157 DE SANCTA TRINITATE DIALOGUS II. 4158 γενόμην. Ορθ. Εγνως οὖν, ὅτι ὁ λέγων τὸν Πα- Α tialista. Orth. Didicisti igitur eum, qui dicat Pa- :έρα ὡς ἐπίσκοπον, καὶ τὸν Υἱὸν ὡς πρεσβύτερον, καὶ τὸ Πνεῦμα ὡς διάκονον, ὁμοούσιον λέγει. οὕτω δὲ λέγων σαυτόν Χριστιανὸν ἐνόμισας (98) μέχρι τοῦ παρόντος. Εἰ δὲ τοῦτο ὁ λέγων οὐ κέκριταί τοι είναι Χριστιανός, σαυτὸν ἄρα κατέκρινας, καὶ ἐκ τοῦ στόματός σου ἐκρίθης μὴ ὢν Χριστιανός. 'Ανόμ. Ο λέγων οὖν ὁμοούσιον Χριστιανὸς οὐκ ἔστιν; Ορθ. Ο λέγων ὁμοούσιον Χριστιανός ἐστιν· ὁ δὲ νομίζων μὴ εἶναι Χριστιανὸν τὸν λέγοντα ὁμοούσιον, καὶ αὐτ τὸς λέγων, εὑρεθήσεται ἑαυτὸν κατακρίνων, ὡς ὁ κακὸς δοῦλος ἐκεῖνος, ὁ ἐκ τοῦ ἰδίου στόματος κατα- κεκριμένος. Ανόμ. Πῶς γὰρ αὐτὸ λέγων εὑρέθην; Ορθ. Εἶπας ὅτι, Ἡμεῖς λέγομεν Πατέρα, καὶ Υἱόν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα, ὡς (99) ἐπίσκοπον, πρεσβύτερον, καὶ διάκονον. Ανόμ. Ὁμολογῷ εἰρηκέναι, ὡς ἐπί- σκοπον, πρεσβύτερον, καὶ διάκονον. 'Ορθ. 'Αλλ' Επίσκοπος, πρεσβύτερος, καὶ διάκονος ὁμοούσιοί εἰσιν· ὁμοούσιον ἄρα Πατέρα, καὶ Υἱόν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα ὡμολόγηκας. Ανόμ. Θέλεις οὖν εἰπεῖν, ὅτι, ὥσπερ κονδῖτος οἶνος κερασθεὶς, οὕτως ἐστὶ Πατήρ, Υἱός, καὶ ἅγιον Πνεῦμα; Ορθ. Οὐδὲ οἶδας, ὅτι σὺ τοῦτο λέγεις; Ανόμ. Πῶς; Ορθ. Οτι ἄλλην φύσιν λέγεις τοῦ Πατρὸς, καὶ ἄλλην τοῦ Υἱοῦ, καὶ ἄλλην τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὡς οίνου καὶ μέλιτος καὶ πεπέρεως. Ἡμεῖς δὲ λέγομεν Εάν ᾗ ὁ Πατήρ οἶνος εὐφραίνων καρδίαν, καὶ ὁ Υἱὸς οἶνος εὐφραίνων καρδίαν, καὶ τὸ Πνεῦμα οἶνος εὐφραίνων καρδίαν ἐστὶν, ᾗ ὁ Πα τὴρ (1) ὑπὲρ μέλι καὶ κηρίον. Υμεῖς ἄρα καὶ οὐχ ἡμεῖς, κονδίτῳ παρεβάλλετε τὸν Πατέρα καὶ Υἱόν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, οἱ ἀνομοίους τὰς φύσεις εἰσ ηγούμενοι. Β C trem esse ut episcopum, et Filium ut presbyterum, et Spiritum ut diaconum, consubstantialitatem di- cere. Atque ita dicendo te Christianum esse hacte- nus existimasti. Quod si judicas eum, qui hoc di- cat, non esse Christianum, teipsum nimirum con- demnasti : et ex tuo ipsius ore convinceris Chri- stianus non esse. Anom. Non est igitur Christia- nus, qui consubstantialitatem dicit? Orth. Qui consubstantialitatem dicit, Christianus est: qui vero existimat eum non esse Christianum, qui consubstantialitatem dicit,et tamen ipse hanc dicit, comperietur seipsum condemnare, ut servus ille malus ex suo ipsius ore damnatus. Anom. Quomodo vero sum compertus hanc dicere? Orth. Nos, dixisti, dicimus Patrem, Filium, et Spiritum sanctum esse instar episcopi, presbyteri, et diaconi. Anom. Fa- teor me dixisse : instar episcopi, presbyteri, et cia- coni. Orth. Atqui episcopus, presbyter, et diaco- nus sunt consubstantiales; ergo confessus es con- substantiales esse Patrem, Filium et Spiritum sanctum. Anom. Visne igitur dicere conditi vini instar esse Patrem, Filium, et Spiritum sanctum ? Orth. Et non vides te hoc ipsum dicere? Anom. Quomodo? Orth. Quoniam aliam esse dicis natu- ram Patris, aliam Filii, aliam Spiritus sancti, ut vini, mellis et piperis. Nos vero dicimus : Si Pater est vinum exhilarans cor, Filius itidem est vinum cor exhilarans, Spiritus sanctus itidem est vinum cor exhilarans, qua ratione Pater est super mel et favam. Non nos igitur, sed vos ii estis, qui Pa- trem, et Filium et Spiritum sanctum cum vino condito comparatis. cum dissimiles naturas introducitis.. ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΣ Β ΠΕΡΙ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΟΣ, ΕΝ Ο ΔΙΑΛΕΓΟΝΤΑΙ ΟΜΟΙΩΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΚΑΙ ΑΝΟΜΟΙΟΣ ΑΡΕΙΑΝΙΣΤΗΣ (2). - S. P. N. ATHANASII DIALOGUS II DE SANCTA TRINITATE, IN QUO ITIDEM DISPUTANT ORTHODOXUS ET ANOMEUS ARIANISTA. - ΑΝΟΜΟΙΟΣ. τὸ ἔκ τινος ὂν μεταγενέστερόν ἐστι τοῦ ἐξ οὗ ἐστιν, ὡς ἐξ αἰτίου. Ορθόδοξος. Οὐ πάντως. 'Ανόμ. Σὺ οὐκ εἶ ἐκ τοῦ πατρός σου, καὶ μετὰ τὸν πατέρα Sic Palat. Editi vero, οὕτω δὲ λέγειν σαυτὸν ἐνόμισας. Ibid. Palat., τοῦ παρόντος. Ἀνόμ. Εἰ δὲ τοῦτο, ὁ λέ- γων οὐ κέκριταί σοι εἶναι Χριστιανός, Χριστιανὸς οὐκ ἐστιν. Ορθ. Ο λέγων. D ANOMOEUS. id quod est ex alio, ortu posterius eo esse, ex quo est ut ex causa. Orthodoxus. Non omnino. Anom. Annon tu es ex patre tuo, et patre tuo posterior? καὶ διάκονος ὁμοούσιοί εἰσιν. Ορθ. Ομοούσιος ἄρα Πατήρ. Palat. vero, καὶ διάκονον. Ὀρθ. Ομοούσι 1. Πᾶσι τοῖς νοῦν ἔχουσιν ὁμολογούμενόν ἐστιν, ὅτι (98) Οὕτω δὲ λέγων σαυτὸν Χριστιανὸν ἐνόμισας. 1. Omnibus sana mente præditis in confesso est, (99) Ως deest in mss. Mos Felck., καὶ διάκονον, (1) Regius et Palat. καρδίαν, ἐὰν ἡ ὁ Πατὴρ. (3) In Palat. nullus est titulus. In Reg. et Felck. autem, άλλη διάλεξις Ανομοίου καὶ Ορθοδόξου.

Α σου; Ορθ. Ἐγὼ μὲν ἐκ τοῦ πατρός μου εἰμί, και μετὰ τὸν πατέρα μου εἰμὶ, καὶ ἐκτὸς τοῦ πατρός μου εἰμί· τὸ δὲ φῶς ἐκ τοῦ ἡλίου ἐστι, καὶ οὐδὲ μετὰ τὸν ἥλιόν ἐστιν, οὐδὲ ἐκτὸς τοῦ ἡλίου ἐστὶν, ἀλλὰ μετὰ τοῦ ἡλίου, καὶ ἐν τῷ ἡλίῳ, καὶ σὺν τῷ ἡλίῳ· καὶ ἡ εὐωδία ἐκ τοῦ μύρου ἐστὶ (5), καὶ οὔτε μετὰ τὸ μύ- ρον, οὔτε ἐκτὸς τοῦ μύρου, ἀλλὰ μετὰ τοῦ μύρου, καὶ ἐν τῷ μύρῳ, καὶ σὺν τῷ μύρῳ· καὶ τὸ νοεῖν ἐκ τοῦ νοῦ ἐστι, καὶ οὔτε μετὰ τὸν νοῦν, οὔτε ἐκτὸς τοῦ νοῦ, ἀλλὰ μετὰ τοῦ νοῦ, καὶ ἐν τῷ νῷ, καὶ σὺν τῷ νῷ· καὶ τὸ θέλειν ἐκ τοῦ θέλοντός ἐστι, καὶ οὔτε ἐκτὸς τοῦ θέλοντος, οὔτε μετὰ τὸν θέλοντα, ἀλλὰ μετὰ τοῦ θέλοντος, καὶ ἐν τῷ θέλοντι, καὶ σὺν τῷ θέλοντι· καὶ ἡ σοφία ἐκ τοῦ σοφοῦ ἐστι, και οὔτε μετὰ τὸν σοφόν, οὔτε ἐκτὸς τοῦ σοφοῦ, ἀλλὰ μετὰ τοῦ σοφοῦ (4-5), καὶ ἐν τῷ σοφῷ, καὶ σὺν τῷ σοφῷ· καὶ ἡ δύναμις ἐκ τοῦ δυνατοῦ, καὶ οὔτε μετὰ τὸν δυνατὸν, οὔτε ἐκτὸς τοῦ δυνατοῦ, ἀλλ᾽ ἐν τῷ δυνατῷ, καὶ μετὰ τοῦ δυνατοῦ, καὶ σὺν τῷ δυνατῷ. Οὕτω τοίνυν καὶ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ ἐκ τοῦ Θεοῦ νοοῦμεν, καὶ οὐ μετὰ τὸν Θεὸν, οὔτε ἐκτὸς τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ μετὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐν τῷ Θεῷ, καὶ σὺν τῷ Θεῷ. καὶ τὸ θέλειν, καὶ ἡ σοφία, καὶ ἡ δύναμις, οὐκ ἔστιν οὐσία ἐνυπόστατος· ὁ δὲ υἱὸς τοῦ Θεοῦ οὐσία ἐστὶν ἐν ἰδίᾳ ὑποστάσει. Ορθ. Καὶ ἐν τούτῳ τῶν σωμα τικῶν υἱῶν τὸ ἀσύγκριτον ἔχει, ὅτι ἐγὼ μὲν, υἱὸς ὢν τοῦ πατρός μου, οὐκ εἰμὶ αὐτοῦ σοφία, οὐκ εἰμὶ αὐτοῦ δύναμις, οὐκ εἰμὶ αὐτοῦ θέλημα, οὐκ εἰμὶ αὐτοῦ λόγος, οὐκ εἰμὶ αὐτοῦ ἁπαύγασμα, οὐκ εἰμ! ἐν αὐτῷ τῷ πατρί μου. Οὐκ αὐτὸς ὁ πατήρ μου ἐν ἐμοί, οὐ καθὼς ὁ πατήρ μου ἐργάζεται, κἀγὼ ἐρ- γάζομαι· ὁ δὲ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς οὐ μόνον ἐστὶν Υἱός, ἀλλὰ καὶ δύναμις, καὶ σοφία, καὶ Λόγος, καὶ θέλημα, καὶ ἀπαύγασμα, ἵνα ἀπὸ τοῦ εἶναι Υἱὸς, τὸ ἐνυπό στα τον νοηθῇ· καὶ ἀπὸ τοῦ εἶναι σοφία, καὶ δύναμις, καὶ Λόγος, καὶ θέλημα, καὶ ἀπαύγασμα, τὸ μετὰ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ σὺν τῷ Πατρὶ νοηθῇ, καὶ οὐ δεύτερος, οὐδὲ μετὰ τὸν Πατέρα, οὐδὲ ἐκτὸς τοῦ Πατρός. Διὰ γὰρ τοῦτο βοᾷ ὁ προ φήτης, λέγων· « Κύριε, ὁ Θεὸς ἡμῶν, εἰρήνην δὲς ἡμῖν· πάντα γὰρ ἀπέδωκας ἡμῖν. Κύριε, ὁ Θεὸς ἡμῶν, ἐκτὸς σοῦ ἄλλον οὐκ οἴδαμεν. » Οὐ γὰρ ἐκτὸς τοῦ Πατρὸς Υἱὸς γνωρίζεται, ἀλλ' ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ σὺν τῷ Πατρὶ, καὶ ἅμα τῷ Πατρὶ, ὡς ἀπαύγασμα δόξης, ὡς χαρακτὴρ ὑποστάσεως, ὡς σοφία σοφοῦ, ὡς δύνα- μις δυνατοῦ, ὡς Λόγος νοῦ. ᾿Ανόμ. ᾿Αλλὰ τὸ ἀπαύ γασμα τοῦ φωτὸς υἱὸς οὐκ ἔστιν· ὁ χαρακτὴρ τῆς ὑποστάσεως υἱὸς οὐκ ἔστιν· ἡ σοφία τοῦ σοφοῦ υἱὸς οὐκ ἔστιν· ἡ δύναμις τοῦ δυνατοῦ υἱὸς οὐκ ἔστιν. Ορθ. Τοῦ μὲν δυνατοῦ ἡ δύναμις οὐκ ἔστιν αὐτοῦ υἱός· καὶ ἡ σοφία τοῦ σοφοῦ οὐκ ἔστιν αὐτοῦ υἱός· καὶ ὁ λόγος τοῦ νοῦ οὐκ ἔστιν αὐτοῦ υἱός· καὶ τὸ ἀπαύγασμα τῆς δόξης οὐκ ἔστιν αὐτῆς υἱός· ὁ δὲ τοῦ (4-5) ἀλλ' ἐκ τοῦ σοφοῦ. S. ATHANASIUS. - SPUR!A. Orth. Ego quidem sum ex patre meo, et patre meo posterior, et extra patrem meum: lux vero ex sole sst, neque tamen posterior est sole, neque extra so- lem, sed simul atque sol, et in sole, et cum sole : fragrantia quoque ex unguento est, nec tamen post unguentum, neque extra unguentum, sed simul atque anguentum, et in unguento, et cum unguento : et in- selligere, ex mente est, at neque post mentem, neque extra mentem, sed simul atque mens, et in mente, et cum mente : et velle ex volente est, et neque extra vo- lentem, neque post volentem, sed simul atque vo- lens, et in volente et cum volente et sapientia ex sapiente est, et neque post sapientem, neque extra sapientem, sed simul atque sapiens, et in sapiente, et cum sapiente : et potentia ex potente est, at neque post potentem, neque extra potentem, seul B in potente, et simul atque potens, et cum potente. Sic igitur Filium quoque Dei ex Deo esse intelligi- mus, at non post Deum, neque extra Deum, sed simul atque Deus, et in Deo, et cum Deo. C sapientia, et potentia, non sunt substantia in sese subsistens. Filius Dei vero est substantia, in sua propria hypostasi. Orth. In hoc quoque conferri cum ipso nequeunt corporei filii, quod filius qui- dem sum ego patris mei, sed non sum ejus sapien- tia, neque sum ejus potentia, neque cum ejus vo- luntas, neque sum ejus verbum, neque sum cjus splendor, neque sum in ipso Patre meo. Pater ipse non est in me, nec sicut operatur Pater, ego operor: Filius Dei vero non tantum est Filius, sed etiam potentia, et sapientia, et Verbum, et vo- luntas, et splendor, ut ex eo, quod sit Filius, intel- ligatur quod sit quiddam in sese subsistens : et ex co, quod est sapientia, et potentia, et Verbum, et voluntas, et splendor, intelligatur illud quod simul atque Pater, et in Patre, et cum Patre sit, neque se- cundus, id est neque post Patrem. neque extra Patrem. Propterea enim clamat propheta, dicens : • Domine, Deus noster, da nobis pacem : omnia enim dedisti nobis. Domine, Deus noster, alium extra te non novimus "., Nec enim extra Patrem Filius cognoscitur, sed in Patre, et cum Patre, et D simul atque Pater, ut splendor gloriæ, ut character bypostaseos, ut sapientia sapientis, et potentia po- tentis, ut Verbum mentis. Anom. Sed splendor, lucis non est filius; character, hypostaseos non est filius : sapientia, sapientis non est filius ; potentia, potentis non est filius. Orth. Potentis quidem potentia, non est ejus filius ; nec sapien- tis sapientia, est ejus filius; neque verbum men- tis, est ejus filius; neque splendor gloriæ, est * Isa. xxvi, 12, 13. Mss., 2. Ανέμ. Ἀλλὰ τὸ ἀπαύγασμα, καὶ τὸ νοεῖν, 2. Anom. At splendor, et intelligere, et velle, et (3) Sic mss. In editis vero έστ! deest.

Θεοῦ Υἱὸς καὶ Υἱός ἐστι τοῦ Θεοῦ καὶ Λόγος αὐτοῦ, καὶ Υἱός ἐστι τοῦ σοφοῦ καὶ σοφία αὐτοῦ, καὶ Υἱός ἐστι τοῦ δυνατοῦ, καὶ δύναμις αὐτοῦ ἐστι. Καὶ διὰ τοῦτο, Υἱὸν ἀκούοντες, τὸ ἐνυπόστατον νοοῦμεν· καὶ δύναμιν ἀκούοντες, καὶ Λόγον, καὶ σοφίαν, τὸ ἀχώ- ριστον καὶ συναΐδιον ἐπαιδεύθημεν. Υἱόν; ᾿Ορθ. "Αμα λέγω. Ανόμ. Δύο οὖν ἀγένητα λέγεις; Ορθ. Ἐγὼ Πατέρα καὶ Υἱὸν λέγω· τί δέ ἐστιν ἁγένητον, οὐκ ἐδιδάχθην ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν. Ανόμ. Οὐκ ἔστιν οὖν ὁμολογούμενον, ὅτι ὁ Πατήρ τοῦ Χριστοῦ οὐκ ἔστι γενητός; Ορθ. Ὁμολόγηται καὶ παρ' ἐμοῦ. ᾿Ανόμ. Ὁ δὲ μὴ γεγονὼς καὶ ὑπάρ χων ἀγενήτως ὑπάρχει· ἀγένητες ἄρα. Ορθ. Οτι μὲν οὐκ ἐγένετο, οἶδα· ἀγένητον δὲ αὐτὸν λέγειν, οὐκ ἐδιδάχθην ὑπὸ τῆς θείας Γραφῆς, ἀλλὰ Πατέρα. Ανόμ. Εἰ οὐκ ἐγένετο ὁ ὑπάρχων πρὸ τῶν αἰώνων, ἀγενήτως ὑπάρχει· ὁ δὲ ἀγενήτως ὑπάρχων ἀγένητός ἐστιν. Ορθ. 'Αλλ' οὐκ εἶπεν ἡ Γραφὴ τὸ ἀγένητον, τὸ δὲ Πατέρα αὐτὸν εἶναι εἶπε. Κἀκεῖνο λέγω, ή Γραφή εἶπε, καὶ οὐχὶ ὅ τῇ ἐννοίᾳ τῶν ἀνθρώπων ὑποπίπτει. Καὶ γὰρ (6) ἄλλα πολλά ἐστιν, ἃ ταῖς ἐννοίαις ἡμῶν ὑποπίπτει, καὶ ὡς ἀπρεπῆ λέγειν αὐτὰ περὶ Θεοῦ παραιτούμεθα, ἐπειδὴ οὐδὲ ἡ Γραφὴ εἶπεν. ᾿Ανέμ. Οἷον; ὡς τί εἰπέ. Ορθ. Ὅτι ἡμεῖς εὐχόμεθα προ- κόπτειν ἐπί τι βέλτιον, δῆλόν ἐστιν· ὁ δὲ Θεὸς οὐ προκόπτει· οὐδὲν γὰρ αὐτῷ λείπει. Ανόμ. Οὐδὲν αὐτῷ λείπει. Ορθ. Οὐ χρείαν οὖν ἔχει τοῦ προ κόπτειν. Ακόμ. Οὐ χρείαν ἔχει. ᾿Ορθ. Οὐδεὶς ἡμῶν, διὰ τὸ μὴ προκόπτειν αὐτὸν, ἀπρόκοπτον λέγει αὐτὸν, ἀλλ' ὡς ἀναξίαν τοῦ Θεοῦ τὴν φωνὴν παραιτούμεθα. Οὕτως οὐδὲ τὸ ἀγένητον ἄξιον εἶναι τοῦ Θεοῦ λέγομεν· εἰ γὰρ ἦν ἄξιον, εἶπεν ἂν αὐτὸ ἡ θεία Γραφή. ἀγένητον, ἀπρόκοπτον, ἐγένετο; Ορθ. Εἰ διὰ τοῦτο ἀγένητον αὐτὸν δεῖ λέγειν, ἐπειδὴ ὑπ᾽ οὐδενὸς ἐγένετο, εἰπὲ αὐτὸν καὶ ἄπιστον, ἐπειδὴ εἰς οὐδένα πιστεύει· εἰπὲ καὶ ἀσεβῆ, ἐπειδὴ οὐδένα σέβεται. Εἰ δὲ ταῦτα ἡ μὲν ἔννοια ὑποβάλλει, ἡ δὲ εὐσέβεια οὐκ ἐπιτρέπει λέγειν· οὕτω καὶ τὸ ἀγένητον, κἂν δοκῇ ταῖς ἐννοίαις ἡμῶν ὑπο- πίπτειν, ἀλλ' ἡ εὐσέβεια οὐκ ἐπιτρέπει λέγειν. Εἰ δὲ μὴ, εἶπεν αὐτὸ πάντως ἡ Γραφή. Ανόμ. Οὐ λέγεις οὖν ἀγένητον τὸν ἐπὶ πάντων Θεόν; Ορθ. Εἰ γέγρα- πται, λέγω· εἰ δὲ οὐ γέγραπται, οὐκ ἔχω ἀνάγκην εἰπεῖν. Καὶ ὅτι οὐ πάντως τὰ ταῖς ἐννοίαις ἡμῶν ὑποπίπτοντα δεῖ λέγειν, ἔξεστι καὶ ἄλλως γνῶναι. Παρὰ πάντων ἡμῶν ὡμολόγηται, ὅτι ὁ Θεὸς ἀόρατός ἐστι, τοῦ ἁγίου Παύλου λέγοντος· « Αφθάρτῳ, ἀοράτῳ, μόνῳ σοφῷ Θεῷ. » 'Ο δὲ ἄφθαρτος οὐχ ἑαυτῷ μὲν φθαρτός ἐστιν, ἄλλοις δὲ ἄφθαρτος, ἀλλὰ καὶ πᾶσι καὶ ἑαυτῷ ἄφθαρτός ἐστιν. Ακόμ. Καὶ πάνυ. Ορθ. Οὐκοῦν, ἐπειδὴ συνήπται τῷ ἀφθάρτῳ τὸ ἀόρατον, | DE SANCTA TRINITATE DIALOGUS II. A ejus filius : sed Dei Filius, et Filius est Dei et diamus. Ita etiam illud seu, non factum id dicerent sacræ Litteræ. B ejus Verbum, et Filius est sapientis et ejus sapien- tia, et Filius est potentis et ejus potentia. Ideoque cum Filium audimus, eum in sese subsistere intel- ligimus : cum autem potentiam, Verbum, sapien- tiam audimus; sic docemur inseparabilem esse et coælernum. Orth. Simul esse dico. Anon. Duo igitur non facta dicis? Orth. Ego Patrem et Filium dico : quid sit autem non factus, sacræ Litteræ me non docent. Anom. An vero non est in confesso Patrem Christi non esse factum ? Orth. Hoc et ego fateor. Anom. Itaque qui non est factus, et est, ita est, ut sit non factus. Est igitur non factus. Orth. Eum quidem novi non fuisse factum: ipsum autent vocare non factum non docent me sacræ Litteræ, sed Patrem. Anon. Si non est factus qui ante sæcula est, est non faetus : qui vero sic est, ut non sit factus, est non factus. Orth. Verum Scriptura non vocat eum non factum, sed eum esse Patremn dicit. Quod au- tem dicit Scriptura, hoc et ego dico, non autem id, quod in hominum cogitationem cadit. Nam et alia multa in nostram cogitationem cadunt, quæ tamen repudiamus, ut quæ convenienter de Deo dici non possint, quandoquidem in Scripturis ei non tri- buuntur. Anom. Cedo exemplum : ut quid, obsecro? Orth. Constat nos optare, ut in melius proficia - nus : at Deus non proficit, quoniam nihil ei deest. Anom. Nihil prorsus ipsi deest. Orth. Illi ergo ni- C hil opus est, ut proficiat. Anom. Nihil. Orth. Nemo tamen nostrum est, qui quod non proficiat, dicat eum, seu, non proficientem; quin po- tius hanc vocem, ut quæ Deum non deceat, repu- negamus Deo dignum esse, nam si dignum esset, D Tim. 1, 17. PATROL. GR. XXVIII. 4. Anon. Dic igitur, factusne est Deus? et a quo factus est? Orth. Si propterea oportet ipsum dici non factum, quoniam a nullo est factus, dic etiam eum non credentem, quoniam in nullum cre- dit : et impium, quoniam nullum colit. Quod si co- gitatio quidem nostra nobis talia suggerit, religio vero dicere nos non patitur: ita etiam illud non factum, etiamsi nobis cogitatio nostra id suggerat, non sinit tamen religio nos dicere. Id enim alioqui Scriptura utique usurpasset. Anom. An non vero Deum, qui supra omnia est, dicis non factum ? Orth. Dixerim, si scriptum esset, quod si scriptum non est, non cogor dicere. Sed et alioqui intelli- gere licet, non esse dicendum, quidquid in cogi- tationem nostram cadit. Fatemur omnes Deum esse invisibilem, cum dicat Paulus : • Incorruptibili, invisibili, soli sapienti Deo ".› Cæterum qui in- corruptibilis est, non est sibi quidem corruptibilis, aliis vero incorruptibilis: sed et omnibus et sibi 5. Ανόμ. Αμα οὖν λέγεις ὑπάρχειν Πατέρα καὶ 5. Anon. Simul igitur dicis esse Patrem et Filium? 4. Ανόμ. Εγένετο οὖν ὁ Θεός ; εἰπὲ, καὶ ὑπὸ τίνος (6) Palat. Καὶ γὰρ καί.

ὡς ἐν Εὐαγγελίῳ γέγραπται. Ανόμ. Ἀλλὰ φύσει (18) ἀγέννητος, μείζων κατὰ τὸ ἀγέννητον, ἔστι τι, ἢ οὐδέν ἐστι, καθὼς προείπομεν ; ᾿Ορθ. Οὐδέν ἐστι φύσει· οὐ γὰρ οὐσία ἐστίν. Εἰ τοίνυν κατὰ τὸ ἀγέννητόν ἐστι μείζων, τὸ δὲ ἀγέννητον οὐδέν ἐστι, κατ᾽ οὐδέν ἐστι μείζων. Ὁ δὲ ἐν μηδενὶ μείζων κατὰ πάντα ἴσος. Οὐ γὰρ δὴ ὁ Πατὴρ ἐλάττων τοῦ Υἱοῦ. Ἀνύμ. Οὐκοῦν ἴσον λέγεις τὸ ἀγέννητον (19) τῷ γεννήματι· καὶ πῶς ἀληθεύει ὁ λέγων· ι Ο Πατὴρ ὁ πέμψας με μείζων μου ἐστιν; › Ορθ. Τὸ ἀγέννητον ἐπὶ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσία οὐκ ἔστιν, ἀλλὰ τοῦ μὴ Πατέρα ἔχειν τὸν Θεὸν δηλωτικόν. Οὐδεὶς δὲ διὰ τοῦτο μείζων τινός, διὰ τὸ Πατέρα μὴ ἔχειν. Οὐδὲ γὰρ ὁ ᾿Αδάμ πατέρα ἔσχεν, οὔτε ἡ Εὔα· ἀλλ' ὅμως εἰσὶν ἡμῖν ὁμοούσιοι. Πῶς δὲ καὶ περὶ ἀγεννήτου και γεννητοῦ φιλοσοφῶν, ὥσπερ ἐπιλανθανόμενος σαυτοῦ ἐπήγαγες τό· Ὁ Πα- τὴρ ὁ πέμψας με μείζων μου ἐστιν; ο Εδει γάρ σε μᾶλλον ἑαυτῷ ἀκολουθοῦντα εἰπεῖν· ῾Ο ἀγέννητος ὁ πέμψας με μείζων μου ἐστιν. Αλλ' οὐ γέγραπται· διὰ τοῦτο οὐ λέγεις καλῶς. « Μὴ σοφίζου πολλὰ, ἵνα μὴ ἐκπλαγῇς. » Οὐ γὰρ εἴ σοφώτερος τοῦ Δανιήλ, μήτοι γε τοῦ Πνεύματος, τοῦ Πατέρα μὲν διδάξαντος, ἀγέννητον δὲ μή. σύνθετος ἔσται ὁ ἀγέννητος, καίπερ ἁπλοῦς ὢν καὶ ἀσχημάτιστος· εἶχε ὁ ὄγκος σύνθετον καὶ μεριστόν· πᾶς γὰρ ὄγκος ἐκ μερῶν σύγκειται, καὶ σύνθεσιν μερῶν ἔχει· ὅπερ ἐπὶ Θεοῦ λέγει ἄτοπον. Ορθ. Ἐπὶ Θεοῦ (20) λέγειν σύνθεσιν καὶ ὄγκον ἄτοπον, ἀληθῶς δὴ ἄτοπον. Θεὸς δὲ, κἂν μὴ θέλῃς, ὁ Υἱὸς, ἀσύνθετος καὶ ἁπλοῦς καὶ ἀσχημάτιστος καὶ αὐτός· καὶ σύνθε σιν λέγειν καὶ ὄγκον ἐπ' αὐτοῦ ἄτοπον. Εἰ δὲ τοῦτο, τὸ μεῖζον ἄρα ἐν τούτοις οὐχ εὑρεθήσεται. Ἐν δὲ τῷ ἀπλῷ καὶ ἀσυνθέτῳ καὶ ἀσχηματίστῳ καὶ θείῳ ἴσος ὁμολογηθείς, μείζονα τὸν Πατέρα λέγει, μορφὴν δού λου λαβὼν, καὶ τιμῶν τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα. Ακούεις γοῦν αὐτοῦ λέγοντος· « Αλλ' ἐγὼ (21) τιμῶ τὸν Πα- τέρα, ὑμεῖς δὲ ἀτιμάζετέ με· ν καὶ. Ὁ Πατὴρ τιμή τὸν Υἱόν, καθίσας αὐτὸν ἐκ δεξιῶν, καὶ πάντας έλκων πρὸς αὐτόν. Λέγει γὰρ αὐτὸς ὁ Υἱός· . Οὐδεὶς ἔρχε ται πρὸς μὲ, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ὁ οὐράνιος ἑλκύσῃ αὐ τὸν πρὸς μέ. » ὅλον ἐστὶ τοῦτο ἡ μέρος· ἀλλ᾽ εἰ μὲν μέρος, πάλιν ἑαυτοῦ ἐστιν ἀνόμοιος· εἶχε τὸ μὲν μέρος αὐτοῦ ἀγέννητον, τὸ δὲ ἄλλο μή. Εἰ δὲ ὅλη ἡ φύσις ἀγέν νητος, καθόλου δὲ μείζων ὁ Πατήρ, εὐθὺς ἐπὶ τὴν παραλλαγὴν τῆς οὐσίας ὅλως ἐκπίπτει. Εἰ γὰρ ἡ ούτ σία ὅλη ἀγέννητος, καὶ οὐδὲν ἐπ' αὐτῇ μέρος γεννη- 49. 17. σε φύσιν. σε vΙΙΙ, ἀληθῶς δέ. S. ATHANASIUS. - SPURIA. sumptionem subjectus fuit Mariæ et Josepho : « Eral A cnim subditus illis 4, , ut in Evangelio scriptum est. Anom. Sed natura major, idcirco quod sit sive non genitus, estne aliquid, an vero nihil est, sicut prius dicebamus? Orth. Nihil est natura nec enim substantia est. Itaque si major est Pater, eo quod sit non genitus, et non genitum esse nihil est, consequitur, nihilo esse majorem. Qui vero nihilo major est, in omnibus est æqualis. Nec enim sane Pater est Filio inferior. Anom. Equale igitur esse dicis non genitum, ei quod genitum est: et quomodo veraz fuerit, qui ? ▸ dicit, c Pater, qui misit me, major me est Orth. Non genitum esse, non est substantia in Deo et Patre, sed nullum esse Dei Patrem ostendit. B Nullus autem ideo major est quopiam, quod Pa- trem non habeat. Nam neque Adam patrem habuit, neque Eva, et tamen sunt nobis consubstantiales. Sed quomodo inter philosophandum de non genito et genito, veluti tui ipsius oblitus subjecisti : Pater, qui misit me, major me est ?, Oporte- bat enim te potius, ut tecum ipse consentires, dicere, Non genitus, qui misit me, major me est. Sed hoc scriptum non est, ideoque recte non dicis: Noli multum argutare, nequando consterneris Neque enini es sapientior Daniele, nedum ipso Spiritu, qui Patrem quidem nos docuit, non genitum vero nequaquam. C positus fuerit ipse non genitus, quamvis simplex sit ac figuræ expers: siquidem moles est compo- situm et dividuum quiddam: quoniam omnis mo- les ex partibus constat, et partium compositionen habet : quod de Deo dicere absurdum est. Orth. Deo compositionem et molem tribuere absurdum est, vere, inquam, absurdum. Est autem Filius quoque, vel te invito, Deus non compositus, sed simplex et expers figuræ : ut absurdum sit com- positionem aut molem ipsi attribuere. Quod si ita est, majus sane in his non comperietur. Ipse vero, quem in confesso est simplicitate et eo quod ne- que compositus est, neque figuram habet, deitale denique Patri æqualem esse; majorem dicit Pa- trem, eo quod servi formam assumpserit, et Patrem honorat. Itaque audis eum dicentem : c Honorifico Patrem, et vos inhonorastis me : et Pater bo norat Filium, quem ad dexteram suam collocavit, et ad quem omnes trahit. Dicit enim Filius: Nemo me 68. · . venit ad me, nisi Pater meus traxerit eum að Joan. vi, 44. hoc vel est totum vel pars: si pars est, Deus erit sibi ipsi dissimilis; siquidem una ejus pars est non genita, altera vero genita. At si tota ejus na- tura est non genita, et Pater omnino major, sta- tim eo recidit res, ut alterius ac diversæ sit sub- stantiæ. Nam, si tota Patris substantia est non ge- 51. Joan. XIV, 28. .: Eccle. vii, Luc. 11, foam. 8. Anom. At si mole Pater est major, com- 8. Ανόμ. Εἰ δὲ κατ᾿ ὄγκον ὁ Πατὴρ μείζων, 9. Ανόμ. "Αλλως δὲ, εἰ ἔστι τι τὸ ἀγέννητον, ἢ 9. Anom. Præterea, si non genitum est aliquid, D (18) Pal. 'Αλλ' εἰ φύσει. Reg. et Felck. Αλλά (19) Mss. τὸν γεννητόν. (20) Pal. Εἰ ἐπὶ Θεοῦ. Mox Felck. et edit. Steph. (21) Palat. λέγοντος· Ἐὰν ἐγώ

ὡς ἐν Εὐαγγελίῳ γέγραπται. Ανόμ. Ἀλλὰ φύσει (18) ἀγέννητος, μείζων κατὰ τὸ ἀγέννητον, ἔστι τι, ἢ οὐδέν ἐστι, καθὼς προείπομεν ; ᾿Ορθ. Οὐδέν ἐστι φύσει· οὐ γὰρ οὐσία ἐστίν. Εἰ τοίνυν κατὰ τὸ ἀγέννητόν ἐστι μείζων, τὸ δὲ ἀγέννητον οὐδέν ἐστι, κατ᾽ οὐδέν ἐστι μείζων. Ὁ δὲ ἐν μηδενὶ μείζων κατὰ πάντα ἴσος. Οὐ γὰρ δὴ ὁ Πατὴρ ἐλάττων τοῦ Υἱοῦ. Ἀνύμ. Οὐκοῦν ἴσον λέγεις τὸ ἀγέννητον (19) τῷ γεννήματι· καὶ πῶς ἀληθεύει ὁ λέγων· ι Ο Πατὴρ ὁ πέμψας με μείζων μου ἐστιν; › Ορθ. Τὸ ἀγέννητον ἐπὶ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσία οὐκ ἔστιν, ἀλλὰ τοῦ μὴ Πατέρα ἔχειν τὸν Θεὸν δηλωτικόν. Οὐδεὶς δὲ διὰ τοῦτο μείζων τινός, διὰ τὸ Πατέρα μὴ ἔχειν. Οὐδὲ γὰρ ὁ ᾿Αδάμ πατέρα ἔσχεν, οὔτε ἡ Εὔα· ἀλλ' ὅμως εἰσὶν ἡμῖν ὁμοούσιοι. Πῶς δὲ καὶ περὶ ἀγεννήτου και γεννητοῦ φιλοσοφῶν, ὥσπερ ἐπιλανθανόμενος σαυτοῦ ἐπήγαγες τό· Ὁ Πα- τὴρ ὁ πέμψας με μείζων μου ἐστιν; ο Εδει γάρ σε μᾶλλον ἑαυτῷ ἀκολουθοῦντα εἰπεῖν· ῾Ο ἀγέννητος ὁ πέμψας με μείζων μου ἐστιν. Αλλ' οὐ γέγραπται· διὰ τοῦτο οὐ λέγεις καλῶς. « Μὴ σοφίζου πολλὰ, ἵνα μὴ ἐκπλαγῇς. » Οὐ γὰρ εἴ σοφώτερος τοῦ Δανιήλ, μήτοι γε τοῦ Πνεύματος, τοῦ Πατέρα μὲν διδάξαντος, ἀγέννητον δὲ μή. σύνθετος ἔσται ὁ ἀγέννητος, καίπερ ἁπλοῦς ὢν καὶ ἀσχημάτιστος· εἶχε ὁ ὄγκος σύνθετον καὶ μεριστόν· πᾶς γὰρ ὄγκος ἐκ μερῶν σύγκειται, καὶ σύνθεσιν μερῶν ἔχει· ὅπερ ἐπὶ Θεοῦ λέγει ἄτοπον. Ορθ. Ἐπὶ Θεοῦ (20) λέγειν σύνθεσιν καὶ ὄγκον ἄτοπον, ἀληθῶς δὴ ἄτοπον. Θεὸς δὲ, κἂν μὴ θέλῃς, ὁ Υἱὸς, ἀσύνθετος καὶ ἁπλοῦς καὶ ἀσχημάτιστος καὶ αὐτός· καὶ σύνθε σιν λέγειν καὶ ὄγκον ἐπ' αὐτοῦ ἄτοπον. Εἰ δὲ τοῦτο, τὸ μεῖζον ἄρα ἐν τούτοις οὐχ εὑρεθήσεται. Ἐν δὲ τῷ ἀπλῷ καὶ ἀσυνθέτῳ καὶ ἀσχηματίστῳ καὶ θείῳ ἴσος ὁμολογηθείς, μείζονα τὸν Πατέρα λέγει, μορφὴν δού λου λαβὼν, καὶ τιμῶν τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα. Ακούεις γοῦν αὐτοῦ λέγοντος· « Αλλ' ἐγὼ (21) τιμῶ τὸν Πα- τέρα, ὑμεῖς δὲ ἀτιμάζετέ με· ν καὶ. Ὁ Πατὴρ τιμή τὸν Υἱόν, καθίσας αὐτὸν ἐκ δεξιῶν, καὶ πάντας έλκων πρὸς αὐτόν. Λέγει γὰρ αὐτὸς ὁ Υἱός· . Οὐδεὶς ἔρχε ται πρὸς μὲ, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ὁ οὐράνιος ἑλκύσῃ αὐ τὸν πρὸς μέ. » ὅλον ἐστὶ τοῦτο ἡ μέρος· ἀλλ᾽ εἰ μὲν μέρος, πάλιν ἑαυτοῦ ἐστιν ἀνόμοιος· εἶχε τὸ μὲν μέρος αὐτοῦ ἀγέννητον, τὸ δὲ ἄλλο μή. Εἰ δὲ ὅλη ἡ φύσις ἀγέν νητος, καθόλου δὲ μείζων ὁ Πατήρ, εὐθὺς ἐπὶ τὴν παραλλαγὴν τῆς οὐσίας ὅλως ἐκπίπτει. Εἰ γὰρ ἡ ούτ σία ὅλη ἀγέννητος, καὶ οὐδὲν ἐπ' αὐτῇ μέρος γεννη- 49. 17. σε φύσιν. σε vΙΙΙ, ἀληθῶς δέ. S. ATHANASIUS. - SPURIA. sumptionem subjectus fuit Mariæ et Josepho : « Eral A cnim subditus illis 4, , ut in Evangelio scriptum est. Anom. Sed natura major, idcirco quod sit sive non genitus, estne aliquid, an vero nihil est, sicut prius dicebamus? Orth. Nihil est natura nec enim substantia est. Itaque si major est Pater, eo quod sit non genitus, et non genitum esse nihil est, consequitur, nihilo esse majorem. Qui vero nihilo major est, in omnibus est æqualis. Nec enim sane Pater est Filio inferior. Anom. Equale igitur esse dicis non genitum, ei quod genitum est: et quomodo veraz fuerit, qui ? ▸ dicit, c Pater, qui misit me, major me est Orth. Non genitum esse, non est substantia in Deo et Patre, sed nullum esse Dei Patrem ostendit. B Nullus autem ideo major est quopiam, quod Pa- trem non habeat. Nam neque Adam patrem habuit, neque Eva, et tamen sunt nobis consubstantiales. Sed quomodo inter philosophandum de non genito et genito, veluti tui ipsius oblitus subjecisti : Pater, qui misit me, major me est ?, Oporte- bat enim te potius, ut tecum ipse consentires, dicere, Non genitus, qui misit me, major me est. Sed hoc scriptum non est, ideoque recte non dicis: Noli multum argutare, nequando consterneris Neque enini es sapientior Daniele, nedum ipso Spiritu, qui Patrem quidem nos docuit, non genitum vero nequaquam. C positus fuerit ipse non genitus, quamvis simplex sit ac figuræ expers: siquidem moles est compo- situm et dividuum quiddam: quoniam omnis mo- les ex partibus constat, et partium compositionen habet : quod de Deo dicere absurdum est. Orth. Deo compositionem et molem tribuere absurdum est, vere, inquam, absurdum. Est autem Filius quoque, vel te invito, Deus non compositus, sed simplex et expers figuræ : ut absurdum sit com- positionem aut molem ipsi attribuere. Quod si ita est, majus sane in his non comperietur. Ipse vero, quem in confesso est simplicitate et eo quod ne- que compositus est, neque figuram habet, deitale denique Patri æqualem esse; majorem dicit Pa- trem, eo quod servi formam assumpserit, et Patrem honorat. Itaque audis eum dicentem : c Honorifico Patrem, et vos inhonorastis me : et Pater bo norat Filium, quem ad dexteram suam collocavit, et ad quem omnes trahit. Dicit enim Filius: Nemo me 68. · . venit ad me, nisi Pater meus traxerit eum að Joan. vi, 44. hoc vel est totum vel pars: si pars est, Deus erit sibi ipsi dissimilis; siquidem una ejus pars est non genita, altera vero genita. At si tota ejus na- tura est non genita, et Pater omnino major, sta- tim eo recidit res, ut alterius ac diversæ sit sub- stantiæ. Nam, si tota Patris substantia est non ge- 51. Joan. XIV, 28. .: Eccle. vii, Luc. 11, foam. 8. Anom. At si mole Pater est major, com- 8. Ανόμ. Εἰ δὲ κατ᾿ ὄγκον ὁ Πατὴρ μείζων, 9. Ανόμ. "Αλλως δὲ, εἰ ἔστι τι τὸ ἀγέννητον, ἢ 9. Anom. Præterea, si non genitum est aliquid, D (18) Pal. 'Αλλ' εἰ φύσει. Reg. et Felck. Αλλά (19) Mss. τὸν γεννητόν. (20) Pal. Εἰ ἐπὶ Θεοῦ. Mox Felck. et edit. Steph. (21) Palat. λέγοντος· Ἐὰν ἐγώ

εὸν, κατὰ δὲ τὸ ἀγέννητον ἀνόμοιος, καθ' ὅλην ἄρα τὴν οὐσίαν ἀνόμοιος. Πῶς οὖν λέγεις, πλὴν τῆς ἀγεν- νησίας, ἐν δὲ τῷ γεννητῷ ἔχει τὴν ὑπεροχὴν κατὰ τοῦ Υἱοῦ ; Τὸ δὲ ἀγέννητον οὐδὲν ἔσται τοῦ Υἱοῦ μεί ζον, ὅπερ ἔξω φασί (22) τῆς οὐσίας τοῦ Πατρός. Εἰ δὲ ἡ ὑπεροχὴ ἔξω τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, ἡ ἰσότης ἐν τῇ οὐσίᾳ ἐστί. Μεῖζον δέ ἐστι τὸ ἀγέννητον τοῦ Υἱοῦ, ὅπερ πᾶσιν οὐδέν· καὶ τὸ ἴσον ἐν τῷ Υἱῷ ἔσται, ἐκεῖνο μὲν ἀγέννητον (25), ταῦτα δὲ γεννητά. Ορθ. Αρπάζειν δεῖ οὐ τὰ ἄγραφα, ἀλλὰ τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν. Τί οὖν σὺ ἁρπάζεις ὅ οὔτε ἡ Γραφή σου δίδωσιν, οὔτε ἡμεῖς; Οὐδεὶς γὰρ ἡμῶν σοι δίδωσι κατὰ τὸ ἀγέννητον μείζονα τὸν Πατέρα. Οὐδὲ γὰρ ὁ Υἱὸς εἶπεν· Ὁ ἀγέννητος μείζων μου ἐστιν, ἀλλ᾽ ὁ Πατὴρ, πρὸς ἐν πορεύεσθαι ἔμελλε. Λέγει γὰρ οὔ τως· « Εἰ γὰρ ἡγαπᾶτέ με, ἐχάρητε ἂν, ὅτι εἶπον, Πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα· ὁ γὰρ Πατήρ μου μεί- ζων μού έστι. » Πορεύεται δὲ, ὡς μορφὴν δούλου λαβών· ὡς δὲ Θεὸς, ἐν αὐτῷ τὸν Πατέρα ἔχει, λέ- γων· « Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί, ο καὶ, ο Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἓν ἐσμεν· ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ ἑώρακε τὸν Πατέρα. Ο Πατὴρ ὁ ἐν ἐμοὶ μένων ποιεῖ τὰ ἔργα αὐτός. » Μὴ οὖν ἐπίσπειρε ζιζάνια τῷ ἀγρῷ τῆς θείας Γραφῆς, τὸ ἀγέννητον καὶ τὸ ἀν- όμοιον· ἀλλ᾽ εἰ θέλεις φιλοσοφείν ταῦτα τὰ ῥήματα, ἐπὶ τοῦ ἀφθάρτου καὶ ἀθανάτου φιλοσόφει· ταῦτα γὰρ εἰσι σπέρματα τοῦ ἀγροῦ τῆς Γραφῆς· οἷον, Εἰ ἔστι τὸ ἀθάνατον, ἢ ὅλον ἐστὶ τοῦτο ἢ μέρος. 'Αλλ' εἰ μὲν μέρος, πάλιν ἑαυτῷ ἔσται ἀνόμοιος, εἴ γε τὸ μὲν μέρος αὐτοῦ ἀθάνατον, τὰ δὲ ἄλλα μή. Εἰ δὲ ὅλη ἡ φύσις ἀθάνατος καὶ ἄφθαρτος, καθόλου δὲ ἀθάνατος ὁ Πατὴρ καὶ ἄφθαρτος, καὶ ὁ Υἱὸς εὐθὺς ἐπὶ τὸ ταυ τὸν τῆς οὐσίας ὅλον εὑρεθήσεται. Εἰ γὰρ ἡ ουσία ὅλη ἀθάνατος καὶ ἄφθαρτος, καὶ οὐδὲν ἐν αὐτῇ μέρος ἐναντίον, καθ' ὅλην ἄρα τὴν οὐσίαν ἡ ταυτότης. Πῶς οὖν τολμᾷ τις λέγειν ἀνόμοιον; Λέγετε τῆς ἐνεργείας, φασὶν, εἰκόνα. Εἰ δὲ ἐνέργεια ταυτὸν τῇ οὐσίᾳ, τῆς ἄρα οὐσίας ἔσται εἰκὼν ὁ Υἱός. Ερωτῶμεν τοίνυν· Ἐγέννησεν ἢ οὐ; Φασὶ, ναί. Ἐκ τῆς οὐσίας, ἢ ἐκ τῆς θελήσεως; Οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας, φησὶν, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς βουλήσεως· ἄλλο γὰρ λέ- γεις αὐτὸς τὴν ἀγαθότητα καὶ τὴν βούλησιν παρὰ τὴν οὐσίαν, ἢ τὴν αὐτήν. Εἰ μὲν οὖν τὴν αὐτὴν λέ- γεις, ἐκ δὲ τῆς θελήσεως καὶ τῆς ἀγαθότητος ἐγέν- νησεν, ἀλλ' ὡς ὁμοούσιον λέγεις τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν· ὅπερ οὐ βούλει. Λέγεις δὲ, ὅτι καὶ τὰ πάντα (24) ἐκ τῆς βουλήσεως τοῦ Θεοῦ ἐγένετο διὰ Υἱοῦ. Εἰ δὲ θέλησις ταυτὸν τῇ ουσίᾳ, ὁμοούσια ἔσται τὰ πάντα τῷ Θεῷ, εἴτε ἑρπετὰ, εἴτε νηκτά, καὶ τὰ λοιπὰ πάντα· ο Πάντα γὰρ ὅσα ἠθέλησεν, ἐποίησεν ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐν τῇ γῇ·, οὕτως ἄρα, καὶ τῆς ἐνερ γείας εἰκὼν ὤν, ἐξ ὧν αὐτὸς λέγεις (25), οὐχὶ καὶ Σιν, 28. πιν, 10. διὰ Υιόν. DE SANCTA TRINITATE DIALOGUS II. A nita, nec ulla ejus pars genita est, Filius vere est B ipsi in eo dissimilis, quod ille non sit genitus, con- sequitur eum totius essentiæ ratione esse Patri dissimilem. Quid ais igitur, præterquam quod non sit genitus, et in eo quod sit non genitus, Filio præcellere? At non genitum nihilo Filio majus erit, quod extra Patris essentiam dicatur. Quod si ipsa excellentia extra Patris substantiam est, æqua- litas in ipsa substantia est. Sed majus est Filio, quod genitum non est. Et æqualitas in Filio erit illud quidem non genitum, cum hæc sint genita. Orth. Arripere non decet, quæ scripta non sunt, sed re- guum coelorum. Quorsum igitur arripis, quod neque Scriptura, neque nos damus? Nullus enim nostrum tibi concedit Patrem esse majorem, ideo quod sit ingenitus. Nec enim Filius dicit: Qui est ingenitus, major me est ; sed, Pater, ad quem erat profectu- rus. Nam sic loquitur : . Si diligeretis me, gaude- retis, quia dixi, vado ad Patrem : Pater enim meus major me est ". » Vadit autem, quatenus forman servi accepit ; quatenus vero est Deus, habet Pa- trem in semetipso, dicens : « Ego in Patre, et Pater in me , et : « Ego et Pater unum sumus qui vidit me, vidit Patrem Pater in me manens ipse facit opera”. Ne igitur insperge agro divinæ Scripturæ ista zizania, non genitum et dissimile : sed, si vis in ipsis vocabulis philosophari, philoso- phare demum in nominibus incorruptibilis et im- mortalis. Hæc enim sunt agri Scripturæ semina : ut si immortale est, aut totum est, aut pars; si pars C est, Pater fuerit sibi ipsi dissimilis, siquiden pars ejus una fuerit immortalis, altera non item. At si tota ejus natura est incorruptibilis, et immortalis, et Pater est omnino immortalis et incorruptibilis, protinus quoque Filius ipsa substantia idem esse cunperietur. Nani, si tota substantia est incorru- ptibilis et immortalis, nec ulla est ejus pars repugnans, nempe in tota essentia est identitas. Quomodo igitur audet aliquis dicere dissimilem? Dicitis esse energiæ sive efficacitatis imaginem. Quod si efficacitas eadem est atque substantia, erit nimirum Filius substantiæ imago. Quæro igitur : Genuit Pater, annon ? Genuit, in- quit. Num ex substantia, an vero ex voluntate? Non ex substantia, inquit, sed ex voluntate. Nam bonitatem et voluntatem vel aliud esse dicis quam substantiam, vel eamdem atque substantiam. Si D eamdem dicis, et Paler ex voluntate et bonitate genuit, sic quoque consubstantialem Patri Filium dicis : quod tu minime vis. Dicis autem et illud, omnia facta sunt per Filium ex Dei voluntate. Jam, vero si voluntas eadem est quæ substantia: om-' nia igitur et reptilia, et natatilia, cæteraque item omnia, fuerint Deo consubstantialia, siquidem • Omnia quæcunque voluit fecit in cœlo et in terra. › Ita si, ex iis quæ dicis, Filius est efficaci - st Joan. s Joan. Joan. x, 30. "Joan. xiv, 9, 10. genitum vertamus, vide in Praefat. Stephan. Decad. 3, c. 5, hunc dialogum vocat Athanasii cum Ario in synodo Nicæna. (22) Edit. Steph. φησί. (23) Cur αγέννητον modo ingenitum. modo non- (24) Palat. βούλει. Λέγει δὲ ὅτι τὰ π. Mox edit. (25) Hunc locum referens Joannes Cyparissiotes

τοῦ Υἱοῦ, ἀλλ' ἡ γένεσις (42), ταύτης ἔσται ὁ Υἱός, άγεννησία, καὶ αὐτὴ αὐτοῦ Πατήρ. Βαπτισθεὶς ἄρα εἰς Πατέρα, εἰς γένεσιν ἐβαπτίσθης καὶ εἰς τὸν ταύτης Υἱόν (45). Τάχα γὰρ οὐδὲ, εἰ ἔστι Πνεῦμα ἅγιον, ἀκήκοας. ᾿Ανόμ. Πόθεν ἄν τις τὴν ὑποστᾶσαν πρὸς τὴν ὑπο- στήσασαν φύσιν τὸ ἀπαράλλακτον εἰς οὐσίαν ἔχειν συγχωρήσειεν, οὐ προσιεμένης τῆς τοιαύτης ὑπο- στάσεως γένεσιν; Ορθ. Εἰ ἡ μὲν ὑποστᾶσα φύσις Έξωθεν προσεγένετο, ἀπαράλλακτος εἶναι οὐ δύναται εἰ δὲ ἐξ αὐτοῦ γεγέννηται ὡς ἀπαύγασμα δόξης καὶ χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως, τὸ ἀπαράλλακτον ἔχει. • Οι γάρ ο ἑωραχὼς ἐμὲ ἑώρακε τὸν Πατέρα, ο οὐχ ἑαυτὸν φήσας Πατέρα (44) εἶναι, ἀλλὰ τοιοῦτον οἷον τὸν Πατέρα. , ἀγεννήτῳ φύσει, καὶ ἀτελευτήτως τὸ γέννημα γέν- νημά ἐστιν (45), ἡ τοῦ ὁμοουσίου καὶ ὁμοιοουσίου και κοδοξία παραφανισθήσεται· ἵσταται δὲ τὸ ἐν οὐσίᾳ ἀσύγκριτον, ἑκατέρας φύσεως ἀπαύστως διαμενού σης ἐν τῷ οἰκείῳ τῆς φύσεως ἰδιώματι. Ορθ. Ομο- λογεῖς (46) τὸ γέννημα ἀληθῶς γέννημα· ὁμοούσιον μὲν οὖν ἔσται, οὐκ ἀγέννητον δέ. Οτι γὰρ τὸ ἀγέννη- τον φύσις οὐκ ἔστι, δέδεικται· εἰ γὰρ τὸ ἀγέννητον φύσις (47), καὶ τὸ γεννητὸν φύσις. Εἰ τὸ γεννητὸν φύσις, πάντα τὰ γεννητὰ τῆς αὐτῆς εἰσι φύσεως. Εἰ δὲ οὐ πάντα τὰ γεννητὰ τῆς αὐτῆς εἰσι φύσεως, τὸ γεννητὸν οὐκ ἔστι φύσις· εἰ δὲ τὸ γεννητὸν (48) οὐκ ἔστι φύσις, οὐδὲ τὸ ἀγέννητόν ἐστι φύσις. Οτι δὲ ὁμοούσιός ἐστι τῷ ἑαυτοῦ Πατρὶ ὁ Μονογενής, ἀκούομεν αὐτοῦ λέγοντος· « Πάντα ὅσα ἂν ποιῇ ὁ Πατὴρ, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεί, ο Ων δὲ ἡ αὐτὴ ἐνέργεια, ἡ αὐτὴ οὐσία. Ανόμ. Εἰ ἀγέννητός ἐστιν ὁ Θεὸς τὴν οὐσίαν, οὐκ οὐσίας διαστάσει τὸ γεν νηθὲν ἐγεννήθη, ἀλλ' ἐξουσίας (49) ὑποστησάσης αὐτό. Τὴν γὰρ αὐτὴν οὐσίαν καὶ γεννητὴν εἶναι καὶ ἀγέν νητον οὐδεὶς λόγος εὐσεβῆς ἐπιτρέπει. Ορθ. Οὐκ οὐ σίας διαστάσει τὸ γεννηθὲν ἐγεννήθη· τοῦτο γὰρ ἂν ἦν σώματος εἰπεῖν τὴν οὐσίαν· ἀλλ' ἐκ τῆς ἀσωμά του οὐσίας θεοπρεπῶς ἐγεννήθη, ὡς ἀπαύγασμα δό ξης. Εἰ δὲ καὶ αὐτὸς κατ' ἐξουσίαν, καθάπερ οἱ δεξά μενοι αὐτόν· γέγραπται γάρ, ὅτι « Εδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα θεοῦ γενέσθαι· ο πῶς αὐτὸν μονογενῆ καὶ φύσει Θεὸν λέγεις, πολλῶν ὄντων τῶν κατ' ἐξου- σίαν υἱῶν καὶ θεῶν; Τὴν δὲ αὐτὴν οὐσίαν γεννητὴν καὶ ἀγέννητον οὐδεὶς λέγει· δέδεικται γὰρ, ὅτι οὔτε τὸ ἀγέννητον οὐσία, οὔτε τὸ γεννητόν. Ανέμ. Εἰ τὸ ἀγέννητον ἐγεννήθη, τί κωλύει καὶ τὸ γεννητὸν ἀγέν νητον γενέσθαι (50) ; Μᾶλλον γὰρ τοῦ ἀνοικείου ἐπὶ οι χιν, 9. σε σε ο ἐνημά ἐστιν. κακοδοξίαν ἀφανισθήσε ται. εἰσάγεται δὲ τὸ ἐν οὐσία. Εξ όμολ. οὖν ἀγέννητον. υποστησάσης αὐτό. DE SANCTA TRINITATE DIALOGUS II. . A censes seu innascibilitas. Hæc igitur erit Joan. Joan. v, 19. Joan. I, B Filii causa sin vero non ipse Pater est Filii au. ctor, sed generatio; nempe fuerit generationis Fi- lius, et generatio Pater ipsius. Itaque baptizatus in Patrem, fueris baptizatus in generationem, et in ejus Filium. Nam fortassis ne audivisti quidem an sit Spiritus sanctus. Anom: Quomodo quis admittat eam naturam, quæ subsistentiam accepit, nihil substantia differre ab ea, quæ subsistentiam dede- rit, si ejusmodi hypostasis non admittit generatio- nein? Orth. Siquidem ea natura quæ subsistentiamı accepit, extrinsecus accessisset, non esset inva- riata sin vero ex eo genita est, ut gloriæ splendor, et hypostasews character, invariata est. Dixit enim, Qui vidit me, vidit et Patrem *1,, non quod se Patrem esse diceret, sed talem qualis Pater est. natura non genita, et quod genitum est, perpetuo est genitum, perversa consubstantialis et similis essentiæ doctrina statim abolebitur. Statuitur au- tem substantia esse comparationis omnis expers, si utraque natura in sua naturali proprietate inde- sinenter permanet. Orth. Fateris, quod genitum est, vere esse genitum : erit ergo consubstantiale, non tamen non genitum. Ostendimus enim non ge- nitum non esse substantiam. Nam, si non genitum esset quædam natura, genitum quoque natura es- set. Quod si genitum esset natura, omnia genita essent ejusdem naturæ. Ergo cum omnia genita non sint ejusdem naturæ, genitum non est natura; quod si genitum non est natura, non genitur item non est natura. Unigenitum autem esse Patri suo consubstantialem, audimus ipsum his verbis dicentem : « Omnia quæcunque facit Pater, hæc et Filius similiter facit ". » Quorum enim eadem ope- radio, eadem quoque est substantia. Anom. Si Deus est substantia non genitus, id quod genitum est, non fuerit genitum substantiæ remotione, sed potestate ei subsistentiam tribuente. Eamdem enim substantian, dicere et genitam esse et non genitam nulla pia ratio patitur. Orth. Genitum illud, non est genitum substantiæ remotione: hoc enim esset corpoream substantiam dicere, sed ex incorporea substantia, ita ut Dei naturæ convenit, genitum D est, ut gloriæ splendor. Quod si ipse quoque est ex potestate, ut et qui eum receperunt; scriptum est enim : c Dedit eis potestatem filios Dei fieri ", quomodo ipsum dicis unigenitum et natura Deum, cum ex Dei potestate multi sint dii et filii? Eamdem vero naturam esse genitam et non genitam nemo C 12. Μox iidem ibid. omnes Felc. manuscripti, Paulo post abest ab omnibus Felck. mss. lidem male. 13. Ανόμ. Εἰ ἀτελευτήτως διαμένει ὁ Θεὸς ἐν 13. Anom. Si in perpetuum permanet Deus in (42) Palatinus 1 γέννησις. (45) Palatinus 2 et Aug. καὶ τοῦ ταύτης Υἱοῦ. (44) Palatinus 2 et Aug. ἑαυτόν φησι τὸν Πατέρα. (45) Palatinus 2 et Augustanus ἀτελεύτητον τὸ (46) Palat 2 et Aug. τῆς πίστεως ἀξιώματι. Ορθ. (47) Φύσις abest a Palat. 2 et Aug. (48) Φύσεως, οὔτε τὸ γεννητόν ἐστι φύσις, οὔτε τὸ (44) fta omnes Felck. mss. Editi vero, ἐξ οὐσίας. (50) Palat. 2 et Aug. γεγονέναι.

Α τὸ ἑαυτῆς οἰκεῖον ἐπείγεται πᾶσα φύσις. Ορθ. Τὸ ἀγέννητον οὔτε ἐγέννησεν, οὔτε ἐγεννήθη· οὐσία γὰρ οὐκ ἔστιν· ὁ δὲ Θεὸς ἐγέννησε, κἂν μὴ θέλωσι μετά σου (51) οἱ Ἰουδαῖοι· εἰ δὲ οὐκ ἐγέννησε, περιττὴ καὶ ἡ τοῦ Πατρὸς προσηγορία. Τὸ δὲ, μᾶλλον γὰρ ἐπὶ τὸ ἑαυτῆς οἰκεῖον ἐπείγεται πᾶσα φύσις, εἰρηκώς, ἐδίδαξας (52), ὅτι οὐ τὸ ἀγέννητον ἡ φύσις· τὸ γὰρ ἐπειγόμενον ἄλλο πρὸς ἄλλο ἐπείγεται. Εἰ δὲ οὔτε τοῦ οἰκείου ἐστὶν Υἱός, οὔτε τῆς φύσεως, εἰπὲ τοῖς Ἰουδαίοις· δώσεις γὰρ αὐτοῖς εὐαγγέλια· ὅτι τὸν μήτε τοῦ οἰκείου ὄντα Υἱὸν μήτε τῆς φύσεως ἐσταύ ρωσαν, λέγοντα ἑαυτοῦ ἴδιον Πατέρα τὸν Θεόν. δὲν (55) κωλύει τὸ γεγεννηκέναι· οὐσιωδῶς. Εἰ δὲ ὅλος ἐστὶν ἀγέννητος, οὐκ οὐσιωδῶς εἰς γένεσιν διέστη (54), ἐξουσίᾳ δὲ ὑπέστησε το γέννημα. Ορθ. Ἐὰν ὅλος (55)· ὁ Θεός γεννητὸς ᾖ, οὐδὲν κωλύει γεγεννηκέναι αὐτὸν οὐσιωδῶς· ὅλος δὲ ὁ Υἱὸς κατὰ σὲ γεννητός ἐστιν· εἰπὲ τίνα ἐγέννησεν οὐσιωδῶς. Εἰ δὲ οὐδένα ἐγέννη σεν οὐσιωδῶς (56), καὶ γεννητός ἐστιν· οὐκ ἄρα, εἰ γεννητός ἐστι, γεννᾷ οὐσιωδῶς. Εἰ δὲ, ὅτι γεννητός ἐστιν ὁ Υἱὸς, οὐ γεννᾷ, οὐδὲ ὁ Πατήρ, εἰ ἀγέννητος ἐστι, γεννῇ· ἀλλὰ Θεὸς ὤν, καὶ αὐτοδόξα, ἀπαύγα σμα έχει γέννημα (57) Θεὸν ἐνυπόστατον. Εἰ γὰρ μὴ ἐκ τῆς οὐσία; ἐγέννησεν, οὐδὲ Πατήρ ἐστι κατ' αὐτ σίαν. Καὶ ἵνα τί βαπτίζεις εἰς τοὔνομα τοῦ Πατρός, τοῦ μὴ κατ' οὐσίαν Πατρός; Γεννήσας δὲ ἐκ τῆς οὐ σίας, οὐ διέστη ὡς ἐνόμισας· οὐ γὰρ σῶμά ἐστιν ἡ οὐσία. Ἀνύμ. Εἰ ὅλος (58) ἐστὶ γεννητικὸς ὁ ἀγέννη τος Θεός, οὐκ οὐσιωδῶς τὸ γεννηθὲν ἐγεννήθη, ὅλης ἐχούσης τῆς οὐσίας αὐτοῦ τὸ γεννᾷν, ἀλλ᾽ οὐ τὸ γεν- νᾶσθαι. Ορθ. Κατὰ τὴν σὴν σοφίαν, εἰ ὅλον ἐστὶ γεν νητικὸν τὸ φῶς, οὐκ οὐσιωδῶς τὸ ἀπαύγασμα γεννά, ἀλλ' ἔξωθεν (59) αὐτὸ προσλαμβάνει, ὅλης ἐχούσης τῆς οὐσίας αὐτοῦ τὸ γεννᾷν, ἀλλ' οὐ τὸ γεννᾶσθαι· εἰ δὲ οὐ προσλαμβάνει τὸ φῶς ἔξωθεν τὸ ἀπαύγασμα, ἀλλ' ἐκ τῆς οὐσίας αὐτὸ γεννῇ· οὐδὲ ὁ Θεὸς ἐπεκτή σατο ἔξωθεν Υἱόν, ἀλλ' ἐκ τῆς οὐσίας γεννήσας (60), ἀμέριστος μένει· ἀσώματος γάμο Υιός, ὁ Θεός ἐστι γεννητὸς οὐδέν. Εἰ μὲν ὁ Λόγος ὁ Θεός ἐστι γεννητός, οὐδ. Εἰ δὲ ὅλως. ὅλως ὁ Θεὸς γεννητὸς εἶ. Ἐὰν ὁ Λόγος ὁ Θεὸς γεννητὸς ᾖ. όλως δέ. • Θεοῦ γέννημα λέγεται, οὐκ ἀμετάβλητος ἡ οὐσία αυτ τοῦ, τῆς μεταβολῆς ἐργασαμένης τὴν τοῦ Υἱοῦ ἰδιο ποίησιν (61). Ορθ. Εἰ μετασχηματισάμενον τὸ φῶς οὐσιωδῶς γεννητός ἐστιν. οὐσιωδῶς γεννητός ἐστιν. οὐσιωδῶς γεννητός ὤν, οὐκ ἄρα ᾗ γεννητός ἐστι γεννᾷ οὐσιωδῶς. Εἰ δὲ οὐχ ἡ γενν.... ᾗ ἀγέννητός ἐστι. ἵνα τί βαπτίζῃ εἰς ὄνομα. S. ATHANASIUS. - SPURIA. dicit : siquidem ostensum est, neque non genitum, neque genitum, esse substantiam. Anom. Si id quod est non genitum, genitum est, quid probibet quominus, quod genitum est, fuerit non genium? Omnis enim natura potius ad id, quod ipsi pro- prium est impellitur, quam ad id quod est ab ipsa alienum. Orth. Non geritum neque genuit, neque genitum est, cum non sit substantia: sed Deus, etiamsi Judæi tecum id nolint, genuit: sin minus, supervacanea foret Patris appellatio. Cum autem dixisti naturam potius ad id urgeri, quod est ipsi proprium, simul docuisti non genitum non esse na- turam. Cum enim quidpiam urgetur, alterum ad alterum urgetur. Quod si neque rei propriæ neque naturæ Filius est, hoc dicito Judæis; afferes enim eis felicem nuntium quod videlicet eum, qui re- que rei propriæ neque naturæ Filius erat, crucifixerunt, quoniam Deum Patrem esse suum dicebat. nitus, nihil impedit quominus genuerit substantiali- ter. At si totus est non genitus, non divisus est substantialiter ad generandum, sed potestate tri- buit subsistentiam genito. Orth. Si totus Deus est genitus, nihil prohibet, quominus genuerit sub- stantialiter. At Filius, ut tu ipse sentis, totus est genitus. Dic igitur, quem genuerit substantialiter. Quod si nullum genuit substantialiter, et genitus est ; non igitur consequitur, quia genitus est, eum generare substantialiter. At si Filius, eo quod sit genitus, non gignit; ue Pater quidem, quia non genitus est, gignit ; sed, quoniam Deus est, ipsaque gloria, splendorem habet, eum videlicet quem ge- nuit Deum in sese subsistentem. Nisi enim ex sub- C stantia genuerit, non est Pater secundum substan- tiam. Et quorsum baptizas in nomine Patris, qui non sit secundum substantiam Pater? Cæterum gignens ex sưa substantia Pater. non divisus est ut sentis, quoniam ea substantia non est corpus. Anom. Si Deus non genitus est totus generandi vi præditus, id quod genitum est non est substantia- liter genitum, cum tota illius substantia eam vim habeat, qua gignat, non autem qua gignatur. Orth. Ex tua sapientia, si gignendi vi prædita est lux universa, non gignit splendorem ex sua essentia, sed extrinsecus ipsum recipit, quoniam tota vim habet qua gignat, non autein qua gignatur : sin vero luz non recipit extrinsecus splendorem, sed ex sua substantia illum gignit; Deus quoque non aliunde acquisivit Filium, sed eo ex sua sulistantia genito, individuus manet, quoniam est incorporeas. 15. Anom. Si vero substantiam Dei trans- D formatam dicamus esse id quod genitum est, sub- stantia Dei non est immutabilis, cum mutatio pro- prie Filium formaverit. Orth. Si lux transforma- Felck. autem, Μor omnes Felck. mss. Felc. Felck. Felck. Pal. Pal. et Aug. 14. Anom. Siquidem non totus Deus est non ge- Β 14. Ἀνύμ. Εἰ μὴ ὅλος ὁ Θεός ἐστιν ἀγέννητος, οὐ (51) lidem, μή λέγωσι μετὰ σοῦ. (52) lidein, έδειξας. Intra iidem, οἰκείου ἐστὶν ὁ (53) Palat. 1, 2 et Aug. Εἰ μὲν ὅλος (ὅλως Pal. 1) (54) Pal. 2 et Αug. ὑπέστη. Μox Pal. 1, Ἐὰν (55) Pal. 2 et Aug. Ε' ὅλος δέ. Pal. 1 Εἰ ὅλως δέ. 15. Ανόμ. Εἰ δὲ μετασχηματιθεῖσα ἡ οὐσία του (56) Pal. 1, 2 et Aug. ἐγέννησεν ὁ Υἱὸς οὐσ. lid. (57) Γέννημα abest a Palat. 2 et Aug. Infra iidem, (58) Felc. et Palat. 2 Εἰ ὅλως. (59) Sic Pal. 2 et Aug. recte. Editi, ἀλλ' ἐξ ὧν (60) Γεννήσας abest a Palat. 1. (61) Pal. 1 et Aug. Sic et infra, εἰδοποίησιν.

σφημίας ὕβριν ἐπέχοντος. Ορθ. Εἰ ᾔδεις τὴν δωρεάν τοῦ Θεοῦ, καὶ τίς ἐστιν ὁ ἐντειλάμενος βαπτίζεσθαι πάντα τὰ ἔθνη εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· οὐκ ἐπεχείρεις παρακρού εσθαι τὸ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ ὄνομα, ἐν ἐθελο θρησκείᾳ εἰκῆ φυσιούμενος κατὰ τοῦ διδάξαντος τὴν καλὴν ὁμολογίαν· ἐπειδὴ δὲ, οἰόμενος εἶναι σοφός, τὸν Πατέρα οὐ θέλεις είναι Πατέρα, ἵνα μὴ δόξῃς παρὰ σαυτῷ εἶναι φρόνιμος· παρ' ἡμῶν ἄκουε, ὅτι τέλειος ἦν, καὶ ἔστι, καὶ ἔσται ὁ Υἱὸς ἐν τῷ Πατρί. • Εν ἀρχῇ » γὰρ « ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος· οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν, ο κἂν μὴ θέλῃς, Αέτιε. Καὶ (69) οὐ πρό τερον ἦν, καὶ τότε ἐγεννήθη· οὐδὲ μὴ ὢν γεγέννηται ἀλλὰ συναϊδιόν ἐστι γέννημα, ὡς ἀπαύγασμα φωτὸς ἀϊδίου. Γεννητὴ δὲ φύσις καὶ ἀγέννητος φύσις οὐκ ἐν τῇ φύσει ἔχει τὸ διάφορον, ἀλλ' ἐν τῷ γεγεννήσθαι καὶ μὴ γεγεννῆσθαι. Ἰδοὺ γὰρ καὶ ὁ ᾿Αδάμ οὐ γε γέννηται διὰ γυναικός· ἡμεῖς δὲ γεγεννήμεθα· καὶ οὐκ ἐν τῇ φύσει ἔχομεν τὸ διάφορον, ἀλλ' ἐν τῷ γε- γεννῆσθαι καὶ μὴ γεγεννήσθαι διά γυναικός. Β τῷ Υἱῷ; Εἰ δὲ γεννητῆς φύσεως ὧν ὁ Γαβριὴλ οὐκ Θεὸς ὁ παντοκράτωρ, γεννητῆς φύσεως οὐκ οἶδεν ἑαυτόν· ὁ δὲ Υἱός, γεννητῆς φύσεως ὑπάρχων, τούτο γινώσκει ἑαυτὸν, ὅπερ ἐστί· πῶς ἂν εἴησαν ὁμοούσιοι, τοῦ μὲν γινώσκοντος ἑαυτὸν ἀγέννητον, τοῦ δὲ γεν νητόν; Ορθ. Εἰ τὸ ἀγέννητον καὶ γεννητὸν νομίζεις εἶναι τὰς φύσεις, οἶδε δὲ ἑαυτὸν καὶ Γαβριὴλ γεννη- τῆς φύσεως· πῶς οὐκ ἂν εἴη καὶ Γαβριὴλ ὁμοούσιος οἶδεν ἑαυτὸν, εὔδηλον, ὅτι οὐκ ἔστι τὸ γεννητὸν φύσις. Εἰ δὲ οὐκ ἔστι τὸ γεννητὸν φύσις, οὐδὲ τὸ ἀγέννητόν ἐστι φύσις. Γενητὸν δὲ μὴ λέγε τὸν Υἱόν, τὸν γενέ- σιουργὸν τῶν ἁπάντων· ἀλλὰ γεννητὸν εἰπὲ, ὡς γέ- γραπται. Γεννητὸν μὲν γὰρ ἐστι τὸ Πατέρα ἔχον, γε- νητὸν δὲ τὸ γενεσιουργὸν ἔχον. Ημῶν οὖν γενεσιουρ γὸς ὁ Θεὸς διὰ τοῦ Υἱοῦ· τοῦ δὲ Υἱοῦ Πατήρ, οὐκέτι δὲ γενεσιουργός· οὐδεὶς γὰρ τοῦ ἑαυτοῦ υἱοῦ γενε σιουργός ἐστιν· ἐπεὶ οὐκ ἔτι πατὴρ, ἀλλὰ γενεσιουρ γός. Γενεσιουργός δ' ἐστὶν ὁ ἔξωθέν τι εἰς γένεσιν ἄγων· πατὴρ δὲ ὁ ἐξ αὐτοῦ γεννών. Γενεσιουργὸν δὲ ἀκούων τὸν Θεὸν, μὴ ὑπονόει κόπον καὶ μόχθον· καὶ Πατέρα ἀκούων, μὴ ζήτει ρεῦσιν, ἀλλὰ θεοπρεπώς νόει, ἵνα Θεὸς γένῃ, καὶ μὴ ὡς ἄνθρωπος ἀποθάνῃ. Ανέμ. Εἰ μὴ τὸ ἀγέννητον τὴν ὑπόστασιν τοῦ Θεοῦ παρίστησιν, ἀλλ᾽ ἐπίνοιά ἐστιν ἀνθρωπίνη (70, τὸ ἀσύγκριτον ὄνομα, χάριν τοῖς ἐπινοήσασι γινώσκει ὁ Θεός, διὰ τὸ ἀγέννητον, τὴν ὑπεροχήν τοῦ ὀνόματος οὐ φέρων ἐν οὐσίᾳ. Ὀρθ. Εἰ τὸ ἀγέννητον τὴν ὑπόστασιν τοῦ Θεοῦ παρίστησι, καὶ τοῦτό ἐστι τὸ ἀσύγκριτον τοῦ Θεοῦ ὄνομα· πῶς οὐκ ἐδίδαξαν ἡμᾶς τοῦτο αἱ θεῖαι Γραφαί; ᾿Αλλ᾽ ἐσφάλη Παῦλος τὸ σκεῦος τῆς ἐκλογῆς, τὸ ἄφθαρτον καὶ ἀόρατον αὐτῷ μόνῳ προς- εἶναι διδάξας, καὶ μὴ τὸ ἀγέννητον. Ἐπειδὴ δὲ σὺ • S. ATHANASIUS. - SPURIA. quod nos nati simus, ille, natus non sit ex muliere. non esse : quia quod genitum est, id genitum non A esset : cum partium dissimilitudo de Deo cogitata blasphemiæ injuriam contineat. Orth. Si scires do- num Dei, et quis sit, qui præcepit baptizari omnes gentes in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, non utique Patris, et Filii nomen repudiares, arbi- tratu tuo falsa religione temere inflatus adversus cum, qui rectam nos docuit fidei confessio- nem quando vero existimans te sapientem esse, Patrem non sinis esse Patrem, age ne tibi pru- dens esse videare, a nobis audi: perfectus fuit, est, et erit Filius in Patre. Nam In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum “,, etiamsi nolis, Aeli. Et non prius erat, et tunc genitus est; neque etiam cum non esset, genitus est, sed coæ- ternum est hoc genimen, tanquam scilicet splendor æternæ lucis differt autem natura genita et non genita, non quatenus natura est, sed eo ipso tan- tum quod genita et non genita est. Nam nec Ada- mus natus est ex muliere, nos vero nați sumns : nec tamen natura ab Adamo differimus, sed eo tantum ille exsistens Deus, seipsum non norit esse, naturæ genitæ, Filius vero genitæ naturæ exsistens, norit se hoc ‹ esse › quod est, quomodo erunt consubstan- tiales, cum ille se non genitum, iste autem se ge- nitum esse norit? Orth. Si non genitum et genitum existimas ipsas esse naturas norit vero Gabriel se genitæ esse naturæ, qui fit quod non etiam Ga- triel sit consubstantialis Filio? Si vero natura G gnitæ cum sit Gabriel non novit seipsum, liquet quod genitum esse non sit ipsa natura? Si autem non idem est natura quod genitum esse, nec idein erunt non genitum esse et natura. Sed cave factum dicas Filium, rerum omnium opificem : at genitum appelles prout scriptum est. Genitum enim esse est habere Patrem; at factum esse, est habere opifi- cem. Nostri quidem opifex est Deus Pater per Fi- lium; at Filii sui neutiquam opifex, sed Pater: ne- que enim quisquam sui filii opifex est : quoniam non amplius esset pater, seul opifex ; opifex nam- que est, qui opus extra se in ortum adducit; at frater is est, qui ex seipso gignit. Dum autem opi- ficem Deum audis appellari, nequaquam tibi imagi- neris delatigationem aut laboris molestiam : sicut D et cum Patrem audis dici, ne quem « seminis elfusum requiras : sed ita de his cogita, ut Deo dignum et conveniens est, ut Deus efficiaris, et non sicut homo moriaris ". Anom. Si vox non geniti non declarat Dei substantiam, sed commentum hu- manum est incomparabile illud nomen, gratiam uti- que debebit Deus iis, qui non genitum illud com- menti sunt, ipse nominis excellentiam in substantia non ferens. Orth. Si non genitum esse Dei bypo- 7. «* Joan. 1, 2. Psal. Lxxx1, 6, 17. Anom. Cum naturæ non genitæ omnipotens (39) Sic omnes niss. In ed. και deest. 17. Ανόμοιος. Εἰ ἀγεννήτου φύσεως υπάρχων σ (70) Palatinus 4, ἀνθρώποις.

σφημίας ὕβριν ἐπέχοντος. Ορθ. Εἰ ᾔδεις τὴν δωρεάν τοῦ Θεοῦ, καὶ τίς ἐστιν ὁ ἐντειλάμενος βαπτίζεσθαι πάντα τὰ ἔθνη εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· οὐκ ἐπεχείρεις παρακρού εσθαι τὸ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ ὄνομα, ἐν ἐθελο θρησκείᾳ εἰκῆ φυσιούμενος κατὰ τοῦ διδάξαντος τὴν καλὴν ὁμολογίαν· ἐπειδὴ δὲ, οἰόμενος εἶναι σοφός, τὸν Πατέρα οὐ θέλεις είναι Πατέρα, ἵνα μὴ δόξῃς παρὰ σαυτῷ εἶναι φρόνιμος· παρ' ἡμῶν ἄκουε, ὅτι τέλειος ἦν, καὶ ἔστι, καὶ ἔσται ὁ Υἱὸς ἐν τῷ Πατρί. • Εν ἀρχῇ » γὰρ « ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος· οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν, ο κἂν μὴ θέλῃς, Αέτιε. Καὶ (69) οὐ πρό τερον ἦν, καὶ τότε ἐγεννήθη· οὐδὲ μὴ ὢν γεγέννηται ἀλλὰ συναϊδιόν ἐστι γέννημα, ὡς ἀπαύγασμα φωτὸς ἀϊδίου. Γεννητὴ δὲ φύσις καὶ ἀγέννητος φύσις οὐκ ἐν τῇ φύσει ἔχει τὸ διάφορον, ἀλλ' ἐν τῷ γεγεννήσθαι καὶ μὴ γεγεννῆσθαι. Ἰδοὺ γὰρ καὶ ὁ ᾿Αδάμ οὐ γε γέννηται διὰ γυναικός· ἡμεῖς δὲ γεγεννήμεθα· καὶ οὐκ ἐν τῇ φύσει ἔχομεν τὸ διάφορον, ἀλλ' ἐν τῷ γε- γεννῆσθαι καὶ μὴ γεγεννήσθαι διά γυναικός. Β τῷ Υἱῷ; Εἰ δὲ γεννητῆς φύσεως ὧν ὁ Γαβριὴλ οὐκ Θεὸς ὁ παντοκράτωρ, γεννητῆς φύσεως οὐκ οἶδεν ἑαυτόν· ὁ δὲ Υἱός, γεννητῆς φύσεως ὑπάρχων, τούτο γινώσκει ἑαυτὸν, ὅπερ ἐστί· πῶς ἂν εἴησαν ὁμοούσιοι, τοῦ μὲν γινώσκοντος ἑαυτὸν ἀγέννητον, τοῦ δὲ γεν νητόν; Ορθ. Εἰ τὸ ἀγέννητον καὶ γεννητὸν νομίζεις εἶναι τὰς φύσεις, οἶδε δὲ ἑαυτὸν καὶ Γαβριὴλ γεννη- τῆς φύσεως· πῶς οὐκ ἂν εἴη καὶ Γαβριὴλ ὁμοούσιος οἶδεν ἑαυτὸν, εὔδηλον, ὅτι οὐκ ἔστι τὸ γεννητὸν φύσις. Εἰ δὲ οὐκ ἔστι τὸ γεννητὸν φύσις, οὐδὲ τὸ ἀγέννητόν ἐστι φύσις. Γενητὸν δὲ μὴ λέγε τὸν Υἱόν, τὸν γενέ- σιουργὸν τῶν ἁπάντων· ἀλλὰ γεννητὸν εἰπὲ, ὡς γέ- γραπται. Γεννητὸν μὲν γὰρ ἐστι τὸ Πατέρα ἔχον, γε- νητὸν δὲ τὸ γενεσιουργὸν ἔχον. Ημῶν οὖν γενεσιουρ γὸς ὁ Θεὸς διὰ τοῦ Υἱοῦ· τοῦ δὲ Υἱοῦ Πατήρ, οὐκέτι δὲ γενεσιουργός· οὐδεὶς γὰρ τοῦ ἑαυτοῦ υἱοῦ γενε σιουργός ἐστιν· ἐπεὶ οὐκ ἔτι πατὴρ, ἀλλὰ γενεσιουρ γός. Γενεσιουργός δ' ἐστὶν ὁ ἔξωθέν τι εἰς γένεσιν ἄγων· πατὴρ δὲ ὁ ἐξ αὐτοῦ γεννών. Γενεσιουργὸν δὲ ἀκούων τὸν Θεὸν, μὴ ὑπονόει κόπον καὶ μόχθον· καὶ Πατέρα ἀκούων, μὴ ζήτει ρεῦσιν, ἀλλὰ θεοπρεπώς νόει, ἵνα Θεὸς γένῃ, καὶ μὴ ὡς ἄνθρωπος ἀποθάνῃ. Ανέμ. Εἰ μὴ τὸ ἀγέννητον τὴν ὑπόστασιν τοῦ Θεοῦ παρίστησιν, ἀλλ᾽ ἐπίνοιά ἐστιν ἀνθρωπίνη (70, τὸ ἀσύγκριτον ὄνομα, χάριν τοῖς ἐπινοήσασι γινώσκει ὁ Θεός, διὰ τὸ ἀγέννητον, τὴν ὑπεροχήν τοῦ ὀνόματος οὐ φέρων ἐν οὐσίᾳ. Ὀρθ. Εἰ τὸ ἀγέννητον τὴν ὑπόστασιν τοῦ Θεοῦ παρίστησι, καὶ τοῦτό ἐστι τὸ ἀσύγκριτον τοῦ Θεοῦ ὄνομα· πῶς οὐκ ἐδίδαξαν ἡμᾶς τοῦτο αἱ θεῖαι Γραφαί; ᾿Αλλ᾽ ἐσφάλη Παῦλος τὸ σκεῦος τῆς ἐκλογῆς, τὸ ἄφθαρτον καὶ ἀόρατον αὐτῷ μόνῳ προς- εἶναι διδάξας, καὶ μὴ τὸ ἀγέννητον. Ἐπειδὴ δὲ σὺ • S. ATHANASIUS. - SPURIA. quod nos nati simus, ille, natus non sit ex muliere. non esse : quia quod genitum est, id genitum non A esset : cum partium dissimilitudo de Deo cogitata blasphemiæ injuriam contineat. Orth. Si scires do- num Dei, et quis sit, qui præcepit baptizari omnes gentes in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, non utique Patris, et Filii nomen repudiares, arbi- tratu tuo falsa religione temere inflatus adversus cum, qui rectam nos docuit fidei confessio- nem quando vero existimans te sapientem esse, Patrem non sinis esse Patrem, age ne tibi pru- dens esse videare, a nobis audi: perfectus fuit, est, et erit Filius in Patre. Nam In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum “,, etiamsi nolis, Aeli. Et non prius erat, et tunc genitus est; neque etiam cum non esset, genitus est, sed coæ- ternum est hoc genimen, tanquam scilicet splendor æternæ lucis differt autem natura genita et non genita, non quatenus natura est, sed eo ipso tan- tum quod genita et non genita est. Nam nec Ada- mus natus est ex muliere, nos vero nați sumns : nec tamen natura ab Adamo differimus, sed eo tantum ille exsistens Deus, seipsum non norit esse, naturæ genitæ, Filius vero genitæ naturæ exsistens, norit se hoc ‹ esse › quod est, quomodo erunt consubstan- tiales, cum ille se non genitum, iste autem se ge- nitum esse norit? Orth. Si non genitum et genitum existimas ipsas esse naturas norit vero Gabriel se genitæ esse naturæ, qui fit quod non etiam Ga- triel sit consubstantialis Filio? Si vero natura G gnitæ cum sit Gabriel non novit seipsum, liquet quod genitum esse non sit ipsa natura? Si autem non idem est natura quod genitum esse, nec idein erunt non genitum esse et natura. Sed cave factum dicas Filium, rerum omnium opificem : at genitum appelles prout scriptum est. Genitum enim esse est habere Patrem; at factum esse, est habere opifi- cem. Nostri quidem opifex est Deus Pater per Fi- lium; at Filii sui neutiquam opifex, sed Pater: ne- que enim quisquam sui filii opifex est : quoniam non amplius esset pater, seul opifex ; opifex nam- que est, qui opus extra se in ortum adducit; at frater is est, qui ex seipso gignit. Dum autem opi- ficem Deum audis appellari, nequaquam tibi imagi- neris delatigationem aut laboris molestiam : sicut D et cum Patrem audis dici, ne quem « seminis elfusum requiras : sed ita de his cogita, ut Deo dignum et conveniens est, ut Deus efficiaris, et non sicut homo moriaris ". Anom. Si vox non geniti non declarat Dei substantiam, sed commentum hu- manum est incomparabile illud nomen, gratiam uti- que debebit Deus iis, qui non genitum illud com- menti sunt, ipse nominis excellentiam in substantia non ferens. Orth. Si non genitum esse Dei bypo- 7. «* Joan. 1, 2. Psal. Lxxx1, 6, 17. Anom. Cum naturæ non genitæ omnipotens (39) Sic omnes niss. In ed. και deest. 17. Ανόμοιος. Εἰ ἀγεννήτου φύσεως υπάρχων σ (70) Palatinus 4, ἀνθρώποις.

σοφώτερος θέλεις εἶναι τῶν θείων Γραφῶν, εἰπὶ εἰ μὴ τὸ ἄφθαρτον καὶ τὸ ἀόρατον καὶ τὸ ἀψευδὲς τὴν ὑπό- στασιν τοῦ Θεοῦ παρίστησιν· εἰ γὰρ οὐ παρίστησιν, ἐσφάλη εἰρηκώς· • Αφθάρτῳ, ἀοράτῳ, μόνῳ σοφῷ Θεῷ.» Εἰ γὰρ οὐκ ἔστιν ἐν αὐτοῖς τὸ ἀσύγκριτον, οὐκ ἔστι μόνος ἄφθαρτος καὶ ἀόρατος· εἰ δὲ μόνος ἔχει τὸ ἄφθαρτον καὶ τὸ ἀόρατον, ἐν τούτοις τὸ ἀσύγκριτον, καὶ οὐκ ἐν τῇ σῇ ἐπινοίᾳ. ἀγέννητον, οἱ ἐπιθεωρήσαντες τοῦ ἐπιθεωρηθέντος εἰσὶν ἀμείνους, κρείττον ὄνομα τῆς φύσεως αὐτῷ που ρισάμενοι. Ορθ. Μὴ ὑψοῦ ὡς εὑρηκὼς τὸ τοῦ Θεοῦ ὄνομα, μήποτε ἀκούσῃς· « Καὶ σὺ, Καπερναούμ, ἐὰν ἕως τοῦ οὐρανοῦ ὑψωθῇς, ἀλλ᾽ ἕως ᾅδου καταβιβα σθήσῃ. » Οτι δὲ ὑπὲρ ταύτην ὑψηλοφρονεῖς, ἐντεῦθεν δῆλον, ἐκ τοῦ τὴν μὲν θεόπνευστον Γραφήν λέγειν εἰρηκέναι τὸν Θεόν· ο Ωφθην, ο φησί, ο πρὸς 'Αβραάμ, καὶ Ἰσαὰκ, καὶ Ἰακώβ, Θεὸς ὢν αὐτῶν, καὶ τὸ ὄνο μά μου οὐκ ἐδήλωσα αὐτοῖς· σὺ δὲ λέγεις εύρηκέναι αὐτό. Οτι δὲ τὸ ἀγέννητον οὐκ ἔστιν ὄνομα τοῦ Θεοῦ, δηλόν ἐστιν ἐκ τοῦ λέγειν τὸν Κύριον. Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. » Ο γὰρ ἐὰν εἴπῃς ὄνομα τοῦ Πατρὸς εἶναι, τοῦτο καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος αναγκα σθήσῃ δοῦναι· εἰ γὰρ ἄλλο τοῦ Πατρὸς, καὶ ἄλλο τοῦ Υἱοῦ, καὶ ἄλλο τοῦ ἁγίου Πνεύματος· εὗρες δὲ τὸ τοῦ Πατρὸς, ὡς ἐνόμισας· εἰπὲ καὶ τὸ τοῦ Υἱοῦ· κἂν εἴπῃς τοῦ Υἱοῦ, εἰπὲ καὶ τὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἵνα τότε ἀκούσῃς, φάσκων εἶναι σοφὸς ἐμωράνθης. Ο γὰρ οὐκ εἶπεν ἡ Γραφὴ οὐχ εὑρήσεις. Εἰ δὲ νομίζεις τοῦ Πα- τρὸς εἶναι τὸ ἀγέννητον, καὶ τοῦ Υἱοῦ τὸ γεννητόν, ποῖον ἄρα τούτων τῷ Πνεύματι (71) δώσεις; Ακόμ. Εἰ καὶ τὸ γέννημα ατρεπτόν ἐστι τὴν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὸν γεννήσαντα· τὸ δὲ ἀγέννητον οὐσία ἐστὶν, ἄτρες πτος δὴ (72) διὰ τὴν γνώμην, ἀλλ᾽ οὐ διὰ τὰ ἐν οὐσίᾳ ἀξίωμα. Ορθ. Καὶ εἰ μή ἐστιν οὐσίας ἀξιώματι ἄτρε- πτος ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱός, τίνι διαφέρει τῶν ἄλλων λογι κῶν δυνάμεων, καὶ αὐτῶν ἐχουσῶν τὸ ἄτρεπτον ἐν τῇ γνώμῃ τοῦ κτίσαντος ; πῶς δὲ καὶ ἀκούεις αὐτοῦ λέ- γοντος· « Πάντα, ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστιν· ἡ εἴπερ οὐκ ἐν τῷ τῆς οὐσίας ἀξιώματι ἔχει τὸ ἄτρεπτον; εἰκότως πρὸς τὴν (73) τοῦ γεννήματος οὐσίαν ἀντι- διαστέλλεται· εἰ δὲ μηδὲν σημαίνει τὸ ἀγέννητον, πολλῷ δὴ μᾶλλον οὐδὲν δηλοῖ τὸ γέννημα· μηδενὶ δὲ μηδὲν πῶς ἀντιδιαστέλλεις ; Εἰ δὲ ἡ ἀγεννήτου προ φορὰ πρὸς τὴν προφορὰν ἀντιδιαστέλλεται, σιωπῆς το Στρεπτον δή. τήν. DE SANCTA TRINITATE DIALOGUS II. A stasin repraesentat, et in eo consistit incomparabile illud Dei nomen, quoniodo id nos non docuerunt divinæ Litteræ? Quin et Paulus illud electionis vas lapsus est, cum docuit competere ipso soli esse incorruptibilen et invisibilem, non vero non geni- tum. Sed quando tu vis sapientior esse divinis Lit teris, dic, quæso, mihi, an non incorruptibilem, invi - sibilem et mendacii expertem esse denotet ipsamı Dei hypostasin : si enim non denotant, lapsus est cum diceret : « Soli incorruptibili, invisibili et sapienti Deo ***. » Nisi enim hisce comprehendatur incomparabilis illa præstantia, non erit solus ille incorrupti- bilis atque invisibilis: sin vero soli ei competit incorruptibilitas et invisibilitas, comprehendetur etiam in his illa incomparabilis præstantia, et non in tuo commento. D substantiæ dignitate, in quo ergo differt ab aliis rationalibus facultatibus. Utpote quæ et ipsæ im- mutabilitatem obtineant voluntate ejus, qui creavit et quomodo tu fidem habes dicenti : Pater habet mea sunt TO › : siquidem non habet immutabilitatem ex substantiæ dignitate? nomen non geniti, qui cogitarunt potiones erunt eo cui attributum est, utpote qui nomen natura præ- B stantius ei attribueriut. Orth. Noli insolenter exsul- tare quasi excogitaveris Dei nomen, ne forte au- dias: Et tu Capernaum, quæ usque ad cœlum exaltata es, usque ad inferos deprimeris ". » Quod autem altius ea sapias c urbe, inde apparet, quod divinitus inspirata Scriptura pronuntiet dixisse Deum : « Apparui Abrabam, Isaac et Jacob, cum Deus sim corum, et nomen meum ron manifestavi illis ". » Tu vero illud te invenisse dicis. Quod au- tem non genitum esse non sit Dei nomen, inde li- quet, quod Dominus dicat : e Euntes, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti ". . Quod enim nomen Pa- tris esse dixeris, hoc ipsum Filii, et Spiritus sancti esse concedas necesse est : si enim aliud est ‹ no- C men › Patris, et aliud Filii, et item aliud Spiritus sancti tu vero nomen Patris, ut quidem putas, invenisti, dic etiam, quodnam sit nomen Filii: ubi vero nomen Filii dixeris, dic etiam nomen Spiritus sancti, ut tunc audias quod cum te sapientem dicti- tes, stultus factus sis. Quæ enim Scriptura non dicit, tu nunquam inveneris. Porro, si existimas Patri competere non genitum, et Filio genitum esse, dic quæso, quodnam ex his attribues Spiritui sancto? Anom. Si etiam genitum est immutabile secundum naturam, sed propter eum, qui genuit : non genitum vero substantia est, immutabile igitur propter voluntatem erit, non ex substantiæ digni- tate. Orth. Quod si Filius Dei non est immutabilis Omnia quæ rationi consequens fuerit, quod a genito substantia distinguatur: si vero non genitum nihil significat, multo magis etiam nihil significabit genitum : jam ergo nibil a nihilo quomodo distingues? Si vero prolatio non geniti opponitur prolationi geniti, certe Tim. 1, 17. • Matth. x1, 23. «s Exod. vi, 2, 3. * Matth. xxvIII, 19. Joan. xvi, 15. 18. Ανάμ. Εἰ ἔξωθεν ἐπιθεωρείται τῷ Θεῷ τὸ 19. Ακόμ. Εἰ τὸ ἀγέννητον οὐσίας ἐστὶ δηλωτικόν, 18. Anom. Si extrinsecus in Deo consideratur 19. Anom. Si non genitum substantiam significat, 11) Τῷ Πατρί omnes mss., sed male. (72) Pal. 2 et Αug. τὸ δὲ γεννητὸν οὐσία ἐστίν, (73) Sic Pal. 2 et Aug. Editi vero εἰκότως, περὶ

Θεοῦ τὸ ἀγέννητον, μηδὲν δὲ εἴη τὸ ἀγέννητον, ποῖος λόγος ἂν ἀφαιρήσειε τοῦ μηδενὸς τὸ μηδὲν εἶδος σημαῖνον; τίς ἄρα χωρήσειεν ὄντος ὂν, ὅπερ ἐστὶν, αὐτὸ ἑαυτοῦ; Ορθ. Εἰ τὸ ἄφθαρτον καὶ τὸ ἀθάνατον στερήσεώς εἰσι δηλωτικά, ἔστω καὶ τὸ ἀγέννητον. Τοῖς οὖν αὐτοῖς καὶ ἡμεῖς χρησώμεθα λόγοις· εἰ στερήσεως ἐστι δηλωτικὸν ἐπὶ Θεοῦ τὸ ἄφθαρτον, μηδὲν δέ ἐστι τὸ ἄφθαρτον· ποῖος λόγος ἂν ἀφαιρή- σεως τοῦ μηδενὸς τὸ μηδὲν εἶδος σημαίνον; τίς ἄρα χωρήσεις τοῦ μηδενὸς τὸ μηδὲν, ἢ ὄντος ὄντα, ἅπερ ἐστὶ στερήσεως δηλωτικά, τὸ ἄφθαρτον, καὶ τὸ ἀθά- νατον, καὶ τὸ ἀγέννητον; Καὶ εἰ ταυτὸ σημαίνει τὸ ἄφθαρτον καὶ τὸ ἀθάνατον, καὶ τὸ ἀγέννητον· ἔστι δὲ καὶ ὁ Υἱὸς ἄφθαρτος καὶ ἀθάνατος· ἔστιν ἄρα καὶ αὐτὸς ἀγέννητος. Εἰ δ' οὐκ ἔστιν ἀγέννητος, ἄφθαρτος καὶ ἀθάνατος ὢν, οὐ ταυτὸ σημαίνει τὸ ἀγέννητον καὶ τὸ ἄφθαρτον εἴτουν ἀθάνατον. Εἰ δ᾽ οὐ ταυτό σημαίνει, δικαιοῖς δὲ μᾶλλον αὐτὸς τὸ ἀγέννητον εἶναι τὴν οὐ σίαν· ἔσται ἄρα κατὰ σὲ καὶ κατὰ τοὺς τῆς σῆς σου φίας λόγους ἀγέννητος μὲν οὐσία, οὐκ ἀθάνατος δὲ, οὔτε μὴν ἄφθαρτος. Ανόμ. Εἰ ἡ στέρησις έξεων (77) ἀφαίρεσις, τὸ ἐπὶ Θεοῦ ἀγέννητον, ἤτοι στέρησις ἔσται ἕξεως, ἢ ἕξις στερήσεως. 'Αλλ' εἰ μὲν στέρησίς ἐστιν ἔξεω;, πῶς ἂν τὸ μὴ προσὸν τῷ Θεῷ συναριθμηθήσε- ται ; Εἰ δὲ ἕξις ἐστὶ τὸ ἀγέννητον, ἀνάγκη προϋποθέ σθαι γεννητὴν οὐσίαν, ἵνα οὕτως ἔξιν προσλαβοῦσα ἀγέννητος ὀνομάζηται· εἰ δὲ ἡ γεννητὴ ἀγεννήτου οὐσίας μετέσχε (78), καὶ ἕξεως ύπομείνασα ἀποβολήν, γε έσεως ἐστέρηται, εἴη ἂν οὐσία μὲν ἡ γεννητή, το δὲ ἀγέννητον ἕξις. Εἰ δὲ τὸ γέννημα παρ' οὐδέν ἐστι δηλωτικών, δηλονότι ἕξεώς ἐστι σημαντικόν· ἄν τε με- ταπλασθῇ ἐξ οὐσίας τινὸς (79), ἄν τε τοῦτό ἐστιν, δ λέγεται γέννημά τινος. Ορθ. Πάλιν τοῖς ἴσοις χρησώ- μεθα λόγοις· τὸ γὰρ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τοῦ ἀψευδοῦς καὶ τοῦ ἀθανάτου καὶ τοῦ ἀφθάρτου εἴποι τις ἄν· τῆς γὰρ αὐτῆς ἐστι χρήσεως τῷ ἀγεννήτῳ· ὅτ' ἄν σοι τέως συγχωρήσωμεν λέγειν, ὦ τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας οὐκ εἶπεν. Ἐροῦμεν οὖν καὶ ἡμεῖς· Εἰ ἡ στέρησις ἔξεως ἀφαίρεσις, τὸ ἐπὶ Θεοῦ ἀψευδὲς ἦτοι στέρησις ἔξεως ἡ ἕξις στερήσεως. Αλλ' εἰ μὲν στέρησίς ἐστιν ἕξεως, πῶς ἂν τὸ μὴ προσὸν τῷ Θεῷ συναριθμηθήσεται; ΕΙ δὲ ἔξις ἐστὶ τὸ ἀψευδές, ἀνάγκη προϋποθέσθαι καὶ ψεῦδος, καὶ ψευδῆ οὐσίαν, ἵν' οὕτως ἔξιν προσλαβοῦσα ἀψευδῆς ὀνομάζηται. Εἰ δὲ ἡ ψευδῆς ἀψευδούς οὐσίας μετέσχεν, ἕξεως ὑπομείνασα ἀποβολὴν ψεύδους ἐστέ ρηται· εἴη ἂν οὐσία ψευδής· τὸ δὲ ἀψευδὲς ἕξις· καί σου μεγαλόφρων ή σοφία τοσαύτην ἀσέβειαν ὕλης εὑροῦσα. : $189 DE SANCTA TRINITATE DIALOGUS II. est substantia, ortus autem substantia non est, cur tu dissimile dicis? cum ens non enti nec dissimile sit nec simile. B tionem, et non genitum esse nihil est, quænam co- gitatio discernet illud quod speciem nullam signifi cat, ab eo quod non est? quisve separabit ab ente ens, hoc est, idem a seipso? Orth. Si incorruptibile et immortale connotant privationem, connotet sane eam et non genitum. lisdem igitur et nos rationi. bus et vocibus utamur: si privationen in Deo quandam significat incorruptibile, et hoc ipsumn in- corruptibile nihil est, quæ ratio distinguet id quod nullam speciem significat, ab eo quod nikilest ? quisve secernet a nihilo nihil, aut ab exsistente exsistens, quæ privationem denotant, nempe incorruptibile, immortale et non genitum ? Quod si idem significant incorruptibile, immortale et non genitum, et ipse Fi- lius incorruptibilis et immortalis est, erit et ipse non genitus: sin vero non est non genitus, cum sit incorruptibilis et immortalis, non profecto idem significat non genitum et incorruptibile sive im- mortale. Sin vero id non denotat, et tamen adhuc confirmas non genitum esse ipsam substantiam, crit omnino substantia secundum te, et sapientia turs ratiocinationes, non genita quidem substantia, non vero immortalis et incorruptibilis. Anom. Si priva- tio eat habituum remotio, illud quod Deo tribuitur, non genitum esse, aut privatio erit ipsius habitus, aut erit habitus privationis: quod si est privatio ipsius habitus, quomodo id quod Deo non inest, Deo connumerabitur: sin vero non genitum est ha- bitus, necesse fuerit præsupponi substantiam geni- tam, ut sic assumpto halitu denominetur non ge- nia : si vero genita non genita substantiæ parti- ceps fuit, et habitus jacturam passa ortum exuit, fuerit utique substantia quidem genita, non geni- tum vero habitus. Sin vero genimen nonnihil signi- fical, manifestum est, quod etiam significet habitum, sive jam transformatum sit ex substantia, sive il- lum ipsum, quod dicitur genitus ab aliquo. Orth. Paribus iterum utamur rationibus, illud ipsum enim asseruerit quispiani etiam de istis, nimirum men- dacii expers, immortalis, et incorruptibilis : siqui- dem hæc eodem modo usurpantur quo non genitum : quod quidem etiam tibi concedemus, quamvis Spi- ritus veritatis locutus ita non sit. Picemus ergo et nos : Si privatio est habitus remotio, etiamn quod de Deo prædicatur, mendacii expertem esse, aut est privatio habitus, aut habitus privationis. At si est privatio habitus, quomodo id Deo connumera - bitur, quod ei non inest? sin vero illud, mendacii expertem esse, est habitus, necessario præsuppo- nitur et mendacium, et mendax substantia, ut ita habitu assumpto, mendacii expers dici possit. S1 vero mendacio obnoxia substantia particeps facta est ejus, quæ mendacii expers sit, et habitus jactu- ram passa mendacio sit privata : fuerit utique substantia mendax : et rò expers mendacii, habitus, et tua Illa arrogans sapientia tantæ impietatis materiam repererit. G p 21. 'Ανόμ. Εἰ στερήσεως ἐστι δηλωτικὸν ἐπὶ Α 21. Anom. Si non genitum in Deo denotat priva- (77) Αυg. έξεως. (18) Μετέσχε abest a Palat. 1. (79) Aug. ἐξουσίᾳ τινός.

λόγον τοῦ εἶναι ἔχειν νομίσωμεν αὐτὸν, ὃν ἔχομεν ἡμεῖς, οἱ ἐξ οὐκ ὄντων κατ' ἐντολὴν ὑπάρχοντες. Ανόμ. Εἰ τῆς γιγνομένης ἡ ἀγέννητος φύσις ἐστὶν αἰτία, τὸ δὲ ἀγέννητον μηδὲν εἴη· πῶς ἂν εἴη αἴτιον τὸ μηδὲν τοῦ γεγονότος; ᾿Ορθ. Αἰτία ἐστὶν ἡ τοῦ Θεοῦ φύσις, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ τῆς κτίσεως πάσης· ἀλλὰ τοῦ μὲν Υἱοῦ ὡς Λόγου, τοῦ δὲ Πνεύματος ὡς πνοῆς· πνοὴ γὰρ Παντοκράτο- ρος ἡ διδάξασά με· τῆς δὲ κτίσεως ὡς ποιήματος. Ἐκ γὰρ μεγέθους και καλλονῆς κτισμάτων ἀναλόγως ὁ γενεσιουργὸς αὐτῶν θεωρεῖται· οὔτε δὲ λόγος προ φορικὸς διὰ τῶν φωνητικῶν ὀργάνων εκπεμπόμενος, ούτε πνοή τις διαχεομένη καὶ διὰ τῶν ἀναπνευστικών ὀργάνων ἐκπεμπομένη, ἀλλὰ καὶ Λόγος ζῶν καὶ ἐνερ γῆς· « Πάντα γὰρ δι' αὐτοῦ ἐγένετο· καὶ τὸ Πνεῦ μα ζῶν καὶ ἐνεργοῦν· . Πάντα γὰρ ἐνεργεῖ ταῦτα τὸ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, διαιροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ καθώς βούλεται. » Τὸ δὲ ἀγέννητον οὐκ ἔστιν αἴτιον τοῦ γεν- νητοῦ· οὐ γὰρ τὸ μὴ γενέσθαι τὸν Θεὸν τῶν οὐσιῶν αἴτιον· ἀλλ' ἡ οὐσία τῶν οὐσιῶν αἰτία, ὡς εἴρηται. Εἰ γὰρ τὸ ἀγέννητον αἴτιον, αἴτιος δὲ καὶ ὁ Υἱὸς τῶν κτισμάτων· ἀγέννητος ἄρα· ἀλλ' οὐκ ἀγέννητος κατὰ σὲ, αἴτιος δέ· οὐ τὸ ἀγέννητον ἄρα αἴτιον. ἕξεως ἀποβολή ἐστιν, ἡ δὲ ἀποβολὴ παντελῶς ἀπόλ- λυται, ἢ μεθίσταται ἐφ᾽ ἕτερον· τῶς οἷόν τε ἕξει μεθ- ισταμένῃ ἢ ἀπολλυμένῃ κατωνομάσθαι τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ ἀγεννήτου φύσεως προσηγορίᾳ; Ορθ. Εἰ, ἀψευδῆς ὤν, κατὰ στέρησιν ψεύδους ἐστὶν ἀψευδῆς, καὶ ἄφθαρτος ὤν, κατὰ στέρησιν φθορᾶς ἐστιν ἄφθαρτος, εἰπὲ καὶ τὸ ἀγέννητον κατὰ στέρησιν. Ο δὲ κατονο - μάσας τὴν τοῦ Θεοῦ οὐσίαν σὺ εἶ, ὁ τοιαῦτα τολμῶν, καὶ κατὰ Θεοῦ μαχόμενος. Αὐτοῦ γὰρ λέγοντος, καθὼς προείρηται· ο Ωφθην πρὸς 'Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ, καὶ Ἰακώβ, τοὺς πατέρας ὑμῶν, Θεὸς ὢν αὐτῶν, καὶ τὸ ὄνομά μου οὐκ ἀπεκάλυψα αὐτοῖς· κ σὺ σαυτῷ ἀπο δίδως μεγάλα. Η γὰρ ὡς ἐκείνων υπεραναβεβηκώς ἐξ ἀποκαλύψεως ἔσχες τοῦ ὀνόματος τὴν γνῶσιν, ἢ καὶ μὴ βουλομένου Θεοῦ κατείληφας αὐτοῦ τῆς οὐ σίας τὸ ὄνομα. Ανόμ. Εἰ τὸ ἀγέννητον δηλοῖ στέρησιν μὴ προσοῦσαν τῷ Θεῷ, πῶς ἀγέννητον εἶναι λέγομεν, γεννητὸν δὲ μὴ εἶναι; Ορθ. Εἰ τὸ ἄφθαρτον δηλοῖ στέρησιν μὴ προσοῦσαν τῷ Θεῷ, πῶς ἄφθαρτον μὲν λέγομεν, φθαρτὸν δὲ οὐ λέγομεν; Εἰ δὲ τὸ ἄφθαρτον οὐκ ἔστιν στερήσεως δηλωτικόν, οὔτε τὸ ἀγέννητον, οὔτε μὴν οὐσίας. Εἰ γὰρ τὸ ἀγέννητον οὐσίας ἐστὶ δη- λωτικὴν, καὶ τὸ ἄφθαρτον ἔσται ουσίας δηλωτικόν· καὶ εἰ τὸ ἀγέννητον, και τὸ ἄφθαρτον ἔσται οὐσίας δηλωτικόν· καὶ εἰ τὸ ἀψευδὲς καὶ τὸ ἄφθαρτον ταυτὸν εἴη τῷ ἀγεννήτῳ, ἀψευδὴς δὲ καὶ ἄφθαρτος ὁ Υἱός· καὶ ἀγέννητος ἄρα. Αλλ' οὐκ ἀγέννητος κατὰ σέ· οὐκ ἄρα ταυτὸ ἔσται σημαινόμενον τὸ ἀψευδὲς καὶ ἄφθαρ- τον· ἀλλὰ τὸ μὲν ἀγέννητον, τὸ μὴ γεγεννῆσθαι τὸν Θεὸν σημαίνειν λέγομεν· τὸ δὲ ἄφθαρτον, τὸ μὴ φθεί ρεσθαι· τὸ δὲ ἀψευδές, τὸ μὴ ψεύδεσθαι. Β DE SANCTA TRINITATE DIALOGUS II. cimus, ne eamdem exsistendi rationem ipsum habere existimemus, quam et nos, qui ex non exsistentibus Dei mandato exsistimus. Anom. Si conditæ naturæ non genita natura causa est, non genitum autem nihil est, quomodo ejus quod fa- clum est, causa esse potest quod non est? Orth. Dei natura, Filii, et Spiritus sancti, et universæ creaturæ causa est: at Filii. ut Verbi; Spiritus vero sancti, ut fatus : flatus enim Omnipotentis est qui me docuit ; creaturarum autem, ut operis. Ex magnitudine enim et ornatu creaturarum, qua- dam proportione opifex illarum conspicitur, neque vero verbum prolatitium est per vocalia or- gana emissum, neque etiam flatus ille diffusus qui- dem et per organa spiritus vehicula emissus : quiα potius Verbum illud vivens est et efficax : Omnia enin per illud facta sunt vi_s, et Spiritus quoque ille vivus est et operans: • Omnia enim hæc ope- ratur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult. Id vero quod non genitum est, non est causa geniti : neque enim quia Deus factus non est, ideo causa est substantiarum; sed substantia A habemus. Nam ideo Filium splendorem esse di substantiaruın causa est, ut dictum est. Etenim si quod non genitum est causa est; causa vero creatu- rarum etiam Filius est; ergo et non genitus: non est autem non genitus secundum te, et tamen causa; igitur non genitum non est causa. d C privatio autem, habitus amissio : amissum auten penitus amittitur, aut transfertur ad aliud, qui fit, quod ex babitu aut translato aut amisso Dei naturam non geniti appellatione cognominamus? Orth. Si mendacii expers cum sit Deus, propter privationem mendacii est mendacii expers, et in- corruptibilis propter privationem corruptionis est incorruptibilis; dicas licet etiam non genitum pro- pter privationem ortus, esse non genitum. Qui vero Dei essentiam ita cognominare ausus est, tu scilicet es, qui Deo ipsi bellum moves. Nam cum ipse dicat, ut ante dictum est: • Apparui Abra- lam, Isaac et Jacob patribus vestris, Deus ipsorum exsistens, ac nomen meum non manifestavi eis " : › tu tibi sumis majora. Aut enim iis superior ex revelatione habes nominis hujus notitiam ; aut Deo etiam nolente comprehendisti nomen substantiæ ipsius. Anon. Si non genitum denotat privationen, quæ Deo non inest, cur non genitum dicimus D « Deum, » genitum vero non dicimus? Orth. Si in- corruptibile denolat privationen quæ Deo non inest, cur incorruptibilem quidem dicimus, corru- ptibilem vero non dicimus? Si vero incorruptibile non significat privationem, neque non genitum est significativum privationis ; sicut nec essentia. Si enim non genitum significat substantiam, etiam incorruptibile substantiam significat : quod si non genitum et incorruptibile significant essentiam, et mendacii expers esse et incorruptibile idem sunt quod non genitum, Filius autem mendacii expers et incorruptibilis est : igitur et non genitus. Jam • **** Joan. 1, PATROL. GR. XXVIII. 24. ᾿Ανόμ. Εἰ τὸ ἀγέννητον στέρησις, ἡ δὲ στέρησις 24. Anom. Si non genitum esse privatio est: 5. 60 1 Cor. xit, 11. Η Exod. v, 2, 3.

Β νη τον· ἡ δὲ ψιλὴ προφορὰ τὴν ὑπόστασιν ἐπαίρει κατά πάντων τῶν γεννητῶν τιμιώτερόν ἐστιν ἡ ἀνθρώπων προφορά, τῆς τοῦ Παντοκράτορος φύσεως (86) ἀσυγ κρίτῳ ὑπεροχῇ καλλωπίσασα τὸν Θεὸν τὸν παντοκρά τορα. Ορθ. Οὔτε ψιλήν προφορὰν τὸ ἀγέννητον λέγο- μεν, οὔτε οὐσίαν. Εἰ γὰρ τὸ ἀγέννητον (87) οὐσία, καὶ τὸ γεννητὸν οὐσία. Εἰ δὲ τὸ γεννητὸν οὐσία, πάντα τὰ γεννητὰ ὁμοούσια· οὐκ ἄρα τὸ γεννητὴν οὐσία. Ει δὲ οὐκ οὐσία τὸ γεννητόν, οὔτε τὸ ἀγέννητον οὐσία. Οὐκ ἔστι δὲ ψιλή προφορὰ τὸ ἀγέννητον· σημαίνει γὰρ τὸ μὴ γεγεννῆσθαι τὸν Θεὸν, ὡς τὸ ἀψευδὲς τὸ μὴ ψεύδεσθαι, καὶ τὸ ἄφθαρτον τὸ μὴ φθείρεσθαι. 'Ανόμ. Εἰ παντὶ γεννητῷ αἰτία συγκεκλήρωτο, ἀναίτιος δὲ ἡ ἀγέννητος φύσις· οὐκ αἰτίαν δηλοῖ τὸ ἀγέννητον, ἀλλ' ουσίαν σημαίνει. Ορθ. Εἰ οὐσίαν σημαίνει τὸ ἀγέν- νητον, καὶ οὐσίαν τὸ γεννητὸν, οὐσία δὲ οὐσίας οὐδὲν διαφέρει, ᾗ οὐσία ἐστίν· οὐδὲν ἄρα διαφέρει τὸ ἀγέν νητον τοῦ γεννητου. 'Ανόμ. Ἐπὶ τοῦ γεννήματος οὐσία συνεμφαίνεται ὡς αἰτία· ἡ δὲ τοῦ ἀγεννήτου ὑπόστασις, κατὰ πάσης αἰτίας τὸ ἀπαράλλακτον έχου σα, αὐτοουσία ἐστὶν ἀσύγκριτος, οὐκ ἔξωθεν ἐμφαίνουσα τὸ ἀσύγκριτον, αὐτὸ δὲ ὑπάρχουσα ἀσύγκριτος καὶ ἀπρόσιτος, ἐπειδὴ ἀγέννητος. Ορθ. Εἰ διὰ τὴν τοῦ ἀγεννήτου προσηγορίαν ἀσύγκριτον λέγεις τὴν τοῦ Θεοῦ οὐσίαν καὶ ἀπρόσιτον, ὁ Υἱός, κατὰ σὲ μὴ ὢν ἀγέννητος, οὔτε ἀσύγκριτος, οὔτε ἀπρόσιτος· οὐκ ἄρα διὰ τὸ ἀγέννητον ἀσύγκριτος. Πῶς δὲ ἀσύγκριτός ἐστιν ὁ Πατὴρ τῷ λέγοντι· « "Ωσπερ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτως καὶ ὁ Υἱὸς, οὓς θέλει, ζωοποιεῖ; › ἢ πῶς ἀσύγκριτος τῷ λέγοντι· Πάντα γὰρ ὅσα ἂν ποιῇ ὁ Πατὴρ, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεῖ ; ν ή πῶς ἀσύγκριτος τῷ λέγοντι· « Πάντα, ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστιν ; » καὶ ἐν ἄλλοις· « Τὰ ἐμὰ σὰ, καὶ τὰ σὰ ἐμά ; » Καὶ πῶς ἀσύγκριτος τῷ λέγοντι· « Ἵνα τιμῶσι τὸν Υἱόν, καθὼς τιμῶσι τὸν Πατέρα; ο τωρ, διὰ τὸ ἀγέννητον ὑπερέχει· ὅπερ ἐστὶν αἴτιον τοῖς γεννητοῖς εἰς διαμονήν. Εἰ δὲ μή ἐστιν αἰτίας δηλωτικὸν τὸ ἀγέννητον, πόθεν ἂν ἡ τῶν γεννητῶν φύσις ἕξει τὸ διασώζεσθαι; Ορθ. Εἰ διὰ τοῦτο ὑπερ έχει πάσης φύσεως ὁ Παντοκράτωρ, διὰ τὸ ἀγέννητον ὁ Υἱὸς, κατὰ σὲ μὴ ὢν ἀγέννητος, οὐχ ὑπερέχει πάσης φύσεως. Οὐκ ἄρα διὰ ἀγέννητον υπερέχει ὁ Πατήρ πάσης φύσεως· ἀλλ᾽ ᾧ λόγῳ ὁ Πατὴρ ὑπερέχει πάσης φύσεως, τούτῳ τῷ λόγῳ ὑπερέχει καὶ ὁ Υἱὸς πάσης φύσεως. Υπερέχει δὲ ὁ Πατὴρ τῇ φύσει τῆς θεότητος· ταύτῃ καὶ ὁ Υἱὸς ὑπερέχει πάσης φύσεως. 'Ανόμ. Εἰ οὐδὲν τῶν ἀοράτων αὐτὸ ἑαυτοῦ σπερματικῶς προϋπο S. ATHANASIUS. SPURIA. - vero secundum te non est non genitus: non igitur idem significabit mendacio vacare et incorruptibilem esse sed non genitum dicimus significare idem ac Deum non esse genitum, incorruptibile vero idm ac non corrumpi, et mendacii expertem esse idem quod non mentiri. tum de Deo dictum : nuda autem vox hypostasin extollit supra omnia genita: honoratior ergo est hominum prolatio, quam Omnipotentis natura, ut- pote quæ Deum omnipotentem incomparabili emi- nentia condecoravit. Orth. Nec nudam vocem esse dicimus non genitum, nec etiam substantiam. Si enim non genitum substantia esset, etiam genitum substantia foret. Si vero genitum substantia est, om- nia genita erunt consubstantialia: si vero genitum substantia non est, etiam non genitum essentia non est. Non est autem nuda vox non genitum; si- gnificat enim Deun genitum non esse, sicut rò ex- pers mendacii significat non mentiri, et incorrupti- bire significat non corrumpi. Anom. Si omne geni- tumn causam sortitum est, et natura non genita sine C causa est, non utique causam denotat non genitum, sed significat substantiam. Orth. Si substantiam significat non genitum, et substantiam quoque ge- nitum, substantia vero a substantia nibil differt, quatenus substantia est, sane nihil differt non ge- nitum a genito. Anom. In genito quidem substantia se habet instar causa : sed hypostasis non geniti contra omnem causam obtinens immutabili- tatem, ipsa essentia est incomparabilis, non extrin- secus repræsentans incomparabilitatem, sed pro- pter hoc ipsum exsistens incomparabilis atque inac- cessa, quia non genita est. Orth. Si propter non geniti denominationem incomparabilem et inacces- sam dicis substantiam Dei, tum Filius, qui secun- dum te non est non genitus, etiam non erit incom- parabilis nec inaccessus : non est ergo incompara- bilis quod sit non genitus. Quomodo autem incom- I arabilisest Pater ei qui dicit: « Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, ita etiam Filius, quos vult, vi- vificat ? » quomodo porro incomparabilis ei qui dicit : « Omnia enim quæcunque facit Pater, hæc etiam Filius similiter facit 43?, quomodo etiam incompa- rabilis est ei qui dicit : « Omnia, quæ habet Pater, mea sunt + : et alibi : • Mea tua sunt, et tua mea sunt **? » denique quomodo incomparabilis ei qui dicit : c Ut honorent Filium, sicut honorant Patrem ? tens ille Deus, excedit sane eo quod est non genitus: quod est causa ejus, quam genita habent, perdura- tionis. Si vero non genitum non denotat causam, undenam ergo natura rerum genitarum sui conser- vationen habebit? Orth, Si Omnipotens ille superat omnem naturam propter to non genitum, Filius, qui secundum te non est nou genitus, non excedct omnem naturam. Unde non eo quod non genitus est, excedit Pater omnem naturam, sed qua ratione Pater excedit omnem naturam, eadem ratione etiam Filius excedit omnem naturam. Excedit au- tem Pater natura suæ deitatis: eadem et Filius ex- * Joan. v, 21. ibid. 19. * Joan. xv, 15. D es Joan. xvil, 10. se Joan. V, 23. 25. Anon. Si nudum nomen est illud non geni- A 25. Ανόμ. Εἰ ψιλόν ὄνομά ἐστιν ἐπὶ Θεοῦ τὸ ἀγέν- 26. Anom. Si omnem excedit naturam omnipo- (36) Παντοκράτορος ὑποστάσεως. Palat. 1. 26. Ανόμ. Εἰ ὑπερέχει πάσης φύσεως ὁ Παντοκρά (87) Palat. 2, et August. Εἰ δὲ τὸ ἀγέννητον.

Β νη τον· ἡ δὲ ψιλὴ προφορὰ τὴν ὑπόστασιν ἐπαίρει κατά πάντων τῶν γεννητῶν τιμιώτερόν ἐστιν ἡ ἀνθρώπων προφορά, τῆς τοῦ Παντοκράτορος φύσεως (86) ἀσυγ κρίτῳ ὑπεροχῇ καλλωπίσασα τὸν Θεὸν τὸν παντοκρά τορα. Ορθ. Οὔτε ψιλήν προφορὰν τὸ ἀγέννητον λέγο- μεν, οὔτε οὐσίαν. Εἰ γὰρ τὸ ἀγέννητον (87) οὐσία, καὶ τὸ γεννητὸν οὐσία. Εἰ δὲ τὸ γεννητὸν οὐσία, πάντα τὰ γεννητὰ ὁμοούσια· οὐκ ἄρα τὸ γεννητὴν οὐσία. Ει δὲ οὐκ οὐσία τὸ γεννητόν, οὔτε τὸ ἀγέννητον οὐσία. Οὐκ ἔστι δὲ ψιλή προφορὰ τὸ ἀγέννητον· σημαίνει γὰρ τὸ μὴ γεγεννῆσθαι τὸν Θεὸν, ὡς τὸ ἀψευδὲς τὸ μὴ ψεύδεσθαι, καὶ τὸ ἄφθαρτον τὸ μὴ φθείρεσθαι. 'Ανόμ. Εἰ παντὶ γεννητῷ αἰτία συγκεκλήρωτο, ἀναίτιος δὲ ἡ ἀγέννητος φύσις· οὐκ αἰτίαν δηλοῖ τὸ ἀγέννητον, ἀλλ' ουσίαν σημαίνει. Ορθ. Εἰ οὐσίαν σημαίνει τὸ ἀγέν- νητον, καὶ οὐσίαν τὸ γεννητὸν, οὐσία δὲ οὐσίας οὐδὲν διαφέρει, ᾗ οὐσία ἐστίν· οὐδὲν ἄρα διαφέρει τὸ ἀγέν νητον τοῦ γεννητου. 'Ανόμ. Ἐπὶ τοῦ γεννήματος οὐσία συνεμφαίνεται ὡς αἰτία· ἡ δὲ τοῦ ἀγεννήτου ὑπόστασις, κατὰ πάσης αἰτίας τὸ ἀπαράλλακτον έχου σα, αὐτοουσία ἐστὶν ἀσύγκριτος, οὐκ ἔξωθεν ἐμφαίνουσα τὸ ἀσύγκριτον, αὐτὸ δὲ ὑπάρχουσα ἀσύγκριτος καὶ ἀπρόσιτος, ἐπειδὴ ἀγέννητος. Ορθ. Εἰ διὰ τὴν τοῦ ἀγεννήτου προσηγορίαν ἀσύγκριτον λέγεις τὴν τοῦ Θεοῦ οὐσίαν καὶ ἀπρόσιτον, ὁ Υἱός, κατὰ σὲ μὴ ὢν ἀγέννητος, οὔτε ἀσύγκριτος, οὔτε ἀπρόσιτος· οὐκ ἄρα διὰ τὸ ἀγέννητον ἀσύγκριτος. Πῶς δὲ ἀσύγκριτός ἐστιν ὁ Πατὴρ τῷ λέγοντι· « "Ωσπερ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτως καὶ ὁ Υἱὸς, οὓς θέλει, ζωοποιεῖ; › ἢ πῶς ἀσύγκριτος τῷ λέγοντι· Πάντα γὰρ ὅσα ἂν ποιῇ ὁ Πατὴρ, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεῖ ; ν ή πῶς ἀσύγκριτος τῷ λέγοντι· « Πάντα, ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστιν ; » καὶ ἐν ἄλλοις· « Τὰ ἐμὰ σὰ, καὶ τὰ σὰ ἐμά ; » Καὶ πῶς ἀσύγκριτος τῷ λέγοντι· « Ἵνα τιμῶσι τὸν Υἱόν, καθὼς τιμῶσι τὸν Πατέρα; ο τωρ, διὰ τὸ ἀγέννητον ὑπερέχει· ὅπερ ἐστὶν αἴτιον τοῖς γεννητοῖς εἰς διαμονήν. Εἰ δὲ μή ἐστιν αἰτίας δηλωτικὸν τὸ ἀγέννητον, πόθεν ἂν ἡ τῶν γεννητῶν φύσις ἕξει τὸ διασώζεσθαι; Ορθ. Εἰ διὰ τοῦτο ὑπερ έχει πάσης φύσεως ὁ Παντοκράτωρ, διὰ τὸ ἀγέννητον ὁ Υἱὸς, κατὰ σὲ μὴ ὢν ἀγέννητος, οὐχ ὑπερέχει πάσης φύσεως. Οὐκ ἄρα διὰ ἀγέννητον υπερέχει ὁ Πατήρ πάσης φύσεως· ἀλλ᾽ ᾧ λόγῳ ὁ Πατὴρ ὑπερέχει πάσης φύσεως, τούτῳ τῷ λόγῳ ὑπερέχει καὶ ὁ Υἱὸς πάσης φύσεως. Υπερέχει δὲ ὁ Πατὴρ τῇ φύσει τῆς θεότητος· ταύτῃ καὶ ὁ Υἱὸς ὑπερέχει πάσης φύσεως. 'Ανόμ. Εἰ οὐδὲν τῶν ἀοράτων αὐτὸ ἑαυτοῦ σπερματικῶς προϋπο S. ATHANASIUS. SPURIA. - vero secundum te non est non genitus: non igitur idem significabit mendacio vacare et incorruptibilem esse sed non genitum dicimus significare idem ac Deum non esse genitum, incorruptibile vero idm ac non corrumpi, et mendacii expertem esse idem quod non mentiri. tum de Deo dictum : nuda autem vox hypostasin extollit supra omnia genita: honoratior ergo est hominum prolatio, quam Omnipotentis natura, ut- pote quæ Deum omnipotentem incomparabili emi- nentia condecoravit. Orth. Nec nudam vocem esse dicimus non genitum, nec etiam substantiam. Si enim non genitum substantia esset, etiam genitum substantia foret. Si vero genitum substantia est, om- nia genita erunt consubstantialia: si vero genitum substantia non est, etiam non genitum essentia non est. Non est autem nuda vox non genitum; si- gnificat enim Deun genitum non esse, sicut rò ex- pers mendacii significat non mentiri, et incorrupti- bire significat non corrumpi. Anom. Si omne geni- tumn causam sortitum est, et natura non genita sine C causa est, non utique causam denotat non genitum, sed significat substantiam. Orth. Si substantiam significat non genitum, et substantiam quoque ge- nitum, substantia vero a substantia nibil differt, quatenus substantia est, sane nihil differt non ge- nitum a genito. Anom. In genito quidem substantia se habet instar causa : sed hypostasis non geniti contra omnem causam obtinens immutabili- tatem, ipsa essentia est incomparabilis, non extrin- secus repræsentans incomparabilitatem, sed pro- pter hoc ipsum exsistens incomparabilis atque inac- cessa, quia non genita est. Orth. Si propter non geniti denominationem incomparabilem et inacces- sam dicis substantiam Dei, tum Filius, qui secun- dum te non est non genitus, etiam non erit incom- parabilis nec inaccessus : non est ergo incompara- bilis quod sit non genitus. Quomodo autem incom- I arabilisest Pater ei qui dicit: « Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, ita etiam Filius, quos vult, vi- vificat ? » quomodo porro incomparabilis ei qui dicit : « Omnia enim quæcunque facit Pater, hæc etiam Filius similiter facit 43?, quomodo etiam incompa- rabilis est ei qui dicit : « Omnia, quæ habet Pater, mea sunt + : et alibi : • Mea tua sunt, et tua mea sunt **? » denique quomodo incomparabilis ei qui dicit : c Ut honorent Filium, sicut honorant Patrem ? tens ille Deus, excedit sane eo quod est non genitus: quod est causa ejus, quam genita habent, perdura- tionis. Si vero non genitum non denotat causam, undenam ergo natura rerum genitarum sui conser- vationen habebit? Orth, Si Omnipotens ille superat omnem naturam propter to non genitum, Filius, qui secundum te non est nou genitus, non excedct omnem naturam. Unde non eo quod non genitus est, excedit Pater omnem naturam, sed qua ratione Pater excedit omnem naturam, eadem ratione etiam Filius excedit omnem naturam. Excedit au- tem Pater natura suæ deitatis: eadem et Filius ex- * Joan. v, 21. ibid. 19. * Joan. xv, 15. D es Joan. xvil, 10. se Joan. V, 23. 25. Anon. Si nudum nomen est illud non geni- A 25. Ανόμ. Εἰ ψιλόν ὄνομά ἐστιν ἐπὶ Θεοῦ τὸ ἀγέν- 26. Anom. Si omnem excedit naturam omnipo- (36) Παντοκράτορος ὑποστάσεως. Palat. 1. 26. Ανόμ. Εἰ ὑπερέχει πάσης φύσεως ὁ Παντοκρά (87) Palat. 2, et August. Εἰ δὲ τὸ ἀγέννητον.

άγγει, διαμένει δὲ ἐν φύσει ἀποκεκληρωμένῃ, πῶς Α ἂν ὁ ἀγέννητος Θεός, ἐλεύθερος ἀποκληρώσεως ὑπάρ χων, νῦν μὲν τὴν ἑαυτοῦ οὐσίαν δευτέραν ἐν γεννή- ματι ὁρᾷ, νῦν δὲ προτέραν ἐν ἀγεννήτῳ κατὰ τὴν πρώτην καὶ δευτέραν τάξιν; Ορθ. Οὐδὲν μὲν τῶν ἀοράτων αὐτὸ ἑαυτοῦ σπερματικῶς προϋπάρχει· ἀλλ' ἐν τῇ ἐξουσίᾳ τοῦ Δημιουργοῦ, κατὰ τὰς θείας Γραφάς, μὴ ὄντα ὡς ὄντα εἰσίν· ὁ δὲ Υἱός, ἐν τῇ οὐσίᾳ τοῦ Πατρὸς ὤν, καὶ ἔστι, καὶ ἔσται ὡς ἀπαύγασμα δόξης, καὶ χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως συνεπιθεωρούμενος τῷ γεννήσαντι αὐτὸν ἀπαθῶς, ἀχρόνως, ἀϊδίως, οὐ σίας, καὶ βουλῆς, καὶ δυνάμεως, καὶ δόξης ἀπαράλ λακτος εἰκών, πρὸ τῶν προαιώνων ὑπάρχων. Ὁ δὲ ἀγέννητος Θεὸς τὴν ἑαυτοῦ οὐσίαν οἶδεν ἀγέννητον, ὡς καὶ ἀψευδῆ, καὶ ἄφθαρτον, καὶ ἀσώματον, καὶ ἀθά νατον, καὶ οὐχ ὁρᾷ τὴν ἑαυτοῦ οὐσίαν νῦν μὲν ἀγέν- νητον, νῦν δὲ γεννητήν, ἀλλ' ὁ ὁρᾷ ἑαυτὸν, τοῦτο ὁρᾷ καὶ τὴν ἑαυτοῦ εἰκόνα. Τίς δέ ἐστι τὴν οὐσίαν, οὔτε ἡμῖν ἀπεκάλυψεν, οὔτε τοῖς πρὸ ἡμῶν. Λέγει γὰρ, καθώς προείρηται· . Ωφθην πρὸς τὸν ᾿Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼν τοὺς πατέρας ὑμῶν, Θεὸς ὢν αὐτῶν, καὶ τὸ ὄνομά μου οὐκ ἐγνώρισα αὐτοῖς. ο τὸ ἐν γενέσει καὶ ἀγεννησίᾳ ἑαυτὸν εἰδέναι ἀφαιρείς σθω. Συγχωρούμενος δὲ ἐν ἀγεννήτῳ καὶ γεννητῷ τὴν ἑαυτοῦ οὐσίαν παρατείνειν αὐτὸς, ἑαυτοῦ ἀγνοεῖ τὴν οὐσίαν περιαγόμενος ὑπὸ γενέσεως καὶ ἀγενεσίας. Εἰ καὶ τὸ γεννητὸν μετείληφε οὐσίας ἀγεννήτου, ἐν δὲ γεννητοῦ φύσει ἀτελευτήτως διαμένει, ἐν ᾗ μὲν δια- τελεῖ φύσει, γινώσκει ἑαυτὸν, ἀγνοῶν δηλονότι την ἀγέννητο, οὐσίαν. Οὐ γὰρ οἷόν τε αὐτὸν περὶ ἑαυτοῦ καὶ ἀγεννήτου οὐσίας γνῶσιν ἔχειν καὶ γεννητῆς. Εἰ δὲ εὐκαταφρόνητόν ἐστι τὸ ἀγέννητον διὰ μεταβολής ἐπιτηδειότητα, ἀξίωμα φύσεως ἐστιν ἡ οὐσία ἀμετά- βλητος, τῆς ἀγεννήτου οὐσίας πάσης ουσίας κρείτ- τονος ὁμολογουμένης. Ορθ. Εἰ καὶ διαμένει ἀγέν- νητος ὁ Θεὸς, ἀλλ᾽ οὐκ ἔστιν αὐτοῦ τοῦτο φύσις. 'Αλλ' ὅτι μὴ ἐγένετο, τοῦτο ἔγνωμεν· τίς δὲ ἐστιν ἡ φύσις αὐτοῦ, οὐδέπω· καὶ γὰρ καὶ ἀσώματος διαμέ- ναι, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῦ τοῦτο ἡ φύσις· ἀλλ' ὅτι μὴ ἔχει σῶμα ἔγνωμεν· καὶ ἀψευδής διαμένει, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῦ τοῦτο φύσις · ἀλλ' ὅτι μὴ ψεύδεται, ἔγνω- μεν· τίς δέ ἐστι τὴν φύσιν, οὐκ ἀπεκάλυψεν. Εἰ γὰρ τὰ προειρημένα ἐστὶ φύσις, ἐψεύσατο εἰρηκώς· • Ὤφθην πρὸς τὸν ᾿Αβραὰμ, καὶ Ἰσαὰκ, καὶ Ἰακὼ6, τοὺς πατέρας ὑμῶν, Θεὸς ὢν αὐτῶν, καὶ τὸ ὄνομά μου οὐκ ἐγνώρισα αὐτοῖς· › φαίνονται γὰρ εἰδότες τὰ προειρημένα. Αλλ' ἀψευδής ἐστι, καὶ οὐ ψεύδεται· οὐκ ἄρα ἀπεκάλυψε τὸ ὄνομα τῆς αὐτοῦ φύσεως. Πως οὖν λέγεις τὸ ἀγέννητον ; Εἰ δὲ τὸ ὄνομα οὐκ ἀπεκά λυψε, πολλῷ πλέον τὴν φύσιν. Β Γ. • DE SANCTA TRINITATE DIALOGUS II. cedit omnem naturam. Anom. Si nulla res invisi- ut dictum est : ‹ Apparui Abraham, Isaac et Jacob meum non revelavi eis bilis ipsa ante seipsam in semine exsistit, sed in ea natura permanet, quain sortita est, quomodo non genitus ille Deus, qui a sortitione liber est, nunc quidem suam essentiam posteriorem intuetur in genito, nunc priorem in non genito, ordine quo- dam prioris et posterioris? Orth. Ex invisibilibus qui- dem nihil ante seipsum in semine præexsistit, sed in potentia Creatoris, secundum divinas Scripturas, non entia velut entia sunt: Filius vero in essentia Patris exsistens, et est, et erit, ceu splendor glo- riæ et character hypostaseos, simul consideratus cum eo, qui genuit sine passione et tempore ab alerno, substantiæ, voluntatis, et gloriæ invaria- bilis inago, omni æternitate prior exsistens. Deus vero non genitus novi suam ipsius substantiam non genitam ut et mendacii expertem, incorpoream et immortalem : nec videt suam ipsius substantiam modo non genitam, modo genitam, sed ipsum, quod sese esse videt, videt etiam esse imagineın sui. Quis autem sit quoad substantiam, nec nobis revelavit, nec iis, qui aute nos fuerunt. Dicit enim patribus vestris, tanquam Deus eorum, et nomen auferatur ab eo quod se noscat secundum genera- tionem vel generationis exclusionem. Ubi autem concessum fuerit, eum sui ipsius substantiam in non genito et in genito extendere, ipse suam igno rat substantiam, circumactus a generatione et a generationis exclusione. Quod si etiam id, quod genitum est, non genita: substantiæ particeps factum est, in natura autem geniti indesinenter permanet, in qua constitutum est, naturaliter, seipsum esse cognoscit, ignorans videlicet non genitam substan- tiam. Neque enim fieri potest ut idem sibi non genitæ simul et genitæ substantiæ conscium sit. Si despicabilis est res non genita propter propensio- nem ad mutationem: naturæ dignitas erit illa substantia immutabilis, cum in confesso sit, mon genitam substantiam omni substantia praestantio- rem esse. Orth. Et si Deus permanet non genitus, sed hoc non est ejus natura. Novinius quidem non esse genitum: at quæ sit ejus natura, nondumi novimus: nam etiam incorporeus permanet, nec tamen hæc ejus natura est: sed id novimus, quod corpus non habeat; sic et mendacii expers perma- net, nec hoc ipsum est ejus natura : novimus ta- men quod non mentiatur: quis enim sit secun- dum naturam, non revelavit. Si enim ea, de quibus modo dictum est, sunt ipsa natura, sane mentitus est cum dixit : c Apparui Abraham, Isaac et Ja- cob patribus vestris, tanquam Deus eorum, et no- men meum non revelavi eis: videntur enim ii scivisse ea quæ ante dicta sunt. Sed mendacii ex- pers est, nec mentiri potest: non igitur suæ ipsius naturæ nomen revelavit. Quomodo ergo tu dicis non genitum? Si autem nomen suum non revelavit, multo magis naturam non revelavit. D ** Exod. vi, 2, 3. 97. 'Ανόμ. Εἰ διαμένει ἐν ἀγεννήτῳ φύσει ὁ Θεὸς, 27. Anom. Si Deus permanet in natura non genita,

Ἡμεῖς οὕτως πιστεύομεν, ὡς ὁ μακάριος Λουκιανός. Ορθ. Θέλω γνῶναι, εἰ κἂν ὡς ὁ μακάριος Λου κιανὸς πιστεύεις. Μακ. Καὶ ὑμεῖς γὰρ οὕτως πιο στεύετε; Ορθ. Ἡμεῖς μὲν οὕτως πιστεύομεν, ὡς πάντες οἱ ἅγιοι μάρτυρες. Καὶ γὰρ καὶ αὐτοὶ οὕτως ἐπίστευσαν, ὡς οἱ ἅγιοι ἀπόστολοι. Μακ. Πιστεύεις οὖν ὡς ὁ μακάριος Λουκιανός; Ορθ. Εἶπον, ὅτι οὐ μόνον ὡς ὁ μακάριος Λουκιανός, ἀλλὰ καὶ ὡς πάντες οἱ ἅγιοι μάρτυρες, καὶ οἱ ἀπόστολοι. Μακ. Υπου γράφεις οὖν τῇ ἐκθέσει Λουκιανοῦ; Ορθ. Τί γὰρ κατ ἔγνως τῆς ὑπὸ τῶν (94) τιη' Πατέρων ἁγίων ἐν Νι καίᾳ τῆς Βιθυνίας εκτεθείσης, ἵνα καὶ ἄλλην περι- Ελέψῃ; Μακ. Σὺ γὰρ τί κατέγνως τῆς τοῦ Λουκια νοῦ ; 'Ορθ. Κατέγνων τῆς προσθήκης ἧς προσεθήκα τε, καὶ ἔχω δεῖξαι, ὅτι προσεθήκατε ἐναντία αὐτῆς. Μακ. Ὑμεῖς γὰρ οὐ προσεθήκατε τῇ ἐν Νικαίᾳ; Ορθ. 'Αλλ' οὐκ ἐναντία αὐτῇ. Μακ. Ολως προσ- εθήκατε. Ορθ. Τὰ τότε μὴ ζητηθέντα, & (95) καὶ νῦν ἡρμήνευσαν οἱ Πατέρες εὐσεβῶς· ὑμεῖς δὲ τὴν προσ- θήκην ἐπὶ τὸ ἀσεβέστερον προσεθήκατε, καὶ οὐδ' οὔτ τως αὐτῇ ἀκολουθεῖτε. Μακ. Ἡμεῖς οὕτω πιστεύομεν, ὡς Λουκιανός. ᾿Ορθ. Ἐὰν δέ σ' ἐλέγξω, μηδ' οὕτως πιστεύοντα; Μακ. Πῶς ἔχεις δεῖξαι; ᾿Ορθ. Ἐν αὐτῇ γέγραπται· Ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ οὐσίας καὶ βουλῆς, καὶ δυνάμεως, καὶ δόξης ἀπαράλλακτος εἰκών, ἢ οὗ ; Μακ. Ναί. ᾿Ορθ. Οὐσία δὲ οὐσίας ἀπαράλλακτος οὖσα, ἡ αὐτή ἐστιν οὐσία; Μακ. Τοιαύτη ουσία. Ορθ. "Αλλο γὰρ ἐστι τοιαύτη, καὶ ἄλλο ἡ αὐτή; Μακ. Ημείς τοιαύτην λέγομεν καὶ ὁμοίαν, οὐ τὴν αὐτὴν δέ. Ορθ. Οὕτως λέγεις ὅμοιον τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν, ὡς ἄγγελον ἀγγέλῳ ; Μακ. Ναί. Ορθ. Τῶν δὲ ἀγγέλων ἡ αὐτή ἐστιν οὐσία; Μακ. Ἡμεῖς τοιαύτην λέγομεν καὶ ὁμοίαν, οὐ τὴν αὐτήν· διὸ καὶ ὁμοιοούσιον λέγομεν, καὶ ούχ ὁμοούσιον. Α νώσκες τὴν περὶ τοῦ Πνεύματος πίστιν. Μακ. Β Σὺ τί κατέγνως. Καὶ φῶς ἐκ φωτός; Μακ. Ναί. Ορθ. Οὗτος ὁ Θεὸς καὶ Υἱὸς ἐκ τούτου τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός; Μακ. Ναί. Ορθ. Τοῦτο τὸ φῶς, ὅ ἐστιν Υἱὸς, ἐκ τούτου φωτός, ὅ ἐστι Πατήρ ; Μακ. Ναί. 'Ορθ. Αὕτη ἡ ουσία ἐκ ταύτης τῆς οὐσίας; Μακ. Ου. 'Ορθ. Πῶς οὖν ἀπαράλ λακτος ; Μακ. "Οτι ἄλλη τοιαύτη. Ορθ. Η μὴ οὖσα ἐξ αὐτῆς τῆς οὐσίας, Υἱὸς εἶναι οὐ δύναται, οὔτε μὴν ἄλλη τοιαύτη εἶναι, ἀπαραλλάκτως ἔχουσα. Μακ. Που γέγραπται, Θεὸς τὸ Πνεῦμα; Ορθ. Ὅταν σ' ἐξω ελέγξω (96) μηδ' οὕτως ἔχοντα, ὡς ἣν προεβάλλου ἔκθεσιν, τότε λέγω, που γέγραπται. Τέως οὖν εἰπέ μοι, εἰ ὁμολογεῖς οὐσίας, καὶ βουλῆς, καὶ δυνάμεως, καὶ δόξης ἀπαράλλακτον εἰκόνα τὸν τοῦ Θεοῦ Υἱόν. Μακ. Ναι, ναι, ναι· τρίτον εἶπον. Ορθ. Εἰ οὖν αὐτὴν τὴν βουλήν, καὶ δύναμιν, καὶ δόξαν λέγεις τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Πατρός; Μακ. Οὐ λέγω· οὐ γὰρ ἡ ἔκθεσις Λου κιανοῦ τὴν αὐτὴν λέγει βουλὴν, καὶ δύναμιν, καὶ δύο ξαν. Ορθ. Οὐκ ἀληθῶς ἄρα τὴν δικαιοσύνην λαλεῖς. εὐσεβῶς έβαλλον, S. ATHANASIUS. SPURIA. - nosses ctiam quomodo sit in Spiritum credendum. Maced. Nos ita credimus, ut beatus Lucianus. Orth. Velim scire, an saltem ut beatus Lucianus credas. Macet. An quod vos quoque sic credatis? Orth. Nos quem ita credimus, ut omines sancti martyres. Nam et ii ita crediderunt, ut sancti apostoli. Maced. Credis igitur, ut beatus Lucianus? Orth. Jam dixi me credere, non tantum ut credidit beatus Lu- cianus, verum eliam ut omnes sancti martyres et apostoli. Maced. Subscribis igitur confessioni fidei a Luciano editæ ? Orth. Quid damnas in ea, quæ a trecentis octodecim Patribus Nicææ Bithy- niæ edita est, ut et aliam requiras? Maced. At tu quid in illa Luciani damnas? Orth. Condemno vestrum illud additamentum, idque possum demon- strare a vobis adjectum esse contra ejus senten- tiam. Maced. Annon et vos aliquid Nicæenæ adje- cistis ? Orth. Sane, at non repugnantia ipsi. Maced. Aliqua omnino adjecistis. Orth. Ea videlicet, de quibus tunc non quærebatur, et quæ nunc sunt Pa- tres pie interpretati : at vos adiecistis appendicem, quæ ad impietatem vergit, et ne sic quidem eam sequimini. Maced. Nos sic credimus, ut Lucianus. Orth. Quid si te ostendam nec sic quidem credere? Maced. Quomodo id ostenderis ? Orth. Estne in ea scriptumn : Filius est Dei substantia, consilii, po- Lentiæ et gloriæ imago, sine dissimilitudine; annon scriptumn ? Maced. Est. Orth. Substantia vero a substantia nihil prorsus varians, annon eadem est ? Maced. Similis est. Orth. At vero similis aliud quiddam est quam eadem? Maced. Nos ejusdem modi et similem dicimus, camdem vero non item. Orth. Ita dicis Patri similem Filium, ut angelum angelo? Maced. Etiam. Orth. Angelorum vero ea- denne est substantia? Maced. Nos ejusdem modi et similem dicimus, non autem eamdem : ideoque similis essentiæ, non autem consubstantialem voca- BIUS. C Orth. Et lumen de lumine? Maced. Etiam. Orth. Hiccine Deus et Filius ex hoc Deo est et Patre? Maced. Etiam. Orth. Hoc lumen, quod est Filius, estne ex hoc lumine, quod est Pater? Maced. Etiam. Orth. Ilæccine substantia est ex hac substantia? Maced. Non. Orth. Quomodo igitur ab ista non est diversa! Maced. Quoniam alia quidem est, sed si- D milis. Orth. Quæ non est ex eadem substantia, Fi- Jius esse non potest, et quæ nullo modo diversa est ab ista, non potest alia esse et una similis. Maced. Ubi scriptum est Spiritum esse Deum? Orth. Ubi te coarguero ne sic quidem sentire, ut habet ea li- dei expositio quain objecisti, tunc ubi ascriptum sit, dicam. Dic igitur tandem, an fatearis Filium Dei esse substantia, et consilii, et potentiæ, et gloriæ Patris imaginem non diversam. Maced. Eliam, eliam, etiam : tertium jam dixi. Orth. Annou igitur eam- dem esse dicis Filii et Patris potentiam, et gloriam, vocem desinit. 2. Orth. Dicis Deum ex Deo? Maced. Etiam. (94) Edit, Steph., ἀπὸ τῶν. Infra Protosyncellus, (95) "A deest in Pal. et Prelosync. qui mas in 2. Ορθ. Λέγεις Θεὸν ἐκ Θεοῦ; Μακ. Ναί. 'Ορθ. (36) Reg. et Palat., ἐλέγξω. Μox idem, εἰς ἣν προ

Βουλὴ γὰρ βουλῆς ἀπαράλλακτος οὖσα, ἡ αὐτή ἐστι βουλή· καὶ δύναμις δυνάμεως ἀπαράλλακτος οὖσα, ἡ αὐτή ἐστι δύναμις· καὶ δόξα δόξης ἀπαράλλακτος οὖσα, ἡ αὐτή ἐστι δόξα. Μακ. ᾿Απαράλλακτον λέγω, τὴν αὐτὴν οὐ λέγω. 'Ορθ. Μᾶλλον οὖν καὶ τὸ ἀπαράλ λακτον φωνῇ λέγεις, ὡς οἱ Χριστὸν αὐτὸν καλοῦντες, καὶ μὴ πιστεύοντες, ὅτι Χριστός ἐστιν. Εἰ γὰρ ἐπί- στευον, οὐκ ἂν τύπτοντες αὐτὸν ἔλεγον· ο Προφήτευ σον ἡμῖν, Χριστέ, τίς ἐστιν ὁ παίσας σε ; » Μακ. Εἶπον, ὅτι οὐσίας, καὶ βουλῆς, καὶ δυνάμεως, καὶ δό ξης ἀπαράλλακτον εἰκόνα λέγω τὸν Υἱὸν τῷ Πατρί. Ορθ. ᾿Αλλην τοιαύτην οὐσίαν λέγεις, καὶ ἄλλην τοιαύ- την βουλήν, καὶ ἄλλην τοιαύτην δύναμιν, καὶ ἄλλην τοιαύτην δόξαν ; Μακ. Ναί. 'Ορθ. Δύο οὖν Θεοί ; Μακ. Εἷς καὶ εἷς. Ορθ. Οὗτος ὁ τοιοῦτος εἷς ἐκ τούτου τοῦ ἑνός; Μακ. Ναί. Ορθ. Ἐκ τῆς οὐσίας ἆρα; Μακ. Οὔ. ᾿Ορθ. 'Αλλ᾽ ἐκ μὴ ὄντων αὐτὸν ὑπεστήσατο ; Μακ. Ἐκ μὴ ὄντων τι ἐστίν. ᾿Ορθ. Τοὺς ἀγγέλους λέγεις εἶναι, καὶ πᾶσαν τὴν κτίσιν, ἐκ τοῦ Θεοῦ ; Μακ. Ναί. Γέγραπται γάρ· . Τὰ πάντα ἐκ τοῦ Θεοῦ. ν'Ορθ. Ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ; Μακ. Οὐχι. Μη γένοιτο !'Ορθ. Οὕτως οὖν καὶ τὸν Υἱὸν λέγεις ὡς τὰ πάντα; Μακ. Μονογενῆ αὐτὸν λέγω, οὐ μὴν ἐκ τῆς οὐσίας. Ορθ. Ο μὴ ὢν ἐκ τῆς οὐσίας, Υἱὸς ἀπαράλλακτος κατ' οὐ- σίαν εἶναι οὐ δύναται. Μακ. Οἱ ἄγγελοι οὐκ εἰσὶ κατ' οὐσίαν ἀλλήλοις ἀπαράλλακτοι ; 'Ορθ. Ναί. Μακ. Μὴ κατ' οὐσίαν (96) ἄγγελος ἐξ ἄλλου ἐστίν ; 'Ορθ. 'Αλλ' οὐδεὶς ἀγγέλων ἀγγέλου πατὴρ ἢ υἱός. Ο δὲ μακάριος Λουκιανός, Υἱὸν Πατρὸς οὐσίας, καὶ βουλῆς, καὶ δυνά- μεως, καὶ δόξης ἀπαράλλακτον εἰκόνα εἰρηκώς, διά τοῦ Υἱοῦ τὸ ἐξ αὐτῆς ἔδειξε, καὶ διὰ τοῦ ἀπαραλ λάκτου τὸ αὐτόν. Μακ. Ἐγὼ ἀπαράλλακτον λέγω· οὔτε δὲ ἐκ τῆς οὐσίας, οὔτε τὴν αὐτὴν οὐσίαν, οὔτε τὴν αὐτὴν δύναμιν, οὔτε τὴν αὐτὴν δόξαν. δόξαν παρὰ τὸν Πατέρα; Μακ. "Αλλην τοιαύτην. Ορθ. Πῶς οὖν εἴρηται· « Χριστὸς Θεοῦ δύναμις, καὶ Θεοῦ σοφία ; ν καὶ πῶς ὁ Υἱὸς λέγει· . Ὅταν δὲ ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ; ο Μακ. Καὶ ὁ Πατὴρ ἰδίαν ἔχει δόξαν, καὶ βουλὴν, καὶ δύνα μιν, ἢ οὐ; Ορθ. Ναί. Μακ. Καὶ ὁ Υἱὸς ἰδίαν, ἢ οὗ ; Ὀρθ. Αὐτὴ ἡ τοῦ Πατρὸς δόξα, καὶ βουλὴ, καὶ δύνα- μες, τοῦ Υἱοῦ ἐστιν. Διὰ τοῦτο λέγει ὁ Υἱός· « Πάντα, ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ, ἐμά ἐστιν. » Μακ. Ὁ Υἱὸς οὖν οὐκ ἔχει δόξαν, οὐκ ἔχει βουλήν, οὐκ ἔχει δύναμιν, οὐκ ἔχει θεότητα, ἐὰν μὴ λάβῃ παρὰ τοῦ Πατρός. Ορθ. Αύτη (97) ἡ δόξα, καὶ βουλή, καὶ δύναμις, καὶ ἡ θεότης, τοῦ Πατρός ἐστι καὶ τοῦ Υἱοῦ; Μακ. Μὴ γέ- νοιτο εἰπεῖν ! Ὀρθ. Πῶς οὖν λέγει ὁ Υἱός· « Πάντα τὰ ἐμὰ τά ἐστιν, καὶ τὰ τὰ ἐμά; » Μακ. Περὶ τῶν ἀπο- στόλων λέγει. ᾿Ορθ. Οἶδα κάγώ, ὅτι περὶ τῶν μαθη DE SANCTA TRINITATE DIALOGUS III. B ◉ A et consilium ? Maced. Non dico : nec enim expositio C fidei Luciani idem esse dicit consilium, eamdemve potentiam et gloriam. Orth. Non vere profecto quod justum est loqueris. Consilium enim a con- silio non diversum, est idem consilium : et potestas a potestate non diversa, est eadem potestas : et gloria a gloria non diversa, est eadem gloria. Ma- ced. Invariatam esse fateor, eamdem non esse dico. Orth. Imo voce fateris istud non diversum, quem- admodum qui Christum eum vocabant, nec crede- bant Christum esse. Nam si credidissent, non dixis- sent, cum eum caderent: Prophetiza nobis, Christe, quis est qui te percussit ". » Maced. Dixi me fateri Filium esse imaginem, substantia, consilio, potentia, et gloria non diversam a Patre. Orth. Aliam similem substantiam dicis, et aliud simile consilium, et aliam similem potentiam, et aliam similem gloriam ? Ma- ced. Etiam. Orth. Duo sunt igitur dii. Maced. Unus et unus. Orth. Iste unus similis, estne ex isto uno? Maced. Ita est. Orth. An ergo ex substantia ? Ma- ced. Non. Orth. Ergo ex non exsistentibus fecit ut exsisteret? Maced. Est sane quiddam ex iis quæ non erant. Orth. Angelos et res omnes creatas fa- teris esse ex Deo ? Maced. Etiam. Scriptum enim est : « Omnia ex Deo. » Orth. Ex substantia ejus? Maced. Nequaquam. Absit! Orth. Sic igitur Filium ut res cateras esse sentis ? Maced. Unigenitum ip- sum dico, non tamen ex ipsius substantia. Orth. Qui non est ex substantia, non potest esse Filius secundum substantiam in nullo diversus. Maced. Angeli nonne sunt inter se non diversi substantia ? Orth. Ita. Maced. Num angelus, quod ad substantiam attinet, ex alio est angelo ? Orth. Sed nullus angelorum est angeli pater vel filius Beatus autem Lucianus, cum diceret, Filium esse imaginem Patris substantiæ, et consilii, et potesta- tis, et gloriæ in nullo diversam, per Filium, quod ex ipsa substantia esset : per illud, non diversum, identitatem ostendit. Maced. Ego in nullo diversum dico: sed neque ex substantia, neque eamdem substantiam, neque eamdem potentiam, neque eamdem gloriam. se Matth. xxvi, 68. D • aliam gloriam, quam Pater? Maced. Alian similem. Orth. Quomodo igitur scriptum est : « Christus Dei virtus, et Dei sapientia ** ?, et quomodo dicit Filius Cum autem venerit Filius hominis in gloria Patris sui * ? » Maced. Habelne etiam Pa- ter propriam gloriam, et proprium consilium, et propriam potentiam, annon? Orth. Habet. Maced. Et Filius itidem propriam, annon ? Orth. Ipsa Pa tris gloria et ejusdem consilium, et potentia, est Fi- lii. Propterea dicit Filius : c Quæcunque habet Pa- ter, mea sunt ". » Maced. Filius ergo non halt gloriam, non habet consilium, non habet potentiam, non habet deitatem, nisi a Patre accipiat. Orth. Ista gloria, istud consilium, ista potentia, ista deitas est Patris et Filii ? Maced. Absit ut hoc dicam! Orth. Quomodo igitur dicit Filius : • Omnia rea * Cor. 1, 24. Matth. xxv, 31. s' Joan. xvΙ, 15. 5. ᾿Ορθ. ᾿Αλλην οὖν ἔχει δύναμιν ὁ Υἱὸς, καὶ ἄλλην (96) Editi, οὐσίας. Επιτ. 3. Orth. Aliam igitur potentiam habet Filius, cl (37) Miss., αὐτή.

τῶν διαλαλῶν εἶπε ταῦτα· ἀλλὰ συνήψε τοῖς μαθη- ταῖς πάντα, οὐκ ἔτι εἰπὼν, Οἱ ἐμοὶ σοί εἰσιν, ἀλλὰ, « Πάντα τὰ ἐμὰ τά ἐστι, καὶ τὰ σὰ ἐμά. » Ἐπεὶ, εἰ πρὸ τῆς κτίσεως οὐδὲν εἶχεν ὁ Πατὴρ τῶν προειρη- μένων; Μακ. Ναί, εἶχεν θεότητα, δόξαν, δύναμιν, βουλὴν, ἀφθαρσίαν· ἀλλ' οὐ περὶ αὐτῶν ἔλεγεν. Ορθ. Ακουε τῶν τοῦ Κυρίου φωνῶν· ἔχουσι δὲ οὕτως · • Πάντα τὰ ἐμὰ σὰ, καὶ τὰ σὰ ἐμὰ, καὶ δεδόξασμαι ἐν αὐτοῖς. » Μακ. Ἐν γὰρ τοῖς μαθηταῖς δεδόξασται. Ορθ. Οὐκ εἶχεν οὖν δόξαν πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι ; Μακ. Ναι, είχεν γέγραπται γάρ ο Πάτερ, δόξασόν με τῇ δόξῃ, ᾗ εἶχον πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι, παρὰ σοί. » ᾿Ορθ. Ἐν αὐτῇ δὲ ἔρχεται κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς, ἢ ἐν ἄλλῃ; Μακ. Ἐν αὐτῇ. Ορθ. Λέγει δὲ ἐν Εὐαγγε λίοις· . Μέλλει γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἔρχεσθαι ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ (98). • Αὕτη ἄρα ἡ δόξα τοῦ Υἱοῦ ἐστιν καὶ τοῦ Πατρός. Καὶ ὅτι μία δόξα, ἐν ἄλλῳ τόπῳ τοῦ Εὐαγγελίου λέγει· . Οταν δὲ ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ, καὶ πάντες οἱ ἄγγελοι μετ' αὐτοῦ, τότε καθίσει ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ. ὁ ᾿Ακούεις, εἰ ὦτα ἔχεις, ὅτι αὐτὴν δόξαν ἑαυτοῦ λέγει καὶ τοῦ Πατρός. Β Θεὸς τὸ Πνεῦμα; τί με περιάγεις πολλά; 'Ορθ. Εἰ μὲν πρῶτον ἔγνωσαν οἱ ἅγιοι ἀπόστολοι τὸ Πνεῦμα, καὶ τότε τὸν Υἱόν, καλῶς καὶ σὺ ἐπιζητεῖς τὴν περὶ τοῦ Πνεύματος γνῶσιν (99) πρὸ τῆς τοῦ Πατρὸς γνώσεως · εἰ δὲ πρότερον ἐγνώσθη αὐτοῖς ὁ Υἱὸς, καὶ τότε τὸ Πνεῦμα, πρότερον καὶ αὐτὸς ἐπίγνωθι τὴν τοῦ Υἱοῦ θεότητα, καὶ οὕτως μαθήσῃ καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος γνῶσιν. Μακ. Οἶδα, καὶ πιστεύω, ὅτι Θεός ἐστιν ὁ Υἱὸς, ἐκ τοῦ Θεοῦ τοῦ Πατρὸς γεννη- θεὶς, ὅλος ἐξ ὅλου. ᾿Ορθ. Οὐκοῦν ἐκ τῆς οὐσίας ; Μακ. Οὐκ. Ορθ. Οὕτως οὖν αὐτὸν λέγεις ὅλον ἐξ ὅλου, ὡς ἕκαστον τῶν ἀγγέλων καὶ τῶν ἄλλων κτισμάτων ; Μακ. 'Αλλ' ὁ Υἱός μονογενής ἐστι Θεός. Ορθ. Διά τοῦτο αὐτὸν λέγεις μονογενῆ, ἐπειδὴ ἄλλος τοιοῦτος οὐκ ἔστιν, ἢ ἐπειδὴ μόνος ἐκ τῆς οὐσίας γεγέννητα: ; Μακ. Ἐπειδὴ ἄλλος τοιοῦτος οὐκ ἔστιν. Ορθ. Εἰπὲ οὖν καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον μονογενή Υιόν. "Αλλο γὰρ τοιοῦτον οὐκ ἔστιν. Μακ. Μὴ γένοιτο ! 'Ορθ. Οὐκ ἄρα διὰ τὸ μόνον τοιοῦτον αὐτὸν εἶναι, μονογε νης λέγεται, ἀλλ' ἐπειδὴ μόνος ἐκ τῆς οὐσίας γεγέν νηται. Μακ. Οὐκ ἔστιν οὖν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ τὸ Πνεῦμα; Ορθ. Καὶ πάνυ. Μακ. Καὶ αὐτὸ ἄρα Υιός. ᾿Ορθ. Αλλ' ὁ μὲν Υἱὸς ἐκ τῆς οὐσίας γεγέννηται, καὶ διὰ τοῦτο μονογενής Υἱός· τὸ δὲ Πνεῦμα ἐκ τῆς οὐσίας ἐκπορεύεται. Πνεῦμαι γὰρ ο παρ' ἐμοῦ ἐκπορεύε ται, ο γέγραπται· οὐ, Γεγέννηται· καὶ Υἱὸς λέγει · • Τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὃ παρὰ τοῦ Πατρὸς έχε πορεύεται·, οὐ, Γεγέννηται. Μακ. Καὶ τίς ἡ διαφορὰ σε χνι, 27. * σε αλλα πια αμα ή δόξα τῇ (κ.) ἄρα ἡ δ. Μακ. Οἶδα. S. ATHANASIUS. • - SPURIA. tua sunt, et tua mea sunt ?, Maced. De apostolis loquitur. Orth. Novi et ego Christum hæc dixisse de discipulis disserentem: sed discipulis adjunxit omnia, ut qui non dixerit, Mei sunt tui, sed . Om- nia mea tua, sunt et tua mea sunt. » Alioqui, an Pater nihil eorum, quæ diximus, habebat antequam mundum crearet? Maced. Habebat certe deitaten, gloriam, potentiam, consilium, incorruptibilitatem. Sed de iis Christus non loquitur. Orth. Audi ipsius Domini voces, quæ quidem ita se habent: ‹ Omnia mea tua sunt, et tua mea sunt, et glorificatus sum in eis s. » Maced. Nempe in discipulis suis glori- ficatus est. Orth. Annon igitur gloriam habebat, antequam mundus exsisteret ? Maced. Habebat pro- fecto : scriptum est enim : « Pater, glorifica me gloria quam habui, antequam mundus exsisteret, apud te ". » Orth. Venturusne est in ea gloria, ju- dicaturus vivos et mortuos, an in alia? Maced. In ea ipsa. Orth. Dicit autem in Evangeliis : c Filius enim hominis venturus est in gloria Patris sui "1. Hæc igitur gloria est Patris et Filii. Unicam præ- terea esse gloriam dicit alio Evangelii loco: • Cum venerit autem Filius hominis in gloria sua, et omnes angeli cum eo, tunc sedebit in throno gloriæ suæ . » Audis eum dicentem, si modo aures habes, eamdem esse suam et Patris gloriam. c • sit, Spiritum esse Deum ? quorsum me tandiu cir- cunagis? Orth. Si quidem apostoli primum cogno- verunt Spiritum, ac ita demum Filium, recte et tu investigas et Spiritus sancti notitiam ante Patris cognitionen. Quod si prius illis Filius innotuit, ac deinceps Spiritus sanctus: tu quoque primum Fi- lii nosce deitatem, ac tum Spiritus notitiam asse- quere. Maced. Novi, et credo, Filium esse Deum ex Deo Patre genitum, totum ex toto. Orth. Igitur ex Patris substantia ? Maced. Non. Orth. Ita igitur eum dicis esse totum ex toto, ut quemlibet angelorum, et cateras res creatas? Maced. Sed Filius unigeni· tus est Deus. Orth. An eum propterea unigenitum vocas, quoniam alius similis non est, an vero quo- niam solus ex substantia genitus est? Maced. Quoniam alius similis non est. Orth. Dic igitur etiam Spiritum sanctum esse Filium unigenitum. Nec enim alius est Spiritus similis. Maced. Absit! Orth. Non ergo dicitur unigenitus, en quod solus sit talis, sed quoniam solus ex substantia genitus est. Maced. D Annon vero Spiritus est ex Dei substantia? Orth. Sane quidem. Maced. Ergo et Spiritus est Filius. Orth. Imo Filius quidem ex substantia genitus est, ideoque est unigenitus Filius: Spiritus autem ex substantia procedit. Scriptum namque est, Spiritus ex me procedit, sed non, Ex me genitus est : et Fi- lius dicit : c Spiritus veritatis, qui a Patre proce- dit . . Non autem, Genitus est. Maced. Sed quod Matil. Matth. xxv, 31. «s Joan. xv, 6. Joan. xvii, 10. se ibid. ibid. 5. eliam ubi pro possessivo ponitur. Secus 1. Steph. Palatin. Felck. 4. Μακ. Ἔχεις μοι δεῖξαι, που γέγραπται, ὅτι 4. Maced. Poles mihi ostendere, ubi scriptum (98) Mss. ut plurimum habent αὐτοῦ rnı tenui, (99) Ita mss. Editi vero, τοῦ Πνεύματος γνώσιν

Γιέν. Ορθ. Ἐὰν οὖν ἀκούσῃς τοῦ προφήτου λέγον- τος, • Οὕτω λέγει Κύριος σαβαώθ· Ἐκοπίασεν Αϊ- γυπτος, καὶ ἐμπορία Αιθιόπων· καὶ οἱ Σαβαεὶμ (6) ἄνδρες υψηλοὶ ἐπὶ σὲ διαβήσονται, καὶ ἀκολουθήσου σιν ὀπίσω σοι δεδεμένοι χειροπέδαις, καὶ προσκυνή σουσί σοι. Σὺ γὰρ εἶ Θεὸς, καὶ οὐκ ᾔδειμεν, Θεὸς τοῦ Ισραήλ (7), ο τίνα λέγεις εἰρηκέναι ταῦτα; Μακ. Τὸν Υἱόν. Ορθ. Εἰ δὲ καὶ οἱ ἀκολουθοῦντες αὐτῷ προσκυνήσουσιν ἐν αὐτῷ προσευχόμενοι, ἀληθινός ἐστι Θεός; Μακ. Ναί. ᾿Ορθ. Προσκυνοῦντες δὲ αὐτῷ οὐκ ἀλλοτρίῳ Θεῷ προσκυνοῦμεν, οὐδὲ δύο Θεοῖς· γέ- γραπται γάρ " « Κύριον τὸν Θεόν σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις. » Εἰ δὲ προσκυνοῦντες αὐτῷ, καὶ τῷ Πατρὶ Κυρίῳ τῷ Θεῷ προσκυνοῦμεν, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύομεν· μία ἄρα θεότης Πατρὸς καὶ Υἱοῦ. Οὕτω γὰρ καὶ ἐροῦμεν, ὅτι ο Σὺ ὁ Θεὸς, καὶ ἐν σοὶ ὁ Θεὸς, καὶ οὐκ ἔστι Θεὸς πλὴν σου. » Μακ. Εἰ ἐν αὐτῷ ὁ Θεὸς, πῶς μία θεότης; Ορθ. Οτι έπι- φέρει· ι Καὶ οὐκ ἔστι Θεὸς πλὴν σοῦ. » Καὶ ὁ Ἱερε μίας λέγει· « Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν. Ἐξεῦρε πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης, καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰακὼβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραήλ τῷ ἡγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ. Μετὰ ταῦτα ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. » Εἰ δὲ οὗτος ὁ ἐπὶ γῆς ὀφθείς ἐστιν ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ οὐ λο γισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν· μία άρα θεότης Πα- τρὸς καὶ Υἱοῦ. Τu Β ἡ τοῦ Πατρὸς, γεννητὴ δέ ἐστι τοῦ Υἱοῦ· γεννητο αγέννητός (8) ἐστιν ἡ θεότης. Ορθ. Γελοίον ὑπομέ μνηκας φρόνημα. 'Αρα γάρ, ὅτι ὁ ἀνὴρ καὶ ἡ γυνή εὐκ εἰσὶ δύο, ἀλλὰ μία σὰρξ, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου φωνὴν, ἀνδρογύναιος ἐστιν ἡ σάρξ; Μακ. ᾿Αλλὰ ἡ σὰρξ τοῦ ἀνδρὸς καὶ τῆς γυναικός, ἐκ μιᾶς ὑποκειμέ- νης ὕλης εἰσὶ, τῆς γῆς. Ορθ. Ἐὰν οὖν λέγῃ ἡ Γραφὴ περὶ τῶν πιστευσάντων, « Ην αὐτοῖς καρδία μία καὶ ψυχὴ μία, ο ἦν τὸ πλῆθος τῶν πιστευσάντων ἐξ ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν, ἀνδρογύναιος ἦν ή ψυχή; Ἐὰν δὲ λέγῃ Παῦλος, ο Εν σῶμα καὶ ἐν πνεῦμα, καθὼς καὶ ἐκλήθητε ἐν μιᾷ ἐλπίδι τῆς κλήσεως ὑμῶν, ο ἀνδρογύναιον λέγεις τὴν ἐλπίδα, ἐπειδὴ μίαν ἐλπίδα ἄνδρες καὶ γυναῖκες ἔχομεν ; Μακ. Πάλιν λέγω, ἡμεῖς μίαν θεότητα οὐ λέγομεν. Ορθ. Ἐὰν οὖν λέγῃ ὁ Θεὸς διὰ τοῦ Δαβίδ, ο "Ακουσον, λαός μου, καὶ λαλήσω σοι· Ισμαήλ, καὶ διαμαρτυροῦμαι τοι. Ἐὰν ἀκούσῃς μου, οὐκ ἔσται ἐν σοὶ Θεὸς πρόσφατος, οὐδὲ προσκυνήσεις Θεῷ ἀλλοτρίῳ. Εγώ γάρ εἰμι Κύριος ὁ Θεός σου, ὁ ἀναγαγών σε ἐκ γῆς Αἰγύπτου, ο τίνα λέγεις ειρηκέ ναι; τὸν Πατέρα ἢ τὸν Υἱόν; Μακ. Ὡς Ἰουδαῖος, ἀπὸ τῆς Παλαιᾶς μοι Διαθήκης διαλέγῃ. ᾿Ορθ. Ο Χριστὸς εἶπεν· « Ερευνᾶτε τὰς Γραφάς, ὅτι αὗται εἰσιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ. ο Μακ. Ἀπὸ τῆς Καινῆς οὖν Διαθήκης οὐκ ἔστιν εὑρεῖν τὸν Χριστόν; Ορθ. Καὶ πάνυ. Φοβοῦμαι δὲ μήπως ὡς Μανιχαῖος ** το γεννηταγέννητον, DE SANCTA TRINITATE DIALOGUS III. A Maced. Nec enim dico, Patrem et Filium esse unum Deum. Orth. Si andias igitur prophetam dicentem. • Sic dicit Dominus exercituum: Laboravit Ægy plus, et negotiatio Æthiopum, et Sabaim viri pro- ceri, ad te transibunt, et te sequentur manicis vin- cli, et te adorabunt. enim es Deus, et ignoravi- mus : Deus Israelis *, quem hæc dixisse exi- stimas ? Maced. Filium. Orth. Quod si qui eum se- quentur, ipsum adorabunt in ejus nomine precan- tes, nonne verus est Deus? Maced. Etiam. Orth. Cum autem eum adoramus, alienum Deum non adoramus, neque duos Deos: scriptum est enim : • Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli ser- vies 7. › Quod si eum adorantes, etiam Patrem Do⚫ minum Deum adoramus, et ei soli servimus, sane una est Patris, et Filii deitas. Sic enim etiam dici- mus : c Tu es Deus, et in te Deus est, et non est Deus præter te. » Maced. Si in ipso est Deus, quo- modo una est deitas? Orth. Quoniam subjunxit : • Et non est Deus præter te. Et Jeremias inquit : • Hic est Deus noster, non æstimalitur alius cum eo. Invenit omnem viam scientiæ, et de- dit eam Jacob puero suo, et Israel dilecto suo. Post hæc in terra visus est, et cum hominibus conversa- tus est • Quod si iste, qui visus est in terra, est Deus noster, nec alius cum eo æstimabitur, unica ergo est Patris et Filii deitas. C " D Isa. XLV, 14, 15. Psal. LXIX, 9.11. Matth. 1, deitas est non genita, Filii vero genita, efficitur deitatem esse id est, non-genito- genitam. Orth. Ridiculam cogitationem commemo- ras. An enim quia vir et uxor non sunt duo, sed una caro, ut dicit Dominus, caro hæc est mascu- lino-feninina? Maced. Sed caro viri et uxoris, sunt ex una substrata materia, ex humo videlicet. Orth. Quoniam ergo dicit Scriptura de iis qui crediderunt, Erat eis cor unum et anima una ", constabat autem credentium multitudo ex viris et mulieribus, an idcirco hæc anima erat masculino-feminina? Et cum dicit Paulus, c Unum corpus et unus spiritus estis, sicut etiam vocati estis ad eamdem spem vocationis vestræ 78, an spem istam vocas masculino-femininam, quod eamdem spem tum viri tumn feminæ habemus? Μaced. Rursum, inquam, unam deitatem non dici- mus. Orth. Cum ergo dicit Deus per Davidem, • Audi, popule meus, et loquar, Israel, et testifica- bor tibi. Si me audieris, non erit in te Deus re- cens, neque adorabis Deum alienum. Ego enim sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Ægypti ", . quemmam dicis locutum fuisse? Pa- trem, an Filium? Maced. Disputas mecum, ut Ju- dæus ex Veteri Testamento. Orth. Christus dixit : ⚫ Scrutamini Scripturas, quoniam eæ testificantur Act. IV, 32. Ephes. 19, 8. Μακ. Εἰ μία θεότης ἐστὶν, ἀγέννητος δέ ἐστιν (15) Palat, Σαβαΐμ. 8. Maced. Si unica est deitas, et Patris quidem 10. ** Baruch !!!, 37, 38. (7) lta mss. Editi vero, εις Θεός.... Θελο του Ισρ. (8) Palatinus, γενηταγένητος.

ὅτι ὁ αὐτὸς ὁ Θεὸς κἀκείνην ἐλάλησε καὶ ταύτην. Μακ. Οἶδα, ὅτι αὐτὸς Θεὸς καὶ τὴν Παλαιὰν Διαθήκην καὶ τὴν Καινὴν διέθετο· ἀλλὰ βούλομαι ἀπὸ τῆς Καινῆς μαθεῖν, ἐπειδὴ αὐτὴ φανερώτερον τὰς τρεῖς ὑποστά σεις ἐδίδαξεν. παραγράφῃ τὴν Παλαιὰν Διαθήκην, μὴ πιστεύων, η ἐξ αὐτοῦ, καὶ δι' αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν τὰ πάντα, τίνα λέγεις λέγεσθαι τῶν εἷς καὶ εἷς; Μακ. Τὸν Πατέρα. Ορθ. Οὐκ ἔστι διὰ τοῦ Υἱοῦ τὰ πάντα; Μακ. Καὶ διὰ τοῦ Υἱοῦ τὰ πάντα. Ορθ. Πῶς οὖν οὐκ (9) ἐξ αὐτοῦ, καὶ δι' αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν τὰ πάντα; Μακ. Ο Πατὴρ ἔχει καὶ τὸ ι ἐξ οὗ, ο καὶ τὸ ε δι' οὗ, ο καὶ τὸ ι εἰς αὐτόν. » Ὁ δὲ Υἱὸς τὸ μὲν ο δι' οὗ ο ἔχει, τὸ δὲ ι ἐξ οὗ ν οὐκ ἔχει. Ορθ. Ανάγνωθι τὸ ῥητὸν, ἵνα γνῷς, ὅτι τὸν ἐξ αὐτοῦ, » καὶ « δι' αὐτοῦ, » καὶ · εἰς αὐτὸν τὰ πάντα, » καὶ περὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ εἶπεν ὁ ἅγιος Απόστολος. Ἐὰν γὰρ αὐτὸ ἐφ' ἑνὸς προσώπου στήσης, ὁ Υἱὸς εὐρεθήσεται μὴ εἰδὼς τὰ τοῦ Πατρὸς, μηδὲ σύμβουλος αὐτοῦ ὤν, ἢ ὁ Πα- τὴρ εὑρεθήσεται μὴ εἰδὼς τὰ τοῦ Υἱοῦ, μηδὲ σύμβου λος αὐτοῦ ὤν. Μακ. Εἰπὲ, ποῦ γεγράπται, Θεὸς τὸ Πνεῦμα; Ορθ. Μάθε πρῶτον, ὅτι καὶ ἡ Παλαιὰ Δια θήκη τὰς τρεῖς ὑποστάσεις φανερῶς ἐδίδαξε. Μακ. Εἰπέ, που γέγραπται; ᾿Ορθ. Ἐν τῇ Γενέσει· . Ωφθη ὁ Θεὸς τῷ ᾽Αβραὰμ καθημένῳ πρὸς τῇ δρυΐ τῇ Μαμ Ερῇ· καὶ ἰδοὺ τρεῖς ἄνδρες ἔστησαν ἐπάνω αὐτοῦ. Μακ. Καὶ τοὺς τρεῖς ἄνδρας λέγεις Πατέρα, καὶ Υἱόν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα; Ορθ. Μὴ ταράττου, ἀλλὰ μετά φόβου Θεοῦ ἀναγνῶμεν. Λέγει δὲ ἡ Γραφή, ὅτι • Ωφθη ὁ Θεὸς τῷ ᾽Αβραὰμ, καὶ ἰδοὺ ἄνδρες τρεῖς ἔστησαν ἐπάνω αὐτοῦ. Οἱ τρεῖς ἄνδρες ἦσαν ὁ Θεός. Μακ. Ὁ Θεὸς ἦν εἷς, πρὸς ἦν καὶ διαλέγεται· οἱ δὲ ἄλλοι δύο, ἄγγελοι. Ορθ. Λέγει ἡ Γραφὴ οὕτως • Ωφθη δὲ αὐτῷ Θεὸς πρὸς τῇ δρυΐ τῇ Μαμβρή, καθ ημένου αὐτοῦ ἐπὶ τῆς θύρας τῆς σκηνῆς αὐτοῦ μετ σημερίας· καὶ ἀναβλέψας τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ εἶδεν, καὶ ἰδοὺ τρεῖς ἄνδρες ἔστησαν ἐπάνω αὐτοῦ· καὶ ἰδὼν προσέδραμεν εἰς συνάντησιν αὐτοῖς ἀπὸ τῆς θύ- ρας τῆς σκηνῆς αὐτοῦ, καὶ προσεκύνησεν ἐπὶ τὴν γῆν. » Τίνι προσεκύνησεν ἐπὶ τὴν γῆν, ἢ τοῖς ἀνδρά σιν ; Μακ. Εἶπον, ὅτι οἱ δύο ἄγγελοι ἦσαν μετὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ προσεκύνει δηλονότι τῷ Θεῷ, οὐχὶ τοῖς ἀγ- γέλοις. Καὶ γὰρ ἀναστὰς εἶπεν· «Κύριε, εἰ εὗρον χά ριν ἐναντίον σου, μὴ παρέλθῃς τὸν παῖδά σου. » ᾿Ορθ. Τοῦτο γάρ ἐστιν, ὅ λέγομεν, ὅτι τὰς τρεῖς ὑποστάσεις Κύριον καλεί. Μακ. Μη γένοιτο ! ὕδωρ, καὶ νιψάτωσαν τοὺς πόδας ὑμῶν· καὶ κατα- ψύξατε ὑπὸ τὸ δένδρον. Καὶ λήψομαι ἄρτον, καὶ φά γεσθε, καὶ μετὰ τοῦτο παρελεύσεσθε εἰς τὴν ἐὸν 19:5 S. ATHANASIUS. - SPURIA. de me . » Maced. Annon licet ex Novo Tesla- A mento Christum invenire? Orth. Sane quidem. Vereor autem, ne Manichæi instar, Vetus Testa- mentum expungas, ut qui non credas, tam illud, quam hoc fuisse a Deo dictatum. Maced. Deuin novi tum Vetus tum Novum Testamentum pepi- gisse; sed ex Novo erudiri velim, quoniam mani- festius tres illas hypostases docuit. • Quoniam ex ipso et per ipsum, et in ipsum sunt omnia ", » utrum ex illis, quos unum el unum esse dixisti, significari existimas? Maced. Patrem. Orth. An non sunt per Filium omnia? Maced. Per Filium quoque sunt omnia. Orth. Qui fit igitur ut non ex ipso, et per ipsum, et in ipsum sint omnia? Maced. Pater habet illud, c ex quo, » et illud : per quem, » et illud, c in ipsum. Filius autem habet quidem illud, • per quem,, al non illud, c ex quo. » Orth. Lege verba ipsa, ut discas, sanclum Apostolum illud, ‹ ex ipso › et ‹ per ipsum, » et c in ipsum sunt omnia, tum de Patre, tum de Filio dixisse. Nam si dictum illud in una tantum persona valere velis, comperietur Filius ignorare quæ Patrem spectant, neque consiliorum ipsius esse particeps vel Pater ignorare quæ ad Filium attinent, nec consiliorum ejus esse parti- ceps. Maced. Dic, ubi scriptum sit: Spiritus est Deus. Orth. Prius disce illas hypostases manifeste docuisse Vetus etiam Testamentum. Maced. Ubi- nam id scriptum est? Orth. In Genesi : e Apparuit Deus Alraliam sedenti apud quercum Mambre, et ecce tres viri steterunt super eum ". Maced. Tres igitur illos viros dicis esse Patrem, Filium, et Spiritum sanctum? Orth. Ne perturbare, sed ista cum Dei tinore legamus. Dicit Scriptura : « Ap- paruit Deus Abraham, et ecce tres viri steterunt supra eun. • Tres illi viri erant Deus. Maced. Deus erat unus illorum, is nimirum quem alloqui- tur; alii vero duo erant angeli. Orth. Sic dicit Scriptura : « Apparuit ei Deus ad quercum Mambre, cum sederet in ostio tabernaculi sui, meridic, el sublatis oculis respexit, et ecce tres viri supra ipsum steterunt : quibus visis, occurrit ipsis obviam ab ostio tabernaculi sui, et adoravit humi prostratus s. Quem adoravit humi prostratus? num viros ? Maced. Dixi, duos angelos fuisse cum Deo. Adoravit igitur procul dubio Deum, non au- gelos. Cum enim surrexisset, dixit : « Domine, si inveni gratiam in conspectu tuo, ne prætereas servum tuum "., Orth. Enimvero illud ipsum Dominum. Maced. Absit! tur autem aqua, et lavent pedes vestros : et refrige- ramini sub arbore: deinde accipiam panem, et comedetis, et postea prosequemini iter vestrum, ** Joan. v, 39. Rom. x1, 36. Gen. xvml, B C est, quod dicimus, tres hypostases ab eo vocari st ibid. 3. 1, 2. ns ibid. 9. Orth. Cum igitur audis Paulum dicentem, 10. Orth. Audi igitur, quæ sequuntur: ‹ Suma- (9) In inss. οὐκ dest. 9. Ορθ. Ἐὰν οὖν ἀκούσῃς Παύλου λέγοντος, ο Ότι 10. Ορθ. Ακουε οὖν τῶν ἑξῆς· « Ληφθήτω δὲ (10) (40) Mss., δή. Editi vero, δέ

νομῆσαι εἰς τοὺς ἄνδρας. Καὶ ὁ Λώτ τὰς θυγατέρας ἐδίδου εἰς ὕβριν μᾶλλον ἢ τοὺς ἄνδρας. Καὶ ἐπιμενόν- των τῶν Σοδομιτῶν τῇ ἀθέῳ γνώμῃ, ἐπεσπῶντο οἱ ἄγγελοι τὸν Λὼτ εἰς τὴν οἰκίαν, ἐκείνους δὲ ἐπάταξαν ἀκρασίᾳ. Η οὐχ οὕτως; Μακ. Οὕτως. Ορθ. Καὶ ἑξῆς γέγραπται· . Εἶπον δὲ οἱ ἄνδρες πρὸς Λώτ· Έστι σοι ὧδε γαμβρός, ἢ υἱοι, ἢ θυγατέρες; ἢ εἴ τίς σοι ἄλλος ἐστὶν ἐν τῇ πόλει, ἐξάγαγε ἐκ τοῦ τότ που τούτου. "Οτι ἀπόλλυμεν ἡμεῖς τὸν τόπον τοῦτον, ὅτι ὑψώθη ἡ κραυγὴ αὐτῶν ἐναντίον Κυρίου, καὶ ἀπέστειλεν ἡμᾶς ὁ Κύριος ἐκτρίψαι αυτήν. ο παρὰ Κυρίου; Μὴ αὐτοὶ Κύριοί εἰσιν; Ορθ. Ἐὰν οὖν λέγῃ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ὁ Σωτὴρ, ὅτι « Οὐκ ἀπ- εστάλην, εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραήλ·, καὶ ἀλλαχοῦ· . Καθὼς ἀπέστειλέν με ὁ ζῶν Πατήρ, καὶ ὁ πέμψας με ἐντολήν μοι δέδωκεν· τί εἴπω, ἢ τί λαλήσω; Οὐκέτι ὁμολογεῖται Κύριος, ἐπειδὴ ἀπεστάλη; Μακ. Καὶ ὁ Υἱὸς ὁμολογουμένως Κύριός ἐστιν· μὴ καὶ τὸ Πνεῦμα ; 'Ορθ. Τελείως εν ταῦθα καὶ συμπροσκυνεῖται καὶ συγκυριολογεῖται τῷ Υἱῷ. Μακ. Ηδη γὰρ δέδεικται, ὅτι Υἱὸς ἦν τῷ Λὼτ ὁ διαλεγόμενος; Ορθ. Μακροθύμει, καὶ ὁμολογήσεις. Μακ. Οἶδα, ὅτι περιστᾷς με, μὴ δυνάμενος εἰπεῖν, που γέγραπται Θεὸς τὸ Πνεῦμα. Ορθ. Τέως γνῶ- μεν, τίνες ἦσαν οὗτοι οἱ φαινόμενοι ἄνδρες, καὶ τότε αὐτὸ τὸ Πνεῦμα δώσει πάντων τῶν ζητουμένων τὴν εὕρεσιν. Μακ. Εγώ, ὡς ἔχει ἡ Γραφή, ἀγγέλους λέγω. ᾿Ορθ. Κἀγὼ ἀγγέλους καὶ ἄνδρας λέγω· ἀλλ' ὥσπερ τέως ὡμολόγηται ἡμῖν, ὅτι εἷς τῶν τριῶν ἀν δρῶν Κύριος ὁ Θεὸς, οὕτως ἡ ἐξέτασις εὑρήσει καὶ οἱ δύο τίνες ἦσαν. Μακ. Εἰπὲ τί θέλεις (20). ᾿Ορθ. Τὰ ἑξῆς ἀναγινώσκω; Μακ. Ανάγνωθι. Ορθ. • Ηνίκα δὲ ὄρθρος ἐγένετο, ἐπεσπούδαζον οἱ ἄγγελοι τὸν Λώτ, λέγοντες· ᾿Αναστὰς λαβὲ τὴν γυναῖκά σου καὶ τὰς δύο θυγατέρας, ἃς ἔχεις, καὶ ἔξελθε, ἵνα μὴ συναπόλη ταῖς ἀνομίαις τῆς πόλεως. Καὶ ἐταράχθησαν, καὶ ἐκράτησαν οἱ ἄγγελοι τῆς χειρὸς αὐτοῦ, καὶ τῆς χει ρὸς τῆς γυναικὸς αὐτοῦ, καὶ τῶν χειρῶν τῶν δύο θυ γατέρων αὐτοῦ, ἐν τῷ φείσασθαι Κύριον αὐτοῦ. Καὶ ἐγένετο ἡνίκα ἐξήγαγον αὐτοὺς ἔξω, καὶ εἶπον· Σῶζε τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, καὶ μὴ περιβλέψῃ εἰς τὰ ὀπίσω, μηδὲ στῇς ἐν πάσῃ τῇ περιχώρῳ. Εἰς τὸ ὄρος σώζου, μή ποτε συμπαραληφθῇς. Εἶπε δὲ Λώτ πρὸς αὐτόν· Δέομαι, Κύριε, ἐπειδὴ εὗρεν ὁ παῖς σου ἔλεος έναν- τίον σου, καὶ ἐμεγάλυνας τὴν δικαιοσύνην σου, δ ποιεῖς ἐπ' ἐμὲ, τοῦ ζῆν τὴν ψυχήν μου. Ἐγὼ δὲ οὐ δυνή σομαι σωθῆναι εἰς τὸ ὄρος, μή ποτε μεταλάβη με τὰ κακὰ, καὶ ἀποθάνω. Ἰδοὺ ἡ πόλις αὕτη ἐγγὺς, τοῦ καταφυγεῖν με ἐκεῖ, ἤ ἐστι μικρά. Ἐκεῖ σωθήσομαι. Οὐ μικρά ἐστι ; καὶ ζήσεται ἡ ψυχή μου. » Ακού εις, εἰ ὦτα ἔχεις, ὅτι, γνοὺς αὐτῶν τὴν κοινότητα καὶ ἑνότητα, προσπεσὼν αὐτοῖς εἶπεν· « Δέομαι, Κύ- ρ:ε, ούχι, Κύριοι. "Ηδει γάρ, ὅτι οὐδεὶς δύναται δυσὶ ν ΣΙΣ, 15-20. DE SANCTA TRINITATE DIALOGUS III. • A animo fagitii adversus illos committendi. Lotb B c D vero filias, potius quam viros illos, offerebat ipso rum contumeliæ. Cumque permanerent in impia illa sententia Sodomitæ, retraxerunt Lothum an- geli domum, illos vero cæcitate percusserunt annon ita scriptum est? Maced. Ila. Orth. Deinde scriptum est : « Dixerunt autem ad Loth viri illi : Estne tibi gener, vel Giii, vel filie? aut si quis alius tibi est in urbe, educ eun ex hoc loco. Su- mus enim hunc locum destructuri, quoniam clamor eorum sublatus est coram Domino, et misit nos Dominus, ut banc urbem deleamus ". , Domino? num igitur ipsi sunt Donini ? Orth. Cum igitur dicat in Evangeliis Salvator: Non sum missus, nisi ad oves quæ perierunt domus Israel : et alibi: Sicut misit me vivens Pater ; et qui misit me, mandatumn dedit mihi ; quid dicam, aut quid loquar? An amplius non agnoscitur esse Dominus, quia missus est? Maccd. Filius quoque sine controversia Dominus est : num vero etiam Spiritus? Orth. Prorsus hic si- mul adoratur, et simul Dominus compellatur cum Filio. Maced. Jam vero demonstrasti Filium fuisse eum, qui Loth alloquebatur? Orth. Ani- mum cohibe, et fateberis. Maced. Hoc quidem scio, quod me circumagas, cum non possis dicere ubi scriptum sit: Spiritus est Deus. Orth. Primum sciamus quinam homines fuerint, qui apparuerunt, et tunc ipse Spiritus sanctus dabit ut quidquid quærimus inveniamus. Maced. Ego, ut habet Scri- ptura, angelos dico. Orth. Ego vero et angelos et viros dico: sed, ut antea inter nos consensimus, unum istorum trium fuisse Dominum Deum, ita etiam exacta pervestigatione invenietur quinam ekam isti duo fuerint. Maced. Dic quod volueris. Orth. Legam quæ consequuntur: Maced. Lege. Orth. Orto vero diluculo urgebant Loth angeli, dicentes Surge et accipe uxorem tuam, et duas filias, quas habes, et egredere, ne una cum urbis sceleribus pereas. Ipsi vero turbati sunt, apprelien- deruntque angeli manum ejus, et manum uxoris ejus, et manus duarum filiarum ejus, quod Demi- nus ei parceret. Et factum est cum eduxissent cos foris, dixerunt : Serva tuam ipsius animam, neque respice a tergo, neque consiste in circumjacente regione : salvus esto in monte, ne simul involvaris. Lothus vero dixit ei : Obsecro, Domnine, quando- quidem invenit servus tuus misericordiam apud te, et magnificasti justitiam tuam, quam facis in me, ut vivat anima mea. Ego autem non possum in monte servari, ne comprehendant me mala et per- eam. Ecce hæc urbs prope, ut illuc confugiam parva est. Illic servabor. Nunquid non parva est? et vivet anima mea "., Audis, si aures babes, » Gen. xix, 12, 13. "Matth. xv » Joan. xn, 49. » Gen. 13. Μακ. 'Ακούεις, ὅτι ὁμολογοῦσιν ἀπεστάλθαι 13. Maced. Audis ipsos fateri se missos esse a (20) Edit. Steph., τί λέγεις.

λει, ὁ δὲ τοῦτο. Εἰπὲ οὖν καὶ αὐτὸς Υἱῷ καὶ τῷ Πνεύ ματι· Δέομαι, Κύριε, ἐπειδὴ εὗρεν ὁ παῖς σου ἔλεος ἐναντίον σου, οὐκ, Εναντίον ὑμῶν, ἵνα μὴ διέλῃς τὴν κυριότητα. Εἰ γὰρ ὁ κολλώμενος τῷ Θεῷ ἐν πνεῦμά ἐστι, πῶς δυνατὸν τὸ Πνεῦμα χωρίζεσθαι τοῦ χορη γοῦντος αὐτό; Μακ. "Ηδη γὰρ δέδεικται, ὅτι τὸ Πνεῦμα καὶ ὁ Υἱὸς ἦσαν οἱ ἄγγελοι. Ορθ. Τοῖς οὖν φύσει ἀγγέλοις εἶπεν ὁ ἅγιος Λώτ' « Δέομαι, Κύριε, ἐπειδὴ εὗρεν ὁ παῖς σου χάριν ἐναντίον σου, καὶ ἐμεγάλυνας τὴν δικαιοσύνην σου, ὅ ποιεῖς ἐπ᾿ ἐμὲ, τοῦ τὴν ψυ χήν μου. » Μακ. Καὶ πάνυ. Ορθ. Οὐκοῦν ἄκευε καὶ πάλιν τῶν ἑξῆς· « Καὶ εἶπεν αὐτῷ· ν οὐκέτι λέγει, Οἱ ἄγγελοι, ἀλλὰ δηλονότι Ὁ ὁμολογηθείς Κύριος· • Ιδού, ἐθαύμασά σου τὸ πρόσωπον, καὶ ἐπὶ τῷ ῥέ ' Α κυρίοις δουλεύειν· δύο δέ εἰσιν, ὅτι ὁ μὲν τοῦτο θέα ματι τούτῳ τοῦ μὴ καταστρέψαι τὴν πόλιν περὶ ἦ; ἐλάλησας. Σπεῦσον οὖν τοῦ σωθῆναι ἐκεῖ. Οὐ γὰρ δυνήσομαι ποιῆσαι πράγμα, ἕως τοῦ εἰσελθεῖν σε ἐκεῖ. » Καὶ οὐκέτι εἶπεν· Δυνησόμεθα, καίτοιγε ἐν ἀρχῇ ἔλεγον, ὅτι Εκτρίβομεν ἡμεῖς τὴν πόλιν, ὅτι αὐτοὺς ἐνόμιζεν ἄνδρας καὶ ἀγγέλους εἶναι. Οτε δε αὐτῶν τὴν κυριότητα ἔγνω, καὶ οὐκέτι κυρίους καλεί, ἀλλὰ Κύριον λέγει, λέγων, ο Δέομαι, Κύριε, ο τότε καὶ αὐτοὶ ὡς εἰς αὐτῷ διαλέγονται. Οὐ γὰρ λέγουσιν, Ἐθαυμάσαμέν σου τὸ πρόσωπον, ἀλλὰ, ο Εθαύμασα, ο ᾿Ορθ. Καὶ πάνυ. Μακ. Πῶς οὖν λέγει· « Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακεν πώποτε ; ο Ορθ. Διὰ γὰρ τοῦτο ὡς ἄνδρες ὤφθησαν, ἐπειδὴ ὅ ἐστι τῇ φύσει, οὐδεὶς οὔτε εἶδεν, οὔτε ἰδεῖν δύναται. Μακ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι ὁ Υἱὸς ἦν ὁ ὀφθεὶς τῷ ᾿Αβραάμ. Ορθ. Πάλιν οὖν ἀναχωρῶ τοῦ ἀναγνώσματος; Μακ. 'Ανάγνωθι. Ορθ. • Ο ήλιος ἐξῆλθεν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ Λὼτ εἰσῆλθεν εἰς Σηγώρι Κύριος έβρεξεν ἐπὶ Σόδομα πῦρ καὶ θεῖον παρὰ Κύ ρίου ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ κατέστρεψεν πάσας τὰς τό λεις. » Ποῖος Κύριος; δῆλον, ὅτι ὁ εἰρηκώς τῷ Λωτ, ὅτι ο Εθαύμασα σου τὸ πρόσωπον, καὶ ἐπὶ τῷ ρήσ ματι τούτῳ μὴ (21) καταστρέψαι τὴν πόλιν, περὶ ἧς ἐλάλησας. Επεῦσον οὖν σωθῆναι ἐκεῖ. Οὐ γὰρ δυνή σομαι ποιῆσαι πράγμα ἕως τοῦ εἰσελθεῖν σε ἐκεῖ. Μακ. Ο εἷς ἦν ὁ Κύριος· μὴ γὰρ οἱ δύο; Ορθ. Εἶπον, ὅτι τοῖς δυσὶν ὡς ἐνὶ διελέγετο. Αμέλει οἱ δύο λέγουσιν· « Εἰ ἔστι σοι ὧδε γαμβρός, ἢ υἱοί, ἢ θυγατέρες, ἐξάγαγε μετὰ δεαυτοῦ. Ἀπόλλυμεν γὰρ ἡμεῖς τὴν πόλιν ταύτην. » Ποτέ οὖν τὸ « Ἡμεῖς ο λέγει διὰ τὰς ὑποστάσεις, ποτὲ δὲ τὸν Ἐγὼ ο διὰ τὴν φύσιν. • Σύνετε οὖν, ο καθὼς εἴρηται, ο άφρονες ἐν τῷ λαῷ, καὶ μωροί ποτε φρονήσατε. » Οτι και Αβραάμ, τὰς τρεῖς ὑποστάσεις ἐγνωκώς, Κύριον λέγει· καὶ Λὼτ, τὰς δύο ἐγνωκώς, ὁμοίως Κύριον λέ- γει· καὶ μὴ διαιρεῖτε τὰ ἀδιαίρετα, μηδὲ μερί ζετε (22) τὰ ἀμέριστα. Μακ. Ἔχεις μοι εἰπεῖν, που S. ATHANASIUS. SPURIA. vero - Lolli, cum nosset eorum communionem et unita- em, accidisse ad eorum pedes, et dixisse : • Ob- secro, Domine, » non, Domini. Sciebat enim uemi- nem posse duobus dominis servire. Duo sunt autem, cum unus quidem hoc, alter istud vult. Dic igitur et tu Filio ac Spiritui : Obsecro, Do- mine, quandoquidem misericordiam nactus est servus tuus apud te, non, Apud vos, ne dominium dividas. Nam si qui adhæret Deo, unus est spiritus, quomodo separari possit Spiritus ab eo, qui ipsum suppeditat? Maced. Scilicet jam probatum est, angelos illos fuisse Filium et Spiritum. Orth. Dixit ergo sanctus Loth iis qui angeli natura erant : • Obsecro, Domine, quandoquidem servus tuus invenit misericordiam apud te, et magnifi- casti justitiam tuam, quam facis erga me, ut vivat B anima mea. > Maced. Sane quidem. Orth. Audi igitur præterea, quæ sequuntur: Et dixit ei, > (non amplius dicit, Angeli, sed is videlicet, quem Dominum professus erat), • Ecce admiratus sum faciein tuam ut non subvertam urbem, de qua lo- cutus es. Propera igitur, ut illuc serveris. Nec enim potero quidquam agere, donec eo sis ingres- Fus . . Neque dixit : Non poterimus, quamvis mitio dixissent : Quia delebimus hanc urbem, cum eos adhuc putabat esse viros, et angelos. Ubi eorum dominium agnovit, neque amplius eos vocat Dominos, sed Dominum dicens, • Obsecro, Domine, tunc et ipsi jam cum eo tanquam unus loquuntur. Neque enim dicunt, Admirati sumus, sed, • Admiratus sum. ruerat? Orth. Omnino. Maced. Quomodo igitur c dicit Deum nemo vidit unquam » ? » Orth. Propterea enim apparuerunt tanquam viri, quo- niam id quod natura Deus est, neno vidit unquam, neque videre possit. Maced. At ego Filium eum esse dico, qui ab Abrahamo visus fuit. Orth. Redeo igitur ad id, quod legere coeperam. Maced. Lege. Orth. « Sol exortus est super terram, et Loth in- troiit in urbem Segor. Dominus pluit supra Sodoma ignem et sulphur a Domino e cœlo, et omnes illas urbes subvertit 1. » Quis Dominus? is nimi- rum qui dixerat ad Loth : « Etiam in hac re admiratus sum faciem tuam, ne urbem illam, de qua locutus es, subvertam. Propera igitur, ut illic serveris. Nec enim potero quidquam agere, donec eo sis ingressus. » Maced. Unus illorum erat Domi- nus : num enim ipsi duo ? Orth. Dixi Lothum cum duobus illis, tanquam cum uno fuisse collocutum. Dicunt enim duo illi : c Si quis hic est tibi gener, aut filii, aut filiæ, educ eos tecum. Nos enim per- deuus hanc civitatem. » Modo igitur dicit, « Nos, propter hypostases, modo vero dicit, ‹ Ego, › propter naturam. Intelligite ergo, ut scriptum est, « insipientes in populo, et stulti aliquando sapite . . Nam et Abraham, agnitis tribus hypo- stasibus, Dominum dicit : et Lotb duabus animad- D ss Gen. xix, 21, 22. "Joan. 1, 18. Gen. xix, 23, 24. • Psal. xculi, 8. 14. Maced. Num igitur Pater una cum iis appa- 14. Μακ. Ο Πατήρ οὖν ἦν μετ' αὐτῶν ὀφθείς; (1) Sic mss. recte. In editis μή deest. (22) Ita Palat. Edili vero, μερίζεσθε.

γέγραπται, θεὸς τὸ Πνεῦμα; Ορθ. Τέως ἔμαθες, ὅτι ἡ καὶ ἡ Παλαιά Διαθήκη οἶδε τὰς τρεῖς ὑποστάσεις· καὶ οὐκ ἐπιλανθανομένη τῶν προειρημένων λέγει • Κύριος ὁ Θεός σου, Κύριος εἷς ἐστιν, » ἀλλ' ἐνοῦσα τὴν θεότητα. Ακουε οὖν τοῦ Ἰὼβ λέγοντος· « Ο τα νύσας τὸν οὐρανὸν μόνος καὶ περιπατῶν ἐπὶ θαλάσ στις ὡς ἐπὶ ἐδάφους. » Δῆλον, ὅτι τὸν Υἱὸν λέγει προ- φητικῶς. Ο γὰρ περιπατήσας ἐπὶ θαλάσσης αὐτός ἐστιν. τησεν ἐπὶ τῆς θαλάσσης. Ορθ. Αλλ' εἶπον, ὅτι τὸ μόνος ἐπὶ τῆς θεότητος λαμβανόμενον ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖ στον Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα λέγει. Εἰσὶ δέ τινα, ἃ μόνου τοῦ Υἱοῦ ἰδιά εἰσι. Μόνος γὰρ Β ἐνηνθρώπησε, μόνος ἐβαπτίσθη, μόνος ἐκ Πατρὸς γεγέννηται, μόνος ἐσταυρώθη, καὶ ὅσα τοιαῦτα· οὐ χωρισθεὶς τῆς τοῦ Πατρὸς ὑποστάσεως, ἀλλ᾽ ὧν ἐν αὐτῷ, καὶ αὐτὸν ἔχων ἐν ἑαυτῷ, ιδιοποιεῖται τὴν ἐνανθρώπησιν, ἵνα διευκρινηθῶσιν αἱ ὑποστάσεις. Ἵνα δὲ μὴ νομίσῃς, ὅτι ἡ Παλαιὰ μόνη οἶδε τὸν ἕνα καὶ μόνον Θεὸν καταγγέλλειν, ἄκουσον αὐτοῦ τοῦ Σω- τῆρος λέγοντος· . Γέγραπται, Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου · προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις. » Καὶ ἐν ἄλλοις, ερωτηθείς, ποία ἐντολὴ μεγάλη ἐν νόμῳ, εἶπεν· ο Αγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς σου, καὶ ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου, καὶ ἐξ ὅλης τῆς ἰσχύος σου· καὶ τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν. » Αρα, ἐπειδὴ οὐκ εἶπε Κύριον τὸν Θεόν σου, καὶ Υἱὸν αὐτοῦ, οὐ δεῖ ἀγαπᾷν ἡμᾶς, μᾶλλον δὲ συναγα- τῶν Κυρίῳ τῷ Θεῷ καὶ Υἱὸν, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ; Μακεδ. Ναί. Αλλ' εἰπὲ, ποῦ Θεὸς τὸ Πνεῦμα εἴρηται. Ὀρθ. Τέως μάθε αὐτὸ μὴ χωρίζειν τῆς κοι νωνίας τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, ἀλλὰ συναγαπαν τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ἐξ ὅλης τῆς ἰσχύος σου, καὶ ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς σου, καὶ τότε ἐπίγνωσιν Θεοῦ εὑρήσεις. Μακεδ. Αγαπῶ μὲν αὐτὸ ἐξ ὅλης τῆς καρδίας, καὶ ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς καὶ δια- νοίας· οὐ μὴν θεολογῶ αὐτό. Ὀρθ. Πῶς γὰρ δύνῃ Θεολογῆσαι τὸ Πνεῦμα, ὁ μὴ θέλων εἰπεῖν τὴν αὐτὴν οὐσίαν, καὶ δόξαν, καὶ βουλὴν, καὶ δύναμιν Πατρὸς καὶ Γιοῦ; ἀλλ' ἐναντία εὑρέθης λέγων ή προσεβάλλου πίστει τοῦ μακαρίου Λουκιανοῦ. Μακεδ. Εγώ πιστεύω, ὡς ὁ μακάριος Λουκιανός, καὶ λέγω οὐσίας, καὶ βουλῆς, καὶ δυνάμεως, καὶ δόξης ἀπαράλλακτον εἰκόνα· τὴν αὐτὴν οὐ λέγω οὐδὲ οὐσίαν, οὐδὲ θεότητα, οὐδὲ βου λήν, οὔτε δύναμιν, οὔτε δόξαν. Ορθ. Σαυτῷ οὖν ἐναντία λέγεις καὶ τῷ μακαρίῳ Λουκιανῷ· καὶ ὥσπερ οἱ Μανιχαῖοι καὶ Φρύγες, καὶ πᾶσαι αἱρέσεις (25) λέγουσιν, οὕτως πιστεύομεν, ὡς οἱ ἀπόστολοι· ἐξετα ζόμενοι δὲ, ἐναντία εὑρίσκονται λέγοντες· οὕτω καὶ αὐτὸς ποιεῖς. Καὶ Ἰουδαίων δὲ ἔστιν ἀκοῦσαι, ὅτι οὕτω πιστεύομεν, ὡς ὁ μακάριος Μωσῆς καὶ οἱ προφῆται, • η DE SANCTA TRINITATE DIALOGUS III. sis Dominum itidem dicit : neque dividite ea quæ dividi non possunt, neque partimini quæ partitionem non admittunt. Maced. Poles mihi dicere, ubi scriptum sit, Spiritus est Deus! Orth. Hactenus didicisti, Veteri quoque Testamento cognitas fuisse tres hypostases, quod etiam Testà- mentum prædictorum tamen non immemor dicit : • Dominus Deus tuus, Dominus unus est ',, ut deitatem ad unum redigeret. Audi igitur Jobum dicentem : • Qui solus. coelum extendit, et super mare quasi in solo inambulat *. » Palam est eum de Filio prophetice loqui. Is enim est, qui super mare ambulavit. C per mare ambulavit. Orth. At ego dixi istud, so- lus, cum deitati tribuitur, plerumque Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum declarare. Sunt autem quædan solius Filii propria. Solus enim factus est Deut. vi, 6. • Job 1x, homo, solus baptizatus est, solus ex Patre genitus est, solus fuit crucifixus, et quæcunque sunt hujus- modi: idque non separatus a Patris hypostasi, sed ut qui in ipso esset, et eum in sese haberet, incar- nationem sibi propriam habet, ut rite distinguantur hypostases. Ac ne existimes solum Vetus Testa- mentum unum et solum Deum annuntiare, audi Salvatorem ipsum dicentem: Scriptum est, Do- minum Deum tuum adorabis, et illi soli servies ". Et alibi, rogatus quodnam esset maximum in lege præceptum, inquit : « Diliges Dominum Deum tuum ex to:a anima tua, et ex toto corde tuo, et ex totis viribus tuis : et proximum tuum sicut teipsum 6. Num vero quoniam non dixit, Dominum Deum tuum et Filium ejus, non oportet nos diligere, ac non potius una cum Patre diligi tum Filium, tum Spiritum sanctum? Maced. Sane. Sed dicito, ubi Spiritus sanctus dictus sit Deus. Orth. Primum disce Spiritum non separare a Patris et Filii com- munione, seu una cum Patre et Filio Spiritum quoque sanctum diligere totis viribus tuis, totaque anima tua, et tunc notitiam Dei assequeris. Maced. Diligimus eum toto corde, tolaque anima et mente, neque tamen eum dicimus Deum esse. Orik. Enin- vero, qui possis Spiritum dicere Deum, qui nolis camdem substantiam et gloriam, idem consilium, eamdemque potestatem Patris, et Filii fateri, et compertus sis ipsi beati Luciani confessioni, quam opponebas, contraria sentire ? Maced. Ego ita credo, ut beatus Lucianus, et fateor imaginem substantiæ el consilii, et potestatis, et gloriæ invariatam : eamdem tamen substantiam non dico, neque dei- tatem, neque idem consilium, neque eamdem po- testatem, neque gloriam. Orth. Itaque et tibi ipsi et beato Luciano contradicis et quemadmodum Manichæi et Phryges, omnesque adeo hæreses di- ctitant, credimus, ut sancti apostoli crediderunt ; ubi autem examinantur, contraria dicere compe- • Deut. vi, 5. D PATROL. GR. XXVIII. 15. Maced. Rursum igitur vide, solus Filius su- 15. Μακεδ. Ἰδὲ οὖν πάλιν, ὁ Υἱός μόνος περιεπά- 8. * Matth. iv, 10. (23) Manuscripti, πᾶσα αἵρεσις.

S. ATHANASIUS. SPURIA Α διά Πνεύματος ἁγίου γίνεσθαι ; οὐχὶ δὲ ἐκ Πατρὸς Β καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος; Μακεδ. Οὐ γένοι πται, ὅτι κατὰ τὸ πολὺ ἔλεος αὐτοῦ ἀναγεννήσας ἡμᾶς διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας, καὶ ἀνακαινισει Πνεύματος ἁγίου;, Ορθ. Προλαβὼν εἶπον, ότι • τοῖς καθαροῖς πάντα καθαρά. » Παρ' ἡμῖν (28) γὰρ, κατὰ τὸν σκοπὸν τῆς Γραφῆς, τὸ ι δι' οὗ ν ταυ τόν ἐστι τῷ κ ἐξ οὗ. . Αμέλει γοῦν λέγει ὁ ἅγιος Παῦλος· « Πιστὸς ὁ Θεός, δι' οὗ ἐκλήθητε εἰς κοινω νίαν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ. » Καὶ ἐνταῦθα γὰρ τὸ « δι' οὗ , ἀντὶ τοῦ ι ἐξ οὗ ο κεῖται. Ομολόγει οὖν, ὅτι ἡ κτίσις ἡμῶν παρὰ Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος ἐγένετο. Οὐ γὰρ ἄλλος ἔκτισεν, καὶ ἄλλος ἀνεκαίνισεν· ἀλλ᾽ ὁ κτίσας Θεὸς μετὰ τοῦ Υἱοῦ καὶ Πνεύματος ἁγίου. Καὶ διὰ τοῦτο ἐν ἀρχῇ εἶπεν· • Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν, ο ἵνα ἐκ τῆς συνεργείας τὸ ταυτὸν τῆς φύσεως δείξῃ. τὸ ἅγιον κτίζει. Ορθ. Αρκεῖ μὲν καὶ τὰ προειρη μένα τῷ νοῦν ἔχοντι πρὸ; φανερὰν ἀπόδειξιν· ἐπειδ δὲ καὶ ἐκ τοῦ πλήθους τῶν μαρτυριῶν πιστωθῆναι θέα λεις, ἄκουσον τοῦ Ἰὼβ λέγοντος· « Πνεῦμα (29) θείον. τὸ ποιῆσαν με· πνοὴ δὲ παντοκράτορος ἡ διδά σκουσά με. ο Μακεδ. Ἐλιούδ ἐστιν ὁ λέγων, καὶ οὐκ εἶπεν ἁπλῶς, « Τὸ ποιῆσάν με, » ἀλλὰ λέγει οὕτω • Καθαρά μου ἡ καρδία βήμασιν, σύνεσις δὲ χει λέων μου καθαρά νοήσει. Πνεῦμα θεῖον τὸ ποιῆσαν με καθαρά νοήσει. » - « Πνεῦμα θεῖον τὸ ποιῆσάν με, τουτέστι, τὸ ποιῆσαν με καθαρὰ νοῆσαι. Ορθ. Όμως λογεῖς δὲ ὅλως θεῖον τὸ Πνεῦμα. Μακεδ. Μὴ γὰρ ὁ Ἰὼβ αὐτὸ εἶπεν· ἀλλ' ὁ Ἑλιούδ, ὃν ἐμέμψατο ὁ θεός. Ορθ. Μὴ γὰρ ἐμέμψατο αὐτὸν, διατί εἶπεν το Πνεῦμα θεῖον; Μακεδ. Όμως ἐμέμψατο αὐτὸν ὁ Θεός. ᾿Ορθ. Ἐὰν οὖν ἀκούσῃς καὶ τοῦ Ἰὼβ λέγοντος • Ζῇ Κύριος, ὃς οὕτω με κέκρικεν (20'), καὶ ὁ πανα κράτωρ ὁ πικράνας μου τὴν ψυχήν. Η μὴν ἔτι της πνοῆς μοι ἐνούσης· Πνεῦμα δὲ θεῖον τὸ περιόν με ἐν ῥισίν, ο τί ἔχεις εἰπεῖν καὶ περὶ τοῦ Ἰώβ ; Μακα, Καὶ λέγω θεῖον τὸ Πνεῦμα, οὐ μὴν Θεόν. Ορθ. Τι δὲ θεῖον Πνεῦμα τί ἄλλο ἐστὶν ἢ Θεός; Μακεδ. Με γένοιτο! 'Ορθ. Οὐκοῦν εἰπὲ, εἴ τινα τῶν ἁγίων δ νάμεων θεῖον εἶπεν ἡ Γραφή. Ανάγνωθι τὴν Παν λαιὰν πᾶσαν Διαθήκην καὶ τὴν Καινὴν, εἰ εὑρέθη τη τῶν ἁγίων ἀγγέλων θεῖον λεγόμενος Πνεῦμα. Μακε. Οὐδὲν γὰρ τῶν ἄλλων πνευμάτων τοιοῦτό ἐπι Πνεῦμα· μοναδικὴν γάρ ἐστι. Ὀρθ. Ομολογείτ οὖν καὶ παρὰ σοῦ, μὴ εἶναι ἐν τοῖς κτίσμασι Πνεύμ τοιοῦτο. Μακεδ. Ομολογεῖται. Ὀρθ. Ιδωμεν αλ λοιπὸν, εἰ οὐκ ἔχει μετὰ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τὴν κατά φύσιν κοινωνίαν. Μακεδ. Τοῦτο ἐὰν δειχθῇ, ἐδείχθη καὶ Θεός. Ὀρθ. Τέως Πνεῦμα θεῖον ἐδείχθη, Μακε Αλλ' οὐ Θεός. Ὀρθ. Ἐὰν ἀκούσωμεν Παύλου το ἀποστόλου λέγοντος, τὸν Θεὸν μηδὲν ἄλλο εἶναι ἢ θείο ἀνάγκη συνθέσθαι τὸ θεῖον εἶναι Θεόν. Μακεδ. ( Α. Ελιούς, κέκρινεν. απ - • Spiritum sanctum fieri, non autem ex Patre, et Filio, et Spiritu sancto? Maced. Nonne scriptum est : ‹ Qui ex multa sua misericordia regeneravit nos, per lavacrum regenerationis, et renovationem Spiritus sancti 18?, Orth. Prius dixi, c omnia munda mundis. Enimvero apud nos juxta Scripturæ scopum, « per quem, » idem est atque, c ex quo. Sane dicit sanctus Paulus: Fidelis Deus, per quem vocati estis, in communionem Filii ipsius ¹³, nempe hic quoque, e per quem, » ponitur pro + ex quo. Fatere igitur creationem nostram fuisse a Patre, Filio, et Spiritu sancto. Nec enim alius crea- vit, et alius renovavit : sed Deus is est, qui creavit cum Filio, et Spiritu sancto. Ideo initio dixit : . Faciamus hominem ad imaginem et similitudi- nem nostram ',, ut ex cooperatione indicaretur naturæ identitas. sanctum creare. Orth. Sufficiunt quidem sanæ men- tis honini quæe modo diximus, ad apertam demon- strationem: quoniam tamen testimoniorum quoque multitudine fidem tibi fieri vis, audi Job dicentem: • Spiritus divinus is est, qui me fecit, et flatus omnipotentis docuit me 18. » Maced. Eiud hac dicit, neque simpliciter ait, ‹ Qui fecit me, › sed ita dicit : « Purum est verbis cor meum, et labio- rum meorum intelligentia pura est cogitatione : Spiritus divinus is est, qui me fecit pura cogi- tare (inquit). Itaque Spiritus sanctus fect me » nempe fecit me pura cogitare. Orth. At tu certe ( omnino faleris, divinum esse Spiritum. Maced. Inio Job hoc non dixit, sed Eliud, quem Deus repre- hendit. Orth. At non ipsum in eo reprehendit, quod Spiritum divinum dixisset? Maced. Deus tamen eum reprehendit. Orth. Quid si igitur ipsam etiam Job audias dicentem: ‹ Vivit Dominus, qui sic me judicavit, et Omnipotens, qui amaritudine affecit animam meam. Certe donec halitus mihi inest, et Spiritus divinus superest mihi in naribus 17., Quid habes quod adversus ipsum etiam Job dicas? Ma- ced. Voco etiam ego Spiritum divinum, non Deum. Orth. At Spiritus divinus quid aliud est, quam Deus? Maced. Absit! Orth. Die igitur, ecquam divinarum potestatum Scriptura divinam dixerit : perlege Vetus et Novum Testamentum universum, ai quis sanctorum angelorum repertus est, qui di- vinus Spiritus sit dictus. Maced. Nullus enim alius spiritus est istiusmodi. Est enim unicus. Orth. Ergo et tu fateris, nullum esse talem Spiritum, inter res creatas. Maced. Fateor. Orth. Restat igitur ul videamus, annon natura communionem habeat cum Patre et Filio. Maced. Hoc si fuerit demonstratum, Deus etiaru esse demonstratus fuerit. Orth. Antea demonstratum est, esse divinum. Maced. Sed non ss Tit. !!!, 5. 2, 3. Cor. 1, 9. ་ . Job xxx], ibid. 5, Job xxv, D 26. et infra similiter. (29') Editi, EDIT. 4. 49. Maced. Demonstra mibi apertius, Spiritum 1. Gen. 19. Μακεδ. Φανερώτερόν μοι δείξον, ὅτι τὸ Πνεῦμα (28) Sic Palat. recte. Editi vero, παρ' ὑμῖν. (25) Platinus, Πνεῦμα θεοῦ. Paulo post manuscr.

πάντως. Οὐδὲ γὰρ ἐπειδὴ ὁ Θεὸς Πνεῦμα, καὶ τὸ θείον Πνεῦμα (50) Θεός. Ποῦ δὲ γέγραπται, ὁ Θεὸς θεῖον; Ορθ. Ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων λέγει Παῦλος οὕτως· « Γένος οὖν ὑπάρχοντες τοῦ Θεοῦ, οὐκ ὀφείλομεν νομίζειν χρυσῷ ἢ ἀργύρω, χαρά- γματι τέχνης καὶ ἐνθυμήσεως ἀνθρώπων, τὸ θεῖον εἶναι ὅμοιον. » Πνεῦμά ἐστιν, οὐ πάντως καὶ τὸ θεῖον Πνεῦμα Θεός. Ορθ. Εἰ οὐδὲν τῶν κτισμάτων Πνεῦμα θεῖον, οὐδὲν Πνεῦμα ἀγιωσύνης, κοινὰ δὲ ταῦτα Πατρός, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος· τῆς αὐτῆς ἄρα φύσεως Πατὴρ, καὶ Υἱὸς, καὶ ἅγιον Πνεῦμα. Μακεδ. Δεῖξον Β οὖν, ὅτι, ὥσπερ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ, ὁμοίως δὲ καὶ ὁ Υἱός, οὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα ζωοποιεί. Ορθ. Λέγει Παῦλος· « Ὑμεῖς δὲ οὐκέτ' ἐστὲ ἐν σαρκί, εἴπερ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν. Εἰ δέ τις Πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν κρὸν δι' ἁμαρτίαν, τὸ δὲ Πνεῦμα ζωὴ διὰ δικαιοσύ νην. Εἰ δὲ τὸ Πνεῦμα τοῦ ἐγείραντος Ἰησοῦν Χριστὸν οἰκεῖ ἐν ὑμῖν, ὁ ἐγείρας Χριστὸν ἐκ νεκρῶν ζωοποιή- σει καὶ τὰ θνητὰ σώματα ὑμῶν διὰ τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτοῦ Πνεύματος ἐν ὑμῖν. » Μακεδ. Οὕτως οὐ γέ- γραπται, διὰ τοῦ ἐνοικοῦντος, ἀλλὰ τὸ ἐνοικοῦν. Ορθ. Ἐὰν δειχθῇ, ὅτι ο διὰ τοῦ ἐνοικοῦντος ο γέ γραπται πείθῃ, ὅτι τῆς αὐτῆς ἐστι φύσεως τὸ Πνεῦμα Πατρὶ καὶ Υἱῷ; Μακεδ. Ἐὰν οὖν που ἓν ἢ δεύτερον ἀντίγραφον εὑρεθῇ ἐσφαλμένον παρ' ὑμῖν, ἐκ τούτου ἔχεις με πεῖσαι; Ορθ. Εχομεν δεῖξαι, ὅτι ἐν ὅλοις τοῖς ἀρχαίοις ἀντιγράφοις οὕτω γέγρα- πται. Ἐπεὶ δὲ νομίζεις τοῦτο ἀντιλεγόμενον εἶναι, πληροφορήθητι καὶ ἐξ ἄλλης γραφικῆς ἀποδείξεως. Μακεδ. Εἰπέ· τοῦτο γὰρ ἀντιλέγεται. Ορθ. Λέγει ὁ αὐτὸς ὁ ἅγιος Παῦλος· . Οὐχ ὅτι ἱκανοί ἐσμεν ἀφ' ἑαυτῶν λογίσασθαί τι, ὡς ἐξ ἑαυτῶν, ἀλλ᾽ ἡ ἱκανότης ἡμῶν ἐκ τοῦ Θεοῦ· ὃς καὶ ἱκάνωσεν ἡμᾶς διακόνους Καινῆς Διαθήκης, οὐ γράμματος, ἀλλὰ Πνεύματος. Τὸ γὰρ γράμμα ἀποκτείνει, τὸ δὲ Πνεῦμα ζωοποιεί. » Μακεδ. Ζωοποιεῖν λέγεται τὸ ἀπὸ ἁμαρτιῶν ἄγειν εἰς δικαιοσύνην. Οὐ μὴν ἐγείρει νεκρούς, ὡς ὁ Χρι στὸς ἤγειρεν. ᾿Ορθ. Παῦλος ὁ ἀπόστολος ἤγειρε τὸν Εύτυχον ἀποθανόντα, ἢ οὐ; Μακεδ. Ἀλλ᾿ οὐκ ἦν Παῦλος ὁ ἀναστήσας, ἀλλ' ὁ ἐν Παύλῳ λαλήσας Χρι- στός. 'Ορθ. Καίτοιγε Παῦλος λέγει, ότι ο Χριστὸς ἐν δυνάμει Πνεύματος ἁγίου πεποίηκεν ἐν ἐμοὶ τὰ ση- μεῖα. » Λέγει γὰρ οὕτως, ὅτι « Οὐ τολμῶ τι ἐγὼ λέ· γειν ὧν οὐ κατειργάσατο Χριστός δι' ἐμοῦ λόγῳ καὶ ἔργῳ, εἰς ὑπακοὴν ἐθνῶν, ἐν δυνάμει σημείων καὶ τεράτων, ἐν δυνάμει Πνεύματος ἁγίου. » Μακεδ. Οὐκ ἐδύνατο γὰρ ὁ Χριστὸς ἄνευ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου ποιῆσαι τὰ σημεῖα καὶ τὰ τέρατα; Ορθ. Οὐκ DE SANCTA TRINITATE DIALOGUS III. A est Deus. Orth. Si ex Paulo apostolo audierimus, Deum nihil aliud esse, quam divinum, necesse fue- rit concedere, id, quod divinum est, Deum esse. Maced. Non prorsus. Neque enim etiamsi Deus est Spiritus, idcirco divinus quoque Spiritus est Deus. Ubinam vero scriptum est Deum esse divinum? Orth. In Actis apostolorum sic loquitur Paulus : • Genus ergo cum simus Dei, non debemus æstimare auro aut argento, sculpturæ artis et cogita- tionis hominum, divinum esse simile 18., C D Deum esse Spiritum, non protinus sequi, divinum elian Spiritum esse Deum. Orth. Si rerum creata- rum nulla est Spiritus divinus, nulla.est Spiritus sanctificationis, hæc autem communia sunt Patri, Filio, et Spiritui sancto, nempe ejusdemn natura fuerint Pater, Filius, et Spiritus sanctus. Maced. Ostende igitur, sicut Pater excitat mortuos, et vi- vificat, et Filius quoque, ita etiam Spiritum san- ctum vivificare. Orth. Dicit Paulus : Vos autem jam non estis in carne, si tamen Spiritus Dei ha- bitat in vobis. Si quis autem Spiritum Christi non habet, is non est ejus. Si autem Christus in vobis est, corpus quidem mortuum est propter peccatum, Spiritus vero vita est propter justitiam. Quod si Spiritus ejus, qui suscitavit Jesum Christum a mor- tuis, habitat in vobis, qui suscitavit Christum a mortuis vivificabit quoque mortalia corpora vestra per inhabitantem Spiritum ejus in vobis ". Ma- ced. Non ita scriptum est, ‹ per inhabitantem, › sed « propter inhabitantem. » Orth. Si ostendero scriptum esse, • per inhabitantem, » num tibi persuasum fue- rit, ejusdem esse natura, Spiritum atque Patrem et Filium? Maced. An vero, si unum et alterum mendosum exemplar apud vos inveniatur, inde illud mihi persuaseris? Orth. Possumus ostendere ita in cunctis vetustis exemplaribus scriptum esse. Quoniam tamen de hoc controverti existimas, aliis petitis ex Scriptura demonstrationibus certior fas. Maced. Has igitur profer, nam illud in controversia est. Orth. Idem Paulus dicit : • Non quod ex nobis ipsis idonei simus cogitare aliquid ex nobis, quasi ex nobis, sed quod idonei sumus, id ex Deo est : qui etiam fecit ut idonei ministri essemus Novi Testa- menti, non littere, sed Spiritus. Littera enim occidit, Spiritus auten vivificat 30. » Maced. Vivificare dici- tur a peccato ad justitiam traducere. At non excitat mortuos, sicut Christus excitavit. Orth. Paulus Apostolus Eutychum mortuum excitavit, annon? Maced. At non is est Paulus, qui illum excitavit, sed qui locutus est in Paulo Christus. Orth. Atqui, inquit Paulus : e Christus in virtute Spiritus sancti fecit in me signa. » Sic enim ait : • Non enim au- deo quidquam loqui quod non effecerit Christus per ne, verbo et facto ad obedientiam gentium, in vir- Act. XVII, 29. Rom. vull, 9-11. Il Cor. ut, 5, Et ibidem & deest in manuseriptis. 20. Μακεδ. Φθάσας εἶπον, ὅτι κἂν θῶ, ὅτι ὁ Θεὸς (31) αὐτοῦ. Εἰ δὲ Χριστὸς ἐν ὑμῖν, τὸ μὲν σῶμα νε 20. Maced. Jam prius dixeram, etiamsi posuero (30) Καὶ τὸ θεῖον Πνεῦμα abest a manuscriptis. (31) Palat., οὐκέτ᾽ οὐκ ἔστιν.

Α τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν. » Μακεδ. ' ᾿Αλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ στόματος οὐκ ἔστι τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Ορθ. Οὐκοῦν οὐδὲ ὁ Λόγος Υιός. Μακεδ. Ἐνταῦθα οὐ τὸν ἐνυπόστατον Λόγον λέγει, οὐδὲ τὸ ἐνυπόστατον Πνεῦμα. Ορθ. Ἵνα σοι καὶ δοθῇ λό- γον ἔχειν προφορικὸν τὸν Θεὸν, εἰπὲ ἡμῖν, ὁ ἐνυπό στατος Λόγος ἐστὶν ὁ τὸν οὐρανὸν στερεώσας, ἢ ὁ προφορικός ; Μακεδ. Τον προφορικὸν λέγω, τὴν ἐν τολὴν αὐτοῦ· « Αὐτὸς γὰρ εἶπε, καὶ ἐγενήθησαν · αὐτὸς ἐνετείλατο, καὶ ἐκτίσθησαν. . Εἶπε δὲ (42) καὶ ἐνετείλατο τῷ Υἱῷ, ἐνυποστάτῳ λόγῳ· ὁ δὲ τὴν ἐν τολὴν λαβὼν Υἱὸς ἔκτισεν. σαν, ἀλλὰ τῇ τοῦ Υἱοῦ ἐνεργεία. Καὶ ψεῦδος τὸ λέ- γειν· « Τῷ λόγῳ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἑστερεώθησαν. » ἀλλ' ἐνέμεινεν τὴν τοῦ Υἱοῦ ἐνέργειαν. Καὶ εἰς ὅσην ἀτοπίαν ἐκπίπτει σου ὁ λόγος, ἀγνοεῖς; Εἰπὲ γὰρ ἡμῖν, πολυμαθὲς (44), ἆρα ὁ Υἱὸς ἀκούσας παρὰ τοῦ Πατρός, κινήσας ἑαυτοῦ τὴν οὐσίαν τέχνῃ τινὶ καὶ μεθόδῳ ἐστερέωσε τὸν οὐρανὸν, ἢ λόγῳ αὐτὸν ὑπ εστήσατο; Μακεδ. Ὁ μὲν τοῦ Λόγου λόγος σύνδρο μον ἔσχε τὴν δύναμιν· ὁ δὲ τοῦ Πατρὸς λόγος ἐξεδέ- ξατο (455) τὸν τοῦ Χριστοῦ λόγον. Οὐκ αὐτῷ οὖν ὁ Πατὴρ ἐνετείλατο ποιῆσαι τὰ πάντα ; 'Ορθ. Τοῦτο οὐ γέγραπται, ἀλλ' ὅτι ὁ Πατὴρ τοῦ Λόγου ὄντως πάντα ἐποίησεν. Μακεδ. Εἰ Πατὴρ ἐποίει, πῶς διὰ τοῦ Υἱοῦ ποιεῖ; Ορθ. Ὡς τὸ φῶς διὰ τοῦ ἀπαυγάσματος φω τίζει, οὕτως ὁ Πατήρ διὰ τοῦ Υἱοῦ κτίζει· καὶ ὡς νοῦς διὰ τοῦ λόγου διδάσκει, οὕτως καὶ ὁ Πατὴρ διὰ τοῦ Υἱοῦ κτίζει. Μακεδ. Μὴ διὰ τοῦ Πνεύματος ; Ορθ. Διὰ τοῦ Λόγου κτίζει, καὶ διὰ τοῦ Πνεύματος ἁγιάζει. Μακεδ. Τοῦτο δέχομαι. 'Ορθ. Τοῦτο οὖν ἐστι· • Τῷ λόγῳ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν, καὶ τῷ Πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν. » Μακεδ. Αλλ' ὁ μὲν Υἱὸς κτίζει, τὸ δὲ Πνεῦμα ἁγιάζει, καὶ οὐ κτίζει. ᾿Ορθ. Ο συνετός ἀκούων οἶδεν, ὅτι καὶ τὸ ἁγιάζειν κτίζειν ἐστίν. Οταν ἀκούσωμεν, « Καρδίαν καθαρὰν κτίσον ἐν ἐμοί, ὁ Θεὸς, » τί ἄλλο νοοῦμεν ἢ τὸ, Καρδίαν καθαρὰν ἁγίασον ἐν ἐμοὶ, ὁ Θεός; Ἐπειδὴ δὲ σὺ βούλει συν- ουσιᾶσθαι τὸν ἁγιασμὸν τοῖς οὐρανοῖς, εἰπὲ, τί μεῖ ζόν ἐστι, κτίζειν ἢ ἁγιάζειν ; Μακεδ. Τὸ κτίζειν, Ερ- γον Θεοῦ ἐστιν. Ορθ. Εργον μὲν Θεοῦ ἐστι τὸ κτίζειν οὐ μὴν μεῖζον τοῦ ἁγιάζειν ἐστίν. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸ τὸ ἁγιάζειν, ἔργον Θεοῦ ἐστιν. Γέγραπται γάρ ο Πάτερ ἅγιε, ἁγίασον αὐτοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου. ο Ότι δὲ τὰ ἁγιάζειν μεῖζόν ἐστι τοῦ κτίζειν, ἐκ τοῦ ἀποτελέσμα τος γνῶθι, ὅταν τις ἀπολέσῃ τὸν ἁγιασμόν. Ακούει ὁ ἄθλιος Ἰούδας· « Καλὸν ἦν αὐτῷ, εἰ οὐκ ἐγεννήθη ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος. » Μακεδ. Καλὸν μὲν ἦν αὐτῷ, εἰ οὐκ ἐγεννήθη ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος. Ἀλλ᾿ ὁ κτίζων η ἐδέξατο. S. ATHANASIUS. - SPURIA. 12:0 Dominus per quem omnia? Orth. Dic, et unus Spi- ritus in quo omnia. Maced. Ubi hoc scriptum est? Orth. Apud Davidem: Verbo Domini cæli firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis virtus corum Maced. Sed Spiritus oris ipsius non est Spiritus sanctus. Orth. Ergo ne Verbum quidem est Filius. Maced. Non significat eo loco Verbum subsistens, nec Spiritum subsistentem. Orth. Ut tibi illud quo- que concedatur, quod Deus habeat Verbum prola- citium, die nobis, Verbumne subsistens, est quod coelos firmavit, an prolatitium ? Maced. Verbum prolatitium appello mandatum ipsius. ‹ Dixit enim et facta sunt, ipse mandavit et creata sunt 32. sistenti : Filius vero accepto mandato creavit. A C Dixit autem et mandavit Filio, Verbo videlicet sub- ipsius, sed Filii operatione. Adeoque falsum illud erit : . Verbo Domini coeli firmati sunt. . Cum hoc Verbum non habuerit eam virtutem quæ concurre- ret, sed Filii actionem exspectarit: neque intelligis in quam absurditatem tua hæc oratio delabatur ? Dic enim nobis, multiscie, utrum Filius postquau audivit a Patre, sua ipsius substantia, arte quadam el methodo commota, cœlum firmavit, an vero sermone fecit ut exsisteret? Maced. Verbi quidem verbum concurrentem habuit virtutem : Patris au- tem verbum, Christi verbum exspectavit. Annon enim Pater ei præcepit ut omnia faceret? Orth. Hoc scriptum non est, sed Verbi Patrem omnia condi- disse. Maced. Si Pater fecit, quomodo per Filium fecit? Orth. Sicut lux per splendorem illustrat, ita Pater per Filium creat : et veluti mens per sermo- nem docet, ita etiam Pater per Filium creat. Mu- red. Annon per Spiritum ? Orth, Per Verbum creal, et per Spiritum sanctificat. Maced. Hoc admitto. Orth. Hoc illud est igitur : « Verbo Domini caeli tir- mati sunt, et Spiritu oris ejus omnis virtus eorum. › Maced. Sed Filius quidem creat, Spiritus vero san- clificat, sed non creat. Orth. Quivis prudens auditor novit sanctificationis nomine creationem quoque intelligi. Cum audimus, ‹ Cor mundum crea in me, Deus 3,, quid aliud mente concipimus, quam, Cor purum in me sanctifica, Deus ? Quando- quidem autem vis sanctificationem simu! cuin cœ- lis exsistere cupisse, dic quid majus sit creare an sanctificare. Maced. Creare est Dei opus. Orth. Dei quidem opus est creare, at non majus quain san- clificare. Nam et ipsa sanctificatio, est Dei opus. Scriptum est enim : ‹ Pater sancte, sanctifica eos in veritate tua "., Sanctificare vero majus quid- dam esse quam creare, cognosce ex ipso eventu, cum quis sanctificationem amiserit. Audit enim in- felix ille Judas : • Bonum esset homini illi, si na- Las non fuisset 35. Maced. Bonum igitur illi fuisset, si natus non fuisset: sed Deus solus is est Psal. xxxII, 6. Psal. CXLVIII, 5. Matth. xxv1, 24. sa Psal. L, 12. ss Joan. xvii, 17. (45 Palatinus, 24. Orth. Non fuerint igitur coeli firmati verbo Β (42) Δέ deest in Palatino. 24. Ορθ. Οὐκέτι οὖν τῷ λόγῳ αὐτοῦ ἐστερεώθη (45) Οὐ γὰρ ἔσχεν ὁ Λόγος σύνδρομον τὴν δύναμ.ν, (43) Sic mss. In editis vero aeerant quædam. (44) Palatinus, πολυμαθή.

καὶ δημιουργῶν τὰ μὴ ὄντα ὡς ὄντα, μόνος ἐστὶ Θεός. Β θρωπον, ο ἐπὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος λέλεκται· καὶ τὸ, ο Ποιήσωμεν αὐτῷ βοηθὸν κατ' αὐτ τὸν, ν ὁμοίως ἐπὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύ ματος είρηται. Ινα δὲ μὴ περιέλκηται ὁ λόγος, ἄκου σον τοῦ Εὐαγγελίου λέγοντος, ὅτι τὸν ναὸν τοῦ σώ ματος τοῦ Χριστοῦ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἔκτισε. Μακεδ. Εἰπὲ τοῦ ; Ορθ. • Τοῦ Ἰησοῦ ἡ γένεσις (46) οὕτως ἦν· μνηστευθείσης τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μαρίας τῷ Ἰωσὴφ . πρὶν ἢ συνελθεῖν αὐτοὺς, εὑρέθη ἐν γαστρὶ ἔχουσα ἐκ Πνεύματος ἁγίου. » Μακεδ. Ο Υιός οὖν ἐστιν ὁ Ἰησοῦς τοῦ Πνεύματος. Ορθ. Ἡ γένεσις, εἶπεν, οὐχὶ ἡ γέννησις· ἓν λέγει (47), οὐχὶ δύο. Μακεδ. Αλλ' ὁ ἄγγελος εἶπε· « Τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ γεννηθὲν ἐκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου. » Ορθ. Πρῶτον γένεσιν ἄχου- σον τοῦ ναοῦ, καὶ τότε γέννησιν. Καὶ γὰρ καὶ οἱ ἄνθρωποι πρῶτον γιγνόμεθα δημιουργικῶς, εἶθ' ού- τως γεννώμεθα καταχρηστικώς « Υἱοὺς » γὰρ ἐγέν νησα, καὶ ὕψωσα,» γέγραπται, οὐ φυσικῶς δηλον- ότι, ἀλλὰ καταχρηστικῶς. Μακεδ. Πῶς εἶπεν ὁ Σου λομών· « Η Σοφία ᾠκοδόμησεν ἑαυτῇ οἶκον ; » Ορθ. Τοῦτο γὰρ ἐστιν ὅ λέγω, ὅτι πάντα τὰ ἔργα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματός ἐστι· καὶ διὰ τοῦτο ποτὲ τοῦ Πατρὸς λέγεται, ποτὲ τοῦ Υἱοῦ, ποτὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Αμέλει λέγει Παῦλος ὁ ἅγιος ἀπόστολος· « Οτε δὲ ηὐδόκησεν ὁ Θεὸς, ὁ ἀφορίσας με ἐκ κοιλίας μητρός μου, ἀποκα λύψαι τὸν Υἱὸν αὐτοῦ ἐν ἐμοί·, καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς λέγει· « Παῦλος δοῦλος Ἰησοῦ Χριστοῦ, κλητὸς Από- στολος, ἀφωρισμένος εἰς Εὐαγγέλιον Θεοῦ. » Μακεδ. Τί τοῦτο ποιεῖ; Ορθ. Βούλομαί σοι δεῖξαι, ὅτι ποτὲ ἑαυτὸν ἀφόρισμα λέγει τοῦ Πατρὸς, ποτὲ τοῦ Υἱοῦ. Μακεδ. Μὴ καὶ τοῦ Πνεύματος; Ορθ. Μάθε οὖν, ὅτι καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτὸν ἀφώρισεν, ὡς ἤδη προ- είρηται. Γέγραπται δὲ οὕτως ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων· . Εἶπε δὲ τὸ Πνεῦμα αὐτοῖς· Αφορίσατέ μοι τὸν Βαρνάβαν καὶ τὸν Σαῦλον (48) εἰς τὸ ἔργον, δ προσκέκλημαι αὐτούς.» Μακεδ. Καγώ λέγω, οὓς καλεῖ ὁ Πατήρ, τούτους καλεῖ καὶ ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα· καὶ οὓς ἁγιάζει ὁ Πατήρ, τούτους ἁγιάζει καὶ τὸ Πνεῦμα, ἀλλ' οὐ κτίξει τὸ Πνεῦμα. Ορθ. Δέ. δειχται, ὅτι κτίζει τὸ Πνεῦμα. Ηὑρέθη γὰρ ἡ ἁγία Μαρία ἐν γαστρὶ ἔχουσα ἐκ Πνεύματος ἁγίου. Μακεδ. Οὐκ εἶπεν, ἐν γαστρὶ ἔχουσα κτίσαντος τοῦ Πνεύ- ματος τοῦ ἁγίου· ἀλλ᾽ ἁπλῶς εἴρηται· « Ηὑρέθη ἐν γαστρὶ ἔχουσα ἐκ Πνεύματος ἁγίου. » 'Ορθ. Τὸ οὖν, · ἐκ Πνεύματος ἁγίου, » τί ἄλλο ἡγῇ πλὴν τοῦ κτί σαι; Μακεδ. Ἐγὼ τὴν οἰκονομίαν λέγω τοῦ Πνεύ ματος ἐνταῦθα σημαίνεσθαι. Ορθ. Μὴ οὖν θέλεις εἰπεῖν τὸ Κυριακὸν σῶμα κτίσμα; Μακεδ. Κτίσμα μὲν λέγω τὸ σῶμα, ἀλλ' οὐ τοῦ Πνεύματος αὐτὸ λέγω κτίσμα, ἀλλὰ τοῦ Χριστοῦ. Ὀρθ. 'Αλλ' ή Γραφή , Γένεσις [ γέννησις DE SANCTA TRINITATE DIALOGUS III. A qui creat et efficit quæ non sunt tanquam si essent. . B D mus hominem 26,, de Patre, et Filio, et Spiritu sancto dictum esse ; et illud : « Faciamus ei adju- torium ipsi conveniens 37, > itidem de Patre, et Filio, et Spiritu sancto dictum esse. Jam vero ne longius protrahatur oratio, audi Evangelium dicens, templum corporis Christi fuisse a Spiritu sancto conditum. Maced. Ubinam? Orth. Jesu ortus sic fuit : cum esset desponsata mater ejus Maria Joseph, antequam convenirent, inventa est habens in utero ex Spiritu sancto 38., Maced. Jesus ergo est Spiri- tus sancti Filius. Orth. id est e ortus ] dixit, non [seu generatio] ; unum dicit, non duo. Maced. Sed angelus dixit : « Quod enim in ea natum est, ex Spiritu sancto est s. » Orth. Primum ' audi ortum templi, et postea demum generationem. Nam et nos homines primum efficimur ut ab opi- fice et conditore, deinde sic gignimur improprie. illud enim, e Filios genui, et exaltavi ", O certe scri- plum est, non naturaliter, sed improprie. Maced. Quomodo dixit Salomon: ‹ Sapientia ædificavit sibi domum “?, Orth. Enimvero hoc illud est quod dico, omnia videlicet opera esse Patris, Filii et Spiritus sancti, ideoque modo Patris dici, modo Filii, modo Spiritus sancti. Siquidem Paulus ille sanctus apostolus, inquit: Cum autem placuit Deo, qui me segregavit ex utero matris meæ, ut revelaret Filium suum in me “; » et ipse rursum di- cit : « Paulus servus Jesu Christi, vocatus Aposto- C lus, segregatus in Evangelium Dei ''., Maced. Quid ex hoc efficitur? Orth. Volo tibi demonstrare, Paudum dicere se quiddam esse segregatum modo a Patre, modo a Filio. Maced. Num etiam a Spiritu sancto? Orth. Disce igitur quod etiam Spiritus sanctus ipsum segregarit, ut jam antea dictum est. Sic enim scriptumn est in Actis apostolorum : « Dixit autem eis Spiritus: Segregate mihi Barrabam et Saulum ad opus ad quod ipsos advocavi".> Ma- ced. Dico etiam ego, quos vocat Paler, eos vocal Filius, et Spiritus sanctus : et quos sanctificat Pa- ter, eos sanctificat etiam Spiritus, sed non creat Spiritus. Orth. Demonstratum est Spiritum quo- que creare. Inventa est enim Maria habens in utero de Spiritu sancto. Maced. Non dixit, in utero habens, creante Spiritu sancto: sed simpliciter dictum est Inventa est habens in utero de Spirita sancto **. › Orth. Istud ergo: «De Spiritu sancto, › quid aliud esse putas, quam ipsum condidisse? Maced. Dico Spiritus sancti œconomiam his signi- ficari. Orth. Non vis igitur fateri Domini corpus esse creatum? Maced. Fateor quidem corpus esse creatum, non tamen a Spiritu sancto creatum esse s ibid. 20. Isa. 1, 2. • Prov. 13, Act. XIII, 2. 6s Matth. 1, Gen. 1, 26. Gen. II, 1, 15. 18. 25. Ορθ. Δέδεικται μεν, ὅτι τὸ, ο Ποιήσωμεν ἄν 25. Orth. Ostensum quidem est illud : Facia- 18. ss Matth. 1, 18. 1. • Galat. 4. Rom. 1, 1. (46) Palatinus, γέννησις. (47) Palat. ἓν λέγει, οὐχὶ δ. Editi male, εννάει (48) 135., Παῦλον. Ibid. Palat., εἰς ὅπερ κέκλημαι.

καὶ δημιουργῶν τὰ μὴ ὄντα ὡς ὄντα, μόνος ἐστὶ Θεός. Β θρωπον, ο ἐπὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος λέλεκται· καὶ τὸ, ο Ποιήσωμεν αὐτῷ βοηθὸν κατ' αὐτ τὸν, ν ὁμοίως ἐπὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύ ματος είρηται. Ινα δὲ μὴ περιέλκηται ὁ λόγος, ἄκου σον τοῦ Εὐαγγελίου λέγοντος, ὅτι τὸν ναὸν τοῦ σώ ματος τοῦ Χριστοῦ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἔκτισε. Μακεδ. Εἰπὲ τοῦ ; Ορθ. • Τοῦ Ἰησοῦ ἡ γένεσις (46) οὕτως ἦν· μνηστευθείσης τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μαρίας τῷ Ἰωσὴφ . πρὶν ἢ συνελθεῖν αὐτοὺς, εὑρέθη ἐν γαστρὶ ἔχουσα ἐκ Πνεύματος ἁγίου. » Μακεδ. Ο Υιός οὖν ἐστιν ὁ Ἰησοῦς τοῦ Πνεύματος. Ορθ. Ἡ γένεσις, εἶπεν, οὐχὶ ἡ γέννησις· ἓν λέγει (47), οὐχὶ δύο. Μακεδ. Αλλ' ὁ ἄγγελος εἶπε· « Τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ γεννηθὲν ἐκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου. » Ορθ. Πρῶτον γένεσιν ἄχου- σον τοῦ ναοῦ, καὶ τότε γέννησιν. Καὶ γὰρ καὶ οἱ ἄνθρωποι πρῶτον γιγνόμεθα δημιουργικῶς, εἶθ' ού- τως γεννώμεθα καταχρηστικώς « Υἱοὺς » γὰρ ἐγέν νησα, καὶ ὕψωσα,» γέγραπται, οὐ φυσικῶς δηλον- ότι, ἀλλὰ καταχρηστικῶς. Μακεδ. Πῶς εἶπεν ὁ Σου λομών· « Η Σοφία ᾠκοδόμησεν ἑαυτῇ οἶκον ; » Ορθ. Τοῦτο γὰρ ἐστιν ὅ λέγω, ὅτι πάντα τὰ ἔργα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματός ἐστι· καὶ διὰ τοῦτο ποτὲ τοῦ Πατρὸς λέγεται, ποτὲ τοῦ Υἱοῦ, ποτὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Αμέλει λέγει Παῦλος ὁ ἅγιος ἀπόστολος· « Οτε δὲ ηὐδόκησεν ὁ Θεὸς, ὁ ἀφορίσας με ἐκ κοιλίας μητρός μου, ἀποκα λύψαι τὸν Υἱὸν αὐτοῦ ἐν ἐμοί·, καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς λέγει· « Παῦλος δοῦλος Ἰησοῦ Χριστοῦ, κλητὸς Από- στολος, ἀφωρισμένος εἰς Εὐαγγέλιον Θεοῦ. » Μακεδ. Τί τοῦτο ποιεῖ; Ορθ. Βούλομαί σοι δεῖξαι, ὅτι ποτὲ ἑαυτὸν ἀφόρισμα λέγει τοῦ Πατρὸς, ποτὲ τοῦ Υἱοῦ. Μακεδ. Μὴ καὶ τοῦ Πνεύματος; Ορθ. Μάθε οὖν, ὅτι καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτὸν ἀφώρισεν, ὡς ἤδη προ- είρηται. Γέγραπται δὲ οὕτως ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων· . Εἶπε δὲ τὸ Πνεῦμα αὐτοῖς· Αφορίσατέ μοι τὸν Βαρνάβαν καὶ τὸν Σαῦλον (48) εἰς τὸ ἔργον, δ προσκέκλημαι αὐτούς.» Μακεδ. Καγώ λέγω, οὓς καλεῖ ὁ Πατήρ, τούτους καλεῖ καὶ ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα· καὶ οὓς ἁγιάζει ὁ Πατήρ, τούτους ἁγιάζει καὶ τὸ Πνεῦμα, ἀλλ' οὐ κτίξει τὸ Πνεῦμα. Ορθ. Δέ. δειχται, ὅτι κτίζει τὸ Πνεῦμα. Ηὑρέθη γὰρ ἡ ἁγία Μαρία ἐν γαστρὶ ἔχουσα ἐκ Πνεύματος ἁγίου. Μακεδ. Οὐκ εἶπεν, ἐν γαστρὶ ἔχουσα κτίσαντος τοῦ Πνεύ- ματος τοῦ ἁγίου· ἀλλ᾽ ἁπλῶς εἴρηται· « Ηὑρέθη ἐν γαστρὶ ἔχουσα ἐκ Πνεύματος ἁγίου. » 'Ορθ. Τὸ οὖν, · ἐκ Πνεύματος ἁγίου, » τί ἄλλο ἡγῇ πλὴν τοῦ κτί σαι; Μακεδ. Ἐγὼ τὴν οἰκονομίαν λέγω τοῦ Πνεύ ματος ἐνταῦθα σημαίνεσθαι. Ορθ. Μὴ οὖν θέλεις εἰπεῖν τὸ Κυριακὸν σῶμα κτίσμα; Μακεδ. Κτίσμα μὲν λέγω τὸ σῶμα, ἀλλ' οὐ τοῦ Πνεύματος αὐτὸ λέγω κτίσμα, ἀλλὰ τοῦ Χριστοῦ. Ὀρθ. 'Αλλ' ή Γραφή , Γένεσις [ γέννησις DE SANCTA TRINITATE DIALOGUS III. A qui creat et efficit quæ non sunt tanquam si essent. . B D mus hominem 26,, de Patre, et Filio, et Spiritu sancto dictum esse ; et illud : « Faciamus ei adju- torium ipsi conveniens 37, > itidem de Patre, et Filio, et Spiritu sancto dictum esse. Jam vero ne longius protrahatur oratio, audi Evangelium dicens, templum corporis Christi fuisse a Spiritu sancto conditum. Maced. Ubinam? Orth. Jesu ortus sic fuit : cum esset desponsata mater ejus Maria Joseph, antequam convenirent, inventa est habens in utero ex Spiritu sancto 38., Maced. Jesus ergo est Spiri- tus sancti Filius. Orth. id est e ortus ] dixit, non [seu generatio] ; unum dicit, non duo. Maced. Sed angelus dixit : « Quod enim in ea natum est, ex Spiritu sancto est s. » Orth. Primum ' audi ortum templi, et postea demum generationem. Nam et nos homines primum efficimur ut ab opi- fice et conditore, deinde sic gignimur improprie. illud enim, e Filios genui, et exaltavi ", O certe scri- plum est, non naturaliter, sed improprie. Maced. Quomodo dixit Salomon: ‹ Sapientia ædificavit sibi domum “?, Orth. Enimvero hoc illud est quod dico, omnia videlicet opera esse Patris, Filii et Spiritus sancti, ideoque modo Patris dici, modo Filii, modo Spiritus sancti. Siquidem Paulus ille sanctus apostolus, inquit: Cum autem placuit Deo, qui me segregavit ex utero matris meæ, ut revelaret Filium suum in me “; » et ipse rursum di- cit : « Paulus servus Jesu Christi, vocatus Aposto- C lus, segregatus in Evangelium Dei ''., Maced. Quid ex hoc efficitur? Orth. Volo tibi demonstrare, Paudum dicere se quiddam esse segregatum modo a Patre, modo a Filio. Maced. Num etiam a Spiritu sancto? Orth. Disce igitur quod etiam Spiritus sanctus ipsum segregarit, ut jam antea dictum est. Sic enim scriptumn est in Actis apostolorum : « Dixit autem eis Spiritus: Segregate mihi Barrabam et Saulum ad opus ad quod ipsos advocavi".> Ma- ced. Dico etiam ego, quos vocat Paler, eos vocal Filius, et Spiritus sanctus : et quos sanctificat Pa- ter, eos sanctificat etiam Spiritus, sed non creat Spiritus. Orth. Demonstratum est Spiritum quo- que creare. Inventa est enim Maria habens in utero de Spiritu sancto. Maced. Non dixit, in utero habens, creante Spiritu sancto: sed simpliciter dictum est Inventa est habens in utero de Spirita sancto **. › Orth. Istud ergo: «De Spiritu sancto, › quid aliud esse putas, quam ipsum condidisse? Maced. Dico Spiritus sancti œconomiam his signi- ficari. Orth. Non vis igitur fateri Domini corpus esse creatum? Maced. Fateor quidem corpus esse creatum, non tamen a Spiritu sancto creatum esse s ibid. 20. Isa. 1, 2. • Prov. 13, Act. XIII, 2. 6s Matth. 1, Gen. 1, 26. Gen. II, 1, 15. 18. 25. Ορθ. Δέδεικται μεν, ὅτι τὸ, ο Ποιήσωμεν ἄν 25. Orth. Ostensum quidem est illud : Facia- 18. ss Matth. 1, 18. 1. • Galat. 4. Rom. 1, 1. (46) Palatinus, γέννησις. (47) Palat. ἓν λέγει, οὐχὶ δ. Editi male, εννάει (48) 135., Παῦλον. Ibid. Palat., εἰς ὅπερ κέκλημαι.

καὶ δημιουργῶν τὰ μὴ ὄντα ὡς ὄντα, μόνος ἐστὶ Θεός. Β θρωπον, ο ἐπὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος λέλεκται· καὶ τὸ, ο Ποιήσωμεν αὐτῷ βοηθὸν κατ' αὐτ τὸν, ν ὁμοίως ἐπὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύ ματος είρηται. Ινα δὲ μὴ περιέλκηται ὁ λόγος, ἄκου σον τοῦ Εὐαγγελίου λέγοντος, ὅτι τὸν ναὸν τοῦ σώ ματος τοῦ Χριστοῦ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἔκτισε. Μακεδ. Εἰπὲ τοῦ ; Ορθ. • Τοῦ Ἰησοῦ ἡ γένεσις (46) οὕτως ἦν· μνηστευθείσης τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μαρίας τῷ Ἰωσὴφ . πρὶν ἢ συνελθεῖν αὐτοὺς, εὑρέθη ἐν γαστρὶ ἔχουσα ἐκ Πνεύματος ἁγίου. » Μακεδ. Ο Υιός οὖν ἐστιν ὁ Ἰησοῦς τοῦ Πνεύματος. Ορθ. Ἡ γένεσις, εἶπεν, οὐχὶ ἡ γέννησις· ἓν λέγει (47), οὐχὶ δύο. Μακεδ. Αλλ' ὁ ἄγγελος εἶπε· « Τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ γεννηθὲν ἐκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου. » Ορθ. Πρῶτον γένεσιν ἄχου- σον τοῦ ναοῦ, καὶ τότε γέννησιν. Καὶ γὰρ καὶ οἱ ἄνθρωποι πρῶτον γιγνόμεθα δημιουργικῶς, εἶθ' ού- τως γεννώμεθα καταχρηστικώς « Υἱοὺς » γὰρ ἐγέν νησα, καὶ ὕψωσα,» γέγραπται, οὐ φυσικῶς δηλον- ότι, ἀλλὰ καταχρηστικῶς. Μακεδ. Πῶς εἶπεν ὁ Σου λομών· « Η Σοφία ᾠκοδόμησεν ἑαυτῇ οἶκον ; » Ορθ. Τοῦτο γὰρ ἐστιν ὅ λέγω, ὅτι πάντα τὰ ἔργα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματός ἐστι· καὶ διὰ τοῦτο ποτὲ τοῦ Πατρὸς λέγεται, ποτὲ τοῦ Υἱοῦ, ποτὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Αμέλει λέγει Παῦλος ὁ ἅγιος ἀπόστολος· « Οτε δὲ ηὐδόκησεν ὁ Θεὸς, ὁ ἀφορίσας με ἐκ κοιλίας μητρός μου, ἀποκα λύψαι τὸν Υἱὸν αὐτοῦ ἐν ἐμοί·, καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς λέγει· « Παῦλος δοῦλος Ἰησοῦ Χριστοῦ, κλητὸς Από- στολος, ἀφωρισμένος εἰς Εὐαγγέλιον Θεοῦ. » Μακεδ. Τί τοῦτο ποιεῖ; Ορθ. Βούλομαί σοι δεῖξαι, ὅτι ποτὲ ἑαυτὸν ἀφόρισμα λέγει τοῦ Πατρὸς, ποτὲ τοῦ Υἱοῦ. Μακεδ. Μὴ καὶ τοῦ Πνεύματος; Ορθ. Μάθε οὖν, ὅτι καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτὸν ἀφώρισεν, ὡς ἤδη προ- είρηται. Γέγραπται δὲ οὕτως ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων· . Εἶπε δὲ τὸ Πνεῦμα αὐτοῖς· Αφορίσατέ μοι τὸν Βαρνάβαν καὶ τὸν Σαῦλον (48) εἰς τὸ ἔργον, δ προσκέκλημαι αὐτούς.» Μακεδ. Καγώ λέγω, οὓς καλεῖ ὁ Πατήρ, τούτους καλεῖ καὶ ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα· καὶ οὓς ἁγιάζει ὁ Πατήρ, τούτους ἁγιάζει καὶ τὸ Πνεῦμα, ἀλλ' οὐ κτίξει τὸ Πνεῦμα. Ορθ. Δέ. δειχται, ὅτι κτίζει τὸ Πνεῦμα. Ηὑρέθη γὰρ ἡ ἁγία Μαρία ἐν γαστρὶ ἔχουσα ἐκ Πνεύματος ἁγίου. Μακεδ. Οὐκ εἶπεν, ἐν γαστρὶ ἔχουσα κτίσαντος τοῦ Πνεύ- ματος τοῦ ἁγίου· ἀλλ᾽ ἁπλῶς εἴρηται· « Ηὑρέθη ἐν γαστρὶ ἔχουσα ἐκ Πνεύματος ἁγίου. » 'Ορθ. Τὸ οὖν, · ἐκ Πνεύματος ἁγίου, » τί ἄλλο ἡγῇ πλὴν τοῦ κτί σαι; Μακεδ. Ἐγὼ τὴν οἰκονομίαν λέγω τοῦ Πνεύ ματος ἐνταῦθα σημαίνεσθαι. Ορθ. Μὴ οὖν θέλεις εἰπεῖν τὸ Κυριακὸν σῶμα κτίσμα; Μακεδ. Κτίσμα μὲν λέγω τὸ σῶμα, ἀλλ' οὐ τοῦ Πνεύματος αὐτὸ λέγω κτίσμα, ἀλλὰ τοῦ Χριστοῦ. Ὀρθ. 'Αλλ' ή Γραφή , Γένεσις [ γέννησις DE SANCTA TRINITATE DIALOGUS III. A qui creat et efficit quæ non sunt tanquam si essent. . B D mus hominem 26,, de Patre, et Filio, et Spiritu sancto dictum esse ; et illud : « Faciamus ei adju- torium ipsi conveniens 37, > itidem de Patre, et Filio, et Spiritu sancto dictum esse. Jam vero ne longius protrahatur oratio, audi Evangelium dicens, templum corporis Christi fuisse a Spiritu sancto conditum. Maced. Ubinam? Orth. Jesu ortus sic fuit : cum esset desponsata mater ejus Maria Joseph, antequam convenirent, inventa est habens in utero ex Spiritu sancto 38., Maced. Jesus ergo est Spiri- tus sancti Filius. Orth. id est e ortus ] dixit, non [seu generatio] ; unum dicit, non duo. Maced. Sed angelus dixit : « Quod enim in ea natum est, ex Spiritu sancto est s. » Orth. Primum ' audi ortum templi, et postea demum generationem. Nam et nos homines primum efficimur ut ab opi- fice et conditore, deinde sic gignimur improprie. illud enim, e Filios genui, et exaltavi ", O certe scri- plum est, non naturaliter, sed improprie. Maced. Quomodo dixit Salomon: ‹ Sapientia ædificavit sibi domum “?, Orth. Enimvero hoc illud est quod dico, omnia videlicet opera esse Patris, Filii et Spiritus sancti, ideoque modo Patris dici, modo Filii, modo Spiritus sancti. Siquidem Paulus ille sanctus apostolus, inquit: Cum autem placuit Deo, qui me segregavit ex utero matris meæ, ut revelaret Filium suum in me “; » et ipse rursum di- cit : « Paulus servus Jesu Christi, vocatus Aposto- C lus, segregatus in Evangelium Dei ''., Maced. Quid ex hoc efficitur? Orth. Volo tibi demonstrare, Paudum dicere se quiddam esse segregatum modo a Patre, modo a Filio. Maced. Num etiam a Spiritu sancto? Orth. Disce igitur quod etiam Spiritus sanctus ipsum segregarit, ut jam antea dictum est. Sic enim scriptumn est in Actis apostolorum : « Dixit autem eis Spiritus: Segregate mihi Barrabam et Saulum ad opus ad quod ipsos advocavi".> Ma- ced. Dico etiam ego, quos vocat Paler, eos vocal Filius, et Spiritus sanctus : et quos sanctificat Pa- ter, eos sanctificat etiam Spiritus, sed non creat Spiritus. Orth. Demonstratum est Spiritum quo- que creare. Inventa est enim Maria habens in utero de Spiritu sancto. Maced. Non dixit, in utero habens, creante Spiritu sancto: sed simpliciter dictum est Inventa est habens in utero de Spirita sancto **. › Orth. Istud ergo: «De Spiritu sancto, › quid aliud esse putas, quam ipsum condidisse? Maced. Dico Spiritus sancti œconomiam his signi- ficari. Orth. Non vis igitur fateri Domini corpus esse creatum? Maced. Fateor quidem corpus esse creatum, non tamen a Spiritu sancto creatum esse s ibid. 20. Isa. 1, 2. • Prov. 13, Act. XIII, 2. 6s Matth. 1, Gen. 1, 26. Gen. II, 1, 15. 18. 25. Ορθ. Δέδεικται μεν, ὅτι τὸ, ο Ποιήσωμεν ἄν 25. Orth. Ostensum quidem est illud : Facia- 18. ss Matth. 1, 18. 1. • Galat. 4. Rom. 1, 1. (46) Palatinus, γέννησις. (47) Palat. ἓν λέγει, οὐχὶ δ. Editi male, εννάει (48) 135., Παῦλον. Ibid. Palat., εἰς ὅπερ κέκλημαι.

Λοιπὸν ἀπόκειταί μοι ὁ τῆς δικαιοσύνης στέφανος· Α οὐκ ἐμοὶ δὲ μόνῳ, ἀλλὰ καὶ πᾶσι τοῖς ἡγαπηκόσι τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. » Πείθῃ οὖν, ὅτι υἱοὺς βροντῆς ἐκάλεσε τοὺς ἀποστόλους ; Καὶ πότερον βροντή αὐτοὺς ἐγέννησεν, ἢ ἄνθρωποι ; Μακεδ. Πείθομαι, υἱοὺς βροντῆς αὐτοὺς εἶπεν διὰ τὸ ὑψηλὸν κήρυγμα τῆς πίστεως. Ορθ. Τί δὲ ὑψηλότερον τοῦ βαπτίσματος ; Σκόπησον δὴ μετὰ φόβου Θεοῦ, εἰ μὴ πανταχοῦ ἐν τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ αινίττεται τὸ βάπτισμα βροντήν. Καὶ γὰρ Δαβὶδ λέγει· ι Φωνή τῆς βροντῆς σου ἐν τῷ τροχῷ· ἔφαναν (58) αἱ ἀστρα- παί σου τῇ οἰκουμένῃ. Εἶδεν καὶ ἐσαλεύθη ἡ γῆ. » Τί ἄλλο ἢ τὸ βάπτισμα λέγει βροντήν ; τὸν δὲ τροχών τὸν κύκλον τοῦ βίου τούτου; καὶ τὰς ἀστραπὰς τοὺς ἁγίους ἀποστόλους, τοὺς καὶ φάναντας τῇ οἰκουμένῃ τὸ φῶς τῆς βροντῆς ; Αὐτοὶ γάρ εἰσιν οἱ ἀκούσαντες· Β • Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου. » Ἡ δὲ σαλευθεῖσα γῆ εἰς γεωργίαν ἐκ τῆς βροντῆς, καὶ ἐκ τῆς φαύσεως τῶν ἄστρων τὰ ἔθνη ἀπὸ τῆς ἁγνωσίας εἰς τὴν ἐπίσ γνωσιν. Μακεδ. Εἶπον, ὅτι ξενοφωνοῦμαι, καὶ ἀνάγκη με επισκέψασθαι. Ορθ. Ἐπειδὴ πανταχόθεν σε θέλω πεισθῆναι, μάθε, ὅτι καὶ ἐν ἑτέρῳ ψαλμῷ ὁ Δαβὶδ τὸ βάπτισμα βροντήν καλεῖ, λέγων· « Φωνή Κυρίου ἐπὶ τῶν ὑδάτων. » Καὶ τὰ ἑξῆς· Ὁ Θεὸς τῆς δόξης ἑβρόντησε, Κύριος ἐπὶ ὑδάτων πολλῶν. » Μακεδ. Ἔγνων λοιπὸν, τί ἐστιν ὁ θέλεις κατασκευάσαι καὶ συναγαγεῖν. 'Αλλ εἶπον, ἐγὼ ὀλίγος εἰμί · ἔνδος μοι ἐπισκέψασθαι. Ορθ. Δώη σοι ὁ Θεὸς σύνεσιν, ἵνα ἐπιγνῶς περὶ ὧν κατηχήθης λόγων. ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος Διάλογος Δ', ἐν ᾧ ᾿Ορθοδόξου πρὸς Απολλιναρια στην διάλεξις (59). ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ. - ΑΠΟΛΛΙΝΑΡΙΑΣΤΗΣ. ΟΙ. Ορθ. Αλλ' ὁποῖον; Απολλ. Θεϊκόν. Ορθ. Τῇ φύσει, ἢ τῇ ἑνώσει τῆς οικονομίας; Απολλ. Τῇ ἐνώσει τῆς οἰκονομίας. Ορθ. Οὐκοῦν τῇ φύσει ἀνθρώπινον, τῇ δὲ οἰκονομία θεϊκόν. Απολλ. Ναί. Ορθ. Καὶ ὁμοούσιον ἡμῖν; Απολλ. Τὸ ἐκ Μαρίας σαρκίον ὁμοούσιον ἡμῖν. Ορθ. Σύμφωνοι οὖν ἡμῖν ἐστε ἐν τούτοις; Απολλ. Ει οὕτως, ναι. Ορθ. Ιδωμεν οὖν καὶ περὶ ψυχῆς. Απολλ. Ἴδωμεν. Ορθ. Εμψυχον ἦν τὸ σῶμα, ἢ DE SANCTA TRINITATE DIALOGUS IV. > • est, omnibus competere dicimus eodem Spiritu præ- ditis. Dixit enim sanctus Paulus: In reliquo reposita est mihi corona justitia, non solum autem mihi, sed etiam omnibus qui diligunt adventum Domini nostri Jesu Christi . . An igitur tibi per- suasum est Christum vocasse apostolos filios toni- tru? num vero tonitru ipsos genuit, an potius ho- mines ? Maced. Ipsos, credo, vocavit filios tonitrui, ob sublimem illam fidei prædicationem. Orth. Ec- quid autem baptismo sublimius? Perpende cum Dei timore, annon ubique in Scriptura divinitus inspi- rata tonitru baptismum innuat? Dicit enim David: Vox tonitrui tui in rota : Illuxerunt coruscationes tuæ orbi terræ. Vidit et commota est terra 63. Quid aliud vocat tonitru quam baptismum ? rotam, hujus vitæ circulum ? fulgura vero, sanctos apo- stolos, qui lucem tonitrui orbi terrarum patefece- runt? Hi sunt enim qui audierunt : « Vos estis fux mundi › Commota est autem ab hoc tonitru terra,ad culturam, et gentes collustratione siderum ab ignorantia ad Dei cognitionem traductæ, Maced. Dixi nova hæc et peregrina mihi incidere. Ampliore consideratione mihi opus est. Orth. Quoniam te cupio modis omnibus ad hoc credendum perducere, disce in alio etiam psalmo baptismum a Davide vo- cari tonitru, cum inquit : c Vox Domini super aquas. » Et mox: ‹ Deus majestatis tonuit, Do:ni- nus super aquas multas ". » Maced. Novi quid dein- C ceps efficere et colligere institueris. Sed quod antea dixi, exiguo sum ingenio, concede ut de istis amplius dispician. Orth. Utinam det tibi Dominus intelli- gentiam, ut quæ audivisti agnoscas. • S. P. N. ATHANASII De sancta Trinitate Dialogus IV, in quo Orthodoxi cum Apollinarii sectatore dialogus. ORTHODOXUS. l Tim. 1V, APOLLINARISTA. Non habuit. Orth. Cujusmodi ergo aliud? Apoll. Divinum. Orth. Natura, an œco- nomiæ unione? Apoll. OEcononiæ unione. Orth Ergo natura humanum, œconomia vero divinum Apoll. Etiam. Orth. Et nobis.consubstantiale. Apoll. Caro quam ex Maria sumpsit, consubstantialis est nobis. Orth. In istis igitur sentitis nobiscum? Apoll. Etiam, si quidem ita sentitis. Orth. Dispiciamus igitur etiam de anima. Apoll. Dispiciamus. Orth. es Psal. XXVIII, 14. 3. 1. Σῶμα ἀνθρώπινον ἔσχεν ὁ Χριστός, ἢ οὐ; D 1. Habuit humanum corpus Christus, annon 19. Matth. v, 8. 68 Psal. LXXVI, (58) Sic mss. Editi vero, ἐφάνησαν. (59) Reg. et Felc., Τοῦ ἁγίου Αθανασίου πρὸς Απολλινάριον διάλεξις.

δηλονότι ; Απολλ. Ού. Ορθ. Καὶ πῶς ἔμψυχον τὸ μὴ ἔχον ψυχήν; Απολλ. θείᾳ ἦν ἐμψυχίᾳ ψυχωθέν. Ορθ. Σὺ γὰρ ἀθεεὶ ἐψυχώθης; Απολλ. Φυσικῶς ἐψυχώθην. Ορθ. ῎Ανευ τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως; Απολλ. Αλλ' οὐχ οὕτως ὁ Κύριος. Ἐνταῦθα γὰρ ψυχή λογική, σώματι ἡνωμένη προστάγματι Θεοῦ, ἄνθρωπον ἀποτελεῖ. Ἐπὶ δὲ τοῦ Κυρίου οὐχ οὕτως· ἀλλὰ Θεὸς Λόγος σαρκὶ ἑνωθεὶς ἄνθρωπον ἀπετέλεσεν Θεόν. ᾿Ορθ. Τοῦτο οὖν λέγεις θείαν ἐμψυχίαν; Απολλ. Καὶ πάνυ. Ορθ. ᾿Αντὶ ψυχῆς οὖν ὁ Λόγος; Απολλ. Ναί. Ορθ. Τίς οὖν ἦν ὁ λέγων (60) · . Τὴν ψυχήν μου οὐδεὶς αἴρει ἀπ' ἐμοῦ· ὅτε θέλω, τίθημι αὐτὴν, καὶ ὅτε θέλω, λαμβάνω αὐτήν·, ἡ σάρξ, ἢ ὁ Λόγος; Απολλ. Ο Λόγος. ᾿Ορθ. Ποίαν ἔλεγεν ψυχήν; Αν ἄψυχον; Απολλ. Εμψυχον. Ορθ. Ψυχὴν ἔχον Β εἶχεν, ἢ ἣν οὐκ εἶχεν; Απολλ. Τὴν ἀνθρωπίνην ἔλεγεν ζωήν. 'Ορθ. Δυνατὸν γὰρ ἀνθρωπίνην ζωήν εἶναι, μὴ παρούσης ψυχῆς; Απολλ. Καὶ πάνυ. . Ὁ γὰρ Θεὸς ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ ἐν τοῖς ἀνθρώ ποις συνανεστράφη. » Απολλ. Σαρκί. Ορθ. Ωσπερ οὖν σαρκός ἐστι τὸ φαίνεσθαι, οὕτω καὶ ψυχῆς συναναστρέφεσθαι. Αδύνατον δὲ τὸν τῇ φύσει ἀόρατον ὁραθῆναι, μὴ ἑνωθέντα σώματι τῷ δυναμένῳ ὁραθῆναι· καὶ ἀδύ νατον τὸν τῇ φύσει ἀπαθῆ παθεῖν καὶ συναναστρα- φῆναι ἀνθρώποις, μὴ ἑνωθέντα σώματι ἐμψύχῳ, τῷ δυναμένῳ παθεῖν ἑκουσίως καὶ συναναστραφήναι ἀν θρώποις. Σῶμα δὲ ἔμψυχον, ψυχὴν ἔχον, ἔμψυχόν ἐστι, κἂν θέλῃς, κἂν μὴ θέλῃς. Απολλ. "Ανθρωπος οὖν ψιλός (61) ἔπαθεν ὑπὲρ ἡμῶν. Ορθ. Μὴ γέ- νοιτο ! ᾿Αλλὰ Θεὸς, βουληθεὶς ὀφθῆναι, ἤνωσεν ἑαυτῷ σῶμα τὸ δυνάμενον ὀφθῆναι· καὶ βουληθεὶς παθεῖν, ἤνωσεν ἑαυτῷ σῶμα ἔμψυχον τὸ δυνάμενον παθεῖν ἑκουσίως, οὐ πρότερον ὑπάρξαν, καὶ τότε κατ' ἀρε τὴν ἑνωθέν· οὔτε ἐξ ἀνθρώπου ἁπλῶς τῆς Μαρίας, ἀλλὰ πρότερον αὐτῆς ἁγιασθείσης, καὶ τότε ἐξ αὐτ τῆς μετασχόντος τοῦ Θεοῦ Λόγου τῆς ἀνθρωπότητος, καὶ ἑνώσαντος ἑαυτῷ κατ' οἰκονομίαν ἔμψυχον σῶμα, ὡς εἶναι ἕνα τὸν αὐτὸν Θεὸν καὶ ἄνθρωπον. Απολ. Τὸ ἔμψυχον σῶμα ἄνθρωπος ἐστιν; Ορθ. Οὐχ ἁπλῶς τὸ ἔμψυχον σῶμα ἀνθρωπός ἐστιν, ἀλλὰ τὸ ἀνθρώ πινον σῶμα ἔμψυχον ἄνθρωπός ἐστιν. Απολλ. "Αν- βάνειν αὐτήν. θρωπος οὗτος Ἰησοῦς ἐστιν; Ορθ. Ενωθεὶς Λόγω. Απολλ. Οὐκ ἔστιν οὖν Ἰησοῦς ἄνθρωπος; Ορθ. *Ανευ τοῦ Λόγου οὔτε ἄνθρωπον αὐτὸν οἶδα ὑποστάντα. Τὴν γὰρ ὕπαρξιν αὐτοῦ ἐν τῇ ἑνώσει τοῦ Λόγου γνω- ρίζω. Απολλ. Οὐκ οὖν ἀντὶ τοῦ λογικοῦ ἦν ὁ Λόγος ; Ορθ. Οὐ· ἀλλ' ἐν τῷ λογικῷ ἦν ὁ Λόγος, ἑνώσας αὐτὸς ἑαυτῷ διὰ τοῦ λογικοῦ τὸ ἑκούσιον πάθος. Απολλ. Νοῦν ἀνθρώπου εἶχεν ὁ Χριστός; Ορθ. Μη λέγε, ὁ Χριστὸς, διαιρῶν, νοῦν εἶχε. Τὸ γὰρ συναμ E. ATHANASIUS. SPURIA. - Corpus illud eratne animatum, an exanime? Apoll. A Animatum. Orth. Nempe quod anima prædi- tum esset? Apoll. Nequaquain. Orth. Quomodo vero fuerit animatum, quod non fuerit anima præditum? Apoll. Divina animatione fuit animatum. Orth. Enimvero an tu es, Deo non interveniente, anima- tus? Apoll. Naturaliter sun animatus. Orth. Num absque Dei potentia? Apoll. At non ita Dominus. Hic enim anima rationis particeps, corpori ex Dei man- dato unita, hominem constituit. In Domino vero non ita est, sed Deus Verbum carni unitum homi- nem constituit Deum. Orth. Hoccine est quod divi- nam auimationem vocas ? Apoll. Sane quidem. Orth. Verbum igitur fuerit animæ vice. Apoll. Etiam. Orth. Quisnam igitur dixit: Nemo tollit animam meam a me, cum volo pono eam, et cum volo sumo :, caro an Verbum ? Apoll. Verbum. Orth. Quam dixit animam? quam haberet, vel quam non haberet ? Apoll. Vitam humanam significavit. Orth. At fierine potest ut quædam sit humana vita, si non adfuerit anima? Apoll. Maxime. • Deus enim in terra visus est, et cum hominibus conversatus est 67. ) C aspectabilis cum sit? Apoll. Carne. Orth. Sicut ergo carnis est conspicuum esse; ita et animæ est conver- sari. Fieri vero non potest ut qui natura est inaspe- ctabili, cernatur, nisi corpori uniatur quod videri possit : et fieri non potest, ut qui natura passionis expers est, patiatur et una cum hominibus conver- setur, nisi sit corpori animato unitus, quod sponte pati et una cum hominibus versari possit. Anima- tum autem corpus eo ipso quod anima sit præditum, animatum est, velis, nolis. Apoll. Homo igitur nudus passus est pro nobis. Orth. Absit ! Sed Deus cum vellet conspici, univit sibi corpus quod conspici posset : et pati volens, univit sibi corpus anima- tum quod sponte pati posset, neque quod quidem prius exstiterit, postea vero virtute unitum fuerit : neque simpliciter ex homine Maria, sed ipsa prius sanctificata, ut Deus Verbum desumptam ex ea hu- manitatem, tum demum participans, et sibi ipsi per œconomiam uniens corpus animatum, unus et idem esset Deus et homo. Apoll. Nonne animatum corpus homo est? Orth. Non quodvis animatum corpus est homo, sed humanum corpus animatum est homo. D Apoll. Homo iste annon est Jesus? Orth. Unitus Ver- bo. Apoll. Jesus igitur annon est homo ? Orth. Ne hominem quidem ipsum absque Verbo substitisse agnosco. Ipsius enim exsistentiam in ipsa unitione Verbi designo. Apoll. Non fuit igitur Verbum vice partis rationalis? Orth. Non, sed in parte rationali fuit Verbum, sibi ipsi per illam uniens spontaneam patiendi facultatem. Apoll., Habuit igitur mentem hominis Christus? Orth. Cave sic dicas Christum 38. ce Joan. x, 2. Ορθ. Ωφθη δὲ ὁ τῇ φύσει ἀόρατος πῶς; 2. Orth. Quomodo vero visus est in natura, in- 18. of Baruch 11, (60) Palat., Τίς ουν ό λεγ. Paulo post idem, λαμ (61) Ψιλός deest in mss.

Β - Α αὐτοῦ σῶμά ἐστιν, ὅ ἤνωσεν ἑαυτῷ ἔμψυχον σῶμα, οὐ τῇ φύσει, ἀλλὰ τῇ οἰκονομία· οὕτως αὐτοῦ κόπος ὁ κόπος οὐ τῇ φύσει, ἀλλὰ τῇ οἰκονομίᾳ τῆς ἑνώσεως· καὶ αὐτοῦ πάθος τὸ πάθος οὐ τῇ φύσει (65) (ἀπαθής γὰρ ἡ φύσις), ἀλλὰ τῇ οἰκονομίᾳ τῆς ἑνώσεως. Δια γὰρ τὸ πάθος καὶ ἡ ἕνωσις· καὶ διὰ τὴν σωτηρίαν τὸ πάθος. Σῶσαι γὰρ θέλων, ἔπαθεν· παθεῖν δὲ θέλων, ἤνωσεν, ὃ ἑνώσας οὐκ ἀφῆκεν. « Οὕτω γὰρ ἐλεύσε ται, ὃν τρόπον ἐθεάσασθε αὐτὸν πορευόμενον εἰς τὸν οὐρανόν, και, ο Όψοντα: (66) εἰς ὃν ἐξεκέντησαν. » Απολλ. "Αλλως γὰρ οὐκ ἐδύνατο σῶσαι; Ορθ. Αλλ οὕτως ἠθέλησε σῶσαι διὰ τῆς μωρίας τοῦ κηρύγματ τος. Απολλ. Εἰ νοῦν ἀνθρώπου (67) εἶχεν, ἐδύνατο καὶ ἁμαρτῆσαι. Ορθ. Εἰ μὴ ἦνωτο τῇ θεότητι ὁ νοῦς, ναί. Απολλ. Τρεπτός οὖν ἦν ὁ Χριστός; Ορθ. Μη γένοιτο ! 'Απολλ. Εἰ ἐδύνατο ἁμαρτῆσαι, τρεπτός ἦν. Ορθ. Μνημόνευε τῶν εἰρημένων. Εἶπον γάρο Εἰ μὴ ἤνωτο, ναι. Ἰησοῦς δὲ Χριστὸς ἄνευ ενώσεως οὐ νοεῖται Χριστὸς Ἰησοῦς, ἀλλὰ Θεὸς Λόγος, Υιός Θεοῦ ἐνυπόστατος. Εἰ δύνῃ εὑρεῖν τὸ ἔμψυχον σῶμα ἄνευ ἑνώσεως, ἐννόει τροπήν· εἰ δὲ ἅμα σῶμα, ἅμα Θεοῦ Λόγου σῶμα, καὶ ἅμα ἔμψυχον λογικόν, ἅμα Θεοῦ Λόγου (68) σῶμα ἔμψυχον λογικόν, ζητείς τρο πήν; Απολλ. Εἰ νοῦν ἀνθρώπου εἶχεν ὁ Χριστὸς, καὶ λήθην καὶ ἄγνοιαν εἶχεν, καὶ ἁμαρτάνειν ἐδύνατο. Ορθ. Εἰ μὴ ἤνωτο τῇ θεότητι, ναι. Καὶ μὴ λέγε, εἰ νοῦν ἀνθρώπου· οὐ γὰρ ἄλλου τινὸς ἂν εἶχε νοῦν (69)· ἀλλ', Εἰ ἄρα, εἰπὲ, ἀνθρωπίνου νοῦ μετο εἶχεν ὁ Λόγος, ὡς ἀνθρωπίνης σαρκός. πεσθαι; Ορθ. Πῶς τὸ θνητὸν τοῦτο, ἐνδυθὲν ἀθανασίαν, οὐκέτι ἀποθνήσκει, καὶ τὸ φθαρτὸν τοῦτο, ἐνδυθὲν ἀφθαρσίαν, οὐκέτι φθείρεται· οὕτως ὁ νοῦς, θεωθεὶς ἑνώσει Θεοῦ Λόγου, οὐ τρέπεται. Απολλ. Οὐκοῦν καὶ οἱ ἅγιοι ἄτρεπτον εἶχον νοῦν; ᾿Ορθ. Ου. Απολλ. Δια τί ; οὐκ ἦν καὶ ἐν αὐτοῖς ὁ Λόγος; Ορθ. Αλλ' ἐν τοῖς ἁγίοις οὐ καθ᾽ ἕνωσιν ἦν, ἀλλὰ κατὰ τὴν τοῦ Πνεύ ματος χάριν, διαφόρως ἐν αὐτοῖς ἐνεργοῦντος· ἐν ταῦθα δὲ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος. Καὶ οἱ μὲν ἅγιοι μέτοχοι τοῦ Λόγου ἦσαν· ἐνταῦθα δὲ ὁ Λόγος μετέσχε τῆς ἀνθρωπότητος. Απολλ. Εἰπὲ, αἵματος καὶ σαρκὸς, ὡς γέγραπται. Ορθ. Εθος τῇ Γραφῇ τὸν ὅλον ἄνθρωπον σάρκα καὶ αἷμα καλεῖν, ὡς ὅταν λέγῃ· « Οὐ προσανεθέμην σαρκὶ καὶ αἷματι· » και, . Ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύμα τός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα· ο καὶ πάλιν· Οὐ μὴ κατα μείνῃ τὸ Πνεῦμά μου ἐπὶ τοὺς ἀνθρώπους, διὰ τὸ εἶ ναι αὐτοὺς σάρκα·, καὶ ὅσα τοιαῦτα. 'Απολλ. Τι ἐστιν, Οἱ ἅγιοι μετέσχον, καὶ ὁ Θεὸς Λόγος μετέσχε ; τίς ή διαφορά; Ορθ. "Οτι οἱ ἅγιοι πρότερον ὑπῆρξαν, καὶ τότε μετέσχον Θεοῦ Λόγου· ἐνταῦθα δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλὰ ὁ ῶν πρὸ τῶν αἰώνων Θεὸς Λόγος, βουληθεὶς ἐν ‹ S. ATHANASIUS. SPURIA. pus non animatum neque laborat, neque net. Sicut autem corpus illud animatum, quod Verbum sibi univit, est ipsius corpus non natura, sed ceconomia ; ita labor est ipsius labor, non natura, sed unitionis economia : et passio est ipsius passio, non natura, natura enim Verbi passionis expers, sed unitionis acconomia. Nam et ut pateretur unitus est, et ut nos servaret, passus est. Volens cnim servare, passus est; et volens pati, univit sibi quod semel unitum nunquam dimisit. Sic enim veniet, quemadmodum vidistis eum euntem in cœlum : set, Videbunt eum in quem transfixerunt "., Apoll. Enimvero annon aliter poterat nos salvos facere? Orth. Sed ita servare voluit per stultitiam prædicationis. Apoll. Si mentem hominis habuit, potuit etiam peccare. Orth. Sune, nisi hæc mens fuisset deitati unita. Apoll. Mutabilis ergo fuit Christus ? Orth. Absit! Apoll. Si potuit peccare, mutabilis erat. Orth. Me- nineris eorum quæ diximus. Dixi enim : Nisi fuisset deitati unitus. Jesus Christus autem non intelligitur sine unitione Jesus Christus, sed Deus Verbum, Filius Dei subsistens. Si corpus animatum potes absque unitione invenire, mutationem cogita: sin autem simul fuit corpus, et Dei Verbi corpus, et simul fuit animatum rationis particeps, simul Dei Verbi corpus animatumn, ac rationis particeps, quærisne mutationem ? Apoll. Si mentem hominis habuit Christus, fuit quoque oblivioni et ignorantiæ obnoxius, et peccare potuit. Orth. Sane, nisi dei- tati fuisset unitus. Ne vero dicito, si mentem hominis; nullius enim alterius mentem habere potuit ; sed dicito, Si mentis humanæ particeps factum fuit Verbum, sicut humanæ carnis. 5. Apoll. Quomodo potest mens humana C non mutari ? Orth. Quomodo mortale istud im- mortalitate indutum non moritur, et corrupti- bile hoc, incorruptibilitate indutum, non amplius corrumpitur : ita et mens per unitionem cum Deo Verbo deificata non mutatur. Apoll. Ergo et sancti penten habuerunt immutabilem? Orth. Non. Apoll. Quamobrem, nonne in illis quoque fuit Verbum ? Orth. Sed fuit in sanctis non unitione, sed pro gratia Spiritus, diverse in ipsis operantis : hic vero, id est in Deo Verbo, fuit omnis plenitudo dei- tatis. Deinde sancti quidem fuerunt participes Verbi, hic vero Verbum participavit humanam na- luram. Apoll. Dic, carnem et sanguinem, ut scri- ptum est. Orth. Scripturæ mos est totum hominem vocare carnem et sanguinem, ut cum dicit : . Non D ultra acquievi carni et sanguini 70. . Et : e la no- vissimis diebus effundam de Spiritu meo super omnem carnem , Et rursum : « Non permane- bit Spiritus meus in hominibus istis, quia caro sunt . . Et quæcunque sunt hujusmodi. Apoll. ". Quid illud est, Sancti participarunt, et Deus Verbum participavit? quodnam est hoc discrimer? Orth Quod • es Act. 1, Joel 11, 11. "Juan. XIX, 37. ** Galat. 1, 16. (65) Οὐ τῇ φύσει deest in Palat. (66) Ὄψονται abest a Palat. (67) Palat., νοῦν ἀνθρώπινον. 5. Απολλ. Πῶς δύναται ἀνθρώπινος νοῦς μὴ τρέ 28. * Gen. vi, 3. (68) Λόγου deest in Palat. (69) Τίνος ἀνθρώπου εἶχε νοῦν mss.

ἐγεννήθη καὶ σεσαρωμένος (7%), ἀλλὰ μετὰ τοῦ ναοῦ· διὸ καὶ αὐτός ἐστιν Ἰησοῦς, δι' οὗ τὰ πάντα. Οὔτε δὲ τὸν ναὸν καλῶ Ἰησοῦν χωρίς τοῦ Λόγου, οὔτε τὸν Λόγον χωρίς τοῦ ναοῦ Ἰησοῦν· ἀλλ᾽ ἔκτοτε Ἰησοῦς ὁ Λόγος κέκληται, ἐξ οὗ καὶ ἰάσατο τὰ συντρίμματα τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. Τότε δὲ ἰάσατο, ὅτε κατηξίωσε μορ- φὴν δούλου λαβεῖν. Οὗτος (75) οὖν ὁ Λόγος, ὁ νῦν Ἰη- σοὺς διὰ τὴν οἰκονομίαν κληθείς, αὐτός ἐστιν, δι' οὗ τὰ πάντα· καὶ ὥσπερ τὸν καυτῆρα πῦρ καὶ σίδηρον ναῶ, οὕτως Ἰησοῦν Θεὸν Λόγον ἐνανθρωπήσαντα. Απολλ. Ο ναός, δι' οὗ τὰ πάντα, ἢ ὁ ἐν τῷ ναῷ; Ορθ. Μη διαίρει τὸν ναὸν τοῦ ἐνοικοῦντος. Εἰ γὰρ · ὁ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ ἐν πνεῦμά ἐστι, ο πολλῷ πλεῖον, ὅταν ὁ Κύριος λέγηται καὶ πιστεύητα: ἡνώσθαι μορφῇ δούλου, εἷς ἐστιν αὐτὸς Θεὸς καὶ ἄν Α οὗ τα πάντα. Ορθ. Ὁ γεννηθεὶς ἐκ Μαρίας οὐ κενὸς Β θρωπος. μένος ἐκ Μαρίας; Ορθ. Μόνον ἄνθρωπος, ου. Απολλ. ᾿Αλλὰ καὶ τί ; Ορθ. ᾿Αλλὰ καὶ Θεός· ὡς γὰρ οὐκ ἔστι μόνον σὰρξ Ἰσαὰκ γεγεννημένος ἐκ τοῦ ᾿Αβραὰμ, οὐδὲ ἄλλος τις τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ ἄνθρωπος ἐξ ἀνθρώπου γεγέννηται ἕκαστος ἡμῶν, οὐ γεννωμένης ψυχῆς λογικῆς ἐκ ψυχῆς λογικῆς· καίτοιγε τοῦ ἀν- θρώπου ἐκ ψυχῆς λογικῆς καὶ σώματος συγκειμένου οὕτω Θεὸν λέγω τὸν ἐκ Μαρίας γεγεννημένον, ψυχῇ καὶ σώματι ἑνωθέντα. Καθάπερ γὰρ ἐνωθεῖσα ψυχή σώματι, γεννᾶται ἄνθρωπος διὰ γυναικός, οὕτως ἐνω- θεὶς Θεός Λόγος ψυχῇ καὶ σώματι, ἐγεννήθη Θεὸς καὶ ἄνθρωπος διὰ γυναικός. Απολλ. Καίτοιγε ο ἐκ γυναικός ο γέγραπται. Ορθ. Ἐκ γυναικὸς κατὰ σάρκα, διὰ τῆς γυναικὸς κατὰ πνεῦμα. Απολ Ο ἴδιος Υἱός τοῦ Θεοῦ, ὃν παρέδωκεν ὑπὲρ ἡμῶν, τίς ἐστιν ; ὁ Λόγος, ἢ ὁ ἄνθρωπος; Ορθ. Ο ίδιος Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. αὐτός ἐστιν ὁ ταπεινώσας ἑαυτὸν, μορφὴν δούλου λαβὼν, » καὶ ἐν αὐτῇ τῇ δουλικῇ μορφή παραδοθείς. Απολλ. Οὐχ ὁ γεννηθεὶς οὖν ἐκ Μαρίας Ἰησοῦς, ἀλλ' ὁ γεννηθεὶς δι' αὐτῆς Λόγος, αὐτὸς ἑαυτὸν ἐταπείνωσε μέχρι θανάτου. Ορθ. Μὴ διαιρε τὴν ἅπαξ ἑνωθεῖσαν ἔνωσιν. Εἶπον γάρ, ὅτι αὐτός έστιν ὁ ἴδιος Υἱὸς, ὁ ἐξ αὐτῆς κατὰ σάρκα, καὶ δι᾽ αὐ- τῆς κατὰ πνεῦμα. Απολλ. Ὁ δι' αὐτῆς οὖν Λόγος ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν μέχρι θανάτου. Ορθ. Ο δι' αὐτ τῆς οὖν Θεός Λόγος, οὐ δυνάμενος τῇ φύσει τῆς θεά τητος ταπεινωθῆναι μέχρι θανάτου, ἔλαβεν ἑαυτῷ ἐξ αὐτῆς ἔμψυχον σῶμα, τὸ δυνάμενον ταπεινωθῆναι μέχρι θανάτου, ὅ ἐστι μορφὴ δούλου. ἑνώτας ἑαυτῷ σῶμα ἔμψυχον, τὸ δυνάμενον ἀπο (7 οὕτως. S. ATHANASIUS. SPURIA. - est. Orth. Sane, si consideraretur seorsim a Ser- bo. Quod si nunquam ut a Verbo sejunctum consi- deratur, nempe non est homo nudus, sed Deus ob Verbi unitionem. Apoll. Templum ex Maria geni- tum, est Jesus, per quem omnia. Orth. Qui genitus est ex Maria, non est genitus vacuns seu scopis mundatus, sed una cum templo, ideoque est Jesus, per quem omnia. Neque vero templum voco Jesum absque Verbo, neque Verbum voco Jesum absque templo sed ex eo tempore Verbum accepit nomen Jesu, ex quo sanavit contritiones popali sui. Tunc autem sanavit, quando dignatus est servi formam accipere. Hoc igitur Verbum, quod nunc propter œconomiam dictum est Jesus, is est, per quem omnia : et quemadmodum cauterium animadverto ignem simul et ferrum esse; ita etiam Jesum intel- ligo esse Deutn Verbum, hominem factum. Apoll. Ipsumne templum, an qui in templo est, is est, per quem omnia? Orth. Ne separa templum ab eo, qui in tempio habitat. Nam si quicunque agglutinatus est Domino, unus › culum eo • spiritus › multo magis cum dicitur et creditur Dominus unitus esse formæ servi, unus est ipse Deus et est homo. • nitus est? Orth. Solummodo quidem homo, ne- quaquam. Apoll. Sed quidnam præterea? Ortih. Sed etiam Deus. Sicut enim Isaac genitus ex Abra- hamo, nec alius quisquam hominum, est caro dun- taxat, sed unusquisque nostrum genitus est homo ex homine, non quod anima rationalis alteram animam rationalem genuerit; quamvis homo sit ex anima rationali et corpore compositus; ita il- C lum, qui ex Maria genitus est, appello Deum, aninize videlicet et corpori unitum. Quemadmodum enim si anima corpori unita fuerit, gignitur homo per mulierem, ita Deus Verbum, ubi unitum est animæ et corpori, genitus est Deus et homo per mulierem. Apoll. Atqui e ex muliere » scriptum est . Orth. Ex muliere, secundum carnem : per mulierem se- cundum Spiritum. Apoll. Proprius ille Dei Filius, quem pro nobis tradidit, quisnam est, Verbum, at homo ? Orih. Proprius Dei Filius ille est, qui e humiliavit senetipsum, formam servi acci- piens 77, et in illa servili forma traditus est. Apoll. Non igitur Jesus ex Maria genitus, sed per eam genitum Verbum, is est, qui semetipsum lu- miliavit usque ad morten. Orth. Ne separa unio- D nem semel unitam. Dixi enim, cum esse proprium Filium, qui ex ea sit secundum carnem, et per eam secundum Spiritum. Apoll. Ergo Verbum per eam genitum humiliavit semetipsum usque ad mor- tem. Orth. Deus Verbum igitur per ipsam geni- tum, cum non posset in ipsa deitatis natura humi- liare se usque ad mortem, corpus ex ca sibi assumpsit animatum, quod ad mortem usque humiliari posset, id est formam servi. ' Deus, unito sibi corpore anima prædito, quod mori | Cor. vi, Sic miss. omnes. Editi vero, 6. Απο1.1. Οὐκοῦν οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος ὁ γεγενν 6. Apoll. liono igitur non est, qui ex Maria ge- 7. Apoll. Deus ergo passus est pro nobis. Orth. (74) Palat. σεσαρκωμένος, male 17. 76 Galat. iv, 4. " Philipp. 11, 8. 7. Απολλ. Θεός οὖν ἔπαθεν ὑπὲρ ἡμῶν. Ορθ. Θεὸς

Dia ..... Δ .. TE DIALOGUS IV. θανεῖν. Οὐ γὰρ φύσει θεότητος ὑπὲρ ἡμῶν ἀπέθανεν, α ἀλλ' ἐνώσεως οἰκονομίᾳ. Απολλ. Εἰ ψυχὴν λογικήν εἶχε τὸ σῶμα, οὐχ ὁ Θεὸς, ἀλλ' ὁ ἄνθρωπος ἀπέθανεν. Ορθ. Ὁ ἀπὸ τοῦ σώματος τῆς ψυχῆς χωρισμός θά- νατος λέγεται, ἢ οὗ ; Απολλ. Ναί. Ορθ. Ωσπερ οὖν οὐκ ἠδύνατο ὁ Θεὸς ἐν μνήματι καὶ ἐν ταφῇ γενέσθαι, εἰ μὴ εἶχε τὸ τιθέμενον σῶμα, οὕτως οὐκ ἂν ἐλέχθη κεχωρίσθαι τοῦ σώματος, πανταχοῦ ὤν, καὶ τὰ πάντα περιέχων, εἰ μὴ εἶχε τὴν χωριζομένην ψυχήν. μεθ' ἧς καὶ τοῖς ἐν ᾅδου εὐηγγελίσατο. Διὰ γὰρ αὐτὴν καὶ ἀναχωρεῖν τοῦ σώματος λέγεται, καὶ ἐν ᾅδου γεν γενῆσθαι. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ ὑπὲρ ἡμῶν ἐν ᾅδου γεν νέσθαι διὰ τὴν ψυχὴν, καὶ ἐν μνήματι τεθῆναι διὰ τὸ σῶμα. Απολλ. Ἐγὼ πεπίστευκα, ὅτι ὁ Θεὸς Λόγος τῇ ἑαυτοῦ παρουσίᾳ ἐμψυχοῖ τὸ σῶμα, καὶ χρείαν οὐκ είχε ψυχῆς. Ορθ. Ως εἰς τὸ κρατηθῆναι καὶ σταυρω- Β θῆναι, καὶ ταφῆναι, ἵνα μὴ δοκήσει ὁ σταυρός γένη- ται, ἀλλ' ἀληθείᾳ· οὕτως καὶ εἰς τὸ ἀποθανεῖν, καὶ ἐν ᾅδου γενέσθαι, χρείαν είχε ψυχής. Περὶ τίνος γὰρ εἴρηται, ὅτι ἤρξατο λυπεῖσθαι καὶ ἀγωνιἂν ἕως θα νάτου ; » Περὶ τοῦ σώματος τοῦ ἀναισθήτου, ἢ τοῦ Θεοῦ Λόγου ; 'Απολλ. Καὶ ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι αἴσθη σιν εἶχε τὸ σῶμα, ἐν ᾗ καὶ ᾔσθετο τοῦ πάθους. Ορθ. Σώμα δὲ αἴσθησιν ἔχον ἔμψυχόν ἐστιν. Τὸ γὰρ ἅψυ χον καὶ ἀναίσθητόν ἐστιν. Ὥστε ὁ ταπεινώσεις ἑαυτὸν μέχρι θανάτου καὶ ἀποθανών, Θεός ἐστιν, οὐ φύσει θεότητος ἀποθνήσκων, ἀλλ᾿ ἑνώσεως οἰκονομία. Της γὰρ ἀνθρωπότητος τὰ πάθη ἑαυτοῦ πάθη ελογίζετο. Καὶ ὥσπερ ἀδύνατον ἦν προσηλωθῆναι σταυρῷ, καὶ ταφῆναι σινδόνι, καὶ τεθῆναι ἐν μνήματι ἄνευ σώμα. τος· οὕτως ἀδύνατον ἦν αὐτὸν ἀγωνιᾶσαι ἄνευ ψυχῆς λογικῆς· ἄλογος γὰρ ψυχὴ οὐκ ἀγωνιά, προγινώ- σκουσα θάνατον· ἀλλ' ὡς βοῦ; ἐπὶ σφαγὴν ἄγεται, ἢ καὶ ὡς ἔτερόν τι τῶν ἀλόγων. ་ ር Γϊδς τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ἐν ἀνθρώπῳ. Αδύνατον δὲ τὸν ἐν ἀνθρώπῳ γενόμενον, τοῦτον εἶναι ἄνθρωπον. ᾿Ορθ. Λέγεις γεγονέναι τον Λόγον σάρκα, ἢ οὐ; Απολλ. • Ο Λόγος σάρξ ἐγένετο, ο γέγραπται. Ορθ. Τρα πεὶς εἰς σάρκα, ἢ ἐν σαρκὶ γενόμενος ; Απολλ. Έν σαρκὶ γενόμενος. ᾿Ορθ. Εἰ ἀδύνατον ἦν αὐτὸν ἄν θρωπον γενέσθαι, γενόμενον ἐν ἀνθρώπῳ· καὶ ἀδύο νατον ἦν αὐτὸν σάρκα γενέσθαι, γενόμενον ἐν σαρκί. Εἰ δὲ, ἐν σαρκὶ γενόμενος, ἄνθρωπος λέγεται γεγε- νῆσθαι, οὐ τραπεὶς εἰς ἄνθρωπον. Απολλ. Τίς ἦν ὁ (77) λέγων· « Θεέ μου, Θεέ μου, ἵνα τί με εγκατέλιπες ; » ὁ Θεὸς Λόγος ἢ ὁ ἄνθρωπος; ᾿Ορθ. Ως τὴν ταφήν τοῦ σώματος καὶ τὰ ἐνδύματα αὐτοῦ (78) λέγω τοῦ Λό γου, οὐ φύσει θεότητος, ἀλλ᾽ ἑνώσεως οἰκονομίᾳ· οὕτω καὶ τὰς φωνὰς τὰς ψυχικὰς καὶ τὰ πάθη τὰ ψυ γικὰ ἀγωνιᾷν, καὶ ὅτα τοιαῦτα (79) λέγεται περὶ αὐτοῦ ** Αt Φαινες, τὸν γενόμενον. τό. A posset, Nefle enim in ipsa deitat s matura pro et his mortuus est, sed unitionis economia. Αpoll. Si animam rationis participem habuit corpus, her: Deus, sed homo mortuus est. Orth. Diciturne not s separatio animæe a corpore, annon? Apoll. El.:m. Orth. Sicut ergo non potuit Deus in monumento et sepultura versari, nisi depositum eo corpus lia- buisset ita etiam non diceretur separatus fuisse a corpore, qui sit ubique et omnia complect:tur, nisi habuisset separatam animam, cum qua etiam iis, qui apud inferos erant, Evangelium praedicavit. Propter hanc enim et discessisse ex corpore, apud inferos fuisse perhibetur. Hoc illud est igitur, pro nobis fuisse apud inferes propter ani- mam, et in monumento fuisse, propter corpus. Apoll. Credo ego Deum Verbum sua praesentia cor pus illud animasse, nec opus illi fuisse anima. Orth. Sicut ad hoc ut caperetur, et crucifigeretur, et sepeliretur, nec opinione tantum, sed ut revera crux esset; ita quoque ad hoc ut moreretur, et ad inferos veniret, opas illi fuit anima. De quo enim dictum est: Copit contristari, et in angore esse usque ad mortem 78?, De corpore sensus experte, an de Deo Verbo? Apoll. Nos quoque dicimus, corpus illud fuisse sensu praeditum, quo etiam passionem senserit. Orth. Atqui corpus sentiens est animatum. Quod enim est inanimatum, il quo- que nihil sentit. Itaque Deus est, qui sese humilia- vit usque ad mortem et mortuus est, non tamen mortuus, quod ad naturam duitatis altiuet, sed se- cundum unitionis œconomiam. Humanitatis enim passiones, suas esse duxit. Et sicut fieri non po tuit, ut cruci affigeretur, et sindone involutus se- peliretur, ac in monumento collocaretur absque corpore; ita fieri non potuit, ut absque anima rationali in angore versaretur. Nam anima rationis expers, non angitur morte prævisa; sed ut bos, aut aliud quodvis brutumn ad mactationem ducitur. D Matth. xxvi, 37. Juan. sed in homine. Fieri vero non potest, ut sit homo, qui fit in bomine. Orth. Ais Verbum factum fuisse carnem, annon? Apoll. Scriptum est: Verbum caro factum est › Orth. Quod sit mutatum in carnem, an quod in carne fuerit? Apoll. Quod in carne fuerit. Orth. Si fieri non potuit, ut cum fieret in homine, fieret homo ; ita fieri non potuit, ut cum fieret in carne, feret caro. si eo quod factum est in carne, dicitur factum hono, non di- citur in carnem conversum. Apoll. Quis ergo dixit : • Deus neus, Deus neus, ut quid me dereli- quisti ?, Deus Verbum an homo ? Orth. Sicut corporis sepulturam ac indumenta dico fuisse ip- sius Verbi, non ipsa deitatis natura, sed unitionis ceconomia ; ita etiam voces animæ convenientes, et animæ passiones angore affici, et quæcunane • Matth. xxv, 46. Editi, . 8. Απολλ. Οὐκοῦν οὐκ (76) ἐγένετο ἄνθρωπος ὁ 8. Apoll. Ergo Filins Dei non factus est hono, (76) Oix abest a Palat. Paulo post manuscr. (77) Ita miss. Editi vero, Τίς οὖν δ. (73) Αυγού auest a Palat. (79) Τοιαῦτα deest in mss.

Dia ..... Δ .. TE DIALOGUS IV. θανεῖν. Οὐ γὰρ φύσει θεότητος ὑπὲρ ἡμῶν ἀπέθανεν, α ἀλλ' ἐνώσεως οἰκονομίᾳ. Απολλ. Εἰ ψυχὴν λογικήν εἶχε τὸ σῶμα, οὐχ ὁ Θεὸς, ἀλλ' ὁ ἄνθρωπος ἀπέθανεν. Ορθ. Ὁ ἀπὸ τοῦ σώματος τῆς ψυχῆς χωρισμός θά- νατος λέγεται, ἢ οὗ ; Απολλ. Ναί. Ορθ. Ωσπερ οὖν οὐκ ἠδύνατο ὁ Θεὸς ἐν μνήματι καὶ ἐν ταφῇ γενέσθαι, εἰ μὴ εἶχε τὸ τιθέμενον σῶμα, οὕτως οὐκ ἂν ἐλέχθη κεχωρίσθαι τοῦ σώματος, πανταχοῦ ὤν, καὶ τὰ πάντα περιέχων, εἰ μὴ εἶχε τὴν χωριζομένην ψυχήν. μεθ' ἧς καὶ τοῖς ἐν ᾅδου εὐηγγελίσατο. Διὰ γὰρ αὐτὴν καὶ ἀναχωρεῖν τοῦ σώματος λέγεται, καὶ ἐν ᾅδου γεν γενῆσθαι. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ ὑπὲρ ἡμῶν ἐν ᾅδου γεν νέσθαι διὰ τὴν ψυχὴν, καὶ ἐν μνήματι τεθῆναι διὰ τὸ σῶμα. Απολλ. Ἐγὼ πεπίστευκα, ὅτι ὁ Θεὸς Λόγος τῇ ἑαυτοῦ παρουσίᾳ ἐμψυχοῖ τὸ σῶμα, καὶ χρείαν οὐκ είχε ψυχῆς. Ορθ. Ως εἰς τὸ κρατηθῆναι καὶ σταυρω- Β θῆναι, καὶ ταφῆναι, ἵνα μὴ δοκήσει ὁ σταυρός γένη- ται, ἀλλ' ἀληθείᾳ· οὕτως καὶ εἰς τὸ ἀποθανεῖν, καὶ ἐν ᾅδου γενέσθαι, χρείαν είχε ψυχής. Περὶ τίνος γὰρ εἴρηται, ὅτι ἤρξατο λυπεῖσθαι καὶ ἀγωνιἂν ἕως θα νάτου ; » Περὶ τοῦ σώματος τοῦ ἀναισθήτου, ἢ τοῦ Θεοῦ Λόγου ; 'Απολλ. Καὶ ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι αἴσθη σιν εἶχε τὸ σῶμα, ἐν ᾗ καὶ ᾔσθετο τοῦ πάθους. Ορθ. Σώμα δὲ αἴσθησιν ἔχον ἔμψυχόν ἐστιν. Τὸ γὰρ ἅψυ χον καὶ ἀναίσθητόν ἐστιν. Ὥστε ὁ ταπεινώσεις ἑαυτὸν μέχρι θανάτου καὶ ἀποθανών, Θεός ἐστιν, οὐ φύσει θεότητος ἀποθνήσκων, ἀλλ᾿ ἑνώσεως οἰκονομία. Της γὰρ ἀνθρωπότητος τὰ πάθη ἑαυτοῦ πάθη ελογίζετο. Καὶ ὥσπερ ἀδύνατον ἦν προσηλωθῆναι σταυρῷ, καὶ ταφῆναι σινδόνι, καὶ τεθῆναι ἐν μνήματι ἄνευ σώμα. τος· οὕτως ἀδύνατον ἦν αὐτὸν ἀγωνιᾶσαι ἄνευ ψυχῆς λογικῆς· ἄλογος γὰρ ψυχὴ οὐκ ἀγωνιά, προγινώ- σκουσα θάνατον· ἀλλ' ὡς βοῦ; ἐπὶ σφαγὴν ἄγεται, ἢ καὶ ὡς ἔτερόν τι τῶν ἀλόγων. ་ ር Γϊδς τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ἐν ἀνθρώπῳ. Αδύνατον δὲ τὸν ἐν ἀνθρώπῳ γενόμενον, τοῦτον εἶναι ἄνθρωπον. ᾿Ορθ. Λέγεις γεγονέναι τον Λόγον σάρκα, ἢ οὐ; Απολλ. • Ο Λόγος σάρξ ἐγένετο, ο γέγραπται. Ορθ. Τρα πεὶς εἰς σάρκα, ἢ ἐν σαρκὶ γενόμενος ; Απολλ. Έν σαρκὶ γενόμενος. ᾿Ορθ. Εἰ ἀδύνατον ἦν αὐτὸν ἄν θρωπον γενέσθαι, γενόμενον ἐν ἀνθρώπῳ· καὶ ἀδύο νατον ἦν αὐτὸν σάρκα γενέσθαι, γενόμενον ἐν σαρκί. Εἰ δὲ, ἐν σαρκὶ γενόμενος, ἄνθρωπος λέγεται γεγε- νῆσθαι, οὐ τραπεὶς εἰς ἄνθρωπον. Απολλ. Τίς ἦν ὁ (77) λέγων· « Θεέ μου, Θεέ μου, ἵνα τί με εγκατέλιπες ; » ὁ Θεὸς Λόγος ἢ ὁ ἄνθρωπος; ᾿Ορθ. Ως τὴν ταφήν τοῦ σώματος καὶ τὰ ἐνδύματα αὐτοῦ (78) λέγω τοῦ Λό γου, οὐ φύσει θεότητος, ἀλλ᾽ ἑνώσεως οἰκονομίᾳ· οὕτω καὶ τὰς φωνὰς τὰς ψυχικὰς καὶ τὰ πάθη τὰ ψυ γικὰ ἀγωνιᾷν, καὶ ὅτα τοιαῦτα (79) λέγεται περὶ αὐτοῦ ** Αt Φαινες, τὸν γενόμενον. τό. A posset, Nefle enim in ipsa deitat s matura pro et his mortuus est, sed unitionis economia. Αpoll. Si animam rationis participem habuit corpus, her: Deus, sed homo mortuus est. Orth. Diciturne not s separatio animæe a corpore, annon? Apoll. El.:m. Orth. Sicut ergo non potuit Deus in monumento et sepultura versari, nisi depositum eo corpus lia- buisset ita etiam non diceretur separatus fuisse a corpore, qui sit ubique et omnia complect:tur, nisi habuisset separatam animam, cum qua etiam iis, qui apud inferos erant, Evangelium praedicavit. Propter hanc enim et discessisse ex corpore, apud inferos fuisse perhibetur. Hoc illud est igitur, pro nobis fuisse apud inferes propter ani- mam, et in monumento fuisse, propter corpus. Apoll. Credo ego Deum Verbum sua praesentia cor pus illud animasse, nec opus illi fuisse anima. Orth. Sicut ad hoc ut caperetur, et crucifigeretur, et sepeliretur, nec opinione tantum, sed ut revera crux esset; ita quoque ad hoc ut moreretur, et ad inferos veniret, opas illi fuit anima. De quo enim dictum est: Copit contristari, et in angore esse usque ad mortem 78?, De corpore sensus experte, an de Deo Verbo? Apoll. Nos quoque dicimus, corpus illud fuisse sensu praeditum, quo etiam passionem senserit. Orth. Atqui corpus sentiens est animatum. Quod enim est inanimatum, il quo- que nihil sentit. Itaque Deus est, qui sese humilia- vit usque ad mortem et mortuus est, non tamen mortuus, quod ad naturam duitatis altiuet, sed se- cundum unitionis œconomiam. Humanitatis enim passiones, suas esse duxit. Et sicut fieri non po tuit, ut cruci affigeretur, et sindone involutus se- peliretur, ac in monumento collocaretur absque corpore; ita fieri non potuit, ut absque anima rationali in angore versaretur. Nam anima rationis expers, non angitur morte prævisa; sed ut bos, aut aliud quodvis brutumn ad mactationem ducitur. D Matth. xxvi, 37. Juan. sed in homine. Fieri vero non potest, ut sit homo, qui fit in bomine. Orth. Ais Verbum factum fuisse carnem, annon? Apoll. Scriptum est: Verbum caro factum est › Orth. Quod sit mutatum in carnem, an quod in carne fuerit? Apoll. Quod in carne fuerit. Orth. Si fieri non potuit, ut cum fieret in homine, fieret homo ; ita fieri non potuit, ut cum fieret in carne, feret caro. si eo quod factum est in carne, dicitur factum hono, non di- citur in carnem conversum. Apoll. Quis ergo dixit : • Deus neus, Deus neus, ut quid me dereli- quisti ?, Deus Verbum an homo ? Orth. Sicut corporis sepulturam ac indumenta dico fuisse ip- sius Verbi, non ipsa deitatis natura, sed unitionis ceconomia ; ita etiam voces animæ convenientes, et animæ passiones angore affici, et quæcunane • Matth. xxv, 46. Editi, . 8. Απολλ. Οὐκοῦν οὐκ (76) ἐγένετο ἄνθρωπος ὁ 8. Apoll. Ergo Filins Dei non factus est hono, (76) Oix abest a Palat. Paulo post manuscr. (77) Ita miss. Editi vero, Τίς οὖν δ. (73) Αυγού auest a Palat. (79) Τοιαῦτα deest in mss.

σμου, ἵνα τῇ μέρει τοῦ κόσμου, σφαγείς ὡς μέρος κόσμου, ἄφῃ τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, ὡς δημιουρ γὸς τοῦ κόσμου. του, δεὶς, ὑπὸ θάνατον ὤν, καταργεῖ θάνατον. Χριστὸς δὲ καταργεῖ· οὐκ ἄρα ἄνθρωπος ὁ Χριστός. Ορθ. Διὰ γὰρ τοῦτο, ἐπειδὴ οὐδεὶς ἀνθρώπων καταργεῖ θάνα- ὑπὸ θάνατον ὤν, ὁ ἀθάνατος τοῦ Θεοῦ Υἱὸς, Λό γος ὢν καὶ Θεός, ἤνωσεν ἑαυτῷ τὸ ὑπὸ θάνατον, εἶνα ἐν τῷ θανάτῳ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου κατ αργήσῃ. » Ως γὰρ οὐκ ἠδύνατο ἀόρατος ὧν ὁραθῆ ναι, μὴ λαβὼν τὸ ὁρατόν· οὕτως οὐδὲ ἡδύνατο αθά νατος ὢν ἀποθανεῖν, μὴ λαβὼν τὸ θνητόν. χοϊκός, ἀλλ᾽ ἐπουράνιος· οὐκ ἄρα ἄνθρωπος ὁ Χρ στός· εἰ μὴ ὁμωνύμως τὸ αὐτὸ τοῦτο ἄνθρωπος. Ορθ. Πλανᾶσθε· οὐ γὰρ πᾶς ἄνθρωπος χοϊκός. Εδ δαξε γὰρ ἡμᾶς ἡ Γραφὴ καὶ ἐπουρανίους ἀνθρώπους, εἰ καὶ μὴ τῇ φύσει, ἀλλὰ τῷ τρόπῳ, λέγουσα· «Οἷος ὁ ἐπουράνιος, τοιοῦτοι καὶ οἱ ἐπουράνιοι. » Συνων μως δὲ ἡμεῖς τὸν Χριστὸν ἄνθρωπον λέγομεν κατά τὴν ἀνθρωπότητα. Καὶ ὥσπερ ζῶον τὸν ἄνθρωπον λέγοντες, συνωνύμως τῷ ἵππῳ ἢ καὶ ἑτέρῳ τινὶ τῶν ζώων λέγομεν, οὐ πάντως δὲ καὶ λογικὴν τῶν ζῶον· οὕτως καὶ ἐὰν εἴπωμεν συνωνύμως τὸν Χριστὸν ἄν θρωπον, οὐ πάντως πᾶς ἄνθρωπος Χριστός. Και ὥσπερ τὸ συνταττόμενον (86) λογικὸν τῷ ζώῳ ἄν θρωπός ἐστιν, οὐκ ἀναιρεῖται ζῶον εἶναι· οὕτως συν ταττόμενος Θεός, καὶ συμπιστευόμενος λογικῷ ζώῳ, Χριστὸς ὁμολογεῖται καὶ πιστεύεται· καὶ οὐκ ἀναι ρεῖται ἄνθρωπος εἶναι, ἀλλ' ἔστιν ὁ αὐτὸς Θεὸς και άνθρωπος. σθαι, οὐχὶ καὶ αὐτὸς γέγονε. Χριστὸς δὲ δίδωσιν· οὐκ ἄρα γέγονεν Υἱός, ἀλλ' ἔστι τῇ φύσει. Ορθ. Υιός Θεοῦ οὐ γέγονεν, ἀλλ᾽ ἦν τῇ φύσει. Υἱὸς δὲ ἀνθρώ που γέγονεν. Οὐ γὰρ ἦν, καὶ ἐγένετο ὃ οὐκ ἦν, ἵνα ἡμᾶς τῷ τρόπῳ ποιήσῃ γενέσθαι, ὁ αὐτὸς ἦν καὶ ἔστι τῇ φύσει · καὶ ἔστιν ὁ αὐτὸς Θεὸς καὶ ἄν θρωπος πρεσβυτέρων αὐτοῦ· Χριστὸς δὲ προϋπάρχει τῶν κατὰ σάρκα πρεσβυτέρων· οὐκ ἄρα ἄνθρωπος, εἰ μὴ κατὰ σάρκα. Ορθ. Χριστὸς κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα οὐ προϋπάρχει τῶν κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα πρεσβυ τέρων αὐτοῦ· προϋπάρχει δὲ κατὰ τὴν θεότητα οι τῶν κατὰ σάρκα πρεσβυτέρων (87) μόνον, ἀλλὰ καὶ πάντων τῶν αἰώνων, Θεὸς ὢν αὐτῶν. Οὐκ ἄρα Χρι στὸς κατὰ σάρκα πρὸ τῆς Μαρίας. Πῶς γὰρ τὸ ἐξ αὐτῆς ὂν, πρὸ αὐτῆς ὑπάρχει; προϋπάρχει δὲ αὐτῆς θεϊκῶς, Θεὸς ὢν αὐτῆς· καὶ ἔστιν ὁ αὐτὸς, ὡς Θεός προϋπάρχων, καὶ ὡς ἄνθρωπος ἐξ αὐτῆς. *) Πρεσβυτέρων S. ATHANASIUS. SPURIA. - eat mundi, occisus tanquam pars mundi, tolleret A n indi peccatum, ut opifex mundi. qui morti subsit, abolet mortem. At Christus ab- olet : non est igitur homo Christus. Orth. Quoniam nullus hominum, ut qui morti subsit, mortem abolet; idcirco immortalis Filius Dei, Verbum simuł et Deus, sibi ipsi univit id quod morti sub- est, cut in morte aboleret eum, qui mortis imperium habet 88. Sicut enim invisibilis cum sit, videri non petut, nisi eo assumpto, quod videri posset : ita cum sit immortalis, non potuit mori, nisi eo as- stinaplo, quod esset mortale. f non est terrenus, sed calestis. Non est igitur homo Christus nisi homo sit hoc ipsum nominis com- menione tantum. Orth. Erratis : nec enim omnis homo est terrenus, cum doceat nos Scriptura, ho- mines etiam aliquos, etsi non natura, at certe mo- ribus caelestes esse, inquiens : • Qualis ille co- lestis, tales et coelestes 9. Nos vero Christum univoce hominem dicimus humanæ naturæ respe- clu. Itein quemadmodum cum homini tribuimus animalis nomen, eadem utimur voce, atque si de quo vel quopiam alio animali sermo esset, nec tamen protinus quodvis animal est etiam ratio- male: ita etiam Christum univoce appellamus ho- minem, non tamen protinus quivis homo est Chri- stus. Item sicut rationale cum animali conjunctum homo exs stit, nec tollitur, quod sit animal: ita Deus conjunctus et una creditus eum animali ra- tionali agnoscitur et creditur esse Christus, neque tollitur, quod sit homo, sed idem est Deus et homo. Dei, nequaquam et ipse factus est Filius. At Christus dat. Non est igitur factus Filius, sed natura Filius est. Orth. Non est sane factus, sed natura erat Filius Dei. Factus est autem Filius hominis. Nec enim id erat, et factus est quod non erat, ut per eum id efficeremur moribus, quod ipse est natura : estque idem Deus et homo. G. Apoll. Nullus hono exsistit ante eos, qui ætate ipsum præcedunt: Christus autem exstitit C ante eos, qui secundum carnem ipsum ætale præ- D cesserunt. Non est igitur homo, nisi secundum carnem. Orth. Christus, si humanam naturam spe- cies, non exsistit ante eos, qui secundum humanam naturain fuerunt ipso seniores: sed quod ad dei- tatem attinet, exstitit non modo ante eos, qui se cundum carnem fuerunt ipso seniores, verum- etiam ante omnia sæcula, ut qui sit eorum Deus. Ergo, non fuit Christus ante Mariam, quod ad car- nem attinet. Quomodo enim ante ipsam exstiterit, Hehr.. abest a mss. 3. Apoll. Omnis homo subest morti : et nullus, 3. Απολλ. Πᾶς ἄνθρωπος ὑπὸ θάνατον· καὶ οὐ 4. Απολλ. Πᾶς ἄνθρωπος χοϊκός. Χριστὸς δὲ οὐ 4. Apoll. Omnis homo est terrenus. At Christus 5. Apoll. Qui dat potestatem ut quis fiat Filius 5. Απολλ. Ο διδοὺς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέ- 6. Απολλ. Οὐδεὶς ἀνθρώπων προϋπάρχει τῶν 14. 8 | Cer. xv, 48 (86) Palat, τὸ ὥσπερ συνταττόμενον.

σμου, ἵνα τῇ μέρει τοῦ κόσμου, σφαγείς ὡς μέρος κόσμου, ἄφῃ τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, ὡς δημιουρ γὸς τοῦ κόσμου. του, δεὶς, ὑπὸ θάνατον ὤν, καταργεῖ θάνατον. Χριστὸς δὲ καταργεῖ· οὐκ ἄρα ἄνθρωπος ὁ Χριστός. Ορθ. Διὰ γὰρ τοῦτο, ἐπειδὴ οὐδεὶς ἀνθρώπων καταργεῖ θάνα- ὑπὸ θάνατον ὤν, ὁ ἀθάνατος τοῦ Θεοῦ Υἱὸς, Λό γος ὢν καὶ Θεός, ἤνωσεν ἑαυτῷ τὸ ὑπὸ θάνατον, εἶνα ἐν τῷ θανάτῳ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου κατ αργήσῃ. » Ως γὰρ οὐκ ἠδύνατο ἀόρατος ὧν ὁραθῆ ναι, μὴ λαβὼν τὸ ὁρατόν· οὕτως οὐδὲ ἡδύνατο αθά νατος ὢν ἀποθανεῖν, μὴ λαβὼν τὸ θνητόν. χοϊκός, ἀλλ᾽ ἐπουράνιος· οὐκ ἄρα ἄνθρωπος ὁ Χρ στός· εἰ μὴ ὁμωνύμως τὸ αὐτὸ τοῦτο ἄνθρωπος. Ορθ. Πλανᾶσθε· οὐ γὰρ πᾶς ἄνθρωπος χοϊκός. Εδ δαξε γὰρ ἡμᾶς ἡ Γραφὴ καὶ ἐπουρανίους ἀνθρώπους, εἰ καὶ μὴ τῇ φύσει, ἀλλὰ τῷ τρόπῳ, λέγουσα· «Οἷος ὁ ἐπουράνιος, τοιοῦτοι καὶ οἱ ἐπουράνιοι. » Συνων μως δὲ ἡμεῖς τὸν Χριστὸν ἄνθρωπον λέγομεν κατά τὴν ἀνθρωπότητα. Καὶ ὥσπερ ζῶον τὸν ἄνθρωπον λέγοντες, συνωνύμως τῷ ἵππῳ ἢ καὶ ἑτέρῳ τινὶ τῶν ζώων λέγομεν, οὐ πάντως δὲ καὶ λογικὴν τῶν ζῶον· οὕτως καὶ ἐὰν εἴπωμεν συνωνύμως τὸν Χριστὸν ἄν θρωπον, οὐ πάντως πᾶς ἄνθρωπος Χριστός. Και ὥσπερ τὸ συνταττόμενον (86) λογικὸν τῷ ζώῳ ἄν θρωπός ἐστιν, οὐκ ἀναιρεῖται ζῶον εἶναι· οὕτως συν ταττόμενος Θεός, καὶ συμπιστευόμενος λογικῷ ζώῳ, Χριστὸς ὁμολογεῖται καὶ πιστεύεται· καὶ οὐκ ἀναι ρεῖται ἄνθρωπος εἶναι, ἀλλ' ἔστιν ὁ αὐτὸς Θεὸς και άνθρωπος. σθαι, οὐχὶ καὶ αὐτὸς γέγονε. Χριστὸς δὲ δίδωσιν· οὐκ ἄρα γέγονεν Υἱός, ἀλλ' ἔστι τῇ φύσει. Ορθ. Υιός Θεοῦ οὐ γέγονεν, ἀλλ᾽ ἦν τῇ φύσει. Υἱὸς δὲ ἀνθρώ που γέγονεν. Οὐ γὰρ ἦν, καὶ ἐγένετο ὃ οὐκ ἦν, ἵνα ἡμᾶς τῷ τρόπῳ ποιήσῃ γενέσθαι, ὁ αὐτὸς ἦν καὶ ἔστι τῇ φύσει · καὶ ἔστιν ὁ αὐτὸς Θεὸς καὶ ἄν θρωπος πρεσβυτέρων αὐτοῦ· Χριστὸς δὲ προϋπάρχει τῶν κατὰ σάρκα πρεσβυτέρων· οὐκ ἄρα ἄνθρωπος, εἰ μὴ κατὰ σάρκα. Ορθ. Χριστὸς κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα οὐ προϋπάρχει τῶν κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα πρεσβυ τέρων αὐτοῦ· προϋπάρχει δὲ κατὰ τὴν θεότητα οι τῶν κατὰ σάρκα πρεσβυτέρων (87) μόνον, ἀλλὰ καὶ πάντων τῶν αἰώνων, Θεὸς ὢν αὐτῶν. Οὐκ ἄρα Χρι στὸς κατὰ σάρκα πρὸ τῆς Μαρίας. Πῶς γὰρ τὸ ἐξ αὐτῆς ὂν, πρὸ αὐτῆς ὑπάρχει; προϋπάρχει δὲ αὐτῆς θεϊκῶς, Θεὸς ὢν αὐτῆς· καὶ ἔστιν ὁ αὐτὸς, ὡς Θεός προϋπάρχων, καὶ ὡς ἄνθρωπος ἐξ αὐτῆς. *) Πρεσβυτέρων S. ATHANASIUS. SPURIA. - eat mundi, occisus tanquam pars mundi, tolleret A n indi peccatum, ut opifex mundi. qui morti subsit, abolet mortem. At Christus ab- olet : non est igitur homo Christus. Orth. Quoniam nullus hominum, ut qui morti subsit, mortem abolet; idcirco immortalis Filius Dei, Verbum simuł et Deus, sibi ipsi univit id quod morti sub- est, cut in morte aboleret eum, qui mortis imperium habet 88. Sicut enim invisibilis cum sit, videri non petut, nisi eo assumpto, quod videri posset : ita cum sit immortalis, non potuit mori, nisi eo as- stinaplo, quod esset mortale. f non est terrenus, sed calestis. Non est igitur homo Christus nisi homo sit hoc ipsum nominis com- menione tantum. Orth. Erratis : nec enim omnis homo est terrenus, cum doceat nos Scriptura, ho- mines etiam aliquos, etsi non natura, at certe mo- ribus caelestes esse, inquiens : • Qualis ille co- lestis, tales et coelestes 9. Nos vero Christum univoce hominem dicimus humanæ naturæ respe- clu. Itein quemadmodum cum homini tribuimus animalis nomen, eadem utimur voce, atque si de quo vel quopiam alio animali sermo esset, nec tamen protinus quodvis animal est etiam ratio- male: ita etiam Christum univoce appellamus ho- minem, non tamen protinus quivis homo est Chri- stus. Item sicut rationale cum animali conjunctum homo exs stit, nec tollitur, quod sit animal: ita Deus conjunctus et una creditus eum animali ra- tionali agnoscitur et creditur esse Christus, neque tollitur, quod sit homo, sed idem est Deus et homo. Dei, nequaquam et ipse factus est Filius. At Christus dat. Non est igitur factus Filius, sed natura Filius est. Orth. Non est sane factus, sed natura erat Filius Dei. Factus est autem Filius hominis. Nec enim id erat, et factus est quod non erat, ut per eum id efficeremur moribus, quod ipse est natura : estque idem Deus et homo. G. Apoll. Nullus hono exsistit ante eos, qui ætate ipsum præcedunt: Christus autem exstitit C ante eos, qui secundum carnem ipsum ætale præ- D cesserunt. Non est igitur homo, nisi secundum carnem. Orth. Christus, si humanam naturam spe- cies, non exsistit ante eos, qui secundum humanam naturain fuerunt ipso seniores: sed quod ad dei- tatem attinet, exstitit non modo ante eos, qui se cundum carnem fuerunt ipso seniores, verum- etiam ante omnia sæcula, ut qui sit eorum Deus. Ergo, non fuit Christus ante Mariam, quod ad car- nem attinet. Quomodo enim ante ipsam exstiterit, Hehr.. abest a mss. 3. Apoll. Omnis homo subest morti : et nullus, 3. Απολλ. Πᾶς ἄνθρωπος ὑπὸ θάνατον· καὶ οὐ 4. Απολλ. Πᾶς ἄνθρωπος χοϊκός. Χριστὸς δὲ οὐ 4. Apoll. Omnis homo est terrenus. At Christus 5. Apoll. Qui dat potestatem ut quis fiat Filius 5. Απολλ. Ο διδοὺς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέ- 6. Απολλ. Οὐδεὶς ἀνθρώπων προϋπάρχει τῶν 14. 8 | Cer. xv, 48 (86) Palat, τὸ ὥσπερ συνταττόμενον.

ὁ αὐτός. Ορθ. Οὐ μόνον μὲν ἄνθρωπος ἦν ὁ Χρι Β Αι χιν, 10. στός· οὐδὲ γὰρ ἂν ἦν Χριστὸς, εἰ μόνον ἦν ἄνθρω πος· ζωοποιῶν δὲ τοὺς νεκροὺς, οὐκ ἰδίᾳ παρὰ τὸν Πατέρα ζωοποιεῖ. Πῶς γὰρ ἔλεγεν, « Ο Πατήρ ὁ ἐν ἐμοὶ μένων ποιεῖ τὰ ἔργα αὐτὸς, » εἴπερ ἰδία παρὰ τὸν Πατέρα ζωοποιεῖ; κἂν τοίνυν λέγῃ, • Ωσπερ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτως καὶ ὁ Υἱὸς, οὓς θέλει ζωοποιεῖ, ν οὐ κεχωρι σμένως (93) τοῦ Πατρὸς κατ' ενέργειαν τοῦτο ποιεῖν λέγει, ἀλλὰ τὸ αὐτοτελὲς τῆς ἑαυτοῦ ὑποστάσεως δ:- δάσκων ἡμᾶς. Οὐ γὰρ ἄλλους ἐγείρει ὁ Πατήρ νε κροὺς καὶ ζωοποιεῖ, καὶ ἄλλους ὁ Υἱός οὐ Θεός· σῶμα δὲ συναφθὲν Θεῷ, Θεός· Θεὸς δὲ ὁ Χρι στό;· οὐκ ἄρα ὑπὸ Θεοῦ ἐνεργούμενος ἄνθρωπος, ἀλλὰ σῶμα πρὸς Θεὸν συντεθέν. ᾿Ορθ. Οὐκ ἄνθρωπος μὲν ὑπὸ Θεοῦ ἐνεργούμενος ὁ Χριστός, ἀλλὰ Θεὸς ἀνθρώπῳ, ὡς αὐτὸς ὠνόματας, συντεθείς, ήγουν (94) ἑνωθείς. Εἰ γὰρ δύναται σῶμα Θεῷ ἑνωθῆναι, ήγουν συντεθῆναι δύναται, καὶ ὅλος ἄνθρωπος συντεθή και Θεῷ, καὶ εἶναι Θεὸς καὶ ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς, ὡς σὰρξ καὶ Θεὸς ὁ αὐτός. Τί δὲ καὶ λέγειν ἠθέλησας, σώμα Θεῷ συναφθὲν Θεός, λέγων, ἀγνοῶ (95). Τὸ γὰρ σώμα Θεὸν λέγεις, καὶ οὐκ ἔστι σῶμα· ἢ τὸν Θεὸν διὰ τοῦτο Θεόν, διὰ τὸ συναφθέν, ήγουν (96) συντεθέν. Καὶ πῶς φύσει Θεὸς, ὁ διά τι Θεός; Ἡμεῖς δὲ οὐ διὰ τὴν πρὸς τὸ σῶμα σύνθεσιν Θεὸν λέγομεν, οὔτε διὰ τὴν πρὸς ἄνθρωπον, ἀλλὰ Θεὸν διὰ τὴν φύσιν τὴν ἐκ Πατρός· Χριστὸν δὲ διὰ τὴν τοῦ δούλου μορφήν, ἕνωσιν, ἤγουν σύνθεσιν, ὡς αὐτὸς ὠνόμασας. ρίας, περιττή ἡ καινότης τῆς ἐκ Παρθένου γεννή σεως· ναοὶ γὰρ Θεοῦ καὶ ἄνευ ταύτης ἄνθρωποι. Ὀρθ. Μάχου τοῖς θείοις Εὐαγγελίοις, ἵνα ἀκούσῃς • Σκληρόν σοι πρὸς κέντρα λακτίζειν. » Καὶ ἄκουε τοῦ Κυρίου λέγοντος· « Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν. Εἰ δέ τινες ἄνθρω ποι ναοί, ἀλλ' οὐχ οὕτω, ὡς καὶ Χριστοί· οὐδεὶς δὲ αὐτῶν συντεθεὶς τῷ Θεῷ λόγῳ Χριστός· οὐκ ἀνα- χωρῶ γὰρ τῆς σῆς ὀνομασίας, ἵνα σε ἐκ τοῦ σοῦ στήματος πείσω· ἐνταῦθα δὲ συντεθεὶς ναός θεῷ Λόγῳ (97), ἐγεννήθη Χριστός θεοπρεπῶς ἐκ Παρ θένου. ' ἡμῶν, ὁ παλαιός ἐστιν ἄνθρωπος ψυχὴ ζῶσα, καὶ οὐ πνεῦμα ζωοποιοῦν· καὶ ὁ τοιοῦτος οὐδὲ ζωοποιήσει ζωοποιεῖ δὲ Χριστὸς, καὶ Πνεῦμα ζωοποιοῦν ἐστιν· οὐκ ἄρα τῆς ἡμετέρας ἐστὶ φύσεως. Ὀρθ. Ετι τὸ Χριστὸς οὐ νενόηκας. Οὐ γὰρ ἔγνως, ὅτι δύο ἐπὶ φύσεων ἔνωσις, καὶ οὔτε μόνος ὁ Θεὸς Χριστὸς λέ- S. ATHANASIUS. - SPURIA. est Deus et home. Orth. Christus quidem non A ta tum fuit homo. Nam ne Christus quidem fuisset, si tantum fuisset homo. Vivificans tamen mortuos, minime ipsos vivificavit seorsim a Patre. Quomodo enim dixisset, Pater in me manens, ipse facit opera", › si seorsim a Patre vivificasset. Itaque etiamsi dicat, Sicut Pater excitat mortuos et vivificat, ita et Filius, quos vult vivificat **, › non dicit se hoc facere quapiam efficacia separatim a Patre, sed ita loquitur, ut nos doceat suæ hypo- stasens perfectionem in sese absolutain. Nec enim alios quidem mortuos excitat et vivificat Pater, alios vero Filius. corpus Deo conjunctum est Deus. At Christus est Deus. Non est igitur hono actus a Deo, sed corpus cum Deo compositum. Orth. Non est quiden Chri- stus bomo actus a Deo, sed Deus homini, ut tu ipse nominasti, conjunctus. Nam si potest eorpus Deo conjungi, potest etiam totus homo Deo conjungi, et idem esse Deus et homo, sicut caro et Deus ipse est. Quid porro dicere voluisti cum diceres, corpus Deo conjunctum Deus, ignoro. Corpus enim voeas Deum, ideoque corpus non est : vel Deum corpus vocas Deum propter illud, quod est ei conjunctum sive compositum. Quomodo vero Deus sit natura, qui alicujus causa Deus sit? Nos vero Christum non dicimus esse Deum ob illam cum corpore sive homine conjunctionem: sed Deum propter natu- ram, quam ex Patre habet: Christum vero propter servi formamı, unionem, sive compositionem, ut tu ipse appellasti , supervacanea est nova illa nativitas ex Virgine, cum absque ejusmodi nativitate homines quoque sint Dei templa. Orth, Oppugna sacra Evangelia, ut audias Durum est tibi contra stimulum calci- trare. Audi enim Dominum dicentem: < Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud ³¸ › Etiamsi vero nonnulli homines sint templa, non ta- men ita sunt templa, tanquam etiam Christi: nec quisquam eorum est Christus conjunctus cum Deo Verbo; nolo enim discedere a tuo vocabulo, ut te ex tuo ipsius ore in sententiam meam adducam. Hic autem templum conjunctum cum Deo Verbo, Christus videlicet, natum est ex Virgine eo modo, qui Deum decebat. Mostra est : vetus homo est anima vivens, et non spiritus vivificans, nec qui talis est, vivifcabit. Christus vivificat, estque Spiritus vivificus. Non est igitur nostræ naturæ. Orth. Adhuc, quid sit Christus ignoras. Nescis enim duarum naturarum esse unionem, et neque solum Deum, neque solum es Joan. st Joan. v, 21. Act. 18, C D 5. va Joan. 1, 21. Apoll. Homo actus a Deo non est Deus, sed 22. Apoll. Si Dei templum natum est ex Maria, 23. Apoll. Si talis est natura Christi, qualis el (93) Palat.. κεχωρισμένος (94) Mss., ήτουν, hic et mox. (95) Mss., Θεὸς ἑκὼν ἀγνοῶ. 21. Απολλ. "Ανθρωπος, ὑπὸ Θεοῦ ἐνεργούμενος, 22. Απολλ. Εἰ Θεοῦ ναὸς ἐγεννήθη ἐκ τῆς Μα- 23. Απολλ. Εἰ ἡ αὐτὴ φύσις Χριστοῦ, οἷα καὶ ἡ (96) Mss., ήτουν, et infra similiter 197) Μss., Θεῷ Χριστῷ.

γεται, οὔτε μόνος άνθρωπος. Εἰ γὰρ τοῦτο ἔγνως, ἐγίνωσκες, ὅτι κατὰ μὲν τὴν ἀνθρωπότητα τὴν αὐτὴν ἡμῖν φύσιν ἔχει, κατὰ δὲ τὴν θεότητα τῷ Θεῷ καὶ Πατρί· καὶ τῆς ἑνώσεως γενομένης, Θεὸς ὁμολογεῖται καὶ δοξάζεται, καὶ διὰ τοῦτο ζωοποιεῖ, καὶ Πνεῦμα ζωοποιοῦν ἐστιν, τῷ τῆς θεότητος λόγῳ· οὔτε δὲ ἡμῖν κατὰ τὸ συναμφότερον. διὰ χάριν Θεοῦ. Εἰ μὲν διὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, Θεός ἐστιν· εἰ δὲ διὰ χάριν Θεοῦ, οὔτε ὑπὲρ ἡμᾶς ἐστιν, οὔτε ζωοποιήσει ἡμᾶς. Ορθ. Χριστὸς ἓν πρόσωπόν ἐστιν συντεθὲν ἐκ Θεοῦ καὶ ἀνθρωπότητος, ὡς πᾶς ἄνθρωπος ὁ κοινὸς ἐκ ζώου καὶ λογικοῦ. Καὶ διὰ τὴν ἐκ Πατρὸς φύσιν ζωοποιήσει ἡμᾶς, ἐπειδὴ ζωή ἐστιν ἐνυπόστατος μορφωθεῖσα τῇ τοῦ δούλου μορφή. δεδύνηται πῶς; Προαίρεσις γὰρ ἀνθρώπου δικαιοσύ- τὴν ἀληθινὴν οὐ κατορθοῖ. Εἰ δὲ ως φύσει δίκαιος, Θεός ἐστιν· εἰ δὲ ὡς ἐνεργεία δικαιούμενος τῇ ἐκ Θεοῦ, αὐτὸς δὲ ἀνενέργητος, καλλίους οἱ ἐνεργοῦντες. Ορθ. Καὶ πῶς οὐ κατώρθωσαν δικαιοσύνην ἀληθι- νὴν (98) οἱ ἀκούσαντες· : Καθίσεσθε καὶ ὑμεῖς ἐπὶ δώδεκα θρόνους, κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ισραήλ, ο καὶ, ο Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου ; » Καὶ εἰ κατώρθωσαν δὲ δικαιοσύνην ἀληθινὴν (99), ἀλλ᾽ οὐκ εἰσὶν αὐτοδικαιοσύνη. Ὁ δὲ Θεός Λόγος, αὐτοδικαιοσύνη ὤν, μορφὴν δούλου λαβών, « ἐγένετο ἡμῖν δικαιοσύνη, καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἀπολύτρωσις. » Ο ὢν δικαιοσύνη, ἐγένετο δικαιοσύνη κατὰ τὸν τῆς ἀνθρωπότητος λόγον, ἵνα ἡμᾶς τοὺς μὴ ὄντας δι- καιοσύνην, δικαιώσῃ τῇ ἑαυτοῦ χάριτι. Καὶ ἔστιν ὁ αὐτὸ; Θεὸς καὶ ἄνθρωπος (1)· ὡς μὲν Θεός, δικαιο σύνη ὤν· ὡς δὲ ἄνθρωπος, γινόμενος δικαιοσύνη, ἵνα πληρωθῇ τὸ εἰρημένον· . "Οθεν ὤφειλε κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθῆναι. » Χριστῷ αὐτὸς καὶ ἀφ' ἑαυτοῦ ἐνομοθέτει, ἢ οὔ; Αλλ' εἰ μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ, Θεός· εἰ δὲ οὐκ ἀφ' ἑαυτοῦ, πῶς οὐκ ἔλεγε, « Τάδε λέγει Κύριος, » ἀλλ', « Εγώ λέγω ὑμῖν; ο πῶς δὲ οὐκ ἦν κεχωρισμένος τοῦ λέγοντος ὁ μὴ λέγων; Ορθ. Εἰ μὲν ἄλλο πρόσωπόν ἐστιν ὁ Χρι- στὸς, οὐ συμπέπλεκται Θεῷ, ἠρώτηκας ἀνακολούθως εἰ δὲ αὐτὸς ὁ Χριστός ἐστι Θεὸς καὶ ἄνθρωπος, τίς ἡ περιστεία του μόχθου τῆς ἐρωτήσεως; Πόθεν δὲ τὸ συμπέπλεκται λαβών, ηρώτησας, μηδαμοῦ τῆς Γρα- φῆς οὕτω (2) λεγούσης; Κάν τε δὲ, Συμπέπλεκται, θέ λῃς λέγειν, κἄν τε, ὡς ἡ Γραφὴ εἶπεν, Ελαβεν, κάν τε, Ἐγένετο, Θεός ἐστι Λόγος, μορφήν δούλου λαβών, Χριστὸς ὀνομαζόμενος, καὶ ὤν, καὶ πιστευόμενος· DE SANCTA TRINITATE DIALOGUS V. A hominem dici Christum. Nam si hoc scires, nosses B C Matth. XIX, ss Matth. v, 14. " I Cor. 1, D eum, quatenus quidem homo est, eadem atque nos natura, quatenus autem Deus est, eadem atque Deum Patrem natura præditum esse: et post factamı unitionem Deus declaratur et glorificatur, ideoque vivificare, et Spiritum esse vivificantem, habita deitatis ratione: neque nobis similem esse utrius- que naturæ simul consideratæ respectu. stus, aut ex Dei gratia. Si quidem ex sua ipsius Dalura, Deus. est: sin vero ex Dei gratia, neque supra nos eminet, neque nos vivificabit. Orth. Chri- stus est unica persona, composita ex Deo et bu- mana natura, sicut quivis homo communis constat ex animali et raționali. Itaque propter eam, quam a Patre habet, naturam, vivificabit nos, quoniam est vita in sese subsistens, quæ forma servi seipsam informavit. 25. Apoll. Si quidem is excellit, qui animi proposito et delectu justus est, quinam id potuit bomo? Hominis etenim propositum veram justi- tiam perfecte non præstat. Sin vero natura justus est, Deus est : sin autem justificatus est aliqua Dei in ipso agentis eficacitate, ipse interin niiil agers, qui ipsimet agunt, sunt eo praestantiores. Orth. Imo qui justitiam veram ii non impieverunt, qui audierunt Sedebitis et vos super sedes duode- cim judicantes duodecim tribus Israel 97, et, ‹ Vos estis lux mundi 28?, Etiamsi tamen isti veram ju- stitiam impleverunt, non sunt tamen ipsa justitia. Deus autem Verbum, qui ipsa est justitia, accepta servi forma : • Factus est nobis justitia, sanctili- catio et redemptio ". » ls, inquam, qui justitia est, factus est, si humanam naturam respicias, justitia, ut nos. qui justitia non eramus, sua gratia justifica- ret. Estque idem Deus et homo, ita ut quatenus quidem est Deus, sit justitia, quatenus vero est bomo, sit factus justitia, ut impleretur quod di- ctum est Unde per omnia similis fratribus fieri debuit '. > Deo, leges ipse vel ex sese ferebat vel non ferebat. Quod si ex sese ferebat, Deus erat. Sin vero non ex sese, quomodo non aiebat, . Hæc dicit Dominus, sed « Ego dico vobis, » et quomodo qui hæc non di- cebat, non erat ab eo, qui dicebat sejunctus? Orth. Siquidem Christus alia est persona, non copulatur cum Deo, hoc inepte quæsivisti. Sin autem ipse Christus est Deus et homo, quorsum supervaca- neus iste interrogationis labor? Unde vero istud, copulatus est, usurpasti interrogando, cum Scri- plura minime sic loquatur? Sive autem istud, co- pulatus est, usurpare placet, sive, ut Scriptura in- quit, uicere malis, Assumpsit, aut, Factum est, 30. Hebr. 1, 17. 24. Απολλ. Διὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν ζῇ Χριστός, ἢ 2. Απολλ. Εἰ μὲν ὡς προαιρέσει κάλλιον, τοῦτο 26. Απολλ. Εἰ συμπέπλεκται Θεῷ ἄνθρωπος, ἐν (98) Κατώρθωσαν προαίρεσιν ἀληθινήν, niss. (99) Δὲ προαίρεσιν ἀληθινήν, miss. 24. Apoll. Aut ex sua ipsius natura visit Chri- 26. Apoll. Si in Christo copulatus erat homo cunι (1) Palat., καὶ ἄνθρωπος ὤφειλε κατά πάντα. (2) Palat., τοῦτο λι

καὶ χριόμενος μὲν ὡς ἄνθρωπος τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ· ὡς δὲ θεὸς, παρέχων αὐτὸς τοῖς ἀξίοις. Οὕτω καὶ ὁ Θεὸς νομοθετεῖ, καὶ ὡς ἄνθρωπος ὑπὸ νόμον γίνεται, καὶ διὰ τοῦτο οὐ λέγει, Τάδε λέγει Κύριος, ἐπειδὴ οὐκ ἄνθρωπος ἐστι μετασχών θεότητος, ἀλλὰ Θεὸς μετα σχὼν αἵματος καὶ σαρκὸς, τουτέστιν ἀνθρωπότητος. Η Γραφὴ γὰρ τὸν ἄνθρωπον σάρκα καὶ αἷμα καλεῖ, ὡς όταν λέγῃ Παῦλος· Οὐ προσανεθέμην σαρκὶ καὶ αἱ « ματι· ͵ καὶ ὥσπερ ἐν ἐστι πρόσωπον ὁ ἄνθρωπος, ἐκ ζώου καὶ λογικοῦ συγκείμενος· οὕτω καὶ ἐν πρόσωπον Ει Χριστὸς ἐκ Θεοῦ καὶ μορφῆς δουλικῆς ὑπάρχων, καὶ διὰ τοῦτο οὐ λέγει, ο Τάδε λέγει Κύριος, » ἀλλ᾽, «Ἐγὼ λέγω ὑμῖν· » καὶ « Ἐγώ εἰμι ἡ ζωὴ καὶ ἡ ἀλή θεια. » Ὡς οὖν (5) ἐὰν λέγῃ τὸ ἐν ἡμῖν λογικόν· Ἐγώ εἰμι ὁ κατ᾿ εἰκόνα Θεοῦ γεγονώς, ἄφθαρτος Β κατεσκευασμένος· καὶ πάλιν τὸ αὐτὸ λογικόν· Ἐγώ εἰμι γῆ καὶ σποδός· οὐ ποτὲ τὸ ζῶον λαλεῖ, καὶ ποτὲ τὸ λογικόν· ἀλλ' αὐτὸ τὸ λογικὸν, ποτὲ τὰ ἑαυτοῦ ίδια λέγει, καὶ ποτὲ τὰ τοῦ ζώου· οὕτως ἐξ ἑνώσεως ἐν πρόσωπον ὧν ὁ ἄνθρωπος καὶ Θεὸς Λόγος, ότε λέγει, Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα, ο τὴν θεω- ρίαν τῆς ἰδίας θεότητος λέγει. Οὐ γὰρ ὁ ἑωρακὼς τὴν σάρκα, ἑώρακε τὸν Πατέρα· εἰ δὲ μὴ, καὶ Πόντις, καὶ Ἡρώδης, καὶ οἱ ῥαπίσαντες, καὶ οἱ προσηλώσιν τες δήμιοι, ευρεθήσονται έωρακότες τὸν Πατέρα. Καὶ ὅταν λέγῃ, «Τὸν νῶτόν μου δέδωκα εἰς μάστιγας, οὐ τῆς θεότητος λέγει νῶτον· οὐδ᾽ ὅταν λέγῃ· Πῶς γὰρ τῆς θεότητος ἥψατό τις; ἀλλὰ τοῦ σώματος ὁ ἁψάμενος μετὰ πίστεως, τοῦ συναμφοτέρου ήψατο, τῇ μὲν χειρ! (4) τοῦ σώματος, τῇ δὲ πίστει τῆς θεό τητος, ἐπειδὴ τὸ συναμφότερον ἓν ἐστι πρόσωπον ὁ Χριστὸς, ο ὁ πάντα πᾶσι γινόμενος, ἵνα τοὺς πάντας ἐλεήσῃ. » Ωστε οὐ ποτὲ μὲν ὁ Θεὸς λαλεῖ, ποτὲ δὲ άνθρωπος· ἐπειδήπερ, ὡς προείρηται, οὐδὲ ποτὲ μὲν τὸ ζῶον λαλεῖ κεχωρισμένον τοῦ λογικοῦ, ποτὲ δὲ τὸ λογικὸν κεχωρισμένον τοῦ ζώου· ἀλλὰ τὸ λογικὸν ἐν • τῷ ζώῳ, καὶ διὰ τοῦ ζώου λαλεῖ· ἐκ παραλλήλου τὸ αὐτὸ λέγω, ἵνα πανταχόθεν γνῶς τὴν ἔνωσιν. [ ἢ οὐ. Ἀλλ᾽ εἰ μὲν ἐτέλει, οὐκ ἦν ἄνθρωπος· εἰ δὲ μή, πῶς λέγει τελεῖν ; ἢ πῶς ὁ αὐτὸς τῷ τελοῦντι ; Ορθ. Ὥσπερ τὸ λογικὸν ἐν τῷ ζώῳ τελεῖ τὰ ἑαυτοῦ, οὐ κεχωρισμένον ἦν τοῦ ζώου· οὕτω Θεός Λόγος, ένω θεὶς ἀνθρώπῳ, τελεῖ τὰ τεράστια, οὐ κεχωρισμένος τῆς ἀνθρωπότητος, δι' αὐτῆς, καὶ ἐν αὐτῇ, καὶ μετ' αὐτῆς, εὐδοκήσας τὴν ἑαυτοῦ θείαν δύναμιν ἐνεργεῖν. Καὶ ὥσπερ εἰ δοίη τις τῷ λόγῳ ἥλιον, τὸν μέγαν του τον ἀστέρα, διὰ λύχνου, καὶ ἐν λύχνῳ ἐκπέμπειν τὸ ἑαυτοῦ φῶς· ἐκ παραλλήλου γὰρ πάλιν τὸ αὐτὸ ἄκουε· οὐ δύο φωτά εἰσιν. Οὐ γὰρ φαίνει λύχνος κατ- • Χ, 6. θρωπος ἄφθαρτος. * ' S. ATHANASIUS. - SPURIA. Deus Verbum is est qui servi formam assumpsit, ^ qui Christus nuncupatur, est, et creditur : unctus quidem Spiritu sancto, quatenus hono est ; qua- tenus autem Deus est, eumdem iis qui digni sunt praebet. Ita eliam Deus leges ponit, et quatenus homo est fit legi obnoxius. Heoque non dicit, Hæc dicit Dominus, quoniam ipse non est homo parti- ceps deitatis, sed Deus particeps carnis et sungui- nis, id est humanæ naturæ. Nam Scriptura homi- nem vocat carnem et sanguinem, ut cum dicit Pau- lus : • Non contuli cum carne et sanguine . . sicut homo ex animali et rationali compositus, una est persona ita etiam una persona ex Deo et forma servi exsistit ideoque non dicit • Hæc dicit Do- minus, , sed + Ego dico vobis ' : » et e Ego sum vila et veritas 4. Itaque veluti si pars rationalis in B nobis dicat, Ego sum ad imaginem Dei factus, ita comparatus, ut interire non possim, rursumque pars illa rationalis dicat, Ego sum terra et cinis ; non loquitur modo animal, modo id quod ratioci natur; sed idipsum rationale, modo quæ sibi pro- . pria sunt, modo quæ aimali conveniunt, loqui- tur : ita homo et Deus Verbum, unica per unio- nem exsistens persona, cum ait, ‹ Qui vidit me, vidit Patrem »!, significat suce deitatis contempla- tionem. Nec enim quisquis carnem vidit, Patrem vidit : sin minus, et Pontius, et Herodes, et qui com Japhos ei imprgerunt, et qui clavis ipsum confixe- runt carnifices, comperirentur Patrem vidisse. Et eum inquit, « Dorsum meum fagris præbui, n011 significat deitalis dorsum : neque cum ait, • Ali- quis me tetigit ' , deitatis contactum dicit. Qui enim deitatem contigerit quispiam? Sed qui fide praditus corpus illud tetigerat, utrumque tetige- ral, manu quidem corpus, fide vero deitatem, quan- doquidem utrumque unica est persona, Christus Omnia factus omnibus, ut omnium miserere- tur . . Itaque non loquitur interdum Deus, inter- dum homo : nam, ut antea dixi, ne id quidem dici potest, modo quidem animal a parte rationali sejun- etum, modo vero partem rationalem ab animali separatam loqui: sed pars rationalis in ani- mali et per animal loquitur. Idem etiam dico de eo, quod cum hoe comparavi, ut undequaque unitio- wem noris. , , C bat, aut non edebat. Si edebat, non erat homo : si non edebat, quomodo dicit se edere? et quomodo idem esse potest atque is qui edebat? Orth. Sicut pars rationalis sua ipsius opera sic edit in animali, ut non sit separata ab animali: ita Dei Verbum unitum homini, edit prodigia minime segregatum a natura humana, quol ei pro sua pietate placuerit vim suam divinam per eam, et in ea, et cum ea operari. Et veluti si quis cogitatione concesserit solenı, magnum istud sidus, per lucernam et in lu- cerna suam lucem emittere; rursum enim idem ex Isa. L, • Galat. 1, 16. * Matth. v, 20, 22. • Joan. Cor. 1*, 22. ibid. 9. 27. Apoll. Praeterea vero vel ipse prodigia ede 27. Απολλ. Ἔτι δὲ ἡ αὐτὸς (5) ἐτέλει τὰ τεράστια, 6. • Luc. mu, 44. (3) Οὖν ahest a mss. Paulo posurss. γεγονώς ἄνε (4) Mss., τῇ μὲν χάριτι. (5) Mss, Ἔτι δὲ καὶ εἰ αὐτός.

μετὰ τὴν ἀνάστασιν φανεῖσαν ; Νομιζόντων γὰρ τῶν μαθητῶν φάντασμα εἶναι, ὅτι τῶν θυρῶν κεκλεισμένων εἰσῆλθεν, ὑπομνήσθητι αὐτοῦ τῶν λόγων, ἵνα ἀκούσῃς τό· ο Ψηλαφήσατέ με, καὶ ἴδετε, ὅτι πνεῦμα σάρκα. καὶ ὀστέα οὐκ ἔχει, καθὼς ἐμὲ ὁρᾶτε ἔχοντα. • Τοῦ δὲ ἀμεροῦς Θεοῦ πῶς οἷόν τέ ἐστι μέρος νοῆσαι, καὶ ταῦτα σάρκα, τῆς σῆς ἐστι σοφίας ἐξηγήσασθαι. . νῷ, κεχώρισται τοῦ νοῦ, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, ὁ τὴν σάρκα λαβὼν Θεὸς ἀπὸ ταύτης ἔχει τὰς ἐπιστρατευο- μένας ἐπὶ νοῦν κινήσεις, αὐτῷ δὲ μὴ ὑποταττομένας ὡς ἀνταγωνιστῇ τῷ νῷ. Εἰ δὲ τοῦτο, οὐκ αὐτὸς ὁ πάσχων, καθὸ Θεός. Ορθ. Τίνι γὰρ τῶν ἁγίων οὐχ ὑπετάγησαν αἱ ἐπιστρατευόμεναι τῷ νῷ κινήσεις ; ἢ τῆς ἅγιοι, εἰ μὴ ὑπέταξαν αὐτάς; Εἰ δὲ τῷ νῷ τῶν ἁγίων ὑπετάγησαν αἱ ἀντιστρατευόμεναι τῷ νῷ κι νήσεις, πῶς οὐχὶ τῷ Θεῷ λόγῳ (14) ὑποταγήσονται, ἑνωθέντι ψυχῇ νοερᾷ μετὰ σαρκός, ἵνα κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθῇ χωρὶς ἁμαρτίας, καὶ ᾗ αὐτὸς Θεὸς καὶ ἄνθρωπος ; Τί δὲ εἶναι θέλει τὸ, Εἰ δὲ τοῦτο, οὐκ αὐτὸς ὁ πάσχων, καθὸ Θεὸς, ἄλλοι νοή- σουσιν, οἱ ἐπιγραφόμενοι σε διδάσκαλον. 30. DE SANCTA TRINITATE DIALOGUS V. A humane uniretur, et adoratur Deus homo factus, sui que nobiscum conjunctionem nobis præbet, particeps factus sanguinis et carnis : idemque adoratur, ut qui homo quidem sit, quoniam nobis est unitus, natura vero et substantia sit Deus. Quorsum vero ausus etiam es dicere portionem Dei esse carnem illam quæ ex semine Davidis est, et ex Maria Virgine, quæque sese non phantasia, sed reipsa carnem esse, post ipsam quoque resurrectionem demonstravit? Cum enim existimarent discipuli phantasma esse, quando januis clausis ingressus est, memento eorum quæ tum ipse dixit, ut audias. • Palpate me et videte, quia spiritus car-' nem et ossa non habet, sicut me videtis habere "., Cæterum cum Deus sit omnis partitionis expers, quomodo intelligatur, ut aliqua ipsius portio, ac præsertim quæ sit caro, tua possit sapientia explicari. Apoll. Si caro est sejuncta a mente, utpote adversus mentem bellum gerens, ut ait Apostolus, Deus assumpta carne, motus etiam ab ea recipit adversus mentem belligerantes, ipsi vero menti, ut opposito adversario, minime sub- jeclas. Quod si ita est, non is est ipse, qui sit passus, quatenus est Deus. Orth. Cuinam vero sanctorum motus illi adversus mentem pugnantes non fuerunt subditi ? aut quomodo sancti, nisi sibi illos subjecerint? Quod si sanctorum menti sub- jecti fuere animi motus, quomodo igitur subjecti non fuerint ipsi Deo Verbo, animæ intelligenti una cum carne unito, ut excepto peccato simile per omnia fratribus sit, idemque Deus et homo sit? Quid porro sibi velit istud, Quod si ita est, non is est qui passus est, quatenus Deus, alii intelligent, qui te magistrum inscribunt Luc. XXIV, 35. IN SUBSEQUENTIA XX OPUSCULA MONITUM. ca in cod. illis manuscr. Palat. uno, et August. altero (quorum paulo ante mentio) ab eodem Andrea Dermario Epidaurio, Toleti et Venetiis scriptis, et ut verisimile est, ex eodem codice. Unde etiam est, quod duo isti codices rare variant, ut in progressu videbitur. Auctor vero horum idem omnino videtur, qui et præcedentium, et nisi me conjectura fallit, vixit post exortas hæreses Eutychianam et Monotheleticam adeo directe eas oppugnant. At uterque codex eum qui est p. (excepto quod omittunt àpia. A.) his opusculis titulum præfigit. Hæc Felckmannus, quibus liquet, in manuscriptis unde hac opuscula exscripta sunt, faisse illa consequenter posita, præmisso capitulorum syllabo, quem jam nos exhibemus. Quod opinatur autem Felckmannus hæc opuscula ejusdem scriptoris esse cujus sunt præcedentia, id sane non repugnare videtur, dum de duobus tantum primo positis diulogis id intelligatur; nam multa hic sunt quæ in dialogo præcedenti cum Macedoniano iisdem ferme vocibus leguntur. Sed quæ post subsequuntur ad Eustathium nuncupata, longe acrioris ingenii opus esse, cuivis eniunctæ naris homini videbuntur. Verum hæc omnia ad Athanasium quidem non posse pertinere certissimis notis judicatur, ex stylo nempe, et quia hic hæreses impugnantur diu post Athanasium exortæ, cujus autem scriptoris sint, non perinde tutum est definire. Quid hac de re quidum scriptores æstimarint hic expend. re operæ pretium fuerit. II. Garnerins supra laudatus, Tom. V operum Theodoreti (15), duos priores dialogos pugnal esse Theodoreti : 1° quia Theodoretus ait se tres conscripsisse libros de Spiritu sancto, adversus grutia ejus destitutos hæreticos. Porro Garnerius juncto præcedenti dialogo contra Macedonianum cum hisce duobus, se tres illos Theɔdoreti libros esse, comperisse contendit. 2° Ex multis Theodoreti locis, quæ cum aliis horumce 50. Απολλ. Εἰ σαρξ, ὡς ἐπιστρατευομένη τῷ Β (14) Sic mss. τῷ νῷ κινήσεις, πῶς οὖν οὐχὶ τῷ Θεῷ Λ. multis omnissis, δι᾿ ὁμοιοτέλευτον. 1. In sequentia opuscula hæc Felckmannus habet : De his aliud monere non habemus quam exstare (13) L. v Heret. Fabul. c. 5.

1287 S. ATHANASIUS. SPURIA. - 1288 dialogorum locis multum habent affinitatis validum se pro Theadoreto argamentam citèié arbitratur. Verum, ut exploratum est, Theodoretum tres conscripsisse libros adversus Macedonianos, ita minime constat, hæc tria opuscula eos ipsos esse libros. Primo enim a veteri nemine Theodoreto ascribuntur, ac in nullo quod sciamus codice Theodoreti nomine comparent. 3º In nullo itidem codice duo dialogi subsequentes cum præcedenti junguntur, nec constat ejusdem esse scriptoris, licet id minime repugnet. Nam quod attinet ad illam locorum affinitatem a Garnerio observatam (quæ tamen loca brevitatis causa afferre supersedemus) inter hosce dialogos mutuo collatos, item eosdem inter, et alia Theodoreti opera, non est illa tanti momenti, ut tutum ex illa judicium hac in parte ferri possit. Nam si quis diversorum Patrum opera, de re eadem et adversus eosdem hæreticos conscripta, mutuo conferat, is multa haud dubie affinia, multa simillima argumenta deprehendet. Sunt enim quædam ceu communia loca, cuique obria, quæ a multis usur- pantur, atque passim nostro ævo videmus, qui easdemn pertractant quæstiones, eadem usurpare argumenta, licet ab aliis minime mutuata. Unde haud satis firma hac ratio est, cum præsertim ne minima quidem veterum innitatur auctoritate. His addimus secundum dialogum, fragmenti alicunde divulsi potius speciem præferre, quam absoluti cujusdam operis. Quare donec certius quidpiam emerserit, sub judice lis pendeat. Ill. Quod spectat autem epistolam subsequentem ad Eustathium, nec non adjunctas alias septemdecim quæstiones affert, Mercator haud modicum fragmentum Eutherii Tyanensis nomine, sic habens : O inconsi- derata sapientia! o lusoria disciplina ædificans simul et destruens, sicut infantes ludere in arena conspicimus, etc. Unde incunctanter eas quæstiones Eutherio ascribit Garnerius Tyanorum episcopo, Nestoriique asseclæ. Et sane non invalido motus argumento; licet fortasse non hujusmodi, ut omnem in adversum level suspicionem. Photius namque codice Alvi, hoc opus Theodoreto diserte ascribit. 'Aveyvŵoor, ait, Θεοδωρήτου ἐπισκόπου Κύρου λόγοι κα', πρὸς διαφόρους θέσεις. ἂν ὁ μὲν πρῶτος λόγος πρὸς τοὺς déyovtas, etc. Ibi septimo loco ponit epistolam, quæ hic primo ponitur; ac deinde ordine enumerat omnes propositiones quæ hic septemdecim numero habentur, quæque desinunt ad vicesimum quartum titulum Thei- doreti. Posten subsequitur apud Photium, ὁ εἰκοστὸς πέμπτος, ἀνακεφαλαίωσις τῶν κατὰ μέρος ῥηθέντων ὁ εἰκοσκὸς ἔκτος περὶ τῆς ὕστερον μηνυθείσης συνθέσεως, ήτοι συνουσιώσεως· ὁ εἰκοστὸς ἕβδομος περὶ τοῦ κατὰ τὸν κοινὸν ἄνθρωπον ὑποδείγματος. Δῆλον δὲ καὶ ἐκ μόνης αὐτῶν τῆς ὑποθέσεως, ποῖοι τῶν εἰρημένων λόγων τὸ ὀρθόδοξον κρατύνουσι φρόνημα, καὶ τίνες ἐκκλίνουσιν. Hac Photius quibus reponit Garnerius, p. 687: Fefellit Photiuin suus codex tribus constans partibus : quarum prima complectebatur sex priores libros; secunda, unum et viginti sermones; postrema, Eranisten, seu Polymorphum. Cum enim prima et tertia ad Theodoretum procul dubio pertineant, Photius mediam quoque ipsi tribuit : reipsa tamen´est Eutherii Tyanensis episcopi, quod manifesta probat auctoritas Marii Marcatoris, ut in Eutherio demonstrabimus. 473 IV. Hæc Garnerius, quicum nos existimamus, sex priores illas a Photio memoratas Theodoreti quæstiones, non unum opus cum epistola ad Eustathium et subsequentibus propositionibus conficere. Palam enim est ex modo ipsius epistolæ ordiendæ, ibi initium duci totius operis. At quod ait vir doctus codicem fuisse Pholio erroris causam, id sane non conspecto codice affirmari nequit. Non peccat enim codex, quod rerum disparatarum titulos numerorum ordine conjungat, cum is mos sil Græcorum librariorum, ut omnes auctoris cujusque tractatus quantumvis diversos consequenti numerorum serie notent, ut supra de Athanasia- nis codicibus loquentes animadvertimus. Vix itaque credamus Photium, in codicibus pertractandis, si quis unquam alius, versalissimum, hic errore lapsum: sed ejus rerera codicem, Theodoreto hæc inscripsisse, addita, uti solet fieri, voce tov aútoû post priorem tractatum : quod etiam videre est in codicibus qui ea opu- scula Athanasio ascribunt. Hæc porro non eo dicimus quod certum putemus esse has quæstiones Theodo- reti; necdum enim vel Eutherio, vel Theodoreto probe adjudicandas arbitramur, donec quid evidentius compareal. Cæterum quod aiunt nonnulli hunc scriptorem esse Nestorianum, id non mihi plane perspectum esse fateor. Nihil enim mihi Nestoriani dogmatis hic esse videtur, verum licet sit quasdam hic oppugnari propositiones quæ si probe accipiantur catholicæ sunt, ut est illud : Passum est Verbum impassibiliter, et passum est Verbum carne, quæ recte explicanti orthodoxa plane videbuntur. Verum hic scriptor ita hæc loquendi genera confulat, ut non videatur Nestoriana: sententiam his dictis adversam ridicare.