Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) — PG column chips mark the printed columns.
PG 28:1427Περὶ τοῦ ναοῦ καὶ περὶ τῶν διδασκαλείων καὶ τῶν θεάτρων ἐν Ἀθήναις. Ἀθανασίου τοῦ μεγάλου ἐξηγητικὸν περὶ τοῦ ἐν Ἀθήναις ναοῦ. Τοὺς τὰς θείας γραφὰς μὴ ἐπισταμένους ἐξ αὐτῆς λοιπὸν τῆς τῶν πραγμάτων φύσεως πεῖσαι ὀφείλομεν περὶ θεογνωσίας. ὁρῶμεν γάρ τινας οὐσίας ἐν τῇ κτίσει, οὐ κατὰ φύσιν, ἀλλὰ ὑπὲρ φύσιν μετ’ ἀλλήλων ὑπηρετούσας οἷόν τι λέγω, φύσις ἡ τῶν ὑδάτων οὐσία ῥευστὴ καὶ κατωφερὴς ὑπάρχει· πῶς οὖν ὁρῶμεν τοὺς λεγομένους σίφωνας ἐκ τῆς θαλάσσης ὕδωρ πρὸς τὰς νεφελὰς ἀνάγοντας; τὸ δὲ θαυμαστότερον ὅτι τὸ ἁλμυρὸν ἀνερχόμενον γλυκὺ ἐπὶ γῆς διὰ τῶν ὄμβρων κατέρχεται. πῶς δὲ πάλιν ἡ τῶν σωμάτων φύσις βολιστικὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχουσα ὁρᾶται ἀβόλιστος καὶ ἄδυτος ἐν τοῖς ὕδασι τῆς Μαρμαρικῆς Πενταπόλεως; οὐ μόνον δέ, ἀλλὰ γὰρ καὶ ὕδατος καὶ πυρὸς ἐναντία ἡ φύσις ὑπάρχουσα ἐν τῷ ἅμα ἦν ποτε ἐν Λυκίας τῷ ὄρει τῷ λεγομένῳ Ὀλύμπῳ, καθὼς μυριάδες ἀνδρῶν ἑωράκασι καὶ μέχρι τοῦ νῦν ἐκεῖνο βλέπουσι.
Περὶ τοῦ ναοῦ, καὶ περὶ τῶν διδασκαλείων, καὶ τῶν θεάτρων τῶν ἐν 'Αθήναις. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΕΞΗΓΗΤΙΚΟΝ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΝΑΟΥ. Τοὺς τὰς θείας Γραφάς μὴ ἐπισταμένους, ἐξ αὐτῆς λοιπὸν τῆς τῶν πραγμάτων φύσεως, πεῖσα: ὀφειλο μεν περὶ θεογνωσίας λέγειν. Ὁρῶμεν γάρ τινας ού- σίας ἐν τῇ κτίσει οὐ κατὰ φύσιν, ἀλλὰ ὑπὲρ φύσιν μετ᾿ ἀλλήλων υπηρετούσας· οἷόν τι λέγω, φύσις ή τῶν ὑδάτων, οὐσία ρευστή, καὶ κατωφερής υπάρχει, πῶς ὁρῶμεν τοὺς λεγομένους σίφωνας ἐκ τῆς θαλάσσης ὕδωρ πρὸς τὰς νεφελὰς ἀνάγοντας· τὸ δὲ θαυμαστών ῥητὸν τὸ ἀλμυρὸν ἀνερχόμενον, γλυκὺ ἐπὶ γῆς διὰ τὸν ὄμβρον κατέρχεται; Πῶς δὲ πάλιν ἡ τῶν σωμάτων φύσις βολιστικὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχουσα, ὁρᾶται ἀξο λιστος, καὶ ἄδυτος ἐν τοῖς ὕδασι τῆς Μαρμαρικής Πενταπόλεως ; οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ γὰρ καὶ ὕδατος καὶ πυρὸς ἐναντία ἡ φύσις ὑπάρχουσα, ἐν τῷ ἅμα ἦν, ὅτε ἐν Λυκίᾳ τῷ ὄρει τῷ λεγομένῳ Ὀλύμπῳ, καθώς μυριάδες ἀνδρῶν ἑωράκασι, καὶ μέχρι τοῦ νῦν ἐκεί νων βλέπουσι· καὶ ἄλλα παράδοξα ἐν τῇ κτίσει θεω ρούμενα, καὶ θαυμαζόμενα, ἅτινα οὐκ ἂν οὕτως ὑπὲρ φύσιν γενέσθαι ἔμελλον, εἰ μὴ οὐσία τις Θεοῦ ἦν τούτων δεσπόζουσα, καὶ τούτοις ἐπιτρέπουσα, ἀλλή - λοις μὴ ἀντιτάττεσθαι. Ω Ελλήνων παῖδες ! βρου τῆς στεῤῥᾶς γινομένης, πῶς ἅπασα ἡ τῶν ἀνθρώπων φύσις τρέμει, φρίττει τε καὶ ἐξίσταται, μηνύουσα διὰ τοῦ σχήματος, ὅτι ὑπὸ δεσπότου ἐστὶ, τοῦ τὰς βροντὰς ἐργαζομένου. Καὶ ταῦτα μὲν πρὸς τοὺς ἀφελεστέρους τῶν Ἑλλήνων, ἡγοῦν ἀγραμμάτους, εἰς θεογνωσίαν φέροντα ὑποδείγματα. Πρὸς δὲ τοὺς παρ' αὐτοῖς σοφούς, ἐκ φιλοσόφων ἀρχαίων δυνα τῶν, μαρτυρίας πολλὰς περὶ θεοσεβείας τινὲς Ἑλλή νων σοφο! ἔφασαν, ἀλλὰ καὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ οἰκονο μίαν ἀμυδρώς προεμήνυσαν. Καὶ γὰρ πρὸ πολλῶν χρόνων τῆς Χριστοῦ ἐπιδημίας, σοφός τις ονόματι Απόλλων, θεόθεν, ὡς οἶμαι, ἐπικινηθείς, ἔκτισε τον ἐν ᾿Αθήναις ναὸν, γράψας ἐν αὐτῷ βωμῷ, Αγνώστω Θεῷ. Ἐν αὐτῷ τοίνυν συνήχθησαν οἱ πρῶτοι τῶν Ελλήνων φιλόσοφοι, ἵνα περὶ τοῦ ναοῦ ἐρωτήσωσιν αὐτὸν, καὶ περὶ προφητείας, καὶ θεοσεβείας, ὧν τὰ ὀνόματα ἐροῦμεν ταῦτα. Πρῶτος Τίτων, δεύτερος Βίας, τρίτος Σόλων, τέταρτος Χείλων, πέμπτος Θουκήδης, Έκτος Μένανδρος, έβδομος Πλάτων. Ούτε οἱ ἑπτὰ φιλόσοφοι ἔφησαν τῷ Ἀπόλλωνι · Προφήτευ σον ἡμῖν, προφῆτα, ὦ ῎Απολλον, τίς ἐστιν ὅὸς εἶπον, Ο Εt σίων ακουσμάτων Καίεται δε συν- εχῶς περὶ Λυκίαν καὶ μεγάλην πόλιν τὴν ἐν Πελο- πονήσῳ. S. ATHANASIUS SPURIA. De templo, de scholis et theatris quæ Athenis exstant. ATHANASII MAGNI COMMENTARIUS DE TEMPLO ATHENARUM. - B lis qui sacras Scripturas ignorant, suadere de- A bemus, ut ex ipsa rerum natura de Dei cognitione verba faciant. Videmus namque inter res creatas, substantias quasdam, quæ non secundum naturam, sed supra ipsam naturam, sibi mutuo ministrant. Qualis exempli gratia est, aquæ natura, quæ fluida est ac deorsum tendit; quomodo conspicimus ta- men eam a siphonibus, ut vocant, a mari ad nu- bes usque deduci: quodque mirum dictu est, quæ salsa ascendit aqua marina, in pluvia dulcis dela- biti? Quomodo item cum corpora natura sua in imum tendant, in aquis tamen Marmaricæ Penta- poleos, neque in imum tendunt, neque demergun- tur? Quin etiam cum aqua et ignis contraria sint natura, una tamen aliquando erant (27) in Lyciæ monte quem Olympum vocant, ut innumeri vide- runt homines, et hactenus etiam vident qui eo loci versantur. Et alia his similia in rerum natura vi- dentur et admirationi habentur; quæ sane omnia non ita supra naturam fieri possent, nisi esset ali- qua Dei substantia quæ his dominaretur, iisque imperaret non sibi mutuo adversari. gentiles ! qui fit ut ingenti facto tonitru, tota hominum na- tura tremat, horrescat, obstupescat. Quo utique indicio ostendit se Domino subjici tonitruorum auctori. haec quidem sunt argumenta, quæ gen. tilium rudiores et imperitiores ad Dei cognitionem deducere possint. Ad illorum autem sapientes di- cimus, ex antiquis præstantibusque philosophis, multa de Dei cultu testimonia, quosdam Græcorum c sapientes protulisse, imo etiam Christi œconomiam seu Incarnationem præsignificasse. Etenim mul- tis ante Christi adventum annis, sapiens quidam Apollo nomine, divinitus, ut puto, permotus, tem- plum Athenis exstruxit, in cujus altari hanc inscri- ptionem posuit: Ignoto Deo. Eo igitur in loco convenere primi Græcorum philosophi, ut de tem- plo illo ipsum interrogarent, necnon de prophelia et de Dei cultu, quorum nomina proferemus. Pri- mus, Titon; secundus, Bias; tertius, Solon ; quar- tus, Chiton, quintus, Thucydides; sextus, Menan- der; septimus, Plato. Hi septem philosophi Apol- Et > tomn. 1, p. : D Ubi interpres inerudite, Megaram Pelopo- nesi urbem, vertit. Neque enim Megara erant in Pe- loponeso, Sed hic Megalopolis Peloponesiaca urbs memoratur. S. Methodius in libro De resurre:- - tione (apud nos t. XVIII, col. 236) : Vidi ego in Olympo (is porro mons est Lycia) ignem sponte sua, in montis cacumine, ex imo terræ erumpentem; juxta quem erstat arbor Agnus nomine, adeo flo- rida, virens et opaca, ut jugibus potius aquis irri gua nasci videatur. EDIT. (27) Amine est quod ait Aristoteles Περὶ θαυμα
PG 28:1428καὶ ἄλλα δὲ μυρία παράδοξά ἐστιν ἐν τῇ κτίσει θεωρούμενα καὶ θαυμαζόμενα ἅτινα οὐκ ἂν οὕτως ὑπὲρ φύσιν γενέσθαι ἔμελλον, εἰ μὴ οὐσία τις Θεοῦ ἦν τούτων δεσπόζουσα καὶ τούτοις ἐπιτρέπουσα ἀλλήλοις μὴ ἀντιτάττεσθαι. ὦ Ἑλλήνων παῖδες, βροντῆς στερρᾶς γινομένης πῶς ἅπασα ἡ τῶν ἀνθρώπων φύσις τρέμει, φρίττει τε καὶ ἐξίσταται, μηνύουσα διὰ τοῦ σχήματος ὅτι ὑπὸ δεσπότου ἐστὶ τοῦ τὰς βροντὰς ἐργαζομένου. Καὶ ταῦτα μὲν πρὸς τοὺς ἀφελεστέρους τῶν Ἑλλήνων εἰς θεογνωσίαν φέροντα ὑποδείγματα. πρὸς δὲ τοὺς παρ’ αὐτοῖς σοφούς, ἐκ φιλοσόφων ἀρχαίων δυνατῶν μαρτυρίας πολλὰς περὶ θεοσεβείας τινὲς Ἑλλήνων σοφοὶ ἔφρασαν, ἀλλὰ καὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ οἰκονομίαν ἀμυδρῶς προεμήνυσαν. καὶ γὰρ πρὸ πολλῶν χρόνων τῆς Χριστοῦ ἐπιδημίας, σοφός τις ὀνόματι Ἀπόλλων θεόθεν, ὡς οἶμαι, ἐπικινηθεὶς ἔκτισε τὸν ἐν Ἀθήναις ναόν, γράψας ἐν βωμῷ αὐτοῦ· Ἀγνώστῳ Θεῷ. ἐν αὐτῷ τοίνυν συνήχθησαν οἱ πρῶτοι τῶν Ἑλλήνων φιλόσοφοι ἵνα περὶ τοῦ ναοῦ ἐρωτήσωσιν αὐτὸν καὶ περὶ προφητείας καὶ θεοσεβείας· ὧν τὰ ὀνόματα ἐροῦμεν ταῦτα·
Περὶ τοῦ ναοῦ, καὶ περὶ τῶν διδασκαλείων, καὶ τῶν θεάτρων τῶν ἐν 'Αθήναις. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΕΞΗΓΗΤΙΚΟΝ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΝΑΟΥ. Τοὺς τὰς θείας Γραφάς μὴ ἐπισταμένους, ἐξ αὐτῆς λοιπὸν τῆς τῶν πραγμάτων φύσεως, πεῖσα: ὀφειλο μεν περὶ θεογνωσίας λέγειν. Ὁρῶμεν γάρ τινας ού- σίας ἐν τῇ κτίσει οὐ κατὰ φύσιν, ἀλλὰ ὑπὲρ φύσιν μετ᾿ ἀλλήλων υπηρετούσας· οἷόν τι λέγω, φύσις ή τῶν ὑδάτων, οὐσία ρευστή, καὶ κατωφερής υπάρχει, πῶς ὁρῶμεν τοὺς λεγομένους σίφωνας ἐκ τῆς θαλάσσης ὕδωρ πρὸς τὰς νεφελὰς ἀνάγοντας· τὸ δὲ θαυμαστών ῥητὸν τὸ ἀλμυρὸν ἀνερχόμενον, γλυκὺ ἐπὶ γῆς διὰ τὸν ὄμβρον κατέρχεται; Πῶς δὲ πάλιν ἡ τῶν σωμάτων φύσις βολιστικὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχουσα, ὁρᾶται ἀξο λιστος, καὶ ἄδυτος ἐν τοῖς ὕδασι τῆς Μαρμαρικής Πενταπόλεως ; οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ γὰρ καὶ ὕδατος καὶ πυρὸς ἐναντία ἡ φύσις ὑπάρχουσα, ἐν τῷ ἅμα ἦν, ὅτε ἐν Λυκίᾳ τῷ ὄρει τῷ λεγομένῳ Ὀλύμπῳ, καθώς μυριάδες ἀνδρῶν ἑωράκασι, καὶ μέχρι τοῦ νῦν ἐκεί νων βλέπουσι· καὶ ἄλλα παράδοξα ἐν τῇ κτίσει θεω ρούμενα, καὶ θαυμαζόμενα, ἅτινα οὐκ ἂν οὕτως ὑπὲρ φύσιν γενέσθαι ἔμελλον, εἰ μὴ οὐσία τις Θεοῦ ἦν τούτων δεσπόζουσα, καὶ τούτοις ἐπιτρέπουσα, ἀλλή - λοις μὴ ἀντιτάττεσθαι. Ω Ελλήνων παῖδες ! βρου τῆς στεῤῥᾶς γινομένης, πῶς ἅπασα ἡ τῶν ἀνθρώπων φύσις τρέμει, φρίττει τε καὶ ἐξίσταται, μηνύουσα διὰ τοῦ σχήματος, ὅτι ὑπὸ δεσπότου ἐστὶ, τοῦ τὰς βροντὰς ἐργαζομένου. Καὶ ταῦτα μὲν πρὸς τοὺς ἀφελεστέρους τῶν Ἑλλήνων, ἡγοῦν ἀγραμμάτους, εἰς θεογνωσίαν φέροντα ὑποδείγματα. Πρὸς δὲ τοὺς παρ' αὐτοῖς σοφούς, ἐκ φιλοσόφων ἀρχαίων δυνα τῶν, μαρτυρίας πολλὰς περὶ θεοσεβείας τινὲς Ἑλλή νων σοφο! ἔφασαν, ἀλλὰ καὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ οἰκονο μίαν ἀμυδρώς προεμήνυσαν. Καὶ γὰρ πρὸ πολλῶν χρόνων τῆς Χριστοῦ ἐπιδημίας, σοφός τις ονόματι Απόλλων, θεόθεν, ὡς οἶμαι, ἐπικινηθείς, ἔκτισε τον ἐν ᾿Αθήναις ναὸν, γράψας ἐν αὐτῷ βωμῷ, Αγνώστω Θεῷ. Ἐν αὐτῷ τοίνυν συνήχθησαν οἱ πρῶτοι τῶν Ελλήνων φιλόσοφοι, ἵνα περὶ τοῦ ναοῦ ἐρωτήσωσιν αὐτὸν, καὶ περὶ προφητείας, καὶ θεοσεβείας, ὧν τὰ ὀνόματα ἐροῦμεν ταῦτα. Πρῶτος Τίτων, δεύτερος Βίας, τρίτος Σόλων, τέταρτος Χείλων, πέμπτος Θουκήδης, Έκτος Μένανδρος, έβδομος Πλάτων. Ούτε οἱ ἑπτὰ φιλόσοφοι ἔφησαν τῷ Ἀπόλλωνι · Προφήτευ σον ἡμῖν, προφῆτα, ὦ ῎Απολλον, τίς ἐστιν ὅὸς εἶπον, Ο Εt σίων ακουσμάτων Καίεται δε συν- εχῶς περὶ Λυκίαν καὶ μεγάλην πόλιν τὴν ἐν Πελο- πονήσῳ. S. ATHANASIUS SPURIA. De templo, de scholis et theatris quæ Athenis exstant. ATHANASII MAGNI COMMENTARIUS DE TEMPLO ATHENARUM. - B lis qui sacras Scripturas ignorant, suadere de- A bemus, ut ex ipsa rerum natura de Dei cognitione verba faciant. Videmus namque inter res creatas, substantias quasdam, quæ non secundum naturam, sed supra ipsam naturam, sibi mutuo ministrant. Qualis exempli gratia est, aquæ natura, quæ fluida est ac deorsum tendit; quomodo conspicimus ta- men eam a siphonibus, ut vocant, a mari ad nu- bes usque deduci: quodque mirum dictu est, quæ salsa ascendit aqua marina, in pluvia dulcis dela- biti? Quomodo item cum corpora natura sua in imum tendant, in aquis tamen Marmaricæ Penta- poleos, neque in imum tendunt, neque demergun- tur? Quin etiam cum aqua et ignis contraria sint natura, una tamen aliquando erant (27) in Lyciæ monte quem Olympum vocant, ut innumeri vide- runt homines, et hactenus etiam vident qui eo loci versantur. Et alia his similia in rerum natura vi- dentur et admirationi habentur; quæ sane omnia non ita supra naturam fieri possent, nisi esset ali- qua Dei substantia quæ his dominaretur, iisque imperaret non sibi mutuo adversari. gentiles ! qui fit ut ingenti facto tonitru, tota hominum na- tura tremat, horrescat, obstupescat. Quo utique indicio ostendit se Domino subjici tonitruorum auctori. haec quidem sunt argumenta, quæ gen. tilium rudiores et imperitiores ad Dei cognitionem deducere possint. Ad illorum autem sapientes di- cimus, ex antiquis præstantibusque philosophis, multa de Dei cultu testimonia, quosdam Græcorum c sapientes protulisse, imo etiam Christi œconomiam seu Incarnationem præsignificasse. Etenim mul- tis ante Christi adventum annis, sapiens quidam Apollo nomine, divinitus, ut puto, permotus, tem- plum Athenis exstruxit, in cujus altari hanc inscri- ptionem posuit: Ignoto Deo. Eo igitur in loco convenere primi Græcorum philosophi, ut de tem- plo illo ipsum interrogarent, necnon de prophelia et de Dei cultu, quorum nomina proferemus. Pri- mus, Titon; secundus, Bias; tertius, Solon ; quar- tus, Chiton, quintus, Thucydides; sextus, Menan- der; septimus, Plato. Hi septem philosophi Apol- Et > tomn. 1, p. : D Ubi interpres inerudite, Megaram Pelopo- nesi urbem, vertit. Neque enim Megara erant in Pe- loponeso, Sed hic Megalopolis Peloponesiaca urbs memoratur. S. Methodius in libro De resurre:- - tione (apud nos t. XVIII, col. 236) : Vidi ego in Olympo (is porro mons est Lycia) ignem sponte sua, in montis cacumine, ex imo terræ erumpentem; juxta quem erstat arbor Agnus nomine, adeo flo- rida, virens et opaca, ut jugibus potius aquis irri gua nasci videatur. EDIT. (27) Amine est quod ait Aristoteles Περὶ θαυμα
πρῶτος Τίτων, δεύτερος Βίας, τρίτος Σόλων, τέταρτος Χείλων, πέμπτος Θουκυδίδης, ἕκτος Μένανδρος, ἕβδομος Πλάτων. οὗτοι οἱ ἑπτὰ φιλόσοφοι ἔφησαν τῷ Ἀπόλλωνι· Προφήτευσον ἡμῖν, προφῆτα, ὦ Ἄπολλον, τίς ἐστιν ὅδε ναὸς τίνος τε εἴη μετὰ σὲ βωμὸς οὗτος; πρὸς οὓς ὁ Ἀπόλλων ἔφη· Ὅσα μὲν πρὸς ἀρετὴν καὶ κόσμον ὀρώρετε ποιεῖν, ποιεῖτε. ἐγὼ γὰρ ἐφετμεύω τρισένα ὑψιμέδοντα, οὗ λόγος ἄφθεγκτος ἐν ἀδέτῳ κόρῃ ἔγκυμος ἔσται· ὥσπερ πυροφόρον τόξον ἅπαντα κόσμον ζωγρήσας πατρὶ προσάξει δῶρον· Μαρία δὲ τὸ ὄνομα αὐτῆς. Ἔστι δὲ ἡ λύσις προφητείας αὕτη περὶ μὲν οὖν τοῦ ναοῦ ἐστιν ὁ πρῶτος λόγος· ὅσα, φησί, πρὸς κόσμον τοῦ ναοῦ καὶ κάλλος δυνατὸν ὑμῖν ποιῆσαι, τὰ ἀρέσκοντα τῷ θεῷ καὶ ἀνθρώποις [ποιεῖτε]. ἐγὼ γὰρ ὑπολαμβάνω εἶναι ἐν τῷ οὐρανῷ τρισυπόστατον μέγαν ὕψιστον βασιλέα· τούτου ἄναρχος θεὸς καὶ λόγος ἐν ἀγάμῳ κόρῃ σαρκοῦται καὶ ὥσπερ πυροφόρον τόξονἢ ὡς δυναμώτερον[εἰς] ἅπαντα κόσμον φανήσεται, ἁλιεύων τοὺς ἀνθρώπους ὥσπερ ἰχθύα ἐκ τοῦ βυθοῦ τῆς ἀπιστίας καὶ ἀγνωσίας, οὕστινας προσάξει τῷ ἑαυτοῦ πατρὶ δῶρον· Μαρία δὲ τὸ ὄνομα αὐτῆς. καὶ τοῦτο μὲν προφητεύων ὁ Ἀπόλλων εἶπε. Τίτων ἔφη·
Περὶ τοῦ ναοῦ, καὶ περὶ τῶν διδασκαλείων, καὶ τῶν θεάτρων τῶν ἐν 'Αθήναις. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΕΞΗΓΗΤΙΚΟΝ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΝΑΟΥ. Τοὺς τὰς θείας Γραφάς μὴ ἐπισταμένους, ἐξ αὐτῆς λοιπὸν τῆς τῶν πραγμάτων φύσεως, πεῖσα: ὀφειλο μεν περὶ θεογνωσίας λέγειν. Ὁρῶμεν γάρ τινας ού- σίας ἐν τῇ κτίσει οὐ κατὰ φύσιν, ἀλλὰ ὑπὲρ φύσιν μετ᾿ ἀλλήλων υπηρετούσας· οἷόν τι λέγω, φύσις ή τῶν ὑδάτων, οὐσία ρευστή, καὶ κατωφερής υπάρχει, πῶς ὁρῶμεν τοὺς λεγομένους σίφωνας ἐκ τῆς θαλάσσης ὕδωρ πρὸς τὰς νεφελὰς ἀνάγοντας· τὸ δὲ θαυμαστών ῥητὸν τὸ ἀλμυρὸν ἀνερχόμενον, γλυκὺ ἐπὶ γῆς διὰ τὸν ὄμβρον κατέρχεται; Πῶς δὲ πάλιν ἡ τῶν σωμάτων φύσις βολιστικὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχουσα, ὁρᾶται ἀξο λιστος, καὶ ἄδυτος ἐν τοῖς ὕδασι τῆς Μαρμαρικής Πενταπόλεως ; οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ γὰρ καὶ ὕδατος καὶ πυρὸς ἐναντία ἡ φύσις ὑπάρχουσα, ἐν τῷ ἅμα ἦν, ὅτε ἐν Λυκίᾳ τῷ ὄρει τῷ λεγομένῳ Ὀλύμπῳ, καθώς μυριάδες ἀνδρῶν ἑωράκασι, καὶ μέχρι τοῦ νῦν ἐκεί νων βλέπουσι· καὶ ἄλλα παράδοξα ἐν τῇ κτίσει θεω ρούμενα, καὶ θαυμαζόμενα, ἅτινα οὐκ ἂν οὕτως ὑπὲρ φύσιν γενέσθαι ἔμελλον, εἰ μὴ οὐσία τις Θεοῦ ἦν τούτων δεσπόζουσα, καὶ τούτοις ἐπιτρέπουσα, ἀλλή - λοις μὴ ἀντιτάττεσθαι. Ω Ελλήνων παῖδες ! βρου τῆς στεῤῥᾶς γινομένης, πῶς ἅπασα ἡ τῶν ἀνθρώπων φύσις τρέμει, φρίττει τε καὶ ἐξίσταται, μηνύουσα διὰ τοῦ σχήματος, ὅτι ὑπὸ δεσπότου ἐστὶ, τοῦ τὰς βροντὰς ἐργαζομένου. Καὶ ταῦτα μὲν πρὸς τοὺς ἀφελεστέρους τῶν Ἑλλήνων, ἡγοῦν ἀγραμμάτους, εἰς θεογνωσίαν φέροντα ὑποδείγματα. Πρὸς δὲ τοὺς παρ' αὐτοῖς σοφούς, ἐκ φιλοσόφων ἀρχαίων δυνα τῶν, μαρτυρίας πολλὰς περὶ θεοσεβείας τινὲς Ἑλλή νων σοφο! ἔφασαν, ἀλλὰ καὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ οἰκονο μίαν ἀμυδρώς προεμήνυσαν. Καὶ γὰρ πρὸ πολλῶν χρόνων τῆς Χριστοῦ ἐπιδημίας, σοφός τις ονόματι Απόλλων, θεόθεν, ὡς οἶμαι, ἐπικινηθείς, ἔκτισε τον ἐν ᾿Αθήναις ναὸν, γράψας ἐν αὐτῷ βωμῷ, Αγνώστω Θεῷ. Ἐν αὐτῷ τοίνυν συνήχθησαν οἱ πρῶτοι τῶν Ελλήνων φιλόσοφοι, ἵνα περὶ τοῦ ναοῦ ἐρωτήσωσιν αὐτὸν, καὶ περὶ προφητείας, καὶ θεοσεβείας, ὧν τὰ ὀνόματα ἐροῦμεν ταῦτα. Πρῶτος Τίτων, δεύτερος Βίας, τρίτος Σόλων, τέταρτος Χείλων, πέμπτος Θουκήδης, Έκτος Μένανδρος, έβδομος Πλάτων. Ούτε οἱ ἑπτὰ φιλόσοφοι ἔφησαν τῷ Ἀπόλλωνι · Προφήτευ σον ἡμῖν, προφῆτα, ὦ ῎Απολλον, τίς ἐστιν ὅὸς εἶπον, Ο Εt σίων ακουσμάτων Καίεται δε συν- εχῶς περὶ Λυκίαν καὶ μεγάλην πόλιν τὴν ἐν Πελο- πονήσῳ. S. ATHANASIUS SPURIA. De templo, de scholis et theatris quæ Athenis exstant. ATHANASII MAGNI COMMENTARIUS DE TEMPLO ATHENARUM. - B lis qui sacras Scripturas ignorant, suadere de- A bemus, ut ex ipsa rerum natura de Dei cognitione verba faciant. Videmus namque inter res creatas, substantias quasdam, quæ non secundum naturam, sed supra ipsam naturam, sibi mutuo ministrant. Qualis exempli gratia est, aquæ natura, quæ fluida est ac deorsum tendit; quomodo conspicimus ta- men eam a siphonibus, ut vocant, a mari ad nu- bes usque deduci: quodque mirum dictu est, quæ salsa ascendit aqua marina, in pluvia dulcis dela- biti? Quomodo item cum corpora natura sua in imum tendant, in aquis tamen Marmaricæ Penta- poleos, neque in imum tendunt, neque demergun- tur? Quin etiam cum aqua et ignis contraria sint natura, una tamen aliquando erant (27) in Lyciæ monte quem Olympum vocant, ut innumeri vide- runt homines, et hactenus etiam vident qui eo loci versantur. Et alia his similia in rerum natura vi- dentur et admirationi habentur; quæ sane omnia non ita supra naturam fieri possent, nisi esset ali- qua Dei substantia quæ his dominaretur, iisque imperaret non sibi mutuo adversari. gentiles ! qui fit ut ingenti facto tonitru, tota hominum na- tura tremat, horrescat, obstupescat. Quo utique indicio ostendit se Domino subjici tonitruorum auctori. haec quidem sunt argumenta, quæ gen. tilium rudiores et imperitiores ad Dei cognitionem deducere possint. Ad illorum autem sapientes di- cimus, ex antiquis præstantibusque philosophis, multa de Dei cultu testimonia, quosdam Græcorum c sapientes protulisse, imo etiam Christi œconomiam seu Incarnationem præsignificasse. Etenim mul- tis ante Christi adventum annis, sapiens quidam Apollo nomine, divinitus, ut puto, permotus, tem- plum Athenis exstruxit, in cujus altari hanc inscri- ptionem posuit: Ignoto Deo. Eo igitur in loco convenere primi Græcorum philosophi, ut de tem- plo illo ipsum interrogarent, necnon de prophelia et de Dei cultu, quorum nomina proferemus. Pri- mus, Titon; secundus, Bias; tertius, Solon ; quar- tus, Chiton, quintus, Thucydides; sextus, Menan- der; septimus, Plato. Hi septem philosophi Apol- Et > tomn. 1, p. : D Ubi interpres inerudite, Megaram Pelopo- nesi urbem, vertit. Neque enim Megara erant in Pe- loponeso, Sed hic Megalopolis Peloponesiaca urbs memoratur. S. Methodius in libro De resurre:- - tione (apud nos t. XVIII, col. 236) : Vidi ego in Olympo (is porro mons est Lycia) ignem sponte sua, in montis cacumine, ex imo terræ erumpentem; juxta quem erstat arbor Agnus nomine, adeo flo- rida, virens et opaca, ut jugibus potius aquis irri gua nasci videatur. EDIT. (27) Amine est quod ait Aristoteles Περὶ θαυμα
PG 28:1429Ἥξει ἡ νεᾶνις ἔχουσα ἡμῖν γόνον τὸν οὐράνιον, τοῦ θεοῦ καὶ πατρὸς παῖδα· ἡ ἄνανδρος κόρη κύει. Βίας εἶπεν· Οὗτός ἐστιν ἀπὸ οὐρανῶν βεβηκώς, φλογὸς ὑπερβάλλον ἀθάνατον πῦρ· ὃν τρέμει οὐρανὸς γῆ τε [καὶ] θάλασσα, τάρταροι καὶ βύθιοι δαίμονες· αὐτοπάτωρ, τριςόλβιος. Σόλων εἶπεν· Ὀψέ ποτε ἐπὶ τὴν πολυσχεδῆ ταύτην ἐλάσειε θεὸς γαῖαν· καὶ δίχα σφάλματος σὰρξ γενήσεται· ἀκαμάτου θεότητος [ὅροις] ἀνιάτων παθῶν λύσει φθοράν. καὶ τούτῳ πικρὸς γενήσεται φθόνος λαοῦ καὶ πρὸς ὕψος κρεμασθείς, ὡς θανάτου κατάδικος, πάντα πράως πείσεται. Χείλων εἶπεν· Ἀκάματος φύσις θεοῦ γενήσεται· ἐξ αὐτοῦ δὲ ὁ αὐτοῦ οὐσιοῦται λόγος. Θουκυδίδης εἶπε· Θεὸν σέβου καὶ μάνθανε· μὴ ζήτει δὲ τίς ἐστι καὶ πῶς· εἴτε γὰρ ἔςτιν εἴτε οὐκ ἔστιν, ὡς ὄντα τοῦτον σέβου καὶ μάνθανε· εὐσεβὴς γὰρ τὸν νοῦν ὁ θέλων μανθάνειν θεόν. Μένανδρος εἶπεν· Ὁ παλαιὸς νέος καὶ ὁ νέος ἀρχαῖος· ὁ πατὴρ γόνος καὶ ὁ γόνος πατήρ· τὸ ἓν τρία καὶ τὰ τρία ἕν· ἄσαρκον σαρκικόν· γῆ τέτοκε τὸν οὐράνιον βασιλέα. Πλάτων εἶπεν· Ἐπειδὴ ὁ θεὸς ἀγαθός, οὐ πάντων ἐστὶν αἴτιος, ὡς οἱ πολλοὶ λέγουσιν· πολλῶν δὲ ἀναίτιος·
τίνος ἔτι ὁ μετὰ σὲ βωμὸς οὗτος; Πρὸς οὓς ὁ ᾿Απόλ- ο λων ἔφη· Οσα μὲν πρὸς ἀρετὴν, καὶ κόσμον όῤῥω- δείτε ποιεῖν, ποιεῖτε. Ἐγὼ γὰρ ἐφετμεύω τρισένη ὑψιμέδοντα, οὗ λόγος ἄφθεγκτος ἐν ἀδείῳ [ἀδέτῳ] κόρη ἔγγυμος ἔσται, ὥσπερ πυροφόρον τόξον ἅπαντα κόσμον ζωγρήσας, Πατρί, προσάξει δῶρον. Μαρία δὲ τὸ ὄνομα αὐτῆς· ἔστι δὲ ἡ λύσις προφητείας οὕτως... περὶ μὲν τοῦ ναοῦ ἐστιν ὁ πρῶτος λόγος. "Οσα, φησί, πρὸς κόσμον τοῦ ναοῦ, καὶ κάλλος δυνατὸν ὑμῖν ποιῆ- σαι, τὰ ἀρέσκοντα τῷ Θεῷ καὶ ἀνθρώποις. Ἐγὼ γὰρ ὑπολαμβάνω εἶναι ἐν τῷ οὐρανῷ τρισυπόστατον μέσ γαν ύψιστον βασιλέα. Τούτου άναρχος Θεός, καὶ Λό- γος ἐν ἀγάμῳ κόρῃ σαρκοῦται, καὶ ὥσπερ πυροφό ρον τόξον, ἢ ὡς δυναμώτερον, ἅπαντα κόσμον φανή - σεται, ἁλιεύων τοὺς ἀνθρώπους, ὥσπερ ἐχθύα ἐκ τοῦ βυθοῦ τῆς ἀπιστίας, καὶ ἀγνωσίας, οὔστινας προσ άξει τῷ ἑαυτοῦ Πατρὸ δῶρον· Μαρία δὲ τὸ ὄνομα α τῆς. Καὶ τοῦτο μὲν προφητεύων ὁ ᾿Απόλλων εἶπε, Τίτων ἔφη· "Ηξα ἡ ἀνίσχουσα ἡμῖν μέλλων τὸν οὐ ράνιον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παῖδι ἡ ἄνανδρος κόρη κύει. Βίας εἶπεν· Οὗτός ἐστιν ἀπὸ οὐρανῶν βεβηκώς, φλογὸς ὑποβαλὼν ἀθάνατον πῦρ· ὃν τρέμει οὐρανός, γῆ τε, θάλασσα, τάρταρον, καὶ βύθιοι δαίμονες, αὐτο- πάτωρ τρισόλβιος. Σόλων εἶπεν· Όψέ ποτε ἐπὶ τὴν σχεδὴν ταύτην ἐλάσει Θεὸς γαῖα, καὶ δίχα σφάλμα- τος σὰρξ γενήσεται ἀκαμάτου θεότητος, ανιάτων παρ θῶν λύσεις φοροῦτα, καὶ τούτου μικρόν γενήσεται φθόνου λαοῦ, καὶ πρὸς ὕψος κρεμασθείς, ὡς θανάτου κατάδικος, εἰς πάντα προς πεσεῖται. Χείλων εἶπεν Ακάματος φύσις Θεοῦ γενήσεται, ἐξ αὐτοῦ δὲ ὁ αὐτ τὸς οὐσία, καὶ Λόγος. Θουκήδης εἶπε· Θεὸν σέβου καὶ μάνθανε· μὴ ζήτει δὲ τίς ἐστι, καὶ πῶς ; Οὐ γάρ ἐστιν ὅτε οὐκ ἔστιν, ὡς ὄντα τοῦτον σέβου και μάν. θανε· ἀσεβὴς γὰρ τὸν νοῦν ὁ θέλων μανθάνειν Θεόν. Μένανδρος εἶπεν· Ο παλαιός νέος, καὶ ὁ νέος ἀρ χαῖος· ὁ Πατὴρ μόνος, καὶ ὁ μόνος Πατήρ· τὸ ἓν τρία, καὶ τὰ τρία ἔν· ἄσαρκον σαρκικόν. Γῆ τέτοκε τὸν οὐράνιον βασιλέα. Πλάτων εἶπεν· Ἐπειδὴ ὁ Θεὸς ἀγαθὸς, οὐ πάντων εἶναι αἴτιος, ὡς οἱ πολλοὶ λέγουσι. Πολλῶν δὲ ἀναίτιος· καὶ τῶν μὲν ἀγαθῶν οὐ δὲν ἄλλο φαμὲν αἴτιον εἶναι μόνον τῶν καλῶν, κακῶν δὲ οὐκέτι. Αὖ πάλιν ἔφησαν οὗτοι οἱ ἑπτὰ καὶ εἶπον· Εἰ μὲν περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ οἰκονομίας, καὶ περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος. "Αλλος δέ τις τῶν Ἑλλήνων σοφός μεθ' ἑτέρων τινῶν, Ασκληπιός λεγόμενος, αίτησαν των ἑρμηνείαν τῶν πάντων φιλοσόφων φιλοσοφώτε ρον δοῦναι αὐτοῖς λόγον περὶ Θεοῦ φύσεως· ὁ δὲ Ἑρμῆς λαβὼν σιφέριον ἔγραψεν οὕτως· Εἰ μὴ πρό νοιά τις τοῦ τῶν πάντων Κυρίου, οὐ μὴν τὸν λόγον τοῦτον ἀποκαλύψαι ἠβούλοντο· οὐδὲ ἡμᾶς τοιούτοις ἔργοις κατεῖχεν, ἵνα περὶ τούτων ερωτήσηται. Οὐ γὰρ ἐφικτόν ἐστιν εἰς ἀμυήτους τοιαῦτα παρασχέσθαι μυστήρια· ἀλλὰ τῷ νοῖ ἀκουσάντων ἀκούσατε. Εν μόνον ἦν· φῶς νοερὸν πρὸ φωτός νοεροῦ, καὶ ἦν αὐτὰ ἔνωσις ἐκ τοῦ νοῦ φωτὶ, καὶ πνεύματι. Τα πάν τὰ ἐξ αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν, εἰς γόνιμον ἐκ γονίμου, κατελθὼν ἐπὶ γονίμῳ ὕδατι ἔγκυον τὸ ὕδωρ ἐποίη- σεν. Οίδας πῶς οἱ τῶν Ἑλλήνων παῖδες προεφήτευ σαν, καὶ τὸν προάναρχον Θεὸν, καὶ τὸν συνάναρχον τα COMMENTARIUS DE TEMPLO ATHENARUM. A li, dixerunt : Vaticinare nobis, o propheta, B Apollo. Quis est hic, dic, cujus est altare cui tu astas? Tum Apollo ait : Quæ quidem ad virtu- tem et decorem spectant, quæque vos facere per- timescitis, facite tamen. Ego namque mando ter unum superne regnantem, cujus verbum non vo- cale, in puella inclusus erit, qui quasi arcus ignita mittens tela, totum mundum captum Patri in do⚫ num offeret. Maria autem est puellae nomen. Pro- phetiæ vero hec est explicatio.... de templo primus sermo intelligitur. Quæcunque, ait, ad templi orna- tum et decorem præstare poteritis, Deo et homini- bus placita erunt. Ego namque arbitror esse in calo, in tribus hypostasibus magnum altissimum Regem. Hujus (filius expers initii Deus et Ver- bum, innupta in virgine incarnatur, et quasi arcus ignita mittens tela, seu ut quidpiam eo validius, totum mundum piscabitur, homines scilicet quasi pisces ex profundo infidelitatis et ignorantiæ extra- het, quos Patri in donum offeret. Maria autem no- men ejus erit. Et hæc quidem vaticinando dixit Apollo Titon dixit. Celestem Dei et Patris Filium viri expers puella in utero gestat. Bias inquit Hic est qui de cœlo venit, quique flammantem æternum ignem submittet: quem tre- munt calum, terra, mare, tartari, et in profundo demersi dæmones, imperator felicissimus. Solon ait Vel sero tandem in hac navicula ad terram appellet Deus, et absque peccato fiet caro infaliga- C bilis deitatis, quæ insanabilibus morbis medelam al- latura est. Hic ad tantillum temporis spatium, po- puli invidis subjicietur. In altum suspensus, quasi ad mortem damnatus, erga omnia mansuetus ca- det. Chilon inquit : Infatigabilis erit Dei natura, ex ipso autem est qui substantia est atque Ver- bum. Thucydides ait : Deum venerare, ac disci- to illum : ne tamen quæras quis aut quomodo sit. Non enim est tempus quo ille non sit, ut exsisten- tem cole, atque ita edisce illum. Impius namque mente est, qui velit ediscere quid sit Deus. Me- nander ait : Antiquus novus, et novus antiquus : Pater solus et solus Pater: Unum tria et tria unum : carnis expers earnale. Terra peperit co- lestem regem. Plato dixit: Quoniam bonus est Deus, non omnium esse causa potest. Multorum non est ille causa. Et bonorum quidem nulla alia causa potest esse: malorum non item. Rursum ii septem dixere, ita quidem de Christi œcono- mia, et de Trinitate dictum sit ). Alius porro ( Græcorum fuit, vir sapiens, Esculapius nomine, cum quibusdam aliis philosophisque omnibus in- terpretationem aliquam postulantibus, atque de Deo reconditioris philosophiæ verba audire cupien- tibus; accepto Mercurius calamo, hæc scripsit : Nisi providentia quædam esset omnium Domini, nunquam hujusmodi sermonem revelare vellent, neque nos ille in ejusmodi operibus detineret, ut de his questiones haberentur. Neque enim viris
καὶ τῶν μὲν ἀγαθῶν, οὐδενὸς ἄλλου, φαμὲν αἴτιον εἶναι· μόνον τῶν καλῶν, κακῶν δὲ οὐκέτι. Αὖ πάλιν ἔφησαν οὗτοι οἱ ἑπτὰ καὶ εἶπον· Εἶεν περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ οἰκονομίας καὶ περὶ τῆς ἁγίας τριάδος. Ἄλλος δέ τις τῶν Ἑλλήνων σοφὸς μεθ’ ἑτέρων τινῶν, Ἀσκληπιὸς λεγόμενος, ᾔτησεν τὸν Ἑρμῆν τῶν πάντων φιλοσόφων φιλοσοφώτερον δοῦναι αὐτοῖς λόγον περὶ θεοῦ φύσεως. ὁ δὲ Ἑρμῆς λαβὼν σιφέριον ἔγραψεν οὕτως· Εἰ μὴ πρόνοιά τις τοῦ τῶν πάντων κυρίου, οὐ μὴν τὸν λόγον τοῦτον ἀποκαλύψαι ἠβούλετο οὐδὲ ὑμᾶς τοιούτοις ἔργοις κατεῖχεν ἵνα περὶ τούτων ἐρωτήσητε. οὐ γὰρ ἐφικτόν ἐστιν εἰς ἀμυήτους τοιαῦτα παρασχέσθαι μυστήρια, ἀλλὰ τῷ νοὶ ἀκούοντες ἀκούσατε· ἓν μόνον ἦν· φῶς νοερὸν πρὸ φωτὸς νοεροῦ· καὶ ἦν αὐτῷ ἕνωσις ἐκ τοῦ νοῦ φωτὶ καὶ πνεύματι· τὰ πάντα ἐξ αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτόν· γόνιμος ἐκ γονίμου κατελθὼν ἐπὶ γονίμῳ ὕδατι ἔγκυον τὸ ὕδωρ ἐποίησεν. Οἶδας πῶς οἱ τῶν Ἑλλήνων παῖδες προεφήτευσαν καὶ τὸν προάναρχον Θεὸν καὶ τὸν συνάναρχον αὐτοῦ Υἱὸν καὶ Λόγον καὶ τὸ σύνθρονον αὐτοῦ καὶ ὁμοούσιον Πνεῦμα προεκήρυξαν καὶ τὰ τίμια τοῦ σταυροῦ πάθη προεκήρυξαν·
τίνος ἔτι ὁ μετὰ σὲ βωμὸς οὗτος; Πρὸς οὓς ὁ ᾿Απόλ- ο λων ἔφη· Οσα μὲν πρὸς ἀρετὴν, καὶ κόσμον όῤῥω- δείτε ποιεῖν, ποιεῖτε. Ἐγὼ γὰρ ἐφετμεύω τρισένη ὑψιμέδοντα, οὗ λόγος ἄφθεγκτος ἐν ἀδείῳ [ἀδέτῳ] κόρη ἔγγυμος ἔσται, ὥσπερ πυροφόρον τόξον ἅπαντα κόσμον ζωγρήσας, Πατρί, προσάξει δῶρον. Μαρία δὲ τὸ ὄνομα αὐτῆς· ἔστι δὲ ἡ λύσις προφητείας οὕτως... περὶ μὲν τοῦ ναοῦ ἐστιν ὁ πρῶτος λόγος. "Οσα, φησί, πρὸς κόσμον τοῦ ναοῦ, καὶ κάλλος δυνατὸν ὑμῖν ποιῆ- σαι, τὰ ἀρέσκοντα τῷ Θεῷ καὶ ἀνθρώποις. Ἐγὼ γὰρ ὑπολαμβάνω εἶναι ἐν τῷ οὐρανῷ τρισυπόστατον μέσ γαν ύψιστον βασιλέα. Τούτου άναρχος Θεός, καὶ Λό- γος ἐν ἀγάμῳ κόρῃ σαρκοῦται, καὶ ὥσπερ πυροφό ρον τόξον, ἢ ὡς δυναμώτερον, ἅπαντα κόσμον φανή - σεται, ἁλιεύων τοὺς ἀνθρώπους, ὥσπερ ἐχθύα ἐκ τοῦ βυθοῦ τῆς ἀπιστίας, καὶ ἀγνωσίας, οὔστινας προσ άξει τῷ ἑαυτοῦ Πατρὸ δῶρον· Μαρία δὲ τὸ ὄνομα α τῆς. Καὶ τοῦτο μὲν προφητεύων ὁ ᾿Απόλλων εἶπε, Τίτων ἔφη· "Ηξα ἡ ἀνίσχουσα ἡμῖν μέλλων τὸν οὐ ράνιον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παῖδι ἡ ἄνανδρος κόρη κύει. Βίας εἶπεν· Οὗτός ἐστιν ἀπὸ οὐρανῶν βεβηκώς, φλογὸς ὑποβαλὼν ἀθάνατον πῦρ· ὃν τρέμει οὐρανός, γῆ τε, θάλασσα, τάρταρον, καὶ βύθιοι δαίμονες, αὐτο- πάτωρ τρισόλβιος. Σόλων εἶπεν· Όψέ ποτε ἐπὶ τὴν σχεδὴν ταύτην ἐλάσει Θεὸς γαῖα, καὶ δίχα σφάλμα- τος σὰρξ γενήσεται ἀκαμάτου θεότητος, ανιάτων παρ θῶν λύσεις φοροῦτα, καὶ τούτου μικρόν γενήσεται φθόνου λαοῦ, καὶ πρὸς ὕψος κρεμασθείς, ὡς θανάτου κατάδικος, εἰς πάντα προς πεσεῖται. Χείλων εἶπεν Ακάματος φύσις Θεοῦ γενήσεται, ἐξ αὐτοῦ δὲ ὁ αὐτ τὸς οὐσία, καὶ Λόγος. Θουκήδης εἶπε· Θεὸν σέβου καὶ μάνθανε· μὴ ζήτει δὲ τίς ἐστι, καὶ πῶς ; Οὐ γάρ ἐστιν ὅτε οὐκ ἔστιν, ὡς ὄντα τοῦτον σέβου και μάν. θανε· ἀσεβὴς γὰρ τὸν νοῦν ὁ θέλων μανθάνειν Θεόν. Μένανδρος εἶπεν· Ο παλαιός νέος, καὶ ὁ νέος ἀρ χαῖος· ὁ Πατὴρ μόνος, καὶ ὁ μόνος Πατήρ· τὸ ἓν τρία, καὶ τὰ τρία ἔν· ἄσαρκον σαρκικόν. Γῆ τέτοκε τὸν οὐράνιον βασιλέα. Πλάτων εἶπεν· Ἐπειδὴ ὁ Θεὸς ἀγαθὸς, οὐ πάντων εἶναι αἴτιος, ὡς οἱ πολλοὶ λέγουσι. Πολλῶν δὲ ἀναίτιος· καὶ τῶν μὲν ἀγαθῶν οὐ δὲν ἄλλο φαμὲν αἴτιον εἶναι μόνον τῶν καλῶν, κακῶν δὲ οὐκέτι. Αὖ πάλιν ἔφησαν οὗτοι οἱ ἑπτὰ καὶ εἶπον· Εἰ μὲν περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ οἰκονομίας, καὶ περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος. "Αλλος δέ τις τῶν Ἑλλήνων σοφός μεθ' ἑτέρων τινῶν, Ασκληπιός λεγόμενος, αίτησαν των ἑρμηνείαν τῶν πάντων φιλοσόφων φιλοσοφώτε ρον δοῦναι αὐτοῖς λόγον περὶ Θεοῦ φύσεως· ὁ δὲ Ἑρμῆς λαβὼν σιφέριον ἔγραψεν οὕτως· Εἰ μὴ πρό νοιά τις τοῦ τῶν πάντων Κυρίου, οὐ μὴν τὸν λόγον τοῦτον ἀποκαλύψαι ἠβούλοντο· οὐδὲ ἡμᾶς τοιούτοις ἔργοις κατεῖχεν, ἵνα περὶ τούτων ερωτήσηται. Οὐ γὰρ ἐφικτόν ἐστιν εἰς ἀμυήτους τοιαῦτα παρασχέσθαι μυστήρια· ἀλλὰ τῷ νοῖ ἀκουσάντων ἀκούσατε. Εν μόνον ἦν· φῶς νοερὸν πρὸ φωτός νοεροῦ, καὶ ἦν αὐτὰ ἔνωσις ἐκ τοῦ νοῦ φωτὶ, καὶ πνεύματι. Τα πάν τὰ ἐξ αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν, εἰς γόνιμον ἐκ γονίμου, κατελθὼν ἐπὶ γονίμῳ ὕδατι ἔγκυον τὸ ὕδωρ ἐποίη- σεν. Οίδας πῶς οἱ τῶν Ἑλλήνων παῖδες προεφήτευ σαν, καὶ τὸν προάναρχον Θεὸν, καὶ τὸν συνάναρχον τα COMMENTARIUS DE TEMPLO ATHENARUM. A li, dixerunt : Vaticinare nobis, o propheta, B Apollo. Quis est hic, dic, cujus est altare cui tu astas? Tum Apollo ait : Quæ quidem ad virtu- tem et decorem spectant, quæque vos facere per- timescitis, facite tamen. Ego namque mando ter unum superne regnantem, cujus verbum non vo- cale, in puella inclusus erit, qui quasi arcus ignita mittens tela, totum mundum captum Patri in do⚫ num offeret. Maria autem est puellae nomen. Pro- phetiæ vero hec est explicatio.... de templo primus sermo intelligitur. Quæcunque, ait, ad templi orna- tum et decorem præstare poteritis, Deo et homini- bus placita erunt. Ego namque arbitror esse in calo, in tribus hypostasibus magnum altissimum Regem. Hujus (filius expers initii Deus et Ver- bum, innupta in virgine incarnatur, et quasi arcus ignita mittens tela, seu ut quidpiam eo validius, totum mundum piscabitur, homines scilicet quasi pisces ex profundo infidelitatis et ignorantiæ extra- het, quos Patri in donum offeret. Maria autem no- men ejus erit. Et hæc quidem vaticinando dixit Apollo Titon dixit. Celestem Dei et Patris Filium viri expers puella in utero gestat. Bias inquit Hic est qui de cœlo venit, quique flammantem æternum ignem submittet: quem tre- munt calum, terra, mare, tartari, et in profundo demersi dæmones, imperator felicissimus. Solon ait Vel sero tandem in hac navicula ad terram appellet Deus, et absque peccato fiet caro infaliga- C bilis deitatis, quæ insanabilibus morbis medelam al- latura est. Hic ad tantillum temporis spatium, po- puli invidis subjicietur. In altum suspensus, quasi ad mortem damnatus, erga omnia mansuetus ca- det. Chilon inquit : Infatigabilis erit Dei natura, ex ipso autem est qui substantia est atque Ver- bum. Thucydides ait : Deum venerare, ac disci- to illum : ne tamen quæras quis aut quomodo sit. Non enim est tempus quo ille non sit, ut exsisten- tem cole, atque ita edisce illum. Impius namque mente est, qui velit ediscere quid sit Deus. Me- nander ait : Antiquus novus, et novus antiquus : Pater solus et solus Pater: Unum tria et tria unum : carnis expers earnale. Terra peperit co- lestem regem. Plato dixit: Quoniam bonus est Deus, non omnium esse causa potest. Multorum non est ille causa. Et bonorum quidem nulla alia causa potest esse: malorum non item. Rursum ii septem dixere, ita quidem de Christi œcono- mia, et de Trinitate dictum sit ). Alius porro ( Græcorum fuit, vir sapiens, Esculapius nomine, cum quibusdam aliis philosophisque omnibus in- terpretationem aliquam postulantibus, atque de Deo reconditioris philosophiæ verba audire cupien- tibus; accepto Mercurius calamo, hæc scripsit : Nisi providentia quædam esset omnium Domini, nunquam hujusmodi sermonem revelare vellent, neque nos ille in ejusmodi operibus detineret, ut de his questiones haberentur. Neque enim viris
PG 28:1430αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος σὺν τῷ ἀνάρχῳ Πατρὶ καὶ τῷ Παναγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων· ἀμήν.
τίνος ἔτι ὁ μετὰ σὲ βωμὸς οὗτος; Πρὸς οὓς ὁ ᾿Απόλ- ο λων ἔφη· Οσα μὲν πρὸς ἀρετὴν, καὶ κόσμον όῤῥω- δείτε ποιεῖν, ποιεῖτε. Ἐγὼ γὰρ ἐφετμεύω τρισένη ὑψιμέδοντα, οὗ λόγος ἄφθεγκτος ἐν ἀδείῳ [ἀδέτῳ] κόρη ἔγγυμος ἔσται, ὥσπερ πυροφόρον τόξον ἅπαντα κόσμον ζωγρήσας, Πατρί, προσάξει δῶρον. Μαρία δὲ τὸ ὄνομα αὐτῆς· ἔστι δὲ ἡ λύσις προφητείας οὕτως... περὶ μὲν τοῦ ναοῦ ἐστιν ὁ πρῶτος λόγος. "Οσα, φησί, πρὸς κόσμον τοῦ ναοῦ, καὶ κάλλος δυνατὸν ὑμῖν ποιῆ- σαι, τὰ ἀρέσκοντα τῷ Θεῷ καὶ ἀνθρώποις. Ἐγὼ γὰρ ὑπολαμβάνω εἶναι ἐν τῷ οὐρανῷ τρισυπόστατον μέσ γαν ύψιστον βασιλέα. Τούτου άναρχος Θεός, καὶ Λό- γος ἐν ἀγάμῳ κόρῃ σαρκοῦται, καὶ ὥσπερ πυροφό ρον τόξον, ἢ ὡς δυναμώτερον, ἅπαντα κόσμον φανή - σεται, ἁλιεύων τοὺς ἀνθρώπους, ὥσπερ ἐχθύα ἐκ τοῦ βυθοῦ τῆς ἀπιστίας, καὶ ἀγνωσίας, οὔστινας προσ άξει τῷ ἑαυτοῦ Πατρὸ δῶρον· Μαρία δὲ τὸ ὄνομα α τῆς. Καὶ τοῦτο μὲν προφητεύων ὁ ᾿Απόλλων εἶπε, Τίτων ἔφη· "Ηξα ἡ ἀνίσχουσα ἡμῖν μέλλων τὸν οὐ ράνιον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παῖδι ἡ ἄνανδρος κόρη κύει. Βίας εἶπεν· Οὗτός ἐστιν ἀπὸ οὐρανῶν βεβηκώς, φλογὸς ὑποβαλὼν ἀθάνατον πῦρ· ὃν τρέμει οὐρανός, γῆ τε, θάλασσα, τάρταρον, καὶ βύθιοι δαίμονες, αὐτο- πάτωρ τρισόλβιος. Σόλων εἶπεν· Όψέ ποτε ἐπὶ τὴν σχεδὴν ταύτην ἐλάσει Θεὸς γαῖα, καὶ δίχα σφάλμα- τος σὰρξ γενήσεται ἀκαμάτου θεότητος, ανιάτων παρ θῶν λύσεις φοροῦτα, καὶ τούτου μικρόν γενήσεται φθόνου λαοῦ, καὶ πρὸς ὕψος κρεμασθείς, ὡς θανάτου κατάδικος, εἰς πάντα προς πεσεῖται. Χείλων εἶπεν Ακάματος φύσις Θεοῦ γενήσεται, ἐξ αὐτοῦ δὲ ὁ αὐτ τὸς οὐσία, καὶ Λόγος. Θουκήδης εἶπε· Θεὸν σέβου καὶ μάνθανε· μὴ ζήτει δὲ τίς ἐστι, καὶ πῶς ; Οὐ γάρ ἐστιν ὅτε οὐκ ἔστιν, ὡς ὄντα τοῦτον σέβου και μάν. θανε· ἀσεβὴς γὰρ τὸν νοῦν ὁ θέλων μανθάνειν Θεόν. Μένανδρος εἶπεν· Ο παλαιός νέος, καὶ ὁ νέος ἀρ χαῖος· ὁ Πατὴρ μόνος, καὶ ὁ μόνος Πατήρ· τὸ ἓν τρία, καὶ τὰ τρία ἔν· ἄσαρκον σαρκικόν. Γῆ τέτοκε τὸν οὐράνιον βασιλέα. Πλάτων εἶπεν· Ἐπειδὴ ὁ Θεὸς ἀγαθὸς, οὐ πάντων εἶναι αἴτιος, ὡς οἱ πολλοὶ λέγουσι. Πολλῶν δὲ ἀναίτιος· καὶ τῶν μὲν ἀγαθῶν οὐ δὲν ἄλλο φαμὲν αἴτιον εἶναι μόνον τῶν καλῶν, κακῶν δὲ οὐκέτι. Αὖ πάλιν ἔφησαν οὗτοι οἱ ἑπτὰ καὶ εἶπον· Εἰ μὲν περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ οἰκονομίας, καὶ περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος. "Αλλος δέ τις τῶν Ἑλλήνων σοφός μεθ' ἑτέρων τινῶν, Ασκληπιός λεγόμενος, αίτησαν των ἑρμηνείαν τῶν πάντων φιλοσόφων φιλοσοφώτε ρον δοῦναι αὐτοῖς λόγον περὶ Θεοῦ φύσεως· ὁ δὲ Ἑρμῆς λαβὼν σιφέριον ἔγραψεν οὕτως· Εἰ μὴ πρό νοιά τις τοῦ τῶν πάντων Κυρίου, οὐ μὴν τὸν λόγον τοῦτον ἀποκαλύψαι ἠβούλοντο· οὐδὲ ἡμᾶς τοιούτοις ἔργοις κατεῖχεν, ἵνα περὶ τούτων ερωτήσηται. Οὐ γὰρ ἐφικτόν ἐστιν εἰς ἀμυήτους τοιαῦτα παρασχέσθαι μυστήρια· ἀλλὰ τῷ νοῖ ἀκουσάντων ἀκούσατε. Εν μόνον ἦν· φῶς νοερὸν πρὸ φωτός νοεροῦ, καὶ ἦν αὐτὰ ἔνωσις ἐκ τοῦ νοῦ φωτὶ, καὶ πνεύματι. Τα πάν τὰ ἐξ αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν, εἰς γόνιμον ἐκ γονίμου, κατελθὼν ἐπὶ γονίμῳ ὕδατι ἔγκυον τὸ ὕδωρ ἐποίη- σεν. Οίδας πῶς οἱ τῶν Ἑλλήνων παῖδες προεφήτευ σαν, καὶ τὸν προάναρχον Θεὸν, καὶ τὸν συνάναρχον τα COMMENTARIUS DE TEMPLO ATHENARUM. A li, dixerunt : Vaticinare nobis, o propheta, B Apollo. Quis est hic, dic, cujus est altare cui tu astas? Tum Apollo ait : Quæ quidem ad virtu- tem et decorem spectant, quæque vos facere per- timescitis, facite tamen. Ego namque mando ter unum superne regnantem, cujus verbum non vo- cale, in puella inclusus erit, qui quasi arcus ignita mittens tela, totum mundum captum Patri in do⚫ num offeret. Maria autem est puellae nomen. Pro- phetiæ vero hec est explicatio.... de templo primus sermo intelligitur. Quæcunque, ait, ad templi orna- tum et decorem præstare poteritis, Deo et homini- bus placita erunt. Ego namque arbitror esse in calo, in tribus hypostasibus magnum altissimum Regem. Hujus (filius expers initii Deus et Ver- bum, innupta in virgine incarnatur, et quasi arcus ignita mittens tela, seu ut quidpiam eo validius, totum mundum piscabitur, homines scilicet quasi pisces ex profundo infidelitatis et ignorantiæ extra- het, quos Patri in donum offeret. Maria autem no- men ejus erit. Et hæc quidem vaticinando dixit Apollo Titon dixit. Celestem Dei et Patris Filium viri expers puella in utero gestat. Bias inquit Hic est qui de cœlo venit, quique flammantem æternum ignem submittet: quem tre- munt calum, terra, mare, tartari, et in profundo demersi dæmones, imperator felicissimus. Solon ait Vel sero tandem in hac navicula ad terram appellet Deus, et absque peccato fiet caro infaliga- C bilis deitatis, quæ insanabilibus morbis medelam al- latura est. Hic ad tantillum temporis spatium, po- puli invidis subjicietur. In altum suspensus, quasi ad mortem damnatus, erga omnia mansuetus ca- det. Chilon inquit : Infatigabilis erit Dei natura, ex ipso autem est qui substantia est atque Ver- bum. Thucydides ait : Deum venerare, ac disci- to illum : ne tamen quæras quis aut quomodo sit. Non enim est tempus quo ille non sit, ut exsisten- tem cole, atque ita edisce illum. Impius namque mente est, qui velit ediscere quid sit Deus. Me- nander ait : Antiquus novus, et novus antiquus : Pater solus et solus Pater: Unum tria et tria unum : carnis expers earnale. Terra peperit co- lestem regem. Plato dixit: Quoniam bonus est Deus, non omnium esse causa potest. Multorum non est ille causa. Et bonorum quidem nulla alia causa potest esse: malorum non item. Rursum ii septem dixere, ita quidem de Christi œcono- mia, et de Trinitate dictum sit ). Alius porro ( Græcorum fuit, vir sapiens, Esculapius nomine, cum quibusdam aliis philosophisque omnibus in- terpretationem aliquam postulantibus, atque de Deo reconditioris philosophiæ verba audire cupien- tibus; accepto Mercurius calamo, hæc scripsit : Nisi providentia quædam esset omnium Domini, nunquam hujusmodi sermonem revelare vellent, neque nos ille in ejusmodi operibus detineret, ut de his questiones haberentur. Neque enim viris
Continue reading PG 28: Sermo in sanctum Pascha (alia recensio: "Νῦν ἀγγέλων χοροί") →≣ entire volume