Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) — PG column chips mark the printed columns.
Monitum (editorial preface
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 47:272〔Editorial preface, from the Migne page scan (OCR)〕
MONITUM. nensem; ad Maximum episcopum ; ad Asel- lum episcopum; , , et ad episcopos ad Cyriacum, Demetrium, Palladium, Eulysium episcopos Orientales; ad Probam matronam Ro- ananami; ad Julianamı, Proba nurum, et ad Italicam etiam nobilem matronam. Aliquot incerti temporis. Epistola temporis incerti sunt, ad Arabium, ad Onesieratiam, ad Rufinum, ad Tranquilli- num, ad Artemidorum, ad Malchum, ad Moysem presbyterum, ad Severum presbyterum, ad Theodorum Syriæ consularem, ad Mon- tium, ad Acacium presbyterum, ad Salvio- nem aut Galbionem, ad Sebastianum presbyte- rum, ad Pelagium presbyterum, ad Musoi- num, ad Theodoram. Mors Sancti aliaque usquead corpus translatum. Anno Sanctus cogitur locum exsilii mutare, duciturque Pityunta; sed fractus itineris laboribus in ipso itinere prope Comana in Ponto XIV Septem¬ bris moritur, ibique in ecclesia S. Basilii martyris sepelitur. Circa annum nomen Chrysostomi, urgente In- nocentio papa, sacris diptychis inseritur primum ab Alexandro Antiocheno, deinde etiam ab Attico Con- stantinopolitano, et Cyrillo Alexandrino, aliisque omnibus imperii Orientalis episcopis. Ante annum festivitas Sancti a Constantinopo- litanis celebrari cœpta. Anno sacrum corpus Constantinopolim magno cum honore translatum. llæc sufficiant pro brevi chronotaxi, cum omnia fusius in Commentario sint probata. IN DUAS JOANNIS CHRYSOSTOMI AD THEODORUM LAPSUM PARÆNESES SEU EPISTOLAS . MONITUM. In editione Saviliana hæ duæ Paræneses sive, ut Savilius vocat, Orationes transpositæ sunt; ita ut quæ prior esse debuerat, sit posterior. Ipsam porro Savilii notam, observatu certe dignam, huc partim afferre operæ pretium fuerit. In hac editione errore nescio quo transpositæ sunt istæ duæ ad Theodorum Japsum orationes, et quæ prior esse debuit, poste- riore loco collocatur, et quæ posterior, priore : cor- rectore nostro auctoritatem, ut puto, sequuto edi. tionis Moguntina Florilegiorum, ubi sic citantur. Porro hujus orationis, quæ in nostra editione octava est, meminit magnificis cum præconiis Sozomenus lib. 8, cap. 2, cujus verba a me qua a Codd. Mss., qua a conjecturis emendatiora facta visum est adscribere. Οὐ μόνος δὲ (Chrysostomus) παρὰ τούτοις ( Carterio et Diodoro ) ἐφοίτα· ἔπεισε δὲ τῆς αὐτοῦ ( al. αὐτή; ) γνώμης εἶναι ἑταίρους αὐτοῦ γενομένους ἐκ τῆς Λιβανίου διατριβής, Θεόδωρόν τινα καὶ Μάξιμον· ὧν ὁ μὲν (Maximus) ὕστερον ἐπίσκοπος ἐγένετο Σελευκείας τῆς Ισαύρων, Μόψου δὲ ἐστίας τῆς Κιλικίας Θεόδωρος, [ πρὸς ὃν πεσόντα γράφει ὁ θεῖος Χρυσόστομος ἐπιστολὴν δευτέραν ], etc. » Hec postrema verba uncinis inclusa in editione Roberti Stephani et Christophorsoni habentur : horum vero sensus est : Divum Chrysostomum secundam epistolam scripsisse ad Theodorum lapsum : quæ clausula si vere Sozomeni esset', alicujus in re quam tractamus mo- menti foret; verum eam a librario quopiam inductam fuisse putat Henricus Valesius, hac permotus ratione, quam et nos probamus: videlicet Joannem nostrum Sozomeni ævo nondum Chrysostomi nomen adeptum fuisse cum autem in codice Fuketiano hæc clau- sula non exstaret, illam expunxit Valesius. Savilius etiam qui illam uncinis inclusit, suspectam habuisse videtur. Sozomeni ergo memoratus locus`sic habet; Græca brevitatis causa præterimus: ‹ Neque solus (Joannes) hos magistros adibat (Carterium et Diodo- rum), sed etiam suos ex Libanii schola sodales ad idipsum agendum induxit, Theodorum nempe et Maxi- mum : quorum hic quidem Seleuciæ in Isauria episcopus deinceps fuit, Theodorus episcopus Mo- psuestie in Cilicia, vir in sacris Scripturis et in reli- quis disciplinis rhetorum et philosophorum apprime eruditus. Atque hic quidem cum divinis legibus initio daret operam, et cum sanctis viris versaretur, hoc vivendi institutum probabat, civilemque vitam damnabat. Verum in proposito non perseveravit, mutataque sententia, ad pristinam vitam abreptus est. Cumque, ut in more est, propositum suum ex ve
PG 47:277[Τοῦ αὐτοῦ] πρὸς Θεόδωρον μοναχόν, σκεπτόμενον ἐξελθεῖν τοῦ μοναστηρίου καὶ γαμῆσαι καὶ πραγματεύεσθαι. Εἰ καὶ δάκρυα καὶ στεναγμοὺς ἦν διὰ γραμμάτων δηλοῦσθαι, καὶ τούτων ἄν σοι τὴν ἐπιστολὴν ἐμπλήσας ἀπέστειλα· δακρύω δὲ ἐγὼ οὐχ ὅτι πραγμάτων φροντίζεις πατρῴων, ἀλλ’ ὅτι τοῦ καταλόγου τῶν ἀδελφῶν σαυτὸν ἐξήλειψας, ὅτι τὰς πρὸς τὸν Χριστὸν συνθήκας κατεπάτησας. Ταῦτα φρίττω, ἐπὶ τούτοις ἀλγῶ, διὰ τοῦτο φοβοῦμαι καὶ τρέμω, [καὶ οὐκ ἀδίκως]. Ἰδιώτην μὲν γὰρ οὐδεὶς λειποστρατίας ἄν ποτε γράψαιτο, ὁ δὲ στρατιώτης ἅπαξ γενόμενος ἐὰν ἁλῷ λιποτακτήσας περὶ τῶν ἐσχάτων ὁ κίνδυνος· Οὐ δεινόν, ὦ φίλε Θεόδωρε, τὸ παλαίοντα πεσεῖν ἀλλὰ τὸ μεῖναι ἐν τῷ πτώματι· οὐδὲ χαλεπὸν τὸ πολεμοῦντα τρωθῆναι, ἀλλὰ τὸ μετὰ τὴν πληγὴν ἀπογνόντα καταμελῆσαι τοῦ τραύματος. Οὐδεὶς ἔμπορος ἅπαξ ναυαγίῳ περιπεσὼν καὶ τὸν φόρτον ἀπολέσας, ἀπέστη τοῦ πλεῖν, ἀλλὰ πάλιν τὴν θάλασσαν καὶ τὰ κύματα καὶ τὰ μακρὰ διαπερᾷ πελάγη καὶ τὸν πρότερον ἀνακτᾶται πλοῦτον. Πολλάκις καὶ ἀθλητὰς θεωροῦμεν μετὰ πολλὰ πτώματα στεφανίτας γινομένους·
277 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 278 ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΩΑΝΝΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΤΑ ΕΥΡΙΣΚΟΜΕΝΑ ΠΑΝΤΑ. - ΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΙΝΕΤΙΚΟΣ ΕΙΣ ΘΕΟΔΩΡΟΝ ΕΚΠΕΣΟΝΤΑ. [1] α'. Τις δώσει τῇ κεφαλῇ μου ὕδωρ, καὶ τοῖς ὀφ θαλμοῖς μου πηγὴν δακρύων; εὔκαιρον καὶ ἐμοὶ νῦν εἰπεῖν, καὶ πολλῷ μᾶλλον ἢ τῷ προφήτῃ τότε ἐκείνῳ. Εἰ γὰρ καὶ μὴ πόλεις πολλὰς, μηδὲ ὁλόκληρα ἔθνη μέλλοιμι πενθεῖν, ἀλλὰ πολλῶν τοιούτων ἐθνῶν ψυχὴν ἀνταξίαν ", μᾶλλον δὲ καὶ τιμιωτέραν. Καὶ γὰρ εἰ κρείττων εἷς ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, ἡ μυρίοι παράνομοι, κρείτω των ἄρα καὶ σὺ πρότερον ἦσθα τῶν μυριάδων τῶν Ἰου- δαϊκῶν. Ὥστε οὐδεὶς ἄν μοι μέμψαιτο 5 νῦν, εἰ καὶ θρή νους τῶν ἐν τῷ προφήτη κειμένων πλείονας αναγράψαιμι, καὶ σφοδροτέρους ἐπιδείξαιμι οδυρμούς. Οὐ γὰρ πόλεως πενθῶ κατασκαφὴν, οὐδὲ παρανόμων ο αἰχμαλωσίαν ἀνα ὁρῶν, ἀλλὰ ψυχῆς ἐρήμωσιν ἱερᾶς, καὶ ναοῦ χριστοφόρου καθαίρεσιν καὶ ἀφανισμόν. Τὸν γὰρ κόσμον τῆς διανοίας τῆς σῆς, ἂν κατέφλεξεν ὁ διάβολος νῦν, εἴ τις ὅτε ἔλαμ πεν ᾔδει καλῶς, οὐκ ἂν ἐστέναξε τοὺς θρήνους ἐπερχό- μενος τοῦ προφήτου καὶ ἀκούων, ὅτι χεῖρες βαρβαρικαί τὰ ἅγια τῶν ἁγίων ἐμόλυναν, καὶ πῦρ ἐπαφεῖσαι πάντα κατέκαυσαν, τὰ χερουβὶμ 4, τὴν κιβωτόν, τὸ ἱλαστήριον, Savil. et Colb. unus, ἀντάξιον. Sed omnes alii mss. et edit. Morel., ἀνταξίαν· lectio tamen ἀντάξιον non spernenda. Paucis ante verbis Savil. et duo mss. post πενθεῖν habent ὡς ἐκεῖνος. Sed hæc in aliis desiderantur. b Μέμψοιτο Savil. e Colb. unus καταστροφὴν κἀγὼ οὐδὲ παρ. d Unus habet χερουβὶμ λέγω. Μox unus cum Savil. τὴν χρυ- σὴν ἱερατικὸν ἅγιον ἔχουσαν τὸ μάννα, αὕτη γάρ. Alius τὴν χρυ- σήν, οὐκ ἂν ἀφῆκε δάκρυον συμπαθές. Ceteri ut Morell., cujus τὰς πλάκας τὰς λιθίνας, την στάμνον τὴν χρυσήν; Αὕτη γὰρ, αὕτη ἡ συμφορὰ πικροτέρα ἐκείνης, ὅσῳ καὶ πολλῷ τιμιώτερα εκείνων [2] σύμβολα εἰς τὴν σὴν ἐναπέκειτο ψυχήν. Οὗτος ἁγιώτερος εκείνου ὁ ναός· οὐδὲ γὰρ χρυσῷ καὶ ἀργύρῳ, ἀλλὰ τῇ τοῦ Πνεύματος ἀπέστιλβε χάριτι, καὶ ἀντὶ τῆς κιβωτοῦ · καὶ τῶν χερουβὶμ τὸν Χριστὸν καὶ τὸν τούτου Πατέρα καὶ τὸν Παράκλητον εἶχεν ίδρυ- μένον ἐν ἑαυτῷ. Ἀλλὰ νῦν οὐκέτι, ἀλλ' ἔρημος μὲν καὶ γυμνὸς τοῦ κάλλους ἐκείνου καὶ τῆς εὐπρεπείας ἐστὶ, τὸν θεῖον καὶ ἄῤῥητον κόσμον ἀποκοσμηθείς, ἔρημος δὲ ἀσφα λείας ἁπάσης καὶ φυλακῆς· καὶ οὔτε θύρα οὔτε μοχλός, ἀλλὰ πᾶσιν ἀνέῳκται τοῖς ψυχοφθόροις καὶ αἰσχροῖς λο- γισμοῖς· κἂν ὁ τῆς ἀλαζονείας, κἂν ὁ τῆς πορνείας, κἂν ὁ τῆς φιλαργυρίας, κἂν οἱ τούτων μιαρώτεροι βουληθώ σιν ἐπεισελθεῖν, ὁ κωλύσων οὐδείς· πρότερον δὲ, καθ άπερ ὁ οὐρανὸς τούτοις ἐστὶν ἄβατος ἅπασιν, οὕτω καὶ ἡ καθαρότης τῆς διανοίας τῆς σῆς. Καὶ τάχα ἄπιστα δόξω λέγειν τισὶ τοῖς νῦν τὴν ἐρημίαν καὶ τὴν καταστροφὴν ὁρῶσι τὴν σήν· διὰ γὰρ τοῦτο κόπτομαι καὶ πενθῶ, καὶ τοῦτο ποιῶν οὐ παύσομαι, ἕως ἂν σε πάλιν ἐπὶ τῆς προ- τέρας ίδω φαιδρότητος. Εἰ γὰρ καὶ τοῖς ἀνθρώποις ἀδύ- lectionem retinemus. Mox Morel. τιμιώτερα σύμβολα. Sav. et unus cod. τιμιώτερα τούτων σύμβολα. Alii ut in textu, • Sic Morel. et quatuor mss. Duo autem alii ut Sav. καὶ ἀντὶ τῶν χερουβὶμ καὶ τῆς κιβ. Ibid. paulo ante Savil. et unus co- dex ἐναπέστιλβε, alii omnes ἀπέστιλβε. • 'Paginas intellige editionis Benedictina.
PG 47:279ἤδη δὲ καὶ στρατιώτης πολλάκις φυγὼν ἔσχατον ἀριστεὺς ἀπεδείχθη, καὶ τῶν πολεμίων ἐπεκράτησεν. Πολλοὶ δὲ καὶ τῶν τὸν Χριστὸν ἀρνησαμένων διὰ τὴν τῶν βασάνων ἀνάγκην ἀνεμαχέσαντο τὴν ἧτταν πάλιν καὶ τὸν τοῦ μαρτυρίου στέφανον ἀπῆλθον ἀναδησάμενοι. Εἰ δὲ τούτων ἕκαστος ἐκ τῆς προτέρας πληγῆς ἀπέγνω, οὐκ ἂν τῶν δευτέρων ἀπήλαυσεν ἀγαθῶν. Μὴ οὐ τοίνυν, ὦ φίλε, διότι μικρόν σε τῆς στάσεως παρεσάλευσεν ὁ ἐχθρός, ἤδη καὶ σαυτὸν ὤσῃς ἐπὶ τὸ βάραθρον, ἀλλὰ στῆθι γενναίως καὶ ἐπάνελθε ταχέως ὅθεν ἐξέβης, μηδ’ ὄνειδος νομίσῃς τὴν πρὸς ὀλίγον εἶναι ταύτην πληγήν. Οὐδὲ γὰρ στρατιώτην ἰδὼν ἐπανήκοντα μετὰ τραύματος ἀπὸ πολέμου ὠνείδισας ἄν, ὄνειδος γὰρ τὸ ὅπλα ῥῖψαι καὶ τῶν πολεμίων ἔξω γενέσθαι, ἕως δὲ ἂν ἑστήκῃ τις μαχόμενος, κἂν βάλληται κἂν ὑποχωρῇ πρὸς βραχύ, οὐδεὶς οὕτως ἀγνώμων, οὐδὲ [πρὸς] τὴν πολεμικὴν ἄπειρος, ὡς ἐγκαλέσαι ποτέ. Τῶν γὰρ μὴ μαχομένων ἐστὶν τὸ μὴ τιτρώσκεσθαι, τοὺς δὲ πολλῷ τῷ θυμῷ κατὰ τῶν πολεμίων χωροῦντας ἔστιν καὶ βληθῆναι καὶ καταπεσεῖν, οἷον καὶ ἐπὶ σοῦ γέγονεν νῦν. Ἀθρόως γὰρ τὸν ὄφιν ἀνελεῖν ἐπιχειρήσας ἐδήχθης.
279 AD THEODORUM LAPSUM. 1.
να τον εἶναι τοῦτο δοκεῖ, ἀλλὰ τῷ Θεῷ & πάντα δυνατά.
Αὐτὸς γάρ ἐστιν. ῾Ο ἐγείρων ἀπὸ γῆς πτωχὸν, καὶ ἀπὸ .
κοπρίας ἀνυψῶν πένητα, τοῦ καθίσαι αὐτὸν μετὰ
ἀρχόντων, μετὰ ἀρχόντων λαοῦ αὐτοῦ. Αὐτός ἐστιν
Ο κατοικίζων στεῖραν ἐν οἴκῳ, μητέρα ἐπὶ τέκνοις
εὐφραινομένην. Μὴ τοίνυν ἀπογνῷς τὴν ἀρίστην μετα-
βολήν. Εἰ γὰρ ὁ διάβολος τοσοῦτον ἴσχυσεν, ὡς ἀπὸ τῆς
κορυφῆς ἐκείνης καὶ τοῦ ὕψους τῆς ἀρετῆς εἰς ἔσχατόν σε
κακίας κατενεγκεῖν, πολλῷ μᾶλλον ὁ Θεὸς ἰσχύσει πρὸς
ἐκείνην σε πάλιν ἀνελκύσαι 5 τὴν παῤῥησίαν· καὶ οὐ
τοιοῦτον μόνον, ἀλλὰ καὶ πολλῷ μακαριώτερον έργάσα-
σθαι τοῦ προτέρου. Μόνον μὴ καταπέσῃς, μηδὲ τὰς χρη-
στὰς ἐλπίδας ἐκκόψῃς, μηδὲ πάθῃς τὰ τῶν ἀσεβῶν. Οὐ
γὰρ τὸ τῶν ἁμαρτημάτων πλῆθος εἰς ἀπόγνωσιν ἐμβάλ
λειν εἴωθεν, ἀλλὰ τὸ ψυχὴν ἔχειν ἀσεβῆ. Διὰ τοῦτο ὁ Σου
λομὼν οὐχ ἁπλῶς εἶπε, Πᾶς τις ἐλθὼν εἰς βάθος και
κῶν καταφρονεῖ, ἀλλ᾽ ῾Ο ἀσεβὴς μόνος α. Ἐκείνων γὰρ
μόνων τοῦτο τὸ πάθος ἐστὶν, ἐπειδὰν εἰς τὸ βάθος ἔλ-
θωσι τῶν κακῶν. Καὶ τοῦτό ἐστιν ὅπερ αὐτοὺς οὐκ ἀφίη
σιν ἀναβλέψαι, καὶ ἐπανελθεῖν ὅθεν ἐξέπεσον. Ο γὰρ
μικρὸς οὗτος λογισμός καθάπερ τις κύφων ἐπικείμενος
ἐπὶ τὸν αὐχένα τῆς ψυχῆς, καὶ κάτω νεύειν καταναγκά-·
ζων αὐτὴν, κωλύει πρὸς τὸν Δεσπότην ἀναβλέψαι τὸν αὐτ
τῆς. ᾿Ανδρὸς δὲ ἐστι γενναίου καὶ θαυμαστοῦ συντρίψαι
τοῦτο τὸ ξύλον, καὶ τὸν ἐπιτιθέντα • αὐτὸ δήμιον ἀπο
κρούσασθαι, καὶ τὰ τοῦ προφήτου φθέγξασθαι ῥήματα
Ὡς γὰρ ὀφθαλμοὶ παιδίσκης εἰς χεῖρας τῆς κυρίας
αὐτῆς, οὕτως οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν πρὸς Κύριον τὸν
Θεὸν ἡμῶν, ἕως οὗ οικτειρήσαι ἡμᾶς. Ἐλέησον ἡμᾶς,
Κύριε, ἐλέησον ἡμᾶς, ὅτι ἐπιπολὺ ἐπλήσθημεν ἐξ-
ουδενώσεως. θεῖα ἀληθῶς ταῦτα τὰ παιδεύματα, καὶ
τῆς ἀνωτάτω φιλοσοφίας δόγματα. Ενεπλήσθημεν, φη-
σίν, ἐξουδενώσεως, καὶ μυρία ὑπέστημεν χαλεπά· ἀλλ'
ὅμως τοῦ πρὸς 1. τὸν Θεὸν ἀναβλέπειν οὐκ ἀποστησόμεθα,
οὐδὲ, πρὶν ἢ λαβεῖν τὴν αἴτησιν, παυσόμεθα αὐτοῦντες αὐτ
τόν. [3] Τοῦτο γὰρ γενναίας ψυχῆς, μή καταπίπτειν,
μηδὲ ἀπαγορεύειν πρὸς τὸ πλῆθος τῶν κατεχόντων δει-
νῶν, μηδὲ πολλάκις αἰτοῦντας καὶ ἀποτυγχάνοντας ἀνα-
χωρεῖν, ἀλλ᾽ ἐπιμένειν, ἕως οὗ οίκτειρήσῃ ἡμᾶς, καθώ
ὡς καὶ ὁ μακάριος Δαυΐδ φησι.
β. Διὰ γὰρ τοῦτο ὁ διάβολος ἡμᾶς εἰς τοὺς τῆς ἀπογνώ-
σεως ἐμβάλλει λογισμούς, ἵνα ἐκκάψῃ τὴν ἐλπίδα τὴν
πρὸς τὸν Θεὸν, τὴν ἄγκυραν τὴν ἀσφαλῆ, τὴν ὑπόθεσιν
τῆς ἡμετέρας ζωῆς, τὴν χειραγωγὸν τῆς πρὸς τὸν οὐρα
νὸν φερούσης ὁδοῦ, τὴν σωτηρίαν τῶν ἀπολλυμένων ψυ-
χῶν. Τῇ γὰρ ἐλπίδι, φησὶν, ἐσώθημεν. Αὕτη γὰρ, αὕτη,
καθάπερ σειρά τις ἰσχυρὰ 6 τῶν οὐρανῶν ἐξαρτηθεῖσα,
τὰς ἡμετέρας διαβαστάζει ψυχάς, κατὰ μικρὸν πρὸς τὸ
ὕψος ἐκεῖνο ἀνέλκουσα τοὺς σφόδρα ἐχομένους αὐτῆς, καὶ
τοῦ κλύδωνος ἡμᾶς τῶν βιωτικῶν κακῶν ὑπεραίρουσα.
Ἂν οὖν τις μαλακισθῇ καὶ ἀφῇ ἡ τὴν ἄγκυραν ταύτην
τὴν ἱερὰν, κατέπεσέ τε εὐθέως καὶ ἀπεπνίγη εἰς τὴν
ἄβυσσον τῆς κακίας ἐλθών. Οπερ εἰδὼς ἡ ὁ πονηρὸς
Savil. et unus codex ἀλλὰ Θεῷ.
b. Unus πάλιν ἑλκύσαι. Μox non παῤῥησίαν, sed ἀρετήν legit
Savil.
• Sic Savil. et omnes fere mss. Morel. vero πᾶς τις ὁ ἐλθ.
d Sic omnes præter unum cod. qui habet μόνον. Paulo post
Colb. unus βάθος ἐμπέσωσι τῶν.
• Savil. et aliquot mss. ἐπιθέντα, Morel. et alius ἐπιτιθέντα,
quod retinere visum est. Ibid. unus et Sav. αὐτῷ.
1 Savil. et unus Reg. ἀλλ' ὅμως καὶ οὕτω διακείμενοι τοῦ
πρός, cr te. i omnes ut in textu.
6 Aliquot mss σειρά τις χρυσῆ, Savil. τις χρυσή σειρά. Qua-
tuor mss. ut in textu. Mox duo mss. ἐξαρτισθείσα.
h Colb. unus et Sav. τις μεταξύ μαλακισθεὶς ἀφῇ.
i Reg. unus ἅπερ εἰδώς. Idem mox ἡμᾶς ἑαυτούς... βαρύνο
μεν συνειδότι, ἐπελθών... τὸν ἀπὸ τῆς.
280
ἐπειδὰν ἡμᾶς αὐτοὺς τῷ τῶν πονηρῶν πράξεων βαρυνο
μένους συνειδότι αίσθηται, ἐπελθὼν καὶ αὐτὸς τὸν ἐκ τῆς
ἀπογνώσεως λογισμὸν ὄντα μολύβδου βαρύτερον ἐπιτί
θησι· κἂν αὐτὸν παραδεξώμεθα, ἀνάγκη λοιπὸν κατασπα
σθέντας εὐθέως τῷ βάρει, καὶ τῆς σειρᾶς ἀποῤῥαγέντας
ἐκείνης κατελθεῖν εἰς τὸ βάθος τῶν κακῶν, ἔνθα καὶ αὐτ
τὴς γέγονας νῦν, τοῦ μὲν πράου καὶ ταπεινοῦ Δεσπότου
τὰ προστάγματα ἀφεὶς, τοῦ δὲ ὠμοῦ καὶ τυράννου ἡ καὶ
ἀσπόνδου τῆς ἡμετέρας σωτηρίας ἐχθροῦ τὰ ἐπιτάγματα
ἐξανύων ἅπαντα, καὶ τὸν χρηστὸν διαρρήξας ζυγὸν, καὶ
τὸ φορτίον ῥίψας τὸ ἐλαφρὸν, καὶ τοὺς σιδηροῦς ἀντ᾽ ἐκεί
νων κλοιούς περιθεὶς *, ἔτι καὶ τὸν μύλον ἐξήρτησας τὸν
ὀνικὸν τοῦ τραχήλου τοῦ σοῦ. Ποῦ οὖν στήσῃ λοιπὸν κατα-
ποντίζων τὴν ἀθλίαν σου ψυχήν, τοῦ κάτω φέρεσθαι δι
ηνεκῶς τοιαύτην σαυτῷ τὴν ἀνάγκην ἐπιθείς ; Ἡ μὲν οὖν
τὴν μίαν δραχμὴν εὑροῦσα γυνή, τὰς γείτονας ἐκάλει τῆς
εὐφροσύνης κοινωνούς, Συγχάρητέ μοι, λέγουσα· ἐγὼ δὲ
τοὺς φίλους ἅπαντας τούς τε ἐμοὺς καὶ τοὺς τοὺς ἐπὶ
τοῖς ἐναντίοις παρακαλέσω νῦν, ού, Συγχάρητέ μοι, λέ-
γων, ἀλλὰ, Συμπενθήσατε 1; καὶ θρῆνον ἀναλάβετε τὸν
αὐτὸν, καὶ γοερὸν σὺν ἡμῖν ἀνακράξατε. Ζημία γὰρ ἡμᾶς
ἐσχάτη κατείληφεν, οὐχ ὅτι χρυσίου τάλαντα τόσα καὶ
τόσα τῆς ἐμῆς ἐξέπεσε χειρὸς, οὐδ᾽ ἔτι λίθων τιμίων που
λὺς ἀριθμὸς, ἀλλ' ὅτι τούτων ἁπάντων ὁ τιμιώτερος
συμπλέων ἡμῖν ταύτην τὴν θάλασσαν τὴν μεγάλην καὶ
ευρύχωρον, οὐκ οἶδ' ὅπως ἐξολισθήσας, πρὸς αὐτὸν τῆς
ἀπωλείας τὸν πυθμένα κατέπεσεν.
γ'. Εἰ δέ τινές με τοῦ θρηνεῖν ἀπάγειν πειρῶνται, τὰ τοῦ
προφήτου πρὸς αὐτοὺς φθέγξομαι λέγων· Αφετέ με, πι
κρῶς κλαύσομαι· μὴ κατισχύσητε παρακαλεῖν με. Οὐ
γὰρ τοιοῦτον πένθος πενθῶ νῦν, ὡς καὶ κατάγνωσιν φέρει,
ἡμῖν τὴν ἀμετρίαν τῶν ὀδυρμῶν, ἀλλ' ὑπὲρ οὗ, κἂν εἰ
Παῦλος, κἂν εἰ Πέτρος ἦν, οὐκ ἂν ησχύνθησαν κλαίον-
τες καὶ πενθοῦντες καὶ πᾶσαν παράκλησιν [4] διωθού-
μενοι. Τοῖς μὲν γὰρ τὸν κοινὸν τοῦτον θάνατον ὀδυρομένοις
εἰκότως ἄν τις εγκαλέσεις μικροψυχίαν πολλήν· ὅταν δὲ
ἀντὶ σώματος ψυχή προκέηται νεκρά, μυρίας ἔχουσα τὰς
ὠτειλὰς, καὶ ἐν αὐτῇ τῇ νεκρότητι τὴν εὐφυΐαν ἑαυτῆς
ἐμφαίνουσα τὴν προτέραν, καὶ τὴν εὐεξίαν », καὶ τὸ κάλ
λος τὸ ἀποσβεσθὲν, τίς οὕτως ὠμὸς καὶ ἀσυμπαθῆς, ὡς ἀντὶ
θρήνων καὶ ὀδυρμῶν παραμυθητικούς λόγους προσάγειν;
Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖ τὸ μὴ πενθεῖν φιλοσοφίας ἐστὶν, οὕτως
ἐνταῦθα τὸ πενθεῖν. Ο πρὸς τὸν οὐρανὸν φθάσας, ὁ τῆς
τοῦ βίου ματαιότητος καταγελῶν, ὁ τὰ κάλλη τῶν σωμά
των ὡς τὰ ἐν λίθοις ὁρῶν, ὁ χρυσοῦ μὲν ὡς πηλοῦ, τρυ
φῆς δὲ ἁπάσης ὡς βορβόρου καταφρονῶν, οὗτος ἡμῖν
ἐξαίφνης πυρετῷ κατασχεθεὶς ἐπιθυμίας ἀτόπου, καὶ τὴν
ὑγίειαν καὶ τὴν ἀνδρείαν καὶ τὴν ὥραν ἅπασαν διέφθει
ρε, καὶ δοῦλος γέγονε τῶν ἡδονῶν. Τοῦτον οὖν οὐ δακρύ-
σομεν, είπέ μοι, καὶ κοψόμεθα P, ἕως ανακτησώμεθα πά
λιν αὐτόν; Καὶ ποῦ ταῦτα ἀνθρωπίνης ψυχῆς; Τῆς μὲν
γὰρ τοῦ σώματος νεκρώσεως την λύσιν οὐκ ἔστιν εὑρεῖν
ἐνταῦθα, καὶ ὅμως οὐδὲ τοῦτο τοὺς πενθοῦντας τῶν θρή
νων ἀφίστησι · ψυχῆς δὲ νέκρωσιν ἐνταῦθα μόνον ἐστὶν
1 Sic omnes fere mss. Edit. Morel. ὠμοῦ τυράννου.
* Colb. unus ἐπιτιθείς. Savil. autem legit περιθείς additque
σεαυτῷ.
I Reg. unus ἀλλὰ συμπαθήσατε, καὶ θρήνων ἀναλάβεσθε τῶν
αὐτῶν.
m Sic Savil. et omnes mss. uno excepto ; Morel. vero καὶ εἰ
Παῦλος, καὶ εἰ Πέτρος. Ibid. Colb. unus post πενθούντες addit
καὶ θρηνοῦντες.
" Colb. unus τὴν εὐμορφίαν αὐτῆς τὴν προτέραν καὶ τὴν εὐ
εξίαν. Savil. in margine notat εὐμορφίαν μου εὐφυΐαν. Iufra Savil.
in marg. παρακλητικούς pro παραμυθητικούς. Ibid. alii προσ
αγειν, alii προσαγαγείν habent.
• Sic Sav. et quatuor mss. Mor. καταγελών, minus recic.
Η Due miss. habent δακρύσωμεν, κοψώμεθα
Digitized by
χρύσωμεν, κατά
PG 47:280Ἀλλὰ θάρσει, μικρᾶς σοι χρεία νήψεως καὶ οὐδὲ ἴχνος ὑπολειφθήσεται τοῦ τραύματος ἐκείνου, μᾶλλον δὲ θεοῦ χάριτι καὶ αὐτὴν τοῦ πονηροῦ συντρίψεις τὴν κεφαλήν· μηδέ σε ταραττέτω τὸ ταχέως καὶ παρ’ αὐτὴν ἐμποδισθῆναι τὴν ἀρχήν· εἶδεν γάρ, εἶδεν ὀξέως ὁ πονηρὸς τῆς σῆς ψυχῆς τὴν ἀρετήν, καὶ γενναῖον αὐτῷ πολέμιον αὐξηθήσεσθαι ἐκ πολλῶν ἐστοχάσατο· τὸν γὰρ εὐθέως τοσαύτῃ καὶ τηλικαύτῃ χρησάμενον κατ’ αὐτοῦ τῇ σπουδῇ τοῦτον, εἰ παραμένοι, ῥᾳδίως αὐτὸν καταπαλαίσειν ἤλπισεν. Διὰ τοῦτο ἐγρηγόρησεν, ἔσπευσεν, ἠγέρθη πολὺς κατὰ σοῦ, μᾶλλον δὲ κατὰ τῆς ἑαυτοῦ κεφαλῆς ἂν ἐθελήσῃς στῆναι γενναίως. Τίς γὰρ σοῦ τὴν ὀξεῖαν καὶ εἰλικρινῆ καὶ ζέουσαν ἐπὶ τὰ ἀγαθὰ μετάθεσιν οὐκ ἐθαύμασεν; Ἐδεσμάτων μὲν γὰρ τρυφὴ παρεωρᾶτο, πολυτέλης δὲ ἔσθησις κατεπεφρόνητο, πᾶς τῦφος κατεπεπάτητο, πᾶσα ἡ περὶ τὴν ἔξωθεν σοφίαν σπουδὴ ἀθρόως ἐπὶ τὰ θεῖα μετενήνεκτο λόγια· ὅλαι μὲν εἰς ἀναγνώσεις ἡμέραι, ὅλαι δὲ εἰς εὐχὰς ἀνηλίσκοντο νύκτες· οὐκ ἀξίας ἦν μνησθῆναι πατρικῆς, οὐ πλοῦτον ἐν νῷ λαβεῖν· τὸ δὲ γονάτων ἅψασθαι καὶ ποσὶν προσδραμεῖν ἀδελφῶν τοῦτο πάσης εὐγενείας ἀνώτερον ᾔδεις.
279 AD THEODORUM LAPSUM. 1.
να τον εἶναι τοῦτο δοκεῖ, ἀλλὰ τῷ Θεῷ & πάντα δυνατά.
Αὐτὸς γάρ ἐστιν. ῾Ο ἐγείρων ἀπὸ γῆς πτωχὸν, καὶ ἀπὸ .
κοπρίας ἀνυψῶν πένητα, τοῦ καθίσαι αὐτὸν μετὰ
ἀρχόντων, μετὰ ἀρχόντων λαοῦ αὐτοῦ. Αὐτός ἐστιν
Ο κατοικίζων στεῖραν ἐν οἴκῳ, μητέρα ἐπὶ τέκνοις
εὐφραινομένην. Μὴ τοίνυν ἀπογνῷς τὴν ἀρίστην μετα-
βολήν. Εἰ γὰρ ὁ διάβολος τοσοῦτον ἴσχυσεν, ὡς ἀπὸ τῆς
κορυφῆς ἐκείνης καὶ τοῦ ὕψους τῆς ἀρετῆς εἰς ἔσχατόν σε
κακίας κατενεγκεῖν, πολλῷ μᾶλλον ὁ Θεὸς ἰσχύσει πρὸς
ἐκείνην σε πάλιν ἀνελκύσαι 5 τὴν παῤῥησίαν· καὶ οὐ
τοιοῦτον μόνον, ἀλλὰ καὶ πολλῷ μακαριώτερον έργάσα-
σθαι τοῦ προτέρου. Μόνον μὴ καταπέσῃς, μηδὲ τὰς χρη-
στὰς ἐλπίδας ἐκκόψῃς, μηδὲ πάθῃς τὰ τῶν ἀσεβῶν. Οὐ
γὰρ τὸ τῶν ἁμαρτημάτων πλῆθος εἰς ἀπόγνωσιν ἐμβάλ
λειν εἴωθεν, ἀλλὰ τὸ ψυχὴν ἔχειν ἀσεβῆ. Διὰ τοῦτο ὁ Σου
λομὼν οὐχ ἁπλῶς εἶπε, Πᾶς τις ἐλθὼν εἰς βάθος και
κῶν καταφρονεῖ, ἀλλ᾽ ῾Ο ἀσεβὴς μόνος α. Ἐκείνων γὰρ
μόνων τοῦτο τὸ πάθος ἐστὶν, ἐπειδὰν εἰς τὸ βάθος ἔλ-
θωσι τῶν κακῶν. Καὶ τοῦτό ἐστιν ὅπερ αὐτοὺς οὐκ ἀφίη
σιν ἀναβλέψαι, καὶ ἐπανελθεῖν ὅθεν ἐξέπεσον. Ο γὰρ
μικρὸς οὗτος λογισμός καθάπερ τις κύφων ἐπικείμενος
ἐπὶ τὸν αὐχένα τῆς ψυχῆς, καὶ κάτω νεύειν καταναγκά-·
ζων αὐτὴν, κωλύει πρὸς τὸν Δεσπότην ἀναβλέψαι τὸν αὐτ
τῆς. ᾿Ανδρὸς δὲ ἐστι γενναίου καὶ θαυμαστοῦ συντρίψαι
τοῦτο τὸ ξύλον, καὶ τὸν ἐπιτιθέντα • αὐτὸ δήμιον ἀπο
κρούσασθαι, καὶ τὰ τοῦ προφήτου φθέγξασθαι ῥήματα
Ὡς γὰρ ὀφθαλμοὶ παιδίσκης εἰς χεῖρας τῆς κυρίας
αὐτῆς, οὕτως οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν πρὸς Κύριον τὸν
Θεὸν ἡμῶν, ἕως οὗ οικτειρήσαι ἡμᾶς. Ἐλέησον ἡμᾶς,
Κύριε, ἐλέησον ἡμᾶς, ὅτι ἐπιπολὺ ἐπλήσθημεν ἐξ-
ουδενώσεως. θεῖα ἀληθῶς ταῦτα τὰ παιδεύματα, καὶ
τῆς ἀνωτάτω φιλοσοφίας δόγματα. Ενεπλήσθημεν, φη-
σίν, ἐξουδενώσεως, καὶ μυρία ὑπέστημεν χαλεπά· ἀλλ'
ὅμως τοῦ πρὸς 1. τὸν Θεὸν ἀναβλέπειν οὐκ ἀποστησόμεθα,
οὐδὲ, πρὶν ἢ λαβεῖν τὴν αἴτησιν, παυσόμεθα αὐτοῦντες αὐτ
τόν. [3] Τοῦτο γὰρ γενναίας ψυχῆς, μή καταπίπτειν,
μηδὲ ἀπαγορεύειν πρὸς τὸ πλῆθος τῶν κατεχόντων δει-
νῶν, μηδὲ πολλάκις αἰτοῦντας καὶ ἀποτυγχάνοντας ἀνα-
χωρεῖν, ἀλλ᾽ ἐπιμένειν, ἕως οὗ οίκτειρήσῃ ἡμᾶς, καθώ
ὡς καὶ ὁ μακάριος Δαυΐδ φησι.
β. Διὰ γὰρ τοῦτο ὁ διάβολος ἡμᾶς εἰς τοὺς τῆς ἀπογνώ-
σεως ἐμβάλλει λογισμούς, ἵνα ἐκκάψῃ τὴν ἐλπίδα τὴν
πρὸς τὸν Θεὸν, τὴν ἄγκυραν τὴν ἀσφαλῆ, τὴν ὑπόθεσιν
τῆς ἡμετέρας ζωῆς, τὴν χειραγωγὸν τῆς πρὸς τὸν οὐρα
νὸν φερούσης ὁδοῦ, τὴν σωτηρίαν τῶν ἀπολλυμένων ψυ-
χῶν. Τῇ γὰρ ἐλπίδι, φησὶν, ἐσώθημεν. Αὕτη γὰρ, αὕτη,
καθάπερ σειρά τις ἰσχυρὰ 6 τῶν οὐρανῶν ἐξαρτηθεῖσα,
τὰς ἡμετέρας διαβαστάζει ψυχάς, κατὰ μικρὸν πρὸς τὸ
ὕψος ἐκεῖνο ἀνέλκουσα τοὺς σφόδρα ἐχομένους αὐτῆς, καὶ
τοῦ κλύδωνος ἡμᾶς τῶν βιωτικῶν κακῶν ὑπεραίρουσα.
Ἂν οὖν τις μαλακισθῇ καὶ ἀφῇ ἡ τὴν ἄγκυραν ταύτην
τὴν ἱερὰν, κατέπεσέ τε εὐθέως καὶ ἀπεπνίγη εἰς τὴν
ἄβυσσον τῆς κακίας ἐλθών. Οπερ εἰδὼς ἡ ὁ πονηρὸς
Savil. et unus codex ἀλλὰ Θεῷ.
b. Unus πάλιν ἑλκύσαι. Μox non παῤῥησίαν, sed ἀρετήν legit
Savil.
• Sic Savil. et omnes fere mss. Morel. vero πᾶς τις ὁ ἐλθ.
d Sic omnes præter unum cod. qui habet μόνον. Paulo post
Colb. unus βάθος ἐμπέσωσι τῶν.
• Savil. et aliquot mss. ἐπιθέντα, Morel. et alius ἐπιτιθέντα,
quod retinere visum est. Ibid. unus et Sav. αὐτῷ.
1 Savil. et unus Reg. ἀλλ' ὅμως καὶ οὕτω διακείμενοι τοῦ
πρός, cr te. i omnes ut in textu.
6 Aliquot mss σειρά τις χρυσῆ, Savil. τις χρυσή σειρά. Qua-
tuor mss. ut in textu. Mox duo mss. ἐξαρτισθείσα.
h Colb. unus et Sav. τις μεταξύ μαλακισθεὶς ἀφῇ.
i Reg. unus ἅπερ εἰδώς. Idem mox ἡμᾶς ἑαυτούς... βαρύνο
μεν συνειδότι, ἐπελθών... τὸν ἀπὸ τῆς.
280
ἐπειδὰν ἡμᾶς αὐτοὺς τῷ τῶν πονηρῶν πράξεων βαρυνο
μένους συνειδότι αίσθηται, ἐπελθὼν καὶ αὐτὸς τὸν ἐκ τῆς
ἀπογνώσεως λογισμὸν ὄντα μολύβδου βαρύτερον ἐπιτί
θησι· κἂν αὐτὸν παραδεξώμεθα, ἀνάγκη λοιπὸν κατασπα
σθέντας εὐθέως τῷ βάρει, καὶ τῆς σειρᾶς ἀποῤῥαγέντας
ἐκείνης κατελθεῖν εἰς τὸ βάθος τῶν κακῶν, ἔνθα καὶ αὐτ
τὴς γέγονας νῦν, τοῦ μὲν πράου καὶ ταπεινοῦ Δεσπότου
τὰ προστάγματα ἀφεὶς, τοῦ δὲ ὠμοῦ καὶ τυράννου ἡ καὶ
ἀσπόνδου τῆς ἡμετέρας σωτηρίας ἐχθροῦ τὰ ἐπιτάγματα
ἐξανύων ἅπαντα, καὶ τὸν χρηστὸν διαρρήξας ζυγὸν, καὶ
τὸ φορτίον ῥίψας τὸ ἐλαφρὸν, καὶ τοὺς σιδηροῦς ἀντ᾽ ἐκεί
νων κλοιούς περιθεὶς *, ἔτι καὶ τὸν μύλον ἐξήρτησας τὸν
ὀνικὸν τοῦ τραχήλου τοῦ σοῦ. Ποῦ οὖν στήσῃ λοιπὸν κατα-
ποντίζων τὴν ἀθλίαν σου ψυχήν, τοῦ κάτω φέρεσθαι δι
ηνεκῶς τοιαύτην σαυτῷ τὴν ἀνάγκην ἐπιθείς ; Ἡ μὲν οὖν
τὴν μίαν δραχμὴν εὑροῦσα γυνή, τὰς γείτονας ἐκάλει τῆς
εὐφροσύνης κοινωνούς, Συγχάρητέ μοι, λέγουσα· ἐγὼ δὲ
τοὺς φίλους ἅπαντας τούς τε ἐμοὺς καὶ τοὺς τοὺς ἐπὶ
τοῖς ἐναντίοις παρακαλέσω νῦν, ού, Συγχάρητέ μοι, λέ-
γων, ἀλλὰ, Συμπενθήσατε 1; καὶ θρῆνον ἀναλάβετε τὸν
αὐτὸν, καὶ γοερὸν σὺν ἡμῖν ἀνακράξατε. Ζημία γὰρ ἡμᾶς
ἐσχάτη κατείληφεν, οὐχ ὅτι χρυσίου τάλαντα τόσα καὶ
τόσα τῆς ἐμῆς ἐξέπεσε χειρὸς, οὐδ᾽ ἔτι λίθων τιμίων που
λὺς ἀριθμὸς, ἀλλ' ὅτι τούτων ἁπάντων ὁ τιμιώτερος
συμπλέων ἡμῖν ταύτην τὴν θάλασσαν τὴν μεγάλην καὶ
ευρύχωρον, οὐκ οἶδ' ὅπως ἐξολισθήσας, πρὸς αὐτὸν τῆς
ἀπωλείας τὸν πυθμένα κατέπεσεν.
γ'. Εἰ δέ τινές με τοῦ θρηνεῖν ἀπάγειν πειρῶνται, τὰ τοῦ
προφήτου πρὸς αὐτοὺς φθέγξομαι λέγων· Αφετέ με, πι
κρῶς κλαύσομαι· μὴ κατισχύσητε παρακαλεῖν με. Οὐ
γὰρ τοιοῦτον πένθος πενθῶ νῦν, ὡς καὶ κατάγνωσιν φέρει,
ἡμῖν τὴν ἀμετρίαν τῶν ὀδυρμῶν, ἀλλ' ὑπὲρ οὗ, κἂν εἰ
Παῦλος, κἂν εἰ Πέτρος ἦν, οὐκ ἂν ησχύνθησαν κλαίον-
τες καὶ πενθοῦντες καὶ πᾶσαν παράκλησιν [4] διωθού-
μενοι. Τοῖς μὲν γὰρ τὸν κοινὸν τοῦτον θάνατον ὀδυρομένοις
εἰκότως ἄν τις εγκαλέσεις μικροψυχίαν πολλήν· ὅταν δὲ
ἀντὶ σώματος ψυχή προκέηται νεκρά, μυρίας ἔχουσα τὰς
ὠτειλὰς, καὶ ἐν αὐτῇ τῇ νεκρότητι τὴν εὐφυΐαν ἑαυτῆς
ἐμφαίνουσα τὴν προτέραν, καὶ τὴν εὐεξίαν », καὶ τὸ κάλ
λος τὸ ἀποσβεσθὲν, τίς οὕτως ὠμὸς καὶ ἀσυμπαθῆς, ὡς ἀντὶ
θρήνων καὶ ὀδυρμῶν παραμυθητικούς λόγους προσάγειν;
Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖ τὸ μὴ πενθεῖν φιλοσοφίας ἐστὶν, οὕτως
ἐνταῦθα τὸ πενθεῖν. Ο πρὸς τὸν οὐρανὸν φθάσας, ὁ τῆς
τοῦ βίου ματαιότητος καταγελῶν, ὁ τὰ κάλλη τῶν σωμά
των ὡς τὰ ἐν λίθοις ὁρῶν, ὁ χρυσοῦ μὲν ὡς πηλοῦ, τρυ
φῆς δὲ ἁπάσης ὡς βορβόρου καταφρονῶν, οὗτος ἡμῖν
ἐξαίφνης πυρετῷ κατασχεθεὶς ἐπιθυμίας ἀτόπου, καὶ τὴν
ὑγίειαν καὶ τὴν ἀνδρείαν καὶ τὴν ὥραν ἅπασαν διέφθει
ρε, καὶ δοῦλος γέγονε τῶν ἡδονῶν. Τοῦτον οὖν οὐ δακρύ-
σομεν, είπέ μοι, καὶ κοψόμεθα P, ἕως ανακτησώμεθα πά
λιν αὐτόν; Καὶ ποῦ ταῦτα ἀνθρωπίνης ψυχῆς; Τῆς μὲν
γὰρ τοῦ σώματος νεκρώσεως την λύσιν οὐκ ἔστιν εὑρεῖν
ἐνταῦθα, καὶ ὅμως οὐδὲ τοῦτο τοὺς πενθοῦντας τῶν θρή
νων ἀφίστησι · ψυχῆς δὲ νέκρωσιν ἐνταῦθα μόνον ἐστὶν
1 Sic omnes fere mss. Edit. Morel. ὠμοῦ τυράννου.
* Colb. unus ἐπιτιθείς. Savil. autem legit περιθείς additque
σεαυτῷ.
I Reg. unus ἀλλὰ συμπαθήσατε, καὶ θρήνων ἀναλάβεσθε τῶν
αὐτῶν.
m Sic Savil. et omnes mss. uno excepto ; Morel. vero καὶ εἰ
Παῦλος, καὶ εἰ Πέτρος. Ibid. Colb. unus post πενθούντες addit
καὶ θρηνοῦντες.
" Colb. unus τὴν εὐμορφίαν αὐτῆς τὴν προτέραν καὶ τὴν εὐ
εξίαν. Savil. in margine notat εὐμορφίαν μου εὐφυΐαν. Iufra Savil.
in marg. παρακλητικούς pro παραμυθητικούς. Ibid. alii προσ
αγειν, alii προσαγαγείν habent.
• Sic Sav. et quatuor mss. Mor. καταγελών, minus recic.
Η Due miss. habent δακρύσωμεν, κοψώμεθα
Digitized by
χρύσωμεν, κατά
PG 47:282Ταῦτα ἔθλιβεν τὸν πονηρόν, ταῦτα εἰς μάχην ἐξήγειρεν σφοδροτέραν· ἀλλ’ οὐ καιρίαν ἔδωκε τὴν πληγήν. Εἰ μὲν γὰρ μετὰ χρόνον πολύν, μετὰ νηστείας τε συνεχεῖς καὶ τὴν χαμευνίαν καὶ τὴν ἄλλην ἄσκησιν κατέβαλεν, ἦν μὲν οὐδὲ τότε ἀπογνῶναι, πλὴν ἄν τις πολλὴν ἔφη τὴν ζημίαν γεγενῆσθαι, μετὰ πολλοὺς πόνους καὶ ἱδρῶτας καὶ νίκας τῆς ἥττης γενομένης· ἐπειδὴ δὲ ἅμα τῷ πρὸς αὐτὸν ἀποδύσασθαι ὑπεσκέλισεν, τοσοῦτον ἤνυσε μέν, ὅσον [σὲ] σπουδαιότερον γενέσθαι πρὸς τὴν κατ’ αὐτοῦ μάχην εἰργάσατο. Ἄρτι γάρ σοι ἐκπλέοντι, οὐκ ἐκ τῆς ἐμπορίας ἐπανιόντι, οὐδὲ πλήρη τὸν φόρτον ἐπιφερομένῳ, ὁ δεινὸς ἐπέθετο πειρατής· καὶ καθάπερ λέοντα γενναῖόν τις ἀνελεῖν ἐπιχειρήσας, ἐπειδὰν τὴν δορὰν ἐπιξύσειεν μόνον, ἐκεῖνον μὲν ἔβλαψεν οὐδέν, ἤγειρεν δὲ καθ’ ἑαυτοῦ καὶ μᾶλλον ἀσφαλέστερον καὶ δυσάλωτον τοῦ λοιποῦ πεποίηκεν· οὕτω δὴ καὶ ὁ κοινὸς ἁπάντων ἐχθρὸς βαθεῖαν ἐπιχειρήσας πῆξαι τὴν πληγήν, τούτου μὲν ἀπέτυχεν, ἐγρηγορέναι δὲ καὶ νήφειν τοῦ λοιποῦ παρεσκεύασε μᾶλλον. Ὀλισθηρὸν ἡ ἀνθρωπίνη φύσις καὶ ὀξὺ μὲν κλαπῆναι, ὀξὺ δὲ ἀνενεγκεῖν ἐκ τῆς ἀπάτης, καὶ ὥσπερ πίπτει ταχέως, οὕτω καὶ θᾶττον ἀνίσταται.
281 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ἀφανίσαι δυνατόν· Ἐν γὰρ τῷ ᾅδῃ, φησί, τίς ἐξομολο- γήσεταί σοι; Πῶς οὖν οὐ πολλῆς βλακείας ἐστί. τοὺς μὲν τὸν τοῦ σώματος θάνατον πενθοῦντας οὕτω σφοδρώς τοῦτο ποιεῖν, καὶ ταῦτα εἰδότας ὅτι οὐκ ἀναστήσουσι τὸν κείμενον τοῖς ὀδυρμοῖς· ἡμᾶς δὲ μηδὲν τοιοῦτον ἐπιδεί κνυσθαι, καὶ ταῦτα ἐπισταμένους ὅτι πολλάκις ἐστὶν ἑλ- πὶς τὴν ἀπολωλυΐαν ψυχὴν εἰς τὴν προτέραν ζωὴν ἐπαν αγαγεῖν; Πολλοὶ γὰρ καὶ νῦν καὶ ἐπὶ τῶν προγόνων κ τῶν ἡμετέρων ἐκ τῆς ὀρθῆς περιτραπέντες στάσεως καὶ ἐκ τῆς ἐστενοχωρημένης κατακρημνισθέντες ὁδοῦ, οὕτω διανέστησαν πάλιν, ὡς ἀποκρύψαι τοῖς δευτέροις τὰ πρό τερα, καὶ τὸ βραβεῖον λαβεῖν, καὶ τὸν στέφανον ἀναδή- σασθαι, καὶ μετὰ τῶν νικώντων ἀνακηρυχθῆναι, καὶ εἰς τὸν τῶν ἁγίων ἀριθμηθῆναι χόρον. Ἕως μὲν γὰρ ἂν ἐν τῇ καμένῳ τις ἑστήκῃ ὁ τῶν ἡδονῶν, καν μυρία τοιαῦτα ὑπο δείγματα ἔχῃ, ἀδύνατον αὐτῷ τὸ πρᾶγμα εἶναι δοκεῖ· ἂν δὲ ἀρχὴν βραχεῖαν μόνον λάβῃ τῆς ἐκεῖθεν ἐξόδου, προϊὼν ἀεὶ τὸ μὲν σφοδρότερον τοῦ πυρὸς κατόπιν ἀφίησι, τὰ δὲ ἔμπροσθεν καὶ πρὸ τῶν ποδῶν δρόσου καὶ πολλῆς γέμοντα τῆς εὐκολίας όψεται· μόνον μὴ ἀπογνῶμεν, μηδὲ ἀπαγορεύσωμεν τὴν ἐπάνοδον· ὁ γὰρ τοῦτο παθών, καν μυρίαν ἰσχὺν καὶ προθυμίαν κεκτημένος ᾖ, μάτην κέκτη- ται. Τὴν γὰρ θύραν ἀποκλείσας ἅπαξ ἑαυτῷ τῆς μετα νοίας, καὶ τὴν εἰς τὸ στάδιον εἴσοδον ἀποτειχίσας, πῶς δυνήσεται ἔξω μένων ἢ μικρὸν ἢ μέγα ἐργάσασθαι ἀγα θόν α ; Διὰ τοῦτο πάντα μηχανᾶται ὁ πονηρὸς, ἵνα τοῦτον ἐν ἡμῖν φυτεύσῃ τὸν λογισμόν· οὐκ ἔτι γὰρ αὐτῷ ἱδρώτων δεήσει καὶ πόνων πρὸς τὴν ἡμετέραν ἀντίστασιν· πῶς γὰρ, τῶν κειμένων καὶ πεπτωκότων καὶ ἀνταίρειν οὐκ ἐθελόντων αὐτῷ; Ὁ μὲν γὰρ τοῦτον δυνηθεὶς διαδύναι τὸν δεσμὸν [5] καὶ τὴν ἰσχὺν ἀνακτήσεται τὴν αὑτοῦ, καὶ εἰς ἐσχάτας οὐ παύσεται αὐτῷ παλαίων ἀναπνοὰς, κἂν εἰς μυρία άλλα πέσῃ πτώματα, ἀναστήσεται πάλιν, καὶ συγ- κάψει τὸν ἐχθρόν· ὁ δὲ τοῖς τῆς ἀπογνώσεως δεθείς λο γισμοῖς, καὶ τὴν ἰσχὺν παραλύσας τὴν αὐτοῦ, πῶς δυνή- σεται περιγενέσθαι καὶ ἀντιστῆναι, ἐξεναντίας φυγών; ε. Καὶ μή μοι τοὺς ὀλίγα ἡμαρτηκότας εἴπῃς, ἀλλ' ἔστω τις πάσης κακίας ἀνάμεστος, καὶ πάντα πραττέτω τὰ ἀποκλείοντα τῆς βασιλείας αὐτὸν, καὶ οὗτος μὴ τῶν ἐξ ἀρ- χῆς ἀπίστων, ἀλλὰ τῶν πιστῶν, καὶ εὐηρεστηκότων τῷ Θεῷ πρότερον ὤν, ὕστερον γινέσθω πόρνος, μοιχός, μα λακός, κλέπτης, μέθυσος, ἀρσενοκοίτης, λοίδορος, καὶ τὰ ἄλλα τὰ ο τούτοις ὅμοια· οὐδὲ γὰρ τοῦτον ἐγὼ ἀποδέξου μαι ἀπογινώσκοντα ἑαυτοῦ Γ, κἂν εἰς ἔσχατον γῆρας ἐλάσῃ μετὰ τῆς ἀφάτου καὶ τηλικαύτης κακίας. Εἰ μὲν γὰρ πάθος ἦν ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ, καλῶς ἄν τις ἀπέγνω, ὡς οὐ δυνάμενος σβέσαι τὴν φλόγα, ἣν διὰ τῶν τοσούτων ἀνῆψε κακῶν· ἐπειδὴ δὲ ἀπαθὲς τὸ θεῖόν ἐστι, κἂν κολάζῃ, κἂν τιμωρῆται, οὐ μετ᾿ ὀργῆς τοῦτο ποιεῖ, ἀλλὰ μετὰ κηδεμονίας καὶ φιλανθρωπίας πολλῆς· διὸ 5 σφόδρα θαρ- ῥεῖν χρὴ, καὶ πεποιθέναι τῇ τῆς μετανοίας δυνάμει. Καὶ γὰρ τοῖς εἰς αὐτὸν ἡμαρτηκόσιν οὐ δι' ἑαυτὸν εἴωθεν ἐπ- εξέρχεσθαι· οὐδεμία γὰρ εἰς τὴν φύσιν ἐκείνην διαβαίνει βλάβη· ἀλλὰ πρὸς τὸ συμφέρον ἡμῖν σκοπῶν, καὶ ὑπὲρ τοῦ μὴ χείρονα γενέσθαι τὴν διαστροφὴν τὴν ἡμετέραν μελετώντων αὐτοῦ καταφρονεῖν καὶ ὑπερορᾷν. Καθάπερ 4 Unus habet σφοδροτέρως, ut et Savil. 1 Ita Savil. et tres manuscripli, melius quam Morel. et alii καὶ ἐκ τῶν προγόνων. Μox aliquot mss. τραπέντες. c Montt. habet έως μὲν γὰρ ἐν τῇ καμίνω τις ἔστηκε. Rescri pserunt ἑστήκη, adjecto av, Benedictinæ secundæ editores, a quibus hanc correctionem mutuamur. Mox unus cod. et Savil. ἐὰν δὲ λάβοι. EDIT. PATROL. d ᾿Αγαθόν deest in quibusdam mss. • Unus καὶ τὰ ἄλλα πάντα τά. i Sic Savil. et aliquot mss. Morel. ἀπογινώσκοντα τὰ ἑαυ του. Μox Colb. unus μετὰ τῆς ἀφράστου ταύτης κακίας. Paulo post idem et Savil. δυνάμενος λοιπὸν σβέσαι. 3 Δ ή deest in qnibusdam mss. h 282 γὰρ ὁ τοῦ φωτὸς ἐκτὸς ποιῶν ἑαυτὸν, ἐκεῖνο μὲν ἐζημίωσ σεν οὐδὲν, ἑαυτὸν δὲ τὰ μέγιστα σκότῳ ἡ κατακλεισθείς· οὕτω καὶ ὁ τῆς παναλκοῦς ἐκείνης δυνάμεως καταφρονεῖν ἐθισθεὶς, ἐκείνην μὲν ἔβλαψεν οὐδὲν 1, ἑαυτὸν δὲ τὴν ἐσχάτην έβλαψε βλάβην. Καὶ διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς τὰς τιμω ρίας ἡμῖν ἀπειλεῖ, καὶ ἐπάγει πολλάκις, οὐχ ὡς ἑαυτὸν ἐκδικῶν, ἀλλ' ἡμᾶς ἔλκων πρὸς ἑαυτόν. Καὶ γὰρ καὶ ἰα- τρὸς ἐπὶ ταῖς τῶν παραπαιόντων ὕβρεσιν οὐκ ἀλγεῖ μὲν, οὐδὲ δάκνεται, ὅμως δὲ πάντα πράττει καὶ πραγματεύε ται ὑπὲρ τοῦ παῦσαι τοιαῦτα ἀσχημονοῦντας ἐκείνους, οὐ τὰ ἑαυτοῦ ἡ σκοπῶν, ἀλλὰ τὴν ἐκείνων ὠφέλειαν· κἂν ἐπιδείξωνται μικρόν τι σωφροσύνης καὶ νήψεως, χαίρει καὶ εὐφραίνεται καὶ πολλῷ σφοδρότερον κ τὰ φάρμακα ἐπιτίθησιν, οὐχ ὑπὲρ τῶν προτέρων αὐτοὺς ἀμυνόμενος, ἀλλὰ τὴν ὠφέλειαν 1 αὐξῆσαι θέλων, καὶ πρὸς καθαρὰν ὑγίειαν ἐπαναγαγεῖν· οὕτω καὶ ὁ Θεὸς, ὅταν εἰς τὴν ἐσχά- την μανίαν ἐκπέσωμεν, οὐκ ἀμυνόμενος ὑπὲρ τῶν προτέ ρων, ἀλλ' ἀπαλλάξαι τῆς νόσου βουλόμενος, ἅπαντα και λέγει καὶ ποιεῖ· καὶ τοῦτο ἱκανὸν μὲν καὶ ἀπὸ τῶν ὀρθῶν λογισμῶν συνιδεῖν. ε'. Εἰ δέ τις ἡμῖν ἀμφισβητοίη τούτων ἕνεκεν, καὶ ἀπὸ τῶν θείων ταῦτα και πιστωσόμεθα λογίων Τίς γὰρ [6], εἰπέ μοι, τοῦ Βαβυλωνίων βασιλέως γέγονε μιαρώτερος; δ: τος- αὐτὴν τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως πεῖραν λαβὼν, ὡς τὸν προφήτην προσκυνῆσαι τὸν αὐτοῦ, καὶ κελεῦσαι αὐτῷ μαναὰ σπεῖσαι καὶ θεῖον, πάλιν εἰς τὸν πρότερον ἐξ ηνέχθη τύφον, καὶ τοὺς μὴ προτιμήσαντας αὐτὸν τοῦ Θεοῦ, δεδεμένους εἰς τὴν κάμινον ἐνέβαλεν. Αλλ' ὅμως τὸν οὔ τως ὠμὸν = καὶ ἀσεβῆ καὶ θηρίον μᾶλλον ἢ ἄνθρωπον, εἰς μετάνοιαν προσκαλεῖται °, καὶ δίδωσιν αὐτῷ καὶ ἑτέρας τοῦ μεταβαλέσθαι ἀφορμὰς, πρῶτον μὲν αὐτὸ τὸ ἐν τῇ καμίνῳ θαῦμα γεγονός, μετὰ δὲ ἐκεῖνα τὴν ὄψιν, ἣν εἶδε μὲν ὁ βασιλεὺς, ἡρμήνευσε δὲ ὁ Δανιήλ, ἱκανὴν οὖσαν καὶ λιθίνην κάμψαι ψυχήν ρ· καὶ πρὸς τούτοις μετὰ τὴν ἐκ τῶν πραγμάτων παραίνεσιν, καὶ αὐτὸς ὁ προφήτης συνεβούλευε λέγων· Διὰ τοῦτο, βασιλεῦ, ἡ βουλή μου ἀρεσάτω σοι, καὶ τὰς ἁμαρτίας σου ἐν ἐλεημοσύναις λύτρωσαι 4, καὶ τὰς ἀνομίας σου ἐν οἰκτιρμοῖς πε- νήτων· ἴσως ἔσται μακροθυμία τοῖς παραπτώμασί σου. Τί λέγεις, ὦ σοφὲ καὶ μακάριε; ἔστι καὶ μετὰ τὴν τοσαύτην απόπτωσιν πάλιν ἐπάνοδος, καὶ μετὰ τοσαύτην νόσον ὑγίεια, καὶ μετὰ τὴν τοσαύτην μανίαν πάλιν ἐλπὶς σωφροσύνης *; Πάσης ἑαυτὸν προλαβὼν ἐστέρησεν ἐλπί δος ὁ βασιλεὺς, πρῶτον μὲν ἀγνοήσας τὸν ποιήσαντα αὐτ τὸν, καὶ εἰς τὴν τιμὴν ἀγαγόντα ἐκείνην, καίτοι τῆς δυ- νάμεως αὐτοῦ καὶ προνοίας τεκμήρια διηγείσθαι ἔχων, καὶ ἐπ' αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τῶν προγόνων αὐτοῦ γεγενημένα πολλά· μετὰ δὲ τοῦτο πάλιν τῆς σοφίας αὐτοῦ καὶ τῆς προγνώσεως ἐναργῆ σημεῖα λαβὼν, καὶ μαγικὴν, καὶ ἀστρονομίαν, καὶ πάσης τῆς διαβολικῆς μαγγανείας τὴν h Savil. ἐν σκότει. Colb. 1 ἐν σκότῳ. i Duo mss. μὲν οὐδέν, hic omisso έβλαψε. Paulo post Colbert. τους ἡμῖν καὶ ἀπειλεῖ, et sic etiam Savil. j Duo mss. οὐ τὸ ἑαυτοῦ, et sic etiam Savil. ; Morel. autem et alii οὐ τὰ ἑαυτοῦ. k Colbert. unus σφοδρότερα. 1 Saν. τὴν ὠφέλειαν ταύτην. Colb. unus τὴν καλὴν ταύτην ἀρχήν • Sav. et aliquot mss. τοῦτο. alii el Mor. ταῦτα. Infra vero μαναά est vox Heb., Græce expressa,quæ significat mums aut donum.Vox sequens, θεῖον, vulgo sulphur, sed hic suflimen- tum et olores exprimere videtur. In Bibliis legitur εὐωδίας. • Colb. unus άλλ' οὕτως τὸν τοιοῦτον ὠμόν. • Sic Savil. et aliquot mss. Morel. προκαλεῖται. * Quatuor mss. ἱκανὴ ὴν κάμψαι ψυχὴν καὶ λιθίνην. Savil., Morel. et alii, ut in textu. 4 Legit Saviiius καθαρόν, LXX ut in textu. r Unus et Sav. μανίαν ἐλπίσαι σωφροσύνην τινά. Ibid. omnes rnss., duobus exceptis, πάσης ἑαυτὸν προλαβὼν ἐστέρησεν ἐλπίδος ὁ βασιλεύς. Sar. πάσης ἑαυτὸν προλαβὼν ἀπολογίας ἀπεστέρησεν ὁ βασιλεύς. Unus item codex απολογίας tantum. Mor. et uius ceu dex πάσης ἑαυτὴν προλαβών ελπίδος άπολογίας ἐστέρησαν ο βασι
PG 47:284Καὶ γὰρ ὁ μακάριος ἐκεῖνος ἀνήρ, τὸν Δαυὶδ λέγω τὸν ἐκλεκτὸν βασιλέα καὶ προφήτην, ἡνίκα πολλὰ κατώρθωσεν, οὐκ ἔλαθεν ἄνθρωπος ὤν, ἀλλ’ ἠράσθη ποτὲ γυναικὸς ἀλλοτρίας, καὶ οὐκ ἔστη μέχρι τούτου, ἀλλ’ εἰργάσατο μὲν μοιχείαν διὰ τὴν ἐπιθυμίαν, εἰργάσατο δὲ καὶ φόνον διὰ τὴν μοιχείαν, ἀλλ’ οὐκ ἐπειδὴ τηλικαύτας ἔλαβεν δύο πληγάς, ἤδη καὶ τρίτην ἑαυτῷ δοῦναι ἐπεχείρησεν, ἀλλ’ εὐθέως πρὸς τὸν ἰατρὸν ἀπέτρεχεν, καὶ τὰ φάρμακα ἐπετίθει. Ποῖα ταῦτα; νηστείαν, δάκρυα, θρήνους, εὐχὰς συνεχεῖς, τὸ τὴν ἁμαρτίαν πολλάκις ἀναγγέλλειν· καὶ οὕτως διὰ τούτων ἵλεων κατέστησεν αὐτὸν εἴς τε τὴν προτέραν ἐπανῆλθεν ἀξίαν, ὥστε μετὰ μοιχείαν καὶ φόνον ἐπισκιάσαι πως δυνηθῆναι τὴν τοῦ παιδὸς εἰδωλολατρείαν τὴν τοῦ πατρὸς μνήμην. Ὁ γὰρ υἱός, ὁ τούτου Σολομὼν ἦν ὄνομα αὐτῷ, διὰ τῆς αὐτῆς ἑάλω παγίδος ἧσπερ καὶ ὁ πατήρ, καὶ γυναιξὶ χαριζόμενος ἀπέστη τοῦ πατρῴου θεοῦ. Ὅρα πόσον κακὸν τὸ μὴ κρατεῖν ἡδονῆς, ἀλλὰ τὴν τῆς φύσεως ἀνατρέπειν ἀρχήν, καὶ ἄνδρα ὄντα γυναικῶν εἶναι δοῦλον.
283 AD THEODORUM LAPSUM. I.
σκηνὴν ἀνατραπεῖσαν ἰδὼν, χαλεπώτερα τῶν προτέρων
ἐπεδείξατο. "Α γὰρ οἱ σοφοί μάγοι Γαζαρηνοί διασαφῆσαι
οὐκ ἴσχυσαν, ἀλλ' ὡμολόγουν μείζονα ἢ κατὰ ἀνθρωπί
νην φύσιν εἶναι, ταῦτα παιδίον αἰχμάλωτον ἐπιλύσασθαι
ποιήσας αὐτῷ, οὕτως αὐτὸν ἐπηγάγετο ἐκείνῳ τῷ θαύ
ματι, ὡς μὴ μόνον αὐτὸν πιστεῦσαι, ἀλλὰ καὶ τῇ οἰκου
μένῃ πάσῃ τοῦ δόγματος τούτου γενέσθαι κήρυκα καὶ
διδάσκαλον σαφή. Ὥστε εἰ καὶ πρὶν σημεῖον τοιοῦτον λα-
δεῖν ἀσύγγνωστος ἦν ἀγνοῶν τὸν Θεὸν, πολλῷ μᾶλλον μετ'
ἐκεῖνο τὸ θαῦμα, καὶ τὴν ὁμολογίαν αὐτοῦ, καὶ τὴν δι-
δασκαλίαν τὴν εἰς ἑτέρους γεγενημένην 4. Οὔτε γὰρ ἂν
μὴ πιστεύσας καλῶς, ὅτι μόνος ἐστὶν ὁ Θεὸς ἀληθὴς, τοσ-
αὐτὴν εἰς τὸν ἐκείνου θεράποντα τιμὴν ἐπεδείξατο, καὶ
τοιαῦτα τοῖς ἄλλοις ἐνομοθέτησεν. Αλλ' ὅμως μετὰ τὴν
τοιαύτην ὁμολογίαν εἰς εἰδωλολατρείαν πάλιν ἐξέπεσε,
καὶ ὁ πεσὼν ἐπὶ πρόσωπον, καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ προσκυνή-
σας δοῦλον, οὗτος εἰς τοσοῦτον ἐξεβακχεύθη μανίας, ὥστε
τοὺς τοῦ Θεοῦ δούλους μὴ προσκυνοῦντας αὐτὸν εἰς κάμι-
νον ἐμβαλεῖν. Τί οὖν ; μετῆλθεν ὁ Θεὸς τὸν ἀποστάτην,
ὡς μετελθεῖν ἔδει ; Μείζονα μὲν οὖν αὐτῷ τεκμήρια τῆς
οἰκεία, παρέσχε δυνάμεως, μετὰ τὴν τοσαύτην ἀπόνοιαν
ἔλκων ἐπὶ τὰ πρότερα b πάλιν αὐτόν· καὶ τὸ δὴ θαυμα-
στότερον· ἵνα γὰρ μὴ ἀπιστῆται πάλιν διὰ τὴν ὑπερβο-
λὴν τῶν θαυμάτων τὰ γινόμενα, οὐκ ἐν ἄλλῳ τινὶ τὸ ση-
μεῖον ἐποίησεν, ἀλλ' ἐπὶ τῆς καμίνου, ἣν [7] ἀνῆψεν αὐτ
τὸς ἐπὶ τῶν παίδων, οὓς ἔδησε καὶ ἐνέβαλεν. Ην μὲν
οὖν καὶ τὸ σβέσαι τὴν φλόγα θαυμαστὸν καὶ παράδοξον
ὁ δὲ φιλάνθρωπος ὑπὲρ τοῦ μείζονα ἐνθεῖναι φόβον, καὶ
πλείονα ποιῆσαι τὴν ἔκπληξιν, καὶ πᾶσαν αὐτοῦ λῦσαι
τὴν πώρωσιν, τὸ τούτου μείζον ἐποίησε καὶ παραδοξότε-
ρον. ᾿Αφεὶς γὰρ αὐτὴν ἐκκαυθῆναι τοσοῦτον, ὅσον ἠθέλη-
σεν ἐκεῖνος, οὕτω τὴν οἰκείαν ενδείκνυται δύναμιν, οὐ
καταλύων τὰ μηχανήματα τῶν ἐχθρῶν, ἀλλ᾽ ἑστῶτα
ἄκυρα ποιῶν. Ἵνα δὲ μή τις αὐτοὺς ἰδὼν περιγεγονότας
τῆς φλογός, φάντασμα είναι νομίσῃ, συνεχώρησε και
θῆναι τοὺς ἐμβαλόντας αὐτοὺς, δεικνὺς ὅτι πῦρ μὲν ἦν
ἀληθῶς τὸ ὁρώμενον· οὐ γὰρ ἂν νάφθαν καὶ στύππιον ο
καὶ κληματίδας καὶ τοσαῦτα κατέφαγε σώματα· τῆς δὲ
αὐτοῦ προσταγῆς ἰσχυρότερον οὐδέν· ἀλλ᾽ ἕπεται τῶν ὄνο
των ἁπάντων ἡ φύσις τῷ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος αὐτὴν εἰς τὸ
εἶναι παραγαγόντι· ὅπερ οὖν καὶ τότε ἐδείκνυτο· σώ-
ματα γὰρ ἡ φλὸς ἀπολαβοῦσα φθαρτά, καθάπερ ἀφθαρ-
των ἀπέσχετο, καὶ σώαν τὴν παρακαταθήκην ἀπέδωκε,
καὶ μετὰ πολλῆς τῆς λαμπρότητος. Ωσπερ γὰρ ἐκ βασι-
λείων τινῶν βασιλεῖς, οὕτως ἀπὸ τῆς καμίνου προῄεσαν
οἱ παῖδες ἐκεῖνοι, οὐδενὸς εἰς τὸν βασιλέα ἀνεχομένου
λοιπὸν ὁρᾷν, ἀλλὰ πάντων τοὺς ὀφθαλμοὺς ἀπ' ἐκείνου
μεταθέντων ὁ ἐπὶ τὴν παράδοξον θεωρίαν, καὶ οὔτε τὸ
διάδημα, οὔτε ἡ ἁλουργὶς, οὔτε ἄλλο τι τῆς φαντασίας τῆς
βασιλικῆς, οὕτω τοὺς ὄχλους τῶν ἀπίστων ἐπέστρεψεν,
ὡς ἡ θέα τῶν πιστῶν ἐκείνων, ἐγχρονισάντων μὲν τῷ
πυρί, οὕτω δὲ ἐξελθόντων ἐκεῖθεν, ὡς τοὺς ἐν ὀνείρῳ
τοῦτο παθόντας εἰκὸς ἦν. Καὶ γὰρ ὁ πάντων εὐθραυστό-
τερόν ἐστι τῶν ἐν ἡμῖν, ἡ τῶν τριχῶν φύσις, ἀδάμαντος
τότε ἰσχυρότερον εκράτει τῆς παμφάγου φλογός. Καὶ οὐ
τοῦτο μόνον ἦν τὸ θαυμαστὸν, ὅτι εἰς μέσον ο ἀποῤῥιφέν-
τες ἔπαθον οὐδὲν, ἀλλ' ὅτι καὶ φθεγγόμενοι ἦσαν διαπαν.
τός· ἴσασι δὲ πάντες ὅσοι τοῖς καιομένοις παραγεγόνασιν,
ὡς ' ἕως μὲν ἂν ἔχωσι μεμυκότα ἐκεῖνοι τὰ χείλη, καν
βραχὺ γοῦν ἀντέχουσι πρὸς τὸν ἐμπρησμόν· εἰ δὲ συμβαίη
d
a Sic Savil. et omnes fere mss. Morel. γενομένην.
• Unus ἐπὶ τὰ πρότερον. Duo alii ἐπὶ τὸ πρότερον. Savil.,
Morel. et reliqui ἐπὶ τὰ πρότερα.
•
C Savil. et aliquot mss. στυππείον. Μox duo προταγής.
d Sic Sav. et omnes fere mss. Ed. Μorel. μετατιθέντων.
Savil. et unus cod. ἀποληφθέντες. Quatuor alii ἀπολει
Σπαλλικά
284
διᾶραι τὸ στόμα αὐτῶν 5, εὐθέως ἀφίπταται τοῦ σώματος
ἡ ψυχή. Αλλ' ὅμως τοσούτων γενομένων θαυμάτων, καὶ
πάντων καταπλαγέντων τῶν παρόντων καὶ θεωμένων,
καὶ τῶν ἀπόντων διὰ γραμμάτων τοῦτο μεμαθηκότων, δ
τοὺς ἄλλους διδάξας βασιλεὺς ἀδιόρθωτος ἔμεινε, καὶ πάν
λιν ἐπὶ τὴν προτέραν ἐπανῄει ἡ κακίαν. Καὶ οὐδὲ οὕτως
αὐτὸν ὁ Θεὸς ἐκόλασεν, ἀλλ᾽ ἐμακροθύμησεν ἔτι, καὶ
δι᾿ ὀνειράτων καὶ διὰ τοῦ προφήτου συμβουλεύων αὐτῷ.
Ἐπειδὴ δὲ οὐδὲν οὐδενὶ τούτων βελτίων ἐγένετο, τότε
ἐπάγει τὴν τιμωρίαν λοιπόν, οὐχ ὑπὲρ τῶν ἤδη γεγονός
των ἀμυνόμενος, ἀλλὰ τὰ μέλλοντα ἑκκόπτων δεινὰ, καὶ
τὴν εἰς τὸ ἔμπροσθεν ἀναστέλλων κακίαν, καὶ οὐδὲ τοῦτο
εἰς τέλος, ἀλλ᾽ ἐπ' ὀλίγοις αὐτὸν παιδεύσας ἔτεσι, τῇ προ-
τέρᾳ πάλιν ἀπέδωκε τιμῇ, ζημιωθέντα μὲν ἀπὸ τῆς κοι
λάσεως οὐδὲν,κερδάναντα δὲ τὸ πάντων μέγιστον τῶν ἀγα
θῶν, τὸ στεῤῥῶς τῆς εἰς τὸν Θεὸν ἔχεσθαι πίστεως, καὶ
μεταγνῶναι ἐπὶ τοῖς πρότερον ἡμαρτημένοις αὐτῷ.
[8] ς'. Τοιαύτη γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπία· οὐδέποτε
μετάνοιαν γινομένην εἰλικρινῶς ἀποστρέφεται, ἀλλὰ καν
πρὸς αὐτό τις τῆς κακίας ἐλάσῃ τὸ πέρας, κἀκεῖθεν ὑπου
στρέψαι πάλιν ἔληται πρὸς τὴν τῆς ἀρετῆς ὁδὸν, καὶ δέ-
χεται καὶ προσέεται τοῦτον, καὶ πάντα ποιεῖ ὥστε αὐτὸν
εἰς τὴν προτέραν κατάστασιν ἐπαναγαγεῖν Ι. Καὶ τὸ πολ-
λῷ τούτου φιλανθρωπότερον· κἂν γὰρ μὴ πᾶσαν τις
ἐπιδείξηται την μετάνοιαν, οὐδὲ τὴν βραχεῖαν καὶ πρὸς
ὀλίγον γεγενημένην παραπέμπεται, ἀλλὰ καὶ ταύτῃ ἡ τί-
θησι πολὺν τὸν μισθόν· καὶ τοῦτο δῆλον ἐξ ὧν Ησαΐας ὁ
προφήτης περὶ τοῦ τῶν Ἰουδαίων λαοῦ ούτωσί πώς
φησι· Δι' ἁμαρτίαν βραχύ τι ελύπησα αὐτὸν, καὶ ἐπά-
ταξα αὐτὸν, καὶ ἀπέστρεψα τὸ πρόσωπόν μου ἀπ'
αὐτοῦ, καὶ ἐλυπήθη, καὶ ἐπορεύθη στυγνός, καὶ ἱασά
μην αὐτὸν, καὶ παρεκάλεσα αὐτόν. Μαρτυρήσειε δ'
ἂν ἡμῖν καὶ ὁ ἀσεβέστατος βασιλεὺς ἐκεῖνος, ὁ γεγονώς
μὲν ἔκδοτος τοῖς ἁμαρτήμασιν ὑπὸ τῆς γυναικός· ἐπειδὴ
δὲ μόνον ἐπένθησε, καὶ σάκκον περιεβάλετο, καὶ κατέγνω
τῶν πλημμεληθέντων αὐτῷ, οὕτως ἐπεσπάσατο κ τοῦ
Θεοῦ τὸν ἔλεον, ὡς πάντων αὐτὸν ἀπαλλάξαι τῶν ἐπηρτη-
μένων κακῶν. Εἶπε γὰρ ὁ Θεὸς τῷ Ηλία· Εώρακας πως
κατενύγη Αχαὰν ἀπὸ προσώπου μου; Οὐκ ἐπάξω
τὴν κακίαν ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ, ἀνθ' ὧν ὅτι ἔκλαυ-
σεν ἀπὸ προσώπου μου. Καὶ μετὰ τοῦτο πάλιν ὁ Μα-
νασσῆς πάντας τῇ μανίᾳ παρελάσας καὶ τῇ τυραννίδι, καὶ
τὴν νομικὴν ἀνατρέψας λατρείαν, καὶ τὸν ναὸν ἀποκλεί-
σας, καὶ τὴν τῶν εἰδώλων πλάνην ποιήσας ἀνθεῖν, καὶ
πάντων τῶν ἔμπροσθεν γενόμενος ἀσεβέστερος, ἐπειδὴ
μετενόησεν ὕστερον, εἰς τοὺς τοῦ Θεοῦ κατετάττετο φίλους.
Εἰ δὲ εἰς τὸ μέγεθος ἀπιδὼν τῶν οἰκείων ἀνομιῶν, ἀπέγνω
τὴν ἐπάνοδον καὶ τὴν μεταβολὴν, πάντων ἂν ἐξέπεσεν,
ὧν μετὰ ταῦτα ἐπέτυχε· νῦν δὲ, ἀντὶ τῆς ὑπερβολῆς τῶν
ἡμαρτημένων αὐτῷ, εἰς τὸ ἄπειρον τῆς εὐσπλαγχνίας ἰδὼν
τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ δεσμὰ διαρρήξας τοῦ διαβόλου, διανέστη,
καὶ ἡγωνίσατο, καὶ τὸν δρόμον ἐτέλεσε τὸν καλόν. Οὐ
μόνον δὲ διὰ τῶν εἰς τούτους γεγενημένων, ἀλλὰ καὶ διὰ
τῶν τοῦ προφήτου ῥημάτων ἐκκόπτει τοὺς τῆς ἀπογνώ-
σεως λογισμοὺς ὁ Θεὸς, ούτωσὶ λέγων· Σήμερον ἐὰν
τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούσητε, μη σκληρύνητε τὰς
καρδίας ὑμῶν, ὡς ἐν τῷ παραπικρασμῷ.
Τὸ δὲ, σήμερον, ἐν παντὶ τῷ βίῳ λέγεσθαι δυνατόν, καὶ
πρὸς αὐτῷ ὁδὲ, εἰ βούλει τῷ γήρᾳ· οὐ γὰρ χρόνων ποσότητι,
ἀλλὰ διαθέσει ψυχῆς ἡ μετάνοια κρίνεται. Καὶ γὰρ οἱ
6 Morel., Sav. et unus cod. στόμα αὐτούς, alii αὐτῶν.
h Duo manuscripti ἐπάνεισι, et sic Savil. in margine.
Morel. autem, Savil. in textu, et alii ἐπανήει.
1 legebatur ἀγαγεῖν, sed prastat lectio Sav. ἐπαναγαγεῖν. Εν
j Savil. et unus cod. ταύτης. * Duo mss. ἐπισπασάμενος.
1 Sic omnes, excepto Mer, qui habet πρὸς αὐτοῦ. Paulo post
υπος ἐδεήθησαν
τὴν ἁμαρτίαν και ημερών. Μox Sav. et aliquot ms.
Max Savil.
Paulo tuer duo mes Παγίαν ΠΡΟ ἀνομίαν.
PG 47:286Αὐτὸν δὴ τοῦτον τὸν Σολομῶντα δίκαιον ὄντα πᾶσαν ἀφαιρεθῆναι τὴν βασιλείαν, διὰ δὲ τὴν τοῦ πατρὸς εὐδοκίμησιν τὸ τῆς ἀρχῆς ἕκτον μέρος ἀφῆκεν ἔχειν ὁ θεός. Εἰ μὲν οὖν σπουδή σοι περὶ τοὺς ἔξωθεν λόγους ἦν, εἶτα ἀπερρᾳθύμησας δικαστηρίων καὶ βήματος καὶ τῶν ἐκεῖσε στεφάνων καὶ τῆς παρρησίας, [ς’] ἀναμιμνῄσκων παρεκάλεσα ἂν ἐπανελθεῖν εἰς τοὺς ὑπὲρ ἐκείνων πόνους· ἐπειδὴ δὲ ὑπὲρ τῶν ἐν οὐρανοῖς τρέχομεν καὶ τῶν ἐπὶ γῆς λόγος ἡμῖν οὐδείς, ἑτέρου σε ἀναμιμνῄσκω δικαστηρίου καὶ βήματος φοβεροῦ καὶ φρικώδους· «Πάντας γὰρ ἡμᾶς φανερωθῆναι δεῖ ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ.» Κρίτης δὲ καθῆται τότε, ὁ νῦν ἀθετούμενος ὑπὸ σοῦ. Τί οὖν ἐροῦμεν τότε; τί δὲ ἀπολογησόμεθα, ἐὰν ἐπιμένωμεν ἀθετοῦντες; τί ἐροῦμεν εἰπέ μοι; πραγμάτων φροντίδας προφασισόμεθα; ἀλλ’ αὐτὸς προλαβὼν εἶπεν· «Τί γὰρ ὠφελήσει ἄνθρωπος, ἐὰν τὸν κόσμον ὅλον κερδήσῃ, τὴν δὲ ψυχὴν αὐτοῦ ζημιωθῇ.» Ἀλλ’ ὑφ’ ἑτέρων ἠπατῆσθαι; ἀλλ’ οὐδὲ τὸν Ἀδὰμ πρὸς ἀπολογίαν ὤνησεν τὸ προβαλέσθαι τὴν γυναῖκα καὶ εἰπεῖν· «Ἡ γυνὴ ἣν ἔδωκάς μοι, αὐτή με ἠπάτησεν», ὥσπερ οὐδὲ τὴν γυναῖκα τὸν ὄφιν.
285 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. Νινευίται οὐ πολλῶν ἐδεήθησαν ἡμερῶν, ὥστε ἐξαλείψαι τὴν ἁμαρτίαν αὐτῶν, ἀλλ᾽ ἴσχυσε βραχὺς τῆς ἡμέρας καιρὸς ἅπασαν ἀφανίσαι τὴν ἀνομίαν αὐτῶν· καὶ ὁ λῃστὴς δὲ οὐκ ἐν χρόνῳ μακρῷ τὴν εἰς τὸν παράδεισον εἴσοδον ἤνυσεν, ἀλλ᾽ ὅσην ἂν ἀναλώσειεν ὥραν τις ῥῆμα φθεγγό μενος ἕν, ἐν τοσαύτῃ ῥοπῇ τὰ ἐν παντὶ τῷ βίῳ ἡμαρτη- μένα ἅπαντα ἀπολουσάμενος, καὶ πρὸ τῶν ἀποστόλων τὸ τῆς εὐδοκιμήσεως βραβεῖον ἐλάμβανεν. Ὁρῶμεν δὲ καὶ τοὺς μάρτυρας, οὐκ ἐν πολλοῖς ἔτεσιν, ἀλλ' ἐν ἡμέ ραις ὀλίγαις, πολλάκις δὲ καὶ ἐν μιᾷ μόνον 4, τοὺς λαμπροὺς ἐπιτιθεμένους στεφάνους. d [9] 5'. Ὥστε προθυμίας ἡμῖν χρεία πανταχοῦ καὶ πολλῆς διαθέσεως· κἂν οὕτω τὸ συνειδὸς παρασκευάσωμεν, ὥστε μετὰ τοσαύτης σφοδρότητος καὶ τὴν προτέραν μισῆσαι κακίαν, καὶ τὴν ἐναντίαν ἑλέσθαι ὁδὸν, μεθ' ὅσης ὁ Θεὸς βούλεται καὶ ἀπαιτεῖ, οὐδὲν ἀπὸ τῶν χρόνων ἔλαττον ἕξο- μεν· πολλοὶ γοῦν ἔσχατοι γενόμενοι τους πρώτους ὑπερ- ηκόντισαν b. Οὐ ο γὰρ τὸ πεσεῖν χαλεπὸν, ἀλλὰ τὸ πεσόντα κεῖσθαι καὶ μὴ ἀνίστασθαι, ἀλλὰ ἐθελοκακοῦντα καὶ βλα- κεύοντα, τοῖς τῆς ἀπογνώσεως λογισμοῖς τὴν τῆς προαιρέ- σεως ἀποκρύπτειν ἀσθένειαν. Πρὸς οὓς καὶ ὁ προφήτης διαπορούμενος ὁ ἔλεγε· Μὴ ὁ πίπτων οὐκ ἀνίσταται, ἢ ὁ ἀποστρέφων οὐκ ἐπιστρέφει; Εἰ δέ τινας τῶν μετὰ τὸ πιστεῦσαι πάλιν εκπεσόντων ζητοίης παρ' ἡμῶν, καὶ ταῦτα μὲν ἅπαντα ὑπὲρ τούτων εἴρηται· ὁ γὰρ πεσὼν τῶν ἑστώτων πρότερον ἦν, οὐ τῶν κειμένων· πῶς γὰρ ἂν ὁ τοιοῦτος πέσοι ; Εἰρήσεται δὲ καὶ ἕτερα, τὰ μὲν διὰ ταραβολῶν, τὰ δὲ διὰ σαφεστέρων πράξεών τε καὶ λόγων. Καὶ γὰρ τὸ πρόβατον ἐκεῖνο, τὸ τῶν ἐνενήκοντα καὶ ἐννέα ἀποσχισθέν, εἶτα πάλιν ἐπαναχθέν, οὐδὲν ἕτερον ἡμῖν, ἢ τὴν τῶν πιστῶν δείκνυσιν ἔκπτωσίν τε καὶ ἐπάνοδον· πρόβατον γὰρ ἦν, καὶ τοῦτο οὐχ ἑτέρας ποίμνης τινὸς, ἀλλὰ τοῦ τῶν λοιπῶν ἀριθμοῦ, καὶ ὑπὸ τῷ ποιμένι πρόσ τερον ἐνέμετο, καὶ ἐπλανήθη πλάνην οὐ τὴν τυχοῦσαν, ἀλλ' ἐπὶ τὰ ὄρη καὶ τὰς νάπας, τουτέστι μακράν τινα ὁδὸν, καὶ πολλῷ τῆς εὐθείας ἀπέχουσαν. Αρ' οὖν εἴασεν αὐτὸ πλανηθῆναι; Οὐδαμῶς, ἀλλ' ἐπανήγαγεν ', οὐκ ἐλά- σας, οὐδὲ μαστίξας, ἀλλ' ἐπὶ τῶν ὤμων λαβών. Καθάπερ γὰρ οἱ τῶν ἰατρῶν ἄριστοι τοὺς νοσοῦντας νόσον μακρὰν μετὰ πολλῆς τῆς θεραπείας ἐπὶ τὴν ὑγίειαν ἐπανάγου- σιν, οὐ μόνον κατὰ τὸν τῆς ἰατρείας νόμον αὐτοὺς θερα πεύοντες, ἀλλ᾽ ἔστιν ὅπου καὶ χαριζόμενοι· οὕτω καὶ ὁ Θεὸς τοὺς σφόδρα διαφθαρέντας οὐ μετὰ πολλῆς ἄγει τῆς σφοδρότητος ἐπὶ τὴν ἀρετὴν, ἀλλ' ἡρέμα και κατά μι κρὸν, καὶ διαβαστάζων πανταχοῦ, ὥστε μὴ πλέον 6 γενέ- σθαι τὸ σχίσμα, μηδὲ μακροτέραν την πλάνην. Οὐχ αΰ- τη δὲ μόνον ἡ παραβολὴ τοῦτο ηνίξατο, ἀλλὰ καὶ ἡ τοῦ παιδὸς τοῦ ἀσώτου. Καὶ γὰρ καὶ οὗτος οὐκ ἀλλότριος τις ἦν, ἀλλ' υἱὸς, καὶ ἀδελφὸς τοῦ εὐηρεστηκότος παιδός, καὶ εἰς κακίαν οὐ τὴν τυχοῦσαν ἐξώκειλεν, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸ τὸ πέρας, ὡς ἄν τις εἴποι, τῶν κακῶν, ὁ πλούσιος καὶ ἐλεύθερος καὶ εὐγενὴς οἰκετῶν καὶ ξένων καὶ μισθωτών ἀθλιώτερον διατεθείς. Ἀλλ' ὅμως πάλιν εἰς τὸ ἐξ ἀρχῆς ἐπανῆλθε, καὶ τὴν προτέραν δόξαν ἀπέλαβεν. Εἰ δὲ ἀπὸ εγνώκει τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς, καὶ τοῖς συμβεβηκόσιν ἀπαγο ρεύσας ὁ ἔμεινεν ἐπὶ τῆς ἀλλοτρίας, οὐκ ἂν ἔτυχεν ὧνπερ τοσαύτῃ, et sic etiam quidam mss., commutato verborum situ. 4 Savil. et aliquot mss. ἐν μιᾷ μόνη. 1 Savil. et tres niss. πρώτους οὕτως ὑπερ. Paulo post unus ἀπογνώσεως λόγοις τὴν τῆς προαιρέσεως ἐπικηρύττειν ἀσθένειαν. c Savil. legit ούτε γάρ, moxque τοσοῦτον χαλεπόν pro simplici χαλεπόν. Ο Διαπορούμενος. Hanc Savillanam lectionem vulgatæ διαπρούμενος praetulimus. Epr. Απαντα deest in tribus niss. f Coil. mus άρ' οὖν ἀφῆκεν αὐτὸ πλανηθέν; οὐδαμῶς· ἀλλ' ἐπανήγαγε καὶ συνήγαγεν οὐκ ἐλάσας... ἰατρῶν ἀρίστων τῶν νο- σούντων τινά νόσον. 5 Colb. uous διαβαστάζων αὐτοὺς πανταχού, ὥστε μήτε πλέον. Mox Savil. et duo niss. μόνη ἡμῖν ἡ παραβολή. H Savil. et unus cod, συμβεβηκόσιν αὐτῷ ἀπαν 286 καὶ ἔτυχεν, ἀλλὰ λιμῷ διαφθαρεὶς τὸν ἁπάντων οἶκτι- στον ὑπέμεινε θάνατον· ἐπειδὴ δὲ μετενόησε, καὶ οὐκ ἀπέγνω, μετὰ τὴν τοσαύτην διαφθορὰν ἐπὶ τῆς αὐτῆς φαιδρότητος γίνεται ἡ πάλιν, καὶ τὴν καλλίστην περιβάλ λεται στολὴν, καὶ μειζόνων ἀπολαύει τοῦ μὴ καταπεπτω κότος ἀδελφοῦ. Τοσαῦτα γὰρ ἔτη, φησί, δουλεύω σοι, καὶ οὐδέποτε ἐντολήν σου παρῆλθον [10], καὶ οὐδέπο τέ μοι ἔδωκας ἔριφον, ἵνα μετὰ τῶν φίλων μου εὐ φρανθῶ· ὅτε δὲ υἱός σου οὗτος ὁ καταγαγών σου τὸν βίον μετὰ πορνῶν ἦλθεν, ἔθυσας αὐτῷτὸν μόσχον τὸν σιτευτόν· τοσαύτη ἡ τῆς μετανοίας ἰσχύς. η' Τοσαῦτα οὖν ἔχοντες ὑποδείγματα μὴ παραμείνω- μὲν τοῖς κακοῖς, μηδὲ ἀπογνῶμεν τὴν καταλλαγήν, ἀλλ᾽ εἴπωμεν καὶ αὐτοὶ, Πορεύσομαι πρὸς τὸν Πατέρα μου, καὶ ἐγγίσωμεν τῷ Θεῷ. Αὐτὸς γὰρ ἡμᾶς οὐδέποτε ἀπο- στρέφεται, ἀλλ' ἡμεῖς ἐσμενοι μακρύνοντες ἑαυτούς· Θεὸς γάρ, φησὶν κ, ἐγγίζων· ἐγώ εἰμι, καὶ οὐ Θεὶς πόρρωθεν. Καὶ διὰ τοῦδε τοῦ προφήτου πάλιν ἐγκαλῶν αὐτοῖς ἔλεγεν· Οὐχὶ αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν διιστῶσιν ἀναμέσον ὑμῶν καὶ ἐμοῦ; Ἐπειδὴ οὖν τοῦτό ἐστι τὸ πόρρω ποιοῦν ἡμᾶς τοῦ πόῤῥω Θεοῦ, περιέλωμεν τὸ χαλεπὸν τοῦτο διάφραγμα, καὶ τὸ κωλύον οὐδὲν γενέσθαι 1 ἐγγύς. Ακουσον δὲ καὶ ἐπ' αὐτῶν τῶν πραγμάτων τοῦτο γεγενῆσθαι. Παρὰ Κοριν θίοις ἐπίσημος τις ἀνὴρ ἁμαρτίαν εἰργάσατο τοιαύτην, οἷα οὐδὲ ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὠνομάζετο. Πιστὸς δὲ οὗτος ἦν, καὶ τῶν ᾠκειωμένων Χριστῷ· τινὲς δὲ αὐτὸν καὶ τῶν ἱερωμένων εἶναί φασι. Τί οὖν; ἆρα εξέκοψεν αὐτὸν τῆς τῶν σωζομένων μερίδος = ὁ Παῦλος; Οὐδαμῶς· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ μυρία ἄνω καὶ κάτω Κορινθίοις ἐγκαλῶν, ὅτι αὐτὸν εἰς μετάνοιαν οὐ κατέστησαν· βουλόμενος δὲ ἡμῖν δεῖξαι, ὅτι οὐκ ἔστιν ἁμάρτημα, ὃ μὴ δύναται ἰαθῆς ναι, πάλιν ἔλεγε περὶ αὐτοῦ τοῦ χαλεπώτερα τῶν ἐθνικῶν κ ἡμαρτηκότος· Παράδοτε τὸν τοιοῦτον τῷ σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκὸς, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ἀλλὰ τοῦτο μὲν πρὸ τῆς μετανοίας· ἐπειδὴ δὲ μετενόησεν, ἱκανὸν τῷ τοιούτῳ ἡ ἐπιτιμία, φησίν, ἡ ὑπὸ τῶν πλειόνων και ἐπέστελλε παρακαλέσαι πάλιν αὐτὸν, καὶ προσίεσθαι τὴν μετάνοιαν, ὥστε αὐτὸν μὴ πλεονεκτηθῆναι ὑπὸ τοῦ σα τανᾶ. Καὶ ἔθνος δὲ ὁλόκληρον τὸ τῶν Γαλατῶν μετὰ τὸ πιστεῦσαι, καὶ σημεῖα ἐργάσασθαι, καὶ πολλοὺς πειρα- σμοὺς ἐνεγκεῖν ἡ διὰ τὴν πίστιν τὴν εἰς τὸν Χριστὸν, και ταπεσόντας πάλιν ἀνίστησιν. Ὅτι μὲν γὰρ ἐθαυματούρ γουν, ἐδήλωσεν εἰπών· Ο οὖν ἐπιχορηγῶν ὑμῖν τὸ Πνεῦμα, καὶ ἐνεργῶν δυνάμεις ἐν ὑμῖν· ὅτι δὲ καὶ πολλὰ τῆς πίστεως ἕνεκεν ἤθλησαν, καὶ τοῦτο ἐδήλωσε λέγων· Τοσαῦτα ἐπάθετε εἰκῇ, εἴ γε καὶ εἰκῆ. Ἀλλ᾿ όμως μετὰ τὴν τοσαύτην ἐπίδοσιν, ἁμαρτίαν ἡμαρτον ἱκανὴν ἀλλοτριῶσαι αὐτοὺς τοῦ Χριστοῦ· περὶ ἧς αὐτὸς ἀποφαίνεται λέγων· "Ιδε ἐγὼ Παῦλος λέγω ὑμῖν, ὅτι ἐὰν περιτέμνησθε, Χριστὸς οὐδὲν ὑμᾶς ὠφελήσει καὶ πάλιν, Οἵτινες ἐν νόμῳ δικαιοῦσθε, τῆς χάριτος ° i Sav. et Colb. unus ἐπὶ τῆς προτέρας λαμπρότητος γίνεται. Paulo post Savil. et duo codd. μὴ καταπεσόντος ἀδ. 1 Savil. et unus ταῦτα οὖν ἔχοντες τὰ ὑπ. k Sic Savil. et duo mss. In Morel. et aliis φησί deest. Su- vil. καὶ διὰ τοῦ αὐτοῦ δὴ τούτου, ut et Morel. qui habet δέ pro δή. Μox αὐτοῖς deest in duolus mss. Ibid. Savil. et qui- dam ἀναμέσον ἐμοῦ τε καὶ ὑμῶν. 1 Reg. unus γενέσθω. Μox Savil. et Colb. unus ἀπ' αὐτῶν... τοῦτο γεγονὸς παρά. - Savil. et tres mss. σωζομένων ἐλπίδος. » Savil. et duo mss. τῶν ἐθνῶν. • Colb. τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ. ᾿Αλλά. Μox idem τοιούτῳ, φη- σὶν, ἡ ἐπιτιμία αὕτη ἡ ὑπὸ τῶν πολλῶν. Μor unus halet προσ- ἐσθαι τὴν μετ., duo προέσθαι. P Savil. et unus codex, υπενεγκείν. Paulo post Savil. et duo mss. ὅτι μέν Es teid. Savil In alvis yap deest. Postea unus cod. x.zi touto omnes pene mss. εἶχε καὶ εἰκ. Ιε cdit. Murel. και deest
PG 47:287Φοβερόν, ὦ Θεόδωρε, τὸ δικαστήριον ἐκεῖνο, οὐ κατηγόρων δεόμενον, οὐ μάρτυρας περιμένον· «Πάντα γὰρ γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα» τῷ δικάζοντι, καὶ οὐχὶ πράξεων μόνον ἀλλὰ καὶ ἐννοιῶν εὐθύνας ὑπέχειν δεῖ· «Κριτικὸς γάρ ἐστιν ἐνθυμήσεων καὶ ἐννοιῶν καρδίας» ὁ δικαστὴς ἐκεῖνος. Ἀλλ’ ἴσως ἀσθένειαν φύσεως ἐρεῖς καὶ τὸ μὴ δυνηθῆναι ἐνεγκεῖν τὸν ζυγόν; Καὶ ποία αὕτη ἀπολογία, ζυγὸν μὴ ἰσχῦσαι τὸν χρηστὸν ἐνεγκεῖν, φορτίον μὴ δυνηθῆναι βαστάσαι τὸ ἐλαφρόν; βαρὺ πρᾶγμα καὶ φορτικὸν ἡ τῶν κόπων ἀνάπαυσις; Καὶ πῶς ἐπὶ τοῦτο ἡμᾶς ὁ Χριστὸς καλεῖ; Λέγων· «Δεῦτε πρός με πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς.» Καὶ πάλιν· «Ἄρατε τὸν ζυγὸν ἐφ’ ὑμᾶς, ὁ γὰρ ζυγός μου χρηστὸς καὶ τὸ φορτίον μου ἐλαφρόν.» Τί γὰρ ἐλαφρότερον, εἰπέ μοι, τοῦ φροντίδων καὶ πραγμάτων καὶ φόβων καὶ πόνων ἀπηλλάχθαι, ἔξω τε τῶν τοῦ βίου κυμάτων ἑστάναι καὶ ἐν εὐδίῳ διάγειν λιμένι; Εἰπὲ δή μοι· τί σοι δοκεῖ τῶν ἐν κόσμῳ μακαριστὸν εἶναι καὶ ζηλωτόν; Ἀρχὴν πάντως ἐρεῖς καὶ πλοῦτον καὶ τὸ παρὰ ἀνθρώποις εὐδοκιμεῖν. Καὶ τί τούτων ἀθλιώτερον, ὅταν πρὸς τὴν τῶν Χριστιανῶν ἐλευθερίαν συγκρίνηται;
287 AD THEODORUM LAPSUM. I.
ἐξεπέσατε α· καὶ μετὰ τὴν τοσαύτην ὅμως παράπτωσιν,
προσίεται αὐτοὺς, λέγων· Τεκνία μου, οὓς πάλιν ὠδίνω,
ἄχρις οὗ μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν· δεικνύς, ὅτι μετὰ »
τὴν ἐσχάτην διαφθορὰν δυνατὸν πάλιν ἄνωθεν μορφωθῆναι,
τὸν Χριστὸν ἐν ἡμῖν· οὐ γὰρ θέλει τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτ
τωλοῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι καὶ ζῇν αὐτόν.
e
[11] θ'. Επιστρέψωμεν οὖν, ὦ φίλη κεφαλὴ, καὶ τὸ θέ
λημα ἐξανύσωμεν τοῦ Θεοῦ. Διὰ γὰρ τοῦτο ἡμᾶς ἔκτισε,
καὶ εἰς τὸ εἶναι παρήγαγεν, ἵνα τῶν αἰωνίων ποιήσῃ
μετασχεῖν ο ἀγαθῶν, ἵνα τὴν βασιλείαν παράσχῃ τῶν οὐ-
ρανῶν, οὐχ ἵνα εἰς γέενναν ἐμβάλῃ, καὶ τῷ πυρὶ παρα-
δῷ· τοῦτο γὰρ οὐ δι' ἡμᾶς, ἀλλὰ διὰ τὸν διάβολον γέγονεν·
ἡ βασιλεία δὲ ἡμῖν εὐτρέπισται, καὶ παρεσκεύασται πά
λαι. Καὶ ταῦτα ἀμφότερα ὑποδεικνύς, ἔλεγε τοῖς μὲν ἐκ
δεξ:ῶν· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου κληρονο-
μήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ κατα-
βολῆς κόσμου· τοῖς δὲ ἐξ ευωνύμων, Πορεύεσθε ἀπ'
ἐμοί, οἱ κατηραμένοι, εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιονὰ τὸ ἡτοιμα·
σμένον, οὐκ ἔτι ὑμῖν, ἀλλὰ τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις
αὐτοῦ.Οὕτως οὐ δι' ἡμᾶς ἡ γέεννα γέγονεν, ἀλλὰ δι' ἐκεῖνον
καὶ τοὺς ἀγγέλους ἐκείνου· ἡ δὲ βασιλεία πρὸ καταβολῆς
κόσμου ἡμῖν παρεσκεύασται. Μή τοίνυν ἀναξίους ἑαυτοὺς
τῆς τοῦ νυμφῶνος εἰσόδου παρασκευάσωμεν· ἕως μὲν
γὰρ ἂν ὦμεν ἐνθάδε, κἂν μυρία ἁμάρτωμεν, ἔνεστι
πάντα ἀπολούσασθαι, μετάνοιαν τῶν ἁμαρτηθέντων ἐπι-
δειξαμένους· ἡνίκα δὲ ἂν ἀπαχθῶμεν ἐκεῖ, οὐδ' ἂν σφο-
δροτάτην ἐπιδειξώμεθα την μετάνοιαν, ἔσται τι πλέον
λοιπὸν, ἀλλὰ κἂν τοὺς οδόντας βρύχωμεν, κἂν κοπτώ
μεθα, καν μυρία παρακαλῶμεν, οὐδὲ ἄκρῳ τις ἐπιστάξει
τῷ δακτύλῳ φλεγομένοις ἡμῖν, ἀλλ' ἀκουσόμεθα ταῦτα,
ἅπερ καὶ ὁ πλούσιος τότε ἐκεῖνος, ὅτι Χάσμα μέγα με
ταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν ἐστήρικται. Ανανήψωμεν οὖν
ἐνταῦθα, παρακαλῶ, καὶ τὸν Δεσπότην ἐπιγνῶμεν τὸν
ἑαυτῶν, ὡς ἐπιγνῶναι χρή. Τότε γὰρ μόνον ἀπογνῶναι
δεῖ τὴν ἀπὸ τῆς μετανοίας ἐλπίδα, ὅταν ἐν τῷ ᾅδῃ γενώ
μεθα· ἐκεῖ γὰρ μόνον τοῦτο τὸ φάρμακον ἀσθενὲς καὶ
ἄχρηστον· ἐνταῦθα δὲ ὄντων ἡμῶν, κἂν ἐν αὐτῷ τῷ γήρα
ἐπιτεθῇ, πολλὴν ἐπιδείκνυται τὴν ἰσχύν. Διὸ καὶ ὁ διά
βολος πάντα κινεί, ἵνα ριζώσῃ τὸν τῆς ἀπογνώσεως ἐν
ἡμῖν λογισμόν· οἶδε γὰρ, ὅτι κἂν μικρὸν μετανοήσωμεν,
οὐκ ἀμισθὶ τοῦτο πράξομεν. Αλλ' ὥσπερ ὁ ποτήριον
ψυχροῦ ' ἐπιδιδοὺς ἀποκειμένην ἔχει τὴν ἀμοιβὴν, οὕτω
καὶ ὁ μετανοήσας ἐφ᾽ οἷς ἔπραξε δεινοῖς, κἂν μὴ τῶν
ἁμαρτημάτων ἀξίαν ἐπιδείξηται τὴν μετάνοιαν, καὶ αὐ
τῆς ταύτης ἕξει τὴν ἀντίδοσιν. Οὐδὲν γὰρ ὅλως τῶν ἀγα
θῶν, κἂν μικρὸν ᾖ, παραφθήσεται παρὰ τοῦ δικαίου
κριτοῦ. Εἰ γὰρ ἁμαρτήματα μετὰ τοσαύτης ἐξετάζεται
τῆς ἀκριβείας, ὡς καὶ ῥημάτων καὶ ἐνθυμημάτων τιν
νύειν τιμωρίας ἡμᾶς, πολλῷ μᾶλλον τὰ κατορθώματα,
κἂν μεγάλα ᾖ, κἂν μικρά, λογισθήσεται κατ' ἐκεῖνον
ἡμῖν τὸν καιρόν. Ὥστε κἂν μὴ πρὸς αὐτὴν τὴν ἀκρίβειαν
πάλιν ἐπανελθεῖν δυνηθῇς, ἀλλὰ τὸ τυχὸν γοῦν τῆς παρ-
ούσης νόσου καὶ ἀσελγείας ἀποστήσῃς σεαυτὸν, οὐδὲ
τοῦτο ἔσται ἀνόνητον· μόνον ἀρχὴν ἐπίθες τῷ πράγματι,
• Savil. et omnes mss. ἐξεπέσατε. Morel. ἐξεπέσετε.
» Savil. et uuus ὅτι καὶ μετά. Post hæc quatuor mss. ἐπι-
στρέφειν. Savil. autem, Morel. et unus ἐπιστρέψαι.
• Savil. et unus Colb. ἡμᾶς ante μετασχείν, et mox ἡμῖν
ante παράσχη habent.
d Sic Sar. et quatuor mss. Mor. et duo alii ἐξώτερον. ibid.
Colb. unus ήτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ,
οὐχ ὑμῖν· οὕτως. Sav. ήτοιμασμένον οὐχ ὑμῖν, ἀλλά, etc. Ibid.
Sar. et aliquot mss. ἀγγέλοις αὐτοῦ. Mor. et alii ἐκείνου. Paulo
post unus ἀπὸ καταβολῆς. Ib. quatuor mss. παρεσκεύαστο.
• Sav. et unus ἕως μὲν γάρ, recte. In aliis γάρ deest. Paulo
post multum variant tum edd. tum mss. Sav.habet ἔστιν ἅπαντα
απολούσασθαι, μετάνοιαν τῶν ἡμαρτημένων ἐπιδειξαμένους ἀξίαν.
Tres mss. ἔνεστιν ἅπαντα ἀποδυσαμένους μετάνοιαν τῶν ἁμαρτ
· ηθέντων ἐπιδείξασθαι, unus addit ἀξίαν. Morel. ένεστι πάντα
Η πολούσασθαι μετάνοιαν τῶν ἁμαρτηθέντων ἐπιδειξαμένους.
1 Alii cum Sav. ψυχρούν Mor et unus ψυχρού. Ali ψυχρόν.
• In uuo Colb. δικαίου deest.
288
καὶ τὴν εἰς τοὺς ἀγῶνας εἴσοδον ἄνοιξον· ἕως δ' ἂν ἔξω
μένης, εἰκότως δύσκολον [12] καὶ ἄπορον ἡ τοῦτό σου
φαίνεται. Πρὸ γὰρ τῆς πείρας, κἂν σφόδρα ᾗ τὰ πρόσ
γματα κούφα και φορητά, ὅμως ἔμφασιν ἡμῖν παρέχειν
εἴωθε δυσκολίας πολλῆς· ὅταν δὲ ἐν αὐτοῖς διὰ τῆς πείρας
γενώμεθα, και κατατολμήσωμεν, τὸ πλέον τῆς ἀγωνίας
ἐξίσταται, καὶ τὸ θαῤῥεῖν ἀντὶ τοῦ τρέμειν καὶ ἀπογι
νώσκειν ἐπεισελθὸν ἐλαττοῖ μὲν τὸν φόβον, αὔξει δὲ τὴν
εὐμάρειαν, καὶ τὰς χρηστὰς ἐλπίδας ἰσχυροτέρας ποιεῖ.
Διὰ τοῦτο καὶ τὸν Ἰούδαν ἀπήγαγεν ἐνθένδε ὁ πονηρός,
ἵνα μὴ τῆς προσηκούσης λαβόμενος ἡ ἀρχῆς, ἐπανέλθῃ
διὰ τῆς μετανοίας ὅθεν ἐξέπεσεν. Ἐγὼ γὰρ, εἰ καὶ τα-
ράδοξον τὸ λεγόμενον, οὐδὲ ἐκεῖνο τὸ ἁμάρτημα μείζον
εἴποιμι ἂν εἶναι τῆς ἀπὸ τῆς μετανοίας βοηθείας έγγινο-
μένης ἡμῖν. Διὸ δὴ δέομαι καὶ ἀντιβολῶ, πᾶσαν τὴν σαν
τανικὴν ἔννοιαν ἐξορίσαντα τῆς ψυχῆς, ἐπὶ τὴν σωτη
ρίαν ταύτην ἐλθεῖν i. Εἰ μὲν γὰρ ἀθρόως καὶ ὁμοῦ πρὸς
ἐκείνην σε τὴν κορυφὴν πάλιν ἀναβῆναι ἐκέλευον, εἰκό
τως ἂν ἐδυσχέραινες, ὡς πολλῆς τῆς δυσκολίας οὔσης
ἐν τούτῳ· εἰ δὲ τοσοῦτον ἀπαιτῶ μόνον νῦν, ὅσον
μὴ προσθεῖναι τοῖς παροῦσι κακοῖς, ἀλλ' ἀναστάντα ἐν
τεῦθεν τὴν ἐναντίαν ὑποστρέψαι πάλιν, τίνος ένεκεν ὀκνεῖς
καὶ ἀναδύῃ, καὶ εἰς τοὐ πίσω καθέλκεις σαυτόν ; Οὐχ εώ-
ρακας τοὺς ἐντρυφῇ καὶ μέθῃ καὶ παιδιᾷ 1 καὶ τῇ λοιπῇ
τελευτήσαντας χλευασίᾳ τοῦ βίου; Ποῦ νῦν εἰσιν οἱ μετὰ
πολλοῦ μὲν τοῦ τύφου, πολλῶν δὲ τῶν ἀκολούθων σοβοῦν-
τες ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς; οἱ τὰ σηρικὰ ἐνδεδυμένοι, καὶ μύ
ρων ἀποπνέοντες m, καὶ παρασίτους τρέφοντες, καὶ τῇ
σκηνή προσηλωμένοι διαπαντός; ποῦ τούτων ἡ φαντασία
ἐκείνη νῦν; Οἴχεται ἡ τῶν δείπνων πολυτέλεια, τὸ τῶν
μουσικῶν πλῆθος, ἡ τῶν κολάκων θεραπεία, ὁ γέλως δ
πολὺς, ἡ τῆς ψυχῆς ἄνεσις, ἡ τῆς διανοίας διάχυσις, ὁ
βίος ὁ ὑγρὸς καὶ ἀνειμένος καὶ περιττός. Ποῦ νῦν ἀπὸ
έπτη η πάντα ἐκεῖνα; τί γέγονε τὸ τοσαύτης θεραπείας
ἀπολαῦον σῶμα καὶ καθαρότητος;"Απιθι πρὸς τὴν σορόν,
θέασαι τὴν κόνιν, τὴν τέφραν, τοὺς σκώληκας, τοῦ τόπου
ο τὸ ειδεχθές θέασαι, καὶ στέναξον πικρόν. Καὶ εἴθε μέχρι
τῆς τέφρας ἡ ζημία ἦν· νῦν δὲ ἀπὸ τῆς σοροῦ καὶ τῶν
σκωλήκων τούτων μετάγαγε τὸν λογισμὸν ἐπὶ τὸν ἀτελεύ
τητον ἐκεῖνον σκώληκα, ἐπὶ τὸ πῦρ τὸ ἄσβεστον, ἐπὶ τὸν
βρυγμὸν τῶν ὀδόντων, ἐπὶ τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον, ἐπὶ
τὴν θλίψιν καὶ τὴν στενοχωρίαν, ἐπὶ τὴν παραβολὴν τὴν
τοῦ Λαζάρου καὶ τοῦ πλουσίου, ὃς τοσούτων χρημάτων
κύριος ῶν, καὶ πορφύραν ἐνδιδυσκόμενος, οὐδὲ σταγόνος
ὕδατος ἐγένετο κύριος Ρ, καὶ ταῦτα ἐν ἀνάγκῃ τοσαύτῃ
καθεστώς. Οὐδὲν τῶν ὀνειράτων ἄμεινον τὰ ἐνταῦθα διά
κειται. Καθάπερ γὰρ οἱ τὰ μέταλλα ἐργαζόμενοι, ἢ καὶ
ἑτέραν τινὰ τιννύντες κόλασιν ταύτης χαλεπωτέραν, ὅταν
ὑπὸ τῶν πολλῶν μόχθων ἐκείνων καὶ τῆς πικροτάτης
ζωῆς ἀπονυστάξαντες ἴδωσιν ἐν ὀνείροις, ἐν τρυφαῖς ἢ καὶ
εὐθηνίαις ἑαυτοὺς, οὐδεμίαν μετὰ τὸ ἐγερθῆναι τοῖς ὀνεί
b Sic Savil. et duo mss. Tres alii καὶ ἀπόῤῥητον. Paulo post
duo miss. ἔμφασιν ἡμῖν τὰ πράγματα παρέχειν. Savil. ἔμφασιν
ἡμῖν πάλιν παρέχειν. Morel. et alii ut in textu.
i Colb. unus επιλαβόμενος.
j Sav. et quatuor inss. ταύτην ἐλθεῖν. Αlii ταύτην ἐπανελθεῖν,
et ita Morei. Paulo post Colb. unus ἐκέλευον ἔνθα ἧς, εἰκό
τως. Ita eti m Savil.
* Savil. et duo mss. μόνον νῦν, recte. In aliis et Morel. νῦν
deest. Ibid. Colb. unus άλλὰ στάντα ἐνταῦθα.
1 Καὶ παιδιᾷ. Deest in uno Colb. Hujus vocis loco Savil. ba-
bet ἀδδηφαγία.
ma Savil. et tres mss. μύρων πνέοντες. Duo a111 μύρα
πνέοντες. Morel. et unus codex μύρων ἀποπνέοντες.
Η Savil. in marg. et unus cod. ἀπέστη.
• Savil. του τύμβου, tres mss. τοῦ τύπου, Morel. et alii του
τόπου.
P Savil. et aliquot mss. ὕδατος κύριος ἐκεῖ γέγονε. Μor Sa-
vil. et unus cod. καθεστώς. Τί τῶν ἦν. Idem Savil. in marg.
καθεστώς ὄντως· οὐδὲν τῶν. Alii ut in textu. Infra pro τιννύνα
τες tres niss. τίνοντες.
4 Linus cod.
Digitized by
ἐντρυφῶν.
Ogle
PG 47:289Ὁ μὲν γὰρ ἄρχων δήμων ὑπόκειται θυμῷ καὶ πλήθους ὁρμαῖς ἀλογίστοις, φόβῳ τε ἀρχόντων μειζόνων, καὶ ταῖς ὑπὲρ τῶν ἀρχομένων φροντίσιν, καὶ ὁ χθὲς ἄρχων σήμερον ἰδιώτης· σκηνῆς γὰρ οὐδὲν ὁ παρὼν διενήνοχε βίος, ἀλλὰ καθάπερ ἐκεῖ βασιλέως μὲν οὗτος, ἄρχοντος δὲ ἐκεῖνος, ἕτερος δὲ στρατιώτου τάξιν πληροῖ, τῆς δὲ νυκτὸς καταλαβούσης οὔτε ὁ βασιλεὺς βασιλεύς, οὔτε ὁ ἄρχων ἄρχων, οὔτε ὁ στρατιώτης στρατιώτης, οὕτως καὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, οὐκ ἀπὸ τοῦ προσώπου, ἀλλ’ ἀπὸ τῶν ἔργων ἕκαστος λήψεται τὴν ἀξίαν ἀμοιβήν. Ἀλλὰ δόξα τίμιον, τὸ καταπῖπτον «ὡς ἄνθος χόρτου»; ἀλλὰ πλοῦτος ὃν οἱ κεκτημένοι ταλανίζονται· «Οὐαὶ γάρ, φησί, τοῖς πλουσίοις.» Καὶ πάλιν· «Οὐαὶ τοῖς πεποιθόσιν ἐπὶ τῇ δυνάμει αὐτῶν καὶ ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αὐτῶν καυχωμένοις.» Ὁ Χριστιανὸς οὐδέποτε ἐξ ἄρχοντος ἰδιώτης γίγνεται, οὐδὲ ἀπὸ πλουσίου πένης, οὐδὲ ἄδοξος ἀπὸ ἐνδόξου, ἀλλὰ μένει πλουτῶν ὅταν πτωχεύῃ, καὶ ὑψοῦται ὅταν ταπεινοῦν ἑαυτὸν σπουδάζῃ· καὶ τῆς ἀρχῆς ἧς ἄρχει οὐ κατὰ ἀνθρώπων ἀλλὰ τῶν ἀρχῶν [ἐξουσίαν ἔχει] καὶ τοῦ κοσμοκράτορος τοῦ σκότους, οὐδεὶς αὐτὸν παραλῦσαι δύναται. «Καλὸν ὁ γάμος» σύμφημι κἀγώ.
289 b S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ροις ἴσασι χάριν οὕτω καὶ ὁ πλούσιος [13] ἐκεῖνος καθά- περ ἐν ὀνείρῳ τῷ παρόντι βίῳ πλουτήσας, μετὰ τὴν ἐνθένδε & αποδημίαν, τὴν πικρὰν ἐκείνην ἐκολάζετο κόσ λασιν Ταῦτα ἐννόησον, καὶ τὸ πῦρ ἀντιστήσας ἐκεῖνο τῷ κατέχοντί σε νῦν τῷ τῶν ἐπιθυμιῶν ἐμπρησμῷ, ἀπαλλά- γηθι τῆς καμίνου ποτέ. Ὁ μὲν γὰρ ταύτην ἐνθάδε ἀπο- σβέσας καλῶς, οὐδὲ ἐκείνης λήψεται πεῖραν· εἰ δέ τις ταύτης μὴ περιγένοιτο, σφοδρότερον αὐτὸν ἀπελθόντα ἐνθένδε καθέξει τότε ἐκείνη. Πόσον βούλει σοι παρεκτα θῆναι ἡ τοῦ παρόντος βίου τὴν ἀπόλαυσιν χρόνον; Εγώ μὲν γὰρ οὐκ οἶμαί σοι πλέον ἢ πεντήκοντα ἔτη λείπε σθαι, ὥστε πρὸς ἔσχατον γῆρας ἐλθεῖν, μᾶλλον δὲ οὐδὲ τοῦτό που δῆλόν ἐστιν ἡμῖν· οἱ γὰρ μηδὲ μέχρι τῆς ἐσπέ- ρας ὑπὲρ τῆς ζωῆς ἔχοντες θαῤῥεῖν τῆς ἑαυτῶν, πῶς ἂν ὑπὲρ τοσούτων διισχυρίσαιντο ἐτῶν; Καὶ οὐ τοῦτο μόνον ἐστὶν ἄδηλον, ἀλλὰ καὶ τὸ τῆς τῶν πραγμάτων μεταβο λῆς· πολλάκις γὰρ τῆς ζωῆς ἐκταθείσης εἰς χρόνον μα κρὸν, οὐ συνεξετάθη τὰ τῆς τρυφῆς, ἀλλ᾿ ὁμοῦ καὶ ἐπέστη καὶ ἀπεπήδησε . Πλὴν ἀλλ᾽ εἰ βούλει, κείσθω τῷ λόγῳ, καὶ ζήσεσθαι ἔτη τοσαῦτα, καὶ μηδεμίαν υποστήσεσθαι μεταβολὴν, τί τοῦτο πρὸς τοὺς ἀτελευτή τους αἰῶνας, καὶ τὰς κολάσεις τὰς πικρὰς καὶ ἀφορήτους ὁ ἐκείνας; Ένα ταῦθα μὲν γὰρ καὶ τὰ ἀγαθὰ καὶ τὰ χαλεπὰ τέλος έχει, καὶ τοῦτο τάχιστον· ἐκεῖ δὲ ἀθανάτοις ἀμφότερα παρεκ τείνεται αἰῶσι, καὶ τῇ ποιότητι δὲ τοσοῦτον τῶν νῦν διενήνοχεν, ὅσον οὐδὲ ἔστιν εἰπεῖν. ι'. Μὴ γὰρ ὁ ἐπειδὴ πῦρ ἤκουσας, τοιοῦτον εἶναι νομί σῃς ἐκεῖνο τὸ πῦρ· τοῦτο μὲν γὰρ, ὅπερ ἂν λάβῃ, κατα έκαυσε καὶ ἀπήλλαξεν τ· ἐκεῖνο δὲ τοὺς ἅπαξ κατασχε θέντας καίει διαπαντὸς, καὶ οὐδέποτε παύεται· διὰ τοῦτο καὶ ἄσβεστον εἴρηται. Καὶ γὰρ καὶ τοὺς ἡμαρτηκότας ἀφθαρσίαν ἐνδύσασθαι δεῖ, οὐ πρὸς τιμὴν, ἀλλ᾿ ὥστε δι- ηνεκὲς ἐφόδιον ἔχειν τῆς τιμωρίας ἐκείνης· τοῦτο δ᾽ ὅσον ἐστὶ δεινὸν, ὁ μὲν λόγος δ οὐκ ἂν ἰσχύσειε παραστῆσαί ποτε, ἀπὸ δὲ τῆς πείρας τῶν μικρῶν δυνατὸν βραχεῖαν τινα ἔννοιαν τῶν μεγάλων ἐκείνων λαβεῖν. Εἰ γάρ ποτε ἐν βαλανείῳ γένοιο σφοδρότερον κατεσκευασμένῳ ἡ τοῦ δέοντος, τότε μοι τὸ τῆς γεέννης ἐννόησον πῦρ καὶ εἰ ποτε πάλιν ὑπὸ πυρετοῦ καταφλεχθείης χαλεπού, πρὸς ἐκείνην τὴν φλόγα τὸν νοῦν μετάστησον, καὶ τότε δυνήση διαστείλαι 1 καλῶς. Εἰ γὰρ βαλανεῖον καὶ πυρετὸς οὕτως ἡμᾶς θλίβει καὶ θορυβεῖ, ὅταν εἰς τὸν ποταμὸν τοῦ πυρὸς ἐμπέσωμεν ἐκεῖνον τὸν ἑλκόμενον πρὸ τοῦ βήματος τοῦ φοβεροῦ, πῶς τότε διακεισόμεθα; Αρα βρύξομεν τοὺς ὀδόντας ὑπὸ τῶν πόνων καὶ τῶν ἀφορήτων ἀλγηδόνων ἐκείνων· ὁ δὲ ἐπαμύνων ἔσται οὐδείς· ἀλλ' οιμώξομεν μετ γάλα, σφοδρότερον ἐπιτιθεμένης ὁ ἡμῖν τῆς φλογὸς, ὀψό- μεθα δὲ οὐδένα, πλὴν τῶν κολαζομένων σὺν ἡμῖν, καὶ τῆς ἐρημίας τῆς πολλῆς. Τί ἄν τις εἴποι τὰ ἀπὸ τοῦ σκότους δείματα ταῖς ἡμετέραις ἐγγινόμενα ψυχαῖς ; ὥσπερ γὰρ οὐκ ἔστιν ἀναλωτικὸν ἐκεῖνο τὸ πῦρ, οὕτως οὐδὲ φωτι- στικόν· οὐδὲ γὰρ ἂν σκότος ἦν. Τὸν τοίνυν ἀπὸ τούτου θόρυβον ἐγγινόμενον τότε ἡμῖν, καὶ τὸν τρόμον καὶ τὴν 4 Savil. et unus τὴν ἐντεῦθεν. Paulo post unus cod. ταῦτα νοήσας. Savil. in marg. et unus cod. παραμείναι. Mox Savil. et alii duo ἐγὼ μὲν γὰρ οὐκ οἴομαι, Morel. et alii ut in textu. Tres alii ἐγὼ μὲν γὰρ οὐκ οἶμαι. Quæ diversum sensum exprimunt. Vide in Monito. Paulo post Savil. et omnes pene mss. οὐδὲ τοῦτό που δῆλον. Morel. οὐ τοῦτό πως δῆλον. • Savil. et unus απεπήδησε. Morel. et alii απεδήμησε. d Quatuor mss. ἀποῤῥήτους, minus recte, ni fallor. • Unus codex et Savil. habet μηδὲ γάρ. f Unus codex ἀπήλασεν, Savil. ἔληξεν. 6 Sic Sey. et omnes fere mss. Mor. δεινόν, ὁ λόγος. Ib. Sav. et tres mss. παραστῆσαι, melius quam Mor. elalii παραστήσασθαι. Η Savil. ἐκκεκαυμένῳ, et mox κατεφλέχθης in indicativo. • Sic Savil., Morel. et aliquot mss. Alii διαστῆσαι, alli διαναστῆσαι. j Colb. unus οιμώξομεν σφόδρα επιτιθεμένης. Savil. οιμώξου μεν μέγα. 0 290 n παράλυσιν καὶ τὴν ἔκστασιν τὴν πολλὴν ἐκεῖνος μόνος παραστῆσαι ὁ καιρὸς ἱκανός *. [14] Πολλὰ γὰρ καὶ ποι κίλα ἐκεῖ τὰ βασανιστήρια, καὶ νιφάδες πάντοθεν κολά- σεων ἐπάγονται τῇ ψυχῇ. Εἰ δὲ λέγοι τις, Καὶ πῶς ἀρ κέσαι δύναιτ' ἂν ἡ ψυχὴ πρὸς τοσοῦτον πλῆθος τιμω ριῶν, καὶ ἀτελευτήτους αἰῶνας διαμείναι κολαζομένη 1; εννοησάτω τὰ ἐνταῦθα γινόμενα, πῶς πολλοὶ πολλάκις πρὸς νόσον μακρὰν καὶ χαλεπὴν ἤρκεσαν. Εἰ δὲ καὶ ἐτε- λεύτησαν, οὐ τῆς ψυχῆς ἀναλωθείσης, ἀλλὰ τοῦ σώματος απαγορεύσαντος, ὡς εἴ γε ἐκεῖνο μὴ ἐνεδίδου, οὐκ ἂν ἐπαύσατο βασανιζομένη ή ψυχή. Οταν οὖν ἄφθαρτον τοῦτο λάβῃ καὶ ἀνάλωτον, οὐδὲν τὸ κωλύον εἰς ἄπειρον ἐκταθῆναι τὴν κόλασιν. Ἐνταῦθα μὲν γὰρ οὐκ ἔστιν ὁμοῦ τὰ ἀμφότερα συνελθεῖν, σφοδρότητα λέγω κολάσεων, τα καὶ παραμονὴν, ἀλλὰ θάτερον θατέρῳ μάχεται, διὰ τὰ τὴν τοῦ σώματος φύσιν εἶναι φθαρτην, καὶ μὴ φέρειν άμ- φοτέρων τὴν σύνοδον τῆς ἀφθαρσίας δὲ ἐπελθούσης λοιπόν, τῆς μάχης ταύτης διάλυσις γένοιτ' ἂν, καὶ μετὰ πολλῆς τῆς ἐξουσίας εἰς ἄπειρον ἡμᾶς ἀμφότερα καθέξει τὰ δεινά. Μὴ τοίνυν ὡς τῆς ὑπερβολῆς τῶν βασανιστη ρίων ὁ ἀναλισκούσης ἡμῶν ἡ τὴν ψυχὴν, οὕτω διατεθῶ- μεν νῦν· οὐδὲ γὰρ τὸ σῶμα δυνήσεται τοῦτο ἐν ἐκείνῳ παθεῖν τῷ καιρῷ, ἀλλὰ μενεῖ μετὰ τῆς ψυχῆς αἰωνίως κολαζόμενον, καὶ πέρας ἕτερον ἔσται οὐδέν. Πόσην οὖν βούλει τρυφήν, καὶ πόσον καιρὸν ἀντιθεῖναι τῇ κολάσει ταύτῃ καὶ τῇ τιμωρία ; Βούλει χρόνον ἐτῶν ἑκατὸν καὶ δὶς τοσοῦτον ; καὶ τί τοῦτο πρὸς τοὺς ἀτελευτήτους απο νας ; "Οπερ γὰρ ὄναρ ἡμέρας μιᾶς ἐν τῷ βίῳ παντί, τοῦτο ἡ τῶν ἐνθάδε ἀπόλαυσίς ἐστι πρὸς τὴν τῶν μελλόντων κατάστασιν. Ἔστιν οὖν ἄρα ὅστις ὑπὲρ τοῦ χρηστὸν διαρ ἰδεῖν διαπαντὸς κολάζεσθαι ἕλοιτ᾽ ἄν; καὶ τίς οὕτως ἀνόητος, ὡς ἐπὶ ταύτην ἐλθεῖν τὴν ἀντίδοσιν; Ούπω γὰρ διαβάλλω τὴν τρυφήν, οὐδὲ τὴν ἐν αὐτῇ κειμένην πιο κρίαν ἀποκαλύπτω νῦν· οὐ γὰρ οὗτος τῶν λόγων τούτων ὁ καιρὸς, ἀλλ' ὅταν αὐτὴν ἐκφυγεῖν δυνηθῇς. Νῦν μὲν γὰρ ἐνεχόμενος τῷ πάθει, καὶ ληρεῖν ἡμᾶς ὑποπτεύσεις, εἰ τὴν ἡδονὴν καλοίημεν 9 πικράν· ὅταν δὲ ἀπαλλαγῇς τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι τοῦ νοσήματος, τότε εἴσῃ καὶ τὴν κατ κίαν αὐτοῦ καλῶς. Διὸ τούτους ἐν ἑτέρῳ καιρῷ τοὺς κλέ γους ταμιευσάμενοι. ἐκεῖνο ἐροῦμεν νῦν· Ἔστω εἶναι τρυφὴν τὴν τροφὴν, καὶ ἡδονὴν τὴν ἡδονὴν, καὶ μηδὲν ἔχειν ἀνιαρόν μηδὲ ἐπονείδιστον, τί πρὸς τὴν ἀποκειμέ νην κόλασιν ἐροῦμεν ; τί δὲ τότε πράξομεν, ἡσθέντες μὲν ὡς ἐν σκιᾷ καὶ εἰκόνι τανῦν, ἔργῳ δὲ τὴν βάσανον αἰων νίαν τιννύοντες " ἐκεῖ, καὶ ταῦτα ἐξὸν ἐν βραχεῖ χρόνῳ τά τε εἰρημένα στρεβλωτήρια διαφυγεῖν, καὶ τῶν ἀπο κειμένων ἀπολαῦσαι καλῶν; Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας ἔργον, τὸ μὴ εἰς μῆκος ἡμῖν ἐκτα- θῆναι τοὺς ἀγῶνας μακρὸν, ἀλλ' ἐν βραχεῖ καὶ ἀκαριαίῳ καὶ ὀφθαλμοῦ ῥιπῇ τοῦτο γὰρ ἡ παροῦσα ζωὴ πρὸς ἐκείνην) ἀγωνισαμένους, ἐν τοῖς ἀπείροις στεφανωθῆναι αἰῶσιν. Οὐχ ὡς ἔτυχε δὲ καὶ τοῦτο τότε [15] τὰς τῶν κολαζομένων ἀνιάσει ψυχὰς, ὅταν ἐννοήσωσιν ὅτι, παρὸν ἐν ταῖς ὀλίγαις ἡμέραις ταύταις κατορθῶσαι τὸ πᾶν, ἀμελήσαντες τοῖς ἀθανάτοις ἑαυτοὺς παρέδωκαν κακοῖς. Οπερ ἵνα μὴ πάθωμεν, διαναστῶμεν ἕως καιρὸς εὐπρόσ * Savil. et Colb. unus τὴν πολλὴν ἐκείνην, ἐκεῖνος σαφῶς παραστῆσαι μόνος ἱκανὸς ὁ καιρός. t Addit Sav. ἡ σάρξ, moxque habet compositum ἐπήρκεσαν. = Sic Savil. et tres mss. Morel. vero κολάσεως. Unus Reg. tolum locum sic habet, σφοδροτέραν λέγω κόλασιν καὶ παραμο νὴν, ἀλλὰ τάχιον θάτερον θατέρω. "' Savil. et unus Reg. ἐπεισελθούσης. ° Savil. κολαστηρίων. P Unus Reg. et Savil. ἡμῖν. 4 Savil. et uuus Reg. ἀποκαλοίημεν. r Sic Savil. et quatuor mss. Moret et alii ἐν ἑτέρῳ τούς. 10- fra unus Reg. άνιαρὸν καὶ ἐπίπονον, τί πρὸς τήν. • Savil. ἔργῳ δὲ αἰωνίαν τὴν κόλασιν τιννύντες. In quatuor mss. aiwviav deest. t Savil. i in test στεφανοῦσθαι, in marg. στεφανωθῆναι.
PG 47:291«Τίμιος γάρ, φησίν, ὁ γάμος καὶ ἡ κοίτη ἀμίαντος, πόρνους δὲ καὶ μοιχοὺς κρινεῖ ὁ θεός.» Σοὶ δὲ οὐκέτι δυνατὸν τὰ δίκαια φυλάξαι τοῦ γάμου. Τὸ γὰρ ἐπουρανίῳ συναφθέντα νυμφίῳ τοῦτον μὲν ἀφεῖναι, γυναικὶ δὲ ἑαυτὸν συνάψαι, μοιχεία τὸ πρᾶγμα, κἂν μυριάκις αὐτὸ σὺ γάμον καλῇς· μᾶλλον δὲ καὶ μοιχείας τοσούτῳ δεινότερον, ὅσῳ κρείττων ἀνθρώπων θεός. Μηδείς σε ἀπατάτω λέγων· γαμεῖν οὐκ ἐκώλυσεν ὁ θεός. Οἶδα τοῦτο κἀγώ· γαμεῖν μὲν οὐκ ἐκώλυσεν, ἀλλὰ μοιχεύειν ἐκώλυσεν· ὅπερ σὺ ποιεῖς, ἐὰν θέλῃς, ὃ μὴ γένοιτο, ὁμιλῆσαι γάμῳ ποτέ. Καὶ τί θαυμάζεις, εἰ γάμος ὥσπερ μοιχεία κρίνεται, ὅταν ἀθετῆται θεός; [Οὐ] μικρὸν ἄκουσον. Φόνος δικαιοσύνην ἤνεγκεν καὶ φιλανθρωπία μᾶλλον φόνου κατέκρινεν· ἐπειδὴ τὸ μὲν κατὰ γνώμην, τὸ δὲ κωλύοντος ἐγένετο θεοῦ. Διὸ τῷ μὲν Φινεὲς εἰς δικαιοσύνην ἐλογίσθη τὸ τὴν πορνευομένην γυναῖκα μετὰ τοῦ πορνεύοντος ἐκκεντῆσαι· τὸν δὲ Σαοὺλ ὁ ἅγιος τοῦ Θεοῦ Σαμουήλ, ὅλας νύκτας πενθῶν καὶ δακρύων καὶ παρακαλῶν, οὐκ ἐξίσχυσεν ἐξελέσθαι τῆς καταδίκης, ἧς ἐξήνεγκεν κατ’ αὐτοῦ ὁ θεός, ἐπειδὴ τὸν τῶν ἀλλοφύλων βασιλέα, δέον ἀνελεῖν, ἔσωσεν παρὰ γνώμην θεοῦ.
201 AD THEODORUM LAPSUM. I. 202
δεκτος, ἕως ἡμέρα σωτηρίας, ἕως πολλὴ τῆς μετανοίας ἡ ἰσχύς. Οὐδὲ γὰρ τὰ εἰρημένα μόνον ἡμᾶς ἐκδέξεται ῥαθυμήσαντας κακὰ, ἀλλὰ καὶ ἕτερα πολλῷ τούτων χαλεπώτερα. Ταῦτα μὲν γὰρ ἐν τῇ γεέννῃ, καὶ τούτων πικρότερα· ἡ δὲ τῶν ἀγαθῶν ἀπόπτωσις τοσαύτην ἔχει τὴν ὀδύνην, τοσαύτην τὴν θλῖψιν καὶ τὴν στενοχωρίαν, ὡς εἰ καὶ μηδεμία τιμωρία τοῖς ἐνταῦθα ἁμαρτάνουσιν ἔκειτο, αὐτὴν καθ’ ἑαυτὴν ἀρκέσαι τῶν ἐν τῇ γεέννῃ βασανιστηρίων πικρότερον δακεῖν a, καὶ συνταράξαι τὰς ἡμετέρας ψυχάς.
ιζ΄. Ἐννόησον γάρ μοι τῆς ζωῆς τὴν κατάστασιν ἐκείνης, καθ’ ὅσον ἐννοῆσαι δυνατόν· πρὸς γὰρ τὴν ἀξίαν οὐδεὶς ἡμῖν ἀρκέσει λόγος· ἀλλ’ ἐξ ὧν ἀκούομεν ὥσπερ διά τινων αἰνιγμάτων λάβωμέν τινα φαντασίαν αὐτῆς ἀμυδράν. Ἀπέδρα, φησὶν, ὀδύνη καὶ λύπη καὶ στεναγμός. Τί οὖν ταύτης μακαριώτερον γένοιτ’ ἂν τῆς ζωῆς; Οὐκ ἔστιν ἐκεῖ πενίαν δεῖσαι καὶ νόσον· οὐκ ἔστιν ἀδικοῦντα οὐδὲ ἀδικούμενον ἰδεῖν, οὐ παροξύνοντα καὶ παροξυνόμενον, οὐκ ὀργιζόμενον, οὐ βασκαίνοντα, οὐκ ἐπιθυμίᾳ ἀτόπῳ φλεγόμενον, οὐχ ὑπὲρ τῆς τῶν ἀναγκαίων ἀλύοντα χορηγίας, οὐχ ὑπὲρ ἀρχῆς καὶ δυναστείας κοπτόμενον· πᾶσα γὰρ ἡ ζάλη τῶν ἐν ἡμῖν παθῶν σβεσθεῖσα ἀπόλλυται, καὶ πάντα ἐν εἰρήνῃ καὶ εὐφροσύνῃ ἔσται καὶ χαρᾷ b, πάντα εὐδία καὶ γαλήνη, πάντα ἡμέρα καὶ λαμπρότης καὶ φῶς, φῶς οὐ τοῦτο τὸ νῦν, ἀλλ’ ἕτερον τούτου τοσοῦτον λαμπρότερον, ὅσον λυχνιαίου τοῦτο φαιδρότερον. Οὔτε γὰρ ἐκεῖ νυκτὶ, οὔτε συνδρομῇ κρύπτεται c νεφῶν d· οὐ καίει καὶ φλέγει τὰ σώματα· οὔτε γὰρ νὺξ, οὔτε ἑσπέρα ἐκεῖ, οὐ κρύος, οὐ θάλπος, οὐκ ἄλλη τις τροπῶν μεταβολή· ἀλλ’ ἑτέρα τις κατάστασις τοιαύτη, ἣν οἱ καταξιωθέντες εἴσονται μόνοι· οὐκ ἔστι γῆρας ἐκεῖ, οὔτε τὰ τοῦ e γήρως κακὰ, ἀλλὰ πάντα ἐκποδὼν γίνεται τὰ τῆς φθορᾶς, τῆς ἀφθάρτου δόξης κρατούσης πανταχοῦ. Τὸ δὲ τούτων ἁπάντων μεῖζον, τὸ τῆς πρὸς τὸν Χριστὸν ὁμιλίας ἀπολαύειν διηνεκῶς, μετὰ ἀγγέλων, μετὰ ἀρχαγγέλων, μετὰ τῶν ἀνωτέρω δυνάμεων. Ἴδε τὸν οὐρανὸν νῦν, καὶ διάθηθι τῷ λογισμῷ πρὸς f τὰ ὑπὲρ τὸν οὐρανὸν, λόγισαι τῆς κτίσεως ἁπάσης τὸν μετασχηματισμόν· οὐ γὰρ τοιαύτη μενεῖ, ἀλλὰ πολλῷ καλλίων ἔσται καὶ φαιδροτέρα, καὶ ὅσῳ μᾶλλον μολύβδου πρὸς χρυσὸν ἀποστίλβοντα τὸ μέσον, τοσοῦτον τῆς κατασκευῆς ταύτης ἔσται βελτίων ἡ τότε, καθὼς καὶ ὁ μακάριος Παῦλός φησιν· Ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ κτίσις ἐλευθερωθήσεται ἀπὸ τῆς δουλείας τῆς φθορᾶς. Νῦν μὲν γὰρ ἅτε φθορᾶς μετέχουσα, πολλὰ πάσχει οἷα τὰ τοιαῦτα σώματα πάσχειν εἰκός· τότε δὲ ταῦτα ἀποδυσαμένη πάντα, ἄφθαρτον g ἡμῖν ἐπιδείξεται τὴν εὐπρέπειαν· ἐπειδὴ γὰρ ἄφθαρτα μέλλει δέχεσθαι σώματα, καὶ αὐτὴ λοιπὸν ἐπὶ τὸ κρεῖττον μετασχηματισθήσεται. Οὐδαμοῦ τότε στάσις καὶ μάχη· πολλὴ γὰρ ἡ συμφωνία τοῦ χοροῦ τῶν ἁγίων, [16] πάντων ὁμογνωμόνωντων ἀλλήλοις ἀεί. Οὐκ ἔστιν ἐκεῖ διάβολον δεῖσαι, καὶ δαιμόνων ἐπιβουλάς, οὐ γεέννης ἀπειλὴν, οὐ θάνατον, οὐ τοῦτον τὸν νῦν, οὐ τὸν πολλῷ τούτου χαλεπώτερον ἐκεῖνον, ἀλλὰ πᾶς ὁ τοιοῦτος λέλυται φόβος. Καὶ καθάπερ παιδίον βασιλικὸν πρότερον ἐν εὐτελεῖ τρεφόμενον σχήματι, καὶ ὑπὸ φόβον ὂν καὶ ἀπειλὰς, ὥστε μὴ τῇ ἀνέσει γενέσθαι χεῖρον καὶ τῆς πατρικῆς ἀνάξιον κληρονομίας, ἐπειδὰν εἰς τὸ βασιλικὸν ἔλθῃ h ἀξίωμα δέῃ, πάν-
τα ἀθρόως ἐκεῖνα μεταμφιασάμενον ἐξαίφνης μετὰ τῆς ἁλουργίδος, καὶ τοῦ διαδήματος, καὶ τοῦ πλήθους τῶν δορυφόρων, μετὰ πολλῆς προκάθηται τῆς παῤῥησίας, τὰ ταπεινὰ καὶ κατηφῆ ῥίψας i ἀπὸ τῆς ψυχῆς, καὶ ἕτερα ἀντ’ ἐκείνων λαβών· οὕτω καὶ τότε συμβήσεται τοῖς ἁγίοις πᾶσι. Καὶ ὅτι οὐ κόμπος τὰ ῥήματα, πορευθῶμεν ἐπὶ τὸ ὄρος τῷ λόγῳ, ἔνθα μετεμορφώθη Χριστός· ἴδωμεν αὐτὸν λάμποντα ὥσπερ ἔλαμψε· καίτοι γε οὐδὲ οὕτω πᾶσαν ἡμῖν ἔδειξε j τὴν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος λαμπρότητα. Ὅτι γὰρ συγκατάβασις τὸ φαινόμενον ἦν, ἀλλ’ οὐκ ἐπίδειξις τοῦ πράγματος ἀκριβὴς, ἀπ’ αὐτῶν δῆλον τῶν ῥημάτων τοῦ εὐαγγελιστοῦ. Τί γάρ φησιν; Ἔλαμψεν ὡς ὁ ἥλιος. Ἡ δὲ τῶν ἀφθάρτων σωμάτων δόξα οὐ τοσοῦτον ἀφίησι τὸ φῶς, ὅσον τοῦτο τὸ σῶμα τὸ φθαρτὸν, οὐδὲ τοιοῦτον οἷον καὶ θνητοῖς ὄμμασι γενέσθαι χωρητὸν, ἀλλὰ ἀφθάρτων καὶ ἀθανάτων δεόμενον ὀφθαλμῶν πρὸς τὴν θέαν αὐτοῦ. Τότε δὲ ἐπὶ τοῦ ὄρους τοσοῦτον αὐτοῖς ἀπεκάλυψεν, ὅσον ἰδεῖν δυνατὸν ἦν, καὶ μὴ βλάψαι k τὰς τῶν ὁρώντων ὄψεις· καὶ οὐδὲ οὕτως ἤνεγκαν, ἀλλ’ ἔπεσον ἐπὶ πρόσωπον αὐτῶν. Εἰπέ μοι, εἴ τίς σε εἰς τόπον τινὰ φαιδρὸν ἤγαγεν, ἔνθα πάντες ἐκάθηντο χρυσᾶς ἀναβεβλημένοι στολὰς, καὶ ἐν μέσῳ τῷ πλήθει ἕτερόν τινα ἐπέδειξεν ἀπὸ λίθων τιμίων μόνον καὶ τὰ ἱμάτια καὶ τὸν στέφανον ἔχοντα τὸν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς, εἶτά σε ἐπηγγείλατο εἰς ἐκεῖνον κατατάξαι τὸν δῆμον, ἆρ’ οὐκ ἂν πάντα ἔπραξας, ὥστε τῆς ἐπαγγελίας ταύτης τυχεῖν; Ἀναπέτασον οὖν καὶ νῦν τῷ νῷ τοὺς ὀφθαλμοὺς, καὶ βλέψον εἰς ἐκεῖνο τὸ θέατρον, οὐκ ἀπὸ τῶν τοιούτων συγκείμενον ἀνδρῶν, ἀλλ’ ἀπ’ ἐκείνων, οἳ καὶ τοῦ χρυσοῦ, καὶ τῶν λίθων τῶν τιμίων, καὶ τῶν ἀκτίνων τῶν ἡλιακῶν, καὶ πάσης τῆς ὁρωμένης φαιδρότητός εἰσι τιμιώτεροι, καὶ οὐκ ἐξ ἀνθρώπων δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν πολλῷ l τούτων τιμιωτέρων, ἀγγέλων, ἀρχαγγέλων, θρόνων, κυριοτήτων, ἀρχῶν, ἐξουσιῶν. Περὶ γὰρ τοῦ βασιλέως οὐδὲ εἰπεῖν ἔνι οἷός ἐστιν· οὕτως ἅπαντα λόγον καὶ νοῦν ἐκεῖνο διαφεύγει τὸ κάλλος, ἡ ὡραιότης, ἡ λαμπρότης, ἡ δόξα, ἡ μεγαλοσύνη, ἡ μεγαλοπρέπεια. Τοσούτων οὖν ἀγαθῶν m ἀποστερήσομεν ἑαυτοὺς, εἰπέ μοι, ἵνα μὴ μικρὸν κακοπαθήσωμεν χρόνον; Εἰ γὰρ μυρίους καθ’ ἑκάστην ἡμέραν θανάτους ὑπομένειν ἐχρῆν, εἰ γὰρ τὴν γέενναν αὐτὴν, ὑπὲρ τοῦ τὸν Χριστὸν ἐρχόμενον ἰδεῖν ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ, καὶ εἰς τὸν τῶν ἁγίων καταλεγῆναι χορὸν, οὐκ ἐχρῆν [17] ἅπαντα ὑπομένειν ἐκεῖνα; Ἄκουσον τί φησιν ὁ μακάριος Πέτρος· Καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι. Εἰ δὲ ἐκεῖνος ἀμυδράν τινα τῶν μελλόντων εἰκόνα ἰδὼν, πάντα ἐξαίφνης ἔῤῥιψεν ἀπὸ τῆς ψυχῆς διὰ τὴν ἀπὸ τῆς ὄψεως ἐκείνης ἡδονὴν αὐτοῦ ἐντεθεῖσαν τῇ ψυχῇ· τί ἄν τις εἴποι, ὅταν αὐτὴ τῶν πραγμάτων ἡ ἀλήθεια παραγένηται, ὅταν, τῶν βασιλείων ἀνοιγέντων, κατοπτεύειν ἐξῇ τὸν βασιλέα αὐτὸν, μηκέτι ἐν αἰνίγματι, μηδὲ δι’ ἐσόπτρου n, ἀλλὰ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον, μηκέτι διὰ πίστεως, ἀλλὰ διὰ εἴδους;
ιθ΄. Οἱ μὲν οὖν πολλοὶ τῶν ἀλογωτέρως διακειμένων τὸ τῆς γεέννης ἀπαλλαγῆναι ἀγαπητὸν τίθενται μόνον· ἐγὼ δὲ τῆς γεέννης πολλῷ χαλεπωτέραν κόλασιν εἶναί φημι τὸ μὴ γενέσθαι ἐν ἐκείνῃ τῇ δόξῃ, καὶ τὸν ἐκπεσόντα ἐκείνου οὐχ οὕτως οἶμαι δεῖν πενθεῖν τὰ ἐν τῇ γεέννῃ κακὰ, ὡς τὴν ἀπόπτωσιν τὴν ἐκ τῶν οὐρανῶν· τοῦτο γὰρ μόνον πάντων χαλεπώτερον εἰς κολάσεως λόγον ἐστί. Νῦν
a Duo mss. δάκνειν. Ibid. unus συνταράττειν.
b Sav. etunus cod. πάντα εἰρήνη ἔσται καὶ εὐφροσύνη καὶ χαρά.
c Savil. et unus cod. καλύπτεται. Paulo post Savil. κρυμοί, unus cod. κρυμός, Morel. et alii κρύος.
d Sic effert hunc locum Savilius; legebat Montf.... καὶ λαμπρότης καὶ φῶς, καὶ οὐ τοῦτο... τούτου τοσούτῳ λ. ὅσον λυχνιαίου τ. φ. οὐδὲ γὰρ ἐκεῖ νύξ, οὐδὲ σ. κρ. νεφελῶν. Epit.
e Sic Savil. et aliquot mss. Alii καὶ τὰ τοῦ.
f Sic bene Savil. Leerat πρός.
g Savil. et unus ἄφθαρτον. Morel. et alii ἄφατον. Vetus interpres legit ἄφθαρτον.
h Sav. ῥίψαν, et postea λαβόν, referendo ad παιδίον. Alii ῥίψας et λαβών. Non infrequens est hujusmodi commutatio generum.
i Savil. ad marg. et unus cod. ὑπέδειξε.
k Savil. et unus βλαθῆναι. Paulo post quidam mss. ἔπεσαν. Ibid. αὐτῶν deest in uno cod. Ibid. Savil. et unus εἰπέ μοι δὲ, εἴ τίς σε εἰς θέατρον ἤγαγεν, al. εἰσήγαγεν.
l Sic Savil. et Colb. mss. Morel. vero et alii πολύ.
m Savil. et unus post ἀγαθῶν addunt καὶ τηλικούτων. Mox Savil. et quidam mss. πονέσωμεν, Morel. et alii κακοπαθήσωμεν. Paulo post duo mss. ὑπομένειν χρή.
PG 47:292Εἰ τοίνυν φιλανθρωπία μᾶλλον φόνου κατέκρινεν διὰ τὸ παρακουσθῆναι θεόν, τί θαυμάζεις εἰ γάμος μοιχείας καταδικάζει μᾶλλον, διὰ τὸ ἀθετεθῆναι Χριστόν; Ὅπερ γὰρ τὴν ἀρχὴν ἔφην· εἰ μὲν ἰδιώτης ἦσθα, οὐδείς σε ἂν λιποστρατίας ἐγράψατο· νυνὶ δὲ οὐκέτι κύριος εἶ σαυτοῦ, βασιλεῖ τηλικούτῳ στρατευσάμενος. Εἰ γὰρ «ἡ γυνὴ τοῦ ἰδίου σώματος οὐκ ἐξουσιάζει, ἀλλ’ ὁ ἀνήρ», πόσῳ μᾶλλον οἱ Χριστῷ ζῶντες οὐκ ἂν εἶεν αὐτοὶ τοῦ αὑτῶν σώματος κύριοι. Ὁ καταφρονηθεὶς νῦν ὑπὸ σοῦ αὐτός ἐστιν τότε ὁ δικάζων· τοῦτο ἐννόει δι’ ὅλου, καὶ τὸν ποταμὸν τοῦ πυρός· «Ποταμὸς γάρ, φησίν, πυρὸς εἷλκεν πρὸ προσώπου αὐτοῦ.» Καὶ ὅτι· οὐκ ἔστιν ἐκείνῳ παραδοθέντα τῷ πυρὶ προσδοκῆσαι κολάσεως τέλος. Ἀλλ’ αἱ μὲν ἄτοποι τοῦ βίου ἡδοναὶ τῶν σκιῶν καὶ τῶν ὀνειράτων διαφέρουσιν οὐδέν· πρὶν ἢ γὰρ τελεσθῆναι τὰ τῆς ἁμαρτίας, σβέννυται τὰ τῆς ἡδονῆς· αἱ δὲ ὑπὲρ τούτων κολάσεις πέρας οὐκ ἔχουσιν. Τὸ μὲν ἡδὺ πρὸς ὀλίγον, τὸ δὲ ἀνιαρὸν αἰώνιον. Τί δὲ βέβαιον τῶν ἐν τῷ κόσμῳ, εἰπέ μοι; Πλοῦτος, ὁ μηδὲ μέχρι τῆς ἑσπέρας μείνας πολλάκις; Ἀλλὰ δόξα; ἀλλ’ ἄκουέ τινος λέγοντος δικαίου·
201 AD THEODORUM LAPSUM. I. 202
δεκτος, ἕως ἡμέρα σωτηρίας, ἕως πολλὴ τῆς μετανοίας ἡ ἰσχύς. Οὐδὲ γὰρ τὰ εἰρημένα μόνον ἡμᾶς ἐκδέξεται ῥαθυμήσαντας κακὰ, ἀλλὰ καὶ ἕτερα πολλῷ τούτων χαλεπώτερα. Ταῦτα μὲν γὰρ ἐν τῇ γεέννῃ, καὶ τούτων πικρότερα· ἡ δὲ τῶν ἀγαθῶν ἀπόπτωσις τοσαύτην ἔχει τὴν ὀδύνην, τοσαύτην τὴν θλῖψιν καὶ τὴν στενοχωρίαν, ὡς εἰ καὶ μηδεμία τιμωρία τοῖς ἐνταῦθα ἁμαρτάνουσιν ἔκειτο, αὐτὴν καθ’ ἑαυτὴν ἀρκέσαι τῶν ἐν τῇ γεέννῃ βασανιστηρίων πικρότερον δακεῖν a, καὶ συνταράξαι τὰς ἡμετέρας ψυχάς.
ιζ΄. Ἐννόησον γάρ μοι τῆς ζωῆς τὴν κατάστασιν ἐκείνης, καθ’ ὅσον ἐννοῆσαι δυνατόν· πρὸς γὰρ τὴν ἀξίαν οὐδεὶς ἡμῖν ἀρκέσει λόγος· ἀλλ’ ἐξ ὧν ἀκούομεν ὥσπερ διά τινων αἰνιγμάτων λάβωμέν τινα φαντασίαν αὐτῆς ἀμυδράν. Ἀπέδρα, φησὶν, ὀδύνη καὶ λύπη καὶ στεναγμός. Τί οὖν ταύτης μακαριώτερον γένοιτ’ ἂν τῆς ζωῆς; Οὐκ ἔστιν ἐκεῖ πενίαν δεῖσαι καὶ νόσον· οὐκ ἔστιν ἀδικοῦντα οὐδὲ ἀδικούμενον ἰδεῖν, οὐ παροξύνοντα καὶ παροξυνόμενον, οὐκ ὀργιζόμενον, οὐ βασκαίνοντα, οὐκ ἐπιθυμίᾳ ἀτόπῳ φλεγόμενον, οὐχ ὑπὲρ τῆς τῶν ἀναγκαίων ἀλύοντα χορηγίας, οὐχ ὑπὲρ ἀρχῆς καὶ δυναστείας κοπτόμενον· πᾶσα γὰρ ἡ ζάλη τῶν ἐν ἡμῖν παθῶν σβεσθεῖσα ἀπόλλυται, καὶ πάντα ἐν εἰρήνῃ καὶ εὐφροσύνῃ ἔσται καὶ χαρᾷ b, πάντα εὐδία καὶ γαλήνη, πάντα ἡμέρα καὶ λαμπρότης καὶ φῶς, φῶς οὐ τοῦτο τὸ νῦν, ἀλλ’ ἕτερον τούτου τοσοῦτον λαμπρότερον, ὅσον λυχνιαίου τοῦτο φαιδρότερον. Οὔτε γὰρ ἐκεῖ νυκτὶ, οὔτε συνδρομῇ κρύπτεται c νεφῶν d· οὐ καίει καὶ φλέγει τὰ σώματα· οὔτε γὰρ νὺξ, οὔτε ἑσπέρα ἐκεῖ, οὐ κρύος, οὐ θάλπος, οὐκ ἄλλη τις τροπῶν μεταβολή· ἀλλ’ ἑτέρα τις κατάστασις τοιαύτη, ἣν οἱ καταξιωθέντες εἴσονται μόνοι· οὐκ ἔστι γῆρας ἐκεῖ, οὔτε τὰ τοῦ e γήρως κακὰ, ἀλλὰ πάντα ἐκποδὼν γίνεται τὰ τῆς φθορᾶς, τῆς ἀφθάρτου δόξης κρατούσης πανταχοῦ. Τὸ δὲ τούτων ἁπάντων μεῖζον, τὸ τῆς πρὸς τὸν Χριστὸν ὁμιλίας ἀπολαύειν διηνεκῶς, μετὰ ἀγγέλων, μετὰ ἀρχαγγέλων, μετὰ τῶν ἀνωτέρω δυνάμεων. Ἴδε τὸν οὐρανὸν νῦν, καὶ διάθηθι τῷ λογισμῷ πρὸς f τὰ ὑπὲρ τὸν οὐρανὸν, λόγισαι τῆς κτίσεως ἁπάσης τὸν μετασχηματισμόν· οὐ γὰρ τοιαύτη μενεῖ, ἀλλὰ πολλῷ καλλίων ἔσται καὶ φαιδροτέρα, καὶ ὅσῳ μᾶλλον μολύβδου πρὸς χρυσὸν ἀποστίλβοντα τὸ μέσον, τοσοῦτον τῆς κατασκευῆς ταύτης ἔσται βελτίων ἡ τότε, καθὼς καὶ ὁ μακάριος Παῦλός φησιν· Ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ κτίσις ἐλευθερωθήσεται ἀπὸ τῆς δουλείας τῆς φθορᾶς. Νῦν μὲν γὰρ ἅτε φθορᾶς μετέχουσα, πολλὰ πάσχει οἷα τὰ τοιαῦτα σώματα πάσχειν εἰκός· τότε δὲ ταῦτα ἀποδυσαμένη πάντα, ἄφθαρτον g ἡμῖν ἐπιδείξεται τὴν εὐπρέπειαν· ἐπειδὴ γὰρ ἄφθαρτα μέλλει δέχεσθαι σώματα, καὶ αὐτὴ λοιπὸν ἐπὶ τὸ κρεῖττον μετασχηματισθήσεται. Οὐδαμοῦ τότε στάσις καὶ μάχη· πολλὴ γὰρ ἡ συμφωνία τοῦ χοροῦ τῶν ἁγίων, [16] πάντων ὁμογνωμόνωντων ἀλλήλοις ἀεί. Οὐκ ἔστιν ἐκεῖ διάβολον δεῖσαι, καὶ δαιμόνων ἐπιβουλάς, οὐ γεέννης ἀπειλὴν, οὐ θάνατον, οὐ τοῦτον τὸν νῦν, οὐ τὸν πολλῷ τούτου χαλεπώτερον ἐκεῖνον, ἀλλὰ πᾶς ὁ τοιοῦτος λέλυται φόβος. Καὶ καθάπερ παιδίον βασιλικὸν πρότερον ἐν εὐτελεῖ τρεφόμενον σχήματι, καὶ ὑπὸ φόβον ὂν καὶ ἀπειλὰς, ὥστε μὴ τῇ ἀνέσει γενέσθαι χεῖρον καὶ τῆς πατρικῆς ἀνάξιον κληρονομίας, ἐπειδὰν εἰς τὸ βασιλικὸν ἔλθῃ h ἀξίωμα δέῃ, πάν-
τα ἀθρόως ἐκεῖνα μεταμφιασάμενον ἐξαίφνης μετὰ τῆς ἁλουργίδος, καὶ τοῦ διαδήματος, καὶ τοῦ πλήθους τῶν δορυφόρων, μετὰ πολλῆς προκάθηται τῆς παῤῥησίας, τὰ ταπεινὰ καὶ κατηφῆ ῥίψας i ἀπὸ τῆς ψυχῆς, καὶ ἕτερα ἀντ’ ἐκείνων λαβών· οὕτω καὶ τότε συμβήσεται τοῖς ἁγίοις πᾶσι. Καὶ ὅτι οὐ κόμπος τὰ ῥήματα, πορευθῶμεν ἐπὶ τὸ ὄρος τῷ λόγῳ, ἔνθα μετεμορφώθη Χριστός· ἴδωμεν αὐτὸν λάμποντα ὥσπερ ἔλαμψε· καίτοι γε οὐδὲ οὕτω πᾶσαν ἡμῖν ἔδειξε j τὴν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος λαμπρότητα. Ὅτι γὰρ συγκατάβασις τὸ φαινόμενον ἦν, ἀλλ’ οὐκ ἐπίδειξις τοῦ πράγματος ἀκριβὴς, ἀπ’ αὐτῶν δῆλον τῶν ῥημάτων τοῦ εὐαγγελιστοῦ. Τί γάρ φησιν; Ἔλαμψεν ὡς ὁ ἥλιος. Ἡ δὲ τῶν ἀφθάρτων σωμάτων δόξα οὐ τοσοῦτον ἀφίησι τὸ φῶς, ὅσον τοῦτο τὸ σῶμα τὸ φθαρτὸν, οὐδὲ τοιοῦτον οἷον καὶ θνητοῖς ὄμμασι γενέσθαι χωρητὸν, ἀλλὰ ἀφθάρτων καὶ ἀθανάτων δεόμενον ὀφθαλμῶν πρὸς τὴν θέαν αὐτοῦ. Τότε δὲ ἐπὶ τοῦ ὄρους τοσοῦτον αὐτοῖς ἀπεκάλυψεν, ὅσον ἰδεῖν δυνατὸν ἦν, καὶ μὴ βλάψαι k τὰς τῶν ὁρώντων ὄψεις· καὶ οὐδὲ οὕτως ἤνεγκαν, ἀλλ’ ἔπεσον ἐπὶ πρόσωπον αὐτῶν. Εἰπέ μοι, εἴ τίς σε εἰς τόπον τινὰ φαιδρὸν ἤγαγεν, ἔνθα πάντες ἐκάθηντο χρυσᾶς ἀναβεβλημένοι στολὰς, καὶ ἐν μέσῳ τῷ πλήθει ἕτερόν τινα ἐπέδειξεν ἀπὸ λίθων τιμίων μόνον καὶ τὰ ἱμάτια καὶ τὸν στέφανον ἔχοντα τὸν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς, εἶτά σε ἐπηγγείλατο εἰς ἐκεῖνον κατατάξαι τὸν δῆμον, ἆρ’ οὐκ ἂν πάντα ἔπραξας, ὥστε τῆς ἐπαγγελίας ταύτης τυχεῖν; Ἀναπέτασον οὖν καὶ νῦν τῷ νῷ τοὺς ὀφθαλμοὺς, καὶ βλέψον εἰς ἐκεῖνο τὸ θέατρον, οὐκ ἀπὸ τῶν τοιούτων συγκείμενον ἀνδρῶν, ἀλλ’ ἀπ’ ἐκείνων, οἳ καὶ τοῦ χρυσοῦ, καὶ τῶν λίθων τῶν τιμίων, καὶ τῶν ἀκτίνων τῶν ἡλιακῶν, καὶ πάσης τῆς ὁρωμένης φαιδρότητός εἰσι τιμιώτεροι, καὶ οὐκ ἐξ ἀνθρώπων δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν πολλῷ l τούτων τιμιωτέρων, ἀγγέλων, ἀρχαγγέλων, θρόνων, κυριοτήτων, ἀρχῶν, ἐξουσιῶν. Περὶ γὰρ τοῦ βασιλέως οὐδὲ εἰπεῖν ἔνι οἷός ἐστιν· οὕτως ἅπαντα λόγον καὶ νοῦν ἐκεῖνο διαφεύγει τὸ κάλλος, ἡ ὡραιότης, ἡ λαμπρότης, ἡ δόξα, ἡ μεγαλοσύνη, ἡ μεγαλοπρέπεια. Τοσούτων οὖν ἀγαθῶν m ἀποστερήσομεν ἑαυτοὺς, εἰπέ μοι, ἵνα μὴ μικρὸν κακοπαθήσωμεν χρόνον; Εἰ γὰρ μυρίους καθ’ ἑκάστην ἡμέραν θανάτους ὑπομένειν ἐχρῆν, εἰ γὰρ τὴν γέενναν αὐτὴν, ὑπὲρ τοῦ τὸν Χριστὸν ἐρχόμενον ἰδεῖν ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ, καὶ εἰς τὸν τῶν ἁγίων καταλεγῆναι χορὸν, οὐκ ἐχρῆν [17] ἅπαντα ὑπομένειν ἐκεῖνα; Ἄκουσον τί φησιν ὁ μακάριος Πέτρος· Καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι. Εἰ δὲ ἐκεῖνος ἀμυδράν τινα τῶν μελλόντων εἰκόνα ἰδὼν, πάντα ἐξαίφνης ἔῤῥιψεν ἀπὸ τῆς ψυχῆς διὰ τὴν ἀπὸ τῆς ὄψεως ἐκείνης ἡδονὴν αὐτοῦ ἐντεθεῖσαν τῇ ψυχῇ· τί ἄν τις εἴποι, ὅταν αὐτὴ τῶν πραγμάτων ἡ ἀλήθεια παραγένηται, ὅταν, τῶν βασιλείων ἀνοιγέντων, κατοπτεύειν ἐξῇ τὸν βασιλέα αὐτὸν, μηκέτι ἐν αἰνίγματι, μηδὲ δι’ ἐσόπτρου n, ἀλλὰ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον, μηκέτι διὰ πίστεως, ἀλλὰ διὰ εἴδους;
ιθ΄. Οἱ μὲν οὖν πολλοὶ τῶν ἀλογωτέρως διακειμένων τὸ τῆς γεέννης ἀπαλλαγῆναι ἀγαπητὸν τίθενται μόνον· ἐγὼ δὲ τῆς γεέννης πολλῷ χαλεπωτέραν κόλασιν εἶναί φημι τὸ μὴ γενέσθαι ἐν ἐκείνῃ τῇ δόξῃ, καὶ τὸν ἐκπεσόντα ἐκείνου οὐχ οὕτως οἶμαι δεῖν πενθεῖν τὰ ἐν τῇ γεέννῃ κακὰ, ὡς τὴν ἀπόπτωσιν τὴν ἐκ τῶν οὐρανῶν· τοῦτο γὰρ μόνον πάντων χαλεπώτερον εἰς κολάσεως λόγον ἐστί. Νῦν
a Duo mss. δάκνειν. Ibid. unus συνταράττειν.
b Sav. etunus cod. πάντα εἰρήνη ἔσται καὶ εὐφροσύνη καὶ χαρά.
c Savil. et unus cod. καλύπτεται. Paulo post Savil. κρυμοί, unus cod. κρυμός, Morel. et alii κρύος.
d Sic effert hunc locum Savilius; legebat Montf.... καὶ λαμπρότης καὶ φῶς, καὶ οὐ τοῦτο... τούτου τοσούτῳ λ. ὅσον λυχνιαίου τ. φ. οὐδὲ γὰρ ἐκεῖ νύξ, οὐδὲ σ. κρ. νεφελῶν. Epit.
e Sic Savil. et aliquot mss. Alii καὶ τὰ τοῦ.
f Sic bene Savil. Leerat πρός.
g Savil. et unus ἄφθαρτον. Morel. et alii ἄφατον. Vetus interpres legit ἄφθαρτον.
h Sav. ῥίψαν, et postea λαβόν, referendo ad παιδίον. Alii ῥίψας et λαβών. Non infrequens est hujusmodi commutatio generum.
i Savil. ad marg. et unus cod. ὑπέδειξε.
k Savil. et unus βλαθῆναι. Paulo post quidam mss. ἔπεσαν. Ibid. αὐτῶν deest in uno cod. Ibid. Savil. et unus εἰπέ μοι δὲ, εἴ τίς σε εἰς θέατρον ἤγαγεν, al. εἰσήγαγεν.
l Sic Savil. et Colb. mss. Morel. vero et alii πολύ.
m Savil. et unus post ἀγαθῶν addunt καὶ τηλικούτων. Mox Savil. et quidam mss. πονέσωμεν, Morel. et alii κακοπαθήσωμεν. Paulo post duo mss. ὑπομένειν χρή.
PG 47:294«Ὁ βίος μου ἐλαφρότερος δρόμεως.» Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖνοι πρὶν ἢ στῆναι μεταπηδῶσιν, οὕτω καὶ αὐτὸς πρὶν ἢ παραγενέσθαι ἀφίπταται. Οὐδὲν ψυχῆς τιμιώτερον· καὶ οὐδὲ οἱ μωρίας εἰς ἔσχατον ἐλάσαντες ἠγνόησαν τοῦτο. Ψυχῆς γὰρ οὐδὲν ἀντάξιον, καὶ τῶν ἔξωθέν τις ποιητικὸς ἔφη. Οἶδα ὅτι οὐ παλαίων πρὸς τὴν τοῦ πονηροῦ πάλην ἀσθενέστερος γέγονας, οἶδα ὅτι ἐν μέσῃ τῶν ἡδονῶν ἕστηκας τῇ φλογί· ἀλλ’ ἐὰν εἴπῃς πρὸς τὸν ἐχθρόν, ὅτι ταῖς ἡδοναῖς σου οὐ λατρεύομεν, καὶ τὴν ῥίζαν πάντων τῶν κακῶν [σου] οὐ προσκυνοῦμεν, ἐὰν τείνης ἄνω τὸ ὄμμα, τινάξει τάχα τὴν φλόγα ὁ Σωτήρ, καὶ τοὺς ἐμβαλόντας σε εἰς τὸ πῦρ κατακαύσει, σοὶ δὲ ἐν μέσῃ τῇ καμίνῳ νεφέλην καὶ δρόσον ἀποστελεῖ καὶ πνεῦμα διασυρίζον, ὡς μηδὲ τῶν λογισμῶν σου καὶ τῆς συνειδήσεως ἅψασθαι τὸ πῦρ· μόνον σαυτὸν μὴ κατακαύσῃς. Καὶ γὰρ τὰς ὀχυρὰς τῶν πόλεων ὅπλα μὲν [πάντα] πολλάκις καὶ μηχανήματα τῶν ἔξωθεν οὐκ ἴσχυσεν καθελεῖν, προδοσία δὲ ἑνὸς ἢ δύο τῶν ἔνδον οἰκούντων πολιτῶν ἀπονητὶ παρέδωκεν τοῖς ἐχθροῖς. Καὶ νῦν μηδείς σε τῶν ἔνδον προδότω λογισμῶν, κἂν μυρία προσάγῃ μηχανήματα ἔξωθεν ὁ ἐχθρός, προσάξει μάτην.
495 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEH. CONSTANTINOP. 196 EJUSDEM ADVERSUS EOS QU' APUD SE HABENT VIRGINES SUBINTRODUCTAS. - propter quas mulieribus viri cohabitarent. Et una quidem vetus est ac justa rationique consentanea : nempe matrimonium, quod Deo legislatore institutum est : Propter hoc enim, inquit, relinquet vir patrem suum et matrem suam, et adhærebit uxo^i suæ, erunique duo in carnem unam (Gen. 2. 24); altera vero recen- tior, iniqua et legi adversa, nempe fornicatio, quæ a malignis introducta est dæmonibus. Atque nostra hac ætate tertius quidam novus et insolitus mos prodiit, cujus causam haud facile investigaveris. Sunt enim nonnulli, qui puellas nuptiarum inexpertas domuni ducunt, et usque in extremam senectutem inclusas tenent ac fovent, non procreandorum liberorum gra- tia, negant enim sc cu:n illis rem habere; neque li- bidinis causa, aiunt enim quod illas incorruptas ser- vent: et si quis ab eis causam rogaverit, dicunt sibi inultas esse; sed fingunt: ego enim nullam eos ha- bere crediderim, quæ vel honesta vel id nea sit. Ve- rum de his nondum dicemus: afferemus autem in medium quam nos potissimum causam suspicamur. Et quænam est illa? Omnino, si a scopo aberravero, fas vobis est ut me redarguatis. Et quænam causa? quis ille prætextus? Videtur mihi mulieris convictus non ex lege nuptiarum modo, sed etiam absque nu- pliis ac congressu, voluptatis habere nonnihil. Quod si non recte sentio, non possum dicere: meam vobis sententiam narro: forte autem non meam solum, sed et illorum; nam et illis sic videtur, quod hine liquet. Tantam enim gloriam et tanta scandala neu- tiquam despicerent, nisi ingens quædam et vehemens cohabitandi voluptas esset. Quod si forte succenseant quidam, quod hæc dicamus, precor ut nobis venia detur, absitque indignatio: neque enim libens ac te- merè hanc inimicitiam susciperem. Non sun tam mi- ser ac ærumnosus, qui temere omnes offendere velim; sed valde doleo ac crucior, et gloriam Dei blasphe- „ari intuens, et multorum salutem propter volupta - tem hanc paulatim perire. Quod enim illud suave sit, et nuptiali consortio ardentiorem pariat amorem, munc forte stupebitis audientes, sed ubi id demonstra- vero, vos etiam confitebiinini. Etenim cum legitima muliere congredi cum non sit vetitum, concupiscen- 1 Titulus sic habet in Savil., Chrysostomi, adversus illos qui habent virgines subintroductus; Morel., Ejusdem adversus ros qui habent subintroductas. Interpres vero, Ejusdem adversus eos qui apud se fovent sorores adoptivus quas subintroductus vocant. immo- tiam sedat, et sæpenumero satietatem affert, dicum restinguens ardorem. Præterea partus et par- tuum dolores, puerorumque procreationes ac educa- tiones, necnon et frequentes qui ex his sequuntur morbi corpus affligunt, florem ætatis marcidum red- dunt, invalidumque voluptatis calcar faciunt: in vir- gine autem cohabitatrice nihil horum reperies. Abest enim coitus, qui nature impetum deprimat el ob- tundat; neque dolores partus, neque puerorum edu- cationes carnem marcescere faciunt: sed juvenilem vigorem diu conservat, utpote intacta manens. Po-t partus enim et educationes puerorum corpora uxo - rum infirmiora fiunt; illæ autem usque in quadrage- simum annum in sua permanent forma, et cum virgi- mbus jam elocandis certant. Hinc est quod cohabi- tantes duplici igne accenduntur; nam et ardor eorum non restinguitur coitu eis interdicto, et ardoris foines manet redd turque validior. Hanc ego hujus contu- bernii causam suspicor; sed ne valde succenseamus eis, neque difficiles simus et importuni. Nam qui ægrum vult restituere, non hoc agit ira et verberibus, sed offert pharmaca cum magna cura et blanda ad- hortatione. Etenim si ab illis poœnas expetere nobis propositum esset, et si judicum ordinem teneremus, indignari oporteret; sed si illo dimisso medicorum et curare volentium munus suscipiamus, hortari, obse- crare, et, si opus sit, genua tangere opus est, ut quod agendum suscepimus perficiamus. Igitur quemadmo- dum medici, qui ægros a cibo vel potu nocivo arcere cupiunt, licet illa mixtam habeant voluptatem, ante omnia tamen persuadent inesse illis præter nocu- menta etiam multum insuavitatis; sic et nos facia- mus, commonstrando illis quod cohabitatio illa, quani vis suavis et jucunda videatur, perniciosa sit, et nihilo melior quam mortiferæ potiones. Et videtur quidem multam habere kutitiam, la:et tamen multum in ea amaritudinis, quam aniin:e, quæ voluptatibus oblecta- tur, infundit. Nam qui persuasus discedit, secure dis- cedit. Sane qui metu et necessitate a dilecta sejun- gitur, fortior amator fit, et fortassis iterum ad illum accedet; at si ut rem damnosam et amarani fugit, haudquaquam iterum revertitur ob calculum senten- tiæ suæ, quæ quavis necessitate violentius illi per- suadet. Quomodo ergo persuadebimus illis, quod hoc non solum noceat, sed et amarum sit? Et quomodo sliter, quam ex ipsa rerum natura? Interrogemus ergo cos, si quis mensa sumptuosa apposita, variis dulcissimisque plena eduliis, denuntiet summis mi- 1. Majoribus nostris duae tantum fuerunt causæ,
PG 47:296Πολλοὺς ἔχεις Θεοῦ χάριτι καὶ μεγάλους τοὺς συναλγοῦντας, τοὺς ἀλείφοντας, τοὺς ὑπὲρ τῆς σῆς τρέμοντας ψυχῆς· τὸν ἅγιον τοῦ θεοῦ Βαλέριον, τὸν πάντα αὐτῷ τιμιώτατον ἀδελφὸν Φλωρέντιον, τὸν τὴν τοῦ Χριστοῦ σοφίαν σοφὸν Πορφύριον, καὶ ἑτέρους πολλούς. Οὗτοι καθ’ ἑκάστην ὀλοφύρονται τὴν ἡμέραν ὑπὲρ σοῦ καὶ εὐχόμενοι οὐκ ἐπαύσαντο· καὶ ἔτυχον δ’ ἂν ὧν ἐδέοντο πάλαι, εἰ μικρὸν γοῦν ἀπολῦσαι σαυτὸν ἠθέλησας τῶν τοῦ πολεμίου βρόχων. Πῶς οὖν οὐκ ἄτοπον ἑτέρους μὲν μηδὲ νῦν ἀπογνῶναί σου τὴν σωτηρίαν, ἀλλὰ δι’ ὅλου τὸ μέλος αὐτῶν ἀπολαβεῖν εὔχεσθαι, σὲ δὲ ἅπαξ πεσόντα μὴ θέλειν ἀναστῆναι, ἀλλὰ κεῖσθαι, μόνον οὐχὶ βοῶντα πρὸς τὸν ἐχθρόν· Σφάττε, [παῖε], μὴ φείσῃ· «Μὴ ὁ πίπτων οὐκ ἀνίσταται;» ὁ θεῖος ἔφη χρησμός. Σὺ δὲ μάχῃ τούτῳ καὶ ἀντιλέγεις· τὸ γὰρ πεσόντα ἀπογνῶναι, οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν εἰπεῖν ἢ ὅτι ὁ πίπτων οὐκ ἀνίσταται. Μή, παρακαλῶ, μὴ τοσοῦτον ἀδικήσῃς σαυτόν· μὴ τοσαύτην ἡμῶν καταχέῃς ὀδύνην.
295 .50
AD THEODORUM LAPSUM. t.
ἐπὶ τὸ πῦρ ἑλκομένους ὁδὸν, καὶ πρὸς αὐτὰ συρομένους
τὰ βασανιστήρια καὶ ταῖς ἀποτόμοις παραδιδομένους δυ-
νάμεσι, καὶ ταῦτα πάσχοντας κατὰ τὸν καιρὸν, καθ᾿ ὃν
στεφανοῦνται καὶ ἀποκηρύττονται καὶ τῷ θρόνῳ παρ-
ἔστανται τῷ βασιλικῷ οἱ τὰ ἀγαθὰ πράξαντες πάντες,
καὶ ἄξια τῆς αἰωνίου ζωῆς ποιήσαντες.
ιγ'. Καὶ ταῦτα μὲν ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ· τὰ δὲ ἑξῆς λοιπὸν
τίς ἡμῖν παραστήσει λόγος, τῆς μετὰ τοῦ Χριστοῦ συν-
ουσίας τὴν ἡδονὴν, τὴν ὠφέλειαν, τὴν χαράν α; Ψυχή
γὰρ εἰς τὴν οἰκείαν εὐγένειαν ἐπανελθοῦσα, καὶ μετὰ
παῤῥησίας λοιπὸν δυνηθεῖσα τὸν ἑαυτῆς Δεσπότην ὁρᾷν,
οὐκ ἔστιν εἰπεῖν ὅσην καρποῦται τὴν ἡδονὴν, ὅσον τὸ
κέρδος, οὐ τοῖς ἐν χερσὶ μόνον χαίρουσα ἀγαθοῖς, ἀλλὰ
καὶ τῷ πεπεῖσθαι λοιπὸν, ὅτι οὐδαμοῦ b ταῦτα τελευτή-
σει τὰ καλά. Πᾶσαν μὲν οὖν τὴν εὐφροσύνην ἐκείνην οὔτε
λόγῳ παραστῆσαι, οὔτε νῷ διαλαβεῖν ἔστιν· ἀμυδρώς ο δὲ
καὶ ὡς ἄν τις διὰ μικρών μεγάλα δεικνύῃ, πειράσομαι
ποιῆσαι φανερόν. Εξετάσωμεν γὰρ τοὺς ἐν τῷ παρόντι
βίῳ τῶν τοῦ κόσμου καλῶν ἀπολαύοντας, πλούτου λέγω
καὶ δυναστείας καὶ δόξης, πῶς ὑπὸ τῆς εὐθυμίας γαυ-
ρούμενοι, οὐδὲ ἐπὶ τῆς γῆς εἶναι νομίζουσι, καὶ ταῦτα
οὔτε ὁμολογουμένων ἀπολαύοντας καλῶν, οὔτε παραμε
νόντων αὐτοῖς, ἀλλ᾽ ἀφιπταμένων ὀνείρου ταχύτερον· εἰ
δέ ποτε καὶ σταίη μικρόν, μέχρι τῆς παρούσης ζωής
τὴν εὔνοιαν ἐπιδεικνυμένων, περαιτέρω δὲ οὐκ ἰσχυόν-
των συνεξελθεῖν. Εἰ δὲ ταῦτα εἰς τοσαύτην αἴρει τοὺς
ἔχοντας χαράν, τί οἴει γίνεσθαι ἐκείνας τὰς ψυχὰς, τὰς
καλουμένας ἐπὶ τὰ μυρία ἀγαθὰ τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, τὰ
πεπηγότα καὶ ἑστῶτα βεβαίως διαπαντός; Οὐδὲ γὰρ
τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ τῇ ποσότητι καὶ τῇ ποιότητα του
σούτῳ κρείττω [20] τῶν παρόντων ἐστὶν 4, ὡς μηδὲ ἐπὶ
καρδίαν ἀνθρώπου ἀναβῆναί ποτε. Νῦν μὲν γὰρ καθάπερ
ἐν μήτρα παιδίον, οὕτως ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ διάγομεν
στενοχωρούμενοι, καὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος τὴν λαμπρό
τητα καὶ τὴν ἐλευθερίαν οὐ δυνάμενοι συνιδεῖν· ὅταν δὲ
ὁ καιρὸς ἐπιστῇ τῶν ὠδίνων, καὶ ἀποτέκῃ κατὰ τὴν τῆς
κρίσεως ἡμέραν οῦς ὑπεδέξατο πάντας ἀνθρώπους ὁ παρ-
ὧν βίος, τὰ μὲν ἐξαμβλωθέντα ἀπὸ σκότους εἰς σκότος
ἔρχεται, καὶ ἀπὸ θλίψεως εἰς θλίψιν χαλεπωτέραν· τὰ δὲ
ἄρτια • καὶ τῆς βασιλικῆς εἰκόνος τοὺς χαρακτῆρας δια
φυλάξαντα παραστήσονται τῷ βασιλεῖ, καὶ τὴν λειτουρ
γίαν ἀναδέξονται ἐκείνην, ἣν ἄγγελοι καὶ ἀρχάγγελοι τῷ
πάντων διακονοῦνται Θεῷ. Μὴ τοίνυν εἰς τέλος τούτους
ἡμῖν ἀφανίσῃς τοὺς χαρακτῆρας, ὦ φίλος, ἀλλὰ ταχέως
αὐτοὺς ἀνακτησάμενος, ἐπὶ τὸ βέλτιον διατύπωσον. Τὸ
μὲν γὰρ κάλλος τὸ σωματικὴν εἴσω τῶν τῆς φύσεως όρων
συνέκλεισεν ὁ Θεὸς, ἡ δὲ τῆς ψυχῆς ὥρα τῆς μὲν ἐκεῖ.
θεν ἀνάγκης καὶ δουλείας Γ ἀπήλλακται, ἅτε δὴ πολλῷ
βελτίων οὖσα τῆς σωματικῆς εὐμορφίας· ἐφ' ἡμῖν δὲ
ἅπασα κεῖται καὶ τῇ ῥοπῇ τοῦ Θεοῦ. Φιλάνθρωπος γάρ
ὧν ὁ Δεσπότης ἡμῶν, καὶ τούτῳ μάλιστα τὸ ἡμέτερον
ἐτίμησε γένος, τὰ μὲν ἐλάττονα καὶ οὐδὲν μέγα συντελοῦν-
τα ἡμῖν, ἀλλ' ὅπως ἂν πέσῃ ἀδιάφορα όντα, τῇ τῆς φύ-
σεως ἐπιτρέψας ἀνάγκῃ, τῶν δὲ ὄντως καλῶν ἡμᾶς ποιή-
σας είναι δημιουργούς. Εἰ μὲν γὰρ καὶ τοῦ σωματικού
κάλλους ἡμᾶς ἐποίησεν εἶναι κυρίους, καὶ φροντίδα περ
ριττὴν ἐδεξάμεθα δ' ἂν, καὶ ἐν τοῖς οὐδὲν ὠφελοῦσι τὸν
ἅπαντα ἂν ἀπησχολήσαμεν χρόνον, καὶ τῆς ψυχῆς σφή
δρα ἂν ἡμελήσαμεν.
δ
Ὅπου γὰρ νῦν οὐκ οὔσης ἐν ἡμῖν τῆς ἐξουσίας
ταύτης ἅπαντα πράττομεν και βιαζόμεθα, καὶ σκια-
γραφίαις ἐκδιδόαμεν ἑαυτοὺς 1, καὶ ἐπειδὴ τῇ ἀλη
• Post χαράν aliqui addunt τὴν τερπνότητα. b Savil. οὐδαμῶς.
* Sic duo mss., et quidem melius quam alii et ipse Sav. qui
sle habent, παραστῆσαι ἐστιν, οὔτε νῷ· ἀμυδρώς. Μox unus με
γάλα ἰσχύσεις, πειράσομαι ποιῆσαι φανερόν. Εξετάσωμεν εἰ το
κεῖ τούς. Et Sav. ἐξετάσωμεν γὰρ εἰ δοκεί, in cæteris ut editur.
d Savil. et duo mss. addunt έκεινα post ἐστίν.
c Unus cod. τὰ δὲ ἀπηρτισμένα άρτια, alius τὰ δὲ ἀρτίως.
296
θείᾳ μη δυνάμεθα, και χρώμασι καὶ βαφαῖς καὶ συν
θέσει τριχῶν καὶ ἱματίων περιβολαῖς καὶ γραφαῖς ὀφθαλ
μῶν, καὶ πολλοῖς ἑτέροις μηχανήμασι τοιαῦτα σοφιζό-
μεθα κάλλη· τίνα ἂν τῇ ψυχῇ καὶ τοῖς σπουδαίους σχολὴν
ἀπενείμαμεν, εἰ πρὸς τὴν ὄντως αὐτὸ εὐμορφίαν μετα-
θεῖναι εἴχομεν; Τάχα γὰρ οὐδ' ἂν ἐγένετο ἡμῖν ἔργον
ἕτερον, εἰ τοῦτο ἡ ἔργον ἡμέτερον ἦν, ἀλλὰ πάντα τὸν
1
χρόνον ἂν ἀνηλώσαμεν· τὴν μὲν δούλην καλλωπίζοντες
μυρίοις καλλωπισμοῖς, τὴν δὲ ταύτης κυρίαν παντὸς
ἀνδραπόδου μᾶλλον ἐν ἀμορφίᾳ καὶ ῥαθυμίᾳ ἐῶντες
κεῖσθαι διαπαντός. Διὰ τοῦτο ταύτης ἡμᾶς τῆς κακο
σχολίας ἀπαλλάξας ὁ Θεὸς, τοῦ βελτίονος ἡμῖν τὴν τέχνην
ἐνέθηκε, καὶ ὁ τὸ σῶμα μὴ δυνάμενος εύμορφον ποιῆσαι
ἐξ εἰδεχθοῦς, οὗτος τὴν ψυχὴν, κἂν εἰς ἐσχάτην δυσειδίαν
κατενεχθῇ, εἰς αὐτὴν τὴν τῆς ὥρας ἀναγαγεῖν δυνήσεται
κορυφὴν, καὶ οὕτως ἐπέραστον ποιῆσαι καὶ ποθεινὴν,
ὥστε μὴ μόνον τοὺς ἄνδρας τοὺς ἀγαθοὺς εἰς ἐπιθυμίας
αὐτῆς ἐλθεῖν, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν τὸν τῶν ἁπάντων βασιλέα
καὶ Θεόν, καθὼς καὶ ὁ Ψαλμῳδὸς περὶ τούτου τοῦ κάλ
λους διαλεγόμενος ἔλεγε· Καὶ ἐπιθυμήσει ὁ βασιλεὺς
τοῦ κάλλους σου. Εὐχ ὁρᾷς καὶ ἐν τοῖς χαμαιτυπείοις
τῶν γυναικῶν, ὅτι τὰς μὲν εἰδεχθεῖς καὶ ἀναισχύντους
μονομάχοι και δραπέται καὶ θηριομάχοι μόλις ἂν πρόσ
οιντο· [24] εἰ δέ πού τις εὔμορφος καὶ εὐγενῆς καὶ
αἰσχυντηρὰ κατά τινα περίστασιν εἰς ταύτην ἔλθοι τὴν
ἀνάγκην, οὐδὲ τῶν σφόδρα λαμπρῶν καὶ μεγάλων ἀν
ὁρῶν τὸν ἐκείνης τις γάμον ἐρυθριάσειεν; Εἰ δὲ παρὰ
ἀνθρώποις τοσοῦτος ἔλεος, καὶ τοσαύτη δόξης υπεροψία,
ὥστε τὰς πολλάκις καταισχυνθείσας ἐπὶ τοῦ τέγους 1
ἀπαλλάξαι τῆς δουλείας ἐκείνης, καὶ ἐν τάξει ἔχειν γυ-
ναικῶν, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τοῦ Θεοῦ τοῦτό ἐστι, καὶ τῶν
ψυχῶν τῶν ἀπὸ τῆς ἄνωθεν εὐγενείας κατὰ τὴν τοῦ δια·
βόλου τυραννίδα εἰς τὸ τοῦ παρόντος βίου χαμαιτυπείον
καταπεσουσῶν κ. Καὶ τούτων εὑρήσεις τῶν παραδειγμάτ
των τοὺς προφήτας πεπληρωμένους, ὅταν διαλέγωνται τῇ
Ἱερουσαλήμ· καὶ γὰρ ἐκείνην εἰς πορνείαν ἐμπεσοῦσαν,
πορνείαν τινὰ καινοτέραν, καθὼς καὶ ὁ Ἰεζεκιήλ φησι·
Πάσαις πόρναις δίδοται μισθώματα, σὺ δὲ προσεδί-
δως μισθώματα, καὶ ἐγένετο ἐν σοὶ διεστραμμένον
παρὰ τὰς λοιπάς· καὶ πάλιν ἕτερος· Ἐκάθισας προσδο-
κῶσα αὐτοὺς ὡσεὶ κορώνη ἠρημωμένη 1. Ταύτην οὖν
τὴν οὕτω πορνεύσασαν ἀνακαλεῖται πάλιν ὁ Θεός. Καὶ
γὰρ ἡ αἰχμαλωσία ἡ γενομένη, οὐ τιμωρίας τοσοῦτον ἦν,
ὅσον ἐπιστροφῆς καὶ διορθώσεως· ἐπεὶ, εἰ κολάσαι αὐτ
τοὺς καθάπαξ ἐβούλετο ὁ Θεὸς, οὐκ ἂν πάλιν ἐπανήγα-
γεν οἴκαδε, οὐκ ἂν μείζονα καὶ λαμπροτέραν καὶ τὴν
πόλιν καὶ τὸν ναὸν κατεσκεύαζεν. Εσται γάρ, φησίν,
ἡ δόξα τοῦ οἴκου τούτου ἡ ἐσχάτη ὑπὲρ τὴν ἔμπρο
σθεν. Εἰ δὲ τὴν πολλάκις ἐκπορνεύσασαν οὐκ ἀπέκλεισε
τῆς μετανοίας ὁ Θεὸς, πολλῷ μᾶλλον τῆς σῆς ἀνθέξεται
ψυχῆς, τοῦτο πρῶτον πεσούσης τὸ πτῶμα. Οὐδεὶς γὰρ,
οὐδεὶς σωμάτων ἐραστής, κἂν σφόδρα ᾗ μανικός, οὕτω
τῆς ἐρωμένης τῆς αὐτοῦ τα περικαίεται, ὡς ὁ Θεὸς τῆς
σωτηρίας εφίεται τῶν ἡμετέρων ψυχῶν· καὶ τοῦτο ἕνα
εστι μὲν καὶ ἐκ τῶν καθ' ἑκάστην ἡμέραν γινομένων ἰδεῖν,
ἔνεστι δὲ καὶ ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν. Ὅρα γοῦν, καὶ ἐν
Sic aliquot mss. et Savil. Hæc recepimus pro eo quod
legebatur, τῆς δουλείας. EDIT.
6 Savil. et duo ἀνεδεξάμεθα.
b Aliquot mss. καὶ σκιαγραφίαις τοῦτο ἐκδιδόαμεν ἑαυτοῖς.
Montr., ex Morel., καὶ σκ. τοῦτο ἐκδικούμεν ἑαυτοῖς Μοχ έπει
δή… siue καί, et στροφαῖς loco γραφαίς. Savil. scripturam
secuti sumus, servatis tamen verbis καὶ τοῖς σπουδαίοις. Επιτ.
i Savil. et quidam mss. ἕτερόν τι ἐν τῷ βίῳ, εἰ τοῦτο τό
Η Duo muss. στέγους. Infra Savil. et unus cod. εὐγενείας καὶ
εὐπρεπείας.
k'Savil. et unus cod. κατενηνεγμένων. Paulo infra MJem: lx
πεσοῦσαν.
1 Savil. et quatuor mss ὡς ἡ κορώνη ἐν ἐρήμῳ μένη.
1ῆς αὐτοῦ deest in aliquot as gle
Digitized by
PG 47:298Οὐ λέγω νῦν, ὅτε οὔπω εἰκοστὸν ἄγεις ἔτος, ἀλλὰ εἰ καὶ πολλὰ ποιήσας καὶ τὸν ἅπαντα βίον ἐν Χριστῷ ζήσας, ἐν ἐσχάτῳ γήρᾳ τοσαύτην ἔπαθες τὴν ἐπήρειαν, οὐδὲ τότε ἀπογνῶναι καλόν, ἀλλ’ ἐν νῷ λαβεῖν τὸν ἐν σταυρῷ δικαιωθέντα λῄστην, τοὺς περὶ τὴν ἑνδεκάτην ἐργασαμένους ὥραν, καὶ ὅλης τῆς ἡμέρας ἀπειληφότας τὸν μισθόν. Ὥσπερ δὲ οὐ καλὸν τοὺς ἐν ἐσχάτῳ τέρματι πεσόντας ἀπελπίζειν, ἐὰν σωφρονῶσιν, οὕτως οὐκ ἀσφαλὲς ταύτῃ τρέφεσθαι τῇ ἐλπίδι καὶ λέγειν ὅτι· μετὰ ταῦτα ... Τέως μὲν ἀπολαύσω τῶν ἡδέων τοῦ βίου ὕστερον δὲ ὀλίγον πονέσας τοῦ παντὸς ἀπολήψομαι χρόνου τοὺς μισθούς. Καὶ γὰρ μέμνημαί σου πολλάκις εἰρηκότος, ἡνίκα ἄν σοι πονηρὰ παρῄνουν εἰς μουσεῖα φοιτῶντι· «Τί δαί; κἂν ἐν τῷ βραχεῖ χρόνῳ τούτῳ καλῶς καταλύσω τὸν βίον, πῶς ἀπελεύσομαι πρὸς τὸν εἰρηκότα· «Μὴ μέλλε ἐπιστρέφειν πρὸς Κύριον, μηδὲ ἀναβάλλου ἡμέραν ἐξ ἡμέρας.» Τοῦτον ἀνάκτησαι τὸν λογισμόν, καὶ δεῖσον τὸν κλέπτην· οὕτως γὰρ ὁ Χριστὸς τὴν ἐνθένδ’ ἡμῶν ἔξοδον καλεῖ, διὰ τὸ ἀγνοοῦσιν ἐφίστασθαι.
297 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI τοῖς προοιμίοις τοῦ Ἱερεμίου, καὶ πολλαχοῦ δὲ τῶν προ- φητῶν, καταφρονούμενον αὐτὸν καὶ ὑπερορώμενον, καὶ τάλιν ἐπιτρέχοντα καὶ διώκοντα τὴν φιλίαν τῶν ἀπο- στρεφομένων αὐτόν· ὅπερ καὶ αὐτὸς ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἐδήλου λέγων· 'Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, ἡ ἀποκτεί- κουσα • τοὺς προφήτας καὶ λιθοβολοῦσα τοὺς ἀπεσταλμένους πρὸς αὐτὴν, ποσάκις ἠθέλησα ἐπι- συναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, δν τρόπον ἐπισυνάγει ὄρνις τὰ νοσσία αὐτῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας αὐτῆς, καὶ οὐκ ἠθελήσατε; Καὶ ὁ Παῦλος δὲ Κορινθίοις ἐπιστέλ λων ἔλεγεν "Οτι Θεὸς ἦν ἐν Χριστῷ κόσμον καταλ λάσσων ἑαυτῷ, μὴ λογιζόμενος αὐτοῖς τὰ παραπτώ κατα αὐτῶν, καὶ θέμενος ἐν ἡμῖν τὸν λόγον τῆς κατ αλλαγῆς. Ὑπὲρ Χριστοῦ οὖν πρεσβεύομεν, ὡς τοῦ Θεοῦ παρακαλοῦντος δι' ἡμῶν, δεόμεθα ὑπὲρ Χριστοῦ, καταλλάγητε τῷ Θεῷ. Τοῦτο καὶ πρὸς ἡμᾶς εἰρῆσθαι νόμιζε νῦν. Οὐ γὰρ ἀπιστία μόνον, ἀλλὰ καὶ βίος ἀκάθαρ- τις τὴν ἀπευκτὴν ταύτην ἔχθραν ἱκανὸς ἐργάσασθαι. Τὸ γὰρ φρόνημα, φησί, τῆς σαρκὸς, ἔχθρα εἰς Θεόν. Καταλύσωμεν οὖν τοῦτο τὸ διάφραγμα, καὶ διέλωμεν, καὶ θῶμεν νεκρὸν, ἵνα τῆς μακαρίας τύχωμεν καταλλαγῆς, ἵνα γενώμεθα πάλιν ἐπέραστοι καὶ ὁ ποθεινοὶ τῷ Θεῷ. [22] ιδ'. Οἶδα ὅτι θαυμάζεις τὴν Ερμιόνης ὥραν νῦν, καὶ τῆς εὐμορφίας εκείνης οὐδὲν ὅμοιον κρίνεις ἐπὶ τῆς γῆς εἶναι· ἀλλ' ἐὰν θέλῃς, ὦ φίλε, τοσοῦτον αὐτῆς εὐπρεπέ- στερος ἔσῃ καὶ ὡραιότερος, ὅσῳ τῶν πηλίνων οι χρυσοί βελτίους ἀνδριάντες εἰσίν. Εἰ γὰρ ἐπὶ τοῦ σώματος ο ὂν τὸ κάλλος οὕτω τὰς τῶν πολλῶν ἐκπλήττει ψυχὰς καὶ ἀνα- πτεροῖ, ὅταν ἐν τῇ ψυχῇ τοῦτο ἀποστίλβῃ, τί ἴσον τοῦ οὕτω καλοῦ καὶ ὡραίου γένοιτ' ἄν ; Ἡ μὲν γὰρ τούτου τοῦ κάλ λους ὑπόστασις οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν, ἢ φλέγμα καὶ αἷμα καὶ ῥεῦμα καὶ χολὴ καὶ τροφῆς διαμασηθείσης χυλός. Τούτοις γὰρ καὶ ὀφθαλμοὶ καὶ παρειαὶ καὶ τὰ λοιπὰ πάντα ἄρδεται· κἂν μὴ καθ' ἑκάστην ἡμέραν δέξηται τὴν ἀρδείαν ἐκείνην, ἀπὸ τῆς γαστρὸς καὶ τοῦ ἥπατος ἀνιοῦσαν, τοῦ δέρματος παρὰ τὸ προσῆκον ὑφιζάνοντος, τῶν τε ὀφθαλμῶν κοιλαινομένων, εὐθέως ἡ ἅπασα ἀφίπταται τῆς ὄψεως ὥρα· ὥστε, ἂν ἐννοήσῃς τί μὲν τῶν καλῶν ἔνδον ἀπόκειται ὀφθαλμῶν, τί δὲ τῆς εὐθείας ῥινὸς, τί δὲ καὶ τοῦ στόματος καὶ τῶν παρειῶν, οὐδὲν ἕτερον ἢ τάφον κεκονιαμένον εἶναι φήσεις τοῦ σώματος τὴν εὐμορφίαν· τοσαύτης τὰ ἔνδον ἀκαθαρσίας ἐστὶ μεστά. Εἶτα ῥάκος μὲν ἰδὼν ἔχον τι τούτων, οἷον ἢ φλέγμα ἢ σίελον, οὐδὲ ἄκροις ψαῦσαι τοῖς δακτύλοις ὑπομένεις, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἰδεῖν ἀνέχῃ· πρὸς δὲ τὰ ταμιεῖα τούτων καὶ τὰς ἀποθήκας ἑπτόησαι ; Αλλ' οὐ τά με σὸν κάλλος τοιοῦτον ἦν, ἀλλ' ὅσον τῆς γῆς βελτίων ὁ οὐ ρανός· μᾶλλον δὲ καὶ πολλῷ τούτου λαμπρότερόν τε καὶ ἄμεινον. Ψυχὴν γὰρ καθ' ἑαυτὴν σώματος μὲν γεγυμνω μένην οὐδεὶς εἶδεν ὁ οὐδαμοῦ· ὅμως δὲ καὶ οὕτως ἑτέρωθεν σοι παραστῆσαι τὸ ταύτης κάλλος πειράσομαι ἀπὸ τῶν δυνάμεων τῶν μειζόνων. Ακουσον γοῦν πῶς τὸν ἄνδρα τῶν ἐπιθυμιῶν ἡ τούτων ὡραιότης ἐξέπληξε· βουλόμενος γὰρ αὐτῶν παραστῆσαι τὸ κάλλος, καὶ οὐκ ἔχων σῶμα τοιοῦτον εὑρεῖν, ἐπὶ τὰς μεταλλικὰς ύλας κατέφυγε, καὶ οὐδὲ ταύ- ταις ἡρκέσθη μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν τῆς ἀστραπῆς λαμπρό τητα εἰς τὸ ὑπόδειγμα παρελάμβανεν. Εἰ δὲ μὴ καθαρὰς μηδὲ γυμνὰς φήνασαι τὰς ἑαυτῶν οὐσίας ἐκεῖναι, ἀλλ' ἀμυδρώς σφόδρα καὶ συνεσκιασμένως, ὅμως οὕτω διέλαμ- ψαν, ὁποίας αὐτὰς εἰκὸς παντὸς ἀπηλλαγμένας παραπε- τάσματος φαίνεσθαι; Τοιοῦτόν τι καὶ περὶ τοῦ κάλλους τῆς ψυχῆς φαντάζεσθαι χρή. Εσονται γὰρ, φησὶν, ἰσάγγελοι. Καὶ ἐπὶ τῶν σωμάτων δὲ τὰ κουφότερα καὶ λεπτότερα καὶ a Aliquot mss. ἀποκτείνασα. b Sari et unus cod. πάλιν ἐράσμιοι, ἐπέραστοι καί. • Sic omnes fere niss. cum Sav. Mor. vero εἰ δὲ τοῦ σώματος. d Sie Sar. et quatuor mss. Morel vero et alii οὐδεὶς οἶδεν. Mox uinis cod. et Sav. in marg. πειράσομαι. Πόθεν οὖν ἐπιδείξω τούτο, ἀπὸ τῶν οὐρανίων δυνάμεων. Καὶ ἄκουε πῶς. Τὸν τῶν υπερανών ἐπόπτην τὸν ἄνδρα τῶν, etc. ARCHIEP. CONSTANTINOP. 298 πρὸς τὴν ἐπὶ τὰ ἀσώματα φέρουσαν ὁδὸν ἀνακεχωρηκότα, πολλῷ μᾶλλον βελτίω καὶ θαυμαστότερα τῶν ἑτέρων ἐστί. Τῆς γοῦν γῆς ὁ οὐρανὸς, καὶ τοῦ ὕδατος τὸ πῦρ, καὶ οἱ ἀστέρες τῶν λίθων εἰσὶν ὡραιότερος· καὶ τὴν ἴριν δὲ πολλῷ πλέον ίων καὶ ῥόδων καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων τῶν ἐπὶ τῆς γῆς θαυμάζομεν ἀνθῶν. Καὶ ὅλως, εἴ γε ἐνῆν τοῖς σωματικοῖς ὀφθαλμοῖς τὸ τῆς • ψυχῆς κάλλος ἰδεῖν, κατεγέλασας ἂν τῶν σωματικῶν ὑποδειγμάτων τούτων, οὕτως ἀσθενῶς ἡμῖν τὴν τῆς ψυχῆς παραστησάντων ὡραιότητα. Μὴ δὴ τοιούτου κτήματος μηδὲ τοσαύτης μακαριότητος ἀμελή- σωμεν, καὶ μάλισθ' ὅτε εὔκολος ἡμῖν [23] ἡ ἐπάνοδος πρὸς ἐκεῖνο τὸ κάλλος ταῖς τῶν μελλόντων ἐλπίσι γίνεται. Τὸ γὰρ παραυτίκα 1, φησὶν, ἐλαφρὸν τῆς θλίψεως ἡμῶν καθ' ὑπερβολὴν εἰς ὑπερβολὴν αἰώνιον βάρος δόξης κατεργάζεται, μὴ σκοπούντων ἡμῶν τὰ βλεπόμενα, ἀλλὰ τὰ μὴ βλεπόμενα τὰ γὰρ βλεπόμενα πρόσκαιρα, τὰ δὲ μὴ βλεπόμενα αἰώνια. Εἰ δὲ αἱ θλίψεις οἵας οἶδας δ ἐλαφρὰς ἐκάλεσε καὶ κούφας ὁ μακάριος Παῦλος, διὰ τὸ μὴ σκοπεῖν τὰ βλεπόμενα, πολλῷ μᾶλλον τὸ παύσασθαι ἀσελγαίνοντα φορητόν. Οὐδὲ γὰρ ἐπὶ τοὺς κινδύνους σε καλοῦμεν τέως ἐκείνους, οὐδὲ ἐπὶ τοὺς θανάτους τοὺς καθημερινοὺς, τὰς πληγὰς τὰς συνεχεῖς, τὰς μάστιγας, τὰ δεσμὰ, τὴν πρὸς τὴν οἰκουμένην ἀπέχθειαν, τὸ παρὰ τῶν οἰκείων μίσος, τὰς ἀγρυπνίας τὰς ἐπαλλήλους, τὰς οδοιπορίας τὰς μακρὰς, τὰ ναυάγια, τὰς τῶν λῃστῶν ἐφ- όδους, τὰς παρὰ τῶν συγγενῶν ἐπιβουλάς, τὰς ὑπὲρ τῶν φίλων ὀδύνας, τὸν λιμόν, τὸν κρυμόν, την γυμνότητα, τὴν πύρωσιν, τὴν ἀθυμίαν τὴν ὑπὲρ τῶν αὐτοῦ, τὴν ὑπὲρ τῶν οὐκ αὐτοῦ. Οὐδὲν τούτων ἀπαιτοῦμεν τέως, ἀλλὰ μόνον τοσοῦτον ἀξιοῦμεν, τῆς ἐπαράτου δουλείας ἀπαλλαγῆναι, καὶ πρὸς τὴν προτέραν ἐλευθερίαν ἐπανελθεῖν, ἐννοήσαντα καὶ τὴν ἐκ τῆς ἀσελγείας κόλασιν, καὶ τὴν ἐκ τοῦ προτέ ρου βίου τιμήν. Τὸ μὲν γὰρ τοὺς ἀπιστοῦντας τῷ τῆς ἀναστάσεως λόγῳ ῥᾳθύμως διακείσθαι, καὶ μηδέποτε ἐν τοιούτῳ γενέσθαι φόβῳ, θαυμαστὸν οὐδέν· τὸ δὲ ἡμᾶς τοὺς περὶ τῶν ἐκεῖ ἡ μᾶλλον ἢ τῶν ἐνταῦθα πεπεισμένους οὔ- τως ἀθλίως διάγειν καὶ ταλαιπώρως, καὶ μηδὲν ὑπὸ τῆς μνήμης πάσχειν ἐκείνων, ἀλλ᾽ εἰς ἐσχάτην ἀναισθησίαν και ταπεσεῖν, τοῦτο πολλῆς ἀλογίας γέμον ἐστίν. "Οταν γὰρ οἱ πιστεύοντες τὰ τῶν ἀπίστων πράττωμεν, μᾶλλον δὲ κἀκείνων αθλιώτερον διακεισώμεθα 1 (εἰσὶ γὰρ ἐν αὐτοῖς οἱ κατὰ τὴν τοῦ βίου διέλαμψαν ἀρετήν)· τίς ἔσται ἡμῖν παράκλησις, ποία συγγνώμη λοιπόν; Καὶ ναυαγίῳ μὲν περιπεσόντες πολλοὶ τῶν ἐμπόρων, οὐκ ἀνέπεσον 1, ἀλλὰ πάλιν ἐπέβησαν τῆς αὐτῆς ὁδοῦ, καὶ ταῦτα οὐ παρὰ τὴν οἰκείαν ῥᾳθυμίαν, ἀλλὰ παρὰ τὴν τῶν πνευμάτων ἀνάγκην τῆς ζημίας γεγενημένης αὐτοῖς· ἡμεῖς δὲ οἱ περὶ τοῦ τέ- λους θαῤῥεῖν ἔχοντες, καὶ ἀκριβῶς εἰδότες, ὅτι μὴ βουλο- μένων ἡμῶν, οὔτε ναυάγιον, οὔτε περὶ τὸ τυχὸν ἡμῖν ἡ ζημία συμβήσεται, οὐχ ἀψόμεθα πάλιν αὐτῶν καὶ ἐμπου ρευσόμεθα καθάπερ καὶ τὸ πρότερον, ἀλλὰ κεισόμεθα ἀρ γοῦντες καὶ τὰς χεῖρας παρ' ἑαυτοῖς ἔχοντες; Καὶ εἴθε παρ' ἑαυτοῖς μόνον, καὶ μὴ καθ᾿ ἑαυτῶν, ὅπερ λαμπρᾶς μανίας ἐστί. Καὶ γὰρ εἴ τις τῶν πυκτευόντων, τὸν ἀνταγω νιστὴν ἀφεὶς,κατὰ τῆς ἑαυτοῦ κεφαλῆς τρέποι τὰς χεῖρας, καὶ τὴν οἰκείαν ὄψιν συγκόπτοι, οὐ μετὰ τῶν μαινομένων αὐτὸν κατατάξομεν *, είπέ μοι ; Ὑπεσκέλισεν ἡμᾶς ὁ διά e Sic Savil. et quatuor mss. Morel. et alii εἰς τὸ τῆς. f Regius unus : Καὶ μάλιστα εἰδότες ὅτι εύκολος ἡμῖν ἡ πρὸς ἐκεῖνο τὸ κάλλος ἐπάνοδος ταῖς τῶν μελλόντων ἐλπίσι γίνε ται. Καὶ ὅτι τοῦτο ἀληθὲς, ἄκουε του Παύλου τοῦτο ἡμῖν το λοῦντος δι' ὧν Κορινθίοις γράφει· « Τὸ γὰρ παραυτ. » 6 Savil. et uuus cod. &ς οἶδας. Alius εἰ δὲ αἱ θλίψεις ἐλαφραί, ἃς ἐκεῖνος ἀπηρίθμησε διὰ τὸ μὴ σκοπεῖν. • Aliquot mss. ὑπὲρ τῶν ἐκεῖ. i Aliquot mss. διακείμεθα. Savil. διακεισόμεθα sine de past μᾶλλον. El mox habet τίς οὖν ἔσται. 1 Quidam mss. ἀνέπεσαν. k Sic unus col. et Savil., Mor. κατατάσσομεν Μυς Cab Unus ἀντιστήναι.
PG 47:299Ἐννόησον τὰς τοῦ βίου φροντίδας, τὰς ἰδίᾳ, τὰς κοινῇ γινομένας, τοὺς τῶν ἀρχόντων φόβους, τὸν τῶν πολιτῶν φθόνον, τὸν μέχρι τῶν ἐσχάτων πολλάκις ἐπαρτηθέντα κίνδυνον, τοὺς πόνους, τὰς ταλαιπωρίας, τὰς κολακείας τὰς δουλοπρεπεῖς καὶ οὐδὲ τῶν ἀνδραπόδων τοῖς σπουδαίοις προσηκούσας, τούτων δὲ τῶν πόνων τὸν καρπὸν ἐνθάδε τελευτᾶν, οὗ τί γένοιτ’ ἂν ἀλγεινότερον; Πολλοῖς δὲ οὐδὲ ἀπολαῦσαι ὑπὲρ ὧν ἐπόνεσαν συνέβη, ἀλλὰ τὴν πρώτην ἡλικίαν πόνοις καὶ κινδύνοις ἀναλώσαντες, ἡνίκα ἤλπισαν ἀπολήψεσθαι τοὺς μισθούς, ἀπῆλθον οὐδὲν ἔχοντες μεθ’ ἑαυτῶν. [Καὶ οὐκ ἀδίκως.] Εἰ γὰρ τὸν ἐπὶ γῆς βασιλέα μετὰ τὸ πολλοὺς μὲν ὑπομεῖναι κινδύνους, πολλοὺς δὲ ἀνύσαι πολέμους, μόλις τις ὄψεται μετὰ παρρησίας, πῶς τὸν οὐράνιον ἰδεῖν δυνήσεταί τις τὸν ἅπαντα χρόνον ἑτέρῳ ζήσας καὶ στρατευσάμενος; Εἴπω, βούλει, καὶ τὰς οἴκοι φροντίδας τὰς τῆς γυναικός, τὰς τῶν παίδων, τὰς τῶν οἰκετῶν. Ἀλγεινὸν μὴ κτήσασθαι παῖδας, ἀλγεινὸν καὶ κεκτῆσθαι· τὸ μὲν γὰρ μάτην ἐστὶν γεγαμηκέναι, τὸ δὲ πικρὰν ὑπομένειν δουλείαν. Ἠρρώστησεν τὸ παιδίον, φόβος οὐ μικρός· ἀπῆλθεν ἄωρον, πένθος ἀπαραμύθητον·
299 AD THEODORUM LAPSUM. I. 300
βολος καὶ κατέβαλεν· οὐκοῦν ἀναστῆναι δεῖ, οὐχ ὑποσύρεσθαι πάλιν, καὶ κατακρημνίζειν ἑαυτοὺς, καὶ ταῖς παρ’ ἐκείνου πληγαῖς προστιθέναι τὰς παρ’ ἑαυτῶν. Καὶ γὰρ καὶ ὁ μακάριος Δαυῒδ ἔπεσε πτῶμα τοιοῦτον, ὅπερ καὶ σὺ νῦν· καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ ἕτερον ἐφεξῆς, τὸ τοῦ φόνου λέγω. Τί οὖν; ἔμεινε κείμενος; οὐχὶ δὲ εὐθέως ἀνέστη δυνάμει πάλιν, καὶ παρετάξατο πρὸς τὸν ἐχθρόν; οὕτω [24] μὲν οὖν γενναίως $^\text{a}$ αὐτὸν κατεπάλαισεν, ὡς καὶ τελευτήσαντα προστῆναι $^\text{*}$ τῶν ἐκγόνων αὐτοῦ. Τῷ γὰρ Σολομῶντι τὴν μεγάλην παρανομίαν τετολμηκότι καὶ μυρίων ἀξίῳ γενομένῳ θανάτων, διὰ τὸν Δαυῒδ ὁ Θεός φησιν ἀφεῖναι αὐτῷ τὴν βασιλείαν ὁλόκληρον, οὕτωσι λέγων· *Διαῤῥήσσων διαῤῥήξω τὴν βασιλείαν σου ἐκ χειρός σου, καὶ δώσω αὐτὴν $^\text{b}$ τῷ δούλῳ σου. Πλὴν ἐν ταῖς ἡμέραις σου οὐ ποιήσω τοῦτο. Διὰ τὶ; Διὰ Δαυῒδ τὸν πατέρα σου· ἐκ χειρὸς τοῦ υἱοῦ σου λήψομαι αὐτήν.* Καὶ τῷ Ἐζεκίᾳ δὲ μέλλοντι κινδυνεύειν $^\text{c}$ ὑπὲρ τῶν ἐσχάτων· καίτοι γε ὄντι δικαίῳ, πάλιν διὰ τὸν μακάριον ἐκεῖνον ἔλεγε βοηθεῖν· *Ὑπερασπιῶ γὰρ, φησὶν, ὑπὲρ τῆς πόλεως ταύτης τοῦ σῶσαι αὐτὴν δι’ ἐμὲ καὶ διὰ Δαυῒδ τὸν παῖδά μου.* Τοσαύτη τῆς μετανοίας ἡ ἰσχύς. Εἰ δὲ ἐκεῖνος ταῦτα ἐβουλεύσατο, ἅπερ καὶ σὺ νῦν, ὅτι λοιπὸν ἀδύνατον ἐξιλεώσασθαι τὸν Θεὸν, καὶ εἴ τις ἑαυτῷ εἶπεν, Ἐτίμησέ με τιμῇ μεγάλῃ ὁ Θεὸς, καὶ εἰς προφήτας $^\text{d}$ ἔταξε, καὶ τὴν ἀρχὴν τῶν ὁμοφύλων ἐνεχείρισε, καὶ μυρίων κινδύνων ἐῤῥύσατο, πῶς οὖν δυνήσομαι μετὰ τοσαύτας εὐεργεσίας προσκεκρουκὼς, καὶ $^\text{e}$ τὰ τῶν ἐσχάτων τολμήσας, ἵλεω καταστῆσαι πάλιν αὐτόν; εἰ ταῦτα ἐνενόησεν, οὐ μόνον τὰ μετὰ ταῦτα οὐκ ἂν ἔπραξεν, ἀλλὰ καὶ τὰ πρότερα ἐπέτριψεν ἄν.
$^\text{f}$ Οὐδὲ γὰρ τὰ ἐν τοῖς σώμασι τραύματα μόνον θάνατον ἐργάζεται ἀμελούμενα, ἀλλὰ καὶ τὰ τῆς ψυχῆς· ἀλλ’ ὅμως εἰς τοσοῦτον ἀνοίας ἠλάσαμεν ἡμεῖς, ὡς ἐκείνων μὲν ἐπιμελεῖσθαι σφοδρῶς, τούτων δὲ ὑπερορᾷν· καίτοι ἐπὶ μὲν $^\text{g}$ τοῦ σώματος ἀνίατα πολλάκις πολλὰ συμβαίνειν εἰκὸς, καὶ οὐδὲν ἀπαγορεύομεν, ἀλλὰ συνεχῶς τῶν ἰατρῶν λεγόντων ἀκούοντες, ὅτι τοῦτο τὸ πάθος ἀφανίσαι φαρμάκοις οὐκ ἔνι, ὅμως ἐπικείμεθα παρακαλοῦντες παραμυθίαν γοῦν τινα ἐπινοῆσαι μικράν· ἐπὶ δὲ τῶν ψυχῶν, ἔνθα οὐδέν ἐστιν ἀνίατον νόσημα· οὐδὲ γὰρ ὑπὸ τὴν τῆς φύσεως ἀνάγκην ἐστίν· ἐνταῦθα ὡς ἀλλοτρίων ὄντων $^\text{h}$ τῶν παθῶν, οὕτως ἀμελοῦμεν καὶ ἀπογινώσκομεν· καὶ ἔνθα μὲν ἡ τῶν νοσημάτων φύσις εἰς ἀπόγνωσιν ἡμᾶς ἐμβάλλειν εἴωθε, καθάπερ τῶν πολλὰς ἐλπίδας ἐχόντων ὑγιείας ἐπιμελούμεθα· ἔνθα δὲ οὐδέν ἐστιν ὧν ἀπαγορεῦσαι χρὴ, ὥσπερ τῶν ἀπεγνωσμένων ἀφιστάμεθα καὶ παραμελοῦμεν· τοσούτῳ πλείονα τοῦ σώματος, ἡ τῆς $^\text{h}$ ψυχῆς λόγον ἔχομεν. Διά τοι τοῦτο οὐδὲ τὸ σῶμα διασῶσαι δυνάμεθα. Ὁ μὲν γὰρ τοῦ προηγουμένου παραμελῶν, καὶ περὶ τὰ ἐλάττονα πᾶσαν τὴν σπουδὴν ἐπιδεικνύμενος, ἀμφότερα καταλύει καὶ ἀπόλλυσιν· ὁ δὲ τὴν τάξιν φυλάττων, καὶ τὸ κυριώτερον διασώζων καὶ θεραπεύων, κἂν ἀμελήσῃ τοῦ δευτέρου, διὰ τῆς τοῦ πρώτου σωτηρίας καὶ τοῦτο διέσωσεν. Ὅπερ
---
καὶ ὁ Χριστὸς ἡμῖν $^\text{i}$ παραδηλῶν ἔλεγε· *Μὴ φοβηθῆτε ἀπὸ τῶν ἀποκτεινόντων τὸ σῶμα, τὴν δὲ ψυχὴν μὴ δυναμένων ἀποκτεῖναι· φοβήθητε δὲ μᾶλλον τὸν δυνάμενον [25] καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα ἀπολέσαι ἐν γεέννῃ.* Ἆρά σε πείθομεν, ὅτι οὐδέποτε τῶν τῆς ψυχῆς ὡς ἀνιάτων ἀπογινώσκειν δεῖ παθῶν, ἢ καὶ ἑτέρους πάλιν λογισμοὺς ἀνακινήσαι χρή; Κἂν γὰρ μυριάκις ἀπογνῷς σεαυτοῦ, ἡμεῖς οὐκ ἀπογνωσόμεθά σου ποτὲ, οὐδὲ ὑπὲρ ἑτέροις ἐγκαλοῦμεν, αὐτοὶ πεισόμεθα· καίτοι γε οὐκ ἔστιν ἴσον αὑτόν τινα ἀπελπίζειν ἑαυτὸν, καὶ ἕτερον $^\text{k}$ αὐτόν. Ὁ μὲν γὰρ ὑπὲρ ἑτέρου ταύτην ἔχων τὴν ὑπόνοιαν, κἂν συγγνωσθείη ταχέως· ὁ δὲ αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ, οὐκέτι. Τὶ δήποτε; Ὅτι αὐτὸς $^\text{l}$ μὲν οὐκ ἔστι κύριος τῆς ἐκείνου σπουδῆς καὶ μετανοίας, τῆς δὲ ἑαυτοῦ τὴν ἐξουσίαν ἔχει μόνος αὐτός. Ἀλλ’ ὅμως οὐδὲ οὕτως ἀπογνώσεθά σου, κἂν μυριάκις σὺ τοῦτο πάθῃς· ἴσως γὰρ, ἴσως ἔσται τις ἐπάνοδος πρὸς τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν καταλλαγὴν τὴν πρὸς τὸν πρότερον βίον $^\text{m}$. Ἄκουε δὲ καὶ τῶν ἑξῆς· Οἱ Νινευῖταί του προφήτου διατεινομένου καὶ σαφῶς ἀπειλοῦντος ἀκούσαντες, *Ἔτι τρεῖς ἡμέραι, καὶ Νινευῒ καταστραφήσεται*, οὐδὲ οὕτως ἀνέπεσον $^\text{n}$, ἀλλὰ καίτοι μὴ θαῤῥοῦντες ὅτι πείσουσι τὸν Θεὸν, μᾶλλον δὲ καὶ τοὐναντίον ἔχοντες ὑποπτεύειν ἀπὸ τοῦ χρησμοῦ (οὐ γὰρ μετὰ διορισμοῦ τινος εἴρητο τὸ λεχθὲν, ἀλλ’ ἀπόφασις ἦν καθαρά), καὶ οὕτω τὴν μετάνοιαν ἐπεδείκνυντο λέγοντες· *Τίς οἶδεν, εἰ μετανοήσει, καὶ παρακληθήσεται ὁ Θεὸς, καὶ ἀποστρέψει ἀπὸ ὀργῆς τοῦ θυμοῦ αὐτοῦ, καὶ οὐ μὴ ἀπολώμεθα; Καὶ εἶδεν ὁ Θεὸς τὰ ἔργα αὐτῶν, ὅτι ἀπέστρεψαν ἀπὸ τῶν ὁδῶν αὐτῶν πονηρῶν, καὶ μετενόησεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τῇ κακίᾳ, ᾗ ἐλάλησε τοῦ ποιῆσαι αὐτοῖς, καὶ οὐκ ἐποίησεν.* Εἰ δὲ ἄνθρωποι βάρβαροι καὶ ἀλόγιστοι τοσοῦτον ἠδυνήθησαν συνιδεῖν $^\text{o}$, πολλῷ μᾶλλον ἡμᾶς τοῦτο ποιεῖν $^\text{p}$ χρή, τοὺς τὰ θεῖα δόγματα παιδευθέντας, καὶ τῶν τοιούτων παραδειγμάτων καὶ ἐν ῥήμασι καὶ ἐν πράγμασι πολὺ τὸ πλῆθος ἑωρακότας. *Οὐ γὰρ, φησὶν, εἰσὶν αἱ βουλαί μου ὥσπερ αἱ βουλαὶ ὑμῶν, οὐδὲ αἱ ὁδοί μου ὥσπερ αἱ ὁδοὶ ὑμῶν· ἀλλ’ ὅσον ἀπέχει ὁ οὐρανὸς ἀπὸ τῆς γῆς, τοσοῦτον ἀπέχει τὰ διανοήματά μου ἀπὸ τῆς διανοίας $^\text{q}$ ὑμῶν, καὶ αἱ βουλαί μου ἀπὸ τῶν βουλῶν ὑμῶν.* Εἰ δὲ ἡμεῖς τοὺς πολλάκις προσκεκρουκότας τῶν οἰκετῶν, ἐὰν ἐπαγγέλλωνται γίνεσθαι βελτίους, καὶ προσίεμεθα καὶ πάλιν ἐπὶ τῆς προτέρας ἄγομεν τιμῆς, πολλάκις δὲ καὶ πλείονος αὐτοῖς τῆς παῤῥησίας μεταδίδομεν· πολλῷ μᾶλλον αὐτός. Εἰ μὲν γὰρ διὰ τοῦτο ἐποίησεν ἡμᾶς, ἵνα κολάσῃ, καλῶς ἂν ἀπεγνώκεις καὶ ἠμφισβήτεις ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῆς ἑαυτοῦ· εἰ δὲ δι’ οὐδὲν ἕτερον ἢ δι’ ἀγαθότητα μόνην ἡμᾶς ἐδημιούργησε, καὶ ἵνα τῶν αἰωνίων ἀπολαύσωμεν καλῶν, καὶ πάντα ὑπὲρ τούτου ποιεῖ καὶ πραγματεύεται ἐκ πρώτης ἡμέρας εἰς τὸ παρὸν, τί ποτέ ἐστι τὸ ποιοῦν ἐνδοιάζειν ἡμᾶς; Σφόδρα αὐτὸν παρωργίσαμεν, καὶ ὡς οὐδεὶς ἀνθρώπων ἕτερος; Οὐκοῦν διὰ τοῦτο μάλιστα ἀποστῆναι δεῖ τῶν παρόντων, καὶ μεταγνῶναι ἐπὶ τοῖς προγεγενημένοις, καὶ πολλὴν ἐπιδείξασθαι τὴν μεταβολήν. Οὐδὲ γὰρ οὕτως αὐτὸν $^\text{q}$ τὰ ἅπαξ τολμηθέντα ὑφ’ ἡμῶν παροξῦναι δύ-
$^\text{a}$ Savil. καὶ οὐ διανέστη πάλιν καὶ παρ. π. τ. ἐχθρόν; οὐ μενοῦν· ἀλλ’ ἥλατο καὶ γενναίως.
$^\text{*}$ Tres mss. αὐτὸν κατεπάσεν [κατεπάτησεν?]. Pergit unus ὡς δυνηθῆναι καὶ τελευτήσαντα. Savil. post τελευτήσαντα addit τὸν μακάριον.
$^\text{b}$ Savil. et aliquot mss. ταῦτα.
$^\text{c}$ Duo mss. περὶ τῶν. Mox unus ἐπαγγέλλεται βοηθεῖν.
$^\text{d}$ Savil. et aliquot mss. ἐνέταξε.
$^\text{e}$ Unus τὰ τῶν ἐχθρῶν τολμήσας, ἵλεων ποιῆσαι πάλιν αὐτόν. Εἰ ταῦτα ἐνενόησεν, ἔμεινεν ἂν ἐν τῇ πληγῇ, ἀνίατα νοσῶν, καὶ οὐ μόνον τά. Savil. autem καὶ τὰ τῶναἰσχίστων τολμήσας, ἵλεω πάλιν καταστήσειν αὐτόν; εἰ ταῦτα ἐνενόησεν, ἔμενεν ἂν ἐν τῇ πληγῇ ἀνίατα νοσῶν. Οὐδὲ γὰρ τὰ ἐν τοῖς σώμασι μόνον. Infra unus habet τὰ πρότερα ἀπέρριψεν ἄν. Mox aliquot mss. τραύματα μόνα.
$^\text{f}$ Savil. et unus cod. ἐπὶ μὲν τῶν σωμάτων. Ibid. πολλά deest in quibusdam mss.
$^\text{g}$ Savil. et unus codex τῶν κακῶν.
$^\text{h}$ Savil. et unus codex σώματος οἱ ἄλλοι, ᾗ τῆς. Paulo post fidem...
$^\text{i}$ Sic Savil. et omnes fere mss. In ed Morel. ἡμῖν deest. Unus codex sic habet, διέσωσε. Τοῦτο καὶ ὁ Χριστὸς ἐμφαίνων ἔλεγε.
$^\text{j}$ Sic Savil. et mss. Morel. autem ἀποκτεῖναι.
$^\text{k}$ Quidam ἀπελπίζειν ἑαυτοῦ καὶ ἑτέρου.
$^\text{l}$ Savil. et unus ὅτι οὗτος.
$^\text{m}$ Sav. καὶ τὴν καταλλαγὴν τῆς προτέρας φιλίας καὶ τὸν πρότερον βίον. Unus codex habet ἀρετὴν, καὶ ἀποκατάστασις πρὸς τὸν πρότερον βίον. Ἀλλὰ καὶ ἑτέρωθέν σε παρακαλέσωμεν. Οἱ Νιν. Ibid. aliquot mss ἄκουε δέ, non male, alii ἄκουε δέ.
$^\text{n}$ Quatuor mss ἀνέπεσαν.
$^\text{o}$ Alii ἰδεῖν.
$^\text{p}$ Sav. πολλῷ πλέον τούτου ποιεῖν ἡμᾶς.
PG 47:301καὶ καθ’ ἑκάστην ἡλικίαν διάφοροι φροντίδες ὑπὲρ αὐτῶν. καὶ φόβοι καὶ πόνοι πολλοί. Δεινὸν πενιχροτέραν λαβεῖν γυναῖκα, δεινὸν εὐπορωτέραν· τὸ μὲν γὰρ εἰς τὴν οὐσίαν ἔβλαψεν, τὸ δὲ εἰς αὐθεντίαν καὶ ἐλευθερίαν τὸν ἄνδρα. Τί δεῖ λέγειν τὰς τῶν οἰκετῶν μοχθηρίας; Βίος οὖν ἄρ’ οὗτος, ὦ Θεόδωρε, εἰς τοσαῦτα μερίζεσθαι ψυχὴν μίαν, τοσούτοις δουλεύειν, τοσούτοις ζῆν, ἑαυτῷ δὲ μηδέποτε. Ἀλλ’ οὐδὲν τούτων ἐστίν, ὦ φίλε Θεόδωρε, παρ’ ἡμῖν καὶ αὐτόν σε μάρτυρα καλῶ. Ὅτε γὰρ τὸν βραχὺν ἐκεῖνον χρόνον ἀνακύψαι τῶν κυμάτων ἠθέλησας, οἶσθα πόσης εὐφροσύνης ἀπέλαυσας καὶ χαρᾶς. Οὐ γάρ ἐστιν, οὐκ ἔστιν ἐλεύθερος ἀλλ’ ἢ μόνος ὁ Χριστῷ ζῶν. Οὗτος ἁπάντων ἀνώτερος ἕστηκεν τῶν δεινῶν· ὅταν αὐτὸς ἑαυτὸν ἀδικῆσαι μὴ βούληται, ἕτερος τούτῳ οὐκ ἰσχύσει βλάψαι ποτέ, ἀλλ’ ἔστιν ἀνάλωτος, οὐ ζημίᾳ χρημάτων δακνόμενος· ἔμαθεν γὰρ ὅτι «Οὐδὲν εἰσηνέγκαμεν εἰς τὸν κόσμον τοῦτον, δῆλον ὅτι οὐδὲ ἐξενεγκεῖν τι δυνησόμεθα»· οὐ πόθῳ φιλοτιμίας ἢ δόξης ἁλισκόμενος· ἔμαθεν γὰρ ὅτι «Ἡμῖν τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει». Οὐ λοιδορῶν τις λυπεῖ, οὐ τύπτων παροξύνει· μία συμφορὰ Χριστιανῷ μόνη, τὸ προσκροῦσαι θεῷ·
301 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ναιτ' ἂνα, ὡς τὸ μηδὲ θελῆσαι [26] μεταβαλέσθαι λοιπόν. Τὸ μὲν γὰρ ἁμαρτεῖν ἴσως ἀνθρώπινον, τὸ δὲ ἐπιμεῖναι τοῖς αὐτοῖς, τοῦτο οὐκ ἀνθρώπινον λοιπὸν, ἀλλ' ὅλον σα- τανικόν. Ορα γὰρ 5 καὶ διὰ τοῦ προφήτου πῶς τοῦτο μᾶλλον ἐκείνου μέμφεται ὁ Θεός· Καὶ εἶπον γάρ, φησί, μετὰ τὸ πορνεῦσαι αὐτὴν ταῦτα πάντα, Πρός με ανά- στρεψον, καὶ οὐκ ἀνέστρεψε. Καὶ ἑτέρωθι πάλιν τὴν πολο τὴν ροπήν, ἣν ἔχει πρὸς τὴν σωτηρίαν τὴν ἡμετέραν, ἐπιδεῖξαι βουλόμενος, ἐπειδὴ μετὰ τὰς πολλὰς παρανο- μίας ἐπηγγείλαντο τὴν ὀρθὴν βαδίζειν ὁδὸν, ἀκούσας εἶπε· Τις δώσει εἶναι οὕτω τὴν καρδίαν αὐτῶν ἐν αὐτοῖς, ὥστε φοβεῖσθαί με καὶ φυλάσσεσθαι τὰς ἐντολάς μου πάσας τὰς ἡμέρας αὐτῶν,ἵνα εὖ ᾖ αὐτοῖς καὶ τοῖς υἱοῖς αὐτῶν δι' αἰῶνος; Καὶ ὁ Μωϋσῆς δὲ διαλεγόμενος αὐτοῖς ἔλεγε· Καὶ νῦν, Ἰσραὴλ, τί Κύριος ὁ Θεὸς αἰτεῖ παρὰ σοῦ, ἀλλ' ἢ φοβεῖσθαι Κύριον τὸν Θεόν σου, καὶ που γεύεσθαι ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ, καὶ ἀγαπᾷν αὐτόν; Ο τοίνυν σπουδάζων φιλεῖσθαι ο παρ' ἡμῶν, καὶ πάντα ὑπὲρ τούτου ποιῶν, καὶ μηδὲ τοῦ Μονογενούς ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας φεισάμενος φιλίας, καὶ ὅτε δήποτε ἂν καταλλαγῶμεν αὐτῷ τὸ πρᾶγμα τιθέμενος ἀγαπητόν, πῶς μετανοοῦντας οὐ δέξεται καὶ φιλήσει; Ακουε γοῦν καὶ διὰ τοῦ προφήτου τί φησι· Λέγε σὺ τὰς ἀνομίας του πρῶτος, ἵνα ὁ δικαιωθῇς. Καὶ τοῦτο δὲ, ὑπὲρ τοῦ σφοδρὰν γενέσθαι τὴν πρὸς αὐτὸν φιλίαν, ἀπαιτεῖ παρ' ἡμῶν. Ὅταν γὰρ ὁ φιλῶν πολλὰ παρὰ τῶν φιλουμένων ὑβρισθεὶς μηδὲ οὕτω σβέσῃ τὸν πόθον, δι' οὐδὲν ἕτερον εἰς μέσον ἐνεχθῆναι σπουδάζει ο τὰς ὕβρεις εκείνας, ἀλλ' ἵνα τὸ στεῤῥὸν ἡ αὐτοῦ τῆς φιλίας ἐπιδειξάμενος, εἰς πλείονα καὶ συντονωτέραν ἐπισπάσηται ἀγάπην ἐκεί νους. Εἰ δὲ τὸ ὁμολογῆσαι τὰ ἁμαρτήματα τοσαύτην ἔχει τὴν παραμυθίαν, πολλῷ μᾶλλον τὸ διὰ τῶν ἔργων αὐτὰ 5 ἀπονίψασθαι. Ἐπεὶ εἰ μὴ τοῦτο ἦν, ἀλλὰ τοὺς ἅπαξ τῆς εὐθείας παρατραπέντας ὁδοῦ ἐπὶ τὰ πρότερα πάλιν ἐκώλυεν ἐπανελθεῖν, οὐδεὶς ἂν τάχα, πλὴν ὀλίγων καὶ εὐαριθμήτων σφόδρα, εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν βασι- λείαν εἰσῆλθέ ποτε· νῦν δὲ τοὺς μάλιστα λάμψαντας ἀπὸ τῶν πτωμάτων τούτων ὄντας εὑρήσομεν. Οἱ γὰρ πολλὴν ἐν τοῖς κακοῖς ἐπιδειξάμενοι τὴν σφοδρότητα, καὶ ἐν τοῖς ἀγαθοῖς τὴν αὐτὴν ἐπιδείξονται πάλιν, συνειδότες όσων ἑαυτοὺς ὀφλημάτων υπευθύνους κατέστησαν· ὅπερ οὖν καὶ ὁ Χριστὸς ἐδήλωσεν, ὅτε τῷ Σίμωνι περὶ τῆς γυναι κας ἔλεγε· Βλέπεις γὰρ, φησὶ, ταύτην τὴν γυναῖκα; Εἰσῆλθόν σου εἰς τὴν οἰκίαν, ὕδωρ ἐπὶ τοὺς πόδας μου οὐκ ἔδωκας· αὕτη δὲ τοῖς δάκρυσι τοὺς πόδας μου ἔβρεξε, καὶ ταῖς θριξὶν αὐτῆς ἐξέμαξε. Φίλημα μοι οὐκ ἔδωκας· αὕτη δὲ ἀφ᾽ οὗ εἰσῆλθον, οὐ διέλιπε καταφιλοῦσα μου τοὺς πόδας. Ελαίῳ οὐκ ἤλειψας τὴν κεφαλήν μου, αὕτη δὲ μύρῳ ἤλειψε τους πόδας μου. Οὗ χάριν λέγω σοι, ἀφέωνται αἱ ἁμαρτίαι αὐτῆς αἱ πολλοὶ, ὅτι ἠγάπησε πολύ. 'Ο δὲ ὀλίγον ἀφίε- ται, ὀλίγον ἀγαπᾷ. Εἶπε δὲ αὐτῇ· Αφέωνταί ἡ σου αἱ ἁμαρτίαι. i [27] ις'. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ διάβολος εἰδὼς, ὅτι οἱ τὰ μεγάλα ἐργασάμενοι κακά, ὅταν ἄρξωνται μετανοεῖν, μετὰ πολ- λοῦ τοῦ τόνου τοῦτο πράττουσιν ἅτε εἰδότες τὰ πλημμε a In Savil. et uno cod. post δύναιτ' ἂν adjicitur τὸν Θεόν. Ibid. Savil. et aliquot mss. τὸ μὴ θελῆσαι. b Savil. et duo mss. öpa youv. Mox in quibusdam mss. γάρ deest post εἶπον. Colb. unus, Reg. unus et Savil. in margine ἀγαπᾶσθαι. d Tres mss. λέγε σὺ πρῶτον τὰς ἀνομίας σου, ἵνα. Sic etian Savil. sed habel πρῶτος. • Savil. παρασκευάζει. f Aliquot mss. τὸ γνήσιον. Ibid. duo τῆς φιλανθρωπίας. 6Sic Savil. et quidam mss. Alii vero αὐτῶν. h fleg. unus habet τοῦτο καὶ ὁ Χριστὸς δηλῶν ὅτε πρὸς τὸν καλέσαντα αὐτὸν Σίμωνα περὶ τῆς γυναικὸς διελέγετο, εἶπε, «βλέ παις ταύτην. » Μox Savil et dealiὕδωρ μοι ἐπὶ τοὺς πόδας οὐκ. 1 Tres nis. αφίενται. G. 303 ληθέντα αὐτοῖς, δέδοικε καὶ τρέμει μήποτε ἀρχὴν τινα τοῦ πράγματος λάβωσι μετὰ γὰρ τὸ λαβεῖν ἀκάθεκτοι λοιπόν εἰσι, καὶ πυρὸς δίκην ὑπὸ τῆς μετανοίας ἀναζε σαντες, χρυσίου καθαροῦ καθαρωτέρας τὰς ἑαυτῶν ἀπεργάζονται ψυχὰς, καθάπερ ὑπό τινος πνεύματος σφο- δροῦ τοῦ συνειδότος καὶ τῆς μνήμης των προτέρων ἁμαρτημάτων εἰς τὸν τῆς ἀρετῆς λιμένα 1 ὠθούμενοι. Καὶ τοῦτό ἐστιν ὅ πλεονεκτοῦσι τῶν οὐδαμῶς καταπε- σόντων, ὅτι σφοδροτέρα κέχρηνται τῇ προθυμία· μόνον, ὅπερ ἔφην, ἂν τῆς ἀρχῆς ἐπιλάβωνται. Τὸ γὰρ δυσχερές καὶ δυσκατόρθωτον τοῦτό ἐστι, τὸ δυνηθῆναι ἐπιθῆναι τῆς εἰσόδου, καὶ τῶν προθύρων ἐφάψασθαι κ τῆς μετα- νοίας, καὶ τὸν ἐχθρὸν ἐκεῖ πολὺ πνέοντα καὶ ἐπικείμε νον ἀπώσασθαι καὶ καταβαλεῖν. Μετὰ δὲ ταῦτα οὔτε ἐκεῖνος τοσαύτην ἐπιδείξεται τὴν μανίαν ἅπαξ ἡττηθεὶς, καὶ ἔνθα ἦν ἰσχυρὸς καταπεσών, ἡμεῖς δὲ μείζονα την προθυμίαν ληψόμεθα, καὶ μετὰ πολλῆς τῆς εὐκολίας δραμούμεθα τὸν καλὸν ἀγῶνα τοῦτον. Επιλαβώμεθα τοίνυν τῆς ἐπανόδου λοιπόν, ἀναδράμωμεν εἰς τὴν πόλιν τὴν ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἐν ᾗ καὶ ἀπεγράφημεν, ἐν ᾗ καὶ πολιτεύεσθαι προστεταγμεθα. Τὸ γὰρ ἀπογινώσκειν ἑαυ τῶν, οὐ τοῦτο μόνον ἔχει τὸ κακὸν, ὅτι τὰς πύλας ἡμῖν ἀποκλείει τῆς πόλεως ἐκείνης, οὐδ' ὅτι εἰς μείζονα ῥᾳ θυμίαν ἄγει καὶ καταφρόνησιν, ἀλλ᾽ ὅτι καὶ εἰς ἀπόνοιαν ἐμβάλλει σατανικήν. Καὶ γὰρ καὶ ὁ διάβολος οὐδαμόθεν ἑτέρωθεν τοιοῦτος ἐγένετο, ἀλλ᾽ ἢ ἀπὸ τοῦ πρότερον μὲν ἀπογνῶναι, ὕστερον δὲ ἐκ τῆς ἀπογνώσεως εἰς ἀπόνοιαν ἐμπεσεῖν. Ψυχὴ γὰρ, ἐπειδὰν ἅπαξ ἀπαγορεύσῃ τὴν σω τηρίαν τὴν ἑαυτῆς, οὐδὲ αἰσθήσεται λοιπὸν ὅπως κατα κρημνίζεται, πάντα αἱρουμένη καὶ λέγειν καὶ ποιεῖν τὰ κατὰ τῆς σωτηρίας τῆς ἑαυτῆς. Καὶ καθάπερ οἱ μαινό- μενοι, ἐπειδὰν ἅπαξ τῆς ὑγιοῦς ἐκπέσωσι καταστάσεως, οὐδὲν δεδοίκασιν 1, οὐδὲ αἰσχύνονται, ἀλλ' ἀδεῶς ἅπαντα τολμῶσι, κἂν εἰς πῦρ μέλλωσιν ἐμπίπτειν, κἂν εἰς πέο λαγος, κἂν εἰς κρημνόν· οὕτω καὶ οἱ τῇ τῆς ἀπογνώσεως παραφροσύνῃ ληφθέντες ἀφόρητοι λοιπόν εἰσι, πανταχοῦ τῆς κακίας διατρέχοντες, κἂν μὴ θάνατος αὐτοῖς ἐπελθὼν κωλύσῃ τῆς μανίας ἐκείνης καὶ τῆς φορᾶς, μυρία ἑαυτοῖς ἐργάζονται δεινά. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ πρὶν ἢ σφόδρα ὑπὸ ταύτης βαπτισθῆναι σε τῆς μέθης, ανανήψαι καὶ διεγερθῆναι, καὶ τὴν σατανικὴν κραιπάλην ἀπώσα- σθαι, καὶ εἰ μὴ δυνατὸν ἀθρόως, ἀλλ' ἡρέμα καὶ κατὰ μικρόν. Ἐμοὶ μὲν γὰρ εὐκολώτερον εἶναι φαίνεται, τὸ πάντων ὁμοῦ τῶν κατεχόντων ἀποσπασθέντα σχοινίων. μεταθεῖναι ἑαυτὸν εἰς τὸ τῆς μετανοίας γυμνάσιον. Ει δέ σοι δύσκολον εἶναι τοῦτο δοκεῖ, ὡς ἂν ἐθέλῃς ἄψαι τῆς ὁδοῦ τῆς ἐπὶ τὰ κρείττω φερούσης, μόνον ἅψαι καὶ ἐπι λαβοῦ τῆς αἰωνίου ζωῆς. Ναι, δέομαι καὶ ἀντιβολῶ, πρὸς τῆς εὐδοκιμήσεως τῆς προτέρας, πρὸς τῆς παῤῥησίας ἐκείνης, οὕτω πάλιν σε ἐπὶ τῆς κορυφῆς καὶ τῆς καρτε ρίας ἴδωμεν τῆς αὐτῆς. Φεῖσαι τῶν σκανδαλιζομένων διὰ τὴν σὴν κεφαλὴν, τῶν καταπιπτόντων [28], τῶν γινομέ νων ῥαθυμοτέρων, τῶν ἀπογινωσκόντων τὴν τῆς ἀρετῆς ὁδόν. Νῦν μὲν γὰρ κατήφεια τὸν τῶν ἀδελφῶν ἔχει χο ρὸν, ἡδονὴ δὲ καὶ εὐθυμία τὰ τῶν ἀπίστων συνέδρια καὶ τὰ τῶν νέων τῶν ῥαθυμότερον διακειμένων. "Αν δὲ ἐπ- ανέλθῃς πάλιν ἐπ' ἐκείνην " τοῦ βίου τὴν ἀκρίβειαν, τούν 1 Quatuor mss. τὸν τῆς ἀπαθείας λιμ. Paulo post Savil. et quatuor mss. οὐδαμοῦ. Ibid. unus τὸ σφοδροτέρα κεχρῆσθαι. k Savil. et aliquot mss. ἅψασθαι. Paulo post iidem ἐγκεί μενον. Infra unus ἐπιδείξεται τὴν ἀπόνοιαν. Duo alii τὴν βίαν. Mox aliquot miss. ἡμεῖς τε μείζονα. 1 Savil. et duo codd. οὐδένα δεδοίκασι. Paulo post iidem τολμῶσι καὶ πράττουσι και mi Savil. τῆς φθορᾶς. " Sic Savil. el sex mss. Morel. vero et alii ἐπ' ἐκείνου. Paulo post duo mss. μετασταίη πᾶσα. Sail. μεταστήσεται oms ο πάση Morel. ela'ii el in textu. Digitized by
PG 47:303τὰ δὲ ἄλλα, οἷον χρημάτων ἀποβολήν, πατρίδος στέρησιν, τὸν ὑπὲρ τῶν ἐσχάτων κίνδυνον, οὐδὲ εἶναί τι νομίζει δεινόν. Καὶ ὃ πάντες πεφρίκασιν, τὸ ἐνθένδε ἐκεῖ ἀπελθεῖν, τοῦτο ἐκείνῳ τοῦ ζῆν ἥδιον. Ὥσπερ γὰρ ἄν τις εἰς ἄκρον σκόπελον ἀνελθὼν θεωρῇ τὴν θάλασσαν, καὶ τοὺς ταύτην πλέοντας, τοὺς μὲν ὑπὸ κυμάτων βαπτιζομένους, τοὺς δὲ ὑφάλοις προσαράσσοντας, ἄλλους δὲ ἑτέρωθι μὲν σπεύδοντας, ἑτέρωθι δὲ ἀγομένους, ὥσπερ δεσμίους τῇ τοῦ πνεύματος ῥύμῃ, καὶ πολλοὺς μὲν ὑποβρυχίους γινομένους, ἐνίους δὲ ἐπὶ σανίδος μιᾶς ἢ ἐπί τινος τῶν ἀπὸ τοῦ πλοίου φερομένους καὶ τοὺς μὲν ἀντὶ πλοίου καὶ πηδαλίου ταῖς χερσὶν χρωμένους μόναις, ἄλλους δὲ νεκροὺς ἐπιπλέοντας, πολυειδῆ τινα καὶ πολυπρόσωπον συμφοράν· οὕτω δὴ καὶ ὁ Χριστῷ στρατευόμενος, τῆς ταραχῆς τοῦ βίου καὶ τῶν κυμάτων ἑαυτὸν ὑπεξαγαγὼν καθῆται μὲν ἐν ἀσφαλεῖ καὶ ὑψηλῷ χωρίῳ. Τί γὰρ ἀσφαλέστερον καὶ ὑψηλότερον τοῦ μίαν ἔχειν φροντίδα, πῶς ἀρέσαι δεῖ θεῷ; Εἶδες, Θεόδωρε, τὰ ναυάγια τῶν ταύτην τὴν θάλατταν πλεόντων· διό, παρακαλῶ, φεῦγε τὸ πέλαγος, φεῦγε τὰ κύματα, καὶ ὑψηλὸν κατάλαβε χωρίον, ὅθεν οὐκ ἔστιν ἁλῶναι.
303
·
AD THEODORUM LAPSUM. Ι.
αντίον γενήσεται, καὶ ἡ μὲν ἡμετέρα αἰσχύνη εἰς ἐκεί
τους μεταστήσεται πᾶσα, ἡμεῖς δὲ ἐν παῤῥησίᾳ ἐσόμεθα
πολλῇ, μετὰ πλείονος λαμπρότητος στεφανούμενόν σε
καὶ ἀνακηρυττόμενον ὁρῶντες πάλιν. Μείζονα γὰρ αἱ
τοιαῦται νῖκαι φέρουσι καὶ τὴν εὐδοκίμησιν καὶ τὴν ἡδο
νήν. Οὐδὲ γὰρ α τῶν οἰκείων κατορθωμάτων μόνον λήψη
τὸν μισθὸν, ἀλλὰ καὶ τῆς ἑτέρων παρακλήσεως καὶ πα
ραμυθίας, ὑπόδειγμα μέγιστον εκκείμενος 5, εἴ ποτέ τις
τοῖς αὐτοῖς περιπέσοι, πρὸς τὸ διαναστῆναι πάλιν καὶ
ἀνακτήσασθαι ἑαυτόν. Μὴ δὴ κέρδος παρίδης τοσοῦτον,
μηδὲ καταγάγῃς εἰς ᾅδου μετὰ λύπης τὰς ἡμετέρας ψυ-
χάς, ἀλλὰ δὸς ἡμῖν ἀναπνεῦσαι, καὶ τὸ κατέχον ἡμᾶς
διὰ σὲ τῆς ἀθυμίας ἀποσείσασθαι νέφος. Νῦν μὲν γὰρ τὰ
οἰκεῖα παρέντες κακά, θρηνοῦμεν τὰς σας συμφοράς
ἐὰν δὲ θελήσῃς ἀνανῆψαι καὶ διαβλέψαι, καὶ τῆς στρα
τιᾶς ὁ ἐπιλαβέσθαι τῆς ἀγγελικῆς, καὶ τούτου τοῦ πέν
θους ἀπαλλάξεις ἡμᾶς, καὶ τῶν ἡμετέρων ἁμαρτημά
των τὸ πλέον ἀρεῖς. Οτι γὰρ ἔστι τοὺς ἐκ μετανοίας
πάλιν ἐπανελθόντας λάμψαι μέγα καὶ φαιδρὸν, καὶ πλέον
πολλάκις τῶν μηδὲ πεσόντων 4 τὴν ἀρχὴν, ἀπεδείξαμεν
καὶ ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν. Οὕτω γοῦν καὶ οἱ τελῶναι
καὶ αἱ πόρναι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν κληρονομοῦσιν,
οὕτω πολλοὶ τῶν ἐσχάτων τῶν πρώτων ἔμπροσθεν τίθενται.
d
ιζ'. Ἐρῶ δέ σοι καὶ τὰ ἐφ' ἡμῶν γεγενημένα, καὶ ὧν δυ-
νήσῃ γενέσθαι μάρτυς αὐτός. Οἶσθά που ο τὸν νέον ἐκεῖ
νον τὸν Οὐρανοῦ παῖδα, τὸν Φοίνικα, τὸν ἐν ὀρφανίᾳ μὲν
καταλειφθέντα ἀώρῳ, κύριον δὲ πολλῶν χρημάτων καὶ
οἰκετῶν γενόμενον καὶ ἀγρῶν. Οὗτος τὸ μὲν πρῶτον
ἐῤῥῶσθαι πολλὰ ταῖς ἐν τοῖς μουσείοις διατριβαῖς
εἰπὼν, καὶ τὴν λαμπρὰν ἐκείνην ἀμφίασιν ἀφεὶς, καὶ
τὸν τύφον ἅπαντα τὸν βιωτικὸν, ἐξαίφνης ἱμάτιον
εὐτελὲς περιθέμενος, καὶ πρὸς τὴν ἐν τοῖς ὄρεσιν
ἐρημίαν ἀναχωρήσας, πολλὴν ἐπεδείξατο την φιλοσο-
φίαν, οὐ κατὰ τὴν ἡλικίαν μόνον f, ἀλλ' ὅσην ἄν τις τῶν
μεγάλων καὶ θαυμαστῶν ἀνδρῶν. Μετὰ δὲ ταῦτα καὶ τῆς
ἱερᾶς τῶν μυστηρίων τελετῆς ἀξιωθεὶς, πολλῷ μᾶλλον
ἐπεδίδου πρὸς ἀρετήν. Καὶ πάντες ἔχαιρον, καὶ ἐδόξαζον
τὸν Θεὸν, ὅτι καὶ ἐν πλούτῳ τραφεὶς 6, καὶ προγόνους
ἔχων λαμπρούς, καὶ σφόδρα ἔτι νέος ὤν, ἐξαίφνης πά
σαν τὴν φαντασίαν τοῦ βίου καταπατήσας, πρὸς τὸ ὕψος
ἀνέδραμε τὸ ἀληθινόν. Ἐν τούτῳ δὲ αὐτὸν ὄντα καὶ
θαυμαζόμενον, φθόροι τινὲς ἄνδρες κατὰ τὸν τῆς συγγε
νείας ἐπισκοποῦντες νόμον, αὖθις ἐπὶ τὸν πρότερον κλύ-
δωνα ἐπανήγαγον. Καὶ πάντα ῥίψας ἐκεῖνα, πάλιν ἀπὸ
τῶν ὀρέων εἰς μέσην εὐθέως κατέβη τὴν ἀγορὰν, καὶ
ίππω [29] οχούμενος, καὶ ἀκολούθους ἔχων πολλούς, οὕτω
περιῄει τὴν πόλιν ἅπασαν, καὶ οὐδὲ σωφρονεῖν λοιπὸν
ἤθελεν. Ὑπὸ γὰρ τῆς πολλῆς ἐκκαιόμενος τρυφῆς, καὶ
εἰς ἔρωτας ἀτόπους ἐμπίπτειν ἠναγκάζετο, καὶ οὐδεὶς
ἦν τῶν ἐν μέσῳ στρεφομένων, ὅστις τὴν σωτηρίαν οὐκ
ἀπηγόρευσε τὴν ἐκείνου· τοσοῦτος αὐτὸν συνεῖχε κολά-
κων ἐσμὸς, καὶ προσῆν ὀρφανία ἡ καὶ νεότης καὶ πλοῦτος
πολύς. Καὶ οἱ τὰ πάντα εὐκόλως μεμφόμενοι, τῶν ἐπὶ
τοῦτο τὴν ἀρχὴν ἀγαγόντων αὐτὸν κατηγόρουν λέγον-
τες, ὅτι καὶ τῶν πνευματικῶν διήμαρτε, καὶ οὐδὲ τοῖς
αὐτοῦ πράγμασι χρήσιμος ἔσται λοιπόν, πρὸ ὥρας τῶν
περὶ λόγους πόνων ἀποπηδήσας, καὶ μηδὲν ἐκεῖθεν καρ
πώσασθαι δυνηθείς. Τούτων δὲ λεγομένων καὶ πολλῆς
τῆς αἰσχύνης οὔσης, ἅγιοί : τινες ἄνδρες καὶ πολλάκις
a Cod. unus οὐ τοίνυν.
b Sic recte Sav., et mox περιπέσοι, pro εγκείμενος el περιπέ
σε. Αl. ib. καὶ παραμυθίας, προτροπῆς ὑπόδειγμα μέγ. κείμενος.
•
c Unus cod. et Savil. in margine καὶ τῆς πολιτείας.
d Savil. et unus cod. μηδέπω πεσόντων.
Aliquot mss οἶσθα οὖν.
f Savil. et unus μόνον τὴν ἑαυτοῦ.
6 Tres mss. ἐν πιούτῳ μᾶλλον τραφείς. Savil. et unus ἐν
πλούτῳ πολλῷ τραφείς. Morel. et unus cod. ἐν πλούτῳ τραφείς.
Mos Savil. et aliquot r.ss. ὤν, οὕτως ἐξαίφνης.
b Savil. et unus και προσήν τῇ όρφ. Ibid. Savil. et unus
col. πολύς. Οἱ τοίνυν ..
1 Laus codex αἰσχυνης καταχρωμένης, ἅγιοι. Infra Sari!.
30%
τοιαύτης θήρας ἐπιτυχόντες, καὶ διὰ τῆς πείρας μαλώνω
τες καλῶς, ὅτι οὐδὲν τῶν τοιούτων ἀπογινώσκειν χρή
ταῖς εἰς τὸν Θεὸν ὁπλιζομένους ἐλπίσι, παρατηροῦντες
αὐτὸν συνεχῶς, εἴ ποτε εἶδον φανέντα ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς,
καὶ προσήεσαν καὶ ἡσπάζοντο. Καὶ τὸ μὲν πρῶτον ἄνω
θεν αὐτοῖς ἐκεῖνος ἀπὸ τοῦ ἵππου παρακολουθοῦσιν ἐκ
πλαγίων διελέγετο· τοσαύτη κατεῖχεν αὐτὸν ἀναισχυντία
τὴν ἀρχήν. Οἱ δὲ εὐσπλαγχνοι καὶ φιλόπαιδες ἐκεῖνοι
τούτων μὲν ᾐσχύνοντο οὐδὲν, εἰς ἓν δὲ μόνον ἑώρων.
ὅπως τῶν λύκων τὸ ἀρνίον ἀποσπάσωσιν· ὅπερ οὖν καὶ
διὰ τῆς καρτερίας ήνυσαν. Ὕστερον γὰρ ὥσπερ ἔκ τινος
παραπληξίας ἐν ἑαυτῷ γενόμενος ἐκεῖνος, καὶ τὴν πολ
τὴν αὐτῶν προσεδρείαν ἐρυθριάσας, εἴ ποτε αὐτοὺς πόρο
ῥωθεν προσιόντας εἶδεν, ἀπεπήδα 1 τε εὐθέως, καὶ κάτω
νεύων οὕτω μετὰ σιγῆς τὰ παρ' ἐκείνων ἤκουεν ἅπαντα,
καὶ προϊὼν πλείονα τὴν πρὸς αὐτοὺς αἰδῶ καὶ τιμὴν ἐπ-
εδείκνυτο. Καὶ οὕτως αὐτὸν κατὰ μικρὸν τῇ τοῦ Θεοῦ
χάριτι πάντων ἐκείνων ἐξελκύσαντες τῶν δικτύων, τῇ
προτέρᾳ πάλιν ἐρημίᾳ καὶ φιλοσοφία παρέδωκαν. Καὶ
ἐπὶ τοσοῦτον ἔλαμψε νῦν, ὡς τὸν πρότερον αὐτοῦ βίου κα
τῷ μετὰ τὴν ἔκπτωσιν παραβαλλόμενον μηδὲν εἶναι δο-
κεῖν. Συνιδὼν γὰρ ἀπὸ τῆς πείρας καλῶς τὸ δέλεαρ, καὶ
πάντα εἰς τοὺς δεομένους ἀναλώσας τὸν πλοῦτον, καὶ τῶν
φροντίδων ἀπολύσας ἑαυτὸν ἐκείνων, πᾶσαν τοῖς βουλο-
μένοις ἐπιβουλεύειν ἐξέκοψε την πρόφασιν· καὶ νῦν τὴν
ἐπὶ τὸν οὐρανὸν βαδίζων ὁδὸν, πρὸς αὐτὸ λοιπὸν τὸ τέλος
ἔφθασε τῆς ἀρετῆς. Ἀλλ' οὗτος μὲν ἔτι νέος ὢν καὶ κατ
έπεσε καὶ ἀνέστη· ἕτερος δέ τις μετὰ τοὺς πολλοὺς ἱδρῶ
τας, οὓς ἐν ταῖς ἐρημίαις διατρίβων ἤνεγκεν, ἕνα σύνο
κον ἔχων μόνον, καὶ ἀγγελικόν βίον βιούς, καὶ πρὸς
γῆρας ἐλαύνων λοιπὸν, οὐκ οἶδα πῶς ὑπὸ σατανικῆς τι
νος περιστάσεως καὶ τοῦ ἀπονυστάξαι μικρὸν πάροδον
δοὺς τῷ Πονηρῷ, εἰς ἐπιθυμίαν τῆς πρὸς γυναῖκας όμι
λίας ἐνέπεσεν, ὁ μηδέποτε γυναῖκα ἰδὼν ἐξ οὗ πρὸς τὸν
τῶν μοναχῶν βίον μετέθηκεν ἑαυτόν. [50] Καὶ πρῶτον
μὲν ἠξίου τὸν σύνοικον κρέα καὶ οἶνον αὐτῷ παρασχεῖν,
καὶ ἠπείλει, εἰ μὴ λάβοι, κατελεύσεσθαι εἰς τὴν ἀγοράν.
Ταῦτα δὲ οὐχ οὕτω κρεῶν 1 ἐπιθυμῶν ἔλεγεν, ἀλλ' ὡς
ἀφορμήν τινα καὶ πρόφασιν βουλόμενος λαβεῖν τῆς εἰς
τὴν πόλιν καθόδου. Ἐπὶ τούτοις ἐκεῖνος ἀπορούμενος
καὶ δεδοικώς, μὴ τοῦτο κωλύσας ἐπὶ μέγα αὐτὸν ὥσῃ
κακὸν, δίδωσιν ἐμφορηθῆναι τῆς ἐπιθυμίας αὐτῷ. Ως δε
ἔγνω τὸ σοφὸν τοῦτο ἔωλον γεγονός, φανερῶς ἀναισχυν
τήσας λοιπὸν, ἀπεκάλυψε τὴν ὑπόκρισιν, καὶ δεῖν ἔλεγε
πάντως εἰς τὴν πόλιν αὐτὸν κατελθεῖν. Ὡς δὲ οὐδὲν
ἴσχυε κωλύων ἐκεῖνος, τέλος ἀφῆκε, καὶ πόρρωθεν ἀκο-
λουθῶν ἐπετήρει τί ποτε ἄρα αὐτῷ βούλεται αὕτη ἡ
κάθοδος. Ἰδὼν δὲ εἰς χαμαιτυπεῖον εἰσελθόντα, καὶ γιούς
ὅτι πέρνῃ συγγέγονε γυναικί, περιμείνας μετὰ τὸ πλη
ρῶσαι τὴν ἄτοπον ἐπιθυμίαν ἐκείνην, ἐξελθόντα ὑπτίαις
δέχεται ταῖς χερσὶ, καὶ περιχυθεὶς καὶ καταφιλήσας
θερμῶς, καὶ ὑπὲρ τῶν γεγενημένων ἐγκαλέσας οὐδὲν,
παρεκάλει μόνον, ἐπειδὴ τὴν ἐπιθυμίαν ἐπλήρωσε τὴν
ἑαυτοῦ, πάλιν ἐπὶ τὸ τῆς ἐρημίας οἰκητήριον ἐπανελ
θεῖν. Ο δὲ τὴν πολλὴν ἐπιείκειαν αὐτοῦ αἰσχυνθείς,
ἐπλήγη τε εὐθέως τὴν ψυχὴν, καὶ κατανυγεὶς ἐπὶ τοῖς
τολμηθεῖσιν, εἴπετο πρὸς τὸ ὄρος αὐτῷ· καὶ γενόμενος
ἐκεῖ δεῖται τοῦ ἀνδρὸς, ἐν οἰκίσκῳ τε αὐτὸν καθείρξαι
ἑτέρῳ, καὶ τὰς θύρας = ἀποκλείσαντα τοῦ δωματίου ἄρ
οὐ δεῖ τῶν τοιούτων ἀπογινώσκειν χρησταῖς εἰς Θεόν. Duo
mss οὐδένα τῶν τοιούτων.
| Savil. et omnes pene mss. ἀπεπήδα. Morel. απεπήδησε,
et postea ἤκουσεν, male. Ibid. Savil. et Morel. πρεσιών.
Aliquot mss. προϊών, melius.
* Sic Savil. et sex mss. recte. Morel. et alii βίου. Μον
aliquot mss οὐδὲν εἶναι δοκεῖν. Infra aliquot mss. φροντίδων
ἀπαλλάξας ἑαυτὸν ἐκείνων.
I Savil. et aliquot mss. οὐχ ὅτι χρεῶν, minus recte.
m Aliquot mss. καταφιλήσας σφοδρώς. Paulo post deficit
penitus Colb. unus.
" Aliquot mass. τας θυρίδας.
Digitized Duplasoogle
PG 47:305Ἀνάστασις ἔστιν, Θεόδωρε, κρίσις ἔστιν, φοβερὸν κριτήριον ἡμᾶς ἐνθένδε ἐξελθόντας μένει. «Πάντας ἡμᾶς παραστῆναι δεῖ τῷ βήματι τοῦ Χριστοῦ». Οὐ μάτην ἠπείληται γέεννα, οὐκ εἰκῆ τοσαῦτα ἡτοίμασται ἀγαθά. Σκιά, καὶ σκιᾶς οὐδαμινέστερα τοῦ βίου τὰ πράγματα, πολλῶν μὲν γέμοντα φόβων, πολλῶν δὲ κινδύνων, ἐσχατῆς δὲ καὶ δουλείας. Μὴ δὴ ζημιωθῇς καὶ τοῦτον κἀκεῖνον τὸν αἰῶνα, ἐξὸν ἀμφοτέρους κερδᾶναι, εἰ βούλοιο. Ὅτι δὲ καὶ τὰ ἐνθάδε κερδαίνουσιν οἱ Χριστῷ ζῶντες, διδάσκει Παῦλος λέγων· «Ἐγὼ δὲ ὑμῶν φείδομαι.» Καὶ πάλιν· «Τοῦτο δὲ λέγω πρὸς τὸ ὑμῖν συμφέρον.» Ὁρᾷς [τοίνυν, ὦ Θεόδωρε], ὅτι καὶ ἐνταῦθα τοῦ γεγαμηκότος ἀνώτερος ὁ τὰ τοῦ Κυρίου μεριμνῶν; Οὐκ ἔστιν ἀπελθόντα ἐκεῖ μετανοῆσαι. Οὐδεὶς ἀθλητής, ἐπειδὰν ἐξέλθῃ τὸ στάδιον καὶ διαλυθῇ τὸ θέατρον, πάλιν δύναται ἀναπαλαίειν [ἢ ἀγωνίσασθαι]. Ταῦτα ἀεὶ λογίζου καὶ τὴν ὀξεῖαν τοῦ πονηροῦ μάχαιραν συντρίψεις δι’ ἧς πολλοὺς ἀναιρεῖ· [αὕτη δέ ἐστιν ἀπόγνωσις], διότι τοὺς καταβληθέντας ἐκκόπτει τῆς ἐλπίδος.
305 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. τον αὐτῷ παρέχειν καὶ ὕδωρ δι' ἡμερῶν, καὶ τοῖς ἐπιζη- τοῦσιν αὐτὸν ἠξίου λέγειν, ὅτι κεκοίμηται a. Καὶ ταῦτα εἰπὼν καὶ πείσας καθείρξεν ἑαυτὸν, καὶ ἦν ἐκεῖ διαπαν τὸς, νηστείαις καὶ δεήσεσι καὶ δάκρυσι τὸν τῆς ἁμαρτίας ῥύπον ἀποσμήχων τῆς ψυχῆς. Χρόνου δὲ παρελθόντος οὐ πολλοῦ, καὶ αὐχμοῦ τὴν πλησίον χώραν καταλαβόντος, καὶ τῶν ἐν τῇ χώρᾳ πάντων ὀδυρομένων, ἐκελεύσθη τις δι᾿ ὀνείρατος ἀπελθεῖν καὶ τὸν ἄνδρα ἐκεῖνον παρακαλέ σαι τὸν καθειργμένον, ὥστε εὔξασθαι καὶ λῦσαι τὸν αὐτ χμόν. Ως δὲ ἀπῆλθεν ἑταίρους παραλαβὼν, τὸν συνοι- κοῦντα α' αὐτῷ πρότερον μόνον εὗρον ἐκεῖ· περὶ δὲ ἐκεί νου ἐρωτῶντες ἐμάνθανον ὅτι τέθνηκε. Νομίσαντες δὲ ἠπατῆσθαι, εἰς προσευχὰς αὖθις ἐτρέποντο, καὶ πάλιν διὰ τῆς αὐτῆς ὄψεως τὰ αὐτὰ τοῖς προτέροις ήκουον. Καὶ τότε τὸν ἀληθῶς ἀπατήσαντα περιστάντες, παρεκάλουν ἐπι- δεῖξαι τὸν ἄνδρα αὐτοῖς· οὐδὲ γὰρ τεθνηκέναι αὐτὸν ἔλε- γον, ἀλλὰ ζῆν. Ταῦτα ἀκούσας ἐκεῖνος, καὶ τὰς συνθήκας ἐξεληλεγμένας ἰδὼν, ἐπάγει αὐτοὺς πρὸς τὸν ἅγιον ἐκεῖ νον· καὶ διελόντες τὸν 5 τοῖχον { καὶ γὰρ καὶ τὴν εἴσοδον ἔτυχεν ἀποφράξας), καὶ ἐπεισελθόντες ἅπαντες, τῶν ποδῶν αὐτοῦ προκυλινδούμενοι, καὶ τὰ γεγενημένα ἀπαγ- γέλλοντες, παρεκάλουν αὐτὸν ἐπαμῦναι τῷ λιμῷ. Ἐκεῖ νος δὲ τὸ μὲν πρῶτον ἀντέτεινε, πόῤῥω ταύτης λέγων ἑαυτὸν εἶναι τῆς παῤῥησίας· καὶ γὰρ ὡς εὐθέως γεγενη- μένην τὴν ἁμαρτίαν, οὕτω πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν εἶχεν ἀεί· ὡς δὲ τὰ συμβάντα αὐτοῖς ἅπαντα διηγήσοντο, τότε έπε:- σαν εὔξασθαι· καὶ εὐξάμενος ἔλυσε τὸν αὐχμόν. Τὰ δὲ κατὰ τὸν νέον ἐκεῖνον [31], τὸν πρότερον μὲν Ἰωάννου τοῦ Ζεβεδαίου γενόμενον μαθητὴν, ὕστερον δὲ ἐπὶ πολὺν λησταρχήσαντα χρόνον, καὶ πάλιν ὑπὸ τῶν ἁγίων τοῦ μακαρίου θηρευθέντα χειρῶν, ἀπὸ τῶν καταδύσεων τῶν λῃστρικῶν καὶ σπηλαίων καὶ ἐπὶ τὴν cd προτέραν έπανελ. βόντα ἀρετὴν, οὐδὲ αὐτὸς ἀγνοεῖς, ἀλλ᾽ οἶσθα ἡμῶν οὐχ ἧττον ἅπαντα ἀκριβῶς· καί σου πολλάκις ἤκουσα θαυμά ζοντος τὴν συγκατάβασιν τὴν πολλὴν, καὶ ὅτι ὁ τὴν αι μαχθεῖσαν πρῶτον ἐφίλησε δεξιὰν τῷ νέῳ περιχυθείς, καὶ οὕτως αὐτὸν ἐπὶ τὰ πρότερα επανήγαγε. ιη. Καὶ ὁ μακάριος δὲ Παῦλος τὸν Ονήσιμον, τὸν ἄχρηστον, τὸν δραπέτην, τὸν κλέπτην, τοῦτον οὐ μόνον αὐτὸς περιπλέκεται, ἐπειδὴ μετεβάλλετο, ἀλλὰ καὶ τὸν δεσπότην ἀξιοῖ ἐν ἴσῃ τοῦ διδασκάλου τὴν μετανοήσαντα ἀγαγεῖν τιμῇ, ούτωσὶ λέγων· Παρακαλῶ σε, φησί, περὶ τοῦ ἐμοῦ τέκνου, ὃν ἐγέννησα ἐν τοῖς δεσμοῖς μου Ονήσιμον, τὸν ποτέ σει ἄχρηστον, νῦν δὲ σοὶ καὶ ἐμοὶ εὔχρηστον, ὃν ἀνέπεμψα· σὺ δὲ ἡ αὐτὸν, τουτ- ἐστι τὰ ἐμὰ σπλάγχνα, προσλαβοῦ. “Ον ἐγὼ ἐβου λόμην πρὸς ἐμαυτὸν κατέχειν, ἵνα ὑπὲρ σοῦ δια- κονῇ μοι ἐν τοῖς δεσμοῖς τοῦ Εὐαγγελίου χωρὶς δὲ τῆς σῆς γνώμης οὐδὲν ἠθέλησα ποιῆσαι, ἵνα μὴ ὡς κατ' ἀνάγκην τὸ ἀγαθόν σου ᾖ, ἀλλὰ κατὰ ἐκούσιον. Τάχα γὰρ διὰ τοῦτο ἐχωρίσθη πρὸς ὥραν, ἵνα αιώ νιον αὐτὸν ἀπέχῃς, οὐκέτι ὡς δοῦλον, ἀλλ' ὑπὲρ δοῦλον καὶ ἀδελφὸν ἀγαπητὸν 5 μάλιστα ἐμοί· πόσω δὲ μᾶλλον σοὶ, καὶ ἐν σαρκὶ καὶ ἐν Κυρίῳ; Εἰ μὲν οὖν με ἔχεις κοινωνιν, προσλαβοῦ αὐτὸν ὡς ἐμέ. Καὶ Κο- ρινθίοις δὲ ἐπιστέλλων ὁ αὐτὸς ἔλεγε· Μήπως ἐλθὼν πενθήσω πολλοὺς τῶν προημαρτηκότων, καὶ μὴ • Savil. τέθνηκε. • Savil. et duo mss. ἑτέρους παραλαβών, καὶ τὸν συνοι- κρῦντα. Infra δέ post νομίσαντες deest in iisdem. b Unus cod. καὶ δὴ καθελόντες τόν. Infra aliquot τῶν ποδῶν αὐτοῦ προσκυλινδούμενοι. Savil. τῶν ποδῶν αὐτοῦ ἁψάμενοι, εἰ postea ἀπαγγείλαντες. Ibidem aliquot mss. ἐπαμύναι τῷ λαῷ. • d Savil. et unus ms. ἀπὸ τῶν καταδύσεων καὶ σπηλαίων τῶν ληστρικῶν ἐπὶ τήν. • Savil. καὶ σοῦ θαυμάζοντος ἤκουσα πολλάκις του μαχα- αίου τὴν συγκατάβασιν τὴν πολλὴν, τήν τε ἄλλην, καὶ ὅτι. Αli- quot item mss. habent τοῦ μακαρίου, et infra τὴν συγκατά βασιν τήν τε ἄλλην, καὶ ὅτι. f Savil. νυνὶ δὲ καὶ ἐμοὶ καὶ σοὶ εύχρηστον ὄντα. Σὺ δέ, et sic etiam quidam mss. qui addunt post ὄντα, ὃν ἀνέπεμψα. 5 Savil. in margine et unus codex υἱὸν ἀγαπητόν. 506 μετανοησάντων. Καὶ πάλιν· Ὡς προείρηκα, καὶ πά λιν προλέγω 1, ὅτι ἐὰν ἔλθω εἰς τὸ πάλιν, οὐ φείσο μαι. Ορᾷς τίνας πενθεῖ, καὶ τίνων οὐ φείδεται; Οὐ τῶν ἡμαρτηκότων, ἀλλὰ τῶν μὴ μετανοησάντων, καὶ οὐχ ἁπλῶς τῶν μὴ μετανοησάντων, ἀλλὰ τῶν καὶ ἅπαξ καὶ δεύτερον ἐπὶ τοῦτο παρακληθέντων καὶ πεισθῆναι μὴ βουληθέντων. Το γάρ, Προείρηκα καὶ προλέγω ὡς παρὼν, τὸ δεύτερον καὶ ἀπὼν γράφω, οὐδὲν ἕτερον ἢ τοῦτο αινίττεται, ὅπερ δέος μὴ καὶ ἐφ' ἡμῶν γένηται νῦν. Εἰ γὰρ καὶ μὴ Παῦλος πάρεστιν, ὁ τότε Κορινθίοις ἀπειλῶν, ἀλλ' ὁ Χριστὸς πάρεστιν, ὁ [καὶ τότε] δι' ἐκεί νου λαλῶν· κἂν ἐπιμείνωμεν ἀνενδότως ἔχοντες, οὐ φεί- σεται ἡμῶν, ἀλλὰ πατάξει πληγῇ μεγάλῃ 1 καὶ ἐνα ταῦθα καὶ ἐκεῖ. Προφθάσωμεν οὖν τὸ πρόσωπον αὐ τοῦ ἐν ἐξομολογήσει, ἐκχέωμεν ἐνώπιον αὐτοῦ τὰς καρδίας ἡμῶν. Ημαρτες γάρ, φησί· μὴ προσθῇς μηκέτι, καὶ περὶ τῶν προτέρων σου δεήθητι καὶ πάλιν, Δίκαιος ἑαυτοῦ κατήγορος ἐν πρωτολογίᾳ. Μὴ τοίνυν περιμείνωμεν τὸν κατήγορον, ἀλλὰ τὴν ἐκείνου προαρπάσωμεν τάξιν, καὶ οὕτως ἡμερώτερον διὰ τῆς εὐγνωμοσύνης καταστήσωμεν τὸν κριτήν. Σὺ δὲ ὅτι μὲν ὁμολογεῖς τὰ ἁμαρτήματά σου, καὶ ταλανίζεις ἑαυτὸν ὑπὲρ τὸ μέτρον, οἶδα [52] σαφῶς· ἀλλ' οὐ τοῦτο βούλομαι μόνον, ἀλλ' ὅτι σε καὶ δικαιῶσαι τὸ πρᾶγμα δύναται, πεισθῆναι ἐπιθυμῶ. Ἕως γὰρ ἐὰν μὴ ἐπικερδῆι ποιες τὴν ἐξομολόγησιν ταύτην, κἂν κατηγορῇς σεαυτοῦ, οὐδὲ ἀποστῆναι δυνήσῃ τῶν ἁμαρτημάτων τῶν ἑξῆς. Οὐδὲν γὰρ οὐδεὶς μετὰ προθυμίας καὶ τοῦ προσήκοντες θεσμοῦ δυνήσεται ποιεῖν, ὅταν μὴ πρότερον πεπεικὼς ἑαυτὸν ᾖ, ὅτι ἐπ' ὠφελείᾳ τοῦτο ποιεῖ. Καὶ γὰρ ὁ σπείρων μετὰ τὸ εἶψαι τὰ σπέρματα, ἂν μὴ προσδέχηται τὸν ἀμητον, οὐκ ἀμήσει ποτέ. Τις γὰρ ἂν ἔλοιτο μάτην κόπτεσθαι, μηδὲν ἀπὸ τοῦ πονεῖν κερδανῶν ἀγαθόν; Οὕτως οὖν καὶ ὁ ῥή ματα σπείρων καὶ δάκρυα καὶ ἐξομολόγησιν, ἂν μὴ μετ' ἐλπίδος ποιῇ τοῦτο χρηστῆς, οὐδὲ ἀποστῆναι τοῦ ἁμαρ τάνειν δυνήσεται, ἔτι τῷ τῆς ἀπογνώσεως κατεχόμενος κακῷ· ἀλλ᾿ ὥσπερ ὁ γεωργὸς ἐκεῖνος ὁ τῆς τῶν καρπῶν φορᾶς ἀπογνούς, οὐδὲν τῶν λυμαινομένων τοῖς σπέρμασι κωλύσει λοιπόν· οὕτω καὶ οὗτος ὁ σπείρων μὲν τὴν διὰ τῶν δακρύων ἐξομολόγησιν, οὐδὲν δὲ ἀπὸ ταύτης προσ δεχόμενος κέρδος, οὐδὲ ἀνατρέψαι δυνήσεται τὰ διαφθεί. ροντα τὴν μετάνοιαν. Διαφθείρει δὲ τὴν μετάνοιαν τὸ πάλιν τοῖς αὐτοῖς ἐνέχεσθαι κακοῖς. Εἰς γάρ, φησὶν, οἰκοδομῶν, καὶ εἰς καθαιρῶν, τί ὠφέλησαν πλέον ἢ κόπον κ ; Βαπτιζόμενος ἀπὸ νεκροῦ, καὶ πάλιν ἁπτό- μενος αὐτοῦ, τί ὠφέλησεν ἐν τῷ λουτρῷ αὐτοῦ; Οὕτως ἄνθρωπος νηστεύων ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτοῦ, καὶ πάλιν πορευόμενος, καὶ τὰ αὐτὰ ποιῶν, τῆς προσευχῆς αὐτοῦ τίς εἰσακούσεται; Καὶ πάλιν, Ἐπανάγων, φησίν, ἀπὸ δικαιοσύνης ἐπὶ ἁμαρτίαν, ὁ Κύριος ἑτοιμάσει εἰς ῥομφαίαν αὐτόν 1. Καὶ, "Ωσπερ κύων, ὅταν ἐπαν- ἔλθῃ ἐπὶ τὸν ἑαυτοῦ ἐμετὸν, καὶ μισητὸς γένηται· οὕτως ἄφρων τῇ ἑαυτοῦ κακίᾳ ἀναστρέψας ἐπὶ τὴν ἑαυτοῦ ἁμαρτίαν. δ ιθ'. Μὴ τοίνυν ὡς κατηγορῶν σαυτοῦ μόνον τὴν ἁμαρ τίαν ἐκπόμπευε, ἀλλὰ καὶ ὡς δικαιωθῆναι ὀφείλων διὰ τοῦ τρόπου τῆς μετανοίας· οὕτω γὰρ δυνήσῃ καὶ τὴν ἐξομο λογουμένην ψυχὴν ἐντρέψαι, μηκέτι τοῖς αὐτοῖς περιπί b Savil. et duo mss. καὶ πάλιν λέγω. Tres alii mss.καὶ προλέγω. Morel. et alii καὶ πάλιν προλέγω. Infra Savil. ἐπὶ τούτῳ παρακ. i Savil. et alii pene omnes mss. πληγή μεγάλη. More. et duo mss. πληγὴν μεγάλην. j Sic tres mss., recte. Morel., Savil. et alii ἀπὸ καρδίας. Nimirum librarii quidam vocem nuinus frequentem ἐπικερδή, in frequentissimam ἀπὸ καρδίας commularunt. * Omnes mss. κόπους. Savil. et Morel. κόπον. Ibidl. conse quenter Sav. καὶ μετ' ὀλίγον, βαπτ. Unus cod. καὶ μετ' ολίγα βαπτ. Paulo post aliquot mss. οὕτως αὐτὸς ἄνθρωπος. 1 Aliquot mss. έτοιμάσει ῥομφαίαν αὐτῷ. Savil. et unus έτοι μάσει εἰς ῥομφαίαν αὐτόν. Morei. ἑτοιμάζει εἰς, etc. Paulo post ἑαυτοῦ ἐμ. miss., et mus quidam ἐπιστρέψας pro αναστρέψου
PG 47:306Ἰσχυρὸν τοῦτο τὸ ὅπλον [αὐτοῦ] καὶ τοὺς ἁλόντας ἑτέρως οὐ κατέχει ἀλλ’ ἢ τούτῳ δεσμεύων τῷ δεσμῷ, ὃν ἐὰν ἐθέλωμεν, θεοῦ χάριτι, διαρρῆξαι δυνησόμεθα ταχέως. Οἶδα τὸ μέτρον ἐξελθὼν τῆς ἐπιστολῆς, ἀλλὰ συγγνῶθι· οὐ γὰρ οὐχ ἑκὼν εἰς τοῦτο προῆλθον, ἀλλ’ ὑπὸ τῆς λύπης καὶ τῆς ἀγάπης ἀναγκασθείς, δι’ ἣν καὶ ταύτην ἐβιασάμην ἐμαυτὸν γράψαι τὴν ἐπιστολήν, πολλῶν κωλυόντων καὶ λεγόντων· «Παῦσαι ματαιοπονῶν καὶ κατὰ πετρῶν [οἷον] σπείρων.» Ταῦτα ἔλεγόν μοι πολλοί. Ἐγὼ δὲ οὐδενὸς ἤκουσα· ἐλπὶς γάρ, ἔφην πρὸς ἐμαυτόν, θεοῦ θέλοντος, ἀνύσειν τι τὰ γράμματα· εἰ δὲ ὅπερ ἀπευχόμεθα συμβαίη, τὸ γοῦν σιγῆς μὴ ἐγκαλεῖσθαι κερδανοῦμεν, καὶ ἐσόμεθα τῶν θάλατταν πλεόντων οὐ χείρους, οἳ τοὺς ὁμοτέχνους ὅταν ἴδωσι, τῆς νηὸς ἢ κυμάτων ἢ πνευμάτων βίᾳ λυθείσης, ἐπὶ σανίδος φερομένους, ἱστία καθελόντες καὶ ἀγκύρας χαλάσαντες καὶ εἰς ἀκάτιον ἐμβάντες, ἀνθρώπους ἀγνώστους, ἀπὸ δὲ συμφορᾶς ἐπιγιγνωσκομένους μόνον, ἀνασῴζειν ἐπιχείρουσιν. Εἰ δὲ μὴ βούλονται ἐκεῖνοι, οὐδεὶς ἂν αὐτῶν τῆς ἀπολείας τοὺς ἐπιχειρήσαντας σῶσαι, αἰτιάσαιτο. Ταῦτα τὰ παρ’ ἡμῶν·
305 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. τον αὐτῷ παρέχειν καὶ ὕδωρ δι' ἡμερῶν, καὶ τοῖς ἐπιζη- τοῦσιν αὐτὸν ἠξίου λέγειν, ὅτι κεκοίμηται a. Καὶ ταῦτα εἰπὼν καὶ πείσας καθείρξεν ἑαυτὸν, καὶ ἦν ἐκεῖ διαπαν τὸς, νηστείαις καὶ δεήσεσι καὶ δάκρυσι τὸν τῆς ἁμαρτίας ῥύπον ἀποσμήχων τῆς ψυχῆς. Χρόνου δὲ παρελθόντος οὐ πολλοῦ, καὶ αὐχμοῦ τὴν πλησίον χώραν καταλαβόντος, καὶ τῶν ἐν τῇ χώρᾳ πάντων ὀδυρομένων, ἐκελεύσθη τις δι᾿ ὀνείρατος ἀπελθεῖν καὶ τὸν ἄνδρα ἐκεῖνον παρακαλέ σαι τὸν καθειργμένον, ὥστε εὔξασθαι καὶ λῦσαι τὸν αὐτ χμόν. Ως δὲ ἀπῆλθεν ἑταίρους παραλαβὼν, τὸν συνοι- κοῦντα α' αὐτῷ πρότερον μόνον εὗρον ἐκεῖ· περὶ δὲ ἐκεί νου ἐρωτῶντες ἐμάνθανον ὅτι τέθνηκε. Νομίσαντες δὲ ἠπατῆσθαι, εἰς προσευχὰς αὖθις ἐτρέποντο, καὶ πάλιν διὰ τῆς αὐτῆς ὄψεως τὰ αὐτὰ τοῖς προτέροις ήκουον. Καὶ τότε τὸν ἀληθῶς ἀπατήσαντα περιστάντες, παρεκάλουν ἐπι- δεῖξαι τὸν ἄνδρα αὐτοῖς· οὐδὲ γὰρ τεθνηκέναι αὐτὸν ἔλε- γον, ἀλλὰ ζῆν. Ταῦτα ἀκούσας ἐκεῖνος, καὶ τὰς συνθήκας ἐξεληλεγμένας ἰδὼν, ἐπάγει αὐτοὺς πρὸς τὸν ἅγιον ἐκεῖ νον· καὶ διελόντες τὸν 5 τοῖχον { καὶ γὰρ καὶ τὴν εἴσοδον ἔτυχεν ἀποφράξας), καὶ ἐπεισελθόντες ἅπαντες, τῶν ποδῶν αὐτοῦ προκυλινδούμενοι, καὶ τὰ γεγενημένα ἀπαγ- γέλλοντες, παρεκάλουν αὐτὸν ἐπαμῦναι τῷ λιμῷ. Ἐκεῖ νος δὲ τὸ μὲν πρῶτον ἀντέτεινε, πόῤῥω ταύτης λέγων ἑαυτὸν εἶναι τῆς παῤῥησίας· καὶ γὰρ ὡς εὐθέως γεγενη- μένην τὴν ἁμαρτίαν, οὕτω πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν εἶχεν ἀεί· ὡς δὲ τὰ συμβάντα αὐτοῖς ἅπαντα διηγήσοντο, τότε έπε:- σαν εὔξασθαι· καὶ εὐξάμενος ἔλυσε τὸν αὐχμόν. Τὰ δὲ κατὰ τὸν νέον ἐκεῖνον [31], τὸν πρότερον μὲν Ἰωάννου τοῦ Ζεβεδαίου γενόμενον μαθητὴν, ὕστερον δὲ ἐπὶ πολὺν λησταρχήσαντα χρόνον, καὶ πάλιν ὑπὸ τῶν ἁγίων τοῦ μακαρίου θηρευθέντα χειρῶν, ἀπὸ τῶν καταδύσεων τῶν λῃστρικῶν καὶ σπηλαίων καὶ ἐπὶ τὴν cd προτέραν έπανελ. βόντα ἀρετὴν, οὐδὲ αὐτὸς ἀγνοεῖς, ἀλλ᾽ οἶσθα ἡμῶν οὐχ ἧττον ἅπαντα ἀκριβῶς· καί σου πολλάκις ἤκουσα θαυμά ζοντος τὴν συγκατάβασιν τὴν πολλὴν, καὶ ὅτι ὁ τὴν αι μαχθεῖσαν πρῶτον ἐφίλησε δεξιὰν τῷ νέῳ περιχυθείς, καὶ οὕτως αὐτὸν ἐπὶ τὰ πρότερα επανήγαγε. ιη. Καὶ ὁ μακάριος δὲ Παῦλος τὸν Ονήσιμον, τὸν ἄχρηστον, τὸν δραπέτην, τὸν κλέπτην, τοῦτον οὐ μόνον αὐτὸς περιπλέκεται, ἐπειδὴ μετεβάλλετο, ἀλλὰ καὶ τὸν δεσπότην ἀξιοῖ ἐν ἴσῃ τοῦ διδασκάλου τὴν μετανοήσαντα ἀγαγεῖν τιμῇ, ούτωσὶ λέγων· Παρακαλῶ σε, φησί, περὶ τοῦ ἐμοῦ τέκνου, ὃν ἐγέννησα ἐν τοῖς δεσμοῖς μου Ονήσιμον, τὸν ποτέ σει ἄχρηστον, νῦν δὲ σοὶ καὶ ἐμοὶ εὔχρηστον, ὃν ἀνέπεμψα· σὺ δὲ ἡ αὐτὸν, τουτ- ἐστι τὰ ἐμὰ σπλάγχνα, προσλαβοῦ. “Ον ἐγὼ ἐβου λόμην πρὸς ἐμαυτὸν κατέχειν, ἵνα ὑπὲρ σοῦ δια- κονῇ μοι ἐν τοῖς δεσμοῖς τοῦ Εὐαγγελίου χωρὶς δὲ τῆς σῆς γνώμης οὐδὲν ἠθέλησα ποιῆσαι, ἵνα μὴ ὡς κατ' ἀνάγκην τὸ ἀγαθόν σου ᾖ, ἀλλὰ κατὰ ἐκούσιον. Τάχα γὰρ διὰ τοῦτο ἐχωρίσθη πρὸς ὥραν, ἵνα αιώ νιον αὐτὸν ἀπέχῃς, οὐκέτι ὡς δοῦλον, ἀλλ' ὑπὲρ δοῦλον καὶ ἀδελφὸν ἀγαπητὸν 5 μάλιστα ἐμοί· πόσω δὲ μᾶλλον σοὶ, καὶ ἐν σαρκὶ καὶ ἐν Κυρίῳ; Εἰ μὲν οὖν με ἔχεις κοινωνιν, προσλαβοῦ αὐτὸν ὡς ἐμέ. Καὶ Κο- ρινθίοις δὲ ἐπιστέλλων ὁ αὐτὸς ἔλεγε· Μήπως ἐλθὼν πενθήσω πολλοὺς τῶν προημαρτηκότων, καὶ μὴ • Savil. τέθνηκε. • Savil. et duo mss. ἑτέρους παραλαβών, καὶ τὸν συνοι- κρῦντα. Infra δέ post νομίσαντες deest in iisdem. b Unus cod. καὶ δὴ καθελόντες τόν. Infra aliquot τῶν ποδῶν αὐτοῦ προσκυλινδούμενοι. Savil. τῶν ποδῶν αὐτοῦ ἁψάμενοι, εἰ postea ἀπαγγείλαντες. Ibidem aliquot mss. ἐπαμύναι τῷ λαῷ. • d Savil. et unus ms. ἀπὸ τῶν καταδύσεων καὶ σπηλαίων τῶν ληστρικῶν ἐπὶ τήν. • Savil. καὶ σοῦ θαυμάζοντος ἤκουσα πολλάκις του μαχα- αίου τὴν συγκατάβασιν τὴν πολλὴν, τήν τε ἄλλην, καὶ ὅτι. Αli- quot item mss. habent τοῦ μακαρίου, et infra τὴν συγκατά βασιν τήν τε ἄλλην, καὶ ὅτι. f Savil. νυνὶ δὲ καὶ ἐμοὶ καὶ σοὶ εύχρηστον ὄντα. Σὺ δέ, et sic etiam quidam mss. qui addunt post ὄντα, ὃν ἀνέπεμψα. 5 Savil. in margine et unus codex υἱὸν ἀγαπητόν. 506 μετανοησάντων. Καὶ πάλιν· Ὡς προείρηκα, καὶ πά λιν προλέγω 1, ὅτι ἐὰν ἔλθω εἰς τὸ πάλιν, οὐ φείσο μαι. Ορᾷς τίνας πενθεῖ, καὶ τίνων οὐ φείδεται; Οὐ τῶν ἡμαρτηκότων, ἀλλὰ τῶν μὴ μετανοησάντων, καὶ οὐχ ἁπλῶς τῶν μὴ μετανοησάντων, ἀλλὰ τῶν καὶ ἅπαξ καὶ δεύτερον ἐπὶ τοῦτο παρακληθέντων καὶ πεισθῆναι μὴ βουληθέντων. Το γάρ, Προείρηκα καὶ προλέγω ὡς παρὼν, τὸ δεύτερον καὶ ἀπὼν γράφω, οὐδὲν ἕτερον ἢ τοῦτο αινίττεται, ὅπερ δέος μὴ καὶ ἐφ' ἡμῶν γένηται νῦν. Εἰ γὰρ καὶ μὴ Παῦλος πάρεστιν, ὁ τότε Κορινθίοις ἀπειλῶν, ἀλλ' ὁ Χριστὸς πάρεστιν, ὁ [καὶ τότε] δι' ἐκεί νου λαλῶν· κἂν ἐπιμείνωμεν ἀνενδότως ἔχοντες, οὐ φεί- σεται ἡμῶν, ἀλλὰ πατάξει πληγῇ μεγάλῃ 1 καὶ ἐνα ταῦθα καὶ ἐκεῖ. Προφθάσωμεν οὖν τὸ πρόσωπον αὐ τοῦ ἐν ἐξομολογήσει, ἐκχέωμεν ἐνώπιον αὐτοῦ τὰς καρδίας ἡμῶν. Ημαρτες γάρ, φησί· μὴ προσθῇς μηκέτι, καὶ περὶ τῶν προτέρων σου δεήθητι καὶ πάλιν, Δίκαιος ἑαυτοῦ κατήγορος ἐν πρωτολογίᾳ. Μὴ τοίνυν περιμείνωμεν τὸν κατήγορον, ἀλλὰ τὴν ἐκείνου προαρπάσωμεν τάξιν, καὶ οὕτως ἡμερώτερον διὰ τῆς εὐγνωμοσύνης καταστήσωμεν τὸν κριτήν. Σὺ δὲ ὅτι μὲν ὁμολογεῖς τὰ ἁμαρτήματά σου, καὶ ταλανίζεις ἑαυτὸν ὑπὲρ τὸ μέτρον, οἶδα [52] σαφῶς· ἀλλ' οὐ τοῦτο βούλομαι μόνον, ἀλλ' ὅτι σε καὶ δικαιῶσαι τὸ πρᾶγμα δύναται, πεισθῆναι ἐπιθυμῶ. Ἕως γὰρ ἐὰν μὴ ἐπικερδῆι ποιες τὴν ἐξομολόγησιν ταύτην, κἂν κατηγορῇς σεαυτοῦ, οὐδὲ ἀποστῆναι δυνήσῃ τῶν ἁμαρτημάτων τῶν ἑξῆς. Οὐδὲν γὰρ οὐδεὶς μετὰ προθυμίας καὶ τοῦ προσήκοντες θεσμοῦ δυνήσεται ποιεῖν, ὅταν μὴ πρότερον πεπεικὼς ἑαυτὸν ᾖ, ὅτι ἐπ' ὠφελείᾳ τοῦτο ποιεῖ. Καὶ γὰρ ὁ σπείρων μετὰ τὸ εἶψαι τὰ σπέρματα, ἂν μὴ προσδέχηται τὸν ἀμητον, οὐκ ἀμήσει ποτέ. Τις γὰρ ἂν ἔλοιτο μάτην κόπτεσθαι, μηδὲν ἀπὸ τοῦ πονεῖν κερδανῶν ἀγαθόν; Οὕτως οὖν καὶ ὁ ῥή ματα σπείρων καὶ δάκρυα καὶ ἐξομολόγησιν, ἂν μὴ μετ' ἐλπίδος ποιῇ τοῦτο χρηστῆς, οὐδὲ ἀποστῆναι τοῦ ἁμαρ τάνειν δυνήσεται, ἔτι τῷ τῆς ἀπογνώσεως κατεχόμενος κακῷ· ἀλλ᾿ ὥσπερ ὁ γεωργὸς ἐκεῖνος ὁ τῆς τῶν καρπῶν φορᾶς ἀπογνούς, οὐδὲν τῶν λυμαινομένων τοῖς σπέρμασι κωλύσει λοιπόν· οὕτω καὶ οὗτος ὁ σπείρων μὲν τὴν διὰ τῶν δακρύων ἐξομολόγησιν, οὐδὲν δὲ ἀπὸ ταύτης προσ δεχόμενος κέρδος, οὐδὲ ἀνατρέψαι δυνήσεται τὰ διαφθεί. ροντα τὴν μετάνοιαν. Διαφθείρει δὲ τὴν μετάνοιαν τὸ πάλιν τοῖς αὐτοῖς ἐνέχεσθαι κακοῖς. Εἰς γάρ, φησὶν, οἰκοδομῶν, καὶ εἰς καθαιρῶν, τί ὠφέλησαν πλέον ἢ κόπον κ ; Βαπτιζόμενος ἀπὸ νεκροῦ, καὶ πάλιν ἁπτό- μενος αὐτοῦ, τί ὠφέλησεν ἐν τῷ λουτρῷ αὐτοῦ; Οὕτως ἄνθρωπος νηστεύων ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτοῦ, καὶ πάλιν πορευόμενος, καὶ τὰ αὐτὰ ποιῶν, τῆς προσευχῆς αὐτοῦ τίς εἰσακούσεται; Καὶ πάλιν, Ἐπανάγων, φησίν, ἀπὸ δικαιοσύνης ἐπὶ ἁμαρτίαν, ὁ Κύριος ἑτοιμάσει εἰς ῥομφαίαν αὐτόν 1. Καὶ, "Ωσπερ κύων, ὅταν ἐπαν- ἔλθῃ ἐπὶ τὸν ἑαυτοῦ ἐμετὸν, καὶ μισητὸς γένηται· οὕτως ἄφρων τῇ ἑαυτοῦ κακίᾳ ἀναστρέψας ἐπὶ τὴν ἑαυτοῦ ἁμαρτίαν. δ ιθ'. Μὴ τοίνυν ὡς κατηγορῶν σαυτοῦ μόνον τὴν ἁμαρ τίαν ἐκπόμπευε, ἀλλὰ καὶ ὡς δικαιωθῆναι ὀφείλων διὰ τοῦ τρόπου τῆς μετανοίας· οὕτω γὰρ δυνήσῃ καὶ τὴν ἐξομο λογουμένην ψυχὴν ἐντρέψαι, μηκέτι τοῖς αὐτοῖς περιπί b Savil. et duo mss. καὶ πάλιν λέγω. Tres alii mss.καὶ προλέγω. Morel. et alii καὶ πάλιν προλέγω. Infra Savil. ἐπὶ τούτῳ παρακ. i Savil. et alii pene omnes mss. πληγή μεγάλη. More. et duo mss. πληγὴν μεγάλην. j Sic tres mss., recte. Morel., Savil. et alii ἀπὸ καρδίας. Nimirum librarii quidam vocem nuinus frequentem ἐπικερδή, in frequentissimam ἀπὸ καρδίας commularunt. * Omnes mss. κόπους. Savil. et Morel. κόπον. Ibidl. conse quenter Sav. καὶ μετ' ὀλίγον, βαπτ. Unus cod. καὶ μετ' ολίγα βαπτ. Paulo post aliquot mss. οὕτως αὐτὸς ἄνθρωπος. 1 Aliquot mss. έτοιμάσει ῥομφαίαν αὐτῷ. Savil. et unus έτοι μάσει εἰς ῥομφαίαν αὐτόν. Morei. ἑτοιμάζει εἰς, etc. Paulo post ἑαυτοῦ ἐμ. miss., et mus quidam ἐπιστρέψας pro αναστρέψου
PG 47:308πιστεύομεν δὲ ὅτι, θεοῦ χάριτι, ὑπάρξει καὶ τὰ παρὰ σοῦ, καὶ πάλιν σε διαπρέποντα κατὰ τὴν τιμίαν ἀγέλην ὀψόμεθα τοῦ Χριστοῦ. Ὑγιαίνοντά σε τὴν ἀληθῆ ὑγίειαν θᾶττον ἀπολάβοιμεν εὐχαῖς ἁγίων, ὦ φίλη κεφαλή. Εἴ τίς σοι λόγος ἡμῶν ἐστι καὶ μὴ πάντη τῆς μνήμης ἡμᾶς ἐξέβαλες τῆς σῆς, ἀντιγράψαι καταξίωσον ἡμῖν· εὐφρανεῖ γὰρ ἡμᾶς ἡ σὴ ἐπιστολή· ἡ δὲ σὴ τελειότης τὰ ἔτι μειζόνως νοεῖν δυναμένη καὶ ἡμᾶς ὠφελήσει καὶ γράφουσα καὶ προσευχομένη. Ἐρρῶσθαί σε εὐχόμεθα ἐν Κυρίῳ. Ἀμήν.
:
307
AD THEODORUM LAPSUM. 1.
πτειν. Τὸ μὲν γὰρ σφόδρα καταδικάζειν ἑαυτοὺς καὶ ἁμαρ-
τωλούς καλεῖν, κοινὸν, ὡς εἰπεῖν, καὶ τοῖς ἀπίστοις ἐστί.
Πολλοὶ γοῦν καὶ τῶν ἀπὸ τῆς σκηνῆς καὶ ἄνδρες καὶ γυναῖ
κες, οἱ μάλιστα ἀναισχυντίαν μελετώντες, ταλανίζουσιν
ἑαυτοὺς, ἀλλ᾽ οὐ μετὰ σκοποῦ τοῦ προσήκοντος. Διόπερ
οὐδ' ἂν εἴποιμι τοῦτο ἐξομολόγησιν ἐγώ· οὐ γὰρ μετὰ τοῦ
κατανύξαι τὴν ψυχὴν, οὐδὲ μετὰ τοῦ δακρῦσαι πικρόν, οὐδὲ
μετὰ τοῦ μεταβαλέσθαι, τὰς ἁμαρτίας οὕτως ἐξαγγέλλουσι
τὰς αὐτῶν, ἀλλ᾽ αὐτὸ τοῦτο οἱ μὲν δόξαν παρὰ τῶν ἀκου·
ὄντων ἐπὶ τῇ τῶν λόγων εὐγνωμοσύνῃ θηρώμενοι. Οὐδὲ
γὰρ ὁμοίως φαίνεται τὰ ἁμαρτήματα χαλεπά, ὅταν ἕτερός
τις αὐτὰ ἀπαγγέλλῃ b, καὶ ὅταν αὐτὸς ὁ τετολμηκώς. Οἱ
δὲ ὑπὸ τῆς σφοδρᾶς ἀπογνώσεως εἰς ἀναλγησίαν ἐκπεσόν-
τες, καὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων δόξης καταφρονήσαντες, μετά
πολλῆς τῆς ἀδείας λοιπὸν ὥσπερ ἀλλότρια τὰ οἰκεῖα ἅπα-
δὲν ἐξαγορεύουσι κακά. [55] 'Αλλά σε τούτων οὐδένα εἶναι
βούλομαι, οὐδὲ ἐξ ἀπογνώσεως ἐπὶ τὴν ἐξομολόγησιν ἔρω
χεσθαι, ἀλλὰ μετὰ προσδοκίας ἀγαθῆς, καὶ τῆς ἀπογνώ-
σεως τὴν ῥίζαν ἐκκόψαντα πᾶσαν, τὴν ἐναντίαν ἐπιδεί
Ανυσθαι σπουδήν. Τίς δὲ ἡ ταύτης ῥίζα καὶ μήτηρ ἐστί; ἡ
ῥαθυμία· μᾶλλον δὲ οὐκ ἄν τις ῥίζαν καλέσειεν αὐτὴν μέσ
νεν, ἀλλὰ καὶ τροφὸν καὶ μητέρα. Καθάπερ γὰρ ἐπὶ τῶν
ερίων τίκτει μὲν τοὺς σῆτας ἡ φθορά, αὔξεται δὲ πάλιν
ὑπ' αὐτῶν· οὕτω καὶ ἐνταῦθα τίκτει μὲν ἡ ῥαθυμία τὴν
ἀπόγνωσιν, τρέφεται δὲ πάλιν ὑπὸ τῆς ἀπογνώσεως αὐτὴς,
καὶ ἀλλήλαις τὴν ἐπάρατον ταύτην παρέχουσαι ἀντίδοσιν
δύναμιν οὐ μικρὰν προσλαμβάνουσιν. "Αν οὖν τὴν ἑτέραν
τις ἀποτέμῃ καὶ διακόψῃ, δυνήσεται καὶ τῆς λειπομένης
περιγενέσθαι εὐκόλως. Οὔτε γὰρ ὁ μὴ ῥᾳθυμῶν εἰς ἀπό
γνωσιν ἂν ἐμπέσοι ὰ ποτὲ, οὔτε ὁ τρεφόμενος ἐλπίσι χρη
σταῖς, καὶ μὴ ἀπογινώσκων ἑαυτοῦ, εἰς ῥαθυμίαν δυνή
σεται ἐμπεσεῖν. Ταύτην οὖν μοι τὴν ξυνωρίδα διάσπασον,
καὶ τὸν ζυγὸν σύγκλασον, τὸν λογισμὸν λέγω τὸν ποικίλον
καὶ βαρύν· οὐ γὰρ μονοειδῆς ὁ ταῦτα συνέχων ἐστὶν, ἀλλὰ
πολυειδὴς καὶ παντοδαπός. Τις δὲ οὗτός ἐστι; Συμβαίνει
τινὰ μεταγνόντα κατορθῶσαι πολλὰ καὶ μεγάλα, μεταξύ
δὲ καὶ ἁμαρτεῖν πάλιν τῶν κατορθωμάτων ἐκείνων ἁμαρ
τίαν ἀντίῤῥοπον· καὶ τοῦτο μάλιστα ἱκανὸν εἰς ἀπόγνωσιν
ἐμβαλεῖν, ὡς τῶν οἰκοδομηθέντων καθαιρεθέντων, καὶ
πάντων ἐκείνων μάτην καὶ εἰς κενὸν ὁ πονηθέντων αὐτῷ
Δεῖ δὲ ἐκεῖνο λογίζεσθαι, καὶ τοῦτον ἐκκρούειν τὸν λογι-
σμὸν, ὅτι, εἰ μὴ φθάσαντες κατορθωμάτων μέτρον ἀντι-·
ῥοπον τοῖς μετὰ ταῦτα γενομένοις ἁμαρτήμασιν ἀπεθέ
μεθα, οὐδὲν ἂν ἡμᾶς σφόδρα καὶ ὁλοσχερῶς καταδύναι
ἐκώλυσε. Νυνὶ δὲ 1 καθάπερ τις θώραξ ἰσχυρὸς βέλος ὀξὺ
καὶ πικρὸν οὐκ ἀφῆκεν ἐργάσασθαι τὸ ἑαυτοῦ, ἀλλ' αὐτὸς
διατμηθεὶς τὸν πολὺν ήμυνε τῷ σώματι κίνδυνον. Ὁ μὲν
γὰρ μετὰ πολλῶν ἔργων καὶ ἀγαθῶν καὶ πονηρῶν ἀπερ-
χόμενος ἐκεῖ, ἔξει τινὰ παραμυθίαν ἐπὶ τῇ κολάσει 6 καὶ
τοῖς βασανιστηρίοις ἐκείνοις· ὁ δὲ τούτων μὲν ἔρημος, ἐκεῖ
να δὲ μόνον ἐπάγων, οὐδὲ ἔνεστιν εἰπεῖν ὅσα πείσεται
πρὸς τὴν ἀθάνατον παραπεμπόμενος κόλασιν. Καὶ γὰρ
ἀντίστασις ἔσται ἐκεῖ καὶ τῶν πονηρῶν πράξεων, καὶ τῶν
οὐ τοιούτων κἂν μὲν αὗται καθελκύσωσι τὸν ζυγὸν, ἔσω-
σαν οὐ μικρῶς τὸν ἐργάτην τὸν ἑαυτῶν, καὶ οὐ τοσοῦτον
ἴσχυσεν ἡ τῆς τῶν πονηρῶν πράξεων εργασίας βλάβη,
ὅσον κατασπάσαι της πρώτης χώρας αὐτόν· ἂν δὲ ἐκεῖναι
περιγένωνται, εἰς τὸ τῆς γεέννης απάγουσι πῦρ, διὰ τὸ
μὴ τοσοῦτον εἶναι τὸ πλῆθος τῶν κατορθωμάτων, ὡς καὶ
• Savil. et aliquot mss. περιπεσεῖν.
• Sic Savit et quidam mss. Morel. et alii ἐπαγγελῃ.
Aliquot mss. ὑπὸ τῆς ῥαθυμίας αὐτή, minus recte, ni fal-
lor. Iufra Savil. ἀποτέμῃ καὶ ἀποκόψη. Uuus cod. ἀποκόψη
καὶ διατέμῃ. Morel. et alii ut in lextu.
d Unus cod. εἰς ἀπόγνωσιν ἐμπέσοι. Savil. εἰς ἀπόγνωσιν ἂν
πέσοι. Morel. et celeri ut in textu.
•
Quatuor mss. εἰς κενά. Savil., Morel. et alii εἰς κενόν. Ιρ-
fra Savil. et unus cod. ἁμαρτήμασιν προαπεθέμεθα.
f Savil. et aliquot mss. νῦν δέ. Μox Savil. et unus cod.
καὶ πικρὸν δεχόμενος οὐκ.
5 Savil. ἐν τῇ κολάσει.
PATROL. GR. XLVI.
208
δυνηθῆναι στῆναι πρὸς τὸν βίαιον ἐκεῖνον ὠθισμό». Καὶ
ταῦτα οὐχ ὁ ἡμέτερος μόνον ὑποβάλλει λογισμός, ἀλλὰ
καὶ τὰ θεῖα λόγια· αὐτὸς γάρ φησιν· 'Αποδώσει ἑκάστῳ
κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Καὶ οὐκ ἐν τῇ γεέννῃ μόνον, ἀλλὰ
καὶ ἐν τῇ βασιλείᾳ πολλὰς ἂν εὔροι τις τὰς διαφοράς Με
καὶ γὰρ, φησί, πολλαί εἰσι παρὰ τῷ Πατρὶ μου· και,
Αλλη δόξα ηλίου,[34] καὶ ἄλλη δόξα σελήνης.Καὶ τί
θαυμαστὸν, εἰ μέχρι τοσούτων ήκριβολογήσατο, ὅπου γε
καὶ τὴν ἀστέρος πρὸς ἀστέρα διαφορὰν εἶναί φησιν ἐκεῖ ;
Ταῦτα οὖν ἅπαντα εἰδότες, μηδέποτε τῆς τῶν ἀγαθῶν ἐρ
γασίας ἀποστῶμεν, μηδὲ ἀποκάμωμεν, μηδὲ, ἐπειδὰν εἰς
τὴν τοῦ ἡλίου τάξιν ἢ τῆς σελήνης ἐλθεῖν μὴ δυνηθῶμεν,
καὶ τῆς τῶν ἀστέρων καταφρονήσωμεν. Ὡς γὰρ ἂν τοσαύτ
την γοῦν ἀρετὴν ἐπιδειξώμεθα, δυνησόμεθαὶ εἶναι ἐν τῷ
οὐρανῷ. Κἂν χρυσός, κἂν λίθος τίμιος μὴ γενώμεθα, τὴν
γοῦν τοῦ ἀργύρου τάξιν ἐπέχοντες ἐν τῷ θεμελίῳ μενοῦ -
μεν· μόνον μὴ πρὸς ἐκείνην πάλιν τὴν ὕλην παλινδρομή
σωμεν, ἣν εὐχερῶς καταφλέγει τὸ πῦρ, μηδὲ, ὅταν μεγάλα
κατορθῶσαι μὴ δυνηθῶμεν, καὶ τῶν μικρῶν ἀποσχώμεθα·
ἐσχάτης γὰρ ταῦτα ἀνοίας ἐστὶν, ὅπερ μὴ πάθωμεν. Ὥσπερ
γὰρ ὁ πλοῦτος ὁ σωματικὸς αύξεται τῷ μηδὲ τῶν ἐλαχί
στων κερδών, καταφρονεῖν τοὺς ἐραστὰς τοὺς ἐκείνου, οὕτω
καὶ ὁ πνευματικός. Καὶ γὰρ ἄτοπον τὸν μὲν κριτὴν μηδὲ
ψυχροῦ ποτηρίου μισθὸν παρορᾷν, ἡμᾶς δὲ, εἰ μὴ πάνυ
μεγάλα εἴη τὰ κατορθώματα, καὶ τῆς τῶν μικρῶν ἔργα
σίας ἀμελεῖν. Ὁ μὲν γὰρ τῶν ἐλαττόνων μὴ καταφρονῶν,
πολλῇ καὶ περὶ τὰ μέγιστα χρήσεται σπουδῇ· ὁ δὲ ταῦτα
παρορῶν, καὶ ἐκείνων ἀποστήσεταί ποτε· ὅπερ ἵνα μὴ
γένηται, καὶ τούτων μεγάλους τους μισθούς ὥρισεν ὁ Χρι
στός. Τί γὰρ τοῦ ἐπισκέπτεσθαι τοὺς κάμνοντας εὐκολύ
τερον; ἀλλ᾽ ὅμως καὶ τούτου μεγάλην ἀποδίδωσι καὶ τὴν
ἀμοιβήν. Ἐπιλαβοῦ τοίνυν τῆς αἰωνίου ζωῆς, κατατρύ
φήσον τοῦ Κυρίου, καὶ ἱκέτευσον αὐτόν· πάλιν τὸν ζυγὸν
ἀνάδεξαι τὸν χρὴστὸν, ὕπελθε τὸ φορτίον τὸ ἐλαφρὸν, ἐπίσ
θες ἄξιον τῆς ἀρχῆς τὸ τέλος· μὴ δὴ παρίδης 1 τοσοῦτον
διαῤῥυέντα πλοῦτον. "Αν μὲν γὰρ ἐπιμένῃς παροξύνων
τὸν Θεὸν δι᾽ ὧν ποιεῖς, σαυτὸν ἀπολεῖς· ἂν δὲ πρὶν ἢ
πολλὴν γενέσθαι τὴν ζημίαν, καὶ πᾶν ἐπικλυσθῆναι τὸ
γεώργιον, ἀποφράξῃς τῆς κακίας τοὺς ὀχετούς, καὶ τὰ δια
φθαρέντα ἀνακτήσασθαι δυνήσῃ πάλιν, καὶ ἑτέραν αὐτοῖς
προσθεῖναι φορὰν οὐ μικράν. "Απερ άπαντα λογισάμενος
ἀποτίναξον τὸν χοῦν, ἀνάστηθι ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ φοβερὸς
ἔσῃ τῷ ἀνταγωνιστῇ· αὐτὸς μὲν γάρ σε κατέβαλεν, ὡς
οὐκ ἀναστησόμενον λοιπόν· ἂν δὲ ἴδῃ πάλιν τὰς χεῖρας
ἀνταίροντα, τῷ ἀπροσδοκήτῳ πληγείς, οκνηρότερος ἔσται
πρὸς τὸ ὑποσκελίσαι σε πάλιν, αὐτὸς δὲ ἀσφαλέστερος
ἔσῃ πρὸς τὸ μηκέτι τραῦμα τοιοῦτον λαβεῖν. Εἰ γὰρ αἱ τῶν
ἄλλων ἡμᾶς ἱκαναὶ παιδεῦσαι συμφοραί, πολλῷ μᾶλλον
ἄ; ὑπεμείναμεν ἡ αὐτοί. Οπερ καὶ ἐπὶ τῆς σῆς προσδοκῶ
ταχέως ὄψεσθαι κεφαλῆς, καὶ πάλιν τῇ τοῦ Θεοῦ ῥοπῇ
φαιδρότερόν σε γενέσθαι, καὶ τοσαύτην ἐπιδείξασθαι τὴν
ἀρετὴν, ὡς καὶ ἑτέρων προστῆναι ἐκεῖ. Μόνον μὴ ἀπο
γνῶς, μηδὲ ἀναπέσῃς· τοῦτο γάρ σοι καὶ παρὰ πάντα τὸν
λόγον, καὶ ὅπου δ᾽ ἂν ἴδω, καὶ δι᾽ ἑτέρων οὐ παύσομαι ἐπιλέ-
γων· κἂν τούτου ἀκούσῃς, οὐκέτι δεήση φαρμάκων ἑτέρων.
k
Η Reg. unus διαφοράς. Καὶ ἄκουε αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ ἐν Εὐαγ
γελίοις εἰπόντος, « Ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Πατρός μου μοναὶ πολλαί
εἰσι. » Τὸ αὐτὸ τοῦτο καὶ τοῦ ᾿Αποστόλου Κορινθίοις γράφοντος
ἔστιν ἀκοῦσαι· « "Αλλη δόξα. »
1 Sic mss. omnes, uno'excepto. Savil. ἕως γὰρ ἐπιδείξωμεν,
δυν. Morel. ἕως γὰρ ἂν τοσαύτην γοῦν ἀρετὴν ἐπιδεῖξαι δυνα
σόμεθα, ἐν τῷ οὐρανῷ πάντως ἐσόμεθα. Unus codex ὡς γὰρ
τοσαύτην γοῦν ἀρετὴν ἐπιδείξασθαι δυνηθώμεν, etc., ut Morel.
1 Sic Savil.et omnes pene inss. Iu Morel πάνυ deest Paulo
post unius καταφρονεῖν pro ἀμελεῖν. Μox Savil. ἐπὶ τὰ μέγιστα.
k Savil. et tres mss. μεγάλην ἡμῖν ἀποδ.
1 Sic quatuor mss. Savil. et Morel. περιίδης. Infra omnes mss.
et Savil. ποιεῖς, σαυτὸν ἀπολεῖς. Μorel. vero ποιεῖς ἅπαντα αυ
τὸν ἀπολεῖς. Ibid. aliquot niss. καὶ παντελή κλυσθήναι.
m Savil. et unus ἀποτίναξαι.
* Quidam mass. Επομείνωμεν, unus ὑπομένουν.
17
Continue reading PG 47: Quod Regulares Feminæ viris cohabitare non debeant [Graecum] →≣ entire volume