαραμενεῖ τῷ ἡλίῳ, ο καὶ τὸ, « Πάντα τὰ ἔθνη μακαριούσιν αὐτὸν, ο ἄντι- κρυς τοῖς περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν θεολογουμένοις συντρέχοι ἄν. Ὅτι δὲ ταῦθ' οὕτως ἔχει, ἀναμφίλεκτος ἡ ἀπὸ τοῦ Ἡσαΐου σύστασις, ὃς μετὰ τὸν Σολομῶνος θάνατον καὶ μετὰ πλείστας ἄλλας του γένους διαδοχές, ἐκ ῥίζης Ἰεσσαὶ καὶ Δαβὶδ ἐξελεύσεσθαί τινα προφη τεύει, καὶ τοῦτον ἔσεσθαι Σωτῆρα ἐθνῶν, γυμνῶς οὕτω φάσκων· . Καὶ ἔσται ἡ ῥίζα τοῦ Ἰεσσαὶ, καὶ ὁ ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν· ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἐλπιού- σιν. » ιπ'. Ἀλλὰ γὰρ τοσούτων ἐκδεδομένων χρησμῶν μάνῳ τῷ Δαβὶδ καὶ μεθ' ὅρκου διαβεβαιώσεως περί ΣΙ, 10. SUPPLEMENTA QUÆSTIONUM AD STEPHANUM. rus parvulus, et nomen Filii habiturus, peregrinos titulos et humanam naturam excedentes receptu- rus: foreque ut hic thronum Davidis obtineat, et regnum ejus, ut id constituat. in Israele quam in gentibus. Dicitur item nascita- B Psal. CIX, 3. Psal. PATROL. GR. XXII. c quodam venturo prædicta fuerint, nemo non videt. Sed alioqui etiam edita Davidi oracula Salomoni haud videbuntur congruere, si accurato examine perpendantur. Namque oraculum manifeste dicit, post Davidis mortem surrecturum illum de quo fit vaticinium. Atqui Salomon vivente adbuc Davide, eoque volente ac jubente factus est regni successor : nec nisi annos quadraginta super Israelem regnas- s' dicitur. Quomodo ergo ad hunc referentur ver- ba : « Et erigam thronum ejus in sempiternum ? Quod si quis objiciat, de posteritate ejus haec dicta fuisse, tunc sane non est ignorandum, usque ad Jechoniam quidem et Babylonicam captivitatem, Davidis ac Salomonis regalem successionem mansis- se; neminem tamen post Jechoniam in regio Davi- dis throno sedisse. Quo pacto igitur mulieroso Sa- lomoni, cujus cor non erat perfectum erga Domi- num Deum suum, jurisjurandi verba accommod:- bis; necnon illa : • Ego ero illi in patren, et ipse mihi erit in filium? › Imo vero hæc a Salomone longe recedunt : sed Christo utique valde conve- riunt, qui Davidis semine ortus, non templum Deo ex inanimatis lapidibus, et in parte aliqua atque angulo terræ, sed in universo orbe et in cunctis gentibus ex vivis lapidibus et intellectualibus suam Deo dignam Ecclesiam ædificavit : cui soli effatum illud congruet : Ipse mihi erit in filium, › quan- doquidem et in aliis Scripturæ locis Filius Dei puc. dicatur; ubi nempe dicitur : « Ex utero ante luci- ferum genui te ; ; necnon ubi dicitur : « Domi- nus dixit ad me : Filius meuses tu ; » denuo ubi scribitur : « Dominus creavit me. initium viarum suarum ad opera ejus; ante omnes colles genuit ne ". » His ergo consonat vox quoque illa de colo delata Tu es Filius meus dilectus 75., Et illa quæ septuagesimo primo psalmo continentur : • Permanebit cum sole; » itemque : • Oinnes gen- tes beatum illum dicent : » hæc, inquam, cum iis prorsus quæ de Servatore nostro divinitus dicta sunt, concurrent. Quod autem ita res se habeat, indubitanter Isaias confirmat, dum post Salomonis obitum plurimasque alias generationum successio- nes, ex radice Jessæ ac Davidis egressurum quein- dam vaticinatur, eumque Servatorem gentium fetu- rum tam perspicue pronuntiat : « Et erit radix Jes- sæ, et qui consurget ad imperandum gentibus; et in ipsum gentes sperabunt 17. D . 73+ Davidi, et quidem cum jurata affirmatione, oritu- Matth. 111, Psal. LXXI, 5. 7. * Prov. vult, 23. ' 17. Isa. 10. Age vero quod hæc post Salomonem de alio 11. Cum talia igitur edita fuissent oracula uni
πῶς οὖν εἰς αὐτὸν ἐπιφέροιτο τὸ, «Ἀνορθῶσαι τὸν θρόνον αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα;» Ἀλλ’ εἰ λέγοι τις περὶ τῆς ἐξ αὐτοῦ διαδοχῆς εἰρῆσθαι αὐτὰ, οὐκ ἀγνοητέον ὅτι μέχρις Ἰεχονίου καὶ τῆς εἰς Βαβυλῶνα αἰχμαλωσίας ἡ ἀπὸ Δαβὶδ καὶ Σολομῶνος διαδοχὴ τῆς βασιλείας διήρκεσε, μηδενὸς μετὰ τὸν Ἰεχονίαν ἐπὶ τὸν θρόνον τῆς βασιλείας τοῦ Δαβὶδ καταστάντος. Πῶς δ’ ἂν τῷ φιλογυναίῳ, καὶ οὗ οὐκ ἦν ἡ καρδία τελεία μετὰ Κυρίου Θεοῦ αὐτοῦ, ἐφαρμόσῃς τὰ τοῦ ὅρκου, καὶ τό· «Ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν;» Ἀλλὰ γὰρ ἄντικρυς Σολομῶνος μὲν ἀλλότρια ταῦτα· ἀνάγοιντο δ’ ἂν ἐπὶ Χριστὸν, ὃς ἐκ σπέρματος Δαβὶδ ἀναστὰς, οἶκον τῷ Θεῷ οὐκ ἐξ ἀψύχων λίθων, οὐδ’ ἐν γωνίᾳ καὶ μέρει γῆς, ἀλλὰ καθ’ ὅλης τῆς οἰκουμένης καὶ ἐν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν ἐκ ζώντων καὶ νοερῶν λίθων συνεστήσατο τὴν θεοπρεπῆ αὐτοῦ Ἐκκλησίαν· ᾧ καὶ μόνῳ τὸ, «Αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱὸν» ἀναφωνούμενον ἁρμόσει· ἐπεὶ καὶ ἐν ἑτέραις Γραφαῖς Υἱὸς ἀναγορεύεται τοῦ Θεοῦ·
τοῦ Δαβίδ ἀναστήσεταί τις οὐ τοῦ Ἰσραὴλ ἄρχειν, Α ἀλλὰ τῶν ἐθνῶν· εἴρηται δὲ ὅτι γεννηθήσεται παι δίον, καὶ ὀνομασθήσετα: Υἱὸς, ξένοις ὀνόμασι καὶ τὴν ἀνθρώπων φύσιν ὑπεραίρουσι κεκοσμημένος, ὅτι τε ὁ τοιοῦτος τὸν θρόνον Δαβίδ ἀναλήψεται, καὶ τὴν βασι λείαν αὐτοῦ κατορθῶσαι αὐτήν. ι'. Ταῦτα δὲ ὅτι μετὰ Σολομῶνα περὶ ἑτέρου τινὸς μέλλοντος ἥξειν προανεφωνεῖτο, παντί τω δῆλον. Καὶ ἄλλως δὲ τὰ πρὸς τὸν Δαβὶδ ἐκτεθέντα λόγια οὐκ ἂν ἐφαρμόσαιεν Σολομῶνι, ἀκριβοῦς ἐξετάσεως τυγχά νοντα σαφῶς γὰρ ὁ χρησμός δηλοῖ, ὅτι μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Δαβὶδ ἀναστήσεται ὁ θεσπιζόμενος. Σ λομὼν δὲ, ζῶντος ἔτι τοῦ Δαβίδ, νεύματι αὐτοῦ καὶ γνώμῃ διάδοχος τῆς βασιλεία;· λέγεται γοῦν ἐπὶ μό νοις ἔτεσι τεσσαράκοντα βασιλεῦσαι ἐπὶ τὸν Ἰσραήλ πῶς οὖν εἰς αὐτὸν ἐπιφέροιτο τὸ, ο ᾿Ανορθῶσαι τὸν θρόνον αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα;» Αλλ' εἰ λέγοι τις περὶ τῆς ἐξ αὐτοῦ διαδοχῆς εἰρῆσθαι αὐτά, οὐκ ἀγνοητέον ότι μέχρις Ιεχονίου καὶ τῆς εἰς Βαβυλῶνα αἰχμαλω σίας ἡ ἀπὸ Δαβιδ καὶ Σολομῶνος διαδοχὴ τῆς βασι λείας διήρκεσε, μηδενὸς μετὰ τὸν Ἰεχονίαν ἐπὶ τὸν θρόνον τῆς βασιλείας τοῦ Δαβὶδ καταστάντος. Πῶς δ᾽ ἂν τῷ φιλογυναίῳ, καὶ οὗ οὐκ ἦν ή καρδία τελεία μετὰ Κυρίου Θεοῦ αὐτοῦ, ἐφαρμόσῃς τὰ τοῦ ὅρκου, καὶ τό· ο Ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν;, ᾿Αλλὰ γὰρ ἄντικρυς Σολομῶνος μὲν ἀλλότρια ταῦτα· ἀνάγοιντο δ' ἂν ἐπὶ Χριστὸν, ὃς ἐκ σπέρματος Δαβὶδ ἀναστὰς, οἶκον τῷ Θεῷ οὐκ ἐξ ἀψύχων λίθων, οὐδ' ἐν γωνία καὶ μέρει γῆς, ἀλλὰ καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης καὶ ἐν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν ἐκ ζών- των καὶ νοερών λίθων συνεστήσατο τὴν θεοπρεπή αυτ τοῦ Ἐκκλησίαν· ᾧ καὶ μόνῳ τὸ, « Αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱὸν » ἀναφωνούμενον ἁρμόσει· ἐπεὶ καὶ ἐν ἑτέραις Γραφαῖς Υἱός ἀναγορεύεται τοῦ Θεοῦ· ἐν τῇ φασκούσῃ, • Ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐγέννησά σε· ν καὶ ἐν τῇ λεγούσῃ, ο Κύριος είπε πρός με, Υιός μου εἶ σύνο πάλιν ἐν ᾗ λέλεκται, ο Κύριος έκτισέ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ, πρὸ δὲ πάντων βουνῶν γεννά με. » Τούτοις γοῦν συνάδει καὶ ἡ ἐξ οὐρανῶν ἐπ' αὐτὸν ἐνεχθεῖσα φωνή, « Σὺ εἶ ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπη τὸς, ο φήσασα· καὶ τὰ ἐν ἑβδομηκοστῷ δὲ πρώτω ψαλμο περιεχόμενα, τὸ • Συμπαραμενεῖ τῷ ἡλίῳ, ο καὶ τὸ, « Πάντα τὰ ἔθνη μακαριούσιν αὐτὸν, ο ἄντι- κρυς τοῖς περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν θεολογουμένοις συντρέχοι ἄν. Ὅτι δὲ ταῦθ' οὕτως ἔχει, ἀναμφίλεκτος ἡ ἀπὸ τοῦ Ἡσαΐου σύστασις, ὃς μετὰ τὸν Σολομῶνος θάνατον καὶ μετὰ πλείστας ἄλλας του γένους διαδοχές, ἐκ ῥίζης Ἰεσσαὶ καὶ Δαβὶδ ἐξελεύσεσθαί τινα προφη τεύει, καὶ τοῦτον ἔσεσθαι Σωτῆρα ἐθνῶν, γυμνῶς οὕτω φάσκων· . Καὶ ἔσται ἡ ῥίζα τοῦ Ἰεσσαὶ, καὶ ὁ ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν· ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἐλπιού- σιν. » ιπ'. Ἀλλὰ γὰρ τοσούτων ἐκδεδομένων χρησμῶν μάνῳ τῷ Δαβὶδ καὶ μεθ' ὅρκου διαβεβαιώσεως περί ΣΙ, 10. SUPPLEMENTA QUÆSTIONUM AD STEPHANUM. rus parvulus, et nomen Filii habiturus, peregrinos titulos et humanam naturam excedentes receptu- rus: foreque ut hic thronum Davidis obtineat, et regnum ejus, ut id constituat. in Israele quam in gentibus. Dicitur item nascita- B Psal. CIX, 3. Psal. PATROL. GR. XXII. c quodam venturo prædicta fuerint, nemo non videt. Sed alioqui etiam edita Davidi oracula Salomoni haud videbuntur congruere, si accurato examine perpendantur. Namque oraculum manifeste dicit, post Davidis mortem surrecturum illum de quo fit vaticinium. Atqui Salomon vivente adbuc Davide, eoque volente ac jubente factus est regni successor : nec nisi annos quadraginta super Israelem regnas- s' dicitur. Quomodo ergo ad hunc referentur ver- ba : « Et erigam thronum ejus in sempiternum ? Quod si quis objiciat, de posteritate ejus haec dicta fuisse, tunc sane non est ignorandum, usque ad Jechoniam quidem et Babylonicam captivitatem, Davidis ac Salomonis regalem successionem mansis- se; neminem tamen post Jechoniam in regio Davi- dis throno sedisse. Quo pacto igitur mulieroso Sa- lomoni, cujus cor non erat perfectum erga Domi- num Deum suum, jurisjurandi verba accommod:- bis; necnon illa : • Ego ero illi in patren, et ipse mihi erit in filium? › Imo vero hæc a Salomone longe recedunt : sed Christo utique valde conve- riunt, qui Davidis semine ortus, non templum Deo ex inanimatis lapidibus, et in parte aliqua atque angulo terræ, sed in universo orbe et in cunctis gentibus ex vivis lapidibus et intellectualibus suam Deo dignam Ecclesiam ædificavit : cui soli effatum illud congruet : Ipse mihi erit in filium, › quan- doquidem et in aliis Scripturæ locis Filius Dei puc. dicatur; ubi nempe dicitur : « Ex utero ante luci- ferum genui te ; ; necnon ubi dicitur : « Domi- nus dixit ad me : Filius meuses tu ; » denuo ubi scribitur : « Dominus creavit me. initium viarum suarum ad opera ejus; ante omnes colles genuit ne ". » His ergo consonat vox quoque illa de colo delata Tu es Filius meus dilectus 75., Et illa quæ septuagesimo primo psalmo continentur : • Permanebit cum sole; » itemque : • Oinnes gen- tes beatum illum dicent : » hæc, inquam, cum iis prorsus quæ de Servatore nostro divinitus dicta sunt, concurrent. Quod autem ita res se habeat, indubitanter Isaias confirmat, dum post Salomonis obitum plurimasque alias generationum successio- nes, ex radice Jessæ ac Davidis egressurum quein- dam vaticinatur, eumque Servatorem gentium fetu- rum tam perspicue pronuntiat : « Et erit radix Jes- sæ, et qui consurget ad imperandum gentibus; et in ipsum gentes sperabunt 17. D . 73+ Davidi, et quidem cum jurata affirmatione, oritu- Matth. 111, Psal. LXXI, 5. 7. * Prov. vult, 23. ' 17. Isa. 10. Age vero quod hæc post Salomonem de alio 11. Cum talia igitur edita fuissent oracula uni
ἐν τῇ φασκούσῃ, «Ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐγέννησά σε·» καὶ ἐν τῇ λεγούσῃ, «Κύριος εἶπε πρός με, Υἱός μου εἶ σύ·» πάλιν ἐν ᾗ λέλεκται, «Κύριος ἔκτισέ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ, πρὸ δὲ πάντων βουνῶν γεννᾷ με.» Τούτοις γοῦν συνᾴδει καὶ ἡ ἐξ οὐρανῶν ἐπ’ αὐτὸν ἐνεχθεῖσα φωνὴ, «Σὺ εἶ ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς,» φήσασα· καὶ τὰ ἐν ἑβδομηκοστῷ δὲ πρώτῳ ψαλμῷ περιεχόμενα, τὸ «Συμπαραμενεῖ τῷ ἡλίῳ,» καὶ τὸ, «Πάντα τὰ ἔθνη μακαριοῦσιν αὐτὸν,» ἄντικρυς τοῖς περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν θεολογουμένοις συντρέχοι ἄν. Ὅτι δὲ ταῦθ’ οὕτως ἔχει, ἀναμφίλεκτος ἡ ἀπὸ τοῦ Ἡσαί̈ου σύστασις, ὃς μετὰ τὸν Σολομῶνος θάνατον καὶ μετὰ πλείστας ἄλλας τοῦ γένους διαδοχὰς, ἐκ ῥίζης Ἰεσσαὶ καὶ Δαβὶδ ἐξελεύσεσθαί τινα προφητεύει, καὶ τοῦτον ἔσεσθαι Σωτῆρα ἐθνῶν, γυμνῶς οὕτω φάσκων· «Καὶ ἔσται ἡ ῥίζα τοῦ Ἰεσσαὶ, καὶ ὁ ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν· ἐπ’ αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσιν.» ια.
τοῦ Δαβίδ ἀναστήσεταί τις οὐ τοῦ Ἰσραὴλ ἄρχειν, Α ἀλλὰ τῶν ἐθνῶν· εἴρηται δὲ ὅτι γεννηθήσεται παι δίον, καὶ ὀνομασθήσετα: Υἱὸς, ξένοις ὀνόμασι καὶ τὴν ἀνθρώπων φύσιν ὑπεραίρουσι κεκοσμημένος, ὅτι τε ὁ τοιοῦτος τὸν θρόνον Δαβίδ ἀναλήψεται, καὶ τὴν βασι λείαν αὐτοῦ κατορθῶσαι αὐτήν. ι'. Ταῦτα δὲ ὅτι μετὰ Σολομῶνα περὶ ἑτέρου τινὸς μέλλοντος ἥξειν προανεφωνεῖτο, παντί τω δῆλον. Καὶ ἄλλως δὲ τὰ πρὸς τὸν Δαβὶδ ἐκτεθέντα λόγια οὐκ ἂν ἐφαρμόσαιεν Σολομῶνι, ἀκριβοῦς ἐξετάσεως τυγχά νοντα σαφῶς γὰρ ὁ χρησμός δηλοῖ, ὅτι μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Δαβὶδ ἀναστήσεται ὁ θεσπιζόμενος. Σ λομὼν δὲ, ζῶντος ἔτι τοῦ Δαβίδ, νεύματι αὐτοῦ καὶ γνώμῃ διάδοχος τῆς βασιλεία;· λέγεται γοῦν ἐπὶ μό νοις ἔτεσι τεσσαράκοντα βασιλεῦσαι ἐπὶ τὸν Ἰσραήλ πῶς οὖν εἰς αὐτὸν ἐπιφέροιτο τὸ, ο ᾿Ανορθῶσαι τὸν θρόνον αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα;» Αλλ' εἰ λέγοι τις περὶ τῆς ἐξ αὐτοῦ διαδοχῆς εἰρῆσθαι αὐτά, οὐκ ἀγνοητέον ότι μέχρις Ιεχονίου καὶ τῆς εἰς Βαβυλῶνα αἰχμαλω σίας ἡ ἀπὸ Δαβιδ καὶ Σολομῶνος διαδοχὴ τῆς βασι λείας διήρκεσε, μηδενὸς μετὰ τὸν Ἰεχονίαν ἐπὶ τὸν θρόνον τῆς βασιλείας τοῦ Δαβὶδ καταστάντος. Πῶς δ᾽ ἂν τῷ φιλογυναίῳ, καὶ οὗ οὐκ ἦν ή καρδία τελεία μετὰ Κυρίου Θεοῦ αὐτοῦ, ἐφαρμόσῃς τὰ τοῦ ὅρκου, καὶ τό· ο Ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν;, ᾿Αλλὰ γὰρ ἄντικρυς Σολομῶνος μὲν ἀλλότρια ταῦτα· ἀνάγοιντο δ' ἂν ἐπὶ Χριστὸν, ὃς ἐκ σπέρματος Δαβὶδ ἀναστὰς, οἶκον τῷ Θεῷ οὐκ ἐξ ἀψύχων λίθων, οὐδ' ἐν γωνία καὶ μέρει γῆς, ἀλλὰ καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης καὶ ἐν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν ἐκ ζών- των καὶ νοερών λίθων συνεστήσατο τὴν θεοπρεπή αυτ τοῦ Ἐκκλησίαν· ᾧ καὶ μόνῳ τὸ, « Αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱὸν » ἀναφωνούμενον ἁρμόσει· ἐπεὶ καὶ ἐν ἑτέραις Γραφαῖς Υἱός ἀναγορεύεται τοῦ Θεοῦ· ἐν τῇ φασκούσῃ, • Ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐγέννησά σε· ν καὶ ἐν τῇ λεγούσῃ, ο Κύριος είπε πρός με, Υιός μου εἶ σύνο πάλιν ἐν ᾗ λέλεκται, ο Κύριος έκτισέ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ, πρὸ δὲ πάντων βουνῶν γεννά με. » Τούτοις γοῦν συνάδει καὶ ἡ ἐξ οὐρανῶν ἐπ' αὐτὸν ἐνεχθεῖσα φωνή, « Σὺ εἶ ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπη τὸς, ο φήσασα· καὶ τὰ ἐν ἑβδομηκοστῷ δὲ πρώτω ψαλμο περιεχόμενα, τὸ • Συμπαραμενεῖ τῷ ἡλίῳ, ο καὶ τὸ, « Πάντα τὰ ἔθνη μακαριούσιν αὐτὸν, ο ἄντι- κρυς τοῖς περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν θεολογουμένοις συντρέχοι ἄν. Ὅτι δὲ ταῦθ' οὕτως ἔχει, ἀναμφίλεκτος ἡ ἀπὸ τοῦ Ἡσαΐου σύστασις, ὃς μετὰ τὸν Σολομῶνος θάνατον καὶ μετὰ πλείστας ἄλλας του γένους διαδοχές, ἐκ ῥίζης Ἰεσσαὶ καὶ Δαβὶδ ἐξελεύσεσθαί τινα προφη τεύει, καὶ τοῦτον ἔσεσθαι Σωτῆρα ἐθνῶν, γυμνῶς οὕτω φάσκων· . Καὶ ἔσται ἡ ῥίζα τοῦ Ἰεσσαὶ, καὶ ὁ ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν· ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἐλπιού- σιν. » ιπ'. Ἀλλὰ γὰρ τοσούτων ἐκδεδομένων χρησμῶν μάνῳ τῷ Δαβὶδ καὶ μεθ' ὅρκου διαβεβαιώσεως περί ΣΙ, 10. SUPPLEMENTA QUÆSTIONUM AD STEPHANUM. rus parvulus, et nomen Filii habiturus, peregrinos titulos et humanam naturam excedentes receptu- rus: foreque ut hic thronum Davidis obtineat, et regnum ejus, ut id constituat. in Israele quam in gentibus. Dicitur item nascita- B Psal. CIX, 3. Psal. PATROL. GR. XXII. c quodam venturo prædicta fuerint, nemo non videt. Sed alioqui etiam edita Davidi oracula Salomoni haud videbuntur congruere, si accurato examine perpendantur. Namque oraculum manifeste dicit, post Davidis mortem surrecturum illum de quo fit vaticinium. Atqui Salomon vivente adbuc Davide, eoque volente ac jubente factus est regni successor : nec nisi annos quadraginta super Israelem regnas- s' dicitur. Quomodo ergo ad hunc referentur ver- ba : « Et erigam thronum ejus in sempiternum ? Quod si quis objiciat, de posteritate ejus haec dicta fuisse, tunc sane non est ignorandum, usque ad Jechoniam quidem et Babylonicam captivitatem, Davidis ac Salomonis regalem successionem mansis- se; neminem tamen post Jechoniam in regio Davi- dis throno sedisse. Quo pacto igitur mulieroso Sa- lomoni, cujus cor non erat perfectum erga Domi- num Deum suum, jurisjurandi verba accommod:- bis; necnon illa : • Ego ero illi in patren, et ipse mihi erit in filium? › Imo vero hæc a Salomone longe recedunt : sed Christo utique valde conve- riunt, qui Davidis semine ortus, non templum Deo ex inanimatis lapidibus, et in parte aliqua atque angulo terræ, sed in universo orbe et in cunctis gentibus ex vivis lapidibus et intellectualibus suam Deo dignam Ecclesiam ædificavit : cui soli effatum illud congruet : Ipse mihi erit in filium, › quan- doquidem et in aliis Scripturæ locis Filius Dei puc. dicatur; ubi nempe dicitur : « Ex utero ante luci- ferum genui te ; ; necnon ubi dicitur : « Domi- nus dixit ad me : Filius meuses tu ; » denuo ubi scribitur : « Dominus creavit me. initium viarum suarum ad opera ejus; ante omnes colles genuit ne ". » His ergo consonat vox quoque illa de colo delata Tu es Filius meus dilectus 75., Et illa quæ septuagesimo primo psalmo continentur : • Permanebit cum sole; » itemque : • Oinnes gen- tes beatum illum dicent : » hæc, inquam, cum iis prorsus quæ de Servatore nostro divinitus dicta sunt, concurrent. Quod autem ita res se habeat, indubitanter Isaias confirmat, dum post Salomonis obitum plurimasque alias generationum successio- nes, ex radice Jessæ ac Davidis egressurum quein- dam vaticinatur, eumque Servatorem gentium fetu- rum tam perspicue pronuntiat : « Et erit radix Jes- sæ, et qui consurget ad imperandum gentibus; et in ipsum gentes sperabunt 17. D . 73+ Davidi, et quidem cum jurata affirmatione, oritu- Matth. 111, Psal. LXXI, 5. 7. * Prov. vult, 23. ' 17. Isa. 10. Age vero quod hæc post Salomonem de alio 11. Cum talia igitur edita fuissent oracula uni
PG 22:971Ἀλλὰ γὰρ τοσούτων ἐκδεδομένων χρησμῶν μόνῳ τῷ Δαβὶδ καὶ μεθ’ ὅρκου διαβεβαιώσεως περὶ τῆς ἐκ σπέρματος αὐτοῦ γενέσεως τοῦ προφητευομένου, παντός τε ὡς εἰκὸς τοῦ Ἰσραὴλ διὰ τὰς τοσαύτας προῤῥήσεις ὁσημέραι προσδοκῶντος τὸν ἐκ Δαβὶδ γεννηθησόμενον Σωτῆρα καὶ Λυτρωτὴν πάντων ἀνθρώπων, εἰκότως τῶν προσδοκωμένων τὴν ἄφιξιν εὐαγγελιζόμενος ὁ Ματθαῖος, ἐξ αὐτῆς τῆς ἐλπιζομένης προσδοκίας τὴν καταρχὴν τοῦ λόγου πεποίηται, υἱὸν Δαβὶδ φήσας τὸν ἐπιλάμψαντα· μετὰ δὲ τὸν Δαβὶδ ἐπὶ τὸν Ἀβραὰμ ἀνατρέχει, ἐπειδὴ πρώτῳ πάλιν τῷ Ἀβραὰμ περὶ τῆς κλήσεως τῶν ἐθνῶν διάφοροι ἐδέδοντο χρησμοί. Πρὸ γὰρ τῆς Μωϋσέως νομοθεσίας, καὶ πρὸ τοῦ Ἰουδαίων ἔθνους, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ πρὸ τῆς περιτομῆς, ἀλλοεθνὴς ὢν ὁ Ἀβραὰμ καὶ τῆς Χαλδαίων γῆς ὁρμώμενος, ἀπολείπει μὲν τὰ πάτρια, Θεὸν δὲ γνοὺς τὸν ἐπὶ πάντα, μεμαρτύρηται ὡς ἄρα ἐπίστευσε τῷ Θεῷ, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην·
νου, παντός τε ὡς εἰκὸς τοῦ Ἰσραὴλ διὰ τὰς τοσαύτας προῤῥήσεις ὁσημέραι προσδοκώντος τὸν ἐκ Δαδίδ γεν νηθησόμενον Σωτῆρα καὶ Λυτρωτὴν πάντων ἀνθρώ πων, εἰκότως τῶν προσδοκωμένων τὴν ἄφιξιν εὐαγ γελιζόμενος ὁ Ματθαῖος, ἐξ αὐτῆς τῆς ἐλπιζομένης προσδοκίας τὴν καταρχήν τοῦ λόγου πεποίηται, υἱὸν Δαβὶδ φήσας τὸν ἐπιλάμψαντα· μετὰ δὲ τὸν Δαβὶδ ἐπὶ τὸν ᾿Αβραὰμ ἀνατρέχει, ἐπειδὴ πρώτῳ πάλιν τῷ ᾿Αβραὰμ περὶ τῆς κλήσεως τῶν ἐθνῶν διάφοροι ἐξέ δοντο χρησμοί. Πρὸ γὰρ τῆς Μωϋσέως νομοθεσίας, καὶ πρὸ τοῦ Ἰουδαίων έθνους, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ πρὸ τῆς περιτομῆς, ἀλλοεθνής ὧν ὁ ᾿Αβραὰμ καὶ τῆς Χαλδαίων γῆς ὁρμώμενος, ἀπολείπει μὲν τὰ πάτρια, Θεὸν δὲ γνοὺς τὸν ἐπὶ πάντα, μεμαρτύρηται ὡς ἄρα Α τῆς ἐκ σπέρματος αὐτοῦ γενέσεως τοῦ προφητευομέν Β ἐπίστευσε τῷ Θεῷ, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην δίκαιός τε καὶ θεοφιλής ἀποπέφανται, οὐ διὰ περιτο μῆς σώματος, οὐδὲ διὰ φυλακῆς ἡμέρας Σαββάτου, ἑορ τῶν ἢ νουμηνιῶν, οὐδέ γε δι' ἄλλης τινός παρὰ Μο σεῖ φερομένης ἐθελοθρησκίας, ἀλλὰ δι᾿ ἄλλης Θεοῦ φανείας τε τοῦ ὀφθέντος αὐτῷ Κυρίου οὗτος δ' ἦν ὁ Σωτήρ), διά τε σεμνοῦ καὶ ἐναρέτου βίου. Τοῦτον δ οὖν αὐτῷ κατορθοῦντι τῆς θεοσεβείας τὸν τρόπον ἡ περὶ τῶν ἐθνῶν δέδοτο ἐπαγγελία, ὡς καὶ αὐτῶν ποτέ κατὰ τὴν τοῦ ᾿Αβραὰμ ζῆλον θεοσεβησόντων, καὶ ἴσης τῷ θεοφιλεί καταξιωθησομένων εὐλογίας. Λέλεκται γοῦν πρὸς αὐτὸν, ο Καὶ εὐλογηθήσονται ἐν σοὶ πᾶσαι αἱ φυλαὶ τῆς γῆς· ν καὶ πάλιν· ὐδὲ Κύριος εἶπεν, Οὐ μὴ κρύψω ἀπὸ ᾽Αβραὰμ τοῦ παιδός μου & ἐγὼ ποιῶ· Ἀβραὰμ δὲ γενόμενος ἔσται εἰς ἔθνος μέγα καὶ πολὺ, καὶ εὐλογηθήσεται ἐν αὐτῷ πάντα τὰ ἔθνη τῆς γῆς. » Τἂν οὕτως ἐχόντων, ἀκόλουθον ἦν τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως προπάτορα ὄντα τὸν ᾿Αβραὰμ ὑπὸ τοῦ εὐαγγελιστοῦ δεύτερον παραληφθῆναι μετὰ τὸν Δαβίδ. Ἐχρῆν γὰρ τὸν περὶ τῆς γενέσεως τοῦ Σωτή ρος τὰς ὑποσχέσεις ειληφότα, προτιμηθῆναι τῇ τάξει τοῦ τὰς περὶ τῶν ἐθνῶν ἐπαγγελίας δεξαμένου δεύ τερον δὲ ἐν τῇ γενεαλογία παραληφθῆναι τὸν τῶν ἐθνῶν ἀρχηγόν. β'· Ὁ μὲν γὰρ Ἰωάννης τῇ τοῦ κατ' αὐτὸν Εὐαγ γελίου γραφῇ, τὰ μηδέπω τοῦ Βαπτιστοῦ βεβλημέ του εἰς φυλακὴν, πρὸ τοῦ Χριστοῦ πραχθέντα, πα- ραδίδωσιν· οἱ δὲ λοιποὶ τρεῖς εὐαγγελισταὶ τὰ μετά τὸ δεσμωτήριον λέγουσιν. Οἷς καὶ ἐπιστήσαντι, οὐκέτι ἂν δόξαιεν διαφωνεῖν ἀλλήλοις τὰ Εὐαγγέλια, τῷ τὸ μὲν κατὰ Ἰωάννην τὰ πρῶτα περιέχειν, τὰ δὲ λοιπά τὴν ἐπιτέλειον ἱστορίαν (51). ιγ. (52) Ευσεβίου. Οτι δὲ ἔγκυος εὑρέθη ἡ Θεοτό κος, καὶ ὅτι οὐδενὶ ἑτέρῳ ἀλλ᾽ ἢ τῷ Ἰωσήφ, ὁ εὐαγγε λιστὴς ἀπεφήνατο· ἐκ γὰρ Πνεύματος ἁγίου γέγονε EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - rum ex ejus semine prenuntiatum illum; cumque universus Israel ob has prædictiones quotidie ex- spectaret nasciturum ex Davide omnium hominum Servatorem ac Redemptorem, recte Matthæus spe- ratarum reruin adventum nuntians, ex ipsa quæ in spe erat exspectatione, exordium libri auspica- tur, filium Davidis appellans eum qui nuper appa- ruerat. A Davide autem ad. Abrahamum ascendit, quia primo item Abrahamo de gentium vocatione varia oracula reddita fuerant. Ante euim Moysis legislationem, et ante gentem Judaicam, immo et ante circumcisionem, alienigena cum esset Abra- hamus et Chaldæorum regione oriundus, patria instituta deseruit, Deoque supremo agito, testi- monium retulit, quod Deo credidisset, et reputa— tum ipsi esset ad justitiam ** : justusque et Deo carus evasit, haud ob corporis circumcisionem, vel observantiam Sabbati, festorum, atque Kalen- darum, neque ob aliam quamvis a Moyse postea invectam religionem, sed propter aliam Dei mani- festationem, Deunique ipsi apparentem (erat autem hic Servator), et propter ornatam virtutibus vitam. Hoc itaque religionis genus exercenti facta est de gentium vocatione promissio ; quod nempe et ipsæ aliquando pari atque Abrahamus fervore Deum essent adoraturæ, nec dissimilem benedictionein consecuture. Quamobrem dictum ei fuit : . Et be- nedicentur in te omnes tribus terræ”; › et denuo : • Dixit autem Dominus: Non celabo Abrahamum puerum meum quæ ego facio. Fiet Abrahamus in gentem magnam multamque, et in eo benedicentur cuncti terra populi . . Quæ cum ita sint, con- sentaneum fuit, vocationis gentium progenitoren Abrahamum ab evangelista secundum assumi post Paridem. Namque hunc, cui de Servatoris nativi- tate promissiones factæ sunt, præverti ordine opor- tuit illi qui de gentibus sponsiones acceperat; se- cundum, inquam, in genealogia collocari oportuit gentium patriarchain. res quæ, Baptista nondum in vincula conjecto, ante Christum factæ sunt, tradidit. At tres reliqui evangelistæ, acta post carcerem recitant. Id aui- madvertenti haud dissonare videbuntur inter se Evangelia; quia nimirum apud Joannem sunt priora, reliqua ad postremam historiam pertinent. Ex Possini catena in Josepho inventam esse ait evangelista: a sancto quippe Spiritu res patefacta fuit. Justo autem ho- * Gen. XII, c D Matthæum tom. I, p. 12. Gen. xvi, 17. Rom. IV, 3. tur in codice A. f. 82, ad Lucæ cap. v, 2, sub Eu- sebii nomine. Et quidem vide dicta a nobis ad Cy- rilli commentarium In Luc., p. 146, n. 3. In præfa- tione ad Marinum dixit Eusebius se quæstiones suas scripsisse ad principia et tinem Evangeliorum. Quamobrem hic de Baptista locus pertinet fortasse magis ad Eusebii commentarium În Lucam. Quia tamen nominatim hic appellatur Evangeliorum dis- sonantia, hoc ego loco, sine ullo, ut puto, detri mento reip. fragmentum collocavi. 12. Joannes quidem in sua Evangelii scriptura, 13. Eusebii. Gravidam Dei matrem nemini nisi (51) Locus hic brevis de Baptista reapse recita- (52) Quæst. 1, ‘3.
δίκαιός τε καὶ θεοφιλὴς ἀποπέφανται, οὐ διὰ περιτομῆς σώματος, οὐδὲ διὰ φυλακῆς ἡμέρας Σαββάτου, ἑορτῶν ἢ νουμηνιῶν, οὐδέ γε δι’ ἄλλης τινὸς παρὰ Μωϋσεῖ φερομένης ἐθελοθρησκίας, ἀλλὰ δι’ ἄλλης Θεοῦ φανείας τε τοῦ ὀφθέντος αὐτῷ Κυρίου (οὗτος δ’ ἦν ὁ Σωτὴρ), διά τε σεμνοῦ καὶ ἐναρέτου βίου. Τοῦτον δ’ οὖν αὐτῷ κατορθοῦντι τῆς θεοσεβείας τὸν τρόπον ἡ περὶ τῶν ἐθνῶν δέδοτο ἐπαγγελία, ὡς καὶ αὐτῶν ποτε κατὰ τὸν τοῦ Ἀβραὰμ ζῆλον θεοσεβησόντων, καὶ ἴσης τῷ θεοφιλεῖ καταξιωθησομένων εὐλογίας. Λέλεκται γοῦν πρὸς αὐτὸν, «Καὶ εὐλογηθήσονται ἐν σοὶ πᾶσαι αἱ φυλαὶ τῆς γῆς·» καὶ πάλιν· «Ὁδὲ Κύριος εἶπεν, Οὐ μὴ κρύψω ἀπὸ Ἀβραὰμ τοῦ παιδός μου ἃ ἐγὼ ποιῶ· Ἀβραὰμ δὲ γενόμενος ἔσται εἰς ἔθνος μέγα καὶ πολὺ, καὶ εὐλογηθήσεται ἐν αὐτῷ πάντα τὰ ἔθνη τῆς γῆς.» Ὧν οὕτως ἐχόντων, ἀκόλουθον ἦν τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως προπάτορα ὄντα τὸν Ἀβραὰμ ὑπὸ τοῦ εὐαγγελιστοῦ δεύτερον παραληφθῆναι μετὰ τὸν Δαβίδ. Ἐχρῆν γὰρ τὸν περὶ τῆς γενέσεως τοῦ Σωτῆρος τὰς ὑποσχέσεις εἰληφότα, προτιμηθῆναι τῇ τάξει τοῦ τὰς περὶ τῶν ἐθνῶν ἐπαγγελίας δεξαμένου· δεύτερον δὲ ἐν τῇ γενεαλογίᾳ παραληφθῆναι τὸν τῶν ἐθνῶν ἀρχηγόν.
νου, παντός τε ὡς εἰκὸς τοῦ Ἰσραὴλ διὰ τὰς τοσαύτας προῤῥήσεις ὁσημέραι προσδοκώντος τὸν ἐκ Δαδίδ γεν νηθησόμενον Σωτῆρα καὶ Λυτρωτὴν πάντων ἀνθρώ πων, εἰκότως τῶν προσδοκωμένων τὴν ἄφιξιν εὐαγ γελιζόμενος ὁ Ματθαῖος, ἐξ αὐτῆς τῆς ἐλπιζομένης προσδοκίας τὴν καταρχήν τοῦ λόγου πεποίηται, υἱὸν Δαβὶδ φήσας τὸν ἐπιλάμψαντα· μετὰ δὲ τὸν Δαβὶδ ἐπὶ τὸν ᾿Αβραὰμ ἀνατρέχει, ἐπειδὴ πρώτῳ πάλιν τῷ ᾿Αβραὰμ περὶ τῆς κλήσεως τῶν ἐθνῶν διάφοροι ἐξέ δοντο χρησμοί. Πρὸ γὰρ τῆς Μωϋσέως νομοθεσίας, καὶ πρὸ τοῦ Ἰουδαίων έθνους, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ πρὸ τῆς περιτομῆς, ἀλλοεθνής ὧν ὁ ᾿Αβραὰμ καὶ τῆς Χαλδαίων γῆς ὁρμώμενος, ἀπολείπει μὲν τὰ πάτρια, Θεὸν δὲ γνοὺς τὸν ἐπὶ πάντα, μεμαρτύρηται ὡς ἄρα Α τῆς ἐκ σπέρματος αὐτοῦ γενέσεως τοῦ προφητευομέν Β ἐπίστευσε τῷ Θεῷ, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην δίκαιός τε καὶ θεοφιλής ἀποπέφανται, οὐ διὰ περιτο μῆς σώματος, οὐδὲ διὰ φυλακῆς ἡμέρας Σαββάτου, ἑορ τῶν ἢ νουμηνιῶν, οὐδέ γε δι' ἄλλης τινός παρὰ Μο σεῖ φερομένης ἐθελοθρησκίας, ἀλλὰ δι᾿ ἄλλης Θεοῦ φανείας τε τοῦ ὀφθέντος αὐτῷ Κυρίου οὗτος δ' ἦν ὁ Σωτήρ), διά τε σεμνοῦ καὶ ἐναρέτου βίου. Τοῦτον δ οὖν αὐτῷ κατορθοῦντι τῆς θεοσεβείας τὸν τρόπον ἡ περὶ τῶν ἐθνῶν δέδοτο ἐπαγγελία, ὡς καὶ αὐτῶν ποτέ κατὰ τὴν τοῦ ᾿Αβραὰμ ζῆλον θεοσεβησόντων, καὶ ἴσης τῷ θεοφιλεί καταξιωθησομένων εὐλογίας. Λέλεκται γοῦν πρὸς αὐτὸν, ο Καὶ εὐλογηθήσονται ἐν σοὶ πᾶσαι αἱ φυλαὶ τῆς γῆς· ν καὶ πάλιν· ὐδὲ Κύριος εἶπεν, Οὐ μὴ κρύψω ἀπὸ ᾽Αβραὰμ τοῦ παιδός μου & ἐγὼ ποιῶ· Ἀβραὰμ δὲ γενόμενος ἔσται εἰς ἔθνος μέγα καὶ πολὺ, καὶ εὐλογηθήσεται ἐν αὐτῷ πάντα τὰ ἔθνη τῆς γῆς. » Τἂν οὕτως ἐχόντων, ἀκόλουθον ἦν τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως προπάτορα ὄντα τὸν ᾿Αβραὰμ ὑπὸ τοῦ εὐαγγελιστοῦ δεύτερον παραληφθῆναι μετὰ τὸν Δαβίδ. Ἐχρῆν γὰρ τὸν περὶ τῆς γενέσεως τοῦ Σωτή ρος τὰς ὑποσχέσεις ειληφότα, προτιμηθῆναι τῇ τάξει τοῦ τὰς περὶ τῶν ἐθνῶν ἐπαγγελίας δεξαμένου δεύ τερον δὲ ἐν τῇ γενεαλογία παραληφθῆναι τὸν τῶν ἐθνῶν ἀρχηγόν. β'· Ὁ μὲν γὰρ Ἰωάννης τῇ τοῦ κατ' αὐτὸν Εὐαγ γελίου γραφῇ, τὰ μηδέπω τοῦ Βαπτιστοῦ βεβλημέ του εἰς φυλακὴν, πρὸ τοῦ Χριστοῦ πραχθέντα, πα- ραδίδωσιν· οἱ δὲ λοιποὶ τρεῖς εὐαγγελισταὶ τὰ μετά τὸ δεσμωτήριον λέγουσιν. Οἷς καὶ ἐπιστήσαντι, οὐκέτι ἂν δόξαιεν διαφωνεῖν ἀλλήλοις τὰ Εὐαγγέλια, τῷ τὸ μὲν κατὰ Ἰωάννην τὰ πρῶτα περιέχειν, τὰ δὲ λοιπά τὴν ἐπιτέλειον ἱστορίαν (51). ιγ. (52) Ευσεβίου. Οτι δὲ ἔγκυος εὑρέθη ἡ Θεοτό κος, καὶ ὅτι οὐδενὶ ἑτέρῳ ἀλλ᾽ ἢ τῷ Ἰωσήφ, ὁ εὐαγγε λιστὴς ἀπεφήνατο· ἐκ γὰρ Πνεύματος ἁγίου γέγονε EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - rum ex ejus semine prenuntiatum illum; cumque universus Israel ob has prædictiones quotidie ex- spectaret nasciturum ex Davide omnium hominum Servatorem ac Redemptorem, recte Matthæus spe- ratarum reruin adventum nuntians, ex ipsa quæ in spe erat exspectatione, exordium libri auspica- tur, filium Davidis appellans eum qui nuper appa- ruerat. A Davide autem ad. Abrahamum ascendit, quia primo item Abrahamo de gentium vocatione varia oracula reddita fuerant. Ante euim Moysis legislationem, et ante gentem Judaicam, immo et ante circumcisionem, alienigena cum esset Abra- hamus et Chaldæorum regione oriundus, patria instituta deseruit, Deoque supremo agito, testi- monium retulit, quod Deo credidisset, et reputa— tum ipsi esset ad justitiam ** : justusque et Deo carus evasit, haud ob corporis circumcisionem, vel observantiam Sabbati, festorum, atque Kalen- darum, neque ob aliam quamvis a Moyse postea invectam religionem, sed propter aliam Dei mani- festationem, Deunique ipsi apparentem (erat autem hic Servator), et propter ornatam virtutibus vitam. Hoc itaque religionis genus exercenti facta est de gentium vocatione promissio ; quod nempe et ipsæ aliquando pari atque Abrahamus fervore Deum essent adoraturæ, nec dissimilem benedictionein consecuture. Quamobrem dictum ei fuit : . Et be- nedicentur in te omnes tribus terræ”; › et denuo : • Dixit autem Dominus: Non celabo Abrahamum puerum meum quæ ego facio. Fiet Abrahamus in gentem magnam multamque, et in eo benedicentur cuncti terra populi . . Quæ cum ita sint, con- sentaneum fuit, vocationis gentium progenitoren Abrahamum ab evangelista secundum assumi post Paridem. Namque hunc, cui de Servatoris nativi- tate promissiones factæ sunt, præverti ordine opor- tuit illi qui de gentibus sponsiones acceperat; se- cundum, inquam, in genealogia collocari oportuit gentium patriarchain. res quæ, Baptista nondum in vincula conjecto, ante Christum factæ sunt, tradidit. At tres reliqui evangelistæ, acta post carcerem recitant. Id aui- madvertenti haud dissonare videbuntur inter se Evangelia; quia nimirum apud Joannem sunt priora, reliqua ad postremam historiam pertinent. Ex Possini catena in Josepho inventam esse ait evangelista: a sancto quippe Spiritu res patefacta fuit. Justo autem ho- * Gen. XII, c D Matthæum tom. I, p. 12. Gen. xvi, 17. Rom. IV, 3. tur in codice A. f. 82, ad Lucæ cap. v, 2, sub Eu- sebii nomine. Et quidem vide dicta a nobis ad Cy- rilli commentarium In Luc., p. 146, n. 3. In præfa- tione ad Marinum dixit Eusebius se quæstiones suas scripsisse ad principia et tinem Evangeliorum. Quamobrem hic de Baptista locus pertinet fortasse magis ad Eusebii commentarium În Lucam. Quia tamen nominatim hic appellatur Evangeliorum dis- sonantia, hoc ego loco, sine ullo, ut puto, detri mento reip. fragmentum collocavi. 12. Joannes quidem in sua Evangelii scriptura, 13. Eusebii. Gravidam Dei matrem nemini nisi (51) Locus hic brevis de Baptista reapse recita- (52) Quæst. 1, ‘3.
ιβ· Ὁ μὲν γὰρ Ἰωάννης τῇ τοῦ κατ’ αὐτὸν Εὐαγγελίου γραφῇ, τὰ μηδέπω τοῦ Βαπτιστοῦ βεβλημένου εἰς φυλακὴν, πρὸ τοῦ Χριστοῦ πραχθέντα, παραδίδωσιν· οἱ δὲ λοιποὶ τρεῖς εὐαγγελισταὶ τὰ μετὰ τὸ δεσμωτήριον λέγουσιν. Οἷς καὶ ἐπιστήσαντι, οὐκέτι ἂν δόξαιεν διαφωνεῖν ἀλλήλοις τὰ Εὐαγγέλια, τῷ τὸ μὲν κατὰ Ἰωάννην τὰ πρῶτα περιέχειν, τὰ δὲ λοιπὰ τὴν ἐπιτέλειον ἱστορίαν. ιγ. Εὐσεβίου. Ὅτι δὲ ἔγκυος εὑρέθη ἡ Θεοτόκος, καὶ ὅτι οὐδενὶ ἑτέρῳ ἀλλ’ ἢ τῷ Ἰωσὴφ, ὁ εὐαγγελιστὴς ἀπεφήνατο· ἐκ γὰρ Πνεύματος ἁγίου γέγονε, φησὶ, τὸ τοιοῦτον φανερόν· δικαίῳ γὰρ ὄντι τῷ Ἰωσὴφ οὐκ ἦν θαυμαστὸν γνωσθῆναι διὰ Πνεύματος ἁγίου, ἐξ οὗ καὶ ἡ κύησις γέγονεν. ιδ. Εὐσεβίου. Ἐνέτυχον δὲ ἑρμηνείᾳ ἀνεπιγράφῳ λεγούσῃ, ὅτι οἱ μέν φασι συγγενίδα τὴν Ἐλισάβετ τῆς Παρθένου παρὰ τοῦ ἀγγέλου ὠνομάσθαι, οὐχ ὡς ἐκ τῆς αὐτῆς φυλῆς, ἀλλὰ διὰ τὸ ἐκ τῶν αὐτῶν προγόνων, καὶ τοῦ αὐτοῦ κοινῶς τῶν Ἰουδαίων γένους ἀμφοτέρας ὡρμῆσθαι·
νου, παντός τε ὡς εἰκὸς τοῦ Ἰσραὴλ διὰ τὰς τοσαύτας προῤῥήσεις ὁσημέραι προσδοκώντος τὸν ἐκ Δαδίδ γεν νηθησόμενον Σωτῆρα καὶ Λυτρωτὴν πάντων ἀνθρώ πων, εἰκότως τῶν προσδοκωμένων τὴν ἄφιξιν εὐαγ γελιζόμενος ὁ Ματθαῖος, ἐξ αὐτῆς τῆς ἐλπιζομένης προσδοκίας τὴν καταρχήν τοῦ λόγου πεποίηται, υἱὸν Δαβὶδ φήσας τὸν ἐπιλάμψαντα· μετὰ δὲ τὸν Δαβὶδ ἐπὶ τὸν ᾿Αβραὰμ ἀνατρέχει, ἐπειδὴ πρώτῳ πάλιν τῷ ᾿Αβραὰμ περὶ τῆς κλήσεως τῶν ἐθνῶν διάφοροι ἐξέ δοντο χρησμοί. Πρὸ γὰρ τῆς Μωϋσέως νομοθεσίας, καὶ πρὸ τοῦ Ἰουδαίων έθνους, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ πρὸ τῆς περιτομῆς, ἀλλοεθνής ὧν ὁ ᾿Αβραὰμ καὶ τῆς Χαλδαίων γῆς ὁρμώμενος, ἀπολείπει μὲν τὰ πάτρια, Θεὸν δὲ γνοὺς τὸν ἐπὶ πάντα, μεμαρτύρηται ὡς ἄρα Α τῆς ἐκ σπέρματος αὐτοῦ γενέσεως τοῦ προφητευομέν Β ἐπίστευσε τῷ Θεῷ, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην δίκαιός τε καὶ θεοφιλής ἀποπέφανται, οὐ διὰ περιτο μῆς σώματος, οὐδὲ διὰ φυλακῆς ἡμέρας Σαββάτου, ἑορ τῶν ἢ νουμηνιῶν, οὐδέ γε δι' ἄλλης τινός παρὰ Μο σεῖ φερομένης ἐθελοθρησκίας, ἀλλὰ δι᾿ ἄλλης Θεοῦ φανείας τε τοῦ ὀφθέντος αὐτῷ Κυρίου οὗτος δ' ἦν ὁ Σωτήρ), διά τε σεμνοῦ καὶ ἐναρέτου βίου. Τοῦτον δ οὖν αὐτῷ κατορθοῦντι τῆς θεοσεβείας τὸν τρόπον ἡ περὶ τῶν ἐθνῶν δέδοτο ἐπαγγελία, ὡς καὶ αὐτῶν ποτέ κατὰ τὴν τοῦ ᾿Αβραὰμ ζῆλον θεοσεβησόντων, καὶ ἴσης τῷ θεοφιλεί καταξιωθησομένων εὐλογίας. Λέλεκται γοῦν πρὸς αὐτὸν, ο Καὶ εὐλογηθήσονται ἐν σοὶ πᾶσαι αἱ φυλαὶ τῆς γῆς· ν καὶ πάλιν· ὐδὲ Κύριος εἶπεν, Οὐ μὴ κρύψω ἀπὸ ᾽Αβραὰμ τοῦ παιδός μου & ἐγὼ ποιῶ· Ἀβραὰμ δὲ γενόμενος ἔσται εἰς ἔθνος μέγα καὶ πολὺ, καὶ εὐλογηθήσεται ἐν αὐτῷ πάντα τὰ ἔθνη τῆς γῆς. » Τἂν οὕτως ἐχόντων, ἀκόλουθον ἦν τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως προπάτορα ὄντα τὸν ᾿Αβραὰμ ὑπὸ τοῦ εὐαγγελιστοῦ δεύτερον παραληφθῆναι μετὰ τὸν Δαβίδ. Ἐχρῆν γὰρ τὸν περὶ τῆς γενέσεως τοῦ Σωτή ρος τὰς ὑποσχέσεις ειληφότα, προτιμηθῆναι τῇ τάξει τοῦ τὰς περὶ τῶν ἐθνῶν ἐπαγγελίας δεξαμένου δεύ τερον δὲ ἐν τῇ γενεαλογία παραληφθῆναι τὸν τῶν ἐθνῶν ἀρχηγόν. β'· Ὁ μὲν γὰρ Ἰωάννης τῇ τοῦ κατ' αὐτὸν Εὐαγ γελίου γραφῇ, τὰ μηδέπω τοῦ Βαπτιστοῦ βεβλημέ του εἰς φυλακὴν, πρὸ τοῦ Χριστοῦ πραχθέντα, πα- ραδίδωσιν· οἱ δὲ λοιποὶ τρεῖς εὐαγγελισταὶ τὰ μετά τὸ δεσμωτήριον λέγουσιν. Οἷς καὶ ἐπιστήσαντι, οὐκέτι ἂν δόξαιεν διαφωνεῖν ἀλλήλοις τὰ Εὐαγγέλια, τῷ τὸ μὲν κατὰ Ἰωάννην τὰ πρῶτα περιέχειν, τὰ δὲ λοιπά τὴν ἐπιτέλειον ἱστορίαν (51). ιγ. (52) Ευσεβίου. Οτι δὲ ἔγκυος εὑρέθη ἡ Θεοτό κος, καὶ ὅτι οὐδενὶ ἑτέρῳ ἀλλ᾽ ἢ τῷ Ἰωσήφ, ὁ εὐαγγε λιστὴς ἀπεφήνατο· ἐκ γὰρ Πνεύματος ἁγίου γέγονε EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. - rum ex ejus semine prenuntiatum illum; cumque universus Israel ob has prædictiones quotidie ex- spectaret nasciturum ex Davide omnium hominum Servatorem ac Redemptorem, recte Matthæus spe- ratarum reruin adventum nuntians, ex ipsa quæ in spe erat exspectatione, exordium libri auspica- tur, filium Davidis appellans eum qui nuper appa- ruerat. A Davide autem ad. Abrahamum ascendit, quia primo item Abrahamo de gentium vocatione varia oracula reddita fuerant. Ante euim Moysis legislationem, et ante gentem Judaicam, immo et ante circumcisionem, alienigena cum esset Abra- hamus et Chaldæorum regione oriundus, patria instituta deseruit, Deoque supremo agito, testi- monium retulit, quod Deo credidisset, et reputa— tum ipsi esset ad justitiam ** : justusque et Deo carus evasit, haud ob corporis circumcisionem, vel observantiam Sabbati, festorum, atque Kalen- darum, neque ob aliam quamvis a Moyse postea invectam religionem, sed propter aliam Dei mani- festationem, Deunique ipsi apparentem (erat autem hic Servator), et propter ornatam virtutibus vitam. Hoc itaque religionis genus exercenti facta est de gentium vocatione promissio ; quod nempe et ipsæ aliquando pari atque Abrahamus fervore Deum essent adoraturæ, nec dissimilem benedictionein consecuture. Quamobrem dictum ei fuit : . Et be- nedicentur in te omnes tribus terræ”; › et denuo : • Dixit autem Dominus: Non celabo Abrahamum puerum meum quæ ego facio. Fiet Abrahamus in gentem magnam multamque, et in eo benedicentur cuncti terra populi . . Quæ cum ita sint, con- sentaneum fuit, vocationis gentium progenitoren Abrahamum ab evangelista secundum assumi post Paridem. Namque hunc, cui de Servatoris nativi- tate promissiones factæ sunt, præverti ordine opor- tuit illi qui de gentibus sponsiones acceperat; se- cundum, inquam, in genealogia collocari oportuit gentium patriarchain. res quæ, Baptista nondum in vincula conjecto, ante Christum factæ sunt, tradidit. At tres reliqui evangelistæ, acta post carcerem recitant. Id aui- madvertenti haud dissonare videbuntur inter se Evangelia; quia nimirum apud Joannem sunt priora, reliqua ad postremam historiam pertinent. Ex Possini catena in Josepho inventam esse ait evangelista: a sancto quippe Spiritu res patefacta fuit. Justo autem ho- * Gen. XII, c D Matthæum tom. I, p. 12. Gen. xvi, 17. Rom. IV, 3. tur in codice A. f. 82, ad Lucæ cap. v, 2, sub Eu- sebii nomine. Et quidem vide dicta a nobis ad Cy- rilli commentarium In Luc., p. 146, n. 3. In præfa- tione ad Marinum dixit Eusebius se quæstiones suas scripsisse ad principia et tinem Evangeliorum. Quamobrem hic de Baptista locus pertinet fortasse magis ad Eusebii commentarium În Lucam. Quia tamen nominatim hic appellatur Evangeliorum dis- sonantia, hoc ego loco, sine ullo, ut puto, detri mento reip. fragmentum collocavi. 12. Joannes quidem in sua Evangelii scriptura, 13. Eusebii. Gravidam Dei matrem nemini nisi (51) Locus hic brevis de Baptista reapse recita- (52) Quæst. 1, ‘3.
PG 22:973ὡς ὁ Ἀπόστολος, «Ἐβουλόμην, λέγων, ἀνάθεμα εἶναι ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν μου τῶν συγγενῶν μου κατὰ σάρκα.» Πολλοὶ δὲ καὶ τῶν δοκίμων λέγουσιν ἀληθῶς κατὰ συγγένειαν συνῆφθαι τὴν ἱερατικὴν φυλὴν τῇ βασιλικῇ καὶ ἄνω ἐπὶ Μωϋσέως. Ἡ γὰρ Ἐλισάβετ ἡ γυνὴ Ἀαρὼν ἀδελφὴ ὑπῆρχε Ναασσὼν υἱοῦ Ἀμιναδὰβ, ὃς ἀπὸ Ἰούδα τοῦ υἱοῦ Ἰακὼβ κατήγετο, ἀφ’ οὗ τὸ βασίλειον γένος τοῖς Ἰουδαίοις· καὶ κάτω δὲ ὁμοίως Ἐλισάβετ ἡ γυνὴ Ζαχαρίου ἀπὸ τῆς Ἰούδα φυλῆς εἷλκε τὴν γένεσιν, θυγάτηρ χρηματίζουσα Ἰακὼβ τοῦ πατρὸς Ἰωσήφ· ἐκ γοῦν τῆς συγγενείας τούτου τοῦ Ναασσὼν ὁ Κύριος κατὰ σάρκα γεγένηται· οὐ μάτην οὖν τῆς βασιλικῆς φυλῆς τὴν ἐπιμιξίαν ὁ θεῖος προφήτης ἐδίδαξεν, ἀλλὰ δεικνὺς ὡς ὁ Δεσπότης Χριστὸς ἐξ ἀμφοτέρων ἐβλάστησεν, ὡς βασιλεὺς καὶ ἀρχιερεὺς κατὰ τὸ ἀνθρώπινον χρηματίσας· ἢ ὡς ἐξ ἑνὸς προπάτορος τοῦ Ἰακὼβ ὑπαρχούσας, συγγενίδας καλεῖ. ιε. Προσηκόντως ἐζήτηται ἡ αἰτία δι’ ἣν ἄνωθεν ὁ Ματθαῖος ἐποιήσατο τὴν τοῦ Χριστοῦ γενεαλογίαν, ὁ δέ γε Λουκᾶς κάτωθεν καὶ ἐξ ἐναντίας· καὶ ῥητέον, ὡς οὐκ ἄτοπον ἄνωθέν τε καὶ κάτωθεν τὴν αὐτὴν βαδίζειν ὁδόν· ἦν γὰρ καὶ τοῦτο πάλαι τῇ θείᾳ Γραφῇ σύνηθες·
φησί, τὸ τοιοῦτον φανερόν· δικαίῳ γὰρ ὄντι τῷ σὴφ οὐκ ἦν θαυμαστὸν γνωσθῆναι διὰ Πνεύματος ἁγίου, ἐξ οὗ καὶ ἡ κύησις γέγονεν. ιδ. (53) Ευσεβίου . Ενέτυχον δὲ ἑρμηνείς ἀν επιγράφω λεγούση, ὅτι οἱ μέν φασι συγγενίδα τὴν Ελισάβετ τῆς Παρθένου παρὰ τοῦ ἀγγέλου ὠνομά- σθαι, οὐχ ὡς ἐκ τῆς αὐτῆς φυλῆς, ἀλλὰ διὰ τὸ ἐκ τῶν αὐτῶν προγόνων, καὶ τοῦ αὐτοῦ κοινῶς τῶν Ἰου δαίων γένους ἀμφοτέρας ὡρμῆσθαι· ὡς ὁ Ἀπόστο λος, ο Εβουλόμην, λέγων, ἀνάθεμα εἶναι ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν μου τῶν συγγενῶν μου κατὰ σάρκα. » Πολ- λοὶ δὲ καὶ τῶν δοκίμων λέγουσιν ἀληθῶς κατὰ συγ- γένειαν συνήφθαι τὴν ἱερατικὴν φυλήν τῇ βασι- λικῇ καὶ ἄνω ἐπὶ Μωϋσέως (54). Ἡ γὰρ Ελισάβετ Β ἡ γυνὴ 'Ααρὼν ἀδελφὴ ὑπῆρχε Ναασσών υἱοῦ ᾿Αμι- ναδάβ, ὃς ἀπὸ Ἰούδα τοῦ υἱοῦ Ἰακὼβ κατήγετο, ἀφ' οὗ τὸ βασίλειον γένος τοῖς Ἰουδαίοις· καὶ κάτω δὲ ὁμοίως Ελισάβετ ἡ γυνή Ζαχαρίου ἀπὸ τῆς Ἰούδα φυλῆς εἶχε τὴν γένεσιν, θυγάτηρ χρηματίζουσα Ἰακὼν τοῦ πατρὸς Ἰωσήφ· ἐκ γοῦν τῆς συγγενείας τούτου τοῦ Ναασσὼν ὁ Κύριος κατὰ σάρκα γεγένη- ται· οὐ μάτην οὖν τῆς βασιλικῆς φυλῆς τὴν ἐπιμι ξίαν ὁ θεῖος προφήτης ἐδίδαξεν, ἀλλὰ δεικνὺς ὡς ὁ Δεσπότης Χριστὸς ἐξ ἀμφοτέρων εβλάστησεν, ὡς βα- σιλεὺς καὶ ἀρχιερεὺς κατὰ τὸ ἀνθρώπινον χρηματί- σας (55) ἢ ὡς ἐξ ἑνὸς προπάτορος τοῦ Ἰακὼν ὑπαρ- χούσας, συγγενίδας καλεῖ. ιε'. (56) Προσηκόντως ἐζήτηται ἡ αἰτία δι᾿ ἣν άνω- θεν ὁ Ματθαῖος ἐποιήσατο τὴν τοῦ Χριστοῦ γενεα- λογίαν, ὁ δέ γε Λουκᾶς κάτωθεν καὶ ἐξ ἐναντίας· καὶ ῥητέον, ὡς οὐκ ἄτοπον ἄνωθέν τε καὶ κάτωθεν τὴν αὐτὴν βαδίζειν ὁδόν· ἦν γὰρ καὶ τοῦτο πάλαι τῇ θείᾳ Γραφῇ σύνηθες· οὕτω γὰρ καὶ Δαβὶδ ἐν τῇ Ῥοὺθ ἄνωθεν γενεαλογεῖται, καθὼς καὶ παρὰ τῷ Ματθαίῳ ὁ Χριστός· καὶ ἐν τῇ τῶν Βασιλειῶν δὲ πρώτη βίβλω ὁ τοῦ Σαμουὴλ πατὴρ κάτωθεν γενεαλογεῖται, παρα- πλησίως τῷ Λουκά. ις'. Περὶ τούτου ὁ Εὐσέβιος ἐν τῷ Εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον (57) οὕτως· Φησὶ δὲ τὸν Νάθαν καὶ προσ φητεῦσαι κατὰ τὰ ἐν ταῖς Βασιλείαις φερόμενα. Εγώ δέ, φησί τις, καὶ τὴν αἰτίαν ἐπυθόμην τὴν τὸν μακά- ρων Λουκᾶν ἀποκλίναι τῆς βασιλείου φρατρίας ὑπα- γαγοῦσαν, τῷ μὴ τοὺς βασιλεῖς ἀπ' αὐτοῦ Σολομῶντο, εἰδωλολατρείας καθαρεύειν, πλὴν ἐλαχίστων, ταύτῃ παραιτήσασθαι τὴν δι' αὐτῶν γενεαλογίαν. ιζ'. (58) Ευσεβίου. Τὴν τοῦ Δαβὶδ μετάνοιαν ἐπὶ SUPPLEMENTA QUÆSTIONUM AD STEPHANUM. lcr A mini nil mirum est revelatam fuisse a sancto Spi- ritu hanc conceptionem, quam sua idem virtute perfecerat. Ex catena inedita in codice Vaticano. ctoris interpretationem dicentis Elisabetam, ex non- nullorum sententia, appellatain ſuisse ab angelo cognatam Virginis, non quia de eadem esset tribu, sed quia ex iisdem progenitoribus eodemque Judeo- rum genere communis utrique origo fuerit. Nempe ut Apostolus loquitur: ‹ Optabam ego anathema esse pro fratribus meis, qui sunt cognati mei secundum carnem ". » Multi tamen probati interpretes aiunt, vera prorsus cognatione sacerdotalem tribum cum regali fuisse connexam a Mosaicis usque tempori - Ex Possini catena in bus. Namque illa Elisabeta Aaronis uxor, Naassonis soror erat Aminadabo geniti, qui ortum a Jacobi filio trahebat Juda, unde regale Judæorum genus propagatum est. Sed et proximo pariter tempore Elisabeta Zachariæ uxor e Judæ tribu oriebatur; filia quippe Jacobi qui Josephi pater est. Ab hujus igitur Naassonis stirpe Dominus secundum carnem ortus est. Ergo haud temere permistionem cum re- gia tribu divus propheta docnit; sed ut Christum Dominum ex utraque propagatum ostenderet, qui regis nimirum personam atque pontificis inter hom mines gesturus erat. Vel denique hæ cognatæ ap- pellantur, quia de eodem pregenitore-Jacobo.orte. Matth. tom. 1, p. 8. C E catena inedita in D Matthæus superne texuerit Christi genealogiam, Lucas autem inferne atque ex adverso. Porro di- cendum est, nihil fieri absurdum, si eadem via sursum deorsumque pergatur. Nam et hic olim Scripturæ divinæ mos fuit: quippe ita Davidis in Ruthæ libro superne evolvitur genealogia, haud secus quam Christi apud Matthæum. Contra in libro Regum primo, Samuelis pater sursum versûs ad genealogie fontem perducitur, sicuti fit apud Lucam. codice Vaticano. Matthæum sic loquitur: Aiunt Nathanem quoque prophetavisse, prout apparet ex iis quæ in Regum libris feruntur. Ego vere, inquit quidam, causam quoque didici quæ Lucam a regia linea avertit ; quia scilicet reges, ducto a Salomone initio, exce- plis paucissimis, idololatriæ crimine inquinati fue- Aunt. Idcirco Lucas a genealogia per hos derivanda abstinuit. Ex Possini catena in Matth., t. I, p. es Rom. 15, 13. dixit Eusebius. '58) Quæst. vIII. - In diversis operibus eadem 14. Eusebii. Incidi in quamdam anonymi au- 15. Eusebii. Merito quæstio orta est quamobrem 16. Eusebii. De hoc Eusebius in opere super (53) Quæst. 1, 8. (54) Supra, col. 968. (55) Refutat hæ: Africanus supra. (56) Quæst. II. 17. Eusebii. Davidis penitentiam palam edicens (57) Quaest. 111.
οὕτω γὰρ καὶ Δαβὶδ ἐν τῇ Ῥοὺθ ἄνωθεν γενεαλογεῖται, καθὼς καὶ παρὰ τῷ Ματθαίῳ ὁ Χριστός· καὶ ἐν τῇ τῶν Βασιλειῶν δὲ πρώτῃ βίβλῳ ὁ τοῦ Σαμουὴλ πατὴρ κάτωθεν γενεαλογεῖται, παραπλησίως τῷ Λουκᾷ. ι. Περὶ τούτου ὁ Εὐσέβιος ἐν τῷ Εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον οὕτως· Φησὶ δὲ τὸν Νάθαν καὶ προφητεῦσαι κατὰ τὰ ἐν ταῖς Βασιλείαις φερόμενα. Ἐγὼ δὲ, φησί τις, καὶ τὴν αἰτίαν ἐπυθόμην τὴν τὸν μακάριον Λουκᾶν ἀποκλίναι τῆς βασιλείου φρατρίας ὑπαγαγοῦσαν, τῷ μὴ τοὺς βασιλεῖς ἀπ’ αὐτοῦ Σολομῶντος εἰδωλολατρείας καθαρεύειν, πλὴν ἐλαχίστων, ταύτῃ παραιτήσασθαι τὴν δι’ αὐτῶν γενεαλογίαν. ιζ. Εὐσεβίου. Τὴν τοῦ Δαβὶδ μετάνοιαν ἐπὶ τῷ ἁμαρτήματι δημοσιεύων ὁ εὐαγγελιστὴς, ἐμνήσθη τῆς γυναικὸς μεθ’ ἧς τὴν ἁμαρτίαν ἐξετέλεσε· καὶ ὅτι εἰ μὴ διὰ μετανοίας συγγνώμην τοῦ ἁμαρτήματος ἐδέξατο παρὰ Θεοῦ, οὐκ ἂν αὐτὸς ἠξιώθη προπάτωρ γεγονέναι τοῦ Χριστοῦ. ιη. Εὐσεβίου. Τοῦ Ἰεχονίου ἦν κατηγόρημα, τὸ ἐκκήρυκτον αὐτὸν γεγονέναι καὶ αἰχμάλωτον· διὸ καὶ ἄτιμος ὑπῆρχε τοῖς πολλοῖς· καὶ τοῦτο ἦν τὸ διϊστῶν τοὺς γενεαλογοῦντας τὸν Χριστὸν, ὥστε τοὺς μὲν ἀπὸ Σολομῶντος, τοὺς δὲ ἀπὸ Νάθαν κατάγειν τὰς γενεάς·
φησί, τὸ τοιοῦτον φανερόν· δικαίῳ γὰρ ὄντι τῷ σὴφ οὐκ ἦν θαυμαστὸν γνωσθῆναι διὰ Πνεύματος ἁγίου, ἐξ οὗ καὶ ἡ κύησις γέγονεν. ιδ. (53) Ευσεβίου . Ενέτυχον δὲ ἑρμηνείς ἀν επιγράφω λεγούση, ὅτι οἱ μέν φασι συγγενίδα τὴν Ελισάβετ τῆς Παρθένου παρὰ τοῦ ἀγγέλου ὠνομά- σθαι, οὐχ ὡς ἐκ τῆς αὐτῆς φυλῆς, ἀλλὰ διὰ τὸ ἐκ τῶν αὐτῶν προγόνων, καὶ τοῦ αὐτοῦ κοινῶς τῶν Ἰου δαίων γένους ἀμφοτέρας ὡρμῆσθαι· ὡς ὁ Ἀπόστο λος, ο Εβουλόμην, λέγων, ἀνάθεμα εἶναι ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν μου τῶν συγγενῶν μου κατὰ σάρκα. » Πολ- λοὶ δὲ καὶ τῶν δοκίμων λέγουσιν ἀληθῶς κατὰ συγ- γένειαν συνήφθαι τὴν ἱερατικὴν φυλήν τῇ βασι- λικῇ καὶ ἄνω ἐπὶ Μωϋσέως (54). Ἡ γὰρ Ελισάβετ Β ἡ γυνὴ 'Ααρὼν ἀδελφὴ ὑπῆρχε Ναασσών υἱοῦ ᾿Αμι- ναδάβ, ὃς ἀπὸ Ἰούδα τοῦ υἱοῦ Ἰακὼβ κατήγετο, ἀφ' οὗ τὸ βασίλειον γένος τοῖς Ἰουδαίοις· καὶ κάτω δὲ ὁμοίως Ελισάβετ ἡ γυνή Ζαχαρίου ἀπὸ τῆς Ἰούδα φυλῆς εἶχε τὴν γένεσιν, θυγάτηρ χρηματίζουσα Ἰακὼν τοῦ πατρὸς Ἰωσήφ· ἐκ γοῦν τῆς συγγενείας τούτου τοῦ Ναασσὼν ὁ Κύριος κατὰ σάρκα γεγένη- ται· οὐ μάτην οὖν τῆς βασιλικῆς φυλῆς τὴν ἐπιμι ξίαν ὁ θεῖος προφήτης ἐδίδαξεν, ἀλλὰ δεικνὺς ὡς ὁ Δεσπότης Χριστὸς ἐξ ἀμφοτέρων εβλάστησεν, ὡς βα- σιλεὺς καὶ ἀρχιερεὺς κατὰ τὸ ἀνθρώπινον χρηματί- σας (55) ἢ ὡς ἐξ ἑνὸς προπάτορος τοῦ Ἰακὼν ὑπαρ- χούσας, συγγενίδας καλεῖ. ιε'. (56) Προσηκόντως ἐζήτηται ἡ αἰτία δι᾿ ἣν άνω- θεν ὁ Ματθαῖος ἐποιήσατο τὴν τοῦ Χριστοῦ γενεα- λογίαν, ὁ δέ γε Λουκᾶς κάτωθεν καὶ ἐξ ἐναντίας· καὶ ῥητέον, ὡς οὐκ ἄτοπον ἄνωθέν τε καὶ κάτωθεν τὴν αὐτὴν βαδίζειν ὁδόν· ἦν γὰρ καὶ τοῦτο πάλαι τῇ θείᾳ Γραφῇ σύνηθες· οὕτω γὰρ καὶ Δαβὶδ ἐν τῇ Ῥοὺθ ἄνωθεν γενεαλογεῖται, καθὼς καὶ παρὰ τῷ Ματθαίῳ ὁ Χριστός· καὶ ἐν τῇ τῶν Βασιλειῶν δὲ πρώτη βίβλω ὁ τοῦ Σαμουὴλ πατὴρ κάτωθεν γενεαλογεῖται, παρα- πλησίως τῷ Λουκά. ις'. Περὶ τούτου ὁ Εὐσέβιος ἐν τῷ Εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον (57) οὕτως· Φησὶ δὲ τὸν Νάθαν καὶ προσ φητεῦσαι κατὰ τὰ ἐν ταῖς Βασιλείαις φερόμενα. Εγώ δέ, φησί τις, καὶ τὴν αἰτίαν ἐπυθόμην τὴν τὸν μακά- ρων Λουκᾶν ἀποκλίναι τῆς βασιλείου φρατρίας ὑπα- γαγοῦσαν, τῷ μὴ τοὺς βασιλεῖς ἀπ' αὐτοῦ Σολομῶντο, εἰδωλολατρείας καθαρεύειν, πλὴν ἐλαχίστων, ταύτῃ παραιτήσασθαι τὴν δι' αὐτῶν γενεαλογίαν. ιζ'. (58) Ευσεβίου. Τὴν τοῦ Δαβὶδ μετάνοιαν ἐπὶ SUPPLEMENTA QUÆSTIONUM AD STEPHANUM. lcr A mini nil mirum est revelatam fuisse a sancto Spi- ritu hanc conceptionem, quam sua idem virtute perfecerat. Ex catena inedita in codice Vaticano. ctoris interpretationem dicentis Elisabetam, ex non- nullorum sententia, appellatain ſuisse ab angelo cognatam Virginis, non quia de eadem esset tribu, sed quia ex iisdem progenitoribus eodemque Judeo- rum genere communis utrique origo fuerit. Nempe ut Apostolus loquitur: ‹ Optabam ego anathema esse pro fratribus meis, qui sunt cognati mei secundum carnem ". » Multi tamen probati interpretes aiunt, vera prorsus cognatione sacerdotalem tribum cum regali fuisse connexam a Mosaicis usque tempori - Ex Possini catena in bus. Namque illa Elisabeta Aaronis uxor, Naassonis soror erat Aminadabo geniti, qui ortum a Jacobi filio trahebat Juda, unde regale Judæorum genus propagatum est. Sed et proximo pariter tempore Elisabeta Zachariæ uxor e Judæ tribu oriebatur; filia quippe Jacobi qui Josephi pater est. Ab hujus igitur Naassonis stirpe Dominus secundum carnem ortus est. Ergo haud temere permistionem cum re- gia tribu divus propheta docnit; sed ut Christum Dominum ex utraque propagatum ostenderet, qui regis nimirum personam atque pontificis inter hom mines gesturus erat. Vel denique hæ cognatæ ap- pellantur, quia de eodem pregenitore-Jacobo.orte. Matth. tom. 1, p. 8. C E catena inedita in D Matthæus superne texuerit Christi genealogiam, Lucas autem inferne atque ex adverso. Porro di- cendum est, nihil fieri absurdum, si eadem via sursum deorsumque pergatur. Nam et hic olim Scripturæ divinæ mos fuit: quippe ita Davidis in Ruthæ libro superne evolvitur genealogia, haud secus quam Christi apud Matthæum. Contra in libro Regum primo, Samuelis pater sursum versûs ad genealogie fontem perducitur, sicuti fit apud Lucam. codice Vaticano. Matthæum sic loquitur: Aiunt Nathanem quoque prophetavisse, prout apparet ex iis quæ in Regum libris feruntur. Ego vere, inquit quidam, causam quoque didici quæ Lucam a regia linea avertit ; quia scilicet reges, ducto a Salomone initio, exce- plis paucissimis, idololatriæ crimine inquinati fue- Aunt. Idcirco Lucas a genealogia per hos derivanda abstinuit. Ex Possini catena in Matth., t. I, p. es Rom. 15, 13. dixit Eusebius. '58) Quæst. vIII. - In diversis operibus eadem 14. Eusebii. Incidi in quamdam anonymi au- 15. Eusebii. Merito quæstio orta est quamobrem 16. Eusebii. De hoc Eusebius in opere super (53) Quæst. 1, 8. (54) Supra, col. 968. (55) Refutat hæ: Africanus supra. (56) Quæst. II. 17. Eusebii. Davidis penitentiam palam edicens (57) Quaest. 111.
PG 22:975κἀντεῦθεν ὁ εὐαγγελιστὴς μνείαν ἐποιήσατο αὐτοῦ· καί φησι τὸν Λυτροτὴν τῶν αἰχμαλώτων παραγεγονέναι, καὶ διὰ τοῦ βαπτίσματος αὐτοὺς παραδεχόμενον.
ὅτι εἰ μὴ διὰ μετανοίας συγνώμην τοῦ ἁμαρτήματος ἐδέξατο παρὰ Θεοῦ, οὐκ ἂν αὐτὸς ἠξιώθη προπάτωρ γεγονέναι τοῦ Χριστοῦ. ἐκκήρυκτον αὐτὸν γεγονέναι καὶ αἰχμάλωτον· διὸ καὶ ἄτιμος ὑπῆρχε τοῖς πολλοῖς· καὶ τοῦτο ἦν τὸ διϊστῶν τοὺς γενεαλογοῦντας τὸν Χριστὸν, ὥστε τοὺς μὲν ἀπὸ Σολομῶντος, τοὺς δὲ ἀπὸ Νάθαν κατάγειν τὰς γενεάς κἀντεῦθεν ὁ εὐαγγελιστής μνείαν ἐποιήσατο αὐτοῦ· καί φησι τὸν Λυτροτὴν τῶν αἰχμαλώτων παραγεγονό ναι, καὶ διὰ τοῦ βαπτίσμανος αὐτοὺς παραδεχόμενον. ܥܠܗܝ ܕܐܝܟܢܐ ܢܣܬܟܲܠ ܠܞܝ ܕܐܡܪ ܐܬܝܠܕ ܡܫܝܚܐ ܒܒܝܬ ܠܚܡ ܐܡܪܕܟܕܐܬܘ ܡܓܘܫܐ ܠܣܕܬܗ܃ ܒܒܝܬܐܐܫܟܚܘܗܝ ܘܠܘܬܗ ܠܒܝܬܐ ܝܰܠܘ ܘܩܪܒܘ ܠܗ ܬܡܢ ܩܘܪ̈ܒܢܐ ܀ ܠܘܩܕܡ ܗܟܝܠ ܕܐܚܪ̈ܢܝܬܐ ܐܢܝܢ ܐܝܠܝܢ - ܐܟܬܒܠܘܩܐ: ܗܠܝܢܕܐܣܬܥܪ̈ܝ ܒܙܒܢܐ ܝܠܝܕܘܬܗ ܕܡܫܝܚܐ. ܘܐܝܠܝܢ ܕܫܒܩ ܡܬܝ ܘܐ ܐܡܪ ܐܢܝܢ : ܐܫܬܥܝ ܥܠܝܗܝܢ ܠܘܩܐ. ܗܢܳܐ. ܠܘܩܐ ܕܤܠܩ ܝܘܤܦ ܥܡ ܡܪܝܡ ܟܕ ܒܛܢܳܐ ܕܝܶܬܟܬܒ. ܡܕܝܢܬܗ ܕܕܘܝܕܕܐܬܝܞܒܝܬܠܚܡ.ܡܛܠ : EUSEBII C.ESARIENSIS OPP. PARS III. EXEGETICA. evangelista, menlionrn facit mulieris quieum ille A - tua-fuat. &rpostsüy ) eüarraàtarrp, tpvcn flagitium patraverat. Nimirum quia nisi is peccati veniam pœnitentiæ merito impetravisset, haud di- gnus fuisset qui progenitor Servatoris exsisteret. Ex Possini catena in proscriptus fuisset atque captivus: quare et apud plerosque in contemptu erat: eaque res bifariam scidit Christi genealogos, ita ut alii a Salomone, alii a Nathano lineam generis deduxerint. · Hanc ob causam evangelista Jechoniæ meminit, aitque ve- nisse captivorum Redemptorem, qui hos per ba- ptismum ad se reciperet. cns Yuvaxds ps0' js chv &uaptiav esc£Asss · xz} Matth. t. 1, p. 10. !n. (9) Evre&iov. T-J 'Isyovtou fv xarmrnua, d MONITUM. Eusebii libros quæstionum evangelicarum in Syriacam quoque linguam ex Græca olim fuisse conversos, jam nos diximus teste Ebediesu. Ecce autem in Syriaco bibliothecae Vaticanæ codice CIV, anno Christi scripto, partes aliquot ejus operis superesse, excerptorum more, monuit in catalogo t. 111, p. 22, Jose- phus Assemanus; quo nunc ego ex codice duo tantummodo fragmenta sumo, quæ ad decimam sextam quæ- stionem Stephano scriptam pertinent, de magorum adoratione et de stella duce; quæ interprete Maronitarum doctissimo Matthao Sciahuano, libenter admodum ob cumulandum quoad fieri potest Eusebium hic attexo. Et quidem secundi fragmenti particulam apud SS. Ambrosium quoque et Hieronymum, tacito auctoris no- nuine, Latine legi, poslea dicemus. EJUSDEM EUSEBII. B = Quonodo intelligendum sit quod .1 lehemi Iudm natum esse in syelinea e scripsit Lucas dicens, Christum Beth- et in præsepi positum; cum tamen Matthæus dicat, magos cum ad eum adorandum venerunt, eumdem inv nisse quadam in domo ; in quam ingressi munera ei obtulerunt. In primis sciendum est, res .19 H Matthæo narratas, diversas esse ab iis quæ tempore nascentis Christi evene- a c✓) -runt, de quibus tamen :scripsit in “cas : eteniin Matthwos illa omisit, qu hoo omissa, ipse supplevit. scripsit = quæ jam Lucas narraverat; vicissimque ab ergo Lucas cujusmodi conceptio Serva- toris nostri fuerit, quando nuntius ad Mariam angelus missus est; et qua ra- tione Josephus cum Maria prægnante, ut censui nomina darent, ascendit. Ve- D -nit is igitur ex oppido Galilmm Naza retho Bethlehemum, Iuda urbem, Da- vidis patriam, quia et ipse domo et progenie Davidis criundus erat 18. Eusebii. Jechoniæ crimini vertebatur, quod (59) Quæst. xii.
End of PG 22.≣ read PG 22 as one pagePG 23 begins →