1359 S. ATHANASHI OPP."PARS II. — EPISTOLÆ HEORTASTICÆ. 1340 SANCTI ATHANASII ALEXANDRINI EPISCOPI EPISTOLÆ HEORTASTICÆ. (Ang. Mai Nova Bibliotheca Patrum, tom. VI, Romæ 1853, in-4°, pag. 1-x|1, 1-168.) PRÆFATIO. ECCLESIE ALEXANDRINE OFFICIUM FUIT PASCHATIS DESIGNATIO. terosque Christianos populos controversiæ, ita ut uno eodemque die Dominico a cunctis deinceps per or- bem Christianis, contra Judæorum consuetudinem, ea solemnitas celebraretur; mos ille invaluit, quem compendii causa Cassiani verbis referam ( collut. x, cap. 2) : Intra Ægypti regionem mos iste antiqua traditione servatur, ut peracto Epiphaniorum die, epistolæ pontificis Alexandrini per universas dirigantur Ægypti Ecclesias, quibns initium Quadragesimæ et dies Paschæ, non solum per civitates omnes, sed etiam per universa monasteria designentur. Leo vero PP. in epistola 121, edit. Ballerin., ad Marcianum imper. sic loquitur: ‹ Sancti Patres omnem hanc curam Alexandrino episcopo delegantes (quoniam apud Ægyptios hujus supputationis antiquitus tradita esse videbatur peritia), per quem quotannis dies prædi- ctæ solemnitatis sedi apostolicæ indicaretur, cujus scriptis ad longinquiores Ecclesias indicium generale percurreret. › ( Romanis reapse se Pascha indicasse ait nunc apud nos Athanasius ipse heortast. 18.) Exin Leo verba facit de errore in Theophili Alexandrini episcopi cyclum illapso ( ut etiam in epist. 88); idemque in ep. 122 vult per principem admoneri Ægyptios, ne in summæ festivitatis die, dissensione ali- qua aut transgressione peccetur. Et quidem de computo Ægyptio diu loquitur etiam Paschasinus Lilybe- tanus cum Leone in ep. 3. Rei confirmandæ causa, placet verba quoque Bedæ De ratione temporum, c. 42, ascribere: Fertur antiquitus Alexandrinæ Ecclesiæ antistiti delegatum, ut officiose operam curamque investigationi computi paschalis impenderet, quatenus pontifici apostolicæ sedis annuntians, per eum (a) Decretum exstat apud Gelasii Historiam con- cilii Nicæni, lib. 11, cap. 53, in Patrum Nicænorum epistola ad Ægyptios : Εὐαγγελιζόμεθα ὑμᾶς καὶ περὶ τῆς συμφωνίας τοῦ ἁγίου Πάσχα, ὅτι κατωρθώ θη καὶ τοῦτο τὸ μέρος, ὥστε πάντας τοὺς ἐν τῇ ἑν ἀδελφούς, τοὺς μετὰ τῶν Ἰουδαίων τὸ πρότερον ποι- οῦντας, συμφώνως. Ρωμαίοις καὶ ὑμῖν καὶ πᾶσιν ἡμῖν τοῖς ἐξ ἀρχαίου μεθ᾽ ὑμῶν φυλάσσουσι τὸ Πάσχα, ἐκ τοῦ δεῦρο ἄγειν τὴν αὐτὴν ἁγνοτάτην ἑορτὴν τοῦ Πάσ oxa. Idem repetit Constantinus Augustus in epistola (*) Vide tomum nostrum XXIII. EDIT. PATR. ad episcopos qui concilio non interfuerant. Denique etiam S. Athanasius rem eamdem narrat in Epistola ad episcopos Africanos. Conferatur autem Eusebius Hist. eccles. lib. v, 23-25, nec non De vit. Const., lib. 1, 5, 14, 19. Atque ea occasione idem Euse- bius tractatum illum De Paschate scripsit, cujus nos partem ex Vat. codice dedimus, tom. IV, part. 1, pag. 209 seq. (*), quod scriptum, utpote doctissimi omnium episcopi, et qui in illa synodo sedit, reco- lendum est. 1. Postquam a Nicæno decreto (a) finis impositus fuit gravissimæ de die paschali inter Asianos

1591 . S. ATHANASHI OPP. PARS II. - EPISTOLÆ HEORTASTICÆ. > 1599 camque quolibet escarum mortuarum genere alunt; A dabat dicens: Non illi qui sunt in inferno lauda- aquilinorum instar pullorum, qui de cœlo in cada- bunt te, neque mortui tibi benedicent; sed viventes, vera involant; quorum avium esum lex vetabat, fi- æque ac ego, tibi benedicunt. Viventium tantum- gurate præcipiens": ‹ Neque aquilam, neque ani- modo in Christo propria laus est, atque erga Deum mal quodvis quod cadavere pascitur. › Imo quid- benedictio : cujus rei causa ad festum conveniunt. quid morticino vescitur rejiciebat. Hi suami animam Etenim non est ethnicorum Pascha, neque corum · propriis passionibus enecarunt, nec aliud aiunt '95, qui adhuc carne Judæi sunt; sed illorum 76 potius nisi ‹ Comedamus et bibamus, cras enim morie- qui veritatem in Christo noverunt, prout ille ex- mur. Talem porro referunt fructum. De his, in- clamat, qui ad festum hoc promulgandum missus quam, qui ita delicias sectantur, statim dicere per- fuit: Pascha nostrum immolatus est Christus*. git”: Atque hæc manifesta sunt auribus Domini Sabaoth, quod nempe minime vobis condonabitur hoc peccatum, donec moriamini. Sed et adhuc viventes, in ignominia erunt, quia ventrem suum dominum existimaverunt : et post obitum crucia- buntur, quia hujusmodi morte gloriati sunt. Quam- obrem contestatur Paulus dicens": ‹Esca ventri, et venter escis Deus autem et illum et has destruet.» : Divina vero vox de illis prænuntiat** : Mors pec- eatorum pessima. Et qui justum odio habent, pec- cabunt. › Molestus erit vermis ille, duræque tene- bræ quas impii hæreditabunt. Р abstinentes, qui membra sua in terra mortificave- runt, scilicet fornicationem, immunditiam, passio- nem, pravam concupiscentiam; ideoque mundi ac sine macula effecti; promissioni insuper Salvatoris nostri fidentes qui ait" • Beati mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt; hi mundo mortui, et a mundi communione alieni, pretiosa morte C fruentur, quatenus scilicet Pretiosa est coram oculis 75 Domini mors justorum ejus'. › Hi præ- terea poterunt, capientes de Apostolo exemplum, dicere': ‹ Christo confixus sum cruci. Vivo ego, jam non ego; vivit vero in me Christus. » Si viva- mus in Christo, hæc vera vita est, quanquam mundo mortui simus. Tum de rebus supernis cogitantes, ita afficiemur, quasi jam cœlum incoleremus; æque ac ille videlicet talis habitaculi amator, qui ait³: • Ambulantes in terra, habitamus in cœlo. Qui ita vivunt, et hujusmodi virtutem participant, soli Deum laudare valebunt. Sibi igitur unusquisque suadeat, propriam festi ac solemnitatis vim, haud epularum amplificatione confieri, neque vestium splendore, neque feriis agendis, sed ingenuo erga Deum affectu, gratiarum actione, et laudis retri- butione. Hæc autem nonnisi a sanctis fiunt in Chri- sto viventibus; etenim scriptum est; ‹ Mortui non laudabunt te, Domine; neque omnes illi qui ad in- ferna descendunt. Sed nos qui vivimus, benedi- cemus Domino nunc et in æternum. › Velut etiam Ezechias, qui morte liberatus, propterea Deum lau- "Levit. x1, 13. tuntur, et Deum quasi in festo laudare, ad justorum Ecclesiam confluentes, Deus tamen reluctabitur, peccatori dicens": ‹ Quare tu enarras justitiam meam? › Benignus autem spiritus id vetat dicens : • Non est speciosa laus in ore peccatoris. Neque sane consistit cum Dei laude peccatum. Peccatoris os perversitatem loquitur, ut in Proverbiis dicitur': ‹ Os impiorum redundat malis. › Qui enim fieri po- test ut impius impuro ore Deum laudet? Res con- trariæ consistere nequeunt. Quænam communio justitiæ cum iniquitate? Vel quæ commistio tene- brarum cum luce 10?, llæc videlicet ait Paulus Evangelii minister. Propterea peccatores, cunctique catholicæ Ecclesiæ extranei, hæretici, et sectarum alumni (57), cum a justorum laudatione sint alieni, merito solemnes non erunt. Justus autem, etiamsi mundo mortuus existimetur, fiducialiter agit, di- cens": ‹ Non moriar, sed vivam, et narrabo omnia mirabilia tua. Simulque ipse Deus non renuet in- vocari Deus ab illis, qui membra sua in terra mor- tificaverint, et tamen in Christo vivunt. Porro Deus, vivorum Deus est, nou mortuorum; imo per suum vivum Verbum omnem hominem vivificat; quod ni- mirum cibi vitæque causa sanctis largitur, ut Do- minus ipse clamat": ‹ Ego sum panis vitæ. » Cui rei Judæi, 77 gustu infirmo, et animi sensibus ad virtutem minime exercitis, neque sermonem de hoc pane probe intelligentes, obtrectabant, quia dixerat¹³: ‹ Ego sum panis qui de cœlo descendit, et vitam hominibus dat. › panis est, mortem continens; et quando delicia- rum amatores et vecordes invitat, ait illis": ‹ Con- D trectate suaviter panes absconditos, dulcesque fur- tivas aquas. Verumtamen ille qui eos contrectabit, ignorat perituros ibi esse terrigenas ". Existimabit peccator se voluptatem inde capturum, sed haud jucundus finis hujus panis erit, quemadmodum Dei quoque Sapientia dicit 16; Dulcis fuit pecca- tori panis mendacii, sed postea implebitur os ejus calculo 18. Mel destillat de ore mulieris fornicariæ, 98 Isa. xxII, 13. 98 ibid. 14. 97 I Cor. VI, 15. 98 Psal. XXXIIU, 22. " Matth. 1 Cor. v, 7. 7 P-al. XLIX, 16. 8 Eccli. xv, 9. • Prov. xv, 28. 10 II Cor. VI, 14. 15 ibid. 18. 16 Prov. xx, 17. 11 Psal. CXVH, 1 Prov. ix, 17. dissensio; hæresis autem, schisma inveteratum. Certe schrisimati veterascenti obrepit hæresis. 17; IX, ceas congregationis ex aliqua sententiaram diversitate 3. Secus autem viri sancti, et virtutis causa vere 4. Quamobrem etiamsi impii solemnes esse ni- 5. Sed enim peccatum quoque peculiaris quidamı 8. Psal. cxv. 15. * Galat. . 19. * Philipp. 1, 20. * Psal. cx, 17, 18. * Isa. xxxvi, 48. 2. 13 Joan. vt, 41. 13 ibid. 35. (37) S. August. adv. Cresc. 11, 9: Schisma est rc-

1443 S. ATHANASII OPP. PARS II. - EPISTOLE HEORTASTICÆ. 141 novorum figura erant, sic hæc solemnitas superni & καὶ ἡ νῦν ἐστιν ἑορτή, εἰς ἣν ἐρχόμενοι μετά ψαλ μῶν καὶ ᾠδῶν πνευματικῶν ἀρχώμεθα τῶν νη- στειῶν. gaudii typus est, ad quod pergentes cum psalmis et canticis spiritalibus jejuniorum initium faciamus (52). DE CHRONICO QUODAM LATINO RERUM SANCTI ATHANASII. Inter opuscula ecclesiastica a cl. Scipione Maffeio ex codicibus Veronensibus eruta, illud valde pretiosum est, quod inscripsit: Fragmentum insigne historiæ ecclesiasticæ quarti sæculi (quod a nobis legitur in edi‐ tione Tridentina anni 1742, post ejusdem Maſſeii vernaculo sermone historiam quæstionum de divina gratia, etc., quanquam etiam Gallandius in suam Bibliothecam intulit tom. V, nec operum Athanasii Venetus editor omisit). Ibi inter præclara oppido multa, duæ quoque Athanasii nostri epistolæ novæ sunt, prior ad Eccle- sias Mareoticas, altera ad presbyteros et diaconos Ecclesia Alexandrine; quæ cum de genere heortasticarum non sint, illic a nobis retictæ sunt. Non tamen omittendum judicavimus chronicon acephalum rerum Athana- sii sub Theophilo episcopo (qui post annos duodecim successit Athanasio) scriptum Græce, ut putamus, sed Latine tantum in antiquissimis Veronæ membranis servatum, mana Theodosii diaconi exaratis. Num chroni- con hoc Latinum tantam chronico nostro Syriaco lucem aspergit, tantamque vicissim ab eo accipit, ita se in- vicem emendant aut augent, ut separari omnino non debeant. Cæteroqui quidquid erat in Latino chronico ad res Athanasii non pertinens, præiermisimus. reditu Athanasii, et inter imperatoris epistolas hæc quoque habetur : sius reversus est ex Urbe, et partibus Italiæ, et in- gressus est Alexandriam Paophi xxiv (AN. 346), consulibus Constantio iv et Constante Ht, hoc est post annos vi, et remansit quietus apud Alexan - driam annis xvi et mensibus vi. sum se turbam futuram, imperatore Constante in Mediolano constituto (AN. 353), direxit ad comita- tum navigium cum episcopis quinque, Serapionem Thmuitanum, Triadelphum Niciotanum, Apollinem Cynopolitanum superioris, Ammonium Pachemmo- nensem et presbyteros Alexandriæ 11, Petrum me- dicum, Astericium, et Phileam (52'). Post quorum navigationem de Alexandria, consulibus Constan- tio vi Aug. et Constante Cæsare 11, Pachon xxiv die : mox post iv dies Montanus Palatinus ingres- sus Alexandriam Pachon xxvIII, ejusdem Augusti litteras Constantis dedit episcopo Athanasio, per quas vetabat eos occurrere ad comitatum; ex qua re nimis vastatus est episcopus, et omnis populus fatigatus est valde: ita Montanus nihil agens pro- fectus est, relinquens episcopum Alexandriæ. 162 4. Postmodum autem Diogenes, imperialis notarius, venit Alexandriam mense Mesuri (53), consulatu Arbitionis et Lolliani (AN. 355): hoc est post annos i et menses v ex profectione Montani de Alexandria: et incubuit omnibus Diogenes, ex- pellens egredi episcopum civitate, et omnes satis afflixit, vi autem die Toth mensis acriter incumbens expugnabat Ecclesiam; et fecit insistens menses iv, Operum Athanasii (edit. Ven., pag. 772) posuerunt Latinum quoddam epistolæ Athanasianæ fragmen- tum incipiens Deus quidem, etc., idque in Monito diserte aiunt, prout sibi sponte persuaserunt, ex aliqua ejus heortastica epistola sumptum. Verum- tamen cum nullo id argumento suffulciant, nullum- que ipsi fragmento iusit heortastici generis indicium, nos minime illud admisimus, ne res certas cum in- usque Choiac (54) xxv diem. Populo vero resistente Diogeni vehementer, et judicibus, reversus est Dio- genes sine effectu prædicti mensis Choiac die xxV}, consulatu Arbitionis et Lolliani post menses IV, sicut dictum est. Egypto Alexandriam venerunt, Tybi decime die (AN. 356), post consulatum Arbitionis et Lolliani, ac præmittentes omnes per Ægyptum ac Libyam mi- litum legiones, ingressi sunt dux et notarius per noctem cum omni manu militari ecclesiam Theonæ Mechir (55) ×111 die per noctem supervenientem xɩv, et frangentes ostia ecclesiæ Theonæ, ingressi sunt cum infinita manu militari. Episcopus autem Atha- C nasius effugit manus eorum, et salvatus est die prædicto Mechir xiv. Hoc tamen factum est post annos 1x, et menses, ac dies xix, quam Italia reversus est episcopus. Liberato autem episcopo, presbyteri ipsius et populus remanserunt obtinen- tes ecclesias, et colligentes mensibus IV, donec in- grederetur Alexandriam Cataphronius præfectus, el Heraclius comes mense Payni, xvi die, consulatu Constantis vit et Juliani Gæsaris primo. D siani ejecti sunt ecclesiis, et traditæ sunt ad Geor- gium (56) pertinentibus, et episcopum exspectanti- bus. Susceperunt autem ii ecclesias die xx1, niense Payni. Advenit etiam Georgius Alexandriam cousu - latu Constantii 1x, et Juliani Cæsaris 11 (AN. 357), Mechir xxx die, hoc est post menses octo, et dies xI, quando susceperunt ecclesias ad eum pertinentes. Ingressus itaque Georgius Alexandriam, tenuit ec- clesias mensibus XVIII integris; et tunc plebs ag- certis vel potius omnino arbitrariis confunderemus. chron. Syr. Cappadocem successisse Gregorio item Cappadoci qui jam obierat Alexandriæ. 1. Scripsit autem et imperator Constantius de B hoc est mense Mesuri, sive ex die intercalarioruri 2. Et factum est post Gregorii mortem, Athana- 3. Post hoc tempus Athanasius audiens adver- (52) Maurini editores in parte secunda tomi I 5. Itaque du Syrianus, et notarius Hilarius de 6. Et post dies IV, quam sunt ingressi, Atbana- (52) Apollo, Ammonius, et Phileas desunt in (53) Ed. Mensore. Sic et infra. (54) Ed. Cyac. Sic.et infra. (55) Ed. Methir. Sic infra. (56) Ed. Gregorium. Notum est autem Georgium