Α Κύριον (6) ὑπὸ πάντων ὁμολογούμενον Θεὸν, καὶ Θεοῦ Υἱόν, περιέρχονται οἱ ἄθλιοι, ὡς (7) οἱ κάνθαροι, μετὰ τοῦ πατρὸς ἑαυτῶν τοῦ διαβόλου προφάσεις εἰς ἀσέβειαν ζητοῦντες. Ποίας οὖν ἄρα μετὰ ταῦτα πά λιν (8), ἢ πόθεν εὑρεῖν δυνήσονται, εἰ μὴ ἄρα παρὰ μὲν Ἰουδαίων καὶ τοῦ Καϊάφα (9) δανείσωνται τὰς δυσφημίας, παρ' Ἑλλήνων δὲ λάβωσι τὴν ἀθεότητα ; αἱ γὰρ θεῖαι Γραφαὶ τούτοις ἐκλείσθησαν, καὶ πανταχό- θεν ἐξ αὐτῶν ἠλέγχθησαν ἄφρονες καὶ Χριστομάχοι. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΛΟΓΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟΣ (10) . ὡς, πατρὸς ἑαυτῶν. πατρὸς αὐτῶν. παρὰ μὲν Ἰουδαίων τοῦ Καϊάφα. παρὰ μὲν τῶν Ἰουδαίων τῶν τοῦ. παρὰ Ἰουδαίων καὶ τοῦ. δανείσων ται. δανείσονται. λόγος ε'. ὁ Λόγος· καὶ πάλιν· ἂν οἱ πατέρες, καὶ ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς, ὁ ὢν ἐπὶ πάντων Θεὸς εὐλογητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Καὶ (11) ἐπειδὴ ἐκ Θεοῦ Θεός ἐστι, καὶ τοῦ Θεοῦ Λόγος, Σοφία, Υἱὸς, καὶ δύναμις ἐστιν ὁ Χριστὸς, διὰ τοῦτο εἷς Θεὸς ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς καταγγέλλεται. Τοῦ ἑνὸς γὰρ Θεοῦ Υἱὸς ὢν ὁ Λόγος, εἰς αὐτὸν, οὗ καὶ ἔστιν, ἀναφέρεται· ὥστε δύο μὲν εἶναι Πατέρα καὶ Υἱὸν, μονάδα δὲ θεότητος ἀδιαίρε τον καὶ ἄσχιστον. Λεχθείη δ' ἂν καὶ (12) οὕτω μία ἀρχὴ θεότητος, καὶ οὐ δύο ἀρχαί· ὅθεν κυρίως καὶ μοναρχία ἐστίν. Ἐξ αὐτῆς δὲ τῆς ἀρχῆς ἐστι φύσει Υἱὸς ὁ Λόγος, οὐχ ὡς ἀρχὴ ἑτέρα καθ' ἑαυτὸν ὑφ εστὼς οὐδ᾽ ἔξωθεν ταύτης γεγονώς, ἵνα μὴ τῇ ἑτερό τητι δυαρχία και πολυαρχία γένηται, ἀλλὰ τῆς μιᾶς ἀρχῆς ἴδιος Υἱὸς, ἰδία σοφία (15), ίδιος Λόγος, ἐξ αὐτῆς ὑπάρχων. Κατὰ γὰρ τὸν Ἰωάννην, ἐν ταύτῃ τῇ ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν Θεὸς γάρ ἐστιν ἡ ἀρχή· καὶ ἐπειδὴ ἐξ αὐτῆς ἐστι, διὰ τοῦτο καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Ωσπερ δὲ μία ἀρχή· καὶ κατὰ τοῦτο εἶς Θεός· οὕτως ἡ τῷ ὄντι καὶ ἀληθῶς καὶ ὄντως οὖσα οὐσία καὶ ὑπόστασις μία ἐστὶν ἡ λέ γουσα, Εγώ εἰμι ὁ ὤν, καὶ οὐ δύο, ἵνα μὴ δύο ἀρ χαί· Ἐκ δὲ τῆς μιᾶς φύσει καὶ ἀληθῶς Υἱὸς, ὁ Λόγος, ἡ σοφία, ἡ δύναμις ἰδία ὑπάρχουσα αὐτῆς, καὶ ἐξ αὐτ τῆς ἀχώριστος. Ὥσπερ δὲ οὐκ ἄλλη, ἵνα μὴ δύο ἀρ χαί. οὕτως ὁ ἐκ τῆς μιᾶς Λόγος οὐ διαλελυμένος (14), ἢ ἁπλῶς φωνή σημαντική, ἀλλὰ οὐσιώδης Λόγος καὶ οὐσιώδης σοφία, ἥτις ἐστὶν ὁ Υἱὸς ἀληθῶς. Εἰ γὰρ δὴ μὴ οὐσιώδης εἴη, ἔσται ὁ Θεὸς λαλῶν εἰς ἀέρα, καὶ σῶμα οὐδὲν πλέον ἔχων τῶν ἀνθρώπων. Ἐπειδὴ δὲ τοῦ αὐτοῦ, λόγος τέταρτος. κατὰ 'Αρεια- νῶν λόγος ε'. κατὰ 'Αρειανῶν λόγος ἔκτος. Αρειανῶν λόγος, Υἱός, ἰδία, διαλελυμένως. S. ATHANASII OPP. PARS I. · HISTORICA ET DOGMATICA. agit, et omnes elisos erigit, ut ait David : at im- pii Dominicam vocem nolentes audire, nec feren- tes Dominum, Deum et Dei Filium palam ab omni- bus agnosci, veluti scarabæi, cum suo patre dia- bolo miseri circumeunt, ut nova impietatis confir- mandæ reperiant argumenta. Quid igitur ultra vel unde invenire possint, nisi a Judæis et Caipha im- pia mutuentur maledicta, et cum gentilibus verum Deum negent? Siquidem clausæ illis sunt divinæ Scripturæ, ex quibus videlicet et stulti et Christi hostes esse omni ex parte sunt convicti.' EJUSDEM ORATIO QUARTA. B Verbum ; et rursus : Quorum patres, et ex quibus Christus qui est super omnia Deus benedictus in sæcula. Amen 3. Quia porro ex Deo Deus est, et Dei Verbum, Sapientia, Filius et Virtus est Chri- stus; idcirco unus Deus in divinis Scripturis annun- tiatur. Cum enim Verbum unius Dei sit Filius, ad illum cujus est refertur, ita ut duo quidem sint Pater et Filius, unitas vero divinitatis individua sit nulloque modo separabilis ac proinde dicendum est unum esse divinitatis principium, non duo prin- cipia : unde proprie et monarchia est. Ex ipso au1- tem principio Verbum Filius natura exsistit, non ut aliud principium per seipsum subsistens, neque aliunde quam ex ipso uno principio natus, ne dyar- chiam et polyarchiam, id est duo vel plurima prin- G cipia diversitas inducat, sed unius principii pro- prius est Filius, propria sapientia, propriumque Verbum ex eo exsistens. Nam, ut docet Joannes, in isto principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum ". Deus enim principium est. Unde quia ex hoc principio est, idcirco etiam Deus erat Ver- bum s. Porro quemadmodum unum est principium, et proinde unus Deus: ita quæ verissime est essen- tia et substantia, una est quæ dicit: Ego sum qui sum s, non autem luæ, ne scilicet duo sint prin- cipia. Ex una autem illa substantia exsistit natura et vere Filius, Verbum, sapientia, propriaque ejus virtus, nec ab ea separabilis. Ut vero non alia est essentia seu substantia, ne duo sint principia: sic Verbum quod es una exsistit, nihil fluxum, nec D * Psal. cxLv, 8. Joan. f, 1. Rom. 1x, 5. deest in aliis autem et editis ot. Ibid. Reg. et Seguer., Gæ et ed., Seguer., Alii et editio Cornel., Ibidem Seguer., Alii et editi, Regius quem primum Oratione superiore Joan. 1, 1. a. ibid. Exod. 1, 14. appellabamus, tantum, sed idem in In- dice addit Hæc autem Oratio in al- tero Regio deest. Gobler. et Felc. 1, Basiliensis, Vide Admonitionem p. 318, num. 2. Anglic., xatà nullo addito numero. etc. 1. Ex Deo Deus est Verbum : namque Deus erat (6) Reg. 1 et Seg., Κύριον. Alii et ed., Χριστόν. (7) Sic Reg. 1 et Seguer. At in Gobler. et Felc. 1, (8) Πάλιν abest a Reg. 1 et Seguer. (9) Sic Gobler. et Felc. 1. At Regius primus, (10) Seguerianus hunc habet titulum Τοῦ αὐτοῦ 1. Ἐκ Θεοῦ Θεός ἐστιν ὁ Λόγος· καὶ Θεὸς γὰρ τε (11) Gobler. et Felc. 1, και omittunt. (12) Καί abest ab Anglic. (13) Sic mss. At editio Commel., Υἱὸς ἴδιος, (14) Sic Seguer. Basil. et Anglic. At alii et editi,

Β οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος· οὐκ ἂν εἴη οὐδὲ ὁ Λόγος αὐτοῦ κατὰ τὴν τῶν ἀνθρώπων ἀσθένειαν. Ωσπερ (15) γὰρ μία ουσία ἡ ἀρχή, οὕτως εἷς οὐσιώδης καὶ ὑφεστώς ὁ ταύτης Λόγος καὶ ἡ σοφία. Ως γὰρ ἐκ Θεοῦ Θεός ἐστι, καὶ ἐκ σοφοῦ σοφία, καὶ ἐκ λογικοῦ λόγος, καὶ ἐκ Πατρὸς Υἱός· οὕτως ἐξ ὑποστάσεως ὑπόστατος (16), καὶ ἐξ οὐσίας οὐσιώδης καὶ ἐνούσιος, καὶ ἐξ ὄντος ών. γος, καὶ ὧν Υἱός, ἀλλὰ ἁπλῶς σοφία, καὶ Λόγος, καὶ Υἱὸς ἐν τῷ Πατρί · εἴη ἂν αὐτὸς ὁ Πατήρ σύνθετος ἐκ σοφίας καὶ Λόγου. Εἰ δὲ τοῦτο, ἀκολουθήσει τὰ προειρημένα άτοπα· ἔσται δὲ καὶ αὐτὸς ἑαυτοῦ Πα- τὴρ, καὶ ὁ Υἱὸς αὐτὸς ἑαυτὸν γεννῶν, καὶ γεννώμε νος ὑφ' ἑαυτοῦ· ἡ ὄνομα μόνον ἐστὶ Λόγος, καὶ Σοφία, καὶ Υἱός, οὐχ ὑφέστηκε δὲ, καθ' οὗ λέγεται ταῦτα, μάλλον δὲ ὅς ἐστι ταῦτα. Εἰ οὖν οὐχ ὑφέστηκεν, ἀργὰ ἂν εἴη καὶ κενὰ τὰ ὀνόματα, ἐκτὸς εἰ μὴ ἄν τις εἴποι αὐτοσοφίαν εἶναι καὶ Αὐτολόγον τὸν Θεόν. Αλλ' εἰ τοῦτο, εἴη ἂν αὐτὸς ἑαυτοῦ Πατὴρ καὶ Υἱός· Πατὴρ μὲν, ὅτε σοφὸς, Υἱὸς δὲ, ὅτε σοφία (17). ᾿Αλλὰ μὴ ὡς ποιότης τις ταῦτα ἐν τῷ Θεῷ· ἄπαγε ! ἀπρεπὲς τοῦτο· εὑρεθήσεται γὰρ σύνθετος ὁ Θεὸς ἐξ οὐσίας καὶ ποι ότητος. Πᾶσα γὰρ ποιότης ἐν οὐσίᾳ ἐστί. Κατὰ τοῦτο δὲ ἡ θεία μονάς, ἀδιαίρετος οὖσα, σύνθετος φανήσε ται, τεμνομένη εἰς οὐσίαν καὶ συμβεβηκός. Πευστέον οὖν τῶν προπετῶν· Ὁ Υἱὸς σοφία καὶ Λόγος έχη- ρύχθη τοῦ Θεοῦ· πῶς τοίνυν ἐστίν ; Εἰ μὲν ὡς ποιό της, ἐδείχθη τὸ ἄτοπον· εἰ δὲ αὐτοσοφία ὁ Θεὸς, καὶ τὸ ἐκ τούτου ἄτοπον εἴρηται παρὰ Σαβελλίῳ. Οὐκοῦν ὡς γέννημα κυρίως ἐξ αὐτοῦ τοῦ Πατρὸς, κατὰ τὸ τοῦ φωτὸς παράδειγμα. Ὡς γὰρ ἀπὸ πυρὸς φῶς, οὕτως ἐκ Θεοῦ Λόγος, καὶ σοφία ἐκ σοφοῦ, καὶ ἐκ Πατρός Υιός (48). Ταύτῃ γὰρ καὶ ἡ μονὰς ἀδιαίρετος καὶ ὁλόκληρος μένει, καὶ ὁ ταύτης Υἱὸς Λόγος οὐκ ἀνούσιος, οὐδὲ οὐχ ὑφεστώς, ἀλλ᾽ οὐσιώδης ἀληθῶς. Ἐπεὶ εἰ μὴ τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον, εἴη ἂν πάντα, ἃ λέγεται, κατ' ἐπίνοιαν καὶ ἁπλῶς λεγόμενα. Εἰ δὲ φευκτέον τὸ ἐκ τῆς ἐπινοίας ἄτοπον, ἄρα ἀληθὴς λό- τος οὐσιώδης ἐστίν. Ωσπερ γὰρ ἀληθῶς Πατήρ, ού τως ἀληθῶς Σοφία. Κατὰ τοῦτο οὖν δύο μὲν, ὅτι μὴ κατὰ Σαβέλλιον ὁ αὐτὸς Πατὴρ καὶ Υἱὸς, ἀλλὰ ὁ Πα- τὴρ Πατὴρ, καὶ ὁ Υἱὸς Υἱός· ἐν δὲ, ὅτι Υἱὸς τῆς οὐ σίας τοῦ Πατρός ἐστι φύσει, ἴδιος ὑπάρχων Λόγος αὐτοῦ. Τοῦτο ὁ Κύριος ἔλεγεν, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν. Οὔτε γὰρ ὁ Λόγος κεχώρισται τοῦ Πατρός, οὔτε ὁ Πατὴρ ἄλογος πώποτε ἦν ἢ ἐστι. Καὶ ὁ Λόγος οὖν Θεὸς, καὶ ὁ Πατὴρ οὐκ ἄλογος· διὰ τοῦτο, Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί, είρηκεν. χιν, 10.. ὅτε σοφός, Υἱὸς δὲ, ὅτε σοφία. ὅτι σοφὸς, Υἱὸς δὲ, ὅτι σοφία. ORATIO IV CONTRA ARIANOS. A vox tantum significans est, sed essentiale Verbum et essentialis est sapientia, quæ vere Filius est. Nam nisi essentiale Verbum esset, sequeretur Deum verba sua per aerem effundere, corpusque, ut hom mines, habere. Quoniam vero homo non est, nec item ejus Verbum quidquam hominum infirmitati simile habet. Ut enim principium una est essentia, ita unum est essentiale et subsistens ejus Verbum et sapientia. Nam ut ex Deo Deus est, ex sapiente sapientia, ex rationali mente Ratio seu Verbum, et ex Patre Filius: ita ex substantia substantialis est ex essentia essentialis, ac denique vere est ut qui sit ab eo qui est. C bumque essentiale, et Filius qui vere sit, sed sim- pliciter sapientia, Verbum, et Filius in Patre, sane ipse Pater ex sapientia et Verbo esset compositus. Quod quidem si verum est, supra allata absurda sequentur necessario: ipse autem suimet Pater et Filius futurus est, ipse seipsum est geniturus, et a. seipso gignetur : vel certe merum nomen erit Ver- Dum, Sapientia et Filius; ille autem, de quo haec dicuntur, vel potius qui hæc omnia est, nihil erit. subsistens. Si itaque nihil est subsistens, vana igi- tur et inutilia sunt illa nomina, nisi forte quis di- cat ipsum Deum sapientiam ipsam et Verbum ipsum esse. Quod si concedatur: vere ipse suimet Pater et Filius erit ; Pater videlicet cum sapiens dicitur : Filius, cum sapientia. Atqui ea..in Deo non sunt ut qualitas. Apage igitur ! id indignum Deo. Ex bis. enim efficitur Deum ex essentia et qualitate come positum esse. Siquidem omnis qualitas in essentia est : ac proinde divina unitas, quæ individua est, composita videbitur, utpote in essentiam et acci- dens divisa. Sic itaque temerarios hosce homines interrogemus : Filius sapientia et Verbum Dei esse prædicatus est : quonam igitur modo id ipse est? Si ut qualitas; id absurdum esse jam ostendimus. Si vero ipse Deus sapientia ipsa est : certe quod- inde absurdi sequitur, dictum a Sabellio est. Quam- obrem fatendum est eum tanquam fetum proprie ex ipso Patre esse, juxta lucis exemplum. Ut enim, ab igne lux oritur: ita Verbum ex Deo est, sa- pientia ex sapiente, et ex Patre Filius. Hac enim. ratione unitas individua et integra manet, ejusque Filius Verbum non aliquid est essentia vacuum vel non subsistens, sed vere essentiale est. Alioquin nisi hæc ita esse concedatur, sane quidquid ipse dicitur, cogitatione et verbo tenus exsistet: quæ sententia si est repudianda, igitur verum Verbum. essentiale est. Namque ut vere Pater est, ita vero est Sapientia. Unde efficitur ut duo sint Pater et Fi- lius, non vero idem, ut contendit Sabellius : sed Pater, Pater est; et Filius, Filius. Unum autem sunt, quia Filius essentiæ Patris natura Filius est, propriumque ejus Verbum exsistit. Id Dominus ipse aiebat: Ego et Pater unum sumus ". Nec enim Verbum separatum a Patre est, nec unquam Pater sine Ratione sive Verbo fuit vel est. Verbum igitur Deus est, nec Pater sine Verbo est : unde dixit : Ego in Patre, et Pater in me est ss. ss Joan. x, 30. ss. Joan. D Felc. 1, Alii et editi, 2. Ἐπεὶ εἰ μὴ οὐσιώδης σοφία, καὶ ἐνούσιος Λό 2. Alioquin nisi essentialis esset sapientia Ver- (15) Anglicanus, Είπερ. (16) Reg. et Seguer., υποστατός, ultima gravi. 17) Regius, Seguer. Basil. Anglic. Gobler. et (18) Sic mss. Αt Com., και Σοφία ἐκ Πατρὸς Υἱός.

Β οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος· οὐκ ἂν εἴη οὐδὲ ὁ Λόγος αὐτοῦ κατὰ τὴν τῶν ἀνθρώπων ἀσθένειαν. Ωσπερ (15) γὰρ μία ουσία ἡ ἀρχή, οὕτως εἷς οὐσιώδης καὶ ὑφεστώς ὁ ταύτης Λόγος καὶ ἡ σοφία. Ως γὰρ ἐκ Θεοῦ Θεός ἐστι, καὶ ἐκ σοφοῦ σοφία, καὶ ἐκ λογικοῦ λόγος, καὶ ἐκ Πατρὸς Υἱός· οὕτως ἐξ ὑποστάσεως ὑπόστατος (16), καὶ ἐξ οὐσίας οὐσιώδης καὶ ἐνούσιος, καὶ ἐξ ὄντος ών. γος, καὶ ὧν Υἱός, ἀλλὰ ἁπλῶς σοφία, καὶ Λόγος, καὶ Υἱὸς ἐν τῷ Πατρί · εἴη ἂν αὐτὸς ὁ Πατήρ σύνθετος ἐκ σοφίας καὶ Λόγου. Εἰ δὲ τοῦτο, ἀκολουθήσει τὰ προειρημένα άτοπα· ἔσται δὲ καὶ αὐτὸς ἑαυτοῦ Πα- τὴρ, καὶ ὁ Υἱὸς αὐτὸς ἑαυτὸν γεννῶν, καὶ γεννώμε νος ὑφ' ἑαυτοῦ· ἡ ὄνομα μόνον ἐστὶ Λόγος, καὶ Σοφία, καὶ Υἱός, οὐχ ὑφέστηκε δὲ, καθ' οὗ λέγεται ταῦτα, μάλλον δὲ ὅς ἐστι ταῦτα. Εἰ οὖν οὐχ ὑφέστηκεν, ἀργὰ ἂν εἴη καὶ κενὰ τὰ ὀνόματα, ἐκτὸς εἰ μὴ ἄν τις εἴποι αὐτοσοφίαν εἶναι καὶ Αὐτολόγον τὸν Θεόν. Αλλ' εἰ τοῦτο, εἴη ἂν αὐτὸς ἑαυτοῦ Πατὴρ καὶ Υἱός· Πατὴρ μὲν, ὅτε σοφὸς, Υἱὸς δὲ, ὅτε σοφία (17). ᾿Αλλὰ μὴ ὡς ποιότης τις ταῦτα ἐν τῷ Θεῷ· ἄπαγε ! ἀπρεπὲς τοῦτο· εὑρεθήσεται γὰρ σύνθετος ὁ Θεὸς ἐξ οὐσίας καὶ ποι ότητος. Πᾶσα γὰρ ποιότης ἐν οὐσίᾳ ἐστί. Κατὰ τοῦτο δὲ ἡ θεία μονάς, ἀδιαίρετος οὖσα, σύνθετος φανήσε ται, τεμνομένη εἰς οὐσίαν καὶ συμβεβηκός. Πευστέον οὖν τῶν προπετῶν· Ὁ Υἱὸς σοφία καὶ Λόγος έχη- ρύχθη τοῦ Θεοῦ· πῶς τοίνυν ἐστίν ; Εἰ μὲν ὡς ποιό της, ἐδείχθη τὸ ἄτοπον· εἰ δὲ αὐτοσοφία ὁ Θεὸς, καὶ τὸ ἐκ τούτου ἄτοπον εἴρηται παρὰ Σαβελλίῳ. Οὐκοῦν ὡς γέννημα κυρίως ἐξ αὐτοῦ τοῦ Πατρὸς, κατὰ τὸ τοῦ φωτὸς παράδειγμα. Ὡς γὰρ ἀπὸ πυρὸς φῶς, οὕτως ἐκ Θεοῦ Λόγος, καὶ σοφία ἐκ σοφοῦ, καὶ ἐκ Πατρός Υιός (48). Ταύτῃ γὰρ καὶ ἡ μονὰς ἀδιαίρετος καὶ ὁλόκληρος μένει, καὶ ὁ ταύτης Υἱὸς Λόγος οὐκ ἀνούσιος, οὐδὲ οὐχ ὑφεστώς, ἀλλ᾽ οὐσιώδης ἀληθῶς. Ἐπεὶ εἰ μὴ τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον, εἴη ἂν πάντα, ἃ λέγεται, κατ' ἐπίνοιαν καὶ ἁπλῶς λεγόμενα. Εἰ δὲ φευκτέον τὸ ἐκ τῆς ἐπινοίας ἄτοπον, ἄρα ἀληθὴς λό- τος οὐσιώδης ἐστίν. Ωσπερ γὰρ ἀληθῶς Πατήρ, ού τως ἀληθῶς Σοφία. Κατὰ τοῦτο οὖν δύο μὲν, ὅτι μὴ κατὰ Σαβέλλιον ὁ αὐτὸς Πατὴρ καὶ Υἱὸς, ἀλλὰ ὁ Πα- τὴρ Πατὴρ, καὶ ὁ Υἱὸς Υἱός· ἐν δὲ, ὅτι Υἱὸς τῆς οὐ σίας τοῦ Πατρός ἐστι φύσει, ἴδιος ὑπάρχων Λόγος αὐτοῦ. Τοῦτο ὁ Κύριος ἔλεγεν, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν. Οὔτε γὰρ ὁ Λόγος κεχώρισται τοῦ Πατρός, οὔτε ὁ Πατὴρ ἄλογος πώποτε ἦν ἢ ἐστι. Καὶ ὁ Λόγος οὖν Θεὸς, καὶ ὁ Πατὴρ οὐκ ἄλογος· διὰ τοῦτο, Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί, είρηκεν. χιν, 10.. ὅτε σοφός, Υἱὸς δὲ, ὅτε σοφία. ὅτι σοφὸς, Υἱὸς δὲ, ὅτι σοφία. ORATIO IV CONTRA ARIANOS. A vox tantum significans est, sed essentiale Verbum et essentialis est sapientia, quæ vere Filius est. Nam nisi essentiale Verbum esset, sequeretur Deum verba sua per aerem effundere, corpusque, ut hom mines, habere. Quoniam vero homo non est, nec item ejus Verbum quidquam hominum infirmitati simile habet. Ut enim principium una est essentia, ita unum est essentiale et subsistens ejus Verbum et sapientia. Nam ut ex Deo Deus est, ex sapiente sapientia, ex rationali mente Ratio seu Verbum, et ex Patre Filius: ita ex substantia substantialis est ex essentia essentialis, ac denique vere est ut qui sit ab eo qui est. C bumque essentiale, et Filius qui vere sit, sed sim- pliciter sapientia, Verbum, et Filius in Patre, sane ipse Pater ex sapientia et Verbo esset compositus. Quod quidem si verum est, supra allata absurda sequentur necessario: ipse autem suimet Pater et Filius futurus est, ipse seipsum est geniturus, et a. seipso gignetur : vel certe merum nomen erit Ver- Dum, Sapientia et Filius; ille autem, de quo haec dicuntur, vel potius qui hæc omnia est, nihil erit. subsistens. Si itaque nihil est subsistens, vana igi- tur et inutilia sunt illa nomina, nisi forte quis di- cat ipsum Deum sapientiam ipsam et Verbum ipsum esse. Quod si concedatur: vere ipse suimet Pater et Filius erit ; Pater videlicet cum sapiens dicitur : Filius, cum sapientia. Atqui ea..in Deo non sunt ut qualitas. Apage igitur ! id indignum Deo. Ex bis. enim efficitur Deum ex essentia et qualitate come positum esse. Siquidem omnis qualitas in essentia est : ac proinde divina unitas, quæ individua est, composita videbitur, utpote in essentiam et acci- dens divisa. Sic itaque temerarios hosce homines interrogemus : Filius sapientia et Verbum Dei esse prædicatus est : quonam igitur modo id ipse est? Si ut qualitas; id absurdum esse jam ostendimus. Si vero ipse Deus sapientia ipsa est : certe quod- inde absurdi sequitur, dictum a Sabellio est. Quam- obrem fatendum est eum tanquam fetum proprie ex ipso Patre esse, juxta lucis exemplum. Ut enim, ab igne lux oritur: ita Verbum ex Deo est, sa- pientia ex sapiente, et ex Patre Filius. Hac enim. ratione unitas individua et integra manet, ejusque Filius Verbum non aliquid est essentia vacuum vel non subsistens, sed vere essentiale est. Alioquin nisi hæc ita esse concedatur, sane quidquid ipse dicitur, cogitatione et verbo tenus exsistet: quæ sententia si est repudianda, igitur verum Verbum. essentiale est. Namque ut vere Pater est, ita vero est Sapientia. Unde efficitur ut duo sint Pater et Fi- lius, non vero idem, ut contendit Sabellius : sed Pater, Pater est; et Filius, Filius. Unum autem sunt, quia Filius essentiæ Patris natura Filius est, propriumque ejus Verbum exsistit. Id Dominus ipse aiebat: Ego et Pater unum sumus ". Nec enim Verbum separatum a Patre est, nec unquam Pater sine Ratione sive Verbo fuit vel est. Verbum igitur Deus est, nec Pater sine Verbo est : unde dixit : Ego in Patre, et Pater in me est ss. ss Joan. x, 30. ss. Joan. D Felc. 1, Alii et editi, 2. Ἐπεὶ εἰ μὴ οὐσιώδης σοφία, καὶ ἐνούσιος Λό 2. Alioquin nisi essentialis esset sapientia Ver- (15) Anglicanus, Είπερ. (16) Reg. et Seguer., υποστατός, ultima gravi. 17) Regius, Seguer. Basil. Anglic. Gobler. et (18) Sic mss. Αt Com., και Σοφία ἐκ Πατρὸς Υἱός.

Β τερον οὖν ἀφ' ἑαυτοῦ ὑπέστη, καὶ ὑποστὰς προσκε κόλληται τῷ Πατρί; ἢ ὁ Θεὸς αὐτὸν πεποίηκε καὶ ὠνόμασεν (20) ἑαυτοῦ Λόγον ; Εἰ μὲν οὖν τὸ πρῶτον, λέγω δὴ τὸν ἑαυτῷ ὑπέστη (21) καὶ Θεός ἐστι, δύο ἂν εἶεν ἀρχαί, οὐκ ἔσται δὲ εἰκότως οὐδὲ τοῦ Πατρὸς ἴδιος, διὰ τὸ μὴ αὐτοῦ τοῦ Πατρὸς, ἀλλ᾽ ἑαυτοῦ εἶναι· εἰ δὲ ἔξωθεν πεποίηται, εἴη ἂν κτίσμα. Λείπεται δὴ ἐξ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ λέγειν αὐτόν· εἰ δὲ τοῦτο, ἄλλο ἂν εἴη τὸ ἔκ τινος, καὶ ἄλλο τὸ ἐξ οὗ ἐστι· κατὰ τοῦτο ἄρα δύο. Εἰ δὲ μὴ δύο εἴη, ἀλλ' ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ λέγοιτο, ἔσται τὸ αὐτὸ αἴτιον (22) καὶ αἰτιατὸν, καὶ γεννώμε νον καὶ γεννῶν, ὅπερ᾽ ἄτοπον ἐπὶ Σαβελλίου δέδεικται. Εἰ δὲ ἐξ αὐτοῦ μὲν ἔστιν, οὐκ ἄλλο δέ· ἔσται καὶ γεννῶν, καὶ μὴ γεννῶν· γεννῶν μὲν, ὅτι ἐξ αὐτοῦ προφέρει, μὴ γεννῶν δὲ, ὅτι μὴ ἄλλο αὐτοῦ ἐστιν. Εἰ δὲ τοῦτο, εἴη ἂν κατ' ἐπίνοιαν λεγόμενος ὁ αὐτὸς Πατήρ και Υιός. Εἰ δὲ ἀπρεπὲς οὕτως, εἴη ἂν δύο, Πατὴρ καὶ Υἱός· ἂν δὲ, ὅτι ὁ Υἱὸς οὐκ ἔξωθεν, ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ Θεοῦ γεγέννηται (25). Εἰ δὲ φεύγει τις τὸ λέγειν γέννημα, μόνον δὲ λέγει ὑπάρχειν τὸν Λόγον σὺν τῷ Θεῷ· φοβηθήτω ὁ τοιοῦτος μὴ, φεύγων τὸ ὑπὸ τῆς Γραφῆς λεγόμενον, ἐμπέσῃ εἰς ἀτοπίαν, διφυῇ τινα εἰσάγων τὸν Θεόν· μὴ διδοὺς γὰρ ἐκ τῆς μονάδος εἶνα: τὸν Λόγον, ἀλλ᾽ ἁπλῶς κεκολλῆσθαι τῷ Πατρὶ Λόγον, δυάδα οὐσίας εἰσάγει, μηδετέραν τῆς ἑτέρας Πατέρα τυγχάνουσαν. Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ περὶ δυνάμεως. Φανε ρώτερον δ' ἄν τις ἴδοι τοῦτο, εἰ ἐπὶ Πατρὸς λάβοι· εἷς γὰρ Πατὴρ, καὶ οὐ δύο, ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ ἑνὸς ὁ Υἱός. Ὥσπερ οὖν οὐ δύο Πατέρες, ἀλλ᾽ εἷς, οὕτως οὐ δύο ἀρχαί, ἀλλὰ μία, καὶ ἐκ τῆς μιᾶς οὐσιώδης ὁ Υἱός. Πρὸς 'Αρειανοὺς δὲ ἀνάπαλιν ἐρωτητέον· τοὺς μὲν γὰρ Σαβελλίζοντας ἀπὸ τῆς· περὶ Υἱοῦ ἐννοίας έλεγ κτέον, τοὺς δὲ ᾿Αρειανοὺς ἀπὸ τῆς περὶ Πατρός. υφέστη. υφέστηκε. μὴ αὐτοῦ τοῦ Πα ἐστιν, ἢ τοὐναντίον ἄσοφος καὶ ἄλογος. Εἰ μὲν οὖν τὸ δεύτερον, αὐτόθεν ἔχει τὴν ἀτοπίαν· εἰ δὲ τὸ πρῶτον, ἐρωτητέον, πῶς ἐστι σοφὸς, καὶ οὐκ ἄλογος · πότερον ἔξωθεν ἐσχηκὼς τὸν Λόγον καὶ τὴν σοφίαν, ἢ ἐξ ἑαυ τοῦ ; Εἰ μὲν οὖν ἔξωθεν, ἔσται τις ὁ προδεδωκώς (24) ό αὐτῷ, καὶ πρὶν λαβεῖν ἄσοφος καὶ ἄλογος· εἰ δὲ ἐξ αὐτοῦ, δῆλον ὅτι (25) οὐκ ἐξ οὐκ ὄντων, οὐδ᾽ ἦν ποτέ ὅτε οὐκ ἦν· ἀεὶ γὰρ ἦν· ἐπεὶ καὶ οὗ ἐστιν εἰκὼν, ἀεὶ ὑπάρχει. Ἐὰν δὲ λέγωσιν, ὅτι σοφὸς μὲν ἔστι καὶ οὐκ ἄλογος, ἰδίαν δὲ ἔχει ἐν ἑαυτῷ σοφίαν καὶ ἴδιον Λόγον, οὐ τὸν Χριστὸν δὲ, ἀλλ' ἐν ᾧ καὶ τὸν Χριστὸν ἐποίησε· λεκτέον, ὅτι, εἰ ὁ Χριστὸς ἐν ἐκείνῳ τῷ λόγῳ γέγονε, δῆλον ὅτι καὶ τὰ πάντα· καὶ αὐτὸς ἂν εἴη, περὶ οὗ λέγει Ἰωάννης, Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο τρός. του αίτιον. - HISTORICA ET DOGMATICA. S. ATHANASII OPP. PARS I. ex seipso exstitit, deindeque exsistens cum Patre est copulatus? An vero Deus ipsum fecit, et sui ipsius Verbum appellavit? Si primum concedatur, id est, si seipso exstitit et est Deus, duo igitur erunt principia, nec ille Patris proprius erit, et merito quidem, utpote qui non ipsius Patris, sed sui ipsius sit. Quod si extrinsecus factus est, res creata certe erit. Restat itaque ut eum ex ipso Deo esse dica- mus : quod si verum est, aliud (19) sane fuerit id quod est ex aliquo, et aliud id ex quo est : ac pro- inde fatendum est duo esse. Nam si duo non fue- rint, sed hæc de eodem dicantur : idem igitur sui causa et effectus erit, idem quod gignitur et gignit; quod quidem absurdum ex Sabellii errore manare ostensum est. Quod si ex ipso quidem est, nec ta- men aliud ab eo: sequitur ut idem sit et gignens et non gignens; gignens, quia ex se illud profert; non gignens, quia aliud ab eo non est. Quod postremum si admittatur, colligitur eumdem cogitatione tan- tum, Patrem et Filium dici. Sed si id absurdum est, igitur duo erunt Pater et Filius. Unum item iidem erunt, quia Filius non extrinsecus, sed ex Deo genitus est. Si quis autem Verbum, fetum sive ge- nitum dicere reformidat, ipsumque cum Deo exsi- stere putat tantummodo dicendum : caveat ille ne nomine Scripturæ usitato uti refugiens, in absur- dam incidat opinionem, qua Deum duplicis naturæ inducat. Si enim non concedit Verbum ex unitate esse, sed tantum cum Patre fuisse copulatum, duas certe admittit essentias, quarum neutra alterius pa- rens est. Idem etiam de virtute sive potentia dicen- dum est. Id autem facilius poterit intelligi, si in Patre spectetur. Unus enim est Pater, non duo, sed ex uno est Filius. Ut ergo non sunt duo Patres, sed unus : ita non duo principia sunt, sed unum, et ex uno essentialis exsistit Filius. Rursus vero Arianos interrogemus. Nam quod ad Sabellii secta- tores attinet, illi ex Filii notitia refellendi sunt : Ariani vero, ex Patris notione. C piens, nec sine Verbo sive Ratione ; vel contra, sine sapientia est et Verbo seu Ratione. Si secundum admittitur, id per se absurdum esse liquet : si pri- mum conceditur, rursus sciscitandum est, quonam modo sit sapiens, nec sine Verbo seu Ratione: ex- trinsecusne sapientiam et Verbum, an vero ex seipso habeat? Si extrinsecus habet : aliquis igitur prius illi dedit, ipseque, antequam acciperet, sine sapientia et Verbo sive Ratione erat. Quod si ex seipso habet Verbum, palam igitur est ipsum ex nihilo non esse, neque fuisse aliquando cum non esset. Siquidem semper fuit, quippe cum ille, cujus imago est, semper exsistat. At si responderint Deum sapientem quidem esse nec sine Verbo sive Ratione, non, alius, ut solent loqui in scholis Theologi. Vide supra. pag. 438, num. 4. Basil. et Anglic., Editi, Paulu post Regius, Basil. et Anglic., D In aliis et editione Commeliniana, deest. 3. Praeterea Christus Verbum Dei est : num ergo A 5. Καὶ πάλιν ὁ Χριστὸς Λόγος τοῦ Θεοῦ ἐστι. Πό 4. Sic igitur disserendum est: Vel Deus est sa- (19) Sic hic et mox, Græcum secuti, reddimus. (20) Regius et Seguer., ὠνόμαχεν. (21) Regius, Gobler. et Felck. 1, ὑπέστη. Seguer, 4. Λεκτέον οὖν· Ὁ Θεὸς σοφὸς καὶ οὐκ ἄλογός (22) Regius primus et Seguerian., τὸ αὐτὸ αὐτο- (23) Basiliensis, γεγένηται. (24) Regius, προσδεδωκώς. (25) Regius et Seguer., δηλονότι.

Β τερον οὖν ἀφ' ἑαυτοῦ ὑπέστη, καὶ ὑποστὰς προσκε κόλληται τῷ Πατρί; ἢ ὁ Θεὸς αὐτὸν πεποίηκε καὶ ὠνόμασεν (20) ἑαυτοῦ Λόγον ; Εἰ μὲν οὖν τὸ πρῶτον, λέγω δὴ τὸν ἑαυτῷ ὑπέστη (21) καὶ Θεός ἐστι, δύο ἂν εἶεν ἀρχαί, οὐκ ἔσται δὲ εἰκότως οὐδὲ τοῦ Πατρὸς ἴδιος, διὰ τὸ μὴ αὐτοῦ τοῦ Πατρὸς, ἀλλ᾽ ἑαυτοῦ εἶναι· εἰ δὲ ἔξωθεν πεποίηται, εἴη ἂν κτίσμα. Λείπεται δὴ ἐξ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ λέγειν αὐτόν· εἰ δὲ τοῦτο, ἄλλο ἂν εἴη τὸ ἔκ τινος, καὶ ἄλλο τὸ ἐξ οὗ ἐστι· κατὰ τοῦτο ἄρα δύο. Εἰ δὲ μὴ δύο εἴη, ἀλλ' ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ λέγοιτο, ἔσται τὸ αὐτὸ αἴτιον (22) καὶ αἰτιατὸν, καὶ γεννώμε νον καὶ γεννῶν, ὅπερ᾽ ἄτοπον ἐπὶ Σαβελλίου δέδεικται. Εἰ δὲ ἐξ αὐτοῦ μὲν ἔστιν, οὐκ ἄλλο δέ· ἔσται καὶ γεννῶν, καὶ μὴ γεννῶν· γεννῶν μὲν, ὅτι ἐξ αὐτοῦ προφέρει, μὴ γεννῶν δὲ, ὅτι μὴ ἄλλο αὐτοῦ ἐστιν. Εἰ δὲ τοῦτο, εἴη ἂν κατ' ἐπίνοιαν λεγόμενος ὁ αὐτὸς Πατήρ και Υιός. Εἰ δὲ ἀπρεπὲς οὕτως, εἴη ἂν δύο, Πατὴρ καὶ Υἱός· ἂν δὲ, ὅτι ὁ Υἱὸς οὐκ ἔξωθεν, ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ Θεοῦ γεγέννηται (25). Εἰ δὲ φεύγει τις τὸ λέγειν γέννημα, μόνον δὲ λέγει ὑπάρχειν τὸν Λόγον σὺν τῷ Θεῷ· φοβηθήτω ὁ τοιοῦτος μὴ, φεύγων τὸ ὑπὸ τῆς Γραφῆς λεγόμενον, ἐμπέσῃ εἰς ἀτοπίαν, διφυῇ τινα εἰσάγων τὸν Θεόν· μὴ διδοὺς γὰρ ἐκ τῆς μονάδος εἶνα: τὸν Λόγον, ἀλλ᾽ ἁπλῶς κεκολλῆσθαι τῷ Πατρὶ Λόγον, δυάδα οὐσίας εἰσάγει, μηδετέραν τῆς ἑτέρας Πατέρα τυγχάνουσαν. Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ περὶ δυνάμεως. Φανε ρώτερον δ' ἄν τις ἴδοι τοῦτο, εἰ ἐπὶ Πατρὸς λάβοι· εἷς γὰρ Πατὴρ, καὶ οὐ δύο, ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ ἑνὸς ὁ Υἱός. Ὥσπερ οὖν οὐ δύο Πατέρες, ἀλλ᾽ εἷς, οὕτως οὐ δύο ἀρχαί, ἀλλὰ μία, καὶ ἐκ τῆς μιᾶς οὐσιώδης ὁ Υἱός. Πρὸς 'Αρειανοὺς δὲ ἀνάπαλιν ἐρωτητέον· τοὺς μὲν γὰρ Σαβελλίζοντας ἀπὸ τῆς· περὶ Υἱοῦ ἐννοίας έλεγ κτέον, τοὺς δὲ ᾿Αρειανοὺς ἀπὸ τῆς περὶ Πατρός. υφέστη. υφέστηκε. μὴ αὐτοῦ τοῦ Πα ἐστιν, ἢ τοὐναντίον ἄσοφος καὶ ἄλογος. Εἰ μὲν οὖν τὸ δεύτερον, αὐτόθεν ἔχει τὴν ἀτοπίαν· εἰ δὲ τὸ πρῶτον, ἐρωτητέον, πῶς ἐστι σοφὸς, καὶ οὐκ ἄλογος · πότερον ἔξωθεν ἐσχηκὼς τὸν Λόγον καὶ τὴν σοφίαν, ἢ ἐξ ἑαυ τοῦ ; Εἰ μὲν οὖν ἔξωθεν, ἔσται τις ὁ προδεδωκώς (24) ό αὐτῷ, καὶ πρὶν λαβεῖν ἄσοφος καὶ ἄλογος· εἰ δὲ ἐξ αὐτοῦ, δῆλον ὅτι (25) οὐκ ἐξ οὐκ ὄντων, οὐδ᾽ ἦν ποτέ ὅτε οὐκ ἦν· ἀεὶ γὰρ ἦν· ἐπεὶ καὶ οὗ ἐστιν εἰκὼν, ἀεὶ ὑπάρχει. Ἐὰν δὲ λέγωσιν, ὅτι σοφὸς μὲν ἔστι καὶ οὐκ ἄλογος, ἰδίαν δὲ ἔχει ἐν ἑαυτῷ σοφίαν καὶ ἴδιον Λόγον, οὐ τὸν Χριστὸν δὲ, ἀλλ' ἐν ᾧ καὶ τὸν Χριστὸν ἐποίησε· λεκτέον, ὅτι, εἰ ὁ Χριστὸς ἐν ἐκείνῳ τῷ λόγῳ γέγονε, δῆλον ὅτι καὶ τὰ πάντα· καὶ αὐτὸς ἂν εἴη, περὶ οὗ λέγει Ἰωάννης, Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο τρός. του αίτιον. - HISTORICA ET DOGMATICA. S. ATHANASII OPP. PARS I. ex seipso exstitit, deindeque exsistens cum Patre est copulatus? An vero Deus ipsum fecit, et sui ipsius Verbum appellavit? Si primum concedatur, id est, si seipso exstitit et est Deus, duo igitur erunt principia, nec ille Patris proprius erit, et merito quidem, utpote qui non ipsius Patris, sed sui ipsius sit. Quod si extrinsecus factus est, res creata certe erit. Restat itaque ut eum ex ipso Deo esse dica- mus : quod si verum est, aliud (19) sane fuerit id quod est ex aliquo, et aliud id ex quo est : ac pro- inde fatendum est duo esse. Nam si duo non fue- rint, sed hæc de eodem dicantur : idem igitur sui causa et effectus erit, idem quod gignitur et gignit; quod quidem absurdum ex Sabellii errore manare ostensum est. Quod si ex ipso quidem est, nec ta- men aliud ab eo: sequitur ut idem sit et gignens et non gignens; gignens, quia ex se illud profert; non gignens, quia aliud ab eo non est. Quod postremum si admittatur, colligitur eumdem cogitatione tan- tum, Patrem et Filium dici. Sed si id absurdum est, igitur duo erunt Pater et Filius. Unum item iidem erunt, quia Filius non extrinsecus, sed ex Deo genitus est. Si quis autem Verbum, fetum sive ge- nitum dicere reformidat, ipsumque cum Deo exsi- stere putat tantummodo dicendum : caveat ille ne nomine Scripturæ usitato uti refugiens, in absur- dam incidat opinionem, qua Deum duplicis naturæ inducat. Si enim non concedit Verbum ex unitate esse, sed tantum cum Patre fuisse copulatum, duas certe admittit essentias, quarum neutra alterius pa- rens est. Idem etiam de virtute sive potentia dicen- dum est. Id autem facilius poterit intelligi, si in Patre spectetur. Unus enim est Pater, non duo, sed ex uno est Filius. Ut ergo non sunt duo Patres, sed unus : ita non duo principia sunt, sed unum, et ex uno essentialis exsistit Filius. Rursus vero Arianos interrogemus. Nam quod ad Sabellii secta- tores attinet, illi ex Filii notitia refellendi sunt : Ariani vero, ex Patris notione. C piens, nec sine Verbo sive Ratione ; vel contra, sine sapientia est et Verbo seu Ratione. Si secundum admittitur, id per se absurdum esse liquet : si pri- mum conceditur, rursus sciscitandum est, quonam modo sit sapiens, nec sine Verbo seu Ratione: ex- trinsecusne sapientiam et Verbum, an vero ex seipso habeat? Si extrinsecus habet : aliquis igitur prius illi dedit, ipseque, antequam acciperet, sine sapientia et Verbo sive Ratione erat. Quod si ex seipso habet Verbum, palam igitur est ipsum ex nihilo non esse, neque fuisse aliquando cum non esset. Siquidem semper fuit, quippe cum ille, cujus imago est, semper exsistat. At si responderint Deum sapientem quidem esse nec sine Verbo sive Ratione, non, alius, ut solent loqui in scholis Theologi. Vide supra. pag. 438, num. 4. Basil. et Anglic., Editi, Paulu post Regius, Basil. et Anglic., D In aliis et editione Commeliniana, deest. 3. Praeterea Christus Verbum Dei est : num ergo A 5. Καὶ πάλιν ὁ Χριστὸς Λόγος τοῦ Θεοῦ ἐστι. Πό 4. Sic igitur disserendum est: Vel Deus est sa- (19) Sic hic et mox, Græcum secuti, reddimus. (20) Regius et Seguer., ὠνόμαχεν. (21) Regius, Gobler. et Felck. 1, ὑπέστη. Seguer, 4. Λεκτέον οὖν· Ὁ Θεὸς σοφὸς καὶ οὐκ ἄλογός (22) Regius primus et Seguerian., τὸ αὐτὸ αὐτο- (23) Basiliensis, γεγένηται. (24) Regius, προσδεδωκώς. (25) Regius et Seguer., δηλονότι.

καὶ ὁ Ψαλμῳδὸς δὲ, Πάντα (26) ἐν σοφίᾳ ἐποίησας. Εὑρεθήσεται δὲ ὁ Χριστὸς ψευδόμενος, Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρί, ὄντος ἑτέρου ἐν τῷ Πατρί. Και, Ο Λόγος δὲ σὰρξ ἐγένετο, οὐκ ἀληθὲς κατ' αὐτούς· εἰ γὰρ, ἐν ᾧ τὰ πάντα ἐγένετο, αὐτὸς ἐγένετο σὰρξ, ὁ δὲ Χριστὸς οὐκ ἔστιν ἐν τῷ Πατρὶ Λόγος, δι' οὗ τὰ πάντα ἐγέ- νετο· ἄρα ὁ Χριστὸς (27) οὐ γέγονε σὰρξ, ἀλλ᾽ ἴσως ὠνομάσθη Λόγος ὁ Χριστός. Καὶ εἰ τοῦτο, πρῶτον μὲν ἄλλος ἂν εἴη παρὰ τὸ ὄνομα· ἔπειτα οὐ δι' αὐτοῦ ἐγένετο τὰ πάντα, ἀλλ' ἐν ἐκείνῳ, ἐν ᾧ καὶ ὁ Χρι στός. Εἰ δὲ φήσαιεν, ὡς ποιότητα εἶναι ἐν τῷ Πατρὶ τὴν σοφίαν, ἢ αὐτοσοφίαν εἶναι· ἀκολουθήσει τὰ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ἄτοπα εἰρημένα. Έσται γὰρ σύνθετος, καὶ αὐτὸς ἑαυτοῦ Υἱὸς καὶ Πατὴρ γινόμενος (98). Πλὴν ἐλεγκτέον καὶ δυσωπητέον αὐτοὺς, ὅτι ὁ ἐν τῷ Θεῷ Λόγος, οὐκ ἂν εἴη κτίσμα, οὐδὲ ἐκ τοῦ μὴ ὄν- Β τος· ὄντος δὲ ἅπαξ ἐν Θεῷ Λόγου, αὐτὸς ἂν εἴη ὁ Χριστὸς ὁ λέγων, Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατήρ ἐν ἐμοὶ, ὁ διὰ τοῦτο καὶ μονογενής ῶν, ἐπειδὴ οὐκ ἄλλος τις ἐξ αὐτοῦ ἐγεννήθη. Εἷς οὗτος Υιός (29), ὅς ἐστι Λόγος, σοφία, δύναμις· οὐ γὰρ σύνθετος ἐκ τού των ὁ Θεὸς, ἀλλὰ γεννητικός. "Ωσπερ γὰρ τὰ κτίσ σματα Λόγῳ δημιουργεί, οὕτω κατὰ φύσιν τῆς ἰδίας οὐσίας ἔχει γέννημα τὸν Λόγον, δι' οὗ καὶ δημιουργεί, καὶ κτίζει, καὶ οἰκονομεῖ τὰ πάντα. Τῷ γὰρ λόγῳ καὶ τῇ σοφίᾳ τὰ πάντα γέγονε, καὶ τῇ διατάξει αὐτοῦ διαμένει τὰ σύμπαντα. Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ περὶ Υἱοῦ· εἰ ἄγονος, καὶ ἀνενέργητος ὁ Θεός· γέννημα γὰρ αὐτοῦ ὁ Υἱὸς (50) δι' οὗ ἐργάζεται. Εἰ δὲ μὴ, αἱ αὐταὶ ἐρω- τήσεις καὶ τὰ αὐτὰ ἄτοπα τοῖς ἀναισχυντοῦσιν ἀκου λουθήσει. μενοι Κυρίῳ τῷ Θεῷ ὑμῶν, ζῆτε (31) πάντες ἐν τῇ σήμερον. Ἐκ τούτου δυνατὸν εἰδέναι τὴν διαφο ράν, καὶ γνῶναι, ὅτι οὐκ ἔστι κτίσμα ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Ὁ μὲν (32) γὰρ Υἱὸς λέγει, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν· καὶ, Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί· τὰ δὲ γενητά, ὅτ' ἂν προκόπτη, πρόσκειται τῷ Κυρίῳ. Ὁ μὲν γὰρ Λόγος, ὡς ἴδιος, ἐν τῷ Πατρί ἐστι· τὰ δὲ γενητά, ἔξωθεν ὄντα, πρόσκειται, ὡς τῇ μὲν φύσει ἀλλότρια, τῇ δὲ προαιρέσει προσκείμενα. καὶ Δαβίδ· πάντα, ἆρ᾽ ὁ Χριστός. οὗτος ὁ Υἱός. αὐταὶ αἱ ἐρωτήσεις. ἡμῶν. ζῆτε. ζητεῖτε, Σιν, 10. ORATIO IV CONTRA ARIANOS. A sed propriam in seipso habere sapientiam, pro- priumque Verbum, non autem Christum, sed in quo ipsum etiam Christum fecerit dicendum quod, si Christus iu illo Verbo factus sit, sine dubio οmnnia quoque in eodem facta sunt, ipsumque illud est Verbum de quo Joannes dicit: Omnia per ipsum facta sunt s ; et Psalmista, Omnia in sapientia fe- cisti s. Quin et ipse Christus mentitus esse repe- rietur cum ait, Ego in Patre, quandoquidem alius est in Patre. Falsum item ex illorum sententia erit quod dicitur, Verbum caro factum est . Namque si illud Verbum caro factum est in' quo omnia facta sunt, nec Christus est in Patre Ver- bum per quod omnia facta sunt igitur Christus non factus est caro, sed forte Christus Verbum ap- pellatus est. Quod quidem si verum est, primo, alius erit quam qui nomine significatur: deinde, non per eum omnia facta erunt, sed in illo, in quo Christus quoque ipse factus est. Sin autem dixerint sapientiam in patre instar qualitatis esse, vel eum sapientiam ipsam esse ; quæ supra recensuimus absurda, necessario consequentur, videlicet eum compositum esse, suique ipsius esse Patrem et Fi- lium. Verum coarguendi illi sunt et confutandi. Siquidem Verbum, quod in Deo est, nec creatum, nec ex nihilo potest esse. Si item Verbum in Deo est; ipse certe Christus fuerit, qui ait, Ego in Pa- tre, et Pater in me est ; qui idem idcirco unige- nitus est, quia nullus alius ex eo sit genitus. Unus hic est Filius, qui et Verbum', sapientia et virtus C sive potentia est. Nec enim ex his est compositus Deus, sed horum est genitor. Namque quemadmodum res creatas Verbo producit, ita secundum pro- priæ essentiæ naturam Verbum gignit, per quod omnia efficit, creat et administrat. Siquidem omnia Verbo et sapientia facta sunt, ejusque imperio universa perseverant *. Idem autem de Filio dicen- dum : nimirum si nihil gignit Deus, nihil item agit sive efficit: nam ejus fetus est Filius per quem agit. Sin minus : ad easdem interrogationes eademque absurda impudentes hi homines revolventur. at Joan. 1, 3. Psal. cut, 24. Joan. x, 30. IV, 4. Joan. 1, et eliti, etc. Alii et editi, Seguer., Deuteron. iv, 4. At alii et editi, Ibidem niss. onnes, Editi, male. Totum autem 14. D Domino Deo vestro, vivitis universi hodierna die ". Ex his verbis discrimen Filii et rerum creatarum licet perspicere, intelligereque Filium Dei creatum minime esse. Enimvero Filius dicit, Ego et Pater unum sumus et, Ego in Patre, et Pater in me est : res autem facta cum proficiunt, Domino adhærent. Nempe Verbum, tanquam proprium, est in Patre : at res factæ, utpote quæ extrinsecus exsistunt, ad- hærent nimirum natura alienæ sunt, voluntate , s7 Joan. Psal. cxv!!!, 91. Deut. hunc locum perperam intellexit Nannius, cujus hæc est versio in editione Commel. : Quod si illud non admittes, eædem controversiæ similésque-importuni- tates impudentibus illis occurrent. Nos autem qui Deo appositi addictique sumus, quæramus eum in hoc ipso die. In aliis item editionibus non minus male emendatum est hoc modo : Quod si illud, etc., impudentibus istis occurrent, ex illo Deuteronomii : Vos autem qui Deo appositi addictique estis, quæ- rite eum in hoc ipso die. omittunt. 5. Ἐκ τοῦ Δευτερονομίου· Ὑμεῖς δὲ οἱ προσκεί (26) Sic Regius, Seguer. Basil. et Anglic. At alii (27) Sic Reg. Seguer. Basil. Anglic. Αt Gobler., (28) Gohler. et Felck. 1, γενόμενος. (29) Regius, Seguer. Basil. et Anglic., οὗτος Υιός. (30) Gobler. et Felck. 1, ὁ Θεός. Mox Regius et (31) Sic Seguer. Basil. Anglic., ut et habetur 5. Ex Deuteronomnio : Vos autem, qui adhæretis (32) Sic Reg. et Seguer. At alii et editi, μέν

καὶ ὁ Ψαλμῳδὸς δὲ, Πάντα (26) ἐν σοφίᾳ ἐποίησας. Εὑρεθήσεται δὲ ὁ Χριστὸς ψευδόμενος, Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρί, ὄντος ἑτέρου ἐν τῷ Πατρί. Και, Ο Λόγος δὲ σὰρξ ἐγένετο, οὐκ ἀληθὲς κατ' αὐτούς· εἰ γὰρ, ἐν ᾧ τὰ πάντα ἐγένετο, αὐτὸς ἐγένετο σὰρξ, ὁ δὲ Χριστὸς οὐκ ἔστιν ἐν τῷ Πατρὶ Λόγος, δι' οὗ τὰ πάντα ἐγέ- νετο· ἄρα ὁ Χριστὸς (27) οὐ γέγονε σὰρξ, ἀλλ᾽ ἴσως ὠνομάσθη Λόγος ὁ Χριστός. Καὶ εἰ τοῦτο, πρῶτον μὲν ἄλλος ἂν εἴη παρὰ τὸ ὄνομα· ἔπειτα οὐ δι' αὐτοῦ ἐγένετο τὰ πάντα, ἀλλ' ἐν ἐκείνῳ, ἐν ᾧ καὶ ὁ Χρι στός. Εἰ δὲ φήσαιεν, ὡς ποιότητα εἶναι ἐν τῷ Πατρὶ τὴν σοφίαν, ἢ αὐτοσοφίαν εἶναι· ἀκολουθήσει τὰ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ἄτοπα εἰρημένα. Έσται γὰρ σύνθετος, καὶ αὐτὸς ἑαυτοῦ Υἱὸς καὶ Πατὴρ γινόμενος (98). Πλὴν ἐλεγκτέον καὶ δυσωπητέον αὐτοὺς, ὅτι ὁ ἐν τῷ Θεῷ Λόγος, οὐκ ἂν εἴη κτίσμα, οὐδὲ ἐκ τοῦ μὴ ὄν- Β τος· ὄντος δὲ ἅπαξ ἐν Θεῷ Λόγου, αὐτὸς ἂν εἴη ὁ Χριστὸς ὁ λέγων, Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατήρ ἐν ἐμοὶ, ὁ διὰ τοῦτο καὶ μονογενής ῶν, ἐπειδὴ οὐκ ἄλλος τις ἐξ αὐτοῦ ἐγεννήθη. Εἷς οὗτος Υιός (29), ὅς ἐστι Λόγος, σοφία, δύναμις· οὐ γὰρ σύνθετος ἐκ τού των ὁ Θεὸς, ἀλλὰ γεννητικός. "Ωσπερ γὰρ τὰ κτίσ σματα Λόγῳ δημιουργεί, οὕτω κατὰ φύσιν τῆς ἰδίας οὐσίας ἔχει γέννημα τὸν Λόγον, δι' οὗ καὶ δημιουργεί, καὶ κτίζει, καὶ οἰκονομεῖ τὰ πάντα. Τῷ γὰρ λόγῳ καὶ τῇ σοφίᾳ τὰ πάντα γέγονε, καὶ τῇ διατάξει αὐτοῦ διαμένει τὰ σύμπαντα. Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ περὶ Υἱοῦ· εἰ ἄγονος, καὶ ἀνενέργητος ὁ Θεός· γέννημα γὰρ αὐτοῦ ὁ Υἱὸς (50) δι' οὗ ἐργάζεται. Εἰ δὲ μὴ, αἱ αὐταὶ ἐρω- τήσεις καὶ τὰ αὐτὰ ἄτοπα τοῖς ἀναισχυντοῦσιν ἀκου λουθήσει. μενοι Κυρίῳ τῷ Θεῷ ὑμῶν, ζῆτε (31) πάντες ἐν τῇ σήμερον. Ἐκ τούτου δυνατὸν εἰδέναι τὴν διαφο ράν, καὶ γνῶναι, ὅτι οὐκ ἔστι κτίσμα ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Ὁ μὲν (32) γὰρ Υἱὸς λέγει, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν· καὶ, Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί· τὰ δὲ γενητά, ὅτ' ἂν προκόπτη, πρόσκειται τῷ Κυρίῳ. Ὁ μὲν γὰρ Λόγος, ὡς ἴδιος, ἐν τῷ Πατρί ἐστι· τὰ δὲ γενητά, ἔξωθεν ὄντα, πρόσκειται, ὡς τῇ μὲν φύσει ἀλλότρια, τῇ δὲ προαιρέσει προσκείμενα. καὶ Δαβίδ· πάντα, ἆρ᾽ ὁ Χριστός. οὗτος ὁ Υἱός. αὐταὶ αἱ ἐρωτήσεις. ἡμῶν. ζῆτε. ζητεῖτε, Σιν, 10. ORATIO IV CONTRA ARIANOS. A sed propriam in seipso habere sapientiam, pro- priumque Verbum, non autem Christum, sed in quo ipsum etiam Christum fecerit dicendum quod, si Christus iu illo Verbo factus sit, sine dubio οmnnia quoque in eodem facta sunt, ipsumque illud est Verbum de quo Joannes dicit: Omnia per ipsum facta sunt s ; et Psalmista, Omnia in sapientia fe- cisti s. Quin et ipse Christus mentitus esse repe- rietur cum ait, Ego in Patre, quandoquidem alius est in Patre. Falsum item ex illorum sententia erit quod dicitur, Verbum caro factum est . Namque si illud Verbum caro factum est in' quo omnia facta sunt, nec Christus est in Patre Ver- bum per quod omnia facta sunt igitur Christus non factus est caro, sed forte Christus Verbum ap- pellatus est. Quod quidem si verum est, primo, alius erit quam qui nomine significatur: deinde, non per eum omnia facta erunt, sed in illo, in quo Christus quoque ipse factus est. Sin autem dixerint sapientiam in patre instar qualitatis esse, vel eum sapientiam ipsam esse ; quæ supra recensuimus absurda, necessario consequentur, videlicet eum compositum esse, suique ipsius esse Patrem et Fi- lium. Verum coarguendi illi sunt et confutandi. Siquidem Verbum, quod in Deo est, nec creatum, nec ex nihilo potest esse. Si item Verbum in Deo est; ipse certe Christus fuerit, qui ait, Ego in Pa- tre, et Pater in me est ; qui idem idcirco unige- nitus est, quia nullus alius ex eo sit genitus. Unus hic est Filius, qui et Verbum', sapientia et virtus C sive potentia est. Nec enim ex his est compositus Deus, sed horum est genitor. Namque quemadmodum res creatas Verbo producit, ita secundum pro- priæ essentiæ naturam Verbum gignit, per quod omnia efficit, creat et administrat. Siquidem omnia Verbo et sapientia facta sunt, ejusque imperio universa perseverant *. Idem autem de Filio dicen- dum : nimirum si nihil gignit Deus, nihil item agit sive efficit: nam ejus fetus est Filius per quem agit. Sin minus : ad easdem interrogationes eademque absurda impudentes hi homines revolventur. at Joan. 1, 3. Psal. cut, 24. Joan. x, 30. IV, 4. Joan. 1, et eliti, etc. Alii et editi, Seguer., Deuteron. iv, 4. At alii et editi, Ibidem niss. onnes, Editi, male. Totum autem 14. D Domino Deo vestro, vivitis universi hodierna die ". Ex his verbis discrimen Filii et rerum creatarum licet perspicere, intelligereque Filium Dei creatum minime esse. Enimvero Filius dicit, Ego et Pater unum sumus et, Ego in Patre, et Pater in me est : res autem facta cum proficiunt, Domino adhærent. Nempe Verbum, tanquam proprium, est in Patre : at res factæ, utpote quæ extrinsecus exsistunt, ad- hærent nimirum natura alienæ sunt, voluntate , s7 Joan. Psal. cxv!!!, 91. Deut. hunc locum perperam intellexit Nannius, cujus hæc est versio in editione Commel. : Quod si illud non admittes, eædem controversiæ similésque-importuni- tates impudentibus illis occurrent. Nos autem qui Deo appositi addictique sumus, quæramus eum in hoc ipso die. In aliis item editionibus non minus male emendatum est hoc modo : Quod si illud, etc., impudentibus istis occurrent, ex illo Deuteronomii : Vos autem qui Deo appositi addictique estis, quæ- rite eum in hoc ipso die. omittunt. 5. Ἐκ τοῦ Δευτερονομίου· Ὑμεῖς δὲ οἱ προσκεί (26) Sic Regius, Seguer. Basil. et Anglic. At alii (27) Sic Reg. Seguer. Basil. Anglic. Αt Gobler., (28) Gohler. et Felck. 1, γενόμενος. (29) Regius, Seguer. Basil. et Anglic., οὗτος Υιός. (30) Gobler. et Felck. 1, ὁ Θεός. Mox Regius et (31) Sic Seguer. Basil. Anglic., ut et habetur 5. Ex Deuteronomnio : Vos autem, qui adhæretis (32) Sic Reg. et Seguer. At alii et editi, μέν

Καὶ γὰρ καὶ υἱὸς (55) μὲν ὁ φύσει, ἔν ἐστι μετὰ τοῦ Β ' γεννῶντος· ὁ δὲ ἔξωθεν υἱοποιούμενος προσκείσεται τῷ γένει. Διὰ τοῦτο καὶ εὐθὺς ἐπιφέρει, ὅτι Ποῖον (34) ἔθνος μέγα, ᾧ ἐστιν αὐτῷ Θεὸς ἐγγίζων ; καὶ ἀλλα χοῦ· Θεὸς ἐγγίζων ἐγώ· τοῖς γὰρ γενητοῖς ἐγγίζει, ὡς ξένοις αὐτοῦ οὖσι· τῷ δὲ Υἱῷ, ὡς ἰδίῳ (35), οὐκ έγγίζει, ἀλλ' ἐν αὐτῷ ἐστι· καὶ ὁ Υἱὸς οὐ πρόσκειται, ἀλλὰ σύνεστι τῷ Πατρί. Οθεν καὶ πάλιν λέγει Μω- σῆς ἐν αὐτῷ τῷ Δευτερονομίῳ (36) · Τῆς φωνῆς αὐτ τοῦ ἀκούσεσθε, καὶ αὐτῷ προστεθήσεσθε. Τὸ δὲ προστιθέμενον ἔξωθεν προστίθεται. ᾿Αρειανῶν, διὰ τὸ ὑπονοεῖν τὸν Κύριον ἑνδεᾶ (37), ὅταν λέγῃ, Εδόθη μοι, καὶ, ἔλαβον· καὶ ἐὰν λέγῃ ὁ Παῦλος, Διὰ τοῦτο ὑπερύψωσεν αὐτὸν, καὶ, Ἑκά- θισεν ἐν δεξιᾷ, καὶ τὰ τοιαῦτα, λεκτέον, ὅτι ὁ Κύ- ριος ἡμῶν, Λόγος ὧν Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἐφόρεσε σῶμα, καὶ γέγονε καὶ (38) Υἱὸς ἀνθρώπου, ἵνα, μεσίτης γε- νόμενος Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, τὰ μὲν Θεοῦ ἡμῖν, τὰ δὲ ἡμῶν τῷ Θεῷ διακονῇ. Οταν οὖν λέγηται πεινᾷν, καὶ δακρύειν, καὶ κοπιᾷν, καὶ Ἐλωί, Ελωί, ἀνθρώ πινα όντα, καὶ ἡμέτερα πάθη (39), δέχεται παρ' ἡμῶν, καὶ τῷ Πατρὶ ἀναφέρει, πρεσβεύων ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα ἐν αὐτῷ ἐξαφανισθῇ· ὅταν δὲ, ὅτι 'Εδόθη μοι ἐξου σία, καὶ, ἔλαβον, καὶ, Διὰ τοῦτο ὑπερύψωσεν απ τὸν (40) ὁ Θεὸς, τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ εἰς ἡμᾶς ἐστι χαρίσματα δι' αὐτοῦ διδόμενα. Οὐ γὰρ ὁ Λόγος ἐν δεὴς ἦν ἢ γέγονε πώποτε· οὐδὲ πάλιν οἱ ἄνθρωποι ικανοὶ ἦσαν ἑαυτοῖς διακονῆσαι ταῦτα· διὰ δὲ τοῦ Λόγου δίδοται ἡμῖν· διὰ τοῦτο, ὡς αὐτῷ διδόμενα, ἡμῖν μεταδίδοται (41)· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἐνανθρώ πησεν, ἵνα, ὡς αὐτῷ διδόμενα, εἰς ἡμᾶς διαβῇ. Αν θρωπος γὰρ ψιλὸς οὐκ ἂν ἠξιώθη τούτων· Λόγος δὲ πάλιν μόνος, οὐκ ἂν ἐδεήθη τούτων. Συνήφθη οὖν ἡμῖν ὁ Λόγος, καὶ τότε ἐξουσίαν ἡμῖν μετέδωκε, καὶ ὑπερύψωσεν. Ἐν ἀνθρώπῳ γὰρ ἂν ὁ Λόγος (42) ύπερ- ύψωσε τὸν ἄνθρωπον· καὶ ἐν ἀνθρώπῳ ὄντος τοῦ Λό γου, ἔλαβεν ὁ ἄνθρωπος. Ἐπεὶ οὖν τοῦ Λόγου ὄντος ἐν σαρκί, ὑψώθη ὁ ἄνθρωπος, καὶ ἔλαβεν ἐξουσίαν· διὰ τοῦτο εἰς τὸν Λόγον ἀναφέρεται ταῦτα, ἐπειδὴ δι' αὐτὸν ἐδόθη· διὰ γὰρ τὸν ἐν ἀνθρώπῳ Λόγον ἐδόθη ταῦτα τὰ χαρίσματα. Καὶ ὥσπερ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγέ νετο, οὕτω καὶ ὁ ἄνθρωπος τὰ διὰ τοῦ Λόγου εί ληφε. Πάντα γὰρ ὅσα ὁ ἄνθρωπος εἴληφεν, ὁ Λέ- γος (45) λέγεται εἰληφέναι· ἵνα δειχθῇ, ὅτι οὐκ ἄξιος Υιός. Καὶ γὰρ καὶ ὁ Υἱός. ΜΟΣ δὲ ἔξωθεν, οἰκείῳ. καί φησιν ἐν Δευτερονομίῳ. και ἔφη ἐν Δευτερονομίῳ. και τὰ πάθη. ἑαυτόν. καὶ ἐνηνθρώπησεν. τότε ἡ τῆς ἐξουσίας, ὅσα γὰρ ὁ ἄνθρωπος είληφε, πάντα ὁ Λόγος, S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. autem adherent. Etenim filius qui natura est, A unuin est cum genitore: qui vero extrinsecus ad- optatur, generi adjungitur sive adhæret. Hinc sta- tim subdit : Quæ natio magna, cui Deus appropin- quat “? Et alibi: Deus appropinquans ego "Nam rebus factis appropinquat, quippe cum illæ sint ipsi externa : at Filio, utpote proprio, non appropin- quat, sed in eo est : nec adhæret Filius, sed una cum Patre est. Unde rursus Moyses in eodem Deu- teronomio sic loquitur: Vocem ejus audietis, et ipsi vos adjungemini 4. Quod autem adjungitur, extrinsecus adjungitur. norum opinationem, qua nempe Dominum egenum fuisse ex his ipsius verbis suspicantur, Data est mihi ", accepi, ut et ex his Pauli locis, Idcirco ex- altavit illum **, et, Sedit a dextris **, aliisque simi- libus; respondendum est Dominum nostrum, qui idem Verbum et Filius Dei est, corpus gestasse, et Filium quoque hominis factum fuisse, ut medius Deum inter et homines efectus, quæ Dei sunt, nobis subministraret : quæ nostri, Deo offer - ret. Quocirca cum esurire, flere, defatigari et cla- mare Eloi, Eloi, dicitur, quæ quidem humanæ no- stræ sunt affectiones et miseriæ, eas a nobis accipit ac Patri offert, et pro nobis intercedit, ut in ipso penitus deleantur. His autem verbis, Data est mihi polesias “, et, accepi t, et, Idcirco exaltavit eum Deus, munera in nos a Deo per illum collata si- gnifcantur. Nec enim indigens erat Verbum vel c unquam factum est: nec rursus homines idonei erant qui ista sibi compararent : sed per Verbum nobis donata sunt; unde illa tanquam ipsi donata, nobis impertiuntur. Siquidem eam ob rem homo factus est, ut illa velut sibi data, in nos transferren- tur. Nec enim purus homo dignus unquam fuisset qui hæc acciperet; nec item purum Verbum his pos set indigere : conjunctum igitur nobis est Verbum, tuncque nos potestatis participes reddidit et exalta- vit. Verbum siquidem in homine exsistere, hominem exaltavit et Verbo item in homine exsistente ac- cepit homo. Quia ergo Verbo in carne exsistente, ex- altatus homo est, potestatemque accepit, idcirco ista ad Verbum referuntur, quandoquidem propter ipsum data sunt. Hæc enim dona propter Verbum in ho- D mine exsistens concessa sunt. Unde quemadmodum Deut. IV, 7. Jer. XXIII, 23. Deut. XIII, 4. *Matth. XXVIII, 18. ** Philipp. 11, 9. " Co- loss. itt, 1. Matth. xxv', 18. *8 Joan. x, 18. Galeri et editi, Felck. et editio Commel., mendose. perperam. Nannius item vertit, Qui fecit gentem magnam, cui appropinquat Deus. et editi, bler. et Felck. primus, Editio Commel., abest a Gobler. et Felck. 1. “ Philipp. 11, 9. deest. et editi, Reg. et Seguer., In aliis et edi- tis xal deest. Alii et editi, mendose. etc. 6. Jam quod pertinet ad levem et humanam Aria- 6. Πρὸς δὲ τὴν ἀσθενῆ καὶ ἀνθρωπίνην ἔννοιαν τῶν (35) Regius, Καὶ γὰρ Υἱός. Seguer., Καὶ γὰρ καὶ (34) Sic manuscripti codices. At editi, ποιῶν, (55) Sic Regius, Seguer. Basil. et Anglic. At alii (36) Sic Regius, Seguer. Basil. et Anglic. At Go- (37) Gobler. et Felck. 1, ένδεη. Μοχ διὰ τοῦτο (38) Sic Regius, Seguer. Basil. In aliis et editis. (39) Sic Regius codex et Seguer. At alii et editi, (40) Sic Regius, Seguer. et Basil. Caeteri autem (41) Sic mss. omnes. Editi vero, δίδοται. Ibidem (42) Sic Reg. et Seguer. At Basil., τότε ἐξουσίας. (43) Sic Regius et Seguer. Editi vero, είληφεν

Καὶ γὰρ καὶ υἱὸς (55) μὲν ὁ φύσει, ἔν ἐστι μετὰ τοῦ Β ' γεννῶντος· ὁ δὲ ἔξωθεν υἱοποιούμενος προσκείσεται τῷ γένει. Διὰ τοῦτο καὶ εὐθὺς ἐπιφέρει, ὅτι Ποῖον (34) ἔθνος μέγα, ᾧ ἐστιν αὐτῷ Θεὸς ἐγγίζων ; καὶ ἀλλα χοῦ· Θεὸς ἐγγίζων ἐγώ· τοῖς γὰρ γενητοῖς ἐγγίζει, ὡς ξένοις αὐτοῦ οὖσι· τῷ δὲ Υἱῷ, ὡς ἰδίῳ (35), οὐκ έγγίζει, ἀλλ' ἐν αὐτῷ ἐστι· καὶ ὁ Υἱὸς οὐ πρόσκειται, ἀλλὰ σύνεστι τῷ Πατρί. Οθεν καὶ πάλιν λέγει Μω- σῆς ἐν αὐτῷ τῷ Δευτερονομίῳ (36) · Τῆς φωνῆς αὐτ τοῦ ἀκούσεσθε, καὶ αὐτῷ προστεθήσεσθε. Τὸ δὲ προστιθέμενον ἔξωθεν προστίθεται. ᾿Αρειανῶν, διὰ τὸ ὑπονοεῖν τὸν Κύριον ἑνδεᾶ (37), ὅταν λέγῃ, Εδόθη μοι, καὶ, ἔλαβον· καὶ ἐὰν λέγῃ ὁ Παῦλος, Διὰ τοῦτο ὑπερύψωσεν αὐτὸν, καὶ, Ἑκά- θισεν ἐν δεξιᾷ, καὶ τὰ τοιαῦτα, λεκτέον, ὅτι ὁ Κύ- ριος ἡμῶν, Λόγος ὧν Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἐφόρεσε σῶμα, καὶ γέγονε καὶ (38) Υἱὸς ἀνθρώπου, ἵνα, μεσίτης γε- νόμενος Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, τὰ μὲν Θεοῦ ἡμῖν, τὰ δὲ ἡμῶν τῷ Θεῷ διακονῇ. Οταν οὖν λέγηται πεινᾷν, καὶ δακρύειν, καὶ κοπιᾷν, καὶ Ἐλωί, Ελωί, ἀνθρώ πινα όντα, καὶ ἡμέτερα πάθη (39), δέχεται παρ' ἡμῶν, καὶ τῷ Πατρὶ ἀναφέρει, πρεσβεύων ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα ἐν αὐτῷ ἐξαφανισθῇ· ὅταν δὲ, ὅτι 'Εδόθη μοι ἐξου σία, καὶ, ἔλαβον, καὶ, Διὰ τοῦτο ὑπερύψωσεν απ τὸν (40) ὁ Θεὸς, τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ εἰς ἡμᾶς ἐστι χαρίσματα δι' αὐτοῦ διδόμενα. Οὐ γὰρ ὁ Λόγος ἐν δεὴς ἦν ἢ γέγονε πώποτε· οὐδὲ πάλιν οἱ ἄνθρωποι ικανοὶ ἦσαν ἑαυτοῖς διακονῆσαι ταῦτα· διὰ δὲ τοῦ Λόγου δίδοται ἡμῖν· διὰ τοῦτο, ὡς αὐτῷ διδόμενα, ἡμῖν μεταδίδοται (41)· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἐνανθρώ πησεν, ἵνα, ὡς αὐτῷ διδόμενα, εἰς ἡμᾶς διαβῇ. Αν θρωπος γὰρ ψιλὸς οὐκ ἂν ἠξιώθη τούτων· Λόγος δὲ πάλιν μόνος, οὐκ ἂν ἐδεήθη τούτων. Συνήφθη οὖν ἡμῖν ὁ Λόγος, καὶ τότε ἐξουσίαν ἡμῖν μετέδωκε, καὶ ὑπερύψωσεν. Ἐν ἀνθρώπῳ γὰρ ἂν ὁ Λόγος (42) ύπερ- ύψωσε τὸν ἄνθρωπον· καὶ ἐν ἀνθρώπῳ ὄντος τοῦ Λό γου, ἔλαβεν ὁ ἄνθρωπος. Ἐπεὶ οὖν τοῦ Λόγου ὄντος ἐν σαρκί, ὑψώθη ὁ ἄνθρωπος, καὶ ἔλαβεν ἐξουσίαν· διὰ τοῦτο εἰς τὸν Λόγον ἀναφέρεται ταῦτα, ἐπειδὴ δι' αὐτὸν ἐδόθη· διὰ γὰρ τὸν ἐν ἀνθρώπῳ Λόγον ἐδόθη ταῦτα τὰ χαρίσματα. Καὶ ὥσπερ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγέ νετο, οὕτω καὶ ὁ ἄνθρωπος τὰ διὰ τοῦ Λόγου εί ληφε. Πάντα γὰρ ὅσα ὁ ἄνθρωπος εἴληφεν, ὁ Λέ- γος (45) λέγεται εἰληφέναι· ἵνα δειχθῇ, ὅτι οὐκ ἄξιος Υιός. Καὶ γὰρ καὶ ὁ Υἱός. ΜΟΣ δὲ ἔξωθεν, οἰκείῳ. καί φησιν ἐν Δευτερονομίῳ. και ἔφη ἐν Δευτερονομίῳ. και τὰ πάθη. ἑαυτόν. καὶ ἐνηνθρώπησεν. τότε ἡ τῆς ἐξουσίας, ὅσα γὰρ ὁ ἄνθρωπος είληφε, πάντα ὁ Λόγος, S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. autem adherent. Etenim filius qui natura est, A unuin est cum genitore: qui vero extrinsecus ad- optatur, generi adjungitur sive adhæret. Hinc sta- tim subdit : Quæ natio magna, cui Deus appropin- quat “? Et alibi: Deus appropinquans ego "Nam rebus factis appropinquat, quippe cum illæ sint ipsi externa : at Filio, utpote proprio, non appropin- quat, sed in eo est : nec adhæret Filius, sed una cum Patre est. Unde rursus Moyses in eodem Deu- teronomio sic loquitur: Vocem ejus audietis, et ipsi vos adjungemini 4. Quod autem adjungitur, extrinsecus adjungitur. norum opinationem, qua nempe Dominum egenum fuisse ex his ipsius verbis suspicantur, Data est mihi ", accepi, ut et ex his Pauli locis, Idcirco ex- altavit illum **, et, Sedit a dextris **, aliisque simi- libus; respondendum est Dominum nostrum, qui idem Verbum et Filius Dei est, corpus gestasse, et Filium quoque hominis factum fuisse, ut medius Deum inter et homines efectus, quæ Dei sunt, nobis subministraret : quæ nostri, Deo offer - ret. Quocirca cum esurire, flere, defatigari et cla- mare Eloi, Eloi, dicitur, quæ quidem humanæ no- stræ sunt affectiones et miseriæ, eas a nobis accipit ac Patri offert, et pro nobis intercedit, ut in ipso penitus deleantur. His autem verbis, Data est mihi polesias “, et, accepi t, et, Idcirco exaltavit eum Deus, munera in nos a Deo per illum collata si- gnifcantur. Nec enim indigens erat Verbum vel c unquam factum est: nec rursus homines idonei erant qui ista sibi compararent : sed per Verbum nobis donata sunt; unde illa tanquam ipsi donata, nobis impertiuntur. Siquidem eam ob rem homo factus est, ut illa velut sibi data, in nos transferren- tur. Nec enim purus homo dignus unquam fuisset qui hæc acciperet; nec item purum Verbum his pos set indigere : conjunctum igitur nobis est Verbum, tuncque nos potestatis participes reddidit et exalta- vit. Verbum siquidem in homine exsistere, hominem exaltavit et Verbo item in homine exsistente ac- cepit homo. Quia ergo Verbo in carne exsistente, ex- altatus homo est, potestatemque accepit, idcirco ista ad Verbum referuntur, quandoquidem propter ipsum data sunt. Hæc enim dona propter Verbum in ho- D mine exsistens concessa sunt. Unde quemadmodum Deut. IV, 7. Jer. XXIII, 23. Deut. XIII, 4. *Matth. XXVIII, 18. ** Philipp. 11, 9. " Co- loss. itt, 1. Matth. xxv', 18. *8 Joan. x, 18. Galeri et editi, Felck. et editio Commel., mendose. perperam. Nannius item vertit, Qui fecit gentem magnam, cui appropinquat Deus. et editi, bler. et Felck. primus, Editio Commel., abest a Gobler. et Felck. 1. “ Philipp. 11, 9. deest. et editi, Reg. et Seguer., In aliis et edi- tis xal deest. Alii et editi, mendose. etc. 6. Jam quod pertinet ad levem et humanam Aria- 6. Πρὸς δὲ τὴν ἀσθενῆ καὶ ἀνθρωπίνην ἔννοιαν τῶν (35) Regius, Καὶ γὰρ Υἱός. Seguer., Καὶ γὰρ καὶ (34) Sic manuscripti codices. At editi, ποιῶν, (55) Sic Regius, Seguer. Basil. et Anglic. At alii (36) Sic Regius, Seguer. Basil. et Anglic. At Go- (37) Gobler. et Felck. 1, ένδεη. Μοχ διὰ τοῦτο (38) Sic Regius, Seguer. Basil. In aliis et editis. (39) Sic Regius codex et Seguer. At alii et editi, (40) Sic Regius, Seguer. et Basil. Caeteri autem (41) Sic mss. omnes. Editi vero, δίδοται. Ibidem (42) Sic Reg. et Seguer. At Basil., τότε ἐξουσίας. (43) Sic Regius et Seguer. Editi vero, είληφεν

ὧν ὁ ἄνθρωπος λαβεῖν, ὅσον ἧκεν εἰς τὴν αὐτοῦ φύ- σιν, ὅμως διὰ τὸν γενόμενον σάρκα Λόγον είληφεν. Οθεν ἐάν τι λέγηται δίδοσθαι τῷ Κυρίῳ, ή τι τοιοῦ τον, νοεῖν δεῖ μὴ αὐτῷ ὡς χρήζοντι δίδοσθαι (44), ἀλλὰ τῷ ἀνθρώπῳ διὰ τοῦ Λόγου. Καὶ γὰρ πᾶς πρε σβεύων ὑπὲρ ἄλλου, αὐτὸς τὴν χάριν λαμβάνει, οὐ χρή- ζων, ἀλλὰ διὰ τὸν ὑπὲρ οὗ πρεσβεύει. οὐκ ἀσθενῶν, καὶ πεινᾷ οὐ πεινῶν, ἀλλὰ τὰ ἡμῶν ἀναπέμπει εἰς τὸ ἐξαλειφθῆναι· οὕτω τὰς ἀντὶ τῶν ἀσθενειῶν (46) παρὰ Θεοῦ δωρεὰς πάλιν αὐτὸς δέχε- τα:, ἵνα συναφθεὶς ἄνθρωπος μεταλαβεῖν δυνηθῇ. Λέ- γει γοῦν ὁ Κύριος· Πάντα ὅσα δέδωκάς μοι, δέ δωκα αὐτοῖς· καὶ πάλιν, Ὑπὲρ αὐτῶν ἐρωτῶ. Πρώτα γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν τὰ ἡμῶν ἀναδεχόμενος, καὶ ἐδίδου ἃ ἐλάμβανεν. Ἐπειδὴ οὖν, συναφθέντος τοῦ Λόγου τῷ ἀνθρώπῳ, εἰς τὸν Λόγον ἀποβλέπων έχα- ρίζετο ὁ Πατὴρ τῷ ἀνθρώπῳ τὸ ὑψωθῆναι, τὸ ἔχειν πᾶσαν ἐξουσίαν, καὶ ὅσα τοιαῦτα· διὰ τοῦτο αὐτῷ τῷ λόγῳ πάντα ἀναφέρεται, καὶ ὡς αὐτῷ διδόμενά ἐστιν, ἃ δι' αὐτοῦ ἡμεῖς λαμβάνομεν. Ὡς γὰρ δι' ἡμᾶς ἐνηνθρώπησεν αὐτὸς, οὕτως ἡμεῖς δι᾿ αὐτὸν ὑψούμεθα. Οὐδὲν οὖν ἄτοπον, εἰ, ὥσπερ δι' ἡμᾶς ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν, καὶ δι' ἡμᾶς (47) λέγεται ὑπερ- υψώσθαι. Ἐχαρίσατο οὖν αὐτῷ, ἀντὶ τοῦ, ἡμῖν δι᾿ αὐτὸν, καὶ ὑπερύψωσεν, ἀντὶ τοῦ, ἡμᾶς ἐν αὐτῷ. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Λόγος, ἡμῶν ὑψουμένων, καὶ λαμ βανόντων, καὶ βοηθουμένων, ὡς αὐτὸς ὑψούμενος, καὶ λαμβάνων, καὶ βοηθούμενος, εὐχαριστεῖ τῷ Πα- τρί, τὰ ἡμέτερα εἰς ἑαυτὸν ἀναφέρων καὶ λέγων· Πάντα όσα δέδωκάς μοι, δέδωκα αὐτοῖς. χὴν τοῦ εἶναι τῷ Υἱῷ διδόντες, προσποιοῦνται μὲ βούλεσθαι ἀρχὴν αὐτὸν ἔχειν βασιλείας. Εστι δὲ γε- λοῖον. Ὁ γὰρ ἀρχὴν τοῦ εἶναι διδοὺς τῷ Υἱῷ, πρό- δηλον, ὅτι καὶ τοῦ βασιλεύειν ἀρχὴν δίδωσιν αὐτῷ· ὥστε ὁμολογοῦντες ὁ ἀρνοῦνται, τυφλώττουσι. Και πάλιν οἱ λέγοντες μόνον ὄνομα εἶναι Υἱοῦ, ἀνούσιον δὲ καὶ ἀνυπόστατον εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, τουτέστι τὸν Λόγον τοῦ Πατρὸς, προσποιοῦνται (49) ἀγαν ακτεῖν κατὰ τῶν λεγόντων, "Ην ποτε, ὅτε οὐκ ἦν. Ἔστι δὲ καὶ τοῦτο γελοῖον. Οἱ γὰρ ὅλως τὸ εἶναι αὐτῷ μὴ διδόντες, ἀγανακτοῦσι κατὰ τῶν κἂν χρόνῳ διδόντων. Καὶ οὗτοι οὖν ὅπερ ἀρνοῦνται, διὰ τοῦ ἐπι τιμᾶν τοῖς ἄλλοις, ὁμολογοῦσι. Πάλιν τε οἱ περὶ Εὐ- σέβιον, Υἱὸν ὁμολογοῦντες, ἀρνοῦνται αὐτὸν εἶναι φύσει Λόγον, καὶ κατ' ἐπίνοιαν Λόγον λέγεσθαι τὸν Υἱὸν βούλονται· οἱ δὲ ἕτεροι, Λόγον ὁμολογοῦντες, σε δεδόσθαι. πείνωσεν ἑαυτὴν οὕτω καὶ δι' ἡμᾶς. η ἀρχὴν τοῦ εἶναι. ἀρχὴν εἶναι. μὴ βουλεύεσθαι αρχήν, ποιούνται. - ORATIO IV CONTRA ARIAÑOS. A Verbum caro factum est : ita et homo quæ accepit, per Verbum accepit. Omnia enim quæ homo acce pit, Verbum accepisse dicitur: ut videlicet osten- deretur, quoniam homo pro suæ naturæ conditione dignus non esset, qui illa acciperet, per Verbum carnem factum, ea illum accepisse. Quocirca si quid Domnino datum esse, vel aliquid hujuscemodi dicitur, intelligendum est non ei tanquam indigenti fuisse datum, sed homini per ipsum Verbum. Ete- nim quisquis pro alio intercedit, gratiam ipse accipit, non quia indigeat, sed propter illum cujus eausa intercedit, so Joan. XVII, 7. ibid. 9. ibid. 7. alii. B c ipse non infirmus suscepit, et esurivit quamvis non esuriens, ut nostra Patri offerens deleret: ita pro infirmitatibus, dona a Deo ipse accipit, ut homo ipsi conjunctus horum particeps esse queat. Hinc ipse ait : Omnia quæcunque dedisti mihi, dedi eis ™ª : et iterum, Pro eis rogo s. Pro nobis nempe roga- bat, his quæ nostra sunt susceptis, et dabat quæ ipse accipiebat. Quoniam igitur Verbo conjuncto cum homine, Pater propter ipsum Verbum homini dabat ut exaltaretur, omnemque potestatem haberet, et alia hujusmodi: idcirco omnia ascribuntur ipsi Verbo, cui et veluti dantur quæcunque nos per ipsum accipimus. Ut enim propter nos homo factus est : ita nos propter eum exaltamur. Nihil igitur absurdi est si, quemadmodum seipsum propter nos humiliavit, ita et propter nos exallari dicatur. Ita - que donavit illi, id est, nobis propter ipsum, et exaltavit, id est, nos in ipso. Verbum porro, cum nos exallamur, accipimus, et adjuvamur, quasi ipsum exaltaretur, acciperet et adjuvaretur, gratias agit Patri, nostraque in seipsum transfert, et ait : Omnia quæcunque dedisti mihi, dedi eis ss. exsistendi tribuunt, simulant se nolle eum regni principium habere. Atqui istud ridiculum fue- rit. Siquidem qui Filio dat exsistendi principium, manifeste principium quoque regnandi illi dat ; ac proinde fatendo quod negant, se cæcos ipsi esse produnt. Qui item aiunt merum nomen Filii esse, Filium autem Dei, id est, Verbum Patris, essentia et substantia vacuum esse, fingunt se adversus il- D los indignari qui dicunt, Fuit aliquando cum non esset. Atqui id etiam ridiculum est. Nam qui illum ne esse quidem volunt, illis succensent, qui eum saltem in tempore esse concedunt. Itaque hi etiam confitentur quod negant, cum alios reprehendunt. Præterea, Eusebiani qui Filium confitentur, eum na- tura Verbum esse negant, solaque cogitatione Verbi nomen Filio volunt concedi: alii vero qui Verbum deest. Ibid. Reg. Seguer. Basil. Anglic., Alii et editi, Paulo post Seguer., etc. 7. Ωσπερ γὰρ τὰς ἀσθενείας (45) ἡμῶν λαμβάνει 8. Οἱ περὶ Εὐσέβιον οἱ (48) 'Αρειομανῖται, ἀρ- (44) Sic Regius, Seguer. et editio Commel. At (45) Anglicanus, τὴν ἀσθένειαν. (46) Sic Reg. et Segner. At alii et editi, ἀσθενῶν. (47) In Reg. et Seguer. desunt hæc verba, έτα 7. Nimirum quemadmodum nostras infirmitates 8. Ariani, Eusebii gregales, cun Filio principium (48) Sic Reg. et Seguer. At in aliis et editis οἱ (49) Sic Reg. et Seguerian. At alii et editi, προ-

ὧν ὁ ἄνθρωπος λαβεῖν, ὅσον ἧκεν εἰς τὴν αὐτοῦ φύ- σιν, ὅμως διὰ τὸν γενόμενον σάρκα Λόγον είληφεν. Οθεν ἐάν τι λέγηται δίδοσθαι τῷ Κυρίῳ, ή τι τοιοῦ τον, νοεῖν δεῖ μὴ αὐτῷ ὡς χρήζοντι δίδοσθαι (44), ἀλλὰ τῷ ἀνθρώπῳ διὰ τοῦ Λόγου. Καὶ γὰρ πᾶς πρε σβεύων ὑπὲρ ἄλλου, αὐτὸς τὴν χάριν λαμβάνει, οὐ χρή- ζων, ἀλλὰ διὰ τὸν ὑπὲρ οὗ πρεσβεύει. οὐκ ἀσθενῶν, καὶ πεινᾷ οὐ πεινῶν, ἀλλὰ τὰ ἡμῶν ἀναπέμπει εἰς τὸ ἐξαλειφθῆναι· οὕτω τὰς ἀντὶ τῶν ἀσθενειῶν (46) παρὰ Θεοῦ δωρεὰς πάλιν αὐτὸς δέχε- τα:, ἵνα συναφθεὶς ἄνθρωπος μεταλαβεῖν δυνηθῇ. Λέ- γει γοῦν ὁ Κύριος· Πάντα ὅσα δέδωκάς μοι, δέ δωκα αὐτοῖς· καὶ πάλιν, Ὑπὲρ αὐτῶν ἐρωτῶ. Πρώτα γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν τὰ ἡμῶν ἀναδεχόμενος, καὶ ἐδίδου ἃ ἐλάμβανεν. Ἐπειδὴ οὖν, συναφθέντος τοῦ Λόγου τῷ ἀνθρώπῳ, εἰς τὸν Λόγον ἀποβλέπων έχα- ρίζετο ὁ Πατὴρ τῷ ἀνθρώπῳ τὸ ὑψωθῆναι, τὸ ἔχειν πᾶσαν ἐξουσίαν, καὶ ὅσα τοιαῦτα· διὰ τοῦτο αὐτῷ τῷ λόγῳ πάντα ἀναφέρεται, καὶ ὡς αὐτῷ διδόμενά ἐστιν, ἃ δι' αὐτοῦ ἡμεῖς λαμβάνομεν. Ὡς γὰρ δι' ἡμᾶς ἐνηνθρώπησεν αὐτὸς, οὕτως ἡμεῖς δι᾿ αὐτὸν ὑψούμεθα. Οὐδὲν οὖν ἄτοπον, εἰ, ὥσπερ δι' ἡμᾶς ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν, καὶ δι' ἡμᾶς (47) λέγεται ὑπερ- υψώσθαι. Ἐχαρίσατο οὖν αὐτῷ, ἀντὶ τοῦ, ἡμῖν δι᾿ αὐτὸν, καὶ ὑπερύψωσεν, ἀντὶ τοῦ, ἡμᾶς ἐν αὐτῷ. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Λόγος, ἡμῶν ὑψουμένων, καὶ λαμ βανόντων, καὶ βοηθουμένων, ὡς αὐτὸς ὑψούμενος, καὶ λαμβάνων, καὶ βοηθούμενος, εὐχαριστεῖ τῷ Πα- τρί, τὰ ἡμέτερα εἰς ἑαυτὸν ἀναφέρων καὶ λέγων· Πάντα όσα δέδωκάς μοι, δέδωκα αὐτοῖς. χὴν τοῦ εἶναι τῷ Υἱῷ διδόντες, προσποιοῦνται μὲ βούλεσθαι ἀρχὴν αὐτὸν ἔχειν βασιλείας. Εστι δὲ γε- λοῖον. Ὁ γὰρ ἀρχὴν τοῦ εἶναι διδοὺς τῷ Υἱῷ, πρό- δηλον, ὅτι καὶ τοῦ βασιλεύειν ἀρχὴν δίδωσιν αὐτῷ· ὥστε ὁμολογοῦντες ὁ ἀρνοῦνται, τυφλώττουσι. Και πάλιν οἱ λέγοντες μόνον ὄνομα εἶναι Υἱοῦ, ἀνούσιον δὲ καὶ ἀνυπόστατον εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, τουτέστι τὸν Λόγον τοῦ Πατρὸς, προσποιοῦνται (49) ἀγαν ακτεῖν κατὰ τῶν λεγόντων, "Ην ποτε, ὅτε οὐκ ἦν. Ἔστι δὲ καὶ τοῦτο γελοῖον. Οἱ γὰρ ὅλως τὸ εἶναι αὐτῷ μὴ διδόντες, ἀγανακτοῦσι κατὰ τῶν κἂν χρόνῳ διδόντων. Καὶ οὗτοι οὖν ὅπερ ἀρνοῦνται, διὰ τοῦ ἐπι τιμᾶν τοῖς ἄλλοις, ὁμολογοῦσι. Πάλιν τε οἱ περὶ Εὐ- σέβιον, Υἱὸν ὁμολογοῦντες, ἀρνοῦνται αὐτὸν εἶναι φύσει Λόγον, καὶ κατ' ἐπίνοιαν Λόγον λέγεσθαι τὸν Υἱὸν βούλονται· οἱ δὲ ἕτεροι, Λόγον ὁμολογοῦντες, σε δεδόσθαι. πείνωσεν ἑαυτὴν οὕτω καὶ δι' ἡμᾶς. η ἀρχὴν τοῦ εἶναι. ἀρχὴν εἶναι. μὴ βουλεύεσθαι αρχήν, ποιούνται. - ORATIO IV CONTRA ARIAÑOS. A Verbum caro factum est : ita et homo quæ accepit, per Verbum accepit. Omnia enim quæ homo acce pit, Verbum accepisse dicitur: ut videlicet osten- deretur, quoniam homo pro suæ naturæ conditione dignus non esset, qui illa acciperet, per Verbum carnem factum, ea illum accepisse. Quocirca si quid Domnino datum esse, vel aliquid hujuscemodi dicitur, intelligendum est non ei tanquam indigenti fuisse datum, sed homini per ipsum Verbum. Ete- nim quisquis pro alio intercedit, gratiam ipse accipit, non quia indigeat, sed propter illum cujus eausa intercedit, so Joan. XVII, 7. ibid. 9. ibid. 7. alii. B c ipse non infirmus suscepit, et esurivit quamvis non esuriens, ut nostra Patri offerens deleret: ita pro infirmitatibus, dona a Deo ipse accipit, ut homo ipsi conjunctus horum particeps esse queat. Hinc ipse ait : Omnia quæcunque dedisti mihi, dedi eis ™ª : et iterum, Pro eis rogo s. Pro nobis nempe roga- bat, his quæ nostra sunt susceptis, et dabat quæ ipse accipiebat. Quoniam igitur Verbo conjuncto cum homine, Pater propter ipsum Verbum homini dabat ut exaltaretur, omnemque potestatem haberet, et alia hujusmodi: idcirco omnia ascribuntur ipsi Verbo, cui et veluti dantur quæcunque nos per ipsum accipimus. Ut enim propter nos homo factus est : ita nos propter eum exaltamur. Nihil igitur absurdi est si, quemadmodum seipsum propter nos humiliavit, ita et propter nos exallari dicatur. Ita - que donavit illi, id est, nobis propter ipsum, et exaltavit, id est, nos in ipso. Verbum porro, cum nos exallamur, accipimus, et adjuvamur, quasi ipsum exaltaretur, acciperet et adjuvaretur, gratias agit Patri, nostraque in seipsum transfert, et ait : Omnia quæcunque dedisti mihi, dedi eis ss. exsistendi tribuunt, simulant se nolle eum regni principium habere. Atqui istud ridiculum fue- rit. Siquidem qui Filio dat exsistendi principium, manifeste principium quoque regnandi illi dat ; ac proinde fatendo quod negant, se cæcos ipsi esse produnt. Qui item aiunt merum nomen Filii esse, Filium autem Dei, id est, Verbum Patris, essentia et substantia vacuum esse, fingunt se adversus il- D los indignari qui dicunt, Fuit aliquando cum non esset. Atqui id etiam ridiculum est. Nam qui illum ne esse quidem volunt, illis succensent, qui eum saltem in tempore esse concedunt. Itaque hi etiam confitentur quod negant, cum alios reprehendunt. Præterea, Eusebiani qui Filium confitentur, eum na- tura Verbum esse negant, solaque cogitatione Verbi nomen Filio volunt concedi: alii vero qui Verbum deest. Ibid. Reg. Seguer. Basil. Anglic., Alii et editi, Paulo post Seguer., etc. 7. Ωσπερ γὰρ τὰς ἀσθενείας (45) ἡμῶν λαμβάνει 8. Οἱ περὶ Εὐσέβιον οἱ (48) 'Αρειομανῖται, ἀρ- (44) Sic Regius, Seguer. et editio Commel. At (45) Anglicanus, τὴν ἀσθένειαν. (46) Sic Reg. et Segner. At alii et editi, ἀσθενῶν. (47) In Reg. et Seguer. desunt hæc verba, έτα 7. Nimirum quemadmodum nostras infirmitates 8. Ariani, Eusebii gregales, cun Filio principium (48) Sic Reg. et Seguer. At in aliis et editis οἱ (49) Sic Reg. et Seguerian. At alii et editi, προ-

ὧν ὁ ἄνθρωπος λαβεῖν, ὅσον ἧκεν εἰς τὴν αὐτοῦ φύ- σιν, ὅμως διὰ τὸν γενόμενον σάρκα Λόγον είληφεν. Οθεν ἐάν τι λέγηται δίδοσθαι τῷ Κυρίῳ, ή τι τοιοῦ τον, νοεῖν δεῖ μὴ αὐτῷ ὡς χρήζοντι δίδοσθαι (44), ἀλλὰ τῷ ἀνθρώπῳ διὰ τοῦ Λόγου. Καὶ γὰρ πᾶς πρε σβεύων ὑπὲρ ἄλλου, αὐτὸς τὴν χάριν λαμβάνει, οὐ χρή- ζων, ἀλλὰ διὰ τὸν ὑπὲρ οὗ πρεσβεύει. οὐκ ἀσθενῶν, καὶ πεινᾷ οὐ πεινῶν, ἀλλὰ τὰ ἡμῶν ἀναπέμπει εἰς τὸ ἐξαλειφθῆναι· οὕτω τὰς ἀντὶ τῶν ἀσθενειῶν (46) παρὰ Θεοῦ δωρεὰς πάλιν αὐτὸς δέχε- τα:, ἵνα συναφθεὶς ἄνθρωπος μεταλαβεῖν δυνηθῇ. Λέ- γει γοῦν ὁ Κύριος· Πάντα ὅσα δέδωκάς μοι, δέ δωκα αὐτοῖς· καὶ πάλιν, Ὑπὲρ αὐτῶν ἐρωτῶ. Πρώτα γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν τὰ ἡμῶν ἀναδεχόμενος, καὶ ἐδίδου ἃ ἐλάμβανεν. Ἐπειδὴ οὖν, συναφθέντος τοῦ Λόγου τῷ ἀνθρώπῳ, εἰς τὸν Λόγον ἀποβλέπων έχα- ρίζετο ὁ Πατὴρ τῷ ἀνθρώπῳ τὸ ὑψωθῆναι, τὸ ἔχειν πᾶσαν ἐξουσίαν, καὶ ὅσα τοιαῦτα· διὰ τοῦτο αὐτῷ τῷ λόγῳ πάντα ἀναφέρεται, καὶ ὡς αὐτῷ διδόμενά ἐστιν, ἃ δι' αὐτοῦ ἡμεῖς λαμβάνομεν. Ὡς γὰρ δι' ἡμᾶς ἐνηνθρώπησεν αὐτὸς, οὕτως ἡμεῖς δι᾿ αὐτὸν ὑψούμεθα. Οὐδὲν οὖν ἄτοπον, εἰ, ὥσπερ δι' ἡμᾶς ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν, καὶ δι' ἡμᾶς (47) λέγεται ὑπερ- υψώσθαι. Ἐχαρίσατο οὖν αὐτῷ, ἀντὶ τοῦ, ἡμῖν δι᾿ αὐτὸν, καὶ ὑπερύψωσεν, ἀντὶ τοῦ, ἡμᾶς ἐν αὐτῷ. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Λόγος, ἡμῶν ὑψουμένων, καὶ λαμ βανόντων, καὶ βοηθουμένων, ὡς αὐτὸς ὑψούμενος, καὶ λαμβάνων, καὶ βοηθούμενος, εὐχαριστεῖ τῷ Πα- τρί, τὰ ἡμέτερα εἰς ἑαυτὸν ἀναφέρων καὶ λέγων· Πάντα όσα δέδωκάς μοι, δέδωκα αὐτοῖς. χὴν τοῦ εἶναι τῷ Υἱῷ διδόντες, προσποιοῦνται μὲ βούλεσθαι ἀρχὴν αὐτὸν ἔχειν βασιλείας. Εστι δὲ γε- λοῖον. Ὁ γὰρ ἀρχὴν τοῦ εἶναι διδοὺς τῷ Υἱῷ, πρό- δηλον, ὅτι καὶ τοῦ βασιλεύειν ἀρχὴν δίδωσιν αὐτῷ· ὥστε ὁμολογοῦντες ὁ ἀρνοῦνται, τυφλώττουσι. Και πάλιν οἱ λέγοντες μόνον ὄνομα εἶναι Υἱοῦ, ἀνούσιον δὲ καὶ ἀνυπόστατον εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, τουτέστι τὸν Λόγον τοῦ Πατρὸς, προσποιοῦνται (49) ἀγαν ακτεῖν κατὰ τῶν λεγόντων, "Ην ποτε, ὅτε οὐκ ἦν. Ἔστι δὲ καὶ τοῦτο γελοῖον. Οἱ γὰρ ὅλως τὸ εἶναι αὐτῷ μὴ διδόντες, ἀγανακτοῦσι κατὰ τῶν κἂν χρόνῳ διδόντων. Καὶ οὗτοι οὖν ὅπερ ἀρνοῦνται, διὰ τοῦ ἐπι τιμᾶν τοῖς ἄλλοις, ὁμολογοῦσι. Πάλιν τε οἱ περὶ Εὐ- σέβιον, Υἱὸν ὁμολογοῦντες, ἀρνοῦνται αὐτὸν εἶναι φύσει Λόγον, καὶ κατ' ἐπίνοιαν Λόγον λέγεσθαι τὸν Υἱὸν βούλονται· οἱ δὲ ἕτεροι, Λόγον ὁμολογοῦντες, σε δεδόσθαι. πείνωσεν ἑαυτὴν οὕτω καὶ δι' ἡμᾶς. η ἀρχὴν τοῦ εἶναι. ἀρχὴν εἶναι. μὴ βουλεύεσθαι αρχήν, ποιούνται. - ORATIO IV CONTRA ARIAÑOS. A Verbum caro factum est : ita et homo quæ accepit, per Verbum accepit. Omnia enim quæ homo acce pit, Verbum accepisse dicitur: ut videlicet osten- deretur, quoniam homo pro suæ naturæ conditione dignus non esset, qui illa acciperet, per Verbum carnem factum, ea illum accepisse. Quocirca si quid Domnino datum esse, vel aliquid hujuscemodi dicitur, intelligendum est non ei tanquam indigenti fuisse datum, sed homini per ipsum Verbum. Ete- nim quisquis pro alio intercedit, gratiam ipse accipit, non quia indigeat, sed propter illum cujus eausa intercedit, so Joan. XVII, 7. ibid. 9. ibid. 7. alii. B c ipse non infirmus suscepit, et esurivit quamvis non esuriens, ut nostra Patri offerens deleret: ita pro infirmitatibus, dona a Deo ipse accipit, ut homo ipsi conjunctus horum particeps esse queat. Hinc ipse ait : Omnia quæcunque dedisti mihi, dedi eis ™ª : et iterum, Pro eis rogo s. Pro nobis nempe roga- bat, his quæ nostra sunt susceptis, et dabat quæ ipse accipiebat. Quoniam igitur Verbo conjuncto cum homine, Pater propter ipsum Verbum homini dabat ut exaltaretur, omnemque potestatem haberet, et alia hujusmodi: idcirco omnia ascribuntur ipsi Verbo, cui et veluti dantur quæcunque nos per ipsum accipimus. Ut enim propter nos homo factus est : ita nos propter eum exaltamur. Nihil igitur absurdi est si, quemadmodum seipsum propter nos humiliavit, ita et propter nos exallari dicatur. Ita - que donavit illi, id est, nobis propter ipsum, et exaltavit, id est, nos in ipso. Verbum porro, cum nos exallamur, accipimus, et adjuvamur, quasi ipsum exaltaretur, acciperet et adjuvaretur, gratias agit Patri, nostraque in seipsum transfert, et ait : Omnia quæcunque dedisti mihi, dedi eis ss. exsistendi tribuunt, simulant se nolle eum regni principium habere. Atqui istud ridiculum fue- rit. Siquidem qui Filio dat exsistendi principium, manifeste principium quoque regnandi illi dat ; ac proinde fatendo quod negant, se cæcos ipsi esse produnt. Qui item aiunt merum nomen Filii esse, Filium autem Dei, id est, Verbum Patris, essentia et substantia vacuum esse, fingunt se adversus il- D los indignari qui dicunt, Fuit aliquando cum non esset. Atqui id etiam ridiculum est. Nam qui illum ne esse quidem volunt, illis succensent, qui eum saltem in tempore esse concedunt. Itaque hi etiam confitentur quod negant, cum alios reprehendunt. Præterea, Eusebiani qui Filium confitentur, eum na- tura Verbum esse negant, solaque cogitatione Verbi nomen Filio volunt concedi: alii vero qui Verbum deest. Ibid. Reg. Seguer. Basil. Anglic., Alii et editi, Paulo post Seguer., etc. 7. Ωσπερ γὰρ τὰς ἀσθενείας (45) ἡμῶν λαμβάνει 8. Οἱ περὶ Εὐσέβιον οἱ (48) 'Αρειομανῖται, ἀρ- (44) Sic Regius, Seguer. et editio Commel. At (45) Anglicanus, τὴν ἀσθένειαν. (46) Sic Reg. et Segner. At alii et editi, ἀσθενῶν. (47) In Reg. et Seguer. desunt hæc verba, έτα 7. Nimirum quemadmodum nostras infirmitates 8. Ariani, Eusebii gregales, cun Filio principium (48) Sic Reg. et Seguer. At in aliis et editis οἱ (49) Sic Reg. et Seguerian. At alii et editi, προ-

Α ἀρνοῦνται αὐτὸν εἶναι Υἱὸν, καὶ κατ' ἐπίνοιαν Υἱὸν λέγεσθαι τὸν Λόγον βούλονται, ἐξ ἴσου κενούα- τοῦντες. φατε, ἢ τὸ ἓν διώνυμον, ἢ πάλιν τὸ ἓν εἰς δύο διῃ ρῆσθαι. Εἰ μὲν οὖν τὸ ἓν εἰς δύο διῄρηται, ἀνάγκη σῶμα εἶναι τὸ διαιρεθέν, καὶ μηδέτερον τέλειον (51), μέρος γὰρ ἑκάτερον καὶ οὐχ ὅλον· εἰ δὲ τὸ ἓν διώ- νυμον, Σαβελλίου τὸ ἐπιτήδευμα, τὸν αὐτὸν Υἱὸν καὶ Πατέρα λέγοντος, καὶ ἑκάτερον ἀναιροῦντος, ὅτε μὲν Υἱὸς, τὸν Πατέρα, ὅτε δὲ Πατήρ, τὸν Υἱόν. Εἰ δὲ τὰ δύο ἐν, ἀνάγκη δύο μὲν εἶναι, ἐν δὲ (52) κατὰ τὴν θεότητα, καὶ κατὰ τὸ ὁμοούσιον εἶναι τὸν Υἱὸν τῷ Πατρὶ, καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ Πατρὸς εἶναι τὸν Λόγον ὥστε δύο μὲν εἶναι, ὅτι Πατήρ (55) ἐστι καὶ Υΐς, ὅ ἐστι Λόγος, ἂν δὲ, ὅτι εἷς Θεός. Εἰ γὰρ μὴ οὕτως ἐστὶν, ἔδει εἰπεῖν, Ἐγώ εἰμι ὁ Πατήρ, ἦ, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ εἰμι. Νῦν δὲ ἐν τῷ, Ἐγὼ (54), τὸν Υἱόν σημαίνει· ἐν δὲ τῷ, καὶ ὁ Πατήρ, τὸν γεννήσαντα· ἐν δὲ τῷ, ἐν, τὴν μίαν θεότητα καὶ τὸ ὁμοούσιον αὐτ τοῦ. Οὐ γὰρ καθ' Ελληνας ὁ αὐτὸς σοφὸς καὶ σοφία ἐστὶν, ἢ ὁ αὐτὸς Πατὴρ καὶ Λόγος ἐστίν· ἀπρεπές γὰρ αὐτὸν ἑαυτοῦ πατέρα εἶναι· ἡ δὲ θεία διδασκα- λία οἶδε Πατέρα καὶ Υἱὸν, καὶ σοφὸν καὶ σοφίαν, καὶ Θεὸν καὶ Λόγον · καθόλου μέντοι φυλάττει (55) ἀδιαί ρετον, καὶ ἀδιάσπαστον, καὶ ἀμέριστον κατὰ πάντα. Τοὺς Σαβελλίζοντας καὶ τοὺς ἄλλους Ελληνας ὄντας ἐρέσθαι οὕτως, ἢ πάλιν τὸ ἕν, εἰ πάλιν, ἀκούων τις διαβάλλοι, ὡς δύο θεῶν καταγγελλομένων (τοιαῦτα γάρ τινες ἑαυτοῖς ἀναπλάττονται, καὶ εὐω θέως γελῶσιν, ὅτι Δύο θεοὺς λέγετε )· λεκτέον πρὸς τοὺς τοιούτους· Εἰ ὁ Πατέρα καὶ Υἱὸν γινώσκων δύο θεοὺς λέγει (56), ὥρα καὶ τὸν λέγοντα ἕνα, ἀναιρεῖν τὸν Υἱὸν, καὶ Σαβελλίζειν. Εἰ γὰρ ὁ λέγων δύο, Ἑλ- ληνίζει, οὐκοῦν ὁ λέγων ἓν (57) Σαβελλίζει. Τοῦτο δὲ οὐκ ἔστι· μὴ γένοιτο ! ἀλλ' ὥσπερ ὁ λέγων Πατέρα καὶ Υἱὸν δύο ἕνα Θεόν λέγει, οὕτως ὁ λέγων ἕνα Θεὸν δύο φρονείτω (58) Πατέρα καὶ Υἱὸν, ἐν ὄντας τῇ θεότητι, καὶ τῷ ἐξ αὐτοῦ ἀμέριστον καὶ ἀδιαίρε τον καὶ ἀχώριστον εἶναι τὸν Λόγον ἀπὸ τοῦ Πατρός. Εστω δὲ παράδειγμα ἀνθρώπινον, τὸ πῦρ καὶ τὸ ἑξ αὐτοῦ ἀπαύγασμα, δύο μὲν τῷ εἶναι καὶ ὁρᾶσθαι, ἐν δὲ τῷ ἐξ αὐτοῦ (59) καὶ ἀδιαίρετον εἶναι τὸ ἀπαύ γασμα αὐτοῦ. νῦν δὲ τὸ ἐγώ. καὶ ἀδιάστατον. καὶ ἀδιάσπαστον. λέγει, φρονεί, τὴν Πατέρα. φρονεί τῷ Πατέρα. τὸ ἐξ αὐ τοῦ. τῷ ἐξ αὐτοῦ. S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. conftentur, negant ipsum esse Filium, solaque co- gitatione nomen Filii Verbo tribui volunt: vano utrique conatu. B esse dicitis, vel unum duplici nomine ornatum esse, vel unum in duo esse divisum. Si unum in duo di- visum est, necesse est corpus esse id quod divisum est, neutrumque esse perfectum, quippe cum utrum- que pars sit, non vero totum. Sed si unum est du- plici ornatum nomine : hæc Sabellii sententia est, qui Patrem et Filium eumdem esse docet, et utrum- que tollit, Patrem quidem, cum Filius est ; Filium vero, cum est Pater. Quod si duo unum sint, ne- cesse est illos duos quidem esse, unum vero secun- dum divinitatem, et quatenus Filius Patri est con- substantialis, et ex ipso Patre Verbum est : ita ut duo quiden sint, quia Pater est et Filius, quod est Verbum; unum autem, quia Deus unus est. Nam nisi ita sit, dicendum certe illi erat : Ego sum Pa- ter, vel Ego et Pater sum. Nunc vero ista voce, Ego, Filium significat ; genitorem autem, cum subdit, et Pater : denique dictione, unum, unam divinitatem suamque designat consubstantialitatem. Nec enim, ut gentiles putant, idem est sapiens et sapientia, vel idem Pater et Verbum; absurdum enim est eumdem sui ipsius patrem esse: verum divina do- ctrina Patrem et Filium novit, sapientem et sapientiam, Deum et Verbum : maxime autem cavet ne quid dividuum, dissolubile vel separabile omnino in Deo admittat. audiens, nos calumnietur quasi qui duos deos in- ducamus (nonnulli enim id sibi fingunt, statimque nos his verbis irrident, Vos duos deos asseritis), hu- iusmodi hominibus sic respondendum est : Si is, qui Patrem et Filium agnoscit, duos deos dicit : necesse est igitur ut Filio repudiato, a Sabellio stet qui unum esse credit. Namque si is, qui duos dicit, gentilis est : igitur ille, qui unum dicit, Sa- hellianus est. Verum non ita se res habet; absit ! sed quemadmodum is, qui Patrem et Filium duos esse agnoscit, unum Deum esse confitetur : ita ille qui Deum unum credit, Patrem et Filium duos cre- dat esse, sed unum divinitate, et quatenus ex Patre natum Verbum, ab ipso Patre nec separari nec di- vidi nec sejungi potest. Humano, si placet, utamur exemplo. Ignis et splendor ex eo ortus, duo quidem sunt quatenus exsistunt et cernuntur : unum vero sunt, quatenus splendor ab igne est, nec ab eo di- vidi potest. Joan. x, 30. modi titulus, et quidem miniatis litteris in Basil., id est, Sabellizantes et alios, qui Gentiles sunt, sic interrogare. Quæ item habentur ad marginem in Regio, Seguer. Gobler. et Felck. 1. Mox Reg. et Seguer., etc. Cæteri et editi, etc. D editi, Seguer. Gobler. et Felck. 1, Alii et cditi, emendatum est, ut et alii et editi habent. Alii et editio Commel., Μox Reg. Gobler. et Felck. 1, Cxteri et editio Commel., 9. Ego et Pater unum sumus ". Vel duo vos unum 9. (50) Εγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν. Τὰ δύο ἂν εἶναι 10. Cæterum si quis duos esse Patrem et Filium C (50) Hic in Basil. et Anglic. interseritur hujus- (51) Basil. et Anglic., καὶ μὴ ἕτερον τέλειον. (52) Regius δέ omittit. (53) Regius, ὅτι ὁ Πατήρ. (54) Sic Regius, Seguer. et Anglican. At alii et 10. Ἐὰν δὲ, ὅτι δύο ἐστὶν ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς, (55) Basil. et Anglic., φυλάττειν. Ibidem Regius, (56) Regius et Seguer., λέγων. Sed in Seguer. (57) Anglicanus, ένα. (58) Sic Reg. et Segner. At Gobl. et Felck. 1, (59) Regius et Seguer., τὸ ἐξ αὐτοῦ. Mox aute,

Α ἀρνοῦνται αὐτὸν εἶναι Υἱὸν, καὶ κατ' ἐπίνοιαν Υἱὸν λέγεσθαι τὸν Λόγον βούλονται, ἐξ ἴσου κενούα- τοῦντες. φατε, ἢ τὸ ἓν διώνυμον, ἢ πάλιν τὸ ἓν εἰς δύο διῃ ρῆσθαι. Εἰ μὲν οὖν τὸ ἓν εἰς δύο διῄρηται, ἀνάγκη σῶμα εἶναι τὸ διαιρεθέν, καὶ μηδέτερον τέλειον (51), μέρος γὰρ ἑκάτερον καὶ οὐχ ὅλον· εἰ δὲ τὸ ἓν διώ- νυμον, Σαβελλίου τὸ ἐπιτήδευμα, τὸν αὐτὸν Υἱὸν καὶ Πατέρα λέγοντος, καὶ ἑκάτερον ἀναιροῦντος, ὅτε μὲν Υἱὸς, τὸν Πατέρα, ὅτε δὲ Πατήρ, τὸν Υἱόν. Εἰ δὲ τὰ δύο ἐν, ἀνάγκη δύο μὲν εἶναι, ἐν δὲ (52) κατὰ τὴν θεότητα, καὶ κατὰ τὸ ὁμοούσιον εἶναι τὸν Υἱὸν τῷ Πατρὶ, καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ Πατρὸς εἶναι τὸν Λόγον ὥστε δύο μὲν εἶναι, ὅτι Πατήρ (55) ἐστι καὶ Υΐς, ὅ ἐστι Λόγος, ἂν δὲ, ὅτι εἷς Θεός. Εἰ γὰρ μὴ οὕτως ἐστὶν, ἔδει εἰπεῖν, Ἐγώ εἰμι ὁ Πατήρ, ἦ, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ εἰμι. Νῦν δὲ ἐν τῷ, Ἐγὼ (54), τὸν Υἱόν σημαίνει· ἐν δὲ τῷ, καὶ ὁ Πατήρ, τὸν γεννήσαντα· ἐν δὲ τῷ, ἐν, τὴν μίαν θεότητα καὶ τὸ ὁμοούσιον αὐτ τοῦ. Οὐ γὰρ καθ' Ελληνας ὁ αὐτὸς σοφὸς καὶ σοφία ἐστὶν, ἢ ὁ αὐτὸς Πατὴρ καὶ Λόγος ἐστίν· ἀπρεπές γὰρ αὐτὸν ἑαυτοῦ πατέρα εἶναι· ἡ δὲ θεία διδασκα- λία οἶδε Πατέρα καὶ Υἱὸν, καὶ σοφὸν καὶ σοφίαν, καὶ Θεὸν καὶ Λόγον · καθόλου μέντοι φυλάττει (55) ἀδιαί ρετον, καὶ ἀδιάσπαστον, καὶ ἀμέριστον κατὰ πάντα. Τοὺς Σαβελλίζοντας καὶ τοὺς ἄλλους Ελληνας ὄντας ἐρέσθαι οὕτως, ἢ πάλιν τὸ ἕν, εἰ πάλιν, ἀκούων τις διαβάλλοι, ὡς δύο θεῶν καταγγελλομένων (τοιαῦτα γάρ τινες ἑαυτοῖς ἀναπλάττονται, καὶ εὐω θέως γελῶσιν, ὅτι Δύο θεοὺς λέγετε )· λεκτέον πρὸς τοὺς τοιούτους· Εἰ ὁ Πατέρα καὶ Υἱὸν γινώσκων δύο θεοὺς λέγει (56), ὥρα καὶ τὸν λέγοντα ἕνα, ἀναιρεῖν τὸν Υἱὸν, καὶ Σαβελλίζειν. Εἰ γὰρ ὁ λέγων δύο, Ἑλ- ληνίζει, οὐκοῦν ὁ λέγων ἓν (57) Σαβελλίζει. Τοῦτο δὲ οὐκ ἔστι· μὴ γένοιτο ! ἀλλ' ὥσπερ ὁ λέγων Πατέρα καὶ Υἱὸν δύο ἕνα Θεόν λέγει, οὕτως ὁ λέγων ἕνα Θεὸν δύο φρονείτω (58) Πατέρα καὶ Υἱὸν, ἐν ὄντας τῇ θεότητι, καὶ τῷ ἐξ αὐτοῦ ἀμέριστον καὶ ἀδιαίρε τον καὶ ἀχώριστον εἶναι τὸν Λόγον ἀπὸ τοῦ Πατρός. Εστω δὲ παράδειγμα ἀνθρώπινον, τὸ πῦρ καὶ τὸ ἑξ αὐτοῦ ἀπαύγασμα, δύο μὲν τῷ εἶναι καὶ ὁρᾶσθαι, ἐν δὲ τῷ ἐξ αὐτοῦ (59) καὶ ἀδιαίρετον εἶναι τὸ ἀπαύ γασμα αὐτοῦ. νῦν δὲ τὸ ἐγώ. καὶ ἀδιάστατον. καὶ ἀδιάσπαστον. λέγει, φρονεί, τὴν Πατέρα. φρονεί τῷ Πατέρα. τὸ ἐξ αὐ τοῦ. τῷ ἐξ αὐτοῦ. S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. conftentur, negant ipsum esse Filium, solaque co- gitatione nomen Filii Verbo tribui volunt: vano utrique conatu. B esse dicitis, vel unum duplici nomine ornatum esse, vel unum in duo esse divisum. Si unum in duo di- visum est, necesse est corpus esse id quod divisum est, neutrumque esse perfectum, quippe cum utrum- que pars sit, non vero totum. Sed si unum est du- plici ornatum nomine : hæc Sabellii sententia est, qui Patrem et Filium eumdem esse docet, et utrum- que tollit, Patrem quidem, cum Filius est ; Filium vero, cum est Pater. Quod si duo unum sint, ne- cesse est illos duos quidem esse, unum vero secun- dum divinitatem, et quatenus Filius Patri est con- substantialis, et ex ipso Patre Verbum est : ita ut duo quiden sint, quia Pater est et Filius, quod est Verbum; unum autem, quia Deus unus est. Nam nisi ita sit, dicendum certe illi erat : Ego sum Pa- ter, vel Ego et Pater sum. Nunc vero ista voce, Ego, Filium significat ; genitorem autem, cum subdit, et Pater : denique dictione, unum, unam divinitatem suamque designat consubstantialitatem. Nec enim, ut gentiles putant, idem est sapiens et sapientia, vel idem Pater et Verbum; absurdum enim est eumdem sui ipsius patrem esse: verum divina do- ctrina Patrem et Filium novit, sapientem et sapientiam, Deum et Verbum : maxime autem cavet ne quid dividuum, dissolubile vel separabile omnino in Deo admittat. audiens, nos calumnietur quasi qui duos deos in- ducamus (nonnulli enim id sibi fingunt, statimque nos his verbis irrident, Vos duos deos asseritis), hu- iusmodi hominibus sic respondendum est : Si is, qui Patrem et Filium agnoscit, duos deos dicit : necesse est igitur ut Filio repudiato, a Sabellio stet qui unum esse credit. Namque si is, qui duos dicit, gentilis est : igitur ille, qui unum dicit, Sa- hellianus est. Verum non ita se res habet; absit ! sed quemadmodum is, qui Patrem et Filium duos esse agnoscit, unum Deum esse confitetur : ita ille qui Deum unum credit, Patrem et Filium duos cre- dat esse, sed unum divinitate, et quatenus ex Patre natum Verbum, ab ipso Patre nec separari nec di- vidi nec sejungi potest. Humano, si placet, utamur exemplo. Ignis et splendor ex eo ortus, duo quidem sunt quatenus exsistunt et cernuntur : unum vero sunt, quatenus splendor ab igne est, nec ab eo di- vidi potest. Joan. x, 30. modi titulus, et quidem miniatis litteris in Basil., id est, Sabellizantes et alios, qui Gentiles sunt, sic interrogare. Quæ item habentur ad marginem in Regio, Seguer. Gobler. et Felck. 1. Mox Reg. et Seguer., etc. Cæteri et editi, etc. D editi, Seguer. Gobler. et Felck. 1, Alii et cditi, emendatum est, ut et alii et editi habent. Alii et editio Commel., Μox Reg. Gobler. et Felck. 1, Cxteri et editio Commel., 9. Ego et Pater unum sumus ". Vel duo vos unum 9. (50) Εγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν. Τὰ δύο ἂν εἶναι 10. Cæterum si quis duos esse Patrem et Filium C (50) Hic in Basil. et Anglic. interseritur hujus- (51) Basil. et Anglic., καὶ μὴ ἕτερον τέλειον. (52) Regius δέ omittit. (53) Regius, ὅτι ὁ Πατήρ. (54) Sic Regius, Seguer. et Anglican. At alii et 10. Ἐὰν δὲ, ὅτι δύο ἐστὶν ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς, (55) Basil. et Anglic., φυλάττειν. Ibidem Regius, (56) Regius et Seguer., λέγων. Sed in Seguer. (57) Anglicanus, ένα. (58) Sic Reg. et Segner. At Gobl. et Felck. 1, (59) Regius et Seguer., τὸ ἐξ αὐτοῦ. Mox aute,

πτουσι· κἀκεῖνοι γάρ φασι δι' ἡμᾶς αὐτὸν ἐκτί- σθαι (60), ἵνα ἡμᾶς κτίσῃ, ὥσπερ τοῦ Θεοῦ περιμέν νοντος τὴν ἡμετέραν κτίσιν, ἵνα ἢ προβάληται κατ' ἐκείνους, ἢ κτίσῃ κατὰ τούτους. Αρειανοὶ μὲν οὖν πλέον ἡμῖν ἢ τῷ Υἱῷ χαρίζονται· οὐ γὰρ ἡμεῖς δι' ἐκεῖνον, φασὶν (61), ἀλλ' ἐκεῖνος δι' ἡμᾶς γέγονεν εἶχε διὰ τοῦτο ἐκτίσθη καὶ ὑπέστη, ἵνα ἡμᾶς δι' αὐτ τοῦ κτίσῃ ὁ Θεός. Οὗτοι δὲ, ἐξ ἴσου ἢ καὶ μειζόνως ἀσεβοῦντες, ἔλαττον τῷ Θεῷ ἢ ἡμῖν διδόασιν. Ἡμεῖς γὰρ πολλάκις καὶ (62) σιωπῶντες μὲν, ἐνθυμούμενοι δὲ ἐνεργοῦμεν, ὥστε τὰ ἐκ τῆς ἐνθυμήσεως καὶ εἰδω λοποιεῖσθαι· τὸν δὲ Θεὸν, σιωπῶντα μὲν ἀνενέργη- τον, λαλοῦντα δὲ ἰσχύειν αὐτὸν βούλονται· εἴγε στα πῶν μὲν οὐκ ἠδύνατο ποιεῖν, λαλῶν δὲ κτίζειν ἤρξατο. Ἐρέσθαι (63) γὰρ αὐτοὺς δίκαιον, εἰ ὁ Λόγος, ἐν τῷ Β Θεῷ ὢν, τέλειος ἦν, ὥστε καὶ ποιεῖν δύνασθαι. Ει μὲν οὖν (64) ἀτελὴς ἦν, ἐν Θεῷ ὢν, γεννηθεὶς δὲ τέλειος γέγονεν· ἡμεῖς αἴτιοι τῆς τελειότητος αὐτ τοῦ, εἶχε δι' ἡμᾶς γεγέννηται, δι' ἡμᾶς γὰρ καὶ (63) τὸ δύνασθαι ποιεῖν προσείληφεν· εἰ δὲ τέλειος ἦν ἐν Θεῷ, ὥστε καὶ ποιεῖν δύνασθαι, περιττή ἡ γέννησις αὐτοῦ· ἐδύνατο γὰρ, καὶ ἐν Πατρὶ ὤν, δημιουργεῖν· ὥστε ἢ οὐ γεγέννηται, ἢ γεγέννηται οὐ δι' ἡμᾶς, ἀλλ᾽ ὅτι ἀεὶ ἐκ τοῦ Πατρός ἐστιν. Ἡ γὰρ γέννησις αὐτοῦ οὐ τὴν ἡμῶν κτίσιν δείκνυσιν, ἀλλὰ τὸ ἐκ Θεοῦ εἶναι· ἦν γὰρ καὶ πρὸ τῆς κτίσεως ἡμῶν. νήσονται. Εἰ γὰρ σιωπῶν οὐκ ἠδύνατο ποιεῖν, ἀνάγκη προσειληφέναι αὐτὸν δύναμιν γεννήσαντα, ὅ ἐστι, λαλήσαντα. Καὶ πόθεν προσείληφε; καὶ διὰ τί; Εἰ δὲ ἠδύνατο, ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν Λόγον, ποιεῖν, περιτ τῶς γεννᾷ, δυνάμενος καὶ σιωπῶν ποιεῖν. Ἔπειτα, εἰ πρὸ τοῦ γεννηθῆναι (66), ἐν τῷ Θεῷ ἦν ὁ Λόγος, ἄρα γεννηθεὶς ἐκτὸς καὶ ἔξω τοῦ Θεοῦ ἐστιν. Εἰ δὲ τοῦτο, πῶς νῦν λέγει· Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατήρ ἐν ἐμοί ; Εἰ δὲ νῦν ἐν τῷ Πατρί ἐστιν, ἄρα ἀεὶ (67) ἦν ἐν τῷ Πατρὶ, ὥσπερ καὶ νῦν ἐστι, καὶ περιττὸν τὸ λέγειν, Δι' ἡμᾶς γεγέννηται, καὶ μεθ᾿ ἡμᾶς ἀνα- τρέχει, ἵνα ᾗ ὥσπερ ἦν. Οὐ γὰρ ἦν ὅπερ οὐκ ἔστι νῦν, οὐδέ ἐστιν ὅπερ οὐκ ἦν· ἀλλ᾽ ἔστιν· (68) ὥσπερ ἦν ἀεὶ, καὶ ὡσαύτως καὶ κατὰ τὰ αὐτὰ ἔχων· ἐπεὶ ἀτελῆς καὶ τρεπτός φανήσεται. Εἰ γὰρ, ὅπερ ἦν, εἰς τὴν αὐτήν, Πρὸς τοὺς λέγοντας, ὅτι ἦν ὁ Λόγος ἐν τῷ Θεῷ σιωπώμενος· ὕστερον δὲ προσέ βληται δι' ἡμᾶς, ἵνα ἡμεῖς κτισθῶμεν. προβάληται. προβάλληται. ἴσου καὶ μειζόνως. καί. έρεσθαι. Δι' ἡμᾶς δὲ καί. ἦν ἐν τῷ Θεῷ. ἄρ᾽ ἀεί. ἔστιν. 11. Sane illi in eamdem dementiam inci- dunt ac Ariani. Nam et ipsi Verbum aiunt propter nos creatum esse, ut nos videlicet crearet, quasi Deus nostram exspectasset creationem, ut vel se- cundum illos ipsum emitteret, vel secundum istos crearet. Plus igitur nobis tribuunt Ariani quam Fi- lio. Nec enim nos propter illum, inquiunt, sed ille propter nos factus est: si nempe idcirco creatus est et exsistit, ut nus Deus per eum crearet. Hi au- tem pari vel etiam majori impietate minus Deo quam nobis concedunt. Nos enim sæpe vel silentes et solum cogitantes agimus, ita ut ea quæ cogita- mus, etiam imaginibus et simulacris exprimantur ; hi vero Deum silentem nihil agere, sed tantum lo- quentem vim habere volunt, si utique silens nihil ORATIO IV CONTRA ARIANOS. potuerit eficere, sed loquens creare inceperit. Enimvero æquum est nos ab illis quærere, num Verbum, cum esset in Deo, perfectum fuerit, ita ut posset agere? Si imperfectum erat, cum in Deo es- set, tuncque perfectum est, cum est genitum; nos ergo ejus perfectionis causa sumus, si nempe pro- pter nos genitum fuerit. Ita enim propter nos agendi potestatem acceperit. Si vero perfectum erat, cum in Patre esset, ita ut etiam potuerit agere, frustra certe genitum est, siquidem creare poterat, cum adhuc in Patre esset: ac proinde, vel non genitum est; vel non propter nos genitum est, sed quia B semper est ex Patre. Ejus enim ortus non nostri creationem, sed ipsum ex Deo esse significat: erat · siquidem etiam antequam crearemur. ipso dicere. Namque si silens agere non potuit, ne- cesse est ut gignendo, id est, loquendo, virtutem acceperit. At unde et per quid accepit. Quod si Verbum in se habens, potuit agere, inutiliter ergo gignit, cum silens possit agere. Deinde, si Verbum priusquam genitum est, in Deo erat; igitur geni tum foris et extra Deum est. Quod si verum est, quare ergo nunc dicit: Ego in Patre, et Pater in me est *. Si porro nunc est in Patre, ergo semper fuit in Patre, uti nunc quoque est, futileque dictu est ipsum propter nos genitum fuisse, ac post nos recurrere, ut sit quemadmodum erat. Nec enim erat quod nunc non est; nec nunc est quod non erat : sed est quemadmodum erat semper, idemque D ac eodem modo semper est. Alioquin imperfectum st Joan. XIV, 10. etc. Rasil. et Anglic. hæc verba, in- star tituli, interserunt : id est, Ad- versus eos qui dicunt Verbum in Deo fuisse tacite sive silentio, postea autem propter nos, ut scilicet crearemur, emissum seu prolatum fuisse. Quæ item exstant ad marginem Regii, Seguerian. Gobler. et Felck. 1. Seguerianus, Alii et editi, tis deest tima. Alii et editi, Alii et editi, Paulo post Basil. et Anglic., 11. Εἰς τὴν αὐτὴν μὲν ἄνοιαν τοῖς Αρειανοῖς πί- Α 12. Quin etiam idem profecto audebunt de Patre 12. Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ Πατρὸς τολμῶντες φα- C (60) Anglicanus, κτίζεσθαι. Paulo post Regius et (61) Regius, φησίν. Paulo post Anglicanus, ἐξ (62) Sic Regius et Seguerianus. Αt in aliis et edi- (63) Regius et Seguerianus, ερέσθαι, acuta penul (64) (ὖν abest a Basil. et Anglicano. (65) Regius et Seguerianus, Δι' ἡμᾶς γὰρ καί. (66) Regius et Seguerianus, γεννηθῇ. (67) Regius et Seguerianus, &pa ɛi, mendose, pro (68) Sic mss. At editio Commeleriana omittit

πτουσι· κἀκεῖνοι γάρ φασι δι' ἡμᾶς αὐτὸν ἐκτί- σθαι (60), ἵνα ἡμᾶς κτίσῃ, ὥσπερ τοῦ Θεοῦ περιμέν νοντος τὴν ἡμετέραν κτίσιν, ἵνα ἢ προβάληται κατ' ἐκείνους, ἢ κτίσῃ κατὰ τούτους. Αρειανοὶ μὲν οὖν πλέον ἡμῖν ἢ τῷ Υἱῷ χαρίζονται· οὐ γὰρ ἡμεῖς δι' ἐκεῖνον, φασὶν (61), ἀλλ' ἐκεῖνος δι' ἡμᾶς γέγονεν εἶχε διὰ τοῦτο ἐκτίσθη καὶ ὑπέστη, ἵνα ἡμᾶς δι' αὐτ τοῦ κτίσῃ ὁ Θεός. Οὗτοι δὲ, ἐξ ἴσου ἢ καὶ μειζόνως ἀσεβοῦντες, ἔλαττον τῷ Θεῷ ἢ ἡμῖν διδόασιν. Ἡμεῖς γὰρ πολλάκις καὶ (62) σιωπῶντες μὲν, ἐνθυμούμενοι δὲ ἐνεργοῦμεν, ὥστε τὰ ἐκ τῆς ἐνθυμήσεως καὶ εἰδω λοποιεῖσθαι· τὸν δὲ Θεὸν, σιωπῶντα μὲν ἀνενέργη- τον, λαλοῦντα δὲ ἰσχύειν αὐτὸν βούλονται· εἴγε στα πῶν μὲν οὐκ ἠδύνατο ποιεῖν, λαλῶν δὲ κτίζειν ἤρξατο. Ἐρέσθαι (63) γὰρ αὐτοὺς δίκαιον, εἰ ὁ Λόγος, ἐν τῷ Β Θεῷ ὢν, τέλειος ἦν, ὥστε καὶ ποιεῖν δύνασθαι. Ει μὲν οὖν (64) ἀτελὴς ἦν, ἐν Θεῷ ὢν, γεννηθεὶς δὲ τέλειος γέγονεν· ἡμεῖς αἴτιοι τῆς τελειότητος αὐτ τοῦ, εἶχε δι' ἡμᾶς γεγέννηται, δι' ἡμᾶς γὰρ καὶ (63) τὸ δύνασθαι ποιεῖν προσείληφεν· εἰ δὲ τέλειος ἦν ἐν Θεῷ, ὥστε καὶ ποιεῖν δύνασθαι, περιττή ἡ γέννησις αὐτοῦ· ἐδύνατο γὰρ, καὶ ἐν Πατρὶ ὤν, δημιουργεῖν· ὥστε ἢ οὐ γεγέννηται, ἢ γεγέννηται οὐ δι' ἡμᾶς, ἀλλ᾽ ὅτι ἀεὶ ἐκ τοῦ Πατρός ἐστιν. Ἡ γὰρ γέννησις αὐτοῦ οὐ τὴν ἡμῶν κτίσιν δείκνυσιν, ἀλλὰ τὸ ἐκ Θεοῦ εἶναι· ἦν γὰρ καὶ πρὸ τῆς κτίσεως ἡμῶν. νήσονται. Εἰ γὰρ σιωπῶν οὐκ ἠδύνατο ποιεῖν, ἀνάγκη προσειληφέναι αὐτὸν δύναμιν γεννήσαντα, ὅ ἐστι, λαλήσαντα. Καὶ πόθεν προσείληφε; καὶ διὰ τί; Εἰ δὲ ἠδύνατο, ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν Λόγον, ποιεῖν, περιτ τῶς γεννᾷ, δυνάμενος καὶ σιωπῶν ποιεῖν. Ἔπειτα, εἰ πρὸ τοῦ γεννηθῆναι (66), ἐν τῷ Θεῷ ἦν ὁ Λόγος, ἄρα γεννηθεὶς ἐκτὸς καὶ ἔξω τοῦ Θεοῦ ἐστιν. Εἰ δὲ τοῦτο, πῶς νῦν λέγει· Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατήρ ἐν ἐμοί ; Εἰ δὲ νῦν ἐν τῷ Πατρί ἐστιν, ἄρα ἀεὶ (67) ἦν ἐν τῷ Πατρὶ, ὥσπερ καὶ νῦν ἐστι, καὶ περιττὸν τὸ λέγειν, Δι' ἡμᾶς γεγέννηται, καὶ μεθ᾿ ἡμᾶς ἀνα- τρέχει, ἵνα ᾗ ὥσπερ ἦν. Οὐ γὰρ ἦν ὅπερ οὐκ ἔστι νῦν, οὐδέ ἐστιν ὅπερ οὐκ ἦν· ἀλλ᾽ ἔστιν· (68) ὥσπερ ἦν ἀεὶ, καὶ ὡσαύτως καὶ κατὰ τὰ αὐτὰ ἔχων· ἐπεὶ ἀτελῆς καὶ τρεπτός φανήσεται. Εἰ γὰρ, ὅπερ ἦν, εἰς τὴν αὐτήν, Πρὸς τοὺς λέγοντας, ὅτι ἦν ὁ Λόγος ἐν τῷ Θεῷ σιωπώμενος· ὕστερον δὲ προσέ βληται δι' ἡμᾶς, ἵνα ἡμεῖς κτισθῶμεν. προβάληται. προβάλληται. ἴσου καὶ μειζόνως. καί. έρεσθαι. Δι' ἡμᾶς δὲ καί. ἦν ἐν τῷ Θεῷ. ἄρ᾽ ἀεί. ἔστιν. 11. Sane illi in eamdem dementiam inci- dunt ac Ariani. Nam et ipsi Verbum aiunt propter nos creatum esse, ut nos videlicet crearet, quasi Deus nostram exspectasset creationem, ut vel se- cundum illos ipsum emitteret, vel secundum istos crearet. Plus igitur nobis tribuunt Ariani quam Fi- lio. Nec enim nos propter illum, inquiunt, sed ille propter nos factus est: si nempe idcirco creatus est et exsistit, ut nus Deus per eum crearet. Hi au- tem pari vel etiam majori impietate minus Deo quam nobis concedunt. Nos enim sæpe vel silentes et solum cogitantes agimus, ita ut ea quæ cogita- mus, etiam imaginibus et simulacris exprimantur ; hi vero Deum silentem nihil agere, sed tantum lo- quentem vim habere volunt, si utique silens nihil ORATIO IV CONTRA ARIANOS. potuerit eficere, sed loquens creare inceperit. Enimvero æquum est nos ab illis quærere, num Verbum, cum esset in Deo, perfectum fuerit, ita ut posset agere? Si imperfectum erat, cum in Deo es- set, tuncque perfectum est, cum est genitum; nos ergo ejus perfectionis causa sumus, si nempe pro- pter nos genitum fuerit. Ita enim propter nos agendi potestatem acceperit. Si vero perfectum erat, cum in Patre esset, ita ut etiam potuerit agere, frustra certe genitum est, siquidem creare poterat, cum adhuc in Patre esset: ac proinde, vel non genitum est; vel non propter nos genitum est, sed quia B semper est ex Patre. Ejus enim ortus non nostri creationem, sed ipsum ex Deo esse significat: erat · siquidem etiam antequam crearemur. ipso dicere. Namque si silens agere non potuit, ne- cesse est ut gignendo, id est, loquendo, virtutem acceperit. At unde et per quid accepit. Quod si Verbum in se habens, potuit agere, inutiliter ergo gignit, cum silens possit agere. Deinde, si Verbum priusquam genitum est, in Deo erat; igitur geni tum foris et extra Deum est. Quod si verum est, quare ergo nunc dicit: Ego in Patre, et Pater in me est *. Si porro nunc est in Patre, ergo semper fuit in Patre, uti nunc quoque est, futileque dictu est ipsum propter nos genitum fuisse, ac post nos recurrere, ut sit quemadmodum erat. Nec enim erat quod nunc non est; nec nunc est quod non erat : sed est quemadmodum erat semper, idemque D ac eodem modo semper est. Alioquin imperfectum st Joan. XIV, 10. etc. Rasil. et Anglic. hæc verba, in- star tituli, interserunt : id est, Ad- versus eos qui dicunt Verbum in Deo fuisse tacite sive silentio, postea autem propter nos, ut scilicet crearemur, emissum seu prolatum fuisse. Quæ item exstant ad marginem Regii, Seguerian. Gobler. et Felck. 1. Seguerianus, Alii et editi, tis deest tima. Alii et editi, Alii et editi, Paulo post Basil. et Anglic., 11. Εἰς τὴν αὐτὴν μὲν ἄνοιαν τοῖς Αρειανοῖς πί- Α 12. Quin etiam idem profecto audebunt de Patre 12. Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ Πατρὸς τολμῶντες φα- C (60) Anglicanus, κτίζεσθαι. Paulo post Regius et (61) Regius, φησίν. Paulo post Anglicanus, ἐξ (62) Sic Regius et Seguerianus. Αt in aliis et edi- (63) Regius et Seguerianus, ερέσθαι, acuta penul (64) (ὖν abest a Basil. et Anglicano. (65) Regius et Seguerianus, Δι' ἡμᾶς γὰρ καί. (66) Regius et Seguerianus, γεννηθῇ. (67) Regius et Seguerianus, &pa ɛi, mendose, pro (68) Sic mss. At editio Commeleriana omittit

Β τοῦτ' ἔσται μετὰ ταῦτα, ὡς νῦν οὐκ ὤν· δῆλον, ὅτι (70) οὐκ ἔστι νῦν, ὅπερ ἦν καὶ ἔσται. Λέγω δέ· Εἰ ἐν Θεῷ ἦν πρότερον, καὶ μετὰ ταῦτα πάλιν ἔσται· δῆλον, ὅτι οὐκ ἔστι νῦν ἐν τῷ Θεῷ ὁ Λόγος. Αλλ' ἐλέγχει τούτους ὁ Κύριος λέγων· Ἐγὼ ἐν τῷ Πα τρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί· οὕτω γάρ ἐστι νῦν, ὥσπερ ἦν ἀεί. Εἰ δὲ οὕτω νῦν ἐστιν, ὥσπερ ἦν ἀεί· δῆλον, ὅτι οὐ ποτὲ μὲν ἐγεννᾶτο, ποτὲ δὲ οὗ· οὐδὲ ποτέ μὲν ἐν Θεῷ ἡσυχία ἦν, ποτὲ δὲ ἐλάλει· ἀλλ᾽ ἔστιν ἀεὶ Πατὴρ, καὶ Υἱὸς ὁ τούτου Λόγος, οὐκ ὀνόματι μόνον Λόγος, οὐδὲ κατ᾽ ἐπίνοιαν Υἱὸς ὁ Λόγος (71), ἀλλ' ὑπάρχων ὁμοούσιος τῷ Πατρί· οὐ δι' ἡμᾶς γεννη- θείς· ἡμεῖς γὰρ δι' ἐκεῖνον γεγόναμεν. Ἐπεὶ εἰ δι' ἡμᾶς ἐγεννήθη, καὶ ἐν τῷ γεγεννῆσθαι αὐτὸν ἐκτί- σθημεν (72), καὶ τῇ γεννήσει αὐτοῦ συνέστηκεν ἡ κτίσις, ἀνατρέχει δὲ ἵνα ᾗ ὅπερ πρότερον ἦν· πρῶ τον μὲν ἔσται πάλιν μὴ γεννωμενος ὁ γεννηθείς. Εί γὰρ ἡ πρόοδος αὐτοῦ γέννησίς ἐστιν, ἡ ἀναδρομή πάλιν παῦλα τῆς γεννήσεως· γενομένου γὰρ αὐτοῦ ἐν τῷ Θεῷ, σιωπήσει πάλιν ὁ Θεός. Εἰ δὲ σιωπήσει, ἔσται ὅπερ ἦν, σιωπῶντος αὐτοῦ, ἡσυχία, καὶ οὐ κτίσις· παύσεται ἄρα ἡ κτίσις. "Ωσπερ γὰρ προελ θόντος τοῦ Λόγου, γέγονεν ἡ κτίσις, καὶ ὑπῆρξεν οὕτω παλινδρομοῦντος τοῦ Λόγου, οὐχ ὑπάρξει ἡ κτίσις (73). Τίς οὖν χρεία τοῦ γενέσθαι, εἰ παύ- σεται ; Η τί καὶ ἐλάλει ὁ Θεὸς, ἵνα μετὰ ταῦτα σιω πήσῃ ; Τί δὲ προεβάλλετο, ὃν ἀνακαλεῖται ; Τί δε καὶ ἐγέννα, οὗ τὴν γέννησιν παύσειν ἤθελε; Τί δὲ πάλιν ἔσται, ἄδηλον. Η γὰρ σιωπήσει ἀεὶ, ἢ πάλιν γεννήσει, καὶ ἑτέραν κτίσιν ἐπινοήσει· οὐ γὰρ τὴν αὐτὴν ποιήσει· ἢ γὰρ ἂν διέμεινεν ή γενομένη (74) · ἀλλ᾽ ἑτέραν· ἀκολούθως δὲ καὶ ταύτην παύσει, καὶ ἑτέραν ἐπινοήσει, καὶ τοῦτο εἰς ἄπειρον. Λέγουσι δὲ κόσμον τριχῶς· αὐτόν τε τὸν Θεὸν τὸν τῆς ἁπάσης οὐσίας ἰδιοποιόν, ὃς δὴ ἄφθαρτός ἐστι καὶ ἀγέννητος, δημιουργὸς ὢν τῆς διακοσμήσεως, κατὰ χρόνων ποιὰς περιόδους ἀναλίσκων εἰς ἑαυτὸν τὴν ἅπασαν οὐσίαν, καὶ πάλιν ἐξ ἑαυτοῦ γεννῶν. Ιd Θεὸν, καὶ τὸν ἁπάσης, τὸν ἐκ τῆς ἀπάσης οὐσίας ποιόν, ἰδίως ποιόν. διαβεβαιουμένων συστέλλεσθαι καὶ πάλιν ἐκτείνεσθαι τὸν Θεὸν μετὰ τῆς κτίσεως, καὶ ἀπείρως παύεσθαι. Τὸ γὰρ πλατυνόμενον ἀπὸ στενότητος πλατύνεται· καὶ τὸ ἐκτεινόμενον συνεσταλμένον ἐκτείνεται· καὶ αὐτὸ μὲν ἔστι, πλέον δὲ οὐδὲν ἢ πάθος ὑπομένει. Εἰ τοίνυν ἡ Μονάς, πλατυνθεῖσα, γέγονε Τριάς· ἡ δὲ Μονάς ἐστιν ὁ Πατήρ, Τριὰς δὲ Πατήρ, Υιός, ἅγιον (75) Πνεῦμα· πρῶτον μὲν πλατυνθεῖσα ἡ δηλονότι. ὑπῆρξεν. Τίς οὖν ἡ χρεία. Τίς οὖν χρεία. τούτου γενέσθαι. καὶ γὰρ, τὰ περὶ σαβ- βάτων καὶ περιτομής τομῆς) ὧδε έκειντο. Ιd ἅγιον. S. ATHANASHI OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. et mutabile esse videretur. Si enim quod erat, id A postea erit, quasi nunc non'id ipsum esset; igitur nunc non est quod erat et erit. Rem clarius expono. Si in Deo antea erat, et postea rursus erit : perspi- cuum est Verbum nunc in Deo non esse. Verum revincuntur hac Domini voce : Ego in Patre, et Pa- ter in me est. Sic enim nunc est, uti fuit semper. Si porro nunc est uti fuit semper : non igitur ali- quando gignebatur, et aliquando non gignebatur; nec item aliquando in Deo silentium et quies fuit, aliquando autem idem locutus est : sed semper est Pater, et Filius ejus Verbum, qui Filius non solo nomine Verbum est, nec Verbum cogitatione est Filius, sed Patri consubstantialis exsistit : nec ille propter nos est genitus, sed nos propter illum fa- cti sumus. Caeteroqui si propter nos genitus est, et nos tunc, cum est genitus, creati sumus, ejusque ortu constitutæ sunt res creatæ, ac deinde recurrit ipse ut sit quod prius erat; primum inde ef- ficitur ut genitus, rursus non generetur. Nam si eum procedere, ipsum est gigni : igitur cum rever- titur, gigni desinit. Postquam enim ad Deum rever- terit, Deus rursus silebit. Atqui si silebit, erit quod eo silente erat, nempe quies, non autem rerum creatio, quæ proinde finem habebit. Nam ut pro- cedente Verbo, factæ sunt et exstiterunt res creatæ : ita recurrente Verbo, jam non amplius exsistent res creata. Quid igitur eas fieri opus fuit, si esse de- sinent? Vel, quare locutus est Deus, ut post hæc si- leret? Cur vero protulit quem deinde revocat ? Cur eum gignit, cujus generationem finem voluit ha- bere? Incertum autem est quid iterum erit. Vel enim semper taciturus est, vel rursus est geniturus, aliasque res creandas cogitaturus; nec enim easdem est effecturus, quippe quas factas permansisse satius fuisset : sed alias producturus est, quas delebit similiter, aliasque iterum cogitabit, idque in- finite. schola emanavit (69), qui nempe Deum putant con- trahi rursusque cum rebus creatis dilatari, infini- eque quiescere. Quod enim dilatatur, contractum dilatatur; et quod extenditur, contractumn extendi- tur : atque idem quidem est, nihil autem aliud præ- ter affectionem quamdanı patitur. Itaque si Unitas dilatata, facta est Trinitas; si item Unilas est Pa- ter, Trinitas vero est Pater, Filius, et Spiritus san- C Laertius in Zenone, prout legit Justus Lipsius Phy- siologiæ Stoicorum lib. xi, dissertat. : est, Mundum vero tripliciter dicunt: primo ipsum Deum, universæ es- sentiæ proprium effectorem, qui sane corruptionis ex - pers est et ingenitus, ordinis et dispositionis rerum opifex, per certas temporum periodos universam in seipsum absumens essentiam, iterumque ex seipso gi- gnens. Suidas halet, etc. In editione Henrici Stephani ann. 1570, mendose ha- betur, vel ut in no- tis emendatur, fra, in aliis et editis deest. - (73) Goblerianus et Felckmanni primus, Ibidem Reg. Basil. Anglic., Alii et editio Commeliniana, Tiem ibidem Gobler. et Felckm. 1, et editi, etc. Mox ad marginen Reg. Seg. Basil. Gobl. et Felck. hæc leguntur. (Basil. est, Tractatus de sabbatis et circumcisione hic ex- stabat. De eo agemus suo loco. 13. Forte autem hujusmodi opinio ex Stoicorum (69) Stoicorum sententiam sic explicat Diogenes D 13. Τοῦτο δὲ ἴσως ἀπὸ τῶν Στωϊκῶν ὑπέλαβε, (70) Gollerianus et Felckmanni primus hic et in- (71) Regius et Seguerianus addunt ὁ Λόγος, quod (72) Sic mss. et editio Commel. (74) Sic Reg: Seguer. Basil. et Anglic. At cateri (75) Sic Regius et Seguerian. At alii et editi, καὶ

Β τοῦτ' ἔσται μετὰ ταῦτα, ὡς νῦν οὐκ ὤν· δῆλον, ὅτι (70) οὐκ ἔστι νῦν, ὅπερ ἦν καὶ ἔσται. Λέγω δέ· Εἰ ἐν Θεῷ ἦν πρότερον, καὶ μετὰ ταῦτα πάλιν ἔσται· δῆλον, ὅτι οὐκ ἔστι νῦν ἐν τῷ Θεῷ ὁ Λόγος. Αλλ' ἐλέγχει τούτους ὁ Κύριος λέγων· Ἐγὼ ἐν τῷ Πα τρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί· οὕτω γάρ ἐστι νῦν, ὥσπερ ἦν ἀεί. Εἰ δὲ οὕτω νῦν ἐστιν, ὥσπερ ἦν ἀεί· δῆλον, ὅτι οὐ ποτὲ μὲν ἐγεννᾶτο, ποτὲ δὲ οὗ· οὐδὲ ποτέ μὲν ἐν Θεῷ ἡσυχία ἦν, ποτὲ δὲ ἐλάλει· ἀλλ᾽ ἔστιν ἀεὶ Πατὴρ, καὶ Υἱὸς ὁ τούτου Λόγος, οὐκ ὀνόματι μόνον Λόγος, οὐδὲ κατ᾽ ἐπίνοιαν Υἱὸς ὁ Λόγος (71), ἀλλ' ὑπάρχων ὁμοούσιος τῷ Πατρί· οὐ δι' ἡμᾶς γεννη- θείς· ἡμεῖς γὰρ δι' ἐκεῖνον γεγόναμεν. Ἐπεὶ εἰ δι' ἡμᾶς ἐγεννήθη, καὶ ἐν τῷ γεγεννῆσθαι αὐτὸν ἐκτί- σθημεν (72), καὶ τῇ γεννήσει αὐτοῦ συνέστηκεν ἡ κτίσις, ἀνατρέχει δὲ ἵνα ᾗ ὅπερ πρότερον ἦν· πρῶ τον μὲν ἔσται πάλιν μὴ γεννωμενος ὁ γεννηθείς. Εί γὰρ ἡ πρόοδος αὐτοῦ γέννησίς ἐστιν, ἡ ἀναδρομή πάλιν παῦλα τῆς γεννήσεως· γενομένου γὰρ αὐτοῦ ἐν τῷ Θεῷ, σιωπήσει πάλιν ὁ Θεός. Εἰ δὲ σιωπήσει, ἔσται ὅπερ ἦν, σιωπῶντος αὐτοῦ, ἡσυχία, καὶ οὐ κτίσις· παύσεται ἄρα ἡ κτίσις. "Ωσπερ γὰρ προελ θόντος τοῦ Λόγου, γέγονεν ἡ κτίσις, καὶ ὑπῆρξεν οὕτω παλινδρομοῦντος τοῦ Λόγου, οὐχ ὑπάρξει ἡ κτίσις (73). Τίς οὖν χρεία τοῦ γενέσθαι, εἰ παύ- σεται ; Η τί καὶ ἐλάλει ὁ Θεὸς, ἵνα μετὰ ταῦτα σιω πήσῃ ; Τί δὲ προεβάλλετο, ὃν ἀνακαλεῖται ; Τί δε καὶ ἐγέννα, οὗ τὴν γέννησιν παύσειν ἤθελε; Τί δὲ πάλιν ἔσται, ἄδηλον. Η γὰρ σιωπήσει ἀεὶ, ἢ πάλιν γεννήσει, καὶ ἑτέραν κτίσιν ἐπινοήσει· οὐ γὰρ τὴν αὐτὴν ποιήσει· ἢ γὰρ ἂν διέμεινεν ή γενομένη (74) · ἀλλ᾽ ἑτέραν· ἀκολούθως δὲ καὶ ταύτην παύσει, καὶ ἑτέραν ἐπινοήσει, καὶ τοῦτο εἰς ἄπειρον. Λέγουσι δὲ κόσμον τριχῶς· αὐτόν τε τὸν Θεὸν τὸν τῆς ἁπάσης οὐσίας ἰδιοποιόν, ὃς δὴ ἄφθαρτός ἐστι καὶ ἀγέννητος, δημιουργὸς ὢν τῆς διακοσμήσεως, κατὰ χρόνων ποιὰς περιόδους ἀναλίσκων εἰς ἑαυτὸν τὴν ἅπασαν οὐσίαν, καὶ πάλιν ἐξ ἑαυτοῦ γεννῶν. Ιd Θεὸν, καὶ τὸν ἁπάσης, τὸν ἐκ τῆς ἀπάσης οὐσίας ποιόν, ἰδίως ποιόν. διαβεβαιουμένων συστέλλεσθαι καὶ πάλιν ἐκτείνεσθαι τὸν Θεὸν μετὰ τῆς κτίσεως, καὶ ἀπείρως παύεσθαι. Τὸ γὰρ πλατυνόμενον ἀπὸ στενότητος πλατύνεται· καὶ τὸ ἐκτεινόμενον συνεσταλμένον ἐκτείνεται· καὶ αὐτὸ μὲν ἔστι, πλέον δὲ οὐδὲν ἢ πάθος ὑπομένει. Εἰ τοίνυν ἡ Μονάς, πλατυνθεῖσα, γέγονε Τριάς· ἡ δὲ Μονάς ἐστιν ὁ Πατήρ, Τριὰς δὲ Πατήρ, Υιός, ἅγιον (75) Πνεῦμα· πρῶτον μὲν πλατυνθεῖσα ἡ δηλονότι. ὑπῆρξεν. Τίς οὖν ἡ χρεία. Τίς οὖν χρεία. τούτου γενέσθαι. καὶ γὰρ, τὰ περὶ σαβ- βάτων καὶ περιτομής τομῆς) ὧδε έκειντο. Ιd ἅγιον. S. ATHANASHI OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. et mutabile esse videretur. Si enim quod erat, id A postea erit, quasi nunc non'id ipsum esset; igitur nunc non est quod erat et erit. Rem clarius expono. Si in Deo antea erat, et postea rursus erit : perspi- cuum est Verbum nunc in Deo non esse. Verum revincuntur hac Domini voce : Ego in Patre, et Pa- ter in me est. Sic enim nunc est, uti fuit semper. Si porro nunc est uti fuit semper : non igitur ali- quando gignebatur, et aliquando non gignebatur; nec item aliquando in Deo silentium et quies fuit, aliquando autem idem locutus est : sed semper est Pater, et Filius ejus Verbum, qui Filius non solo nomine Verbum est, nec Verbum cogitatione est Filius, sed Patri consubstantialis exsistit : nec ille propter nos est genitus, sed nos propter illum fa- cti sumus. Caeteroqui si propter nos genitus est, et nos tunc, cum est genitus, creati sumus, ejusque ortu constitutæ sunt res creatæ, ac deinde recurrit ipse ut sit quod prius erat; primum inde ef- ficitur ut genitus, rursus non generetur. Nam si eum procedere, ipsum est gigni : igitur cum rever- titur, gigni desinit. Postquam enim ad Deum rever- terit, Deus rursus silebit. Atqui si silebit, erit quod eo silente erat, nempe quies, non autem rerum creatio, quæ proinde finem habebit. Nam ut pro- cedente Verbo, factæ sunt et exstiterunt res creatæ : ita recurrente Verbo, jam non amplius exsistent res creata. Quid igitur eas fieri opus fuit, si esse de- sinent? Vel, quare locutus est Deus, ut post hæc si- leret? Cur vero protulit quem deinde revocat ? Cur eum gignit, cujus generationem finem voluit ha- bere? Incertum autem est quid iterum erit. Vel enim semper taciturus est, vel rursus est geniturus, aliasque res creandas cogitaturus; nec enim easdem est effecturus, quippe quas factas permansisse satius fuisset : sed alias producturus est, quas delebit similiter, aliasque iterum cogitabit, idque in- finite. schola emanavit (69), qui nempe Deum putant con- trahi rursusque cum rebus creatis dilatari, infini- eque quiescere. Quod enim dilatatur, contractum dilatatur; et quod extenditur, contractumn extendi- tur : atque idem quidem est, nihil autem aliud præ- ter affectionem quamdanı patitur. Itaque si Unitas dilatata, facta est Trinitas; si item Unilas est Pa- ter, Trinitas vero est Pater, Filius, et Spiritus san- C Laertius in Zenone, prout legit Justus Lipsius Phy- siologiæ Stoicorum lib. xi, dissertat. : est, Mundum vero tripliciter dicunt: primo ipsum Deum, universæ es- sentiæ proprium effectorem, qui sane corruptionis ex - pers est et ingenitus, ordinis et dispositionis rerum opifex, per certas temporum periodos universam in seipsum absumens essentiam, iterumque ex seipso gi- gnens. Suidas halet, etc. In editione Henrici Stephani ann. 1570, mendose ha- betur, vel ut in no- tis emendatur, fra, in aliis et editis deest. - (73) Goblerianus et Felckmanni primus, Ibidem Reg. Basil. Anglic., Alii et editio Commeliniana, Tiem ibidem Gobler. et Felckm. 1, et editi, etc. Mox ad marginen Reg. Seg. Basil. Gobl. et Felck. hæc leguntur. (Basil. est, Tractatus de sabbatis et circumcisione hic ex- stabat. De eo agemus suo loco. 13. Forte autem hujusmodi opinio ex Stoicorum (69) Stoicorum sententiam sic explicat Diogenes D 13. Τοῦτο δὲ ἴσως ἀπὸ τῶν Στωϊκῶν ὑπέλαβε, (70) Gollerianus et Felckmanni primus hic et in- (71) Regius et Seguerianus addunt ὁ Λόγος, quod (72) Sic mss. et editio Commel. (74) Sic Reg: Seguer. Basil. et Anglic. At cateri (75) Sic Regius et Seguerian. At alii et editi, καὶ

Μονάς, πάθος ὑπέμεινε, καὶ γέγονεν ὅπερ οὐκ ἦν· Α ἐπλατύνθη γὰρ οὐκ οὖσα πλατεία· ἔπειτα εἰ αὐτὴ ἡ Μονὰς ἐπλατύνθη εἰς Τριάδα, Τριὰς δέ ἐστι Πατήρ καὶ Υἱός (76) καὶ ἅγιον Πνεῦμα· ὁ αὐτὸς ἄρα Πa- τὴρ γέγονε καὶ Υἱὸς καὶ Πνεῦμα κατὰ Σαβέλλιον ἐκτὸς εἰ μὴ ἡ λεγομένη παρ' αὐτῷ Μονάς (77) ἄλλο τί ἐστι παρὰ τὸν Πατέρα. Οὐκ ἔτι οὖν πλατύνεσθαι ἔδει λέγειν (78), ἀλλ' ἡ Μονὰς τριῶν ποιητική, ὥστε εἶναι Μονάδα, εἶτα καὶ Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ Πνεῦ μα. Εἰ γὰρ ἐπλατύνθη αὕτη, καὶ ἐξέτεινεν ἑαυτὴν, αὐτὴ ἂν εἴη, ὅπερ ἐξετάθη. Καὶ Τριὰς μὲν πλατυν θεῖσα οὐκ ἔτι Μονάς ἐστι· Μονὰς δὲ οὖσα οὔπω ἦν Τριάς. Καὶ ὁ Πατὴρ ἄρα ὢν οὔπω ἦν Υἱὸς καὶ Πνεῦμα· γενόμενος δὲ ταῦτα, οὐκ ἔτι Πατὴρ μόνον ἐστί. Ταῦτα δὲ καταψευδόμενος ἄν τις εἴποι, τοῦ Θεοῦ σῶμα καὶ παθητὸν αὐτὸν εἰσάγων· τί γάρ ἐστι πλατύνεσθαι ἢ πά- Β θος τοῦ πλατυνομένου; Η τί ἐστι τὸ πλατυνόμενον (79), ἢ τὸ πρότερον μὴ τοιοῦτον, ἀλλὰ στενὸν τυγχάνον ; ταὐτὸν γάρ ἐστι χρόνῳ μόνον διαφέρον ἑαυτοῦ (80), Κορινθίους ἐπιστέλλων· Μὴ στενοχωρεῖσθε ἐν ἡμῖν· πλατύνθητε δὲ καὶ ὑμεῖς, Κορίνθιοι. Τοὺς γὰρ αὐτοὺς ἀπὸ στενότητος εἰς πλατυσμόν μεταβάλ- λειν συμβουλεύει. Ωσπερ δὲ εἰ (81) ἐπλατύνθησαν πάλιν Κορίνθιοι καὶ στενοχωρούμενοι, οὐκ ἄλλοι ἐτύγχανον, ἀλλὰ πάλιν ἦσαν Κορίνθιοι· οὕτως εἰ ὁ Πατὴρ ἐπλατύνθη εἰς Τριάδα, ἡ Τριὰς πάλιν ἐστὶν ὁ Πατὴρ μόνος. Τὸ αὐτὸ δὲ πάλιν φησίν, Η καρδία ἡμῶν πεπλάτυνται (82) · καὶ ὁ Νῶε λέγει, Πλα- τύναι ὁ Θεὸς τῷ Ἰαφεθ· ἡ αὐτὴ γὰρ καρδία καὶ ὁ αὐτὸς Ἰάφεθ ἐστὶν ἐν τῷ πλατυσμῷ. Εἰ μὲν οὖν ἡ Μονὰς ἐπλάτυνεν, ἄλλοις ἂν ἐπλάτυνεν· εἰ δὲ αὐτ τὴ (85) ἐπλάτυνεν (84), αὐτὴ ἂν εἴη, ὅπερ έπλα- τύνθη. Τί δέ ἐστιν ἢ ὁ Υἱὸς καὶ Πνεῦμα ἅγιον; Ἐρέ- σθαι δὲ (85) αὐτὸν τοιαῦτα λέγοντα, καλόν· Τίς ἡ ἐνέργεια τοῦ τοιούτου πλατυσμοῦ; ἢ, ὡς ἐπ' αὐτῆς ἀληθείας, διὰ τί ὅλως ἐπλατύνθη; Τὸ γὰρ μὴ μένον καί. ὁ αὐτὸς ἄρα. παρ' αὐτῶν. παρ' αὐ τῷ λόγον, καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα. τό. πρότερον, τό μόνῳ, ἑαυτοῦ. αὐτῷ. αὐτοῦ. στενοχωρῆσθε. Τοῦτο καὶ ὁ Ἀπόστολος Κοι ρινθίοις ἐπιστέλλων ἔφη. φησί. εἰ ὑμῶν ἐπλατύνθη. Μοχ τῷ Ἰάφεθ, τὸν Ἰάφεθ. ἄλλοις ἂν ἐπλάτυνεν, ἄλλους. τῷ Ἰάφεθ. πλατύνω, ή αὐτὴ γὰρ καρδία. ἡ αὐτοῦ γὰρ καρδία. αὐτή. αὐ τῇ τῷ Ἰάφεθ, ἄλλοις. αὕτη ἂν εἴη. ἐν τῷ πλατυσμῷ : ται. ἀνάγκη δεῖ. ORATIO IV CONTRA ARIANOS. ctus : primo sequitur ut dilatata Unitas aliquam passa sit affectionem, factaque sit quod non erat : siquidem dilatata est quæ lata non erat. Deinde, si ipsa Unitas in Trinitatem dilatata est, Trinitasque Pater est et Filius et Spiritus sanctus: ipse ergo Pater factus est et Filius et Spiritus, ut sentit Sa- bellius; nisi forte Unitas quam ille propugnat, ali- quid sit aliud præter Patrem. Igitur non jam Unitas dilatari dicenda erat, sed trium potius esse effectrix, ita ut primo sit Unitas, deinde et Pater, et Filius et Spiritus. Nam si ipsa dilatata est, seque ipsam extendit, ipsa sane fuerit id quod extensum est. Dilatata proinde Trinitas, non amplius est Unitas, quæ cum esset Unitas, nondum Trinitas erat : igi- tur cum item Pater esset, nondum erat Filius et Spiritus, qui Pater postquam ista factus est, non jam tantum Pater est. Verum nemo hæc dixerit, nisi qui corpus Deo false alfingat, eumque patibi- lem naturam habere arbitretur. Quid enim est dila- tari quam passio seu affectio rei dilatata? Vel quid est res dilatata, quam quæ antea non hujusmodi, sed contracta erat? Eadem quippe est, soloque temporis spatio a seipsa differt. C II Cor. vi, 12. ss ibid. 11. s Gen. 15, 27. editis deest Ibidem Reg. Seg. Gobler. Ceteri et editi & omittunt. editi, Nannius videtur legisse, nam vertit, apud Deum, sed male : hic enim Sabellius indicatur. editi, mendose. Paulo post Basil. et Anglic., tis deest Ibidem, ante Basil. et Anglic. omittunt. Goblerianus, utrumque autem abest ab aliis et editis. Ibidem Regius et Seguerianus, Goblerianus, Cæteri et editi, Quæ ibi- dem sequuntur, ita exstant in Reg. Seg. Basil. An. glic. et Felckm. 1, ubi Seg., Cateri vero et editi sic habent, Goblerianus, omittunt. Corinthios scribit: Non coangustamini in nobis : dilatamini vero, et vos Corinthii **. Illos scilicet lor- tabatur ut ab angustia in latitudinem se transfer- rent. Ut autem si coangustati Corinthii, dilatati postea essent, non alii sed Corinthii semper fuissent ita si Pater in Trinitatem dilatatus est, certe Trinitas solus rursus est Pater. Idem iterum ait, Cor nostrum dilatatum est s. Noe item dicit, Di- latet Deus Japhet ". Siquidem idem cor, idemque est Japhet in dilatatione. Si ergo Unitas dilatavit, ea sane fuerit idipsum quod dilatatum est. Quid vero illud est præter Filium et Spiritum sanctum? Non abs re autem erit eum qui ita sentit interrogare, quinam sit hujusmodi dilatationis effectus, vel po- tius (ipsa veluti coram veritate), cur omnino dila- tata Unitas sit ? Quod enim non idem manet, sed postea dilatatur, causam habeat necesse est per pturæ textus. Editio autem Paris. et Colon., Regius et Seguerianus, D ut et habet Versio Septuaginta Interpret. juxta He bræum textum, ПS DIT NDI. Cæteri vero mss. et editi, Verum cum iidem mox habeant, non, legendum idcirco Recte tamen per accusativum redditur : hunc enim casum regit verbum et, dilato. Ibidem Regius et Seguerianus, Alii et editi, mss. et editio Commeliniana habent Sed legendum, ut antea legitur et, Ibidem Basil. et Anglicanus, Forte ali- ter hunc locum legit Nannius, cujus hæc est versio post Ergo si Unitas se dilataril, eadem fuerit jam dilatata, quæ ante dilatationem fue- fra Regius, 14. Τοῦτο καὶ ὁ θεῖος γινώσκει Απόστολος πρὸς (76) Regius et Seguerianus, και Υιός. In aliis et (77) Regius et Seguerianus, παρ' αὐτῷ. Cæteri et (78) Sic Reg. Seg. Basil. et Anglican. At alii et (79) Sic Regius et Seguerianus. At in aliis et edi- (80) Reg. Seguer. Basil. Anglican. addunt μόνον, (81) Sic Regius et Seguerianus. At alii et editi, 14. Id non ignorabat divinus Apostolus qui ita ad (82) Sic mss. et editio Commeliniana ut Scri- (83) Lege αὐτοῦ. (84) Basiliensis et Anglicanus, εἰ δὲ τήν. Cateri (85) Sic Reg. et Seg. At alii et editi, έρεσθαι. In-

Μονάς, πάθος ὑπέμεινε, καὶ γέγονεν ὅπερ οὐκ ἦν· Α ἐπλατύνθη γὰρ οὐκ οὖσα πλατεία· ἔπειτα εἰ αὐτὴ ἡ Μονὰς ἐπλατύνθη εἰς Τριάδα, Τριὰς δέ ἐστι Πατήρ καὶ Υἱός (76) καὶ ἅγιον Πνεῦμα· ὁ αὐτὸς ἄρα Πa- τὴρ γέγονε καὶ Υἱὸς καὶ Πνεῦμα κατὰ Σαβέλλιον ἐκτὸς εἰ μὴ ἡ λεγομένη παρ' αὐτῷ Μονάς (77) ἄλλο τί ἐστι παρὰ τὸν Πατέρα. Οὐκ ἔτι οὖν πλατύνεσθαι ἔδει λέγειν (78), ἀλλ' ἡ Μονὰς τριῶν ποιητική, ὥστε εἶναι Μονάδα, εἶτα καὶ Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ Πνεῦ μα. Εἰ γὰρ ἐπλατύνθη αὕτη, καὶ ἐξέτεινεν ἑαυτὴν, αὐτὴ ἂν εἴη, ὅπερ ἐξετάθη. Καὶ Τριὰς μὲν πλατυν θεῖσα οὐκ ἔτι Μονάς ἐστι· Μονὰς δὲ οὖσα οὔπω ἦν Τριάς. Καὶ ὁ Πατὴρ ἄρα ὢν οὔπω ἦν Υἱὸς καὶ Πνεῦμα· γενόμενος δὲ ταῦτα, οὐκ ἔτι Πατὴρ μόνον ἐστί. Ταῦτα δὲ καταψευδόμενος ἄν τις εἴποι, τοῦ Θεοῦ σῶμα καὶ παθητὸν αὐτὸν εἰσάγων· τί γάρ ἐστι πλατύνεσθαι ἢ πά- Β θος τοῦ πλατυνομένου; Η τί ἐστι τὸ πλατυνόμενον (79), ἢ τὸ πρότερον μὴ τοιοῦτον, ἀλλὰ στενὸν τυγχάνον ; ταὐτὸν γάρ ἐστι χρόνῳ μόνον διαφέρον ἑαυτοῦ (80), Κορινθίους ἐπιστέλλων· Μὴ στενοχωρεῖσθε ἐν ἡμῖν· πλατύνθητε δὲ καὶ ὑμεῖς, Κορίνθιοι. Τοὺς γὰρ αὐτοὺς ἀπὸ στενότητος εἰς πλατυσμόν μεταβάλ- λειν συμβουλεύει. Ωσπερ δὲ εἰ (81) ἐπλατύνθησαν πάλιν Κορίνθιοι καὶ στενοχωρούμενοι, οὐκ ἄλλοι ἐτύγχανον, ἀλλὰ πάλιν ἦσαν Κορίνθιοι· οὕτως εἰ ὁ Πατὴρ ἐπλατύνθη εἰς Τριάδα, ἡ Τριὰς πάλιν ἐστὶν ὁ Πατὴρ μόνος. Τὸ αὐτὸ δὲ πάλιν φησίν, Η καρδία ἡμῶν πεπλάτυνται (82) · καὶ ὁ Νῶε λέγει, Πλα- τύναι ὁ Θεὸς τῷ Ἰαφεθ· ἡ αὐτὴ γὰρ καρδία καὶ ὁ αὐτὸς Ἰάφεθ ἐστὶν ἐν τῷ πλατυσμῷ. Εἰ μὲν οὖν ἡ Μονὰς ἐπλάτυνεν, ἄλλοις ἂν ἐπλάτυνεν· εἰ δὲ αὐτ τὴ (85) ἐπλάτυνεν (84), αὐτὴ ἂν εἴη, ὅπερ έπλα- τύνθη. Τί δέ ἐστιν ἢ ὁ Υἱὸς καὶ Πνεῦμα ἅγιον; Ἐρέ- σθαι δὲ (85) αὐτὸν τοιαῦτα λέγοντα, καλόν· Τίς ἡ ἐνέργεια τοῦ τοιούτου πλατυσμοῦ; ἢ, ὡς ἐπ' αὐτῆς ἀληθείας, διὰ τί ὅλως ἐπλατύνθη; Τὸ γὰρ μὴ μένον καί. ὁ αὐτὸς ἄρα. παρ' αὐτῶν. παρ' αὐ τῷ λόγον, καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα. τό. πρότερον, τό μόνῳ, ἑαυτοῦ. αὐτῷ. αὐτοῦ. στενοχωρῆσθε. Τοῦτο καὶ ὁ Ἀπόστολος Κοι ρινθίοις ἐπιστέλλων ἔφη. φησί. εἰ ὑμῶν ἐπλατύνθη. Μοχ τῷ Ἰάφεθ, τὸν Ἰάφεθ. ἄλλοις ἂν ἐπλάτυνεν, ἄλλους. τῷ Ἰάφεθ. πλατύνω, ή αὐτὴ γὰρ καρδία. ἡ αὐτοῦ γὰρ καρδία. αὐτή. αὐ τῇ τῷ Ἰάφεθ, ἄλλοις. αὕτη ἂν εἴη. ἐν τῷ πλατυσμῷ : ται. ἀνάγκη δεῖ. ORATIO IV CONTRA ARIANOS. ctus : primo sequitur ut dilatata Unitas aliquam passa sit affectionem, factaque sit quod non erat : siquidem dilatata est quæ lata non erat. Deinde, si ipsa Unitas in Trinitatem dilatata est, Trinitasque Pater est et Filius et Spiritus sanctus: ipse ergo Pater factus est et Filius et Spiritus, ut sentit Sa- bellius; nisi forte Unitas quam ille propugnat, ali- quid sit aliud præter Patrem. Igitur non jam Unitas dilatari dicenda erat, sed trium potius esse effectrix, ita ut primo sit Unitas, deinde et Pater, et Filius et Spiritus. Nam si ipsa dilatata est, seque ipsam extendit, ipsa sane fuerit id quod extensum est. Dilatata proinde Trinitas, non amplius est Unitas, quæ cum esset Unitas, nondum Trinitas erat : igi- tur cum item Pater esset, nondum erat Filius et Spiritus, qui Pater postquam ista factus est, non jam tantum Pater est. Verum nemo hæc dixerit, nisi qui corpus Deo false alfingat, eumque patibi- lem naturam habere arbitretur. Quid enim est dila- tari quam passio seu affectio rei dilatata? Vel quid est res dilatata, quam quæ antea non hujusmodi, sed contracta erat? Eadem quippe est, soloque temporis spatio a seipsa differt. C II Cor. vi, 12. ss ibid. 11. s Gen. 15, 27. editis deest Ibidem Reg. Seg. Gobler. Ceteri et editi & omittunt. editi, Nannius videtur legisse, nam vertit, apud Deum, sed male : hic enim Sabellius indicatur. editi, mendose. Paulo post Basil. et Anglic., tis deest Ibidem, ante Basil. et Anglic. omittunt. Goblerianus, utrumque autem abest ab aliis et editis. Ibidem Regius et Seguerianus, Goblerianus, Cæteri et editi, Quæ ibi- dem sequuntur, ita exstant in Reg. Seg. Basil. An. glic. et Felckm. 1, ubi Seg., Cateri vero et editi sic habent, Goblerianus, omittunt. Corinthios scribit: Non coangustamini in nobis : dilatamini vero, et vos Corinthii **. Illos scilicet lor- tabatur ut ab angustia in latitudinem se transfer- rent. Ut autem si coangustati Corinthii, dilatati postea essent, non alii sed Corinthii semper fuissent ita si Pater in Trinitatem dilatatus est, certe Trinitas solus rursus est Pater. Idem iterum ait, Cor nostrum dilatatum est s. Noe item dicit, Di- latet Deus Japhet ". Siquidem idem cor, idemque est Japhet in dilatatione. Si ergo Unitas dilatavit, ea sane fuerit idipsum quod dilatatum est. Quid vero illud est præter Filium et Spiritum sanctum? Non abs re autem erit eum qui ita sentit interrogare, quinam sit hujusmodi dilatationis effectus, vel po- tius (ipsa veluti coram veritate), cur omnino dila- tata Unitas sit ? Quod enim non idem manet, sed postea dilatatur, causam habeat necesse est per pturæ textus. Editio autem Paris. et Colon., Regius et Seguerianus, D ut et habet Versio Septuaginta Interpret. juxta He bræum textum, ПS DIT NDI. Cæteri vero mss. et editi, Verum cum iidem mox habeant, non, legendum idcirco Recte tamen per accusativum redditur : hunc enim casum regit verbum et, dilato. Ibidem Regius et Seguerianus, Alii et editi, mss. et editio Commeliniana habent Sed legendum, ut antea legitur et, Ibidem Basil. et Anglicanus, Forte ali- ter hunc locum legit Nannius, cujus hæc est versio post Ergo si Unitas se dilataril, eadem fuerit jam dilatata, quæ ante dilatationem fue- fra Regius, 14. Τοῦτο καὶ ὁ θεῖος γινώσκει Απόστολος πρὸς (76) Regius et Seguerianus, και Υιός. In aliis et (77) Regius et Seguerianus, παρ' αὐτῷ. Cæteri et (78) Sic Reg. Seg. Basil. et Anglican. At alii et (79) Sic Regius et Seguerianus. At in aliis et edi- (80) Reg. Seguer. Basil. Anglican. addunt μόνον, (81) Sic Regius et Seguerianus. At alii et editi, 14. Id non ignorabat divinus Apostolus qui ita ad (82) Sic mss. et editio Commeliniana ut Scri- (83) Lege αὐτοῦ. (84) Basiliensis et Anglicanus, εἰ δὲ τήν. Cateri (85) Sic Reg. et Seg. At alii et editi, έρεσθαι. In-

Α τὸ αὐτὸ, ἀλλ᾽ ὕστερον πλατυνόμενον, ἔχειν ἀνάγκῃ δεῖ τὴν αἰτίαν, δι' ἦν καὶ ἐπλατύνθη. Εἰ μὲν οὖν ἵνα Λόγος καὶ Πνεῦμα συνῇ αὐτῷ, περιττὸν τὸ λέγειν, Μονάς (86)· εἶτα, ἐπλατύνθη. Οὐ γὰρ ὕστερον Λόγος καὶ Πνεῦμα, ἀλλ᾽ ἀεὶ, ἵνα μὴ ἄλογος ὁ Θεὸς κατά τοὺς ᾿Αρειανούς. Ωστε, εἰ ἀεὶ ἦν Λόγος καὶ Πνεῦμα, ἀεὶ πλατεῖα, καὶ οὐ πρῶτον Μονάς. Εἰ δὲ ὕστερον επλατύνθη, ὕστερον καὶ Λόγος. Εἰ δὲ διὰ τὴν ἐναν θρώπησιν ἐπλατύνθη, καὶ γέγονε τότε Τριάς· ἄρα πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως ούπω ἦν Τριάς. Φανήσεται δὲ ὁ Πατὴρ (87) καὶ γεγονώς σάρξ, είγε αὐτὸς, Μου νὰς ὤν, ἐν τῷ ἀνθρώπῳ ἐπλατύνθη · καὶ τάχα λοιπόν Μονὰς ἔσται καὶ σὰρξ, καὶ τὸ τρίτον, Πνεῦμα· εἴγε αὐτὸς ἐπλατύνθη· ἔσται δὲ καὶ ὀνόματι μόνον Τριάς. Εἰ δὲ διὰ τὸ κτίσαι ἐπλατύνθη, ἄτοπον. Δυνατὸν γὰρ Β ἦν, καὶ Μονάδα μένουσαν αὐτὴν (88), πάντα ποιεῖν· οὐ γὰρ ἐνδεὴς ἦν πλατυσμοῦ ἡ Μονάς, οὐδὲ ἀσθενὴς ἦν πρὸ (89) τοῦ πλατυνθῆναι. Ατοπον γὰρ καὶ ἀσε- 6ὲς τοῦτό γε ἐπὶ Θεοῦ νοεῖν καὶ λέγειν. Ακολουθή σει δὲ καὶ ἄλλο ἄτοπον. Εἰ γὰρ (90) διὰ τὴν κτίσιν ἐπλατύνθη, ἕως δὲ Μονὰς ἦν, οὐκ ἦν ἡ κτίσις· πάλιν δὲ (91) ἔσται μετὰ τὴν συντέλειαν Μονὰς ἀπὸ πλα- τυσμοῦ · ἀναιρεθήσεται καὶ ἡ κτίσις. Ωσπερ γὰρ διὰ τὸ κτίσαι ἐπλατύνθη, οὕτω· παυομένου τοῦ πλατυσμοῦ, παύσεται καὶ ἡ κτίσις. Μονάς εἶτα Μονὰς εἶτα, ἄλογος ὁ Θεός. ἦν Λόγος. ἦν ὁ Λόγος. καὶ δὲ ὁ Πατήρ, μὲν γειν εἰς Τριάδα τὴν Μονάδα ἀπαντήσει. Ἐπειδὴ δὲ οἱ (92) τοῦτο λέγοντες τολμῶσι διαιρεῖν Λόγον καὶ Υἱὸν, καὶ λέγειν ἄλλον μὲν εἶναι τὸν. Λόγον, ἕτερον δὲ τὸν Υἱὸν, καὶ πρότερον μὲν εἶναι τὸν Λόγον, εἶτα τὸν Υἱόν (93) · φέρε, καὶ περὶ τούτων ἴδωμεν. Εστι δὲ τούτων διάφορος ἡ τόλμα. Οἱ μὲν γὰρ τὸν ἄνθρω πον, ὃν ἀνέλαβεν ὁ Σωτὴρ, αὐτὸν εἶναι τὸν Υἱὸν λέ- γουσιν· οἱ δὲ τὸ συναμφότερον, τόν τε ἄνθρωπον καὶ τὸν Λόγον, Υἱὸν τότε γεγενῆσθαι, ὅτε συνήφθησαν. Αλλοι δέ εἰσιν οἱ λέγοντες, αὐτὸν τὸν λόγον τότε Υἱὸν γεγενῆσθαι, ὅτε ἐνηνθρώπησεν ᾿Απὸ γὰρ Λόγου, φασί, γέγονεν Υἱὸς, οὐκ ἂν πρότερον Υἱὸς, ἀλλὰ Λόγος μό νον. Στωϊκὰ μὲν οὖν ἀμφότερα, τό τε πλατύνεσθαι λέγειν τὸν Θεὸν, καὶ ἀρνεῖσθαι τὸν Υἱόν. Κατὰ περιτ- τὸν δὲ ἀνόητον, ὅτι, ὀνομάζοντες Λόγον, ἀρνοῦνται αὐτὸν Υἱὸν εἶναι. Εἰ μὲν γὰρ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ Θεοῦ ὁ Λόγος, εἰκότως ἂν αὐτὸν ἀρνοῖντο εἶναι Υἱόν· εἰ δὲ ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστι, διὰ τί μὴ συνορῶσιν, ὅτι τὸ ἔκ τινος ὑπάρχον υἱός ἐστιν ἐκείνου, ἐξ οὗ καὶ ἔστιν; Εἶτα εἰ τοῦ Λόγου Πατήρ ἐστιν ὁ Θεὸς, διὰ τί μὴ καὶ ὁ Λόγος Υἱὸς ἂν εἴη τοῦ ἑαυτοῦ Πατρός; Πατὴρ γὰρ οὖσαν. καὶ ὡς δὲ Μονὰς ἦν. δέ. Ἐπεὶ δὲ οἱ, • S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. quam dilatetur. Si ut Verbum et Spiritus cum illo esset, præposterum est dicere Unitatem ; deinde, dilatatam esse. Nec enim posterius est Verbum et Spiritus, sed semper, ne videlicet Deus sine Verbo seu ratione esse putetur, uti sentiunt Ariani. Quo- circa, si semper fuit Verbum et Spiritus, semper quoque dilatata fuit, non autem primum ſuit Uni- tas. Quod si posterius dilatata est, posterius igitur est Verbum. Si vero propter humanæ naturæ as- sumptionem dilatata est, tuncque facta est Trini- tas igitur ante naturam humanam assumptam nondum erat Trinitas. Inde item sequetur ut Pater caro factus sit, si nempe ipse, qui Unitas erat, ho- minem assumendo dilatatus est: qui et idem for- tassis Unitas postea erit, et caro, et, quod tertium est, Spiritus, si nempe ipse est qui dilatatus est : ac proinde solo nomine Trinitas futura est. Quod si ad creandumn dilatata dicatur, id quoque absur- dum est. Fieri enim poterat ut ipsa manens Unitas, omnia efficeret. Nec enim dilatatione indigebat Uni- tas, nec infirma erat priusquam dilataretur. Nam absurdum et impium est id de Deo sentire et dicere. Aliud insuper absurdum inde consequetur. Si enim rerum creatarum gratia dilatata est; si quandiu eral Unitas, nulla erant res creata : cum post ab- solutam creationem, rursus e dilatata fieri debeat enim creandi causa dilatata est; ita cum dilatata esse Unitas; utique delebuntur quoque res creata. Ut desinet, exsistere similiter desinent res creatæ. C qua Unitas in Trinitatem dilatari dicitur. Quando vero qui ita sentiunt, Verbum et Filium dividere audent, contenduntque aliud esse Verbum, et alium Filium, prius Verbum esse, deinde Filium : age, ista quoque, si placet, perpendamus. Varia autem illorum est temeritas. Alii enim hominem, quem Salvator assumpsit, Filium esse volunt : alii utrum- que, nempe hominem et Verbum, tune Filium fa- ctum fuisse putant, cum inter se copulati sunt. Alii autem arbitrantur ipsum Verbum tunc Filium factum esse, cum homo factus est : Siquidem ex Verbo, inquiunt, factus est Filius, qui antea non Filius, sed duntaxat Verbum erat. Porro uterque error Stoicorum est, quo et Deus dilatari dicitur, et Filius negatur. Valde autem illud ineptum est quod, cum Verbum agnoscant et nominent, ipsum Filium esse inftiantur. Enimvero si Verbum D ex Deo non esset, haud immerito ipsum Filium esse negarent. At si ex leo est, cur non perspiciunt id, quod ex aliquo exsistit, filium ejus esse ex quo est? Deinde, si Verbi Deus Pater est, quidni Ver- puncto inter et interposito. Alii et edi- ti, etc., conjunctim. Paulo post Reg. Seg. et Gobl., Alii et editi & omittunt. Ibid. Reg. Seg. Gobl. Basil. et Anglican., Caeteri et editi, editis, datum in Regio. At alii et editio Commeliniaua, deest. mox habet, ter Felckm. primum. In aliis et editis deest eliti, 15. Hæc itaque absurda ex illa orientur opinione, (86) Regius et Seguerianus, Μονάς· εἶτα, etc., (87) Sic Regius codex et Seguerianus. At alii cum (88) Sic Basiliensis et Anglicanus atque ita emen- 15. Τοιαῦτα μὲν οὖν ἄτοπα ἐκ τοῦ πλατύνεσθαι λέ- (89) Sic mss. In editione autem Commel. πρό (90) Γάρ abest a Basil. et Anglicano ; qui Anglic. (91) Sic Regius et Seguerianus aliique miss. præ (92) Reg. Seg. et Anglic., Ἐπειδὴ δὲ οἱ. Cæteri et (93) Basiliensis et Anglicanus, εἶτα δὲ τὸν Υἱόν.

Α τὸ αὐτὸ, ἀλλ᾽ ὕστερον πλατυνόμενον, ἔχειν ἀνάγκῃ δεῖ τὴν αἰτίαν, δι' ἦν καὶ ἐπλατύνθη. Εἰ μὲν οὖν ἵνα Λόγος καὶ Πνεῦμα συνῇ αὐτῷ, περιττὸν τὸ λέγειν, Μονάς (86)· εἶτα, ἐπλατύνθη. Οὐ γὰρ ὕστερον Λόγος καὶ Πνεῦμα, ἀλλ᾽ ἀεὶ, ἵνα μὴ ἄλογος ὁ Θεὸς κατά τοὺς ᾿Αρειανούς. Ωστε, εἰ ἀεὶ ἦν Λόγος καὶ Πνεῦμα, ἀεὶ πλατεῖα, καὶ οὐ πρῶτον Μονάς. Εἰ δὲ ὕστερον επλατύνθη, ὕστερον καὶ Λόγος. Εἰ δὲ διὰ τὴν ἐναν θρώπησιν ἐπλατύνθη, καὶ γέγονε τότε Τριάς· ἄρα πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως ούπω ἦν Τριάς. Φανήσεται δὲ ὁ Πατὴρ (87) καὶ γεγονώς σάρξ, είγε αὐτὸς, Μου νὰς ὤν, ἐν τῷ ἀνθρώπῳ ἐπλατύνθη · καὶ τάχα λοιπόν Μονὰς ἔσται καὶ σὰρξ, καὶ τὸ τρίτον, Πνεῦμα· εἴγε αὐτὸς ἐπλατύνθη· ἔσται δὲ καὶ ὀνόματι μόνον Τριάς. Εἰ δὲ διὰ τὸ κτίσαι ἐπλατύνθη, ἄτοπον. Δυνατὸν γὰρ Β ἦν, καὶ Μονάδα μένουσαν αὐτὴν (88), πάντα ποιεῖν· οὐ γὰρ ἐνδεὴς ἦν πλατυσμοῦ ἡ Μονάς, οὐδὲ ἀσθενὴς ἦν πρὸ (89) τοῦ πλατυνθῆναι. Ατοπον γὰρ καὶ ἀσε- 6ὲς τοῦτό γε ἐπὶ Θεοῦ νοεῖν καὶ λέγειν. Ακολουθή σει δὲ καὶ ἄλλο ἄτοπον. Εἰ γὰρ (90) διὰ τὴν κτίσιν ἐπλατύνθη, ἕως δὲ Μονὰς ἦν, οὐκ ἦν ἡ κτίσις· πάλιν δὲ (91) ἔσται μετὰ τὴν συντέλειαν Μονὰς ἀπὸ πλα- τυσμοῦ · ἀναιρεθήσεται καὶ ἡ κτίσις. Ωσπερ γὰρ διὰ τὸ κτίσαι ἐπλατύνθη, οὕτω· παυομένου τοῦ πλατυσμοῦ, παύσεται καὶ ἡ κτίσις. Μονάς εἶτα Μονὰς εἶτα, ἄλογος ὁ Θεός. ἦν Λόγος. ἦν ὁ Λόγος. καὶ δὲ ὁ Πατήρ, μὲν γειν εἰς Τριάδα τὴν Μονάδα ἀπαντήσει. Ἐπειδὴ δὲ οἱ (92) τοῦτο λέγοντες τολμῶσι διαιρεῖν Λόγον καὶ Υἱὸν, καὶ λέγειν ἄλλον μὲν εἶναι τὸν. Λόγον, ἕτερον δὲ τὸν Υἱὸν, καὶ πρότερον μὲν εἶναι τὸν Λόγον, εἶτα τὸν Υἱόν (93) · φέρε, καὶ περὶ τούτων ἴδωμεν. Εστι δὲ τούτων διάφορος ἡ τόλμα. Οἱ μὲν γὰρ τὸν ἄνθρω πον, ὃν ἀνέλαβεν ὁ Σωτὴρ, αὐτὸν εἶναι τὸν Υἱὸν λέ- γουσιν· οἱ δὲ τὸ συναμφότερον, τόν τε ἄνθρωπον καὶ τὸν Λόγον, Υἱὸν τότε γεγενῆσθαι, ὅτε συνήφθησαν. Αλλοι δέ εἰσιν οἱ λέγοντες, αὐτὸν τὸν λόγον τότε Υἱὸν γεγενῆσθαι, ὅτε ἐνηνθρώπησεν ᾿Απὸ γὰρ Λόγου, φασί, γέγονεν Υἱὸς, οὐκ ἂν πρότερον Υἱὸς, ἀλλὰ Λόγος μό νον. Στωϊκὰ μὲν οὖν ἀμφότερα, τό τε πλατύνεσθαι λέγειν τὸν Θεὸν, καὶ ἀρνεῖσθαι τὸν Υἱόν. Κατὰ περιτ- τὸν δὲ ἀνόητον, ὅτι, ὀνομάζοντες Λόγον, ἀρνοῦνται αὐτὸν Υἱὸν εἶναι. Εἰ μὲν γὰρ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ Θεοῦ ὁ Λόγος, εἰκότως ἂν αὐτὸν ἀρνοῖντο εἶναι Υἱόν· εἰ δὲ ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστι, διὰ τί μὴ συνορῶσιν, ὅτι τὸ ἔκ τινος ὑπάρχον υἱός ἐστιν ἐκείνου, ἐξ οὗ καὶ ἔστιν; Εἶτα εἰ τοῦ Λόγου Πατήρ ἐστιν ὁ Θεὸς, διὰ τί μὴ καὶ ὁ Λόγος Υἱὸς ἂν εἴη τοῦ ἑαυτοῦ Πατρός; Πατὴρ γὰρ οὖσαν. καὶ ὡς δὲ Μονὰς ἦν. δέ. Ἐπεὶ δὲ οἱ, • S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. quam dilatetur. Si ut Verbum et Spiritus cum illo esset, præposterum est dicere Unitatem ; deinde, dilatatam esse. Nec enim posterius est Verbum et Spiritus, sed semper, ne videlicet Deus sine Verbo seu ratione esse putetur, uti sentiunt Ariani. Quo- circa, si semper fuit Verbum et Spiritus, semper quoque dilatata fuit, non autem primum ſuit Uni- tas. Quod si posterius dilatata est, posterius igitur est Verbum. Si vero propter humanæ naturæ as- sumptionem dilatata est, tuncque facta est Trini- tas igitur ante naturam humanam assumptam nondum erat Trinitas. Inde item sequetur ut Pater caro factus sit, si nempe ipse, qui Unitas erat, ho- minem assumendo dilatatus est: qui et idem for- tassis Unitas postea erit, et caro, et, quod tertium est, Spiritus, si nempe ipse est qui dilatatus est : ac proinde solo nomine Trinitas futura est. Quod si ad creandumn dilatata dicatur, id quoque absur- dum est. Fieri enim poterat ut ipsa manens Unitas, omnia efficeret. Nec enim dilatatione indigebat Uni- tas, nec infirma erat priusquam dilataretur. Nam absurdum et impium est id de Deo sentire et dicere. Aliud insuper absurdum inde consequetur. Si enim rerum creatarum gratia dilatata est; si quandiu eral Unitas, nulla erant res creata : cum post ab- solutam creationem, rursus e dilatata fieri debeat enim creandi causa dilatata est; ita cum dilatata esse Unitas; utique delebuntur quoque res creata. Ut desinet, exsistere similiter desinent res creatæ. C qua Unitas in Trinitatem dilatari dicitur. Quando vero qui ita sentiunt, Verbum et Filium dividere audent, contenduntque aliud esse Verbum, et alium Filium, prius Verbum esse, deinde Filium : age, ista quoque, si placet, perpendamus. Varia autem illorum est temeritas. Alii enim hominem, quem Salvator assumpsit, Filium esse volunt : alii utrum- que, nempe hominem et Verbum, tune Filium fa- ctum fuisse putant, cum inter se copulati sunt. Alii autem arbitrantur ipsum Verbum tunc Filium factum esse, cum homo factus est : Siquidem ex Verbo, inquiunt, factus est Filius, qui antea non Filius, sed duntaxat Verbum erat. Porro uterque error Stoicorum est, quo et Deus dilatari dicitur, et Filius negatur. Valde autem illud ineptum est quod, cum Verbum agnoscant et nominent, ipsum Filium esse inftiantur. Enimvero si Verbum D ex Deo non esset, haud immerito ipsum Filium esse negarent. At si ex leo est, cur non perspiciunt id, quod ex aliquo exsistit, filium ejus esse ex quo est? Deinde, si Verbi Deus Pater est, quidni Ver- puncto inter et interposito. Alii et edi- ti, etc., conjunctim. Paulo post Reg. Seg. et Gobl., Alii et editi & omittunt. Ibid. Reg. Seg. Gobl. Basil. et Anglican., Caeteri et editi, editis, datum in Regio. At alii et editio Commeliniaua, deest. mox habet, ter Felckm. primum. In aliis et editis deest eliti, 15. Hæc itaque absurda ex illa orientur opinione, (86) Regius et Seguerianus, Μονάς· εἶτα, etc., (87) Sic Regius codex et Seguerianus. At alii cum (88) Sic Basiliensis et Anglicanus atque ita emen- 15. Τοιαῦτα μὲν οὖν ἄτοπα ἐκ τοῦ πλατύνεσθαι λέ- (89) Sic mss. In editione autem Commel. πρό (90) Γάρ abest a Basil. et Anglicano ; qui Anglic. (91) Sic Regius et Seguerianus aliique miss. præ (92) Reg. Seg. et Anglic., Ἐπειδὴ δὲ οἱ. Cæteri et (93) Basiliensis et Anglicanus, εἶτα δὲ τὸν Υἱόν.

εἰς ἐστι καὶ λέγεται, οὗ ἐστιν ὁ υἱός· καὶ υἱός τις ἐστι καὶ λέγεται ἐκείνου, ου ἐστιν ὁ πατήρ. Εἰ τοίνυν τοῦ Χριστοῦ οὐκ ἔστι Πατὴρ ὁ Θεὸς, οὐδὲ ὁ Λόγος Υἱὸς ἂν εἴη· εἰ δὲ Πατὴρ ὁ Θεὸς (94), εἰκότως ἂν εἴη καὶ ὁ Λόγος Υιός. Εἰ δὲ ὕστερον μὲν Πατὴρ καὶ πρῶτ τον Θεός, ᾿Αρειανῶν μὲν (95) τὸ φρόνημα· ἔπειτα ἄτοπον μεταβάλλεσθαι τὸν Θεόν· σωματικὸν γάρ· εἰ δὲ ὥσπερ ἐπὶ τῆς κτίσεως ὕστερον ποιητής, ιστέον, ὅτι τῶν γινομένων (96) ὕστερόν ἐστιν ἡ μεταβολὴ, οὐχὶ τοῦ Θεοῦ. ὕστερον Πατὴρ καὶ ἐπ' αὐτοῦ· εἰ δὲ οὐ ποίημα ὁ Υἱός, ἀεὶ ἄρα ὁ Πατὴρ, ἀεὶ καὶ ὁ Υἱός. Εἰ δὲ ἀεὶ ὁ Υἱὸς (98), αὐτὸς ἂν εἴη ὁ Λόγος. Εἰ γὰρ μὴ Υἱὸς εἴη ὁ Λόγος, καὶ τοῦτό τις ἀποτολμῶν εἴποι· ἢ τὸν Λόγον Πατέρα λέγει, ἢ τὸν Υἱὸν κρείττονα τοῦ Λόγου. Τοῦ γὰρ Υἱοῦ ἐν κόλποις ὄντος τοῦ Πατρὸς, ἀνάγκη ἢ μὴ εἶναι πρὸ Υἱοῦ τὸν (99) Λόγον· οὐδὲν γάρ ἐστι πρὸ τοῦ ὄντος ἐν τῷ Πατρί· ἢ εἰ ὁ Λόγος ἄλλος ἐστὶ παρὰ τὸν Υἱόν, ὁ Λόγος ἂν εἴη ὁ Πατήρ, ἐν ᾧ ἐστιν ὁ Υἱός. Εἰ δὲ οὐκ ἔστιν ὁ Λόγος Πατὴρ, ἀλλὰ Λόγος, ἐκτὸς ἂν εἴη ὁ λό- γος τοῦ Πατρὸς, ὄντος τοῦ Υἱοῦ ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πατρός. Οὐ γὰρ ἀμφότερα, ὅ τε Λόγος καὶ ὁ Υἱὸς, ἐν τοῖς κόλποις, ἀλλ' ἕνα εἶναι δεῖ, καὶ τοῦτον τὸν Υἱὸν, ὅς ἐστι μονογενής. Καὶ πάλιν, εἰ ἄλλος ἐστὶν ὁ Λό γος (1), καὶ ἄλλος ὁ Υἱός, κρείττων εὑρεθήσεται ὁ Υἱὸς τοῦ Λόγου· οὐδεὶς γὰρ γινώσκει τὸν Πατέρα, εἰ μὴ ὁ Υἱὸς, οὐχ ὁ Λόγος. Η τοίνυν οὐκ οἶδεν ὁ Λό γος, ἢ εἰ οἶδε ψεῦδος τὸ, Οὐδεὶς γινώσκει. Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ, 'Ο έωρακώς ἐμέ, ἑώρακε τὸν Πατέρα, καὶ, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν· Υἱοῦ γάρ εἰσι φω ναὶ, καὶ οὐ Λόγου κατ' αὐτούς· δῆλον δὲ ἀπὸ τῶν Εὐαγγελίων. Κατὰ γὰρ τὸν Ἰωάννην (2), λέγοντος τοῦ Κυρίου, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν, ἐβάστασαν λίθους οἱ Ἰουδαῖοι, ἵνα λιθάσωσιν αὐτόν. Απε- κρίθη αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Πολλὰ ἔργα καλὰ ἔδει ξα ὑμῖν ἐκ τοῦ Πατρός· διὰ ποῖον αὐτῶν (3) ἔργον ἐμὲ λιθάζετε; Απεκρίθησαν αὐτῷ οἱ Ἰουδαῖοι· Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, καὶ (4) ὅτι σὺ, ἄνθρωπος ὢν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. Απεκρίθη αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Οὐκ ἔστι γεγραμμένον ἐν τῷ νόμῳ ὑμῶν, ὅτι ἐγὼ εἶπα, Θεοί ἐστε; Εἰ ἐκείνους εἶπε θεοὺς, πρὸς οὓς ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ ἐγένετο, καὶ οὐ δύναται λυθῆναι ἡ Γραφή· ὃν ὁ Πατὴρ ἡγίασε καὶ ἀπέστειλεν εἰς γενομένων. ἀεὶ ὁ Υἱός. {1) ἐστίν καὶ ἄλλος Υιός. τὸν Ἰωάννην, Μοχ εβάστασαν λίθους. εβάστασαν γὰρ λίθους. αὐτῶν. καὶ ὅτι ἐγὼ εἶπα. ὅτι σὺ, ἄνθρωπος ὢν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. Καὶ ὁ Ἰη σους λέγει· Ἐν τῷ νόμῳ ὑμῶν γέγραπται, Εγώ εἶπα. ORATIO IV CONTRA ARIANOS. A bum, sui Patris Filius fuerit ? siquidem pater ille est et dicitur ejus, qui suus est filius: et similiter filius ille est et dicitur ejus, qui suus est pater. Quapropter si Deus non est Christi Pater, nec Ver- bum Filius esse potest. Sed si Pater est Deus, vere et Verbum Filius est. Quod si postea Pater esse dicatur, cum primum Deus esset; hæc ipsa est Arianorum doctrina. Sed præterea absurdum est Deum mutari : nam id corporeum est. Si vero rem spondeant Patrem Filii factum esse, ut postea rerum creatarum factus est opifex, scire operæ pretium est mutationem non ad Deum, sed ad ea, quæ postca fiunt, pertinere. B que Pater ejus postea efficeretur. Sed si Filius non est opus, semper ergo Pater, semper et Filius est. Si porro semper est Filius, ipsum sane fuerit Ver- Dum. Nisi enim Verbum Filius fuerit: qui id au- debit negare, fateri eum necesse est vel Verbum Patrem esse; vel Filium Verbo esse præstantiorem. Nam cum Filius sit in sinu Patris 58, necesse est vel Verbum ante Filium non esse; nihil enim est ante eum qui in Patre est: vel si Verbum aliud est præter Filium, sequitur ut Verbum sit ipse Pater in quo est Filius. Quod si Verbum non est Pater, sed Verbum igitur Verbum est extra Patrem, quippe cum Filius in sinu Patris sit. Nec enim ambo, nempe Verbum et Filius in sinu Patris sunt, sed unum esse oportet, eumque Filium, qui est Unigenitus. Rursus, si aliud est Verbum et alius Filius, Filius Verbo præstantior erit. Nemo enim C Patrem cognoscit nisi Filius 89, non auten Verbum. D ss Joan. 1, 18. 5º Matth. x1, 27. . * Joan. XIV, vero et editi, deest. editi, Regius et Seguerianus omittunt. Iidem ibidem Basil. et Anglic. PATROL. GR. XXVI. 9. Vel igitur Patrem non novit Verbum ; vel si novit, false dicitur, Nemo novit. Quod idem urgendum est de hisce verbis, Qui vidit me, vidit Patrem *, et, Ego el Pater unum sumus "1. Namque hæ voces Filii sunt, non Verbi, ut putant illi, idque ex Evangeliis dilucidum est. Nam Domino, ut narrat Joannes, dicente, Ego et Pater unum sumus, sustulerunt lapi- des Judæi, ut lapidarent eum. Respondit eis Jesus : Multa opera bona ostendi vobis ex Patre, propter quod bonum opus me lapidatis ? Responderunt ei Judæi De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia, et quia tu homo cum sis, facis teipsum Deum. Respondit eis Jesus: Nonne scriptum est in lege vestra, quia ego dixi, Dii estis? Si illos dixit deos ad quos Verbum Dei factum est, et non potest solvi Scriptura : quem Pater sanctificavit et misit in Joan. x, 30. quæ absunt ab aliis et editis. Reg. Seg. Basil. Anglic. Galeri et editi, aliis et editis deest omittunt. Quæ ibidem sequuntur, ita exstant in Reg. Seg. Basil. et Anglic. sed in Anglic. et Basil, abest ante Cæteri et editi sic habent, 16. Εἰ μὲν οὖν ποίημα καὶ ὁ Υἱὸς (97), καλῶς ἂν 16. Quapropter si Filius esset opus ; recte quo- (94) Regius, εἰ δὲ ὁ Πατὴρ ὁ Θεός. (95) Basiliensis et Anglicanus, 'Αρειανόν μέν, etc. (96) Reg. Seg. Basil. et Anglic. γινομένων. Alii (97) Sic Reg. Seg. et Gobler. In aliis et editis ὁ (98) Regius et Seguerianus, ἀεὶ Υἱός. Cæteri et (99) Basiliensis et Anglicanus, πρὸ τοῦ Υἱοῦ. (2) Reg. Seg. Basil. Anglican. addunt Κατὰ γὰρ (3) Sic Regius codex, Seg. Basil. et Anglic. In (4) Sic Regius et Seguerianus. At alii et editi,

εἰς ἐστι καὶ λέγεται, οὗ ἐστιν ὁ υἱός· καὶ υἱός τις ἐστι καὶ λέγεται ἐκείνου, ου ἐστιν ὁ πατήρ. Εἰ τοίνυν τοῦ Χριστοῦ οὐκ ἔστι Πατὴρ ὁ Θεὸς, οὐδὲ ὁ Λόγος Υἱὸς ἂν εἴη· εἰ δὲ Πατὴρ ὁ Θεὸς (94), εἰκότως ἂν εἴη καὶ ὁ Λόγος Υιός. Εἰ δὲ ὕστερον μὲν Πατὴρ καὶ πρῶτ τον Θεός, ᾿Αρειανῶν μὲν (95) τὸ φρόνημα· ἔπειτα ἄτοπον μεταβάλλεσθαι τὸν Θεόν· σωματικὸν γάρ· εἰ δὲ ὥσπερ ἐπὶ τῆς κτίσεως ὕστερον ποιητής, ιστέον, ὅτι τῶν γινομένων (96) ὕστερόν ἐστιν ἡ μεταβολὴ, οὐχὶ τοῦ Θεοῦ. ὕστερον Πατὴρ καὶ ἐπ' αὐτοῦ· εἰ δὲ οὐ ποίημα ὁ Υἱός, ἀεὶ ἄρα ὁ Πατὴρ, ἀεὶ καὶ ὁ Υἱός. Εἰ δὲ ἀεὶ ὁ Υἱὸς (98), αὐτὸς ἂν εἴη ὁ Λόγος. Εἰ γὰρ μὴ Υἱὸς εἴη ὁ Λόγος, καὶ τοῦτό τις ἀποτολμῶν εἴποι· ἢ τὸν Λόγον Πατέρα λέγει, ἢ τὸν Υἱὸν κρείττονα τοῦ Λόγου. Τοῦ γὰρ Υἱοῦ ἐν κόλποις ὄντος τοῦ Πατρὸς, ἀνάγκη ἢ μὴ εἶναι πρὸ Υἱοῦ τὸν (99) Λόγον· οὐδὲν γάρ ἐστι πρὸ τοῦ ὄντος ἐν τῷ Πατρί· ἢ εἰ ὁ Λόγος ἄλλος ἐστὶ παρὰ τὸν Υἱόν, ὁ Λόγος ἂν εἴη ὁ Πατήρ, ἐν ᾧ ἐστιν ὁ Υἱός. Εἰ δὲ οὐκ ἔστιν ὁ Λόγος Πατὴρ, ἀλλὰ Λόγος, ἐκτὸς ἂν εἴη ὁ λό- γος τοῦ Πατρὸς, ὄντος τοῦ Υἱοῦ ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πατρός. Οὐ γὰρ ἀμφότερα, ὅ τε Λόγος καὶ ὁ Υἱὸς, ἐν τοῖς κόλποις, ἀλλ' ἕνα εἶναι δεῖ, καὶ τοῦτον τὸν Υἱὸν, ὅς ἐστι μονογενής. Καὶ πάλιν, εἰ ἄλλος ἐστὶν ὁ Λό γος (1), καὶ ἄλλος ὁ Υἱός, κρείττων εὑρεθήσεται ὁ Υἱὸς τοῦ Λόγου· οὐδεὶς γὰρ γινώσκει τὸν Πατέρα, εἰ μὴ ὁ Υἱὸς, οὐχ ὁ Λόγος. Η τοίνυν οὐκ οἶδεν ὁ Λό γος, ἢ εἰ οἶδε ψεῦδος τὸ, Οὐδεὶς γινώσκει. Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ, 'Ο έωρακώς ἐμέ, ἑώρακε τὸν Πατέρα, καὶ, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν· Υἱοῦ γάρ εἰσι φω ναὶ, καὶ οὐ Λόγου κατ' αὐτούς· δῆλον δὲ ἀπὸ τῶν Εὐαγγελίων. Κατὰ γὰρ τὸν Ἰωάννην (2), λέγοντος τοῦ Κυρίου, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν, ἐβάστασαν λίθους οἱ Ἰουδαῖοι, ἵνα λιθάσωσιν αὐτόν. Απε- κρίθη αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Πολλὰ ἔργα καλὰ ἔδει ξα ὑμῖν ἐκ τοῦ Πατρός· διὰ ποῖον αὐτῶν (3) ἔργον ἐμὲ λιθάζετε; Απεκρίθησαν αὐτῷ οἱ Ἰουδαῖοι· Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, καὶ (4) ὅτι σὺ, ἄνθρωπος ὢν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. Απεκρίθη αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Οὐκ ἔστι γεγραμμένον ἐν τῷ νόμῳ ὑμῶν, ὅτι ἐγὼ εἶπα, Θεοί ἐστε; Εἰ ἐκείνους εἶπε θεοὺς, πρὸς οὓς ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ ἐγένετο, καὶ οὐ δύναται λυθῆναι ἡ Γραφή· ὃν ὁ Πατὴρ ἡγίασε καὶ ἀπέστειλεν εἰς γενομένων. ἀεὶ ὁ Υἱός. {1) ἐστίν καὶ ἄλλος Υιός. τὸν Ἰωάννην, Μοχ εβάστασαν λίθους. εβάστασαν γὰρ λίθους. αὐτῶν. καὶ ὅτι ἐγὼ εἶπα. ὅτι σὺ, ἄνθρωπος ὢν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. Καὶ ὁ Ἰη σους λέγει· Ἐν τῷ νόμῳ ὑμῶν γέγραπται, Εγώ εἶπα. ORATIO IV CONTRA ARIANOS. A bum, sui Patris Filius fuerit ? siquidem pater ille est et dicitur ejus, qui suus est filius: et similiter filius ille est et dicitur ejus, qui suus est pater. Quapropter si Deus non est Christi Pater, nec Ver- bum Filius esse potest. Sed si Pater est Deus, vere et Verbum Filius est. Quod si postea Pater esse dicatur, cum primum Deus esset; hæc ipsa est Arianorum doctrina. Sed præterea absurdum est Deum mutari : nam id corporeum est. Si vero rem spondeant Patrem Filii factum esse, ut postea rerum creatarum factus est opifex, scire operæ pretium est mutationem non ad Deum, sed ad ea, quæ postca fiunt, pertinere. B que Pater ejus postea efficeretur. Sed si Filius non est opus, semper ergo Pater, semper et Filius est. Si porro semper est Filius, ipsum sane fuerit Ver- Dum. Nisi enim Verbum Filius fuerit: qui id au- debit negare, fateri eum necesse est vel Verbum Patrem esse; vel Filium Verbo esse præstantiorem. Nam cum Filius sit in sinu Patris 58, necesse est vel Verbum ante Filium non esse; nihil enim est ante eum qui in Patre est: vel si Verbum aliud est præter Filium, sequitur ut Verbum sit ipse Pater in quo est Filius. Quod si Verbum non est Pater, sed Verbum igitur Verbum est extra Patrem, quippe cum Filius in sinu Patris sit. Nec enim ambo, nempe Verbum et Filius in sinu Patris sunt, sed unum esse oportet, eumque Filium, qui est Unigenitus. Rursus, si aliud est Verbum et alius Filius, Filius Verbo præstantior erit. Nemo enim C Patrem cognoscit nisi Filius 89, non auten Verbum. D ss Joan. 1, 18. 5º Matth. x1, 27. . * Joan. XIV, vero et editi, deest. editi, Regius et Seguerianus omittunt. Iidem ibidem Basil. et Anglic. PATROL. GR. XXVI. 9. Vel igitur Patrem non novit Verbum ; vel si novit, false dicitur, Nemo novit. Quod idem urgendum est de hisce verbis, Qui vidit me, vidit Patrem *, et, Ego el Pater unum sumus "1. Namque hæ voces Filii sunt, non Verbi, ut putant illi, idque ex Evangeliis dilucidum est. Nam Domino, ut narrat Joannes, dicente, Ego et Pater unum sumus, sustulerunt lapi- des Judæi, ut lapidarent eum. Respondit eis Jesus : Multa opera bona ostendi vobis ex Patre, propter quod bonum opus me lapidatis ? Responderunt ei Judæi De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia, et quia tu homo cum sis, facis teipsum Deum. Respondit eis Jesus: Nonne scriptum est in lege vestra, quia ego dixi, Dii estis? Si illos dixit deos ad quos Verbum Dei factum est, et non potest solvi Scriptura : quem Pater sanctificavit et misit in Joan. x, 30. quæ absunt ab aliis et editis. Reg. Seg. Basil. Anglic. Galeri et editi, aliis et editis deest omittunt. Quæ ibidem sequuntur, ita exstant in Reg. Seg. Basil. et Anglic. sed in Anglic. et Basil, abest ante Cæteri et editi sic habent, 16. Εἰ μὲν οὖν ποίημα καὶ ὁ Υἱὸς (97), καλῶς ἂν 16. Quapropter si Filius esset opus ; recte quo- (94) Regius, εἰ δὲ ὁ Πατὴρ ὁ Θεός. (95) Basiliensis et Anglicanus, 'Αρειανόν μέν, etc. (96) Reg. Seg. Basil. et Anglic. γινομένων. Alii (97) Sic Reg. Seg. et Gobler. In aliis et editis ὁ (98) Regius et Seguerianus, ἀεὶ Υἱός. Cæteri et (99) Basiliensis et Anglicanus, πρὸ τοῦ Υἱοῦ. (2) Reg. Seg. Basil. Anglican. addunt Κατὰ γὰρ (3) Sic Regius codex, Seg. Basil. et Anglic. In (4) Sic Regius et Seguerianus. At alii et editi,

Α τὸν κόσμον, ὑμεῖς λέγετε, ὅτι Βλασφημεῖς, ὅτι Β @ εἶπον, Υἱὸς τοῦ Θεοῦ εἰμι; Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός, μὴ (5) πιστεύετέ μοι· εἰ δὲ ποιῶ, κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοῖς ἔργοις πιστεύσατε, ἵνα γνώτε καὶ γινώσκητε, ὅτι ἐν ἐμοὶ ὁ Πατὴρ, κἀγὼ ἐν τῷ Πατρί. Καίτοι, ὅσον ἐκ τοῦ προφανοῦς δεῖ νοεῖν, οὔθ᾽ ὅτι Θεός είμι, οὐδ᾽ ὅτι Υἱὸς Θεοῦ εἰμι, εἶπεν, ἀλλ᾽, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἓν ἐσμεν. κατὰ Σαβέλλιον αὐτὸν εἰρηκέναι εἶναι τὸν Πατέρα· ὁ δέ γε Σωτὴρ ἡμῶν συλλογίζεται μὲν αὐτῶν τὴν ἁμαρ τίαν ὅτι· Εἰ καὶ Θεὸν εἶπον, ἔδει ὑμᾶς εἰδέναι τὸ γεγραμμένον, Ἐγὼ εἶπα (6), Θεοί ἐστε· εἶτα τὸν Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν, σαφηνίζων, ἐν τῷ Υἱῷ τὴν πρὸς τὸν Πατέρα ενότητα αποδέδωκε λέγων, Ὅτι εἶπον· γιός εἰμι τοῦ Θεοῦ (7). Εἰ γὰρ τῇ λέξει οὐκ εἶπεν, ἀλλὰ τὴν διάνοιαν τοῦ, ἔν· ἐσμεν, ἀποδέδωκε τῷ Υἱῷ (8). Οὐδὲν γὰρ ἓν πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ μὴ τὸ ἐξ αὐτοῦ. Τί δ' ἂν εἴη τὸ ἐξ αὐτοῦ ἢ ὁ Υἱός; Επιφέ ρει γοῦν, Ινα γινώσκητε, ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Τὸ γὰρ ἐν ἐπεξηγούμενος, οὐκ ἐν τῷ αὐτὸ εἶναι (9) ἐκεῖνο πρὸς ἓν ἐστιν εἶπεν, ἀλλ' ἐν τῷ αὐτὸν ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ τὸν Πατέρα ἐν τῷ Υἱῷ, τὴν συνάφειαν, καὶ τὸ ἀχώριστον. Καὶ γὰρ καὶ Σα- βέλλιον ἐν τούτῳ ἀνατρέπει, ἐν τῷ εἰπεῖν οὐχ, Ο Παν τήρ εἰμι, ἀλλὰ, Ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· καὶ "Αρειον ἐν τῷ εἰπεῖν, "Εν ἐσμεν. Εἰ τοίνυν ὁ Υἱὸς ἄλλο, καὶ ὁ Λόγος ἄλλο, οὐχ ὁ Λόγος ἓν ἐστι πρὸς τὸν Πατέρα, ἀλλ' ὁ Υἱός· οὐδὲ ὁ τὸν Λόγον ἑωρακώς ἑώρακε τον Πα- τέρα, ἀλλ' ὁ τὸν Υἱόν. Τούτων δὲ δεικνυμένων, ἢ μεί- ζων ὁ Υἱὸς τοῦ Λόγου, ἢ πλεῖον οὐδὲν ὁ Λόγος τοῦ Υἱοῦ ἔχει. Τί γὰρ μεῖζον ἢ τελειότερον τοῦ, Εν (10), καὶ τοῦ, Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ, καὶ τοῦ. ῾Ο έωρακὼς ἐμέ, ἑώρακε τὸν Πατέρα; Καὶ γὰρ καὶ (41) αὗται αἱ φωναὶ τοῦ Υἱοῦ εἰσι. Φησὶ γοῦν ὁ αὐτὸς Ἰωάννης· Ὁ ἑωρακὼς ἐμέ, ἑώρακε τὸν πέμ ψαντά με· καὶ, Ὁ ἐμὲ δεχόμενος, δέχεται τὸν ἀπο- στείλαντά με· και, Ἐγὼ φῶς εἰς τὸν κόσμον ἐλήλυθα, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ ἐν τῇ σκου τίᾳ μὴ μείνῃ· καὶ, 'Εάν τίς μου ἀκούσῃ τῶν 16- γων, καὶ μὴ φυλάξῃ, ἐγὼ οὐ κρίνω αὐτόν· οὐ γὰρ ἦλθον ἵνα κρίνω τὸν κόσμον, ἀλλ' ἵνα σώσω τὸν κόσμον. Ὁ λόγος δὲ δν ἀκούει (12), ἐκεῖνος κρινεί αὐτὸν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ· ὅτι ἐγὼ πρὸς τὸν Πα- τέρα πορεύομαι. Τὸ κήρυγμα δέ φησι κρίνειν τὸν μὴ φυλάξαντα τὴν ἐντολήν. Εἰ γάρ φησι, μὴ ἦλθεν, καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον· νῦν δὲ πρόφασιν οὐχ ἕξουσιν, φησὶ, ἀκηκοότες μου τῶν σε μὴ πιο στεύετε, οι γινώσκετε. μὴ πιστεύητε, εἰ γινώσκητε. ὅτι Ἐγὼ εἶπα, Θεοί έστε καὶ υἱοὶ, εἶτα, τοῦ. Εἰ γὰρ καὶ τῇ. εἰ, ἀποδέδωκε τῷ Θεῷ ἤτοι τῷ Υἱῷ. ἐν τῷ αὐτῷ εἶναι. ἔν ἐσμεν. καὶ Φησὶ γοῦν ὁ αὐτὸς Ιωάννης, καὶ πάλιν. εώρακε, τὸν Πατέρα, S. ATHANASI OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. mandum, vos dicitis quia Blasphemas, quia dixi, Filius Dei sum? Si non facio opera Patris, nolite credere mihi. Sin autem facio, et si mihi non vultis credere, operibus credite, ut scialis et cognoscalis quia Pater in me est, et ego in Patre 's. Atqui, prout sonant ipsa verba, non dixit, Deus sum, vel, Filius Dei sum, sed, Ego et Pater unum sumus. eum 17. Judæi quidem hac dictione, unum, se esse Patrein dixisse arbitrabantur, quemadmo- dum sentit Sabellius: at Salvator noster peccatum illorum coarguit hujusmodi ratiocinio: Etiamsi me Deum dixissem, vos tamen scriptum meminisse opor- tebat : Ego dixi, Dii estis. Deinde hæc verba, Ego et Pa- ter unum sumus, explanans, mutuam Filii et Patris unitatem eisdem indicari docet, cum ait, Quia dixi, Filius Dei sum. Nam tametsi verbis id non expressit, tamen quod his vocibus, unum sumus, significatur, ad ipsum retulit Filium. Nihil unum est cum Patre, nisi quod ex ipso Patre est. Quid porro ex ipso Patre fuerit præter Filium? Itaque concludit, Ut cognoscatis quia ego in Patre, et Pater in me est. Nec enim quid unum istud esset explicans, dixit in eo esse quod idem illud sit quocum unum est: sed in eo quod ipse sit in Patre, et Pater in Filio, qua videlicet ratione inter se sunt conjuncti, nec a se separari queunt. Namque ipsum quoque Sabellii hoc in loco evertit errorem, quippe qui non dixerit, Ego sum Pater, sed, Filius Dei sum. Arium pariter profligat cum ait, Unum sumus. Quocirca si aliud est Filius, et aliud est Verbum, non Verbum unum est cum Patre, sed Filius : neque qui Verbum vidit, vidit Patrem, sed qui Filium vidit. Præterea, vel Filius major est Verbo, vel Verbum nihil amplius habet quam Filius. Ecquid enim majus vel perfectius esse possit, quam quod significatur hisce dictionibus, Unum ", Ego in Patre, et Pater in me est: Qui ti- dit me, vidit Patrem " ? Hæ enim voces Filii sunt. Ait ergo idem Joannes : Qui vidit me, vidit eum qui Et, Qui me recipit, recipit eum qui mi- sit me Et, Ego lux in mundum veni, ut omnis qui credit in me, in tenebris non maneat. Et, Si quis au- Merit verba mea, et non custodierit, ego non judico eum. Non enim veni ut judicem mundum, sed ut salrum faciam mundum : sed sermo quem audit, ille D judicabit eum in novissimo die : quia ego ad Patrem vado “. Eum, qui mandatum non servaverit, præ- dicatione judicandum esse declarat. Nisi enim, in- misit me • • "Joan. x, 30-38. ibid. 30. “ Joan. xiv, 9, 10. • Joan. XII, 45. * Matth. x, 40. Joan. x11, 46–48; xiv, 12. Ibidem Regius et Seguerianus hic et mox Alii et editi, editi, etc. In aliis et editis deest Ibidem Regius, teri et editi, Paris. et Colon. deest. Ibidem Reg. Seguer. Basil. et Anglican. pro quo alii et editi habent Ibidem post editi ad- dunt quod abest a Regio et Seguerian. 17. Οἱ μὲν οὖν Ἰουδαῖοι ἐν τῷ ἀκοῦσαι, ἐν, ἐνόμιζον (5) Basiliensis et Anglicanus, τοῦ Πατρός μου. (6) Sic Reg. Seguer. Basil. et Anglic. At alii et (7) Reg. Seguerian. Basil. et Anglican. τοῦ Θεοῦ. (8) Sic Reg. Seg. Basil. et Anglic. At alii et edi- (9) Regius et Seguerianus, ἐν τῷ αὐτὸ εἶναι. Ga (10) Sic mss. et editio Commeliniana. At editio (11) Sic Regius et Seguerianus. In aliis et editis (12) Basil. et Anglic. ἀκούεις.

Α τὸν κόσμον, ὑμεῖς λέγετε, ὅτι Βλασφημεῖς, ὅτι Β @ εἶπον, Υἱὸς τοῦ Θεοῦ εἰμι; Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός, μὴ (5) πιστεύετέ μοι· εἰ δὲ ποιῶ, κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοῖς ἔργοις πιστεύσατε, ἵνα γνώτε καὶ γινώσκητε, ὅτι ἐν ἐμοὶ ὁ Πατὴρ, κἀγὼ ἐν τῷ Πατρί. Καίτοι, ὅσον ἐκ τοῦ προφανοῦς δεῖ νοεῖν, οὔθ᾽ ὅτι Θεός είμι, οὐδ᾽ ὅτι Υἱὸς Θεοῦ εἰμι, εἶπεν, ἀλλ᾽, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἓν ἐσμεν. κατὰ Σαβέλλιον αὐτὸν εἰρηκέναι εἶναι τὸν Πατέρα· ὁ δέ γε Σωτὴρ ἡμῶν συλλογίζεται μὲν αὐτῶν τὴν ἁμαρ τίαν ὅτι· Εἰ καὶ Θεὸν εἶπον, ἔδει ὑμᾶς εἰδέναι τὸ γεγραμμένον, Ἐγὼ εἶπα (6), Θεοί ἐστε· εἶτα τὸν Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν, σαφηνίζων, ἐν τῷ Υἱῷ τὴν πρὸς τὸν Πατέρα ενότητα αποδέδωκε λέγων, Ὅτι εἶπον· γιός εἰμι τοῦ Θεοῦ (7). Εἰ γὰρ τῇ λέξει οὐκ εἶπεν, ἀλλὰ τὴν διάνοιαν τοῦ, ἔν· ἐσμεν, ἀποδέδωκε τῷ Υἱῷ (8). Οὐδὲν γὰρ ἓν πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ μὴ τὸ ἐξ αὐτοῦ. Τί δ' ἂν εἴη τὸ ἐξ αὐτοῦ ἢ ὁ Υἱός; Επιφέ ρει γοῦν, Ινα γινώσκητε, ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Τὸ γὰρ ἐν ἐπεξηγούμενος, οὐκ ἐν τῷ αὐτὸ εἶναι (9) ἐκεῖνο πρὸς ἓν ἐστιν εἶπεν, ἀλλ' ἐν τῷ αὐτὸν ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ τὸν Πατέρα ἐν τῷ Υἱῷ, τὴν συνάφειαν, καὶ τὸ ἀχώριστον. Καὶ γὰρ καὶ Σα- βέλλιον ἐν τούτῳ ἀνατρέπει, ἐν τῷ εἰπεῖν οὐχ, Ο Παν τήρ εἰμι, ἀλλὰ, Ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· καὶ "Αρειον ἐν τῷ εἰπεῖν, "Εν ἐσμεν. Εἰ τοίνυν ὁ Υἱὸς ἄλλο, καὶ ὁ Λόγος ἄλλο, οὐχ ὁ Λόγος ἓν ἐστι πρὸς τὸν Πατέρα, ἀλλ' ὁ Υἱός· οὐδὲ ὁ τὸν Λόγον ἑωρακώς ἑώρακε τον Πα- τέρα, ἀλλ' ὁ τὸν Υἱόν. Τούτων δὲ δεικνυμένων, ἢ μεί- ζων ὁ Υἱὸς τοῦ Λόγου, ἢ πλεῖον οὐδὲν ὁ Λόγος τοῦ Υἱοῦ ἔχει. Τί γὰρ μεῖζον ἢ τελειότερον τοῦ, Εν (10), καὶ τοῦ, Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ, καὶ τοῦ. ῾Ο έωρακὼς ἐμέ, ἑώρακε τὸν Πατέρα; Καὶ γὰρ καὶ (41) αὗται αἱ φωναὶ τοῦ Υἱοῦ εἰσι. Φησὶ γοῦν ὁ αὐτὸς Ἰωάννης· Ὁ ἑωρακὼς ἐμέ, ἑώρακε τὸν πέμ ψαντά με· καὶ, Ὁ ἐμὲ δεχόμενος, δέχεται τὸν ἀπο- στείλαντά με· και, Ἐγὼ φῶς εἰς τὸν κόσμον ἐλήλυθα, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ ἐν τῇ σκου τίᾳ μὴ μείνῃ· καὶ, 'Εάν τίς μου ἀκούσῃ τῶν 16- γων, καὶ μὴ φυλάξῃ, ἐγὼ οὐ κρίνω αὐτόν· οὐ γὰρ ἦλθον ἵνα κρίνω τὸν κόσμον, ἀλλ' ἵνα σώσω τὸν κόσμον. Ὁ λόγος δὲ δν ἀκούει (12), ἐκεῖνος κρινεί αὐτὸν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ· ὅτι ἐγὼ πρὸς τὸν Πα- τέρα πορεύομαι. Τὸ κήρυγμα δέ φησι κρίνειν τὸν μὴ φυλάξαντα τὴν ἐντολήν. Εἰ γάρ φησι, μὴ ἦλθεν, καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον· νῦν δὲ πρόφασιν οὐχ ἕξουσιν, φησὶ, ἀκηκοότες μου τῶν σε μὴ πιο στεύετε, οι γινώσκετε. μὴ πιστεύητε, εἰ γινώσκητε. ὅτι Ἐγὼ εἶπα, Θεοί έστε καὶ υἱοὶ, εἶτα, τοῦ. Εἰ γὰρ καὶ τῇ. εἰ, ἀποδέδωκε τῷ Θεῷ ἤτοι τῷ Υἱῷ. ἐν τῷ αὐτῷ εἶναι. ἔν ἐσμεν. καὶ Φησὶ γοῦν ὁ αὐτὸς Ιωάννης, καὶ πάλιν. εώρακε, τὸν Πατέρα, S. ATHANASI OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. mandum, vos dicitis quia Blasphemas, quia dixi, Filius Dei sum? Si non facio opera Patris, nolite credere mihi. Sin autem facio, et si mihi non vultis credere, operibus credite, ut scialis et cognoscalis quia Pater in me est, et ego in Patre 's. Atqui, prout sonant ipsa verba, non dixit, Deus sum, vel, Filius Dei sum, sed, Ego et Pater unum sumus. eum 17. Judæi quidem hac dictione, unum, se esse Patrein dixisse arbitrabantur, quemadmo- dum sentit Sabellius: at Salvator noster peccatum illorum coarguit hujusmodi ratiocinio: Etiamsi me Deum dixissem, vos tamen scriptum meminisse opor- tebat : Ego dixi, Dii estis. Deinde hæc verba, Ego et Pa- ter unum sumus, explanans, mutuam Filii et Patris unitatem eisdem indicari docet, cum ait, Quia dixi, Filius Dei sum. Nam tametsi verbis id non expressit, tamen quod his vocibus, unum sumus, significatur, ad ipsum retulit Filium. Nihil unum est cum Patre, nisi quod ex ipso Patre est. Quid porro ex ipso Patre fuerit præter Filium? Itaque concludit, Ut cognoscatis quia ego in Patre, et Pater in me est. Nec enim quid unum istud esset explicans, dixit in eo esse quod idem illud sit quocum unum est: sed in eo quod ipse sit in Patre, et Pater in Filio, qua videlicet ratione inter se sunt conjuncti, nec a se separari queunt. Namque ipsum quoque Sabellii hoc in loco evertit errorem, quippe qui non dixerit, Ego sum Pater, sed, Filius Dei sum. Arium pariter profligat cum ait, Unum sumus. Quocirca si aliud est Filius, et aliud est Verbum, non Verbum unum est cum Patre, sed Filius : neque qui Verbum vidit, vidit Patrem, sed qui Filium vidit. Præterea, vel Filius major est Verbo, vel Verbum nihil amplius habet quam Filius. Ecquid enim majus vel perfectius esse possit, quam quod significatur hisce dictionibus, Unum ", Ego in Patre, et Pater in me est: Qui ti- dit me, vidit Patrem " ? Hæ enim voces Filii sunt. Ait ergo idem Joannes : Qui vidit me, vidit eum qui Et, Qui me recipit, recipit eum qui mi- sit me Et, Ego lux in mundum veni, ut omnis qui credit in me, in tenebris non maneat. Et, Si quis au- Merit verba mea, et non custodierit, ego non judico eum. Non enim veni ut judicem mundum, sed ut salrum faciam mundum : sed sermo quem audit, ille D judicabit eum in novissimo die : quia ego ad Patrem vado “. Eum, qui mandatum non servaverit, præ- dicatione judicandum esse declarat. Nisi enim, in- misit me • • "Joan. x, 30-38. ibid. 30. “ Joan. xiv, 9, 10. • Joan. XII, 45. * Matth. x, 40. Joan. x11, 46–48; xiv, 12. Ibidem Regius et Seguerianus hic et mox Alii et editi, editi, etc. In aliis et editis deest Ibidem Regius, teri et editi, Paris. et Colon. deest. Ibidem Reg. Seguer. Basil. et Anglican. pro quo alii et editi habent Ibidem post editi ad- dunt quod abest a Regio et Seguerian. 17. Οἱ μὲν οὖν Ἰουδαῖοι ἐν τῷ ἀκοῦσαι, ἐν, ἐνόμιζον (5) Basiliensis et Anglicanus, τοῦ Πατρός μου. (6) Sic Reg. Seguer. Basil. et Anglic. At alii et (7) Reg. Seguerian. Basil. et Anglican. τοῦ Θεοῦ. (8) Sic Reg. Seg. Basil. et Anglic. At alii et edi- (9) Regius et Seguerianus, ἐν τῷ αὐτὸ εἶναι. Ga (10) Sic mss. et editio Commeliniana. At editio (11) Sic Regius et Seguerianus. In aliis et editis (12) Basil. et Anglic. ἀκούεις.

ῥημάτων, δι' ὧν σωτηρίαν καρπίζονται οἱ φυλάσ- σοντες. ἀλλὰ λόγου εἶναι τὴν φωνὴν ταύτην. Αλλ' ἐν τοῖς ἀνωτέρω λεχθεῖσὶ δῆλον ἐγένετο (13), ὅτι Υἱός ἐστιν ὁ λέγων. Ο γὰρ λέγων ἐνταῦθα, Οὐκ ἦλθον κρῖναι τὸν κόσμον, ἀλλὰ σῶσαι, δείκνυται οὐκ ἄλλος εἶναι ἡ ὁ μονογενὴς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Φησὶ (14) γὰρ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ὁ αὐτὸς (15) Ιωάννης· Οὕτω γὰρ ἡγά- πησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων ἐπ' αὐτ τὸν μὴ ἀπόληται, ἀλλ' ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον. Οὐ γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν εἰς τὸν κόσμον, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σωθῇ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ. Ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν οὐ κρίνεται· ὁ δὲ μὴ πιστεύων ἤδη κέκριται, ὅτι μὴ πεπίστευκεν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ μονογενούς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Αὕτη δέ ἐστιν ἡ κρίσις, ὅτι τὸ φῶς ἐλήλυθεν εἰς τὸν κόσμον, καὶ ἠγάπησαν οἱ ἄνθρωποι μᾶλλον τὸ σκότος ή τὸ φῶς· ἦν γὰρ αὐτῶν πονηρὰ τὰ ἔργα. Εἰ ὁ λέγων, Οὐ γὰρ (16) ἦλθον, ἵνα κρίνω τὸν κόσμον, ἀλλ' ἵνα σώσω αὐτὸν, αὐτός ἐστιν ὁ λέγων, Ο θεωρών ἐμὲ, θεωρεῖ τὸν πέμψαντά με· ὁ δὲ ἐλθὼν (17) σῶσαι τὸν κόσμον, καὶ μὴ κρῖναι αὐτὸν, ὁ μονογενής ἐστιν Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· δῆλον ὅτι ὁ αὐτὸς Υἱός ἐστιν ὁ λέγων, "Ο θεωρῶν ἐμὲ, θεωρεῖ τὸν πέμψαντά με. Καὶ γὰρ ὁ λέγων, Ο πιστεύων εἰς ἐμέ, καὶ, Ἐάν τίς μου ἀκούσῃ (18) τῶν ῥημάτων, ἐγὼ οὐ κρίνω αὐ- τὸν, αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς, περὶ οὗ ταῦτά φησιν (19), " Ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν οὐ κρίνεται· ὁ δὲ μὴ πι- στεύων ἤδη κέκριται, ὅτι μὴ πεπίστευκεν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ μονογενούς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Καὶ πάλιν, Καὶ αὕτη (20) ἐστὶν ἡ κρίσις τοῦ μὴ πιστεύοντος εἰς τὸν Υἱὸν, ὅτι τὸ φῶς ἐλήλυθεν εἰς τὸν κόσμον, καὶ οὐκ ἐπίστευσαν αὐτῷ, δηλονότι τῷ Υἱῷ (21). Αὐτὸς γὰρ ἂν εἴη τὸ φῶς τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρω που τὸν ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον· καὶ ὅσον χρό- νον ἐπὶ γῆς (22) ὑπῆρχε κατὰ τὴν ἐνανθρώπησιν, φῶς εἰς τὸν κόσμον ἦν, ὡς ἔφη αὐτός· Εως τὸ φῶς ἔχε τε, πιστεύετε εἰς τὸ φῶς, ἵνα υἱοὶ φωτὸς γένησθε. Ἐγὼ γὰρ φῶς, φησὶν (25), εἰς τὸν κόσμον ἑλή Αυθα. ἐστιν ὁ Λόγος. Εἰ δὲ ὁ Υἱός ἐστι τὸ φῶς τὸ εἰς τὸν κόσμον ἐληλυθός, ἀναντιῤῥήτως διὰ τοῦ Υἱοῦ ὁ κόσμος το εγένετο. ἔφη. ὁ αὐτός, γάρ. ὁ μονογενής ἐστιν, ὁμογενής ἔστιν. δηλονότι. • ἀκούσηται. - ταῦτα ἔφη. αὐτή. δῆλον, ὅτι. τὸν ἐρχόμενον. τόν ὥς φησιν. ὡς τὸ φῶς ἔχετε. πιστεύετε εἰς τὸ φῶς. πιστεύετε εἰς αὐτό. δει- χθέντος, ὅτι Υἱός ἐστιν ὁ λέγων. δῆλον. ORATIO IV CONTRA ARIANOS. A quit, venissem et locutus fuissem eis, peccatum non haberent. Nunc autem excusationem nullam habe- bunt *, cum verba mea audierint, quibus salutem percipiunt qui ea custodiunt. at contendant has voces non Filii sed Verbi esse. At ex supradictis perspicuum est ea Filii esse verba. Qui enim hic dicit, Non veni ut judicem, sed ut sal. vum faciam mundum, alius certe non est quam unigenitus Dei Filius. Sic enim antea loquitur idem Joannes : Sic enim Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum dederit, ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam æternam. Non enim misit Deus Filium in mundum, ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. Qui credit in eum, B non judicatur: qui autem non credit, jan judicatus est, quia non credidit in nomen unigeniti Filii Dei. Hoc est autem judicium, quia lux venit in mundum, el dilexerunt homines magis tenebras quam lucem: erant enim eorum mala opera ". Itaque si ille qui dicit, Non enim veni ut judicem mundum, sed ut salvum faciam eum, ipse est qui etiam dicit, Qui videt me, videt eum qui misit me: si item ille, qui venit ut mundum salvum faciat, non judicet, Unigenitus est Dei filius; utique manifestum est ipsum esse Filium qui dicit, Qui videt me, videt eun qui misit me. Etenim is qui dicit, Qui credit in me, et, Si quis audierit verba mea, ego non judico eum, ipso est Filius de quo hæc dicit, Qui credit in eum, non judicatur : qui autem non credit, jam judicatus est, quia non credidit in nomen unigeniti Filii Dei : ct rursus, Hoc est judicium ejus qui non credit in Fi- lium, quia lur venit in mundum, nec erediderunt ei 70, nempe Filio. Lux enim certe ipse est, quæ illuminat omnem hominem venientem in mundum”; qui quidem quandiu secundum humanam naturam in terris mansit, lux erat in mundo, ut ipse ait : Dum lucem habetis, credite in lucem, ut filii lucis silis. Ego enim lux, inquit, in mundum veni”. C Joan. XV, 22. ** Joan. 111, 16-19. ibid. 19. teri et editi, ti, nus addunt quod abest ab aliis et editis. tis deest inclusive, desunt in Gobl. et Felckm. 1. Ibid. pro Basil. Anglican. et editio Conne- liniana habent, Mor Seguerianus, et editi, lium esse ipsum Verbum. Porro si Filius lux est, quæ venit in mundum; sine ulla controversia se- Joan. 1, 9. Joan. XII, 36, 46. Alii et editi, editis xa! deest. Ibid. Basil. Basil. et Anglic. Μox Regius et Segue- rianus, In aliis et editis deest. iidem et Regius ac Seguerianus, Ibidem Regius et Seguerianus, Item ibi- dem iidem Reg. Seg. Basil. et Anglic. Editi et alii, editi omittunt. Paulo post Seguerianus, Basil. Anglicanus omittit quoque 18. Ἴσως μὲν οὖν ἂν εἴποιεν ἀναιδῶς, μὴ Υἱοῦ, 18. Verum fortassis eo impudentiæc devenient, 19. Καὶ τούτου τοίνυν δειχθέντος, δῆλον ὅτι Υιός D (13) Reg. Seg. Basil. et Anglic. γενήσεται. Cæ- (14) Sic Regius et Seguerianus. Alii vero et edi- (15) Regius, Seguerianus, Basiliensis et Anglica- (16) Sic Regius et Seguerianus. At in aliis et edi- (17) Hæc verba, ὁ δὲ ἐλθών, etc., ad πέμψαντά με (18) Reg. Seg. Basil. et Anglic., ἀκούσῃ. Galeri (19) Reg. Seg. Basil. et Anglican. ταῦτά φησιν. 19. Quibus ita probatis perspicuum sane est Fi- (20) Sic Reg. Seg. Basil. et Anglican. In aliis et (21) Reg. Seg. Basil. et Anglie. ὁ Υἱός. Ibidem (21) Basiliensis et Anglicanus, ἐπὶ τῆς γῆς. Μο (25) Regius et Seguerianus only addunt: alii et

ῥημάτων, δι' ὧν σωτηρίαν καρπίζονται οἱ φυλάσ- σοντες. ἀλλὰ λόγου εἶναι τὴν φωνὴν ταύτην. Αλλ' ἐν τοῖς ἀνωτέρω λεχθεῖσὶ δῆλον ἐγένετο (13), ὅτι Υἱός ἐστιν ὁ λέγων. Ο γὰρ λέγων ἐνταῦθα, Οὐκ ἦλθον κρῖναι τὸν κόσμον, ἀλλὰ σῶσαι, δείκνυται οὐκ ἄλλος εἶναι ἡ ὁ μονογενὴς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Φησὶ (14) γὰρ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ὁ αὐτὸς (15) Ιωάννης· Οὕτω γὰρ ἡγά- πησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων ἐπ' αὐτ τὸν μὴ ἀπόληται, ἀλλ' ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον. Οὐ γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν εἰς τὸν κόσμον, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σωθῇ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ. Ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν οὐ κρίνεται· ὁ δὲ μὴ πιστεύων ἤδη κέκριται, ὅτι μὴ πεπίστευκεν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ μονογενούς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Αὕτη δέ ἐστιν ἡ κρίσις, ὅτι τὸ φῶς ἐλήλυθεν εἰς τὸν κόσμον, καὶ ἠγάπησαν οἱ ἄνθρωποι μᾶλλον τὸ σκότος ή τὸ φῶς· ἦν γὰρ αὐτῶν πονηρὰ τὰ ἔργα. Εἰ ὁ λέγων, Οὐ γὰρ (16) ἦλθον, ἵνα κρίνω τὸν κόσμον, ἀλλ' ἵνα σώσω αὐτὸν, αὐτός ἐστιν ὁ λέγων, Ο θεωρών ἐμὲ, θεωρεῖ τὸν πέμψαντά με· ὁ δὲ ἐλθὼν (17) σῶσαι τὸν κόσμον, καὶ μὴ κρῖναι αὐτὸν, ὁ μονογενής ἐστιν Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· δῆλον ὅτι ὁ αὐτὸς Υἱός ἐστιν ὁ λέγων, "Ο θεωρῶν ἐμὲ, θεωρεῖ τὸν πέμψαντά με. Καὶ γὰρ ὁ λέγων, Ο πιστεύων εἰς ἐμέ, καὶ, Ἐάν τίς μου ἀκούσῃ (18) τῶν ῥημάτων, ἐγὼ οὐ κρίνω αὐ- τὸν, αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς, περὶ οὗ ταῦτά φησιν (19), " Ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν οὐ κρίνεται· ὁ δὲ μὴ πι- στεύων ἤδη κέκριται, ὅτι μὴ πεπίστευκεν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ μονογενούς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Καὶ πάλιν, Καὶ αὕτη (20) ἐστὶν ἡ κρίσις τοῦ μὴ πιστεύοντος εἰς τὸν Υἱὸν, ὅτι τὸ φῶς ἐλήλυθεν εἰς τὸν κόσμον, καὶ οὐκ ἐπίστευσαν αὐτῷ, δηλονότι τῷ Υἱῷ (21). Αὐτὸς γὰρ ἂν εἴη τὸ φῶς τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρω που τὸν ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον· καὶ ὅσον χρό- νον ἐπὶ γῆς (22) ὑπῆρχε κατὰ τὴν ἐνανθρώπησιν, φῶς εἰς τὸν κόσμον ἦν, ὡς ἔφη αὐτός· Εως τὸ φῶς ἔχε τε, πιστεύετε εἰς τὸ φῶς, ἵνα υἱοὶ φωτὸς γένησθε. Ἐγὼ γὰρ φῶς, φησὶν (25), εἰς τὸν κόσμον ἑλή Αυθα. ἐστιν ὁ Λόγος. Εἰ δὲ ὁ Υἱός ἐστι τὸ φῶς τὸ εἰς τὸν κόσμον ἐληλυθός, ἀναντιῤῥήτως διὰ τοῦ Υἱοῦ ὁ κόσμος το εγένετο. ἔφη. ὁ αὐτός, γάρ. ὁ μονογενής ἐστιν, ὁμογενής ἔστιν. δηλονότι. • ἀκούσηται. - ταῦτα ἔφη. αὐτή. δῆλον, ὅτι. τὸν ἐρχόμενον. τόν ὥς φησιν. ὡς τὸ φῶς ἔχετε. πιστεύετε εἰς τὸ φῶς. πιστεύετε εἰς αὐτό. δει- χθέντος, ὅτι Υἱός ἐστιν ὁ λέγων. δῆλον. ORATIO IV CONTRA ARIANOS. A quit, venissem et locutus fuissem eis, peccatum non haberent. Nunc autem excusationem nullam habe- bunt *, cum verba mea audierint, quibus salutem percipiunt qui ea custodiunt. at contendant has voces non Filii sed Verbi esse. At ex supradictis perspicuum est ea Filii esse verba. Qui enim hic dicit, Non veni ut judicem, sed ut sal. vum faciam mundum, alius certe non est quam unigenitus Dei Filius. Sic enim antea loquitur idem Joannes : Sic enim Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum dederit, ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam æternam. Non enim misit Deus Filium in mundum, ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. Qui credit in eum, B non judicatur: qui autem non credit, jan judicatus est, quia non credidit in nomen unigeniti Filii Dei. Hoc est autem judicium, quia lux venit in mundum, el dilexerunt homines magis tenebras quam lucem: erant enim eorum mala opera ". Itaque si ille qui dicit, Non enim veni ut judicem mundum, sed ut salvum faciam eum, ipse est qui etiam dicit, Qui videt me, videt eum qui misit me: si item ille, qui venit ut mundum salvum faciat, non judicet, Unigenitus est Dei filius; utique manifestum est ipsum esse Filium qui dicit, Qui videt me, videt eun qui misit me. Etenim is qui dicit, Qui credit in me, et, Si quis audierit verba mea, ego non judico eum, ipso est Filius de quo hæc dicit, Qui credit in eum, non judicatur : qui autem non credit, jam judicatus est, quia non credidit in nomen unigeniti Filii Dei : ct rursus, Hoc est judicium ejus qui non credit in Fi- lium, quia lur venit in mundum, nec erediderunt ei 70, nempe Filio. Lux enim certe ipse est, quæ illuminat omnem hominem venientem in mundum”; qui quidem quandiu secundum humanam naturam in terris mansit, lux erat in mundo, ut ipse ait : Dum lucem habetis, credite in lucem, ut filii lucis silis. Ego enim lux, inquit, in mundum veni”. C Joan. XV, 22. ** Joan. 111, 16-19. ibid. 19. teri et editi, ti, nus addunt quod abest ab aliis et editis. tis deest inclusive, desunt in Gobl. et Felckm. 1. Ibid. pro Basil. Anglican. et editio Conne- liniana habent, Mor Seguerianus, et editi, lium esse ipsum Verbum. Porro si Filius lux est, quæ venit in mundum; sine ulla controversia se- Joan. 1, 9. Joan. XII, 36, 46. Alii et editi, editis xa! deest. Ibid. Basil. Basil. et Anglic. Μox Regius et Segue- rianus, In aliis et editis deest. iidem et Regius ac Seguerianus, Ibidem Regius et Seguerianus, Item ibi- dem iidem Reg. Seg. Basil. et Anglic. Editi et alii, editi omittunt. Paulo post Seguerianus, Basil. Anglicanus omittit quoque 18. Ἴσως μὲν οὖν ἂν εἴποιεν ἀναιδῶς, μὴ Υἱοῦ, 18. Verum fortassis eo impudentiæc devenient, 19. Καὶ τούτου τοίνυν δειχθέντος, δῆλον ὅτι Υιός D (13) Reg. Seg. Basil. et Anglic. γενήσεται. Cæ- (14) Sic Regius et Seguerianus. Alii vero et edi- (15) Regius, Seguerianus, Basiliensis et Anglica- (16) Sic Regius et Seguerianus. At in aliis et edi- (17) Hæc verba, ὁ δὲ ἐλθών, etc., ad πέμψαντά με (18) Reg. Seg. Basil. et Anglic., ἀκούσῃ. Galeri (19) Reg. Seg. Basil. et Anglican. ταῦτά φησιν. 19. Quibus ita probatis perspicuum sane est Fi- (20) Sic Reg. Seg. Basil. et Anglican. In aliis et (21) Reg. Seg. Basil. et Anglie. ὁ Υἱός. Ibidem (21) Basiliensis et Anglicanus, ἐπὶ τῆς γῆς. Μο (25) Regius et Seguerianus only addunt: alii et

του Α ἐγένετο. Ἐν γὰρ τῇ ἀρχῇ τοῦ Εὐαγγελίου περὶ τοῦ Βαπτιστοῦ λέγων Ιωάννου (24) ὁ Εὐαγγελιστής φησιν· Οὐκ ἦν ἐκεῖνος τὸ φῶς, ἀλλ᾽ ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός. "Ην γὰρ, ὡς προέφημεν, τὸ φῶς αὐτὸς ὁ Χριστὸς τὸ ἀληθινὸν, τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρω- πον τὸν ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον (25). Εἰ γὰρ ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο, ἀνάγκη οὖν αὐτὸν εἶναι τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, περὶ οὗ καὶ πάντ τα δι' αὐτοῦ γεγενῆσθαι ἔφησεν. "Η γὰρ δύο κόσμους ἀναγκασθήσονται λέγειν, ἵν᾽ ὁ μὲν δι' Υἱοῦ, ὁ δὲ διὰ τοῦ Λόγου εἴη γεγονώς· ἢ, εἰ εἷς ἐστιν ὁ κόσμος καὶ μία ἡ κτίσις, ἀκόλουθον καὶ (26) ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν Υἱὸν καὶ Λόγον πρὸ πάσης κτίσεως· δι' αὐτοῦ γὰρ γέγονεν. Οὐκοῦν εἰ ὡς (27) διὰ τοῦ Λόγου, οὕτω καὶ διὰ Υἱοῦ τὰ πάντα γέγονεν, οὐδὲν ἐναντίον φανήσεται, ἀλλὰ καὶ ταὐτὸν εἴη ἂν εἰπεῖν, ὡς, Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Υἱός. Εἰ δὲ, ὅτι μή εἶπεν ὁ Ίω- άννης, Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Υἱὸς, οὐχ ἁρμόζειν φήσουσι τῷ Υἱῷ τὰ τοῦ Λόγου, ὥρα καὶ τὰ τοῦ Υἱοῦ μὴ ἁρ- μόζειν τῷ λόγῳ. Τοῦ δὲ Υἱοῦ ἐδείχθη τὸν Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν, καὶ τὸ (28), ὁ ὢν ἐν τοῖς κόλο ποις τοῦ Πατρὸς, ὑπάρχειν αὐτόν· καὶ τὸ, Ὁ θεω τῶν ἐμὲ, θεωρεῖ τὸν πέμψαντά με· κοινὸν μέντοι πρός τε τὸν Λόγον καὶ τὸν Υἱὸν τὸ τὸν κόσμον δι' αὐτ τοῦ γεγενῆσθαι· ὡς ἐκ τούτου δείκνυσθαι πρὸ τοῦ κόσμου εἶναι τὸν Υἱόν. Ανάγκη γὰρ τὸν δημιουργὸν πρὸ τῶν γινομένων (29) εἶναι. Καὶ τὸ πρὸς Φίλιππον δὲ λεγόμενον οὐ τοῦ Λόγου κατ᾿ αὐτοὺς ἂν εἴη ἀλλὰ τοῦ Υἱοῦ. Εἶπε γάρ, φησίν, ὁ Ἰησοῦς (30) · Τοσού τον χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε; Ο έωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Καὶ Οὐ πῶς σὺ λέγεις, Δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα (31); πιστεύεις, ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστι; Τὰ ῥήματα, ἃ ἐγὼ λαλῶ ὑμῖν, ἀπ' ἐμαν τοῦ οὐ λαλῶ· ὁ δὲ Πατὴρ, ὁ ἐν ἐμοὶ μένων, αὐ τὸς (32) ποιεῖ τὰ ἔργα. Πιστεύετέ μοι, ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Εἰ δὲ μὴ, διὰ τὰ ἔργα αὐτὰ πιστεύετέ μοι. Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, τὰ ἔργα, ἃ ἐγὼ ποιῶ, κἀκεῖ- νος ποιήσει, καὶ μείζονα τούτων ποιήσει, ὅτι ἐγὼ πρὸς τὸν Πατέρα πορεύομαι. Καὶ ὅ τι ἂν αἰτήσητε ἐν τῷ ὀνόματί μου, τοῦτο ποιήσω, ἵνα δοξασθῇ ὁ Πατὴρ ἐν τῷ Υἱῷ. Οὐκοῦν εἰ ὁ Πατὴρ δοξάζεται ἐν τῷ Υἱῷ, ὁ Υἱὸς ἂν εἴη ὁ λέγων· Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί· αὐτὸς καὶ τὸ, ῾Ο ἐμὲ ἑώρα κὼς, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Αὐτὸς γὰρ ὁ ταῦτα λέγων γενομένων. το Ἰωάννης Ιωάννου ὡς ὁ Ἰωάννης ἔφη περὶ Βαπτιστοῦ· Οὐκ ἦν, 7* τόν κόσμον. Ἐν γὰρ τῷ κόσμῳ, γάρ ὑπάρχειν αὐτόν, Ἰησοῦς, Ἰωάννης. Τοσοῦτον γὰρ, ἔφη, χρόνον. τέρα, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰ μὲν οὖν τὸν ἄνθρωπον, ἵνα δοξασθῇ ὁ Πατήρ ἐν τῷ Υἱῷ, Εἰ μὲν οὖν τὸν ἄνθρωπον. αὐτά τὰ ἔργα. S. ATHANASII OPP. PARS I. quitur ut per Filium factus fuerit mundus. Sic enim evangelista initio Evangelii ita de Joanne Ba- ptista loquitur : Non erat ille lux, sed ut testimo- nium perhiberet de lumine 7s. Nempe, ut antea dixi- mus, ipse Christus lux vera est, quæ illuminat omnem hominem venientem in mundum ”. Namque si in mundo ipse erat, et mundus per eum factus est : necesse igitur est ipsum Dei Verbum esse, per quod omnia facta fuisse idem testatur. Vel enim duos mundos admittere cogentur, ut unus per Filium, et alius per Verbum factus sit: vel si unus est mundus, et una creaţa natura, sequitur et unum et eumdem Filium ac Verbum ante omnem creatam naturam exstitisse, quippe quæ per ipsum facta fuerit. Quocirca, si quemadmodum per Verbum, ita et per Filium omnia facta sunt, nihil contrarium esse apparebit, sed potius idem omnino erit dicere, In principio erat Verbum, et, In principio erat In Filius. Sed si, eo quod non dixerit Joannes, principio erat Filius, negant Filio convenire quæ Verbi propria sunt, similiter igitur Verbo non con- veniunt quæ propria sunt Filii. Atqui demonstratum est ad Filium hæc pertinere verba, Ego et Pater unum sumus 7º, ipsumque esse, qui est in sinu Pa- tris ; has similiter voces ejus esse, qui videt me, videteum qui misit me" :Verbo item et Filio commune esse quod dicitur, mundum nempe per ipsum factum esse: ex quibus evideus sit Filium ante mundum exstitisse, siquidem necesse est opificem ante opera esse. Deinde ex illorum sententia sequitur id quod ad Philippum dictum est, non ad Verbum, sed ad Filium pertinere. Nam, ut narrat evangelista, dixit Jesus: Tanto tempore vobiscum sum, nec cognovisti me, Philippe ? Qui vidit me, vidit Patrem. Et quo- modo tu dicis, Ostende nobis Patrem? Non credis, quia ego in Patre et Pater in me est ? Verba, quæ ego loquor vobis, a me ipso non loquor: Pater autem qui in me manet, ipse facit opera. Credite mihi quod ego in Patre sum, et Pater in me. Alioquin propter opera ipsa credite mihi. Amen, amen dico vobis, qui credit in me, opera quæ ego facio et ipse faciet, et majora his faciet, quia ego ad Patrem vado. Et quodcunque petieritis in nomine meo, hoc faciam, ut glorificetur Pater in Filio 18. Itaque si Pater in Filio glorificatur, Filius sine dubio fuerit qui ait: Ego in Patre, et Pater in me est, et, Qui me vidit, 76. - B HISTORICA ET DOGMATICA. Joan. XII, 45. Joan. XIV, 9-13. ti, C D ibid. 9. Joan. 1, 8. ultimi pro habent. At cæteri et editi, Joan. x, 30. man. 1, 18. etc. deest. Ibidem Reg. Seguer. Basil. et Anglican. etc. Sic item Gobl. sed omisso. Basil. addunt quæ alii et editi omittunt. timi, pro habent Cæteri et editi, etc., omissis intermediis, quæ in Reg. Seg. Basil. et An- glic. exstant. Sed in Seg. post desunt quæ sequuntur ante infra post (24) Reg. Seg. et Gobl. γινομένων. Ceteri et edi- (24) Sic Reg. Seguer. Basil. et Anglican.; sed duo (25) Sic Regius et Seguerianus. In aliis et editis (26) Gobl. et Felckm. 1 και omittunt. (27) Ὡς abest ab Anglicano. (28) Tó abest ab Anglicano. Mox Reg. Seg. et (30) Sic Reg. Seg. Basil. et Anglic.; sed duo ul- (31) Editio Commeliniana et aliquot mss. τὸν Πα- (32) Basil. et Anglic. ὁ et αὐτός, omittunt, ut et

του Α ἐγένετο. Ἐν γὰρ τῇ ἀρχῇ τοῦ Εὐαγγελίου περὶ τοῦ Βαπτιστοῦ λέγων Ιωάννου (24) ὁ Εὐαγγελιστής φησιν· Οὐκ ἦν ἐκεῖνος τὸ φῶς, ἀλλ᾽ ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός. "Ην γὰρ, ὡς προέφημεν, τὸ φῶς αὐτὸς ὁ Χριστὸς τὸ ἀληθινὸν, τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρω- πον τὸν ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον (25). Εἰ γὰρ ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο, ἀνάγκη οὖν αὐτὸν εἶναι τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, περὶ οὗ καὶ πάντ τα δι' αὐτοῦ γεγενῆσθαι ἔφησεν. "Η γὰρ δύο κόσμους ἀναγκασθήσονται λέγειν, ἵν᾽ ὁ μὲν δι' Υἱοῦ, ὁ δὲ διὰ τοῦ Λόγου εἴη γεγονώς· ἢ, εἰ εἷς ἐστιν ὁ κόσμος καὶ μία ἡ κτίσις, ἀκόλουθον καὶ (26) ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν Υἱὸν καὶ Λόγον πρὸ πάσης κτίσεως· δι' αὐτοῦ γὰρ γέγονεν. Οὐκοῦν εἰ ὡς (27) διὰ τοῦ Λόγου, οὕτω καὶ διὰ Υἱοῦ τὰ πάντα γέγονεν, οὐδὲν ἐναντίον φανήσεται, ἀλλὰ καὶ ταὐτὸν εἴη ἂν εἰπεῖν, ὡς, Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Υἱός. Εἰ δὲ, ὅτι μή εἶπεν ὁ Ίω- άννης, Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Υἱὸς, οὐχ ἁρμόζειν φήσουσι τῷ Υἱῷ τὰ τοῦ Λόγου, ὥρα καὶ τὰ τοῦ Υἱοῦ μὴ ἁρ- μόζειν τῷ λόγῳ. Τοῦ δὲ Υἱοῦ ἐδείχθη τὸν Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν, καὶ τὸ (28), ὁ ὢν ἐν τοῖς κόλο ποις τοῦ Πατρὸς, ὑπάρχειν αὐτόν· καὶ τὸ, Ὁ θεω τῶν ἐμὲ, θεωρεῖ τὸν πέμψαντά με· κοινὸν μέντοι πρός τε τὸν Λόγον καὶ τὸν Υἱὸν τὸ τὸν κόσμον δι' αὐτ τοῦ γεγενῆσθαι· ὡς ἐκ τούτου δείκνυσθαι πρὸ τοῦ κόσμου εἶναι τὸν Υἱόν. Ανάγκη γὰρ τὸν δημιουργὸν πρὸ τῶν γινομένων (29) εἶναι. Καὶ τὸ πρὸς Φίλιππον δὲ λεγόμενον οὐ τοῦ Λόγου κατ᾿ αὐτοὺς ἂν εἴη ἀλλὰ τοῦ Υἱοῦ. Εἶπε γάρ, φησίν, ὁ Ἰησοῦς (30) · Τοσού τον χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε; Ο έωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Καὶ Οὐ πῶς σὺ λέγεις, Δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα (31); πιστεύεις, ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστι; Τὰ ῥήματα, ἃ ἐγὼ λαλῶ ὑμῖν, ἀπ' ἐμαν τοῦ οὐ λαλῶ· ὁ δὲ Πατὴρ, ὁ ἐν ἐμοὶ μένων, αὐ τὸς (32) ποιεῖ τὰ ἔργα. Πιστεύετέ μοι, ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Εἰ δὲ μὴ, διὰ τὰ ἔργα αὐτὰ πιστεύετέ μοι. Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, τὰ ἔργα, ἃ ἐγὼ ποιῶ, κἀκεῖ- νος ποιήσει, καὶ μείζονα τούτων ποιήσει, ὅτι ἐγὼ πρὸς τὸν Πατέρα πορεύομαι. Καὶ ὅ τι ἂν αἰτήσητε ἐν τῷ ὀνόματί μου, τοῦτο ποιήσω, ἵνα δοξασθῇ ὁ Πατὴρ ἐν τῷ Υἱῷ. Οὐκοῦν εἰ ὁ Πατὴρ δοξάζεται ἐν τῷ Υἱῷ, ὁ Υἱὸς ἂν εἴη ὁ λέγων· Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί· αὐτὸς καὶ τὸ, ῾Ο ἐμὲ ἑώρα κὼς, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Αὐτὸς γὰρ ὁ ταῦτα λέγων γενομένων. το Ἰωάννης Ιωάννου ὡς ὁ Ἰωάννης ἔφη περὶ Βαπτιστοῦ· Οὐκ ἦν, 7* τόν κόσμον. Ἐν γὰρ τῷ κόσμῳ, γάρ ὑπάρχειν αὐτόν, Ἰησοῦς, Ἰωάννης. Τοσοῦτον γὰρ, ἔφη, χρόνον. τέρα, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰ μὲν οὖν τὸν ἄνθρωπον, ἵνα δοξασθῇ ὁ Πατήρ ἐν τῷ Υἱῷ, Εἰ μὲν οὖν τὸν ἄνθρωπον. αὐτά τὰ ἔργα. S. ATHANASII OPP. PARS I. quitur ut per Filium factus fuerit mundus. Sic enim evangelista initio Evangelii ita de Joanne Ba- ptista loquitur : Non erat ille lux, sed ut testimo- nium perhiberet de lumine 7s. Nempe, ut antea dixi- mus, ipse Christus lux vera est, quæ illuminat omnem hominem venientem in mundum ”. Namque si in mundo ipse erat, et mundus per eum factus est : necesse igitur est ipsum Dei Verbum esse, per quod omnia facta fuisse idem testatur. Vel enim duos mundos admittere cogentur, ut unus per Filium, et alius per Verbum factus sit: vel si unus est mundus, et una creaţa natura, sequitur et unum et eumdem Filium ac Verbum ante omnem creatam naturam exstitisse, quippe quæ per ipsum facta fuerit. Quocirca, si quemadmodum per Verbum, ita et per Filium omnia facta sunt, nihil contrarium esse apparebit, sed potius idem omnino erit dicere, In principio erat Verbum, et, In principio erat In Filius. Sed si, eo quod non dixerit Joannes, principio erat Filius, negant Filio convenire quæ Verbi propria sunt, similiter igitur Verbo non con- veniunt quæ propria sunt Filii. Atqui demonstratum est ad Filium hæc pertinere verba, Ego et Pater unum sumus 7º, ipsumque esse, qui est in sinu Pa- tris ; has similiter voces ejus esse, qui videt me, videteum qui misit me" :Verbo item et Filio commune esse quod dicitur, mundum nempe per ipsum factum esse: ex quibus evideus sit Filium ante mundum exstitisse, siquidem necesse est opificem ante opera esse. Deinde ex illorum sententia sequitur id quod ad Philippum dictum est, non ad Verbum, sed ad Filium pertinere. Nam, ut narrat evangelista, dixit Jesus: Tanto tempore vobiscum sum, nec cognovisti me, Philippe ? Qui vidit me, vidit Patrem. Et quo- modo tu dicis, Ostende nobis Patrem? Non credis, quia ego in Patre et Pater in me est ? Verba, quæ ego loquor vobis, a me ipso non loquor: Pater autem qui in me manet, ipse facit opera. Credite mihi quod ego in Patre sum, et Pater in me. Alioquin propter opera ipsa credite mihi. Amen, amen dico vobis, qui credit in me, opera quæ ego facio et ipse faciet, et majora his faciet, quia ego ad Patrem vado. Et quodcunque petieritis in nomine meo, hoc faciam, ut glorificetur Pater in Filio 18. Itaque si Pater in Filio glorificatur, Filius sine dubio fuerit qui ait: Ego in Patre, et Pater in me est, et, Qui me vidit, 76. - B HISTORICA ET DOGMATICA. Joan. XII, 45. Joan. XIV, 9-13. ti, C D ibid. 9. Joan. 1, 8. ultimi pro habent. At cæteri et editi, Joan. x, 30. man. 1, 18. etc. deest. Ibidem Reg. Seguer. Basil. et Anglican. etc. Sic item Gobl. sed omisso. Basil. addunt quæ alii et editi omittunt. timi, pro habent Cæteri et editi, etc., omissis intermediis, quæ in Reg. Seg. Basil. et An- glic. exstant. Sed in Seg. post desunt quæ sequuntur ante infra post (24) Reg. Seg. et Gobl. γινομένων. Ceteri et edi- (24) Sic Reg. Seguer. Basil. et Anglican.; sed duo (25) Sic Regius et Seguerianus. In aliis et editis (26) Gobl. et Felckm. 1 και omittunt. (27) Ὡς abest ab Anglicano. (28) Tó abest ab Anglicano. Mox Reg. Seg. et (30) Sic Reg. Seg. Basil. et Anglic.; sed duo ul- (31) Editio Commeliniana et aliquot mss. τὸν Πα- (32) Basil. et Anglic. ὁ et αὐτός, omittunt, ut et

Υἱὸν ἑαυτὸν δείκνυσιν ἐπάγων, ἵνα δοξασθῇ ὁ Πα- Α τὴρ ἐν τῷ Υἱῷ γος, αὐτὸν εἶναι λέγουσι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τὸν μου νογενῆ, καὶ μὴ τὸν Λόγον Υἱόν· ὁ ἄνθρωπος ἂν εἴη ἀκολούθως ὁ ἐν τῷ Πατρὶ, ἐν ᾧ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν αὐτ τῷ (33)· καὶ ὁ ἄνθρωπος ἂν εἴη, ὁ ἓν ὧν αὐτὸς καὶ ὁ Πατὴρ, καὶ ὁ ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πατρὸς, καὶ τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν. Αναγκασθήσονται δὲ καὶ δι' αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου εἰπεῖν τὸν κόσμον γεγενῆσθαι, καὶ τὸν ἄνθρωπον εἶναι τὸν ἐλθόντα μὴ κρῖναι τὸν κα σμον, ἀλλὰ σῶσαι αὐτόν· αὐτὸν δὲ εἶναι καὶ πρὶν Αβραὰμ γενέσθαι. Ἰησοῦς γάρ, φησίν (34), εἶπεν αὐτοῖς· Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, πρὶν ᾽Αβραὰμ γε- νέσθαι, ἐγώ εἰμι. Καὶ πῶς οὐκ ἄτοπον κατ' αὐτοὺς τὸν ἐκ σπέρματος ᾿Αβραὰμ μετὰ δύο καὶ τεσσαρά- κοντα γενεάς γενόμενον (35) λέγειν, πρὶν ᾽Αβραὰμ γενέσθαι, ὑπάρχειν; Πῶς δὲ οὐκ ἄτοπον, εἰ ἡ (56) σὰρξ, ἣν ἐφόρεσεν ὁ Λόγος, αὕτη ἐστὶν ὁ Υἱὸς, λέγειν τὴν ἐκ Μαρίας σάρκα ταύτην εἶναι, δι' ἧς ὁ κόσμος ἐγένετο; Πῶς δὲ φήσουσι καὶ τὸ, Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν; Τὸ γὰρ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γενέσεως τοῦ Υἱοῦ ση- μαίνων ὁ εὐαγγελιστής, επήγαγε λέγων, Ἐν τῷ κατ σμῳ ἦν. Πῶς δὲ εἰ μὴ ὁ Λόγος Υἱός ἐστιν, ἀλλ' ὁ ἄνθρωπος Υἱός, δύναται τὸν κόσμον σῶσαι, εἷς ὢν καὶ αὐτὸς τοῦ κόσμου; Εἰ δὲ ἀναισχυντοῖεν ἐπὶ τού- τοις, ποῦ ἔσται ὁ Λόγος, τοῦ ἀνθρώπου ὄντος ἐν τῷ Πατρί ; Πόστος (37) δὲ ἔσται ὁ Λόγος πρὸς τὸν Πα- τέρα, τοῦ ἀνθρώπου καὶ τοῦ Πατρὸς ἐν ὄντων; Εἰ δὲ ὁ ἄνθρωπος μονογενής έστι, πόστος ἔσται ὁ Λόγος ; Η γὰρ δεύτερον εἶναι αὐτὸν λέξειέ τις· ἢ εἰ (38) ὑπὲρ τὸ Μονογενές ἐστιν, αὐτὸς ἂν εἴη ὁ Πατήρ. "Ωσπερ γὰρ εἰς ἐστιν ὁ Πατὴρ, οὕτως ἐν καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ Μονο γενές. Τί δὲ καὶ πλέον ὁ Λόγος ἔχει τοῦ ἀνθρώπου, εἴ γε οὐχ ὁ Λόγος Υἱός ἐστι; Διὰ μὲν γὰρ Υἱοῦ καὶ τοῦ Λόγου ὁ κόσμος γεγενήσθαι γέγραπται, καὶ κοι νόν ἐστι τῷ τε Λόγῳ καὶ τῷ Υἱῷ τὸ δημιουργεῖν τὸν κόσμον· τὸ δὲ ὁρᾷν τὸν Πατέρα οὐκ ἔτι ἐν τῷ λόγῳ γέγραπται, ἀλλ' ἐν τῷ Υἱῷ· καὶ τὸ σώζειν τὸν κό σμον οὐκέτι διὰ τοῦ Λόγου ἐλέχθη, ἀλλὰ διὰ τοῦ μου νογενοῦς Υἱοῦ. Εἶπε γάρ, φησὶν, ὁ Ἰησοῦς· Τοσοῦ- τον χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε; Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Καὶ τὸν Πατέρα δὲ οὐχ ὁ Λόγος γέγραπται γινώσκειν, Β ἀλλ᾽ ὁ Υἱός· ὁρᾷν (39) δὲ τὸν Πατέρα εὐχ ὁ Λόγος εἴρηται, ἀλλ' ὁ μονογενής Υἱὸς ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός. βάλλεται μᾶλλον τοῦ Υἱοῦ, εἴ γε κατ᾿ αὐτοὺς ἄλλος ἐστὶν ὁ Υἱὸς, καὶ ἄλλος ὁ Λόγος ; Πιστεύειν γὰρ ἡμᾶς οὐκ εἰς τὸν Λόγον, ἀλλ᾽ εἰς τὸν Υἱὸν πρόσταξις ἐστι. τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν αὐτῷ. Ἀμὴν γάρ, ἔφη ὁ Ἰησοῦς, λέγω, λεγόμενον. εἴη, εἰ. ORATIO IV CONTRA ARIANOS.“ vidit Patrem. Qui enim hæc loquitur, seipsum Filium B C " esse probat,cum addit, ut glorificetur Pater in Filio. vit Verbum, Filium Dei unigenitum esse, non au- tem Verbum : sequitur ut homo sit ille qui in Pa tre est, et in quo Pater est: homo item ille fuerit qui unum ipse et Pater est, quique in sinu est Pa- tris, et lux vera est. Hinc fateri cogentur mundum per hominem factum esse, et hominem eum esse qui venit non ut judicaret, sed ut mundum salvum faceret ipsum denique esse prius quam Abraham fieret. Jesus enim, inquit, dixit illis : Amen, amen dico vobis, antequam Abraham fieret, ego sum An non vero perabsurdum dictu est eum exsistere, antequam fieret Abraham, quem ex semine Abrahæ post quadraginta duas ætates natum esse volunt ? Si item caro, quam Verbum gestavit, Filius est : an non vehementer repugnat contendere hanc ipsam carnem, quam ex Maria accepit, esse per quam mundus factus est ? Quid vero de his verbis dicturi sunt, In mundo erat ? Namque evangelista, ut signi ficaret exstitisse Filium, priusquam secundum car- nem nasceretur, hæc subjecit verba, In mundo erat 80. Porro si non Verbum est Filius, sed homo est Fi- lius, quomodo mundum possit servare, cum ipse quoque sit ex mundo? Quod si nec his rationibus, eorum comprimetur impudentia, respondeant ubi- nam futurum sit Verbum, si homo est in Patre ? Quotum autem Verbum erit cum Patre, cum homo et Pater unum sint ? Quod si homo unigenitus est; quotum, quæso, erit Verbum ? Vel enim secundum esse respondebit aliquis: vel si supra Unigenitum est, ipse certe Pater fuerit. Quemadmodum enim unus est Pater, ita Unigenitus ex eo natus, unus est. Quid præterea Verbum homine amplius habet, si Verbum Filius non sit ? Mundum quidem per Fi- lium et Verbum factum esse scriptum est, com- muneque est Verbo et Filio mundum creare : at Patrem non a Verbo sed a Filio videri declarat Scriptura; nec item mundus per Verbum, sed per unigenitum Filium salvus Geri dicitur. Namnque, inquit, Dixit Jesus: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovisti me, Philippe ? Qui vidit me, vidit Pa- trem ". Nec etiam a Verbo, sed a Filio Patrem co- D gnosci legimus : uti nec Verbum videre Palrem Joan. viii, 58. Joan. 1, 10. Joan. xiv, 9. editi, etc. et Seguerianus, Alii editique utrumque omittunt. dicitur, sed Unigenitus Filius qui est in sinu Patris. amplius possit conferre quam Filius, si nempe, ut arbitrantur, alius est Filius, et aliud Verbum ? Nos enim non in Verbum, sed in Filium credere jube- git. Alii et editi, mendose. editis deest 20. Εἰ μὲν οὖν τὸν ἄνθρωπον, ὃν ἐφόρεσεν ὁ Λό 20. Si igitur contendunt hominem, quem gesta- 21. Τί δὲ πλέον εἰς σωτηρίαν ἡμῶν ὁ Λόγος συμ- (53) Sic mss. omnes. Editio Commeliniana, ὁ ἐν (34) Sic Reg. Seg. Basil. et Anglican. At alii et (55) Basilirisis et Anglicamus, γενόμενον. Regius 21. Ecquid porro Verbum ad nostram salutem (36) Sic Regius et Seguerianus, ut et Nannius le- (57) Goblerianus hic et mox, πόσος. (38) Sic Reg. Seg. Basil. et Anglic. At in aliis et (39) Basiliensis et Anglicanus, καὶ ὁρᾶν.

Υἱὸν ἑαυτὸν δείκνυσιν ἐπάγων, ἵνα δοξασθῇ ὁ Πα- Α τὴρ ἐν τῷ Υἱῷ γος, αὐτὸν εἶναι λέγουσι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τὸν μου νογενῆ, καὶ μὴ τὸν Λόγον Υἱόν· ὁ ἄνθρωπος ἂν εἴη ἀκολούθως ὁ ἐν τῷ Πατρὶ, ἐν ᾧ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν αὐτ τῷ (33)· καὶ ὁ ἄνθρωπος ἂν εἴη, ὁ ἓν ὧν αὐτὸς καὶ ὁ Πατὴρ, καὶ ὁ ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πατρὸς, καὶ τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν. Αναγκασθήσονται δὲ καὶ δι' αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου εἰπεῖν τὸν κόσμον γεγενῆσθαι, καὶ τὸν ἄνθρωπον εἶναι τὸν ἐλθόντα μὴ κρῖναι τὸν κα σμον, ἀλλὰ σῶσαι αὐτόν· αὐτὸν δὲ εἶναι καὶ πρὶν Αβραὰμ γενέσθαι. Ἰησοῦς γάρ, φησίν (34), εἶπεν αὐτοῖς· Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, πρὶν ᾽Αβραὰμ γε- νέσθαι, ἐγώ εἰμι. Καὶ πῶς οὐκ ἄτοπον κατ' αὐτοὺς τὸν ἐκ σπέρματος ᾿Αβραὰμ μετὰ δύο καὶ τεσσαρά- κοντα γενεάς γενόμενον (35) λέγειν, πρὶν ᾽Αβραὰμ γενέσθαι, ὑπάρχειν; Πῶς δὲ οὐκ ἄτοπον, εἰ ἡ (56) σὰρξ, ἣν ἐφόρεσεν ὁ Λόγος, αὕτη ἐστὶν ὁ Υἱὸς, λέγειν τὴν ἐκ Μαρίας σάρκα ταύτην εἶναι, δι' ἧς ὁ κόσμος ἐγένετο; Πῶς δὲ φήσουσι καὶ τὸ, Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν; Τὸ γὰρ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γενέσεως τοῦ Υἱοῦ ση- μαίνων ὁ εὐαγγελιστής, επήγαγε λέγων, Ἐν τῷ κατ σμῳ ἦν. Πῶς δὲ εἰ μὴ ὁ Λόγος Υἱός ἐστιν, ἀλλ' ὁ ἄνθρωπος Υἱός, δύναται τὸν κόσμον σῶσαι, εἷς ὢν καὶ αὐτὸς τοῦ κόσμου; Εἰ δὲ ἀναισχυντοῖεν ἐπὶ τού- τοις, ποῦ ἔσται ὁ Λόγος, τοῦ ἀνθρώπου ὄντος ἐν τῷ Πατρί ; Πόστος (37) δὲ ἔσται ὁ Λόγος πρὸς τὸν Πα- τέρα, τοῦ ἀνθρώπου καὶ τοῦ Πατρὸς ἐν ὄντων; Εἰ δὲ ὁ ἄνθρωπος μονογενής έστι, πόστος ἔσται ὁ Λόγος ; Η γὰρ δεύτερον εἶναι αὐτὸν λέξειέ τις· ἢ εἰ (38) ὑπὲρ τὸ Μονογενές ἐστιν, αὐτὸς ἂν εἴη ὁ Πατήρ. "Ωσπερ γὰρ εἰς ἐστιν ὁ Πατὴρ, οὕτως ἐν καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ Μονο γενές. Τί δὲ καὶ πλέον ὁ Λόγος ἔχει τοῦ ἀνθρώπου, εἴ γε οὐχ ὁ Λόγος Υἱός ἐστι; Διὰ μὲν γὰρ Υἱοῦ καὶ τοῦ Λόγου ὁ κόσμος γεγενήσθαι γέγραπται, καὶ κοι νόν ἐστι τῷ τε Λόγῳ καὶ τῷ Υἱῷ τὸ δημιουργεῖν τὸν κόσμον· τὸ δὲ ὁρᾷν τὸν Πατέρα οὐκ ἔτι ἐν τῷ λόγῳ γέγραπται, ἀλλ' ἐν τῷ Υἱῷ· καὶ τὸ σώζειν τὸν κό σμον οὐκέτι διὰ τοῦ Λόγου ἐλέχθη, ἀλλὰ διὰ τοῦ μου νογενοῦς Υἱοῦ. Εἶπε γάρ, φησὶν, ὁ Ἰησοῦς· Τοσοῦ- τον χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε; Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Καὶ τὸν Πατέρα δὲ οὐχ ὁ Λόγος γέγραπται γινώσκειν, Β ἀλλ᾽ ὁ Υἱός· ὁρᾷν (39) δὲ τὸν Πατέρα εὐχ ὁ Λόγος εἴρηται, ἀλλ' ὁ μονογενής Υἱὸς ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός. βάλλεται μᾶλλον τοῦ Υἱοῦ, εἴ γε κατ᾿ αὐτοὺς ἄλλος ἐστὶν ὁ Υἱὸς, καὶ ἄλλος ὁ Λόγος ; Πιστεύειν γὰρ ἡμᾶς οὐκ εἰς τὸν Λόγον, ἀλλ᾽ εἰς τὸν Υἱὸν πρόσταξις ἐστι. τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν αὐτῷ. Ἀμὴν γάρ, ἔφη ὁ Ἰησοῦς, λέγω, λεγόμενον. εἴη, εἰ. ORATIO IV CONTRA ARIANOS.“ vidit Patrem. Qui enim hæc loquitur, seipsum Filium B C " esse probat,cum addit, ut glorificetur Pater in Filio. vit Verbum, Filium Dei unigenitum esse, non au- tem Verbum : sequitur ut homo sit ille qui in Pa tre est, et in quo Pater est: homo item ille fuerit qui unum ipse et Pater est, quique in sinu est Pa- tris, et lux vera est. Hinc fateri cogentur mundum per hominem factum esse, et hominem eum esse qui venit non ut judicaret, sed ut mundum salvum faceret ipsum denique esse prius quam Abraham fieret. Jesus enim, inquit, dixit illis : Amen, amen dico vobis, antequam Abraham fieret, ego sum An non vero perabsurdum dictu est eum exsistere, antequam fieret Abraham, quem ex semine Abrahæ post quadraginta duas ætates natum esse volunt ? Si item caro, quam Verbum gestavit, Filius est : an non vehementer repugnat contendere hanc ipsam carnem, quam ex Maria accepit, esse per quam mundus factus est ? Quid vero de his verbis dicturi sunt, In mundo erat ? Namque evangelista, ut signi ficaret exstitisse Filium, priusquam secundum car- nem nasceretur, hæc subjecit verba, In mundo erat 80. Porro si non Verbum est Filius, sed homo est Fi- lius, quomodo mundum possit servare, cum ipse quoque sit ex mundo? Quod si nec his rationibus, eorum comprimetur impudentia, respondeant ubi- nam futurum sit Verbum, si homo est in Patre ? Quotum autem Verbum erit cum Patre, cum homo et Pater unum sint ? Quod si homo unigenitus est; quotum, quæso, erit Verbum ? Vel enim secundum esse respondebit aliquis: vel si supra Unigenitum est, ipse certe Pater fuerit. Quemadmodum enim unus est Pater, ita Unigenitus ex eo natus, unus est. Quid præterea Verbum homine amplius habet, si Verbum Filius non sit ? Mundum quidem per Fi- lium et Verbum factum esse scriptum est, com- muneque est Verbo et Filio mundum creare : at Patrem non a Verbo sed a Filio videri declarat Scriptura; nec item mundus per Verbum, sed per unigenitum Filium salvus Geri dicitur. Namnque, inquit, Dixit Jesus: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovisti me, Philippe ? Qui vidit me, vidit Pa- trem ". Nec etiam a Verbo, sed a Filio Patrem co- D gnosci legimus : uti nec Verbum videre Palrem Joan. viii, 58. Joan. 1, 10. Joan. xiv, 9. editi, etc. et Seguerianus, Alii editique utrumque omittunt. dicitur, sed Unigenitus Filius qui est in sinu Patris. amplius possit conferre quam Filius, si nempe, ut arbitrantur, alius est Filius, et aliud Verbum ? Nos enim non in Verbum, sed in Filium credere jube- git. Alii et editi, mendose. editis deest 20. Εἰ μὲν οὖν τὸν ἄνθρωπον, ὃν ἐφόρεσεν ὁ Λό 20. Si igitur contendunt hominem, quem gesta- 21. Τί δὲ πλέον εἰς σωτηρίαν ἡμῶν ὁ Λόγος συμ- (53) Sic mss. omnes. Editio Commeliniana, ὁ ἐν (34) Sic Reg. Seg. Basil. et Anglican. At alii et (55) Basilirisis et Anglicamus, γενόμενον. Regius 21. Ecquid porro Verbum ad nostram salutem (36) Sic Regius et Seguerianus, ut et Nannius le- (57) Goblerianus hic et mox, πόσος. (38) Sic Reg. Seg. Basil. et Anglic. At in aliis et (39) Basiliensis et Anglicanus, καὶ ὁρᾶν.

Υἱὸν ἑαυτὸν δείκνυσιν ἐπάγων, ἵνα δοξασθῇ ὁ Πα- Α τὴρ ἐν τῷ Υἱῷ γος, αὐτὸν εἶναι λέγουσι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τὸν μου νογενῆ, καὶ μὴ τὸν Λόγον Υἱόν· ὁ ἄνθρωπος ἂν εἴη ἀκολούθως ὁ ἐν τῷ Πατρὶ, ἐν ᾧ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν αὐτ τῷ (33)· καὶ ὁ ἄνθρωπος ἂν εἴη, ὁ ἓν ὧν αὐτὸς καὶ ὁ Πατὴρ, καὶ ὁ ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πατρὸς, καὶ τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν. Αναγκασθήσονται δὲ καὶ δι' αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου εἰπεῖν τὸν κόσμον γεγενῆσθαι, καὶ τὸν ἄνθρωπον εἶναι τὸν ἐλθόντα μὴ κρῖναι τὸν κα σμον, ἀλλὰ σῶσαι αὐτόν· αὐτὸν δὲ εἶναι καὶ πρὶν Αβραὰμ γενέσθαι. Ἰησοῦς γάρ, φησίν (34), εἶπεν αὐτοῖς· Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, πρὶν ᾽Αβραὰμ γε- νέσθαι, ἐγώ εἰμι. Καὶ πῶς οὐκ ἄτοπον κατ' αὐτοὺς τὸν ἐκ σπέρματος ᾿Αβραὰμ μετὰ δύο καὶ τεσσαρά- κοντα γενεάς γενόμενον (35) λέγειν, πρὶν ᾽Αβραὰμ γενέσθαι, ὑπάρχειν; Πῶς δὲ οὐκ ἄτοπον, εἰ ἡ (56) σὰρξ, ἣν ἐφόρεσεν ὁ Λόγος, αὕτη ἐστὶν ὁ Υἱὸς, λέγειν τὴν ἐκ Μαρίας σάρκα ταύτην εἶναι, δι' ἧς ὁ κόσμος ἐγένετο; Πῶς δὲ φήσουσι καὶ τὸ, Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν; Τὸ γὰρ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γενέσεως τοῦ Υἱοῦ ση- μαίνων ὁ εὐαγγελιστής, επήγαγε λέγων, Ἐν τῷ κατ σμῳ ἦν. Πῶς δὲ εἰ μὴ ὁ Λόγος Υἱός ἐστιν, ἀλλ' ὁ ἄνθρωπος Υἱός, δύναται τὸν κόσμον σῶσαι, εἷς ὢν καὶ αὐτὸς τοῦ κόσμου; Εἰ δὲ ἀναισχυντοῖεν ἐπὶ τού- τοις, ποῦ ἔσται ὁ Λόγος, τοῦ ἀνθρώπου ὄντος ἐν τῷ Πατρί ; Πόστος (37) δὲ ἔσται ὁ Λόγος πρὸς τὸν Πα- τέρα, τοῦ ἀνθρώπου καὶ τοῦ Πατρὸς ἐν ὄντων; Εἰ δὲ ὁ ἄνθρωπος μονογενής έστι, πόστος ἔσται ὁ Λόγος ; Η γὰρ δεύτερον εἶναι αὐτὸν λέξειέ τις· ἢ εἰ (38) ὑπὲρ τὸ Μονογενές ἐστιν, αὐτὸς ἂν εἴη ὁ Πατήρ. "Ωσπερ γὰρ εἰς ἐστιν ὁ Πατὴρ, οὕτως ἐν καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ Μονο γενές. Τί δὲ καὶ πλέον ὁ Λόγος ἔχει τοῦ ἀνθρώπου, εἴ γε οὐχ ὁ Λόγος Υἱός ἐστι; Διὰ μὲν γὰρ Υἱοῦ καὶ τοῦ Λόγου ὁ κόσμος γεγενήσθαι γέγραπται, καὶ κοι νόν ἐστι τῷ τε Λόγῳ καὶ τῷ Υἱῷ τὸ δημιουργεῖν τὸν κόσμον· τὸ δὲ ὁρᾷν τὸν Πατέρα οὐκ ἔτι ἐν τῷ λόγῳ γέγραπται, ἀλλ' ἐν τῷ Υἱῷ· καὶ τὸ σώζειν τὸν κό σμον οὐκέτι διὰ τοῦ Λόγου ἐλέχθη, ἀλλὰ διὰ τοῦ μου νογενοῦς Υἱοῦ. Εἶπε γάρ, φησὶν, ὁ Ἰησοῦς· Τοσοῦ- τον χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε; Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Καὶ τὸν Πατέρα δὲ οὐχ ὁ Λόγος γέγραπται γινώσκειν, Β ἀλλ᾽ ὁ Υἱός· ὁρᾷν (39) δὲ τὸν Πατέρα εὐχ ὁ Λόγος εἴρηται, ἀλλ' ὁ μονογενής Υἱὸς ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός. βάλλεται μᾶλλον τοῦ Υἱοῦ, εἴ γε κατ᾿ αὐτοὺς ἄλλος ἐστὶν ὁ Υἱὸς, καὶ ἄλλος ὁ Λόγος ; Πιστεύειν γὰρ ἡμᾶς οὐκ εἰς τὸν Λόγον, ἀλλ᾽ εἰς τὸν Υἱὸν πρόσταξις ἐστι. τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν αὐτῷ. Ἀμὴν γάρ, ἔφη ὁ Ἰησοῦς, λέγω, λεγόμενον. εἴη, εἰ. ORATIO IV CONTRA ARIANOS.“ vidit Patrem. Qui enim hæc loquitur, seipsum Filium B C " esse probat,cum addit, ut glorificetur Pater in Filio. vit Verbum, Filium Dei unigenitum esse, non au- tem Verbum : sequitur ut homo sit ille qui in Pa tre est, et in quo Pater est: homo item ille fuerit qui unum ipse et Pater est, quique in sinu est Pa- tris, et lux vera est. Hinc fateri cogentur mundum per hominem factum esse, et hominem eum esse qui venit non ut judicaret, sed ut mundum salvum faceret ipsum denique esse prius quam Abraham fieret. Jesus enim, inquit, dixit illis : Amen, amen dico vobis, antequam Abraham fieret, ego sum An non vero perabsurdum dictu est eum exsistere, antequam fieret Abraham, quem ex semine Abrahæ post quadraginta duas ætates natum esse volunt ? Si item caro, quam Verbum gestavit, Filius est : an non vehementer repugnat contendere hanc ipsam carnem, quam ex Maria accepit, esse per quam mundus factus est ? Quid vero de his verbis dicturi sunt, In mundo erat ? Namque evangelista, ut signi ficaret exstitisse Filium, priusquam secundum car- nem nasceretur, hæc subjecit verba, In mundo erat 80. Porro si non Verbum est Filius, sed homo est Fi- lius, quomodo mundum possit servare, cum ipse quoque sit ex mundo? Quod si nec his rationibus, eorum comprimetur impudentia, respondeant ubi- nam futurum sit Verbum, si homo est in Patre ? Quotum autem Verbum erit cum Patre, cum homo et Pater unum sint ? Quod si homo unigenitus est; quotum, quæso, erit Verbum ? Vel enim secundum esse respondebit aliquis: vel si supra Unigenitum est, ipse certe Pater fuerit. Quemadmodum enim unus est Pater, ita Unigenitus ex eo natus, unus est. Quid præterea Verbum homine amplius habet, si Verbum Filius non sit ? Mundum quidem per Fi- lium et Verbum factum esse scriptum est, com- muneque est Verbo et Filio mundum creare : at Patrem non a Verbo sed a Filio videri declarat Scriptura; nec item mundus per Verbum, sed per unigenitum Filium salvus Geri dicitur. Namnque, inquit, Dixit Jesus: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovisti me, Philippe ? Qui vidit me, vidit Pa- trem ". Nec etiam a Verbo, sed a Filio Patrem co- D gnosci legimus : uti nec Verbum videre Palrem Joan. viii, 58. Joan. 1, 10. Joan. xiv, 9. editi, etc. et Seguerianus, Alii editique utrumque omittunt. dicitur, sed Unigenitus Filius qui est in sinu Patris. amplius possit conferre quam Filius, si nempe, ut arbitrantur, alius est Filius, et aliud Verbum ? Nos enim non in Verbum, sed in Filium credere jube- git. Alii et editi, mendose. editis deest 20. Εἰ μὲν οὖν τὸν ἄνθρωπον, ὃν ἐφόρεσεν ὁ Λό 20. Si igitur contendunt hominem, quem gesta- 21. Τί δὲ πλέον εἰς σωτηρίαν ἡμῶν ὁ Λόγος συμ- (53) Sic mss. omnes. Editio Commeliniana, ὁ ἐν (34) Sic Reg. Seg. Basil. et Anglican. At alii et (55) Basilirisis et Anglicamus, γενόμενον. Regius 21. Ecquid porro Verbum ad nostram salutem (36) Sic Regius et Seguerianus, ut et Nannius le- (57) Goblerianus hic et mox, πόσος. (38) Sic Reg. Seg. Basil. et Anglic. At in aliis et (39) Basiliensis et Anglicanus, καὶ ὁρᾶν.

Α Φησὶ γὰρ ὁ Ἰωάννης (40)· Ὁ πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν ἔχει ζωὴν αἰώνιον· ὁ δὲ ἀπειθῶν τῷ Υἱῷ οὐκ ὄψεται ζωήν. Καὶ τὸ ἅγιον δὲ βάπτισμα, ἐν ᾧ πάσης πίστεως ἡμῶν ἡ σύστασις ὁρμεῖ, οὐκ εἰς Λό- γον, ἀλλ᾽ εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα δίδοται. Εἴπερ οὖν κατ' αὐτοὺς ἄλλος ἐστὶν ὁ Λόγος, καὶ ἄλλος ὁ Υἱὸς, καὶ οὐκ ἔστιν Υἱὸς ὁ Λόγος, οὐδὲν πρὸς τὸν Λόγον τὸ βάπτισμα. Πῶς οὖν σύνεστιν ὁ Λόγος κατ' αὐτοὺς τῷ Πατρὶ, οὐ συνὼν αὐτῷ ἐν τῇ τοῦ βαπτίσματος δόσει; 'Αλλ᾽ ἴσως ἂν εἴποιεν. Έν τῷ τοῦ Πατρὸς ὀνόματι περιέχεται καὶ ὁ Λόγος. Διὰ τί (41) οὖν οὐχὶ καὶ τὸ Πνεῦμα; Η ἐκτὸς τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα ; Καὶ ἄνθρωπος μὲν, εἴπερ οὐκ ἔστιν Υἱὸς ὁ Λόγος, μετὰ τὸν Πατέρα ὀνομάζεται, τὸ δὲ Πνεῦμα μετὰ τὸν ἄνθρωπον· οὐκ ἔτι δὲ οὐδὲ εἰς τριάδα κατ' αὐτοὺς ἡ μονὰς πλατύνεται, ἀλλ᾽ εἰς τετράδα, Πα- τέρα, καὶ Λόγον (42), καὶ Υἱὸν, καὶ Πνεῦμα ἅγιον, Ἐν τούτοις δὴ αἰσχυνόμενοι, εἰς ἕτερον καταφεύ γουσι, καί φασι μὴ τὸν ἄνθρωπον καθ' ἑαυτὸν, ὃν εφόρεσεν ὁ Κύριος, ἀλλὰ τὸ συναμφότερον, τόν τε Λόγον καὶ τὸν ἄνθρωπον, εἶναι Υιόν συνημμένα γὰρ ἀμφότερα Υἱός, ὡς αὐτοὶ λέγουσιν, ὀνομάζεται. Τι τοίνυν τίνος αἴτιον, καὶ πότερος πότερον Υἱὸν κατα εσκεύασεν ; "Η, ἵνα λευκότερον εἴποιμι, ἄρα (43) διὰ τὴν σάρκα ὁ Λόγος Υἱός; ἢ διὰ τὸν Λόγον ἡ σὰρξ Υἱὸς λέγεται; Η οὐδ᾽ ὁπότερον τούτων, ἀλλ' ἡ (44) ἀμφοῖν σύνοδος; Εἰ μὲν οὖν ὁ Αὐγος διὰ τὴν σάρκα, ἀνάγκη την σάρκα εἶναι Υἱὸν, καὶ ἀκολουθεῖ τὰ ἄτοπα, ὅσα προείρηται ἐκ τοῦ λέγειν τὸν ἄνθρω πον Υἱόν· εἰ δὲ διὰ τὸν Λόγον ἡ σὰρξ Υἱὸς λέγεται, καὶ πρὸ τῆς σαρκὸς πάντως ὁ Λόγος ὢν Υἱὸς ἦν. Πῶς γὰρ οἷόν τε υἱοποιεῖν τινα ἑτέρους, μὴ ὄντα αὐτ τὸν υἱὸν, ὄντος μάλιστα πατρός ; Εἰ μὲν οὖν ἑαυτῷ υἱοποιεῖ, Πατὴρ αὐτὸς ἂν εἴη· εἰ δὲ τῷ Πατρὶ, ἀνάγκη αὐτὸν εἶναι Υιόν, μᾶλλον δὲ αὐτὸν εἶναι τὸν Υἱὸν (45), δι᾿ ἂν καὶ οἱ ἄλλοι υἱοποιοῦνται. α Διότι. καὶ Λόγον, ἐσμεν, ἡμῶν ἂν εἴη ὁ Θεὸς Πατὴρ, καὶ οὐκ αὐτοῦ. Πῶς οὖν ιδιοποιεῖται μᾶλλον λέγων, "Ο Πατήρ μου, καὶ, Ἐγὼ ἐκ τοῦ Πατρός; Εἰ γὰρ κοινὸς πάντων Πατήρ, οὐ μόνον αὐτοῦ Πατὴρ, οὐδὲ μόνος αὐτὸς ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ Πατρός. Λέγει δέ ποτε καὶ ἡμῶν αὐτ τὸν λέγεσθαι Πατέρα, διὰ τὸ αὐτὸν κεκοινωνηκέναι τῇ ἡμετέρα σαρκί. Διὰ τοῦτο γὰρ γέγονεν ὁ Λόγος σὰρξ, ἵν', ἐπειδὴ ὁ Λόγος ἐστὶν Υἱὸς, διὰ τὸν ἐνοι- κοῦντα ἐν ἡμῖν Υἱὸν λέγηται (46) καὶ ἡμῶν Πατήρ. 'Απέστειλε γάρ, φησί, τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐ ἄρα. ἡ τὸν εἶναι τὸν Υἱόν, λέγεται. S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. B mur, ut Joannes his verbis declarat : Qui credit in Filium, habet vitam æternam : qui autem Filio non credit, non videbit vitam". Insuper sanctum ba- ptisma, in quo totius nostræ fidei posita est con- stitutio, non in Verbum, sed in Patrem et Filium et sanctum Spiritum datur. Quapropter si secundum illos aliud est Verbum, et alius Filius, nec Verbum est Filius: nihil sane ad Verbum ba- ptisma pertinet. Quomodo igitur Verbum secundum illos una est cum Patre, cum in baptismi donatione una cum eo non sit ? At forte responsuri sunt Ver- bum in Patris nomine contineri. Quidni ergo et Spiritus? An vero extra Patrem exsistit Spiritus ? Deinde, si Verbum non est Filius, homo igitur post Patrem nominandus erit, et Spiritus post hominem: nec jam unitas ex illorum sententia in trinitatem dilatabitur, sed in quaternitatem, nempe in Patrem, Verbum, Filium, et Spiritum sanctum. Verum hic eos pudor in aliud cogit confugere deverticulum. Aiunt igitur non hominem seorsum, quem gestavit Dominus, sed utrumque, Verbum scilicet et homi- nem, esse Filium : ambo euim simul conjuncti, ut inquiunt, Filius appellantur. Quis igitur amborum, causa alterius est? Uter utrum effecit Filium? Vel, ut planius loquar, num Verbum Filius est propter carnem ? an vero caro propter Verbum Filius dici- tur ? Anne potius neutrum alteri causa est cur Fi- lius appelletur, sed solus amborum congressus ? Quod si Verbum propter carnem, Filium esse re- sponderint, certe carnem Filium esse necesse est: quo ex responso omnia illa absurda consequentur, quæ ex illorum superius dictum est oriri sententia, qui hominem Filium esse affirmant. Si vero pro- pter Verbum caro Filius dicitur, igitur Verbum etiam ante carnem Filius erat. Nam qui fieri potest ut alios ille filios reddat, qui ipse filius non est, præsertim patre exsistente ? Profecto, si sibi ipse quoque Filius, vel potius ipse verus sit Filius efficiuntur. sumus, utrique non illius sed nostri Pater erit Deus. Qui ergo id sibi tanquam proprium bis verbis vin- dicat, Pater meus 8ª, et Ego ex Patre"? Si enim communis omnium Pater est, non ejus solius est Pater, neque solus ille ex Patre exivit. Interdum autem nostrum etiam Patrem dici docet, ob suam scilicet cum nostra carne communionem. Ideo enim Verbum caro factum est, ut, quoniam Verbum est Filius, propter Filium in nobis habitantem noster quoque Pater appellaretur. Nam, inquit, misit Spi- *s Joan. tur, 30. ns Joan. v, omittunt. filios eficit, Pater dicendus est: si Patri, ipse sit necesse omnino est, propter quem scilicet alii dlij D tio Commeliniana, nus recte addunt quod alii et editi omit- Lunt. editio Commeliniana, deest. quæ cæteri et editi omittunt. editi, 22. Cæteroquin, si ille non sit Filius, et nos filii (40) Sic Reg. Seg. et Basil. Alii autem et editi d 17. ** Joan. xvi, 28. (41) Sic Reg. Seg. Basil. Anglic. et Gobl. At edi- (42) Regius, Seguerianus, Basiliensis et Anglica- (45) Basiliensis et Goblerianus, ἆρα. Caeteri et 22. Ἐπεὶ εἰ, μὴ ὄντος αὐτοῦ Υἱοῦ, ἡμεῖς υἱοί (44) Sic Regius et Seguerianus. In aliis et editis (45) Regius et Seguerianus addunt, μᾶλλον δὲ αὐτ (46) Sic Reg. Seg. Basil. et Anglican. At alii et

Α Φησὶ γὰρ ὁ Ἰωάννης (40)· Ὁ πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν ἔχει ζωὴν αἰώνιον· ὁ δὲ ἀπειθῶν τῷ Υἱῷ οὐκ ὄψεται ζωήν. Καὶ τὸ ἅγιον δὲ βάπτισμα, ἐν ᾧ πάσης πίστεως ἡμῶν ἡ σύστασις ὁρμεῖ, οὐκ εἰς Λό- γον, ἀλλ᾽ εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα δίδοται. Εἴπερ οὖν κατ' αὐτοὺς ἄλλος ἐστὶν ὁ Λόγος, καὶ ἄλλος ὁ Υἱὸς, καὶ οὐκ ἔστιν Υἱὸς ὁ Λόγος, οὐδὲν πρὸς τὸν Λόγον τὸ βάπτισμα. Πῶς οὖν σύνεστιν ὁ Λόγος κατ' αὐτοὺς τῷ Πατρὶ, οὐ συνὼν αὐτῷ ἐν τῇ τοῦ βαπτίσματος δόσει; 'Αλλ᾽ ἴσως ἂν εἴποιεν. Έν τῷ τοῦ Πατρὸς ὀνόματι περιέχεται καὶ ὁ Λόγος. Διὰ τί (41) οὖν οὐχὶ καὶ τὸ Πνεῦμα; Η ἐκτὸς τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα ; Καὶ ἄνθρωπος μὲν, εἴπερ οὐκ ἔστιν Υἱὸς ὁ Λόγος, μετὰ τὸν Πατέρα ὀνομάζεται, τὸ δὲ Πνεῦμα μετὰ τὸν ἄνθρωπον· οὐκ ἔτι δὲ οὐδὲ εἰς τριάδα κατ' αὐτοὺς ἡ μονὰς πλατύνεται, ἀλλ᾽ εἰς τετράδα, Πα- τέρα, καὶ Λόγον (42), καὶ Υἱὸν, καὶ Πνεῦμα ἅγιον, Ἐν τούτοις δὴ αἰσχυνόμενοι, εἰς ἕτερον καταφεύ γουσι, καί φασι μὴ τὸν ἄνθρωπον καθ' ἑαυτὸν, ὃν εφόρεσεν ὁ Κύριος, ἀλλὰ τὸ συναμφότερον, τόν τε Λόγον καὶ τὸν ἄνθρωπον, εἶναι Υιόν συνημμένα γὰρ ἀμφότερα Υἱός, ὡς αὐτοὶ λέγουσιν, ὀνομάζεται. Τι τοίνυν τίνος αἴτιον, καὶ πότερος πότερον Υἱὸν κατα εσκεύασεν ; "Η, ἵνα λευκότερον εἴποιμι, ἄρα (43) διὰ τὴν σάρκα ὁ Λόγος Υἱός; ἢ διὰ τὸν Λόγον ἡ σὰρξ Υἱὸς λέγεται; Η οὐδ᾽ ὁπότερον τούτων, ἀλλ' ἡ (44) ἀμφοῖν σύνοδος; Εἰ μὲν οὖν ὁ Αὐγος διὰ τὴν σάρκα, ἀνάγκη την σάρκα εἶναι Υἱὸν, καὶ ἀκολουθεῖ τὰ ἄτοπα, ὅσα προείρηται ἐκ τοῦ λέγειν τὸν ἄνθρω πον Υἱόν· εἰ δὲ διὰ τὸν Λόγον ἡ σὰρξ Υἱὸς λέγεται, καὶ πρὸ τῆς σαρκὸς πάντως ὁ Λόγος ὢν Υἱὸς ἦν. Πῶς γὰρ οἷόν τε υἱοποιεῖν τινα ἑτέρους, μὴ ὄντα αὐτ τὸν υἱὸν, ὄντος μάλιστα πατρός ; Εἰ μὲν οὖν ἑαυτῷ υἱοποιεῖ, Πατὴρ αὐτὸς ἂν εἴη· εἰ δὲ τῷ Πατρὶ, ἀνάγκη αὐτὸν εἶναι Υιόν, μᾶλλον δὲ αὐτὸν εἶναι τὸν Υἱὸν (45), δι᾿ ἂν καὶ οἱ ἄλλοι υἱοποιοῦνται. α Διότι. καὶ Λόγον, ἐσμεν, ἡμῶν ἂν εἴη ὁ Θεὸς Πατὴρ, καὶ οὐκ αὐτοῦ. Πῶς οὖν ιδιοποιεῖται μᾶλλον λέγων, "Ο Πατήρ μου, καὶ, Ἐγὼ ἐκ τοῦ Πατρός; Εἰ γὰρ κοινὸς πάντων Πατήρ, οὐ μόνον αὐτοῦ Πατὴρ, οὐδὲ μόνος αὐτὸς ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ Πατρός. Λέγει δέ ποτε καὶ ἡμῶν αὐτ τὸν λέγεσθαι Πατέρα, διὰ τὸ αὐτὸν κεκοινωνηκέναι τῇ ἡμετέρα σαρκί. Διὰ τοῦτο γὰρ γέγονεν ὁ Λόγος σὰρξ, ἵν', ἐπειδὴ ὁ Λόγος ἐστὶν Υἱὸς, διὰ τὸν ἐνοι- κοῦντα ἐν ἡμῖν Υἱὸν λέγηται (46) καὶ ἡμῶν Πατήρ. 'Απέστειλε γάρ, φησί, τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐ ἄρα. ἡ τὸν εἶναι τὸν Υἱόν, λέγεται. S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. B mur, ut Joannes his verbis declarat : Qui credit in Filium, habet vitam æternam : qui autem Filio non credit, non videbit vitam". Insuper sanctum ba- ptisma, in quo totius nostræ fidei posita est con- stitutio, non in Verbum, sed in Patrem et Filium et sanctum Spiritum datur. Quapropter si secundum illos aliud est Verbum, et alius Filius, nec Verbum est Filius: nihil sane ad Verbum ba- ptisma pertinet. Quomodo igitur Verbum secundum illos una est cum Patre, cum in baptismi donatione una cum eo non sit ? At forte responsuri sunt Ver- bum in Patris nomine contineri. Quidni ergo et Spiritus? An vero extra Patrem exsistit Spiritus ? Deinde, si Verbum non est Filius, homo igitur post Patrem nominandus erit, et Spiritus post hominem: nec jam unitas ex illorum sententia in trinitatem dilatabitur, sed in quaternitatem, nempe in Patrem, Verbum, Filium, et Spiritum sanctum. Verum hic eos pudor in aliud cogit confugere deverticulum. Aiunt igitur non hominem seorsum, quem gestavit Dominus, sed utrumque, Verbum scilicet et homi- nem, esse Filium : ambo euim simul conjuncti, ut inquiunt, Filius appellantur. Quis igitur amborum, causa alterius est? Uter utrum effecit Filium? Vel, ut planius loquar, num Verbum Filius est propter carnem ? an vero caro propter Verbum Filius dici- tur ? Anne potius neutrum alteri causa est cur Fi- lius appelletur, sed solus amborum congressus ? Quod si Verbum propter carnem, Filium esse re- sponderint, certe carnem Filium esse necesse est: quo ex responso omnia illa absurda consequentur, quæ ex illorum superius dictum est oriri sententia, qui hominem Filium esse affirmant. Si vero pro- pter Verbum caro Filius dicitur, igitur Verbum etiam ante carnem Filius erat. Nam qui fieri potest ut alios ille filios reddat, qui ipse filius non est, præsertim patre exsistente ? Profecto, si sibi ipse quoque Filius, vel potius ipse verus sit Filius efficiuntur. sumus, utrique non illius sed nostri Pater erit Deus. Qui ergo id sibi tanquam proprium bis verbis vin- dicat, Pater meus 8ª, et Ego ex Patre"? Si enim communis omnium Pater est, non ejus solius est Pater, neque solus ille ex Patre exivit. Interdum autem nostrum etiam Patrem dici docet, ob suam scilicet cum nostra carne communionem. Ideo enim Verbum caro factum est, ut, quoniam Verbum est Filius, propter Filium in nobis habitantem noster quoque Pater appellaretur. Nam, inquit, misit Spi- *s Joan. tur, 30. ns Joan. v, omittunt. filios eficit, Pater dicendus est: si Patri, ipse sit necesse omnino est, propter quem scilicet alii dlij D tio Commeliniana, nus recte addunt quod alii et editi omit- Lunt. editio Commeliniana, deest. quæ cæteri et editi omittunt. editi, 22. Cæteroquin, si ille non sit Filius, et nos filii (40) Sic Reg. Seg. et Basil. Alii autem et editi d 17. ** Joan. xvi, 28. (41) Sic Reg. Seg. Basil. Anglic. et Gobl. At edi- (42) Regius, Seguerianus, Basiliensis et Anglica- (45) Basiliensis et Goblerianus, ἆρα. Caeteri et 22. Ἐπεὶ εἰ, μὴ ὄντος αὐτοῦ Υἱοῦ, ἡμεῖς υἱοί (44) Sic Regius et Seguerianus. In aliis et editis (45) Regius et Seguerianus addunt, μᾶλλον δὲ αὐτ (46) Sic Reg. Seg. Basil. et Anglican. At alii et

τοῦ εἰς τὰς καρδίας ἡμῶν, κράζον, Ἀββᾶ, ὁ Πα- τήρ. Οὐκοῦν ὁ ἐν ἡμῖν Υἱὸς, τὸν ἴδιον Πατέρα ἐπι- καλούμενος, καὶ ἡμῶν αὐτῶν ποιεῖ Πατέρα λέγεσθαι. Αμέλει ὧν οὐκ ἔστιν εἰς τὰς καρδίας ὁ Υἱὸς, τού- των οὐδὲ Πατὴρ ὁ Θεὸς ἂν λεχθείη. Εἴπερ οὖν διὰ τὸν Λόγον ὁ ἄνθρωπος λέγεται Υἱὸς, ἀνάγκη πάσα, λεγομένων καὶ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως τῶν παλαιῶν υἱῶν, εἶναι καὶ πρὸ τῆς ἐπιδημίας τὸν Λόγον Υιόν. Υιούς γάρ, φησὶν (47), ἐγέννησα· καὶ ἐπὶ Νε Ιδόντες οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ· καὶ ἐν τῇ Ὠδῇ· Οὐκ αὐτ τὸς οὗτός σου Πατήρ; Οὐκοῦν ἦν καὶ ὁ ἀληθῶς Υιός, δι᾿ ἂν κἀκεῖνοι υἱοί. Εἰ δὲ κατ᾽ ἐκείνους πάλιν οὐδ᾽ ὁπότερον τούτων Υἱὸς, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀμφοῖν σύνοδον, ἀνάγκη μηδ' ὁπότερον εἶναι Υἱόν· φημὶ δὴ, μήτε τὸν Λόγον, μήτε τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τινα αἰτίαν, δι᾿ ἣν καὶ συνήφθησαν· καὶ οὕτω δὲ (48) προηγήσεται ἡ αἰτία τῆς συνάψεως, ἥτις Υἱὸν ποιεῖ. Οὐκοῦν καὶ κατὰ (49) τοῦτο πρὸ τῆς σαρκὸς προῆν ὁ Υἱός. Τούτων δὴ λεγομένων, εἰς ἕτερον καταφεύ- ξονται, λέγοντες μὴ τὸν ἄνθρωπον εἶναι Υἱόν, μηδὲ τὸ συναμφότερον, ἀλλὰ τὸν Λόγον ἐν ἀρχῇ μὲν εἶναι Λόγον ἁπλῶς· ὅτε δὲ ἐνανθρώπησε, τότε ὠνομάσθαι Υἱόν· πρὸ γὰρ τῆς ἐπιφανείας μὴ εἶναι Υἱόν, ἀλλὰ Λόγον μόνον· καὶ ὥσπερ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, οὐκ ὧν πρότερον σὰρξ, οὕτως ὁ Λόγος Υἱὸς γέγονεν, οὐκ ὧν πρότερον Υἱός. Ταῦτα μὲν ἐκείνων τὰ φλυαρή ματα· ἔχει δὲ τὸν ἔλεγχον ἐναργή (50). Β ἐνανθρώπησις αἰτία. Καὶ εἰ ὁ ἄνθρωπος αἴτιος τοῦ εἶναι αὐτὸν Υἱόν, ἢ τὸ συναμφότερον, καὶ (51) τὰ αὐτὰ ἄτοπα ἀπαντήσει. Επειτα, εἰ πρῶτον Λόγος, καὶ ὕστερον Υἱὸς, φανήσεται ὕστερον ἐγνωκὼς τὸν Πατέρα, καὶ οὐ πρότερον. Οὐ γὰρ ᾖ (52) Λόγος για νώσκει, ἀλλ᾽ ᾖ Υιός. Οὐδεὶς γὰρ γινώσκει τὸν Πατέρα, εἰ μὴ ὁ Υἱός. Απαντήσει δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι ὕστερον ἐν κόλποις τοῦ Πατρὸς γέγονε, καὶ ὕστε ρον αὐτὸς καὶ ὁ Πατὴρ ἓν γεγόνασι, καὶ ὕστερον τό, ῾Ο ἐωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Ταῦτα γὰρ πάντα ἐπὶ Υἱοῦ ἐλέχθη. Ἐκ δὲ τούτων ἀναγκασθή- σονται εἰπεῖν· Οὐδὲν ἦν ὁ Λόγος, ἀλλ᾿ ὄνομα μόνον. Οὔτε γὰρ ἐν ἡμῖν μετὰ τοῦ Πατρός, οὔτε ὁ. (53) τὸν Λόγον ἑωραχὼς ἔβλεπε τον Πατέρα, οὔτε ὅλως τινί ἐγνώσθη ὁ Πατήρ· διὰ γὰρ Υἱοῦ γινώσκεται ο Πα- τήρ· οὕτω γὰρ καὶ γέγραπται, Καὶ ᾧ ἂν ὁ Υἱός ἀποκαλύψῃ. Μήπω δὲ ὄντος τοῦ Λόγου Υἱοῦ, οὐ δέπω τις ἐγίνωσκε τὸν Πατέρα. Πῶς οὖν Μωσεί, πῶς τοῖς πατράσιν ὤφθη; Αὐτὸς γὰρ ἐν ταῖς Βασιλείαις φησίν· Ἀποκαλυφθεὶς ἀπεκαλύφθην πρὸς πάντας τοὺς πατέρας ὑμῶν. Εἰ δὲ ἀπεκαλύφθη Θεός, δῆ- ORATIO IV CONTRA ARIANOS. A ritum Filii sui in corda nostra clamantem, Abba, B Pater ". laque Filius, qui in nobis est, proprium suum Patrem invocans, nostrum etiam Patrem nobis appellari concedit. Verumtamen in quorum cordibus Filius non est, nec etiam Deus eorum Pater dici potest. Igitur, si homo propter Verbum Filius dicitur, cum veteres, antequam Verbum hu- manam assumpsisset naturam, filii sint appellati omnino necesse est Verbum etiam ante suum ad- ventum Filium fuisse. Hinc illa Scripturæ verba, Filios genui ** ; et in historia Noe: Videntes filii Dei ; et in Cantico : Nunquid non ipse est Paler tuus ? Erat ergo et verus Filius, propter quem illi filii dicuntur. Quod si secundum illos neutrum horum est Filius, sed amborum congressu consti- tuitur, necesse omnino est neutrum esse Filium ; id est, nec Verbum nec hominem Filium esse, sed quamdam causam propter quam copulati sunt : ac proinde causa illa quæ Filium eficit, copulatione prior erit. Ergo ex hoc item responso sequitur Fi- lium ante carneni exstitisse. Verum his ita demonstratis, aliud quærunt effugium : nempe aiunt non hominem Filium esse, neque utrumque simul, sed Verbum, quod quidem in principio fuit duntaxat Verbum; cum autem homo factus est, tunc Filius est nominatus. Nam antequam adve- nisset, inquiunt, non erat Filius, sed tantummodo Verbum ac proinde ut Verbum caro factum est, cum antea caro non esset, ita Verbum Filius factum est, cum prius Filius non esset. Hæ illorum sunt ineptiæ, quas refutare haud est difficile. es Galat. 17, 6. Isa. 1, 2. * Gen. vi, 2. ” Matth. xı, 27. Basiliensi et Anglicano. et editi omittunt. editis xal deest. Filius est factus : igitur naturæ humanæ assumptio causa ejus rei est. Quapropter si homo causa est cur Verbum sit Filius, vel utrumque (54): eadem certe absurda occurrent. Deinde, si prius Verbum est, et posterius Filius, sequitur ut Patrem posto rius, non prius cognoverit. Nec enim eum novit quatenus Verbum est, sed quatenus Filius. Nemo enim novit Patrem, nisi Filius 89. Sequitur item non- nisi posterius contigisse ut in sinu Patris fuerit, ipseque et Pater unum facti sint, eveneritque id quod dixit: Qui vidit me, vidit Patrem ". Nam hæc omuia de Filio dicta sunt. Insuper ex his cogentur fateri Verbum nihil fuisse præter merum nomen. Neque enim in nobis cum Patre erat, nec qui Ver- bum videbat, Patrem videbat, nec cuiquam omnino notus erat Pater: quippe qui per Filium cognosca- tur: sic enim scriptum est, Et cui Filius revelave- rit. Unde cum Verbum nondum esset Filius, nondum quoque Pater cognoscebatur. Quomodo igitur Moysi et patribus apparuit ? Ipse enim in li bris Regnorum ita loquitur: Revelatus sum omnibus. Deuter. XXXII, 6. so Matth. x1, so Joan. XIV, 9. D 27. editi omittunt. junctio Verbi cum homine, causa est cur Verbum sit Filius. 23. Εἰ γὰρ ὅλως ἐνανθρωπήσας γέγονεν Υἱός, ἡ C (47) Φησίν abest a codice Regio et Segueriano, (48) Regius et Seguerianus δέ addunt, quod alii (49) Regius et Seguerianus, και κατά. In aliis et (50) Anglicanus, ἐν ἀρχῇ. 23. Nam si Verbum, humana accepta natura, (51) Basiliensis et Anglicanus και omittunt. (2) Regius et Seguer. hic et mox, ή pro ᾖ. (53) Sic Reg. Seguer. Basil. et Gobler. At alii et (54) ld est, vel si Verbum et homo, sive con-

τοῦ εἰς τὰς καρδίας ἡμῶν, κράζον, Ἀββᾶ, ὁ Πα- τήρ. Οὐκοῦν ὁ ἐν ἡμῖν Υἱὸς, τὸν ἴδιον Πατέρα ἐπι- καλούμενος, καὶ ἡμῶν αὐτῶν ποιεῖ Πατέρα λέγεσθαι. Αμέλει ὧν οὐκ ἔστιν εἰς τὰς καρδίας ὁ Υἱὸς, τού- των οὐδὲ Πατὴρ ὁ Θεὸς ἂν λεχθείη. Εἴπερ οὖν διὰ τὸν Λόγον ὁ ἄνθρωπος λέγεται Υἱὸς, ἀνάγκη πάσα, λεγομένων καὶ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως τῶν παλαιῶν υἱῶν, εἶναι καὶ πρὸ τῆς ἐπιδημίας τὸν Λόγον Υιόν. Υιούς γάρ, φησὶν (47), ἐγέννησα· καὶ ἐπὶ Νε Ιδόντες οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ· καὶ ἐν τῇ Ὠδῇ· Οὐκ αὐτ τὸς οὗτός σου Πατήρ; Οὐκοῦν ἦν καὶ ὁ ἀληθῶς Υιός, δι᾿ ἂν κἀκεῖνοι υἱοί. Εἰ δὲ κατ᾽ ἐκείνους πάλιν οὐδ᾽ ὁπότερον τούτων Υἱὸς, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀμφοῖν σύνοδον, ἀνάγκη μηδ' ὁπότερον εἶναι Υἱόν· φημὶ δὴ, μήτε τὸν Λόγον, μήτε τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τινα αἰτίαν, δι᾿ ἣν καὶ συνήφθησαν· καὶ οὕτω δὲ (48) προηγήσεται ἡ αἰτία τῆς συνάψεως, ἥτις Υἱὸν ποιεῖ. Οὐκοῦν καὶ κατὰ (49) τοῦτο πρὸ τῆς σαρκὸς προῆν ὁ Υἱός. Τούτων δὴ λεγομένων, εἰς ἕτερον καταφεύ- ξονται, λέγοντες μὴ τὸν ἄνθρωπον εἶναι Υἱόν, μηδὲ τὸ συναμφότερον, ἀλλὰ τὸν Λόγον ἐν ἀρχῇ μὲν εἶναι Λόγον ἁπλῶς· ὅτε δὲ ἐνανθρώπησε, τότε ὠνομάσθαι Υἱόν· πρὸ γὰρ τῆς ἐπιφανείας μὴ εἶναι Υἱόν, ἀλλὰ Λόγον μόνον· καὶ ὥσπερ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, οὐκ ὧν πρότερον σὰρξ, οὕτως ὁ Λόγος Υἱὸς γέγονεν, οὐκ ὧν πρότερον Υἱός. Ταῦτα μὲν ἐκείνων τὰ φλυαρή ματα· ἔχει δὲ τὸν ἔλεγχον ἐναργή (50). Β ἐνανθρώπησις αἰτία. Καὶ εἰ ὁ ἄνθρωπος αἴτιος τοῦ εἶναι αὐτὸν Υἱόν, ἢ τὸ συναμφότερον, καὶ (51) τὰ αὐτὰ ἄτοπα ἀπαντήσει. Επειτα, εἰ πρῶτον Λόγος, καὶ ὕστερον Υἱὸς, φανήσεται ὕστερον ἐγνωκὼς τὸν Πατέρα, καὶ οὐ πρότερον. Οὐ γὰρ ᾖ (52) Λόγος για νώσκει, ἀλλ᾽ ᾖ Υιός. Οὐδεὶς γὰρ γινώσκει τὸν Πατέρα, εἰ μὴ ὁ Υἱός. Απαντήσει δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι ὕστερον ἐν κόλποις τοῦ Πατρὸς γέγονε, καὶ ὕστε ρον αὐτὸς καὶ ὁ Πατὴρ ἓν γεγόνασι, καὶ ὕστερον τό, ῾Ο ἐωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Ταῦτα γὰρ πάντα ἐπὶ Υἱοῦ ἐλέχθη. Ἐκ δὲ τούτων ἀναγκασθή- σονται εἰπεῖν· Οὐδὲν ἦν ὁ Λόγος, ἀλλ᾿ ὄνομα μόνον. Οὔτε γὰρ ἐν ἡμῖν μετὰ τοῦ Πατρός, οὔτε ὁ. (53) τὸν Λόγον ἑωραχὼς ἔβλεπε τον Πατέρα, οὔτε ὅλως τινί ἐγνώσθη ὁ Πατήρ· διὰ γὰρ Υἱοῦ γινώσκεται ο Πα- τήρ· οὕτω γὰρ καὶ γέγραπται, Καὶ ᾧ ἂν ὁ Υἱός ἀποκαλύψῃ. Μήπω δὲ ὄντος τοῦ Λόγου Υἱοῦ, οὐ δέπω τις ἐγίνωσκε τὸν Πατέρα. Πῶς οὖν Μωσεί, πῶς τοῖς πατράσιν ὤφθη; Αὐτὸς γὰρ ἐν ταῖς Βασιλείαις φησίν· Ἀποκαλυφθεὶς ἀπεκαλύφθην πρὸς πάντας τοὺς πατέρας ὑμῶν. Εἰ δὲ ἀπεκαλύφθη Θεός, δῆ- ORATIO IV CONTRA ARIANOS. A ritum Filii sui in corda nostra clamantem, Abba, B Pater ". laque Filius, qui in nobis est, proprium suum Patrem invocans, nostrum etiam Patrem nobis appellari concedit. Verumtamen in quorum cordibus Filius non est, nec etiam Deus eorum Pater dici potest. Igitur, si homo propter Verbum Filius dicitur, cum veteres, antequam Verbum hu- manam assumpsisset naturam, filii sint appellati omnino necesse est Verbum etiam ante suum ad- ventum Filium fuisse. Hinc illa Scripturæ verba, Filios genui ** ; et in historia Noe: Videntes filii Dei ; et in Cantico : Nunquid non ipse est Paler tuus ? Erat ergo et verus Filius, propter quem illi filii dicuntur. Quod si secundum illos neutrum horum est Filius, sed amborum congressu consti- tuitur, necesse omnino est neutrum esse Filium ; id est, nec Verbum nec hominem Filium esse, sed quamdam causam propter quam copulati sunt : ac proinde causa illa quæ Filium eficit, copulatione prior erit. Ergo ex hoc item responso sequitur Fi- lium ante carneni exstitisse. Verum his ita demonstratis, aliud quærunt effugium : nempe aiunt non hominem Filium esse, neque utrumque simul, sed Verbum, quod quidem in principio fuit duntaxat Verbum; cum autem homo factus est, tunc Filius est nominatus. Nam antequam adve- nisset, inquiunt, non erat Filius, sed tantummodo Verbum ac proinde ut Verbum caro factum est, cum antea caro non esset, ita Verbum Filius factum est, cum prius Filius non esset. Hæ illorum sunt ineptiæ, quas refutare haud est difficile. es Galat. 17, 6. Isa. 1, 2. * Gen. vi, 2. ” Matth. xı, 27. Basiliensi et Anglicano. et editi omittunt. editis xal deest. Filius est factus : igitur naturæ humanæ assumptio causa ejus rei est. Quapropter si homo causa est cur Verbum sit Filius, vel utrumque (54): eadem certe absurda occurrent. Deinde, si prius Verbum est, et posterius Filius, sequitur ut Patrem posto rius, non prius cognoverit. Nec enim eum novit quatenus Verbum est, sed quatenus Filius. Nemo enim novit Patrem, nisi Filius 89. Sequitur item non- nisi posterius contigisse ut in sinu Patris fuerit, ipseque et Pater unum facti sint, eveneritque id quod dixit: Qui vidit me, vidit Patrem ". Nam hæc omuia de Filio dicta sunt. Insuper ex his cogentur fateri Verbum nihil fuisse præter merum nomen. Neque enim in nobis cum Patre erat, nec qui Ver- bum videbat, Patrem videbat, nec cuiquam omnino notus erat Pater: quippe qui per Filium cognosca- tur: sic enim scriptum est, Et cui Filius revelave- rit. Unde cum Verbum nondum esset Filius, nondum quoque Pater cognoscebatur. Quomodo igitur Moysi et patribus apparuit ? Ipse enim in li bris Regnorum ita loquitur: Revelatus sum omnibus. Deuter. XXXII, 6. so Matth. x1, so Joan. XIV, 9. D 27. editi omittunt. junctio Verbi cum homine, causa est cur Verbum sit Filius. 23. Εἰ γὰρ ὅλως ἐνανθρωπήσας γέγονεν Υἱός, ἡ C (47) Φησίν abest a codice Regio et Segueriano, (48) Regius et Seguerianus δέ addunt, quod alii (49) Regius et Seguerianus, και κατά. In aliis et (50) Anglicanus, ἐν ἀρχῇ. 23. Nam si Verbum, humana accepta natura, (51) Basiliensis et Anglicanus και omittunt. (2) Regius et Seguer. hic et mox, ή pro ᾖ. (53) Sic Reg. Seguer. Basil. et Gobler. At alii et (54) ld est, vel si Verbum et homo, sive con-

Α λον ὅτι (55) ἦν ὁ ἀποκαλύπτων Υἱός, ὡς αὐτός φησι, Καὶ ᾧ ἐὰν ὁ Υἱὸς ἀποκαλύψῃ. Ασεβὲς μὲν οὖν καὶ ἀνόητον τὸ λέγειν ἄλλον εἶναι τὸν Λόγον, καὶ ἄλλον εἶναι (56) τὸν Υἱόν. Πόθεν δὲ ἄρα τὴν τοιαύτην υπό νοιαν ἐσχήκασιν, ἐρέσθαι καλόν. Φασὶ δὴ, διὰ τὸ μὴ εἰρῆσθαι ἐν τῇ Παλαιᾷ περὶ Υἱοῦ, ἀλλὰ περὶ Λόγου, καὶ (57) διὰ τοῦτο νεώτερον ὑπονοεῖν τοῦ Λόγου τὸν Υἱὸν διαβεβαιοῦνται, ὅτι μὴ ἐν τῇ Παλαιᾷ, ἀλλ᾽ ἐν τῇ Καινῇ μόνῃ περὶ αὐτοῦ (58) ἐλέχθη. Ταῦτ' ἐκεῖ νοι ἀσεβῶς φθέγγονται. Πρῶτον μὲν γὰρ διαιρεῖν τὰς Διαθήκας, καὶ μὴ τὴν ἑτέραν τῆς ἑτέρας ἔχεσθαι (59), Μανιχαίων καὶ Ἰουδαίων τὸ ἐπιτήδευμα, τῶν μὲν τῇ Παλαιᾷ, τῶν δὲ τῇ Νέᾳ ἀντιλεγόντων· ἔπειτα κατ' αὐτοὺς, εἰ τὰ ἐν τῇ Παλαιᾷ κείμενα προάγει τῷ χρόνῳ, τὰ δὲ ἐν τῇ Νέᾳ νεώτερά ἐστι, καὶ ἐκ τῶν γραμμάτων οι χρόνοι κρίνονται· ἀνάγκη πάλιν νεώ- τερα εἶναι τὸν Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν· τό τε, Μονογενής· καὶ τὸ ῾Ο ἐωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα· οὐ γὰρ ἐκ τῆς Παλαιᾶς, ἀλλ' ἐκ τῆς Καινῆς ταῦτα μαρτυρεῖται. λαιᾷ περὶ Υἱοῦ πολλὰ λέγεται· οἷον ἐν τῷ δευτέρῳ ψαλμῷ τὸ, Υιός μου εἶ σὺ (61), ἐγώ σήμερον γε γέννηκά σε· καὶ ἐν τῷ ἐννάτῳ ἡ ἐπιγραφὴ, Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν κρυφίων τοῦ Υἱοῦ, ψαλμὸς τῷ Δαυΐδ· καὶ ἐν τῷ τεσσαρακοστῷ τετάρτῳ, Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων, τοῖς υἱοῖς Κορέ, εἰς σύνεσιν, ᾠδὴ ὑπὲρ τοῦ Ἀγαπητοῦ· καὶ ἐν τῷ Ἡσαΐᾳ. ῎Ασω δὴ τῷ ἡγαπημένῳ ᾆσμα τοῦ ᾿Αγαπητοῦ τῷ ἀμπελῶνί μου. Ἀμπελὼν ἐγενήθη τῷ ἡγαπημένῳ. Τὸ δὲ ᾿Αγαπητὸς τίς ἂν εἴη ἢ Υἱός μονογενής; ὡς καὶ ἐν τῷ ἑκατοστῷ ἐννάτῳ, Ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐγέννησά σε, περὶ οὗ ὕστερον λεχθήσεται· καὶ ἐν Παροιμίαις δὲ (62), Πρό δὲ πάντων τῶν βουνῶν γεννᾷ με· καὶ ἐν τῷ Δα- νιήλ, Καὶ (65) ἡ ὥρασις τοῦ τετάρτου ὁμοία Υἱῷ Θεοῦ, καὶ ἄλλα πλείονα. Εἰ τοίνυν ἐκ τῆς Παλαιᾶς ἡ ἀρχαιότης, ἀρχαῖος ἂν εἴη καὶ ὁ Υἱὸς, ὁ ἐν τῇ Πα- λαιᾷ (64) ἐν πολλοῖς σαφηνιζόμενος. ᾿Αλλὰ καὶ, φασί, κεῖται μὲν, προφητικῶς δὲ ἔστω· οὐκοῦν καὶ περὶ τοῦ Λόγου προφητικῶς εἰρῆσθαι λεχθείη ἄν. Οὐ γὰρ τὸ μὲν, τὸ δέ (63). Εἰ γὰρ τὸν Υἱός μου εἶ σὺ, ἐπὶ μέλλοντος, δῆλον ὅτι καὶ τὸ, Τῷ λόγῳ Κυ- Υιός. ερέσθαι. ἔρεσθαι. περὶ αὐτοῦ. ἐκεῖνοι οἱ ἀσεβεῖς. διαιρεῖν τὴν Διαθήκην. δέχεσθαι, ἀλλ' ἀληθῶς δὲ ἐν τῇ. τό. καὶ ἐν τῷ ἐννάτῳ ἡ ἐπιγραφή. καὶ ἡ ἐπιγραφὴ τοῦ ἐννάτου ψαλμοῦ. δέ πάντων βουνῶν. και. S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. patribus vestris s. Proinde si revelatus est Deus, certe Filius revelavit, ut ipse testatur, Et cui Filius revelaverit. Itaque impium et stultum dictu est, aliud esse Verbum et alium esse Filium. Nec vero abs re erit inquirere undenam hujusmodi hauserint opinionem. Aiunt igitur, cum in Veteri Testamento nulla Filii sed solius Verbi fiat mentio, idcirco se opinari Filium Verbo juniorem esse, quippe cum nihil de ipso dictum sit in Veteri Testamento, sed tantum in Novo. Hæc sunt quæ illi proferunt, sed impie. Nam primo Testamenta dividere, ita ut unum cum alio non cohæreat, Manichæorum atque Judæorum est, quorum nimirum alii Veteri, alii Novo Testamento adversantur. Deinde si, ut putant, ea quæ in Veteri exstant Testamento, tempore an- tecedunt, ea autem, quæ in Novo Testamento con- tinentur, recentiora sunt, velintque ex divinis Lit- teris tempora æstimari, necesse sane est ista esse recentiora, nempe, Ego et Pater unum sumus 93, Unigenitus ", Qui vidit me, vidit Patrem s. Non enim ex Veteri Testamento, sed ex Novo hæc testi- monia proferuntur. Testamento multa de Filio occurrunt, ut in psalmo secundo: Filius meus es tu, ego hodie genui te ”; et in nono inscriptio, In finem pro occultis Filii, psalmus David 7: et in quadragesimo quarto, In finem pro iis qui commutabuntur, filiis Core, ad in- tellectum, canticum pro Dilecto et apud Isaiam, Cantabo dilecto canticum Dilecti vineæ meæ. Vinea facta est Dilecto ". Quis autem Dilectus est præter Filium unigenitum ? ut in psalmo centesimo nono habetur, Ex utero ante luciferum genui te³, de quo postea dicendi locus erit ; et in Proverbiis, Ante omnes colles gignit me : et apud Danielem, Et species quarti, similis Filio Dei ', pluraque alia. Si ergo ex Veteri Testamento petitur antiquitas, fatendum utique est antiquum Filium esse, cum nnltis in locis Veteris Testamenti commemoretur. Ita est, inquiunt, sed ista prophetice dicta sunt : ergo et illa pariter de Verbo prophetice memorata sunt. Nec enim unum prophetice est dictum, aliud vero non prophetice. Nam si hæc verba, Filius meus es tu, futurum aliquid significent; idem etiam de ilis verbis dicendum est, Verbo Domini cali firmali " Reg. vult, 27. Psal. XLIV, 1. Joan. x, 50. 9. Joan. B C 1, 18. es Joan. xiv, 9. Psal, 11, 7. or Psal. 1x 1. Isa. V, 1. i Psal. cis, 3. • Prov. vu, 23. aliis et editis. Mox Reg. et Seguer. Cæteri et editi, editis deest xxí. editi omittunt Mox Gobler. Anglic. ibidem, ut et prius exstabat in Regio. et editi, Dan. ut, 92. ' editis deest Mox Reg. Seguer. Basil. et Anglic. Caeteri et editi, quod ab aliis et editis abest. Ibid. Reg. et Seguer. omittunt, habentque, Nec enim istud prophetice est dictum; illud autem non prophetice. Nam si, etc. 24. Atqui non ita est, sed etiam revera in Veteri 24. Οὐ μὴν δὲ, ἀλλ᾽ ἀληθῶς καὶ ἐν τῇ (60) Πα (55) Goblerian., δηλονότι. Mox Anglican. ᾧ ἂν ὁ D (56) Reg. et Seguer. adiunt εἶναι, quod abest al (57) Sic Reg. Seguer. Basil. et Anglic. In aliis et (58) Sic Reg. Seguer. Basil. et Anglic. At alii et (59) Sic in Regio emendatum est. Alii et editi. (60) Sic Reg. Seguer. Gobler. et Felck. 4. At alii (61) Reg. et Seguer. τό, Υἱός μου. In aliis et (62) Reg. Seguer. Basil. et Anglic. addunt και, (65) Sic Regius et Seguer. In aliis et editis deest (64) Regius et Seguer. ὁ Υἱός, ἐν τῇ. (65) Οὗ post τὸ δέ subintelligendum. Id est :

Α λον ὅτι (55) ἦν ὁ ἀποκαλύπτων Υἱός, ὡς αὐτός φησι, Καὶ ᾧ ἐὰν ὁ Υἱὸς ἀποκαλύψῃ. Ασεβὲς μὲν οὖν καὶ ἀνόητον τὸ λέγειν ἄλλον εἶναι τὸν Λόγον, καὶ ἄλλον εἶναι (56) τὸν Υἱόν. Πόθεν δὲ ἄρα τὴν τοιαύτην υπό νοιαν ἐσχήκασιν, ἐρέσθαι καλόν. Φασὶ δὴ, διὰ τὸ μὴ εἰρῆσθαι ἐν τῇ Παλαιᾷ περὶ Υἱοῦ, ἀλλὰ περὶ Λόγου, καὶ (57) διὰ τοῦτο νεώτερον ὑπονοεῖν τοῦ Λόγου τὸν Υἱὸν διαβεβαιοῦνται, ὅτι μὴ ἐν τῇ Παλαιᾷ, ἀλλ᾽ ἐν τῇ Καινῇ μόνῃ περὶ αὐτοῦ (58) ἐλέχθη. Ταῦτ' ἐκεῖ νοι ἀσεβῶς φθέγγονται. Πρῶτον μὲν γὰρ διαιρεῖν τὰς Διαθήκας, καὶ μὴ τὴν ἑτέραν τῆς ἑτέρας ἔχεσθαι (59), Μανιχαίων καὶ Ἰουδαίων τὸ ἐπιτήδευμα, τῶν μὲν τῇ Παλαιᾷ, τῶν δὲ τῇ Νέᾳ ἀντιλεγόντων· ἔπειτα κατ' αὐτοὺς, εἰ τὰ ἐν τῇ Παλαιᾷ κείμενα προάγει τῷ χρόνῳ, τὰ δὲ ἐν τῇ Νέᾳ νεώτερά ἐστι, καὶ ἐκ τῶν γραμμάτων οι χρόνοι κρίνονται· ἀνάγκη πάλιν νεώ- τερα εἶναι τὸν Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν· τό τε, Μονογενής· καὶ τὸ ῾Ο ἐωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα· οὐ γὰρ ἐκ τῆς Παλαιᾶς, ἀλλ' ἐκ τῆς Καινῆς ταῦτα μαρτυρεῖται. λαιᾷ περὶ Υἱοῦ πολλὰ λέγεται· οἷον ἐν τῷ δευτέρῳ ψαλμῷ τὸ, Υιός μου εἶ σὺ (61), ἐγώ σήμερον γε γέννηκά σε· καὶ ἐν τῷ ἐννάτῳ ἡ ἐπιγραφὴ, Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν κρυφίων τοῦ Υἱοῦ, ψαλμὸς τῷ Δαυΐδ· καὶ ἐν τῷ τεσσαρακοστῷ τετάρτῳ, Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων, τοῖς υἱοῖς Κορέ, εἰς σύνεσιν, ᾠδὴ ὑπὲρ τοῦ Ἀγαπητοῦ· καὶ ἐν τῷ Ἡσαΐᾳ. ῎Ασω δὴ τῷ ἡγαπημένῳ ᾆσμα τοῦ ᾿Αγαπητοῦ τῷ ἀμπελῶνί μου. Ἀμπελὼν ἐγενήθη τῷ ἡγαπημένῳ. Τὸ δὲ ᾿Αγαπητὸς τίς ἂν εἴη ἢ Υἱός μονογενής; ὡς καὶ ἐν τῷ ἑκατοστῷ ἐννάτῳ, Ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐγέννησά σε, περὶ οὗ ὕστερον λεχθήσεται· καὶ ἐν Παροιμίαις δὲ (62), Πρό δὲ πάντων τῶν βουνῶν γεννᾷ με· καὶ ἐν τῷ Δα- νιήλ, Καὶ (65) ἡ ὥρασις τοῦ τετάρτου ὁμοία Υἱῷ Θεοῦ, καὶ ἄλλα πλείονα. Εἰ τοίνυν ἐκ τῆς Παλαιᾶς ἡ ἀρχαιότης, ἀρχαῖος ἂν εἴη καὶ ὁ Υἱὸς, ὁ ἐν τῇ Πα- λαιᾷ (64) ἐν πολλοῖς σαφηνιζόμενος. ᾿Αλλὰ καὶ, φασί, κεῖται μὲν, προφητικῶς δὲ ἔστω· οὐκοῦν καὶ περὶ τοῦ Λόγου προφητικῶς εἰρῆσθαι λεχθείη ἄν. Οὐ γὰρ τὸ μὲν, τὸ δέ (63). Εἰ γὰρ τὸν Υἱός μου εἶ σὺ, ἐπὶ μέλλοντος, δῆλον ὅτι καὶ τὸ, Τῷ λόγῳ Κυ- Υιός. ερέσθαι. ἔρεσθαι. περὶ αὐτοῦ. ἐκεῖνοι οἱ ἀσεβεῖς. διαιρεῖν τὴν Διαθήκην. δέχεσθαι, ἀλλ' ἀληθῶς δὲ ἐν τῇ. τό. καὶ ἐν τῷ ἐννάτῳ ἡ ἐπιγραφή. καὶ ἡ ἐπιγραφὴ τοῦ ἐννάτου ψαλμοῦ. δέ πάντων βουνῶν. και. S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. patribus vestris s. Proinde si revelatus est Deus, certe Filius revelavit, ut ipse testatur, Et cui Filius revelaverit. Itaque impium et stultum dictu est, aliud esse Verbum et alium esse Filium. Nec vero abs re erit inquirere undenam hujusmodi hauserint opinionem. Aiunt igitur, cum in Veteri Testamento nulla Filii sed solius Verbi fiat mentio, idcirco se opinari Filium Verbo juniorem esse, quippe cum nihil de ipso dictum sit in Veteri Testamento, sed tantum in Novo. Hæc sunt quæ illi proferunt, sed impie. Nam primo Testamenta dividere, ita ut unum cum alio non cohæreat, Manichæorum atque Judæorum est, quorum nimirum alii Veteri, alii Novo Testamento adversantur. Deinde si, ut putant, ea quæ in Veteri exstant Testamento, tempore an- tecedunt, ea autem, quæ in Novo Testamento con- tinentur, recentiora sunt, velintque ex divinis Lit- teris tempora æstimari, necesse sane est ista esse recentiora, nempe, Ego et Pater unum sumus 93, Unigenitus ", Qui vidit me, vidit Patrem s. Non enim ex Veteri Testamento, sed ex Novo hæc testi- monia proferuntur. Testamento multa de Filio occurrunt, ut in psalmo secundo: Filius meus es tu, ego hodie genui te ”; et in nono inscriptio, In finem pro occultis Filii, psalmus David 7: et in quadragesimo quarto, In finem pro iis qui commutabuntur, filiis Core, ad in- tellectum, canticum pro Dilecto et apud Isaiam, Cantabo dilecto canticum Dilecti vineæ meæ. Vinea facta est Dilecto ". Quis autem Dilectus est præter Filium unigenitum ? ut in psalmo centesimo nono habetur, Ex utero ante luciferum genui te³, de quo postea dicendi locus erit ; et in Proverbiis, Ante omnes colles gignit me : et apud Danielem, Et species quarti, similis Filio Dei ', pluraque alia. Si ergo ex Veteri Testamento petitur antiquitas, fatendum utique est antiquum Filium esse, cum nnltis in locis Veteris Testamenti commemoretur. Ita est, inquiunt, sed ista prophetice dicta sunt : ergo et illa pariter de Verbo prophetice memorata sunt. Nec enim unum prophetice est dictum, aliud vero non prophetice. Nam si hæc verba, Filius meus es tu, futurum aliquid significent; idem etiam de ilis verbis dicendum est, Verbo Domini cali firmali " Reg. vult, 27. Psal. XLIV, 1. Joan. x, 50. 9. Joan. B C 1, 18. es Joan. xiv, 9. Psal, 11, 7. or Psal. 1x 1. Isa. V, 1. i Psal. cis, 3. • Prov. vu, 23. aliis et editis. Mox Reg. et Seguer. Cæteri et editi, editis deest xxí. editi omittunt Mox Gobler. Anglic. ibidem, ut et prius exstabat in Regio. et editi, Dan. ut, 92. ' editis deest Mox Reg. Seguer. Basil. et Anglic. Caeteri et editi, quod ab aliis et editis abest. Ibid. Reg. et Seguer. omittunt, habentque, Nec enim istud prophetice est dictum; illud autem non prophetice. Nam si, etc. 24. Atqui non ita est, sed etiam revera in Veteri 24. Οὐ μὴν δὲ, ἀλλ᾽ ἀληθῶς καὶ ἐν τῇ (60) Πα (55) Goblerian., δηλονότι. Mox Anglican. ᾧ ἂν ὁ D (56) Reg. et Seguer. adiunt εἶναι, quod abest al (57) Sic Reg. Seguer. Basil. et Anglic. In aliis et (58) Sic Reg. Seguer. Basil. et Anglic. At alii et (59) Sic in Regio emendatum est. Alii et editi. (60) Sic Reg. Seguer. Gobler. et Felck. 4. At alii (61) Reg. et Seguer. τό, Υἱός μου. In aliis et (62) Reg. Seguer. Basil. et Anglic. addunt και, (65) Sic Regius et Seguer. In aliis et editis deest (64) Regius et Seguer. ὁ Υἱός, ἐν τῇ. (65) Οὗ post τὸ δέ subintelligendum. Id est :

ρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν. Οὐ γὰρ εἶπεν, Α ἐγένοντο, οὐδὲ, ἐποίησεν. Ὅτι δὲ τὸ, ἐστερέωσεν, ἐπὶ μέλλοντος, φησίν· Ὁ Κύριος ἐβασίλευσεν· εἶτα· Καὶ γὰρ ἐστερέωσε τὴν οἰκουμένην, ἥτις οὐ σα- λευθήσεται. Καὶ εἰ τὸ (66) ἐν τῷ τεσσαρακοστῷ τετάρτῳ, Ὑπὲρ τοῦ Ἀγαπητοῦ, ἐπὶ μέλλοντος, δῆ- λον ὅτι καὶ τὸ ἐπιφερόμενον τὸ, Ἐξηρεύξατο ἡ καρδία μου Λόγον ἀγαθόν. Καὶ εἰ τὸν Ἐκ γαστρός, ἐπὶ ἀνθρώπου, ἄρα καὶ τὸν ἐκ καρδίας. Εἰ γὰρ ἡ γαστὴρ ἀνθρώπινον, καὶ ἡ καρδία (67) σωματικόν. Εἰ· δὲ τὸ ἐκ καρδίας, ἀΐδιον, καὶ τὸ ἐκ γαστρός, ἀΐδιον· καὶ εἰ ὁ Μονογενής ἐν κόλποις, καὶ ὁ ᾿Αγα- πητὸς ἐν κόλποις. Ταὐτὸν γάρ ἐστι τό τε Μονογενές καὶ τὸ ᾿Αγαπητόν, ὡς τὸ, Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός. Οὐ γὰρ δὴ τὴν εἰς αὐτὸν (68) ἀγάπην σημᾶναι θέλων, εἶπε τὸ ᾿Αγαπητός, ἵνα μὴ τοὺς ἄλ λους μισεῖν δόξῃ· ἀλλὰ τὸ Μονογενὲς ἐδήλου, ἵνα τὸ μόνον ἐξ αὐτοῦ εἶναι αὐτὸν δείξῃ. Καὶ τῷ Ἀβραὰμ γοῦν (69) σημᾶναι θέλων ὁ Λόγος τὸ μονογενές, φησί· Προσένεγκε τὸν υἱόν σου τὸν ἀγαπητόν. Παντί δὲ δῆλον, ἐκ τῆς Σάββας μόνον εἶναι τὸν Ἰσαάκ. Ἔστιν ἄρα ὁ Λόγος Υἱός, οὐκ ἄρτι γεγονώς ἢ όνομα σθεὶς Υἱὸς, ἀλλ᾽ ἀεὶ Υἱός. Εἰ γὰρ μὴ Υἱὸς, οὐδὲ Λό γος· καὶ εἰ μὴ Λόγος, οὐδὲ Υιός. Τὸ γὰρ ἐκ τοῦ Πα- τρὸς Υιός ἐστι. Τί δέ ἐστιν ἐκ τοῦ Πατρὸς εἰ μὴ Λό γος (70), ὁ ἐκ καρδίας προελθών, καὶ ἐκ γαστρὸς γεν- νηθείς; Οὐ γὰρ ὁ Πατήρ Λόγος ἐστίν· οὐδὲ ὁ Λόγος Πατήρ ἐστιν· ἀλλ' ὁ μὲν Πατὴρ, ὁ δὲ Υἱός· καὶ ὁ μὲν γεννα, ὁ δὲ γεννᾶται. λέγων τὸν Υἱὸν, καὶ ἦν ποτε, ὅτε οὐκ ἦν. Μαίνεται δὲ καὶ Σαβέλλιος λέγων τὸν Πατέρα εἶναι Υιόν, καὶ ἔμπαλιν τὸν Υἱὸν εἶναι Πατέρα, ὑποστάσει μὲν ἕν, ὀνόματι δὲ δύο· μαίνεται δὲ καὶ (71) παραδείγματι χρώμενος τῇ τοῦ Πνεύματος χάριτι φησὶ γὰρ (72), Ώσπερ διαιρέσεις χαρισμάτων εἰσὶ, τὸ δὲ αὐτὸ Πνεῦμα· οὕτω καὶ ὁ Πατὴρ ὁ αὐτὸς μὲν ἔστι, πλα- τύνεται δὲ εἰς Υἱὸν καὶ Πνεῦμα. Ἔστι δὲ τοῦτο μετ στὸν ἀτοπίας. Εἰ γὰρ ὡς ἐπὶ τοῦ Πνεύματος, οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ (73) ἐστιν· ἔσται ὁ Πατήρ Λόγος καὶ Πνεῦμα ἅγιον, ᾧ μεν γινόμενος (74) Πατὴρ, ᾧ δὲ Λό- γος, ᾧ δὲ Πνεῦμα πρὸς τὴν χρείαν ἑκάστου ἁρμονό- μενος· καὶ ὀνόματι μὲν Υἱὸς καὶ Πνεῦμα, τῷ δὲ ὄντι Πατὴρ μόνον· ἀρχὴν μὲν ἔχων τὸ γίνεσθαι Υἱός, παυόμενος δὲ τοῦ λέγεσθαι Πατήρ· καὶ (75) ἐνανθρω πήσας μὲν ὀνόματι, τῇ δὲ ἀληθείᾳ μηδὲ ἐπιδημήσας· τὸ ἐπιφερόμενον τὸ, Ἐξηρεύξατο. τὸ ἐπιφερόμενον, Ἐξηρεύξατο. ἡ καρδία. καὶ καρδία. σωματική. εἰς αὐτόν. τῷ εἰς αὐτόν. Σάρρας. ἔφη, Σάρας. 17. εἰ μὴ ὁ Λόγος. γάρ, ἔφη γάρ. ORATIO IV CONTRA ARIANOS. sunt. Nec enim dixit, facti sunt, vel fecit. Quod B autem vocabulum, firmavit, de futuro intelligendum sit, conjicere licet ex his verbis : Dominus regnavit ; deinde, Etenim firmavit orbem terræ, qui non com- movebitur '. Si item ea, quæ in psalmo quadrage- simo quarto pro Dileclo * narrantur, ad futurum tempus pertinent ; idem quoque erit dicendum de his quæ sequuntur, Eructavit cor meum Verbum bonum 7. Similiter, si hæc verba, Ex utero *, homi- nem denotant ; ergo et quod ex corde eructari di- citur. Namque si uterus humanum quid est, cor etiam corporea res est. Sed si quod ex corde pro- funditur, æternum est, illud etiam quod ex utero nascitur, æternum esse intelligendum est. Similiter si Unigenitus est in sinu, Dilectus quoque in sinu est. Idem enim est Unigenitus et Dilectus, ut ex his liquet verbis, Hic est Filius meus dilectus'. Nec enim ut suam in eum charitatem significaret, Dilectum ipsum appellavit, ne alios odio habere videatur: sed Unigenitum indicabat esse, ut solum eum ex seipso esse doceret. Hinc Verbum ipsum, cum unigenitum Abrahæ filium vellet designare, ait: Offer filium tuum dilectum s. Nemini autem dubium est solum Isaac ex Sara genitum hic intel- ligi. Itaque Verbum est Filius, non recens factus vel nominatus Filius, sed semper Filius. Nam si Filius non est, nec Verbum esse potest. Et vicissim, si Verbum non est, ncc Filius potest esse. Siqui dem quod ex Patre est, Filius utique est. Quid porro est ex Patre, nisi Verbum, quod ex corde progressum est, et ex utero genitum ? Nec enim Pater Verbum est, aut Verbum Pater est: sed ille, Pater ; hic, Filius est : ille gignit, hic gignitur. bum ex nihilo esse, fuisseque aliquando cum non esset. Insanit pariter Sabellius, cum Patrem Filium esse, et Filium Patrem esse docet, unum quidem hypostasi, sed nomine duos; cum, ut suum con- firmet errorem, dementer et perperam exemplo gra- tiæ Spiritus utitur. Ait enim : Quemadmodum divi- siones sunt gratiarum, idem autem Spiritus“: ita et Pater idem quidem est, sed in Filium et Spiri- tum dilatatur. Sane id perabsurdum est. Si enim eadem est ratio Dei et Spiritus: sequitur ut Pater, Verbum sit et Spiritus sanctus; ita ut sese ad cujus- que necessitatem accommodans, modo sit Pater, mo- do Verbum, modo Spiritus: atque adeo nomine tenus Filius erit et Spiritus, re autem vera tantum- D modo Pater, qui, quatenus est Filius, principium habeat, ac Pater appellari desinat : qui solo ibid. 2. Psal. CIX, • Psal. xxxi, 6. * Psal. xcur, 1. • Psal. xLiv. 1. Gen. xxi, 2. "I Cor. XII, 4. sil. et Anglican. Alii et editi, Cæteri et editi, Ibid. Goller. Alii et editi, et mos, Cateri et editi, et Cæteri et editi, aliis et editis deest. etc. Alii et editi, et editi xat omittunt. 25. Μαίνεται μὲν οὖν ᾿Αρειος ἐξ οὐκ ὄντων εἶναι C 25. Quocirca insanit profecto Arius, cum ait Ver- 3. O Matth. III, (66) Regius, εἰ ἐν τῷ. Mox idem et Seguer. Ba- (67) Reg. Seguer. Gobler. Basil. et Anglic. καὶ (68) Reg. Seguer. Basil. Anglic. et Gobler. τὴν (69) Reg. Seguer. Anglic. Gobler. et Basil. φησί, (70) Reg. Seguer. Basil. et Anglic. εἰ μὴ Λόγος. (71) Regius et Seguerianus addunt xal, quod in (72) Reg. Seguer. Basil. Anglic. Gobler. φησί (73) Regius et Seguer. ἐπὶ Θεοῦ. (74) Anglicanus, γενόμενος. (75) Sic Regius, Seguer. Basil. et Anglic. At ali

ρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν. Οὐ γὰρ εἶπεν, Α ἐγένοντο, οὐδὲ, ἐποίησεν. Ὅτι δὲ τὸ, ἐστερέωσεν, ἐπὶ μέλλοντος, φησίν· Ὁ Κύριος ἐβασίλευσεν· εἶτα· Καὶ γὰρ ἐστερέωσε τὴν οἰκουμένην, ἥτις οὐ σα- λευθήσεται. Καὶ εἰ τὸ (66) ἐν τῷ τεσσαρακοστῷ τετάρτῳ, Ὑπὲρ τοῦ Ἀγαπητοῦ, ἐπὶ μέλλοντος, δῆ- λον ὅτι καὶ τὸ ἐπιφερόμενον τὸ, Ἐξηρεύξατο ἡ καρδία μου Λόγον ἀγαθόν. Καὶ εἰ τὸν Ἐκ γαστρός, ἐπὶ ἀνθρώπου, ἄρα καὶ τὸν ἐκ καρδίας. Εἰ γὰρ ἡ γαστὴρ ἀνθρώπινον, καὶ ἡ καρδία (67) σωματικόν. Εἰ· δὲ τὸ ἐκ καρδίας, ἀΐδιον, καὶ τὸ ἐκ γαστρός, ἀΐδιον· καὶ εἰ ὁ Μονογενής ἐν κόλποις, καὶ ὁ ᾿Αγα- πητὸς ἐν κόλποις. Ταὐτὸν γάρ ἐστι τό τε Μονογενές καὶ τὸ ᾿Αγαπητόν, ὡς τὸ, Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός. Οὐ γὰρ δὴ τὴν εἰς αὐτὸν (68) ἀγάπην σημᾶναι θέλων, εἶπε τὸ ᾿Αγαπητός, ἵνα μὴ τοὺς ἄλ λους μισεῖν δόξῃ· ἀλλὰ τὸ Μονογενὲς ἐδήλου, ἵνα τὸ μόνον ἐξ αὐτοῦ εἶναι αὐτὸν δείξῃ. Καὶ τῷ Ἀβραὰμ γοῦν (69) σημᾶναι θέλων ὁ Λόγος τὸ μονογενές, φησί· Προσένεγκε τὸν υἱόν σου τὸν ἀγαπητόν. Παντί δὲ δῆλον, ἐκ τῆς Σάββας μόνον εἶναι τὸν Ἰσαάκ. Ἔστιν ἄρα ὁ Λόγος Υἱός, οὐκ ἄρτι γεγονώς ἢ όνομα σθεὶς Υἱὸς, ἀλλ᾽ ἀεὶ Υἱός. Εἰ γὰρ μὴ Υἱὸς, οὐδὲ Λό γος· καὶ εἰ μὴ Λόγος, οὐδὲ Υιός. Τὸ γὰρ ἐκ τοῦ Πα- τρὸς Υιός ἐστι. Τί δέ ἐστιν ἐκ τοῦ Πατρὸς εἰ μὴ Λό γος (70), ὁ ἐκ καρδίας προελθών, καὶ ἐκ γαστρὸς γεν- νηθείς; Οὐ γὰρ ὁ Πατήρ Λόγος ἐστίν· οὐδὲ ὁ Λόγος Πατήρ ἐστιν· ἀλλ' ὁ μὲν Πατὴρ, ὁ δὲ Υἱός· καὶ ὁ μὲν γεννα, ὁ δὲ γεννᾶται. λέγων τὸν Υἱὸν, καὶ ἦν ποτε, ὅτε οὐκ ἦν. Μαίνεται δὲ καὶ Σαβέλλιος λέγων τὸν Πατέρα εἶναι Υιόν, καὶ ἔμπαλιν τὸν Υἱὸν εἶναι Πατέρα, ὑποστάσει μὲν ἕν, ὀνόματι δὲ δύο· μαίνεται δὲ καὶ (71) παραδείγματι χρώμενος τῇ τοῦ Πνεύματος χάριτι φησὶ γὰρ (72), Ώσπερ διαιρέσεις χαρισμάτων εἰσὶ, τὸ δὲ αὐτὸ Πνεῦμα· οὕτω καὶ ὁ Πατὴρ ὁ αὐτὸς μὲν ἔστι, πλα- τύνεται δὲ εἰς Υἱὸν καὶ Πνεῦμα. Ἔστι δὲ τοῦτο μετ στὸν ἀτοπίας. Εἰ γὰρ ὡς ἐπὶ τοῦ Πνεύματος, οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ (73) ἐστιν· ἔσται ὁ Πατήρ Λόγος καὶ Πνεῦμα ἅγιον, ᾧ μεν γινόμενος (74) Πατὴρ, ᾧ δὲ Λό- γος, ᾧ δὲ Πνεῦμα πρὸς τὴν χρείαν ἑκάστου ἁρμονό- μενος· καὶ ὀνόματι μὲν Υἱὸς καὶ Πνεῦμα, τῷ δὲ ὄντι Πατὴρ μόνον· ἀρχὴν μὲν ἔχων τὸ γίνεσθαι Υἱός, παυόμενος δὲ τοῦ λέγεσθαι Πατήρ· καὶ (75) ἐνανθρω πήσας μὲν ὀνόματι, τῇ δὲ ἀληθείᾳ μηδὲ ἐπιδημήσας· τὸ ἐπιφερόμενον τὸ, Ἐξηρεύξατο. τὸ ἐπιφερόμενον, Ἐξηρεύξατο. ἡ καρδία. καὶ καρδία. σωματική. εἰς αὐτόν. τῷ εἰς αὐτόν. Σάρρας. ἔφη, Σάρας. 17. εἰ μὴ ὁ Λόγος. γάρ, ἔφη γάρ. ORATIO IV CONTRA ARIANOS. sunt. Nec enim dixit, facti sunt, vel fecit. Quod B autem vocabulum, firmavit, de futuro intelligendum sit, conjicere licet ex his verbis : Dominus regnavit ; deinde, Etenim firmavit orbem terræ, qui non com- movebitur '. Si item ea, quæ in psalmo quadrage- simo quarto pro Dileclo * narrantur, ad futurum tempus pertinent ; idem quoque erit dicendum de his quæ sequuntur, Eructavit cor meum Verbum bonum 7. Similiter, si hæc verba, Ex utero *, homi- nem denotant ; ergo et quod ex corde eructari di- citur. Namque si uterus humanum quid est, cor etiam corporea res est. Sed si quod ex corde pro- funditur, æternum est, illud etiam quod ex utero nascitur, æternum esse intelligendum est. Similiter si Unigenitus est in sinu, Dilectus quoque in sinu est. Idem enim est Unigenitus et Dilectus, ut ex his liquet verbis, Hic est Filius meus dilectus'. Nec enim ut suam in eum charitatem significaret, Dilectum ipsum appellavit, ne alios odio habere videatur: sed Unigenitum indicabat esse, ut solum eum ex seipso esse doceret. Hinc Verbum ipsum, cum unigenitum Abrahæ filium vellet designare, ait: Offer filium tuum dilectum s. Nemini autem dubium est solum Isaac ex Sara genitum hic intel- ligi. Itaque Verbum est Filius, non recens factus vel nominatus Filius, sed semper Filius. Nam si Filius non est, nec Verbum esse potest. Et vicissim, si Verbum non est, ncc Filius potest esse. Siqui dem quod ex Patre est, Filius utique est. Quid porro est ex Patre, nisi Verbum, quod ex corde progressum est, et ex utero genitum ? Nec enim Pater Verbum est, aut Verbum Pater est: sed ille, Pater ; hic, Filius est : ille gignit, hic gignitur. bum ex nihilo esse, fuisseque aliquando cum non esset. Insanit pariter Sabellius, cum Patrem Filium esse, et Filium Patrem esse docet, unum quidem hypostasi, sed nomine duos; cum, ut suum con- firmet errorem, dementer et perperam exemplo gra- tiæ Spiritus utitur. Ait enim : Quemadmodum divi- siones sunt gratiarum, idem autem Spiritus“: ita et Pater idem quidem est, sed in Filium et Spiri- tum dilatatur. Sane id perabsurdum est. Si enim eadem est ratio Dei et Spiritus: sequitur ut Pater, Verbum sit et Spiritus sanctus; ita ut sese ad cujus- que necessitatem accommodans, modo sit Pater, mo- do Verbum, modo Spiritus: atque adeo nomine tenus Filius erit et Spiritus, re autem vera tantum- D modo Pater, qui, quatenus est Filius, principium habeat, ac Pater appellari desinat : qui solo ibid. 2. Psal. CIX, • Psal. xxxi, 6. * Psal. xcur, 1. • Psal. xLiv. 1. Gen. xxi, 2. "I Cor. XII, 4. sil. et Anglican. Alii et editi, Cæteri et editi, Ibid. Goller. Alii et editi, et mos, Cateri et editi, et Cæteri et editi, aliis et editis deest. etc. Alii et editi, et editi xat omittunt. 25. Μαίνεται μὲν οὖν ᾿Αρειος ἐξ οὐκ ὄντων εἶναι C 25. Quocirca insanit profecto Arius, cum ait Ver- 3. O Matth. III, (66) Regius, εἰ ἐν τῷ. Mox idem et Seguer. Ba- (67) Reg. Seguer. Gobler. Basil. et Anglic. καὶ (68) Reg. Seguer. Basil. Anglic. et Gobler. τὴν (69) Reg. Seguer. Anglic. Gobler. et Basil. φησί, (70) Reg. Seguer. Basil. et Anglic. εἰ μὴ Λόγος. (71) Regius et Seguerianus addunt xal, quod in (72) Reg. Seguer. Basil. Anglic. Gobler. φησί (73) Regius et Seguer. ἐπὶ Θεοῦ. (74) Anglicanus, γενόμενος. (75) Sic Regius, Seguer. Basil. et Anglic. At ali

καὶ ψευδόμενος μὲν τῷ λέγειν (76), Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ, τῷ δὲ ὄντι αὐτὸς ὢν ὁ Πατήρ καὶ ὅσα ἀλλὰ ἐπὶ Σαβελλίου ἄτοπα ἀπαντα (77). 'Ανάγκη δὲ καὶ παυθήσεσθαι τὸ ὄνομα τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Πνεύματος, τῆς χρείας πληρωθείσης· καὶ ἔσται λοιπὸν ἄχρι παιδιᾶς τὰ γινόμενα, ὅτι μὴ ἀληθείᾳ ἀλλ᾽ ὀνόματι ἐπεδείχθη. Πανομένου δὲ τοῦ ὀνόματος τοῦ Υἱοῦ κατ' αὐτοὺς, παύσεται καὶ τοῦ βαπτίσματος ἡ χάρις· εἰς γὰρ Υἱὸν ἐδόθη. Καὶ τί ἀκολουθήσει ἢ ἀφανισμὸς τῆς κτίσεως; Εἰ γὰρ, ἵνα ἡμεῖς κτισθών μεν προῆλθεν, ὁ Λόγος, καὶ προελθόντος αὐτοῦ ἐσμεν δῆλον (78) ὅτι, ἀναχωροῦντος αὐτοῦ εἰς τὸν Πατέρα, ὡς φασιν, οὐκ ἔτι ἐσόμεθα. Οὕτω γὰρ ἔσται, ὥσπερ ἦν· οὕτως οὐκ ἔτ᾽ ἐσόμεθα, ὥσπερ οὖν οὐκ ἦμεν (79). Οὐκ ἔτι γὰρ προελθόντος, οὐκ ἔτι ἡ κτίσ σις ἔσται. ἀρχὴν ἔχει τοῦ εἶναι, ἀλλ' ἀεὶ καὶ πρὸ τῆς ἐνανθρω- πήσεως παρὰ τῷ Πατρὶ ἐστι, δηλοῖ ὁ Ἰωάννης (80) ἐν τῇ πρώτῃ Ἐπιστολῇ λέγων οὕτως· Ο ἦν ἀπ' ἀρ χῆς, ὁ ἀκηκόαμεν, ὁ ἑωράκαμεν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν, ὁ ἐθεασάμεθα, καὶ αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλά φησαν περὶ τοῦ Λόγου τῆς ζωῆς· καὶ ἡ ζωὴ ἐφα- νερώθη, καὶ ἑωράκαμεν, καὶ μαρτυροῦμεν, καὶ ἀπαγγέλλομεν ὑμῖν τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον, ἥτις ἦν πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ ἐφανερώθη ἡμῖν. Ἐνταῦθα λέγων, ὅτι ἡ ζωὴ οὐ γέγονεν, ἀλλ᾽ ἦν πρὸς τὸν Πα- τέρα, ἐν τῷ τέλει τῆς Επιστολῆς τὸν Υἱὸν εἶναι φησι (81) τὴν ζωήν· γράφει δ' οὖν· Καί ἐσμεν έχο τῷ ἀληθινῷ, ἐν τῷ Υἱῷ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινὸς Θεὸς, καὶ ζωὴ αἰώνιος. Ει δὲ ὁ Υἱός ἐστιν ἡ ζωὴ, καὶ αὕτη πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ εἰ ὁ Υἱὸς ἦν πρὸς τὸν Πατέρα, λέγει δὲ ὁ αὐτὸς, Καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν· ὁ Υἱὸς ἂν εἴη δ Λόγος ὁ ἀεὶ ὢν πρὸς τὸν Πατέρα. Ωσπερ δὲ ὁ Υἱὸς Λόγος ἐστὶν, οὕτως ὁ Θεὸς, ὁ αὐτὸς ἂν εἴη ὁ Πατήρ. Ὁ μέντοι Υἱὸς κατὰ (82) τὸν Ἰωάννην Θεὸς οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ᾽ ἀληθινὸς Θεός ἐστι. Καὶ γὰρ κατὰ τὸν αὐτὸν τοῦτον, Καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος· ἔλεγέ τε ἡ Υιός, Ἐγώ εἰμι ἡ ζωή. Οὐκοῦν ὁ Υἱὸς Λόγος ἐστὶ (85) καὶ ζωὴ ἡ οὖσα παρὰ τῷ Πατρί. Πάλιν δὲ τὸ ἐν αὐτῷ τῷ Ἰωάννῃ εἰρημένον, Ο μονογενὴς Υἱὸς, ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, δείκνυσι τὸν Υἱὸν ἀεὶ εἶ Εt ναι. "Ον γάρ λέγει ὁ Ἰωάννης (84) Υιόν, τοῦτον τὸ λέγειν. ὧν ὁ Πατήρ, καὶ ὅσα. οὖν οὐκ οὖν ἦμεν. οὕτως ἦν. οὕτως καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀληθινός. Θεός ἐστι. Καὶ γὰρ κατ' απ 1. χεῖρα ὁ Δαβὶδ ψάλλει λέγων· Ἵνα τί ἀποστρέφεις δ• χιν, 6. τὸν τοῦτον. Θεός ἐστι. Καὶ γὰρ κατὰ τὸν τοῦτον. Θεός ἐστι. Καὶ γὰρ κατὰ τὸν αὐτόν. ἔστι κατὰ τὸν αὐτόν. ὁ Υἱὸς Λόγος ἐστί, καὶ ζωὴ ἡ οὖσα. ή Πάλιν δὲ τὸ ἐν αὐτῷ τῷ Ἰωάννῃ εἰρημένον. πάλιν. καὶ ὁ αὐτὸς Ἰωάννης πάλιν. λέγει Ιωάννης. ψάλο λει λέγων. λέγει, - HISTORICA ET DOGMATICA.“ nomine homo factus sit, vere autem ne advenerit A quidem : qui denique false dixerit, Ego et Pater, cum revera ipse sit Pater; cæteraque absurda quæ Sabellii errorem subsequuntur. Necessario item evanescet Filii et Spiritus nomen, ejus expleto usu : ac proinde nihil nisi ludus erit quæ acta sunt, cum non vere sed nomine tenus exstiterint. Deleto au- tem, ex illorum sententia, Filii nomine, evanescet quoque baptismi gratia, quippe qui in Filium datus sit. Quid vero inde sequetur, nisi rerum creatarum Interitus ? Nam si ut nos crearemur, Verbum pro- diit, eoque prodeunte, exsistimus : certe ipso in Patrem, uti aiunt, redeunte, exsistere desinenus. Sic enim ille erit, ut antea erat: sic item nos nihil jam erimus, quemadmodum nihil prius eramus. Eo quippe non amplius prodeunte, nulla futura est res creata. autem Filius principium exsistendi nullum habuerit, sed semper et ante humanam naturam assumptam apud Patrem exstiterit, patet ex his verbis primæ Joannis Epistola : Quod fuit ab initio, quod audivi- mus, quod vidimus oculis nostris, quod perspeximus, et manus nostræ contrectaverunt de Verbo vitæ, et vita manifestata est, et vidimus, et testamur, et an- nuntiamus vobis vitam æternam, quæ erat apud Pa- trem, et apparuit nobis ". Hic cum dicat Joannes vitam non factam esse sed fuisse apud Patrem, idem in fine ejus Epistolæ Filium vitam ipsam esse his declarat verbis : Et sumus in vero, in Filio ejus B C Jesu Christo. Hic est verus Deus et vita æterna ¹. Itaque si Filius est vita, quæ sit apud Patrem, cum idem Joannes dicat, Et Verbum erat apud Deum 14, sequitur ut Filius revera sit Verbum quod semper apud Patrem est. Ut autem Filius, Verbum est: ita Deus, ipse est Pater. Cæterum Filius secundum Joannem non solum Deus, sed Deus verus est. Nam ut idem Joannes ait, Deus erat Verbum : Fi- lius item dicit, Ego sum vita 15*. Itaque Filius Verbum et vita est apud Patrem exsistens. Præterea quod apud eumdem Joannem legitur, Unigenitus Filius qui est in sinu Patris 16, argumento est Filium sem- per fuisse. Quem enim Joannes Filium appellat, eumdem David manum vocat his psalmi verbis: Ut quid avertis manum tuam et dexteram tuam de medio D sinu tuo ? Quamobrem, si manus sit in sinu, et I Joan. 1, 1, 2. I Joan. v, 20. “Joan. 1, LXXII, 12. Paulo post, Reg. et Seguer. In aliis et editis & deest. Anglic. omittit. Cateri et editi, est ab aliis et editis. Mox Regius, Seguer. Basil. et Anglic. Alii et editi omittunt. omittunt. Μox Auglic. Ibid. Reg. et Seguer. ss ibid. Joan. 16Joan. 1, 18. Psal. 15° Basil. Anglic. Alii et editi, etc. Ibid. Reg. et Seguer. In aliis autem et editis deest. Item ibid. Reg. et Seguer. Sic etiam Basil. et Anglic., sed omisso Alii et editi, et editi, Ibid. Reg. et Seguer. Caeteri editique, 8. ATHANASII OPP. PARS I. 26. Verum hæc quidem absurdissima sunt. Quod 26. Ατοπα μὲν οὖν ταῦτα. Ὅτι δὲ ὁ Υἱὸς οὐκ (76) Reg. et Seguer. τῷ λέγειν. Cæteri et editi, (77) Basiliensis, ἀπαντᾷ. Cæteri, ἅπαντα. (78) Reg. Seguer. et Gobler. δηλονότι. (79) Sic Regius, Seguer. Gobler. et Fele. 1. At (80) Regius, Seguer. δηλοῖ ὁ Ἰωάννης. Αἱ ὁ ab- (81) Sic Regius et Seguer. At alii et editi, έφη. (82) Regius et Seguer. xal xatá. Cæteri et editi (83) Anglic. ή ζωή. Καὶ γὰρ κατ' αὐτὸν τοῦτον (84) Sic Reg. Seguer. Basil. et Anglic. Alii vero

καὶ ψευδόμενος μὲν τῷ λέγειν (76), Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ, τῷ δὲ ὄντι αὐτὸς ὢν ὁ Πατήρ καὶ ὅσα ἀλλὰ ἐπὶ Σαβελλίου ἄτοπα ἀπαντα (77). 'Ανάγκη δὲ καὶ παυθήσεσθαι τὸ ὄνομα τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Πνεύματος, τῆς χρείας πληρωθείσης· καὶ ἔσται λοιπὸν ἄχρι παιδιᾶς τὰ γινόμενα, ὅτι μὴ ἀληθείᾳ ἀλλ᾽ ὀνόματι ἐπεδείχθη. Πανομένου δὲ τοῦ ὀνόματος τοῦ Υἱοῦ κατ' αὐτοὺς, παύσεται καὶ τοῦ βαπτίσματος ἡ χάρις· εἰς γὰρ Υἱὸν ἐδόθη. Καὶ τί ἀκολουθήσει ἢ ἀφανισμὸς τῆς κτίσεως; Εἰ γὰρ, ἵνα ἡμεῖς κτισθών μεν προῆλθεν, ὁ Λόγος, καὶ προελθόντος αὐτοῦ ἐσμεν δῆλον (78) ὅτι, ἀναχωροῦντος αὐτοῦ εἰς τὸν Πατέρα, ὡς φασιν, οὐκ ἔτι ἐσόμεθα. Οὕτω γὰρ ἔσται, ὥσπερ ἦν· οὕτως οὐκ ἔτ᾽ ἐσόμεθα, ὥσπερ οὖν οὐκ ἦμεν (79). Οὐκ ἔτι γὰρ προελθόντος, οὐκ ἔτι ἡ κτίσ σις ἔσται. ἀρχὴν ἔχει τοῦ εἶναι, ἀλλ' ἀεὶ καὶ πρὸ τῆς ἐνανθρω- πήσεως παρὰ τῷ Πατρὶ ἐστι, δηλοῖ ὁ Ἰωάννης (80) ἐν τῇ πρώτῃ Ἐπιστολῇ λέγων οὕτως· Ο ἦν ἀπ' ἀρ χῆς, ὁ ἀκηκόαμεν, ὁ ἑωράκαμεν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν, ὁ ἐθεασάμεθα, καὶ αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλά φησαν περὶ τοῦ Λόγου τῆς ζωῆς· καὶ ἡ ζωὴ ἐφα- νερώθη, καὶ ἑωράκαμεν, καὶ μαρτυροῦμεν, καὶ ἀπαγγέλλομεν ὑμῖν τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον, ἥτις ἦν πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ ἐφανερώθη ἡμῖν. Ἐνταῦθα λέγων, ὅτι ἡ ζωὴ οὐ γέγονεν, ἀλλ᾽ ἦν πρὸς τὸν Πα- τέρα, ἐν τῷ τέλει τῆς Επιστολῆς τὸν Υἱὸν εἶναι φησι (81) τὴν ζωήν· γράφει δ' οὖν· Καί ἐσμεν έχο τῷ ἀληθινῷ, ἐν τῷ Υἱῷ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινὸς Θεὸς, καὶ ζωὴ αἰώνιος. Ει δὲ ὁ Υἱός ἐστιν ἡ ζωὴ, καὶ αὕτη πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ εἰ ὁ Υἱὸς ἦν πρὸς τὸν Πατέρα, λέγει δὲ ὁ αὐτὸς, Καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν· ὁ Υἱὸς ἂν εἴη δ Λόγος ὁ ἀεὶ ὢν πρὸς τὸν Πατέρα. Ωσπερ δὲ ὁ Υἱὸς Λόγος ἐστὶν, οὕτως ὁ Θεὸς, ὁ αὐτὸς ἂν εἴη ὁ Πατήρ. Ὁ μέντοι Υἱὸς κατὰ (82) τὸν Ἰωάννην Θεὸς οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ᾽ ἀληθινὸς Θεός ἐστι. Καὶ γὰρ κατὰ τὸν αὐτὸν τοῦτον, Καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος· ἔλεγέ τε ἡ Υιός, Ἐγώ εἰμι ἡ ζωή. Οὐκοῦν ὁ Υἱὸς Λόγος ἐστὶ (85) καὶ ζωὴ ἡ οὖσα παρὰ τῷ Πατρί. Πάλιν δὲ τὸ ἐν αὐτῷ τῷ Ἰωάννῃ εἰρημένον, Ο μονογενὴς Υἱὸς, ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, δείκνυσι τὸν Υἱὸν ἀεὶ εἶ Εt ναι. "Ον γάρ λέγει ὁ Ἰωάννης (84) Υιόν, τοῦτον τὸ λέγειν. ὧν ὁ Πατήρ, καὶ ὅσα. οὖν οὐκ οὖν ἦμεν. οὕτως ἦν. οὕτως καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀληθινός. Θεός ἐστι. Καὶ γὰρ κατ' απ 1. χεῖρα ὁ Δαβὶδ ψάλλει λέγων· Ἵνα τί ἀποστρέφεις δ• χιν, 6. τὸν τοῦτον. Θεός ἐστι. Καὶ γὰρ κατὰ τὸν τοῦτον. Θεός ἐστι. Καὶ γὰρ κατὰ τὸν αὐτόν. ἔστι κατὰ τὸν αὐτόν. ὁ Υἱὸς Λόγος ἐστί, καὶ ζωὴ ἡ οὖσα. ή Πάλιν δὲ τὸ ἐν αὐτῷ τῷ Ἰωάννῃ εἰρημένον. πάλιν. καὶ ὁ αὐτὸς Ἰωάννης πάλιν. λέγει Ιωάννης. ψάλο λει λέγων. λέγει, - HISTORICA ET DOGMATICA.“ nomine homo factus sit, vere autem ne advenerit A quidem : qui denique false dixerit, Ego et Pater, cum revera ipse sit Pater; cæteraque absurda quæ Sabellii errorem subsequuntur. Necessario item evanescet Filii et Spiritus nomen, ejus expleto usu : ac proinde nihil nisi ludus erit quæ acta sunt, cum non vere sed nomine tenus exstiterint. Deleto au- tem, ex illorum sententia, Filii nomine, evanescet quoque baptismi gratia, quippe qui in Filium datus sit. Quid vero inde sequetur, nisi rerum creatarum Interitus ? Nam si ut nos crearemur, Verbum pro- diit, eoque prodeunte, exsistimus : certe ipso in Patrem, uti aiunt, redeunte, exsistere desinenus. Sic enim ille erit, ut antea erat: sic item nos nihil jam erimus, quemadmodum nihil prius eramus. Eo quippe non amplius prodeunte, nulla futura est res creata. autem Filius principium exsistendi nullum habuerit, sed semper et ante humanam naturam assumptam apud Patrem exstiterit, patet ex his verbis primæ Joannis Epistola : Quod fuit ab initio, quod audivi- mus, quod vidimus oculis nostris, quod perspeximus, et manus nostræ contrectaverunt de Verbo vitæ, et vita manifestata est, et vidimus, et testamur, et an- nuntiamus vobis vitam æternam, quæ erat apud Pa- trem, et apparuit nobis ". Hic cum dicat Joannes vitam non factam esse sed fuisse apud Patrem, idem in fine ejus Epistolæ Filium vitam ipsam esse his declarat verbis : Et sumus in vero, in Filio ejus B C Jesu Christo. Hic est verus Deus et vita æterna ¹. Itaque si Filius est vita, quæ sit apud Patrem, cum idem Joannes dicat, Et Verbum erat apud Deum 14, sequitur ut Filius revera sit Verbum quod semper apud Patrem est. Ut autem Filius, Verbum est: ita Deus, ipse est Pater. Cæterum Filius secundum Joannem non solum Deus, sed Deus verus est. Nam ut idem Joannes ait, Deus erat Verbum : Fi- lius item dicit, Ego sum vita 15*. Itaque Filius Verbum et vita est apud Patrem exsistens. Præterea quod apud eumdem Joannem legitur, Unigenitus Filius qui est in sinu Patris 16, argumento est Filium sem- per fuisse. Quem enim Joannes Filium appellat, eumdem David manum vocat his psalmi verbis: Ut quid avertis manum tuam et dexteram tuam de medio D sinu tuo ? Quamobrem, si manus sit in sinu, et I Joan. 1, 1, 2. I Joan. v, 20. “Joan. 1, LXXII, 12. Paulo post, Reg. et Seguer. In aliis et editis & deest. Anglic. omittit. Cateri et editi, est ab aliis et editis. Mox Regius, Seguer. Basil. et Anglic. Alii et editi omittunt. omittunt. Μox Auglic. Ibid. Reg. et Seguer. ss ibid. Joan. 16Joan. 1, 18. Psal. 15° Basil. Anglic. Alii et editi, etc. Ibid. Reg. et Seguer. In aliis autem et editis deest. Item ibid. Reg. et Seguer. Sic etiam Basil. et Anglic., sed omisso Alii et editi, et editi, Ibid. Reg. et Seguer. Caeteri editique, 8. ATHANASII OPP. PARS I. 26. Verum hæc quidem absurdissima sunt. Quod 26. Ατοπα μὲν οὖν ταῦτα. Ὅτι δὲ ὁ Υἱὸς οὐκ (76) Reg. et Seguer. τῷ λέγειν. Cæteri et editi, (77) Basiliensis, ἀπαντᾷ. Cæteri, ἅπαντα. (78) Reg. Seguer. et Gobler. δηλονότι. (79) Sic Regius, Seguer. Gobler. et Fele. 1. At (80) Regius, Seguer. δηλοῖ ὁ Ἰωάννης. Αἱ ὁ ab- (81) Sic Regius et Seguer. At alii et editi, έφη. (82) Regius et Seguer. xal xatá. Cæteri et editi (83) Anglic. ή ζωή. Καὶ γὰρ κατ' αὐτὸν τοῦτον (84) Sic Reg. Seguer. Basil. et Anglic. Alii vero

τὴν χεῖρά σου καὶ τὴν δεξιάν σου ἐκ μέσου τοῦ κόλπου σου ; Οὐκοῦν εἰ ἡ χεὶρ ἐν τῷ κόλπῳ, καὶ ὁ Υἱὸς ἐν κόλπῳ, ὁ Υἱὸς ἂν εἴη ἡ χεὶρ, καὶ ἡ χεὶρ ἂν εἴη ὁ Υἱὸς, δι' οὗ ἐποίησε τὰ πάντα ὁ Πατήρ. Ἡ χείρ σου γάρ, φησίν, ἐποίησε ταῦτα πάντα, καὶ, τῇ χειρὶ ἐξήγαγε (85) τὸν λαόν· οὐκοῦν διὰ τοῦ Υἱοῦ. Εἰ δὲ καὶ αὕτη ἡ (86) ἀλλοίωσις τῆς δεξιᾶς τοῦ Ὑψίστου· καὶ πάλιν, εἰς τὸ τέλος, ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων, ᾠδὴ ὑπὲρ τοῦ Ἀγαπητοῦ· ὁ ᾿Αγαπητὸς ἄρα ἐστὶν ἡ χεὶρ ἀλλοιωθεῖσα, περὶ οὗ καὶ λέγει ἡ θεία φωνή· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ Οὗτος (87) ὁ Υἱός μου. τὸ εἶναι Υἱόν, εὐτελίζουσι τὸν Ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσε φόρου ἐγέννησά σε, ὡς ἂν ἐπὶ τῆς Μαρίας ἁρμό- ζοντος τούτου, φάσκοντες πρὸ τοῦ ἑωθινοῦ ἀστέρος γεγεννῆσθαι (88) αὐτὸν ἀπὸ Μαρίας· μὴ γὰρ ἂν ἐπὶ Θεοῦ ἀρμόζειν γαστέρα λέγειν ὀλίγα εἰπεῖν ἀνάγκη. Εἰ μὲν οὖν, ὅτι ἡ γαστὴρ ἀνθρώπινόν ἐστι, διὰ τοῦτο ἀλλότριον Θεοῦ· δῆλον ὅτι (89) καὶ ἡ καρδία ἀνθρώ πινον ἔχει τὸ σημαινόμενον. Ἀκολουθεῖ γὰρ τὸν καρδίαν ἔχοντα (90) ἔχειν καὶ γαστέρα. Αμφοτέρων δὴ ἀνθρωπίνων ὄντων, ἢ ἀναιρεῖν ἑκάτερον ἀνάγκη, ἢ ἀμφοτέρων τὴν διάνοιαν ζητεῖν χρή. ὡς γὰρ ἐκ καρδίας Λόγος, οὕτως ἐκ γαστρός γέννημα. Καὶ ὥσπερ, καρδίας Θεοῦ λεγομένης, οὐκ ἀνθρωπίνην νοοῦμεν αὐτήν· οὕτως ἐὰν, ἐκ γαστρός ἡ Γραφή λέ- γη (91), οὐ σωματικὴν δεῖ ταύτην ἐκδέχεσθαι. Εθος γὰρ τῇ θείᾳ Γραφῇ ἀνθρωπίνως τὰ ὑπὲρ ἄνθρωπον λαλεῖν καὶ σημαίνειν. Αμέλει περὶ τῆς κτίσεως διηγούμενός φησιν· Αἱ χεῖρες σου ἐποίησάν με, καὶ ἔπλασὰν με· καὶ, Ἡ χείρ μου ἐποίησε ταῦτα πάντα· καὶ, Αὐτὸς ἐνετείλατο, καὶ ἐκτίσθησαν. Αρμοζόντως ἄρα περὶ ἑκάστου σημαίνει, τοῦ μὲν Υἱοῦ τὸ ἴδιον καὶ τὸ γνήσιον, τῆς δὲ κτίσεως τὴν ἀρ- χὴν τοῦ εἶναι. Τὰ μὲν γὰρ ποιεῖ καὶ κτίζει, τὸν δὲ γεννῇ ἐξ ἑαυτοῦ Λόγον, σοφίαν. Γαστὴρ γὰρ καὶ καρδία τὸ ἴδιον καὶ γνήσιον δηλοῦσι. Καὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς τὸ μὲν γνήσιον ἐκ γαστρὸς ἔχομεν, τὰ δὲ ἔργα διὰ χειρὸς ποιοῦμεν. Ἐγὼ δ' ἂν εἴποιμι, εἰ τὸ πρὸ τοῦ ἑωσφόρου τούτου θαυμαστὴν δείκνυσι τὴν ἐκ Μαρίας γέννησιν, πολλοί καὶ ἄλλοι πρὸ τῆς (95) τοῦ ἀστέρος ἀνατολῆς ἐγεν νήθησαν. Τί οὖν θαυμαστὸν ἐπὶ τούτου εἴρηται, ὅτι ὡς ἐξαιρέτου τινὸς αὐτοῦ μνημονεύει, κοινοῦ ὄντος καὶ ἐπὶ πολλῶν ; Ἔπειτα διαφέρει τὸ γεννῆσαι τοῦ ἐξαγαγεῖν. Τὸ μὲν γὰρ γεννῆσαι ἀρχὴν ἔχει κατα βολῆς· τὸ δὲ ἐξαγαγεῖν οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἢ τὸ ὑπάρχον προαγαγεῖν. Εἰ τοίνυν ἐπὶ τοῦ σώματος ήγαγες. γεγεννῆσθαι. ἀγαπητός. Ἴσον ἄρα ἐστὶν, αὕτη ἡ χείρ μου, τίμο τὴν καρδίαν ἔχοντα. λέγει. Τί οὖν τὸ θαυμαστόν. ORATIO IV CONTRA ARIANOS.' A Filius similiter sit in sinu ; ipse igitur Filius est CXVIII, 73. Isa. Lxvi, 2. se Deut. vii. 8. Psal. Lxxvi, it Isa. Lxvi, 2. Psal. CXLVIII, 5. et editio Commel. G D manus, et manus vicissim est Filius, per quem Pa- ter omnia fecit. Nam manus tua, inquit, fecit hæc omnia", et, manu eduxit populum ", nempe per Filium. Rursus si hæc mutatio dextera Excelsi s et, in finem pro iis qui commutabuntur, canticum pro Dilecto st : vere ergo ipse Dilectus, hianus est quæ mutata est, de quo divina quoque vox ait: Hie est Filius meus dilectus ss. Idem igitur est, manus mea, et, Hic est Filius meus. gantes, parvipendunt ista verba, Ex utero ante luci ferum genui te, quæ nimirum de Maria volunt intelligi, aiuntque eum ex Maria ante matutinum sidus esse genitum, nec Deo attribui posse uterum ; pauca de his dicere visum est necessarium. Itaque si, eo quod uterus humanum quiddam est, Dei alienum esse volunt: haud dubie cor item aliquid humanum significat. Qui enim cor habet, uterum quoque sive ventrem habeat necesse est. Quæ duo utique hominum membra sunt: ac proinde vel utrumque est tollendum, vel quinam sit utriusque sensus investigandum est. Ut enim ex corde prodit Verbum, ita ex utero fetus oritur. Quapropter quem admodum cum cor Deo attribuitur, nihil humanum cogitamus ; ita si Scriptura hac dictione, ex utero, utitur, nihil hic corporeum intelligendum est. Nem- pe mos est divinæ Scripturæ ea, quæ supra homi- nem sunt, humano more efferre et significare. Hinc de creatione sic loquitur : Manus tuæ fecerunt me et formaverunt me 33; et, Manus mea fecit hæc omnia "; et, Ipse mandavit, et creata sunt”. Scilicet aptissime singula denotat, cum et id quod Filii proprium et germanum est exprimit, et res creatas indicat esse incœpisse. Nam has quidem facit et creat; Filium autem ex seipso Verbum et sapientiam gignit. Ute- rus enim et cor proprium et verum ſetum signifi- cant. Siquidem nos verum fetum producimus ex utero: opera autem manu efficimus. ba, ante luciferum? Quibus ego quidem responde- rim, si hisce verbis, ante luciferum, ejus mirabilem ex Maria ortum-significari putent, complures alios ante sideris ortum fuisse genitos. Quid igitur hic admiratione dignum occurrit, ubi tamen veluti sin- gularis et insignis alicujus rei fit mentio, cum id plurimis sit commune? Deinde, aliud est gignere, aliud educere. Nam gignere incipere est aliquid procreare educere autem nihil aliud est quam 11. Psal. xLiv, 1. ss Matth. 11, 17. sa Psal. editi autem et editi, Nos Reg. et Seguer. 27. Ἐπειδὴ δέ τινες τῶν ἀπαιδεύτων, ἀναιροῦντες Β 28. Τί οὖν, φασί, καὶ τὸ πρὸ (92) τοῦ ἑωσφόρου; (85) Sic Regius et Seguer. At alii et editi, έξ- (86) Ή abest ab Anglican. (87) Regius, το, Οὗτος. (88) Basil. et Anglic. γεννῆσθαι, mendosc. Alii (89) Reg. Seguer. et Go!ler. δηλονότι. 27. Porro quia nonnulli imperiti Filium esse ne- 28. Quid velint igitur, inquiunt, hujusmodi ver- (90) Reg. et Seguer. τὸν καρδίαν ἔχοντα. Alii et (91) Sic Reg. Seguer. Basil. et Anglic. Cateri 192) Πρό abest a Reg. Seguer. Basil. et Anglic. (95) Sic Reg. et Seguer. At alii et editi, περὶ τῆς

τὴν χεῖρά σου καὶ τὴν δεξιάν σου ἐκ μέσου τοῦ κόλπου σου ; Οὐκοῦν εἰ ἡ χεὶρ ἐν τῷ κόλπῳ, καὶ ὁ Υἱὸς ἐν κόλπῳ, ὁ Υἱὸς ἂν εἴη ἡ χεὶρ, καὶ ἡ χεὶρ ἂν εἴη ὁ Υἱὸς, δι' οὗ ἐποίησε τὰ πάντα ὁ Πατήρ. Ἡ χείρ σου γάρ, φησίν, ἐποίησε ταῦτα πάντα, καὶ, τῇ χειρὶ ἐξήγαγε (85) τὸν λαόν· οὐκοῦν διὰ τοῦ Υἱοῦ. Εἰ δὲ καὶ αὕτη ἡ (86) ἀλλοίωσις τῆς δεξιᾶς τοῦ Ὑψίστου· καὶ πάλιν, εἰς τὸ τέλος, ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων, ᾠδὴ ὑπὲρ τοῦ Ἀγαπητοῦ· ὁ ᾿Αγαπητὸς ἄρα ἐστὶν ἡ χεὶρ ἀλλοιωθεῖσα, περὶ οὗ καὶ λέγει ἡ θεία φωνή· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ Οὗτος (87) ὁ Υἱός μου. τὸ εἶναι Υἱόν, εὐτελίζουσι τὸν Ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσε φόρου ἐγέννησά σε, ὡς ἂν ἐπὶ τῆς Μαρίας ἁρμό- ζοντος τούτου, φάσκοντες πρὸ τοῦ ἑωθινοῦ ἀστέρος γεγεννῆσθαι (88) αὐτὸν ἀπὸ Μαρίας· μὴ γὰρ ἂν ἐπὶ Θεοῦ ἀρμόζειν γαστέρα λέγειν ὀλίγα εἰπεῖν ἀνάγκη. Εἰ μὲν οὖν, ὅτι ἡ γαστὴρ ἀνθρώπινόν ἐστι, διὰ τοῦτο ἀλλότριον Θεοῦ· δῆλον ὅτι (89) καὶ ἡ καρδία ἀνθρώ πινον ἔχει τὸ σημαινόμενον. Ἀκολουθεῖ γὰρ τὸν καρδίαν ἔχοντα (90) ἔχειν καὶ γαστέρα. Αμφοτέρων δὴ ἀνθρωπίνων ὄντων, ἢ ἀναιρεῖν ἑκάτερον ἀνάγκη, ἢ ἀμφοτέρων τὴν διάνοιαν ζητεῖν χρή. ὡς γὰρ ἐκ καρδίας Λόγος, οὕτως ἐκ γαστρός γέννημα. Καὶ ὥσπερ, καρδίας Θεοῦ λεγομένης, οὐκ ἀνθρωπίνην νοοῦμεν αὐτήν· οὕτως ἐὰν, ἐκ γαστρός ἡ Γραφή λέ- γη (91), οὐ σωματικὴν δεῖ ταύτην ἐκδέχεσθαι. Εθος γὰρ τῇ θείᾳ Γραφῇ ἀνθρωπίνως τὰ ὑπὲρ ἄνθρωπον λαλεῖν καὶ σημαίνειν. Αμέλει περὶ τῆς κτίσεως διηγούμενός φησιν· Αἱ χεῖρες σου ἐποίησάν με, καὶ ἔπλασὰν με· καὶ, Ἡ χείρ μου ἐποίησε ταῦτα πάντα· καὶ, Αὐτὸς ἐνετείλατο, καὶ ἐκτίσθησαν. Αρμοζόντως ἄρα περὶ ἑκάστου σημαίνει, τοῦ μὲν Υἱοῦ τὸ ἴδιον καὶ τὸ γνήσιον, τῆς δὲ κτίσεως τὴν ἀρ- χὴν τοῦ εἶναι. Τὰ μὲν γὰρ ποιεῖ καὶ κτίζει, τὸν δὲ γεννῇ ἐξ ἑαυτοῦ Λόγον, σοφίαν. Γαστὴρ γὰρ καὶ καρδία τὸ ἴδιον καὶ γνήσιον δηλοῦσι. Καὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς τὸ μὲν γνήσιον ἐκ γαστρὸς ἔχομεν, τὰ δὲ ἔργα διὰ χειρὸς ποιοῦμεν. Ἐγὼ δ' ἂν εἴποιμι, εἰ τὸ πρὸ τοῦ ἑωσφόρου τούτου θαυμαστὴν δείκνυσι τὴν ἐκ Μαρίας γέννησιν, πολλοί καὶ ἄλλοι πρὸ τῆς (95) τοῦ ἀστέρος ἀνατολῆς ἐγεν νήθησαν. Τί οὖν θαυμαστὸν ἐπὶ τούτου εἴρηται, ὅτι ὡς ἐξαιρέτου τινὸς αὐτοῦ μνημονεύει, κοινοῦ ὄντος καὶ ἐπὶ πολλῶν ; Ἔπειτα διαφέρει τὸ γεννῆσαι τοῦ ἐξαγαγεῖν. Τὸ μὲν γὰρ γεννῆσαι ἀρχὴν ἔχει κατα βολῆς· τὸ δὲ ἐξαγαγεῖν οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἢ τὸ ὑπάρχον προαγαγεῖν. Εἰ τοίνυν ἐπὶ τοῦ σώματος ήγαγες. γεγεννῆσθαι. ἀγαπητός. Ἴσον ἄρα ἐστὶν, αὕτη ἡ χείρ μου, τίμο τὴν καρδίαν ἔχοντα. λέγει. Τί οὖν τὸ θαυμαστόν. ORATIO IV CONTRA ARIANOS.' A Filius similiter sit in sinu ; ipse igitur Filius est CXVIII, 73. Isa. Lxvi, 2. se Deut. vii. 8. Psal. Lxxvi, it Isa. Lxvi, 2. Psal. CXLVIII, 5. et editio Commel. G D manus, et manus vicissim est Filius, per quem Pa- ter omnia fecit. Nam manus tua, inquit, fecit hæc omnia", et, manu eduxit populum ", nempe per Filium. Rursus si hæc mutatio dextera Excelsi s et, in finem pro iis qui commutabuntur, canticum pro Dilecto st : vere ergo ipse Dilectus, hianus est quæ mutata est, de quo divina quoque vox ait: Hie est Filius meus dilectus ss. Idem igitur est, manus mea, et, Hic est Filius meus. gantes, parvipendunt ista verba, Ex utero ante luci ferum genui te, quæ nimirum de Maria volunt intelligi, aiuntque eum ex Maria ante matutinum sidus esse genitum, nec Deo attribui posse uterum ; pauca de his dicere visum est necessarium. Itaque si, eo quod uterus humanum quiddam est, Dei alienum esse volunt: haud dubie cor item aliquid humanum significat. Qui enim cor habet, uterum quoque sive ventrem habeat necesse est. Quæ duo utique hominum membra sunt: ac proinde vel utrumque est tollendum, vel quinam sit utriusque sensus investigandum est. Ut enim ex corde prodit Verbum, ita ex utero fetus oritur. Quapropter quem admodum cum cor Deo attribuitur, nihil humanum cogitamus ; ita si Scriptura hac dictione, ex utero, utitur, nihil hic corporeum intelligendum est. Nem- pe mos est divinæ Scripturæ ea, quæ supra homi- nem sunt, humano more efferre et significare. Hinc de creatione sic loquitur : Manus tuæ fecerunt me et formaverunt me 33; et, Manus mea fecit hæc omnia "; et, Ipse mandavit, et creata sunt”. Scilicet aptissime singula denotat, cum et id quod Filii proprium et germanum est exprimit, et res creatas indicat esse incœpisse. Nam has quidem facit et creat; Filium autem ex seipso Verbum et sapientiam gignit. Ute- rus enim et cor proprium et verum ſetum signifi- cant. Siquidem nos verum fetum producimus ex utero: opera autem manu efficimus. ba, ante luciferum? Quibus ego quidem responde- rim, si hisce verbis, ante luciferum, ejus mirabilem ex Maria ortum-significari putent, complures alios ante sideris ortum fuisse genitos. Quid igitur hic admiratione dignum occurrit, ubi tamen veluti sin- gularis et insignis alicujus rei fit mentio, cum id plurimis sit commune? Deinde, aliud est gignere, aliud educere. Nam gignere incipere est aliquid procreare educere autem nihil aliud est quam 11. Psal. xLiv, 1. ss Matth. 11, 17. sa Psal. editi autem et editi, Nos Reg. et Seguer. 27. Ἐπειδὴ δέ τινες τῶν ἀπαιδεύτων, ἀναιροῦντες Β 28. Τί οὖν, φασί, καὶ τὸ πρὸ (92) τοῦ ἑωσφόρου; (85) Sic Regius et Seguer. At alii et editi, έξ- (86) Ή abest ab Anglican. (87) Regius, το, Οὗτος. (88) Basil. et Anglic. γεννῆσθαι, mendosc. Alii (89) Reg. Seguer. et Go!ler. δηλονότι. 27. Porro quia nonnulli imperiti Filium esse ne- 28. Quid velint igitur, inquiunt, hujusmodi ver- (90) Reg. et Seguer. τὸν καρδίαν ἔχοντα. Alii et (91) Sic Reg. Seguer. Basil. et Anglic. Cateri 192) Πρό abest a Reg. Seguer. Basil. et Anglic. (95) Sic Reg. et Seguer. At alii et editi, περὶ τῆς

Α άρμόζει ἡ φωνὴ, ἰστέον, ὅτι οὐ τότε ἀρχὴν γενέσεως εἴληφεν, ὅτε τοῖς ποιμέσιν εὐηγγελίσθη νυκτὸς, ἀλλ᾽ ὅτε ὁ ἄγγελος ἐλάλησε πρὸς τὴν Παρθένον. Οὐκ ἦν δὲ τότε νύξ· οὐ γὰρ εἴρηται· νύξ δὲ ἦν, ὅτε (94) ἐξῆλθεν ἀπὸ τῆς γαστρός. Ταύτην τὴν διαφορὰν τίτ θησιν ἡ Γραφή, καὶ τὸ μὲν γεγεννῆσθαι (95) πρὸ ἑωσφόρου φησί· τὸ δὲ ἐκ γαστρὸς πρόοδον ὀνομάζει, ὡς ἐν εἰκοστῷ πρώτῳ ψαλμῷ· Σὺ εἶ ὁ ἐκσπάσας με ἐκ γαστρός. "Αλλως τε οὐκ εἶπε, πρὸ ἀνατολῆς ἑωσφόρου, ἀλλ᾽ ἁπλῶς πρὸ ἑωσφόρου (96). Εἰ τοίνυν ἐπὶ τοῦ σώματος ληπτέον τὸ ῥητὸν, ἀνάγκη ἢ πρὸ τοῦ Ἀδὰμ εἶναι τὸ σῶμα· πρὸ τοῦ Ἀδὰμ γὰρ τὰ άστρα (97) ἢ ζητεῖν τὸν νοῦν τοῦ γράμματος, δ παρὰ Ἰωάννου ἐκλαβεῖν δυνατόν· ἐν γὰρ τῇ Απο καλύψει φησίν· Ἐγὼ τὸ Α, καὶ τὸ Ω, καὶ ὁ πρῶτος καὶ ὁ ἔσχατος, καὶ ἡ ἀρχὴ (98) καὶ τὸ τέλος. Μακά- ριοι οἱ πλατύνοντες τὰς στολὰς αὐτῶν, ἵνα ἔσται ἡ ἐξουσία αὐτῶν ἐπὶ τοῦ ξύλου (99) τῆς ζωῆς, καὶ τοῖς πυλῶσιν εἰσέλθωσιν εἰς τὴν πώ λιν. Εξω οἱ κύνες, καὶ οἱ φαρμακοὶ, καὶ οἱ πύρ- νοι, καὶ οἱ φονεῖς, καὶ οἱ εἰδωλολάτραι, καὶ πᾶς ποιῶν καὶ φιλῶν ψεῦδος. Ἐγὼ Ἰησοῦς ἔπεμψα τὸν ἄγγελόν μου, μαρτυρῆσαι ὑμῖν ταῦτα ἐν ταῖς Εκκλησίαις. Ἐγώ εἰμι ἡ ῥίζα καὶ τὸ γένος Δαβίδ, ὁ ἀστὴρ ὁ λαμπρός, ὁ πρωϊνός. Καὶ τὸ Πνεῦμα καὶ ἡ νύμφη λέγουσι, "Ερχου· καὶ ὁ ἀκούων εἰ- πάτω, Ἔρχου· καὶ ὁ διψῶν ἐρχέσθω· ὁ θέλων λαβέτω ὕδωρ ζωῆς δωρεάν. Εἰ τοίνυν τὸ γένος Δα- βίδ ἐστιν ὁ ἀστὴρ, ὁ λαμπρὸς, ὁ πρωϊνός, δῆλόν ἐστι τὸ κατὰ σάρκα τοῦ Σωτῆρος ἑωσφόρον εἰρῆσθαι, οὗ προϋπῆρχε τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ γέννημα· ὡς εἶναι τοιοῦτον τὸ ἐν τῷ ψαλμῷ· Ἐξ ἐμαυτοῦ σε γεγέννηκα πρὸ τῆς κατὰ σάρκα επιφανείας. Τὸ γὰρ, πρὸ ἑωσ φόρου ἴσον ἐστὶ τῷ, πρὸ τῆς σαρκώσεως τοῦ Λόγου. Υἱοῦ κείμενα (1), εἰ καὶ περιττόν ἐστι περὶ τούτων ἀμφισβητεῖν. Εἰ γὰρ τὰ μὴ κείμενα ἐν τῇ Παλαιά νεώτερά ἐστι, λεγέτωσαν οἱ οὕτω φιλονεικοῦντες, ποῦ τῆς Παλαιᾶς περὶ τοῦ Παρακλήτου Πνεύμα τος (2) εἴρηται; Περὶ Πνεύματος μὲν γὰρ ἁγίου ἐλέ- χθη, περὶ Παρακλήτου δὲ οὐδαμῶς. "Αρ' οὖν (5) ἕτερόν ἐστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ ἕτερος ὁ Παράκλητος, καὶ νεώτερος ὁ Παράκλητος (4), ἐπεὶ μὴ ἐν τῇ Παλαιο γεγενῆσθαι. πρό. ἀνάγκη ή. πρὸ τοῦ, ἀνάγκη ἦν πρὸ τοῦ. (97). οἱ ἀστέρες. και, οἱ πλατύνοντες τὰς στολὰς αὐτῶν. οἱ πλύνοντες τὰς στολὰς αὐτῶν, ἐν τῷ αἵματι τοῦ ᾿Αργίου, οι ποιοῦντες τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, ἵνα ἔσται. ἵν᾿ ἔσται. ἐπὶ τὸ ξύλον. δὲ ἄρα καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ φανερῶς καὶ περὶ Υἱοῦ. τοῦ Πνεύματος. μὲν γὰρ ἁγίου. γάρ. 'Αρα οὖν. Παράκλητος, ᾿Αλλὰ μὴ γένοιτο ή νεώτερον S. ATHANASII OPP. PARS I. - B HISTORICA ET DOGMATICA. quod jam exsistit producere. Quocirca si hæc dictio ad corpus refertur, sciendum est eum non tunc gi- gni incoepisse, cum nocte pastoribus annuntiatus cst, sed cum angelus ad Virginem est locutus. Tunc ´autem temporis nox non erat, cum id non dictum sit : at nor erat, cum ex utero prodiit. Td discrimi- nis ipsa observat Scriplura, quæ primum quidem significat, cum eum ante luciferum genitum dicit; alterum vero indicat, cum exitum ex utero nomi- nat, uti psalmo vicesimo primo habetur : Tu es qui extraxisti me ex utero ". Præterea observandum est dictum non esse, ante ortum luciferi, sed tan- tum, ante luciferum. Unde si de corpore locus hic intelligendus est, necesse est corpus ante Adamum fuisse, cum ante Adamum sidera exstiterint: vel certe quidnam hæc significet dictio indagandum nobis est. Id sane possumus a Joanne discere, ita in Apocalypsi loquente: Ego sum alpha et omega, et primus ac novissimus, et principium ac finis. Beati qui dilatant vestes suas, ut sit potestas eorum in li- gno vita, et per portas inirent in civitatem. Foris canes, et venefici, scortatores et homicida, et idolola- træ, et omnis qui facit et amat mendacium. Ego Jesus misi angelum meum, ut hæc vobis in Ecclesiis testificaretur. Ego sum radix et genus David, stella splendida et matutina. Et Spiritus et sponsa dicunt, Veni. Et qui audit, dicat, Veni; et qui sitit, .veniat : qui vult, accipiat aquam vitæ gratis ". Ita- que si genus David est stella illa splendida et ma- tutina, liquet profecto Salvatorem ipsum, quale- c bus caro est, luciferum appellari, ante quem scili- cet exstiterit, quatenus ex Deo est genitus; ut is psalmi sit sensus: Ex meipso te genui antequam in carne appareres. Siquidem hæc verba, ante lucife- rum idem valent ac ista, ante Verbi incarnationem. Filii meminit. Verum de his contendere supervaca- neum omnino est. Namque si ea, quæ in Veteri Testamento non habentur, recentiora velint esse, respondeant illi adeo pertinaces homines, quonam in loco Veteris Testamenti facta fuerit mentio de Paracleto Spiritu? Meminit quidem Spiritus sancti: at nusquam Paracleti. Num ergo alius est Spiritus sanctus, et alius Paracletus, isque junior, quando - D s6 Psal. xxi, 10. Apoc. xxII, 13-18. et editi, deest Paulo post, Basil. et Anglic. etc. Gæteri et editi, Sic Reg. Seguer. Basil. et Anglic. At alii et editi, dunt quod alii et editi omittunt. Mox mss. omnes cum editione Commel. Editio Paris. et Colon. qui lavant stolas suas. Sic etiam habet ms. codex Alexandrinus Novi Testamenti, qui et addit, ut Vulgata, in sanguine Agni. Alii vero Græci codices Novi Testamenti mss. et editi habent, qui faciunt pracepta ejus. Ibidem Re- gius et Seguer. Alii, Paris. et Colon. Mox Regius et Seguer. In aliis et editis deest Alii et editio Commel. et mox, 29. Εστιν ἄρα καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ φανερῶς περὶ 29. Aperte igitur Vetus quoque Testamentum (94) Anglicanus, õtava (95) Reg. Seguer. et Gobler. γεγεννήσθαι. Caeter (96) Sic Reg. et Seguer. In aliis autem et elitis (98) Regius et Seguer. hic et ante ἡ ἀρχή, ad- (39) Sic mss. cum editione Commel. At editio (1) Sic Regius et Seguer. At alii et editi, Εστι (2) Sic Regius et Seguer. Cæteri vero et editi, (3) Regius, Seguer. Basil. et Gobler. "Ap' ovv. (4) Regius, Seguer. Basil. et Anglic. addunt 6

Α άρμόζει ἡ φωνὴ, ἰστέον, ὅτι οὐ τότε ἀρχὴν γενέσεως εἴληφεν, ὅτε τοῖς ποιμέσιν εὐηγγελίσθη νυκτὸς, ἀλλ᾽ ὅτε ὁ ἄγγελος ἐλάλησε πρὸς τὴν Παρθένον. Οὐκ ἦν δὲ τότε νύξ· οὐ γὰρ εἴρηται· νύξ δὲ ἦν, ὅτε (94) ἐξῆλθεν ἀπὸ τῆς γαστρός. Ταύτην τὴν διαφορὰν τίτ θησιν ἡ Γραφή, καὶ τὸ μὲν γεγεννῆσθαι (95) πρὸ ἑωσφόρου φησί· τὸ δὲ ἐκ γαστρὸς πρόοδον ὀνομάζει, ὡς ἐν εἰκοστῷ πρώτῳ ψαλμῷ· Σὺ εἶ ὁ ἐκσπάσας με ἐκ γαστρός. "Αλλως τε οὐκ εἶπε, πρὸ ἀνατολῆς ἑωσφόρου, ἀλλ᾽ ἁπλῶς πρὸ ἑωσφόρου (96). Εἰ τοίνυν ἐπὶ τοῦ σώματος ληπτέον τὸ ῥητὸν, ἀνάγκη ἢ πρὸ τοῦ Ἀδὰμ εἶναι τὸ σῶμα· πρὸ τοῦ Ἀδὰμ γὰρ τὰ άστρα (97) ἢ ζητεῖν τὸν νοῦν τοῦ γράμματος, δ παρὰ Ἰωάννου ἐκλαβεῖν δυνατόν· ἐν γὰρ τῇ Απο καλύψει φησίν· Ἐγὼ τὸ Α, καὶ τὸ Ω, καὶ ὁ πρῶτος καὶ ὁ ἔσχατος, καὶ ἡ ἀρχὴ (98) καὶ τὸ τέλος. Μακά- ριοι οἱ πλατύνοντες τὰς στολὰς αὐτῶν, ἵνα ἔσται ἡ ἐξουσία αὐτῶν ἐπὶ τοῦ ξύλου (99) τῆς ζωῆς, καὶ τοῖς πυλῶσιν εἰσέλθωσιν εἰς τὴν πώ λιν. Εξω οἱ κύνες, καὶ οἱ φαρμακοὶ, καὶ οἱ πύρ- νοι, καὶ οἱ φονεῖς, καὶ οἱ εἰδωλολάτραι, καὶ πᾶς ποιῶν καὶ φιλῶν ψεῦδος. Ἐγὼ Ἰησοῦς ἔπεμψα τὸν ἄγγελόν μου, μαρτυρῆσαι ὑμῖν ταῦτα ἐν ταῖς Εκκλησίαις. Ἐγώ εἰμι ἡ ῥίζα καὶ τὸ γένος Δαβίδ, ὁ ἀστὴρ ὁ λαμπρός, ὁ πρωϊνός. Καὶ τὸ Πνεῦμα καὶ ἡ νύμφη λέγουσι, "Ερχου· καὶ ὁ ἀκούων εἰ- πάτω, Ἔρχου· καὶ ὁ διψῶν ἐρχέσθω· ὁ θέλων λαβέτω ὕδωρ ζωῆς δωρεάν. Εἰ τοίνυν τὸ γένος Δα- βίδ ἐστιν ὁ ἀστὴρ, ὁ λαμπρὸς, ὁ πρωϊνός, δῆλόν ἐστι τὸ κατὰ σάρκα τοῦ Σωτῆρος ἑωσφόρον εἰρῆσθαι, οὗ προϋπῆρχε τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ γέννημα· ὡς εἶναι τοιοῦτον τὸ ἐν τῷ ψαλμῷ· Ἐξ ἐμαυτοῦ σε γεγέννηκα πρὸ τῆς κατὰ σάρκα επιφανείας. Τὸ γὰρ, πρὸ ἑωσ φόρου ἴσον ἐστὶ τῷ, πρὸ τῆς σαρκώσεως τοῦ Λόγου. Υἱοῦ κείμενα (1), εἰ καὶ περιττόν ἐστι περὶ τούτων ἀμφισβητεῖν. Εἰ γὰρ τὰ μὴ κείμενα ἐν τῇ Παλαιά νεώτερά ἐστι, λεγέτωσαν οἱ οὕτω φιλονεικοῦντες, ποῦ τῆς Παλαιᾶς περὶ τοῦ Παρακλήτου Πνεύμα τος (2) εἴρηται; Περὶ Πνεύματος μὲν γὰρ ἁγίου ἐλέ- χθη, περὶ Παρακλήτου δὲ οὐδαμῶς. "Αρ' οὖν (5) ἕτερόν ἐστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ ἕτερος ὁ Παράκλητος, καὶ νεώτερος ὁ Παράκλητος (4), ἐπεὶ μὴ ἐν τῇ Παλαιο γεγενῆσθαι. πρό. ἀνάγκη ή. πρὸ τοῦ, ἀνάγκη ἦν πρὸ τοῦ. (97). οἱ ἀστέρες. και, οἱ πλατύνοντες τὰς στολὰς αὐτῶν. οἱ πλύνοντες τὰς στολὰς αὐτῶν, ἐν τῷ αἵματι τοῦ ᾿Αργίου, οι ποιοῦντες τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, ἵνα ἔσται. ἵν᾿ ἔσται. ἐπὶ τὸ ξύλον. δὲ ἄρα καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ φανερῶς καὶ περὶ Υἱοῦ. τοῦ Πνεύματος. μὲν γὰρ ἁγίου. γάρ. 'Αρα οὖν. Παράκλητος, ᾿Αλλὰ μὴ γένοιτο ή νεώτερον S. ATHANASII OPP. PARS I. - B HISTORICA ET DOGMATICA. quod jam exsistit producere. Quocirca si hæc dictio ad corpus refertur, sciendum est eum non tunc gi- gni incoepisse, cum nocte pastoribus annuntiatus cst, sed cum angelus ad Virginem est locutus. Tunc ´autem temporis nox non erat, cum id non dictum sit : at nor erat, cum ex utero prodiit. Td discrimi- nis ipsa observat Scriplura, quæ primum quidem significat, cum eum ante luciferum genitum dicit; alterum vero indicat, cum exitum ex utero nomi- nat, uti psalmo vicesimo primo habetur : Tu es qui extraxisti me ex utero ". Præterea observandum est dictum non esse, ante ortum luciferi, sed tan- tum, ante luciferum. Unde si de corpore locus hic intelligendus est, necesse est corpus ante Adamum fuisse, cum ante Adamum sidera exstiterint: vel certe quidnam hæc significet dictio indagandum nobis est. Id sane possumus a Joanne discere, ita in Apocalypsi loquente: Ego sum alpha et omega, et primus ac novissimus, et principium ac finis. Beati qui dilatant vestes suas, ut sit potestas eorum in li- gno vita, et per portas inirent in civitatem. Foris canes, et venefici, scortatores et homicida, et idolola- træ, et omnis qui facit et amat mendacium. Ego Jesus misi angelum meum, ut hæc vobis in Ecclesiis testificaretur. Ego sum radix et genus David, stella splendida et matutina. Et Spiritus et sponsa dicunt, Veni. Et qui audit, dicat, Veni; et qui sitit, .veniat : qui vult, accipiat aquam vitæ gratis ". Ita- que si genus David est stella illa splendida et ma- tutina, liquet profecto Salvatorem ipsum, quale- c bus caro est, luciferum appellari, ante quem scili- cet exstiterit, quatenus ex Deo est genitus; ut is psalmi sit sensus: Ex meipso te genui antequam in carne appareres. Siquidem hæc verba, ante lucife- rum idem valent ac ista, ante Verbi incarnationem. Filii meminit. Verum de his contendere supervaca- neum omnino est. Namque si ea, quæ in Veteri Testamento non habentur, recentiora velint esse, respondeant illi adeo pertinaces homines, quonam in loco Veteris Testamenti facta fuerit mentio de Paracleto Spiritu? Meminit quidem Spiritus sancti: at nusquam Paracleti. Num ergo alius est Spiritus sanctus, et alius Paracletus, isque junior, quando - D s6 Psal. xxi, 10. Apoc. xxII, 13-18. et editi, deest Paulo post, Basil. et Anglic. etc. Gæteri et editi, Sic Reg. Seguer. Basil. et Anglic. At alii et editi, dunt quod alii et editi omittunt. Mox mss. omnes cum editione Commel. Editio Paris. et Colon. qui lavant stolas suas. Sic etiam habet ms. codex Alexandrinus Novi Testamenti, qui et addit, ut Vulgata, in sanguine Agni. Alii vero Græci codices Novi Testamenti mss. et editi habent, qui faciunt pracepta ejus. Ibidem Re- gius et Seguer. Alii, Paris. et Colon. Mox Regius et Seguer. In aliis et editis deest Alii et editio Commel. et mox, 29. Εστιν ἄρα καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ φανερῶς περὶ 29. Aperte igitur Vetus quoque Testamentum (94) Anglicanus, õtava (95) Reg. Seguer. et Gobler. γεγεννήσθαι. Caeter (96) Sic Reg. et Seguer. In aliis autem et elitis (98) Regius et Seguer. hic et ante ἡ ἀρχή, ad- (39) Sic mss. cum editione Commel. At editio (1) Sic Regius et Seguer. At alii et editi, Εστι (2) Sic Regius et Seguer. Cæteri vero et editi, (3) Regius, Seguer. Basil. et Gobler. "Ap' ovv. (4) Regius, Seguer. Basil. et Anglic. addunt 6

κείται; Αλλὰ μὴ γένοιτο ή νεώτερον εἰπεῖν τὸ Πνεῦμα, ἢ διελεῖν καὶ ἕτερον εἰπεῖν τὸ ἅγιον Πνεῦ μα, καὶ ἕτερον τὸν Παράκλητον. "Εν γὰρ καὶ ταῦ τόν ἐστι τὸ Πνεῦμα, καὶ τότε καὶ νῦν ἁγιάζον καὶ παρακαλοῦν τοὺς δεκτικοὺς αὐτοῦ· ὡς εἷς καὶ αὐτὸς Λόγος Υἱὸς εἰς υἱοθεσίαν ἄγων καὶ τότε τοὺς ἀξίους. Ησαν γὰρ καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ υἱοὶ, οὐ δι᾽ ἄλλου ἀλλ᾽ ἢ διὰ τοῦ Υἱοῦ τεκνοποιούμενοι. Εἰ γὰρ μὴ ἦν καὶ πρὸ τῆς Μαρίας Υἱὸς ὁ τοῦ Θεοῦ, πῶς πρὸ πάντων ἐστὶν, ὄντων πρὸ αὐτοῦ υἱῶν ; Πῶς δὲ καὶ πρωτό τόχος, δεύτερος μετὰ πολλοὺς εὑρισκόμενος; Αλλ' οὔτε δεύτερος ὁ Παράκλητος· πρὸ πάντων γὰρ ἦν· οὔτε νεώτερος ὁ Υἱός: Ἐν ἀρχῇ γὰρ ἦν ὁ Λόγος • καὶ ὡς ταυτὸν τὸ Πνεῦμα καὶ Παράκλητος, οὕτω ταυτὸν ὁ Υἱὸς καὶ Λόγος· καὶ ὥς φησιν ὁ Σωτὴρ περὶ τοῦ Πνεύματος (5)· 'Ο δὲ Παράκλητος τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὃ πέμψει ὁ Πατὴρ ἐν τῷ ὀνόματί μου, ταυτὸν λέγων καὶ οὐ διαιρῶν· οὕτως ὁ Ἰωάννης τὸ ὅμοιον διηγούμενος λέγει, Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐ νετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρός. Καὶ ἐνταῦθα (6) γὰρ οὐ διεῖλεν, ἀλλὰ τὴν ταυτότητα ἀπήγγειλε. Καὶ οὐχ ὡς ἄλλος (7) Παρά- κλητος, καὶ ἄλλο τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλ᾽ ἂν καὶ ταυτόν· οὕτως οὐκ ἄλλος Λόγος, καὶ ἄλλος Υἱός, ἀλλ' ὁ Λόγος Μονογενής ἐστι. Δόξαν γὰρ οὐκ αὐτῆς εἶπε τῆς σαρκὸς, ἀλλ᾽ αὐτοῦ τοῦ Λόγου (8). Ο τοί νυν τολμῶν διαιρεῖν Λόγον καὶ Υἱὸν διαιρείτω καὶ Πνεῦμα καὶ Παράκλητον. Εἰ δὲ ἀδιαίρετον τὸ Πνεῦ μα, ἀδιαίρετος καὶ ὁ Λόγος, ὁ αὐτὸς ὢν Υἱὸς, καὶ σοφία, καὶ δύναμις. Τὸ δὲ ἀγαπητὸν καὶ Ἕλληνες ἴσασιν οἱ δεινοὶ περὶ τὰς λέξεις, ὅτι ἴσον ἐστὶ τῷ εἰσ πεῖν Μονογενής. Φησὶ γὰρ Ὅμηρος ἐπὶ Τηλεμάχου, τοῦ υἱοῦ (9) Οδυσσέως μονογενοῦς ὄντος, ταῦτα ἐν τῇ δευτέρᾳ τῆς Ὀδυσσείας Τίπτε δέ τοι, φίλε τέκνον (10), ἐνὶ φρεσὶ τοῦτο [ νόημα Επλετο; πῆ δὲ θέλεις ἰέναι πολλὴν ἐπὶ γαῖαν, Μοῦνος ἐὼν ἀγαπητός; Ὁ δ' ὤλετο τηλόθι πάτρης Διογενής Οδυσεύς (11), αλλογνώτων ἐνὶ δήμῳ. Ὁ ἄρα μόνος ὢν τῷ πατρὶ ἀγαπητὸς λέγεται. τὸν Λόγον ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ, φάσκουσι τὸν μὲν Υἱὸν εἶ και τὸν Χριστὸν, τὸν δὲ Λόγον ἄλλον εἶναι· καὶ τού- του πρόφασιν λαμβάνουσιν ἀπὸ τῶν Πράξεων, δ και * εἰπεῖν τὸ Πνεῦμα, εἰπεῖν τὸ ἅγιον, εἰπεῖν δεῖ τὸ ἅγιον, καὶ Λόγος· καὶ ὡς φησιν ὁ Σωτὴρ περὶ τοῦ Πνεύματος. φησίν. καὶ Λόγος· ὡς ἔφη ὁ Σωτήρ· Ὁ δέ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὸ Πνεῦμα ἀληθείας, ταῦθα. και Εt ἄλλο. ἀλλὰ τοῦ Λόγου. Ὅμηρος ἐπὶ Τηλεμάχου τοῦ υἱοῦ. το εἰπεῖν, εἰ, φησὶ γοῦν ὁ Ὅμηρος ἐπὶ Τηλεμάχου υἱοῦ. ταῦτα ἐν τῇ. ταῦτα μὲν τῇ. ταῦτα μὲν ἐν τῇ. φίλον τέκος. αλλογνώτω. ORATIO IV CONTRA ARIANOS. 514' A quidem nihil de illo exstet in Veteri Testamento ? Joan. 1,1. s Joan. XIV, 26. Joan. 1, 14. quæ absunt ab aliis et editis. Ibi- dem Regius, Seguer. Basil. et Anglic. etc. Caeteri et editi, etc. et editi o omittunt. Ibidem Regius, Seguer. Basil. et Anglic. Gobler. habet item Cæteri et editi, etc. Item ibidem, Reg. Seguer. Basil. et Anglic. ut et habet Scriptura. Alii vero cum edi- tis, In aliis et editis deest. Verum absit ut vel Spiritus junior dicatur, vel di- vidatur, ita ut alius sit Spiritus sanctus, et alius Paracletus. Unus enim idemque est Spiritus, qui ut tunc sic et nunc eos, qui ipsum recipiunt, sanctifi- cat et consolatur; quemadmodum unus et idem Verbum Filius etiam tunc eos qui digni erant, ad filiorum provehebat conditionem. Nam erant quo- que filii in Veteri Testamento, qui quidem non per alium quam per Filium dignitatem hujusmodi con- sequebantur. Si enim Dei Filius ante Mariam non exstitit, quomodo, quæso, ante omnes est, cum ante eum sint filii? Quomodo item primogenitus est, cum multis posterior reperiatur? Verum neque Paracletus posterior est, quippe qui ante omnes B sit neque junior est Filius; nam In principio erat Verbum : atque ut Spiritus et Paracletus idem est, ita idem est Filius et Verbum. Præterea ut Sal- vator de Spiritu hæc ait, Paracletus Spiritus san- ctus, quem mittet Pater in nomine meo ", quibus quidem verbis eumdem illum esse declarat, nec ipsum dividit : sic Joannes pariter dicit, Ver- bum curo factum est, et habitavit in nobis, et vidi- mus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre 30. Nec enim Joannes hic ipsum divisit, sed eumdem esse est testatus. Atque ut non alius est Paracle- tus, et alius Spiritus sanctus, sed unus idemque : sic nec aliud est Verbum et alius Filius, sed Ver- bum est Unigenitus. Nec enim carnis sed Verbi glo- riam dixit. Quapropter qui Verbum et Filium audet separare, Spiritum quoque et Paracletum separet. Sin autem individuus est Spiritus, individuum pa- riter Verbum esse fatendum est, qui idem Filius est et sapientia et virtus. Cæterum norunt ipsi gen- tiles litterarum periti dilectum idem esse ac unigeni- tum. Nam Homerus de Telemacho Ulyssis filio uni- genito ita secunda Odyssea loquitur : C & D Quid tu, care, tuo volvis sub pectore, fili? Quid mullas terræ partes peragrare peroptas, Qui solus dilectus es? at divinus Ulysses Ignotas inter gentes, patriisque remotus Sedibus, interiil. Igitur qui solus est patri, is dilectus appellatur. 30. Quidam ex Samosatensis sectatoribus Verbum a Filio separant, aiuntque Filium esse Christum, aliud autem esse Verbum. His autem errandi occasio fuere illa Actuum verba, quæ qui- . et Colon., et editi, Gæteri et editi, Mox Regius, Seguer., Alii editique, in Homeri editis legitur 30. Τινὲς τῶν ἀπὸ τοῦ Σαμοσατέως, διαιροῦντες (5) Sic Regius, Seguer. Basil. et Anglic. At alii (6) Regius, Seguer. Basil. et Auglic. Καὶ ἐγε (7) Sic mss. et editio Commel. At editio Paris. (8) Sic Regius, Seguer. Basil. et Anglic. At alii (9) Regius_et Seguer., τῷ εἰπεῖν, εἰ, Φησι γὰρ (10) Regius et Gobler., φίλον τέκνον. Seguer., (11) Basil., Anglic. et Gobler. Οδυσσεύς. Ibid

κείται; Αλλὰ μὴ γένοιτο ή νεώτερον εἰπεῖν τὸ Πνεῦμα, ἢ διελεῖν καὶ ἕτερον εἰπεῖν τὸ ἅγιον Πνεῦ μα, καὶ ἕτερον τὸν Παράκλητον. "Εν γὰρ καὶ ταῦ τόν ἐστι τὸ Πνεῦμα, καὶ τότε καὶ νῦν ἁγιάζον καὶ παρακαλοῦν τοὺς δεκτικοὺς αὐτοῦ· ὡς εἷς καὶ αὐτὸς Λόγος Υἱὸς εἰς υἱοθεσίαν ἄγων καὶ τότε τοὺς ἀξίους. Ησαν γὰρ καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ υἱοὶ, οὐ δι᾽ ἄλλου ἀλλ᾽ ἢ διὰ τοῦ Υἱοῦ τεκνοποιούμενοι. Εἰ γὰρ μὴ ἦν καὶ πρὸ τῆς Μαρίας Υἱὸς ὁ τοῦ Θεοῦ, πῶς πρὸ πάντων ἐστὶν, ὄντων πρὸ αὐτοῦ υἱῶν ; Πῶς δὲ καὶ πρωτό τόχος, δεύτερος μετὰ πολλοὺς εὑρισκόμενος; Αλλ' οὔτε δεύτερος ὁ Παράκλητος· πρὸ πάντων γὰρ ἦν· οὔτε νεώτερος ὁ Υἱός: Ἐν ἀρχῇ γὰρ ἦν ὁ Λόγος • καὶ ὡς ταυτὸν τὸ Πνεῦμα καὶ Παράκλητος, οὕτω ταυτὸν ὁ Υἱὸς καὶ Λόγος· καὶ ὥς φησιν ὁ Σωτὴρ περὶ τοῦ Πνεύματος (5)· 'Ο δὲ Παράκλητος τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὃ πέμψει ὁ Πατὴρ ἐν τῷ ὀνόματί μου, ταυτὸν λέγων καὶ οὐ διαιρῶν· οὕτως ὁ Ἰωάννης τὸ ὅμοιον διηγούμενος λέγει, Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐ νετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρός. Καὶ ἐνταῦθα (6) γὰρ οὐ διεῖλεν, ἀλλὰ τὴν ταυτότητα ἀπήγγειλε. Καὶ οὐχ ὡς ἄλλος (7) Παρά- κλητος, καὶ ἄλλο τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλ᾽ ἂν καὶ ταυτόν· οὕτως οὐκ ἄλλος Λόγος, καὶ ἄλλος Υἱός, ἀλλ' ὁ Λόγος Μονογενής ἐστι. Δόξαν γὰρ οὐκ αὐτῆς εἶπε τῆς σαρκὸς, ἀλλ᾽ αὐτοῦ τοῦ Λόγου (8). Ο τοί νυν τολμῶν διαιρεῖν Λόγον καὶ Υἱὸν διαιρείτω καὶ Πνεῦμα καὶ Παράκλητον. Εἰ δὲ ἀδιαίρετον τὸ Πνεῦ μα, ἀδιαίρετος καὶ ὁ Λόγος, ὁ αὐτὸς ὢν Υἱὸς, καὶ σοφία, καὶ δύναμις. Τὸ δὲ ἀγαπητὸν καὶ Ἕλληνες ἴσασιν οἱ δεινοὶ περὶ τὰς λέξεις, ὅτι ἴσον ἐστὶ τῷ εἰσ πεῖν Μονογενής. Φησὶ γὰρ Ὅμηρος ἐπὶ Τηλεμάχου, τοῦ υἱοῦ (9) Οδυσσέως μονογενοῦς ὄντος, ταῦτα ἐν τῇ δευτέρᾳ τῆς Ὀδυσσείας Τίπτε δέ τοι, φίλε τέκνον (10), ἐνὶ φρεσὶ τοῦτο [ νόημα Επλετο; πῆ δὲ θέλεις ἰέναι πολλὴν ἐπὶ γαῖαν, Μοῦνος ἐὼν ἀγαπητός; Ὁ δ' ὤλετο τηλόθι πάτρης Διογενής Οδυσεύς (11), αλλογνώτων ἐνὶ δήμῳ. Ὁ ἄρα μόνος ὢν τῷ πατρὶ ἀγαπητὸς λέγεται. τὸν Λόγον ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ, φάσκουσι τὸν μὲν Υἱὸν εἶ και τὸν Χριστὸν, τὸν δὲ Λόγον ἄλλον εἶναι· καὶ τού- του πρόφασιν λαμβάνουσιν ἀπὸ τῶν Πράξεων, δ και * εἰπεῖν τὸ Πνεῦμα, εἰπεῖν τὸ ἅγιον, εἰπεῖν δεῖ τὸ ἅγιον, καὶ Λόγος· καὶ ὡς φησιν ὁ Σωτὴρ περὶ τοῦ Πνεύματος. φησίν. καὶ Λόγος· ὡς ἔφη ὁ Σωτήρ· Ὁ δέ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὸ Πνεῦμα ἀληθείας, ταῦθα. και Εt ἄλλο. ἀλλὰ τοῦ Λόγου. Ὅμηρος ἐπὶ Τηλεμάχου τοῦ υἱοῦ. το εἰπεῖν, εἰ, φησὶ γοῦν ὁ Ὅμηρος ἐπὶ Τηλεμάχου υἱοῦ. ταῦτα ἐν τῇ. ταῦτα μὲν τῇ. ταῦτα μὲν ἐν τῇ. φίλον τέκος. αλλογνώτω. ORATIO IV CONTRA ARIANOS. 514' A quidem nihil de illo exstet in Veteri Testamento ? Joan. 1,1. s Joan. XIV, 26. Joan. 1, 14. quæ absunt ab aliis et editis. Ibi- dem Regius, Seguer. Basil. et Anglic. etc. Caeteri et editi, etc. et editi o omittunt. Ibidem Regius, Seguer. Basil. et Anglic. Gobler. habet item Cæteri et editi, etc. Item ibidem, Reg. Seguer. Basil. et Anglic. ut et habet Scriptura. Alii vero cum edi- tis, In aliis et editis deest. Verum absit ut vel Spiritus junior dicatur, vel di- vidatur, ita ut alius sit Spiritus sanctus, et alius Paracletus. Unus enim idemque est Spiritus, qui ut tunc sic et nunc eos, qui ipsum recipiunt, sanctifi- cat et consolatur; quemadmodum unus et idem Verbum Filius etiam tunc eos qui digni erant, ad filiorum provehebat conditionem. Nam erant quo- que filii in Veteri Testamento, qui quidem non per alium quam per Filium dignitatem hujusmodi con- sequebantur. Si enim Dei Filius ante Mariam non exstitit, quomodo, quæso, ante omnes est, cum ante eum sint filii? Quomodo item primogenitus est, cum multis posterior reperiatur? Verum neque Paracletus posterior est, quippe qui ante omnes B sit neque junior est Filius; nam In principio erat Verbum : atque ut Spiritus et Paracletus idem est, ita idem est Filius et Verbum. Præterea ut Sal- vator de Spiritu hæc ait, Paracletus Spiritus san- ctus, quem mittet Pater in nomine meo ", quibus quidem verbis eumdem illum esse declarat, nec ipsum dividit : sic Joannes pariter dicit, Ver- bum curo factum est, et habitavit in nobis, et vidi- mus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre 30. Nec enim Joannes hic ipsum divisit, sed eumdem esse est testatus. Atque ut non alius est Paracle- tus, et alius Spiritus sanctus, sed unus idemque : sic nec aliud est Verbum et alius Filius, sed Ver- bum est Unigenitus. Nec enim carnis sed Verbi glo- riam dixit. Quapropter qui Verbum et Filium audet separare, Spiritum quoque et Paracletum separet. Sin autem individuus est Spiritus, individuum pa- riter Verbum esse fatendum est, qui idem Filius est et sapientia et virtus. Cæterum norunt ipsi gen- tiles litterarum periti dilectum idem esse ac unigeni- tum. Nam Homerus de Telemacho Ulyssis filio uni- genito ita secunda Odyssea loquitur : C & D Quid tu, care, tuo volvis sub pectore, fili? Quid mullas terræ partes peragrare peroptas, Qui solus dilectus es? at divinus Ulysses Ignotas inter gentes, patriisque remotus Sedibus, interiil. Igitur qui solus est patri, is dilectus appellatur. 30. Quidam ex Samosatensis sectatoribus Verbum a Filio separant, aiuntque Filium esse Christum, aliud autem esse Verbum. His autem errandi occasio fuere illa Actuum verba, quæ qui- . et Colon., et editi, Gæteri et editi, Mox Regius, Seguer., Alii editique, in Homeri editis legitur 30. Τινὲς τῶν ἀπὸ τοῦ Σαμοσατέως, διαιροῦντες (5) Sic Regius, Seguer. Basil. et Anglic. At alii (6) Regius, Seguer. Basil. et Auglic. Καὶ ἐγε (7) Sic mss. et editio Commel. At editio Paris. (8) Sic Regius, Seguer. Basil. et Anglic. At alii (9) Regius_et Seguer., τῷ εἰπεῖν, εἰ, Φησι γὰρ (10) Regius et Gobler., φίλον τέκνον. Seguer., (11) Basil., Anglic. et Gobler. Οδυσσεύς. Ibid

Α λῶς μὲν ὁ Πέτρος εἶπεν, αὐτοὶ δὲ κακῶς ἐκδέχονται. Ἔστι δὲ τοῦτο· Τὸν λόγον ἀπέστειλε τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ, εὐαγγελιζόμενος εἰρήνην διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Οὗτός ἐστι πάντων Κύριος. Φασὶ γὰρ, ὡς τοῦ Λόγου διὰ Χριστοῦ λαλήσαντος, ὡς καὶ ἐπὶ τῶν προφητῶν, Τάδε λέγει Κύριος· ἄλλος μὲν ἦν ὁ προφήτης, ἄλλος δὲ ὁ Κύριος. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο ὅμοιόν ἐστιν ἀντιτιθέναι (12) τὸ ἐν τῇ πρώτῃ πρὸς Κορινθίους· Ἀπεκδεχομένους (15) τὴν ἀποκάλυ ψιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· ὃς καὶ βεβαιώσει ὑμᾶς ἕως τέλους ἀνεγκλήτους ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. ὡς γὰρ οὐκ ἄλλος Χριστὸς ἑτέρου Χριστοῦ τὴν ἡμέραν βε βαιοῖ, ἀλλ' αὐτὸς (14) ἐν τῇ ἑαυτοῦ ἡμέρᾳ βεβαιοί τοὺς ἀπεκδεχομένους· οὕτω τὸν Λόγον ἀπέστειλεν ὁ Πατήρ σάρκα γενόμενον, ἵνα δι᾿ ἑαυτοῦ ἄνθρω πος γενόμενος κηρύξῃ. Εὐθέως γοῦν (15) επάγει, Οὗτός ἐστι πάντων Κύριος • Κύριος δὲ πάντων ὁ Λόγος ἐστί. πρὸς τὸ θυσιαστήριον, καὶ ποίησον τὸ περὶ τῆς ἁμαρτίας σου, καὶ τὸ ὁλοκαύτωμά σου, καὶ ἐξι λασαι (16) περὶ σεαυτοῦ καὶ τοῦ οἴκου σου, καὶ ποίησον τὰ δῶρα τοῦ λαοῦ, καὶ ἐξίλασαι (17) περὶ αὐτῶν, καθάπερ ἐνετείλατο Κύριος τῷ Μωσεί. Ἰδοὺ τοίνυν ἐνταῦθα, καίπερ ἑνὸς ὄντος τοῦ Μω- σέως, ὡς περὶ ἑτέρου Μωσέως αὐτὸς Μωσῆς λέγων ἐστὶ, Καθάπερ ἐνετείλατο Κύριος τῷ Μωσεί. Οὕτω τοίνυν καὶ περὶ τοῦ θείου Λόγου, ἐὰν λέγῃ ὁ μακάριος (18) Πέτρος, ἀποσταλέντος τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ, οὐ χρὴ ἕτερον μὲν τὸν Λό γον, ἕτερον δὲ Χριστὸν νοεῖν, ἀλλ᾽ ἕνα καὶ τὸν αὐτ τὸν διὰ τὴν ἕνωσιν τὴν πρὸς τὴν θείαν αὐτοῦ καὶ φιλάνθρωπον συγκατάβασιν τε καὶ ἐνανθρώπησιν. Εἰ δὲ καὶ νοοῖτο διχῶς, ἀλλ' οὐχ ὡς τοῦ Λόγου κα χωρισμένου, κατὰ τὸν θεσπέσιον Ἰωάννην, Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο, εἰρηκότα, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. Τὸ ἄρα καλῶς καὶ ὀρθῶς εἰρημένον πρὸς τοῦ μακαρίου Πέτρου, κακῶς καὶ στρεβλώς νοοῦντες οἱ τοῦ Σαμοσατέως, ἐν τῇ ἀληθείᾳ οὐχ ἵστανται. Χριστὸς γὰρ τὸ συναμφότερον νοεῖται παρὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ (19), ὡς ὅταν λέγῃ, Χριστὸς Θεοῦ δύναμις, καὶ Θεοῦ σοφία. Εἰ τοίνυν λέγει ὁ Πέτρος (20) τὸν Λόγον διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀπεστάλθαι τοῖς υἱοῖς Ισραήλ, τοῦτο σημαίνων νοείσθω, τὸν Λόγον σαρχω- Ει ἀπεκδεχόμενοι. αὐτούς. ἐν τῇ ἑαυτοῦ. ἐν τῇ αὐτοῦ. οὖν. ἀπόδειξις ἀπὸ τοῦ Λευϊτικοῦ περὶ τῆς ἐφ' ἑνὶ πράγματι διαφόρου ονομασίας. θέντα τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ πεφανερῶσθαι, ἵν' ᾗ συν- ᾄδων τῷ, Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο. Εἰ δὲ ἑτέρως καὶ εἶπε, σαι, Γραφῇ, S. ATHANASII OPP. PARS I. dem recte protulit Petrus, sed perverse ipsi inter- pretantur; sunt autem hujusmodi : Verbum misit Neus filiis Israel, annuntians pacem per Jesuni Chri- stum. Hic est omnium Dominus ". Nempe aiunt Verbum ita per Christum locutum esse, ac per prophetas aientes, Hæc dicit Dominus: alium enim fuisse prophetam, et alium Dominum. Verum ad id possumus reponere haec verba prima Epistolæ ad Corinthios : Exspectantes revelationem Domini nostri Jesu Christi, qui et confirmabil vos usque in finem sine crimine, in die Domini nostri Jesu Chri- sti ". Ut enim non alius Christus alterius Christi diem confirmat, sed ipse in sui ipsius die exspe- ctantes confirmat: ita Pater misit Verbum carnem factum, ut homo factus per seipsum prædicaret. Hinc recte subdit, Hic est omnium Dominus : atqui omnium Dominus Verbum est. et fac sacrificium pro peccato tuo, et offer holocau- stum tuum, et deprecare pro te et pro domo tua, et fac dona populi, et deprecare pro illis, sicul præce- pit Dominus Moysi”. Ecce hic quamvis unus sit Moyses, tamen ipse Moyses velut de alio Moyse di- cit, Sicut præcepit Dominus Moysi. Sic ergo etiamsi beatus Petrus divinum Verbum filiis Israel per Je- sum Christum missum esse dicat, non idcirco exi- stimandum est aliud esse Verbum et alium esse - HISTORICA ET DOGMATICA. B c Christum, sed unum eumdemque esse, propter suam nempe cum humana natura, quam divina plane benignitate et clementia assumpsit conjun- cliquem : qui si etiam dupliciter intelligatur, non ita tamen ut Verbum separatum concipiatur, sicuti docet divinus Joannes cum ait, Et Verbum caro fa- ctum est, et habitavit in nobis ". Itaque quandoqui- dem id, quod præclare ac recte a beato Petro di- ctum est, male ac perverse intelligunt Samosatensis discipuli, patet illos in veritate non stare ". Nam- que Christus in Scriptura sacra utrumque esse si- gnificatur, ut cum dicitur, Christus Dei virtus et Dei sapientia". Quocirca cum Petrus ait Verbum per Jesum Christum missum esse ad filios Israel, hoc indicare intelligatur, nempe Verbum carnem factum filiis Israel apparuisse, ut Joanni cousonet D dicenti, Verbum caro factum est s. Si vero dictum illud aliter exponant, Verbumque divinum esse, uti Cor. 1, 7, 8. ss Levit. ix, 7. as Act. X, 36. ss Joan. 1, 14. 1, 24. et editi, Cateri et editi, Ibidem Regius et Seguer. Alii cum editis, At alii et editi, Felck. 1, hæc leguntur, Id Joan. 1, 14. ** Joan. viii, 44. * Cor. est, Probatur ex Levitico rem eamdem diverse ap- pellari : quæ verba in Basil. et Anglic. ante in ipso contextu habentur. ut exstat Levit. ix, 7. quod abest ab aliis et editis. editis o deest. 31. Et dixit Moyses ad Aaron: Accede ad altare, 31. Καὶ εἶπε Μωσῆς πρὸς 'Ααρών Πρόσελθε (12) Sic mss. At editi, ἀντιθεναι, mendose. (13) Ita Regius, Seguer. et Scriptura. Alii autem (14) Regius, Seguer. Basil. et Anglic. αὐτός. (15) Sic Regius codex, Seguer. Basil. et Anglic. (16) Hic ad marginem Regii, Seguer. Gobler. et (17) Begius codes et Seguer. hic et mox, ἐξίλα- (18) Gobler. et Felck. 1 omittunt ὁ μακάριος. (19) Regius et Seguerianus addunt παρὰ τῇ θείᾳ (20) Regius et Seguerianus, ο Πέτρος. In aliis et

Α λῶς μὲν ὁ Πέτρος εἶπεν, αὐτοὶ δὲ κακῶς ἐκδέχονται. Ἔστι δὲ τοῦτο· Τὸν λόγον ἀπέστειλε τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ, εὐαγγελιζόμενος εἰρήνην διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Οὗτός ἐστι πάντων Κύριος. Φασὶ γὰρ, ὡς τοῦ Λόγου διὰ Χριστοῦ λαλήσαντος, ὡς καὶ ἐπὶ τῶν προφητῶν, Τάδε λέγει Κύριος· ἄλλος μὲν ἦν ὁ προφήτης, ἄλλος δὲ ὁ Κύριος. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο ὅμοιόν ἐστιν ἀντιτιθέναι (12) τὸ ἐν τῇ πρώτῃ πρὸς Κορινθίους· Ἀπεκδεχομένους (15) τὴν ἀποκάλυ ψιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· ὃς καὶ βεβαιώσει ὑμᾶς ἕως τέλους ἀνεγκλήτους ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. ὡς γὰρ οὐκ ἄλλος Χριστὸς ἑτέρου Χριστοῦ τὴν ἡμέραν βε βαιοῖ, ἀλλ' αὐτὸς (14) ἐν τῇ ἑαυτοῦ ἡμέρᾳ βεβαιοί τοὺς ἀπεκδεχομένους· οὕτω τὸν Λόγον ἀπέστειλεν ὁ Πατήρ σάρκα γενόμενον, ἵνα δι᾿ ἑαυτοῦ ἄνθρω πος γενόμενος κηρύξῃ. Εὐθέως γοῦν (15) επάγει, Οὗτός ἐστι πάντων Κύριος • Κύριος δὲ πάντων ὁ Λόγος ἐστί. πρὸς τὸ θυσιαστήριον, καὶ ποίησον τὸ περὶ τῆς ἁμαρτίας σου, καὶ τὸ ὁλοκαύτωμά σου, καὶ ἐξι λασαι (16) περὶ σεαυτοῦ καὶ τοῦ οἴκου σου, καὶ ποίησον τὰ δῶρα τοῦ λαοῦ, καὶ ἐξίλασαι (17) περὶ αὐτῶν, καθάπερ ἐνετείλατο Κύριος τῷ Μωσεί. Ἰδοὺ τοίνυν ἐνταῦθα, καίπερ ἑνὸς ὄντος τοῦ Μω- σέως, ὡς περὶ ἑτέρου Μωσέως αὐτὸς Μωσῆς λέγων ἐστὶ, Καθάπερ ἐνετείλατο Κύριος τῷ Μωσεί. Οὕτω τοίνυν καὶ περὶ τοῦ θείου Λόγου, ἐὰν λέγῃ ὁ μακάριος (18) Πέτρος, ἀποσταλέντος τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ, οὐ χρὴ ἕτερον μὲν τὸν Λό γον, ἕτερον δὲ Χριστὸν νοεῖν, ἀλλ᾽ ἕνα καὶ τὸν αὐτ τὸν διὰ τὴν ἕνωσιν τὴν πρὸς τὴν θείαν αὐτοῦ καὶ φιλάνθρωπον συγκατάβασιν τε καὶ ἐνανθρώπησιν. Εἰ δὲ καὶ νοοῖτο διχῶς, ἀλλ' οὐχ ὡς τοῦ Λόγου κα χωρισμένου, κατὰ τὸν θεσπέσιον Ἰωάννην, Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο, εἰρηκότα, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. Τὸ ἄρα καλῶς καὶ ὀρθῶς εἰρημένον πρὸς τοῦ μακαρίου Πέτρου, κακῶς καὶ στρεβλώς νοοῦντες οἱ τοῦ Σαμοσατέως, ἐν τῇ ἀληθείᾳ οὐχ ἵστανται. Χριστὸς γὰρ τὸ συναμφότερον νοεῖται παρὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ (19), ὡς ὅταν λέγῃ, Χριστὸς Θεοῦ δύναμις, καὶ Θεοῦ σοφία. Εἰ τοίνυν λέγει ὁ Πέτρος (20) τὸν Λόγον διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀπεστάλθαι τοῖς υἱοῖς Ισραήλ, τοῦτο σημαίνων νοείσθω, τὸν Λόγον σαρχω- Ει ἀπεκδεχόμενοι. αὐτούς. ἐν τῇ ἑαυτοῦ. ἐν τῇ αὐτοῦ. οὖν. ἀπόδειξις ἀπὸ τοῦ Λευϊτικοῦ περὶ τῆς ἐφ' ἑνὶ πράγματι διαφόρου ονομασίας. θέντα τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ πεφανερῶσθαι, ἵν' ᾗ συν- ᾄδων τῷ, Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο. Εἰ δὲ ἑτέρως καὶ εἶπε, σαι, Γραφῇ, S. ATHANASII OPP. PARS I. dem recte protulit Petrus, sed perverse ipsi inter- pretantur; sunt autem hujusmodi : Verbum misit Neus filiis Israel, annuntians pacem per Jesuni Chri- stum. Hic est omnium Dominus ". Nempe aiunt Verbum ita per Christum locutum esse, ac per prophetas aientes, Hæc dicit Dominus: alium enim fuisse prophetam, et alium Dominum. Verum ad id possumus reponere haec verba prima Epistolæ ad Corinthios : Exspectantes revelationem Domini nostri Jesu Christi, qui et confirmabil vos usque in finem sine crimine, in die Domini nostri Jesu Chri- sti ". Ut enim non alius Christus alterius Christi diem confirmat, sed ipse in sui ipsius die exspe- ctantes confirmat: ita Pater misit Verbum carnem factum, ut homo factus per seipsum prædicaret. Hinc recte subdit, Hic est omnium Dominus : atqui omnium Dominus Verbum est. et fac sacrificium pro peccato tuo, et offer holocau- stum tuum, et deprecare pro te et pro domo tua, et fac dona populi, et deprecare pro illis, sicul præce- pit Dominus Moysi”. Ecce hic quamvis unus sit Moyses, tamen ipse Moyses velut de alio Moyse di- cit, Sicut præcepit Dominus Moysi. Sic ergo etiamsi beatus Petrus divinum Verbum filiis Israel per Je- sum Christum missum esse dicat, non idcirco exi- stimandum est aliud esse Verbum et alium esse - HISTORICA ET DOGMATICA. B c Christum, sed unum eumdemque esse, propter suam nempe cum humana natura, quam divina plane benignitate et clementia assumpsit conjun- cliquem : qui si etiam dupliciter intelligatur, non ita tamen ut Verbum separatum concipiatur, sicuti docet divinus Joannes cum ait, Et Verbum caro fa- ctum est, et habitavit in nobis ". Itaque quandoqui- dem id, quod præclare ac recte a beato Petro di- ctum est, male ac perverse intelligunt Samosatensis discipuli, patet illos in veritate non stare ". Nam- que Christus in Scriptura sacra utrumque esse si- gnificatur, ut cum dicitur, Christus Dei virtus et Dei sapientia". Quocirca cum Petrus ait Verbum per Jesum Christum missum esse ad filios Israel, hoc indicare intelligatur, nempe Verbum carnem factum filiis Israel apparuisse, ut Joanni cousonet D dicenti, Verbum caro factum est s. Si vero dictum illud aliter exponant, Verbumque divinum esse, uti Cor. 1, 7, 8. ss Levit. ix, 7. as Act. X, 36. ss Joan. 1, 14. 1, 24. et editi, Cateri et editi, Ibidem Regius et Seguer. Alii cum editis, At alii et editi, Felck. 1, hæc leguntur, Id Joan. 1, 14. ** Joan. viii, 44. * Cor. est, Probatur ex Levitico rem eamdem diverse ap- pellari : quæ verba in Basil. et Anglic. ante in ipso contextu habentur. ut exstat Levit. ix, 7. quod abest ab aliis et editis. editis o deest. 31. Et dixit Moyses ad Aaron: Accede ad altare, 31. Καὶ εἶπε Μωσῆς πρὸς 'Ααρών Πρόσελθε (12) Sic mss. At editi, ἀντιθεναι, mendose. (13) Ita Regius, Seguer. et Scriptura. Alii autem (14) Regius, Seguer. Basil. et Anglic. αὐτός. (15) Sic Regius codex, Seguer. Basil. et Anglic. (16) Hic ad marginem Regii, Seguer. Gobler. et (17) Begius codes et Seguer. hic et mox, ἐξίλα- (18) Gobler. et Felck. 1 omittunt ὁ μακάριος. (19) Regius et Seguerianus addunt παρὰ τῇ θείᾳ (20) Regius et Seguerianus, ο Πέτρος. In aliis et

Α λῶς μὲν ὁ Πέτρος εἶπεν, αὐτοὶ δὲ κακῶς ἐκδέχονται. Ἔστι δὲ τοῦτο· Τὸν λόγον ἀπέστειλε τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ, εὐαγγελιζόμενος εἰρήνην διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Οὗτός ἐστι πάντων Κύριος. Φασὶ γὰρ, ὡς τοῦ Λόγου διὰ Χριστοῦ λαλήσαντος, ὡς καὶ ἐπὶ τῶν προφητῶν, Τάδε λέγει Κύριος· ἄλλος μὲν ἦν ὁ προφήτης, ἄλλος δὲ ὁ Κύριος. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο ὅμοιόν ἐστιν ἀντιτιθέναι (12) τὸ ἐν τῇ πρώτῃ πρὸς Κορινθίους· Ἀπεκδεχομένους (15) τὴν ἀποκάλυ ψιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· ὃς καὶ βεβαιώσει ὑμᾶς ἕως τέλους ἀνεγκλήτους ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. ὡς γὰρ οὐκ ἄλλος Χριστὸς ἑτέρου Χριστοῦ τὴν ἡμέραν βε βαιοῖ, ἀλλ' αὐτὸς (14) ἐν τῇ ἑαυτοῦ ἡμέρᾳ βεβαιοί τοὺς ἀπεκδεχομένους· οὕτω τὸν Λόγον ἀπέστειλεν ὁ Πατήρ σάρκα γενόμενον, ἵνα δι᾿ ἑαυτοῦ ἄνθρω πος γενόμενος κηρύξῃ. Εὐθέως γοῦν (15) επάγει, Οὗτός ἐστι πάντων Κύριος • Κύριος δὲ πάντων ὁ Λόγος ἐστί. πρὸς τὸ θυσιαστήριον, καὶ ποίησον τὸ περὶ τῆς ἁμαρτίας σου, καὶ τὸ ὁλοκαύτωμά σου, καὶ ἐξι λασαι (16) περὶ σεαυτοῦ καὶ τοῦ οἴκου σου, καὶ ποίησον τὰ δῶρα τοῦ λαοῦ, καὶ ἐξίλασαι (17) περὶ αὐτῶν, καθάπερ ἐνετείλατο Κύριος τῷ Μωσεί. Ἰδοὺ τοίνυν ἐνταῦθα, καίπερ ἑνὸς ὄντος τοῦ Μω- σέως, ὡς περὶ ἑτέρου Μωσέως αὐτὸς Μωσῆς λέγων ἐστὶ, Καθάπερ ἐνετείλατο Κύριος τῷ Μωσεί. Οὕτω τοίνυν καὶ περὶ τοῦ θείου Λόγου, ἐὰν λέγῃ ὁ μακάριος (18) Πέτρος, ἀποσταλέντος τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ, οὐ χρὴ ἕτερον μὲν τὸν Λό γον, ἕτερον δὲ Χριστὸν νοεῖν, ἀλλ᾽ ἕνα καὶ τὸν αὐτ τὸν διὰ τὴν ἕνωσιν τὴν πρὸς τὴν θείαν αὐτοῦ καὶ φιλάνθρωπον συγκατάβασιν τε καὶ ἐνανθρώπησιν. Εἰ δὲ καὶ νοοῖτο διχῶς, ἀλλ' οὐχ ὡς τοῦ Λόγου κα χωρισμένου, κατὰ τὸν θεσπέσιον Ἰωάννην, Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο, εἰρηκότα, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. Τὸ ἄρα καλῶς καὶ ὀρθῶς εἰρημένον πρὸς τοῦ μακαρίου Πέτρου, κακῶς καὶ στρεβλώς νοοῦντες οἱ τοῦ Σαμοσατέως, ἐν τῇ ἀληθείᾳ οὐχ ἵστανται. Χριστὸς γὰρ τὸ συναμφότερον νοεῖται παρὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ (19), ὡς ὅταν λέγῃ, Χριστὸς Θεοῦ δύναμις, καὶ Θεοῦ σοφία. Εἰ τοίνυν λέγει ὁ Πέτρος (20) τὸν Λόγον διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀπεστάλθαι τοῖς υἱοῖς Ισραήλ, τοῦτο σημαίνων νοείσθω, τὸν Λόγον σαρχω- Ει ἀπεκδεχόμενοι. αὐτούς. ἐν τῇ ἑαυτοῦ. ἐν τῇ αὐτοῦ. οὖν. ἀπόδειξις ἀπὸ τοῦ Λευϊτικοῦ περὶ τῆς ἐφ' ἑνὶ πράγματι διαφόρου ονομασίας. θέντα τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ πεφανερῶσθαι, ἵν' ᾗ συν- ᾄδων τῷ, Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο. Εἰ δὲ ἑτέρως καὶ εἶπε, σαι, Γραφῇ, S. ATHANASII OPP. PARS I. dem recte protulit Petrus, sed perverse ipsi inter- pretantur; sunt autem hujusmodi : Verbum misit Neus filiis Israel, annuntians pacem per Jesuni Chri- stum. Hic est omnium Dominus ". Nempe aiunt Verbum ita per Christum locutum esse, ac per prophetas aientes, Hæc dicit Dominus: alium enim fuisse prophetam, et alium Dominum. Verum ad id possumus reponere haec verba prima Epistolæ ad Corinthios : Exspectantes revelationem Domini nostri Jesu Christi, qui et confirmabil vos usque in finem sine crimine, in die Domini nostri Jesu Chri- sti ". Ut enim non alius Christus alterius Christi diem confirmat, sed ipse in sui ipsius die exspe- ctantes confirmat: ita Pater misit Verbum carnem factum, ut homo factus per seipsum prædicaret. Hinc recte subdit, Hic est omnium Dominus : atqui omnium Dominus Verbum est. et fac sacrificium pro peccato tuo, et offer holocau- stum tuum, et deprecare pro te et pro domo tua, et fac dona populi, et deprecare pro illis, sicul præce- pit Dominus Moysi”. Ecce hic quamvis unus sit Moyses, tamen ipse Moyses velut de alio Moyse di- cit, Sicut præcepit Dominus Moysi. Sic ergo etiamsi beatus Petrus divinum Verbum filiis Israel per Je- sum Christum missum esse dicat, non idcirco exi- stimandum est aliud esse Verbum et alium esse - HISTORICA ET DOGMATICA. B c Christum, sed unum eumdemque esse, propter suam nempe cum humana natura, quam divina plane benignitate et clementia assumpsit conjun- cliquem : qui si etiam dupliciter intelligatur, non ita tamen ut Verbum separatum concipiatur, sicuti docet divinus Joannes cum ait, Et Verbum caro fa- ctum est, et habitavit in nobis ". Itaque quandoqui- dem id, quod præclare ac recte a beato Petro di- ctum est, male ac perverse intelligunt Samosatensis discipuli, patet illos in veritate non stare ". Nam- que Christus in Scriptura sacra utrumque esse si- gnificatur, ut cum dicitur, Christus Dei virtus et Dei sapientia". Quocirca cum Petrus ait Verbum per Jesum Christum missum esse ad filios Israel, hoc indicare intelligatur, nempe Verbum carnem factum filiis Israel apparuisse, ut Joanni cousonet D dicenti, Verbum caro factum est s. Si vero dictum illud aliter exponant, Verbumque divinum esse, uti Cor. 1, 7, 8. ss Levit. ix, 7. as Act. X, 36. ss Joan. 1, 14. 1, 24. et editi, Cateri et editi, Ibidem Regius et Seguer. Alii cum editis, At alii et editi, Felck. 1, hæc leguntur, Id Joan. 1, 14. ** Joan. viii, 44. * Cor. est, Probatur ex Levitico rem eamdem diverse ap- pellari : quæ verba in Basil. et Anglic. ante in ipso contextu habentur. ut exstat Levit. ix, 7. quod abest ab aliis et editis. editis o deest. 31. Et dixit Moyses ad Aaron: Accede ad altare, 31. Καὶ εἶπε Μωσῆς πρὸς 'Ααρών Πρόσελθε (12) Sic mss. At editi, ἀντιθεναι, mendose. (13) Ita Regius, Seguer. et Scriptura. Alii autem (14) Regius, Seguer. Basil. et Anglic. αὐτός. (15) Sic Regius codex, Seguer. Basil. et Anglic. (16) Hic ad marginem Regii, Seguer. Gobler. et (17) Begius codes et Seguer. hic et mox, ἐξίλα- (18) Gobler. et Felck. 1 omittunt ὁ μακάριος. (19) Regius et Seguerianus addunt παρὰ τῇ θείᾳ (20) Regius et Seguerianus, ο Πέτρος. In aliis et

ἐκεῖνο νοοῦσι, καὶ τὸν λόγον μὲν, καθὼς καὶ ἔστι, θεῖον ὁμολογοῦντες, τὸν πρὸς αὐτοῦ ληφθέντα, ᾧ καὶ ἡνῶσθαι πιστεύεται, ἄνθρωπον ἀπ᾿ αὐτοῦ χωρίς ζουσι, λέγοντες, διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ αὐτὸν (21) ἀπο εστάλθαι, ἑαυτοῖς ἐναντία φθεγγόμενοι οὐ νοοῦσιν. Οἱ γὰρ (22) ἐνταῦθα χωρίζοντες τῆς θείας σαρκώ- σεως θεῖον νοοῦσι, σμικρύνουσιν ἄρα ἀκούοντες αύ- τὸν σάρκα γεγενῆσθαι, καὶ τὰ Ἑλλήνων φρονοῦσιν, ὥσπερ οὖν καὶ φρονοῦσι, τροπὴν τοῦ Λόγου τὴν σάρ- πωσιν τὴν θείαν ὑπολαμβάνοντες. που γὰρ ἐνταῦθα τὴν ἀνέκφραστον ἔνωσιν ὁ Ἰωάν νης (23) κηρύσσει, καταποθέντος τοῦ θνητοῦ ὑπὸ τῆς ζωῆς, καὶ αὐτοζωῆς ὄντος, καθὰ πρὸς τὴν Μάρ- θαν ὁ Κύριος ἔφη, 'Εγώ εἰμι ἡ ζωή (24)· οὕτω καὶ όταν λέγῃ ὁ μακάριος Πέτρος τό, διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀπεστάλθαι τὸν Λόγον, τὴν θείαν ἔνωσιν σημαίνει. ὡς γὰρ ἀκούων τις τό, Ὁ λόγος σὰρξ ἐγένετο, οὐκ ἂν νομίσοι (25) μηκέτι οὖν εἶναι Λόγον, ὅπερ ἄτοπον, ὡς προείρηται· οὕτω καὶ Λόγον ἀκούων τὸν συναφθέντα τῇ σαρκὶ, τὸ θεῖον ἓν καὶ ἁπλοῦν νοείτω (26) μυστήριον. Σαφέστερον δὲ καὶ ἀναμφι- σβήτητον παντὸς λογισμοῦ τὸ πρὸς αὐτὴν τὴν Θεο τόκον (27) πρὸς τοῦ ἀρχαγγέλου ῥηθὲν τὴν ἑνότητα τοῦ θείου Λόγου καὶ ἀνθρώπου δείξειε. Φησὶ (28) γάρο Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύ- ναμις Υψίστου ἐπισκιάσει σοι· διὸ καὶ τὸ γεν νώμενον (29) ἅγιον κληθήσεται Υἱὸς Θεοῦ. Αφρό. νως οὖν οἱ τοῦ Σαμοσατέως τὸν Λόγον χωρίζουσι, σαφῶς ἀποδειχθέντα ἡνῶσθαι τῷ ἐκ Μαρίας ἀνθρώ πῳ. Οὐκ ἄρα ἀπεστάλη δι' αὐτοῦ· ἀπέστελλε (50) δὲ ἐν αὐτῷ, λέγων· Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. Β ἁπλῶς τὰς λέξεις ἐκφράζειν. Οὕτω γὰρ καὶ ἐν τοῖς Αριθμεῖς τις εὑρήσει· Εἶπε γάρ, φησὶ, Μωσῆς τῷ Ῥαγουὴλ τῷ Μαδιανίτη, γαμβρῷ Μωση (31). Οὐ γὰρ ἄλλος Μωσῆς ὁ λέγων, καὶ ἄλλος οὗ ἦν γαμβρός ὁ Ραγουήλ, ἀλλὰ εἰς ἦν ὁ Μωσής (32). Εἰ γὰρ ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ σοφία ὁμοίως χρηματίζει καὶ δύναμις, καὶ δεξιά, καὶ βραχίων, καὶ ὅσα τοιαῦτα Ανωται (33) δὲ φιλανθρώπως ἡμῖν, τὴν ἀπαρχὴν ἡμῶν περιθέμενος, καὶ ταύτῃ ἀνακραθείς· ἄρα αὐ- τὸς ὁ Λόγος καὶ τὰ λοιπὰ εἰκότως είληχεν ὀνόματα. Τὸ γὰρ εἰρηκέναι τὸν Ἰωάννην (34) ἐν ἀρχῇ μὲν αὐτόν. φθεγγόμενοι οὐ νοοῦσιν. Οἱ γάρ, οὐ νοοῦσιν. υε γάρ, "Ον γάρ, Οὐ γάρ, ἀνέκφραστον γέννησιν ἐνταῦθα Ἰωάννης. Εγώ εἰμι ἡ ζωή, λέγων. Θεοτόκου, σε ἔφη. ἀπέστελλε. ἀπέστειλε. Μωϋση. Μωσης, χρηματίζοι. χρηματίζει. ιυπι τὸν Ἰωάννην. μὲν ἂν εἶναι. ORATIO CONTRA ARIANOS. E18 A revera est, confitentes, assumptum ab ipso homi- s Joan. x1, 25. * Luc. 1, 35. * Matth. xxvını, 19. · tant Μox Regius et Seguer., etc. Alii et editi omittunt ante Gobler. autem et Felck. habent ibidem, etc. Basil. et Anglic., etc. Cæteri et editi, etc. mendose. nem, cui conjunctum esse creditur, ab eo velint separare, ipsum aientes per Jesum Christum mis- sum esse, sane se pugnantia loqui non attendunt. Qui enim hoc in loco divinum Verbum a divina in- carnatione sejungunt, idem ipsum imminutum pu- tant cum audiunt carnem factum esse; proindeque idem omniuo sentiunt ac gentiles, uti sane sen- tiunt, cum divinam incarnationem mutationem Verbi esse suspicantur. enim inexplicabilem unionem hic prædicat Joannes, absorpto videlicet mortali a vita et ab eo qui ipsa per se est vita, ut ipse ad Martham ait, Ego sum vita : ita cum beatus Petrus Verbum per Jesum Christum missum esse dixit, divinam ejus significavit unionem. Nam ut is qui audit, Ver. bum caro factum est, non idcirco arbitratur Verbum amplius non esse, quod certe perabsurdum est, ut diximus : ita qui Verbum cum carne conjunctum esse audit, divinum unum simplexque intelligat mysterium. Verum luculentius certiusque quovis ratiocinio ea, quæ ab archangelo ad ipsam Deipa- ram dicta sunt, divini Verbi et hominis unitatem demonstraverint : ejus hæc sunt verba : Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obum- brabit tibi, ideoque et quod nascetur sanctum, vocabi- tur Filius Dei”. Stulte igitur Samosatenses Verbum dividunt, cum his ex verbis clarum sit ipsum uni- tum fuisse homini ex Maria assumpto. Non ergo Verbum per Christum est missum, sed potius in Christo misit, cum ait, Ite, docete omnes gentes **. sine exornatione verba efferre. Sic exempli gratia in libro Numerorum hæc legimus: Dixit Moyses Ragueli Madianitæ genero Moysis “. Nec enim alius erat Moyses qui loquebatur, et alius, cujus gener erat Raguel : sed unus erat Moyses. Quapropter si pariter Verbum Dei, sapientia, virtus, dextera, bra- chium, similiaque appellatur; si item sese nobis clementer conjunxit, nostrasque induit primitias, quibuscum sese commiscuit : ergo etiam idem Ver- bum cætera nomina jure merito sortitum est. Hæc enim Joannis verba quibus Verbum in principio 29. Num. I, cum editis, Alii et editi, quod omittunt alii editique. Mox Regius et Seguerian., Caeteri et editi, Ibidem Basil. et Anglic. 32. Ἀλλ᾽ οὐκ ἔστι τοῦτο, μὴ γένοιτο ! "Ον τρό 33. Ἔθος δὲ τοῦτο τῇ Γραφῇ ἀπεριέργως καὶ (21) Sic Regius et Seguer. At alii et editi omit- D (22) Forte οι γάρ. (23) Sic Regius et Seguer. At alii et editi, thy (24) Regius et Seguer., πρὸς τὴν Μάρθαν αὐτός· (25) Gobler. νομίσῃ. Mox Seguer. ὥσπερ ἄτοπον. (26) Reg. et Seguer. νοείσθω. (27) Regius codex et Seguerian. Θεοτόκον. Editi, 52. Verum non ita est: absit! Quemadmodum 33. Scilicet is est mos Scripturæ simpliciter et (28) Sic Regius, Seguer. Basil. et Anglic. At alii (29) Regius γενόμενον. (30) Reg. Seguer. Basilien. Anglican. et Gobler. (31) Seg. Μωσεί. Alii et editi, Μωση. Scriptura, (52) Regius codes, Seguer. et Basiliens. addunt & (33) Basiliensis et Anglic. Άνωτε. (34) Sic Regius et Seguer. At alii et editi omit-

ἐκεῖνο νοοῦσι, καὶ τὸν λόγον μὲν, καθὼς καὶ ἔστι, θεῖον ὁμολογοῦντες, τὸν πρὸς αὐτοῦ ληφθέντα, ᾧ καὶ ἡνῶσθαι πιστεύεται, ἄνθρωπον ἀπ᾿ αὐτοῦ χωρίς ζουσι, λέγοντες, διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ αὐτὸν (21) ἀπο εστάλθαι, ἑαυτοῖς ἐναντία φθεγγόμενοι οὐ νοοῦσιν. Οἱ γὰρ (22) ἐνταῦθα χωρίζοντες τῆς θείας σαρκώ- σεως θεῖον νοοῦσι, σμικρύνουσιν ἄρα ἀκούοντες αύ- τὸν σάρκα γεγενῆσθαι, καὶ τὰ Ἑλλήνων φρονοῦσιν, ὥσπερ οὖν καὶ φρονοῦσι, τροπὴν τοῦ Λόγου τὴν σάρ- πωσιν τὴν θείαν ὑπολαμβάνοντες. που γὰρ ἐνταῦθα τὴν ἀνέκφραστον ἔνωσιν ὁ Ἰωάν νης (23) κηρύσσει, καταποθέντος τοῦ θνητοῦ ὑπὸ τῆς ζωῆς, καὶ αὐτοζωῆς ὄντος, καθὰ πρὸς τὴν Μάρ- θαν ὁ Κύριος ἔφη, 'Εγώ εἰμι ἡ ζωή (24)· οὕτω καὶ όταν λέγῃ ὁ μακάριος Πέτρος τό, διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀπεστάλθαι τὸν Λόγον, τὴν θείαν ἔνωσιν σημαίνει. ὡς γὰρ ἀκούων τις τό, Ὁ λόγος σὰρξ ἐγένετο, οὐκ ἂν νομίσοι (25) μηκέτι οὖν εἶναι Λόγον, ὅπερ ἄτοπον, ὡς προείρηται· οὕτω καὶ Λόγον ἀκούων τὸν συναφθέντα τῇ σαρκὶ, τὸ θεῖον ἓν καὶ ἁπλοῦν νοείτω (26) μυστήριον. Σαφέστερον δὲ καὶ ἀναμφι- σβήτητον παντὸς λογισμοῦ τὸ πρὸς αὐτὴν τὴν Θεο τόκον (27) πρὸς τοῦ ἀρχαγγέλου ῥηθὲν τὴν ἑνότητα τοῦ θείου Λόγου καὶ ἀνθρώπου δείξειε. Φησὶ (28) γάρο Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύ- ναμις Υψίστου ἐπισκιάσει σοι· διὸ καὶ τὸ γεν νώμενον (29) ἅγιον κληθήσεται Υἱὸς Θεοῦ. Αφρό. νως οὖν οἱ τοῦ Σαμοσατέως τὸν Λόγον χωρίζουσι, σαφῶς ἀποδειχθέντα ἡνῶσθαι τῷ ἐκ Μαρίας ἀνθρώ πῳ. Οὐκ ἄρα ἀπεστάλη δι' αὐτοῦ· ἀπέστελλε (50) δὲ ἐν αὐτῷ, λέγων· Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. Β ἁπλῶς τὰς λέξεις ἐκφράζειν. Οὕτω γὰρ καὶ ἐν τοῖς Αριθμεῖς τις εὑρήσει· Εἶπε γάρ, φησὶ, Μωσῆς τῷ Ῥαγουὴλ τῷ Μαδιανίτη, γαμβρῷ Μωση (31). Οὐ γὰρ ἄλλος Μωσῆς ὁ λέγων, καὶ ἄλλος οὗ ἦν γαμβρός ὁ Ραγουήλ, ἀλλὰ εἰς ἦν ὁ Μωσής (32). Εἰ γὰρ ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ σοφία ὁμοίως χρηματίζει καὶ δύναμις, καὶ δεξιά, καὶ βραχίων, καὶ ὅσα τοιαῦτα Ανωται (33) δὲ φιλανθρώπως ἡμῖν, τὴν ἀπαρχὴν ἡμῶν περιθέμενος, καὶ ταύτῃ ἀνακραθείς· ἄρα αὐ- τὸς ὁ Λόγος καὶ τὰ λοιπὰ εἰκότως είληχεν ὀνόματα. Τὸ γὰρ εἰρηκέναι τὸν Ἰωάννην (34) ἐν ἀρχῇ μὲν αὐτόν. φθεγγόμενοι οὐ νοοῦσιν. Οἱ γάρ, οὐ νοοῦσιν. υε γάρ, "Ον γάρ, Οὐ γάρ, ἀνέκφραστον γέννησιν ἐνταῦθα Ἰωάννης. Εγώ εἰμι ἡ ζωή, λέγων. Θεοτόκου, σε ἔφη. ἀπέστελλε. ἀπέστειλε. Μωϋση. Μωσης, χρηματίζοι. χρηματίζει. ιυπι τὸν Ἰωάννην. μὲν ἂν εἶναι. ORATIO CONTRA ARIANOS. E18 A revera est, confitentes, assumptum ab ipso homi- s Joan. x1, 25. * Luc. 1, 35. * Matth. xxvını, 19. · tant Μox Regius et Seguer., etc. Alii et editi omittunt ante Gobler. autem et Felck. habent ibidem, etc. Basil. et Anglic., etc. Cæteri et editi, etc. mendose. nem, cui conjunctum esse creditur, ab eo velint separare, ipsum aientes per Jesum Christum mis- sum esse, sane se pugnantia loqui non attendunt. Qui enim hoc in loco divinum Verbum a divina in- carnatione sejungunt, idem ipsum imminutum pu- tant cum audiunt carnem factum esse; proindeque idem omniuo sentiunt ac gentiles, uti sane sen- tiunt, cum divinam incarnationem mutationem Verbi esse suspicantur. enim inexplicabilem unionem hic prædicat Joannes, absorpto videlicet mortali a vita et ab eo qui ipsa per se est vita, ut ipse ad Martham ait, Ego sum vita : ita cum beatus Petrus Verbum per Jesum Christum missum esse dixit, divinam ejus significavit unionem. Nam ut is qui audit, Ver. bum caro factum est, non idcirco arbitratur Verbum amplius non esse, quod certe perabsurdum est, ut diximus : ita qui Verbum cum carne conjunctum esse audit, divinum unum simplexque intelligat mysterium. Verum luculentius certiusque quovis ratiocinio ea, quæ ab archangelo ad ipsam Deipa- ram dicta sunt, divini Verbi et hominis unitatem demonstraverint : ejus hæc sunt verba : Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obum- brabit tibi, ideoque et quod nascetur sanctum, vocabi- tur Filius Dei”. Stulte igitur Samosatenses Verbum dividunt, cum his ex verbis clarum sit ipsum uni- tum fuisse homini ex Maria assumpto. Non ergo Verbum per Christum est missum, sed potius in Christo misit, cum ait, Ite, docete omnes gentes **. sine exornatione verba efferre. Sic exempli gratia in libro Numerorum hæc legimus: Dixit Moyses Ragueli Madianitæ genero Moysis “. Nec enim alius erat Moyses qui loquebatur, et alius, cujus gener erat Raguel : sed unus erat Moyses. Quapropter si pariter Verbum Dei, sapientia, virtus, dextera, bra- chium, similiaque appellatur; si item sese nobis clementer conjunxit, nostrasque induit primitias, quibuscum sese commiscuit : ergo etiam idem Ver- bum cætera nomina jure merito sortitum est. Hæc enim Joannis verba quibus Verbum in principio 29. Num. I, cum editis, Alii et editi, quod omittunt alii editique. Mox Regius et Seguerian., Caeteri et editi, Ibidem Basil. et Anglic. 32. Ἀλλ᾽ οὐκ ἔστι τοῦτο, μὴ γένοιτο ! "Ον τρό 33. Ἔθος δὲ τοῦτο τῇ Γραφῇ ἀπεριέργως καὶ (21) Sic Regius et Seguer. At alii et editi omit- D (22) Forte οι γάρ. (23) Sic Regius et Seguer. At alii et editi, thy (24) Regius et Seguer., πρὸς τὴν Μάρθαν αὐτός· (25) Gobler. νομίσῃ. Mox Seguer. ὥσπερ ἄτοπον. (26) Reg. et Seguer. νοείσθω. (27) Regius codex et Seguerian. Θεοτόκον. Editi, 52. Verum non ita est: absit! Quemadmodum 33. Scilicet is est mos Scripturæ simpliciter et (28) Sic Regius, Seguer. Basil. et Anglic. At alii (29) Regius γενόμενον. (30) Reg. Seguer. Basilien. Anglican. et Gobler. (31) Seg. Μωσεί. Alii et editi, Μωση. Scriptura, (52) Regius codes, Seguer. et Basiliens. addunt & (33) Basiliensis et Anglic. Άνωτε. (34) Sic Regius et Seguer. At alii et editi omit-

εἶναι τὸν Λόγον, καὶ τοῦτον πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ αὐτ Β γεγενῆσθαι. γεγεν- νῆσθαι. τοῦτον σαθρω θέντα. τοῦτο σαρκωθέντα και. 1. τὸν Θεὸν, καὶ πάντα δι' αὐτοῦ, καὶ χωρὶς αὐτοῦ γε- γενῆσθαι (35) μηδέν, πλάσμα τοῦ Θεοῦ Λόγου σαφῶς καὶ τὸν ἄνθρωπον δείκνυσιν ὑπάρχειν. Εἰ τοίνυν, τοῦτον σαθρωθέντα (56) εἰς ἑαυτὸν λαβόμενος, πάλιν ἀνακαινίζει διὰ τῆς βεβαίας αὐτοῦ ἀνανεώσεως πρὸς διαμονὴν ἀτελεύτητον, καὶ διὰ τοῦτο ἐνοῦται εἰς θειο- τέραν ἀνάγων (37) αὐτὸν λῆξιν· πῶς οἷόν τε λέγειν διὰ τοῦ ἐκ Μαρίας ἀνθρώπου τὸν Λόγον ἀπεστάλθαι, καὶ τοῖς λοιποῖς ἀποστόλοις, λέγω δή (58) προφήταις, ἀποσταλεῖσι παρ' αὐτοῦ συναριθμεῖν τὸν τῶν ἀποστό λων Κύριον ; Πῶς δὲ καὶ (59) κληθείη Χριστὸς ψιλός ἄνθρωπος; Ηνωμένος δὲ τῷ λόγῳ, εἰκότως χρημα τίξοι Χριστὸς, καὶ Υἱὸς Θεοῦ, ἄνωθεν τοῦ (40) προ- φήτου σαφῶς ἐκβοήσαντος τὴν πατρικὴν ὑπόστασιν περὶ αὐτοῦ, καὶ εἰπόντος· Καὶ ἀποστελῶ τὸν Γιόν μου τὸν Χριστόν· καὶ ἐν τῷ Ἰορδάνῃ· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός. Ἐκπληρώσας γὰρ τὴν ὑπόσχεσιν, εἰκότως ὑπέδειξεν, ὡς οὗτός ἐστιν, ἂν εἶπεν (41) ἀποστεῖλαι. Λόγον τὸν θεῖον ἡνωμένον τῷ ἐκ Μαρίας ἐν τῇ Μα- ρίᾳ. Ἐν γὰρ τῇ ταύτης νηδύϊ ὁ Λόγος ἑαυτῷ τὸν οἶκον διεπλάσατο, ὃν τρόπον ἐξ ἀρχῆς τὸν Ἀδὰμ ἐκ τῆς γῆς· μᾶλλον δὲ θειοτέρως, περὶ οὗ καὶ Σολομών φησι (42), τον Λόγον εἰδὼς καὶ σοφίαν χρηματίζουσαν φανερῶς· Η Σοφία ᾠκοδόμησεν ἑαυτῇ οἰκον· ἦν καὶ ὁ Ἀπόστολος ἑρμηνεύων λέγει, οὗ (43) οἶκός εσμεν ἡμεῖς· καὶ ἀλλαχοῦ δὲ ναὸν προσαγορεύει, καθότι πρέπον Θεῷ ἐν ναῷ κατοικεῖν, οὗ καὶ εἰκόνα τὴν ἐκ λίθων τοῖς παλαιοῖς κτίζειν διὰ Σολομῶντος προσ- έταξεν (44)· ὅθεν τῆς ἀληθείας φανείσης, πέπαυται ἡ εἰκών. Βουληθεῖσι γὰρ τοῖς ἀγνώμοσι τὴν εἰκόνα δεῖ- ξαι ἀλήθειαν, τὴν δὲ ἀληθῆ οἴκησιν, ἦν καὶ ἕνωσιν σαφῶς πιστεύομεν, καθελεῖν, οὐκ ἠπείλησεν· ἀλλ᾽ εἰδὼς, ὡς αὐτοὶ καθ᾿ ἑαυτῶν τολμῶσι, φησὶν αὐ τοῖς (45) · Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν· σαφῶς δεικνὺς ὁ ἡμέτερος Σωτήρ, ὡς τὰ πρὸς ἀνθρώπων σπουδαζόμενα, αυ τόθεν ἔχει τὴν διάλυσιν. Ἐὰν γὰρ μὴ Κύριος οίκο - δομήσῃ οἶκον, καὶ φυλάξῃ πόλιν, εἰς μάτην ἐκοπία- σαν οἱ οἰκοδομοῦντες, καὶ ἠγρύπνησαν οἱ φυλάσσον τες. Τὰ τοίνυν τῶν (46) Ἰουδαίων λέλυται· σκιὰ γὰρ ἦν· τὰ δὲ τῆς Ἐκκλησίας ἥδρασται· τεθεμελίωται γὰρ ἐπὶ τὴν πέτραν, καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσου σιν αὐτῆς. Ἐκείνων ἦν τὸ λέγειν, Πῶς σύ, ἄνθρω πος ὢν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν ; τούτων μαθητὴς δ & Εφη. καί ειδώς. καθάπερ πρέπον. S. ATHANASII OPP. PARS I. HISTORICA ET DOGMATICA. fuisse, et apud Deum ac Deum fuisse, omniaque A per ipsum facta esse, nihilque sine ipso esse factum dicitur, aperte profecto ostendunt ipsum quoque hominem Dei Verbi opus esse. Itaque si eum, post- quam corruptus est, in se suscepit, ut ipsum sta- bili et firma sui renovatione perpetuo permansurum reficeret, quam quidem ob causam eidem se con- junxit, ut illum in sortem conditionemve divinio- rem proveheret: qui fieri potest ut Verbum per hominem qui ex Maria assumptus sit, missum esse dicatur, ipseque apostolorum Dominus inter cæte- ros apostolos, nempe prophetas, ab eodem missos numeretur? An vero purus homo possit vocari Christus? Minime certe : at Verbo conjunctus, jure merito Christus et Filius Dei potest appellari, teste propheta qui jam olim paternam substantiam manifeste illi attribuit, cum ait, Et mittam Filium meum Christum. Apud Jordanem audita item hæc vox est, Hic est Filius meus dilectus . Siquidem impletis promissis, recte his verbis indicavit illum esse quem se misisse dixerat. Verbum scilicet divinum, homini ex Maria assum- plo in Maria conjunctum. Verbum enim sibi ipsi donum in ejus utero fabricavit, quemadmodum olim Adamum ex terra formaverat, imo diviniore certo modo, quo de Salomon, qui Verbum optime noverat sapientiam appellari, sic loquitur, Sapientia aedificavit sibi domum: quam interpretans Apo- stolus ait, cujus nos domus sumus 48, alibique templum appellat: quatenus nempe Deo decet in templo habitare ; cujus liguram antiquis patribus per Salomonem jusserat ex lapidibus ædificandam : unde exorta veritate, figura evanuit. Namque cum perfidi Judæi figuram vellent veritatem ipsam esse, verumque evertere ædificium, quod nos Verbi cum natura humana conjunctionem esse fidenter credi- mus, nihil illis minatus est Dominus: sed cum probe sciret illorum temeritatem in ipsos recidere, hæc ad eos dixit : Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud ". Quibus verbis clare ostendit Salvator sponte et ex se dissolvi hominum opera. Nisi enim Dominus ædificaverit domum, et custo- dierit civitatem, frustra laborant adificantes, et vi- gilant custodientes **. Itaque quæ quidem Judeo- rum erant, penitus sunt dissoluta, quippe cum non- nisi umbra essent : firmata autem est Ecclesia, ut- pote quæ in petra fundata est; neque portæ inferi Prov. IX, 6s Matth. It, 17. * Joan. 1, 1-3. Psal. cxxvi, 1. Galeri cum editione Commel. et editis xal deest. Mox mss. omnes, Editi, mendose. C p Hebr. 111, 6. Joan. 11, 19. Cor. 111, 16. D autem cum editis, Ibid. Anglican. omittit post glic. deest. 34. Utrumque ergo Christum esse intelligamus, (35) Regius, Seguerian. Basil. Anglic. et Gobler. (36) Ita Regius, Seguer. Basil. et Anglic. In aliis (37) Auglican. ἀνάγοι. (38) Anglic. δέ. 54. Τὸ τοίνυν συναμφότερον νοῶμεν Χριστόν, (41) Regius et Seguer. ὃν εἶπον. (42) Ita Regius, Seguer. Basil. et Anglican. Alii (43) Basil. et Anglican. öç. Paulo post idem An- (44) Regius et Seguer. προσέταττεν. (45) Reg. et Seguer. φησὶν αὐτοῖς. Alii et editi, (39) Sic Regius et Seguer. In aliis et editis deest ἔφὴ αὐτοῖς. (40) Τοῦ abest a Reg. et Seguer. (46) Sic Regius et Seguer. In aliis et editis των

εἶναι τὸν Λόγον, καὶ τοῦτον πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ αὐτ Β γεγενῆσθαι. γεγεν- νῆσθαι. τοῦτον σαθρω θέντα. τοῦτο σαρκωθέντα και. 1. τὸν Θεὸν, καὶ πάντα δι' αὐτοῦ, καὶ χωρὶς αὐτοῦ γε- γενῆσθαι (35) μηδέν, πλάσμα τοῦ Θεοῦ Λόγου σαφῶς καὶ τὸν ἄνθρωπον δείκνυσιν ὑπάρχειν. Εἰ τοίνυν, τοῦτον σαθρωθέντα (56) εἰς ἑαυτὸν λαβόμενος, πάλιν ἀνακαινίζει διὰ τῆς βεβαίας αὐτοῦ ἀνανεώσεως πρὸς διαμονὴν ἀτελεύτητον, καὶ διὰ τοῦτο ἐνοῦται εἰς θειο- τέραν ἀνάγων (37) αὐτὸν λῆξιν· πῶς οἷόν τε λέγειν διὰ τοῦ ἐκ Μαρίας ἀνθρώπου τὸν Λόγον ἀπεστάλθαι, καὶ τοῖς λοιποῖς ἀποστόλοις, λέγω δή (58) προφήταις, ἀποσταλεῖσι παρ' αὐτοῦ συναριθμεῖν τὸν τῶν ἀποστό λων Κύριον ; Πῶς δὲ καὶ (59) κληθείη Χριστὸς ψιλός ἄνθρωπος; Ηνωμένος δὲ τῷ λόγῳ, εἰκότως χρημα τίξοι Χριστὸς, καὶ Υἱὸς Θεοῦ, ἄνωθεν τοῦ (40) προ- φήτου σαφῶς ἐκβοήσαντος τὴν πατρικὴν ὑπόστασιν περὶ αὐτοῦ, καὶ εἰπόντος· Καὶ ἀποστελῶ τὸν Γιόν μου τὸν Χριστόν· καὶ ἐν τῷ Ἰορδάνῃ· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός. Ἐκπληρώσας γὰρ τὴν ὑπόσχεσιν, εἰκότως ὑπέδειξεν, ὡς οὗτός ἐστιν, ἂν εἶπεν (41) ἀποστεῖλαι. Λόγον τὸν θεῖον ἡνωμένον τῷ ἐκ Μαρίας ἐν τῇ Μα- ρίᾳ. Ἐν γὰρ τῇ ταύτης νηδύϊ ὁ Λόγος ἑαυτῷ τὸν οἶκον διεπλάσατο, ὃν τρόπον ἐξ ἀρχῆς τὸν Ἀδὰμ ἐκ τῆς γῆς· μᾶλλον δὲ θειοτέρως, περὶ οὗ καὶ Σολομών φησι (42), τον Λόγον εἰδὼς καὶ σοφίαν χρηματίζουσαν φανερῶς· Η Σοφία ᾠκοδόμησεν ἑαυτῇ οἰκον· ἦν καὶ ὁ Ἀπόστολος ἑρμηνεύων λέγει, οὗ (43) οἶκός εσμεν ἡμεῖς· καὶ ἀλλαχοῦ δὲ ναὸν προσαγορεύει, καθότι πρέπον Θεῷ ἐν ναῷ κατοικεῖν, οὗ καὶ εἰκόνα τὴν ἐκ λίθων τοῖς παλαιοῖς κτίζειν διὰ Σολομῶντος προσ- έταξεν (44)· ὅθεν τῆς ἀληθείας φανείσης, πέπαυται ἡ εἰκών. Βουληθεῖσι γὰρ τοῖς ἀγνώμοσι τὴν εἰκόνα δεῖ- ξαι ἀλήθειαν, τὴν δὲ ἀληθῆ οἴκησιν, ἦν καὶ ἕνωσιν σαφῶς πιστεύομεν, καθελεῖν, οὐκ ἠπείλησεν· ἀλλ᾽ εἰδὼς, ὡς αὐτοὶ καθ᾿ ἑαυτῶν τολμῶσι, φησὶν αὐ τοῖς (45) · Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν· σαφῶς δεικνὺς ὁ ἡμέτερος Σωτήρ, ὡς τὰ πρὸς ἀνθρώπων σπουδαζόμενα, αυ τόθεν ἔχει τὴν διάλυσιν. Ἐὰν γὰρ μὴ Κύριος οίκο - δομήσῃ οἶκον, καὶ φυλάξῃ πόλιν, εἰς μάτην ἐκοπία- σαν οἱ οἰκοδομοῦντες, καὶ ἠγρύπνησαν οἱ φυλάσσον τες. Τὰ τοίνυν τῶν (46) Ἰουδαίων λέλυται· σκιὰ γὰρ ἦν· τὰ δὲ τῆς Ἐκκλησίας ἥδρασται· τεθεμελίωται γὰρ ἐπὶ τὴν πέτραν, καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσου σιν αὐτῆς. Ἐκείνων ἦν τὸ λέγειν, Πῶς σύ, ἄνθρω πος ὢν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν ; τούτων μαθητὴς δ & Εφη. καί ειδώς. καθάπερ πρέπον. S. ATHANASII OPP. PARS I. HISTORICA ET DOGMATICA. fuisse, et apud Deum ac Deum fuisse, omniaque A per ipsum facta esse, nihilque sine ipso esse factum dicitur, aperte profecto ostendunt ipsum quoque hominem Dei Verbi opus esse. Itaque si eum, post- quam corruptus est, in se suscepit, ut ipsum sta- bili et firma sui renovatione perpetuo permansurum reficeret, quam quidem ob causam eidem se con- junxit, ut illum in sortem conditionemve divinio- rem proveheret: qui fieri potest ut Verbum per hominem qui ex Maria assumptus sit, missum esse dicatur, ipseque apostolorum Dominus inter cæte- ros apostolos, nempe prophetas, ab eodem missos numeretur? An vero purus homo possit vocari Christus? Minime certe : at Verbo conjunctus, jure merito Christus et Filius Dei potest appellari, teste propheta qui jam olim paternam substantiam manifeste illi attribuit, cum ait, Et mittam Filium meum Christum. Apud Jordanem audita item hæc vox est, Hic est Filius meus dilectus . Siquidem impletis promissis, recte his verbis indicavit illum esse quem se misisse dixerat. Verbum scilicet divinum, homini ex Maria assum- plo in Maria conjunctum. Verbum enim sibi ipsi donum in ejus utero fabricavit, quemadmodum olim Adamum ex terra formaverat, imo diviniore certo modo, quo de Salomon, qui Verbum optime noverat sapientiam appellari, sic loquitur, Sapientia aedificavit sibi domum: quam interpretans Apo- stolus ait, cujus nos domus sumus 48, alibique templum appellat: quatenus nempe Deo decet in templo habitare ; cujus liguram antiquis patribus per Salomonem jusserat ex lapidibus ædificandam : unde exorta veritate, figura evanuit. Namque cum perfidi Judæi figuram vellent veritatem ipsam esse, verumque evertere ædificium, quod nos Verbi cum natura humana conjunctionem esse fidenter credi- mus, nihil illis minatus est Dominus: sed cum probe sciret illorum temeritatem in ipsos recidere, hæc ad eos dixit : Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud ". Quibus verbis clare ostendit Salvator sponte et ex se dissolvi hominum opera. Nisi enim Dominus ædificaverit domum, et custo- dierit civitatem, frustra laborant adificantes, et vi- gilant custodientes **. Itaque quæ quidem Judeo- rum erant, penitus sunt dissoluta, quippe cum non- nisi umbra essent : firmata autem est Ecclesia, ut- pote quæ in petra fundata est; neque portæ inferi Prov. IX, 6s Matth. It, 17. * Joan. 1, 1-3. Psal. cxxvi, 1. Galeri cum editione Commel. et editis xal deest. Mox mss. omnes, Editi, mendose. C p Hebr. 111, 6. Joan. 11, 19. Cor. 111, 16. D autem cum editis, Ibid. Anglican. omittit post glic. deest. 34. Utrumque ergo Christum esse intelligamus, (35) Regius, Seguerian. Basil. Anglic. et Gobler. (36) Ita Regius, Seguer. Basil. et Anglic. In aliis (37) Auglican. ἀνάγοι. (38) Anglic. δέ. 54. Τὸ τοίνυν συναμφότερον νοῶμεν Χριστόν, (41) Regius et Seguer. ὃν εἶπον. (42) Ita Regius, Seguer. Basil. et Anglican. Alii (43) Basil. et Anglican. öç. Paulo post idem An- (44) Regius et Seguer. προσέταττεν. (45) Reg. et Seguer. φησὶν αὐτοῖς. Alii et editi, (39) Sic Regius et Seguer. In aliis et editis deest ἔφὴ αὐτοῖς. (40) Τοῦ abest a Reg. et Seguer. (46) Sic Regius et Seguer. In aliis et editis των

Σαμοσατεὺς ὑπάρχει· ὅθεν εἰκότως τὰ παρ' αὐτοῦ τοῖς αὐτοῦ ἀπαγγέλλει. Αλλ' ἡμεῖς οὐχ οὕτως ἐμά- θομεν τὸν Χριστόν, εἴγε αὐτὸν ἠκούσαμεν, καὶ παρ' αὐτοῦ ἐδιδάχθημεν, ἀποθέμενοι τὸν παλαιὸν ἄνθρω πον τὸν φθειρόμενον κατὰ τὰς ἐπιθυμίας τῆς ἀπά- της, ἀναλαβόντες δὲ τὸν νέον τὸν κατὰ Θεὸν κτισθέντα ἐν δικαιοσύνῃ καὶ ὁσιότητι τῆς ἀληθείας (47). Χρι στὸς τοιγαροῦν τὸ συναμφότερον εὐσεβῶς νοείσθω. Χριστὸν, ὡς ὅταν λέγῃ ὁ μακάριος Πέτρος πρὸς Κορνήλιον (48), διδάσκων Ἰησοῦν τὸν ἀπὸ Ναζα ρέτ, ὃν ἔχρισεν ὁ Θεὸς Πνεύματι ἁγίῳ· καὶ πά- λιν πρὸς Ἰουδαίους, Ἰησοῦν τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ, ἄνδρα ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἀποδεδειγμένον εἰς ὑμᾶς· καὶ πάλιν ὁ μακάριος (49) Παῦλος πρὸς ᾿Αθηναίους; Ἐν ἀνδρὶ, ᾧ ὥρισε, πίστιν παρασχὼν πᾶσιν, ἀνα- στήσας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν· ταὐτὸν δὲ τῇ χρίσει πολλαχόσε τὴν ἀνάδειξιν καὶ τὴν ἀποστολὴν (50) εύ ρίσκομεν· ἐξ ὧν μανθάνειν ἔξεστι τῷ βουλομένῳ, ὡς οὐ διαφωνία τις ἐν τοῖς βήμασι τῶν ἁγίων, ἀλλὰ διαφόρως τὴν πρὸς τὸν ἐκ Μαρίας ἄνθρωπον τοῦ Θεοῦ (51) Λόγου ἕνωσιν γενομένην ὀνομάζουσι· ποτὲ μὲν χρίσιν, ποτὲ δὲ ἀποστολὴν, ἄλλοτε δὲ (52) ἀνά- δειξιν. Τὸ τοίνυν λεγόμενον ὑπὸ τοῦ μακαρίου Πέ- τρου ὀρθὸν (55), καὶ εἰλικρινῆ τὴν θεότητα τοῦ Μου νογενούς κηρύσσει, οὐ τὴν ὑπόστασιν χωρίζον τοῦ Θεοῦ Λόγου ἀπὸ τοῦ ἐκ Μαρίας ἀνθρώπου· μὴ γέ- νοιτο ! Πῶς γὰρ ὁ ἀκούσας πολλαχῶς τὸ, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν, καὶ, ῾Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα ; Δι' οὗ καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν, τὸ αὐτὸ, κεκλεισμένων τῶν θυρῶν, εἰσερχόμενον πρὸς πᾶσαν τῶν ἀποστόλων τὴν ξυνωρίδα, καὶ εἴ τι (54) παρῆν ἐκ τούτου δυσπειθές, διαλύσαντα τῷ εἰπεῖν, Ψηλαφήσατέ με, καὶ βλέπετε, ὅτι πνεῦμα σάρκα καὶ ὀστέα (55) οὐκ ἔχει, καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε ἔχοντα. Καὶ οὐκ εἶπε, Τόνδε, ἢ, τὸν ἄνθρωπόν μου, ἐν ἀνείληφα, ἀλλ' ἐμέ. Ὅθεν οὐδεμίαν συγγνώμην εὑρεῖν δυνήσεται ὁ Σαμοσατεύς, ἐκ τοσούτων τὴν ἕνωσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου διελεγχθείς· καὶ ἀπ' αὐτοῦ δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγου, ἄρτι μὲν πρὸς πάντας τὴν πεῦ- αν προσάγοντος, καὶ πληροφορῶν ἀπό τε τοῦ φα- γεῖν καὶ τὴν ψηλάφησιν ἐπιτρέψαι, ἢ δὴ καὶ γεγέ- νηται. Πάντως γὰρ ὁ διδοὺς τὴν τροφὴν, ἢ οἱ διδόν τες ἥψαντο τῶν χειρῶν. Ἐπέδωκαν γάρ, φησίν, αὐ τῷ ἰχθύος ὀπτοῦ μέρος, καὶ ἀπὸ μελισσίου κη- ρίου (56) καὶ φαγὼν ἐνώπιον αὐτῶν, λαβὼν τὰ * χτι, 18. σε χιν, θ. Αι Πέτρος Κορνηλίῳ. Πέτρος Κορνήλιον. ριος. πρὸς Αθηναίους. Αθηναίοις. ἐν ἀνδρί, ἀποστόλων, υι εἴ τι. καὶ εἴ τι. τήν καί. καὶ φαγὼν ἐνώπιον αὐτῶν, λαβὼν τὰ ἐπίλοιπα ἀπέδωκεν αὐτοῖς, ORATIO IV CONTRA ARIANOS. A adversus eam prævalebunt . Illorum erat dicere : justitia et sanctitate veritatis ". Christus igitur Quare, homo tu cum sis, facis teipsum Deum ? ho- rum discipulus est Samosatensis, unde non imme- rito sua suos docet: nos autem non ista de Christo didicimus, si tamen eum audivimus et ab ipso edo- cci sumus, ut vetere homine, qui corrumpitur se- cundum desideria erroris, deposito, induamus no- vum hominem, qui secundum Deum creatus est in utrumque esse pie intelligatur. B C Matth. Joan. x, 33. st Ephes. 18. :s Joan. x, 30. Joan. Luc. xxiv, 59. Alii et oditi tis omittunt. Gohler., Alii et editio Commel., Ibid. Reg. et Seguerian., Ceteri et editi, Item ibid. post dedicit Anglic. codex. mendose. PATROL. GR. XXVI. D ' let ipsius corpus, ut cum beatus Petrus ad Corne- lium ait, Jesum Nazareth quem unxit Deus Spiri- tu sancto s ; et adl Judeos, Jesum Nazarenum, vi- rum approbatum a Deo in vobis "; beatus item Pau- lus hæc ad Athenienses loquitur, In viro, quem destinarat, fide omnibus impertita, eo a mortuis excitato : ita sæpe quoque ostensionem et missio- nein idem esse ac unctionem reperimus. Ex quibus cuivis licet discere nihil in verbis sanctorum esse dissonum: sed variis tantum nominibus conjunctio- nem Dei Verbi cum homine ex Maria assumpto il- los designare, cum eam modo unctionem appellant, modo missionem; modo ostensionem. Rectum est igitur quod ait beatus Petrus, qui veram Unigeniti prædicat divinitatem, nec Dei Verbi bypostasim disjungit ab homine ex Maria assumpto : quod omnino absit! Qui enim id ille auderet, qui frequen- ter audiit, Ego et Pater unum sumus et, Qui vidit me, vidit Palren? Hinc etiam post resurre- ctionem idem corpus, januis clausis, ad universum apostolorum coetum ingressum est; quod ne cui incredibile videretur, ipse difficultatem retnovit, cum ait, Contrectate ne, et videte, quia spiritus carnen el ossa non habet, sicut me videtis habere ". Ubi ad- vertendum est eum non dixisse : Hunc, vel, homi- nem meum, quem assumpsi, contrectate, sed, con- trectate me. Nulla proinde venia Samosatensi spe- randa est, quippe qui, tot convictus argumentis, ne- gare non possit Verbi Dei conjunctionem: quam nimirum ipsum Dei Verbum asseruit, cum, modo vidimus, omnes est allocutum, quibus et se resurrexisse confirmavit, tum comedendo, tum se ipsum contrectandum permittendo, uti fa- ctum est. Nam sive cum ipse illis cibum imperti- ret, sive cum illi, ipsi, omnino manus ejus contre- ctaverunt. Siquidem Illi, inquit, obtulerunt partem piscis assi et farum mellis : et cum manducasset co- Act. x, 58. ** Act. 11, 22. ** Act. xvi, 31. 20-24. omittunt. Gobler. habet item. In aliis et editis deest et siliens. addunt, quæ alii et editi orn. 17. 35. Εἰ δὲ καὶ τὸ σῶμα καλεῖ πολλαχοῦ ἡ Γραφὴ (47) Regins, Seguer. et Scriptura, τῆς ἀληθείας. (48) Ita Regius codex, Seguer. Basil. et Anglic. (49) Gabler. et Felc. 1 omittunt πάλιν ὁ μακά (50) Regius et Seguerian., ἀποστολήν. Alii et editi 35. Cæterum si sæpe Scriptura Christum appel- (51) Sic Reg. et Seguer. In aliis et ed. Θεοῦ deest. (52) lla Regius et Seguerian. At alii et editi δέ (53) Reg., ὀρθόν, recte. Cæteri et editi, ὀρθήν. (54) Reg. Seguer. et Gobler., τὴν ξυνωρίδα, καὶ (55) Reg. et Seguer., dotä. (56) Regius et Seguer., κηρίον. lidem ibid. et Ba

Σαμοσατεὺς ὑπάρχει· ὅθεν εἰκότως τὰ παρ' αὐτοῦ τοῖς αὐτοῦ ἀπαγγέλλει. Αλλ' ἡμεῖς οὐχ οὕτως ἐμά- θομεν τὸν Χριστόν, εἴγε αὐτὸν ἠκούσαμεν, καὶ παρ' αὐτοῦ ἐδιδάχθημεν, ἀποθέμενοι τὸν παλαιὸν ἄνθρω πον τὸν φθειρόμενον κατὰ τὰς ἐπιθυμίας τῆς ἀπά- της, ἀναλαβόντες δὲ τὸν νέον τὸν κατὰ Θεὸν κτισθέντα ἐν δικαιοσύνῃ καὶ ὁσιότητι τῆς ἀληθείας (47). Χρι στὸς τοιγαροῦν τὸ συναμφότερον εὐσεβῶς νοείσθω. Χριστὸν, ὡς ὅταν λέγῃ ὁ μακάριος Πέτρος πρὸς Κορνήλιον (48), διδάσκων Ἰησοῦν τὸν ἀπὸ Ναζα ρέτ, ὃν ἔχρισεν ὁ Θεὸς Πνεύματι ἁγίῳ· καὶ πά- λιν πρὸς Ἰουδαίους, Ἰησοῦν τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ, ἄνδρα ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἀποδεδειγμένον εἰς ὑμᾶς· καὶ πάλιν ὁ μακάριος (49) Παῦλος πρὸς ᾿Αθηναίους; Ἐν ἀνδρὶ, ᾧ ὥρισε, πίστιν παρασχὼν πᾶσιν, ἀνα- στήσας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν· ταὐτὸν δὲ τῇ χρίσει πολλαχόσε τὴν ἀνάδειξιν καὶ τὴν ἀποστολὴν (50) εύ ρίσκομεν· ἐξ ὧν μανθάνειν ἔξεστι τῷ βουλομένῳ, ὡς οὐ διαφωνία τις ἐν τοῖς βήμασι τῶν ἁγίων, ἀλλὰ διαφόρως τὴν πρὸς τὸν ἐκ Μαρίας ἄνθρωπον τοῦ Θεοῦ (51) Λόγου ἕνωσιν γενομένην ὀνομάζουσι· ποτὲ μὲν χρίσιν, ποτὲ δὲ ἀποστολὴν, ἄλλοτε δὲ (52) ἀνά- δειξιν. Τὸ τοίνυν λεγόμενον ὑπὸ τοῦ μακαρίου Πέ- τρου ὀρθὸν (55), καὶ εἰλικρινῆ τὴν θεότητα τοῦ Μου νογενούς κηρύσσει, οὐ τὴν ὑπόστασιν χωρίζον τοῦ Θεοῦ Λόγου ἀπὸ τοῦ ἐκ Μαρίας ἀνθρώπου· μὴ γέ- νοιτο ! Πῶς γὰρ ὁ ἀκούσας πολλαχῶς τὸ, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν, καὶ, ῾Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα ; Δι' οὗ καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν, τὸ αὐτὸ, κεκλεισμένων τῶν θυρῶν, εἰσερχόμενον πρὸς πᾶσαν τῶν ἀποστόλων τὴν ξυνωρίδα, καὶ εἴ τι (54) παρῆν ἐκ τούτου δυσπειθές, διαλύσαντα τῷ εἰπεῖν, Ψηλαφήσατέ με, καὶ βλέπετε, ὅτι πνεῦμα σάρκα καὶ ὀστέα (55) οὐκ ἔχει, καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε ἔχοντα. Καὶ οὐκ εἶπε, Τόνδε, ἢ, τὸν ἄνθρωπόν μου, ἐν ἀνείληφα, ἀλλ' ἐμέ. Ὅθεν οὐδεμίαν συγγνώμην εὑρεῖν δυνήσεται ὁ Σαμοσατεύς, ἐκ τοσούτων τὴν ἕνωσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου διελεγχθείς· καὶ ἀπ' αὐτοῦ δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγου, ἄρτι μὲν πρὸς πάντας τὴν πεῦ- αν προσάγοντος, καὶ πληροφορῶν ἀπό τε τοῦ φα- γεῖν καὶ τὴν ψηλάφησιν ἐπιτρέψαι, ἢ δὴ καὶ γεγέ- νηται. Πάντως γὰρ ὁ διδοὺς τὴν τροφὴν, ἢ οἱ διδόν τες ἥψαντο τῶν χειρῶν. Ἐπέδωκαν γάρ, φησίν, αὐ τῷ ἰχθύος ὀπτοῦ μέρος, καὶ ἀπὸ μελισσίου κη- ρίου (56) καὶ φαγὼν ἐνώπιον αὐτῶν, λαβὼν τὰ * χτι, 18. σε χιν, θ. Αι Πέτρος Κορνηλίῳ. Πέτρος Κορνήλιον. ριος. πρὸς Αθηναίους. Αθηναίοις. ἐν ἀνδρί, ἀποστόλων, υι εἴ τι. καὶ εἴ τι. τήν καί. καὶ φαγὼν ἐνώπιον αὐτῶν, λαβὼν τὰ ἐπίλοιπα ἀπέδωκεν αὐτοῖς, ORATIO IV CONTRA ARIANOS. A adversus eam prævalebunt . Illorum erat dicere : justitia et sanctitate veritatis ". Christus igitur Quare, homo tu cum sis, facis teipsum Deum ? ho- rum discipulus est Samosatensis, unde non imme- rito sua suos docet: nos autem non ista de Christo didicimus, si tamen eum audivimus et ab ipso edo- cci sumus, ut vetere homine, qui corrumpitur se- cundum desideria erroris, deposito, induamus no- vum hominem, qui secundum Deum creatus est in utrumque esse pie intelligatur. B C Matth. Joan. x, 33. st Ephes. 18. :s Joan. x, 30. Joan. Luc. xxiv, 59. Alii et oditi tis omittunt. Gohler., Alii et editio Commel., Ibid. Reg. et Seguerian., Ceteri et editi, Item ibid. post dedicit Anglic. codex. mendose. PATROL. GR. XXVI. D ' let ipsius corpus, ut cum beatus Petrus ad Corne- lium ait, Jesum Nazareth quem unxit Deus Spiri- tu sancto s ; et adl Judeos, Jesum Nazarenum, vi- rum approbatum a Deo in vobis "; beatus item Pau- lus hæc ad Athenienses loquitur, In viro, quem destinarat, fide omnibus impertita, eo a mortuis excitato : ita sæpe quoque ostensionem et missio- nein idem esse ac unctionem reperimus. Ex quibus cuivis licet discere nihil in verbis sanctorum esse dissonum: sed variis tantum nominibus conjunctio- nem Dei Verbi cum homine ex Maria assumpto il- los designare, cum eam modo unctionem appellant, modo missionem; modo ostensionem. Rectum est igitur quod ait beatus Petrus, qui veram Unigeniti prædicat divinitatem, nec Dei Verbi bypostasim disjungit ab homine ex Maria assumpto : quod omnino absit! Qui enim id ille auderet, qui frequen- ter audiit, Ego et Pater unum sumus et, Qui vidit me, vidit Palren? Hinc etiam post resurre- ctionem idem corpus, januis clausis, ad universum apostolorum coetum ingressum est; quod ne cui incredibile videretur, ipse difficultatem retnovit, cum ait, Contrectate ne, et videte, quia spiritus carnen el ossa non habet, sicut me videtis habere ". Ubi ad- vertendum est eum non dixisse : Hunc, vel, homi- nem meum, quem assumpsi, contrectate, sed, con- trectate me. Nulla proinde venia Samosatensi spe- randa est, quippe qui, tot convictus argumentis, ne- gare non possit Verbi Dei conjunctionem: quam nimirum ipsum Dei Verbum asseruit, cum, modo vidimus, omnes est allocutum, quibus et se resurrexisse confirmavit, tum comedendo, tum se ipsum contrectandum permittendo, uti fa- ctum est. Nam sive cum ipse illis cibum imperti- ret, sive cum illi, ipsi, omnino manus ejus contre- ctaverunt. Siquidem Illi, inquit, obtulerunt partem piscis assi et farum mellis : et cum manducasset co- Act. x, 58. ** Act. 11, 22. ** Act. xvi, 31. 20-24. omittunt. Gobler. habet item. In aliis et editis deest et siliens. addunt, quæ alii et editi orn. 17. 35. Εἰ δὲ καὶ τὸ σῶμα καλεῖ πολλαχοῦ ἡ Γραφὴ (47) Regins, Seguer. et Scriptura, τῆς ἀληθείας. (48) Ita Regius codex, Seguer. Basil. et Anglic. (49) Gabler. et Felc. 1 omittunt πάλιν ὁ μακά (50) Regius et Seguerian., ἀποστολήν. Alii et editi 35. Cæterum si sæpe Scriptura Christum appel- (51) Sic Reg. et Seguer. In aliis et ed. Θεοῦ deest. (52) lla Regius et Seguerian. At alii et editi δέ (53) Reg., ὀρθόν, recte. Cæteri et editi, ὀρθήν. (54) Reg. Seguer. et Gobler., τὴν ξυνωρίδα, καὶ (55) Reg. et Seguer., dotä. (56) Regius et Seguer., κηρίον. lidem ibid. et Ba

ὡς ὁ Θωμᾶς, ἀλλ' ὅμως δι' ἑτέρας μεθόδου την πλη ροφορίαν αὐτοῖς παρέσχε ψηλαφηθείς. Εἰ δὲ καὶ τοὺς μώλωπας ἰδεῖν θέλοις (57), παρὰ Θωμᾶ μάθε· φέρε γάρ σου, φησί, τὴν χεῖρα καὶ βάλε εἰς τὴν πλευ ράν μου, καὶ φέρε τὸν δάκτυλόν σου, καὶ βλέπε τὰς χεῖράς μου (58). Πλευρὰν ἰδίαν καὶ χεῖρας όνο- μάζων ὁ Θεὸς Λόγος, καὶ ὅλον αὐτὸν ἄνθρωπόν τε (59) καὶ Θεὸν ὁμοῦ, ἄρτι μὲν τοῦ Λόγου καὶ τὴν αἴσθη σιν τοῖς ἁγίοις διὰ σώματος, ὡς ἔστι νοεῖν, παρ έχοντος τῷ εἰσελθεῖν, τῶν θυρῶν κεκλεισμένων· παρ- εὐθὺ δὲ σὺν τῷ σώματι παρεστώς, καὶ τὴν πλη- ροφορίαν παρέχων. Ταῦτα τοῖς πιστοῖς εἰς βεβαίω σιν, καὶ τοῖς ἀπίστοις εἰς διόρθωσιν εἰρήσθω συμ μέτρως. ἐπίλοιπα, ἀπέδωκεν αὐτοῖς. Ἰδοὺ τοίνυν, εἰ καὶ οὐχ μοσατεύς, τῆς θείας κατήκοος γεγενημένος φωνής, Τὸ σῶμά μου, λέγοντος, καὶ οὐχὶ τὸν Χριστὸν ἔτε- ρον (61) παρ' ἐμὲ τὸν Λόγον, ἀλλὰ σὺν ἐμοὶ αὐτὸν, καὶ ἐμὲ σὺν αὐτῷ. Τὸ γὰρ χρίσμα ἐγὼ ὁ Λόγος, τὸ δὲ χρισθὲν ὑπ' ἐμοῦ ὁ ἄνθρωπος· οὐ χωρὶς οὖν ἐμοῦ Χριστὸς κληθείη ἂν (62), ἀλλὰ σὺν ἐμοὶ ὢν καὶ ἐμοῦ ἐν αὐτῷ. Τὸ τοίνυν ἀποστολὴν τοῦ Λόγου σημαί νεσθαι ἔνωσιν δηλοῖ τὴν πρὸς τὸν ἐκ Μαρίας Ἰη- σοῦν, ὃς ἑρμηνεύεται Σωτήρ, οὐ δι' ἕτερόν τι, ἀλλ᾽ ἢ διὰ τὸ τῷ (65) Θεῷ λόγῳ ἡνῶσθαι. Ταὐτὸ σημαίνε- ται τὸ ῥητὸν τοῦτο τῷ, Ὁ πέμψας με Πατὴρ, καὶ, Απ' ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλήλυθα, ἀλλ' ὁ Πατήρ με ἀπέστειλε. Τὴν γὰρ πρὸς τὸν ἄνθρωπον ἕνωσιν, σὺν ᾧ γνωρισθῆναι ἀνθρώποις ἦν δυνατὸν τὴν ἀόρα τον φύσιν διὰ τῆς ὁρωμένης, ἀποστολὴν ὠνόμασεν. Οὐ γὰρ δὴ Θεὸς τόπους ἀμείβει (64), καθ' ἡμᾶς τοὺς ἐν τόποις κρυπτομένους, τῷ τῆς μικρότητος ἡμῶν σχήματι τῆς ὑπάρξεως τῆς ἐν σαρκὶ ἐπιδει- χνύμενος (65)· πῶς γὰρ ὁ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν πληρῶν; Ἀλλὰ τῆς ἐν σαρκὶ παρουσίας ἕνεκα τὴν ἀποστολὴν οἱ δίκαιοι ὠνόμασαν. Εἶτα οὖν (66) καὶ αὐτὸς ὁ Θεὸς Λόγος. Χριστὸς οὖν ὁ ἐκ Μαρίας Θεὸς ἄνθρωπος· οὐχ ἕτερός τις Χριστός, ἀλλ᾽ εἷς καὶ ὁ αὐτός· οὗτος πρὸ αἰώνων ἐκ Πατρὸς, οὗτος ἐπ' ἐσχάτων ἐκ τῆς Παρθένου· ἀόρατος τὸ (67) πρὶν καὶ ταῖς ἐν οὐρανῷ δυνάμεσιν ἁγίαις, ὁρατὸς νυνὶ διὰ τὴν πρὸς τὸν ὁρώμενον ἄνθρωπον ἕνωσιν· ὁρώμενος δε, φημὶ, οὐ τῇ ἀοράτῳ θεότητι, ἀλλὰ τῇ τῆς θεότητος ένεργεία διὰ τοῦ ἀνθρωπίνου (68) σώματος καὶ ὅλου 27. ΧΧ, θέλεις. σε καὶ ἐμοῦ. και ταὐτὸν σημαίνεσθαι. τὸ ῥητὸν τοῦτο τό. ἀμοίβει. βλέπε εἰς χεῖράς μου. καὶ τὸν δάκτυλόν σου βάλε εἰς τὰς χεῖράς μου. Μου ὁ Θεὸς Λόγος. ὁ Θεὸς λέγει. ἕτερον. εἶτα οὖν. ἀνθρωπείου. ἀνθρωπίνου. καὶ ὅλου ἀνθρώ που. S. ATHANASI OPP. PARS I. - • HISTORICA ET DOGMATICA. ram eis, acceptas reliquias dedit eis 58. En igitur, si A non ut se erga Thomam gessit, certe alia ratione fecit eos de sui resurrectione certiores, cum se illis contrectandum præbuit. Quod si ipsas etiam cica- trices cupis cernere, disce a Thoma, cui videlicet ait Dominus, Infer manum tuam, et mille in latus meum, et infer digitum tuum, et vide manus meas Suum latus suasque manus Deus Verbum appellat, seque totum hominem simul et Deum esse ostendit: quod quidem ipso etiam sensu, ut intelligere est, vo- luit Verbum sanctos experiri, cum suum corpus, ja- nuis clausis, ingressum est in cubiculum 60, ac repente astans cum corpore, eos de rei veritate persuasos reddidit. Hæc autem fidelibus quidem ad confirma- tionem, infidelibus vero ad emendationem, satis di- cla sint. B Samosatensis, divina Salvatoris voce audita dicen- tis, Corpus meum 61, non autem, Christum qui alius est a me qui sum Verbum, sed qui idem mecum est, et ego cum eo. Ego enim Verbum, sum un- guentum quod anten a me unctum est, homo est; quapropter Unctus sive Christus sine me mi- nime dicatur, sed qui mecum est, et in quo ego sum. Itaque missio illa Verbi significata ejus indi- cat conjunctionem cum Jesu ex Maria assumpto, qui Salvator dicitur, non aliam sane ob rationem quam quod, cum Deo Verbo sit conjunctus. Idem proinde locus ille significat atque hæc verba, Qui misit me Pater ss, et, A me ipso non veni, sed Pater C me misit 63. Scilicet suam cum homine conjunctio- nem, quocum invisibilis natura per visibilem nota hominibus esse poterat, missionem appellavit. Nec enim loca mutavit Deus (uti nos qui locis abscondi- mur) cum nostræ parvitatis accepta figura in carne exstitit et apparuit. Quomodo enim id illi posset accidere qui cœlum et terram implet? Verum justi propter ejus in carne præsentiam, missionis vocem usurpavere. Ipse igitur est Deus Verbum igitur Christus est Deus homo ex Maria natus. Non alius, inquam, aliquis est Christus, sed unus et idem est, qui ante sæcula ex Patre, et in ultimis diebus ex Virgine exortus est: qui idem antea ipsis etiam sanctis virtutibus in cœlis erat invisibilis, nunc autem ob suam cum visibili homine conjunctionem D visibilis est effectus; visibilis, inquam, non invisi- se Luc. XXIV, ss Joan. 42,43. Cateri et editi, ibid. 19. Joan. vult, 10. Matth. xxv, 26. Bs ibid. 42. et Gobler., In aliis et editis deest. lidem ibidem Item ibidem Go- blerianus et Felckmanni 1, Basiliensis habet Alii editique, Regius et Seguer., Cæteri, cum editis, alii et editi omittunt. editis deest &y. At alii et editi äy omittunt. Ibidem Reg. Seg. Alii cum editis, Ceteri et editi, Ibidem Goblerian, et felckm. omittunt 36. Διορθούσθω τοιγαροῦν καὶ Παῦλος (60) Σα 36. Suum itaque errorem etiam corrigat Paulus (57) Regius, Seguerianus et Basiliensis θέλοις. (63) Τῷ abest a codice Regio et Segueriano. (64) Regius et Seguerian., ἀμείβει. Alii et editi, (58) Sic Regius codex, Seguer. et Basiliens.; sed (59) Sic Reg. et Seg. In aliis et editis deest τε. (60) Regius et Seguer. addunt καὶ Παῦλος, quod (61) Ita Regius codex et Seguer. In aliis vero et (62) Regius, 'Seguer. Goblerian. et Basil., κληθείη (65) Goblerian., ἐπιδεικνυμένοις. (66) Regius codex, Seguer. et Basiliens., εἶτ᾽ οὖν. (67) Τό abest a Goblerian. et Felckm. 1. (68) Regius codex, Seguerianus et Basiliensis,

ὡς ὁ Θωμᾶς, ἀλλ' ὅμως δι' ἑτέρας μεθόδου την πλη ροφορίαν αὐτοῖς παρέσχε ψηλαφηθείς. Εἰ δὲ καὶ τοὺς μώλωπας ἰδεῖν θέλοις (57), παρὰ Θωμᾶ μάθε· φέρε γάρ σου, φησί, τὴν χεῖρα καὶ βάλε εἰς τὴν πλευ ράν μου, καὶ φέρε τὸν δάκτυλόν σου, καὶ βλέπε τὰς χεῖράς μου (58). Πλευρὰν ἰδίαν καὶ χεῖρας όνο- μάζων ὁ Θεὸς Λόγος, καὶ ὅλον αὐτὸν ἄνθρωπόν τε (59) καὶ Θεὸν ὁμοῦ, ἄρτι μὲν τοῦ Λόγου καὶ τὴν αἴσθη σιν τοῖς ἁγίοις διὰ σώματος, ὡς ἔστι νοεῖν, παρ έχοντος τῷ εἰσελθεῖν, τῶν θυρῶν κεκλεισμένων· παρ- εὐθὺ δὲ σὺν τῷ σώματι παρεστώς, καὶ τὴν πλη- ροφορίαν παρέχων. Ταῦτα τοῖς πιστοῖς εἰς βεβαίω σιν, καὶ τοῖς ἀπίστοις εἰς διόρθωσιν εἰρήσθω συμ μέτρως. ἐπίλοιπα, ἀπέδωκεν αὐτοῖς. Ἰδοὺ τοίνυν, εἰ καὶ οὐχ μοσατεύς, τῆς θείας κατήκοος γεγενημένος φωνής, Τὸ σῶμά μου, λέγοντος, καὶ οὐχὶ τὸν Χριστὸν ἔτε- ρον (61) παρ' ἐμὲ τὸν Λόγον, ἀλλὰ σὺν ἐμοὶ αὐτὸν, καὶ ἐμὲ σὺν αὐτῷ. Τὸ γὰρ χρίσμα ἐγὼ ὁ Λόγος, τὸ δὲ χρισθὲν ὑπ' ἐμοῦ ὁ ἄνθρωπος· οὐ χωρὶς οὖν ἐμοῦ Χριστὸς κληθείη ἂν (62), ἀλλὰ σὺν ἐμοὶ ὢν καὶ ἐμοῦ ἐν αὐτῷ. Τὸ τοίνυν ἀποστολὴν τοῦ Λόγου σημαί νεσθαι ἔνωσιν δηλοῖ τὴν πρὸς τὸν ἐκ Μαρίας Ἰη- σοῦν, ὃς ἑρμηνεύεται Σωτήρ, οὐ δι' ἕτερόν τι, ἀλλ᾽ ἢ διὰ τὸ τῷ (65) Θεῷ λόγῳ ἡνῶσθαι. Ταὐτὸ σημαίνε- ται τὸ ῥητὸν τοῦτο τῷ, Ὁ πέμψας με Πατὴρ, καὶ, Απ' ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλήλυθα, ἀλλ' ὁ Πατήρ με ἀπέστειλε. Τὴν γὰρ πρὸς τὸν ἄνθρωπον ἕνωσιν, σὺν ᾧ γνωρισθῆναι ἀνθρώποις ἦν δυνατὸν τὴν ἀόρα τον φύσιν διὰ τῆς ὁρωμένης, ἀποστολὴν ὠνόμασεν. Οὐ γὰρ δὴ Θεὸς τόπους ἀμείβει (64), καθ' ἡμᾶς τοὺς ἐν τόποις κρυπτομένους, τῷ τῆς μικρότητος ἡμῶν σχήματι τῆς ὑπάρξεως τῆς ἐν σαρκὶ ἐπιδει- χνύμενος (65)· πῶς γὰρ ὁ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν πληρῶν; Ἀλλὰ τῆς ἐν σαρκὶ παρουσίας ἕνεκα τὴν ἀποστολὴν οἱ δίκαιοι ὠνόμασαν. Εἶτα οὖν (66) καὶ αὐτὸς ὁ Θεὸς Λόγος. Χριστὸς οὖν ὁ ἐκ Μαρίας Θεὸς ἄνθρωπος· οὐχ ἕτερός τις Χριστός, ἀλλ᾽ εἷς καὶ ὁ αὐτός· οὗτος πρὸ αἰώνων ἐκ Πατρὸς, οὗτος ἐπ' ἐσχάτων ἐκ τῆς Παρθένου· ἀόρατος τὸ (67) πρὶν καὶ ταῖς ἐν οὐρανῷ δυνάμεσιν ἁγίαις, ὁρατὸς νυνὶ διὰ τὴν πρὸς τὸν ὁρώμενον ἄνθρωπον ἕνωσιν· ὁρώμενος δε, φημὶ, οὐ τῇ ἀοράτῳ θεότητι, ἀλλὰ τῇ τῆς θεότητος ένεργεία διὰ τοῦ ἀνθρωπίνου (68) σώματος καὶ ὅλου 27. ΧΧ, θέλεις. σε καὶ ἐμοῦ. και ταὐτὸν σημαίνεσθαι. τὸ ῥητὸν τοῦτο τό. ἀμοίβει. βλέπε εἰς χεῖράς μου. καὶ τὸν δάκτυλόν σου βάλε εἰς τὰς χεῖράς μου. Μου ὁ Θεὸς Λόγος. ὁ Θεὸς λέγει. ἕτερον. εἶτα οὖν. ἀνθρωπείου. ἀνθρωπίνου. καὶ ὅλου ἀνθρώ που. S. ATHANASI OPP. PARS I. - • HISTORICA ET DOGMATICA. ram eis, acceptas reliquias dedit eis 58. En igitur, si A non ut se erga Thomam gessit, certe alia ratione fecit eos de sui resurrectione certiores, cum se illis contrectandum præbuit. Quod si ipsas etiam cica- trices cupis cernere, disce a Thoma, cui videlicet ait Dominus, Infer manum tuam, et mille in latus meum, et infer digitum tuum, et vide manus meas Suum latus suasque manus Deus Verbum appellat, seque totum hominem simul et Deum esse ostendit: quod quidem ipso etiam sensu, ut intelligere est, vo- luit Verbum sanctos experiri, cum suum corpus, ja- nuis clausis, ingressum est in cubiculum 60, ac repente astans cum corpore, eos de rei veritate persuasos reddidit. Hæc autem fidelibus quidem ad confirma- tionem, infidelibus vero ad emendationem, satis di- cla sint. B Samosatensis, divina Salvatoris voce audita dicen- tis, Corpus meum 61, non autem, Christum qui alius est a me qui sum Verbum, sed qui idem mecum est, et ego cum eo. Ego enim Verbum, sum un- guentum quod anten a me unctum est, homo est; quapropter Unctus sive Christus sine me mi- nime dicatur, sed qui mecum est, et in quo ego sum. Itaque missio illa Verbi significata ejus indi- cat conjunctionem cum Jesu ex Maria assumpto, qui Salvator dicitur, non aliam sane ob rationem quam quod, cum Deo Verbo sit conjunctus. Idem proinde locus ille significat atque hæc verba, Qui misit me Pater ss, et, A me ipso non veni, sed Pater C me misit 63. Scilicet suam cum homine conjunctio- nem, quocum invisibilis natura per visibilem nota hominibus esse poterat, missionem appellavit. Nec enim loca mutavit Deus (uti nos qui locis abscondi- mur) cum nostræ parvitatis accepta figura in carne exstitit et apparuit. Quomodo enim id illi posset accidere qui cœlum et terram implet? Verum justi propter ejus in carne præsentiam, missionis vocem usurpavere. Ipse igitur est Deus Verbum igitur Christus est Deus homo ex Maria natus. Non alius, inquam, aliquis est Christus, sed unus et idem est, qui ante sæcula ex Patre, et in ultimis diebus ex Virgine exortus est: qui idem antea ipsis etiam sanctis virtutibus in cœlis erat invisibilis, nunc autem ob suam cum visibili homine conjunctionem D visibilis est effectus; visibilis, inquam, non invisi- se Luc. XXIV, ss Joan. 42,43. Cateri et editi, ibid. 19. Joan. vult, 10. Matth. xxv, 26. Bs ibid. 42. et Gobler., In aliis et editis deest. lidem ibidem Item ibidem Go- blerianus et Felckmanni 1, Basiliensis habet Alii editique, Regius et Seguer., Cæteri, cum editis, alii et editi omittunt. editis deest &y. At alii et editi äy omittunt. Ibidem Reg. Seg. Alii cum editis, Ceteri et editi, Ibidem Goblerian, et felckm. omittunt 36. Διορθούσθω τοιγαροῦν καὶ Παῦλος (60) Σα 36. Suum itaque errorem etiam corrigat Paulus (57) Regius, Seguerianus et Basiliensis θέλοις. (63) Τῷ abest a codice Regio et Segueriano. (64) Regius et Seguerian., ἀμείβει. Alii et editi, (58) Sic Regius codex, Seguer. et Basiliens.; sed (59) Sic Reg. et Seg. In aliis et editis deest τε. (60) Regius et Seguer. addunt καὶ Παῦλος, quod (61) Ita Regius codex et Seguer. In aliis vero et (62) Regius, 'Seguer. Goblerian. et Basil., κληθείη (65) Goblerian., ἐπιδεικνυμένοις. (66) Regius codex, Seguer. et Basiliens., εἶτ᾽ οὖν. (67) Τό abest a Goblerian. et Felckm. 1. (68) Regius codex, Seguerianus et Basiliensis,