Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) — PG column chips mark the printed columns.
PG 39:11121 κορ 15,12 Ἐπειδή τινες ἐν Κορίνθῳ ἔλεγον εἶναι τὴν ψυχὴν φθαρτὴν καὶ περιττὴν τὴν τοῦ σώματος ἀνάστασιν, διελέγχει αὐτῶν ὁ Παῦλος τὴν πλάνην, καί φησιν· τὸ εὐαγγέλιον, δι’ οὗ ἐκλήθητε ἐκ τῆς πολυθέου πλάνης ἐπὶ τὸ γινώσκειν τὸν ἀληθινὸν θεόν, δι’ οὗ βεβαιοῦσθε καὶ σωτηρίαν ἔχετε, γνώριμον ὑμῖν καθίστημι. Τὸ τοῦ θεοῦ «εὐαγγέλιον γνωρίζω ὑμῖν,20 ἵνα εἰδῆτε ὅτι οὐκ ἐμή, ἀλλ’ οὔ τινος ἡ περὶ ἀναστάσεως νεκρῶν μνήμη. 1 κορ 15, 34 Παρέδωκέ μοι τὸ εὐαγγέλιον, ὅτι ἐπιδημήσας ὁ σωτὴρ καὶ σῶμα κατ’ ἀλήθειαν φορέσας, ὑπὲρ τοῦ ἀναστῆναι τοὺς τεθνεώτας ἀποθανὼν καὶ ταφεὶς ἀνέστη. εἶτα ἵνα μὴ θορυβηθῶσιν οἱ ἁπλούστεροι θάνατον τοῦ Χριστοῦ, ἐπάγει· «κατὰ τὰς γραφάς·20 τοιαῦτα γὰρ πέπονθε ὅσα περὶ αὐτοῦ προανεφώνησαν οἱ προφῆται. ἐπεὶ οὖν ἀπέθανε καὶ ἐτάφη καὶ ἀνέστη, ἀκόλουθόν ἐστιν ἀναστῆναι τοὺς ἀνθρώπους διὰ τὸν ὑπὲρ αὐτῶν ἀναστάντα, αὐτοῦ αἰτίου γενομένου τῆς ἐγέρσεως. εἰ δὲ λέγεται Χριστὸς τεθνάναι καὶ τεθάφθαι, περὶ τοῦ σώματος αὐτοῦ τοῦτο ἐκληπτέον, οὐ τῆς ψυχῆς.
Σειρὰ ἑνὸς καὶ πεντήκοντα ὑπομνηματισμῶν εἰς τὴν Ὀκτατευχὸν καὶ τὰ τῶν λείων, ἤδη πρῶτον τύποις ἐκδοθεῖσα ἀξιώσει μὲν τοῦ εὐσεβεστάτου καὶ γαληνοτάτου ἡγεμόνος πάσης Ούγκρο βλαχίας Κυρίου Κυρίου Γρηγορίου Αλεξάνδρου Γκικᾶ· ἐπιμελείᾳ δὲ Νικηφόρου ἱερομοναχοῦ τοῦ Θεοτόκου. Ἐν Λειψίᾳ τῆς Σαξονίας, ἐν τῇ τυπογραφία του Βρειτκόπο. Ετει αψοβ' (1772). Β ΚΕΦ. Α', στ. ιδ'. Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς, Γενηθήτωσαν φωστῆρες ἐν τῷ στερεώματι τοῦ οὐρανοῦ εἰς φαῦ σιν τῆς γῆς, τοῦ διαχωρίζειν ἀνὰ μέσον τῆς ἡμέ ρας καὶ ἀνὰ μέσον τῆς νυκτός. Διδύμου. "Οθεν καὶ οἱ φωστῆρες τῇ τετάρτῃ ἡμέ ρα γενόμενοι, διὰ τὸν περὶ αὐτοὺς λόγον, ἅτε μείζους ὄντες ἐν ταύτῃ λέγονται γεγενῆσθαι. Ἡ γὰρ τετράς, δυνάμει οὖσα δεκάς, τιμία ὑπάρχει· μονὰς γὰρ, καὶ δυάς, καὶ τριὰς, καὶ τετρὰς, ἀλλήλοις συντεθεῖσαι τὴν δεκάδα ποιοῦσι· διὰ πάσης γὰρ τῆς Γραφῆς ἡ δεκὰς ὑμνεῖται· καὶ γὰρ δέκα λόγους Μωσής δέδωκε, καὶ δεκάται παρέχονται. "Ωσπερ δὲ τὸ ὕδωρ, πρότε- ρον διακεχυμένον κατὰ πρόσωπον πάσης τῆς γῆς, ὕστερον τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ συναγαγὼν ὁ Θεὸς εἰς συν- αγωγὴν μίαν, ἐποίησε τὰς θαλάσσας, καὶ τοὺς ποτα μούς, καὶ τὰ φρέατα· οὕτω καὶ τὸ φῶς, τὸ ἐν ἀρχῇ κτισθέν, πρότερον διακεχυμένον, ἀθρόως ὕστερον τῇ τετάρτῃ ἡμέρᾳ συναγαγὼν ὁ Θεὸς, ἐποίησεν ἐξ αὐτ τοῦ τὸν ἥλιον, καὶ τὴν σελήνην, καὶ τοὺς λοιποὺς ἀστέρας. Οὐχ ὅτι ἄλλο τι παρὰ τὴν ἡμέραν ὁ ἥλιος. ΚΕΦ. Γ', στ. ιθ'. 'Ακανθας καὶ τριβόλους ανα- τελεῖ σοι, καὶ φαγῇ τὸν χόρτον τοῦ ἀγροῦ. Διδύμου. Τί γὰρ ἐκ τῆς τοῦ σώματος ἀκολουθίας οὐκ ἐπώδυνόν ἐστιν, ἡδονῶν τε καὶ μεριμνῶν ἐξ αὐτ τοῦ φυομένων ; Ταύτας γὰρ εἶναι τὰς ἀκάνθας ὁ Σω- τὴρ ἐμήνυσεν, αἵτινες συμπνίγουσι τὸν ὑπ' αὐτοῦ καλούμενον σπόρον, ἐὰν ὁ δεξάμενος μὴ εἰς βάθος τοῦτον ὑποδέξηται. Στ. κε'. Καὶ ἔταξε τὰ χερουβίμ, καὶ την φλογ την ῥομφαίαν τὴν στρεφομένην φυλάσσειν τὴν ὁδὸν τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς. " Διδύμου. Ρομφαία είρηται στρεφομένη, ἵνα στραφέντος ἀπὸ κακίας εἰς ἀρετὴν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ αὐτὴ στραφῇ τὴν εἴσοδον παρέχουσα. Εἰ τοίνυν τῆς εἰσόδου τινὶ γένοιτο πόθος, διὰ τούτων χειραγω γεῖται· τῶν μὲν χερουβίμ, αινιττομένων τὴν γνῶσιν DIDYMI ALEXANDRINI DIDYMI ALEXANDRINI OPERUM PARS ALTERA. EXEGETICA. FRAGMENTA EX CATENIS. IN GENESIN. Ex Catena cui titulus : Baci- CAP. 1, vers. 14. Dixit autem Deus: Fiant lumi- ▲ naria in firmamento coli ut illuminetur terra et di- vidant diem ac noclem. Didymi. Unde et luminarium creatio, quæ quarta die facta est, propter majorem eorum utilitatem et excellentiam, huic quarta diei altribuitur. Tetras enim, ut quæ virtualiter sit decas, in maximo, ho- more habetur: siquidem monas, duas, trias et lelras, sibi invicem additæ, decadem eliciunt; in toto au- tem Scripturæ decursu decas celebratur. decem enim mandata dedit Moyses, decimæque sacerdoti- bus offeruntur. Sicut autem aquam in principio su- per faciem universæ terræ diffusain, deinde tertia die congregans Deus, fecit ex ea maria, flumina et fontes ; ita et lumen, in principio creatum priusque diffusum, deinde quarta die Deus colligens, fecit ex eo solem, lunam cæleraque astra. Sol autem a die non difert. CAP. III, vers. 19. Spinas et tribulos germinabit tibi, et comedes herbam terra. Didymi. Quid enim mali non consequitur ex na- tura corporis, quæ voluptatum et ærumnarum fo- mes exsistit? Has enim Salvator spinas esse innuit quæ sementem, ut ait, suffocant, si quis eam susci- piens non in profundo cordis recondit. B VERS. 25. Et collocavit ante paradisum voluptatis C cherubim et flammeum gladium atque versatilem ad custodiendam viam ligni vitæ. - Didymi. Gladius versatilis dictus est, ut signifi- cetur, hunc gladium, si quidem loino ex vitio ad vir- lutem vertatur, ipsum versum iri, jam ingressum permittens. Si quem igitur ingrediendi desiderium subit, illos introductores habebit : cherubiu vide-
ἐπεὶ οὖν ἐπίστευσαν τῇ τοῦ σωτῆρος ἀναστάσει, μεμπταῖοί εἰσι μὴ συμπαραδεξάμενοι τῇ τοῦ σωτῆρος ἀναστάσει καὶ τὴν πάντων ἀνάστασιν. 1 κορ 15, 59 Ταύτης αὐτοῦ τῆς ἀναστάσεως αὐτόπται ἀξιομάρτυρές εἰσιν οἱ πρῶτοι αὐτῷ συνόντες, ἔπειτα «πεντακόσιοι.20 Ταῦτα, φησί, παραδίδωμι οἷς ἀντειπεῖν οὐ δύνανται οἱ ἀπατῶντες ὑμᾶς. ὅμως, εἰ καὶ τὸ τεθνεὸς σῶμα ἀνίσταται, ἀλλ’ ἄφθαρτον καὶ πνευματικόν· διὸ οὐδὲ πᾶσιν ἐφαίνετο ἀλλ’ οἷς ἤθελεν. οὕτως μετὰ τὴν ἀνάληψιν ὤφθη τῷ Παύλῳ, ὃς μετριάζων καλεῖ ἑαυτὸν «ἔκτρωμα,20 συναισθόμενος ὅτι ἐκ μετανοίας ἐλήλυθε εἰς τὸ ἀπόστολον εἶναι, καὶ ὡς μηδὲ τῆς ὀνομασίας ἄξιος ὢν ὡς διώκτης. πλὴν εἰ καὶ πάλαι τοιοῦτο, ἀλλὰ νῦν διδάσκαλος ἔχων τοῦτο ἐκ δωρεᾶς. 1 κορ 15, 1011 Εἰ καὶ πάλαι διώκτης, ἀλλὰ νῦν διδάσκαλος δωρεᾷ θεοῦ ἥτις οὐ ματαίως ἐνυπῆρξεν αὐτῷ, ἐπείπερ ἐνδυναμωθεὶς ὑπ’ αὐτῆς περισσοτέρως ἀνέτλη τοὺς ἀγῶνας ὑπὲρ τῆς εὐσεβοῦς πίστεως. ὅλον δὲ τὸ κατόρθωμα ὃ ἔσχεν ἐκ προαιρέσεως, ἀνατίθησι τῇ δοθείσῃ χάριτι θεόθεν αὐτῷ.
Σειρὰ ἑνὸς καὶ πεντήκοντα ὑπομνηματισμῶν εἰς τὴν Ὀκτατευχὸν καὶ τὰ τῶν λείων, ἤδη πρῶτον τύποις ἐκδοθεῖσα ἀξιώσει μὲν τοῦ εὐσεβεστάτου καὶ γαληνοτάτου ἡγεμόνος πάσης Ούγκρο βλαχίας Κυρίου Κυρίου Γρηγορίου Αλεξάνδρου Γκικᾶ· ἐπιμελείᾳ δὲ Νικηφόρου ἱερομοναχοῦ τοῦ Θεοτόκου. Ἐν Λειψίᾳ τῆς Σαξονίας, ἐν τῇ τυπογραφία του Βρειτκόπο. Ετει αψοβ' (1772). Β ΚΕΦ. Α', στ. ιδ'. Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς, Γενηθήτωσαν φωστῆρες ἐν τῷ στερεώματι τοῦ οὐρανοῦ εἰς φαῦ σιν τῆς γῆς, τοῦ διαχωρίζειν ἀνὰ μέσον τῆς ἡμέ ρας καὶ ἀνὰ μέσον τῆς νυκτός. Διδύμου. "Οθεν καὶ οἱ φωστῆρες τῇ τετάρτῃ ἡμέ ρα γενόμενοι, διὰ τὸν περὶ αὐτοὺς λόγον, ἅτε μείζους ὄντες ἐν ταύτῃ λέγονται γεγενῆσθαι. Ἡ γὰρ τετράς, δυνάμει οὖσα δεκάς, τιμία ὑπάρχει· μονὰς γὰρ, καὶ δυάς, καὶ τριὰς, καὶ τετρὰς, ἀλλήλοις συντεθεῖσαι τὴν δεκάδα ποιοῦσι· διὰ πάσης γὰρ τῆς Γραφῆς ἡ δεκὰς ὑμνεῖται· καὶ γὰρ δέκα λόγους Μωσής δέδωκε, καὶ δεκάται παρέχονται. "Ωσπερ δὲ τὸ ὕδωρ, πρότε- ρον διακεχυμένον κατὰ πρόσωπον πάσης τῆς γῆς, ὕστερον τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ συναγαγὼν ὁ Θεὸς εἰς συν- αγωγὴν μίαν, ἐποίησε τὰς θαλάσσας, καὶ τοὺς ποτα μούς, καὶ τὰ φρέατα· οὕτω καὶ τὸ φῶς, τὸ ἐν ἀρχῇ κτισθέν, πρότερον διακεχυμένον, ἀθρόως ὕστερον τῇ τετάρτῃ ἡμέρᾳ συναγαγὼν ὁ Θεὸς, ἐποίησεν ἐξ αὐτ τοῦ τὸν ἥλιον, καὶ τὴν σελήνην, καὶ τοὺς λοιποὺς ἀστέρας. Οὐχ ὅτι ἄλλο τι παρὰ τὴν ἡμέραν ὁ ἥλιος. ΚΕΦ. Γ', στ. ιθ'. 'Ακανθας καὶ τριβόλους ανα- τελεῖ σοι, καὶ φαγῇ τὸν χόρτον τοῦ ἀγροῦ. Διδύμου. Τί γὰρ ἐκ τῆς τοῦ σώματος ἀκολουθίας οὐκ ἐπώδυνόν ἐστιν, ἡδονῶν τε καὶ μεριμνῶν ἐξ αὐτ τοῦ φυομένων ; Ταύτας γὰρ εἶναι τὰς ἀκάνθας ὁ Σω- τὴρ ἐμήνυσεν, αἵτινες συμπνίγουσι τὸν ὑπ' αὐτοῦ καλούμενον σπόρον, ἐὰν ὁ δεξάμενος μὴ εἰς βάθος τοῦτον ὑποδέξηται. Στ. κε'. Καὶ ἔταξε τὰ χερουβίμ, καὶ την φλογ την ῥομφαίαν τὴν στρεφομένην φυλάσσειν τὴν ὁδὸν τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς. " Διδύμου. Ρομφαία είρηται στρεφομένη, ἵνα στραφέντος ἀπὸ κακίας εἰς ἀρετὴν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ αὐτὴ στραφῇ τὴν εἴσοδον παρέχουσα. Εἰ τοίνυν τῆς εἰσόδου τινὶ γένοιτο πόθος, διὰ τούτων χειραγω γεῖται· τῶν μὲν χερουβίμ, αινιττομένων τὴν γνῶσιν DIDYMI ALEXANDRINI DIDYMI ALEXANDRINI OPERUM PARS ALTERA. EXEGETICA. FRAGMENTA EX CATENIS. IN GENESIN. Ex Catena cui titulus : Baci- CAP. 1, vers. 14. Dixit autem Deus: Fiant lumi- ▲ naria in firmamento coli ut illuminetur terra et di- vidant diem ac noclem. Didymi. Unde et luminarium creatio, quæ quarta die facta est, propter majorem eorum utilitatem et excellentiam, huic quarta diei altribuitur. Tetras enim, ut quæ virtualiter sit decas, in maximo, ho- more habetur: siquidem monas, duas, trias et lelras, sibi invicem additæ, decadem eliciunt; in toto au- tem Scripturæ decursu decas celebratur. decem enim mandata dedit Moyses, decimæque sacerdoti- bus offeruntur. Sicut autem aquam in principio su- per faciem universæ terræ diffusain, deinde tertia die congregans Deus, fecit ex ea maria, flumina et fontes ; ita et lumen, in principio creatum priusque diffusum, deinde quarta die Deus colligens, fecit ex eo solem, lunam cæleraque astra. Sol autem a die non difert. CAP. III, vers. 19. Spinas et tribulos germinabit tibi, et comedes herbam terra. Didymi. Quid enim mali non consequitur ex na- tura corporis, quæ voluptatum et ærumnarum fo- mes exsistit? Has enim Salvator spinas esse innuit quæ sementem, ut ait, suffocant, si quis eam susci- piens non in profundo cordis recondit. B VERS. 25. Et collocavit ante paradisum voluptatis C cherubim et flammeum gladium atque versatilem ad custodiendam viam ligni vitæ. - Didymi. Gladius versatilis dictus est, ut signifi- cetur, hunc gladium, si quidem loino ex vitio ad vir- lutem vertatur, ipsum versum iri, jam ingressum permittens. Si quem igitur ingrediendi desiderium subit, illos introductores habebit : cherubiu vide-
PG 39:11131 κορ 15, 1217 Εἴ τις λέγει μὴ ἐγείρεσθαι τοὺς νεκρούς, ἐπειδὴ ἀνάγκη Χριστοῦ ἀναστάντος πάντας ἀνίστασθαι, οὔκουν ἀναγκαίως λέγει μηδὲ Χριστὸν ἐγηγέρθαι; εἰ δὲ οὐκ ἀνέστη, ὅρα πόσα ἀνακύπτει ἄτοπα· ἡμεῖς οἱ εἰπόντες τοῦτο «ψευδομάρτυρες» εὑρεθησόμεθα κατὰ τοῦ θεοῦ, εἰ καὶ ὡς ὑμεῖς ἠλιθίως συνέθεσθε τῇ ἐγέρσει τοῦ κυρίου, ἀλλὰ καὶ πίστει τοῦ ἀναστάντος δόξαντες ἠλευθερῶσθαι τῶν ἁμαρτιῶν, οὐκ ἀπεβάλετε τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν. 1 κορ 15, 1820 Ὁ μὴ παραδεξάμενος τὴν ἀνθρώπου ψυχὴν ἀθάνατον εἶναι καὶ διὰ τοῦτο ἀπιστῶν τῇ ἀναστάσει, οἰκτρὸς ὁ τοιοῦτος στερῶν ἑαυτὸν τῆς αἰωνίου ζωῆς δι’ ἣν πλούσιοι οἱ ἅγιοι ἀξίων ἀμοιβῶν τυγχάνοντες. Εἰ καὶ ἀπιστῶσί τινες, ἀλλ’ ἡμεῖς προσδοκῶμεν ἀνάστασιν, εἰδότες ὡς «ἀπαρχὴ» Χριστὸς γέγονεν, ἀνάστασις «τῶν κεκοιμημένων·20 δι’ ὧν πάντες πειραθήσονται τῆς ἀθανάτου ζωῆς, ἀκολουθὸν γάρ.
τῆς ἀληθείας, ἧς μετέχειν εἰκὸς τὸν εἰσιέναι βουλόμε- νον (ερμηνεύεται γὰρ πλῆθος γνώσεως)· τῆς δὲ ῥομφαίας, τὴν ἐπίπονον ἀγωγήν. Διὰ πολλῶν γὰρ Ολίψεων τῆς εἰσόδου τῆς βασιλείας ἔστιν ἐπιτυ χεῖν. ΚΕΦ. Γ', στ. κβ'. Σὺ δὲ λήψῃ σεαυτῷ ἀπὸ πάνε των τῶν βρωμάτων, ὦ ἔδεσθε, καὶ συνάξεις πρὸς σεαυτὸν, καὶ ἔσται σοὶ καὶ ἐκείνοις φαγεῖν. Διδύμου. Ἡ δὲ περὶ τῶν σκυβάλων τῶν ζώων πάροδος καλῶς παρασεσιώπηται, καὶ τοῦ Νῶε ἅμα τοῖς υἱοῖς δυναμένων τὸ ἀκόλουθον περὶ τούτου σκου πῆσαι, καὶ ἡμῶν τὰ παραλελειμμένα στονάσασθαι καὶ ἀναπληρῶται. ΚΕΦ. Η', στ. α'. Καὶ ἐμνήσθη ὁ Θεὸς τοῦ Νώε, κ. τ. λ. Διδύμου. Τό, Εμνήσθη ὁ Θεὸς τοῦ Νῶς, θεο- πρεπῶς ἀκουστέον. Οὐχ ὡς ἐκ λήθης, ἀλλ᾿ ὥσπερ περὶ τῶν ἀσεβῶν λέγει, Οὐκ οἶδα ὑμᾶς πόθεν ἐστὲ, τουτέστι, Οὐδέποτε ἔγνων ὑμᾶς, ὡς ἐνταῦθα δηλού σθαι τὸ, Οὐδέποτε ὡς ἡμετέρους ὑμᾶς ἔσχον. Οὕτω κἀνταῦθα τὸ ἐμνήσθη, ἀντὶ τοῦ, Ἐπεισήγανεν αὐτὴ ἀρχὴν γενέσθαι τοῦ γένους. Ει ΚΕΦ. ΚΔ', στ. ι'. Καὶ εἶδον τὸν τόπον οὗ ἐστή- κει ἐκεῖ ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραήλ· καὶ τὰ ὑπὸ τοὺς πό- δας αὐτοῦ ὡσεὶ ἔργον πλίνθου σαπφείρου, καὶ ὥσπερ εἶδος στερεώματος τοῦ οὐρανοῦ τῇ καθα ριότητι. Διδύμου. Δηλοῦται γὰρ καὶ ἐν τῇ λέξει ταύτῃ, ὡς ἔνθα Θεοῦ παρουσία νόησιν ἔσχε, τόπον εἰρήκασιν εἶναι τῶν ποδῶν αὐτοῦ, βεβαίως ιδρυμένων ἔνθα ἀρετὴ πρακτική. "Η δηλούται, διὰ τῆς πλίνθου της σαπφειρίνης, καὶ σοφία, ἥτις, διὰ τῶν νοητῶν θεω ρία ὑπάρχειν, τῇ καθαριότητι παραβάλλεται. ΚΕΦ. ΛΓ', στ. ιγ'. Εἰ οὖν εἴρηκα χάριν ἐναντίον σου, ἐμφάνισόν μοι σεαυτόν· γνωστῶς ἵνα ίδω σε, ὅπως ἂν ὦ ευρηκώς χάριν ἐνώπιόν σου, καὶ να γνῶ, ὅτι λαός σου οὗτος, τὸ ἔθνος τοῦτο. Διδύμου. Τὸ γνωστῶς ὁρώμενον, εύδηλον ὡς θεω- ρίᾳ μόνον, καὶ οὐκ αἰσθήσει καταλαμβάνεται. Ὥσπερ γὰρ καὶ ὀφθαλμὸς τῶν αἰσθητῶν ἀντιλαμβάνεται δι' ὁράσεως οὕτως ὁ νοῦς, διὰ γνώσεως, Θεοῦ θεωρίαν δέχεται. Στ. ιθ'. Καὶ εἶπεν, Εγώ παρελεύσομαι πρότερόν σου τῇ δόξῃ μου, πορεύσομαι πρὸ προσώπου σου τῇ δόξῃ μου, καὶ καλέσω τῷ ὀνόματι Κυρίου ἐναντίον σου. Διδύμου. Μετ' αὐτὴν γὰρ ὑπάρχεις. Υπάρχων γὰρ πρὸ τῶν αἰώνων, εὑρίσκεται ἡ ἐμὴ δόξα, ὁ μου νογενής μου Υἱὸς οὖσα. Ὅταν ἐγὼ προδιαθῷ, ἔχων Εt FRAGMENTA IN EXODUM. A licet, quibus significatur cognitio veritatis, quam participare decet eum qui ingredi appetit (cherubim euim interpretatur multitudo cognitionis); et gla- dium, quo laboriosa vita innuitur. Non nisi enim per multas tribulationes ingressum in regnum asse- qui licet. CAP. VI, vers. 22. Tolles igitur lecum ex omnibus escis quæ mandi possunt, et comportabis apud te, et erunt tam tibi quam illis in cibum. Didymi. Quæ autem ad stercora animalium per- tinent, recte silentio præterita sunt, siquidem buic rei Noe cum filiis convenienter providere potuit, nobisque, quæ prætermissa sunt, conjicere et sup- plere obvium est. CAP. VIII, vers. 1. recordalus est Deus Noe, Belc. Didymi. Illud, Recordalus Deus Noe, sic intell- gendum est, ut natura diving conveniat. Non obli- vionem passus, sed impios aversatus, dicit: Nescio vos unde sitis (Luc.xm, 27), id est, Nunquam novi vos; quasi dicat : Nunquam vos in nostrorum nu- mero habui. Sic etiam illud, Recordatus est, idem est ac si diceret : Statuit illum principium fore novæ generationis. FRAGMENTA IN EXODUM. (Ex eadem Catena.) C CAP. XXIV, vers. 10. Et viderunt Deum Israel : et sub pedibus ejus quasi opus lapidis sapphirini, et quasi cœlum cum serenum est. - Didymi. Ex hac enim lectione manifestur: fit quod, sicubi Deus spiritualiter adest, ibi locuin esse pedum ejus dicitur, firmiter hic stantium ubi practica est virtus. Forte etiam, per opus sapphi rini lapidis, sapientia designatur, quae, quia in intel lectualium contemplatione consistit cœlo sereno comparatur. CAP. XXXIII, vers. 13. Si ergo inveni gratiam in conspectu luo, ostende mihi faciem tuam ut per co- gnitionem videam te et inveniam gratiam ante oculos Dimos, et cognoscas quia populus tuus est gens isla. Didymi. - Quod per cognitionem videtur, ab intel- lectu tantum, minime vero a sensibus apprehendi manifestum est. Sicut enim oculus per visionem sensibilia percipit, sie mens, per cognitionem, Dei visionem recipit. VERS. 19. dixit : Ego transibo prior te cum gloria mea; præibo ante faciem tuam cum gloria mea, et vocabo nomine Domini coram te. Didymi. Posterior enim illa (gloriamen) es. Nam ante sæcula exsistit gloria mea, quæ est Filius meus unigenitus. Cum ergo prior transiero, labens glo-
1 κορ 15, 2122 Ἐπειδὴ διὰ τὸ παραβῆναι τὸν Ἀδὰμ τὸν νόμον οἱ ἐξ αὐτοῦ «πάντες τεθνήκασιν, οὕτως καὶ ἐν τῷ Χριστῷ μὴ γνόντι ἁμαρτίαν ζωοποιηθήσονται.20 τινὲς δὲ τῶν αἱρετικῶν μόνην λέγουσι τὴν ψυχὴν ζωοποιεῖσθαι ἐν Χριστῷ τῶν δικαίων, ὅτι οὐκ ἔστιν ἡ γὰρ ζωοποίησις πάντων ἔσται τῶν ἀποθανόντων ἐν τῷ Ἀδάμ. 1 κορ 15,2324 α Ὡς πρὸ πάντων οὖσα ἡ Χριστοῦ ἀνάστασις, πρώτη ἔσται ἐν τιμῇ· εἶτα ἑξῆς οἱ πιστοὶ κατ’ ἀναλογίαν ἧς ἔχουσι πίστεως τάσσονται ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ παρουσίᾳ, μεθ’ ἣν ἔστιν τὸ τέλος οὕτω πρὸς ἀρχὴν διαστελλόμενον, ἀλλὰ τὸ οὗ εἵνεκα τὰ ἄλλα πάντα τὰ συντείνοντα πρὸς σωτηρίαν, αὐτὸ δὲ οὐκ ἄλλο[υ] χάριν ὑπάρχον ἔσχατον ὀρεκτὸν καθ’ ἑαυτὸ καὶ δι’ ἑαυτὸ αἱρετὸν τυγχάνον. 1 κορ 15,24 β 26 «Βασιλείαν» ὧδε λέγει τοὺς βασιλευομένους, ἤτοι τὴν ἰδίαν σάρκα ἣν βελτιῶσαι ὁ υἱὸς παρέδωκε τῷ πατρί, οὐκέτι βασιλευομένην ὡς «δούλου μορφὴν» ἀλλ’ ὡς οὖσαν σάρκα τοῦ λόγου ὃ ἔστιν αὐτοῦ τοῦ υἱοῦ, ἀναδείξας τὴν τοῦ «θεοῦ μορφὴν» ἐν αὐτῇ. τότε γὰρ ἀπειληφότος τοῦ υἱοῦ τὴν δόξαν ἣν «εἶχε πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι,20 ὡς ὑφ’ ἑνὸς βασιλέως πατρὸς καὶ υἱοῦ βασιλευθήσονται.
τῆς ἀληθείας, ἧς μετέχειν εἰκὸς τὸν εἰσιέναι βουλόμε- νον (ερμηνεύεται γὰρ πλῆθος γνώσεως)· τῆς δὲ ῥομφαίας, τὴν ἐπίπονον ἀγωγήν. Διὰ πολλῶν γὰρ Ολίψεων τῆς εἰσόδου τῆς βασιλείας ἔστιν ἐπιτυ χεῖν. ΚΕΦ. Γ', στ. κβ'. Σὺ δὲ λήψῃ σεαυτῷ ἀπὸ πάνε των τῶν βρωμάτων, ὦ ἔδεσθε, καὶ συνάξεις πρὸς σεαυτὸν, καὶ ἔσται σοὶ καὶ ἐκείνοις φαγεῖν. Διδύμου. Ἡ δὲ περὶ τῶν σκυβάλων τῶν ζώων πάροδος καλῶς παρασεσιώπηται, καὶ τοῦ Νῶε ἅμα τοῖς υἱοῖς δυναμένων τὸ ἀκόλουθον περὶ τούτου σκου πῆσαι, καὶ ἡμῶν τὰ παραλελειμμένα στονάσασθαι καὶ ἀναπληρῶται. ΚΕΦ. Η', στ. α'. Καὶ ἐμνήσθη ὁ Θεὸς τοῦ Νώε, κ. τ. λ. Διδύμου. Τό, Εμνήσθη ὁ Θεὸς τοῦ Νῶς, θεο- πρεπῶς ἀκουστέον. Οὐχ ὡς ἐκ λήθης, ἀλλ᾿ ὥσπερ περὶ τῶν ἀσεβῶν λέγει, Οὐκ οἶδα ὑμᾶς πόθεν ἐστὲ, τουτέστι, Οὐδέποτε ἔγνων ὑμᾶς, ὡς ἐνταῦθα δηλού σθαι τὸ, Οὐδέποτε ὡς ἡμετέρους ὑμᾶς ἔσχον. Οὕτω κἀνταῦθα τὸ ἐμνήσθη, ἀντὶ τοῦ, Ἐπεισήγανεν αὐτὴ ἀρχὴν γενέσθαι τοῦ γένους. Ει ΚΕΦ. ΚΔ', στ. ι'. Καὶ εἶδον τὸν τόπον οὗ ἐστή- κει ἐκεῖ ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραήλ· καὶ τὰ ὑπὸ τοὺς πό- δας αὐτοῦ ὡσεὶ ἔργον πλίνθου σαπφείρου, καὶ ὥσπερ εἶδος στερεώματος τοῦ οὐρανοῦ τῇ καθα ριότητι. Διδύμου. Δηλοῦται γὰρ καὶ ἐν τῇ λέξει ταύτῃ, ὡς ἔνθα Θεοῦ παρουσία νόησιν ἔσχε, τόπον εἰρήκασιν εἶναι τῶν ποδῶν αὐτοῦ, βεβαίως ιδρυμένων ἔνθα ἀρετὴ πρακτική. "Η δηλούται, διὰ τῆς πλίνθου της σαπφειρίνης, καὶ σοφία, ἥτις, διὰ τῶν νοητῶν θεω ρία ὑπάρχειν, τῇ καθαριότητι παραβάλλεται. ΚΕΦ. ΛΓ', στ. ιγ'. Εἰ οὖν εἴρηκα χάριν ἐναντίον σου, ἐμφάνισόν μοι σεαυτόν· γνωστῶς ἵνα ίδω σε, ὅπως ἂν ὦ ευρηκώς χάριν ἐνώπιόν σου, καὶ να γνῶ, ὅτι λαός σου οὗτος, τὸ ἔθνος τοῦτο. Διδύμου. Τὸ γνωστῶς ὁρώμενον, εύδηλον ὡς θεω- ρίᾳ μόνον, καὶ οὐκ αἰσθήσει καταλαμβάνεται. Ὥσπερ γὰρ καὶ ὀφθαλμὸς τῶν αἰσθητῶν ἀντιλαμβάνεται δι' ὁράσεως οὕτως ὁ νοῦς, διὰ γνώσεως, Θεοῦ θεωρίαν δέχεται. Στ. ιθ'. Καὶ εἶπεν, Εγώ παρελεύσομαι πρότερόν σου τῇ δόξῃ μου, πορεύσομαι πρὸ προσώπου σου τῇ δόξῃ μου, καὶ καλέσω τῷ ὀνόματι Κυρίου ἐναντίον σου. Διδύμου. Μετ' αὐτὴν γὰρ ὑπάρχεις. Υπάρχων γὰρ πρὸ τῶν αἰώνων, εὑρίσκεται ἡ ἐμὴ δόξα, ὁ μου νογενής μου Υἱὸς οὖσα. Ὅταν ἐγὼ προδιαθῷ, ἔχων Εt FRAGMENTA IN EXODUM. A licet, quibus significatur cognitio veritatis, quam participare decet eum qui ingredi appetit (cherubim euim interpretatur multitudo cognitionis); et gla- dium, quo laboriosa vita innuitur. Non nisi enim per multas tribulationes ingressum in regnum asse- qui licet. CAP. VI, vers. 22. Tolles igitur lecum ex omnibus escis quæ mandi possunt, et comportabis apud te, et erunt tam tibi quam illis in cibum. Didymi. Quæ autem ad stercora animalium per- tinent, recte silentio præterita sunt, siquidem buic rei Noe cum filiis convenienter providere potuit, nobisque, quæ prætermissa sunt, conjicere et sup- plere obvium est. CAP. VIII, vers. 1. recordalus est Deus Noe, Belc. Didymi. Illud, Recordalus Deus Noe, sic intell- gendum est, ut natura diving conveniat. Non obli- vionem passus, sed impios aversatus, dicit: Nescio vos unde sitis (Luc.xm, 27), id est, Nunquam novi vos; quasi dicat : Nunquam vos in nostrorum nu- mero habui. Sic etiam illud, Recordatus est, idem est ac si diceret : Statuit illum principium fore novæ generationis. FRAGMENTA IN EXODUM. (Ex eadem Catena.) C CAP. XXIV, vers. 10. Et viderunt Deum Israel : et sub pedibus ejus quasi opus lapidis sapphirini, et quasi cœlum cum serenum est. - Didymi. Ex hac enim lectione manifestur: fit quod, sicubi Deus spiritualiter adest, ibi locuin esse pedum ejus dicitur, firmiter hic stantium ubi practica est virtus. Forte etiam, per opus sapphi rini lapidis, sapientia designatur, quae, quia in intel lectualium contemplatione consistit cœlo sereno comparatur. CAP. XXXIII, vers. 13. Si ergo inveni gratiam in conspectu luo, ostende mihi faciem tuam ut per co- gnitionem videam te et inveniam gratiam ante oculos Dimos, et cognoscas quia populus tuus est gens isla. Didymi. - Quod per cognitionem videtur, ab intel- lectu tantum, minime vero a sensibus apprehendi manifestum est. Sicut enim oculus per visionem sensibilia percipit, sie mens, per cognitionem, Dei visionem recipit. VERS. 19. dixit : Ego transibo prior te cum gloria mea; præibo ante faciem tuam cum gloria mea, et vocabo nomine Domini coram te. Didymi. Posterior enim illa (gloriamen) es. Nam ante sæcula exsistit gloria mea, quæ est Filius meus unigenitus. Cum ergo prior transiero, labens glo-
PG 39:1114δεῖ οὖν τὸν Χριστὸν βασιλεύειν ὑπὲρ τῆς ὅλων προκοπῆς ἕως οὗ πάντες οἱ διὰ τὸ ἁμαρτάνειν ἐχθροὶ «ὑπὸ πόδας» αὐτοῦ τιθῶσιν, καταλύοντος αὐτοῦ πᾶσαν τυραννικὴν ἐξουσίαν, μεθ’ ἣν καὶ αὐτὸς ὁ ἀρχίκακος καταλύεται θάνατος, ἐπείπερ πᾶσα ἑνουμένη αὐτῷ ψυχὴ ὑφισταμένη θάνατον τὸν ἑνούμενον τῇ κακίᾳ. 1 κορ 15,2728 Πρός τε τὴν Ἑλλήνων μυθολογίαν τε καὶ ἀπάτην εἰρῆσθαι ταῦτα εἰπόντες τῶν φασκόντων πατραλοίας εἶναι θεούς, καὶ ὅτι τῆς ἐκκλησίας ὑποτασσομένης αὐτὸς λέγεται ὑποτάττεσθαι, οἰκειούμενος τῆς ἐκκλησίας τοὺς διωγμοὺς καὶ τὰ πάθη καὶ τὴν ὑποταγήν. 1 κορ 15,29 Οἱ ἀπὸ Μαρκίωνος ἀντὶ ἀφωτίστων τεθνεώτων βαπτίζουσι ζῶντας, οὐκ εἰδότες ὅτι τὸ βάπτισμα σώζει μόνον τὸν εἰληφότα αὐτό. ὁ δὲ ἀπόστολος «νεκροὺς» λέγει τὰ σώματα ὑπὲρ ὧν βαπτιζόμεθα· τῷ γὰρ ἰδίῳ λόγῳ ἄνευ ψυχῆς οὐ ζῇ ταῦτα, ἀλλ’ ἐκ τῶν συνουσῶν ψυχῶν ἔχει τὸ ζῆν. ὅμως καὶ ὁ Ἀβραὰμ τὸ ἄψυχον σῶμα νεκρὸν ὠνόμασεν. 1 κορ 15,30 Εἰ μὴ ἀθάνατος ἡ ψυχή, εἰ μὴ ἐγείρεται τὸ σῶμα, εἰ καὶ μάταιον τὸ κινδυνεύειν ὑπὲρ εὐσεβείας.
τῆς ἀληθείας, ἧς μετέχειν εἰκὸς τὸν εἰσιέναι βουλόμε- νον (ερμηνεύεται γὰρ πλῆθος γνώσεως)· τῆς δὲ ῥομφαίας, τὴν ἐπίπονον ἀγωγήν. Διὰ πολλῶν γὰρ Ολίψεων τῆς εἰσόδου τῆς βασιλείας ἔστιν ἐπιτυ χεῖν. ΚΕΦ. Γ', στ. κβ'. Σὺ δὲ λήψῃ σεαυτῷ ἀπὸ πάνε των τῶν βρωμάτων, ὦ ἔδεσθε, καὶ συνάξεις πρὸς σεαυτὸν, καὶ ἔσται σοὶ καὶ ἐκείνοις φαγεῖν. Διδύμου. Ἡ δὲ περὶ τῶν σκυβάλων τῶν ζώων πάροδος καλῶς παρασεσιώπηται, καὶ τοῦ Νῶε ἅμα τοῖς υἱοῖς δυναμένων τὸ ἀκόλουθον περὶ τούτου σκου πῆσαι, καὶ ἡμῶν τὰ παραλελειμμένα στονάσασθαι καὶ ἀναπληρῶται. ΚΕΦ. Η', στ. α'. Καὶ ἐμνήσθη ὁ Θεὸς τοῦ Νώε, κ. τ. λ. Διδύμου. Τό, Εμνήσθη ὁ Θεὸς τοῦ Νῶς, θεο- πρεπῶς ἀκουστέον. Οὐχ ὡς ἐκ λήθης, ἀλλ᾿ ὥσπερ περὶ τῶν ἀσεβῶν λέγει, Οὐκ οἶδα ὑμᾶς πόθεν ἐστὲ, τουτέστι, Οὐδέποτε ἔγνων ὑμᾶς, ὡς ἐνταῦθα δηλού σθαι τὸ, Οὐδέποτε ὡς ἡμετέρους ὑμᾶς ἔσχον. Οὕτω κἀνταῦθα τὸ ἐμνήσθη, ἀντὶ τοῦ, Ἐπεισήγανεν αὐτὴ ἀρχὴν γενέσθαι τοῦ γένους. Ει ΚΕΦ. ΚΔ', στ. ι'. Καὶ εἶδον τὸν τόπον οὗ ἐστή- κει ἐκεῖ ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραήλ· καὶ τὰ ὑπὸ τοὺς πό- δας αὐτοῦ ὡσεὶ ἔργον πλίνθου σαπφείρου, καὶ ὥσπερ εἶδος στερεώματος τοῦ οὐρανοῦ τῇ καθα ριότητι. Διδύμου. Δηλοῦται γὰρ καὶ ἐν τῇ λέξει ταύτῃ, ὡς ἔνθα Θεοῦ παρουσία νόησιν ἔσχε, τόπον εἰρήκασιν εἶναι τῶν ποδῶν αὐτοῦ, βεβαίως ιδρυμένων ἔνθα ἀρετὴ πρακτική. "Η δηλούται, διὰ τῆς πλίνθου της σαπφειρίνης, καὶ σοφία, ἥτις, διὰ τῶν νοητῶν θεω ρία ὑπάρχειν, τῇ καθαριότητι παραβάλλεται. ΚΕΦ. ΛΓ', στ. ιγ'. Εἰ οὖν εἴρηκα χάριν ἐναντίον σου, ἐμφάνισόν μοι σεαυτόν· γνωστῶς ἵνα ίδω σε, ὅπως ἂν ὦ ευρηκώς χάριν ἐνώπιόν σου, καὶ να γνῶ, ὅτι λαός σου οὗτος, τὸ ἔθνος τοῦτο. Διδύμου. Τὸ γνωστῶς ὁρώμενον, εύδηλον ὡς θεω- ρίᾳ μόνον, καὶ οὐκ αἰσθήσει καταλαμβάνεται. Ὥσπερ γὰρ καὶ ὀφθαλμὸς τῶν αἰσθητῶν ἀντιλαμβάνεται δι' ὁράσεως οὕτως ὁ νοῦς, διὰ γνώσεως, Θεοῦ θεωρίαν δέχεται. Στ. ιθ'. Καὶ εἶπεν, Εγώ παρελεύσομαι πρότερόν σου τῇ δόξῃ μου, πορεύσομαι πρὸ προσώπου σου τῇ δόξῃ μου, καὶ καλέσω τῷ ὀνόματι Κυρίου ἐναντίον σου. Διδύμου. Μετ' αὐτὴν γὰρ ὑπάρχεις. Υπάρχων γὰρ πρὸ τῶν αἰώνων, εὑρίσκεται ἡ ἐμὴ δόξα, ὁ μου νογενής μου Υἱὸς οὖσα. Ὅταν ἐγὼ προδιαθῷ, ἔχων Εt FRAGMENTA IN EXODUM. A licet, quibus significatur cognitio veritatis, quam participare decet eum qui ingredi appetit (cherubim euim interpretatur multitudo cognitionis); et gla- dium, quo laboriosa vita innuitur. Non nisi enim per multas tribulationes ingressum in regnum asse- qui licet. CAP. VI, vers. 22. Tolles igitur lecum ex omnibus escis quæ mandi possunt, et comportabis apud te, et erunt tam tibi quam illis in cibum. Didymi. Quæ autem ad stercora animalium per- tinent, recte silentio præterita sunt, siquidem buic rei Noe cum filiis convenienter providere potuit, nobisque, quæ prætermissa sunt, conjicere et sup- plere obvium est. CAP. VIII, vers. 1. recordalus est Deus Noe, Belc. Didymi. Illud, Recordalus Deus Noe, sic intell- gendum est, ut natura diving conveniat. Non obli- vionem passus, sed impios aversatus, dicit: Nescio vos unde sitis (Luc.xm, 27), id est, Nunquam novi vos; quasi dicat : Nunquam vos in nostrorum nu- mero habui. Sic etiam illud, Recordatus est, idem est ac si diceret : Statuit illum principium fore novæ generationis. FRAGMENTA IN EXODUM. (Ex eadem Catena.) C CAP. XXIV, vers. 10. Et viderunt Deum Israel : et sub pedibus ejus quasi opus lapidis sapphirini, et quasi cœlum cum serenum est. - Didymi. Ex hac enim lectione manifestur: fit quod, sicubi Deus spiritualiter adest, ibi locuin esse pedum ejus dicitur, firmiter hic stantium ubi practica est virtus. Forte etiam, per opus sapphi rini lapidis, sapientia designatur, quae, quia in intel lectualium contemplatione consistit cœlo sereno comparatur. CAP. XXXIII, vers. 13. Si ergo inveni gratiam in conspectu luo, ostende mihi faciem tuam ut per co- gnitionem videam te et inveniam gratiam ante oculos Dimos, et cognoscas quia populus tuus est gens isla. Didymi. - Quod per cognitionem videtur, ab intel- lectu tantum, minime vero a sensibus apprehendi manifestum est. Sicut enim oculus per visionem sensibilia percipit, sie mens, per cognitionem, Dei visionem recipit. VERS. 19. dixit : Ego transibo prior te cum gloria mea; præibo ante faciem tuam cum gloria mea, et vocabo nomine Domini coram te. Didymi. Posterior enim illa (gloriamen) es. Nam ante sæcula exsistit gloria mea, quæ est Filius meus unigenitus. Cum ergo prior transiero, labens glo-
1 κορ 15,32 Ὅσον κατ’ ἀνθρώπινον ἧκε λογισμόν, ἐθηριομάχησα ἐν Ἐφέσῳ ἐγὼ οὐκ [ἂν] ὑποστῆναι τοῦτο βουληθεὶς ὑπὲρ τῆς ἀληθείας, εἰνεκροὶ οὐκ ἐγείρονται. 1 κορ 15,33 «Μὴ πλανᾶσθε,20 ὦ Κορίνθιοι, ὡς μὴ ἐπιδιαμενούσης τῆς λογικῆς ψυχῆς· οἱ γὰρ ἀπατῶντες ὑμᾶς συμφθείρονται αὐτὴν [φθείρεσθαι] οἰόμενοι. ᾧ περίκειται σώματα, φασὶν ὅτι σπαταλητέον· «αὔριον γὰρ ἀποθνήσκομεν,20 οὐκ οὔσης ἑτέρας ζωῆς παρὰ τὴν φαινομένην, ὡς τὰ ἄλογα ζῶα ὧν συναφανίζεται ἡ ψυχὴ τῷ σώματι, ἐπειδὴ καὶ συνεσπάρη αὐτῷ. οὐκ ἀνεκτέον οὖν τῶν φαύλων διαλέξεων φθειρουσῶν εὐήθων τὰς γνώμας. 1 κορ 15,34 Γρηγορητέον κατὰ τὴν νόησιν ἵνα μὴ ἁμαρτάνειν συμβῇ ἐν τῷ συγκατατίθεσθαι τῇ σαθρᾷ περὶ τῆς ἀναστάσεως ἀπάτῃ. καλῶς δὲ καὶ τὸ «ἐκνήψατε δικαίως» ὡς μὴ πάντων τοῦτο ποιούντων· οἱ γὰρ σοφοὶ τοῦ κακοποιῆσαι ἀγρυπνοῦντες περὶ τὰ βλαβερὰ ἀδίκως ἐκνήφουσιν ἀποβαλόντες δῆθεν τὸν τῆς ἀμαθίας ὕπνον. 1 κορ 15,3540 Ὁ ἐν Χριστῷ λαλῶν τῷ ἀμφιβάλλοντι περὶ τῆς τῶν νεκρῶν [ἀναστάσεως] ὡς ἀσυνέτως φησίν·
τῆς ἀληθείας, ἧς μετέχειν εἰκὸς τὸν εἰσιέναι βουλόμε- νον (ερμηνεύεται γὰρ πλῆθος γνώσεως)· τῆς δὲ ῥομφαίας, τὴν ἐπίπονον ἀγωγήν. Διὰ πολλῶν γὰρ Ολίψεων τῆς εἰσόδου τῆς βασιλείας ἔστιν ἐπιτυ χεῖν. ΚΕΦ. Γ', στ. κβ'. Σὺ δὲ λήψῃ σεαυτῷ ἀπὸ πάνε των τῶν βρωμάτων, ὦ ἔδεσθε, καὶ συνάξεις πρὸς σεαυτὸν, καὶ ἔσται σοὶ καὶ ἐκείνοις φαγεῖν. Διδύμου. Ἡ δὲ περὶ τῶν σκυβάλων τῶν ζώων πάροδος καλῶς παρασεσιώπηται, καὶ τοῦ Νῶε ἅμα τοῖς υἱοῖς δυναμένων τὸ ἀκόλουθον περὶ τούτου σκου πῆσαι, καὶ ἡμῶν τὰ παραλελειμμένα στονάσασθαι καὶ ἀναπληρῶται. ΚΕΦ. Η', στ. α'. Καὶ ἐμνήσθη ὁ Θεὸς τοῦ Νώε, κ. τ. λ. Διδύμου. Τό, Εμνήσθη ὁ Θεὸς τοῦ Νῶς, θεο- πρεπῶς ἀκουστέον. Οὐχ ὡς ἐκ λήθης, ἀλλ᾿ ὥσπερ περὶ τῶν ἀσεβῶν λέγει, Οὐκ οἶδα ὑμᾶς πόθεν ἐστὲ, τουτέστι, Οὐδέποτε ἔγνων ὑμᾶς, ὡς ἐνταῦθα δηλού σθαι τὸ, Οὐδέποτε ὡς ἡμετέρους ὑμᾶς ἔσχον. Οὕτω κἀνταῦθα τὸ ἐμνήσθη, ἀντὶ τοῦ, Ἐπεισήγανεν αὐτὴ ἀρχὴν γενέσθαι τοῦ γένους. Ει ΚΕΦ. ΚΔ', στ. ι'. Καὶ εἶδον τὸν τόπον οὗ ἐστή- κει ἐκεῖ ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραήλ· καὶ τὰ ὑπὸ τοὺς πό- δας αὐτοῦ ὡσεὶ ἔργον πλίνθου σαπφείρου, καὶ ὥσπερ εἶδος στερεώματος τοῦ οὐρανοῦ τῇ καθα ριότητι. Διδύμου. Δηλοῦται γὰρ καὶ ἐν τῇ λέξει ταύτῃ, ὡς ἔνθα Θεοῦ παρουσία νόησιν ἔσχε, τόπον εἰρήκασιν εἶναι τῶν ποδῶν αὐτοῦ, βεβαίως ιδρυμένων ἔνθα ἀρετὴ πρακτική. "Η δηλούται, διὰ τῆς πλίνθου της σαπφειρίνης, καὶ σοφία, ἥτις, διὰ τῶν νοητῶν θεω ρία ὑπάρχειν, τῇ καθαριότητι παραβάλλεται. ΚΕΦ. ΛΓ', στ. ιγ'. Εἰ οὖν εἴρηκα χάριν ἐναντίον σου, ἐμφάνισόν μοι σεαυτόν· γνωστῶς ἵνα ίδω σε, ὅπως ἂν ὦ ευρηκώς χάριν ἐνώπιόν σου, καὶ να γνῶ, ὅτι λαός σου οὗτος, τὸ ἔθνος τοῦτο. Διδύμου. Τὸ γνωστῶς ὁρώμενον, εύδηλον ὡς θεω- ρίᾳ μόνον, καὶ οὐκ αἰσθήσει καταλαμβάνεται. Ὥσπερ γὰρ καὶ ὀφθαλμὸς τῶν αἰσθητῶν ἀντιλαμβάνεται δι' ὁράσεως οὕτως ὁ νοῦς, διὰ γνώσεως, Θεοῦ θεωρίαν δέχεται. Στ. ιθ'. Καὶ εἶπεν, Εγώ παρελεύσομαι πρότερόν σου τῇ δόξῃ μου, πορεύσομαι πρὸ προσώπου σου τῇ δόξῃ μου, καὶ καλέσω τῷ ὀνόματι Κυρίου ἐναντίον σου. Διδύμου. Μετ' αὐτὴν γὰρ ὑπάρχεις. Υπάρχων γὰρ πρὸ τῶν αἰώνων, εὑρίσκεται ἡ ἐμὴ δόξα, ὁ μου νογενής μου Υἱὸς οὖσα. Ὅταν ἐγὼ προδιαθῷ, ἔχων Εt FRAGMENTA IN EXODUM. A licet, quibus significatur cognitio veritatis, quam participare decet eum qui ingredi appetit (cherubim euim interpretatur multitudo cognitionis); et gla- dium, quo laboriosa vita innuitur. Non nisi enim per multas tribulationes ingressum in regnum asse- qui licet. CAP. VI, vers. 22. Tolles igitur lecum ex omnibus escis quæ mandi possunt, et comportabis apud te, et erunt tam tibi quam illis in cibum. Didymi. Quæ autem ad stercora animalium per- tinent, recte silentio præterita sunt, siquidem buic rei Noe cum filiis convenienter providere potuit, nobisque, quæ prætermissa sunt, conjicere et sup- plere obvium est. CAP. VIII, vers. 1. recordalus est Deus Noe, Belc. Didymi. Illud, Recordalus Deus Noe, sic intell- gendum est, ut natura diving conveniat. Non obli- vionem passus, sed impios aversatus, dicit: Nescio vos unde sitis (Luc.xm, 27), id est, Nunquam novi vos; quasi dicat : Nunquam vos in nostrorum nu- mero habui. Sic etiam illud, Recordatus est, idem est ac si diceret : Statuit illum principium fore novæ generationis. FRAGMENTA IN EXODUM. (Ex eadem Catena.) C CAP. XXIV, vers. 10. Et viderunt Deum Israel : et sub pedibus ejus quasi opus lapidis sapphirini, et quasi cœlum cum serenum est. - Didymi. Ex hac enim lectione manifestur: fit quod, sicubi Deus spiritualiter adest, ibi locuin esse pedum ejus dicitur, firmiter hic stantium ubi practica est virtus. Forte etiam, per opus sapphi rini lapidis, sapientia designatur, quae, quia in intel lectualium contemplatione consistit cœlo sereno comparatur. CAP. XXXIII, vers. 13. Si ergo inveni gratiam in conspectu luo, ostende mihi faciem tuam ut per co- gnitionem videam te et inveniam gratiam ante oculos Dimos, et cognoscas quia populus tuus est gens isla. Didymi. - Quod per cognitionem videtur, ab intel- lectu tantum, minime vero a sensibus apprehendi manifestum est. Sicut enim oculus per visionem sensibilia percipit, sie mens, per cognitionem, Dei visionem recipit. VERS. 19. dixit : Ego transibo prior te cum gloria mea; præibo ante faciem tuam cum gloria mea, et vocabo nomine Domini coram te. Didymi. Posterior enim illa (gloriamen) es. Nam ante sæcula exsistit gloria mea, quæ est Filius meus unigenitus. Cum ergo prior transiero, labens glo-
PG 39:1115«ἄφρων,20 εἰ ἀμφιβάλλεις ὅτι τὸ νεκρωθὲν ἀνθρώπου σῶμα ἐγείρεται, ἴσθι ὅτι ἃ σπείρεις σπέρματα ἀποθανόντα εἰς τὴν γὴν καταβάλλεις πεπεισμένος ὡς οὐκ ἂν μεταβάλλοι εἰς φυτά, εἰ μὴ νεκρωθέντα σπαρείη. Ἕτερόν ἐστι τὸ ἐγειρόμενον σῶμα παρ’ ὃ ἔσπειρας· σὺ μὲν γὰρ κόκκον ἔβαλες εἰς τὴν γήν, ὁ δὲ θεὸς στάχυν ἤγειρεν. πρὸς μίαν δὲ τῶν ἐρωτήσεων τὴν λέγουσαν πῶς ἐγείρονται νεκροί, ὁ περὶ τῶν σπειρομένων λόγος· πρὸς δὲ τὸ ἕτερον ἐρώτημα, τὸ ποίῳ δὲ σώματι ἔρχονται, ἐκ διαιρέσεως ἀποδίδωσι τὴν ἀπόδειξιν, καὶ διελὼν τὰ σώματα εἰς «ἐπίγεια» καὶ «ἐπουράνια» εἶπε κατὰ τὴν τῶν ἐπουρανίων ἡλίου καὶ σελήνης καὶ ἄστρων εἶναι τὴν τῶν ἐγειρομένων ἀνθρωπίνων σωμάτων δόξαν. 1 κορ 15,41 Ὅμοιοι τῇ τῶν φωστήρων καὶ ἀστέρων δόξῃ, οὐ πάντων τῶν ἀνισταμένων τὰ σώματα, ἀλλ’ ἢ μόνον τῶν εὖ βεβιωκότων καὶ σωφρονισάντων· κἂν γὰρ τὰ τῶν φαύλων σώματα ἄφθαρτα ἐγείρονται, ἀλλ’ οὖν στεροῦνται τῆς τῶν ἐπουρανίων δόξης. σημειωτέον δὲ ὅτι· ἡ δόξα τῶν ἐγειρομένων σωμάτων οὐσιώδης ἐστὶν ὡς καὶ ἡ τῶν φωστήρων.
Α τὴν ἡμετέραν δόξαν, τότε σὺ ἐπακολουθήσεις. οἷα θε ράπων δεσπότῃ. Στ. κγ'. Καὶ ἀφελῶ τὴν χεῖρα, καὶ τότε ὄψει τὰ ὀπίσω μου· τὸ δὲ πρόσωπόν μου οὐκ ὀφθή- σεταί σοι. Διδύμου. Ἡ μὲν προκόσμιος ὕπαρξίς τε και θειό της δηλοῦται διὰ τοῦ προσώπου· ἡ δὲ δημιουργία καὶ πρόνοια, διὰ τῶν ὀπίσω (1). ΚΕΦ. ΛΔ', στ. β'. Και γίνου ἕτοιμος εἰς τὸ πρωί, καὶ ἀναβήσῃ τὸ πρωΐ εἰς τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ, καὶ στήσῃ μοι ἐκεῖ ἐπ' ἄκρου τοῦ ὄρους. Διδύμου. Οὐ γὰρ ἑτέρῳ τινὶ ἵσταται, ἀλλ' ἡ Θεῷ, ᾧ τὴν δηλωθεῖσαν προκοπὴν διανύσει. Τί δέ ἐστι τὸ ἑστάναι Θεῷ, ἢ τὸ ἕτοιμον γενέσθαι πρὸς τὸ ἀκροᾶ- Β σθαι Θεοῦ διδασκαλίαν; Στ. γ'. Καὶ μηδεὶς ἀναβήτω μετὰ σοῦ, καὶ μη- δεὶς ὀφθήτω ἐν παντὶ τῷ ὄρει· καὶ τὰ πρόβατα καὶ οἱ βόες μὴ νεμέσθωσαν πλησίον τοῦ ὄρους. Διδύμου. Τοῖς ἀπολειπομένοις τῆς τοῦ Μωϋσέως τελειότητος μένειν κάτω τοῦ ὄρους προσέταξε. ΚΕΦ. ΚΒ', στ. ε'. "Οτι περιέσχον με συντριμμοί θανάτου, καὶ χείμαῤῥοι ἀνομίας ἐξεθάμβησαν με. Διδύμου. Η καὶ χείμαρροι ἀνομίας, διὰ τὸ εἰς ἀνομίαν ἔρχεσθαι τοὺς μὴ γενναίως ὑφισταμένους τὰ πειρατήρια. Στ. ς'. αδίνες ᾅδου περιεκύκλωσάν με, προ- έφθασαν με θανάτου σκληρότητες Διδύμου. ὠδῖνες θανάτου καὶ ἄδου τὰ πρὸς θάνα- τον ἁμαρτήματα. Στ. θ'. 'Ανέβη καπνὸς ἐν ὀργῇ αὐτοῦ, καὶ πῦρ ἐκ στόματος αὐτοῦ κατέδεται· ἄνθρακες ἐξεκαύ θησαν ἀπ' αὐτοῦ. Διδύμου. Ανέβη καπνὸς ἐν ὀργῇ αὐτοῦ, τῆς μοχθηρᾶς ύλης δαπανωμένης, ἀναλογίαν ἐχούσης πρὸς τὰ ἐποικοδομούμενα ἐπὶ τῷ Χριστοῦ θεμελίω Ει ὄντι ὑπὸ φαύλων ἀνθρώπων, ξύλα, χόρτον, καλά μην. Φαῦλαι δὲ ταῦτα πράξεις καὶ γνῶμαι. Οἱ δὲ ἄνθρακες ποτὲ μὲν κολάσεις σημαίνουσιν, ὡς ἐν τῷ· Ἐὰν πεινᾷ ὁ ἐχθρός σου, ψώμιζε αὐτόν· ἐὰν διψᾷ, πότιζε αὐτόν. Τοῦτο γὰρ ποιῶν ἄνθρακας πυρὸς σωρεύσεις ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ· καὶ τῷ, Πεσοῦνται ἐπ' αὐτοῖς ἄνθρακες πυρὸς, καὶ καταβαλεῖς αὐτούς. Οὗτοι ἔσονταί σοι βοήθεια. Ποτέ δὲ τοὺς διαπύρους τοῦ Θεοῦ λόγους, καθαίροντας τοὺς τῆς ψυχῆς λογισμούς. Καὶ δῆλον ἐξ Ἡσαΐου, φήσαντος· Καὶ ἀπεστάλη ἐν τῶν σεραφίμ, και ἔλαβεν άνθρακα τῇ λαβίδι ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου. DIDYMI ALEXANDRINI riain nostram, tu subsequeris, sicut servus domi- VERS. 23. Tollamque manum meum et videbis po- steriora mea: faciem autem meum videre non pote- ris. Didymi. - Divina natura, qualis ab æterno ante mundi constitutionem exsistebat, per faciem indica· tur; creatio autem et providentia per posteriora si- gnificantur. CAP. XXXIV, vers. 2. Esto paralus mane ut ascendas statim in montem Sinai, stabisque mecum super verticem. - Didymi. - Non enim cum alio stat nisi cum Deo, cui prædictum profectum perficiet. Quid est autem stare cuin Deo, nisi paratum esse ad audienda Dei præcepta ? VERS. 3. Et nullus ascendal tecum nec videatur quispiam per totum montem: boves quoque et ores non pascantur e contra. Didymi.-Quicuuque Moyse imperfectiores eram, eɔs sub monte stare imperavit. editis mox leguntur. FRAGMENTA IN REGUM LIB. II. (Ex Calena Nicephori supra laudata, tom. 11.) CAP. XXII. Vers. 5. Quia circumdederunt me C contritiones mortis: torrentes iniquitatis terruerunt mie. - Didymi. Vel etiam torrentes iniquitatis dicit, quia in iniquitatem incidunt qui non viriliter resi- stunt tentationibus. VERS. 6. Dolores inferni circumdederunt me præ- venerunt me afflictiones mortis. - Didymi. Dolores mortis et inferni peccata sunt letalia. VERS. 9. Ascendit fumus in ira ejus, et ignis de ore ejus vorabit; carbones accensi sunt ab eo. - Didymi. sumitur perniciosa materia, analogiam habens ad - Ascendit fumus in ira ejus, dum con- lignum, fenum, stipulam, quæ al improbis hominis D bus superædificantur super verum fundamentum Christi (1 Cor.1ιι, 12). Hæc autem sunt prava actio- nes vel perversa dogmata. Carbones vero aliquando designant castigationes, v. c., cum dicit Apostolus : Si esurierit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi: hoc enim faciens, carbones ignis congeres su- per caput ipsius ; et David : Cadent super eos carbo- nes, in ignem dejicies eos. Ili carbones erunt tibi auxilio. Aliquando autem carbones designant igni- tos Dei sermones, quibus cogitationes anima puri- ficantur; quod manifestumn facit Isaias, dicens : missus est unus ex seraphim, et forcipe carbonem (1) Huic commentario sequentia in codice subjunguntur : Idem et Gregorius Nyssrus. llæc autem in
1 κορ 15,4243 Ὥσπερ ἡ λογικὴ ψυχὴ οὐκ οὖσα ἀρετὴ ἢ κακία δεκτικὴ ἀμφοτέρων ἐστὶ τούτων, οὕτω καὶ τὸ ἡμέτερον σῶμα οὐ φθορὰ ἢ ἀφθαρσία τυγχάνον δέχεται κατὰ διαφόρους χρόνους τὰς ἐγκειμένας οὐσιώδεις ποιότητας. ἀμέλει γοῦν οὐ φθορὰ σπείρεται καὶ ἐγείρεται οὐκ ἀφθαρσία, ἀλλ’ «ἐν ἀφθαρσίᾳ.20 ἀκολουθεῖ δὲ τῷ «ἐν φθορᾷ» σπειρομένῳ τὸ «ἐν ἀσθενείᾳ» καὶ «ἐν ἀτιμίᾳ» καὶ «σῶμα ψυχικὸν» σπείρεσθαι, ὁμοίως δὲ καὶ τῷ «ἐν ἀφθαρσίᾳ» ἐγειρομένῳ τὸ «ἐν δυνάμει» καὶ «δόξῃ» καὶ «σῶμα πνευματικὸν» ἐγείρεσθαι. ὅταν δὲ λέγωμεν σῶμα ἄφθαρτον, οὐ πέμπτην οὐσίαν λέγομεν, ὥς τινες περὶ τῶν ἄστρων ὑπενόησαν ἣν ἀεί φαμεν ἄφθαρτον εἶναι, ἀλλ’ ἄφθαρτον λέγομεν τὸ ἐκ φθαρτοῦ γεγονὸς ἄφθαρτον χάριτι θεοῦ. οὕτως ἄτρεπτον καὶ ἀναλλοίωτον εἶναι κατὰ μεταβολὴν γὰρ ὑπέστη τὸ τοιοῦτον, ἀλλὰ τῷ διαρκεῖν εἰς μακραίωνα ζωὴν ἤτοι κολαζόμενον ἢ τιμώμενον.
Α τὴν ἡμετέραν δόξαν, τότε σὺ ἐπακολουθήσεις. οἷα θε ράπων δεσπότῃ. Στ. κγ'. Καὶ ἀφελῶ τὴν χεῖρα, καὶ τότε ὄψει τὰ ὀπίσω μου· τὸ δὲ πρόσωπόν μου οὐκ ὀφθή- σεταί σοι. Διδύμου. Ἡ μὲν προκόσμιος ὕπαρξίς τε και θειό της δηλοῦται διὰ τοῦ προσώπου· ἡ δὲ δημιουργία καὶ πρόνοια, διὰ τῶν ὀπίσω (1). ΚΕΦ. ΛΔ', στ. β'. Και γίνου ἕτοιμος εἰς τὸ πρωί, καὶ ἀναβήσῃ τὸ πρωΐ εἰς τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ, καὶ στήσῃ μοι ἐκεῖ ἐπ' ἄκρου τοῦ ὄρους. Διδύμου. Οὐ γὰρ ἑτέρῳ τινὶ ἵσταται, ἀλλ' ἡ Θεῷ, ᾧ τὴν δηλωθεῖσαν προκοπὴν διανύσει. Τί δέ ἐστι τὸ ἑστάναι Θεῷ, ἢ τὸ ἕτοιμον γενέσθαι πρὸς τὸ ἀκροᾶ- Β σθαι Θεοῦ διδασκαλίαν; Στ. γ'. Καὶ μηδεὶς ἀναβήτω μετὰ σοῦ, καὶ μη- δεὶς ὀφθήτω ἐν παντὶ τῷ ὄρει· καὶ τὰ πρόβατα καὶ οἱ βόες μὴ νεμέσθωσαν πλησίον τοῦ ὄρους. Διδύμου. Τοῖς ἀπολειπομένοις τῆς τοῦ Μωϋσέως τελειότητος μένειν κάτω τοῦ ὄρους προσέταξε. ΚΕΦ. ΚΒ', στ. ε'. "Οτι περιέσχον με συντριμμοί θανάτου, καὶ χείμαῤῥοι ἀνομίας ἐξεθάμβησαν με. Διδύμου. Η καὶ χείμαρροι ἀνομίας, διὰ τὸ εἰς ἀνομίαν ἔρχεσθαι τοὺς μὴ γενναίως ὑφισταμένους τὰ πειρατήρια. Στ. ς'. αδίνες ᾅδου περιεκύκλωσάν με, προ- έφθασαν με θανάτου σκληρότητες Διδύμου. ὠδῖνες θανάτου καὶ ἄδου τὰ πρὸς θάνα- τον ἁμαρτήματα. Στ. θ'. 'Ανέβη καπνὸς ἐν ὀργῇ αὐτοῦ, καὶ πῦρ ἐκ στόματος αὐτοῦ κατέδεται· ἄνθρακες ἐξεκαύ θησαν ἀπ' αὐτοῦ. Διδύμου. Ανέβη καπνὸς ἐν ὀργῇ αὐτοῦ, τῆς μοχθηρᾶς ύλης δαπανωμένης, ἀναλογίαν ἐχούσης πρὸς τὰ ἐποικοδομούμενα ἐπὶ τῷ Χριστοῦ θεμελίω Ει ὄντι ὑπὸ φαύλων ἀνθρώπων, ξύλα, χόρτον, καλά μην. Φαῦλαι δὲ ταῦτα πράξεις καὶ γνῶμαι. Οἱ δὲ ἄνθρακες ποτὲ μὲν κολάσεις σημαίνουσιν, ὡς ἐν τῷ· Ἐὰν πεινᾷ ὁ ἐχθρός σου, ψώμιζε αὐτόν· ἐὰν διψᾷ, πότιζε αὐτόν. Τοῦτο γὰρ ποιῶν ἄνθρακας πυρὸς σωρεύσεις ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ· καὶ τῷ, Πεσοῦνται ἐπ' αὐτοῖς ἄνθρακες πυρὸς, καὶ καταβαλεῖς αὐτούς. Οὗτοι ἔσονταί σοι βοήθεια. Ποτέ δὲ τοὺς διαπύρους τοῦ Θεοῦ λόγους, καθαίροντας τοὺς τῆς ψυχῆς λογισμούς. Καὶ δῆλον ἐξ Ἡσαΐου, φήσαντος· Καὶ ἀπεστάλη ἐν τῶν σεραφίμ, και ἔλαβεν άνθρακα τῇ λαβίδι ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου. DIDYMI ALEXANDRINI riain nostram, tu subsequeris, sicut servus domi- VERS. 23. Tollamque manum meum et videbis po- steriora mea: faciem autem meum videre non pote- ris. Didymi. - Divina natura, qualis ab æterno ante mundi constitutionem exsistebat, per faciem indica· tur; creatio autem et providentia per posteriora si- gnificantur. CAP. XXXIV, vers. 2. Esto paralus mane ut ascendas statim in montem Sinai, stabisque mecum super verticem. - Didymi. - Non enim cum alio stat nisi cum Deo, cui prædictum profectum perficiet. Quid est autem stare cuin Deo, nisi paratum esse ad audienda Dei præcepta ? VERS. 3. Et nullus ascendal tecum nec videatur quispiam per totum montem: boves quoque et ores non pascantur e contra. Didymi.-Quicuuque Moyse imperfectiores eram, eɔs sub monte stare imperavit. editis mox leguntur. FRAGMENTA IN REGUM LIB. II. (Ex Calena Nicephori supra laudata, tom. 11.) CAP. XXII. Vers. 5. Quia circumdederunt me C contritiones mortis: torrentes iniquitatis terruerunt mie. - Didymi. Vel etiam torrentes iniquitatis dicit, quia in iniquitatem incidunt qui non viriliter resi- stunt tentationibus. VERS. 6. Dolores inferni circumdederunt me præ- venerunt me afflictiones mortis. - Didymi. Dolores mortis et inferni peccata sunt letalia. VERS. 9. Ascendit fumus in ira ejus, et ignis de ore ejus vorabit; carbones accensi sunt ab eo. - Didymi. sumitur perniciosa materia, analogiam habens ad - Ascendit fumus in ira ejus, dum con- lignum, fenum, stipulam, quæ al improbis hominis D bus superædificantur super verum fundamentum Christi (1 Cor.1ιι, 12). Hæc autem sunt prava actio- nes vel perversa dogmata. Carbones vero aliquando designant castigationes, v. c., cum dicit Apostolus : Si esurierit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi: hoc enim faciens, carbones ignis congeres su- per caput ipsius ; et David : Cadent super eos carbo- nes, in ignem dejicies eos. Ili carbones erunt tibi auxilio. Aliquando autem carbones designant igni- tos Dei sermones, quibus cogitationes anima puri- ficantur; quod manifestumn facit Isaias, dicens : missus est unus ex seraphim, et forcipe carbonem (1) Huic commentario sequentia in codice subjunguntur : Idem et Gregorius Nyssrus. llæc autem in
1 κορ 15,4446 Ἐπειδὴ σπείρεται τὸ σῶμα ἐκ τῆς περιπλοκῆς τοῦ ἄρρενος πρὸς τὸ θῆλυ, εὐλόγως καὶ ἀτιμία καὶ ἀσθένεια περὶ αὐτὸ ἔσται, τυγχάνον ψυχῆς σῶμα φθαρείσης ἐν αὐτῷ τῆς προλαβούσης ποιότητος, ἀνίσταται θεοῦ δυνάμει, ἀφθαρσίαν καὶ δύναμιν καὶ τιμὴν ἔχον πνευματικὸν σῶμα ἀποδειχθέν, ὄργανον ψυχῆς ὑπάρχον, λοιπὸν οὐ ψυχῆς ἁπλῶς, ἀλλὰ πνεύματος ἁγίου μετουσίᾳ ἀνασταθείσης καὶ οἱονεὶ εἰς πνεῦμα μεταβαλούσης. ἐπειδὴ δὲ ἡ τοῖς πάθεσιν ἐμμένουσα ψυχή, εἰκότως καὶ τὸ τῆς τοιαύτης ψυχῆς σῶμα «ψυχικὸν» καλεῖται. ἐὰν δὲ ὑπεραναβῇ τὴν παθητικὴν ἕξιν ἡ ψυχή, γίνεται πνευματική, καὶ λέγεται τὸ σῶμα τῆς τοιαύτης ψυχῆς τῆς συμπλεκομένης αὐτὸ «πνευματικόν.20 Ἐπειδὴ προκόπτουσα ἡ ψυχὴ ἐπὶ τὸ πνευματικὸν ἀναβαίνει, «πρῶτον» εἶπεν εἶναι «τὸ ψυχικὸν» σῶμα, «ἔπειτα τὸ πνευματικόν.20 νοητέον δὲ ὅτι τὸ τῶν ἐγειρομένων ἐκ νεκρῶν σῶμα ὁμοιοῦται τῷ τοῦ Χριστοῦ σώματι πνευματικῷ μετὰ τὴν ἀνάστασιν γεγονότι. διὸ οὐ προσέχομεν τοῖς λέγουσιν ὅτι τοιοῦτον ἀνίσταται τὸ σῶμα οἷον εἶχεν ὁ Ἀδὰμ ψυχικόν·
Α τὴν ἡμετέραν δόξαν, τότε σὺ ἐπακολουθήσεις. οἷα θε ράπων δεσπότῃ. Στ. κγ'. Καὶ ἀφελῶ τὴν χεῖρα, καὶ τότε ὄψει τὰ ὀπίσω μου· τὸ δὲ πρόσωπόν μου οὐκ ὀφθή- σεταί σοι. Διδύμου. Ἡ μὲν προκόσμιος ὕπαρξίς τε και θειό της δηλοῦται διὰ τοῦ προσώπου· ἡ δὲ δημιουργία καὶ πρόνοια, διὰ τῶν ὀπίσω (1). ΚΕΦ. ΛΔ', στ. β'. Και γίνου ἕτοιμος εἰς τὸ πρωί, καὶ ἀναβήσῃ τὸ πρωΐ εἰς τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ, καὶ στήσῃ μοι ἐκεῖ ἐπ' ἄκρου τοῦ ὄρους. Διδύμου. Οὐ γὰρ ἑτέρῳ τινὶ ἵσταται, ἀλλ' ἡ Θεῷ, ᾧ τὴν δηλωθεῖσαν προκοπὴν διανύσει. Τί δέ ἐστι τὸ ἑστάναι Θεῷ, ἢ τὸ ἕτοιμον γενέσθαι πρὸς τὸ ἀκροᾶ- Β σθαι Θεοῦ διδασκαλίαν; Στ. γ'. Καὶ μηδεὶς ἀναβήτω μετὰ σοῦ, καὶ μη- δεὶς ὀφθήτω ἐν παντὶ τῷ ὄρει· καὶ τὰ πρόβατα καὶ οἱ βόες μὴ νεμέσθωσαν πλησίον τοῦ ὄρους. Διδύμου. Τοῖς ἀπολειπομένοις τῆς τοῦ Μωϋσέως τελειότητος μένειν κάτω τοῦ ὄρους προσέταξε. ΚΕΦ. ΚΒ', στ. ε'. "Οτι περιέσχον με συντριμμοί θανάτου, καὶ χείμαῤῥοι ἀνομίας ἐξεθάμβησαν με. Διδύμου. Η καὶ χείμαρροι ἀνομίας, διὰ τὸ εἰς ἀνομίαν ἔρχεσθαι τοὺς μὴ γενναίως ὑφισταμένους τὰ πειρατήρια. Στ. ς'. αδίνες ᾅδου περιεκύκλωσάν με, προ- έφθασαν με θανάτου σκληρότητες Διδύμου. ὠδῖνες θανάτου καὶ ἄδου τὰ πρὸς θάνα- τον ἁμαρτήματα. Στ. θ'. 'Ανέβη καπνὸς ἐν ὀργῇ αὐτοῦ, καὶ πῦρ ἐκ στόματος αὐτοῦ κατέδεται· ἄνθρακες ἐξεκαύ θησαν ἀπ' αὐτοῦ. Διδύμου. Ανέβη καπνὸς ἐν ὀργῇ αὐτοῦ, τῆς μοχθηρᾶς ύλης δαπανωμένης, ἀναλογίαν ἐχούσης πρὸς τὰ ἐποικοδομούμενα ἐπὶ τῷ Χριστοῦ θεμελίω Ει ὄντι ὑπὸ φαύλων ἀνθρώπων, ξύλα, χόρτον, καλά μην. Φαῦλαι δὲ ταῦτα πράξεις καὶ γνῶμαι. Οἱ δὲ ἄνθρακες ποτὲ μὲν κολάσεις σημαίνουσιν, ὡς ἐν τῷ· Ἐὰν πεινᾷ ὁ ἐχθρός σου, ψώμιζε αὐτόν· ἐὰν διψᾷ, πότιζε αὐτόν. Τοῦτο γὰρ ποιῶν ἄνθρακας πυρὸς σωρεύσεις ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ· καὶ τῷ, Πεσοῦνται ἐπ' αὐτοῖς ἄνθρακες πυρὸς, καὶ καταβαλεῖς αὐτούς. Οὗτοι ἔσονταί σοι βοήθεια. Ποτέ δὲ τοὺς διαπύρους τοῦ Θεοῦ λόγους, καθαίροντας τοὺς τῆς ψυχῆς λογισμούς. Καὶ δῆλον ἐξ Ἡσαΐου, φήσαντος· Καὶ ἀπεστάλη ἐν τῶν σεραφίμ, και ἔλαβεν άνθρακα τῇ λαβίδι ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου. DIDYMI ALEXANDRINI riain nostram, tu subsequeris, sicut servus domi- VERS. 23. Tollamque manum meum et videbis po- steriora mea: faciem autem meum videre non pote- ris. Didymi. - Divina natura, qualis ab æterno ante mundi constitutionem exsistebat, per faciem indica· tur; creatio autem et providentia per posteriora si- gnificantur. CAP. XXXIV, vers. 2. Esto paralus mane ut ascendas statim in montem Sinai, stabisque mecum super verticem. - Didymi. - Non enim cum alio stat nisi cum Deo, cui prædictum profectum perficiet. Quid est autem stare cuin Deo, nisi paratum esse ad audienda Dei præcepta ? VERS. 3. Et nullus ascendal tecum nec videatur quispiam per totum montem: boves quoque et ores non pascantur e contra. Didymi.-Quicuuque Moyse imperfectiores eram, eɔs sub monte stare imperavit. editis mox leguntur. FRAGMENTA IN REGUM LIB. II. (Ex Calena Nicephori supra laudata, tom. 11.) CAP. XXII. Vers. 5. Quia circumdederunt me C contritiones mortis: torrentes iniquitatis terruerunt mie. - Didymi. Vel etiam torrentes iniquitatis dicit, quia in iniquitatem incidunt qui non viriliter resi- stunt tentationibus. VERS. 6. Dolores inferni circumdederunt me præ- venerunt me afflictiones mortis. - Didymi. Dolores mortis et inferni peccata sunt letalia. VERS. 9. Ascendit fumus in ira ejus, et ignis de ore ejus vorabit; carbones accensi sunt ab eo. - Didymi. sumitur perniciosa materia, analogiam habens ad - Ascendit fumus in ira ejus, dum con- lignum, fenum, stipulam, quæ al improbis hominis D bus superædificantur super verum fundamentum Christi (1 Cor.1ιι, 12). Hæc autem sunt prava actio- nes vel perversa dogmata. Carbones vero aliquando designant castigationes, v. c., cum dicit Apostolus : Si esurierit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi: hoc enim faciens, carbones ignis congeres su- per caput ipsius ; et David : Cadent super eos carbo- nes, in ignem dejicies eos. Ili carbones erunt tibi auxilio. Aliquando autem carbones designant igni- tos Dei sermones, quibus cogitationes anima puri- ficantur; quod manifestumn facit Isaias, dicens : missus est unus ex seraphim, et forcipe carbonem (1) Huic commentario sequentia in codice subjunguntur : Idem et Gregorius Nyssrus. llæc autem in
PG 39:1116ἡ μὲν οὖν τοῦ πρώτου Ἀδὰμ ζωὴ «εἰς ψυχὴν ζῶσαν» παρεσκεύαζε τὸν ἄνθρωπον ζῆν, ἡ δὲ κατὰ Χριστὸν ζωὴ οὐκ εἰς ψυχὴν ζῶσαν ἀλλ’ «εἰς πνεῦμα ζωοποιοῦν.20 ἡ δὲ πνευματικὴ ζωοποίησις συμφυής ἐστι τοῖς ἐκ νεκρῶν ἐγειρομένοις. «πρῶτον» δὲ καὶ «ἔσχατον» ἁρμοδίως εἶπεν, οὐ μὴν πρῶτον καὶ δεύτερον ἄνθρωπον, ἵνα μάθωμεν ὅτι γεγόνασί τινες μέσοι, τοῦ πρώτου καὶ ἐσχάτου ἀνθρώπου ἐν πολιτείᾳ. 1 κορ 15,51 Ἐπειδὴ περὶ ἀναστάσεως θεωρία βάθος ἔχει[ν] νοήσεως, εἰκότως φησίν· «ἰδοὺ μυστήριον ὑμῖν λέγω·20 πάντες μὲν τεθνηξόμενοι κοιμηθησόμεθα, μόνοι δὲ οἱ δίκαιοι ἀλλαγησόμεθα, ἐκλάμψαντες ὡς ὁ ἥλιος· μόνοι γὰρ οὗτοι ἐπὶ τὸ κρεῖττον κατὰ ψυχὴν καὶ σῶμα μεταβάλλοντες ἀλλαγήσονται. οὐ γὰρ ἀκόλουθον λέγειν ἐν ἀλλάξει κατά τινα ἑτέραν φερομένην οὕτω γραφήν· «οὐ πάντες μὲν κοιμηθησόμεθα, πάντες δὲ ἀλλαγησόμεθα» διὰ τὸ εὐθὺς ἐπιφερόμενον «καὶ ἡμεῖς ἀλλαγησόμεθα.20 εἰ γὰρ πάντες ἀλλάττονται, περιττὸν λέγεσθαι «καὶ ἡμεῖς ἀλλαγησόμεθα.20 1 κορ 15,5253 Ἐγερθήσονται οἱ νεκροὶ τοῦ σώματος αὐτῶν, ὃ πάλαι φθαρτὸν ἦν, ἀφθάρτου γενησομένου.
Α τὴν ἡμετέραν δόξαν, τότε σὺ ἐπακολουθήσεις. οἷα θε ράπων δεσπότῃ. Στ. κγ'. Καὶ ἀφελῶ τὴν χεῖρα, καὶ τότε ὄψει τὰ ὀπίσω μου· τὸ δὲ πρόσωπόν μου οὐκ ὀφθή- σεταί σοι. Διδύμου. Ἡ μὲν προκόσμιος ὕπαρξίς τε και θειό της δηλοῦται διὰ τοῦ προσώπου· ἡ δὲ δημιουργία καὶ πρόνοια, διὰ τῶν ὀπίσω (1). ΚΕΦ. ΛΔ', στ. β'. Και γίνου ἕτοιμος εἰς τὸ πρωί, καὶ ἀναβήσῃ τὸ πρωΐ εἰς τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ, καὶ στήσῃ μοι ἐκεῖ ἐπ' ἄκρου τοῦ ὄρους. Διδύμου. Οὐ γὰρ ἑτέρῳ τινὶ ἵσταται, ἀλλ' ἡ Θεῷ, ᾧ τὴν δηλωθεῖσαν προκοπὴν διανύσει. Τί δέ ἐστι τὸ ἑστάναι Θεῷ, ἢ τὸ ἕτοιμον γενέσθαι πρὸς τὸ ἀκροᾶ- Β σθαι Θεοῦ διδασκαλίαν; Στ. γ'. Καὶ μηδεὶς ἀναβήτω μετὰ σοῦ, καὶ μη- δεὶς ὀφθήτω ἐν παντὶ τῷ ὄρει· καὶ τὰ πρόβατα καὶ οἱ βόες μὴ νεμέσθωσαν πλησίον τοῦ ὄρους. Διδύμου. Τοῖς ἀπολειπομένοις τῆς τοῦ Μωϋσέως τελειότητος μένειν κάτω τοῦ ὄρους προσέταξε. ΚΕΦ. ΚΒ', στ. ε'. "Οτι περιέσχον με συντριμμοί θανάτου, καὶ χείμαῤῥοι ἀνομίας ἐξεθάμβησαν με. Διδύμου. Η καὶ χείμαρροι ἀνομίας, διὰ τὸ εἰς ἀνομίαν ἔρχεσθαι τοὺς μὴ γενναίως ὑφισταμένους τὰ πειρατήρια. Στ. ς'. αδίνες ᾅδου περιεκύκλωσάν με, προ- έφθασαν με θανάτου σκληρότητες Διδύμου. ὠδῖνες θανάτου καὶ ἄδου τὰ πρὸς θάνα- τον ἁμαρτήματα. Στ. θ'. 'Ανέβη καπνὸς ἐν ὀργῇ αὐτοῦ, καὶ πῦρ ἐκ στόματος αὐτοῦ κατέδεται· ἄνθρακες ἐξεκαύ θησαν ἀπ' αὐτοῦ. Διδύμου. Ανέβη καπνὸς ἐν ὀργῇ αὐτοῦ, τῆς μοχθηρᾶς ύλης δαπανωμένης, ἀναλογίαν ἐχούσης πρὸς τὰ ἐποικοδομούμενα ἐπὶ τῷ Χριστοῦ θεμελίω Ει ὄντι ὑπὸ φαύλων ἀνθρώπων, ξύλα, χόρτον, καλά μην. Φαῦλαι δὲ ταῦτα πράξεις καὶ γνῶμαι. Οἱ δὲ ἄνθρακες ποτὲ μὲν κολάσεις σημαίνουσιν, ὡς ἐν τῷ· Ἐὰν πεινᾷ ὁ ἐχθρός σου, ψώμιζε αὐτόν· ἐὰν διψᾷ, πότιζε αὐτόν. Τοῦτο γὰρ ποιῶν ἄνθρακας πυρὸς σωρεύσεις ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ· καὶ τῷ, Πεσοῦνται ἐπ' αὐτοῖς ἄνθρακες πυρὸς, καὶ καταβαλεῖς αὐτούς. Οὗτοι ἔσονταί σοι βοήθεια. Ποτέ δὲ τοὺς διαπύρους τοῦ Θεοῦ λόγους, καθαίροντας τοὺς τῆς ψυχῆς λογισμούς. Καὶ δῆλον ἐξ Ἡσαΐου, φήσαντος· Καὶ ἀπεστάλη ἐν τῶν σεραφίμ, και ἔλαβεν άνθρακα τῇ λαβίδι ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου. DIDYMI ALEXANDRINI riain nostram, tu subsequeris, sicut servus domi- VERS. 23. Tollamque manum meum et videbis po- steriora mea: faciem autem meum videre non pote- ris. Didymi. - Divina natura, qualis ab æterno ante mundi constitutionem exsistebat, per faciem indica· tur; creatio autem et providentia per posteriora si- gnificantur. CAP. XXXIV, vers. 2. Esto paralus mane ut ascendas statim in montem Sinai, stabisque mecum super verticem. - Didymi. - Non enim cum alio stat nisi cum Deo, cui prædictum profectum perficiet. Quid est autem stare cuin Deo, nisi paratum esse ad audienda Dei præcepta ? VERS. 3. Et nullus ascendal tecum nec videatur quispiam per totum montem: boves quoque et ores non pascantur e contra. Didymi.-Quicuuque Moyse imperfectiores eram, eɔs sub monte stare imperavit. editis mox leguntur. FRAGMENTA IN REGUM LIB. II. (Ex Calena Nicephori supra laudata, tom. 11.) CAP. XXII. Vers. 5. Quia circumdederunt me C contritiones mortis: torrentes iniquitatis terruerunt mie. - Didymi. Vel etiam torrentes iniquitatis dicit, quia in iniquitatem incidunt qui non viriliter resi- stunt tentationibus. VERS. 6. Dolores inferni circumdederunt me præ- venerunt me afflictiones mortis. - Didymi. Dolores mortis et inferni peccata sunt letalia. VERS. 9. Ascendit fumus in ira ejus, et ignis de ore ejus vorabit; carbones accensi sunt ab eo. - Didymi. sumitur perniciosa materia, analogiam habens ad - Ascendit fumus in ira ejus, dum con- lignum, fenum, stipulam, quæ al improbis hominis D bus superædificantur super verum fundamentum Christi (1 Cor.1ιι, 12). Hæc autem sunt prava actio- nes vel perversa dogmata. Carbones vero aliquando designant castigationes, v. c., cum dicit Apostolus : Si esurierit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi: hoc enim faciens, carbones ignis congeres su- per caput ipsius ; et David : Cadent super eos carbo- nes, in ignem dejicies eos. Ili carbones erunt tibi auxilio. Aliquando autem carbones designant igni- tos Dei sermones, quibus cogitationes anima puri- ficantur; quod manifestumn facit Isaias, dicens : missus est unus ex seraphim, et forcipe carbonem (1) Huic commentario sequentia in codice subjunguntur : Idem et Gregorius Nyssrus. llæc autem in
τινὲς δὲ λέγουσιν ὧδε τὸ ἡ «μεῖς ἀλλαγησόμεθα» ἀντὶ τοῦ οἷα ἄλλοι τινὲς ὄντες παρὰ τοὺς νεκρούς, οἵτινες, φησίν, ἄφθαρτοι ἐγειρόμεθα τὰ σώματα, ἀλλασσομενῶν τῶν ψυχῶν κατὰ κρείττονα καὶ θειοτέραν ποιότητα ἀλλοιουμενῶν. ἄλλος δέ φησι τοὺς ἁμαρτωλοὺς εἶναι τοὺς νεκρούς, τοὺς ἀφθάρτους ἐγειρομένους ἐπὶ τῷ διαρκέσαι πρὸς τὰς αἰωνίους κολάσεις, ἀλλασσομένους δὲ «ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν» τοὺς κατ’ ἀρετὴν βεβιωκότας· ἔστι μὲν οὖν θνητὸν καὶ φθαρτὸν οὐ μὴν ἔμπαλιν. διὸ «τὸ φθαρτὸν ἀφθαρσίαν, τὸ δὲ θνητὸν ἀθανασίαν ἐνδύεται» ἐν τῷ τῆς ἀναστάσεως τῶν νεκρῶν καιρῷ. 1 κορ 15,5456 Ὥσπερ ἀρετῆς παρούσης οὐχ ὑπάρχει κακία, οὕτως ἀθανασίας παρούσης ὁ θάνατος ἀφανίζεται. διὸ τοῦ θνητοῦ τὴν ἀθανασίαν ἐνδυσαμένου ὁ θάνατος ἡττηθεὶς καταπίνεται, ὡς λέγεσθαι αὐτῷ· «ποῦ σου τὸ νῖκος» ἐν ᾧ νικῶν νεκροὺς ἐποίεις; «ποῦ σου τὸ κέντρον» ᾧ τιτρώσκων ἰσχυρὸς ἦς; κεντεῖ μὲν γὰρ κατὰ τοὺς λογισμοὺς ἐμβάλλων ἁμαρτίας τοῖς πληττομένοις ὑπ’ αὐτοῦ, νικᾷ δὲ τοὺς πρακτικῶς ἁμαρτάνοντας. κεῖται δὲ ἡ χρῆσις ἐν Ὠσηὲ οὐκ αὐταῖς λέξεσιν·
Α τὴν ἡμετέραν δόξαν, τότε σὺ ἐπακολουθήσεις. οἷα θε ράπων δεσπότῃ. Στ. κγ'. Καὶ ἀφελῶ τὴν χεῖρα, καὶ τότε ὄψει τὰ ὀπίσω μου· τὸ δὲ πρόσωπόν μου οὐκ ὀφθή- σεταί σοι. Διδύμου. Ἡ μὲν προκόσμιος ὕπαρξίς τε και θειό της δηλοῦται διὰ τοῦ προσώπου· ἡ δὲ δημιουργία καὶ πρόνοια, διὰ τῶν ὀπίσω (1). ΚΕΦ. ΛΔ', στ. β'. Και γίνου ἕτοιμος εἰς τὸ πρωί, καὶ ἀναβήσῃ τὸ πρωΐ εἰς τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ, καὶ στήσῃ μοι ἐκεῖ ἐπ' ἄκρου τοῦ ὄρους. Διδύμου. Οὐ γὰρ ἑτέρῳ τινὶ ἵσταται, ἀλλ' ἡ Θεῷ, ᾧ τὴν δηλωθεῖσαν προκοπὴν διανύσει. Τί δέ ἐστι τὸ ἑστάναι Θεῷ, ἢ τὸ ἕτοιμον γενέσθαι πρὸς τὸ ἀκροᾶ- Β σθαι Θεοῦ διδασκαλίαν; Στ. γ'. Καὶ μηδεὶς ἀναβήτω μετὰ σοῦ, καὶ μη- δεὶς ὀφθήτω ἐν παντὶ τῷ ὄρει· καὶ τὰ πρόβατα καὶ οἱ βόες μὴ νεμέσθωσαν πλησίον τοῦ ὄρους. Διδύμου. Τοῖς ἀπολειπομένοις τῆς τοῦ Μωϋσέως τελειότητος μένειν κάτω τοῦ ὄρους προσέταξε. ΚΕΦ. ΚΒ', στ. ε'. "Οτι περιέσχον με συντριμμοί θανάτου, καὶ χείμαῤῥοι ἀνομίας ἐξεθάμβησαν με. Διδύμου. Η καὶ χείμαρροι ἀνομίας, διὰ τὸ εἰς ἀνομίαν ἔρχεσθαι τοὺς μὴ γενναίως ὑφισταμένους τὰ πειρατήρια. Στ. ς'. αδίνες ᾅδου περιεκύκλωσάν με, προ- έφθασαν με θανάτου σκληρότητες Διδύμου. ὠδῖνες θανάτου καὶ ἄδου τὰ πρὸς θάνα- τον ἁμαρτήματα. Στ. θ'. 'Ανέβη καπνὸς ἐν ὀργῇ αὐτοῦ, καὶ πῦρ ἐκ στόματος αὐτοῦ κατέδεται· ἄνθρακες ἐξεκαύ θησαν ἀπ' αὐτοῦ. Διδύμου. Ανέβη καπνὸς ἐν ὀργῇ αὐτοῦ, τῆς μοχθηρᾶς ύλης δαπανωμένης, ἀναλογίαν ἐχούσης πρὸς τὰ ἐποικοδομούμενα ἐπὶ τῷ Χριστοῦ θεμελίω Ει ὄντι ὑπὸ φαύλων ἀνθρώπων, ξύλα, χόρτον, καλά μην. Φαῦλαι δὲ ταῦτα πράξεις καὶ γνῶμαι. Οἱ δὲ ἄνθρακες ποτὲ μὲν κολάσεις σημαίνουσιν, ὡς ἐν τῷ· Ἐὰν πεινᾷ ὁ ἐχθρός σου, ψώμιζε αὐτόν· ἐὰν διψᾷ, πότιζε αὐτόν. Τοῦτο γὰρ ποιῶν ἄνθρακας πυρὸς σωρεύσεις ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ· καὶ τῷ, Πεσοῦνται ἐπ' αὐτοῖς ἄνθρακες πυρὸς, καὶ καταβαλεῖς αὐτούς. Οὗτοι ἔσονταί σοι βοήθεια. Ποτέ δὲ τοὺς διαπύρους τοῦ Θεοῦ λόγους, καθαίροντας τοὺς τῆς ψυχῆς λογισμούς. Καὶ δῆλον ἐξ Ἡσαΐου, φήσαντος· Καὶ ἀπεστάλη ἐν τῶν σεραφίμ, και ἔλαβεν άνθρακα τῇ λαβίδι ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου. DIDYMI ALEXANDRINI riain nostram, tu subsequeris, sicut servus domi- VERS. 23. Tollamque manum meum et videbis po- steriora mea: faciem autem meum videre non pote- ris. Didymi. - Divina natura, qualis ab æterno ante mundi constitutionem exsistebat, per faciem indica· tur; creatio autem et providentia per posteriora si- gnificantur. CAP. XXXIV, vers. 2. Esto paralus mane ut ascendas statim in montem Sinai, stabisque mecum super verticem. - Didymi. - Non enim cum alio stat nisi cum Deo, cui prædictum profectum perficiet. Quid est autem stare cuin Deo, nisi paratum esse ad audienda Dei præcepta ? VERS. 3. Et nullus ascendal tecum nec videatur quispiam per totum montem: boves quoque et ores non pascantur e contra. Didymi.-Quicuuque Moyse imperfectiores eram, eɔs sub monte stare imperavit. editis mox leguntur. FRAGMENTA IN REGUM LIB. II. (Ex Calena Nicephori supra laudata, tom. 11.) CAP. XXII. Vers. 5. Quia circumdederunt me C contritiones mortis: torrentes iniquitatis terruerunt mie. - Didymi. Vel etiam torrentes iniquitatis dicit, quia in iniquitatem incidunt qui non viriliter resi- stunt tentationibus. VERS. 6. Dolores inferni circumdederunt me præ- venerunt me afflictiones mortis. - Didymi. Dolores mortis et inferni peccata sunt letalia. VERS. 9. Ascendit fumus in ira ejus, et ignis de ore ejus vorabit; carbones accensi sunt ab eo. - Didymi. sumitur perniciosa materia, analogiam habens ad - Ascendit fumus in ira ejus, dum con- lignum, fenum, stipulam, quæ al improbis hominis D bus superædificantur super verum fundamentum Christi (1 Cor.1ιι, 12). Hæc autem sunt prava actio- nes vel perversa dogmata. Carbones vero aliquando designant castigationes, v. c., cum dicit Apostolus : Si esurierit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi: hoc enim faciens, carbones ignis congeres su- per caput ipsius ; et David : Cadent super eos carbo- nes, in ignem dejicies eos. Ili carbones erunt tibi auxilio. Aliquando autem carbones designant igni- tos Dei sermones, quibus cogitationes anima puri- ficantur; quod manifestumn facit Isaias, dicens : missus est unus ex seraphim, et forcipe carbonem (1) Huic commentario sequentia in codice subjunguntur : Idem et Gregorius Nyssrus. llæc autem in
PG 39:1117ἀντὶ γὰρ τοῦ ἡ «δίκη σου» ὁ ἀπόστολος εἶπε «νῖκος.20 1 κορ 15,58 Ἐπειδὴ ὁ ἐχθρὸς θάνατος κατελύθη, πιστῶς ἑστηκότες ἑδραῖοι διατελεῖτε, ἐργαζόμενοι συνεχῶς καὶ ἀδιασπάστως τὸ προσταχθὲν ὑμῖν ἔργον ὑπὸ κυρίου, ἀδιστάκτως θαρροῦντες, ὡς ὁ ἐν κυρίῳ κάματος ὑμῶν οὐκ ἔστι μάταιος, αἰωνίου μισθοῦ ἀποκειμένου τοῖς πάντοτε τὸ ἔργον ποιοῦσιν. 1 κορ 16, «Μίαν σαββάτων,20 ἡ ἀναστάσιμος τοῦ κυρίου ἡμέρα, θησαυρίζετε οὖν παρ’ ἑαυτοῖς ὃ ἐὰν ἡ δύναμις ὑμῶν ἀποθέσθαι δύναται, ἀλύπως καὶ ἄνευ ἀνάγκης, ἵνα ἑτοίμους ὑμᾶς πρὸς τὴν δόσιν ἐπιδημήσας εὕρω, ἵνα μὴ ἐληλυθότος μου ἀρχὴ τοῦ εὐτρεπίζειν τὰ πρὸς τὴν κοινωνίαν γένηται. 1 κορ 16,89 Ἐν Ἐφέσῳ οὖν ταύτην ἔγραψε Κορινθίοις τὴν ἐπιστολήν. λέγει δὲ ἐκεῖ περιμένειν διὰ εὔλογον αἰτίαν· «θύρα γὰρ» ὑπερέχουσα καὶ πάνυ ἐνεργοῦσα εἰς τοὺς ἀκροατὰς «ἀνέῳκται» αὐτῷ· ὅθεν πολλοὺς εἶχε τοὺς ἀντικειμένους δαίμονας ἀλητηρίους καὶ ἀνθρώπους γόητας καὶ ἀπαταιῶνας· τότε γὰρ οἱ πονηροὶ πολλοὶ γίνονται ἐν τῷ ἀντικεῖσθαι, ὅταν ὁρῶσιν ἰσχύοντα τὸν λόγον τῆς πίστεως ἐν τοῖς παραδεχομένοις· ἔθος δὲ αὐτῷ τὴν παρρησίαν τοῦ τῆς εὐσεβείας λόγου «θύραν» καλεῖν.
Πυρυζ τοίνυν εἰς φαιδρότητα τους λογισμοὺς τῆς ἑτοίμου πρὸς τοῦτο ψυχῆς, ἁμαρτωλοὺς δὲ καθαίρει, τὰς πράξεις αὐτῶν καταφλέγον τάδε πυρ· εἰ μὴ δέ- ξωνται τοῦτο, καταφλέξει τὸ πῦρ αὐτοὺς τὸ αἰώνιον. Στ. ι. Καὶ ἔκλινεν οὐρανὸν καὶ κατέβη, καὶ γνόφος ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Διδύμου. Ἡ δὲ κατάβασις τῇ τοῦ Σωτῆρος ἀκό λουθος οἰκονομίᾳ. Κατέβη δὲ οὐ τοπικῶς, ἀλλ' ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, μορφὴν δούλου λαβών. Τὸ δὲ ἀσαφὲς καὶ λανθάνον τῆς τοῦ Θεοῦ γνώσεως διὰ τοῦ γνόφου παρίσταται. Εἰς τοῦτον γὰρ καὶ Μωϋσῆς, ὡς ἦν ἀνθρώπῳ δυνατὸν, εἰσελήλυθε. Το- αύτη καὶ ἡ δεῦρο ἐπιδημία, τῷ μὴ δι' ὅλων ἐγνῶσθαι τοῖς γενητοῖς. Στ. ια'. Καὶ ἐπεκάθισεν ἐπὶ χερουβείμ, καὶ ἐπετάσθη, καὶ ὤφθη ἐπὶ πτερύγων ανέμων. Διδύμου. Τὸ δὲ χερουβ ἑρμηνεύεται πληθυσμὸς γνώσεως. Τοῖς οὖν λογικοῖς τούτοις ζώοις, ἢ καὶ ταῖς τοιαύταις ψυχαῖς ἐπιβὰς ὁ Θεὸς, ἵσταται διὰ τῆς ὀξυτάτης νοήσεως. Ανέμους δὲ, εἰ μὲν τοὺς αἰ σθητούς λάβοις, τῷ λόγῳ τῆς προνοίας ἐπιβαίνει τούτων Θεὸς, ἄγων αὐτοὺς ὡς βούλεται· Ἐξάγων γάρ ἐστιν ἀνέμους ἐκ θησαυρῶν αὐτοῦ. Εἰ δὲ τοὺς πνεύματι μετεωριζομένους, καὶ ὡς ἀνέμους πνοὰς ἐκπέμποντας, σοφοὺς ἄνδρας νοήσεις, καὶ τούτων ταῖς πτέρυξι, τουτέστι ταῖς ὑψιπετέσι νοήσεσιν ὁ Θεὸς ἐπιβαίνων ίπταται πανταχοῦ. Καὶ ἀνέμους δὲ διδασκαλίας, περὶ ἑτεροδόξων λέγων εἶπεν ὁ ᾿Από- στολος · "Ινα μηκέτι ὦμεν νήπιοι, κλυδωνιζόμενοι, καὶ περιφερόμενοι παντὶ ἀνέμῳ τῆς διδασκαλίας, ἐν τῇ κυβείᾳ τῶν ἀνθρώπων, ἐν πανουργίᾳ πρὸς τὴν μεθοδείαν τῆς πλάνης. Στ. ιδ'. Καὶ ἐβρόντησεν ἐξ οὐρανοῦ Κύριος, καὶ ὁ Ὕψιστος ἔδωκε φωνὴν αὐτοῦ. δ Διδύμου. Εκβάσεως τετυχηκότων τῶν περὶ Χρισ στοῦ προφητευομένων, ὁ Θεὸς εὐθὺς οὐρανόθεν βροντᾷ· τοῦτο μὲν, τῷ τῇ ἐκβάσει μεγαλοφώνους δεδεῖχθαι τὰς προφητείας· τοῦτο δὲ, τῷ θεολογίας ὕψος τὸν Θεὸν ταῖς διανοίαις περὶ τοῦ μονογενοῦς ἐμβαλεῖν Υἱοῦ, καὶ λέγειν· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγα πητὸς, ἐν ᾧ εὐδόκησα. Τοιγαροῦν οὐχ αἷμα καὶ σὰρξ αὐτοῖς ἀπεκάλυψεν, ἀλλ' ὁ Πατὴρ ὁ οὐράνιος, τὸν ἴδιον Υἱὸν παρασκευάσας, πρὸς ὑποδοχήν τῆς θείας βροντῆς ἐν γῇ σωματικῶς γεγονέναι, καὶ τὴν ἰδίαν ψυχὴν νόμῳ θνητότητος προέσθαι ὑπὲρ τοῦ πλάσματος, ὡς ἂν ἐκ τῆς οὐρανόθεν ἐρχομένης βρον τῆς μετεωρισθέντες τῶν γηίνων, προσπελάσωσι τῷ οὐρανίῳ, τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου φοροῦντες. Στ. ιε'. Καὶ ἀπέστειλε βέλη, καὶ ἐσκόρπισεν αὐτούς· καὶ ἤστραψεν ἀστραπὴν, καὶ ἐξέστη- σεν αὐτούς. Διδύμου. Τοῖς ἐναντίως διακειμένοις ἐξαποστέλλει βέλη, συνταράξαι δυνάμενα τοὺς ὁμονοοῦντας ἐν τῷ κακῷ. Λέγει δὲ νῦν βέλη τους προαναφωνουμένους η FRAGMENTA IN II REG. A tulit de altari (Isa. v, 6). Porro ignis ille animæ ad hoc paratæ cogitationes probat ut illa pulchrior evadat; purificat autem peccatores pravas eorum actiones consumens : quem ignem nisi receperint, æterno igne comburentur. VERS. 10. Inclinavit calos et descendit, et caligo sub pedibus ejus. Didymi. - Descensio ad œconom.am referenda est. Descendit autem non locum mutando, sed fur- mam servi accipiendo, cum in forma Dei esset (Phi- lipp. 11, 6, 7). Quod vero obscurum et abditum est in cognitione Dei, per caliginem designatur : quam quidem caliginem, quantum homini possibile est, penetravit Moyses. Talis fuit Dei inter nos adventus, siquidem ex parte tantum cognitus est a mortali- bus. Vers. 11. Et sedit super cherubim, et volavit, et apparuit super pennas ventorum. - Didymi. Cherub interpretatur multitudo cogni- tionis. Illis igitur rationalibus animalibus, vel etiam animabus quæ ipsis similes sunt, insidens Deus, per acutissimam eorum intelligentiam volat. Quod si ventos sensibiles intellexeris, illis per providen- tiam insidet Deus, ipsos pro arbitrio dirigens: Pro- ducit enim, inquit, ventos de thesauris suis (Psal. cxxxiv, 7). Si autem ventorum nomine eos intel- fexeris qui Spiritu in sublime feruntur, virosque sapientes ventis flatus suos emittentibus similes esse volueris, illorum etiam alis, id est sublimibus C cogitationibus, Deus invehens ubique volat. Sed et D tenlos doctrina inducit Apostolus, cum, de hetero- doxis loquens, dicit : Ut jam non simus parvuli fluctuantes, et circumferamur omni venio doctrina, in nequitia hominum, in astutia ad circumventionem erroris (Ephes. iv, 14). Vers. 14. Et intonuit de cœlo Dominus, et Allis- simus dedit vocem suam. - Didymi. Impletis omnibus quæ de Christo prædixerant propheta, protinus de coelo Deus in- tonat: tum altitonarum prophetiarum veritatem ipso rerum exitu demonstrando, tum etiam altis- simum de divina Filii sui unigeniti natura sensum omnium mentibus injiciendo, cum de ipso dicit : Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene com- placui (Matth. xvii, 5). Caro equidem et sanguis non revelavit illis, sed Pater cœlestis: qui, ut divini tonitru susceptionem præpararet, Filium suum cor- poraliter in terra conversari statuit, propriam- que animam dimittere propter creaturam, quo scilicet, per illud caelitus superveniens tonitru a terrenis sublime abstracti, homini cœlesti appro- pinquarent, cœlestis (ut ait Apostolus) imaginem ferentes. VERS. 15. Misit sagittas et dissipavit eos, et ful- guravit fulgur, et obstupefecit eos. - Didymi. In inimice affectos mittit sagittas, quæ illos conturbent, in malo unanimes. Hic autem sagittas vocat verba superius de ultione prolata.
1 κορ 16,1011 Ὅταν βέβαιοι καὶ ἀμετακίνητοι ὦσι περὶ τὴν εὐσέβειαν οἱ παιδευόμενοι, ἀφόβως ἐπιδημοῦσιν αὐτοῖς οἱ διδάσκαλοι, οὐ δεδεκότες μή τις ῥᾳθυμία περὶ τοὺς ἀκροατὰς ὑπάρχῃ. διό φησι· προσέχετε ἑαυτοῖς, ἵνα θαρρήσῃ Τιμόθεος ἐλθεῖν πρὸς ὑμᾶς, οὐ φοβηθείς, μὴ μετατραπῆτε. τούτῳ τῷ σημαινομένῳ ἐκ τοῦ φοβεῖσθαι συνεχρήσατο, καὶ ἐν τῇ ἑξῆς ἐπιστολῇ εἶπεν· «φοβοῦμαι μή πως, ὡς ὁ ὄφις ἐξηπάτησε τὴν Εὔαν ἐν τῇ πανουργίᾳ αὐτοῦ, οὕτως φθαρῇ τὰ νοήματα ὑμῶν.20 Ἔστι γὰρ ὁ Τιμόθεος οὗτος περὶ οὗ γράφω τὰ προκείμενα, τῶν γνησίων τοῦ θεοῦ δοῦλος, τὸ ἔργον τοῦ δεσπότου παραπλησίως ἐμοὶ ἐργαζόμενος. διὸ μὴ εὐτελιζέσθω παρ’ ὑμῶν, ἀλλὰ γνησίως μετ’ ἀγάπης ὑποδεχθήτω, ἀλλὰ καὶ προπεμφθήτω· περιμένω γὰρ ἐν τῇ Ἀσίᾳ ἕως ἐπανέλθῃ πρός με μετὰ τῶν ἀδελφῶν. 1 κορ 16,12 Ἐπειδὴ ὁ Ἀπολλῶς ἐπίσκοπος ἦν Κορίνθου, ἀπέστη ἐξ αὐτῶν διὰ τὰ ἐν αὐτοῖς σχίσματα καὶ ἦν σὺν τῷ Παύλῳ καὶ νῦν παρακληθεὶς οὐ συνεξεδήμησε τῇ ἐπιστολῇ· καὶ λέγει τὴν αἰτίαν δι’ ἣν οὐκ ἀπῆλθεν· ὅτι «οὐκ ἦν θέλημα.20 εἶτα εὐθυμοποιῶν αὐτοὺς γράφει·
Πυρυζ τοίνυν εἰς φαιδρότητα τους λογισμοὺς τῆς ἑτοίμου πρὸς τοῦτο ψυχῆς, ἁμαρτωλοὺς δὲ καθαίρει, τὰς πράξεις αὐτῶν καταφλέγον τάδε πυρ· εἰ μὴ δέ- ξωνται τοῦτο, καταφλέξει τὸ πῦρ αὐτοὺς τὸ αἰώνιον. Στ. ι. Καὶ ἔκλινεν οὐρανὸν καὶ κατέβη, καὶ γνόφος ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Διδύμου. Ἡ δὲ κατάβασις τῇ τοῦ Σωτῆρος ἀκό λουθος οἰκονομίᾳ. Κατέβη δὲ οὐ τοπικῶς, ἀλλ' ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, μορφὴν δούλου λαβών. Τὸ δὲ ἀσαφὲς καὶ λανθάνον τῆς τοῦ Θεοῦ γνώσεως διὰ τοῦ γνόφου παρίσταται. Εἰς τοῦτον γὰρ καὶ Μωϋσῆς, ὡς ἦν ἀνθρώπῳ δυνατὸν, εἰσελήλυθε. Το- αύτη καὶ ἡ δεῦρο ἐπιδημία, τῷ μὴ δι' ὅλων ἐγνῶσθαι τοῖς γενητοῖς. Στ. ια'. Καὶ ἐπεκάθισεν ἐπὶ χερουβείμ, καὶ ἐπετάσθη, καὶ ὤφθη ἐπὶ πτερύγων ανέμων. Διδύμου. Τὸ δὲ χερουβ ἑρμηνεύεται πληθυσμὸς γνώσεως. Τοῖς οὖν λογικοῖς τούτοις ζώοις, ἢ καὶ ταῖς τοιαύταις ψυχαῖς ἐπιβὰς ὁ Θεὸς, ἵσταται διὰ τῆς ὀξυτάτης νοήσεως. Ανέμους δὲ, εἰ μὲν τοὺς αἰ σθητούς λάβοις, τῷ λόγῳ τῆς προνοίας ἐπιβαίνει τούτων Θεὸς, ἄγων αὐτοὺς ὡς βούλεται· Ἐξάγων γάρ ἐστιν ἀνέμους ἐκ θησαυρῶν αὐτοῦ. Εἰ δὲ τοὺς πνεύματι μετεωριζομένους, καὶ ὡς ἀνέμους πνοὰς ἐκπέμποντας, σοφοὺς ἄνδρας νοήσεις, καὶ τούτων ταῖς πτέρυξι, τουτέστι ταῖς ὑψιπετέσι νοήσεσιν ὁ Θεὸς ἐπιβαίνων ίπταται πανταχοῦ. Καὶ ἀνέμους δὲ διδασκαλίας, περὶ ἑτεροδόξων λέγων εἶπεν ὁ ᾿Από- στολος · "Ινα μηκέτι ὦμεν νήπιοι, κλυδωνιζόμενοι, καὶ περιφερόμενοι παντὶ ἀνέμῳ τῆς διδασκαλίας, ἐν τῇ κυβείᾳ τῶν ἀνθρώπων, ἐν πανουργίᾳ πρὸς τὴν μεθοδείαν τῆς πλάνης. Στ. ιδ'. Καὶ ἐβρόντησεν ἐξ οὐρανοῦ Κύριος, καὶ ὁ Ὕψιστος ἔδωκε φωνὴν αὐτοῦ. δ Διδύμου. Εκβάσεως τετυχηκότων τῶν περὶ Χρισ στοῦ προφητευομένων, ὁ Θεὸς εὐθὺς οὐρανόθεν βροντᾷ· τοῦτο μὲν, τῷ τῇ ἐκβάσει μεγαλοφώνους δεδεῖχθαι τὰς προφητείας· τοῦτο δὲ, τῷ θεολογίας ὕψος τὸν Θεὸν ταῖς διανοίαις περὶ τοῦ μονογενοῦς ἐμβαλεῖν Υἱοῦ, καὶ λέγειν· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγα πητὸς, ἐν ᾧ εὐδόκησα. Τοιγαροῦν οὐχ αἷμα καὶ σὰρξ αὐτοῖς ἀπεκάλυψεν, ἀλλ' ὁ Πατὴρ ὁ οὐράνιος, τὸν ἴδιον Υἱὸν παρασκευάσας, πρὸς ὑποδοχήν τῆς θείας βροντῆς ἐν γῇ σωματικῶς γεγονέναι, καὶ τὴν ἰδίαν ψυχὴν νόμῳ θνητότητος προέσθαι ὑπὲρ τοῦ πλάσματος, ὡς ἂν ἐκ τῆς οὐρανόθεν ἐρχομένης βρον τῆς μετεωρισθέντες τῶν γηίνων, προσπελάσωσι τῷ οὐρανίῳ, τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου φοροῦντες. Στ. ιε'. Καὶ ἀπέστειλε βέλη, καὶ ἐσκόρπισεν αὐτούς· καὶ ἤστραψεν ἀστραπὴν, καὶ ἐξέστη- σεν αὐτούς. Διδύμου. Τοῖς ἐναντίως διακειμένοις ἐξαποστέλλει βέλη, συνταράξαι δυνάμενα τοὺς ὁμονοοῦντας ἐν τῷ κακῷ. Λέγει δὲ νῦν βέλη τους προαναφωνουμένους η FRAGMENTA IN II REG. A tulit de altari (Isa. v, 6). Porro ignis ille animæ ad hoc paratæ cogitationes probat ut illa pulchrior evadat; purificat autem peccatores pravas eorum actiones consumens : quem ignem nisi receperint, æterno igne comburentur. VERS. 10. Inclinavit calos et descendit, et caligo sub pedibus ejus. Didymi. - Descensio ad œconom.am referenda est. Descendit autem non locum mutando, sed fur- mam servi accipiendo, cum in forma Dei esset (Phi- lipp. 11, 6, 7). Quod vero obscurum et abditum est in cognitione Dei, per caliginem designatur : quam quidem caliginem, quantum homini possibile est, penetravit Moyses. Talis fuit Dei inter nos adventus, siquidem ex parte tantum cognitus est a mortali- bus. Vers. 11. Et sedit super cherubim, et volavit, et apparuit super pennas ventorum. - Didymi. Cherub interpretatur multitudo cogni- tionis. Illis igitur rationalibus animalibus, vel etiam animabus quæ ipsis similes sunt, insidens Deus, per acutissimam eorum intelligentiam volat. Quod si ventos sensibiles intellexeris, illis per providen- tiam insidet Deus, ipsos pro arbitrio dirigens: Pro- ducit enim, inquit, ventos de thesauris suis (Psal. cxxxiv, 7). Si autem ventorum nomine eos intel- fexeris qui Spiritu in sublime feruntur, virosque sapientes ventis flatus suos emittentibus similes esse volueris, illorum etiam alis, id est sublimibus C cogitationibus, Deus invehens ubique volat. Sed et D tenlos doctrina inducit Apostolus, cum, de hetero- doxis loquens, dicit : Ut jam non simus parvuli fluctuantes, et circumferamur omni venio doctrina, in nequitia hominum, in astutia ad circumventionem erroris (Ephes. iv, 14). Vers. 14. Et intonuit de cœlo Dominus, et Allis- simus dedit vocem suam. - Didymi. Impletis omnibus quæ de Christo prædixerant propheta, protinus de coelo Deus in- tonat: tum altitonarum prophetiarum veritatem ipso rerum exitu demonstrando, tum etiam altis- simum de divina Filii sui unigeniti natura sensum omnium mentibus injiciendo, cum de ipso dicit : Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene com- placui (Matth. xvii, 5). Caro equidem et sanguis non revelavit illis, sed Pater cœlestis: qui, ut divini tonitru susceptionem præpararet, Filium suum cor- poraliter in terra conversari statuit, propriam- que animam dimittere propter creaturam, quo scilicet, per illud caelitus superveniens tonitru a terrenis sublime abstracti, homini cœlesti appro- pinquarent, cœlestis (ut ait Apostolus) imaginem ferentes. VERS. 15. Misit sagittas et dissipavit eos, et ful- guravit fulgur, et obstupefecit eos. - Didymi. In inimice affectos mittit sagittas, quæ illos conturbent, in malo unanimes. Hic autem sagittas vocat verba superius de ultione prolata.
PG 39:1118«ἐλεύσεται δὲ ὅταν εὐκαιρήσῃ,20 τὴν εὐκαιρίαν τῆς πρὸς ὑμᾶς ἐπιδημίας αὐτοῦ ὑμῶν παρεχόντων, ὅταν μηκέτι ᾖ ἐν ὑμῖν σχίσματα. 1 κορ 16,13 Ἕπεται τῷ δεόντως ἐγρηγορότι ἐν τῷ μὴ διδόναι «ὕπνον τοῖς ὀφθαλμοῖς» μηδὲ «ἐπινυσταγμὸν τοῖς βλεφάροις» τὸ ἑστάναι βεβαίως ἐν τῇ πίστει, μεθ’ ὃ ἕπεται τὸ «ἀνδρίζεσθε» καὶ «κραταιοῦσθε» ὡς ἀθλητῇ καὶ στρατιώτῃ Χριστοῦ, τῷ πάντα ποιοῦντι σὺν ἀγάπῃ τῇ πρὸς τὸν θεὸν καὶ τὸν πλησίον. 1 κορ 16,1416 «Ἀπαρχὴ» λέγονται ἢ διὰ τὸ πρὸ τῶν ἄλλων πεπιστευκέναι ἢ διὰ τὸ ὑπερέχειν ἐν εὐσεβείᾳ ἢ διὰ τὸ προύχειν ἐν γένει, οἵτινες διὰ τὴν ἐνυπάρχουσαν αὐτοῖς ταπεινοφροσύνην οὐ χειροτονηθέντες, ἀλλὰ προθέσει ἰδίᾳ ὑφ’ ἑαυτῶν εἰς τοῦτο ἠγμένοι, ἔταξαν ἑαυτοὺς εἰς διακονίαν. διὸ «ὑποτάσσεσθε τοῖς τοιούτοις,20 εἰκόνα καὶ ὑπογραμμὸν αὐτοὺς ἔχοντες, ἵνα καὶ ὑμεῖς ἑαυτοὺς τάξητε εἰς τὴν τῶν ἁγίων ὑπηρεσίαν. 1 κορ 16,1718 Σὺν τῷ Στεφανᾷ τὸ παραλειφθὲν ὑμῖν ἀνεπλήρωσαν Φουρτουνᾶτος καὶ Ἀχαϊκὸς τῆς αὐτῆς ἐκείνῳ προαιρέσεως ὄντες, καὶ «ἀνέπαυσαν τὸ πνεῦμα τὸ ὑμῶν καὶ τὸ ἐμόν.20 ἀναπαύει δὲ πνεῦμα ἁγίου ὁ φρονῶν καὶ πράττων τὰ τῆς εὐσεβείας·
Πυρυζ τοίνυν εἰς φαιδρότητα τους λογισμοὺς τῆς ἑτοίμου πρὸς τοῦτο ψυχῆς, ἁμαρτωλοὺς δὲ καθαίρει, τὰς πράξεις αὐτῶν καταφλέγον τάδε πυρ· εἰ μὴ δέ- ξωνται τοῦτο, καταφλέξει τὸ πῦρ αὐτοὺς τὸ αἰώνιον. Στ. ι. Καὶ ἔκλινεν οὐρανὸν καὶ κατέβη, καὶ γνόφος ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Διδύμου. Ἡ δὲ κατάβασις τῇ τοῦ Σωτῆρος ἀκό λουθος οἰκονομίᾳ. Κατέβη δὲ οὐ τοπικῶς, ἀλλ' ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, μορφὴν δούλου λαβών. Τὸ δὲ ἀσαφὲς καὶ λανθάνον τῆς τοῦ Θεοῦ γνώσεως διὰ τοῦ γνόφου παρίσταται. Εἰς τοῦτον γὰρ καὶ Μωϋσῆς, ὡς ἦν ἀνθρώπῳ δυνατὸν, εἰσελήλυθε. Το- αύτη καὶ ἡ δεῦρο ἐπιδημία, τῷ μὴ δι' ὅλων ἐγνῶσθαι τοῖς γενητοῖς. Στ. ια'. Καὶ ἐπεκάθισεν ἐπὶ χερουβείμ, καὶ ἐπετάσθη, καὶ ὤφθη ἐπὶ πτερύγων ανέμων. Διδύμου. Τὸ δὲ χερουβ ἑρμηνεύεται πληθυσμὸς γνώσεως. Τοῖς οὖν λογικοῖς τούτοις ζώοις, ἢ καὶ ταῖς τοιαύταις ψυχαῖς ἐπιβὰς ὁ Θεὸς, ἵσταται διὰ τῆς ὀξυτάτης νοήσεως. Ανέμους δὲ, εἰ μὲν τοὺς αἰ σθητούς λάβοις, τῷ λόγῳ τῆς προνοίας ἐπιβαίνει τούτων Θεὸς, ἄγων αὐτοὺς ὡς βούλεται· Ἐξάγων γάρ ἐστιν ἀνέμους ἐκ θησαυρῶν αὐτοῦ. Εἰ δὲ τοὺς πνεύματι μετεωριζομένους, καὶ ὡς ἀνέμους πνοὰς ἐκπέμποντας, σοφοὺς ἄνδρας νοήσεις, καὶ τούτων ταῖς πτέρυξι, τουτέστι ταῖς ὑψιπετέσι νοήσεσιν ὁ Θεὸς ἐπιβαίνων ίπταται πανταχοῦ. Καὶ ἀνέμους δὲ διδασκαλίας, περὶ ἑτεροδόξων λέγων εἶπεν ὁ ᾿Από- στολος · "Ινα μηκέτι ὦμεν νήπιοι, κλυδωνιζόμενοι, καὶ περιφερόμενοι παντὶ ἀνέμῳ τῆς διδασκαλίας, ἐν τῇ κυβείᾳ τῶν ἀνθρώπων, ἐν πανουργίᾳ πρὸς τὴν μεθοδείαν τῆς πλάνης. Στ. ιδ'. Καὶ ἐβρόντησεν ἐξ οὐρανοῦ Κύριος, καὶ ὁ Ὕψιστος ἔδωκε φωνὴν αὐτοῦ. δ Διδύμου. Εκβάσεως τετυχηκότων τῶν περὶ Χρισ στοῦ προφητευομένων, ὁ Θεὸς εὐθὺς οὐρανόθεν βροντᾷ· τοῦτο μὲν, τῷ τῇ ἐκβάσει μεγαλοφώνους δεδεῖχθαι τὰς προφητείας· τοῦτο δὲ, τῷ θεολογίας ὕψος τὸν Θεὸν ταῖς διανοίαις περὶ τοῦ μονογενοῦς ἐμβαλεῖν Υἱοῦ, καὶ λέγειν· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγα πητὸς, ἐν ᾧ εὐδόκησα. Τοιγαροῦν οὐχ αἷμα καὶ σὰρξ αὐτοῖς ἀπεκάλυψεν, ἀλλ' ὁ Πατὴρ ὁ οὐράνιος, τὸν ἴδιον Υἱὸν παρασκευάσας, πρὸς ὑποδοχήν τῆς θείας βροντῆς ἐν γῇ σωματικῶς γεγονέναι, καὶ τὴν ἰδίαν ψυχὴν νόμῳ θνητότητος προέσθαι ὑπὲρ τοῦ πλάσματος, ὡς ἂν ἐκ τῆς οὐρανόθεν ἐρχομένης βρον τῆς μετεωρισθέντες τῶν γηίνων, προσπελάσωσι τῷ οὐρανίῳ, τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου φοροῦντες. Στ. ιε'. Καὶ ἀπέστειλε βέλη, καὶ ἐσκόρπισεν αὐτούς· καὶ ἤστραψεν ἀστραπὴν, καὶ ἐξέστη- σεν αὐτούς. Διδύμου. Τοῖς ἐναντίως διακειμένοις ἐξαποστέλλει βέλη, συνταράξαι δυνάμενα τοὺς ὁμονοοῦντας ἐν τῷ κακῷ. Λέγει δὲ νῦν βέλη τους προαναφωνουμένους η FRAGMENTA IN II REG. A tulit de altari (Isa. v, 6). Porro ignis ille animæ ad hoc paratæ cogitationes probat ut illa pulchrior evadat; purificat autem peccatores pravas eorum actiones consumens : quem ignem nisi receperint, æterno igne comburentur. VERS. 10. Inclinavit calos et descendit, et caligo sub pedibus ejus. Didymi. - Descensio ad œconom.am referenda est. Descendit autem non locum mutando, sed fur- mam servi accipiendo, cum in forma Dei esset (Phi- lipp. 11, 6, 7). Quod vero obscurum et abditum est in cognitione Dei, per caliginem designatur : quam quidem caliginem, quantum homini possibile est, penetravit Moyses. Talis fuit Dei inter nos adventus, siquidem ex parte tantum cognitus est a mortali- bus. Vers. 11. Et sedit super cherubim, et volavit, et apparuit super pennas ventorum. - Didymi. Cherub interpretatur multitudo cogni- tionis. Illis igitur rationalibus animalibus, vel etiam animabus quæ ipsis similes sunt, insidens Deus, per acutissimam eorum intelligentiam volat. Quod si ventos sensibiles intellexeris, illis per providen- tiam insidet Deus, ipsos pro arbitrio dirigens: Pro- ducit enim, inquit, ventos de thesauris suis (Psal. cxxxiv, 7). Si autem ventorum nomine eos intel- fexeris qui Spiritu in sublime feruntur, virosque sapientes ventis flatus suos emittentibus similes esse volueris, illorum etiam alis, id est sublimibus C cogitationibus, Deus invehens ubique volat. Sed et D tenlos doctrina inducit Apostolus, cum, de hetero- doxis loquens, dicit : Ut jam non simus parvuli fluctuantes, et circumferamur omni venio doctrina, in nequitia hominum, in astutia ad circumventionem erroris (Ephes. iv, 14). Vers. 14. Et intonuit de cœlo Dominus, et Allis- simus dedit vocem suam. - Didymi. Impletis omnibus quæ de Christo prædixerant propheta, protinus de coelo Deus in- tonat: tum altitonarum prophetiarum veritatem ipso rerum exitu demonstrando, tum etiam altis- simum de divina Filii sui unigeniti natura sensum omnium mentibus injiciendo, cum de ipso dicit : Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene com- placui (Matth. xvii, 5). Caro equidem et sanguis non revelavit illis, sed Pater cœlestis: qui, ut divini tonitru susceptionem præpararet, Filium suum cor- poraliter in terra conversari statuit, propriam- que animam dimittere propter creaturam, quo scilicet, per illud caelitus superveniens tonitru a terrenis sublime abstracti, homini cœlesti appro- pinquarent, cœlestis (ut ait Apostolus) imaginem ferentes. VERS. 15. Misit sagittas et dissipavit eos, et ful- guravit fulgur, et obstupefecit eos. - Didymi. In inimice affectos mittit sagittas, quæ illos conturbent, in malo unanimes. Hic autem sagittas vocat verba superius de ultione prolata.
τὸ γὰρ πνεῦμα τὰ ἀγαθὰ ζητεῖ ὡς εἶναι· ἐπὶ μὲν φαύλων ψυχήν, ἐπὶ δὲ ἁγίων πνεῦμα λέγεσθαι τὸ ὑπερπηδοῦν ἐν τῷ τὰ καλὰ θέλειν. τοὺς οὖν εὐβιοῦντας καὶ φρονοῦντας ἐπιγινώσκειν δεῖ τῷ τὰ αὐτὰ φρονεῖν καὶ πράττειν. οὕτω καὶ ὁ Ὠριγένης δοξάζει τὸ πνεῦμα πλείω τι ἔχειν τῆς ψυχῆς ἐν ἀρετῇ, εἰ καὶ πνεῦμα καὶ ἡ ψυχή. 1 κορ 16,1920 Ἱκανῶς αὐτοὺς εἰς ἀγάπην διεγείρων γράφει τὸ «ἀσπάζονται ὑμᾶς αἱ ἐκκλησίαι τῆς Ἀσίας» καὶ πάντες οἱ ἐν αὐτῇ διατρίβοντες ἅγιοι καὶ εὐλαβεῖς ἄνδρες. 1 κορ 16,21 Ἵνα μὴ ἀπατῶνται γραφόντων τινῶν ἐκ τῆς τοῦ ἀποστόλου προςηγορίας, σημεῖον τοῦτο τῶν αὐτοῦ καὶ μὴ αὐτοῦ ἐπιστολῶν ποιεῖται τὸ χειρὶ τῇ ἑαυτοῦ κεχαρακέναι, ἔστι δὲ τὸ γραφόμενον τῇ ἁγίᾳ αὐτοῦ δεξιᾷ. «εἴ τις οὐ φιλεῖ τὸν κύριον ἡμῶν, ἤτω ἀνάθεμα. μαρὰν ἀθά.20 οὐ φιλεῖ δὲ τὸν κύριον ὁ μὴ τηρῶν αὐτοῦ τὰς ἐντολάς· διὸ καὶ «ἀνάθεμα» οὗτος εἰδὼς ὅτι ὁ κύριος ἦλθεν ὃς κρίνει τὰ ἔργα τῶν ἀνθρώπων, λέγων· ἐγὼ τοὺς φιλοῦντάς με ἀγαπῶ. εἰ δὲ ἀγαπᾷ τοὺς φιλοῦντας, τοὺς μὴ φιλοῦντας τί καταλήψεται σκόπει.
Πυρυζ τοίνυν εἰς φαιδρότητα τους λογισμοὺς τῆς ἑτοίμου πρὸς τοῦτο ψυχῆς, ἁμαρτωλοὺς δὲ καθαίρει, τὰς πράξεις αὐτῶν καταφλέγον τάδε πυρ· εἰ μὴ δέ- ξωνται τοῦτο, καταφλέξει τὸ πῦρ αὐτοὺς τὸ αἰώνιον. Στ. ι. Καὶ ἔκλινεν οὐρανὸν καὶ κατέβη, καὶ γνόφος ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Διδύμου. Ἡ δὲ κατάβασις τῇ τοῦ Σωτῆρος ἀκό λουθος οἰκονομίᾳ. Κατέβη δὲ οὐ τοπικῶς, ἀλλ' ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, μορφὴν δούλου λαβών. Τὸ δὲ ἀσαφὲς καὶ λανθάνον τῆς τοῦ Θεοῦ γνώσεως διὰ τοῦ γνόφου παρίσταται. Εἰς τοῦτον γὰρ καὶ Μωϋσῆς, ὡς ἦν ἀνθρώπῳ δυνατὸν, εἰσελήλυθε. Το- αύτη καὶ ἡ δεῦρο ἐπιδημία, τῷ μὴ δι' ὅλων ἐγνῶσθαι τοῖς γενητοῖς. Στ. ια'. Καὶ ἐπεκάθισεν ἐπὶ χερουβείμ, καὶ ἐπετάσθη, καὶ ὤφθη ἐπὶ πτερύγων ανέμων. Διδύμου. Τὸ δὲ χερουβ ἑρμηνεύεται πληθυσμὸς γνώσεως. Τοῖς οὖν λογικοῖς τούτοις ζώοις, ἢ καὶ ταῖς τοιαύταις ψυχαῖς ἐπιβὰς ὁ Θεὸς, ἵσταται διὰ τῆς ὀξυτάτης νοήσεως. Ανέμους δὲ, εἰ μὲν τοὺς αἰ σθητούς λάβοις, τῷ λόγῳ τῆς προνοίας ἐπιβαίνει τούτων Θεὸς, ἄγων αὐτοὺς ὡς βούλεται· Ἐξάγων γάρ ἐστιν ἀνέμους ἐκ θησαυρῶν αὐτοῦ. Εἰ δὲ τοὺς πνεύματι μετεωριζομένους, καὶ ὡς ἀνέμους πνοὰς ἐκπέμποντας, σοφοὺς ἄνδρας νοήσεις, καὶ τούτων ταῖς πτέρυξι, τουτέστι ταῖς ὑψιπετέσι νοήσεσιν ὁ Θεὸς ἐπιβαίνων ίπταται πανταχοῦ. Καὶ ἀνέμους δὲ διδασκαλίας, περὶ ἑτεροδόξων λέγων εἶπεν ὁ ᾿Από- στολος · "Ινα μηκέτι ὦμεν νήπιοι, κλυδωνιζόμενοι, καὶ περιφερόμενοι παντὶ ἀνέμῳ τῆς διδασκαλίας, ἐν τῇ κυβείᾳ τῶν ἀνθρώπων, ἐν πανουργίᾳ πρὸς τὴν μεθοδείαν τῆς πλάνης. Στ. ιδ'. Καὶ ἐβρόντησεν ἐξ οὐρανοῦ Κύριος, καὶ ὁ Ὕψιστος ἔδωκε φωνὴν αὐτοῦ. δ Διδύμου. Εκβάσεως τετυχηκότων τῶν περὶ Χρισ στοῦ προφητευομένων, ὁ Θεὸς εὐθὺς οὐρανόθεν βροντᾷ· τοῦτο μὲν, τῷ τῇ ἐκβάσει μεγαλοφώνους δεδεῖχθαι τὰς προφητείας· τοῦτο δὲ, τῷ θεολογίας ὕψος τὸν Θεὸν ταῖς διανοίαις περὶ τοῦ μονογενοῦς ἐμβαλεῖν Υἱοῦ, καὶ λέγειν· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγα πητὸς, ἐν ᾧ εὐδόκησα. Τοιγαροῦν οὐχ αἷμα καὶ σὰρξ αὐτοῖς ἀπεκάλυψεν, ἀλλ' ὁ Πατὴρ ὁ οὐράνιος, τὸν ἴδιον Υἱὸν παρασκευάσας, πρὸς ὑποδοχήν τῆς θείας βροντῆς ἐν γῇ σωματικῶς γεγονέναι, καὶ τὴν ἰδίαν ψυχὴν νόμῳ θνητότητος προέσθαι ὑπὲρ τοῦ πλάσματος, ὡς ἂν ἐκ τῆς οὐρανόθεν ἐρχομένης βρον τῆς μετεωρισθέντες τῶν γηίνων, προσπελάσωσι τῷ οὐρανίῳ, τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου φοροῦντες. Στ. ιε'. Καὶ ἀπέστειλε βέλη, καὶ ἐσκόρπισεν αὐτούς· καὶ ἤστραψεν ἀστραπὴν, καὶ ἐξέστη- σεν αὐτούς. Διδύμου. Τοῖς ἐναντίως διακειμένοις ἐξαποστέλλει βέλη, συνταράξαι δυνάμενα τοὺς ὁμονοοῦντας ἐν τῷ κακῷ. Λέγει δὲ νῦν βέλη τους προαναφωνουμένους η FRAGMENTA IN II REG. A tulit de altari (Isa. v, 6). Porro ignis ille animæ ad hoc paratæ cogitationes probat ut illa pulchrior evadat; purificat autem peccatores pravas eorum actiones consumens : quem ignem nisi receperint, æterno igne comburentur. VERS. 10. Inclinavit calos et descendit, et caligo sub pedibus ejus. Didymi. - Descensio ad œconom.am referenda est. Descendit autem non locum mutando, sed fur- mam servi accipiendo, cum in forma Dei esset (Phi- lipp. 11, 6, 7). Quod vero obscurum et abditum est in cognitione Dei, per caliginem designatur : quam quidem caliginem, quantum homini possibile est, penetravit Moyses. Talis fuit Dei inter nos adventus, siquidem ex parte tantum cognitus est a mortali- bus. Vers. 11. Et sedit super cherubim, et volavit, et apparuit super pennas ventorum. - Didymi. Cherub interpretatur multitudo cogni- tionis. Illis igitur rationalibus animalibus, vel etiam animabus quæ ipsis similes sunt, insidens Deus, per acutissimam eorum intelligentiam volat. Quod si ventos sensibiles intellexeris, illis per providen- tiam insidet Deus, ipsos pro arbitrio dirigens: Pro- ducit enim, inquit, ventos de thesauris suis (Psal. cxxxiv, 7). Si autem ventorum nomine eos intel- fexeris qui Spiritu in sublime feruntur, virosque sapientes ventis flatus suos emittentibus similes esse volueris, illorum etiam alis, id est sublimibus C cogitationibus, Deus invehens ubique volat. Sed et D tenlos doctrina inducit Apostolus, cum, de hetero- doxis loquens, dicit : Ut jam non simus parvuli fluctuantes, et circumferamur omni venio doctrina, in nequitia hominum, in astutia ad circumventionem erroris (Ephes. iv, 14). Vers. 14. Et intonuit de cœlo Dominus, et Allis- simus dedit vocem suam. - Didymi. Impletis omnibus quæ de Christo prædixerant propheta, protinus de coelo Deus in- tonat: tum altitonarum prophetiarum veritatem ipso rerum exitu demonstrando, tum etiam altis- simum de divina Filii sui unigeniti natura sensum omnium mentibus injiciendo, cum de ipso dicit : Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene com- placui (Matth. xvii, 5). Caro equidem et sanguis non revelavit illis, sed Pater cœlestis: qui, ut divini tonitru susceptionem præpararet, Filium suum cor- poraliter in terra conversari statuit, propriam- que animam dimittere propter creaturam, quo scilicet, per illud caelitus superveniens tonitru a terrenis sublime abstracti, homini cœlesti appro- pinquarent, cœlestis (ut ait Apostolus) imaginem ferentes. VERS. 15. Misit sagittas et dissipavit eos, et ful- guravit fulgur, et obstupefecit eos. - Didymi. In inimice affectos mittit sagittas, quæ illos conturbent, in malo unanimes. Hic autem sagittas vocat verba superius de ultione prolata.
Continue reading PG 39: Fragmenta in Job →≣ entire volume