ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΝΥΣΣΗΣ ΠΕΡΙ ΤΟΥ, ΤΙ ΕΣΤΙ ΤΟ, ΚΑΤ' ΕΙΚΟΝΑ ΘΕΟΥ ΚΑΙ ΚΑΘ' ΟΜΟΙΩΣΙΝ. - Οἱ τὴν ἑαυτῶν ἀπλανῶς τοῦ προσώπου θεόκτιστον ὡραιότητα κατανοεῖν βουλόμενοι, οὐκ ἄλλως πως την οἰκείαν εἰκόνα καὶ τοῦ προσώπου τον χαρακτῆρα ἐνοπτρίζεσθαι δύνανται ἀλλ᾽ ἢ διά τινος καθαρωτά του ἐσόπτρου, ἐν ᾧ τὴν οἰκείαν τῆς ὄψεως εἰκόνα προσεγγίζοντες, ἐν αὐτῷ καὶ δι' αὐτοῦ ὁρῶσι τρανς ἔνδον ἀντίμιμόν τινα χαρακτήρα κατ' εἰκόνα καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν ἑαυτῶν. Οὐκοῦν καὶ ἡμεῖς ὥσπερ ἐν ἐσό πτρῳ τινὶ πρὸς τὴν θείαν ἀκτῖνα τοῦ νοεροῦ ἡλίου ἀτενίσαντες, ἐκεῖθεν ἐναργῶς τὸ ἀποσκίασμα καὶ τὴν μορφὴν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ κατ' εἰκόνα καὶ καθ' ὁμοίωσιν τῆς ἡμετέρας καταμάθωμεν φύσεως. "Εστι γὰρ, ἔστιν, ὡς ἐμοί γε δοκεῖ, ἡ τοῦ ἀνθρώπου και τασκευὴ φοβερά τις καὶ δυσερμήνευτος, καὶ πολλὰ καὶ ἀπόκρυφα ἐν αὐτῇ μυστήρια Θεοῦ ἐξεικονίζουσα. Β Καὶ ὥσπερ ἡ τοῦ ὀφθαλμοῦ φύσις τὰ μὲν ἐκτὸς ἑαυτῆς εὐχερῶς κατανοεῖ, ἑαυτὴν δὲ κατανοῆσαι ὁποῖα ἐστιν οὐ δύναται· οὕτω παντὶ ὀφθαλμῷ ἀνθρω πίνης διανοίας δυσθεώρητος καὶ δυσκατάληπτος ὁ τῆς ήμετέρας δημιουργίας λόγος καθέστηκε. Συντελέσας γὰρ ὁ Κτίστης τὸν ἁπλοῦν καὶ νοερώτατον τῶν ἀορά των δυνάμεων κόσμον, μεθ' δν καὶ τὸν ὑλικὸν τοῦτον καὶ ὁρώμενον, τὸν ἐκ τεσσάρων στοιχείων συγκείμε νον, τότε φησί, Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ' ὁμοίωσιν, καὶ ποιεῖ ζῶον, ὥσπερ τινὰ μικτὸν κόσμον συγγενῆ τῶν δύο κόσμων, ἐξ ἀσωμάτου καὶ ἀθανάτου καὶ ἀφθάρτου ψυχῆς, καὶ ἐξ ὑλικοῦ καὶ ὁρωμένου τετραστοίχου σώματος συγκ κείμενον. Οὗτινος γενομένου πάλιν φησὶν ἡ Γραφή, ὅτι Καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, κατ' εἰ- κόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν· Θεὸν καὶ λέγει τὸν Πα- τέρα καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Πολλαὶ μὲν οὖν καὶ διάφοροι γνῶμαι περὶ τούτου τοῖς ἐξηγηταῖς ἐῤῥήθησαν. Οἱ μὲν γαρ τὸ ἀρχικὸν καὶ ἐξουσιαστικὸν τοῦ ἀνθρώπου τὸ κατ' εἰκόνα Θεοῦ καὶ ὁμοίωσιν εἶπον, ἕτεροι δὲ τὸ νοερὸν καὶ ἀόρατον τῆς ψυχῆς. Αλλοι τὸ ἄφθαρτον καὶ ἀναμάρτητον, ὅτε γέγονεν ὁ APPENDIX. EJUSDEM S. GREGORII NYSSENI DE EO, QUID SIT, AD IMAGINEM DEI ET AD SIMILITUDINEM. Frontone Ducæo interprete. Qui conditam a Deo vultus sui pulchritudinem A certissime volunt cognoscere, non alia, opinor, ra- tione propriam imaginem formamque faciei con- templari possunt, quam mundissimi cujusdam spe culi opera, cui speciem oris sui admoventes, in eo et per ipsum intus formam quamdam, velut ex æmulatione repræsentatam ad imaginem et si- militudinem suam, clare intuentur. Et nos igitur tanquam in speculo quodam conversis ad divinum spiritalis solis radium oculis, inde manifeste adumbratam speciem, formam et imaginem illius, quod in natura nostra est ad imaginem similitudi- nemque Dei, discamus. Est enim, est, inquam, ut mihi quidem videtur, hominis creatio et structura formidabilis atque ad interpretandum difficilis, multaque et recondita Dei exprimit in se mysteria. Et quemadmodum oculi natura facile quidem ea, quæ sunt extra se, percipit, seipsam vero suan- que qualitatem non potest capere: sic et omni humanæ mentis oculo visu cognituque difficilis est ratio nostræ creationis. Postquam enim sim- plicem maximeque spiritalem virtutum invisibilium mundum Creator absolvit, et post illum hunc etiam materialem et aspectabilem ex quatuor elemento- rum corporibus confatum, tunc ait, Fuciamus ho- minem ad imaginem et similitudinem nostram et animal condit quasi mixtum quemdam mundum duobus mundis cognatum, ex incorporea et in- mortali et incorruptibili anima, et ex materiali oculisque subjecto corpore, ex quatuor elementis composito coagmentatum et junctum. Quo facto rursus ait Scriptura: Et fecit Deus hominem, ad imaginem Dei fecit illum: Deum vero dicit Patrem et Filium et Spiritum sanctum. Ac multae quidem diversæque sententiæ de hoc argumento ab enarra- toribus sunt dictæ. Quidam enim facultatem impe- randi et principatum hominis illud ad imaginem et Gen. 1, 26. ' C

Α ὁμοίους ἔσχεν· ὡς κατ᾿ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν τυπικὴν ὑπάρχων Χριστοῦ τοῦ γεννητοῦ Υἱοῦ, ὃς ἐγένετο αν θρωπος πρωτότοκος ἄνευ σπορᾶς ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς. Εἰ δὲ μὴ οὕτω, μηδὲ κατὰ τοῦτο τὸ κατ' εἰκόνα, τί δήποτε μὴ τέσσαρες, ἢ δύο ή πλείονες υποστάσεις τῶν προπατόρων γεγόνασι παρηλλαγμένας ἔχουσαι τὰς ὑποστατικὰς αὐτῶν ἰδιότητας ; λέγω δὴ τὸ ἀγέν νητον καὶ τὸ γεννητὸν, καὶ τὸ ἐκπορευτὸν, ἀλλὰ τρεῖς καὶ μόνας; Οὐκοῦν ἔχεις κατ᾿ εἰκόνα καὶ καθ' ὁμοίωσιν τυπικὴν τριάδα ἐν μονάδι ἐν τρισὶν ὑπο στάσεσιν· ἀκόλουθόν σε λοιπόν μαθεῖν καὶ μονάδα ἐν τριάδι. Πῶς δὲ τοῦτο καλῶς διαγνώναι δυνήση, ἄκουσόν τινος τῶν σοφῶν σοι παραινοῦντος, καὶ λέ- γοντος· Εἰ βούλει γνῶναι Θεὸν, προλαβὼν γνῶθι σεαυτόν· ἐκ τῆς σαυτοῦ συνθέσεως, ἐκ τῆς σαυτοῦ κατασκευῆς, φησὶν, ἐκ τῶν ἐντὸς σεαυτοῦ. Εἶπιθε ὑποδὺς ἐν σαυτῷ, διάβλεψον ὡς ἐν ἐσόπτρῳ τινὶ ἐν τῇ ψυχῇ ἑαυτοῦ, διάκρινον τὴν ταύτης κατασκευήν, καὶ ὄψει σεαυτὸν κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ τυρ χάνοντα. Ανώνυμος σου καὶ ἄγνωστος ἡ νοερὰ καὶ ἀθάνατος τῆς ψυχῆς οὐσία κατ᾿ εἰκόνα τυπικὴν του ἀνωνύμου καὶ ἀγνωρίστου καὶ ἀθανάτου Θεοῦ καθ έστηκεν. Οὔτε γὰρ Θεοῦ, οὔτε ψυχῆς λογικῆς οὐσίαν ἔγνω τῶν ἐξ αἰῶνος τις γεγενημένων ἀνθρώπων. Ζωοποιὸς καὶ συστατικὴ καὶ προνοητικὴ ἡ ψυχή ὑπάρχει τῆς τετραστοίχου τοῦ σώματος φύσεως, κατ' εἰκόνα Θεοῦ τοῦ προνοητοῦ πάσης τετραπεράτου καὶ τῆς ἄνω κτίσεως. Διόπερ οὔτε τὸν τοῦ Θεοῦ τόπου ἔγνωμεν ἔνθα κατοικεῖ, ἀλλὰ μόνον πιστεύομεν, ὅτι πάντη ἐστὶν, οὔτε μὴν τὸν τόπον τῆς ψυχῆς ἔνθα οἰκεῖ ἐν σώματι, ἐπιστάμεθα· ἀλλὰ μόνον οἴδαμεν ὅτι ἐν τῷ παντὶ σώματι ἔστι καὶ ἐνεργεῖ. νιι, 23. Εχει σου καὶ ἕτερόν τι κατ' εἰκόνα Θεοῦ ἡ ψυχή, λέγω δὴ τὸ ἑτεροούσιον αὐτὴν εἶναι πάσης τῆς κτι στῆς φύσεως. Τὸ δὲ πάντων παραδοξότερον τοῦ ἐν ἡμῖν κατ' εἰκόνα ἐκεῖνό ἐστιν, ὅτι οὔτε τῆς τοῦ Θεοῦ ὑπάρξεως τοὺς λόγους, ούτε μὴν τὴν τῆς ψυχῆς ἡμῶν οὐσίαν, πῶς εἰς ὕπαρξιν πέφυκέ τε καὶ παραγίνεται ἀνθρώπινος νοῦς καταλαβέσθαι δύναται. "Οθεν οἱ ταύ την καταλαβεῖν κακῶς δογματίσαντες οὕτω προσέκο- ψαν· οἵτινες ἐξ οὐρανοῦ φάσκουσι τὰς ψυχὰς ἐν τοῖς σώμασι καταπέμπεσθαι· οἱ δὲ σὺν τῷ σώματι φασιν αὐτὰς εἰς ὕπαρξιν ἔρχεσθαι ὑπὸ Θεοῦ δημιουργουμέ- νας· ἕτεροι δὲ τὸν ἄνθρωπον λέγουσιν ὡς κατ' εἰκόνα ὄντα τοῦ Δημιουργοῦ, γεννητικὸν εἶναι σὺν τῇ σπορά καὶ τῆς ψυχῆς· ἄλλοι ἐξ ἀμφοτέρων τῶν μερῶν τοῦ ἄῤῥενος καὶ τῆς θήλεος φασι τὴν ψυχὴν ἀποτίκτεσθαι, ὥσπερ λίθου τινὸς καὶ σιδήρου προσκρουομένων, καὶ τῇ πυρώσει τὸ πῦρ ἀπογεννώντων. Καὶ οἱ μὲν φασὶν αὐτῇ τῇ ἀκαριαί, ροπῇ τῆς συλλήψεως του σώματος καὶ τὴν ψυχὴν ὑφίστασθαι· οἱ δὲ τῇ τεσσαρακοστῇ '1331' APPENDIX. B et vita, esset exceptura. Unde intueri licet ac mi- rari quod Adam quidem, qui genitus non erat, alium inter homines similem non habuerit, qui in- genitus esset, aut sine principio: ut neque Eva quæ ex processione orta erat, utpote qui veræ figu- ræ Patris ingeniti et Spiritus sancti essent: filius autem qui genitus erat, omnes homines, qui geniti filii erant, similes fratres habuerit; ut qui ad ima- ginem et similitudinem typicam esset Christi geniti Filii, qui factus est homo primogenitus sine semine in multis tratribus **. Quod si ita non sit, neque hac ratione exponi oporteat illud ad imaginem, cur, quæso, non quatuor, aut duæ aut plures ortæ sunt primorum parentum personæ, quæ variatas habe- rent suas hypostaticas proprietates, ingenitum in- quam esse, genitum esse, et ex processione pro- diisse, sed tres et hæ solæ ? Habes igitur ad ima- ginem et similitudinem typicam trinitatem in uni- tate in tribus personis; sequitur deinceps ut intel- ligas etiam in trinitate unitatem. Quo vero pacto id optime internoscere possis, audi ex quodam e sapientibus, qui te adhortatur, itaque alloquitur : Si Deum vis nosse, prius teipsum nosce; ex tua constitutione, ex tua structura, inquit, ex iis quæ intra teipsum sunt, eum agnosces. Ingredere inte- rius in teipsum, respice tanquam in speculo quo- dam in anima tua, discerne ejus conditionem, et teipsum ad imaginem et similitudinem Dei factum videbis. Nomine carens et ignota spiritalis et immor- talis animæ tuæ substantia ad imaginem et similitu- dinem typicam nomine carentis et incogniti atque immortalis Dei est condita. Nam neque Dei, neque animæ rationalis substantiam ullus hominum, qui a sæculo fuerunt, unquam novit. Habet enim vivifi- candi ac constituendi providentiaque regendi corporis vim anima, cujus natura ex quatuor constat elementis, ad imaginem Dei providentis ac præsidis totius ex quatuor elementis conflatæ, et cœlestis illius creaturæ. Quocirca neque locum novimus in que habitat Deus, sed omnino esse eum tantum credimus ; neque adeo locum animæ, in quo habitat in corpore, scimus, sed hoc tantum novimus eam in toto corpore esse et operari. Habet et aliud quidpiam anima tua, quod est ad imaginem Dei, quod nimirum diversam habeat a reliquis omnibus rebus creatis substantiam : et, quod omnibus, in quibus consistit hæc imago et similitudo, mirabilius est, quod neque rationes exsistentiæ Dei, neque quomodo animæ nostræ substantia ad exsistentiam producta sit et prodeat, comprehendere mens humana possit. Unde accidit, ut qui perperam assecutos se eam esse docuerunt, adeo lapsi sunt : qui nimirum e cœlis animas in corpora demitti dicunt, alii vero cum corpore ipsas incipere, exsistere a Deo creatas aiunt; alii demum bominem autumant, quod ad imaginem Conditoris sit factus, facultatem animam generandi cum coitu habere; alii ex utraque parte maris et ſerinæ ani- mam proseminari tradunt, quemadmodum cum lapis aliquis et ferrum collisa fuerint, et inflamma- tione ignis gignitur. Atque hi quidem volunt intra exiguum conceptionis corporis momentum produci * Rom C D

ἡμέρα μετὰ τὴν σύλληψιν φέροντές τινα, ως οἴονται, νομικὴν περὶ τούτου σύστασιν· καὶ οἱ μὲν ὁμοούσιον αὐτὴν τῶν ἀγγέλων εφαντάσθησαν, οἱ δὲ κάτω, οἱ δὲ 'ἐν τῷ ἀέρι, οἱ δὲ ἐν τῷ παντὶ ὡς θείαν τινὰ περιεῖ- και οὐσίαν. Διὸ καὶ σώματι ἐνουμένη καὶ ὡς κατ' εἰκόνα Θεοῦ οὖσα, καὶ τοῦτο ζωοποιοῦσα, ἀπαθὴς μέσ νει τῶν σωματικῶν παθῶν καὶ φθορῶν τῶν τοῦ σώ ματος, μήτε ὁρωμένη, μήτε ερμηνευομένη, μήτε και ταλαμβανομένη τῇ φύσει, οὔτε τῷ εἴδει, οὐ σχήματι, οὐ μορφῇ, οὐ ποιότητι, οὐ ποσότητι, οὐχ ὑπάρξει, οὐ συστάσει, οὐ κάλλει. Οθεν καί φησι τὴν ψυχὴν ἐν τῷ Συμποσίῳ ὁ Μεθόδιος ἀμήχανον καὶ ἀδιήγητον κάλλος ἔχειν, καὶ τούτου χάριν ὥσπερ ζηλοτυπείσθαι καὶ ἐρᾶσθαι αὐτὴν ὑπὸ τῶν ἐναντίων πνευμάτων, ὡς κρείττονα αὐτῶν τῶν νοερῶν περικειμένην μορφήν. Πᾶσα δὲ ἡ περὶ αὐτὴν ἀκαταληψία καὶ ἀσάφεια καὶ Β ἀδηλία, οὐδὲν ἕτερον αινίττεται εἰ μὴ τὸ κυρίως καὶ ἀληθῶς εἰκόνα αὐτὴν εἶναι τοῦ ἀκαταλήπτου Θεοῦ. Οθεν πάντα τὰ κατ' αὐτὴν ἀγνοοῦντες, ἐκ μόνων τῶν ἐν τῷ σώματι ταύτης ενεργειῶν τὴν ὕπαρξιν αὐτῆς πιστούμεθα· καθὰ καὶ τὸν Θεὸν ἐκ τῶν ἐν τῇ ὁρωμένῃ κτίσει αὐτοῦ ἐνεργημάτων τὴν αὐτοῦ βε βαιούμεθα ύπαρξιν. Αλλά γε δὴ ἐπ' αὐτὸ τὸ καιριώ- τατον τοῦ κατ' εἰκόνα καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν ἔλθωμεν, ὅπως κατὰ τὰς ὑποσχέσεις δείξωμεν τὸ μοναδικὸν τῆς ἐν Τριάδι Θεότητος. Ποιον δέ ἐστι τοῦτο; εὔδηλον ότι ἡ ἡμετέρα πάλιν ψυχὴ, καὶ ὁ ταύτης νοερός λόγος, καὶ ὁ νοῦς, ὅντινα ὁ Ἀπόστολος πνεῦμα προσηγό- ρευσεν, ὅτε διακελεύεται ἁγίους ἡμᾶς εἶναι τῇ ψυχῇ καὶ τῷ σώματι καὶ τῷ πνεύματι. Αγέννητος μὲν γὰρ πάλιν ἐστὶν ἡ ψυχὴ καὶ ἀναίτιος, εἰς τύπον τοῦ ἀγεν νήτου καὶ τοῦ ἀναιτίου Θεοῦ καὶ Πατρός· οὐκ ἀγέν- νητος δὲ ὁ νοερὸς αὐτῆς λόγος, ἀλλ' ἐξ αὐτῆς γεννώ μενος ἀρρήτως καὶ ἀοράτως καὶ ἀνερμηνεύτως καὶ ἀπαθῶς. Ὁ δὲ νοῦς οὐδὲ ἀναίτιός ἐστιν, οὐδὲ ἀγέν νητος, ἀλλ' ἐμπορευτος παντὶ διατρέχων καὶ τὰ πάντα διασκοπών, καὶ ἀοράτως ψηλαφῶν κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν τοῦ παναγίου καὶ ἐκπορευτοῦ Πνεύματος, περὶ οὗ εἴρηται, ὅτι τὸ Πνεῦμα πάντα ἐρευνᾷ, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. Οὐκ ἔστιν ἐκπορευτή ἡ ψυχὴ ἕως οὗ ἐστιν ἐν τῷ σώματι, ἐπεὶ εἰ ἐκπορευτὴ ἦν, ἄρα ἂν καθ᾿ ὥραν ἀπεθνήσκομεν. Οὐκ ἔστιν ἀγέννητος ὁ λόγος ἡμῶν, ἐπεὶ ἄλογοί τινες καὶ κτηνώδεις υπήρ- χομεν. Τὸ δὲ παραδοξότερον τῶν παραδόξων τούτων ἐκεῖνό ἐστιν, ὅτι ψυχὴν μὲν ἁπλῆν τινα ἔχομεν, ὁμοίως καὶ νοῦν μοναδικὸν, καὶ ἀσύνθετον· λόγον δὲ διπλοῦν ἔχοντες τὸν αὐτὸν τὴν γέννησιν καὶ ἕνα καὶ ἀμέριστον φυλαττόμενον. Γεννᾶται γὰρ ὁ λόγος ἐν τῇ καρδίᾳ γέννησίν τινα ἀκατάληπτον καὶ ἀσώματον, καὶ μέσ νει ἔνδον ἀγνώριστος, καὶ γεννᾶται δευτέραν γέν νησιν σωματικὴν διὰ χειλέων, καὶ τότε τοῖς πᾶσι γνωρίζεται· τῆς δὲ γεννησαμένης αὐτὸν ψυχῆς οὐ χωρίζεται, ἵνα διὰ τοῦ λόγου τῶν δύο ἡμῶν γεννήσεων σαφῶς τὰς δύο τοῦ Θεοῦ Λόγου γεννήσεις κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν μάθωμεν. QUIL SIT, AD IMAGINEM DEI, ETC. . A animam : illi vero quadragesimo post conceptionem D cessione orta est anima quandiu est in corpore. Nam C die, deque ea re tanquam aliquam legis sanctio- neia, ut putant, ferunt. Nonnulli rursus ejusdem cum angelis eam esse substantiæ somniarunt, alii etiam inferius, alii in aere, alii in universo tanquam divinam quamdam naturam circumire. Quapropter et corpori unita, cum ad imaginem Dei sit, licet illud vivificet, a corporėis omnibus morbis ac vitiis et corruptionibus corporis manet immunis, neque videri, neque explicari, neque comprehendi natura potest, neque specie, non forma, non qualitate, non quantitate, non exsistentia, non structura, non pulchritudine. Idcirco et animam inquit Metho- dius in Symposio immensa quadam et inenarrabil. pulchritudine pollere, quam ob causam quadam zelotypia et amore in eam nagrare spiritus adver- sarios, utpote quæ præstantiori quam ipsi, lice spiritales et intelligentes sint, forma sit prædita. Quod vero percipi cognoscique non potest, nullius alterius rei est argumentum, quam illam vere ac proprie incomprehensibilis Dei esse imaginem. Unde cum omnia, quæ insunt, ignoremus, ex so- lis ejus in corpore operationibus ejus exsistentiam comprobamus, quemadmodum et Deum ex ejus in hac sub oculos cadente creatura operationibus ejus- que exsistentiam confirmamus. Verumenimvero ad ipsa hujus mysterii, ad imaginem et similitudi- nem, penetralia progrediamur, ut, sicut polliciti sumus, unitatem Divinitatis in Trinitate demonstre mus. Quæ tandem illa sunt? Non obscurum est no- stram utique ipsam rursus animam esse et intellec- tuale verbum ejus, ac mentem, quam Aposolus spiritum appellavit ", cum nos sanctos esse anima et corpore et spiritu jubet. Etenim rursus anima est ingenita et causa carens ad exemplum ingeniti et causa carentis Dei Patris; at intellectuale verbum ejus non est ingenitum, sed ex ipsa ineſſabili, in- visibili, inexplicabili ratione ac sine passione gu- nitum; mens autem neque causa caret, neque est ingenita, sed ex processione orta undiquaque discure rens et cuncta despiciens et invisibiliter pertractans ad imaginem et similitudinem sanctissimi et per processionem orti Spiritus, de quo dictum est, Spiri- tus omnia scrutatur, etiam profunda Dei*.Non ex pro- si ex processione esset, In singulas horas morere- mur. Non est ingenitum verbum nostrum, alioquin mutæ quædam et brutæ pecudes essemus. Quod autem omnium mirabilium maxime est admirabile, illud est, quod animam quidem unam et simplicem habemus, similiter et mentem unam minimeque compositam, verbum autem duplex, et unum tamen ac generatione idem et indivisum conservatum. Generatur in corde verbum generatione quadam incomprehensibili atque incorporea, manetque in- tus incognitum, ac secunda generatione corporea per labra generatur, tuncque omnibus innotescit; sed ab anima tamen quæ ipsum genuit, non avellitur, ut per duplicem verbi nostri generationem ma- nifeste duas Dei Verhi generationes secundum imaginem et similitudinem ediscamus. » Cor. vii, 34. " Cor. . 10.

ρών, εδήλωσε σαφῶς ὁ εἰπὼν, Φαλῶ τῷ πνεύματι, ο ψαλῶ καὶ τῷ νοι· προσεύξομαι τῷ πνεύματι, προσ- εύξομαι καὶ τῷ νοῖ. Μᾶλλον δὲ σαφέστερον ἡμᾶς διδάσκουσι ταύτην τὴν ἐν ἡμῖν κατ' εἰκόνα τυπικὴν Θεοῦ τριάδα τινὲς τῶν ἀνθρώπων, ἔκ τινος πολλάκις αἰτίας ψυχὴν μὲν ἔσθ' ὅτε ἔχοντες, νοῦν δὲ ἢ λόγον μὴ ἔχοντες· ἕτεροι δὲ πάλιν ψυχῆς καὶ λόγου εὐπο- ροῦντες, νοῦ δὲ καθ᾽ ὅλου ἀποροῦντες· ἄλλοι πάλιν νοῦν καὶ ψυχὴν ἔχοντες, τοῦ δὲ λόγου ἐστερημένοι. Οθεν καὶ ἡ τῶν νηπίων φύσις, ὡς ἐκ σκότους εἰς φῶς τικτομένη καὶ προσερχομένη, εὐθέως τὴν μὲν ψυχὴν φανεροί ἔχειν εἰς τύπον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, δυνάμει μὲν νοερὰν οὖσαν, καὶ ἐν αὐτῇ ἔχουσαν τὸν λόγον, καὶ τὸν νοῦν· κατὰ πρόβασιν δὲ προκόπτοντος καὶ αὔξοντος τοῦ σώματος δεύτερον ἐμφανίζει τὸν λόγον, καὶ τοῦτον οὐκ ἀθρόως οὐδὲ ἐξαίφνης, ἀλλὰ Β προψελλίζουσα, καὶ οἱονεὶ σκιαγραφοῦσα καὶ προμη νύουσα τὴν τοῦ Λόγου διὰ σαρκὸς γέννησιν· καὶ τοῦ νοῦ δηλοῦται ἡ παρουσία, ὅτε εἰς ἄνδρα τέλειον προ- κόψῃ τὸ νήπιον. ᾿Αλλὰ τί, φησί, ταῦτα συντείνει εἰς τὴν προκειμέ νην τοῦ ἀνθρώπου ὑπόθεσιν ; Καὶ πάνυ μὲν, ὦ ἄνθρωπε, διὰ τούτων μανθάνομεν τὸν τρόπον τῆς τοῦ Θεοῦ, ὥσπερ ἔν τινι σώματι, ἐν τῷ κόσμῳ φανερώσεώς τε καὶ ἀναδείξεως, καὶ πῶς κατὰ πρόβασιν ἡ ἡμετέρα φύσις τὸ τῆς Τριάδος ἐπέγνω μυστήριον. Συνελήφθη γὰρ ὑπὸ τοῦ σπόρου τοῦ πονηροῦ ὥσπερ ἐν γαστρί τινι τῆς πλάνης ὁ ἄνθρωπος, ἐν σκοτεινοῖς καὶ ἐν σκιᾷ θανάτου καθήμενος· εἶτα εἰς φῶς θεογνωσίας ὥσπερ νήπιος ἐν ἀρχῇ προερχόμενος, διὰ τῆς τοῦ νόμου χειραγωγίας ἐδείχθη ἔμψυχος, ἐπιγνοὺς τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν ἐν ἑαυτῷ μὲν ἔχοντα, καθάπερ καὶ ἡ ψυχὴ, ἐνούσιον τὸν Λόγον καὶ τὸ Πνεῦμα. Μὴ χω ροῦντα δὲ τὸν ἄνθρωπον διὰ πολλὴν γνώμης ἀσθέ νειάν τε καὶ νηπιότητα τὴν τοῦ λόγου καὶ τοῦ νοῦ φανέρωσιν, ἵνα μὴ εἰς πολυθεῖαν διὰ θεοσεβείας ἐξ- ολισθήσῃ, εἶτα τοῦ χρόνου προκόπτοντος ἐσοφίζετο λοιπόν, ὥσπερ νήπιον αὐξανόμενον ἡ ἡμετέρα τοῦ κόσμου φύσις, καθάπερ ἀπὸ ψυχῆς τινος διδασκου μένη ὑπὸ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐπιγινώσκειν ἀμυδρῶς, ὥσπερ διά τινων ἀσαφῶν ψελλισμάτων, τῶν προφη τικῶν διδαγμάτων τὴν πεῖραν, καὶ προφοράν, καὶ ἐπιφάνειαν τοῦ ἐνουσίου καὶ ἀποκρύφου τοῦ Πατρὸς Λόγου. Μεθ' & ψελλίσματα, λέγω δὴ Μωσαϊκὰ καὶ προφητικὰ τοῦ λόγου αἰνίγματα, προελθόντος τρα- νῶς καὶ ἐνάρθρως, ὥσπερ ἔκ τινων χειλέων τῆς παρθενικῆς νηδύος τοῦ τελείου τοῦ Θεοῦ Λόγου, γνω- ρίζει λοιπὸν μετὰ τούτων καὶ διὰ τούτου τὸ ἐντελὲς πλήρωμα αὐτῆς τὸ τριαδικὸν ἡ ἀνθρωπίνη τοῦ κόσ σμου φύσις, ὥσπερ νοῦν τινα δεξαμένη τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐκ ἐκ τῶν ἐκτὸς μεταβατικῶς ἐν αὐτῇ ἐνδη μῆσαν, ἀλλ' ἐκ τῶν ἐντὸς ἑαυτῆς, τουτέστι, τῆς ψυ " * 183" QUID SIT, AD IMAGINEM DEI, ETC. rationes, modos et progressus, conjunctiones, et distinctiones, statum ejus uniformern, ac triparti- tam divisionem, singularent conditionem, duplicem, triplicemque; quomodo et una sit et in tribus cer- natur, ad imaginem et similitudinem Dei unitas in trinitate et trinitas in unitate, tanquam figura desi- gnata et ostensa. Unam enim illam esse secundum essentiam, et non unam, si partes ejus consideren- tur, manifeste docuit qui dixit, Psallam spiritu, pallam et mente; orabo spiritu, orabo et mente Imo etiani multo manifestius hanc trinitatein ad imaginem Dei in nobis figuratam ex corporeis qui- busdam causis saepenumero nobis homines quidam demonstrant, qui nonnunquam animam quidem ba - gillatitn minuteque perscrutetur, ac partes partium, bent, mentem autem vel sermonem non habent ; alii vero rursus et anima et sermone præditi, mento autem penitus destituti; alii rursus mentem et ani- mam habent, sermone vero privati sunt. Unde et infantium natura, tanquam e tenebris in lucem partu edita, e vestigio quidem animam se habere ostendit, quæ in figuram Dei et Patris potestate quidem in- tellectu prædita est, et in seipsa sermonem habet ac mentein, cum progressu autem et sensim cre- scente ac provecto corpore sermonem deinde manifestat, et hunc non confestim et repente fusnm, sed prius balbutiendo, et quasi adumbrans ac prænuntians generationem Verbi per carnem : menti vero præsentia declaratur cum in virum perfectum infans evaserit. D Cor. XIV, 15. C Sed dicet aliquis: Quid hæc ad institutam de ho- mine disputationem attinent? Valde vero, homo, ex his intelligimus, quo tanden pacto se Deus, tan- quam in corpore quodam, in mundo manifestum reddiderit atque prodiderit, quaque ratione pede- tentim natura nostra mysterium Trinitatis agno- verit. Εst enim conceptus vi seminis cujusdam mali tanquam in utero quodam prævaricationis homo, in tenebrosis et in umbra mortis sedens : deinde cum in cognitionis Dei lucem tanquam infans ab initio progressus esset, per legis directionem anima- tus effectus est, cum Patrem ae Deum agnosceret, in se quidem habentem, sicut et anima, substantia conjunctum Verbum et Spiritum. Hominem vero, cum propter nimiam judicii imbecillitatem non ca- peret manifestationem verbi et mentis, ne specie divini cultus prolaberetur in multorum deorum cut- tum, tempore procedente erudiebat tanquam infan- tulum crescentem hæc nostra mundi natura, velut ab anima quadam edocta a Deo et Paire, ut obscure cognosceret, et velut ex quibusdam minus claris balbutientis linguæ vocibus ex propheticis documen- tis exitum et ortum atque apparitionem substantia- lis et occulti Patris Verbi. Post quas balbutientis voces, Mosaica, inquam, et prophetica verbi ani- gmata, cum prodiisset clare et articulate, tanquam ex labiis quibusdam ex utero virgineo perfectum Verbum Dei, tam perfectam triplicem plenitudinem suam cum istis, et per istud notam deinceps efficit humana mundi natura, dum tanquam mentem quanı- dam Spiritum sanctum excepit, non quasi a rebus externis transitu facto in ea divertentem, sed ex

κεν ὁ Πατὴρ ἢ μὴ θέλων ; Τίς δὲ ὁ μάρτυς, ὅτι μιᾶς οὐσίας ὁ Πατήρ, καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα; καὶ εἰ τελεία ὑπόστασίς ἐστιν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, καὶ εἰ τελεία ὑπόστασις ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ, καὶ εἰ τελεία πάλιν ὑπόστασις τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, τίς μὴ λέγει ὅτι καὶ ὁ νοῦς τοῦ Θεοῦ οὐκ ἔστιν ἄλλη ὑπόστασις θεία Θεοῦ, καὶ ὁ βραχίων ἄλλος Θεὸς, καὶ ὑπόστασις Θεοῦ ἑτέρα ὁ δάκτυλος ; ὁμοίως καὶ ἡ δεξιὰ καὶ τὰ λοιπὰ πάντα τὰ λεγόμενα μέλη Θεοῦ ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ ; Ἵνα μὴ τοίνυν ταῦτα λέγῃς καὶ διαλογίζῃ, εἰς ἅπερ οἱ αἱρετικοί προσκόψαντες καὶ λογισάμενοι ἔπεσον, ἐποίησέ σε ὁ Θεὸς κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν τῆς ἑαυ τοῦ τριαδικῆς ὑπάρξεως, τριάδα τινὰ τυπικὴν ὁμοού- στον μονάδα γνωριζομένην, ἐν ᾗ καλῶς ἀποβλέπων, καλῶς ὡς ἐν ἐσόπτρῳ τινὶ καὶ τύπῳ εὑρήσεις πάντα τὰ περὶ Θεοῦ εὐσεβῶς κηρυττόμενα· λέγω δὴ τὸ Β τριαδικὸν τῶν ὑποστάσεων, τὸ μοναδικὸν τῆς φύσεως, τὸ σύγχρονον, τὸ ἀδιαίρετον, τὸ ἀκατάληπτον, τὸ ἀσχημάτιστον, τὸ ἀθεώρητον, τὸ ἀγέννητον, τὸ γεν- νητόν, τὸ ἐκπορευτὸν, τὸ δημιουργικὸν, τὸ προνοητι κὸν, τὸ κριτικὸν, τὸ ἀψηλάφητον, τὸ ἀσώματον, το ἄφθαρτον, τὸ ἀνώλεθρον, τὸ ἀθάνατον, τὸ αἰώνιον, τὸ ἀνερμήνευτον, τὸ ὡραιότατον, καὶ συντόμως εἰπεῖν, πάντων τῶν ἐν τῇ Θεότητι λεγομένων εὐσεβῶς, τοὺς τύπους καὶ τὰς εἰκόνας, καὶ τὰ ἀποσκιάσματα εὑρή σεις ἐν τῇ ψυχῇ σου σκιαγραφούμενα. Καὶ διὰ τοῦτο εἴρηται ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τὸ, Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εικόνα ἡμετέραν, καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν. ᾿Αλλὰ ταῦτα οἱ αἱρετικοὶ καὶ οἱ νῦν ἄπιστοι οὐχ ἔγνωσαν, οὐδὲ διενοήθησαν. Εἰ γὰρ καλῶς τὸ κατ' εἰ κόνα καὶ ὁμοίωσιν ἀνθρώπου ἐσκόπησαν, οὐκ ἂν περὶ τὸ μυστήριον τὸ τριαδικὸν ἐδίστασαν, οὐκ ἂν φυσι καῖς ἀποδείξεσι τὸ ὑπὲρ φύσιν ὑπέβαλον. Οὐκ ἂν ἐσκοτίσθησαν λέγοντες, ἀδύνατον εἶναι Θεὸν τρισ υπόστατον Τριάδα. Εἰ τὸ κατ' εἰκόνα ἑαυτοῦ ἔμαθεν Αρειος, οὐκ ἂν ἑτεροούσιον τοῦ Πατρὸς τὴν Λόγον ἐδίδαξεν. Εἰ τὸ κατ' εἰκόνα εὐσεβῶς ἐσκόπησε Μακε- · δόνιος, οὐκ ἂν κτίσμα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἔφασκεν· ἀλλὰ τυφλωθέντες ταὐτὰ πεπόνθασι τοῖς ἔνδον ἐν τῷ κόλπῳ ἑαυτῶν τὸν μαργαρίτην ἔχουσι, τοῦτον δὲ ἀγνο- οῦσι, καὶ ἐν τῇ ἀδύσσῳ αὐτὸν πλανώμενοι ἐπιζητοῦ σιν. Ορα γοῦν ὅτι οὐ μόνον ἐν πράγμασι τυπικῶς τὸ κατ' εἰκόνα Θεοῦ ἡμετέρα ψυχή κέκτηται, τυπικῶς λέγω, οὐκ ἰσοφυῶς. Πῶς δὲ τοῦτο; Εὐθέως τὸ λεγό- μενον ποιήσω σαφές. Απερίγραπτον εἶναι τὸν Θεὸν Πατέρα, ὁμοίως καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα πιστεύομεν· διὸ ὡς ἀπεριόριστοι φεραλλήλους καὶ ἀλληλενδέτους καὶ τὰς οἰκείας προσηγορίας ἔχουσιν. Ἐπὰν γὰρ ὀνομάσῃ Πατέρα, πρόδηλον ὅτι Υἱοῦ αὐτοῦ τινος ἐμήνυσεν ἔμφασιν. Πῶς γὰρ ἂν καὶ κληθήσεται Πατήρ μὴ γνωριζομένου Υἱοῦ; Ωσαύτως καὶ ἐπὰν εἴπῃ Πνεῦμα, Θεὸν ἐδήλωσε· Πνεῦμα γὰρ ὁ Θεός, ὥς φησιν ἡ Γραφή. Εἶτα ἐλθὲ ἀπὸ ταύτης τῆς ἁγίας Τριάδος ἐπὶ τὴν εἰκόνα αὐτῆς, τὴν ἐν ἡμῖν λέγω ἔνδον ὑπάρχουσαν τριάδα, καὶ ὄψει καὶ τὰς τρεῖς προσηγο- ' QUID SIT, AD IMAGINEM DEI, ETC. A nis diversitatem dignoscemus ? quo item paeto fieri potest, ut eadem dignitate ac gloria sit pro- les qua genitor ? an vero volens genuit Pater, an no- lens? Quis porro testis est unius esse substantiæ Patrem et Filium et Spiritum sanctum ? et si per- fecta est subsistentia Deus et Pater, et si perfecta subsistentia est Verbum Dei, et si perfecta rursus est subsistentia Spiritus Dei, quis non dixerit men- tem Dei non esse aliam subsistentiam Dei divinam, et brachium alium Deum, et subsistentiam Dei al- teram digitum ? pari ratione quoque dexteram, et reliqua omnia quæ in sacris litteris Dei membra * memorantur? Ut igitur ista non dicaś ac sermoci- neris, in quæ hæretici offendentes et ratiocinantes lapsi sunt, ad imaginem et similitudinem trinæ suæ exsistentiæ te creavit Deus, figuratam quamdam trinitatem consubstantialem unitatem manifesta- tam, in quam intuens, tanquam in speculo ac figura quadam optime quæcunque de Deo prædicantur, invenies, subsistentiarum nimirum sive persona- rum trinitatem, et unitatem natura, et quod æqua- les sint tempore, quod invisibiles, quod incompre- bensibiles, quod effingi non possint, neque spectari, itemque ut alia ingenita sit, alia genita, alia pro- cedens, itemque vim creandi habeant, providentia rerum et judicandi facultatem, contrectari non pos- sint, corpore careant, corruptionis expertes sint et interitus, immortales et æternæ, neque explicari possint, et præstantissimæ sint pulchritudine, atque ut paucis complectar, omnium, quæ in Divini- tate res pie dicuntur, figuras et imagines atque adumbrata lineamenta in anima ita depicta compe- ries: atque idcirco dictum est a Deo: Faciamus hominem ad imaginem et ad similitudinem nostram. Verum hæc hæretici atque hujus temporis infi- deles nescierunt neque intellexerunt. Nam si illud, ad imaginem et similitudinem, rite considerassent, in mysterio Trinitatis non hæsitassent, neque phy- sicis demonstrationibus id quod naturam superat subjecissent: non obtenebrati essent dicentes, Fieri non potest ut Deus in tribus personis sit Trinitas. Si quod in se erat ad imaginem cognovisset Arius, diversæ a Patre substantiæ Verbum esse non do- cuisset. Si illud, ad imaginen, pie considerasse: Macedonius, nunquam Spiritum sanctum creaturan esse dixisset: sed excæcati non aliter sunt affecti, atque illi qui in sinu margaritum habent, ipsum autem non noverunt, et in profundo mari vagando perquirunt. Animadverte igitur, ut non modo in C D rebus secundum figuram anima nostra Dei ima- mn- ginem in se expressam habeat, secundum figu- ram, inquam, non ad æqualitatem naturæ. Quo vero id pacto ? Continuo id, quod dixi, decla- rabo. Incircumscriptumn esse Deum Patren, pa- riterque Filium et Spiritum sanctum credimus: quapropter ut infiniti relatas inter se ac tuo nexas et proprias habent appellationes. Ubi enim quis Patrem nominaverit, certum utique est eum Filii cujuspiam significationem intulisse. Quomodo enim Pater appellabitur nisi Filius etiam intelligatur ? Pari ratione ubi dixerit Spiritum,

ΝΟΤΑ. Ορα γὰρ πόσα καὶ οἷα τοῦ λόγου, εἰς τύπον τοῦ Θεοῦ Α Λόγου, ἐν κόσμῳ τὰ κατορθώματα, καὶ πῶς διὰ λόγου τὰ πάντα δημιουργοῦνται καὶ συνίστανται· λόγῳ ὑπέστη- σαν ἄγγελοι· λόγῳ τὸν Δημιουργὸν γεραίρουσι λόγῳ τὰ δρώμενα γεγόνασι · λόγῳ ἡ κτίσις φωτίζεται· λόγῳ τὰ ὄντα ἐγνώσθησαν· λόγῳ μόνῳ ἐξεφάνθησαν· λόγῳ ἐδεί- χθησαν τὰ πέρατα· λόγῳ τὸν Κτίστην γεραίρομεν· λόγῳ θεογνωσία κεκήρυκται· διὰ λόγου τὸν Θεὸν ἐπ- εγνώκαμεν· διὰ λόγου τὰ πάντα συνίστανται· καὶ ὥσπερ τὸ ἄλαλον νήπιον ἀνόητόν ἐστιν ἀνθρώποις ἄχρι τῆς διὰ χειλέων τοῦ λόγου γεννήσεως, οὕτω διὰ τῆς τοῦ Θεοῦ Λόγου κατὰ σάρκα γεννήσεως πᾶσα ἡ ἀλογία παρῆλθε τῆς ἡμετέρας φύσεως, τοῦ Θεοῦ Λό γού δηλώσαντος τρανῶς τῇ κτίσει τὸν Πατέρα καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. "Οθεν ὡς θεότητος ἡμῶν ἡ ψυχή οὐδὲ ἀποστέλλεται εἰς διακονίαν μετὰ τὴν ἀπαλλαγὴν τοῦ σώματος, καθὼς οἱ ἄγγελοι ἀποστέλλονται. Ἐπειδὴ ἐκεῖνα μέν εἰσι λειτουργικά πνεύματα· αἱ δὲ τῶν ἁγίων μάλιστα ψυχαὶ κατ᾿ εἰκόνα Θεοῦ δεσποτικά πνεύματα. Εἰ γὰρ καὶ ἐλάττωται ὁ ἄνθρωπος μετὰ τὴν παρακοὴν βραχύ τι παρ' ἀγγέλους, διὰ γοῦν τῆς Θεοῦ Λόγου καθ᾽ ὑπόστασιν ἑνώσεως ἐν αὐτῷ μεῖζόν τι γεγένηται· ὁ γάρ ποτε κατ' εἰκόνα Θεοῦ νῦν γέ- γονε τὸ ἅμα Θεῷ· καὶ ὁ πρὶν μεταληπτικὸς τῆς εἰκό νος Θεού γέγονε μεταδοτικὸς τῆς ἑαυτοῦ εἰκόνος· αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Β (α) VARIOFUM potentia et profunditas animæ tuæ ac mentis omnibus innotescit ac divulgatur, eum hoc quoque tibi exemplo declaretur eam ad imaginem et similitudinem Dei creatam esse. Elenim per Dei Verbi generationem secundum carnem virtus et potentia, et scientia, et sapientia, cæteraque om- nia Patris et Spiritus sancti bona in mundo manifesta sunt reddita. Dei quondam erat factus, quiddam jam conjunctum cum Deo factus est, et qui prius imaginis Dei particeps redditus fuit, imaginis suæ communicator est factus. Ipsi gloria in sæcula. Amen. ** Hebr. vii, 14. Vide enim quanta qualiaque sint verbi, in figu- ram Dei Verbi, in mundo præclara facinora, qua- qne ratione per verbum omnia condantur et con- stituantur: verbo producti sunt angeli ; verbo con- celebrant Conditorem; verbo quæ sub aspectum cadunt esse cœperunt; verbo illuminatur creatura ; verbo quæcunque sunt innotuerant ; solo verbo in Jucem edita sunt; verbo producta sunt elementa; a verbo Creatorem collaudamus; verbo Dei cognitio promulgata est; per verbum Deum agnovimus ; per verbum constituta sunt omnia ; quemadmoduni mutus infans brutus est ac sine mente apud ho- mines, quousque verbum labris genuerit, ita per Dei Verbi generationem in carne omnis brutalitas naturæ nostræ deleta est, cum Deus Verbum Pa- tren suum creature palam et Spiritum sanctum revelasset. Quocirca, utpote ex Deo decerpta, nostra anima ne post excessum quidem e corpore in mi- nisterium mittitur, sicut angeli ipsi mittuntur ** quando quidem spiritus administratorii sunt illi, animæ vero, sanctorum præcipue, ad imaginem Dei dominatorii sunt spiritus. Etsi enim minutus etiam fuerit homo post prævaricationem paulo mi- nus ab angelis, tamen per unigeniti Dei Verbi se- cundum hypostasim unionem in ipso majus quip- piam est factus. Ille siquidem, qui ad imaginem VARIORUM NOTÆ. IN LIBRUM DE HOMINIS OPIFICIO JOANNES LEWENKLAIUS. Cum ante cccc annos (a) prope sit hic Gregorii commentarius in Latinum sermonem conversus, fortasse non nemo causas avet institutæ novæ con- versionis intelligere; taciteque has a me requirit. Ego vero breviter ita rem ominem tibi, lector, ape riam, ut neque me adductum ullo animi morbo, explosis aliorum laboribus, mea voluisse reponere, sis existimaturus ; et libenter, uti spero, nonnul lum me pretium operæ fecisse hac in conversione fassurus. Cum essem nuper apud Joannem Jacobin Grynæum, quem houoris causa nomino, forte in ornatissima ipsius bibliotheca librum hunc Gregorii reperi, qui fuisset aliquando Simonis Grynæi, cujus etiam in eo manu quædam notata cernebantur. Itaque mibi cupide hunc perlegenti, maximamque v. luptatein ex ipsa lectione capienti, cœpit aucior esse, nt eum de sermone Græco in Latinum con- verterem. Parui non invite, praesertim quod miri- Imo mille ac paulo plures. - fice mihi cum rerum explicatio præclarissimarum tum dicendi character eximius placerent; moles- teque adeo ferebam, librum talem vulgo notiorem non esse, qui semel tantum de Aldi officina ante annos triginta prodiisset: cum maximam ex eo et sacrarum Litterarum, et artis medicinæ, et phi- losophiæ de natura rerum studiosi capere utilita- tem possint. Nihil tum nobis constabat, esselne conversus in Latinum sermonem, necne; quod si etiam verum fateri debeo, neminem adhue in eo interpretando laborasse credebamus : idque pro- pterea, quod publice vix notus esset, nisi quatenus inter opera Gregorii recensetur. Verum enim vero Basilean cum rediissem, intellexi de Joanne Opo- rino typographo, de litteraria republica præclare multis jam annis morenti, esse in Episcopiana ofli- cina Gregorii nostri opera, quæ quideni exstare putarentur, edita universa. Horum deinde catalo-