ΛΟΓΟΣ Ζ Α Εἰς Καισάριον τὸν ἑαυτοῦ (47) ἀδελφὸν ἐπιτά περιόντων ἔτι τῶν γονέων. 'Ηνίκα καὶ τἄλ γιος, περιόντων ἔτι των γονέων. Α'. Οἴεσθέ με ἴσως, ὦ φίλοι, καὶ ἀδελφοὶ, καὶ πα- τέρες, τὸ γλυκὺ καὶ πρᾶγμα καὶ ὄνομα, θρήνους ἐπιβαλοῦντα τῷ ἀπελθόντι καὶ ὀδυρμούς, ὑποδέχε σθαι προθύμως τὸν λόγον, ἢ μακροὺς ἀποτενοῦντα καὶ κομψούς λόγους, οἷς οἱ πολλοὶ χαίρουσιν. Καὶ οἱ μὲν ὡς συμπενθήσοντες, καὶ συνθρηνήσοντες παρ- εσκεύασθε, ἵν᾿ ἐν (48) τῷ ἐμῷ πάθει τὰ οἰκεῖα δα- κρύσητε, ὅσοις τι τοιοῦτόν ἐστι, καὶ σοφίσησθε τὸ ἀλγοῦν ἐν φιλικοῖς πάθεσιν· οἱ δὲ ὡς τὴν ἀκοὴν εστιάσοντες, καὶ ἡδίους ἐσόμενοι. Χρῆναι γὰρ ἡμᾶς ἐπίδειξιν ποιήσασθαι καὶ τὴν συμφοράν, οἷά ποτε ἦν τὰ ἡμέτερα, ἡνίκα τάλλα ἦμεν ἱκανῶς περιττοὶ καὶ τῆς ὕλης (49), καὶ τὰ περὶ λόγους φιλότιμοι· πρὶν ἀναβλέψαι πρὸς τὸν ἀληθῆ λόγον καὶ ἀνωτάτω, καὶ πάντα δόντες (50) Θεῷ, παρ' οὗ τὰ πάντα, Θεὸν ἀντὶ πάντων λαβεῖν. Μηδαμῶς, μὴ τοῦτο περὶ ἡμῶν ὑπο- λάβητε, εἴ τι ὑπολαμβάνειν βούλεσθε δεξιόν. Οὔτε γὰρ (51) θρηνήσομεν τὸν ἀπελθόντα πλέον ἢ καλῶς ἔχει, οἴ γε μηδὲ τῶν ἄλλων τὰ τοιαῦτα ἀποδεχόμεθα, οὔτε ἐπαινεσόμεθα πέρα τοῦ μέτρου καὶ πρέποντος (52), καίτοι γε δῶρον φίλον καὶ οἰκειότατον, εἴπερ τι ἄλλο τῷ λογίῳ λόγος, καὶ τῷ διαφερόντως ἀγαπή σαντι τοὺς ἐμοὺς λόγους ἡ εὐφημία· καὶ οὐ δῶρον μόνον, ἀλλὰ καὶ χρέος ἁπάντων χρεῶν δικαιότατον. Αλλ' ὅσον ἀφοσιώσασθαι τὸν περὶ ταῦτα νόμον καὶ λα τῆς ὕλης ἦμεν περιττοί, S. GREGORII THEOLOGI logos legerint, qui eos Cæsario ascribunt. Etenim cuilibet legenti patet dialogorum aucto- rem fuisse virum theologicis in rebus maxime versatum, et fama notissimum. Nam qui interrogant, profitentur (41) a se absurdarum fluctibus opinionum exhaustos, ad magistri benignitateni, velut ad portum quemdam, se conferre, quo de adoranda Trinitate, aliisque sacrarum litterarum capitibus vera doceantur; Patrisque filiorum studiosissimi » nomine « doctorem » compellant. Quæ quidem appellatio sacerdotem, eumque theologicarum re- rum peritia insignem, significat. Ac re quidem ipsa doctor disputationem altera die abrum- pens ait: (42) Quia nos modo ratio temporis ad peragenda mysteria, sancto cœlu nos exspectante, compellit, » etc. Quisquis ergo hos dialogos Caesario velit ascribere, necesse est ut idem medicum in theologum, catechumenum in sacerdotem, nova et plane admi- randa metamorphosi, transmutet. X. Demum auctor dialogorum Origenem appellat (43) « vanum nugatorem, scripto- rum impiissimum, » et ejus dogmata « venenata et pestifera, quæ simpliciores decipiant. Itane, amabo, de Origene locutus fuisset Gregorii frater, nedum Gregorius ipse, qui longo post tempore Origenis excerpta, & velut Basilii ac sui ipsius monumentum,» ad Theodo- rum mittebat (44) ? Quo penitus subvertitur inepta scriptoris cujusdam (45) opinio, qui dialogos ab ipso Theologo, Cæsario fuisse suppositos voluit; idque ex perturbato quodam et obscurato Photii (46), qui, ne id quidem somniando, cogitavit, textu astruere conatur. Unum duntaxat ex Photii dictis colligitur, dialogorum auctorem, cujus meminit, Photio, qui sæculo nono vixit, esse antiquiorem. ORATIO VIIª. Funebris in laudem Cesarii fratris oratio, super- stitibus adhuc parentibus. patres, non re duntaxat, sed nomine quoque ipso dulces, me cupide ad dicendum prodire, ut eum qui discessit, lacrymis ac luctibus prosequar, aut longam et elegantem orationem, qua plerique gau- dent, habeam. Et quidein vos, tanquam mihi mœ- roris ac luctus socii futuri, comparastis, ut in meo casu vestros casus deploretis, si quibus hujusmodi quidpiam accidit, et in amici calamitatibus dolere condiscatis; alii vero ut aures pascalis, animosque oblectetis. Oportere si quidem nos ex calamitate quoque ipsa ostentationis ansam arripere, cujus- modi quondam erat nostra ratio, cum et in cæteris perquam redundantes, ac terrenis rebus addicti essemus, et in sermonibus ambitiosi; priusquam scilicet ad verum et supremum sermonem oculos sustulissemnus, Deoque, a quo omnia, rebus omni- bus donatis, Deum pro omnibus rebus accepisse- mus. Ne, quæso, id de nobis existimetis, si quid dextri existimare vultis. Nam nec eum qui disces- sit, amplius quam par sit, lugebimus, ut qui ne iu aliis quidem talia probare soleamus; nec in eo lau- dando modum ac decorum excedemus, quanquam gratum, ac, si quod aliud, maxime congruum mu- nus est eloquenti viro oratio, et ei qui sermones a Alias X ; quæ autem erat, nunc 9. exeunte anno vel ineunte 369. - B Habita C Or. 1, Jes., etc. In aliis desunt, ri: concrelis. » Scholiastes antiquus observat by- perbatum hic esse, et sic legendurn : etc. . Cum celeris re- bus terrenis, atque iis maxime quæ corporis sunt, excelleremus, dicendique copia et sermonibus ambi- Liosi essemus, etc. tribus Colb., Or. et Jes. (41) Lib. Bibl. PP. 1624, t. XI, p. 545. (42) Quaest. 114. (45) Quest. 140 et 147. (44) Epist. 87. (45) Labb. Script. eccles., t. I, p. 217. (46) Phot., c. 210, p. 540. 1. Existimatis fortasse, o amici, et fratres, et (47) Eavrov. Deest in Regg. a, ph, duobus Colb., (48) "Ιν' ἐν. Reg. bni, Coisl. 1, Or. 1, ἵνα ἐν. (49) Καὶ τῆς ὕλης. Billius : « Ac rebus ex male- (50) Δόντες. 11 Or. 1, γρ. δόντας. (51) Γάρ. Deest in Reg. pl, Or. 1 et Jes. (52) Καὶ πρέποντος. Desunt in Regg. bm, pl,

ΛΟΓΟΣ Ζ Α Εἰς Καισάριον τὸν ἑαυτοῦ (47) ἀδελφὸν ἐπιτά περιόντων ἔτι τῶν γονέων. 'Ηνίκα καὶ τἄλ γιος, περιόντων ἔτι των γονέων. Α'. Οἴεσθέ με ἴσως, ὦ φίλοι, καὶ ἀδελφοὶ, καὶ πα- τέρες, τὸ γλυκὺ καὶ πρᾶγμα καὶ ὄνομα, θρήνους ἐπιβαλοῦντα τῷ ἀπελθόντι καὶ ὀδυρμούς, ὑποδέχε σθαι προθύμως τὸν λόγον, ἢ μακροὺς ἀποτενοῦντα καὶ κομψούς λόγους, οἷς οἱ πολλοὶ χαίρουσιν. Καὶ οἱ μὲν ὡς συμπενθήσοντες, καὶ συνθρηνήσοντες παρ- εσκεύασθε, ἵν᾿ ἐν (48) τῷ ἐμῷ πάθει τὰ οἰκεῖα δα- κρύσητε, ὅσοις τι τοιοῦτόν ἐστι, καὶ σοφίσησθε τὸ ἀλγοῦν ἐν φιλικοῖς πάθεσιν· οἱ δὲ ὡς τὴν ἀκοὴν εστιάσοντες, καὶ ἡδίους ἐσόμενοι. Χρῆναι γὰρ ἡμᾶς ἐπίδειξιν ποιήσασθαι καὶ τὴν συμφοράν, οἷά ποτε ἦν τὰ ἡμέτερα, ἡνίκα τάλλα ἦμεν ἱκανῶς περιττοὶ καὶ τῆς ὕλης (49), καὶ τὰ περὶ λόγους φιλότιμοι· πρὶν ἀναβλέψαι πρὸς τὸν ἀληθῆ λόγον καὶ ἀνωτάτω, καὶ πάντα δόντες (50) Θεῷ, παρ' οὗ τὰ πάντα, Θεὸν ἀντὶ πάντων λαβεῖν. Μηδαμῶς, μὴ τοῦτο περὶ ἡμῶν ὑπο- λάβητε, εἴ τι ὑπολαμβάνειν βούλεσθε δεξιόν. Οὔτε γὰρ (51) θρηνήσομεν τὸν ἀπελθόντα πλέον ἢ καλῶς ἔχει, οἴ γε μηδὲ τῶν ἄλλων τὰ τοιαῦτα ἀποδεχόμεθα, οὔτε ἐπαινεσόμεθα πέρα τοῦ μέτρου καὶ πρέποντος (52), καίτοι γε δῶρον φίλον καὶ οἰκειότατον, εἴπερ τι ἄλλο τῷ λογίῳ λόγος, καὶ τῷ διαφερόντως ἀγαπή σαντι τοὺς ἐμοὺς λόγους ἡ εὐφημία· καὶ οὐ δῶρον μόνον, ἀλλὰ καὶ χρέος ἁπάντων χρεῶν δικαιότατον. Αλλ' ὅσον ἀφοσιώσασθαι τὸν περὶ ταῦτα νόμον καὶ λα τῆς ὕλης ἦμεν περιττοί, S. GREGORII THEOLOGI logos legerint, qui eos Cæsario ascribunt. Etenim cuilibet legenti patet dialogorum aucto- rem fuisse virum theologicis in rebus maxime versatum, et fama notissimum. Nam qui interrogant, profitentur (41) a se absurdarum fluctibus opinionum exhaustos, ad magistri benignitateni, velut ad portum quemdam, se conferre, quo de adoranda Trinitate, aliisque sacrarum litterarum capitibus vera doceantur; Patrisque filiorum studiosissimi » nomine « doctorem » compellant. Quæ quidem appellatio sacerdotem, eumque theologicarum re- rum peritia insignem, significat. Ac re quidem ipsa doctor disputationem altera die abrum- pens ait: (42) Quia nos modo ratio temporis ad peragenda mysteria, sancto cœlu nos exspectante, compellit, » etc. Quisquis ergo hos dialogos Caesario velit ascribere, necesse est ut idem medicum in theologum, catechumenum in sacerdotem, nova et plane admi- randa metamorphosi, transmutet. X. Demum auctor dialogorum Origenem appellat (43) « vanum nugatorem, scripto- rum impiissimum, » et ejus dogmata « venenata et pestifera, quæ simpliciores decipiant. Itane, amabo, de Origene locutus fuisset Gregorii frater, nedum Gregorius ipse, qui longo post tempore Origenis excerpta, & velut Basilii ac sui ipsius monumentum,» ad Theodo- rum mittebat (44) ? Quo penitus subvertitur inepta scriptoris cujusdam (45) opinio, qui dialogos ab ipso Theologo, Cæsario fuisse suppositos voluit; idque ex perturbato quodam et obscurato Photii (46), qui, ne id quidem somniando, cogitavit, textu astruere conatur. Unum duntaxat ex Photii dictis colligitur, dialogorum auctorem, cujus meminit, Photio, qui sæculo nono vixit, esse antiquiorem. ORATIO VIIª. Funebris in laudem Cesarii fratris oratio, super- stitibus adhuc parentibus. patres, non re duntaxat, sed nomine quoque ipso dulces, me cupide ad dicendum prodire, ut eum qui discessit, lacrymis ac luctibus prosequar, aut longam et elegantem orationem, qua plerique gau- dent, habeam. Et quidein vos, tanquam mihi mœ- roris ac luctus socii futuri, comparastis, ut in meo casu vestros casus deploretis, si quibus hujusmodi quidpiam accidit, et in amici calamitatibus dolere condiscatis; alii vero ut aures pascalis, animosque oblectetis. Oportere si quidem nos ex calamitate quoque ipsa ostentationis ansam arripere, cujus- modi quondam erat nostra ratio, cum et in cæteris perquam redundantes, ac terrenis rebus addicti essemus, et in sermonibus ambitiosi; priusquam scilicet ad verum et supremum sermonem oculos sustulissemnus, Deoque, a quo omnia, rebus omni- bus donatis, Deum pro omnibus rebus accepisse- mus. Ne, quæso, id de nobis existimetis, si quid dextri existimare vultis. Nam nec eum qui disces- sit, amplius quam par sit, lugebimus, ut qui ne iu aliis quidem talia probare soleamus; nec in eo lau- dando modum ac decorum excedemus, quanquam gratum, ac, si quod aliud, maxime congruum mu- nus est eloquenti viro oratio, et ei qui sermones a Alias X ; quæ autem erat, nunc 9. exeunte anno vel ineunte 369. - B Habita C Or. 1, Jes., etc. In aliis desunt, ri: concrelis. » Scholiastes antiquus observat by- perbatum hic esse, et sic legendurn : etc. . Cum celeris re- bus terrenis, atque iis maxime quæ corporis sunt, excelleremus, dicendique copia et sermonibus ambi- Liosi essemus, etc. tribus Colb., Or. et Jes. (41) Lib. Bibl. PP. 1624, t. XI, p. 545. (42) Quaest. 114. (45) Quest. 140 et 147. (44) Epist. 87. (45) Labb. Script. eccles., t. I, p. 217. (46) Phot., c. 210, p. 540. 1. Existimatis fortasse, o amici, et fratres, et (47) Eavrov. Deest in Regg. a, ph, duobus Colb., (48) "Ιν' ἐν. Reg. bni, Coisl. 1, Or. 1, ἵνα ἐν. (49) Καὶ τῆς ὕλης. Billius : « Ac rebus ex male- (50) Δόντες. 11 Or. 1, γρ. δόντας. (51) Γάρ. Deest in Reg. pl, Or. 1 et Jes. (52) Καὶ πρέποντος. Desunt in Regg. bm, pl,

δακρύσαντες καὶ θαυμάσαντες (οὐδὲ γὰρ τοῦτο ἔξω τῆς καθ' ἡμᾶς φιλοσοφίας· Μνήμη τε γὰρ δικαίων μετ' ἐγκωμίων· καὶ, Ἐπὶ νεκρῷ, φησί, κατάγαγε δάκρυα, καὶ ὡς δεινὰ πάσχων ἔναρξαι θρήνου ἴσον (53) ἀναλγησίας χωρίζων ἡμᾶς καὶ ἀμετρίας), τὸ μετὰ τοῦτο ἤδη τῆς τε ἀνθρωπίνης φύσεως τὴν ἀσθένειαν ἐπιδείξομεν, καὶ τοῦ τῆς ψυχῆς ἀξιώματος ὑπομνήσομεν, καὶ τὴν ὀφειλομένην τοῖς ἀλγοῦσι παράκλησιν ἐπιθήσομεν (54), καὶ μεταθήσομεν τὴν λύπην ἀπὸ τῆς σαρκὸς καὶ τῶν προσκαίρων ἐπὶ τὰ πνευματικὰ καὶ ἀΐδια. Β'. Καισαρίῳ πατέρες μὲν, ἵν᾿ ἐντεῦθεν ἄρξωμαι Β ὅθεν ἡμῖν πρεπωδέστατον (55), οὓς πάντες γινώσκε τε, καὶ ὧν τὴν ἀρετὴν καὶ ὁρῶντες καὶ ἀκούοντες ζηλοῦτε (56), καὶ θαυμάζετε, καὶ διηγεῖσθε τοῖς ἀγνο- οῦσιν, εἴπερ τινές εἰσιν ἀνθρώπων, ἄλλος ἄλλο τι μέ- ρος ἀπολαβόντες· ἐπεὶ μὴ πάντα τὸν αὐτὸν οἷόν τε, μηδὲ μιᾶς γλώσσης τὸ ἔργον, κἂν σφόδρα τις ᾖ τῶν φιλοπονωτάτων καὶ φιλοτίμων· οἷς πολλῶν καὶ μετ γάλων ὑπαρχόντων εἰς εὐφημίαν (εἰ μή τῳ περιτ της (57) εἶναι δοκῶ τὰ οἰκεῖα θαυμάζων), ἓν μέγιστον ἁπάντων, καὶ ὥσπερ ἄλλο τι ἐπίσημόν ἐστιν ἡ εὐσέ βεια· τοὺς σεμνούς τούσδε λέγω καὶ πολιούς, καὶ οὐχ ἧττον δι' ἀρετὴν αἰδεσίμους (58) ἢ διὰ γῆρας· ὧν τὰ μὲν σώματα χρόνῳ κέκμηκεν, αἱ ψυχαὶ δὲ Θεῷ νεά ζουσιν. Γ΄. Πατὴρ μὲν ἐκ τῆς ἀγριελαίου καλῶς ἐγκεντρι- σθεὶς εἰς τὴν καλλιέλαιον, καὶ τοσοῦτον κοινωνήσας τῆς πιότητος, ὥστε καὶ ἄλλους εγκεντρίζειν πιο στευθῆναι, (59) καὶ θεραπείαν ἐγχειρισθῆναι ψυχῶν, ὑψηλὸς ὑψηλῶς τοῦ λαοῦ τοῦδε προκαθεζόμενος, 'Αα- ρών τις δεύτερος, ἢ Μωϋσῆς, Θεῷ πλησιάζειν ἠξιω- μένος, καὶ θείαν φωνὴν χορηγεῖν, τοῖς ἄλλοις ἱστα μένοις πόρρωθεν, πρᾶος, ἀόργητος, γαληνὸς τὸ εἶ δος 6υ), θερμὸς τὸ πνεῦμα, πολὺς τὸ φαινόμενον (64), πλουσιώτερος τὸ κρυπτόμενον. Τί ἂν ὑμῖν ἀναζωγρα φοίην τὸν γινωσκόμενον ; Οὐδὲ γὰρ εἰ μακρὸν ἀποτεί νοιμεν λόγον, εἴποιμεν ἄν τι τοσοῦτον ὅσον ἄξιον, καὶ ὅσον ἕκαστος συνεπίσταται (62) τε καὶ ἀπαιτεῖ τὸν λόγον· καὶ βέλτιον ταῖς ὑπονοίαις παραχωρεῖν τος. εξ Δ'. Μήτηρ δὲ ἄνωθεν μὲν καὶ ἐκ προγόνων καθιε ἐπιδείξομεν, ‹ σε τε. ὁμοτίμους. συγχωρεῖν. ORATIO VII. IN LAUDEM CÆSARU FRATRIS. - A meos unice amavit, laudatio; nec munus duntaxat, sed etiam debitum omnium debitorum justissimum. Verum cum hactenus ipsum lacrymis et laudibus prosecuti fuerimus, ut ne legem eam, quæ in hujusmodi rebus viget, neglexisse videamur (e- que enim hoc a nostra philosophia est alienum : Memoria quippe justorum, inquit ille, cum laudi bus ns; el, Super mortuum plora, et quasi dira pas- sus incipe plorare"; æque scilicet nos et ab indo, lentia, et ab immodico luctu disjungens), postea et humanæ naturæ imbecillitatem ostendemus, et animæ dignitatem vobis in mentem revocabimus, et debitam iis, qui in dolore versantur, consola- tionem imponemus, et mœrorem a carne ac rebus caducis ad spiritualia et æterna transferenius. virtutis quain senectutis nomine venerandos: tata sunt, animæ autem Deo florent ac pubescunt. tationibus relinquere, quam sermone meo Prov. x, 7. Eccli, XXXVI, 16. et 2, Or. 1, et Hervag. Par. edit. ostendemus. › δes. II. Cæsarius igitur, ut hinc incipiam unde me maxime decet, parentes eos habuit, quos omnes nostis, quorumque virtutem oculis atque auribus usurpantes æmulamini, mirificis laudibus in cœlum efferuis, aliisque, quibus ea ignota est, si qui ta- men sint, narratis, alius aliam quamdam partem accipientes. Neque enim fieri potest ut unus omnia exponat, nec unius lingua hoc opus est, quantum- vis aliquis labore ac diligentia valeat, ac summum animi studium et contentionem adhibeat. Quibus cum multa et magna laudum argumenta suppe- tant (nisi fortasse cuipiam inepte facere videor, qui domesticas laudes prædicem), una tamen eos res potissimum nobilitat, et insignes reddit, nem- pe pietas. Hos graves et canos dico, nec minus quorum corpora quidem tempore fracta et d'i III. Pater quidem ex oleastro in fructiferam oli- vam pulchre insitus, pinguedinisque usque adeo particeps factus, ut alios quoque inserendi curą ipsi commissa, et aimarum cultura mandala sit, excelsus excelse huic populo præsidens, alter Aaron, aut Moses, hanc dignitatem consecutus, ut ad Deum appropinquet, ac vocem divinam aliis procul stantibus subministret, mansuetus, ab ira alienus, vultu tranquillus, spiritu fervidus, di- ves his rebus quæ oculis cernuntur, ditior iis quæ tectæ et absconditæ sunt. Quid autem vobis eum, qui notus est, describere aggredior? Neque enim, etiamsi sermonem in longum protraherem, parem tamen illius virtuti orationem afferrem, quantum - que unusquisque vestrum novit ac postulat, dice- D rem. Ac præstat id in opinionibus vestris et cogi- magnam miraculi partem amputare. IV. Mater autem antiquitus quidem atque ab quoque insitio ipsi commissa. › dotibus ac virtutibus, quæ oculis conspiciuntur; ditior iis quæ latent. » Sic intelligenda hæc Grego- rii verba monet Elias. Jes. (63) ἢ τῷ λόγῳ τὸ πολὺ περικόπτειν τοῦ θαύμα (53) Ἴσον. Reg. a, Coisl. 1, ίσως, ο fortasse. (54) Επιθήσομεν. Sic Reg. pl, tres Colb., Coisl. (55) Πρεπωδέστατον. Reg. ph, πρεπωδέστερον. (56) Ζηλοῦτε. Reg. ph., Or. 1, et Jes. ζηλού (57) Περιττός. • Nimius, immoderatus. (58) Αιδεσίμους. Reg. ph, tres Colb., Or. 1, el (59) Ὥστε... πιστευθῆναι. Billius • Ut aliorum (60) Το είδος. Reg. ph, τὸ ἦθος, • moribus. » (61) Πολὺς τὸ φαινόμενον, etc. • Dives externis (62) Συνεπίσταται. Coisl. 1, συνενίσταται. (65) Παραχωρείν. Reg. pli, tres Colb., Or. 1, et

δακρύσαντες καὶ θαυμάσαντες (οὐδὲ γὰρ τοῦτο ἔξω τῆς καθ' ἡμᾶς φιλοσοφίας· Μνήμη τε γὰρ δικαίων μετ' ἐγκωμίων· καὶ, Ἐπὶ νεκρῷ, φησί, κατάγαγε δάκρυα, καὶ ὡς δεινὰ πάσχων ἔναρξαι θρήνου ἴσον (53) ἀναλγησίας χωρίζων ἡμᾶς καὶ ἀμετρίας), τὸ μετὰ τοῦτο ἤδη τῆς τε ἀνθρωπίνης φύσεως τὴν ἀσθένειαν ἐπιδείξομεν, καὶ τοῦ τῆς ψυχῆς ἀξιώματος ὑπομνήσομεν, καὶ τὴν ὀφειλομένην τοῖς ἀλγοῦσι παράκλησιν ἐπιθήσομεν (54), καὶ μεταθήσομεν τὴν λύπην ἀπὸ τῆς σαρκὸς καὶ τῶν προσκαίρων ἐπὶ τὰ πνευματικὰ καὶ ἀΐδια. Β'. Καισαρίῳ πατέρες μὲν, ἵν᾿ ἐντεῦθεν ἄρξωμαι Β ὅθεν ἡμῖν πρεπωδέστατον (55), οὓς πάντες γινώσκε τε, καὶ ὧν τὴν ἀρετὴν καὶ ὁρῶντες καὶ ἀκούοντες ζηλοῦτε (56), καὶ θαυμάζετε, καὶ διηγεῖσθε τοῖς ἀγνο- οῦσιν, εἴπερ τινές εἰσιν ἀνθρώπων, ἄλλος ἄλλο τι μέ- ρος ἀπολαβόντες· ἐπεὶ μὴ πάντα τὸν αὐτὸν οἷόν τε, μηδὲ μιᾶς γλώσσης τὸ ἔργον, κἂν σφόδρα τις ᾖ τῶν φιλοπονωτάτων καὶ φιλοτίμων· οἷς πολλῶν καὶ μετ γάλων ὑπαρχόντων εἰς εὐφημίαν (εἰ μή τῳ περιτ της (57) εἶναι δοκῶ τὰ οἰκεῖα θαυμάζων), ἓν μέγιστον ἁπάντων, καὶ ὥσπερ ἄλλο τι ἐπίσημόν ἐστιν ἡ εὐσέ βεια· τοὺς σεμνούς τούσδε λέγω καὶ πολιούς, καὶ οὐχ ἧττον δι' ἀρετὴν αἰδεσίμους (58) ἢ διὰ γῆρας· ὧν τὰ μὲν σώματα χρόνῳ κέκμηκεν, αἱ ψυχαὶ δὲ Θεῷ νεά ζουσιν. Γ΄. Πατὴρ μὲν ἐκ τῆς ἀγριελαίου καλῶς ἐγκεντρι- σθεὶς εἰς τὴν καλλιέλαιον, καὶ τοσοῦτον κοινωνήσας τῆς πιότητος, ὥστε καὶ ἄλλους εγκεντρίζειν πιο στευθῆναι, (59) καὶ θεραπείαν ἐγχειρισθῆναι ψυχῶν, ὑψηλὸς ὑψηλῶς τοῦ λαοῦ τοῦδε προκαθεζόμενος, 'Αα- ρών τις δεύτερος, ἢ Μωϋσῆς, Θεῷ πλησιάζειν ἠξιω- μένος, καὶ θείαν φωνὴν χορηγεῖν, τοῖς ἄλλοις ἱστα μένοις πόρρωθεν, πρᾶος, ἀόργητος, γαληνὸς τὸ εἶ δος 6υ), θερμὸς τὸ πνεῦμα, πολὺς τὸ φαινόμενον (64), πλουσιώτερος τὸ κρυπτόμενον. Τί ἂν ὑμῖν ἀναζωγρα φοίην τὸν γινωσκόμενον ; Οὐδὲ γὰρ εἰ μακρὸν ἀποτεί νοιμεν λόγον, εἴποιμεν ἄν τι τοσοῦτον ὅσον ἄξιον, καὶ ὅσον ἕκαστος συνεπίσταται (62) τε καὶ ἀπαιτεῖ τὸν λόγον· καὶ βέλτιον ταῖς ὑπονοίαις παραχωρεῖν τος. εξ Δ'. Μήτηρ δὲ ἄνωθεν μὲν καὶ ἐκ προγόνων καθιε ἐπιδείξομεν, ‹ σε τε. ὁμοτίμους. συγχωρεῖν. ORATIO VII. IN LAUDEM CÆSARU FRATRIS. - A meos unice amavit, laudatio; nec munus duntaxat, sed etiam debitum omnium debitorum justissimum. Verum cum hactenus ipsum lacrymis et laudibus prosecuti fuerimus, ut ne legem eam, quæ in hujusmodi rebus viget, neglexisse videamur (e- que enim hoc a nostra philosophia est alienum : Memoria quippe justorum, inquit ille, cum laudi bus ns; el, Super mortuum plora, et quasi dira pas- sus incipe plorare"; æque scilicet nos et ab indo, lentia, et ab immodico luctu disjungens), postea et humanæ naturæ imbecillitatem ostendemus, et animæ dignitatem vobis in mentem revocabimus, et debitam iis, qui in dolore versantur, consola- tionem imponemus, et mœrorem a carne ac rebus caducis ad spiritualia et æterna transferenius. virtutis quain senectutis nomine venerandos: tata sunt, animæ autem Deo florent ac pubescunt. tationibus relinquere, quam sermone meo Prov. x, 7. Eccli, XXXVI, 16. et 2, Or. 1, et Hervag. Par. edit. ostendemus. › δes. II. Cæsarius igitur, ut hinc incipiam unde me maxime decet, parentes eos habuit, quos omnes nostis, quorumque virtutem oculis atque auribus usurpantes æmulamini, mirificis laudibus in cœlum efferuis, aliisque, quibus ea ignota est, si qui ta- men sint, narratis, alius aliam quamdam partem accipientes. Neque enim fieri potest ut unus omnia exponat, nec unius lingua hoc opus est, quantum- vis aliquis labore ac diligentia valeat, ac summum animi studium et contentionem adhibeat. Quibus cum multa et magna laudum argumenta suppe- tant (nisi fortasse cuipiam inepte facere videor, qui domesticas laudes prædicem), una tamen eos res potissimum nobilitat, et insignes reddit, nem- pe pietas. Hos graves et canos dico, nec minus quorum corpora quidem tempore fracta et d'i III. Pater quidem ex oleastro in fructiferam oli- vam pulchre insitus, pinguedinisque usque adeo particeps factus, ut alios quoque inserendi curą ipsi commissa, et aimarum cultura mandala sit, excelsus excelse huic populo præsidens, alter Aaron, aut Moses, hanc dignitatem consecutus, ut ad Deum appropinquet, ac vocem divinam aliis procul stantibus subministret, mansuetus, ab ira alienus, vultu tranquillus, spiritu fervidus, di- ves his rebus quæ oculis cernuntur, ditior iis quæ tectæ et absconditæ sunt. Quid autem vobis eum, qui notus est, describere aggredior? Neque enim, etiamsi sermonem in longum protraherem, parem tamen illius virtuti orationem afferrem, quantum - que unusquisque vestrum novit ac postulat, dice- D rem. Ac præstat id in opinionibus vestris et cogi- magnam miraculi partem amputare. IV. Mater autem antiquitus quidem atque ab quoque insitio ipsi commissa. › dotibus ac virtutibus, quæ oculis conspiciuntur; ditior iis quæ latent. » Sic intelligenda hæc Grego- rii verba monet Elias. Jes. (63) ἢ τῷ λόγῳ τὸ πολὺ περικόπτειν τοῦ θαύμα (53) Ἴσον. Reg. a, Coisl. 1, ίσως, ο fortasse. (54) Επιθήσομεν. Sic Reg. pl, tres Colb., Coisl. (55) Πρεπωδέστατον. Reg. ph, πρεπωδέστερον. (56) Ζηλοῦτε. Reg. ph., Or. 1, et Jes. ζηλού (57) Περιττός. • Nimius, immoderatus. (58) Αιδεσίμους. Reg. ph, tres Colb., Or. 1, el (59) Ὥστε... πιστευθῆναι. Billius • Ut aliorum (60) Το είδος. Reg. ph, τὸ ἦθος, • moribus. » (61) Πολὺς τὸ φαινόμενον, etc. • Dives externis (62) Συνεπίσταται. Coisl. 1, συνενίσταται. (65) Παραχωρείν. Reg. pli, tres Colb., Or. 1, et

μόνον (64), ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐξ αὐτῆς κατάγουσα τὴν εὐσέβειαν, ἐξ ἁγίας ἀπαρχῆς ὄντως ἅγιον φύραμα τοσοῦτον δὲ αὐτὸ αὐξήσασά (65) τε καὶ πλεονάσασα ὥστε ἤδη τισὶ (φθέγξομαι γάρ, εἰ καὶ τολμηρὸς ὁ λό γος), μηδὲ τὴν τοῦ ἀνδρὸς τελειότητα ἑτέρου τι νὸς ἢ ταύτης ἔργον γενέσθαι, πιστευθῆναί τε καὶ ῥη θῆναι· καὶ, ὢ τοῦ θαύματος! ἆθλον εὐσεβείας δοθῆ ναι μείζονα καὶ τελειοτέραν (66) εὐσέβειαν. Φιλόπαι δες ἄμφω καὶ φιλόχριστοι, τὸ παραδοξότατον, μᾶλλον δὲ φιλόχριστοι πλέον ἢ φιλόπαιδες· οἷς γε καὶ τῶν τέκνων μία τις ἀπόλαυσις ἦν, τὸ ἀπὸ Χριστοῦ καὶ γνωρίζεσθαι, καὶ ὀνομάζεσθαι, καὶ εἰς εὐπαιδίας ὄρος ἡ ἀρετὴ, καὶ ἡ πρὸς τὸ κρεῖττον (67) οἰκείω σις· εὔσπλαγχνοι, συμπαθεῖς, ἁρπάζοντες τὰ πολλὰ Α ρωμένη Θεῷ, καὶ κλῆρον ἀναγκαῖον οὐκ εἰς ἑαυτὴν σητῶν, καὶ λῃστῶν, καὶ τοῦ κοσμοκράτορος, ἐκ τῆς παροικίας εἰς τὴν κατοικίαν μετασκευαζόμενοι, καὶ κλῆρον μέγιστον τοῖς παισὶ τὴν ἐκεῖθεν λαμπρότητα θησαυρίζοντες. Οὕτω τοι καὶ εἰς λιπαρὸν (18) ἔφθα σαν γῆρας, ὁμότιμοι καὶ τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν ἡλικίαν, καὶ πλήρεις ἡμερῶν, τῶν τε μενουσῶν ὁμοίως καὶ τῶν λυομένων· παρὰ τοσοῦτον ἑκάτερος οὐκ ἔχων τὰ πρῶτα τῶν ἐπὶ γῆς, παρ' ὅσον ὑπ' ἀλλήλων εἰς τὸ πρωτεῖον ἐκωλύοντο, καὶ πάσης εὐδαιμονίας μέτρον ἐπλήρωσαν, πλὴν τῆς τελευταίας ταύτης, ὡς ἂν οἱη· θείη τις, εἴτε δοκιμασίας χρή λέγειν, εἴτε οἰκονομίας· ἡ δέ ἐστιν, ὡς ὁ ἐμὸς λόγος, τὸν σφαλερώτερον τῶν παίδων δι' ἡλικίαν προπέμψαντες, οὕτως ἤδη και ταλῦσαι τὸν βίον ἐν ἀσφαλείᾳ (69), καὶ πρὸς τὰ ἄνω πανοικεσία μετατεθῆναι (70). Ε'. Καὶ ταῦτα διῆλθον, οὐ τούτους ἐγκωμιάσαι, βου- λόμενος, οὐδὲ ἀγνοῶν, ὅτι μόλις ἄν τις τῆς ἀξία; ἐφίκοιτο, καὶ ὅλην ὑπόθεσιν λόγου τὸν τούτων ἔπαι· νον ἐνστησάμενος (71), ἀλλὰ ἵν' ἐπιδείξαιμι ἐκ κατέ- ρων ὀφειλομένην Καισαρίῳ τὴν ἀρετὴν, καὶ μὴ θαυ μάζητε, μηδὲ ἀπιστῆτε, εἰ, τοιούτων τυχών γεννητό- ρων, τοιούτων ἑαυτὸν παρέσχεν ἐπαίνων ἄξιον· ἀλλὰ τοὐναντίον, εἰ πρὸς ἑτέρους εἶδε, τῶν οἰκείων καὶ τῶν ἐγγύθεν ἀμελήσας υποδειγμάτων. Τὰ μὲν δὴ πρῶτα τοιαῦτα, οἷα προσῆκεν εἶναι τοῖς ὄντως (72) εὖ γεγονόσι, καὶ καλῶς βιώσεσθαι μέλλουσιν. Ἵνα δὲ τὰ ἐν μέσῳ συντέμω, κάλλος, καὶ μέγεθος, καὶ τὴν ἐπὶ πᾶσι τοῦ ἀν- δρὸς χάριν, καὶ ὥσπερ ἐν φθόγγοις εὐαρμοστίαν (ὅτι μηδὲ πρὸς ἡμῶν (73) τὰ τοιαῦτα θαυμάζειν, εἰ καὶ τοῖς ἄλλοις οὐ μικρὰ φαίνεται), πρὸς τὰ ἐφεξῆς (74) βα διοῦμαι τοῦ λόγου, καὶ ἃ μηδὲ βουλομένῳ παραλι- πεῖν ῥᾴδιον. η φύραμα, ἡ τὸν αὐτὸν κλῆρον) αὐξήσασα. Οι. 1, σὺν ἀσφαλείᾳ, « ὑμῶν. S. GREGORII THEOLOGI ipsis proavis Deo consecrata, pietatem, Instar ne- cessariæ cujusdam hæreditatis, non ad scipsani tantummodo, sed ad liberos quoque deducens, ex sanctis primitiis vere sancta conspersio. Quam etiam tantum auxit et amplificavit, ut ne mariti quidem perfectionem (dicam enim, etiamsi hic sermo temeritate non careat), alii ulli, quam ipsi. ascribendam esse nonnulli credant, ac prædicent ; eamque, o rem miram! pro pietatis præmnio ma- jorem ac perfectiorem pietatem accepisse. Ambo filiorum simul et Christi amantes, id quod summa admiratione dignum est, imo Christi amantiores quam liberorum; quippe qui unum hunc ex liberis fructum caperent, ut a Christo agnoscerentur, momenque ducerent, solaque virtute, atque cum eo, quod praestantius est, velut conjunctione ac B necessitudine se prole felices definirent: ambo humani, misericordes, multa tineis, et latronibus, at mundi principi eripientes, ab incolatu ad habi tationem eos transferentes, maximamque hæredi- tatem, hoc est, futuræ vitæ splendorem, filiis co- acervantes. Sic illi ad altam senectutem pervene- runt, virtute atque annis inter se pares, ac pleni dierum, tam qui manent quam qui fluunt ac dila- buntur : uterque primas inter mortales habiturus, nisi mutuo ipsi sese principatu prohiberent. Deni- que omnes felicitatis numeros expleverunt, excepta hac postrema, ut quispiam existimare queat, sive probatione, sive dispensatione : hoc est, meo qui- dem judicio, ut præmisso eo filio, cui propter æta- tis lubricum magis timendum erat, ita jam ipsi domo að superna transferantur. securo animo vitam claudant, et cum universa V. Atque hæc exposui, non ut illorum laudes C prædicarem, aut quod essem nescius vix quem- quam etiam tota oratione de eorum laudibus insti- tuta, materiæ dignitatem assequi posse: verum ut illud ostenderem a patribus debitam Cæsario vir- tutem fuisse, nec mirum vobis aut incredibile vi- deri debere, si tales parentes nactus talibus laudi- bus se dignum praebuit; sed illudl potius, si, negle- clis domesticis et propinquis exemplis, alios sibi spectandos proposuisset. Atque initia quidem ejus- modi fuerunt, et qualia esse vere ingenuis conveniebat, ac recte et honeste victuris. Ut autem media incidam, hoc est, pulchritudinem, magnitu- dinem, atque illius in omnibus rebus gratiam, et velut in sonis concentum (quandoquidem nee no- strumn est res hujusmodi mirari, tametsi aliis non parvæ esse videantur), ad ea quæ deinceps sequun- tur, et quæ, ne si cupiam quidem, facile prætermittere tres Colb., Or. 1, et Jes. (mem- pe, videtur Gregorius, ac proinde vertendum, cam Den conjunctione et necessitudine. › Billius in pri ma editione sic verterat : « sola virtute conjunctio- meque cum Deo atque consortio, felicem liberorum procreationem defluirent. possum, orationem conferam. neclutem. › cum securitate. Bilius. et Jes. Editi vero, (64) Μόνον. Coisl. 1, μόνην. (65) Αὐτὸ αὐξήσασα. Reg. bm, αὐτήν. Reg. pl, (66) Τελειοτέραν. Οr. 1, τελεωτέραν. (67) Κρείττον. Hac voce • Deum, intelligere (68) Εἰς λιπαρόν. • Ad uberem beatamque se- (69) Ἐν ἀσφαλεία. Tres Regg., totidem Colb. et (70) Μετατεθῆναι. Sic Reg. hu. Par. μεταδοθῆναι. (71) Ενστησάμενος. Coisl. 1, συστησάμενος. (72) Όντως. Deest in pluribus codd. nec reddidit (73) Πρὸς ἡμῶν. Sic tres Regg., tres Calls, Or. 1, (74) Τὰ ἐφεξῆς. Reg. a, τὰ ἑξῆς.

μόνον (64), ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐξ αὐτῆς κατάγουσα τὴν εὐσέβειαν, ἐξ ἁγίας ἀπαρχῆς ὄντως ἅγιον φύραμα τοσοῦτον δὲ αὐτὸ αὐξήσασά (65) τε καὶ πλεονάσασα ὥστε ἤδη τισὶ (φθέγξομαι γάρ, εἰ καὶ τολμηρὸς ὁ λό γος), μηδὲ τὴν τοῦ ἀνδρὸς τελειότητα ἑτέρου τι νὸς ἢ ταύτης ἔργον γενέσθαι, πιστευθῆναί τε καὶ ῥη θῆναι· καὶ, ὢ τοῦ θαύματος! ἆθλον εὐσεβείας δοθῆ ναι μείζονα καὶ τελειοτέραν (66) εὐσέβειαν. Φιλόπαι δες ἄμφω καὶ φιλόχριστοι, τὸ παραδοξότατον, μᾶλλον δὲ φιλόχριστοι πλέον ἢ φιλόπαιδες· οἷς γε καὶ τῶν τέκνων μία τις ἀπόλαυσις ἦν, τὸ ἀπὸ Χριστοῦ καὶ γνωρίζεσθαι, καὶ ὀνομάζεσθαι, καὶ εἰς εὐπαιδίας ὄρος ἡ ἀρετὴ, καὶ ἡ πρὸς τὸ κρεῖττον (67) οἰκείω σις· εὔσπλαγχνοι, συμπαθεῖς, ἁρπάζοντες τὰ πολλὰ Α ρωμένη Θεῷ, καὶ κλῆρον ἀναγκαῖον οὐκ εἰς ἑαυτὴν σητῶν, καὶ λῃστῶν, καὶ τοῦ κοσμοκράτορος, ἐκ τῆς παροικίας εἰς τὴν κατοικίαν μετασκευαζόμενοι, καὶ κλῆρον μέγιστον τοῖς παισὶ τὴν ἐκεῖθεν λαμπρότητα θησαυρίζοντες. Οὕτω τοι καὶ εἰς λιπαρὸν (18) ἔφθα σαν γῆρας, ὁμότιμοι καὶ τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν ἡλικίαν, καὶ πλήρεις ἡμερῶν, τῶν τε μενουσῶν ὁμοίως καὶ τῶν λυομένων· παρὰ τοσοῦτον ἑκάτερος οὐκ ἔχων τὰ πρῶτα τῶν ἐπὶ γῆς, παρ' ὅσον ὑπ' ἀλλήλων εἰς τὸ πρωτεῖον ἐκωλύοντο, καὶ πάσης εὐδαιμονίας μέτρον ἐπλήρωσαν, πλὴν τῆς τελευταίας ταύτης, ὡς ἂν οἱη· θείη τις, εἴτε δοκιμασίας χρή λέγειν, εἴτε οἰκονομίας· ἡ δέ ἐστιν, ὡς ὁ ἐμὸς λόγος, τὸν σφαλερώτερον τῶν παίδων δι' ἡλικίαν προπέμψαντες, οὕτως ἤδη και ταλῦσαι τὸν βίον ἐν ἀσφαλείᾳ (69), καὶ πρὸς τὰ ἄνω πανοικεσία μετατεθῆναι (70). Ε'. Καὶ ταῦτα διῆλθον, οὐ τούτους ἐγκωμιάσαι, βου- λόμενος, οὐδὲ ἀγνοῶν, ὅτι μόλις ἄν τις τῆς ἀξία; ἐφίκοιτο, καὶ ὅλην ὑπόθεσιν λόγου τὸν τούτων ἔπαι· νον ἐνστησάμενος (71), ἀλλὰ ἵν' ἐπιδείξαιμι ἐκ κατέ- ρων ὀφειλομένην Καισαρίῳ τὴν ἀρετὴν, καὶ μὴ θαυ μάζητε, μηδὲ ἀπιστῆτε, εἰ, τοιούτων τυχών γεννητό- ρων, τοιούτων ἑαυτὸν παρέσχεν ἐπαίνων ἄξιον· ἀλλὰ τοὐναντίον, εἰ πρὸς ἑτέρους εἶδε, τῶν οἰκείων καὶ τῶν ἐγγύθεν ἀμελήσας υποδειγμάτων. Τὰ μὲν δὴ πρῶτα τοιαῦτα, οἷα προσῆκεν εἶναι τοῖς ὄντως (72) εὖ γεγονόσι, καὶ καλῶς βιώσεσθαι μέλλουσιν. Ἵνα δὲ τὰ ἐν μέσῳ συντέμω, κάλλος, καὶ μέγεθος, καὶ τὴν ἐπὶ πᾶσι τοῦ ἀν- δρὸς χάριν, καὶ ὥσπερ ἐν φθόγγοις εὐαρμοστίαν (ὅτι μηδὲ πρὸς ἡμῶν (73) τὰ τοιαῦτα θαυμάζειν, εἰ καὶ τοῖς ἄλλοις οὐ μικρὰ φαίνεται), πρὸς τὰ ἐφεξῆς (74) βα διοῦμαι τοῦ λόγου, καὶ ἃ μηδὲ βουλομένῳ παραλι- πεῖν ῥᾴδιον. η φύραμα, ἡ τὸν αὐτὸν κλῆρον) αὐξήσασα. Οι. 1, σὺν ἀσφαλείᾳ, « ὑμῶν. S. GREGORII THEOLOGI ipsis proavis Deo consecrata, pietatem, Instar ne- cessariæ cujusdam hæreditatis, non ad scipsani tantummodo, sed ad liberos quoque deducens, ex sanctis primitiis vere sancta conspersio. Quam etiam tantum auxit et amplificavit, ut ne mariti quidem perfectionem (dicam enim, etiamsi hic sermo temeritate non careat), alii ulli, quam ipsi. ascribendam esse nonnulli credant, ac prædicent ; eamque, o rem miram! pro pietatis præmnio ma- jorem ac perfectiorem pietatem accepisse. Ambo filiorum simul et Christi amantes, id quod summa admiratione dignum est, imo Christi amantiores quam liberorum; quippe qui unum hunc ex liberis fructum caperent, ut a Christo agnoscerentur, momenque ducerent, solaque virtute, atque cum eo, quod praestantius est, velut conjunctione ac B necessitudine se prole felices definirent: ambo humani, misericordes, multa tineis, et latronibus, at mundi principi eripientes, ab incolatu ad habi tationem eos transferentes, maximamque hæredi- tatem, hoc est, futuræ vitæ splendorem, filiis co- acervantes. Sic illi ad altam senectutem pervene- runt, virtute atque annis inter se pares, ac pleni dierum, tam qui manent quam qui fluunt ac dila- buntur : uterque primas inter mortales habiturus, nisi mutuo ipsi sese principatu prohiberent. Deni- que omnes felicitatis numeros expleverunt, excepta hac postrema, ut quispiam existimare queat, sive probatione, sive dispensatione : hoc est, meo qui- dem judicio, ut præmisso eo filio, cui propter æta- tis lubricum magis timendum erat, ita jam ipsi domo að superna transferantur. securo animo vitam claudant, et cum universa V. Atque hæc exposui, non ut illorum laudes C prædicarem, aut quod essem nescius vix quem- quam etiam tota oratione de eorum laudibus insti- tuta, materiæ dignitatem assequi posse: verum ut illud ostenderem a patribus debitam Cæsario vir- tutem fuisse, nec mirum vobis aut incredibile vi- deri debere, si tales parentes nactus talibus laudi- bus se dignum praebuit; sed illudl potius, si, negle- clis domesticis et propinquis exemplis, alios sibi spectandos proposuisset. Atque initia quidem ejus- modi fuerunt, et qualia esse vere ingenuis conveniebat, ac recte et honeste victuris. Ut autem media incidam, hoc est, pulchritudinem, magnitu- dinem, atque illius in omnibus rebus gratiam, et velut in sonis concentum (quandoquidem nee no- strumn est res hujusmodi mirari, tametsi aliis non parvæ esse videantur), ad ea quæ deinceps sequun- tur, et quæ, ne si cupiam quidem, facile prætermittere tres Colb., Or. 1, et Jes. (mem- pe, videtur Gregorius, ac proinde vertendum, cam Den conjunctione et necessitudine. › Billius in pri ma editione sic verterat : « sola virtute conjunctio- meque cum Deo atque consortio, felicem liberorum procreationem defluirent. possum, orationem conferam. neclutem. › cum securitate. Bilius. et Jes. Editi vero, (64) Μόνον. Coisl. 1, μόνην. (65) Αὐτὸ αὐξήσασα. Reg. bm, αὐτήν. Reg. pl, (66) Τελειοτέραν. Οr. 1, τελεωτέραν. (67) Κρείττον. Hac voce • Deum, intelligere (68) Εἰς λιπαρόν. • Ad uberem beatamque se- (69) Ἐν ἀσφαλεία. Tres Regg., totidem Colb. et (70) Μετατεθῆναι. Sic Reg. hu. Par. μεταδοθῆναι. (71) Ενστησάμενος. Coisl. 1, συστησάμενος. (72) Όντως. Deest in pluribus codd. nec reddidit (73) Πρὸς ἡμῶν. Sic tres Regg., tres Calls, Or. 1, (74) Τὰ ἐφεξῆς. Reg. a, τὰ ἑξῆς.

Γ'. Ὑπὸ δὴ τοιούτοις ήθεσι τραφέντες καὶ παι- Α δευθέντες (75), καὶ τοῖς ἐνταῦθα μαθήμασιν ἱκανῶς Ἀνασκηθέντες, ἐν οἷς ἐκεῖνος (76) τάχει τε καὶ μεγέθει φύσεως οὐδ᾽ ἂν εἴποι τις ὅσον ὑπὲρ τοὺς πολλοὺς ἦν· ὦ πῶς ἀδακρυτὶ τὴν τούτων παρέλθω μνήμην, καὶ μή με ἀφιλόσοφον ἐλέγξῃ τὸ πάθος παρὰ τὴν ὑπόσχεσιν! ἀλλ' ἐπειδή γε ἀποδημίας και ρὸς ἐδόκει, καὶ τότε πρῶτον ἀπ' ἀλλήλων ἐσχίσθη μεν· ἐγὼ μὲν τοῖς κατὰ Παλαιστίνην ἐγκαταμείνας ἔρωτα, ὁ δὲ τὴν ᾿Αλεξάνδρου πόλιν καταλαβών, παν- τοίας παιδεύσεως καὶ τότε καὶ νῦν οὖσάν τε καὶ δο- κοῦσαν ἐργαστήριον. Τί πρῶτον, ἢ τί μέγιστον εἴπω τῶν ἐκείνου καλων; Τί δὲ (78) παρεὶς, μὴ τῷ μεγίς στῳ ζημιώσω τὸν λόγον; Τίς μὲν ἐκείνου διδασκάλοις πιστότερος; Τίς δὲ ἥλιξι προσφιλέστερος; Τίς μὲν μᾶλλον ἀπέφυγε (79) τὴν τῶν μοχθηρῶν ἑταιρίαν καὶ ὁμιλίαν; Τίς δὲ τῇ τῶν βελτίστων ἑαυτὸν προσέθηκε πλεῖον (80), ἄλλοις τε καὶ τῶν ἐκ τῆς πατρίδος τοῖς εὐδοκιμωτάτοις καὶ γνωριμωτάτοις, εἰδὼς οὐδὲ τοῦτο φέρειν μικρὸν εἰς ἀρετὴν ἡ κακίαν τὰς συνουσίας; Ἐξ ὧν τίς μὲν ἄρχουσιν ἐκείνου τιμιώτερος; τίς δὲ τῇ πόλει πάσῃ, καίτοι γε (81) διὰ τὸ μέγεθος πάντων ἐγκρυπτομένων, ἢ ἐπὶ σωφροσύνῃ γνωριμότερος (82), ἢ ἐπὶ συνέσει περιφανέστερος ; Β Ζ΄. Ποῖον μὲν εἶδος οὐκ ἐπῆλθε παιδεύσεως ; μᾶλ λον δὲ ποῖον, ὡς οὐδὲ μόνον ἕτερος ; Τίνι δὲ παρῆκεν ἐγγὺς αὐτοῦ γενέσθαι, καὶ κατὰ μικρὸν (85), μὴ ὅτι τῶν καθ᾿ ἑαυτὸν καὶ τῆς αὐτῆς ἡλικίας, ἀλλὰ καὶ τῶν πρεσβυτέρων, καὶ παλαιοτέρων ἐν τοῖς μαθήμασι ; καὶ πάντα ὡς ἐν ἐξασκήσας, καὶ ἀντὶ πάντων ἕκαστον τοὺς μὲν πτηνοὺς τὴν φύσιν φιλοπονία νικήσας, τοὺς δὲ γενναίους τὴν ἄσκησιν διανοίας οξύτητι· μᾶλλον δὲ τάχει μὲν τοὺς ταχεῖς, σπουδῇ δὲ τοὺς φιλοπόνους ὑπερβαλών, καὶ τοὺς κατ᾽ ἄμφω δεξιοὺς ἀμφοτέροις. Γεωμετρίας μέν γε καὶ ἀστρονομίας, καὶ τῆς ἐπιλικο δύνου τοῖς ἄλλοις παιδεύσεως, ὅσον χρήσιμον ἐκλεξά- μενος, τοῦτο δὲ ἦν ἐκ τῆς τῶν οὐρανίων εὐαρμοστίας καὶ τάξεως τὸν δημιουργὸν θαυμάσαι, ὅσον βλαβερόν ταύτης διέφυγεν· οὐ τῇ φορᾷ τῶν ἄστρων διδοὺς τὰ ὄντα καὶ τὰ γινόμενα, ὡς οἱ τὴν ὁμόδουλον ἑαυτοῖς τάλλα πάντα, ὥσπερ εἰκὸς, ἀνατιθείς, καὶ τὴν τούτων κίνησιν· ἀριθμῶν δὲ καὶ λογισμῶν, καὶ τῆς θαυμα- σίας ἰατρικῆς, ὅση τὰ περὶ φύσεις, καὶ κράσεις, καὶ τὰς ἀρχὰς τῶν νοσημάτων φιλοσοφεῖ, ὥστε ταῖς ῥίζαις ἀναιρουμέναις συνεκκόπτειν καὶ τὰ βλαστήματα, τις οὕτως ἀμαθῆς ἢ φιλόνεικος, ὡς ἐκείνῳ δοῦναι τὰ δεύτερα, καὶ μὲ ἀγαπᾷν, εἰ μετ' ἐκεῖνον εὐθὺς ἀρι ἐν οἷς ἐκείνοις. ἐμμείνας. μελλον. ἑαυτῆς. ORATIO VII. IN LAUDEM CÆSARII FRATRIS.' - VI. Nos igitur sub hujusmodi moribus educati et instituti, atque in hujusce loci disciplinis, satis exercitati et exculti, in quibus ille ingenii celeritate ac magnitudine dici non potest quam longo inter- vallo plerosque post se relinqueret; o quonam pa- cto harum rerum meu oriam sine lacrymis præter- ibo, nec me, contra quam pollicitus sum, parum fortis animi esse dolor ostendet! cum jam peregri- nationis tempus esse videretur, ac tum primum alter ab altero distracti sumus : ego nimirum ob artis oratoriæ amorem, in Palæstinæ scholis, tum florentibus, moratus ; ille autem Alexandriam profe- clus, urbem, et tunc et nunc quoque, tum vere tuu hominum existimatione, doctrinæ omnis officinam. Quid primum, aut quid maximum ex illius laudi- bus commemorem? Aut quid sine gravissimo ora- tionis damno prætermittam? Quis illo præceptori- bus fidelior? Quis æqualibus jucundior ? Quis im- proborum societatem et consuetudinem magis vi- tavit? Quis optimorum virorum, cum aliorum, tum celeberrimi cujusque ex patria et nobilissimi fa- miliaritati sese magis adjunxit? Non ignorabat sane, ad virtutem aut vitium permagni referre, cum quibus quispiam consuescit. Atque idcirco, quis apud præsides honoratior? Imo quis universæ urbi (quamvis sublimior prorsus ac abstrusior ipsius doctrina), aut ob temperantiam clarior, aut ob ingenii sagacitatem illustrior? C ' VII. Quodnam doctrinæ genus non peragravit? imo quodnam est, quod non ut ne unum quidem alius? Cuiuam autem concessit, ut ad ipsum, vel tantillum appropinquaret, nou sodalium tantum et æqualium, sed etiam majorum natu, et qui plus temporis in litterarum studiis consumpserant? Nam et omnia ut unum excoluerat, et singula rursum ut omnia. Ac ut volucri ingenio præditos, studio et diligentia, ita studiosos et industrios ingenii celeritate superabat : vel, ut rectius loquar, ingeniosos ingenio, et laboriosos studio, et eos qui utraque re pollebaut, utraque præcellebat. Atque ex geometria quidem, et astronomia, et dom ctrina aliis periculosa, cum, quidquid utile erat, collegisset, hoc est, ut ex corporum cœlestium concentu atque ordine Creatorem admiraretur, quidquid noxium et exitiosum erat, effugit; nempe ea quæ sunt, ac fiunt, ad sidernin motum haudqua- D quam referens, quemadmodum ii qui conservain Or. 1, aliique plures. Edit. suam creaturam adversus Creatorem concitant; verum, ut alia omnia, sic eorum quoque motum, ut par est, divinæ providentiæ attribuens. In nu- meris autem et supputationibus, atque ea eximia artis medicæ parte, quæ in naturis ac tempera- ipsius magnitudinem omnes obscuri atque incogniti essent. > Editi, (77) παιδευτηρίοις, ἀνθοῦσι τότε κατὰ ῥητορικής (84) κτίσιν ἐπανιστάντες τῷ κτίσαντι, Θεῷ δὲ καὶ (75) Καὶ παιδευθέντες. Deest in Reg. a. (76) Ἐν οἷς ἐκεῖνος ita Reg. hu, Coisl. 1 et 2, (77) Εγκαταμείνας. Tres Regg., tres Colb., etc. (78) Τι δέ. Or. 1, τί δαί. In edit. deest δέ. (79) Μαλλον ἀπέφυγε. Reg. bm, Jes. απέφυγε (80) Προσέθηκε πλείον. Jes. προσέθηκε πλέον. (81) Καίτοι γε, etc. Billius, quamvis alioqui ab (82) Γνωριμότερος. Οr. 1, γνωριμώτερος. (85) Κατὰ μ.χρόν. Combef. παρά μικρόν. (84) 'Εαυτοῖς. Sic Begg. a, bu, Gr. 1, et Jes.

Γ'. Ὑπὸ δὴ τοιούτοις ήθεσι τραφέντες καὶ παι- Α δευθέντες (75), καὶ τοῖς ἐνταῦθα μαθήμασιν ἱκανῶς Ἀνασκηθέντες, ἐν οἷς ἐκεῖνος (76) τάχει τε καὶ μεγέθει φύσεως οὐδ᾽ ἂν εἴποι τις ὅσον ὑπὲρ τοὺς πολλοὺς ἦν· ὦ πῶς ἀδακρυτὶ τὴν τούτων παρέλθω μνήμην, καὶ μή με ἀφιλόσοφον ἐλέγξῃ τὸ πάθος παρὰ τὴν ὑπόσχεσιν! ἀλλ' ἐπειδή γε ἀποδημίας και ρὸς ἐδόκει, καὶ τότε πρῶτον ἀπ' ἀλλήλων ἐσχίσθη μεν· ἐγὼ μὲν τοῖς κατὰ Παλαιστίνην ἐγκαταμείνας ἔρωτα, ὁ δὲ τὴν ᾿Αλεξάνδρου πόλιν καταλαβών, παν- τοίας παιδεύσεως καὶ τότε καὶ νῦν οὖσάν τε καὶ δο- κοῦσαν ἐργαστήριον. Τί πρῶτον, ἢ τί μέγιστον εἴπω τῶν ἐκείνου καλων; Τί δὲ (78) παρεὶς, μὴ τῷ μεγίς στῳ ζημιώσω τὸν λόγον; Τίς μὲν ἐκείνου διδασκάλοις πιστότερος; Τίς δὲ ἥλιξι προσφιλέστερος; Τίς μὲν μᾶλλον ἀπέφυγε (79) τὴν τῶν μοχθηρῶν ἑταιρίαν καὶ ὁμιλίαν; Τίς δὲ τῇ τῶν βελτίστων ἑαυτὸν προσέθηκε πλεῖον (80), ἄλλοις τε καὶ τῶν ἐκ τῆς πατρίδος τοῖς εὐδοκιμωτάτοις καὶ γνωριμωτάτοις, εἰδὼς οὐδὲ τοῦτο φέρειν μικρὸν εἰς ἀρετὴν ἡ κακίαν τὰς συνουσίας; Ἐξ ὧν τίς μὲν ἄρχουσιν ἐκείνου τιμιώτερος; τίς δὲ τῇ πόλει πάσῃ, καίτοι γε (81) διὰ τὸ μέγεθος πάντων ἐγκρυπτομένων, ἢ ἐπὶ σωφροσύνῃ γνωριμότερος (82), ἢ ἐπὶ συνέσει περιφανέστερος ; Β Ζ΄. Ποῖον μὲν εἶδος οὐκ ἐπῆλθε παιδεύσεως ; μᾶλ λον δὲ ποῖον, ὡς οὐδὲ μόνον ἕτερος ; Τίνι δὲ παρῆκεν ἐγγὺς αὐτοῦ γενέσθαι, καὶ κατὰ μικρὸν (85), μὴ ὅτι τῶν καθ᾿ ἑαυτὸν καὶ τῆς αὐτῆς ἡλικίας, ἀλλὰ καὶ τῶν πρεσβυτέρων, καὶ παλαιοτέρων ἐν τοῖς μαθήμασι ; καὶ πάντα ὡς ἐν ἐξασκήσας, καὶ ἀντὶ πάντων ἕκαστον τοὺς μὲν πτηνοὺς τὴν φύσιν φιλοπονία νικήσας, τοὺς δὲ γενναίους τὴν ἄσκησιν διανοίας οξύτητι· μᾶλλον δὲ τάχει μὲν τοὺς ταχεῖς, σπουδῇ δὲ τοὺς φιλοπόνους ὑπερβαλών, καὶ τοὺς κατ᾽ ἄμφω δεξιοὺς ἀμφοτέροις. Γεωμετρίας μέν γε καὶ ἀστρονομίας, καὶ τῆς ἐπιλικο δύνου τοῖς ἄλλοις παιδεύσεως, ὅσον χρήσιμον ἐκλεξά- μενος, τοῦτο δὲ ἦν ἐκ τῆς τῶν οὐρανίων εὐαρμοστίας καὶ τάξεως τὸν δημιουργὸν θαυμάσαι, ὅσον βλαβερόν ταύτης διέφυγεν· οὐ τῇ φορᾷ τῶν ἄστρων διδοὺς τὰ ὄντα καὶ τὰ γινόμενα, ὡς οἱ τὴν ὁμόδουλον ἑαυτοῖς τάλλα πάντα, ὥσπερ εἰκὸς, ἀνατιθείς, καὶ τὴν τούτων κίνησιν· ἀριθμῶν δὲ καὶ λογισμῶν, καὶ τῆς θαυμα- σίας ἰατρικῆς, ὅση τὰ περὶ φύσεις, καὶ κράσεις, καὶ τὰς ἀρχὰς τῶν νοσημάτων φιλοσοφεῖ, ὥστε ταῖς ῥίζαις ἀναιρουμέναις συνεκκόπτειν καὶ τὰ βλαστήματα, τις οὕτως ἀμαθῆς ἢ φιλόνεικος, ὡς ἐκείνῳ δοῦναι τὰ δεύτερα, καὶ μὲ ἀγαπᾷν, εἰ μετ' ἐκεῖνον εὐθὺς ἀρι ἐν οἷς ἐκείνοις. ἐμμείνας. μελλον. ἑαυτῆς. ORATIO VII. IN LAUDEM CÆSARII FRATRIS.' - VI. Nos igitur sub hujusmodi moribus educati et instituti, atque in hujusce loci disciplinis, satis exercitati et exculti, in quibus ille ingenii celeritate ac magnitudine dici non potest quam longo inter- vallo plerosque post se relinqueret; o quonam pa- cto harum rerum meu oriam sine lacrymis præter- ibo, nec me, contra quam pollicitus sum, parum fortis animi esse dolor ostendet! cum jam peregri- nationis tempus esse videretur, ac tum primum alter ab altero distracti sumus : ego nimirum ob artis oratoriæ amorem, in Palæstinæ scholis, tum florentibus, moratus ; ille autem Alexandriam profe- clus, urbem, et tunc et nunc quoque, tum vere tuu hominum existimatione, doctrinæ omnis officinam. Quid primum, aut quid maximum ex illius laudi- bus commemorem? Aut quid sine gravissimo ora- tionis damno prætermittam? Quis illo præceptori- bus fidelior? Quis æqualibus jucundior ? Quis im- proborum societatem et consuetudinem magis vi- tavit? Quis optimorum virorum, cum aliorum, tum celeberrimi cujusque ex patria et nobilissimi fa- miliaritati sese magis adjunxit? Non ignorabat sane, ad virtutem aut vitium permagni referre, cum quibus quispiam consuescit. Atque idcirco, quis apud præsides honoratior? Imo quis universæ urbi (quamvis sublimior prorsus ac abstrusior ipsius doctrina), aut ob temperantiam clarior, aut ob ingenii sagacitatem illustrior? C ' VII. Quodnam doctrinæ genus non peragravit? imo quodnam est, quod non ut ne unum quidem alius? Cuiuam autem concessit, ut ad ipsum, vel tantillum appropinquaret, nou sodalium tantum et æqualium, sed etiam majorum natu, et qui plus temporis in litterarum studiis consumpserant? Nam et omnia ut unum excoluerat, et singula rursum ut omnia. Ac ut volucri ingenio præditos, studio et diligentia, ita studiosos et industrios ingenii celeritate superabat : vel, ut rectius loquar, ingeniosos ingenio, et laboriosos studio, et eos qui utraque re pollebaut, utraque præcellebat. Atque ex geometria quidem, et astronomia, et dom ctrina aliis periculosa, cum, quidquid utile erat, collegisset, hoc est, ut ex corporum cœlestium concentu atque ordine Creatorem admiraretur, quidquid noxium et exitiosum erat, effugit; nempe ea quæ sunt, ac fiunt, ad sidernin motum haudqua- D quam referens, quemadmodum ii qui conservain Or. 1, aliique plures. Edit. suam creaturam adversus Creatorem concitant; verum, ut alia omnia, sic eorum quoque motum, ut par est, divinæ providentiæ attribuens. In nu- meris autem et supputationibus, atque ea eximia artis medicæ parte, quæ in naturis ac tempera- ipsius magnitudinem omnes obscuri atque incogniti essent. > Editi, (77) παιδευτηρίοις, ἀνθοῦσι τότε κατὰ ῥητορικής (84) κτίσιν ἐπανιστάντες τῷ κτίσαντι, Θεῷ δὲ καὶ (75) Καὶ παιδευθέντες. Deest in Reg. a. (76) Ἐν οἷς ἐκεῖνος ita Reg. hu, Coisl. 1 et 2, (77) Εγκαταμείνας. Tres Regg., tres Colb., etc. (78) Τι δέ. Or. 1, τί δαί. In edit. deest δέ. (79) Μαλλον ἀπέφυγε. Reg. bm, Jes. απέφυγε (80) Προσέθηκε πλείον. Jes. προσέθηκε πλέον. (81) Καίτοι γε, etc. Billius, quamvis alioqui ab (82) Γνωριμότερος. Οr. 1, γνωριμώτερος. (85) Κατὰ μ.χρόν. Combef. παρά μικρόν. (84) 'Εαυτοῖς. Sic Begg. a, bu, Gr. 1, et Jes.

Α θμοῖτο, τὸ πρεσβεῖον ἐν τοῖς δευτέροις φερόμενος Καὶ ταῦτα οὐ λόγος ἐστὶν ἁμάρτυρος, ἀλλ᾽ ἑψα τι ὁμοῦ λῆξις (85) καὶ ἑσπέριος, καὶ ὅσην ἐκεῖνος ἐπῆλ θεν ὕστερον, ἐπίσημοι στῆλαι τῆς ἐκείνου παιδεύ γάρ μέλλειν. εἴ τι μέλει. σεως. Η'. Επει δὲ, πᾶσαν ἀρετήν τε καὶ μάθησιν, ὥσπερ μεγάλη φορτίς παντοδαπὴν ἐμπορίαν, εἰς μίαν τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν συλλεξάμενος, ἐπὶ τὴν ἑαυτοῦ πόλιν (86) ἐστέλλετο, ὡς ἂν καὶ τοῖς ἄλλοις μεταδοίη τῶν καλῶν ἀγωγίμων τῆς ἑαυτοῦ παιδεύσεως, ἐνταῦθά τι καλ συνηνέχθη πρᾶγμα θαυμάσιον, οὐδὲν δὲ οἶον, καὶ γὰρ ἐμέ γε (87) μάλιστα πάντων εὐφραίνει τοῦτο μνημο νευθέν, καὶ ὑμᾶς ἂν ἡδίους ποιήσειεν, ἐν βραχεί διηγήσασθαι. Ηύχετο μὲν ἡ μήτηρ εὐχὴν μητρικήν τινα καὶ φιλόπαιδα, ὥσπερ ἐξέπεμψεν ἀμφοτέρους, οὕτω καὶ σὺν ἀλλήλοις ἐπανελθόντας ἰδεῖν. Ξυνωρίς γὰρ ἐδοκοῦμέν (88) τις, καὶ εἰ μὴ τοῖς ἄλλοις, μητρί γ' οὖν, εὐχῆς καὶ θέας ἀξία, σὺν ἀλλήλοις ὁρώμενος, ἡ νῦν κακῶς ὑπὸ τοῦ φθόνου διαλυθεῖσα· Θεοῦ δὲ οὕτω κινήσαντος, ὃς ἀκούει δικαίας εὐχῆς, καὶ φίλτρον τιμᾷ γονέων εἰς παῖδας εὐγνώμονας, ἐξ οὐδεμιᾶς ἐπινοίας, οὐδὲ συνθήματος, ὁ μὲν ἀπὸ τῆς ᾿Αλεξαν δρείας, ὁ δὲ ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον εἰς τὴν αὐτὴν πόλιν ὁ μὲν ἀπὸ γῆς, ὁ δὲ ἀπὸ θαλάσσης κατηραμεν. Η πόλις δὲ ἦν (89) τὸ Βυζάντιον, ἡ νῦν προκαθεζομένη τῆς Εὐρώπης πόλις, ἐν ᾗ τοσοῦτον Καισάριος κλέος οὐ πολλοῦ χρόνου διελθόντος ηνέγκα- το, ὥστε δημοσίας τιμὰς αὐτῷ, καὶ γάμον τῶν εὐδο κίμων, καὶ τῆς συγκλήτου βουλῆς μετουσίαν προτε θῆναι, καὶ πρὸς βασιλέα πρεσβείαν σταλῆναι. (90), τὸν μέγαν ἀπὸ κοινοῦ δόγματος, την πρώτην πόλιν τῷ πρώτῳ λογίῳ κοσμηθῆναι τε καὶ τιμηθῆναι εἰ τι μέλειν (91) αὐτῷ τοῦ πρώτην ἀληθῶς εἶναι, καὶ τῆς ἐπωνυμίας ἀξίαν), καὶ τοῦτο προστεθῆναι πᾶσι τοῖς ὑπὲρ αὐτῆς διηγήμασι, τῷ (92) Καισαρίῳ καλ λωπίζεσθαι, καὶ ἰατρῷ, καὶ οἰκήτορι· καίτοι γε με τὰ τῆς ἄλλης λαμπρότητος πολλοῖς καὶ μεγάλοις εὐ- θυνουμένην (93) ἀνδράσι κατά τε φιλοσοφίαν κατά τε τὴν ἄλλην παίδευσιν. Ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἱκανῶς. Τότε δ' οὖν τὸ γενόμενον τοῖς μὲν ἄλλοις συντυχία τις έδο- ξεν ἄλογος καὶ ἀναίτιος, οἷα φέρει πολλὰ τὸ αὐτόμα τον (94) ἐν τοῖς ἡμετέροις, τοῖς δὲ φιλοθέοις καὶ λίαν εὔδηλον ἦν μὴ ἄλλο τι συμβὰν εἶναι ἢ γονέων θεοφι λῶν ἔργον ἐκ γῆς καὶ θαλάττης τοὺς παῖδας συναγόν των (95) εἰς μίαν εὐχῆς ἐκπλήρωσιν. θηνουμένην. λεσεν ὁ Πατήρ, δ, συγχωροῦντος Θεοῦ, ἐξ αὐτῆς τῆς φυσικῆς ἀκολουθίας πραγμάτων, οὐκ ἔκ τινος ἐπιτη- δεύσεως συμβαίνειν εἴωθεν· οὐ γὰρ ὡς τινῶν ἀπρο- νοήτως γινομένων, μὴ γένοιτο· πῶς γὰρ ὁ οὕτω φι λόθεος τοῦτο ἂν εἶπεν; ι S. GREGORII THEOLOGI mentis, causisque morborum inquirendis versatur, ut succisis radicibus rami quoque simul ampu:en- tur, quis ita ineptus et pervicax erat, ut secundas ipsi daret, ac non bene secum agi duceret, si pro- ximum illi numerum obtineret, ac primas inter secundos ferret? Neque vero hæc sermo quidam sunt, nullo testimonio suffultus, verum et orienta- tis, et occidentalis ora, et denique omnes eæ regiones, quas postea perlustravit, insignes ipsius doctrinæ columnæ sunt. p B VIII. Cum autem, ut omnis generis mercibus in ingentem navim onerariam, sic ipse omni virtutis ac disciplinæ genere in animam suam collecto, in propriam urbem navigaret, ut pulchras doctrinæ sue merces aliis etiam impertiret, hic quoque ad- anirabilis quædam res accidit, quam, quia ejus recordatio me omnium maximne delectat, vobisque etiam voluptatem afferre queat, non alienum fue- rit paucis exponere. Mater nostra, materno quo- dam volo, atque amoris erga filios pleno, hoc op- tabat, quemadmodum ambos eodem tempore emi- serat, sic ambos quoque simul redeuntes videret. Eramus enim, si non aliis, matri quidem certe, cum simul conspiceremur, par quoddam votis ex- optandum, atque visendum, licet nunc ab invidia male dissolutumn. Et ecce Dei impulsu, qui justas preces audit, et parentuin erga probos filios amo- rem in pretio habet, nec ex consilio ullo, nec ex compacto, ille Alexandria, ego ex Graecia, alter a terra, aller mari, eodem tempore in eamdem civi- tatem appulimus. Hæc autem erat Byzantium, urbs totius Europe principatum nunc tenens; in qua C Tantam brevi gloriam Cæsarius adeptus est, ut pu- blici honores, nobileque matrimonium, ac senato- ria dignitas ei oblata fuerit, communique decreto a magno imperatore per legatos petitum sit, ut principem urbem viro eruditorum principe ornari atque bonestari vellet (siquidem hoc ipsi curæ esset, ut vere primaria, nomineque suo digna exsisteret), atque ad cæteras ipsius lau- des hanc accedere, ut Casario, et medico, et cive ernaretur: quamvis alioqui præter cæterum splen- dorem, viris, tam in philosophia quam in aliis ar- tium generibus, eximiis abundet. Sed de hac re satis. Illud autem, quod tum contigit, licet aliis temere ac fortuito contigisse videretur, cujusmodi multa fert casus in rebus humanis, apud pios ta- men perquam manifestum erat, non alia de causa rem evenisse, quam piorum parentum, ad unius voli summam explendam, filios, tum terra, tum mari in unum colligentium. Sic etiam Billius legerat. Or. 1. Deest in edit. et Or. 1. Coib., Or. 1, eldes. Heinsius, e forte, » D Casum appellavit Pater, quod ex naturali rerum ordine, Deo permittente, non vero cujusquam industria et consilio contingere solet; non enim quod temere contingat quidquam, absil. Qui vir bonus hoc dixisset ? (85) Ομοῦ λήξις. Reg. bm, Or. 1, Jes. λῆξις ὁμοῦ. (86) Πόλιν. Reg. bm, et Jes. πάλιν, « rursus. » (87) Καὶ γὰρ ἐμέ γε. Sic Reg. hu, duo Colb. et (88) Εδοκοῦμεν. . Videbamur. (39) Δὲ ἦν. Reg. bun, δ' ἦν. Deest ἦv in Reg. hu, (90) Σταλῆναι. Deest in Regg. bm, hu, tribus (91) Μέλειν. Reg. hu, μέλον. Tres Colb. et Jes. (92) Tỷ. Reg. hu, tres Colb. et Or. 1, tó. (93) Εὐθυνουμένην. Reg. hu, Or. 1, et Jes. εύ- (94) Τὸ αὐτόματον. Schol. Τὸ αὐτόματον ἐκά- (95) Συναγόντων. Reg. hu, συναγαγόντων.

Α θμοῖτο, τὸ πρεσβεῖον ἐν τοῖς δευτέροις φερόμενος Καὶ ταῦτα οὐ λόγος ἐστὶν ἁμάρτυρος, ἀλλ᾽ ἑψα τι ὁμοῦ λῆξις (85) καὶ ἑσπέριος, καὶ ὅσην ἐκεῖνος ἐπῆλ θεν ὕστερον, ἐπίσημοι στῆλαι τῆς ἐκείνου παιδεύ γάρ μέλλειν. εἴ τι μέλει. σεως. Η'. Επει δὲ, πᾶσαν ἀρετήν τε καὶ μάθησιν, ὥσπερ μεγάλη φορτίς παντοδαπὴν ἐμπορίαν, εἰς μίαν τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν συλλεξάμενος, ἐπὶ τὴν ἑαυτοῦ πόλιν (86) ἐστέλλετο, ὡς ἂν καὶ τοῖς ἄλλοις μεταδοίη τῶν καλῶν ἀγωγίμων τῆς ἑαυτοῦ παιδεύσεως, ἐνταῦθά τι καλ συνηνέχθη πρᾶγμα θαυμάσιον, οὐδὲν δὲ οἶον, καὶ γὰρ ἐμέ γε (87) μάλιστα πάντων εὐφραίνει τοῦτο μνημο νευθέν, καὶ ὑμᾶς ἂν ἡδίους ποιήσειεν, ἐν βραχεί διηγήσασθαι. Ηύχετο μὲν ἡ μήτηρ εὐχὴν μητρικήν τινα καὶ φιλόπαιδα, ὥσπερ ἐξέπεμψεν ἀμφοτέρους, οὕτω καὶ σὺν ἀλλήλοις ἐπανελθόντας ἰδεῖν. Ξυνωρίς γὰρ ἐδοκοῦμέν (88) τις, καὶ εἰ μὴ τοῖς ἄλλοις, μητρί γ' οὖν, εὐχῆς καὶ θέας ἀξία, σὺν ἀλλήλοις ὁρώμενος, ἡ νῦν κακῶς ὑπὸ τοῦ φθόνου διαλυθεῖσα· Θεοῦ δὲ οὕτω κινήσαντος, ὃς ἀκούει δικαίας εὐχῆς, καὶ φίλτρον τιμᾷ γονέων εἰς παῖδας εὐγνώμονας, ἐξ οὐδεμιᾶς ἐπινοίας, οὐδὲ συνθήματος, ὁ μὲν ἀπὸ τῆς ᾿Αλεξαν δρείας, ὁ δὲ ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον εἰς τὴν αὐτὴν πόλιν ὁ μὲν ἀπὸ γῆς, ὁ δὲ ἀπὸ θαλάσσης κατηραμεν. Η πόλις δὲ ἦν (89) τὸ Βυζάντιον, ἡ νῦν προκαθεζομένη τῆς Εὐρώπης πόλις, ἐν ᾗ τοσοῦτον Καισάριος κλέος οὐ πολλοῦ χρόνου διελθόντος ηνέγκα- το, ὥστε δημοσίας τιμὰς αὐτῷ, καὶ γάμον τῶν εὐδο κίμων, καὶ τῆς συγκλήτου βουλῆς μετουσίαν προτε θῆναι, καὶ πρὸς βασιλέα πρεσβείαν σταλῆναι. (90), τὸν μέγαν ἀπὸ κοινοῦ δόγματος, την πρώτην πόλιν τῷ πρώτῳ λογίῳ κοσμηθῆναι τε καὶ τιμηθῆναι εἰ τι μέλειν (91) αὐτῷ τοῦ πρώτην ἀληθῶς εἶναι, καὶ τῆς ἐπωνυμίας ἀξίαν), καὶ τοῦτο προστεθῆναι πᾶσι τοῖς ὑπὲρ αὐτῆς διηγήμασι, τῷ (92) Καισαρίῳ καλ λωπίζεσθαι, καὶ ἰατρῷ, καὶ οἰκήτορι· καίτοι γε με τὰ τῆς ἄλλης λαμπρότητος πολλοῖς καὶ μεγάλοις εὐ- θυνουμένην (93) ἀνδράσι κατά τε φιλοσοφίαν κατά τε τὴν ἄλλην παίδευσιν. Ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἱκανῶς. Τότε δ' οὖν τὸ γενόμενον τοῖς μὲν ἄλλοις συντυχία τις έδο- ξεν ἄλογος καὶ ἀναίτιος, οἷα φέρει πολλὰ τὸ αὐτόμα τον (94) ἐν τοῖς ἡμετέροις, τοῖς δὲ φιλοθέοις καὶ λίαν εὔδηλον ἦν μὴ ἄλλο τι συμβὰν εἶναι ἢ γονέων θεοφι λῶν ἔργον ἐκ γῆς καὶ θαλάττης τοὺς παῖδας συναγόν των (95) εἰς μίαν εὐχῆς ἐκπλήρωσιν. θηνουμένην. λεσεν ὁ Πατήρ, δ, συγχωροῦντος Θεοῦ, ἐξ αὐτῆς τῆς φυσικῆς ἀκολουθίας πραγμάτων, οὐκ ἔκ τινος ἐπιτη- δεύσεως συμβαίνειν εἴωθεν· οὐ γὰρ ὡς τινῶν ἀπρο- νοήτως γινομένων, μὴ γένοιτο· πῶς γὰρ ὁ οὕτω φι λόθεος τοῦτο ἂν εἶπεν; ι S. GREGORII THEOLOGI mentis, causisque morborum inquirendis versatur, ut succisis radicibus rami quoque simul ampu:en- tur, quis ita ineptus et pervicax erat, ut secundas ipsi daret, ac non bene secum agi duceret, si pro- ximum illi numerum obtineret, ac primas inter secundos ferret? Neque vero hæc sermo quidam sunt, nullo testimonio suffultus, verum et orienta- tis, et occidentalis ora, et denique omnes eæ regiones, quas postea perlustravit, insignes ipsius doctrinæ columnæ sunt. p B VIII. Cum autem, ut omnis generis mercibus in ingentem navim onerariam, sic ipse omni virtutis ac disciplinæ genere in animam suam collecto, in propriam urbem navigaret, ut pulchras doctrinæ sue merces aliis etiam impertiret, hic quoque ad- anirabilis quædam res accidit, quam, quia ejus recordatio me omnium maximne delectat, vobisque etiam voluptatem afferre queat, non alienum fue- rit paucis exponere. Mater nostra, materno quo- dam volo, atque amoris erga filios pleno, hoc op- tabat, quemadmodum ambos eodem tempore emi- serat, sic ambos quoque simul redeuntes videret. Eramus enim, si non aliis, matri quidem certe, cum simul conspiceremur, par quoddam votis ex- optandum, atque visendum, licet nunc ab invidia male dissolutumn. Et ecce Dei impulsu, qui justas preces audit, et parentuin erga probos filios amo- rem in pretio habet, nec ex consilio ullo, nec ex compacto, ille Alexandria, ego ex Graecia, alter a terra, aller mari, eodem tempore in eamdem civi- tatem appulimus. Hæc autem erat Byzantium, urbs totius Europe principatum nunc tenens; in qua C Tantam brevi gloriam Cæsarius adeptus est, ut pu- blici honores, nobileque matrimonium, ac senato- ria dignitas ei oblata fuerit, communique decreto a magno imperatore per legatos petitum sit, ut principem urbem viro eruditorum principe ornari atque bonestari vellet (siquidem hoc ipsi curæ esset, ut vere primaria, nomineque suo digna exsisteret), atque ad cæteras ipsius lau- des hanc accedere, ut Casario, et medico, et cive ernaretur: quamvis alioqui præter cæterum splen- dorem, viris, tam in philosophia quam in aliis ar- tium generibus, eximiis abundet. Sed de hac re satis. Illud autem, quod tum contigit, licet aliis temere ac fortuito contigisse videretur, cujusmodi multa fert casus in rebus humanis, apud pios ta- men perquam manifestum erat, non alia de causa rem evenisse, quam piorum parentum, ad unius voli summam explendam, filios, tum terra, tum mari in unum colligentium. Sic etiam Billius legerat. Or. 1. Deest in edit. et Or. 1. Coib., Or. 1, eldes. Heinsius, e forte, » D Casum appellavit Pater, quod ex naturali rerum ordine, Deo permittente, non vero cujusquam industria et consilio contingere solet; non enim quod temere contingat quidquam, absil. Qui vir bonus hoc dixisset ? (85) Ομοῦ λήξις. Reg. bm, Or. 1, Jes. λῆξις ὁμοῦ. (86) Πόλιν. Reg. bm, et Jes. πάλιν, « rursus. » (87) Καὶ γὰρ ἐμέ γε. Sic Reg. hu, duo Colb. et (88) Εδοκοῦμεν. . Videbamur. (39) Δὲ ἦν. Reg. bun, δ' ἦν. Deest ἦv in Reg. hu, (90) Σταλῆναι. Deest in Regg. bm, hu, tribus (91) Μέλειν. Reg. hu, μέλον. Tres Colb. et Jes. (92) Tỷ. Reg. hu, tres Colb. et Or. 1, tó. (93) Εὐθυνουμένην. Reg. hu, Or. 1, et Jes. εύ- (94) Τὸ αὐτόματον. Schol. Τὸ αὐτόματον ἐκά- (95) Συναγόντων. Reg. hu, συναγαγόντων.

Θ. Φέρε μηδὲ τοῦτο τῶν Καισαρίου καλῶν παρέλ- Α θωμεν, ὅ τοῖς μὲν ἄλλοις ἴσως μικρὸν, καὶ οὐδὲ μνή- μης ἄξιον, ἐμοὶ δὲ καὶ τότε καὶ νῦν μέγιστον ἔδοξεν, εἴπερ τῶν ἐπαινετῶν ἡ φιλαδελφία, καὶ οὐ παύσομαι τιθεὶς ἐν πρώτοις, ὁσάκις ἂν τὰ ἐκείνου ἐκδιηγῶμαι. Κατεῖχε μὲν αὐτὸν αἷς εἶπον τιμαῖς ἡ πόλις, καὶ οὐδ᾽ ἂν εἴ τι (96) γένοιτο μεθήσειν ἔφασκεν· ἐγὼ δὲ ἀνθε έλκων ίσχυσα, ὁ πάντα Καισαρίῳ πολὺς καὶ τίμιος, καὶ τοῖς γονεῦσι τὴν εὐχὴν πληρῶσαι, καὶ τῇ πατρίδι τὸ χρέος, καὶ ἐμαυτῷ τὸν πόθον· λαβὼν τῆς ὁδοῦ κοινωνὸν καὶ συνέμπορον, καὶ προτιμηθεὶς οὐ πόλεων καὶ δήμων μόνον, οὐδὲ τιμῶν καὶ πόρων, οἱ πολλοὶ καὶ πολλαχόθεν οἱ μὲν συνέῤῥεον ἐκείνῳ, οἱ δὲ ἠλπί ζοντο, ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ βασιλέως σχεδόν, καὶ τῶν ἐκεῖθεν ἐπιταγμάτων (97). Εντεῦθεν ἐγὼ μὲν φιλο σοφεῖν διέγνων, καὶ πρὸς τὸν ἄνω βίον μεθαρμοσθή ναι, ὥσπερ τινὰ βαρὺν δεσπότην καὶ ἀρρώστημα χα λεπὸν, πᾶσαν φιλοτιμίαν ἀποσεισάμενος· μᾶλλον δὲ ὁ μὲν πόθος πρεσβύτερος, ὁ δὲ βίος ὕστερος· τὸν δὲ τὰ πρῶτα τῆς παιδεύσεως ἀναθέντα τῇ ἑαυτοῦ πα- τρίδι, καὶ θαυμασθέντα τῶν πόνων ἀξίως, μετὰ τοῦ το δόξης ἐπιθυμία καὶ τοῦ προστατεύειν (98) τῆς πό λεως, ὡς ἐμέ γε συνέπειθε, τοῖς βασιλείοις δίδωσιν, οὐ πάνυ μὲν ἡμῖν φίλα ποιοῦντα, καὶ κατὰ γνώ- μην (99)· καὶ γὰρ ἀπολογήσομαι πρὸς ὑμᾶς, ὅτι πολλοστὸν τετάχθαι παρὰ Θεῷ κρεῖττον εἶναι δοκεῖ τε (1) καὶ ὑψηλότερον ἢ παρὰ τῷ κάτω βασιλεῖ τὰ πρῶτα φέρεσθαι, οὐ μὴν ἄξιός (2) γε μέμψεως. Φι λοσοφεῖν μὲν γὰρ ὅσῳ μέγιστον, τοσούτῳ καὶ χαλε- πώτατον, καὶ οὐ πολλῶν τὸ ἐγχείρημα, οὐδ᾽ ἄλλων ἢ τῶν ὑπὸ τῆς θείας προκεκλημένων (5) μεγαλονοίας, ἢ τοῖς προῃρημένοις (4) καλῶς χεῖρα δίδωσιν· οὐ με κρὸν δὲ εἴ τις, τὸν δεύτερον προστησάμενος βίον, και λοκαγαθίας μεταποιοῖτο, καὶ πλείω λόγον ἔχοι Θεοῦ καὶ τῆς ἑαυτοῦ σωτηρίας ἢ τῆς κάτω λαμπρότητος· καὶ τὴν μὲν (5) ὡς σκηνὴν προβάλλοιτο, ή τι προστ ωπεῖον τῶν πολλῶν καὶ προσκαίρων, τὸ τοῦ κόσμου τούτου δράμα ὑποκρινόμενος, αὐτὸς δὲ ζῴοι Θεῷ μετ τὰ τῆς εἰκόνος, ἣν οἶδε παρ' ἐκείνου λαβὼν καὶ ὀφεί λων τῷ δεδωκότι· ὅπερ ἀμέλει καὶ Καισάριον δια νοηθέντα γινώσκομεν. Β Ι. Τάττεται μὲν γὰρ τὴν πρώτην ἐν ἰατροῖς τά- ξιν, οὐδὲ πολλοῦ πόνου προσδεηθεὶς, ἀλλ' ἐπιδείξας μόνον τὴν παίδευσιν, μᾶλλον δὲ βραχύν τινα τῆς παι δεύσεως οἷον πρόλογον (6), κάν τοῖς φίλοις τοῦ βασι προστάττειν. ποιών. καὶ κατὰ γνώ μην. προειρημένοις. λει, οἷον ORATIO VII. IN LAUDEM CÆSARII FRATRIS. C IX. Age, ne hanc quidem Casarii laudem præ- tereamus, quæ, quamvis aliorum judicio exigua fortasse, ac ne commemoratione quidem digna sit, mibi tamen maxima, et tunc visa est, et nunc item videtur, si modo fraternus anior laudem meretur, neque unquam eam inter primas collocare desinam, quoties mihi de illius rebus narratio instituta fue- rit. Nam cum civitas, iis, quos diximus, honoribus eum retineret, negaretque se illi ulla ratione po- testatem discedendi facturam, ego tamen, cujus auctoritatem Cæsarius in omnibus rebus plurimi faciebat, in contrarium nitens, hoc sum consecu̟- tus, ut nec parentes voto suo, nec patria debito sibi officio, nec denique ego desiderio meo frustrarer. Itineris enim socium comitemque se mihi adjunxit; meque non urbibus solum et populis, non honori- bus et proventibus, qui multi ad eum undique par- tim confluebant, partim in spe atque exspectatione erant, verum propemodum ipsi quoque imperatori ejusque jussis anteposuit. Hinc ego, excussa omni ambitione, non secus ac gravi quodam domino, et molesto morbo, philosophari, atque ad supernæ vitæ studium meipsum transferre constitui; vel potius antiquior quidem cupiditas fuit, vita au- tem posterior. At vero Cæsarius, cum doctrinæ suæ primitias patriæ consecrasset, dignamque laboribus admirationem sui commovisset, postea gloriæ cupiditate ductus, atque, ut mihi qui- dem fidem faciebat, quo urbi præsidio esset, in au- lam se contulit, non ille sane, meo quidem judicio, rem admodum gratam nobis faciens (non enim apud vos diffitebor', inter postremos apud Deum censeri, satius et sublimius esse, quam apud ter- renum imperatorem primas ferre), mon tamen reprehensione dignam. Philosophari enim, ut maximum, ita etiam difficillimum est, nec id aggredi multorum est; nec aliorum, quam quos divina men- tis magnitudo, quæ probæ hominum voluntati ma- num porrigere solet, advocavit. Non parvum au- tem hoc quoque æstimandum est, si quis secundum vita genus complexus, probitati studeat, ac najo- rem Dei salutisque snæ, quam terreni splendoris, rationem habeat; atque hunc quidem tanquam scenam, aut personam quamdam ex multis et caducis præferat, hujus mundi fabulam agens, ipse autem Deo cum imagine, quam se ab eo accepisse, eique debere novit, vitam ducat. Quem quidem sci- licet animum Cesario fuisse compertum habemus. D X. Nam cum non magno negotio ac labore opus et Jes. het. Praetermisit Billius, Elias vertit, et ex animi mei sententia. bus Colb. et Or. 1. lo. > babuisset, verum doctrinam duntaxat suam, vel potius breve quoddam doctrinæ specimen ostendis- set, primum statim inter medicos dignitatis gra etiam legit Comb. et vertit, ‹ quos divina providen- tia magnos aspiraus animos provocaverit. › e predeterminatis. » Jes. erc., desunt in Reg. bm, in tribus Colb., Ur. 1, Elia et Jes. Coisl. 3, Or. 1, et Jes. Deest in editis. (96) Οὐδ' ἂν εἴ τι. Reg. hu, Or. 1, οὐδὲ εἴ τι. (97) Επιταγμάτων. Billius, « ejusque edictis. (98) Προστατεύειν. Reg. bm, tres Colb., Coisl. 3, (99) Φίλα ποιοῦντα, καὶ κατά γνώμην. Com (1) Εἶναι δοκεῖ τε. læc desunt in Reg. bu, tri- (2) Άξιος. Οr. 3, et Jes. ἀξίως, ο digue, neri- (5) Προκεκλημένων. Jes. προσκεκλημένων. Sic (4) Προηρημένοις. Non male Percheimerus, (5) Καὶ τὴν μέν, etc. Hic usque ad ὅπερ ἀμέσ (6) Οἷον πρόλογον. Sic Regg. bm, hu, tres Colb.,

Θ. Φέρε μηδὲ τοῦτο τῶν Καισαρίου καλῶν παρέλ- Α θωμεν, ὅ τοῖς μὲν ἄλλοις ἴσως μικρὸν, καὶ οὐδὲ μνή- μης ἄξιον, ἐμοὶ δὲ καὶ τότε καὶ νῦν μέγιστον ἔδοξεν, εἴπερ τῶν ἐπαινετῶν ἡ φιλαδελφία, καὶ οὐ παύσομαι τιθεὶς ἐν πρώτοις, ὁσάκις ἂν τὰ ἐκείνου ἐκδιηγῶμαι. Κατεῖχε μὲν αὐτὸν αἷς εἶπον τιμαῖς ἡ πόλις, καὶ οὐδ᾽ ἂν εἴ τι (96) γένοιτο μεθήσειν ἔφασκεν· ἐγὼ δὲ ἀνθε έλκων ίσχυσα, ὁ πάντα Καισαρίῳ πολὺς καὶ τίμιος, καὶ τοῖς γονεῦσι τὴν εὐχὴν πληρῶσαι, καὶ τῇ πατρίδι τὸ χρέος, καὶ ἐμαυτῷ τὸν πόθον· λαβὼν τῆς ὁδοῦ κοινωνὸν καὶ συνέμπορον, καὶ προτιμηθεὶς οὐ πόλεων καὶ δήμων μόνον, οὐδὲ τιμῶν καὶ πόρων, οἱ πολλοὶ καὶ πολλαχόθεν οἱ μὲν συνέῤῥεον ἐκείνῳ, οἱ δὲ ἠλπί ζοντο, ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ βασιλέως σχεδόν, καὶ τῶν ἐκεῖθεν ἐπιταγμάτων (97). Εντεῦθεν ἐγὼ μὲν φιλο σοφεῖν διέγνων, καὶ πρὸς τὸν ἄνω βίον μεθαρμοσθή ναι, ὥσπερ τινὰ βαρὺν δεσπότην καὶ ἀρρώστημα χα λεπὸν, πᾶσαν φιλοτιμίαν ἀποσεισάμενος· μᾶλλον δὲ ὁ μὲν πόθος πρεσβύτερος, ὁ δὲ βίος ὕστερος· τὸν δὲ τὰ πρῶτα τῆς παιδεύσεως ἀναθέντα τῇ ἑαυτοῦ πα- τρίδι, καὶ θαυμασθέντα τῶν πόνων ἀξίως, μετὰ τοῦ το δόξης ἐπιθυμία καὶ τοῦ προστατεύειν (98) τῆς πό λεως, ὡς ἐμέ γε συνέπειθε, τοῖς βασιλείοις δίδωσιν, οὐ πάνυ μὲν ἡμῖν φίλα ποιοῦντα, καὶ κατὰ γνώ- μην (99)· καὶ γὰρ ἀπολογήσομαι πρὸς ὑμᾶς, ὅτι πολλοστὸν τετάχθαι παρὰ Θεῷ κρεῖττον εἶναι δοκεῖ τε (1) καὶ ὑψηλότερον ἢ παρὰ τῷ κάτω βασιλεῖ τὰ πρῶτα φέρεσθαι, οὐ μὴν ἄξιός (2) γε μέμψεως. Φι λοσοφεῖν μὲν γὰρ ὅσῳ μέγιστον, τοσούτῳ καὶ χαλε- πώτατον, καὶ οὐ πολλῶν τὸ ἐγχείρημα, οὐδ᾽ ἄλλων ἢ τῶν ὑπὸ τῆς θείας προκεκλημένων (5) μεγαλονοίας, ἢ τοῖς προῃρημένοις (4) καλῶς χεῖρα δίδωσιν· οὐ με κρὸν δὲ εἴ τις, τὸν δεύτερον προστησάμενος βίον, και λοκαγαθίας μεταποιοῖτο, καὶ πλείω λόγον ἔχοι Θεοῦ καὶ τῆς ἑαυτοῦ σωτηρίας ἢ τῆς κάτω λαμπρότητος· καὶ τὴν μὲν (5) ὡς σκηνὴν προβάλλοιτο, ή τι προστ ωπεῖον τῶν πολλῶν καὶ προσκαίρων, τὸ τοῦ κόσμου τούτου δράμα ὑποκρινόμενος, αὐτὸς δὲ ζῴοι Θεῷ μετ τὰ τῆς εἰκόνος, ἣν οἶδε παρ' ἐκείνου λαβὼν καὶ ὀφεί λων τῷ δεδωκότι· ὅπερ ἀμέλει καὶ Καισάριον δια νοηθέντα γινώσκομεν. Β Ι. Τάττεται μὲν γὰρ τὴν πρώτην ἐν ἰατροῖς τά- ξιν, οὐδὲ πολλοῦ πόνου προσδεηθεὶς, ἀλλ' ἐπιδείξας μόνον τὴν παίδευσιν, μᾶλλον δὲ βραχύν τινα τῆς παι δεύσεως οἷον πρόλογον (6), κάν τοῖς φίλοις τοῦ βασι προστάττειν. ποιών. καὶ κατὰ γνώ μην. προειρημένοις. λει, οἷον ORATIO VII. IN LAUDEM CÆSARII FRATRIS. C IX. Age, ne hanc quidem Casarii laudem præ- tereamus, quæ, quamvis aliorum judicio exigua fortasse, ac ne commemoratione quidem digna sit, mibi tamen maxima, et tunc visa est, et nunc item videtur, si modo fraternus anior laudem meretur, neque unquam eam inter primas collocare desinam, quoties mihi de illius rebus narratio instituta fue- rit. Nam cum civitas, iis, quos diximus, honoribus eum retineret, negaretque se illi ulla ratione po- testatem discedendi facturam, ego tamen, cujus auctoritatem Cæsarius in omnibus rebus plurimi faciebat, in contrarium nitens, hoc sum consecu̟- tus, ut nec parentes voto suo, nec patria debito sibi officio, nec denique ego desiderio meo frustrarer. Itineris enim socium comitemque se mihi adjunxit; meque non urbibus solum et populis, non honori- bus et proventibus, qui multi ad eum undique par- tim confluebant, partim in spe atque exspectatione erant, verum propemodum ipsi quoque imperatori ejusque jussis anteposuit. Hinc ego, excussa omni ambitione, non secus ac gravi quodam domino, et molesto morbo, philosophari, atque ad supernæ vitæ studium meipsum transferre constitui; vel potius antiquior quidem cupiditas fuit, vita au- tem posterior. At vero Cæsarius, cum doctrinæ suæ primitias patriæ consecrasset, dignamque laboribus admirationem sui commovisset, postea gloriæ cupiditate ductus, atque, ut mihi qui- dem fidem faciebat, quo urbi præsidio esset, in au- lam se contulit, non ille sane, meo quidem judicio, rem admodum gratam nobis faciens (non enim apud vos diffitebor', inter postremos apud Deum censeri, satius et sublimius esse, quam apud ter- renum imperatorem primas ferre), mon tamen reprehensione dignam. Philosophari enim, ut maximum, ita etiam difficillimum est, nec id aggredi multorum est; nec aliorum, quam quos divina men- tis magnitudo, quæ probæ hominum voluntati ma- num porrigere solet, advocavit. Non parvum au- tem hoc quoque æstimandum est, si quis secundum vita genus complexus, probitati studeat, ac najo- rem Dei salutisque snæ, quam terreni splendoris, rationem habeat; atque hunc quidem tanquam scenam, aut personam quamdam ex multis et caducis præferat, hujus mundi fabulam agens, ipse autem Deo cum imagine, quam se ab eo accepisse, eique debere novit, vitam ducat. Quem quidem sci- licet animum Cesario fuisse compertum habemus. D X. Nam cum non magno negotio ac labore opus et Jes. het. Praetermisit Billius, Elias vertit, et ex animi mei sententia. bus Colb. et Or. 1. lo. > babuisset, verum doctrinam duntaxat suam, vel potius breve quoddam doctrinæ specimen ostendis- set, primum statim inter medicos dignitatis gra etiam legit Comb. et vertit, ‹ quos divina providen- tia magnos aspiraus animos provocaverit. › e predeterminatis. » Jes. erc., desunt in Reg. bm, in tribus Colb., Ur. 1, Elia et Jes. Coisl. 3, Or. 1, et Jes. Deest in editis. (96) Οὐδ' ἂν εἴ τι. Reg. hu, Or. 1, οὐδὲ εἴ τι. (97) Επιταγμάτων. Billius, « ejusque edictis. (98) Προστατεύειν. Reg. bm, tres Colb., Coisl. 3, (99) Φίλα ποιοῦντα, καὶ κατά γνώμην. Com (1) Εἶναι δοκεῖ τε. læc desunt in Reg. bu, tri- (2) Άξιος. Οr. 3, et Jes. ἀξίως, ο digue, neri- (5) Προκεκλημένων. Jes. προσκεκλημένων. Sic (4) Προηρημένοις. Non male Percheimerus, (5) Καὶ τὴν μέν, etc. Hic usque ad ὅπερ ἀμέσ (6) Οἷον πρόλογον. Sic Regg. bm, hu, tres Colb.,

τιμάς· ἄμισθον δὲ τὴν τῆς τέχνης φιλανθρωπίαν τοῖς ἐν τέλει προτίθησιν (7), εἰδὼς οὐδὲν οὕτως (8) ὡς ἀρετὴν καὶ τὸ ἐπὶ τοῖς καλλίστοις (9) γινώσκεσθαι προάγειν εἰς τὸ ἔμπροσθεν. Καὶ ὧν τῇ τάξει δεύτερος ἦν, τούτων κατὰ πολὺ περιῆν τῇ δόξῃ· πᾶσι μὲν ὢν διὰ σωφροσύνην ἐπέραστος, καὶ διὰ τοῦτο τὰ τίμια πιστευόμενος (10), καὶ μηδὲν Ἱπποκράτους όρκι στοῦ προσδεόμενος, ὡς μηδὲν εἶναι καὶ τὴν Κράτη- τος ἁπλότητα (11) πρὸς τὴν ἐκείνου θεωρουμένην· πᾶσι δὲ πλέον ἢ κατὰ τὴν ἀξίαν αἰδέσιμος, μεγάλων μὲν ἀεὶ τῶν παρόντων ἀξιούμενος, μειζόνων δὲ ἄξιος εἶναι τῶν ἐλπιζομένων κρινόμενος τοῖς τε βασιλεῦσιν αὐτοῖς, καὶ ὅσοι τὰ πρῶτα μετ' ἐκείνους ἔχουσιν· τὸ δὲ μέγιστον, ὅτι μήτε ὑπὸ τῆς δόξης μήτε ὑπὸ τῆς ἐν μέσῳ τρυφῆς τὴν τῆς ψυχῆς εὐγένειαν διεφθάρη· Β ἀλλὰ πολλῶν καὶ μεγάλων υπαρχόντων αὐτῷ, πρῶτον ἦν εἰς ἀξίωμα Χριστιανὸν καὶ εἶναι καὶ ὀνομάζεσθαι· καὶ πάντα ὁμοῦ παιδιά τις ἐκείνῳ καὶ λῆρος πρὸς ἐν τοῦτο κρινόμενα. Τὰ μὲν γὰρ ἄλλα ὡς ἐπὶ σκηνῆς καὶ ἄλλοις παίζεσθαι τάχιστα πηγνυμένης τε καὶ και ταλυομένης, τάχα δὲ φθειρομένης ῥᾷον ἢ συνιστα- μένης, ὡς εἶναι ἰδεῖν ἐκ τῶν πολλῶν τοῦ βίου μετα- βολῶν, καὶ τῆς ἄνω καὶ κάτω μεταπιπτούσης εύετη - ρίας· μόνον δὲ ἴδιον ἀγαθὸν εἶναι καὶ παραμένον ἀσφαλῶς τὴν εὐσέβειαν. Α λέως εὐθὺς ἀριθμούμενος, τὰς μεγίστας καρπούται προτάθησιν. ΙΑ'. Ταῦτα Καισαρίῳ ἐφιλοσοφεῖτο (12) καν τῇ χλανίδι· ταύταις καὶ συνέζησε ταῖς ἐννοίαις, καὶ συναπῆλθε (15), μείζω τῆς φαινομένης εἰς τὸ κοινὸν εὐσεβείας, Θεῷ γνωρίζων καὶ παριστὰς τὴν κατὰ τὸν κρυπτὸν ἄνθρωπον. Καὶ εἴ με δεῖ, πάντα παρ- έντα, τὴν προστασίαν τῶν ἐκ γένους ἀτυχησάντων, τὴν ὑπεροψίαν τοῦ τύφου, τὴν πρὸς τοὺς φίλους ισοτιμίαν, τὴν πρὸς τοὺς ἄρχοντας παρρησίαν, τοὺς ὑπὲρ ἀληθείας ἀγῶνας καὶ λόγους, οὓς πολλοὺς (14) καὶ πρὸς πολλοὺς συνεστήσατο, οὐ λογικῶς μόνον, ἀλλὰ καὶ λίαν εὐσεβῶς τε καὶ διαπύρως, ἐν ἀντὶ πάντων εἰπεῖν τῶν ἐκείνου το γνωριμώτατον. Ἐλύσσα καθ' ἡμῶν βασιλεὺς ὁ δυσώνυμος, καὶ καθ' τήσεως, ἀφόρητος ἤδη καὶ τοῖς ἄλλοις ἦν, οὐδ᾽ ἐν ἴσῳ (16) τοῖς λοιποῖς Χριστομάχοις μεγαλοψύχως (17) ἀπογραφόμενος εἰς τὴν ἀσέβειαν, ἀλλὰ κλέπτων τὸν διωγμὸν ἐν ἐπιεικείας πλάσματι · καὶ κατὰ τὸν σκο- λιὸν ὄφιν, ὃς τὴν ἐκείνου κατέσχε ψυχήν, παντοίαις μηχαναῖς ὑποστῶν τοὺς ἀθλίους εἰς τὸ ἑαυτοῦ βά οὓς πολλάκις, • καί. ἐν ἴσῳ. S. GREGORII THEOLOGI dum obtinuit, atque in amicorum numero apud imperatorem babitus, amplissimis honoribus affe- ctus est. Gratuitam porro artis humanitatem pro- ceribus proposuit, illud nimirum exploratum ba- hens, nihil esse, quod hominem ad altiora prove- heret, quam virtutem, et famam honestis rationi- bus collectam. Et quibus gradu inferior erat, eos- dem gloria longe superabat. Qui cum ob pudici- tiam et temperantiam omnibus charus esset, eaque de causa pretiosarum rerum curam susciperet, nec adjuratore Ilippocrate ullo modo opus haberet, adeo ut nihil prorsus esset Cratetis simplicitas, si cum illius simplicitate conferretur : omnibus rur- sum magis quam pro dignitatis ipsius gradu ve- nerabilis erat. Cumque magnis quotidie dignita- tibus ornaretur, majoribus tamen, ac jam in spe positis, dignus habebatur, tum ab ipsis imperatori- bus, tum ab omnibus iis qui primas secundum eos tenebant. Quodque maximum censendum est, non commisit, ut a gloria, aut ab iis, inter quas versa- batur, deliciis, animæ suæ nobilitas corrumpere- tur. Quin potius cum multa et magna ipsi suppeterent, ad dignitatem tamen hoc primum erat, quod Christianus et esset et nominaretur; sic ut alia omnia cum hoc uno collata, ludus quidam ac nuga ipsi essent. Alia enim ab aliis etiam ludun- tur, non serus atque in scena, quæ celerrime, et figitur, et dissolvitur, imo facilius fortasse deletur quam constituitur; ut ex multis bujus vitæ mutationibus, et prosperitate sursum ac deorsum la bente, perspicere licet: pietatem vero bonum unum proprium esse, quodque tuto permaneat. B XI. Hæc Cæsarii, et in chlamyde, philosophia C erat; in his cogitationibus, et vixit, et vita cessit, majorem, quantum ad absconditum hominem, Deo pietatem ostendens et exhibens, quain quæ in pu- blico spectabatur. Atque ut alia omnia prætermit- lam, propinquorum nempe, qui in calamitatem aliquam inciderant, curam et præsidium, fastus contemptum, equabilitatem inter amicos, auctori Satem apud praesides, certamina, que pro veritate suscepit, sermones, quos multos et cum multis habuit, non argutos solum, sed etiam admodum pioa et ardentes, rem unam pro omnibus dicam, qua nihil in ipsius vita celebrius est, magisque pervulgatum. Furebat adversus nos infandus inipe- rator, et cum in seipsum primum, Christianæ fidei ejuratione, insaniisset, jam aliis quoque intolerabilis D erat; ne cæterorum quidem Christi hostium in mo- dum magno animo impietatem profitens, verum humanitatis obtentu persecutionem celans; atque instar flexuosi illius serpentis, qui ips'us animum 1, et Jes. Editi chara pignora, ɔ uxorum nempe et liberorum cor- pora, quibus curandis pudicitia maxime necessaria est, c committerentur. ; tics. • Carsarius, etiam in chlamyde, versatus est. ▸ et Or. 1, sic etiam Billius. Editi, quos sæpe. › Or. 1. In edit. deest (7) Προτίθησιν. Sic Regg. a, hu, tres Colls, Coisl. (8) Οὕτως. Οr. 1, ἴσως, « æque, fortasse. » (3) Καλλίστοις. Reg. Inr, καλοῖς. (101) Τα τίμια πιστευόμενος. ο Cum ejus fidei (11) Απλότητα. Coisl. 1, απαλότητα. « molli- (12) Εφιλοσοφεῖτο, elc. Billius, c in his studiis (15) ἑαυτοῦ πρῶτον μανεὶς ἐκ τῆς εἰς Χριστὸν ἀθε- (15) Συναπῆλθε. Οr. 1, ἀπῆλθε. (14) Οὓς πολλούς. Sic Regg. :, hu, tres Colb. (15) Καὶ καθ'. Ita Regg. bm, hu, tres Colb. et (16) Οὐδ' ἐν ἴσῳ. Reg. a, οὐδὲ ἐν ἴσῳ. Jes. οὐδὲν (17) Μεγαλοψύχως. Coisl. 1, μεγαλόψυχος.

τιμάς· ἄμισθον δὲ τὴν τῆς τέχνης φιλανθρωπίαν τοῖς ἐν τέλει προτίθησιν (7), εἰδὼς οὐδὲν οὕτως (8) ὡς ἀρετὴν καὶ τὸ ἐπὶ τοῖς καλλίστοις (9) γινώσκεσθαι προάγειν εἰς τὸ ἔμπροσθεν. Καὶ ὧν τῇ τάξει δεύτερος ἦν, τούτων κατὰ πολὺ περιῆν τῇ δόξῃ· πᾶσι μὲν ὢν διὰ σωφροσύνην ἐπέραστος, καὶ διὰ τοῦτο τὰ τίμια πιστευόμενος (10), καὶ μηδὲν Ἱπποκράτους όρκι στοῦ προσδεόμενος, ὡς μηδὲν εἶναι καὶ τὴν Κράτη- τος ἁπλότητα (11) πρὸς τὴν ἐκείνου θεωρουμένην· πᾶσι δὲ πλέον ἢ κατὰ τὴν ἀξίαν αἰδέσιμος, μεγάλων μὲν ἀεὶ τῶν παρόντων ἀξιούμενος, μειζόνων δὲ ἄξιος εἶναι τῶν ἐλπιζομένων κρινόμενος τοῖς τε βασιλεῦσιν αὐτοῖς, καὶ ὅσοι τὰ πρῶτα μετ' ἐκείνους ἔχουσιν· τὸ δὲ μέγιστον, ὅτι μήτε ὑπὸ τῆς δόξης μήτε ὑπὸ τῆς ἐν μέσῳ τρυφῆς τὴν τῆς ψυχῆς εὐγένειαν διεφθάρη· Β ἀλλὰ πολλῶν καὶ μεγάλων υπαρχόντων αὐτῷ, πρῶτον ἦν εἰς ἀξίωμα Χριστιανὸν καὶ εἶναι καὶ ὀνομάζεσθαι· καὶ πάντα ὁμοῦ παιδιά τις ἐκείνῳ καὶ λῆρος πρὸς ἐν τοῦτο κρινόμενα. Τὰ μὲν γὰρ ἄλλα ὡς ἐπὶ σκηνῆς καὶ ἄλλοις παίζεσθαι τάχιστα πηγνυμένης τε καὶ και ταλυομένης, τάχα δὲ φθειρομένης ῥᾷον ἢ συνιστα- μένης, ὡς εἶναι ἰδεῖν ἐκ τῶν πολλῶν τοῦ βίου μετα- βολῶν, καὶ τῆς ἄνω καὶ κάτω μεταπιπτούσης εύετη - ρίας· μόνον δὲ ἴδιον ἀγαθὸν εἶναι καὶ παραμένον ἀσφαλῶς τὴν εὐσέβειαν. Α λέως εὐθὺς ἀριθμούμενος, τὰς μεγίστας καρπούται προτάθησιν. ΙΑ'. Ταῦτα Καισαρίῳ ἐφιλοσοφεῖτο (12) καν τῇ χλανίδι· ταύταις καὶ συνέζησε ταῖς ἐννοίαις, καὶ συναπῆλθε (15), μείζω τῆς φαινομένης εἰς τὸ κοινὸν εὐσεβείας, Θεῷ γνωρίζων καὶ παριστὰς τὴν κατὰ τὸν κρυπτὸν ἄνθρωπον. Καὶ εἴ με δεῖ, πάντα παρ- έντα, τὴν προστασίαν τῶν ἐκ γένους ἀτυχησάντων, τὴν ὑπεροψίαν τοῦ τύφου, τὴν πρὸς τοὺς φίλους ισοτιμίαν, τὴν πρὸς τοὺς ἄρχοντας παρρησίαν, τοὺς ὑπὲρ ἀληθείας ἀγῶνας καὶ λόγους, οὓς πολλοὺς (14) καὶ πρὸς πολλοὺς συνεστήσατο, οὐ λογικῶς μόνον, ἀλλὰ καὶ λίαν εὐσεβῶς τε καὶ διαπύρως, ἐν ἀντὶ πάντων εἰπεῖν τῶν ἐκείνου το γνωριμώτατον. Ἐλύσσα καθ' ἡμῶν βασιλεὺς ὁ δυσώνυμος, καὶ καθ' τήσεως, ἀφόρητος ἤδη καὶ τοῖς ἄλλοις ἦν, οὐδ᾽ ἐν ἴσῳ (16) τοῖς λοιποῖς Χριστομάχοις μεγαλοψύχως (17) ἀπογραφόμενος εἰς τὴν ἀσέβειαν, ἀλλὰ κλέπτων τὸν διωγμὸν ἐν ἐπιεικείας πλάσματι · καὶ κατὰ τὸν σκο- λιὸν ὄφιν, ὃς τὴν ἐκείνου κατέσχε ψυχήν, παντοίαις μηχαναῖς ὑποστῶν τοὺς ἀθλίους εἰς τὸ ἑαυτοῦ βά οὓς πολλάκις, • καί. ἐν ἴσῳ. S. GREGORII THEOLOGI dum obtinuit, atque in amicorum numero apud imperatorem babitus, amplissimis honoribus affe- ctus est. Gratuitam porro artis humanitatem pro- ceribus proposuit, illud nimirum exploratum ba- hens, nihil esse, quod hominem ad altiora prove- heret, quam virtutem, et famam honestis rationi- bus collectam. Et quibus gradu inferior erat, eos- dem gloria longe superabat. Qui cum ob pudici- tiam et temperantiam omnibus charus esset, eaque de causa pretiosarum rerum curam susciperet, nec adjuratore Ilippocrate ullo modo opus haberet, adeo ut nihil prorsus esset Cratetis simplicitas, si cum illius simplicitate conferretur : omnibus rur- sum magis quam pro dignitatis ipsius gradu ve- nerabilis erat. Cumque magnis quotidie dignita- tibus ornaretur, majoribus tamen, ac jam in spe positis, dignus habebatur, tum ab ipsis imperatori- bus, tum ab omnibus iis qui primas secundum eos tenebant. Quodque maximum censendum est, non commisit, ut a gloria, aut ab iis, inter quas versa- batur, deliciis, animæ suæ nobilitas corrumpere- tur. Quin potius cum multa et magna ipsi suppeterent, ad dignitatem tamen hoc primum erat, quod Christianus et esset et nominaretur; sic ut alia omnia cum hoc uno collata, ludus quidam ac nuga ipsi essent. Alia enim ab aliis etiam ludun- tur, non serus atque in scena, quæ celerrime, et figitur, et dissolvitur, imo facilius fortasse deletur quam constituitur; ut ex multis bujus vitæ mutationibus, et prosperitate sursum ac deorsum la bente, perspicere licet: pietatem vero bonum unum proprium esse, quodque tuto permaneat. B XI. Hæc Cæsarii, et in chlamyde, philosophia C erat; in his cogitationibus, et vixit, et vita cessit, majorem, quantum ad absconditum hominem, Deo pietatem ostendens et exhibens, quain quæ in pu- blico spectabatur. Atque ut alia omnia prætermit- lam, propinquorum nempe, qui in calamitatem aliquam inciderant, curam et præsidium, fastus contemptum, equabilitatem inter amicos, auctori Satem apud praesides, certamina, que pro veritate suscepit, sermones, quos multos et cum multis habuit, non argutos solum, sed etiam admodum pioa et ardentes, rem unam pro omnibus dicam, qua nihil in ipsius vita celebrius est, magisque pervulgatum. Furebat adversus nos infandus inipe- rator, et cum in seipsum primum, Christianæ fidei ejuratione, insaniisset, jam aliis quoque intolerabilis D erat; ne cæterorum quidem Christi hostium in mo- dum magno animo impietatem profitens, verum humanitatis obtentu persecutionem celans; atque instar flexuosi illius serpentis, qui ips'us animum 1, et Jes. Editi chara pignora, ɔ uxorum nempe et liberorum cor- pora, quibus curandis pudicitia maxime necessaria est, c committerentur. ; tics. • Carsarius, etiam in chlamyde, versatus est. ▸ et Or. 1, sic etiam Billius. Editi, quos sæpe. › Or. 1. In edit. deest (7) Προτίθησιν. Sic Regg. a, hu, tres Colls, Coisl. (8) Οὕτως. Οr. 1, ἴσως, « æque, fortasse. » (3) Καλλίστοις. Reg. Inr, καλοῖς. (101) Τα τίμια πιστευόμενος. ο Cum ejus fidei (11) Απλότητα. Coisl. 1, απαλότητα. « molli- (12) Εφιλοσοφεῖτο, elc. Billius, c in his studiis (15) ἑαυτοῦ πρῶτον μανεὶς ἐκ τῆς εἰς Χριστὸν ἀθε- (15) Συναπῆλθε. Οr. 1, ἀπῆλθε. (14) Οὓς πολλούς. Sic Regg. :, hu, tres Colb. (15) Καὶ καθ'. Ita Regg. bm, hu, tres Colb. et (16) Οὐδ' ἐν ἴσῳ. Reg. a, οὐδὲ ἐν ἴσῳ. Jes. οὐδὲν (17) Μεγαλοψύχως. Coisl. 1, μεγαλόψυχος.

ραθρον. Καὶ τὸ μὲν πρῶτον αὐτῷ (18) τέχνασμά τε & καὶ σόφισμα (19), ἵνα μηδὲ τῆς ἐπὶ τοῖς ἄθλοις τι μῆς τυγχάνωμεν (ἐφθόνει γὰρ καὶ ταύτης Χριστια νοῖς ὁ γεννάδας), πάσχοντας ὡς Χριστιανούς, ὡς κακούργους κολάζεσθαι· τὸ δὲ δεύτερον πειθούς ὄνομα προσεῖναι τῷ γινομένῳ, μὴ τυραννίδος, ὡς ἂν μεῖζον ἢ τοῦ κινδύνου τὸ τῆς αἰσχύνης, αυθαιρέ τως χωροῦσι πρὸς τὴν ἀσέβειαν. Καὶ τοὺς μὲν χρή- μασι, τοὺς δὲ ἀξιώμασι, τοὺς δὲ ὑποσχέσεσι, τους δὲ παντοίαις τιμαῖς ὑφελκόμενος (20), ἃς οὐδὲ βασι λικῶς προσήγεν, ἀλλὰ καὶ λίαν δουλοπρεπῶς ἐν ταῖς ἁπάντων ὄψεσι, πάντας δὲ τῇ γοητείᾳ τῶν λόγων (21) καὶ τῷ καθ᾿ ἑαυτὸν ὑποδείγματι, ἐπὶ πολλοῖς πειρᾶ. ται καὶ Καισαρίου. Φεῦ τῆς παραπληξίας καὶ τῆς ἀνοίας, εἰ Καισάριόν τε ὄντα, καὶ ἀδελφὸν ἐμὸν, καὶ τῶν γονέων τούτων συλήσειν ἤλπισεν! ΙΒ'. 'Αλλ', ἵνα μικρόν προσδιατρίψω τῷ λόγῳ, καὶ κατατρυφήσω τοῦ διηγήματος, ὡς οἱ παρόντες τοῦ θαύματος (22), εἰπῄει μὲν ὁ γεννάδας ἐκεῖνος, τῷ τοῦ Χριστοῦ σημείῳ φραξάμενος, καὶ τὸν μέγαν λόγον ἑαυτοῦ προβαλλόμενος, πρὸς τὸν πολὺν ἐν ὅπλοις, καὶ μέγαν ἐν λόγων δεινότητι· οὐδὲν δὲ καταπλαγείς πρὸς τὴν ὄψιν, οὐδὲ θωπείᾳ τι καταβαλὼν τοῦ φρο νήματος, ἀθλητής ἕτοιμος ἦν, καὶ λόγῳ καὶ ἔργῳ, πρὸς τὸν ἐν ἀμφοτέροις δυνατὸν ἀγωνίζεσθαι. Τὸ μὲν οὖν στάδιον τοιοῦτον, καὶ ὁ τῆς εὐσεβείας ἀγω νιστής τοσοῦτος· καὶ ἀγωνοθέτης (25), ἔνθεν μὲν Χριστὸς τοῖς ἑαυτοῦ πάθεσι τὸν ἀθλητὴν ἐξοπλίζων, ἐκεῖθεν δὲ δεινὸς τύραννος τῇ τῶν λόγων οἰκειότητε προσσαίνων, καὶ τῷ τῆς ἐξουσίας ὄγκῳ δεδιττόμε νος· θέατρον δὲ ἀμφοτέρωθεν, τῶν τε τῇ εὐσεβεία λειπομένων ἔτι, καὶ τῶν ὑπ' ἐκείνου συνηρπασμένων, ὅπη νεύτῃ (24) τὰ κατ' αὐτοὺς ἀποσκοπούντων, ὅστις νικήσεις πλείω τὴν ἀγωνίαν (25) ἐχόντων ἢ περὶ οὓς τὸ θέατρον. ΙΓ΄. Αρ' οὐκ ἔδεισας περὶ Καισαρίου, μήτι πάθη τῆς προθυμίας ἀνάξιον; ᾿Αλλὰ θαρσεῖτε· μετὰ Χριστοῦ γὰρ ἡ νίκη τοῦ τὸν κόσμον νικήσαντος. Τὰ μὲν οὖν καθ᾽ ἕκαστον τῶν τότε ῥηθέντων ἢ προτε- θέντων ἐκδιηγεῖσθαι τὰ νῦν ἐγὼ μὲν, εὖ ἴστε, τοῦ παντὸς ἂν ἐτιμησάμην· καὶ γὰρ καὶ λογικάς τι νας (26) ἐστὶν ἂς ἔχει στροφὰς καὶ κομψείας ὁ λό τος (27), ἐμοὶ γοῦν οὐκ ἀηδεῖς εἰς μνήμην· ἔξω δ' Σόφισμα, πάσχοντας ὡς Χριστιανούς, ὡς κακούργους κολάζεσθαι, ἵνα μηδὲ τῆς ἐπὶ τοῖς ἄθλοις τιμῆς τυγχάνοιμεν· ἐφθόνει γὰρ καὶ ταύτης Χριστια νοῖς ὁ γεννάδας· τὸ δὲ δεύτερον, πάσχοντας ὡς Χρι στιανούς, τυγχάνοι μεν, τυγχάνοιεν. ὑφελόμενος, • οι ORATIO VII. IN LAUDEM CÆSARII FRATRIS. - obsidebat, omni machinarum genere in voraginem suam miseros callide pertrahens. Ac, ne eos hono- res, qui martyribus haberi solent, consequeremur (hos enim Christianis vir egregius invidebat), primum illius artificium hoc fuit, ut qui Christi causa patiebantur, tanquam sontes et facinorosi cruciatu afficerentur; alterum, quod huic rei, non tyrannidis, seul persuasionis nomen imponeba: : quod scilicet major eorum infamia, quam pericu lum esset, qui sponte ad impietatem se conferebant. Cumque alios pecuniis, alios dignitatibus, alios promissis, alios variis honorum generibus, quos ne regie quidem, sed perquam serviliter in omnium aspectu deferebat, omnes denique verborum præ- stigiis ac suo exemplo ad se alliceret, post multos B Carsarium quoque aggreditur. Proh stuporem et amentiam, si spem habuit fore, ut et Caesarium, et fratrem meum, et his parentibus natum praedaretur! XII. Verum (ut in hoc sermone paululum imnio- rer, atque ex hac narratione delicias capiam, quem- admodum e re mira ii qui tum affuerunt), ingre- diebatur vir ille fortis, Christi signo munitus, cly- peique vice magnum verbum obtendens, ad homi- nem multum in armis, et magnum in dicendi facul- tate. Nec vero ad illius aspectum ullo meta percul- sus est, nec ob verborum blanditias de animi magni - tudine quidquam abjecit; veruin promptus et para- tus athleta erat ad decertandum, tum sermone, tum opere, adversus eum, qui in utroque genere viribus pollebat. Ac tale quidem erat stadium, Lan- tusque pietatis propugnator. Atque certaminis præ- ses, hinc quidem Christus, per passiones suas pugi- C lem armaus, illinc autem gravis tyrannus, lum verborum illecebris athletam mulcens, tum poten- tiæ mole territans. Quin etiam utrinque theatrum crat, hoc est, et eorum qui in fidei pietate adhuc remanserant, et eorum qui ab illo abrepti fuerant, utram in partem eorum certamen inclinaret, spectantium, atque, uter vinceret, magis laborantium, quam illi ipsi, quos spectabant. XIII. ^n non timuisti, ne quid Cæsario animı alacritate parum dignum accidat? At bono estote animo. Victoria enim cum Christo, qui vicit miun- dum **. Ac nihil quidem mallem quam ut ea quæ tum dicta et proposita sunt, sigillatim nunc expone- 1em; nam et logicas aliquot argutias leporesque, meo quidem judicio, memoratu non injucundos ea D disputatio continet : verum intempestivum prorsus * Joan. xv1, 33. legitur : etc. Eodem modo legit Savilius, nisi quod delei, et pro habet, bm, subtrabens, sulaluces. • abstrahens, pervertens. › • ex spectaculo. » Quæ lectio placeret, si codicum auctoritate niteretur. diabolum intelligit; Julianus prippe erat autago- nista, non vero certaminis præses. ac sollicitis. > Jes. (18) Αὐτῷ. Sic Reg. Im Editi, αὐτοῦ. (19) Σόφισμα, etc. Locus iste in Reg. hu, sic (20) Υφελκόμενος. id est, ὑποσυρόμενος. leg. (21) Των λόγων. Unus Regius addit, παρασύρων, (22) Θαύματος. Comb. et Billius legunt, θεάματος, (25) ᾿Αγωνοθέτης. Nicætas « Julianum, ο Billius (24) Νεύση. Coll. 6, νεύσει. (25) Πλείω τὴν ἀγωνίαν. « Magis animi auxiis (26) Τινας. Deest in Reg. hn, Or. 1, et Jes. (27) Ο λόγος. Deest in Regg. bm, hu, Or. 4,

ραθρον. Καὶ τὸ μὲν πρῶτον αὐτῷ (18) τέχνασμά τε & καὶ σόφισμα (19), ἵνα μηδὲ τῆς ἐπὶ τοῖς ἄθλοις τι μῆς τυγχάνωμεν (ἐφθόνει γὰρ καὶ ταύτης Χριστια νοῖς ὁ γεννάδας), πάσχοντας ὡς Χριστιανούς, ὡς κακούργους κολάζεσθαι· τὸ δὲ δεύτερον πειθούς ὄνομα προσεῖναι τῷ γινομένῳ, μὴ τυραννίδος, ὡς ἂν μεῖζον ἢ τοῦ κινδύνου τὸ τῆς αἰσχύνης, αυθαιρέ τως χωροῦσι πρὸς τὴν ἀσέβειαν. Καὶ τοὺς μὲν χρή- μασι, τοὺς δὲ ἀξιώμασι, τοὺς δὲ ὑποσχέσεσι, τους δὲ παντοίαις τιμαῖς ὑφελκόμενος (20), ἃς οὐδὲ βασι λικῶς προσήγεν, ἀλλὰ καὶ λίαν δουλοπρεπῶς ἐν ταῖς ἁπάντων ὄψεσι, πάντας δὲ τῇ γοητείᾳ τῶν λόγων (21) καὶ τῷ καθ᾿ ἑαυτὸν ὑποδείγματι, ἐπὶ πολλοῖς πειρᾶ. ται καὶ Καισαρίου. Φεῦ τῆς παραπληξίας καὶ τῆς ἀνοίας, εἰ Καισάριόν τε ὄντα, καὶ ἀδελφὸν ἐμὸν, καὶ τῶν γονέων τούτων συλήσειν ἤλπισεν! ΙΒ'. 'Αλλ', ἵνα μικρόν προσδιατρίψω τῷ λόγῳ, καὶ κατατρυφήσω τοῦ διηγήματος, ὡς οἱ παρόντες τοῦ θαύματος (22), εἰπῄει μὲν ὁ γεννάδας ἐκεῖνος, τῷ τοῦ Χριστοῦ σημείῳ φραξάμενος, καὶ τὸν μέγαν λόγον ἑαυτοῦ προβαλλόμενος, πρὸς τὸν πολὺν ἐν ὅπλοις, καὶ μέγαν ἐν λόγων δεινότητι· οὐδὲν δὲ καταπλαγείς πρὸς τὴν ὄψιν, οὐδὲ θωπείᾳ τι καταβαλὼν τοῦ φρο νήματος, ἀθλητής ἕτοιμος ἦν, καὶ λόγῳ καὶ ἔργῳ, πρὸς τὸν ἐν ἀμφοτέροις δυνατὸν ἀγωνίζεσθαι. Τὸ μὲν οὖν στάδιον τοιοῦτον, καὶ ὁ τῆς εὐσεβείας ἀγω νιστής τοσοῦτος· καὶ ἀγωνοθέτης (25), ἔνθεν μὲν Χριστὸς τοῖς ἑαυτοῦ πάθεσι τὸν ἀθλητὴν ἐξοπλίζων, ἐκεῖθεν δὲ δεινὸς τύραννος τῇ τῶν λόγων οἰκειότητε προσσαίνων, καὶ τῷ τῆς ἐξουσίας ὄγκῳ δεδιττόμε νος· θέατρον δὲ ἀμφοτέρωθεν, τῶν τε τῇ εὐσεβεία λειπομένων ἔτι, καὶ τῶν ὑπ' ἐκείνου συνηρπασμένων, ὅπη νεύτῃ (24) τὰ κατ' αὐτοὺς ἀποσκοπούντων, ὅστις νικήσεις πλείω τὴν ἀγωνίαν (25) ἐχόντων ἢ περὶ οὓς τὸ θέατρον. ΙΓ΄. Αρ' οὐκ ἔδεισας περὶ Καισαρίου, μήτι πάθη τῆς προθυμίας ἀνάξιον; ᾿Αλλὰ θαρσεῖτε· μετὰ Χριστοῦ γὰρ ἡ νίκη τοῦ τὸν κόσμον νικήσαντος. Τὰ μὲν οὖν καθ᾽ ἕκαστον τῶν τότε ῥηθέντων ἢ προτε- θέντων ἐκδιηγεῖσθαι τὰ νῦν ἐγὼ μὲν, εὖ ἴστε, τοῦ παντὸς ἂν ἐτιμησάμην· καὶ γὰρ καὶ λογικάς τι νας (26) ἐστὶν ἂς ἔχει στροφὰς καὶ κομψείας ὁ λό τος (27), ἐμοὶ γοῦν οὐκ ἀηδεῖς εἰς μνήμην· ἔξω δ' Σόφισμα, πάσχοντας ὡς Χριστιανούς, ὡς κακούργους κολάζεσθαι, ἵνα μηδὲ τῆς ἐπὶ τοῖς ἄθλοις τιμῆς τυγχάνοιμεν· ἐφθόνει γὰρ καὶ ταύτης Χριστια νοῖς ὁ γεννάδας· τὸ δὲ δεύτερον, πάσχοντας ὡς Χρι στιανούς, τυγχάνοι μεν, τυγχάνοιεν. ὑφελόμενος, • οι ORATIO VII. IN LAUDEM CÆSARII FRATRIS. - obsidebat, omni machinarum genere in voraginem suam miseros callide pertrahens. Ac, ne eos hono- res, qui martyribus haberi solent, consequeremur (hos enim Christianis vir egregius invidebat), primum illius artificium hoc fuit, ut qui Christi causa patiebantur, tanquam sontes et facinorosi cruciatu afficerentur; alterum, quod huic rei, non tyrannidis, seul persuasionis nomen imponeba: : quod scilicet major eorum infamia, quam pericu lum esset, qui sponte ad impietatem se conferebant. Cumque alios pecuniis, alios dignitatibus, alios promissis, alios variis honorum generibus, quos ne regie quidem, sed perquam serviliter in omnium aspectu deferebat, omnes denique verborum præ- stigiis ac suo exemplo ad se alliceret, post multos B Carsarium quoque aggreditur. Proh stuporem et amentiam, si spem habuit fore, ut et Caesarium, et fratrem meum, et his parentibus natum praedaretur! XII. Verum (ut in hoc sermone paululum imnio- rer, atque ex hac narratione delicias capiam, quem- admodum e re mira ii qui tum affuerunt), ingre- diebatur vir ille fortis, Christi signo munitus, cly- peique vice magnum verbum obtendens, ad homi- nem multum in armis, et magnum in dicendi facul- tate. Nec vero ad illius aspectum ullo meta percul- sus est, nec ob verborum blanditias de animi magni - tudine quidquam abjecit; veruin promptus et para- tus athleta erat ad decertandum, tum sermone, tum opere, adversus eum, qui in utroque genere viribus pollebat. Ac tale quidem erat stadium, Lan- tusque pietatis propugnator. Atque certaminis præ- ses, hinc quidem Christus, per passiones suas pugi- C lem armaus, illinc autem gravis tyrannus, lum verborum illecebris athletam mulcens, tum poten- tiæ mole territans. Quin etiam utrinque theatrum crat, hoc est, et eorum qui in fidei pietate adhuc remanserant, et eorum qui ab illo abrepti fuerant, utram in partem eorum certamen inclinaret, spectantium, atque, uter vinceret, magis laborantium, quam illi ipsi, quos spectabant. XIII. ^n non timuisti, ne quid Cæsario animı alacritate parum dignum accidat? At bono estote animo. Victoria enim cum Christo, qui vicit miun- dum **. Ac nihil quidem mallem quam ut ea quæ tum dicta et proposita sunt, sigillatim nunc expone- 1em; nam et logicas aliquot argutias leporesque, meo quidem judicio, memoratu non injucundos ea D disputatio continet : verum intempestivum prorsus * Joan. xv1, 33. legitur : etc. Eodem modo legit Savilius, nisi quod delei, et pro habet, bm, subtrabens, sulaluces. • abstrahens, pervertens. › • ex spectaculo. » Quæ lectio placeret, si codicum auctoritate niteretur. diabolum intelligit; Julianus prippe erat autago- nista, non vero certaminis præses. ac sollicitis. > Jes. (18) Αὐτῷ. Sic Reg. Im Editi, αὐτοῦ. (19) Σόφισμα, etc. Locus iste in Reg. hu, sic (20) Υφελκόμενος. id est, ὑποσυρόμενος. leg. (21) Των λόγων. Unus Regius addit, παρασύρων, (22) Θαύματος. Comb. et Billius legunt, θεάματος, (25) ᾿Αγωνοθέτης. Nicætas « Julianum, ο Billius (24) Νεύση. Coll. 6, νεύσει. (25) Πλείω τὴν ἀγωνίαν. « Magis animi auxiis (26) Τινας. Deest in Reg. hn, Or. 1, et Jes. (27) Ο λόγος. Deest in Regg. bm, hu, Or. 4,

ραθρον. Καὶ τὸ μὲν πρῶτον αὐτῷ (18) τέχνασμά τε & καὶ σόφισμα (19), ἵνα μηδὲ τῆς ἐπὶ τοῖς ἄθλοις τι μῆς τυγχάνωμεν (ἐφθόνει γὰρ καὶ ταύτης Χριστια νοῖς ὁ γεννάδας), πάσχοντας ὡς Χριστιανούς, ὡς κακούργους κολάζεσθαι· τὸ δὲ δεύτερον πειθούς ὄνομα προσεῖναι τῷ γινομένῳ, μὴ τυραννίδος, ὡς ἂν μεῖζον ἢ τοῦ κινδύνου τὸ τῆς αἰσχύνης, αυθαιρέ τως χωροῦσι πρὸς τὴν ἀσέβειαν. Καὶ τοὺς μὲν χρή- μασι, τοὺς δὲ ἀξιώμασι, τοὺς δὲ ὑποσχέσεσι, τους δὲ παντοίαις τιμαῖς ὑφελκόμενος (20), ἃς οὐδὲ βασι λικῶς προσήγεν, ἀλλὰ καὶ λίαν δουλοπρεπῶς ἐν ταῖς ἁπάντων ὄψεσι, πάντας δὲ τῇ γοητείᾳ τῶν λόγων (21) καὶ τῷ καθ᾿ ἑαυτὸν ὑποδείγματι, ἐπὶ πολλοῖς πειρᾶ. ται καὶ Καισαρίου. Φεῦ τῆς παραπληξίας καὶ τῆς ἀνοίας, εἰ Καισάριόν τε ὄντα, καὶ ἀδελφὸν ἐμὸν, καὶ τῶν γονέων τούτων συλήσειν ἤλπισεν! ΙΒ'. 'Αλλ', ἵνα μικρόν προσδιατρίψω τῷ λόγῳ, καὶ κατατρυφήσω τοῦ διηγήματος, ὡς οἱ παρόντες τοῦ θαύματος (22), εἰπῄει μὲν ὁ γεννάδας ἐκεῖνος, τῷ τοῦ Χριστοῦ σημείῳ φραξάμενος, καὶ τὸν μέγαν λόγον ἑαυτοῦ προβαλλόμενος, πρὸς τὸν πολὺν ἐν ὅπλοις, καὶ μέγαν ἐν λόγων δεινότητι· οὐδὲν δὲ καταπλαγείς πρὸς τὴν ὄψιν, οὐδὲ θωπείᾳ τι καταβαλὼν τοῦ φρο νήματος, ἀθλητής ἕτοιμος ἦν, καὶ λόγῳ καὶ ἔργῳ, πρὸς τὸν ἐν ἀμφοτέροις δυνατὸν ἀγωνίζεσθαι. Τὸ μὲν οὖν στάδιον τοιοῦτον, καὶ ὁ τῆς εὐσεβείας ἀγω νιστής τοσοῦτος· καὶ ἀγωνοθέτης (25), ἔνθεν μὲν Χριστὸς τοῖς ἑαυτοῦ πάθεσι τὸν ἀθλητὴν ἐξοπλίζων, ἐκεῖθεν δὲ δεινὸς τύραννος τῇ τῶν λόγων οἰκειότητε προσσαίνων, καὶ τῷ τῆς ἐξουσίας ὄγκῳ δεδιττόμε νος· θέατρον δὲ ἀμφοτέρωθεν, τῶν τε τῇ εὐσεβεία λειπομένων ἔτι, καὶ τῶν ὑπ' ἐκείνου συνηρπασμένων, ὅπη νεύτῃ (24) τὰ κατ' αὐτοὺς ἀποσκοπούντων, ὅστις νικήσεις πλείω τὴν ἀγωνίαν (25) ἐχόντων ἢ περὶ οὓς τὸ θέατρον. ΙΓ΄. Αρ' οὐκ ἔδεισας περὶ Καισαρίου, μήτι πάθη τῆς προθυμίας ἀνάξιον; ᾿Αλλὰ θαρσεῖτε· μετὰ Χριστοῦ γὰρ ἡ νίκη τοῦ τὸν κόσμον νικήσαντος. Τὰ μὲν οὖν καθ᾽ ἕκαστον τῶν τότε ῥηθέντων ἢ προτε- θέντων ἐκδιηγεῖσθαι τὰ νῦν ἐγὼ μὲν, εὖ ἴστε, τοῦ παντὸς ἂν ἐτιμησάμην· καὶ γὰρ καὶ λογικάς τι νας (26) ἐστὶν ἂς ἔχει στροφὰς καὶ κομψείας ὁ λό τος (27), ἐμοὶ γοῦν οὐκ ἀηδεῖς εἰς μνήμην· ἔξω δ' Σόφισμα, πάσχοντας ὡς Χριστιανούς, ὡς κακούργους κολάζεσθαι, ἵνα μηδὲ τῆς ἐπὶ τοῖς ἄθλοις τιμῆς τυγχάνοιμεν· ἐφθόνει γὰρ καὶ ταύτης Χριστια νοῖς ὁ γεννάδας· τὸ δὲ δεύτερον, πάσχοντας ὡς Χρι στιανούς, τυγχάνοι μεν, τυγχάνοιεν. ὑφελόμενος, • οι ORATIO VII. IN LAUDEM CÆSARII FRATRIS. - obsidebat, omni machinarum genere in voraginem suam miseros callide pertrahens. Ac, ne eos hono- res, qui martyribus haberi solent, consequeremur (hos enim Christianis vir egregius invidebat), primum illius artificium hoc fuit, ut qui Christi causa patiebantur, tanquam sontes et facinorosi cruciatu afficerentur; alterum, quod huic rei, non tyrannidis, seul persuasionis nomen imponeba: : quod scilicet major eorum infamia, quam pericu lum esset, qui sponte ad impietatem se conferebant. Cumque alios pecuniis, alios dignitatibus, alios promissis, alios variis honorum generibus, quos ne regie quidem, sed perquam serviliter in omnium aspectu deferebat, omnes denique verborum præ- stigiis ac suo exemplo ad se alliceret, post multos B Carsarium quoque aggreditur. Proh stuporem et amentiam, si spem habuit fore, ut et Caesarium, et fratrem meum, et his parentibus natum praedaretur! XII. Verum (ut in hoc sermone paululum imnio- rer, atque ex hac narratione delicias capiam, quem- admodum e re mira ii qui tum affuerunt), ingre- diebatur vir ille fortis, Christi signo munitus, cly- peique vice magnum verbum obtendens, ad homi- nem multum in armis, et magnum in dicendi facul- tate. Nec vero ad illius aspectum ullo meta percul- sus est, nec ob verborum blanditias de animi magni - tudine quidquam abjecit; veruin promptus et para- tus athleta erat ad decertandum, tum sermone, tum opere, adversus eum, qui in utroque genere viribus pollebat. Ac tale quidem erat stadium, Lan- tusque pietatis propugnator. Atque certaminis præ- ses, hinc quidem Christus, per passiones suas pugi- C lem armaus, illinc autem gravis tyrannus, lum verborum illecebris athletam mulcens, tum poten- tiæ mole territans. Quin etiam utrinque theatrum crat, hoc est, et eorum qui in fidei pietate adhuc remanserant, et eorum qui ab illo abrepti fuerant, utram in partem eorum certamen inclinaret, spectantium, atque, uter vinceret, magis laborantium, quam illi ipsi, quos spectabant. XIII. ^n non timuisti, ne quid Cæsario animı alacritate parum dignum accidat? At bono estote animo. Victoria enim cum Christo, qui vicit miun- dum **. Ac nihil quidem mallem quam ut ea quæ tum dicta et proposita sunt, sigillatim nunc expone- 1em; nam et logicas aliquot argutias leporesque, meo quidem judicio, memoratu non injucundos ea D disputatio continet : verum intempestivum prorsus * Joan. xv1, 33. legitur : etc. Eodem modo legit Savilius, nisi quod delei, et pro habet, bm, subtrabens, sulaluces. • abstrahens, pervertens. › • ex spectaculo. » Quæ lectio placeret, si codicum auctoritate niteretur. diabolum intelligit; Julianus prippe erat autago- nista, non vero certaminis præses. ac sollicitis. > Jes. (18) Αὐτῷ. Sic Reg. Im Editi, αὐτοῦ. (19) Σόφισμα, etc. Locus iste in Reg. hu, sic (20) Υφελκόμενος. id est, ὑποσυρόμενος. leg. (21) Των λόγων. Unus Regius addit, παρασύρων, (22) Θαύματος. Comb. et Billius legunt, θεάματος, (25) ᾿Αγωνοθέτης. Nicætas « Julianum, ο Billius (24) Νεύση. Coll. 6, νεύσει. (25) Πλείω τὴν ἀγωνίαν. « Magis animi auxiis (26) Τινας. Deest in Reg. hn, Or. 1, et Jes. (27) Ο λόγος. Deest in Regg. bm, hu, Or. 4,

8. GREGORII THEOLOGI Οι Α ἂν εἴη παντελῶς τοῦ καιροῦ καὶ τοῦ λόγου. ὡς δὲ πάσας αὐτοῦ (28) τὰς ἐν τοῖς λόγοις πλοκὰς διαλύ σας, καὶ πεῖραν ἅπασαν ἀφανῆ τε καὶ φανερὰν, ὥσπερ τινὰ παιδιὰν παρωσάμενος, μεγάλῃ καὶ λαμ- πρᾷ τῇ φωνῇ τὸ Χριστιανὸς εἶναί τε καὶ μένειν ἀνε εκήρυξεν, οὐδὲ οὕτω μὲν παντελῶς ἀποπέμπεται· καὶ γὰρ δεινὸς ἔρως εἶχε τὸν βασιλέα τῇ Καισαρίου παιδεύσει συνεῖναι καὶ καλλωπίζεσθαι· ἡνίκα καὶ τὸ περιβόητον τοῦτο (29) ἐν ταῖς τῶν (50) πάντων ἀκοαῖς έφθέγξατο· Ὢ πατρὸς εὐτυχοῦς, ὦ παίδων δυστυ χῶν! Ἐπειδὴ καὶ ἡμᾶς ἠξίωσε (51) τιμῆσαι τῇ κοινωνίᾳ τῆς ἀτιμίας, ὧν καὶ τὴν παίδευσιν ᾿Αθή νησιν ἔγνω καὶ τὴν εὐσέβειαν, δευτέρᾳ δὲ εἰσόδῳ ταμιευθεὶς (52) (επειδή γε κατὰ Περσῶν ἐκεῖνον ἡ δίκη καλῶς ἐξώπλισεν [53]), ἐπάνεισι πρὸς ἡμᾶς φυγὰς μακάριος, καὶ τροπαιοῦχος ἀναίμακτος, καὶ περιφα νέστερος τὴν ἀτιμίαν ἢ τὴν λαμπρότητα. ΙΔ΄. Ταύτην ἐγὼ τὴν νίκην τῆς πολλῆς ἐκείνου χειρὸς, καὶ τῆς ὑψηλῆς ἁλουργίδος, καὶ τοῦ πολυ- τελοῦς διαδήματος υψηλοτέραν κρίνω μακρῷ καὶ τι μιωτέραν· τούτῳ τῷ διηγήματι πλέον επαίρομαι, ἢ εἰ πᾶσαν ἐκείνῳ τὴν βασιλείαν ἀπεμερίσατο. Τοῖς μὲν οὖν πονηροῖς ὑποχωρεῖ χρόνοις, καὶ τοῦτο κατὰ τὴν ἡμετέραν νομοθεσίαν· ἐνστάντος μὲν καιροῦ διακινδυνεύειν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας, καὶ μὴ προδιδόναι δειλίᾳ τὴν εὐσέβειαν· ἕως δ᾽ ἂν ἐξῇ, μὴ προκατ λεῖσθαι (54) τοὺς κινδύνους κελεύουσαν, εἴτε δέει τῶν ἡμετέρων ψυχῶν, εἴτε φειδοῖ τῶν ἐπαγόντων τὸν κίνδυνον. Ἐπεὶ δὲ ὁ ζόφος ἐλύθη, καὶ ἡ ὑπερ- ορία καλῶς ἐδίκασε, καὶ ἡ στιλβωθεῖσα ῥομφαία τὸν ἀσεβῆ κατέβαλε, καὶ Χριστιανοῖς ἐπανῆλθε τὰ πρά γματα, τί δεῖ λέγειν μεθ᾽ οἷας δόξης τε καὶ τιμῆς, ἢ τῶν μαρτυρίων οίων καὶ ὅσων, καὶ ὡς διδοὺς χά- ριν μᾶλλον ἢ κομιζόμενος, τοῖς βασιλείοις αὖθις ἀναλαμβάνεται, καὶ διαδέχεται τὴν προτέραν τιμὴν ή δευτέρα ; Καὶ βασιλεῖς μὲν ὁ χρόνος παρήμειψε (35), Καισαρίῳ δὲ τὸ τῆς εὐδοξίας ἄλυτον (56), καὶ τῶν παρ' αὐτοῖς πρωτείων· καὶ ἀγὼν βασιλεῦσιν, ὅστις μᾶλλον Καισάριον οἰκειώσηται (37), καὶ οὗ μᾶλλον ἐκεῖνος ὀνομασθῇ φίλος καὶ γνώριμος. Τοιαῦτα Και σαρίῳ τὰ τῆς εὐσεβείας, καὶ παρὰ (33) τῆς εὐσε βείας. Ακουέτωσαν καὶ νέοι (59), καὶ ἄνδρες, καὶ διὰ τῆς αὐτῆς ἀρετῆς πρὸς τὴν αὐτὴν ἐπιφάνειαν (40) ἐπειγέσθωσαν ( Ἀγαθῶν γὰρ πίνων καρπὸς εὐ- κλεής), ὅσοις καὶ τοῦτο διὰ σπουδῆς καὶ μέρος εὐα σας αὐτοῖς, οὐ τὰς ἐν τοῖς. ἐτίμησε. δαιμονίας ὑπολαμβάνεται. ΙΕ'. 'Αλλ' οἷον δὴ καὶ τοῦτο τῶν περὶ αὐτὸν θαυ ἐξοπλίζειν κελεύσας. δ.... ἄλυτος. περιφάνειαν. hoc foret, et ab orationis instituto alienum. autem Cæsarius, cunctis verborum illius dissolulis nexibus, et conatibus omnibus, tam apertis quam obscuris, ludi cujuspiam instar propulsatis, magna et clara voce Christianum se et esse et semper fore pronuntiavit, ne sic quidem prorsus ejicitur : mire etenim imperator Cæsarii doctrina frui atque exornari gestiebat : quo etiam tempore celeberri- mum illud cunctis audientibus prolocutus est : felicem patrem, o infelices liberos! Nam nos quo- que ignominiæ societate ornandos duxit, quorum et eruditionem et pietatem Athenis cognoverat, verum ad secundum adventum reservatus (commo- dum enim illum Deus justitiæ præses adversus Per- sas armabat), ad nos redit, exsul beatus, et victor incruentus, atque ob ignominiam clarior, quam ob splendorem et gloriam. B XIV. Hanc ego victoriam magna illius manu, et sublimni purpura, et ingentis pretii diademate longe sublimiorem et excellentiorem esse censeo. Hac narratione magis efferor, quam si universum impe- rium cum eo partitus esset. Malis igitur temporibus cedit, in eoque legi nostræ obtemperat, quæ hoc sancit, ut urgente quidem tempore pro verilale periculum adeamus, nec pietatem per ignaviam prodamus quandiu autem licet, pericula ipsa ne provocemus, sive animarum nostrarum metu, sive ut iis consulatur, qui periculum nobis inferunt. Posteaquam autem hæc caligo discussa est, exter- naque regio causam recte disceptavit, ac vibratus C gladius impium prostravit, resque ad Christianos redierunt, quid dicere necesse est, quanto cum honore et gloria, aut cum quot et quantis testimo- niis ac velut ipse beneficium potius dans, quam accipiens, in aulam rursum receptus sit, prioremque honorem secundus exceperit? Ac tempus quidem imperatores subinde commutavit, Cæsario autem gloria, et auctoritatis apud eos principatus haudqua- quam convulsus ac dissolutus est: quin potius de co inter imperatores certamen erat, quisnam Cæsa- rium magis sibi adjungeret, et cujusnam ille magis amicus et familiaris diceretur. Talis Cæsarii pietas, talia pietatis præmia. Audiant juvenes, audiant viri, ac per eamdem virtutem ad eumdem splendo- rem contendant (Bonorum enim laborum gloriosus D est fructusª*), quicunque hoc etiam ambiunt, atque in felicitatis parte collocant. XV. Jam vero quale hoc quoque ipsius miracu- * Matth. I, 23. **Sap. III, 15. cundum adventum reservatus; haud quidem a Juliano, sed a divina providentia, ut iterum aulam adiret, regiamque ingrederetur. Quod post Juliani mortem contigit. impulit. » Hesych. hu, etc. Editi, (28) Πάσας αὐτοῦ, etc. Or. 1, αὐτοῖς. Jes. πά (29) Τοῦτο. Οr. 1, ad marg. ἐκεῖνο. (30) Τῶν. Deest in reg. hun, Or. 1, et Jes. (31) Ηξίωσε. In Or. 1, ad marg. γρ. ἀξίως (52) Δευτέρα δὲ εἰσόδῳ ταμιευθείς. « 'Ad se- (33) Εξώπλισεν. « Ut in Persas arma verleret (34) Προκαλεῖσθαι. Rezg. bu, προσκαλεῖσθαι. (35) Παρήμειψε. Reg. lu, ἀντήμειψε. (36) Τὸ τῆς εὐδοξίας ἄλυτον. Sic Regg. bm, (37) Οικειώσηται. Gr. 1, οίκειῶσαι. (38) Καὶ παρά. Comb. καὶ γέρα, « et præmni. (39) Καὶ νέοι. Deest καί, in pluribus. (40) Επιφάνειαν. Reg. bm, Coisl. 1, et les

μάτων, ὁμοῦ τε τῆς των γονέων θεοσεβείας καὶ τῆς ἐκείνου μεγίστην ἀπόδειξιν ἔχον; Διέτριβε μὲν ἐν τῇ Βιθυνῶν, τὴν οὐ πολλοστὴν ἀπὸ βασιλέως διέπων ἀρχήν· ἡ δὴ ἦν ταμιεύειν βασιλεῖ τὰ χρήματα, καὶ τῶν θησαυρῶν ἔχειν τὴν ἐπιμέλειαν. Ἐντεῦθεν γὰρ αὐτῷ τὰς μείζους ἀρχὰς βασιλεὺς προοιμιάζεται· τοῦ δὲ πρώην συνενεχθέντος ἐν Νικαία σεισμοῦ (41), ὃς δὴ χαλεπώτατος τῶν πώποτε μνημονευομένων γε γονέναι λέγεται, μικροῦ τοὺς πάντας ἐγκαταλαβόντος, καὶ τῷ τῆς πόλεως κάλλει συναφανίσαντος, μόνος τῶν ἐπιφανῶν, ἢ κομιδῆ σὺν ὀλίγοις, ἐκ τοῦ κινδύ- νου περισώζεται, καὶ σωτηρίαν ἀπιστουμένην αὐτῷ σκεπασθεὶς τῷ συμπτώματι, καὶ μικρὰ σημεῖα τοῦ κινδύνου φερόμενος, ὅσον τὸν φόβον παιδαγωγὸν λα θεῖν τῆς μείζονος σωτηρίας, καὶ ὅλως τῆς ἄνω γε- νέσθαι μοίρας, μεταθέμενος τὴν στρατείαν ἐκ τῶν Β κινουμένων (42), καὶ ἀμείψας ἑαυτῷ τὰ βασίλεια. Τοῦτο μὲν οὖν καὶ διενοεῖτο, καὶ κατὰ σπουδὴν ἑαυτῷ συνηύχετο, ὡς πρὸς ἐμὲ γράφων ἔπειθεν, ἁρπάσαντα τὸν καιρὸν εἰς νουθέτησιν· ὅπερ οὐδ' ἄλ- λοτε (15) ποιῶν ἐπαυσάμην, ζηλοτυπῶν τὸ ἐκείνου μεγαλοφυές στρεφόμενον ἐν τοῖς χείροσι, καὶ τὴν φι- λόσοφον οὕτω ψυχὴν ἐν τοῖς δημοσίοις καλινδουμέ- την, καὶ ὥσπερ ήλιον νέφει συγκαλυπτόμενον. Ἀλλὰ τοῦ μὲν σεισμοῦ κρείττων ἐγένετο, τῆς νόσου δὲ οὐκ ἔτι (44)· καὶ γὰρ ἦν ἄνθρωπος. Καὶ τὸ μὲν ἴδιον ἐκείνου, τὸ δὲ κοινὸν πρὸς τοὺς ἄλλους. Καὶ τὸ μὲν τῆς εὐσεβείας, τὸ δὲ τῆς φύσεως. Καὶ προὔλαβεν ἡ παραμυθία τὸ πάθος, ἵνα τῷ θανάτῳ σεισθέντες, τῷ παραδόξῳ τῆς τότε σωτηρίας έγκαυχησώμεθα. Καὶ νῦν ἡμῖν ὁ πολὺς Καισάριος ἀποσέσωστας (45), κόνις τιμία, νεκρὸς ἐπαινούμενος, ὕμνοις (46) ἐξ ὕμνων παραπεμπόμενος, μαρτύρων βήμασι πομπευόμενος, γονέων χερσὶν ὁσίαις τιμώμενος, μητρὸς λαμπροφο ρίᾳ (47) τῷ πάθει τὴν εὐσέβειαν ἀντεισαγούσης, δά- κρυσιν ἡττωμένοις φιλοσοφία, ψαλμῳδίαις κοιμιζού- σαις τοὺς θρήνους, καὶ τῆς νεοκτίστου (48) ψυχῆς, ἦν τὸ Πνεῦμα δι᾽ ὕδατος ἀνεμόρφωσεν, ἄξια τὰ γέρα καρπούμενος. Τοῦτό σοι, Καισάριε, παρ' ἐμοῦ τὸ ἐντάφιον· αὗται τῶν ἐμῶν λόγων αἱ ἀπαρχαι, οὓς κρυπτομέ τους πολλάκις πεμψάμενος, ἐπὶ σεαυτὸν γυμνώ σειν (49) ἔμελλες. Οὗτος ὁ παρ' ἐμοῦ κόσμος· σοὶ δὲ κόσμου παντός, εὖ οἶδα, φίλτατος (50), οὐ σηρῶν περιῤῥέοντα, καὶ μαλακὰ νήματα, οἷς οὐδὲ περιών ἔχαιρες κατὰ τοὺς πολλοὺς, ἀρετῇ μόνῃ κοσμούμενος, οὐδὲ λίνου διαφανοῦς ὑφάσματα, οὐδὲ μύρων πολυ- Σεισμοῦ, καὶ πᾶσαν μικροῦ τὴν πόλιν κατενέγκαντος, ὃς δὴ χαλεπώτατος τῶν πώποτε μνημονευομένων γεγονέναι λέγεται. Μικροῦ, ἄλλοτε. ἀποτέσωσται λαμπαδηφορία. - ORATIO VII. IN LAUDEM CÆSARII FRATRIS. A lum est, quod simul, et parentum, et ipsius pietatis C 14'. D Coisl. sic legitur : elc. patriam delatis, sermo est. ltaque, idem est ac si diceretur: a nobis receptus est Cæsa- rius. maximum argumentum habet? In Bithynia degebat, præfecturam ab imperatore haud postremam admi- nistrans. Ea autem erat exigere pro imperatore pecunias, ac thesaurorum curam gerere. Hoc enim illi majorum dignitatum velut præludium esse imperator voluit. Cum autem Nicæ terre motus, post hominum memoriam maximus, exortus, omnes pene invasisset, atque una cum urbis pul- chritudine delevisset, solus ipse ex illustribus viris, aut certe cum admodum paucis e periculo salvus et incolumis evadit, idque modo quodam incredibili, hoc est ipsa ruina protectus, ac parvas quasdam periculi notas referens: hactenus videlicet, ut timorem majoris salutis magistrum caperet, totum- que sese supernæ parti adjungeret, translata militia rebus motui obnoxiis, ac commutata sibi ipsi aula. Atque hoc quidem et in animo habebat, et summo studio exoptabat, quemadmodum mihi per litteras persuadebat, cum hanc ad eum monendum occa- sionem arripuissem (epist. 20): quod nec unquam facere destiti, moleste ferens illius indolis magnitu- dinem in deterioribus rebus versari, animamque adeo philosophicam in publicis negotiis volutari, ac velut solem nubibus obduci. Verum terræ motu quidem superior fuit, morbo vero non item : homo enim erat. Atque illud proprium illi fuit, hoc cum aliis commune. Illud pietatis, hoc natura. Atque consolatio calamitatem antevertit, ut ipsius morte concussi, ob admirandum tune salutis genus glo- riemur. Ac nunc nobis magnus ille Cæsarius ser- vatus est, cinis pretiosus, mortuus laudatus, hyninis sibi succedentibus deductus, ad martyrum sacraria ●um pompa ductus, sanctis parentum manibus hono- ratus, matre candida veste induta pietatem mœrori subrogante, lacrymis a philosophia superatis, psalmodiis luctum sedantibus, ac denique dignos anima recens creata, quam Spiritus per baptismum reformavit, honores percipiens. XVI. lloc tibi a me, Casari, funebre munus : hæ meorum primitiæ sermonum, quos occultari per- sæpe questus, in te ipsum detecturus eras. Hoc tibi a me ornamentum; tibi quiden, sal scio, omni ornamentɔ charius, non sericæ ac molles et cir- cumfluentes tele, quibus nec, dum adhuc superstes esses, multorum more delectabaris, utpote virtute sola ornatus, nec lini pellucidi texturas, nec pretio- mnos transmissus. › materna cereorum gestatione, pietatem inœrori subrogante, » videtur legisse, Verum ‹ vestium candor, ob spem resurrectionis, hic certe potius debet intelligi, quam unius ‹ cerei tadæque gestatio; idque vox ipsa sonat. plum baptisma, hujus ætatis ritu. sius. (41) Σεισμοῦ, etc. Locus iste. in Reg. hu et (42) Κινουμένων. Gr. 1, κινδύνων, « periculis. » (45) Οὐδ᾽ ἄλλοτε. Regg. bin, bu, Or. 1, Jes. οὐδὲ (44) Οὐκ ἔτι. Reg. hu, οὐκέτι. (45) ᾿Αποσέσωσται. Hic, de Casarii exuviis in (46) Υμνοις, etc. Billius : c ex hymnis ad by- (47) Μητρός λαμπροφορία, etc. Billius vertendo : (48) Τῆς νεοκτίστου, etc. Ob recens susce (49) Γυμνώσειν. Mallet Combefisius, γυμνάσειν. (50) Φίλτατος. Coisl. 1, τιμιώτερος, ο pretio-

μάτων, ὁμοῦ τε τῆς των γονέων θεοσεβείας καὶ τῆς ἐκείνου μεγίστην ἀπόδειξιν ἔχον; Διέτριβε μὲν ἐν τῇ Βιθυνῶν, τὴν οὐ πολλοστὴν ἀπὸ βασιλέως διέπων ἀρχήν· ἡ δὴ ἦν ταμιεύειν βασιλεῖ τὰ χρήματα, καὶ τῶν θησαυρῶν ἔχειν τὴν ἐπιμέλειαν. Ἐντεῦθεν γὰρ αὐτῷ τὰς μείζους ἀρχὰς βασιλεὺς προοιμιάζεται· τοῦ δὲ πρώην συνενεχθέντος ἐν Νικαία σεισμοῦ (41), ὃς δὴ χαλεπώτατος τῶν πώποτε μνημονευομένων γε γονέναι λέγεται, μικροῦ τοὺς πάντας ἐγκαταλαβόντος, καὶ τῷ τῆς πόλεως κάλλει συναφανίσαντος, μόνος τῶν ἐπιφανῶν, ἢ κομιδῆ σὺν ὀλίγοις, ἐκ τοῦ κινδύ- νου περισώζεται, καὶ σωτηρίαν ἀπιστουμένην αὐτῷ σκεπασθεὶς τῷ συμπτώματι, καὶ μικρὰ σημεῖα τοῦ κινδύνου φερόμενος, ὅσον τὸν φόβον παιδαγωγὸν λα θεῖν τῆς μείζονος σωτηρίας, καὶ ὅλως τῆς ἄνω γε- νέσθαι μοίρας, μεταθέμενος τὴν στρατείαν ἐκ τῶν Β κινουμένων (42), καὶ ἀμείψας ἑαυτῷ τὰ βασίλεια. Τοῦτο μὲν οὖν καὶ διενοεῖτο, καὶ κατὰ σπουδὴν ἑαυτῷ συνηύχετο, ὡς πρὸς ἐμὲ γράφων ἔπειθεν, ἁρπάσαντα τὸν καιρὸν εἰς νουθέτησιν· ὅπερ οὐδ' ἄλ- λοτε (15) ποιῶν ἐπαυσάμην, ζηλοτυπῶν τὸ ἐκείνου μεγαλοφυές στρεφόμενον ἐν τοῖς χείροσι, καὶ τὴν φι- λόσοφον οὕτω ψυχὴν ἐν τοῖς δημοσίοις καλινδουμέ- την, καὶ ὥσπερ ήλιον νέφει συγκαλυπτόμενον. Ἀλλὰ τοῦ μὲν σεισμοῦ κρείττων ἐγένετο, τῆς νόσου δὲ οὐκ ἔτι (44)· καὶ γὰρ ἦν ἄνθρωπος. Καὶ τὸ μὲν ἴδιον ἐκείνου, τὸ δὲ κοινὸν πρὸς τοὺς ἄλλους. Καὶ τὸ μὲν τῆς εὐσεβείας, τὸ δὲ τῆς φύσεως. Καὶ προὔλαβεν ἡ παραμυθία τὸ πάθος, ἵνα τῷ θανάτῳ σεισθέντες, τῷ παραδόξῳ τῆς τότε σωτηρίας έγκαυχησώμεθα. Καὶ νῦν ἡμῖν ὁ πολὺς Καισάριος ἀποσέσωστας (45), κόνις τιμία, νεκρὸς ἐπαινούμενος, ὕμνοις (46) ἐξ ὕμνων παραπεμπόμενος, μαρτύρων βήμασι πομπευόμενος, γονέων χερσὶν ὁσίαις τιμώμενος, μητρὸς λαμπροφο ρίᾳ (47) τῷ πάθει τὴν εὐσέβειαν ἀντεισαγούσης, δά- κρυσιν ἡττωμένοις φιλοσοφία, ψαλμῳδίαις κοιμιζού- σαις τοὺς θρήνους, καὶ τῆς νεοκτίστου (48) ψυχῆς, ἦν τὸ Πνεῦμα δι᾽ ὕδατος ἀνεμόρφωσεν, ἄξια τὰ γέρα καρπούμενος. Τοῦτό σοι, Καισάριε, παρ' ἐμοῦ τὸ ἐντάφιον· αὗται τῶν ἐμῶν λόγων αἱ ἀπαρχαι, οὓς κρυπτομέ τους πολλάκις πεμψάμενος, ἐπὶ σεαυτὸν γυμνώ σειν (49) ἔμελλες. Οὗτος ὁ παρ' ἐμοῦ κόσμος· σοὶ δὲ κόσμου παντός, εὖ οἶδα, φίλτατος (50), οὐ σηρῶν περιῤῥέοντα, καὶ μαλακὰ νήματα, οἷς οὐδὲ περιών ἔχαιρες κατὰ τοὺς πολλοὺς, ἀρετῇ μόνῃ κοσμούμενος, οὐδὲ λίνου διαφανοῦς ὑφάσματα, οὐδὲ μύρων πολυ- Σεισμοῦ, καὶ πᾶσαν μικροῦ τὴν πόλιν κατενέγκαντος, ὃς δὴ χαλεπώτατος τῶν πώποτε μνημονευομένων γεγονέναι λέγεται. Μικροῦ, ἄλλοτε. ἀποτέσωσται λαμπαδηφορία. - ORATIO VII. IN LAUDEM CÆSARII FRATRIS. A lum est, quod simul, et parentum, et ipsius pietatis C 14'. D Coisl. sic legitur : elc. patriam delatis, sermo est. ltaque, idem est ac si diceretur: a nobis receptus est Cæsa- rius. maximum argumentum habet? In Bithynia degebat, præfecturam ab imperatore haud postremam admi- nistrans. Ea autem erat exigere pro imperatore pecunias, ac thesaurorum curam gerere. Hoc enim illi majorum dignitatum velut præludium esse imperator voluit. Cum autem Nicæ terre motus, post hominum memoriam maximus, exortus, omnes pene invasisset, atque una cum urbis pul- chritudine delevisset, solus ipse ex illustribus viris, aut certe cum admodum paucis e periculo salvus et incolumis evadit, idque modo quodam incredibili, hoc est ipsa ruina protectus, ac parvas quasdam periculi notas referens: hactenus videlicet, ut timorem majoris salutis magistrum caperet, totum- que sese supernæ parti adjungeret, translata militia rebus motui obnoxiis, ac commutata sibi ipsi aula. Atque hoc quidem et in animo habebat, et summo studio exoptabat, quemadmodum mihi per litteras persuadebat, cum hanc ad eum monendum occa- sionem arripuissem (epist. 20): quod nec unquam facere destiti, moleste ferens illius indolis magnitu- dinem in deterioribus rebus versari, animamque adeo philosophicam in publicis negotiis volutari, ac velut solem nubibus obduci. Verum terræ motu quidem superior fuit, morbo vero non item : homo enim erat. Atque illud proprium illi fuit, hoc cum aliis commune. Illud pietatis, hoc natura. Atque consolatio calamitatem antevertit, ut ipsius morte concussi, ob admirandum tune salutis genus glo- riemur. Ac nunc nobis magnus ille Cæsarius ser- vatus est, cinis pretiosus, mortuus laudatus, hyninis sibi succedentibus deductus, ad martyrum sacraria ●um pompa ductus, sanctis parentum manibus hono- ratus, matre candida veste induta pietatem mœrori subrogante, lacrymis a philosophia superatis, psalmodiis luctum sedantibus, ac denique dignos anima recens creata, quam Spiritus per baptismum reformavit, honores percipiens. XVI. lloc tibi a me, Casari, funebre munus : hæ meorum primitiæ sermonum, quos occultari per- sæpe questus, in te ipsum detecturus eras. Hoc tibi a me ornamentum; tibi quiden, sal scio, omni ornamentɔ charius, non sericæ ac molles et cir- cumfluentes tele, quibus nec, dum adhuc superstes esses, multorum more delectabaris, utpote virtute sola ornatus, nec lini pellucidi texturas, nec pretio- mnos transmissus. › materna cereorum gestatione, pietatem inœrori subrogante, » videtur legisse, Verum ‹ vestium candor, ob spem resurrectionis, hic certe potius debet intelligi, quam unius ‹ cerei tadæque gestatio; idque vox ipsa sonat. plum baptisma, hujus ætatis ritu. sius. (41) Σεισμοῦ, etc. Locus iste. in Reg. hu et (42) Κινουμένων. Gr. 1, κινδύνων, « periculis. » (45) Οὐδ᾽ ἄλλοτε. Regg. bin, bu, Or. 1, Jes. οὐδὲ (44) Οὐκ ἔτι. Reg. hu, οὐκέτι. (45) ᾿Αποσέσωσται. Hic, de Casarii exuviis in (46) Υμνοις, etc. Billius : c ex hymnis ad by- (47) Μητρός λαμπροφορία, etc. Billius vertendo : (48) Τῆς νεοκτίστου, etc. Ob recens susce (49) Γυμνώσειν. Mallet Combefisius, γυμνάσειν. (50) Φίλτατος. Coisl. 1, τιμιώτερος, ο pretio-

μάτων, ὁμοῦ τε τῆς των γονέων θεοσεβείας καὶ τῆς ἐκείνου μεγίστην ἀπόδειξιν ἔχον; Διέτριβε μὲν ἐν τῇ Βιθυνῶν, τὴν οὐ πολλοστὴν ἀπὸ βασιλέως διέπων ἀρχήν· ἡ δὴ ἦν ταμιεύειν βασιλεῖ τὰ χρήματα, καὶ τῶν θησαυρῶν ἔχειν τὴν ἐπιμέλειαν. Ἐντεῦθεν γὰρ αὐτῷ τὰς μείζους ἀρχὰς βασιλεὺς προοιμιάζεται· τοῦ δὲ πρώην συνενεχθέντος ἐν Νικαία σεισμοῦ (41), ὃς δὴ χαλεπώτατος τῶν πώποτε μνημονευομένων γε γονέναι λέγεται, μικροῦ τοὺς πάντας ἐγκαταλαβόντος, καὶ τῷ τῆς πόλεως κάλλει συναφανίσαντος, μόνος τῶν ἐπιφανῶν, ἢ κομιδῆ σὺν ὀλίγοις, ἐκ τοῦ κινδύ- νου περισώζεται, καὶ σωτηρίαν ἀπιστουμένην αὐτῷ σκεπασθεὶς τῷ συμπτώματι, καὶ μικρὰ σημεῖα τοῦ κινδύνου φερόμενος, ὅσον τὸν φόβον παιδαγωγὸν λα θεῖν τῆς μείζονος σωτηρίας, καὶ ὅλως τῆς ἄνω γε- νέσθαι μοίρας, μεταθέμενος τὴν στρατείαν ἐκ τῶν Β κινουμένων (42), καὶ ἀμείψας ἑαυτῷ τὰ βασίλεια. Τοῦτο μὲν οὖν καὶ διενοεῖτο, καὶ κατὰ σπουδὴν ἑαυτῷ συνηύχετο, ὡς πρὸς ἐμὲ γράφων ἔπειθεν, ἁρπάσαντα τὸν καιρὸν εἰς νουθέτησιν· ὅπερ οὐδ' ἄλ- λοτε (15) ποιῶν ἐπαυσάμην, ζηλοτυπῶν τὸ ἐκείνου μεγαλοφυές στρεφόμενον ἐν τοῖς χείροσι, καὶ τὴν φι- λόσοφον οὕτω ψυχὴν ἐν τοῖς δημοσίοις καλινδουμέ- την, καὶ ὥσπερ ήλιον νέφει συγκαλυπτόμενον. Ἀλλὰ τοῦ μὲν σεισμοῦ κρείττων ἐγένετο, τῆς νόσου δὲ οὐκ ἔτι (44)· καὶ γὰρ ἦν ἄνθρωπος. Καὶ τὸ μὲν ἴδιον ἐκείνου, τὸ δὲ κοινὸν πρὸς τοὺς ἄλλους. Καὶ τὸ μὲν τῆς εὐσεβείας, τὸ δὲ τῆς φύσεως. Καὶ προὔλαβεν ἡ παραμυθία τὸ πάθος, ἵνα τῷ θανάτῳ σεισθέντες, τῷ παραδόξῳ τῆς τότε σωτηρίας έγκαυχησώμεθα. Καὶ νῦν ἡμῖν ὁ πολὺς Καισάριος ἀποσέσωστας (45), κόνις τιμία, νεκρὸς ἐπαινούμενος, ὕμνοις (46) ἐξ ὕμνων παραπεμπόμενος, μαρτύρων βήμασι πομπευόμενος, γονέων χερσὶν ὁσίαις τιμώμενος, μητρὸς λαμπροφο ρίᾳ (47) τῷ πάθει τὴν εὐσέβειαν ἀντεισαγούσης, δά- κρυσιν ἡττωμένοις φιλοσοφία, ψαλμῳδίαις κοιμιζού- σαις τοὺς θρήνους, καὶ τῆς νεοκτίστου (48) ψυχῆς, ἦν τὸ Πνεῦμα δι᾽ ὕδατος ἀνεμόρφωσεν, ἄξια τὰ γέρα καρπούμενος. Τοῦτό σοι, Καισάριε, παρ' ἐμοῦ τὸ ἐντάφιον· αὗται τῶν ἐμῶν λόγων αἱ ἀπαρχαι, οὓς κρυπτομέ τους πολλάκις πεμψάμενος, ἐπὶ σεαυτὸν γυμνώ σειν (49) ἔμελλες. Οὗτος ὁ παρ' ἐμοῦ κόσμος· σοὶ δὲ κόσμου παντός, εὖ οἶδα, φίλτατος (50), οὐ σηρῶν περιῤῥέοντα, καὶ μαλακὰ νήματα, οἷς οὐδὲ περιών ἔχαιρες κατὰ τοὺς πολλοὺς, ἀρετῇ μόνῃ κοσμούμενος, οὐδὲ λίνου διαφανοῦς ὑφάσματα, οὐδὲ μύρων πολυ- Σεισμοῦ, καὶ πᾶσαν μικροῦ τὴν πόλιν κατενέγκαντος, ὃς δὴ χαλεπώτατος τῶν πώποτε μνημονευομένων γεγονέναι λέγεται. Μικροῦ, ἄλλοτε. ἀποτέσωσται λαμπαδηφορία. - ORATIO VII. IN LAUDEM CÆSARII FRATRIS. A lum est, quod simul, et parentum, et ipsius pietatis C 14'. D Coisl. sic legitur : elc. patriam delatis, sermo est. ltaque, idem est ac si diceretur: a nobis receptus est Cæsa- rius. maximum argumentum habet? In Bithynia degebat, præfecturam ab imperatore haud postremam admi- nistrans. Ea autem erat exigere pro imperatore pecunias, ac thesaurorum curam gerere. Hoc enim illi majorum dignitatum velut præludium esse imperator voluit. Cum autem Nicæ terre motus, post hominum memoriam maximus, exortus, omnes pene invasisset, atque una cum urbis pul- chritudine delevisset, solus ipse ex illustribus viris, aut certe cum admodum paucis e periculo salvus et incolumis evadit, idque modo quodam incredibili, hoc est ipsa ruina protectus, ac parvas quasdam periculi notas referens: hactenus videlicet, ut timorem majoris salutis magistrum caperet, totum- que sese supernæ parti adjungeret, translata militia rebus motui obnoxiis, ac commutata sibi ipsi aula. Atque hoc quidem et in animo habebat, et summo studio exoptabat, quemadmodum mihi per litteras persuadebat, cum hanc ad eum monendum occa- sionem arripuissem (epist. 20): quod nec unquam facere destiti, moleste ferens illius indolis magnitu- dinem in deterioribus rebus versari, animamque adeo philosophicam in publicis negotiis volutari, ac velut solem nubibus obduci. Verum terræ motu quidem superior fuit, morbo vero non item : homo enim erat. Atque illud proprium illi fuit, hoc cum aliis commune. Illud pietatis, hoc natura. Atque consolatio calamitatem antevertit, ut ipsius morte concussi, ob admirandum tune salutis genus glo- riemur. Ac nunc nobis magnus ille Cæsarius ser- vatus est, cinis pretiosus, mortuus laudatus, hyninis sibi succedentibus deductus, ad martyrum sacraria ●um pompa ductus, sanctis parentum manibus hono- ratus, matre candida veste induta pietatem mœrori subrogante, lacrymis a philosophia superatis, psalmodiis luctum sedantibus, ac denique dignos anima recens creata, quam Spiritus per baptismum reformavit, honores percipiens. XVI. lloc tibi a me, Casari, funebre munus : hæ meorum primitiæ sermonum, quos occultari per- sæpe questus, in te ipsum detecturus eras. Hoc tibi a me ornamentum; tibi quiden, sal scio, omni ornamentɔ charius, non sericæ ac molles et cir- cumfluentes tele, quibus nec, dum adhuc superstes esses, multorum more delectabaris, utpote virtute sola ornatus, nec lini pellucidi texturas, nec pretio- mnos transmissus. › materna cereorum gestatione, pietatem inœrori subrogante, » videtur legisse, Verum ‹ vestium candor, ob spem resurrectionis, hic certe potius debet intelligi, quam unius ‹ cerei tadæque gestatio; idque vox ipsa sonat. plum baptisma, hujus ætatis ritu. sius. (41) Σεισμοῦ, etc. Locus iste. in Reg. hu et (42) Κινουμένων. Gr. 1, κινδύνων, « periculis. » (45) Οὐδ᾽ ἄλλοτε. Regg. bin, bu, Or. 1, Jes. οὐδὲ (44) Οὐκ ἔτι. Reg. hu, οὐκέτι. (45) ᾿Αποσέσωσται. Hic, de Casarii exuviis in (46) Υμνοις, etc. Billius : c ex hymnis ad by- (47) Μητρός λαμπροφορία, etc. Billius vertendo : (48) Τῆς νεοκτίστου, etc. Ob recens susce (49) Γυμνώσειν. Mallet Combefisius, γυμνάσειν. (50) Φίλτατος. Coisl. 1, τιμιώτερος, ο pretio-

Α τίμων ἐπιχύσεις, ἃ ταῖς γυναικωνίτισιν (51) ἀπο επέμπου καὶ πρότερον, καὶ ὧν ἡμέρα μία λύει τὴν εὐωδίαν, οὐδ᾽ ἄλλο τι (52) τῶν μικρῶν καὶ τοῖς μια κροῖς τιμίων, ἃ πάντα κατέκρυψεν ἂν σήμερον ὁ πικρὸς λίθος οὗτος μετὰ τοῦ καλοῦ σώματος. Ερρέ- τωσάν μοι καὶ ἀγῶνες Ελληνικοὶ καὶ μῦθοι, δι' ὧν Εφηβοι δυστυχεῖς ἐτιμήθησαν, μικρὰ μικρῶν ἀγω- νισμάτων προτιθέντες (53) τὰ ἔπαθλα· καὶ ὅσα διὰ χοῶν τε καὶ ἀπαργμάτων, ἢ στεμμάτων τε καὶ ἀν- θέων νεοδρέπτων, ἀφωσιοῦνται (54) τοὺς ἀπελθόντας ἀνθρώπους, νόμῳ πατρίῳ μᾶλλον καὶ ἀλογίᾳ πά- θους (55) ἢ λόγῳ δουλεύοντες. Τὸ δὲ ἐμὸν δῶρον λό γος, ὁ τάχα καὶ ὁ μέλλων υπολήψεται χρόνος, ἀεὶ κι νούμενον καὶ οὐκ ἐὸν εἰς τὸ παντελὲς ἀπελθεῖν τὸν ἐνθένδε μεταχωρήσαντα, φυλάσσον (56) δὲ ἀεὶ καὶ ἀκοαῖς καὶ ψυχαῖς τὸν τιμώμενον, καὶ πινάκων ἐναρ γεστέραν προτιθεὶς τὴν εἰκόνα τοῦ ποθουμένου. άλλο τι προτιθέντες, που έφηβοι « ἀγῶνες « οσιοῦνται. ἀλογίᾳ πλήθους, • κινού ΙΖ΄. Τὰ μὲν οὖν παρ' ἡμῶν τοιαῦτα· εἰ δὲ μικρά, καὶ τῆς ἀξίας ἐλάττω, καὶ Θεῷ φίλον τὸ κατὰ δύνα- μιν. Καὶ τὰ μὲν ἀποδεδώκαμεν (57), τὰ δὲ δώσομεν, τὰς δι' ἔτους προσφέροντες τιμάς τε καὶ μνήμας, οἱ γε τῷ βίῳ περιλειπόμενοι. Σὺ δὲ ἡμῖν οὐρανοὺς ἐμβατεύοις, ὦ θεία καὶ ἱερὰ κεφαλὴ, καὶ ἐν κόλποις Αβραάμ, οἵτινες δὴ οὗτοί εἰσιν, ἀναπαύσαιο (58), καὶ ἀγγέλων ἐποπτεύοις χορείαν, καὶ μακαρίων ἀν δρῶν δόξας τε καὶ λαμπρότητας· μᾶλλον δὲ συγχο ρεύοις καὶ συναγάλλοιο, πάντα διαγελῶν τὰ τῇδε ἀφ' ύψους, τούς τε καλουμένους πλούτους, καὶ τὰς ἐῤῥιμ μένας ἀξίας, καὶ τὰς ψευδομένας τιμὰς (59), καὶ τὴν διὰ τῶν αἰσθήσεων πλάνην, καὶ τὴν τοῦ βίου τούτου περιφορὰν, καὶ τὴν ὥσπερ ἐν νυκτομαχία σύγχυσίν τε καὶ ἄγνοιαν, βασιλεῖ τῷ μεγάλη περιστάμενος, καὶ τοῦ ἐκεῖθεν φωτὸς πληρούμενος· οὗ μικρὰν ἀποῤῥοὴν ἐντεῦθεν δεξάμενοι, ὅσον ἐν ἐσόπτροις φαν- τάζεσθαι (60) καὶ αἰνίγμασιν, αὐτῇ τῇ πηγῇ τοῦ καλοῦ μετὰ ταῦτα ἐντύχοιμεν, καθαρῷ νῷ καθαρὰν τὴν ἀλήθειαν ἐποπτεύοντες, καὶ τοῦτον μισθὸν εὐ ρισκόμενοι (61) τῆς περὶ τὸ καλὸν ἐνταῦθα φιλοπο νίας, τὴν τελεωτέραν ἐκεῖσε τοῦ καλοῦ μετουσίαν καὶ θεωρίαν· ὅπερ δὴ τῆς ἡμετέρας τέλος μυσταγω γίας βίβλοι τε καὶ ψυχαὶ θεολόγοι θεσπίζουσιν. ΙΗ' Τί λοιπὸν ἔτι (62); τὴν ἐκ λόγου θεραπείαν τοῖς ἀλγοῦσι προσενεγκεῖν. Μέγα δὲ τοῖς πενθοῦσι (63) μενος... ἐῶν... φυλάσσων. 1, δεδώκαμεν. ἀναπαύσῃ. τάζεται « σκοιμεν. S. GREGORII THEOLOGI sorum unguentorum infusiones, quas prius etiam in tabula spectandum proponens. ad gynacea remittebas, et quarum fragrantiam dies unus solvit, nec denique aliud quidquam parvorum, et quæ apud parvos in pretio sunt, quæ quidem omnia hodierno die amarus hic lapis una cum pulchro corpore contexisset. Valeant gentilium certamina, et fignenta, per quæ miseri juvenes ornati sunt, exigua exiguorum certaminum propo- sita habentes praemia; et quibuscunque rebus per libamina, et primitias, et coronas, ac recens de- cerptos flores, hominibus vita functis parentant, patriæ legi potius, et stolido mœrori, quam rationi servientes. Meum munus est oratio, quod etiam fortasse futurum tempus excepturum est, perpetuo motu praditum, nec eum, qui hinc migravit, pror- sus abscedere sinens : verum auribus animisque B hominen, quem ornandum suscepit, semper con- servans, ac desiderati simulacrum expressius quam XVII. Ac talia quidem sunt, quæ a nobis offe- runtur si autem parva et meritis tuis inferiora, Deo quoque gratum est, quod fit pro viribus. At- que alia quidem persolvimus, alia vero dabimus, anniversarios honores et commemorationes offe- rentes, ii quidem certe, qui superstites erunt. At tu, divinum et sacrum caput, utinam caelos pene- tres, atque in Abrahæ sinu, quicunque tandem ille est, conquiescas, et angelorum choream, ac be- torum virorum gloriam et splendorem spectes; vel potius una tripudies et exsulles, omnia quæ hic sunt, ex alto deridens, nimirum et divitias, ut ap- pellantur, et abjectas dignitates, et falsos bonores, et imposturam quam sensus faciunt, et hujus vitæ jactationem, ac tanquam in nocturna pugna confu- sionem et ignorantiam, magno illi regi astans, atque illinc emicante lumine impletus; cujus exiguo ri- vulo hic suscepto, quantum scilicet in speculis et ænigmatibus adumbrare atque conspicari possu- mus, utinam ad ipsum fontem postea perveniamus, pura mente puram veritatem intuentes, atque hanc laboris in virtutis studio exhausti mercedem inve- niamus, ut perfectius illic summi boni consortio et contemplatione fruamur; quem quidem sacræ no- stræ disciplinæ finem, tum libri, tum animæ theo- logiae laude forentes, esse profitentur. XVIII. Quid adhuc superest? nihil aliud certe nisi ut sermonis medicinam, iis, qui in dolore dalitium. » proponentes. » Siquidem vox ista, adl juvenes, » sed ad certamina, referri debet. Non enim juvenes præmia in cer- taminibus proponebant, sed proposita conseque- Bantur. Reg. curl. stolidge plebi. bm, bu, tres Colb., Coisl. 1, Or. 1, et Jes. Edit. c D et Jes. Reg. bin. lactenus ut in speculis et mignalibus informemus, cogitemus. » Quæ lectio melior videtur. ergo superest? nempe, » etc. bus Colb., Or. 4, et Jes. (51) Γυναικωνίτισιν. • Mulierum conclave, so- (52) Οὐδ' άλλο τι. Regg. bm, hu, Or. 1, οὐδὲ (53) Προτιθέντες. Now recte Billius, « præmia (54) Αφωσιοῦνται. Reg. hu, Or. 1, Jes. ἀφ (55) Αλογίᾳ πάθους. Coisl. 1, ἀλογίαν πάθους. (56) Κινούμενον... ἐόν….. φυλάσσον. Sic Regg. (57) Αποδεδώκαμεν. Reg. hu, ἐπεδώκαμεν. Coisl. (58) 'Αναπαύσαιο. Regg. bm, hu, tres Colb., Jes. (59) Καὶ τὰς ψευδομένας τιμάς. Hæc desunt in (60) Φαντάζεσθαι. Reg. bm, Coisl. 2, Or. 1, φανε (61) Ευρισκόμενοι. Reg. a. hu, et Or. 1, εὑρί (62) Τι λοιπὸν ἔτι; Comb. Τί οὖν ἔτι; « Quid (63) Τοῖς πενθοῦσι. Deest in duobus Reg., tri

Α τίμων ἐπιχύσεις, ἃ ταῖς γυναικωνίτισιν (51) ἀπο επέμπου καὶ πρότερον, καὶ ὧν ἡμέρα μία λύει τὴν εὐωδίαν, οὐδ᾽ ἄλλο τι (52) τῶν μικρῶν καὶ τοῖς μια κροῖς τιμίων, ἃ πάντα κατέκρυψεν ἂν σήμερον ὁ πικρὸς λίθος οὗτος μετὰ τοῦ καλοῦ σώματος. Ερρέ- τωσάν μοι καὶ ἀγῶνες Ελληνικοὶ καὶ μῦθοι, δι' ὧν Εφηβοι δυστυχεῖς ἐτιμήθησαν, μικρὰ μικρῶν ἀγω- νισμάτων προτιθέντες (53) τὰ ἔπαθλα· καὶ ὅσα διὰ χοῶν τε καὶ ἀπαργμάτων, ἢ στεμμάτων τε καὶ ἀν- θέων νεοδρέπτων, ἀφωσιοῦνται (54) τοὺς ἀπελθόντας ἀνθρώπους, νόμῳ πατρίῳ μᾶλλον καὶ ἀλογίᾳ πά- θους (55) ἢ λόγῳ δουλεύοντες. Τὸ δὲ ἐμὸν δῶρον λό γος, ὁ τάχα καὶ ὁ μέλλων υπολήψεται χρόνος, ἀεὶ κι νούμενον καὶ οὐκ ἐὸν εἰς τὸ παντελὲς ἀπελθεῖν τὸν ἐνθένδε μεταχωρήσαντα, φυλάσσον (56) δὲ ἀεὶ καὶ ἀκοαῖς καὶ ψυχαῖς τὸν τιμώμενον, καὶ πινάκων ἐναρ γεστέραν προτιθεὶς τὴν εἰκόνα τοῦ ποθουμένου. άλλο τι προτιθέντες, που έφηβοι « ἀγῶνες « οσιοῦνται. ἀλογίᾳ πλήθους, • κινού ΙΖ΄. Τὰ μὲν οὖν παρ' ἡμῶν τοιαῦτα· εἰ δὲ μικρά, καὶ τῆς ἀξίας ἐλάττω, καὶ Θεῷ φίλον τὸ κατὰ δύνα- μιν. Καὶ τὰ μὲν ἀποδεδώκαμεν (57), τὰ δὲ δώσομεν, τὰς δι' ἔτους προσφέροντες τιμάς τε καὶ μνήμας, οἱ γε τῷ βίῳ περιλειπόμενοι. Σὺ δὲ ἡμῖν οὐρανοὺς ἐμβατεύοις, ὦ θεία καὶ ἱερὰ κεφαλὴ, καὶ ἐν κόλποις Αβραάμ, οἵτινες δὴ οὗτοί εἰσιν, ἀναπαύσαιο (58), καὶ ἀγγέλων ἐποπτεύοις χορείαν, καὶ μακαρίων ἀν δρῶν δόξας τε καὶ λαμπρότητας· μᾶλλον δὲ συγχο ρεύοις καὶ συναγάλλοιο, πάντα διαγελῶν τὰ τῇδε ἀφ' ύψους, τούς τε καλουμένους πλούτους, καὶ τὰς ἐῤῥιμ μένας ἀξίας, καὶ τὰς ψευδομένας τιμὰς (59), καὶ τὴν διὰ τῶν αἰσθήσεων πλάνην, καὶ τὴν τοῦ βίου τούτου περιφορὰν, καὶ τὴν ὥσπερ ἐν νυκτομαχία σύγχυσίν τε καὶ ἄγνοιαν, βασιλεῖ τῷ μεγάλη περιστάμενος, καὶ τοῦ ἐκεῖθεν φωτὸς πληρούμενος· οὗ μικρὰν ἀποῤῥοὴν ἐντεῦθεν δεξάμενοι, ὅσον ἐν ἐσόπτροις φαν- τάζεσθαι (60) καὶ αἰνίγμασιν, αὐτῇ τῇ πηγῇ τοῦ καλοῦ μετὰ ταῦτα ἐντύχοιμεν, καθαρῷ νῷ καθαρὰν τὴν ἀλήθειαν ἐποπτεύοντες, καὶ τοῦτον μισθὸν εὐ ρισκόμενοι (61) τῆς περὶ τὸ καλὸν ἐνταῦθα φιλοπο νίας, τὴν τελεωτέραν ἐκεῖσε τοῦ καλοῦ μετουσίαν καὶ θεωρίαν· ὅπερ δὴ τῆς ἡμετέρας τέλος μυσταγω γίας βίβλοι τε καὶ ψυχαὶ θεολόγοι θεσπίζουσιν. ΙΗ' Τί λοιπὸν ἔτι (62); τὴν ἐκ λόγου θεραπείαν τοῖς ἀλγοῦσι προσενεγκεῖν. Μέγα δὲ τοῖς πενθοῦσι (63) μενος... ἐῶν... φυλάσσων. 1, δεδώκαμεν. ἀναπαύσῃ. τάζεται « σκοιμεν. S. GREGORII THEOLOGI sorum unguentorum infusiones, quas prius etiam in tabula spectandum proponens. ad gynacea remittebas, et quarum fragrantiam dies unus solvit, nec denique aliud quidquam parvorum, et quæ apud parvos in pretio sunt, quæ quidem omnia hodierno die amarus hic lapis una cum pulchro corpore contexisset. Valeant gentilium certamina, et fignenta, per quæ miseri juvenes ornati sunt, exigua exiguorum certaminum propo- sita habentes praemia; et quibuscunque rebus per libamina, et primitias, et coronas, ac recens de- cerptos flores, hominibus vita functis parentant, patriæ legi potius, et stolido mœrori, quam rationi servientes. Meum munus est oratio, quod etiam fortasse futurum tempus excepturum est, perpetuo motu praditum, nec eum, qui hinc migravit, pror- sus abscedere sinens : verum auribus animisque B hominen, quem ornandum suscepit, semper con- servans, ac desiderati simulacrum expressius quam XVII. Ac talia quidem sunt, quæ a nobis offe- runtur si autem parva et meritis tuis inferiora, Deo quoque gratum est, quod fit pro viribus. At- que alia quidem persolvimus, alia vero dabimus, anniversarios honores et commemorationes offe- rentes, ii quidem certe, qui superstites erunt. At tu, divinum et sacrum caput, utinam caelos pene- tres, atque in Abrahæ sinu, quicunque tandem ille est, conquiescas, et angelorum choream, ac be- torum virorum gloriam et splendorem spectes; vel potius una tripudies et exsulles, omnia quæ hic sunt, ex alto deridens, nimirum et divitias, ut ap- pellantur, et abjectas dignitates, et falsos bonores, et imposturam quam sensus faciunt, et hujus vitæ jactationem, ac tanquam in nocturna pugna confu- sionem et ignorantiam, magno illi regi astans, atque illinc emicante lumine impletus; cujus exiguo ri- vulo hic suscepto, quantum scilicet in speculis et ænigmatibus adumbrare atque conspicari possu- mus, utinam ad ipsum fontem postea perveniamus, pura mente puram veritatem intuentes, atque hanc laboris in virtutis studio exhausti mercedem inve- niamus, ut perfectius illic summi boni consortio et contemplatione fruamur; quem quidem sacræ no- stræ disciplinæ finem, tum libri, tum animæ theo- logiae laude forentes, esse profitentur. XVIII. Quid adhuc superest? nihil aliud certe nisi ut sermonis medicinam, iis, qui in dolore dalitium. » proponentes. » Siquidem vox ista, adl juvenes, » sed ad certamina, referri debet. Non enim juvenes præmia in cer- taminibus proponebant, sed proposita conseque- Bantur. Reg. curl. stolidge plebi. bm, bu, tres Colb., Coisl. 1, Or. 1, et Jes. Edit. c D et Jes. Reg. bin. lactenus ut in speculis et mignalibus informemus, cogitemus. » Quæ lectio melior videtur. ergo superest? nempe, » etc. bus Colb., Or. 4, et Jes. (51) Γυναικωνίτισιν. • Mulierum conclave, so- (52) Οὐδ' άλλο τι. Regg. bm, hu, Or. 1, οὐδὲ (53) Προτιθέντες. Now recte Billius, « præmia (54) Αφωσιοῦνται. Reg. hu, Or. 1, Jes. ἀφ (55) Αλογίᾳ πάθους. Coisl. 1, ἀλογίαν πάθους. (56) Κινούμενον... ἐόν….. φυλάσσον. Sic Regg. (57) Αποδεδώκαμεν. Reg. hu, ἐπεδώκαμεν. Coisl. (58) 'Αναπαύσαιο. Regg. bm, hu, tres Colb., Jes. (59) Καὶ τὰς ψευδομένας τιμάς. Hæc desunt in (60) Φαντάζεσθαι. Reg. bm, Coisl. 2, Or. 1, φανε (61) Ευρισκόμενοι. Reg. a. hu, et Or. 1, εὑρί (62) Τι λοιπὸν ἔτι; Comb. Τί οὖν ἔτι; « Quid (63) Τοῖς πενθοῦσι. Deest in duobus Reg., tri

τὸ παρὰ τῶν συναλγούντων φάρμακον· καὶ οἱ τὸ ἴσον τοῦ πάθους ἔχοντες πλέον εἰσὶν εἰς παραμυθίαν τοῖς πάσχουσιν. Μάλιστα μὲν οὖν πρὸς τοιούτους ἐστὶν ἡμῖν ὁ λόγος· ὑπὲρ ὧν αἰσχυνοίμην ἂν, εἰ μὴ καθάπερ ἄλλου παντὸς τῶν καλῶν, οὕτω καὶ καρτε ρίας τὰ πρῶτα φέροιντο. Καὶ γὰρ εἰ φιλόπαιδες πάντων μᾶλλον, ἀλλὰ καὶ πάντων μᾶλλον φιλόσο- φοι (64) καὶ φιλόχριστοι, καὶ τὴν ἐντεῦθεν μετάβα- σιν ἐκ πλείονος αὐτοί τε μελετήσαντες, καὶ τοὺς ἐξ αὐτῶν διδάξαντες· μᾶλλον δὲ τὸν βίον ὅλον μελέτην λύσεως ἐνστησάμενοι. Εἰ δὲ ἔτι τὸ πάθος ἐπισκοτεί τοῖς λογισμοῖς, καὶ καθάπερ λήμη τις τὸν ὀφθαλμόν ὑπελθοῦσα, καθαρῶς συνιδεῖν οὐκ ἐᾷ τὸ δέον· φέρε, δέξασθε παράκλησιν, οἱ πρεσβύτεροι τοῦ νέου, καὶ τοῦ παιδὸς οἱ πατέρες, καὶ τοῦ νουθετεῖσθαι παρὰ τῶν τηλικούτων ὀφείλοντος, οἱ πολλοὺς νουθετήσαν- Β τες, καὶ τῷ πολλῷ χρόνῳ τὴν ἐμπειρίαν συλλέξαντες. θαυμάσητε δὲ μηδὲν, εἰ νέος νουθετῶ γέροντας· καὶ τοῦτο ὑμέτερον, εἴ τι πολιᾶς ἄμεινον συνορᾶν ἔχω. Πόσον ἔτι βιωσώμεθα (65) χρόνον, ὦ τίμιαι πολιαί, καὶ Θεῷ πλησιάζουσαι ; Πόσον ἐνταῦθα κακοπαθή- σωμεν (66) ; Οὐδὲ ὁ πᾶς ἀνθρώπων βίος μακρός, ὡς τῇ θείᾳ φύσει καὶ ἀτελευτήτῳ παραβαλεῖν (67), μὴ ὅτι τὸ τῆς ζωῆς λείψανον, καὶ ἡ λύσις, ὡς ἂν εἴποι- μεν, τῆς ἀνθρωπίνης πνοῆς, καὶ τοῦ προσκαίρου βίου τὰ τελευταῖα. Πόσον ἡμᾶς ἔφθη Καισάριος; Πέσον ἔτι τὸν ἀπελθόντα πενθήσομεν; Οὐ πρὸς τὴν αὐτὴν ἐπειγόμεθα μονήν; Οὐ τὸν αὐτὸν ὑποδυσόμεθα λίθον αὐτίκα ; Οὐχ ἡ αὐτὴ κόνις μετὰ μικρὸν ἐσό- μεθα; Οὐ τοσοῦτον κερδανοῦμεν ἐν ταῖς μικραῖς ταύταις ἡμέραις, ὅσον πλείω κακὰ, τὰ μὲν ἰδόντες, τὰ δὲ παθόντες, τὰ δὲ καὶ πράξαντες ἴσως, λειτουρ γῆσαι τῷ τῆς φύσεως νόμῳ τὴν κοινὴν εἰσφορὰν καὶ ἀσάλευτον, καὶ τοῖς μὲν ἐπαπελθεῖν, τῶν δὲ προαπελ‐ θεῖν, καὶ τοὺς μὲν κλαῦσαι, ὑπὸ δὲ τῶν θρηνηθῆ- ναι, καὶ παρ' ἄλλων ἀντιλαβεῖν ὂν (68) προεισ ηνέγκαμεν ἄλλοις τῶν δακρύων ἔρανον ; ΙΘ'. Τοιοῦτος ὁ βίος ἡμῶν, ἀδελφοί, τῶν ζώντων πρόσκαιρα· τοιοῦτο τὸ ἐπὶ γῆς παίγνιον· οὐκ ὄντας γενέσθαι, καὶ γενομένους ἀναλυθῆναι. Οναρ ἐσμέν οὐχ ἱστάμενον, φάσμα τι μή κρατούμενον, πτῆσις ὀρνέου παρερχομένου, ναῦς ἐπὶ θαλάσσης ἴχνος οὐκ ἔχουσα, κόνις, ἀτμὶς, ἑωθινὴ δρόσος, ἄνθος καιρῷ φυόμενον (63), καὶ καιρῷ λυόμενον. "Ανθρωπος, ὡσεὶ χόρτος αἱ ἡμέραι αὐτοῦ, ὡσεὶ ἄνθος τοῦ ἀγροῦ, οὕτως ἐξανθήσει· καλῶς ὁ θεῖος Δαβὶδ περὶ τῆς ἀσθενείας ἡμῶν ἐφιλοσόφησεν καὶ ἐν ἐκείνοις πάλιν τοῖς ῥήμασι· Τὴν ὀλιγότητα τῶν ἡμερῶν μου ἀνάγγειλόν μοι· καὶ παλαιστῶν μέτρον τὰς ἀνθρωπίνας ἡμέρας ὁρίζεται. Τί δ' ἂν εἴποις πρὸς μεθα. θήσομεν. ΧΧΧΥ. παραβάλλειν. . ORATIO VII. IN LAUDEM CÆSARII FRATRIS. - B A versantur, adhibeamus. Magnum porro lugentibus pharmacum illud est, quod ab iis, qui eodem dolore affecti sunt, porrigitur, et qui pari calamitate premuntur, majorem apud eos, qui cruciantur, ad consolandum auctoritatem habent. Ad eos ergo potissimum oratio nobis erat : quorum causa pudore profecto suffunderer, si non, ut aliarum omnium virtutum, sic etiam patientire primas ferrent. Nan etsi amore erga filios mortales omnes superant, at etiam sapientia et Christi amore cunctos antece- dunt, ac migrationem ex hac vita jampridem et ipsi meditati sunt, et liberos docuerunt, vel, ut rectius loquar, totam vitam ita instituerunt, ut nihil aliud, quam mortis meditatio sit. Quod si quid tenebrarum rationi dolor offundit, ac lippitudinis cujusdam instar oculos subiens, clare videre nou sinit id quod est oficii; agedum, juvenis exhorta- tionem senes accipite, et filii parentes, et ejus, qui a talibus admonendus est, vos, qui multos admo- nuistis, ac longo tempore rerum usum collegistis. Nec vero mirum vobis videatur, si juvenis senes moneam : nam hoc quoque vestrum est, si quid canitie rectius prospicere possum. Quantum adhuc temporis vivemus, venerandi senes atque ad Deum appropinquantes? Quandiu hic aflictabimur? Ne tota quidem hominum vita longa est, si cum divina et sempiterna uatura comparetur, nedum hæ vitæ reliquiæ, atque, ut ita dicam, spirationis humane solutio, ac fluxæ et caducæ vitæ finis. Quantum nos antevertit Cæsarius? Quandiu adhuc ejus dis- cessu angemur? Nonne ad eamdem sedemn prope- ramus? Nonne eumdem lapidem statim subibimus? Nonne idem pulvis paulo post erimus? Nonne ex paucis his diebus, qui restant, hoc lucri faciemus, ut plura mala partim videamus, partim patia- mur, partim etiam fortasse faciamus, atque ita tandem ipsi quoque naturæ legi commune ac fir- mum et stabile tributum pendamus, atque alios sequamur, alios præcedamus, atque alios quidem lugeamus, ab aliis lugeamur, munusque lacrymarum, quod aliis contulimus, ab aliis recipiamus? Job xx, 8. Sap. v, 10, 12; Ose. xii, 3. nibus philosophari in malis norunt. ▸ PATROL. GR. C D XIX. Ejusmodi vita nostra est, fratres, qui fluxam vitam ducimus: ejusmodi in terra ludus : ut cum non simus, nascamur, cum nati sumus, rursum dissolvamur. Insomnium sumus mi- nime consistens ', spectrum quoddam, quod te- neri non potest, avis prætereuntis volatus, na- vis in mari vestigium non habens, pulvis, va- por, ros matutinus, flos momento nascens, et momento marcescens 88. Homo, sicut ſenum dies ejus, tanquam flos agri, sic eflorebit s. Pulchre divus David bis verbis de nostra imbecillitate philosophatus est, quemadmodum et in illis : Paucitatem dierum meorum nuntia mihi ”. Quin Psal. cu, 15. so Psal. Cl, 24. Jes. Ut cum divina illa et sempiterna natura conjungamur ; ut ad divinam hanc naturam accedainus. › pore nascens, et suo tempore marcescens. › 64) Πάντων μᾶλλον φιλόσοφοι. • Qui præ on- (65) Βιωσώμεθα. Reg. bu, Or. 1, Jes. βιωσό (66) Κακοπαθήσωμεν. Tres Regg., Jes. κακοπα (67) Ὡς τῇ θείᾳ. . παραβαλεῖν. Reg. bm, Or. 1, (68) "Or. Coist. 2, wv. (69) Καιρῷ φυόμενον, etc. Billius : • suo tem

τὸ παρὰ τῶν συναλγούντων φάρμακον· καὶ οἱ τὸ ἴσον τοῦ πάθους ἔχοντες πλέον εἰσὶν εἰς παραμυθίαν τοῖς πάσχουσιν. Μάλιστα μὲν οὖν πρὸς τοιούτους ἐστὶν ἡμῖν ὁ λόγος· ὑπὲρ ὧν αἰσχυνοίμην ἂν, εἰ μὴ καθάπερ ἄλλου παντὸς τῶν καλῶν, οὕτω καὶ καρτε ρίας τὰ πρῶτα φέροιντο. Καὶ γὰρ εἰ φιλόπαιδες πάντων μᾶλλον, ἀλλὰ καὶ πάντων μᾶλλον φιλόσο- φοι (64) καὶ φιλόχριστοι, καὶ τὴν ἐντεῦθεν μετάβα- σιν ἐκ πλείονος αὐτοί τε μελετήσαντες, καὶ τοὺς ἐξ αὐτῶν διδάξαντες· μᾶλλον δὲ τὸν βίον ὅλον μελέτην λύσεως ἐνστησάμενοι. Εἰ δὲ ἔτι τὸ πάθος ἐπισκοτεί τοῖς λογισμοῖς, καὶ καθάπερ λήμη τις τὸν ὀφθαλμόν ὑπελθοῦσα, καθαρῶς συνιδεῖν οὐκ ἐᾷ τὸ δέον· φέρε, δέξασθε παράκλησιν, οἱ πρεσβύτεροι τοῦ νέου, καὶ τοῦ παιδὸς οἱ πατέρες, καὶ τοῦ νουθετεῖσθαι παρὰ τῶν τηλικούτων ὀφείλοντος, οἱ πολλοὺς νουθετήσαν- Β τες, καὶ τῷ πολλῷ χρόνῳ τὴν ἐμπειρίαν συλλέξαντες. θαυμάσητε δὲ μηδὲν, εἰ νέος νουθετῶ γέροντας· καὶ τοῦτο ὑμέτερον, εἴ τι πολιᾶς ἄμεινον συνορᾶν ἔχω. Πόσον ἔτι βιωσώμεθα (65) χρόνον, ὦ τίμιαι πολιαί, καὶ Θεῷ πλησιάζουσαι ; Πόσον ἐνταῦθα κακοπαθή- σωμεν (66) ; Οὐδὲ ὁ πᾶς ἀνθρώπων βίος μακρός, ὡς τῇ θείᾳ φύσει καὶ ἀτελευτήτῳ παραβαλεῖν (67), μὴ ὅτι τὸ τῆς ζωῆς λείψανον, καὶ ἡ λύσις, ὡς ἂν εἴποι- μεν, τῆς ἀνθρωπίνης πνοῆς, καὶ τοῦ προσκαίρου βίου τὰ τελευταῖα. Πόσον ἡμᾶς ἔφθη Καισάριος; Πέσον ἔτι τὸν ἀπελθόντα πενθήσομεν; Οὐ πρὸς τὴν αὐτὴν ἐπειγόμεθα μονήν; Οὐ τὸν αὐτὸν ὑποδυσόμεθα λίθον αὐτίκα ; Οὐχ ἡ αὐτὴ κόνις μετὰ μικρὸν ἐσό- μεθα; Οὐ τοσοῦτον κερδανοῦμεν ἐν ταῖς μικραῖς ταύταις ἡμέραις, ὅσον πλείω κακὰ, τὰ μὲν ἰδόντες, τὰ δὲ παθόντες, τὰ δὲ καὶ πράξαντες ἴσως, λειτουρ γῆσαι τῷ τῆς φύσεως νόμῳ τὴν κοινὴν εἰσφορὰν καὶ ἀσάλευτον, καὶ τοῖς μὲν ἐπαπελθεῖν, τῶν δὲ προαπελ‐ θεῖν, καὶ τοὺς μὲν κλαῦσαι, ὑπὸ δὲ τῶν θρηνηθῆ- ναι, καὶ παρ' ἄλλων ἀντιλαβεῖν ὂν (68) προεισ ηνέγκαμεν ἄλλοις τῶν δακρύων ἔρανον ; ΙΘ'. Τοιοῦτος ὁ βίος ἡμῶν, ἀδελφοί, τῶν ζώντων πρόσκαιρα· τοιοῦτο τὸ ἐπὶ γῆς παίγνιον· οὐκ ὄντας γενέσθαι, καὶ γενομένους ἀναλυθῆναι. Οναρ ἐσμέν οὐχ ἱστάμενον, φάσμα τι μή κρατούμενον, πτῆσις ὀρνέου παρερχομένου, ναῦς ἐπὶ θαλάσσης ἴχνος οὐκ ἔχουσα, κόνις, ἀτμὶς, ἑωθινὴ δρόσος, ἄνθος καιρῷ φυόμενον (63), καὶ καιρῷ λυόμενον. "Ανθρωπος, ὡσεὶ χόρτος αἱ ἡμέραι αὐτοῦ, ὡσεὶ ἄνθος τοῦ ἀγροῦ, οὕτως ἐξανθήσει· καλῶς ὁ θεῖος Δαβὶδ περὶ τῆς ἀσθενείας ἡμῶν ἐφιλοσόφησεν καὶ ἐν ἐκείνοις πάλιν τοῖς ῥήμασι· Τὴν ὀλιγότητα τῶν ἡμερῶν μου ἀνάγγειλόν μοι· καὶ παλαιστῶν μέτρον τὰς ἀνθρωπίνας ἡμέρας ὁρίζεται. Τί δ' ἂν εἴποις πρὸς μεθα. θήσομεν. ΧΧΧΥ. παραβάλλειν. . ORATIO VII. IN LAUDEM CÆSARII FRATRIS. - B A versantur, adhibeamus. Magnum porro lugentibus pharmacum illud est, quod ab iis, qui eodem dolore affecti sunt, porrigitur, et qui pari calamitate premuntur, majorem apud eos, qui cruciantur, ad consolandum auctoritatem habent. Ad eos ergo potissimum oratio nobis erat : quorum causa pudore profecto suffunderer, si non, ut aliarum omnium virtutum, sic etiam patientire primas ferrent. Nan etsi amore erga filios mortales omnes superant, at etiam sapientia et Christi amore cunctos antece- dunt, ac migrationem ex hac vita jampridem et ipsi meditati sunt, et liberos docuerunt, vel, ut rectius loquar, totam vitam ita instituerunt, ut nihil aliud, quam mortis meditatio sit. Quod si quid tenebrarum rationi dolor offundit, ac lippitudinis cujusdam instar oculos subiens, clare videre nou sinit id quod est oficii; agedum, juvenis exhorta- tionem senes accipite, et filii parentes, et ejus, qui a talibus admonendus est, vos, qui multos admo- nuistis, ac longo tempore rerum usum collegistis. Nec vero mirum vobis videatur, si juvenis senes moneam : nam hoc quoque vestrum est, si quid canitie rectius prospicere possum. Quantum adhuc temporis vivemus, venerandi senes atque ad Deum appropinquantes? Quandiu hic aflictabimur? Ne tota quidem hominum vita longa est, si cum divina et sempiterna uatura comparetur, nedum hæ vitæ reliquiæ, atque, ut ita dicam, spirationis humane solutio, ac fluxæ et caducæ vitæ finis. Quantum nos antevertit Cæsarius? Quandiu adhuc ejus dis- cessu angemur? Nonne ad eamdem sedemn prope- ramus? Nonne eumdem lapidem statim subibimus? Nonne idem pulvis paulo post erimus? Nonne ex paucis his diebus, qui restant, hoc lucri faciemus, ut plura mala partim videamus, partim patia- mur, partim etiam fortasse faciamus, atque ita tandem ipsi quoque naturæ legi commune ac fir- mum et stabile tributum pendamus, atque alios sequamur, alios præcedamus, atque alios quidem lugeamus, ab aliis lugeamur, munusque lacrymarum, quod aliis contulimus, ab aliis recipiamus? Job xx, 8. Sap. v, 10, 12; Ose. xii, 3. nibus philosophari in malis norunt. ▸ PATROL. GR. C D XIX. Ejusmodi vita nostra est, fratres, qui fluxam vitam ducimus: ejusmodi in terra ludus : ut cum non simus, nascamur, cum nati sumus, rursum dissolvamur. Insomnium sumus mi- nime consistens ', spectrum quoddam, quod te- neri non potest, avis prætereuntis volatus, na- vis in mari vestigium non habens, pulvis, va- por, ros matutinus, flos momento nascens, et momento marcescens 88. Homo, sicut ſenum dies ejus, tanquam flos agri, sic eflorebit s. Pulchre divus David bis verbis de nostra imbecillitate philosophatus est, quemadmodum et in illis : Paucitatem dierum meorum nuntia mihi ”. Quin Psal. cu, 15. so Psal. Cl, 24. Jes. Ut cum divina illa et sempiterna natura conjungamur ; ut ad divinam hanc naturam accedainus. › pore nascens, et suo tempore marcescens. › 64) Πάντων μᾶλλον φιλόσοφοι. • Qui præ on- (65) Βιωσώμεθα. Reg. bu, Or. 1, Jes. βιωσό (66) Κακοπαθήσωμεν. Tres Regg., Jes. κακοπα (67) Ὡς τῇ θείᾳ. . παραβαλεῖν. Reg. bm, Or. 1, (68) "Or. Coist. 2, wv. (69) Καιρῷ φυόμενον, etc. Billius : • suo tem

Α Ιερεμίαν, ὃς καὶ τῇ μητρὶ (70) μέμφεται τῆς γεν- νήσεως ἀλγῶν, καὶ ταῦτα ἐπ' ἀλλοτρίοις πταίσματ σι (71); Πάντα εἶδον, φησὶν ὁ Ἐκκλησιαστής, πάντα ἐπῆλθον λογισμῷ τὰ ἀνθρώπινα, πλοῦτον, τρυφήν, δυναστείαν, δόξαν τὴν ἄστατον, σοφίαν τὴν ὑποφεύγουσαν πλέον ἢ κρατουμένην· πάλιν τρυφήν, σοφίαν πάλιν, ἐπὶ τὰ αὐτὰ πολλάκις ἀνακυκλούμε νος, γαστρός ἡδονὰς, παραδείσους, πλῆθος οἰκετῶν, πλῆθος κτημάτων, οινοχόους καὶ οἰνοχόας, ᾄδοντας καὶ ἀδούσας, ὅπλα, δορυφόρους, ἔθνη προσπίπτοντα, φόρους συλλεγομένους, ὀφρὺν βασιλείας, ὅσα περιττά τοῦ βίου (72), ὅσα τῶν ἀναγκαίων, οἷς ὑπὲρ πάντας ἦλθον βασιλεῖς τοὺς ἔμπροσθεν· καὶ τί ἐπὶ πᾶσι τούτοις ; Πάντα ματαιότης ματαιοτήτων, τὰ πάντα Εt ματαιότης (75), καὶ προαίρεσις πνεύματος, εἴτ' Β οὖν (74) ὁρμή τις ψυχῆς ἀλόγιστος, καὶ περισπασμὸς ἀνθρώπου τοῦτο κατακριθέντος, ἴσως ἐκ τοῦ παλαιοῦ πτώματος. ᾿Αλλὰ τέλος λόγου, φησί, τὸ πᾶν ἄκουε· τὸν Θεὸν φοβοῦ· ἐνταῦθα τῆς ἀπορίας ἵσταται - καὶ τοῦτό σοι μόνον τῆς ἐνταῦθα ζωῆς τὸ κέρδος, ὁδηγηθῆναι διὰ τῆς ταραχῆς (75) τῶν δρωμένων καὶ σαλευομένων ἐπὶ τὰ ἑστῶτα καὶ μὴ κινούμενα. οὐ νοις; Αλλ' οὐδὲ κακοπαθήσει νόσοις, ἰδίας ἐπ' ἀλλο- Κ'. Μὴ τοίνυν πενθῶμεν Καισάριον, οἴων ἀπηλλάγη κακῶν εἰδότες, ἀλλ᾽ ἡμᾶς αὐτοὺς, οἵοις ὑπελείφθη μεν, καὶ οἷα θησαυρίσομεν, εἰ μὴ, γνησίως Θεῷ προσθέμενοι, καὶ παραδραμόντες τὰ παρατρέχοντα, πρὸς τὴν ἄνω ζωὴν ἐπειγοίμεθα· ἔτι ὑπὲρ γῆς ὄνο τες, καταλιπόντες τὴν γῆν, καὶ τῷ Πνεύματι φέροντα πρὸς τὰ ἄνω γνησίως ἀκολουθήσαντες. Ταῦτα καὶ ἀλγεινὰ τοῖς ὀλιγοψύχοις, καὶ κούφα τοῖς ἀνδρικοῖς τὴν διάνοιαν. Σκοπῶμεν δὲ οὕτως· Οὐκ ἄρξει Και σάριος; Αλλ' οὐδὲ ἀρχθήσεται πρὸς ἄλλων. Οὐ φου βήσει τινάς; Αλλ' οὐδὲ δείσει βαρὺν δεσπότην, πολύ λάκις τὸν οὐδὲ ἄρχεσθαι ἄξιον. Οὐ συνάξει πλοῦτον ; ᾿Αλλ' οὐδὲ ὑπόψεται φθόνον, ἢ ψυχήν ζημιωθήσε- ται (76) κακῶς συνάγων· καὶ τοσοῦτον ἀεὶ προσλαμ- βάνειν ζητῶν, ὅσον ἐκτήσατο. Τοιαύτη γὰρ ἡ τοῦ πλουτεῖν νόσος, ὅρον τοῦ δεῖσθαι (77) πλείονος οὐκ ἔχουσα, ἀλλὰ τὸ ποτὸν ἀεὶ δίψους ἔτι ποιουμένη (78) φάρμακον. Οὐκ ἐπιδείξεται λόγους; Αλλ' ὑπὸ λόγων γε (79) θαυμασθήσεται. Οὐ φιλοσοφήσει τὰ Ἱππο- κράτους (80) καὶ Γαληνοῦ, καὶ τῶν ἀντιθέτων ἐκεί- + τῇ. τοῦ. τρίαις συμφοραῖς λύπας καρπούμενος. Οὐκ ἀποδείξει τὰ Εὐκλείδου, καὶ Πτολεμαίου, καὶ Ἥρωνος; Αλλ' 14. ζημιώσεται. ὅσον τοῦ πλείονος οὐκ εἰδὼς, ἀλλά, ποιουμένη ποιούμενος. δίψους αἴτιον, « S. GREGORII THEOLOGI etiam dies numanos palmi mensuram esse delinit ". Quid autem de Jeremia dixeris, qui etiam matri editum dolens, idque pro- Omnia vidi, ait Ecclesia- succenset, se in lucem pter aliena peccata *? stes ”, humana omnia cogitatione peragravi, opes, delicias, potentiam, instabilem gloriam, sapientiam quæ magis suffugit, quam teneatur; delicias iterum, sapientiam iterum, eadem sæpius revolvens, ventris voluptates, liartos, famulorum greges, possessio- num copiam, pincernas utriusque sexus, cantores et cantatrices, arma, satellites, gentes ad genua pro- cumbentes, collecta tributa, regni supercilium, omnia denique, tam ad vitæ usum necessaria, quam superflua, quibus reges omnes, qui ante me fuc- runt, superavi. quid post hæc omnia ? Omnia vanitas vanitatum, omnia vanitas, et præsumptio spiritus, hoc est, inconsideratus quidam animi impetus, et distractio hominis, ob veterem fortasse lapsum hac poena muletati. Verum Sermonis finis, inquit, omnia audi: Deum time ** : hic enim du- bilationi finem imponit; atque ex hac vita hoc duntaxat commodi cape, ut per rerum, quæ viden- tur et fluctuant, perturbationem, ad res fixas et stabiles deducaris. XX. Non igitur Cæsarium lugeamus, quibus ma- lis ereptus sit, non ignorantes, sed nos ipsos, ea mala quibus relicti sumus, et quæ nobis agge- remus, nisi sinceris animis nos Deo addicamus, ac prateritis iis, quæ ipsa nos prætereunt, ad supernam vitam properemus, terramque, etiam adhuc in terra versantes, relinquamus ac Spi- ritum in cœlum ferentem bona fide seqnamur. Hæc, ut ignavis gravia, ita forti animo præditis le- via sunt. Quin ad hunc quoque modum considere- mus: Non imperabit Cæsarius? At nec sub aliorum imperio erit. Non terrorem quibusdam incutiet ? At nec gravem dominum pertimescet, ne dignum quidem plerunque, cui imperetur. Non opes cumulabit? At nec invidiam metuet, aut aniniæ detrimento afficietur, male colligens; atque eo plura quotidie assumere studens, quo plura jam adeptus sit. Hujusmodi quippe divitiarum morbus est, ut plura appetere non desinat, sed sitis medi- cinam in perpetuo potu sitam esse arbitretur. Non sermones ostentabit ? Al a sermonibus admiratione D alicietur. Now Hippocratis, et Galeni, et eorum, qui ipsis adversantur, placita pertractabit? At ne- C Psal. xxxv, 6. Jer. xv, 10. » Eccle. I, Or. et Jes. In ed. deest ed. deest bm, hu, tribus Coli., Coisl. 2, et Jes. runi quæ sub oculorum aspectum cadunt, perpetuo- que motu agitantur, confusionem. ibid. 9. Eccle. x, 13. Jes. appetendi plura nesciat. In Reg. bm, Coisl. 1, et Jes. legitur, etc. : Regg. bm, hu, duobus Colb. et Jes. Iidem codices pro habent Coisl. 1, silis causa. gmala. » (70) Καὶ τῇ μητρί. Ita Regg. bm, hu, Coisl. 1, (71) Πταίσμασι. Colb. 5, πτώματι. (72) Τοῦ βίου. Sic Reg. bu, Coisl. 2, et Jes. In (73) Τὰ πάντα ματαιότης. Hire desunt in Regg. (74) Elt' ovr. Coisl. 4, 5t' oùv. (75) Τῆς ταραχῆς, etc. Billius, « per earum re- (76) Ζημιωθήσεται. Coisl. 1, duo Colb., Or. 1, (77) Ὅρον τοῦ δεῖσθαι, etc. Billius, c ut finem (78) Δίψους ἔτι ποιουμένη. Addidimus ἔτι, ex (79) Λόγων γε. Deest γε in pluribus. (80) Τὰ Ιπποκράτους. Billius, « Hippocratis do-

Α Ιερεμίαν, ὃς καὶ τῇ μητρὶ (70) μέμφεται τῆς γεν- νήσεως ἀλγῶν, καὶ ταῦτα ἐπ' ἀλλοτρίοις πταίσματ σι (71); Πάντα εἶδον, φησὶν ὁ Ἐκκλησιαστής, πάντα ἐπῆλθον λογισμῷ τὰ ἀνθρώπινα, πλοῦτον, τρυφήν, δυναστείαν, δόξαν τὴν ἄστατον, σοφίαν τὴν ὑποφεύγουσαν πλέον ἢ κρατουμένην· πάλιν τρυφήν, σοφίαν πάλιν, ἐπὶ τὰ αὐτὰ πολλάκις ἀνακυκλούμε νος, γαστρός ἡδονὰς, παραδείσους, πλῆθος οἰκετῶν, πλῆθος κτημάτων, οινοχόους καὶ οἰνοχόας, ᾄδοντας καὶ ἀδούσας, ὅπλα, δορυφόρους, ἔθνη προσπίπτοντα, φόρους συλλεγομένους, ὀφρὺν βασιλείας, ὅσα περιττά τοῦ βίου (72), ὅσα τῶν ἀναγκαίων, οἷς ὑπὲρ πάντας ἦλθον βασιλεῖς τοὺς ἔμπροσθεν· καὶ τί ἐπὶ πᾶσι τούτοις ; Πάντα ματαιότης ματαιοτήτων, τὰ πάντα Εt ματαιότης (75), καὶ προαίρεσις πνεύματος, εἴτ' Β οὖν (74) ὁρμή τις ψυχῆς ἀλόγιστος, καὶ περισπασμὸς ἀνθρώπου τοῦτο κατακριθέντος, ἴσως ἐκ τοῦ παλαιοῦ πτώματος. ᾿Αλλὰ τέλος λόγου, φησί, τὸ πᾶν ἄκουε· τὸν Θεὸν φοβοῦ· ἐνταῦθα τῆς ἀπορίας ἵσταται - καὶ τοῦτό σοι μόνον τῆς ἐνταῦθα ζωῆς τὸ κέρδος, ὁδηγηθῆναι διὰ τῆς ταραχῆς (75) τῶν δρωμένων καὶ σαλευομένων ἐπὶ τὰ ἑστῶτα καὶ μὴ κινούμενα. οὐ νοις; Αλλ' οὐδὲ κακοπαθήσει νόσοις, ἰδίας ἐπ' ἀλλο- Κ'. Μὴ τοίνυν πενθῶμεν Καισάριον, οἴων ἀπηλλάγη κακῶν εἰδότες, ἀλλ᾽ ἡμᾶς αὐτοὺς, οἵοις ὑπελείφθη μεν, καὶ οἷα θησαυρίσομεν, εἰ μὴ, γνησίως Θεῷ προσθέμενοι, καὶ παραδραμόντες τὰ παρατρέχοντα, πρὸς τὴν ἄνω ζωὴν ἐπειγοίμεθα· ἔτι ὑπὲρ γῆς ὄνο τες, καταλιπόντες τὴν γῆν, καὶ τῷ Πνεύματι φέροντα πρὸς τὰ ἄνω γνησίως ἀκολουθήσαντες. Ταῦτα καὶ ἀλγεινὰ τοῖς ὀλιγοψύχοις, καὶ κούφα τοῖς ἀνδρικοῖς τὴν διάνοιαν. Σκοπῶμεν δὲ οὕτως· Οὐκ ἄρξει Και σάριος; Αλλ' οὐδὲ ἀρχθήσεται πρὸς ἄλλων. Οὐ φου βήσει τινάς; Αλλ' οὐδὲ δείσει βαρὺν δεσπότην, πολύ λάκις τὸν οὐδὲ ἄρχεσθαι ἄξιον. Οὐ συνάξει πλοῦτον ; ᾿Αλλ' οὐδὲ ὑπόψεται φθόνον, ἢ ψυχήν ζημιωθήσε- ται (76) κακῶς συνάγων· καὶ τοσοῦτον ἀεὶ προσλαμ- βάνειν ζητῶν, ὅσον ἐκτήσατο. Τοιαύτη γὰρ ἡ τοῦ πλουτεῖν νόσος, ὅρον τοῦ δεῖσθαι (77) πλείονος οὐκ ἔχουσα, ἀλλὰ τὸ ποτὸν ἀεὶ δίψους ἔτι ποιουμένη (78) φάρμακον. Οὐκ ἐπιδείξεται λόγους; Αλλ' ὑπὸ λόγων γε (79) θαυμασθήσεται. Οὐ φιλοσοφήσει τὰ Ἱππο- κράτους (80) καὶ Γαληνοῦ, καὶ τῶν ἀντιθέτων ἐκεί- + τῇ. τοῦ. τρίαις συμφοραῖς λύπας καρπούμενος. Οὐκ ἀποδείξει τὰ Εὐκλείδου, καὶ Πτολεμαίου, καὶ Ἥρωνος; Αλλ' 14. ζημιώσεται. ὅσον τοῦ πλείονος οὐκ εἰδὼς, ἀλλά, ποιουμένη ποιούμενος. δίψους αἴτιον, « S. GREGORII THEOLOGI etiam dies numanos palmi mensuram esse delinit ". Quid autem de Jeremia dixeris, qui etiam matri editum dolens, idque pro- Omnia vidi, ait Ecclesia- succenset, se in lucem pter aliena peccata *? stes ”, humana omnia cogitatione peragravi, opes, delicias, potentiam, instabilem gloriam, sapientiam quæ magis suffugit, quam teneatur; delicias iterum, sapientiam iterum, eadem sæpius revolvens, ventris voluptates, liartos, famulorum greges, possessio- num copiam, pincernas utriusque sexus, cantores et cantatrices, arma, satellites, gentes ad genua pro- cumbentes, collecta tributa, regni supercilium, omnia denique, tam ad vitæ usum necessaria, quam superflua, quibus reges omnes, qui ante me fuc- runt, superavi. quid post hæc omnia ? Omnia vanitas vanitatum, omnia vanitas, et præsumptio spiritus, hoc est, inconsideratus quidam animi impetus, et distractio hominis, ob veterem fortasse lapsum hac poena muletati. Verum Sermonis finis, inquit, omnia audi: Deum time ** : hic enim du- bilationi finem imponit; atque ex hac vita hoc duntaxat commodi cape, ut per rerum, quæ viden- tur et fluctuant, perturbationem, ad res fixas et stabiles deducaris. XX. Non igitur Cæsarium lugeamus, quibus ma- lis ereptus sit, non ignorantes, sed nos ipsos, ea mala quibus relicti sumus, et quæ nobis agge- remus, nisi sinceris animis nos Deo addicamus, ac prateritis iis, quæ ipsa nos prætereunt, ad supernam vitam properemus, terramque, etiam adhuc in terra versantes, relinquamus ac Spi- ritum in cœlum ferentem bona fide seqnamur. Hæc, ut ignavis gravia, ita forti animo præditis le- via sunt. Quin ad hunc quoque modum considere- mus: Non imperabit Cæsarius? At nec sub aliorum imperio erit. Non terrorem quibusdam incutiet ? At nec gravem dominum pertimescet, ne dignum quidem plerunque, cui imperetur. Non opes cumulabit? At nec invidiam metuet, aut aniniæ detrimento afficietur, male colligens; atque eo plura quotidie assumere studens, quo plura jam adeptus sit. Hujusmodi quippe divitiarum morbus est, ut plura appetere non desinat, sed sitis medi- cinam in perpetuo potu sitam esse arbitretur. Non sermones ostentabit ? Al a sermonibus admiratione D alicietur. Now Hippocratis, et Galeni, et eorum, qui ipsis adversantur, placita pertractabit? At ne- C Psal. xxxv, 6. Jer. xv, 10. » Eccle. I, Or. et Jes. In ed. deest ed. deest bm, hu, tribus Coli., Coisl. 2, et Jes. runi quæ sub oculorum aspectum cadunt, perpetuo- que motu agitantur, confusionem. ibid. 9. Eccle. x, 13. Jes. appetendi plura nesciat. In Reg. bm, Coisl. 1, et Jes. legitur, etc. : Regg. bm, hu, duobus Colb. et Jes. Iidem codices pro habent Coisl. 1, silis causa. gmala. » (70) Καὶ τῇ μητρί. Ita Regg. bm, hu, Coisl. 1, (71) Πταίσμασι. Colb. 5, πτώματι. (72) Τοῦ βίου. Sic Reg. bu, Coisl. 2, et Jes. In (73) Τὰ πάντα ματαιότης. Hire desunt in Regg. (74) Elt' ovr. Coisl. 4, 5t' oùv. (75) Τῆς ταραχῆς, etc. Billius, « per earum re- (76) Ζημιωθήσεται. Coisl. 1, duo Colb., Or. 1, (77) Ὅρον τοῦ δεῖσθαι, etc. Billius, c ut finem (78) Δίψους ἔτι ποιουμένη. Addidimus ἔτι, ex (79) Λόγων γε. Deest γε in pluribus. (80) Τὰ Ιπποκράτους. Billius, « Hippocratis do-

οὐδὲ ἀλγήσει τοῖς ἀπαιδεύτοις φυσῶσι μείζονα (81). Οὐ καλλωποιεῖται (82) τοῖς Πλάτωνος, καὶ Ἀριστο τέλους, καὶ Πύῤῥωνος, καὶ Δημοκρίτοις δή τισι, καὶ Ἡρακλείτοις, καὶ ᾿Αναξαγόραις, Κλεάνθαις τε (83) καὶ Ἐπικούροις, καὶ οὐκ οἶδ᾽ οἷστισι (84) τῶν ἐκ τῆς σεμνῆς στοᾶς καὶ ἀκαδημίας; Αλλ' οὐδὲ φροντίσει ὅπως διαλύσῃ (85) τούτων τὰς πιθανότητας. Τί με δεῖ μνημονεύειν τῶν ἄλλων; Ἀλλὰ ταῦτα δὴ τὰ τίμια πᾶσι καὶ περισπούδαστα· οὐ παραστήσεται γαμετήν ; οὐ παῖδας (86) ; 'Αλλ' οὐδὲ θρηνήσει τούτους, ἢ θρησ νηθήσεται ὑπὸ τούτων, ἢ καταλιπών ἄλλοις, ἢ κα ταλειφθεὶς συμφορᾶς ὑπόμνημα. Οὐ κληρονομήσει χρημάτων; Αλλὰ κληρονομηθήσεται ὑφ᾽ ὧν χρη- σιμώτατον, καὶ ὧν αὐτὸς ἠθέλησεν, ἵνα πλούσιος ἐνα θένδε μεταναστῇ, πάντα μεθ᾿ ἑαυτοῦ φερόμενος. Ο τῆς φιλοτιμίας! ὢ τῆς καινῆς παρακλήσεως ! ω Β τῆς μεγαλοψυχίας τῶν ἐπιβαλλομένων (87) ! Ηκούσθη κήρυγμα πάσης ἀκοῆς ἄξιον, καὶ μητρὸς πάθος κει νοῦται δι᾽ ὑποσχέσεως καλῆς καὶ ὁσίας, δοῦναι τὰ πάντα τῷ παιδὶ τὸν ἐκείνου πλοῦτον ὑπὲρ ἐκείνου δῶρον ἐντάφιον (88), καὶ μηδὲν ὑπολειφθῆναι τοῖς προσδοκήσασιν. Ο ΚΑ'. Οὔπω ταῦτα ἱκανὰ πρὸς παραμυθίαν ; Προσ οίσω τὸ μεῖζον φάρμακον. Πείθομαι σοφῶν λόγοις, ὅτι ψυχὴ πᾶσα (89) καλή τε καὶ θεοφιλής, ἐπειδὰν, τοῦ συνδεδεμένου λυθεῖσα σώματος, ἐνθένδε ἀπαλ λαγῇ, εὐθὺς μὲν ἐν συναισθήσει καὶ θεωρίᾳ τοῦ μέσ νοντος αὐτὴν καλοῦ γενομένη (90), (ἅτε τοῦ ἐπισκο τοῦντος ἀνακαθαρθέντος, ἢ ἀποτεθέντος, ἢ οὐκ οἶδ' ὅ τι καὶ λέγειν χρή) θαυμασίαν τινὰ ἡδονὴν ἤδε ται, καὶ ἀγάλλεται, καὶ ἵλεως (91) χωρεῖ πρὸς τὸν ἑαυτῆς Δεσπότην, ὥσπερ τι δεσμωτήριον χαλεπὸν τὸν ἐνταῦθα βίον ἀποφυγοῦσα, καὶ τὰς περικειμένας ἀποσεισαμένη πέδας, ὑφ' ὧν τὸ τῆς διανοίας πτερὸν καθείλκετο, καὶ οἷον (92) ἤδη τῇ φαντασία καρποῦται τὴν ἀποκειμένην μακαριότητα μικρὸν δ᾽ ὕστερον, καὶ τὸ συγγενὲς σαρκίον ἀπολαβοῦσα, ᾧ τὰ ἐκεῖθεν (95) συνεφιλοσόφησε, παρὰ τῆς καὶ δούσης καὶ πιστευ καλλωπιεῖται. σεμνῆς στοᾶς. • δαπανήματα, « τεῦθεν ἀπαλλαγεὶς εὐθὺς ἐν θεωρία γίνεται τοῦ μέσ νοντος αὐτὸν καλοῦ. ORATIO VII. IN LAUDEM CÆSARII FRATRIS. - proprias molestias capiens. Non Euclidis, Ptolemai, et Heronis scripta demonstrationibus explicabit? At neque, ob imperitos homines tumidiores ani- mos gerentes, dolorem concipiet. Non Platonis, et Aristotelis, et Pyrrhonis, et Democriti cujusdam, et Heracliti, et Anaxagoræ, et Cleanthis, et Epi- curi, et nescio quorum Stoicorum et Academico - rum placitis sese venditabit? At neque, quonam pacto illorum argutias dissolvat, laborabit. Quid alia commemorare necesse est ? At hec, quæ præ- clara omnibus et expetenda censentur : non uxo- rem habebit ? non filios ? At, nec eos lugebit, aut ab illis lugebitur, aliis relinquens, vel ipse calami- tatis monimentum relictus. Non opes hæreditate A que morbis vexabitur, ex aliorum calamitatibus accipiet? At haredes ipse habebit, quos habere commodissimum est, et quos voluit, ut dives binc migraret, omnia secum ferens. ingentem muni- ficentiam! o novam consolationem! o singularem eorum, quibus testamenti exsequendi cura commissa est, liberalitatem! Auditum est præconium omni auditione dignum, ac matris luctus ob præclaram et sanctam pollicitationem exhauritur, qua omnes filii opes pro eo se in sepulcrale munus daturam recepit, ut nihil iis, qui exspectabant, relictum sit. C crepantibus venditantes. » His Augustini verbis Græ ca Gregorii verba apte reddi posse videntur. Nescio quorum venerabilium. » per ironiam dicum. tantium; » nimirum sumptus. Nam Cæsarii parentes, ut cum Elia loquar, ne exiguæ quidem ulli rei pepercerunt; verum præconium, dignum quod ab omnibus audiatur, proposuerunt, nempe quod nihil sibi reliqui fecerunt, sed omnia pauperibus distribuerunt. › Cæterum præclarum Cæ- sarii testamentum exstat in Basilii epist. 32, novæ ed. ad Sophronium. Volo, inquit, omnia mea add pauperes devenire. » Cui ipsius extreme voluntati optimi parentes lubentissimo animo paruerunt. Bil- lius, c qui hanc rem aggressi sunt. XXI. An hæc ad consolationem nondum sufli- ciunt? Majus pharmacum adhibebo. Sapientum verbis adducor ut credam, pulchram omnem ani- mam et Deo charain, posteaquam corporis vinculis soluta, hinc excesserit, protinus bonum, quod eam manet, persentientem et contemplanten), ( utpote eo, quod tenebras offundebat, vel purgato, vel deposito, vel, quo verbo ea res appellanda sit, nescio ;) mirabili quadam voluptate affici, et exsul- tare, atque hac vila, tanquam gravi quodam erga - stulo liberatam, compedibusque illis, quibus men- tis alæ deprimebantur, solutam, placide ad Domi- num suum tendere, ac recondita frui beatitudine, qualem jam per imaginem perceperat; post etiam aliquanto, cum cognatam carnem a terra, quæ et dederat, et in fidem acceperat, receperit ( quod voces, sic vertere: pro eo sepulcralis muneris instar, dono daturam. › e Is, qui e vivis excessit, statim bujus, quod eum manet, boni contemplatione frui- tur. » Hanc sententiam, inter alios, Dionysio Elias ascribit. Or. 1, et Jes. Combef. vertit, « velut jam certa re- præsentatione ac imagine, reposita frui beatitudi- ne. » Quod per emphasim dictum, atque, teste Elia, eam mentis impressionem significat, quam anima, Deo in ipsam illabente, experitur. Bill. e re- conditam beatitudinem jam velut per imaginem et simulacrum percipere. » : sophiaretur, sociam habuit. Que quidem ratio est, cur in ipsam quoque carnem beatitudinis præmium refundatur. (81) Φυσῶσι μείζονα. « Majora crepantes, ouccis (82) Καλλωποιεῖται. Reg. bm, duo Coisl. et Jes. D (85) Κλεάνθαις τε. Coisl. 1, Κλεάνθεσί τε. (84) Οἶδ' οἷστισι, etc. Reg. bin, or. 1, οἶδα οἷς ἐκ τῆς (85) Διαλύση. Reg. hu, διαλύσει. (86) Οὐ παῖδας. Reg. uuu, ἢ παῖδας. (87) Τῶν ἐπιβαλλομένων. Combef. • Suppedi- (88) Δῶρον ἐντάφιον. Mallem, has distinguendo (89) "Οτι ψυχὴ πᾶσα. Vetus schol. Ὅτι ὁ ἐν- (90) Γενομένη. Jos. γινομένη. (91) Καὶ ἵλεως. Billius, sunima cum hilaritate. (92) Kal olor, etc. Deest xal, in Regg. bm, hu, (93) 'ρ τὰ ἐκεῖθεν, etc. • Quam, cum hic philo-

οὐδὲ ἀλγήσει τοῖς ἀπαιδεύτοις φυσῶσι μείζονα (81). Οὐ καλλωποιεῖται (82) τοῖς Πλάτωνος, καὶ Ἀριστο τέλους, καὶ Πύῤῥωνος, καὶ Δημοκρίτοις δή τισι, καὶ Ἡρακλείτοις, καὶ ᾿Αναξαγόραις, Κλεάνθαις τε (83) καὶ Ἐπικούροις, καὶ οὐκ οἶδ᾽ οἷστισι (84) τῶν ἐκ τῆς σεμνῆς στοᾶς καὶ ἀκαδημίας; Αλλ' οὐδὲ φροντίσει ὅπως διαλύσῃ (85) τούτων τὰς πιθανότητας. Τί με δεῖ μνημονεύειν τῶν ἄλλων; Ἀλλὰ ταῦτα δὴ τὰ τίμια πᾶσι καὶ περισπούδαστα· οὐ παραστήσεται γαμετήν ; οὐ παῖδας (86) ; 'Αλλ' οὐδὲ θρηνήσει τούτους, ἢ θρησ νηθήσεται ὑπὸ τούτων, ἢ καταλιπών ἄλλοις, ἢ κα ταλειφθεὶς συμφορᾶς ὑπόμνημα. Οὐ κληρονομήσει χρημάτων; Αλλὰ κληρονομηθήσεται ὑφ᾽ ὧν χρη- σιμώτατον, καὶ ὧν αὐτὸς ἠθέλησεν, ἵνα πλούσιος ἐνα θένδε μεταναστῇ, πάντα μεθ᾿ ἑαυτοῦ φερόμενος. Ο τῆς φιλοτιμίας! ὢ τῆς καινῆς παρακλήσεως ! ω Β τῆς μεγαλοψυχίας τῶν ἐπιβαλλομένων (87) ! Ηκούσθη κήρυγμα πάσης ἀκοῆς ἄξιον, καὶ μητρὸς πάθος κει νοῦται δι᾽ ὑποσχέσεως καλῆς καὶ ὁσίας, δοῦναι τὰ πάντα τῷ παιδὶ τὸν ἐκείνου πλοῦτον ὑπὲρ ἐκείνου δῶρον ἐντάφιον (88), καὶ μηδὲν ὑπολειφθῆναι τοῖς προσδοκήσασιν. Ο ΚΑ'. Οὔπω ταῦτα ἱκανὰ πρὸς παραμυθίαν ; Προσ οίσω τὸ μεῖζον φάρμακον. Πείθομαι σοφῶν λόγοις, ὅτι ψυχὴ πᾶσα (89) καλή τε καὶ θεοφιλής, ἐπειδὰν, τοῦ συνδεδεμένου λυθεῖσα σώματος, ἐνθένδε ἀπαλ λαγῇ, εὐθὺς μὲν ἐν συναισθήσει καὶ θεωρίᾳ τοῦ μέσ νοντος αὐτὴν καλοῦ γενομένη (90), (ἅτε τοῦ ἐπισκο τοῦντος ἀνακαθαρθέντος, ἢ ἀποτεθέντος, ἢ οὐκ οἶδ' ὅ τι καὶ λέγειν χρή) θαυμασίαν τινὰ ἡδονὴν ἤδε ται, καὶ ἀγάλλεται, καὶ ἵλεως (91) χωρεῖ πρὸς τὸν ἑαυτῆς Δεσπότην, ὥσπερ τι δεσμωτήριον χαλεπὸν τὸν ἐνταῦθα βίον ἀποφυγοῦσα, καὶ τὰς περικειμένας ἀποσεισαμένη πέδας, ὑφ' ὧν τὸ τῆς διανοίας πτερὸν καθείλκετο, καὶ οἷον (92) ἤδη τῇ φαντασία καρποῦται τὴν ἀποκειμένην μακαριότητα μικρὸν δ᾽ ὕστερον, καὶ τὸ συγγενὲς σαρκίον ἀπολαβοῦσα, ᾧ τὰ ἐκεῖθεν (95) συνεφιλοσόφησε, παρὰ τῆς καὶ δούσης καὶ πιστευ καλλωπιεῖται. σεμνῆς στοᾶς. • δαπανήματα, « τεῦθεν ἀπαλλαγεὶς εὐθὺς ἐν θεωρία γίνεται τοῦ μέσ νοντος αὐτὸν καλοῦ. ORATIO VII. IN LAUDEM CÆSARII FRATRIS. - proprias molestias capiens. Non Euclidis, Ptolemai, et Heronis scripta demonstrationibus explicabit? At neque, ob imperitos homines tumidiores ani- mos gerentes, dolorem concipiet. Non Platonis, et Aristotelis, et Pyrrhonis, et Democriti cujusdam, et Heracliti, et Anaxagoræ, et Cleanthis, et Epi- curi, et nescio quorum Stoicorum et Academico - rum placitis sese venditabit? At neque, quonam pacto illorum argutias dissolvat, laborabit. Quid alia commemorare necesse est ? At hec, quæ præ- clara omnibus et expetenda censentur : non uxo- rem habebit ? non filios ? At, nec eos lugebit, aut ab illis lugebitur, aliis relinquens, vel ipse calami- tatis monimentum relictus. Non opes hæreditate A que morbis vexabitur, ex aliorum calamitatibus accipiet? At haredes ipse habebit, quos habere commodissimum est, et quos voluit, ut dives binc migraret, omnia secum ferens. ingentem muni- ficentiam! o novam consolationem! o singularem eorum, quibus testamenti exsequendi cura commissa est, liberalitatem! Auditum est præconium omni auditione dignum, ac matris luctus ob præclaram et sanctam pollicitationem exhauritur, qua omnes filii opes pro eo se in sepulcrale munus daturam recepit, ut nihil iis, qui exspectabant, relictum sit. C crepantibus venditantes. » His Augustini verbis Græ ca Gregorii verba apte reddi posse videntur. Nescio quorum venerabilium. » per ironiam dicum. tantium; » nimirum sumptus. Nam Cæsarii parentes, ut cum Elia loquar, ne exiguæ quidem ulli rei pepercerunt; verum præconium, dignum quod ab omnibus audiatur, proposuerunt, nempe quod nihil sibi reliqui fecerunt, sed omnia pauperibus distribuerunt. › Cæterum præclarum Cæ- sarii testamentum exstat in Basilii epist. 32, novæ ed. ad Sophronium. Volo, inquit, omnia mea add pauperes devenire. » Cui ipsius extreme voluntati optimi parentes lubentissimo animo paruerunt. Bil- lius, c qui hanc rem aggressi sunt. XXI. An hæc ad consolationem nondum sufli- ciunt? Majus pharmacum adhibebo. Sapientum verbis adducor ut credam, pulchram omnem ani- mam et Deo charain, posteaquam corporis vinculis soluta, hinc excesserit, protinus bonum, quod eam manet, persentientem et contemplanten), ( utpote eo, quod tenebras offundebat, vel purgato, vel deposito, vel, quo verbo ea res appellanda sit, nescio ;) mirabili quadam voluptate affici, et exsul- tare, atque hac vila, tanquam gravi quodam erga - stulo liberatam, compedibusque illis, quibus men- tis alæ deprimebantur, solutam, placide ad Domi- num suum tendere, ac recondita frui beatitudine, qualem jam per imaginem perceperat; post etiam aliquanto, cum cognatam carnem a terra, quæ et dederat, et in fidem acceperat, receperit ( quod voces, sic vertere: pro eo sepulcralis muneris instar, dono daturam. › e Is, qui e vivis excessit, statim bujus, quod eum manet, boni contemplatione frui- tur. » Hanc sententiam, inter alios, Dionysio Elias ascribit. Or. 1, et Jes. Combef. vertit, « velut jam certa re- præsentatione ac imagine, reposita frui beatitudi- ne. » Quod per emphasim dictum, atque, teste Elia, eam mentis impressionem significat, quam anima, Deo in ipsam illabente, experitur. Bill. e re- conditam beatitudinem jam velut per imaginem et simulacrum percipere. » : sophiaretur, sociam habuit. Que quidem ratio est, cur in ipsam quoque carnem beatitudinis præmium refundatur. (81) Φυσῶσι μείζονα. « Majora crepantes, ouccis (82) Καλλωποιεῖται. Reg. bm, duo Coisl. et Jes. D (85) Κλεάνθαις τε. Coisl. 1, Κλεάνθεσί τε. (84) Οἶδ' οἷστισι, etc. Reg. bin, or. 1, οἶδα οἷς ἐκ τῆς (85) Διαλύση. Reg. hu, διαλύσει. (86) Οὐ παῖδας. Reg. uuu, ἢ παῖδας. (87) Τῶν ἐπιβαλλομένων. Combef. • Suppedi- (88) Δῶρον ἐντάφιον. Mallem, has distinguendo (89) "Οτι ψυχὴ πᾶσα. Vetus schol. Ὅτι ὁ ἐν- (90) Γενομένη. Jos. γινομένη. (91) Καὶ ἵλεως. Billius, sunima cum hilaritate. (92) Kal olor, etc. Deest xal, in Regg. bm, hu, (93) 'ρ τὰ ἐκεῖθεν, etc. • Quam, cum hic philo-

θείσης γῆς, τρόπον ὂν οἶδεν ὁ ταῦτα συνδήσας καὶ διαλύσας Θεὸς, τούτῳ συγκληρονομεί τῆς ἐκεῖθεν δό- ξης· καὶ καθάπερ τῶν μοχθηρῶν αὐτοῦ μετέσχε διὰ τὴν συμφυίαν, οὕτω καὶ τῶν τερπνῶν ἑαυτῆς μεταδίδωσιν, ὅλον εἰς ἑαυτὴν ἀναλώσασα (94), καὶ γενομένη συν τούτῳ ἐν καὶ πνεῦμα, καὶ νοῦς, καὶ θεός, καταποθέντος ὑπὸ τῆς ζωῆς τοῦ θνητοῦ τε καὶ ῥέοντος. Ακους γοῦν οἷα περὶ συμπήξεως ὀστῶν τε καὶ νεύρων φιλοσοφεῖται τῷ θείῳ Ἰεζεκιήλ· ὅσα μετ' ἐκεῖνον τῷ θείῳ Παύλῳ περὶ σκηνώματος ἐπι- γείου, καὶ οἰκίας ἀχειροποιήτου, τοῦ μὲν καταλυθη σομένου, τῆς δὲ ἀποκειμένης ἐν οὐρανοῖς· καὶ τὴν μὲν ἀπὸ τοῦ σώματος ἐκδημίαν ἐνδημίαν (95) πρὸς τὸν Κύριον εἶναι φάσκοντος, τὴν δὲ σὺν τούτῳ ζωὴν ὡς ἐκδημίαν ὀδυρομένου, καὶ διὰ τοῦτο ποθοῦντος καὶ σπεύδοντος τὴν ἀνάλυσιν. Τί μικροψυχῶν περὶ τὰς ἐλπίδας; Τί γίνομαι πρόσκαιρος; Αναμένω την τοῦ ἀρχαγγέλου φωνὴν, τὴν ἐσχάτην σάλπιγγα, τὸν οὐρανοῦ μετασχηματισμὸν, τὴν γῆς μεταποίησιν, τὴν τῶν στοιχείων ελευθερίαν, τὴν κόσμου παντὸς ἀνακαίνισιν. Τότε (96) Καισάριον αὐτὸν ὄψομαι, μη- κέτι ἐκδημοῦντα, μηκέτι φερόμενον (97), μηκέτι πενθούμενον, μηκέτι ἐλεούμενον, λαμπρόν, ἔνδοξον, υψηλόν· οἷός μοι καὶ κατ' ὄναρ ὤφθης πολλάκις, ὦ φίλτατε ἀδελφῶν ἐμοὶ, καὶ φιλαδελφότατε, εἴτε τοῦ βούλεσθαι τοῦτο ἀνατυποῦντος, εἴτε τῆς ἀληθείας. ΚΒ΄. Νυνὶ δὲ, ἀφεὶς τοὺς θρήνους, εἰς ἐμαυτὸν βλέψω, μή τι θρήνων ἄξιον λάθω φέρων, καὶ τὰ ἐμαυτοῦ περισκέψομαι. Υιοὶ ἀνθρώπων, μέτεισι γὰρ πρὸς ὑμᾶς ὁ λόγος, ἕως πότε βαρυκάρδιοι, καὶ παχεῖς τὴν διάνοιαν ; ἵνα τί ἀγαπᾶτε ματαιότητα, καὶ ζητεῖτε ψεῦδος; μέγα τι τὸν ἐνταῦθα βίον, καὶ τὰς ὀλίγας ταύτας ἡμέρας πολλὰς (98) ὑπολαμβά- νοντες, καὶ τὴν διάζευξιν ταύτην, τὴν ἀσπαστὴν καὶ ἡδεῖαν, ὡς δή τι βαρὺ καὶ φρικώδες ἀποστρεφό μενοι; Οὐ γνωσώμεθα (99) ἡμᾶς αὐτούς; Οὐ τα φαινόμενα ρίψωμεν ; Οὐ πρὸς τὰ νοούμενα βλέψωμεν; Οὐκ, εἴ τι καὶ λυπεῖσθαι χρή, τοὐναντίον ἀνιασώμεθα τῇ παροικία μηκυνομένῃ (1), κατὰ τὸν θεῖον Δαβίδ, σκηνώματα σκοτασμοῦ, καὶ τόπον κακώσεως, καὶ ἰλὺν βυθοῦ, καὶ σκιὰν θανάτου τὰ τῇδε ἀποκαλοῦντα (2)· ὅτι βραδύνομεν ἐν τοῖς τάφοις οἷς περιφέρομεν, ὅτι ὡς ἄνθρωποι ἀποθνήσκομεν τὸν τῆς ἁμαρτίας ΧΧΙΙ. θάνατον, θεοὶ γεγονότες; Τοῦτον ἐγὼ φοβοῦμαι οὐκ ἀναιρεῖσθαι ἢ συγχεῖσθαι τὸ σῶμα λέγει· μὴ γένοιτο! ἀλλὰ διὰ τὴν ἀτρεψίαν καὶ ἀπαθὲς τοῦ σώματος. « ἐκδημίαν, « ἀνακαίνωσιν. τότε καί. τὸν φόβον, τούτῳ καὶ νύκτωρ καὶ μεθ᾿ ἡμέραν σύνο ΧΕΙ, 20. σώμεθα. γνωσόμεθα... ρίψομεν... βλέψομεν... ανιασόμεθα. οικίας μηχυνομένης. ἀποκαλοῦντος. S. GREGORII THEOLOGI quo modo fiet, Deus novit, qui ea iuter se conjunxit A atque dissolvit ), tum demum eam quoque ad gloriæ cœlestis hæreditatem secum admissuram; et quem- admodum ob naturæ conjunctionem ærumnarum ipsius particeps fuerat, sic etiam jucunditates suas cum ipsa communicaturam, totum videlicet corpus in se ipsanı absumentem, et cum eo unum effectam, et spiritum, et mentem, et deum, absorpto nimirum a vita eo, quod mortale et caducum erat. Audi quid de ossium et nervorum compactione divinus Eze- chiel disseral "; quid post illum Apostolus de ta- bernaculo terrestri, et domo non manu facta, illo, inquam, fluxo ac dissolvendo, hac vero in crelis recondita; qui etiam discessum a corpore præsen- tiam apud Deum esse affiriuat, vitain autem cor- poream ut peregrinationem deplorat ", atque adeo quamprimum dissolvi cupit ”. Quid ad res in spe positas elanguesco? Quid temporarius flo? Ex- spectabo archangeli vocem extremam tubam, coeli transformationem, terra immutationen ', eles mentorum libertatem, totius mundi renovationem *. Tunc Cæsarium videbo, non jam peregrinantem, nec qui jam ab aliis feratur, et lugeatur ac mise- rationi sit, sed clarum, illustrem, excelsum ; qualis sæpe mihi in somuis visus es, o fratrum charissime et fratrum amantissime, sive voluntate mea, sive ipsa veritate boc informante. B C Νunc autem, omissis luctibus, me ipsum inspiciam, ne quid luctu dignum mecum insciens feram, ac meas ipse res explorabo. Filii hominum, ad vos enim transit oratio, quousque gravi corde, et crasso animo eritis ? ulquid diligitis vanitatem, el quæritis mendacium³? magnum aliquid hauc vitam, et paucos los dies multos esse judi- cantes, ac suavem hanc et amplectendam separa- tionem, ut grave quidpiam et horrendum aversan- tes ? Now nos ipsos noscemus? Non ea, quæ oculis cernuntur,.abjiciemus? Non ad ea, quæ mente et intelligentia comprehenduntur, oculos convertemus? Non, si quid etiam microris concipiendum est, id- circo potius moerorem suscipiemus, quod incolatus noster prolongetur * (Davidis illius instar, qui res bujus vitæ, tenebrarum tabernacula, et afflictionis locum, et profundi liuun, et mortis umbram, ap- pellat *), quod in sepulcris iis, quæ circumferimus, D diutius hæreamus, quod, ut homines, peccati Ezech. xxxvII, 5, et sqq. || Cor. v, 1, 6. ][ Petr. 111, 10. s Psal. 1v, 5. • Psal. cxix, 5. schol. Non ait tolli et confundi corpus : absit; sed jam mutationi et ærumnis non esse obnoxium. › Corpus enim, excussa mortali crassitie, incorru- plum et quasi spirituale, auimeque aliae erit, salva tamen atque integra ipsius substantia. Coisl. 1, Gr. 1, et Jes. Editi, disces - SUIN. › Reg. a, Coisl. 1, Philipp. 1, 25. Thess. 1V, 15. ' [ Cor. xv, 52. * Psal. LXVIII, ; ratur.) Colb., Or. 1, etc. Reg. lu, et Gr. 1, el. Billius tamen emendaverat. Coisl. (94) Ὅλον εἰς ἑαυτὴν ἀναλώσασα. Colb. et (95) Ενδημίαr. Sic Regg. bo, hu, tres Coll., (96) Ανακαίνισιν. Τότε. Regg. bm, hu, Or. 1, (97) Φερόμενον. « Cujus funus deducatur, ele- (98) Πολλάς. Deest in Regg. bin, hu, tribus (99) Γνωσώμεθα... ῥίψωμεν... βλέψωμεν... ανια- (1) Τῇ παροικία μηκυνομένῃ. Coisl. 1, τῆς παρ- (2) Αποκαλοῦντα. Sic optime Reg. h. Prave un 2. et Or. 1, ἀποκαλοῦντες.

θείσης γῆς, τρόπον ὂν οἶδεν ὁ ταῦτα συνδήσας καὶ διαλύσας Θεὸς, τούτῳ συγκληρονομεί τῆς ἐκεῖθεν δό- ξης· καὶ καθάπερ τῶν μοχθηρῶν αὐτοῦ μετέσχε διὰ τὴν συμφυίαν, οὕτω καὶ τῶν τερπνῶν ἑαυτῆς μεταδίδωσιν, ὅλον εἰς ἑαυτὴν ἀναλώσασα (94), καὶ γενομένη συν τούτῳ ἐν καὶ πνεῦμα, καὶ νοῦς, καὶ θεός, καταποθέντος ὑπὸ τῆς ζωῆς τοῦ θνητοῦ τε καὶ ῥέοντος. Ακους γοῦν οἷα περὶ συμπήξεως ὀστῶν τε καὶ νεύρων φιλοσοφεῖται τῷ θείῳ Ἰεζεκιήλ· ὅσα μετ' ἐκεῖνον τῷ θείῳ Παύλῳ περὶ σκηνώματος ἐπι- γείου, καὶ οἰκίας ἀχειροποιήτου, τοῦ μὲν καταλυθη σομένου, τῆς δὲ ἀποκειμένης ἐν οὐρανοῖς· καὶ τὴν μὲν ἀπὸ τοῦ σώματος ἐκδημίαν ἐνδημίαν (95) πρὸς τὸν Κύριον εἶναι φάσκοντος, τὴν δὲ σὺν τούτῳ ζωὴν ὡς ἐκδημίαν ὀδυρομένου, καὶ διὰ τοῦτο ποθοῦντος καὶ σπεύδοντος τὴν ἀνάλυσιν. Τί μικροψυχῶν περὶ τὰς ἐλπίδας; Τί γίνομαι πρόσκαιρος; Αναμένω την τοῦ ἀρχαγγέλου φωνὴν, τὴν ἐσχάτην σάλπιγγα, τὸν οὐρανοῦ μετασχηματισμὸν, τὴν γῆς μεταποίησιν, τὴν τῶν στοιχείων ελευθερίαν, τὴν κόσμου παντὸς ἀνακαίνισιν. Τότε (96) Καισάριον αὐτὸν ὄψομαι, μη- κέτι ἐκδημοῦντα, μηκέτι φερόμενον (97), μηκέτι πενθούμενον, μηκέτι ἐλεούμενον, λαμπρόν, ἔνδοξον, υψηλόν· οἷός μοι καὶ κατ' ὄναρ ὤφθης πολλάκις, ὦ φίλτατε ἀδελφῶν ἐμοὶ, καὶ φιλαδελφότατε, εἴτε τοῦ βούλεσθαι τοῦτο ἀνατυποῦντος, εἴτε τῆς ἀληθείας. ΚΒ΄. Νυνὶ δὲ, ἀφεὶς τοὺς θρήνους, εἰς ἐμαυτὸν βλέψω, μή τι θρήνων ἄξιον λάθω φέρων, καὶ τὰ ἐμαυτοῦ περισκέψομαι. Υιοὶ ἀνθρώπων, μέτεισι γὰρ πρὸς ὑμᾶς ὁ λόγος, ἕως πότε βαρυκάρδιοι, καὶ παχεῖς τὴν διάνοιαν ; ἵνα τί ἀγαπᾶτε ματαιότητα, καὶ ζητεῖτε ψεῦδος; μέγα τι τὸν ἐνταῦθα βίον, καὶ τὰς ὀλίγας ταύτας ἡμέρας πολλὰς (98) ὑπολαμβά- νοντες, καὶ τὴν διάζευξιν ταύτην, τὴν ἀσπαστὴν καὶ ἡδεῖαν, ὡς δή τι βαρὺ καὶ φρικώδες ἀποστρεφό μενοι; Οὐ γνωσώμεθα (99) ἡμᾶς αὐτούς; Οὐ τα φαινόμενα ρίψωμεν ; Οὐ πρὸς τὰ νοούμενα βλέψωμεν; Οὐκ, εἴ τι καὶ λυπεῖσθαι χρή, τοὐναντίον ἀνιασώμεθα τῇ παροικία μηκυνομένῃ (1), κατὰ τὸν θεῖον Δαβίδ, σκηνώματα σκοτασμοῦ, καὶ τόπον κακώσεως, καὶ ἰλὺν βυθοῦ, καὶ σκιὰν θανάτου τὰ τῇδε ἀποκαλοῦντα (2)· ὅτι βραδύνομεν ἐν τοῖς τάφοις οἷς περιφέρομεν, ὅτι ὡς ἄνθρωποι ἀποθνήσκομεν τὸν τῆς ἁμαρτίας ΧΧΙΙ. θάνατον, θεοὶ γεγονότες; Τοῦτον ἐγὼ φοβοῦμαι οὐκ ἀναιρεῖσθαι ἢ συγχεῖσθαι τὸ σῶμα λέγει· μὴ γένοιτο! ἀλλὰ διὰ τὴν ἀτρεψίαν καὶ ἀπαθὲς τοῦ σώματος. « ἐκδημίαν, « ἀνακαίνωσιν. τότε καί. τὸν φόβον, τούτῳ καὶ νύκτωρ καὶ μεθ᾿ ἡμέραν σύνο ΧΕΙ, 20. σώμεθα. γνωσόμεθα... ρίψομεν... βλέψομεν... ανιασόμεθα. οικίας μηχυνομένης. ἀποκαλοῦντος. S. GREGORII THEOLOGI quo modo fiet, Deus novit, qui ea iuter se conjunxit A atque dissolvit ), tum demum eam quoque ad gloriæ cœlestis hæreditatem secum admissuram; et quem- admodum ob naturæ conjunctionem ærumnarum ipsius particeps fuerat, sic etiam jucunditates suas cum ipsa communicaturam, totum videlicet corpus in se ipsanı absumentem, et cum eo unum effectam, et spiritum, et mentem, et deum, absorpto nimirum a vita eo, quod mortale et caducum erat. Audi quid de ossium et nervorum compactione divinus Eze- chiel disseral "; quid post illum Apostolus de ta- bernaculo terrestri, et domo non manu facta, illo, inquam, fluxo ac dissolvendo, hac vero in crelis recondita; qui etiam discessum a corpore præsen- tiam apud Deum esse affiriuat, vitain autem cor- poream ut peregrinationem deplorat ", atque adeo quamprimum dissolvi cupit ”. Quid ad res in spe positas elanguesco? Quid temporarius flo? Ex- spectabo archangeli vocem extremam tubam, coeli transformationem, terra immutationen ', eles mentorum libertatem, totius mundi renovationem *. Tunc Cæsarium videbo, non jam peregrinantem, nec qui jam ab aliis feratur, et lugeatur ac mise- rationi sit, sed clarum, illustrem, excelsum ; qualis sæpe mihi in somuis visus es, o fratrum charissime et fratrum amantissime, sive voluntate mea, sive ipsa veritate boc informante. B C Νunc autem, omissis luctibus, me ipsum inspiciam, ne quid luctu dignum mecum insciens feram, ac meas ipse res explorabo. Filii hominum, ad vos enim transit oratio, quousque gravi corde, et crasso animo eritis ? ulquid diligitis vanitatem, el quæritis mendacium³? magnum aliquid hauc vitam, et paucos los dies multos esse judi- cantes, ac suavem hanc et amplectendam separa- tionem, ut grave quidpiam et horrendum aversan- tes ? Now nos ipsos noscemus? Non ea, quæ oculis cernuntur,.abjiciemus? Non ad ea, quæ mente et intelligentia comprehenduntur, oculos convertemus? Non, si quid etiam microris concipiendum est, id- circo potius moerorem suscipiemus, quod incolatus noster prolongetur * (Davidis illius instar, qui res bujus vitæ, tenebrarum tabernacula, et afflictionis locum, et profundi liuun, et mortis umbram, ap- pellat *), quod in sepulcris iis, quæ circumferimus, D diutius hæreamus, quod, ut homines, peccati Ezech. xxxvII, 5, et sqq. || Cor. v, 1, 6. ][ Petr. 111, 10. s Psal. 1v, 5. • Psal. cxix, 5. schol. Non ait tolli et confundi corpus : absit; sed jam mutationi et ærumnis non esse obnoxium. › Corpus enim, excussa mortali crassitie, incorru- plum et quasi spirituale, auimeque aliae erit, salva tamen atque integra ipsius substantia. Coisl. 1, Gr. 1, et Jes. Editi, disces - SUIN. › Reg. a, Coisl. 1, Philipp. 1, 25. Thess. 1V, 15. ' [ Cor. xv, 52. * Psal. LXVIII, ; ratur.) Colb., Or. 1, etc. Reg. lu, et Gr. 1, el. Billius tamen emendaverat. Coisl. (94) Ὅλον εἰς ἑαυτὴν ἀναλώσασα. Colb. et (95) Ενδημίαr. Sic Regg. bo, hu, tres Coll., (96) Ανακαίνισιν. Τότε. Regg. bm, hu, Or. 1, (97) Φερόμενον. « Cujus funus deducatur, ele- (98) Πολλάς. Deest in Regg. bin, hu, tribus (99) Γνωσώμεθα... ῥίψωμεν... βλέψωμεν... ανια- (1) Τῇ παροικία μηκυνομένῃ. Coisl. 1, τῆς παρ- (2) Αποκαλοῦντα. Sic optime Reg. h. Prave un 2. et Or. 1, ἀποκαλοῦντες.

εἰμι· καὶ οὐκ ἐᾷ με ἀναπνεῖν ἡ ἐκεῖθεν δόξα, καὶ τὰ ἐκεῖσε δικαιωτήρια· ὧν τῆς μὲν ἐφίεμα: μέχρι καὶ τοῦ (3) δύνασθαι λέγειν· Εκλείπει εἰς τὸ σωτήριόν σου ἡ ψυχή μου, τὰ δὲ φρίττων καὶ ἀποστρέφο μαι. Ἐκεῖνο δὲ οὐ δέδοικα, μή μοι τὸ σῶμα τοῦτο, διαῤῥυὲν καὶ διαφθαρὲν, παντελῶς οιχήσηται (4)· ἀλλὰ μὴ τὸ τοῦ Θεοῦ πλάσμα τὸ ἔνδοξον (ἔνδοξον γὰρ κατορθοῦν, ὥσπερ ἄτιμον ἁμαρτάνον), ἐν ᾧ λόγος, νόμος, ἐλπὶς, τὴν αὐτὴν τοῖς ἀλόγοις ἀτιμίαν κατακριθῇ, καὶ μηδὲν πλέον ᾗ μετὰ τὴν διάζευξιν · ὡς ὄφελόν τε τοῖς πονηροῖς, καὶ τοῦ ἐκεῖθεν πυρὸς ἀξίοις. ΚΓ'. Είθε νεκρώσαιμι τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς! Β Είθε πάντα τῷ πνεύματι δαπανήσαιμι, τὴν στενὴν καὶ ὀλίγοι; βατὴν ἐδεύσας, μὴ τὴν πλατείαν καὶ ἄν ετον ! Ως τά γε μετὰ τοῦτο λαμπρὰ καὶ μεγάλα, καὶ μείζων ἢ κατὰ (5) τὴν ἀξίαν ἐλπίς. Τί ἐστιν ἄνθρω- πος, ὅτι μιμνήσκῃ (6) αὐτοῦ; Τί τὸ καινὸν τοῦτο περὶ ἐμὲ μυστήριον; Μικρός εἰμι καὶ μέγας, τα πεινὸς καὶ ὑψηλὸς, θνητὸς καὶ ἀθάνατος, ἐπίγειος καὶ οὐράνιος. Ἐκεῖνα μετὰ τοῦ κάτω κόσμου, ταῦτα μετὰ τοῦ Θεοῦ· ἐκεῖνα μετὰ τῆς σαρκὸς, ταῦτα μετά τοῦ πνεύματος. Χριστῷ συνταφῆναι με δεῖ, Χριστῷ συναναστῆναι, συγκληρονομήσαι Χριστῷ, υἱὸν γε- νέσθαι Θεοῦ, Θεὸν αὐτόν (7). Ορᾶτε ποῖ προϊών (8) ἀνήγαγεν ἡμᾶς ὁ λόγος. Μικροῦ καὶ χάριν ὁμολογῶ τῷ πάθει, ᾧ τοιαῦτα ἐφιλοσόφησα, καὶ δι' μᾶλλον ἐραστὴς ἐγενόμην τῆς ἐνθένδε ἀπαναστάσεως. Τοῦτο ἡμῖν τὸ μέγα μυστήριον βούλεται· τοῦτο ἡμῖν ὁ ἐνανθρωπήσας δι' ἡμᾶς καὶ πτωχεύσας Θεός, ἵνα ἀναστήσῃ τὴν σάρκα, καὶ ἀνασώσηται τὴν εἰκόνα (9), καὶ ἀναπλάσῃ τὸν ἄνθρωπον, ἵνα γενώμεθα οἱ πάν- τες ἓν ἐν Χριστῷ γενομένῳ τὰ πάντα ἐν πᾶσιν ἡμῖν τελείως, ὅσα πέρ ἐστιν αὐτὸς (10), ἵνα μηκέτι ὦμεν ἄῤῥεν καὶ θῆλυ, βάρβαρος, Σκύθης, δοῦλος, ἐλεύθε ρος, τὰ τῆς σαρκὸς γνωρίσματα, μόνον δὲ φέρωμεν ἐν ἡμῖν αὐτοῖς τὸν θεῖον (11) χαρακτῆρα, παρ' οὗ καὶ εἰς ὃν γεγόναμεν, τοσοῦτον ἀπ' αὐτοῦ μορφω θέντες καὶ τυπωθέντες, ὥστε καὶ ἀπὸ μόνον γινώ- σκεσθαι. - ΚΔ'. Καὶ εἴη μέν γε ὅπερ ελπίζομεν, κατὰ τὴν μεγάλην Θεοῦ τοῦ μεγαλοδώρου φιλανθρωπίαν· δς, μικρὰ αἰτῶν, μεγάλα χαρίζεται νῦν τε καὶ εἰς τὸν ἔπειτα χρόνον τοῖς γνησίως αὐτὸν ἀγαπῶτι· πάντα σεται. κατά. μιμνήσκει. προϊών. πάρεστιν. - ORATIO VII. IN LAUDEM CÆSARII FRATRIS. . A morte moriamur, cum dii facti simus? Ilic me timor exagitat, bic dies noctesque mecum versatur; nec me liberum spiritum ducere sinunt, hinc futura gloria, binc futurum tribunal: ex quibus illam quidem adeo appeto, ut dicere possim : Deficit in salutare tuum anima mea 6, hoc autem horreo et aversor. Nec vero illud timeo, ne mihi corpus hoc, cum semel defluxerit ac corruptum fuerit, prorsus exstinguatur, sed ne nobile illud Dei figmentun (nobile enim est, cum officii sui numeros probe explet, quemadmodum contra infame, cum peccat), in quo est ratio, lex, spes, eadem, qua ea animan- tia, quæ rationis expertia sunt, ignominia mulctetur, nihiloque meliore post mortem conditione sit : quemadmodum improbis hominibus, atque igne illo dignis, optandum esset. G D • Psal. cxviii, 81. * Coloss. 111, 5. Matth. vi. Gr. 1. Eiliti, cari. D XXIII. Utinam membra, quæ super terram sunt, mortificem * ! Utinam omnia per spiritum absumam, arcta via, et qua pauci gradiuntur 8, non autem lata et facili incedens'! Magna enim profecto et luculenta sunt ea, quæ postea sequuntur, ac spes meritum nostrum et dignitatem excedit. Quid est homo, quod memor es ejus 10? Quodnam hoc no- vum circum me mysterium? Parvus sum et magnus, humilis et excelsus, mortalis et immortalis, terre- nus et cœlestis. Illa cum inferiori hoc mundo, hæc cum Deo ; illa cum carne, hæc cum spiritu. Oportet me cum Christo sepeliri, cum Christo resur- gere, Christi cohæredem esse, filium Dei fieri, atque adeo Deum ipsum. Videle quo nos oratio progrediens tandem evexerit. Parum abest, quin calamitati gratias etiam habeam, in cujus gratian hæc disserui, et quæ mihi majus ex hac vita mi- grandi desiderium injecit. Hoc nobis magnum illud mysterium designat: hoc nobis Deus, qui nostra causa humanitatem suscepit, ac pauper factus est, ut jacentem carnem erigeret, et incolumitatem ima- gini afferret, louninemque instauraret, ut omnes unum efficiamur in Christo, qui perfecte factus est in omnibus nobis omnia quæcunque ipse est; ut jam non simus masculus et femina, barbarus ct Scytha, servus et liber ', quæ sunt carnis insignia et discrimina, sed solam Dei, a quo et ob quem creati sumus, notam in nobis geramus, tantum ab eo informati et impressi, ut ex ipso solo agnoscamur. XXIV. Atque utinam quidem sinus quod spera- mas, secundum magnam munifici Dei benignitatem ; qui parva petens, maxima iis, qui sincero animi affectu eum amant, et nunc et in futuro ævo largi- Gal. 11, 28. varel. est. . ld omissum a Billio. Coisl. : per quam et in cujus finem conditi sumus; tantum inde formati atque impressi, ut ex ipsa sola cogno- scamur. » Ut hæc omnia ipsum referant characte- rem, qui sit divina in nobis impressio et nota, ex qua cognoscamur. (3) Μέχρι καὶ τοῦ. Reg. hu, Or. 4, μέχρι τοῦ καί. (4) Οἰχήσηται. Reg. hu, tres Colb., Gr. 1, οἰκή- (5) Μείζων ἢ κατά. Reg. bu, et Or. 1, μείζων ἢ (6) Μιμνήσκῃ. Sic Regg. bm, hu, tres Colb. et (7) Θεὸν αὐτόν. Coisl. 1 addit κληθῆναι, « νο- (8) Ποῖ προτών. Reg. lu, tres Colb. Or. 1, οἷ 14. • ibid. 13. 10 Psal. viii, 5. (9) Ανασώσηται τὴν εἰκόνα. « Imaginem sal- (10) Ὅσα πέρ ἐστιν αὐτός. • Quæcunque ipse (11) Τὸν θεῖον, etc. Comb. c divinam figuram,

εἰμι· καὶ οὐκ ἐᾷ με ἀναπνεῖν ἡ ἐκεῖθεν δόξα, καὶ τὰ ἐκεῖσε δικαιωτήρια· ὧν τῆς μὲν ἐφίεμα: μέχρι καὶ τοῦ (3) δύνασθαι λέγειν· Εκλείπει εἰς τὸ σωτήριόν σου ἡ ψυχή μου, τὰ δὲ φρίττων καὶ ἀποστρέφο μαι. Ἐκεῖνο δὲ οὐ δέδοικα, μή μοι τὸ σῶμα τοῦτο, διαῤῥυὲν καὶ διαφθαρὲν, παντελῶς οιχήσηται (4)· ἀλλὰ μὴ τὸ τοῦ Θεοῦ πλάσμα τὸ ἔνδοξον (ἔνδοξον γὰρ κατορθοῦν, ὥσπερ ἄτιμον ἁμαρτάνον), ἐν ᾧ λόγος, νόμος, ἐλπὶς, τὴν αὐτὴν τοῖς ἀλόγοις ἀτιμίαν κατακριθῇ, καὶ μηδὲν πλέον ᾗ μετὰ τὴν διάζευξιν · ὡς ὄφελόν τε τοῖς πονηροῖς, καὶ τοῦ ἐκεῖθεν πυρὸς ἀξίοις. ΚΓ'. Είθε νεκρώσαιμι τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς! Β Είθε πάντα τῷ πνεύματι δαπανήσαιμι, τὴν στενὴν καὶ ὀλίγοι; βατὴν ἐδεύσας, μὴ τὴν πλατείαν καὶ ἄν ετον ! Ως τά γε μετὰ τοῦτο λαμπρὰ καὶ μεγάλα, καὶ μείζων ἢ κατὰ (5) τὴν ἀξίαν ἐλπίς. Τί ἐστιν ἄνθρω- πος, ὅτι μιμνήσκῃ (6) αὐτοῦ; Τί τὸ καινὸν τοῦτο περὶ ἐμὲ μυστήριον; Μικρός εἰμι καὶ μέγας, τα πεινὸς καὶ ὑψηλὸς, θνητὸς καὶ ἀθάνατος, ἐπίγειος καὶ οὐράνιος. Ἐκεῖνα μετὰ τοῦ κάτω κόσμου, ταῦτα μετὰ τοῦ Θεοῦ· ἐκεῖνα μετὰ τῆς σαρκὸς, ταῦτα μετά τοῦ πνεύματος. Χριστῷ συνταφῆναι με δεῖ, Χριστῷ συναναστῆναι, συγκληρονομήσαι Χριστῷ, υἱὸν γε- νέσθαι Θεοῦ, Θεὸν αὐτόν (7). Ορᾶτε ποῖ προϊών (8) ἀνήγαγεν ἡμᾶς ὁ λόγος. Μικροῦ καὶ χάριν ὁμολογῶ τῷ πάθει, ᾧ τοιαῦτα ἐφιλοσόφησα, καὶ δι' μᾶλλον ἐραστὴς ἐγενόμην τῆς ἐνθένδε ἀπαναστάσεως. Τοῦτο ἡμῖν τὸ μέγα μυστήριον βούλεται· τοῦτο ἡμῖν ὁ ἐνανθρωπήσας δι' ἡμᾶς καὶ πτωχεύσας Θεός, ἵνα ἀναστήσῃ τὴν σάρκα, καὶ ἀνασώσηται τὴν εἰκόνα (9), καὶ ἀναπλάσῃ τὸν ἄνθρωπον, ἵνα γενώμεθα οἱ πάν- τες ἓν ἐν Χριστῷ γενομένῳ τὰ πάντα ἐν πᾶσιν ἡμῖν τελείως, ὅσα πέρ ἐστιν αὐτὸς (10), ἵνα μηκέτι ὦμεν ἄῤῥεν καὶ θῆλυ, βάρβαρος, Σκύθης, δοῦλος, ἐλεύθε ρος, τὰ τῆς σαρκὸς γνωρίσματα, μόνον δὲ φέρωμεν ἐν ἡμῖν αὐτοῖς τὸν θεῖον (11) χαρακτῆρα, παρ' οὗ καὶ εἰς ὃν γεγόναμεν, τοσοῦτον ἀπ' αὐτοῦ μορφω θέντες καὶ τυπωθέντες, ὥστε καὶ ἀπὸ μόνον γινώ- σκεσθαι. - ΚΔ'. Καὶ εἴη μέν γε ὅπερ ελπίζομεν, κατὰ τὴν μεγάλην Θεοῦ τοῦ μεγαλοδώρου φιλανθρωπίαν· δς, μικρὰ αἰτῶν, μεγάλα χαρίζεται νῦν τε καὶ εἰς τὸν ἔπειτα χρόνον τοῖς γνησίως αὐτὸν ἀγαπῶτι· πάντα σεται. κατά. μιμνήσκει. προϊών. πάρεστιν. - ORATIO VII. IN LAUDEM CÆSARII FRATRIS. . A morte moriamur, cum dii facti simus? Ilic me timor exagitat, bic dies noctesque mecum versatur; nec me liberum spiritum ducere sinunt, hinc futura gloria, binc futurum tribunal: ex quibus illam quidem adeo appeto, ut dicere possim : Deficit in salutare tuum anima mea 6, hoc autem horreo et aversor. Nec vero illud timeo, ne mihi corpus hoc, cum semel defluxerit ac corruptum fuerit, prorsus exstinguatur, sed ne nobile illud Dei figmentun (nobile enim est, cum officii sui numeros probe explet, quemadmodum contra infame, cum peccat), in quo est ratio, lex, spes, eadem, qua ea animan- tia, quæ rationis expertia sunt, ignominia mulctetur, nihiloque meliore post mortem conditione sit : quemadmodum improbis hominibus, atque igne illo dignis, optandum esset. G D • Psal. cxviii, 81. * Coloss. 111, 5. Matth. vi. Gr. 1. Eiliti, cari. D XXIII. Utinam membra, quæ super terram sunt, mortificem * ! Utinam omnia per spiritum absumam, arcta via, et qua pauci gradiuntur 8, non autem lata et facili incedens'! Magna enim profecto et luculenta sunt ea, quæ postea sequuntur, ac spes meritum nostrum et dignitatem excedit. Quid est homo, quod memor es ejus 10? Quodnam hoc no- vum circum me mysterium? Parvus sum et magnus, humilis et excelsus, mortalis et immortalis, terre- nus et cœlestis. Illa cum inferiori hoc mundo, hæc cum Deo ; illa cum carne, hæc cum spiritu. Oportet me cum Christo sepeliri, cum Christo resur- gere, Christi cohæredem esse, filium Dei fieri, atque adeo Deum ipsum. Videle quo nos oratio progrediens tandem evexerit. Parum abest, quin calamitati gratias etiam habeam, in cujus gratian hæc disserui, et quæ mihi majus ex hac vita mi- grandi desiderium injecit. Hoc nobis magnum illud mysterium designat: hoc nobis Deus, qui nostra causa humanitatem suscepit, ac pauper factus est, ut jacentem carnem erigeret, et incolumitatem ima- gini afferret, louninemque instauraret, ut omnes unum efficiamur in Christo, qui perfecte factus est in omnibus nobis omnia quæcunque ipse est; ut jam non simus masculus et femina, barbarus ct Scytha, servus et liber ', quæ sunt carnis insignia et discrimina, sed solam Dei, a quo et ob quem creati sumus, notam in nobis geramus, tantum ab eo informati et impressi, ut ex ipso solo agnoscamur. XXIV. Atque utinam quidem sinus quod spera- mas, secundum magnam munifici Dei benignitatem ; qui parva petens, maxima iis, qui sincero animi affectu eum amant, et nunc et in futuro ævo largi- Gal. 11, 28. varel. est. . ld omissum a Billio. Coisl. : per quam et in cujus finem conditi sumus; tantum inde formati atque impressi, ut ex ipsa sola cogno- scamur. » Ut hæc omnia ipsum referant characte- rem, qui sit divina in nobis impressio et nota, ex qua cognoscamur. (3) Μέχρι καὶ τοῦ. Reg. hu, Or. 4, μέχρι τοῦ καί. (4) Οἰχήσηται. Reg. hu, tres Colb., Gr. 1, οἰκή- (5) Μείζων ἢ κατά. Reg. bu, et Or. 1, μείζων ἢ (6) Μιμνήσκῃ. Sic Regg. bm, hu, tres Colb. et (7) Θεὸν αὐτόν. Coisl. 1 addit κληθῆναι, « νο- (8) Ποῖ προτών. Reg. lu, tres Colb. Or. 1, οἷ 14. • ibid. 13. 10 Psal. viii, 5. (9) Ανασώσηται τὴν εἰκόνα. « Imaginem sal- (10) Ὅσα πέρ ἐστιν αὐτός. • Quæcunque ipse (11) Τὸν θεῖον, etc. Comb. c divinam figuram,

στέγοντες, πάντα ὑπομένοντες διὰ τὴν εἰς αὐτὸν Ο ἀγάπην τε καὶ ἐλπίδα· ἐπὶ πᾶσιν εὐχαριστοῦντες δεξιοῖς τε ὁμοίως καὶ ἀριστεροῖς, ἡδέσι λέγω και ἀνιαροῖς, ἐπειδὴ καὶ ταῦτα σωτηρίας ὅπλα πολλάκις οἶδεν ὁ λόγος (12), αὐτῷ παρακατατιθέμενοι (13) τὰς ἡμετέρας ψυχάς, τὰς τῶν προκαταλυόντων, ὥσπερ ἐν ὁδῷ κοινῇ τῶν ἑτοιμοτέρων. Ο δὴ καὶ αὐτοὶ ποιήσαντες (14), ἐνταῦθα τοῦ λόγου λήξω. μεν (15), ἀλλὰ καὶ ὑμεῖς τῶν δακρύων, ἐπὶ τὸν τάφον ἤδη σπεύδοντες τὸν ὑμέτερον, ὃν δῶρον παρ' ὑμῶν ἔχει Καισάριος, λυπηρόν τε καὶ μόνιμον (16), γονοῦσι μὲν ἑτοιμασθέντα καὶ γήρα κατά καιρόν, παιδὶ δὲ καὶ νεότητι δωρηθέντα παρὰ τὸ εἰκὸς, καὶ οὐκ ἀπεικὸς τῷ διέποντι τὰ ἡμέτερα. Η Δέσποτα πάν των καὶ ποιητά, καὶ διαφερόντως τοῦδε τοῦ πλάσμα. τος ! Ο Θεὲ τῶν σῶν ἀνθρώπων, καὶ πάτερ, καὶ κυ- βερνήτα! Ο ζωῆς καὶ θανάτου Κύριε! τω ψυχῶν ἡμετέρων ταμία καὶ εὐεργέτα ! Ο ποιῶν τὰ πάντα, καὶ μετασκευάζων τῷ τεχνίτῃ (17) Λόγῳ κατὰ και ρὸν, καὶ ὡς αὐτὸς ἐπίστασαι τῷ βάθει τῆς σῆς (18) σοφίας και διοικήσεως, νῦν μὲν δέχοιο Καισάριον, ἀπαρχὴν τῆς ἡμετέρας ἀποδημίας· εἰ δὲ τὸν τελευ ταῖον πρῶτον συγχωροῦμεν τοῖς σοῖς λόγοις οἷς τὸ πᾶν φέρεται· δέχοιο δὲ καὶ ἡμᾶς ὕστερον ἐν καιρῷ εὐθέτῳ, οἰκονομήσας ἐν τῇ σαρκὶ ἐφ' ὅσον ἂν ᾖ συμ- φέρον· καὶ δέχοιό γε διὰ τὸν σὸν φόβον ἑτοιμασθέν τας, καὶ οὐ ταρασσομένους, οὐδὲ ὑποχωροῦντας ἐν ἡμέρᾳ τῇ τελευταίᾳ, καὶ βίᾳ τῶν ἐντεῦθεν ἀποσπω μένους, ὁ τῶν φιλοκόσμων ψυχῶν πάθος καὶ φιλο σάρκων, ἀλλὰ προθύμως (19) πρὸς τὴν αὐτόθεν (20) ζωὴν τὴν μακραίωνά τε καὶ μακαρίαν, τὴν ἐν Χρισ στῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων (21). 'Αμήν. παρατι- θέσθωσαν, « S. GREGORII THEOLOGI tur; pro nostra erga ipsum charitate et spe, omnia A ferentes, omnia sustinentes 11; propter omnia, tam dextra, quam sinistra, hoc est, tam leta, quam tristia, gratias agentes (quandoquidem hæc quo- que persæpe salutis arma esse verbum novit), mostras et eorum, qui, tanquam in communi via, paratiores, adl hospitium prius pervenerunt, animas ipsi commendantes. Quo quidem officio nos etiam functi, finem dicendi, ut et vos quoque lacrymandi, faciemus, jam ad sepulcrum vestrum properantes, quod solum ac triste donum Caesarius a vobis label, parentibus quidem et senectuti opportune paratum, filio autem ac juvenili ætati donatum, præpostere quidem, at non absurde apud eum, qui res nostras administrat. O omnium Domine, et effector, ac præcipue hujus figmenti ! Deus tuorum hominum, et pater, ac gubernator! O vitæ et mortis arbiter ! () nostrarum animarum custos et benefactor! qui omnia facis, et tempestive, atque, ut ipse pro sapientiæ tuæ et administrationis altitudine nosti, artifce Verbo transmulas 13, munc quidem Caesarium, discessus nostri primitias, quaso, susci- pe. Quod si postremum natu, primum, tuis ratio- nibus, quibus omnia reguntur, cedimus nos vero post quoque opportuno tempore suscipe, tandiu in carne vitam nostram moderatus, quandiu condu- cibile fuerit et quidem suscipe, ob metum tuum paratos, et non turbatos ', neque in extremo die terga vertentes, atque invito animo, quemadmo- dum solent qui mundo et carni addicti sunt, hinc abstractos et avulsos, sed prompte et alacriter ad beatam illam et longevam vitam proficiscentes, quæ est in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria in sæcula sæculorum. Amen. B C I Cor. XIII, 7. Amos v, 8. Psal. xviis, 60. plura. » Forte rectius, c ratio. intelligenda est, ac ista, I Petr. iv, 19, commendent. » Hoc enim vult Grego- vius, ut dum resurrectionem exspectamus, animas nostras, veluti quoddam depositum, Deo commit- tanius. in Reg. bm, tribus Colb. et Or. 1. D c solum, » quod habent Regg. bm, bu, tres Colb. et Or. 1. Bullius, c artifice sermone. MONITUM IN IN ORATIONEM VIII. I. Sicut Cæsario fratri, ita et Gorgoniæ sorori funebre munus persolvit Gregorius. Quo autem anno Gorgonia terrestrem hanc vitam cum æterna commutarit, certo definire non possumus. Constat tamen ex ipsius Theologi verbis, eam Cæsario fuisse superstitem. Sic enim loquitur (n. 23): « Nostram quoque orationem, pro multis ac præ mullis funebribus donis accipias velim, quam Cæsario ante te, et tibi post illum persolvimus. » Quandiu autem superfuerit Gorgonia, id etiam incertum. Unum affirmare licet, eam utrique parenți, qui anno vel anno proxime elapso e vivis excesserunt, præivisse. Gregorius certe « in carmine primo » ( v. et seq. ger:nanum utrumque morte sublatua lugel, seque « so- lum e liberis relictum, parentibus testatur. Ex codem Gregorio liquet (22), Cesarium et (12) Λόγος. Billius, c sermo. » Combef., « scri- (13) Παρακατατιθέμενοι. Eolem sensu vox illa (14) “Ο δὴ καὶ αὐτοὶ ποιήσαντες. Hæc desunt (15) Λήξωμεν. Reg. lu, λήξομεν. (16) Μόνιμον. « Stabile. » Billius legit, μόνον, (17) Τῷ τεχνίτῃ. « Artifice Verbo. Sic Aug. (18) Τῆς σῆς. Sic Reg. bu, tres Coll., Or. 1. (19) Προθύμως. Reg. hu, προθύμους. (20) Αυτόθεν. Coisl. 1, αὐτόθι. (21) Αιώνων. Deest in Regg. hu. (22) Or. xviii, n. 43.

στέγοντες, πάντα ὑπομένοντες διὰ τὴν εἰς αὐτὸν Ο ἀγάπην τε καὶ ἐλπίδα· ἐπὶ πᾶσιν εὐχαριστοῦντες δεξιοῖς τε ὁμοίως καὶ ἀριστεροῖς, ἡδέσι λέγω και ἀνιαροῖς, ἐπειδὴ καὶ ταῦτα σωτηρίας ὅπλα πολλάκις οἶδεν ὁ λόγος (12), αὐτῷ παρακατατιθέμενοι (13) τὰς ἡμετέρας ψυχάς, τὰς τῶν προκαταλυόντων, ὥσπερ ἐν ὁδῷ κοινῇ τῶν ἑτοιμοτέρων. Ο δὴ καὶ αὐτοὶ ποιήσαντες (14), ἐνταῦθα τοῦ λόγου λήξω. μεν (15), ἀλλὰ καὶ ὑμεῖς τῶν δακρύων, ἐπὶ τὸν τάφον ἤδη σπεύδοντες τὸν ὑμέτερον, ὃν δῶρον παρ' ὑμῶν ἔχει Καισάριος, λυπηρόν τε καὶ μόνιμον (16), γονοῦσι μὲν ἑτοιμασθέντα καὶ γήρα κατά καιρόν, παιδὶ δὲ καὶ νεότητι δωρηθέντα παρὰ τὸ εἰκὸς, καὶ οὐκ ἀπεικὸς τῷ διέποντι τὰ ἡμέτερα. Η Δέσποτα πάν των καὶ ποιητά, καὶ διαφερόντως τοῦδε τοῦ πλάσμα. τος ! Ο Θεὲ τῶν σῶν ἀνθρώπων, καὶ πάτερ, καὶ κυ- βερνήτα! Ο ζωῆς καὶ θανάτου Κύριε! τω ψυχῶν ἡμετέρων ταμία καὶ εὐεργέτα ! Ο ποιῶν τὰ πάντα, καὶ μετασκευάζων τῷ τεχνίτῃ (17) Λόγῳ κατὰ και ρὸν, καὶ ὡς αὐτὸς ἐπίστασαι τῷ βάθει τῆς σῆς (18) σοφίας και διοικήσεως, νῦν μὲν δέχοιο Καισάριον, ἀπαρχὴν τῆς ἡμετέρας ἀποδημίας· εἰ δὲ τὸν τελευ ταῖον πρῶτον συγχωροῦμεν τοῖς σοῖς λόγοις οἷς τὸ πᾶν φέρεται· δέχοιο δὲ καὶ ἡμᾶς ὕστερον ἐν καιρῷ εὐθέτῳ, οἰκονομήσας ἐν τῇ σαρκὶ ἐφ' ὅσον ἂν ᾖ συμ- φέρον· καὶ δέχοιό γε διὰ τὸν σὸν φόβον ἑτοιμασθέν τας, καὶ οὐ ταρασσομένους, οὐδὲ ὑποχωροῦντας ἐν ἡμέρᾳ τῇ τελευταίᾳ, καὶ βίᾳ τῶν ἐντεῦθεν ἀποσπω μένους, ὁ τῶν φιλοκόσμων ψυχῶν πάθος καὶ φιλο σάρκων, ἀλλὰ προθύμως (19) πρὸς τὴν αὐτόθεν (20) ζωὴν τὴν μακραίωνά τε καὶ μακαρίαν, τὴν ἐν Χρισ στῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων (21). 'Αμήν. παρατι- θέσθωσαν, « S. GREGORII THEOLOGI tur; pro nostra erga ipsum charitate et spe, omnia A ferentes, omnia sustinentes 11; propter omnia, tam dextra, quam sinistra, hoc est, tam leta, quam tristia, gratias agentes (quandoquidem hæc quo- que persæpe salutis arma esse verbum novit), mostras et eorum, qui, tanquam in communi via, paratiores, adl hospitium prius pervenerunt, animas ipsi commendantes. Quo quidem officio nos etiam functi, finem dicendi, ut et vos quoque lacrymandi, faciemus, jam ad sepulcrum vestrum properantes, quod solum ac triste donum Caesarius a vobis label, parentibus quidem et senectuti opportune paratum, filio autem ac juvenili ætati donatum, præpostere quidem, at non absurde apud eum, qui res nostras administrat. O omnium Domine, et effector, ac præcipue hujus figmenti ! Deus tuorum hominum, et pater, ac gubernator! O vitæ et mortis arbiter ! () nostrarum animarum custos et benefactor! qui omnia facis, et tempestive, atque, ut ipse pro sapientiæ tuæ et administrationis altitudine nosti, artifce Verbo transmulas 13, munc quidem Caesarium, discessus nostri primitias, quaso, susci- pe. Quod si postremum natu, primum, tuis ratio- nibus, quibus omnia reguntur, cedimus nos vero post quoque opportuno tempore suscipe, tandiu in carne vitam nostram moderatus, quandiu condu- cibile fuerit et quidem suscipe, ob metum tuum paratos, et non turbatos ', neque in extremo die terga vertentes, atque invito animo, quemadmo- dum solent qui mundo et carni addicti sunt, hinc abstractos et avulsos, sed prompte et alacriter ad beatam illam et longevam vitam proficiscentes, quæ est in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria in sæcula sæculorum. Amen. B C I Cor. XIII, 7. Amos v, 8. Psal. xviis, 60. plura. » Forte rectius, c ratio. intelligenda est, ac ista, I Petr. iv, 19, commendent. » Hoc enim vult Grego- vius, ut dum resurrectionem exspectamus, animas nostras, veluti quoddam depositum, Deo commit- tanius. in Reg. bm, tribus Colb. et Or. 1. D c solum, » quod habent Regg. bm, bu, tres Colb. et Or. 1. Bullius, c artifice sermone. MONITUM IN IN ORATIONEM VIII. I. Sicut Cæsario fratri, ita et Gorgoniæ sorori funebre munus persolvit Gregorius. Quo autem anno Gorgonia terrestrem hanc vitam cum æterna commutarit, certo definire non possumus. Constat tamen ex ipsius Theologi verbis, eam Cæsario fuisse superstitem. Sic enim loquitur (n. 23): « Nostram quoque orationem, pro multis ac præ mullis funebribus donis accipias velim, quam Cæsario ante te, et tibi post illum persolvimus. » Quandiu autem superfuerit Gorgonia, id etiam incertum. Unum affirmare licet, eam utrique parenți, qui anno vel anno proxime elapso e vivis excesserunt, præivisse. Gregorius certe « in carmine primo » ( v. et seq. ger:nanum utrumque morte sublatua lugel, seque « so- lum e liberis relictum, parentibus testatur. Ex codem Gregorio liquet (22), Cesarium et (12) Λόγος. Billius, c sermo. » Combef., « scri- (13) Παρακατατιθέμενοι. Eolem sensu vox illa (14) “Ο δὴ καὶ αὐτοὶ ποιήσαντες. Hæc desunt (15) Λήξωμεν. Reg. lu, λήξομεν. (16) Μόνιμον. « Stabile. » Billius legit, μόνον, (17) Τῷ τεχνίτῃ. « Artifice Verbo. Sic Aug. (18) Τῆς σῆς. Sic Reg. bu, tres Coll., Or. 1. (19) Προθύμως. Reg. hu, προθύμους. (20) Αυτόθεν. Coisl. 1, αὐτόθι. (21) Αιώνων. Deest in Regg. hu. (22) Or. xviii, n. 43.