παρὰ τῆς πυρώδους ψυχῆς ἐκπυρούμενος, ἀπόλλυ- και παντάπασιν. Εἴ ποτε δέ σοι περὶ τῆς ψυχῆς τις ἀμφισβητοίη, ἐρώτησον αὐτόν· Εἶπέ μοι, ἐν ὅλῳ τῷ σώματι κεῖται ἡ ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου, ἢ ἐν ἑνὶ τόπῳ; Καὶ εἰ μὲν εἴπῃ σοι, ὅτι ἐν ὅλῳ τῷ σώματι, εἰπὲ αὐτῷ· Καὶ πῶς τέμνουσι τὴν χεῖρα τοῦ ἀνθρώπου, ἢ τὸν πόδα, καὶ οὐ κόπτεται καὶ ἡ ψυχή, ἀλλὰ πάλιν ζῇ ὁ ἄν θρωπος, καὶ οὐκ ἀποθνήσκει; Εἰ δὲ εἴπῃ σοι, Ἐν ἑνὶ μέρει κεῖται, πάλιν εἰπέ · Καὶ πῶς εἰσι τὰ ἄλλα μέρη τοῦ ἀνθρώπου χωρίς ψυχῆς, καὶ πῶς δύναται ἄψυχον μέλος ἔχειν ὁ ἄνθρωπος; Καὶ πῶς ἐστι δυνατ τὸν ζῆν χωρὶς ψυχῆς; Πᾶν γὰρ τὸ μὴ ἔχον ψυχὴν νεκρόν ἐστι· καὶ οὐκ οἶδας τί λέγεις. Ἐγὼ δὲ εἴπω σοι, ἐν ποίῳ τόπῳ, καὶ ποίῳ τρόπῳ, καὶ ποῦ ἀναπαύ- Β εται ἡ ψυχή. Έν τρισὶ τόποις τοῦ σώματός ἐστιν ἐνιδρυμένη, καὶ ὥσπερ ἡ ἀκτὶς τοῦ ἡλίου εἰς ἕνα τόπον χωρεῖ, καὶ εἰσέρχεται τοῦ οἴκου, φωτίζει δὲ πάντα τὸν οἶκον· καὶ ἡ ψυχή, ἐν τοῖς τρισὶ μέρεσι τοῦ σώματος ἐνιδρυμένη, τὸν οἶκον ὅλον ζωογονεῖ τοῦ σώματος. Κατοικεῖ δὲ ἡ ψυχὴ ἐν τῇ καρδίᾳ, καὶ ἐν τῷ ὄπισθεν μέρει τῆς κεφαλῆς, ὅπερ κότυλον ὀνομά ζεται, καὶ ἐν ταῖς βασιλικαῖς φλεψίν. Ἐν τούτοις οὖν τοῖς τρισὶ μέρεσι κατοικεῖ ἡ ψυχή. Διὰ τοῦτο ἣν ἂν ὥραν τρωθῇ ἡ καρδία, ἢ ἐκ τῆς βασιλικῆς φλεβός αἷμα ρεύσῃ πολύ, ἢ ἡ κεφαλὴ κρουσθῇ καὶ τμηθῇ ὑπὸ ξίφους, παρευθὺς χωρίζεται τοῦ σώματος ἡ ψυχή, καὶ νεκρὸν τὸ σῶμα εὑρίσκεται. Κατοικοῦσα δὲ ἡ ψυχὴ ἐν τοῖς τρισὶ τούτοις μέρεσιν, ὅλῳ τῷ σώ ματι μεταδίδωσι τῆς οἰκείας ζωτικῆς δυνάμεως. DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. A dem dissolvitur. Ad eumdem modum olla corporis si non habeat cibum, ab ignita anima accensa, pe- pilus interit. Quod si aliquando de anima dubitet aliquis, ab ipso quære: Num anima hominis in toto corpore est, vel in uno aliquo loco? Et si in toto corpore respondeat animam esse, interroga : Quomodo ab- scissa manu, vel pede, non abscinditur anima, et adhuc vivit homo, ac nondum moritur? Quod si dicat, in parte aliqua animam esse, rursus quære : Quonam pacto hominis aliæ partes esse queunt abs- que anima, et quomodo membrum inanimatum ha- bere possit homo? Item quomodo possibile sit vi- vere sine anima? Nam quidquid animam non ha- bet, mortuum est. Sane nescis quid dicas. Ego vero tibi dicam, qua in parte, quomodo et ubi requiescat anima. In tribus locis corporis suam habet sedem. Et sicuti solis radius unum aliquem locum occupat, et in domum penetrat, illuminat vero to- tam domum: sic anima quoque in tribus istis par- tibus corporis residens, totam domum, corpus, vi- vificat. Habet autem anima sedem suam in corde, in posteriori parte capitis, quæ cava vocatur, et in basilicis venis. In istis igitur tribus partibus habi- tat anima. Quare, si cor vulneretur, aut ex basilica vena multum sanguinis effluat, aut si caput cæda- tur, vel gladio secetur, statim a corpore recedit anima, et mortuum corpus relinquitur. In istis porro tribus partibus anima sedem habens, in to- tum corpus vitalem suam potentiam distribuit. MONITUM IN SEQUENTIA AD ANTIOCHUM DUCEM OPERA. I. Antiochum quemdam Athanasii ævo, ipsique Athanasio familiarem, exstitisse palam est ex epistola ad Joannem et Antiochum cusa tom. I [nunc t. ll], p. 763. Qui presbyter item fuit, ut Antiochus hic presbyler ordinatus fuisse memoratur inferius. Quare ille fortassis Antiochus presbyter, occasio fuit ut nomine Atha- nasii varia ederentur opera, ad Antiochum nuncupata. Sed sive ista sive alia occasione conscripta fuerint ejusmodi opera, palam est requaquam Athanasii illa esse; sed alterius scriptoris Athanasio ætate inferioris ingenio longe imparis. illud ad Antiochum opusculum, nondum editi fuerant. An vero tria illa opuscula ejusdem scriptoris sint, mi- nime constat; non multum tamen absimile est orationis genus. Cæterum antiqua sunt ea omnia, nam duo quidem priora,ex antiquis manuscriptis mutuati sumus; quæstiones vero ad Antiochum, ab Anonymo Raven- nate septimi, vel ut alii putant, sequioris sæculi, edito per D. Placidum Porcheron laudantur, loco infra notando. Quæstiones porro illas ad Antiochum postremo loco ponimus, ne sejungamus a cæteris quæstio- nibus quæ ad Antiochum minime inscribuntur. De singulis quædam pertractanda nobis sunt. III. DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM, otiosi hominis commentum, ut nemo non videt, eo tamen nomine pretiosa et commendanda est, quod magnam libri Pastoris partem, cujus Græca jamdiu interiere, Græce nobis exhibeat : et quidem ita puram, ita Latinis Hermæ Pastoris consonam, ut ad verbum ex eo ut pluri · mum descriptam esse, conspicuum sit. Primo namque scriptor iste Antiochum nobis repræsentat adeuntem S. Athanasium infirmitatis corporeæ causa: ut una precibus suis level ægritudinem, et monitis viam paret ad pœnitentiam. Huic Athanasius sanitate restituto, duodecim mandata tradit: quæ nihil sunt aliud, quam duodecim illa Herma Pastoris mandata, quibus constat liber secundus. Ita tamen ut non integra semper sed quibusdam ademptis afferat. Deinde multa alia ex eodem libro hinc inde consuuntur : ac postremo mo PATROL GR. XXVIII. 11. Ex tribus hisce tractatibus, ad Antiochum inscriptis, duo priores, scilicet Doctrina ad Antiochum, et

555 S. ATHANASIUS. SPURIA. - 556 gnam et prolixam enarrat Antiochi visionem, quam item ex tertio Pastoris libro ad verbum mutuatus est. Hoc staque opusculum, licet prima fronte ne flocci quidem faciendum videatur, maximi tamen est momenti, quippe cum libri illius apostolorum ævo editi, et a tot Patribus nec sine laude memorati, multa et prolixa nobis fragmenta suppeditet. Probo igitur consilio quæcunque Athanasii nomine in manuscriptis circumferuntur edi curavimus; nam si, uti suadebant nonnulli, ea omnia abjecissemus, quæ ab imperitis inelegantibusque scri- ptoribus Athanasii nomine composita essent, hoc opusculum prima fronte repudiaturi eramus, cum multis aliis quorum nullum sua caret utilitate. In mss. antiquo Ecclesiæ Carcassonensis, hic tractatus sic inscri- plus est.: Incipit doctrina et expositio Athanasii sancti, Alexandrinæ civitatis episcopi. Sed codicis illius nobis copia non est, IV. Opusculum aliud subsequitur, AD ANTIOCHUM nuncupatum, stylo zvdaių et parum eleganti conscri- plum, in quo postremum Dei judicium, et varia inferni supplicia multis enarrantur. Quem Athanasio ascri- bere ne cogitaverit quidem quispiam, tantum scilicet ab illa Athanasii évɛpysią et elegantia abhorret. V. Tertio occurrunt QUÆSTIONES ad Antiochum quæ jamdiu inter Athanasii edita comparent, nec pri- mum, ut jam exstant compositæ sunt : sed cum pauciores numero olim fuerint : nec plures 35 in veteribus Latinis editis, et in quibusdam manuscriptis, in aliis vero 41. Jam exstant num. 156, librariis novas quæ- stiones semper addentibus: unde fit ut codices multum inter se varient. Porro conspicuum plane est has quæ- stiones non esse Athanasii, sed nonnullas ex variis auctoribus hinc inde excerplas fuisse, alias a variis scri- ploribus compositas; inde factum, ut aliquæ exstent aliis præstantiores, elegantioresque, nec indignæ quæ legantur. Imo ex ipso Athanasio quædam huc translata deprehenduntur. Pro facultate nos scriptores ad marginem adnotavimus unde illæ excerptæ sunt. Hinc liquet alias esse aliis antiquiores, uti jam diximus. Quod vero nonnulli vobɛla; argumentum ex eo mutuantur quod aliqui Patres, Athanasio ætate inferiores hic memorentur, nou tanti est momenti; cum videlicet ea loca quibus afferuntur illi Patres, in antiquissimis codicibus non exstent. Verum aliunde luce clarius commonstratur non esse illas Athanasii, 1º ex orationis genere, impolito et ineleganti, ut plurimum saltem: nam sibi stylus minime constat, quia multa ex variis scriptoribus tacito nomine excerpta sunt; 2° ex nugis compluribus quas quisque facile animadversurus est; 5º ex iis quæ de imaginibus eorumque cultu dicuntur num. 39. Nam, licet Eusebio teste plurimi, suo tempore, apostolorum imagines depictas apud se cum honore retinerent, non ita frequens tunc imaginum erat usus. Ex multis denique aliis quæ proferre non juvat, ne apertissimæ rei comprobandæ diutius æquo immoremur. Cæterum, quod, spectat quæstiones 30 et 31, de angelis, quæ in testimoniis ex Scriptura sacra superius exstant pag. 21, arbitror illas ex hoc tractatu excerplas eo translatas fuisse; quæ sequuntur enim, cum illis aſfini- tatem habent. Similiter quæstio 71 ad hunc potius tractatum videtur pertinere, quam ad testimonia illa; ubi quæ consequuntur, nihil ad illam quæstionem. Hic vero contra quæstio subsequens ejusdem est argu- menti. - ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΠΡΟΣ ΑΝΤΙΟΧΟΝ ΔΟΥΚΑΝ. S. P. N. ATHANASII DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM (36). 202 1. Sanctissimum episcopum Athanasium A adiit dux quidam, nomine Antiochus, gravi morbo laborans, rogavitque ut sui causa oraret; quo si sanus fieret converteretur ad Dominum, ac pecca- torum pœnitentiam ageret. Cumque clementem Deum orasset episcopus, insequente die sanus ille fuit. Tum accessit, bona sua secum afferens, quæ posuit ad pedes episcopi, rogans ut pauperibus erogarentur et egenis; sibique liceret, accepto per sanctum virum venerando habitu, monasticam vir- tutis vitam agere. Quod Dei gratia fecit episcopus. στον δοὺξ ὀνόματι Αντίοχος, ἐν δεινῇ ἀῤῥωστία κατα εχόμενος, παρεκάλει εὔχεσθαι ὑπὲρ αὐτοῦ, ὅπως, ἐὰν ὑγιάνῃ, ἐπιστρέψει λοιπὸν πρὸς τὸν Κύριον, μετα- νοῶν ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασιν αὐτοῦ. Καὶ παρακαλέ- σαντος τοῦ ἐπισκόπου τὸν φιλάνθρωπον Θεόν, ὑγιὴς τῇ ἑξῆς γέγονε. Καὶ δὴ εἴρχετο φέρων μεθ' ἑαυτοῦ τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ, καὶ τίθησι παρὰ τοὺς πόδας τοῦ ἐπισκόπου, παρακαλῶν δοθῆναι τοῖς πτωχοῖς καὶ τοῖς χρείαν ἔχουσιν· αὐτὸν δὲ, λαβόντα τὸ σεμνὸν σχῆμα παρὰ τοῦ ἁγίου ἀνδρὸς, τὸν ἐνάρετον καὶ μου (36) Nunc primum edita ex mss. Colbert. 4249. 1. Ελθὼν πρὸς τὸν ἁγιώτατον ἐπίσκοπον ᾿Αθανά

555 S. ATHANASIUS. SPURIA. - 556 gnam et prolixam enarrat Antiochi visionem, quam item ex tertio Pastoris libro ad verbum mutuatus est. Hoc staque opusculum, licet prima fronte ne flocci quidem faciendum videatur, maximi tamen est momenti, quippe cum libri illius apostolorum ævo editi, et a tot Patribus nec sine laude memorati, multa et prolixa nobis fragmenta suppeditet. Probo igitur consilio quæcunque Athanasii nomine in manuscriptis circumferuntur edi curavimus; nam si, uti suadebant nonnulli, ea omnia abjecissemus, quæ ab imperitis inelegantibusque scri- ptoribus Athanasii nomine composita essent, hoc opusculum prima fronte repudiaturi eramus, cum multis aliis quorum nullum sua caret utilitate. In mss. antiquo Ecclesiæ Carcassonensis, hic tractatus sic inscri- plus est.: Incipit doctrina et expositio Athanasii sancti, Alexandrinæ civitatis episcopi. Sed codicis illius nobis copia non est, IV. Opusculum aliud subsequitur, AD ANTIOCHUM nuncupatum, stylo zvdaių et parum eleganti conscri- plum, in quo postremum Dei judicium, et varia inferni supplicia multis enarrantur. Quem Athanasio ascri- bere ne cogitaverit quidem quispiam, tantum scilicet ab illa Athanasii évɛpysią et elegantia abhorret. V. Tertio occurrunt QUÆSTIONES ad Antiochum quæ jamdiu inter Athanasii edita comparent, nec pri- mum, ut jam exstant compositæ sunt : sed cum pauciores numero olim fuerint : nec plures 35 in veteribus Latinis editis, et in quibusdam manuscriptis, in aliis vero 41. Jam exstant num. 156, librariis novas quæ- stiones semper addentibus: unde fit ut codices multum inter se varient. Porro conspicuum plane est has quæ- stiones non esse Athanasii, sed nonnullas ex variis auctoribus hinc inde excerplas fuisse, alias a variis scri- ploribus compositas; inde factum, ut aliquæ exstent aliis præstantiores, elegantioresque, nec indignæ quæ legantur. Imo ex ipso Athanasio quædam huc translata deprehenduntur. Pro facultate nos scriptores ad marginem adnotavimus unde illæ excerptæ sunt. Hinc liquet alias esse aliis antiquiores, uti jam diximus. Quod vero nonnulli vobɛla; argumentum ex eo mutuantur quod aliqui Patres, Athanasio ætate inferiores hic memorentur, nou tanti est momenti; cum videlicet ea loca quibus afferuntur illi Patres, in antiquissimis codicibus non exstent. Verum aliunde luce clarius commonstratur non esse illas Athanasii, 1º ex orationis genere, impolito et ineleganti, ut plurimum saltem: nam sibi stylus minime constat, quia multa ex variis scriptoribus tacito nomine excerpta sunt; 2° ex nugis compluribus quas quisque facile animadversurus est; 5º ex iis quæ de imaginibus eorumque cultu dicuntur num. 39. Nam, licet Eusebio teste plurimi, suo tempore, apostolorum imagines depictas apud se cum honore retinerent, non ita frequens tunc imaginum erat usus. Ex multis denique aliis quæ proferre non juvat, ne apertissimæ rei comprobandæ diutius æquo immoremur. Cæterum, quod, spectat quæstiones 30 et 31, de angelis, quæ in testimoniis ex Scriptura sacra superius exstant pag. 21, arbitror illas ex hoc tractatu excerplas eo translatas fuisse; quæ sequuntur enim, cum illis aſfini- tatem habent. Similiter quæstio 71 ad hunc potius tractatum videtur pertinere, quam ad testimonia illa; ubi quæ consequuntur, nihil ad illam quæstionem. Hic vero contra quæstio subsequens ejusdem est argu- menti. - ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΠΡΟΣ ΑΝΤΙΟΧΟΝ ΔΟΥΚΑΝ. S. P. N. ATHANASII DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM (36). 202 1. Sanctissimum episcopum Athanasium A adiit dux quidam, nomine Antiochus, gravi morbo laborans, rogavitque ut sui causa oraret; quo si sanus fieret converteretur ad Dominum, ac pecca- torum pœnitentiam ageret. Cumque clementem Deum orasset episcopus, insequente die sanus ille fuit. Tum accessit, bona sua secum afferens, quæ posuit ad pedes episcopi, rogans ut pauperibus erogarentur et egenis; sibique liceret, accepto per sanctum virum venerando habitu, monasticam vir- tutis vitam agere. Quod Dei gratia fecit episcopus. στον δοὺξ ὀνόματι Αντίοχος, ἐν δεινῇ ἀῤῥωστία κατα εχόμενος, παρεκάλει εὔχεσθαι ὑπὲρ αὐτοῦ, ὅπως, ἐὰν ὑγιάνῃ, ἐπιστρέψει λοιπὸν πρὸς τὸν Κύριον, μετα- νοῶν ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασιν αὐτοῦ. Καὶ παρακαλέ- σαντος τοῦ ἐπισκόπου τὸν φιλάνθρωπον Θεόν, ὑγιὴς τῇ ἑξῆς γέγονε. Καὶ δὴ εἴρχετο φέρων μεθ' ἑαυτοῦ τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ, καὶ τίθησι παρὰ τοὺς πόδας τοῦ ἐπισκόπου, παρακαλῶν δοθῆναι τοῖς πτωχοῖς καὶ τοῖς χρείαν ἔχουσιν· αὐτὸν δὲ, λαβόντα τὸ σεμνὸν σχῆμα παρὰ τοῦ ἁγίου ἀνδρὸς, τὸν ἐνάρετον καὶ μου (36) Nunc primum edita ex mss. Colbert. 4249. 1. Ελθὼν πρὸς τὸν ἁγιώτατον ἐπίσκοπον ᾿Αθανά

555 S. ATHANASIUS. SPURIA. - 556 gnam et prolixam enarrat Antiochi visionem, quam item ex tertio Pastoris libro ad verbum mutuatus est. Hoc staque opusculum, licet prima fronte ne flocci quidem faciendum videatur, maximi tamen est momenti, quippe cum libri illius apostolorum ævo editi, et a tot Patribus nec sine laude memorati, multa et prolixa nobis fragmenta suppeditet. Probo igitur consilio quæcunque Athanasii nomine in manuscriptis circumferuntur edi curavimus; nam si, uti suadebant nonnulli, ea omnia abjecissemus, quæ ab imperitis inelegantibusque scri- ptoribus Athanasii nomine composita essent, hoc opusculum prima fronte repudiaturi eramus, cum multis aliis quorum nullum sua caret utilitate. In mss. antiquo Ecclesiæ Carcassonensis, hic tractatus sic inscri- plus est.: Incipit doctrina et expositio Athanasii sancti, Alexandrinæ civitatis episcopi. Sed codicis illius nobis copia non est, IV. Opusculum aliud subsequitur, AD ANTIOCHUM nuncupatum, stylo zvdaių et parum eleganti conscri- plum, in quo postremum Dei judicium, et varia inferni supplicia multis enarrantur. Quem Athanasio ascri- bere ne cogitaverit quidem quispiam, tantum scilicet ab illa Athanasii évɛpysią et elegantia abhorret. V. Tertio occurrunt QUÆSTIONES ad Antiochum quæ jamdiu inter Athanasii edita comparent, nec pri- mum, ut jam exstant compositæ sunt : sed cum pauciores numero olim fuerint : nec plures 35 in veteribus Latinis editis, et in quibusdam manuscriptis, in aliis vero 41. Jam exstant num. 156, librariis novas quæ- stiones semper addentibus: unde fit ut codices multum inter se varient. Porro conspicuum plane est has quæ- stiones non esse Athanasii, sed nonnullas ex variis auctoribus hinc inde excerplas fuisse, alias a variis scri- ploribus compositas; inde factum, ut aliquæ exstent aliis præstantiores, elegantioresque, nec indignæ quæ legantur. Imo ex ipso Athanasio quædam huc translata deprehenduntur. Pro facultate nos scriptores ad marginem adnotavimus unde illæ excerptæ sunt. Hinc liquet alias esse aliis antiquiores, uti jam diximus. Quod vero nonnulli vobɛla; argumentum ex eo mutuantur quod aliqui Patres, Athanasio ætate inferiores hic memorentur, nou tanti est momenti; cum videlicet ea loca quibus afferuntur illi Patres, in antiquissimis codicibus non exstent. Verum aliunde luce clarius commonstratur non esse illas Athanasii, 1º ex orationis genere, impolito et ineleganti, ut plurimum saltem: nam sibi stylus minime constat, quia multa ex variis scriptoribus tacito nomine excerpta sunt; 2° ex nugis compluribus quas quisque facile animadversurus est; 5º ex iis quæ de imaginibus eorumque cultu dicuntur num. 39. Nam, licet Eusebio teste plurimi, suo tempore, apostolorum imagines depictas apud se cum honore retinerent, non ita frequens tunc imaginum erat usus. Ex multis denique aliis quæ proferre non juvat, ne apertissimæ rei comprobandæ diutius æquo immoremur. Cæterum, quod, spectat quæstiones 30 et 31, de angelis, quæ in testimoniis ex Scriptura sacra superius exstant pag. 21, arbitror illas ex hoc tractatu excerplas eo translatas fuisse; quæ sequuntur enim, cum illis aſfini- tatem habent. Similiter quæstio 71 ad hunc potius tractatum videtur pertinere, quam ad testimonia illa; ubi quæ consequuntur, nihil ad illam quæstionem. Hic vero contra quæstio subsequens ejusdem est argu- menti. - ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΠΡΟΣ ΑΝΤΙΟΧΟΝ ΔΟΥΚΑΝ. S. P. N. ATHANASII DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM (36). 202 1. Sanctissimum episcopum Athanasium A adiit dux quidam, nomine Antiochus, gravi morbo laborans, rogavitque ut sui causa oraret; quo si sanus fieret converteretur ad Dominum, ac pecca- torum pœnitentiam ageret. Cumque clementem Deum orasset episcopus, insequente die sanus ille fuit. Tum accessit, bona sua secum afferens, quæ posuit ad pedes episcopi, rogans ut pauperibus erogarentur et egenis; sibique liceret, accepto per sanctum virum venerando habitu, monasticam vir- tutis vitam agere. Quod Dei gratia fecit episcopus. στον δοὺξ ὀνόματι Αντίοχος, ἐν δεινῇ ἀῤῥωστία κατα εχόμενος, παρεκάλει εὔχεσθαι ὑπὲρ αὐτοῦ, ὅπως, ἐὰν ὑγιάνῃ, ἐπιστρέψει λοιπὸν πρὸς τὸν Κύριον, μετα- νοῶν ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασιν αὐτοῦ. Καὶ παρακαλέ- σαντος τοῦ ἐπισκόπου τὸν φιλάνθρωπον Θεόν, ὑγιὴς τῇ ἑξῆς γέγονε. Καὶ δὴ εἴρχετο φέρων μεθ' ἑαυτοῦ τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ, καὶ τίθησι παρὰ τοὺς πόδας τοῦ ἐπισκόπου, παρακαλῶν δοθῆναι τοῖς πτωχοῖς καὶ τοῖς χρείαν ἔχουσιν· αὐτὸν δὲ, λαβόντα τὸ σεμνὸν σχῆμα παρὰ τοῦ ἁγίου ἀνδρὸς, τὸν ἐνάρετον καὶ μου (36) Nunc primum edita ex mss. Colbert. 4249. 1. Ελθὼν πρὸς τὸν ἁγιώτατον ἐπίσκοπον ᾿Αθανά

555 S. ATHANASIUS. SPURIA. - 556 gnam et prolixam enarrat Antiochi visionem, quam item ex tertio Pastoris libro ad verbum mutuatus est. Hoc staque opusculum, licet prima fronte ne flocci quidem faciendum videatur, maximi tamen est momenti, quippe cum libri illius apostolorum ævo editi, et a tot Patribus nec sine laude memorati, multa et prolixa nobis fragmenta suppeditet. Probo igitur consilio quæcunque Athanasii nomine in manuscriptis circumferuntur edi curavimus; nam si, uti suadebant nonnulli, ea omnia abjecissemus, quæ ab imperitis inelegantibusque scri- ptoribus Athanasii nomine composita essent, hoc opusculum prima fronte repudiaturi eramus, cum multis aliis quorum nullum sua caret utilitate. In mss. antiquo Ecclesiæ Carcassonensis, hic tractatus sic inscri- plus est.: Incipit doctrina et expositio Athanasii sancti, Alexandrinæ civitatis episcopi. Sed codicis illius nobis copia non est, IV. Opusculum aliud subsequitur, AD ANTIOCHUM nuncupatum, stylo zvdaių et parum eleganti conscri- plum, in quo postremum Dei judicium, et varia inferni supplicia multis enarrantur. Quem Athanasio ascri- bere ne cogitaverit quidem quispiam, tantum scilicet ab illa Athanasii évɛpysią et elegantia abhorret. V. Tertio occurrunt QUÆSTIONES ad Antiochum quæ jamdiu inter Athanasii edita comparent, nec pri- mum, ut jam exstant compositæ sunt : sed cum pauciores numero olim fuerint : nec plures 35 in veteribus Latinis editis, et in quibusdam manuscriptis, in aliis vero 41. Jam exstant num. 156, librariis novas quæ- stiones semper addentibus: unde fit ut codices multum inter se varient. Porro conspicuum plane est has quæ- stiones non esse Athanasii, sed nonnullas ex variis auctoribus hinc inde excerplas fuisse, alias a variis scri- ploribus compositas; inde factum, ut aliquæ exstent aliis præstantiores, elegantioresque, nec indignæ quæ legantur. Imo ex ipso Athanasio quædam huc translata deprehenduntur. Pro facultate nos scriptores ad marginem adnotavimus unde illæ excerptæ sunt. Hinc liquet alias esse aliis antiquiores, uti jam diximus. Quod vero nonnulli vobɛla; argumentum ex eo mutuantur quod aliqui Patres, Athanasio ætate inferiores hic memorentur, nou tanti est momenti; cum videlicet ea loca quibus afferuntur illi Patres, in antiquissimis codicibus non exstent. Verum aliunde luce clarius commonstratur non esse illas Athanasii, 1º ex orationis genere, impolito et ineleganti, ut plurimum saltem: nam sibi stylus minime constat, quia multa ex variis scriptoribus tacito nomine excerpta sunt; 2° ex nugis compluribus quas quisque facile animadversurus est; 5º ex iis quæ de imaginibus eorumque cultu dicuntur num. 39. Nam, licet Eusebio teste plurimi, suo tempore, apostolorum imagines depictas apud se cum honore retinerent, non ita frequens tunc imaginum erat usus. Ex multis denique aliis quæ proferre non juvat, ne apertissimæ rei comprobandæ diutius æquo immoremur. Cæterum, quod, spectat quæstiones 30 et 31, de angelis, quæ in testimoniis ex Scriptura sacra superius exstant pag. 21, arbitror illas ex hoc tractatu excerplas eo translatas fuisse; quæ sequuntur enim, cum illis aſfini- tatem habent. Similiter quæstio 71 ad hunc potius tractatum videtur pertinere, quam ad testimonia illa; ubi quæ consequuntur, nihil ad illam quæstionem. Hic vero contra quæstio subsequens ejusdem est argu- menti. - ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΠΡΟΣ ΑΝΤΙΟΧΟΝ ΔΟΥΚΑΝ. S. P. N. ATHANASII DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM (36). 202 1. Sanctissimum episcopum Athanasium A adiit dux quidam, nomine Antiochus, gravi morbo laborans, rogavitque ut sui causa oraret; quo si sanus fieret converteretur ad Dominum, ac pecca- torum pœnitentiam ageret. Cumque clementem Deum orasset episcopus, insequente die sanus ille fuit. Tum accessit, bona sua secum afferens, quæ posuit ad pedes episcopi, rogans ut pauperibus erogarentur et egenis; sibique liceret, accepto per sanctum virum venerando habitu, monasticam vir- tutis vitam agere. Quod Dei gratia fecit episcopus. στον δοὺξ ὀνόματι Αντίοχος, ἐν δεινῇ ἀῤῥωστία κατα εχόμενος, παρεκάλει εὔχεσθαι ὑπὲρ αὐτοῦ, ὅπως, ἐὰν ὑγιάνῃ, ἐπιστρέψει λοιπὸν πρὸς τὸν Κύριον, μετα- νοῶν ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασιν αὐτοῦ. Καὶ παρακαλέ- σαντος τοῦ ἐπισκόπου τὸν φιλάνθρωπον Θεόν, ὑγιὴς τῇ ἑξῆς γέγονε. Καὶ δὴ εἴρχετο φέρων μεθ' ἑαυτοῦ τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ, καὶ τίθησι παρὰ τοὺς πόδας τοῦ ἐπισκόπου, παρακαλῶν δοθῆναι τοῖς πτωχοῖς καὶ τοῖς χρείαν ἔχουσιν· αὐτὸν δὲ, λαβόντα τὸ σεμνὸν σχῆμα παρὰ τοῦ ἁγίου ἀνδρὸς, τὸν ἐνάρετον καὶ μου (36) Nunc primum edita ex mss. Colbert. 4249. 1. Ελθὼν πρὸς τὸν ἁγιώτατον ἐπίσκοπον ᾿Αθανά

555 S. ATHANASIUS. SPURIA. - 556 gnam et prolixam enarrat Antiochi visionem, quam item ex tertio Pastoris libro ad verbum mutuatus est. Hoc staque opusculum, licet prima fronte ne flocci quidem faciendum videatur, maximi tamen est momenti, quippe cum libri illius apostolorum ævo editi, et a tot Patribus nec sine laude memorati, multa et prolixa nobis fragmenta suppeditet. Probo igitur consilio quæcunque Athanasii nomine in manuscriptis circumferuntur edi curavimus; nam si, uti suadebant nonnulli, ea omnia abjecissemus, quæ ab imperitis inelegantibusque scri- ptoribus Athanasii nomine composita essent, hoc opusculum prima fronte repudiaturi eramus, cum multis aliis quorum nullum sua caret utilitate. In mss. antiquo Ecclesiæ Carcassonensis, hic tractatus sic inscri- plus est.: Incipit doctrina et expositio Athanasii sancti, Alexandrinæ civitatis episcopi. Sed codicis illius nobis copia non est, IV. Opusculum aliud subsequitur, AD ANTIOCHUM nuncupatum, stylo zvdaių et parum eleganti conscri- plum, in quo postremum Dei judicium, et varia inferni supplicia multis enarrantur. Quem Athanasio ascri- bere ne cogitaverit quidem quispiam, tantum scilicet ab illa Athanasii évɛpysią et elegantia abhorret. V. Tertio occurrunt QUÆSTIONES ad Antiochum quæ jamdiu inter Athanasii edita comparent, nec pri- mum, ut jam exstant compositæ sunt : sed cum pauciores numero olim fuerint : nec plures 35 in veteribus Latinis editis, et in quibusdam manuscriptis, in aliis vero 41. Jam exstant num. 156, librariis novas quæ- stiones semper addentibus: unde fit ut codices multum inter se varient. Porro conspicuum plane est has quæ- stiones non esse Athanasii, sed nonnullas ex variis auctoribus hinc inde excerplas fuisse, alias a variis scri- ploribus compositas; inde factum, ut aliquæ exstent aliis præstantiores, elegantioresque, nec indignæ quæ legantur. Imo ex ipso Athanasio quædam huc translata deprehenduntur. Pro facultate nos scriptores ad marginem adnotavimus unde illæ excerptæ sunt. Hinc liquet alias esse aliis antiquiores, uti jam diximus. Quod vero nonnulli vobɛla; argumentum ex eo mutuantur quod aliqui Patres, Athanasio ætate inferiores hic memorentur, nou tanti est momenti; cum videlicet ea loca quibus afferuntur illi Patres, in antiquissimis codicibus non exstent. Verum aliunde luce clarius commonstratur non esse illas Athanasii, 1º ex orationis genere, impolito et ineleganti, ut plurimum saltem: nam sibi stylus minime constat, quia multa ex variis scriptoribus tacito nomine excerpta sunt; 2° ex nugis compluribus quas quisque facile animadversurus est; 5º ex iis quæ de imaginibus eorumque cultu dicuntur num. 39. Nam, licet Eusebio teste plurimi, suo tempore, apostolorum imagines depictas apud se cum honore retinerent, non ita frequens tunc imaginum erat usus. Ex multis denique aliis quæ proferre non juvat, ne apertissimæ rei comprobandæ diutius æquo immoremur. Cæterum, quod, spectat quæstiones 30 et 31, de angelis, quæ in testimoniis ex Scriptura sacra superius exstant pag. 21, arbitror illas ex hoc tractatu excerplas eo translatas fuisse; quæ sequuntur enim, cum illis aſfini- tatem habent. Similiter quæstio 71 ad hunc potius tractatum videtur pertinere, quam ad testimonia illa; ubi quæ consequuntur, nihil ad illam quæstionem. Hic vero contra quæstio subsequens ejusdem est argu- menti. - ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΠΡΟΣ ΑΝΤΙΟΧΟΝ ΔΟΥΚΑΝ. S. P. N. ATHANASII DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM (36). 202 1. Sanctissimum episcopum Athanasium A adiit dux quidam, nomine Antiochus, gravi morbo laborans, rogavitque ut sui causa oraret; quo si sanus fieret converteretur ad Dominum, ac pecca- torum pœnitentiam ageret. Cumque clementem Deum orasset episcopus, insequente die sanus ille fuit. Tum accessit, bona sua secum afferens, quæ posuit ad pedes episcopi, rogans ut pauperibus erogarentur et egenis; sibique liceret, accepto per sanctum virum venerando habitu, monasticam vir- tutis vitam agere. Quod Dei gratia fecit episcopus. στον δοὺξ ὀνόματι Αντίοχος, ἐν δεινῇ ἀῤῥωστία κατα εχόμενος, παρεκάλει εὔχεσθαι ὑπὲρ αὐτοῦ, ὅπως, ἐὰν ὑγιάνῃ, ἐπιστρέψει λοιπὸν πρὸς τὸν Κύριον, μετα- νοῶν ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασιν αὐτοῦ. Καὶ παρακαλέ- σαντος τοῦ ἐπισκόπου τὸν φιλάνθρωπον Θεόν, ὑγιὴς τῇ ἑξῆς γέγονε. Καὶ δὴ εἴρχετο φέρων μεθ' ἑαυτοῦ τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ, καὶ τίθησι παρὰ τοὺς πόδας τοῦ ἐπισκόπου, παρακαλῶν δοθῆναι τοῖς πτωχοῖς καὶ τοῖς χρείαν ἔχουσιν· αὐτὸν δὲ, λαβόντα τὸ σεμνὸν σχῆμα παρὰ τοῦ ἁγίου ἀνδρὸς, τὸν ἐνάρετον καὶ μου (36) Nunc primum edita ex mss. Colbert. 4249. 1. Ελθὼν πρὸς τὸν ἁγιώτατον ἐπίσκοπον ᾿Αθανά

555 S. ATHANASIUS. SPURIA. - 556 gnam et prolixam enarrat Antiochi visionem, quam item ex tertio Pastoris libro ad verbum mutuatus est. Hoc staque opusculum, licet prima fronte ne flocci quidem faciendum videatur, maximi tamen est momenti, quippe cum libri illius apostolorum ævo editi, et a tot Patribus nec sine laude memorati, multa et prolixa nobis fragmenta suppeditet. Probo igitur consilio quæcunque Athanasii nomine in manuscriptis circumferuntur edi curavimus; nam si, uti suadebant nonnulli, ea omnia abjecissemus, quæ ab imperitis inelegantibusque scri- ptoribus Athanasii nomine composita essent, hoc opusculum prima fronte repudiaturi eramus, cum multis aliis quorum nullum sua caret utilitate. In mss. antiquo Ecclesiæ Carcassonensis, hic tractatus sic inscri- plus est.: Incipit doctrina et expositio Athanasii sancti, Alexandrinæ civitatis episcopi. Sed codicis illius nobis copia non est, IV. Opusculum aliud subsequitur, AD ANTIOCHUM nuncupatum, stylo zvdaių et parum eleganti conscri- plum, in quo postremum Dei judicium, et varia inferni supplicia multis enarrantur. Quem Athanasio ascri- bere ne cogitaverit quidem quispiam, tantum scilicet ab illa Athanasii évɛpysią et elegantia abhorret. V. Tertio occurrunt QUÆSTIONES ad Antiochum quæ jamdiu inter Athanasii edita comparent, nec pri- mum, ut jam exstant compositæ sunt : sed cum pauciores numero olim fuerint : nec plures 35 in veteribus Latinis editis, et in quibusdam manuscriptis, in aliis vero 41. Jam exstant num. 156, librariis novas quæ- stiones semper addentibus: unde fit ut codices multum inter se varient. Porro conspicuum plane est has quæ- stiones non esse Athanasii, sed nonnullas ex variis auctoribus hinc inde excerplas fuisse, alias a variis scri- ploribus compositas; inde factum, ut aliquæ exstent aliis præstantiores, elegantioresque, nec indignæ quæ legantur. Imo ex ipso Athanasio quædam huc translata deprehenduntur. Pro facultate nos scriptores ad marginem adnotavimus unde illæ excerptæ sunt. Hinc liquet alias esse aliis antiquiores, uti jam diximus. Quod vero nonnulli vobɛla; argumentum ex eo mutuantur quod aliqui Patres, Athanasio ætate inferiores hic memorentur, nou tanti est momenti; cum videlicet ea loca quibus afferuntur illi Patres, in antiquissimis codicibus non exstent. Verum aliunde luce clarius commonstratur non esse illas Athanasii, 1º ex orationis genere, impolito et ineleganti, ut plurimum saltem: nam sibi stylus minime constat, quia multa ex variis scriptoribus tacito nomine excerpta sunt; 2° ex nugis compluribus quas quisque facile animadversurus est; 5º ex iis quæ de imaginibus eorumque cultu dicuntur num. 39. Nam, licet Eusebio teste plurimi, suo tempore, apostolorum imagines depictas apud se cum honore retinerent, non ita frequens tunc imaginum erat usus. Ex multis denique aliis quæ proferre non juvat, ne apertissimæ rei comprobandæ diutius æquo immoremur. Cæterum, quod, spectat quæstiones 30 et 31, de angelis, quæ in testimoniis ex Scriptura sacra superius exstant pag. 21, arbitror illas ex hoc tractatu excerplas eo translatas fuisse; quæ sequuntur enim, cum illis aſfini- tatem habent. Similiter quæstio 71 ad hunc potius tractatum videtur pertinere, quam ad testimonia illa; ubi quæ consequuntur, nihil ad illam quæstionem. Hic vero contra quæstio subsequens ejusdem est argu- menti. - ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΠΡΟΣ ΑΝΤΙΟΧΟΝ ΔΟΥΚΑΝ. S. P. N. ATHANASII DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM (36). 202 1. Sanctissimum episcopum Athanasium A adiit dux quidam, nomine Antiochus, gravi morbo laborans, rogavitque ut sui causa oraret; quo si sanus fieret converteretur ad Dominum, ac pecca- torum pœnitentiam ageret. Cumque clementem Deum orasset episcopus, insequente die sanus ille fuit. Tum accessit, bona sua secum afferens, quæ posuit ad pedes episcopi, rogans ut pauperibus erogarentur et egenis; sibique liceret, accepto per sanctum virum venerando habitu, monasticam vir- tutis vitam agere. Quod Dei gratia fecit episcopus. στον δοὺξ ὀνόματι Αντίοχος, ἐν δεινῇ ἀῤῥωστία κατα εχόμενος, παρεκάλει εὔχεσθαι ὑπὲρ αὐτοῦ, ὅπως, ἐὰν ὑγιάνῃ, ἐπιστρέψει λοιπὸν πρὸς τὸν Κύριον, μετα- νοῶν ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασιν αὐτοῦ. Καὶ παρακαλέ- σαντος τοῦ ἐπισκόπου τὸν φιλάνθρωπον Θεόν, ὑγιὴς τῇ ἑξῆς γέγονε. Καὶ δὴ εἴρχετο φέρων μεθ' ἑαυτοῦ τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ, καὶ τίθησι παρὰ τοὺς πόδας τοῦ ἐπισκόπου, παρακαλῶν δοθῆναι τοῖς πτωχοῖς καὶ τοῖς χρείαν ἔχουσιν· αὐτὸν δὲ, λαβόντα τὸ σεμνὸν σχῆμα παρὰ τοῦ ἁγίου ἀνδρὸς, τὸν ἐνάρετον καὶ μου (36) Nunc primum edita ex mss. Colbert. 4249. 1. Ελθὼν πρὸς τὸν ἁγιώτατον ἐπίσκοπον ᾿Αθανά

555 S. ATHANASIUS. SPURIA. - 556 gnam et prolixam enarrat Antiochi visionem, quam item ex tertio Pastoris libro ad verbum mutuatus est. Hoc staque opusculum, licet prima fronte ne flocci quidem faciendum videatur, maximi tamen est momenti, quippe cum libri illius apostolorum ævo editi, et a tot Patribus nec sine laude memorati, multa et prolixa nobis fragmenta suppeditet. Probo igitur consilio quæcunque Athanasii nomine in manuscriptis circumferuntur edi curavimus; nam si, uti suadebant nonnulli, ea omnia abjecissemus, quæ ab imperitis inelegantibusque scri- ptoribus Athanasii nomine composita essent, hoc opusculum prima fronte repudiaturi eramus, cum multis aliis quorum nullum sua caret utilitate. In mss. antiquo Ecclesiæ Carcassonensis, hic tractatus sic inscri- plus est.: Incipit doctrina et expositio Athanasii sancti, Alexandrinæ civitatis episcopi. Sed codicis illius nobis copia non est, IV. Opusculum aliud subsequitur, AD ANTIOCHUM nuncupatum, stylo zvdaių et parum eleganti conscri- plum, in quo postremum Dei judicium, et varia inferni supplicia multis enarrantur. Quem Athanasio ascri- bere ne cogitaverit quidem quispiam, tantum scilicet ab illa Athanasii évɛpysią et elegantia abhorret. V. Tertio occurrunt QUÆSTIONES ad Antiochum quæ jamdiu inter Athanasii edita comparent, nec pri- mum, ut jam exstant compositæ sunt : sed cum pauciores numero olim fuerint : nec plures 35 in veteribus Latinis editis, et in quibusdam manuscriptis, in aliis vero 41. Jam exstant num. 156, librariis novas quæ- stiones semper addentibus: unde fit ut codices multum inter se varient. Porro conspicuum plane est has quæ- stiones non esse Athanasii, sed nonnullas ex variis auctoribus hinc inde excerplas fuisse, alias a variis scri- ploribus compositas; inde factum, ut aliquæ exstent aliis præstantiores, elegantioresque, nec indignæ quæ legantur. Imo ex ipso Athanasio quædam huc translata deprehenduntur. Pro facultate nos scriptores ad marginem adnotavimus unde illæ excerptæ sunt. Hinc liquet alias esse aliis antiquiores, uti jam diximus. Quod vero nonnulli vobɛla; argumentum ex eo mutuantur quod aliqui Patres, Athanasio ætate inferiores hic memorentur, nou tanti est momenti; cum videlicet ea loca quibus afferuntur illi Patres, in antiquissimis codicibus non exstent. Verum aliunde luce clarius commonstratur non esse illas Athanasii, 1º ex orationis genere, impolito et ineleganti, ut plurimum saltem: nam sibi stylus minime constat, quia multa ex variis scriptoribus tacito nomine excerpta sunt; 2° ex nugis compluribus quas quisque facile animadversurus est; 5º ex iis quæ de imaginibus eorumque cultu dicuntur num. 39. Nam, licet Eusebio teste plurimi, suo tempore, apostolorum imagines depictas apud se cum honore retinerent, non ita frequens tunc imaginum erat usus. Ex multis denique aliis quæ proferre non juvat, ne apertissimæ rei comprobandæ diutius æquo immoremur. Cæterum, quod, spectat quæstiones 30 et 31, de angelis, quæ in testimoniis ex Scriptura sacra superius exstant pag. 21, arbitror illas ex hoc tractatu excerplas eo translatas fuisse; quæ sequuntur enim, cum illis aſfini- tatem habent. Similiter quæstio 71 ad hunc potius tractatum videtur pertinere, quam ad testimonia illa; ubi quæ consequuntur, nihil ad illam quæstionem. Hic vero contra quæstio subsequens ejusdem est argu- menti. - ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΠΡΟΣ ΑΝΤΙΟΧΟΝ ΔΟΥΚΑΝ. S. P. N. ATHANASII DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM (36). 202 1. Sanctissimum episcopum Athanasium A adiit dux quidam, nomine Antiochus, gravi morbo laborans, rogavitque ut sui causa oraret; quo si sanus fieret converteretur ad Dominum, ac pecca- torum pœnitentiam ageret. Cumque clementem Deum orasset episcopus, insequente die sanus ille fuit. Tum accessit, bona sua secum afferens, quæ posuit ad pedes episcopi, rogans ut pauperibus erogarentur et egenis; sibique liceret, accepto per sanctum virum venerando habitu, monasticam vir- tutis vitam agere. Quod Dei gratia fecit episcopus. στον δοὺξ ὀνόματι Αντίοχος, ἐν δεινῇ ἀῤῥωστία κατα εχόμενος, παρεκάλει εὔχεσθαι ὑπὲρ αὐτοῦ, ὅπως, ἐὰν ὑγιάνῃ, ἐπιστρέψει λοιπὸν πρὸς τὸν Κύριον, μετα- νοῶν ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασιν αὐτοῦ. Καὶ παρακαλέ- σαντος τοῦ ἐπισκόπου τὸν φιλάνθρωπον Θεόν, ὑγιὴς τῇ ἑξῆς γέγονε. Καὶ δὴ εἴρχετο φέρων μεθ' ἑαυτοῦ τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ, καὶ τίθησι παρὰ τοὺς πόδας τοῦ ἐπισκόπου, παρακαλῶν δοθῆναι τοῖς πτωχοῖς καὶ τοῖς χρείαν ἔχουσιν· αὐτὸν δὲ, λαβόντα τὸ σεμνὸν σχῆμα παρὰ τοῦ ἁγίου ἀνδρὸς, τὸν ἐνάρετον καὶ μου (36) Nunc primum edita ex mss. Colbert. 4249. 1. Ελθὼν πρὸς τὸν ἁγιώτατον ἐπίσκοπον ᾿Αθανά

Α πάντα δκαλὰ καὶ ἱλαρά· καὶ ζήσεις εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. καθίσας λέγει αὐτῷ· Ακουε καὶ ταύτην τὴν ἐντο λήν. ᾿Αλήθειαν ἀγάπα (44), καὶ πᾶσα ἀλήθεια ἐκ τοῦ στόματός σου εκπορευέσθω, ἵνα τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ κατοικῇ σοι. Οἱ γὰρ ψευδόμενοι ἀθετοῦσι τὸν Θεόν. Ελαβον γὰρ Πνεῦμα ἀληθείας καὶ ἐγένοντο οἰκητή ρια τοῦ ἀληθινοῦ Πνεύματος. Ἐὰν οὖν τὴν ἀλήθεια φυλάξῃς, δυνήσῃ σεαυτῷ ζωὴν περιποιήσασθαι. "Ορ κον δὲ δικαίως ἢ ἀδίκως ἔκφευγε, καὶ ἡ ἀλήθεια εἰσάξει σε εἰς τὴν ζωὴν τὴν ἀθάνατον εἰς τοὺς αἰῶ νας. Αμήν. πος λέγει αὐτῷ· Ακουε καὶ τῆς τετάρτης ἐντολῆς - Φύλασσε τὴν ἀγνείαν, καὶ μὴ ἀναβαινέτω (46) ἐπὶ τὴν καρδίαν σου περὶ γυναικὸς ἀλλοτρίας ἢ περὶ περ νείας τινὸς ἢ περὶ τοιούτων όνομάτων. Τοῦτο γὰρ ποιῶν ἁμαρτίαν μεγάλην ἐργάζῃ, μὴ ταχέως ἀφιστῶν τὸν νοῦν σου τοῦ τοιούτου αἰσχροῦ φάσματος· ἡ γὰρ ἐνθύμησις αὐτὴ Θεοῦ δούλῳ ἁμαρτία μεγάλη ἐστίν. Εἰ δέ τις ἐργάζεται τὸ ἔργον τὸ πονηρὸν τοῦτο, θά νατὸν ἑαυτῷ κατεργάζεται. Βλέπε οὖν, ἀπέχου ἀπὸ τῆς ἐνθυμήσεως ταύτης· ὅπου γὰρ σεμνότης καὶ ἀγνεία κατοικεῖ, ἐκεῖ ἀνομία οὐκ ὀφείλει ἀναβαίνειν. Τοῦτο δὲ κατορθοῦται διὰ πυκνοτέρας καὶ ἐπιπή- νου εὐχῆς. Τοῦτο οὖν ποίει και ζήσῃ εἰς τοὺς αἰῶ νας. Αμήν. σκοπος λέγει αὐτῷ· Ακουε καὶ τῆς πέμπτης έντο- λῆς· Φύλασσε τὴν εὔνοιαν (48) καὶ μακροθυμίαν, καὶ γίνου συνετὸς καὶ πάντων τῶν πονηρῶν ἔργων κατα κυριεύσεις, καὶ ἐργάσῃ πᾶσαν δικαιοσύνην. Ἐὰν γὰρ μακρόθυμος ἔσῃ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον κατοικοῦν ἐν σοὶ καθαρὸν ἔσται, μὴ σκοτούμενον ὑπὸ πονηροῦ πνεύματος, μὴ μειούμενον (49) ὑπὸ τῆς ὀξυχολίας. Ἐν γὰρ τῇ μακροθυμίᾳ ὁ Κύριος κατοικεῖ, ἐν δὲ τῇ ὀξυχολίᾳ ὁ διάβολος. Αμφότερα οὖν τὰ πνεύματα ἀσύμφορόν ἐστιν ἐν ταὐτῷ κατοικεῖν. Ἐὰν γὰρ λα- δὼν ἀψινθίου μικρὸν εἰς κεράμιον μέλιτος ἐπιχέῃς, οὐχὶ ὅλον τὸ μέλι ἀφανίζεται καὶ τοσοῦτον μέλι ὑπὸ τοῦ ἐλαχίστου ἀψινθίου ἀπόλλυται; Ἐὰν δὲ εἰς τὸ μέλι μὴ βληθῇ τὸ ἀψίνθιον, γλυκὺ εὑρίσκεται τὸ Ο μέλι καὶ εύχρηστον πάντως γίνεται τῷ δεσπότῃ. Βλέπε οὖν, ὅτι ἡ μακροθυμία γλυκυτάτη ἐστὶν ὑπὲρ τὸ μέλι καὶ εὐχρηστός ἐστι τῷ Κυρίῳ καὶ ἐν αὐτῇ κατοικεῖ· ἡ δὲ ὀξυχολία την μακροθυμίαν μιαίνει. Ακους δὲ καὶ τὴν ἐνέργειαν τῆς ὀξυχολίας, πῶς πονηρά ἐστι καὶ πλανὰ τοὺς δούλους τοῦ Θεοῦ μ. μιαίνει, μαινόμενον; μιούμενον. S. ATHANASIUS. SPURIA. - omnia plana atque jucunda : et vives in sæcula. Amen. Tertium mandatum, mendacium vitandum sedens ait illi : Audi hoc item mandatum. Veri- tatem dilige, omnisque veritas prodeat ex ore tuo, ut in te habitet Spiritus Dei. Qui enim men- tiuntur, Deum contemnunt. Accepere namque Spi- ritum veritatis, et facti sunt habitacula veri Spiri- tus. Si itaque veritatem servaris, poteris tibi com- parare vitam. Juramentum porro sive pro justa sive pro injusta re fugias ; et veritas introducet te in vitam immortalem in sæcula. Amen. Quartum mandatum, castitas servanda. alloquitur: Audi etiam quartum mandatum. Serva castitatem, neque in corde tuo maneat cogitatio uxoris aliena, aut fornicationis cujuspiam, simi- liumve nominum. Nam hoc si agas, magnum ad- mittis peccatum, nec non si mentem tuam a turpi hu- jusmodi phantasia non averteris. Siquidem vel ipsa cogitatio, ingens Dei famulo est flagitium. Quod si quis malum hoc facinus admittat, is morten sibi conficit. Vide igitur, ab hujusmodi cogitatione abs- tineas. Nam ubi honestas castitasque habitat, illic scelus ne ascendat. Quod frequenti et laboriosa oratione obtinetur. Hoc igitur facito et vives in specula. Amen. Quintum mandatum, longanimitas servanda. episcopus ait illi: Audi quoque quintum manda- tum : Serva tolerantiam et æquanimitatem ; ac pru- dens esto, sicque omnium pravorum operum domi- nabere, omnemque justitiam adimplebis. Si nam- que æquanimis fueris, Spiritus sanctus, qui in te habitat, purus erit, nec a maligno spiritu obscura- tus, vel foedatus ab iracundia. Nam in æquanimitate Dominus habitat : in iracundia diabolus. Non con- venit autem utrumque spiritum eodem in loco ha- bitare. Nam si acceptum absinthii minimum, in la- genam mellis effuderis, nonne mel totum illud dis- perit, et tanta mellis copia a minimo absinthio corrumpitur? Sed contra si absinthium in mel non projiciatur, ita mel dulce reperitur, ac utile plane est domino suo. Perpende itaque dulciorem melle esse æquani- mitatem, atque utilem Domino qui in illa habitat; iracundia vero æquanimitatem labefactat. Audi igi- tur iracundiæ vim, quam sit maligna, quam seducat servos Dei, et sua vi prosternat. Porro minime se- consequenter, sed hinc inde desumpta sunt, et ha- bentur item apud Antiochum hom. 66, p. 1128. test. NoLTE. possis conjicere hic fortasse scribendum esse vulgo male ID. 3. Et exsurgens oravit, completaque oratione, 5. (43) Καὶ ἀναστὰς ηύξατο, καὶ μετὰ τὴν εὐχὴν 4. Cum orassent illi, sedens episcopus sic eum B 4. (45) Καὶ εύξαμένων αὐτῶν, καθεσθεὶς ὁ ἐπίσκο 5. Surgentes autem precati sunt; tum sedens C (43) Hermæ mandat. 3. (44) Hæc verba in secundo Hermæ mandato, non (45) Hermæ mandat. 5. (46) Vulgo male, ἀναμενέτω NoLTE. 5. (47) Καὶ ἀναστάντες ηύξαντο καὶ καθίσας ὁ ἐπί (47) Hermæ mandat. 5, et Antioch. hom. 10. (48) Vulgo, ἀνείαν, in quo et ανεικίαν latere po- (49) Ex iis quæ statim sequuntur, ἡ δὲ ὀξυχ. τὴν

Α πάντα δκαλὰ καὶ ἱλαρά· καὶ ζήσεις εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. καθίσας λέγει αὐτῷ· Ακουε καὶ ταύτην τὴν ἐντο λήν. ᾿Αλήθειαν ἀγάπα (44), καὶ πᾶσα ἀλήθεια ἐκ τοῦ στόματός σου εκπορευέσθω, ἵνα τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ κατοικῇ σοι. Οἱ γὰρ ψευδόμενοι ἀθετοῦσι τὸν Θεόν. Ελαβον γὰρ Πνεῦμα ἀληθείας καὶ ἐγένοντο οἰκητή ρια τοῦ ἀληθινοῦ Πνεύματος. Ἐὰν οὖν τὴν ἀλήθεια φυλάξῃς, δυνήσῃ σεαυτῷ ζωὴν περιποιήσασθαι. "Ορ κον δὲ δικαίως ἢ ἀδίκως ἔκφευγε, καὶ ἡ ἀλήθεια εἰσάξει σε εἰς τὴν ζωὴν τὴν ἀθάνατον εἰς τοὺς αἰῶ νας. Αμήν. πος λέγει αὐτῷ· Ακουε καὶ τῆς τετάρτης ἐντολῆς - Φύλασσε τὴν ἀγνείαν, καὶ μὴ ἀναβαινέτω (46) ἐπὶ τὴν καρδίαν σου περὶ γυναικὸς ἀλλοτρίας ἢ περὶ περ νείας τινὸς ἢ περὶ τοιούτων όνομάτων. Τοῦτο γὰρ ποιῶν ἁμαρτίαν μεγάλην ἐργάζῃ, μὴ ταχέως ἀφιστῶν τὸν νοῦν σου τοῦ τοιούτου αἰσχροῦ φάσματος· ἡ γὰρ ἐνθύμησις αὐτὴ Θεοῦ δούλῳ ἁμαρτία μεγάλη ἐστίν. Εἰ δέ τις ἐργάζεται τὸ ἔργον τὸ πονηρὸν τοῦτο, θά νατὸν ἑαυτῷ κατεργάζεται. Βλέπε οὖν, ἀπέχου ἀπὸ τῆς ἐνθυμήσεως ταύτης· ὅπου γὰρ σεμνότης καὶ ἀγνεία κατοικεῖ, ἐκεῖ ἀνομία οὐκ ὀφείλει ἀναβαίνειν. Τοῦτο δὲ κατορθοῦται διὰ πυκνοτέρας καὶ ἐπιπή- νου εὐχῆς. Τοῦτο οὖν ποίει και ζήσῃ εἰς τοὺς αἰῶ νας. Αμήν. σκοπος λέγει αὐτῷ· Ακουε καὶ τῆς πέμπτης έντο- λῆς· Φύλασσε τὴν εὔνοιαν (48) καὶ μακροθυμίαν, καὶ γίνου συνετὸς καὶ πάντων τῶν πονηρῶν ἔργων κατα κυριεύσεις, καὶ ἐργάσῃ πᾶσαν δικαιοσύνην. Ἐὰν γὰρ μακρόθυμος ἔσῃ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον κατοικοῦν ἐν σοὶ καθαρὸν ἔσται, μὴ σκοτούμενον ὑπὸ πονηροῦ πνεύματος, μὴ μειούμενον (49) ὑπὸ τῆς ὀξυχολίας. Ἐν γὰρ τῇ μακροθυμίᾳ ὁ Κύριος κατοικεῖ, ἐν δὲ τῇ ὀξυχολίᾳ ὁ διάβολος. Αμφότερα οὖν τὰ πνεύματα ἀσύμφορόν ἐστιν ἐν ταὐτῷ κατοικεῖν. Ἐὰν γὰρ λα- δὼν ἀψινθίου μικρὸν εἰς κεράμιον μέλιτος ἐπιχέῃς, οὐχὶ ὅλον τὸ μέλι ἀφανίζεται καὶ τοσοῦτον μέλι ὑπὸ τοῦ ἐλαχίστου ἀψινθίου ἀπόλλυται; Ἐὰν δὲ εἰς τὸ μέλι μὴ βληθῇ τὸ ἀψίνθιον, γλυκὺ εὑρίσκεται τὸ Ο μέλι καὶ εύχρηστον πάντως γίνεται τῷ δεσπότῃ. Βλέπε οὖν, ὅτι ἡ μακροθυμία γλυκυτάτη ἐστὶν ὑπὲρ τὸ μέλι καὶ εὐχρηστός ἐστι τῷ Κυρίῳ καὶ ἐν αὐτῇ κατοικεῖ· ἡ δὲ ὀξυχολία την μακροθυμίαν μιαίνει. Ακους δὲ καὶ τὴν ἐνέργειαν τῆς ὀξυχολίας, πῶς πονηρά ἐστι καὶ πλανὰ τοὺς δούλους τοῦ Θεοῦ μ. μιαίνει, μαινόμενον; μιούμενον. S. ATHANASIUS. SPURIA. - omnia plana atque jucunda : et vives in sæcula. Amen. Tertium mandatum, mendacium vitandum sedens ait illi : Audi hoc item mandatum. Veri- tatem dilige, omnisque veritas prodeat ex ore tuo, ut in te habitet Spiritus Dei. Qui enim men- tiuntur, Deum contemnunt. Accepere namque Spi- ritum veritatis, et facti sunt habitacula veri Spiri- tus. Si itaque veritatem servaris, poteris tibi com- parare vitam. Juramentum porro sive pro justa sive pro injusta re fugias ; et veritas introducet te in vitam immortalem in sæcula. Amen. Quartum mandatum, castitas servanda. alloquitur: Audi etiam quartum mandatum. Serva castitatem, neque in corde tuo maneat cogitatio uxoris aliena, aut fornicationis cujuspiam, simi- liumve nominum. Nam hoc si agas, magnum ad- mittis peccatum, nec non si mentem tuam a turpi hu- jusmodi phantasia non averteris. Siquidem vel ipsa cogitatio, ingens Dei famulo est flagitium. Quod si quis malum hoc facinus admittat, is morten sibi conficit. Vide igitur, ab hujusmodi cogitatione abs- tineas. Nam ubi honestas castitasque habitat, illic scelus ne ascendat. Quod frequenti et laboriosa oratione obtinetur. Hoc igitur facito et vives in specula. Amen. Quintum mandatum, longanimitas servanda. episcopus ait illi: Audi quoque quintum manda- tum : Serva tolerantiam et æquanimitatem ; ac pru- dens esto, sicque omnium pravorum operum domi- nabere, omnemque justitiam adimplebis. Si nam- que æquanimis fueris, Spiritus sanctus, qui in te habitat, purus erit, nec a maligno spiritu obscura- tus, vel foedatus ab iracundia. Nam in æquanimitate Dominus habitat : in iracundia diabolus. Non con- venit autem utrumque spiritum eodem in loco ha- bitare. Nam si acceptum absinthii minimum, in la- genam mellis effuderis, nonne mel totum illud dis- perit, et tanta mellis copia a minimo absinthio corrumpitur? Sed contra si absinthium in mel non projiciatur, ita mel dulce reperitur, ac utile plane est domino suo. Perpende itaque dulciorem melle esse æquani- mitatem, atque utilem Domino qui in illa habitat; iracundia vero æquanimitatem labefactat. Audi igi- tur iracundiæ vim, quam sit maligna, quam seducat servos Dei, et sua vi prosternat. Porro minime se- consequenter, sed hinc inde desumpta sunt, et ha- bentur item apud Antiochum hom. 66, p. 1128. test. NoLTE. possis conjicere hic fortasse scribendum esse vulgo male ID. 3. Et exsurgens oravit, completaque oratione, 5. (43) Καὶ ἀναστὰς ηύξατο, καὶ μετὰ τὴν εὐχὴν 4. Cum orassent illi, sedens episcopus sic eum B 4. (45) Καὶ εύξαμένων αὐτῶν, καθεσθεὶς ὁ ἐπίσκο 5. Surgentes autem precati sunt; tum sedens C (43) Hermæ mandat. 3. (44) Hæc verba in secundo Hermæ mandato, non (45) Hermæ mandat. 5. (46) Vulgo male, ἀναμενέτω NoLTE. 5. (47) Καὶ ἀναστάντες ηύξαντο καὶ καθίσας ὁ ἐπί (47) Hermæ mandat. 5, et Antioch. hom. 10. (48) Vulgo, ἀνείαν, in quo et ανεικίαν latere po- (49) Ex iis quæ statim sequuntur, ἡ δὲ ὀξυχ. τὴν

Α πάντα δκαλὰ καὶ ἱλαρά· καὶ ζήσεις εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. καθίσας λέγει αὐτῷ· Ακουε καὶ ταύτην τὴν ἐντο λήν. ᾿Αλήθειαν ἀγάπα (44), καὶ πᾶσα ἀλήθεια ἐκ τοῦ στόματός σου εκπορευέσθω, ἵνα τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ κατοικῇ σοι. Οἱ γὰρ ψευδόμενοι ἀθετοῦσι τὸν Θεόν. Ελαβον γὰρ Πνεῦμα ἀληθείας καὶ ἐγένοντο οἰκητή ρια τοῦ ἀληθινοῦ Πνεύματος. Ἐὰν οὖν τὴν ἀλήθεια φυλάξῃς, δυνήσῃ σεαυτῷ ζωὴν περιποιήσασθαι. "Ορ κον δὲ δικαίως ἢ ἀδίκως ἔκφευγε, καὶ ἡ ἀλήθεια εἰσάξει σε εἰς τὴν ζωὴν τὴν ἀθάνατον εἰς τοὺς αἰῶ νας. Αμήν. πος λέγει αὐτῷ· Ακουε καὶ τῆς τετάρτης ἐντολῆς - Φύλασσε τὴν ἀγνείαν, καὶ μὴ ἀναβαινέτω (46) ἐπὶ τὴν καρδίαν σου περὶ γυναικὸς ἀλλοτρίας ἢ περὶ περ νείας τινὸς ἢ περὶ τοιούτων όνομάτων. Τοῦτο γὰρ ποιῶν ἁμαρτίαν μεγάλην ἐργάζῃ, μὴ ταχέως ἀφιστῶν τὸν νοῦν σου τοῦ τοιούτου αἰσχροῦ φάσματος· ἡ γὰρ ἐνθύμησις αὐτὴ Θεοῦ δούλῳ ἁμαρτία μεγάλη ἐστίν. Εἰ δέ τις ἐργάζεται τὸ ἔργον τὸ πονηρὸν τοῦτο, θά νατὸν ἑαυτῷ κατεργάζεται. Βλέπε οὖν, ἀπέχου ἀπὸ τῆς ἐνθυμήσεως ταύτης· ὅπου γὰρ σεμνότης καὶ ἀγνεία κατοικεῖ, ἐκεῖ ἀνομία οὐκ ὀφείλει ἀναβαίνειν. Τοῦτο δὲ κατορθοῦται διὰ πυκνοτέρας καὶ ἐπιπή- νου εὐχῆς. Τοῦτο οὖν ποίει και ζήσῃ εἰς τοὺς αἰῶ νας. Αμήν. σκοπος λέγει αὐτῷ· Ακουε καὶ τῆς πέμπτης έντο- λῆς· Φύλασσε τὴν εὔνοιαν (48) καὶ μακροθυμίαν, καὶ γίνου συνετὸς καὶ πάντων τῶν πονηρῶν ἔργων κατα κυριεύσεις, καὶ ἐργάσῃ πᾶσαν δικαιοσύνην. Ἐὰν γὰρ μακρόθυμος ἔσῃ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον κατοικοῦν ἐν σοὶ καθαρὸν ἔσται, μὴ σκοτούμενον ὑπὸ πονηροῦ πνεύματος, μὴ μειούμενον (49) ὑπὸ τῆς ὀξυχολίας. Ἐν γὰρ τῇ μακροθυμίᾳ ὁ Κύριος κατοικεῖ, ἐν δὲ τῇ ὀξυχολίᾳ ὁ διάβολος. Αμφότερα οὖν τὰ πνεύματα ἀσύμφορόν ἐστιν ἐν ταὐτῷ κατοικεῖν. Ἐὰν γὰρ λα- δὼν ἀψινθίου μικρὸν εἰς κεράμιον μέλιτος ἐπιχέῃς, οὐχὶ ὅλον τὸ μέλι ἀφανίζεται καὶ τοσοῦτον μέλι ὑπὸ τοῦ ἐλαχίστου ἀψινθίου ἀπόλλυται; Ἐὰν δὲ εἰς τὸ μέλι μὴ βληθῇ τὸ ἀψίνθιον, γλυκὺ εὑρίσκεται τὸ Ο μέλι καὶ εύχρηστον πάντως γίνεται τῷ δεσπότῃ. Βλέπε οὖν, ὅτι ἡ μακροθυμία γλυκυτάτη ἐστὶν ὑπὲρ τὸ μέλι καὶ εὐχρηστός ἐστι τῷ Κυρίῳ καὶ ἐν αὐτῇ κατοικεῖ· ἡ δὲ ὀξυχολία την μακροθυμίαν μιαίνει. Ακους δὲ καὶ τὴν ἐνέργειαν τῆς ὀξυχολίας, πῶς πονηρά ἐστι καὶ πλανὰ τοὺς δούλους τοῦ Θεοῦ μ. μιαίνει, μαινόμενον; μιούμενον. S. ATHANASIUS. SPURIA. - omnia plana atque jucunda : et vives in sæcula. Amen. Tertium mandatum, mendacium vitandum sedens ait illi : Audi hoc item mandatum. Veri- tatem dilige, omnisque veritas prodeat ex ore tuo, ut in te habitet Spiritus Dei. Qui enim men- tiuntur, Deum contemnunt. Accepere namque Spi- ritum veritatis, et facti sunt habitacula veri Spiri- tus. Si itaque veritatem servaris, poteris tibi com- parare vitam. Juramentum porro sive pro justa sive pro injusta re fugias ; et veritas introducet te in vitam immortalem in sæcula. Amen. Quartum mandatum, castitas servanda. alloquitur: Audi etiam quartum mandatum. Serva castitatem, neque in corde tuo maneat cogitatio uxoris aliena, aut fornicationis cujuspiam, simi- liumve nominum. Nam hoc si agas, magnum ad- mittis peccatum, nec non si mentem tuam a turpi hu- jusmodi phantasia non averteris. Siquidem vel ipsa cogitatio, ingens Dei famulo est flagitium. Quod si quis malum hoc facinus admittat, is morten sibi conficit. Vide igitur, ab hujusmodi cogitatione abs- tineas. Nam ubi honestas castitasque habitat, illic scelus ne ascendat. Quod frequenti et laboriosa oratione obtinetur. Hoc igitur facito et vives in specula. Amen. Quintum mandatum, longanimitas servanda. episcopus ait illi: Audi quoque quintum manda- tum : Serva tolerantiam et æquanimitatem ; ac pru- dens esto, sicque omnium pravorum operum domi- nabere, omnemque justitiam adimplebis. Si nam- que æquanimis fueris, Spiritus sanctus, qui in te habitat, purus erit, nec a maligno spiritu obscura- tus, vel foedatus ab iracundia. Nam in æquanimitate Dominus habitat : in iracundia diabolus. Non con- venit autem utrumque spiritum eodem in loco ha- bitare. Nam si acceptum absinthii minimum, in la- genam mellis effuderis, nonne mel totum illud dis- perit, et tanta mellis copia a minimo absinthio corrumpitur? Sed contra si absinthium in mel non projiciatur, ita mel dulce reperitur, ac utile plane est domino suo. Perpende itaque dulciorem melle esse æquani- mitatem, atque utilem Domino qui in illa habitat; iracundia vero æquanimitatem labefactat. Audi igi- tur iracundiæ vim, quam sit maligna, quam seducat servos Dei, et sua vi prosternat. Porro minime se- consequenter, sed hinc inde desumpta sunt, et ha- bentur item apud Antiochum hom. 66, p. 1128. test. NoLTE. possis conjicere hic fortasse scribendum esse vulgo male ID. 3. Et exsurgens oravit, completaque oratione, 5. (43) Καὶ ἀναστὰς ηύξατο, καὶ μετὰ τὴν εὐχὴν 4. Cum orassent illi, sedens episcopus sic eum B 4. (45) Καὶ εύξαμένων αὐτῶν, καθεσθεὶς ὁ ἐπίσκο 5. Surgentes autem precati sunt; tum sedens C (43) Hermæ mandat. 3. (44) Hæc verba in secundo Hermæ mandato, non (45) Hermæ mandat. 5. (46) Vulgo male, ἀναμενέτω NoLTE. 5. (47) Καὶ ἀναστάντες ηύξαντο καὶ καθίσας ὁ ἐπί (47) Hermæ mandat. 5, et Antioch. hom. 10. (48) Vulgo, ἀνείαν, in quo et ανεικίαν latere po- (49) Ex iis quæ statim sequuntur, ἡ δὲ ὀξυχ. τὴν

Α πάντα δκαλὰ καὶ ἱλαρά· καὶ ζήσεις εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. καθίσας λέγει αὐτῷ· Ακουε καὶ ταύτην τὴν ἐντο λήν. ᾿Αλήθειαν ἀγάπα (44), καὶ πᾶσα ἀλήθεια ἐκ τοῦ στόματός σου εκπορευέσθω, ἵνα τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ κατοικῇ σοι. Οἱ γὰρ ψευδόμενοι ἀθετοῦσι τὸν Θεόν. Ελαβον γὰρ Πνεῦμα ἀληθείας καὶ ἐγένοντο οἰκητή ρια τοῦ ἀληθινοῦ Πνεύματος. Ἐὰν οὖν τὴν ἀλήθεια φυλάξῃς, δυνήσῃ σεαυτῷ ζωὴν περιποιήσασθαι. "Ορ κον δὲ δικαίως ἢ ἀδίκως ἔκφευγε, καὶ ἡ ἀλήθεια εἰσάξει σε εἰς τὴν ζωὴν τὴν ἀθάνατον εἰς τοὺς αἰῶ νας. Αμήν. πος λέγει αὐτῷ· Ακουε καὶ τῆς τετάρτης ἐντολῆς - Φύλασσε τὴν ἀγνείαν, καὶ μὴ ἀναβαινέτω (46) ἐπὶ τὴν καρδίαν σου περὶ γυναικὸς ἀλλοτρίας ἢ περὶ περ νείας τινὸς ἢ περὶ τοιούτων όνομάτων. Τοῦτο γὰρ ποιῶν ἁμαρτίαν μεγάλην ἐργάζῃ, μὴ ταχέως ἀφιστῶν τὸν νοῦν σου τοῦ τοιούτου αἰσχροῦ φάσματος· ἡ γὰρ ἐνθύμησις αὐτὴ Θεοῦ δούλῳ ἁμαρτία μεγάλη ἐστίν. Εἰ δέ τις ἐργάζεται τὸ ἔργον τὸ πονηρὸν τοῦτο, θά νατὸν ἑαυτῷ κατεργάζεται. Βλέπε οὖν, ἀπέχου ἀπὸ τῆς ἐνθυμήσεως ταύτης· ὅπου γὰρ σεμνότης καὶ ἀγνεία κατοικεῖ, ἐκεῖ ἀνομία οὐκ ὀφείλει ἀναβαίνειν. Τοῦτο δὲ κατορθοῦται διὰ πυκνοτέρας καὶ ἐπιπή- νου εὐχῆς. Τοῦτο οὖν ποίει και ζήσῃ εἰς τοὺς αἰῶ νας. Αμήν. σκοπος λέγει αὐτῷ· Ακουε καὶ τῆς πέμπτης έντο- λῆς· Φύλασσε τὴν εὔνοιαν (48) καὶ μακροθυμίαν, καὶ γίνου συνετὸς καὶ πάντων τῶν πονηρῶν ἔργων κατα κυριεύσεις, καὶ ἐργάσῃ πᾶσαν δικαιοσύνην. Ἐὰν γὰρ μακρόθυμος ἔσῃ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον κατοικοῦν ἐν σοὶ καθαρὸν ἔσται, μὴ σκοτούμενον ὑπὸ πονηροῦ πνεύματος, μὴ μειούμενον (49) ὑπὸ τῆς ὀξυχολίας. Ἐν γὰρ τῇ μακροθυμίᾳ ὁ Κύριος κατοικεῖ, ἐν δὲ τῇ ὀξυχολίᾳ ὁ διάβολος. Αμφότερα οὖν τὰ πνεύματα ἀσύμφορόν ἐστιν ἐν ταὐτῷ κατοικεῖν. Ἐὰν γὰρ λα- δὼν ἀψινθίου μικρὸν εἰς κεράμιον μέλιτος ἐπιχέῃς, οὐχὶ ὅλον τὸ μέλι ἀφανίζεται καὶ τοσοῦτον μέλι ὑπὸ τοῦ ἐλαχίστου ἀψινθίου ἀπόλλυται; Ἐὰν δὲ εἰς τὸ μέλι μὴ βληθῇ τὸ ἀψίνθιον, γλυκὺ εὑρίσκεται τὸ Ο μέλι καὶ εύχρηστον πάντως γίνεται τῷ δεσπότῃ. Βλέπε οὖν, ὅτι ἡ μακροθυμία γλυκυτάτη ἐστὶν ὑπὲρ τὸ μέλι καὶ εὐχρηστός ἐστι τῷ Κυρίῳ καὶ ἐν αὐτῇ κατοικεῖ· ἡ δὲ ὀξυχολία την μακροθυμίαν μιαίνει. Ακους δὲ καὶ τὴν ἐνέργειαν τῆς ὀξυχολίας, πῶς πονηρά ἐστι καὶ πλανὰ τοὺς δούλους τοῦ Θεοῦ μ. μιαίνει, μαινόμενον; μιούμενον. S. ATHANASIUS. SPURIA. - omnia plana atque jucunda : et vives in sæcula. Amen. Tertium mandatum, mendacium vitandum sedens ait illi : Audi hoc item mandatum. Veri- tatem dilige, omnisque veritas prodeat ex ore tuo, ut in te habitet Spiritus Dei. Qui enim men- tiuntur, Deum contemnunt. Accepere namque Spi- ritum veritatis, et facti sunt habitacula veri Spiri- tus. Si itaque veritatem servaris, poteris tibi com- parare vitam. Juramentum porro sive pro justa sive pro injusta re fugias ; et veritas introducet te in vitam immortalem in sæcula. Amen. Quartum mandatum, castitas servanda. alloquitur: Audi etiam quartum mandatum. Serva castitatem, neque in corde tuo maneat cogitatio uxoris aliena, aut fornicationis cujuspiam, simi- liumve nominum. Nam hoc si agas, magnum ad- mittis peccatum, nec non si mentem tuam a turpi hu- jusmodi phantasia non averteris. Siquidem vel ipsa cogitatio, ingens Dei famulo est flagitium. Quod si quis malum hoc facinus admittat, is morten sibi conficit. Vide igitur, ab hujusmodi cogitatione abs- tineas. Nam ubi honestas castitasque habitat, illic scelus ne ascendat. Quod frequenti et laboriosa oratione obtinetur. Hoc igitur facito et vives in specula. Amen. Quintum mandatum, longanimitas servanda. episcopus ait illi: Audi quoque quintum manda- tum : Serva tolerantiam et æquanimitatem ; ac pru- dens esto, sicque omnium pravorum operum domi- nabere, omnemque justitiam adimplebis. Si nam- que æquanimis fueris, Spiritus sanctus, qui in te habitat, purus erit, nec a maligno spiritu obscura- tus, vel foedatus ab iracundia. Nam in æquanimitate Dominus habitat : in iracundia diabolus. Non con- venit autem utrumque spiritum eodem in loco ha- bitare. Nam si acceptum absinthii minimum, in la- genam mellis effuderis, nonne mel totum illud dis- perit, et tanta mellis copia a minimo absinthio corrumpitur? Sed contra si absinthium in mel non projiciatur, ita mel dulce reperitur, ac utile plane est domino suo. Perpende itaque dulciorem melle esse æquani- mitatem, atque utilem Domino qui in illa habitat; iracundia vero æquanimitatem labefactat. Audi igi- tur iracundiæ vim, quam sit maligna, quam seducat servos Dei, et sua vi prosternat. Porro minime se- consequenter, sed hinc inde desumpta sunt, et ha- bentur item apud Antiochum hom. 66, p. 1128. test. NoLTE. possis conjicere hic fortasse scribendum esse vulgo male ID. 3. Et exsurgens oravit, completaque oratione, 5. (43) Καὶ ἀναστὰς ηύξατο, καὶ μετὰ τὴν εὐχὴν 4. Cum orassent illi, sedens episcopus sic eum B 4. (45) Καὶ εύξαμένων αὐτῶν, καθεσθεὶς ὁ ἐπίσκο 5. Surgentes autem precati sunt; tum sedens C (43) Hermæ mandat. 3. (44) Hæc verba in secundo Hermæ mandato, non (45) Hermæ mandat. 5. (46) Vulgo male, ἀναμενέτω NoLTE. 5. (47) Καὶ ἀναστάντες ηύξαντο καὶ καθίσας ὁ ἐπί (47) Hermæ mandat. 5, et Antioch. hom. 10. (48) Vulgo, ἀνείαν, in quo et ανεικίαν latere po- (49) Ex iis quæ statim sequuntur, ἡ δὲ ὀξυχ. τὴν

Α πάντα δκαλὰ καὶ ἱλαρά· καὶ ζήσεις εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. καθίσας λέγει αὐτῷ· Ακουε καὶ ταύτην τὴν ἐντο λήν. ᾿Αλήθειαν ἀγάπα (44), καὶ πᾶσα ἀλήθεια ἐκ τοῦ στόματός σου εκπορευέσθω, ἵνα τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ κατοικῇ σοι. Οἱ γὰρ ψευδόμενοι ἀθετοῦσι τὸν Θεόν. Ελαβον γὰρ Πνεῦμα ἀληθείας καὶ ἐγένοντο οἰκητή ρια τοῦ ἀληθινοῦ Πνεύματος. Ἐὰν οὖν τὴν ἀλήθεια φυλάξῃς, δυνήσῃ σεαυτῷ ζωὴν περιποιήσασθαι. "Ορ κον δὲ δικαίως ἢ ἀδίκως ἔκφευγε, καὶ ἡ ἀλήθεια εἰσάξει σε εἰς τὴν ζωὴν τὴν ἀθάνατον εἰς τοὺς αἰῶ νας. Αμήν. πος λέγει αὐτῷ· Ακουε καὶ τῆς τετάρτης ἐντολῆς - Φύλασσε τὴν ἀγνείαν, καὶ μὴ ἀναβαινέτω (46) ἐπὶ τὴν καρδίαν σου περὶ γυναικὸς ἀλλοτρίας ἢ περὶ περ νείας τινὸς ἢ περὶ τοιούτων όνομάτων. Τοῦτο γὰρ ποιῶν ἁμαρτίαν μεγάλην ἐργάζῃ, μὴ ταχέως ἀφιστῶν τὸν νοῦν σου τοῦ τοιούτου αἰσχροῦ φάσματος· ἡ γὰρ ἐνθύμησις αὐτὴ Θεοῦ δούλῳ ἁμαρτία μεγάλη ἐστίν. Εἰ δέ τις ἐργάζεται τὸ ἔργον τὸ πονηρὸν τοῦτο, θά νατὸν ἑαυτῷ κατεργάζεται. Βλέπε οὖν, ἀπέχου ἀπὸ τῆς ἐνθυμήσεως ταύτης· ὅπου γὰρ σεμνότης καὶ ἀγνεία κατοικεῖ, ἐκεῖ ἀνομία οὐκ ὀφείλει ἀναβαίνειν. Τοῦτο δὲ κατορθοῦται διὰ πυκνοτέρας καὶ ἐπιπή- νου εὐχῆς. Τοῦτο οὖν ποίει και ζήσῃ εἰς τοὺς αἰῶ νας. Αμήν. σκοπος λέγει αὐτῷ· Ακουε καὶ τῆς πέμπτης έντο- λῆς· Φύλασσε τὴν εὔνοιαν (48) καὶ μακροθυμίαν, καὶ γίνου συνετὸς καὶ πάντων τῶν πονηρῶν ἔργων κατα κυριεύσεις, καὶ ἐργάσῃ πᾶσαν δικαιοσύνην. Ἐὰν γὰρ μακρόθυμος ἔσῃ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον κατοικοῦν ἐν σοὶ καθαρὸν ἔσται, μὴ σκοτούμενον ὑπὸ πονηροῦ πνεύματος, μὴ μειούμενον (49) ὑπὸ τῆς ὀξυχολίας. Ἐν γὰρ τῇ μακροθυμίᾳ ὁ Κύριος κατοικεῖ, ἐν δὲ τῇ ὀξυχολίᾳ ὁ διάβολος. Αμφότερα οὖν τὰ πνεύματα ἀσύμφορόν ἐστιν ἐν ταὐτῷ κατοικεῖν. Ἐὰν γὰρ λα- δὼν ἀψινθίου μικρὸν εἰς κεράμιον μέλιτος ἐπιχέῃς, οὐχὶ ὅλον τὸ μέλι ἀφανίζεται καὶ τοσοῦτον μέλι ὑπὸ τοῦ ἐλαχίστου ἀψινθίου ἀπόλλυται; Ἐὰν δὲ εἰς τὸ μέλι μὴ βληθῇ τὸ ἀψίνθιον, γλυκὺ εὑρίσκεται τὸ Ο μέλι καὶ εύχρηστον πάντως γίνεται τῷ δεσπότῃ. Βλέπε οὖν, ὅτι ἡ μακροθυμία γλυκυτάτη ἐστὶν ὑπὲρ τὸ μέλι καὶ εὐχρηστός ἐστι τῷ Κυρίῳ καὶ ἐν αὐτῇ κατοικεῖ· ἡ δὲ ὀξυχολία την μακροθυμίαν μιαίνει. Ακους δὲ καὶ τὴν ἐνέργειαν τῆς ὀξυχολίας, πῶς πονηρά ἐστι καὶ πλανὰ τοὺς δούλους τοῦ Θεοῦ μ. μιαίνει, μαινόμενον; μιούμενον. S. ATHANASIUS. SPURIA. - omnia plana atque jucunda : et vives in sæcula. Amen. Tertium mandatum, mendacium vitandum sedens ait illi : Audi hoc item mandatum. Veri- tatem dilige, omnisque veritas prodeat ex ore tuo, ut in te habitet Spiritus Dei. Qui enim men- tiuntur, Deum contemnunt. Accepere namque Spi- ritum veritatis, et facti sunt habitacula veri Spiri- tus. Si itaque veritatem servaris, poteris tibi com- parare vitam. Juramentum porro sive pro justa sive pro injusta re fugias ; et veritas introducet te in vitam immortalem in sæcula. Amen. Quartum mandatum, castitas servanda. alloquitur: Audi etiam quartum mandatum. Serva castitatem, neque in corde tuo maneat cogitatio uxoris aliena, aut fornicationis cujuspiam, simi- liumve nominum. Nam hoc si agas, magnum ad- mittis peccatum, nec non si mentem tuam a turpi hu- jusmodi phantasia non averteris. Siquidem vel ipsa cogitatio, ingens Dei famulo est flagitium. Quod si quis malum hoc facinus admittat, is morten sibi conficit. Vide igitur, ab hujusmodi cogitatione abs- tineas. Nam ubi honestas castitasque habitat, illic scelus ne ascendat. Quod frequenti et laboriosa oratione obtinetur. Hoc igitur facito et vives in specula. Amen. Quintum mandatum, longanimitas servanda. episcopus ait illi: Audi quoque quintum manda- tum : Serva tolerantiam et æquanimitatem ; ac pru- dens esto, sicque omnium pravorum operum domi- nabere, omnemque justitiam adimplebis. Si nam- que æquanimis fueris, Spiritus sanctus, qui in te habitat, purus erit, nec a maligno spiritu obscura- tus, vel foedatus ab iracundia. Nam in æquanimitate Dominus habitat : in iracundia diabolus. Non con- venit autem utrumque spiritum eodem in loco ha- bitare. Nam si acceptum absinthii minimum, in la- genam mellis effuderis, nonne mel totum illud dis- perit, et tanta mellis copia a minimo absinthio corrumpitur? Sed contra si absinthium in mel non projiciatur, ita mel dulce reperitur, ac utile plane est domino suo. Perpende itaque dulciorem melle esse æquani- mitatem, atque utilem Domino qui in illa habitat; iracundia vero æquanimitatem labefactat. Audi igi- tur iracundiæ vim, quam sit maligna, quam seducat servos Dei, et sua vi prosternat. Porro minime se- consequenter, sed hinc inde desumpta sunt, et ha- bentur item apud Antiochum hom. 66, p. 1128. test. NoLTE. possis conjicere hic fortasse scribendum esse vulgo male ID. 3. Et exsurgens oravit, completaque oratione, 5. (43) Καὶ ἀναστὰς ηύξατο, καὶ μετὰ τὴν εὐχὴν 4. Cum orassent illi, sedens episcopus sic eum B 4. (45) Καὶ εύξαμένων αὐτῶν, καθεσθεὶς ὁ ἐπίσκο 5. Surgentes autem precati sunt; tum sedens C (43) Hermæ mandat. 3. (44) Hæc verba in secundo Hermæ mandato, non (45) Hermæ mandat. 5. (46) Vulgo male, ἀναμενέτω NoLTE. 5. (47) Καὶ ἀναστάντες ηύξαντο καὶ καθίσας ὁ ἐπί (47) Hermæ mandat. 5, et Antioch. hom. 10. (48) Vulgo, ἀνείαν, in quo et ανεικίαν latere po- (49) Ex iis quæ statim sequuntur, ἡ δὲ ὀξυχ. τὴν

πραότητι καὶ ἡσυχία. καὶ καταστρέφει τῇ ἑαυτῆς ἐνεργεία· οὐκ ἀποπλανᾷ δὲ τοὺς ὄντας πλήρεις ἐν τῇ πίστει οὐδὲ ἐνεργῆσαι δύναται εἰς αὐτούς, ὅτι ἡ δύναμις τοῦ Κυρίου μετ' αὐτῶν ἐστιν· ἀλλὰ ἀποπλανᾷ τοὺς διψύχους. Οταν γὰρ ἴδῃ τοὺς τοιούτους ἀνθρώπους εὐσταθοῦντας, παρεμβάλλει ἑαυτὴν εἰς τὴν καρδίαν τοῦ ἀνθρώπου· καὶ οὕτω πικραίνεται ἄνθρωπος ἕνεκεν βιωτικῶν πραγμάτων, ἢ φίλου τινὸς, ἢ περὶ δόσεως καὶ λήψεως, ἢ περὶ τοιούτων μικρών (50) πραγμάτων. Ταῦτα πάντα μωρά ἐστι καὶ κενὰ καὶ ἀσύμφορα τοῖς δού λοις τοῦ Θεοῦ. Ἡ δὲ μακροθυμία μεγάλη ἐστὶ καὶ ὀχυρά, ἔχουσα τὴν δύναμιν ἰσχυρὰν καὶ καθημένην ἐν πλατυσμῷ μεγάλῳ· ἱλαρά, ἀγαλλιωμένη καὶ ἀμέ ριμνος οὖσα δοξάζει τὸν Κύριον ἐν παντὶ καιρῷ μη- δὲν ἔχουσα ἐν ἑαυτῇ πικρὸν, παραμένουσα διὰ παντὸς ἐν Αὕτη οὖν ἡ μακροθυμία κατοικεῖ μετὰ τῶν πίστιν Β ἐχόντων ὁλόκληρος. Ἡ δὲ ὀξυχολία πρῶτον μὲν μο ρία ἐστὶ καὶ ἐλαφρία φρενῶν· εἶτα ἐκ τῆς ἀφρο- σύνης γίνεται πικρία· (54) ἐκ δὲ τῆς πικρίας θυμὸς, ἐκ δὲ τοῦ θυμοῦ ὀργὴ, ἐκ δὲ τῆς ὀργῆς μῆνις. Εἶτα ἡ μῆνις ἐκ τοσούτων κακῶν συνισταμένη γίνεται ἁμαρτία μεγάλη καὶ ἀνίατος. Ὅταν γὰρ πάντα τὰ ἀνθρώπινα ταῦτα ἐν ἑνὶ ἀγγείῳ κατοικεῖ, ὅπου καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· οὐ χωρεῖ ἐκεῖνο τὸ ἄγγος, ἀλλ᾽ ὑπερπλεονάζει τὸ τρυφερὸν Πνεῦμα μὴ ἔχον συν. ἤθειαν μετὰ πονηροῦ πνεύματος καὶ σκληρότητος κατα οικεῖν· ὑποχωρεῖ οὖν ἀπὸ τοῦ ἀνθρώπου τούτου καὶ ζητεῖ κατοικεῖν μετὰ πραότητος καὶ ἡσυχίας. Εἶτα ὅταν ἀποστῇ ἀπὸ τοῦ ἀνθρώπου, οὗ κατοικεῖ, γίνε- ται ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος κενὸς ἀπὸ τοῦ Πνεύματος, τοῦ ἁγίου, καὶ λοιπὸν, πεπληρωμένος τῶν πνευμάτων “ τῶν πονηρῶν, ἀκαταστατεῖ ἐν πάσῃ πράξει αὐτοῦ, περισπώμενος ὧδε κἀκεῖ ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων τῶν πονηρῶν, καὶ ὅλος ἀποτυφλοῦται ἀπὸ τῆς διανοίας τῆς ἀγαθῆς. Οὕτως οὖν συμβαίνει πᾶσι τοῖς ὀξυχό- λοις. Απέχου οὖν ἀπὸ τῆς ὀξυχολίας τοῦ πονηροῦ δαίμονος· ἔνδυσαι δὲ τὴν μακροθυμίαν, καὶ ἀντίστηθι τῇ ὀξυχολίᾳ, καὶ ἔσῃ ἐπαινούμενος μετὰ σεμνότητος τοῖς ἡγαπημένοις ὑπὸ Κυρίου. Βλέπε οὖν μὴ παρα- λογήσῃ τὴν ἐντολὴν ταύτην· ἐὰν γὰρ ταύτην φυλάξῃς, δυνήσῃ καὶ τὰς λοιπὰς τηρῆσαι· ἴσχυε οὖν ἐν αὐταῖς καὶ ἐνδυναμοῦ, καὶ νικήσεις καὶ ζήσεις εἰς τοὺς αἰῶ. νας. 'Αμήν. ἐπίσκοπος, καὶ εἶπεν αὐτῷ· “Ακουε καὶ τῆς ἕκτης ἐντολῆς. (55) Ενετειλάμην σοι ἐν τῇ πρώτῃ ἐντολῇ, ἵνα φυλάξῃς τὴν πίστιν καὶ τὸν φόβον καὶ ἐγκρα τεύσῃ. Απεκρίθη ὁ ᾿Αντίοχος· Ναί, κύριε, οὕτως ἐστί. Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Ἀλλὰ νῦν θέλω σοι δηλῶσαι καὶ τὰς δυνάμεις αὐτῶν, ἵνα νοήσῃς τὴν δύναμιν ἐν ἔχουσι καὶ ἐνέργειαν· διπλαί γάρ εἰσι ἀμωρῶν λάμην σοι περὶ πίστεως, Φοβοῦ τὸν Κύριον, καὶ φύλασσε, DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. habet in illos, quibuscum virtus Domini est; sed subornat eos qui animo duplices sunt. Cum viderit enim hujusmodi homines tranquille degere, sese in cor eorum immittit atque ita irritatur homo re- rum causa temporalium, aut amici, aut doni, aut accepti cujuspiam, aut denique foedorum hujusmodi negotiorum gratia. Hæc autem omnia, stulta, vana et inutilia sunt Dei servis. Equanimitas vero magna firmaque est, vim habens robustam in magna- que latitudine sedentem. Lata, exsultabunda, tran- quilla, Domino gloriam tribuit omni tempore, nihil in se habens amaritudinis, perseveratque semper in mansuetudine et in quiete.. A ducit eos qui pleni sunt fdei, nec quidpiam virium Hæc ergo æquanimitas tota inhabitat in iis qui f- dem servant. Iracundia vero primum insania est, mentisque levitas. Hine ex stultitia gignitur amari tudo; ex amaritudine, vehemens animus; ex animo vehementi, ira; ex ira, furor. Hine furor qui tot. tantisque ex malis constat, peccatum evadit ma- gnum et incurabile. Quando enim omnia hæc hu- mana in vase uno continentur, ubi est et Spiritus sanctus, non potest vas hujusmodi capere; sed su- perelluit suavis ille Spiritus, cui non est consue- tudo habitandi cum maligno spiritu et cum ejusmodi duritie animi. Secedit itaque ab hujus- modi homine, quæritque habitare cum mansuetu- dine et quiete. Hinc postquam abscesserit ab hom mine illo in quo habitabat, eficitur homo ille Spi ritu sancto vacuus, ac demum plenus spiritibus C malignis, incompositusque est in omnibus gestis suis, ultro citroque ab improbis hominibus distra- ctus, ac bona mente vacuus penitus excaecatur. Hoc contigit omnibus iracundis. Cohibe te igitur ab iracundia maligni dæmonis. Indue æquanimitatem, et iracundiæ obsiste ; laudibusque probe celebra- beris ab hominibus Domino dilectis. Vide itaque ne despicias hoc mandatum. Si hoc quippe custodie- ris, et reliqua servare poteris. In hisce igitur con- fortare, et corroborare, et vinces, vivesque in se cula. Amen. Sextum mandatum, primi explicatio. rebus supervacuis; possis conjicere. NoLTE. stro, sed ea ex homilia Antiochi mutuati sumus. pus et ait illi: Audi sextum quoque mandatum. Jussi te in primo præcepto, servare fidem et timo- rem, temperanterque agere. Respondit Antiochus : Etiam, domine, ita se res habet. Ait illi episcopus : Sed jam indicare volo tibi quænam sint eorum vir- tutes, ut exploratam habeas eorum vim et efficien- tiam. Duplicis namque generis sunt, sitæque in etc., exprimuntur apud Here mam hoc pacto : Præceperam, inquit, tibi in primo mandato ut custodires fidem et timorem, etc. Sub- sequentibus autem mox verbis incipitur septimum mandatum ctiam apud Hermann. 6. (52) Καὶ ἀναστάντες ηύξαντο, καὶ καθίσατο ὁ D 6. Surgentes autem precati sunt, seditque episco- (50) Vulgo μιαρών ; at vetus Lat. interp. habet : (51) Hac, ἐκ δὲ τῆς πικρίας, desunt in codice no- (52) Hermæ mandat. 6. (53) Haec verba, εἰς τὴν πρώτην ἐντολὴν ἐνετει-

πραότητι καὶ ἡσυχία. καὶ καταστρέφει τῇ ἑαυτῆς ἐνεργεία· οὐκ ἀποπλανᾷ δὲ τοὺς ὄντας πλήρεις ἐν τῇ πίστει οὐδὲ ἐνεργῆσαι δύναται εἰς αὐτούς, ὅτι ἡ δύναμις τοῦ Κυρίου μετ' αὐτῶν ἐστιν· ἀλλὰ ἀποπλανᾷ τοὺς διψύχους. Οταν γὰρ ἴδῃ τοὺς τοιούτους ἀνθρώπους εὐσταθοῦντας, παρεμβάλλει ἑαυτὴν εἰς τὴν καρδίαν τοῦ ἀνθρώπου· καὶ οὕτω πικραίνεται ἄνθρωπος ἕνεκεν βιωτικῶν πραγμάτων, ἢ φίλου τινὸς, ἢ περὶ δόσεως καὶ λήψεως, ἢ περὶ τοιούτων μικρών (50) πραγμάτων. Ταῦτα πάντα μωρά ἐστι καὶ κενὰ καὶ ἀσύμφορα τοῖς δού λοις τοῦ Θεοῦ. Ἡ δὲ μακροθυμία μεγάλη ἐστὶ καὶ ὀχυρά, ἔχουσα τὴν δύναμιν ἰσχυρὰν καὶ καθημένην ἐν πλατυσμῷ μεγάλῳ· ἱλαρά, ἀγαλλιωμένη καὶ ἀμέ ριμνος οὖσα δοξάζει τὸν Κύριον ἐν παντὶ καιρῷ μη- δὲν ἔχουσα ἐν ἑαυτῇ πικρὸν, παραμένουσα διὰ παντὸς ἐν Αὕτη οὖν ἡ μακροθυμία κατοικεῖ μετὰ τῶν πίστιν Β ἐχόντων ὁλόκληρος. Ἡ δὲ ὀξυχολία πρῶτον μὲν μο ρία ἐστὶ καὶ ἐλαφρία φρενῶν· εἶτα ἐκ τῆς ἀφρο- σύνης γίνεται πικρία· (54) ἐκ δὲ τῆς πικρίας θυμὸς, ἐκ δὲ τοῦ θυμοῦ ὀργὴ, ἐκ δὲ τῆς ὀργῆς μῆνις. Εἶτα ἡ μῆνις ἐκ τοσούτων κακῶν συνισταμένη γίνεται ἁμαρτία μεγάλη καὶ ἀνίατος. Ὅταν γὰρ πάντα τὰ ἀνθρώπινα ταῦτα ἐν ἑνὶ ἀγγείῳ κατοικεῖ, ὅπου καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· οὐ χωρεῖ ἐκεῖνο τὸ ἄγγος, ἀλλ᾽ ὑπερπλεονάζει τὸ τρυφερὸν Πνεῦμα μὴ ἔχον συν. ἤθειαν μετὰ πονηροῦ πνεύματος καὶ σκληρότητος κατα οικεῖν· ὑποχωρεῖ οὖν ἀπὸ τοῦ ἀνθρώπου τούτου καὶ ζητεῖ κατοικεῖν μετὰ πραότητος καὶ ἡσυχίας. Εἶτα ὅταν ἀποστῇ ἀπὸ τοῦ ἀνθρώπου, οὗ κατοικεῖ, γίνε- ται ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος κενὸς ἀπὸ τοῦ Πνεύματος, τοῦ ἁγίου, καὶ λοιπὸν, πεπληρωμένος τῶν πνευμάτων “ τῶν πονηρῶν, ἀκαταστατεῖ ἐν πάσῃ πράξει αὐτοῦ, περισπώμενος ὧδε κἀκεῖ ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων τῶν πονηρῶν, καὶ ὅλος ἀποτυφλοῦται ἀπὸ τῆς διανοίας τῆς ἀγαθῆς. Οὕτως οὖν συμβαίνει πᾶσι τοῖς ὀξυχό- λοις. Απέχου οὖν ἀπὸ τῆς ὀξυχολίας τοῦ πονηροῦ δαίμονος· ἔνδυσαι δὲ τὴν μακροθυμίαν, καὶ ἀντίστηθι τῇ ὀξυχολίᾳ, καὶ ἔσῃ ἐπαινούμενος μετὰ σεμνότητος τοῖς ἡγαπημένοις ὑπὸ Κυρίου. Βλέπε οὖν μὴ παρα- λογήσῃ τὴν ἐντολὴν ταύτην· ἐὰν γὰρ ταύτην φυλάξῃς, δυνήσῃ καὶ τὰς λοιπὰς τηρῆσαι· ἴσχυε οὖν ἐν αὐταῖς καὶ ἐνδυναμοῦ, καὶ νικήσεις καὶ ζήσεις εἰς τοὺς αἰῶ. νας. 'Αμήν. ἐπίσκοπος, καὶ εἶπεν αὐτῷ· “Ακουε καὶ τῆς ἕκτης ἐντολῆς. (55) Ενετειλάμην σοι ἐν τῇ πρώτῃ ἐντολῇ, ἵνα φυλάξῃς τὴν πίστιν καὶ τὸν φόβον καὶ ἐγκρα τεύσῃ. Απεκρίθη ὁ ᾿Αντίοχος· Ναί, κύριε, οὕτως ἐστί. Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Ἀλλὰ νῦν θέλω σοι δηλῶσαι καὶ τὰς δυνάμεις αὐτῶν, ἵνα νοήσῃς τὴν δύναμιν ἐν ἔχουσι καὶ ἐνέργειαν· διπλαί γάρ εἰσι ἀμωρῶν λάμην σοι περὶ πίστεως, Φοβοῦ τὸν Κύριον, καὶ φύλασσε, DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. habet in illos, quibuscum virtus Domini est; sed subornat eos qui animo duplices sunt. Cum viderit enim hujusmodi homines tranquille degere, sese in cor eorum immittit atque ita irritatur homo re- rum causa temporalium, aut amici, aut doni, aut accepti cujuspiam, aut denique foedorum hujusmodi negotiorum gratia. Hæc autem omnia, stulta, vana et inutilia sunt Dei servis. Equanimitas vero magna firmaque est, vim habens robustam in magna- que latitudine sedentem. Lata, exsultabunda, tran- quilla, Domino gloriam tribuit omni tempore, nihil in se habens amaritudinis, perseveratque semper in mansuetudine et in quiete.. A ducit eos qui pleni sunt fdei, nec quidpiam virium Hæc ergo æquanimitas tota inhabitat in iis qui f- dem servant. Iracundia vero primum insania est, mentisque levitas. Hine ex stultitia gignitur amari tudo; ex amaritudine, vehemens animus; ex animo vehementi, ira; ex ira, furor. Hine furor qui tot. tantisque ex malis constat, peccatum evadit ma- gnum et incurabile. Quando enim omnia hæc hu- mana in vase uno continentur, ubi est et Spiritus sanctus, non potest vas hujusmodi capere; sed su- perelluit suavis ille Spiritus, cui non est consue- tudo habitandi cum maligno spiritu et cum ejusmodi duritie animi. Secedit itaque ab hujus- modi homine, quæritque habitare cum mansuetu- dine et quiete. Hinc postquam abscesserit ab hom mine illo in quo habitabat, eficitur homo ille Spi ritu sancto vacuus, ac demum plenus spiritibus C malignis, incompositusque est in omnibus gestis suis, ultro citroque ab improbis hominibus distra- ctus, ac bona mente vacuus penitus excaecatur. Hoc contigit omnibus iracundis. Cohibe te igitur ab iracundia maligni dæmonis. Indue æquanimitatem, et iracundiæ obsiste ; laudibusque probe celebra- beris ab hominibus Domino dilectis. Vide itaque ne despicias hoc mandatum. Si hoc quippe custodie- ris, et reliqua servare poteris. In hisce igitur con- fortare, et corroborare, et vinces, vivesque in se cula. Amen. Sextum mandatum, primi explicatio. rebus supervacuis; possis conjicere. NoLTE. stro, sed ea ex homilia Antiochi mutuati sumus. pus et ait illi: Audi sextum quoque mandatum. Jussi te in primo præcepto, servare fidem et timo- rem, temperanterque agere. Respondit Antiochus : Etiam, domine, ita se res habet. Ait illi episcopus : Sed jam indicare volo tibi quænam sint eorum vir- tutes, ut exploratam habeas eorum vim et efficien- tiam. Duplicis namque generis sunt, sitæque in etc., exprimuntur apud Here mam hoc pacto : Præceperam, inquit, tibi in primo mandato ut custodires fidem et timorem, etc. Sub- sequentibus autem mox verbis incipitur septimum mandatum ctiam apud Hermann. 6. (52) Καὶ ἀναστάντες ηύξαντο, καὶ καθίσατο ὁ D 6. Surgentes autem precati sunt, seditque episco- (50) Vulgo μιαρών ; at vetus Lat. interp. habet : (51) Hac, ἐκ δὲ τῆς πικρίας, desunt in codice no- (52) Hermæ mandat. 6. (53) Haec verba, εἰς τὴν πρώτην ἐντολὴν ἐνετει-

Τu Α κεῖνται γὰρ ἐπὶ δικαίῳ καὶ ἀδίκῳ. Σὺ οὖν πίστευε τῷ δικαίῳ, τῷ δὲ ἀδίκῳ μηδὲν πιστεύσῃς. Τὸ γὰρ δί- καιον ὀρθὴν ὁδὸν ἔχει, τὸ δὲ ἄδικον στρεβλής (54). Δύο εἰσὶν ἄγγελοι μετὰ τοῦ ἀνθρώπου, εἷς τῆς δικαιοσύ νης, καὶ εἰς τῆς πονηρίας. Καὶ ὁ μὲν τῆς δικαιοσύ νης ἄγγελος τρυφερός ἐστι καὶ αἰσχυντηρὸς καὶ πρᾶος καὶ ἰσχυρός. Οταν οὖν οὕτως ἐπὶ τὴν καρδίαν σου ἀναβῇ, εὐθέως λαλεῖ μετὰ σοῦ περὶ δικαιοσύνης, περὶ ἁγνείας, περὶ σεμνότητος καὶ περὶ αὐταρκείας, καὶ περὶ παντὸς ἔργου δικαίου καὶ περὶ πάσης ἀρε τῆς ἐνδόξου. Ταῦτα πάντα ὅταν εἰς τὴν καρδίαν σου ἀναθῇ, γίνωσκε ὅτι ὁ ἄγγελος τῆς δικαιοσύνης μετὰ σοῦ ἐστι. Τούτῳ οὖν πίστευε καὶ τοῖς ἔργοις αὐτοῦ, καὶ ἐγκρατὴς αὐτοῦ γενοῦ. Ὅρα οὖν καὶ τοῦ ἀγγέλου τῆς πονηρίας τὰ ἔργα. Πρῶτον πάντων οξυχολός ἐστι καὶ πικρὸς καὶ ἄφρων, καὶ τὰ ἔργα αὐτοῦ πονηρὰ, καταστρέφοντα τοὺς δούλους τοῦ Θεοῦ. Ὅταν αὐτὸς ἐπὶ τὴν καρδίαν σου ἀναβῇ, γνῶθι αὐτὸν ἐπὶ τῶν ἔργων αὐτοῦ. Λέγει αὐτῷ ὁ δοὺς ᾿Αντίοχος· Πῶς, κύριε, νοήσω αὐτόν; Οὐκ ἐπίσταμαι, ἐὰν μὴ διδαχθῶ κατὰ λόγον. Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος · "Ακουε λεπτο μερῶς καὶ [προσεχής] γίνου. Οταν οξυχολία σοί τις προσέλθῃ. Η πικρία, γίνωσκε ὅτι αὐτός ἐστιν ἐν σοί· εἶτα λοιπὸν ἐπιθυμίαι πράξεων πολλῶν καὶ πολυτέ λεια εδεσμάτων καὶ κραιπαλῶν πολλῶν καὶ ποικίλων τροφῶν καὶ οὐ δεόντων, καὶ ἐπιθυμίαι γυναικῶν καὶ πλεονεξίαι, ὑπερηφανία τε καὶ ἀλαζονεία, καὶ ὅσα τούτοις παραπλήσια. Ταῦτα οὖν ὅταν ἐπὶ τὴν καρ δίαν σου ἀναβῇ, γίνωσκε ὅτι ὁ ἄγγελος τῆς πονη- ρίας ἐστὶν ἐν σοί. Σὺ οὖν, ἐπιγνοὺς τὰ ἔργα αὐτοῦ ἀπόστα ἀπ' αὐτοῦ, καὶ μηδὲν αὐτῷ πίστευε. Έχεις οὖν ἀμφοτέρων τῶν ἀγγέλων τὰς ἑνεργείας· σύνες αὐτάς. Περὶ μὲν τῶν ἔργων τῆς πίστεως αὕτη ἐστὶν ἡ ἐντολὴ, ἵνα τοῖς ἔργοις τοῦ ἀγγέλου τῆς δικαιοσύνης πιστεύσῃς, καὶ ἐργασάμενος αὐτὰ ζήσῃς τῷ Θεῷ· ὅτι αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Μέμνησαι, ὅτι εἰς τὴν πρώτην ἐντολὴν ἐνετειλάμην σοι περὶ πίστεως (55) καὶ φόβου καὶ ἐγκρατείας. Απεκρίθη· Ναί, κύριε. Λέγει αὐτῷ· Νῦν ἄκουσον τῆς ἑβδόμης ἐντολῆς, περὶ τοῦ φόβου. Φοβοῦ τὸν Κύ ριον, καὶ φύλασσε τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, καὶ ἔσῃ δυνα- τὸς ἐν πράξει, καὶ ἡ πρᾶξις σου ἀσύγκριτος ἔσται. Φοβούμενος τὸν Κύριον, πάντα καλὰ ἐργάσῃ. Οὗτός ἐστιν ὁ φόβος ὃν δεῖ σε φοβηθῆναι· τὸν διάβολον μὴ φοβηθῇς, ὅτι δύναμις ἐν αὐτῷ οὐκ ἔστιν, οὐδὲ φόβος. Ἐν ᾧ δὲ ἡ δύναμις ᾗ ἔνδοξος, καὶ φόβος ἐν αὐτῷ. Πᾶς γὰρ ὁ δύναμιν ἔχων καὶ φόβον ἔχει· ὁ δὲ μὴ ἔχων δύναμιν ὑπὸ πάντων καταφρονεῖται. ( δούλος οὖν τοῦ Κυρίου ἰσχυρός ἐστι καὶ [ἔνδοξος]. Φοβήθητι οὖν τὸν Κύριον, καὶ ζήσῃ αὐτῷ, φυλάσσων τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ εἰς τοὺς αἰῶνας. δύο εἰσὶν ἄγγελοι, πος· Ακουε καὶ τῆς ὀγδόης ἐντολῆς περὶ ἐγκρατείας. Νόησον ὅτι ἡ ἐγκράτεια διπλῆ ἐστι. Επί τινων γὰρ 127. ところ S. ATHANASIUS. - SPURIA. Fustitia et injustitia. ergo justitiæ credito, inju- stitiæ nullatenus. Justitia rectam habet viam, inju- stitia tortuosam. Duo sunt angeli cum homine, alter justitia, alter malignitatis. Justitia angelus suavis est, verecundus, mitis et robustus. Cum ita- que his modis in cor tuum ascenderit, statim tecum loquitur de justitia, de castitate, de morum hone- state, de frugalitate, de omni denique probo opere, et de quacunque præclara virtute. Hæc omnia cum in cor tuum ascenderint, scito angelum justitiæ te- cum esse. Huic itaque credas et operibus ejus, hunc tene et posside. Vide jam mihi angeli mali- gnitatis opera. Primo iracundus est, acerbus, in- sanus: operaque illius sunt mala, quæ servos Dei prosternant et dejiciant. Cum ille in cor tuum ascenderit, ex operibus ejus cognoscito illum. Ait illi dux Antiochus : Quo pacto, domine, agnoscam ipsum ignoro, nisi tuis ediscam verbis. Reponit illi episcopus Audi singulatim et attentus esto. Cum te quædam iracundia invadit, aut amaritudo, jam scito in te illum esse. Hinc nascuntur plurimorum aperum desideria, concupiscentiæ varii et lauti cibi, crapular multæ, minime congruentium alimen- torum; nulierum cupido, avaritia, superbia, arro- gantia, et quæcunque his similia. Hæc itaque si in cor tuum ascenderint, scito malignitatis angelum in te esse. Gnarus ergo ejus operum, abscede ab illo, nec ullatenus illi credito. En tibi utriusque angeli opera : ea intelligito. Hoc quidem est præ ceptum de operibus fidei, ut angeli justitiæ operi- bus credas, eaque cum perfeceris Deo vivas, quia C illi gloria in sæcula. Amen. B Septimum mandatum, timor Dei. episcopus, me in primo mandato præcepisse tibi, de fide, de timore, de temperantia. Etiam, domine, respondit ille. Jam vero, inquit, audi septimum mandatum de timore. Time Dominum et mandata ejus observa, et eris potens opere, opusque tuum incomparabile. Dominum si timeas, omnia efficies bona. llic ille timor est quo teneri te oportet. Dia- bolum ne time quia vis in eo nulla, nec formidan- D dus est. Cui vis inest praclara, ille timendus. Quis- quis enim vim et potestatem habet, ille formidabi- lis : qui nullam vim tenet, hic contemptui omni- bus est. Servus Domini fortis est et nihil timet. Time ergo Dominum et illi vives, servans mandata cjus in saecula. Octarum mandatum, de abstinentia. scopus : Audi quoque octavum præceptum, de abstinentia. Cogita duplicis esse generis abstinen- gloris, et quae mox sequuntur, ha bentur apud Antiochum. 7. Postquam autem precati sunt : Memineris, ait 7. Καὶ εὐξαμένων αὐτῶν, λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος 8. Et postquam ambo precati sunt, ait illi epi- (54) Hic multa omittuntur quæ leguntur in 1. Pa- 8. (56) Καὶ εὐξαμένων αὐτῶν, λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκο (55) Hermæ mandatum septimum: Antioch. hom. (56) Herma mandat. 8. Antiocl. hom. 19.

Τu Α κεῖνται γὰρ ἐπὶ δικαίῳ καὶ ἀδίκῳ. Σὺ οὖν πίστευε τῷ δικαίῳ, τῷ δὲ ἀδίκῳ μηδὲν πιστεύσῃς. Τὸ γὰρ δί- καιον ὀρθὴν ὁδὸν ἔχει, τὸ δὲ ἄδικον στρεβλής (54). Δύο εἰσὶν ἄγγελοι μετὰ τοῦ ἀνθρώπου, εἷς τῆς δικαιοσύ νης, καὶ εἰς τῆς πονηρίας. Καὶ ὁ μὲν τῆς δικαιοσύ νης ἄγγελος τρυφερός ἐστι καὶ αἰσχυντηρὸς καὶ πρᾶος καὶ ἰσχυρός. Οταν οὖν οὕτως ἐπὶ τὴν καρδίαν σου ἀναβῇ, εὐθέως λαλεῖ μετὰ σοῦ περὶ δικαιοσύνης, περὶ ἁγνείας, περὶ σεμνότητος καὶ περὶ αὐταρκείας, καὶ περὶ παντὸς ἔργου δικαίου καὶ περὶ πάσης ἀρε τῆς ἐνδόξου. Ταῦτα πάντα ὅταν εἰς τὴν καρδίαν σου ἀναθῇ, γίνωσκε ὅτι ὁ ἄγγελος τῆς δικαιοσύνης μετὰ σοῦ ἐστι. Τούτῳ οὖν πίστευε καὶ τοῖς ἔργοις αὐτοῦ, καὶ ἐγκρατὴς αὐτοῦ γενοῦ. Ὅρα οὖν καὶ τοῦ ἀγγέλου τῆς πονηρίας τὰ ἔργα. Πρῶτον πάντων οξυχολός ἐστι καὶ πικρὸς καὶ ἄφρων, καὶ τὰ ἔργα αὐτοῦ πονηρὰ, καταστρέφοντα τοὺς δούλους τοῦ Θεοῦ. Ὅταν αὐτὸς ἐπὶ τὴν καρδίαν σου ἀναβῇ, γνῶθι αὐτὸν ἐπὶ τῶν ἔργων αὐτοῦ. Λέγει αὐτῷ ὁ δοὺς ᾿Αντίοχος· Πῶς, κύριε, νοήσω αὐτόν; Οὐκ ἐπίσταμαι, ἐὰν μὴ διδαχθῶ κατὰ λόγον. Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος · "Ακουε λεπτο μερῶς καὶ [προσεχής] γίνου. Οταν οξυχολία σοί τις προσέλθῃ. Η πικρία, γίνωσκε ὅτι αὐτός ἐστιν ἐν σοί· εἶτα λοιπὸν ἐπιθυμίαι πράξεων πολλῶν καὶ πολυτέ λεια εδεσμάτων καὶ κραιπαλῶν πολλῶν καὶ ποικίλων τροφῶν καὶ οὐ δεόντων, καὶ ἐπιθυμίαι γυναικῶν καὶ πλεονεξίαι, ὑπερηφανία τε καὶ ἀλαζονεία, καὶ ὅσα τούτοις παραπλήσια. Ταῦτα οὖν ὅταν ἐπὶ τὴν καρ δίαν σου ἀναβῇ, γίνωσκε ὅτι ὁ ἄγγελος τῆς πονη- ρίας ἐστὶν ἐν σοί. Σὺ οὖν, ἐπιγνοὺς τὰ ἔργα αὐτοῦ ἀπόστα ἀπ' αὐτοῦ, καὶ μηδὲν αὐτῷ πίστευε. Έχεις οὖν ἀμφοτέρων τῶν ἀγγέλων τὰς ἑνεργείας· σύνες αὐτάς. Περὶ μὲν τῶν ἔργων τῆς πίστεως αὕτη ἐστὶν ἡ ἐντολὴ, ἵνα τοῖς ἔργοις τοῦ ἀγγέλου τῆς δικαιοσύνης πιστεύσῃς, καὶ ἐργασάμενος αὐτὰ ζήσῃς τῷ Θεῷ· ὅτι αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Μέμνησαι, ὅτι εἰς τὴν πρώτην ἐντολὴν ἐνετειλάμην σοι περὶ πίστεως (55) καὶ φόβου καὶ ἐγκρατείας. Απεκρίθη· Ναί, κύριε. Λέγει αὐτῷ· Νῦν ἄκουσον τῆς ἑβδόμης ἐντολῆς, περὶ τοῦ φόβου. Φοβοῦ τὸν Κύ ριον, καὶ φύλασσε τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, καὶ ἔσῃ δυνα- τὸς ἐν πράξει, καὶ ἡ πρᾶξις σου ἀσύγκριτος ἔσται. Φοβούμενος τὸν Κύριον, πάντα καλὰ ἐργάσῃ. Οὗτός ἐστιν ὁ φόβος ὃν δεῖ σε φοβηθῆναι· τὸν διάβολον μὴ φοβηθῇς, ὅτι δύναμις ἐν αὐτῷ οὐκ ἔστιν, οὐδὲ φόβος. Ἐν ᾧ δὲ ἡ δύναμις ᾗ ἔνδοξος, καὶ φόβος ἐν αὐτῷ. Πᾶς γὰρ ὁ δύναμιν ἔχων καὶ φόβον ἔχει· ὁ δὲ μὴ ἔχων δύναμιν ὑπὸ πάντων καταφρονεῖται. ( δούλος οὖν τοῦ Κυρίου ἰσχυρός ἐστι καὶ [ἔνδοξος]. Φοβήθητι οὖν τὸν Κύριον, καὶ ζήσῃ αὐτῷ, φυλάσσων τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ εἰς τοὺς αἰῶνας. δύο εἰσὶν ἄγγελοι, πος· Ακουε καὶ τῆς ὀγδόης ἐντολῆς περὶ ἐγκρατείας. Νόησον ὅτι ἡ ἐγκράτεια διπλῆ ἐστι. Επί τινων γὰρ 127. ところ S. ATHANASIUS. - SPURIA. Fustitia et injustitia. ergo justitiæ credito, inju- stitiæ nullatenus. Justitia rectam habet viam, inju- stitia tortuosam. Duo sunt angeli cum homine, alter justitia, alter malignitatis. Justitia angelus suavis est, verecundus, mitis et robustus. Cum ita- que his modis in cor tuum ascenderit, statim tecum loquitur de justitia, de castitate, de morum hone- state, de frugalitate, de omni denique probo opere, et de quacunque præclara virtute. Hæc omnia cum in cor tuum ascenderint, scito angelum justitiæ te- cum esse. Huic itaque credas et operibus ejus, hunc tene et posside. Vide jam mihi angeli mali- gnitatis opera. Primo iracundus est, acerbus, in- sanus: operaque illius sunt mala, quæ servos Dei prosternant et dejiciant. Cum ille in cor tuum ascenderit, ex operibus ejus cognoscito illum. Ait illi dux Antiochus : Quo pacto, domine, agnoscam ipsum ignoro, nisi tuis ediscam verbis. Reponit illi episcopus Audi singulatim et attentus esto. Cum te quædam iracundia invadit, aut amaritudo, jam scito in te illum esse. Hinc nascuntur plurimorum aperum desideria, concupiscentiæ varii et lauti cibi, crapular multæ, minime congruentium alimen- torum; nulierum cupido, avaritia, superbia, arro- gantia, et quæcunque his similia. Hæc itaque si in cor tuum ascenderint, scito malignitatis angelum in te esse. Gnarus ergo ejus operum, abscede ab illo, nec ullatenus illi credito. En tibi utriusque angeli opera : ea intelligito. Hoc quidem est præ ceptum de operibus fidei, ut angeli justitiæ operi- bus credas, eaque cum perfeceris Deo vivas, quia C illi gloria in sæcula. Amen. B Septimum mandatum, timor Dei. episcopus, me in primo mandato præcepisse tibi, de fide, de timore, de temperantia. Etiam, domine, respondit ille. Jam vero, inquit, audi septimum mandatum de timore. Time Dominum et mandata ejus observa, et eris potens opere, opusque tuum incomparabile. Dominum si timeas, omnia efficies bona. llic ille timor est quo teneri te oportet. Dia- bolum ne time quia vis in eo nulla, nec formidan- D dus est. Cui vis inest praclara, ille timendus. Quis- quis enim vim et potestatem habet, ille formidabi- lis : qui nullam vim tenet, hic contemptui omni- bus est. Servus Domini fortis est et nihil timet. Time ergo Dominum et illi vives, servans mandata cjus in saecula. Octarum mandatum, de abstinentia. scopus : Audi quoque octavum præceptum, de abstinentia. Cogita duplicis esse generis abstinen- gloris, et quae mox sequuntur, ha bentur apud Antiochum. 7. Postquam autem precati sunt : Memineris, ait 7. Καὶ εὐξαμένων αὐτῶν, λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος 8. Et postquam ambo precati sunt, ait illi epi- (54) Hic multa omittuntur quæ leguntur in 1. Pa- 8. (56) Καὶ εὐξαμένων αὐτῶν, λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκο (55) Hermæ mandatum septimum: Antioch. hom. (56) Herma mandat. 8. Antiocl. hom. 19.

Τu Α κεῖνται γὰρ ἐπὶ δικαίῳ καὶ ἀδίκῳ. Σὺ οὖν πίστευε τῷ δικαίῳ, τῷ δὲ ἀδίκῳ μηδὲν πιστεύσῃς. Τὸ γὰρ δί- καιον ὀρθὴν ὁδὸν ἔχει, τὸ δὲ ἄδικον στρεβλής (54). Δύο εἰσὶν ἄγγελοι μετὰ τοῦ ἀνθρώπου, εἷς τῆς δικαιοσύ νης, καὶ εἰς τῆς πονηρίας. Καὶ ὁ μὲν τῆς δικαιοσύ νης ἄγγελος τρυφερός ἐστι καὶ αἰσχυντηρὸς καὶ πρᾶος καὶ ἰσχυρός. Οταν οὖν οὕτως ἐπὶ τὴν καρδίαν σου ἀναβῇ, εὐθέως λαλεῖ μετὰ σοῦ περὶ δικαιοσύνης, περὶ ἁγνείας, περὶ σεμνότητος καὶ περὶ αὐταρκείας, καὶ περὶ παντὸς ἔργου δικαίου καὶ περὶ πάσης ἀρε τῆς ἐνδόξου. Ταῦτα πάντα ὅταν εἰς τὴν καρδίαν σου ἀναθῇ, γίνωσκε ὅτι ὁ ἄγγελος τῆς δικαιοσύνης μετὰ σοῦ ἐστι. Τούτῳ οὖν πίστευε καὶ τοῖς ἔργοις αὐτοῦ, καὶ ἐγκρατὴς αὐτοῦ γενοῦ. Ὅρα οὖν καὶ τοῦ ἀγγέλου τῆς πονηρίας τὰ ἔργα. Πρῶτον πάντων οξυχολός ἐστι καὶ πικρὸς καὶ ἄφρων, καὶ τὰ ἔργα αὐτοῦ πονηρὰ, καταστρέφοντα τοὺς δούλους τοῦ Θεοῦ. Ὅταν αὐτὸς ἐπὶ τὴν καρδίαν σου ἀναβῇ, γνῶθι αὐτὸν ἐπὶ τῶν ἔργων αὐτοῦ. Λέγει αὐτῷ ὁ δοὺς ᾿Αντίοχος· Πῶς, κύριε, νοήσω αὐτόν; Οὐκ ἐπίσταμαι, ἐὰν μὴ διδαχθῶ κατὰ λόγον. Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος · "Ακουε λεπτο μερῶς καὶ [προσεχής] γίνου. Οταν οξυχολία σοί τις προσέλθῃ. Η πικρία, γίνωσκε ὅτι αὐτός ἐστιν ἐν σοί· εἶτα λοιπὸν ἐπιθυμίαι πράξεων πολλῶν καὶ πολυτέ λεια εδεσμάτων καὶ κραιπαλῶν πολλῶν καὶ ποικίλων τροφῶν καὶ οὐ δεόντων, καὶ ἐπιθυμίαι γυναικῶν καὶ πλεονεξίαι, ὑπερηφανία τε καὶ ἀλαζονεία, καὶ ὅσα τούτοις παραπλήσια. Ταῦτα οὖν ὅταν ἐπὶ τὴν καρ δίαν σου ἀναβῇ, γίνωσκε ὅτι ὁ ἄγγελος τῆς πονη- ρίας ἐστὶν ἐν σοί. Σὺ οὖν, ἐπιγνοὺς τὰ ἔργα αὐτοῦ ἀπόστα ἀπ' αὐτοῦ, καὶ μηδὲν αὐτῷ πίστευε. Έχεις οὖν ἀμφοτέρων τῶν ἀγγέλων τὰς ἑνεργείας· σύνες αὐτάς. Περὶ μὲν τῶν ἔργων τῆς πίστεως αὕτη ἐστὶν ἡ ἐντολὴ, ἵνα τοῖς ἔργοις τοῦ ἀγγέλου τῆς δικαιοσύνης πιστεύσῃς, καὶ ἐργασάμενος αὐτὰ ζήσῃς τῷ Θεῷ· ὅτι αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Μέμνησαι, ὅτι εἰς τὴν πρώτην ἐντολὴν ἐνετειλάμην σοι περὶ πίστεως (55) καὶ φόβου καὶ ἐγκρατείας. Απεκρίθη· Ναί, κύριε. Λέγει αὐτῷ· Νῦν ἄκουσον τῆς ἑβδόμης ἐντολῆς, περὶ τοῦ φόβου. Φοβοῦ τὸν Κύ ριον, καὶ φύλασσε τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, καὶ ἔσῃ δυνα- τὸς ἐν πράξει, καὶ ἡ πρᾶξις σου ἀσύγκριτος ἔσται. Φοβούμενος τὸν Κύριον, πάντα καλὰ ἐργάσῃ. Οὗτός ἐστιν ὁ φόβος ὃν δεῖ σε φοβηθῆναι· τὸν διάβολον μὴ φοβηθῇς, ὅτι δύναμις ἐν αὐτῷ οὐκ ἔστιν, οὐδὲ φόβος. Ἐν ᾧ δὲ ἡ δύναμις ᾗ ἔνδοξος, καὶ φόβος ἐν αὐτῷ. Πᾶς γὰρ ὁ δύναμιν ἔχων καὶ φόβον ἔχει· ὁ δὲ μὴ ἔχων δύναμιν ὑπὸ πάντων καταφρονεῖται. ( δούλος οὖν τοῦ Κυρίου ἰσχυρός ἐστι καὶ [ἔνδοξος]. Φοβήθητι οὖν τὸν Κύριον, καὶ ζήσῃ αὐτῷ, φυλάσσων τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ εἰς τοὺς αἰῶνας. δύο εἰσὶν ἄγγελοι, πος· Ακουε καὶ τῆς ὀγδόης ἐντολῆς περὶ ἐγκρατείας. Νόησον ὅτι ἡ ἐγκράτεια διπλῆ ἐστι. Επί τινων γὰρ 127. ところ S. ATHANASIUS. - SPURIA. Fustitia et injustitia. ergo justitiæ credito, inju- stitiæ nullatenus. Justitia rectam habet viam, inju- stitia tortuosam. Duo sunt angeli cum homine, alter justitia, alter malignitatis. Justitia angelus suavis est, verecundus, mitis et robustus. Cum ita- que his modis in cor tuum ascenderit, statim tecum loquitur de justitia, de castitate, de morum hone- state, de frugalitate, de omni denique probo opere, et de quacunque præclara virtute. Hæc omnia cum in cor tuum ascenderint, scito angelum justitiæ te- cum esse. Huic itaque credas et operibus ejus, hunc tene et posside. Vide jam mihi angeli mali- gnitatis opera. Primo iracundus est, acerbus, in- sanus: operaque illius sunt mala, quæ servos Dei prosternant et dejiciant. Cum ille in cor tuum ascenderit, ex operibus ejus cognoscito illum. Ait illi dux Antiochus : Quo pacto, domine, agnoscam ipsum ignoro, nisi tuis ediscam verbis. Reponit illi episcopus Audi singulatim et attentus esto. Cum te quædam iracundia invadit, aut amaritudo, jam scito in te illum esse. Hinc nascuntur plurimorum aperum desideria, concupiscentiæ varii et lauti cibi, crapular multæ, minime congruentium alimen- torum; nulierum cupido, avaritia, superbia, arro- gantia, et quæcunque his similia. Hæc itaque si in cor tuum ascenderint, scito malignitatis angelum in te esse. Gnarus ergo ejus operum, abscede ab illo, nec ullatenus illi credito. En tibi utriusque angeli opera : ea intelligito. Hoc quidem est præ ceptum de operibus fidei, ut angeli justitiæ operi- bus credas, eaque cum perfeceris Deo vivas, quia C illi gloria in sæcula. Amen. B Septimum mandatum, timor Dei. episcopus, me in primo mandato præcepisse tibi, de fide, de timore, de temperantia. Etiam, domine, respondit ille. Jam vero, inquit, audi septimum mandatum de timore. Time Dominum et mandata ejus observa, et eris potens opere, opusque tuum incomparabile. Dominum si timeas, omnia efficies bona. llic ille timor est quo teneri te oportet. Dia- bolum ne time quia vis in eo nulla, nec formidan- D dus est. Cui vis inest praclara, ille timendus. Quis- quis enim vim et potestatem habet, ille formidabi- lis : qui nullam vim tenet, hic contemptui omni- bus est. Servus Domini fortis est et nihil timet. Time ergo Dominum et illi vives, servans mandata cjus in saecula. Octarum mandatum, de abstinentia. scopus : Audi quoque octavum præceptum, de abstinentia. Cogita duplicis esse generis abstinen- gloris, et quae mox sequuntur, ha bentur apud Antiochum. 7. Postquam autem precati sunt : Memineris, ait 7. Καὶ εὐξαμένων αὐτῶν, λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος 8. Et postquam ambo precati sunt, ait illi epi- (54) Hic multa omittuntur quæ leguntur in 1. Pa- 8. (56) Καὶ εὐξαμένων αὐτῶν, λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκο (55) Hermæ mandatum septimum: Antioch. hom. (56) Herma mandat. 8. Antiocl. hom. 19.

Τu Α κεῖνται γὰρ ἐπὶ δικαίῳ καὶ ἀδίκῳ. Σὺ οὖν πίστευε τῷ δικαίῳ, τῷ δὲ ἀδίκῳ μηδὲν πιστεύσῃς. Τὸ γὰρ δί- καιον ὀρθὴν ὁδὸν ἔχει, τὸ δὲ ἄδικον στρεβλής (54). Δύο εἰσὶν ἄγγελοι μετὰ τοῦ ἀνθρώπου, εἷς τῆς δικαιοσύ νης, καὶ εἰς τῆς πονηρίας. Καὶ ὁ μὲν τῆς δικαιοσύ νης ἄγγελος τρυφερός ἐστι καὶ αἰσχυντηρὸς καὶ πρᾶος καὶ ἰσχυρός. Οταν οὖν οὕτως ἐπὶ τὴν καρδίαν σου ἀναβῇ, εὐθέως λαλεῖ μετὰ σοῦ περὶ δικαιοσύνης, περὶ ἁγνείας, περὶ σεμνότητος καὶ περὶ αὐταρκείας, καὶ περὶ παντὸς ἔργου δικαίου καὶ περὶ πάσης ἀρε τῆς ἐνδόξου. Ταῦτα πάντα ὅταν εἰς τὴν καρδίαν σου ἀναθῇ, γίνωσκε ὅτι ὁ ἄγγελος τῆς δικαιοσύνης μετὰ σοῦ ἐστι. Τούτῳ οὖν πίστευε καὶ τοῖς ἔργοις αὐτοῦ, καὶ ἐγκρατὴς αὐτοῦ γενοῦ. Ὅρα οὖν καὶ τοῦ ἀγγέλου τῆς πονηρίας τὰ ἔργα. Πρῶτον πάντων οξυχολός ἐστι καὶ πικρὸς καὶ ἄφρων, καὶ τὰ ἔργα αὐτοῦ πονηρὰ, καταστρέφοντα τοὺς δούλους τοῦ Θεοῦ. Ὅταν αὐτὸς ἐπὶ τὴν καρδίαν σου ἀναβῇ, γνῶθι αὐτὸν ἐπὶ τῶν ἔργων αὐτοῦ. Λέγει αὐτῷ ὁ δοὺς ᾿Αντίοχος· Πῶς, κύριε, νοήσω αὐτόν; Οὐκ ἐπίσταμαι, ἐὰν μὴ διδαχθῶ κατὰ λόγον. Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος · "Ακουε λεπτο μερῶς καὶ [προσεχής] γίνου. Οταν οξυχολία σοί τις προσέλθῃ. Η πικρία, γίνωσκε ὅτι αὐτός ἐστιν ἐν σοί· εἶτα λοιπὸν ἐπιθυμίαι πράξεων πολλῶν καὶ πολυτέ λεια εδεσμάτων καὶ κραιπαλῶν πολλῶν καὶ ποικίλων τροφῶν καὶ οὐ δεόντων, καὶ ἐπιθυμίαι γυναικῶν καὶ πλεονεξίαι, ὑπερηφανία τε καὶ ἀλαζονεία, καὶ ὅσα τούτοις παραπλήσια. Ταῦτα οὖν ὅταν ἐπὶ τὴν καρ δίαν σου ἀναβῇ, γίνωσκε ὅτι ὁ ἄγγελος τῆς πονη- ρίας ἐστὶν ἐν σοί. Σὺ οὖν, ἐπιγνοὺς τὰ ἔργα αὐτοῦ ἀπόστα ἀπ' αὐτοῦ, καὶ μηδὲν αὐτῷ πίστευε. Έχεις οὖν ἀμφοτέρων τῶν ἀγγέλων τὰς ἑνεργείας· σύνες αὐτάς. Περὶ μὲν τῶν ἔργων τῆς πίστεως αὕτη ἐστὶν ἡ ἐντολὴ, ἵνα τοῖς ἔργοις τοῦ ἀγγέλου τῆς δικαιοσύνης πιστεύσῃς, καὶ ἐργασάμενος αὐτὰ ζήσῃς τῷ Θεῷ· ὅτι αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Μέμνησαι, ὅτι εἰς τὴν πρώτην ἐντολὴν ἐνετειλάμην σοι περὶ πίστεως (55) καὶ φόβου καὶ ἐγκρατείας. Απεκρίθη· Ναί, κύριε. Λέγει αὐτῷ· Νῦν ἄκουσον τῆς ἑβδόμης ἐντολῆς, περὶ τοῦ φόβου. Φοβοῦ τὸν Κύ ριον, καὶ φύλασσε τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, καὶ ἔσῃ δυνα- τὸς ἐν πράξει, καὶ ἡ πρᾶξις σου ἀσύγκριτος ἔσται. Φοβούμενος τὸν Κύριον, πάντα καλὰ ἐργάσῃ. Οὗτός ἐστιν ὁ φόβος ὃν δεῖ σε φοβηθῆναι· τὸν διάβολον μὴ φοβηθῇς, ὅτι δύναμις ἐν αὐτῷ οὐκ ἔστιν, οὐδὲ φόβος. Ἐν ᾧ δὲ ἡ δύναμις ᾗ ἔνδοξος, καὶ φόβος ἐν αὐτῷ. Πᾶς γὰρ ὁ δύναμιν ἔχων καὶ φόβον ἔχει· ὁ δὲ μὴ ἔχων δύναμιν ὑπὸ πάντων καταφρονεῖται. ( δούλος οὖν τοῦ Κυρίου ἰσχυρός ἐστι καὶ [ἔνδοξος]. Φοβήθητι οὖν τὸν Κύριον, καὶ ζήσῃ αὐτῷ, φυλάσσων τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ εἰς τοὺς αἰῶνας. δύο εἰσὶν ἄγγελοι, πος· Ακουε καὶ τῆς ὀγδόης ἐντολῆς περὶ ἐγκρατείας. Νόησον ὅτι ἡ ἐγκράτεια διπλῆ ἐστι. Επί τινων γὰρ 127. ところ S. ATHANASIUS. - SPURIA. Fustitia et injustitia. ergo justitiæ credito, inju- stitiæ nullatenus. Justitia rectam habet viam, inju- stitia tortuosam. Duo sunt angeli cum homine, alter justitia, alter malignitatis. Justitia angelus suavis est, verecundus, mitis et robustus. Cum ita- que his modis in cor tuum ascenderit, statim tecum loquitur de justitia, de castitate, de morum hone- state, de frugalitate, de omni denique probo opere, et de quacunque præclara virtute. Hæc omnia cum in cor tuum ascenderint, scito angelum justitiæ te- cum esse. Huic itaque credas et operibus ejus, hunc tene et posside. Vide jam mihi angeli mali- gnitatis opera. Primo iracundus est, acerbus, in- sanus: operaque illius sunt mala, quæ servos Dei prosternant et dejiciant. Cum ille in cor tuum ascenderit, ex operibus ejus cognoscito illum. Ait illi dux Antiochus : Quo pacto, domine, agnoscam ipsum ignoro, nisi tuis ediscam verbis. Reponit illi episcopus Audi singulatim et attentus esto. Cum te quædam iracundia invadit, aut amaritudo, jam scito in te illum esse. Hinc nascuntur plurimorum aperum desideria, concupiscentiæ varii et lauti cibi, crapular multæ, minime congruentium alimen- torum; nulierum cupido, avaritia, superbia, arro- gantia, et quæcunque his similia. Hæc itaque si in cor tuum ascenderint, scito malignitatis angelum in te esse. Gnarus ergo ejus operum, abscede ab illo, nec ullatenus illi credito. En tibi utriusque angeli opera : ea intelligito. Hoc quidem est præ ceptum de operibus fidei, ut angeli justitiæ operi- bus credas, eaque cum perfeceris Deo vivas, quia C illi gloria in sæcula. Amen. B Septimum mandatum, timor Dei. episcopus, me in primo mandato præcepisse tibi, de fide, de timore, de temperantia. Etiam, domine, respondit ille. Jam vero, inquit, audi septimum mandatum de timore. Time Dominum et mandata ejus observa, et eris potens opere, opusque tuum incomparabile. Dominum si timeas, omnia efficies bona. llic ille timor est quo teneri te oportet. Dia- bolum ne time quia vis in eo nulla, nec formidan- D dus est. Cui vis inest praclara, ille timendus. Quis- quis enim vim et potestatem habet, ille formidabi- lis : qui nullam vim tenet, hic contemptui omni- bus est. Servus Domini fortis est et nihil timet. Time ergo Dominum et illi vives, servans mandata cjus in saecula. Octarum mandatum, de abstinentia. scopus : Audi quoque octavum præceptum, de abstinentia. Cogita duplicis esse generis abstinen- gloris, et quae mox sequuntur, ha bentur apud Antiochum. 7. Postquam autem precati sunt : Memineris, ait 7. Καὶ εὐξαμένων αὐτῶν, λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος 8. Et postquam ambo precati sunt, ait illi epi- (54) Hic multa omittuntur quæ leguntur in 1. Pa- 8. (56) Καὶ εὐξαμένων αὐτῶν, λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκο (55) Hermæ mandatum septimum: Antioch. hom. (56) Herma mandat. 8. Antiocl. hom. 19.

δεῖ σε ἐγκρατεύεσθαι, ἐπί τινων δὲ οὐ δεῖ. Τὸ πονη- μὸν ἐγκρατεύεσθαι καὶ μὴ ποιεῖν (57) αὐτό τὸ δὲ ἀγαθὸν μὴ ἐγκρατεύου, ἀλλὰ ποίει αὐτό. Ακουε δὲ λεπτομερῶς. Λέγει αὐτῷ ὁ Ἀντίοχος · Ναί, δέομαί σου, πάντα μοι λεπτομερῶς δήλωσον· ὅτι οὐδέποτε ἤκουσα τοιοῦτον λόγον σωτηρίας καθοπλίζοντα τὸν ἄνθρωπον κατὰ πάσης μηχανῆς τοῦ διαβόλου. Διὰ τοῦτο ἐποίησα καὶ τὸν νοτάριόν μου πᾶσαν τὴν ἔνδοξον καὶ ἐνάρετον ταύτην διδαχὴν γράψαι. Λέγει ὁ ἐπίσκοπος· Ἐγκρα- τεύου ἀπὸ πάσης πονηρίας, ἀπὸ μεθύσματος, ἀνο μίας, ἀπὸ τρυφῆς πονηρᾶς, ἀπὸ ἐδεσμάτων πολλῶν καὶ πολυτελῶν, πλούτου, καυχήσεως, υψηλοφροσύνης καὶ ὑπερηφανίας καὶ ψεύδους καὶ καταλαλιᾶς καὶ ὑποκρίσεως καὶ μνησικακίας καὶ πάσης βλασφη- μίας (58). Ταῦτα τὰ ἔργα πονηρά ἐστι τῇ ζωῇ τῶν ἀνθρώπων. Τούτων οὖν τῶν ἔργων δεῖ ἐγκρατεύεσθαι τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ. Ὁ γὰρ μὴ ἐγκρατευόμενος τού των οὐ δύναται ζῆσαι τῷ Θεῷ. Ακους δὲ καὶ τὰ ἀκό λουθα τούτων. Λέγει ὁ δοὺξ ᾿Αντίοχος - Ετι γάρ, κύ- ριε, πονηρά εἰσιν ἔργα ; Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Καὶ πολλά εἰσιν ἀφ᾽ ὧν δεῖ τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ ἐγκρα- τεύεσθαι, κλοπή, ψεῦδος, ἀποστέρησις, ψευδομαρτυ- ρία, πλεονεξία, ἀλαζονεία καὶ ὅσα τούτοις ὅμοια. Εt οὐ δοκεῖ σοι πονηρὰ εἶναι ταῦτα ; Απεκρίθη· Καὶ λίαν πονηρὰ τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ. Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκο- πος· Ἐγκρατεῦσαι οὖν ἀπὸ πάντων τούτων, ἵνα ζή- σης τῷ Θεῷ καὶ ἐγγραφήσῃ μετὰ τῶν ἐγκρατευομέ- νων. "Α μὲν οὖν δεῖ ἐγκρατεύεσθαι, ταῦτά ἐστιν· ἃ δὲ δεῖ σε μὴ ἐγκρατεύεσθαι, ἀλλὰ ποιεῖν, ἄκους· Πάντων πρῶτον πίστις, φόβος Κυρίου, ὁμόνοια, ἀγάπη, ῥή- ματα δικαιοσύνης, ἀλήθεια, ὑπομονή. Τούτων ἀγαθώ- " τερον οὐδέν ἐστιν ἐν τῇ ζωῇ τῶν ἀνθρώπων. Ταῦτα ἐάν τις φυλάσσῃ καὶ μὴ ἐγκρατεύηται (59) ἀπ' αὐτῶν, μακάριός ἐστιν ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ. Εἶτα τούτων τὰ ἀκόλουθα ἄκουε· χήρας ὑπηρετεῖν καὶ ὀρφανοὺς ὑστε- ρουμένους ἐπισκέπτεσθαι, ἐξ ἀνάγκης λυτρώσασθαι τοὺς δούλους τοῦ Θεοῦ, φιλόξενον εἶναι ἐν γὰρ τῇ φι- λοξενίᾳ εὐρίσκεται ἀγαθοποίησις), ἡσύχιον εἶναι, ἐν δεέστερον γενέσθαι, πάντα ἄνθρωπον πρεσβύτην σέ βεσθαι, ἀσκεῖν δικαιοσύνην, ἀδελφότητα συντηρεῖν, ὕβριν ὑποφέρειν, μακρόθυμον εἶναι, ἀμνησίκακον, κάμνοντας τῇ ψυχῇ παρακαλεῖν, ἐσκανδαλισμένους ἀπὸ τῆς πίστεως μὴ ἀποβαλέσθαι, ἀλλ' ἐπιστρέφειν καὶ εὐθύμους ποιεῖν, ἁμαρτάνοντας νουθετεῖν, χρεώ- στας μὴ θλίβειν, ἐνδεεῖς μὴ λυπεῖν καὶ ὅσα τούτοις ὅμοιά ἐστι. Δοκεῖ σοι ταῦτα ἀγαθὰ εἶναι; Απεκρίθη ὁ ᾿Αντίοχος· Τί γὰρ, κύριε, δύναται τούτων αγαθών τερον εἶναι; Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Γύμναζε σεαυ τὸν ἐν τούτοις, καὶ μὴ ἐγκρατεύου πάντων, καὶ ζή- σεις τῷ Θεῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Β σκοπος· "Ακουε καὶ ταύτην ἔτι τὴν διδασκαλίαν· πάνυ γὰρ ὠφέλιμός ἐστιν. Αρον ἀπὸ σοῦ τὴν διψυ DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. A tiam. A quibusdam enim abstinere, a quibusdam c D similia. An tibi videntur hæc esse bona? Reponit non abstinere convenit. A malo abstinendum nec agendum illud est, a bono minime abstinendum. Audi porro singulatim. Cui Antiochus : Imo, quæso te omnia singulatim expendas nunquam enim tam salutarem audivi sermonem, qui hominem armis instruit adversus quælibet diaboli machina- menta. Quapropter jussi notarium meum præcl- ram et virtutis magistram hanc doctrinam conscri- bere. Ait episcopus : Abstine ab omni malitia, ebrietate, iniquitate, prava voluptate, a multis lautisque cibis, a divitiis, a jactantia, superbia, arrogantia, mendacio, obtrectatione, hypocrisi, injuriarum recordatione, et ab omni blasphemia. Hæc facta vitæ hominum mala sunt; ab his Dei servum abstinere oportet : nam qui ab istiusmodi non temperaverit, non potest vivere Deo.. Audi eliam quae consequuntur. Plurane sunt adhuc, domine, ait dux Antiochus, mala opera? Imo multa, reponit episcopus, a quibus Dei servum abstinere oportet ; furtum, mendacium, fraudatio, falsum testimonium, avaritia, arrogantia, et quæcunque his similia. An non tibi hæc mala videntur esse ? Imo admodum mala, reponit, Dei servis. Ait illi episcopus : Abstine igitur ab his omnibus, ut vivas Deo, et in album eferaris cum temperantibus. Hæc itaque sunt a quibus temperare oportet. Ea autem a quibus non temperare, sed quæ facere oportet, quæ sint audi : Primum omnium, fides; hine timor Domini, concordia, charitas, verba ju- stitiæ, veritas, patientia. His nihil praestabilius in hominum vita. Hæc si quis servaverit, nec ab his temperarit, beatus est in vita sua. Hinc quæ se- quuntur audias. Viduis officia impendere, orphanos egentes curare, servos Dei ex angustiis redimere, hospitalem esse, in hospitalitate quippe beneficium reperitur : pacificum esse, frugalem esse, senem quemlibet hominem venerari, justitiam exercere, fraternitatem conservare, contumeliam ferre, æqua- nimum esse, injuriarum immemorem, afflictos consolari, eos qui circa fidem offensionem passi sunt non repudiare, sed reducere, et bono animo esse curare, peccantes admonere, debitores non atterere, egenos non contristare, et si qua his C Antiochus : Quid, quæso, domine, his praestantius esse possit Ait illi episcopus : In his te ipse exerceas, neque ab omnibus temperato, et vives Deo in sæcula. Amen. Nonum mandatum, dubietas animi vitanda. erunt conferenti.NOLTE. fuma pessinia. pus Hanc item doctrinam ausculta, admodum enim est utilis. Dubietatem animi elimina, seu- NOLTE. 9. (60) Καὶ εὐξαμένων αὐτῶν ἀναστὰς λέγει ὁ ἐπί (57) Infinitivi έγχρ. et ποιεῖν nemini offensioni (58) Πάσης βλασφημίας exprimitur apud Hermam, 9. Postquam autem oraverant, surgens ait episco- (59) Vulgo, pessime, φυλάσσει εἰ ἐγκρατεύεσθαι. (60) Herme mandat. 9. Antioch. hom. 85..

δεῖ σε ἐγκρατεύεσθαι, ἐπί τινων δὲ οὐ δεῖ. Τὸ πονη- μὸν ἐγκρατεύεσθαι καὶ μὴ ποιεῖν (57) αὐτό τὸ δὲ ἀγαθὸν μὴ ἐγκρατεύου, ἀλλὰ ποίει αὐτό. Ακουε δὲ λεπτομερῶς. Λέγει αὐτῷ ὁ Ἀντίοχος · Ναί, δέομαί σου, πάντα μοι λεπτομερῶς δήλωσον· ὅτι οὐδέποτε ἤκουσα τοιοῦτον λόγον σωτηρίας καθοπλίζοντα τὸν ἄνθρωπον κατὰ πάσης μηχανῆς τοῦ διαβόλου. Διὰ τοῦτο ἐποίησα καὶ τὸν νοτάριόν μου πᾶσαν τὴν ἔνδοξον καὶ ἐνάρετον ταύτην διδαχὴν γράψαι. Λέγει ὁ ἐπίσκοπος· Ἐγκρα- τεύου ἀπὸ πάσης πονηρίας, ἀπὸ μεθύσματος, ἀνο μίας, ἀπὸ τρυφῆς πονηρᾶς, ἀπὸ ἐδεσμάτων πολλῶν καὶ πολυτελῶν, πλούτου, καυχήσεως, υψηλοφροσύνης καὶ ὑπερηφανίας καὶ ψεύδους καὶ καταλαλιᾶς καὶ ὑποκρίσεως καὶ μνησικακίας καὶ πάσης βλασφη- μίας (58). Ταῦτα τὰ ἔργα πονηρά ἐστι τῇ ζωῇ τῶν ἀνθρώπων. Τούτων οὖν τῶν ἔργων δεῖ ἐγκρατεύεσθαι τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ. Ὁ γὰρ μὴ ἐγκρατευόμενος τού των οὐ δύναται ζῆσαι τῷ Θεῷ. Ακους δὲ καὶ τὰ ἀκό λουθα τούτων. Λέγει ὁ δοὺξ ᾿Αντίοχος - Ετι γάρ, κύ- ριε, πονηρά εἰσιν ἔργα ; Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Καὶ πολλά εἰσιν ἀφ᾽ ὧν δεῖ τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ ἐγκρα- τεύεσθαι, κλοπή, ψεῦδος, ἀποστέρησις, ψευδομαρτυ- ρία, πλεονεξία, ἀλαζονεία καὶ ὅσα τούτοις ὅμοια. Εt οὐ δοκεῖ σοι πονηρὰ εἶναι ταῦτα ; Απεκρίθη· Καὶ λίαν πονηρὰ τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ. Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκο- πος· Ἐγκρατεῦσαι οὖν ἀπὸ πάντων τούτων, ἵνα ζή- σης τῷ Θεῷ καὶ ἐγγραφήσῃ μετὰ τῶν ἐγκρατευομέ- νων. "Α μὲν οὖν δεῖ ἐγκρατεύεσθαι, ταῦτά ἐστιν· ἃ δὲ δεῖ σε μὴ ἐγκρατεύεσθαι, ἀλλὰ ποιεῖν, ἄκους· Πάντων πρῶτον πίστις, φόβος Κυρίου, ὁμόνοια, ἀγάπη, ῥή- ματα δικαιοσύνης, ἀλήθεια, ὑπομονή. Τούτων ἀγαθώ- " τερον οὐδέν ἐστιν ἐν τῇ ζωῇ τῶν ἀνθρώπων. Ταῦτα ἐάν τις φυλάσσῃ καὶ μὴ ἐγκρατεύηται (59) ἀπ' αὐτῶν, μακάριός ἐστιν ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ. Εἶτα τούτων τὰ ἀκόλουθα ἄκουε· χήρας ὑπηρετεῖν καὶ ὀρφανοὺς ὑστε- ρουμένους ἐπισκέπτεσθαι, ἐξ ἀνάγκης λυτρώσασθαι τοὺς δούλους τοῦ Θεοῦ, φιλόξενον εἶναι ἐν γὰρ τῇ φι- λοξενίᾳ εὐρίσκεται ἀγαθοποίησις), ἡσύχιον εἶναι, ἐν δεέστερον γενέσθαι, πάντα ἄνθρωπον πρεσβύτην σέ βεσθαι, ἀσκεῖν δικαιοσύνην, ἀδελφότητα συντηρεῖν, ὕβριν ὑποφέρειν, μακρόθυμον εἶναι, ἀμνησίκακον, κάμνοντας τῇ ψυχῇ παρακαλεῖν, ἐσκανδαλισμένους ἀπὸ τῆς πίστεως μὴ ἀποβαλέσθαι, ἀλλ' ἐπιστρέφειν καὶ εὐθύμους ποιεῖν, ἁμαρτάνοντας νουθετεῖν, χρεώ- στας μὴ θλίβειν, ἐνδεεῖς μὴ λυπεῖν καὶ ὅσα τούτοις ὅμοιά ἐστι. Δοκεῖ σοι ταῦτα ἀγαθὰ εἶναι; Απεκρίθη ὁ ᾿Αντίοχος· Τί γὰρ, κύριε, δύναται τούτων αγαθών τερον εἶναι; Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Γύμναζε σεαυ τὸν ἐν τούτοις, καὶ μὴ ἐγκρατεύου πάντων, καὶ ζή- σεις τῷ Θεῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Β σκοπος· "Ακουε καὶ ταύτην ἔτι τὴν διδασκαλίαν· πάνυ γὰρ ὠφέλιμός ἐστιν. Αρον ἀπὸ σοῦ τὴν διψυ DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. A tiam. A quibusdam enim abstinere, a quibusdam c D similia. An tibi videntur hæc esse bona? Reponit non abstinere convenit. A malo abstinendum nec agendum illud est, a bono minime abstinendum. Audi porro singulatim. Cui Antiochus : Imo, quæso te omnia singulatim expendas nunquam enim tam salutarem audivi sermonem, qui hominem armis instruit adversus quælibet diaboli machina- menta. Quapropter jussi notarium meum præcl- ram et virtutis magistram hanc doctrinam conscri- bere. Ait episcopus : Abstine ab omni malitia, ebrietate, iniquitate, prava voluptate, a multis lautisque cibis, a divitiis, a jactantia, superbia, arrogantia, mendacio, obtrectatione, hypocrisi, injuriarum recordatione, et ab omni blasphemia. Hæc facta vitæ hominum mala sunt; ab his Dei servum abstinere oportet : nam qui ab istiusmodi non temperaverit, non potest vivere Deo.. Audi eliam quae consequuntur. Plurane sunt adhuc, domine, ait dux Antiochus, mala opera? Imo multa, reponit episcopus, a quibus Dei servum abstinere oportet ; furtum, mendacium, fraudatio, falsum testimonium, avaritia, arrogantia, et quæcunque his similia. An non tibi hæc mala videntur esse ? Imo admodum mala, reponit, Dei servis. Ait illi episcopus : Abstine igitur ab his omnibus, ut vivas Deo, et in album eferaris cum temperantibus. Hæc itaque sunt a quibus temperare oportet. Ea autem a quibus non temperare, sed quæ facere oportet, quæ sint audi : Primum omnium, fides; hine timor Domini, concordia, charitas, verba ju- stitiæ, veritas, patientia. His nihil praestabilius in hominum vita. Hæc si quis servaverit, nec ab his temperarit, beatus est in vita sua. Hinc quæ se- quuntur audias. Viduis officia impendere, orphanos egentes curare, servos Dei ex angustiis redimere, hospitalem esse, in hospitalitate quippe beneficium reperitur : pacificum esse, frugalem esse, senem quemlibet hominem venerari, justitiam exercere, fraternitatem conservare, contumeliam ferre, æqua- nimum esse, injuriarum immemorem, afflictos consolari, eos qui circa fidem offensionem passi sunt non repudiare, sed reducere, et bono animo esse curare, peccantes admonere, debitores non atterere, egenos non contristare, et si qua his C Antiochus : Quid, quæso, domine, his praestantius esse possit Ait illi episcopus : In his te ipse exerceas, neque ab omnibus temperato, et vives Deo in sæcula. Amen. Nonum mandatum, dubietas animi vitanda. erunt conferenti.NOLTE. fuma pessinia. pus Hanc item doctrinam ausculta, admodum enim est utilis. Dubietatem animi elimina, seu- NOLTE. 9. (60) Καὶ εὐξαμένων αὐτῶν ἀναστὰς λέγει ὁ ἐπί (57) Infinitivi έγχρ. et ποιεῖν nemini offensioni (58) Πάσης βλασφημίας exprimitur apud Hermam, 9. Postquam autem oraverant, surgens ait episco- (59) Vulgo, pessime, φυλάσσει εἰ ἐγκρατεύεσθαι. (60) Herme mandat. 9. Antioch. hom. 85..

δεῖ σε ἐγκρατεύεσθαι, ἐπί τινων δὲ οὐ δεῖ. Τὸ πονη- μὸν ἐγκρατεύεσθαι καὶ μὴ ποιεῖν (57) αὐτό τὸ δὲ ἀγαθὸν μὴ ἐγκρατεύου, ἀλλὰ ποίει αὐτό. Ακουε δὲ λεπτομερῶς. Λέγει αὐτῷ ὁ Ἀντίοχος · Ναί, δέομαί σου, πάντα μοι λεπτομερῶς δήλωσον· ὅτι οὐδέποτε ἤκουσα τοιοῦτον λόγον σωτηρίας καθοπλίζοντα τὸν ἄνθρωπον κατὰ πάσης μηχανῆς τοῦ διαβόλου. Διὰ τοῦτο ἐποίησα καὶ τὸν νοτάριόν μου πᾶσαν τὴν ἔνδοξον καὶ ἐνάρετον ταύτην διδαχὴν γράψαι. Λέγει ὁ ἐπίσκοπος· Ἐγκρα- τεύου ἀπὸ πάσης πονηρίας, ἀπὸ μεθύσματος, ἀνο μίας, ἀπὸ τρυφῆς πονηρᾶς, ἀπὸ ἐδεσμάτων πολλῶν καὶ πολυτελῶν, πλούτου, καυχήσεως, υψηλοφροσύνης καὶ ὑπερηφανίας καὶ ψεύδους καὶ καταλαλιᾶς καὶ ὑποκρίσεως καὶ μνησικακίας καὶ πάσης βλασφη- μίας (58). Ταῦτα τὰ ἔργα πονηρά ἐστι τῇ ζωῇ τῶν ἀνθρώπων. Τούτων οὖν τῶν ἔργων δεῖ ἐγκρατεύεσθαι τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ. Ὁ γὰρ μὴ ἐγκρατευόμενος τού των οὐ δύναται ζῆσαι τῷ Θεῷ. Ακους δὲ καὶ τὰ ἀκό λουθα τούτων. Λέγει ὁ δοὺξ ᾿Αντίοχος - Ετι γάρ, κύ- ριε, πονηρά εἰσιν ἔργα ; Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Καὶ πολλά εἰσιν ἀφ᾽ ὧν δεῖ τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ ἐγκρα- τεύεσθαι, κλοπή, ψεῦδος, ἀποστέρησις, ψευδομαρτυ- ρία, πλεονεξία, ἀλαζονεία καὶ ὅσα τούτοις ὅμοια. Εt οὐ δοκεῖ σοι πονηρὰ εἶναι ταῦτα ; Απεκρίθη· Καὶ λίαν πονηρὰ τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ. Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκο- πος· Ἐγκρατεῦσαι οὖν ἀπὸ πάντων τούτων, ἵνα ζή- σης τῷ Θεῷ καὶ ἐγγραφήσῃ μετὰ τῶν ἐγκρατευομέ- νων. "Α μὲν οὖν δεῖ ἐγκρατεύεσθαι, ταῦτά ἐστιν· ἃ δὲ δεῖ σε μὴ ἐγκρατεύεσθαι, ἀλλὰ ποιεῖν, ἄκους· Πάντων πρῶτον πίστις, φόβος Κυρίου, ὁμόνοια, ἀγάπη, ῥή- ματα δικαιοσύνης, ἀλήθεια, ὑπομονή. Τούτων ἀγαθώ- " τερον οὐδέν ἐστιν ἐν τῇ ζωῇ τῶν ἀνθρώπων. Ταῦτα ἐάν τις φυλάσσῃ καὶ μὴ ἐγκρατεύηται (59) ἀπ' αὐτῶν, μακάριός ἐστιν ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ. Εἶτα τούτων τὰ ἀκόλουθα ἄκουε· χήρας ὑπηρετεῖν καὶ ὀρφανοὺς ὑστε- ρουμένους ἐπισκέπτεσθαι, ἐξ ἀνάγκης λυτρώσασθαι τοὺς δούλους τοῦ Θεοῦ, φιλόξενον εἶναι ἐν γὰρ τῇ φι- λοξενίᾳ εὐρίσκεται ἀγαθοποίησις), ἡσύχιον εἶναι, ἐν δεέστερον γενέσθαι, πάντα ἄνθρωπον πρεσβύτην σέ βεσθαι, ἀσκεῖν δικαιοσύνην, ἀδελφότητα συντηρεῖν, ὕβριν ὑποφέρειν, μακρόθυμον εἶναι, ἀμνησίκακον, κάμνοντας τῇ ψυχῇ παρακαλεῖν, ἐσκανδαλισμένους ἀπὸ τῆς πίστεως μὴ ἀποβαλέσθαι, ἀλλ' ἐπιστρέφειν καὶ εὐθύμους ποιεῖν, ἁμαρτάνοντας νουθετεῖν, χρεώ- στας μὴ θλίβειν, ἐνδεεῖς μὴ λυπεῖν καὶ ὅσα τούτοις ὅμοιά ἐστι. Δοκεῖ σοι ταῦτα ἀγαθὰ εἶναι; Απεκρίθη ὁ ᾿Αντίοχος· Τί γὰρ, κύριε, δύναται τούτων αγαθών τερον εἶναι; Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Γύμναζε σεαυ τὸν ἐν τούτοις, καὶ μὴ ἐγκρατεύου πάντων, καὶ ζή- σεις τῷ Θεῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Β σκοπος· "Ακουε καὶ ταύτην ἔτι τὴν διδασκαλίαν· πάνυ γὰρ ὠφέλιμός ἐστιν. Αρον ἀπὸ σοῦ τὴν διψυ DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. A tiam. A quibusdam enim abstinere, a quibusdam c D similia. An tibi videntur hæc esse bona? Reponit non abstinere convenit. A malo abstinendum nec agendum illud est, a bono minime abstinendum. Audi porro singulatim. Cui Antiochus : Imo, quæso te omnia singulatim expendas nunquam enim tam salutarem audivi sermonem, qui hominem armis instruit adversus quælibet diaboli machina- menta. Quapropter jussi notarium meum præcl- ram et virtutis magistram hanc doctrinam conscri- bere. Ait episcopus : Abstine ab omni malitia, ebrietate, iniquitate, prava voluptate, a multis lautisque cibis, a divitiis, a jactantia, superbia, arrogantia, mendacio, obtrectatione, hypocrisi, injuriarum recordatione, et ab omni blasphemia. Hæc facta vitæ hominum mala sunt; ab his Dei servum abstinere oportet : nam qui ab istiusmodi non temperaverit, non potest vivere Deo.. Audi eliam quae consequuntur. Plurane sunt adhuc, domine, ait dux Antiochus, mala opera? Imo multa, reponit episcopus, a quibus Dei servum abstinere oportet ; furtum, mendacium, fraudatio, falsum testimonium, avaritia, arrogantia, et quæcunque his similia. An non tibi hæc mala videntur esse ? Imo admodum mala, reponit, Dei servis. Ait illi episcopus : Abstine igitur ab his omnibus, ut vivas Deo, et in album eferaris cum temperantibus. Hæc itaque sunt a quibus temperare oportet. Ea autem a quibus non temperare, sed quæ facere oportet, quæ sint audi : Primum omnium, fides; hine timor Domini, concordia, charitas, verba ju- stitiæ, veritas, patientia. His nihil praestabilius in hominum vita. Hæc si quis servaverit, nec ab his temperarit, beatus est in vita sua. Hinc quæ se- quuntur audias. Viduis officia impendere, orphanos egentes curare, servos Dei ex angustiis redimere, hospitalem esse, in hospitalitate quippe beneficium reperitur : pacificum esse, frugalem esse, senem quemlibet hominem venerari, justitiam exercere, fraternitatem conservare, contumeliam ferre, æqua- nimum esse, injuriarum immemorem, afflictos consolari, eos qui circa fidem offensionem passi sunt non repudiare, sed reducere, et bono animo esse curare, peccantes admonere, debitores non atterere, egenos non contristare, et si qua his C Antiochus : Quid, quæso, domine, his praestantius esse possit Ait illi episcopus : In his te ipse exerceas, neque ab omnibus temperato, et vives Deo in sæcula. Amen. Nonum mandatum, dubietas animi vitanda. erunt conferenti.NOLTE. fuma pessinia. pus Hanc item doctrinam ausculta, admodum enim est utilis. Dubietatem animi elimina, seu- NOLTE. 9. (60) Καὶ εὐξαμένων αὐτῶν ἀναστὰς λέγει ὁ ἐπί (57) Infinitivi έγχρ. et ποιεῖν nemini offensioni (58) Πάσης βλασφημίας exprimitur apud Hermam, 9. Postquam autem oraverant, surgens ait episco- (59) Vulgo, pessime, φυλάσσει εἰ ἐγκρατεύεσθαι. (60) Herme mandat. 9. Antioch. hom. 85..

δεῖ σε ἐγκρατεύεσθαι, ἐπί τινων δὲ οὐ δεῖ. Τὸ πονη- μὸν ἐγκρατεύεσθαι καὶ μὴ ποιεῖν (57) αὐτό τὸ δὲ ἀγαθὸν μὴ ἐγκρατεύου, ἀλλὰ ποίει αὐτό. Ακουε δὲ λεπτομερῶς. Λέγει αὐτῷ ὁ Ἀντίοχος · Ναί, δέομαί σου, πάντα μοι λεπτομερῶς δήλωσον· ὅτι οὐδέποτε ἤκουσα τοιοῦτον λόγον σωτηρίας καθοπλίζοντα τὸν ἄνθρωπον κατὰ πάσης μηχανῆς τοῦ διαβόλου. Διὰ τοῦτο ἐποίησα καὶ τὸν νοτάριόν μου πᾶσαν τὴν ἔνδοξον καὶ ἐνάρετον ταύτην διδαχὴν γράψαι. Λέγει ὁ ἐπίσκοπος· Ἐγκρα- τεύου ἀπὸ πάσης πονηρίας, ἀπὸ μεθύσματος, ἀνο μίας, ἀπὸ τρυφῆς πονηρᾶς, ἀπὸ ἐδεσμάτων πολλῶν καὶ πολυτελῶν, πλούτου, καυχήσεως, υψηλοφροσύνης καὶ ὑπερηφανίας καὶ ψεύδους καὶ καταλαλιᾶς καὶ ὑποκρίσεως καὶ μνησικακίας καὶ πάσης βλασφη- μίας (58). Ταῦτα τὰ ἔργα πονηρά ἐστι τῇ ζωῇ τῶν ἀνθρώπων. Τούτων οὖν τῶν ἔργων δεῖ ἐγκρατεύεσθαι τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ. Ὁ γὰρ μὴ ἐγκρατευόμενος τού των οὐ δύναται ζῆσαι τῷ Θεῷ. Ακους δὲ καὶ τὰ ἀκό λουθα τούτων. Λέγει ὁ δοὺξ ᾿Αντίοχος - Ετι γάρ, κύ- ριε, πονηρά εἰσιν ἔργα ; Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Καὶ πολλά εἰσιν ἀφ᾽ ὧν δεῖ τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ ἐγκρα- τεύεσθαι, κλοπή, ψεῦδος, ἀποστέρησις, ψευδομαρτυ- ρία, πλεονεξία, ἀλαζονεία καὶ ὅσα τούτοις ὅμοια. Εt οὐ δοκεῖ σοι πονηρὰ εἶναι ταῦτα ; Απεκρίθη· Καὶ λίαν πονηρὰ τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ. Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκο- πος· Ἐγκρατεῦσαι οὖν ἀπὸ πάντων τούτων, ἵνα ζή- σης τῷ Θεῷ καὶ ἐγγραφήσῃ μετὰ τῶν ἐγκρατευομέ- νων. "Α μὲν οὖν δεῖ ἐγκρατεύεσθαι, ταῦτά ἐστιν· ἃ δὲ δεῖ σε μὴ ἐγκρατεύεσθαι, ἀλλὰ ποιεῖν, ἄκους· Πάντων πρῶτον πίστις, φόβος Κυρίου, ὁμόνοια, ἀγάπη, ῥή- ματα δικαιοσύνης, ἀλήθεια, ὑπομονή. Τούτων ἀγαθώ- " τερον οὐδέν ἐστιν ἐν τῇ ζωῇ τῶν ἀνθρώπων. Ταῦτα ἐάν τις φυλάσσῃ καὶ μὴ ἐγκρατεύηται (59) ἀπ' αὐτῶν, μακάριός ἐστιν ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ. Εἶτα τούτων τὰ ἀκόλουθα ἄκουε· χήρας ὑπηρετεῖν καὶ ὀρφανοὺς ὑστε- ρουμένους ἐπισκέπτεσθαι, ἐξ ἀνάγκης λυτρώσασθαι τοὺς δούλους τοῦ Θεοῦ, φιλόξενον εἶναι ἐν γὰρ τῇ φι- λοξενίᾳ εὐρίσκεται ἀγαθοποίησις), ἡσύχιον εἶναι, ἐν δεέστερον γενέσθαι, πάντα ἄνθρωπον πρεσβύτην σέ βεσθαι, ἀσκεῖν δικαιοσύνην, ἀδελφότητα συντηρεῖν, ὕβριν ὑποφέρειν, μακρόθυμον εἶναι, ἀμνησίκακον, κάμνοντας τῇ ψυχῇ παρακαλεῖν, ἐσκανδαλισμένους ἀπὸ τῆς πίστεως μὴ ἀποβαλέσθαι, ἀλλ' ἐπιστρέφειν καὶ εὐθύμους ποιεῖν, ἁμαρτάνοντας νουθετεῖν, χρεώ- στας μὴ θλίβειν, ἐνδεεῖς μὴ λυπεῖν καὶ ὅσα τούτοις ὅμοιά ἐστι. Δοκεῖ σοι ταῦτα ἀγαθὰ εἶναι; Απεκρίθη ὁ ᾿Αντίοχος· Τί γὰρ, κύριε, δύναται τούτων αγαθών τερον εἶναι; Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Γύμναζε σεαυ τὸν ἐν τούτοις, καὶ μὴ ἐγκρατεύου πάντων, καὶ ζή- σεις τῷ Θεῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Β σκοπος· "Ακουε καὶ ταύτην ἔτι τὴν διδασκαλίαν· πάνυ γὰρ ὠφέλιμός ἐστιν. Αρον ἀπὸ σοῦ τὴν διψυ DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. A tiam. A quibusdam enim abstinere, a quibusdam c D similia. An tibi videntur hæc esse bona? Reponit non abstinere convenit. A malo abstinendum nec agendum illud est, a bono minime abstinendum. Audi porro singulatim. Cui Antiochus : Imo, quæso te omnia singulatim expendas nunquam enim tam salutarem audivi sermonem, qui hominem armis instruit adversus quælibet diaboli machina- menta. Quapropter jussi notarium meum præcl- ram et virtutis magistram hanc doctrinam conscri- bere. Ait episcopus : Abstine ab omni malitia, ebrietate, iniquitate, prava voluptate, a multis lautisque cibis, a divitiis, a jactantia, superbia, arrogantia, mendacio, obtrectatione, hypocrisi, injuriarum recordatione, et ab omni blasphemia. Hæc facta vitæ hominum mala sunt; ab his Dei servum abstinere oportet : nam qui ab istiusmodi non temperaverit, non potest vivere Deo.. Audi eliam quae consequuntur. Plurane sunt adhuc, domine, ait dux Antiochus, mala opera? Imo multa, reponit episcopus, a quibus Dei servum abstinere oportet ; furtum, mendacium, fraudatio, falsum testimonium, avaritia, arrogantia, et quæcunque his similia. An non tibi hæc mala videntur esse ? Imo admodum mala, reponit, Dei servis. Ait illi episcopus : Abstine igitur ab his omnibus, ut vivas Deo, et in album eferaris cum temperantibus. Hæc itaque sunt a quibus temperare oportet. Ea autem a quibus non temperare, sed quæ facere oportet, quæ sint audi : Primum omnium, fides; hine timor Domini, concordia, charitas, verba ju- stitiæ, veritas, patientia. His nihil praestabilius in hominum vita. Hæc si quis servaverit, nec ab his temperarit, beatus est in vita sua. Hinc quæ se- quuntur audias. Viduis officia impendere, orphanos egentes curare, servos Dei ex angustiis redimere, hospitalem esse, in hospitalitate quippe beneficium reperitur : pacificum esse, frugalem esse, senem quemlibet hominem venerari, justitiam exercere, fraternitatem conservare, contumeliam ferre, æqua- nimum esse, injuriarum immemorem, afflictos consolari, eos qui circa fidem offensionem passi sunt non repudiare, sed reducere, et bono animo esse curare, peccantes admonere, debitores non atterere, egenos non contristare, et si qua his C Antiochus : Quid, quæso, domine, his praestantius esse possit Ait illi episcopus : In his te ipse exerceas, neque ab omnibus temperato, et vives Deo in sæcula. Amen. Nonum mandatum, dubietas animi vitanda. erunt conferenti.NOLTE. fuma pessinia. pus Hanc item doctrinam ausculta, admodum enim est utilis. Dubietatem animi elimina, seu- NOLTE. 9. (60) Καὶ εὐξαμένων αὐτῶν ἀναστὰς λέγει ὁ ἐπί (57) Infinitivi έγχρ. et ποιεῖν nemini offensioni (58) Πάσης βλασφημίας exprimitur apud Hermam, 9. Postquam autem oraverant, surgens ait episco- (59) Vulgo, pessime, φυλάσσει εἰ ἐγκρατεύεσθαι. (60) Herme mandat. 9. Antioch. hom. 85..

δεῖ σε ἐγκρατεύεσθαι, ἐπί τινων δὲ οὐ δεῖ. Τὸ πονη- μὸν ἐγκρατεύεσθαι καὶ μὴ ποιεῖν (57) αὐτό τὸ δὲ ἀγαθὸν μὴ ἐγκρατεύου, ἀλλὰ ποίει αὐτό. Ακουε δὲ λεπτομερῶς. Λέγει αὐτῷ ὁ Ἀντίοχος · Ναί, δέομαί σου, πάντα μοι λεπτομερῶς δήλωσον· ὅτι οὐδέποτε ἤκουσα τοιοῦτον λόγον σωτηρίας καθοπλίζοντα τὸν ἄνθρωπον κατὰ πάσης μηχανῆς τοῦ διαβόλου. Διὰ τοῦτο ἐποίησα καὶ τὸν νοτάριόν μου πᾶσαν τὴν ἔνδοξον καὶ ἐνάρετον ταύτην διδαχὴν γράψαι. Λέγει ὁ ἐπίσκοπος· Ἐγκρα- τεύου ἀπὸ πάσης πονηρίας, ἀπὸ μεθύσματος, ἀνο μίας, ἀπὸ τρυφῆς πονηρᾶς, ἀπὸ ἐδεσμάτων πολλῶν καὶ πολυτελῶν, πλούτου, καυχήσεως, υψηλοφροσύνης καὶ ὑπερηφανίας καὶ ψεύδους καὶ καταλαλιᾶς καὶ ὑποκρίσεως καὶ μνησικακίας καὶ πάσης βλασφη- μίας (58). Ταῦτα τὰ ἔργα πονηρά ἐστι τῇ ζωῇ τῶν ἀνθρώπων. Τούτων οὖν τῶν ἔργων δεῖ ἐγκρατεύεσθαι τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ. Ὁ γὰρ μὴ ἐγκρατευόμενος τού των οὐ δύναται ζῆσαι τῷ Θεῷ. Ακους δὲ καὶ τὰ ἀκό λουθα τούτων. Λέγει ὁ δοὺξ ᾿Αντίοχος - Ετι γάρ, κύ- ριε, πονηρά εἰσιν ἔργα ; Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Καὶ πολλά εἰσιν ἀφ᾽ ὧν δεῖ τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ ἐγκρα- τεύεσθαι, κλοπή, ψεῦδος, ἀποστέρησις, ψευδομαρτυ- ρία, πλεονεξία, ἀλαζονεία καὶ ὅσα τούτοις ὅμοια. Εt οὐ δοκεῖ σοι πονηρὰ εἶναι ταῦτα ; Απεκρίθη· Καὶ λίαν πονηρὰ τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ. Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκο- πος· Ἐγκρατεῦσαι οὖν ἀπὸ πάντων τούτων, ἵνα ζή- σης τῷ Θεῷ καὶ ἐγγραφήσῃ μετὰ τῶν ἐγκρατευομέ- νων. "Α μὲν οὖν δεῖ ἐγκρατεύεσθαι, ταῦτά ἐστιν· ἃ δὲ δεῖ σε μὴ ἐγκρατεύεσθαι, ἀλλὰ ποιεῖν, ἄκους· Πάντων πρῶτον πίστις, φόβος Κυρίου, ὁμόνοια, ἀγάπη, ῥή- ματα δικαιοσύνης, ἀλήθεια, ὑπομονή. Τούτων ἀγαθώ- " τερον οὐδέν ἐστιν ἐν τῇ ζωῇ τῶν ἀνθρώπων. Ταῦτα ἐάν τις φυλάσσῃ καὶ μὴ ἐγκρατεύηται (59) ἀπ' αὐτῶν, μακάριός ἐστιν ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ. Εἶτα τούτων τὰ ἀκόλουθα ἄκουε· χήρας ὑπηρετεῖν καὶ ὀρφανοὺς ὑστε- ρουμένους ἐπισκέπτεσθαι, ἐξ ἀνάγκης λυτρώσασθαι τοὺς δούλους τοῦ Θεοῦ, φιλόξενον εἶναι ἐν γὰρ τῇ φι- λοξενίᾳ εὐρίσκεται ἀγαθοποίησις), ἡσύχιον εἶναι, ἐν δεέστερον γενέσθαι, πάντα ἄνθρωπον πρεσβύτην σέ βεσθαι, ἀσκεῖν δικαιοσύνην, ἀδελφότητα συντηρεῖν, ὕβριν ὑποφέρειν, μακρόθυμον εἶναι, ἀμνησίκακον, κάμνοντας τῇ ψυχῇ παρακαλεῖν, ἐσκανδαλισμένους ἀπὸ τῆς πίστεως μὴ ἀποβαλέσθαι, ἀλλ' ἐπιστρέφειν καὶ εὐθύμους ποιεῖν, ἁμαρτάνοντας νουθετεῖν, χρεώ- στας μὴ θλίβειν, ἐνδεεῖς μὴ λυπεῖν καὶ ὅσα τούτοις ὅμοιά ἐστι. Δοκεῖ σοι ταῦτα ἀγαθὰ εἶναι; Απεκρίθη ὁ ᾿Αντίοχος· Τί γὰρ, κύριε, δύναται τούτων αγαθών τερον εἶναι; Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Γύμναζε σεαυ τὸν ἐν τούτοις, καὶ μὴ ἐγκρατεύου πάντων, καὶ ζή- σεις τῷ Θεῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Β σκοπος· "Ακουε καὶ ταύτην ἔτι τὴν διδασκαλίαν· πάνυ γὰρ ὠφέλιμός ἐστιν. Αρον ἀπὸ σοῦ τὴν διψυ DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. A tiam. A quibusdam enim abstinere, a quibusdam c D similia. An tibi videntur hæc esse bona? Reponit non abstinere convenit. A malo abstinendum nec agendum illud est, a bono minime abstinendum. Audi porro singulatim. Cui Antiochus : Imo, quæso te omnia singulatim expendas nunquam enim tam salutarem audivi sermonem, qui hominem armis instruit adversus quælibet diaboli machina- menta. Quapropter jussi notarium meum præcl- ram et virtutis magistram hanc doctrinam conscri- bere. Ait episcopus : Abstine ab omni malitia, ebrietate, iniquitate, prava voluptate, a multis lautisque cibis, a divitiis, a jactantia, superbia, arrogantia, mendacio, obtrectatione, hypocrisi, injuriarum recordatione, et ab omni blasphemia. Hæc facta vitæ hominum mala sunt; ab his Dei servum abstinere oportet : nam qui ab istiusmodi non temperaverit, non potest vivere Deo.. Audi eliam quae consequuntur. Plurane sunt adhuc, domine, ait dux Antiochus, mala opera? Imo multa, reponit episcopus, a quibus Dei servum abstinere oportet ; furtum, mendacium, fraudatio, falsum testimonium, avaritia, arrogantia, et quæcunque his similia. An non tibi hæc mala videntur esse ? Imo admodum mala, reponit, Dei servis. Ait illi episcopus : Abstine igitur ab his omnibus, ut vivas Deo, et in album eferaris cum temperantibus. Hæc itaque sunt a quibus temperare oportet. Ea autem a quibus non temperare, sed quæ facere oportet, quæ sint audi : Primum omnium, fides; hine timor Domini, concordia, charitas, verba ju- stitiæ, veritas, patientia. His nihil praestabilius in hominum vita. Hæc si quis servaverit, nec ab his temperarit, beatus est in vita sua. Hinc quæ se- quuntur audias. Viduis officia impendere, orphanos egentes curare, servos Dei ex angustiis redimere, hospitalem esse, in hospitalitate quippe beneficium reperitur : pacificum esse, frugalem esse, senem quemlibet hominem venerari, justitiam exercere, fraternitatem conservare, contumeliam ferre, æqua- nimum esse, injuriarum immemorem, afflictos consolari, eos qui circa fidem offensionem passi sunt non repudiare, sed reducere, et bono animo esse curare, peccantes admonere, debitores non atterere, egenos non contristare, et si qua his C Antiochus : Quid, quæso, domine, his praestantius esse possit Ait illi episcopus : In his te ipse exerceas, neque ab omnibus temperato, et vives Deo in sæcula. Amen. Nonum mandatum, dubietas animi vitanda. erunt conferenti.NOLTE. fuma pessinia. pus Hanc item doctrinam ausculta, admodum enim est utilis. Dubietatem animi elimina, seu- NOLTE. 9. (60) Καὶ εὐξαμένων αὐτῶν ἀναστὰς λέγει ὁ ἐπί (57) Infinitivi έγχρ. et ποιεῖν nemini offensioni (58) Πάσης βλασφημίας exprimitur apud Hermam, 9. Postquam autem oraverant, surgens ait episco- (59) Vulgo, pessime, φυλάσσει εἰ ἐγκρατεύεσθαι. (60) Herme mandat. 9. Antioch. hom. 85..

δεῖ σε ἐγκρατεύεσθαι, ἐπί τινων δὲ οὐ δεῖ. Τὸ πονη- μὸν ἐγκρατεύεσθαι καὶ μὴ ποιεῖν (57) αὐτό τὸ δὲ ἀγαθὸν μὴ ἐγκρατεύου, ἀλλὰ ποίει αὐτό. Ακουε δὲ λεπτομερῶς. Λέγει αὐτῷ ὁ Ἀντίοχος · Ναί, δέομαί σου, πάντα μοι λεπτομερῶς δήλωσον· ὅτι οὐδέποτε ἤκουσα τοιοῦτον λόγον σωτηρίας καθοπλίζοντα τὸν ἄνθρωπον κατὰ πάσης μηχανῆς τοῦ διαβόλου. Διὰ τοῦτο ἐποίησα καὶ τὸν νοτάριόν μου πᾶσαν τὴν ἔνδοξον καὶ ἐνάρετον ταύτην διδαχὴν γράψαι. Λέγει ὁ ἐπίσκοπος· Ἐγκρα- τεύου ἀπὸ πάσης πονηρίας, ἀπὸ μεθύσματος, ἀνο μίας, ἀπὸ τρυφῆς πονηρᾶς, ἀπὸ ἐδεσμάτων πολλῶν καὶ πολυτελῶν, πλούτου, καυχήσεως, υψηλοφροσύνης καὶ ὑπερηφανίας καὶ ψεύδους καὶ καταλαλιᾶς καὶ ὑποκρίσεως καὶ μνησικακίας καὶ πάσης βλασφη- μίας (58). Ταῦτα τὰ ἔργα πονηρά ἐστι τῇ ζωῇ τῶν ἀνθρώπων. Τούτων οὖν τῶν ἔργων δεῖ ἐγκρατεύεσθαι τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ. Ὁ γὰρ μὴ ἐγκρατευόμενος τού των οὐ δύναται ζῆσαι τῷ Θεῷ. Ακους δὲ καὶ τὰ ἀκό λουθα τούτων. Λέγει ὁ δοὺξ ᾿Αντίοχος - Ετι γάρ, κύ- ριε, πονηρά εἰσιν ἔργα ; Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Καὶ πολλά εἰσιν ἀφ᾽ ὧν δεῖ τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ ἐγκρα- τεύεσθαι, κλοπή, ψεῦδος, ἀποστέρησις, ψευδομαρτυ- ρία, πλεονεξία, ἀλαζονεία καὶ ὅσα τούτοις ὅμοια. Εt οὐ δοκεῖ σοι πονηρὰ εἶναι ταῦτα ; Απεκρίθη· Καὶ λίαν πονηρὰ τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ. Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκο- πος· Ἐγκρατεῦσαι οὖν ἀπὸ πάντων τούτων, ἵνα ζή- σης τῷ Θεῷ καὶ ἐγγραφήσῃ μετὰ τῶν ἐγκρατευομέ- νων. "Α μὲν οὖν δεῖ ἐγκρατεύεσθαι, ταῦτά ἐστιν· ἃ δὲ δεῖ σε μὴ ἐγκρατεύεσθαι, ἀλλὰ ποιεῖν, ἄκους· Πάντων πρῶτον πίστις, φόβος Κυρίου, ὁμόνοια, ἀγάπη, ῥή- ματα δικαιοσύνης, ἀλήθεια, ὑπομονή. Τούτων ἀγαθώ- " τερον οὐδέν ἐστιν ἐν τῇ ζωῇ τῶν ἀνθρώπων. Ταῦτα ἐάν τις φυλάσσῃ καὶ μὴ ἐγκρατεύηται (59) ἀπ' αὐτῶν, μακάριός ἐστιν ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ. Εἶτα τούτων τὰ ἀκόλουθα ἄκουε· χήρας ὑπηρετεῖν καὶ ὀρφανοὺς ὑστε- ρουμένους ἐπισκέπτεσθαι, ἐξ ἀνάγκης λυτρώσασθαι τοὺς δούλους τοῦ Θεοῦ, φιλόξενον εἶναι ἐν γὰρ τῇ φι- λοξενίᾳ εὐρίσκεται ἀγαθοποίησις), ἡσύχιον εἶναι, ἐν δεέστερον γενέσθαι, πάντα ἄνθρωπον πρεσβύτην σέ βεσθαι, ἀσκεῖν δικαιοσύνην, ἀδελφότητα συντηρεῖν, ὕβριν ὑποφέρειν, μακρόθυμον εἶναι, ἀμνησίκακον, κάμνοντας τῇ ψυχῇ παρακαλεῖν, ἐσκανδαλισμένους ἀπὸ τῆς πίστεως μὴ ἀποβαλέσθαι, ἀλλ' ἐπιστρέφειν καὶ εὐθύμους ποιεῖν, ἁμαρτάνοντας νουθετεῖν, χρεώ- στας μὴ θλίβειν, ἐνδεεῖς μὴ λυπεῖν καὶ ὅσα τούτοις ὅμοιά ἐστι. Δοκεῖ σοι ταῦτα ἀγαθὰ εἶναι; Απεκρίθη ὁ ᾿Αντίοχος· Τί γὰρ, κύριε, δύναται τούτων αγαθών τερον εἶναι; Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Γύμναζε σεαυ τὸν ἐν τούτοις, καὶ μὴ ἐγκρατεύου πάντων, καὶ ζή- σεις τῷ Θεῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Β σκοπος· "Ακουε καὶ ταύτην ἔτι τὴν διδασκαλίαν· πάνυ γὰρ ὠφέλιμός ἐστιν. Αρον ἀπὸ σοῦ τὴν διψυ DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. A tiam. A quibusdam enim abstinere, a quibusdam c D similia. An tibi videntur hæc esse bona? Reponit non abstinere convenit. A malo abstinendum nec agendum illud est, a bono minime abstinendum. Audi porro singulatim. Cui Antiochus : Imo, quæso te omnia singulatim expendas nunquam enim tam salutarem audivi sermonem, qui hominem armis instruit adversus quælibet diaboli machina- menta. Quapropter jussi notarium meum præcl- ram et virtutis magistram hanc doctrinam conscri- bere. Ait episcopus : Abstine ab omni malitia, ebrietate, iniquitate, prava voluptate, a multis lautisque cibis, a divitiis, a jactantia, superbia, arrogantia, mendacio, obtrectatione, hypocrisi, injuriarum recordatione, et ab omni blasphemia. Hæc facta vitæ hominum mala sunt; ab his Dei servum abstinere oportet : nam qui ab istiusmodi non temperaverit, non potest vivere Deo.. Audi eliam quae consequuntur. Plurane sunt adhuc, domine, ait dux Antiochus, mala opera? Imo multa, reponit episcopus, a quibus Dei servum abstinere oportet ; furtum, mendacium, fraudatio, falsum testimonium, avaritia, arrogantia, et quæcunque his similia. An non tibi hæc mala videntur esse ? Imo admodum mala, reponit, Dei servis. Ait illi episcopus : Abstine igitur ab his omnibus, ut vivas Deo, et in album eferaris cum temperantibus. Hæc itaque sunt a quibus temperare oportet. Ea autem a quibus non temperare, sed quæ facere oportet, quæ sint audi : Primum omnium, fides; hine timor Domini, concordia, charitas, verba ju- stitiæ, veritas, patientia. His nihil praestabilius in hominum vita. Hæc si quis servaverit, nec ab his temperarit, beatus est in vita sua. Hinc quæ se- quuntur audias. Viduis officia impendere, orphanos egentes curare, servos Dei ex angustiis redimere, hospitalem esse, in hospitalitate quippe beneficium reperitur : pacificum esse, frugalem esse, senem quemlibet hominem venerari, justitiam exercere, fraternitatem conservare, contumeliam ferre, æqua- nimum esse, injuriarum immemorem, afflictos consolari, eos qui circa fidem offensionem passi sunt non repudiare, sed reducere, et bono animo esse curare, peccantes admonere, debitores non atterere, egenos non contristare, et si qua his C Antiochus : Quid, quæso, domine, his praestantius esse possit Ait illi episcopus : In his te ipse exerceas, neque ab omnibus temperato, et vives Deo in sæcula. Amen. Nonum mandatum, dubietas animi vitanda. erunt conferenti.NOLTE. fuma pessinia. pus Hanc item doctrinam ausculta, admodum enim est utilis. Dubietatem animi elimina, seu- NOLTE. 9. (60) Καὶ εὐξαμένων αὐτῶν ἀναστὰς λέγει ὁ ἐπί (57) Infinitivi έγχρ. et ποιεῖν nemini offensioni (58) Πάσης βλασφημίας exprimitur apud Hermam, 9. Postquam autem oraverant, surgens ait episco- (59) Vulgo, pessime, φυλάσσει εἰ ἐγκρατεύεσθαι. (60) Herme mandat. 9. Antioch. hom. 85..

δεῖ σε ἐγκρατεύεσθαι, ἐπί τινων δὲ οὐ δεῖ. Τὸ πονη- μὸν ἐγκρατεύεσθαι καὶ μὴ ποιεῖν (57) αὐτό τὸ δὲ ἀγαθὸν μὴ ἐγκρατεύου, ἀλλὰ ποίει αὐτό. Ακουε δὲ λεπτομερῶς. Λέγει αὐτῷ ὁ Ἀντίοχος · Ναί, δέομαί σου, πάντα μοι λεπτομερῶς δήλωσον· ὅτι οὐδέποτε ἤκουσα τοιοῦτον λόγον σωτηρίας καθοπλίζοντα τὸν ἄνθρωπον κατὰ πάσης μηχανῆς τοῦ διαβόλου. Διὰ τοῦτο ἐποίησα καὶ τὸν νοτάριόν μου πᾶσαν τὴν ἔνδοξον καὶ ἐνάρετον ταύτην διδαχὴν γράψαι. Λέγει ὁ ἐπίσκοπος· Ἐγκρα- τεύου ἀπὸ πάσης πονηρίας, ἀπὸ μεθύσματος, ἀνο μίας, ἀπὸ τρυφῆς πονηρᾶς, ἀπὸ ἐδεσμάτων πολλῶν καὶ πολυτελῶν, πλούτου, καυχήσεως, υψηλοφροσύνης καὶ ὑπερηφανίας καὶ ψεύδους καὶ καταλαλιᾶς καὶ ὑποκρίσεως καὶ μνησικακίας καὶ πάσης βλασφη- μίας (58). Ταῦτα τὰ ἔργα πονηρά ἐστι τῇ ζωῇ τῶν ἀνθρώπων. Τούτων οὖν τῶν ἔργων δεῖ ἐγκρατεύεσθαι τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ. Ὁ γὰρ μὴ ἐγκρατευόμενος τού των οὐ δύναται ζῆσαι τῷ Θεῷ. Ακους δὲ καὶ τὰ ἀκό λουθα τούτων. Λέγει ὁ δοὺξ ᾿Αντίοχος - Ετι γάρ, κύ- ριε, πονηρά εἰσιν ἔργα ; Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Καὶ πολλά εἰσιν ἀφ᾽ ὧν δεῖ τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ ἐγκρα- τεύεσθαι, κλοπή, ψεῦδος, ἀποστέρησις, ψευδομαρτυ- ρία, πλεονεξία, ἀλαζονεία καὶ ὅσα τούτοις ὅμοια. Εt οὐ δοκεῖ σοι πονηρὰ εἶναι ταῦτα ; Απεκρίθη· Καὶ λίαν πονηρὰ τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ. Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκο- πος· Ἐγκρατεῦσαι οὖν ἀπὸ πάντων τούτων, ἵνα ζή- σης τῷ Θεῷ καὶ ἐγγραφήσῃ μετὰ τῶν ἐγκρατευομέ- νων. "Α μὲν οὖν δεῖ ἐγκρατεύεσθαι, ταῦτά ἐστιν· ἃ δὲ δεῖ σε μὴ ἐγκρατεύεσθαι, ἀλλὰ ποιεῖν, ἄκους· Πάντων πρῶτον πίστις, φόβος Κυρίου, ὁμόνοια, ἀγάπη, ῥή- ματα δικαιοσύνης, ἀλήθεια, ὑπομονή. Τούτων ἀγαθώ- " τερον οὐδέν ἐστιν ἐν τῇ ζωῇ τῶν ἀνθρώπων. Ταῦτα ἐάν τις φυλάσσῃ καὶ μὴ ἐγκρατεύηται (59) ἀπ' αὐτῶν, μακάριός ἐστιν ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ. Εἶτα τούτων τὰ ἀκόλουθα ἄκουε· χήρας ὑπηρετεῖν καὶ ὀρφανοὺς ὑστε- ρουμένους ἐπισκέπτεσθαι, ἐξ ἀνάγκης λυτρώσασθαι τοὺς δούλους τοῦ Θεοῦ, φιλόξενον εἶναι ἐν γὰρ τῇ φι- λοξενίᾳ εὐρίσκεται ἀγαθοποίησις), ἡσύχιον εἶναι, ἐν δεέστερον γενέσθαι, πάντα ἄνθρωπον πρεσβύτην σέ βεσθαι, ἀσκεῖν δικαιοσύνην, ἀδελφότητα συντηρεῖν, ὕβριν ὑποφέρειν, μακρόθυμον εἶναι, ἀμνησίκακον, κάμνοντας τῇ ψυχῇ παρακαλεῖν, ἐσκανδαλισμένους ἀπὸ τῆς πίστεως μὴ ἀποβαλέσθαι, ἀλλ' ἐπιστρέφειν καὶ εὐθύμους ποιεῖν, ἁμαρτάνοντας νουθετεῖν, χρεώ- στας μὴ θλίβειν, ἐνδεεῖς μὴ λυπεῖν καὶ ὅσα τούτοις ὅμοιά ἐστι. Δοκεῖ σοι ταῦτα ἀγαθὰ εἶναι; Απεκρίθη ὁ ᾿Αντίοχος· Τί γὰρ, κύριε, δύναται τούτων αγαθών τερον εἶναι; Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Γύμναζε σεαυ τὸν ἐν τούτοις, καὶ μὴ ἐγκρατεύου πάντων, καὶ ζή- σεις τῷ Θεῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Β σκοπος· "Ακουε καὶ ταύτην ἔτι τὴν διδασκαλίαν· πάνυ γὰρ ὠφέλιμός ἐστιν. Αρον ἀπὸ σοῦ τὴν διψυ DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. A tiam. A quibusdam enim abstinere, a quibusdam c D similia. An tibi videntur hæc esse bona? Reponit non abstinere convenit. A malo abstinendum nec agendum illud est, a bono minime abstinendum. Audi porro singulatim. Cui Antiochus : Imo, quæso te omnia singulatim expendas nunquam enim tam salutarem audivi sermonem, qui hominem armis instruit adversus quælibet diaboli machina- menta. Quapropter jussi notarium meum præcl- ram et virtutis magistram hanc doctrinam conscri- bere. Ait episcopus : Abstine ab omni malitia, ebrietate, iniquitate, prava voluptate, a multis lautisque cibis, a divitiis, a jactantia, superbia, arrogantia, mendacio, obtrectatione, hypocrisi, injuriarum recordatione, et ab omni blasphemia. Hæc facta vitæ hominum mala sunt; ab his Dei servum abstinere oportet : nam qui ab istiusmodi non temperaverit, non potest vivere Deo.. Audi eliam quae consequuntur. Plurane sunt adhuc, domine, ait dux Antiochus, mala opera? Imo multa, reponit episcopus, a quibus Dei servum abstinere oportet ; furtum, mendacium, fraudatio, falsum testimonium, avaritia, arrogantia, et quæcunque his similia. An non tibi hæc mala videntur esse ? Imo admodum mala, reponit, Dei servis. Ait illi episcopus : Abstine igitur ab his omnibus, ut vivas Deo, et in album eferaris cum temperantibus. Hæc itaque sunt a quibus temperare oportet. Ea autem a quibus non temperare, sed quæ facere oportet, quæ sint audi : Primum omnium, fides; hine timor Domini, concordia, charitas, verba ju- stitiæ, veritas, patientia. His nihil praestabilius in hominum vita. Hæc si quis servaverit, nec ab his temperarit, beatus est in vita sua. Hinc quæ se- quuntur audias. Viduis officia impendere, orphanos egentes curare, servos Dei ex angustiis redimere, hospitalem esse, in hospitalitate quippe beneficium reperitur : pacificum esse, frugalem esse, senem quemlibet hominem venerari, justitiam exercere, fraternitatem conservare, contumeliam ferre, æqua- nimum esse, injuriarum immemorem, afflictos consolari, eos qui circa fidem offensionem passi sunt non repudiare, sed reducere, et bono animo esse curare, peccantes admonere, debitores non atterere, egenos non contristare, et si qua his C Antiochus : Quid, quæso, domine, his praestantius esse possit Ait illi episcopus : In his te ipse exerceas, neque ab omnibus temperato, et vives Deo in sæcula. Amen. Nonum mandatum, dubietas animi vitanda. erunt conferenti.NOLTE. fuma pessinia. pus Hanc item doctrinam ausculta, admodum enim est utilis. Dubietatem animi elimina, seu- NOLTE. 9. (60) Καὶ εὐξαμένων αὐτῶν ἀναστὰς λέγει ὁ ἐπί (57) Infinitivi έγχρ. et ποιεῖν nemini offensioni (58) Πάσης βλασφημίας exprimitur apud Hermam, 9. Postquam autem oraverant, surgens ait episco- (59) Vulgo, pessime, φυλάσσει εἰ ἐγκρατεύεσθαι. (60) Herme mandat. 9. Antioch. hom. 85..

σον. (65) Πρῶτον πάντων ἐπιθυμία γυναικὸς καὶ πο- λυτέλεια πλούτου, ἤ ἐστι φιλαργυρία, καὶ ἐδεσμάτων πολλῶν καὶ ματαίων, καὶ μεθύσματος πολλοῦ, διαφό ρων γεύσεων, καὶ ἑτέρων τρυφῶν πολλῶν καὶ μωρῶν, καὶ δόξης ἀνθρωπίνης καὶ ματαίας. Πᾶσα τρυφή με ρά ἐστι καὶ κενὴ τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ. ᾿Απέχεσθαι οὖν δεῖ τῶν ἐπιθυμιῶν τούτων, ἵνα ἀπεχόμενοι ζή- σητε τῷ Θεῷ. Ἐὰν δὲ δουλεύσῃς τῇ ἐπιθυμίᾳ τῇ ἀγαθῇ καὶ ὑποταγῇς αὐτῇ, δύνασαι κατακυριεῦσαι τῆς ἐπιθυμίας τῆς πονηρᾶς καὶ ὑποτάξαι αὐτὴν, καθ ὡς βούλει. Ο ᾿Αντίοχος λέγει· Ἤθελον γνῶναι ποίοις τρόποις δεῖ με δουλεῦσαι τῇ ἐπιθυμίᾳ τῇ ἀγαθῇ. σύνην καὶ ἀρετὴν ἀληθείας καὶ φόβον Κυρίου καὶ πί στιν καὶ ἀγάπην καὶ ταπεινοφροσύνην καὶ ἀκτη μοσύνην . . . . . ιθην ποιῆσαι τῆς κοσμικῆς ... . . . ότητος, καὶ ὅσα τούτοις ὅμοια τοῖς προειρημένοις, ταῦτα ἐργαζόμενος, εὐάρεστος ἔσῃ δοῦλος Θεοῦ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Πάλιν λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Ο διάβολος, ὅταν ἴδῃ ὅτι δι᾽ ἑαυτοῦ, τουτέστι διὰ τοῦ ἰδίου λογισμοῦ, οὐδὲν δύναται σε βλάψαι, τότε φέρει πρὸς σὲ ἀσθε- νεστέρους μοναχούς, καὶ δι' αὐτῶν πρόφασίν τινα δια- λόγων ἢ ἔργων, ἢ ἀναπαύσεως, ἢ ζήλου σαρκικοῦ δί- δωσί σοι, εἰς τὸ σκανδαλίσαι καὶ ταράξαι. Σὺ δὲ νοῦν τοῦ ἐχθροῦ εἶναι κατασκευὴν τοῦτο, μὴ ἄρξῃ τὴν εἰς διάνοιάν σου λέγειν· Ἐγὼ ἀπὸ τοῦ τοιούτου γένους εἰμὶ μεγάλου, καὶ οὗτος ἰδιώτης καὶ εὐτελής, κἀγὼ εἰς τοὺς πόδας αὐτοῦ ἔχω πεσεῖν; μᾶλλον δὲ διὰ τοῦτο πρόσπεσε αὐτῷ, μεμνημένος τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐντολῆς, ἥτις σοι παρακελεύεται· • Ἐὰν τίς σε ῥαπίσῃ εἰς τὴν δεξιὰν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην, » καὶ μὴ πρότερον αὐτοῦ ἀποστῇς τῶν ποδῶν, ἕως οὗ συγχώρησιν μετ' εὐχῆς παρ' αὐ τοῦ δέξῃ, ὅπως τέλειός σοι ἀποδοθῇ τῆς ταπεινοφρο- σύνης ὁ στέφανος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. σκοπος· Ακουε καὶ τῆς ἐνδεκάτης ἐντολῆς· Αρον ἀπὸ σου τὴν λύπην· καὶ γὰρ αὕτη ἀδελφή ἐστι τῆς διψυ χίας· καὶ τῆς ὀξυχολίας. Λέγει ὁ ᾿Αντίοχος· Πῶς, κύ- ριε, ἀδελφή ἐστιν αὐτῆς; Αλλο γάρ μοι δοκεῖ ὀξυχο- λία, καὶ ἄλλο διψυχία, καὶ ἄλλο λύπη. Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Διὰ τί οὐ νοεῖς τὰ λεγόμενά σοι ; Καὶ γὰρ ἐκεῖνοι οὐ νοοῦσιν, οἱ βάλλοντες ἑαυτοὺς εἰς τὰ σαρκικὰ καὶ κοσμικά πράγματα. Οὐ νοεῖς ὅτι ἡ λύπη πάντων τῶν παθῶν πονηροτέρα ἐστὶ καὶ δεινοτάτη τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ, καὶ παρὰ πάντα τὰ πνεύματα (68) καταφθείρει τὸν ἄνθρωπον (69) ; Οἱ δὲ φόβον ἔχοντες Θεοῦ καὶ ἐρευνῶντες περὶ Θεοῦ ἔργων καὶ ἀληθείας καὶ τὴν καρδίαν ἔχοντες πρὸς Κύριον, πάντα τὰ λεγόμενα αὐτοῖς τάχιον νοοῦσι καὶ συνιοῦσιν, ὅτι καθαροί εἰσι καὶ ἀμέριμνοι ἀπὸ πάσης φροντίδος καὶ μερίμνης κοσμικῆς, καὶ οὐδὲν ἄλλο εἰ μὴ τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ ἔχουσιν ἐν ἑαυτοῖς. * DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. A divitiarum multarum cupido, quæ est avaritia, nec B non multorum vanorumque ciborum, ebrietatıs nimiæ, variorum gulæ irritamentorum, et aliarum plurimarum stultarumque voluptatum : humana item vanæque gloriæ. Voluptas quælibet stulta est inanisque servis Dei. Abstinere itaque convenit a voluptatibus hujuscemodi, ut iis abstinentes, Deo vivatis. Quod si bonæ cupiditati inservieris, eique obsecutus fueris, dominabere pravæ cupiditati, eamque arbitratu tuo tibi subjicies. Tum Antio- chus : Scire vellem, ait, quibusnam modis me oporteat bonæ cupiditati inservire. Cui episcopus : Audi, justitiam operare, virtutem tene veritatis, necnon timorem Domini, fidem, charitatem, humi- litatem et paupertatem pluris facias (70) quam mundanam vanitatem, et his similia : quæ si ope- ratus fueris, servus Deo acceptus eris in sæcula. Amen. Iterum ait illi episcopus Cum videat diabolus non posse se suo marte, id est per suam cogita- tionem, tibi nocere, infirmiores ad te monachos adducit ; quorum opera, quamdam tibi præbet oc- casionem dialogorum, operum, otii, aut carnalis cupidinis, ut in scandalum te et in perturbationem conjiciat. At tu, cum noris has esse inimici insidias, me cmperis in mente tua dicere : Egone tam præ- claro genere oriundus, ad pedes hujusce qui priva tus et vulgi homo est, me prosternam? Imo ea c maxime de causa procide coram illo, memor jus- sionis Salvatoris nostri Jesu Christi, qua præcipitur tibi : e Si quis percusserit te in maxillam dexte- ram, præbe illi et aliam : neque ab illius pedi- bus ante abscesseris, donec veniam ab eo cum oratione impetraris, ut perfecta humilitatis corona doneris in sæcula. Amen. Undecimum mandatum, tristitia vitanda. Matth. v, 59. p scopus Audi undecimum quoque præceptum. Exige a te omnem tristitiam, nam soror illa est animi dubii et hæsitantis, nec non iracundiæ. Tum An- tiochus : Qui, quaso, ait, Domine, soror illius est? Aliud enim videtur mihi iracundia, aliud dubitatio animi, aliud tristitia. Cui episcopus : Quid quod non intelligis quæ dicta sunt? Ii namque non intelligunt, qui sese in carnalia et mundana faci- nora dejiciunt. Annon intelligis omnium affectum pessimum esse tristitiam, Deique servis durissi- mam : quæ plus quam alii omnes (nequitia) spiri- tus hominem corrumpit ? Sane qui Deum timent, divinaque opera ac veritatem scrutantur, et corde Domino adhærent, ii omnia sibi dicta cito intelli- gunt et percipiunt, quia puri sunt et vacui omni cura et sollicitudine sæculari : nulloque alio tenen… tur (affectu) quam timore Dei. Nam ubi Dominus tine exprimuntur apud Hermam: Et omnium spiri- tus exterminat et crucial Spiritum sanctum (66) ῾Ο ἐπίσκοπος λέγει· "Ακουε· Εργασαι δικαιο 11. (67) Καὶ εὐξαμένων αὐτῶν, λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσ (65) fic multa omittuntur. (66) Haec son omnino similia Hermæ mandato. (67) Hermæ mandat. 11. (68) Καὶ παρὰ πάντα τὰ πνεύματα. Hæc sic La- 11. Et postquam ambo precati sunt, ait illi epi- (69) Hic bene multa desunt. (70) Sic conjectando vertimus.

σον. (65) Πρῶτον πάντων ἐπιθυμία γυναικὸς καὶ πο- λυτέλεια πλούτου, ἤ ἐστι φιλαργυρία, καὶ ἐδεσμάτων πολλῶν καὶ ματαίων, καὶ μεθύσματος πολλοῦ, διαφό ρων γεύσεων, καὶ ἑτέρων τρυφῶν πολλῶν καὶ μωρῶν, καὶ δόξης ἀνθρωπίνης καὶ ματαίας. Πᾶσα τρυφή με ρά ἐστι καὶ κενὴ τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ. ᾿Απέχεσθαι οὖν δεῖ τῶν ἐπιθυμιῶν τούτων, ἵνα ἀπεχόμενοι ζή- σητε τῷ Θεῷ. Ἐὰν δὲ δουλεύσῃς τῇ ἐπιθυμίᾳ τῇ ἀγαθῇ καὶ ὑποταγῇς αὐτῇ, δύνασαι κατακυριεῦσαι τῆς ἐπιθυμίας τῆς πονηρᾶς καὶ ὑποτάξαι αὐτὴν, καθ ὡς βούλει. Ο ᾿Αντίοχος λέγει· Ἤθελον γνῶναι ποίοις τρόποις δεῖ με δουλεῦσαι τῇ ἐπιθυμίᾳ τῇ ἀγαθῇ. σύνην καὶ ἀρετὴν ἀληθείας καὶ φόβον Κυρίου καὶ πί στιν καὶ ἀγάπην καὶ ταπεινοφροσύνην καὶ ἀκτη μοσύνην . . . . . ιθην ποιῆσαι τῆς κοσμικῆς ... . . . ότητος, καὶ ὅσα τούτοις ὅμοια τοῖς προειρημένοις, ταῦτα ἐργαζόμενος, εὐάρεστος ἔσῃ δοῦλος Θεοῦ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Πάλιν λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Ο διάβολος, ὅταν ἴδῃ ὅτι δι᾽ ἑαυτοῦ, τουτέστι διὰ τοῦ ἰδίου λογισμοῦ, οὐδὲν δύναται σε βλάψαι, τότε φέρει πρὸς σὲ ἀσθε- νεστέρους μοναχούς, καὶ δι' αὐτῶν πρόφασίν τινα δια- λόγων ἢ ἔργων, ἢ ἀναπαύσεως, ἢ ζήλου σαρκικοῦ δί- δωσί σοι, εἰς τὸ σκανδαλίσαι καὶ ταράξαι. Σὺ δὲ νοῦν τοῦ ἐχθροῦ εἶναι κατασκευὴν τοῦτο, μὴ ἄρξῃ τὴν εἰς διάνοιάν σου λέγειν· Ἐγὼ ἀπὸ τοῦ τοιούτου γένους εἰμὶ μεγάλου, καὶ οὗτος ἰδιώτης καὶ εὐτελής, κἀγὼ εἰς τοὺς πόδας αὐτοῦ ἔχω πεσεῖν; μᾶλλον δὲ διὰ τοῦτο πρόσπεσε αὐτῷ, μεμνημένος τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐντολῆς, ἥτις σοι παρακελεύεται· • Ἐὰν τίς σε ῥαπίσῃ εἰς τὴν δεξιὰν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην, » καὶ μὴ πρότερον αὐτοῦ ἀποστῇς τῶν ποδῶν, ἕως οὗ συγχώρησιν μετ' εὐχῆς παρ' αὐ τοῦ δέξῃ, ὅπως τέλειός σοι ἀποδοθῇ τῆς ταπεινοφρο- σύνης ὁ στέφανος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. σκοπος· Ακουε καὶ τῆς ἐνδεκάτης ἐντολῆς· Αρον ἀπὸ σου τὴν λύπην· καὶ γὰρ αὕτη ἀδελφή ἐστι τῆς διψυ χίας· καὶ τῆς ὀξυχολίας. Λέγει ὁ ᾿Αντίοχος· Πῶς, κύ- ριε, ἀδελφή ἐστιν αὐτῆς; Αλλο γάρ μοι δοκεῖ ὀξυχο- λία, καὶ ἄλλο διψυχία, καὶ ἄλλο λύπη. Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Διὰ τί οὐ νοεῖς τὰ λεγόμενά σοι ; Καὶ γὰρ ἐκεῖνοι οὐ νοοῦσιν, οἱ βάλλοντες ἑαυτοὺς εἰς τὰ σαρκικὰ καὶ κοσμικά πράγματα. Οὐ νοεῖς ὅτι ἡ λύπη πάντων τῶν παθῶν πονηροτέρα ἐστὶ καὶ δεινοτάτη τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ, καὶ παρὰ πάντα τὰ πνεύματα (68) καταφθείρει τὸν ἄνθρωπον (69) ; Οἱ δὲ φόβον ἔχοντες Θεοῦ καὶ ἐρευνῶντες περὶ Θεοῦ ἔργων καὶ ἀληθείας καὶ τὴν καρδίαν ἔχοντες πρὸς Κύριον, πάντα τὰ λεγόμενα αὐτοῖς τάχιον νοοῦσι καὶ συνιοῦσιν, ὅτι καθαροί εἰσι καὶ ἀμέριμνοι ἀπὸ πάσης φροντίδος καὶ μερίμνης κοσμικῆς, καὶ οὐδὲν ἄλλο εἰ μὴ τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ ἔχουσιν ἐν ἑαυτοῖς. * DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. A divitiarum multarum cupido, quæ est avaritia, nec B non multorum vanorumque ciborum, ebrietatıs nimiæ, variorum gulæ irritamentorum, et aliarum plurimarum stultarumque voluptatum : humana item vanæque gloriæ. Voluptas quælibet stulta est inanisque servis Dei. Abstinere itaque convenit a voluptatibus hujuscemodi, ut iis abstinentes, Deo vivatis. Quod si bonæ cupiditati inservieris, eique obsecutus fueris, dominabere pravæ cupiditati, eamque arbitratu tuo tibi subjicies. Tum Antio- chus : Scire vellem, ait, quibusnam modis me oporteat bonæ cupiditati inservire. Cui episcopus : Audi, justitiam operare, virtutem tene veritatis, necnon timorem Domini, fidem, charitatem, humi- litatem et paupertatem pluris facias (70) quam mundanam vanitatem, et his similia : quæ si ope- ratus fueris, servus Deo acceptus eris in sæcula. Amen. Iterum ait illi episcopus Cum videat diabolus non posse se suo marte, id est per suam cogita- tionem, tibi nocere, infirmiores ad te monachos adducit ; quorum opera, quamdam tibi præbet oc- casionem dialogorum, operum, otii, aut carnalis cupidinis, ut in scandalum te et in perturbationem conjiciat. At tu, cum noris has esse inimici insidias, me cmperis in mente tua dicere : Egone tam præ- claro genere oriundus, ad pedes hujusce qui priva tus et vulgi homo est, me prosternam? Imo ea c maxime de causa procide coram illo, memor jus- sionis Salvatoris nostri Jesu Christi, qua præcipitur tibi : e Si quis percusserit te in maxillam dexte- ram, præbe illi et aliam : neque ab illius pedi- bus ante abscesseris, donec veniam ab eo cum oratione impetraris, ut perfecta humilitatis corona doneris in sæcula. Amen. Undecimum mandatum, tristitia vitanda. Matth. v, 59. p scopus Audi undecimum quoque præceptum. Exige a te omnem tristitiam, nam soror illa est animi dubii et hæsitantis, nec non iracundiæ. Tum An- tiochus : Qui, quaso, ait, Domine, soror illius est? Aliud enim videtur mihi iracundia, aliud dubitatio animi, aliud tristitia. Cui episcopus : Quid quod non intelligis quæ dicta sunt? Ii namque non intelligunt, qui sese in carnalia et mundana faci- nora dejiciunt. Annon intelligis omnium affectum pessimum esse tristitiam, Deique servis durissi- mam : quæ plus quam alii omnes (nequitia) spiri- tus hominem corrumpit ? Sane qui Deum timent, divinaque opera ac veritatem scrutantur, et corde Domino adhærent, ii omnia sibi dicta cito intelli- gunt et percipiunt, quia puri sunt et vacui omni cura et sollicitudine sæculari : nulloque alio tenen… tur (affectu) quam timore Dei. Nam ubi Dominus tine exprimuntur apud Hermam: Et omnium spiri- tus exterminat et crucial Spiritum sanctum (66) ῾Ο ἐπίσκοπος λέγει· "Ακουε· Εργασαι δικαιο 11. (67) Καὶ εὐξαμένων αὐτῶν, λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσ (65) fic multa omittuntur. (66) Haec son omnino similia Hermæ mandato. (67) Hermæ mandat. 11. (68) Καὶ παρὰ πάντα τὰ πνεύματα. Hæc sic La- 11. Et postquam ambo precati sunt, ait illi epi- (69) Hic bene multa desunt. (70) Sic conjectando vertimus.

σον. (65) Πρῶτον πάντων ἐπιθυμία γυναικὸς καὶ πο- λυτέλεια πλούτου, ἤ ἐστι φιλαργυρία, καὶ ἐδεσμάτων πολλῶν καὶ ματαίων, καὶ μεθύσματος πολλοῦ, διαφό ρων γεύσεων, καὶ ἑτέρων τρυφῶν πολλῶν καὶ μωρῶν, καὶ δόξης ἀνθρωπίνης καὶ ματαίας. Πᾶσα τρυφή με ρά ἐστι καὶ κενὴ τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ. ᾿Απέχεσθαι οὖν δεῖ τῶν ἐπιθυμιῶν τούτων, ἵνα ἀπεχόμενοι ζή- σητε τῷ Θεῷ. Ἐὰν δὲ δουλεύσῃς τῇ ἐπιθυμίᾳ τῇ ἀγαθῇ καὶ ὑποταγῇς αὐτῇ, δύνασαι κατακυριεῦσαι τῆς ἐπιθυμίας τῆς πονηρᾶς καὶ ὑποτάξαι αὐτὴν, καθ ὡς βούλει. Ο ᾿Αντίοχος λέγει· Ἤθελον γνῶναι ποίοις τρόποις δεῖ με δουλεῦσαι τῇ ἐπιθυμίᾳ τῇ ἀγαθῇ. σύνην καὶ ἀρετὴν ἀληθείας καὶ φόβον Κυρίου καὶ πί στιν καὶ ἀγάπην καὶ ταπεινοφροσύνην καὶ ἀκτη μοσύνην . . . . . ιθην ποιῆσαι τῆς κοσμικῆς ... . . . ότητος, καὶ ὅσα τούτοις ὅμοια τοῖς προειρημένοις, ταῦτα ἐργαζόμενος, εὐάρεστος ἔσῃ δοῦλος Θεοῦ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Πάλιν λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Ο διάβολος, ὅταν ἴδῃ ὅτι δι᾽ ἑαυτοῦ, τουτέστι διὰ τοῦ ἰδίου λογισμοῦ, οὐδὲν δύναται σε βλάψαι, τότε φέρει πρὸς σὲ ἀσθε- νεστέρους μοναχούς, καὶ δι' αὐτῶν πρόφασίν τινα δια- λόγων ἢ ἔργων, ἢ ἀναπαύσεως, ἢ ζήλου σαρκικοῦ δί- δωσί σοι, εἰς τὸ σκανδαλίσαι καὶ ταράξαι. Σὺ δὲ νοῦν τοῦ ἐχθροῦ εἶναι κατασκευὴν τοῦτο, μὴ ἄρξῃ τὴν εἰς διάνοιάν σου λέγειν· Ἐγὼ ἀπὸ τοῦ τοιούτου γένους εἰμὶ μεγάλου, καὶ οὗτος ἰδιώτης καὶ εὐτελής, κἀγὼ εἰς τοὺς πόδας αὐτοῦ ἔχω πεσεῖν; μᾶλλον δὲ διὰ τοῦτο πρόσπεσε αὐτῷ, μεμνημένος τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐντολῆς, ἥτις σοι παρακελεύεται· • Ἐὰν τίς σε ῥαπίσῃ εἰς τὴν δεξιὰν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην, » καὶ μὴ πρότερον αὐτοῦ ἀποστῇς τῶν ποδῶν, ἕως οὗ συγχώρησιν μετ' εὐχῆς παρ' αὐ τοῦ δέξῃ, ὅπως τέλειός σοι ἀποδοθῇ τῆς ταπεινοφρο- σύνης ὁ στέφανος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. σκοπος· Ακουε καὶ τῆς ἐνδεκάτης ἐντολῆς· Αρον ἀπὸ σου τὴν λύπην· καὶ γὰρ αὕτη ἀδελφή ἐστι τῆς διψυ χίας· καὶ τῆς ὀξυχολίας. Λέγει ὁ ᾿Αντίοχος· Πῶς, κύ- ριε, ἀδελφή ἐστιν αὐτῆς; Αλλο γάρ μοι δοκεῖ ὀξυχο- λία, καὶ ἄλλο διψυχία, καὶ ἄλλο λύπη. Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Διὰ τί οὐ νοεῖς τὰ λεγόμενά σοι ; Καὶ γὰρ ἐκεῖνοι οὐ νοοῦσιν, οἱ βάλλοντες ἑαυτοὺς εἰς τὰ σαρκικὰ καὶ κοσμικά πράγματα. Οὐ νοεῖς ὅτι ἡ λύπη πάντων τῶν παθῶν πονηροτέρα ἐστὶ καὶ δεινοτάτη τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ, καὶ παρὰ πάντα τὰ πνεύματα (68) καταφθείρει τὸν ἄνθρωπον (69) ; Οἱ δὲ φόβον ἔχοντες Θεοῦ καὶ ἐρευνῶντες περὶ Θεοῦ ἔργων καὶ ἀληθείας καὶ τὴν καρδίαν ἔχοντες πρὸς Κύριον, πάντα τὰ λεγόμενα αὐτοῖς τάχιον νοοῦσι καὶ συνιοῦσιν, ὅτι καθαροί εἰσι καὶ ἀμέριμνοι ἀπὸ πάσης φροντίδος καὶ μερίμνης κοσμικῆς, καὶ οὐδὲν ἄλλο εἰ μὴ τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ ἔχουσιν ἐν ἑαυτοῖς. * DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. A divitiarum multarum cupido, quæ est avaritia, nec B non multorum vanorumque ciborum, ebrietatıs nimiæ, variorum gulæ irritamentorum, et aliarum plurimarum stultarumque voluptatum : humana item vanæque gloriæ. Voluptas quælibet stulta est inanisque servis Dei. Abstinere itaque convenit a voluptatibus hujuscemodi, ut iis abstinentes, Deo vivatis. Quod si bonæ cupiditati inservieris, eique obsecutus fueris, dominabere pravæ cupiditati, eamque arbitratu tuo tibi subjicies. Tum Antio- chus : Scire vellem, ait, quibusnam modis me oporteat bonæ cupiditati inservire. Cui episcopus : Audi, justitiam operare, virtutem tene veritatis, necnon timorem Domini, fidem, charitatem, humi- litatem et paupertatem pluris facias (70) quam mundanam vanitatem, et his similia : quæ si ope- ratus fueris, servus Deo acceptus eris in sæcula. Amen. Iterum ait illi episcopus Cum videat diabolus non posse se suo marte, id est per suam cogita- tionem, tibi nocere, infirmiores ad te monachos adducit ; quorum opera, quamdam tibi præbet oc- casionem dialogorum, operum, otii, aut carnalis cupidinis, ut in scandalum te et in perturbationem conjiciat. At tu, cum noris has esse inimici insidias, me cmperis in mente tua dicere : Egone tam præ- claro genere oriundus, ad pedes hujusce qui priva tus et vulgi homo est, me prosternam? Imo ea c maxime de causa procide coram illo, memor jus- sionis Salvatoris nostri Jesu Christi, qua præcipitur tibi : e Si quis percusserit te in maxillam dexte- ram, præbe illi et aliam : neque ab illius pedi- bus ante abscesseris, donec veniam ab eo cum oratione impetraris, ut perfecta humilitatis corona doneris in sæcula. Amen. Undecimum mandatum, tristitia vitanda. Matth. v, 59. p scopus Audi undecimum quoque præceptum. Exige a te omnem tristitiam, nam soror illa est animi dubii et hæsitantis, nec non iracundiæ. Tum An- tiochus : Qui, quaso, ait, Domine, soror illius est? Aliud enim videtur mihi iracundia, aliud dubitatio animi, aliud tristitia. Cui episcopus : Quid quod non intelligis quæ dicta sunt? Ii namque non intelligunt, qui sese in carnalia et mundana faci- nora dejiciunt. Annon intelligis omnium affectum pessimum esse tristitiam, Deique servis durissi- mam : quæ plus quam alii omnes (nequitia) spiri- tus hominem corrumpit ? Sane qui Deum timent, divinaque opera ac veritatem scrutantur, et corde Domino adhærent, ii omnia sibi dicta cito intelli- gunt et percipiunt, quia puri sunt et vacui omni cura et sollicitudine sæculari : nulloque alio tenen… tur (affectu) quam timore Dei. Nam ubi Dominus tine exprimuntur apud Hermam: Et omnium spiri- tus exterminat et crucial Spiritum sanctum (66) ῾Ο ἐπίσκοπος λέγει· "Ακουε· Εργασαι δικαιο 11. (67) Καὶ εὐξαμένων αὐτῶν, λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσ (65) fic multa omittuntur. (66) Haec son omnino similia Hermæ mandato. (67) Hermæ mandat. 11. (68) Καὶ παρὰ πάντα τὰ πνεύματα. Hæc sic La- 11. Et postquam ambo precati sunt, ait illi epi- (69) Hic bene multa desunt. (70) Sic conjectando vertimus.

σον. (65) Πρῶτον πάντων ἐπιθυμία γυναικὸς καὶ πο- λυτέλεια πλούτου, ἤ ἐστι φιλαργυρία, καὶ ἐδεσμάτων πολλῶν καὶ ματαίων, καὶ μεθύσματος πολλοῦ, διαφό ρων γεύσεων, καὶ ἑτέρων τρυφῶν πολλῶν καὶ μωρῶν, καὶ δόξης ἀνθρωπίνης καὶ ματαίας. Πᾶσα τρυφή με ρά ἐστι καὶ κενὴ τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ. ᾿Απέχεσθαι οὖν δεῖ τῶν ἐπιθυμιῶν τούτων, ἵνα ἀπεχόμενοι ζή- σητε τῷ Θεῷ. Ἐὰν δὲ δουλεύσῃς τῇ ἐπιθυμίᾳ τῇ ἀγαθῇ καὶ ὑποταγῇς αὐτῇ, δύνασαι κατακυριεῦσαι τῆς ἐπιθυμίας τῆς πονηρᾶς καὶ ὑποτάξαι αὐτὴν, καθ ὡς βούλει. Ο ᾿Αντίοχος λέγει· Ἤθελον γνῶναι ποίοις τρόποις δεῖ με δουλεῦσαι τῇ ἐπιθυμίᾳ τῇ ἀγαθῇ. σύνην καὶ ἀρετὴν ἀληθείας καὶ φόβον Κυρίου καὶ πί στιν καὶ ἀγάπην καὶ ταπεινοφροσύνην καὶ ἀκτη μοσύνην . . . . . ιθην ποιῆσαι τῆς κοσμικῆς ... . . . ότητος, καὶ ὅσα τούτοις ὅμοια τοῖς προειρημένοις, ταῦτα ἐργαζόμενος, εὐάρεστος ἔσῃ δοῦλος Θεοῦ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Πάλιν λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Ο διάβολος, ὅταν ἴδῃ ὅτι δι᾽ ἑαυτοῦ, τουτέστι διὰ τοῦ ἰδίου λογισμοῦ, οὐδὲν δύναται σε βλάψαι, τότε φέρει πρὸς σὲ ἀσθε- νεστέρους μοναχούς, καὶ δι' αὐτῶν πρόφασίν τινα δια- λόγων ἢ ἔργων, ἢ ἀναπαύσεως, ἢ ζήλου σαρκικοῦ δί- δωσί σοι, εἰς τὸ σκανδαλίσαι καὶ ταράξαι. Σὺ δὲ νοῦν τοῦ ἐχθροῦ εἶναι κατασκευὴν τοῦτο, μὴ ἄρξῃ τὴν εἰς διάνοιάν σου λέγειν· Ἐγὼ ἀπὸ τοῦ τοιούτου γένους εἰμὶ μεγάλου, καὶ οὗτος ἰδιώτης καὶ εὐτελής, κἀγὼ εἰς τοὺς πόδας αὐτοῦ ἔχω πεσεῖν; μᾶλλον δὲ διὰ τοῦτο πρόσπεσε αὐτῷ, μεμνημένος τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐντολῆς, ἥτις σοι παρακελεύεται· • Ἐὰν τίς σε ῥαπίσῃ εἰς τὴν δεξιὰν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην, » καὶ μὴ πρότερον αὐτοῦ ἀποστῇς τῶν ποδῶν, ἕως οὗ συγχώρησιν μετ' εὐχῆς παρ' αὐ τοῦ δέξῃ, ὅπως τέλειός σοι ἀποδοθῇ τῆς ταπεινοφρο- σύνης ὁ στέφανος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. σκοπος· Ακουε καὶ τῆς ἐνδεκάτης ἐντολῆς· Αρον ἀπὸ σου τὴν λύπην· καὶ γὰρ αὕτη ἀδελφή ἐστι τῆς διψυ χίας· καὶ τῆς ὀξυχολίας. Λέγει ὁ ᾿Αντίοχος· Πῶς, κύ- ριε, ἀδελφή ἐστιν αὐτῆς; Αλλο γάρ μοι δοκεῖ ὀξυχο- λία, καὶ ἄλλο διψυχία, καὶ ἄλλο λύπη. Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Διὰ τί οὐ νοεῖς τὰ λεγόμενά σοι ; Καὶ γὰρ ἐκεῖνοι οὐ νοοῦσιν, οἱ βάλλοντες ἑαυτοὺς εἰς τὰ σαρκικὰ καὶ κοσμικά πράγματα. Οὐ νοεῖς ὅτι ἡ λύπη πάντων τῶν παθῶν πονηροτέρα ἐστὶ καὶ δεινοτάτη τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ, καὶ παρὰ πάντα τὰ πνεύματα (68) καταφθείρει τὸν ἄνθρωπον (69) ; Οἱ δὲ φόβον ἔχοντες Θεοῦ καὶ ἐρευνῶντες περὶ Θεοῦ ἔργων καὶ ἀληθείας καὶ τὴν καρδίαν ἔχοντες πρὸς Κύριον, πάντα τὰ λεγόμενα αὐτοῖς τάχιον νοοῦσι καὶ συνιοῦσιν, ὅτι καθαροί εἰσι καὶ ἀμέριμνοι ἀπὸ πάσης φροντίδος καὶ μερίμνης κοσμικῆς, καὶ οὐδὲν ἄλλο εἰ μὴ τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ ἔχουσιν ἐν ἑαυτοῖς. * DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. A divitiarum multarum cupido, quæ est avaritia, nec B non multorum vanorumque ciborum, ebrietatıs nimiæ, variorum gulæ irritamentorum, et aliarum plurimarum stultarumque voluptatum : humana item vanæque gloriæ. Voluptas quælibet stulta est inanisque servis Dei. Abstinere itaque convenit a voluptatibus hujuscemodi, ut iis abstinentes, Deo vivatis. Quod si bonæ cupiditati inservieris, eique obsecutus fueris, dominabere pravæ cupiditati, eamque arbitratu tuo tibi subjicies. Tum Antio- chus : Scire vellem, ait, quibusnam modis me oporteat bonæ cupiditati inservire. Cui episcopus : Audi, justitiam operare, virtutem tene veritatis, necnon timorem Domini, fidem, charitatem, humi- litatem et paupertatem pluris facias (70) quam mundanam vanitatem, et his similia : quæ si ope- ratus fueris, servus Deo acceptus eris in sæcula. Amen. Iterum ait illi episcopus Cum videat diabolus non posse se suo marte, id est per suam cogita- tionem, tibi nocere, infirmiores ad te monachos adducit ; quorum opera, quamdam tibi præbet oc- casionem dialogorum, operum, otii, aut carnalis cupidinis, ut in scandalum te et in perturbationem conjiciat. At tu, cum noris has esse inimici insidias, me cmperis in mente tua dicere : Egone tam præ- claro genere oriundus, ad pedes hujusce qui priva tus et vulgi homo est, me prosternam? Imo ea c maxime de causa procide coram illo, memor jus- sionis Salvatoris nostri Jesu Christi, qua præcipitur tibi : e Si quis percusserit te in maxillam dexte- ram, præbe illi et aliam : neque ab illius pedi- bus ante abscesseris, donec veniam ab eo cum oratione impetraris, ut perfecta humilitatis corona doneris in sæcula. Amen. Undecimum mandatum, tristitia vitanda. Matth. v, 59. p scopus Audi undecimum quoque præceptum. Exige a te omnem tristitiam, nam soror illa est animi dubii et hæsitantis, nec non iracundiæ. Tum An- tiochus : Qui, quaso, ait, Domine, soror illius est? Aliud enim videtur mihi iracundia, aliud dubitatio animi, aliud tristitia. Cui episcopus : Quid quod non intelligis quæ dicta sunt? Ii namque non intelligunt, qui sese in carnalia et mundana faci- nora dejiciunt. Annon intelligis omnium affectum pessimum esse tristitiam, Deique servis durissi- mam : quæ plus quam alii omnes (nequitia) spiri- tus hominem corrumpit ? Sane qui Deum timent, divinaque opera ac veritatem scrutantur, et corde Domino adhærent, ii omnia sibi dicta cito intelli- gunt et percipiunt, quia puri sunt et vacui omni cura et sollicitudine sæculari : nulloque alio tenen… tur (affectu) quam timore Dei. Nam ubi Dominus tine exprimuntur apud Hermam: Et omnium spiri- tus exterminat et crucial Spiritum sanctum (66) ῾Ο ἐπίσκοπος λέγει· "Ακουε· Εργασαι δικαιο 11. (67) Καὶ εὐξαμένων αὐτῶν, λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσ (65) fic multa omittuntur. (66) Haec son omnino similia Hermæ mandato. (67) Hermæ mandat. 11. (68) Καὶ παρὰ πάντα τὰ πνεύματα. Hæc sic La- 11. Et postquam ambo precati sunt, ait illi epi- (69) Hic bene multa desunt. (70) Sic conjectando vertimus.

σον. (65) Πρῶτον πάντων ἐπιθυμία γυναικὸς καὶ πο- λυτέλεια πλούτου, ἤ ἐστι φιλαργυρία, καὶ ἐδεσμάτων πολλῶν καὶ ματαίων, καὶ μεθύσματος πολλοῦ, διαφό ρων γεύσεων, καὶ ἑτέρων τρυφῶν πολλῶν καὶ μωρῶν, καὶ δόξης ἀνθρωπίνης καὶ ματαίας. Πᾶσα τρυφή με ρά ἐστι καὶ κενὴ τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ. ᾿Απέχεσθαι οὖν δεῖ τῶν ἐπιθυμιῶν τούτων, ἵνα ἀπεχόμενοι ζή- σητε τῷ Θεῷ. Ἐὰν δὲ δουλεύσῃς τῇ ἐπιθυμίᾳ τῇ ἀγαθῇ καὶ ὑποταγῇς αὐτῇ, δύνασαι κατακυριεῦσαι τῆς ἐπιθυμίας τῆς πονηρᾶς καὶ ὑποτάξαι αὐτὴν, καθ ὡς βούλει. Ο ᾿Αντίοχος λέγει· Ἤθελον γνῶναι ποίοις τρόποις δεῖ με δουλεῦσαι τῇ ἐπιθυμίᾳ τῇ ἀγαθῇ. σύνην καὶ ἀρετὴν ἀληθείας καὶ φόβον Κυρίου καὶ πί στιν καὶ ἀγάπην καὶ ταπεινοφροσύνην καὶ ἀκτη μοσύνην . . . . . ιθην ποιῆσαι τῆς κοσμικῆς ... . . . ότητος, καὶ ὅσα τούτοις ὅμοια τοῖς προειρημένοις, ταῦτα ἐργαζόμενος, εὐάρεστος ἔσῃ δοῦλος Θεοῦ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Πάλιν λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Ο διάβολος, ὅταν ἴδῃ ὅτι δι᾽ ἑαυτοῦ, τουτέστι διὰ τοῦ ἰδίου λογισμοῦ, οὐδὲν δύναται σε βλάψαι, τότε φέρει πρὸς σὲ ἀσθε- νεστέρους μοναχούς, καὶ δι' αὐτῶν πρόφασίν τινα δια- λόγων ἢ ἔργων, ἢ ἀναπαύσεως, ἢ ζήλου σαρκικοῦ δί- δωσί σοι, εἰς τὸ σκανδαλίσαι καὶ ταράξαι. Σὺ δὲ νοῦν τοῦ ἐχθροῦ εἶναι κατασκευὴν τοῦτο, μὴ ἄρξῃ τὴν εἰς διάνοιάν σου λέγειν· Ἐγὼ ἀπὸ τοῦ τοιούτου γένους εἰμὶ μεγάλου, καὶ οὗτος ἰδιώτης καὶ εὐτελής, κἀγὼ εἰς τοὺς πόδας αὐτοῦ ἔχω πεσεῖν; μᾶλλον δὲ διὰ τοῦτο πρόσπεσε αὐτῷ, μεμνημένος τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐντολῆς, ἥτις σοι παρακελεύεται· • Ἐὰν τίς σε ῥαπίσῃ εἰς τὴν δεξιὰν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην, » καὶ μὴ πρότερον αὐτοῦ ἀποστῇς τῶν ποδῶν, ἕως οὗ συγχώρησιν μετ' εὐχῆς παρ' αὐ τοῦ δέξῃ, ὅπως τέλειός σοι ἀποδοθῇ τῆς ταπεινοφρο- σύνης ὁ στέφανος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. σκοπος· Ακουε καὶ τῆς ἐνδεκάτης ἐντολῆς· Αρον ἀπὸ σου τὴν λύπην· καὶ γὰρ αὕτη ἀδελφή ἐστι τῆς διψυ χίας· καὶ τῆς ὀξυχολίας. Λέγει ὁ ᾿Αντίοχος· Πῶς, κύ- ριε, ἀδελφή ἐστιν αὐτῆς; Αλλο γάρ μοι δοκεῖ ὀξυχο- λία, καὶ ἄλλο διψυχία, καὶ ἄλλο λύπη. Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Διὰ τί οὐ νοεῖς τὰ λεγόμενά σοι ; Καὶ γὰρ ἐκεῖνοι οὐ νοοῦσιν, οἱ βάλλοντες ἑαυτοὺς εἰς τὰ σαρκικὰ καὶ κοσμικά πράγματα. Οὐ νοεῖς ὅτι ἡ λύπη πάντων τῶν παθῶν πονηροτέρα ἐστὶ καὶ δεινοτάτη τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ, καὶ παρὰ πάντα τὰ πνεύματα (68) καταφθείρει τὸν ἄνθρωπον (69) ; Οἱ δὲ φόβον ἔχοντες Θεοῦ καὶ ἐρευνῶντες περὶ Θεοῦ ἔργων καὶ ἀληθείας καὶ τὴν καρδίαν ἔχοντες πρὸς Κύριον, πάντα τὰ λεγόμενα αὐτοῖς τάχιον νοοῦσι καὶ συνιοῦσιν, ὅτι καθαροί εἰσι καὶ ἀμέριμνοι ἀπὸ πάσης φροντίδος καὶ μερίμνης κοσμικῆς, καὶ οὐδὲν ἄλλο εἰ μὴ τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ ἔχουσιν ἐν ἑαυτοῖς. * DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. A divitiarum multarum cupido, quæ est avaritia, nec B non multorum vanorumque ciborum, ebrietatıs nimiæ, variorum gulæ irritamentorum, et aliarum plurimarum stultarumque voluptatum : humana item vanæque gloriæ. Voluptas quælibet stulta est inanisque servis Dei. Abstinere itaque convenit a voluptatibus hujuscemodi, ut iis abstinentes, Deo vivatis. Quod si bonæ cupiditati inservieris, eique obsecutus fueris, dominabere pravæ cupiditati, eamque arbitratu tuo tibi subjicies. Tum Antio- chus : Scire vellem, ait, quibusnam modis me oporteat bonæ cupiditati inservire. Cui episcopus : Audi, justitiam operare, virtutem tene veritatis, necnon timorem Domini, fidem, charitatem, humi- litatem et paupertatem pluris facias (70) quam mundanam vanitatem, et his similia : quæ si ope- ratus fueris, servus Deo acceptus eris in sæcula. Amen. Iterum ait illi episcopus Cum videat diabolus non posse se suo marte, id est per suam cogita- tionem, tibi nocere, infirmiores ad te monachos adducit ; quorum opera, quamdam tibi præbet oc- casionem dialogorum, operum, otii, aut carnalis cupidinis, ut in scandalum te et in perturbationem conjiciat. At tu, cum noris has esse inimici insidias, me cmperis in mente tua dicere : Egone tam præ- claro genere oriundus, ad pedes hujusce qui priva tus et vulgi homo est, me prosternam? Imo ea c maxime de causa procide coram illo, memor jus- sionis Salvatoris nostri Jesu Christi, qua præcipitur tibi : e Si quis percusserit te in maxillam dexte- ram, præbe illi et aliam : neque ab illius pedi- bus ante abscesseris, donec veniam ab eo cum oratione impetraris, ut perfecta humilitatis corona doneris in sæcula. Amen. Undecimum mandatum, tristitia vitanda. Matth. v, 59. p scopus Audi undecimum quoque præceptum. Exige a te omnem tristitiam, nam soror illa est animi dubii et hæsitantis, nec non iracundiæ. Tum An- tiochus : Qui, quaso, ait, Domine, soror illius est? Aliud enim videtur mihi iracundia, aliud dubitatio animi, aliud tristitia. Cui episcopus : Quid quod non intelligis quæ dicta sunt? Ii namque non intelligunt, qui sese in carnalia et mundana faci- nora dejiciunt. Annon intelligis omnium affectum pessimum esse tristitiam, Deique servis durissi- mam : quæ plus quam alii omnes (nequitia) spiri- tus hominem corrumpit ? Sane qui Deum timent, divinaque opera ac veritatem scrutantur, et corde Domino adhærent, ii omnia sibi dicta cito intelli- gunt et percipiunt, quia puri sunt et vacui omni cura et sollicitudine sæculari : nulloque alio tenen… tur (affectu) quam timore Dei. Nam ubi Dominus tine exprimuntur apud Hermam: Et omnium spiri- tus exterminat et crucial Spiritum sanctum (66) ῾Ο ἐπίσκοπος λέγει· "Ακουε· Εργασαι δικαιο 11. (67) Καὶ εὐξαμένων αὐτῶν, λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσ (65) fic multa omittuntur. (66) Haec son omnino similia Hermæ mandato. (67) Hermæ mandat. 11. (68) Καὶ παρὰ πάντα τὰ πνεύματα. Hæc sic La- 11. Et postquam ambo precati sunt, ait illi epi- (69) Hic bene multa desunt. (70) Sic conjectando vertimus.

πολλή. Κολλήθητι οὖν τοῦ Κυρίου, καὶ πάντων νοήσεις. Ακουε οὖν πῶς ἡ λύπη ἐκτρίβει τὸ πνεῦ μα, καὶ πάλιν σώζει. Οταν ὁ δίψυχος ἐπιβάληται πρᾶξαί τι, καὶ ἀποτύχῃ διὰ τὴν διψυχίαν αὐτοῦ, ἡ λύπη ἐκπορεύεται εἰς τὸν ἄνθρωπον καὶ λυπεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον καὶ στενοχωρεῖ αὐτό. Εἶτα πάλιν ὀξυχολία ὅταν κολληθῇ τῷ ἀνθρώπῳ περὶ πράγματός τινος, καὶ λίαν πικρανθῇ, καὶ ποιήσῃ τι κακὸν, πάλιν ή λύπη είσπορεύεται εἰς τὴν καρδίαν τοῦ ἀνθρώπου τοῦ ὀξυχολήσαντος, καὶ λυπεῖται ἐπὶ τῇ πράξει αὐτοῦ, ᾗ ἔπραξε, καὶ μετανοεῖ, ὅτι πονηρὸν εἰργά σατο. Αὕτη οὖν ἡ λύπη δοκεῖ σωτηρίαν ἔχειν, ὅτι τὸ πονηρὸν πράξας μετενόησεν. [Αμφότεραι δὲ τῶν ] πράξεων λυποῦσι τὸν ἄνθρωπον· [ἡ μὲν λύπη, ὅτι ] "Οπου γὰρ ὁ Κύριος κατοικεῖ, ἐκεῖ καὶ σύνεσις Β ἀπέτυχε τῆς πράξεως, ἡ δὲ ὀξυχολία, ὅτι ἔπραξε τὸ πονηρόν. Αμφότερα οὖν λυπηρά ἐστι τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ. Αρον οὖν ἀπὸ σοῦ τὴν λύπην καὶ μὴ θλίβε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ ἐν σοὶ κατοικοῦν, μήποτε ἐντεύξηται τῷ Θεῷ, καὶ ἀποστῇ ἀπὸ σοῦ. Τὸ γὰρ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, τὸ δοθὲν εἰς τὴν σάρκα ταύτην, λύπην σαρκικὴν οὐχ ὑποφέρει, οὐδὲ στενοχωρίαν. Λύπη γὰρ ἡ ἐπὶ τοῖς πρώτοις ἁμαρτήμασι μόνη ἔχει ὠφέλειαν, ἐὰν μὴ πάλιν ἁμαρτήσῃς. Ενδυσαι οὖν τὴν ἱλαρότητα, τὴν πάντοτε ἔχουσαν χάριν παρά τῷ Θεῷ καὶ εὐπρόσδεκτον οὖσαν αὐτῷ καὶ ἐντρύφη - σον ἐν αὐτῇ. Πᾶς γὰρ ἱλαρὸς ἀνὴρ ἀγαθὰ ἐργάζεται καὶ ἀγαθὰ φρονεῖ καὶ καταφρονεῖ τῆς ματαίας λύπης. Ὁ δὲ λυπηρὸς ἀνὴρ πάντοτε ὀργίζεται καὶ ἀνομίαν ἐργάζεται μὴ ἐντυγχάνων μηδὲ ἐξομολογούμενος τῷ Θεῷ. Πάντοτε γὰρ λυπηροῦ ἀνδρὸς ἡ ἔντευξις οὐκ ἔχει δύναμιν τοῦ ἀναβῆναι ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον τοῦ Θεοῦ· ὅτι ἡ λύπη ἐγκάθηται εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ. Μεμιγμένη οὖν ἡ λύπη· ἡ κοσμικὴ μετὰ τῆς ἐντεύ- ξεως οὐκ ἀφίησι τὴν ἔντευξιν. ἀναβῆναι καθαρὰν εἰς τὸ θυσιαστήριον. Ωσπερ γὰρ ὄξος καὶ οἶνος με μι γμένα (71) τὴν αὐτὴν ἡδονὴν οὐκ ἔχουσιν, οὕτω καὶ λύπη μεμιγμένη μετὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὴν αὐτὴν ἔντευξιν [οὐκ ἔχει ]. Καθάρισον οὖν ἑαυτὸν ἀπὸ τῆς λύπης πονηρᾶς ταύτης, καὶ ζήσῃ τῷ Θεῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. πος· Βλέπε στερεῶς, καὶ ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου ἐπίστρεφε πρὸς Κύριον (72)· καὶ μὴ φοβηθῇς τὸν διάβολον· δύναμις γὰρ ἐν αὐτῷ οὐκ ἔστι κατὰ τῶν δούλων τοῦ Θεοῦ. Ὁ Θεὸς γάρ ἐστιν ὁ παρέχων τὴν νίκην. Ὁ διάβολος μόνον φόβον ἔχει· ὁ δὲ φόβος αὐτοῦ τόνους οὐκ ἔχει. Μη φοβηθῇς οὖν αὐτὸν, καὶ φεύξεται ἀπὸ σοῦ, μηδὲ τὴν ἀπειλὴν αὐτοῦ δειλιάσης. Ατονος γὰρ ὡς νεκροῦ νεύρα. Οὐ δύναται γὰρ και ταδυναστεύειν τῶν δούλων τοῦ Θεοῦ τῶν ἐξ ὅλης καρδίας ἐλπιζόντων ἐπ' αὐτόν. Δύναται οὖν ὁ διά βολος παλαῖσαι, καταπαλαῖσαι δὲ οὐ δύναται. Ἐὰν οὖν ἀντιστῇς αὐτὸν, νικηθεὶς φεύξεται ἀπὸ σοῦ κατ ῃσχυμμένος. Μάλλον φοβήθητι τὸν Κύριον τὸν δυνά S. ATHANASIUS. SPURIA. B habitat, illic intelligentia multa. Adhære itaque A Domino, et nulla non intelliges. Audi igitur quo pacto tristitia spiritum atterat, et quo pacto contra salvum faciat. Cum homo dubius animi quidpiam aggreditur, quod dubitationis causa prater. senten- tiam ipsi cadit, tum tristitia invadit hominem, Spiritumque sanctum contristat auque angustal. Hinc rursum ubi iracundia occupat hominem, ob rem quamlibet atque multum exacerbat, ita ut in malum quidpiam facinus prorumpat; tunc iterum tristitia ingreditur in cor hominis iracundi, atque de facto suo dolet poenitetque illum admissi faci- noris. Hæc itaque tristitia videtur salutaris, quia eum commissi facinoris poenitet. Verum utraque res hominem contristant, nempe tristitia, quia res none sententia cadit, et iracundia, quia fagitium perpetravit quæ ambæ Spiritum sanctum contri- stant. Elimina ergo tristitiam, neque contristes Spiritum sanctum in te habitantem: ne forte Deum obsecretur, et a te abscedat. Spiritus namque Dei qui carni nostræ impertitur, carnalem tristitiam non sustinet, neque coarctationem. Sola eni:n tristitia præteritorum peccatorum affert utilita- tem ; dum ulterius non peccaveris. Indue hila- ritatem, quæ omni floret gratia apud Deum, cui est acceptissima, in eaque lætare. Omnis quippe bilaris homo bona operatur, bona sentit et cogitat, spernitque vanam tristitiam contra homo tristis assidue irascitur et iniquitatem operatur, nec Do- minum precatur, neque mala ipsi confitetur sua. Oratio quippe viri tristitia occupati, ascendere non C valet ad altare Dei, quia tristitia insidet in corde ipsius. Tristitia ergo mundana precationi com- mista, non sinit precationem ascendere puram ad altare. Quemadmodum enim acetum et vinum permista non eamdem ferunt ambo voluptatem, sic tristitia cum Spiritu sancto mista, non eamdem emittit orationem. Purga igitur te ipse a prava illa tristitia, et vives Deo in sæcula. Amen. Duodecimum præceptum, Deum timere, diabolum non timere oportet. pus : Attente perpende, et ex toto corde tuo con- vertere ad Dominum, nec diabolum reformides, vis quippe nulla in eo est adversus servos Dei: nam Deus est qui dat victoriam. Diabolus terrorem quem- dam solum imprimit, sed terror ille nihil virium habet. Ne formides itaque illum, et a te fugiet. Nec minas illius pertimescas. Perinde enim imbecillus est ut nervi cadaveris. Nec potest dominari Dei servis, qui ex toto corde suo sperant in illum. Pu- gnare diabolus valet, oppugnare non valet. Si ob- stiteris illi, superatus fugiet a te cum pudore. Time potius Dominum, qui potest salvum facere et per- dere. Ne reformides vel timeas mortem quæ fluxa D 12. Postquam aulem oraverant, ait illi episco- 19. Καὶ εὐξαμένων αὐτῶν, λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκο (71) Vulgo, όξος οίνῳ μεμιγμένον. NoLTE. (72) Hæc exstant sub finem duodecimi Hermæ mandati, sed aliquantum diversa.

μενον σῶσαι καὶ ἀπολέσαι. Μὴ δειλιάσης, μηδὲ φοβηθῇς τὸν θάνατον, φθαρτὸς γάρ ἐστιν· ἀλλὰ φοβοῦ τὴν ἁμαρτίαν, προαιρετικὴ γάρ ἐστι. Φύλασσε σεαυτὸν ἀπὸ τῶν τρίτων μελῶν τοῦ σώματός σου, ὀφθαλμοῦ, στόματος καὶ ἀκοῆς· μήποτε διὰ τῶν ὀφθαλμῶν σου φθονερῶς καὶ ἀκολάστως προσέχῃς τινὶ, καὶ διὰ στόματος τοῦ μὴ λαλεῖν ποτε ἀσύμφορα, καὶ ἀκοὴν τῇ ὑγιαινούσῃ [διδασκαλίᾳ ἐπέστρεφε], μήποτε καταδέξῃ λόγ[ους ἀσεβεῖς] (75), μήποτε ἡττηθῇς ἀσυνέτοις λογισμοῖς, ἀκοῇ βλαβερᾷ, καὶ ἐπιστρέψῃς ὡς κύων ἐπὶ τὸν ἴδιον ἐμετόν. ᾿Αλλὰ λάβε μᾶλλον εἰς τὴν σὴν ἔννοιαν τὴν ἐσχάτην ἡμέραν. Οὐ γὰρ μόνος τὸν αἰῶνα βιώσεις, ἀλλὰ τὴν τότε μνήσθητι συνεχὴν καὶ πνιγμὸν καὶ θανάτου ὥραν καὶ ἀπόφασιν Θεοῦ κατεπείγουσαν καὶ ἀγγέ- λους ἐπισπεύδοντας καὶ ψυχὴν ἐν τούτοις θορυβου- Β μένην καὶ ἅμα τῷ συνειδότι πικρῶς μαστιγουμένην καὶ πρὸς τὰ ὧδε ἐλεεινῶς ἐπιστρέφουσαν. Καὶ τὴν ἀπαραίτητον τῆς μακρᾶς ἐκείνης ἀποδημίας ἀνάγκην διάγραψόν μοι τῇ διανοίᾳ, τὴν τελευταίαν τοῦ κοινοῦ βίου καταστροφὴν, ὅταν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ δέξῃ αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ τῶν ἁγίων. "Ηξει γὰρ καὶ οὐ παρασιωπήσεται, ὅταν ἔλθῃ ὁ Κύριος κρῖναι ζῶντας καὶ νεκροὺς καὶ ἀποδοῦναι ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Μνήσθητι τὸν πύρινον ποταμὸν, τὸν σκώληκα τὸν ἀκοίμητον, τὸν δεινὸν ἄδην, τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον, τὸν πικρὸν κλαυθμόν, τὸν βρυγμὸν τῶν ὀδόντων, τὴν ἄσβεστον κάμινον. Πάντα γὰρ γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα παραστή- σεται· ὅταν ἡ σάλπιγξ ἐκείνη μέγα τι καὶ φοβερὸν ἠχήσασα τοὺς ἀπ' αἰῶνος ἐξ. . . . . . καθεύδοντας, · καὶ ἐκπορεύσονται οἱ τὰ ἀγαθὰ πράξαντες εἰς ἀνάστασιν ζωῆς· οἱ δὲ τὰ φαῦλα πράξαντες εἰς ἀνάστασιν κρίσεως. » Μνήσθητι τῆς τοῦ Δανιήλ ὀπτασίας, πῶς ὑπ' ὄψεσιν ἄγει τὴν κρίσιν, ὅτι, φησίν, · Ἕως οὗ θρόνοι ἐτέθησαν, καὶ Παλαιὸς ἡμερῶν ἐκάθισε, καὶ τὸ ἔνδυμα αὐτοῦ λευκὸν ὡς χιών, καὶ ἡ θρίξ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ ὡς ἔριον καθαρόν. Ο θρόνος αὐτοῦ ὡς φλόξ πυρός· οἱ τροχοὶ αὐτοῦ πῦρ φλέγον· ποταμὸς πυρὸς εἶλκεν ἔμπροσθεν αὐτοῦ. Χίλιαι χιλιάδες ἐλειτούργουν αὐτῷ καὶ μύριαι μυ- ριάδες παρειστήκεισαν αὐτῷ. Κριτήριον εκάθισε καὶ βίβλοι ἠνεώχθησαν. Τὰ ἀγαθὰ, τὰ φαῦλα, τὰ φανερά, τὰ κεκρυμμένα, τὰ πράγματα, τὰ ῥήματα, τὰ ἐνθυ μήματα, εὐθέως οὖν εἰς ἑξάκουστον τοῖς πᾶσι, καὶ ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις σαφῶς ἀνακαλύψει. Πάντα γὰρ, ὡς προείπον, γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα παρα στήσει τῷ βήματι τῷ φοβερῷ. Βλέπε λοιπὸν τὸν χρόνον ἐν ᾧ δεῖ σε καρπώσασθαι τὸ ἀμέτρητον αὐτοῦ ἔλεος, μὴ ἐν ματαιότητι ἀναλώσῃς, καὶ ἐν πύλαις ᾅδου ζητήσεις τοῦτο καὶ οὐχ εὑρήσεις ὃ ἐν τῷ ὕψει τῶν ἡμερῶν σου προκείμενον οὐκ ἠθέλησας. Μνή- σθητι οὖν καὶ ταύτην τὴν φρικτὴν τῆς ἀπολογίας ἡμέραν τῆς κρίσεως, καὶ ἴδε πῶς μέλλεις ἀπολο γεῖσθαι τῷ πλάσαντί σε Θεῷ, ὅτι αὐτός ἐστι κριτής το τα λογίον ἀσεβείς. ἡ ζώντων καὶ νεκρῶν, ὅτι δεδόξασται τὸ ὄνομα του DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. B ctione procedit. Cave tibi a tribus corporis tui mem- bris, oculo, ore, auditu. Ne forte aliquem torvis et invidis oculis respicias, et ore quædam noxia pro- feras; auditum vero sanæ fidei adhibeto tantum; ne forte perversum sermonem admittas, vel ex noxio auditu ab imprudentibus cogitationibus su- pereris (74), et revertare velut canis ad vomitum tuum. Sed potius novissimam diem tecum reputa. Neque enim tu solus in sæculum vives: sed memento futuræ illius coarctationis suffocationis- que, horæ obitus, urgentis sententia Dei, angelo- rum festinantium, animæ harumce rerum specta- culo turbata, conscientia sua graviter perculsæ, et res hujus seculi miserabiliter respicientis : atque in- deprecabilem illius peregrinationis necessitatem in tua mente describito, nec non postremum commu- nis hominum vitæ exitum, quo tempore veniet Fi- lius Dei in gloria sua cum angelis sanctis suis. Veniet namque et non silebit, cum venerit Domi- nus judicare vivos et mortuos, et dare unicuique secundum opera sua. Memento ignei fluminis, ver mis qui nunquam moritur, horribilis inferni, te- nebrarum exteriorum, acerbi luctus, stridoris den- tium, inexstincti camini. Omnia enim nuda et aperta exhibebuntur, cum tuba illa magnum quid et ter ribile personans excitabit eos qui a saeculo dor- miunt et procedent qui bona fecerunt in resur- rectionem vitæ; qui vero mala egerunt, in resur- rectionem judicii *. » Memento visionis Danielis : quo pacto ob oculos ponat judicium: Donec, A est. Sed time peccatum, quod ex voluntate et ele- Joan. v, 29. Dan. viii, 9, 10. Tim. iv, 3. Vulgo, C ait, throni positi sunt, et Antiquus dierum sedit, et vestimentum ejus album sicut nix, et capillus capitis ejus quasi lana munda. Thronus ejus ut flamma ignis, rotæ ejus ignis accensus : fluvius igueus duebat in conspectu ejus. Millia millium ministrabant ei, et decies millies dena. millia assi- stebant ei, judicium sedit et libri aperti sunt 7. Tum bona, mala, manifesta, abscondita, facta, di- cta, cogitata, derepente omnibus audientibus cum angelis tum hominibus palam revelabit. Omnia enim, uti supra dixi, nuda et manifesta exhibebit, coram terribili tribunali. Vide igitur ne residuum temporis, quo te oportet immensam ejus misericor- diam fectere et demereri, in vanitate absumas; quod postea ad portas inferi exquisiturus et opta- turus es: nec invenies illud, quod in medio dierum tuorum cum adesset respuisti. Recordare itaque horrendum illum diem judicii, quo causam dictu- rus es, quo pacto dicturus illam es apud Deum qui te condidit, quia ipse judex est vivorum et mortuo- rum. Quoniam glorificatum est nomen Patris et Fi- lii et Spiritus sancti, sicut a principio ita et nunc et semper et in sæcula sæculorum. Amen. (73) Supplevimus, διδασκαλίᾳ ἐπίστρεφε. Coll. Ιl (74) Conjectando sic vertimus.

μενον σῶσαι καὶ ἀπολέσαι. Μὴ δειλιάσης, μηδὲ φοβηθῇς τὸν θάνατον, φθαρτὸς γάρ ἐστιν· ἀλλὰ φοβοῦ τὴν ἁμαρτίαν, προαιρετικὴ γάρ ἐστι. Φύλασσε σεαυτὸν ἀπὸ τῶν τρίτων μελῶν τοῦ σώματός σου, ὀφθαλμοῦ, στόματος καὶ ἀκοῆς· μήποτε διὰ τῶν ὀφθαλμῶν σου φθονερῶς καὶ ἀκολάστως προσέχῃς τινὶ, καὶ διὰ στόματος τοῦ μὴ λαλεῖν ποτε ἀσύμφορα, καὶ ἀκοὴν τῇ ὑγιαινούσῃ [διδασκαλίᾳ ἐπέστρεφε], μήποτε καταδέξῃ λόγ[ους ἀσεβεῖς] (75), μήποτε ἡττηθῇς ἀσυνέτοις λογισμοῖς, ἀκοῇ βλαβερᾷ, καὶ ἐπιστρέψῃς ὡς κύων ἐπὶ τὸν ἴδιον ἐμετόν. ᾿Αλλὰ λάβε μᾶλλον εἰς τὴν σὴν ἔννοιαν τὴν ἐσχάτην ἡμέραν. Οὐ γὰρ μόνος τὸν αἰῶνα βιώσεις, ἀλλὰ τὴν τότε μνήσθητι συνεχὴν καὶ πνιγμὸν καὶ θανάτου ὥραν καὶ ἀπόφασιν Θεοῦ κατεπείγουσαν καὶ ἀγγέ- λους ἐπισπεύδοντας καὶ ψυχὴν ἐν τούτοις θορυβου- Β μένην καὶ ἅμα τῷ συνειδότι πικρῶς μαστιγουμένην καὶ πρὸς τὰ ὧδε ἐλεεινῶς ἐπιστρέφουσαν. Καὶ τὴν ἀπαραίτητον τῆς μακρᾶς ἐκείνης ἀποδημίας ἀνάγκην διάγραψόν μοι τῇ διανοίᾳ, τὴν τελευταίαν τοῦ κοινοῦ βίου καταστροφὴν, ὅταν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ δέξῃ αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ τῶν ἁγίων. "Ηξει γὰρ καὶ οὐ παρασιωπήσεται, ὅταν ἔλθῃ ὁ Κύριος κρῖναι ζῶντας καὶ νεκροὺς καὶ ἀποδοῦναι ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Μνήσθητι τὸν πύρινον ποταμὸν, τὸν σκώληκα τὸν ἀκοίμητον, τὸν δεινὸν ἄδην, τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον, τὸν πικρὸν κλαυθμόν, τὸν βρυγμὸν τῶν ὀδόντων, τὴν ἄσβεστον κάμινον. Πάντα γὰρ γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα παραστή- σεται· ὅταν ἡ σάλπιγξ ἐκείνη μέγα τι καὶ φοβερὸν ἠχήσασα τοὺς ἀπ' αἰῶνος ἐξ. . . . . . καθεύδοντας, · καὶ ἐκπορεύσονται οἱ τὰ ἀγαθὰ πράξαντες εἰς ἀνάστασιν ζωῆς· οἱ δὲ τὰ φαῦλα πράξαντες εἰς ἀνάστασιν κρίσεως. » Μνήσθητι τῆς τοῦ Δανιήλ ὀπτασίας, πῶς ὑπ' ὄψεσιν ἄγει τὴν κρίσιν, ὅτι, φησίν, · Ἕως οὗ θρόνοι ἐτέθησαν, καὶ Παλαιὸς ἡμερῶν ἐκάθισε, καὶ τὸ ἔνδυμα αὐτοῦ λευκὸν ὡς χιών, καὶ ἡ θρίξ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ ὡς ἔριον καθαρόν. Ο θρόνος αὐτοῦ ὡς φλόξ πυρός· οἱ τροχοὶ αὐτοῦ πῦρ φλέγον· ποταμὸς πυρὸς εἶλκεν ἔμπροσθεν αὐτοῦ. Χίλιαι χιλιάδες ἐλειτούργουν αὐτῷ καὶ μύριαι μυ- ριάδες παρειστήκεισαν αὐτῷ. Κριτήριον εκάθισε καὶ βίβλοι ἠνεώχθησαν. Τὰ ἀγαθὰ, τὰ φαῦλα, τὰ φανερά, τὰ κεκρυμμένα, τὰ πράγματα, τὰ ῥήματα, τὰ ἐνθυ μήματα, εὐθέως οὖν εἰς ἑξάκουστον τοῖς πᾶσι, καὶ ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις σαφῶς ἀνακαλύψει. Πάντα γὰρ, ὡς προείπον, γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα παρα στήσει τῷ βήματι τῷ φοβερῷ. Βλέπε λοιπὸν τὸν χρόνον ἐν ᾧ δεῖ σε καρπώσασθαι τὸ ἀμέτρητον αὐτοῦ ἔλεος, μὴ ἐν ματαιότητι ἀναλώσῃς, καὶ ἐν πύλαις ᾅδου ζητήσεις τοῦτο καὶ οὐχ εὑρήσεις ὃ ἐν τῷ ὕψει τῶν ἡμερῶν σου προκείμενον οὐκ ἠθέλησας. Μνή- σθητι οὖν καὶ ταύτην τὴν φρικτὴν τῆς ἀπολογίας ἡμέραν τῆς κρίσεως, καὶ ἴδε πῶς μέλλεις ἀπολο γεῖσθαι τῷ πλάσαντί σε Θεῷ, ὅτι αὐτός ἐστι κριτής το τα λογίον ἀσεβείς. ἡ ζώντων καὶ νεκρῶν, ὅτι δεδόξασται τὸ ὄνομα του DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. B ctione procedit. Cave tibi a tribus corporis tui mem- bris, oculo, ore, auditu. Ne forte aliquem torvis et invidis oculis respicias, et ore quædam noxia pro- feras; auditum vero sanæ fidei adhibeto tantum; ne forte perversum sermonem admittas, vel ex noxio auditu ab imprudentibus cogitationibus su- pereris (74), et revertare velut canis ad vomitum tuum. Sed potius novissimam diem tecum reputa. Neque enim tu solus in sæculum vives: sed memento futuræ illius coarctationis suffocationis- que, horæ obitus, urgentis sententia Dei, angelo- rum festinantium, animæ harumce rerum specta- culo turbata, conscientia sua graviter perculsæ, et res hujus seculi miserabiliter respicientis : atque in- deprecabilem illius peregrinationis necessitatem in tua mente describito, nec non postremum commu- nis hominum vitæ exitum, quo tempore veniet Fi- lius Dei in gloria sua cum angelis sanctis suis. Veniet namque et non silebit, cum venerit Domi- nus judicare vivos et mortuos, et dare unicuique secundum opera sua. Memento ignei fluminis, ver mis qui nunquam moritur, horribilis inferni, te- nebrarum exteriorum, acerbi luctus, stridoris den- tium, inexstincti camini. Omnia enim nuda et aperta exhibebuntur, cum tuba illa magnum quid et ter ribile personans excitabit eos qui a saeculo dor- miunt et procedent qui bona fecerunt in resur- rectionem vitæ; qui vero mala egerunt, in resur- rectionem judicii *. » Memento visionis Danielis : quo pacto ob oculos ponat judicium: Donec, A est. Sed time peccatum, quod ex voluntate et ele- Joan. v, 29. Dan. viii, 9, 10. Tim. iv, 3. Vulgo, C ait, throni positi sunt, et Antiquus dierum sedit, et vestimentum ejus album sicut nix, et capillus capitis ejus quasi lana munda. Thronus ejus ut flamma ignis, rotæ ejus ignis accensus : fluvius igueus duebat in conspectu ejus. Millia millium ministrabant ei, et decies millies dena. millia assi- stebant ei, judicium sedit et libri aperti sunt 7. Tum bona, mala, manifesta, abscondita, facta, di- cta, cogitata, derepente omnibus audientibus cum angelis tum hominibus palam revelabit. Omnia enim, uti supra dixi, nuda et manifesta exhibebit, coram terribili tribunali. Vide igitur ne residuum temporis, quo te oportet immensam ejus misericor- diam fectere et demereri, in vanitate absumas; quod postea ad portas inferi exquisiturus et opta- turus es: nec invenies illud, quod in medio dierum tuorum cum adesset respuisti. Recordare itaque horrendum illum diem judicii, quo causam dictu- rus es, quo pacto dicturus illam es apud Deum qui te condidit, quia ipse judex est vivorum et mortuo- rum. Quoniam glorificatum est nomen Patris et Fi- lii et Spiritus sancti, sicut a principio ita et nunc et semper et in sæcula sæculorum. Amen. (73) Supplevimus, διδασκαλίᾳ ἐπίστρεφε. Coll. Ιl (74) Conjectando sic vertimus.

μενον σῶσαι καὶ ἀπολέσαι. Μὴ δειλιάσης, μηδὲ φοβηθῇς τὸν θάνατον, φθαρτὸς γάρ ἐστιν· ἀλλὰ φοβοῦ τὴν ἁμαρτίαν, προαιρετικὴ γάρ ἐστι. Φύλασσε σεαυτὸν ἀπὸ τῶν τρίτων μελῶν τοῦ σώματός σου, ὀφθαλμοῦ, στόματος καὶ ἀκοῆς· μήποτε διὰ τῶν ὀφθαλμῶν σου φθονερῶς καὶ ἀκολάστως προσέχῃς τινὶ, καὶ διὰ στόματος τοῦ μὴ λαλεῖν ποτε ἀσύμφορα, καὶ ἀκοὴν τῇ ὑγιαινούσῃ [διδασκαλίᾳ ἐπέστρεφε], μήποτε καταδέξῃ λόγ[ους ἀσεβεῖς] (75), μήποτε ἡττηθῇς ἀσυνέτοις λογισμοῖς, ἀκοῇ βλαβερᾷ, καὶ ἐπιστρέψῃς ὡς κύων ἐπὶ τὸν ἴδιον ἐμετόν. ᾿Αλλὰ λάβε μᾶλλον εἰς τὴν σὴν ἔννοιαν τὴν ἐσχάτην ἡμέραν. Οὐ γὰρ μόνος τὸν αἰῶνα βιώσεις, ἀλλὰ τὴν τότε μνήσθητι συνεχὴν καὶ πνιγμὸν καὶ θανάτου ὥραν καὶ ἀπόφασιν Θεοῦ κατεπείγουσαν καὶ ἀγγέ- λους ἐπισπεύδοντας καὶ ψυχὴν ἐν τούτοις θορυβου- Β μένην καὶ ἅμα τῷ συνειδότι πικρῶς μαστιγουμένην καὶ πρὸς τὰ ὧδε ἐλεεινῶς ἐπιστρέφουσαν. Καὶ τὴν ἀπαραίτητον τῆς μακρᾶς ἐκείνης ἀποδημίας ἀνάγκην διάγραψόν μοι τῇ διανοίᾳ, τὴν τελευταίαν τοῦ κοινοῦ βίου καταστροφὴν, ὅταν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ δέξῃ αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ τῶν ἁγίων. "Ηξει γὰρ καὶ οὐ παρασιωπήσεται, ὅταν ἔλθῃ ὁ Κύριος κρῖναι ζῶντας καὶ νεκροὺς καὶ ἀποδοῦναι ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Μνήσθητι τὸν πύρινον ποταμὸν, τὸν σκώληκα τὸν ἀκοίμητον, τὸν δεινὸν ἄδην, τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον, τὸν πικρὸν κλαυθμόν, τὸν βρυγμὸν τῶν ὀδόντων, τὴν ἄσβεστον κάμινον. Πάντα γὰρ γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα παραστή- σεται· ὅταν ἡ σάλπιγξ ἐκείνη μέγα τι καὶ φοβερὸν ἠχήσασα τοὺς ἀπ' αἰῶνος ἐξ. . . . . . καθεύδοντας, · καὶ ἐκπορεύσονται οἱ τὰ ἀγαθὰ πράξαντες εἰς ἀνάστασιν ζωῆς· οἱ δὲ τὰ φαῦλα πράξαντες εἰς ἀνάστασιν κρίσεως. » Μνήσθητι τῆς τοῦ Δανιήλ ὀπτασίας, πῶς ὑπ' ὄψεσιν ἄγει τὴν κρίσιν, ὅτι, φησίν, · Ἕως οὗ θρόνοι ἐτέθησαν, καὶ Παλαιὸς ἡμερῶν ἐκάθισε, καὶ τὸ ἔνδυμα αὐτοῦ λευκὸν ὡς χιών, καὶ ἡ θρίξ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ ὡς ἔριον καθαρόν. Ο θρόνος αὐτοῦ ὡς φλόξ πυρός· οἱ τροχοὶ αὐτοῦ πῦρ φλέγον· ποταμὸς πυρὸς εἶλκεν ἔμπροσθεν αὐτοῦ. Χίλιαι χιλιάδες ἐλειτούργουν αὐτῷ καὶ μύριαι μυ- ριάδες παρειστήκεισαν αὐτῷ. Κριτήριον εκάθισε καὶ βίβλοι ἠνεώχθησαν. Τὰ ἀγαθὰ, τὰ φαῦλα, τὰ φανερά, τὰ κεκρυμμένα, τὰ πράγματα, τὰ ῥήματα, τὰ ἐνθυ μήματα, εὐθέως οὖν εἰς ἑξάκουστον τοῖς πᾶσι, καὶ ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις σαφῶς ἀνακαλύψει. Πάντα γὰρ, ὡς προείπον, γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα παρα στήσει τῷ βήματι τῷ φοβερῷ. Βλέπε λοιπὸν τὸν χρόνον ἐν ᾧ δεῖ σε καρπώσασθαι τὸ ἀμέτρητον αὐτοῦ ἔλεος, μὴ ἐν ματαιότητι ἀναλώσῃς, καὶ ἐν πύλαις ᾅδου ζητήσεις τοῦτο καὶ οὐχ εὑρήσεις ὃ ἐν τῷ ὕψει τῶν ἡμερῶν σου προκείμενον οὐκ ἠθέλησας. Μνή- σθητι οὖν καὶ ταύτην τὴν φρικτὴν τῆς ἀπολογίας ἡμέραν τῆς κρίσεως, καὶ ἴδε πῶς μέλλεις ἀπολο γεῖσθαι τῷ πλάσαντί σε Θεῷ, ὅτι αὐτός ἐστι κριτής το τα λογίον ἀσεβείς. ἡ ζώντων καὶ νεκρῶν, ὅτι δεδόξασται τὸ ὄνομα του DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. B ctione procedit. Cave tibi a tribus corporis tui mem- bris, oculo, ore, auditu. Ne forte aliquem torvis et invidis oculis respicias, et ore quædam noxia pro- feras; auditum vero sanæ fidei adhibeto tantum; ne forte perversum sermonem admittas, vel ex noxio auditu ab imprudentibus cogitationibus su- pereris (74), et revertare velut canis ad vomitum tuum. Sed potius novissimam diem tecum reputa. Neque enim tu solus in sæculum vives: sed memento futuræ illius coarctationis suffocationis- que, horæ obitus, urgentis sententia Dei, angelo- rum festinantium, animæ harumce rerum specta- culo turbata, conscientia sua graviter perculsæ, et res hujus seculi miserabiliter respicientis : atque in- deprecabilem illius peregrinationis necessitatem in tua mente describito, nec non postremum commu- nis hominum vitæ exitum, quo tempore veniet Fi- lius Dei in gloria sua cum angelis sanctis suis. Veniet namque et non silebit, cum venerit Domi- nus judicare vivos et mortuos, et dare unicuique secundum opera sua. Memento ignei fluminis, ver mis qui nunquam moritur, horribilis inferni, te- nebrarum exteriorum, acerbi luctus, stridoris den- tium, inexstincti camini. Omnia enim nuda et aperta exhibebuntur, cum tuba illa magnum quid et ter ribile personans excitabit eos qui a saeculo dor- miunt et procedent qui bona fecerunt in resur- rectionem vitæ; qui vero mala egerunt, in resur- rectionem judicii *. » Memento visionis Danielis : quo pacto ob oculos ponat judicium: Donec, A est. Sed time peccatum, quod ex voluntate et ele- Joan. v, 29. Dan. viii, 9, 10. Tim. iv, 3. Vulgo, C ait, throni positi sunt, et Antiquus dierum sedit, et vestimentum ejus album sicut nix, et capillus capitis ejus quasi lana munda. Thronus ejus ut flamma ignis, rotæ ejus ignis accensus : fluvius igueus duebat in conspectu ejus. Millia millium ministrabant ei, et decies millies dena. millia assi- stebant ei, judicium sedit et libri aperti sunt 7. Tum bona, mala, manifesta, abscondita, facta, di- cta, cogitata, derepente omnibus audientibus cum angelis tum hominibus palam revelabit. Omnia enim, uti supra dixi, nuda et manifesta exhibebit, coram terribili tribunali. Vide igitur ne residuum temporis, quo te oportet immensam ejus misericor- diam fectere et demereri, in vanitate absumas; quod postea ad portas inferi exquisiturus et opta- turus es: nec invenies illud, quod in medio dierum tuorum cum adesset respuisti. Recordare itaque horrendum illum diem judicii, quo causam dictu- rus es, quo pacto dicturus illam es apud Deum qui te condidit, quia ipse judex est vivorum et mortuo- rum. Quoniam glorificatum est nomen Patris et Fi- lii et Spiritus sancti, sicut a principio ita et nunc et semper et in sæcula sæculorum. Amen. (73) Supplevimus, διδασκαλίᾳ ἐπίστρεφε. Coll. Ιl (74) Conjectando sic vertimus.

μενον σῶσαι καὶ ἀπολέσαι. Μὴ δειλιάσης, μηδὲ φοβηθῇς τὸν θάνατον, φθαρτὸς γάρ ἐστιν· ἀλλὰ φοβοῦ τὴν ἁμαρτίαν, προαιρετικὴ γάρ ἐστι. Φύλασσε σεαυτὸν ἀπὸ τῶν τρίτων μελῶν τοῦ σώματός σου, ὀφθαλμοῦ, στόματος καὶ ἀκοῆς· μήποτε διὰ τῶν ὀφθαλμῶν σου φθονερῶς καὶ ἀκολάστως προσέχῃς τινὶ, καὶ διὰ στόματος τοῦ μὴ λαλεῖν ποτε ἀσύμφορα, καὶ ἀκοὴν τῇ ὑγιαινούσῃ [διδασκαλίᾳ ἐπέστρεφε], μήποτε καταδέξῃ λόγ[ους ἀσεβεῖς] (75), μήποτε ἡττηθῇς ἀσυνέτοις λογισμοῖς, ἀκοῇ βλαβερᾷ, καὶ ἐπιστρέψῃς ὡς κύων ἐπὶ τὸν ἴδιον ἐμετόν. ᾿Αλλὰ λάβε μᾶλλον εἰς τὴν σὴν ἔννοιαν τὴν ἐσχάτην ἡμέραν. Οὐ γὰρ μόνος τὸν αἰῶνα βιώσεις, ἀλλὰ τὴν τότε μνήσθητι συνεχὴν καὶ πνιγμὸν καὶ θανάτου ὥραν καὶ ἀπόφασιν Θεοῦ κατεπείγουσαν καὶ ἀγγέ- λους ἐπισπεύδοντας καὶ ψυχὴν ἐν τούτοις θορυβου- Β μένην καὶ ἅμα τῷ συνειδότι πικρῶς μαστιγουμένην καὶ πρὸς τὰ ὧδε ἐλεεινῶς ἐπιστρέφουσαν. Καὶ τὴν ἀπαραίτητον τῆς μακρᾶς ἐκείνης ἀποδημίας ἀνάγκην διάγραψόν μοι τῇ διανοίᾳ, τὴν τελευταίαν τοῦ κοινοῦ βίου καταστροφὴν, ὅταν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ δέξῃ αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ τῶν ἁγίων. "Ηξει γὰρ καὶ οὐ παρασιωπήσεται, ὅταν ἔλθῃ ὁ Κύριος κρῖναι ζῶντας καὶ νεκροὺς καὶ ἀποδοῦναι ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Μνήσθητι τὸν πύρινον ποταμὸν, τὸν σκώληκα τὸν ἀκοίμητον, τὸν δεινὸν ἄδην, τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον, τὸν πικρὸν κλαυθμόν, τὸν βρυγμὸν τῶν ὀδόντων, τὴν ἄσβεστον κάμινον. Πάντα γὰρ γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα παραστή- σεται· ὅταν ἡ σάλπιγξ ἐκείνη μέγα τι καὶ φοβερὸν ἠχήσασα τοὺς ἀπ' αἰῶνος ἐξ. . . . . . καθεύδοντας, · καὶ ἐκπορεύσονται οἱ τὰ ἀγαθὰ πράξαντες εἰς ἀνάστασιν ζωῆς· οἱ δὲ τὰ φαῦλα πράξαντες εἰς ἀνάστασιν κρίσεως. » Μνήσθητι τῆς τοῦ Δανιήλ ὀπτασίας, πῶς ὑπ' ὄψεσιν ἄγει τὴν κρίσιν, ὅτι, φησίν, · Ἕως οὗ θρόνοι ἐτέθησαν, καὶ Παλαιὸς ἡμερῶν ἐκάθισε, καὶ τὸ ἔνδυμα αὐτοῦ λευκὸν ὡς χιών, καὶ ἡ θρίξ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ ὡς ἔριον καθαρόν. Ο θρόνος αὐτοῦ ὡς φλόξ πυρός· οἱ τροχοὶ αὐτοῦ πῦρ φλέγον· ποταμὸς πυρὸς εἶλκεν ἔμπροσθεν αὐτοῦ. Χίλιαι χιλιάδες ἐλειτούργουν αὐτῷ καὶ μύριαι μυ- ριάδες παρειστήκεισαν αὐτῷ. Κριτήριον εκάθισε καὶ βίβλοι ἠνεώχθησαν. Τὰ ἀγαθὰ, τὰ φαῦλα, τὰ φανερά, τὰ κεκρυμμένα, τὰ πράγματα, τὰ ῥήματα, τὰ ἐνθυ μήματα, εὐθέως οὖν εἰς ἑξάκουστον τοῖς πᾶσι, καὶ ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις σαφῶς ἀνακαλύψει. Πάντα γὰρ, ὡς προείπον, γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα παρα στήσει τῷ βήματι τῷ φοβερῷ. Βλέπε λοιπὸν τὸν χρόνον ἐν ᾧ δεῖ σε καρπώσασθαι τὸ ἀμέτρητον αὐτοῦ ἔλεος, μὴ ἐν ματαιότητι ἀναλώσῃς, καὶ ἐν πύλαις ᾅδου ζητήσεις τοῦτο καὶ οὐχ εὑρήσεις ὃ ἐν τῷ ὕψει τῶν ἡμερῶν σου προκείμενον οὐκ ἠθέλησας. Μνή- σθητι οὖν καὶ ταύτην τὴν φρικτὴν τῆς ἀπολογίας ἡμέραν τῆς κρίσεως, καὶ ἴδε πῶς μέλλεις ἀπολο γεῖσθαι τῷ πλάσαντί σε Θεῷ, ὅτι αὐτός ἐστι κριτής το τα λογίον ἀσεβείς. ἡ ζώντων καὶ νεκρῶν, ὅτι δεδόξασται τὸ ὄνομα του DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. B ctione procedit. Cave tibi a tribus corporis tui mem- bris, oculo, ore, auditu. Ne forte aliquem torvis et invidis oculis respicias, et ore quædam noxia pro- feras; auditum vero sanæ fidei adhibeto tantum; ne forte perversum sermonem admittas, vel ex noxio auditu ab imprudentibus cogitationibus su- pereris (74), et revertare velut canis ad vomitum tuum. Sed potius novissimam diem tecum reputa. Neque enim tu solus in sæculum vives: sed memento futuræ illius coarctationis suffocationis- que, horæ obitus, urgentis sententia Dei, angelo- rum festinantium, animæ harumce rerum specta- culo turbata, conscientia sua graviter perculsæ, et res hujus seculi miserabiliter respicientis : atque in- deprecabilem illius peregrinationis necessitatem in tua mente describito, nec non postremum commu- nis hominum vitæ exitum, quo tempore veniet Fi- lius Dei in gloria sua cum angelis sanctis suis. Veniet namque et non silebit, cum venerit Domi- nus judicare vivos et mortuos, et dare unicuique secundum opera sua. Memento ignei fluminis, ver mis qui nunquam moritur, horribilis inferni, te- nebrarum exteriorum, acerbi luctus, stridoris den- tium, inexstincti camini. Omnia enim nuda et aperta exhibebuntur, cum tuba illa magnum quid et ter ribile personans excitabit eos qui a saeculo dor- miunt et procedent qui bona fecerunt in resur- rectionem vitæ; qui vero mala egerunt, in resur- rectionem judicii *. » Memento visionis Danielis : quo pacto ob oculos ponat judicium: Donec, A est. Sed time peccatum, quod ex voluntate et ele- Joan. v, 29. Dan. viii, 9, 10. Tim. iv, 3. Vulgo, C ait, throni positi sunt, et Antiquus dierum sedit, et vestimentum ejus album sicut nix, et capillus capitis ejus quasi lana munda. Thronus ejus ut flamma ignis, rotæ ejus ignis accensus : fluvius igueus duebat in conspectu ejus. Millia millium ministrabant ei, et decies millies dena. millia assi- stebant ei, judicium sedit et libri aperti sunt 7. Tum bona, mala, manifesta, abscondita, facta, di- cta, cogitata, derepente omnibus audientibus cum angelis tum hominibus palam revelabit. Omnia enim, uti supra dixi, nuda et manifesta exhibebit, coram terribili tribunali. Vide igitur ne residuum temporis, quo te oportet immensam ejus misericor- diam fectere et demereri, in vanitate absumas; quod postea ad portas inferi exquisiturus et opta- turus es: nec invenies illud, quod in medio dierum tuorum cum adesset respuisti. Recordare itaque horrendum illum diem judicii, quo causam dictu- rus es, quo pacto dicturus illam es apud Deum qui te condidit, quia ipse judex est vivorum et mortuo- rum. Quoniam glorificatum est nomen Patris et Fi- lii et Spiritus sancti, sicut a principio ita et nunc et semper et in sæcula sæculorum. Amen. (73) Supplevimus, διδασκαλίᾳ ἐπίστρεφε. Coll. Ιl (74) Conjectando sic vertimus.

Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὡς ἐπ' ἀρχῆς καὶ νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Β ὁ ἐπίσκοπος λέγει αὐτῷ· Πορεύου ἐν ταῖς ἐντολαῖς ταύταις καὶ παρακάλει καὶ τοὺς ἀκούοντας πορεύεσθαι ἐν αὐταῖς, ἵνα ἡ μετάνοια αὐτῶν καθαρὰ γένηται τὰς λοιπὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς αὐτῶν· θαῤῥοῦντες, ὅτι λήψονται, οὐ μόνον ἄφησιν ἁμαρτιῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν κληρονομίαν τῆς ἐπουρανίου βασιλείας, ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ σὺν τῷ ἁγίῳ καὶ ζωοποιῷ Πνεύματι δόξα, τιμή, κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. γράψας αὐτὰς ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτοῦ ὡς ἐν βιβλίῳ, σπεύσας ὀρθοδρόμησε τῷ κοινοβίῳ, λέγων ἐν ἑαυτῷ · Μήπως κατὰ μόνας οἰκῶν ὑψωθῶ καὶ βλάψω ἑαυτόν· ἀλλὰ μᾶλλον δίδωμι ἐμαυτὸν εἰς ὑπακοὴν ἀδελφῶν· καὶ θεωρῶν ἑνὸς ἑκάστου τὴν πολιτείαν, ζήλῳ κρα τούμενος κἀγὼ τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι τὴν αὐτὴν πλτι - ρώσω ἀρετήν· ὅπερ καὶ γέγονεν· εἰσελθὼν γὰρ εἰς κοινόβιον, οὕτως [ἐπολιτεύσατο] μετὰ τῆς ἀδελφός τητος, ὡς νομίζειν αὐτὸν μὴ μετὰ ἀνθρώπων οἰκεῖν, ἀλλὰ μετὰ ἀγγέλων Θεοῦ, καὶ τὰ κελευόμενα μετά πάσης σπουδῆς καὶ προθυμίας καὶ χαρᾶς ἐποίει. Πάντα τύφον καὶ ὑπερηφανίαν καὶ μνήμην κοσμικὴν ἐκποδὼν ποιήσας, πᾶσαν ἤσκε: σωφροσύνην, υπα κοήν, ταπεινοφροσύνην, φιλαδελφίαν, σιωπὴν, ἀγά- πην, οὐδὲν ἄλλο ἐννοῶν, εἰ μὴ τὰς ἐντολὰς καὶ νουθεσίας τοῦ ἁγίου πατρὸς καὶ ἐπισκόπου Αθα νασίου καὶ τὴν ἐλπίδα τὴν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Καὶ πάντες ὠφελοῦντο οἱ ἀδελφοὶ βλέποντες τὸν ἄνδρα ποτὲ μὲν ἐν τῷ κόσμῳ πλούσιον καὶ ἔνδοξον καὶ μετὰ πάσης πολιτείας ανατραφέντα, νῦν δὲ μὴ λογι ζόμενον ἑαυτὸν ἄνθρωπον εὐγενῆ καὶ ἐλεύθερον, ἀλλὰ πᾶσαν εὐτέλειαν ἀσκοῦντα, καὶ ἐδόξαζον τὸν Θεὸν τὴν πλείονα χαριζόμενον τοῖς ἀνθρώποις ὧν αἰτοῦσιν ἢ ζητοῦσιν αὐτόν. Ονπερ ἰδὼν ὁ ἡγούμενος τοῦ μοναστηρίου τοσούτων τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι γέ- μοντα κατορθωμάτων καὶ πᾶσαν ἀρετὴν ἡμφιεσμένον, τῷ δευτέρῳ ἐνιαυτῷ τῆς εἰσόδου αὐτοῦ, κατέστησεν αὐτὸν ἀποκρισιάριον (75) τῆς μονῆς, ὅπως ἐξερχό μενος ἐπὶ τὴν πόλιν πᾶσαν χρείαν μετὰ πάσης εὐλαβείας διακονήσῃ, ᾧτινι καὶ πᾶσα ἡ ἀδελφότης συνήνεσεν. 'Ο δὲ δοῦλος τοῦ Θεοῦ ᾿Αντίοχος ἀντιλέγειν μὴ εἰ δώς, μετά πάσης εὐλαβείας, ὡς ἀπ' ἀρχῆς, καὶ ταύ- την ἐποίησε τὴν ὑπακοήν· καὶ αἰτήσας εὐχὴν παρὰ πάσης τῆς ἀδελφότητος, ἐξήρχετο λοιπὸν ἐπὶ τὴν πόλιν εἰς πᾶσαν ἀπόκρισιν (76) τοῦ μοναστηρίου. Εὑρὼν δὲ εἰς τὴν πόλιν φίλον ἀρχαῖον, διάκονον τῆς Εκκλησίας, ὀνόματι Πιστὸν, παρ' αὐτῷ ἔμενεν, ὅτε ἤρχετο εἰς τὴν πόλιν προφάσει διακονίας. Ἰδὼν οὖν ὁ φθονερός δαίμων τὴν τοσαύτην ἐπιστήμην καὶ ἀρετὴν τοῦ ἀνδρὸς, καὶ μὴ φέρων, ὥρα τί μηχα- νᾶται. S. ATHANASIUS. SPURIA. - pus ait illi: Incede in bisce præceptis, et cobortare eos qui audiunt ut incedant in illis, ut pura sit eo- rum pœnitentia, reliquis diebus vitæ eorum : con- fidentes se non modo remissionem peccatorum re- cepturos, sed etiam coelestis regni haereditatem, quam faxit Deus ut nos assequamur, gratia et be- nignitate Domini nostri Jesu Christi, cum quo Pa- tri et sancto vivifcoque Spiritui, gloria, honor, in- perium in saecula sæculorum. Anen. que quasi in libro in corde suo, festinanter in cœ- mobium concedit hæc secum reputando : Ne si solus degam extollar, et mihimetipsi noceam, ad obse- quendum fratribus me tradam : atque singulorum institutum vitæ contemplatus studioque permotus proficiendi, per Dei gratiam eorum virtutem imita- bor. Quod etiam ita factum est. Ingressus enim in conobium, ita cum fratribus versatus est, ut arbi- traretur se non cum hominibus, sed cum angelis Dei vitam agere; jussaque omni studio, alacritate, et gaudio compleret: ac omni fastu, superbia et mundanarum rerum memoria eliminata summam exerceret temperantiam, obedientiam, humilitatem, fratrum amorem, taciturnitatem, charitatem ; nibil- que aliud cogitaret, quam præcepta monitaque sancti Patris et episcopi Athanasii, et spem in Christum Jesum. Nullique non fratri utile et fructuosum erat, quod hominem cerneret olim in mundo divitem, preclarum, atque omni urbanitale educatum, jam se non putare hominem esse nobilem atque li- berum; sed cum omni vilitate degere. Deumque laudabat qui plura impertit hominibus, quam ipsi petant vel requirant ab eo. Quem cum videret præ- fectus monasterii, tot tamque præclaris Dei gratia pollere gestis, atque nulla non ornatum esse vir- tute; secundo post ingressum suum anno, ipsum constituit monasterii sui apocrisiarium; ut in ur- bem pro qualibet necessitate concedens, magna cum pietate ministraret, quam rem fratres omnes comprobarunt. C Servus porro Dei Antiochus, repugnare nescius, summa cum pietate, ut ab initio, eam exsecutus D est obedientiæ legem; postulataque omnium fra- trum oratione, in urbem concessit, ut omnibus monasterii negotiis vacaret. Repertoque ibi viro sibi olim amico, Ecclesia diacono, cui nomen Pi- stus, apud illum diversabatur, cum officii sui causa concedebat in urbem. Sed invidus dæmon tantam viri solertiam et pietatem conspicatus, illud minime ferens, vide mihi, quæso, quid machinatus sit. sponsum apud sanctum Patrem Benedictum, cap. : Fratres qui pro quovis responso proficiscuntur. 13. Completis hisce duodecim præceptis, episco- Α 14. His auditis præceptis Antiochus, descriptis- 13. Καὶ συντελέσας τὰς δώδεκα ταύτας ἐντολὰς, 14. Ταύτας ἀκούσας τὰς ἐντολὰς ὁ ᾿Αντίοχος καὶ (75) Vide in Onomastico, ad vocern Αποκρισάριος. (76) Vide in Onomastico, adv signifczorowidios.

Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὡς ἐπ' ἀρχῆς καὶ νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Β ὁ ἐπίσκοπος λέγει αὐτῷ· Πορεύου ἐν ταῖς ἐντολαῖς ταύταις καὶ παρακάλει καὶ τοὺς ἀκούοντας πορεύεσθαι ἐν αὐταῖς, ἵνα ἡ μετάνοια αὐτῶν καθαρὰ γένηται τὰς λοιπὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς αὐτῶν· θαῤῥοῦντες, ὅτι λήψονται, οὐ μόνον ἄφησιν ἁμαρτιῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν κληρονομίαν τῆς ἐπουρανίου βασιλείας, ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ σὺν τῷ ἁγίῳ καὶ ζωοποιῷ Πνεύματι δόξα, τιμή, κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. γράψας αὐτὰς ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτοῦ ὡς ἐν βιβλίῳ, σπεύσας ὀρθοδρόμησε τῷ κοινοβίῳ, λέγων ἐν ἑαυτῷ · Μήπως κατὰ μόνας οἰκῶν ὑψωθῶ καὶ βλάψω ἑαυτόν· ἀλλὰ μᾶλλον δίδωμι ἐμαυτὸν εἰς ὑπακοὴν ἀδελφῶν· καὶ θεωρῶν ἑνὸς ἑκάστου τὴν πολιτείαν, ζήλῳ κρα τούμενος κἀγὼ τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι τὴν αὐτὴν πλτι - ρώσω ἀρετήν· ὅπερ καὶ γέγονεν· εἰσελθὼν γὰρ εἰς κοινόβιον, οὕτως [ἐπολιτεύσατο] μετὰ τῆς ἀδελφός τητος, ὡς νομίζειν αὐτὸν μὴ μετὰ ἀνθρώπων οἰκεῖν, ἀλλὰ μετὰ ἀγγέλων Θεοῦ, καὶ τὰ κελευόμενα μετά πάσης σπουδῆς καὶ προθυμίας καὶ χαρᾶς ἐποίει. Πάντα τύφον καὶ ὑπερηφανίαν καὶ μνήμην κοσμικὴν ἐκποδὼν ποιήσας, πᾶσαν ἤσκε: σωφροσύνην, υπα κοήν, ταπεινοφροσύνην, φιλαδελφίαν, σιωπὴν, ἀγά- πην, οὐδὲν ἄλλο ἐννοῶν, εἰ μὴ τὰς ἐντολὰς καὶ νουθεσίας τοῦ ἁγίου πατρὸς καὶ ἐπισκόπου Αθα νασίου καὶ τὴν ἐλπίδα τὴν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Καὶ πάντες ὠφελοῦντο οἱ ἀδελφοὶ βλέποντες τὸν ἄνδρα ποτὲ μὲν ἐν τῷ κόσμῳ πλούσιον καὶ ἔνδοξον καὶ μετὰ πάσης πολιτείας ανατραφέντα, νῦν δὲ μὴ λογι ζόμενον ἑαυτὸν ἄνθρωπον εὐγενῆ καὶ ἐλεύθερον, ἀλλὰ πᾶσαν εὐτέλειαν ἀσκοῦντα, καὶ ἐδόξαζον τὸν Θεὸν τὴν πλείονα χαριζόμενον τοῖς ἀνθρώποις ὧν αἰτοῦσιν ἢ ζητοῦσιν αὐτόν. Ονπερ ἰδὼν ὁ ἡγούμενος τοῦ μοναστηρίου τοσούτων τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι γέ- μοντα κατορθωμάτων καὶ πᾶσαν ἀρετὴν ἡμφιεσμένον, τῷ δευτέρῳ ἐνιαυτῷ τῆς εἰσόδου αὐτοῦ, κατέστησεν αὐτὸν ἀποκρισιάριον (75) τῆς μονῆς, ὅπως ἐξερχό μενος ἐπὶ τὴν πόλιν πᾶσαν χρείαν μετὰ πάσης εὐλαβείας διακονήσῃ, ᾧτινι καὶ πᾶσα ἡ ἀδελφότης συνήνεσεν. 'Ο δὲ δοῦλος τοῦ Θεοῦ ᾿Αντίοχος ἀντιλέγειν μὴ εἰ δώς, μετά πάσης εὐλαβείας, ὡς ἀπ' ἀρχῆς, καὶ ταύ- την ἐποίησε τὴν ὑπακοήν· καὶ αἰτήσας εὐχὴν παρὰ πάσης τῆς ἀδελφότητος, ἐξήρχετο λοιπὸν ἐπὶ τὴν πόλιν εἰς πᾶσαν ἀπόκρισιν (76) τοῦ μοναστηρίου. Εὑρὼν δὲ εἰς τὴν πόλιν φίλον ἀρχαῖον, διάκονον τῆς Εκκλησίας, ὀνόματι Πιστὸν, παρ' αὐτῷ ἔμενεν, ὅτε ἤρχετο εἰς τὴν πόλιν προφάσει διακονίας. Ἰδὼν οὖν ὁ φθονερός δαίμων τὴν τοσαύτην ἐπιστήμην καὶ ἀρετὴν τοῦ ἀνδρὸς, καὶ μὴ φέρων, ὥρα τί μηχα- νᾶται. S. ATHANASIUS. SPURIA. - pus ait illi: Incede in bisce præceptis, et cobortare eos qui audiunt ut incedant in illis, ut pura sit eo- rum pœnitentia, reliquis diebus vitæ eorum : con- fidentes se non modo remissionem peccatorum re- cepturos, sed etiam coelestis regni haereditatem, quam faxit Deus ut nos assequamur, gratia et be- nignitate Domini nostri Jesu Christi, cum quo Pa- tri et sancto vivifcoque Spiritui, gloria, honor, in- perium in saecula sæculorum. Anen. que quasi in libro in corde suo, festinanter in cœ- mobium concedit hæc secum reputando : Ne si solus degam extollar, et mihimetipsi noceam, ad obse- quendum fratribus me tradam : atque singulorum institutum vitæ contemplatus studioque permotus proficiendi, per Dei gratiam eorum virtutem imita- bor. Quod etiam ita factum est. Ingressus enim in conobium, ita cum fratribus versatus est, ut arbi- traretur se non cum hominibus, sed cum angelis Dei vitam agere; jussaque omni studio, alacritate, et gaudio compleret: ac omni fastu, superbia et mundanarum rerum memoria eliminata summam exerceret temperantiam, obedientiam, humilitatem, fratrum amorem, taciturnitatem, charitatem ; nibil- que aliud cogitaret, quam præcepta monitaque sancti Patris et episcopi Athanasii, et spem in Christum Jesum. Nullique non fratri utile et fructuosum erat, quod hominem cerneret olim in mundo divitem, preclarum, atque omni urbanitale educatum, jam se non putare hominem esse nobilem atque li- berum; sed cum omni vilitate degere. Deumque laudabat qui plura impertit hominibus, quam ipsi petant vel requirant ab eo. Quem cum videret præ- fectus monasterii, tot tamque præclaris Dei gratia pollere gestis, atque nulla non ornatum esse vir- tute; secundo post ingressum suum anno, ipsum constituit monasterii sui apocrisiarium; ut in ur- bem pro qualibet necessitate concedens, magna cum pietate ministraret, quam rem fratres omnes comprobarunt. C Servus porro Dei Antiochus, repugnare nescius, summa cum pietate, ut ab initio, eam exsecutus D est obedientiæ legem; postulataque omnium fra- trum oratione, in urbem concessit, ut omnibus monasterii negotiis vacaret. Repertoque ibi viro sibi olim amico, Ecclesia diacono, cui nomen Pi- stus, apud illum diversabatur, cum officii sui causa concedebat in urbem. Sed invidus dæmon tantam viri solertiam et pietatem conspicatus, illud minime ferens, vide mihi, quæso, quid machinatus sit. sponsum apud sanctum Patrem Benedictum, cap. : Fratres qui pro quovis responso proficiscuntur. 13. Completis hisce duodecim præceptis, episco- Α 14. His auditis præceptis Antiochus, descriptis- 13. Καὶ συντελέσας τὰς δώδεκα ταύτας ἐντολὰς, 14. Ταύτας ἀκούσας τὰς ἐντολὰς ὁ ᾿Αντίοχος καὶ (75) Vide in Onomastico, ad vocern Αποκρισάριος. (76) Vide in Onomastico, adv signifczorowidios.

Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὡς ἐπ' ἀρχῆς καὶ νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Β ὁ ἐπίσκοπος λέγει αὐτῷ· Πορεύου ἐν ταῖς ἐντολαῖς ταύταις καὶ παρακάλει καὶ τοὺς ἀκούοντας πορεύεσθαι ἐν αὐταῖς, ἵνα ἡ μετάνοια αὐτῶν καθαρὰ γένηται τὰς λοιπὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς αὐτῶν· θαῤῥοῦντες, ὅτι λήψονται, οὐ μόνον ἄφησιν ἁμαρτιῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν κληρονομίαν τῆς ἐπουρανίου βασιλείας, ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ σὺν τῷ ἁγίῳ καὶ ζωοποιῷ Πνεύματι δόξα, τιμή, κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. γράψας αὐτὰς ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτοῦ ὡς ἐν βιβλίῳ, σπεύσας ὀρθοδρόμησε τῷ κοινοβίῳ, λέγων ἐν ἑαυτῷ · Μήπως κατὰ μόνας οἰκῶν ὑψωθῶ καὶ βλάψω ἑαυτόν· ἀλλὰ μᾶλλον δίδωμι ἐμαυτὸν εἰς ὑπακοὴν ἀδελφῶν· καὶ θεωρῶν ἑνὸς ἑκάστου τὴν πολιτείαν, ζήλῳ κρα τούμενος κἀγὼ τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι τὴν αὐτὴν πλτι - ρώσω ἀρετήν· ὅπερ καὶ γέγονεν· εἰσελθὼν γὰρ εἰς κοινόβιον, οὕτως [ἐπολιτεύσατο] μετὰ τῆς ἀδελφός τητος, ὡς νομίζειν αὐτὸν μὴ μετὰ ἀνθρώπων οἰκεῖν, ἀλλὰ μετὰ ἀγγέλων Θεοῦ, καὶ τὰ κελευόμενα μετά πάσης σπουδῆς καὶ προθυμίας καὶ χαρᾶς ἐποίει. Πάντα τύφον καὶ ὑπερηφανίαν καὶ μνήμην κοσμικὴν ἐκποδὼν ποιήσας, πᾶσαν ἤσκε: σωφροσύνην, υπα κοήν, ταπεινοφροσύνην, φιλαδελφίαν, σιωπὴν, ἀγά- πην, οὐδὲν ἄλλο ἐννοῶν, εἰ μὴ τὰς ἐντολὰς καὶ νουθεσίας τοῦ ἁγίου πατρὸς καὶ ἐπισκόπου Αθα νασίου καὶ τὴν ἐλπίδα τὴν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Καὶ πάντες ὠφελοῦντο οἱ ἀδελφοὶ βλέποντες τὸν ἄνδρα ποτὲ μὲν ἐν τῷ κόσμῳ πλούσιον καὶ ἔνδοξον καὶ μετὰ πάσης πολιτείας ανατραφέντα, νῦν δὲ μὴ λογι ζόμενον ἑαυτὸν ἄνθρωπον εὐγενῆ καὶ ἐλεύθερον, ἀλλὰ πᾶσαν εὐτέλειαν ἀσκοῦντα, καὶ ἐδόξαζον τὸν Θεὸν τὴν πλείονα χαριζόμενον τοῖς ἀνθρώποις ὧν αἰτοῦσιν ἢ ζητοῦσιν αὐτόν. Ονπερ ἰδὼν ὁ ἡγούμενος τοῦ μοναστηρίου τοσούτων τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι γέ- μοντα κατορθωμάτων καὶ πᾶσαν ἀρετὴν ἡμφιεσμένον, τῷ δευτέρῳ ἐνιαυτῷ τῆς εἰσόδου αὐτοῦ, κατέστησεν αὐτὸν ἀποκρισιάριον (75) τῆς μονῆς, ὅπως ἐξερχό μενος ἐπὶ τὴν πόλιν πᾶσαν χρείαν μετὰ πάσης εὐλαβείας διακονήσῃ, ᾧτινι καὶ πᾶσα ἡ ἀδελφότης συνήνεσεν. 'Ο δὲ δοῦλος τοῦ Θεοῦ ᾿Αντίοχος ἀντιλέγειν μὴ εἰ δώς, μετά πάσης εὐλαβείας, ὡς ἀπ' ἀρχῆς, καὶ ταύ- την ἐποίησε τὴν ὑπακοήν· καὶ αἰτήσας εὐχὴν παρὰ πάσης τῆς ἀδελφότητος, ἐξήρχετο λοιπὸν ἐπὶ τὴν πόλιν εἰς πᾶσαν ἀπόκρισιν (76) τοῦ μοναστηρίου. Εὑρὼν δὲ εἰς τὴν πόλιν φίλον ἀρχαῖον, διάκονον τῆς Εκκλησίας, ὀνόματι Πιστὸν, παρ' αὐτῷ ἔμενεν, ὅτε ἤρχετο εἰς τὴν πόλιν προφάσει διακονίας. Ἰδὼν οὖν ὁ φθονερός δαίμων τὴν τοσαύτην ἐπιστήμην καὶ ἀρετὴν τοῦ ἀνδρὸς, καὶ μὴ φέρων, ὥρα τί μηχα- νᾶται. S. ATHANASIUS. SPURIA. - pus ait illi: Incede in bisce præceptis, et cobortare eos qui audiunt ut incedant in illis, ut pura sit eo- rum pœnitentia, reliquis diebus vitæ eorum : con- fidentes se non modo remissionem peccatorum re- cepturos, sed etiam coelestis regni haereditatem, quam faxit Deus ut nos assequamur, gratia et be- nignitate Domini nostri Jesu Christi, cum quo Pa- tri et sancto vivifcoque Spiritui, gloria, honor, in- perium in saecula sæculorum. Anen. que quasi in libro in corde suo, festinanter in cœ- mobium concedit hæc secum reputando : Ne si solus degam extollar, et mihimetipsi noceam, ad obse- quendum fratribus me tradam : atque singulorum institutum vitæ contemplatus studioque permotus proficiendi, per Dei gratiam eorum virtutem imita- bor. Quod etiam ita factum est. Ingressus enim in conobium, ita cum fratribus versatus est, ut arbi- traretur se non cum hominibus, sed cum angelis Dei vitam agere; jussaque omni studio, alacritate, et gaudio compleret: ac omni fastu, superbia et mundanarum rerum memoria eliminata summam exerceret temperantiam, obedientiam, humilitatem, fratrum amorem, taciturnitatem, charitatem ; nibil- que aliud cogitaret, quam præcepta monitaque sancti Patris et episcopi Athanasii, et spem in Christum Jesum. Nullique non fratri utile et fructuosum erat, quod hominem cerneret olim in mundo divitem, preclarum, atque omni urbanitale educatum, jam se non putare hominem esse nobilem atque li- berum; sed cum omni vilitate degere. Deumque laudabat qui plura impertit hominibus, quam ipsi petant vel requirant ab eo. Quem cum videret præ- fectus monasterii, tot tamque præclaris Dei gratia pollere gestis, atque nulla non ornatum esse vir- tute; secundo post ingressum suum anno, ipsum constituit monasterii sui apocrisiarium; ut in ur- bem pro qualibet necessitate concedens, magna cum pietate ministraret, quam rem fratres omnes comprobarunt. C Servus porro Dei Antiochus, repugnare nescius, summa cum pietate, ut ab initio, eam exsecutus D est obedientiæ legem; postulataque omnium fra- trum oratione, in urbem concessit, ut omnibus monasterii negotiis vacaret. Repertoque ibi viro sibi olim amico, Ecclesia diacono, cui nomen Pi- stus, apud illum diversabatur, cum officii sui causa concedebat in urbem. Sed invidus dæmon tantam viri solertiam et pietatem conspicatus, illud minime ferens, vide mihi, quæso, quid machinatus sit. sponsum apud sanctum Patrem Benedictum, cap. : Fratres qui pro quovis responso proficiscuntur. 13. Completis hisce duodecim præceptis, episco- Α 14. His auditis præceptis Antiochus, descriptis- 13. Καὶ συντελέσας τὰς δώδεκα ταύτας ἐντολὰς, 14. Ταύτας ἀκούσας τὰς ἐντολὰς ὁ ᾿Αντίοχος καὶ (75) Vide in Onomastico, ad vocern Αποκρισάριος. (76) Vide in Onomastico, adv signifczorowidios.

πολλάκις προσεδρεύσας τις ἀναγνώστης ονόματι Αλέξ ανδρος έφθειρε· καὶ τῆς κόρης ἐγκύου γενομένης, φοβηθεὶς ὁ ἀναγνώστης τὸν ἐπίσκοπον, καὶ τὴν αἰσχύ- νην μὴ φέρων, ὑπέθετο τῇ κόρῃ τὴν αἰτίαν τῷ δούλῳ τοῦ Θεοῦ ᾿Αντιόχῳ ἐπιγράψαι, ᾧ καὶ συνέθετο ἡ κόρη τοὺς πάντας οὕτω πληροφορῆσαι. Καὶ μεθ' ἡμέρας τεσσαράκοντα τῆς τοῦ παιδίου γεννήσεως φανερὸν γέ- γονε τῷ ἐπισκόπῳ τὰ κατὰ τὴν κόρην, καὶ προσκα λεσάμενος αὐτὴν ὁ ἐπίσκοπος ἐπυνθάνετο μετὰ πολ- λῆς ἀπειλῆς τὶς ἂν εἴη ὁ τοῦτο πεποιηκώς. Ἡ δὲ ἀπὸ εκρίθη ἀπὸ τοῦ μονάζοντος Αντιόχου, καθά, φησίν, ἐν συνηθείᾳ ἐστὶ τοῦ ἔρχεσθαι πρὸς ἡμᾶς. Καὶ ἐπίστευ σεν ὁ ἐπίσκοπος καὶ πάντες οἱ παρεστῶτες. Καὶ πέμψας μετὰ πολλοῦ θυμοῦ εἰς τὸ μοναστήριον. ... τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ. Μεθ' ὕβρεως [δὲ εἰσελθόντες] μετ' αὐτοῦ εἰς τὴν πόλιν, ἄλλος μὲν ὕβριζεν αὐτὸν, ἄλλος ἐνέπτυεν, ἕτερος ὠνείδιζεν. Αὐτὸς δὲ παρέστη τῷ ἐπισκόπῳ. Καὶ ἐρωτηθεὶς περὶ τῆς κόρης καὶ περὶ τοῦ γεγονότος εἶπεν ὁ ᾿Αντίοχος· Ἐὰν εἴπω τὴν ἀλήθειαν, ἡ ἀλήθειά μου ἐν τῷ ὑμετέρῳ ψεύδει οὐ μὴ πιστευθῇ. Καὶ παρεστῶτος ὅλου τοῦ ὄχλου, εἶπεν ἡ κόρη κράζουσα· Τί ἔχεις εἰπεῖν ; Οὐ δύνασαι ἀρνήσασθαι· ἀπὸ σοῦ γὰρ γεγέννηται τὸ παιδίον· καὶ τί αἰσχύνῃ; ὁμολόγησον ὁ ἐποίησας. Τότε στενάξας ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ ᾿Αντίοχος λέγει· Δότε μοι τὸ παι δίον, καὶ ἴδω, εἰ ἐξ ἐμοῦ γεγέννηται. Καὶ λαβὼν τὸ παιδίον τεσσαράκοντα ἡμερῶν ἂν καὶ κρατήσας ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ, ἀτενίσας εἰς τὸν οὐρανὸν, εἶπε τῷ παιδίῳ· Ἐν ὀνόματι τοῦ Κυρίου, εἰπὲ, παιδίον Ἐξ ἐμοῦ γεγένησαι σύ; Τότε βοᾷ τὸ παιδίον χάριτι τοῦ Θεοῦ μεγάλῃ τῇ φωνῇ· Οὐχὶ, δοῦλε τοῦ Θεοῦ, καθαρὸς σὺ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ τοῦτο τὸ σκάν δαλον ποιήσας ᾿Αλέξανδρός ἐστιν ὁ ἀναγνώστης. Τότε ἡ μὲν κόρη, κατανοήσασα τὴν τοῦ Θεοῦ ἔλεγξιν, πα ραχρήμα πεσοῦσα παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ, ἐξέψυξεν. 'Ο δὲ ἐπίσκοπος ἀμνησικακίας χάριν (77) ᾐτήσατο παρ' αὐτοῦ. Ὁ δὲ ἀναγνώστης, πολλὰ ἐπιθεὶς ἑαυτῷ σί δηρα καὶ μακρὰ ἀπὸ τῆς πόλεως ἀπελθὼν, ἐγκλείσας ἑαυτὸν ἐν κελλίῳ μικρῷ ἕως τῆς τελευτῆς αὐτοῦ ἐν τῇ μετανοίᾳ, τέλειον τῷ Θεῷ ἀπεδίδου τὴν ἐξομολό γησιν χάριτι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα ἐγγὺς τῆς πύλης τῆς πόλεως προσπίπτει αὐτῷ τις νεώτερος γονυπετῶν καὶ λέγων· Δούλε τοῦ Θεοῦ, συγχώρησόν μοι, ὅτι ἐνέπτυσα εἰς τὸ πρόσωπόν σου, πιστεύσας τῇ ἀνόμῳ κόρῃ ἐκείνῃ περὶ τῶν κατά σου λεχθέντων, καὶ νηστεύω ἕνεκεν τῆς τόλμης ταύτης, καὶ παρακαλῶ τὸν Κύριον. Ὁ δὲ δοῦλος τοῦ Θεοῦ Αντίοχος λέγει αὐτῷ· Μὴ κλαῖς περὶ ἐμοῦ μηδὲ νήστευε· ἀλλὰ κλαῖς καὶ νήστευε διὰ τὸ ἱμάτιον δ ἔκλεψας τῆς γυναικὸς τῆς χήρας καὶ πτωχῆς πρὸ τριῶν ἡμερῶν· καὶ σὺ ἔχων πέντε ἱμάτια τὸ ἓν τῆς χήρας ἔκλεψας. Τότε ὁ νεώτερος, ἐλεγχθεὶς καὶ φρί- ξας καὶ θαυμάσας, πῶς φανερὸν γέγονεν ὃ ἐν κρυφῇ καὶ ἑσπέρα ἔπραξε μόνος, ἀπέρχεται τρέμων καὶ φέ ρει τὰ ἴδια πέντε ἱμάτια καὶ τὸ ἓν τῆς χήρας, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. inviseret lector quidam, nomine Alexander, vitium ei obtulit : hinc cum puella uterum gestaret, me- tuens lector episcopi indignationem, nec pudorem ferens, puellæ auctor fuit, ut hoc crimen servo Dei Antiocho ascriberet, cui pollicetur puella se rem omnibus ita narraturam. Elapsis quadraginta a pueri ortu diebus, episcopo innotuere quæ puel- lam spectabant. Accitam eam episcopus percon- Latur ingentibus adhibitis minis, quis esset faci- noris auctor. Respondit illa Antiochum esse mo- nachum, qui, inquit, frequens apud nos diversatur. Credidit episcopus, et qui aderant universi, ma- gnaque indignatione permotus, mittit in monaste- rium qui servum Dei adducant. Ingressis illis cum Beo in civitatem, alius eum contumelia afficere, alius in illum spuere, probris alius onerare. Astitit au- tem ille coram episcopo, et interrogatus de puella, et de casu isto, ait Antiochus : Si veritatem dixero, veritati meæ a mendacio vestro minime fides habe- bitur. At, præsente tota turba, ait cum clamore puella : Quid tibi dicendum superest? non potes rem negare : a te namque genitus puer est : ecqui- nam ille pudor? fatere delictum. Tune ingemiscens servus Dei Antiochus : Date mihi, inquit, puerum, ut videam num a me sit genitus. Accepitque pue- rum qui quadraginta dierum erat, et cum præ ma- nibus teneret eum, cum ad coelum oculos levasset, ait puero In nomine Domini dicito puer, num a c me genitus sis. Tum, per Dei gratiam, exclamat puer voce magna : Nequaquam, Dei serve, purus tu es coram Deo. Qui vero hoc scandalum fecit, est Alexander lector. Tunc puella, ut se a Deo convi- clam animadvertit, repente prolapsa ad pedes ejus exspiravit. Rogavitque illum episcopus ut injuriæ memoriam deponeret. Lector autem multis gravi- busque sibi impositis ferramentis, ex urbe egres- sus, in parva sese cellula inclusit, ubi ad mortem usque poenitentiam agens, perfectam Deo reddidit confessionem, gratia Domini nostri Jesu Christi, cui gloria in sæcula. Amen. D prope urbis portam, adolescens quidam procidit ad genua ejus hæc dicendo: Serve Dei, veniam mihi concedito, quod in faciem tuam conspuerim, puellæ iniquæ te accusanti dictis fidem habens; cujus fa- cinoris causa jejuno et Dominum deprecor. At ser- vus Dei Antiochus ait illi: Mei causa ne fleas vel jejunes; sed feto et jejunato, ob vestimentum quod ante tres dies furatus es mulieri viduæ atque egenæ. Cumque tibi quinque essent vestimenta, unum illud viduæ subripuisti. Tunc adole- scens convictus, ac terrore correptus, miratusque, quo pacto palam id esset, quod clam ille et vespere solus admisisset; abscedit tremens, affertque sua quinque vestimenta, cum illo ad viduam pertinente; 15. Θυγάτηρ ἦν μονογενής τῷ διακόνῳ· ταύτην Α 16. Καὶ ἐπανερχομένου αὐτοῦ εἰς τὸ μοναστήριον, 15. Filia diacono erat unica, quam cum frequens 16. Et cum remigraret ille ad monasterium, (77) Vulgatum, ᾐτήτω, jam in margine correctum erat. NoLTE.

πολλάκις προσεδρεύσας τις ἀναγνώστης ονόματι Αλέξ ανδρος έφθειρε· καὶ τῆς κόρης ἐγκύου γενομένης, φοβηθεὶς ὁ ἀναγνώστης τὸν ἐπίσκοπον, καὶ τὴν αἰσχύ- νην μὴ φέρων, ὑπέθετο τῇ κόρῃ τὴν αἰτίαν τῷ δούλῳ τοῦ Θεοῦ ᾿Αντιόχῳ ἐπιγράψαι, ᾧ καὶ συνέθετο ἡ κόρη τοὺς πάντας οὕτω πληροφορῆσαι. Καὶ μεθ' ἡμέρας τεσσαράκοντα τῆς τοῦ παιδίου γεννήσεως φανερὸν γέ- γονε τῷ ἐπισκόπῳ τὰ κατὰ τὴν κόρην, καὶ προσκα λεσάμενος αὐτὴν ὁ ἐπίσκοπος ἐπυνθάνετο μετὰ πολ- λῆς ἀπειλῆς τὶς ἂν εἴη ὁ τοῦτο πεποιηκώς. Ἡ δὲ ἀπὸ εκρίθη ἀπὸ τοῦ μονάζοντος Αντιόχου, καθά, φησίν, ἐν συνηθείᾳ ἐστὶ τοῦ ἔρχεσθαι πρὸς ἡμᾶς. Καὶ ἐπίστευ σεν ὁ ἐπίσκοπος καὶ πάντες οἱ παρεστῶτες. Καὶ πέμψας μετὰ πολλοῦ θυμοῦ εἰς τὸ μοναστήριον. ... τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ. Μεθ' ὕβρεως [δὲ εἰσελθόντες] μετ' αὐτοῦ εἰς τὴν πόλιν, ἄλλος μὲν ὕβριζεν αὐτὸν, ἄλλος ἐνέπτυεν, ἕτερος ὠνείδιζεν. Αὐτὸς δὲ παρέστη τῷ ἐπισκόπῳ. Καὶ ἐρωτηθεὶς περὶ τῆς κόρης καὶ περὶ τοῦ γεγονότος εἶπεν ὁ ᾿Αντίοχος· Ἐὰν εἴπω τὴν ἀλήθειαν, ἡ ἀλήθειά μου ἐν τῷ ὑμετέρῳ ψεύδει οὐ μὴ πιστευθῇ. Καὶ παρεστῶτος ὅλου τοῦ ὄχλου, εἶπεν ἡ κόρη κράζουσα· Τί ἔχεις εἰπεῖν ; Οὐ δύνασαι ἀρνήσασθαι· ἀπὸ σοῦ γὰρ γεγέννηται τὸ παιδίον· καὶ τί αἰσχύνῃ; ὁμολόγησον ὁ ἐποίησας. Τότε στενάξας ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ ᾿Αντίοχος λέγει· Δότε μοι τὸ παι δίον, καὶ ἴδω, εἰ ἐξ ἐμοῦ γεγέννηται. Καὶ λαβὼν τὸ παιδίον τεσσαράκοντα ἡμερῶν ἂν καὶ κρατήσας ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ, ἀτενίσας εἰς τὸν οὐρανὸν, εἶπε τῷ παιδίῳ· Ἐν ὀνόματι τοῦ Κυρίου, εἰπὲ, παιδίον Ἐξ ἐμοῦ γεγένησαι σύ; Τότε βοᾷ τὸ παιδίον χάριτι τοῦ Θεοῦ μεγάλῃ τῇ φωνῇ· Οὐχὶ, δοῦλε τοῦ Θεοῦ, καθαρὸς σὺ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ τοῦτο τὸ σκάν δαλον ποιήσας ᾿Αλέξανδρός ἐστιν ὁ ἀναγνώστης. Τότε ἡ μὲν κόρη, κατανοήσασα τὴν τοῦ Θεοῦ ἔλεγξιν, πα ραχρήμα πεσοῦσα παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ, ἐξέψυξεν. 'Ο δὲ ἐπίσκοπος ἀμνησικακίας χάριν (77) ᾐτήσατο παρ' αὐτοῦ. Ὁ δὲ ἀναγνώστης, πολλὰ ἐπιθεὶς ἑαυτῷ σί δηρα καὶ μακρὰ ἀπὸ τῆς πόλεως ἀπελθὼν, ἐγκλείσας ἑαυτὸν ἐν κελλίῳ μικρῷ ἕως τῆς τελευτῆς αὐτοῦ ἐν τῇ μετανοίᾳ, τέλειον τῷ Θεῷ ἀπεδίδου τὴν ἐξομολό γησιν χάριτι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα ἐγγὺς τῆς πύλης τῆς πόλεως προσπίπτει αὐτῷ τις νεώτερος γονυπετῶν καὶ λέγων· Δούλε τοῦ Θεοῦ, συγχώρησόν μοι, ὅτι ἐνέπτυσα εἰς τὸ πρόσωπόν σου, πιστεύσας τῇ ἀνόμῳ κόρῃ ἐκείνῃ περὶ τῶν κατά σου λεχθέντων, καὶ νηστεύω ἕνεκεν τῆς τόλμης ταύτης, καὶ παρακαλῶ τὸν Κύριον. Ὁ δὲ δοῦλος τοῦ Θεοῦ Αντίοχος λέγει αὐτῷ· Μὴ κλαῖς περὶ ἐμοῦ μηδὲ νήστευε· ἀλλὰ κλαῖς καὶ νήστευε διὰ τὸ ἱμάτιον δ ἔκλεψας τῆς γυναικὸς τῆς χήρας καὶ πτωχῆς πρὸ τριῶν ἡμερῶν· καὶ σὺ ἔχων πέντε ἱμάτια τὸ ἓν τῆς χήρας ἔκλεψας. Τότε ὁ νεώτερος, ἐλεγχθεὶς καὶ φρί- ξας καὶ θαυμάσας, πῶς φανερὸν γέγονεν ὃ ἐν κρυφῇ καὶ ἑσπέρα ἔπραξε μόνος, ἀπέρχεται τρέμων καὶ φέ ρει τὰ ἴδια πέντε ἱμάτια καὶ τὸ ἓν τῆς χήρας, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. inviseret lector quidam, nomine Alexander, vitium ei obtulit : hinc cum puella uterum gestaret, me- tuens lector episcopi indignationem, nec pudorem ferens, puellæ auctor fuit, ut hoc crimen servo Dei Antiocho ascriberet, cui pollicetur puella se rem omnibus ita narraturam. Elapsis quadraginta a pueri ortu diebus, episcopo innotuere quæ puel- lam spectabant. Accitam eam episcopus percon- Latur ingentibus adhibitis minis, quis esset faci- noris auctor. Respondit illa Antiochum esse mo- nachum, qui, inquit, frequens apud nos diversatur. Credidit episcopus, et qui aderant universi, ma- gnaque indignatione permotus, mittit in monaste- rium qui servum Dei adducant. Ingressis illis cum Beo in civitatem, alius eum contumelia afficere, alius in illum spuere, probris alius onerare. Astitit au- tem ille coram episcopo, et interrogatus de puella, et de casu isto, ait Antiochus : Si veritatem dixero, veritati meæ a mendacio vestro minime fides habe- bitur. At, præsente tota turba, ait cum clamore puella : Quid tibi dicendum superest? non potes rem negare : a te namque genitus puer est : ecqui- nam ille pudor? fatere delictum. Tune ingemiscens servus Dei Antiochus : Date mihi, inquit, puerum, ut videam num a me sit genitus. Accepitque pue- rum qui quadraginta dierum erat, et cum præ ma- nibus teneret eum, cum ad coelum oculos levasset, ait puero In nomine Domini dicito puer, num a c me genitus sis. Tum, per Dei gratiam, exclamat puer voce magna : Nequaquam, Dei serve, purus tu es coram Deo. Qui vero hoc scandalum fecit, est Alexander lector. Tunc puella, ut se a Deo convi- clam animadvertit, repente prolapsa ad pedes ejus exspiravit. Rogavitque illum episcopus ut injuriæ memoriam deponeret. Lector autem multis gravi- busque sibi impositis ferramentis, ex urbe egres- sus, in parva sese cellula inclusit, ubi ad mortem usque poenitentiam agens, perfectam Deo reddidit confessionem, gratia Domini nostri Jesu Christi, cui gloria in sæcula. Amen. D prope urbis portam, adolescens quidam procidit ad genua ejus hæc dicendo: Serve Dei, veniam mihi concedito, quod in faciem tuam conspuerim, puellæ iniquæ te accusanti dictis fidem habens; cujus fa- cinoris causa jejuno et Dominum deprecor. At ser- vus Dei Antiochus ait illi: Mei causa ne fleas vel jejunes; sed feto et jejunato, ob vestimentum quod ante tres dies furatus es mulieri viduæ atque egenæ. Cumque tibi quinque essent vestimenta, unum illud viduæ subripuisti. Tunc adole- scens convictus, ac terrore correptus, miratusque, quo pacto palam id esset, quod clam ille et vespere solus admisisset; abscedit tremens, affertque sua quinque vestimenta, cum illo ad viduam pertinente; 15. Θυγάτηρ ἦν μονογενής τῷ διακόνῳ· ταύτην Α 16. Καὶ ἐπανερχομένου αὐτοῦ εἰς τὸ μοναστήριον, 15. Filia diacono erat unica, quam cum frequens 16. Et cum remigraret ille ad monasterium, (77) Vulgatum, ᾐτήτω, jam in margine correctum erat. NoLTE.

πολλάκις προσεδρεύσας τις ἀναγνώστης ονόματι Αλέξ ανδρος έφθειρε· καὶ τῆς κόρης ἐγκύου γενομένης, φοβηθεὶς ὁ ἀναγνώστης τὸν ἐπίσκοπον, καὶ τὴν αἰσχύ- νην μὴ φέρων, ὑπέθετο τῇ κόρῃ τὴν αἰτίαν τῷ δούλῳ τοῦ Θεοῦ ᾿Αντιόχῳ ἐπιγράψαι, ᾧ καὶ συνέθετο ἡ κόρη τοὺς πάντας οὕτω πληροφορῆσαι. Καὶ μεθ' ἡμέρας τεσσαράκοντα τῆς τοῦ παιδίου γεννήσεως φανερὸν γέ- γονε τῷ ἐπισκόπῳ τὰ κατὰ τὴν κόρην, καὶ προσκα λεσάμενος αὐτὴν ὁ ἐπίσκοπος ἐπυνθάνετο μετὰ πολ- λῆς ἀπειλῆς τὶς ἂν εἴη ὁ τοῦτο πεποιηκώς. Ἡ δὲ ἀπὸ εκρίθη ἀπὸ τοῦ μονάζοντος Αντιόχου, καθά, φησίν, ἐν συνηθείᾳ ἐστὶ τοῦ ἔρχεσθαι πρὸς ἡμᾶς. Καὶ ἐπίστευ σεν ὁ ἐπίσκοπος καὶ πάντες οἱ παρεστῶτες. Καὶ πέμψας μετὰ πολλοῦ θυμοῦ εἰς τὸ μοναστήριον. ... τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ. Μεθ' ὕβρεως [δὲ εἰσελθόντες] μετ' αὐτοῦ εἰς τὴν πόλιν, ἄλλος μὲν ὕβριζεν αὐτὸν, ἄλλος ἐνέπτυεν, ἕτερος ὠνείδιζεν. Αὐτὸς δὲ παρέστη τῷ ἐπισκόπῳ. Καὶ ἐρωτηθεὶς περὶ τῆς κόρης καὶ περὶ τοῦ γεγονότος εἶπεν ὁ ᾿Αντίοχος· Ἐὰν εἴπω τὴν ἀλήθειαν, ἡ ἀλήθειά μου ἐν τῷ ὑμετέρῳ ψεύδει οὐ μὴ πιστευθῇ. Καὶ παρεστῶτος ὅλου τοῦ ὄχλου, εἶπεν ἡ κόρη κράζουσα· Τί ἔχεις εἰπεῖν ; Οὐ δύνασαι ἀρνήσασθαι· ἀπὸ σοῦ γὰρ γεγέννηται τὸ παιδίον· καὶ τί αἰσχύνῃ; ὁμολόγησον ὁ ἐποίησας. Τότε στενάξας ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ ᾿Αντίοχος λέγει· Δότε μοι τὸ παι δίον, καὶ ἴδω, εἰ ἐξ ἐμοῦ γεγέννηται. Καὶ λαβὼν τὸ παιδίον τεσσαράκοντα ἡμερῶν ἂν καὶ κρατήσας ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ, ἀτενίσας εἰς τὸν οὐρανὸν, εἶπε τῷ παιδίῳ· Ἐν ὀνόματι τοῦ Κυρίου, εἰπὲ, παιδίον Ἐξ ἐμοῦ γεγένησαι σύ; Τότε βοᾷ τὸ παιδίον χάριτι τοῦ Θεοῦ μεγάλῃ τῇ φωνῇ· Οὐχὶ, δοῦλε τοῦ Θεοῦ, καθαρὸς σὺ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ τοῦτο τὸ σκάν δαλον ποιήσας ᾿Αλέξανδρός ἐστιν ὁ ἀναγνώστης. Τότε ἡ μὲν κόρη, κατανοήσασα τὴν τοῦ Θεοῦ ἔλεγξιν, πα ραχρήμα πεσοῦσα παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ, ἐξέψυξεν. 'Ο δὲ ἐπίσκοπος ἀμνησικακίας χάριν (77) ᾐτήσατο παρ' αὐτοῦ. Ὁ δὲ ἀναγνώστης, πολλὰ ἐπιθεὶς ἑαυτῷ σί δηρα καὶ μακρὰ ἀπὸ τῆς πόλεως ἀπελθὼν, ἐγκλείσας ἑαυτὸν ἐν κελλίῳ μικρῷ ἕως τῆς τελευτῆς αὐτοῦ ἐν τῇ μετανοίᾳ, τέλειον τῷ Θεῷ ἀπεδίδου τὴν ἐξομολό γησιν χάριτι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα ἐγγὺς τῆς πύλης τῆς πόλεως προσπίπτει αὐτῷ τις νεώτερος γονυπετῶν καὶ λέγων· Δούλε τοῦ Θεοῦ, συγχώρησόν μοι, ὅτι ἐνέπτυσα εἰς τὸ πρόσωπόν σου, πιστεύσας τῇ ἀνόμῳ κόρῃ ἐκείνῃ περὶ τῶν κατά σου λεχθέντων, καὶ νηστεύω ἕνεκεν τῆς τόλμης ταύτης, καὶ παρακαλῶ τὸν Κύριον. Ὁ δὲ δοῦλος τοῦ Θεοῦ Αντίοχος λέγει αὐτῷ· Μὴ κλαῖς περὶ ἐμοῦ μηδὲ νήστευε· ἀλλὰ κλαῖς καὶ νήστευε διὰ τὸ ἱμάτιον δ ἔκλεψας τῆς γυναικὸς τῆς χήρας καὶ πτωχῆς πρὸ τριῶν ἡμερῶν· καὶ σὺ ἔχων πέντε ἱμάτια τὸ ἓν τῆς χήρας ἔκλεψας. Τότε ὁ νεώτερος, ἐλεγχθεὶς καὶ φρί- ξας καὶ θαυμάσας, πῶς φανερὸν γέγονεν ὃ ἐν κρυφῇ καὶ ἑσπέρα ἔπραξε μόνος, ἀπέρχεται τρέμων καὶ φέ ρει τὰ ἴδια πέντε ἱμάτια καὶ τὸ ἓν τῆς χήρας, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. inviseret lector quidam, nomine Alexander, vitium ei obtulit : hinc cum puella uterum gestaret, me- tuens lector episcopi indignationem, nec pudorem ferens, puellæ auctor fuit, ut hoc crimen servo Dei Antiocho ascriberet, cui pollicetur puella se rem omnibus ita narraturam. Elapsis quadraginta a pueri ortu diebus, episcopo innotuere quæ puel- lam spectabant. Accitam eam episcopus percon- Latur ingentibus adhibitis minis, quis esset faci- noris auctor. Respondit illa Antiochum esse mo- nachum, qui, inquit, frequens apud nos diversatur. Credidit episcopus, et qui aderant universi, ma- gnaque indignatione permotus, mittit in monaste- rium qui servum Dei adducant. Ingressis illis cum Beo in civitatem, alius eum contumelia afficere, alius in illum spuere, probris alius onerare. Astitit au- tem ille coram episcopo, et interrogatus de puella, et de casu isto, ait Antiochus : Si veritatem dixero, veritati meæ a mendacio vestro minime fides habe- bitur. At, præsente tota turba, ait cum clamore puella : Quid tibi dicendum superest? non potes rem negare : a te namque genitus puer est : ecqui- nam ille pudor? fatere delictum. Tune ingemiscens servus Dei Antiochus : Date mihi, inquit, puerum, ut videam num a me sit genitus. Accepitque pue- rum qui quadraginta dierum erat, et cum præ ma- nibus teneret eum, cum ad coelum oculos levasset, ait puero In nomine Domini dicito puer, num a c me genitus sis. Tum, per Dei gratiam, exclamat puer voce magna : Nequaquam, Dei serve, purus tu es coram Deo. Qui vero hoc scandalum fecit, est Alexander lector. Tunc puella, ut se a Deo convi- clam animadvertit, repente prolapsa ad pedes ejus exspiravit. Rogavitque illum episcopus ut injuriæ memoriam deponeret. Lector autem multis gravi- busque sibi impositis ferramentis, ex urbe egres- sus, in parva sese cellula inclusit, ubi ad mortem usque poenitentiam agens, perfectam Deo reddidit confessionem, gratia Domini nostri Jesu Christi, cui gloria in sæcula. Amen. D prope urbis portam, adolescens quidam procidit ad genua ejus hæc dicendo: Serve Dei, veniam mihi concedito, quod in faciem tuam conspuerim, puellæ iniquæ te accusanti dictis fidem habens; cujus fa- cinoris causa jejuno et Dominum deprecor. At ser- vus Dei Antiochus ait illi: Mei causa ne fleas vel jejunes; sed feto et jejunato, ob vestimentum quod ante tres dies furatus es mulieri viduæ atque egenæ. Cumque tibi quinque essent vestimenta, unum illud viduæ subripuisti. Tunc adole- scens convictus, ac terrore correptus, miratusque, quo pacto palam id esset, quod clam ille et vespere solus admisisset; abscedit tremens, affertque sua quinque vestimenta, cum illo ad viduam pertinente; 15. Θυγάτηρ ἦν μονογενής τῷ διακόνῳ· ταύτην Α 16. Καὶ ἐπανερχομένου αὐτοῦ εἰς τὸ μοναστήριον, 15. Filia diacono erat unica, quam cum frequens 16. Et cum remigraret ille ad monasterium, (77) Vulgatum, ᾐτήτω, jam in margine correctum erat. NoLTE.

ὅλα δίδωσιν τῇ γυναικὶ παρακαλῶν αὐτῇ σὺν αὐτῷ μένη ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἐν ἡμέρᾳ ἀνταποδόσεως τῶν προσπεσεῖν τῷ δούλω τοῦ Θεοῦ. Ἰδὼν δὲ ἀμφοτέρους προσπίπτοντας καὶ ἀπὸ καρδίας τὸν αἴτιον μετανο- οῦντα, ἐδέξαντο αὐτὸν ἐν φιλήματι ἁγίῳ. Καὶ λέγει ὁ νεώτερος- θέλω, κύριέ μου, νηστεῦσαι πολλὰς ἡμέ ρας, ὅτι πολλαί εἰσιν αἱ ἁμαρτίαι μου. Λέγει αὐτῷ ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ· [Πῶς] θέλεις νηστεῦσαι ; Ὁ δὲ εἶ πεν αὐτῷ· (78-79) ᾿Απὸ τοῦ πρωί ἕως ἑσπέρας. Καὶ λέγει αὐτῷ ὁ ᾿Αντίοχος · Καὶ μὴ τρώγων που διά- γεις ; 'Ο δὲ εἶπε· Τοὺς φίλους καὶ τὰ πράγματά μου βλέπω, καὶ πάλιν ὀλίγον καθεύδω, καὶ ὅταν γένηται ἑσπέρα, μεταλαμβάνω. Λέγει αὐτῷ ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ Αντίοχος - Τοῦτο οὐκ ἔστι νηστεία. Ἐὰν γὰρ νη- στεύσῃς ἀπὸ βρωμάτων καί τινα κακολογήσης ή λυ πήσῃς ἢ διαβάλης, ἢ μνησικακήσῃς ἀπὸ προτέρας μάχης, ἢ ἑσπέρας ποιήσῃς πολύτιμον δεῖπνον, καὶ ἄρξῃ μεθύσκεσθαι, ἡ αἰσχρὰ ἐργάζεσθαι, ἢ κατ' ἔνω νοιαν ἐπιθυμεῖν τι τοιοῦτον· πολύ συμφέρει σοι πέμπτον τῆς ἡμέρας ἐσθίειν καὶ τούτων φείσασθαι, ἢ μὴ γευσάμενον ἐκείνοις συμφύρεσθαι. Τίς γὰρ ὠφέλεια βρωμάτων ἀπέχεσθαι, πάσης δὲ ἄλλης ἐπισ θυμίας ἐμφορεῖσθαι; Η οὐκ οἶδας ὅτι πᾶς ἡ τὴν ἐπιθυμίαν αὐτοῦ πληρῶν κατ᾽ ἔννοιαν καὶ ἐκτὸς τῶν ἔξωθεν βρωμάτων ἤδη κεκόρεσται καὶ μεθύει; Αλλ' εἰ θέλεις ἐγκρατεύσασθαι καὶ νηστεῦσαι, ἵνα ἡ νη στεία σου δεκτή ᾖ τῷ Θεῷ, πρῶτον πάντων φύλαξαι νηστεύειν ἀπὸ παντὸς ῥήματος πονηροῦ καὶ ἀκοῆ: πονηρᾶς, καὶ καθάρισόν σου τὴν καρδίαν ἀπὸ παντὸς μολυσμοῦ καὶ μνησικακίας καὶ αἰσχροκερδείας. Καὶ ἐν ἡμέρᾳ ἡ νηστεύεις ἀρκέσθητι ἄρτῳ καὶ λαχάνοις καὶ ὕδατι, εὐχαριστῶν τῷ Θεῷ. Συμψηφίσας δὲ τὴν ποσότητα τῆς δαπάνης τοῦ ἀρίστου οὗ ἔμελλες ἐσθίειν κατ' ἐκείνην τὴν ἡμέραν, δός χήρα ἡ ὀρφανῷ ἢ στερουμένῳ· (πρὸς) ἂν δὴ σαφῶς ἐμπλήσας τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, εὔξεται ὑπὲρ σοῦ πρὸς Κύριον. Ἐὰν οὖν τελέσῃς τὴν νηστείαν, ὡς ενετειλάμην σοι, ἔσται ἡ θυσία σου δεκτὴ ἐνώπιον Κυρίου καὶ ἐγγεγραμ- ἡτοιμασμένων ἀγαθῶν τοῖς δικαίοις. Ταῦτα ἀκούσας ὁ νεώτερος, καὶ καταλείψας πάντα, ἐδιάσατο τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ λαβεῖν αὐτὸν εἰς τὴν μονήν. Καὶ ἀκολουθήσας αὐτῷ, πάντα ὅσα ἐδιδάχθη παρ' αὐτοῦ φυλάξας, ἐν πολλῇ ἐγκρατείᾳ καὶ δάκρυσι καὶ στεναγμοῖς πληρώσας ενιαύσιον χρόνον, ἐν εἰρήνῃ Ο ἐκοιμήθη, παραδοὺς τὸ πνεῦμα τῷ Κυρίῳ. τῆς μονῆς τελευτᾷν, ἦλθον εἰς ἐπίσκεψιν αὐτοῦ τινες ἅγιοι ἐπίσκοποι · καὶ παρεκάλει αὐτοὺς ὁ ἡγούμενος, ὅπως ἀντ᾿ αὐτοῦ τὸν φιλάδελφον καὶ ἀμνησίκακον καὶ ταπεινόφρονα Αντίοχον καταστήσωσι· καὶ πᾶσι δὲ ἡ ἀδελφότης συμπαρεκάλει. Τοῦ δὲ ἀντιλέγοντος καὶ ὀδυρομένου, μετὰ πολλῆς βίας καὶ ἀνάγκης χει· ροτονήσαντες τοῦτον οἱ ἐπίσκοποι πρεσβύτερον κατ- έστησαν καὶ ἡγούμενον. Καὶ παραθέμενος αὐτῷ ὁ ἡγούμενος πᾶσαν τὴν ἐν Χριστῷ ἀδελφότητα, ἐκοι- μήθη ἐν εἰρήνῃ. Λαβών οὖν τὴν φροντίδα ὁ ᾿Αντίο. χος, ἐν πολλῇ σπουδῇ καὶ ἐγκρατείᾳ καὶ ἀγρυπνία (78-79) S. ATHANASIUS. SPURIA. - B mulierique dat omnia, rogans ut secum ad genua A servi Dei procilat. Ut ambos vidit ille prolapsos, et reum ex corde pœnitentem,' admisit illum ad osculum sanctum. Aitque adolescens : Volo, do- mine mi, multis diebus jejunare, quia multa sunt peccata mea. Cui servus Dei : Quo pacto vis jeju nare? Tum ille : A mane usque ad vesperun. Ait- que illi Antiochus : Quo in loco degis dum ita abstines a cibo? Cui ille: Amicos et negotia mea inviso, hinc paululum dormio, et cum vespera ac- cesserit cibum sumo. Ait illi servus Dei Antiochus: Hoc jejunium non est. Nam si a cibis abstineas, et in aliquem obtrectes, vel quempiam contristes vel calunnieris : aut si post priorem disceptationem injuriæ memoriam retineas; si item vespere lautam pares cœnam, teque inebries ac turpia perpetres, aut si horum quidpiam concupiscas; multo præ- stabilius tibi est, ut quinquies quotidie comedas, et bisce rebus abstineas, quam ut nihil gustes et hisce rebus te commisceas. Quidnam utilitatis affert abs- Linentia a cibis, si omni alia concupiscentia im- pleare? An ignoras eum qui suam implet concupi- scentiam, vel solum mente, licet externis non sa- tietur cibis, jam saturum et ebrium esse? Sed si velis temperanter agere et jejunare, ut jejunium tuum Deo sit acceptum, primum omnium observa ut jejunes ab omni pravo sermone proferendo et audiendo : et purga cor tuum ab omni inquina- niento, injuriarum memoria, turpis lucri amore. Et qua die jejunaveris, pane, oleribus et aqua con- c tentus esto, gratiasque Deo agas. Computato autem prandii quod eo die sumpturus eras pretio, eroga viduæ, orphano, egeno, qui impleta anima sua, orabit pro te Dominum. Si ergo jejunium, ut præ- scripsi tibi, persolveris, sacrificium tuum erit ac- ceptum in conspectu Domini, et descriptum in cœlis in die retributionis bonorum justis præparatorum. His auditis adolescens, omnibusque relictis ser- vum Dei vi compulit ut se reciperet in monaste- rium. Ac secutus illum, servatisque omnibus quæ ab eo didicerat, atque anno uno in magna tempe- rantia, lacrymis et gemitibus percurso, in pace obdormivit, tradiditque Domino spiritum. sterii præfectum quidam sancti episcopi visum ve- nerunt : rogavitque illos præfectus, ut fratrum amantem, injuriarum immemorem et bumilem An- tiochum sui loco constituerent : quæ eadem erat fratrum omnium postulatio. Repugnante illo ac collacrymante, magna vi episcopi invitum illum, cum prius ordinassent presbyterum, constituerunt et hegumenum seu præfectum. Ac cum præfectus totum ipsi in Christo fratrum cœtum commendas- set, obdormivit in pace. Suscepta igitur hujus- modi cura Antiochus in multo studio, temperantia, Hæc ex libro u Herinæ hinc inde excerpta. 17. Elapsis tribus annis, mox moriturum mona- 17. Καὶ μετὰ τρία έτη, μέλλοντος τοῦ ἡγουμένου

ὅλα δίδωσιν τῇ γυναικὶ παρακαλῶν αὐτῇ σὺν αὐτῷ μένη ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἐν ἡμέρᾳ ἀνταποδόσεως τῶν προσπεσεῖν τῷ δούλω τοῦ Θεοῦ. Ἰδὼν δὲ ἀμφοτέρους προσπίπτοντας καὶ ἀπὸ καρδίας τὸν αἴτιον μετανο- οῦντα, ἐδέξαντο αὐτὸν ἐν φιλήματι ἁγίῳ. Καὶ λέγει ὁ νεώτερος- θέλω, κύριέ μου, νηστεῦσαι πολλὰς ἡμέ ρας, ὅτι πολλαί εἰσιν αἱ ἁμαρτίαι μου. Λέγει αὐτῷ ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ· [Πῶς] θέλεις νηστεῦσαι ; Ὁ δὲ εἶ πεν αὐτῷ· (78-79) ᾿Απὸ τοῦ πρωί ἕως ἑσπέρας. Καὶ λέγει αὐτῷ ὁ ᾿Αντίοχος · Καὶ μὴ τρώγων που διά- γεις ; 'Ο δὲ εἶπε· Τοὺς φίλους καὶ τὰ πράγματά μου βλέπω, καὶ πάλιν ὀλίγον καθεύδω, καὶ ὅταν γένηται ἑσπέρα, μεταλαμβάνω. Λέγει αὐτῷ ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ Αντίοχος - Τοῦτο οὐκ ἔστι νηστεία. Ἐὰν γὰρ νη- στεύσῃς ἀπὸ βρωμάτων καί τινα κακολογήσης ή λυ πήσῃς ἢ διαβάλης, ἢ μνησικακήσῃς ἀπὸ προτέρας μάχης, ἢ ἑσπέρας ποιήσῃς πολύτιμον δεῖπνον, καὶ ἄρξῃ μεθύσκεσθαι, ἡ αἰσχρὰ ἐργάζεσθαι, ἢ κατ' ἔνω νοιαν ἐπιθυμεῖν τι τοιοῦτον· πολύ συμφέρει σοι πέμπτον τῆς ἡμέρας ἐσθίειν καὶ τούτων φείσασθαι, ἢ μὴ γευσάμενον ἐκείνοις συμφύρεσθαι. Τίς γὰρ ὠφέλεια βρωμάτων ἀπέχεσθαι, πάσης δὲ ἄλλης ἐπισ θυμίας ἐμφορεῖσθαι; Η οὐκ οἶδας ὅτι πᾶς ἡ τὴν ἐπιθυμίαν αὐτοῦ πληρῶν κατ᾽ ἔννοιαν καὶ ἐκτὸς τῶν ἔξωθεν βρωμάτων ἤδη κεκόρεσται καὶ μεθύει; Αλλ' εἰ θέλεις ἐγκρατεύσασθαι καὶ νηστεῦσαι, ἵνα ἡ νη στεία σου δεκτή ᾖ τῷ Θεῷ, πρῶτον πάντων φύλαξαι νηστεύειν ἀπὸ παντὸς ῥήματος πονηροῦ καὶ ἀκοῆ: πονηρᾶς, καὶ καθάρισόν σου τὴν καρδίαν ἀπὸ παντὸς μολυσμοῦ καὶ μνησικακίας καὶ αἰσχροκερδείας. Καὶ ἐν ἡμέρᾳ ἡ νηστεύεις ἀρκέσθητι ἄρτῳ καὶ λαχάνοις καὶ ὕδατι, εὐχαριστῶν τῷ Θεῷ. Συμψηφίσας δὲ τὴν ποσότητα τῆς δαπάνης τοῦ ἀρίστου οὗ ἔμελλες ἐσθίειν κατ' ἐκείνην τὴν ἡμέραν, δός χήρα ἡ ὀρφανῷ ἢ στερουμένῳ· (πρὸς) ἂν δὴ σαφῶς ἐμπλήσας τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, εὔξεται ὑπὲρ σοῦ πρὸς Κύριον. Ἐὰν οὖν τελέσῃς τὴν νηστείαν, ὡς ενετειλάμην σοι, ἔσται ἡ θυσία σου δεκτὴ ἐνώπιον Κυρίου καὶ ἐγγεγραμ- ἡτοιμασμένων ἀγαθῶν τοῖς δικαίοις. Ταῦτα ἀκούσας ὁ νεώτερος, καὶ καταλείψας πάντα, ἐδιάσατο τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ λαβεῖν αὐτὸν εἰς τὴν μονήν. Καὶ ἀκολουθήσας αὐτῷ, πάντα ὅσα ἐδιδάχθη παρ' αὐτοῦ φυλάξας, ἐν πολλῇ ἐγκρατείᾳ καὶ δάκρυσι καὶ στεναγμοῖς πληρώσας ενιαύσιον χρόνον, ἐν εἰρήνῃ Ο ἐκοιμήθη, παραδοὺς τὸ πνεῦμα τῷ Κυρίῳ. τῆς μονῆς τελευτᾷν, ἦλθον εἰς ἐπίσκεψιν αὐτοῦ τινες ἅγιοι ἐπίσκοποι · καὶ παρεκάλει αὐτοὺς ὁ ἡγούμενος, ὅπως ἀντ᾿ αὐτοῦ τὸν φιλάδελφον καὶ ἀμνησίκακον καὶ ταπεινόφρονα Αντίοχον καταστήσωσι· καὶ πᾶσι δὲ ἡ ἀδελφότης συμπαρεκάλει. Τοῦ δὲ ἀντιλέγοντος καὶ ὀδυρομένου, μετὰ πολλῆς βίας καὶ ἀνάγκης χει· ροτονήσαντες τοῦτον οἱ ἐπίσκοποι πρεσβύτερον κατ- έστησαν καὶ ἡγούμενον. Καὶ παραθέμενος αὐτῷ ὁ ἡγούμενος πᾶσαν τὴν ἐν Χριστῷ ἀδελφότητα, ἐκοι- μήθη ἐν εἰρήνῃ. Λαβών οὖν τὴν φροντίδα ὁ ᾿Αντίο. χος, ἐν πολλῇ σπουδῇ καὶ ἐγκρατείᾳ καὶ ἀγρυπνία (78-79) S. ATHANASIUS. SPURIA. - B mulierique dat omnia, rogans ut secum ad genua A servi Dei procilat. Ut ambos vidit ille prolapsos, et reum ex corde pœnitentem,' admisit illum ad osculum sanctum. Aitque adolescens : Volo, do- mine mi, multis diebus jejunare, quia multa sunt peccata mea. Cui servus Dei : Quo pacto vis jeju nare? Tum ille : A mane usque ad vesperun. Ait- que illi Antiochus : Quo in loco degis dum ita abstines a cibo? Cui ille: Amicos et negotia mea inviso, hinc paululum dormio, et cum vespera ac- cesserit cibum sumo. Ait illi servus Dei Antiochus: Hoc jejunium non est. Nam si a cibis abstineas, et in aliquem obtrectes, vel quempiam contristes vel calunnieris : aut si post priorem disceptationem injuriæ memoriam retineas; si item vespere lautam pares cœnam, teque inebries ac turpia perpetres, aut si horum quidpiam concupiscas; multo præ- stabilius tibi est, ut quinquies quotidie comedas, et bisce rebus abstineas, quam ut nihil gustes et hisce rebus te commisceas. Quidnam utilitatis affert abs- Linentia a cibis, si omni alia concupiscentia im- pleare? An ignoras eum qui suam implet concupi- scentiam, vel solum mente, licet externis non sa- tietur cibis, jam saturum et ebrium esse? Sed si velis temperanter agere et jejunare, ut jejunium tuum Deo sit acceptum, primum omnium observa ut jejunes ab omni pravo sermone proferendo et audiendo : et purga cor tuum ab omni inquina- niento, injuriarum memoria, turpis lucri amore. Et qua die jejunaveris, pane, oleribus et aqua con- c tentus esto, gratiasque Deo agas. Computato autem prandii quod eo die sumpturus eras pretio, eroga viduæ, orphano, egeno, qui impleta anima sua, orabit pro te Dominum. Si ergo jejunium, ut præ- scripsi tibi, persolveris, sacrificium tuum erit ac- ceptum in conspectu Domini, et descriptum in cœlis in die retributionis bonorum justis præparatorum. His auditis adolescens, omnibusque relictis ser- vum Dei vi compulit ut se reciperet in monaste- rium. Ac secutus illum, servatisque omnibus quæ ab eo didicerat, atque anno uno in magna tempe- rantia, lacrymis et gemitibus percurso, in pace obdormivit, tradiditque Domino spiritum. sterii præfectum quidam sancti episcopi visum ve- nerunt : rogavitque illos præfectus, ut fratrum amantem, injuriarum immemorem et bumilem An- tiochum sui loco constituerent : quæ eadem erat fratrum omnium postulatio. Repugnante illo ac collacrymante, magna vi episcopi invitum illum, cum prius ordinassent presbyterum, constituerunt et hegumenum seu præfectum. Ac cum præfectus totum ipsi in Christo fratrum cœtum commendas- set, obdormivit in pace. Suscepta igitur hujus- modi cura Antiochus in multo studio, temperantia, Hæc ex libro u Herinæ hinc inde excerpta. 17. Elapsis tribus annis, mox moriturum mona- 17. Καὶ μετὰ τρία έτη, μέλλοντος τοῦ ἡγουμένου

ὅλα δίδωσιν τῇ γυναικὶ παρακαλῶν αὐτῇ σὺν αὐτῷ μένη ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἐν ἡμέρᾳ ἀνταποδόσεως τῶν προσπεσεῖν τῷ δούλω τοῦ Θεοῦ. Ἰδὼν δὲ ἀμφοτέρους προσπίπτοντας καὶ ἀπὸ καρδίας τὸν αἴτιον μετανο- οῦντα, ἐδέξαντο αὐτὸν ἐν φιλήματι ἁγίῳ. Καὶ λέγει ὁ νεώτερος- θέλω, κύριέ μου, νηστεῦσαι πολλὰς ἡμέ ρας, ὅτι πολλαί εἰσιν αἱ ἁμαρτίαι μου. Λέγει αὐτῷ ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ· [Πῶς] θέλεις νηστεῦσαι ; Ὁ δὲ εἶ πεν αὐτῷ· (78-79) ᾿Απὸ τοῦ πρωί ἕως ἑσπέρας. Καὶ λέγει αὐτῷ ὁ ᾿Αντίοχος · Καὶ μὴ τρώγων που διά- γεις ; 'Ο δὲ εἶπε· Τοὺς φίλους καὶ τὰ πράγματά μου βλέπω, καὶ πάλιν ὀλίγον καθεύδω, καὶ ὅταν γένηται ἑσπέρα, μεταλαμβάνω. Λέγει αὐτῷ ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ Αντίοχος - Τοῦτο οὐκ ἔστι νηστεία. Ἐὰν γὰρ νη- στεύσῃς ἀπὸ βρωμάτων καί τινα κακολογήσης ή λυ πήσῃς ἢ διαβάλης, ἢ μνησικακήσῃς ἀπὸ προτέρας μάχης, ἢ ἑσπέρας ποιήσῃς πολύτιμον δεῖπνον, καὶ ἄρξῃ μεθύσκεσθαι, ἡ αἰσχρὰ ἐργάζεσθαι, ἢ κατ' ἔνω νοιαν ἐπιθυμεῖν τι τοιοῦτον· πολύ συμφέρει σοι πέμπτον τῆς ἡμέρας ἐσθίειν καὶ τούτων φείσασθαι, ἢ μὴ γευσάμενον ἐκείνοις συμφύρεσθαι. Τίς γὰρ ὠφέλεια βρωμάτων ἀπέχεσθαι, πάσης δὲ ἄλλης ἐπισ θυμίας ἐμφορεῖσθαι; Η οὐκ οἶδας ὅτι πᾶς ἡ τὴν ἐπιθυμίαν αὐτοῦ πληρῶν κατ᾽ ἔννοιαν καὶ ἐκτὸς τῶν ἔξωθεν βρωμάτων ἤδη κεκόρεσται καὶ μεθύει; Αλλ' εἰ θέλεις ἐγκρατεύσασθαι καὶ νηστεῦσαι, ἵνα ἡ νη στεία σου δεκτή ᾖ τῷ Θεῷ, πρῶτον πάντων φύλαξαι νηστεύειν ἀπὸ παντὸς ῥήματος πονηροῦ καὶ ἀκοῆ: πονηρᾶς, καὶ καθάρισόν σου τὴν καρδίαν ἀπὸ παντὸς μολυσμοῦ καὶ μνησικακίας καὶ αἰσχροκερδείας. Καὶ ἐν ἡμέρᾳ ἡ νηστεύεις ἀρκέσθητι ἄρτῳ καὶ λαχάνοις καὶ ὕδατι, εὐχαριστῶν τῷ Θεῷ. Συμψηφίσας δὲ τὴν ποσότητα τῆς δαπάνης τοῦ ἀρίστου οὗ ἔμελλες ἐσθίειν κατ' ἐκείνην τὴν ἡμέραν, δός χήρα ἡ ὀρφανῷ ἢ στερουμένῳ· (πρὸς) ἂν δὴ σαφῶς ἐμπλήσας τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, εὔξεται ὑπὲρ σοῦ πρὸς Κύριον. Ἐὰν οὖν τελέσῃς τὴν νηστείαν, ὡς ενετειλάμην σοι, ἔσται ἡ θυσία σου δεκτὴ ἐνώπιον Κυρίου καὶ ἐγγεγραμ- ἡτοιμασμένων ἀγαθῶν τοῖς δικαίοις. Ταῦτα ἀκούσας ὁ νεώτερος, καὶ καταλείψας πάντα, ἐδιάσατο τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ λαβεῖν αὐτὸν εἰς τὴν μονήν. Καὶ ἀκολουθήσας αὐτῷ, πάντα ὅσα ἐδιδάχθη παρ' αὐτοῦ φυλάξας, ἐν πολλῇ ἐγκρατείᾳ καὶ δάκρυσι καὶ στεναγμοῖς πληρώσας ενιαύσιον χρόνον, ἐν εἰρήνῃ Ο ἐκοιμήθη, παραδοὺς τὸ πνεῦμα τῷ Κυρίῳ. τῆς μονῆς τελευτᾷν, ἦλθον εἰς ἐπίσκεψιν αὐτοῦ τινες ἅγιοι ἐπίσκοποι · καὶ παρεκάλει αὐτοὺς ὁ ἡγούμενος, ὅπως ἀντ᾿ αὐτοῦ τὸν φιλάδελφον καὶ ἀμνησίκακον καὶ ταπεινόφρονα Αντίοχον καταστήσωσι· καὶ πᾶσι δὲ ἡ ἀδελφότης συμπαρεκάλει. Τοῦ δὲ ἀντιλέγοντος καὶ ὀδυρομένου, μετὰ πολλῆς βίας καὶ ἀνάγκης χει· ροτονήσαντες τοῦτον οἱ ἐπίσκοποι πρεσβύτερον κατ- έστησαν καὶ ἡγούμενον. Καὶ παραθέμενος αὐτῷ ὁ ἡγούμενος πᾶσαν τὴν ἐν Χριστῷ ἀδελφότητα, ἐκοι- μήθη ἐν εἰρήνῃ. Λαβών οὖν τὴν φροντίδα ὁ ᾿Αντίο. χος, ἐν πολλῇ σπουδῇ καὶ ἐγκρατείᾳ καὶ ἀγρυπνία (78-79) S. ATHANASIUS. SPURIA. - B mulierique dat omnia, rogans ut secum ad genua A servi Dei procilat. Ut ambos vidit ille prolapsos, et reum ex corde pœnitentem,' admisit illum ad osculum sanctum. Aitque adolescens : Volo, do- mine mi, multis diebus jejunare, quia multa sunt peccata mea. Cui servus Dei : Quo pacto vis jeju nare? Tum ille : A mane usque ad vesperun. Ait- que illi Antiochus : Quo in loco degis dum ita abstines a cibo? Cui ille: Amicos et negotia mea inviso, hinc paululum dormio, et cum vespera ac- cesserit cibum sumo. Ait illi servus Dei Antiochus: Hoc jejunium non est. Nam si a cibis abstineas, et in aliquem obtrectes, vel quempiam contristes vel calunnieris : aut si post priorem disceptationem injuriæ memoriam retineas; si item vespere lautam pares cœnam, teque inebries ac turpia perpetres, aut si horum quidpiam concupiscas; multo præ- stabilius tibi est, ut quinquies quotidie comedas, et bisce rebus abstineas, quam ut nihil gustes et hisce rebus te commisceas. Quidnam utilitatis affert abs- Linentia a cibis, si omni alia concupiscentia im- pleare? An ignoras eum qui suam implet concupi- scentiam, vel solum mente, licet externis non sa- tietur cibis, jam saturum et ebrium esse? Sed si velis temperanter agere et jejunare, ut jejunium tuum Deo sit acceptum, primum omnium observa ut jejunes ab omni pravo sermone proferendo et audiendo : et purga cor tuum ab omni inquina- niento, injuriarum memoria, turpis lucri amore. Et qua die jejunaveris, pane, oleribus et aqua con- c tentus esto, gratiasque Deo agas. Computato autem prandii quod eo die sumpturus eras pretio, eroga viduæ, orphano, egeno, qui impleta anima sua, orabit pro te Dominum. Si ergo jejunium, ut præ- scripsi tibi, persolveris, sacrificium tuum erit ac- ceptum in conspectu Domini, et descriptum in cœlis in die retributionis bonorum justis præparatorum. His auditis adolescens, omnibusque relictis ser- vum Dei vi compulit ut se reciperet in monaste- rium. Ac secutus illum, servatisque omnibus quæ ab eo didicerat, atque anno uno in magna tempe- rantia, lacrymis et gemitibus percurso, in pace obdormivit, tradiditque Domino spiritum. sterii præfectum quidam sancti episcopi visum ve- nerunt : rogavitque illos præfectus, ut fratrum amantem, injuriarum immemorem et bumilem An- tiochum sui loco constituerent : quæ eadem erat fratrum omnium postulatio. Repugnante illo ac collacrymante, magna vi episcopi invitum illum, cum prius ordinassent presbyterum, constituerunt et hegumenum seu præfectum. Ac cum præfectus totum ipsi in Christo fratrum cœtum commendas- set, obdormivit in pace. Suscepta igitur hujus- modi cura Antiochus in multo studio, temperantia, Hæc ex libro u Herinæ hinc inde excerpta. 17. Elapsis tribus annis, mox moriturum mona- 17. Καὶ μετὰ τρία έτη, μέλλοντος τοῦ ἡγουμένου

καὶ εὐχαῖς διετέλει· πολλά τε [ἔνδοξα] καὶ κατορθώ- ματα διεπετέλει ὁ Χριστός. μονῆς δύο ἀδελφοὶ ὀλιγόψυχοι κοινῇ γνώμῃ ἐξῆλθον τοῦ μοναστηρίου, καὶ ἐπέστρεψαν ὡς κύων ἐπὶ τὸν ἴδιον ἐμετὸν σπαταλῶντες καὶ ἐντρυφῶντες ἐπὶ ταῖς βιωτικαῖς ἀσελγείαις. Καὶ ταῦτα μαθὼν ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ ᾿Αντίοχος πάνυ ἔθλιψεν ἑαυτὸν θρηνῶν τοὺς δύο ἀδελφοὺς, καὶ ἐδέετο περὶ αὐτῶν τοῦ Κυρίου. Ψαλλόντων δὲ αὐτῶν τὴν ἐνάτην, ὡς ἔκλινε τὰ γό- κατα σὺν τοῖς ἀδελφοῖς, γέγονεν ἐν ἐκστάσει, καὶ παραλαμβάνεται ἡ ψυχὴ αὐτοῦ ὑπὸ ἀγγέλου. Καὶ πολλῆς ὥρας παρελθούσης, καὶ μὴ ἐγειρομένου αὐτοῦ, ἐγείρεται ὁ δευτεράριος αὐτοῦ, καὶ μετ' ἐπιεικείας παρεκάλει ἀναστῆναι, καὶ τελέσαι τὴν λειτουργίαν τῆς εὐχῆς. Ὡς δὲ εἶδον, ὅτι οὐκ ἦν φωνὴ καὶ οὐκ ἦν ἀκρόασις, ἐγνώρισαν ὀπτα- σίαν αὐτὸν βλέπειν καὶ ὑπεχώρησαν ἀπ' αὐτ τοῦ πληρώσαντες τὸν κανόνα. Μέλλοντος δὲ δύνειν τοῦ ἡλίου κράξας εἶπεν· Δόξα σοι, ὁ Θεὸς, δόξα σοι. Τότε προσῆλθον αὐτῷ πᾶσα ἡ συνοδία, ἱκετεύουσα μηδὲν ἀπ' αὐτῶν κρύψαι, ὧν ὁ Θεὸς αὐτῷ ἀπεκάλυ ψεν. Καὶ μὴ δυνηθεὶς κρύψαι διὰ τὴν πολλὴν ὄχλησιν τῶν ἀδελφῶν, ποιήσας εὐχὴν, ἤρξατο λέγειν· Παρα- ληφθεὶς χάριτι Χριστοῦ ὑπὸ ἀγγέλου (80) ἦλθον εἰς πεδίον, καὶ [δείκνυσί μοι ] παῖδα νεανίσκον ἐνδεδυμέ- ναν σύνθεσιν ἐνδυμάτων κροκέων, βόσκοντα πρόβατα πολλὰ λίαν· καὶ τὰ πρόβατα ταῦτα ἦν ὡσεὶ του- φῶντα καὶ λίαν σπαταλῶντα καὶ ἱλαρά, σκιρτώντα ὧδε κἀκεῖ. Καὶ αὐτὸς ὁ ποιμὴν πάνυ ἱλαρὸς ἐπὶ τῷ ποιμνίῳ αὐτῷ ἦν καὶ περιέτρεχε τὰ πρόβατα. Καὶ ἄλλα πρόβατα εἶδον σπαταλῶντα καὶ τρυφῶντα ἐν τόπῳ ἑνὶ, οὐ μέντοι σκιρτῶντα. Καὶ λέγει μοι· Βλέ πεις τὸν ποιμένα τοῦτον; Βλέπω, φησί, Κύριε. Ο τος, φησίν, ἄγγελος τρυφῆς καὶ ἀπάτης ἐστίν· οὗτος ἐκτρίβει τὰς ψυχὰς τῶν δούλων τοῦ Θεοῦ καὶ κατα στρέφει ἀπὸ τῆς ἀληθείας ἀπατῶν αὐτὰς ταῖς ἐπιθυ μίαις ταῖς πονηραῖς, ἐν αἷς ἀπόλλυνται ἐπιλανθανό μενοι τῶν ἐντολῶν τοῦ ζῶντος τοῦ Θεοῦ καὶ πορευό μενοι ταῖς ματαίαις τρυφαῖς καὶ ἀπάταις τοῦ βίου τούτου. Διὸ καὶ ἀπόλλυνται ὑπὸ τοῦ ἀγγέλου τούτου εἰς θάνατον (81) καὶ καταφθοράν. Λέγω αὐτῷ· Οὐ γινώσκω, Κύριε, τί ἐστιν, εἰς θάνατον καὶ καταφθο ράν. Καὶ λέγει μοι· ῎Ακους, φησὶν, ἃ εἶδες. Πρό- βατα ἱλαρὰ καὶ σκιρτῶντα οὗτοί εἰσιν οἱ ἀπεσπασμέ- νοι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς τέλος καὶ παραδεδωκότες ἑαυτοὺς ταῖς ἐπιθυμίαις τοῦ αἰῶνος τούτου. Ἐν τούτοις οὖν μετάνοια ζωῆς οὐκ ἔστιν, ὅτι καὶ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ δι' αὐτοὺς βλασφημεῖται. Τῶν τοιούτων ἡ ζωὴ θάνα- τός ἐστιν. "Α δὲ εἶδες μὴ σκιρτῶντα, ἀλλὰ καὶ ἐν τόπῳ βοσκόμενα, οὗτοί εἰσιν οἱ παραδεδωκότες μὲν τῇ τρυφῇ καὶ ἀπάτῃ ἑαυτοὺς, εἰς δὲ τὸν Κύριον μὴ βλασφημήσαντες. Οὗτοι οὖν κατεφθαρμένοι εἰσὶν ἀπὸ τῆς ἀληθείας· ἐν τούτοις ἐλπίς ἐστι μετανοίας, ἐν ᾗ δύνανται ζῆσαι. Ἡ καταφθορὰ οὖν ἐλπίδα ἔχει ἀναστάσεως ἕως τινός· ὁ δὲ θάνατος ἀπώλειαν ἔχει αἰώ νέον. DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. A vigiliis et orationibus perseverabat : multaque præ- clara gesta per eum Christus operabatur. B cturæ annos, duo pusillanimes fratres, communi sententia ex monasterio egressi, reversi sunt ut canes ad vomitum suum, sese dantes voluptatibus, deliciis et lasciviis hujus sæculi. His compertis ser- vus Dei Antiochus, multum sese maceravit, am- bos illos deplorans fratres, ac Dominum illorum causa precatus est. Psallentibus autem illis nonam, ubi una cum fratribus genua flectebat, raptus est in exstasin, animaque ejus arripitur ab angelo. Mullo elapso temporis spatio, cum nondum expergisceret, surgit secundarius ejus, leniterque hortatur ut exsurgat, orationisque ministerium persolvat. Con- spicati autem nec vocem nec auditum esse, intel- lexere visionem illum contemplari, ac completo cano- ne abscessere ab illo. Cum autem immineret solis occasus, cum clamore ait: Gloria tibi, Deus, gloria tibi. Tunc accessit omnis coetus, rogavitque nihil ut celaret eorum quæ Dominus sibi revelasset. Et cum præ importunitate fratrum celare non posset, facta prius oratione, ita orsus est : Raptus per Domini gratiam ab angelo veni in agrum quemdam. Osten- ditque ille mihi adolescentem quemdam indutum synthesi croceorum vestimentorum, qui quampluri- mas pascebat oves: erantque oves illæ deliciantes, admodumque luxuriantes et hilares, hinc atque hine exsultantes. Ipseque pastor multum hilaris in ovili degebat suo, et oves circuibat. Aliasque vidi oves luxuriantes et deliciantes uno in loco, nec tamen exsultantes. Aitque mihi : Viden' hunc pastorem ? Video, inquam, Domine. Hic est, ait, angelus volup- tatis et fallaciæ. Hic atterit animas servorum Dei, et avertit a veritate, malis decipiens illas concupiscen- tiis, in quibus illæ pereunt immemores mandatorum Dei viventis, incedentesque in vanis voluptatibus et fallaciis hujus vitæ. Quapropter dispereunt, ab hoc angelo in mortem et corruptionem deductæ. Tum ego : Ignoro, Domine, quid sit in mortem et corruptionem. Dixitque mihi: Audi et percipe quæ vides: Oves hilares illæ et exsultantes, hi sunt qui a Deo ad finem usque avulsi sunt, et sese concu- piscentiis hujus sæculi tradiderunt. In his itaque nulla est poenitentia de vita sua, quia etiam nomen Domini propter illos blasphematur. Harum vita mors est. Quas autem vidisti non exsultantes, et in loco suo pascentes, hi sunt qui sese quidem volu- plati et fallaciæ dedidere, sed in Dominum non blasphemavere. Hi quidem corrupti et a veritate se- ducti sunt, in his tamen spes est pœnitentiæ, in qua vivere possunt. Earum itaque corruptio non est sine spe resurrectionis, usque ad certum tem- poris spatium. Mors autem aeternum est exitium. mam Pastorem 1. 111, simil. 6, p. 63, ubi sic habe- tur : Et venimus in quemdam campum, et illic osten- dit mihi juvenem pastorem vestitum synthesim ve- C D stimentorum colore coccineo. Et cætera bene multa quæ scriptor iste ex Gr. Hermæ textu, qui adhuc supererat suo avo, ad verbum mutuatus est. 18. Post duos vero suæ in monasterio præfe- 18. Καὶ μετὰ δύο ἔτη τοῦ ἡγήσασθαι αὐτὸν τῆς (80) Hic locus Latine tantum legitur apud Her- (81) Hermas, ad defectionem.

καὶ εὐχαῖς διετέλει· πολλά τε [ἔνδοξα] καὶ κατορθώ- ματα διεπετέλει ὁ Χριστός. μονῆς δύο ἀδελφοὶ ὀλιγόψυχοι κοινῇ γνώμῃ ἐξῆλθον τοῦ μοναστηρίου, καὶ ἐπέστρεψαν ὡς κύων ἐπὶ τὸν ἴδιον ἐμετὸν σπαταλῶντες καὶ ἐντρυφῶντες ἐπὶ ταῖς βιωτικαῖς ἀσελγείαις. Καὶ ταῦτα μαθὼν ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ ᾿Αντίοχος πάνυ ἔθλιψεν ἑαυτὸν θρηνῶν τοὺς δύο ἀδελφοὺς, καὶ ἐδέετο περὶ αὐτῶν τοῦ Κυρίου. Ψαλλόντων δὲ αὐτῶν τὴν ἐνάτην, ὡς ἔκλινε τὰ γό- κατα σὺν τοῖς ἀδελφοῖς, γέγονεν ἐν ἐκστάσει, καὶ παραλαμβάνεται ἡ ψυχὴ αὐτοῦ ὑπὸ ἀγγέλου. Καὶ πολλῆς ὥρας παρελθούσης, καὶ μὴ ἐγειρομένου αὐτοῦ, ἐγείρεται ὁ δευτεράριος αὐτοῦ, καὶ μετ' ἐπιεικείας παρεκάλει ἀναστῆναι, καὶ τελέσαι τὴν λειτουργίαν τῆς εὐχῆς. Ὡς δὲ εἶδον, ὅτι οὐκ ἦν φωνὴ καὶ οὐκ ἦν ἀκρόασις, ἐγνώρισαν ὀπτα- σίαν αὐτὸν βλέπειν καὶ ὑπεχώρησαν ἀπ' αὐτ τοῦ πληρώσαντες τὸν κανόνα. Μέλλοντος δὲ δύνειν τοῦ ἡλίου κράξας εἶπεν· Δόξα σοι, ὁ Θεὸς, δόξα σοι. Τότε προσῆλθον αὐτῷ πᾶσα ἡ συνοδία, ἱκετεύουσα μηδὲν ἀπ' αὐτῶν κρύψαι, ὧν ὁ Θεὸς αὐτῷ ἀπεκάλυ ψεν. Καὶ μὴ δυνηθεὶς κρύψαι διὰ τὴν πολλὴν ὄχλησιν τῶν ἀδελφῶν, ποιήσας εὐχὴν, ἤρξατο λέγειν· Παρα- ληφθεὶς χάριτι Χριστοῦ ὑπὸ ἀγγέλου (80) ἦλθον εἰς πεδίον, καὶ [δείκνυσί μοι ] παῖδα νεανίσκον ἐνδεδυμέ- ναν σύνθεσιν ἐνδυμάτων κροκέων, βόσκοντα πρόβατα πολλὰ λίαν· καὶ τὰ πρόβατα ταῦτα ἦν ὡσεὶ του- φῶντα καὶ λίαν σπαταλῶντα καὶ ἱλαρά, σκιρτώντα ὧδε κἀκεῖ. Καὶ αὐτὸς ὁ ποιμὴν πάνυ ἱλαρὸς ἐπὶ τῷ ποιμνίῳ αὐτῷ ἦν καὶ περιέτρεχε τὰ πρόβατα. Καὶ ἄλλα πρόβατα εἶδον σπαταλῶντα καὶ τρυφῶντα ἐν τόπῳ ἑνὶ, οὐ μέντοι σκιρτῶντα. Καὶ λέγει μοι· Βλέ πεις τὸν ποιμένα τοῦτον; Βλέπω, φησί, Κύριε. Ο τος, φησίν, ἄγγελος τρυφῆς καὶ ἀπάτης ἐστίν· οὗτος ἐκτρίβει τὰς ψυχὰς τῶν δούλων τοῦ Θεοῦ καὶ κατα στρέφει ἀπὸ τῆς ἀληθείας ἀπατῶν αὐτὰς ταῖς ἐπιθυ μίαις ταῖς πονηραῖς, ἐν αἷς ἀπόλλυνται ἐπιλανθανό μενοι τῶν ἐντολῶν τοῦ ζῶντος τοῦ Θεοῦ καὶ πορευό μενοι ταῖς ματαίαις τρυφαῖς καὶ ἀπάταις τοῦ βίου τούτου. Διὸ καὶ ἀπόλλυνται ὑπὸ τοῦ ἀγγέλου τούτου εἰς θάνατον (81) καὶ καταφθοράν. Λέγω αὐτῷ· Οὐ γινώσκω, Κύριε, τί ἐστιν, εἰς θάνατον καὶ καταφθο ράν. Καὶ λέγει μοι· ῎Ακους, φησὶν, ἃ εἶδες. Πρό- βατα ἱλαρὰ καὶ σκιρτῶντα οὗτοί εἰσιν οἱ ἀπεσπασμέ- νοι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς τέλος καὶ παραδεδωκότες ἑαυτοὺς ταῖς ἐπιθυμίαις τοῦ αἰῶνος τούτου. Ἐν τούτοις οὖν μετάνοια ζωῆς οὐκ ἔστιν, ὅτι καὶ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ δι' αὐτοὺς βλασφημεῖται. Τῶν τοιούτων ἡ ζωὴ θάνα- τός ἐστιν. "Α δὲ εἶδες μὴ σκιρτῶντα, ἀλλὰ καὶ ἐν τόπῳ βοσκόμενα, οὗτοί εἰσιν οἱ παραδεδωκότες μὲν τῇ τρυφῇ καὶ ἀπάτῃ ἑαυτοὺς, εἰς δὲ τὸν Κύριον μὴ βλασφημήσαντες. Οὗτοι οὖν κατεφθαρμένοι εἰσὶν ἀπὸ τῆς ἀληθείας· ἐν τούτοις ἐλπίς ἐστι μετανοίας, ἐν ᾗ δύνανται ζῆσαι. Ἡ καταφθορὰ οὖν ἐλπίδα ἔχει ἀναστάσεως ἕως τινός· ὁ δὲ θάνατος ἀπώλειαν ἔχει αἰώ νέον. DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. A vigiliis et orationibus perseverabat : multaque præ- clara gesta per eum Christus operabatur. B cturæ annos, duo pusillanimes fratres, communi sententia ex monasterio egressi, reversi sunt ut canes ad vomitum suum, sese dantes voluptatibus, deliciis et lasciviis hujus sæculi. His compertis ser- vus Dei Antiochus, multum sese maceravit, am- bos illos deplorans fratres, ac Dominum illorum causa precatus est. Psallentibus autem illis nonam, ubi una cum fratribus genua flectebat, raptus est in exstasin, animaque ejus arripitur ab angelo. Mullo elapso temporis spatio, cum nondum expergisceret, surgit secundarius ejus, leniterque hortatur ut exsurgat, orationisque ministerium persolvat. Con- spicati autem nec vocem nec auditum esse, intel- lexere visionem illum contemplari, ac completo cano- ne abscessere ab illo. Cum autem immineret solis occasus, cum clamore ait: Gloria tibi, Deus, gloria tibi. Tunc accessit omnis coetus, rogavitque nihil ut celaret eorum quæ Dominus sibi revelasset. Et cum præ importunitate fratrum celare non posset, facta prius oratione, ita orsus est : Raptus per Domini gratiam ab angelo veni in agrum quemdam. Osten- ditque ille mihi adolescentem quemdam indutum synthesi croceorum vestimentorum, qui quampluri- mas pascebat oves: erantque oves illæ deliciantes, admodumque luxuriantes et hilares, hinc atque hine exsultantes. Ipseque pastor multum hilaris in ovili degebat suo, et oves circuibat. Aliasque vidi oves luxuriantes et deliciantes uno in loco, nec tamen exsultantes. Aitque mihi : Viden' hunc pastorem ? Video, inquam, Domine. Hic est, ait, angelus volup- tatis et fallaciæ. Hic atterit animas servorum Dei, et avertit a veritate, malis decipiens illas concupiscen- tiis, in quibus illæ pereunt immemores mandatorum Dei viventis, incedentesque in vanis voluptatibus et fallaciis hujus vitæ. Quapropter dispereunt, ab hoc angelo in mortem et corruptionem deductæ. Tum ego : Ignoro, Domine, quid sit in mortem et corruptionem. Dixitque mihi: Audi et percipe quæ vides: Oves hilares illæ et exsultantes, hi sunt qui a Deo ad finem usque avulsi sunt, et sese concu- piscentiis hujus sæculi tradiderunt. In his itaque nulla est poenitentia de vita sua, quia etiam nomen Domini propter illos blasphematur. Harum vita mors est. Quas autem vidisti non exsultantes, et in loco suo pascentes, hi sunt qui sese quidem volu- plati et fallaciæ dedidere, sed in Dominum non blasphemavere. Hi quidem corrupti et a veritate se- ducti sunt, in his tamen spes est pœnitentiæ, in qua vivere possunt. Earum itaque corruptio non est sine spe resurrectionis, usque ad certum tem- poris spatium. Mors autem aeternum est exitium. mam Pastorem 1. 111, simil. 6, p. 63, ubi sic habe- tur : Et venimus in quemdam campum, et illic osten- dit mihi juvenem pastorem vestitum synthesim ve- C D stimentorum colore coccineo. Et cætera bene multa quæ scriptor iste ex Gr. Hermæ textu, qui adhuc supererat suo avo, ad verbum mutuatus est. 18. Post duos vero suæ in monasterio præfe- 18. Καὶ μετὰ δύο ἔτη τοῦ ἡγήσασθαι αὐτὸν τῆς (80) Hic locus Latine tantum legitur apud Her- (81) Hermas, ad defectionem.

καὶ εὐχαῖς διετέλει· πολλά τε [ἔνδοξα] καὶ κατορθώ- ματα διεπετέλει ὁ Χριστός. μονῆς δύο ἀδελφοὶ ὀλιγόψυχοι κοινῇ γνώμῃ ἐξῆλθον τοῦ μοναστηρίου, καὶ ἐπέστρεψαν ὡς κύων ἐπὶ τὸν ἴδιον ἐμετὸν σπαταλῶντες καὶ ἐντρυφῶντες ἐπὶ ταῖς βιωτικαῖς ἀσελγείαις. Καὶ ταῦτα μαθὼν ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ ᾿Αντίοχος πάνυ ἔθλιψεν ἑαυτὸν θρηνῶν τοὺς δύο ἀδελφοὺς, καὶ ἐδέετο περὶ αὐτῶν τοῦ Κυρίου. Ψαλλόντων δὲ αὐτῶν τὴν ἐνάτην, ὡς ἔκλινε τὰ γό- κατα σὺν τοῖς ἀδελφοῖς, γέγονεν ἐν ἐκστάσει, καὶ παραλαμβάνεται ἡ ψυχὴ αὐτοῦ ὑπὸ ἀγγέλου. Καὶ πολλῆς ὥρας παρελθούσης, καὶ μὴ ἐγειρομένου αὐτοῦ, ἐγείρεται ὁ δευτεράριος αὐτοῦ, καὶ μετ' ἐπιεικείας παρεκάλει ἀναστῆναι, καὶ τελέσαι τὴν λειτουργίαν τῆς εὐχῆς. Ὡς δὲ εἶδον, ὅτι οὐκ ἦν φωνὴ καὶ οὐκ ἦν ἀκρόασις, ἐγνώρισαν ὀπτα- σίαν αὐτὸν βλέπειν καὶ ὑπεχώρησαν ἀπ' αὐτ τοῦ πληρώσαντες τὸν κανόνα. Μέλλοντος δὲ δύνειν τοῦ ἡλίου κράξας εἶπεν· Δόξα σοι, ὁ Θεὸς, δόξα σοι. Τότε προσῆλθον αὐτῷ πᾶσα ἡ συνοδία, ἱκετεύουσα μηδὲν ἀπ' αὐτῶν κρύψαι, ὧν ὁ Θεὸς αὐτῷ ἀπεκάλυ ψεν. Καὶ μὴ δυνηθεὶς κρύψαι διὰ τὴν πολλὴν ὄχλησιν τῶν ἀδελφῶν, ποιήσας εὐχὴν, ἤρξατο λέγειν· Παρα- ληφθεὶς χάριτι Χριστοῦ ὑπὸ ἀγγέλου (80) ἦλθον εἰς πεδίον, καὶ [δείκνυσί μοι ] παῖδα νεανίσκον ἐνδεδυμέ- ναν σύνθεσιν ἐνδυμάτων κροκέων, βόσκοντα πρόβατα πολλὰ λίαν· καὶ τὰ πρόβατα ταῦτα ἦν ὡσεὶ του- φῶντα καὶ λίαν σπαταλῶντα καὶ ἱλαρά, σκιρτώντα ὧδε κἀκεῖ. Καὶ αὐτὸς ὁ ποιμὴν πάνυ ἱλαρὸς ἐπὶ τῷ ποιμνίῳ αὐτῷ ἦν καὶ περιέτρεχε τὰ πρόβατα. Καὶ ἄλλα πρόβατα εἶδον σπαταλῶντα καὶ τρυφῶντα ἐν τόπῳ ἑνὶ, οὐ μέντοι σκιρτῶντα. Καὶ λέγει μοι· Βλέ πεις τὸν ποιμένα τοῦτον; Βλέπω, φησί, Κύριε. Ο τος, φησίν, ἄγγελος τρυφῆς καὶ ἀπάτης ἐστίν· οὗτος ἐκτρίβει τὰς ψυχὰς τῶν δούλων τοῦ Θεοῦ καὶ κατα στρέφει ἀπὸ τῆς ἀληθείας ἀπατῶν αὐτὰς ταῖς ἐπιθυ μίαις ταῖς πονηραῖς, ἐν αἷς ἀπόλλυνται ἐπιλανθανό μενοι τῶν ἐντολῶν τοῦ ζῶντος τοῦ Θεοῦ καὶ πορευό μενοι ταῖς ματαίαις τρυφαῖς καὶ ἀπάταις τοῦ βίου τούτου. Διὸ καὶ ἀπόλλυνται ὑπὸ τοῦ ἀγγέλου τούτου εἰς θάνατον (81) καὶ καταφθοράν. Λέγω αὐτῷ· Οὐ γινώσκω, Κύριε, τί ἐστιν, εἰς θάνατον καὶ καταφθο ράν. Καὶ λέγει μοι· ῎Ακους, φησὶν, ἃ εἶδες. Πρό- βατα ἱλαρὰ καὶ σκιρτῶντα οὗτοί εἰσιν οἱ ἀπεσπασμέ- νοι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς τέλος καὶ παραδεδωκότες ἑαυτοὺς ταῖς ἐπιθυμίαις τοῦ αἰῶνος τούτου. Ἐν τούτοις οὖν μετάνοια ζωῆς οὐκ ἔστιν, ὅτι καὶ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ δι' αὐτοὺς βλασφημεῖται. Τῶν τοιούτων ἡ ζωὴ θάνα- τός ἐστιν. "Α δὲ εἶδες μὴ σκιρτῶντα, ἀλλὰ καὶ ἐν τόπῳ βοσκόμενα, οὗτοί εἰσιν οἱ παραδεδωκότες μὲν τῇ τρυφῇ καὶ ἀπάτῃ ἑαυτοὺς, εἰς δὲ τὸν Κύριον μὴ βλασφημήσαντες. Οὗτοι οὖν κατεφθαρμένοι εἰσὶν ἀπὸ τῆς ἀληθείας· ἐν τούτοις ἐλπίς ἐστι μετανοίας, ἐν ᾗ δύνανται ζῆσαι. Ἡ καταφθορὰ οὖν ἐλπίδα ἔχει ἀναστάσεως ἕως τινός· ὁ δὲ θάνατος ἀπώλειαν ἔχει αἰώ νέον. DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. A vigiliis et orationibus perseverabat : multaque præ- clara gesta per eum Christus operabatur. B cturæ annos, duo pusillanimes fratres, communi sententia ex monasterio egressi, reversi sunt ut canes ad vomitum suum, sese dantes voluptatibus, deliciis et lasciviis hujus sæculi. His compertis ser- vus Dei Antiochus, multum sese maceravit, am- bos illos deplorans fratres, ac Dominum illorum causa precatus est. Psallentibus autem illis nonam, ubi una cum fratribus genua flectebat, raptus est in exstasin, animaque ejus arripitur ab angelo. Mullo elapso temporis spatio, cum nondum expergisceret, surgit secundarius ejus, leniterque hortatur ut exsurgat, orationisque ministerium persolvat. Con- spicati autem nec vocem nec auditum esse, intel- lexere visionem illum contemplari, ac completo cano- ne abscessere ab illo. Cum autem immineret solis occasus, cum clamore ait: Gloria tibi, Deus, gloria tibi. Tunc accessit omnis coetus, rogavitque nihil ut celaret eorum quæ Dominus sibi revelasset. Et cum præ importunitate fratrum celare non posset, facta prius oratione, ita orsus est : Raptus per Domini gratiam ab angelo veni in agrum quemdam. Osten- ditque ille mihi adolescentem quemdam indutum synthesi croceorum vestimentorum, qui quampluri- mas pascebat oves: erantque oves illæ deliciantes, admodumque luxuriantes et hilares, hinc atque hine exsultantes. Ipseque pastor multum hilaris in ovili degebat suo, et oves circuibat. Aliasque vidi oves luxuriantes et deliciantes uno in loco, nec tamen exsultantes. Aitque mihi : Viden' hunc pastorem ? Video, inquam, Domine. Hic est, ait, angelus volup- tatis et fallaciæ. Hic atterit animas servorum Dei, et avertit a veritate, malis decipiens illas concupiscen- tiis, in quibus illæ pereunt immemores mandatorum Dei viventis, incedentesque in vanis voluptatibus et fallaciis hujus vitæ. Quapropter dispereunt, ab hoc angelo in mortem et corruptionem deductæ. Tum ego : Ignoro, Domine, quid sit in mortem et corruptionem. Dixitque mihi: Audi et percipe quæ vides: Oves hilares illæ et exsultantes, hi sunt qui a Deo ad finem usque avulsi sunt, et sese concu- piscentiis hujus sæculi tradiderunt. In his itaque nulla est poenitentia de vita sua, quia etiam nomen Domini propter illos blasphematur. Harum vita mors est. Quas autem vidisti non exsultantes, et in loco suo pascentes, hi sunt qui sese quidem volu- plati et fallaciæ dedidere, sed in Dominum non blasphemavere. Hi quidem corrupti et a veritate se- ducti sunt, in his tamen spes est pœnitentiæ, in qua vivere possunt. Earum itaque corruptio non est sine spe resurrectionis, usque ad certum tem- poris spatium. Mors autem aeternum est exitium. mam Pastorem 1. 111, simil. 6, p. 63, ubi sic habe- tur : Et venimus in quemdam campum, et illic osten- dit mihi juvenem pastorem vestitum synthesim ve- C D stimentorum colore coccineo. Et cætera bene multa quæ scriptor iste ex Gr. Hermæ textu, qui adhuc supererat suo avo, ad verbum mutuatus est. 18. Post duos vero suæ in monasterio præfe- 18. Καὶ μετὰ δύο ἔτη τοῦ ἡγήσασθαι αὐτὸν τῆς (80) Hic locus Latine tantum legitur apud Her- (81) Hermas, ad defectionem.

Β ἕτερον ποιμένα μέγαν, ὡς ἄγριον τῇ ἰδέᾳ, περικεί μενον δέρμα αίγειον λευκὸν, καὶ πήραν τινὰ εἶχεν ἐπὶ τὸν ὦμον καὶ ῥάβδον σκληρὰν λίαν καὶ ὅρους ἔχουσαν· καὶ τὸ βλέμμα εἶχε πικρόν, ὥστε φοβηθῆναι με αυτ τόν. Οὗτος οὖν ὁ ποιμὴν παρελάμβανε τὰ πρόβατα ἀπὸ τοῦ ποιμένος τοῦ πρώτου τοῦ νεανίσκου, ἐκεῖνα τὰ σπαταλώντα καὶ τρυφῶντα, μὴ σκιρτώντα δὲ, καὶ ἔβαλλεν αὐτὰ εἴς τινα τόπον κρημνώδη καὶ ἀκαν θώδη καὶ τριβολώδη· ὥστε ἀπὸ τῶν ἀκανθῶν καὶ τρι βόλων μὴ δύνασθαι ἐκπλέξαι τὰ πρόβατα, ἀλλ' ἐμ- πλέκεσθαι ταῖς ἀκάνθαις καὶ τριβόλοις καὶ λίαν ἐτα- λαιπώρουν δαιρόμενα ὑπ' αὐτοῦ καὶ ὧδε κἀκεῖ πε- ριέλαυνεν αὐτὰ καὶ ὅλως ἀνάπαυσιν αὐτοῖς οὐκ ἐδίδου, οὐδὲ ἴσταντο. Βλέπων οὖν αὐτὰ ἐγὼ οὕτω μαστιζόμενα καὶ ταλαιπωρούντα, ἐλυπούμην ἐπ' αὐτ τοῖς, ὅτι οὕτως ἐβασανίζοντο καὶ ἀνοχὴν ὅλως οὐκ εξ χον. Καὶ λέγω τῷ ἀγγέλῳ τῷ μετ᾿ ἐμοῦ λαλοῦντι· Κύριε, τίς ἐστιν οὗτος ὁ ποιμὴν, ὁ ἄσπλαγχνος καὶ πικρός; Καὶ λέγει μοι· Οὗτός ἐστιν ὁ ἄγγελος τῆς τιμωρίας· ἐκ δὲ τῶν ἀγγέλων τῶν δικαίων ἐστί, τε- ταγμένος δὲ ἐπὶ τῆς τιμωρίας. Παραλαμβάνει οὖν τοὺς ἀποπλανηθέντας ἀπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ πορευθέντας ταῖς ἐπιθυμίαις αὐτῶν, καὶ τιμωρεῖται αὐτοὺς, καθώ ὡς ἄξιοί εἰσιν, δειναῖς καὶ ποικίλαις τιμωρίαις. Λέγω αὐτῷ· Ηθελον γνῶναι, Κύριε, τὰς ποικίλας ταύτας τιμωρίας, ποταπαί εἰσιν. "Ακουε, φησίν· Αἱ ποικίλαι τιμωρίαι καὶ βάσανοι βιωτικαί εἰσι βάσανοι. Επὰν γὰρ ἀποστῶσι τοῦ Θεοῦ νομίζοντες ἐν ἀναπαύσει εἶναι καὶ πλούτῳ, τότε τιμωροῦνται οἱ μὲν ζημιού μενοι, οἱ δὲ ὑστερούμενοι, οἱ δὲ ἀσθενείαις ποικίλαις περιπίπτοντες, ἄλλοι ἐν ἀκαταστασίαις, ἕτεροι ύβρι ζόμενοι ὑπὸ ἐλαττόνων, καὶ ἑτέραις ποικίλαις πρά ξεσι. Πολλοὶ γὰρ ἀκαταστάντες ἐν ταῖς βουλαῖς αὐτ τῶν ἐπιβάλλονται εἰς πολλὰ πράγματα καὶ οὐδὲν αὐτ τοῖς ὅλως ἀποβαίνει (82), καὶ δυσχεραίνουσι, καὶ οὐ γινώσκουσιν, ὅτι διὰ τὰ πονηρὰ ὁ ἔπραξαν οὐκ εὐ- οδοῦνται καὶ λοιπὸν αἰτιῶνται τὸν Κύριον καὶ οὐχ ἀνέχονται τὰς λοιπὰς ἡμέρας αὐτῶν ἐπιστρέψαντες δουλεῦσαι τῷ Θεῷ ἐν καθαρᾷ καρδίᾳ. "Αν δὲ μετα νοήσωσι καὶ ἀνανήψωσι, τότε συνιῶσιν, ὅτι διὰ τὰ έργα αὐτῶν τὰ πονηρὰ οὐκ εὐωδοῦντο καὶ οὕτω δο ξάζουσι τὸν Κύριον, ὅτι δίκαιος κριτής ἐστι, καὶ δι- καίως ἔπαθον, καὶ ἐπαιδεύθησαν κατὰ τὰς πράξεις αὐτῶν (83). Ακουε οὖν ἀμφοτέρων τὴν δύναμιν, τῆς τρυφῆς καὶ τῆς βασάνου. Τῆς τρυφῆς καὶ τῆς ἀπά- τῆς ὁ χρόνος ὥρα ἐστὶ μία, τῆς δὲ βασάνου ὡραι τριάκοντα ἡμερῶν δύναμιν ἔχουσαι. Ἐὰν οὖν μίαν ἡμέραν τις τρυφήσῃ καὶ ἀπαιτηθῇ, μίαν δὲ ἡμέραν βασανισθῇ, ἐνιαυτοῦ ὁλοκλήρου ἰσχὺν ἔχει ἡ ἡμέρα ἐκείνη τῆς βασάνου. Οσας οὖν ἡμέρας τρυφήσῃ τις, τοσούτους ἐνιαυτούς βασανισθήσεται. Βλέπεις οὖν, ὅτι τῆς τρυφῆς καὶ ἀπάτης ὁ χρόνος οὐδέν ἐστι, τῆς δὲ τιμωρίας καὶ βασάνου πολύς. Ο τρυφῶν καὶ ἀπα τώμενος καὶ πράσσων & βούλεται πολλὴν ἀφροσύνην ἐνδέδυται· ἀντὶ γὰρ τῆς τρυφῆς καὶ ἀπάτης ἑκάστης ἡμέρας ἀποτίσει βάσανον μεγάλην, ἐνιαυτὸν τῇ S. ATHANASIUS. mihi alium pastorem statura præaltum, eleraque specie, indutum caprina pelle alba, qui peram ha- bebat humero impositam, ac præduram nodosamque virgam, torvoque erat aspectu, ita ut reformidarem illum. Hic itaque pastor oves accepit a primo pastore illo adolescente, illas scilicet, deliciantes, luxu- riantes, nec exsultantes, ac conjecit illas in quem- dam præruptum locum, spinis et tribulis perplexum, ita ut non possent oves a tribulis illis et spinis sese extricare, sed in ipsis complicarentur, ac mi- serrime agerent, ab illo etiam lancinatæ, atque ultro citroque compulsæ. Nullam denique conce- debat requiem, nec ut quodam loco consisterent. Cum illas ita verberatas et misere aliclas conspi- dolebam pro illis quia valde cruciabantur, nec intermissionem ullam habebant. Angelum meum loquentem percunctor: Domine, quis bic pastor est, ita immitis et acerbus? Aitque mihi : Hic est angelus ullionis, qui e numero est angelo- rum justorum, constitutus ad ultionem. Ilic excipit eos qui a Deo aberrarunt, et incesserunt in concu - piscentiis suis. Atque illos pro merito suo ulcisci- tur, atrocibus et variis affligens suppliciis. Tum ego : Scire cupio, Domine, quæ et qualia sint varia illa supplicia. Audi, inquit ille, varia supplicia et tormenta, sæcularia sunt tormenta. Cum enim sese homines a Deo separaverint, rali se in quiele et di- vitiis versaturos, tunc poenas luunt, et alii quidem multantur, alii egeni evadunt, alii in infirmitates plurimas cadunt et in seditiones, alii ab inferio- C ribus contumelia afficiuntur, et alia iis similia con - tingunt. Plurimi namque qui tumultuose consilia agitant, in multa negotia conjiciuntur, nihilque illis prospere cadit, quod indigne ferunt ipsi : ignorant- que ideo se minus prospere rem agere, quod mala perpetrarint : ac demum Dominum incusant, nec sustinent reliquis vitæ suæ diebus ad Deum converti atque illi puro corde servire. Quod si re- sipiscant pœnitentiamque agant, tunc intelligunt mala sua opera in causa fuisse quod non prospere rem gesserint, atque ita Donino gloriam referunt, ut justo judici, a quo jure afflicti, et juxta opera sua castigati sunt. Audi itaque viin utriusque, vo luptatis scilicet et supplicii. Voluptatis fallaciæque una est hora ; supplicii autem horæ triginta, quæ " dierum vita habent. Si quis ergo die una voluptati vacet et pro ea re cum eo expostuletur, atque uno die crucietur, dies illa cruciatus anni integri vim habet. Quot igitur quisque dies voluptati sese dedi- derit, tot annis cruciabitur. Vides ergo voluptatis et fallaciæ tempus nihil esse, supplicii vero et cru- ciatus longissimum. Qui voluptati vacat et fallaciæ hujusmodi, ac pro libidine agit, is magna indutus est amentia. Pro voluptate namque et fallacia cu- jusque diei, magnum fuet supplicium, annum scili- cet pro qualibet die. Dixique angelo: Quales vo- D - SPURIA. 19. Rursus paululum processimus, et ostendit A (82) Vulgo, ὑποβ. NoLTE. 19. Πάλιν προέβημεν μικρὸν, καὶ δείκνυσί μοι (83) Hic complura omittuntur, quæ leguntur apud Hermam.

Β ἕτερον ποιμένα μέγαν, ὡς ἄγριον τῇ ἰδέᾳ, περικεί μενον δέρμα αίγειον λευκὸν, καὶ πήραν τινὰ εἶχεν ἐπὶ τὸν ὦμον καὶ ῥάβδον σκληρὰν λίαν καὶ ὅρους ἔχουσαν· καὶ τὸ βλέμμα εἶχε πικρόν, ὥστε φοβηθῆναι με αυτ τόν. Οὗτος οὖν ὁ ποιμὴν παρελάμβανε τὰ πρόβατα ἀπὸ τοῦ ποιμένος τοῦ πρώτου τοῦ νεανίσκου, ἐκεῖνα τὰ σπαταλώντα καὶ τρυφῶντα, μὴ σκιρτώντα δὲ, καὶ ἔβαλλεν αὐτὰ εἴς τινα τόπον κρημνώδη καὶ ἀκαν θώδη καὶ τριβολώδη· ὥστε ἀπὸ τῶν ἀκανθῶν καὶ τρι βόλων μὴ δύνασθαι ἐκπλέξαι τὰ πρόβατα, ἀλλ' ἐμ- πλέκεσθαι ταῖς ἀκάνθαις καὶ τριβόλοις καὶ λίαν ἐτα- λαιπώρουν δαιρόμενα ὑπ' αὐτοῦ καὶ ὧδε κἀκεῖ πε- ριέλαυνεν αὐτὰ καὶ ὅλως ἀνάπαυσιν αὐτοῖς οὐκ ἐδίδου, οὐδὲ ἴσταντο. Βλέπων οὖν αὐτὰ ἐγὼ οὕτω μαστιζόμενα καὶ ταλαιπωρούντα, ἐλυπούμην ἐπ' αὐτ τοῖς, ὅτι οὕτως ἐβασανίζοντο καὶ ἀνοχὴν ὅλως οὐκ εξ χον. Καὶ λέγω τῷ ἀγγέλῳ τῷ μετ᾿ ἐμοῦ λαλοῦντι· Κύριε, τίς ἐστιν οὗτος ὁ ποιμὴν, ὁ ἄσπλαγχνος καὶ πικρός; Καὶ λέγει μοι· Οὗτός ἐστιν ὁ ἄγγελος τῆς τιμωρίας· ἐκ δὲ τῶν ἀγγέλων τῶν δικαίων ἐστί, τε- ταγμένος δὲ ἐπὶ τῆς τιμωρίας. Παραλαμβάνει οὖν τοὺς ἀποπλανηθέντας ἀπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ πορευθέντας ταῖς ἐπιθυμίαις αὐτῶν, καὶ τιμωρεῖται αὐτοὺς, καθώ ὡς ἄξιοί εἰσιν, δειναῖς καὶ ποικίλαις τιμωρίαις. Λέγω αὐτῷ· Ηθελον γνῶναι, Κύριε, τὰς ποικίλας ταύτας τιμωρίας, ποταπαί εἰσιν. "Ακουε, φησίν· Αἱ ποικίλαι τιμωρίαι καὶ βάσανοι βιωτικαί εἰσι βάσανοι. Επὰν γὰρ ἀποστῶσι τοῦ Θεοῦ νομίζοντες ἐν ἀναπαύσει εἶναι καὶ πλούτῳ, τότε τιμωροῦνται οἱ μὲν ζημιού μενοι, οἱ δὲ ὑστερούμενοι, οἱ δὲ ἀσθενείαις ποικίλαις περιπίπτοντες, ἄλλοι ἐν ἀκαταστασίαις, ἕτεροι ύβρι ζόμενοι ὑπὸ ἐλαττόνων, καὶ ἑτέραις ποικίλαις πρά ξεσι. Πολλοὶ γὰρ ἀκαταστάντες ἐν ταῖς βουλαῖς αὐτ τῶν ἐπιβάλλονται εἰς πολλὰ πράγματα καὶ οὐδὲν αὐτ τοῖς ὅλως ἀποβαίνει (82), καὶ δυσχεραίνουσι, καὶ οὐ γινώσκουσιν, ὅτι διὰ τὰ πονηρὰ ὁ ἔπραξαν οὐκ εὐ- οδοῦνται καὶ λοιπὸν αἰτιῶνται τὸν Κύριον καὶ οὐχ ἀνέχονται τὰς λοιπὰς ἡμέρας αὐτῶν ἐπιστρέψαντες δουλεῦσαι τῷ Θεῷ ἐν καθαρᾷ καρδίᾳ. "Αν δὲ μετα νοήσωσι καὶ ἀνανήψωσι, τότε συνιῶσιν, ὅτι διὰ τὰ έργα αὐτῶν τὰ πονηρὰ οὐκ εὐωδοῦντο καὶ οὕτω δο ξάζουσι τὸν Κύριον, ὅτι δίκαιος κριτής ἐστι, καὶ δι- καίως ἔπαθον, καὶ ἐπαιδεύθησαν κατὰ τὰς πράξεις αὐτῶν (83). Ακουε οὖν ἀμφοτέρων τὴν δύναμιν, τῆς τρυφῆς καὶ τῆς βασάνου. Τῆς τρυφῆς καὶ τῆς ἀπά- τῆς ὁ χρόνος ὥρα ἐστὶ μία, τῆς δὲ βασάνου ὡραι τριάκοντα ἡμερῶν δύναμιν ἔχουσαι. Ἐὰν οὖν μίαν ἡμέραν τις τρυφήσῃ καὶ ἀπαιτηθῇ, μίαν δὲ ἡμέραν βασανισθῇ, ἐνιαυτοῦ ὁλοκλήρου ἰσχὺν ἔχει ἡ ἡμέρα ἐκείνη τῆς βασάνου. Οσας οὖν ἡμέρας τρυφήσῃ τις, τοσούτους ἐνιαυτούς βασανισθήσεται. Βλέπεις οὖν, ὅτι τῆς τρυφῆς καὶ ἀπάτης ὁ χρόνος οὐδέν ἐστι, τῆς δὲ τιμωρίας καὶ βασάνου πολύς. Ο τρυφῶν καὶ ἀπα τώμενος καὶ πράσσων & βούλεται πολλὴν ἀφροσύνην ἐνδέδυται· ἀντὶ γὰρ τῆς τρυφῆς καὶ ἀπάτης ἑκάστης ἡμέρας ἀποτίσει βάσανον μεγάλην, ἐνιαυτὸν τῇ S. ATHANASIUS. mihi alium pastorem statura præaltum, eleraque specie, indutum caprina pelle alba, qui peram ha- bebat humero impositam, ac præduram nodosamque virgam, torvoque erat aspectu, ita ut reformidarem illum. Hic itaque pastor oves accepit a primo pastore illo adolescente, illas scilicet, deliciantes, luxu- riantes, nec exsultantes, ac conjecit illas in quem- dam præruptum locum, spinis et tribulis perplexum, ita ut non possent oves a tribulis illis et spinis sese extricare, sed in ipsis complicarentur, ac mi- serrime agerent, ab illo etiam lancinatæ, atque ultro citroque compulsæ. Nullam denique conce- debat requiem, nec ut quodam loco consisterent. Cum illas ita verberatas et misere aliclas conspi- dolebam pro illis quia valde cruciabantur, nec intermissionem ullam habebant. Angelum meum loquentem percunctor: Domine, quis bic pastor est, ita immitis et acerbus? Aitque mihi : Hic est angelus ullionis, qui e numero est angelo- rum justorum, constitutus ad ultionem. Ilic excipit eos qui a Deo aberrarunt, et incesserunt in concu - piscentiis suis. Atque illos pro merito suo ulcisci- tur, atrocibus et variis affligens suppliciis. Tum ego : Scire cupio, Domine, quæ et qualia sint varia illa supplicia. Audi, inquit ille, varia supplicia et tormenta, sæcularia sunt tormenta. Cum enim sese homines a Deo separaverint, rali se in quiele et di- vitiis versaturos, tunc poenas luunt, et alii quidem multantur, alii egeni evadunt, alii in infirmitates plurimas cadunt et in seditiones, alii ab inferio- C ribus contumelia afficiuntur, et alia iis similia con - tingunt. Plurimi namque qui tumultuose consilia agitant, in multa negotia conjiciuntur, nihilque illis prospere cadit, quod indigne ferunt ipsi : ignorant- que ideo se minus prospere rem agere, quod mala perpetrarint : ac demum Dominum incusant, nec sustinent reliquis vitæ suæ diebus ad Deum converti atque illi puro corde servire. Quod si re- sipiscant pœnitentiamque agant, tunc intelligunt mala sua opera in causa fuisse quod non prospere rem gesserint, atque ita Donino gloriam referunt, ut justo judici, a quo jure afflicti, et juxta opera sua castigati sunt. Audi itaque viin utriusque, vo luptatis scilicet et supplicii. Voluptatis fallaciæque una est hora ; supplicii autem horæ triginta, quæ " dierum vita habent. Si quis ergo die una voluptati vacet et pro ea re cum eo expostuletur, atque uno die crucietur, dies illa cruciatus anni integri vim habet. Quot igitur quisque dies voluptati sese dedi- derit, tot annis cruciabitur. Vides ergo voluptatis et fallaciæ tempus nihil esse, supplicii vero et cru- ciatus longissimum. Qui voluptati vacat et fallaciæ hujusmodi, ac pro libidine agit, is magna indutus est amentia. Pro voluptate namque et fallacia cu- jusque diei, magnum fuet supplicium, annum scili- cet pro qualibet die. Dixique angelo: Quales vo- D - SPURIA. 19. Rursus paululum processimus, et ostendit A (82) Vulgo, ὑποβ. NoLTE. 19. Πάλιν προέβημεν μικρὸν, καὶ δείκνυσί μοι (83) Hic complura omittuntur, quæ leguntur apud Hermam.

ἡμέρᾳ. Καὶ λέγω τῷ ἀγγέλῳ· Ποῖαι τρυφαί εἰσι βλαβεραί, λέγε μοι. Πᾶσα πρᾶξις σαρκική, τρυφή ἐστι (84). Νῦν ἡδέως ποιεῖ αὐτήν. [Ο γὰρ] οξύχολος τῷ ἑαυτοῦ πάθει τὸ ἱκανὸν ποιῶν τρυφᾷ, ὁμοίως καὶ ὁ μοιχὸς καὶ ὁ μέθυσος καὶ ὁ κατάλαλος καὶ ὁ ψεύ- στης καὶ ὁ πλεονέκτης καὶ ὁ ἀποστερητὴς καὶ ὅσα τοιαῦτα. Τρυφῶσι γὰρ ἐν τῇ αὐτῶν πράξει. Αὗται δὲ αἱ πράξεις βλαβεραί εἰσι τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ. Εἰσὶ δὲ καὶ τρυφαὶ σώζουσαι τοὺς ἀνθρώπους. Πολλοί γὰρ ἀγαθὰ ἐργαζόμενοι τρυφῶσιν. Αὕτη οὖν ἡ τρυφή τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ περιποιεῖται ζωὴν, αἱ δὲ προει ρημέναι τρυφαί βάσανον. Ταῦτά μοι φανερώσας δ ἄγγελος ἀπέστρεψε με εἰς τὸν τόπον μου. Δοξάσω- μὲν οὖν, ἀδελφοί, τὴν τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίαν· πῶς μακρόθυμος καὶ εὐσπλαγχνός ἐστιν ἐπὶ τῇ τοσαύτῃ ἡ κακίᾳ τῶν ἀνθρώπων. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. θόντες τοῦ μοναστηρίου ἐνέπεσαν εἰς πειρασμὸν καὶ θλίψεις. Τῷ γὰρ ἐνὶ ἕλκος ἀνεφάνη εἰς τὴν πλευράν, καὶ εἰσελθὼν εἰς νοσοκομεῖον εἰς δύο μῆνας τρίτον ἐχειρουργήθη ὑπὸ τοῦ ἰατροῦ, καὶ οὐδὲ οὕτως ἐθε ραπεύθη. Τῷ δὲ ἑτέρῳ εμπεσόντι μετὰ τῶν στασια στῶν συνέβη νώτῳ καὶ κοιλίᾳ μαστιγωθέντι σιδηρο- δέσμιον ἐμβληθῆναι ἐν τῇ φυλακῇ, καὶ ἐν σκότει διάγειν ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας. Αλλ' ἐπειδὴ ἡ εὐχὴ τοῦ ὁσίου Πατρὸς 'Αντιόχου εδυσώπει τὸν ἐλεήμονα Θεόν, μεθ᾿ ἡμέρας ἔδωκεν ὁ Χριστὸς, καὶ ἐξεβλήθη ἐν τῇ φυλακῇ. Καὶ πάλιν ἐκεῖνος, ἀπελθὼν ἐν τῷ νοσοκο μείψ, ἔτι ἐν τῇ ἀλγηδόνι ὄντα τὸν ἀδελφὸν διαβαστά- ζων ὀλίγον τῇ χειρὶ ἀναπαυόμενον ἤγαγεν εἰς τὸ μοναστήριον· καὶ ὡς ἐσήμανεν ὁ θυρωρός, εὗρε τοὺς ἀδελφοὺς πρὸ τοῦ πυλεῶνος, καὶ εὐχαριστήσας τῷ φιλανθρώπῳ θεῷ ἐδέξατο αὐτούς. Καὶ εὐχὴν ἐπ' αὐ τοὺς ποιήσας παραχρῆμα ὑγιεῖς τῷ σώματι ἀποκατ έστησε. Καὶ λοιπὸν μετανοοῦντες ἐφ᾽ οἷς ἔπραξαν ἐν πολλῇ ἀσκήσει δακρύοντές τε καὶ ἀγρυπνοῦντες διετέλουν ἐν πολλῇ ταπεινοφροσύνῃ. Καὶ οὕτω μετὰ τρεῖς ἐνιαυτούς μετ' εἰρήνης καὶ ἀγαθῆς ἐξομολογή- σεως ἐκοιμήθησαν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. τὴν βίβλον τῶν ἐντολῶν τοῦ ὁσίου Πατρὸς καὶ ἐπισκό που Αθανασίου μετὰ φωνῆς καὶ ἡδονῆς πολλῆς, εἰς τῶν ἀδελφῶν, ἀκροασάμενος ἀκριβῶς ὅλας, λέγει αὐτῷ (85) · « Κύριε, αἱ ἐντολαί αὗται μεγάλαι καὶ καλαὶ καὶ δυναταί εἰσι, δυνάμεναι εὐφρᾶναι τὴν καρδίαν τοῦ δυναμένου τηρῆσαι αὐτάς. Οὐκ οἶδα, κύ ριε, εἰ δύνανται αἱ ἐντολαὶ αὗται ὑπὸ πολλῶν φυσ λαχθῆναι, διότι σκληραί εἰσιν. » Εμβλέψας δὲ αὐτὸν ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ μετὰ πολλῆς αὐστηρίας εἶπεν· «Ανανδρε, ἀκηδιαστα, ράθυμε καὶ ὀλιγόψυχε, οὐκ οἶδας, ὅτι, ἐὰν ἐν σοὶ ἑαυτῷ προθῇ, ὅτι δύνανται φυλαχθῆναι, εὐκόλως αὐτὰς φυλάξεις, καὶ οὐκ ἔσον και σκληραί; Εἰ δὲ ἀναβῇ ἐπὶ τὴν καρδίαν σου μὴ δύνασθαι αὐτὰς ὑπὸ ἀνθρώπου φυλαχθῆναι, οὐ DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. A luptates noxiae sunt, dicito mihi. Omne carnale B C D opus voluptas est: nam iracundus, cum suo affectui facit satis, voluptatem percipit : similiterque ma- chus, temulentus, obtrectator, mendax, avarus, defraudator, et si qui alii. Voluptatem namque in suo opere percipiunt. Hæc autem opera noxia ser- vis Dei sunt. Sunt autem et voluptates quibus ho- mines salutem consequuntur. Multi namque bona operando voluptatem habent. Quæ voluptas servis Dei vitam adipiscitur; prædictæ autem voluptates, cruciatum. Hæc cum mihi declarasset angelus, in meum me locum reduxit. Gloriam itaque refera- mus, fratres, clementia Dei, qui ita longanimis est, ita misericors erga tantam hominum malitiam. Ipsi gloria in sæcula sæculorum. Amen. tres qui ex monasterio egressi fuerant, inciderunt in tentationem et in calamitates. Alteri enim ex- crevit ulcus ad latus, atque ingressus in nosoco- mium seu infirmorum hospitium intra duos men- ses ter medici manu curatus, neque ita sanatus est. Alter vero cum in seditiosos incidisset, a dorso, et a ventre verberatus, ferro ouustus in carcerem conjectus est, atque in tenebris degit multis diebus. Cum autem oratio sancti Patris Antiochi misera- torem Deum placasset, Christi beneficio eductus ille ex carcere, cum ad nosocomium venisset, fra- trem alium adhuc dolore laborantem, paulum sus- tentans, manuque sibi innixum, deduxit ad mona- sterium ac cum illi rem indicasset ostiarius, in- venit ante ostium fratres illos, gratiasque hominum amanti Deo agens, homines suscepit. Atque facta super illis oratione, statim sanitati corporeæ resti- tuit. Ac demum pœnitentiam agentes de delictis suis, in multa exercitatione, lacrymis, vigiliis, ma- gnaque humilitate perseverarunt. Elapsisque tribus annis, cum pace et bona confessione, obdormierunt in Christo Jesu, cui gloria in sæcula. Amen. præceptorum sancti Patris et episcopi Athanasii alta voce et cum grandi voluptate, quidam ex fra- tribus cum singula attente audivisset, ait illi : e Do- mine, hæc præcepta, magna, pulchra, et valida sunt, possuntque delectare cor ejus qui ea com- plere valet; sed nescio, domine, an possint plu- rimi ea servare, dura namque sunt. » Istum intuitus servus Dei, magna cum severitate ait : « Ignave, piger, desidiose et pusillanimis, nonne vides te, si tibi ante proposueris posse illa observari, facile illa observaturum, nec tibi fore illa dura et diffici- ka? Quod si cum corde tuo reputaveris, non posse la ab homine observari, nunquam observatu- rus es. Annon nosti Dei gloriam, quanta, quam va- PATROL. GR. XXVIII. • 20. Καὶ μετ' ὀλίγον χρόνον οἱ δύο ἀδελφοὶ οἱ ἐξελ- 21. Αλλοτε καθημένου καὶ ἀναγινώσκοντος αὐτοῦ (84) Hic paululum variat textus. 20. Modico autem elapso tempore, duo illi fra- 21. Alio tempore sedente illo ac legente librum (85) Hæc ex libro 11 Hermæ, mandato 12, hinc inde consarcinata sunt.

ἡμέρᾳ. Καὶ λέγω τῷ ἀγγέλῳ· Ποῖαι τρυφαί εἰσι βλαβεραί, λέγε μοι. Πᾶσα πρᾶξις σαρκική, τρυφή ἐστι (84). Νῦν ἡδέως ποιεῖ αὐτήν. [Ο γὰρ] οξύχολος τῷ ἑαυτοῦ πάθει τὸ ἱκανὸν ποιῶν τρυφᾷ, ὁμοίως καὶ ὁ μοιχὸς καὶ ὁ μέθυσος καὶ ὁ κατάλαλος καὶ ὁ ψεύ- στης καὶ ὁ πλεονέκτης καὶ ὁ ἀποστερητὴς καὶ ὅσα τοιαῦτα. Τρυφῶσι γὰρ ἐν τῇ αὐτῶν πράξει. Αὗται δὲ αἱ πράξεις βλαβεραί εἰσι τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ. Εἰσὶ δὲ καὶ τρυφαὶ σώζουσαι τοὺς ἀνθρώπους. Πολλοί γὰρ ἀγαθὰ ἐργαζόμενοι τρυφῶσιν. Αὕτη οὖν ἡ τρυφή τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ περιποιεῖται ζωὴν, αἱ δὲ προει ρημέναι τρυφαί βάσανον. Ταῦτά μοι φανερώσας δ ἄγγελος ἀπέστρεψε με εἰς τὸν τόπον μου. Δοξάσω- μὲν οὖν, ἀδελφοί, τὴν τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίαν· πῶς μακρόθυμος καὶ εὐσπλαγχνός ἐστιν ἐπὶ τῇ τοσαύτῃ ἡ κακίᾳ τῶν ἀνθρώπων. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. θόντες τοῦ μοναστηρίου ἐνέπεσαν εἰς πειρασμὸν καὶ θλίψεις. Τῷ γὰρ ἐνὶ ἕλκος ἀνεφάνη εἰς τὴν πλευράν, καὶ εἰσελθὼν εἰς νοσοκομεῖον εἰς δύο μῆνας τρίτον ἐχειρουργήθη ὑπὸ τοῦ ἰατροῦ, καὶ οὐδὲ οὕτως ἐθε ραπεύθη. Τῷ δὲ ἑτέρῳ εμπεσόντι μετὰ τῶν στασια στῶν συνέβη νώτῳ καὶ κοιλίᾳ μαστιγωθέντι σιδηρο- δέσμιον ἐμβληθῆναι ἐν τῇ φυλακῇ, καὶ ἐν σκότει διάγειν ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας. Αλλ' ἐπειδὴ ἡ εὐχὴ τοῦ ὁσίου Πατρὸς 'Αντιόχου εδυσώπει τὸν ἐλεήμονα Θεόν, μεθ᾿ ἡμέρας ἔδωκεν ὁ Χριστὸς, καὶ ἐξεβλήθη ἐν τῇ φυλακῇ. Καὶ πάλιν ἐκεῖνος, ἀπελθὼν ἐν τῷ νοσοκο μείψ, ἔτι ἐν τῇ ἀλγηδόνι ὄντα τὸν ἀδελφὸν διαβαστά- ζων ὀλίγον τῇ χειρὶ ἀναπαυόμενον ἤγαγεν εἰς τὸ μοναστήριον· καὶ ὡς ἐσήμανεν ὁ θυρωρός, εὗρε τοὺς ἀδελφοὺς πρὸ τοῦ πυλεῶνος, καὶ εὐχαριστήσας τῷ φιλανθρώπῳ θεῷ ἐδέξατο αὐτούς. Καὶ εὐχὴν ἐπ' αὐ τοὺς ποιήσας παραχρῆμα ὑγιεῖς τῷ σώματι ἀποκατ έστησε. Καὶ λοιπὸν μετανοοῦντες ἐφ᾽ οἷς ἔπραξαν ἐν πολλῇ ἀσκήσει δακρύοντές τε καὶ ἀγρυπνοῦντες διετέλουν ἐν πολλῇ ταπεινοφροσύνῃ. Καὶ οὕτω μετὰ τρεῖς ἐνιαυτούς μετ' εἰρήνης καὶ ἀγαθῆς ἐξομολογή- σεως ἐκοιμήθησαν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. τὴν βίβλον τῶν ἐντολῶν τοῦ ὁσίου Πατρὸς καὶ ἐπισκό που Αθανασίου μετὰ φωνῆς καὶ ἡδονῆς πολλῆς, εἰς τῶν ἀδελφῶν, ἀκροασάμενος ἀκριβῶς ὅλας, λέγει αὐτῷ (85) · « Κύριε, αἱ ἐντολαί αὗται μεγάλαι καὶ καλαὶ καὶ δυναταί εἰσι, δυνάμεναι εὐφρᾶναι τὴν καρδίαν τοῦ δυναμένου τηρῆσαι αὐτάς. Οὐκ οἶδα, κύ ριε, εἰ δύνανται αἱ ἐντολαὶ αὗται ὑπὸ πολλῶν φυσ λαχθῆναι, διότι σκληραί εἰσιν. » Εμβλέψας δὲ αὐτὸν ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ μετὰ πολλῆς αὐστηρίας εἶπεν· «Ανανδρε, ἀκηδιαστα, ράθυμε καὶ ὀλιγόψυχε, οὐκ οἶδας, ὅτι, ἐὰν ἐν σοὶ ἑαυτῷ προθῇ, ὅτι δύνανται φυλαχθῆναι, εὐκόλως αὐτὰς φυλάξεις, καὶ οὐκ ἔσον και σκληραί; Εἰ δὲ ἀναβῇ ἐπὶ τὴν καρδίαν σου μὴ δύνασθαι αὐτὰς ὑπὸ ἀνθρώπου φυλαχθῆναι, οὐ DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. A luptates noxiae sunt, dicito mihi. Omne carnale B C D opus voluptas est: nam iracundus, cum suo affectui facit satis, voluptatem percipit : similiterque ma- chus, temulentus, obtrectator, mendax, avarus, defraudator, et si qui alii. Voluptatem namque in suo opere percipiunt. Hæc autem opera noxia ser- vis Dei sunt. Sunt autem et voluptates quibus ho- mines salutem consequuntur. Multi namque bona operando voluptatem habent. Quæ voluptas servis Dei vitam adipiscitur; prædictæ autem voluptates, cruciatum. Hæc cum mihi declarasset angelus, in meum me locum reduxit. Gloriam itaque refera- mus, fratres, clementia Dei, qui ita longanimis est, ita misericors erga tantam hominum malitiam. Ipsi gloria in sæcula sæculorum. Amen. tres qui ex monasterio egressi fuerant, inciderunt in tentationem et in calamitates. Alteri enim ex- crevit ulcus ad latus, atque ingressus in nosoco- mium seu infirmorum hospitium intra duos men- ses ter medici manu curatus, neque ita sanatus est. Alter vero cum in seditiosos incidisset, a dorso, et a ventre verberatus, ferro ouustus in carcerem conjectus est, atque in tenebris degit multis diebus. Cum autem oratio sancti Patris Antiochi misera- torem Deum placasset, Christi beneficio eductus ille ex carcere, cum ad nosocomium venisset, fra- trem alium adhuc dolore laborantem, paulum sus- tentans, manuque sibi innixum, deduxit ad mona- sterium ac cum illi rem indicasset ostiarius, in- venit ante ostium fratres illos, gratiasque hominum amanti Deo agens, homines suscepit. Atque facta super illis oratione, statim sanitati corporeæ resti- tuit. Ac demum pœnitentiam agentes de delictis suis, in multa exercitatione, lacrymis, vigiliis, ma- gnaque humilitate perseverarunt. Elapsisque tribus annis, cum pace et bona confessione, obdormierunt in Christo Jesu, cui gloria in sæcula. Amen. præceptorum sancti Patris et episcopi Athanasii alta voce et cum grandi voluptate, quidam ex fra- tribus cum singula attente audivisset, ait illi : e Do- mine, hæc præcepta, magna, pulchra, et valida sunt, possuntque delectare cor ejus qui ea com- plere valet; sed nescio, domine, an possint plu- rimi ea servare, dura namque sunt. » Istum intuitus servus Dei, magna cum severitate ait : « Ignave, piger, desidiose et pusillanimis, nonne vides te, si tibi ante proposueris posse illa observari, facile illa observaturum, nec tibi fore illa dura et diffici- ka? Quod si cum corde tuo reputaveris, non posse la ab homine observari, nunquam observatu- rus es. Annon nosti Dei gloriam, quanta, quam va- PATROL. GR. XXVIII. • 20. Καὶ μετ' ὀλίγον χρόνον οἱ δύο ἀδελφοὶ οἱ ἐξελ- 21. Αλλοτε καθημένου καὶ ἀναγινώσκοντος αὐτοῦ (84) Hic paululum variat textus. 20. Modico autem elapso tempore, duo illi fra- 21. Alio tempore sedente illo ac legente librum (85) Hæc ex libro 11 Hermæ, mandato 12, hinc inde consarcinata sunt.

ἡμέρᾳ. Καὶ λέγω τῷ ἀγγέλῳ· Ποῖαι τρυφαί εἰσι βλαβεραί, λέγε μοι. Πᾶσα πρᾶξις σαρκική, τρυφή ἐστι (84). Νῦν ἡδέως ποιεῖ αὐτήν. [Ο γὰρ] οξύχολος τῷ ἑαυτοῦ πάθει τὸ ἱκανὸν ποιῶν τρυφᾷ, ὁμοίως καὶ ὁ μοιχὸς καὶ ὁ μέθυσος καὶ ὁ κατάλαλος καὶ ὁ ψεύ- στης καὶ ὁ πλεονέκτης καὶ ὁ ἀποστερητὴς καὶ ὅσα τοιαῦτα. Τρυφῶσι γὰρ ἐν τῇ αὐτῶν πράξει. Αὗται δὲ αἱ πράξεις βλαβεραί εἰσι τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ. Εἰσὶ δὲ καὶ τρυφαὶ σώζουσαι τοὺς ἀνθρώπους. Πολλοί γὰρ ἀγαθὰ ἐργαζόμενοι τρυφῶσιν. Αὕτη οὖν ἡ τρυφή τοῖς δούλοις τοῦ Θεοῦ περιποιεῖται ζωὴν, αἱ δὲ προει ρημέναι τρυφαί βάσανον. Ταῦτά μοι φανερώσας δ ἄγγελος ἀπέστρεψε με εἰς τὸν τόπον μου. Δοξάσω- μὲν οὖν, ἀδελφοί, τὴν τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίαν· πῶς μακρόθυμος καὶ εὐσπλαγχνός ἐστιν ἐπὶ τῇ τοσαύτῃ ἡ κακίᾳ τῶν ἀνθρώπων. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. θόντες τοῦ μοναστηρίου ἐνέπεσαν εἰς πειρασμὸν καὶ θλίψεις. Τῷ γὰρ ἐνὶ ἕλκος ἀνεφάνη εἰς τὴν πλευράν, καὶ εἰσελθὼν εἰς νοσοκομεῖον εἰς δύο μῆνας τρίτον ἐχειρουργήθη ὑπὸ τοῦ ἰατροῦ, καὶ οὐδὲ οὕτως ἐθε ραπεύθη. Τῷ δὲ ἑτέρῳ εμπεσόντι μετὰ τῶν στασια στῶν συνέβη νώτῳ καὶ κοιλίᾳ μαστιγωθέντι σιδηρο- δέσμιον ἐμβληθῆναι ἐν τῇ φυλακῇ, καὶ ἐν σκότει διάγειν ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας. Αλλ' ἐπειδὴ ἡ εὐχὴ τοῦ ὁσίου Πατρὸς 'Αντιόχου εδυσώπει τὸν ἐλεήμονα Θεόν, μεθ᾿ ἡμέρας ἔδωκεν ὁ Χριστὸς, καὶ ἐξεβλήθη ἐν τῇ φυλακῇ. Καὶ πάλιν ἐκεῖνος, ἀπελθὼν ἐν τῷ νοσοκο μείψ, ἔτι ἐν τῇ ἀλγηδόνι ὄντα τὸν ἀδελφὸν διαβαστά- ζων ὀλίγον τῇ χειρὶ ἀναπαυόμενον ἤγαγεν εἰς τὸ μοναστήριον· καὶ ὡς ἐσήμανεν ὁ θυρωρός, εὗρε τοὺς ἀδελφοὺς πρὸ τοῦ πυλεῶνος, καὶ εὐχαριστήσας τῷ φιλανθρώπῳ θεῷ ἐδέξατο αὐτούς. Καὶ εὐχὴν ἐπ' αὐ τοὺς ποιήσας παραχρῆμα ὑγιεῖς τῷ σώματι ἀποκατ έστησε. Καὶ λοιπὸν μετανοοῦντες ἐφ᾽ οἷς ἔπραξαν ἐν πολλῇ ἀσκήσει δακρύοντές τε καὶ ἀγρυπνοῦντες διετέλουν ἐν πολλῇ ταπεινοφροσύνῃ. Καὶ οὕτω μετὰ τρεῖς ἐνιαυτούς μετ' εἰρήνης καὶ ἀγαθῆς ἐξομολογή- σεως ἐκοιμήθησαν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. τὴν βίβλον τῶν ἐντολῶν τοῦ ὁσίου Πατρὸς καὶ ἐπισκό που Αθανασίου μετὰ φωνῆς καὶ ἡδονῆς πολλῆς, εἰς τῶν ἀδελφῶν, ἀκροασάμενος ἀκριβῶς ὅλας, λέγει αὐτῷ (85) · « Κύριε, αἱ ἐντολαί αὗται μεγάλαι καὶ καλαὶ καὶ δυναταί εἰσι, δυνάμεναι εὐφρᾶναι τὴν καρδίαν τοῦ δυναμένου τηρῆσαι αὐτάς. Οὐκ οἶδα, κύ ριε, εἰ δύνανται αἱ ἐντολαὶ αὗται ὑπὸ πολλῶν φυσ λαχθῆναι, διότι σκληραί εἰσιν. » Εμβλέψας δὲ αὐτὸν ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ μετὰ πολλῆς αὐστηρίας εἶπεν· «Ανανδρε, ἀκηδιαστα, ράθυμε καὶ ὀλιγόψυχε, οὐκ οἶδας, ὅτι, ἐὰν ἐν σοὶ ἑαυτῷ προθῇ, ὅτι δύνανται φυλαχθῆναι, εὐκόλως αὐτὰς φυλάξεις, καὶ οὐκ ἔσον και σκληραί; Εἰ δὲ ἀναβῇ ἐπὶ τὴν καρδίαν σου μὴ δύνασθαι αὐτὰς ὑπὸ ἀνθρώπου φυλαχθῆναι, οὐ DOCTRINA AD ANTIOCHUM DUCEM. A luptates noxiae sunt, dicito mihi. Omne carnale B C D opus voluptas est: nam iracundus, cum suo affectui facit satis, voluptatem percipit : similiterque ma- chus, temulentus, obtrectator, mendax, avarus, defraudator, et si qui alii. Voluptatem namque in suo opere percipiunt. Hæc autem opera noxia ser- vis Dei sunt. Sunt autem et voluptates quibus ho- mines salutem consequuntur. Multi namque bona operando voluptatem habent. Quæ voluptas servis Dei vitam adipiscitur; prædictæ autem voluptates, cruciatum. Hæc cum mihi declarasset angelus, in meum me locum reduxit. Gloriam itaque refera- mus, fratres, clementia Dei, qui ita longanimis est, ita misericors erga tantam hominum malitiam. Ipsi gloria in sæcula sæculorum. Amen. tres qui ex monasterio egressi fuerant, inciderunt in tentationem et in calamitates. Alteri enim ex- crevit ulcus ad latus, atque ingressus in nosoco- mium seu infirmorum hospitium intra duos men- ses ter medici manu curatus, neque ita sanatus est. Alter vero cum in seditiosos incidisset, a dorso, et a ventre verberatus, ferro ouustus in carcerem conjectus est, atque in tenebris degit multis diebus. Cum autem oratio sancti Patris Antiochi misera- torem Deum placasset, Christi beneficio eductus ille ex carcere, cum ad nosocomium venisset, fra- trem alium adhuc dolore laborantem, paulum sus- tentans, manuque sibi innixum, deduxit ad mona- sterium ac cum illi rem indicasset ostiarius, in- venit ante ostium fratres illos, gratiasque hominum amanti Deo agens, homines suscepit. Atque facta super illis oratione, statim sanitati corporeæ resti- tuit. Ac demum pœnitentiam agentes de delictis suis, in multa exercitatione, lacrymis, vigiliis, ma- gnaque humilitate perseverarunt. Elapsisque tribus annis, cum pace et bona confessione, obdormierunt in Christo Jesu, cui gloria in sæcula. Amen. præceptorum sancti Patris et episcopi Athanasii alta voce et cum grandi voluptate, quidam ex fra- tribus cum singula attente audivisset, ait illi : e Do- mine, hæc præcepta, magna, pulchra, et valida sunt, possuntque delectare cor ejus qui ea com- plere valet; sed nescio, domine, an possint plu- rimi ea servare, dura namque sunt. » Istum intuitus servus Dei, magna cum severitate ait : « Ignave, piger, desidiose et pusillanimis, nonne vides te, si tibi ante proposueris posse illa observari, facile illa observaturum, nec tibi fore illa dura et diffici- ka? Quod si cum corde tuo reputaveris, non posse la ab homine observari, nunquam observatu- rus es. Annon nosti Dei gloriam, quanta, quam va- PATROL. GR. XXVIII. • 20. Καὶ μετ' ὀλίγον χρόνον οἱ δύο ἀδελφοὶ οἱ ἐξελ- 21. Αλλοτε καθημένου καὶ ἀναγινώσκοντος αὐτοῦ (84) Hic paululum variat textus. 20. Modico autem elapso tempore, duo illi fra- 21. Alio tempore sedente illo ac legente librum (85) Hæc ex libro 11 Hermæ, mandato 12, hinc inde consarcinata sunt.

φυλάξεις αὐτάς. Οὐ νοεῖς τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ, πῶς μεγάλη ἐστὶ καὶ ἰσχυρὰ καὶ θαυμαστή, ὅτι ἔκτισε τὸν κόσμον διὰ τὸν ἄνθρωπον, καὶ τὴν ἐξουσίαν ἅπασαν ἔδωκεν αὐτῷ κυριεύειν πάντων τῶν ἐπὶ τῆς γῆς. Τί οὖν πάντων τούτων ὁ ἄνθρωπος κύριός ἐστι καὶ πάντων δύναται κατακυριεῦσαι; πῶς οὐ δυνήσεται καὶ τούτων τῶν ἐντολῶν κατακυριεῦσαι; Πῶς Δαβὶδ ἐτροπώσατο τὸν ἀλλόφυλον γίγαντα καὶ πολεμιστὴν ἄνθρωπον πάντοθεν καθωπλισμένον ; Οὐχὶ μόνον τῇ προαιρέσει καὶ τῇ ἀπὸ καρδίας πίστει; ἐκεῖνος μόν νον ταῦτα προσήνεγκε τῷ Θεῷ. Ὁ δὲ Θεός, ἰδὼν αὐτ τοῦ τὴν προθυμίαν καὶ τὴν ἀπὸ καρδίας πίστιν καὶ ἐλπίδα, λοιπὸν αὐτὸς εἰργάσατο τὴν νίκην, καὶ δι᾿ ἑνὸς μειρακίου κατέβαλε τὸν ὑπεναντίον. Καὶ μάθης, ὅτι οὐχὶ Δαβίδ, ἀλλ' ὁ Θεὸς τὸ ἔργον ειργάσατο. Και β τανόησον Στέφανον τὸν πρωτομάρτυρα, πόσους λί θους ὑπὸ τοσούτων ἀνθρώπων ἐδέξατο, καὶ εἰ μὴ αὐ τὸς παρεκάλεσε τὸν Δεσπότην Χριστὸν, οὐκ ἂν παρ ἔδωκε τὸ πνεῦμα. Τί δὲ λέγομεν περὶ ἀνδρῶν ; Κατανόει μοι τὴν Ἰουδὶθ πρὸς τὸν Ολοφέρνην που ρευομένην καὶ μὴ κατανοήσασαν τὴν ἑαυτῆς ἀσθένειαν, τὸ εὐπρεπές, τὸ εὐάλωτον. Πῶς οὐκ εἶπεν ἐν ἑαυτῇ· Τοσοῦτοι ἄνθρωποι ἐν τῇ πόλει ἰσχυροὶ καὶ δυνατοὶ καὶ φρόνιμοι καὶ εὐμήχανοι, καὶ οὐδεὶς ἐπιχειρεῖ τοῦτο ποιῆσαι· κἀγὼ τὸ ἀσθενέστερον μέρος τοῦτο ποιῆσαι τολμήσω; Οὐδὲν τοιοῦτον ἐλογίσατο· ἀλλὰ πάσῃ προθυμίᾳ καὶ πίστει προσῆλθε τῷ παντοκρά τορι Θεῷ θαῤῥοῦσα, καὶ ὁ Θεὸς ὁ παντοδύναμος, δεξάμενος παρ' αὐτῆς ταύτην την πεποίθησιν, τὸ πᾶν λοιπὸν αὐτὸς ἐπετέλεσεν. Ο γὰρ ἐλεήμων Θεὸς οὐ ζητεῖ σώματος δύναμιν, ἀλλὰ προαίρεσιν καὶ σπου δὴν καὶ ὑπομονήν. Πᾶτα οὖν ἀφορμὴ ἀνθρώπου έχε ποδὼν γενέσθω. Οὐ γὰρ ἔστι λέγειν Θεῷ· Εγὼ ἀσθε νής εἰμι. Ὁ Θεὸς γὰρ ἀπὸ σοῦ ἰσχὺν οὐ ζητεῖ, ἀλλὰ προαίρεσιν ἀπὸ καρδίας. Εἰπέ μοι, ποίαν δύναμιν εἶχεν ὁ λῃστὴς ἐμπαγεὶς ἐν τῷ ξύλῳ ἐκ δεξιῶν; Οὐχὶ ὅλος ἐν τῷ ᾅδῃ ἦν πορευόμενος; Καὶ ἡ γυνή ή ἀλείψασα τὸν Κύριον μύρῳ, καὶ δάκρυσι βρέξασα τοὺς πόδας, οὐχὶ τῇ προαιρέσει καὶ τῇ πίστει μόνον ἐσώθη; Οὐ θέλω λέγειν τὰ περὶ Θέκλης καὶ τὰς λοι- πὰς γυναῖκας, αἵτινες ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι μετά δόξης στεφανοφοροῦσαι παρασταθήσονται τῷ Χριστῷ. Οἱ δὲ ὀλιγόψυχοι και ράθυμοι κατησχυμμένοι πορεύ σονται εἰς τὴν αἰώνιον κόλασιν. Ὥστε πασῶν τῶν ἐν- τολῶν τούτων κατακυριεῦσαι ὁ ἄνθρωπος ὁ ἔχων τὸν Κύριον ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ. Οἱ δὲ ἐπὶ τὰ χείλη ἔχον- τες τὸν Κύριον, τὴν δὲ καρδίαν πεπωρωμένην καὶ μακρὰν ὄντες ἀπὸ τοῦ Κυρίου διὰ τὴν ἑαυτῶν ῥαθυ μίαν, ἐκείνοις αἱ ἐντολαὶ αὗται σκληραί εἰσι καὶ δυσκατόρθωτοι. Θέσθε οὖν ὑμεῖς, οἱ ὀλιγόψυχοι καὶ ἐλαφροὶ τῇ πίστει, τὸν Κύριον ἀδιαλείπτως εἰς τὰς καρδίας ὑμῶν, καὶ γνώσεσθε, ὅτι οὐδέν ἐστιν εὐκο λώτερον τῶν ἐντολῶν τούτων, οὔτε γλυκύτερον, οὔτε ἡμερώτερον· βιαστῶν γάρ ἐστιν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ· τῷ γὰρ αὐτοῦντι δίδοται, καὶ ὁ ἐμπόνως ζη- τῶν εὑρήσει, καὶ τῷ ἀπὸ καρδίας καὶ ὑπομονῆς κρούοντι ἀνοιγήσεται· καὶ πλείονα χαρίζεται ὧν αιτ τοῦμεν. Μάταιος γάρ ἐστιν ἄνθρωπος ὅστις καὶ ὧδε θέλει ἀπολαῦσαι καὶ ἀναπαύεσθαι, κἀκεῖ σὺν Χριστῷ SPURIA. S. ATHANASIUS. lida, quam mirabilis illa sit; quod scilicet mundum A creaverit propter hominem, potestatemque illi dederit ut dominaretur omnibus quæ sunt su- per terram? Quid igitur horum omnium homo do. minus est, omnibusque imperare valet; ecqua ra- tione non poterit hisce præceptis dominari? Quo- modonam David gigantem alienigenam, hominemque bellatorem, omni armorum genere instructum su- peravit? nonne solo proposito, ac fide ex corde procedente ? Ipse solus hæc Deo obtulit. Deus au- tem visa ejus alacritate, ac fide in corde ejus in- sita, necnon spe, ipse tandem victoriam præstitit, uniusque adolescentis manu inimicum prostravit. Et discito non Davidem, sed Deum id operis per- fecisse. Cogita Stephanum primum martyrem, quot lapides a quot hominibus injectos exceperit, ac nisi ipse Dominum Christum precatus esset, nequa- quam ipsi tradidisset spiritum. Cur de viris loqui- mur? Juditham mihi considera, adeuntem Holo- phernem, nec de sua cogitantem infirmitate, non de decoro, vel de periculo suo. Nequaquam dixit in semetipsa : Tot viri in urbe sunt robusti, præva- lidi, prudentes, artificiosi ; quorum nemo hoc faci- nus tentare audet et ego omnium imbecillima, illud aggrediar? Nihil ejusmodi cogitavit. Sed cum omni alacritate et fide, ad omnipotentem Deum cum fiducia accessit ; ac Deus qui omnia potest, acceptam ejus habens fiduciam, quod reliquum erat ipse perfecit. Nam miserator Deus non corpo- ris robur, sed propositum, studium et patientiam requirit. Abscedat itaque humana ominis occasio C et conatus : non dicendum quippe Deo est : Infir- mus sum. Deus namque non robur a te requirit, sed cordis propositum. Dic mihi, quam habuit vim latro ille ligno confixus a dextris Christi? Nonne in infernum perreclurus erat? Et mulier quæ Do- minum unguento unxit, et lacrymis rigavit pedes ejus, nonne proposito et fide sua solum salva facta est? Nolo de Thecla loqui vel de reliquis mulieri- bus, quæ in futuro sæculo cum gloria coronatæ prope Christum collocabuntur. Pusillanimes autem et pigri cum pudore pergent ad supplicium æter- num. Itaque omnibus hisce præceptis adimplendis superior est homo, qui Dominum habet in corde. Qui autem in labiis tantum habent illum, corde- que excæcato, ob inertiam suam procul Domino sunt, his præcepta ista dura sunt et difficilia. Po- nite igitur indesinenter, o pusillanimes et fide le- vissini, Dominum in cordibus vestris, agnoscetis- que nihil esse facilius hisce præceptis, nihil dul- cius, nihil placidius: violentorum quippe est re- gnum Dei. Nam petenti datur ; qui laboriose quærit, inveniet, et pulsanti ex corde et cum patientia, ape- rietur : atque plura dabuntur quam petamus. Va- nus quippe est quisquis homo, et hic frui vult et quiescere, et illic cum Christo regnare. Vim igitur tibi inferas, atque spem habeto in omnipotentem Deum; quia apud illum radix est bonitatis, fons miserationis, pelagus misericordiarum. ipsi glo- D

φυλάξεις αὐτάς. Οὐ νοεῖς τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ, πῶς μεγάλη ἐστὶ καὶ ἰσχυρὰ καὶ θαυμαστή, ὅτι ἔκτισε τὸν κόσμον διὰ τὸν ἄνθρωπον, καὶ τὴν ἐξουσίαν ἅπασαν ἔδωκεν αὐτῷ κυριεύειν πάντων τῶν ἐπὶ τῆς γῆς. Τί οὖν πάντων τούτων ὁ ἄνθρωπος κύριός ἐστι καὶ πάντων δύναται κατακυριεῦσαι; πῶς οὐ δυνήσεται καὶ τούτων τῶν ἐντολῶν κατακυριεῦσαι; Πῶς Δαβὶδ ἐτροπώσατο τὸν ἀλλόφυλον γίγαντα καὶ πολεμιστὴν ἄνθρωπον πάντοθεν καθωπλισμένον ; Οὐχὶ μόνον τῇ προαιρέσει καὶ τῇ ἀπὸ καρδίας πίστει; ἐκεῖνος μόν νον ταῦτα προσήνεγκε τῷ Θεῷ. Ὁ δὲ Θεός, ἰδὼν αὐτ τοῦ τὴν προθυμίαν καὶ τὴν ἀπὸ καρδίας πίστιν καὶ ἐλπίδα, λοιπὸν αὐτὸς εἰργάσατο τὴν νίκην, καὶ δι᾿ ἑνὸς μειρακίου κατέβαλε τὸν ὑπεναντίον. Καὶ μάθης, ὅτι οὐχὶ Δαβίδ, ἀλλ' ὁ Θεὸς τὸ ἔργον ειργάσατο. Και β τανόησον Στέφανον τὸν πρωτομάρτυρα, πόσους λί θους ὑπὸ τοσούτων ἀνθρώπων ἐδέξατο, καὶ εἰ μὴ αὐ τὸς παρεκάλεσε τὸν Δεσπότην Χριστὸν, οὐκ ἂν παρ ἔδωκε τὸ πνεῦμα. Τί δὲ λέγομεν περὶ ἀνδρῶν ; Κατανόει μοι τὴν Ἰουδὶθ πρὸς τὸν Ολοφέρνην που ρευομένην καὶ μὴ κατανοήσασαν τὴν ἑαυτῆς ἀσθένειαν, τὸ εὐπρεπές, τὸ εὐάλωτον. Πῶς οὐκ εἶπεν ἐν ἑαυτῇ· Τοσοῦτοι ἄνθρωποι ἐν τῇ πόλει ἰσχυροὶ καὶ δυνατοὶ καὶ φρόνιμοι καὶ εὐμήχανοι, καὶ οὐδεὶς ἐπιχειρεῖ τοῦτο ποιῆσαι· κἀγὼ τὸ ἀσθενέστερον μέρος τοῦτο ποιῆσαι τολμήσω; Οὐδὲν τοιοῦτον ἐλογίσατο· ἀλλὰ πάσῃ προθυμίᾳ καὶ πίστει προσῆλθε τῷ παντοκρά τορι Θεῷ θαῤῥοῦσα, καὶ ὁ Θεὸς ὁ παντοδύναμος, δεξάμενος παρ' αὐτῆς ταύτην την πεποίθησιν, τὸ πᾶν λοιπὸν αὐτὸς ἐπετέλεσεν. Ο γὰρ ἐλεήμων Θεὸς οὐ ζητεῖ σώματος δύναμιν, ἀλλὰ προαίρεσιν καὶ σπου δὴν καὶ ὑπομονήν. Πᾶτα οὖν ἀφορμὴ ἀνθρώπου έχε ποδὼν γενέσθω. Οὐ γὰρ ἔστι λέγειν Θεῷ· Εγὼ ἀσθε νής εἰμι. Ὁ Θεὸς γὰρ ἀπὸ σοῦ ἰσχὺν οὐ ζητεῖ, ἀλλὰ προαίρεσιν ἀπὸ καρδίας. Εἰπέ μοι, ποίαν δύναμιν εἶχεν ὁ λῃστὴς ἐμπαγεὶς ἐν τῷ ξύλῳ ἐκ δεξιῶν; Οὐχὶ ὅλος ἐν τῷ ᾅδῃ ἦν πορευόμενος; Καὶ ἡ γυνή ή ἀλείψασα τὸν Κύριον μύρῳ, καὶ δάκρυσι βρέξασα τοὺς πόδας, οὐχὶ τῇ προαιρέσει καὶ τῇ πίστει μόνον ἐσώθη; Οὐ θέλω λέγειν τὰ περὶ Θέκλης καὶ τὰς λοι- πὰς γυναῖκας, αἵτινες ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι μετά δόξης στεφανοφοροῦσαι παρασταθήσονται τῷ Χριστῷ. Οἱ δὲ ὀλιγόψυχοι και ράθυμοι κατησχυμμένοι πορεύ σονται εἰς τὴν αἰώνιον κόλασιν. Ὥστε πασῶν τῶν ἐν- τολῶν τούτων κατακυριεῦσαι ὁ ἄνθρωπος ὁ ἔχων τὸν Κύριον ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ. Οἱ δὲ ἐπὶ τὰ χείλη ἔχον- τες τὸν Κύριον, τὴν δὲ καρδίαν πεπωρωμένην καὶ μακρὰν ὄντες ἀπὸ τοῦ Κυρίου διὰ τὴν ἑαυτῶν ῥαθυ μίαν, ἐκείνοις αἱ ἐντολαὶ αὗται σκληραί εἰσι καὶ δυσκατόρθωτοι. Θέσθε οὖν ὑμεῖς, οἱ ὀλιγόψυχοι καὶ ἐλαφροὶ τῇ πίστει, τὸν Κύριον ἀδιαλείπτως εἰς τὰς καρδίας ὑμῶν, καὶ γνώσεσθε, ὅτι οὐδέν ἐστιν εὐκο λώτερον τῶν ἐντολῶν τούτων, οὔτε γλυκύτερον, οὔτε ἡμερώτερον· βιαστῶν γάρ ἐστιν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ· τῷ γὰρ αὐτοῦντι δίδοται, καὶ ὁ ἐμπόνως ζη- τῶν εὑρήσει, καὶ τῷ ἀπὸ καρδίας καὶ ὑπομονῆς κρούοντι ἀνοιγήσεται· καὶ πλείονα χαρίζεται ὧν αιτ τοῦμεν. Μάταιος γάρ ἐστιν ἄνθρωπος ὅστις καὶ ὧδε θέλει ἀπολαῦσαι καὶ ἀναπαύεσθαι, κἀκεῖ σὺν Χριστῷ SPURIA. S. ATHANASIUS. lida, quam mirabilis illa sit; quod scilicet mundum A creaverit propter hominem, potestatemque illi dederit ut dominaretur omnibus quæ sunt su- per terram? Quid igitur horum omnium homo do. minus est, omnibusque imperare valet; ecqua ra- tione non poterit hisce præceptis dominari? Quo- modonam David gigantem alienigenam, hominemque bellatorem, omni armorum genere instructum su- peravit? nonne solo proposito, ac fide ex corde procedente ? Ipse solus hæc Deo obtulit. Deus au- tem visa ejus alacritate, ac fide in corde ejus in- sita, necnon spe, ipse tandem victoriam præstitit, uniusque adolescentis manu inimicum prostravit. Et discito non Davidem, sed Deum id operis per- fecisse. Cogita Stephanum primum martyrem, quot lapides a quot hominibus injectos exceperit, ac nisi ipse Dominum Christum precatus esset, nequa- quam ipsi tradidisset spiritum. Cur de viris loqui- mur? Juditham mihi considera, adeuntem Holo- phernem, nec de sua cogitantem infirmitate, non de decoro, vel de periculo suo. Nequaquam dixit in semetipsa : Tot viri in urbe sunt robusti, præva- lidi, prudentes, artificiosi ; quorum nemo hoc faci- nus tentare audet et ego omnium imbecillima, illud aggrediar? Nihil ejusmodi cogitavit. Sed cum omni alacritate et fide, ad omnipotentem Deum cum fiducia accessit ; ac Deus qui omnia potest, acceptam ejus habens fiduciam, quod reliquum erat ipse perfecit. Nam miserator Deus non corpo- ris robur, sed propositum, studium et patientiam requirit. Abscedat itaque humana ominis occasio C et conatus : non dicendum quippe Deo est : Infir- mus sum. Deus namque non robur a te requirit, sed cordis propositum. Dic mihi, quam habuit vim latro ille ligno confixus a dextris Christi? Nonne in infernum perreclurus erat? Et mulier quæ Do- minum unguento unxit, et lacrymis rigavit pedes ejus, nonne proposito et fide sua solum salva facta est? Nolo de Thecla loqui vel de reliquis mulieri- bus, quæ in futuro sæculo cum gloria coronatæ prope Christum collocabuntur. Pusillanimes autem et pigri cum pudore pergent ad supplicium æter- num. Itaque omnibus hisce præceptis adimplendis superior est homo, qui Dominum habet in corde. Qui autem in labiis tantum habent illum, corde- que excæcato, ob inertiam suam procul Domino sunt, his præcepta ista dura sunt et difficilia. Po- nite igitur indesinenter, o pusillanimes et fide le- vissini, Dominum in cordibus vestris, agnoscetis- que nihil esse facilius hisce præceptis, nihil dul- cius, nihil placidius: violentorum quippe est re- gnum Dei. Nam petenti datur ; qui laboriose quærit, inveniet, et pulsanti ex corde et cum patientia, ape- rietur : atque plura dabuntur quam petamus. Va- nus quippe est quisquis homo, et hic frui vult et quiescere, et illic cum Christo regnare. Vim igitur tibi inferas, atque spem habeto in omnipotentem Deum; quia apud illum radix est bonitatis, fons miserationis, pelagus misericordiarum. ipsi glo- D

φυλάξεις αὐτάς. Οὐ νοεῖς τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ, πῶς μεγάλη ἐστὶ καὶ ἰσχυρὰ καὶ θαυμαστή, ὅτι ἔκτισε τὸν κόσμον διὰ τὸν ἄνθρωπον, καὶ τὴν ἐξουσίαν ἅπασαν ἔδωκεν αὐτῷ κυριεύειν πάντων τῶν ἐπὶ τῆς γῆς. Τί οὖν πάντων τούτων ὁ ἄνθρωπος κύριός ἐστι καὶ πάντων δύναται κατακυριεῦσαι; πῶς οὐ δυνήσεται καὶ τούτων τῶν ἐντολῶν κατακυριεῦσαι; Πῶς Δαβὶδ ἐτροπώσατο τὸν ἀλλόφυλον γίγαντα καὶ πολεμιστὴν ἄνθρωπον πάντοθεν καθωπλισμένον ; Οὐχὶ μόνον τῇ προαιρέσει καὶ τῇ ἀπὸ καρδίας πίστει; ἐκεῖνος μόν νον ταῦτα προσήνεγκε τῷ Θεῷ. Ὁ δὲ Θεός, ἰδὼν αὐτ τοῦ τὴν προθυμίαν καὶ τὴν ἀπὸ καρδίας πίστιν καὶ ἐλπίδα, λοιπὸν αὐτὸς εἰργάσατο τὴν νίκην, καὶ δι᾿ ἑνὸς μειρακίου κατέβαλε τὸν ὑπεναντίον. Καὶ μάθης, ὅτι οὐχὶ Δαβίδ, ἀλλ' ὁ Θεὸς τὸ ἔργον ειργάσατο. Και β τανόησον Στέφανον τὸν πρωτομάρτυρα, πόσους λί θους ὑπὸ τοσούτων ἀνθρώπων ἐδέξατο, καὶ εἰ μὴ αὐ τὸς παρεκάλεσε τὸν Δεσπότην Χριστὸν, οὐκ ἂν παρ ἔδωκε τὸ πνεῦμα. Τί δὲ λέγομεν περὶ ἀνδρῶν ; Κατανόει μοι τὴν Ἰουδὶθ πρὸς τὸν Ολοφέρνην που ρευομένην καὶ μὴ κατανοήσασαν τὴν ἑαυτῆς ἀσθένειαν, τὸ εὐπρεπές, τὸ εὐάλωτον. Πῶς οὐκ εἶπεν ἐν ἑαυτῇ· Τοσοῦτοι ἄνθρωποι ἐν τῇ πόλει ἰσχυροὶ καὶ δυνατοὶ καὶ φρόνιμοι καὶ εὐμήχανοι, καὶ οὐδεὶς ἐπιχειρεῖ τοῦτο ποιῆσαι· κἀγὼ τὸ ἀσθενέστερον μέρος τοῦτο ποιῆσαι τολμήσω; Οὐδὲν τοιοῦτον ἐλογίσατο· ἀλλὰ πάσῃ προθυμίᾳ καὶ πίστει προσῆλθε τῷ παντοκρά τορι Θεῷ θαῤῥοῦσα, καὶ ὁ Θεὸς ὁ παντοδύναμος, δεξάμενος παρ' αὐτῆς ταύτην την πεποίθησιν, τὸ πᾶν λοιπὸν αὐτὸς ἐπετέλεσεν. Ο γὰρ ἐλεήμων Θεὸς οὐ ζητεῖ σώματος δύναμιν, ἀλλὰ προαίρεσιν καὶ σπου δὴν καὶ ὑπομονήν. Πᾶτα οὖν ἀφορμὴ ἀνθρώπου έχε ποδὼν γενέσθω. Οὐ γὰρ ἔστι λέγειν Θεῷ· Εγὼ ἀσθε νής εἰμι. Ὁ Θεὸς γὰρ ἀπὸ σοῦ ἰσχὺν οὐ ζητεῖ, ἀλλὰ προαίρεσιν ἀπὸ καρδίας. Εἰπέ μοι, ποίαν δύναμιν εἶχεν ὁ λῃστὴς ἐμπαγεὶς ἐν τῷ ξύλῳ ἐκ δεξιῶν; Οὐχὶ ὅλος ἐν τῷ ᾅδῃ ἦν πορευόμενος; Καὶ ἡ γυνή ή ἀλείψασα τὸν Κύριον μύρῳ, καὶ δάκρυσι βρέξασα τοὺς πόδας, οὐχὶ τῇ προαιρέσει καὶ τῇ πίστει μόνον ἐσώθη; Οὐ θέλω λέγειν τὰ περὶ Θέκλης καὶ τὰς λοι- πὰς γυναῖκας, αἵτινες ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι μετά δόξης στεφανοφοροῦσαι παρασταθήσονται τῷ Χριστῷ. Οἱ δὲ ὀλιγόψυχοι και ράθυμοι κατησχυμμένοι πορεύ σονται εἰς τὴν αἰώνιον κόλασιν. Ὥστε πασῶν τῶν ἐν- τολῶν τούτων κατακυριεῦσαι ὁ ἄνθρωπος ὁ ἔχων τὸν Κύριον ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ. Οἱ δὲ ἐπὶ τὰ χείλη ἔχον- τες τὸν Κύριον, τὴν δὲ καρδίαν πεπωρωμένην καὶ μακρὰν ὄντες ἀπὸ τοῦ Κυρίου διὰ τὴν ἑαυτῶν ῥαθυ μίαν, ἐκείνοις αἱ ἐντολαὶ αὗται σκληραί εἰσι καὶ δυσκατόρθωτοι. Θέσθε οὖν ὑμεῖς, οἱ ὀλιγόψυχοι καὶ ἐλαφροὶ τῇ πίστει, τὸν Κύριον ἀδιαλείπτως εἰς τὰς καρδίας ὑμῶν, καὶ γνώσεσθε, ὅτι οὐδέν ἐστιν εὐκο λώτερον τῶν ἐντολῶν τούτων, οὔτε γλυκύτερον, οὔτε ἡμερώτερον· βιαστῶν γάρ ἐστιν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ· τῷ γὰρ αὐτοῦντι δίδοται, καὶ ὁ ἐμπόνως ζη- τῶν εὑρήσει, καὶ τῷ ἀπὸ καρδίας καὶ ὑπομονῆς κρούοντι ἀνοιγήσεται· καὶ πλείονα χαρίζεται ὧν αιτ τοῦμεν. Μάταιος γάρ ἐστιν ἄνθρωπος ὅστις καὶ ὧδε θέλει ἀπολαῦσαι καὶ ἀναπαύεσθαι, κἀκεῖ σὺν Χριστῷ SPURIA. S. ATHANASIUS. lida, quam mirabilis illa sit; quod scilicet mundum A creaverit propter hominem, potestatemque illi dederit ut dominaretur omnibus quæ sunt su- per terram? Quid igitur horum omnium homo do. minus est, omnibusque imperare valet; ecqua ra- tione non poterit hisce præceptis dominari? Quo- modonam David gigantem alienigenam, hominemque bellatorem, omni armorum genere instructum su- peravit? nonne solo proposito, ac fide ex corde procedente ? Ipse solus hæc Deo obtulit. Deus au- tem visa ejus alacritate, ac fide in corde ejus in- sita, necnon spe, ipse tandem victoriam præstitit, uniusque adolescentis manu inimicum prostravit. Et discito non Davidem, sed Deum id operis per- fecisse. Cogita Stephanum primum martyrem, quot lapides a quot hominibus injectos exceperit, ac nisi ipse Dominum Christum precatus esset, nequa- quam ipsi tradidisset spiritum. Cur de viris loqui- mur? Juditham mihi considera, adeuntem Holo- phernem, nec de sua cogitantem infirmitate, non de decoro, vel de periculo suo. Nequaquam dixit in semetipsa : Tot viri in urbe sunt robusti, præva- lidi, prudentes, artificiosi ; quorum nemo hoc faci- nus tentare audet et ego omnium imbecillima, illud aggrediar? Nihil ejusmodi cogitavit. Sed cum omni alacritate et fide, ad omnipotentem Deum cum fiducia accessit ; ac Deus qui omnia potest, acceptam ejus habens fiduciam, quod reliquum erat ipse perfecit. Nam miserator Deus non corpo- ris robur, sed propositum, studium et patientiam requirit. Abscedat itaque humana ominis occasio C et conatus : non dicendum quippe Deo est : Infir- mus sum. Deus namque non robur a te requirit, sed cordis propositum. Dic mihi, quam habuit vim latro ille ligno confixus a dextris Christi? Nonne in infernum perreclurus erat? Et mulier quæ Do- minum unguento unxit, et lacrymis rigavit pedes ejus, nonne proposito et fide sua solum salva facta est? Nolo de Thecla loqui vel de reliquis mulieri- bus, quæ in futuro sæculo cum gloria coronatæ prope Christum collocabuntur. Pusillanimes autem et pigri cum pudore pergent ad supplicium æter- num. Itaque omnibus hisce præceptis adimplendis superior est homo, qui Dominum habet in corde. Qui autem in labiis tantum habent illum, corde- que excæcato, ob inertiam suam procul Domino sunt, his præcepta ista dura sunt et difficilia. Po- nite igitur indesinenter, o pusillanimes et fide le- vissini, Dominum in cordibus vestris, agnoscetis- que nihil esse facilius hisce præceptis, nihil dul- cius, nihil placidius: violentorum quippe est re- gnum Dei. Nam petenti datur ; qui laboriose quærit, inveniet, et pulsanti ex corde et cum patientia, ape- rietur : atque plura dabuntur quam petamus. Va- nus quippe est quisquis homo, et hic frui vult et quiescere, et illic cum Christo regnare. Vim igitur tibi inferas, atque spem habeto in omnipotentem Deum; quia apud illum radix est bonitatis, fons miserationis, pelagus misericordiarum. ipsi glo- D

φυλάξεις αὐτάς. Οὐ νοεῖς τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ, πῶς μεγάλη ἐστὶ καὶ ἰσχυρὰ καὶ θαυμαστή, ὅτι ἔκτισε τὸν κόσμον διὰ τὸν ἄνθρωπον, καὶ τὴν ἐξουσίαν ἅπασαν ἔδωκεν αὐτῷ κυριεύειν πάντων τῶν ἐπὶ τῆς γῆς. Τί οὖν πάντων τούτων ὁ ἄνθρωπος κύριός ἐστι καὶ πάντων δύναται κατακυριεῦσαι; πῶς οὐ δυνήσεται καὶ τούτων τῶν ἐντολῶν κατακυριεῦσαι; Πῶς Δαβὶδ ἐτροπώσατο τὸν ἀλλόφυλον γίγαντα καὶ πολεμιστὴν ἄνθρωπον πάντοθεν καθωπλισμένον ; Οὐχὶ μόνον τῇ προαιρέσει καὶ τῇ ἀπὸ καρδίας πίστει; ἐκεῖνος μόν νον ταῦτα προσήνεγκε τῷ Θεῷ. Ὁ δὲ Θεός, ἰδὼν αὐτ τοῦ τὴν προθυμίαν καὶ τὴν ἀπὸ καρδίας πίστιν καὶ ἐλπίδα, λοιπὸν αὐτὸς εἰργάσατο τὴν νίκην, καὶ δι᾿ ἑνὸς μειρακίου κατέβαλε τὸν ὑπεναντίον. Καὶ μάθης, ὅτι οὐχὶ Δαβίδ, ἀλλ' ὁ Θεὸς τὸ ἔργον ειργάσατο. Και β τανόησον Στέφανον τὸν πρωτομάρτυρα, πόσους λί θους ὑπὸ τοσούτων ἀνθρώπων ἐδέξατο, καὶ εἰ μὴ αὐ τὸς παρεκάλεσε τὸν Δεσπότην Χριστὸν, οὐκ ἂν παρ ἔδωκε τὸ πνεῦμα. Τί δὲ λέγομεν περὶ ἀνδρῶν ; Κατανόει μοι τὴν Ἰουδὶθ πρὸς τὸν Ολοφέρνην που ρευομένην καὶ μὴ κατανοήσασαν τὴν ἑαυτῆς ἀσθένειαν, τὸ εὐπρεπές, τὸ εὐάλωτον. Πῶς οὐκ εἶπεν ἐν ἑαυτῇ· Τοσοῦτοι ἄνθρωποι ἐν τῇ πόλει ἰσχυροὶ καὶ δυνατοὶ καὶ φρόνιμοι καὶ εὐμήχανοι, καὶ οὐδεὶς ἐπιχειρεῖ τοῦτο ποιῆσαι· κἀγὼ τὸ ἀσθενέστερον μέρος τοῦτο ποιῆσαι τολμήσω; Οὐδὲν τοιοῦτον ἐλογίσατο· ἀλλὰ πάσῃ προθυμίᾳ καὶ πίστει προσῆλθε τῷ παντοκρά τορι Θεῷ θαῤῥοῦσα, καὶ ὁ Θεὸς ὁ παντοδύναμος, δεξάμενος παρ' αὐτῆς ταύτην την πεποίθησιν, τὸ πᾶν λοιπὸν αὐτὸς ἐπετέλεσεν. Ο γὰρ ἐλεήμων Θεὸς οὐ ζητεῖ σώματος δύναμιν, ἀλλὰ προαίρεσιν καὶ σπου δὴν καὶ ὑπομονήν. Πᾶτα οὖν ἀφορμὴ ἀνθρώπου έχε ποδὼν γενέσθω. Οὐ γὰρ ἔστι λέγειν Θεῷ· Εγὼ ἀσθε νής εἰμι. Ὁ Θεὸς γὰρ ἀπὸ σοῦ ἰσχὺν οὐ ζητεῖ, ἀλλὰ προαίρεσιν ἀπὸ καρδίας. Εἰπέ μοι, ποίαν δύναμιν εἶχεν ὁ λῃστὴς ἐμπαγεὶς ἐν τῷ ξύλῳ ἐκ δεξιῶν; Οὐχὶ ὅλος ἐν τῷ ᾅδῃ ἦν πορευόμενος; Καὶ ἡ γυνή ή ἀλείψασα τὸν Κύριον μύρῳ, καὶ δάκρυσι βρέξασα τοὺς πόδας, οὐχὶ τῇ προαιρέσει καὶ τῇ πίστει μόνον ἐσώθη; Οὐ θέλω λέγειν τὰ περὶ Θέκλης καὶ τὰς λοι- πὰς γυναῖκας, αἵτινες ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι μετά δόξης στεφανοφοροῦσαι παρασταθήσονται τῷ Χριστῷ. Οἱ δὲ ὀλιγόψυχοι και ράθυμοι κατησχυμμένοι πορεύ σονται εἰς τὴν αἰώνιον κόλασιν. Ὥστε πασῶν τῶν ἐν- τολῶν τούτων κατακυριεῦσαι ὁ ἄνθρωπος ὁ ἔχων τὸν Κύριον ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ. Οἱ δὲ ἐπὶ τὰ χείλη ἔχον- τες τὸν Κύριον, τὴν δὲ καρδίαν πεπωρωμένην καὶ μακρὰν ὄντες ἀπὸ τοῦ Κυρίου διὰ τὴν ἑαυτῶν ῥαθυ μίαν, ἐκείνοις αἱ ἐντολαὶ αὗται σκληραί εἰσι καὶ δυσκατόρθωτοι. Θέσθε οὖν ὑμεῖς, οἱ ὀλιγόψυχοι καὶ ἐλαφροὶ τῇ πίστει, τὸν Κύριον ἀδιαλείπτως εἰς τὰς καρδίας ὑμῶν, καὶ γνώσεσθε, ὅτι οὐδέν ἐστιν εὐκο λώτερον τῶν ἐντολῶν τούτων, οὔτε γλυκύτερον, οὔτε ἡμερώτερον· βιαστῶν γάρ ἐστιν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ· τῷ γὰρ αὐτοῦντι δίδοται, καὶ ὁ ἐμπόνως ζη- τῶν εὑρήσει, καὶ τῷ ἀπὸ καρδίας καὶ ὑπομονῆς κρούοντι ἀνοιγήσεται· καὶ πλείονα χαρίζεται ὧν αιτ τοῦμεν. Μάταιος γάρ ἐστιν ἄνθρωπος ὅστις καὶ ὧδε θέλει ἀπολαῦσαι καὶ ἀναπαύεσθαι, κἀκεῖ σὺν Χριστῷ SPURIA. S. ATHANASIUS. lida, quam mirabilis illa sit; quod scilicet mundum A creaverit propter hominem, potestatemque illi dederit ut dominaretur omnibus quæ sunt su- per terram? Quid igitur horum omnium homo do. minus est, omnibusque imperare valet; ecqua ra- tione non poterit hisce præceptis dominari? Quo- modonam David gigantem alienigenam, hominemque bellatorem, omni armorum genere instructum su- peravit? nonne solo proposito, ac fide ex corde procedente ? Ipse solus hæc Deo obtulit. Deus au- tem visa ejus alacritate, ac fide in corde ejus in- sita, necnon spe, ipse tandem victoriam præstitit, uniusque adolescentis manu inimicum prostravit. Et discito non Davidem, sed Deum id operis per- fecisse. Cogita Stephanum primum martyrem, quot lapides a quot hominibus injectos exceperit, ac nisi ipse Dominum Christum precatus esset, nequa- quam ipsi tradidisset spiritum. Cur de viris loqui- mur? Juditham mihi considera, adeuntem Holo- phernem, nec de sua cogitantem infirmitate, non de decoro, vel de periculo suo. Nequaquam dixit in semetipsa : Tot viri in urbe sunt robusti, præva- lidi, prudentes, artificiosi ; quorum nemo hoc faci- nus tentare audet et ego omnium imbecillima, illud aggrediar? Nihil ejusmodi cogitavit. Sed cum omni alacritate et fide, ad omnipotentem Deum cum fiducia accessit ; ac Deus qui omnia potest, acceptam ejus habens fiduciam, quod reliquum erat ipse perfecit. Nam miserator Deus non corpo- ris robur, sed propositum, studium et patientiam requirit. Abscedat itaque humana ominis occasio C et conatus : non dicendum quippe Deo est : Infir- mus sum. Deus namque non robur a te requirit, sed cordis propositum. Dic mihi, quam habuit vim latro ille ligno confixus a dextris Christi? Nonne in infernum perreclurus erat? Et mulier quæ Do- minum unguento unxit, et lacrymis rigavit pedes ejus, nonne proposito et fide sua solum salva facta est? Nolo de Thecla loqui vel de reliquis mulieri- bus, quæ in futuro sæculo cum gloria coronatæ prope Christum collocabuntur. Pusillanimes autem et pigri cum pudore pergent ad supplicium æter- num. Itaque omnibus hisce præceptis adimplendis superior est homo, qui Dominum habet in corde. Qui autem in labiis tantum habent illum, corde- que excæcato, ob inertiam suam procul Domino sunt, his præcepta ista dura sunt et difficilia. Po- nite igitur indesinenter, o pusillanimes et fide le- vissini, Dominum in cordibus vestris, agnoscetis- que nihil esse facilius hisce præceptis, nihil dul- cius, nihil placidius: violentorum quippe est re- gnum Dei. Nam petenti datur ; qui laboriose quærit, inveniet, et pulsanti ex corde et cum patientia, ape- rietur : atque plura dabuntur quam petamus. Va- nus quippe est quisquis homo, et hic frui vult et quiescere, et illic cum Christo regnare. Vim igitur tibi inferas, atque spem habeto in omnipotentem Deum; quia apud illum radix est bonitatis, fons miserationis, pelagus misericordiarum. ipsi glo- D