sisti, ut virtutis formesitate niteas, per cujus ποθοῦντες, ἀρετὴν ποθοῦμεν, καὶ Θεόν, ἐξ οὗ σοι τὰ accuratissima lineamenta divini decoris, qui boni totius exemplar est, in te referas imaginem. Quapropter cum tui amore flagramus, virtutem redamamus, ipsumque Deum, a quo eximiæ virtutis dotes accepisti. Sed, o rem miseram, Pater, o rem miseram! Qui fit ut Ecclesiæ hostis, hanc semper turbare contendat; quodque gravius est, per ipsosmet pietatis aluminos? Elenim frater noster religiosissimus abbas Sergius, gentilis meus, familiaris et amicus, per litteras quas ingenuus frater noster abbas Jeb attulit, me certiorem fecit, abbatem Anastasium, præciarum illum monasterii sancti Euthymil præpositum, nonnulla ex sanctorum Patrum libris loca protulisse, quibus scilicet Trisagium hymnum ad Filium duntaxat referatur. Quo quidem concesso, nihil erit quod prohibeat, quin lues illa, quam maligne Cnapheus invexit, omnes penitus inficiat. Caeterum miror, ac valde miror, si hæc ita sint: ac rursum demiror, si ita non sint. Nam et rectam venerabilis illius viri, Anastasium dico, fidem perspectam habemus; ejusque, tum in sermone, tum in virtute, quæ in actione sita est, praclaras dotes haud ignoramus. Ac rursum quam a mendacio accusator alienus sit, plane novimus. Cum enim Det amantissimus sit, ipsique vivat, eum adduci potuisse non puto, ut mendacio suo, in insontem virum, eximiisque virtulibus ornatum calumniam strueret: quod utique animum nostrum non parum vexavit. Multis autem idem Sergius per venerabilem abbatem Job, germanum suum fratrem, eum condemnavit, ursitque ut absque mora, quid de hac re sentirem, sibi sim gnificarem, lllud vero etiam astripsit, Anastasium hoc affirmare, nos quoque huicce sententiæ annuisse, eamque calculo ac suffragio nostro comprobasse. Id quod plane majori me stupore perculit. Protulerat nobis foca (nec enim mentiar) quæ sanctòrum probatorumque Patrum esse pronuntiavimus: quod uero ex iis Trisagium hymnum ad Filium solum referri constaret, minime censimus. Quin et beatissimum quoque sanctæ Christi Dei nostri civitatis patriarcham, divinissimum Joannem, Deique hominem, ejusdem secum sententia fuisse, α τῆς ἀρετῆς προτερήματα. Αλλ', οίμοι, ὦ Πάτερ, οι μοι! Πῶς ὁ τῆς Ἐκκλησίας ἐχθρὸς ταύτην ἀεὶ κυχαν κατεπείγεται· καὶ τὸ δὴ χαλεπὸν, είγε διὰ τῶν τῆς εὐσεβείας τροφίμων. Γράμμασι γὰρ ἡμῖν κατεμήνυσεν ὁ θεοσεβέστατος ἡμῶν ἀδελφὸς ὁ ἀββᾶς Σέργιος, ὁ ἀστὸς, καὶ συνήθης, καὶ φίλος, διὰ τοῦ γνησίου ἀδελφοῦ τοῦ ἀββα Ιώβ, ὡς ὁ ἱερώτατος ἡμῶν Πατὴρ ὁ ἀββᾶς Ἀναστάσιος, ὁ κλεινὸς τῆς εὐαγοῦς μονῆς Εὐθυμίου τοῦ μάκαρος καθηγεμών, χρήσεις τινὰς τῶν ἁγίων Πατέρων προκεκόμικς, δῆθεν εἰς τὸν Υἱὸν μόνον ἀναφερούσας τὸν Τρισάγιον ὕμνον. Οὗ δοθέντος, οὐδὲν κωλύσει τὴν ἐκ τοῦ Κναφέως κακῶς ἐπεισφρήσασαν λύμην, πάντας άρδην καταλυμήνα σθαι. Τεθαύμακα δὲ, λίαν τεθαύμακα, είγε ταῦτα οὕτως ἔχει, καὶ πάλιν τεθαύμακα είγε μή ταῦτα οὔτ τως ἔχει. Τὸ μὲν γὰρ τοῦ σεβασμίου ἀνδρὸς ὀρθόδο ξον ἐπιστάμεθα, καὶ τὸ εὐπρεπὲς τοῦ αὐτοῦ ἐν λόγῳ καὶ ἀρετῇ τῇ κατὰ πρᾶξιν οὐκ ἀγνοοῦμεν, τοῦ κυ ρίου ἀββα Αναστασίου φημί· οὐ μὴν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἀψευδὲς τοῦ κατηγόρου σαφῶς γινώσκομεν. Θεὸν γὰρ ποθῶν, καὶ αὐτῷ ζῶν, οὐκ ἂν οἶμαι ὡς ψεύσαιτο, καὶ συκοφάντης ἔσται αθώου ἀνδρὸς, καν τοῖς τῆς ἀρετῆς προτερήμασι διαπρέποντος· ὃ δή, οὐ μετρίως ἡμῶν τὸν λογισμόν βασάνισε. Κατέκρινε δὲ ὅτι πλεῖστα, διὰ τοῦ εὐλαβεστάτου 166& Ιων, τοῦ γνης σίου αὐτοῦ ἀδελφοῦ c, καὶ κατήπειξε, πάσης ἀναβο λῆς ἄτερ καὶ ὑπερθέσεως, τὴν ἡμετέραν περὶ τούτου ἐπισημήνασθαι γνώμην· γέγραφε δὲ καὶ τοῦτο αὐτ τὸν βεβαιώσασθαι, ὅτιπερ καὶ ἡμεῖς τῇ γνώμῃ ταύτῃ καθυπεκύψαμεν, συναίνεται α, καὶ σύμψηφοι αὐτῷ περὶ τούτου γενόμενοι, ὁ καὶ μᾶλλον τεθαύμακα· προκεκόμικς γὰρ ἡμῖν τὰς χρήσεις, οὐ ψεύσομαι, καὶ τῶν ἁγίων καὶ ἐγκρίτων εἶναι ταύτας Πατέρων ἀπεφηνάμεθα· οὐ μὴν, εἰς τὸν Υἱὸν μόνον δηλοῦν αναφέρεσθαι τὸν Τρισάγιον ὕμνον τὰς χρήσεις, συνηνέσαμεν· καὶ τὸν τρισμακάριστον δὲ πατριάρχην τῆς ἁγίας Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν πόλεως, Ἰωάννην τὸν θειότατον καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπον, τῆς αὐτῆς αὐτῷ γεγενῆσθαι ἐννοίας· τούτου γε ἕνεκεν γέγραφεν αὐτὸν ἀποφήνασθαι. Δεν οὖν ψήθη μεν τὰ περὶ τούτων αρίδηλα καταστῆσαι τῇ θεοτιμήτῳ ὑμῶν ἁγιότητι, καὶ ὅπως γνώμης ἔχομεν, τοῦ μηδὲν ἀγνοῆσαι! τῶν ἡμετέρων. Τοῦτο γὰρ ἡμῖν asserit, hocque in causa esse ut suam hac in re φίλον καὶ σύνηθες. mertem aperuerit. Quamobrem operæ pretium duximus, ut colendæ propter Deum sanctitati tuæ hæc perspecta fierent, nec, quid sentiamus, nostrorum quispiam ignoraret. Id quippe usitatum nobis est ac familiare. e Edit. αὐταδελφού. a Sic. Reg. 2 edit. σύνναιοι. • Mss. γενέσθαι. f Reg. 2 άγνοεῖν. ΝΟΤΑ. Joannem. Tabulae chronologica Annaliumn Theophanis Joannem hune 30 annos Ecclesia Hierosolymitanæ præfuisse, et tandem 19 Leonis Isauri obiisse testantur. Ipse est, quem Theophanes eidem Leoni ob bellom sacris imaginibus indictum, anathema dixisse refert. De ejus successore dicemus in observationibus ad vitam nostri auctoris. Joannes hic dicitur Patriarcha τῆς ἁγίας Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν πόλεως, Sancta Christi Dei nostri civitatis, quibus verbis urbs sancța Jerusalem vulgo significatur a Græcis sequioribus: v. gr. Sophronius epistolam suam ad Sergium CP. quæ lecta est in vi synodo, act. 12, huc modo inscripsit: Σωφρόνιος ἀχρεῖος δοῦλος τῆς ἁγίας Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν πόλεως, Sophronius servus inutilis sanctæ Christi Dei nostri civitatis. Plura non addo, ne rem testatissimam velle comprobare videar.

482 9. Hoc igitur dicimus, termines et nuncupationes, quae congruenti ratione assignantur, certissima esse. Ait quippe Scriptura: ‹ Adduxit Dor miaus omnta animantia ad Adam, ut videret, quid vocaret ea: et omne quodcunque vocavit ipse animam viventem, hoc est nomen ejus¹. › Videmus Maque vocabula, quæe speciem a specie distinguant, rorsumque imposita nomina quæ bypostasim ab alia bypostasi secernant, ac demum regulas legesque statutas etiamnum vigentes. Ad hunc porro modum definite pronuntio, Deum per Seraphim ac per Trisagium hymnum unam in tribus hypostasibus divinitatem ac dominationem, tanquam per arithmeticam quamdam declarationem, Isaiæ revelasse. Cur enim non bis, aut qualer, aut sexcenties vocem hauc Sanctus cecinerunt? quid item est, cur nec bis, aut ter, aut quater, aut sexcenties, hac verba: Dominus Sabaoth, pleni sunt cali et terra gloria ejus *, promuntiarunt, verum vocem Sanctus tcr, vocabulum autem Dominus semel duntaxat Seraphim exclamarunt? Annon ut ostenderent tres quiuem esse sanctas hypostases, unam vero trium dominationem, umum imperium, gloriam unam, essentiamque et Deitatem, ac unum tres illas esse sanctum Deum; sanctum nimirum Patrem, sanctum Filium, sanctum Spiritum sanclam: unum nihilominus sanctum, non tres; unum Dominum, non tres dominos. Nam tres hypostases, Deus et Deus et Deus sunt; cæterum unus Deus, et non tres dii. Item sanctus, sanctas, sanctus, sed unus sanctus, et non tres sancti: Dominus et Dominus et Dominus; sed unus Dominus, et non tres domini. Idcirco subjunxit: Pleni sunt cœli et terra gloria tua, non eorum. Ac deitas quidem, hoc est essentia, trine explicatur, ut quæ in tribus hyposlasibus absque divisione agnoscatur: ac rursum tres bypostases in una essentia, deitate scilicet, uniuntur se copulantur: sicque divinitas trine sanetificatur et glorificatur, sanctus, danclus, sanctus, ae tres personæ una tantum gloria celebrantur, Dominus Sabaoth: pleni sunt cœli et terra gloria ejus. Unus quippe Deus est in tribus personis, et tres“unum; hoc est una natura, non una persona. Non autem quæque persona triplici repetitione DE HYMNO TRISAGIO EPISTOLA. β'. Φαμὲν τοίνυν ὡς οἱ ὅροι καὶ αἱ κληρώσεις, οἱ Δ. λόγῳ γινόμενοι πρέποντι, βεβαιότατοι τυγχάνουσι. Φησὶ γὰρ ἡ θεία Γραφή, ὅτι «Ηγαγεν ὁ Θεὸς πάντα τὰ ζῶα πρὸς τὸν Ἀδὰμ τοῦ ἰδεῖν τί καλέσει αὐτ τά. Καὶ πᾶν ὃ ἂν ἐκάλεσεν αὐτῷ 'Αδάμ, ψυχὴν ζῶσαν, τοῦτο ὄνομα αὐτῷ.» Ορῶμεν οὖν ὀνόματα χωρίζοντα εἶδος ἐξ εἴδους, καὶ ὀνόματα επιτιθέμενα χωρίζοντα ὑπόστασιν ἐξ ὑποστάσεως, καὶ ἄρον δὲ καὶ νόμους τεθέντας, καὶ μέχρι νῦν κεκρατηκότας. Οὕτω φημὶ ὁριστικῶς, ἀποκεκαλύφθαι τῷ Ησαΐᾳ ἐκ Θεοῦ διὰ τῶν Σεραφίμ, καὶ διὰ τοῦ Τρισαγίου ὕμνου, τὴν μίαν τρισυπόστατον θεότητά τε καὶ κυριότητα, ὡς διά τινος ἀριθμητικῆς ἐκφαντωρίας. Διὰ τί γὰρ οὐ δῖς, ἢ τετράκις, ἢ μυριάκις, τὸ ῞Αγιος ὕμνησαν; καὶ διὰ τί μὴ δις, ἢ τρίς, ἢ τετράκις, ἢ μυριάκις, τὸ, Κύριος Σαββαώθ· πλήρης ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ, τὰ Σεραφίμ ἐξεφώνησαν; ἀλλὰ τὸ μὲν ᾿Αγιος τρὶς, ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος· τὸ δὲ Κύριος μοναδικῶς; Η δεικνύντα τρεῖς μὲν τὰς ἁγίας ὑποστάσεις, μίαν δὲ κυριότητα τῶν τριῶν, καὶ μίαν ἀρχὴν καὶ δόξαν, οὐσίαν τε καὶ θεότητα, καὶ ἕνα τὰς τρεῖς εἶναι Θεὸν ἅγιον· ἅγιον μὲν τὸν Πατέρα, ἅγιον τὸν Υἱὸν, ἅγιον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ἀλλ᾽ ἕνα ἅγιον, οὐ τρεῖς ἁγίους· καὶ ἕνα Κύριον, οὐ τρεῖς κυρίους. Αἱ μὲν γὰρ τρεῖς ὑποστάσεις, Θεὸς καὶ Θεὸς καὶ Θεὸς, ἀλλ' εἰς ἅγιος Θεὸς, καὶ οὐ τρεῖς θεοί· ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος, ἀλλ᾽ εἰς ἅγιος, καὶ οὐ τρεῖς ἅγιοι· Κύριος καὶ Κύριος καὶ Κύριος, ἀλλ' εἷς Κύριος, καὶ οὐ τρεῖς κύριοι. Διὸ καὶ ἐπήγαγε· Πλήρης ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ τῆς δόξης σου, καὶ οὐκ, αὐτ τῶν. Ἡ μὲν οὖν θεότης, ἤτοι οὐσία, τριαδικῶς ἐξω απλοῦται, ἀδιαιρέτως ἐν τρισὶ γνωριζομένη ὑποστά σεσι, καὶ αἱ τρεῖς ὑποστάσεις εἰς μίαν οὐσίαν, ἤτοι θειότητα, ἐνοῦνταί τε καὶ συνάπτονται. Καὶ ἡ μὲν θεότης, τριαδικῶς ἀγιάζεται καὶ δοξάζεται, ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος· καὶ αἱ τρεῖς ὑποστάσεις μοναδικώς δοξολογοῦνται, Κύριος Σαββαώθ· πλήρης ὁ οὐρανός καὶ ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ. Εἰς γὰρ Θεὸς ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι, καὶ τὰ τρία ἐν, ἤτοι μία φύσις, οὐχ ὑπή στασις μία· οὐχ ἑκάστη δὲ τῶν ὑποστάσεων τρισσῶς δοξολογεῖται καὶ ἁγιάζεται. Ἡ μὲν γὰρ θεότης, τριὰς ὑποστάσεων οὖσα, οἰκείως καὶ προσηκόντως τριαδιχῶς ἁγιάζεται· ἅγιος ὁ Πατήρ, ἅγιος ὁ Υἱός, ἅγιον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, Κύριος Σαβαώθ. Εἷς γὰρ τὰ τρία θεός τε καὶ Κύριος. Εκάστη δὲ τῶν ὑποστάσεων sanctificatur et celebratur. Deitas etenim, cum tres μία οὖσα ὑπόστασις, καὶ οὐ τρεῖς, τίνος ἕνεκεν τρὶς 5 ἁγιασθήσεται, καὶ οὐχ ἅπαξ, ἢ δις, ἢ τετράκις, ή μυριάκις; Οὐ γὰρ ἑκάστη τῶν τῆς θεότητος ὑποστά σεων, Τριάς· οὕτω γὰρ ἂν ἐννὰς ἔσται ἡ θεότης, καὶ οὐ Τριάς. Διὰ τί γὰρ μὴ δισάγιον, ή τετράγιον, ἢ μυριάγιον ὕμνον ὕμνησαν, ἀλλὰ τρισάγιον, κατὰ τὸν τῶν ὑποστάσεων ἀριθμόν; Ὥσπερ ἡ γὰρ τὸν Πατέρα ὑπόστασιν φαμεν, καὶ τὸν Υἱὸν ὑπόστασιν, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὑπόστασιν, καὶ τὴν θεότητα, ήτοι οὐσίαν τρισυπόστατον, ὡς τὰς τρεῖς περιέχουσαν 1 Gen. 11, 19. • Isa. vi, 3. δ hypostases complectatur, propria convenientique ratione ter saucla praedicatur, sanctus Pater, sanotus Filius, sanctus Spiritus sanctus, Dominus Deus Sabaoth; cum hæc tria et Deus, et Dominus unus sint. Quælibet autem, cum una persona sit, non tres, cur tandem ter sancta prædicabitur, ac non semel, aut bis, aut quater, aut millies? Non enim quælibet deitatis persona Trinitas est. Nam ad hunc modum novennitas foret deitas, non Trinitas. Eceur enim non bis, non ter, non quater, aut millies 6 Edit. τρεῖς. b Contuli hanc partem cum prolixo fragmento quod reperi in Reg. 5151.

οὔτε τὸν Υἱὸν τρισυπόστατον, οὔτε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τρισυπόστατον, εἰπεῖν θεμιτόν, οὕτως οὐδὲ τρισάγιον μίαν τῶν ὑποστάσεων· ἀλλ᾽ ἅγιον τὸν Πατέρα, ἅγιον τὸν Υἱόν, ἅγιον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τρισάγιον δὲ τὴν τρισυπόστατον θεότητα. Εἰ οὖν μὴ τῶν τριῶν ὑποστάσεών ἐστιν σημαντικὸς ὁ Τρισάγιος ύμνος, ὑμνή σωμεν· δὶς τὸ ἅγιος, καὶ ἐπαγάγωμεν τό, Κύριος Σαββαώθ· ἀλλ' οὐ θέμις, οὐδ' οὕτω τὰ Σεραφίμ ὕμνησαν. Μὴ σοφισώμεθα περιττά, μηδὲ τῶν Σεραφίμ σοφώτεροι εἶναι δόξωμεν. sanctum accinerunt; sed ter sanctum, secundum ύποστάσεις, καὶ οὔτε τὸν Πατέρα τρισυπόστατον, personarum numerum? Quemadmodum enim Patrem personam dicimus, et Filium personam, et Spiritum sanctum personam, deitatem quoque, sive essentiam, tersubstantem, utpote tres hypostases complectentem, ac neque Patrem in tripliei persona subsistentem, nec item Filium et Spiritum sanctum dicere fas est: sic nec unam personam ter sanctam dicere licet. Quin potius sanctum Patrem, sanctum Filium, sanctum 483 Spiritum sanctum: ac ter sanctam deitatem tres personas amplectentem. Quocirca si tres personas non indicat Trisagius bymnus, bis duntaxat, sanctus, canamuis, atque ita subnectamus, Dominus Sabaoth. At id non licet, nec ita Seraphim cecinerunt. Ne simus sapientes nimium, nec Seraphim doctiores nobis esse videamur. 3. Quod si Deo pleni Patres, quorum sermo vim legis habet, dicant, Seraphim Filium celebrando clamare, sanctus, sanctus, sanctus; si quidem dixissent ea Filium duntaxat canere, suspicari liceret de solo quoque Filio Trisagium hymnum recitatum esse. Cum autem Filius nec a Patre, nec a Spirita sancto separari queat, profecto nec hymnus etiam dividi potest. Una enim cum Patre et Spiritu sancto Filius laudatur ac glorificatur. At vero tum de solo Filio hymnum dici concedimus, cum ea quæ ejus personam designant, canimus: qualia sunt ista, Dei Filius, Verbum, Dei sapientia et virtus, ex Patre natus, incarnalus, carne crucifixus, resurgens, in cœlos scandens, sedens ad dexteram Patris, et alia id genus. Quemadmodum igitur hæc unam personam indicant, nec alteri prorsus persona, aut etiam communi deitati conveniunt, ita et Trisagius hymnus, quandoquidem tres personas indicat, nai duntaxat personæ nequaquam convenit. Nanı, sicut quamlibet humanitatis hypostasim hominem appellamus; aliunde vero civitatem quæ multos homines contineat, πολυάνθρωπον; id est, hominibus frequentein, vocamus, non autem quemvis hominem πολυάνθρωπων: et sicut numerando et unum dieimus, nec de unoquoque ternum numerum dicere. possumus, ita et in hymno Trisagio, quamlibet personam sanctam dicimus, ter sanctam item dei tatem, quæ tres personas complectitur: unam autem personam ter sanctam dicere minime possumus. Ac rursum veluti lucem, et lucem, et lucem dicimus, iisque inter se copulatis, trilucidum splendorem dicimus, non autem trilucidam unamquamque lucem sic in hymno Trisagio. Quamobrem ea omnia quæ unica dictione, simpliciter et absolute de tota divinitate dicuntur; de unaquaque etiam persona enuntiantur. At ternarius numerus in sancta Trinitate tres personas indicat. Præclare enim ac valde congruenter a divino Epiphanio dictum est: Quid causa est, cur non bis, aut quater sanctus proclamant Seraphim, sed ter; nisi ut trium personarum in unam divinitatem ac dominai γ. Εἰ δὲ λέγοιεν οἱ θεοφόροι: Πατέρες, ὧν νόμος: ὁ λόγος, ὅτι τὸν Υἱὸν ὑμνοῦντά φασιν, ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος· εἰ μὲν ἔφησαν, ὅτι τὸν Υἱὸν κ μονομερώς ὕμνουν, εἶχεν ἂν ὑποψίαν, καὶ εἰς τὸν Υἱὸν μόνον εἰρῆσθαι τὸν Τρισάγιον ὕμνον. Εἰ δὲ ἀχώριστος ὁ Υἱὸς τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Πνεύματος, ἀχώριστος καὶ ὁ ὕμνος. Συμπροσκυνεῖται γὰρ τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Πνεύματι ὁ Υἱὸς, καὶ συνυμνεῖται καὶ συνδοξάζεται. Τότε δὲ εἰς τὸν Υἱὸν μόνον φαμὲν τὸν ὕμνον λέγε σθαι, ὅτε τὰ ἐνδεικτικὰ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ λέγομεν· οἷον ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ Λόγος, ἡ σοφία τοῦ Θεοῦ, καὶ ἡ δύναμις, ὁ ἐκ Πατρὸς γεννηθείς, ὁ σαμ κωθεὶς, ὁ σταυρωθείς σαρκὶ, ὁ ἀναστάς, ὁ ἀνελθὼν εἰς οὐρανοὺς, ὁ καθήμενος ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ωσπερ οὖν ταῦτα ἐνδεικτικὰ τῆς μιᾶς ὑποστάσεως, καὶ οὐδαμῶς ὑφ᾽ ἑτέρας ὑποστάσεως, ἢ 1 ἐπὶ τοῦ κοινοῦ τῆς θεότητος χώραν ἔχει, οὕτω καὶ ὁ Τρισάγιος ὕμνος ἐνδεικτικὸς ὢν τῶν τριῶν ὑποστά σεων, ἐπὶ μιᾶς τῶν ὑποστάσεων χώραν οὐκ ἔχει. Ὥσπερ γὰρ ἑκάστην ὑπόστασιν τῆς ἀνθρωπότητος ἄνθρωπον λέγομεν, φαμὲν δὲ τὴν πολλοὺς ἀνθρώπους περιέχουσαν πόλιν, πολυάνθρωπον, οὐ δυνάμεθα δὲ εἰπεῖν ἕκαστον ἄνθρωπον πολυάνθρωπον, οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Τρισαγίου, ἑκάστην τῶν ὑποστάσεων ἅγιον λέγομεν, Τρισάγιον δὲ, τὴν τρισυπόστατον θεότητα· μίαν δὲ τῶν ὑποστάσεων Τρισάγιον, εἰπεῖν οὐ δυνάμεθα. Καὶ ὥσπερ ἀριθμοῦντες, ἕνα καὶ ἕνα καὶ ἕνα λέγομεν, καὶ οὐ δυνάμεθα ἐφ' ἑκάστου λέγειν τρισ άριθμον, οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Τρισαγίου· καὶ ὥσπερ φέγγος καὶ φέγγος καὶ φέγγος λέγομεν, καὶ συνάψαντες δὲ, τριφεγγὲς σέλας φαμὲν, οὐ λέγομεν δὲ ἕκαστον τριφεγγές, οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Τρισαγίου. Πάντα μὲν οὖν ἑνιαίως καὶ ἁπλῶς καὶ ἀπολύτως τὰ ἐφ' ὅλης τῆς θεότητος λεγόμενα, καὶ ἐφ' ἑκάστης τῶν ὑποστάσεων λέγονται. Ὁ δὲ τρὶς ἀριθμὸς ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος, τῶν τριῶν ὑποστάσεών ἐστιν δηλωτι κός. Καλῶς γὰρ ἔφη καὶ λίαν καιρίως ὁ θεοφόρος Επιφάνιος, ὅτι διὰ τί μὴ δις, ἢ τετράκις τὸ ἅγιος, λέγει τα Σεραφίμ, ἀλλὰ τρὶς, εἰ μὴ ὅτι τὸν τῶν τριῶν ὑποστάσεων ἀριθμὸν καταμηνύουσιν, εἰς μίαν θεότητά τε καὶ κυριότητα ἑνούμενον; ἅγιος ὁ Θεὸς i Leg. οἱ θεῖοι. i. Fulit, μόνος, & V. int. Jesum. Legebat per abbreviationem ὖν, ut in uno cod. reperi. 1 Reg. 3451 hic addit λεχθείη.

οὔτε τὸν Υἱὸν τρισυπόστατον, οὔτε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τρισυπόστατον, εἰπεῖν θεμιτόν, οὕτως οὐδὲ τρισάγιον μίαν τῶν ὑποστάσεων· ἀλλ᾽ ἅγιον τὸν Πατέρα, ἅγιον τὸν Υἱόν, ἅγιον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τρισάγιον δὲ τὴν τρισυπόστατον θεότητα. Εἰ οὖν μὴ τῶν τριῶν ὑποστάσεών ἐστιν σημαντικὸς ὁ Τρισάγιος ύμνος, ὑμνή σωμεν· δὶς τὸ ἅγιος, καὶ ἐπαγάγωμεν τό, Κύριος Σαββαώθ· ἀλλ' οὐ θέμις, οὐδ' οὕτω τὰ Σεραφίμ ὕμνησαν. Μὴ σοφισώμεθα περιττά, μηδὲ τῶν Σεραφίμ σοφώτεροι εἶναι δόξωμεν. sanctum accinerunt; sed ter sanctum, secundum ύποστάσεις, καὶ οὔτε τὸν Πατέρα τρισυπόστατον, personarum numerum? Quemadmodum enim Patrem personam dicimus, et Filium personam, et Spiritum sanctum personam, deitatem quoque, sive essentiam, tersubstantem, utpote tres hypostases complectentem, ac neque Patrem in tripliei persona subsistentem, nec item Filium et Spiritum sanctum dicere fas est: sic nec unam personam ter sanctam dicere licet. Quin potius sanctum Patrem, sanctum Filium, sanctum 483 Spiritum sanctum: ac ter sanctam deitatem tres personas amplectentem. Quocirca si tres personas non indicat Trisagius bymnus, bis duntaxat, sanctus, canamuis, atque ita subnectamus, Dominus Sabaoth. At id non licet, nec ita Seraphim cecinerunt. Ne simus sapientes nimium, nec Seraphim doctiores nobis esse videamur. 3. Quod si Deo pleni Patres, quorum sermo vim legis habet, dicant, Seraphim Filium celebrando clamare, sanctus, sanctus, sanctus; si quidem dixissent ea Filium duntaxat canere, suspicari liceret de solo quoque Filio Trisagium hymnum recitatum esse. Cum autem Filius nec a Patre, nec a Spirita sancto separari queat, profecto nec hymnus etiam dividi potest. Una enim cum Patre et Spiritu sancto Filius laudatur ac glorificatur. At vero tum de solo Filio hymnum dici concedimus, cum ea quæ ejus personam designant, canimus: qualia sunt ista, Dei Filius, Verbum, Dei sapientia et virtus, ex Patre natus, incarnalus, carne crucifixus, resurgens, in cœlos scandens, sedens ad dexteram Patris, et alia id genus. Quemadmodum igitur hæc unam personam indicant, nec alteri prorsus persona, aut etiam communi deitati conveniunt, ita et Trisagius hymnus, quandoquidem tres personas indicat, nai duntaxat personæ nequaquam convenit. Nanı, sicut quamlibet humanitatis hypostasim hominem appellamus; aliunde vero civitatem quæ multos homines contineat, πολυάνθρωπον; id est, hominibus frequentein, vocamus, non autem quemvis hominem πολυάνθρωπων: et sicut numerando et unum dieimus, nec de unoquoque ternum numerum dicere. possumus, ita et in hymno Trisagio, quamlibet personam sanctam dicimus, ter sanctam item dei tatem, quæ tres personas complectitur: unam autem personam ter sanctam dicere minime possumus. Ac rursum veluti lucem, et lucem, et lucem dicimus, iisque inter se copulatis, trilucidum splendorem dicimus, non autem trilucidam unamquamque lucem sic in hymno Trisagio. Quamobrem ea omnia quæ unica dictione, simpliciter et absolute de tota divinitate dicuntur; de unaquaque etiam persona enuntiantur. At ternarius numerus in sancta Trinitate tres personas indicat. Præclare enim ac valde congruenter a divino Epiphanio dictum est: Quid causa est, cur non bis, aut quater sanctus proclamant Seraphim, sed ter; nisi ut trium personarum in unam divinitatem ac dominai γ. Εἰ δὲ λέγοιεν οἱ θεοφόροι: Πατέρες, ὧν νόμος: ὁ λόγος, ὅτι τὸν Υἱὸν ὑμνοῦντά φασιν, ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος· εἰ μὲν ἔφησαν, ὅτι τὸν Υἱὸν κ μονομερώς ὕμνουν, εἶχεν ἂν ὑποψίαν, καὶ εἰς τὸν Υἱὸν μόνον εἰρῆσθαι τὸν Τρισάγιον ὕμνον. Εἰ δὲ ἀχώριστος ὁ Υἱὸς τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Πνεύματος, ἀχώριστος καὶ ὁ ὕμνος. Συμπροσκυνεῖται γὰρ τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Πνεύματι ὁ Υἱὸς, καὶ συνυμνεῖται καὶ συνδοξάζεται. Τότε δὲ εἰς τὸν Υἱὸν μόνον φαμὲν τὸν ὕμνον λέγε σθαι, ὅτε τὰ ἐνδεικτικὰ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ λέγομεν· οἷον ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ Λόγος, ἡ σοφία τοῦ Θεοῦ, καὶ ἡ δύναμις, ὁ ἐκ Πατρὸς γεννηθείς, ὁ σαμ κωθεὶς, ὁ σταυρωθείς σαρκὶ, ὁ ἀναστάς, ὁ ἀνελθὼν εἰς οὐρανοὺς, ὁ καθήμενος ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ωσπερ οὖν ταῦτα ἐνδεικτικὰ τῆς μιᾶς ὑποστάσεως, καὶ οὐδαμῶς ὑφ᾽ ἑτέρας ὑποστάσεως, ἢ 1 ἐπὶ τοῦ κοινοῦ τῆς θεότητος χώραν ἔχει, οὕτω καὶ ὁ Τρισάγιος ὕμνος ἐνδεικτικὸς ὢν τῶν τριῶν ὑποστά σεων, ἐπὶ μιᾶς τῶν ὑποστάσεων χώραν οὐκ ἔχει. Ὥσπερ γὰρ ἑκάστην ὑπόστασιν τῆς ἀνθρωπότητος ἄνθρωπον λέγομεν, φαμὲν δὲ τὴν πολλοὺς ἀνθρώπους περιέχουσαν πόλιν, πολυάνθρωπον, οὐ δυνάμεθα δὲ εἰπεῖν ἕκαστον ἄνθρωπον πολυάνθρωπον, οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Τρισαγίου, ἑκάστην τῶν ὑποστάσεων ἅγιον λέγομεν, Τρισάγιον δὲ, τὴν τρισυπόστατον θεότητα· μίαν δὲ τῶν ὑποστάσεων Τρισάγιον, εἰπεῖν οὐ δυνάμεθα. Καὶ ὥσπερ ἀριθμοῦντες, ἕνα καὶ ἕνα καὶ ἕνα λέγομεν, καὶ οὐ δυνάμεθα ἐφ' ἑκάστου λέγειν τρισ άριθμον, οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Τρισαγίου· καὶ ὥσπερ φέγγος καὶ φέγγος καὶ φέγγος λέγομεν, καὶ συνάψαντες δὲ, τριφεγγὲς σέλας φαμὲν, οὐ λέγομεν δὲ ἕκαστον τριφεγγές, οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Τρισαγίου. Πάντα μὲν οὖν ἑνιαίως καὶ ἁπλῶς καὶ ἀπολύτως τὰ ἐφ' ὅλης τῆς θεότητος λεγόμενα, καὶ ἐφ' ἑκάστης τῶν ὑποστάσεων λέγονται. Ὁ δὲ τρὶς ἀριθμὸς ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος, τῶν τριῶν ὑποστάσεών ἐστιν δηλωτι κός. Καλῶς γὰρ ἔφη καὶ λίαν καιρίως ὁ θεοφόρος Επιφάνιος, ὅτι διὰ τί μὴ δις, ἢ τετράκις τὸ ἅγιος, λέγει τα Σεραφίμ, ἀλλὰ τρὶς, εἰ μὴ ὅτι τὸν τῶν τριῶν ὑποστάσεων ἀριθμὸν καταμηνύουσιν, εἰς μίαν θεότητά τε καὶ κυριότητα ἑνούμενον; ἅγιος ὁ Θεὸς i Leg. οἱ θεῖοι. i. Fulit, μόνος, & V. int. Jesum. Legebat per abbreviationem ὖν, ut in uno cod. reperi. 1 Reg. 3451 hic addit λεχθείη.

DE HYMNO TRISAGIO EPISTOLA. καὶ Πατὴρ, ἐξ οὗ Θεὸς ὁ Υἱὸς, καὶ Θεὸς τὸ Πνεῦμα lfonem coeuntium numerum declarent? τὸ ἅγιον· ἅγιος ἰσχυρὸς ὁ Υἱὸς ἡ ἐνυπόστατος Θεοῦ δύναμις· ἅγιος ἀθάνατος τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὸ ζωοποιόν, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος· «Ο νόμος τοῦ πνεύματος τῆς ζωῆς.» Οὐχ ὅτι οὐκ ἔστι Θεὸς ὁ Υἱός, ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐδ᾽ ὅτι οὐκ ἔστιν ἰσχυ ρὸς ὁ Πατὴρ, ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐδ᾽ ὅτι οὐκ ἔστιν ἀθάνατος ὁ Πατήρ, ἢ ὁ Υἱός, ἀλλὰ καθὼς ὁ ᾿Απόστολος τὰς ὑποστάσεις δεῖξαι βουλόμενος, φησίν· «Ἡμῖν δὲ, εἷς Θεὸς ὁ Πατήρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ εἷς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι' οὗ τὰ πάντα, καὶ ἐν Πνεῦμα ἅγιον, ἐν ᾧ τὰ πάντα, ν οὕτω κἀνταῦθα. Τοῦτο δὲ καὶ Δαβὶδ προανεφώνησεν εἰπών· «Ον τρό πον ἐπιποθεῖ ἡ ἔλαφος ἐπὶ τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων, οὕτως ἐπιποθεῖ ἡ ψυχή μου πρὸς σὲ, ὁ Θεός.» Ιδού κοινῶς τὴν θεότητα εἰπὼν, ἐπήγαγε, καὶ τὰς ὑπο στάσεις σημάναι βουλόμενος· «Εδίψησεν ἡ ψυχή μου πρὸς τὸν Θεὸν τὸν ἰσχυρὸν τὴν ζῶντα.» Ὁ γὰρ ἀεὶ ζῶν, ἀθάνατος. Εἰπὼν τοίνυν, «Επιποθεῖ ἡ ψυχή μου πρὸς σέ, ὁ Θεὸς, ο ἐσήμανεν τὴν μίαν θεότητα. Εἶτα εἰπὼν, «Εδίψησεν ἡ ψυχή μου πρὸς τὸν Θεὸν τὸν ἰσχυρὸν, τὴν ζῶντα, ο τὸ τριαδικὸν τῶν ὑποστά σεων ἔδειξε. Καὶ πάλιν ἐπανῆλθεν εἰς τὸ ἑνιαῖον τῆς φύσεως· «Πότε ήξω καὶ ὀφθήσομαι τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ;» δ. Εἰ δέ τις εἴποι ὅτι πολλάκις καὶ ἐπὶ μιᾶς ὑπο στάσεως λέγεται τὸ τρισόλβιος, καὶ τριπόθητος, και τρισμακάριστος, γινωσκέτω ὅτι τὸ τρεῖς, ὅτε μὲν διὰ τῆς, δι, διφθόγγου γράφεται, τὸν τριαδικὸν ἀριθμὸν σημαίνει, ὅτε δὲ διὰ ψιλοῦ τοῦ ι, τάττεται ἀντὶ τοῦ, πολλάκις, ὡς φαμὲν τρεῖς ἄνθρωποι, καὶ «Τρεῖς εἰσιν οἱ μαρτυροῦντες, τὸ ὕδωρ καὶ τὸ αἷμα, καὶ τὸ πνεῦμα,» καὶ τρὶς διὰ τοῦ ἰῶτα ἐπιῤῥηματικῶς, ἀντὶ τοῦ, πολλάκις, ὥς φησιν ὁ Ἀπόστολος, «Περί τού του τρὶς τὸν Κύριον παρεκάλεσα,» ἀντὶ τοῦ, πολ λάκις. Ιστέον δ' ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ τριαδικοῦ ἀριθμοῦ, ὅταν ἐπιῤῥηματικῶς λέγηται, διὰ τοῦ ἰῶτα γράφε ται. Οἷον ἅπαξ, καὶ δὶς, καὶ τρὶς, καὶ τετράκις, καὶ ἐν τῇ συνθέσει δὲ, εἴτε τὸν τριαδικὸν, εἴτε τὸν πολλὰ ἀριθμὸν σημαίνει, διὰ τὸ ἰῶτα γράφεται· τριώνυμος γὰρ ὁ τρία ὀνόματα ἔχων, καὶ τριπόθητος ὁ πολυπόθητος, τρισμακάριστος ὁ πολλάκις μα κάριστος, τρισόλβιος, ὁ πολλάκις δλβιος. Καὶ ταῦτα α sanclus Deus et Pater, ex quo Deus Filius, et Deus Spiritus sanctus: sanclus fortis Filius, Dei subsistens virtas: sanctus immortalis Spiritus sanctus, vivificans, quemadmodum ait Apostolus: ‹ Lex spiritus vitæ. 484. Non quod Deus non sit Filius, aut Spiritus sanctus; neque etiam quod fortis non sit Pater, aut Spiritus sanctus; nec demum quod Pater immortalis non sit, nee Spiritus sanctus: verum, sicut Apostolus personas indicare cupiens, ait Nobis autem unus Deus Pater, ex quo omnia; et unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia et unus Spiritus sanctus, in quo omnia *; ita etiam hoc in loco. Hoc autem David his quoque verbis astruxerat: Quemadmodum desiderat cervus ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te, Deus '.. Ecce postquam commune deitatis vocabulum assumpsit, ut personas deinde significaret, subjunxit: «Sitivit anima mea ad Deum fortem, vivum, (nam qui semper vivit, immor talis est). Cum itaque dixit: «Desiderat anima mea ad te, Deus, › unam expressit divinitatem. Cum autem subjecit, ‹ Sitivit anima mea ad Deum fortem, vivum, ο personarum trinitatem commonstravit. Ac rursum ad, unitatem naturæ regressus est, • quando veniam et apparebo ante faciem Dei'. › 4. Quod si quis objicial de una persona sæpe dici, ter felicem, ter charum, ter beatum: noverit,τρεῖς, cum per diphthongum ει, scribitur, ternarium numerum significare: cum autem per simplex t, iden valere quod, multoties. Sic dicimus τρεῖς, tres homines, et τρεῖς: «Tres sunt, qui testimonium dant, aqua, et sanguis, et spiritus ".» Τρις, vero per simplex lura adverbialiter, pro multoties, quo sensu ait Apostolus: «Propter quod τρίς, ter Dominum rogavi,, hoc est pluribus vicibus. lllud porro sciendum est nnmerum ternarium, dum per adverbium enuntiatur, per iῶτα scribi: v. gr. semel, et δις, bis, et τρις, ter, et τετράκις qualer: in compositione item, sive ternarium numerum, sive plura simul denotet, per ἴωτα, scribi ut τριώ νυμος dicitur tria nomina habens, τριπόθητος, maxime charus, τρισμακάρισος, multipliciter beatus, τρισόλβιος, multis nominibus felis. Quæ quidem in * ibid. s 1 Joan. v, 8. • Rom. vult, 2. * 1 Cor. viii, 6. Psal. ILI, 2. • ibid. 3. NOTE. • 1 Cor. Epiphan. in Ancoralo; cujus verborum sen- dici, ut differre significetur ab idolis, quæ terrena sum duntaxat proposuit Damascenus: nec enim ὑπόστασιν pro persona sumendam concessit unquam Epiphanius. Sancius Deus. Hymnum Trisagium ex hymno Cherubico, seu Seraphico, sanctus, sanctus, sanctus Dominus Deus Sabaoth, et his verbis psal. XLI: Sítivit anima mea ad Deum, fortem, vivum, conflatum esse dixerat ante Damascenum Jobius monachus, ut discimus ex Photio cod. 222, hancque interpretationem traditam sibi fuisse aiebat a Judæo, qui Christianam amplexus fidein sapientia et vitæ sanctimonia clarus evaserat; scilicet Deum sanctumque sunt, et manuum hominum opera, vereque abominanda; fortem, cum illa muta et infirma sint; immortalem denique, eo quod illa spiritu et actione, omnique vita careant. Insuper sanctum huncce vjó rum sibi narrasse, ὡς τῷ μακαρίῳ ἡ τοῦ εἰρημένου μελωδήματος δι᾿ ἀποκαλύψεως ἐμυήθη σύνθεσις· ἀγγέλων μὲν τὴν ἱερολογίαν ταύτην ἀναμελπόντων, ἐκείνου δὲ τὴν μύησιν πρώτου ἐκεῖθεν ἐκδεξαμένου· Beato Proclo Constantinopolitano præsuli, prædicti carminis compositionem explicatam fuisse, angelis quidem divinas voces modulantibus, illo omnium primo ab eis.expositionem earum excipiente.

una persona perquam chara, beata et felice locum μὲν ἐφ' ἑνὸς προσώπου, πολυποθήτου καὶ πολυολείου habent. At vero, dum ternarium numerum exprimit, nonnisi de ipsomet numero proprie enuntiari potest: v. gr. διώνυμος dici nequit, qui nomina duo non habet, nec τρίχροος, qui tribus coloribus præditus non est. Quare cum trinominem aliquem vocamus, indicamus ipsum tribus tantum nominibus insigniri. Dum autem τρισάγιον, ter sanctum dicimus, in sancta quidem Trinitate locum habet: quippe cumn tres duntaxat personas complectatur, quarum qualibet et sancta est ac celebratur, jureque ac proprie τρισάγιος ter sancta praedicatur. Verum si de una persona caneretur, suspicari quis posset, eam vel tribus essentiis, vel tribus lypastasibus constare: quorum utrumque de unica divinitatis persona asserere nefarium et impium est, Quin potius hoc dicimus absurdum prorsus esse, ad unam ex divinitatis personis Trisagiun lynnum referre; ut qui trës divinitatis personas aperte declaret. Nam si communen essentiam significaret, de unaquaque persona pronuntiaretur. Cum autem trium personarum numerum designet, ab re prorsus fuerit illum 485 de una efferre, ne alioqui novies-sanctam esse Trinitatem effulanus. Siquis dem ternarius in se multiplicatus, novenarium numerum gignit. καὶ πολυμάκαρος χώραν ἔχει. Τὰ δὲ σημαντικὸν τοῦ τριαδικοῦ ἀριθμοῦ οὐ δυνατόν, εἰ μὴ ἐπ' αὐτοῦ κυρίως τοῦ ἀριθμοῦ λεχθῆναι· οἷον, ἀδύνατον μὴ δύο ονόματα ἔχοντα, διώνυμον εἰπεῖν, καὶ τὸν τρεῖς χροιάς μὴ ἔχοντα, τρίχροον. Οταν οὖν λέγωμεν τριώνυμον, δηλοῦμεν, τρία μόνον ἔχειν ὀνόματα δι τριώνυμον προσαγορεύομεν. Ἐὰν δὲ εἴπωμεν τρισ ἅγιον, ἐπὶ μὲν τῆς ἁγίας Τριάδας χώραν ἔχει. Τρεῖς γὰρ μόνας ὑποστάσεις ἔχουσα, ἑκάστης Αγίας οὔσης και ύμνουμένης, οἰκείως ἂν λεχθείη τρισάγιος. Εἰ δὲ ἐπὶ μιᾶς ὑποστάσεως ῥηθείη, ὑποτοπάσει τις, + ὡς τρεῖς ἁγίας ουσίας, ἢ τρεῖς ἁγίας ὑποστάσεις κέκτηται· ὧν ἐκάτερον ἀθέμιτόν τε καὶ ἀσεβὲς ἐπὶ μιᾶς τῶν τῆς θεότητος εἰπεῖν ὑποστάσεων. Καὶ τοῦτο δὲ φαίημεν, ὡς τὸν Τρισάγιον ὕμνον ἐκφαντορικών ὄντα τῶν τριῶν τῆς θεότητος υποστάσεων, ἄτοπον μια τῶν τῆς θειότητος υποστάσεων» ἀνατιθέναι. Εἰ μὲν γὰρ τοῦ κοινοῦ τῆς οὐσίας εἴη σημαντικός, ἐλέγετο ἂν ἐφ' ἑκάστης τῶν ὑποστάσεων σημαντι κὸν δὲ ὄντα τοῦ ἀριθμοῦ τῶν τριῶν ὑποστάσεων, οὐκ εὔκαιρον ἐπὶ μιᾶς αὐτὸν λέγειν, ἵνα μὴ ἐννάγιον τὴν ἁγίαν Τριάδα ἀποφηνώμεθα. Ο γὰρ τρὶς ἀριθμὸς ἐφ' ἑαυτὸν πολυπλασιαζόμενος, τὸν ἐννέα ἀπογενναν ἀριθμὸν πέφυκεν. Ο ε'. Εἴπομεν, ὡς ὁ δύο κεκτημένας ὀνόματα, διώνυ μος λέγεται, καὶ τριώνυμός ἐστιν ὁ τρία ἔχων ὀνό ματα, καὶ οὔτε πλείονα, οὔτε ἐλάττονα. Τί οὖν τρί τον μόνον ἅγιος ὁ Πατήρ, ἢ ὁ Υἱὸς, ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἢ τρισυπόστατος ὁ Πατήρ μόνος. ἢ ὁ Υἱὸς μόνος, ἢ μόνον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἵν᾿ ἕκαστος λεχθείη τρισάγιος; μὴ γένοιτο. ᾿Αλλὰ καὶ ἀπειράκις ἀπείρως. Η δ' ἁγία θεότης, ὡς τρεῖς μόνας ὑποστά σεις ἔχουσα ἁγίας, εἰκότως ἂν μηθείη τρισάγιος Ὥστε οὐκ ἐπὶ μιᾶς τῶν ὑποστάσεων χρὴ λέγειν τὸν Τρισάγιον ὕμνον, ἐνδεικτικὸν ὑπάρχοντα τῶν τριῶν τῆς θεότητος ὑποστάσεων. Ορισμένον γὰρ ἀριθμὸν οὐκ ἔστιν εἰπεῖν ἐπὶ τῆς ἀορίστου θεότητος, εἰ μὴ μονάδα μὲν οὐσίας, Τριάδα δὲ ὑποστάσεων. Εἰ γάρ τις ἡμᾶς ἔροιτο, ἀνθ' ὅτου βαπτίζοντες, τρίτον ποιούμεθα τὴν κατάδυσιν, τί ἂν ἄλλο φαίημεν, ἢ ὅτι καθ' ἑκάστην τῶν τῆς θεότητος ὑποστάσεων, μίαν κατάδυσιν, καὶ τρεῖς διὰ τὸ τρισσὸν τῶν ὑποστάσεων, καὶ οὐ τρεῖς καταδύσεις καθ᾿ ἑκάστην τῶν ὑποστάσεων; ἢ οὕτω γε, ἐννέα τὰς καταδύσεις ἐποιούμεθα· ὅπερ ἀθέμιτον Ρ. Διὸ καθ' ἑκάστην τῶν καταδύσεων, τὸ ὄνομα μιᾶς τῶν τριῶν ὑποστάσεων επιλέγομεν. Οὕτω καὶ ἐὰν ἐρωτώμεθα. τίνος χάριν τρις 4 τό, ἅγιος, λέγεται, ἀλλ' οὐ δὲς ἢ τετράκις; διὰ τὴν τρισυπόστατον θεότητα ἀληθεύοντες φαίημεν. Πῶς οὖν τὸν Τρισάγιον ὕμνον ἐπὶ μιᾶς τῶν ὑποστάσεων εἴποιμεν; ψεύστας γὰρ ἑαυτοὺς καὶ παραβάτας τῶν ἡμετέρων συνιστάνομεν λόγων· ἑκάστη τῶν τῆς θεότητος ὑποστάσεων, ὥς φησιν ὁ θεῖος Βασίλειος 5. Diximus eum qui duo nomina habeat, binominem dici, et qui tria nomina, nec plura, uec pauciora, trinominem. Cur ergo ter tantum sanclus Pater, aut Filius, aut Spiritus sanctus dici- c tur? numquid solus Pater in tribus personis subsistit, aut solus Filius, aut solus Spiritus sanctus, ut quilibet ter sanctus prædicetur? absit! Imo inf- . nities infinite sanctus. At sancta divinitas, in tribus personis exsistens, merito ter sancta proclamatur. Cum itaque Trisagius hymnus tres deitatis personas indicet, de una persona dicendus non est. Nam definitum numerum indefinitæ deitati assignare non possumus, præter essentiæ unitatem, et personarum Trinitatem. Enim vero si quis a nobis sciscitetur, cur baptizando triplicem immersionem facimus, quidnam aliud respondebimus, nisi quod pro qualibet persona semel immergamus, ac ter, quia tres personæ sunt, non autem ter pro qualibet persona? nam alioqui novem immersiones adhibenda forent, quod omnino nefas esset. Eaque etiam ratione ad unamquamque immersionem nomen unius e tribus personis pronuntiamus. Eodem modo si quæratur a nobis, cur hæc vox sanctus ter eanitur, non bis aut quater; propter Trinitatem in tribus personis subsistentem id fieri, vere dixerimus. Quanam itaque ratione Trisagium hymnum de una persona canere possemus? sic etenim nos ipsos mendaces, verborumque nostrorum refractarios constitueremus. Unaquæque deitatis persona, • Duo codd. ἦν. - Edita προσαγορευόμενον. η Reg. 1 τῶν αὐτῶν ὑποστάσεων, deest τῆς θεότητος. * Sic Mss. Vet. interpr. nefarium: edit, ἀδύνατον. 4 Regii 2 τρίτον. Vet. interpr. tertium.

DE HYMNO TRISAGIO EPISTOLA. μοναδικῶς ἐξαγγέλλεται. Εἷς Πατὴρ ", ὁ Πατήρ, και ut divinus ait Basilius, per unitatem enuntiatur. εἷς Αγιος, ὅτι μία ὑπόστασις, μία τρισάγιος φύσις ἡ θεότης, ὅτι τρεῖς ὑποστάσεις· οὐ τρισάγιος ὁ Πατὴρ, ὅτι μία ὑπόστασις· οὐ τρισάγιος ὁ Υἱός, ὅτι μία ὑπόστασις· οὐ τρισάγιον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὅτι μία ὑπόστασις· τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον καὶ παν ἅγιον, σύμπας ὁ τῶν θεοφόρων καὶ θεοπνεύστων Πατέρων χορὸς ἀεὶ σὺν ἀναπνοῇ πάσῃ συνεξεφώνει. Τρισάγιον δὲ τοῦτο, οὔπω καὶ νῦν ἔν τινι λόγῳ τῶν ἱερῶν Πατέρων εὑρήκαμεν, τοῦ Κναφέως τοῦτο τὸ λήρημα, ἐξ ἀπονοίας, ὅτι πλείστης τολμήσαντος γυμνῇ, τὸ δὴ λεγόμενον, κεφαλῇ· ὁ τῶν ἀκολάστων γυναίων δεικνύει τὸ ἀναιδές· ὡς σοφωτέρου δῆθεν τῶν Σεραφίμ καὶ ὀψηλοτέρου την μύησιν, οἷόν τι ἀφιλοκάλητον ὕφασμα αναφεῦσαι τὸν Τρισάγιον ὕμνον. Εἰ γὰρ εἰς τὸν Υἱὸν μόνον τὸν Τρισάγιον φήσομεν ὕμνον, λέλυται τὸ ἀμφίβολον ἀνενδυάστως, καὶ ἡμεῖς Μαρωνίσαμεν προσθέμενοι τῷ Τρισ αγίῳ τὴν σταύρωσιν. ᾿Αλλὰ μὴ γένοιτο διά χειλέων τοῦτο ἄγειν, ἱλέω τυχόντι Θεῷ, θάνατος αἱρετώτε ρος. Δρον ἀπ' ἐμοῦ τὸν θάνατον τοῦτον, θάνατος ἐν τούτῳ τῷ λέβητα. Unus Paler, et umas Sanctus, eo quod una sit hypostasis: una ter sancta natura divinitas, quia tres hypostases sunt: non ter sanctus est Pater, quia unica persona; non item ter sanctus Filius, quia una quoque persona; non item ter sanctos Spiritus sanctus, quia unica persona. Sanctorum Patram chorus Spiritum sanctum et πανάγιον, id est, modis omnibus sanctum, ex imis præcordiis simul una voce proclamat; at fer sanctum illum concini, in nullo prorsus eorum libro hactenus invenimus. Cnaphei hoc deliramentum est, qui ingenti tumens arrogantia, aperto, ut dicitur, capite (quod quidem impudicarum mulierum impudentiam exprimit) ac si ipsismet Seraphim sapientior foret, ac mysteriorum intelligentior, Trisagium hymnum tanquam inelegantem pannum quemdam fullonum more expurgare veritus non est. Etenim si ter sanctum hymnum de Filio solo dicamus, omnis prorsus sublata est ambiguitas, atque cum Maronitis Trisagio crucifixionem adjicimus. Verum absit, ut vel labiis hoc usurpemus: propitius nobis sit Deus: optanda potius mors est. Aufer a me mortem hanc: mors enim in hac olla est * IV Reg. 1v, 40. • In R. 5451 εἰς τοίνυν Πατήρ. NOTÆ. ς', ἀποβαλλόμενοι σύνοδον, καὶ τὴν σταύρωσιν τῷ Τρισαγίῳ προστιθέμενοι, καὶ μίαν θέλησιν, καὶ μίαν ἐνέργειαν τοῦ Χριστοῦ πρεσβεύοντες. Μαρω νῖται δὲ κέκληνται ἀπὸ τοῦ μοναστηρίου αὐτῶν Μαρω καλουμένου ἐν Συρίᾳ· Maronita qui quartam, quintam et sextam synodum rejiciunt, addunique Trisagio crucifixionem, et unam voluntatem, unamque operationem docent. Appellati sunt Maronisæ a monasterio suo quod Maro nuncupatur in Syria. Ad hæc quam proxime accedunt quæ Entychius Alexandrinus de Monotheletarum primordiis marrat, tom. U Annal. p. 190: Fuit tempore Mauricii imperatoris Romanorum, monachus quidam nomine Maron, qui asseruit Domino nostro Christo duas naturas, el voluntatem unam, operationem et personam unam, fidemque hominum corrupit. Maxima autem qui doctrinam ejus amplexi sunt pars erant incake Hama et Keunesrim et Awasem., cum Romanorum nonnullis, appellatique sunt ipsius ussaciæ, qui idem cum ipso assererent, Maronita, nomine ab ipso MnDrone deducto: quo mortuo involæ urbis Hama, monasterium ibi exstructum Der Marom (memasterium Marouis) appellarunt, ejusque fidem professi sunt. Orientales quidem haud alio quam Mevomiturum nomine Monetheletas vocitarunt: at Maronitas illos duas naturas in Christo non agnovisse innuit epitomator Timotheanus, asserens 006, non sactam modo, verum el quartam, quintamque synodos exhorruisse; itemque Trisagii interpolationem admisisse quam Fullo Monophysita invexerat, ejusdemque factionis alii propugnabant. Nisi forte eam præ cæteris Syris Maronitæ servare voluerint, quam Ephremies. aliique forsan Antiocheni patriarchæ orthodoxi absque detrimente fidei duarum naturarum aliquando approbarant. Insuper allucinatus est Eusychius, narrande monasterium Maronis Apaineæ civitati vicinum, a Marone hæretico nomen werepisse. Nam ex actis synodi CP. sb Menna apparel monasterium juxta Apameam de saneti Marenis nomine dictum tunc floruisse, ac præterea ejusΜαρωνίσομεν. Regg. 1829e13442, ἀνενδοιάστως παροινήσομεν, καὶ ἡμεῖς προσθῶμεν. Edita Basi. Ο ἀνενδυάστως καὶ ἡμεῖς παροινήσομεν, προσθῶμεν. Alios vero duos codices sequur, leg. 2930, cum alio, quibus conciunt vetus int. qui transtulit: Indubitanter et nos Haronizabimus, apponentes Trisagio crucifixionem. Jam aute vidimus Damascenum in libelle De recta sententia Maronitas heterodoxis adoumerasse, καὶ μὴ κοινωνεῖν ἑτεροπίστῳ οὕτως μὴ ὁμολογοῦνει, ἐξαιρέτως τοῖς Μαρωνίταις, nec communicaturum cum altero qui fidem istam non confiteatur, et præsertim cum Maronitis. Maronitas Trisagie crucifixionem, perinde alque Jacobitas, apposuisse perhibent acta synodi quæ coram Hieromymo Dandino Clementis VIII ad eos nuntio in Libane monte celebrata est, in quibus legimus: Trisagium duobus modia in corum libris usurpari. Cam ad totam Trinitatem refertur, mihil adai: cum ad secundam personam, Verbi propter assumptam carnem, nativitatem, crucifrionem, et mortem interponi. Sic etiam vir Cl. Faustus Naironus, ipse Marenita, in dissertatione De origme, nomine, el religione Maronitarum, p. 132, testatur Trisagium, adjecta crucifixione interpolatum a suis identidem cani. Este additamentum istud interpretentur ca shelice sensu, qui a sancte Ephremio Antiocheno patriarcha approbatus reperiatur apud Photium cod. 228; atiamen Damasceni ætate hæreticus habebatur, qui ad solam Verbi personam hymn UMI ejusmodi restringeret, adjecta in primis erucifixione, non solum quia ejusmodi cautica, quibus Deus ter sanctus celebraretur, ad Trinitatem referri debere Patres censuerant, sed etiam quia, ut can. 81 Trullano declaratur, interpolationis. bujus parens fuerat Petrus Fullo Monaphysita, qui passiones caruis in divinam Christi naturam refunde ret. Unde in synopsi operis Timothei CP. de receptione hæreticorum, quam Combelivius edidit II Ai.ctarii Bibhoth. PP. Græc. hæc de Maronitis traduntur: Μαρωνῖται, οἱ τὴν δ', καὶ τὴν εʹ, καὶ τὴν

486 6. Nec quisquam dicat (quod quidem a multis audivi) quid prohibeat, quominus, quemadmodum post, Gloria Patri et Filio et Spiritui sancto subjungimus, crucifixo voluntarie, atque a mortuis resurgenti, aut aliud quid hujusmodi; sic etiam Trisagium hyninum canentes, addamus, qui crucifixus est pro nobis. Respondemus enim ritus et traditiones Ecclesiæ suum vigorem obtinere debere. Ne transgrediaris terminos antiquos, inquit Scriptura ", quos posuerunt patres lui. › Atque ut magnus monet Basilius " • quidquid antiquitate excellit, venerationem meretur.» Igitur hic ritus antiquitus Ecclesiæ traditus fuit, ut ad modum textus dicatur, Gloria Patri et Filio et Spiritui sancto. Sicut ergo cum textum aliquem, puta psalmi cujuspiam, aut cantici dicimus, sæpe subjungimus troparium vel modulum, qui ad præcedentis textus sensum nequaquam accedit: sic postquam ad instar textus 1 Prov. xxl, 28. • orat. 1 De jejunio. ς'. Εἰ δέ τις ἐρεῖ· Πολλῶν λεγόντων ἀκήκοα· ὅτι τίνος ἕνεκα, Δόξα Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ ἁγίῳ Πνεύ ματι λέγοντες, ἐπιλέγομεν πολλάκις, τῷ σταυ ρωθέντι βουλήσει, καὶ ἐκ νεκρῶν ἀναστάντι, ἢ τοιουτότροπον, ἕτερον· τὸ Τρισάγιον λέγοντες, μή ἐπενέγκωμεν τὸ, ὁ σταυρωθεὶς δι' ἡμᾶς; φήσωμεν πρὸς αὐτόν· ὅτι τὰ ἔθη καὶ αἱ παραδόσεις τῆς Ἐκε κλησίας, κρατείτωσαν. «Μὴ μέταιρε γάρ, φησὶν, ὅρια αἰώνια ἃ ἔθεντο οἱ πατέρες σου. Καὶ, «Πᾶν τὸ ἀρχαιό τητι διαφέρον, αἰδέσιμον, ἢ ὁ μέγας Βασίλειος ἀπο εφήνατο. Τῇ οὖν Ἐκκλησίᾳ ἔθος ἐστὶν ἄνωθεν παραδεδομένον, εἰς ῥητοῦ τάξιν λέγεσθαι τό ο Δόξα Πα τρὶ, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι. Ωσπερ οὖν τη τὸν λέγοντες, ψαλμοῦ τυχὸν ἢ ᾠδῆς, ἐπιλεγομεν πολλάκις τροπάριον ἢ μελώδημα, μὴ τῆς τοῦ ῥητοῦ διανοίας ἐχόμενον· οὕτως ὅταν ἐν ῥητοῦ τάξει, εἰς το, ο Δόξα Πατρὶ, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι, rò, λέγομεν, ἐπιλέγομεν τροπάριον ἁρμόζον τῷ Υἱῷ μόνῳ, μὴ ἐχόμενον τῆς διανοίας, ἢ τῆς συντάξεως NOTE. dem cœnobit monachos catholicæ fidei studiosissimos fuisse, ita ut Petri Apamensis, socii Severi, depositionem persequerentur, tum apud episcopos secundæ Syriæ, tum etiam apud Hormisdam papam, ad quem etiam Latine exstat ea de causa epistola Alexandri presbyteri et archimandritæ monasterii S. Maronis, aliorumque monachorum. Quapropter, ut conjecturis tantisper indulgeam, existimavero horum successores, virus tandem Jacobiticæ bæresis ebibisse, eo tempore quo Athanasius nefandus Jacobitarum patriarcha, varia loca et regiones peragrando, complures dementavit, ac præ cæteris Heraclio imperatori, quem Hierapolim usque convenerat, persuasit, ut unam duntaxat voluntatem operationemque Christo tribueret. De hoc Athanasio sanctus Antiochus, hom. 130, scribit: Audirimus venisse in Oriente præcursorem Antichristi, qui sedem Antiochenam ambiat obtinere. Is Athanasins 'Abavácios quidem nominatur, melius vero dicendus foret 02vato; dávatos, mors immortalis, qui Apollinarii, Eutychis, Severi, Jacobique dogmata pradical. Ἐπεὶ οὖν, ὡς γέγραπταί μοι, πολλὰς χώ. ρας καὶ τόπους καὶ νήσους ἐξ ἀνάγκης ἀμείβει, καὶ συμβαίνει πολλὰς αἱρέσεις εἰς διαφόρους τόπους εἶναι· Quandoquidem igitur, ut mihi scriptum est, in regiones muitas, locaque et insulas pergere cogitur, hinc contingit ut variæ variis in locis hæreses nascantur. Cæterum multa jam sæcula præteriere, ex quo inclyta gens Maronitarum relicto errore ad Ecclesiam ea devotione rediit, ut alias religione vincere videatur. Hic obiter monebo in parochia, seu diœcesi Cyrensi exstitisse monasterium aliud sancti Maronis, cujus vitam Theodoretus in Historia religiosa seripsit. Ex quo certum videri possit, duos eadem circiter ætate, ejusdem nominis archimandritas in Syria floruisse. Anastasius Sinaita in '08w, non semel meminit alterius Maronis; sed qui Nestorianus, non Monophysita, aut Monotheleta fuit. Vox τpoñápiov, in officiis ecclesiasticis Græ.. corum communis est. Goarius modulam transtulit. Versiculum potius dixero. Cæterum pelona treparii synonymum esse innuit Damasceni contextus quod modulum interpretati sumHS. Sic postquam, etc. Jacobus Sirmondus in epistolam 3 Aviti Viennensis, qui de hymno Trisagio dicendum susceperat, postquam ex Damasceno ostendit, Orientales Patres nunquam de Filio solo hymnum hune accepisse, quem et pradixby ea de causa nuncuparent, subjungit: «Quanquam hæc, inquam, in Cnaphei additione, si pravum ejus consilium demas, incommodi nihil futurum: ita nimirum, ut post Trinitatis laudationem, converso ad Filium sermone, his ille verbis supplicetur: Qui crucifixus es pro nobis, miserere nobis. Quod et Calandionem sensisse manifestum est, quando Cnaphei addition to, Xpiatè Bacileū, præmisit, et ab Ecclesiæ usu non abhorrere agnoscit Damascenus; cum post Trinitatis doxologiam, quæ his verbis continetur, Gloria Patri et Filio et Spiritni sancto, subjungi saepe soleat,τῷ σταυρωθέντι βουλήσει, καὶ ἐκ νεκρῶν ἀναστάντι, et qui voluntare crucifaus est, el qui resurrexit a mortuis, quæ ad Filium proprie spectant. › Imo vero latissimum discrimen ponit Damascenus, nec quidquam interjici patitur inter has voces miserere nobis; et ut tres personas indicando, has unum esse Deum significetur, conjunctim dici ait numero singulari miserere nobis. Cæterum una est Jacobitarum tam Syriæ, quam Εgypti sententia, hymno Trisagio de quo hune agitur, Filium seorsim ut ita dicam celebrari, qui assumpta carne crucifixus est pro nobis, et resur rexit. Sic anonymus Jacobita satis antiquus, in tractatu De hymno Trisagio, cujus mihi fragmentum concessum fuit a ductissimo clarissimoque viro D. abbate Renaudot, omnes fideles in eo quidem consentire ait, in sua sanctificatione Dei et Trinitatis sanctæ Patris, et Filii, et Spiritus sancti, nempe potentis, vivi, et bonorum largitoris, sanctificationem (seu hymnum) angelorum ad eam pertinere quæ tribus sanctificationibus constat,” dicentiuni, Sanctus, sancius, "sanctus Dominus Sabaoth; pleni sunt cœli et terra gloria ejus sancta; quæ est confessio de sancta Trinitate. Sed Græcos Melchitas sanctificare Patrem incorporeum seorsim: quamvis non abhorreant a sanctificatione Verð incarnati, dicendo ter ante evangelium liturgiæ, sanctus Deus, sanctus fortis, sanctus immortalis, miserere nobis. Verum Coptitæ Jacobitæ (idem de Syris dicendum) cum Evangelium Christum Dei Filium incarnatum præcipue spectet, qui est Verbum Dei Patris, et Psalmi Davidis prophetia de eo sint, non vero de Patre, dicunt ante illud: Sanclus Deus, sanctus fortis, sanclus immortalis, qui natus es ex Virgine, miserere nobis. Sanctus Deus,

DE HYMNO TRISAGIO EPISTOLÀ. τοῦ, «Δόξα Πατρὶ, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι,» Gloria Patri et Filio et Spiritui sancto, 487 reciΚαὶ γὰρ τὸ μὲν, • Δόξα Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ ἁγίῳ tavimus, troparium addimus soli Filio conveniens, Πνεύματι, ο πρὸς δοτικὴν εἴρηται· τὸ δὲ μελώδημα nec cum horum verborum, Gloria Patri et Filio et πολλάκις πρὸς γενικήν, ἢ αιτιατικήν. ἢ εὐθεῖαν, ή Spiritui sancto, sententia ac constructione coleκλητικήν. Καντεῦθεν δῆλον, ὡς οὐ τῆς ἐννοίας ἔχε rens. Etenim hæc verba, Gloria Patri et Filio et ται τὸ μελώδημα του, ο Δόξα Πατρὶ, καὶ Υἱῷ, καὶ Spiritui sancto, dandi casu dicta sunt, modulus ἁγίῳ Πνεύματι. › Οὕτως ἐν ῥητοῦ τάξει φαμὲν οὐautem, persæpe patrii, aut accusativi, aut nominaδαμῶς τὸν σταυρὸν, ἤ τι τῶν ἀφοριστικῶν τῆς τοῦ tivi, aut vocativi casus est. Ex quo perspicuum Πατρὸς μόνης, ἢ τοῦ Υἱοῦ, ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος est, modulum minime ex horum verborum, Cloria ὑποστάσεως ἐπιλεγομεν· Ἅγιος ὁ Θεὸς ὁ Πατήρ, Patri et Filio et Spiritui sancto, sensu pendere, nec ἅγιος ἰσχυρὸς ὁ Υἱὸς ὁ σαρκωθεὶς σαρκὶ καὶ admodum textus dici. Sic nequaquam crucem, aut ἀναστὰς, ἅγιος ἀθάνατος τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. aliquid quod Patris duntaxat, aut Filii, aut SpiriΤὰς ὑποστάσεις εἰπὼν, καὶ ἕνα Θεὸν εἶναι τὰς tus sancti personam secernat, subjungimus; puta, τρεῖς ὑποστάσεις δείξαι βουλόμενος, συνάπτω καὶ Sanctus Deus Paler, sanctus fortis Filius, qui inλέγω· Ἐλέησον ἡμᾶς, ὡς φησιν ὁ Θεὸς νομοθετῶν carnatus est el resurrexit: sanclus immortalis Spiτῷ Μίωση ο Κύριος, ὁ Θεός σου, Κύριος εἷς ἐστι·, ritus sanctus. Postquam tres personas dixi, ut eas καὶ τὰ Σεραφίμ, ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος, Κύριος tres unum esse Deum demonstrem, conjunctim Σαβαώθ. Θεὸς ὁ Πατὴρ, Θεὸς ὁ Υἱὸς, Θεὸς τὸ Πνεῦμα dico, miserere nobis. Quemadmodum Deus legem τὸ ἅγιον, ἀλλ', Εἷς Θεὸς, ἔφησαν οἱ θεηγόροι Πατέρες Moysi tradens ait: c Dominus Deus tuus, Dominus καὶ ἅγιος ὁ Πατήρ, καὶ ἅγιος ὁ Υἱὸς, καὶ ἅγιον τὸ unus est 13. > Et, Seraphim, sanctus, sanctus, sanctus, Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλ᾽ εἰς τὰ τρία ἅγιος· καὶ Κύ Dominus Sabaoth. Deus Pater, Deus Filius, Deus Spiριος, καὶ Κύριος, καὶ Κύριος, ἀλλ᾽ εἰς δὲ Κύριος. ritus sanctus; verum Deus unus, inquiunt divini PaΘεὸς δὲ, καὶ Θεὸς, καὶ Θεὸς Πατήρ, ἢ Θεὸς, καὶ tres. Sanctus Pater, sanctus Filius, sanctus Spiritus Θεὸς, καὶ Θεὸς ὁ Υἱὸς, ἢ Θεὸς, καὶ Θεὸς, καὶ Θεὸς sanctus; verum hi tres unus sanctus sunt. Et Domiτὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἢ ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος, ἢ Κύ- nus, Dominus, Dominus, sed unus Dominus. Αt Deus ριος, Κύριος, Κύριος, ἐπὶ μιᾶς τῶν ὑποστάσεων, οὐ- et Deus et Deus Pater, aut Deus et Deus et Deus Fiδείς που τῶν ἐγκρίτων Πατέρων ἡμῶν διηγόρευσεν. lius, aut Deus et Deus et Deus Spiritus sanctus, aut Ὥσπερ γὰρ τὴν Τριάδα ἀδύνατον λέγειν μίαν ὑπό sanctus, sanctus, sanctus, aut Dominus, Domiστασιν, οὕτως οὐδεμίαν τῶν ὑποστάσεων, Τριάδα nus, Dominus, de una duntaxat persona, nemo λέγειν ὅσιον. Οὕτω καὶ ἐπὶ Πρόκλου τοῦ τρισμακα- probatorum Patrum ad hunc usque diem pronunμίου ἐξ ἀποκαλύψεως θείας τὸν Τρισάγιον ύμνησαν liavit. Quia sicut Trinitatem personam unam diὕμνον, ἅγιος ὁ Θεὸς, ἅγιος ἰσχυρὸς, ἅγιος ἀθάνα- cere non possumus, ita nec personam ullam, Triτος, ἐλέησον ἡμᾶς, ὅτε τὸ παιδίον ἐκ μέσης τῆς πλη- nitatem dicere fas est. Ad hunc etiam modum sub θύος τῶν λιτανευόντων ήρπάχθαι φασι, καὶ μεμνήσθαι beatissimi Procli pontificatum ex divina revelatione τὸν ὕμνον, ἐν ἀέρι γενόμενον, ἔκ τινος ἀγγελικῆς Trisagium hymnum cecinerunt, sancius Deus, sanδυνάμεως, καὶ μαρτυρίαν τῆς τοῦ ὕμνου θειότητος γε clus fortis,sanctus immortalis, miserere nobis; nempe γενῆσθαι, τῆς ἐπαγωγῆς τὴν λώφησιν. Οὕτω δὲ καὶ cum puerum ex media solennes supplicationes haὁ θείῳ βακχευόμενος• Πνεύματι τῶν χλ' θειότατος θία- bentium turba raptum fuisse aiunt, subvectumque σος ύμνησε. Καὶ τίς ἡ καινὴ διδαχή αὕτη ἡ νῦν κυ- virtute quadam angelica in aerem, carmen istud diχῶσα τὸν τοῦ Θεοῦ λεών, καὶ ἀράκτως διαταράττουσα; dicisse, sedalamque tempestatem testimonio fuisse, quantum in hoc bymno divinitatis esset. Eadem etiam mente divinissimus sexcentorum et triginta Patrum chorus “, Dei Spiritu plonus cum esset, illum cecinit. Quæ igitur hæc nova doctrina est, quo nune Dei populus exagitatur, temereque perturbatur? ζ. 'Αλλ' ἐρεῖ τίς αὖθις τυχόν· Διὰ τί ὑπόστασιν, 7. Verum fortasse dicet rursus quispiam: qui ὑπόστασιν, καὶ ὑπόστασιν λέγοντες, τρεῖς ὑποστά σεις φαμέν· Θεὸν δὲ, καὶ Θεὸν, καὶ Θεὸν λέγοντες οὐ τρεῖς θεοὺς λέγομεν; Πρὸς ὅπερ ἀποκρινούμεθα, ὅτι τὰ μερικά, οὐ κοινοποιούνται, τὰ δὲ κοινὰ, εἰ 13 Deut. vi, 4. " Chalced. synod. act. 1. • Reg. 2 βεβακχευμένος. fit, ut hypostasim, hypostasim, hypostasim fatentes, tres bypostases asserimus; cum autem Deum et Deum et Deum dicimus, tres deos non dicamus? Ad hoc respondemus, quæ particularia sunt, comVARIE LECTIONES. NOTÆ. sanctus fortis, sanctus immortalis, qui crucifixus es pro nobis, miserere nobis: sanctus Deus, sanctus fortis, sanctus immortalis, qui surrexisti a mortuis el ascendisti in cœlos, miserere nobis. Istæc omnino conveniunt cuin his quæ ex Severo Antiocheno recitavi in præfatione. Quia vero Severus episcopus Ashumim in opere De exercitiis Christianorum, quo magnam partem rituum Copticorum illustrat, ter sanctum hymnum recitat sine additione, hinc conjici potest additionem illam ante annum 970 Coptis incognitam fuisse; vel eos, quemadmodum Maronita, carmen istud identidem sine adjectione cecinisse. Atqui Maronitarum ritus nihil a Jacobiticis olim discrepabant.

DE HYMNO TRISAGIO EPISTOLÀ. τοῦ, «Δόξα Πατρὶ, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι,» Gloria Patri et Filio et Spiritui sancto, 487 reciΚαὶ γὰρ τὸ μὲν, • Δόξα Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ ἁγίῳ tavimus, troparium addimus soli Filio conveniens, Πνεύματι, ο πρὸς δοτικὴν εἴρηται· τὸ δὲ μελώδημα nec cum horum verborum, Gloria Patri et Filio et πολλάκις πρὸς γενικήν, ἢ αιτιατικήν. ἢ εὐθεῖαν, ή Spiritui sancto, sententia ac constructione coleκλητικήν. Καντεῦθεν δῆλον, ὡς οὐ τῆς ἐννοίας ἔχε rens. Etenim hæc verba, Gloria Patri et Filio et ται τὸ μελώδημα του, ο Δόξα Πατρὶ, καὶ Υἱῷ, καὶ Spiritui sancto, dandi casu dicta sunt, modulus ἁγίῳ Πνεύματι. › Οὕτως ἐν ῥητοῦ τάξει φαμὲν οὐautem, persæpe patrii, aut accusativi, aut nominaδαμῶς τὸν σταυρὸν, ἤ τι τῶν ἀφοριστικῶν τῆς τοῦ tivi, aut vocativi casus est. Ex quo perspicuum Πατρὸς μόνης, ἢ τοῦ Υἱοῦ, ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος est, modulum minime ex horum verborum, Cloria ὑποστάσεως ἐπιλεγομεν· Ἅγιος ὁ Θεὸς ὁ Πατήρ, Patri et Filio et Spiritui sancto, sensu pendere, nec ἅγιος ἰσχυρὸς ὁ Υἱὸς ὁ σαρκωθεὶς σαρκὶ καὶ admodum textus dici. Sic nequaquam crucem, aut ἀναστὰς, ἅγιος ἀθάνατος τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. aliquid quod Patris duntaxat, aut Filii, aut SpiriΤὰς ὑποστάσεις εἰπὼν, καὶ ἕνα Θεὸν εἶναι τὰς tus sancti personam secernat, subjungimus; puta, τρεῖς ὑποστάσεις δείξαι βουλόμενος, συνάπτω καὶ Sanctus Deus Paler, sanctus fortis Filius, qui inλέγω· Ἐλέησον ἡμᾶς, ὡς φησιν ὁ Θεὸς νομοθετῶν carnatus est el resurrexit: sanclus immortalis Spiτῷ Μίωση ο Κύριος, ὁ Θεός σου, Κύριος εἷς ἐστι·, ritus sanctus. Postquam tres personas dixi, ut eas καὶ τὰ Σεραφίμ, ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος, Κύριος tres unum esse Deum demonstrem, conjunctim Σαβαώθ. Θεὸς ὁ Πατὴρ, Θεὸς ὁ Υἱὸς, Θεὸς τὸ Πνεῦμα dico, miserere nobis. Quemadmodum Deus legem τὸ ἅγιον, ἀλλ', Εἷς Θεὸς, ἔφησαν οἱ θεηγόροι Πατέρες Moysi tradens ait: c Dominus Deus tuus, Dominus καὶ ἅγιος ὁ Πατήρ, καὶ ἅγιος ὁ Υἱὸς, καὶ ἅγιον τὸ unus est 13. > Et, Seraphim, sanctus, sanctus, sanctus, Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλ᾽ εἰς τὰ τρία ἅγιος· καὶ Κύ Dominus Sabaoth. Deus Pater, Deus Filius, Deus Spiριος, καὶ Κύριος, καὶ Κύριος, ἀλλ᾽ εἰς δὲ Κύριος. ritus sanctus; verum Deus unus, inquiunt divini PaΘεὸς δὲ, καὶ Θεὸς, καὶ Θεὸς Πατήρ, ἢ Θεὸς, καὶ tres. Sanctus Pater, sanctus Filius, sanctus Spiritus Θεὸς, καὶ Θεὸς ὁ Υἱὸς, ἢ Θεὸς, καὶ Θεὸς, καὶ Θεὸς sanctus; verum hi tres unus sanctus sunt. Et Domiτὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἢ ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος, ἢ Κύ- nus, Dominus, Dominus, sed unus Dominus. Αt Deus ριος, Κύριος, Κύριος, ἐπὶ μιᾶς τῶν ὑποστάσεων, οὐ- et Deus et Deus Pater, aut Deus et Deus et Deus Fiδείς που τῶν ἐγκρίτων Πατέρων ἡμῶν διηγόρευσεν. lius, aut Deus et Deus et Deus Spiritus sanctus, aut Ὥσπερ γὰρ τὴν Τριάδα ἀδύνατον λέγειν μίαν ὑπό sanctus, sanctus, sanctus, aut Dominus, Domiστασιν, οὕτως οὐδεμίαν τῶν ὑποστάσεων, Τριάδα nus, Dominus, de una duntaxat persona, nemo λέγειν ὅσιον. Οὕτω καὶ ἐπὶ Πρόκλου τοῦ τρισμακα- probatorum Patrum ad hunc usque diem pronunμίου ἐξ ἀποκαλύψεως θείας τὸν Τρισάγιον ύμνησαν liavit. Quia sicut Trinitatem personam unam diὕμνον, ἅγιος ὁ Θεὸς, ἅγιος ἰσχυρὸς, ἅγιος ἀθάνα- cere non possumus, ita nec personam ullam, Triτος, ἐλέησον ἡμᾶς, ὅτε τὸ παιδίον ἐκ μέσης τῆς πλη- nitatem dicere fas est. Ad hunc etiam modum sub θύος τῶν λιτανευόντων ήρπάχθαι φασι, καὶ μεμνήσθαι beatissimi Procli pontificatum ex divina revelatione τὸν ὕμνον, ἐν ἀέρι γενόμενον, ἔκ τινος ἀγγελικῆς Trisagium hymnum cecinerunt, sancius Deus, sanδυνάμεως, καὶ μαρτυρίαν τῆς τοῦ ὕμνου θειότητος γε clus fortis,sanctus immortalis, miserere nobis; nempe γενῆσθαι, τῆς ἐπαγωγῆς τὴν λώφησιν. Οὕτω δὲ καὶ cum puerum ex media solennes supplicationes haὁ θείῳ βακχευόμενος• Πνεύματι τῶν χλ' θειότατος θία- bentium turba raptum fuisse aiunt, subvectumque σος ύμνησε. Καὶ τίς ἡ καινὴ διδαχή αὕτη ἡ νῦν κυ- virtute quadam angelica in aerem, carmen istud diχῶσα τὸν τοῦ Θεοῦ λεών, καὶ ἀράκτως διαταράττουσα; dicisse, sedalamque tempestatem testimonio fuisse, quantum in hoc bymno divinitatis esset. Eadem etiam mente divinissimus sexcentorum et triginta Patrum chorus “, Dei Spiritu plonus cum esset, illum cecinit. Quæ igitur hæc nova doctrina est, quo nune Dei populus exagitatur, temereque perturbatur? ζ. 'Αλλ' ἐρεῖ τίς αὖθις τυχόν· Διὰ τί ὑπόστασιν, 7. Verum fortasse dicet rursus quispiam: qui ὑπόστασιν, καὶ ὑπόστασιν λέγοντες, τρεῖς ὑποστά σεις φαμέν· Θεὸν δὲ, καὶ Θεὸν, καὶ Θεὸν λέγοντες οὐ τρεῖς θεοὺς λέγομεν; Πρὸς ὅπερ ἀποκρινούμεθα, ὅτι τὰ μερικά, οὐ κοινοποιούνται, τὰ δὲ κοινὰ, εἰ 13 Deut. vi, 4. " Chalced. synod. act. 1. • Reg. 2 βεβακχευμένος. fit, ut hypostasim, hypostasim, hypostasim fatentes, tres bypostases asserimus; cum autem Deum et Deum et Deum dicimus, tres deos non dicamus? Ad hoc respondemus, quæ particularia sunt, comVARIE LECTIONES. NOTÆ. sanctus fortis, sanctus immortalis, qui crucifixus es pro nobis, miserere nobis: sanctus Deus, sanctus fortis, sanctus immortalis, qui surrexisti a mortuis el ascendisti in cœlos, miserere nobis. Istæc omnino conveniunt cuin his quæ ex Severo Antiocheno recitavi in præfatione. Quia vero Severus episcopus Ashumim in opere De exercitiis Christianorum, quo magnam partem rituum Copticorum illustrat, ter sanctum hymnum recitat sine additione, hinc conjici potest additionem illam ante annum 970 Coptis incognitam fuisse; vel eos, quemadmodum Maronita, carmen istud identidem sine adjectione cecinisse. Atqui Maronitarum ritus nihil a Jacobiticis olim discrepabant.

sounia non feri; communia vero, tametsi ab uno- καὶ ἐφ' ἑκάστου τῶν μερικῶν μετέχεται, ἀλλ' quoque particulari participentur, ast una communique ratione: et quidem quælibet persona privatim consideratur; non autem ipsis communis est hypostasis. Deitas vero, sanctitas et dominatio, etsi in unaquaque personarum reperitur; communis tamen trium personarum est, quia una. Neque enim alia est Patris, alia Filii, alia Spiritus sancti deitas, neque alia sanctitas aut dominatio; verum una et eadem in totum aut et indivise in unɔquaque personarum exsistit; tota Patris, Lola Filii, tota Spiritus sancti; una 488 Patris, una Filii, una Spiritus sancti. Personarum autem non eadem est ratio: verum alia Patris, alia Filii, alia Spiritus sancti. Quamobrem quælibet persona secundum se Deus, et sanctus, et Dominus, et si qui aliud id neris est, dicitur. Dum vero simul numerantur, non tres dii, aut sancti, et Domini, sed hæc tria, unus Deus, unus Dominus, unus sanctus: quia Deus et ejus virtutes, Verbum nempe et Spiritus, geunus Deus, unus sanctus, unus Dominus, et non tres; etsi Deus et Deus et Deus sunt: co quod perfecta quælibet persona sit. Item sanctus et sanclus et sanctus: Dominus quoque et Dominus et Dominus, non vero tres dii, aut sancti, aut domini. Verbum enim et Spiritus, virtutes Patris sunt; virtutes,inquam, subsistentes, quæ proinde a Patre, ex quo, et in quo sunt, et ad quem uti ad causam referuntur, separari nequeunt. Neque enim loco, aut voluntate, aut actione, aut viribus, ἑνιαίως καὶ κοινῶς· καὶ ἑκάστη μὲν ὑπόστασις, ιδιαζόντως θεωρεῖται, οὐκ ἔστιν δὲ αὐτῶν κοινὴ μία ὑπόστασις. Ἡ δὲ θεότης, καὶ ὁ ἁγιασμὸς, καὶ ἡ κυριότης, εἰ καὶ ἐφ' ἑκάστης τῶν ὑποστάσεων μετο έχεται, ἀλλὰ κοινὴ τῶν τριῶν ἐστιν ὑποστάσεων, μία τυγχάνουσα. Οὐ γὰρ ἄλλη θεότης Πατρὸς, καὶ ἄλλη Υἱοῦ, καὶ ἄλλη ἀγίου Πνεύματος, οὐδὲ ἁγιασμός, ἡ κυριότης, ἀλλὰ μία καὶ ἡ αὐτὴ ὁλικῶς, καὶ ἀδιαιρέτως ἐν ἑκάστῃ τῶν ὑποστάσεων οὖσα· πᾶσα Πατρὸς, πᾶσα Υἱοῦ, πᾶσα ἁγίου Πνεύματος, μία Πατρός, καὶ μία Υἱοῦ, καὶ μία Αγίου Πνεύματος. Αἱ δὲ ὑπου στάσεις, οὐχ οὕτως, ἀλλ᾽ ἑτέρα Πατρός, ἑτέρα Υιού, καὶ ἑτέρα ἁγίου Πνεύματος. Εκάστη μὲν οὖν ὑπόστασις καθ' εαυτήν Θεὸς, καὶ ἅγιος, καὶ Κύριος λέγεται, καὶ εἴ τι τοιοῦτον, ὅτε δὲ συναριθμούνται, οὐ τρεῖς θεοί, ἢ ἅγιοι, ἢ κύριοι, λέγονται, ἀλλ' εἷς Θεὸς τὰ τρία, εἷς Κύριος, εἰς ἅγιος, ὅτι Θεὸς, καὶ αἱ αὐτοῦ δυνάμεις, Λόγος καὶ Πνεῦμα, εἷς Θεός, εἷς Άγιος, εἷς Κύριος, καὶ οὐ τρεῖς. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν, καὶ Θεὸς, καὶ Θεὸς, διὰ τὸ τέλειον τῆς ἑκάστου ὑποστάσεως, καὶ ἅγιος, καὶ ἅγιος, καὶ ἅγιος, καὶ Κύριος, καὶ Κύριος, και Κύριος· οὐ τρεῖς δὲ θεοί, ἢ ἅγιοι, ἢ Κύριοι. Διότι ὁ Λόγος καὶ τὸ Πνεῦμα δυνάμεις εἰσὶ τοῦ Πατρός· δυνάμεις δὲ ἐνυπόστατοι ἀχώριστοι τοῦ Πατρός, τοῦ ἐξ οὗ, καὶ ἐν ᾧ εἰσι, καὶ πρὸς ὅν ὡς αἴτιον ἀναφέρονται. Οὔτε γὰρ τόπῳ ἢ βουλήσει, ἢ ἐνεργεία, η ισχύι, ἢ ἐξουσία χωρίζονται, ἤ τινι τῶν ὅσα ἐπὶ Θεοῦ λέγεται· εἰ μὴ μόνον ταῖς aut auctoritate, aut ulla alia re ex his quæ de Deo ὑποστάσεσι, καὶ τοῖς χαρακτηριστικοῖς ἑκάστης ὑπη dicuntur, ab eo secernuntur: sed subsistentiis duntaxat ac proprietatibus, quibus unaquæque persona sigillatur. Nos etenim, cum gignimur, omnino a patribus scindimur ac disjungimur: quod Theologus Gregorius declarans ", his verbis usus est, dimittentes dimissi. Non enim apud nos filius patris sui virtus est, aut verbum, aut sapientia. At in Deo hæc duo simul concurrunt, quod Filius et Spiritus Patris virtutes sint, veluti ' Sermo et spiritus mentis virtutes sunt: item quod personæ perfectæ sint; quod quidem soli Deo qui supra essentiam est, convenit. Nos vero sententia et potestate et loco scindimur: quo etiam fit ut ille et ille, non homo, sed homines dicantur; id quod in Deo locum non habet, ut jam diximus. Sed ea quoque loca, quæ ipsi proferunt, inspicere et accurate excutere juvat. Patrum enim sunt (neque id infciabinar), at decet ut sanctos Patres ac magistros, quorum unam et ab omni varietate alienaın de fide sententiam, una sancti Spiritus vis et illuminatio monstravit, concordes, non invicem contrarios, ac multo minus sibimetipsis adversantes secumque pugnantes ostendamus. 18 Orat. 36. στάσεω; Ιδιώμασιν. Ἡμεῖς γὰρ γεννώμενοι, τεμνήμεθα διέμπαξ τῶν Πατέρων, και χωριζόμεθα, καὶ τοῦτο δηλῶν ἔφησεν ὁ Θεολόγος Γρηγόριος, ἀφιέντες ἀφιέμενοι. Οὐ γὰρ δύναμις τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς ἐφ' ή ἡμῶν καθέστηκεν, οὐδὲ λόγος ἢ σοφία· ἐπὶ δὲ Θεοῦ, τὰ δύο συντρέχουσι, τὸ καὶ δυνάμεις εἶναι τοῦ Πατρὸς, τὸν Υἱὸν, καὶ τὸ Πνεῦμα, ὡς Λόγον νοῦ καὶ τὸ Πνεῦμα, καὶ ὑποστάσεις τελείας, όπερ η πρέπον μόνο τῷ ὑπερουσίῳ Θεῷ. Ἡμεῖς δὲ καὶ γνώμῃ τε μνόμεθα, καὶ δυνάμει, καὶ τόπῳ. Διὸ καὶ ἄνθρωποι, οὐκ ἄνθρωπος ὁ δεῖνα, καὶ ὁ δεῖνα λεγόμεθα· ἐπὶ δὲ Θεοῦ, οὐχ οὕτως, ἀλλὰ καθώς προειρή χαμεν. 'Αλλ᾽ ἄγε καὶ δὴ καὶ ἂς προφέρουσι χρήσεις, ἐπι σκεψώμεθα, καὶ τὴν ἀκριβῆ τούτων ἐξέτασιν ποιησώμεθα. Πατρικοὶ γὰρ αὗται, καὶ οὐδαμῶς ἀντερούμεν· ἀλλὰ χρὴ συμφώνους, καὶ μὴ ἀλλήλοις έναντίους, οὐδὲν δὲ ἔλαττον ἑαυτοῖς ἀντιλόγους καὶ μα· χομένους ἀποδεικνύειν τοὺς ἁγίους Πατέρας καὶ διδασκάλους· ὧν τὸ περὶ πίστεως φρόνημα ἑνιαῖον καὶ ἀπαράλλακτον ἔδειξεν ἡ μία τοῦ Πνεύματος δύο ναμίς τε καὶ ἔλλαμψις. • Reg. 1991 in fragm. ἑκάστης. " Reg. 2930 ὡς ὑποστάσεις τελείας, νοῦν λόγον, καὶ πνεῦμα, ὅπερ

ΕΙ DE HYMNO TRISAGIO EPISTOLA. 8. Divinus itaque, beatæque memoriæ vir Athanasius “in oratione de Incarnatione ac Trinitate, hæc ait: e Itaque Deus est, qui genitus est, atque homo factus est: nosque profitemur eum esse Deum, qui propter nos factus est homo. Sed non Deum et Deum et Deum, qui ex Trinitate unus est, Dei Filius, ac Deus sanctus, verum non, sanctus et sanctus et sanctus; neque ter duntaxat sanctus, sed interminate atque infinite sanctus, omnique sanctitate sublimior.» Rursum alio loco ait: Vidimus eum non habentem speciem, neque decorem. Siquidem ipsum prius in divina et illustri forma in solio excelso et elevato sedentem conspexerat. Cum Cherubim gloriam ipsius bis verbis celebrarent, sanctus, sanctus, sanctus, Dominus η. Ο μὲν οὖν ἐν μακαρίᾳ τῇ ν λήξει ᾿Αθανάσιος ὁ θεσπέσιος, ἐν τῷ περὶ σαρκώσεως καὶ Τριάδος λόγω, τάδε φησί· ο Θεός οὖν ἐστιν ὁ γεννηθεὶς καὶ γενά μενος ἄνθρωπος· καὶ ἡμεῖς φαμεν, ὅτι Θεός ἐστιν, ὅτι καθ᾿ ἡμᾶς γενόμενος άνθρωπος. Ἀλλ᾽ οὐ Θεὸς καὶ Θεὸς καὶ Θεὸς, ὁ εἷς τῆς Τριάδος, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Θεὸς ἅγιος· ἀλλ' οὐχ ἅγιος, καὶ ἅγιος, καὶ ἅγιος, Οὐδὲ τρὶς μόνον ἅγιος, ἀορίστως, καὶ ἀπειράκις ἅγιος καὶ ὑπεράγιος.» Καὶ πάλιν ἀλλαχοῦ λέγει· • Είδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος, οὐδὲ πάλλος. *Ην γὰρ αὐτὸν πρὸ τούτου θεωρήσας ἐν τῇ θεϊκῇ καὶ ἐνδόξῳ μορφῇ καθήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλού και ἐπηρμένον, ὅτε τὰ Χερουβὶμ ἐδοξολόγουν αὐτὸν λέγοντα, ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος, Κύριος Σαβαώθ. Καὶ μετὰ ταῦτα ὁρᾷ αὐτὸν μορφὴν δούλου λαβόντα, καὶ ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενον.» Ταῦτα προ- 1 Sabaoth. Postea vero ipsum cernit, servi forma φέρουσιν, ἃ καὶ ἡμεῖς ἀσπαζόμεθα· ἀλλ᾽ εἰπάτωσαν· μόνον εἶδον = τὸν Υἱὸν καθήμενον ἐπὶ θρόνου, ἢ τῷ Πατρὶ συνεδρεύοντα; μόνον δοξολογούμενον, ἢ συν τῷ Πατρὶ καὶ Πνεύματι; Εἰ μὲν οὖν μόνον, εἰπάτωσαν τῷ Υἱῷ μόνῳ καὶ τὸν Τρισάγιον ύμνον. δὲ σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Πνεύματι, ἐπιγνώτωσαν τῆς Τριάδος εἶναι ἀχώριστον, τὸν ἐμφαντικὸν τῶν τριῶν ὑποστάσεων, καὶ τῆς μιᾶς ουσίας καὶ κυριότητος αἶνον. "Αγιος γὰρ, ἅγιος, ἅγιος, ὑμνοῦντα τὰ Σεραφίμ, καὶ τῇ Τριάδι τὸν ὕμνον προσάγοντα ὑμνοῦσιν τὸν Ἰησοῦν. Εἷς γὰρ τῆς Τριάδος ὁ Ἰησοῦς· οἱ δὲ τῷ Υἱῷ μόνῳ τὸν Τρισάγιον ανατιθέντες ὕμνον, ἀμέτ οχον τοῦ ὕμνου τὸν Πατέρα καὶ τὸ Πνεῦμα τιθέασι. Τὰ μὲν γὰρ κοινὰ συμπεριλαμβάνει τὰ μερικά· τὰ δὲ μερικά, τὰ καθόλου οὐκέτι. Ὁ μὲν γὰρ ἄνθρωπον εἰπὼν, πάντας τοὺς κατὰ μέρος ἐσήμανεν· ὁ δὲ Πέτρον εἰπὼν, αὐτὸν μόνον ὑπέφηνεν, ἀφεὶς τὰς λαικὰς ὑποστάσεις τῆς ἀνθρωπότητος. indutum, atque in similitudinem hominum factum. Hæc illi proferunt, quæ nos etiam ampleclimur. Verum (dicant ipsi) solumne Filium in throno sedentem viderit, an cum Patre 489 sedentem? solumne glorificatum, an vero cum Patre ac Spiritu? si solum; tersanctum hymnum Filio soli attribuant. Sin autem cum Patre ac Spiritu; agnoscant canticum istud a Trinitate separari non posse quoties personæ declarantur unaque essentia et una dominatio. Etenim cum Seraphim sanclus, sanctus, sanctus canunt, atque hunc hymnum Trinitati offerunt, Filium una prædicant, utpote qui ex Trinitate unus est. Qui autem ter sanctum hymnum ad Filium tantummodo referunt, ab hymno Patrem et Spiritum sanctum excludunt: quia sub communibus particularia comprehenduntur; sub particularibus autem communia non item. Nam qui hominem dixit, singulos omnes homines significavit: qui autem Petrum, ipsum solum designavit, omissis cæteris humanæ, naturæ personis. 9. At vero hoc rursum ex sancti Epiphanii oratione de sancta Dei Genitrice proferunt: ‹ Beata ta inter mulieres, quæ Verbum ex te incarnatum peperisti; Verbum inquam Patris Filium, Verbum ab æterno Deum, Verbum initii expers et sempiternum, Verbum consubstanţiale indivisæ Trinitatis, Verbum quod cum Patre et Spiritu sancto adoratur, Verbum Paterni solii socium, Verbum sedens super Cherubim, Verbum, cujus gloriam θ. Πάλιν προβάλλονται τοῦ ἁγίου Επιφανίου, ἐκ τοῦ εἰς τὴν ἁγίαν Θεοτόκον λόγου. Η μακαρία εν γυναιξίν, ἡ τὸν λόγον ἐκ σοῦ σαρκωθέντα τεκοῦσα, Λόγον τὸν τοῦ Πατρὸς Υἱόν, Λόγον τὸν προαιώνιον Θεόν, λόγον τὸν ἄναρχον καὶ ἀΐδιον, Λόγον τὸν ὁμοούσιον τῆς ἀχωριστου Τριάδος, Λόγον τὸν συν Πατρὶ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι προσκυνούμενον, Λόγον τὸν σύνθρονον τοῦ Πατρὸς, Λόγον τὸν ἐπὶ τῶν Χερουβίμ καθήμενον, λόγον, ὃν τετράμορφα ζώκαι δοξη - αγούδι, λέγοντα, ο "Αγιος, ἅγιος, ἅγιος, Κύριος Σα- animalia quadriformia celebrant, sanctus, sanctus, ἀπώθ· πλήρης ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ τῆς δόξης σου, Οἱ μὲν ἑτέρα ἡ δόξα αὐτοῦ παρὰ τὴν τοῦ Πατρὸς, ιόνου αὐτοῦ καὶ τὸν ὕμνον φήσομεν. Εἰ δὲ μία το ολογία, καὶ κοινὴ τῆς ἁγίας Τριάδος, εἷς καὶ κοινὸς καὶ ὁ ὕμνος. Αγιος γάρ, ἅγιος, ἅγιος λέγοντα, δοξολογοῦσι τὸν Υἱὸν, ἀλλ᾽ οὐ τὸν Υἱὸν μόνον, ἀλλ' ὡς ἕνα τῆς ἁγίας Τριάδος, μέσον Πατρός τε καὶ Πνεύ ματος. - 36 orat. de salut. ed. Christi. sanctus, Dominus Deus Sabaoth pleni sunt cœli et terra gloria ejus. Si ipsius gloria a Patris gloria diversa est ad ipsum quoque solum hymnum pertinere dicemus. Sin autem una et communis sanctæ Trinitatis laus est, unus atque communis sit hymnus necesse est. Nam cum sanctus, sanctus, sanctus canunt, Filium laudant; 'verum non Filium modo, sed ut ex Trinitate unus est, inter Patrem et Spiritum sanctum medius. • Reg. 2950 in marg. τῇ μνήμῃ.: Reg. 1991 είδεν, Isaias scilicet, nec male. PATROL. GR. XCV.

ι'. Εἶτα τοῦ Χρυσοστόμου εἰς τὸν Εὐλογημένος, οὗ ἡ ἀρχὴ Ἐκ τῶν θαυμάτων εἰς θαύματα· «Σ μερον ὁ Βασιλεὺς τῆς δόξης ἐπὶ γῆς προφητικῶς δου ξάζεται, καὶ κοινωνούς τῆς ἐπουρανίου εὐωχίας τοὺς γηγενεῖς ἀναδείκνυσιν· ἵνα δείξῃ, ὅτι αὐτός ἐστι Κύ ριος ἀμφοτέρων, ὡς ἑκατέρωθεν συμφώνως ἀνυμνούμενος. Διὰ τοῦτο οἱ μὲν ἄνω, τὴν ἐπὶ γῆς σωτηρίαν καταμηνύοντες ἔψαλλον, Άγιος, ἅγιος, ἅγιος, Κύριος Σαβαώθ' πλήρης πᾶσα ἡ γῆτῆς δόξης αὐτ τοῦ. Οἱ δὲ κάτω, τῇ ἐπουρανίῳ εὐφροσύνῃ συμπαν ηγυρίζοντες ἐκραύγαζον, Ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις, ὡσαννὰ τῷ Υἱῷ Δαβίδ.» Καὶ τίς εἴποι εὐφρονῶν, τὸ Υἱὸν Δαβὶδ κεχωρίσθαι τῆς τοῦ τρισαγίου ὑμνολογίας; Εἷς γὰρ τῆς ἁγίας Τριάδος συνδοξολογείται Πατρὶ καὶ Πνεύματι, ἀλλὰ οὐ τὸ Τρισάγιον εἰς αὐτ τὸν μόνον ἀναφέρεται. Οὐ γὰρ ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος λέγοντα τὰ Σεραφὶμ, μόνον τὸν Πατέρα, ἢ μόνον τὸν Υἱὸν, ἢ μόνον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐσήμανεν, ἀλλὰ τὴν τρισυπόστατον θεότητα, ως μίαν Τρισάγιον κυ ριότητα. Ο αὐτὸς τοίνυν ἄνω μετὰ Πατρὸς καὶ Πνεύματος ἐδοξολογεῖτο, τῶν Σεραφὶμ αὐτὸν, οὐ μόνον, ἀλλὰ σὺν τῷ Πατρὶ καὶ Πνεύματι, ὑμνούν των καὶ βοώντων, Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος. Αὐτὸς καὶ ἐπὶ τῆς γῆς ἀνυμνεῖται, Ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις, ὡσαννὰ τῷ Υἱῷ Δαβίδ, μονονουχί διὰ τοῦ ὕμνου μίαν τῶν τῆς θεότητος ὑψίστων, εἰ καὶ υἱὸς Δαβὶδ ἐχρημάτισεν, ἀποδεικνύμενος ὑποστάσεων. 10. Deinde ex Chrysostomo in illud: Benedictus, cujus principium est, Ex miraculis miracula, hæc afferunt *: «Hodie Rex gloriæ in terra voce prophetica celebratur, atque coelestis epuli terrigenas socies facit: ut ostendat utrorumque se Dominum esse; quippe qui ab utrisque consona voce laudetur. Quamobrem superi quidem salutem illam, qua in terra facta est, declarando canebant: Sanctus. sanctus, sanctus, Dominus Deus Sabaoth: pleni sunt cœli et terra gloria ejus. Qui autem hic infra degebant, una cum cœlitibus festivitatem agentes clamabant: Hosanna in excelsis, hosanna filio David. › Ecquis tandem sanæ mentis Davidis filium ab hymni Trisagii laude secretum dixerit? Siquiden unus de Trinitate simul cum Patre et Spiritu sancto collaudatur; sed ad ipsum solumn ter sanvlas hymnus refertur. Neque enim cum Seraphim, sanctus, sanctus, sanctus, dicebam, solum Patreio, aut solum Filium, aut solum Spiritum sanctum significabant; sed divinitatem in tribus personis exsistentem, velut ter sanctam dominationem Ejusdem itaque sursum cum Patre et Spiritu gloria celebratur; Seraphim non ipsum solum, sed cum Patre ac Spiritu canentibus et clamantibus, sanclus, sanctus, sanctus. Atque idem rursus hunc in modum in terra laudatur llosanna in excelsis, flosanna filio David: cum tamen hoc hymno una tantum (etsi Davidis filius fuit) sublimium divinitatis personarum indicetur. 490 11. Quod si etiam divinus ille Pater dicat, quod superi partam in terra salutem nuntiantes canebant, oprime prorsus et divinissimo' amatus instinctu hæc ait. Scimus enim cœlum et terram divina gloria semper plena fuisse: siquidem oni. nia opera Donini Dominum benedicunt, ipsiusque gloriam enarrant 18. At quia in cœlis angeli veri Dei gloriam agnoscebant, bumana autem natura, quæ terræ domicilium nacta est, eo exciderat, ut incorruptibilis Dei gloriam in corruptibilis hominis et volucrum et quadrupedum similitudinem mutaret: idcirco vir Deo plenus terram divina gloria impletam fuisse ait, quia terræ incolæ ad divinæ gloriae cognitionem pervenerunt: id quod quidem, nec aliud quidquam præterea, iis, qui in terra erant, salutem attulit. Manifestum est autem divinam gloriam, quemadmodum Patris, ita et Filii et Spiritus sancti esse. Sic enim Dominus etiam, qui mentiri non potest, ad Patrem dixit: Pater, opus consummavi, quod dedisti mihi: manifestavi nomen tuum s.» Et rursum: Hæc est vita aeterna, ut cognoscant te solum Deum verum, et quam misisti Jesem Christum "., Hoc modo, uti natura, ita etiam gloria trium divinitatis personarum communis est. 12. Ex sancti item Cyrilli Alexandrini libro De s Tom. v, Edit. Savil. p. 882. Dan. 11, 57; ια'. Εἰ δὲ καὶ λέγει ὁ θεοφόρος Πατὴρ ἡμῶν, ὅτι οἱ μὲν ἄνω τὴν ἐπὶ γῆς σωτηρίαν καταμηνύοντες ἔψαλλον, λίαν ἄριστα καὶ ἐνθεαστικώτατά φησιν. Ἴσμεν γὰρ, ὡς ἀεὶ μὲν τῆς θείας δόξης, πεπλήρωτο τ ὁ οὐρανός τε καὶ γῆ. «Πάντα γὰρ τὰ ἔργα Κυρίου εὐλογεῖται τὸν Κύριον, καὶ διηγεῖται τὴν δόξαν αὐτοῦ.» Αλλ' ἐπεὶ ἐν οὐρανοῖς μὲν οἱ ἄγγελοι τὴν τοῦ ὄντος Θεοῦ ἐπεγίνωσκον δόξαν· ἐξώκειλε δὲ ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, ἡ τῆς γῆς λαχοῦσα & τὴν οἴκησιν, καὶ ἠλλάξατο τὴν δόξαν τοῦ ἀφθάρτου Θεοῦ ἐν ὁμοιώ - ματι εἰκόνος φθαρτοῦ ἀνθρώπου, καὶ πετεινῶν, καὶ τετραπόδων· πεπληρῶσθαί φησιν ὁ θεοφόρος ἀνὴρ τὴν γῆν, κατ' ἐπίγνωσιν τῶν τὴν γῆν κατοικούντων θείας δόξης· ὅπερ καὶ οὐκ ἄλλο τοῖς ἐπὶ γῆς σωτηρία γεγένηται. Ἡ δὲ θεία δόξα δῆλον, ὡς Πατρός ἐστιν, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος. Οὕτω γὰρ καὶ ὁ ἀψευδὴς ἔφησε Κύριος πρὸς τὸν Πατέρα ο Πά τερ, τὸ ἔργον ὃ ἔδωκάς μοι, ἐπλήρωσα· ἐφανέρωσά σου τὸ ὄνομα.» Καὶ πάλιν. Αὕτη ἐστὶν ἡ αἰώνιος ζωή, ίνα γινώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν τὸν ζῶντα, καὶ ὃν ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν.» Οὕτως, ὥσπερ ἡ φύσις, οὕτω καὶ ἡ δόξα κοινὴ τῶν τριῶν τῆς θεότητος ὑποστάσεων. ιβ'. Ετι τοῦ ἁγίου Κυρίλλου Αλεξανδρείας ἀπὸ Psal. xviii, 1. " Joan. xvn, 4, 6. * ibid. 3. • Cod. 1 πεπλήρωται. 2 Reg. 5442 εὐλογεῖται. • Reg. 2 ειληχνία.

DE HYMNO TRISAGIO EPISTOLA quidem, illud proferunt. c Divinus vates Isaias, non in ampliori gloria Filium se vidisse ait? Vidi enim, inquit, Dominum Sabaoth sedentem super thronum excelsum et elevatum: et plena erat gloria domus ejus. Ει Seraphim stabant circa illum, sex ala uni et sex alæ alteri. Et duabus velabant pedes et duabus volabant. Et clamabant alter ad alterum *1* sanctitatem, qua a ternario quidem incipiens, in unitatem unamque dominationem desinebat. › En perspicue dixit, quod Dorninum Sabaoth laudando (qui quidem Deus est in tribus personis exstans) hymnum canerent qui a ternario quidem incipiens, hoc est triplici cantu tres personas initio celebrans, ad unitatem unamque dominationen desinebat; quia Trinitas personarum, terna sanctitate declarata, substantive unitas est umque dominatio. Atque adeo hae voces, sancius, sanctus, sanctus, tres personas, non unam, demonstrant: ista vero, Dominus Sabaoth, divinitatem unam ac dominatioΕκτου λόγου τοῦ Περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος, οὗ ἡ sancta Trinitate ", cujus initium est: Equalitatis ἀρχὴ, Ισότητος μὲν οὖν· «Ἡσαΐας μὲν οὖν ὁ θεσπέσιος οὐκ ἐν μείζονι δόξῃ τεθεῖσθαί φησι τὸν Υών, Εἶδον γὰρ, ἔφη, τὸν Κύριον Σαβαώθ, καθήμετον ἐπὶ θρόνου υψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου, καὶ πλήτης δόξης ὁ οἶκος αὐτοῦ. Καὶ Σεραφὶμ ειστήκεισαν κύκλῳ αὐτοῦ· ἐξ πτέρυγες τῷ ἑνὶ, καὶ ἐξ πτέ φυγες τῷ ἐνί· καὶ ταῖς μὲν δυσί, κατεκάλυπτον τοὺς πόλας, καὶ ταῖς δυσὶ ἐπέταντο, καὶ ἐκέκρατον ἕτερος πρὸς τὸν ἕτερον, τὸν ἐν τρίτῃ μὲν ἀρχῇ, καταλήγοντα δὲ εἰς ἑνάδα, καὶ εἰς κυριότητα μίαν, ἁγιασμόν.» Ἰδοὺ τρανῶς ἔφη, ὅτι τὸν Κύριον Σαβαώθ ὑμνοῦντα, ὅς ἐστιν εἷς Θεὸς ἐν τρισὶν ὑποστάσεσιν γνωριζόμενος, ἔλεγον τὸν ὕμνον, τὸν ἐν τριττῇ μὲν ἀρχῇ, τουτέστι τὸν ἐν ἀρχῇ μὲν τριττόν, ὕμνον τῶν τριῶν ὑποστάσεων, καταλήγοντα δὲ εἰς ἑνάδα, καὶ εἰς κυριότητα μίαν, ἁγιασμόν· τουτέστιν, ὅτι ἐνὰς οὐσίας, καὶ μία κυριότης τῷ τρισσῷ ἁγιασμῷ δηλουμένη ή τριττὺς ὁ τῶν ὑποστάσεων. Ὥστε τὸ, Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος, τῶν τριῶν ὑποστάσεών ἐστιν ἐνδεικτικὸν, οὐ μιᾶς· τὸ δὲ, Κύριος Σαβαώθ, τῆς μιᾶς θεότητος και κυριότητος ἐμφαντικόν. ACM. 15. Praeterea es ejusdem libro IX, De adoratione in spiritu: ‹ Supremarum autem virtutum velut defixam oculorum aciem, et inexplebile divini prospectus desiderium, illud videtur ostendere, quod Cherubim in propitiatorium semper intuerentur. Atque etiam Isaías propheta de ejusmodi habitu ita scribit: Vidi Dominum Sabaoth sedentem super solium excelsum et elevatum. Seraphim stabant circa illud: atque sex quidem alas utrique ſuisse sit: volare autem ipsa, duabus quidem pedes, duabus vero faciem, ac denique duabus reliquis volare. › Ac paucis interjectis: «Propitiatorium itaque Christus est; qui etsi in carne apparuit, nihilominus natora et veritate Deus ac Dominus est; ipse quoque supremas virtutes sese undéquaque circumstantes habens.» Si compos mentis est, 491 potest intelligere, his verbis, ipse quoque, indicari, non eum solum virtutes canentes circum se habere, πεque ad ipsum duntaxat ter sanctum hymnum referri. Nam, cum dicit, ipse quoque, per hanc copulam, quoque, liquido demonstrat, Patrem etiam et Spiritum simul celebrari. Nam quia vox, quoque, copulans est, accessionem innuit. Cum igitur constel, Patrem virtutibus a quibus canatur, circumcingi, Christum quoque ipsum iisdem virtutibus circumcingi disit. Quod si Pater et Filius et Spiritus sanctus, virtutibus, sanctus, sanctus, sanctus, concinentibus cingantur, profecto soli Filio trisa - gius hymnus ascribendus non est; quandoquidem tres personas declarat. Nam si semel, aut bis, aut quater sanctus cecinissent, cum tres personæ sint, ad unamquamque etiam personam singulatim hymιγ. Ἔτι τοῦ αὐτοῦ ἀπὸ θ' λόγου Περὶ τῆς ἐν πνεύματι προσκυνήσεως· «Τὸ δὲ τῶν ἀνωτάτω δυνάμεων οιονεί πως εντενές τε καὶ ἀκόρεστον, εἰς θεοπτίαν ὑποφαίνειν ἔοικεν, τὸ βλέπειν ἀεὶ τὰ Χερουβὶμ ἐπὶ τὸ ἱλαστήριον ἐν τῷ τοιῷδε σχήματι. Γράφει καὶ ὁ προφήτης Ησαΐας λέγων· Εἶδον τὸν Κύριον Σαβαώθ, καθήμενον ἐπὶ θρόνου υψηλού καὶ ἐπηρμένου, καὶ Σεραφίμ εἱστήκεισαν κύκλῳ αὐτοῦ. Καὶ ἐξ μὲν ἑκάστῳ πτέρυγας εκπεφυκέναι φησί· καλύπτειν δὲ αὐτὰ, ταῖς μὲν δυσὶ τοὺς πόδας, ταῖς δὲ δυσὶ τὰ πρόσωπα, πετᾶσθαι δὲ ταῖς ἑτέραις. Καὶ μετὰ βραχέα· ι Τὸ ἱλαστήριον ἄρα Χριστός, ὃς καὶ ἐν σαρκὶ πεφηνώς, οὐδὲν ἧττόν ἐστι Θεὸς καὶ Κύριος φύσει τε καὶ ἀληθείᾳ, περιεστώσας ἐν χύ κλῳ δουλοπρεπῶς καὶ αὐτὸς ἔχων τὰς ἀνωτάτω δυνάμεις.» Εἴ γε μὴ πεπήρωταί τις τὰς τοῦ νοῦ αἰσθήσεις, εἰδέναι ἔχει τὸ, καὶ αὐτὸς, ἐνδεικτικὸν ὑπάρχειν τοῦ μὴ μόνον αὐτὸν ἔχειν κύκλῳ τὰς δυνά μεις οδούσας, μηδὲ μόνῳ ἀναπέμπεσθαι τὸν Τρισἅγιον ὕμνον. Τὸ γὰρ λέγειν, καὶ αὐτὸς, διὰ τοῦ, καὶ συνδέσμου δηλοῖ, ὡς καὶ ὁ Πατήρ καὶ τὸ Πνεῦμα. Τὸ γὰρ καὶ, προσθήκην δηλοί, συμπλεκτικός ἂν σύνδεσμος. Ομολογουμένως οὖν τοῦ Πατρὸς ἔχοντος κύκλῳ τὰς δυνάμεις ἀδούσας, ἔφη ὡς καὶ αὐτὸς ὁ Χριστὸς σὺν Πατρὶ ἔχει τὰς αὐτὰς δυνάμεις κύκλῳ φούσας. Εἰ δὲ ὁ Πατὴρ, καὶ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, κύκλῳ ἔχει δυνάμεις ᾀδούσας τὸ ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος, οὐ προσακτέον τῷ Υἱῷ μόνῳ τὸν Τρισα άγιον ὕμνον, ἐμφαντικώτατον ὄντα τῶν τριῶν ὑποστάσεων. Εἰ μὲν γὰρ ἅπαξ, ἢ δις, ή τετράκις ὕμνησαν τό, Ἅγιος, τριῶν οὐσῶν τῶν ὑποστάσεων, καὶ ἐφ' ἑκάστης τῶν ὑποστάσεων μόνης ἐλέγομεν ἀναφέρει "Dial. 6 ad Herm. 21ª Isa. vi, 1, 1 Sic Reg 3441. Edila τριττός. e R. 2030 συναπτικός.

num referendum esse faleremur: quia communia σθαι τὸν ὕμνον. Τὰ γὰρ κοινὰ καθ᾿ ἑκάστου των de singulis particularibus enuntiantur. Verum, quia consentaneo modo tersanotus hymnus tres personas indicat, absurdum est, ut qui tres ostendat, de uno duntaxat dicatur. Nam si de uno dicatur, tres personas nequaquam indicat: sin autem tres omnino indicat, non utique de uno dicetur. μερικῶν φέρεται, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ κατάλληλος ὁ Τρισάγιος ὕμνος, καὶ ἐνδεικτικὸς τῶν τριῶν ὑποστάσεων, ἀπρε πὲς τὸ τῶν τριῶν ἐπιδεικτικὸν ἐφ᾽ ἑνὸς λέγεσθαι. Εἰ γὰρ ἐφ' ἑνὸς λέγοιτο, οὐ τριῶν ὑποστάσεων ἐν δεικτικόν· εἰ δὲ τριῶν πάντως ἐνδεικτικὸν, οὐκ ἐφ' ἑνὸς λεχθήσεται. ιδ'. Ἔτι τοῦ αὐτοῦ Κυρίλλου, ἐκ τοῦ πρὸς Ἐρμείαν δ' λόγου, οὗ ἡ ἀρχὴ, Τὸν δὴ Θεὸν ἐκ Θεοῦ· • Κἂν γοῦν ἐν ἰσότητι τεθέντος τοῖς ἀγγέλοις ἀνθ' ὅπου δὴ οὖν, ὁ μὲν πατρικοῖς ἐναγλαΐζεται θώκοις 4, καὶ συνεδρεύει τῷ Πατρί· οἱ δὲ οἷον παρεστᾶσιν ἐν κύκλῳ τῆς ἐπ' αὐτῷ δουλείας, οὐκ ἀτιμάζοντες τὸ μέτρον· καὶ ὁ μὲν ἔστι τε καὶ λέγεται Κύριος Σα σαώθ, οἱ δὲ, ταῖς εἰς κυριότητα καταγεραίρουσιν εὐφημίαις, πλήρη τε εἶναί φασι τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν τῆς δόξης αὐτοῦ; Αρα οὖν • τὸ πεποιῆσθαι λέγειν τὸν ὧδε τεθαυμασμένον καὶ πρὸς τῶν ἐχόντων λῆξιν εὐκλείας τῆς ἀνωτάτω, ψυχρᾶς καὶ ἑώλου φύσημα φρενός. • Καὶ τί ἀντερεί, μὴ παρεστάναι τῷ Υἱῷ τὰ Σεραφίμ, ἢ μὴ συνευφημείσθαι τοῦτον τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Πνεύματι, καὶ σὺν Πατρὶ καὶ Πνεύματι τὸν ὕμνον δέχεσθαι, καὶ ἅγιον εἶναι, καὶ Κύριον Σαβαώθ, καὶ πλήρη εἶναι τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν τῆς δόξης αὐτοῦ; 'Αλλ' οὐχ ὁ ταῦτα λέγων, μόνῳ τῷ Υἱῷ τὸν Τρισάγιον ἀνατίθησιν ὕμνον, ὥσπερ εἴ τις ὑμνήσος τὴν δωδεκάδα τῶν θείων ἀποστόλων, λέγων αὐτὴν δωδεκάχορδον λύραν τοῦ Πνεύματος, οὐδένα μὲν τῶν ἀποστόλων ἀφῆκεν ἀγέραστον· ἔκαστος γάρ μία χορδὴ τοῦ Πνεύματος εἴρηται, οὐκ εἰς ἕκαστον δὲ μόνον ὁ ὕμνος ἀναφέρεται. Οὐ γὰρ Πέτρος μόνος δωδεκάχορδος λύρα τοῦ Πνεύματος, οὐδὲ μὴν ᾿Ανδρέας, ἀλλ᾽ ἡ δωδεκὰς ἅπασα. Κἄν τις ὑμνῶν τὸν Πέτρον τυχόν, ἐρεῖ μὲν τὸν ὕμνον, ἀλλ' οὐκ αὐ τὸν μόνον ὁ ὕμνος αἰνίξαιτο f, ἀλλὰ συνανυμνήσοι σύν αὐτῷ ἅπαντα τὸν ἀποστόλων χορόν· εἰ δέ γε εἴποι, 11 τῶν ἀποστόλων δωδεκάχορδος λύρα, ὁ ἐκ Βηθσαϊδα Ιωάννα υἱὸς, ὁ ἐν Ῥώμῃ μαρτυρήσας ἐπὶ Νέρωνας, ψεύστην ἑαυτὸν ἀπέδειξεν. Οὕτως εἴ τις εἴποι Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος, ὁ σταυρωθεὶς δι ἡμᾶς, βλι σφημος ἀποφανθήσεται· ὁμοίως καὶ ὁ φάσκων βο Τρισάγιος ὁ σταυρωθεὶς δι' ἡμᾶς. 14. Ejusdem rursum ex quarto ad Hermiam libro cujus initium est, Deum igitur ex Deo, hæc afferunt: Etsi quis illum angelis æqualem siatuat, qui tandem fit, ut, dum ille quidem paternis in sedibus splendet, simulque sedel cum Patre, illi in orbem astent, fenulatus, quo ei adsunt, gradum non aspernantes: atque hic quidem Dominus Sabaoth et sit et dicatur; illi autem dominationis eum acclamationibus ornent, columque el terram gloria ipsius plena esse dicant? Quocirea eum, quem illi etiamn qui summum gloriæ apicem obtinent, demirantur, esse factum asserere, frigida sane ac rancida: mentis morbus est. Quisnam autem inficias iverit, Seraphim Filio astare, aut eum cum Patre et Spiritu collaudari, et cum Patre et Spiritu hymnum suscipere, salclamque esse et Dominum Sabaob dici; itemque plena esse coelum et terrara gloria ipsius? profecto qui hæc dieit, hymnum ter sanctum soli Filte non ascribit. Perinde ac si quis duodenarium divinorum apostolorum numerum, Spiritus sancti δωδεκάχορδον, id est, duodecim dibus constantem lyram ipsum esse dicat; is meminem quidem apostolorum honoris expertem relinquit (nam quilibet illorum spiritus chorda dietus est ) non tamen propterea ad unumquemque illorum hujusmodi laus refertur. Neque enim Petrus solus duodecim chordarum lyra spiritus est, nec item Andreas; verum universus apostolorum numerus. Quod si quis, Petrum fortesse laudans, hymnum hune dicat, hujusmodi tamen hymnus non ipsum solum significabit, verum simul cum ipso universum apostolorum chorum celebrabit. Siquidem dixerit cum duodecim chordarum lyram esse, qui Bethsaida ortus, Joanna Alius fuit, ac Romæ sub Nerone martyrio functus est, mendacem se præbebit. clus, sanctus, pro nobis crucifixus, hic blasphemiæ qui pro nobis crucifixus est. 15. Ejusdem rursum ex quinto cum Hermia‍ dialogo, qui incipit, Age, ex omni nobis, hæc proferunt: Atqui Seraphim thronum omni natura sublimiorem et excelsum, in orbem circumstant, glorificantes, sanctumque et Dominum virtutum appellantes, ac cœlum et terram ipsius gloria plena esse dicentes. Quibus sane rebus omnibus aque dominatur, hic Patri potentia et robore par est plena siquidem omnia ejus gloria sunt) quee Pari modo si quis dicat, sanctus, 492 sanreus erit: necmen ille qui dixerit: Tersanclus Ε. Τοῦ αὐτοῦ ἁγίου Κυρίλλου, ἀπὸ τοῦ πέμπτου λόγου τοῦ πρὸς Ἑρμείαν, οὗ ἡ ἀρχή, Εἶεν, ἐκ παντὸς ἡμῖν. «Καὶ μὴν ἐν κύκλῳ τὸν ὑπερφυᾶ τε, καὶ ἐπηρμένον περιεστᾶσι θρόνον δοξολογοῦντα τὰ Σεραφίμ, ἅγιόν τε αὐτὸν, καὶ μὴν ὅτι καὶ Κύριον τῶν δυνάμεων ονομάζοντα, πλήρη τε εἶναι λέγοντα τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν τῆς δόξης αὐτοῦ. Ὁ δὲ δὴ κατάρχων ἐν ἴσῳ τῶν ὅλων, ἰσόχειρ τε καὶ ἰσοσθενής τῷ Πατρὶ, καὶ οὐ μεῖον εὐκλεής. Εμπλεα γὰρ τὰ d Apud Cyrill. et in R. 1 θάκοις. Apud Cyrillum ἆρα οὖν, et infra οὐ ψυχρᾶς, ut in cod. R. 3442. Κ. 2930 ἄρα τὸ μὴ οὕτω πεπεῖσθαι λέγειν. Mss. 2 αίνίξοιτο. F R, λόγων.

num referendum esse faleremur: quia communia σθαι τὸν ὕμνον. Τὰ γὰρ κοινὰ καθ᾿ ἑκάστου των de singulis particularibus enuntiantur. Verum, quia consentaneo modo tersanotus hymnus tres personas indicat, absurdum est, ut qui tres ostendat, de uno duntaxat dicatur. Nam si de uno dicatur, tres personas nequaquam indicat: sin autem tres omnino indicat, non utique de uno dicetur. μερικῶν φέρεται, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ κατάλληλος ὁ Τρισάγιος ὕμνος, καὶ ἐνδεικτικὸς τῶν τριῶν ὑποστάσεων, ἀπρε πὲς τὸ τῶν τριῶν ἐπιδεικτικὸν ἐφ᾽ ἑνὸς λέγεσθαι. Εἰ γὰρ ἐφ' ἑνὸς λέγοιτο, οὐ τριῶν ὑποστάσεων ἐν δεικτικόν· εἰ δὲ τριῶν πάντως ἐνδεικτικὸν, οὐκ ἐφ' ἑνὸς λεχθήσεται. ιδ'. Ἔτι τοῦ αὐτοῦ Κυρίλλου, ἐκ τοῦ πρὸς Ἐρμείαν δ' λόγου, οὗ ἡ ἀρχὴ, Τὸν δὴ Θεὸν ἐκ Θεοῦ· • Κἂν γοῦν ἐν ἰσότητι τεθέντος τοῖς ἀγγέλοις ἀνθ' ὅπου δὴ οὖν, ὁ μὲν πατρικοῖς ἐναγλαΐζεται θώκοις 4, καὶ συνεδρεύει τῷ Πατρί· οἱ δὲ οἷον παρεστᾶσιν ἐν κύκλῳ τῆς ἐπ' αὐτῷ δουλείας, οὐκ ἀτιμάζοντες τὸ μέτρον· καὶ ὁ μὲν ἔστι τε καὶ λέγεται Κύριος Σα σαώθ, οἱ δὲ, ταῖς εἰς κυριότητα καταγεραίρουσιν εὐφημίαις, πλήρη τε εἶναί φασι τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν τῆς δόξης αὐτοῦ; Αρα οὖν • τὸ πεποιῆσθαι λέγειν τὸν ὧδε τεθαυμασμένον καὶ πρὸς τῶν ἐχόντων λῆξιν εὐκλείας τῆς ἀνωτάτω, ψυχρᾶς καὶ ἑώλου φύσημα φρενός. • Καὶ τί ἀντερεί, μὴ παρεστάναι τῷ Υἱῷ τὰ Σεραφίμ, ἢ μὴ συνευφημείσθαι τοῦτον τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Πνεύματι, καὶ σὺν Πατρὶ καὶ Πνεύματι τὸν ὕμνον δέχεσθαι, καὶ ἅγιον εἶναι, καὶ Κύριον Σαβαώθ, καὶ πλήρη εἶναι τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν τῆς δόξης αὐτοῦ; 'Αλλ' οὐχ ὁ ταῦτα λέγων, μόνῳ τῷ Υἱῷ τὸν Τρισάγιον ἀνατίθησιν ὕμνον, ὥσπερ εἴ τις ὑμνήσος τὴν δωδεκάδα τῶν θείων ἀποστόλων, λέγων αὐτὴν δωδεκάχορδον λύραν τοῦ Πνεύματος, οὐδένα μὲν τῶν ἀποστόλων ἀφῆκεν ἀγέραστον· ἔκαστος γάρ μία χορδὴ τοῦ Πνεύματος εἴρηται, οὐκ εἰς ἕκαστον δὲ μόνον ὁ ὕμνος ἀναφέρεται. Οὐ γὰρ Πέτρος μόνος δωδεκάχορδος λύρα τοῦ Πνεύματος, οὐδὲ μὴν ᾿Ανδρέας, ἀλλ᾽ ἡ δωδεκὰς ἅπασα. Κἄν τις ὑμνῶν τὸν Πέτρον τυχόν, ἐρεῖ μὲν τὸν ὕμνον, ἀλλ' οὐκ αὐ τὸν μόνον ὁ ὕμνος αἰνίξαιτο f, ἀλλὰ συνανυμνήσοι σύν αὐτῷ ἅπαντα τὸν ἀποστόλων χορόν· εἰ δέ γε εἴποι, 11 τῶν ἀποστόλων δωδεκάχορδος λύρα, ὁ ἐκ Βηθσαϊδα Ιωάννα υἱὸς, ὁ ἐν Ῥώμῃ μαρτυρήσας ἐπὶ Νέρωνας, ψεύστην ἑαυτὸν ἀπέδειξεν. Οὕτως εἴ τις εἴποι Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος, ὁ σταυρωθεὶς δι ἡμᾶς, βλι σφημος ἀποφανθήσεται· ὁμοίως καὶ ὁ φάσκων βο Τρισάγιος ὁ σταυρωθεὶς δι' ἡμᾶς. 14. Ejusdem rursum ex quarto ad Hermiam libro cujus initium est, Deum igitur ex Deo, hæc afferunt: Etsi quis illum angelis æqualem siatuat, qui tandem fit, ut, dum ille quidem paternis in sedibus splendet, simulque sedel cum Patre, illi in orbem astent, fenulatus, quo ei adsunt, gradum non aspernantes: atque hic quidem Dominus Sabaoth et sit et dicatur; illi autem dominationis eum acclamationibus ornent, columque el terram gloria ipsius plena esse dicant? Quocirea eum, quem illi etiamn qui summum gloriæ apicem obtinent, demirantur, esse factum asserere, frigida sane ac rancida: mentis morbus est. Quisnam autem inficias iverit, Seraphim Filio astare, aut eum cum Patre et Spiritu collaudari, et cum Patre et Spiritu hymnum suscipere, salclamque esse et Dominum Sabaob dici; itemque plena esse coelum et terrara gloria ipsius? profecto qui hæc dieit, hymnum ter sanctum soli Filte non ascribit. Perinde ac si quis duodenarium divinorum apostolorum numerum, Spiritus sancti δωδεκάχορδον, id est, duodecim dibus constantem lyram ipsum esse dicat; is meminem quidem apostolorum honoris expertem relinquit (nam quilibet illorum spiritus chorda dietus est ) non tamen propterea ad unumquemque illorum hujusmodi laus refertur. Neque enim Petrus solus duodecim chordarum lyra spiritus est, nec item Andreas; verum universus apostolorum numerus. Quod si quis, Petrum fortesse laudans, hymnum hune dicat, hujusmodi tamen hymnus non ipsum solum significabit, verum simul cum ipso universum apostolorum chorum celebrabit. Siquidem dixerit cum duodecim chordarum lyram esse, qui Bethsaida ortus, Joanna Alius fuit, ac Romæ sub Nerone martyrio functus est, mendacem se præbebit. clus, sanctus, pro nobis crucifixus, hic blasphemiæ qui pro nobis crucifixus est. 15. Ejusdem rursum ex quinto cum Hermia‍ dialogo, qui incipit, Age, ex omni nobis, hæc proferunt: Atqui Seraphim thronum omni natura sublimiorem et excelsum, in orbem circumstant, glorificantes, sanctumque et Dominum virtutum appellantes, ac cœlum et terram ipsius gloria plena esse dicentes. Quibus sane rebus omnibus aque dominatur, hic Patri potentia et robore par est plena siquidem omnia ejus gloria sunt) quee Pari modo si quis dicat, sanctus, 492 sanreus erit: necmen ille qui dixerit: Tersanclus Ε. Τοῦ αὐτοῦ ἁγίου Κυρίλλου, ἀπὸ τοῦ πέμπτου λόγου τοῦ πρὸς Ἑρμείαν, οὗ ἡ ἀρχή, Εἶεν, ἐκ παντὸς ἡμῖν. «Καὶ μὴν ἐν κύκλῳ τὸν ὑπερφυᾶ τε, καὶ ἐπηρμένον περιεστᾶσι θρόνον δοξολογοῦντα τὰ Σεραφίμ, ἅγιόν τε αὐτὸν, καὶ μὴν ὅτι καὶ Κύριον τῶν δυνάμεων ονομάζοντα, πλήρη τε εἶναι λέγοντα τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν τῆς δόξης αὐτοῦ. Ὁ δὲ δὴ κατάρχων ἐν ἴσῳ τῶν ὅλων, ἰσόχειρ τε καὶ ἰσοσθενής τῷ Πατρὶ, καὶ οὐ μεῖον εὐκλεής. Εμπλεα γὰρ τὰ d Apud Cyrill. et in R. 1 θάκοις. Apud Cyrillum ἆρα οὖν, et infra οὐ ψυχρᾶς, ut in cod. R. 3442. Κ. 2930 ἄρα τὸ μὴ οὕτω πεπεῖσθαι λέγειν. Mss. 2 αίνίξοιτο. F R, λόγων.

DE HYMNO TRISAGIO EPISTOLA πάντα τῆς δόξης αὐτοῦ, καὶ ταῦτα τῆς προτέρας ἐν- mam pacto eamdem gloriam non haberet?» At νοίας ἔχεσθαί φαμεν, ἀληθῆ λέγοντες. ις'. Ετι τοῦ αὐτοῦ, ἀπὸ τοῦ προγεγραμμένου λόγου· «Αλλ' εἴπερ ἦν ἀκλεὴς καὶ τοῦ προσκυνεί σθαι μακράν, τί μαθόντα τὰ Σεραφίμ, ἐν τῷ τῆς θεότητος θώκων καθιζάνοντα τὸν Υἱὸν κύκλῳ περι εστάσιν, ύμνοις και δοξολογίαις καταγεραίροντα, καὶ Κύριον Σαβαώθ ονομάζοντα, πλήρη τε εἶναι λέο γοντα τόν τε οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν τῆς δόξης αὐτοῦ;» Ισμεν ταῦτα καὶ ἡμεῖς καὶ σύμφαμεν, ἀλλ᾽ οὐ ταῦτα τὸν Υἱὸν τρισάγιον νομοθετεί. ιζ. Τοῦ μαχαρίου Πρόκλου Κωνσταντινουπόλεως, ἐκ τοῦ λόγου τοῦ εἰς τὴν ἁγίαν Θεοτόκον· Ἐπὶ σταυροῦ ἐπήγνυτο 1, καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ ἐν οὐρα νοῖς οὐκ ἐγυμνοῦτο, ἐν τάφῳ κατεκλείετο, καὶ τὸν οὐρανὸν ἐξέτεινεν ὡσεὶ δέῤῥιν. Ἐν νεκροῖς ἐλογίζετο, καὶ τὸν ᾅδην ἐσκύλευσε, κάτω πλάνος ἐσυκοφαντεῖτο, καὶ ἄνω ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος ἐδοξολογεῖτο.· Ἐγὼ μὲν οὖν καὶ ἐν μιᾷ, καὶ ἐν δυσὶ, καὶ πλείοσι παλαιαῖς βίβλοις ἀπαξ τὸν ἅγιος, ἀνέγνων τὸν ἱερώτατον Πρό κλον λέγοντα. Εἰ δὲ τρὶς αὐτὸν φάναι ἡ τὸ, "Αγιος, δώσομεν, τῆς αὐτῆς ἐννοίας ἔχεται τοῖς προγεγραμμένοις. Οτι περ ὡς εἰς τῆς ἁγίας Τριάδος συνδοξολογείται Πατρὶ καὶ Πνεύματι, τῶν Σεραφίμ βοώντων, Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος, Κύριος Σαβαώθ. hæc quoque omnia ex priori explicatione pendere vere dicimus.. 16. Ejusdem ex eodem dialogo: Quod si gloriæ expers est, atque ab adoratione secernendas, a quonam, quæso, edocta Seraphim fuerant, ut Filium in deitatis throno sedontem eingerent, bymnisque et laudibus afficientes, Dominum Sabaoth appellarent, ac hymnis et kuditis et lebrantes, Dominum Sabeth. vocitarent, colum denique et terram gloria ipsius plene cese prædicarent?, Nos etiam isthæonovimus et assentimur: sed nec ea legem nobis statuunt, in Filium ter sanctum appellemus. 17. Adhare beati Procli Constantinopolitanar chiepiscopi ex oratione de sancta Dei Genitrioc, illud adducunt: «Cruci affigebatur; et thronus ejus in cœtis mihime vacuus erat: sepulcro clau…. debatur, et caelum sicut pellem extendebat: cum mortuis æstimabatur, et infernum spoliabat: inipostor deorsum audiebat, ac sursum sanctus, sanctus, sanctus, prædicabatur.» Ego quidem in uno et altero ac in mulus codicibus vetustis seinel tantum sanctus, sacerrimam Proclum dixisse legi. Tametsi vero ipsam tør, sanetus, dixisse concedamus, hoc codem bunsu atque illa qua praecedunt, accipiendum eri; nempe quod, cum unus ex Trinitate sit, simul cum Patre et Spiritu a Seraphim celebretur, clamantibus, sanctus, sanctus, sanctus Dominus Deus Saboth. 18. Ejusdem sancti Proeli ex laudatione sancte Dei Genitricis, cujus initium est, omnia lesli monia ac festivitates, id etiam proferunt: «Nibit igitur in mundo cum Dei Genitrice Maria conferri potest: creaturam omnem, e bomo, peragra, ac perspice, an quidquam sit, quod sanctam Deipa ram exæquel, ant superet. Terram undique lustra,. mare circumspice, aerem ac cœlos animo perserutare, virtutes omnes invisibiles investiga, cogita et vide, an in omnibus conditis rebus ullum sit ejusmodi miraculum. Etenim coeli quidem enarrant gloriam Dei '', Angeli cum metu fatnulantur, Archangeli cum tremore adorant, Cherubim gloriæ magnitudinem non ferentia, colorreιη'. Τοῦ αὐτοῦ ἁγίου Πρόκλου, ἐκ τοῦ ἐγκωμίου τοῦ εἰς τὴν ἁγίαν Θεογονικόν 1, οὗ ἡ ἀρχή, πᾶσαι μὲν αἱ μαρτυρίαι καὶ πανηγύρεις· «Οὐδὲν τοίνυν ἐν βίῳ οἷον ἡ Θεογενικός Μαρία· περίελθε οὖν, ἄνθρωπε, πᾶσαν τὴν κτίσιν τῷ λογισμῷ, καὶ βλέ πε, εἰ ἔστιν ἴσον ἢ μείζον τῆς ἁγίας Θεογενικοῦ. Περινόστησαν τὴν γῆν, περίβλεπε τὴν θάλασσαν, πολυπραγμόνησον τὸν ἀέρα, τοὺς οὐρανοὺς τῇ δια νοία ἐρεύνησον, τὰς ἀοράτους πάσας δυνάμεις ἐνθυ μήθητι, καὶ βλέπε, εἰ ἔστιν τοιοῦτον θαῦμα ἐν πάσῃ τῇ πτίσει· οἱ οὐρανοὶ μὲν γὰρ διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ, άγγελος λειτουργοῦσι μετά φόβου, ἀρχάγγελοι προσκυνοῦσι μετὰ τρόμου, τα Χερουβὶμ μὴ φέροντα την εξαν αὐτοῦ φρίττει, τὰ Σεραφὶμ οὐ πλησιάζουσε περιιπτάμενα, καὶ κεκραγότα τρόμῳ, Άγιος, ἅγιος, scunt, Seraphim circum volantia propius non άγιος Κύριος" πλήρης ἡ γῆ τῆς αἰνέσεως αὐτοῦ.» Καὶ τοῦτο δῆλον ὡς τῆς τῶν προτέρων ἐννοίας ήρτηται. ᾿Αλλὰ ἀκουέτωσαν οἱ ταῦτα προφέροντες, καὶ ἐπιγινωσκέτωσαν· πέπεισμαι δὲ ὡς ἐπιγνώσονται, καὶ τὴν περὶ τούτων φωτισθήσονται πληροφορίαν, είπερ Πνεύμα Θεοῦ οἰκεῖ ἐν αὐτοῖς. accedunt, sed cum tremore clamant: Sanctus, santine, sanctus, Dominus: plena est terra laudis ejus. › Hunc quoque locum ex eorum quæ ante diximas sensu pendere perspicuum est. Ast audiant qui ista proſerunt, et agnoscant. Mihi sanc persuadeo fere, ut, si Spiritus Dei 493 habitat in Hlis, agnoscant tandem, inditaque animis luce certitudinem horum percipiant. Psal. viii, Η Hæc non habent edita, sed miss. i Cod. 1 in textu, ἐκρέματο, in marg. ἐπήγνυτο 1 Edit. τρεῖς αὐτὸν φάκι. ι R. 1 et after cod. hic et infra θεοτόκου.· Επί. ἀνθρώπους.

49. Athanasius oratione de incarnatione et Trinitate cujus initium: Qui maligne, hæc labet: Et cum Seraphim gloriam canunt, tertio dicentes: Sanctus, sanctus, sanctus, Dominus Sabaoth, Patrem et Filium et Spiritum sanctum prædicunt. > 20. Quin et Basilius libro de Spiritu sancto ad Amphilochium Quonam modo Seraphim dicerent, sanctus, sanctus, sanctus, Dominus, nisi a Spiritu sancto, quot vicibus hujusmodi laudem proferre pium esset, didicissent?» Nimirum hic Pater longis verborum nugis nos liberavit, cum disertis verbis dixit, quot vicibus hujusmodi laudem proferre pium esset. Neque enim pium est bis, aut quam ter; verum ter et semel; ter sancius ob personarum trinitatem; semel autem Dominus ob essentiæ et imperii unitatem. Si enim ad Filium solum referretur, cur non semel tantum sanclus, et semel Dominus dixerunt? cur non bis aut quater? non enim ternarius numerus uni personæ consecratus est, aut ei plusquam alii numeri ſamiliaris est. 21. Idem etiam astruit ipse Basilius lib. v, Adversus Eunomium, cujus initium: Si natura Deus Filius; { ‹ Quod nec visio nee oraculum separatim Patris et Filii et Spiritus sancti sit.] Isaias propheta ait: Vidi Dominum Sabaoth sedentem super solium excelsum et elevatum. Εt Seraphim stabant circa illud; sex alæ uni et sex alæ alteri”. Et paulo post inquit: Et dixit Dominus ad me: Vade et dic populo huic: Auribus audieris, et non G intelligelis, et videntes videbitis, et non perspicietis. Incrassatum est enim cor populi ejus ", elc. Quantum itaque ad propositum nostrum et propheticæ litteræ seriem attinet, Pater est, qui prophetæ apparuit, et oraculum edidit. Cæterum tonitrui filius, qui stupenda et tonitru terribiliora locutus est, cujusque proprium fuit, non quod non erat; verum quod erat Verbum 38, hic Filium esse dixit, qui prophetæ apparuit, cique oraculum reddidit. Ait enim in suo volumine: Propterea non poterant Judi credere in Jesum, quia Isaias de ipsis dixit 16: Excccati sunt oculi eorum. et induratum est cor eorum, ut non videant oculis, et non intelligant corde, et convertantur, of sanem eos. Ilæc dixit Isaias, eum vidit gloriam ipsius. › Paulus autem visionem hanc et oraculum Spiritus sancti esse declaravit dicens: ‹ Bene Spiritus sanctus per lɛaiam prophetam ad patres vestros dixit: Aure audietis, et non intelligelis: et vi dentes videbitis, et non perspicietis. Incrassatumi est enim cor populi hujus "., Propheta personam inducit Patris, in quem credebant Judæi; evangelista, Filii; Paulus, Spiritus sancti: unum Dominum Sabaoth, qui se videndumn praebebat, conmuniter appellantes. De persona autem sermo ipsis divisus fuit, indivisa manente in ipsis de uno Isa. vi, 1, 2. ss ibid. 9, 10. 25 Joan. 1, 2. ιθ'. Τοῦ ἁγίου Αθανασίου, ἐκ τοῦ περὶ ταρχών σεως καὶ Τριάδος λόγου, οὗ ἡ ἀρχή. Οἱ κακοτέχνως· Καὶ ὅτε δοξολογοῦσι τὰ Σεραφίμ λέγοντα τρίτον, Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος, Κύριος Σαβαώθ, Πατέρα και Υἱὸν καὶ Πνεῦμα Ἅγιον δοξολογοῦσι.» 2. Τοῦ ἁγίου Βασιλείου, ἐκ τοῦ προς Αμφιλό χιον περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· «Πώς εἴποι τὰ Σεραφίμ, "Αγιος, ἅγιος, ἅγιος, Κύριος, μὴ διδαχθέντα παρὰ τοῦ Πνεύματος, ποσάκις ἐστὶν εὐσεβὲς τὴν δοξολογίαν ταύτην ἀναφέρειν;» Απήλλαξεν ἡμᾶς ὁ Πατήρ λογολεσχίας, ἀριδήλως εἰπὼν ποσάκις ἐστὶν εὐσεβὲς τὴν δοξολογίαν ταύτην ἀναφέρειν. Οὐ γὰρ εὐσεβὲς δὲς ἢ τετράκις, ἀλλὰ τρὶς καὶ ἅπαξ· τρὶς μὲν τὸν Ἅγιος, διὰ τὸ] τριαδικὸν τῶν ὑποστάσεων, ἅπαξ δὲ τὸ, Κύριος, διὰ τὸ μοναδικὸν τῆς οὐσίας, καὶ τὴν μοναρ ίαν. Εἰ γὰρ εἰς τὸν Υἱὸν μόνον, διὰ τί μὴ ἅπαξ τὸ, Ἅγιος, καὶ ἅπαξ τὸ, Κύριος; διὰ τί μὴ δις ἢ τετράκις; οὐ γὰρ ὁ τρὶς ἀριθμὸς τῇ μιᾷ ἀφιέρωτας ὑποστάσει, ἢ πλέον τῶν ἄλλων ἀριθμῶν ᾠκείωται. κα'. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ τετάρτου λόγου τοῦ Κατ' Ευνομίου, οὗ ἡ ἀρχὴ, Εἰ φύσει θεὸς ὁ Υἱός τι οὔτε ὀπτασία, ούτε χρησμωδία χωρισμένως Πατρός καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος, Ησαΐας ὁ προφήτης, Εἶδον, ἔφη, Κύριον Σαβαώθ καθήμενον ἐπὶ θρόνου ύψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου. Καὶ Σεραφὶμ εἱστήκεισαν κύκλῳ αὐτοῦ· ἓξ πτέρυγες τῷ ἐνὶ, ἓξ πτέρυγες τῷ ἑνί. Καὶ μετ' ὀλίγα φησίν· Καὶ εἶπε Κύριος πρός με, Πορεύου, καὶ εἰπὲ τῷ λαῷ τούτῳ· Ακοῇ Ο ἀκούσητε καὶ οὐ μὴ συνῆτε, καὶ βλέποντες βλέ ψητε, καὶ οὐ μὴ ἴδητε. Ἐπαχύνθη γὰρ ἡ καρδία τοῦ λαοῦ τούτου, ο καὶ τὰ ἑξῆς. Ὅσον μὲν οὖν κατὰ ταύτην τὴν θέσιν καὶ τὴν ἀκολουθίαν τοῦ προφητικοῦ γράμματος, ὁ ἐπὶ πάντων ἐστὶν Πατὴρ, ὁ ὀφθεὶς καὶ χρησμοδοτήσας τῷ προφήτῃ. Ο μέντοι τῆς βροντῆς υἱὸς, ἐξαίσια φθεγξάμενος, καὶ βροντῆς εἰσ ρηχώς φοβερώτερα, οὗ ἴδιον, οὐχὶ τὸ, Οὐκ ἦν, ἀλλὰ τὸ, Ην ὁ λόγος, τὸν Υἱὸν ἔφησε τὸν ὀφθέντα καὶ χρησμοδοτήσαντα τῷ προφήτῃ. Λέγει γὰρ ἐν τῷ ἰδίῳ συγγράμματι· «Διὰ τοῦτο οὐκ ἠδύναντο οἱ Ἰουδαῖοι πιστεύειν εἰς τὴν Ἰησοῦν, διότι εἶπεν Ησαΐας περὶ αὐτῶν· Τετύφλωνται αὐτῶν οἱ ὀφθαλμοὶ, καὶ πεπώρωται αὐτῶν ἡ καρδία, ὅπως μὴ ἴδωσι τοῖς ὀφθαλμοῖς καὶ συνῶσι τῇ καρδίᾳ, καὶ ἐπιστρέ ψωσι, καὶ ἰάσωμαι αὐτούς. Ταῦτα εἶπεν Ησαΐας ὅτε εἶδε τὴν δόξαν αὐτοῦ. Ὁ δὲ Παῦλος τοῦ Πνεύ ματος ἀπεφήνατο τὴν ὀπτασίαν, καὶ τὴν χρησμῳδίαν εἶπεν, λέγων· «Καλῶς ἔφη τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον διὰ τοῦ προφήτου Ἠσαΐου πρὸς τοὺς Πατέρας ὑμῶν· ᾿Ακοῇ μὲν ἀκούσητε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε· καὶ βλέποντες βλέψητε, καὶ [οὐ]μὴ ἴδητε· ἐπαχύνθη γὰρ ἡ καρδία τοῦ λαοῦ τούτου. • Ο προφήτης παρ τρὸς εἰσηγεῖται τὸ πρόσωπον, τοῦ παρὰ Ἰουδαίων πεπιστευμένου· ὁ εὐαγγελιστὴς τοῦ Υἱοῦ· ὁ Παῦλος, τοῦ Πνεύματος, ένα Κύριον Σαβαώθ τὸν ὀφθέντα, 16 Juan. x1, 40. 17 Act. xxvm, 15, 28.

DE HYMNO TRISAGIO EPISTOLA. κοινῶς ὀνομάζοντες· διήρηται αὐτοῖς ὁ περὶ τῆς ὑπο- Deo sententia. Divisus enim est sine ulla divisione στάσεως λόγος, αδιαιρέτου μένοντος ἐν αὐτοῖς τοῦ περὶ ἑνὸς Θεοῦ φρονήματος. Διήρηται γὰρ ἀδιαιρέ τως ὁ περὶ τῆς ὑποστάσεως τρόπος καὶ λόγος, διδ, Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος, τριαδικώς διὰ τὸ τρισσὸν τῶν ὑποστάσεων· Κύριος δὲ ἅπαξ, διὰ τὸ μοναδικὸν τῆς θεότητος. Ζήτει καὶ ἐκ τοῦ Θεολόγον ἐκ τοῦ λόγου τοῦ εἰς τὰ γενέθλια·ι Θεοῦ ν δὲ ὅταν εἴπω, λέγω Πατρὸς Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος· ο ἕως τὸ, ο Κάλ λιστά τε καὶ ὑψηλότατα.» κγ'. Ὁ ἅγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας, ἐν τῷ περὶ Πνεύματος λόγῳ πρὸς Ερμείαν, οὗ ἡ ἀρχή, Πόνων ἀγαθῶν· «Τί δὲ, οὐχὶ καὶ αὐτοὺς τοὺς Θεοῦ λόγους εἶναι Πνεύματος = φησιν ή Γραφή; Ησαΐας μὲν γὰρ ὁ θεσπέσιος τὴν ἐξαίσιον ἡμᾶς καὶ φρικωδεστάτην ἐκείνην θεοπτίαν ἀφηγούμενος, Είδον, φησίν, τὸν Κύριον Σαβαώθ καθήμενον ἐπὶ θρόνου υψηλού καὶ ἐπηρμένου, καὶ τὰ διὰ μέσου τούτοις ἐπενεγ κών, Ήκουσα, φησίν, Κυρίου Σαβαώθ λέγοντος Τίνα αποστελῶ; καὶ τίς πορεύσεται πρὸς τὸν λαὸν τοῦτον; Καὶ εἶπον· Ἰδοὺ ἐγώ, ἀπόστειλόν με. Καὶ εἶπε, Πορεύου, καὶ εἶπον τῷ λαῷ τούτῳ 'Ακοῇ ἀκούσητε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε, καὶ βλέποντες βλέψητε, καὶ οὐ μὴ ἴδητε. Ἀλλ᾿ ὁ μὲν θεσπέσιος Ιωάννης περὶ τοῦ Μονογενούς φησιν· Ταῦτα εἶπεν Ησαΐας, ηνίκα εἶδε τὴν δόξαν αὐτ τοῦ, καὶ ἐλάλησε περὶ αὐτοῦ. Στέφανός γε μὴν ὁ σοφώτατος Ιουδαίοις ἔφη προσλαλῶν· Σκληροτράχηλοι καὶ ἀπερίτμητοι τῇ καρδίᾳ, ὑμεῖς ἀεὶ τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ἀντιπίπτετε, ὡς οἱ πατέρες ὑμῶν. 'Αρα οὐκ ἐναργές ἤδη πως, ὡς ἑτερότητι μὲν τῇ καθ᾽ ὑπόστασιν ἰδικὴν, τί μέν ἐστιν Πατὴρ, τί δὲ καὶ Υἱός, τί δὲ καὶ τὸ Πνεῦμα, εὖ μάλα διαγινώσκε ται; συμβάσει γε μὴν τῇ πρὸς ἑνότητα φυσικήν, πάντα δὴ πάντων παρουσία τε καὶ λόγοι, καὶ μέθ εξις, ἐνέργειά τε καὶ δόξα, καὶ ὅσα τὴν θείαν κατακαλλύνει φύσιν.» Τί δὲ οὐχὶ ἄρα γε καὶ ὁ μικρὸν γοῦν δογματικῆς ἐπιστήμης γεγευσμένος, εἴσεται σαφώς, ὡς ὁ Τρισάγιος ύμνος, ετερότητι μὲν τῇ καθ' ὑπόστασιν ἰδικὴν, ὡς καὶ ὁ θεοφόρος ἔφη Πατήρ, τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα δείκνυσι· συμβάσει δὲ τῇ πρὸς ἐνότητα φυσικὴν καὶ μοναρχίαν το, Κύριος. Ο γὰρ τρὶς ἀριθμὸς, τριῶν ἐστι σημαν τικός, ἑνὸς δὲ ἡ μονάς. Οὐκοῦν Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος, καὶ τρισάγιος, ὅτι τρεῖς ὑποστάσεις. Κύριος, ὅτι εἰς αἱ τρεῖς ὑποστάσεις· εἷς δὲ τὰ τρία Θεὸς, ὅτι μία θεότης, καὶ πρὸς ἐν τὰ ἐξ αὐτοῦ τὴν ἀναφορὰν ἔχει, οὐκ ἐξισταμένων, οὔτε μήν συντιθεμένων, η συν αλειφομένων τῶν ὑποστάσεων. κι'. Τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Νύσσης, ἐκ τοῦ Κατ' Ευνομίου πρώτου λόγου. «Ωσαύτως δὲ καὶ τὰ παρὰ τῷ Ησαΐα Σεραφίμ, παρ' ὧν ἐναργώς τὸ τῆς Τριάς 28 Joan. x11, 41 * Act. vii, 51. de persona sermo. Quapropter, sanctus, sanctus, sanetus, ter ob personarum trinitatem dicitur: Dominus autem semel, ob deitatis unitatem. Consule etiam ex Theologi oratione in Christi nativitatem 494 bunc locum: «Deum autem cum dico, Patrem, Filium, et Spiritum sanctum intelligo, usque ad hæc verba. ‹ Præstantissime ac sublimissime. > 26. Eadem mente Cyrillus Alexandrinus in libro de Spiritu sancto ad Hermiam, qui incipit, Bonorum laborum, ait: «Quid autem, nonue ipsos quoque Dei sermones Spiritus sancti esse Scriptura testatur? Elenin divinus Isaias, stupendam illam ac valde tremendam Dei visionem enarrans: Vidi, inquit, Dominum Sabaoth, seden tem super solium excelsum et elevatuin. Et paucis interjectis subdit: Audivi Dominum Sabaoth dicentem: Quem mittam, et quis ibit ad populum hunc? Et dixi: Ecce ego, mitte me. Et dixit: Vade, et dic populo huic: Auribus audietis, et non intelligeris: videntes videbitis, et non perspicietis. At vero divinus Joannes de Unigenito dixit: Hæc dixit Isaias, quando vidit gloriam ejus, et lo cutus est de ipso 18. Sapientissimus porro Stephanus Judacos alloquens, dixit: Dura cervice et incircumcisis cordibus, cos semper Spiritui sancto sesistitis, quemadmodum et patres vestri ". Annon jam quodam modo perspicuum est, quod ex per sonali diversitate, quidnam Pater, quidnam Fin…. lius, quidnam Spiritus sanctus sit dignoscitur: ex naturalis autem unitatis coitione, omnia quidem omniumn sunt, hoc est praesentia, sermones, participatio, operatio, gloria, cæleraque omnis quæ divinam naturam condecorant. › Quid igitur? annon is etiam, qui dogmatum fidei scientiam vel leviter delibarit, perspicue- noscet, Her sanctum hymnum, quantum ad personæ particularis diversitatem attinet, velut Deo plenus bie Pater dixit, Patrem, Filium et Spiritum sanctum demonstrare: coitionem vero in tuam naturam, unumque principatum, per vorabulum, Dominus, ostendi? Ternarius quippe numerus tria signifi cat; unitas autem, unum. Quapropter, sancius, sanctus, sanctus, et ter saucius, quia tres personae: Dominus autem, quia tres persona upus Deus sunt. Unus porro Deus.tres personæ; quia deitas una, alque ad, unum ea quæ ex ipso sunt, referuntur. 24. Sancti Gregorii Nysseni lib. 1. Contra Eunomium: c. Eodem auten modo Seraphim illa apul Isaiam, a quibus Trinitatis mysterium aperto ” In Regiis duobus Nazianzeni locus habetur integer, contra propositum auctoris, qui hunc indicara satius duxit, quam ad longum recitare.» Reg. 2 τοῦ πνεύματος εἶναι.

praedicatum est, quando cujusquc persons Trini- δος εκηρύχθη μυστήριον, ὅτε την, Αγιος ", φωνὴν τῷ tatis pulchritudinem ad stuporem usque mirantes, vocem illum, sanctus, exclamarunt. > En quo paeto divinus Pater per trisagium hymnum Trinilalis mysterium praedicatum esse dixit; nempe ter, sanctus, proclamando, personarum trinitatem; semel vero, Dominus, naturæ ac dominationis unitatem. 25. Quinimo sanctus quoque et admirandus Epiphanius, in libro Ancorato hoc modo loquitur: Per triplex autem testimonium Spiritum sanctum accipiant, ac Seraphim et Cherubim ter perspicue clamaulium, sanctus, sanctus, sancius vocibus impleantur. Per duas enim voces glorifica tio 495 in cœlo non perficitur, neque sancta, et invisibilia et spiritualia animalia rem eamdem quater accinunt: neque item quartam· vocem aut unan, nec dicunt, sancti, sancti, sancti, ne quod singulare est, multiplicis esse nominis declarent, nec rursus ternarium trium numerum occultent. Verum ter quidem sanctitatem tribuunt, uno autem et singulari modo sermonem enuntiant, ne deorum multitudinem exprimant., Negotio nos hic divinorum interpres Pater liberavit, cum nec per unam, aut quatuor, sed per tres, atque ipsas singulares gloriam in celo minime persolvi clare pronuntiat. Quorsum autem hoc? Quoniam hic hymus non unam personam, sed tres indicat. Sicut igitur non per duas, aut quatuor voces; verum per tres, ob personarum Trinitatem bymnus € penditur; ad eumdem modum eum trisagius hymnus tres personas indicet, de una persona minimue dici potest. Quamobrem, ut superius dixi, certus numerus in Deo assignari non potest, nisi singularis et ternarius, propter naturæ unitatem et personarum Trinitatem. Ac singularis quidem nunc. rus de personis dicitur: Deus et Deus et Deus; sed unus Deus, non tres dii, Pater, Filius et Spiritus sanctus; ne alioqui principatus unas, deorum multitudo potius esse censeatur, atque unus indivisusque Deus a subsistentibus suis virtutibus dirimatur. Deus enim etiam est ipsius Verbum et Spiritus sanetus, ac tria hæc unus Deus; etiamsi unumquodque horum, quia naturam divinitas superat, perfecta persona sit. At vero ternarius numerus ad unam personam ininime pertinet: non enim quælibet persona ter per se subsistit, ut per ternarium numerum unamquamque· personam per se constitui demonstretur. Absit, ubsit: habe piæ cogitationis non sunt, sed a sano sensu aliena. 26. Hee, divinissime Pater, columna et fundamentum veritatis, ut omnibus Patribus fratribusque et universo Ecclesiæ cœtui recitentur, obsecramus, verbisque placidis rogetur venerandus Pater noster • Edit. ἁγίαν. • Edita, τριττών ἐν ἑκάστῳ τῶν ἐν Τριάδι κάλλει καταπλησσόμενα θαυμαστικῶς ἐξεβόησεν.. Ἰδοὺ δὴ σαφῶς ἔφη ὁ θεηγόρος Πατὴρ, Διὰ τοῦ Τρισαγίου ὕμνου ἐναργῶς τὸ τῆς Τριάδος ἐκηρύχθη μυστήριον· διὰ μὲν τοῦ τρὶς» βεβοῆσθαι τὸ, Αγίος, τὴν τῶν προσώπων Τριάδα. Δια δὲ τοῦ ἅπαξ κεκράχθαι το, Κύριος, τὸ ἑνιαῖον τῆς φύσεώς τε καὶ κυριότητος. r κε'. Καὶ ὁ ἅγιος δὲ καὶ θαυμαστὸς Ἐπιφάνιος 4, ὧδέ τή φησιν ἐν τῷ ἐπιγεγραμμένῳ Αγκυρωτῷ λόγῳ· Διὰ δὲ τῆς τριττής μαρτυρίας λάβωσι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ πληρωθῶσι φανερῶς τῶν φω νῶν τῶν Σεραφὶμ καὶ Χερουβὶμ, κραζόντων τριττὸν τό, Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος· οὐ γὰρ διὰ δύο φωνῶν ἡ δοξολογία ἐν οὐρανῷ τελεῖται. Οὐδὲ τέταρτον ἐπιφων νοῦσι τὰ αὐτὰ ἅγια, καὶ ἀόρατα, καὶ πνευματικά ζῶα, οὐδὲ τετάρτην φωνὴν ἀποδίδωσι τὰ αὐτὰ, οὐδὲ μίαν μόνην· ἀλλὰ τρεῖς φωνὰς ἑνικὰς τὸν Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος· καὶ οὐ λέγουσιν, Ἅγιος, ἅγιοι, ἅγιοι, ἵνα μὴ τὸ ἐνικὸν πολυώνυμον ἀποφήνωσι, μηδὲ τῶν τριῶν τὸ τρισάριθμον ἀποκρύψωσιν· ἀλλὰ τρὶς μὲν διδόασι τὴν ἁγιαστίαν, μονοειδῶς δὲ, ἐνικῶς ἀποφθέγγονται τὸν λόγον, ἵνα μὴ πολυθείαν ὀνομάσω σιν.» Απήλλαξεν ἡμᾶς ὁ θεοφάντωρ οὗτος Πατήρ, περὶ τῶν πραγμάτων ἀριδήλως αποφηνάμενος, ὡς οὐ διὰ δύο φωνῶν ἡ δοξολογία ἐν οὐρανῷ τελεῖται, οὐδὲ μιᾶς, ἢ τετάρτης φωνῆς, ἀλλὰ τριῶν καὶ αὐτ τῶν ἐνικῶν. Τίνος ένεκα; Ότι οὐ μιᾶς ὑποστάσεως ἐνδεικτικὸς ὁ ὕμνος, ἀλλὰ τῶν τριῶν· ὥσπερ οὖν οὐ διὰ δύο φωνῶν ἢ τεσσάρων ὁ ὕμνος ἐκτελεῖται, ἀλλὰ διὰ τριῶν διὰ τὸ τρισσὸν τῶν ὑποστάσεων, οὕτω τῶν τριῶν ὑποστάσεων ἐνδεικτικὸς ὢν ὁ Τρισάγιος ὕμνος, ἐπὶ μιᾶς τῶν ὑποστάσεων λέγεσθαι χώραν οὐκ ἔχει. Αδύνατον οὖν, ὡς ἔφην ἀνωτέρω, ὡρισμένον ἀρισ θμὸν ἐπὶ Θεοῦ λέγειν, εἰ μὴ τὸν ἑνικὸν καὶ τὸν τρια δικὸν διὰ τὸ ἐνιαῖον τῆς φύσεως, καὶ τὸ τριαδικὸν τῶν ὑποστάσεων. Καὶ ὁ μὲν ἑνικὸς ἀριθμὸς, κατὰ τῶν τριῶν ὑποστάσεων φέρεται, Θεὸς, καὶ Θεὸς, καὶ Θεὸς, ἀλλ' εἷς Θεὸς, καὶ οὐ τρεῖς θεοί, ὁ Πατήρ καὶ ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἵνα μὴ πολυθεία νομισθῇ ἡ μοναρχία, καὶ διαιρεθῇ ὁ εἷς καὶ ἀδιαίρετος Θεὸς τῶν ἑαυτοῦ ἐνυποστάτων δυνάμεων. Θεὸς γὰρ καὶ ὁ τού του Λόγος καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ τὰ τρία, εἷς Θεὸς, εἰ καὶ ἕκαστον τελεία ὑπόστασις, διὰ τὸ ὑπερ φυὲς τῆς θεότητος. Ὁ δὲ τριαδικὸς ἀριθμὸς κατὰ μιᾶς ὑποστάσεως οὐκ ἔστιν. Οὐ γὰρ τρισυπόστατος ἑκάστη ὑπόστασις, ἵνα διὰ τοῦ τρισσοῦ ἀριθμοῦ τὸ τρισυπόστατον δειχθῇ ἑκάστης ὑποστάσεως. Απαγε, ἅπαγε· οὐκ εὐσεβοῦς λογισμοῦ, ταῦτα, ἀλλ' ἔξω τοῦ τοῦ καθήκοντος. κς'. Ταῦτα, ὦ Πάτερ θειότατε, στῦλε καὶ ἑδραίως μα τῆς ἀληθείας, πᾶσι τοῖς πατράσι καὶ ἀδελφοῖς καὶ παντὶ τῷ τῆς Ἐκκλησίας πληρώματι αναγνωσθῆναι ἐκλιπαροῦμεν, καὶ λόγων ἐπιεικείᾳ παρακλη P Edita τρεις. q Vel. int. Sed et sanctus et multis nominibus suspiciendus vir Epiphanius.

DE HYMNO TRISAGIO EPISTOLA. nasterii sancti Patris nostri Euthymii præpositus, ut ejusmodi contentioni finem imponat, Deique afflatu correptorum Patrum vestigia premens, nobiscum dicat: e Sanetus Deus, et Pater, sanctus forus, Filius Dei incarnatus, et pro nobis crucifixus carne, sanctus immortalis Spiritus sanctus, non Dominus Sabaoth, miserere nobis. Non nos deinceps accuset, nec beatum Patriarcham Joannem, quasi certum habeamus, de una duntaxat divina persona Lrisagius hymnum dicendum esse. Quisquis enim ita sentiat, sordidi Cnaphei, Fullonisve nequitiæ se socium præbet. Quis enim beatissimi Patriarchæ Joannis mentem me melius novit? Nullus: quippe qui, ut vera loquar, nullam unquam spiritualem θῆναι τὸν Πατέρα ἡμῶν τὸν κύριον ἀββᾶς Ἀναστά- se dominus abbas Anastasius, inclytus sacrimo σιον, τὸν κλεινὸν καθηγεμόνα τῆς εὐαγούς μονῆς τοῦ Θεοφόρου Πατρός ἡμῶν Εὐθυμίου, παύσασθαι μὲν τῆς τοιαύτης ενστάσεως, σὺν ἡμῖν δὲ τοῖς θεολήπτους Πατράσι κατ' ίχνος ἀκολουθοῦντα, ο Άγιος, λέγειν, ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ἅγιος ἰσχυρὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, σαρκωθείς καὶ σταυρωθείς σαρκὶ δι' ἡμᾶς, ἅγιος ἀθάνατος τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ὁ εἷς Κύριος, Σα βαώθ, ἐλέησον ἡμᾶς.» Καὶ μήτε ἡμῶν κατηγορεῖν, μήτε τοῦ τρισμάκαρος Ἰωάννου τοῦ πατριάρχου, ὡς πεπεισμένων ἐπὶ μιᾶς τῶν θεαρχικῶν ὑποστάσεων λέγειν τὸν Τρισάγιον ὕμνον. Πᾶς γὰρ ὅστις οὕτω φρονεῖ, ἢ λέγει, κοινωνός ἐστι τῆς τοῦ Κναφέως τοῦ βαναύσου σκαιότητος. Τις γὰρ οἶδε τοῦ μακαριωτάτου Ἰωάννου τοῦ πατριάρχου νόημα ἐμοῦ πλέον; Οὐδείς &ς, ἵνα τἀληθὲς είπω, οὐκ ἀνέπνευσε πνοήν πνευμα- doetriam ellavit quam mihi ceu discipnio suo τικὴν πώποτε, ἣν ἐμοὶ ὡς μαθητῇ οὐκ ἀνέθετο· τί μὴ ζῶντος καὶ φθεγγομένου τοῦ ἱεροῦ ἀνδρὸς, ταῦτα περὶ αὐτοῦ λέλεκτο; Οὐκ ἔστι ταῦτα, ἀλλ᾽ ἢ σκήψεις τινὲς, πλεῖστον ὅτι τὸ βέβαιον οὐκ ἔχουσαι. Μὴ δυσφημείτωσαν τὸν ζηλωτὴν, καὶ πῦρ ὀρθοδοξίας πνεύσαντα, μόσχον φημὶ, τὸν ἀοίδιμον Ἰωάννην, τὸν πάσης καινοφωνίας ἐξοριστὴν καὶ ἀναιρέτην, ὡς τῆς Θεολογίας τοῖς ἱεροῖς κεκοινωνηκότα Πατράσιν. Αλλά τούτου τὸν ζῆλον ἀποδεχέσθωσαν, καὶ ὡς ἱερὸν καὶ ἀοίδιμον εὐφημείτωσαν. Ὁ Θεὸς τῆς εἰρήνης, ὁ Πα τὴρ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν (αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν), ἐμπλήσει τὰς καρδίας ἡμῶν Πνεύματος ἁγίου, εἰς τὸ δοκιμάζειν τὰ διαφέροντα, καὶ ἀπελά σει πᾶσαν τὴν πονηρὰν ἔνστασιν ἀφ᾽ ἡμῶν, εἰρηνοποιῶν τὴν ἁγίαν αὐτοῦ Ἐκκλησίαν, ἣν ἐκτήσατο αὐτῷ ὁ ἀγαπητὸς αὐτοῦ Υἱὸς Ἰησοῦς ὁ ὑπέρθεος, τῷ τιμίῳ αὐτοῦ αἵματι. Εὔχου ὑπὲρ ἡμῶν, θεοτίμητε, ὡς θεόληπτος. – κζ'. Προσθετέον δὲ τῷ λόγῳ καὶ τάδε, ἐν τῇ ἱερᾷ προσκομιδῇ τῆς τελετῆς τῶν θείων μυστηρίων, μετά τὸ εἰπεῖν τὸν λαὸν τὸν Τρισάγιον ὕμνον, ὁ ἱερεὺς ὥσπερ ερμηνεύων τὸν ὕμνον φησίν· Ἅγιος εἶ βασιλεῦ τῶν αἰώνων, καὶ πάσης αγιωσύνης Κύριος καὶ δοτήρ· ἅγιος καὶ ὁ μονογενής σου Υιός, δι' οὗ τὰ πάντα ἐποίησας· ἅγιον δὲ καὶ τὸ Πνεῦμά σου τὸ πανάγιον, τὸ ἐρευνῶν τὰ πάντα, καὶ τὰ βάθη σοῦ τοῦ Θεοῦ. Διὰ τί μὴ λέγει Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος, ὁ μονογενής σου Υιός, ἀλλὰ κοινῶς μὲν τῇ Τριάδι, Αγιος, ἅγιος, ἅγιος, καθ᾿ ἑκάστην δὲ τῶν ὑποστάσεων τὸν Ἅγιος, ἅπαξ; καὶ ἐν τῇ ὑψώσει δὲ τοῦ ἄρτου τῆς εὐχαριστίας, οὐ λέγομεν, Τρὶς ἅγιος, * Τρὶς Κύριος, ἀλλ', Εἰς ἅγιος, εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρὸς σὺν ἁγίῳ Πνεύ ματι, ᾧ ἡ δόξα. κη'. Ἐπειδὴ δὲ τὸν Τρισάγιον ὕμνον ἐν ταῖς συνήθε σιν εὐχαῖς τρίτον φαμέν, ἄξιον καὶ περὶ τούτου διαλα βεῖν, ὅτιπερ οὐχ ἅπαξ τῷ Πατρὶ, καὶ οὐχ ἅπαξ τῷ Υἱῷ, καὶ ἅπαξ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι τὸν Τρισάγιον ὕμνον προσ άγομεν, ἀλλὰ κοινῶς τῇ ἁγίᾳ Τριάδι τρὶς τὸν τρισάγιον ὕμνον προσφέρομεν. Τὰ μὲν γὰρ Σεραφὶμ ἀεὶ τῷ Θεῷ παριστάμενα, ἀκαταπαύστως τὴν Τρισάγιον προσάγει non commendaverit? cur de viro jam mortuo, quique amplius loqui non valeat, talia divendunt? Nihil sage hæc sunt, nisi praetextus et colores quidam, nibil Armi labentes. Desinant obtrectare homini divino zelo omato, quique recta doctrina ignem, moschumque spiravit; celebratissimo, inquam, Joanni, omnis vocum novitatis exterminatori et interemptori, 496 qui theologiam cum sanctis Patribus communem semper habuit. Quin zelum potius ipsius complectantur, eumque uti sacrum et illustrem virum, laudibus prosequantur. Deus paeis, Pater Domini nostri Jesu Christi, (ipse enim est pax nostra) repleat corda nostra Spiritu sancto, ut probemus quæ sunt potiora: atque improbam omnem contentionem a nobis submoveat, sanctam Ecclesiam suam pacificando, quam ipsi dilectus Filius ejus Jesus, supremus Deus, pretioso suo cruore acquisivit. Ora pro nobis, honorate a Deo Pater, qui divino spiritu ageris. 27. Ad ea quæ diximus, hæc quoquo sunt adjicienda. In sacra oblatione divinorum mysteriorum, postquam populus trisagium hymnum cecinit, sacerdos, velut hymnum interpretans, subjungit: Sanctus es Rex sæculorum, atque sanctitatis omnis Dominus et largitor: sanctus eliam unigenitus Filius tuus, per quem omnia fecisti: sanctus item Spiritus unus sanctissimus, qui omnia scrutatur, etiam profunda tua Deus. Quare non dicit, sanctus, sanctus, sanctus, unigenitus Filius tuus, sed communiter Trinitati sanctus, sanctus, sanctus: singulis autem personis semel sanctus? Atque etiam in elevationo panis Eucharistiæ, non dicimus ter sanctus, aul ter Dominus, sed, Unus sancius, unus Dominus Jesus Christus, in gloria Dei Patris, cum sancto Spiritu, cui gloria. 28. Quoniam autem trisagium hymnum in consuetis precibus ter dicimus, operæ pretiam ést monere, cur non semel Patri, et semet Filio, et semel Spiritui sancto hymnum hunc tribuamus; quin potius illum communiter sancta Trinitati offeramus. Seraphim quippe Deo semper astantia, tersanctam laudem sine fine offerunt: nos autem,

DE HYMNO TRISAGIO EPISTOLA. nasterii sancti Patris nostri Euthymii præpositus, ut ejusmodi contentioni finem imponat, Deique afflatu correptorum Patrum vestigia premens, nobiscum dicat: e Sanetus Deus, et Pater, sanctus forus, Filius Dei incarnatus, et pro nobis crucifixus carne, sanctus immortalis Spiritus sanctus, non Dominus Sabaoth, miserere nobis. Non nos deinceps accuset, nec beatum Patriarcham Joannem, quasi certum habeamus, de una duntaxat divina persona Lrisagius hymnum dicendum esse. Quisquis enim ita sentiat, sordidi Cnaphei, Fullonisve nequitiæ se socium præbet. Quis enim beatissimi Patriarchæ Joannis mentem me melius novit? Nullus: quippe qui, ut vera loquar, nullam unquam spiritualem θῆναι τὸν Πατέρα ἡμῶν τὸν κύριον ἀββᾶς Ἀναστά- se dominus abbas Anastasius, inclytus sacrimo σιον, τὸν κλεινὸν καθηγεμόνα τῆς εὐαγούς μονῆς τοῦ Θεοφόρου Πατρός ἡμῶν Εὐθυμίου, παύσασθαι μὲν τῆς τοιαύτης ενστάσεως, σὺν ἡμῖν δὲ τοῖς θεολήπτους Πατράσι κατ' ίχνος ἀκολουθοῦντα, ο Άγιος, λέγειν, ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ἅγιος ἰσχυρὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, σαρκωθείς καὶ σταυρωθείς σαρκὶ δι' ἡμᾶς, ἅγιος ἀθάνατος τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ὁ εἷς Κύριος, Σα βαώθ, ἐλέησον ἡμᾶς.» Καὶ μήτε ἡμῶν κατηγορεῖν, μήτε τοῦ τρισμάκαρος Ἰωάννου τοῦ πατριάρχου, ὡς πεπεισμένων ἐπὶ μιᾶς τῶν θεαρχικῶν ὑποστάσεων λέγειν τὸν Τρισάγιον ὕμνον. Πᾶς γὰρ ὅστις οὕτω φρονεῖ, ἢ λέγει, κοινωνός ἐστι τῆς τοῦ Κναφέως τοῦ βαναύσου σκαιότητος. Τις γὰρ οἶδε τοῦ μακαριωτάτου Ἰωάννου τοῦ πατριάρχου νόημα ἐμοῦ πλέον; Οὐδείς &ς, ἵνα τἀληθὲς είπω, οὐκ ἀνέπνευσε πνοήν πνευμα- doetriam ellavit quam mihi ceu discipnio suo τικὴν πώποτε, ἣν ἐμοὶ ὡς μαθητῇ οὐκ ἀνέθετο· τί μὴ ζῶντος καὶ φθεγγομένου τοῦ ἱεροῦ ἀνδρὸς, ταῦτα περὶ αὐτοῦ λέλεκτο; Οὐκ ἔστι ταῦτα, ἀλλ᾽ ἢ σκήψεις τινὲς, πλεῖστον ὅτι τὸ βέβαιον οὐκ ἔχουσαι. Μὴ δυσφημείτωσαν τὸν ζηλωτὴν, καὶ πῦρ ὀρθοδοξίας πνεύσαντα, μόσχον φημὶ, τὸν ἀοίδιμον Ἰωάννην, τὸν πάσης καινοφωνίας ἐξοριστὴν καὶ ἀναιρέτην, ὡς τῆς Θεολογίας τοῖς ἱεροῖς κεκοινωνηκότα Πατράσιν. Αλλά τούτου τὸν ζῆλον ἀποδεχέσθωσαν, καὶ ὡς ἱερὸν καὶ ἀοίδιμον εὐφημείτωσαν. Ὁ Θεὸς τῆς εἰρήνης, ὁ Πα τὴρ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν (αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν), ἐμπλήσει τὰς καρδίας ἡμῶν Πνεύματος ἁγίου, εἰς τὸ δοκιμάζειν τὰ διαφέροντα, καὶ ἀπελά σει πᾶσαν τὴν πονηρὰν ἔνστασιν ἀφ᾽ ἡμῶν, εἰρηνοποιῶν τὴν ἁγίαν αὐτοῦ Ἐκκλησίαν, ἣν ἐκτήσατο αὐτῷ ὁ ἀγαπητὸς αὐτοῦ Υἱὸς Ἰησοῦς ὁ ὑπέρθεος, τῷ τιμίῳ αὐτοῦ αἵματι. Εὔχου ὑπὲρ ἡμῶν, θεοτίμητε, ὡς θεόληπτος. – κζ'. Προσθετέον δὲ τῷ λόγῳ καὶ τάδε, ἐν τῇ ἱερᾷ προσκομιδῇ τῆς τελετῆς τῶν θείων μυστηρίων, μετά τὸ εἰπεῖν τὸν λαὸν τὸν Τρισάγιον ὕμνον, ὁ ἱερεὺς ὥσπερ ερμηνεύων τὸν ὕμνον φησίν· Ἅγιος εἶ βασιλεῦ τῶν αἰώνων, καὶ πάσης αγιωσύνης Κύριος καὶ δοτήρ· ἅγιος καὶ ὁ μονογενής σου Υιός, δι' οὗ τὰ πάντα ἐποίησας· ἅγιον δὲ καὶ τὸ Πνεῦμά σου τὸ πανάγιον, τὸ ἐρευνῶν τὰ πάντα, καὶ τὰ βάθη σοῦ τοῦ Θεοῦ. Διὰ τί μὴ λέγει Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος, ὁ μονογενής σου Υιός, ἀλλὰ κοινῶς μὲν τῇ Τριάδι, Αγιος, ἅγιος, ἅγιος, καθ᾿ ἑκάστην δὲ τῶν ὑποστάσεων τὸν Ἅγιος, ἅπαξ; καὶ ἐν τῇ ὑψώσει δὲ τοῦ ἄρτου τῆς εὐχαριστίας, οὐ λέγομεν, Τρὶς ἅγιος, * Τρὶς Κύριος, ἀλλ', Εἰς ἅγιος, εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρὸς σὺν ἁγίῳ Πνεύ ματι, ᾧ ἡ δόξα. κη'. Ἐπειδὴ δὲ τὸν Τρισάγιον ὕμνον ἐν ταῖς συνήθε σιν εὐχαῖς τρίτον φαμέν, ἄξιον καὶ περὶ τούτου διαλα βεῖν, ὅτιπερ οὐχ ἅπαξ τῷ Πατρὶ, καὶ οὐχ ἅπαξ τῷ Υἱῷ, καὶ ἅπαξ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι τὸν Τρισάγιον ὕμνον προσ άγομεν, ἀλλὰ κοινῶς τῇ ἁγίᾳ Τριάδι τρὶς τὸν τρισάγιον ὕμνον προσφέρομεν. Τὰ μὲν γὰρ Σεραφὶμ ἀεὶ τῷ Θεῷ παριστάμενα, ἀκαταπαύστως τὴν Τρισάγιον προσάγει non commendaverit? cur de viro jam mortuo, quique amplius loqui non valeat, talia divendunt? Nihil sage hæc sunt, nisi praetextus et colores quidam, nibil Armi labentes. Desinant obtrectare homini divino zelo omato, quique recta doctrina ignem, moschumque spiravit; celebratissimo, inquam, Joanni, omnis vocum novitatis exterminatori et interemptori, 496 qui theologiam cum sanctis Patribus communem semper habuit. Quin zelum potius ipsius complectantur, eumque uti sacrum et illustrem virum, laudibus prosequantur. Deus paeis, Pater Domini nostri Jesu Christi, (ipse enim est pax nostra) repleat corda nostra Spiritu sancto, ut probemus quæ sunt potiora: atque improbam omnem contentionem a nobis submoveat, sanctam Ecclesiam suam pacificando, quam ipsi dilectus Filius ejus Jesus, supremus Deus, pretioso suo cruore acquisivit. Ora pro nobis, honorate a Deo Pater, qui divino spiritu ageris. 27. Ad ea quæ diximus, hæc quoquo sunt adjicienda. In sacra oblatione divinorum mysteriorum, postquam populus trisagium hymnum cecinit, sacerdos, velut hymnum interpretans, subjungit: Sanctus es Rex sæculorum, atque sanctitatis omnis Dominus et largitor: sanctus eliam unigenitus Filius tuus, per quem omnia fecisti: sanctus item Spiritus unus sanctissimus, qui omnia scrutatur, etiam profunda tua Deus. Quare non dicit, sanctus, sanctus, sanctus, unigenitus Filius tuus, sed communiter Trinitati sanctus, sanctus, sanctus: singulis autem personis semel sanctus? Atque etiam in elevationo panis Eucharistiæ, non dicimus ter sanctus, aul ter Dominus, sed, Unus sancius, unus Dominus Jesus Christus, in gloria Dei Patris, cum sancto Spiritu, cui gloria. 28. Quoniam autem trisagium hymnum in consuetis precibus ter dicimus, operæ pretiam ést monere, cur non semel Patri, et semet Filio, et semel Spiritui sancto hymnum hunc tribuamus; quin potius illum communiter sancta Trinitati offeramus. Seraphim quippe Deo semper astantia, tersanctam laudem sine fine offerunt: nos autem,

quia certis horis prascriptum hymnum ad Deum & δοξολογίαν· ἡμεῖς δὲ, ἐπειδὴ ἐν ὡρισμέναις ὥραις transmittimus, apte et congruenter trisagium hymnum sanctæ Trinitati ter tribuimus: eamque ob causam ternarium numerum præ cæteris veneramur; quia sanctam Trinitatem declarat, a qua etiam perfectionem et plenitudinem accepit. Unitas enim quantitatis est expers: binarius numeri initium est: ternarius vero perfectus numerus. Nec propter ternarium numerum deitas in Trinitate est; sed quia deitas in Trinitate est, idcirco numerus ternarius perfectus est. Unitas quippe a principio in binarium progrediens, atque ad ternarium perveniens, in eo stetit. Principium enim et causa corum quæ sunt, Deus est. Quare ex principio et causa eorum quæ sunt, hanc vim numerus acce - pit. Quia nimirum, sicut Pater Filii genitor, et Spiritus sancti productor est; sic etiam numerus ad binarium progrediens, et usque ad ternarium perveniens, in eo constitit: ac propterea singularis numerus est, qui unum significat, dualis, qui duos; pluralis, qui tres designat: neque alia certa nola est. άνθρωπος, cnim dicitur de uno homine; τὼ ἀνθρώπω, de duobus; οἱ ἄνθρωποι de tribus. Item in Deo una est hypostasis Patris, due hypostases Patris et Filii; tres hypostases Patris et Filii et Spiritus sancti: quia ratione hypostasis differunt Pater et Filius et Spiritus sanctus. Eodem etiam modo tres hypostaticæ 497 proprietates. At in iis, in quibus hypostasis ab hypostasi non differt, hoc est in naturalibus, cum de Deo loquitur, plurali numero uti non licet: sed in qualibet hypostasi, ça quæ ad naturam pertinent, singulariter oportet enuntiare: eaque singulariter copulando, rursum communiter de tribus hypostasibus prædicare, quæ naturalia sunt; uti Deus et Deus et Deus, sed unus Deus, non autem tres dii: quoniam. Deus, ejusque subsistentes per se virtutes Deus unus est. Quia quodlibet propriam lypostasim habet, perfectus Deus per se dicitur: quoniam autem simul numerantur, idcirco non tres dui, sed unus Deus; eo quod Verbum et Spiritus, Patris virtutes sint. Pater, Pater est, ac nen Filius (non enim ex quoquam est ) Filius, Filius est (ex Patre enim) ac non Pater; ut unus duntaxat sit Pater, Spiritus sanctus, Spiritus sanctus est (ex Patre siquidem per Filium et Verbum procedens, non tamen filiationis modo). Nam si Filius, Patris filius est, ac Spiritus item filius, alios quoque filios habebit, idque in infinitum. Rursum, si Spiritus, Filii filius est, habebit ipse quoque filium alterum, et sic in infinitum: eruntque adeo dii multi et domini multi, ac deorum caterva, non unus Deus. At nobis unus Deus est, Pater et Verbum ipsius et Spiritus ipsius. Verham porro, genitum quiddam est, per se subsistens, ac proinde Filius. Spiτεταγμένον τὸν ὕμνον τῷ Θεῷ ἀναπέμπομεν, οἰκείως καὶ προσφόρως τὸ Τρισάγιον ἐκ τρίτου κοινῶς τῇ ἁγία Τριάδι προανέμομεν. Καὶ ἐν πᾶσι δὲ τούτου χάριν τὸν τρὶς ο ἀριθμὸν τῶν λοιπῶν προτιμῶμεν, ὡς τῆς ἁγίας Τριάδος ὄντα δηλωτικόν, καὶ ὡς ἐξ αὐτῆς τὴν τελειότητα καὶ πληρότητα κεκτημένον. Μονας γὰρ ἄποσος· δυὰς δὲ ἀρχὴ ἀριθμοῦ· τριὰς ἀριθμὸς τέλειος. Ἀλλ᾽ οὐ διὰ τὸν ἀριθμὸν ἡ θεότης ἐν Τριάδι, ἀλλὰ διὰ τὸ εἶναι τὴν θεότητα ἐν Τριάδι ὁ τρὶς ἀρι θμός τέλειος. Μονὰς γὰρ ἀπ᾿ ἀρχῆς εἰς δυάδα κινηθεῖσα, μέχρι Τριάδος στη· ἀρχὴ γὰρ τῶν ὄντων καὶ αἰτία ὁ Θεός. Ἐκ τῆς ἀρχῆς οὖν καὶ τῆς τῶν ὄντων αἰτίας ἔλαβεν ἀριθμὸς ταύτην τὴν δύναμιν· ὅτι ὡσε περ ὁ Πατὴρ γεννήτωρ Υἱοῦ, καὶ προβολεὺς Πνεύματ τος, οὕτως καὶ ὁ ἀριθμὸς, εἰς δυάδα ἀρχόμενος, καὶ καταντών μέχρι τριάδος ίσταται· διὸ καὶ ὁ ἐνικὸς ἀριθμὸς, ὁ ἕνα σημαίνων· καὶ δυϊκὸς, ὁ δύο σημαί νων· καὶ πληθυντικός, 5 τρία σημαίνων, καὶ οὐκ ἔστιν ἕτερος χαρακτήρ. Ο γὰρ ἄνθρωπος, λέγομεν ἐπὶ ἑνὸς ἀνθρώπου, καὶ τὰ ἀνθρώπω ἐπὶ δύο, καὶ οἱ ἄνθρωποι ἐπὶ τριῶν. Καὶ Θεοῦ μία ὑπόστασις Πατρός, δύο ὑποστάσεις Πατρὸς καὶ Υἱοῦ, τρεῖς ὑπη στάσεις Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος. Ἐπειδὴ ὑποστάσει διαφέρει ὁ Πατήρ, καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ δ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ὁμοίως καὶ τρεῖς ὑποστατικαὶ ἰδιό τητες· ἐν οἷς δὲ οὐ διαφέρει ὑπόστασις ὑποστάσεως, τουτέστιν ἐν τοῖς φυσικοῖς, οὐκ ἔστιν ἐπὶ Θεοῦ πληθυντικῶς ἀριθμῆσαι, ἀλλ' ἐφ᾽ ἑκάστης υποστάσεως μοναδικῶς τὰ φυσικὰ εἰπεῖν, καὶ συνάπτοντας δὲ μοναδικῶς πάλιν εἰπεῖν κοινῶς ἐπὶ τῶν τριῶν ὑποστάσεων [σέβειν 1] τὰ φυσικὰ καὶ Θεὸς καὶ Θεὸς καὶ Θεός· ἀλλ' εἷς Θεὸς, καὶ οὐ τρεῖς θεοί· διότι ὁ Θεὸς καὶ αἱ αὐτοῦ ἐνυπόστατοι δυνάμεις, εἷς Θεός· διὰ μὲν τὸ ἰδίαν ἔχειν ἕκαστον ὑπόστασιν, ἕκαστον τέλειον Θεὸν καθ᾽ αὑτὸ λεγόμενον· ὅτι δὲ συναριθμοῦνται, οὐ τρεῖς θεοί, ἀλλ' εἷς Θεὸς, διὰ τὸ δυνάμεις εἶναι τοῦ Πατρὸς τὸν Λόγον καὶ τὸ Πνεῦμα. Πατὴρ ὁ Πατήρ, καὶ οὐχ Υἱός· οὐ γὰρ ἔκ τινος· Υἱὸς ὁ Υἱός· ἐκ τοῦ Πατρὸς γὰρ, καὶ οὐ Πατὴρ, ἵνα εἰς ᾗ ὁ Πατήρ Πνεῦμα ἅγιον, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ Πατρὸς γὰρ, διὰ τοῦ Υἱοῦ καὶ Λόγου προϊόν, οὐχ υἱικῶς δέ. Εἰ γὰρ Πατρὸς Υἱὸς ὁ Υἱὸς, καὶ υἱὸς τὸ Πνεῦμα, ἕξει καὶ ἄλλους υἱοὺς, καὶ τοῦτο ἐπ' ἄπειρον. Εἰ δὲ υἱὸς τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα, ἕξει καὶ τοῦτο υἱὸν, κἀκεῖνο ἕτερον, καὶ τοῦτο ἐπ' ἄπειρον, καὶ ἔσοντα: θεοὶ πολλοι, καὶ κύριοι πολλοὶ, καὶ δῆμος θεῶν, καὶ οὐχ εἷς Θεός· ἡμῖν δὲ εἷς Θεὸς ὁ Πατήρ, καὶ ὁ Λόγος αὐτοῦ καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ· Λόγος δὲ, ἐνυπόστατον γέννημε, διὸ Υιός· καὶ τὸ Πνεῦμα, ἐνυπόστατον ἐκπόρευμα καὶ πρόβλημα· ἐκ Πατρὸς μὲν, Υἱοῦ δὲ, καὶ μὴ ἐξ Υἱοῦ, ὡς Πνεῦμα στόματος Θεοῦ, Λόγου ἐξαγγελτι κόν. Πάντως δὲ καὶ στόμα οὐ μέλος σωματικὸν, καὶ τὸ Πνεῦμα, οὐ πνοὴ λυομένη καὶ διαχεομένη· ἀλλὰ ταῦ τα άλλης πραγματείας χρήζει. Τὸ δὲ νῦν ἔχον διευκρι • Edit. τριάγιον, absone prorsus. Quibus tamen concinit vet. interpr. ' Edita hic interjiciunt, σέβειν.

DE SACRIS JEJUNIIS. νήσαντες ὅση δύναμις, καταπαύσωμεν τὸν λόγον. Οἶδα ritus ilem per se subsistens processio est ac enaδὲ ὡς καὶ αὐτοὶ θείου πεπληρωμένοι Πνεύματος, τὰ λείποντα νόμῳ φιλίας πληρώσετε, ἀδιαλείπτως ἡμῶν ὑπερευχόμενοι. natio; ex Patre quidem, Filii vero, sed non ex Filio, utpote Spiritus oris Dei Verbum enuntians. Quod quidem os membrum corporeum nullo modo est: nec Spiritus flatus est, qui dissolvatur ac diffundatur. Verum hæc aliam elucubrationem desiderant. Nunc autem explicato pro viribus quod propositum erat argumento, dicendi finem faciamus. Illud autem exploratum haben, vos quoque, utpote Dei spiritu plenos, ea quæ desunt, amicorum more impleturos, nec finem pro nobis orandi facturos. 498 ADMONITIO. In lucem prodit Joannis Damasceni ad Cometam monachum epistola De Jejuniis, cujus fragmenta aliquot cum Turrianus protulisset in libris quos pro defensione epistolarum pontificiarum edidit, et in adnotationibus ad Constitutiones apostolicas, David Blondellus non dubitavit affirmare, eam cum multis ecclesiasticorum scriptorum monumentis, quæ perinde a Turriano citata sunt, asservanturque in Europe bibliothecis, nec ad manus esse, nec esse posse. Epistolæ hujus magnam partem acceperam ab eruditissimo clarissimoque viro D. Joanne Ernesto Grabe, ut jacet in cod. Barocciano n. 196; integram vero mihi tandem procuravit doctissimus reverendusque admodum P. D. Anselmus Bandurius ex bibliotheca Medicea descriptam. Hujus porro parentem esse Joannem Damascenum nihil repugnat: quin suadet inscriptio, quam mss. codd. varii præferunt. Suadet familiare nostro auctori adagium istud, to xay xalov, ei µh xades rivŋtai. Ne bonum quidem est bonum, nisi bene geratur. Suadent isthæc alia quibus Hierosolymitanæ Ecclesiæ presbyter agnoscitur: Hæc est regula lexque Ecclesiæ, quam in sancta Christi Dei nostri Resurrectionis Ecclesia novimus observari. Quinimo exordium in primis Damascenicum prorsus est, ut epistolæ dictionem et stylum taceam. Auctoritates Patrum ob nimiam tabellarii festinationem, & thy motoλnópoυ amoudny, Noster omiserat; quæ vero subnexæ sunt, ætatem ipsius referunt, ipsique missas potius a Cometa putaverim, tanquam certa traditionis, cui refragatus dicebatur, testimonia, receptæque alterius apud hæreticos, præsertim Jacobitas, consuetudinis. Narrat auctor sibi versum crimini fuisse, quod Quadragesimæ jejunium ad octo hebdomades prorogari posse, alicubi concessisset. Enimvero numerus hic hebdomadum, quibus hebłomas Paschæ, seu Passionis sancta succederet, apud hæreticos duntaxat in Oriente receplus erat, ut testatur auctor quæstionis inter Anastasianas 64, qui ritus hujus primordia arcessere videtur ab Arianis: Ιστέον δὲ ὅτι, οὐ δεῖ νηστεύειν ἑβδομάδας ὀκτὼ ἐν τῇ μεγάλῃ Τεσσαρακοows of 'Aperavo!. Sciendum est quod non oporteat jejunare octo hebdomades in magna Quadragesima, sicut Ariani, qui transcendunt numerum quadraginta dierum, etc. Et paulo post: Si enim jejunandum est octo hebdomades, non debet amplius nominari Quadragesima, sed Quadragesima septima; Στις Τεσσαρακοστή πληροῦται εἰς τὴν ἑορτὴν τῶν Βαΐων, qua Quadragesima finitur ad festum Palmarum. Magnam enim hebdomadem jejunamus propter Domini passionem, et Pascha, et non propter Quadragesimam. Αἱρετικὸν οὖν ἐστι τοῦτο τὸ δόγμα, καὶ οὐκ ¿pbábokov. Hoc itaque decretum hæreticum est, non rectæ fidei. Non abnuit Noster hanc fuisse consuetudinem hæreticorum, idque evincebatur ex Severi Antiocheni et Benjamini Alexandrini pseudo-patriarcharum testimoniis, quæ epistolæ adjecta sunt; id quod agnoscunt omnes qui de Jacobitis scripsere. Non ita pridem Joseph. Abudacnus, c. 19 Historia Jacobitarum narrabat nobis, Coptítas suos a Septuagesima usque ad Pascha jejunium observare, tam laicos, quam religiosos. Quocirca apud Anastasium pro Arianis, arbitror posse restitui Severianos. Alcuinus, Epist. de Septuagesima, Sexagesima, et Quinquagesima ad Carolum Magnum refert, audivisse se, cum Romæ esset, quosdam magistros dicentes, quod Orientales populi octo hebdomadas (emendo ex Epistola Caroli Magni ad ipsum, itemque ex Enea Parisiensi, lib. Cont. Græc.et ex Rabano lib. u De instit. cleric. novem hebdomadas), Græci octo, Latini septem jejunare soleant, et inde ex consuetudine Romanam sumpsisse Ecclesiam, Septuagesimam et Sexagesimam, et Quinquagesimam, dies Dominicos nuncupare. Ubi Orientalium nomine, non Antiochenos, aut Hierosolymitanos significatos puto sed Jacobitas, Armenos, imo et Nestorianos, quos Petrus a Valle ejusdem esse ritus tenaces testatur. Græcos autem magistri illi narrabant octo hebdomades jejunare, propter ambas hebdomades new et rupoçáyou, quæ magno Quadragesimæ jejunio præmittuntur, in quarum prima sic jejunare incipiunt, ut a carnibus primum duntaxat abstineant, in secunda deinde a piscibus, minime tamen demptis lacticiniis. Ut porro prolixioris illius octo hebdomadum ante Dominicam Palmarum jejunii auctores fecerim Severianos potius quam Arianos, in causa fuit Sozomeni silentium, qui lib. vi Hist. cap. 19, ubi accuratius fusiusque, quam Socrates, diversas diversarum Ecclesiarum et sec-