ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΠΕΡΙ ΠΑΡΘΕΝΙΑΣ, ΗΤΟΙ ΠΕΡΙ ΑΣΚΗΣΕΩΣ. Β Καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα. τον πάντων πίστευσον εἰς ἕνα Θεόν Πατέρα παντο- κράτορα, ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ποιητήν· καὶ εἰς τὸν μονογενῆ αὐτοῦ Υἱὸν Ἰησοῦν Χριστὸν, τὸν ὄντα ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, κατὰ πάντα ἰσοδύναμον τῷ Πατρί, τὸν πρὸ αἰώνων ὄντα· καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα (89') τὸ ἅγιον, τὸ ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ ὂν, παρὰ τοῦ Πατρὸς ἀποστελλόμενον, καὶ διὰ τοῦ Υἱοῦ διδόμενον. Πατὴρ καὶ Υἱὸς καὶ ἅγιον Πνεῦμα, τρεῖς ὑποστάσεις, μία θεότης, μία δύναμις, ἐν βάπτισμα. Αὐτὸς γὰρ ὁ Θεὸς ἡμῶν ὁ Πατὴρ τῶν ὅλων ἐν ἓξ ἡμέραις ἐποίησε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ τὴν θάλασσαν, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς. Αὐτὸς γὰρ διεκόσμησεν τὸν οὐρανὸν (85) ἐν ἡλίῳ καὶ σελήνῃ καὶ ἄστροις παγκάλοις, καὶ τὴν γῆν εὐπρεπῶς ἐθεμελίωσεν ἐπάνω τῶν ὑδάτων, δια κοσμήσας αὐτὴν ἐν φυτοῖς καὶ ξύλοις παντοδαποῖς. Καὶ τῇ κελεύσει αὐτοῦ ἐκπορεύονται ποταμοὶ μελίβ ῥυτοι, καὶ πηγαὶ ἀένναοι, καὶ προσέταξε τῇ γῇ, καὶ ἐπήγαγε σάρκα (84), καὶ ἐποίησε πάντα τὰ θηρία καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατὰ γένος, S. ATHANASIUS. - DUBIA. IN LIBRUM DE VIRGINITATE MONITUM. Athanasiano longe inferior videtur. Post Erasmum vero Scultetus hujusmodi ea de re tulit judicium : De virginitate, inquit, sive de meditatione liber, si Athanasii est, mire dejecit stylum, inquit Erasmus. Ego vero et gravitatem theologicam abjecisse Athanasium dixerim, si istas pueriles præceptiones virgini præ- scripsit. Certe commune nihil habent cum germanis Patris celeberrimi scriptis. Sed obstupescus plane si advertas, cujusmodi sint istæ pueriles præceptiones. Hortatur virgines, subdit Scultetus, ad contemptum pecunia, jejunium, sobriam vitam, castitatem, preces, conversationem sanctam, eleemosynan, medi- tationes sanctas, recitationem Psalmorum et alia id genus. Præscribit et certas horas lectioni, synaxi, deprecationi, hymnis. Testificatur, illum in tertio ordine angelorum inventum iri, qui præcepta hæc ser- vaverit. De salute sua neminem ante obitum certum esse posse docet. En tibi, Sculteti judicio, pueriles præceptiones, quæ tamen aliæ non sunt quam eæ quas Dominus in Evangelio, D. Paulus in Epistolis suis tradidit. Unde præceptiones istas arbitramur esse pii cujusdam, rerumque ecclesiasticarum periti viri Athanasii tamen esse vix crediderimus, cum ob diversum orationis genus, tum quia in antiquis collectionibus Athanasianis non reperitur. II. Cæterum palam est diversum esse hunc librum, a sermonibus consolatoriis ad virginem laudatis a Theodoreto, lib. Hist. Eccl., c. 4, de quibus alias. Nulla quippe hic mentio persecutionis, cujus causa illos edidit Athanasius. Porro hoc in opusculo memorantur hymnus Gloria in excelsis, cantus Alleluia, versi– culus Gloria Patri, etc. Et nunc et semper, etc., et alia id genus, quæ fortassis sequioris quam Athanasiani' ævi videbuntur. Sed de his fuse in Præfatione generali. S. P. N. ATHANASII DE VIRGINITATE, SIVE DE ASCESI. mum omnium crede in unum Deum Patrem omni- potentem, visibilium et invisibilium conditorem. Et in unigenitum ejus Filium Jesum Christum, qui est substantia Patris, Patrique per omnia potentia æqualis, qui ante sæcula fuit. Et in Spiri- tum sanctum, qui estțin Patre et in Filio, quique a Patre mittitur, et per Filium datur. Pater et Filius et Spiritus sanctus, tres hypostases, deitas una, una potestas, unum baptisma. Ipse enim Deus noster, Pater omnium, intra sex dies fecit colum, et terram, et mare, et omnia quæ in eis sunt. Ipse namque coelum sole, et luna, et sideri- bus pulcherrimis exornavit, et terram decenter fundavit super aquas, et ornavit eam plantis om- nique genere lignorum. Jussu ejus erumpunt fluvii melliflui, et fontes perennes, et injunxit terræ, et produxit carnem, et creavit omnes bestias terræ secundum genus suum, et volucria cœli secundum (82') Hæc ex Athanasio ci- tantur tom. vi. Concil. Epist. Adriani ad Carolum M. pag. 916. desunt in Basiliensi, 1. Haud abs re dubitavit Erasmus, sitne Athanasii hic liber, cujus sane stylus simplex et incultus, 1. Exordium sermonis salutis ad virginem. Pri- A (83) Ita Anglicanus. Editi vero, καὶ τὸν οὐρανόν. 1. Αρχὴ λόγου σωτηρίας πρὸς τὴν παρθένον. Πρῶ (84) Felc. 2, καὶ ἐποίησε σάρκα. Paulo post, hac,

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΠΕΡΙ ΠΑΡΘΕΝΙΑΣ, ΗΤΟΙ ΠΕΡΙ ΑΣΚΗΣΕΩΣ. Β Καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα. τον πάντων πίστευσον εἰς ἕνα Θεόν Πατέρα παντο- κράτορα, ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ποιητήν· καὶ εἰς τὸν μονογενῆ αὐτοῦ Υἱὸν Ἰησοῦν Χριστὸν, τὸν ὄντα ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, κατὰ πάντα ἰσοδύναμον τῷ Πατρί, τὸν πρὸ αἰώνων ὄντα· καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα (89') τὸ ἅγιον, τὸ ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ ὂν, παρὰ τοῦ Πατρὸς ἀποστελλόμενον, καὶ διὰ τοῦ Υἱοῦ διδόμενον. Πατὴρ καὶ Υἱὸς καὶ ἅγιον Πνεῦμα, τρεῖς ὑποστάσεις, μία θεότης, μία δύναμις, ἐν βάπτισμα. Αὐτὸς γὰρ ὁ Θεὸς ἡμῶν ὁ Πατὴρ τῶν ὅλων ἐν ἓξ ἡμέραις ἐποίησε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ τὴν θάλασσαν, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς. Αὐτὸς γὰρ διεκόσμησεν τὸν οὐρανὸν (85) ἐν ἡλίῳ καὶ σελήνῃ καὶ ἄστροις παγκάλοις, καὶ τὴν γῆν εὐπρεπῶς ἐθεμελίωσεν ἐπάνω τῶν ὑδάτων, δια κοσμήσας αὐτὴν ἐν φυτοῖς καὶ ξύλοις παντοδαποῖς. Καὶ τῇ κελεύσει αὐτοῦ ἐκπορεύονται ποταμοὶ μελίβ ῥυτοι, καὶ πηγαὶ ἀένναοι, καὶ προσέταξε τῇ γῇ, καὶ ἐπήγαγε σάρκα (84), καὶ ἐποίησε πάντα τὰ θηρία καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατὰ γένος, S. ATHANASIUS. - DUBIA. IN LIBRUM DE VIRGINITATE MONITUM. Athanasiano longe inferior videtur. Post Erasmum vero Scultetus hujusmodi ea de re tulit judicium : De virginitate, inquit, sive de meditatione liber, si Athanasii est, mire dejecit stylum, inquit Erasmus. Ego vero et gravitatem theologicam abjecisse Athanasium dixerim, si istas pueriles præceptiones virgini præ- scripsit. Certe commune nihil habent cum germanis Patris celeberrimi scriptis. Sed obstupescus plane si advertas, cujusmodi sint istæ pueriles præceptiones. Hortatur virgines, subdit Scultetus, ad contemptum pecunia, jejunium, sobriam vitam, castitatem, preces, conversationem sanctam, eleemosynan, medi- tationes sanctas, recitationem Psalmorum et alia id genus. Præscribit et certas horas lectioni, synaxi, deprecationi, hymnis. Testificatur, illum in tertio ordine angelorum inventum iri, qui præcepta hæc ser- vaverit. De salute sua neminem ante obitum certum esse posse docet. En tibi, Sculteti judicio, pueriles præceptiones, quæ tamen aliæ non sunt quam eæ quas Dominus in Evangelio, D. Paulus in Epistolis suis tradidit. Unde præceptiones istas arbitramur esse pii cujusdam, rerumque ecclesiasticarum periti viri Athanasii tamen esse vix crediderimus, cum ob diversum orationis genus, tum quia in antiquis collectionibus Athanasianis non reperitur. II. Cæterum palam est diversum esse hunc librum, a sermonibus consolatoriis ad virginem laudatis a Theodoreto, lib. Hist. Eccl., c. 4, de quibus alias. Nulla quippe hic mentio persecutionis, cujus causa illos edidit Athanasius. Porro hoc in opusculo memorantur hymnus Gloria in excelsis, cantus Alleluia, versi– culus Gloria Patri, etc. Et nunc et semper, etc., et alia id genus, quæ fortassis sequioris quam Athanasiani' ævi videbuntur. Sed de his fuse in Præfatione generali. S. P. N. ATHANASII DE VIRGINITATE, SIVE DE ASCESI. mum omnium crede in unum Deum Patrem omni- potentem, visibilium et invisibilium conditorem. Et in unigenitum ejus Filium Jesum Christum, qui est substantia Patris, Patrique per omnia potentia æqualis, qui ante sæcula fuit. Et in Spiri- tum sanctum, qui estțin Patre et in Filio, quique a Patre mittitur, et per Filium datur. Pater et Filius et Spiritus sanctus, tres hypostases, deitas una, una potestas, unum baptisma. Ipse enim Deus noster, Pater omnium, intra sex dies fecit colum, et terram, et mare, et omnia quæ in eis sunt. Ipse namque coelum sole, et luna, et sideri- bus pulcherrimis exornavit, et terram decenter fundavit super aquas, et ornavit eam plantis om- nique genere lignorum. Jussu ejus erumpunt fluvii melliflui, et fontes perennes, et injunxit terræ, et produxit carnem, et creavit omnes bestias terræ secundum genus suum, et volucria cœli secundum (82') Hæc ex Athanasio ci- tantur tom. vi. Concil. Epist. Adriani ad Carolum M. pag. 916. desunt in Basiliensi, 1. Haud abs re dubitavit Erasmus, sitne Athanasii hic liber, cujus sane stylus simplex et incultus, 1. Exordium sermonis salutis ad virginem. Pri- A (83) Ita Anglicanus. Editi vero, καὶ τὸν οὐρανόν. 1. Αρχὴ λόγου σωτηρίας πρὸς τὴν παρθένον. Πρῶ (84) Felc. 2, καὶ ἐποίησε σάρκα. Paulo post, hac,

ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν.» τῆς γῆς κατὰ γένος, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατὰ γένος. Ἐκέλευσε τοῖς ὕδασι, καὶ ἐξήγαγον ἰχθύας, καὶ ἐποίησε τὰ κήτη τὰ μεγάλα. Ὕστερον δὲ πάντων ἐποίησε τὸν ἄνθρωπον, καὶ πάντα παρέδωκεν αὐτῷ εἰς ὑπηρεσίαν. Εἶπε γὰρ Κύριος ὁ Θεὸς τῷ Υἱῷ αὐτοῦ· • Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν· καὶ ἔπλασε Κύριος ὁ Θεὸς τὸν ἄν- θρωπον, λαβὼν χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἔθετο αὐτὸν ἐν τῷ παραδείσῳ τῆς τρυφῆς. Ἔβαλε δὲ Κύριος ὁ Θεὸς ἐπὶ τὸν Ἀδὰμ ἔκστασιν, καὶ ὕπνωσε, καὶ ἔλαβε μίαν τῶν πλευρῶν αὐτοῦ, καὶ ἀνεπλήρωσε σάρκα ἀντ᾿ αὐτῆς, καὶ ᾠκοδόμησε τὴν πλευρὰν, ἣν ἔλαβε, εἰς γυναῖκα, καὶ ἤγαγεν αὐτὴν πρὸς τὸν ᾿Αδάμ, καὶ εἶπεν 'Αδάμ· Αὕτη νῦν σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός μου, καὶ ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστέων μου. Αὕτη κληθήσεται γυνή, ὅτι ἐκ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς ἐλήφθη. Αντί τούτου Β καταλείψει ἄνθρωπος τὸν Πατέρα αὐτοῦ, καὶ τὴν μη- τέρα αὐτοῦ, καὶ προσκολληθήσεται τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, καὶ θέλουσι σωθῆναι, καὶ ἐνωτίζονται τὰ ῥήματα τοῦ (85) στόματός μου· καὶ καταδεξάσθωσαν τὰ ὦτά σου θεο πνεύστους λόγους. « Τὸ μυστήριον γὰρ τοῦτο, φησί, μέγα ἐστὶ, ο καθὼς εἶπεν ὁ μακάριος Παῦλος, ὅτι πᾶς (86) ὁ κολλώμενος τῇ γυναικὶ, ἐν σῶμά εἰσιν ἀμφότεροι. Οὕτω πάλιν πᾶς ἀνὴρ ἡ γυνὴ κολλώμε- νος τῷ Κυρίῳ ἐν πνεῦμά ἐστι. Εἰ γὰρ οἱ τῷ κόσμῳ συναπτόμενοι καταλιμπάνουσι τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα, καὶ συνάπτονται φθαρτοῖς ἀνθρώποις (87). τόσῳ μᾶλλον ἡ παρθένος ἐγκρατευομένη ὀφείλει και ταλιπεῖν τὰ γήινα πάντα, καὶ τῷ Κυρίῳ μόνῳ κολλη θῆναι ; Μαρτυρεῖ δέ μοι τῷ λόγῳ καὶ αὐτὸς ὁ ᾿Απόστο λος, λέγων· « Η γυνὴ ἡ ἄγαμος μεριμνᾷ τὰ τοῦ Κυ ρίου, ἵνα ἡ ἁγία τῷ σώματι καὶ τῷ πνεύματι. Ἡ δὲ γαμήσασα μεριμνᾷ τὰ τοῦ κόσμου, πῶς ἀρέσει τῷ ἀνδρὶ (88), καὶ μεμέρισται. » Τοῦτο οὖν λέγω, ὅτι κάτα παρθένος, ἢ χήρα ἐγκρατευομένη, ἐὰν ἔχῃ φροντίδα ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ, αὐτὴ ἡ φροντὶς ἀνὴρ αὐτῆς ἐστι· κἂν κτήματα, κἂν ὑπάρχοντα ἔχῃ, αὐτὴ ἡ μέριμνα μολύνει αὐτῆς τὴν διάνοιαν. "Ωσπερ γὰρ διὰ τοῦ ἀνδρὸς τὸ σῶμα μολύνεται, οὕτως καὶ αἱ σχέσ στις αἱ κοσμικαὶ τὴν ψυχὴν καὶ τὸ σῶμα τῆς ἐγκρα τευομένης μιαίνουσι, καὶ οὐκ ἔστιν ἁγία τῷ σώματι καὶ τῷ πνεύματι. Η δὲ φροντίζουσα τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ, νυμφίος αὐτῆς ὁ Χριστός ἐστιν. Η γὰρ άρ- μοτομένη ἀνδρὶ φθαρτῷ τὸ θέλημα τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς ποιεῖ· οὕτως γὰρ εἴρηται, ὅτι « Ἡ γυνὴ τοῦ ἰδίου σώματος οὐκ ἐξουσιάζει, ἀλλ' ὁ ἀνήρ. » Καὶ πάλιν· «Ωσπερ ἡ Ἐκκλησία ὑποτάσσεται τῷ Κυρίῳ, οὕτω καὶ αἱ γυναῖκες τοῖς ἀνδράσιν ἐν παντί. » Απ' αὐτ τῶν γὰρ τῶν κοσμικῶν, ἐὰν θέλωμεν, καὶ τὰ ἄνω νοοῦμεν. Ἡ δὲ συναπτομένη τῷ ἐπουρανίῳ νυμφίῳ, τὸ θέλημα τοῦ νυμφίου αὐτῆς κατεργάζεται. μου. τὰ ῥήματα τοῦ στόματός μου. ν. 24. 2:53 DE VIRGINITATE. pisces, et condidit immanes balænas. Postremo omnium fecit hominem, et omnia ei ad ministerium donavit. Dixit enim Dominus Deus Filio suo : ‹ Faciamus hominem ad imaginem et similitudi- nem nostram : et formavit Deus hominem, sumens limum de terra, et posuit eum in paradiso volu- ptatis. Immisit autem Deus in Adam stuporem et consopivit eum, et sumpsit unam ex costis ejus, et carnem pro ea substituit, et ædificavit costam, quam sumpserat, in mulierem, eamque ad Adam perduxit, et dixit Adam : Hæc caro nunc ex carne mea, et os ex ossibus meis. Ipsa voca- bitur virago, quoniam ex viro suo sumpta est. Propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem suam, et conjungetur uxori suæ, eruntque duo in carne una A genus suum. Præcepit aquis, et produxerunt D » Geues. 1, 26; 11, 7, 8, 21-24. " Ephes. v, 32. Eoliti vero, runt, et auscultant verba oris mei : et accipiant au- res tuæ a Deo inspiratos sermones. • Hoc enim my- sterium, › inquit divus Paulus, magnum est *, eo quod omnis, qui agglutinatur uxori, ambo unum corpus sint. Ita quoque omnis vir sive mu- lier agglutinatus Domino, unus spiritus est. Si enim qui mundo copulantur, relinquunt patrem et matrem, ut mortalibus hominibus copulentur; quanto magis virgo continens relinquere debet ter- restria omnia, et Domino soli agglutinari? Hujus mei dicti testis est ipse Apostolus, ita loquens : < Mulier innupta sollicita est eorum, quæ Domini sunt, ut sit sancta corpore et spiritu. Nupta vero sollicita est eorum, quæ sunt mundi, quomodo placeat viro, et divisa est "., Hoc igitur dico, quod omnis virgo, aut vidua continens, si curam suam collocet in hoc mundo, ejus rei cura illi pro marito est : sive possessiones, sive alias substan- tias possideat, ipsa sollicitudo contaminat ejus animam. Ut enim per virum corpus contaminatur, ita quoque habitus mundani, et animam et corpus continentis conspurcant, neque jam est sancta cor- pore et spiritu. Quæ autem curat opus Domini, hujus sponsus est Christus. Ea enim, quæ coapta- tur viro corruptibili, voluntatem viri sui facit, ita enim scriptum est: Mulier sui corporis potesta tem non habet, sed vir : ac rursum: c Quem admodum Ecclesia subjicitur Domino, ita quoque mulieres viris suis in omnibus *. › Exemplo nam- que mundanarum rerum, si ita velimus, cœlestia intellexerimus. Quæ autem conjungitur cœlesti sponso, voluntatem sui sponsi facit. + Cor. vn, 34. ts Ibid. 4. Ephes. 2. Ακουε, δούλη τοῦ Χριστοῦ, καὶ πάντες, ὅσοι 3. Τοῦτο δέ ἐστι τὸ θέλημα τοῦ Χριστοῦ, τὸν κολ- (85) Basiliensis, Anglicanus et Felc. 2, τὰ ῥήματά (86) Πᾶ; deest in Basiliensi. 2. Audi, ancilla Christi, et quicunque salutem quæ- 3. Ea autem est voluntas Christi, ut is qui ipsi (87) Anglicanus, θνητοῖς ἀνθρώποις. (88) Sic Basiliensis. Editi vero, τῷ ἀνδρὶ αὐτῆς,

ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν.» τῆς γῆς κατὰ γένος, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατὰ γένος. Ἐκέλευσε τοῖς ὕδασι, καὶ ἐξήγαγον ἰχθύας, καὶ ἐποίησε τὰ κήτη τὰ μεγάλα. Ὕστερον δὲ πάντων ἐποίησε τὸν ἄνθρωπον, καὶ πάντα παρέδωκεν αὐτῷ εἰς ὑπηρεσίαν. Εἶπε γὰρ Κύριος ὁ Θεὸς τῷ Υἱῷ αὐτοῦ· • Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν· καὶ ἔπλασε Κύριος ὁ Θεὸς τὸν ἄν- θρωπον, λαβὼν χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἔθετο αὐτὸν ἐν τῷ παραδείσῳ τῆς τρυφῆς. Ἔβαλε δὲ Κύριος ὁ Θεὸς ἐπὶ τὸν Ἀδὰμ ἔκστασιν, καὶ ὕπνωσε, καὶ ἔλαβε μίαν τῶν πλευρῶν αὐτοῦ, καὶ ἀνεπλήρωσε σάρκα ἀντ᾿ αὐτῆς, καὶ ᾠκοδόμησε τὴν πλευρὰν, ἣν ἔλαβε, εἰς γυναῖκα, καὶ ἤγαγεν αὐτὴν πρὸς τὸν ᾿Αδάμ, καὶ εἶπεν 'Αδάμ· Αὕτη νῦν σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός μου, καὶ ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστέων μου. Αὕτη κληθήσεται γυνή, ὅτι ἐκ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς ἐλήφθη. Αντί τούτου Β καταλείψει ἄνθρωπος τὸν Πατέρα αὐτοῦ, καὶ τὴν μη- τέρα αὐτοῦ, καὶ προσκολληθήσεται τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, καὶ θέλουσι σωθῆναι, καὶ ἐνωτίζονται τὰ ῥήματα τοῦ (85) στόματός μου· καὶ καταδεξάσθωσαν τὰ ὦτά σου θεο πνεύστους λόγους. « Τὸ μυστήριον γὰρ τοῦτο, φησί, μέγα ἐστὶ, ο καθὼς εἶπεν ὁ μακάριος Παῦλος, ὅτι πᾶς (86) ὁ κολλώμενος τῇ γυναικὶ, ἐν σῶμά εἰσιν ἀμφότεροι. Οὕτω πάλιν πᾶς ἀνὴρ ἡ γυνὴ κολλώμε- νος τῷ Κυρίῳ ἐν πνεῦμά ἐστι. Εἰ γὰρ οἱ τῷ κόσμῳ συναπτόμενοι καταλιμπάνουσι τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα, καὶ συνάπτονται φθαρτοῖς ἀνθρώποις (87). τόσῳ μᾶλλον ἡ παρθένος ἐγκρατευομένη ὀφείλει και ταλιπεῖν τὰ γήινα πάντα, καὶ τῷ Κυρίῳ μόνῳ κολλη θῆναι ; Μαρτυρεῖ δέ μοι τῷ λόγῳ καὶ αὐτὸς ὁ ᾿Απόστο λος, λέγων· « Η γυνὴ ἡ ἄγαμος μεριμνᾷ τὰ τοῦ Κυ ρίου, ἵνα ἡ ἁγία τῷ σώματι καὶ τῷ πνεύματι. Ἡ δὲ γαμήσασα μεριμνᾷ τὰ τοῦ κόσμου, πῶς ἀρέσει τῷ ἀνδρὶ (88), καὶ μεμέρισται. » Τοῦτο οὖν λέγω, ὅτι κάτα παρθένος, ἢ χήρα ἐγκρατευομένη, ἐὰν ἔχῃ φροντίδα ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ, αὐτὴ ἡ φροντὶς ἀνὴρ αὐτῆς ἐστι· κἂν κτήματα, κἂν ὑπάρχοντα ἔχῃ, αὐτὴ ἡ μέριμνα μολύνει αὐτῆς τὴν διάνοιαν. "Ωσπερ γὰρ διὰ τοῦ ἀνδρὸς τὸ σῶμα μολύνεται, οὕτως καὶ αἱ σχέσ στις αἱ κοσμικαὶ τὴν ψυχὴν καὶ τὸ σῶμα τῆς ἐγκρα τευομένης μιαίνουσι, καὶ οὐκ ἔστιν ἁγία τῷ σώματι καὶ τῷ πνεύματι. Η δὲ φροντίζουσα τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ, νυμφίος αὐτῆς ὁ Χριστός ἐστιν. Η γὰρ άρ- μοτομένη ἀνδρὶ φθαρτῷ τὸ θέλημα τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς ποιεῖ· οὕτως γὰρ εἴρηται, ὅτι « Ἡ γυνὴ τοῦ ἰδίου σώματος οὐκ ἐξουσιάζει, ἀλλ' ὁ ἀνήρ. » Καὶ πάλιν· «Ωσπερ ἡ Ἐκκλησία ὑποτάσσεται τῷ Κυρίῳ, οὕτω καὶ αἱ γυναῖκες τοῖς ἀνδράσιν ἐν παντί. » Απ' αὐτ τῶν γὰρ τῶν κοσμικῶν, ἐὰν θέλωμεν, καὶ τὰ ἄνω νοοῦμεν. Ἡ δὲ συναπτομένη τῷ ἐπουρανίῳ νυμφίῳ, τὸ θέλημα τοῦ νυμφίου αὐτῆς κατεργάζεται. μου. τὰ ῥήματα τοῦ στόματός μου. ν. 24. 2:53 DE VIRGINITATE. pisces, et condidit immanes balænas. Postremo omnium fecit hominem, et omnia ei ad ministerium donavit. Dixit enim Dominus Deus Filio suo : ‹ Faciamus hominem ad imaginem et similitudi- nem nostram : et formavit Deus hominem, sumens limum de terra, et posuit eum in paradiso volu- ptatis. Immisit autem Deus in Adam stuporem et consopivit eum, et sumpsit unam ex costis ejus, et carnem pro ea substituit, et ædificavit costam, quam sumpserat, in mulierem, eamque ad Adam perduxit, et dixit Adam : Hæc caro nunc ex carne mea, et os ex ossibus meis. Ipsa voca- bitur virago, quoniam ex viro suo sumpta est. Propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem suam, et conjungetur uxori suæ, eruntque duo in carne una A genus suum. Præcepit aquis, et produxerunt D » Geues. 1, 26; 11, 7, 8, 21-24. " Ephes. v, 32. Eoliti vero, runt, et auscultant verba oris mei : et accipiant au- res tuæ a Deo inspiratos sermones. • Hoc enim my- sterium, › inquit divus Paulus, magnum est *, eo quod omnis, qui agglutinatur uxori, ambo unum corpus sint. Ita quoque omnis vir sive mu- lier agglutinatus Domino, unus spiritus est. Si enim qui mundo copulantur, relinquunt patrem et matrem, ut mortalibus hominibus copulentur; quanto magis virgo continens relinquere debet ter- restria omnia, et Domino soli agglutinari? Hujus mei dicti testis est ipse Apostolus, ita loquens : < Mulier innupta sollicita est eorum, quæ Domini sunt, ut sit sancta corpore et spiritu. Nupta vero sollicita est eorum, quæ sunt mundi, quomodo placeat viro, et divisa est "., Hoc igitur dico, quod omnis virgo, aut vidua continens, si curam suam collocet in hoc mundo, ejus rei cura illi pro marito est : sive possessiones, sive alias substan- tias possideat, ipsa sollicitudo contaminat ejus animam. Ut enim per virum corpus contaminatur, ita quoque habitus mundani, et animam et corpus continentis conspurcant, neque jam est sancta cor- pore et spiritu. Quæ autem curat opus Domini, hujus sponsus est Christus. Ea enim, quæ coapta- tur viro corruptibili, voluntatem viri sui facit, ita enim scriptum est: Mulier sui corporis potesta tem non habet, sed vir : ac rursum: c Quem admodum Ecclesia subjicitur Domino, ita quoque mulieres viris suis in omnibus *. › Exemplo nam- que mundanarum rerum, si ita velimus, cœlestia intellexerimus. Quæ autem conjungitur cœlesti sponso, voluntatem sui sponsi facit. + Cor. vn, 34. ts Ibid. 4. Ephes. 2. Ακουε, δούλη τοῦ Χριστοῦ, καὶ πάντες, ὅσοι 3. Τοῦτο δέ ἐστι τὸ θέλημα τοῦ Χριστοῦ, τὸν κολ- (85) Basiliensis, Anglicanus et Felc. 2, τὰ ῥήματά (86) Πᾶ; deest in Basiliensi. 2. Audi, ancilla Christi, et quicunque salutem quæ- 3. Ea autem est voluntas Christi, ut is qui ipsi (87) Anglicanus, θνητοῖς ἀνθρώποις. (88) Sic Basiliensis. Editi vero, τῷ ἀνδρὶ αὐτῆς,

νος τούτου, μηδὲ τῶν γηίνων φροντίζειν· ἀλλὰ μόνον τὸν σταυρὸν τοῦ σταυρωθέντος ὑπὲρ αὐτοῦ βαστάζειν αὐτὸν, καὶ ἔχειν φροντίδα καὶ μέριμναν νυκτὸς καὶ ἡμέρας, ἀκαταπαύστοις (90) ὕμνοις καὶ δοξολογίας ὑμνεῖν αὐτὸν, πεφωτισμένον ἔχειν τὸ ὄμμα τῆς δια νοίας, εἰδέναι τὸ θέλημα αὐτοῦ, καὶ ποιεῖν αὐτὸ, ἁπλὴν ἔχειν τὴν καρδίαν, καθαρὸν τὸν νοῦν. Ἐλεή- μονα εἶναι, ἵνα, καθὼς αὐτὸς οἰκτίρμων καὶ ἐλεήμων ἐστί, οὕτως καὶ ἡμεῖς ἐξακολουθῶμεν αὐτῷ. Πρᾶον καὶ ἡσύχιον εἶναι, ἀνεξίκακον, μηδενὶ κακὸν ἀντὶ κακοῦ ἀποδιδόντα, ὕβρεων πολλῶν ἀνεχόμενον, καθώ ὡς καὶ αὐτὸς ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων υβρίσθη, καὶ ὑπέ- μεινε. Πληγὰς καὶ βασάνους ὑποφέρειν· καὶ γὰρ αὐ τὸς ταῦτα ἔπαθε· [απισθεὶς γὰρ ὑπὸ τοῦ δούλου τοῦ Α λώμενον αὐτῷ μηδὲν ὅλως ἐπιφέρεσθαι (89) τοῦ αἰώ Β ἀρχιερέως, οὐδὲν ἐποίησεν, ἀλλὰ μόνον εἶπεν· « ΕΙ κακῶς ἐλάλησα, μαρτύρησιν περὶ τοῦ κακοῦ· εἰ δὲ καλῶς, τί με δέρεις; ν οὐκ ἐδυνάτο ὁ κελεύσας τῇ γῇ, ἵνα τοὺς περὶ Δαθαν καὶ ᾿Αβειρών ζώντας κατα- πίῃ, καὶ τοῦτον τὸν ἐκτείναντα τὴν χεῖρα καὶ τύψαντα τὸν ἑαυτοῦ δημιουργὸν ζῶντα καταπιεῖν ; Αλλ' ὑπέ- μεινεν, ἡμῖν ὑπολιμπάνων ὑπογραμμὸν, ἵν᾿ ἡμεῖς τοῖς ἐκείνου ἴχνεσιν ἐπακολουθήσωμεν. Σὺ δὲ, ἄνθρωπε, οὐ βαστάζεις ὑπὸ τοῦ ὁμογενοῦς του ἀνθρώπου ὑβρισθῆναι. Μίμησαι τὸν Δεσπότην σου. Εἰ γὰρ ἐκεῖ. νος Θεὸς ὢν ἐβάσταζε διὰ σὲ ὑπὸ ἀνθρώπου ἁμαρτω τοῦ ῥαπισθῆναι, σὺ ἀγανακτεῖς, ὅτι ὅμοιός σου ἄν θρωπος ἐλοιδόρησέ σε, καὶ ζητεῖς ἀνταποδοῦναι αὐτῷ ; Ὢ πολλῆς ἀνοίας καὶ ἀφροσύνης μεγάλης | Δια τοῦτο καὶ κόλασις ἡμῖν ἡτοίμασται, καὶ ἑαυτοῖς τὸ πῦρ ἐξάπτομεν· ὅτι καὶ λογικοὶ ὄντες, τοῖς ἀλόγοις ζώοις ἑαυτοὺς εἰκάζομεν. Ταπεινοφροσύνῃ πολλῇ εἰς τὸν κόσμον τοῦτον ἐλήλυθε, καὶ πλούσιος ὤν, ἑπτώ- χευσε δι' ἡμᾶς, ἵν᾿ ἡμεῖς τῇ ἐκείνου πτωχεία πλου- τήσωμεν. Καὶ Θεὸς ὢν γέγονε ἄνθρωπος δι' ἡμᾶς, καὶ ἐγεννήθη ἐκ τῆς Θεοτόκου Μαρίας, ἕνα ἠλευθερώση ἡμᾶς ἐκ τῆς δυναστείας τοῦ διαβόλου. τῷ κόσμῳ τούτῳ, ἵνα παρὰ τῷ Θεῷ ἀκούσῃ σοφός. Οἱ γὰρ ἄνθρωποι τοὺς εἰδότας δοῦναι, καὶ λαβεῖν καὶ ἀγοράζειν καὶ πωλεῖν, πραγματεύεσθαι, καὶ ἀφυστε ρεῖν τὰ τοῦ πλησίον, καὶ πλεονεκτεῖν, καὶ δανείζειν, καὶ τὸν ἕνα ὀβολὸν ποιεῖν δύο, τούτους φρονίμους ἀπο καλοῦσιν· ὁ δὲ Θεὸς μωροὺς καὶ ἀσυνέτους, καὶ ἁμαρτωλοὺς τοὺς τοιούτους καλεῖ. Ακουε γάρ, φησί, τί αὐτὸς ὁ Θεὸς διὰ Ἱερεμίου τοῦ προφήτου εἴρηκεν· • Ο λαὸς οὗτος υἱοὶ ἄφρονές εἰσι (91) τοῦ κακοποιή- σαι· τὸ δὲ καλὴν ποιῆσαι οὐκ ἐπέγνωσαν. » Καὶ ὁ μακάριος Παῦλος· Ἡ σοφία τοῦ κόσμου τούτου μωρία παρὰ τῷ Θεῷ ἐστι, καὶ ὁ θέλων σοφὸς γε- νέσθαι μωρὸς γενέσθω, ἵνα γένηται σοφός. » Καὶ πά . μηδὲ τὸ γήϊνον. ὑπὲρ αὐτοῦ βουλήσει βαστ. βουλήσει τὸ δὲ ἔγνωσαν καλὸν ποιῆσαι οὐκ ἐπέγ. οὐκ ἔγνωσαν. υἱοὶ ἄφρονές εισι, καὶ οὐ συνετοί, σοφοί εἰσι τοῦ, $55 S. ATHANASIUS. - DUBIA. conglutinatus est, nihil secum omnino hujus sæ- culi ferat, nihil terrestria curet; sed solum ut cru- cem ejus, qui pro se crucifixus est, bajulare velit : curamque ac sollicitudinem gerat, die ac nocte, ut perpetuis hymnis, et glorificationibus eum cele- bret, illuminatum habeat mentis ocuium, sciat il- lius voluntatem et ei obsequatur, cor simplex pos- sideat, et mentem puram. Misericors sit, ut quem- admodum ipse miserator et misericors est, ita et nos quoque eum sequamur. Mansuetus et quietus atque patiens sit, nulli malum pro malo reddens, multas contumelias sustinens, quemadmodum ipse a Judæis contumeliis affectus, eas sustinuit. Ver- bera et cruciatus ferat: nam et ipse quoque hæc passus est alapa enim a ministro pontificis cæsus, nihil contra fecit, sed tantum dixit : • Si male lo- cutus sum, testimonium perhibe de malo si autem bene, quid me cædis?", Nonne potuit, qui terræ imperavit, ut Dathan et Abiron vivos deglutiret, rursum imperare, ut eum, qui manum extendit, ut cæderet suum conditorem, vivum deglutiret? Sed sustinuit, nobis relinquens exemplum, ut nos per ejus vestigia incedamus **. Tu autem homo non sustines ab ejusdem naturæ homine contumeliis alici, Imitare Dominum tuum. Si enim ille, cum Deus esset, toleravit propter te ab homine pecca- tore colaplis cædi; tu scilicet indignaris, quod homo similis tibi convicium dicit, et paras ultio- nem? Proh immensam animi stoliditatem, et stulti- tiam magnam! Ideo nobis pœna destinata est, et ignem ipsi nobis accendimus, quod cum rationales simus, irrationalibus bestiis nos similes red- damus. In multa humilitate in hunc mundum ve- nit : et opulentus cum esset, egenus factus est pro- pter nos, ut nos illius egestate ditesceremus. Et Deus cum esset, homo factus est propter nos, et natus est ex Deipara Maria, ut nos liberaret a po- tentia diaboli. stultum in hoc mundo, ut a Domino audiat sapiens. Ab hominibus contra, ii, qui in dando et accipien- do, in emendo, vendendo, negotiisque gerendis, in fraudando, fenerando versuti sunt, et ex uno obolo duos facere norunt, prudentes appellari solent. Sed Deus hos ipsos, stultos, imprudentes, et peccatores vocat. Audi enim, inquit, quid Deus per prophetam Jeremiam dicat: Populus iste filii sunt prudentes ad malefaciendum, cæteruin benefacere non nove- runt 4. » Beatusque Paulus ait : • Sapientia mundi bujus, stultitia est apud Deum, et qui vult sapiens esse, fiat stultus, ut sapiens efficiatur *., Idem rursus ait: c Fratres, ne pueri sitis animo, sed Joan. XVIII, 23. * I Petr. 11, 21. C D Jerem. 1V, camus, Paulo post, edit., Sed abest ab Anglicano et Felc. 2. Editi vero, Ibidem, Basil., Hic autem locus hic mutilus affertur etiam quod ad sententiam spectat, nam sic habentur, Jerem. 1, 21, etc. 4. Quapropter qui salvus esse cupit, faciat se 4. Οθεν ὁ σωθῆναι θέλων ποιεῖ ἑαυτὸν μωρὸν ἐν (39) Felc. secundus, περιφέρεσθαι. Mos, Angli- (90) Basiliensis, ἀκαταπαύστως. (91) Είσι deest in Anglic. Ibid. mss. ut in textu. 22. 47 1 Cor. 11, 18, 19.

νος τούτου, μηδὲ τῶν γηίνων φροντίζειν· ἀλλὰ μόνον τὸν σταυρὸν τοῦ σταυρωθέντος ὑπὲρ αὐτοῦ βαστάζειν αὐτὸν, καὶ ἔχειν φροντίδα καὶ μέριμναν νυκτὸς καὶ ἡμέρας, ἀκαταπαύστοις (90) ὕμνοις καὶ δοξολογίας ὑμνεῖν αὐτὸν, πεφωτισμένον ἔχειν τὸ ὄμμα τῆς δια νοίας, εἰδέναι τὸ θέλημα αὐτοῦ, καὶ ποιεῖν αὐτὸ, ἁπλὴν ἔχειν τὴν καρδίαν, καθαρὸν τὸν νοῦν. Ἐλεή- μονα εἶναι, ἵνα, καθὼς αὐτὸς οἰκτίρμων καὶ ἐλεήμων ἐστί, οὕτως καὶ ἡμεῖς ἐξακολουθῶμεν αὐτῷ. Πρᾶον καὶ ἡσύχιον εἶναι, ἀνεξίκακον, μηδενὶ κακὸν ἀντὶ κακοῦ ἀποδιδόντα, ὕβρεων πολλῶν ἀνεχόμενον, καθώ ὡς καὶ αὐτὸς ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων υβρίσθη, καὶ ὑπέ- μεινε. Πληγὰς καὶ βασάνους ὑποφέρειν· καὶ γὰρ αὐ τὸς ταῦτα ἔπαθε· [απισθεὶς γὰρ ὑπὸ τοῦ δούλου τοῦ Α λώμενον αὐτῷ μηδὲν ὅλως ἐπιφέρεσθαι (89) τοῦ αἰώ Β ἀρχιερέως, οὐδὲν ἐποίησεν, ἀλλὰ μόνον εἶπεν· « ΕΙ κακῶς ἐλάλησα, μαρτύρησιν περὶ τοῦ κακοῦ· εἰ δὲ καλῶς, τί με δέρεις; ν οὐκ ἐδυνάτο ὁ κελεύσας τῇ γῇ, ἵνα τοὺς περὶ Δαθαν καὶ ᾿Αβειρών ζώντας κατα- πίῃ, καὶ τοῦτον τὸν ἐκτείναντα τὴν χεῖρα καὶ τύψαντα τὸν ἑαυτοῦ δημιουργὸν ζῶντα καταπιεῖν ; Αλλ' ὑπέ- μεινεν, ἡμῖν ὑπολιμπάνων ὑπογραμμὸν, ἵν᾿ ἡμεῖς τοῖς ἐκείνου ἴχνεσιν ἐπακολουθήσωμεν. Σὺ δὲ, ἄνθρωπε, οὐ βαστάζεις ὑπὸ τοῦ ὁμογενοῦς του ἀνθρώπου ὑβρισθῆναι. Μίμησαι τὸν Δεσπότην σου. Εἰ γὰρ ἐκεῖ. νος Θεὸς ὢν ἐβάσταζε διὰ σὲ ὑπὸ ἀνθρώπου ἁμαρτω τοῦ ῥαπισθῆναι, σὺ ἀγανακτεῖς, ὅτι ὅμοιός σου ἄν θρωπος ἐλοιδόρησέ σε, καὶ ζητεῖς ἀνταποδοῦναι αὐτῷ ; Ὢ πολλῆς ἀνοίας καὶ ἀφροσύνης μεγάλης | Δια τοῦτο καὶ κόλασις ἡμῖν ἡτοίμασται, καὶ ἑαυτοῖς τὸ πῦρ ἐξάπτομεν· ὅτι καὶ λογικοὶ ὄντες, τοῖς ἀλόγοις ζώοις ἑαυτοὺς εἰκάζομεν. Ταπεινοφροσύνῃ πολλῇ εἰς τὸν κόσμον τοῦτον ἐλήλυθε, καὶ πλούσιος ὤν, ἑπτώ- χευσε δι' ἡμᾶς, ἵν᾿ ἡμεῖς τῇ ἐκείνου πτωχεία πλου- τήσωμεν. Καὶ Θεὸς ὢν γέγονε ἄνθρωπος δι' ἡμᾶς, καὶ ἐγεννήθη ἐκ τῆς Θεοτόκου Μαρίας, ἕνα ἠλευθερώση ἡμᾶς ἐκ τῆς δυναστείας τοῦ διαβόλου. τῷ κόσμῳ τούτῳ, ἵνα παρὰ τῷ Θεῷ ἀκούσῃ σοφός. Οἱ γὰρ ἄνθρωποι τοὺς εἰδότας δοῦναι, καὶ λαβεῖν καὶ ἀγοράζειν καὶ πωλεῖν, πραγματεύεσθαι, καὶ ἀφυστε ρεῖν τὰ τοῦ πλησίον, καὶ πλεονεκτεῖν, καὶ δανείζειν, καὶ τὸν ἕνα ὀβολὸν ποιεῖν δύο, τούτους φρονίμους ἀπο καλοῦσιν· ὁ δὲ Θεὸς μωροὺς καὶ ἀσυνέτους, καὶ ἁμαρτωλοὺς τοὺς τοιούτους καλεῖ. Ακουε γάρ, φησί, τί αὐτὸς ὁ Θεὸς διὰ Ἱερεμίου τοῦ προφήτου εἴρηκεν· • Ο λαὸς οὗτος υἱοὶ ἄφρονές εἰσι (91) τοῦ κακοποιή- σαι· τὸ δὲ καλὴν ποιῆσαι οὐκ ἐπέγνωσαν. » Καὶ ὁ μακάριος Παῦλος· Ἡ σοφία τοῦ κόσμου τούτου μωρία παρὰ τῷ Θεῷ ἐστι, καὶ ὁ θέλων σοφὸς γε- νέσθαι μωρὸς γενέσθω, ἵνα γένηται σοφός. » Καὶ πά . μηδὲ τὸ γήϊνον. ὑπὲρ αὐτοῦ βουλήσει βαστ. βουλήσει τὸ δὲ ἔγνωσαν καλὸν ποιῆσαι οὐκ ἐπέγ. οὐκ ἔγνωσαν. υἱοὶ ἄφρονές εισι, καὶ οὐ συνετοί, σοφοί εἰσι τοῦ, $55 S. ATHANASIUS. - DUBIA. conglutinatus est, nihil secum omnino hujus sæ- culi ferat, nihil terrestria curet; sed solum ut cru- cem ejus, qui pro se crucifixus est, bajulare velit : curamque ac sollicitudinem gerat, die ac nocte, ut perpetuis hymnis, et glorificationibus eum cele- bret, illuminatum habeat mentis ocuium, sciat il- lius voluntatem et ei obsequatur, cor simplex pos- sideat, et mentem puram. Misericors sit, ut quem- admodum ipse miserator et misericors est, ita et nos quoque eum sequamur. Mansuetus et quietus atque patiens sit, nulli malum pro malo reddens, multas contumelias sustinens, quemadmodum ipse a Judæis contumeliis affectus, eas sustinuit. Ver- bera et cruciatus ferat: nam et ipse quoque hæc passus est alapa enim a ministro pontificis cæsus, nihil contra fecit, sed tantum dixit : • Si male lo- cutus sum, testimonium perhibe de malo si autem bene, quid me cædis?", Nonne potuit, qui terræ imperavit, ut Dathan et Abiron vivos deglutiret, rursum imperare, ut eum, qui manum extendit, ut cæderet suum conditorem, vivum deglutiret? Sed sustinuit, nobis relinquens exemplum, ut nos per ejus vestigia incedamus **. Tu autem homo non sustines ab ejusdem naturæ homine contumeliis alici, Imitare Dominum tuum. Si enim ille, cum Deus esset, toleravit propter te ab homine pecca- tore colaplis cædi; tu scilicet indignaris, quod homo similis tibi convicium dicit, et paras ultio- nem? Proh immensam animi stoliditatem, et stulti- tiam magnam! Ideo nobis pœna destinata est, et ignem ipsi nobis accendimus, quod cum rationales simus, irrationalibus bestiis nos similes red- damus. In multa humilitate in hunc mundum ve- nit : et opulentus cum esset, egenus factus est pro- pter nos, ut nos illius egestate ditesceremus. Et Deus cum esset, homo factus est propter nos, et natus est ex Deipara Maria, ut nos liberaret a po- tentia diaboli. stultum in hoc mundo, ut a Domino audiat sapiens. Ab hominibus contra, ii, qui in dando et accipien- do, in emendo, vendendo, negotiisque gerendis, in fraudando, fenerando versuti sunt, et ex uno obolo duos facere norunt, prudentes appellari solent. Sed Deus hos ipsos, stultos, imprudentes, et peccatores vocat. Audi enim, inquit, quid Deus per prophetam Jeremiam dicat: Populus iste filii sunt prudentes ad malefaciendum, cæteruin benefacere non nove- runt 4. » Beatusque Paulus ait : • Sapientia mundi bujus, stultitia est apud Deum, et qui vult sapiens esse, fiat stultus, ut sapiens efficiatur *., Idem rursus ait: c Fratres, ne pueri sitis animo, sed Joan. XVIII, 23. * I Petr. 11, 21. C D Jerem. 1V, camus, Paulo post, edit., Sed abest ab Anglicano et Felc. 2. Editi vero, Ibidem, Basil., Hic autem locus hic mutilus affertur etiam quod ad sententiam spectat, nam sic habentur, Jerem. 1, 21, etc. 4. Quapropter qui salvus esse cupit, faciat se 4. Οθεν ὁ σωθῆναι θέλων ποιεῖ ἑαυτὸν μωρὸν ἐν (39) Felc. secundus, περιφέρεσθαι. Mos, Angli- (90) Basiliensis, ἀκαταπαύστως. (91) Είσι deest in Anglic. Ibid. mss. ut in textu. 22. 47 1 Cor. 11, 18, 19.

νος τούτου, μηδὲ τῶν γηίνων φροντίζειν· ἀλλὰ μόνον τὸν σταυρὸν τοῦ σταυρωθέντος ὑπὲρ αὐτοῦ βαστάζειν αὐτὸν, καὶ ἔχειν φροντίδα καὶ μέριμναν νυκτὸς καὶ ἡμέρας, ἀκαταπαύστοις (90) ὕμνοις καὶ δοξολογίας ὑμνεῖν αὐτὸν, πεφωτισμένον ἔχειν τὸ ὄμμα τῆς δια νοίας, εἰδέναι τὸ θέλημα αὐτοῦ, καὶ ποιεῖν αὐτὸ, ἁπλὴν ἔχειν τὴν καρδίαν, καθαρὸν τὸν νοῦν. Ἐλεή- μονα εἶναι, ἵνα, καθὼς αὐτὸς οἰκτίρμων καὶ ἐλεήμων ἐστί, οὕτως καὶ ἡμεῖς ἐξακολουθῶμεν αὐτῷ. Πρᾶον καὶ ἡσύχιον εἶναι, ἀνεξίκακον, μηδενὶ κακὸν ἀντὶ κακοῦ ἀποδιδόντα, ὕβρεων πολλῶν ἀνεχόμενον, καθώ ὡς καὶ αὐτὸς ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων υβρίσθη, καὶ ὑπέ- μεινε. Πληγὰς καὶ βασάνους ὑποφέρειν· καὶ γὰρ αὐ τὸς ταῦτα ἔπαθε· [απισθεὶς γὰρ ὑπὸ τοῦ δούλου τοῦ Α λώμενον αὐτῷ μηδὲν ὅλως ἐπιφέρεσθαι (89) τοῦ αἰώ Β ἀρχιερέως, οὐδὲν ἐποίησεν, ἀλλὰ μόνον εἶπεν· « ΕΙ κακῶς ἐλάλησα, μαρτύρησιν περὶ τοῦ κακοῦ· εἰ δὲ καλῶς, τί με δέρεις; ν οὐκ ἐδυνάτο ὁ κελεύσας τῇ γῇ, ἵνα τοὺς περὶ Δαθαν καὶ ᾿Αβειρών ζώντας κατα- πίῃ, καὶ τοῦτον τὸν ἐκτείναντα τὴν χεῖρα καὶ τύψαντα τὸν ἑαυτοῦ δημιουργὸν ζῶντα καταπιεῖν ; Αλλ' ὑπέ- μεινεν, ἡμῖν ὑπολιμπάνων ὑπογραμμὸν, ἵν᾿ ἡμεῖς τοῖς ἐκείνου ἴχνεσιν ἐπακολουθήσωμεν. Σὺ δὲ, ἄνθρωπε, οὐ βαστάζεις ὑπὸ τοῦ ὁμογενοῦς του ἀνθρώπου ὑβρισθῆναι. Μίμησαι τὸν Δεσπότην σου. Εἰ γὰρ ἐκεῖ. νος Θεὸς ὢν ἐβάσταζε διὰ σὲ ὑπὸ ἀνθρώπου ἁμαρτω τοῦ ῥαπισθῆναι, σὺ ἀγανακτεῖς, ὅτι ὅμοιός σου ἄν θρωπος ἐλοιδόρησέ σε, καὶ ζητεῖς ἀνταποδοῦναι αὐτῷ ; Ὢ πολλῆς ἀνοίας καὶ ἀφροσύνης μεγάλης | Δια τοῦτο καὶ κόλασις ἡμῖν ἡτοίμασται, καὶ ἑαυτοῖς τὸ πῦρ ἐξάπτομεν· ὅτι καὶ λογικοὶ ὄντες, τοῖς ἀλόγοις ζώοις ἑαυτοὺς εἰκάζομεν. Ταπεινοφροσύνῃ πολλῇ εἰς τὸν κόσμον τοῦτον ἐλήλυθε, καὶ πλούσιος ὤν, ἑπτώ- χευσε δι' ἡμᾶς, ἵν᾿ ἡμεῖς τῇ ἐκείνου πτωχεία πλου- τήσωμεν. Καὶ Θεὸς ὢν γέγονε ἄνθρωπος δι' ἡμᾶς, καὶ ἐγεννήθη ἐκ τῆς Θεοτόκου Μαρίας, ἕνα ἠλευθερώση ἡμᾶς ἐκ τῆς δυναστείας τοῦ διαβόλου. τῷ κόσμῳ τούτῳ, ἵνα παρὰ τῷ Θεῷ ἀκούσῃ σοφός. Οἱ γὰρ ἄνθρωποι τοὺς εἰδότας δοῦναι, καὶ λαβεῖν καὶ ἀγοράζειν καὶ πωλεῖν, πραγματεύεσθαι, καὶ ἀφυστε ρεῖν τὰ τοῦ πλησίον, καὶ πλεονεκτεῖν, καὶ δανείζειν, καὶ τὸν ἕνα ὀβολὸν ποιεῖν δύο, τούτους φρονίμους ἀπο καλοῦσιν· ὁ δὲ Θεὸς μωροὺς καὶ ἀσυνέτους, καὶ ἁμαρτωλοὺς τοὺς τοιούτους καλεῖ. Ακουε γάρ, φησί, τί αὐτὸς ὁ Θεὸς διὰ Ἱερεμίου τοῦ προφήτου εἴρηκεν· • Ο λαὸς οὗτος υἱοὶ ἄφρονές εἰσι (91) τοῦ κακοποιή- σαι· τὸ δὲ καλὴν ποιῆσαι οὐκ ἐπέγνωσαν. » Καὶ ὁ μακάριος Παῦλος· Ἡ σοφία τοῦ κόσμου τούτου μωρία παρὰ τῷ Θεῷ ἐστι, καὶ ὁ θέλων σοφὸς γε- νέσθαι μωρὸς γενέσθω, ἵνα γένηται σοφός. » Καὶ πά . μηδὲ τὸ γήϊνον. ὑπὲρ αὐτοῦ βουλήσει βαστ. βουλήσει τὸ δὲ ἔγνωσαν καλὸν ποιῆσαι οὐκ ἐπέγ. οὐκ ἔγνωσαν. υἱοὶ ἄφρονές εισι, καὶ οὐ συνετοί, σοφοί εἰσι τοῦ, $55 S. ATHANASIUS. - DUBIA. conglutinatus est, nihil secum omnino hujus sæ- culi ferat, nihil terrestria curet; sed solum ut cru- cem ejus, qui pro se crucifixus est, bajulare velit : curamque ac sollicitudinem gerat, die ac nocte, ut perpetuis hymnis, et glorificationibus eum cele- bret, illuminatum habeat mentis ocuium, sciat il- lius voluntatem et ei obsequatur, cor simplex pos- sideat, et mentem puram. Misericors sit, ut quem- admodum ipse miserator et misericors est, ita et nos quoque eum sequamur. Mansuetus et quietus atque patiens sit, nulli malum pro malo reddens, multas contumelias sustinens, quemadmodum ipse a Judæis contumeliis affectus, eas sustinuit. Ver- bera et cruciatus ferat: nam et ipse quoque hæc passus est alapa enim a ministro pontificis cæsus, nihil contra fecit, sed tantum dixit : • Si male lo- cutus sum, testimonium perhibe de malo si autem bene, quid me cædis?", Nonne potuit, qui terræ imperavit, ut Dathan et Abiron vivos deglutiret, rursum imperare, ut eum, qui manum extendit, ut cæderet suum conditorem, vivum deglutiret? Sed sustinuit, nobis relinquens exemplum, ut nos per ejus vestigia incedamus **. Tu autem homo non sustines ab ejusdem naturæ homine contumeliis alici, Imitare Dominum tuum. Si enim ille, cum Deus esset, toleravit propter te ab homine pecca- tore colaplis cædi; tu scilicet indignaris, quod homo similis tibi convicium dicit, et paras ultio- nem? Proh immensam animi stoliditatem, et stulti- tiam magnam! Ideo nobis pœna destinata est, et ignem ipsi nobis accendimus, quod cum rationales simus, irrationalibus bestiis nos similes red- damus. In multa humilitate in hunc mundum ve- nit : et opulentus cum esset, egenus factus est pro- pter nos, ut nos illius egestate ditesceremus. Et Deus cum esset, homo factus est propter nos, et natus est ex Deipara Maria, ut nos liberaret a po- tentia diaboli. stultum in hoc mundo, ut a Domino audiat sapiens. Ab hominibus contra, ii, qui in dando et accipien- do, in emendo, vendendo, negotiisque gerendis, in fraudando, fenerando versuti sunt, et ex uno obolo duos facere norunt, prudentes appellari solent. Sed Deus hos ipsos, stultos, imprudentes, et peccatores vocat. Audi enim, inquit, quid Deus per prophetam Jeremiam dicat: Populus iste filii sunt prudentes ad malefaciendum, cæteruin benefacere non nove- runt 4. » Beatusque Paulus ait : • Sapientia mundi bujus, stultitia est apud Deum, et qui vult sapiens esse, fiat stultus, ut sapiens efficiatur *., Idem rursus ait: c Fratres, ne pueri sitis animo, sed Joan. XVIII, 23. * I Petr. 11, 21. C D Jerem. 1V, camus, Paulo post, edit., Sed abest ab Anglicano et Felc. 2. Editi vero, Ibidem, Basil., Hic autem locus hic mutilus affertur etiam quod ad sententiam spectat, nam sic habentur, Jerem. 1, 21, etc. 4. Quapropter qui salvus esse cupit, faciat se 4. Οθεν ὁ σωθῆναι θέλων ποιεῖ ἑαυτὸν μωρὸν ἐν (39) Felc. secundus, περιφέρεσθαι. Mos, Angli- (90) Basiliensis, ἀκαταπαύστως. (91) Είσι deest in Anglic. Ibid. mss. ut in textu. 22. 47 1 Cor. 11, 18, 19.

λιν ὁ αὐτὸς λέγει· . Αδελφοι, μὴ παιδία γίνεσθε ταῖς φρεσὶν, ἀλλὰ τῇ κακία νηπιάζετε. . Ο γὰρ Θεὸς εἰς τὰ γήϊνα θέλει μωροὺς εἶναι, εἰς τὰ ἐπουράνια φρο νόμους. Καὶ γὰρ αὐτὸς ὁ ἀντίδικος ἡμῶν διάβολος φρόνιμός ἐστι τῇ κακίᾳ, καὶ ἡμᾶς δεῖ αὐτῷ φρονίμως ἐπέρχεσθαι (92), πρὸς τὸ νικῆσαι αὐτοῦ τὰς κακο- τέχνους ἐπιβουλάς. Λέγει γὰρ ὁ Σωτὴρ ἐν τοῖς Εὐαγ γελίοις· « Γίνεσθε φρόνιμοι, ὡς οἱ ὄρεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστεραί. . Ὁ δὲ καλούμενος παρ' αὐτῷ φρόνι- μος, οὗτός ἐστιν ὁ σοφιζόμενος ποιῆσαι τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, καὶ φυλάσσειν τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ. σύνη· ὁ γὰρ Σατανᾶς οὐχ ἕνεκεν πορνείας, ἢ μοι χείας, ἢ κλοπῆς κατηνέχθη ἐκ τῶν οὐρανῶν, ἀλλ᾽ ἡ ὑπερηφανία αὐτὸν κατέβαλεν εἰς τὰ κατώτερα μέρη τῆς ἀβύσσου. Οὕτω γὰρ εἴρηκεν· ο 'Αναβήσομαι, Β καὶ θήσομαι τὸν θρόνον μου ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἔσομαι ὅμοιος τῷ Ὑψίστῳ, καὶ διὰ τοῦτον τὸν λό γον κατεβλήθη, καὶ ἐγένετο ἡ κληρονομία αὐτοῦ τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον. Ἡ οὖν ὑπερηφανία ἐν τῷ διαβόλῳ ἐστίν· ἡ δὲ ταπεινοφροσύνη ἐν τῷ Χριστῷ· αὐτὸς γὰρ ὁ Κύριος λέγει, ὅτι « Ο θέλων ἐν ὑμῖν εἶναι μέσ γας, ἔστω πάντων δοῦλος. » Ο γὰρ Θεὸς τῶν ταπεί νῶν ἐστιν (95). φυλακτήριον ἐστιν ἡ νηστεία, καὶ ἡ προσευχή, καὶ ἡ ἐλεημοσύνη· ἐκ θανάτου γὰρ φύονται τὸν ἄνε θρωπον. Ωσπερ γὰρ διὰ βρώματος καὶ παρακοῆς ἐξεβλήθη ὁ ᾿Αδὰμ ἐκ τοῦ παραδείσου, οὕτω πάλιν διὰ νηστείας καὶ ὑπακοῆς ὁ θέλων εἰσέρχεται εἰς τὸν παράδεισον. Ἐν ταύτῃ τῇ ἀρετῇ κόσμησον τὸ σῶμά σου (94), ὦ παρθένε, καὶ ἀρέσει; τῷ ἐπουρανίῳ νυμ φίῳ· αἱ γὰρ τῷ κόσμῳ συναπτόμεναι, καὶ μύροις, καὶ θυμιάματι, καὶ εὐωδίαις, καὶ ἐν ἱματίοις πολυ- τελέσιν, καὶ χρυσῷ καλλωπίζουσαι τὰ σώματα ἑαυ τῶν πρὸς τὸ ἀρέσαι τοῖς ἀνθρώποις, Θεῷ ἀρέσαι οὐ δύνανται. Ο δὲ Χριστὸς οὐδὲν τούτων χρήζει παρὰ σοῦ, εἰ μὴ μόνον καρδίαν καθαράν, καὶ σῶμα ἀμό. λυντον, ὑπωπιαζόμενον ὑπὸ νηστείας. Ἐὰν δὲ ἔρ- χωνταί τινες καὶ λέγωσί σοι, ὅτι μὴ νήστευε πυκνά· εἰ δὲ μή γε, ἀσθενεστέρα γενήσῃ· οὐ πιστεύσῃς αὐτ τοῖς, οὐδ᾽ οὐ μὴ ὑπακούσῃς αὐτῶν (95) · ὁ γὰρ ἐχ- θρὸς αὐτοὺς ὑποβάλλει. Μνήσθητι τὸ γεγραμμένον, ὁπότε οἱ τρεῖς παῖδες καὶ Δανιὴλ ᾐχμαλωτεύθησαν ὑπὸ Ναβουχοδονόσωρ βασιλέως Βαβυλῶνος, καὶ ἄλλα παιδάρια μετ' αὐτῶν, καὶ ἔταξεν αὐτοὺς ὁ βασιλεὺς ἐσθίειν ἀπὸ τῆς τραπέζης αὐτοῦ, καὶ πίνειν ἀπὸ τοῦ εἴνου αὐτοῦ· Δανιήλ δὲ καὶ οἱ τρεῖς παῖδες, αὐτοὶ οὐκ ἠθέλησαν (96) ἀλισθῆναι ἀπὸ τῆς τραπέζης τοῦ βασιλέως, ἀλλὰ λέγουσι τῷ εὐνούχῳ τῷ παραλαβόντι αὐτούς· « Δὸς ἡμῖν ἀπὸ τῶν σπερμάτων τῆς γῆς, καὶ φαγόμεθα. » Καὶ λέγει αὐτοῖς ὁ εὐνοῦχος· Φοβοῦμαι ἐγὼ τὸν βασιλέα τὸν ἐκτάξαντα τὴν βρῶσιν ὑμῶν καὶ τὴν πόσιν, μήποτε ὀφθῶσι τὰ πρόσωπα ὑμῶν σκυ DE VIRGINITATE. A malitia parvuli sitis 48., Deus enim ad terrestria B C nos stultos esse vult, et ad cœlestia prudentes. Nam et adversarius noster diabolus prudens est in malitia, et nos oportet adversus eum prudenter in- cedere, ut viucanus illius versutas insidias. Dicit enim Salvator in Evangeliis: Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbæ **, Qui autem ab eo prudens vocatur, is est qui sa- pienter agit ad faciendam voluntatem Dei, et ad ser- vanda præcepta ejus. • militas siquidem Satanas non ob scortationem, aut adulterium, aut furtum dejectus est ex cœlis, sed superbia illum inde præcipitavit ad inferiores abyssi partes, cujus hæc verba fuere : « Ascendam, et ponam thronuin meum e regione Dei, et ero si- milis Altissimo "0., Et ob hæc verba dejectus est, ignisque æternus illius hæreditas et portio fuit. Su- perbia itaque in diabolo est, humilitas contra in Christo · ipse namque Dominus ait : ‹ Si quis inter vos cupiat fieri magnus, sit omnium minister 5. Deus enim humilium est. nimentum est jejunium, oratio item, et eleemo- syna; ex morte quippe hominem liberant. Ut enim ob esum et inobedientiam exturbatus est Adam ex paradiso, ita rursum per jejunium et obedientiam in paradisum, qui volet, ingredietur. In hac virtute cultum corporis tui, et ornamenta quære, o virgo, et placebis cœlesti sponso. Nam quæ mundo so- ciantur, et unguentis, aromatibus et bonis odori- bus, et amictu pretioso, et auro venustant sua cor- pora, ut placeant hominibus: Deo placere non pos- sunt. Christus autem nihil horum a te requirit, nisi solum cor mundum et corpus incontaminatum, jejunioque maceratum. Quod si accedant aliqui et dicant tibi, Ne frequenter jejunes, ne imbecillior fias ; nec illis credas, nec auscultes : istos enim inimicus submittit. Reminiscere ejus, quod scri- ptum est, cum Daniel et tres pueri capti essent a rege Babylonis Nabuchodonosore, et alii pueri una cum illis : jussissetque rex, ut de sua mensa com- D ederent, et de suo vino biberent, Danielem et tres pleros noluisse contaminari ex mensa regia, et ad eunuchum dixisse qui eos curabat : « Da nobis de leguminibus terræ, et vescemur eis ". » Quibus re- spondit eunuchus: Timeo ego regem, qui hunc ci- bum vobis et potum imperavit dari, ne facies vestræ regi præ cæteris pueris, qui regia mensa aluntur, appareant squalidiores, et puniat me. Cui responderunt Experire id in servis tuis plus mi- nus decem diebus, et da nobis postulatum. Et de- 12. "I Cor. xiv, 20. " Matth. x, 16. Isa. 317, 14. ss Matth. xx, 26. ss plan. 1, 5. Μέγα φάρμακόν ἐστι σωτηρίας ἡ ταπεινοφρο 5. Ingens remedium est ad salutem animi bu- 6. Anemus valde jejunium; magnum enim mu- 6. ᾿Αγαπήσωμεν σφόδρα τὴν νηστεία, μέγα γὰρ (92) Felckman. 2, ἔρχεσθαι. (93) Γάρ abest a Basiliensi et Anglicano. (94) Σου deest in Anglicano. (95) Felckman. 2, αὐτοῖς. (96) Anglicanus, ήθελον. Forte, ἀλιστηθῆναι.

λιν ὁ αὐτὸς λέγει· . Αδελφοι, μὴ παιδία γίνεσθε ταῖς φρεσὶν, ἀλλὰ τῇ κακία νηπιάζετε. . Ο γὰρ Θεὸς εἰς τὰ γήϊνα θέλει μωροὺς εἶναι, εἰς τὰ ἐπουράνια φρο νόμους. Καὶ γὰρ αὐτὸς ὁ ἀντίδικος ἡμῶν διάβολος φρόνιμός ἐστι τῇ κακίᾳ, καὶ ἡμᾶς δεῖ αὐτῷ φρονίμως ἐπέρχεσθαι (92), πρὸς τὸ νικῆσαι αὐτοῦ τὰς κακο- τέχνους ἐπιβουλάς. Λέγει γὰρ ὁ Σωτὴρ ἐν τοῖς Εὐαγ γελίοις· « Γίνεσθε φρόνιμοι, ὡς οἱ ὄρεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστεραί. . Ὁ δὲ καλούμενος παρ' αὐτῷ φρόνι- μος, οὗτός ἐστιν ὁ σοφιζόμενος ποιῆσαι τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, καὶ φυλάσσειν τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ. σύνη· ὁ γὰρ Σατανᾶς οὐχ ἕνεκεν πορνείας, ἢ μοι χείας, ἢ κλοπῆς κατηνέχθη ἐκ τῶν οὐρανῶν, ἀλλ᾽ ἡ ὑπερηφανία αὐτὸν κατέβαλεν εἰς τὰ κατώτερα μέρη τῆς ἀβύσσου. Οὕτω γὰρ εἴρηκεν· ο 'Αναβήσομαι, Β καὶ θήσομαι τὸν θρόνον μου ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἔσομαι ὅμοιος τῷ Ὑψίστῳ, καὶ διὰ τοῦτον τὸν λό γον κατεβλήθη, καὶ ἐγένετο ἡ κληρονομία αὐτοῦ τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον. Ἡ οὖν ὑπερηφανία ἐν τῷ διαβόλῳ ἐστίν· ἡ δὲ ταπεινοφροσύνη ἐν τῷ Χριστῷ· αὐτὸς γὰρ ὁ Κύριος λέγει, ὅτι « Ο θέλων ἐν ὑμῖν εἶναι μέσ γας, ἔστω πάντων δοῦλος. » Ο γὰρ Θεὸς τῶν ταπεί νῶν ἐστιν (95). φυλακτήριον ἐστιν ἡ νηστεία, καὶ ἡ προσευχή, καὶ ἡ ἐλεημοσύνη· ἐκ θανάτου γὰρ φύονται τὸν ἄνε θρωπον. Ωσπερ γὰρ διὰ βρώματος καὶ παρακοῆς ἐξεβλήθη ὁ ᾿Αδὰμ ἐκ τοῦ παραδείσου, οὕτω πάλιν διὰ νηστείας καὶ ὑπακοῆς ὁ θέλων εἰσέρχεται εἰς τὸν παράδεισον. Ἐν ταύτῃ τῇ ἀρετῇ κόσμησον τὸ σῶμά σου (94), ὦ παρθένε, καὶ ἀρέσει; τῷ ἐπουρανίῳ νυμ φίῳ· αἱ γὰρ τῷ κόσμῳ συναπτόμεναι, καὶ μύροις, καὶ θυμιάματι, καὶ εὐωδίαις, καὶ ἐν ἱματίοις πολυ- τελέσιν, καὶ χρυσῷ καλλωπίζουσαι τὰ σώματα ἑαυ τῶν πρὸς τὸ ἀρέσαι τοῖς ἀνθρώποις, Θεῷ ἀρέσαι οὐ δύνανται. Ο δὲ Χριστὸς οὐδὲν τούτων χρήζει παρὰ σοῦ, εἰ μὴ μόνον καρδίαν καθαράν, καὶ σῶμα ἀμό. λυντον, ὑπωπιαζόμενον ὑπὸ νηστείας. Ἐὰν δὲ ἔρ- χωνταί τινες καὶ λέγωσί σοι, ὅτι μὴ νήστευε πυκνά· εἰ δὲ μή γε, ἀσθενεστέρα γενήσῃ· οὐ πιστεύσῃς αὐτ τοῖς, οὐδ᾽ οὐ μὴ ὑπακούσῃς αὐτῶν (95) · ὁ γὰρ ἐχ- θρὸς αὐτοὺς ὑποβάλλει. Μνήσθητι τὸ γεγραμμένον, ὁπότε οἱ τρεῖς παῖδες καὶ Δανιὴλ ᾐχμαλωτεύθησαν ὑπὸ Ναβουχοδονόσωρ βασιλέως Βαβυλῶνος, καὶ ἄλλα παιδάρια μετ' αὐτῶν, καὶ ἔταξεν αὐτοὺς ὁ βασιλεὺς ἐσθίειν ἀπὸ τῆς τραπέζης αὐτοῦ, καὶ πίνειν ἀπὸ τοῦ εἴνου αὐτοῦ· Δανιήλ δὲ καὶ οἱ τρεῖς παῖδες, αὐτοὶ οὐκ ἠθέλησαν (96) ἀλισθῆναι ἀπὸ τῆς τραπέζης τοῦ βασιλέως, ἀλλὰ λέγουσι τῷ εὐνούχῳ τῷ παραλαβόντι αὐτούς· « Δὸς ἡμῖν ἀπὸ τῶν σπερμάτων τῆς γῆς, καὶ φαγόμεθα. » Καὶ λέγει αὐτοῖς ὁ εὐνοῦχος· Φοβοῦμαι ἐγὼ τὸν βασιλέα τὸν ἐκτάξαντα τὴν βρῶσιν ὑμῶν καὶ τὴν πόσιν, μήποτε ὀφθῶσι τὰ πρόσωπα ὑμῶν σκυ DE VIRGINITATE. A malitia parvuli sitis 48., Deus enim ad terrestria B C nos stultos esse vult, et ad cœlestia prudentes. Nam et adversarius noster diabolus prudens est in malitia, et nos oportet adversus eum prudenter in- cedere, ut viucanus illius versutas insidias. Dicit enim Salvator in Evangeliis: Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbæ **, Qui autem ab eo prudens vocatur, is est qui sa- pienter agit ad faciendam voluntatem Dei, et ad ser- vanda præcepta ejus. • militas siquidem Satanas non ob scortationem, aut adulterium, aut furtum dejectus est ex cœlis, sed superbia illum inde præcipitavit ad inferiores abyssi partes, cujus hæc verba fuere : « Ascendam, et ponam thronuin meum e regione Dei, et ero si- milis Altissimo "0., Et ob hæc verba dejectus est, ignisque æternus illius hæreditas et portio fuit. Su- perbia itaque in diabolo est, humilitas contra in Christo · ipse namque Dominus ait : ‹ Si quis inter vos cupiat fieri magnus, sit omnium minister 5. Deus enim humilium est. nimentum est jejunium, oratio item, et eleemo- syna; ex morte quippe hominem liberant. Ut enim ob esum et inobedientiam exturbatus est Adam ex paradiso, ita rursum per jejunium et obedientiam in paradisum, qui volet, ingredietur. In hac virtute cultum corporis tui, et ornamenta quære, o virgo, et placebis cœlesti sponso. Nam quæ mundo so- ciantur, et unguentis, aromatibus et bonis odori- bus, et amictu pretioso, et auro venustant sua cor- pora, ut placeant hominibus: Deo placere non pos- sunt. Christus autem nihil horum a te requirit, nisi solum cor mundum et corpus incontaminatum, jejunioque maceratum. Quod si accedant aliqui et dicant tibi, Ne frequenter jejunes, ne imbecillior fias ; nec illis credas, nec auscultes : istos enim inimicus submittit. Reminiscere ejus, quod scri- ptum est, cum Daniel et tres pueri capti essent a rege Babylonis Nabuchodonosore, et alii pueri una cum illis : jussissetque rex, ut de sua mensa com- D ederent, et de suo vino biberent, Danielem et tres pleros noluisse contaminari ex mensa regia, et ad eunuchum dixisse qui eos curabat : « Da nobis de leguminibus terræ, et vescemur eis ". » Quibus re- spondit eunuchus: Timeo ego regem, qui hunc ci- bum vobis et potum imperavit dari, ne facies vestræ regi præ cæteris pueris, qui regia mensa aluntur, appareant squalidiores, et puniat me. Cui responderunt Experire id in servis tuis plus mi- nus decem diebus, et da nobis postulatum. Et de- 12. "I Cor. xiv, 20. " Matth. x, 16. Isa. 317, 14. ss Matth. xx, 26. ss plan. 1, 5. Μέγα φάρμακόν ἐστι σωτηρίας ἡ ταπεινοφρο 5. Ingens remedium est ad salutem animi bu- 6. Anemus valde jejunium; magnum enim mu- 6. ᾿Αγαπήσωμεν σφόδρα τὴν νηστεία, μέγα γὰρ (92) Felckman. 2, ἔρχεσθαι. (93) Γάρ abest a Basiliensi et Anglicano. (94) Σου deest in Anglicano. (95) Felckman. 2, αὐτοῖς. (96) Anglicanus, ήθελον. Forte, ἀλιστηθῆναι.

Α θρωπὰ ἐνώπιον τοῦ βασιλέως παρὰ πάντα τὰ παιδά- ρια τὰ ἐσθίοντα ἐκ τῆς τραπέζης τοῦ βασιλέως, καὶ καταδικάσῃ με. Εἶπον δὲ αὐτῷ· Πείρασον τοὺς δού λους σου ἡμέρας ὡσεὶ δέκα, καὶ δὸς ἡμῖν. Καὶ ἔδω κεν αὐτοῖς ὅσπρια φαγεῖν, καὶ ὕδωρ πιεῖν· καὶ εἰσήγαγεν αὐτοὺς ἐνώπιον τοῦ βασιλέως, καὶ ὤφθησαν αἱ ἰδέαι αὐτῶν ἐκλεκταὶ παρὰ τὰ παιδάρια τὰ ἐσθίοντα τὴν τράπεζαν τοῦ βασιλέως. πεύει, καὶ ῥεύματα σωματικά ξηραίνει, καὶ δαί- μονας ἐκβάλλει, καὶ λογισμούς πονηροὺς ἀποδιώκει, καὶ τὸν νοῦν λαμπρότερον ποιεῖ, καὶ καρδίαν καθα ράν, καὶ σῶμα ἡγιασμένον, καὶ τῷ θρόνῳ τοῦ Θεοῦ παρίστησι τὸν ἄνθρωπον. Καὶ ἵνα μὴ νομίσῃς ὅτι ταῦτα ἁπλῶς λέγονται, ἔχεις μαρτυρίαν (97) ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις παρὰ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένην· « Ηρώ- Β τησαν αὐτὸν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, λέγοντες· Κύριε, δεῖξον ἡμῖν ποίῳ τρόπῳ (98) τὰ ἀκάθαρτα πνεύματα φυγαδεύονται. » Εἶπε δὲ ὁ Κύριος· « Τοῦτο τὸ γένος οὐκ ἐκβάλλεται εἰ μὴ ἐν προσευχαῖς καὶ νηστείαις. ο Πᾶς οὖν ὑπὸ πνεύματος ἀκαθάρτου ὀχλούμενος, ἐὰν νοήσῃ, καὶ χρήσηται τῷ φαρμάκῳ τούτῳ, λέγω δὴ τῇ νηστείᾳ, εὐθὺς τὸ πνεῦμα τὸ πονηρὸν στενοχωρού μενον ἀναχωρεῖ, φοβούμενον τὴν νηστείαν. Πάνυ γὰρ τέρπονται οἱ δαίμονες τῇ κραιπάλῃ, καὶ τῇ μέθῃ (99), καὶ τῇ ἀναπαύσει τοῦ σώματος. Μεγάλη δύναμις νηστεία, καὶ μεγάλα κατορθώματα γίνεται δι' αὐτῆς. Ἐπεὶ πόθεν καὶ οἱ ἄνθρωποι μεγάλας δυνάμεις ἐπι- τελοῦσι, καὶ σημεῖα δι' αὐτῶν γίνεται, καὶ ἰάματα τοῖς κάμνουσι δι' αὐτῶν δωρεῖται ὁ Θεὸς, εἰ μὴ πάν- τως δι' ἀσκήσεως καὶ ταπεινοφροσύνης, καὶ πολι τείας ἀγαθῆς ; νηστεία γὰρ ἀγγέλων βίος ἐστὶ, καὶ ὁ χρώμενος αὐτῇ ἀγγελικὴν τάξιν ἔχει. Καὶ μὴ νομί σῃς, ἀγαπητέ, ὅτι οὕτως ἁπλῶς ἐστιν ἡ νηστεία οὐ γὰρ ὁ νηστεύων ἀπὸ βρωμάτων μόνον (1), ἐκεῖ- νος κατώρθωσεν· ἀλλ' ὁ ἀπεχόμενος ἀπὸ παντὸς πονηροῦ πράγματος, τούτῳ λογίζεται ἡ νηστεία. Ἐὰν γὰρ νηστεύσης, καὶ μὴ τηρήσῃς τὸ στόμα σου λαλῆσαι λόγον πονηρὸν, ἡ ὀξυχολίαν, ἢ ψεῦδος, ἢ ἐπιορκίαν, ἢ καταλαλήσῃς κατὰ τοῦ πλησίον σου, ἐὰν ταῦτα ἐξέλθῃ ἐκ τοῦ στόματος τοῦ νηστεύοντος, οὐδὲν ὠφέλησεν· ἀλλὰ καὶ ὅλον τὸν κόπον αὐτοῦ ἀπώλεσε. Σὺ οὖν, δούλη τοῦ Χριστοῦ, καὶ πάντες, ὅσοι θέλουσι σωθῆναι, ἐὰν νηστεύσῃς, ἄγνισον σε αυτὴν ἀπὸ πάσης φιλαργυρίας· ὅτι ὁ ἀγαπῶν ἀργύ ριον οὐ δύναται τὸν Θεὸν ἀγαπᾶν. ο Ρίζα γὰρ πάντων τῶν κακῶν ἐστιν ἡ φιλαργυρία. » Ἐὰν ὑποβάλλῃ σοι ὁ λογισμός, ὅτι μεγάλη γέγονας καὶ καλή, προβεβηκυία τῇ ἀρετῇ, μὴ πιστεύσῃς αὐ τῷ· ὁ ἐχθρὸς γάρ ἐστιν ὁ ἐμποδίζων καὶ κενοδοξίαν ὑποβάλλων. Οὐκ ἀνέξῃ οὖν τοῦ λογισμοῦ ἐπαινοῦν τός σε. Ἐὰν δὲ ὑποβάλλῃ σοι ὁ λογισμὸς λέγων, ὅτι, Μὴ θέλε κοπιἂν οὕτω δυσκόλως, δύνασαι σωθῆ ναι· οὐκ ἀκούσεις αὐτοῦ· ὁ ἐχθρὸς γάρ ἐστιν ὁ ὑποβάλλων χαύνωσιν καὶ ὀλιγωρίαν, ἵνα σε κατα- μόνος. S. ATHANASIUS. - DUBIA. dit eis legumina ad cibum, et aquam ad potum, et introduxit eos ad regem, et visæ sunt species illo- rum eximiæ super eos, qui ex regia mensa vesce- bantur. fluxiones corporis exsiccat, dæmones fugat, malas cogitationes expellit, mentem nitidiorem, cor pur- gatum, corpus sanctificatum efficit, et ad thronum Dei hominem sistit. Sed ne putes ista temere dici : habes ejus rei testimonium in Evangeliis, ab ipso Salvatore prolatum : Sciscitati sunt ab eo disci- puli, dicentes, Domine, declara nobis quonam pa- cto immundi spiritus fugantur. Quibus respon- dit Dominus : . Hoc genus non ejicitur, nisi ora- tionibus et jejuniis 3. Quisquis igitur ab im- mundo spiritu vexatur, si ei in mentem venerit, at- que usus fuerit hoc remedio, id est jejunio, statim spiritus malus angustiatus secedit, veritus jeju- nium. Multum enim damones delectantur crapula, ebrietate et otio corporis. Magna virtus jejunium, et praclara per illud eduntur facinora. Alioquin unde homines tantas virtutes operantur et signa elunt, eorumque opera infirmis sanitatem Domi- nus tribuit, nisi plane ob ascesin, humilitatem et probum vitæ institutum? jejunium enim angelorum est vita, quo qui utitur angelici ordinis censendus est. Neque arbitrere, dilecte, ea simpliciter in re consistere jejunium. Non enim qui a cibis solum C abstinet, is recte agit, sed ejus qui abstinet ab omni opere malo, jejunium acceptum habebi- tur. Nam si jejunes, nec observes os tuum ne lo- quatur malum, nec caveas tibi ab iracundia, men- dacio, perjurio : si quid mali contra proximum tuum loquare; si, inquam, ex jejunantis ore, ho- rum quidpiam proficiscatur, nihil hine utilitatis percipit, sed totum laborem suum perdit. Tu ita- que, Christi famula, et quotquot salutem consequi cupiunt, si jejunaveris, purifica temetipsam ab omni pecuniæ amore, quia qui pecuniam amat, non potest Deum diligere. Radix enim omniuni malorum est avaritia **. > gias. Si tibi cogitatio suggerat, te ob profectum in virtute magnam præclaramque esse, ne credas ei. Inimicus enim est, qui te impedit, et ambitionem subjicit. Ne itaque eam adimittas cogitationem, quæ laudes repræsentet tuas. Quod si tibi sese talis offerat cogitatio: Noli tam graves subire labores, cum alias possis salutem consequi; ne illi obse- quare. Inimicus namque est, qui tibi mollitiem, se- ” Matth. xv11, 18-20. I Tim. VI, 10. D Editi, 7. Ορᾷς τί ποιεῖ ἡ νηστεία, καὶ νόσους θερα 7. Vides quid faciat jejunium, morbos sanat, 8. Ambitionem et arrogantiam summopere fu- (97) Felckm. 2, ἔχεις γὰρ μαρτ. (98) Sic Basil. et Anglic. Editi, ἐν ποίῳ τρόπῳ. (99) Καὶ τῇ μέθη abest ab Anglicano et Fel. 2. 8. Τὴν κενοδοξίαν καὶ ἀλαζονείαν ἰσχυρῶς φεύγε. (4) In Basil. deest μόνον. Anglic. habet μόνον.

Α θρωπὰ ἐνώπιον τοῦ βασιλέως παρὰ πάντα τὰ παιδά- ρια τὰ ἐσθίοντα ἐκ τῆς τραπέζης τοῦ βασιλέως, καὶ καταδικάσῃ με. Εἶπον δὲ αὐτῷ· Πείρασον τοὺς δού λους σου ἡμέρας ὡσεὶ δέκα, καὶ δὸς ἡμῖν. Καὶ ἔδω κεν αὐτοῖς ὅσπρια φαγεῖν, καὶ ὕδωρ πιεῖν· καὶ εἰσήγαγεν αὐτοὺς ἐνώπιον τοῦ βασιλέως, καὶ ὤφθησαν αἱ ἰδέαι αὐτῶν ἐκλεκταὶ παρὰ τὰ παιδάρια τὰ ἐσθίοντα τὴν τράπεζαν τοῦ βασιλέως. πεύει, καὶ ῥεύματα σωματικά ξηραίνει, καὶ δαί- μονας ἐκβάλλει, καὶ λογισμούς πονηροὺς ἀποδιώκει, καὶ τὸν νοῦν λαμπρότερον ποιεῖ, καὶ καρδίαν καθα ράν, καὶ σῶμα ἡγιασμένον, καὶ τῷ θρόνῳ τοῦ Θεοῦ παρίστησι τὸν ἄνθρωπον. Καὶ ἵνα μὴ νομίσῃς ὅτι ταῦτα ἁπλῶς λέγονται, ἔχεις μαρτυρίαν (97) ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις παρὰ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένην· « Ηρώ- Β τησαν αὐτὸν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, λέγοντες· Κύριε, δεῖξον ἡμῖν ποίῳ τρόπῳ (98) τὰ ἀκάθαρτα πνεύματα φυγαδεύονται. » Εἶπε δὲ ὁ Κύριος· « Τοῦτο τὸ γένος οὐκ ἐκβάλλεται εἰ μὴ ἐν προσευχαῖς καὶ νηστείαις. ο Πᾶς οὖν ὑπὸ πνεύματος ἀκαθάρτου ὀχλούμενος, ἐὰν νοήσῃ, καὶ χρήσηται τῷ φαρμάκῳ τούτῳ, λέγω δὴ τῇ νηστείᾳ, εὐθὺς τὸ πνεῦμα τὸ πονηρὸν στενοχωρού μενον ἀναχωρεῖ, φοβούμενον τὴν νηστείαν. Πάνυ γὰρ τέρπονται οἱ δαίμονες τῇ κραιπάλῃ, καὶ τῇ μέθῃ (99), καὶ τῇ ἀναπαύσει τοῦ σώματος. Μεγάλη δύναμις νηστεία, καὶ μεγάλα κατορθώματα γίνεται δι' αὐτῆς. Ἐπεὶ πόθεν καὶ οἱ ἄνθρωποι μεγάλας δυνάμεις ἐπι- τελοῦσι, καὶ σημεῖα δι' αὐτῶν γίνεται, καὶ ἰάματα τοῖς κάμνουσι δι' αὐτῶν δωρεῖται ὁ Θεὸς, εἰ μὴ πάν- τως δι' ἀσκήσεως καὶ ταπεινοφροσύνης, καὶ πολι τείας ἀγαθῆς ; νηστεία γὰρ ἀγγέλων βίος ἐστὶ, καὶ ὁ χρώμενος αὐτῇ ἀγγελικὴν τάξιν ἔχει. Καὶ μὴ νομί σῃς, ἀγαπητέ, ὅτι οὕτως ἁπλῶς ἐστιν ἡ νηστεία οὐ γὰρ ὁ νηστεύων ἀπὸ βρωμάτων μόνον (1), ἐκεῖ- νος κατώρθωσεν· ἀλλ' ὁ ἀπεχόμενος ἀπὸ παντὸς πονηροῦ πράγματος, τούτῳ λογίζεται ἡ νηστεία. Ἐὰν γὰρ νηστεύσης, καὶ μὴ τηρήσῃς τὸ στόμα σου λαλῆσαι λόγον πονηρὸν, ἡ ὀξυχολίαν, ἢ ψεῦδος, ἢ ἐπιορκίαν, ἢ καταλαλήσῃς κατὰ τοῦ πλησίον σου, ἐὰν ταῦτα ἐξέλθῃ ἐκ τοῦ στόματος τοῦ νηστεύοντος, οὐδὲν ὠφέλησεν· ἀλλὰ καὶ ὅλον τὸν κόπον αὐτοῦ ἀπώλεσε. Σὺ οὖν, δούλη τοῦ Χριστοῦ, καὶ πάντες, ὅσοι θέλουσι σωθῆναι, ἐὰν νηστεύσῃς, ἄγνισον σε αυτὴν ἀπὸ πάσης φιλαργυρίας· ὅτι ὁ ἀγαπῶν ἀργύ ριον οὐ δύναται τὸν Θεὸν ἀγαπᾶν. ο Ρίζα γὰρ πάντων τῶν κακῶν ἐστιν ἡ φιλαργυρία. » Ἐὰν ὑποβάλλῃ σοι ὁ λογισμός, ὅτι μεγάλη γέγονας καὶ καλή, προβεβηκυία τῇ ἀρετῇ, μὴ πιστεύσῃς αὐ τῷ· ὁ ἐχθρὸς γάρ ἐστιν ὁ ἐμποδίζων καὶ κενοδοξίαν ὑποβάλλων. Οὐκ ἀνέξῃ οὖν τοῦ λογισμοῦ ἐπαινοῦν τός σε. Ἐὰν δὲ ὑποβάλλῃ σοι ὁ λογισμὸς λέγων, ὅτι, Μὴ θέλε κοπιἂν οὕτω δυσκόλως, δύνασαι σωθῆ ναι· οὐκ ἀκούσεις αὐτοῦ· ὁ ἐχθρὸς γάρ ἐστιν ὁ ὑποβάλλων χαύνωσιν καὶ ὀλιγωρίαν, ἵνα σε κατα- μόνος. S. ATHANASIUS. - DUBIA. dit eis legumina ad cibum, et aquam ad potum, et introduxit eos ad regem, et visæ sunt species illo- rum eximiæ super eos, qui ex regia mensa vesce- bantur. fluxiones corporis exsiccat, dæmones fugat, malas cogitationes expellit, mentem nitidiorem, cor pur- gatum, corpus sanctificatum efficit, et ad thronum Dei hominem sistit. Sed ne putes ista temere dici : habes ejus rei testimonium in Evangeliis, ab ipso Salvatore prolatum : Sciscitati sunt ab eo disci- puli, dicentes, Domine, declara nobis quonam pa- cto immundi spiritus fugantur. Quibus respon- dit Dominus : . Hoc genus non ejicitur, nisi ora- tionibus et jejuniis 3. Quisquis igitur ab im- mundo spiritu vexatur, si ei in mentem venerit, at- que usus fuerit hoc remedio, id est jejunio, statim spiritus malus angustiatus secedit, veritus jeju- nium. Multum enim damones delectantur crapula, ebrietate et otio corporis. Magna virtus jejunium, et praclara per illud eduntur facinora. Alioquin unde homines tantas virtutes operantur et signa elunt, eorumque opera infirmis sanitatem Domi- nus tribuit, nisi plane ob ascesin, humilitatem et probum vitæ institutum? jejunium enim angelorum est vita, quo qui utitur angelici ordinis censendus est. Neque arbitrere, dilecte, ea simpliciter in re consistere jejunium. Non enim qui a cibis solum C abstinet, is recte agit, sed ejus qui abstinet ab omni opere malo, jejunium acceptum habebi- tur. Nam si jejunes, nec observes os tuum ne lo- quatur malum, nec caveas tibi ab iracundia, men- dacio, perjurio : si quid mali contra proximum tuum loquare; si, inquam, ex jejunantis ore, ho- rum quidpiam proficiscatur, nihil hine utilitatis percipit, sed totum laborem suum perdit. Tu ita- que, Christi famula, et quotquot salutem consequi cupiunt, si jejunaveris, purifica temetipsam ab omni pecuniæ amore, quia qui pecuniam amat, non potest Deum diligere. Radix enim omniuni malorum est avaritia **. > gias. Si tibi cogitatio suggerat, te ob profectum in virtute magnam præclaramque esse, ne credas ei. Inimicus enim est, qui te impedit, et ambitionem subjicit. Ne itaque eam adimittas cogitationem, quæ laudes repræsentet tuas. Quod si tibi sese talis offerat cogitatio: Noli tam graves subire labores, cum alias possis salutem consequi; ne illi obse- quare. Inimicus namque est, qui tibi mollitiem, se- ” Matth. xv11, 18-20. I Tim. VI, 10. D Editi, 7. Ορᾷς τί ποιεῖ ἡ νηστεία, καὶ νόσους θερα 7. Vides quid faciat jejunium, morbos sanat, 8. Ambitionem et arrogantiam summopere fu- (97) Felckm. 2, ἔχεις γὰρ μαρτ. (98) Sic Basil. et Anglic. Editi, ἐν ποίῳ τρόπῳ. (99) Καὶ τῇ μέθη abest ab Anglicano et Fel. 2. 8. Τὴν κενοδοξίαν καὶ ἀλαζονείαν ἰσχυρῶς φεύγε. (4) In Basil. deest μόνον. Anglic. habet μόνον.

σέλῃ ἀπὸ τῆς ἐναρέτου σου πολιτείας. Πολλὰ γάρ ἐστι μηχανήματα ἐκ τοῦ ἐχθροῦ γινόμενα τοῖς δού- λοις τοῦ Θεοῦ. Ὑποβάλλει γὰρ τοῖς ἀνθρώποις, ἄρ- χεται καὶ ἐπαινεῖν λόγοις, πρὸς τὸ ὑψωθῆναι τὴν καρδίαν αὐτῶν. Σὺ δὲ μὴ καταδέξῃ ἔπαινον ἀνθρώ των. Ἐὰν δέ τίς σοι εἴπῃ, Μακαρία εἶ (2)· λέγε αὐτῷ· Ἐὰν ἐξέλθω ἐκ τοῦ σώματος τούτου καλῶς τελειώσασα, τότε μακαρισθήσομαι. "Αρτι γὰρ οὐ πιστεύω ἐμαυτῇ, ὅτι μακαρία εἰμί (5). Οἱ γὰρ ἄνθρω ποι, ὡς ἄνεμος, οὕτω μεταβαλλόμεθα. Πολλάκις δὲ ὑποβάλλει σοι ἐξουθενεῖν τοὺς ἐσθίοντας· μὴ πιστεύ σης αὐτῷ· ἀλλότριος γάρ ἐστι· πάντων γὰρ ἐλαχι- στοτέραν σεαυτὴν (4) λογίζου, ἵνα πολλοὺς προάξῃς εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, καὶ παρὰ Θεῷ ὑψω- θέση. Υποβάλλει δὲ ὁ ἐχθρὸς καὶ ἄσκησιν μεγάλην, ἵνα τὸ σῶμα ἀσθενὲς καὶ ἀχρήσιμον ποιήσῃ. Σοῦ οὖν ἡ νηστεία μέτρον ἐχέτω. Νήστευσον οὖν (5) ὅλον τὸν ἐνιαυτὸν χωρὶς πάσης ἀνάγκης· ὥρᾳ δὲ ἐνάτῃ τῆς ἡμέρας, ἐν ὕμνοις καὶ προσευχαῖς διατελέσασα, με ταλάμβανε τῶν ἄρτων σου ἐν λαχάνῳ ἀναπεποιημένῳ ἐλαί. Πάντα ἁγνὰ ὅσα ἄψυχα. ἄσκησίν σου, μηδὲ αὐτῶν ἰδίων σου συγγενῶν· ἀλλ᾽ εἴ τι ποιεῖς, ἐν κρυπτῷ ποίει· καὶ ὁ Πατήρ σου ὁ οὐράνιος, ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ (6). Ἐὰν δὲ φανερώσης σου τὸν βίον, κενοδοξία σοι τίκτεται, καὶ ζημιοῖ· ἐὰν δὲ εὕρης ψυχὴν ὁμοσύμφωνον πονοῦσαν τῷ Θεῷ, ὡς καὶ σὺ, ταύτῃ μόνῃ ἀποκάλυψον ἐν μυστηρίῳ· ἐκεῖ οὐκ ἔστι κενοδοξία. Ελάλησας γὰρ, ἵνα σωθῇ ψυχή· πολύν μισθὸν λήψῃ, ἐὰν σωθῇ διὰ σοῦ ψυχή. Τοῖς ἔχουσι πόθον ἀκούειν λάλει τὰ συμφέροντα. Ἐὰν δὲ ἀκούῃ καὶ μὴ ποιῇ, μηδὲν λάλει. Λέγει γὰρ ὁ Κύριος· • Μὴ δῶτε τὰ ἅγια τοῖς κυσί· μηδὲ βάλλητα (7) τοὺς μαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν χοίρων. » Κύνας γὰρ καὶ χοίρους ἀποκαλεῖ ὁ Χριστὸς (8) τοὺς ἐν ἀτίμῳ βίῳ διάγοντας· μαργαρίται γὰρ τίμιοί εἰσιν οἱ τοῦ Θεοῦ λόγοι, τοῖς ἀξίοις μόνοις διδόμενοι. γους τους γεγραμμένους ἐν τῷ βιβλίῳ τούτῳ, καὶ ποιοῦσα ! Μαρτύρομαι παντὶ ἀνθρώπῳ (9), ἀκούοντι τὰ ῥήματα ταῦτα καὶ ποιοῦντι, ὅτι τὸ ὄνομα αὐτοῦ γραφήσεται ἐν τῇ βίβλῳ τῆς ζωῆς, καὶ ἐν τῷ τρίτῳ τάγματι τῶν ἀγγέλων εὑρεθήσεται. Ἐὰν οὖν προσ- εύχη, ἢ ψάλλῃς, ἢ ἀναγινώσκης (10), κατ' ιδίαν κάθε ου· μηδεὶς ἀκουέτω, εἰ μὴ σὺ μόνη. Καὶ ἐὰν ἔχῃς ἐμοψύχους μίαν ἢ δύο παρθένους· λέγει γὰρ ὁ Χρι στός· ο "Οπου δύο ἢ τρεῖς εἰσι συνηγμένοι ἐν τῷ ὀνόματί μου (11), ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν ο από τελειώσας. Εἰ δὲ πολλάκις ὑπ. ὁ Θεός. ἀναγινώσκεις. έχης. ἔχεις. DE VIRGINITATE. A gnitiemque ejusmodi subjicit, ut te a probo tuo agunt vitam. Margaritæ quippe pretiosæ sunt, Dei ss Matth. VII, 6. so Matth. xvΙ, 20. post; Anglic., glic., B vitæ instituto dejiciat. Multa quippe sunt ejus ma- chinamenta adversus Dei servos. Submittit enim hominibus cogitationes : incipit laudare, ut corda eorum extollat. Tu vero ne hominum laudes admit- tas. Quod si quis tibi dixerit : Beata es ; responde illi Quando vita probe peracta ex hoc corpore excessero, tunc beata prædicabor. Jam enim non credam me beatam esse. Homines quippe quasi ventus; ita mutamur. Plerumque suadet tibi, ut eos qui comedunt despicias: sed ne credas ei, alienus quippe est; quin potius te omnium mini- mam reputato, ut multos præmittas in regnum cœ- lorum, et a Deo exalteris. Si suadet tibi inimicus ingentem ascesin seu exercitationem:, ut corpus tuum infirmum et inutile efficiat : tuum jeju- nium modum habeat. Jejuna itaque totum annum nisi aliud postulet necessitas; hora autem nona in hymnis et orationibus transacta, sume panes tuos cum oleribus oleo conditis. Omnia pura sunt quæ- cunque inanimata. rit ascesin, ne ex cognatis quidem tuis sed si quid agis, in occulto age : et Pater tuus coelestis qui videt in occulto, reddet tibi in publico. Quod si vitam tuam manifestaveris, hinc tibi nascetur inanis gloriæ cupiditas, atque detrimentum senties. Si vero animam repereris tibi consentientem, al- que Deo eadem ratione servientem, huic soli se- creta tua revelato : hac enim in re non est ina- nis gloria. Locuta namque es ut salva fieret anima : magnam mercedem recipies, si per te anima salu- tem consequatur. Quibus inest audiendi deside- rium loquere quæ sint utilia. Quod si ille audierit et audita non exsequatur, ne loquere ultra. Aid enim Dominus: Ne date sancta canibus, neque projicite margaritas vestras ante porcos **. › Canes namque et porcos vocat Dominus eos, qui turpem verba, quæ iis tantum qui digni sunt tribuuntur. C D in libro scriptos, atque exsecuta eos fuerit. Testi- ficor omni homini, qui audierit hæc verba et fe- cerit ea, quod nomen ejus scribendum sit in libro vitæ, et quod ipse in tertio angelorum ordine sit collocandus. Si igitur ores aut psallas, legasve, seorsum sede : nemo audiat nisi tu sola. Et si ha- beas concordem unam aut alteram virginem, ait enim Christus: Ubi duo vel tres congregati fue- rint in nomine meo, ibi sum in medio eorum "; > abjice muliebrem sensum, ac fiduciam virileque (8 Anglicanus, Μox, Basil. et Anglic., Editi, 9. Σὺ δὲ, ὦ παρθένε, μηθεὶς καταμανθανέτω τὴν 10. "Ω μακαρία ψυχὴ ἡ ἀκούσασα τούτους τοὺς λό- (2) Basiliensis et Anglicanus, Μακάριος εξ. Paulo (3) Basil. et Anglic., Μακάριος. Paulo post, An- (4) Basiliensis et Anglic., ελαχιστότερον σεαυτόν. (5) Oὖν deest in Basil. et Anglic. (6) In Anglic. et Felc. 2, deest illud, ἐν τῷ φανερῷ. 9. Tu autem, o virgo, id age, ut nemo tuam no- 10. Ο beata anima quæ sermones audierit hoc (7) Anglicanus, βάλητε. (9) Ανθρώπων abest ab Anglic. et Felc. 2. (10) Sic Basil. et Applic. Editi vero, ἢ ψάλλεις, ἢ (11) Basil., ὑπηγμένοι διὰ τὸ ὄνομά μου.

σέλῃ ἀπὸ τῆς ἐναρέτου σου πολιτείας. Πολλὰ γάρ ἐστι μηχανήματα ἐκ τοῦ ἐχθροῦ γινόμενα τοῖς δού- λοις τοῦ Θεοῦ. Ὑποβάλλει γὰρ τοῖς ἀνθρώποις, ἄρ- χεται καὶ ἐπαινεῖν λόγοις, πρὸς τὸ ὑψωθῆναι τὴν καρδίαν αὐτῶν. Σὺ δὲ μὴ καταδέξῃ ἔπαινον ἀνθρώ των. Ἐὰν δέ τίς σοι εἴπῃ, Μακαρία εἶ (2)· λέγε αὐτῷ· Ἐὰν ἐξέλθω ἐκ τοῦ σώματος τούτου καλῶς τελειώσασα, τότε μακαρισθήσομαι. "Αρτι γὰρ οὐ πιστεύω ἐμαυτῇ, ὅτι μακαρία εἰμί (5). Οἱ γὰρ ἄνθρω ποι, ὡς ἄνεμος, οὕτω μεταβαλλόμεθα. Πολλάκις δὲ ὑποβάλλει σοι ἐξουθενεῖν τοὺς ἐσθίοντας· μὴ πιστεύ σης αὐτῷ· ἀλλότριος γάρ ἐστι· πάντων γὰρ ἐλαχι- στοτέραν σεαυτὴν (4) λογίζου, ἵνα πολλοὺς προάξῃς εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, καὶ παρὰ Θεῷ ὑψω- θέση. Υποβάλλει δὲ ὁ ἐχθρὸς καὶ ἄσκησιν μεγάλην, ἵνα τὸ σῶμα ἀσθενὲς καὶ ἀχρήσιμον ποιήσῃ. Σοῦ οὖν ἡ νηστεία μέτρον ἐχέτω. Νήστευσον οὖν (5) ὅλον τὸν ἐνιαυτὸν χωρὶς πάσης ἀνάγκης· ὥρᾳ δὲ ἐνάτῃ τῆς ἡμέρας, ἐν ὕμνοις καὶ προσευχαῖς διατελέσασα, με ταλάμβανε τῶν ἄρτων σου ἐν λαχάνῳ ἀναπεποιημένῳ ἐλαί. Πάντα ἁγνὰ ὅσα ἄψυχα. ἄσκησίν σου, μηδὲ αὐτῶν ἰδίων σου συγγενῶν· ἀλλ᾽ εἴ τι ποιεῖς, ἐν κρυπτῷ ποίει· καὶ ὁ Πατήρ σου ὁ οὐράνιος, ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ (6). Ἐὰν δὲ φανερώσης σου τὸν βίον, κενοδοξία σοι τίκτεται, καὶ ζημιοῖ· ἐὰν δὲ εὕρης ψυχὴν ὁμοσύμφωνον πονοῦσαν τῷ Θεῷ, ὡς καὶ σὺ, ταύτῃ μόνῃ ἀποκάλυψον ἐν μυστηρίῳ· ἐκεῖ οὐκ ἔστι κενοδοξία. Ελάλησας γὰρ, ἵνα σωθῇ ψυχή· πολύν μισθὸν λήψῃ, ἐὰν σωθῇ διὰ σοῦ ψυχή. Τοῖς ἔχουσι πόθον ἀκούειν λάλει τὰ συμφέροντα. Ἐὰν δὲ ἀκούῃ καὶ μὴ ποιῇ, μηδὲν λάλει. Λέγει γὰρ ὁ Κύριος· • Μὴ δῶτε τὰ ἅγια τοῖς κυσί· μηδὲ βάλλητα (7) τοὺς μαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν χοίρων. » Κύνας γὰρ καὶ χοίρους ἀποκαλεῖ ὁ Χριστὸς (8) τοὺς ἐν ἀτίμῳ βίῳ διάγοντας· μαργαρίται γὰρ τίμιοί εἰσιν οἱ τοῦ Θεοῦ λόγοι, τοῖς ἀξίοις μόνοις διδόμενοι. γους τους γεγραμμένους ἐν τῷ βιβλίῳ τούτῳ, καὶ ποιοῦσα ! Μαρτύρομαι παντὶ ἀνθρώπῳ (9), ἀκούοντι τὰ ῥήματα ταῦτα καὶ ποιοῦντι, ὅτι τὸ ὄνομα αὐτοῦ γραφήσεται ἐν τῇ βίβλῳ τῆς ζωῆς, καὶ ἐν τῷ τρίτῳ τάγματι τῶν ἀγγέλων εὑρεθήσεται. Ἐὰν οὖν προσ- εύχη, ἢ ψάλλῃς, ἢ ἀναγινώσκης (10), κατ' ιδίαν κάθε ου· μηδεὶς ἀκουέτω, εἰ μὴ σὺ μόνη. Καὶ ἐὰν ἔχῃς ἐμοψύχους μίαν ἢ δύο παρθένους· λέγει γὰρ ὁ Χρι στός· ο "Οπου δύο ἢ τρεῖς εἰσι συνηγμένοι ἐν τῷ ὀνόματί μου (11), ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν ο από τελειώσας. Εἰ δὲ πολλάκις ὑπ. ὁ Θεός. ἀναγινώσκεις. έχης. ἔχεις. DE VIRGINITATE. A gnitiemque ejusmodi subjicit, ut te a probo tuo agunt vitam. Margaritæ quippe pretiosæ sunt, Dei ss Matth. VII, 6. so Matth. xvΙ, 20. post; Anglic., glic., B vitæ instituto dejiciat. Multa quippe sunt ejus ma- chinamenta adversus Dei servos. Submittit enim hominibus cogitationes : incipit laudare, ut corda eorum extollat. Tu vero ne hominum laudes admit- tas. Quod si quis tibi dixerit : Beata es ; responde illi Quando vita probe peracta ex hoc corpore excessero, tunc beata prædicabor. Jam enim non credam me beatam esse. Homines quippe quasi ventus; ita mutamur. Plerumque suadet tibi, ut eos qui comedunt despicias: sed ne credas ei, alienus quippe est; quin potius te omnium mini- mam reputato, ut multos præmittas in regnum cœ- lorum, et a Deo exalteris. Si suadet tibi inimicus ingentem ascesin seu exercitationem:, ut corpus tuum infirmum et inutile efficiat : tuum jeju- nium modum habeat. Jejuna itaque totum annum nisi aliud postulet necessitas; hora autem nona in hymnis et orationibus transacta, sume panes tuos cum oleribus oleo conditis. Omnia pura sunt quæ- cunque inanimata. rit ascesin, ne ex cognatis quidem tuis sed si quid agis, in occulto age : et Pater tuus coelestis qui videt in occulto, reddet tibi in publico. Quod si vitam tuam manifestaveris, hinc tibi nascetur inanis gloriæ cupiditas, atque detrimentum senties. Si vero animam repereris tibi consentientem, al- que Deo eadem ratione servientem, huic soli se- creta tua revelato : hac enim in re non est ina- nis gloria. Locuta namque es ut salva fieret anima : magnam mercedem recipies, si per te anima salu- tem consequatur. Quibus inest audiendi deside- rium loquere quæ sint utilia. Quod si ille audierit et audita non exsequatur, ne loquere ultra. Aid enim Dominus: Ne date sancta canibus, neque projicite margaritas vestras ante porcos **. › Canes namque et porcos vocat Dominus eos, qui turpem verba, quæ iis tantum qui digni sunt tribuuntur. C D in libro scriptos, atque exsecuta eos fuerit. Testi- ficor omni homini, qui audierit hæc verba et fe- cerit ea, quod nomen ejus scribendum sit in libro vitæ, et quod ipse in tertio angelorum ordine sit collocandus. Si igitur ores aut psallas, legasve, seorsum sede : nemo audiat nisi tu sola. Et si ha- beas concordem unam aut alteram virginem, ait enim Christus: Ubi duo vel tres congregati fue- rint in nomine meo, ibi sum in medio eorum "; > abjice muliebrem sensum, ac fiduciam virileque (8 Anglicanus, Μox, Basil. et Anglic., Editi, 9. Σὺ δὲ, ὦ παρθένε, μηθεὶς καταμανθανέτω τὴν 10. "Ω μακαρία ψυχὴ ἡ ἀκούσασα τούτους τοὺς λό- (2) Basiliensis et Anglicanus, Μακάριος εξ. Paulo (3) Basil. et Anglic., Μακάριος. Paulo post, An- (4) Basiliensis et Anglic., ελαχιστότερον σεαυτόν. (5) Oὖν deest in Basil. et Anglic. (6) In Anglic. et Felc. 2, deest illud, ἐν τῷ φανερῷ. 9. Tu autem, o virgo, id age, ut nemo tuam no- 10. Ο beata anima quæ sermones audierit hoc (7) Anglicanus, βάλητε. (9) Ανθρώπων abest ab Anglic. et Felc. 2. (10) Sic Basil. et Applic. Editi vero, ἢ ψάλλεις, ἢ (11) Basil., ὑπηγμένοι διὰ τὸ ὄνομά μου.

Λ θου τὸ γυναικεῖον φρόνημα, καὶ λάβε θάρσος καὶ ἀν- δρείαν. Ἐν γὰρ τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, οὐκ ἔστιν ἄῤῥεν καὶ θῆλυ, ἀλλὰ πᾶσαι αἱ ἀρεστήσασαι γυναί κες ἀνδρῶν τάξιν λαμβάνουσιν. Ἐπιλάθου τὰ νεωτε ρικά σχήματα, ἵνα λάβῃς τιμὴν τῆς καλῆς χήρας. Λέγει γὰρ ὁ ἅγιος Παῦλος (12)· « Τίμα χήρας, τὰς ὄντως χήρας. Ἡ δὲ ὄντως χήρα καὶ μεμονωμένη ἤλπικεν ἐπὶ τὸν Θεὸν, καὶ προσμένει ταῖς δεήσεσι καὶ ταῖς προσευχαῖς νυκτὸς καὶ ἡμέρας. Η δὲ σπα- ταλῶσα τέθνηκε. Χήρα καταλεγέσθω μὴ ἔλαττον ἐτῶν ἑξήκοντα, γεγονυῖα ἑνὸς ἀνδρὸς γυνή· εἰ ἐξε νοδόχησεν, εἰ ἐτεκνοτρόφησεν, εἰ ἁγίων πόδας ἔνιψεν, εἰ θλιβομένοις ἐπήρκεσεν, εἰ παντὶ ἔργῳ ἀγαθῷ ἐπ- ηκολούθησε. Νεωτέρας δὲ χήρας παραιτοῦ· ὅταν γὰρ καταστρηνιάσωσι τοῦ Χριστοῦ, γαμεῖν θέλουσιν, Β ἔχουσαι κρίμα, ὅτι τὴν πρώτην πίστιν ἠθέτησαν. οὐκ ἀκούεις νεωτέρα, ἀλλὰ καὶ πρεσβύτις ἀποκαλῇ, καὶ τιμὴν ἔχεις, ὡς πρεσβυτέρα. Ἡ ὑπόστασις τῶν ἱματίων σου μὴ ἤτω πολύτιμος· ὁ ἐπενδύτης σου μέλας, μὴ βεβαμμένος ἐν βαφῇ, ἀλλ᾽ αὐτοφυής ιδιό χροος (13), ή όνυχίζων· καὶ τὸ μαφόριον ἄκρυσσον, ὡσαύτως τῆς αὐτῆς χρόας· καὶ χειρίδια έρεᾶ περί καλύπτοντα τοὺς βραχίονας ἕως τῶν δακτύλων τῶν χειρῶν, τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς περικεκομμένας, καὶ κεφαλοδέσμιον ἐρεοῦν περισφίγγον τὴν κεφαλὴν, καὶ κουκούλιον, καὶ ἐπώμιον ἄκροσσον. Ἐὰν δὲ συναντάς ἀνθρώπῳ, τὸ πρόσωπον κατακεκαλυμμένον ἔστω, κάτω νεῦον, καὶ οὐκ ἐπάρῃς ἀνθρώπῳ τὸ πρόσωπόν σου, εἰ μὴ μόνον τῷ Θεῷ σου. Οταν στῆς εἰς προσευχήν, τοὺς πόδας σου περικεκαλυμμένους ἔχε ἐν ὑποδήμασιν. Α- τὸς γὰρ ὁ στολισμός ἱεροπρεπής ἐστιν. Οὐκ ἐκδύσῃ γυμνή· νυκτὸς δὲ καὶ ἡμέρας τὸ ἱμάτιον σου ἔστω καλύπτον τὴν σάρκα σου. Οὐ μὴ ἴδῃ ἄλλη γυνὴ τὸ σῶμά σου γυμνὸν ἄνευ πάσης ἀνάγκης· ἀλλ᾽ οὐδὲ αὐτὴ κατανοήσεις ἀποκεκαλυμμένη τῷ σώματι. Ἐξ ὅπου γὰρ ἐτάξω τῷ Θεῷ ἐγκρατεύεσθαι, τὸ σῶμά σου ἡγιασμένον ἐστὶ, καὶ ναός ἐστι τοῦ Θεοῦ (14). Οὐ χρὴ οὖν τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ ἀποκαλύπτεσθαι ὑπό τι νος. Οὐ πορεύσῃ εἰς βαλανεῖον ὑγιαίνουσα ἄνευ πάτ σης ἀνάγκης, οὐ μὴ βάψῃς ὅλον τὸ σῶμά σου εἰς ὕδωρ, ὅτι ἁγία εἶ Κυρίῳ τῷ Θεῷ· καὶ οὐ μιανεῖς τὴν σάρκα σου ἐν οὐδενὶ κοσμικῷ, ἀλλὰ μόνον τὸ πρόσωπόν σου νίψαι, καὶ τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας. Οταν νίψῃς τὸ πρόσωπόν σου, οὐ νίψῃ ταῖς δύο χερ Ο σίν, οὐδὲ ἐκτρίψῃ (15) τὰ μῆλα τῆς ἔψεώς σου, οὐδὲ μὴ βάλῃς πόαν, οὐδὲ νίτρον, οὐδὲ τὰ ὅμοια τούτοις· αἱ κοσμικαὶ γὰρ ταῦτα ποιοῦσιν· ἀλλ' ἐν ὕδατι και θαρῷ νίψη. χρώος. Μος, χρόας. οὐδὲ ἐπιβαλεῖς ἐπὶ τὰ ἱμάτιά σου ἀρώματα πολύ- τιμα. Ἐὰν δὲ τὸ σῶμά σου ἀσθενέστερον γένηται, χρῆσαι οίνῳ ὀλίγῳ διὰ τὸν στόμαχον. Ἐὰν δὲ, μὴ γένοιτο! εἰς κάκωσιν ἐμπέσῃς, σεαυτῆς ἐπιμέλου, μὴ χρώας. S. ATHANASIUS. - - DUBIA. robur assume. Nam in regno colorum non est ma- sculus neque femina, sed quæcunque mulieres Do- mino placuerunt, virorum ordinem accipiunt. Ju- venilia ornamenta obliviscere, ut bonæ viduæ pre- tium accipias. Ait enim beatus Paulus: Viduas ho- nora, quæ vere viduæ sunt. Quæ vere vidua est et desclata, in Deo sperat, et permanet in observa- tionibus et orationibus nocte et die. Quæ autem in deliciis est, mortua est. Vidua eligatur non minus annorum sexaginta, quæ fuerit unius viri uxor : si hospites exceperit, si liberos educaverit, si pe- des sanctorum laverit, si afflictis opem tulerit, si omne bonum opus prosecuta fuerit. Juniores vi- duas recusa : cum enim lascivierint adversus Chri- stum, tunc nubere volunt, habentes damnationem, quia primam fidem irritam fecerunt *7., non audies junior, sed ætate grandior, honorque tibi erit quasi ætate majori. Materia vestimentorum tuorum, ne sit magni pretii. Ependytes tuus niger neque tinctus, sed nativi coloris, aut onychinus. Maforium sine limbriis ejusdem coloris: manicæ laneæ, brachia usque ad digitos obtegentes : ca- pilli capitis circumtonsi, et vitta lanea caput astringens, cucullula et superhumerale sine fim- briis. Si viro occurras, facies velata demissaque esto, neque homini vultum attollas, sed duntaxat Deo tuo. Cum ad orandum steteris, sint pedes tui calceis operti. Ejusmodi enim vestimenti genus, sanctitatem præfert. Ne exuaris ad usque nudita- tem : nocte dieque vestis tegat carnem tuam. C Nunquam te alia femina nudam videat nisi in summa necessitate; neque te ipsa consideres, nudo corpore. A quo tempore enim statuisti Deo casta esse, corpus tuum sanctificatum et templum Dei est. Non debet igitur templum Dei ab ullo re- tegi. Non ibis ad balneum, si quidem sana sis, nisi in summa necessitate; neque immergas totum corpus tuum in aquam, quia sancta es Domino Deo. Non contamines carnem tuam ulla re mun- dana, sed faciem tantum tuam lava, et manus pe- desque. Cum laveris faciem tuam, ne lavalo amnba- bus manibus, neque expoliveris genas vultus tui, ne herbam, ne nitrum, aut quid simile adhibue- ris nam quæ mundanæ sunt talia faciunt; sed aqua munda laveris. neve aromatibus magni pretii vestes aspergas tuas. Quod si corpus tuum imbecillius evaserit, vino mo- dico utere ob stomachum 58. Si vero, quod absit ! in malum incidas ; leipsam cura, nec des homini * Tim. v, 5-8. I Tim. v, 23. sunt in Felc. 2. Basil. et Angl., Editi et alii, 11. Tu auten si non facias tibi juveniles habitus, 11. Σὺ δὲ, εἰ μὲν οὐ ποιεῖς τὰ νεωτερικά σχήματα, 12. Ne pretioso unguento corpus tuum unxeris, (12) Hc, Λέγει γὰρ ὁ. τὰς ὄντως χήρας, de- (15) Basil. et Angl., ιδιόχροος. Editi et alii, ιδιό 12. Οὐκ ἐπιχρίσῃ τὸ σῶμά σου μύρῳ πολυτελεί, (14) Basiliensis, καὶ ναὸς τοῦ Θεοῦ. (15) Ita Anglic. Editi vero, οὐδὲ μὴ ἐκτρ.

Λ θου τὸ γυναικεῖον φρόνημα, καὶ λάβε θάρσος καὶ ἀν- δρείαν. Ἐν γὰρ τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, οὐκ ἔστιν ἄῤῥεν καὶ θῆλυ, ἀλλὰ πᾶσαι αἱ ἀρεστήσασαι γυναί κες ἀνδρῶν τάξιν λαμβάνουσιν. Ἐπιλάθου τὰ νεωτε ρικά σχήματα, ἵνα λάβῃς τιμὴν τῆς καλῆς χήρας. Λέγει γὰρ ὁ ἅγιος Παῦλος (12)· « Τίμα χήρας, τὰς ὄντως χήρας. Ἡ δὲ ὄντως χήρα καὶ μεμονωμένη ἤλπικεν ἐπὶ τὸν Θεὸν, καὶ προσμένει ταῖς δεήσεσι καὶ ταῖς προσευχαῖς νυκτὸς καὶ ἡμέρας. Η δὲ σπα- ταλῶσα τέθνηκε. Χήρα καταλεγέσθω μὴ ἔλαττον ἐτῶν ἑξήκοντα, γεγονυῖα ἑνὸς ἀνδρὸς γυνή· εἰ ἐξε νοδόχησεν, εἰ ἐτεκνοτρόφησεν, εἰ ἁγίων πόδας ἔνιψεν, εἰ θλιβομένοις ἐπήρκεσεν, εἰ παντὶ ἔργῳ ἀγαθῷ ἐπ- ηκολούθησε. Νεωτέρας δὲ χήρας παραιτοῦ· ὅταν γὰρ καταστρηνιάσωσι τοῦ Χριστοῦ, γαμεῖν θέλουσιν, Β ἔχουσαι κρίμα, ὅτι τὴν πρώτην πίστιν ἠθέτησαν. οὐκ ἀκούεις νεωτέρα, ἀλλὰ καὶ πρεσβύτις ἀποκαλῇ, καὶ τιμὴν ἔχεις, ὡς πρεσβυτέρα. Ἡ ὑπόστασις τῶν ἱματίων σου μὴ ἤτω πολύτιμος· ὁ ἐπενδύτης σου μέλας, μὴ βεβαμμένος ἐν βαφῇ, ἀλλ᾽ αὐτοφυής ιδιό χροος (13), ή όνυχίζων· καὶ τὸ μαφόριον ἄκρυσσον, ὡσαύτως τῆς αὐτῆς χρόας· καὶ χειρίδια έρεᾶ περί καλύπτοντα τοὺς βραχίονας ἕως τῶν δακτύλων τῶν χειρῶν, τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς περικεκομμένας, καὶ κεφαλοδέσμιον ἐρεοῦν περισφίγγον τὴν κεφαλὴν, καὶ κουκούλιον, καὶ ἐπώμιον ἄκροσσον. Ἐὰν δὲ συναντάς ἀνθρώπῳ, τὸ πρόσωπον κατακεκαλυμμένον ἔστω, κάτω νεῦον, καὶ οὐκ ἐπάρῃς ἀνθρώπῳ τὸ πρόσωπόν σου, εἰ μὴ μόνον τῷ Θεῷ σου. Οταν στῆς εἰς προσευχήν, τοὺς πόδας σου περικεκαλυμμένους ἔχε ἐν ὑποδήμασιν. Α- τὸς γὰρ ὁ στολισμός ἱεροπρεπής ἐστιν. Οὐκ ἐκδύσῃ γυμνή· νυκτὸς δὲ καὶ ἡμέρας τὸ ἱμάτιον σου ἔστω καλύπτον τὴν σάρκα σου. Οὐ μὴ ἴδῃ ἄλλη γυνὴ τὸ σῶμά σου γυμνὸν ἄνευ πάσης ἀνάγκης· ἀλλ᾽ οὐδὲ αὐτὴ κατανοήσεις ἀποκεκαλυμμένη τῷ σώματι. Ἐξ ὅπου γὰρ ἐτάξω τῷ Θεῷ ἐγκρατεύεσθαι, τὸ σῶμά σου ἡγιασμένον ἐστὶ, καὶ ναός ἐστι τοῦ Θεοῦ (14). Οὐ χρὴ οὖν τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ ἀποκαλύπτεσθαι ὑπό τι νος. Οὐ πορεύσῃ εἰς βαλανεῖον ὑγιαίνουσα ἄνευ πάτ σης ἀνάγκης, οὐ μὴ βάψῃς ὅλον τὸ σῶμά σου εἰς ὕδωρ, ὅτι ἁγία εἶ Κυρίῳ τῷ Θεῷ· καὶ οὐ μιανεῖς τὴν σάρκα σου ἐν οὐδενὶ κοσμικῷ, ἀλλὰ μόνον τὸ πρόσωπόν σου νίψαι, καὶ τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας. Οταν νίψῃς τὸ πρόσωπόν σου, οὐ νίψῃ ταῖς δύο χερ Ο σίν, οὐδὲ ἐκτρίψῃ (15) τὰ μῆλα τῆς ἔψεώς σου, οὐδὲ μὴ βάλῃς πόαν, οὐδὲ νίτρον, οὐδὲ τὰ ὅμοια τούτοις· αἱ κοσμικαὶ γὰρ ταῦτα ποιοῦσιν· ἀλλ' ἐν ὕδατι και θαρῷ νίψη. χρώος. Μος, χρόας. οὐδὲ ἐπιβαλεῖς ἐπὶ τὰ ἱμάτιά σου ἀρώματα πολύ- τιμα. Ἐὰν δὲ τὸ σῶμά σου ἀσθενέστερον γένηται, χρῆσαι οίνῳ ὀλίγῳ διὰ τὸν στόμαχον. Ἐὰν δὲ, μὴ γένοιτο! εἰς κάκωσιν ἐμπέσῃς, σεαυτῆς ἐπιμέλου, μὴ χρώας. S. ATHANASIUS. - - DUBIA. robur assume. Nam in regno colorum non est ma- sculus neque femina, sed quæcunque mulieres Do- mino placuerunt, virorum ordinem accipiunt. Ju- venilia ornamenta obliviscere, ut bonæ viduæ pre- tium accipias. Ait enim beatus Paulus: Viduas ho- nora, quæ vere viduæ sunt. Quæ vere vidua est et desclata, in Deo sperat, et permanet in observa- tionibus et orationibus nocte et die. Quæ autem in deliciis est, mortua est. Vidua eligatur non minus annorum sexaginta, quæ fuerit unius viri uxor : si hospites exceperit, si liberos educaverit, si pe- des sanctorum laverit, si afflictis opem tulerit, si omne bonum opus prosecuta fuerit. Juniores vi- duas recusa : cum enim lascivierint adversus Chri- stum, tunc nubere volunt, habentes damnationem, quia primam fidem irritam fecerunt *7., non audies junior, sed ætate grandior, honorque tibi erit quasi ætate majori. Materia vestimentorum tuorum, ne sit magni pretii. Ependytes tuus niger neque tinctus, sed nativi coloris, aut onychinus. Maforium sine limbriis ejusdem coloris: manicæ laneæ, brachia usque ad digitos obtegentes : ca- pilli capitis circumtonsi, et vitta lanea caput astringens, cucullula et superhumerale sine fim- briis. Si viro occurras, facies velata demissaque esto, neque homini vultum attollas, sed duntaxat Deo tuo. Cum ad orandum steteris, sint pedes tui calceis operti. Ejusmodi enim vestimenti genus, sanctitatem præfert. Ne exuaris ad usque nudita- tem : nocte dieque vestis tegat carnem tuam. C Nunquam te alia femina nudam videat nisi in summa necessitate; neque te ipsa consideres, nudo corpore. A quo tempore enim statuisti Deo casta esse, corpus tuum sanctificatum et templum Dei est. Non debet igitur templum Dei ab ullo re- tegi. Non ibis ad balneum, si quidem sana sis, nisi in summa necessitate; neque immergas totum corpus tuum in aquam, quia sancta es Domino Deo. Non contamines carnem tuam ulla re mun- dana, sed faciem tantum tuam lava, et manus pe- desque. Cum laveris faciem tuam, ne lavalo amnba- bus manibus, neque expoliveris genas vultus tui, ne herbam, ne nitrum, aut quid simile adhibue- ris nam quæ mundanæ sunt talia faciunt; sed aqua munda laveris. neve aromatibus magni pretii vestes aspergas tuas. Quod si corpus tuum imbecillius evaserit, vino mo- dico utere ob stomachum 58. Si vero, quod absit ! in malum incidas ; leipsam cura, nec des homini * Tim. v, 5-8. I Tim. v, 23. sunt in Felc. 2. Basil. et Angl., Editi et alii, 11. Tu auten si non facias tibi juveniles habitus, 11. Σὺ δὲ, εἰ μὲν οὐ ποιεῖς τὰ νεωτερικά σχήματα, 12. Ne pretioso unguento corpus tuum unxeris, (12) Hc, Λέγει γὰρ ὁ. τὰς ὄντως χήρας, de- (15) Basil. et Angl., ιδιόχροος. Editi et alii, ιδιό 12. Οὐκ ἐπιχρίσῃ τὸ σῶμά σου μύρῳ πολυτελεί, (14) Basiliensis, καὶ ναὸς τοῦ Θεοῦ. (15) Ita Anglic. Editi vero, οὐδὲ μὴ ἐκτρ.

ως τόπον τοῖς ἀνθρώποις λέγειν, ὅτι ἐκ τῆς ἀσκή- σεως αὐτῆς συνέβη αὐτῇ ἡ κάκωσις. ᾿Αλλὰ πρὶν ἢ τινα εἰπεῖν σοι, σὺ σεαυτῆς φρόντιζον, ἕως ἂν ταχὺ ἀναστῇς, καὶ πάλιν τὸν κανόνα σου ἑλκύσῃς. Ολον τὸν χρόνον τῆς ζωῆς του ἐν νηστείαις, καὶ προσευ χαῖς, καὶ ἐλεημοσύναις διατέλει. Μακάριος ὁ ἀκούων ταῦτα καὶ ποιῶν αὐτά. Νυκτὸς καὶ ἡμέρας μή ἀποστήτω ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἐκ τοῦ στόματός σου. Ητω δὲ τὸ ἔργον σου διὰ παντὸς μελέτη τῶν θείων Γραφών. Ψαλτήριον ἔχε, καὶ τοὺς ψαλμούς μάνθανε. Ανατέλλων ὁ ἥλιος βλεπέτω τὸ βιβλίον ἐν ταῖς χερσί σου, καὶ μετὰ τρίτην ώραν συνάξεις ἐπιτέλει, ὅτι ταύτῃ τῇ ὥρᾳ ἐπάγη τὸ ξύλον τοῦ σταυροῦ. Εκτῃ (16) ὥρᾳ ὁμοίως ἐπιτέλει σου τὰς προσευχάς· μετά ψαλ μῶν, καὶ κλαυθμοῦ, καὶ δεήσεως· ὅτι αὐτῇ τῇ ὥρᾳ ἐκρεμάσθη ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ. Ἐνάτη ώρα πάλιν (17) ἐν ὕμνοις καὶ δοξολογίαις, μετά δακρύων ἐξομολογουμένη τὰ παραπτώματά σου, τὸν Θεὸν ἱκέτευε, ὅτι ἐν αὐτῇ τῇ ὥρᾳ ὁ Κύριος κρε μάμενος ἐπὶ σταυροῦ ἀπέδωκε (18) τὸ πνεῦμα. Καὶ μετὰ τὴν σύναξιν τῆς ἐνάτης ἔσθιε τὸν ἄρτον σου, εὐχαριστήσασα τῷ Θεῷ ἐπὶ τῆς τραπέζης σου οὕτως· Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς, ὁ ἐλεῶν καὶ τρέφων ἡμᾶς ἐκ νεό- τητας ἡμῶν (19), ὁ διδοὺς τροφὴν πάσῃ σαρκί·, πλήρωσαν χαρᾶς καὶ εὐφροσύνης τὰς καρδίας ἡμῶν, ἵνα πάντοτε πᾶσαν αὐτάρκειαν ἔχοντες περισσεύω- μὲν εἰς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυ ρίῳ ἡμῶν, μεθ' οὗ σοι πρέπει δόξα, κράτος. τιμὴ καὶ αἰῶνας τῶν αἰώνων, αμήν. ἔρχῃ κλᾶσαι τὸν ἄρτον, σφραγίσατα αὐτὸν τρίτον τὸ σημεῖον τοῦ σταυροῦ, οὕτως εὐχαριστοῦσα λέγε· Εὐχαριστοῦμέν σοι, Πάτερ ἡμῶν, ὑπὲρ (21) τῆς ἁγίας ἀναστάσεώς σου· διὰ γὰρ Ἰησοῦ τοῦ Παιδός σου ἐγνώρισας ἡμῖν αὐτήν· καὶ καθὼς ὁ ἄρτος οὗτ της διεσκορπισμένος ὑπῆρχεν ὁ ἐπάγω ταύτης τῆς τραπέζης (22), καὶ συναχθεὶς ἐγένετο ἐν· οὕτως ἐπισυναχθήτω σου ἡ Ἐκκλησία ἀπὸ τῶν περάτων τῆς γῆς εἰς τὴν βασιλείαν σου, ὅτι σου ἐστὶν ἡ δύ ναμις καὶ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, ἀμήν (25). Καὶ ταύτην μὲν τὴν εὐχὴν (24) ἐν τῷ κὖν τὸν ἄρτον, καὶ θέλειν ἐσθίειν, ὀφείλεις λέγειν· προσκύνησις σὺν ἁγίῳ Πνεύματι (20), εἰς τοὺς ξύλω τοῦ σταυροῦ Ἰησοῦς ἡ πάντων ζωή. Εκτη. αὐτῇ ὥρᾳ δὲ πάλιν. τὴν καρδίαν μου, ἵνα. αὐτοῦ χρηστότητι· καὶ ὅτι δι' ἐκείνου σε ἔγνωμεν τὸν ἀληθινὸν Θεὸν καὶ Πατέρα ἡμῶν, καὶ τὸ πανάγιον Πνεῦμά σου, τὸ φωτίζον ἡμᾶς καὶ παριγορὸν καὶ πρὸς τὴν σὴν ὡδηγὸν ἐπίγνωσιν. Ὅθεν πα ρακαλοῦμέν σε, ἁρμόδιον τοῦτον γενέσθαι καὶ εὐφραν τικὸν τῇ ἡμετέρα ουσίᾳ τοῦ σώματος, καὶ μηδέποτε αὐτὸν ὑστερούμενον διὰ τὴν ἡμῶν ἀναξιότητα· ἀλλὰ κἀκεῖνον τὸν νοούμενον τὸν ζωοποιὸν καὶ πανάγιον τοῦ σὺν ἁγίῳ Πνεύματι. στο μέν σοι, Πάτερ ἡμῶν, ὑπὲρ τῆς ἁγίας καὶ ἐνδόξου σαρκώσεως τοῦ Υἱοῦ σου Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, ἐν ἡμεῖς κατὰ τὴν θείαν ἐκείνου ἐπαγγελίαν καθ' ἡμέραν ἐσθίοντες εὐφραινόμεθα, εἰς τουτονὶ τὸν ἄρ λαμβάνειν ἡμᾶς ἀξίωσον διὰ τὴν σὴν ἀγαθότητα, καὶ ταύτην μὲν τὴν εὐ χήν, ἐκ τῆς τραπέζης λέγο μεν, συμπαρῶσι. συμπλῶσι. DE VIRGINITATE. A bus locum dicendi, tibi ex ascesi seu exercitatione B Ci Psal. CXXXV, 25. II Cor. IX, 8. ean ægritudinem accidisse. Sed priusquam te ali- quis id moneat tute curam habeto tui, donec brevi surgas, et assuetam regulam trahas. Per omne tem- pus vitæ tuæ in jejuniis, orationibus et eleemosynis persevera. Beatus qui hæc audit et perficit. Nocte dieque ne recedat verbum Dei ex ore tuo. Sit au- tem opus tuum omni tempore meditatio divinarum Scripturarum. Psalterium habeto et psalmos edi- sce. Sol oriens librum videat in manibus tuis : et post tertiam horam synaxes confice, quia ea ipsa hora compactum est lignum crucis. Sexta hora si- militer tuas absolve orationes cum psalmis, fletu et obsecratione, quia ea ipsa hora Filius Dei in cruce suspensus est. Nona iterum hora in hymnis et laudibus cum lacrymis confitens peccata tua., Deum obsecra, quia ea ipsa hora Dominus pen- dens in cruce tradidit spiritum. Et post synaxin horæ nonæ, comede panem tuum gratias Deo agens in mensa tua, his verbis: Benedictus Deus, qui miseratur nos, et alit nos a juventute nostra : • qui dat escam omni carni "., Imple gaudio et laetitia corda nostra, ut in omnibus omnem sumi- cientiam habentes, abundemus in omne opus bo- num, in Christo Jesu Domino nostro 60, cum quo te decet gloria, imperium, honor et adoratio, sancto Spiritu, in sæcula sæculorum, amen. cum frangere panem, ipso ter consignato signo crucis, ita gratias age: Gratias tibi agimus, Pater noster, de sancta resurrectione tua, quam per Jesum Fi- lium tuum nobis manifestasti ; et sicut hic, qui su- pra mensam est, panis, dispersus olim, et coactus, factus est unum; sic congregetur Ecclesia tua a fi- nibus terræ in regnum tuum, quia tua est virtus et gloria in sæcula sæculorum, amen. Quam quidem orationem in frangendo panem comestura dicere debes cum autem eum in mensa repones, mox sessura, orationem, Pater noster, o integram re- cita suprascriptam vero orationem, Benedictus Infra idem cum Basil. Hæc porro benedictio habetur ad calcem Constitutionum Apost. (sic) (sic) PATROL. GR. XXVIII et postea hac sequuntur, etc. lineis intermediis, usque ad, inclusive, desunt in Basiliensi et Anglic. qui postremus mox habet, Editi, 13. Καὶ ἦταν καθεσθῇς ἐπὶ τῆς τραπέζης, καὶ C 13. Porro cum in mensa sederis, coeperisque (16) Sic Basil. et Anglic. recte. Editi vero, τῷ D τον μεταβάλλων αὐτὴν διὰ τὴν ἀσθένειαν ἡμῶν τῇ (17) Sic Basil. et Angl. recte. Editi vero, Ἐν (18) Felc. 2, παρέδωκε. (19) Anglic. ὁ Θεὸς ὁ τρέφων με ἐκ νεότητός μου. (20) Basil. et Angl. μεθ' οὗ σοι δόξα, κράτος, τιμή μονογενούς σου Υἱοῦ σαρκοφόρον ἄρτον ἀξίως μετα- (21) Hic videtur aliquid desiderari. (22) Anglic. ὑπάρχει ἐπάνω τῆς τραπέζης. (13) In Felc. 2, talis est gratiarum actio, Εὐχαρι (24) Hc, καὶ ταύτην μὲν τὴν εὐχήν, cum multis

ως τόπον τοῖς ἀνθρώποις λέγειν, ὅτι ἐκ τῆς ἀσκή- σεως αὐτῆς συνέβη αὐτῇ ἡ κάκωσις. ᾿Αλλὰ πρὶν ἢ τινα εἰπεῖν σοι, σὺ σεαυτῆς φρόντιζον, ἕως ἂν ταχὺ ἀναστῇς, καὶ πάλιν τὸν κανόνα σου ἑλκύσῃς. Ολον τὸν χρόνον τῆς ζωῆς του ἐν νηστείαις, καὶ προσευ χαῖς, καὶ ἐλεημοσύναις διατέλει. Μακάριος ὁ ἀκούων ταῦτα καὶ ποιῶν αὐτά. Νυκτὸς καὶ ἡμέρας μή ἀποστήτω ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἐκ τοῦ στόματός σου. Ητω δὲ τὸ ἔργον σου διὰ παντὸς μελέτη τῶν θείων Γραφών. Ψαλτήριον ἔχε, καὶ τοὺς ψαλμούς μάνθανε. Ανατέλλων ὁ ἥλιος βλεπέτω τὸ βιβλίον ἐν ταῖς χερσί σου, καὶ μετὰ τρίτην ώραν συνάξεις ἐπιτέλει, ὅτι ταύτῃ τῇ ὥρᾳ ἐπάγη τὸ ξύλον τοῦ σταυροῦ. Εκτῃ (16) ὥρᾳ ὁμοίως ἐπιτέλει σου τὰς προσευχάς· μετά ψαλ μῶν, καὶ κλαυθμοῦ, καὶ δεήσεως· ὅτι αὐτῇ τῇ ὥρᾳ ἐκρεμάσθη ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ. Ἐνάτη ώρα πάλιν (17) ἐν ὕμνοις καὶ δοξολογίαις, μετά δακρύων ἐξομολογουμένη τὰ παραπτώματά σου, τὸν Θεὸν ἱκέτευε, ὅτι ἐν αὐτῇ τῇ ὥρᾳ ὁ Κύριος κρε μάμενος ἐπὶ σταυροῦ ἀπέδωκε (18) τὸ πνεῦμα. Καὶ μετὰ τὴν σύναξιν τῆς ἐνάτης ἔσθιε τὸν ἄρτον σου, εὐχαριστήσασα τῷ Θεῷ ἐπὶ τῆς τραπέζης σου οὕτως· Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς, ὁ ἐλεῶν καὶ τρέφων ἡμᾶς ἐκ νεό- τητας ἡμῶν (19), ὁ διδοὺς τροφὴν πάσῃ σαρκί·, πλήρωσαν χαρᾶς καὶ εὐφροσύνης τὰς καρδίας ἡμῶν, ἵνα πάντοτε πᾶσαν αὐτάρκειαν ἔχοντες περισσεύω- μὲν εἰς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυ ρίῳ ἡμῶν, μεθ' οὗ σοι πρέπει δόξα, κράτος. τιμὴ καὶ αἰῶνας τῶν αἰώνων, αμήν. ἔρχῃ κλᾶσαι τὸν ἄρτον, σφραγίσατα αὐτὸν τρίτον τὸ σημεῖον τοῦ σταυροῦ, οὕτως εὐχαριστοῦσα λέγε· Εὐχαριστοῦμέν σοι, Πάτερ ἡμῶν, ὑπὲρ (21) τῆς ἁγίας ἀναστάσεώς σου· διὰ γὰρ Ἰησοῦ τοῦ Παιδός σου ἐγνώρισας ἡμῖν αὐτήν· καὶ καθὼς ὁ ἄρτος οὗτ της διεσκορπισμένος ὑπῆρχεν ὁ ἐπάγω ταύτης τῆς τραπέζης (22), καὶ συναχθεὶς ἐγένετο ἐν· οὕτως ἐπισυναχθήτω σου ἡ Ἐκκλησία ἀπὸ τῶν περάτων τῆς γῆς εἰς τὴν βασιλείαν σου, ὅτι σου ἐστὶν ἡ δύ ναμις καὶ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, ἀμήν (25). Καὶ ταύτην μὲν τὴν εὐχὴν (24) ἐν τῷ κὖν τὸν ἄρτον, καὶ θέλειν ἐσθίειν, ὀφείλεις λέγειν· προσκύνησις σὺν ἁγίῳ Πνεύματι (20), εἰς τοὺς ξύλω τοῦ σταυροῦ Ἰησοῦς ἡ πάντων ζωή. Εκτη. αὐτῇ ὥρᾳ δὲ πάλιν. τὴν καρδίαν μου, ἵνα. αὐτοῦ χρηστότητι· καὶ ὅτι δι' ἐκείνου σε ἔγνωμεν τὸν ἀληθινὸν Θεὸν καὶ Πατέρα ἡμῶν, καὶ τὸ πανάγιον Πνεῦμά σου, τὸ φωτίζον ἡμᾶς καὶ παριγορὸν καὶ πρὸς τὴν σὴν ὡδηγὸν ἐπίγνωσιν. Ὅθεν πα ρακαλοῦμέν σε, ἁρμόδιον τοῦτον γενέσθαι καὶ εὐφραν τικὸν τῇ ἡμετέρα ουσίᾳ τοῦ σώματος, καὶ μηδέποτε αὐτὸν ὑστερούμενον διὰ τὴν ἡμῶν ἀναξιότητα· ἀλλὰ κἀκεῖνον τὸν νοούμενον τὸν ζωοποιὸν καὶ πανάγιον τοῦ σὺν ἁγίῳ Πνεύματι. στο μέν σοι, Πάτερ ἡμῶν, ὑπὲρ τῆς ἁγίας καὶ ἐνδόξου σαρκώσεως τοῦ Υἱοῦ σου Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, ἐν ἡμεῖς κατὰ τὴν θείαν ἐκείνου ἐπαγγελίαν καθ' ἡμέραν ἐσθίοντες εὐφραινόμεθα, εἰς τουτονὶ τὸν ἄρ λαμβάνειν ἡμᾶς ἀξίωσον διὰ τὴν σὴν ἀγαθότητα, καὶ ταύτην μὲν τὴν εὐ χήν, ἐκ τῆς τραπέζης λέγο μεν, συμπαρῶσι. συμπλῶσι. DE VIRGINITATE. A bus locum dicendi, tibi ex ascesi seu exercitatione B Ci Psal. CXXXV, 25. II Cor. IX, 8. ean ægritudinem accidisse. Sed priusquam te ali- quis id moneat tute curam habeto tui, donec brevi surgas, et assuetam regulam trahas. Per omne tem- pus vitæ tuæ in jejuniis, orationibus et eleemosynis persevera. Beatus qui hæc audit et perficit. Nocte dieque ne recedat verbum Dei ex ore tuo. Sit au- tem opus tuum omni tempore meditatio divinarum Scripturarum. Psalterium habeto et psalmos edi- sce. Sol oriens librum videat in manibus tuis : et post tertiam horam synaxes confice, quia ea ipsa hora compactum est lignum crucis. Sexta hora si- militer tuas absolve orationes cum psalmis, fletu et obsecratione, quia ea ipsa hora Filius Dei in cruce suspensus est. Nona iterum hora in hymnis et laudibus cum lacrymis confitens peccata tua., Deum obsecra, quia ea ipsa hora Dominus pen- dens in cruce tradidit spiritum. Et post synaxin horæ nonæ, comede panem tuum gratias Deo agens in mensa tua, his verbis: Benedictus Deus, qui miseratur nos, et alit nos a juventute nostra : • qui dat escam omni carni "., Imple gaudio et laetitia corda nostra, ut in omnibus omnem sumi- cientiam habentes, abundemus in omne opus bo- num, in Christo Jesu Domino nostro 60, cum quo te decet gloria, imperium, honor et adoratio, sancto Spiritu, in sæcula sæculorum, amen. cum frangere panem, ipso ter consignato signo crucis, ita gratias age: Gratias tibi agimus, Pater noster, de sancta resurrectione tua, quam per Jesum Fi- lium tuum nobis manifestasti ; et sicut hic, qui su- pra mensam est, panis, dispersus olim, et coactus, factus est unum; sic congregetur Ecclesia tua a fi- nibus terræ in regnum tuum, quia tua est virtus et gloria in sæcula sæculorum, amen. Quam quidem orationem in frangendo panem comestura dicere debes cum autem eum in mensa repones, mox sessura, orationem, Pater noster, o integram re- cita suprascriptam vero orationem, Benedictus Infra idem cum Basil. Hæc porro benedictio habetur ad calcem Constitutionum Apost. (sic) (sic) PATROL. GR. XXVIII et postea hac sequuntur, etc. lineis intermediis, usque ad, inclusive, desunt in Basiliensi et Anglic. qui postremus mox habet, Editi, 13. Καὶ ἦταν καθεσθῇς ἐπὶ τῆς τραπέζης, καὶ C 13. Porro cum in mensa sederis, coeperisque (16) Sic Basil. et Anglic. recte. Editi vero, τῷ D τον μεταβάλλων αὐτὴν διὰ τὴν ἀσθένειαν ἡμῶν τῇ (17) Sic Basil. et Angl. recte. Editi vero, Ἐν (18) Felc. 2, παρέδωκε. (19) Anglic. ὁ Θεὸς ὁ τρέφων με ἐκ νεότητός μου. (20) Basil. et Angl. μεθ' οὗ σοι δόξα, κράτος, τιμή μονογενούς σου Υἱοῦ σαρκοφόρον ἄρτον ἀξίως μετα- (21) Hic videtur aliquid desiderari. (22) Anglic. ὑπάρχει ἐπάνω τῆς τραπέζης. (13) In Felc. 2, talis est gratiarum actio, Εὐχαρι (24) Hc, καὶ ταύτην μὲν τὴν εὐχήν, cum multis

ως τόπον τοῖς ἀνθρώποις λέγειν, ὅτι ἐκ τῆς ἀσκή- σεως αὐτῆς συνέβη αὐτῇ ἡ κάκωσις. ᾿Αλλὰ πρὶν ἢ τινα εἰπεῖν σοι, σὺ σεαυτῆς φρόντιζον, ἕως ἂν ταχὺ ἀναστῇς, καὶ πάλιν τὸν κανόνα σου ἑλκύσῃς. Ολον τὸν χρόνον τῆς ζωῆς του ἐν νηστείαις, καὶ προσευ χαῖς, καὶ ἐλεημοσύναις διατέλει. Μακάριος ὁ ἀκούων ταῦτα καὶ ποιῶν αὐτά. Νυκτὸς καὶ ἡμέρας μή ἀποστήτω ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἐκ τοῦ στόματός σου. Ητω δὲ τὸ ἔργον σου διὰ παντὸς μελέτη τῶν θείων Γραφών. Ψαλτήριον ἔχε, καὶ τοὺς ψαλμούς μάνθανε. Ανατέλλων ὁ ἥλιος βλεπέτω τὸ βιβλίον ἐν ταῖς χερσί σου, καὶ μετὰ τρίτην ώραν συνάξεις ἐπιτέλει, ὅτι ταύτῃ τῇ ὥρᾳ ἐπάγη τὸ ξύλον τοῦ σταυροῦ. Εκτῃ (16) ὥρᾳ ὁμοίως ἐπιτέλει σου τὰς προσευχάς· μετά ψαλ μῶν, καὶ κλαυθμοῦ, καὶ δεήσεως· ὅτι αὐτῇ τῇ ὥρᾳ ἐκρεμάσθη ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ. Ἐνάτη ώρα πάλιν (17) ἐν ὕμνοις καὶ δοξολογίαις, μετά δακρύων ἐξομολογουμένη τὰ παραπτώματά σου, τὸν Θεὸν ἱκέτευε, ὅτι ἐν αὐτῇ τῇ ὥρᾳ ὁ Κύριος κρε μάμενος ἐπὶ σταυροῦ ἀπέδωκε (18) τὸ πνεῦμα. Καὶ μετὰ τὴν σύναξιν τῆς ἐνάτης ἔσθιε τὸν ἄρτον σου, εὐχαριστήσασα τῷ Θεῷ ἐπὶ τῆς τραπέζης σου οὕτως· Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς, ὁ ἐλεῶν καὶ τρέφων ἡμᾶς ἐκ νεό- τητας ἡμῶν (19), ὁ διδοὺς τροφὴν πάσῃ σαρκί·, πλήρωσαν χαρᾶς καὶ εὐφροσύνης τὰς καρδίας ἡμῶν, ἵνα πάντοτε πᾶσαν αὐτάρκειαν ἔχοντες περισσεύω- μὲν εἰς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυ ρίῳ ἡμῶν, μεθ' οὗ σοι πρέπει δόξα, κράτος. τιμὴ καὶ αἰῶνας τῶν αἰώνων, αμήν. ἔρχῃ κλᾶσαι τὸν ἄρτον, σφραγίσατα αὐτὸν τρίτον τὸ σημεῖον τοῦ σταυροῦ, οὕτως εὐχαριστοῦσα λέγε· Εὐχαριστοῦμέν σοι, Πάτερ ἡμῶν, ὑπὲρ (21) τῆς ἁγίας ἀναστάσεώς σου· διὰ γὰρ Ἰησοῦ τοῦ Παιδός σου ἐγνώρισας ἡμῖν αὐτήν· καὶ καθὼς ὁ ἄρτος οὗτ της διεσκορπισμένος ὑπῆρχεν ὁ ἐπάγω ταύτης τῆς τραπέζης (22), καὶ συναχθεὶς ἐγένετο ἐν· οὕτως ἐπισυναχθήτω σου ἡ Ἐκκλησία ἀπὸ τῶν περάτων τῆς γῆς εἰς τὴν βασιλείαν σου, ὅτι σου ἐστὶν ἡ δύ ναμις καὶ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, ἀμήν (25). Καὶ ταύτην μὲν τὴν εὐχὴν (24) ἐν τῷ κὖν τὸν ἄρτον, καὶ θέλειν ἐσθίειν, ὀφείλεις λέγειν· προσκύνησις σὺν ἁγίῳ Πνεύματι (20), εἰς τοὺς ξύλω τοῦ σταυροῦ Ἰησοῦς ἡ πάντων ζωή. Εκτη. αὐτῇ ὥρᾳ δὲ πάλιν. τὴν καρδίαν μου, ἵνα. αὐτοῦ χρηστότητι· καὶ ὅτι δι' ἐκείνου σε ἔγνωμεν τὸν ἀληθινὸν Θεὸν καὶ Πατέρα ἡμῶν, καὶ τὸ πανάγιον Πνεῦμά σου, τὸ φωτίζον ἡμᾶς καὶ παριγορὸν καὶ πρὸς τὴν σὴν ὡδηγὸν ἐπίγνωσιν. Ὅθεν πα ρακαλοῦμέν σε, ἁρμόδιον τοῦτον γενέσθαι καὶ εὐφραν τικὸν τῇ ἡμετέρα ουσίᾳ τοῦ σώματος, καὶ μηδέποτε αὐτὸν ὑστερούμενον διὰ τὴν ἡμῶν ἀναξιότητα· ἀλλὰ κἀκεῖνον τὸν νοούμενον τὸν ζωοποιὸν καὶ πανάγιον τοῦ σὺν ἁγίῳ Πνεύματι. στο μέν σοι, Πάτερ ἡμῶν, ὑπὲρ τῆς ἁγίας καὶ ἐνδόξου σαρκώσεως τοῦ Υἱοῦ σου Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, ἐν ἡμεῖς κατὰ τὴν θείαν ἐκείνου ἐπαγγελίαν καθ' ἡμέραν ἐσθίοντες εὐφραινόμεθα, εἰς τουτονὶ τὸν ἄρ λαμβάνειν ἡμᾶς ἀξίωσον διὰ τὴν σὴν ἀγαθότητα, καὶ ταύτην μὲν τὴν εὐ χήν, ἐκ τῆς τραπέζης λέγο μεν, συμπαρῶσι. συμπλῶσι. DE VIRGINITATE. A bus locum dicendi, tibi ex ascesi seu exercitatione B Ci Psal. CXXXV, 25. II Cor. IX, 8. ean ægritudinem accidisse. Sed priusquam te ali- quis id moneat tute curam habeto tui, donec brevi surgas, et assuetam regulam trahas. Per omne tem- pus vitæ tuæ in jejuniis, orationibus et eleemosynis persevera. Beatus qui hæc audit et perficit. Nocte dieque ne recedat verbum Dei ex ore tuo. Sit au- tem opus tuum omni tempore meditatio divinarum Scripturarum. Psalterium habeto et psalmos edi- sce. Sol oriens librum videat in manibus tuis : et post tertiam horam synaxes confice, quia ea ipsa hora compactum est lignum crucis. Sexta hora si- militer tuas absolve orationes cum psalmis, fletu et obsecratione, quia ea ipsa hora Filius Dei in cruce suspensus est. Nona iterum hora in hymnis et laudibus cum lacrymis confitens peccata tua., Deum obsecra, quia ea ipsa hora Dominus pen- dens in cruce tradidit spiritum. Et post synaxin horæ nonæ, comede panem tuum gratias Deo agens in mensa tua, his verbis: Benedictus Deus, qui miseratur nos, et alit nos a juventute nostra : • qui dat escam omni carni "., Imple gaudio et laetitia corda nostra, ut in omnibus omnem sumi- cientiam habentes, abundemus in omne opus bo- num, in Christo Jesu Domino nostro 60, cum quo te decet gloria, imperium, honor et adoratio, sancto Spiritu, in sæcula sæculorum, amen. cum frangere panem, ipso ter consignato signo crucis, ita gratias age: Gratias tibi agimus, Pater noster, de sancta resurrectione tua, quam per Jesum Fi- lium tuum nobis manifestasti ; et sicut hic, qui su- pra mensam est, panis, dispersus olim, et coactus, factus est unum; sic congregetur Ecclesia tua a fi- nibus terræ in regnum tuum, quia tua est virtus et gloria in sæcula sæculorum, amen. Quam quidem orationem in frangendo panem comestura dicere debes cum autem eum in mensa repones, mox sessura, orationem, Pater noster, o integram re- cita suprascriptam vero orationem, Benedictus Infra idem cum Basil. Hæc porro benedictio habetur ad calcem Constitutionum Apost. (sic) (sic) PATROL. GR. XXVIII et postea hac sequuntur, etc. lineis intermediis, usque ad, inclusive, desunt in Basiliensi et Anglic. qui postremus mox habet, Editi, 13. Καὶ ἦταν καθεσθῇς ἐπὶ τῆς τραπέζης, καὶ C 13. Porro cum in mensa sederis, coeperisque (16) Sic Basil. et Anglic. recte. Editi vero, τῷ D τον μεταβάλλων αὐτὴν διὰ τὴν ἀσθένειαν ἡμῶν τῇ (17) Sic Basil. et Angl. recte. Editi vero, Ἐν (18) Felc. 2, παρέδωκε. (19) Anglic. ὁ Θεὸς ὁ τρέφων με ἐκ νεότητός μου. (20) Basil. et Angl. μεθ' οὗ σοι δόξα, κράτος, τιμή μονογενούς σου Υἱοῦ σαρκοφόρον ἄρτον ἀξίως μετα- (21) Hic videtur aliquid desiderari. (22) Anglic. ὑπάρχει ἐπάνω τῆς τραπέζης. (13) In Felc. 2, talis est gratiarum actio, Εὐχαρι (24) Hc, καὶ ταύτην μὲν τὴν εὐχήν, cum multis

Α ἐν δὲ τῷ θεῖναι τοῦτον ἐν τῇ τραπέζῃ, καὶ καθεσθῆ και βούλει. το, ο Πάτερ ἡμῶν, ο λέγε ὁλόκληρον τὴν δὲ προγεγραμμένην εὐχήν, τό, • Εὐλογητός ο Θεός, ο ἀριστήσαντες καὶ ἐγειρόμενοι ἐκ τῆς τρα πέζης λέγομεν. Ἐὰν δὲ συμπαρῶσι μετὰ σοῦ δύο παρθένοι ἢ τρεῖς, εὐχαριστείτωσαν ἐπὶ τὸν προκεί- μενον ἄρτον, καὶ συνευχέσθωσαν. Ἐὰν δὲ εὑρεθῇ κατηχουμένη ἐν τῇ τραπέζῃ, μή συνευχέσθω μετά τῶν πιστῶν, οὐδὲ μὴ καθίσης (25) φαγεῖν τὸν ψω μόν σου μετ' αὐτῆς, οὐδὲ πάλιν καθίσεις φαγεῖν τὸν ψωμόν σου μετά γυναικῶν ἀμελεστέρων καὶ γε λοιαστριῶν ἄνευ ἀνάγκης· σὺ γὰρ ἁγία εἶ Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου, καὶ τὸ βρῶμά σου καὶ τὸ πόμα σου ἡγια σμένον ἐστί· διὰ γὰρ των προσευχῶν καὶ τῶν ἁγίων ῥημάτων ἁγιάζεται (26). Παρθένοι εὐλαβεῖς καὶ θεο- σεβεῖς συμφάγωνταί σοι· οὐ συνδειπνήσεις μετά γυναικῶν ὑπερηφάνων, οὐδ᾽ οὐ μὴ κτήσῃ φίλην γυ ναῖκα ἀλαζόνα. Λέγει γὰρ ἡ θεία Γραφή · Ὁ ἁπτό- μενος πίσσης μολυνθήσεται, καὶ ὁ κοινωνῶν ὑπερ- ηφάνῳ ὁμοιωθήσεται αὐτῷ. » Καθεζομένης πλουσίας μετὰ σοῦ ἐπὶ τῆς τραπέζης, ἐὰν ἴδῃς γυναῖκα πενιχράν, καλέσεις αὐτὴν εἰς τὸ φαγεῖν, καὶ οὐκ αἰ- σχυνθήσῃ εἰς τὴν πλουσίαν. Μὴ ἀγαπήσῃς τὴν δόξαν τῶν ἀνθρώπων ὑπὲρ τὴν δόξαν (27) τοῦ Θεοῦ· ὁ γὰρ Θεὸς τῶν πτωχῶν καὶ τῶν ἐξουδενωμένων ἐστί. Β θὸν νεωτέραν συναναστρέφεσθαι μετὰ (28) νεωτέ ρας· εἰ δὲ μή γε, οὐδὲν καλὸν πράττουσι· μία γὰρ τῆς μιᾶς παρακούει, καὶ μία τῆς μιᾶς καταφρονεῖ. ᾿Αλλὰ νεωτέραν ὑπὸ πρεσβύτιδα εἶναι ἀγαθόν. Ή γὰρ πρεσβύτις οὐ συγκαταβαίνει τοῖς θελήμασι τῆς νεωτέρας. Οὐαὶ παρθένῳ τῇ μὴ οὔσῃ ὑπὸ κανόνα - ἔστι γὰρ ὡς πλοῖον τὸν κυβερνῶντα μὴ ἔχον. Κε- κλασμένων γὰρ τῶν αὐχένων, μὴ ἔχον τὸν ὁδηγὸν, ρίπτεται ὑπὸ τῶν κυμάτων τῇδε κἀκεῖσε (23), έως προσκρούσει πρὸς πέτραν, καὶ εὐθὺς ἀπόλλυται. Ού- τως ἐστὶ πᾶσα παρθένος μὴ ἔχουσα ὃν φοβεῖται. Μα- καρία παρθένος ή οὖσα ὑπὸ κανόνα· ἔσται γὰρ ὡς ἄμπελος ἐν παραδείσῳ καρποφόρος· καὶ ἐλθὼν ὁ γεωργὸς αὐτῆς, διακαθαίρει τὰ κλήματα αὐτῆς καὶ ποτίζει, καὶ κνίζει τὰς σαπρὰς βοτάνας τὰς κύκλῳ αὐτῆς. Ἐκείνη δὲ, ἔχουσα τὸν πονοῦντα, ἀποδίδωσε τίμιον τὸν καρπὸν αὐτῆς ἐν καιρῷ εὐθέτῳ. Φύλασσε δὲ, καὶ ποίει καὶ τὰς δοξολογίας τὰς ἐπὶ τῆς τραπέ ζης, καὶ ἔσται σοι τὸ βρῶμα καὶ τὸ πόμα ἡγια σμένον. "Οταν οὖν ἀναστῇς ἀπὸ τῆς τραπέζης (30), πάλιν εὐχαριστοῦσα λέγε ἐπὶ τρίς· Ἐλεήμων καὶ οἰκτίρμων ὁ Κύριος, τροφὴν ἔδωκε τοῖς φοβουμένοις αὐτόν. Δόξα Πατρὶ, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι· καὶ νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας (51). » Καὶ μετὰ τὴν δοξολογίαν πάλιν τὴν εὐχὴν πλήρωσον, λέγουσα οὕτως· Ὁ Θεὸς ὁ παντοκράτωρ, καὶ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, εὐχα Ο σε φαγεῖν τὸν ἄρτον σου. μετ' αὐτῆς... ψωμόν σου, ολεσθῇ. S. ATHANASIUS. DUBIA. - Deus, o pransi ac surgentes a mensa dicimus. Quod si adsint tecum duae vel tres virgines, gratias agant super panem, et una tecum orent. Quod si adsit catechumena in mensa, ne oret cum fidelibus, neque cum illa sedeas ut panem come- das. Neque sedebis item ut comedas cibum tuum cum mulieribus negligentioribus et facetis, absque necessitate. Tu enim sancta es Domino Deo luo, et cibus tuus atque potus sanctificatus est; nam ora- tionibus sanctisque verbis sanctificatur. Virgines piæ et religiosæ tecum comedant. Non conabis cum feminis superbis, neque habebis mulierem ár- rogantem tibi familiarem. Ait enim divina Scri- ptura : • Qui tangit picem inquinabitur, et qui com- municat cum superbo, similis erit ei "1. > Sedente tecum in mensa femina divite, si videris pauperem mulierem, voca eam ad cibum, neque pudore ob præsentem divitem retinearis. Ne ames hominuni gloriam, plus quam gloriam Dei. Deus enim egeno- rum et despectorum Deus est. C num juvenculam cum juvencula versari : alioquin nihil boni faciunt, altera enim alteri non obsequi- tur, altera alteram contemnit. Sed bonum est ju- venculam subesse anui. Siquidem anus non con- sentit voluntati juvenculæ. Væ virgini, quæ non subest regula : est enim quasi navicula sine guber- natore. Confract's quippe gubernaculis, nec ducem habens, ultro citroque jactatur a fluctibus, donec in petram offendens; derepente pereat. Ita est omnis virgo quæ non habet quem vereatur. Beata virgo quæ est sub regula : erit namque quasi vitis in paradiso fructifera, ad quam veniens agricola putat palmites ejus, eam irrigat, malasque circum herbas evellit. Illa vero dum habet qui se excolat, fructum suum pretiosum reddit in tempore opportu- no. Hæc custodi, et glorificationes illas in mensa ser- vato, eritque cibus potusque tuus sanctificatus. Cum ´itaque a mensa surrexeris, rursum gratias agendo, ter dicito : « Misericors et miserator Dominus, escam dedit timentibus se s. Gloria Patri et Filio et Spi- ritui sancto. Et nunc et semper et in sæcula. › Et post gloriam Deo dalam, orationen his comple ver- bis Deus omnipotens, et Dominus noster Jesus Christus, quod est nomen super omne nomen, gra- tias agimus tibi et laudamus te, quia dignatus es nos bonorum tuorum participes fieri, et escarum carnalium. Rogamus et obsecramus te, Domine, ut Eccli. XIH, 1. Psal. cx, 4. Abidem, Anglicanus, Ibid. hæc desunt in Felc. 2. mur Basil. et Anglic. D Basiliensi et Anglicano. 14. Μακαρία ψυχή ή φυλάσσουσα ταῦτα. Οὐκ ἀγα 14. Beata anima quæ ista servarit. Non est bo- (25) Anglicanus, καθίσῃς. Editi vero, καθίσεις. (26) Editi, ῥημάτων τῶν ὑπὸ σοῦ ἀδομένων ; sequi- (27) Felc. 2, ὑπὲρ τῆς δόξης. (28) Μετά, deest in Felc. 2. (29) Felc. 2, ὧδε κἀκεῖσε. Μox idem, καὶ ἀπὸ (30) Anglicanus, ἐκ τῆς τραπέζης. (31) Hac, καὶ νῦν καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας, desunt in

Α ἐν δὲ τῷ θεῖναι τοῦτον ἐν τῇ τραπέζῃ, καὶ καθεσθῆ και βούλει. το, ο Πάτερ ἡμῶν, ο λέγε ὁλόκληρον τὴν δὲ προγεγραμμένην εὐχήν, τό, • Εὐλογητός ο Θεός, ο ἀριστήσαντες καὶ ἐγειρόμενοι ἐκ τῆς τρα πέζης λέγομεν. Ἐὰν δὲ συμπαρῶσι μετὰ σοῦ δύο παρθένοι ἢ τρεῖς, εὐχαριστείτωσαν ἐπὶ τὸν προκεί- μενον ἄρτον, καὶ συνευχέσθωσαν. Ἐὰν δὲ εὑρεθῇ κατηχουμένη ἐν τῇ τραπέζῃ, μή συνευχέσθω μετά τῶν πιστῶν, οὐδὲ μὴ καθίσης (25) φαγεῖν τὸν ψω μόν σου μετ' αὐτῆς, οὐδὲ πάλιν καθίσεις φαγεῖν τὸν ψωμόν σου μετά γυναικῶν ἀμελεστέρων καὶ γε λοιαστριῶν ἄνευ ἀνάγκης· σὺ γὰρ ἁγία εἶ Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου, καὶ τὸ βρῶμά σου καὶ τὸ πόμα σου ἡγια σμένον ἐστί· διὰ γὰρ των προσευχῶν καὶ τῶν ἁγίων ῥημάτων ἁγιάζεται (26). Παρθένοι εὐλαβεῖς καὶ θεο- σεβεῖς συμφάγωνταί σοι· οὐ συνδειπνήσεις μετά γυναικῶν ὑπερηφάνων, οὐδ᾽ οὐ μὴ κτήσῃ φίλην γυ ναῖκα ἀλαζόνα. Λέγει γὰρ ἡ θεία Γραφή · Ὁ ἁπτό- μενος πίσσης μολυνθήσεται, καὶ ὁ κοινωνῶν ὑπερ- ηφάνῳ ὁμοιωθήσεται αὐτῷ. » Καθεζομένης πλουσίας μετὰ σοῦ ἐπὶ τῆς τραπέζης, ἐὰν ἴδῃς γυναῖκα πενιχράν, καλέσεις αὐτὴν εἰς τὸ φαγεῖν, καὶ οὐκ αἰ- σχυνθήσῃ εἰς τὴν πλουσίαν. Μὴ ἀγαπήσῃς τὴν δόξαν τῶν ἀνθρώπων ὑπὲρ τὴν δόξαν (27) τοῦ Θεοῦ· ὁ γὰρ Θεὸς τῶν πτωχῶν καὶ τῶν ἐξουδενωμένων ἐστί. Β θὸν νεωτέραν συναναστρέφεσθαι μετὰ (28) νεωτέ ρας· εἰ δὲ μή γε, οὐδὲν καλὸν πράττουσι· μία γὰρ τῆς μιᾶς παρακούει, καὶ μία τῆς μιᾶς καταφρονεῖ. ᾿Αλλὰ νεωτέραν ὑπὸ πρεσβύτιδα εἶναι ἀγαθόν. Ή γὰρ πρεσβύτις οὐ συγκαταβαίνει τοῖς θελήμασι τῆς νεωτέρας. Οὐαὶ παρθένῳ τῇ μὴ οὔσῃ ὑπὸ κανόνα - ἔστι γὰρ ὡς πλοῖον τὸν κυβερνῶντα μὴ ἔχον. Κε- κλασμένων γὰρ τῶν αὐχένων, μὴ ἔχον τὸν ὁδηγὸν, ρίπτεται ὑπὸ τῶν κυμάτων τῇδε κἀκεῖσε (23), έως προσκρούσει πρὸς πέτραν, καὶ εὐθὺς ἀπόλλυται. Ού- τως ἐστὶ πᾶσα παρθένος μὴ ἔχουσα ὃν φοβεῖται. Μα- καρία παρθένος ή οὖσα ὑπὸ κανόνα· ἔσται γὰρ ὡς ἄμπελος ἐν παραδείσῳ καρποφόρος· καὶ ἐλθὼν ὁ γεωργὸς αὐτῆς, διακαθαίρει τὰ κλήματα αὐτῆς καὶ ποτίζει, καὶ κνίζει τὰς σαπρὰς βοτάνας τὰς κύκλῳ αὐτῆς. Ἐκείνη δὲ, ἔχουσα τὸν πονοῦντα, ἀποδίδωσε τίμιον τὸν καρπὸν αὐτῆς ἐν καιρῷ εὐθέτῳ. Φύλασσε δὲ, καὶ ποίει καὶ τὰς δοξολογίας τὰς ἐπὶ τῆς τραπέ ζης, καὶ ἔσται σοι τὸ βρῶμα καὶ τὸ πόμα ἡγια σμένον. "Οταν οὖν ἀναστῇς ἀπὸ τῆς τραπέζης (30), πάλιν εὐχαριστοῦσα λέγε ἐπὶ τρίς· Ἐλεήμων καὶ οἰκτίρμων ὁ Κύριος, τροφὴν ἔδωκε τοῖς φοβουμένοις αὐτόν. Δόξα Πατρὶ, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι· καὶ νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας (51). » Καὶ μετὰ τὴν δοξολογίαν πάλιν τὴν εὐχὴν πλήρωσον, λέγουσα οὕτως· Ὁ Θεὸς ὁ παντοκράτωρ, καὶ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, εὐχα Ο σε φαγεῖν τὸν ἄρτον σου. μετ' αὐτῆς... ψωμόν σου, ολεσθῇ. S. ATHANASIUS. DUBIA. - Deus, o pransi ac surgentes a mensa dicimus. Quod si adsint tecum duae vel tres virgines, gratias agant super panem, et una tecum orent. Quod si adsit catechumena in mensa, ne oret cum fidelibus, neque cum illa sedeas ut panem come- das. Neque sedebis item ut comedas cibum tuum cum mulieribus negligentioribus et facetis, absque necessitate. Tu enim sancta es Domino Deo luo, et cibus tuus atque potus sanctificatus est; nam ora- tionibus sanctisque verbis sanctificatur. Virgines piæ et religiosæ tecum comedant. Non conabis cum feminis superbis, neque habebis mulierem ár- rogantem tibi familiarem. Ait enim divina Scri- ptura : • Qui tangit picem inquinabitur, et qui com- municat cum superbo, similis erit ei "1. > Sedente tecum in mensa femina divite, si videris pauperem mulierem, voca eam ad cibum, neque pudore ob præsentem divitem retinearis. Ne ames hominuni gloriam, plus quam gloriam Dei. Deus enim egeno- rum et despectorum Deus est. C num juvenculam cum juvencula versari : alioquin nihil boni faciunt, altera enim alteri non obsequi- tur, altera alteram contemnit. Sed bonum est ju- venculam subesse anui. Siquidem anus non con- sentit voluntati juvenculæ. Væ virgini, quæ non subest regula : est enim quasi navicula sine guber- natore. Confract's quippe gubernaculis, nec ducem habens, ultro citroque jactatur a fluctibus, donec in petram offendens; derepente pereat. Ita est omnis virgo quæ non habet quem vereatur. Beata virgo quæ est sub regula : erit namque quasi vitis in paradiso fructifera, ad quam veniens agricola putat palmites ejus, eam irrigat, malasque circum herbas evellit. Illa vero dum habet qui se excolat, fructum suum pretiosum reddit in tempore opportu- no. Hæc custodi, et glorificationes illas in mensa ser- vato, eritque cibus potusque tuus sanctificatus. Cum ´itaque a mensa surrexeris, rursum gratias agendo, ter dicito : « Misericors et miserator Dominus, escam dedit timentibus se s. Gloria Patri et Filio et Spi- ritui sancto. Et nunc et semper et in sæcula. › Et post gloriam Deo dalam, orationen his comple ver- bis Deus omnipotens, et Dominus noster Jesus Christus, quod est nomen super omne nomen, gra- tias agimus tibi et laudamus te, quia dignatus es nos bonorum tuorum participes fieri, et escarum carnalium. Rogamus et obsecramus te, Domine, ut Eccli. XIH, 1. Psal. cx, 4. Abidem, Anglicanus, Ibid. hæc desunt in Felc. 2. mur Basil. et Anglic. D Basiliensi et Anglicano. 14. Μακαρία ψυχή ή φυλάσσουσα ταῦτα. Οὐκ ἀγα 14. Beata anima quæ ista servarit. Non est bo- (25) Anglicanus, καθίσῃς. Editi vero, καθίσεις. (26) Editi, ῥημάτων τῶν ὑπὸ σοῦ ἀδομένων ; sequi- (27) Felc. 2, ὑπὲρ τῆς δόξης. (28) Μετά, deest in Felc. 2. (29) Felc. 2, ὧδε κἀκεῖσε. Μox idem, καὶ ἀπὸ (30) Anglicanus, ἐκ τῆς τραπέζης. (31) Hac, καὶ νῦν καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας, desunt in

ριστοῦμεν καὶ αἰνοῦμέν σε (32), ὅτι κατηξίωσας ἡμῖν Α μεταλαβεῖν τῶν ἀγαθῶν τῶν σῶν, τῶν σαρκικῶν τρο- φών. Δεόμεθα καὶ παρακαλοῦμέν σε, Κύριε, ἵνα καὶ τὰς ἐπουρανίους τροφὰς ἡμῖν δωρήσῃ. Καὶ δὸς ἡμῖν τρέμειν καὶ φοβεῖσθαι τὸ φρικτὸν καὶ ἔντιμον ὄνομά σου, καὶ μὴ παρακούειν τῶν ἐντολῶν σου· τὸν νό μον σου, καὶ τὰ δικαιώματά σου ἐγκατάθου ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν· ἁγίασον δὲ ἡμῶν τὸ πνεῦμα, καὶ τὴν ψυχὴν, καὶ τὸ σῶμα, διὰ τοῦ ἠγαπημένου Παιδός σου Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, μεθ' οὗ σοι πρέπει (53) δόξα, κράτος, τιμὴ καὶ προσκύνησις εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, ἀμήν. σιν ἀνόητοι, καὶ ὡς τὰ ἄλογα ζῶα τρεφόμενοι. Αν- ιστάμενοι πρωΐ καὶ ζητοῦντες τίνα πλεονεκτήσουσι, είναι καταδυναστεύσουσιν, ἵνα ἐμπλήσωσιν τὴν αἰσχρὰν αὐτῶν γαστέρα. Οὗτοι οὐκ οἴδασι τὸν Θεὸν δοξάζειν ἐπὶ τῆς τραπέζης. Ἐπὶ τούτων εἶπεν ὁ θεσπέσιος Παύλος· « Οὗτοι εἰσιν οἱ ἐχθροὶ τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ· ὧν τὸ τέλος ἀπώλεια, ὧν ὁ Θεὸς ἡ κοιλία, καὶ ἡ δόξα ἐν τῇ αἰσχύνῃ αὐτῶν, οἱ τὰ ἐπίγεια φρο νοῦντες. Ημῶν δὲ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρ χει. » Οὗτοι χείρονες καὶ τῶν θηρίων καὶ τῶν κτη νῶν εἰσι· τὰ γὰρ κτήνη καὶ τὰ θηρία οίδασι τὸν ποιήσαντα αὐτοὺς Θεὸν, καὶ εὐλογοῦσιν αὐτόν· οἱ δὲ ἄνθρωποι, οἱ ἀπὸ τῶν χειρῶν αὐτοῦ πλασθέντες, καὶ εἰκόνα αὐτοῦ φοροῦντες, οὐκ οἴδασι τὸν ποιήσαντα αὐτούς· ἀλλ' ὁμολογοῦσιν αὐτὸν μὲν ἐν τῷ στόματι αὐτῶν, τοῖς δὲ ἔργοις ἀρνοῦνται αὐτόν· « Σὺ πιστεύεις, ὅτι ἔστι Θεός, καλῶς ποιεῖς, καὶ τὰ δαιμόνια πιο στεύουσι, καὶ φρίττουσιν · ἀλλ' (54) ἡ πίστις χωρίς τῶν ἔργων νεκρά ἐστι. » Τί γὰρ ὠφελεῖται ἄνθρω- πως ὁμολογῶν, ὅτι ἔνι Θεός, τοῖς δὲ ἔργοις αὐτοῦ τοῖς πονηροῖς ἀρνεῖται αὐτόν; Πῶς ὁμολογεῖ δεσπό την ἔχειν, μὴ δουλεύων αὐτῷ ; διὰ τοῦτο γὰρ ἀκούει τοῦ Κυρίου αὐτοῦ. Καὶ οἱ δοῦλοι οἶδασι τοὺς ἀγορά- σαντας αὐτοὺς, καὶ τιμῶσιν αὐτοὺς, καὶ ἡμεῖς ὀφεί λομεν τιμῖν αὐτὸν, οὐ λόνῳ μόνον (35), ἀλλὰ καὶ ἔργῳ. Αὐτὸς γὰρ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ἐμαρτύρησε λέγων· Οὐ πᾶς ὁ λέγων μα, Κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρα- νῶν, ἀλλ' ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου, τοῦ ἐν οὐ • ρανοῖς (36)·, καὶ πάλιν. Οὐ μὴ λήψῃ τὸ ὄνομα Κυρίου Θεοῦ σου ἐπὶ ματαίῳ. » Καὶ πάλιν προσέταξεν ἡμῖν λέγων· « Αποστήτω ἀπὸ ἀδικίας πᾶς ὁ ὀνομάζων τὸ όνομα Κυρίου. » Θέλεις δὲ γνῶναι, ὅτι τὰ θηρία καὶ τὰ κτίνη οίδασι τὸν Θεὸν, καὶ εὐλογοῦσιν αὐτόν; ἄκουε τοῦ ἁγίου Πνεύματος προστάττοντος αὐτοῖς ἐν ὕμνοις· • Εὐλογεῖτε, τὰ θηρία καὶ πάντα τὰ κτήνη, τὸν Κύ ριον. » Εἰ μὴ ηὐλόγουν, οὐκ ἂν αὐτοῖς προσέταττεν. Οὐκ αὐτὰ δὲ μόνον εὐλογοῦσι τὸν Θεὸν, ἀλλὰ καὶ τερα αὐτῶν ἀκαταπαύστως ὁμολογεῖ. ἐξῃ, είτε έργον τι ποιῇς, εἴτε ἐσθίῃς, εἴτε ἐπὶ τῆς κοι- • σε πᾶσα ἡ κτίσις ἡ φαινομένη καὶ ὁρωμένη τὰ ἀμφό- σε τῶν ἀγαθῶν τῶν τῶν, DE VIRGIN TATE. timere terribile et honorabile nomen tuum, et non transgredi mandata tua : legem tuam et justifica- tiones tuas insere cordibus nostris. Sanctifica au- tem spiritum, animam et corpus nostrum, per dile- ctum Filium tuum Jesum Christum Dominum no- strum, cum quo te decet gloria, imperium, honor et adoratio in sæcula sæculorum, amen. cœlestes cibos dones nobis. Et da nobis tremere et B C tes, velut bruta animantia pabulum sumunt. Qui mane surgentes, quærunt quem defraudent, quem opprimant, ut foedum ventrem suum impleant. Isti Deum in mensa glorificare non norunt. De istis ait divinus Paulus: «Hi sunt inimici crucis Chri- sti, quorum finis interitus, quorum Deus venter est, et gloria in confusione ipsorum, qui terrena sa- piunt. Nostra autem conversatio in cœlis est "3. Hi feris et jumentis deteriores sunt: nam jumenta et feræ norunt conditorem suum Deum, et benedi- cunt illi; homines contra, ejus manu formati, et imaginem ipsius ferentes, non noverunt condito- rem suum: sed ore quidem illum confitentur, ope- ribus autem negant : Tu credis quoniam Deus est, bene facis, et dæmones credunt et contremiscunt : sed fides sine operibus mortua est "., Quid enim prodest homini confiteri Deum esse, si malis eum operibus abnegat? Quomodo se conftetur Domi num habere, si ei non serviat ? ideo enim audit Do- minum suum. Et servi quidem norunt emptores suos, et honorant illos: nosque itidem debemus illum honorare, non tantum verbo, sed etiam ope- re. Ipse namque Dominus noster Jesus Christus testificatus est in Evangelio: «Non omnis qui dicit mihi, Domine, intrabit in regnum colorum; sed qui facit voluntatem Patris mei, qui est in caelis "; » et rursum: Non assumies nomen Domini Dei tui in vanum 6. Iterumque præcepit nobis dicens : Discedat ab iniquitate omnis qui nominat nomen Domini ". » Vis nosse bestias et jumenta cogno- scere Deum, eique benedicere? audi Spiritum san- ctum præcipientem illis in hymnis: ‹ Benedicite, bestiæ et omnia pecora, Domino“. , Nisi benedi- D cerent, nequaquam id præcepisset eis. Nec ipsa Philipp. 11, 18-20. Jac. 11, 19, 20. cs Dan. Ill, 81. • tantuni benedicunt Deum; sed et omnis creatura quæ apparet et oculis percipitur, utraque non ces- sant confiteri. sedes, sive quid operis facis, sive comedis, sive le- Matth. vu, 21. Exod. XX, Felc. 2. Mox in postremo, bac, desunt. sit et Anglic. 19. sunt in Basiliensi et Anglicano. 15. Εἰσὶ γὰρ πλείονες τῶν κοσμικῶν, οἵτινές εἰ 15. Sunt enim ex mundanis complures, qui amen- 16. Καὶ σὺ οὖν, δούλη τοῦ Θεοῦ, εἴτε ἐγείρῃ, εἴτε καθ 16. Tu itaque, ancilla Dei, sive surgis, sive 7. 67 11 Tim. 11, (32) Hac, καὶ αἰνοῦμεν, desunt in Anglicano et (33) Πρέπει, et mox, προσκύνησις, desunt in Ba- (34) 'Αλλ' deest in Anglicano. (35) Felc. 2, μόνῳ. (36) Hæc, ἀλλ' ὁ ποιῶν.... τοῦ ἐν οὐρανοῖς, de-

ριστοῦμεν καὶ αἰνοῦμέν σε (32), ὅτι κατηξίωσας ἡμῖν Α μεταλαβεῖν τῶν ἀγαθῶν τῶν σῶν, τῶν σαρκικῶν τρο- φών. Δεόμεθα καὶ παρακαλοῦμέν σε, Κύριε, ἵνα καὶ τὰς ἐπουρανίους τροφὰς ἡμῖν δωρήσῃ. Καὶ δὸς ἡμῖν τρέμειν καὶ φοβεῖσθαι τὸ φρικτὸν καὶ ἔντιμον ὄνομά σου, καὶ μὴ παρακούειν τῶν ἐντολῶν σου· τὸν νό μον σου, καὶ τὰ δικαιώματά σου ἐγκατάθου ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν· ἁγίασον δὲ ἡμῶν τὸ πνεῦμα, καὶ τὴν ψυχὴν, καὶ τὸ σῶμα, διὰ τοῦ ἠγαπημένου Παιδός σου Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, μεθ' οὗ σοι πρέπει (53) δόξα, κράτος, τιμὴ καὶ προσκύνησις εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, ἀμήν. σιν ἀνόητοι, καὶ ὡς τὰ ἄλογα ζῶα τρεφόμενοι. Αν- ιστάμενοι πρωΐ καὶ ζητοῦντες τίνα πλεονεκτήσουσι, είναι καταδυναστεύσουσιν, ἵνα ἐμπλήσωσιν τὴν αἰσχρὰν αὐτῶν γαστέρα. Οὗτοι οὐκ οἴδασι τὸν Θεὸν δοξάζειν ἐπὶ τῆς τραπέζης. Ἐπὶ τούτων εἶπεν ὁ θεσπέσιος Παύλος· « Οὗτοι εἰσιν οἱ ἐχθροὶ τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ· ὧν τὸ τέλος ἀπώλεια, ὧν ὁ Θεὸς ἡ κοιλία, καὶ ἡ δόξα ἐν τῇ αἰσχύνῃ αὐτῶν, οἱ τὰ ἐπίγεια φρο νοῦντες. Ημῶν δὲ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρ χει. » Οὗτοι χείρονες καὶ τῶν θηρίων καὶ τῶν κτη νῶν εἰσι· τὰ γὰρ κτήνη καὶ τὰ θηρία οίδασι τὸν ποιήσαντα αὐτοὺς Θεὸν, καὶ εὐλογοῦσιν αὐτόν· οἱ δὲ ἄνθρωποι, οἱ ἀπὸ τῶν χειρῶν αὐτοῦ πλασθέντες, καὶ εἰκόνα αὐτοῦ φοροῦντες, οὐκ οἴδασι τὸν ποιήσαντα αὐτούς· ἀλλ' ὁμολογοῦσιν αὐτὸν μὲν ἐν τῷ στόματι αὐτῶν, τοῖς δὲ ἔργοις ἀρνοῦνται αὐτόν· « Σὺ πιστεύεις, ὅτι ἔστι Θεός, καλῶς ποιεῖς, καὶ τὰ δαιμόνια πιο στεύουσι, καὶ φρίττουσιν · ἀλλ' (54) ἡ πίστις χωρίς τῶν ἔργων νεκρά ἐστι. » Τί γὰρ ὠφελεῖται ἄνθρω- πως ὁμολογῶν, ὅτι ἔνι Θεός, τοῖς δὲ ἔργοις αὐτοῦ τοῖς πονηροῖς ἀρνεῖται αὐτόν; Πῶς ὁμολογεῖ δεσπό την ἔχειν, μὴ δουλεύων αὐτῷ ; διὰ τοῦτο γὰρ ἀκούει τοῦ Κυρίου αὐτοῦ. Καὶ οἱ δοῦλοι οἶδασι τοὺς ἀγορά- σαντας αὐτοὺς, καὶ τιμῶσιν αὐτοὺς, καὶ ἡμεῖς ὀφεί λομεν τιμῖν αὐτὸν, οὐ λόνῳ μόνον (35), ἀλλὰ καὶ ἔργῳ. Αὐτὸς γὰρ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ἐμαρτύρησε λέγων· Οὐ πᾶς ὁ λέγων μα, Κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρα- νῶν, ἀλλ' ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου, τοῦ ἐν οὐ • ρανοῖς (36)·, καὶ πάλιν. Οὐ μὴ λήψῃ τὸ ὄνομα Κυρίου Θεοῦ σου ἐπὶ ματαίῳ. » Καὶ πάλιν προσέταξεν ἡμῖν λέγων· « Αποστήτω ἀπὸ ἀδικίας πᾶς ὁ ὀνομάζων τὸ όνομα Κυρίου. » Θέλεις δὲ γνῶναι, ὅτι τὰ θηρία καὶ τὰ κτίνη οίδασι τὸν Θεὸν, καὶ εὐλογοῦσιν αὐτόν; ἄκουε τοῦ ἁγίου Πνεύματος προστάττοντος αὐτοῖς ἐν ὕμνοις· • Εὐλογεῖτε, τὰ θηρία καὶ πάντα τὰ κτήνη, τὸν Κύ ριον. » Εἰ μὴ ηὐλόγουν, οὐκ ἂν αὐτοῖς προσέταττεν. Οὐκ αὐτὰ δὲ μόνον εὐλογοῦσι τὸν Θεὸν, ἀλλὰ καὶ τερα αὐτῶν ἀκαταπαύστως ὁμολογεῖ. ἐξῃ, είτε έργον τι ποιῇς, εἴτε ἐσθίῃς, εἴτε ἐπὶ τῆς κοι- • σε πᾶσα ἡ κτίσις ἡ φαινομένη καὶ ὁρωμένη τὰ ἀμφό- σε τῶν ἀγαθῶν τῶν τῶν, DE VIRGIN TATE. timere terribile et honorabile nomen tuum, et non transgredi mandata tua : legem tuam et justifica- tiones tuas insere cordibus nostris. Sanctifica au- tem spiritum, animam et corpus nostrum, per dile- ctum Filium tuum Jesum Christum Dominum no- strum, cum quo te decet gloria, imperium, honor et adoratio in sæcula sæculorum, amen. cœlestes cibos dones nobis. Et da nobis tremere et B C tes, velut bruta animantia pabulum sumunt. Qui mane surgentes, quærunt quem defraudent, quem opprimant, ut foedum ventrem suum impleant. Isti Deum in mensa glorificare non norunt. De istis ait divinus Paulus: «Hi sunt inimici crucis Chri- sti, quorum finis interitus, quorum Deus venter est, et gloria in confusione ipsorum, qui terrena sa- piunt. Nostra autem conversatio in cœlis est "3. Hi feris et jumentis deteriores sunt: nam jumenta et feræ norunt conditorem suum Deum, et benedi- cunt illi; homines contra, ejus manu formati, et imaginem ipsius ferentes, non noverunt condito- rem suum: sed ore quidem illum confitentur, ope- ribus autem negant : Tu credis quoniam Deus est, bene facis, et dæmones credunt et contremiscunt : sed fides sine operibus mortua est "., Quid enim prodest homini confiteri Deum esse, si malis eum operibus abnegat? Quomodo se conftetur Domi num habere, si ei non serviat ? ideo enim audit Do- minum suum. Et servi quidem norunt emptores suos, et honorant illos: nosque itidem debemus illum honorare, non tantum verbo, sed etiam ope- re. Ipse namque Dominus noster Jesus Christus testificatus est in Evangelio: «Non omnis qui dicit mihi, Domine, intrabit in regnum colorum; sed qui facit voluntatem Patris mei, qui est in caelis "; » et rursum: Non assumies nomen Domini Dei tui in vanum 6. Iterumque præcepit nobis dicens : Discedat ab iniquitate omnis qui nominat nomen Domini ". » Vis nosse bestias et jumenta cogno- scere Deum, eique benedicere? audi Spiritum san- ctum præcipientem illis in hymnis: ‹ Benedicite, bestiæ et omnia pecora, Domino“. , Nisi benedi- D cerent, nequaquam id præcepisset eis. Nec ipsa Philipp. 11, 18-20. Jac. 11, 19, 20. cs Dan. Ill, 81. • tantuni benedicunt Deum; sed et omnis creatura quæ apparet et oculis percipitur, utraque non ces- sant confiteri. sedes, sive quid operis facis, sive comedis, sive le- Matth. vu, 21. Exod. XX, Felc. 2. Mox in postremo, bac, desunt. sit et Anglic. 19. sunt in Basiliensi et Anglicano. 15. Εἰσὶ γὰρ πλείονες τῶν κοσμικῶν, οἵτινές εἰ 15. Sunt enim ex mundanis complures, qui amen- 16. Καὶ σὺ οὖν, δούλη τοῦ Θεοῦ, εἴτε ἐγείρῃ, εἴτε καθ 16. Tu itaque, ancilla Dei, sive surgis, sive 7. 67 11 Tim. 11, (32) Hac, καὶ αἰνοῦμεν, desunt in Anglicano et (33) Πρέπει, et mox, προσκύνησις, desunt in Ba- (34) 'Αλλ' deest in Anglicano. (35) Felc. 2, μόνῳ. (36) Hæc, ἀλλ' ὁ ποιῶν.... τοῦ ἐν οὐρανοῖς, de-

Τ Α της σου ἔρχῃ πρὸς ὕπνον, εἴτε ἀνισταμένη, μὴ ἀποστή τω ὁ ὕμνος τοῦ Θεοῦ ἀπὸ τῶν χειλέων σου. Μακάρια τὰ ὦτα τὰ δεχόμενα τους λόγους τούτους. Ἐὰν δὲ εἰσέλ θῇς τῇ δωδεκάτῃ ὥρᾳ, μειζοτέραν καὶ πυκνοτέραν (57) ἐπιτελέσεις τὴν σύναξιν μετὰ τῶν ὁμοψύχων του παρ θένων. Ἐὰν δὲ μὴ ἔχης ομόψυχον, μόνη επιτέλει, του Θεοῦ συνόντος καὶ ἀκούοντος. Καλὸν τὸ ἐκχέειν δά- κρυον ενώπιον τοῦ Θεοῦ. Μνημόνευε τὴν δωδεκάτην ὥραν, ὅτι ἐν αὐτῇ καταβέβηκεν ὁ Κύριος ἡμῶν εἰς τὸν ἄδην· καὶ ἰδὼν αὐτὸν ὁ ᾅδης (38) έφριξε, καὶ ἐξέστη λέγων· Τίς ἐστιν οὗτος, ὁ ἐν ἐξουσίᾳ καὶ με γάλῃ δυνάμει κατελθών; Τίς οὗτος, ὁ τὰς πύλας τοῦ ᾅδου τὰς χαλκᾶς συντρίβων, καὶ τοὺς μοχλοὺς τοὺς ἀδαμαντίνους συνθλάσας ; Τίς οὗτος, ὁ ἐξ οὐρανῶν κατ ελθὼν καὶ σταυρωθείς, καὶ ὑπ' ἐμοῦ τοῦ θανάτου μὴ κρατούμενος ; Τίς οὗτος, ὁ λύων τὰ δεσμὰ τῶν ὑπ' ἐμοῦ κρατουμένων; Τίς οὗτος, ὁ τῷ ἰδίῳ θανάτῳ ἐμὲ τὸν θάνατον καταλύων ; ὥρᾳ ἐκείνῃ, καὶ ἐν δάκρυσιν ἐν νυκτὶ παρακαλεῖν τὸν Κύριον. Μεγάλη (59) γὰρ ἀρετή ἐστι τὸ δάκρυον, καὶ μέγα κατόρθωμα, καὶ μεγάλαι ἁμαρτίαι καὶ ἀνομίαι διὰ δακρύων ἀπαλείφονται. Μαρτυρεί δέ μοι τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον. Οτε γὰρ ὁ Σωτὴρ παρεδόθη τοῖς Ἰου- δαίοις, ὁ Πέτρος μεθ' ὅρκου τρίτον αὐτὸν ἠρνήσατο (40', πρὶν ἀλέκτορα φωνῆσαι. Ὁ δὲ Κύριος στραφεὶς ἐν- έβλεψε τῷ Πέτρῳ, καὶ ὑπεμνήσθη ὁ Πέτρος τοῦ ῥή ματος τοῦ Κυρίου, ὡς εἶπεν αὐτῷ· « Πρὶν ἀλέκτορα φωνῆσαι, ἀπαρνήσῃ με τρίς· καὶ ἐξελθὼν ἔξω, ἔκλαυ σε πικρώς. » Ορᾶς τὸ φάρμακον τῶν δακρύων· ἐθεά σω οἵαν ἀνομίαν ἐξήλειψε. Τί γὰρ χεῖρον τοῦ κακοῦ τούτου, ὅτι τρίτον μεθ᾽ ὅρκου τὸν ἑαυτοῦ δεσπότην ἠρνήσατο ; καὶ τὴν τηλικαύτην ἀνομίαν διὰ δακρύων ἐξήλειψεν. Ορᾷς ἡλίκην δύναμιν ἔχουσι τὰ δάκρυα· ἐκεῖνα γὰρ ἐγράφη εἰς τὴν ἡμετέραν νουθεσίαν, ἵνα ἡμεῖς ἐκείνοις ἐπακολουθήσαντες, ζωὴν αἰώνιον κλη ρονομήσωμεν. Οὐχ οἱ πολλοὶ ἔχουσι τὸ χάρισμα τῶν δακρύων, ἀλλ' ὅσοι τὸν νοῦν ἔχουσιν ἄνω, ὅσοι τῶν γηΐνων ἐπιλανθάνονται, ὅσοι τῆς σαρκὸς πρόνοιαν οὐ ποιοῦσιν, οἵτινες οὐκ ἐπίστανται ὅλως, εἰ εἴη κόσμος, οἵτινες ἐνέκρωσαν τὰ μέλη, τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· τούτοις μόνοις δίδοται πένθος δακρύων. Καθαρὸν γὰρ ἔχοντες τὸν νοῦν, καὶ ὀξύδορκον τὸ βλέμμα τῆς διανοίας, ἔτι ὄντες ἐπὶ τῆς γῆς, βλέπουσι τὰς κολάσεις τὰς ἐν τῷ ᾅδῃ, καὶ τὰς βασάνους τὰς αἰωνίους, ἐν αἷς οἱ ἁμαρ τωλοὶ κολάζονται, καὶ τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, καὶ τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον, καὶ τὸν κλαυθμὸν, καὶ τὸν βρυ γμὸν (41) τῶν ὀδόντων. Βλέπουσι δὲ καὶ τὰ ἐπουρά νια χαρίσματα, ἃ ἐχαρίσατο ὁ Θεὸς τοῖς ἁγίοις, καὶ τὰς δόξας, καὶ τοὺς στεφάνους, καὶ τὰς στολὰς τὰς ἁγίας, καὶ τὰ βασιλικὰ ἐνδύματα, καὶ τὰ φωτεινά ταμιεῖα, καὶ τὰς τρυφὰς τὰς ἀνεκδιηγήτους, καὶ τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον. Καὶ τί ἔτι οὐ λέγω (42); Καὶ τὸ ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμός. Μοχ οὐράνια. καὶ τί ἔτι οὐ λέγω. S. ATHANASIUS. - DUBIA. clum petis ut somnum capias, sive e lecto surgis, ne absistat hymnus Dei a labiis tuis. Beatæ aures quæ excipiunt hos sermones. Si ingrediaris hora duodecima, majorem longioremque facies synaxin cum sociis tuis virginibus. Sin nulla adest socia, sola id exsequere, Deo præsente et audiente. Bo- num est lacrymas effundere in conspectu Dei. Re- cordare horæ duodecimæ, qua Dominus noster de- scendit in infernum, quem ut vidit infernus exhor- ruit, et perculsus ait : Quis est hic, qui in potestate et magna virtute descendit ? Quis est hic, qui por- tas inferni æreas contrivit, et vectes adamantinos confregit ? Quis est hic, qui descendit de caelis, et crucifixus est, nec a me, quæ mors sum, domi- tus est ? Quis est hic, qui vincula solvit eorum qui a me captivi detinebantur? Quis est hic, qui sua morte me mortem destruit ? - et cum lacrymis nocte invocare Dominum. Magna quippe virtus est lacrymarum, et præclara res est : magna enim peccata, magna iniquitates lacrymis delentur. Pro leste mihi est sanctum Evangelium. Cum enim Salvator traditus esset Judæis, Petrus ter illum cum juramento negavit, priusquam gal- lus cantaret; Dominus autem conversus respexit Petrum, et recordatus est Petrus verbi Domini, quod dixerat sibi: Priusquam gallus cantet, ter me negabis, et egressus foras, flevit amare ' Vides quod in lacrymis sit remedium perspectum habes qualem deleverit iniquitatem. Quid enim hoc malo deterius, quo ter juramento adbibito, domi- num suum negavit? et tamen tantum flagitium la- crymis extersit. Vides quanta sit vis lacrymarum : hæc enim ad commonitionem nostram scripta sunt, ut nos hæc imitati, vitam possideamus æternam. Non multi sunt, qui lacrymarum gratiam habeant, sed quotquot mentein sursum erectam habent, quotquot terrena obliviscuntur, quotquot carnis cu- ram non habent, qui ignorant prorsus an sit mun- dus, qui membra sua mortificaverunt, quæ sunt su- per terram, his solis datur luctus lacrymarum. Nam cum mente sint pura et perspicace mentis oculo, dum in terra degunt, vident inferni supplicia, et æter- B C nos cruciatus, quibus torquentur peccatores : p necnon æternum ignem, tenebras exteriores, fletum ct stridorem dentium. Vident quoque dona cœle- stia, quæ largitus Deus est sanctis viris, glorias, coronas, stolas sanctas, regia indumenta, lucidas cellas, inenarrabiles delicias, vitam æternam. Ec- quid ultra non dixerim ? Quod omnium mirabilissi- mum est, qui pura est mente, ipsum Deum interio- ribus oculis perspicit. Quomodo igitur fere, lugere • Psal. cvi, 16. Matth. xxvi, 34, 74. Sic omnes fere manuscripti cum editione D Commel. edit. Paris. cum Anglicano, Basiliensis, 17. Ideo ea ipsa hora attentiores esse debemus, 17. Διὰ τοῦτο ὀφείλομεν ἑαυτοῖς προσέχειν ἐν τῇ (37) Anglicanus, καὶ μακροτέραν. (38) Ο άδης deest in Basiliensi et Anglicano. (39) Felc. 2, παρακαλεῖν τὸν Θεὸν μεγάλ. (40) Αὐτόν deest in Felc. 2. (42) Felc. 2, Καὶ τί ἔτι λέγω. Editi vero et alii,

Τ Α της σου ἔρχῃ πρὸς ὕπνον, εἴτε ἀνισταμένη, μὴ ἀποστή τω ὁ ὕμνος τοῦ Θεοῦ ἀπὸ τῶν χειλέων σου. Μακάρια τὰ ὦτα τὰ δεχόμενα τους λόγους τούτους. Ἐὰν δὲ εἰσέλ θῇς τῇ δωδεκάτῃ ὥρᾳ, μειζοτέραν καὶ πυκνοτέραν (57) ἐπιτελέσεις τὴν σύναξιν μετὰ τῶν ὁμοψύχων του παρ θένων. Ἐὰν δὲ μὴ ἔχης ομόψυχον, μόνη επιτέλει, του Θεοῦ συνόντος καὶ ἀκούοντος. Καλὸν τὸ ἐκχέειν δά- κρυον ενώπιον τοῦ Θεοῦ. Μνημόνευε τὴν δωδεκάτην ὥραν, ὅτι ἐν αὐτῇ καταβέβηκεν ὁ Κύριος ἡμῶν εἰς τὸν ἄδην· καὶ ἰδὼν αὐτὸν ὁ ᾅδης (38) έφριξε, καὶ ἐξέστη λέγων· Τίς ἐστιν οὗτος, ὁ ἐν ἐξουσίᾳ καὶ με γάλῃ δυνάμει κατελθών; Τίς οὗτος, ὁ τὰς πύλας τοῦ ᾅδου τὰς χαλκᾶς συντρίβων, καὶ τοὺς μοχλοὺς τοὺς ἀδαμαντίνους συνθλάσας ; Τίς οὗτος, ὁ ἐξ οὐρανῶν κατ ελθὼν καὶ σταυρωθείς, καὶ ὑπ' ἐμοῦ τοῦ θανάτου μὴ κρατούμενος ; Τίς οὗτος, ὁ λύων τὰ δεσμὰ τῶν ὑπ' ἐμοῦ κρατουμένων; Τίς οὗτος, ὁ τῷ ἰδίῳ θανάτῳ ἐμὲ τὸν θάνατον καταλύων ; ὥρᾳ ἐκείνῃ, καὶ ἐν δάκρυσιν ἐν νυκτὶ παρακαλεῖν τὸν Κύριον. Μεγάλη (59) γὰρ ἀρετή ἐστι τὸ δάκρυον, καὶ μέγα κατόρθωμα, καὶ μεγάλαι ἁμαρτίαι καὶ ἀνομίαι διὰ δακρύων ἀπαλείφονται. Μαρτυρεί δέ μοι τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον. Οτε γὰρ ὁ Σωτὴρ παρεδόθη τοῖς Ἰου- δαίοις, ὁ Πέτρος μεθ' ὅρκου τρίτον αὐτὸν ἠρνήσατο (40', πρὶν ἀλέκτορα φωνῆσαι. Ὁ δὲ Κύριος στραφεὶς ἐν- έβλεψε τῷ Πέτρῳ, καὶ ὑπεμνήσθη ὁ Πέτρος τοῦ ῥή ματος τοῦ Κυρίου, ὡς εἶπεν αὐτῷ· « Πρὶν ἀλέκτορα φωνῆσαι, ἀπαρνήσῃ με τρίς· καὶ ἐξελθὼν ἔξω, ἔκλαυ σε πικρώς. » Ορᾶς τὸ φάρμακον τῶν δακρύων· ἐθεά σω οἵαν ἀνομίαν ἐξήλειψε. Τί γὰρ χεῖρον τοῦ κακοῦ τούτου, ὅτι τρίτον μεθ᾽ ὅρκου τὸν ἑαυτοῦ δεσπότην ἠρνήσατο ; καὶ τὴν τηλικαύτην ἀνομίαν διὰ δακρύων ἐξήλειψεν. Ορᾷς ἡλίκην δύναμιν ἔχουσι τὰ δάκρυα· ἐκεῖνα γὰρ ἐγράφη εἰς τὴν ἡμετέραν νουθεσίαν, ἵνα ἡμεῖς ἐκείνοις ἐπακολουθήσαντες, ζωὴν αἰώνιον κλη ρονομήσωμεν. Οὐχ οἱ πολλοὶ ἔχουσι τὸ χάρισμα τῶν δακρύων, ἀλλ' ὅσοι τὸν νοῦν ἔχουσιν ἄνω, ὅσοι τῶν γηΐνων ἐπιλανθάνονται, ὅσοι τῆς σαρκὸς πρόνοιαν οὐ ποιοῦσιν, οἵτινες οὐκ ἐπίστανται ὅλως, εἰ εἴη κόσμος, οἵτινες ἐνέκρωσαν τὰ μέλη, τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· τούτοις μόνοις δίδοται πένθος δακρύων. Καθαρὸν γὰρ ἔχοντες τὸν νοῦν, καὶ ὀξύδορκον τὸ βλέμμα τῆς διανοίας, ἔτι ὄντες ἐπὶ τῆς γῆς, βλέπουσι τὰς κολάσεις τὰς ἐν τῷ ᾅδῃ, καὶ τὰς βασάνους τὰς αἰωνίους, ἐν αἷς οἱ ἁμαρ τωλοὶ κολάζονται, καὶ τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, καὶ τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον, καὶ τὸν κλαυθμὸν, καὶ τὸν βρυ γμὸν (41) τῶν ὀδόντων. Βλέπουσι δὲ καὶ τὰ ἐπουρά νια χαρίσματα, ἃ ἐχαρίσατο ὁ Θεὸς τοῖς ἁγίοις, καὶ τὰς δόξας, καὶ τοὺς στεφάνους, καὶ τὰς στολὰς τὰς ἁγίας, καὶ τὰ βασιλικὰ ἐνδύματα, καὶ τὰ φωτεινά ταμιεῖα, καὶ τὰς τρυφὰς τὰς ἀνεκδιηγήτους, καὶ τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον. Καὶ τί ἔτι οὐ λέγω (42); Καὶ τὸ ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμός. Μοχ οὐράνια. καὶ τί ἔτι οὐ λέγω. S. ATHANASIUS. - DUBIA. clum petis ut somnum capias, sive e lecto surgis, ne absistat hymnus Dei a labiis tuis. Beatæ aures quæ excipiunt hos sermones. Si ingrediaris hora duodecima, majorem longioremque facies synaxin cum sociis tuis virginibus. Sin nulla adest socia, sola id exsequere, Deo præsente et audiente. Bo- num est lacrymas effundere in conspectu Dei. Re- cordare horæ duodecimæ, qua Dominus noster de- scendit in infernum, quem ut vidit infernus exhor- ruit, et perculsus ait : Quis est hic, qui in potestate et magna virtute descendit ? Quis est hic, qui por- tas inferni æreas contrivit, et vectes adamantinos confregit ? Quis est hic, qui descendit de caelis, et crucifixus est, nec a me, quæ mors sum, domi- tus est ? Quis est hic, qui vincula solvit eorum qui a me captivi detinebantur? Quis est hic, qui sua morte me mortem destruit ? - et cum lacrymis nocte invocare Dominum. Magna quippe virtus est lacrymarum, et præclara res est : magna enim peccata, magna iniquitates lacrymis delentur. Pro leste mihi est sanctum Evangelium. Cum enim Salvator traditus esset Judæis, Petrus ter illum cum juramento negavit, priusquam gal- lus cantaret; Dominus autem conversus respexit Petrum, et recordatus est Petrus verbi Domini, quod dixerat sibi: Priusquam gallus cantet, ter me negabis, et egressus foras, flevit amare ' Vides quod in lacrymis sit remedium perspectum habes qualem deleverit iniquitatem. Quid enim hoc malo deterius, quo ter juramento adbibito, domi- num suum negavit? et tamen tantum flagitium la- crymis extersit. Vides quanta sit vis lacrymarum : hæc enim ad commonitionem nostram scripta sunt, ut nos hæc imitati, vitam possideamus æternam. Non multi sunt, qui lacrymarum gratiam habeant, sed quotquot mentein sursum erectam habent, quotquot terrena obliviscuntur, quotquot carnis cu- ram non habent, qui ignorant prorsus an sit mun- dus, qui membra sua mortificaverunt, quæ sunt su- per terram, his solis datur luctus lacrymarum. Nam cum mente sint pura et perspicace mentis oculo, dum in terra degunt, vident inferni supplicia, et æter- B C nos cruciatus, quibus torquentur peccatores : p necnon æternum ignem, tenebras exteriores, fletum ct stridorem dentium. Vident quoque dona cœle- stia, quæ largitus Deus est sanctis viris, glorias, coronas, stolas sanctas, regia indumenta, lucidas cellas, inenarrabiles delicias, vitam æternam. Ec- quid ultra non dixerim ? Quod omnium mirabilissi- mum est, qui pura est mente, ipsum Deum interio- ribus oculis perspicit. Quomodo igitur fere, lugere • Psal. cvi, 16. Matth. xxvi, 34, 74. Sic omnes fere manuscripti cum editione D Commel. edit. Paris. cum Anglicano, Basiliensis, 17. Ideo ea ipsa hora attentiores esse debemus, 17. Διὰ τοῦτο ὀφείλομεν ἑαυτοῖς προσέχειν ἐν τῇ (37) Anglicanus, καὶ μακροτέραν. (38) Ο άδης deest in Basiliensi et Anglicano. (39) Felc. 2, παρακαλεῖν τὸν Θεὸν μεγάλ. (40) Αὐτόν deest in Felc. 2. (42) Felc. 2, Καὶ τί ἔτι λέγω. Editi vero et alii,

μείζον πάντων θαῦμα, ὅτι ὁ ἔχων καθαρὸν τὸν νοῦν καὶ αὐτὸν τὸν Θεὸν ἐν τοῖς ἔνδον ὀφθαλμοῖς καθορᾷ. Πῶς οὖν οὐ θέλει κλαῦσαι καὶ πενθῆσαι, ὁ ταῦτα βλέπων ; Κλαίει μὲν γὰρ καὶ ὀδύρεται, ὅπως ῥυσθῇ ἀπὸ τῶν δεινῶν κολάσεων· καὶ πάλιν κλαίει καὶ ἀξιοῖ δεόμενος, ὅπως ἀξιωθῇ τῶν ἐπουρανίων ἐκείνων άγα- θῶν. εἰδότες ὁποῖα ἀγαθὰ μέλλουσι κληρονομήσαι (43). Ὥστε οὖν ὁ ἔχων ἀνάπαυσιν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ τὴν αἰώνιον ἀνάπαυσιν μὴ ἐλπιζέτω λαβεῖν. Η βασιλεία γὰρ τῶν οὐρανῶν οὐκ ἔστι τῶν ἀναπαυομένων ἐνθάδε, ἀλλ' ἐκείνων ἐστὶ τῶν ἐν θλίψει πολλῇ καὶ στενοχω- ρία διαξάντων τὸν βίον (44) τοῦτον. Οὐ γὰρ ἔλαβον αὐτὴν δωρεὰν οἱ λαβόντες, ἀλλὰ μετὰ μεγάλων μό χθων καὶ γενναίων ιδρώτων αὐτὴν ἐκτήσαντο οἱ κατα- Β ξιωθέντες. Οὐ μέλει αὐτοῖς, ὅσον ἐὰν κοπιάσωσιν ὧδε. Εἰσελθόντες γὰρ ἐκεῖ, ἐπιλανθάνονται τῶν πόνων καὶ τῶν ὀδυνῶν, ὅσα ἔπαθον ἐν τῷ ματαίῳ κόσμῳ τούτῳ, ἀπὸ τῆς πολλῆς καὶ ἀνεκδιηγήτου ἀναπαύσεως τῆς δεδομένης αὐτοῖς. Τί λέγεις, ἄνθρωπε ; Ἰδοὺ δύο ὁδοι παρετέθησαν ἐνώπιόν σου, ἡ ζωὴ καὶ ὁ θάνατος· ὅπου ἐὰν θέλῃς πορεύου. Καὶ ἰδοὺ πῦρ καὶ ὕδωρ· ὅπου ἐὰν θέλῃς ἔκτεινον τὴν χεῖρά του· ἐπὶ σοί ἐστιν, ἐὰν θέλῃς κτήσασθαι τὴν ζωὴν, καὶ ἐπὶ σοί ἐστιν, ἐὰν θέλῃς κτήσασθαι τὸν θάνατον. Ο οὖν θάνατός ἐστιν ὁ κόσμος· ἡ δὲ ζωή ἐστιν ἡ δικαιοσύνη· μακρὰν οὖν ὁ κόσμος ἀπὸ τῆς δικαιοσύνης, καθ' ὅταν ὁ θάνατος ἀπὸ τῆς ζωῆς. Ἐὰν οὖν πορεύῃ ἐν τῷ κόσμῳ, ἐν τῷ θανάτῳ πορεύῃ καὶ ἐκτὸς τοῦ Θεοῦ γίνῃ, κατὰ τὴν θείαν Γραφήν. Ἐὰν δὲ ἐν τῇ δικαιοσύνῃ (45) πορεύῃ, ἐν τῇ ζωῇ πεπόρευ- σπ:, καὶ οὐ μὴ ἅψηταί σου θάνατος. Οὐκ ἔστι γὰρ παρὰ τοῖς δικαίοις θάνατος, ἀλλὰ μετάθεσις. Μετατίθεται γὰρ ὁ δίκαιος ἀνὴρ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου εἰς τὴν αἰώ γιον ἀνάπαυσιν· καὶ ὥσπερ τις ἀπὸ φυλακῆς ἐξέλθοι, οὕτω καὶ οἱ ἅγιοι ἐξέρχονται ἀπὸ τοῦ μοχθηροῦ βίου τούτου εἰς τὰ ἀγαθὰ τὰ ἡτοιμασμένα αὐτοῖς· ε Α ὀφθαλ μὰς οὐκ οἶδε. (40), καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶ τιν αὐτόν. » Οἱ δὲ ἁμαρτωλοὶ καὶ ὧδε κακῶς μοχθοῦ σι, καὶ ἐκεῖ πάλιν τὸ πῦρ αὐτοὺς ἀναμένει. Καὶ τοὺς τοιούτους διπλῶς δεῖ κλαῦσαι (47), ὅτι καὶ ὧδε ἐν στενοχωρίᾳ εἰσὶ, καὶ ἐκεῖ τὴν εὐρυχωρίαν οὐκ ἀπολαμ- βάνουσι. Διὰ τοῦτο εἴρηκεν ἡ θεία Γραφή· . Οπου ἐὰν στραφῇ ὁ ἀσεβὴς, ἀφανίζεται. » Στενὰ γὰρ (48) αὐτῷ πάντοθεν· καὶ ἐκεῖ ὀδύναι, καὶ ὧδε θλίψεις. Οὐκ Ένα γὰρ ἄνθρωπος ὁ μὴ κοπιῶν ἐν τῷ μοχθηρῷ βίῳ τούτῳ· καὶ ὁ πτωχὸς καὶ ὁ πλούσιος, καὶ ὁ δοῦλος καὶ ὁ ἐλεύθερος, καὶ ὁ ἁμαρτωλὸς καὶ ὁ δίκαιος, πάντες ὁμοίως κοπιῶσι, καὶ ἐν συνάντημα τοῖς πᾶσι συμ βήσεται, καὶ τῷ ἁμαρτωλῷ καὶ τῷ δικαίῳ, ὧδε ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ. τάξις. Αλλος γὰρ ὁ κόπος τοῦ δικαίου ἐν τῷ κόσμῳ λαβόντες μεγάλου μόχθου. οἱ καταξιωθέντες οἱ ἁμαρτωλοί. DE VIRGINITATE. A' non velit, qui ista videat ? Flet enim atque lamen - tatur, ut a gravibus suppliciis eripiatur : rursum flet et obsecrat, ut dignus fiat cœlestium ejusmodi bonorum. qualia bona possessuri essent. Itaque quisquis in hoc mundo requiem habet, ne speret se requien accepturum æternam. Nam regnum coelorum eo- rum non est qui requiem hic habent, sed eorum qui in ærumnis et angustiis multis hanc degerint vitam. Illud enim regnum non gratis datur, sed ma- gno labore, maximis sudoribus ipsum adepti sunt, qui co digni sunt habiti. Non curant quantumcun- que hic laboraverint. Eo enim ingressi, laborum dolorumque mox obliviscuntur quantumcunque sint, perpessi in hoc vano mundo, ob magnam et iuenar- rabilem sibi datam requiem. Quid ais, homo? Ecce, binæ viæ tibi sunt propositæ, vita et mors: qua volueris, incede. Ecce ignem et aquam, quocunque. volueris extende manum tuam. Penes te est, si lu- beat, vitam possidere; penes te est, si placuerit mortem adipisci. Mors itaque hic mundus est : vita vero est justitia. Quamobrem tanto intervallo mundus distat a justitia, quanto mors a vita. Si igitur ambulas in mundo, in morte ambulas, et ez- tra Deum es, secundum divinam Scripturam: quod' si in justitia ambulas, in vita ambulas, et nequa - quam te attinget mors. Apud justos enim non est mors, sed translatio. Transfertur enim justus ex hoc mundo in requiem æternam. Et quasi quis ex carcere evadat, sic sancti ex hac misera vita dis- cedunt ad bona sibi parata : • Quæ oculus non vi- dit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascende- runt, quæ præparavit Deus diligentibus se "1. Peccatores autem hic misere laborant, et illic rur- sum ignis ipsos exspectat. Qui duplici de causa flere debent, quia hic in angusto sunt, nec tamen¸ ibi libertatem adipiscentur. Quare ait divina Scri- ptura Quam se cunque in partem convertat inı- pius, subruitur ". » Angustiæ enim illi sunt undi- que: illic dolores, hic ærumna. Nullus quippe homo est, quin laboret in hac nuisera vita, pauper et di- ves, servus et liber, peccator et justus. Omnes pa- riter laborant, unusque casus oninibus obveniet, sive peccatori sive justo, in hoc scilicet mundo. I Cor. H, 9. Prov. xii, 7. deest in Basiliensi et Anglicano. Ibidem, Anglic. et Felc. 9, Paulo post, deest in Felc. 2. C D alius ordo. Alius quippe est labor justi in hoc mun- deest in Basil. 18. Διὰ τοῦτο ἐμίσησαν οἱ ἅγιοι τὸν κόσμον τοῦτον, 18. Ideo hunc mundum oderant sancti, gnari 49. Ἐκεῖ δὲ οὐκ ἔστιν οὕτως, ἀλλὰ ἄλλη καὶ ἄλλη (49) (43) Anglicanus, κληρονομεῖν. (44) Anglicanus, διαλλαξάντων τὸν βίον. Μοπ, οἱ (15) Anglic., ἐὰν τῇ δικ. Felc. 2, ἐὰν δὲ τῇ δικ. 19. At ibi non ita se res habet, sed alius atque (46) Sic Basil. Editi vero, εἶδε. Infra idem, καὶ (47) Anglicanus, κλαίειν. (48) Felc. 2, Στεναι γάρ. Infra, τούτῳ post βίῳ (44) Hc, καὶ ἄλλη, desunt in Felc. 2.

μείζον πάντων θαῦμα, ὅτι ὁ ἔχων καθαρὸν τὸν νοῦν καὶ αὐτὸν τὸν Θεὸν ἐν τοῖς ἔνδον ὀφθαλμοῖς καθορᾷ. Πῶς οὖν οὐ θέλει κλαῦσαι καὶ πενθῆσαι, ὁ ταῦτα βλέπων ; Κλαίει μὲν γὰρ καὶ ὀδύρεται, ὅπως ῥυσθῇ ἀπὸ τῶν δεινῶν κολάσεων· καὶ πάλιν κλαίει καὶ ἀξιοῖ δεόμενος, ὅπως ἀξιωθῇ τῶν ἐπουρανίων ἐκείνων άγα- θῶν. εἰδότες ὁποῖα ἀγαθὰ μέλλουσι κληρονομήσαι (43). Ὥστε οὖν ὁ ἔχων ἀνάπαυσιν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ τὴν αἰώνιον ἀνάπαυσιν μὴ ἐλπιζέτω λαβεῖν. Η βασιλεία γὰρ τῶν οὐρανῶν οὐκ ἔστι τῶν ἀναπαυομένων ἐνθάδε, ἀλλ' ἐκείνων ἐστὶ τῶν ἐν θλίψει πολλῇ καὶ στενοχω- ρία διαξάντων τὸν βίον (44) τοῦτον. Οὐ γὰρ ἔλαβον αὐτὴν δωρεὰν οἱ λαβόντες, ἀλλὰ μετὰ μεγάλων μό χθων καὶ γενναίων ιδρώτων αὐτὴν ἐκτήσαντο οἱ κατα- Β ξιωθέντες. Οὐ μέλει αὐτοῖς, ὅσον ἐὰν κοπιάσωσιν ὧδε. Εἰσελθόντες γὰρ ἐκεῖ, ἐπιλανθάνονται τῶν πόνων καὶ τῶν ὀδυνῶν, ὅσα ἔπαθον ἐν τῷ ματαίῳ κόσμῳ τούτῳ, ἀπὸ τῆς πολλῆς καὶ ἀνεκδιηγήτου ἀναπαύσεως τῆς δεδομένης αὐτοῖς. Τί λέγεις, ἄνθρωπε ; Ἰδοὺ δύο ὁδοι παρετέθησαν ἐνώπιόν σου, ἡ ζωὴ καὶ ὁ θάνατος· ὅπου ἐὰν θέλῃς πορεύου. Καὶ ἰδοὺ πῦρ καὶ ὕδωρ· ὅπου ἐὰν θέλῃς ἔκτεινον τὴν χεῖρά του· ἐπὶ σοί ἐστιν, ἐὰν θέλῃς κτήσασθαι τὴν ζωὴν, καὶ ἐπὶ σοί ἐστιν, ἐὰν θέλῃς κτήσασθαι τὸν θάνατον. Ο οὖν θάνατός ἐστιν ὁ κόσμος· ἡ δὲ ζωή ἐστιν ἡ δικαιοσύνη· μακρὰν οὖν ὁ κόσμος ἀπὸ τῆς δικαιοσύνης, καθ' ὅταν ὁ θάνατος ἀπὸ τῆς ζωῆς. Ἐὰν οὖν πορεύῃ ἐν τῷ κόσμῳ, ἐν τῷ θανάτῳ πορεύῃ καὶ ἐκτὸς τοῦ Θεοῦ γίνῃ, κατὰ τὴν θείαν Γραφήν. Ἐὰν δὲ ἐν τῇ δικαιοσύνῃ (45) πορεύῃ, ἐν τῇ ζωῇ πεπόρευ- σπ:, καὶ οὐ μὴ ἅψηταί σου θάνατος. Οὐκ ἔστι γὰρ παρὰ τοῖς δικαίοις θάνατος, ἀλλὰ μετάθεσις. Μετατίθεται γὰρ ὁ δίκαιος ἀνὴρ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου εἰς τὴν αἰώ γιον ἀνάπαυσιν· καὶ ὥσπερ τις ἀπὸ φυλακῆς ἐξέλθοι, οὕτω καὶ οἱ ἅγιοι ἐξέρχονται ἀπὸ τοῦ μοχθηροῦ βίου τούτου εἰς τὰ ἀγαθὰ τὰ ἡτοιμασμένα αὐτοῖς· ε Α ὀφθαλ μὰς οὐκ οἶδε. (40), καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶ τιν αὐτόν. » Οἱ δὲ ἁμαρτωλοὶ καὶ ὧδε κακῶς μοχθοῦ σι, καὶ ἐκεῖ πάλιν τὸ πῦρ αὐτοὺς ἀναμένει. Καὶ τοὺς τοιούτους διπλῶς δεῖ κλαῦσαι (47), ὅτι καὶ ὧδε ἐν στενοχωρίᾳ εἰσὶ, καὶ ἐκεῖ τὴν εὐρυχωρίαν οὐκ ἀπολαμ- βάνουσι. Διὰ τοῦτο εἴρηκεν ἡ θεία Γραφή· . Οπου ἐὰν στραφῇ ὁ ἀσεβὴς, ἀφανίζεται. » Στενὰ γὰρ (48) αὐτῷ πάντοθεν· καὶ ἐκεῖ ὀδύναι, καὶ ὧδε θλίψεις. Οὐκ Ένα γὰρ ἄνθρωπος ὁ μὴ κοπιῶν ἐν τῷ μοχθηρῷ βίῳ τούτῳ· καὶ ὁ πτωχὸς καὶ ὁ πλούσιος, καὶ ὁ δοῦλος καὶ ὁ ἐλεύθερος, καὶ ὁ ἁμαρτωλὸς καὶ ὁ δίκαιος, πάντες ὁμοίως κοπιῶσι, καὶ ἐν συνάντημα τοῖς πᾶσι συμ βήσεται, καὶ τῷ ἁμαρτωλῷ καὶ τῷ δικαίῳ, ὧδε ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ. τάξις. Αλλος γὰρ ὁ κόπος τοῦ δικαίου ἐν τῷ κόσμῳ λαβόντες μεγάλου μόχθου. οἱ καταξιωθέντες οἱ ἁμαρτωλοί. DE VIRGINITATE. A' non velit, qui ista videat ? Flet enim atque lamen - tatur, ut a gravibus suppliciis eripiatur : rursum flet et obsecrat, ut dignus fiat cœlestium ejusmodi bonorum. qualia bona possessuri essent. Itaque quisquis in hoc mundo requiem habet, ne speret se requien accepturum æternam. Nam regnum coelorum eo- rum non est qui requiem hic habent, sed eorum qui in ærumnis et angustiis multis hanc degerint vitam. Illud enim regnum non gratis datur, sed ma- gno labore, maximis sudoribus ipsum adepti sunt, qui co digni sunt habiti. Non curant quantumcun- que hic laboraverint. Eo enim ingressi, laborum dolorumque mox obliviscuntur quantumcunque sint, perpessi in hoc vano mundo, ob magnam et iuenar- rabilem sibi datam requiem. Quid ais, homo? Ecce, binæ viæ tibi sunt propositæ, vita et mors: qua volueris, incede. Ecce ignem et aquam, quocunque. volueris extende manum tuam. Penes te est, si lu- beat, vitam possidere; penes te est, si placuerit mortem adipisci. Mors itaque hic mundus est : vita vero est justitia. Quamobrem tanto intervallo mundus distat a justitia, quanto mors a vita. Si igitur ambulas in mundo, in morte ambulas, et ez- tra Deum es, secundum divinam Scripturam: quod' si in justitia ambulas, in vita ambulas, et nequa - quam te attinget mors. Apud justos enim non est mors, sed translatio. Transfertur enim justus ex hoc mundo in requiem æternam. Et quasi quis ex carcere evadat, sic sancti ex hac misera vita dis- cedunt ad bona sibi parata : • Quæ oculus non vi- dit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascende- runt, quæ præparavit Deus diligentibus se "1. Peccatores autem hic misere laborant, et illic rur- sum ignis ipsos exspectat. Qui duplici de causa flere debent, quia hic in angusto sunt, nec tamen¸ ibi libertatem adipiscentur. Quare ait divina Scri- ptura Quam se cunque in partem convertat inı- pius, subruitur ". » Angustiæ enim illi sunt undi- que: illic dolores, hic ærumna. Nullus quippe homo est, quin laboret in hac nuisera vita, pauper et di- ves, servus et liber, peccator et justus. Omnes pa- riter laborant, unusque casus oninibus obveniet, sive peccatori sive justo, in hoc scilicet mundo. I Cor. H, 9. Prov. xii, 7. deest in Basiliensi et Anglicano. Ibidem, Anglic. et Felc. 9, Paulo post, deest in Felc. 2. C D alius ordo. Alius quippe est labor justi in hoc mun- deest in Basil. 18. Διὰ τοῦτο ἐμίσησαν οἱ ἅγιοι τὸν κόσμον τοῦτον, 18. Ideo hunc mundum oderant sancti, gnari 49. Ἐκεῖ δὲ οὐκ ἔστιν οὕτως, ἀλλὰ ἄλλη καὶ ἄλλη (49) (43) Anglicanus, κληρονομεῖν. (44) Anglicanus, διαλλαξάντων τὸν βίον. Μοπ, οἱ (15) Anglic., ἐὰν τῇ δικ. Felc. 2, ἐὰν δὲ τῇ δικ. 19. At ibi non ita se res habet, sed alius atque (46) Sic Basil. Editi vero, εἶδε. Infra idem, καὶ (47) Anglicanus, κλαίειν. (48) Felc. 2, Στεναι γάρ. Infra, τούτῳ post βίῳ (44) Hc, καὶ ἄλλη, desunt in Felc. 2.

Α τούτῳ, καὶ ἄλλος ὁ τοῦ ἁμαρτωλοῦ. Ὁ μὲν γὰρ δίκαιος Β κοπιᾷ, οὐχ ἵνα πλήσῃ γαστέρα· οὐδὲ γὰρ ὅλως τῆς σαρκὸς πρόνοιαν ποιεῖται, οὐδὲ λογίζεται, ὅτι σάρκα φορεῖ· ἀλλὰ κοπιᾷ νυκτὸς καὶ ἡμέρας ζητῶν τὸν Θεὸν, πολλὰ τοῦ ὕπνου μὴ χορταζόμενος, ἄρτου καὶ ὕδατος μὴ ἐμπιπλῶν τὴν ψυχὴν, ἐπὶ ἐρήμοις πλανώμενος, ὑποπιάζων τὸ σῶμα ἐν κακοπαθείᾳ πολλῇ, ἕως οὗ ἀπο- λάξῃ τὸν ἁμαράντινον στέφανον τὸν ἀποκείμενον αὐτῷ. Ο δὲ ἁμαρτωλὸς κοπιᾷ καὶ μοχθεῖ οὐχ ἕνεκεν δικαιο- σύνης, ἀλλ᾽ ἕνεκεν τῆς ταλαιπώρου σαρκὸς ταύτης, ἕνεκεν τῆς αἰσχρᾶς γυναικός, ἄλλως καὶ ἄλλως μοχθῶν, μὴ ἀρκούμενος τοῖς παροῦσιν, ἐν κακίᾳ καὶ φθόνῳ διατρίβων. Ἀλλὰ τούτων οὐδὲν ἐπίστανται οἱ ἄφρονες ἀπετύφλωσε γὰρ αὐτοὺς ἡ ὕλη καὶ αἱ πολλαὶ φρον τίδες τοῦ κόσμου, καὶ πλανῶνται, ἕως ἀποσταλῇ ἐπ' αὐτοὺς ὁ ἀπότομος στρατιώτης, ὅστις οὐ θαυμάζει πρόσωπον, οὐδ᾽ οὐ μὴ λάβῃ δῶρα. Αχθήσονται γὰρ αἱ ψυχαὶ αὐτῶν μετὰ βίας ὑπὸ ἀγγέλων ἀνελεημόνων, καὶ λήψονται τὴν ἀπόφασιν αὐτῶν παρὰ τοῦ Θεοῦ. Κενοὶ γὰρ ὄντες, εἰς κενὰ καὶ ἐμόχθησαν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ, τὰ τῆς γῆς εἰργάσαντες· διὰ τοῦτο καὶ αὐτοὶ εἰς ἀπώλειαν ἐχώρησαν. Οὐ γὰρ ἐμνήσθησαν τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τῆς γῆς ὄντες, οὐδ᾽ ἐμέλησεν αὐτοῖς μνησθῆναι τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ· διὰ τοῦτο οὐδὲ αὐτῷ μέλει περὶ αὐτῶν. Δίκαιος γὰρ ὁ Θεὸς, καὶ δικαία ἡ κρίσις αὐτ τοῦ. Ὅταν γὰρ ἔλθῃ κρῖναι τὸν κόσμον, τότε ἀποδώ σει ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Μακαρία ἡ καρδία ἡ δεχομένη ταῦτα. ἑξῆς. τὸν Θεόν σου. Ἐν αὐτῇ γὰρ τῇ ὥρᾳ ἀνέστη ὁ Κύ ριος ἡμῶν ἐκ νεκρῶν, καὶ ὕμνησε τὸν Πατέρα· διὰ τοῦτο αὐτῇ τῇ ὥρᾳ προσετάγη ἡμῖν ὑμνεῖν τὸν Θεόν. 'Ανισταμένη δὲ πρῶτον τοῦτον τὸν στίχον εἰπέ· ο Μεσονύκτιον ἐξηγειρόμην τοῦ ἐξομολογεῖσθαι σοι ἐπὶ τὰ κρίματα τῆς δικαιοσύνης σου· » καὶ εὖ- ξαι, καὶ ἄρξαι λέγειν τὸν πεντηκοστὸν ὅλον ψαλμόν, ἕως ἂν τελέσῃς. Καὶ ταῦτα ἔστωσάν σοι καθ᾿ ἑκά- στην ἡμέραν τεταγμένα. Τοσούτους δὲ ψαλμούς εἰπὲ, ὅσους δύνῃ στήκουσα εἰπεῖν· καὶ κατὰ ψαλμὸν εὐχὴ καὶ γονυκλισία ἐπιτελείσθω, μετὰ δακρύων ἐξαγορεύουσα τῷ Κυρίῳ τὰς ἁμαρτίας σου, καὶ ἀξι οῦσα ἵνα ἀφεθῶσί σοι. Μετὰ δὲ τρεῖς ψαλμοὺς λέγε το, Αλληλούϊα. Ἐὰν δὲ καὶ παρθένοι εἰσὶ μετὰ σοῦ, καὶ αὗται ψαλλέτωσαν, καὶ μία παρὰ μίαν τὴν εὐχὴν ἐπιτελεῖτε. Πρὸς ὄρθρον δὲ τὸν ψαλμὸν τοῦτον λέ- γετε· › Ὁ Θεὸς ὁ Θεός μου, πρὸς σὲ ὀρθρίζω. Ἐδί- ψησέ σε ἡ ψυχή μου, διάφαυμα δέ· Εὐλογεῖτε, πάντα τὰ ἔργα Κυρίου, τὸν Κύριον. Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς (50) εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία. Ὑμνοῦμέν σε, εὐλογοῦμέν σε, προσκυνοῦμέν σε, κ καὶ τὰ ἑξῆς. ν ζονα. • Αγαπήσεις » γὰρ, φησί, «Κύριον τὸν Θεόν σου (51) ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου καὶ ἐξ ὅλης τῆς ἰσχύος σου, καὶ ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς σου, καὶ τὸν πλη S. ATHANASIUS. - DUBIA. do, et alius peccatoris. Nam justus laborat, non quo ventrem impleat : nullam quippe carnis sollici- tudinem habet, neque cogitat se carnem gestare; sed nocte dieque laborat Deum quærendo, somnum plerumque modicum capit, pane et aqua non satu- ratur : in desertis errat locis, corpus suum multis afficit ærumnis, donec immarcescibilem coronam accipiat, quæ ipsi reposita est. Contra peccator la- boribus et ærumnis premitur, non propter justitiam, sed propter hanc miseram carnem, ob turpem mu- lierem, aliis atque aliis calamitatibus afligitur, nec præsentibus contentus, in miseria atque invi- dia degit. Sed nihil eorum perspectum habent amentes: excæcavit enim illos materia, et multæ mundi hujus curæ : errantque donec in eos immit- tatur miles ille violentus, qui nec personam vere- bitur, nec munera accipiet. Animæ quippe illorum vi abducentur ab angelis immitibus, suamque a Deo sententiam accipient. Vani enim cum sint, in vanum laboraverunt in hoc mundo terrena sunt operati, quocirca et ipsi in perditionem abierunt. Non enim memores fuere Dei dum in terra essent : neque curæ illis fuit ut Dei timorem præ oculis haberent quare nec illos curat Deus. Justus enim est Deus, et justum judicium ejus 7. Nam cum venerit judicaturus mundum, tunc reddet unicui- que juxta opera sua. Beatun cor quod hæc susci- pit. bis Dominum Deum tuum. Ea enim ipsa hora re- surrexit Dominus noster ex mortuis, et Patrem C suum hymnis celebravit : quare injunctum nobis est ut ea ipsa hora hymnos Deo dicamus. Surgens por- ro dic primo hunc versum : « Media nocte surge. bam ad confitendum tibi super judicia justitiæ * ; » et precare, incipeque recitare quinquagesim mum psalmuni donec absolvas. Hæc sint constituta tibi per singulos dies. Tot psalmos recita, quot po- teris stando recitare: atque per psalmos singulos oratio et genuflexio persolvatur, confitendo cum lacrymis Domino peccata tua, et rogando ut tibi dimittantur : post ternos psalmos dices, Alleluia. Quod si tecum fuerint virgines, ipsæ quoque psal- lant, et alia post aliam orationem absolvite. Matu- tina hora, hunc dicite psalmum Deus Deus D meus, ad te luce vigilo. Sitivit in te auima mea Sub diluculum vero : « Benelicite, omnia opera Domini, Domino 76. - Gloria in excelsis Deo, et in terra pax, in hominibus beneplacitum. Laudamus te, benedicimus te, adoramus te ”, › etc. • ' custodiamus. Namn, Diliges, ait, c Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota virtute tua, et ex tota aninia tua, et proximum tuum sicut teip- Psal. CXVIII, 157. ibid. 62. Psal. Lx:1, 9. Dan. !!!, I 20. Media nocte excitaberis, et hymnis celebra- 21. Charitatem autem, quæ omnium maxima est, (50) Basiliensis et Anglic., ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ τὰ 20. Μεσονύκτιον ἐγερθήσῃ, καὶ ὑμνήσεις Κύριον 21. Τὴν δὲ ἀγάπην φυλάξωμεν, τὴν πάντων μεί (51) Anglicanus, Αγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν. 57. 77 Luc. 11, 14; Cant. Eccl.

Α τούτῳ, καὶ ἄλλος ὁ τοῦ ἁμαρτωλοῦ. Ὁ μὲν γὰρ δίκαιος Β κοπιᾷ, οὐχ ἵνα πλήσῃ γαστέρα· οὐδὲ γὰρ ὅλως τῆς σαρκὸς πρόνοιαν ποιεῖται, οὐδὲ λογίζεται, ὅτι σάρκα φορεῖ· ἀλλὰ κοπιᾷ νυκτὸς καὶ ἡμέρας ζητῶν τὸν Θεὸν, πολλὰ τοῦ ὕπνου μὴ χορταζόμενος, ἄρτου καὶ ὕδατος μὴ ἐμπιπλῶν τὴν ψυχὴν, ἐπὶ ἐρήμοις πλανώμενος, ὑποπιάζων τὸ σῶμα ἐν κακοπαθείᾳ πολλῇ, ἕως οὗ ἀπο- λάξῃ τὸν ἁμαράντινον στέφανον τὸν ἀποκείμενον αὐτῷ. Ο δὲ ἁμαρτωλὸς κοπιᾷ καὶ μοχθεῖ οὐχ ἕνεκεν δικαιο- σύνης, ἀλλ᾽ ἕνεκεν τῆς ταλαιπώρου σαρκὸς ταύτης, ἕνεκεν τῆς αἰσχρᾶς γυναικός, ἄλλως καὶ ἄλλως μοχθῶν, μὴ ἀρκούμενος τοῖς παροῦσιν, ἐν κακίᾳ καὶ φθόνῳ διατρίβων. Ἀλλὰ τούτων οὐδὲν ἐπίστανται οἱ ἄφρονες ἀπετύφλωσε γὰρ αὐτοὺς ἡ ὕλη καὶ αἱ πολλαὶ φρον τίδες τοῦ κόσμου, καὶ πλανῶνται, ἕως ἀποσταλῇ ἐπ' αὐτοὺς ὁ ἀπότομος στρατιώτης, ὅστις οὐ θαυμάζει πρόσωπον, οὐδ᾽ οὐ μὴ λάβῃ δῶρα. Αχθήσονται γὰρ αἱ ψυχαὶ αὐτῶν μετὰ βίας ὑπὸ ἀγγέλων ἀνελεημόνων, καὶ λήψονται τὴν ἀπόφασιν αὐτῶν παρὰ τοῦ Θεοῦ. Κενοὶ γὰρ ὄντες, εἰς κενὰ καὶ ἐμόχθησαν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ, τὰ τῆς γῆς εἰργάσαντες· διὰ τοῦτο καὶ αὐτοὶ εἰς ἀπώλειαν ἐχώρησαν. Οὐ γὰρ ἐμνήσθησαν τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τῆς γῆς ὄντες, οὐδ᾽ ἐμέλησεν αὐτοῖς μνησθῆναι τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ· διὰ τοῦτο οὐδὲ αὐτῷ μέλει περὶ αὐτῶν. Δίκαιος γὰρ ὁ Θεὸς, καὶ δικαία ἡ κρίσις αὐτ τοῦ. Ὅταν γὰρ ἔλθῃ κρῖναι τὸν κόσμον, τότε ἀποδώ σει ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Μακαρία ἡ καρδία ἡ δεχομένη ταῦτα. ἑξῆς. τὸν Θεόν σου. Ἐν αὐτῇ γὰρ τῇ ὥρᾳ ἀνέστη ὁ Κύ ριος ἡμῶν ἐκ νεκρῶν, καὶ ὕμνησε τὸν Πατέρα· διὰ τοῦτο αὐτῇ τῇ ὥρᾳ προσετάγη ἡμῖν ὑμνεῖν τὸν Θεόν. 'Ανισταμένη δὲ πρῶτον τοῦτον τὸν στίχον εἰπέ· ο Μεσονύκτιον ἐξηγειρόμην τοῦ ἐξομολογεῖσθαι σοι ἐπὶ τὰ κρίματα τῆς δικαιοσύνης σου· » καὶ εὖ- ξαι, καὶ ἄρξαι λέγειν τὸν πεντηκοστὸν ὅλον ψαλμόν, ἕως ἂν τελέσῃς. Καὶ ταῦτα ἔστωσάν σοι καθ᾿ ἑκά- στην ἡμέραν τεταγμένα. Τοσούτους δὲ ψαλμούς εἰπὲ, ὅσους δύνῃ στήκουσα εἰπεῖν· καὶ κατὰ ψαλμὸν εὐχὴ καὶ γονυκλισία ἐπιτελείσθω, μετὰ δακρύων ἐξαγορεύουσα τῷ Κυρίῳ τὰς ἁμαρτίας σου, καὶ ἀξι οῦσα ἵνα ἀφεθῶσί σοι. Μετὰ δὲ τρεῖς ψαλμοὺς λέγε το, Αλληλούϊα. Ἐὰν δὲ καὶ παρθένοι εἰσὶ μετὰ σοῦ, καὶ αὗται ψαλλέτωσαν, καὶ μία παρὰ μίαν τὴν εὐχὴν ἐπιτελεῖτε. Πρὸς ὄρθρον δὲ τὸν ψαλμὸν τοῦτον λέ- γετε· › Ὁ Θεὸς ὁ Θεός μου, πρὸς σὲ ὀρθρίζω. Ἐδί- ψησέ σε ἡ ψυχή μου, διάφαυμα δέ· Εὐλογεῖτε, πάντα τὰ ἔργα Κυρίου, τὸν Κύριον. Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς (50) εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία. Ὑμνοῦμέν σε, εὐλογοῦμέν σε, προσκυνοῦμέν σε, κ καὶ τὰ ἑξῆς. ν ζονα. • Αγαπήσεις » γὰρ, φησί, «Κύριον τὸν Θεόν σου (51) ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου καὶ ἐξ ὅλης τῆς ἰσχύος σου, καὶ ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς σου, καὶ τὸν πλη S. ATHANASIUS. - DUBIA. do, et alius peccatoris. Nam justus laborat, non quo ventrem impleat : nullam quippe carnis sollici- tudinem habet, neque cogitat se carnem gestare; sed nocte dieque laborat Deum quærendo, somnum plerumque modicum capit, pane et aqua non satu- ratur : in desertis errat locis, corpus suum multis afficit ærumnis, donec immarcescibilem coronam accipiat, quæ ipsi reposita est. Contra peccator la- boribus et ærumnis premitur, non propter justitiam, sed propter hanc miseram carnem, ob turpem mu- lierem, aliis atque aliis calamitatibus afligitur, nec præsentibus contentus, in miseria atque invi- dia degit. Sed nihil eorum perspectum habent amentes: excæcavit enim illos materia, et multæ mundi hujus curæ : errantque donec in eos immit- tatur miles ille violentus, qui nec personam vere- bitur, nec munera accipiet. Animæ quippe illorum vi abducentur ab angelis immitibus, suamque a Deo sententiam accipient. Vani enim cum sint, in vanum laboraverunt in hoc mundo terrena sunt operati, quocirca et ipsi in perditionem abierunt. Non enim memores fuere Dei dum in terra essent : neque curæ illis fuit ut Dei timorem præ oculis haberent quare nec illos curat Deus. Justus enim est Deus, et justum judicium ejus 7. Nam cum venerit judicaturus mundum, tunc reddet unicui- que juxta opera sua. Beatun cor quod hæc susci- pit. bis Dominum Deum tuum. Ea enim ipsa hora re- surrexit Dominus noster ex mortuis, et Patrem C suum hymnis celebravit : quare injunctum nobis est ut ea ipsa hora hymnos Deo dicamus. Surgens por- ro dic primo hunc versum : « Media nocte surge. bam ad confitendum tibi super judicia justitiæ * ; » et precare, incipeque recitare quinquagesim mum psalmuni donec absolvas. Hæc sint constituta tibi per singulos dies. Tot psalmos recita, quot po- teris stando recitare: atque per psalmos singulos oratio et genuflexio persolvatur, confitendo cum lacrymis Domino peccata tua, et rogando ut tibi dimittantur : post ternos psalmos dices, Alleluia. Quod si tecum fuerint virgines, ipsæ quoque psal- lant, et alia post aliam orationem absolvite. Matu- tina hora, hunc dicite psalmum Deus Deus D meus, ad te luce vigilo. Sitivit in te auima mea Sub diluculum vero : « Benelicite, omnia opera Domini, Domino 76. - Gloria in excelsis Deo, et in terra pax, in hominibus beneplacitum. Laudamus te, benedicimus te, adoramus te ”, › etc. • ' custodiamus. Namn, Diliges, ait, c Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota virtute tua, et ex tota aninia tua, et proximum tuum sicut teip- Psal. CXVIII, 157. ibid. 62. Psal. Lx:1, 9. Dan. !!!, I 20. Media nocte excitaberis, et hymnis celebra- 21. Charitatem autem, quæ omnium maxima est, (50) Basiliensis et Anglic., ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ τὰ 20. Μεσονύκτιον ἐγερθήσῃ, καὶ ὑμνήσεις Κύριον 21. Τὴν δὲ ἀγάπην φυλάξωμεν, τὴν πάντων μεί (51) Anglicanus, Αγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν. 57. 77 Luc. 11, 14; Cant. Eccl.

σίον του, ὡς ἑαυτόν. Ἐν ταύταις ταῖς δυσὶν ἐντο- λαῖς ὅλος ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται κρέμανται. Ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστὶ, καὶ αὐτὸς πρῶτος ἠγάπησε τὸν ἄνθρωπον, καὶ ἑαυτὸν παρέδωκεν ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα ἡμᾶς λυτρώσηται ἀπὸ πάσης ἀνομίας. Εἰ οὖν αὐτὸς ὁ Κύριος ἀπέθανεν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ ἡμεῖς ὀφείλο- μεν ὑπὲρ ἀλλήλων τὰς ψυχὰς ἡμῶν θεῖναι. Ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστί, καὶ ὁ ἔχων τὴν ἀγάπην τὸν Θεὸν ἔχει. Αὐτὸς γὰρ εἴρηκεν· . Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες, ὅτι ἐμοὶ μαθηταί ἐστε, ἐὰν ἀγάπην ἔχητε ἐν ἀλλή- λους (52). ο Οσον γὰρ ἐὰν κοπιάσῃ ἄνθρωπος, καὶ μὴ ἔχῃ τὴν ἀγάπην εἰς τὸν πλησίον, εἰς μάτην ἐκο πίασεν. Οὕτω δὲ δείξεις τὴν ἀγάπην εἰς τὸν πλη σίον, οὐ λόγῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔργῳ. Οὐ κρατήσεις κακίαν τινὸς εἰς τὴν καρδίαν σου εἰ δὲ μή γε, οὐκ • ἀνέρχεται ἡ εὐχή σου καθαρὰ πρὸς τὸν Θεόν (55). Β «Οὐκ ἐπιδύσεται γὰρ ὁ ἥλιος ἐπὶ τῷ παροργισμῷ ὑμῶν. » Πραότητα ἔχε, ὑπομονὴν ἔχε, μακροθυμίαν, νηπιότητα. Λέγει γὰρ ὁ Κύριος· · Ἐὰν μὴ στρα φῆτε, καὶ γένησθε ὡς τὰ παιδία, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. ο . . σαι, οὔτε ἐπὶ ζημία λυπηθήση (54), οὔτε ἐπὶ ὕβρει· • Η λύπη γὰρ τοῦ κόσμου τούτου θάνατον κατεργά- ζεται. » Ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν σου μόνον λυπηθήσῃ, ὑπὲρ ἄλλου δὲ πράγματος μικροῦ οὐ λυπηθήσῃ. Μὴ ὑψώσῃς τὴν φωνὴν σου ὀργιζομένη πρός τινα δού την γὰρ Κυρίου οὐ δεῖ μάχεσθαι. Οὐκ ἐξελεύσεται κατάρα ἐκ τοῦ στόματός σου, οὐχ ὕβρις, οὐ κακολο γία. Τὸ στόμα σου γὰρ ἡγιασμένον ἐστὶν ἐν τοῖς ὕμνοις καὶ δοξολογίαις τοῦ Θεοῦ. Οὐκ ἔστι καλὸν τὸ προέρχεσθαί σε χωρίς μεγάλης ανάγκης. Τὴν ἡσυχίαν ἀγάπα ὅσον δύνασαι· Τῶν δούλων τοῦ Θεοῦ μὴ ἐπι- λάθῃ, μηδὲ ἀπαλειφθήτωσαν ἐκ τῆς καρδίας σου. Ἐὰν ἅγιος ἔλθῃ εἰς τὴν οἰκίαν σου, οὕτως αὐτὸν πρόσδεξαι, ὡς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ· λέγει γὰρ ὁ Κύ- μιας ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός· « Ο δεχόμενος ὑμᾶς ἐμὲ δέχεται. Ἐὰν εἰσέλθῃ ἀνὴρ δίκαιος εἰς τὸν οἶκον σου, μετὰ φόβου καὶ τρόμου ἀπαντήσεις αὐτῷ, καὶ προσκυνήσεις ἐνώπιον τῶν ποδῶν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν γῆν. Οὐ γὰρ αὐτὸν προσκυνήσεις, ἀλλὰ τὸν Θεὸν τὸν ἀποστείλαντα αὐτόν. Λήψῃ δὲ ὕδωρ, καὶ νίψεις τοὺς πόδας αὐτοῦ, καὶ μετὰ πάσης εὐλαβείας ἀκού σεις τῶν λόγων αὐτοῦ. Οὐ μὴ θαῤῥήσῃς ἐπὶ τῇ σω φροσύνῃ σου, ἵνα μὴ πέσῃς· ἀλλὰ φοβοῦ· ἐφ' ὅσον γὰρ φοβῇ, οὐδέποτε πίπτεις. Συμφέρει τῇ ἐγκρα τενομένη καταμόνας τὸν ἑαυτῆς ἄρτον ἐσθίειν. Ἐὰν καθίσῃς μετὰ παρθένων ἐπὶ τραπέζης, πᾶν τὸ παρα θέμενον ἔσθιε μετ' αὐτῶν. Ἐὰν γὰρ μὴ φάγῃς, εύ ρίσκῃ ὡς κατακρίνουσα αὐτάς. Οὐκ ἀναγγελεῖς τὴν ἄσκησίν σου. Ἐὰν δὲ καὶ οἶνον πίνουσι, καὶ οὐ πέτ > ** ιν, 26. DE VIRGINITATE. A sum. In bis duobus mandalis tota lex pendet et prophetæ 78., Deus charitas est, et ipse prior dilexit hominem, ac se ipse tradidit pro nobis, ut nos liberaret ab omni iniquitate. Si igitur ipse Do- minus pro nobis mortuus est, et ipsi pro aliis de- bemus animas nostras ponere. Deus charitas est, et qui habet charitatem, Deum habet. Ipse namque dixit In hoc cognoscent omnes quod discipuli mei estis, si dilectionem habueritis ad invicem 79. Quantumcunque enim laboraverit homo, si dilectio- nem non habeat erga proximum, frustra laboraverit. Ita ostendas dilectionem erga proximum, non verbo tantum, sed etiam opere. Non retinebis offensam alicujus in corde tuo, alioquin precatio tua ad Deum pura non ascendet. Non occidet enim sol super iracundiam vestram ®. » Mansuetudinem, patien- C Matth. xx11, 37, 40. 10. ss Marc. 1x, D tiam, tolerantiam et simplicitatein infantiæ retine. Ait quippe Dominus : « Nisi convertamini, et elli- ciamini sicut parvuli, non intrabitis in regnum cœ· lorum 81., 83.) > neque de accepto damno vel contumelia doleas : • Tristitia enim hujus mundi, mortem operatur De tuis solum peccatis doleas de alia re parvi momenti ne contristere. Ne attollas vocem in ali- quem præ iracundia : ancillam quippe Damini non decet disceptare. Non exibit de ore tuo maledictum, non contumelia, non obtrectatio. Os enim tuum sanctificatum est hymnis et laudibus Dei. Par non est prodire te absque magna necessitate. Quie- tem ama quantum potes. Servorum Dei ne obli- viscere, neque deleantur illi ex corde tuo. Si vir sanctus venerit in domum tuam, ita excipito illum, quasi Filium Dei; ait enim Dominus noster Jesus Christus : « Qui vos suscipit, me suscipit 88. Si ingressus fuerit vir justus in domum tuam, cum timore et tremore occurres ipsi, et procides bumi ad pedes ejus adorans (55). Non enim illum adorabis, sed Deum qui misit ipsum. Aqua accepta, lavabis pedes ejus, et cum omni reverentia verba illius au- dies. Non confidas in tua castitate, ne cadas ; sed time : quanto tempore timebis non peccabis. Ex. pedit continentem seorsum panem suum comedere. Si sederis ad mensam cum virginibus, de cibis on- nibus propositis comedes cum illis. Nam si non conederis, videbere illas improbare. Non declara - bis ascesin seu exercitationem tuam. Si vinum non bibas et bibant ipsæ, parum bibito earum gratia. Quod si adsint magnæ anus, et largius te bibere cogant, ne audias illas, sed die illis : Vos in ascesi Matth. XVII, 5. II Cor. VII, Joan. XIII, 35. Ephes. desunt. deest. est domus moniali propriæ, videtur id innuere au- ctorem loqui de genere monacharum quæ non in cœ · nobiis, sed domi suæ vivunt: observantes tamen re- gulam claustralium in victu et amictu. Quod genus frequens videas in Walachia, Russia et cæteris Orien- talibus provinciis. 22. Οὐ μὴ λυπηθήσῃ χαλεποῦ τινος συμβαίνοντός 22. Ne contristere si quid adversum accidat tibi, (59) Basiliensis et Anglic., ἐὰν ἀγαπᾶτε ἀλλήλους. (35) In Basil. et Anglic. hæc πρὸς τὸν Θεόν, (4) Sic omnes mss. . editis vero, λυπηθήσῃ (55) In hæe verba notat Fele. Quod hic mentio

σίον του, ὡς ἑαυτόν. Ἐν ταύταις ταῖς δυσὶν ἐντο- λαῖς ὅλος ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται κρέμανται. Ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστὶ, καὶ αὐτὸς πρῶτος ἠγάπησε τὸν ἄνθρωπον, καὶ ἑαυτὸν παρέδωκεν ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα ἡμᾶς λυτρώσηται ἀπὸ πάσης ἀνομίας. Εἰ οὖν αὐτὸς ὁ Κύριος ἀπέθανεν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ ἡμεῖς ὀφείλο- μεν ὑπὲρ ἀλλήλων τὰς ψυχὰς ἡμῶν θεῖναι. Ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστί, καὶ ὁ ἔχων τὴν ἀγάπην τὸν Θεὸν ἔχει. Αὐτὸς γὰρ εἴρηκεν· . Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες, ὅτι ἐμοὶ μαθηταί ἐστε, ἐὰν ἀγάπην ἔχητε ἐν ἀλλή- λους (52). ο Οσον γὰρ ἐὰν κοπιάσῃ ἄνθρωπος, καὶ μὴ ἔχῃ τὴν ἀγάπην εἰς τὸν πλησίον, εἰς μάτην ἐκο πίασεν. Οὕτω δὲ δείξεις τὴν ἀγάπην εἰς τὸν πλη σίον, οὐ λόγῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔργῳ. Οὐ κρατήσεις κακίαν τινὸς εἰς τὴν καρδίαν σου εἰ δὲ μή γε, οὐκ • ἀνέρχεται ἡ εὐχή σου καθαρὰ πρὸς τὸν Θεόν (55). Β «Οὐκ ἐπιδύσεται γὰρ ὁ ἥλιος ἐπὶ τῷ παροργισμῷ ὑμῶν. » Πραότητα ἔχε, ὑπομονὴν ἔχε, μακροθυμίαν, νηπιότητα. Λέγει γὰρ ὁ Κύριος· · Ἐὰν μὴ στρα φῆτε, καὶ γένησθε ὡς τὰ παιδία, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. ο . . σαι, οὔτε ἐπὶ ζημία λυπηθήση (54), οὔτε ἐπὶ ὕβρει· • Η λύπη γὰρ τοῦ κόσμου τούτου θάνατον κατεργά- ζεται. » Ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν σου μόνον λυπηθήσῃ, ὑπὲρ ἄλλου δὲ πράγματος μικροῦ οὐ λυπηθήσῃ. Μὴ ὑψώσῃς τὴν φωνὴν σου ὀργιζομένη πρός τινα δού την γὰρ Κυρίου οὐ δεῖ μάχεσθαι. Οὐκ ἐξελεύσεται κατάρα ἐκ τοῦ στόματός σου, οὐχ ὕβρις, οὐ κακολο γία. Τὸ στόμα σου γὰρ ἡγιασμένον ἐστὶν ἐν τοῖς ὕμνοις καὶ δοξολογίαις τοῦ Θεοῦ. Οὐκ ἔστι καλὸν τὸ προέρχεσθαί σε χωρίς μεγάλης ανάγκης. Τὴν ἡσυχίαν ἀγάπα ὅσον δύνασαι· Τῶν δούλων τοῦ Θεοῦ μὴ ἐπι- λάθῃ, μηδὲ ἀπαλειφθήτωσαν ἐκ τῆς καρδίας σου. Ἐὰν ἅγιος ἔλθῃ εἰς τὴν οἰκίαν σου, οὕτως αὐτὸν πρόσδεξαι, ὡς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ· λέγει γὰρ ὁ Κύ- μιας ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός· « Ο δεχόμενος ὑμᾶς ἐμὲ δέχεται. Ἐὰν εἰσέλθῃ ἀνὴρ δίκαιος εἰς τὸν οἶκον σου, μετὰ φόβου καὶ τρόμου ἀπαντήσεις αὐτῷ, καὶ προσκυνήσεις ἐνώπιον τῶν ποδῶν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν γῆν. Οὐ γὰρ αὐτὸν προσκυνήσεις, ἀλλὰ τὸν Θεὸν τὸν ἀποστείλαντα αὐτόν. Λήψῃ δὲ ὕδωρ, καὶ νίψεις τοὺς πόδας αὐτοῦ, καὶ μετὰ πάσης εὐλαβείας ἀκού σεις τῶν λόγων αὐτοῦ. Οὐ μὴ θαῤῥήσῃς ἐπὶ τῇ σω φροσύνῃ σου, ἵνα μὴ πέσῃς· ἀλλὰ φοβοῦ· ἐφ' ὅσον γὰρ φοβῇ, οὐδέποτε πίπτεις. Συμφέρει τῇ ἐγκρα τενομένη καταμόνας τὸν ἑαυτῆς ἄρτον ἐσθίειν. Ἐὰν καθίσῃς μετὰ παρθένων ἐπὶ τραπέζης, πᾶν τὸ παρα θέμενον ἔσθιε μετ' αὐτῶν. Ἐὰν γὰρ μὴ φάγῃς, εύ ρίσκῃ ὡς κατακρίνουσα αὐτάς. Οὐκ ἀναγγελεῖς τὴν ἄσκησίν σου. Ἐὰν δὲ καὶ οἶνον πίνουσι, καὶ οὐ πέτ > ** ιν, 26. DE VIRGINITATE. A sum. In bis duobus mandalis tota lex pendet et prophetæ 78., Deus charitas est, et ipse prior dilexit hominem, ac se ipse tradidit pro nobis, ut nos liberaret ab omni iniquitate. Si igitur ipse Do- minus pro nobis mortuus est, et ipsi pro aliis de- bemus animas nostras ponere. Deus charitas est, et qui habet charitatem, Deum habet. Ipse namque dixit In hoc cognoscent omnes quod discipuli mei estis, si dilectionem habueritis ad invicem 79. Quantumcunque enim laboraverit homo, si dilectio- nem non habeat erga proximum, frustra laboraverit. Ita ostendas dilectionem erga proximum, non verbo tantum, sed etiam opere. Non retinebis offensam alicujus in corde tuo, alioquin precatio tua ad Deum pura non ascendet. Non occidet enim sol super iracundiam vestram ®. » Mansuetudinem, patien- C Matth. xx11, 37, 40. 10. ss Marc. 1x, D tiam, tolerantiam et simplicitatein infantiæ retine. Ait quippe Dominus : « Nisi convertamini, et elli- ciamini sicut parvuli, non intrabitis in regnum cœ· lorum 81., 83.) > neque de accepto damno vel contumelia doleas : • Tristitia enim hujus mundi, mortem operatur De tuis solum peccatis doleas de alia re parvi momenti ne contristere. Ne attollas vocem in ali- quem præ iracundia : ancillam quippe Damini non decet disceptare. Non exibit de ore tuo maledictum, non contumelia, non obtrectatio. Os enim tuum sanctificatum est hymnis et laudibus Dei. Par non est prodire te absque magna necessitate. Quie- tem ama quantum potes. Servorum Dei ne obli- viscere, neque deleantur illi ex corde tuo. Si vir sanctus venerit in domum tuam, ita excipito illum, quasi Filium Dei; ait enim Dominus noster Jesus Christus : « Qui vos suscipit, me suscipit 88. Si ingressus fuerit vir justus in domum tuam, cum timore et tremore occurres ipsi, et procides bumi ad pedes ejus adorans (55). Non enim illum adorabis, sed Deum qui misit ipsum. Aqua accepta, lavabis pedes ejus, et cum omni reverentia verba illius au- dies. Non confidas in tua castitate, ne cadas ; sed time : quanto tempore timebis non peccabis. Ex. pedit continentem seorsum panem suum comedere. Si sederis ad mensam cum virginibus, de cibis on- nibus propositis comedes cum illis. Nam si non conederis, videbere illas improbare. Non declara - bis ascesin seu exercitationem tuam. Si vinum non bibas et bibant ipsæ, parum bibito earum gratia. Quod si adsint magnæ anus, et largius te bibere cogant, ne audias illas, sed die illis : Vos in ascesi Matth. XVII, 5. II Cor. VII, Joan. XIII, 35. Ephes. desunt. deest. est domus moniali propriæ, videtur id innuere au- ctorem loqui de genere monacharum quæ non in cœ · nobiis, sed domi suæ vivunt: observantes tamen re- gulam claustralium in victu et amictu. Quod genus frequens videas in Walachia, Russia et cæteris Orien- talibus provinciis. 22. Οὐ μὴ λυπηθήσῃ χαλεποῦ τινος συμβαίνοντός 22. Ne contristere si quid adversum accidat tibi, (59) Basiliensis et Anglic., ἐὰν ἀγαπᾶτε ἀλλήλους. (35) In Basil. et Anglic. hæc πρὸς τὸν Θεόν, (4) Sic omnes mss. . editis vero, λυπηθήσῃ (55) In hæe verba notat Fele. Quod hic mentio

σίον του, ὡς ἑαυτόν. Ἐν ταύταις ταῖς δυσὶν ἐντο- λαῖς ὅλος ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται κρέμανται. Ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστὶ, καὶ αὐτὸς πρῶτος ἠγάπησε τὸν ἄνθρωπον, καὶ ἑαυτὸν παρέδωκεν ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα ἡμᾶς λυτρώσηται ἀπὸ πάσης ἀνομίας. Εἰ οὖν αὐτὸς ὁ Κύριος ἀπέθανεν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ ἡμεῖς ὀφείλο- μεν ὑπὲρ ἀλλήλων τὰς ψυχὰς ἡμῶν θεῖναι. Ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστί, καὶ ὁ ἔχων τὴν ἀγάπην τὸν Θεὸν ἔχει. Αὐτὸς γὰρ εἴρηκεν· . Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες, ὅτι ἐμοὶ μαθηταί ἐστε, ἐὰν ἀγάπην ἔχητε ἐν ἀλλή- λους (52). ο Οσον γὰρ ἐὰν κοπιάσῃ ἄνθρωπος, καὶ μὴ ἔχῃ τὴν ἀγάπην εἰς τὸν πλησίον, εἰς μάτην ἐκο πίασεν. Οὕτω δὲ δείξεις τὴν ἀγάπην εἰς τὸν πλη σίον, οὐ λόγῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔργῳ. Οὐ κρατήσεις κακίαν τινὸς εἰς τὴν καρδίαν σου εἰ δὲ μή γε, οὐκ • ἀνέρχεται ἡ εὐχή σου καθαρὰ πρὸς τὸν Θεόν (55). Β «Οὐκ ἐπιδύσεται γὰρ ὁ ἥλιος ἐπὶ τῷ παροργισμῷ ὑμῶν. » Πραότητα ἔχε, ὑπομονὴν ἔχε, μακροθυμίαν, νηπιότητα. Λέγει γὰρ ὁ Κύριος· · Ἐὰν μὴ στρα φῆτε, καὶ γένησθε ὡς τὰ παιδία, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. ο . . σαι, οὔτε ἐπὶ ζημία λυπηθήση (54), οὔτε ἐπὶ ὕβρει· • Η λύπη γὰρ τοῦ κόσμου τούτου θάνατον κατεργά- ζεται. » Ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν σου μόνον λυπηθήσῃ, ὑπὲρ ἄλλου δὲ πράγματος μικροῦ οὐ λυπηθήσῃ. Μὴ ὑψώσῃς τὴν φωνὴν σου ὀργιζομένη πρός τινα δού την γὰρ Κυρίου οὐ δεῖ μάχεσθαι. Οὐκ ἐξελεύσεται κατάρα ἐκ τοῦ στόματός σου, οὐχ ὕβρις, οὐ κακολο γία. Τὸ στόμα σου γὰρ ἡγιασμένον ἐστὶν ἐν τοῖς ὕμνοις καὶ δοξολογίαις τοῦ Θεοῦ. Οὐκ ἔστι καλὸν τὸ προέρχεσθαί σε χωρίς μεγάλης ανάγκης. Τὴν ἡσυχίαν ἀγάπα ὅσον δύνασαι· Τῶν δούλων τοῦ Θεοῦ μὴ ἐπι- λάθῃ, μηδὲ ἀπαλειφθήτωσαν ἐκ τῆς καρδίας σου. Ἐὰν ἅγιος ἔλθῃ εἰς τὴν οἰκίαν σου, οὕτως αὐτὸν πρόσδεξαι, ὡς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ· λέγει γὰρ ὁ Κύ- μιας ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός· « Ο δεχόμενος ὑμᾶς ἐμὲ δέχεται. Ἐὰν εἰσέλθῃ ἀνὴρ δίκαιος εἰς τὸν οἶκον σου, μετὰ φόβου καὶ τρόμου ἀπαντήσεις αὐτῷ, καὶ προσκυνήσεις ἐνώπιον τῶν ποδῶν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν γῆν. Οὐ γὰρ αὐτὸν προσκυνήσεις, ἀλλὰ τὸν Θεὸν τὸν ἀποστείλαντα αὐτόν. Λήψῃ δὲ ὕδωρ, καὶ νίψεις τοὺς πόδας αὐτοῦ, καὶ μετὰ πάσης εὐλαβείας ἀκού σεις τῶν λόγων αὐτοῦ. Οὐ μὴ θαῤῥήσῃς ἐπὶ τῇ σω φροσύνῃ σου, ἵνα μὴ πέσῃς· ἀλλὰ φοβοῦ· ἐφ' ὅσον γὰρ φοβῇ, οὐδέποτε πίπτεις. Συμφέρει τῇ ἐγκρα τενομένη καταμόνας τὸν ἑαυτῆς ἄρτον ἐσθίειν. Ἐὰν καθίσῃς μετὰ παρθένων ἐπὶ τραπέζης, πᾶν τὸ παρα θέμενον ἔσθιε μετ' αὐτῶν. Ἐὰν γὰρ μὴ φάγῃς, εύ ρίσκῃ ὡς κατακρίνουσα αὐτάς. Οὐκ ἀναγγελεῖς τὴν ἄσκησίν σου. Ἐὰν δὲ καὶ οἶνον πίνουσι, καὶ οὐ πέτ > ** ιν, 26. DE VIRGINITATE. A sum. In bis duobus mandalis tota lex pendet et prophetæ 78., Deus charitas est, et ipse prior dilexit hominem, ac se ipse tradidit pro nobis, ut nos liberaret ab omni iniquitate. Si igitur ipse Do- minus pro nobis mortuus est, et ipsi pro aliis de- bemus animas nostras ponere. Deus charitas est, et qui habet charitatem, Deum habet. Ipse namque dixit In hoc cognoscent omnes quod discipuli mei estis, si dilectionem habueritis ad invicem 79. Quantumcunque enim laboraverit homo, si dilectio- nem non habeat erga proximum, frustra laboraverit. Ita ostendas dilectionem erga proximum, non verbo tantum, sed etiam opere. Non retinebis offensam alicujus in corde tuo, alioquin precatio tua ad Deum pura non ascendet. Non occidet enim sol super iracundiam vestram ®. » Mansuetudinem, patien- C Matth. xx11, 37, 40. 10. ss Marc. 1x, D tiam, tolerantiam et simplicitatein infantiæ retine. Ait quippe Dominus : « Nisi convertamini, et elli- ciamini sicut parvuli, non intrabitis in regnum cœ· lorum 81., 83.) > neque de accepto damno vel contumelia doleas : • Tristitia enim hujus mundi, mortem operatur De tuis solum peccatis doleas de alia re parvi momenti ne contristere. Ne attollas vocem in ali- quem præ iracundia : ancillam quippe Damini non decet disceptare. Non exibit de ore tuo maledictum, non contumelia, non obtrectatio. Os enim tuum sanctificatum est hymnis et laudibus Dei. Par non est prodire te absque magna necessitate. Quie- tem ama quantum potes. Servorum Dei ne obli- viscere, neque deleantur illi ex corde tuo. Si vir sanctus venerit in domum tuam, ita excipito illum, quasi Filium Dei; ait enim Dominus noster Jesus Christus : « Qui vos suscipit, me suscipit 88. Si ingressus fuerit vir justus in domum tuam, cum timore et tremore occurres ipsi, et procides bumi ad pedes ejus adorans (55). Non enim illum adorabis, sed Deum qui misit ipsum. Aqua accepta, lavabis pedes ejus, et cum omni reverentia verba illius au- dies. Non confidas in tua castitate, ne cadas ; sed time : quanto tempore timebis non peccabis. Ex. pedit continentem seorsum panem suum comedere. Si sederis ad mensam cum virginibus, de cibis on- nibus propositis comedes cum illis. Nam si non conederis, videbere illas improbare. Non declara - bis ascesin seu exercitationem tuam. Si vinum non bibas et bibant ipsæ, parum bibito earum gratia. Quod si adsint magnæ anus, et largius te bibere cogant, ne audias illas, sed die illis : Vos in ascesi Matth. XVII, 5. II Cor. VII, Joan. XIII, 35. Ephes. desunt. deest. est domus moniali propriæ, videtur id innuere au- ctorem loqui de genere monacharum quæ non in cœ · nobiis, sed domi suæ vivunt: observantes tamen re- gulam claustralium in victu et amictu. Quod genus frequens videas in Walachia, Russia et cæteris Orien- talibus provinciis. 22. Οὐ μὴ λυπηθήσῃ χαλεποῦ τινος συμβαίνοντός 22. Ne contristere si quid adversum accidat tibi, (59) Basiliensis et Anglic., ἐὰν ἀγαπᾶτε ἀλλήλους. (35) In Basil. et Anglic. hæc πρὸς τὸν Θεόν, (4) Sic omnes mss. . editis vero, λυπηθήσῃ (55) In hæe verba notat Fele. Quod hic mentio

Α νης, δι' αὐτὰς πίς ὀλίγον. Ἐὰν δέ εἰσι μεγάλαι πρεσβύτιδες, καὶ ἀναγκάζωσι σε πιεῖν περισσόν, με ἀκούσης αὐτῶν, ἀλλὰ λέγε αὐταῖς· Ὑμεῖς κατετρί ψατε τὴν νεότητα ὑμῶν ἐν ἀσκήσει πολλῇ· ἐγὼ δὲ οὔπω ἔφθασα οὐδὲ εἰς πρῶτον βαθμὸν ὑμῶν (56). Περὶ δὲ τῆς φιλοξενίας καὶ τῆς ἐλεημοσύνης οὐ χρείαν ἔχεις, νουθετεῖσθαι. Από σεαυτῆς γὰρ ποιή σεις. τῇ ἀναγνώσει μόνον πρόσεχε. Ἐὰν ἐπαναβῇ εἰς τὴν καρδίαν σου λογισμός, ἵνα ποιήσῃς πραγμά τι, μὴ προπετῶς αὐτὸ ποίει, ἵνα μὴ ἐμπαίξῃ σε ὁ ἐχθρός ἀλλὰ μετὰ βουλῆς τῶν μειζοτέρων σου πάντα ποίει. Όταν ψάλλης, ἢ (57) ὅταν προσεύχῃ, μὴ ἄφιε ξένους λογισμοὺς εἰσιέναι εἰς τὴν καρδίαν σου. Παρακαλώ ἀγαπητή, πρόσεχε καὶ ἄκουε τῶν ἐντολῶν τους των τῶν γεγραμμένων ἐν τῷ βιβλίῳ τούτῳ. Καὶ μὴ μόνον τοῖς ὀφθαλμοῖς τοῖς φαινομένοις κατανύει τὰ γεγραμμένα, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἔνδοθεν. Καὶ πρόσεχε μιᾷ ἑκάστῃ ἐντολῇ, καὶ ποίει αὐτάς. Ἐὰν γὰρ φυ λάξῃς ταῦτα, καταξιωθήσῃ τοῦ νυμφῶνος τοῦ βασι λικοῦ. Μὴ εἴπῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου, ὅτι, Πῶς δύναμαι ποιῆσαι ταῦτα; Μὴ δειλίαν λάβῃ ὁ λογισμός σου ἀλλ᾽ ἂν (58) μετά πάσης προθυμίας φυλάξης αὐτά, εὑρήσεις σύμμαχον τὸν Θεόν. Τοῖς φοβουμένοις γὰρ τὸν Θεὸν αἱ ἐντολαί τοῦ Θεοῦ βαρεῖαι οὐκ εἰσί. Πάση ὥρᾳ μὴ λειψάτω ἔλαιον τῇ λαμπάδι του, μή ποτε ἔλθῃ ὁ νυμφίος, καὶ εὔρῃ αὐτὴν σβεσθεῖσαν. Οὐκ οἶ- δας γὰρ πότε ἔρχεται, ἢ πρωτούπνιον, ἢ πρωΐ. Γε. νοῦ οὖν ἕτοιμος· ἵνα, ὅταν ἔλθῃ, μετὰ τῶν φρονίμων απαντήσῃς αὐτῷ, ἔχουσα τὸ ἔλαιον ἐν τῇ λαμπάδι σου, τουτέστι τὰ ἔργα σου τὰ καλά. Πᾶσαν ὥραν μνη μόνευε τῆς ἐξόδου σου · ἔχει καθ' ἡμέραν πρὸ ὀφθαλμῶν τὸν θάνατον· μνημόνευε τίνι σε δεῖ πα ραστῆναι. γὰρ τῆς φιλ. φυλάξεις αυτάς. φυλάξῃ αὐτάς. τεια· ἀλλ᾽ οὐδέν ἐστι γλυκύτερον τοῦ ἐπουρανίου νυμφίου. Ως κάμνομεν ὀλίγον, ἐκεῖ δὲ τὴν αἰώ νιον (59) ζωὴν ἀποληψόμεθα· λέγει γὰρ ὁ ἅγιος Παῦλος· « Οὐκ ἄξια τα παθήματα τοῦ νῦν καιρού πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς.» Καλὸν ἀποφεύγειν (60) τὸν ὄχλον καὶ ἀναχωρεῖν καταμόνας. Μεγάλη ἀρετὴ ἐγκράτεια, μέγα καύχημά ἐστιν ἀγνεία, μεγάλα ἐγκώμια τῆς παρθενίας. Ω παρθενία, πλοῦτος ἀκατάληπτος! ὦ παρθενία, στέ φανος ἀμαράντινος ! ὦ παρθενία, ναὸς Θεοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος οἰκητήριον ! ὦ παρθενία, μαργα ρίτα τίμιε παρὰ πολλοῖς ἀφανής, ὀλίγοις δὲ μόνοις εὑρισκόμενος ! Ω εγκράτεια φίλη Θεοῦ, καὶ παρὰ ἁγίοις εγκωμιαζομένη ! ᾧ ἐγκράτεια παρὰ πολλοῖς μισουμένη, τοῖς δὲ ἀξίως σου γνωριζομένη ! ᾧ ἐγκρά- τεια, θάνατον καὶ ᾅδην ἀποφεύγουσα, καὶ ὑπὸ ἀθα νατίας κατεχομένη ! ᾧ ἐγκράτεια, χαρὰ προφητῶν, καὶ ἀποστόλων καύχημα! ᾧ ἐγκράτεια, ἀγγέλων βίος, εὑρήσεις σύμμαχον τὸν Θεόν, S. ATHANASIUS. DUBIA. seul exercitatione multa juventutem vestram trans- egistis at ego ne ad primum quidem vestrum gra- dum perveni. Porro de hospitalitate et eleemosynis, non opus est ut admonearis. Id enim tu sponte tua facies. attende solum lectioni. Si tibi in mentem venerit aliquod opus peragere, ne temere id agas, ne illu- dat tibi inimicus; sed cum consilio majorum omnia exsequare. Cum psalles aut orabis, ne sinito pere- grinas cogitationes cor subire tuum. Rogo te, dile- cla, ut altendas audiasque precepta hoc in libro scripta. Nec solum oculis exterioribus quæ scripta B đɛ, sunt percipias, sed etiam interioribus. Singulisque præceptis animum adhibe, et illa exsequere. Si enim ista servaveris, regio thalamo digna habeberis. Ne dixeris in corde tuo : Quonam modo hæc præstare potero ? Ne timore corripiaris in cogitatione tua ; sed si cum omni alacritate ea custodieris, Deum ha- bebis adjutorem. Nam timentibus Deum Dei præ. cepta non sunt difficilia. Nulla hora deficiat oleum in lampade tua, ne veniens sponsus, eam exstinctam inveniat. Ignoras enim qua hora venturus sit, pri- mone somno an mane. Parata igitur esto, ut cum venerit, una cum prudentibus obviam ipsi venias, habens oleum in lampade tua, hoc est, bona opera ta. Singulis horis memento exitus tui : quotidie mortem ante oculos habeto : recordare apud quem te sisti oportet. C tia; sed nibil dulcius coelesti sponso. Hic parum laboramus, et illic vitam aeterna: consequemur ; ait enim beatus Paulus: Non sunt condignæ pas- siones hujus temporis ad futuram gloriam quæ re- velabitur in nobis s. Bonum est fugere turbam, et seorsum secedere. Magna virtus continentia, magna gloria castitas, magna encomia virginitatis. O virginitas, immensæ divitiæ ! o virginitas, corona inmarcescibilis! o virginitas, templum Dei et Spi- ritus sancti habitaculum! o virginitas, margarita pretiosa, multis latens, a paucis inventa! o conti- nentia, Dei amica, et a sanctis celebrata! o conti- nentia, multis odiosa, iis qui te digni sunt agnita ! o 'continentia, quæ effugis mortem et infernum, et ab immortalitate possideris! o continentia, gau- dium prophetarum, et apostolorum gloriatio! o continentia, angelorum vita, et sanctorum homi- num corona! Beatus est qui te tenet, beatus qui * Rom. vul, 18. Anglicamus, Editi, D Ibidem hac, desunt in Basiliensi et Anglic. Mox yάp deest in omnibus editis, habetur in omnibus niss. 23. Ἐν ἐκκλησίᾳ σιώπα, καὶ μηδὲν λάλει, ἀλλὰ 23. In ecclesia tace, nec quidquam loquare; sed 24. Grave quiddam est ascesis, difficilis continen- (6) In Felc. 2 ὑμῶν deest. Ibid. Basil., Περί (57) "Η deest in Felc. 2. (58) "Αν deest in Basil. Mox idem, φυλάξῃς αὐτά. 21. Βαρύ ἐστιν ἄσκησις, καὶ δυσβάστακτον ἐγκρά (59) Basiliensis, αιωνίαν. (60) Basiliensis, ἀποφυγεῖν.

Α νης, δι' αὐτὰς πίς ὀλίγον. Ἐὰν δέ εἰσι μεγάλαι πρεσβύτιδες, καὶ ἀναγκάζωσι σε πιεῖν περισσόν, με ἀκούσης αὐτῶν, ἀλλὰ λέγε αὐταῖς· Ὑμεῖς κατετρί ψατε τὴν νεότητα ὑμῶν ἐν ἀσκήσει πολλῇ· ἐγὼ δὲ οὔπω ἔφθασα οὐδὲ εἰς πρῶτον βαθμὸν ὑμῶν (56). Περὶ δὲ τῆς φιλοξενίας καὶ τῆς ἐλεημοσύνης οὐ χρείαν ἔχεις, νουθετεῖσθαι. Από σεαυτῆς γὰρ ποιή σεις. τῇ ἀναγνώσει μόνον πρόσεχε. Ἐὰν ἐπαναβῇ εἰς τὴν καρδίαν σου λογισμός, ἵνα ποιήσῃς πραγμά τι, μὴ προπετῶς αὐτὸ ποίει, ἵνα μὴ ἐμπαίξῃ σε ὁ ἐχθρός ἀλλὰ μετὰ βουλῆς τῶν μειζοτέρων σου πάντα ποίει. Όταν ψάλλης, ἢ (57) ὅταν προσεύχῃ, μὴ ἄφιε ξένους λογισμοὺς εἰσιέναι εἰς τὴν καρδίαν σου. Παρακαλώ ἀγαπητή, πρόσεχε καὶ ἄκουε τῶν ἐντολῶν τους των τῶν γεγραμμένων ἐν τῷ βιβλίῳ τούτῳ. Καὶ μὴ μόνον τοῖς ὀφθαλμοῖς τοῖς φαινομένοις κατανύει τὰ γεγραμμένα, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἔνδοθεν. Καὶ πρόσεχε μιᾷ ἑκάστῃ ἐντολῇ, καὶ ποίει αὐτάς. Ἐὰν γὰρ φυ λάξῃς ταῦτα, καταξιωθήσῃ τοῦ νυμφῶνος τοῦ βασι λικοῦ. Μὴ εἴπῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου, ὅτι, Πῶς δύναμαι ποιῆσαι ταῦτα; Μὴ δειλίαν λάβῃ ὁ λογισμός σου ἀλλ᾽ ἂν (58) μετά πάσης προθυμίας φυλάξης αὐτά, εὑρήσεις σύμμαχον τὸν Θεόν. Τοῖς φοβουμένοις γὰρ τὸν Θεὸν αἱ ἐντολαί τοῦ Θεοῦ βαρεῖαι οὐκ εἰσί. Πάση ὥρᾳ μὴ λειψάτω ἔλαιον τῇ λαμπάδι του, μή ποτε ἔλθῃ ὁ νυμφίος, καὶ εὔρῃ αὐτὴν σβεσθεῖσαν. Οὐκ οἶ- δας γὰρ πότε ἔρχεται, ἢ πρωτούπνιον, ἢ πρωΐ. Γε. νοῦ οὖν ἕτοιμος· ἵνα, ὅταν ἔλθῃ, μετὰ τῶν φρονίμων απαντήσῃς αὐτῷ, ἔχουσα τὸ ἔλαιον ἐν τῇ λαμπάδι σου, τουτέστι τὰ ἔργα σου τὰ καλά. Πᾶσαν ὥραν μνη μόνευε τῆς ἐξόδου σου · ἔχει καθ' ἡμέραν πρὸ ὀφθαλμῶν τὸν θάνατον· μνημόνευε τίνι σε δεῖ πα ραστῆναι. γὰρ τῆς φιλ. φυλάξεις αυτάς. φυλάξῃ αὐτάς. τεια· ἀλλ᾽ οὐδέν ἐστι γλυκύτερον τοῦ ἐπουρανίου νυμφίου. Ως κάμνομεν ὀλίγον, ἐκεῖ δὲ τὴν αἰώ νιον (59) ζωὴν ἀποληψόμεθα· λέγει γὰρ ὁ ἅγιος Παῦλος· « Οὐκ ἄξια τα παθήματα τοῦ νῦν καιρού πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς.» Καλὸν ἀποφεύγειν (60) τὸν ὄχλον καὶ ἀναχωρεῖν καταμόνας. Μεγάλη ἀρετὴ ἐγκράτεια, μέγα καύχημά ἐστιν ἀγνεία, μεγάλα ἐγκώμια τῆς παρθενίας. Ω παρθενία, πλοῦτος ἀκατάληπτος! ὦ παρθενία, στέ φανος ἀμαράντινος ! ὦ παρθενία, ναὸς Θεοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος οἰκητήριον ! ὦ παρθενία, μαργα ρίτα τίμιε παρὰ πολλοῖς ἀφανής, ὀλίγοις δὲ μόνοις εὑρισκόμενος ! Ω εγκράτεια φίλη Θεοῦ, καὶ παρὰ ἁγίοις εγκωμιαζομένη ! ᾧ ἐγκράτεια παρὰ πολλοῖς μισουμένη, τοῖς δὲ ἀξίως σου γνωριζομένη ! ᾧ ἐγκρά- τεια, θάνατον καὶ ᾅδην ἀποφεύγουσα, καὶ ὑπὸ ἀθα νατίας κατεχομένη ! ᾧ ἐγκράτεια, χαρὰ προφητῶν, καὶ ἀποστόλων καύχημα! ᾧ ἐγκράτεια, ἀγγέλων βίος, εὑρήσεις σύμμαχον τὸν Θεόν, S. ATHANASIUS. DUBIA. seul exercitatione multa juventutem vestram trans- egistis at ego ne ad primum quidem vestrum gra- dum perveni. Porro de hospitalitate et eleemosynis, non opus est ut admonearis. Id enim tu sponte tua facies. attende solum lectioni. Si tibi in mentem venerit aliquod opus peragere, ne temere id agas, ne illu- dat tibi inimicus; sed cum consilio majorum omnia exsequare. Cum psalles aut orabis, ne sinito pere- grinas cogitationes cor subire tuum. Rogo te, dile- cla, ut altendas audiasque precepta hoc in libro scripta. Nec solum oculis exterioribus quæ scripta B đɛ, sunt percipias, sed etiam interioribus. Singulisque præceptis animum adhibe, et illa exsequere. Si enim ista servaveris, regio thalamo digna habeberis. Ne dixeris in corde tuo : Quonam modo hæc præstare potero ? Ne timore corripiaris in cogitatione tua ; sed si cum omni alacritate ea custodieris, Deum ha- bebis adjutorem. Nam timentibus Deum Dei præ. cepta non sunt difficilia. Nulla hora deficiat oleum in lampade tua, ne veniens sponsus, eam exstinctam inveniat. Ignoras enim qua hora venturus sit, pri- mone somno an mane. Parata igitur esto, ut cum venerit, una cum prudentibus obviam ipsi venias, habens oleum in lampade tua, hoc est, bona opera ta. Singulis horis memento exitus tui : quotidie mortem ante oculos habeto : recordare apud quem te sisti oportet. C tia; sed nibil dulcius coelesti sponso. Hic parum laboramus, et illic vitam aeterna: consequemur ; ait enim beatus Paulus: Non sunt condignæ pas- siones hujus temporis ad futuram gloriam quæ re- velabitur in nobis s. Bonum est fugere turbam, et seorsum secedere. Magna virtus continentia, magna gloria castitas, magna encomia virginitatis. O virginitas, immensæ divitiæ ! o virginitas, corona inmarcescibilis! o virginitas, templum Dei et Spi- ritus sancti habitaculum! o virginitas, margarita pretiosa, multis latens, a paucis inventa! o conti- nentia, Dei amica, et a sanctis celebrata! o conti- nentia, multis odiosa, iis qui te digni sunt agnita ! o 'continentia, quæ effugis mortem et infernum, et ab immortalitate possideris! o continentia, gau- dium prophetarum, et apostolorum gloriatio! o continentia, angelorum vita, et sanctorum homi- num corona! Beatus est qui te tenet, beatus qui * Rom. vul, 18. Anglicamus, Editi, D Ibidem hac, desunt in Basiliensi et Anglic. Mox yάp deest in omnibus editis, habetur in omnibus niss. 23. Ἐν ἐκκλησίᾳ σιώπα, καὶ μηδὲν λάλει, ἀλλὰ 23. In ecclesia tace, nec quidquam loquare; sed 24. Grave quiddam est ascesis, difficilis continen- (6) In Felc. 2 ὑμῶν deest. Ibid. Basil., Περί (57) "Η deest in Felc. 2. (58) "Αν deest in Basil. Mox idem, φυλάξῃς αὐτά. 21. Βαρύ ἐστιν ἄσκησις, καὶ δυσβάστακτον ἐγκρά (59) Basiliensis, αιωνίαν. (60) Basiliensis, ἀποφυγεῖν.

καὶ ἁγίων ἀνθρώπων στέφανος ! Μακάριος ὁ κατ- Α έχων σε, μακάριος ὁ προσκαρτερῶν σου τῇ ὑπομονή ἔτι, ὀλίγον κοπιάσας, πολύ χαρήσεται ἐν σοί. Μακά ριος ὁ νηστεύσας ὅλον τὸν χρόνον τοῦτον, ὅτι ἐν τῇ ἄνω Ἱερουσαλήμ κατοικήσει, καὶ μετὰ ἀγγέλων χορεύσει (61), καὶ μετὰ ἁγίων προφητῶν καὶ ἀπο- στόλων ἀναπαύσεται. Χριστοῦ, πρὸς στηριγμὸν καὶ ὠφέλειαν τῆς ψυχῆς σου. Μὴ ἐκκλίνῃς οὖν ἀπὸ τῶν λόγων τούτων δεξιὰ ἢ ἀριστερά. Ὃς γὰρ ἐὰν ἀκούσῃ τοὺς λόγους τούτους, καὶ καταφρονήσῃ, κρίμα μέγα αὐτῷ ἐστι. Σὺ δὲ, τιμιωτάτη ἀδελφὴ ἡ κτωμένη τὸ βιβλίον τοῦτο (62), δώη σοι ὁ Θεὸς ταῦτα φυλάττειν, ἐν τούτοις ἀνα- στρέφεσθαι, πεφωτισμένην τὴν διάνοιαν, καθαρὸν τὸν νοῦν, πεφωτισμένους τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς διανοίας, ἵνα λάθῃς τὸν ἁμαράντινον στέφανον, ὃν ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν διὰ τοῦ Κυρίου και Σω- τῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, αμήν. πυκτία τῶν θείων Γραφῶν, Ἰδού σοι τὰ πυκτία παρ' ἡμῶν, ἅπερ ζητεῖς, ὅσα τοὺς σήτας διέφυγε, καὶ τὸν καπνὸν, ὑπὲρ οὗ κατέκειτο. SYNOPSIS SCRIPTURÆ SACRÆ. rem, multum in te gaudebit. Beatus qui jejunaverit universo hoc tempore, quia in cœlesti Jerusalem habitabit, cum angelis choreas aget, cum prophetis et apostolis requiescet. perdurat in tui tolerantia, quia post modicum labor Christo choreas agis, ad fulcimentum et utilitatem animæ tuæ. Ne declines igitur a sermonibus istis ad dexteram vel ad sinistram. Quisquis enim au- dierit sermones istos, et despexerit, ingens illi erit damnatio. Tu autem, soror honoratissima, quæ hunc librum possides, faxit Deus ut hæc ob- serves, in hisque verseris, illustrata mente, puro corde, illuminatis mentis oculis, ut accipias im- marcescibilem coronam, quam præparavit Deus diligentibus se, per Dominum et Salvatorem no- strum Jesum Christum, cui gloria in sæcula sæ- culorum. Amen. IN SYNOPSIN SCRIPTURÆ SACRÆ ADMONITIO. eutumant, alii, nec injuria, ejus yvṛotózṛta in suspicionem vocant. Ex iis vero qui Athanasio hoc operis edjudicant, sunt qui arbitrentur Synopsin hanc Scripturæ sacræ esse illa muxtla twv Osíwv гpaçŵv, quæ Constantis Augusti rogatu se adornasse, et ad ipsum imperatorem transmisisse testatur Athanasius in Apologia ad Constantium, num. 4. Nos secus existimamus ; quipe illa nihil esse aliud arbitramur, quam ipsam sacram Scripturam, quæ ad faciliorem legentis usum, in plura volu- mina cor:pingeretur; moxía quippe significant volumina. Sic Gregor. Nazianz. epist. ad Philagrium, pag. 827, muxtlov Anpoolevixóv vocal, volumen operum Demosthenis, et epis:. ad Theodorum Tyanensem, p. 813, muxtiov TỶS Nplyévous Pidoxallas, vocat librum seu volumen Origenis Philocaliæ. Insignior exsta' locus apud eumdem, epist. ad Adamantium, p. 896, En libros eus a nobis labes, qnos postulas, eos inquam omnes, qui tineas effugerunt, fumumque supra quem siti erant. Hinc manifestum est ruxtla tŵv Oɛlwy гpaçūv, esse, non aliquod in Scripturam compositum, sed libros seu volumina Scripturarum ipsarum, quæ Athanasius transmisit ad Constantem imperatorem. Plura possemus proferre hujus rei asserendæ causa, sed hæc erunt, ni fallor, satis. II. Licet porro Synopsis isthæc sit accurati cujusdam, et Scripturarum peritissimi scriptoris, nobis videtur non esse Athanasii. Primo namque a nemine antiquorum memoratur opus simile ab Athanasio adornatum fuisse. At certe vix potuit ab Hieronymo aliisque Patribus, iis maxime qui Scripturas explanarunt, et a Photio ipso, tam insigne opus Athanasianum prætermitti. 2° In nullis Athanasianis collectionibus comparet, sed ex uno tantum manuscripto Græce prodiit. 3º In enumerandis libris quibus in Ecclesia contradicitur, wultum discrepat scriptor iste ab Athanasio; nam librum Pastoris nusquam memorat, quem tamen Athana- sius in Epistola festali numerat inter illos qui in Ecclesia leguntur, alibique vocat librum Pastoris, utilis- simum. Multi item libri inter eos quibus contradicitur in finem hujus Synopseos recensentur, quorum ne verbum quidem in memorata Festali Epistola. Ad hæc in Apocryphis Novi Testamenti numerantur in Sy- nopsi Kinuéveta, seu Homilia Clementina, quarum mentionem primo reperimus diu post Athanasii avum apud Nicephorum patriarcham. Sunt enim illæ opus diversum a Recognitionibus, quarum Origenes, Rufinus et alii meminere, licet ejusdem sint argumenti, et, ut videtur, postea confictæ. 4° Quæ de variis Scripturæ sacræ versionibus postremo loco dicuntur, ex Epiphanio De mensuris expressa sunt, ut nemo non videt, et ibidem nos advertimus. Responderi forsan posset, hac postrema adjectitia esse. Sed id gratis omnino dici- tur, cum consequenter ponantur in codice unde Synopsis isthæc prodiit : et alioquin tanta ubique apparent hujus scriptoris diligentia, ut nihil omnino omittendum censuerit; quare et quæ de versionibus leguntur, et que postea de amissis libris in Scriptura veteri memoratis tractantur, unius ejusdem Synopseos scriptoris esse arbitramur. 5° Licet in simplici recensione eorum quæ in Scripturis sacris continentur, qualis est ista Synopsis, vix styli genus et ratio deprehendi queat, quisquis tamen Athanasianæ orationi assuetus erit, non 25. Ταῦτα ἔγραψα σοι, ἀγαπητή ἀδελφή, χορεύτρια (61) Anglicanus, κατοικήσας, μετὰ ἀγγέλων χορ. 25. Hæc tibi scripsi, soror dilecta, quæ cum (62) Hæc, To ẞ16lov couto, desunt in Basiliensi. 1. De hoc libro variæ sunt eruditorum sententiæ. Alii namque verum germanumque Athanasii esse fetum

καὶ ἁγίων ἀνθρώπων στέφανος ! Μακάριος ὁ κατ- Α έχων σε, μακάριος ὁ προσκαρτερῶν σου τῇ ὑπομονή ἔτι, ὀλίγον κοπιάσας, πολύ χαρήσεται ἐν σοί. Μακά ριος ὁ νηστεύσας ὅλον τὸν χρόνον τοῦτον, ὅτι ἐν τῇ ἄνω Ἱερουσαλήμ κατοικήσει, καὶ μετὰ ἀγγέλων χορεύσει (61), καὶ μετὰ ἁγίων προφητῶν καὶ ἀπο- στόλων ἀναπαύσεται. Χριστοῦ, πρὸς στηριγμὸν καὶ ὠφέλειαν τῆς ψυχῆς σου. Μὴ ἐκκλίνῃς οὖν ἀπὸ τῶν λόγων τούτων δεξιὰ ἢ ἀριστερά. Ὃς γὰρ ἐὰν ἀκούσῃ τοὺς λόγους τούτους, καὶ καταφρονήσῃ, κρίμα μέγα αὐτῷ ἐστι. Σὺ δὲ, τιμιωτάτη ἀδελφὴ ἡ κτωμένη τὸ βιβλίον τοῦτο (62), δώη σοι ὁ Θεὸς ταῦτα φυλάττειν, ἐν τούτοις ἀνα- στρέφεσθαι, πεφωτισμένην τὴν διάνοιαν, καθαρὸν τὸν νοῦν, πεφωτισμένους τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς διανοίας, ἵνα λάθῃς τὸν ἁμαράντινον στέφανον, ὃν ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν διὰ τοῦ Κυρίου και Σω- τῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, αμήν. πυκτία τῶν θείων Γραφῶν, Ἰδού σοι τὰ πυκτία παρ' ἡμῶν, ἅπερ ζητεῖς, ὅσα τοὺς σήτας διέφυγε, καὶ τὸν καπνὸν, ὑπὲρ οὗ κατέκειτο. SYNOPSIS SCRIPTURÆ SACRÆ. rem, multum in te gaudebit. Beatus qui jejunaverit universo hoc tempore, quia in cœlesti Jerusalem habitabit, cum angelis choreas aget, cum prophetis et apostolis requiescet. perdurat in tui tolerantia, quia post modicum labor Christo choreas agis, ad fulcimentum et utilitatem animæ tuæ. Ne declines igitur a sermonibus istis ad dexteram vel ad sinistram. Quisquis enim au- dierit sermones istos, et despexerit, ingens illi erit damnatio. Tu autem, soror honoratissima, quæ hunc librum possides, faxit Deus ut hæc ob- serves, in hisque verseris, illustrata mente, puro corde, illuminatis mentis oculis, ut accipias im- marcescibilem coronam, quam præparavit Deus diligentibus se, per Dominum et Salvatorem no- strum Jesum Christum, cui gloria in sæcula sæ- culorum. Amen. IN SYNOPSIN SCRIPTURÆ SACRÆ ADMONITIO. eutumant, alii, nec injuria, ejus yvṛotózṛta in suspicionem vocant. Ex iis vero qui Athanasio hoc operis edjudicant, sunt qui arbitrentur Synopsin hanc Scripturæ sacræ esse illa muxtla twv Osíwv гpaçŵv, quæ Constantis Augusti rogatu se adornasse, et ad ipsum imperatorem transmisisse testatur Athanasius in Apologia ad Constantium, num. 4. Nos secus existimamus ; quipe illa nihil esse aliud arbitramur, quam ipsam sacram Scripturam, quæ ad faciliorem legentis usum, in plura volu- mina cor:pingeretur; moxía quippe significant volumina. Sic Gregor. Nazianz. epist. ad Philagrium, pag. 827, muxtlov Anpoolevixóv vocal, volumen operum Demosthenis, et epis:. ad Theodorum Tyanensem, p. 813, muxtiov TỶS Nplyévous Pidoxallas, vocat librum seu volumen Origenis Philocaliæ. Insignior exsta' locus apud eumdem, epist. ad Adamantium, p. 896, En libros eus a nobis labes, qnos postulas, eos inquam omnes, qui tineas effugerunt, fumumque supra quem siti erant. Hinc manifestum est ruxtla tŵv Oɛlwy гpaçūv, esse, non aliquod in Scripturam compositum, sed libros seu volumina Scripturarum ipsarum, quæ Athanasius transmisit ad Constantem imperatorem. Plura possemus proferre hujus rei asserendæ causa, sed hæc erunt, ni fallor, satis. II. Licet porro Synopsis isthæc sit accurati cujusdam, et Scripturarum peritissimi scriptoris, nobis videtur non esse Athanasii. Primo namque a nemine antiquorum memoratur opus simile ab Athanasio adornatum fuisse. At certe vix potuit ab Hieronymo aliisque Patribus, iis maxime qui Scripturas explanarunt, et a Photio ipso, tam insigne opus Athanasianum prætermitti. 2° In nullis Athanasianis collectionibus comparet, sed ex uno tantum manuscripto Græce prodiit. 3º In enumerandis libris quibus in Ecclesia contradicitur, wultum discrepat scriptor iste ab Athanasio; nam librum Pastoris nusquam memorat, quem tamen Athana- sius in Epistola festali numerat inter illos qui in Ecclesia leguntur, alibique vocat librum Pastoris, utilis- simum. Multi item libri inter eos quibus contradicitur in finem hujus Synopseos recensentur, quorum ne verbum quidem in memorata Festali Epistola. Ad hæc in Apocryphis Novi Testamenti numerantur in Sy- nopsi Kinuéveta, seu Homilia Clementina, quarum mentionem primo reperimus diu post Athanasii avum apud Nicephorum patriarcham. Sunt enim illæ opus diversum a Recognitionibus, quarum Origenes, Rufinus et alii meminere, licet ejusdem sint argumenti, et, ut videtur, postea confictæ. 4° Quæ de variis Scripturæ sacræ versionibus postremo loco dicuntur, ex Epiphanio De mensuris expressa sunt, ut nemo non videt, et ibidem nos advertimus. Responderi forsan posset, hac postrema adjectitia esse. Sed id gratis omnino dici- tur, cum consequenter ponantur in codice unde Synopsis isthæc prodiit : et alioquin tanta ubique apparent hujus scriptoris diligentia, ut nihil omnino omittendum censuerit; quare et quæ de versionibus leguntur, et que postea de amissis libris in Scriptura veteri memoratis tractantur, unius ejusdem Synopseos scriptoris esse arbitramur. 5° Licet in simplici recensione eorum quæ in Scripturis sacris continentur, qualis est ista Synopsis, vix styli genus et ratio deprehendi queat, quisquis tamen Athanasianæ orationi assuetus erit, non 25. Ταῦτα ἔγραψα σοι, ἀγαπητή ἀδελφή, χορεύτρια (61) Anglicanus, κατοικήσας, μετὰ ἀγγέλων χορ. 25. Hæc tibi scripsi, soror dilecta, quæ cum (62) Hæc, To ẞ16lov couto, desunt in Basiliensi. 1. De hoc libro variæ sunt eruditorum sententiæ. Alii namque verum germanumque Athanasii esse fetum