Quid nostri in hac editione operum Gregorii adornanda præstiterint exponitur. De variis S. Gregorii operum editionibus. Parentes Gregorii. Hæresis Hypsistariorum. Mores Gregorii patris. Gregorius pater baptismum suscipit ab epi scopo Nazianzeno. Patriam fugere cogitur ab'irata ma tre. VIII. Episcopus creatur. IX. - Nonna, mater Gregorii, e radice sancta prodiit. Notitia veterum codicum, ad quos Gregorii ora tiones emendavimus. Defensio Gregoriana. X. Quo anno natus sit Gregorius. Defensio Gregorii adversus Tollium. XI-XIII. - Bollandi sententia de anno, quo natus est Gregorius. Quot annis Gregorius Athenis eloquentia operam dedit. XIV. Imberbis Gregorius rediit Athenis. Refellitur opinio Bollandi. Objecta.Bollandi. In sententia Tillemontii gravissima est difficul tas. Contrariæ opinionis incommoda. XVIII. Baronii sententia. $11. Perpetua Gregorii virginitas contra Beveregium et Muratoriuin asseritur. rius. De vita monastica quam professus est Grego § IV. Cujusnam Ecclesiæ episcopus habendus dicen dusque sit Gregorius, qui vulgo Nazianzenus appellatur, investigatur. § V. De Amphilochio, cum patre, tum filio, episcopo Iconiensi, totaque Gregorii materna cognatione ad quam pertinere Amphilochius demonstratur. PARS TERTIA. De variis Gregorianæ doctrinæ capiti bus. XIX. Quælibet opinio suis laborat difficultatibus. Mi noribus urgetur quæ statuit Gregorium patre Christiano, sed nondum episcopo natum. XX. Alia verborum Gregorii patris interpretatio ex Memor. Trev. 1707. De Deo. De Trinitate. Gregorii verbis mendacii nota non debet inuri. De Patre. Patre nondum episcopo natus est Gregorius. De Filio. De Spiritu sancto. XXIII. Gregorius nascitur. Prima educatio in domo De Incarnatione. paterna. De angelis. De anima ejusque immortalitate et origino. ditur. Peccatum originale. De baptismo et confirmatione. De eucharistia. De pœnitentia. De ordinis sacramento. De sacramento matrimonii De gratia. De fide. De lectione librorum ethnicorum. Alexandriam petit. De potestate temporali et ecclesiastica. De hierarchia et cælibatu presbyterorum. De causis ecclesiasticis. De virginibus et monachis. Observationes circa Ecclesiæ disciplinam ex Gregorii scriptis. Circa morum regulas. VITA S. GREGORII ex ipsius potissimum scriptis ador nata. 1. Gregorii patria: an Nazianzum, an Arianzus pagus. II. - Mala veterum de Cappadociæ incolis opinio. 148 Ardor servandæ pudicitiæ. Visum nocturnum quo castitatis amore accen Piorum virorum consuetudinem expetit. 162 Gregorii studia extra limen proferuntur. Cæsaream Cappadociæ proficiscitur. XXIX. In Cappadocia primum amicitiam cum Basilio junxit Gregorius. XXX. Cæsarea Cappadociæ litteris fuit insignis. 164 XXXI. Litteraram amore in Palæstinam se confert. XXXIII, XXXIV. - Athetas navigat et gravi tempestate jactatur.· Validitas baptismi per laicos collati non satis nota Græcis. XXXV, XXXVI. – Promittit Gregorius se Deo victurum Parentum se precibus servatum agno si sospes evadat. scit. XXXVII. - Athenas advenit circa annum 350. 167 XXXVIII-XL. - Stolido ritui subducit Basilium Gre gorius. Opem fert contra Armenios. - Arctissima Ba silium inter et Gregorium necessitudo. XLI, XLII. - Crescit amicitia inter Gregorium et Basi lium. Una utrique anima esse videbatur. Unum utrique studium erat virtus.

XLIII, XLV. In sacris domibus assidui, Christiani et esse et nominari volunt. Pestiferæ aliis Athenæ, nihil illis nocent, sed ad fidem confirmant. XLVI. Præceptores quibus usus est Athenis. XLVII. De Juliano Gregorii augurium. Reditum in patriam meditatur. XLIX. Ad parentes cum fratre Cæsario simul redit. L, LI. Rogatus a parentibus et civibus, mundo ali quantulum temporis impendit. Pietas erga parentes domi retinet Gregorium, ibique monasticam vitam agit LII. Vitam monasticam se amplexurum, etiam voto se astrinxerat. LIII. Baptisma suscipit. Quo tempore, non constat. rius. Nunquam jurandi legem sibi indicit et servat. Non affectu tantum, sed reipsa se exuit Grego LVI, LVII. Omnia, litteras quoque, Christo dimisit. Alia vana, alia est utilis eloquentia, famula verbi. Hanc sibi et amicis exoptat Gregorius. Hauc solam complecti tur hac quam maxime delectatur. Fidem datam Deo non fefellit Gregorius quomodo datam Basilio fefellerit? LIX. - Vitam quoque solitariam egisse Gregorium, in Tiberina, in qua situm erat Arianzum, credibile est. 175 LX-LXII. Nihil minus esse videbatur Gregorius in domo paterna, quam quod reipsa erat. Molestias parit Gregorio rei familiaris cura. Basilium invitat ut ad se veniat, ut omnia sint communia. LXIII. Basilius, exstructo monasterio, Gregorium allicere conatur. I.XIV - In solitudinem ad Basilium se confert: ambo vitam asceticam agunt. Vitæ austeritas, rerum inopia, manuum labor, etc. Gregorius uterque operam na vat, ut Basilius Ecclesiæ Cæsariensi præficiatur. Nihil ab iis prætermissum ut res prospere cederet. XC. Eusebium Samosatensem accersunt ab Oriente. XCI. Basilius electus est Cæsariensis episcopus Gre gorii utriusque opera. XCII.Gregorius nec electioni Basilii interfuit, nec eum post electionem invisit; Basilio querenti se negle ctum respondit. XCIII. De Valente adversus Ecclesiam Nazianzenam impetum faciente, una cum patre victoriam reportat. XCIV. Adversus eumdem Valentem certanti Basilio socius est Gregorius. XCV. In aliis Basilii præliis partes suas agit Grego rius. XCVI.· Operam suam offert Basilio adversus Anthi mum Tyanensem. XCVII. Gregorius Cæsaream venit, Basilio addit se socium, et interest pugnæ prope Sasima contra Anthi mum. XCVIII. Gregorius Sasimorum episcopus consecra tur Nazianzi, non Cæsareæ, anno 372. XCIX. Invisitur a Gregorio Nysseno, quem misit Ba silius. C. Querelæ Basilii contra Gregorium, et Gregorii contra Basilium. CI, CII. Queritur Gregorius fraudem sibi factam. pluribus culpatur Basilius. CIII. Gregorius de solitudine revocatus a patre, Basilio instante, coram utroque habet orationem. CIV. Gregorius in oratione sua mutatum se profite tur. Anthimus in suas partes Gregorium pertrahere fru stra conatur. LXV. Studio sacrarum litterarum incumbit, eoque studio mirifice delectatur Gregorius. CV. - Novas Basilii querelas aliis Gregorius querelis repellit. CVI. Abjectis Sasimis Gregorius repetit solitudinem. LXVI. Philocalia et Regulæ monasticæ sunt fructus studiorum Basilii et Gregorii. Voti compos fit Gregorius, mediam carpens viam inter anachoretas et mygades. Gregorium ab eremi deliciis in domum þa ternam revocat pietas erga parentes. Gregorium revocare conatur Basilius. LXX, LXXI. Presbyter creatur, et fugit in Pontum. Revertitur ad diem festum Pascha. primamque habet orationem. In longiori postea, fugæ et reditus rationem reddidit. LXXII. Bis e solitudine avulsus Gregorius. 180 LXXIII-LXXV. Turbas Ariani excitant. Fraus Arianorum. Multos in fraudem impellunt. Sasimorum descriptio. CVIII. Gregorius Nazianzenæ Ecclesiæ regimen sus cipit, jubente patre, ea conditione ut eo mortuo liber sit abire quo velit. CIX.· Gregorius Basilium defendit, a quodam mona cho accusatum, quod Spiritum sanctum Deum non appel lasset. CX, CXI. - Gregorius Basilio controversiam ejus causa susceptam significat, rogans ut ipse doceat quousque li ceat uti economia, ut contradicentes possit repellere. Epistolam Gregorii pejorem in partem accipit Basilius. LXXVI. Formulæ Ariminensi post medium annum 362 subscripsit Theologi pater. CXII. Gregorius Basilio scribit eum immerito litteris suis offensum. LXXVII, LXXVIII. - Schisma monachorum ob subscri ptionem Gregorii patris non contigit sub Constantio. Brevis fuit hæc discordia. CXII. Quis ille sit hostis, contra quem rogat Gre gorium Basilius, ut veniat auxilium laturus. Ille hostis, non Valens. LXXIX. Sub Juliani finem subscripsit impiæ formu la, sed illæsum cor servavit. CXV. Eustathius Sebastenus intelligendus est Basi lio infensus. Episcopum tunc fuisse Gregorium constat. LXXX. - Theologus loquitur perinde ac si reus ipse foret, quod pietati erga patrem tribuendum est. 184 LXXXI.· Præclara Gregorii in hanc rem sententia. LXXXII. Nascenti in Ecclesia Cæsariensi discordia mederi satagit Gregorius, et orationes in Julianum ela borat. jugis. LXXXIII. Ad spiritualem conventum sive ad diem festum ab Eusebio invitatur Gregorius. Gregorius. LXXXIV. Inter Eusebium et Basilium pacem com ponit Gregorius. LXXXV. Ætas et morbi parentum abesse Gregorium non sinunt. CXVII. In epistola 26 Gregorii fit mentio orationis 12 quo constat post orationem scriptam esse epistolam. Mors Gregorii senioris et Nounæ ejus con Parentibus orbatus Seleuciam se confert CXX. Basilii morte cumulus accedit ad Gregorii ca lamitates. CXXI. Gregorius proficiscitur Constantinopolim, abs Thraciæ episcopis et orthodox is accersitus. LXXXVI. Ingentem Gregorio dolorem parit Cæsarii fratris mors; et post ejus obitum molestissimis est obru tus negotiis. LXXXVII. Gregorius Basilium minus caute electioni Cæsariensis episcopi providentem reprehendit. 189 status. Deploratur Constantinopolitanæ Ecclesiæ CXXIII. Ariani late dominantur in urbe: templa occupant: alia commutata in sepulcra. CXXIV. Variæ hæreses Constantinopoli grassabantur præter Arianam.

Quibus armis pugnaturus contra hæreticos instructus venit Gregorius. CXXVI. - cognatis hospitio exceptus. Pia erat do mus, in quam conveniebant orthodoxi. CLIX-CLX. Anno 581, labente mense Julin, Con stantinopolim reliquit. Fuere episcopi qui id ægre tule runt, auresque obstruxerunt, et effugerunt ne alium in throno Gregorii sedentem cernerent. CXXVII. Exiguus ille locus, ob restitutam fidem di ctus postea Anastasia. CXXVIII. - Ita crescit Anastasia, ut brevi omnes Con stantinopolitanas amplitudine et magnificentia superet ecclesias. In hac nova Bethlehem omnes hæreticos oppu gnat fuga:que Gregorius. Testamentum condit Gregorins. Nazianzum revertitur Gregorius. CLXIII.· Episcopum Nazianzi constituere frustra co natur. confert. Arianzum se recipit, et inde Cæsaream se tur Ecclesia. Quid in solitudine ageret. Calamitates quibus tunc temporis afflictaba CXXIX. Fidei causam egregie defendit Gregorius. Tali defensore tempus egebat. CXXX, CXXXI. Qua ratione res divinas tractat Gre gorius. Gregorii ratio disputandi contra hæreticos: pla cido animo disputat, mira urbanitate demulcet. Nihil de veritate deterít, leniter disputando. CXXXII. Accurritur ab universis Catholicis, hæreti cis, infidelibus, ad ejus sermones. CXXXIII. Non tantum fidei dogmata confirmat, et errores refellit Gregorius, sed morum quoque præcepta tradit.. CXXXIV, CXXXV. Ad verba oratoris accedente exemplo, et ad orationes vitæ sanctitate, miros habet fructus; hos se fructus habiturum speraverat, ipsique Deus forsitan ostenderat. CXXXVI. -Hi fructus non eloquentiæ, quæ tamen maxima erat, sed oratoris pietati et patientiæ tribuendi. Tales fructus unius justi persecutione vexati precibus aliquando Deus concedit. Permotus Gregorii fama Hieronymus, e Syria Constantinopolim venit, ut ejus fat discipulus. CXXXVIII. Orti inter orthodoxos dissidii occasione, hæretici ipsis insultandi ansam arripiunt, quos Gregorius refellit. CXXXIX. Maximus philosophus Constantinopolim venit. Quis et qualis Maximus. Benignissime excipitur a Gregorio, quem dolis et mendaciis ita decipit, ut in ejus laudem habuerit orationem. CXL, CXL.I.Gregorium e sua sede deturbare eamque invadere tentat Maximus. Cum suum scelus perficeret Maximus, operique incumberet, deprehensus, ejectus est civitate. CXLII.· Perculsus dolore Gregorius, solabatur spe discedendi copiam se consecuturum. CXLIII-CXLV. - Theodosius Constantinopolim venit. Honorifice Gregorium excipit: Demophilum ejicit: ec clesias Catholicis restituit. Majorem basilicam ingreditur Gregorius una cum Theodosio: cœlum quod antea nubi lum erat, serenatur ad ingressum Gregorii in templum. CXLVI, CXLVII. Episcopale solium ut conscende ret, quamvis omnes peterent, cogi non potest. In sede Constantinopolitana Gregorius collocatur. CLXVII. Ecclesiæ Nazianzenæ curam gerit. 252 CLXVIII. Patriam ab ingenti periculo liberat Grego rius. CLXIX. - Eulalium Nazianzi episcopum præfici curat. Nectario scribit adversus Apollinaristas. 255 Scribendis epistolis et condendis versibus occupatur. CLXXIII. Moritur Gregorius. Vita Gregorii in solitudine. CLXXIV. CLXXV. - Qua statura corporis fuerit Grego rius. Dies festus Gregorii. Quanta apud omnes Gregorij existimatio. Romam. Translatio. Altera translatio corporis Gregorii CP. Translatio corporis Gregorii facta a Grego rio XIII summo pontifice. adumbrantur. Monitum in Vitam sequentem. Sanctorum Basilii et Gregorii characteres Vita S. Gregorii a Gregorio presbytero Græce conscri pta. Selecta veterum et recentiorum testimonia in laudem S. Gregorii. Præfationes Jacobi Billii. Præfatio Joannis Leuvenklail. Procemia Fed. Morelli Præfatio Montacutil. Epistola Gilberti Genebrardi dedicatoria. Elogium Jacobi Billii. Similia ex operibus Gregorii collecta. Monitum in primam orationem. Oratio 1. - In sanctum Pascha et in tarditatem., Monitum in orationem II. CL. Gregoriana gesta in urbe Constantinopolitana. Oratio II. Apologetica, in qua causas exponit, ob quas, post sibi impositam sacerdotii dignitatem, in Pontum fugerit, ac rursum Nazianzum redierit, et quæ sit sacer dotis professio. Monitum in orationem III. CLI.· Concilium generale convocat Theodosius an no 381. CLII. In eo concilio Maximi irrita ordinatio declara tut. Maximus ab Ecclesia ejectus. Electio Gregorii confir mata. Præfuit concilio, saltem post Meletii mortem. Mors Meletii. CLIII-CLV.· Gregorius in hac erat sententia, ut Me letio successor non ordinaretur. Sed adeo non persuasit, ut omnium pene odia in se concitaverit. Vincit juniorum factio episcoporum, qui etiam seniores in suam pertrahunt sententiam et Flavianus presbyter Antiochenus Meletii successor electus est. Orientales et Occidentales episcopi, variis de causis, Gregorio sedem suam relinquere volenti, Bon adversantur. CLVI-CLVIII. Gregorius abdicat se episcopatu. Fa cultatem discedendi a Theodosio facilius obtinet Grego rius. Non sine lacrymis quisquam legerit extremum vale, quod gregi suo lacrymis perfuso dixit Gregorius in ora tione coram episcopis, nunc 42. Oratio III. - Ad eos qui ipsum acciverant, nec occur rerant. Monitum in orationes IV et V. Oratio IV. Invectiva. Adversus Julianum imperatorem prior Oratio V. Secunda in Julianum imperatorem Invecti Monitum in orationem VI. Oratio VI. Prima de pace, ob monachorum reconci liationem, post silentium, præsente patre. Monitum in orationem VII. Oratio VII.· Funebris in laudem Cæsarii fratris, su perstitibus adhuc parentibus. Monitum in orationem VIII. Oratio VIII. - Funebris in laudem sororis suæ Gorgo niæ. Monitum in orationes IX, X et XI. fuit. CXLVIII. - Summo consensu Gregorius in sede Con stantinopolitana collocatus, nullius pene suffragium de CXLIX. - Gemens et clamans, non tamen plane repu gnans, collocatur Gregorius. .Digitized by

tus est. Oratio X.-In seipsum, ad patrem et Basilium Magnum, post reditum e fuga. ORDO RERUM QUÆ IN HOC TOMO CONTINENTUR. Oratio IX. Apologeticus ad patrem sunm Gregoriom, præsente Basilio Magno, cum episcopus Sasimorum crea Monitum in orationem XVIII. Oratio XVIII. Funebris in patrem, præsente Basilio. Monitum in orationem XIX. Oratio XI. Ad Gregorium Nyssenum, Basilii Magni fratrem, qui post illius consecrationem advenerat. Oratio XIX. De suis sermonibus, et ad Julianum tri butorum exæquatorem. Monitum in orationem XII. Monitum in orationem XX. Oratio XII. - Ad patrem, cum ei Nazianzenæ Ecclesiæ curam commisisset. Oratio XX. rum. De dogmate et constitutione episcopo Monitum in orationem XIII. Monitum in orationem XX. Oratio XIII. In consecratione Eulalii Doarensium Oratio XXI. In laudem magni Athanasii episcopi episcopi. Alexandrini. Monitum in orationem XIV. Monitum in orationes XXII et XXIII. Oratio XIV. De pauperum amore. Oratio XXII. De pace II. Monitum in orationem XV. Oratio XXIII. De pace III. Oratio XV. In Machabæorum laudem. Monitum in orationem XXIV. Monitum in orationem XVI. Oratio XXIV. Luja Oratio XVI. In patrem tacentem propter plagam Monitum in orationem XXVI grandinis. Oratio XXV. In laudem Heronis philosophi. Monitum in orationem XVII. Monitum in orationem XXVI. Oratio XVII. Ad cives Nazianzenos gravi timore per culsos, et præfectum irascentem. Oratio XXVI. - In seipsum. Ex typis MIGNE, au Petit-Montrouge.