Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) — PG column chips mark the printed columns.
PG 96:1335Διάλεξις Σαρακηνοῦ καὶ Χριστιανοῦ Ἐρωτηθεὶς ὁ Χριστιανὸς παρὰ Σαρακηνοῦ· Τίνα λέγεις αἴτιον καλοῦ καὶ κακοῦ; ὁ Χριστιανός· Πάντων τῶν ἀγαθῶν οὐδένα φαμὲν αἴτιον εἶναι εἰ μὴ τὸν θεόν, κακῶν δὲ οὔ. Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Σαρακηνὸς εἶπεν· Τίνα λέγεις αἴτιον τῶν κακῶν; Ὁ Χριστιανός· Τὸν ἀπὸ γνώμης ὄντα διάβολον δηλονότι καὶ ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους. Ὁ Σαρακηνός· Χάριν τίνος; Ὁ Χριστιανός· Διὰ τὸ αὐτεξούσιον. Ὁ Σαρακηνός· Τί οὖν· Αὐτεξούσιος εἶ καί, ὅσα θέλεις, δύνασαι ποιεῖν καὶ ποιεῖς; Ὁ Χριστιανός· Εἰς δύο μόνα πέπλασμαι ὑπὸ τοῦ θεοῦ αὐτεξούσιος. Ὁ Σαρακηνός· Ποῖα ταῦτα; Ὁ Χριστιανός· Κακοπραγεῖν καὶ ἀγαθοπραγεῖν, ὅ ἐστι καλὸν καὶ κακόν. Χάριν τούτου κακὰ μὲν πράττων τιμωροῦμαι ὑπὸ νόμου τοῦ θεοῦ, ἀγαθὰ δὲ πράττων οὐ φοβοῦμαι τὸν νόμον, ἀλλὰ καὶ τιμῶμαι καὶ ἐλεοῦμαι ὑπὸ τοῦ θεοῦ. Ὁμοίως καὶ ὁ διάβολος πρὸ τῶν ἀνθρώπων αὐτεξούσιος πέπλασται ὑπὸ τοῦ θεοῦ καὶ ἡμάρτησεν, καὶ ὁ θεὸς τῆς ἰδίας τάξεως ἐξέωσεν αὐτόν. Ἀλλ’ ἴσως καὶ ἐρεῖς μοι ἀντιλέγων· Ποῖά εἰσιν, ἃ λέγεις καλὰ καὶ κακά; Ἰδοὺ ὁ ἥλιος καὶ ἡ σελήνη καὶ οἱ ἀστέρες καλοί εἰσιν· ποίησον ἓν ἐκ τούτων. Οὐ χάριν τούτου προλέγω σοι·
PG 96:1336κατὰ τῶν ἀνθρώπων ἐργάζομαι καλὰ καὶ κακά. Καλὰ μέν, οἷόν ἐστι δοξολογία θεοῦ καὶ προσευχὴ καὶ ἐλεημοσύνη καὶ τὰ τούτοις ὅμοια, κακὰ δὲ πορνεία, κλεψία καὶ τὰ ὅμοια· ἐπεί, ὡς λέγεις σύ, καλὰ καὶ κακὰ ἐκ θεοῦ εἶναι, εὑρεθήσεται ὁ θεὸς κατὰ σὲ ἄδικος, ὅπερ οὐκ ἔστιν· ἐπεὶ γὰρ ὁ θεὸς προςέταξεν, ὡς σὺ λέγεις, τὸν πόρνον πορνεύειν καὶ τὸν κλέπτην κλέπτειν καὶ τὸν ἀνδροφόνον ἀνδροφονεῖν, ἄξιοί εἰσιν τιμῆς· τὸ γὰρ θέλημα τοῦ θεοῦ ἐποίησαν. Εὑρεθήσονται καὶ οἱ νομοθέται σου ψευδεῖς καὶ τὰ βιβλία σου ψευδεπίγραφα, ἐπειδὴ προστάττουσι τὸν πόρνον καὶ τὸν κλέπτην δέρεσθαι ποιήσαντας τὸ θέλημα τοῦ θεοῦ καὶ τὸν ἀνδροφόνον ἀποκτανθῆναι, ὃν ἔδει τιμηθῆναι, ἐπειδὴ τὸ θέλημα τοῦ θεοῦ ἐποίησεν. Ὁ δὲ Σαρακηνός· Τίς, φησί, πλάττει τὰ βρέφη ἐν κοιλίαις γυναικῶν; Τοῦτο γὰρ προβάλλονται οἱ Σαρακηνοὶ πρὸς ἡμᾶς πρόβλημα δεινότατον θέλοντες ἀποδεῖξαι τὸν θεὸν αἴτιον τῶν κακῶν. Εἰ γὰρ ἀποκριθεὶς λέγω, ὅτι ὁ θεὸς πλάττει τὰ βρέφη ἐν κοιλίαις γυναικῶν, ἐρεῖ ὁ Σαρακηνός· Ἰδοὺ ὁ θεὸς σύνεργός ἐστι τῷ πόρνῳ καὶ τῷ μοιχῷ. Ὁ Χριστιανὸς πρὸς ταῦτα ἀποκρίνεται·
PG 96:1337Οὐδαμῶς εὑρίσκομεν μετὰ τὴν πρώτην ἑβδομάδα τῆς κοσμοποιίας τὴν γραφὴν λέγουσαν πλάττειν τὸν θεὸν ἢ κτίζειν τι. Εἰ δὲ ἀμφιβάλλεις περὶ τούτου, δεῖξον σὺ κτίσμα ἢ πλάσμα οἱονδηποτοῦν μετὰ τὴν πρώτην ἑβδομάδα γενόμενον ὑπὸ τοῦ θεοῦ, ἀλλ’ οὐδαμῶς δύνασαι τοῦτο ἀποδεῖξαι· πάντα γὰρ τὰ ὁρατὰ κτίσματα τὴν πρώτην ἑβδομάδα γεγόνασιν. Ἔπλασεν γὰρ ὁ θεὸς τὸν ἄνθρωπον τὴν πρώτην ἑβδομάδα καὶ προσέταξεν αὐτὸν γεννᾶν καὶ γεννᾶσθαι εἰπών· «Αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε καὶ πληρώσατε τὴν γῆν.» Καὶ ἐπειδὴ ἔμψυχος ἦν ὁ ἄνθρωπος ἔμψυχον σπέρμα ἔχων, ἐν τῇ ἰδίᾳ γυναικὶ σπορὰ ἀνεφύη. Ὥστε ἄνθρωπος ἄνθρωπον γεννᾷ, καθάπερ ἡ θεία γραφὴ λέγει· «Ἀδὰμ γὰρ ἐγέννησε τὸν Σήθ, καὶ ὁ Σὴθ ἐγέννησε τὸν Ἐνώς, καὶ Ἐνὼς ἐγέννησε τὸν Καϊνάν, καὶ Καϊνὰν ἐγέννησε τὸν Μαλελεήλ, καὶ Μαλελεὴλ ἐγέννησε τὸν Ἰάρεδ, καὶ Ἰάρεδ ἐγέννησε τὸν Ἑνώχ». Καὶ οὐκ εἶπεν· Ὁ θεὸς ἔπλασε τὸν Σὴθ ἢ τὸν Ἐνὼς ἢ ἄλλον τινά, καὶ ἐντεῦθεν γινώσκομεν, ὅτι μονώτατος ὁ Ἀδὰμ πέπλασται ὑπὸ τοῦ θεοῦ, οἱ δὲ μετ’ ἐκεῖνον γεννῶνται καὶ γεννῶσιν ἕως τοῦ παρόντος.
κι; Εὑρεθήσεται ὁ Θεὸς κατὰ σὲ ἄδικος, ὅπερ οὐχ?
ιν. Ἐπεὶ γὰρ ὁ Θεὸς προσέταξεν, ὡς σὺ λέγεις.
πάρων πορνεύειν, καὶ τὸν κλέπτην κλέπτειν,
ι τὴν ἀνδροφόνον ανδροφονείν, ἄξιοί εἰσιν τιμῆς
γὰρ θέλημα τοῦ Θεοῦ ἐποίησαν. Ευρεθήσονται
ι οἱ νομοθέται του ψευδεῖς, καὶ τὰ βιβλία σου
υδεπίγραφα, ἐπειδὴ προστάττουσι τὸν πόρνον καὶ
κλέπτην δέρεσθαι ποιήσαντας τὸ θέλημα τοῦ
τοῦ, καὶ τὸν ἀνδροφόνον ἀποκτανθῆναι, ὃν ἔδει
μηθῆναι, ἐπειδὴ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ ἐποίησεν.
'Ο δὲ ΣΑΡΑΚ. Τίς φησι, πλάττει τὰ βρέφη ἐν
οιλίαις τῶν γυναικῶν; τοῦτο γὰρ προβάλλονται οἱ
αῤῥακηνοὶ πρὸς ἡμᾶς πρόβλημα δεινότατον, θέλοντες
ποδείξαι τὸν Θεὸν αἴτιον τοῦ κακοῦ. Εἰ γὰρ ἀπο
ριθεὶς λέγω, ὅτι ὁ Θεὸς πλάττει τὰ βρέφη ἐν κοι
ταις γυ ναικῶν, ἐρεῖ ὁ Σαρακηνός· Ἰδοὺ ὁ Θεὸς συνε
ργός ἐστι τῷ πόρνῳ, καὶ τῷ μοιχώ.
Ο ΧΡΙΣΤ. Πρὸς ταῦτα ἀποκρίνεται· Οὐδαμῶς εὐ
ρίσκω μετὰ τὴν πρώτην ἑβδομάδα τῆς κοσμοποιίας
την Γραφήν λέγουσαν πλάττειν τὸν Θεὸν ἢ κτίζειν
τι. Εἰ δὲ ἀμφιβάλῃ περὶ τούτου, δείξῃ [σοι] κτίσμα
Η πλάσμα οιονδηποτούν 1 μετὰ τὴν πρώτην εβδο
μάδα γιγνόμενον ὑπὸ τοῦ Θεοῦ· οὐδαμῶς τούτου
ὑποδεῖξαι 1. Πάντα γὰρ τὰ ὁρατὰ κτίσματα την
πρώτην εβδομάδα γεγόνασιν. Έπλασεν γὰρ ὁ Θεὸς
τὸν ἄνθρωπον τὴν πρώτην εβδομάδα, καὶ προσέταξεν
αὐτὸν γεννᾶν καὶ γεννᾶσθαι, εἰπών· «Αὐξάνεσθε,
καὶ πληθύνεσθε, και πληρώσατε τὴν γῆν. ο Καὶ
ἐπειδὴ ἔμψυχος ἦν ὁ ἄνθρωπος ἔμψυχον σπέρμα
ἔχων, ἐν τῇ ἰδίᾳ γυναικὶ σπορὰ ἀνεφύει. Ὥστε ἄν
θρωπος άνθρωπον γεννά, καθάπερ ή Γραφή λέγει
Ἀδὰμ γὰρ ἐγέννησε τὸν Σεθ, καὶ ὁ Σεθ ἐγέννησε
τὸν Ἐνώς, καὶ Ενώς ἐγέννησε τὸν Καϊνάν, καὶ
Καϊνὰν ἐγέννησε τὸν Μαλαλεήλ, καὶ Μαλαλεὴλ ἐγέν
νησε τον Ενώχ.» Καὶ οὐκ εἶπεν, Ὁ Θεὸς ἔπλασε τον
Σήθ, ἢ τὸν Ἐνώς, ἢ ἄλλον τινά· καὶ ἐντεῦθεν γινώ
σκομεν, ὅτι μονώτατος πέπλασται ὁ Ἀδὰμ ὑπὸ τοῦ
Θεοῦ, οἵ τε μετ' ἐκεῖνον γεννῶνται καὶ γεννῶσιν
ἕως τοῦ παρόντος. Καὶ οὕτως χάριτι τοῦ Θεοῦ σ
κόσμος συνίσταται. Ἐπειδὴ καὶ πᾶσα βοτάνη και
φυτὸν προστάξει τοῦ Θεοῦ ἀπὸ τότε γεννᾷ καὶ γεν
νᾶται. Εφη γὰρ ὁ Θεός· Βλαστησάτω ἡ γῆ βοτά
την χόρτου.» Κατὰ τὸ πρόσταγμα αὐτοῦ ἐβλάστη
σεν ἕκαστον δένδρον, εἶδος * βοτάνης καὶ φυτοῦ ἐν
ἑαυτῷ ἔχει σπερματικὴν δύναμιν. Η σπορὰ δὲ παν
τὸς φυτοῦ καὶ βοτάνης ἔμψυχός ἐστιν, ἥτις ἐν τῇ γῇ
πάλιν ἐφ' ἑαυτῆς πίπτουσα, ἢ καὶ ὑπὸ ἄλλου σπει
ρομένη, βλαστάνει· μὴ πλαττομένη ὑπό τινος, ἀλλὰ
τῷ πρώτῳ προστάγματι τοῦ Θεοῦ ὑπακούσαντος 1.
Ἰδοὺ ἐγώ, καθὰ πρώην ἔφην, αὐτεξούσιος ὢν ἐν οἷς
μόνοις προείπα, ὅπου ἐὰν σπείρω, κἂν εἰς ἰδίαν
!: εἰ δὲ ἀπορεῖς πρὸς τοῦτο, δείξον πλάσμα ἡ κτίσιν οἱαντιναούν.
ἀλλὰ δὲ ἀποδειχθῆναι τοῦτο οὐ δύναται.
ὁμοίως δὴ καὶ βοτάνη καὶ φυτὸν ἐξ ἑαυτοῦ. 1 ὑπακούσασα.
bonae ex Deo esee Invenietur Deus secundum
' Ger. ', 28. 'Gen. v, 3 seqq. • Gen. 1, 11.
te injustus: quod utique non-est. Quoniam ením
Deus præcepit, ut tu inquis, fornicatorem forni
cari et furem farari et homicidam cædem facere,
mercede digni sunt hujusmodi, voluntatem enim
Dei fecerunt. Invénientur quoque legislatores twi
mendaces, et libri tui falsi, quandoquidem man
dant fornicatorem et furem excoriari, qui tamen
Dei voluntatem fecerunt: homicídam quoque in
terfici, quem præmio cumulari oportebat, quippe
qui voluntatem Dei fecerit.
SARAC. Ait, quis format infantes in uteris mu
lierum? istud porro objiciunt Saraceni adversus
nos tanquam argumentum invictissimum, quo
ostendere nituntur, Deum mati esse auctorem. Si
enim respondens dicas, Deum esse qui coruat
infantes in uteris mulierum, regeret Saraconus
Ergo Deus cooperatur cum fornicatore et mœcho.
CHRIST. Igitur ad hæc respondet: Nullò modo
invenio post primam hebdomadam qua mundus
factus est, Scripturam asserentem, quod formet
Deus vel creet quidquam. Quod si ille non acquie
scat circa hoc, ostendat (Christianus) creaturam
vel figmentuin quodcunque post primam hebdo
madam a Deo esse nullatenus ostendi. Omnes
enim visibiles creaturæ prima hebdomada ex
stiterunt. Formavit enim Deus hominem prima
hebdomada; eique mandavit ut gigneret et gîgne
retur, inquiens: • Crescite et multiplicamint, et
replete terram '.. Εt quonin animalis erat hono
Et
animale semen habens, in propria uxore sementis
germinabat. Quamobrem homo hominem gignit,
ut Scriptura dicit: Adam enim genuit Seth, et
Seth genuit Enos, et Enos genuit Kainan, et
Kainan genuit Malaleel, et Malaleel genuit Jarel,
Jaret autem genuit Enoch '.. Porro non dixit: Εt
Deus formavit Seth vel Enos, vel alium quem
piam. Hine agnoscimus unum prorsus formatum
fuisse Adam a Deo: qui vero post iffum sunt, ge
nerantur et generant usque in præsens tempus,
atque hoc modo ex Dei beneficio mundus conserva
tur. Quinimo etiam omnis herba et planta jussu
Del ex eo tempore generat et generatur. Ait enim
Deus: «Germined terra herbam feni ',, atque
juxta præceptum ejus germinavit omnem arborem,
et species quælibet berbæ vel plantæ, in semet
ipsa habet vim senentinam. Sementis porro cu
jusvis plautæ vel herbæ animalis est; quæ rur
sus in terram per se decidens, vel etiam ab alio
sala germinat, non formata a quoquam, sed pri
ma Dei jussioni morem gerens. Ecce ego, qnem
admodum antea dixeram, libero præditus arbitrio
Lequienius Sin vero de hoc dubitas,
ostende figmentum aut creaturam ullam. i Lequienius
k Len.
Similiter of berba et planta ex seipsa. Forte
PG 96:1338Καὶ οὕτως χάριτι θεοῦ ὁ κόσμος συνίσταται, ἐπειδὴ καὶ πᾶσα βοτάνη καὶ πᾶν φυτὸν προστάξει τοῦ θεοῦ ἀπὸ τότε γεννᾷ καὶ γεννᾶταιἔφη γὰρ ὁ θεός· «Βλαστησάτω ἡ γῆ βοτάνην χόρτου»καὶ τῷ προστάγματι αὐτοῦ ἐβλάστησεν ἕκαστον δένδρον, [πᾶν δὲ] εἶδος βοτάνης καὶ φυτοῦ ἐν ἑαυτῷ ἔχει σπερματικὴν δύναμιν. Ἡ σπορὰ δὲ παντὸς φυτοῦ καὶ βοτάνης ἔμψυχός ἐστιν, ἥτις ἐν τῇ γῇ πάλιν ἀφ’ ἑαυτῆς πίπτουσα ἢ καὶ ὑπὸ ἄλλου σπερομένη ἀναβλαστάνει, μὴ πλαττομένη ὑπό τινος, ἀλλὰ τῷ πρώτῳ προστάγματι τοῦ θεοῦ ὑπακούουσα. Ἰδοὺ καὶ ἐγώ, καθὰ πρώην ἔφην, αὐτεξούσιος ὤν, ἐν οἷς μόνοις προεῖπα, ὅπου ἐὰν σπείρω κἂν εἰς ἰδίαν γυναῖκα, κἂν εἰς ἀλλοτρίαν τῇ ἐξουσίᾳ μου χρώμενος, ἀναβλαστάνει καὶ γίνεται τῷ πρώτῳ προστάγματι τοῦ θεοῦ ὑπακούουσα, οὐχ ὅτι καὶ νῦν καθ’ ἑκάστην ἡμέραν πλάττει καὶ ἐργάζεται, ἐπειδὴ ἐν τῇ πρώτῃ ἑβδομάδι «ἐποίησεν ὁ θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ τὸν σύμπαντα κόσμον ἐν ἓξ ἡμέραις καὶ τῇ ἑβδόμῃ κατέπαυσεν ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ, ὧν ἤρξατο ποιεῖν», καθὼς καὶ ἡ γραφὴ μαρτυρεῖ μοι. Ὁ δὲ Σαρακηνός· Καὶ πῶς φησιν ὁ θεὸς πρὸς Ἰερεμίαν·
PG 96:1339«Πρὸ τοῦ με πλάσαι σε ἐν κοιλίᾳ ἐπίσταμαί σε καὶ ἐκ μήτρας ἡγίακά σε;» Ὁ Χριστιανός· Παντὸς ἀνδρὸς ἐν κοιλίᾳ ἔπλασεν ὁ θεὸς τὴν ἔμψυχον καὶ σπερματικὴν δύναμιν ἀπὸ Ἀδὰμ καὶ καθεξῆς. Ἀδὰμ γὰρ ἐν κοιλίᾳ ἔχων τὸν Σὴθ ἐγέννησεν, ὡς προεῖπον, καὶ Σὴθ τὸν Ἐνώς, καὶ ἕκαστος ἄνθρωπος προέχων ἐν τῇ κοιλίᾳ αὐτοῦ υἱὸν καὶ ὁ υἱὸς ἐγέννησε καὶ γεννᾷ μέχρι τοῦ παρόντος. Τὸ δὲ «ἐκ μήτρας ἡγίακά σε» νόησον τὴν ὄντως γεννῶσαν τὰ τέκνα τοῦ θεοῦ κατὰ τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἁγίου εὐαγγελίου· «ὅσοι γὰρ ἔλαβον αὐτόν, φησίν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα θεοῦ γενέσθαι, τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, οἳ οὐκ ἐξ αἱμάτων οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρὸς οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκός, ἀλλ’ ἐκ θεοῦ ἐγεννήθησαν» διὰ τοῦ βαπτίσματος. Ὁ δὲ ἐναντίος· Καὶ ἦν πρὸ Χριστοῦ βάπτισμα; Ὁ γὰρ Ἰερεμίας πρὸ Χριστοῦ γεννᾶται. Ὁ Χριστιανός· Ἦν κατὰ τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἁγίου ἀποστόλου φάσκοντος, ὅτι οἱ μὲν διὰ νεφέλης, οἱ δὲ διὰ θαλάσσης ἐβαπτίσθησαν. Καὶ ὁ κύριος ἐν εὐαγγελίοις φησίν·
μενος, ἀναβλαστάνει καὶ γίνεται τῷ πρώτην προσ
τάγματι τοῦ Θεοῦ ὑπακούουσα. οὐχ ότι και νυν και
ἑκάστην ἡμέραν πλάττει ὁ Θεὸς καὶ ἐργάζεται
ἐπειδὴ ἐν τῇ πρώτῃ ἑβδομάδι ι ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὴν
οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ τὸν σύμπαντα κόσμον ἐξ
ἡμέραις, καὶ τῇ ἑβδόμη κατέπαυσεν ἀπὸ πάντων
τῶν ἔργων αὐτοῦ, ὧν ἤρξατο ποιεῖν, ο καθὼς καὶ ἡ
Γραφή μαρτυρεί μοι.
; γυναίκα, κἂν εἰς ἀλλοτρίαν τῇ ἐξουσία μου χρον
Ὁ δὲ ΣΑΡΑΚΗΝΟΣ. Φησὶν ὁ Θεὸς πρὸς Ἱερε
μίαν· «Πρὸ τοῦ μὲν πλάσαι σε ἐκ κοιλίας ἐπίστα.
μαί σε, καὶ ἐκ μήτρας ἡγίακά σε. ο
Ο ΧΡΙΣΤ. Παντὸς ἀνδρὸς ἐκ κοιλίας έπλασεν
Θεὸς τὴν ἔμψυχον καὶ σπερματικὴν δύναμιν ἀπὸ
'Αδὰμ καὶ καθεξῆς. Ἀδὰμ γὰρ ἐν κοιλίᾳ ἔχων, τὸν
Σηθ ἐγέννησεν, ὡς προείπον, καὶ Σιθ τὸν Ἐνῶς, καὶ
ἕκαστος ἄνθρωπος προέχων ἐν τῇ κοιλίᾳ αὐτοῦ υἱόν,
καὶ ὁ υἱὸς ἐγέννησε καὶ νὰ " μέχρι τοῦ παρ
ὄντος. Τὸ δὲ, «Εκ μήτρας ἡγίακά σε, ο νόησον την
ὄντως γεννώσαν τὰ τέκνα τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὴν μαρ
τυρίαν τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου. «Οσοι γὰρ ἔλαβον
αὐτὸν, φησίν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεού
γενέσθαι, τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτὸν, φησίν, οἱ οὐκ
ἐξ αἱμάτων, οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρὸς, ἀλλ' ἐκ Θεοῦ
ἐγεννήθησαν ο διὰ τοῦ βαπτίσματος.
Ὁ δὲ ΕΝΑΝΤΙΟΣ, καὶ ἦν πρὸ Χριστοῦ βάπτισμα
ὁ γὰρ Ἱερεμίας πρὸ Χριστοῦ γεννᾶται.
Ο ΧΡΙΣΤ. Ην, κατὰ τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἁγίου
Αποστόλου φάσκοντος· ὅτι οἱ μὲν διὰ νεφέλης, οἱ δὲ
διὰ θαλάσσης ἐβαπτίσθησαν. Καὶ ὁ Κύριος ἐν Εὐαγ
γελίας φησίν· «Ἐὰν μή τις γεννηθῇ δι᾽ ὕδατος καὶ
πνεύματος, οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐ
ρανῶν.» Ωστε ὁ ᾿Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ,
καὶ οἱ λοιποὶ πρὸ Χριστοῦ ἅγιοι εἰσερχόμενοι εἰς
τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, εἰ μὴ προεβαπτίσθη
σαν, οὐκ ἂν ἐσώζοντο. Μαρτυρεῖ δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ
άγιον, λέγον· ο 'Απηλλοτριώθησαν οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ
μήτρας, ο τοῦτ' ἔστι τῆς τοῦ βαπτίσματος. Χάριτι
τούτου ὁμολογοῦμεν, ὅτι πάντες οἱ σωθέντες καὶ οἱ
σωζόμενοι διὰ βαπτίσματος εσώθησαν καὶ σώζονται
χάριτι Θεοῦ.
Ο ΣΑΡ. πρώτα λέγων· Τὸν Χριστιανὸν τὸν
ποιοῦντα τὸ θέλημα αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ, καλὸν εἶναι
Ο λέγεις ή κακόν;
Γνοὺς δὲ τὴν πανουργίαν αὐτοῦ ὁ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΣ
ἔφη· υ θέλεις εἰπεῖν ἐπίσταμαι.
Ο ΣΑΡ. Φανέρωσόν μοι αὐτό.
Ο ΧΡΙΣΤ. Εἰπεῖν θέλεις πρὸς ἐμὲ, ὅτι ὁ Χριστὸς
θέλων ἔπαθεν, ἢ μὴ θέλων; Καὶ ἐάν σοι εἴπω, θέλων
ἔπαθεν, ἵνα μοι είπης, "Απελθε, προσκύνησον τους
Ἰουδαίους, ἐπειδὴ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ ἐποίησαν.
πάντως οὖν ἐν μήτρα ἔπλασεν. ΧΡ. Εμψυχον καὶ σπερματικήν δύναμιν ᾿Αδὰμ ἐν τῇ κοιλίᾳ έχων.
in iis duntaxat quæ præfatus sum ubicunque se
minem, sive in propriam uxorem sive in alienam,
mco usus arbitrio, succrescit et germinat per obe
dientiam primæ Dei jussioni. Non quod vel nunc
quotidie formet Deus et operetur; quoniam in pri
ma hebdomada fecit Deus caelum et terram unt
versumque mundum sex diebus, septima vero ro
quievit ab omnibus operibus suis quæ aggresSUS
est facere *,» quemadmodum quoque Scriptura
mihi testatur.
SARAC. Ait Deus ad Jeremiam: «Antequam for
marem te ex utero novi te, et ex matrice sanctifi
cavi le '. >
CHRIST. Cujuslibet hominis ex utero formavit
Deus animalem ac sementinam virtutem ab Adamo
atque deinceps. Adam enim in ventre habens Se
thum genuit, ut præfatus sum, Sethus vero Ene
sum. Et quivis homo cum ante habeat in ventre
filium suum gignit, filiusque etiam usque in præ
sens tempus. Illud vero: «Ex matrice sanctificavi
te: s in eo cogita illam quæ revera general Glios
dei, juxta sancti Evangelii testimoniumn: «Quot
quot enim receperunt eum, inquit, dedit eis po
testatem filios Dei fieri. Qui credunt in eum, in
quit; qui non ex sanguinibus, neque ex volumate
viri, sed ex Deo nati sunt › per baptismum,
ADVERSARIUS. Ergone ante Christum erat ba
ptisma? Jeremias enim ante Christum natus est.
CHRIST. Erat utique juxta testimonium sancti
Apostoli dicentis alios per nubem, alios vero per
mare fuisse baptizatos. Et Dominus in Evangeliis "
ait: «Nisi quis nascatur ex aqua et spiritu, non
ingredietur regnum cœlorum '., Adeoque Abraham
et Isaac et Jacob caterique ante Christum sancti,
qui ingressi sunt regnum calorum, uisi baptizati
fuissent, non utique salutem fuissent consecuti.
Testatur id vero Spiritus sanctus inquiens: ‹ Ab
alienali sunt peccatores a vulva ",» hoc est a bapti
smale. Quomobrem conftemur, omines eos qui vel
salvati sunt vel salvantur, per baptismum salvati
sunt vel salvantur Dei gratia.
SARAC. Interrogavit dicens: Christianum qui
facit voluntatem ipsiusmet Dei, bonumne esse ais
vel malum?
Agnoscens autem vafritiem ejus, CHRIST., in
quit: Quid tibi velis scio.
SARAC. Indica illud mihi.
CHRIST. Dicere vis ad me; Christus voluntate
kassus est, an non? Quod si tibi dixero: Volan
tate passus est; mihi repones: Abi, ergo adora
Judæos, quoniam voluntatem Dei tui fecerunt.
* Gen. 1, 1 2. • Jerem. 1,
(sic)
5. • Joan. 1, 12, 13. ' Joan. 1, 5. * Psal. Lvit, 6..
Leg.
Omnino igitur in matrice formavit. CHRIST. Animalem et sementinam virtutem Adamus in ventre ha
bens.» Voculis xai vā nihil respondet in Lequieno.
PG 96:1340«Ἐὰν μή τις γεννηθῇ δι’ ὕδατος καὶ πνεύματος, οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.» Ὥστε ὁ Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ καὶ οἱ λοιποὶ πρὸ Χριστοῦ ἅγιοι εἰσερχόμενοι εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν προεβαπτίσθησαν, ἐπεὶ κατὰ τὴν μαρτυρίαν τοῦ Χριστοῦ, εἰ μὴ ἐβαπτίσθησαν, οὐκ ἂν ἐσῴζοντο. Μαρτυρεῖ δὲ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον λέγον· «Ἀπηλλοτριώθησαν οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ μήτρας», τουτέστι τῆς τοῦ βαπτίσματος. Χάριν τούτου ὁμολογοῦμεν, ὅτι πάντες οἱ σωθέντες καὶ οἱ σῳζόμενοι διὰ βαπτίσματος ἐσώθησαν καὶ σῴζονται χάριτι θεοῦ. Ὁ Σαρακηνός· Τὸν ποιοῦντα τὸ θέλημα αὐτοῦ τοῦ θεοῦ καλὸν εἶναι λέγεις ἢ κακόν; Γνοὺς δὲ τὴν πανουργίαν αὐτοῦ ὁ Χριστιανὸς ἔφη· Ὃ θέλεις εἰπεῖν, ἐπίσταμαι. Ὁ Σαρακηνός· Φανέρωσόν μοι αὐτό. Ὁ Χριστιανός· Εἰπεῖν θέλεις, ὅτι ὁ Χριστὸς θέλων ἔπαθεν ἢ μὴ θέλων; Καὶ ἐάν σοι εἴπω· Θέλων ἔπαθεν, ἵνα μοι εἴπῃς· Ἄπελθε λοιπόν, προσκύνησον τοὺς Ἰουδαίους, διότι τὸ θέλημα τοῦ θεοῦ σου ἐποίησαν. Ὁ Σαρακηνός· Οὕτως, φησί, σοὶ ἤθελον εἰπεῖν· εἰ ἔστι σοι λόγος, ἀποκρίθητί μοι. Ὁ Χριστιανός· Ὅ τι σὺ λέγεις θέλημα εἶναι, ἐγὼ λέγω ἀνοχὴν καὶ μακροθυμίαν. Ὁ Σαρακηνός·
PG 96:1341Πόθεν δύνῃ τοῦτο παραστῆσαι; Ὁ Χριστιανός· Διὰ πράγματος· διὸ καθημένου ἐμοῦ καὶ σοῦ ἢ ἱσταμένου δύναταί τις ἐξ ἡμῶν ἄνευ τῆς ἐξουσίας καὶ δεσποτείας τοῦ θεοῦ ἀναστῆναι ἢ κινηθῆναι; Καὶ ὁ Σαρακηνός· Οὔ. Ὁ Χριστιανός· Τοῦ θεοῦ εἰπόντος· «Μὴ κλέψῃς, μὴ πορνεύσῃς, μὴ φονεύσῃς», θέλει, ἵνα κλέψωμεν καὶ πορνεύσωμεν καὶ φονεύσωμεν; Ὁ Σαρακηνός· Οὐχί· εἰ γὰρ ἤθελεν, οὐκ ἂν εἶπεν· «Μὴ κλέψῃς, μὴ πορνεύσῃς, μὴ φονεύσῃς.» Ὁ Χριστιανός· Δόξα τῷ θεῷ, ὅτι σὺ ὡμολόγησας λέγων, ἃ θέλω εἰπεῖν. Ἰδοὺ συνέθου μοι, ὅτι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἄνευ τοῦ θεοῦ δύναται ἀναστῆναι ἢ κινηθῆναι καὶ ὅτι οὐ θέλει ὁ θεός, ἵνα κλέπτωμεν ἢ πορνεύωμεν. Ἐὰν ἄρτι ἀναστὰς ἀπέλθω καὶ κλέψω ἢ πορνεύσω, τί αὐτὸ λέγεις θέλημα θεοῦ ἢ συγχώρησιν καὶ ἀνοχὴν καὶ μακροθυμίαν; Ὁ Σαρακηνὸς νοήσας καὶ θαυμάσας ἔφη· Ἀληθῶς, οὕτως ἔχει. Ὁ Χριστιανός· Νόησον καὶ τοῦτο, ὅτι δυναμένου τοῦ θεοῦ πατάξαι ἀνεχώρησεν πρὸς τὸ παρόν, τουτέστιν ἐμακροθύμησεν ἐπὶ τὴν ἁμαρτίαν. Ἀλλ’ ὅταν θέλῃ, ἂν οὐ μετανοήσω, ἀποδίδωσί μοι, καθάπερ καὶ τοῖς Ἰουδαίοις ἐποίησεν.
Ο ΣΑΡ. Οὕτως, φησί, σοὶ ἤθελον εἰπεῖν· Εἰ ἐστί
σου λόγος. ἀποκρίθητί μοι.
Ο ΧΡΙΣΤ. Σὺ λέγεις θέλημα εἶναι, ἐγὼ λέγω
ἀνοχὴν καὶ μακροθυμίαν.
Ὁ ΣΑΡ. Πόθεν δύνῃ τοῦτο παραστῆσαι;
Ο ΧΡΙΣΤ. Διὰ πραγμάτων ἔφη πρὸς Σαρακηνόν
Καθημένου ἐμοῦ καὶ σοῦ, ἡ ἱσταμένου, δύναταί τις
ἐξ ἡμῶν ἄνευ τῆς ἐξουσίας καὶ δεσποτείας τοῦ Θεοῦ
ἀναστῆναι ἡ κινηθῆναι;
Καὶ ὁ ΣΑΡ. Ο.
Ο ΧΡΙΣΤ. Τοῦ Θεοῦ εἰπόντος, Μὴ κλέψῃς, μὴ
περνεύσῃς, μὴ φονεύσῃς, οὐ θέλει να κλέψωμεν καὶ
πορνεύσωμεν καὶ φονεύσωμεν.
Ο ΣΑΡ. Οὐχι. Εἰ γὰρ ἔθελεν, οὐκ ἂν εἶπεν, Μὴ
κλέψῃς, μὴ πορνεύσης, μή φονεύσης.
Ο ΧΡΙΣΤ. Δόξα τῷ Θεῷ, ὅτι σὺ ὡμολόγησας λέγων
& θέλω εἰπεῖν. Ἰδοὺ συνέθου μοι, ὅτι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν
ἄνευ τοῦ Θεοῦ δύναται ἀναστῆναι ἡ κινηθῆναι. Καὶ
ὅτι οὐ θέλει ὁ Θεὸς ἕνα κλήψωμεν ἢ πορνεύσωμεν.
Ἐὰν ἄρτι ἀναστὰς ἀπέλθω, καὶ κλέψω ή πορνευκώ
σω· τί αὐτὸ λέγεις; Θέλημα Θεοῦ, ἡ συγχώρησιν
καὶ ἀνοχὴν καὶ μακροθυμίαν;
Ο ΣΑΡ. Νοήσας καὶ θαυμάσας ἔφη· 'Αληθῶς οὕ
τως έχει.
Ο ΧΡΙΣΤ. Νόησον καὶ τοῦτο, ὅτι δυναμένου Θεοῦ
πατάξαι, ἀνεχώρησεν πρὸς τὸν σταυρόν· τοῦτ' ἔστιν,
ἐμακροθύμησεν ἐπὶ τὴν ἁμαρτίαν. Αλλ' ὅταν θέλῃ
[ἶνα] μετανοήσω, ἀποδίδωσί μοι καθάπερ καὶ τοῖς
Ἰουδαίοις ἐποίησεν. Μετὰ γὰρ ἔτη] ὀλίγα ἀνέστησεν
κατ' αὐτῶν τὸν Τίτον, καὶ Οὐεσπασιανὸν, καὶ τοὺς
Έλληνας, καὶ καθεῖλεν τὰ φρυάγματα αὐτῶν.
Ἐὰν ἐρωτηθῇς παρὰ Σαρακηνοῦ λέγοντος· Τί λέ
στις εἶναι τὸν Χριστόν; εἰπὲ αὐτῷ· Λόγον Θεοῦ.
Μηδὲν ἐν τούτῳ νομίζω ἁμαρτάνειν, ἐπειδὴ καὶ λό
γος λέγεται παρὰ τῇ Γραφῇ, καὶ σοφία, καὶ βραχίων,
καὶ δύναμις Θεοῦ, καὶ ἄλλα πολλὰ τοιαῦτα, πολυώ
νυμος γάρ ἐστιν. Καὶ σὺ ἀντερώτησον αὐτὸν λέγων
Τί λέγεται παρὰ τῇ Γραφῇ ὁ Χριστός; ἴσως καν
θελήσῃ ἐρωτῆσαί σε ὁ Σαρακηνὸς ἄλλο τι, μὴ ἀπου
κρίνου αὐτῷ, ἕως ἂν λύσει τὸ ἐρώτημά σου. Ανάγκη
ποία ἀποκριθήσεται σοι λέγων· Παρὰ τῇ Γραφῇ μου
Πνεῦμα καὶ Λόγος Θεοῦ λέγεται ὁ Χριστός. Καὶ τότε
εἰπὲ αὐτῷ σὺ πάλιν· Τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ καὶ ὁ
Λόγος, παρὰ τῇ Γραφῇ σου, ἄκτιστα λέγονται ή
κτιστά; Καὶ ἐπὰν εἴπῃ ὅτι ἄκτιστά εἰσιν, εἰπὲ αὐτ
τῷ· Καὶ τίς ἔκτισε τὸ Πνεῦμα καὶ τὸν Λόγον τοῦ
Θεοῦ; Καὶ ἐὰν ἐξ ἀπορίας εἴπῃ σοι, ὅτι ὁ Θεὸς
αὐτὰ ἔκτισεν, εἰπέ· Ἰδοὺ εἰ ἔλεγον ἐγὼ πρὸς σὲ
τοῦτο, ἔλεγες ἂν πρός με, ὅτι Ηφάνισας την μαρ
τυρίαν σου· καὶ τοῦ λοιποῦ οὐ πιστεύεστε· ὅσα ἂν
εἴπῃς. Ὅμως οὖν καὶ τοῦτο ἐρωτῶ σε, πρὸ τοῦ κτί
σαι ὁ Θεὸς τὸν Λόγον καὶ τὸ Πνεῦμα, οὐκ εἶχεν
Πνεῦμα οὐδὲ Λόγον; Καὶ φεύξεται ἀπὸ σοῦ μὴ ἔχων
τί ἀποκριθῆναι. Αἱρετικοὶ γάρ εἰσιν οἱ τοιοῦτοι κατὰ
πιστεύεται πιστευθήσεται.
SARAC. Hoc utique tibi dieoré volebam; atque
si hiscere polis es, responde mihi.
CHRIST. Tu ais voluntatem esse, ego dico to
lerantiam et longanimitatem.
SARAC. Unde vales hoc demonstrare?
CHRIST. Ex rebus ait ad Saracenum. Sedente
me vel te, aut etiam stante, potest quis ex nobis
sine potestate et arbitrio Dei surgere aut moveri?
SARAC. Haudquaquam.
CHRIST. Dicente Deo: Non furaberis, non for
nicaberis, non occides; sane non vult ut furemur,
fornicemur aut occidamus.
SARAC. Non utique. Si enim istud voluisset,
baud edixisset, Non fureris, non forniceris, ROD
occidas.
Forte vel
CHRIST. Sit gloria Deo, quia tu convenis me
cum ea dicens, quæ dicere volo. Ergo convenit
tibi mecum, quod nostrum nemo absque Deo po
test surgere aut moveri, quodque non vult Deus,
ut furemur aut fornicemur. Si ergo jam surgens
abeam, atque furer vel fornicer: quid istud ap
pellas Deine voluntatem vel indulgentiam,
tolerantiam atque longanimitatem?
et
SARAC. Vim persentiscens admiratus ait: Re
ipsa sic se habet.
CHRIST. Cogita et hoc, quod cum posset Deus
percutere, ad crucem contendit: hoc est longani
mitate usus est erga peccatum. At quando vult ut
me poeniteat, reddit mihi; quo mode agit etiam
erga Judæos. Post aliquantum enim exeitavit con
tra illos Titum et Vespasianum et Græcos, et de
jecit petulantiam eorum.
Si interrogeris, Saraceno dicente; Quem ais esse
Christum? Responde illi, Verbum Dei. Nihil in
hoe aberrare arbitror, quoniam et Verbum dicitur
a Scriptura, et sapientia et brachium et virtus
Dei, et alia id genus multa. Multinomius enim
est. Tu vero vicissim interroga eum dicens; Quid
vocatur a Scriptura Christus? Fortasse etiamsi ve
lit interrogare te Saracenus de aliqua alia re; ne
respondeas illi antequam solverit postulatum tuum.
Qua necessitate coactus respondebit tibi dicens
Scriptura mea Spiritus et Verbum Dei dicitur Chri
stus. Et tunc dic illi tu quoque: Spiritus Dei et
Verbum a Scriptura tua increata dicuntur, an vero
creata? Ac ubi responderit creata esse, dic ei: Ec
quis creavit Dei Spiritum et Verbum? Quod si ad
incitas redactus dixerit tibi, Deum illa creasse;
regere Et si dixissem ego tibi rem hujusmodi,
respondisses profecto mihi: medio sustulisti te
stimonium tuuni, ac porro haud confirmavéris quæ
cunque dixeris. Nihilominus et istud te interrogo
Antequam crearet Deus Verbum et Spiritum, non
habebat Spiritum neque Verbum? atque declinabit
a te, non habens quid respondeat. Hæretici enim
Μετὰ γὰρ ἔτη ὀλίγα ἀνέστησεν κατ’ αὐτῶν τὸν Τίτον καὶ Οὐεσπασιανὸν καὶ τοὺς Ἕλληνας καὶ καθεῖλεν τὰ φρυάγματα αὐτῶν. Ἐὰν ἐρωτηθῇς ὑπὸ Σαρακηνοῦ λέγοντος· Τί λέγεις εἶναι τὸν Χριστόν; εἰπὲ αὐτῷ· Λόγον θεοῦ, μηδὲν ἐν τούτῳ νομίζων ἁμαρτάνειν, ἐπεὶ καὶ λόγος λέγεται παρὰ τῇ γραφῇ καὶ σοφία καὶ βραχίων καὶ δύναμις θεοῦ καὶ ἄλλα πολλὰ τοιαῦτα· πολυώνυμος γάρ ἐστιν. Καὶ ἀντερώτησον αὐτὸν καὶ σὺ λέγων· Τί λέγεται παρὰ τῇ γραφῇ σου ὁ Χριστός; Καὶ ἴσως θελήσει ἐρωτῆσαί σε ἐκεῖνος ἄλλο τι θέλων ἐκφυγεῖν σε· μὴ ἀποκριθῇς αὐτῷ, ἕως ἂν λύσῃ τὸ ἐρώτημά σου. Ἀνάγκῃ πάσᾳ ἀποκριθήσεταί σοι λέγων· Παρὰ τῇ γραφῇ μου πνεῦμα καὶ λόγος θεοῦ λέγεται ὁ Χριστός. Καὶ τότε εἰπὲ αὐτῷ σὺ πάλιν· Τὸ πνεῦμα τοῦ θεοῦ καὶ ὁ λόγος παρὰ τῇ γραφῇ σου ἄκτιστα λέγονται ἢ κτιστά; Καὶ ἐὰν εἴπῃ, ὅτι ἄκτιστα, εἰπὲ αὐτῷ· Ἰδοὺ ὁμοφωνεῖς μοι· καὶ γὰρ τὸ μὴ κτισθὲν ὑπό τινος, ἀλλὰ κτίζον θεός ἐστιν. Εἰ δὲ ὅλως τολμήσει εἰπεῖν, ὅτι κτιστά εἰσιν, εἰπὲ αὐτῷ· Καὶ τίς ἔκτισε τὸ πνεῦμα καὶ τὸν λόγον τοῦ θεοῦ; Καὶ ἐὰν ἐξ ἀπορίας εἴπῃ, ὅτι ὁ θεὸς αὐτὰ ἔκτισεν, εἰπὲ αὐτῷ·
Ο ΣΑΡ. Οὕτως, φησί, σοὶ ἤθελον εἰπεῖν· Εἰ ἐστί
σου λόγος. ἀποκρίθητί μοι.
Ο ΧΡΙΣΤ. Σὺ λέγεις θέλημα εἶναι, ἐγὼ λέγω
ἀνοχὴν καὶ μακροθυμίαν.
Ὁ ΣΑΡ. Πόθεν δύνῃ τοῦτο παραστῆσαι;
Ο ΧΡΙΣΤ. Διὰ πραγμάτων ἔφη πρὸς Σαρακηνόν
Καθημένου ἐμοῦ καὶ σοῦ, ἡ ἱσταμένου, δύναταί τις
ἐξ ἡμῶν ἄνευ τῆς ἐξουσίας καὶ δεσποτείας τοῦ Θεοῦ
ἀναστῆναι ἡ κινηθῆναι;
Καὶ ὁ ΣΑΡ. Ο.
Ο ΧΡΙΣΤ. Τοῦ Θεοῦ εἰπόντος, Μὴ κλέψῃς, μὴ
περνεύσῃς, μὴ φονεύσῃς, οὐ θέλει να κλέψωμεν καὶ
πορνεύσωμεν καὶ φονεύσωμεν.
Ο ΣΑΡ. Οὐχι. Εἰ γὰρ ἔθελεν, οὐκ ἂν εἶπεν, Μὴ
κλέψῃς, μὴ πορνεύσης, μή φονεύσης.
Ο ΧΡΙΣΤ. Δόξα τῷ Θεῷ, ὅτι σὺ ὡμολόγησας λέγων
& θέλω εἰπεῖν. Ἰδοὺ συνέθου μοι, ὅτι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν
ἄνευ τοῦ Θεοῦ δύναται ἀναστῆναι ἡ κινηθῆναι. Καὶ
ὅτι οὐ θέλει ὁ Θεὸς ἕνα κλήψωμεν ἢ πορνεύσωμεν.
Ἐὰν ἄρτι ἀναστὰς ἀπέλθω, καὶ κλέψω ή πορνευκώ
σω· τί αὐτὸ λέγεις; Θέλημα Θεοῦ, ἡ συγχώρησιν
καὶ ἀνοχὴν καὶ μακροθυμίαν;
Ο ΣΑΡ. Νοήσας καὶ θαυμάσας ἔφη· 'Αληθῶς οὕ
τως έχει.
Ο ΧΡΙΣΤ. Νόησον καὶ τοῦτο, ὅτι δυναμένου Θεοῦ
πατάξαι, ἀνεχώρησεν πρὸς τὸν σταυρόν· τοῦτ' ἔστιν,
ἐμακροθύμησεν ἐπὶ τὴν ἁμαρτίαν. Αλλ' ὅταν θέλῃ
[ἶνα] μετανοήσω, ἀποδίδωσί μοι καθάπερ καὶ τοῖς
Ἰουδαίοις ἐποίησεν. Μετὰ γὰρ ἔτη] ὀλίγα ἀνέστησεν
κατ' αὐτῶν τὸν Τίτον, καὶ Οὐεσπασιανὸν, καὶ τοὺς
Έλληνας, καὶ καθεῖλεν τὰ φρυάγματα αὐτῶν.
Ἐὰν ἐρωτηθῇς παρὰ Σαρακηνοῦ λέγοντος· Τί λέ
στις εἶναι τὸν Χριστόν; εἰπὲ αὐτῷ· Λόγον Θεοῦ.
Μηδὲν ἐν τούτῳ νομίζω ἁμαρτάνειν, ἐπειδὴ καὶ λό
γος λέγεται παρὰ τῇ Γραφῇ, καὶ σοφία, καὶ βραχίων,
καὶ δύναμις Θεοῦ, καὶ ἄλλα πολλὰ τοιαῦτα, πολυώ
νυμος γάρ ἐστιν. Καὶ σὺ ἀντερώτησον αὐτὸν λέγων
Τί λέγεται παρὰ τῇ Γραφῇ ὁ Χριστός; ἴσως καν
θελήσῃ ἐρωτῆσαί σε ὁ Σαρακηνὸς ἄλλο τι, μὴ ἀπου
κρίνου αὐτῷ, ἕως ἂν λύσει τὸ ἐρώτημά σου. Ανάγκη
ποία ἀποκριθήσεται σοι λέγων· Παρὰ τῇ Γραφῇ μου
Πνεῦμα καὶ Λόγος Θεοῦ λέγεται ὁ Χριστός. Καὶ τότε
εἰπὲ αὐτῷ σὺ πάλιν· Τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ καὶ ὁ
Λόγος, παρὰ τῇ Γραφῇ σου, ἄκτιστα λέγονται ή
κτιστά; Καὶ ἐπὰν εἴπῃ ὅτι ἄκτιστά εἰσιν, εἰπὲ αὐτ
τῷ· Καὶ τίς ἔκτισε τὸ Πνεῦμα καὶ τὸν Λόγον τοῦ
Θεοῦ; Καὶ ἐὰν ἐξ ἀπορίας εἴπῃ σοι, ὅτι ὁ Θεὸς
αὐτὰ ἔκτισεν, εἰπέ· Ἰδοὺ εἰ ἔλεγον ἐγὼ πρὸς σὲ
τοῦτο, ἔλεγες ἂν πρός με, ὅτι Ηφάνισας την μαρ
τυρίαν σου· καὶ τοῦ λοιποῦ οὐ πιστεύεστε· ὅσα ἂν
εἴπῃς. Ὅμως οὖν καὶ τοῦτο ἐρωτῶ σε, πρὸ τοῦ κτί
σαι ὁ Θεὸς τὸν Λόγον καὶ τὸ Πνεῦμα, οὐκ εἶχεν
Πνεῦμα οὐδὲ Λόγον; Καὶ φεύξεται ἀπὸ σοῦ μὴ ἔχων
τί ἀποκριθῆναι. Αἱρετικοὶ γάρ εἰσιν οἱ τοιοῦτοι κατὰ
πιστεύεται πιστευθήσεται.
SARAC. Hoc utique tibi dieoré volebam; atque
si hiscere polis es, responde mihi.
CHRIST. Tu ais voluntatem esse, ego dico to
lerantiam et longanimitatem.
SARAC. Unde vales hoc demonstrare?
CHRIST. Ex rebus ait ad Saracenum. Sedente
me vel te, aut etiam stante, potest quis ex nobis
sine potestate et arbitrio Dei surgere aut moveri?
SARAC. Haudquaquam.
CHRIST. Dicente Deo: Non furaberis, non for
nicaberis, non occides; sane non vult ut furemur,
fornicemur aut occidamus.
SARAC. Non utique. Si enim istud voluisset,
baud edixisset, Non fureris, non forniceris, ROD
occidas.
Forte vel
CHRIST. Sit gloria Deo, quia tu convenis me
cum ea dicens, quæ dicere volo. Ergo convenit
tibi mecum, quod nostrum nemo absque Deo po
test surgere aut moveri, quodque non vult Deus,
ut furemur aut fornicemur. Si ergo jam surgens
abeam, atque furer vel fornicer: quid istud ap
pellas Deine voluntatem vel indulgentiam,
tolerantiam atque longanimitatem?
et
SARAC. Vim persentiscens admiratus ait: Re
ipsa sic se habet.
CHRIST. Cogita et hoc, quod cum posset Deus
percutere, ad crucem contendit: hoc est longani
mitate usus est erga peccatum. At quando vult ut
me poeniteat, reddit mihi; quo mode agit etiam
erga Judæos. Post aliquantum enim exeitavit con
tra illos Titum et Vespasianum et Græcos, et de
jecit petulantiam eorum.
Si interrogeris, Saraceno dicente; Quem ais esse
Christum? Responde illi, Verbum Dei. Nihil in
hoe aberrare arbitror, quoniam et Verbum dicitur
a Scriptura, et sapientia et brachium et virtus
Dei, et alia id genus multa. Multinomius enim
est. Tu vero vicissim interroga eum dicens; Quid
vocatur a Scriptura Christus? Fortasse etiamsi ve
lit interrogare te Saracenus de aliqua alia re; ne
respondeas illi antequam solverit postulatum tuum.
Qua necessitate coactus respondebit tibi dicens
Scriptura mea Spiritus et Verbum Dei dicitur Chri
stus. Et tunc dic illi tu quoque: Spiritus Dei et
Verbum a Scriptura tua increata dicuntur, an vero
creata? Ac ubi responderit creata esse, dic ei: Ec
quis creavit Dei Spiritum et Verbum? Quod si ad
incitas redactus dixerit tibi, Deum illa creasse;
regere Et si dixissem ego tibi rem hujusmodi,
respondisses profecto mihi: medio sustulisti te
stimonium tuuni, ac porro haud confirmavéris quæ
cunque dixeris. Nihilominus et istud te interrogo
Antequam crearet Deus Verbum et Spiritum, non
habebat Spiritum neque Verbum? atque declinabit
a te, non habens quid respondeat. Hæretici enim
PG 96:1342Πρὸ μικροῦ ἔλεγες, ἄκτιστα εἶναι, καὶ ἀρτίως λέγεις, ὅτι ὁ θεὸς αὐτὰ ἔκτισε. Ἰδού, εἰ ἔλεγον ἐγὼ πρός σε τοιοῦτον, ἔλεγες ἂν πρός με, ὅτι· Ἠφάνισας τὴν μαρτυρίαν σου, καὶ τοῦ λοιποῦ οὐ πιστεύω σοι, ὅσα ἂν εἴπῃς. Ὅμως οὖν καὶ τοῦτο ἐρωτῶ σε· Πρὸ τοῦ κτίσαι ὁ θεὸς τὸ πνεῦμα καὶ τὸν λόγον οὐκ εἶχεν πνεῦμα οὐδὲ λόγον; Καὶ φεύξεται ἀπὸ σοῦ μὴ ἔχων τι ἀποκριθῆναί σοι αἱρετικοὶ γάρ εἰσιν οἱ τοιοῦτοι κατὰ Σαρακηνοὺς καὶ πάνυ βδελυκτοὶ καὶ ἀπόβλητοικαί, ἐὰν αὐτὸν θελήσῃς δημοσιεῦσαι τοῖς λοιποῖς Σαρακηνοῖς, φοβηθήσεταί σε πολύ. Καὶ ἐὰν ἐρωτήσῃ σε ὁ Σαρακηνὸς λέγων· Τὰ λόγια τοῦ θεοῦ κτιστά εἰσιν ἢ ἄκτιστα; Τοῦτο γὰρ προβάλλονται πρὸς ἡμᾶς ἐρώτημα δεινότατον θέλοντες ἀποδεῖξαι κτιστὸν εἶναι τὸν λόγον τοῦ θεοῦ, ὅπερ οὐκ ἔστιν. Ἐὰν γὰρ εἴπῃς· Κτιστά εἰσιν, λέγει σοι, ὅτι ἰδοὺ λέγεις κτιστὸν τὸν λόγον τοῦ θεοῦ. Εἰ δὲ εἴπῃς· Ἄκτιστον, λέγει, ὅτι ἰδοὺ πάντα τὰ λόγια τοῦ θεοῦ ὑπάρχοντα ἄκτιστα μέν εἰσι, θεοὶ δὲ οὔκ εἰσιν. Ἰδοὺ σὺ ὡμολόγησας, ὅτι ὁ Χριστὸς λόγος ὢν τοῦ θεοῦ οὐκ ἔστι θεός. Διὸ μηδὲ κτιστὰ μηδὲ ἄκτιστα ἀποκριθῇς αὐτῷ, ἀλλ’ οὕτως ἀποκρίθητι αὐτῷ·
PG 96:1343Ἐγὼ ἕνα μόνον λόγον τοῦ θεοῦ ἐνυπόστατον ὁμολογῶ ἄκτιστον ὄντα, καθάπερ καὶ σὺ ὡμολόγησας, τὴν δὲ πᾶσαν γραφήν μου οὐ λέγω λόγια, ἀλλὰ ῥήματα θεοῦ. Καὶ ἐὰν εἴπῃ ὁ Σαρακηνός· Καὶ πῶς λέγει ὁ Δαυίδ· «Τὰ λόγια κυρίου λόγια ἁγνά,» καὶ οὐχί· Τὰ ῥήματα κυρίου ῥήματα ἁγνά; εἰπὲ αὐτῷ, ὅτι ὁ προφήτης τροπολογικῶς ἐλάλησεν καὶ οὐ κυριολογικῶς. Καὶ ἐάν σοι εἴπῃ· Τί ἐστιν τροπολογία καὶ κυριολογία; εἰπὲ αὐτῷ· Κυριολογία μέν ἐστιν βεβαία ἀπόδειξις πράγματος, τροπολογία δέ ἐστιν ἀβέβαιος ἀπόδειξις. Καὶ ἐάν σοι εἴπῃ ὁ Σαρακηνός· Ἐνδέχεται προφήτην εἰπεῖν ἀβέβαιον ἀπόδειξιν; εἰπὲ αὐτῷ· Ἔθος ἐστὶ τοῖς προφήταις τὰ ἄψυχα προσωποποιεῖν, καὶ ὀφθαλμοὺς καὶ στόματα τιθέασιν αὐτοῖς, ὡς τὸ «ἡ θάλασσα εἶδεν καὶ ἔφυγεν». Ἰδοὺ καὶ θάλασσα ὀφθαλμοὺς οὐκ ἔχει· οὐ γάρ ἐστιν ἔμψυχος. Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς προφήτης ὡς ἔμψυχον αὐτὴν διαλέγεται· «Τί σοί ἐστι, θάλασσα, ὅτι ἔφυγες;» καὶ τὰ ἑξῆς. «Καὶ ἡ μάχαιρά μου φάγεται κρέα», λέγει ἡ γραφή· τὸ γὰρ φαγεῖν ἐπὶ στόματος λέγεται τρώγοντος καὶ καταπίνοντος, ἡ δὲ μάχαιρα τέμνει μέν, οὐ καταπίνει δέ.
Σαρακηνούς, καὶ πάνω βδελυκτοὶ καὶ ἀπόβλητα
καὶ ἐὰν αὐτὸν θέλῃς δημοσιεῦσαι τοῖς λοιποῖς Σαρα
κηνοῖς φοβηθήσεται σε πολύ. Καὶ ἐὰν ἐρωτήση σε
ὁ Σαρακηνὸς λέγων· Τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ κτιστά επ
ἢ ἄκτιστα; Τοῦτο γὰρ προβάλλονται πρὸς ἡμᾶς
ερώτημα δεινότατον θέλοντες ἀποδεῖξαι κτιστὸν εἶνα
τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, ὅπερ οὐκ ἔστιν. Εἰ δὲ εἶπης
Καστά εἰσιν, λέγει σοι, ὅτι· ἰδοὺ ταῦτα πάντα λόγι
τοῦ Θεοῦ ὑπάρχοντα, ἄκτιστα μέν εἰσι, Θεοὶ δὲ οἷα
εἰσιν. Ἰδοὺ σὺ ὡμολόγησας, ὅτι ὁ Χριστὸς Λόγος ὧν
τοῦ Θεοῦ, οὐκ ἔστι Θεός. Διὸ μηδὲ κτιστὰ μηδὲ ἐκτι
στα ὁ Χριστιανὸς ἀποκριθεὶς αὐτῷ λέγει· Ἐγὼ Ενε
μόνον Λόγον τοῦ Θεοῦ ἐν ὑποστάσει ὁμολογῶ ἄπτισιον
ὄντα, καθάπερ καὶ σὺ ὡμολόγησας· τὴν δὲ ἅπασαν
Γραφήν μου, οὐ λέγω λόγια, ἀλλὰ ῥήματα Θεού.
Καὶ ἐὰν εἴπῃ ὁ Σαρακηνός· Καὶ πῶς λέγει ὁ Δαβίδ
Λόγια Κυρίου, λόγια ἁγνά·, καὶ οὐχὶ, Τὰ βήματα
Κυρίου, βήματα ἁγνά; εἰπὲ αὐτῷ· Ο Προφήτης
τροπολογικῶς ἐλάλησεν, καὶ οὐ κυριολογικώς. Καὶ
ἐάν σοι εἴπῃ· Τί ἐστιν τροπολογία καὶ κυριολογία;
εἰπὲ αὐτῷ· Κυριολογία μέν ἐστιν, βεβαία ἀπόδειξης
πράγματος· τροπολογία δέ ἐστιν ἀβέβαιος ἀπόδειξις.
Καὶ ἐάν σοι εἴπῃ ὁ Σαρακηνός· 'Ενδέχεται προφή
τὴν εἰπεῖν ἀβέβαιον ἀπόδειξιν; εἰπὲ αὐτῷ εὐθέως
Ἐπὶ τοῖς προφήταις τὰ ἄψυχα πρόσωπα ποιεῖν, καὶ
ὀφθαλμοὺς καὶ στόματα θεάσῃ αὐτοῖς· ὥστε, «Η
θάλασσα εἶδεν, καὶ ἔφυγεν.» Ἰδοὺ καὶ θάλασσα ὀφθαλ
μοὺς οὐκ ἔχει, οὐ γάρ ἐστιν ἔμψυχος. Και πάλιν ὁ
αὐτὸς Προφήτης ὡς ἔμψυχον αὐτὴν διαλέγεται· «Τί
σοί ἐστι, θάλασσα, ὅτι ἔφυγες;» καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ
ἡ μάχαιρα φάγεται κρέα, ο λέγει η Γραφή. Τὸ γὰρ
φαγεῖν ἐπὶ στόματος λέγει ο τρώγοντος καὶ πίνον
τος, ἡ δὲ μάχαιρα τέμνεται μεν, οὐ καταπίνει δέ.
Οὕτως καὶ τὰ ῥήματα τροπολογήσας ἐλάλησε λόγους,
ἅπερ οὐκ εἰσιν λόγια, ἀλλὰ ῥήματα. Καὶ ἐὰν στο
εἴπῃ, Πῶς κατῆλθεν ὁ Θεὸς εἰς κοιλίαν γυναικός;
εἰπὲ αὐτῷ· Χρησώμεθα τῇ γραφῇ σω, καὶ τῇ Γρα
φῇ μου· ἡ γραφή σου λέγει, ὅτι ἐκάθηρεν ὁ Θεὸς
τὴν Παρθένον Μαρίαν ὑπὲρ πᾶσαν σάρκα γυναι
κείαν, καὶ κατέβη τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ καὶ ὁ Λόγος
ἐν αὐτῇ, καὶ τὸ Εὐαγγέλιον μου λέγει· «Πνεῦμα
ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Υψίστου επι
σκιάσει σοι.» Ἰδοὺ μία φωνὴ ἀμφοτέρων τῶν λέ
ξεων, καὶ ἐν νόημα. Γινώσκω δὲ καὶ τοῦτο, ὡς πρὸς
τὴν ἡμετέραν ιδιότητα λέγει ἡ Γραφὴ κατάβασιν
Θεοῦ καὶ ἀνάβασιν, τροπολογικῶς καὶ οὐ κυριολο
γικῶς. Κυρίως γὰρ κατάβασις καὶ ἀνάβασις ἐπὶ
σωμάτων λέγεται κατὰ φιλοσόφους, ὁ δὲ Θεὸς τὰ
πάντα περιέχει, καὶ οὐ περιέχεται ὑπό τινος τόπου.
Εφη γάρ τις τῶν προφητῶν· «Τίς εμέτρησε τη
χειρὶ αὐτοῦ τὴν θάλασσαν, καὶ τοὺς οὐρανοὺς σπι
Λέγεται.
ΝΟΤΑ.
sual qui hoc alirmant apud Saracenos, maxime
que sunt abominabiles et propudiosi: et si huncce
volueris traducere apad reliquos Saracenos, time
bit te admodum. Quod si interrogaverit te Sarace
nus inquiens: Sermones Dei creati sunt an increa
ti? Solent enim nobis objicere hanc interrogatio
nem vehementissimam, volentes ostendere creatum
esse Verbum Dei, quod sane non est. Quod si di
xeris creatos, regerit contra te, quod ecce omnes
dii vero non sunt. Ecce tu confessus es, Ver
bum Dei, cum sit Christus, Deum tamen non
esse. Quamobrem, neque creatos neque increa
tos Christianus respondens illi appellat (dicens),
Ego unum solum Verbum Dei in hypostasi confi
teor quod sit increatum, quemadmodum et tu
confteris; hanc totam Scripturam meam non dico
sermones, sed dictionus Dei. Quod si dixerit Sa
racenus: Quomodo ergo ait David: Sermones
Domini, sermones puri ";» et nen: dictiones
Domini, dictiones pur? Dic ei: Vates figurale
locutus est, at non proprie. Quod si tibi dixerit,
Quid est figurata propriave locutio? Tu regeras
illi: Propria locutio est certa demonstratio roi,
figurata vero locutio est minus certa rei demon
stratio. Quod si opponat tibi Saracenus: Fierine
potest ut propheta enuntiet minus certam rei de
monstrationem? Dic ei statim: In prophetis in
animata personas Aeri, oculosque et ora eis tribui
videris. Quapropter, Mare vidit et fugit ".;
Attamen mare oculos non habet, neque enim ani
mal est. Rursus idem Propheta velut animantem
illud alloquitur: «Quid tibi est, ware, quia fugi
sti 11 › et quæ sequuntur. Quin etiam ‹ Gladius
devoravit carnes › dicit Scriptura “. At enim devo
rare de ore dicitur quod comedit ac bibit, gladius
vero cædit quidem, non tameu deglutit. Sic et
dictiones figurata locutione usus sermones voca
vit, tametsi non sint sermones sed dietiones. Sin
autem sciscitatus fuerit; Quomodo descendit
Deus in uterum mulieris? Respondeto illi: Adhi
beamus scripturam tuam al meam. Scriptura lum
dicit • Purgavit Deus virginem Mariam supra
omnem muliebrem carnem, descenditque Spiritus
Dei et Verbum in eam (2).› Evangelium vero
mreuum dicit: • Spiritus sanctis supervenies in
te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi ". En
idem utrinque verborum sonus et sensus. Adverto
et istud, quod nempe secundum proprietatem no
stram dicat Scriptura ascensionem Dei et descen
sionem, figurate nimirum at non proprie. Proprie
euim descensus et ascensus juxta philosophos de
› Psal. xı, 7. 1º Psal. cxv, 3.
ibid. 5. 19 Jerem. xit, 12. 18 Luc. 1, 55.
p
P Apud Lequien num. 2, pag. 460. 9
Confer Guadagnolun Apolog. pag 277. Inio totam passim consule Apologiam.
PG 96:1344Οὕτως καὶ τὰ ῥήματα τροπολογήσας ἐλάλησε λόγια, ἅπερ κυρίως οὔκ εἰσιν λόγια, ἀλλὰ ῥήματα. Καὶ ἐάν σοι εἴπῃ ὁ Σαρακηνός· Πῶς κατῆλθεν ὁ θεὸς εἰς κοιλίαν γυναικός; εἰπὲ αὐτῷ· Χρησώμεθα τῇ γραφῇ σου καὶ τῇ γραφῇ μου· ἡ γραφή σου λέγει, ὅτι προεκάθηρεν ὁ θεὸς τὴν παρθένον Μαρίαν ὑπὲρ πᾶσαν σάρκα γυναικός, καὶ κατέβη τὸ πνεῦμα τοῦ θεοῦ καὶ ὁ λόγος εἰς αὐτήν, καὶ τὸ εὐαγγέλιόν μου λέγει· «Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ, καὶ δύναμις ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι.» Ἰδοὺ μία φωνὴ ἀμφοτέρων τῶν λέξεων καὶ ἓν νόημα. Γίνωσκε δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι πρὸς τὴν ἡμετέραν ἰδιότητα λέγει ἡ γραφὴ κατάβασιν θεοῦ καὶ ἀνάβασιν τροπολογικῶς καὶ οὐ κυριολογικῶς· κυρίως γὰρ κατάβασις καὶ ἀνάβασις ἐπὶ σωμάτων λέγεται κατὰ φιλοσόφους, ὁ δὲ θεὸς τὰ πάντα περιέχει καὶ οὐ περιέχεται ὑπό τινος τόπου. Ἔφη γάρ τις τῶν προφητῶν· «Τίς ἐμέτρησε τῇ χειρὶ αὐτοῦ τὸ ὕδωρ τῆς θαλάσσης καὶ τὸν οὐρανὸν σπιθαμῇ καὶ πᾶσαν τὴν γῆν δρακί;» Καὶ ὅλως, πάντα τὰ ὕδατα ὑπὸ χειρῶν εἰσιν τοῦ θεοῦ καὶ πᾶς ὁ οὐρανὸς σπιθαμὴ καὶ πᾶσα ἡ γῆ δράξ. Πῶς ἐνδέχεται αὐτὸς ἐν ἰδίᾳ χειρὶ τῇ κατεχούσῃ τὰ πάντα καταβῆναι καὶ ἀναβῆναι;
PG 96:1345Ἐὰν ἐρωτήσῃ σε ὁ Σαρακηνὸς λέγων· Καὶ εἰ θεὸς ἦν ὁ Χριστός, πῶς ἔφαγεν καὶ ἔπιεν καὶ ὕπνωσεν καὶ τὰ ἑξῆς; εἰπὲ αὐτῷ, ὅτι ὁ προαιώνιος λόγος τοῦ θεοῦ ὁ κτίσας τὰ σύμπαντα, καθὼς μαρτυρεῖ ἡ γραφή μου καὶ ἡ γραφή σου, αὐτὸς ἔκτισεν ἐκ τῆς σαρκὸς τῆς ἁγίας παρθένου Μαρίας ἄνθρωπον τέλειον ἔμψυχον καὶ ἔννουν· ἐκεῖνος ἔφαγεν καὶ ἔπιεν καὶ ὕπνωσεν, ὁ δὲ λόγος τοῦ θεοῦ οὐκ ἔφαγεν οὐδὲ ἔπιεν οὐδὲ ὕπνωσεν οὐδὲ ἐσταυρώθη οὐδὲ ἀπέθανεν, ἀλλ’ ἡ ἁγία σάρξ, ἣν ἔλαβεν ἐκ τῆς ἁγίας παρθένου, ἐκείνη ἐσταυρώθη. Γίνωσκε δέ, ὅτι ὁ Χριστὸς διπλοῦς μὲν λέγεται ταῖς φύσεσιν, εἷς δὲ τῇ ὑποστάσει. Εἷς γάρ ἐστιν ὁ προαιώνιος λόγος τοῦ θεοῦ καὶ μετὰ τὴν πρόσληψιν τῆς σαρκὸς ὑποστατικῶς ἤτοι προσωπικῶς καὶ οὐ φυσικῶς· οὐ γὰρ προσετέθη τῇ τριάδι τέταρτον πρόσωπον μετὰ τὴν ἀπόρρητον ἕνωσιν τῆς σαρκός. Ἐάν σε ἐρωτήσῃ ὁ Σαρακηνός, ὅτι, ἣν λέγετε θεοτόκον, ἀπέθανεν ἢ ζῇ; εἰπὲ αὐτῷ· Οὐκ ἀπέθανεν, θαρρῶν τῇ γραφικῇ ἀποδείξει. Λέγει γὰρ ἡ γραφὴ περὶ τούτου· Ἦλθεν καὶ ἐπ’ αὐτὴν ὁ φυσικὸς τῶν ἀνθρώπων θάνατος, οὐ μὴν καθείρξας ἢ χειρωσάμενος ὡς ἐν ἡμῖνἄπαγε, ἀλλ’ ὡς φέρε εἰπεῖν·
θαμῇ, πᾶσαν τὴν γῆν δρακί; Καὶ ὅλως, πάντα τὰ.
ὕδατα ὑπὸ χειρῶν εἰσιν τοῦ Θεοῦ καὶ ὁ οὐρανὸς
δρακί τ ]. Πῶς ἐνδέχεται αὐτὸς ἰδίᾳ χειρὶ τῇ κατα
εχούσῃ τὰ πάντα καταβῆναι καὶ ἀναβῆναι; Ἐὰν καὶ
ἐρωτήσῃ σε ὁ Σαακηνός λέγων· Καὶ εἰ Θεὸς ἦν ὁ
Χριστὸς, καὶ ἔφαγεν καὶ ἔπιεν, καὶ ὕπνωσεν, καὶ
τὰ ἑξῆς; εἰπὲ αὐτῷ, ὅτι Ο προαιώνιο; Λόγος τοῦ
Θεοῦ, ὁ κτίσας τὰ σύμπαντα, καθώς λέγει η Γραφή
μου, καὶ ἡ γραφή σου, αὐτὸς ἐκ τῆς σαρκὸς τῆς ἁγίας
Παρθένου Μαρίας ἄνθρωπος γενόμενος τέλειος, ἔννους
καὶ ἔμψυχος· ἐκεῖνος ἔφαγεν, καὶ ἔπιεν, καὶ ὕπνωσεν,
ὁ δὲ Λόγος τοῦ Θεοῦ οὐκ ἔφαγεν οὐδὲ ἔπιεν οὐδὲ ὕπνωτε
οὐδὲ ἐσταυρώθη, καὶ τὰ ἑξῆς. Γίνωσκε δὲ, ὅτι ὁ Χρι
στῆς διπλοῦς μὲν λέγεται ταῖς φύσεσιν, εἷς δὲ τῇ
ὑποστάσει. Εἷς γὰρ ὁ προαιώνιος Λόγος τοῦ Θεοῦ,
καὶ μετὰ τὴν πρόληψιν τῆς σαρκὸς ὑποστατικῶς καὶ
οὐ φυσικῶς· οὐ γὰρ προσετέθη τῇ Τριάδι τέταρτον
πρόσωπον μετὰ τὴν ἄῤῥητον ἔνωσιν τῆς σαρκός.
Ο ΣΑΡ. Οτι ἦν ἐγετελ ο θεϊκὸν ἀπέθανεν ἡ
ζη;
Εἰπὲ αὐτῷ· οὐκ ἀπέθανεν, θαῤῥῶν τῇ Γραφική
ἀποδείξει. Λέγει γὰρ ἡ Γραφὴ περὶ τούτου· «Ἦλθεν
ἐπ' αὐτὴν ὁ φυσικὸς τῶν ἀνθρώπων θάνατος μνήμην
καθάρξας ἢ χειρωσάμενος πρὸς ἐν ἡμῖν ἄπαγε. Αλλως
φέρε εἰπεῖν. Ὁ πρῶτος ἄνθρωπος ὕπνωσεν, καὶ τὴν
πλευρὰν ἀφηρέθη.
Ο ΣΑΡ. Ἰδοὺ " πέπληγμαι ἔν τινι τόπῳ τῆς σαρ
κός μου, καὶ πληγεῖσα ἡ σὰρξ μώλωπα ἀπετέλεσεν,
καὶ ἐν τῷ μώλωπι ἐγένετο σκώληξ. Τίς αὐτὸν ἔπλα
σεν;
Ο ΧΡΙΣ. Λέγει τὸ καὶ προείπομεν· μετὰ τὴν
πρώτην εβδομάδα τῆς κοσμοποιίας, οὐχ ευρίσκομεν
οιονδηποτοῦν πραγμα πλάσαντα τὸν Θεὸν, ἢ πλάτ
τοντα· ἀλλὰ τῷ προστάγματι τοῦ Θεοῦ προσετάγη
ἐν τῇ πρώτῃ ἑβδομάδι, καὶ ἐγένοντο τὰ γινόμενα.
Μετὰ τοῖς προστάγμασι κατεκρίθην καὶ ἀκάνθας
καὶ τριβόλους». Τότε δὲ καὶ ἡ σὰρξ ἡμῶν κριθεῖσα,
μέχρι τῆς σήμερον φθεῖρας καὶ σκώληκας ἀνα
τελεῖ.
Ὁ ΣΑΡ. Ἐρωτᾷ τὸν Χριστιανόν Λοιπὸν τίς ἐστι
παρὰ σοὶ μείζων 7, ὁ ἁγιάζων ἢ ὁ ἁγιαζόμενος;
Γνοὺς δὲ ὁ ΧΡΙΣΤ. τὴν ἔνοπλον αὐτοῦ ἐρώτησιν,
εἶπεν· Ο θέλεις εἰπεῖν γινώσκω.
"Οτ' ἂν λέγῃ τό. ὃν λέγετε Θεὸν, ἀπέθανε.
μετὰ δὲ τὴν παράβασιν κατεκ. • Ανατέλλειν κατακριθείσα.
Ανατέλλει.
ΝΟΤΑ.
Μέχρις
αὐτῆς / φυσικὸς τῶν ἀνθρώπων εχώρησε θάνατος,
οὐ μὴν καθείρξας, ὡς ἐν ἡμῖν, ἢ χειρωσάμενος,
απαγε.
comprehendit, sed non comprehenditur ab ulio
loco. Akt namqne quidam prophetarum: • Quis
mensns est manu sua mare, et ca:los palmo, pu
gillo terram universam?, Et omnino aquæ
universæ sub manu Dei sunt..... Qui fieri potest
ut is mana sua continente universa, descendat vel
ascendat? Et si interrogaverit te Saracenus di
cens: Siquidem Deus erat Christus, qua ratione
comedit et bibit et dormivit, etc. Dic ei: Æter
num Verbum Dei, quod creavit omnia, ut ait
Scriptura mea et tua, ipsummet ex carne sanctæ
Virginis Mariæ factus homo perfectus, ratione
et anima præditus, is est qui comedit bibitque ac
dormivit. At Verbum Dei nec comedit nec bibit
» corporibus pronontiatur; Deus autem universa
nec dormnivit, nec cruci amisum est, etc. Adverte
antem Christum duplicem dici quod ad naturas
attinet, unum vero hypostasi. Unus enim est
æternum Verbum Dei etiam post assumptam carnem, hypostasi tamen non natura. Neque enim
adjecta est Trinitati quarta quædam persona post ineffabilem unitionem carnis.
SARAC. Quod divinum dicitis, mortuumne est
an vivit?
Responde illi non fuisse mortuum fretus Scri
pturați demonstratione. Ait enim de hoc Seri
ptura (Venit ad ipsam naturalis hominum mors
memoriam lacessens vel subigens ad in nobis
apage. Aliter ut ita dicam Primus homo dor
mivit, et costa ab eo capta est.
SARAC. Ecce plagam accepi certo quodam loco
carnis meæ, plagaque affecta caro vibicem con
traxit, et in vibice vermis enatus est. Quis eum
formavit?
CHI. Dicit quod et præfati sumus. Post prio
rem hebdomadam creationis mundi, non reperi
mus ullam rem formasse aut formare Deum. Sed
mamlato Dei præceptumn est in prima illa hebdo
mada, fueruntque quæ sunt. Deinde jussionibus
dammata est terra (germinare) et spinas et tribu
los. Tunc etiam caro nostra damnata, usque in
præsentem diem pediculos et vermes gignit.
SARAC. Interrogat Christianum: Caterum
vero quis apud te major est, qui sanctificat an qui
sanctificatur?
Agnoscens vero CHRIST. hostilem ejus inter
rogationem ait: Quod tibi vis, intelligo.
* Isa. xi, 12.
Lequien.
Hee oscitanter inserta. * In Lequienio Quem dicitis Deum,
mortuusne est?: Locus corruptissimus, et qui in Lequienio deest. * Lequienius num. 6.
Post transgressionem vero, etc. Leg. et mox
* 2 Lequien. num. 8, pag. 469.
S. Andreas Cretensis orat. in Dormit. S. Ma
riæ & v initio, de morte Deipara label
Hinc locus omnimodo emendatur, explica
turque quid sit Scripturalis demonstratio. Præterea
liquet orationem illam Cretensi tributam, ante scri
plionem hujus dialogi satis tritam magnæque au
ctoritatis fuisse, cum Scripturalis audiret demon
stratio.
PG 96:1346Ὁ πρῶτος ἄνθρωπος ὕπνωσεν καὶ τὴν πλευρὰν ἀφῃρέθη. Ἐάν σοι εἴπῃ ὁ Σαρακηνός· Ἰδοὺ πέπληγμαι ἔν τινι τόπῳ τῆς σαρκός μου, καὶ πληγεῖσα ἡ σὰρξ μώλωπα ἀπετέλεσεν, καὶ ἐν τῷ μώλωπι ἐγένετο σκώληξ. Τίς οὖν αὐτὸν ἔπλασεν; εἰπὲ αὐτῷ, ὡς προείπομεν, ὅτι μετὰ τὴν πρώτην ἑβδομάδα τῆς κοσμοποιίας οὐχ εὑρίσκομεν οἱονδηποτοῦν πρᾶγμα πλάσαντα τὸν θεὸν ἢ πλάττοντα, ἀλλὰ τῷ προστάγματι τοῦ θεοῦ, ὃ προσέταξεν ἐν τῇ πρώτῃ ἑβδομάδι, γίνονται τὰ γινόμενα. Μετὰ γὰρ τὴν παράβασιν κατεκρίθη ἡ γῆ, ἀκάνθας καὶ τριβόλους ἀνατέλλειν. Καὶ μέχρι τὸ δεῦρο καὶ μὴ σπερομένη ἀκάνθας καὶ τριβόλους ἀνατέλλει. Τότε δὲ καὶ ἡ σὰρξ ἡμῶν κριθεῖσα μέχρι τῆς σήμερον φθεῖρας καὶ σκώληκας ἀνατελεῖ. Ὁ Σαρακηνὸς ἐρώτα τὸν Χριστιανὸν λοιπόν· Τίς ἐστι παρὰ σοὶ μείζων, ὁ ἁγιάζων ἢ ὁ ἁγιαζόμενος; Γνοὺς δὲ ὁ Χριστιανὸς τὴν ἔνοπλον αὐτοῦ ἐρώτησιν εἶπεν· Ὃ θέλεις εἰπεῖν, γινώσκω. Ὁ Σαρακηνός· Καὶ εἰ οἶδας, ἀνάγγειλόν μοι. Ὁ Χριστιανὸς ἔφη, ὅτι· Ἐάν σοι εἴπω· Ὁ ἁγιάζων μείζων τοῦ ἁγιαζομένου, ἐρεῖς μοι· Ἄπελθε, προσκύνησον τὸν βαπτιστὴν Ἰωάννην ὡς βαπτίσαντα καὶ ἁγιάσαντα τὸν Χριστόν σου. Ὁ δὲ Σαρακηνός·
PG 96:1347Οὕτως, φησί, σοὶ ἤθελον εἰπεῖν. Αἰνιγματωδῶς ἔφη ὁ Χριστιανὸς πρὸς τὸν Σαρακηνόν· Ἀπερχομένου σου μετὰ τοῦ δούλου σου ἐν τῷ βαλανείῳ καὶ λουόμενος ὑπ’ αὐτοῦ καὶ καθαιρόμενος, τίνα ἔχεις εἰπεῖν μείζονα, ἐκεῖνον τὸν οἰκτρὸν δοῦλον καὶ ἀργυρώνητον ἢ σὲ τὸν καθαρθέντα ὑπ’ αὐτοῦ ὥς τε καὶ δεσπότην αὐτοῦ ὄντα; Ἐμαυτὸν λέγεις μείζονα τὸν κτισάμενον ἢ ἐκεῖνον τὸν ὑπὲρ ἐμοῦ κτισθέντα, εἶπεν ὁ Σαρακηνὸς πρὸς τὸν Χριστιανόν. Ὁ δὲ Χριστιανὸς ἀπεκρίθη· Εὐχαριστῶ τῷ θεῷ. Οὕτως μοι νόει καὶ τὸν Ἰωάννην ὡς δοῦλον καὶ οἰκέτην ὑπουργήσαντα τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Ἰορδάνῃ, ἐν ᾧ βαπτισθεὶς ὁ σωτήρ μου τῶν ἐκεῖσε ἐμφωλευόντων πονηρῶν δαιμόνων τὰς κεφαλὰς συνέτριψεν. Ὁ δὲ Σαρακηνὸς σφόδρα θαυμάσας καὶ ἀπορήσας καί τι ἀποκριθῆναι μὴ ἔχων τῷ Χριστιανῷ ἀνεχώρησεν μηκέτι προσβάλλων αὐτῷ.
Continue reading PG 96: Joannis orthodoxi Disputatio cum Manichæo →≣ entire volume