Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) — PG column chips mark the printed columns.
PG 74:953ξψριλλι αρξηιεπισξοπι αλεχανδρινι ξομμενταριορυμ ιν επιστολαμ αδ ηεβραεος φραγμεντα θυοτ ρεπεριρι ποτυερυντ. πραεφατιονις φραγμεντυμ. ΓΕΓΟΝΕ δὲ αὐτῷ καὶ σφόδρα σοφὸς ὁ τῆς ὑφηγήσεως τρόπος καὶ πολὺ δὴ λεπτῶς καὶ εὐμηχάνως ἐσκευασμένος. διαποικίλλεται γὰρ ἔκ τε νομικῶν γραμμάτων καὶ πνευματικῶν ἐννοιῶν καὶ τῆς τῶν ἁγίων προφητῶν πολυτρόπου προαναῤῥήσεως, καὶ σκοπὸς αὐτῷ καταδιδάξαι πανταχῆ καὶ ἀναπείθειν τοὺς ἐντευξομένους ὅτι τύποι μὲν ἦσαν τὰ διὰ Μωυσέως τὴν τῆς ἀληθείας ὠδίνοντα δύναμιν, ἀλήθεια δὲ ὁ Χριστός· περιττὴν ἀποφαίνων τὴν ὡς ἐκ τύπου καὶ σκιᾶς χρειωδεστάτην τοῖς πάλαι παράδειξιν. καθίστησι δὲ πρὸς τούτῳ καὶ τοῦτο ἡμῖν ἐναργὲς, ὅτι καὶ τοῖς ἐν νόμῳ βεβιωκόσι λαμπρῶς, συμβέβηκεν οὐχ ἑτέρως τὸ ἐν εὐκλείαις γενέσθαι καὶ εὐδοκιμεῖν, πλὴν ὅτι διὰ τῆς πίστεως τῆς εἰς Θεὸν, καὶ ὅτι χρῆμά ἐστιν ἀρχαῖον ἡ πίστις καὶ τοῖς ἁγίοις πατράσιν ἐντριβές.
οὐκ ἐχρήσατο δὲ ταῖς κατειθισμέναις αὐτῷ ἀρχαῖς τε καὶ προοιμίοις, ἐπειδήπερ ἐν ὑποψίαις τε ἦν καὶ διαβολαῖς παρὰ τοῖς πιστεύσασι τῶν Ἰουδαίων ὡς τοῖς ἐξ ἐθνῶν προσκείμενον καὶ διδάσκοντα πάντας πανταχῆ παρ’ οὐδὲν ἡγεῖσθαι τὸν νόμον καὶ τῶν μὲν πατρῴων ἐθῶν ὡς εἰκαίων καταφρονεῖν, ἐφ’ ἑτέραν δὲ ὥσπερ ἰέναι τρίβον, ὡς ἐκ τῶν πράξεων τῶν ἀποστόλων τοῦτό ἐστι καταμαθεῖν. οἰκονομικώτατα τοίνυν περιστέλλει τὰ συνήθη, καὶ σεσίγηκε μὲν τῆς ἀποστολῆς τὴν χάριν· κεχώρηκε δὲ μᾶλλον ἐπὶ τὸ μεμνῆσθαι δεῖν πατέρων τε καὶ προφητῶν ἁγίων, εὐπαράδεκτον ἔσεσθαι τὸν λόγον αὐτοῖς διὰ τούτου πεπιστευκώς. ἔφη γοῦν Λαλήσας τοῖς πατράσιν ἐν τοῖς προφήταις. Λελάληκε μὲν ὁ Θεὸς τοῖς ἀρχαιοτέροις ἐν Πνεύματι διὰ στόματος ἁγίων καὶ διὰ φωνῆς προφητῶν, καὶ γοῦν ἔφη δι’ ἑνὸς αὐτῶν τὰς τῶν Ἰουδαίων ἀπονοίας ἐντρέπων Οἱ πατέρες ὑμῶν ποῦ εἰσι καὶ οἱ προφῆται μὴ τὸν αἰῶνα ζήσονται; πλὴν τὰ νόμιμά μου καὶ τὰ προστάγματά μου δέχεσθε ὅσα ἐγὼ ἐντέλλομαι ἐν πνεύματί μου τοῖς δούλοις μου τοῖς προφήταις.
ἀλλ’ εἰ καὶ ἦν ἐν Πνεύματι τοῖς ἀρχαιοτέροις τῆς προφητείας ἡ χάρις, οὐ γέγονε δίχα τοῦ ἐκ Πατρὸς ὄντος Θεοῦ Λόγου· λαλεῖ γὰρ ἁγίοις ὡσαύτως τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. καὶ οὐ δήπου φαίη τις ἂν εἴ γε νοῦν ἔχοι ὡς τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον ὑπουργικὴν εἰς ἡμᾶς ἀποπεραῖνον διακονίαν, ἐν ἴσῳ προφήταις δέχεσθαι μὲν παρὰ τοῦ Θεοῦ Λόγου τὴν περὶ ὧν ἂν βούλοιτο γνῶσιν ἤγουν ἀποκάλυψιν, ποιεῖσθαι δὲ οὕτως εἰς ἡμᾶς αὐτήν· διοίσει γὰρ οὕτως κατ’ οὐδένα τρόπον τῶν ἁγίων προφητῶν εἴπερ ὧδε ἔχοι· ἀλλ’ εἰδὸς πάντα τὰ ἐν αὐτῷ, παρ’ αὐτοῦ λαμβάνειν λέγεται καὶ ἀναγγέλλειν ἁγίοις. οὐκοῦν ἐλάλει καὶ πάλαι διὰ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος τοῖς ἀρχαιοτέροις ὁ Μονογενής· ἐλάλει δὲ πολυτρόπως, διαμορφοῦσθαι κελεύων τὸ σεπτὸν καὶ μέγα τῆς ἐνανθρωπήσεως ἑαυτοῦ μυστήριον· ἔστιν οὖν ἀκοῦσαι λέγοντος διὰ προφητῶν Ἐγὼ ὁράσεις ἐπλήθυνα καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ὡμοιώθην, καὶ πάλιν Αὐτὸς ὁ λαλῶν πάρειμι, ὡς ὥρα ἐπὶ τῶν ὀρέων ὡς πόδες εὐαγγελιζομένου ἀκοὴν εἰρήνης, εὐαγγελιζομένου ἀγαθά.
ἐπὶ γὰρ συντελείᾳ τῶν αἰώνων αὐτὸς ἡμῖν δι’ ἑαυτοῦ λελάληκεν ὁ Υἱὸς, οὐ μεσολαβοῦντος ἔτι προφήτου καὶ φωνῆς ἁγίων ἀλλὰ δι’ ἑαυτοῦ καθ’ ἡμᾶς γεγονὼς ὁ Μονογενὴς τοὺς πρὸς ἡμᾶς πεποίηται λόγους. λαλῆσαι δέ φαμεν ἐν Υἱῷ τὸν Πατέρα, οὐχ ὡς δι’ ἀνθρώπου τινὸς ἰδικῶς διὰ μέσου κειμένου καὶ διαπορθμεύοντος εἰς ἡμᾶς οὐκ ἰδίους μᾶλλον ἀλλὰ τοὺς παρ’ ἑτέρου λόγους, ἄλλ’ ἰδίᾳ φωνῇ τῇ διὰ τοῦ σώματος λαλοῦντος ἡμῖν τοῦ Υἱοῦ· αὐτοῦ γὰρ ἦν τοῦ Μονογενοῦς καὶ οὐχ ἑτέρου τινὸς ἡ σάρξ· Θεὸς γὰρ ὢν φύσει γέγονεν ἄνθρωπος μετὰ τοῦ μεῖναι Θεός· τότε γὰρ τὴν ἀπόῤῥητον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς φανερὰν ἡμῖν ἐποίει βουλήν· ταύτῃτοι καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ Μεγάλης βουλῆς ἄγγελος. Ὀρθῶς οὖν ὁ Παῦλός φησιν ἐπ’ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν ἐν Υἱῷ λελαληκέναι πρὸς ἡμᾶς τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα·
ᾔδει γὰρ ὄντα Θεὸν τὸν Ἐμμανουὴλ, γεγονότα δὲ καὶ ἐν ἀνθρωπότητι μεθ’ ἡμῶν τὸν ἐκ Θεοῦ Λόγον, ἐπέγνω τὸν ἐλεύθερον ἐν τῇ τοῦ δούλου μορφῇ, ὡμολόγει τὸ πλήρωμα τοῦ δι’ ἡμᾶς ἑαυτὸν κενώσαντος, ἐθεώρει τῆς δόξης τὸ ὕψος τοῦ καθέντος ἑαυτὸν δι’ ἡμᾶς εἰς ταπείνωσιν ὅστις καὶ ταύτης ἕνεκα τῆς αἰτίας κληρονόμος πάντων τεθεῖσθαι λέγεται, καίτοι κατεξουσιάζων τῶν ὅλων καθὰ καὶ νοεῖται καὶ ἔστι Θεός· πάλιν γὰρ εἰς τὸν ἴδιον πλοῦτον ἀναφοιτᾷ καὶ μετὰ σαρκός. μεμένηκε γὰρ οὐδαμῶς ἐν τῇ καθ’ ἡμᾶς πτωχείᾳ· οὐ διὰ τοῦτο γενόμενος σὰρξ ἵνα πτωχὸς ἀπομείνῃ μεθ’ ἡμῶν, τὸν ἴδιόν τε καὶ θεοπρεπῆ πλοῦτον ἀποβαλὼν, ἀλλ’ ἵνα μᾶλλον ἡμεῖς οἱ τῶν θείων χαρισμάτων νοσοῦντες τὴν ἔνδειαν, τῇ αὐτοῦ πτωχείᾳ πλουτήσωμεν. καὶ γοῦν Υἱὸς ὢν φύσει καὶ συναί̈διος τῷ Πατρὶ ὅτε διὰ τῆς ἁγίας παρθένου καὶ τὴν κατὰ σάρκα γέννησιν ὑπέμεινε δι’ ἡμᾶς, ὡς εἰς ἀρχὰς υἱότητος ἀνακομιζόμενος ἔφασκε διὰ τοῦ Δαυείδ Κύριος εἶπε πρὸς μέ Υἱός μου εἶ σὺ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε· τὸ γάρτοι σήμερον καιροῦ τοῦ ἐνεστηκότος καθ’ ὃν καὶ γέγονε σὰρξ ποιεῖται τὴν δήλωσιν· ὑπάρχων δὲ φύσει καὶ τῶν ὅλων Κύριος.
μεμαρτύρηκε γὰρ Ἰωάννης περὶ αὐτοῦ ὅτι εἰς τὰ ἴδια ἦλθεν, ἴδια λέγων αὐτοῦ τὸν κόσμον, ὡς εἰς δόξαν ἀσυνήθη τὴν τῆς βασιλείας καλούμενος ἔφασκεν Ἐγὼ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ’ αὐτοῦ, δῆλον δὲ ὅτι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· ἠνέσχετο δὲ τῶν τοιούτων, ἵν’ ὡς ἄνθρωπος υἱοποιηθεὶς, καίτοι κατὰ φύσιν ὑπάρχων Θεὸς, ὁδοποιήσῃ δι’ ἑαυτοῦ τῇ ἀνθρώπου φύσει τῆς υἱοθεσίας τὴν μεθέξιν, καὶ καλέσῃ πρὸς βασιλείαν οὐρανῶν τοὺς ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας τυραννουμένους· ὥσπερ γὰρ οἷά τινα κλῆρον ἐκ πατρὸς εἰς ὅλον τὸ ἐξ αὐτοῦ διήκοντα γένος ἃς ἐκ τῆς ἐν Ἀδὰμ παραβάσεως συμφορὰς ἐσχήκαμεν, ἀρᾷ καὶ θανάτῳ πεφορτισμένοι, οὕτω πάλιν εἰς ἅπαν τὸ ἀνθρώπινον γένος τὰ ἐν Χριστῷ διαδραμεῖται λαμπρά· δέχεται γὰρ ἡμῖν, οὐχ ἑαυτῷ δὴ πάντως ὁ Μονογενὴς, πλήρης γάρ ἐστιν ὅτι καὶ φύσει Θεὸς, δεῖται δὲ ὅλως οὐδενὸς, καταπλουτίζει μᾶλλον αὐτὸς τοῖς ἄνωθεν ἀγαθοῖς τὴν σύμπασαν κτίσιν. Τέθειται τοίνυν ὡς ἄνθρωπος κληρονόμος πάντων οἰκονομικῶς, ἵνα λοιπὸν ὡς αὐτῷ προσήκοντά τε καὶ ἴδιον ἀνασώσῃ κλῆρον τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς, ἀνοσίως διηρπασμένους ὑπό τε τοῦ διαβόλου καὶ τῶν σὺν αὐτῷ δυνάμεων πονηρῶν.
καὶ γοῦν ἔφη πρὸς αὐτὸν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ Αἴτησαι παρ’ ἐμοὶ καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου καὶ ἑξῆς· οὗ πρὸς πέρας ἐνηνεγμένου, πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα περὶ ἡμῶν φησιν Οὓς δέδωκάς μοι ἐκ τοῦ κόσμου, σοὶ ἦσαν κἀμοὶ αὐτοὺς δέδωκας. ἄθρει δὴ οὖν ὅπως εἰς τὸν ὑπάρχοντα αὐτῷ πλοῦτον κατὰ φύσιν ἄνεισι καὶ μετὰ σαρκός· εἰ γὰρ ἦσαν οἱ ἐν κόσμῳ τοῦ Πατρὸς, κατὰ τίνα δὴ τρόπον νοηθεῖεν ἂν τοῦ συμβασιλεύοντος αὐτῷ Λόγου; τοιγάρτοι καὶ ἔφασκεν ὅτι πάντα τὰ ἐμὰ σά ἐστι καὶ τὰ σὰ ἐμὰ, καὶ δεδόξασμαι ἐν αὐτοῖς. πῶς οὖν αἰτεῖν προστάττεται, καὶ δέχεται μὲν εἰς κληρονομίαν ἔθνη, κατάσχεσιν δὲ ποιεῖται καὶ τὰ πέρατα τῆς γῆς; ἀποσκιρτήσαντα γὰρ ἐξιτήλως τὸν ἄνθρωπον δουλείας τῆς ὑπὸ Θεῷ διασῶσαι θελήσας ὁ τῶν ὅλων γενεσιουργὸς καὶ Πατὴρ, πέπομφεν εἰς τόνδε τὸν κόσμον τὸν Μονογενῆ Θεὸν Λόγον ἵνα γενόμενος σὰρξ καὶ τοῖς ἀνθρώποις συναναστραφεὶς ὡς ἄνθρωπος, κηρύξαι αἰχμαλώτοις μὲν ἄφεσιν, τυφλοῖς δὲ ἀνάβλεψιν, καλέσῃ δὲ καὶ ἐνιαυτὸν Κυρίου δεκτόν. οὐκοῦν κἂν εἰ λέγοιτο λαβεῖν καὶ τεθεῖσθαι κληρονόμος διὰ τὸ ἀνθρώπινον, οὐκ ἀγνοήσομεν τὴν οἰκονομίαν·
ποῦ γὰρ ὅλως ἐπτώχευσεν, εἰ μὴ γέγονε καθ’ ἡμᾶς, τουτέστιν ἄνθρωπος μετὰ τοῦ μεῖναι Θεός; οὕτω φρονεῖν ἡμᾶς ἀναπείθων ὁ θεσπέσιος Παῦλος προσεπήνεγκεν ἀναγκαίως τό Δι’ οὗ καὶ τοὺς αἰῶνας ἐποίησε. πῶς οὖν ἂν γένοιτο καὶ τοῦτο ἀληθές; εἰ γὰρ ἐν ἐσχάτοις τοῦ αἰῶνος καιροῖς τέτοκεν ἡμῖν ἡ ἁγία παρθένος τὸν Ἐμμανουὴλ, πῶς δι’ αὐτοῦ τοὺς αἰῶνας πεποιῆσθαί φησι; καὶ μάλα ὀρθῶς. ὁ γὰρ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγος ὁ πρὸ παντὸς αἰῶνος καὶ χρόνου γεγεννημένος, ἐπ’ ἐσχάτου τῶν ἡμερῶν τούτων γεγενῆσθαι λέγεται σαρκικῶς ἐκ γυναικός. ἀδικήσει δὲ ὅλως οὐδὲν εἰς ἀρχαιότητα θεοπρεπῆ τὸν οὕτως ἔχοντα κατὰ φύσιν τὸ νεώτερον τῆς οἰκονομίας οὔτε μὴν τῆς ὑπάρξεως αὐτοῦ τὸ πρεςβύτατον τὴν οἰκείαν ἀπολέσει δόξαν· γέγραπται γὰρ ὅτι Χριστὸς Ἰησοῦς χθὲς καὶ σήμερον ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. ὅτι δὲ καὶ ἐν σαρκὶ πεφηνὼς προσμεμαρτύρηκεν ἑαυτῷ τὸ ὡς ἐν θείᾳ φύσει πρεσβύτατον, πιστώσεται λέγων πρὸς Ἰουδαίους Ἀμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν πρὶν Ἁβραὰμ γενέσθαι ἐγώ εἰμι· ἔφη δὲ καὶ ὁ θεσπέσιος Ἰωάννης ὁ εὐαγγελιστής Ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος ἔμπροσθέν μου γέγονεν ὅτι πρῶτός μου ἦν· πλουτεῖ γὰρ ἐν πᾶσι καὶ πρωτεύει Χριστός.
Ὃς ὢν ἀπαύγασμα τῆς δόξης. Ὥσπερ ἐστὶν ἄτρεπτος ὁ Πατὴρ ἀεὶ διαμένων τοῦθ’ ὅπερ ἐστὶ, Πατὴρ δηλονότι οὐχ Υἱὸς, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς ἐμφιλοχωρεῖ τοῖς ἰδίοις, Υἱὸς ἀεὶ μένων καὶ εἰς Πατέρα μὴ μεθιστάμενος, ἵνα φαίνηται καὶ κατ’ αὐτὸ δὴ τουτὶ χαρακτὴρ ὑπάρχων τῆς ὑποστάσεως τοῦ Πατρός. ἴδοι δ’ ἄν τις αὐτῷ τῆς τοῦ τεκόντος ὑπεροχῆς καὶ μὴν καὶ εὐκλείας ἐμπρέπον τὸ κάλλος. Θεὸς γάρ ἐστιν ἀληθινὸς ἐξ ἀληθινοῦ Θεοῦ, φῶς ἐκ φωτὸς, ζωή τε ὁμοίως ἐκ ζωῆς· ὑπερανέστηκε δὲ τοσοῦτον τὴν σύμπασαν κτίσιν ὅσον ἂν νοοῖτο καὶ αὐτὸς ὁ Πατήρ. ἔστι γὰρ ἀγένητος ἐξ ἀγενήτου, καὶ οὐ τοῖς ἐξ οὐκ ὄντων εἰς τὸ εἶναι παρενηνεγμένοις ἐναρίθμιος· ἦν γὰρ ὁ Λόγος ἐν ἀρχῇ καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος· πῶς οὖν ἄρα τό Οὐκ ἦν ἀληθὲς ἔσται λεγόμενον ἐπ’ αὐτοῦ παρὰ τῶν ταῖς θείαις πολεμούντων γραφαῖς; εἰ γάρ ἐστι γενητὸς κατ’ αὐτοὺς, συνυποκείσεται πάντως τοῖς ἄλλοις ἅπασι καὶ τὸν τῆς δουλείας παραδέξεται ζυγὸν, διοίσει δὲ κατ’ οὐδένα τρόπον τῶν ἑαυτοῦ γεγονότων. ἔστιν οὖν Θεὸς μᾶλλον ὡς ἐκ Θεοῦ· φέρει γὰρ τὰ πάντα τῷ ῥήματι τῆς δυνάμεως αὐτοῦ. γέγονε μὲν γὰρ δι’ αὐτοῦ τὰ πάντα καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν·
ἀνέχει δὲ πάλιν αὐτὸς τὰ πάντα πρὸς ἀκλόνητον διαμονήν. Ἐλέγομεν ὅτι τοῖς μὲν ἀρχαιοτέροις ὁ Θεὸς διὰ Μωυσέως τεθέσπικε καὶ τῶν προφητῶν· ἡμεῖς δὲ γεγόναμεν κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν διδακτοὶ Θεοῦ. διδάσκαλον γὰρ ἐσχήκαμεν αὐτὸν τὸν ἐκ Θεοῦ Λόγον ἐνανθρωπήσαντα δι’ ἡμᾶς, τὸν ποιητὴν τῶν αἰώνων, τὸ τῆς πατρικῆς δόξης ἀπαύγασμα, τὸν χαρακτῆρα τῆς ὑποστάσεως· ταῦτα περιοδικῶς θεωρήσαντες προσθήσομεν τὰ ἐχόμενα· τάδε ἐστί ..... Λόγος ὢν ὁ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παναλκής Αὐτὸς εἶπε καὶ ἐγεννήθησαν, αὐτὸς ἐνετείλατο καὶ ἐκτίσθησαν, ἔστησεν αὐτὰ εἰς τὸν αἰῶνα καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος, πρόσταγμα ἔθετο καὶ οὐ παρελεύσεται. ἐπειδὴ γὰρ τῶν εἰς τὸ εἶναι παρενηνεγμένων ἡ φύσις οὐκ ἔχει τὴν ἀφθαρσίαν οὔτε μὴν τὸ ὡσαύτως ἔχειν διαπαντὸς δύνασθαι· ἴδιον γὰρ τοῦτο τῆς ἀνωτάτω πάντων οὐσίας· φέρει τὰ πάντα αὐτὸς τῷ ῥήματι τῆς δυνάμεως αὐτοῦ. Λόγος μὲν γάρ ἐστιν αὐτὸς ἐνυπόστατος καὶ ὡς ἐκ Θεοῦ Πατρὸς κατὰ φύσιν γεγεννημένος, πανσθενὲς δὲ καὶ ἐνεργὸν τὸ ῥῆμα αὐτοῦ καὶ πάντα εὐκόλως κατορθοῦν ἰσχύον·
ἐπάγει δὲ τούτοις Καθαρισμὸν τῶν ἁμαρτιῶν ποιησάμενος ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τῆς μεγαλωσύνης ἐν ὑψηλοῖς, τοσούτῳ κρείττων γενόμενος τῶν ἀγγέλων, ὅσῳ διαφορώτερον παρ’ αὐτοὺς κεκληρονόμηκεν ὄνομα. δείξας αὐτὸν χαρακτῆρα τῆς ὑποστάσεως τοῦ Πατρὸς καὶ μὴν καὶ ἀπαύγασμα τῆς δόξης αὐτοῦ, μέτεισιν ἀναγκαίως ἐπὶ τὴν τῆς ἐνανθρωπήσεως οἰκονομίαν δι’ ἧς καὶ σεσώσμεθα καὶ τὴν ἄφεσιν τῶν ἁμαρτιῶν πεπλουτήκαμεν, ἡγιάσμεθά τε διὰ τοῦ αἵματος αὐτοῦ. ὡς γὰρ αὐτός φησιν ὁ σοφώτατος Παῦλος Ἐν ᾧ ἔχομεν τὴν ἀπολύτρωσιν διὰ τοῦ αἵματος αὐτοῦ, τὴν ἄφεσιν τῶν παραπτωμάτων. γράφει δὲ ὡδὶ καὶ Ἰωάννης περὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός Ἐὰν περιπατῶμεν ἐν τῷ φωτὶ κοινωνίαν ἔχομεν μετ’ αὐτοῦ καὶ τὸ αἷμα Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ καθαρίζει ἡμᾶς ἀπὸ πάσης ἁμαρτίας. αἵματι δὴ οὖν κεκαθαρίσμεθα τῷ ἁγίῳ τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτῆρος Χριστοῦ, ὃς κεκάθικεν ἐν δεξίᾳ τῆς μεγαλωσύνης ἐν ὑψηλοῖς, πότε δέ; ὅτε καθαρισμὸν ἐποιήσατο διὰ τοῦ αἵματος αὐτοῦ, τότε καθίσαι λέγεται, γεγενῆσθαι δὲ καὶ κρείττων ἀγγέλων, κληρονομῆσαι δὲ παρ’ αὐτοὺς τὸ διαφορώτερον ὄνομα· κέκληται γὰρ Υἱός.
γέγονε μὲν γὰρ σὰρξ ὁ Λόγος καίτοι Λόγος ὢν καὶ ἀπαύγασμα τῆς δόξης τοῦ Πατρὸς καὶ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ χαρακτὴρ, οὐκ ἰδίᾳ φύσει ποιούμενος τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας ἵν’ οὕτως εἴπω τοὺς πόνους· ὑπέμεινε γὰρ σταυρὸν αἰσχύνης καταφρονήσας, ἀτιμίας τε καὶ ὕβρεις καὶ ἐμπτύσματα· ἀλλ’ ἵν’ ἡμᾶς ἀπαλλάξῃ παντὸς μολυσμοῦ αἵματι τῷ ἰδίῳ καθαροὺς ἀποφήνας, συνάψῃ δὲ δι’ ἑαυτοῦ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί· δι’ αὐτοῦ γὰρ τὴν προσαγωγὴν ἐσχήκαμεν, καὶ αὐτός ἐστιν ἡ θύρα καὶ ἡ ὅδος. πλὴν εἰ καὶ γέγονε σὰρξ ὁ Λόγος καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, ἴδιον σῶμα ποιησάμενος τὸ ἐκ τῆς ἁγίας παρθένου ληφθὲν, ἀλλ’ οὖν ἐν δόξῃ καὶ φύσει θεότητος ἦν καὶ τῶν ὑπερτάτων τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐκ ἀπέστη θρόνων. ἦν μὲν γὰρ ἄνθρωπος ἐπὶ γῆς, ἐπλήρου δὲ πάλιν τὸν οὐρανὸν καὶ ἦν αὐτοῦ τὰ πάντα μεστά. καὶ ἠλάττωτο μὲν βραχὺ παρ’ ἀγγέλους διά γε τὸ τῆς ἀνθρωπότητος μέτρον· ὑποκάθηται γὰρ τῶν ἀγγέλων τὸ εὐκλεὲς ἡ ἀνθρώπου φύσις· ἦν δὲ καὶ οὕτως ἔχων ὑπεράνω πάσης ἀρχῆς ἐξουσίας τε καὶ κυριότητος καὶ παντὸς ὀνόματος ὀνομαζομένου οὐ μόνον ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι.
καὶ τοῦτο εἰδὼς ὁ θεσπέσιος γράφει Παῦλος Γινώσκετε γὰρ τὴν χάριν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὅτι πλούσιος ὢν ἐπτώχευσε δι’ ἡμᾶς, ἵν’ ἡμεῖς τῇ αὐτοῦ πτωχείᾳ πλουτήσωμεν. Τοσούτῳ κρείττων γενόμενος τῶν ἀγγέλων. Τὸ μὲν γάρ Ἄγγελος, ὄνομα λειτουργίας ἐστὶ σημαντικὸν, οἰκετικόν τε ἡμῖν ὑπεμφαίνει μέτρον· τὸ δέ γε Υἱὸς, τὴν ἐκ Πατρὸς ὕπαρξιν οὐσιώδη καὶ φυσικὴν δηλοῖ· διὰ τοῦτο γοῦν οὐδὲ συγκριτικῶς εἴρηκε μείζων ἢ τιμιώτερος, ἵνα μὴ ὡς περὶ ὁμογενῶν τούτου κἀκείνων τις λογίσηται· ἀλλά Κρείττων εἴρηκεν, ἵνα τὸ διαλλάττον τῆς φύσεως τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὰ γενητὰ γνωρίσῃ· καὶ τούτων ἔχομεν τὴν ἀπόδειξιν ἐκ τῶν θείων γραφῶν, τοῦ μὲν Δαβὶδ ψάλλοντος Ὅτι κρείσσων ἡμέρα μία ἐν ταῖς αὐλαῖς σου ὑπὲρ χιλιάδας, τοῦ δὲ Σολομῶντος ἀναφωνοῦντος Κρείσσων σοφία λίθων πολυτελῶν· πῶς γὰρ οὐχ ἑτεροούσια καὶ ἄλλα τὴν φύσιν, ἡ σοφία καὶ οἱ ἀπὸ γῆς λίθοι; ποία δὲ συγγένεια ταῖς ἐν οὐρανοῖς αὐλαῖς καὶ τοῖς ἐπὶ γῆς οἴκοις; οὕτως ἄρα οὐδεμία συγγένεια τοῦ Υἱοῦ πρὸς τοὺς ἀγγέλους ἐστί·
PG 74:955μηδεμιᾶς δὲ οὔσης τῆς συγγενείας, οὐκ ἄρα συγκριτικῶς ἐλέχθη τό Κρείττων, ἀλλὰ διακριτικῶς διὰ τὸ διαλλάττον τῆς τούτου φύσεως ἀπ’ ἐκείνων· καὶ αὐτὸς οὖν ὁ ἀπόστολος τό Κρείττων ἑρμηνεύων, οὐκ ἐν ἄλλῳ τινὶ, ἢ ἐν τῇ διαφορᾷ τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὰ γενητὰ τίθησι λέγων ὅτι ὁ μὲν, Υἱὸς, τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν ὡς Υἱὸς μετὰ τοῦ Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται, τὰ δὲ ὡς δοῦλα παρέστηκε καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεῖ. Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐκ τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Ἀρειανοὶ, ἀλλὰ μᾶλλον ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς κόλποις ὢν αὐτοῦ· καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον ἐνταῦθα Γενόμενος οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱὸν, ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε· εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει γενόμενος καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς Ἀρειανοῖς· ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι’ ὅλης τῆς περικοπῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείττων συνῆψε τῷ γενόμενος· ἀδιάφορον γὰρ ἡγήσατο τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ὅτι ἐστὶ κρείττων λέγει·
τὸ μὲν γὰρ γεν[ν]ητὸν οὐ διαφέρει, κἂν λέγῃ τις γέγονεν ἢ πεποίηται· τὰ δὲ γενητὰ, δημιουργήματα ὄντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητὰ, εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητοῦ Υἱοῦ, γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγωνται· οὔ τι γε διὰ τὴν ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ Πνεύματι. καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία γραφὴ, ἐπὶ μὲν τῶν γενητῶν λέγουσα Πάντα δι’ αὐτοῦ ἐγένετο καὶ Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν· ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν τῶν γεννητῶν Ἐγένοντο τῷ Ἰὼβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ θυγατέρες τρεῖς, καὶ Ἁβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. οὐκοῦν εἰ τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐσίας μόνος ἴδιον γέννημα ὁ Υἱὸς, μεματαίωται τοῖς Ἀρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις· κἂν γὰρ ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζωνται πάλιν λέγειν, συγκριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ συγκρινόμενα ὁμογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγγέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμένως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγόμενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενεῖς εἴρηκε τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργοὺς εἶναί φησιν·
παρ’ αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗτοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις. ἀλλ’ ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν τοῦ ὑμνῳδοῦ λέγοντος Τίς ὁμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τίς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε; ἀκούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν τοῖς ὁμογενέσιν ὁμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρίσεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν. Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνοι πρὸς ἄνθρωπον, οὐδὲ πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λίθους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως· ἀλλὰ Θεὸς μὲν ἀσύγκριτον ἐστὶ πρᾶγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρωπον συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος πρὸς λίθον· καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τό Κρείττων, ἀλλὰ τὸ μᾶλλον καὶ τὸ πλέον. οὕτως Ἰωσὴφ ὡραῖος μᾶλλον ἦν παρὰ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ, καὶ Ῥαχὴλ τῆς Λείας· καὶ ἀστὴρ ἀστέρος οὐ κρείττων, ἀλλὰ μᾶλλον διαφέρει ἐν δόξῃ· ἐπὶ δὲ τῶν ἑτερογενῶν, ὅταν τις ταῦτα παραβάλῃ πρὸς ἄλληλα, τότε τὸ κρείττων πρὸς τὸ διαλλάττον λέγεται, καθάπερ ἐπὶ τῆς σοφίας καὶ τῶν λίθων εἴρηται.
PG 74:957εἰ μὲν οὖν εἰρηκὼς ἦν ὁ ἀπόστολος Τοσούτῳ μᾶλλον ὁ Υἱὸς τῶν ἀγγέλων προάγει, ἢ τοσούτῳ μείζων ἐστὶν, ἦν ἂν ὑμῖν πρόφασις ὡς συγκρινομένου τοῦ Υἱοῦ πρὸς τοὺς ἀγγέλους· νῦν δὲ λέγων κρείττονα αὐτὸν εἶναι καὶ τοσούτῳ διαφέρειν, ὅσῳ διέστηκεν Υἱὸς δούλων, δείκνυσιν αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῆς τῶν ἀγγέλων φύσεως· λέγων δὲ πάλιν αὐτὸν εἶναι τὸν θεμελιώσαντα τὰ πάντα, δείκνυσιν αὐτὸν ἄλλον εἶναι πάντων τῶν γενητῶν· ἄλλου δὲ καὶ ἑτεροουσίου αὐτοῦ ὄντος παρὰ τὴν τῶν γενητῶν φύσιν, ποία τῆς οὐσίας αὐτοῦ σύγκρισις ἢ ὁμοιότης πρὸς τὰ γενητά; διὰ τοῦτο γὰρ καὶ αὐτὸς ὁ Υἱὸς οὐκ εἴρηκεν Ὁ Πατήρ μου κρείττων μου ἐστὶν, ἵνα μὴ ξένον τις τῆς ἐκείνου φύσεως αὐτὸν ὑπολάβῃ· ἀλλὰ μείζων εἶπεν, οὐ μεγέθει τινὶ, οὐδὲ χρόνῳ, ἀλλὰ διὰ τὴν ἐξ αὐτοῦ τοῦ Πατρὸς γέννησιν· πλὴν ὅτι καὶ ἐν τῷ εἰπεῖν Μείζων ἐστὶν ἔδειξε πάλιν τῆς οὐσίας τὴν ἰδιότητα. καὶ ὁ ἀπόστολος δὲ, οὐ τὴν τοῦ Λόγου οὐσίαν προηγουμένως διακρῖναι θέλων πρὸς τὰ γενητὰ ἔλεγε Τοσούτῳ κρείττων γενόμενος τῶν ἀγγέλων· ἀσύγκριτον γὰρ, μᾶλλον δὲ ἄλλο ἐστίν·
ἀλλὰ πρὸς τὴν ἔνσαρκον οἰκονομίαν τοῦ Λόγου βλέπων καὶ τὴν τότε γενομένην παρ’ αὐτοῦ οἰκονομίαν, ἠθέλησε δεῖξαι οὐχ ὅμοιον εἶναι τοῦτον τοῖς πρότερον, ἵνα ὅσῳ τῇ φύσει διαφέρει τῶν προαποσταλέντων παρ’ αὐτοῦ, τοσούτῳ καὶ πλέον ἡ παρὰ τούτου καὶ δι’ αὐτοῦ γενομένη χάρις κρείττων τῆς δι’ ἀγγέλων διακονίας γένηται· δούλων μὲν γὰρ ἦν ἀπαιτεῖν μόνον τοὺς καρποὺς, Υἱοῦ δὲ καὶ δεσπότου χαρίσασθαι τὰς ὀφειλὰς, καὶ μεταθεῖναι τὸν ἀμπελῶνα. Ἔστι μὲν οὖν ἱκανὰ ταῦτα δυσωπῆσαι τοὺς μαχομένους πρὸς τὴν ἀλήθειαν· εἰ δ’ ὅτι γέγραπται Γενόμενος κρείττων, τό Γενόμενος οὐ θέλουσιν, ὡς περὶ Υἱοῦ λεγόμενον, ἴσον ἀκοῦσαι τῷ Ἐστὶν, ἢ διὰ τὸ γενέσθαι τὴν κρείττω διακονίαν τό Γενόμενος λαβεῖν καὶ νοεῖν ὡς εἴπομεν, ἀλλὰ νομίζουσιν ἐκ ταύτης τῆς λέξεως γενητὸν εἰρῆσθαι τὸν Λόγον, ἀκουέτωσαν πάλιν Εἰ μὲν ἐκ τῶν ἀγγέλων ἐστὶν ὁ Υἱὸς, ἔστω καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ὡς ἐπ’ ἐκείνων τό Γενόμενος· καὶ μηδὲν αὐτῶν κατὰ τὴν φύσιν διαφερέτω, ἀλλ’ ἔστωσαν ἢ καὶ αὐτοὶ υἱοὶ, ἢ κἀκεῖνος ἄγγελος·
καὶ κοινῇ πάντες καθεζέσθωσαν ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρὸς, ἢ μετὰ πάντων καὶ ὁ Υἱὸς παρεστηκέτω ὡς λειτουργικὸν πνεῦμα εἰς διακονίας ἀποστελλόμενος καὶ αὐτὸς τὰς ὁμοίας ἐκείνων· εἰ δὲ διίστησι τὸν Υἱὸν ὁ Παῦλος ἀπὸ τῶν γενητῶν λέγων Τίνι γὰρ εἶπέ ποτε τῶν ἀγγέλων Υἱός μου εἶ σὺ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε; καὶ πάλιν Ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς πατέρα καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς υἱόν .... Ὅταν δὲ πάλιν εἰσαγάγῃ τὸν πρωτότοκον. Πρωτότοκον δὲ αὐτόν φησιν οὐχ ὡς φασὶν οἱ τὰ ὀρθὰ διαστρέφοντες τῇ κτίσει τοῦτο συντάττοντες ἀλλ’ ἐπειδήπερ ἐστὶν ἐν πᾶσι πρωτεύων αὐτὸς .... ...κὸς, θαυμάζοντες ἔλεγον Τίς οὗτος ὁ παραγενόμενος ἐξ Ἐδώμ· τουτέστιν ἐκ γῆς· ἐρύθημα ἱματίων ἐκ Βοσόρ; ὅ ἐστι τῇ Ἕλλαδι φωνῇ συνοχῆς ἢ θλίψεως ἱνατί σου ἐρυθρὰ τὰ ἱμάτια καὶ τὰ ἐνδύματα σου ὡς ἀπὸ πατητοῦ ληνοῦ; προσεπυνθάνοντο δὲ κἀκεῖνο λέγοντες Τί αὗται αἱ πληγαὶ αἱ ἀνὰ μέσον τῶν χειρῶν σου; ὁ δὲ πρὸς αὐτούς Ἃς ἐπλήγην ἐν τῷ οἴκῳ τῷ ἀγαπητῷ μου. καὶ οὐ δήπου φαίη τις ἂν ὡς ἦν ἐξ ἀνάγκης αὐτῷ τοὺς τῶν ἥλων τύπους ἐνεῖναί τε μετὰ τὴν ἀνάστασιν καὶ σὺν αὐτοῖς ἀναβαίνειν εἰς τὸν οὐρανόν· ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον εἰκότως περινοεῖν ἄξιον.
ὥσπερ ἀπιστήσαντι τῷ Θωμᾷ τοὺς τύπους τῶν ἥλων καὶ αὐτὴν ἐπέδειξε τὴν πλευρὰν ἵνα λοιπὸν ἀναπείσῃ λέγειν ἐξ εὐμαθοῦς διανοίας Ὁ Κύριός μου καὶ ὁ Θεός μου, οὕτω καθάπερ ἐγῷμαι τοῖς ἁγίοις ἀγγέλοις ἐμφανῆ καθιστὰς τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας τὸν τρόπον μετὰ τῶν τοῦ πάθους σημείων ἐφαίνετο, ἐρυθρὰ γοῦν τὰ ἱμάτια φέρων καὶ αὐτοὺς δὲ τοὺς τύπους τῶν ἥλων ἵνα καὶ αὐτοὶ πιστεύσειαν ὡς φύσει τε καὶ ἀληθῶς ὑπάρχων Θεὸς γέγονε καὶ υἱὸς ἀνθρώπου, σῶμα λαβὼν ἐκ τῆς ἁγίας παρθένου καὶ καθεὶς ἑαυτὸν εἰς κένωσιν, ἵνα προσφορὰν καὶ θυσίαν ἑαυτὸν ὑπὲρ πάντων εἰς ὀσμὴν εὐωδίας ἀναθεὶς τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ διασώσῃ τὴν ὑπ’ οὐρανόν· προσκυνεῖ τοιγαροῦν καὶ ἡ τῶν ἀγγέλων ἁγία πληθὺς, οὐ παραιτουμένη τὴν προσκύνησιν ὅτι πρωτότοκος ἦν καὶ ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς ἄνθρωπος, δεδιδαγμένη δὲ τὴν οἰκονομίαν καὶ τὸν ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ἐπιγινώσκουσα Υἱὸν καὶ ὅτε γέγονε σάρξ. Πρὸς δὲ τὸν Υἱὸν Ὁ θρόνος σου, ὁ Θεός. Πῶς οὖν οὐκ ἀσύνετον καὶ θρασὺ τὸ περιεργάζεσθαι φύσιν, δι’ ἧς τὰ πάντα παρήχθη πρὸς ὕπαρξιν, τὴν χρόνου παντὸς πρεσβυτέραν; γεγόνασι γὰρ δι’ αὐτῆς, καὶ ἔστι πρὸ παντὸς αἰῶνος ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγος·
PG 74:959ἀλλ’ οἱ πάντολμοι κατηγοροῦσιν αὐτοῦ τὸ νεώτερον, καὶ γενητὸν αὐτὸν εἶναί φασιν· οὐκ εἰδότες ὅτι τοῖς τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ἀντιφέρονται λόγοις· δι’ αὐτοῦ μὲν γὰρ πεποιῆσθαι τοὺς αἰῶνάς φασιν οἱ λαλοῦντες ἐν Πνεύματι· οἱ δὲ γενητὸν εἶναι διισχυρίζονται τὸν ἐπέκεινα καὶ νοῦ καὶ λόγου, καὶ οὐδ’ ἐκεῖνο δέχονται κατὰ νοῦν· οὐ γὰρ ἐν χρόνῳ γέγονε πατὴρ ὁ Θεὸς, ἀλλ’ ἦν ἀεί τε καὶ ἐν ἀρχῇ· τούτου δὲ οὕτως ἔχοντος, πᾶσά πως ἀνάγκη συνυφεστάναι νοεῖν τὸν Υἱὸν, ἵνα καὶ ἀληθῶς ὑπάρχῃ πατὴρ ὁ Θεός. ἐπεὶ διδασκέτωσαν, εἰ Λόγος ἐστὶ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς καὶ σοφία καὶ δύναμις καὶ χαρακτὴρ καὶ ἀπαύγασμα τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, ποῖος ἦν ἄρα χρόνος καθ’ ὃν ἦν ἄλογος ὁ Πατὴρ, οὐχ ὑπάρχοντος τοῦ Υἱοῦ; πότε δὲ ἦν δίχα τῆς ἑαυτοῦ σοφίας ἡ τῆς σοφίας πηγή; πότε δὲ δυνάμεως δίχα; πότε δὲ οὐκ ἦν ἐν Θεῷ τὸ ἀπαύγασμα τῆς δόξης αὐτοῦ; ἢ πῶς οὐκ ἂν εἴη σὺν αὐτῷ τε καὶ ἐν αὐτῷ διηνεκῶς ὁ χαρακτὴρ αὐτοῦ; εἰ μὲν οὖν ἐν χρόνῳ ταῦτα γέγονεν, οὐκ ἦν ἄρα πατὴρ πρὶν γένηται, ἄλογος ἦν καὶ ἄσοφος, καὶ ἰσχὺν οὐκ ἔχων, χαρακτῆρός τε δίχα καὶ ἀπαυγάσματος.
PG 74:974ἀλλ’ οἶμαι τοῦτο εἶναι δυσσεβὲς ἐννοεῖν, καὶ τῆς ἀνωτάτω δυσσεβείας ἀπόδειξιν ἔχει· ἀεὶ δὲ ἦν ὁ Πατήρ· ἦν οὖν ἄρα καὶ ὁ Υἱὸς, συνυφεστηκὼς ἀεὶ τῷ ἰδίῳ γεννήτορι. Ἠγάπησας δικαιοσύνην. Ὁ θεσπέσιος Δαυεὶδ πρὸς τὸν ἐν οὐρανοῖς Πατέρα καὶ Θεὸν κοινὴν ὥσπερ τινὰ ὑπὲρ πάσης τῆς ἀνθρωπότητος ἐξεφώνει λιτήν Ἔντειλαι ὁ Θεὸς τῇ δυνάμει σου, δυνάμωσον ὁ Θεὸς τοῦτο ὃ κατειργάσω ἐν ἡμῖν. δύναμις δὲ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς δι’ οὗ ἐστερέωσε μὲν τοὺς οὐρανοὺς καὶ τὴν γῆν τεθεμελίωκε, καὶ τὴν τοῦδε τοῦ παντὸς εἴργασται διακόσμησιν. καὶ πεποίηκε μὲν τὸν ἄνθρωπον κατ’ ἰδίαν εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν, φθορᾶς καὶ θανάτου κρείττονα δικαιοσύνης ἐργάτην. ἐπειδὴ δὲ βεβασίλευκεν ὁ θάνατος διὰ τῆς ἁμαρτίας καὶ ὑπενηνέγμεθα τῇ φθορᾷ καὶ πάντες ἐξέκλιναν, ἅμα ἠχρειώθησαν, προενόησεν ἀναγκαίως τῶν ἑαυτοῦ κτισμάτων ὁ τῶν ὅλων γενεσιουργὸς καὶ Κύριος· ηὐδόκησε γὰρ ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἀνακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ καὶ ἀνακαινίσαι εἰς τὸ ἐν ἀρχαῖς.
PG 74:982Ὁ Δαυεὶδ οὖν τὸ βαθὺ τῆς ἐνανθρωπήσεως διατρανοῖ μυστήριον, ἀναφωνῶν πρὸς τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς κατὰ φύσιν Υἱόν Ἠγάπησας δικαιοσύνην καὶ ἐμίσησας ἀνομίαν, διὰ τοῦτο ἔχρισέν σε ὁ Θεὸς ὁ Θεός σου ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. οἴονται δέ τινες οὐ τῷ Μονογενεῖ πρέπειν τὰς τοιάσδε φωνὰς, εἰρῆσθαι δὲ μᾶλλον ὡς πρὸς ἄνθρωπον ἁπλῶς τὸν ἐκ τῆς ἁγίας παρθένου γεγεννημένον· ὕθλος δὲ τῷ οὕτω φρονοῦντι ὡς διὰ πολλῶν ἀποδέδεικται λόγων· οὐ γὰρ ἄνθρωπος ἡμῖν ἐγεννήθη κοινὸς ἢ τῆς πρὸς Θεὸν ἑνότητος ἐψιλωμένος ἵνα τις λέγοι κατὰ τὸν ἐκείνων λόγον προεγνωκέναι περὶ αὐτοῦ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν ὡς ἠγάπησε δικαιοσύνην καὶ ἐμίσησεν ἀνομίαν ὡς ἀπὸ γνώμης ἰδίας τε καὶ μόνης· καίτοι τὴν τοῦ ψάλλοντος φωνὴν ἐφαρμόσωμεν ἂν εἰκότως ἐν ἀνθρωπείᾳ μορφῇ πεφηνότι τῷ Μονογένει, καὶ ταῖς Ἡσαί̈ου περὶ αὐτοῦ προφητείαις ἰσχνὸν ἐνιέντες τὸν νοῦν· ἔφη γὰρ ὧδε Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει καὶ τέξεται υἱὸν καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ· βούτυρον καὶ μέλι φάγεται πρὶν ἢ γνῶναι αὐτὸν ἢ προελέσθαι πονηρὰ ἐκλέξεται τὸ ἀγαθόν.
PG 74:986διότι πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον ἀγαθὸν ἢ κακὸν, ἀπειθεῖ πονηρίᾳ τοῦ ἐκλέξασθαι τὸ ἀγαθόν. ἠγάπησέ τε δικαιοσύνην καὶ ἐμίσησεν ἀδικίαν ὡς αὐτόχρημα ὑπάρχων καὶ δικαιοσύνη καὶ Θεός· οὔπω γὰρ ἔχον ὡς ἀπό γε τοῦ καιροῦ τὸ παιδίον τὸ εἰδέναι μὲν τὸ κατεψεγμένον, ἐπαινεῖν δὲ τὸ μὴ οὕτως ἔχον, πῶς ἂν ἠπείθησε πονηρίᾳ τοῦ ἐκλέξασθαι τὸ ἀγαθόν; ἀλλ’ ἦν ὡς ἔφην Θεὸς ἐν σαρκὶ τῶν ἐνόντων αὐτῷ φυσικῶν ἀγαθῶν ἔξω φέρεσθαι μὴ δυνάμενος. καὶ οὐκ ἐπαινῶ μὲν ὃ βούλομαι λέγειν, ἐχέτω δὲ εἰ δοκεῖ κατὰ τὸν τῶν ἐμπλήκτων λόγον καὶ ἰδίαν ἀρετὴν ὁ καταμόνας τῇ κατὰ πρόσωπον ἑνώσει τετιμημένος. πλὴν ἐκεῖνο λεγόντων ἐρήσομαι Ἐκ ποίων ἄρα κατορθωμάτων τοσοῦτος ἔσται τις καίτοι κατὰ φύσιν ἄνθρωπος ὢν ὡς καὶ αὐτῶν τῶν θείων ἀξιωθῆναι θρόνων καὶ συνεδρεῦσαι μὲν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, χρηματίσαι δὲ καὶ Κύριος ἐν ἴσῳ τῷ κατὰ φύσιν, καὶ ἀγγέλους μὲν ἔχειν προςκυνητὰς, λατρεύουσαν δὲ τὴν σύμπασαν, καίτοι τῆς γραφῆς λεγούσης Κύριον τὸν Θεόν σου προσκυνήσεις καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις, καὶ πρόσφατον ἐν ἡμῖν οὐκ ἐώσης εἶναι θεόν.
PG 74:988ἀλλ’ ἐπ’ ἐκεῖνό που τάχα δραμοῦνται τὸ σύνηθες ἐπικούρημα, καὶ δὴ καὶ ἐροῦσιν ὡς ἑνώσει τῇ πρὸς Θεὸν τὴν τῆς κατὰ φύσιν θεότητος περικείσεται δόξαν. ὁμολόγει τοίνυν ἀληθῆ τὴν ἕνωσιν καὶ μὴ σοφίζου τὸ χρῆμα, διιστὰς μὲν τὰς φύσεις καὶ ἀνὰ μέρος ἑκάστην τιθεὶς, ἀσυναφῆ τε εἶναι θατέραν λέγων καὶ μόνην ἡμῖν τῶν προσώπων τὴν ἕνωσιν οὐκ οἶδ’ ὅπως ἐξευρηκώς. Εἰρῆσθαι τοίνυν διαβεβαιούμεθα πρὸς τὸν ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν Υἱὸν ὡς καθ’ ἡμᾶς γεγονότα, τουτέστιν ἄνθρωπον Ἠγάπησας δικαιοσύνην καὶ ἐμίσησας ἀνομίαν, διὰ τοῦτο ἔχρισέν σε ὁ Θεὸς ὁ Θεός σου ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. ἐπειδὴ γὰρ ὁ πρῶτος ἄνθρωπος τὴν θείαν πεπάτηκεν ἐντολὴν, εἶτα νενόσηκεν ἡ ἀνθρώπου φύσις τὸ πολὺ λίαν εὐπαρακόμιστον πρὸς ἁμαρτίας· διὰ τοῦτο κατὰ φύσιν ἄτρεπτος ὢν ὁ ἐκ Θεοῦ Λόγος, ἅγιός τε καὶ δίκαιος καὶ μισῶν τὴν ἀδικίαν γέγονε καθ’ ἡμᾶς καὶ κεχρημάτικε δοῦλος, καὶ Θεὸν ἐπεγράψατο τὸν Πατέρα διὰ τὸ ἀνθρώπινον καίτοι Θεὸς ὑπάρχων, καὶ ἐξ αὐτοῦ κεχρίσθαι λέγεται διὰ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, οὐχ ἑαυτῷ δεχόμενος τοῦτο· καὶ γάρ ἐστι κατὰ φύσιν ἅγιος ὡς Θεός·
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
ἀλλ’ οἷον δι’ ἑαυτοῦ προςάγων ἡμᾶς τῇ χάριτι καὶ ἀξίους ἀποφαίνων τῆς παρὰ Πατρὸς εὐλογίας, καίτοι πάλαι προσκεκρουκότας διά τε τὴν ἐν Ἀδὰμ παράβασιν καὶ τὴν μετὰ τοῦτο καθ’ ἡμῶν τυραννήσασαν ἁμαρτίαν· Οὐ γὰρ πρέσβυς, οὐκ ἄγγελος ἀλλ’ αὐτὸς ὁ Κύριος ἔσωσεν ἡμᾶς. εἰ δὲ δή τις οἴεται τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγον εἰς ἰδίαν φύσιν δέχεσθαι τὸν ἁγιασμὸν, εἰς πλατὺ καὶ μέγα δυσφημιῶν ἀποδημήσει πέλαγος. εἰ γὰρ ἐν ἐσχάτοις τοῦ αἰῶνος καιροῖς πεπράχθαι φαμὲν τὴν ἐνθάδε λεγομένην χρίσιν ἤτοι ἁγιασμὸν, πῶς οὐκ ἀναγκαίως καὶ οὐχ ἑκόντας ὁμολογεῖν ὡς οὐκ ἂν εἴη κατὰ φύσιν ἅγιος, μᾶλλον δὲ οὐδὲ ἅγιος κατά γε τοὺς ἐν ἀρχῇ καὶ πρὸ τῆς χρίσεως χρόνους ἤγουν ἀπεράντους αἰῶνας καὶ πρὶν γενέσθαι καθ’ ἡμᾶς ἀμοιρήσας ἁγιασμοῦ; καὶ εἰ τοῦτό ἐστιν ἀληθὲς, οὐκ ἦν ἁμαρτίας ἐλεύθερος. Πῶς δὴ οὖν φησιν ὁ σοφώτατος Παῦλος τὸν Υἱὸν ἀπαύγασμά τε εἶναι τῆς δόξης τοῦ Πατρὸς, χαρακτῆρα δὲ ὁμοίως τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ; διαμορφοῖ γὰρ πάντως ὁ χαρακτὴρ ἐφ’ ἑαυτῷ τὸ ἀρχέτυπον· οὐκοῦν οὐδὲ αὐτὸς ἅγιος ὁ Πατὴρ κατὰ φύσιν. εἶτα τίς ὁ ἁγιάζων αὐτόν;
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
ἐῤῥῶσθαι δὴ οὖν τοῖς ἐκείνων εἰπόντες ἐμέτοις, ἅγιον κατὰ φύσιν ὑπάρχειν ὁμολογήσομεν τὸν Υἱὸν καθάπερ ἀμέλει καὶ αὐτὸν τὸν Πατέρα, ἡγιᾶσθαι δὲ τότε κατὰ σάρκα φαμὲν, ὅτε κεκενῶσθαι λέγεται κεχρηματικὼς ἄνθρωπος, ᾧ κατὰ μέθεξιν τὴν παρὰ Θεοῦ καὶ οὐ κατὰ φύσιν ἰδίαν ἔνεστιν ὁ ἁγιασμός. καὶ θαυμαστὸν οὐδὲν εἰ τὰ τῆς ἀνθρωπότητος ἴδια Θεὸς ὢν ὁ Λόγος οἰκειοῦται φιλαγάθως τε ἅμα καὶ οἰκονομικῶς. ὁ γὰρ ὅλως τὴν κένωσιν ἐθελήσας παθεῖν, πῶς ἂν εἰκότως παραιτοῖτο τὰ αὐτῆς; οὐκοῦν εἰ μὲν νοοῖτο καθ’ ἑαυτὸν ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγος, ἀπροσδεής ἐστι παντὸς ἀγαθοῦ, καὶ ἴδιον αὐτοῦ φαμεν τὸ Ἅγιον Πνεῦμα. ἐπειδὴ δὲ ὡς ἔφην γέγονε σὰρξ αὐτὸς τῷ ἰδίῳ Πνεύματι τὸν αὐτοῦ καταχρίει ναόν· ἐνεργεῖ γὰρ ὁ Πατὴρ ἅπερ ἂν ἐργάζοιτο δι’ οὐδενὸς ἑτέρου πλὴν διὰ μόνου τοῦ Υἱοῦ ἐν Ἰσραήλ. οὐκοῦν λέγεται μὲν λαβεῖν τὸ Πνεῦμα οἰκονομικῶς ὡς ἄνθρωπος· Ἰησοῦν γὰρ τὸν ἀπὸ Ναζαρὲτ, φησὶν, ὡς ἔχρισεν αὐτὸν ὁ Θεὸς Πνεύματι Ἁγίῳ καὶ δυνάμει· δίδωσι δὲ ὡς Θεὸς αὐτὸ τοῖς τοῦτο λαβεῖν ἀξίοις.
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
καὶ γοῦν τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ἐνεφύσησε λέγων Λάβετε Πνεῦμα Ἅγιον, προσεφώνει δὲ καὶ τοῖς Ἰουδαίων δήμοις ὁ θεσπέσιος Πέτρος περὶ αὐτοῦ Τῇ δεξίᾳ οὖν τοῦ Θεοῦ ὑψωθεὶς τήν τε ἐπαγγελίαν τοῦ Πνεύματος λαβὼν παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐξέχεε τοῦτο ὃ ὑμεῖς βλέπετε καὶ ἀκούετε. ἀκούεις ἐν τούτοις καὶ μάλα σαφῶς ὑψῶσθαί τε αὐτὸν τῇ δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ, λαβεῖν τε ἅμα καὶ δοῦναι τὸ Πνεῦμα, ὑψοῦται δὲ δηλονότι ὅτε τεταπείνωκεν ἑαυτόν· ὥσπερ γὰρ καθῆκεν ἑαυτὸν εἰς τοῦτο ἑκὼν, οὕτω πάλιν ἑαυτὸν ὑψοῖ καὶ μετὰ σαρκὸς αὐτὸς ὢν ἡ χεὶρ τοῦ Πατρὸς, δι’ ἧς τὰ πάντα θεοπρεπῶς ἐργάζεται. ὑψοῦται τοίνυν δι’ ἑαυτοῦ κατὰ θέλησιν τοῦ Πατρὸς, ὅτε διαῤῥήξας τὰ τοῦ θανάτου δεσμὰ καὶ τοῖς κάτω πνεύμασιν εἰρηκώς Ἐξέλθετε, κεκάθικεν ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρός. Κέχρισται τοίνυν τῷ ἐλαίῳ τῆς ἀγαλλιάσεως ὁ κατὰ φύσιν Υἱὸς, ὅτε καὶ Θεὸς αὐτοῦ κεχρημάτικεν ὁ Πατὴρ καθ’ ἡμᾶς γεγονότος. ἄτοπον δὲ τοῦτο λέγειν οὐδαμῶς· ἔφη γάρ που τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις Πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα μου καὶ Πατέρα ὑμῶν καὶ Θεόν μου καὶ Θεὸν ὑμῶν. ἰδοὺ δὴ σαφῶς Θεὸν ἑαυτοῦ διὰ τὸ ἀνθρώπινον τὸν ἴδιον ἔφη Πατέρα.
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
ἐπειδὴ δὲ κεκλήμεθα δι’ αὐτοῦ πρὸς υἱοθεσίαν, κεχρημάτικεν ἀδελφὸς τοῖς κατὰ φύσιν οἰκέταις, δέδωκεν ἡμῖν Πατέρα τὸν ἑαυτοῦ. ἀλλ’ ὥσπερ ἡμεῖς εἰ καὶ υἱοὶ κεκλήμεθα τοῦ Πατρὸς, ἐσμὲν εἰ ἐσμὲν, ἄνθρωποι δηλονότι, καὶ τὴν τοῦ τετιμηκότος οὐκ ἠγνοήκαμεν χάριν· οὕτως ὁ κατὰ φύσιν Υἱὸς καὶ Κύριος, κἂν ἐπέγνω διὰ τὴν σάρκα καὶ τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν Θεὸν ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα, ἀλλ’ οὐκ ἔξω γέγονε τοῦ εἶναι ὅ ἐστιν, οὔτε μὴν τῇ μετὰ σαρκὸς οἰκονομίᾳ τοὺς πρέποντας λόγους ἡμεῖς ἀγνοήσομεν. πῶς δὲ ἄρα παρὰ τοὺς μετόχους αὐτοῦ κεχρίσθαι λέγεται, φέρε λέγωμεν ὡς ἔνι. ἡμεῖς μὲν γὰρ κεχρίσμεθα τῷ Ἁγίῳ Πνεύματι, διωρισμένων δὲ φυσικῶς τῶν καθ’ ἡμᾶς καὶ τοσοῦτον, ὅσον ἂν νοοῖτο θεότητος φύσις παντὸς γενητοῦ· ὁ δὲ δι’ ἡμᾶς γενόμενος ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ Λόγος τῷ ἰδίῳ Πνεύματι καταχρίει τὸν ἑαυτοῦ ναὸν, οὐ μερικὴν ἐνέργειαν ἐντιθεὶς, οὔτε μὴν ἐν ἀῤῥαβῶνος τάξει καθὰ καὶ ἡμῖν δωρούμενος, ἀναπιμπλὰς δὲ μᾶλλον ἁγιασμοῦ καὶ τῆς ἑαυτοῦ δυνάμεώς τε καὶ δόξης. τοιγάρτοι καὶ ἔφασκεν Ὑπὲρ αὐτῶν ἐγὼ ἁγιάζω ἐμαυτὸν ἵνα ὦσιν καὶ αὐτοὶ ἡγιασμένοι ἐν ἀληθείᾳ.
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
Ὅτι δὲ καίτοι κεχρίσθαι λεγόμενος παρὰ τοῦ Πατρὸς κατὰ τὸ ἀνθρώπινον, οὐ πέπαυται τοῦ εἶναι ὃ ἦν τε καὶ ἔστι καὶ ἔσται διαπαντὸς, τουτέστι Θεὸς, αὐτὸς ἡμᾶς ὁ θεσπέσιος Παῦλος ἐνδοιάζειν οὐκ ἐᾷ, κατὰ τοῦ αὐτοῦ προσώπου ἐντιθεὶς ἐφεξῆς Καὶ σὺ κατ’ ἀρχὰς Κύριε τὴν γῆν ἐθεμελίωσας καὶ ἔργα τῶν χειρῶν σου εἰσὶν οἱ οὐρανοί· αὐτοὶ ἀπολοῦνται, σὺ δὲ διαμένεις· καὶ πάντες ὡς ἱμάτιον παλαιωθήσονται καὶ ὡσεὶ περιβόλαιον ἑλίξεις αὐτοὺς καὶ ἀλλαγήσονται, σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου οὐκ ἐκλείψουσιν. Εἶτα τούτοις ἐπισυνάπτων εὐθύς Πρὸς τίνα δὲ τῶν ἀγγέλων εἴρηκέ ποτε Κάθου ἐκ δεξιῶν μου ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου. καὶ οὐκ ἂν οἶμαι ὑπολάβοι τις σωφρονῶν ἕτερον εἶναι τὸν σύνεδρον τῷ Πατρὶ παρὰ τὸν ἐκ τῆς ἁγίας παρθένου κατὰ σάρκα γεγεννημένον. καὶ πρός γε τοῦτο ἡμᾶς αὐτὸς ἐμπεδοῖ λέγων ὁ Ἐμμανουὴλ τοῖς Ἰουδαίων καθηγηταῖς Τί ὑμῖν δοκεῖ περὶ τοῦ Χριστοῦ, τίνος υἱός ἐστιν; λέγουσιν αὐτῷ Τοῦ Δαυείδ· εἶτα πρὸς αὐτοὺς ὁ Χριστός Πῶς οὖν Δαυεὶδ ἐν πνεύματι καλεῖ αὐτὸν κύριον λέγων Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου Κάθου ἐκ δεξιῶν μου;
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
σύνες οὖν ὅτι τὸν κεχρισμένον ὡς ἄνθρωπον παρὰ τοὺς μετόχους αὐτοῦ καὶ κύριον ὀνομάζει καὶ κατ’ ἀρχὰς ἔφη θεμελιῶσαί τε τὴν γῆν καὶ αὐτοὺς εἰργάσθαι τοὺς οὐρανοὺς, ὑπάρχειν δὲ καὶ διαπαντός· ἀί̈διος γὰρ κατὰ φύσιν ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγος καίτοι τῶν δι’ αὐτοῦ γεγονότων οὐκ ἐχόντων οὐσιωδῶς τὸ ἄναρχον ἐν χρόνῳ, κέκληνται γὰρ εἰς τὸ εἶναι παρὰ Θεοῦ ὃς καὶ μόνος ἔχειν εἴρηται τὴν ἀθανασίαν· ἄφθαρτον γὰρ καὶ ἀνώλεθρον παρ’ αὐτὸν οὐδέν. προσεπάγει δὲ τούτοις σαφῆ καὶ ἐναργεστάτην ἀπόδειξιν τῆς ἐνούσης αὐτῷ κατὰ φύσιν ὑπεροχῆς Πρὸς τίνα γὰρ εἶπε τῶν ἀγγέλων Κάθου ἐκ δεξιῶν μου; οὐχὶ πάντες εἰσὶ λειτουργικὰ πνεύματα εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν; εἰ γὰρ ὁ μὲν τοῖς τῆς θεότητος ἐνίδρυται θώκοις, τὸ δεσποτικὸν ἀξίωμα περικείμενος κἂν εἰ γέγονεν υἱὸς Δαυεὶδ σῶμα λαβὼν ἐκ τῆς ἁγίας παρθένου, οἱ δὲ παρεστήκασιν ὡς Θεῷ τε καὶ βασιλεῖ τῶν ὅλων, τίνι τῶν ὄντων ἀσυμφανὴς ἡ μεταξὺ κειμένη διαφορὰ Χριστοῦ καὶ ἀγγέλων; ὁ μὲν γάρ ἐστιν Υἱὸς καὶ Θεὸς, οἱ δὲ τὸ δουλοπρεπὲς αὐχοῦσι μέτρον καὶ πρὸς εὐκλείας τῆς ἀνωτάτω λελόγισται παρ’ αὐτοῖς τὸ γνήσιον εἰς ὑπακοήν.
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
εἰ δὲ δή τις λέγοι Καὶ ποῖος ἡμᾶς ἀναπείσει τρόπος αὐτὸν οἴεσθαι τὸν ἐν ἐσχάτοις τοῦ αἰῶνος καιροῖς διὰ τῆς ἁγίας παρθένου γεγεννημένον θεμελιῶσαί τε τὴν γῆν κατ’ ἀρχὰς καὶ αὐτοὺς ἐγεῖραι τοὺς οὐρανοὺς, ἀντακούσεται παρ’ ἡμῶν ὡς εἴπερ ἕλοιτο τὴν τῆς ἀληθοῦς ἑνώσεως ἐννοῆσαι δύναμιν, οὐ τὴν ἐν μόνοις προσώποις καὶ κατὰ θέλησιν ἤγουν εὐδοκίαν, ἴδια μὲν εὑρήσει γεγονότα διὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ Θεοῦ τὰ ἀνθρώπινα, οὐκ ἀλλότρια δὲ τῆς ἀνθρωπότητος τὰ αὐτῷ καὶ μόνῳ πρέποντα τῷ ἑνωθέντι Λόγῳ· ἐπεὶ δέ ἐστιν εἷς καὶ μόνος καὶ ἀληθινὸς Υἱὸς ὁ Ἐμμανουὴλ, νοεῖται δὲ πρὸς ἡμῶν Θεός τε καὶ ἄνθρωπος. Πάντα ὑπέταξας τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Ἄνιθι, φησὶ, ταῖς ἐννοίαις εἰς τὴν ἐν ἀρχαῖς τοῦ ἀνθρώπου κατασκευὴν καὶ τίνα γέγονε πρῶτον, πολυπραγμόνει δὲ πῶς πεποιήμεθα παρὰ Θεοῦ κατ’ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν αὐτοῦ, τετιμήμεθα δὲ πλουσίως, ἄρχειν λαχόντες τῶν ἐπὶ τῆς γῆς. ἐπειδὴ δὲ ἡ τοῦ γένους ἀρχὴ, τουτέστιν Ἀδὰμ, τὴν θείαν λελύπηκεν ἐντολὴν, νενόσηκέ τε λοιπὸν ἡ ἀνθρώπου διάνοια τὸ λίαν εὐπάροιστον εἰς τὸ πλημμελὲς, ταύτῃτοι γυμνοὶ δόξης καὶ ἀφθαρσίας καὶ τῶν ἐν ἀρχαῖς ἀγαθῶν διετελοῦμεν ἐν κόσμῳ·
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
σεσώσμεθα δὲ διὰ Χριστοῦ, καὶ τῇ παρ’ αὐτοῦ χάριτι κεκτήμεθα τὰ πρὸς ἀνάληψιν τῶν πάλαι δεδωρημένων. τῶν τοιούτων διηγημάτων ὁ τῶν προκειμένων λόγος εἰσκομίζει τὸ πλάτος· κατατέθηπε γὰρ ὁ θεσπέσιος Δαυεὶδ τῆς ἐφ’ ἡμῖν ἡμερότητος τὴν ὑπερβολήν· Τί γάρ ἐστιν ἄνθρωπος, φησὶν, ὅτι μιμνήσκῃ αὐτοῦ, ἢ υἱὸς ἀνθρώπου ὅτι ἐπισκέπτῃ αὐτόν; τὸ μικρὸν οὕτω καὶ εὐτελὲς καὶ ἀπὸ γὴς ζῷον. ἠλάττωσε γὰρ αὐτὸν βραχύ τι παρ’ ἀγγέλους, ἡττήμεθα γὰρ ὡμολογουμένως τῆς τῶν ἁγίων ἀγγέλων φύσεώς τε καὶ δόξης. οὐκοῦν τιμῇ τε καὶ δόξῃ στεφανοῦν ἠξίωσε καὶ λαμπροὺς ἀπέδειξεν ὁ τῶν ὅλων Θεός· κεχειροτόνηκε γὰρ εἰς ἀρχὴν τῶν ἐπὶ τῆς γῆς καὶ κατέστησεν αὐτὸν ἐπὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ. Καὶ τεθαύμακε μὲν εἰκότως τὰ ἐφ’ ἡμῖν ὁ μακάριος Δαυείδ· τεχνίτης δὲ λίαν ὑπάρχων εἰς ἐννοίας πνευματικὰς ὁ σοφώτατος Παῦλος, περιτρέπει μὲν ἀστεῖος εἰς ἐξήγησιν μυστικὴν τῶν εἰρημένων τὴν δύναμιν, οἰκουμένην δὲ μέλλουσαν ὀνομάζει τοῦ μετὰ τοῦτον αἰῶνος τὴν κατάστασιν, καὶ τὴν ἐσομένην κατὰ καιροὺς τῶν δοθέντων ἡμῖν ἐπανάληψιν ἤγουν ἐκπλήρωσιν. διαπεπτώκαμεν γὰρ, ὡς ἔφην, τῆς χάριτος ἐν Ἀδάμ·
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
εἴρηται μὲν γὰρ ὡς ἐκείνῳ καὶ πρώτῳ τῇ ἀνθρώπου φύσει τό Αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε καὶ κατακυριεύσατε αὐτῆς· νῦν δὲ οὔπω φησὶν ὁρῶμεν αὐτῷ τὰ πάντα ὑποτεταγμένα. οὐκοῦν τὸν τοῦ πράγματος καιρὸν ἕτερον ὄντα ζητήσωμεν καθ’ ὃν ἔσται καὶ ἀληθὲς τὸ ἐφ’ ἡμῖν εἰρημένον παρὰ τοῦ ψεύδεσθαι μὴ εἰδότος Θεοῦ. ταύτῃτοί φησι τὴν οἰκουμένην τὴν μέλλουσαν οὐκ ἀγγέλοις μᾶλλον ὑποτετάχθαι παρ’ αὐτοῦ, δεδωρῆσθαι δὲ τοῦτο τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς. Ὅτι δὲ περὶ τῆς μελλούσης ἡμῖν οἰκουμένης οἱ μυσταγωγοὶ διαλέγονται, πῶς ἂν ἐνδοιάσειέ τις; ἀφιστάντες γὰρ τῶν ἐνεστηκότων, ζητεῖν ἀναπείθουσι τὰ ἐσόμενα καὶ ἐπὶ τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως ἐπείγεσθαι δεῖν συμβουλεύουσι καὶ τὴν τῶν ἁγίων ἐλπίδα διψῆν καθ’ ἣν τὰ πάντα αὐτοῖς ὑποταχθήσεται καὶ κατακυριεύσουσι τῆς γῆς. καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ διεμέμνητο λέγων Μακάριοι οἱ πραεῖς ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσουσι τὴν γῆν. τίς οὖν ἄρα ἐστὶν ὁ δι’ οὗ γέγονε παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἡ τῶν καθ’ ἡμᾶς ἀνακεφαλαίωσις;
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
δῆλον ὅτι Χριστὸς, ὃ καὶ ἡμᾶς ἀκόλουθον εἰπεῖν ὡς διὰ τῆς τοῦ ψάλλοντος λύρας Κύριος μερὶς τῆς κληρονομίας μου καὶ τοῦ ποτηρίου μου, σὺ εἶ ὁ ἀποκαθιστῶν τὴν κληρονομίαν μου ἐμοί· δι’ αὐτοῦ γὰρ ἐσχήκαμεν τῶν ἐν ἀρχαῖς τῇ φύσει δεδωρημένων ἀγαθῶν τὴν ἐπανάληψιν αὐτὴν καὶ τὸ βέβαιον εἰς κτῆσιν. ἀταλαίπωρον δὲ καὶ τοῦτο ἰδεῖν οὐχ ἑτέρως ἔχον, γεγραφότος περὶ αὐτοῦ τοῦ θεσπεσίου Παύλου Τὸν δὲ βραχύ τι παρ’ ἀγγέλους ἠλαττώμενον βλέπομεν Ἰησοῦν διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφανώμενον. Ἀκούεις ὅπως ἐπάνω πάντων ὑπέρτατον τὸν σύνθρονον τῷ Πατρὶ τὸν παρὰ τῶν ἄνω πνευμάτων ἐν τάξει Θεοῦ προσκυνούμενον, ᾧ χίλιαι μὲν χιλιάδες λειτουργοῦσιν ἀγγέλων, παρεστήκασι δὲ καὶ μύριαι μυριάδες, καταβιβάζει πάλιν ὁ μυσταγωγὸς ἐν τοῖς καθ’ ἡμᾶς καὶ τὸν τῆς κενώσεως ἀφηγεῖται τρόπον προσεπάγων εὐθὺς καὶ ὅσα κατώρθωται δι’ αὐτῆς τῇ ἀνθρωπείᾳ φύσει ἀγαθά. ἐννόησον γὰρ ἠλαττώμενον βραχύ τι παρ’ ἀγγέλους αὐτὸν, ἵν’ ἡμεῖς ἐν αὐτῷ πλουτήσωμεν τὰ ὑπὲρ φύσιν ἰδίαν ἐν εὐδοκίᾳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· συνήγειρε γὰρ ἡμᾶς καὶ συνεκάθισεν ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ἐν Χριστῷ.
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
συνεδρεύοντος γὰρ τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτῆρος Χριστοῦ, ἐφ’ ὅλην δραμεῖται τὸ καύχημα τὴν ἀνθρώπου φύσιν. ἐπεὶ τίνα τρόπον ἡμεῖς τῇ αὐτοῦ πτωχείᾳ πεπλουτήκαμεν, εἰ κατὰ μηδένα τρόπον τὸ καθ’ ἡμᾶς ἐν ἀμείνοσιν, ὅτε γέγονε καθ’ ἡμᾶς ὁ ὑπὲρ πᾶσαν τὴν κτίσιν; ἠλάττωται τοίνυν βραχὺ παρ’ ἀγγέλους ἄνθρωπος γεγονὼς, ἵνα τὴν ἀνθρώπου τιμήσῃ φύσιν καὶ ἀνακομίσῃ πάλιν εἰς τὸ ἐν ἀρχαῖς, δόξῃ καὶ τιμῇ καὶ ἐν αὐτῇ στεφανούμενος καίτοι τῆς δόξης κύριος ὢν ὡς Θεός. ὥσπερ γὰρ ἡ τοῦ Ἀδὰμ παράβασις ἀτιμοτάτους ἀπέδειξεν, οὕτως δεδοξάσμεθα διὰ τῆς ὑπὲρ ἡμῶν ὑπακοῆς τοῦ Χριστοῦ καὶ αὐτὴν τεθεικότος τὴν ἰδίαν ψυχὴν ἵνα καὶ νεκρῶν καὶ ζώντων κυριεύσῃ. Πῶς ἠλάττωται παρὰ τοὺς ἀγγέλους ὁ παρ’ αὐτῶν προςκυνούμενος; ἢ ὅτι καθίκετο ἐν τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος μέτροις, καὶ τὸ ἀποθνήσκειν πεφυκὸς σῶμα λαβὼν ἐν αὐτῷ πέπονθεν ἑκὼν, καὶ ταῖς ἀνωτάτω δόξαις στεφανοῦται διὰ τὸ πάθος, ὡς δι’ αὐτοῦ καταργήσας τὸν θάνατον, καὶ ἄπρακτον ἀποφήνας τὴν φθορὰν, ἅτε ἀφθαρσία ὢν καὶ ζωή. τὰ δὲ τῆς ὑπεροχῆς τοῖς ἀγγέλοις, ὅτι καὶ ἔξω σαρκὸς καὶ τοῦ τεθνάναι κρείττους εἰσὶ, γεγονότος ἐν τούτοις τοῦ Υἱοῦ διὰ τὴν ἑκούσιον κένωσιν.
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
ἀλλ’ ὁ βραχὺ παρ’ ἀγγέλους ἠλαττωμένος διὰ τὸ τῆς ἀνθρωπότητος μέτρον, ἐν ὑπεροχῇ θεότητος ὢν προσκυνεῖται παρ’ αὐτῶν, καὶ ἐνίδρυται θώκοις οὓς περιεστᾶσιν ἐκεῖνοι δοξολογοῦντες ἀεὶ, καὶ τῶν δυνάμεων αὐτὸν ὀνομάζοντες κύριον. Ὅπως χάριτι Θεοῦ ὑπὲρ παντὸς γεύσηται θανάτου. Τί τό Ἐγεύσατο παντί τῳ σαφὲς ὥς γε οἶμαι. δοὺς γὰρ τῷ θανάτῳ τὸ ἴδιον σῶμα καὶ οἷον ἀπογευσάμενος σαρκικῶς τοῦ συμβεβηκότος, ἀνεβίω πάλιν καὶ πεπάτηκεν εὐθὺς τοῦ θανάτου τὸ κράτος. οὐκοῦν ὁ βραχὺ παρ’ ἀγγέλους ἠλαττῶσθαι λεγόμενος, αὐτός ἐστιν ὁ ἐκ Θεοῦ Λόγος, οὐκ εἰς ἰδίαν φύσιν παθὼν τὴν ἐλάττωσιν· ἀεὶ γάρ ἐστιν αὐτὸς καὶ ὡσαύτως ἔχων, ἄτρεπτός τε καὶ ἀναλλοίωτος, ὑπομεμενηκὼς δὲ καὶ τοῦτο δι’ ἡμᾶς ἀνθρωπίνως· ἠνέσχετο γὰρ καίτοι Θεὸς ὢν φύσει τῶν τῆς ἀνθρωπότητος μέτρων διὰ τὴν οἰκονομίαν· καὶ τοῦτό ἐστι τοῦ κατ’ αὐτὸν μυστηρίου τὸ ὅτι μάλιστα θαυμάζεσθαι πρέπον. οὕτω καὶ ὁ προφήτης ἔλεγεν Ἀμβακούμ Κύριε εἰσακήκοα τὴν ἀκοήν σου καὶ ἐφοβήθην, κατενόησα τὰ ἔργα σου καὶ ἐξέστην· ἔκστασις γὰρ ἀληθῶς καὶ τοῦ παντὸς ἐπέκεινα θαύματος τὸ γεγενημένον.
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
ἀλλ’ οὐκ οἶδ’ ὅπως τὸ ἐπ’ αὐτὸ μυστήριον οὐ νενοηκότες ὀρθῶς κενολογοῦσί τινες καὶ δὴ καὶ γεγράφασι τὰ ἐν τῷ ὀγδόῳ ψαλμῷ διερμηνεύειν ἐθέλοντες Σκοπῶμεν τοίνυν τίς ὁ ἄνθρωπος περὶ οὗ ἐκπλήττεται καὶ θαυμάζει ὅτι δὴ ὁ Μονογενὴς κατηξίωσεν αὐτοῦ μνησθῆναί τε καὶ ἐπισκοπὴν ποιήσασθαι· εἶτα τούτοις ἐπάγει καὶ μάλα ἐναργῶς ὡς οὐκ εἴρηται μὲν ἐπὶ παντὸς ἀνθρώπου τό Τί ἐστιν ἄνθρωπος ὅτι μιμνήσκῃ αὐτοῦ ἢ υἱὸς ἀνθρώπου ὅτι ἐπισκέπτῃ αὐτόν; ἀλλὰ περὶ μόνου τοῦ Υἱοῦ· πειρῶνται δὲ τοὺς ἑαυτῶν λόγους ἐμπεδοῦν εἰς ἀλήθειαν περιενεγκεῖν λέγοντες τὸν μακάριον Παῦλον εἰς τὸ ἑαυτοῦ πρόσωπον τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ, διά τοι τὸ φάναι Τὸν δὲ βραχύ τι παρ’ ἀγγέλους ἠλαττωμένον βλέπομεν Ἰησοῦν διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφανωμένον. εἶτα διιστάντες τὰς φύσεις, ὁλότροπον τὸν ἐκ τῆς ἁγίας παρθένου γεγεννημένον ἄνθρωπον εἶναί φασιν ἰδικῶς, περὶ οὗ καὶ θαυμάζει, φησὶν, ὁ Δαυεὶδ, ὅτι καὶ μνήμης καὶ ἐπισκοπῆς ἠξίωται· ἠξίωται δὲ καὶ τῶν ὑπὲρ φύσιν ἰδίαν, ὡς εὐεργετούμενος παρὰ τοῦ Θεοῦ Λόγου.
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
Ἠγνοήκασι δὲ ὡς ἔοικεν, ὅτι Χριστὸς Ἰησοῦς οὐ καθ’ ἑαυτὸν ἄνθρωπος κοινῶς τε καὶ ἰδικῶς νοεῖται καὶ λέγεται πρὸς ἡμῶν, ἐνανθρωπήσας δὲ μᾶλλον ὁ ἐκ Θεοῦ Λόγος. ἵνα δὲ τῶν ἐννοιῶν ἡ ἀπόδοσις ἐν κόσμῳ τῷ δέοντι προϊοῦσα φαίνοιτο, φέρε καὶ πρό γε τῶν ἄλλων τῆς ἐν τῷ παροισθέντων ψαλμῷ θεωρίας ἁψώμεθα. ᾔδει ὡς προφήτης ὁ θεσπέσιος Δαυεὶδ ὅτι κατὰ τὴν ἀψευδῆ τε καὶ θείαν ὑπόσχεσιν ἐκ καρποῦ τῆς ὀσφύος αὐτοῦ τὸ κατὰ σάρκα γενήσεται, πλὴν οὐκ ἠγνόηκεν ὅτι Θεὸς κατὰ φύσιν ὑπάρχων ἐν τοῖς καθ’ ἡμᾶς ἑαυτὸν καθήσει κατὰ καιρόν. διαλέγεται τοίνυν ἐν τῷ ὀγδόῳ ψαλμῷ καὶ τοὺς πρὸς αὐτὸν ποιεῖται λόγους ὡς πρὸς ἄνθρωπον ἅμα καὶ Θεὸν ἕνα τὸν ἐξ ἀμφοῖν ἐπιγινώσκων Θεόν. ταύτῃτοί φησι Κύριε ὁ Κύριος ἡμῶν, ὡς θαυμαστὸν τὸ ὄνομά σου ἐν πάσῃ τῇ γῇ, ὅτι ἐπήρθη ἡ μεγαλοπρέπειά σου ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν· ποῦ γὰρ ὅλως ἢ παρὰ τίσι Χριστὸς οὐ τεθαύμαστο; ἢ πῶς οὐκ ἐπήρθη καὶ ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν ἡ μεγαλοπρέπεια αὐτοῦ καὶ τὸ τῆς δόξης περιφανές;
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
εἴπερ ἐστὶν ἀληθὲς ὅτι ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ πᾶν γονὺ κάμπτει ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσεται ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. Ὅτι γὰρ ἐν ἀνθρωπείᾳ μορφῇ πεφηνότι τῷ Λόγῳ καὶ ἑνωθέντι σαρκὶ τὰ τοιαῦτά φησιν ὁ θεσπέσιος μελῳδὸς ἐκδείξειεν ἂν εὐκόλως τὰ ἐφεξῆς· ἔφη γὰρ ὅτι ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον. ἐπειδὴ γὰρ τὸν Λάζαρον ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν, τεθαύμασται μὲν παρὰ πάντων, εὑρὼν δὲ ὀνάριον ἐκάθισεν ἐπ’ αὐτῷ, ὅτε καὶ παῖδες λαβόντες τὰ βαί̈α τῶν φοινίκων ταῖς καθηκούσαις αὐτὸν καταγεραίροντες εὐφημίαις ἔφασκον Ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυεὶδ, εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου. ἐπιτιμώντων δὲ αὐτοῖς τῶν ἄλλων, ἔφασκεν ὁ Χριστός Οὐκ ἀνέγνωτε ὅτι ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον;
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
ἐνηνθρωπηκότα δὴ οὖν τὸν Υἱὸν μονονουχὶ καὶ ἐποχούμενον τῷ πώλῳ βλέπων κατατέθηπεν εἰκότως ἐκεῖνο διενθυμούμενος ὅτι πρὸς τοσοῦτο σμικροπρεπείας ἑαυτὸν ὁρᾶται καθεὶς καίτοι κατὰ φύσιν ὑπάρχων Θεὸς, εἶτα τοῦ κεκενῶσθαι τὴν ἀφορμὴν οὐχ ἑτέραν ὁρῶν ὁ μακάριος Δαυεὶδ, πλὴν ὅτι μόνους ἡμᾶς οὓς ἦν ἀναγκαῖον καὶ φθορᾶς ἐξελέσθαι καὶ ἁμαρτίας καὶ τυραννικῶν ἁρπάσαι χειρῶν, τῶν τοῦ διαβόλου φημὶ, τοῦ παντὸς ἀξιοῖ θαύματος τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας τὸ μυστήριον. ταύτῃτοί φησι Κύριε τί ἐστιν ἄνθρωπος ὅτι μιμνήσκῃ αὐτοῦ ἢ υἱὸς ἀνθρώπου ὅτι ἐπισκέπτῃ αὐτόν; τίς γὰρ ἡ ἀνθρώπου φύσις ὡς πρὸς Θεόν; καὶ τί τοῦτο λέγω; τί τὸ γένος τὸ ἀνθρώπινον; μοῖρά τε ὅση καταλογισθεῖεν ἂν οἱ ἐπὶ γῆς ὡς πρός γε φημὶ τὰ τῶν ἁγίων ἀγγέλων τάγματα; ἀλλ’ εἰ καὶ μηδὲν ὅλως ὁ ἄνθρωπος φύσει τε καὶ ἀριθμῷ, οὐχ ὑπερεῖδεν ἡμᾶς ὁ Δημιουργὸς, ἐμνήσθη γὰρ καὶ ἡμῶν καὶ ἐπισκοπῆς ἠξίωσεν, ὡς διολωλότων· ὁ καὶ ἐν ἀρχαῖς τοῦ παραγαγεῖν εἰς ὕπαρξιν, βραχὺ μὲν ἡμᾶς ἐλαττώσας παρὰ τοὺς ἀγγέλους, στεφανώσας δὲ τιμῇ τε καὶ δόξῃ καὶ καταστήσας μὲν ἐπὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ, πάντα δὲ ὑποτάξας ὑπὸ πόδας ἡμῶν.
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
Καὶ τῆς μὲν ὅλης ᾠδῆς ὁ σκόπος ἐν τούτοις, φιλοσοφεῖ δὲ λίαν ὁ θεσπέσιος Παῦλος καὶ περιίστησιν εὐτέχνως νενοσηκότα τὰ καθ’ ἡμᾶς εἰς καινότητα διὰ Χριστοῦ· καινὴ γὰρ κτίσις τὰ ἐν αὐτῷ καὶ τὰ μὲν ἀρχαῖα παρῆλθε, γέγονε δὲ πάντα καινά· τοῦτό φησι καὶ δι’ ἑνὸς τῶν προφητῶν τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον Θάρσει Σιὼν, μὴ παρείσθωσαν αἱ χεῖρές σου· Κύριος ὁ Θεός σου ἐν σοὶ δυνατῶς σῶσαί σε καὶ ἀνακαινιεῖ σε ἐν τῇ ἀγαπήσει αὐτοῦ. Ἀποφαίνει τοίνυν ὁ Παῦλος γυμνοὺς ἡμᾶς τῆς δόξης τῆς πάλαι δεδωρημένης· διὰ τοῦτό φησι Νῦν δὲ οὔπω ὁρῶμεν αὐτῷ τὰ πάντα ὑποτεταγμένα. καὶ οὐ δήπου φρονοῦμεν, ὀρθὰ φρονεῖν ᾑρημένοι περὶ ἑνὸς ἀνθρώπου τὰ τοιάδε λέγειν αὐτὸν, ἀλλ’ ὡς ἐν ἑνὶ προσώπῳ τὸν καθόλου σημαίνων ἄνθρωπον, σεσυλῆσθαί φησιν αὐτὸν τῆς πάλαι δοθείσης εὐκλείας τὴν μέθεξιν. καὶ ποία τις ἐστὶν ἡ τοῦ παντὸς λόγου κατασκευὴ, τί δὲ τὸ τῆς εὐτεχνίας συμπέρασμα διειπεῖν ἀναγκαῖον. ἀποφαίνει γὰρ τῆς δόξης ἡμαρτηκότα διὰ τὴν ἐν Ἀδὰμ παράβασιν ἵνα καὶ τὸν τῆς ἐπαναλήψεως ἀφηγήσηται τρόπον καὶ οἷά τις ἦν ἐμφάνῃ τὴν τοῦ γένους πτωχείαν ἵνα δείξῃ πάλιν τὸν δι’ οὗ πεπλουτίσμεθα.
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
προσεπάγει γὰρ εὐθύς Τὸν δὲ βραχύ τι παρ’ ἀγγέλους ἠλαττωμένον βλέπομεν Ἰησοῦν διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφανωμένον· Θεὸς γὰρ ὢν φύσει καθὰ πλειστάκις εἰρήκαμεν ὁ ἐκ Θεοῦ Λόγος, καθῆκεν ἑαυτὸν εἰς κένωσιν καὶ κεχρημάτικε μεθ’ ἡμῶν ὡς ἄνθρωπος βραχὺ παρ’ ἀγγέλους, ἵνα καὶ ὑπήκοος γεγονὼς τῷ Πατρὶ καὶ μέχρι θανάτου, δόξῃ καὶ τιμῇ στεφανώσῃ τὴν ἀνθρώπου φύσιν, ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν στεφανούμενος καίτοι τῆς δόξης Κύριος ὤν. Εἰ δὲ δή τις λέγοι μνήμης καὶ ἐπισκοπῆς ἠξιῶσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ Λόγου τὸν ἐκ τῆς ἁγίας παρθένου γεγεννημένον ἄνθρωπον, εὐεργετῆσθαί τε αὐτὸν καὶ ἠξιῶσθαι τιμῆς ὑπὲρ ἰδίαν φύσιν, κατακομιεῖ μὲν ὥσπερ εἰς γῆν τοῦ μυστηρίου τὴν δόξαν, πλεῖστον δὲ ὅσον ὀφλήσει γέλωτα. ποῦ γὰρ εἰπέ μοι ψιλὸς ἄνθρωπος ὁ Χριστός; πότε δὲ δίχα τοῦ ἑνωθέντος αὐτῷ νοεῖται Λόγου; ἔστι γὰρ ἐκ μήτρας Ἐμμανουὴλ καὶ οὐ γέγονε τοῦτο κατὰ καιρούς. πῶς οὖν αὐτὸν ἐπισκοπῆς τε καὶ μνήμης ἠξιῶσθαί φασι παρὰ τοῦ Θεοῦ Λόγου; εἶτα διιστάντες τε καὶ διορίζοντες ὁλοτρόπως ἁλοῖεν ἂν καὶ ἀνὰ μέρος, ἡμῖν γυμνὸν τοῦ ἑνωθέντος Λόγου δεικνύντες ἕτερον Χριστὸν καὶ Υἱόν·
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
ἕτερον γὰρ ἀνάγκη νοεῖσθαι τὸν ἐπισκοπῆς αὐτὸν καὶ μνήμης ἠξιωκότα παρὰ τὸν ᾧ ταῦτα δέδοται παρ’ αὐτοῦ· πῶς οὖν ἔτι Κύριος εἷς μία τε πίστις καὶ ἓν τὸ βάπτισμα; εἰ γὰρ καὶ πολλή τις τῶν φύσεων ἡ διαφορὰ, ἀλλ’ ὅ γε τῆς ἑνώσεως τρόπος ἕνα τὸν ἐξ ἀμφοῖν ἔδειξεν Υἱόν. οὐκοῦν εἰ μνήμης ἠξιῶσθαί φαμεν αὐτὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ Λόγου, ψυχικοὶ δὴ πάντως ἐσμὲν πνεῦμα μὴ ἔχοντες καθὰ γέγραπται· διορίζομεν γὰρ εἰς δύο τὸν ἕνα. εἰ δὲ ἦν ἐν ἀρχαῖς ὅπερ ἐστὶ καὶ ἐξ αὐτῆς μήτρας Ἐμμανουὴλ, εἰ τὸν τῆς ἑνώσεως μὴ παραδεξόμεθα τρόπον, ἑαυτοῦ δὴ πάντως ὁ Λόγος διαμεμνήσεται, ἑαυτὸν ἠξίωσε τῆς ἐπισκοπῆς, ἑαυτὸν εὐεργετήσας ὁρᾶται, καὶ πολλὴν ἡμῖν ἐν τούτοις τὴν ἀτοπίαν εἰσκομιεῖ τῶν ἐννοιῶν ἡ δύναμις· οὐ γὰρ ἀλλότριον τοῦ Λόγου τὸ σῶμα αὐτοῦ, ἄλλως τε τίς ἄρα ἐστὶν ὁ κεκενῶσθαι λεγόμενος παρὰ τῆς ἁγίας γραφῆς; Εἰ μὲν οὖν τὸν ἐκ τῆς ἁγίας παρθένου γεγεννημένον ἀνὰ μέρος ἡμῖν ἱστάντες, αὐτὸν ὑπομεῖναί φασι τὴν κένωσιν, πῶς ἐκενώθη δεδοξασμένος, εἴπερ ἐστὶ καθ’ ἡμᾶς ἀνθρώπῳ τιμὴ καὶ δόξα τὸ ἐπισκοπῆς ἀξιοῦσθαι καὶ μνήμης, ἑνώσεώς τε τυχεῖν τῆς πρὸς Θεόν·
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
εἰ δ’ ἐπ’ αὐτοῦ λέγοιεν πεπράχθαι τὴν κένωσιν τοῦ Μονογενοῦς, κεκένωταί τι παθών· ᾧ γὰρ τὸ παθεῖν συμβέβηκε, πρέποι ἂν μᾶλλον καὶ τὸ τῆς κενώσεως χρῆμα. σεσώσμεθα τοίνυν δι’ ἑαυτῶν, εἴπερ ἐστὶν ἄνθρωπος καθ’ ἡμᾶς οὐχ ἑνωθεὶς καθ’ ὑπόστασιν τῷ ἐκ Θεοῦ φύντι Λόγῳ, καθάπερ αὐτοί φασιν, ὁ ἐκ τῆς ἁγίας παρθένου γεγεννημένος. πῶς οὖν Θεὸς ὁ Χριστὸς, εἰ καὶ αὐτὸς μεθ’ ἡμῶν ἠξίωται μνήμης τῆς παρὰ Θεοῦ καὶ γέγονεν εἷς τῶν εὐεργετουμένων; καίτοι πρόσιμεν ὡς Θεῷ προσευχόμενοι καὶ τῶν ἄνωθεν ἀγαθῶν αἰτούμενοι τὴν χορηγίαν, ὡς ὅλῃ τῇ κτίσει διανέμοντα θεοπρεπῶς τὰ αἰτήματα. Ἐπεὶ οὖν τὰ παιδία κεκοινώνηκεν αἵματος καὶ σαρκὸς καὶ αὐτὸς παραπλησίως. Ἀναγκαῖον οἶμαι πρό γε τῶν ἄλλων πολυπραγμονῆσαι λεπτῶς περὶ ποίων αὐτῷ παιδίων ὁ λόγος, ἃ δὴ σαρκός τε καὶ αἵματος κεκοινωνηκέναι φησὶ καὶ τίς ὁ παραπλησίως μετεσχηκὼς τῶν αὐτῶν. ὅτε τοίνυν ὁ Μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος καίτοι Θεὸς καὶ Κύριος ὢν κατὰ φύσιν καὶ σύνεδρος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ καθῆκεν αὐτὸν εἰς τὸ τῆς ἀνθρωπότητος μέτρον, συντέτακται δὲ διὰ τοῦτο καὶ ὡς ἀδελφὸς τοῖς κεκλημένοις διὰ πίστεως εἰς υἱοθεσίαν Θεοῦ·
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
τότε δὴ τότε τῆς οἰκονομίας τὸ εὐτεχνὲς εὖ μάλα τετηρηκὼς ἔφασκε περὶ ἡμῶν ποτὲ μὲν ὅτι Ἀπαγγελῶ τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου, ποτὲ δέ Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδία ἅ μοι ἔδωκεν ὁ Θεός. Παραδέδοται γὰρ αὐτῷ παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὰ πάντα, καὶ κλῆρος αὐτοῦ γεγόναμεν καίτοι πάλαι μερίδες ἀλωπέκων ὄντες, καθά φησιν ὁ Δαυείδ. ὑπεκείμεθα γὰρ οὐχ ἑκόντες οἱ δείλαιοι τοῖς τῶν δαιμονίων ἀγέλαις· ἀλλ’ αἵματι τῷ ἰδίῳ πάντας ἡμᾶς κατεκτήσατο καὶ κεκληρονόμηκεν ὁ Χριστός. καὶ γοῦν ἔφη πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα καὶ Θεόν Οὓς δέδωκάς μοι ἐκ τοῦ κόσμου σοὶ ἦσαν κἀμοὶ αὐτοὺς δέδωκας, κἀγὼ τὴν δόξαν ἣν δέδωκάς μοι δέδωκα αὐτοῖς. καίτοι γὰρ Υἱὸς κατὰ φύσιν ὑπάρχων χάριτι μεθ’ ἡμῶν τῆς τοιᾶσδε δόξης μετεσχηκέναι φησὶ διὰ τὸ ἀνθρώπινον, πλὴν μεμενηκὼς ὅπερ ἦν δέδωκεν ἡμῖν τὴν ἑαυτοῦ δόξαν. κατεσφράγισε γὰρ τῷ ἰδίῳ Πνεύματι πρὸς υἱοθεσίαν καὶ ἐν αὐτῷ κράζομεν Ἀββᾶ ὁ πατήρ. οὐκοῦν ἡμεῖς οἱ ἐν τέκνοις ἠριθμημένοι Θεοῦ κεκοινωνήκαμεν αἵματος καὶ σαρκὸς, τουτέστιν ἐν αἵματί τε ἐσμὲν καὶ σαρκὶ καὶ ἐν φθαρτοῖς καὶ γηί̈νοις σώμασι.
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
ταύτης ἕνεκα τῆς αἰτίας καὶ αὐτὸς ὁ Μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων μετέσχε τῶν αὐτῶν καὶ οὐ καθ’ ἕτερον τρόπον ἀλλὰ παραπλησίως ἵνα καταργήσῃ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου. Ἐπειδὴ γὰρ οὐχ ἑτέρως ἦν δύνασθαι τὸ θανάτῳ καὶ φθορᾷ καὶ ἁμαρτίᾳ κατισχημένον ἀνακομίζεσθαι πρὸς τὸ ἐν ἀρχαῖς πλὴν ὅτι διὰ μόνου Χριστοῦ, τῆς ἐνανθρωπήσεως τὸ μυστήριον ὡς ἐν καιρῷ καθήκοντι πληροῦσθαι λοιπὸν παρεκάλει λέγων ὁ μακάριος Δαυείδ Ἵνα τί, Κύριε, ἀφέστηκας μακρόθεν, ὑπερορᾷς ἐν εὐκαιρίαις ἐν θλίψεσι; ταύτῃτοι Ἐμμανουὴλ κέκληται· οὐ γὰρ ἀφέστηκεν ἔτι μακρόθεν ἀλλὰ δὴ γέγονεν ἐγγύστερον μεθ’ ἡμῶν ἄνθρωπος πεφηνὼς ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος. παραπλησίως γὰρ ἡμῖν μετέσχεν αἵματος καὶ σαρκὸς, ἐπειδὴ θανάτῳ καὶ φθορᾷ κεκράτηται τὸ ἐπὶ γῆς γένος τουτέστιν ὁ ἄνθρωπος, καὶ τῷ Θεῷ τῷ πάντων ἐδόκει διὰ πολλὴν ἡμερότητα καὶ φιλανθρωπίαν ἀνακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ ἵνα λοιπὸν ἀτονήσῃ θάνατος καὶ ὡς ἐν πρώτῳ τῷ Χριστῷ παραχωρῶν εὑρίσκηται τῷ νικᾶν τοῖς ἐπιγείοις σώμασιν.
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
Οὕτω γὰρ οὕτω εἰς ἅπαν ἡμῶν τὸ γένος ἡ τῆς ἀφθαρσίας δύναμις κατευρύνεται, καὶ πιστώσεται γράφων ὁ θεσπέσιος Παῦλος Ἐπειδὴ δι’ ἀνθρώπου θάνατος καὶ δι’ ἀνθρώπου ἀνάστασις νεκρῶν. ἔδει γὰρ ἔδει τὸ πεπονθὸς θεραπεύεσθαι καὶ διὰ τῆς τῷ θανάτῳ τυραννουμένης σαρκὸς καταργεῖσθαι θάνατον. ὥσπερ γὰρ ἐν Ἀδὰμ προσκρούσασα διὰ τὴν παράβασιν πέπτωκεν ὑπὸ θάνατον οὕτως ἐπειδὴ γέγονεν εὐδόκιμος ἐν Χριστῷ διὰ τὴν ὑπακοὴν, τῶν τοῦ θανάτου βρόχων ἐξήρηται καὶ τῶν ἐκείνου δειμάτων ὡς ἐπ’ αὐτοῖς ἀνασκιρτῶντας ἡμᾶς ἐκεῖνο βοᾶν Ποῦ σοι θάνατε τὸ νῖκος, ποῦ σου ᾅδη τὸ κέντρον; ζωὴ γὰρ ὑπάρχων οὐσιωδῶς ὁ Μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος ἥνωσεν ἑαυτὸν τῇ γηί̈νῃ καὶ ἀποθνησκούσῃ σαρκὶ, ἵνα καὶ αὐτῇ καθάπερ τι τῶν ἀτιθάσων θηρίων ἐπιδραμὼν ὁ θάνατος ἀτονήσῃ λοιπὸν ἡττώμενος. οὐ γὰρ ἦν δύνασθαι παραχωρεῖν τῷ θανάτῳ τὴν ζωήν. οὐ γὰρ δήπου ἀγγέλων ἐπιλαμβάνεται ἀλλὰ σπέρματος Ἁβραὰμ ἐπιλαμβάνεται ὅθεν ὤφειλε κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθῆναι.
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
εἰ μὴ γέγονεν ἄνθρωπος ὁ Μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἥνωσε δὲ μᾶλλον ἑαυτῷ τὸ ἀνθρώπου πρόςωπον, καθὰ δοκεῖ τοῖς διορίζουσιν ὡς ἐν εὐδοκίᾳ μόνῃ καὶ τῇ κατὰ θέλησιν ῥοπῇ, πῶς ὡμοίωται κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς, μᾶλλον δὲ πῶς ἂν ὅλως νοοῖτο καὶ ἀδελφὸς ὁ παντὸς ἐπέκεινα γενητοῦ καὶ ἀσυγκρίτοις ὑπεροχαῖς, ταῖς κατὰ φύσιν λέγω, τὴν κτίσιν ὑπερκείμενος; πῶς κεκοινώνηκεν αἵματος καὶ σαρκὸς εἰ μὴ γέγονεν ἴδια ταῦτα αὐτοῦ καθὰ καὶ ἡμῶν; εἷς οὖν ἄρα ἐστὶν Υἱὸς καὶ Κύριος ἑνώσει τῇ καθ’ ὑπόστασιν συνενεχθέντος τοῦ Λόγου πρὸς τὸ ἀνθρώπινον σαρκός τε καὶ αἵματος κεκοινωνηκότος, ὁμοιωθέντος τε κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς. Ἵνα ἐλεήμων γένηται καὶ πιστὸς ἀρχιερεύς. Μωυσῆς μὲν ὁ θεσπέσιος διὰ τύπου καὶ σκιᾶς ἐνῆκεν εἰς θεογνωσίαν τὸν Ἰσραὴλ καὶ τῆς ἐν νόμῳ δικαιοσύνης παρέδειξε τὴν ὁδὸν, ἀλλ’ ἦν ἰσχνόφωνος καὶ βραδύγλωσσος· διὰ τοῦτο γνωστὸς ἦν τὸ τηνικάδε τοῖς κατὰ μόνην τὴν Ἰουδαίαν ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, καὶ ἀπὸ Δὰν καὶ ἕως Βιρσαβεὲ καὶ ποταμοῦ καὶ θαλάσσης· ὅροι γὰρ οὗτοι τῆς Ἰουδαίων γῆς· μέγα τε ἦν καὶ γνωριμώτατον τὸ ὄνομα αὐτοῦ.
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
καὶ τοῦτο ἰδὼν ὁ προφήτης Δαυεὶδ ψάλλει που καί φησι πρὸς αὐτὸν περὶ τῶν ἐξ Ἰσραήλ Ἄμπελον ἐξ Αἰγύπτου μετῆρας, ἐξέβαλες ἔθνη καὶ κατεφύτευσας αὐτήν· προσεπάγει δὲ τούτοις, ποταμῷ Εὐφράτῃ καὶ μὴν καὶ θαλάσσῃ τῇ πρὸς νότον καὶ Ἰνδικῇ τερματίζων τὴν Ἰουδαίων Ἐξέτεινε τὰ κλήματα αὐτῆς ἕως θαλάσσης καὶ ἕως ποταμῶν τὰς παραφυάδας αὐτῆς. συνεσταλμένον οὖν ἄρα καὶ εἰς μόλις διῆκον ἔθνος τὸ τοῦ πανσόφου Μωυσέως ὁρᾶται κήρυγμα, προσετίθει δὲ τοῖς κεκλημένοις τῆς εὐπειθείας τὰ γέρα καὶ τῆς ἐν νόμῳ ζωῆς ἀμοιβὰς τὰ πρόσκαιρα καὶ εὐμάραντα· γῆν δέ φημι τὴν τῆς ἐπαγγελίας ὀνομάζειν πανταχῆ. καὶ δεδικαίωκε μὲν ὁ νόμος οὐδένα· δικαιοῦται γὰρ οὐδεὶς ἐν νόμῳ παρὰ Θεοῦ καί ἐστιν ἀδύνατον αἷμα τράγων καὶ ταύρων ἀφαιρεῖν ἁμαρτίας· ὁ δέ γε Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς ἐλεήμων γέγονε καὶ πιστὸς ἀρχιερεὺς εἰς τὸ ἱλάσκεσθαι τὰς ἁμαρτίας τοῦ λαοῦ καὶ ἐν ᾧ γέγονεν αὐτὸς πειρασθεὶς βεβοήθηκε τοῖς πειραζομένοις.
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
κέκληκε μὲν γὰρ ἁγίᾳ καὶ ἐπουρανίῳ κλήσει τὴν οἰκουμένην, ἐλεήμων δὲ γέγονεν ἀρχιερεὺς, ὅτι μὴ νόμου διάκονος ἦν τοῦ κατακρίνοντος, ἀμνησικάκῳ δὲ μᾶλλον χάριτι καὶ ἀγάπῃ δεδικαίωκε διὰ πίστεως καὶ τῶν ἀρχαίων ἡμῖν πταισμάτων δεδώρηται τὴν ἀπόνιψιν. ἐλεήμων γὰρ ὢν ἀεί τε καὶ φύσει, τέθειται μεσίτης ἡμῶν καὶ Θεοῦ διὰ τῆς ἐνανθρωπήσεως ὁ Μονογενὴς αὐτοῦ Λόγος, ἵν’ ὥσπερ ἀεὶ χρηστός τε καὶ ἐλεήμων ἦν, οὕτω δὴ πάλιν ἀρχιερεὺς ἀναδεδειγμένος κατοικτείρῃ τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς, τὰ φίλα τε αὐτῷ καὶ συνήθη δρῶν καὶ τῶν ἰδίων οὐκ ἐξιστάμενος ἀγαθῶν, ἵλεω δὲ καὶ αὐτὸν ἡμῖν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀποφήνῃ Πατέρα. γέγονε δὲ καὶ πιστὸς κατὰ θέλημα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν εἰς ὀσμὴν εὐωδίας προσαγαγὼν καὶ τὰς πάντων ἡμῶν ἁμαρτίας ἀνενεγκὼν ἐν τῷ σώματι αὐτοῦ ἐπὶ τὸ ξύλον, καθὰ γέγραπται· βεβοήθηκε γὰρ οὕτω τοῖς πειραζομένοις ἐν ᾧ πέπονθεν αὐτὸς πειρασθεὶς, τῷ γὰρ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν, κατὰ τὸ γεγραμμένον. νοείσθω δὴ οὖν ἐν τούτοις τὸ πειρασθεὶς ἀντὶ τοῦ πεπονθὼς ἤτοι πειρασμὸν τὸν ἐκ τῶν σταυρωσάντων ὑπενεγκών·
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
δοὺς γὰρ ὑπὲρ πάντων τὸ ἐν ᾧ πέπονθε σῶμα, πάντας ἡμᾶς ἠλευθέρου καὶ θανάτου καὶ ἁμαρτίας καὶ πειρασμῶν. οὐκοῦν βεβοήθηκε τοῖς πειραζομένοις εἷς ὑπὲρ πάντων ἀποθανὼν, ὁ πάσης τῆς κτίσεως ἀξιώτερος, ἵν’ οἱ ζῶντες μηκέτι ἑαυτοῖς ζῶσιν ἀλλὰ τῷ ὑπὲρ αὐτῶν ἀποθανόντι καὶ ἐγερθέντι. Ὅτι γὰρ ἁγίους ἡμᾶς ἀποτελῶν σαρκὶ πέπονθεν ὁ Χριστὸς, πληροφορήσει λέγων ὁ θεσπέσιος Παῦλος τοῖς ἐξ ἐθνῶν τε καὶ Ἰουδαίων Καὶ ὑμᾶς ποτε ὄντας ἀπηλλοτριωμένους καὶ ἐχθροὺς τῇ διανοίᾳ ἐν τοῖς ἔργοις τοῖς πονηροῖς, νυνὶ δὲ ἀποκατήλλαξεν ἐν τῷ σώματι τῆς σαρκὸς αὐτοῦ διὰ τοῦ θανάτου, παραστῆσαι ὑμᾶς ἁγίους καὶ ἀμώμους καὶ ἀνεγκλήτους κατενώπιον αὐτοῦ, εἴ γε ἐπιμένετε τῇ πίστει τεθεμελιωμένοι καὶ ἑδραῖοι καὶ μὴ μετακινούμενοι ἀπὸ τῆς ἐλπίδος τοῦ εὐαγγελίου οὗ ἠκούσατε. σοφὸν οὖν ἄρα τοῖς κεκλημένοις εἰς ἐλπίδα ζῶσαν καὶ μένουσαν εἰπεῖν Ὅθεν ἀδελφοὶ κλήσεως ἐπουρανίου μέτοχοι κατανοήσατε τὸν ἀπόστολον καὶ ἀρχιερέα τῆς ὁμολογίας ἡμῶν Ἰησοῦν πιστὸν ὄντα τῷ ποιήσαντι αὐτὸν καθὰ καὶ Μωυσῆς ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ. ἐπουράνιον δὲ καὶ μάλα εἰκότως ὀνομάζει κλῆσιν τὴν διὰ Χριστοῦ·
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
χαριεῖται γὰρ ὁ τῶν ὅλων Θεὸς τοῖς δι’ αὐτοῦ κεκλημένοις, οὐ πρόσκαιρα καὶ εὐμάραντα καὶ ὅσα τοῖς ἀρχαιοτέροις ὁ διὰ Μωυσέως ἐδίδου νόμος, ἀλλ’ ὅσα τοῖς ἅπαξ ἠξιωμένοις ἑλεῖν εἰς μακραίωνα βίον συνεκτείνεται καὶ ἀναπόβλητον ἔχει τὴν κτῆσιν. κεχρηματίκαμεν δὲ καὶ ἑτέρως ἐπουράνιοι, Χριστοῦ πρωτεύοντος καὶ ὁδοῦ καὶ θύρας ἡμῖν γεγονότος. καὶ γοῦν ὁ Παῦλός φησι Καὶ καθὼς ἐφορέσαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ φορέσωμεν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου, καὶ πάλιν Ὁ πρῶτος ἄνθρωπος ἐκ γῆς χοϊκὸς, ὁ δεύτερος ἐξ οὐρανοῦ. οἷος ὁ χοϊκὸς, τοιοῦτοι καὶ οἱ χοϊκοὶ, καὶ οἷος ὁ ἐπουράνιος, τοιοῦτοι καὶ οἱ ἐπουράνιοι. γεγόναμεν τοίνυν ἐπουράνιοι, μορφούμεθα γὰρ εἰς Χριστὸν διὰ Πνεύματος, ὅς ἐστιν ἐξ οὐρανοῦ· διὰ τοῦτο καὶ περιπατοῦντες ἐπὶ γῆς, ἔχομεν ἐν οὐρανοῖς τὸ πολίτευμα.
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
οὐ γὰρ τοῖς ἀρχαίοις ἐν ἴσῳ προσεληλύθαμεν ἡμεῖς ψηλαφωμένῳ πυρὶ καὶ γνόφῳ καὶ ζόφῳ καὶ θυέλλῃ καὶ σάλπιγγος ἤχῳ καὶ φωνῇ ῥημάτων, προσεληλύθαμεν δὲ μᾶλλον Σιὼν ὄρει καὶ πόλει Θεοῦ ζῶντος Ἱερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ καὶ μυριάσιν ἀγγέλων πανηγύρει καὶ ἐκκλησίᾳ πρωτοτόκων ἀπογεγραμμένων ἐν οὐρανοῖς καὶ κριτῇ Θεῷ πάντων καὶ πνεύμασι δικαίων τετελειωμένων καὶ διαθήκης νέας μεσίτῃ Ἰησοῦ καὶ αἵματι ῥαντισμοῦ κρεῖττον λαλοῦντι παρὰ τὸ Ἄβελ. τὸ μὲν γὰρ αἷμα τοῦ Ἄβελ κατεκεκράγει τοῦ φονευτοῦ καὶ ἀδελφοκτόνου, λαλεῖ δὲ τὰ ἐκείνου κρείττονα τὸ τίμιον αἷμα, μόνον γὰρ οὐχὶ καὶ ἐξαιτεῖ τῷ κόσμῳ τὸν ἐκ Πατρὸς ἔλεον καὶ ῥεραντίσμεθα δι’ αὐτοῦ πρὸς δικαίωσιν. Κατανοήσωμεν τοίνυν τὸν ἀπόστολον καὶ ἀρχιερέα τῆς ὁμολογίας ἡμῶν Ἰησοῦν πιστὸν ὄντα τῷ ποιήσαντι αὐτόν· ἀρχιερέα δηλονότι καὶ ἀπόστολον, ὃς καὶ γέγονε πιστὸς καὶ μέχρι θανάτου καὶ σταυροῦ, καθεὶς ἑαυτὸν ἐν εὐδοκίᾳ Πατρὸς ἵνα καὶ ἡμᾶς ἑαυτοῦ καταστήσῃ μιμητὰς, οὐ δι’ αὐτὸν δεδιότας ὑπομεῖναι τὸν θάνατον, εἰ προσίοι κατὰ καιροὺς δι’ εὐσέβειαν καὶ ὑπακοήν τινος πρὸς Θεόν.
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
συλλήψεται δὲ πρὸς τοῦτο ἡμῖν καὶ ὁ μακάριος Πέτρος οὕτω λέγων Εἰς τοῦτο γὰρ καὶ ἐκλήθητε ὅτι Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ ἡμῶν ἡμῖν ὑπολιμπάνων ὑπογραμμὸν ἵνα ἐπακολουθήσητε τοῖς ἴχνεσιν αὐτοῦ, καὶ αὐτὸς δέ φησιν ὁ Σωτήρ Εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καὶ ἀκολουθείτω μοι. Τὸ γεμὴν ὠνομάσθαι πιστὸν τὸν Υἱὸν, ἀδικήσειεν ἂν οὐδὲν τὴν δόξαν αὐτοῦ, θεοπρεπεστάτην γὰρ οὖσαν τὴν λέξιν κατίδοι τις ἂν καὶ ἐπ’ αὐτοῦ δὲ κειμένην τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· γέγραπται γοῦν ὅτι Θεὸς πιστὸς καὶ οὐκ ἔστιν ἀδικία ἐν αὐτῷ, δίκαιος καὶ ὅσιος ὁ Κύριος· ἔφη δέ τις καὶ τῶν Χριστοῦ μαθητῶν Ὥστε καὶ οἱ πάσχοντες κατὰ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ πιστῷ κτίστῃ παρατιθέσθωσαν τὰς ψυχὰς αὐτῶν, καὶ μὴν καὶ ὁ Παῦλος Πιστὸς ὁ Θεὸς δι’ οὗ ἐκλήθητε εἰς κοινωνίαν τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ. τί γὰρ ἕτερον ἐν τούτοις ἡμῖν σημαίνει τό Πιστὸς ἢ τὸ ἀσφαλής τε καὶ βέβαιος καὶ ἀξιόχρεως εἰς πίστιν ὧν ἂν λέγοι τυχὼν ἢ ὧν ἂν ἕλοιτο κατορθοῦν; γέγονε δὲ τοιοῦτος ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ καὶ ἐν ἀνθρωπότητι καθιγμένος, καὶ σταυρὸν καὶ θάνατον ἀνατλὰς ἵνα κατορθώσῃ τὸ αὐτῷ δοκοῦν.
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
ἔφη γοῦν Ὅτι καταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με· τοῦτο δέ ἐστι τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με ἵνα πᾶν ὃ δέδωκέ μοι μὴ ἀπολέσω ἐξ αὐτοῦ ἀλλ’ ἀναστήσω αὐτὸ τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ. δεδόμεθα γὰρ ὡς Σωτῆρι καὶ ζωοποιῷ τῷ Υἱῷ, καὶ τοῦτο ἦν ἔργον αὐτῷ παρὰ τοῦ Πατρός· ἐνεργεῖ γὰρ δι’ Υἱοῦ πᾶν ὅτι ἂν βούλοιτο κατορθοῦσθαι θεοπρεπῶς ὅτι καὶ δύναμις αὐτοῦ ἐστι καὶ σοφία. διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς ἔφασκεν ὁ Υἱός Ἐγὼ δὲ ἔχω τὴν μαρτυρίαν μείζω τοῦ Ἰωάννου, τὰ γὰρ ἔργα ἃ δέδωκέ μοι ὁ Πατὴρ ἵνα τελειώσω αὐτὰ τὰ ἔργα ἃ ἐγὼ ποιῶ μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ ὅτι ὁ Πατήρ με ἀπέστειλε· ψάλλει δέ που καὶ ὁ Δαυείδ Ἔντειλαι ὁ Θεὸς τῇ δυνάμει σου, δυνάμωσον ὁ Θεὸς τοῦτο ὃ κατειργάσω ἐν ἡμῖν. Φέρε δὲ πολυπραγμονήσωμεν εἰ δοκεῖ, τίς δὴ ἄρα καὶ ἐπὶ τίσι γέγονε τῷ Υἱῷ τῆς ἱερατείας ὁ τρόπος, πότερον δουλοπρεπὴς καὶ τῆς ἑτέρου δόξης ὑπουργὸς, ἢ μᾶλλον τῷ Υἱῷ τὰ κατὰ φύσιν ἁρμοδιώτατος καὶ τοῖς τῆς ἐνανθρωπήσεως λόγοις οὐκ ἀσύμβατος.
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
οἱ μὲν γὰρ πάλαι κατὰ τὸν Μωσέως δοθέντα νόμον ἱερουργοῦντες Θεῷ ὡς ἐν τύπῳ καὶ σκιᾷ προσῆγον λατρείας, αὐτὸν ἱερωμένοι τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν, καὶ εἰς ὀσμὴν εὐωδίας ἀνακομίζοντες ὡς ἐν χιμάρῳ καὶ κριῷ καὶ μόσχῳ πλειστάκις. ἔριφος γὰρ ὑπὲρ ἁμαρτίας ἐσφάζετο κατά γε τὴν πίστιν τῶν ἱερῶν γραμμάτων ἀλλ’ ἐν ἐκείνοις μὲν ἦν τῆς ἀληθείας ἡ μόρφωσις· γέγραφε δὲ ἡμῖν ὁ σοφώτατος Παῦλος Χριστὸς δὲ παραγενόμενος ἀρχιερεὺς τῶν μελλόντων ἀγαθῶν διὰ τῆς μείζονος καὶ τελειοτέρας σκηνῆς, οὐ χειροποιήτου, τουτέστιν οὐ ταύτης τῆς κτίσεως, οὐδὲ δι’ αἵματος τράγων καὶ μόσχων, διὰ δὲ τοῦ ἰδίου αἵματος εἰσῆλθεν ἐφάπαξ εἰς τὰ ἅγια αἰωνίαν λύτρωσιν εὑρόμενος. ἐπράττετο μὲν γὰρ δι’ αἵματος ἀλλοτρίου τῆς λατρείας ἡ δύναμις τοῖς κατὰ νόμον ἱερουργοῖς· ὑποδείγματι γὰρ καὶ σκιᾷ λελατρεύκασι τῶν ἐπουρανίων· Χριστὸς δὲ οὐχ οὕτω, πολλοῦ γε καὶ δεῖ, σέσωκε γὰρ τὴν ὑπ’ οὐρανὸν αἵματι τῷ ἰδίῳ καὶ οὐ κατὰ νόμον ἐντολῆς σαρκίνης γέγονεν ἱερεὺς ἀλλὰ κατὰ δύναμιν ζωῆς ἀκαταλύτου·
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
προσκεκόμικε γὰρ ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν, ἀτονούσης εἰς δικαίωσιν τῆς ἐν τύπῳ λατρείας, καὶ γὰρ ἦν ἀδύνατον αἷμα ταύρων καὶ τράγων ἀφαιρεῖν ἁμαρτίας, ὅθεν καὶ δευτέρας διαθήκης ἐξῃτήθη τόπος, οὐκ ἐχούσης ἐφ’ ἑαυτῇ τῆς πρώτης τὸ ἄμεμπτον. εἰδὼς δὲ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν Υἱὸς, ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν πάντων προςκομιῶν τε ἅμα καὶ ἱερουργήσων αὐτῷ γέγονεν ἄνθρωπος ὑπὲρ ἡμῶν. καὶ τούτου μάρτυς γένοιτ’ ἂν ἡμῖν οὐ ψευδοεπὴς ὁ μακάριος Παῦλος, ἔφη γὰρ πάλιν περὶ αὐτοῦ Διὸ εἰσερχόμενος εἰς τὸν κόσμον λέγει Θυσίαν καὶ προςφορὰν οὐκ ἠθέλησας, σῶμα δὲ κατηρτίσω μοι· ὁλοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ἐζήτησας, τότε εἶπον Ἰδοὺ ἥκω, ἐν κεφαλίδι βιβλίου γέγραπται περὶ ἐμοῦ, τοῦ ποιῆσαι ὁ Θεὸς τὸ θέλημά σου. τίς οὖν ἄρα ἐστὶν ὁ εἰς τὸν κόσμον εἰσερχόμενος; πῶς δὲ καὶ ὅλως εἰσβεβηκέναι λέγεται; μὴ οὐχὶ δὴ πρότερον ἔξω τε ὑπάρχων αὐτοῦ καὶ οἷον ἀπῳκισμένος;
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
Εἰσβέβηκε τοίνυν εἰς τόνδε τὸν κόσμον ὁ ἐκ Θεοῦ Λόγος, οὐ τοπικῶς δὲ μᾶλλον ἀλλὰ φυσικῶς ὅτε καὶ αὐτὸς μέρος πέφηνε τοῦ κόσμου καταρτίσαντος αὐτῷ τὸ σῶμα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἵνα καὶ τῆς ἁπάντων ζωῆς ἀντάλλαγμα γένηται τεθνεὼς σαρκὶ κατὰ τὰς γραφάς. γέγονε γὰρ διὰ τοῦτο καινῆς διαθήκης μεσίτης ὅπως θανάτου γενομένου εἰς ἀπολύτρωσιν τῶν ἐπὶ τῇ πρώτῃ διαθήκῃ παραβάσεων, τὴν ἐπαγγελίαν λάβωσιν οἱ κεκλημένοι τῆς αἰωνίου κληρονομίας. ὠνόμασται τοίνυν ἀρχιερεὺς καὶ ἀπόστολος τῆς ὁμολογίας ἡμῶν, εὖ μάλα πεποιημένος, προσκεκόμικε τῷ Πατρὶ καθάπερ ὀσμὴν εὐωδίας πνευματικῆς καὶ ὡς ἤδη κεκαθαρμένους, προσίομεν γὰρ λέγοντες τῆς πίστεως ἡμῶν τὸ μάθημα. ὅτε τοίνυν τῆς ἀκραιφνοῦς πίστεως τὴν ὁμολογίαν τε καὶ ὁμοούσιον Τριάδα ποιεῖσθαι προστετάγμεθα, πῶς οὐχ ἅπασιν ἐναργὲς οὐχ ὡς ἑτέρῳ μᾶλλον αὐτὴν ἱερουργεῖ καὶ προὔχοντί τε καὶ ὑπερκειμένῳ κατὰ τὴν φύσιν, ἑαυτῷ δὲ μᾶλλον μετὰ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Θεὸς οὖν ἄρα καὶ ἐν σαρκὶ γεγονὼς νοοῖτ’ ἂν εἰκότως·
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
δεδικαιώμεθα γὰρ ὁμολογοῦντες ὅτι καὶ γέγονε σὰρξ καὶ μεμένηκε Λόγος καὶ πεπάτηκεν ὑπὲρ ἡμῶν τοῦ θανάτου τὸ κράτος, ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὡς ἐκ ζωῆς τοῦ Πατρός. Ὅτι γάρ ἐστι Θεὸς κατὰ φύσιν καὶ Υἱὸς ἀληθῶς ὁ Ἐμμανουὴλ, οὐδὲν ἧττον ἡμᾶς πιστώσεται λέγων ὁ μακάριος Παῦλος ὡς γέγονε μὲν ἀπόστολος καὶ ἀρχιερεὺς τῆς ὁμολογίας ἡμῶν, πιστὸς δὴ πρὸς τούτῳ τῷ ποιήσαντι αὐτὸν καθὰ καὶ Μωυσῆς ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ, πλείονος γεμὴν δόξης αὐτὸς ἠξίωται παρὰ Μωσέα, καθόσον πλείονα τιμὴν ἔχει τοῦ οἴκου ὁ κατασκευάσας αὐτόν. καί μοι πάλιν ἐν τούτοις καταθαυμάζειν ἔπεισι τὸν μυσταγωγὸν, ὑποτρέχει γὰρ εὐμηχάνως τὸν Ἰσραὴλ οὐ μετρίως ἀπονενευκότα πρὸς τὸ ἐξήνιον καὶ πρός γε τὸ δεῖν ἀντιφέρεσθαι τῷ Χριστῷ. καὶ τῶν εἰς Μωσέα τε λόγων καὶ ἐγκωμίων ἅπτεται, πιστὸν μὲν ἀποκαλῶν, συνεισάγων δὲ τούτοις ἀστείως τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ὑπεροχῆς τὸ πολὺ λίαν ἀνεστηκός·
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
ἔφη γὰρ γενέσθαι Χριστὸν ἀπόστολον καὶ ἀρχιερέα καὶ πρός γε τούτῳ πιστὸν, καθάπερ ἀμέλει καὶ αὐτὸς γέγονεν ὁ Μωυσῆς, εὐαφόρμως δὲ λίαν παρενεγκὼν εἰς μέσον τὸ Μωσέως ὄνομα καὶ τοὺς ἐπαίνους τοὺς ἐπ’ αὐτῷ προκαταθεὶς τῷ Λόγῳ δέδειχεν εὐθὺς κατόπιν ὄντα τῆς δόξης Χριστοῦ· τετιμῆσθαι γὰρ ἔφη μειζόνως αὐτὸν καθόσον πλείονα τιμὴν ἔχει τοῦ οἴκου ὁ κατασκευάσας αὐτόν. Ὁρᾷς ὅπως καὶ ἐν σαρκὶ γεγονότα τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον καὶ ἐν τῇ τοῦ δούλου μορφῇ νοούμενον οἰκονομικῶς τῶν τῆς ἀνθρωπότητος ἀνακομίζει μέτρων καὶ τῶν τῆς δουλείας ὅρων ἐπέκεινα τιθεὶς, γενεσιουργὸν εἶναί φησι τῶν ὅλων καὶ αὐτοῦ δὲ δηλονότι Μωσέως, στεφανοῖ δὲ διὰ τούτων τῇ τῆς κατὰ φύσιν κυριότητος δόξῃ. εἰ γάρ ἐστιν ἀληθὲς ὅτι τῶν ποιημάτων οὐδὲν ταὐτὸν ἔσται κατ’ οὐσίαν τῷ ποιητῇ, πῶς ἂν ἐνδοιάσειέ τις ὅτι πάντη τε καὶ πάντως ἀμείνων ἔσται κατὰ τὴν δόξαν ὁ κατασκευάσας αὐτόν;
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
ἐπιτήρει δὲ ὅτι τὸν ἀπόστολον καὶ ἀρχιερέα τῆς ὁμολογίας ἡμῶν αὐτὸν ἔφη πιστὸν μὲν γενέσθαι τῷ ποιήσαντι αὐτὸν καθὰ καὶ αὐτὸς ἦν ὁ ἱεροφάντης Μωσῆς, πλείονος γεμὴν ἠξιῶσθαι δόξης παρ’ ἐκεῖνον καθόσον πλείονα τιμὴν ἔχει τοῦ οἴκου ὁ κατασκευάσας αὐτόν· προσεπάγει δὲ τούτοις, Θεὸν ὄντα καταδεικνὺς τὸν Ἰησοῦν Πᾶς δὲ οἶκος κατασκευάζεται ὑπό τινος, ὁ δὲ τὰ πάντα κατασκευάσας Θεός. οὐκοῦν εἰ μὲν ἦν τις ἄνθρωπος εἷς τῶν καθ’ ἡμᾶς ὁ Χριστὸς, ἔδει κρίνεσθαι τὰ κατ’ αὐτὸν ὡς ἀπὸ μόνου τοῦ χρόνου τῆς κατὰ σάρκα γενέσεως· ἐπειδὴ δὲ ὁ καὶ αὐτῶν αἰώνων πρεσβύτατος Μονογενὴς Υἱὸς ἐν εὐδοκίᾳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς γέγονεν ἄνθρωπος, κεχρημάτικέ τε οὗτος Χριστὸς Ἰησοῦς· καινὸν γὰρ ὄνομα τοῦτο αὐτῷ καὶ τοῖς τῆς οἰκονομίας καιροῖς συνεισβεβηκὸς, προσέσται πάλιν αὐτῷ καὶ εἰ γέγονε σὰρξ τὸ πρὸ παντὸς εἶναι χρόνου καὶ τὸ δεῖν ὁμολογεῖσθαι πρὸς ἡμῶν ὅτι τῶν ὅλων ἐστὶ γενεσιουργός· Εἷς γὰρ Θεὸς ὁ Πατὴρ ἐξ οὗ τὰ πάντα καὶ εἷς Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς δι’ οὗ τὰ πάντα, καὶ πάλιν Ἰησοῦς Χριστὸς χθὲς καὶ σήμερον ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας.
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
πῶς οὖν αὐτὸς κατὰ τὴν χθὲς ἂν εἴη καίτοι γεννηθεὶς ἐν ἐσχάτοις τοῦ αἰῶνος καιροῖς; ὅτι τῆς τοῦ Θεοῦ Λόγου φύσεως τὸ πρεσβύτατον, ὡς ἔφην, ἀναπόβλητον αὐτῷ μεμένηκεν ἀναγκαίως καὶ ἐν χρόνοις τῆς μετὰ σαρκὸς καὶ νεωτάτης οἰκονομίας. καὶ γοῦν ἐποιεῖτο μὲν λόγους ποτὲ περὶ τοῦ προπάτορος Ἁβραὰμ πρὸς τὸν Ἰσραὴλ λέγων Ἁβραὰμ ὁ πατὴρ ὑμῶν ἠγαλλιάσατο ἵνα ἴδῃ τὴν ἡμέραν τὴν ἐμὴν, καὶ εἶδεν καὶ ἐχάρη. οἱ δὲ κατ’ οὐδένα τρόπον τὸ ἐπ’ αὐτῷ συνιέντες μυστήριον, ἄνθρωπον δὲ καθ’ ἡμᾶς ἁπλῶς, καὶ πέρα τούτου μηδὲν, ὑπονοοῦντες ὑπάρχειν αὐτὸν, ἀσυνέτως ἔφασκον Πεντήκοντα ἔτη οὔπω ἔχεις, καὶ Ἁβραὰμ ἑώρακας; ὁ δὲ πρὸς αὐτούς Ἀμὴν λέγω ὑμῖν πρὶν Ἁβραὰμ γενέσθαι ἐγώ εἰμι. ἔστι τοίνυν αὐτοῦ τε τοῦ Ἁβραὰμ καὶ Μωσέως καὶ τῶν ὅλων τεχνίτης καὶ γενεσιουργὸς, ἀνάγκη δὲ πᾶσα τῶν ἰδίων ποιημάτων προϋφεστάναι λέγειν τὸν ποιητὴν, καὶ τῶν κατ’ εἰκόνα τὴν πρὸς αὐτὸν ἐκτισμένων προαναφαίνεσθαι τὸ ἀρχέτυπον κάλλος. οὐκοῦν ἀσυγκρίτως τὸ Μωσέως ὑπερβαλεῖται μέτρον, μᾶλλον δὲ καὶ παντὸς τοῦ κεκλημένου πρὸς γένεσιν ἡ δόξα Χριστοῦ ὑπάρξει.
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
καὶ καθ’ ἕτερον δὲ τρόπον πειρᾶται πληροφορεῖν ὁ θεσπέσιος Παῦλος ὅτι γέγονεν αὐτῷ σοφός τε καὶ ἀληθὴς ὁ περὶ τούτων λόγος· ἦν μὲν γὰρ, φησὶν, ὁ Μωσῆς πιστὸς ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ ὡς θεράπων εἰς μαρτύριον τῶν λαληθησομένων, Χριστὸς δὲ ὡς υἱὸς ἐπὶ τὸν οἶκον αὐτοῦ οὗ ὁ οἶκός ἐσμεν ἡμεῖς. ἄθρει δὴ οὖν ὅπως τῷ μὲν μακαρίῳ Μωυσῇ μέτρον ἀπονέμει τὸ οἰκετικὸν τῷ γνησιότητος τρόπῳ κοσμούμενον. εἶναι γάρ φησιν ἐν τῷ οἴκῳ πιστὸν εἰς μαρτύριον τῶν λαληθησομένων, τουτέστιν εἰς διακονίαν τῶν παρὰ Θεοῦ λόγων, Χριστὸν δὲ οὐχ οὕτως· οὐ γὰρ ὡς ἐν οἴκῳ πιστὸν οἰκέτην, ἀλλ’ ὡς Υἱὸν καὶ δεσπότην ἐπὶ τὸν οἶκον τοῦ Πατρὸς, τουτέστιν ἡμᾶς τοὺς ἐν πίστει δεδικαιωμένους καὶ ἡγιασμένους ἐν πνεύματι. πεπαιδαγώγηκε μὲν γὰρ ὁ Μωσῆς διὰ τῆς τοῦ νόμου σκιᾶς τοὺς ἀρχαιοτέρους καὶ τὰ τῆς οἰκετικῆς γνησιότητος ἐκομίζετο γέρα, Θεοῦ λέγοντος πρὸς αὐτόν Σὺ δὲ αὐτοῦ στῆθι μετ’ ἐμοῦ, πολὺ δὲ λίαν ἐν ἀμείνοσιν ἐπὶ Χριστοῦ. κεκάθικε γὰρ ἐν δεξιᾷ τοῦ θρόνου τῆς μεγαλωσύνης ἐν ὑψηλοῖς, καὶ κατῴκηκεν ὡς Υἱὸς καὶ Κύριος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ.
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
ἐναυλίζεται γὰρ ἡμῖν ὡς Θεὸς διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύματος, καίτοι τοῦ πανσόφου Μωσέως ἐν οὐδενὶ κατοικήσαντος, οὐ γὰρ μέτοχοι γεγόναμεν Μωσέως, ἀλλ’ οὐδὲ ἑτέρου τινὸς τῶν ἁγίων, μετεσχήκαμεν δὲ τοῦ Χριστοῦ, διά τε τοῦ Πνεύματος καὶ τῆς εὐλογίας τῆς μυστικῆς. καίτοι γὰρ Θεοῦ λέγοντος δι’ ἑνὸς τῶν ἁγίων προφητῶν Ὅτι ἐνοικήσω ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω καὶ ἔσομαι αὐτῶν Θεὸς καὶ αὐτοὶ ἔσονταί μοι λαός. ἐνεστηκότος ἤδη καιροῦ καθ’ ὃν ἔδει τοῦτο πληροῦν, κατῴκηκεν ἐν ἡμῖν ὁ Χριστὸς κατὰ τὴν ἀρχαίαν ὑπόσχεσιν, ἵν’ ἡμᾶς ἀποφήνῃ ναοὺς Θεοῦ ζῶντος, τουτέστιν αὐτοῦ, καὶ συνάψῃ δι’ αὐτοῦ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. καὶ γοῦν ἔφη τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ γνώσεσθε ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρί μου καὶ ὑμεῖς ἐν ἐμοὶ κἀγὼ ἐν ὑμῖν· ὁ γὰρ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ ἓν πνεῦμά ἐστι, κατὰ τὸ γεγραμμένον. παρατιθέμενος δὲ καὶ ἡμᾶς τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ πάλιν οὕτω φησίν Οὐ περὶ τούτων δὲ ἐρωτῶ μόνον ἀλλὰ καὶ περὶ πάντων τῶν πιστευόντων διὰ τοῦ λόγου αὐτῶν εἰς ἐμὲ, ἵνα πάντες ἓν ὦσι, καθὼς σὺ Πατὲρ ἐν ἐμοὶ κἀγὼ ἐν σοὶ, ἵνα καὶ αὐτοὶ ἐν ἡμῖν ἓν ὦσιν ἵνα ὁ κόσμος πιστεύῃ ὅτι σύ με ἀπέστειλας.
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
κἀγὼ τὴν δόξαν ἣν δέδωκάς μοι δέδωκα αὐτοῖς ἵνα ὦσιν ἓν καθὼς καὶ ἡμεῖς ἓν, ἐγὼ ἐν αὐτοῖς καὶ σὺ ἐν ἐμοὶ, ἵνα ὦσι τετελειωμένοι εἰς ἕν. Οὐκοῦν ἐν Χριστῷ τὸ τῆς ἑνώσεως ἀγαθὸν τῆς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα κεκερδήκαμεν, καὶ μένει πάντως ἐν ἡμῖν, τὸ οὕτω λαμπρὸν καὶ περιφανὲς ἀγλαί̈σμα τετηρηκόσι τὴν παῤῥησίαν καὶ τὸ καύχημα τῆς ἐλπίδος, καὶ πρός γε τούτοις πιστεύουσιν οὐχ ὅτι παρὰ τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς ἕτερός ἐστιν ἰδικῶς τε καὶ ἀνὰ μέρος υἱὸς ὁ ἐκ τῆς ἁγίας παρθένου γεγενημένος ναὸς, ἀλλ’ ὅτι γέγονε μὲν κατὰ τὰς γραφὰς, σὰρξ ὁ Λόγος καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, οὐ πέπαυται δὲ τοῦ εἶναι Θεὸς, ἀλλ’ ἔστιν Υἱὸς εἷς καὶ Κύριος εἷς Ἰησοῦς ὁ Χριστός. Καὶ διικνούμενος ἄχρι μερισμοῦ. Τὸ γεμήν Διικνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς καὶ πνεύματος ἔστι καὶ οὕτως νοῆσαι, ὅτι τὸ παρὰ Θεοῦ κήρυγμα διαιρεῖ καὶ μερίζει τὰ τῆς ψυχῆς μέρη, δεκτικὴν ποιοῦν καὶ χωρητικὴν τῶν ἀκουομένων. Γῆ ἐκφέρουσα ἀκάνθας. Ἣ γεμὴν ῥᾴθυμος ψυχὴ παρεικάζοιτο ἂν εἰκότως γῇ πονηρᾷ καὶ ἁλμάδι, δεχομένῃ μὲν πολλάκις παρὰ τῶν γηπονεῖν εἰωθότων τὰς τῶν σπερμάτων καταβολὰς, τικτούσῃ δὲ τὸ σύμπαν οὐδέν·
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
εἰς ποῖον δὲ αὐτῇ τέλος ἡ ῥᾳθυμία ἐκβήσεται, ἄπρακτον ἀποφηνάσῃ τὴν δοθεῖσαν αὐτῇ παρὰ τοῦ Θεοῦ δωρεὰν, διδάξει λέγων ὁ Παῦλος, ὅτι τὸ τέλος αὐτῆς εἰς καῦσιν. βούλει καὶ διὰ πραγμάτων τὸ εἰρημένον ἰδεῖν ἀληθές; γέγονέ ποτε γῆ καρποφόρος ὁ Ἰσραήλ Ἄμπελος εὐκληματοῦσα, κατὰ τὸ γεγραμμένον· ταύτῃ γεγόνασιν ἐν τάξει νεφῶν οἱ μακάριοι προφῆται, καὶ θείοις αὐτὴν κατάρδοντες λόγοις, ὠφελεῖν ἐσπούδαζον, ἀλλ’ ἐποίησεν ἀκάνθας, ἀγρία γέγονε καὶ ὑλομανής· δέδοται τοίνυν εἰς καῦσιν, τουτέστιν ἠχρειώθη παντελῶς, καὶ τῷ πυρὶ τεταμίευται. Χρυσοῦν ἔχουσα θυμιατήριον κ.τ.λ. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν διὰ μακροῦ περὶ τῆς σκηνῆς καὶ τῶν ἐν αὐτῇ εἴρηται· ἀναλαβόντες δὲ διὰ βραχέων αὖθις ἐροῦμεν ὅτι τρεῖς ἦσαν τόποι τῆς σκηνῆς· ὁ μὲν ἔξω ἀφωρισμένος πᾶσι, μεθ’ ὃν τὸ πρῶτον καταπέτασμα, τὸ καὶ ἐπίσπαστρον ἀπὸ τοῦ ἐφέλκεσθαι καλούμενον, ὃ διεῖργε τὴν αὐλὴν, εἰς ἣν πάντες κοινῶς εἰσῄεσαν, ἐν ᾗ καὶ ἔθυον κατὰ τοῦ χαλκοῦ θυσιαστηρίου· ὁ δὲ μέσος μετὰ τὸ ἐπίσπαστρον, οὗ ἔνδον εἰσήρχοντο οἱ ἱερεῖς, τὰς λατρείας καθεκάστην ἐπιτελοῦντες·
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
οὗτος δὲ ὁ τόπος ἐκαλεῖτο Ἅγια, ἃ τύπος ἦσαν τῆς παλαιᾶς, ἅτε τῶν δι’ αἵματος θυσιῶν ἐκεῖ τελουμένων· ὁ δὲ ἐνδότερος ὠνομάζετο Ἅγια ἁγίων, ἃ τύπος ἦν τοῦ παρ’ ἡμῖν μυστηρίου. τὴν μὲν οὖν μετὰ τὸ χαλκοῦν θυσιαστήριον σκηνὴν πρώτην ὁ ἀπόστολος λέγει, ὡς πρὸς τὰ ἅγια τῶν ἁγίων· ἐπεί τοι μέση ἦν τῷ ἐπισπάστρῳ ἀπὸ τῆς αὐλῆς διειργομένη· μετὰ δὲ τὴν μέσην ταύτην σκηνὴν αὖθις τὸ καταπέτασμα ἐτέτατο· καὶ ἔνδον τούτου ἦν ἡ σκηνὴ ἡ λεγομένη ἅγια ἁγίων, εἰς ἣν οὐδεὶς εἰσῄει ἢ μόνος ὁ ἀρχιερεὺς, καὶ οὗτος ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ· ἀπέκειτο δὲ ἐν ταύτῃ ἡ κιβωτὸς τὰς πλάκας τοῦ νόμου φέρουσα, καὶ τὴν στάμνον τοῦ μάννα, καὶ τὴν ῥάβδον Ἀαρών. καὶ μὴν αἱ βασιλεῖαί φασιν ἐν τῇ κιβωτῷ μόνας τεθεῖσθαι τὰς πλάκας, ἐκ παραδόσεως δὲ ἴσως ὁ Παῦλος καὶ τὴν ῥάβδον καὶ στάμνον προσέθηκεν. Ὑπεράνω δὲ αὐτῆς χερουβὶμ δόξης κατασκιάζοντα τὸ ἱλαστήριον. Σύνες οὖν, ὅπως ἐποίει τὸ μὲν ἱλαστήριον εἰς εἰκόνα ἐνανθρωπήσαντος τοῦ Υἱοῦ· τότε γὰρ γέγονεν ἱλαστήριον· πλὴν κύκλῳ περιεστάναι προστάττει τὰ χερουβὶμ, καὶ συσκιάζειν ταῖς πτέρυξιν, ἀεὶ πρὸς αὐτὸν τετραμμένα τε καὶ βλέποντα·
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
εἶτά πως ἡμῖν αὐτὸν ὁ προφήτης τεθεᾶσθαί φησιν, ὅτε εἶδε τὴν δόξαν, καὶ ἐλάλησε περὶ αὐτοῦ. εἶδον, γάρ φησι, τὸν Κύριον σαβαὼθ καθήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ τε καὶ ἐπηρμένου· καὶ τὰ σεραφὶμ εἱστήκει κύκλῳ αὐτοῦ, καὶ τὸν ἐπὶ θρόνου Κύριον ἐδοξολόγουν, τὰς πτέρυγας τείνοντα· οὕτω τετάχατο καὶ ἐν τῇ ἁγίᾳ σκηνῇ συσκιάζοντα ταῖς πτέρυξιν ἐπὶ τὸ ἱλαστήριον· εἰ δὲ ἦν τις τοῖς χερουβὶμ τοῖς ἐκ χρυσίου πεποιημένοις βοή τε καὶ λόγος, ἐδοξολόγησαν ἂν ὡς κύριον σαβαὼθ, τὸν ἐν τῇ δούλου μορφῇ πεφηνότα Υἱὸν Μονογενῆ τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς κατὰ φύσιν. Καὶ διαφόροις βαπτισμοῖς καὶ δικαιώμασι σαρκὸς μέχρι καιροῦ διορθώσεως ἐπικείμενα. Τετελείωκεν ὁ νόμος οὐδένα κατὰ συνείδησιν, εἰσκεκόμικε δὲ μᾶλλον βαπτισμῶν διδαχὰς, ἀφηγήσεις περιῤῥαντηρίων πρὸς τὴν τῆς σαρκὸς καθαρότητα· καταλήγει γὰρ εἰς τοῦτο μόλις τῆς νομικῆς ἱερωσύνης ἡ δύναμις· κἂν γὰρ νεκροῦ τις ἥψατο, κἂν λεπροῦ, κἂν γονοῤῥυὴς ἐγένετο, ἐβαπτίζετο, καὶ οὕτως ἐδόκει καθαρίζεσθαι· ταῦτα δὲ δικαιώματα ἦσαν σαρκὸς, τουτέστιν ἐντολαὶ σάρκιναι, σαρκικῶς δικαιοῦσαι τοὺς κατὰ σάρκα δοκοῦντας ἀκαθάρτους.
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
Ὅτι δὲ ταῖς κατὰ νόμον σκιαῖς τοὺς ἐξ αἵματος Ἰσραὴλ ἀσυνέτως ἐμφιλοχωρεῖν οὐκ ἠφίει Θεὸς, ἐξ αὐτῶν εἰσόμεθα τῶν ἱερῶν γραμμάτων· προστέταχε μὲν γὰρ καταθύεσθαι τὸν ἀμνὸν εἰς τύπον Χριστοῦ, ὁδοιπορικῶς δὲ ἐσταλμένους σιτεῖσθαι, σημαίνων ὡς μέχρι παντὸς οὐ στήσεται τὰ ἐν τύποις, ἀλλ’ οἱονεὶ δραμεῖται πρὸς ἀλήθειαν. Καὶ τὸ πνεῦμα τῆς χάριτος ἐνυβρίσας. Ὥσπερ γὰρ στρατιώτην τὸν ῥιψάσπιδα καὶ φυγοπόλεμον οὐ δευτέροις τιμᾶσθαι σημάντροις, ἀλλ’ ἤδη κολάζεσθαι χρὴ, καὶ τῆς ἀνανδρίας ἀποτιννύναι λόγον, τὸν αὐτὸν οἶμαι τρόπον τὴν οὕτω σεπτήν τε καὶ ἀξιάγαστον περιυβρίζοντας χάριν οὐ δευτέρου τιμᾶσθαι Πνεύματος δόσει, τῆς πρώτης ἀθετουμένης, ἀλλ’ ἤδη ποιναῖς ὑποκεῖσθαι πρέπει· οὐ γάρ ἡ αὐτῶν ἀπιστία τὴν πίστιν τοῦ Θεοῦ καταργήσει, οὐδ’ ἐπείπερ καταπεφρονήκασί τινες ἀνόπιν ἰόντες, τῆς θείας χάριτος τὸ ἀβέβαιον καταγράψομεν· ποιναῖς δὲ μᾶλλον ὁ τῶν ὅλων ὑποθήσει Κριτὴς τοὺς εἰς τοῦτο δυσσεβείας κατολισθεῖν οὐ παραιτουμένους, ὡς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατῆσαι, καὶ τὸ Πνεῦμα τῆς χάριτος ὑβρίσαι, ἐν ᾧ ἡγιάσθησαν καὶ τῆς θείας φύσεως γεγόνασι κοινωνοί.
Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθηται· τὰ δὲ, ὡς δοῦλα παρέστηκε
καὶ ἀποστέλλεται καὶ λειτουργεί.
Filii et creatorum angelorum, nisi quod hic quidem & Υιός· τὰ δὲ, δοῦλα· καὶ ὁ μὲν, ὡς Υἱός, μετὰ τοῦ
est Filius, illi servi: et quod hic, utpote Filius, ad
dexteram Patris sedet, illi autem, ceu servi, astant
et mittuntur atque ministrant.
&
Τούτων δὲ οὕτως γεγραμμένων, οὐ γενητὸς ἐπ'
τούτων ὁ Υἱὸς σημαίνεται, ὦ Αρειανοί, ἀλλὰ μᾶλλον
ἄλλος μὲν τῶν γενητῶν, ἴδιος δὲ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς
κόλποις ὢν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τὸ γεγραμμένον εν
ταῦθαι γενόμενος ο οὐ γενητὸν σημαίνει τὸν Υἱόν,
ὥσπερ ὑμεῖς νομίζετε. Εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς εἰρήκει,
γενόμενος, καὶ ἐσιώπησεν, ἦν πρόφασις τοῖς 'Αρεια
νοῖς. Ἐπεὶ δὲ Υἱὸν προείρηκε, δι' ὅλης τῆς περικο
τῆς ἀποδείξας αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῶν γενητῶν, οὐδὲ
τὸ γενόμενος ἀπολελυμένως ἔθηκεν, ἀλλὰ τὸ κρείτ
των συνήψε τῷ γενόμενος. Αδιάφορον γὰρ ἡγήσατο
τὴν λέξιν· εἰδὼς ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένως γνησίου
Υἱοῦ ὁ λέγων τὸ γενόμενος, ἴσον τῷ γεγενῆσθαι ότι
ἔστι κρείττων λέγει· τὸ μὲν γὰρ γενητὸν οὐ διαφέρει,
κἂν λέγῃ τις· Γέγονεν ἢ πεποίηται. Τὰ δὲ γενητά,
δημιουργήματα όντα, ἀδύνατον λέγεσθαι γεννητά
εἰ μὴ ἄρα μετὰ ταῦτα μετασχόντα τοῦ γεννητού Υιού.
γεγεννῆσθαι καὶ αὐτὰ λέγονται· οὗ εί γε διὰ τὴν
ἰδίαν φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μετουσίαν τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ
Πατρί. Καὶ τοῦτο πάλιν οἶδεν ἡ θεία Γραφή, ἐπὶ μὲν
τῶν γενητῶν λέγουσα·. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο,ο
καὶ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν.· Ἐπὶ δὲ τῶν υἱῶν
τῶν γεννητῶν, «Εγένοντο τῷ Ἰακώβ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ
θυγατέρες τρεῖς· ν και, ο Αβραὰμ δὲ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν
ὅτε ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. ὁ Οὐκοῦν εἰ
τῶν μὲν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐ
σίας μόνος ίδιον γέννημα ὁ Υἱός, μεματαίωται τοῖς
Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ
ἐν τούτοις αἰσχυνθέντες βιάζονται πάλιν λέγειν, συγκ
κριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητὰ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ
συγκρινόμενα ομογενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγο
γέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμε
νως ὡς τὰ Οὐαλεντίνου καὶ Καρποκράτους φθεγγό
μενοι· ὧν ὁ μὲν τοὺς ἀγγέλους ὁμογενείς είρηκε
τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ, ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργούς
εἶναι φησιν· παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗ
τοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον τοῖς ἀγγέλοις·
ἀλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι, παρὰ μὲν
τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος. Τις όμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ
ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ τὶς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε;»
'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα μάθωσιν, ὡς ἐν μὲν
τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὸ τῆς συγκρί
σεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν.
Quæ cum ita scripta sint, nequaquam ex his
denotatur factus Filius, o Ariani, sed diversus
potius a rebus factis, Patris proprius, et in hujus
sinu residens. Nam et quod hic scribitur e factus,
non factum significat Filium, uti vos existimatis.
Nam si simpliciter dixisset, factus, et mox siluisset, ansam hinc haberetis, Ariani. Sed quoniam
antea Filium dixit, tota periodo demonstrans eum
a rebus factis diversum; ne vocabulum quidem,
factus, absolute posuit; sed vocabulum, melior,
copulavit cum, factus. Indifferentem enim judicavit dictionem; probe sciens, eum qui de genuino
indubitanter Filio dicit, factus, quod perinde est
ac genitus, meliorem eum esse affirmare. Nam
factum nihil differt, sive quis dicat factum aut
effectum. Sed factæ cum sint res creatæ, dici non
possunt genitæ: nisi forte si participent cum
genito Filio, dicuntur et ipsæ genitæ, non propter
propriam naturam, sed propter participationem
cum Filio in Patre. Atque hoc item divina novit
Scriptura, de rebus quidem factis dicens: Omnia
per ipsum facta sunt;» item: «Omnia in sapientia fecit ". › De genitis autem Aliis Et facti
sunt Jobo filii septem et filiæ tres * • item:
• Abrahamus autem cum centum esset annorum,
factus est ei Isaacus filius ejus". › Si ergo a factis
quidem rebus diversus est Filius, Patris autem
genitura ipse solus, vanus est Arianorum ex vocabulo, facius, praetextus. Quod si in bis impudenter agentes vim facient, dicendo hæc comparativo modo vocabula eſſerri, ideoque hæc quæ
comparantur esse homogenea, ita ut Filius de natura angelorum sit, hanc præcipuam infamiam
contrahent quod Valentini et Carpocratis eloquantur dogmata; quorum alter angelos homogeneos
Christo dixit; alter autem angelos mundi creatores
affirmavit. Namque ab his fortasse Ariani edocti,
Verbum Dei comparant angelis. Sed enim qui
hæc imaginantur, ab Hymnico confundentur dicente: Quis assimilabitur Domino ex filiis Dei?
et quis similis tibi inter deos, Domine ®?, Au-D
dient simul, si quidem discere volent, comparationem inter omnino homogenea fieri solere, non
autem inter heterogenea.
Nemo 'itaque Deum cum homine comparat; neque rursus hominem cum brutis, neque ligna cum
lapidibus, propter naturæ dissimilitudinem. Sed
Deus quidem incomparabilis res est, homo autem
cum homine comparatur, lignum cum ligno, et
cum lapide lapis. Nec quisquam usurpabit in his
87 Jol) 1, 2.
Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδε
πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λί
θους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. ᾿Αλλὰ Θεὸς μὲν,
ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρω
που συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος
πρὸς λίθον. Καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείτ
ns Gen. xxi, 5. ** Psal. lxxxvii, 7; lxxxv, 5.
* Joan. 1, 3. of Psal. ciis, 24.
In utroque codice Paris. ct Mediol. (si recte lectum fuit) Jacob; sed sine dubio scribendam
3 Τού.
PG 74:989Ἥτις ἔχει μισθαποδοσίαν μεγάλην. Ὅτι δι’ ὑπομονῆς καὶ τοῦ μὴ ἁψικόρως ἔχειν περὶ τὸ πληροῦν τὰ ἐξαίρετα τῶν κατορθωμάτων, ἀλλὰ διψῆν μὲν ἀεὶ, καὶ ἀκορέστως ἔχειν, καὶ ἀπλήστως ἐρᾶν παντὸς ἀγαθοῦ πράγματος, καὶ κατασωρεύειν ἑαυτοῖς τὴν ἐκ πράξεων εὐδοκίμησιν, ἐν τοιαύταις δὲ εἶναι προθυμίαις, ἐν αἷσπερ ἂν εἶεν καὶ οἱ τοῦ πλουτεῖν ἐρασταὶ, περὶ ὧν γέγραπται Ἀγαπῶν ἀργύριον οὐ πλησθήσεται ἀργυρίου· εἰ δὲ οὐ κορέννυσιν ἐκείνους τὰ γήϊνα καὶ πρόσκαιρα καὶ εὐμάραντα, πῶς οὐκ ἀναγκαῖον ἡμᾶς θερμοτέραις κεχρῆσθαι ταῖς ἐπιθυμίαις, ἵνα κερδάνωμεν τὰ παρὰ Θεοῦ, ἃ καὶ εἰς ἀπεράντους αἰῶνας ἐκτείνεται, καὶ ἀκατάληκτον ἔχει τὴν εὐθυμίαν; Πίστει νοοῦμεν κατηρτίσθαι τοὺς αἰῶνας ῥήματι Θεοῦ, εἰς τὸ μὴ ἐκ φαινομένων τὰ βλεπόμενα γεγονέναι. Μέγα δὴ οὖν καὶ ἐξαίρετον ἀγαθὸν ἡ πίστις· πλουτεῖ γὰρ ἁμαρτιῶν ἀπόθεσιν, ῥύπου παντὸς ἀποκάθαρσιν· ἔστι δὲ καὶ μνηστείας πρόξενος τῆς παρὰ Θεοῦ, καὶ ὁδὸς εἰς ἁγιασμὸν καὶ υἱοθεσίαν, καὶ ἁπαξαπλῶς παντὸς ἀγαθοῦ προμνήστρια· οὕτως εὐδόκιμοι γεγόνασιν οἱ πατέρες, οὕτως λαμπρὰν καὶ ἀοίδιμον ἐσχήκασι δόξαν·
purgationem, Deo nos desponsat, via est ad san- κάθαρσιν· ἔστι δὲ καὶ μνηστείας πρόξενος της παρέ
ctificationem et adoptionem, et omnino cujusvis
boni conciliatrix. Sic inclyti evaserunt patres
nostri, sic claram celebremque gloriam adepti
sunt. Multi eliam necem fortiter pertulerunt, et
immarcescibilem gloriæ cinxere sibi coronam.
Cur autem hæc dico, præteritis priscis? Adveniat
clamans admirabilis Paulus.
XI, 7. Fide Noë responso accepto de iis quæ nondum
videbantur, timens arcam fabricavii ob domus
suæ salutem.
Quoniam universa terra viam suam corruperat,
sicuti scriptum est ", et cor hominis ad prava
opera jam inde a pueritia spectabat, diluvium totius orbis incolis Deus adduxit, ut hortum quodammodo silvescentem desolatuinque instauraret,
nobili in eo servata arbore, præclarissimo Noe,
ut per hunc humanám stirpem ad melius aliud
revocaret initium, atque ita hæc mundo incolumis servaretur. Ergo Noe, oráculo monenti fidem
adhibens, arcam instruxit ad suæ familiæ salutem, in qua pauca, id est octo, animæ ex aquis
salva fuerunt. Generalis enim mortis sententia
edita adversus incolas terræ fuerat, quæ peccatis
repleta ad immanem iram Creatorem provoda verat.
Sed tamen salvus fuit cum tota domo sua Noe,
qui Deo credidit arcam parare præcipienti. Et
universa quidem submersa terra, sola hæc aquis
innatavit, gubernatorem servatoremque nacta universalem Deum: erantque in ea reliquiæ humani
generis Noe cum mulieribus atque liberis. Qui
fide gloriabatur....
XI, 17. Fide obtulit Abraham Isaac, cum tentarelur:
Equidem rem tanta admiratione dignam præterire nequeo. Senex erat beatus Abrahamus, fliorum orbitatem deflebat, hæredem sibi a Deo deposcebat ex libera: quem eum impetrasset, in eoque
spem totam generis sui collocatam cerneret et
divinæ promissionis exitum, mandatum ei fuit
ut ipsum sacrificaret. Quid tum senes? Satis intelligo in quot animæ angustias inciderit. Natura
eum ad charitatem filii cogebat, divinum jussum
ad obediendum vocabat: puero adhærebat
quem
solum babebat, Deum offendere metuebat. Ac veluti magna arbor et procerissima, contrariis ventorum flatibus hac illac agitata, propemodum cedit
ac labefactatur, sic se justi viri anima habebat.
Quo igitur pacto tentationis procellam superavit?
Peritissimus legis Paulus nos docebit dicens:
• Fide obtulit Isaac tentatus, arbitrans quod etiam
a mortuis suscitare potens est Deus.. Ο constantia fidei! O mentis sancto viro dignæ securitas!
Concessit Deum omnia prospere efficere posse.
» Gen. vi, 12.
G
Θεοῦ, καὶ ὁδὸς εἰς ἁγιασμὸν καὶ υἱοθεσίαν, καὶ
ἀπαξαπλῶς παντὸς ἀγαθοῦ προμνήστρια. Ούτως εξ
δόκιμοι γεγόνασιν οι πατέρες, οὕτως λαμπρὰν καὶ
ἀοίδιμον ἐσχήκασι δόξαν. Κατηνδρίσαντο δὲ καὶ αὐ
τοῦ θανάτου πολλοὶ, καὶ τὸν ἀμάραντον τῆς δόξης
ἀνεδήσαντο στέφανον. Καὶ τί ταῦτα λέγω, τὸ ἀρ
χαῖα παραδραμών; Ηκέτω βοῶν ὁ θαυμάσιος Παῦλος.
Πίστει χρηματισθεὶς Νῶς περὶ τῶν μηδέπω βλε
πομένων, εὐλαβηθείς, κατεσκεύαζε κιβωτόν εἰς
σωτηρίαν τοῦ οἴκου αὐτοῦ.
Ἐπειδὴ γὰρ ἡ σύμπασα γῆ τὴν ὁδὸν αὐτῆς δ
έφθειρε, καθὰ γέγραπται, καὶ ἀπονένευκεν ἡ καρδία
τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ τὰ πονηρὰ ἐκ νεότητος, κατα
κλυσμὸν τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν γῆν ἐπηρίες θεός,
οἷόν τινα κῆπον ὑλομανήσαντα καὶ κεχερσωμένων
ανακτώμενος, καὶ φυτὸν ἐν αὐτῷ τηρήσας είτε
νές, τὸν πανάριστον Νώε, ἵν' ἐξ αὐτοῦ τὸ γένος τὸ
ἀνθρώπινον, εἰς ἑτέραν ὥσπερ ἀρχὴν μεταστοιχει
μενον, σώζηται πάλιν ἐπὶ τῆς γῆς. Πίστει οὖν χρησ
ματισθεὶς Νῶε, κατεσκεύαζε την κιβωτόν εἰς σωτη
ρίαν τοῦ οἴκου αὐτοῦ, εἰς ἣν ὀλίγαι, τουτέστιν ἐκτώ
ψυχαί διεσώθησαν δι' ὕδατος. Μία μὲν γὰρ ἐξενήνε
κται θανάτου ψῆφος κατά πάντων τῶν ἐπὶ τῆς γῆς,
πεπληθυμένης δηλονότι τῆς ἁμαρτίας καὶ εἰς ἀδεύ
λητον ὀργὴν καλεσάσης τὸν Δημιουργόν. Αλλ' ἐπώ
ζετο πανοικὶ δίκαιος ὧν ὁ Νῶε, πεπίστευκε γὰρ τῷ
Θεῷ προστάττοντι κατασκευάσαι τὴν κιβωτόν. Καὶ
βεβάπτιστο μὲν σύμπασα γῆ, ἡ δὲ τοῖς ὕδασιν ἐπο
ενήχετο, κυβερνήτην λαβοῦσα τὸν τῶν ὅλων σωτῆρε
Θεόν· καὶ ἦν ἐν αὐτῇ λείψανον ἀνθρωπότητος ὁμοῦ
γυναιξὶ καὶ τέκνοις. Ὁ πίστιν ἔχων τὸ καύχη
μα
Πίστει προσήνεγκεν Αβραάμ τὸν Ἰσαάκ,
πειραζόμενος.
᾿Αλλ' οὐ δύναμαι τοῦ μεγάλου τούτου ἀποστῆναι
θαύματος. Πρεσβύτης ἦν ὁ μακάριος Αβραάμ, εθρή
νει τὴν ἀπαιδίαν, ἐζήτει παρὰ Θεοῦ κληρονόμον ἐξ
ἐλευθέρας· εἶτα λαβὼν, καὶ ἐπ' αὐτῷ πᾶσαν ἔχων
τὴν τοῦ γένους ἐλπίδα καὶ τὸ τῆς θείας ὑποσχέσεως
τέλος, προσετάττετο θύειν αὐτόν. Τί οὖν ὁ πρεσβύ
της; Εννοῶ μὲν ἐν ὅσαις γέγονε δυσθυμίαις. Ἡ φύσ
σις αὐτὸν ἐδιάζετο πρὸς φιλοστοργίαν, τὸ θεῖον ἐκάλει
πρόσταγμα πρὸς ὑπακοήν· προσέκειτο τῷ παιδι
μόνον ἔχων αὐτὸν, ἐδεδίει προσκρούσαι Θεῷ. Καὶ
καθάπερ τι δένδρον μέγα τε καὶ εὐμηκέστατον ταῖς
τῶν ἀνέμων ἀντιπνοίαις τῇδε κἀκεῖσε διαῤῥιπτού
μενον μονονουχί μεθύει καὶ σείεται, οὕτω γέγονεν
τοῦ δικαίου ψυχή. Πῶς οὖν ἄρα τὸν τοῦ πειρασμοῦ
χειμῶνα νενίκηκεν; Ο νομομαθέστατος Παῦλος διδάξεί λέγων· «Πίστει προσήνεγκε τὸν Ἰσαὰκ πειρα
ζόμενος, λογισάμενος ὅτι καὶ ἐκ νεκρῶν ἐγεῖρας
δύναται ὁ Θεός.» Ο πίστεως εδραιότης! ὦ λογισμῶν
ἁγιοπρεπῶν ἀσφάλεια! δέδωκε τῷ Θεῷ πάντα δύνασθαι κατορθοῦν. Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν; Εἰς ποῖον αὐτῷ
Abhinc in codice lacuna fit duorum circiter foliorum quæ perierunt.
PG 74:991κατηνδρίσαντο δὲ καὶ αὐτοῦ θανάτου πολλοὶ, καὶ τὸν ἀμάραντον τῆς δόξης ἀνεδήσαντο στέφανον. Πίστει χρηματισθεὶς Νῶε περὶ τῶν μηδέπω βλεπομένων εὐλαβηθεὶς κατεσκεύαζε κιβωτὸν εἰς σωτηρίαν τοῦ οἴκου αὐτοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ σύμπασα γῆ τὴν ὁδὸν αὐτῆς διέφθειρε, καθὰ γέγραπται, καὶ ἀπονένευκεν ἡ καρδία τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ τὰ πονηρὰ ἐκ νεότητος, κατακλυσμὸν τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν γῆν ἐπηφίει Θεὸς, οἷόν τινα κῆπον ὑλομανήσαντα καὶ κεχερσωμένον ἀνακτώμενος, καὶ φυτὸν ἐν αὐτῷ τηρήσας εὐγενὲς, τὸν πανάριστον Νῶε, ἵν’ ἐξ αὐτοῦ τὸ γένος τὸ ἀνθρώπινον, εἰς ἑτέραν ὥσπερ ἀρχὴν μεταστοιχειούμενον, σώζηται πάλιν ἐπὶ τῆς γῆς. πίστει οὖν χρηματισθεὶς Νῶε κατεσκεύαζε τὴν κιβωτὸν εἰς σωτηρίαν τοῦ οἴκου αὐτοῦ, εἰς ἣν ὀλίγαι τουτέστιν ὀκτὼ ψυχαὶ διεσώθησαν δι’ ὕδατος· μία μὲν γὰρ ἐξενήνεκται θανάτου ψῆφος κατὰ πάντων τῶν ἐπὶ τῆς γῆς, πεπληθυμένης δηλονότι τῆς ἁμαρτίας καὶ εἰς ἀβούλητον ὀργὴν καλεσάσης τὸν Δημιουργόν· ἀλλ’ ἐσώζετο πανοικὶ δίκαιος ὢν ὁ Νῶε·
98%
τέλος ἐκδεδράμηκεν ἡ πίστις; Τὸ Γράμμα διδάξει Quid hinc porro? Quem exitum fdes illius nacta
τὸ ἱερόν·. Ἐπίστευσε γὰρ, φησὶν, Ἀβραὰμ τῷ
Θεῷ, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην.»
ἂν οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος.
Εἰ τοίνυν ἐκεῖνοι, ὧν οὐκ ἦν ἄξιος ο κόσμος (παραχωρεῖ γὰρ τὸ προὔχειν, τῇ τῶν κατορθωμάτων ύπερβολῇ νικώμενος· κόσμον δὲ ἐνταῦθα τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ νοεῖσθαι πρέπει), εἰ οὖν ἐκεῖνοι διὰ μεγάλων
θλίψεων πυρωθέντες τὸ δοκίμιον ἐπεδείξαντο, οὔπω
δὲ ἀπέλαβον, μὴ ἡμεῖς ἐνταῦθα ζητῶμεν τὴν ἀντ·
απόδοσιν, μηδὲ οὕτως ὦμεν πένητες ὡς τῶν μικρῶν
ἐφίεσθαι.
est? En sacra demonstrat Littera: • Credidit
enim, inquit, Abraham Deo, et reputatum est illi
ad justitiam. >
XI, 38. Quibus dignus non erat mundus.
Si ergo illi, quibus dignus non erat mundus
(omittit enim ulterius pergere, recte factorum
magnitudine eximia attonitus; mundum autem
bic intelligere mundanos decet), si ergo illi magnis tribulationibus tanquam igne explorati probitatem suam demonstrarunt, nondum tamen
receperunt (l), caveamus nos quominus præsenti
tempore remunerationem exposcamus, neque ita
miseri simus ut tam exigua exoplemus.
*Ος ἀντὶ τῆς προκειμένης αὐτῷ χαρᾶς, ὑπέμεινε ΧΙΙ, 2. Qui proposito sibi gaudio, sustinuit crucem,
σταυρὸν, αἰσχύνης καταφρονήσας.
Μᾶλλον δὲ ὧδε νοεῖν οἰκειότερον, ὅτι καίτοι ἐνὸν
αὐτῷ τοῖς τῆς ἰδίας φύσεως ἀξιώμασιν ἐντρυφάν, καὶ
ταῖς κατὰ πάντων ἀσυγκρίτως ὑπεροχαῖς θεοπρεπώς
ἐναβρύνεσθαι (τοῦτο γὰρ εἶναί φαμεν τὴν προκειμένην αὐτῷ χαρὰν), κεκένωκεν ἑαυτὸν καθεὶς ἐν τοῖς
καθ' ἡμᾶς, ἵν᾽ ὑπὲρ παντὸς τὸν κατὰ σάρκα θάνατον
ἀνατλὰς, εἶτα πατήσας αὐτὸν διὰ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως, βάσιμον καὶ ἡμῖν ἀποφήνῃ τὸ παλινδρομεῖν δύνασθαι πρὸς ζωήν. Καὶ γέγονε μὲν αὐτῷ πρὸς
ἐντροπῆς τε καὶ ἀδοξίας τὸ παθεῖν· ἐπειδὴ δὲ ἀν
έστησε τὸν ἑαυτοῦ ναόν, καινοτομήσας τὸν θάνατον,
καὶ πλεονεκτήσας την φθοράν, ὡς Θεὸς ἐκ Θεοῦ, καὶ
εἰ πέφηνε μετὰ σαρκὸς, τὸ ἐν ἐκείνοις αἶσχος καὶ τὸ
ἐκτροπῆς ἀκαλλὲς κατηφάνισται τοῖς δευτέροις, καὶ
δεδόξασται διὰ τὴν ἀνάστασιν ὁ Υἱὸς, καίτοι πρὸ αὐτ
τῆς τὸν ἀτιμότατόν τε καὶ ἀκλεᾶ μὴ παρωσάμενος
θάνατον διὰ τὴν ἐκούσιον κένωσιν.
Ἐν δεξιᾷ τε τοῦ θρόνου τοῦ Θεοῦ κεκάθικεν.
Δανιὴλ γοῦν θεοπτίας ἡμῖν ἀναγράφων καὶ δράσεις
προφητικάς, καθίζει μὲν ἐπὶ θρόνου τὸν Παλαιὸν
ἡμερῶν· περιίστησι δὲ αὐτῷ χιλίας μὲν χιλιάδας τῶν
τεταγμένων εἰς λειτουργίαν, μυρίας δὲ μυριάδας
τῶν παραστατών. Ησαΐας δὲ οὐκ ἐν μείονι δόξη τε
θεασθαί φησι τὸν Υἱόν· «Εἶδον γὰρ, ἔφη, τὸν Κύ
ριον Σαβαώθ καθήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπε
ηρμένου· καὶ πλήρης ὁ οἶκος τῆς δόξης αὐτοῦ. Καὶ
Σεραφίμ εἱστήκεισαν κύκλῳ αὐτοῦ, καὶ ἐκεκράγεσαν
τὸν ἐν τριττῷ μὲν ἐν ἀρχῇ, καταλήγοντα δὲ εἰς ἑνάδα
καὶ εἰς κυριότητα μίαν, ἁγιασμόν. Αρά σοι δοκεῖ
τὸ ἰσοπαγὲς ἐν δόξῃ ἰδίᾳ κεκτῆσθαι λοιπὸν ὁ Υἱός;
Οπου γὰρ θρόνος ὁ ἀνωτάτω, καὶ ἰσοδύναμος ἡ ὑπεροχή, καὶ τῶν ἐν οὐρανῷ δυνάμεων ἡ ὡς ἐν κύκλῳ
στάσις, τὸ τῆς δουλείας τῶν γεννητῶν ἐμφανίζουσα
μέτρον, καὶ τὴν τῆς κυριότητος δόξαν προσμαρτυμούσα τῷ καθημένῳ, ποῖον ἂν ἔχοι τόπον ἐνδοιασμοῦ,
confusione contempta.
Imo hoc loco magis proprium sit intelligere
Christum, cum ei liceret naturæ suæ dignitate
frui, et incomparabili supra omnes sublimitate
prout Deum decet gloriari (hoc enim esse dicimus
quod hic appellatur propositum ipsi gaudium),
exinanivit semetipsum ad conditionem nostram
descendens”, ut pro mundo necem in carne perferens, et mox hac conculcata per suam a mortuis
resurrectionem possibilem nobis demonstraret
ad vitam reditum. Et fuit illi quidem pudendum
et inglorium pati; sed postquam templum suum
excitavit de insolito mortis genere, et corruptelam devicit, utpote Deus de Deo, quanquam in
carne apparuerat, passionis ignominia et excessus
e vità turpitudo, posteriore successu deletæ fuerunt, et clarificatus est ob resurrectionem Filius,
quanquam antea deformissimam et ingloriam non
recusaverat necem, propter voluntariam exinanitionem.
In dextera sedis Dei sedet.
Daniel itaque, divinas nobis revelationes visionesque propheticas describens ", Antiquum dierum
in throno collocat, eique circumponit ministrorum
millia millium, et stipatorum myriadas myriadum.
Isaias pariter baud minore in gloria vidisse se Filium dicit ": «Vidi, inquit, Dominum Sabaoth in
throno excelso et elevato sedentem, plenaque erat
domus gloria ejus.» Et Seraphim circumsistebant,
qui hymnum canebant a Trinitate ordientem, in
unitate unaque dominatione desinentem, trisagium,
inquam. Nonne ergo tibi jam videtur Filii in propria majestate pondus! Ubi enim thronus est supremus, et par sublimitas, et coelestium potestatum
tanquam in circuitu assistentia, quæ servilem creaturarum conditionem ostendit, dominiique glorianı
sedenti attestatur, quinam superest dubitandi locus, quin naturali Patris potestate Filius quoque
Η Philipp. 1, 7.
as Dan. vil, 9.» Isa. vi, 1, 2.
Plenam scilicet mercedem, corpore cum
anima beatificato. Hanc fuisse genuinam Cyrilli
sententiam demonstravimus nos in ejus comment.
ad Luc. xvi, 19, p. 356.
πεπίστευκε γὰρ τῷ Θεῷ προστάττοντι κατασκευάσαι τὴν κιβωτὸν, καὶ βεβάπτιστο μὲν ἡ σύμπασα γῆ, ἡ δὲ τοῖς ὕδασιν ἐπενήχετο, κυβερνήτην λαβοῦσα τὸν τῶν ὅλων σωτῆρα Θεόν· καὶ ἦν ἐν αὐτῇ λείψανον ἀνθρωπότητος ὁμοῦ γυναιξὶ καὶ τέκνοις· ὁ πίστιν ἔχων τὸ καύχημα. Πίστει προσήνεγκεν Ἁβραὰμ τὸν Ἰσαὰκ πειραζόμενος. Ἀλλ’ οὐ δύναμαι τοῦ μεγάλου τούτου ἀποστῆναι θαύματος· πρεσβύτης ἦν ὁ μακάριος Ἁβραὰμ, ἐθρήνει τὴν ἀπαιδίαν, ἐζήτει παρὰ Θεοῦ κληρονόμον ἐξ ἐλευθέρας· εἶτα λαβὼν, καὶ ἐπ’ αὐτῷ πᾶσαν ἔχων τὴν τοῦ γένους ἐλπίδα καὶ τὸ τῆς θείας ὑποσχέσεως τέλος, προσετάττετο θύειν αὐτόν· τί οὖν ὁ πρεσβύτης; ἐννοῶ μὲν ἐν ὅσαις γέγονε δυσθυμίαις· ἡ φύσις αὐτὸν ἐβιάζετο πρὸς φιλοστοργίαν, τὸ θεῖον ἐκάλει πρόσταγμα πρὸς ὑπακοήν· προσέκειτο τῷ παιδὶ μόνον ἔχων αὐτὸν, ἐδεδίει προσκροῦσαι Θεῷ· καὶ καθάπερ τι δένδρον μέγα τε καὶ εὐμηκέστατον ταῖς τῶν ἀνέμων ἀντιπνοίαις τῇδε κἀκεῖσε διαῤῥιπτούμενον μονονουχὶ μεθύει καὶ σείεται, οὕτω γέγονεν ἡ τοῦ δικαίου ψυχή· πῶς οὖν ἄρα τὸν τοῦ πειρασμοῦ χειμῶνα νενίκηκεν;
98%
τέλος ἐκδεδράμηκεν ἡ πίστις; Τὸ Γράμμα διδάξει Quid hinc porro? Quem exitum fdes illius nacta
τὸ ἱερόν·. Ἐπίστευσε γὰρ, φησὶν, Ἀβραὰμ τῷ
Θεῷ, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην.»
ἂν οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος.
Εἰ τοίνυν ἐκεῖνοι, ὧν οὐκ ἦν ἄξιος ο κόσμος (παραχωρεῖ γὰρ τὸ προὔχειν, τῇ τῶν κατορθωμάτων ύπερβολῇ νικώμενος· κόσμον δὲ ἐνταῦθα τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ νοεῖσθαι πρέπει), εἰ οὖν ἐκεῖνοι διὰ μεγάλων
θλίψεων πυρωθέντες τὸ δοκίμιον ἐπεδείξαντο, οὔπω
δὲ ἀπέλαβον, μὴ ἡμεῖς ἐνταῦθα ζητῶμεν τὴν ἀντ·
απόδοσιν, μηδὲ οὕτως ὦμεν πένητες ὡς τῶν μικρῶν
ἐφίεσθαι.
est? En sacra demonstrat Littera: • Credidit
enim, inquit, Abraham Deo, et reputatum est illi
ad justitiam. >
XI, 38. Quibus dignus non erat mundus.
Si ergo illi, quibus dignus non erat mundus
(omittit enim ulterius pergere, recte factorum
magnitudine eximia attonitus; mundum autem
bic intelligere mundanos decet), si ergo illi magnis tribulationibus tanquam igne explorati probitatem suam demonstrarunt, nondum tamen
receperunt (l), caveamus nos quominus præsenti
tempore remunerationem exposcamus, neque ita
miseri simus ut tam exigua exoplemus.
*Ος ἀντὶ τῆς προκειμένης αὐτῷ χαρᾶς, ὑπέμεινε ΧΙΙ, 2. Qui proposito sibi gaudio, sustinuit crucem,
σταυρὸν, αἰσχύνης καταφρονήσας.
Μᾶλλον δὲ ὧδε νοεῖν οἰκειότερον, ὅτι καίτοι ἐνὸν
αὐτῷ τοῖς τῆς ἰδίας φύσεως ἀξιώμασιν ἐντρυφάν, καὶ
ταῖς κατὰ πάντων ἀσυγκρίτως ὑπεροχαῖς θεοπρεπώς
ἐναβρύνεσθαι (τοῦτο γὰρ εἶναί φαμεν τὴν προκειμένην αὐτῷ χαρὰν), κεκένωκεν ἑαυτὸν καθεὶς ἐν τοῖς
καθ' ἡμᾶς, ἵν᾽ ὑπὲρ παντὸς τὸν κατὰ σάρκα θάνατον
ἀνατλὰς, εἶτα πατήσας αὐτὸν διὰ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως, βάσιμον καὶ ἡμῖν ἀποφήνῃ τὸ παλινδρομεῖν δύνασθαι πρὸς ζωήν. Καὶ γέγονε μὲν αὐτῷ πρὸς
ἐντροπῆς τε καὶ ἀδοξίας τὸ παθεῖν· ἐπειδὴ δὲ ἀν
έστησε τὸν ἑαυτοῦ ναόν, καινοτομήσας τὸν θάνατον,
καὶ πλεονεκτήσας την φθοράν, ὡς Θεὸς ἐκ Θεοῦ, καὶ
εἰ πέφηνε μετὰ σαρκὸς, τὸ ἐν ἐκείνοις αἶσχος καὶ τὸ
ἐκτροπῆς ἀκαλλὲς κατηφάνισται τοῖς δευτέροις, καὶ
δεδόξασται διὰ τὴν ἀνάστασιν ὁ Υἱὸς, καίτοι πρὸ αὐτ
τῆς τὸν ἀτιμότατόν τε καὶ ἀκλεᾶ μὴ παρωσάμενος
θάνατον διὰ τὴν ἐκούσιον κένωσιν.
Ἐν δεξιᾷ τε τοῦ θρόνου τοῦ Θεοῦ κεκάθικεν.
Δανιὴλ γοῦν θεοπτίας ἡμῖν ἀναγράφων καὶ δράσεις
προφητικάς, καθίζει μὲν ἐπὶ θρόνου τὸν Παλαιὸν
ἡμερῶν· περιίστησι δὲ αὐτῷ χιλίας μὲν χιλιάδας τῶν
τεταγμένων εἰς λειτουργίαν, μυρίας δὲ μυριάδας
τῶν παραστατών. Ησαΐας δὲ οὐκ ἐν μείονι δόξη τε
θεασθαί φησι τὸν Υἱόν· «Εἶδον γὰρ, ἔφη, τὸν Κύ
ριον Σαβαώθ καθήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπε
ηρμένου· καὶ πλήρης ὁ οἶκος τῆς δόξης αὐτοῦ. Καὶ
Σεραφίμ εἱστήκεισαν κύκλῳ αὐτοῦ, καὶ ἐκεκράγεσαν
τὸν ἐν τριττῷ μὲν ἐν ἀρχῇ, καταλήγοντα δὲ εἰς ἑνάδα
καὶ εἰς κυριότητα μίαν, ἁγιασμόν. Αρά σοι δοκεῖ
τὸ ἰσοπαγὲς ἐν δόξῃ ἰδίᾳ κεκτῆσθαι λοιπὸν ὁ Υἱός;
Οπου γὰρ θρόνος ὁ ἀνωτάτω, καὶ ἰσοδύναμος ἡ ὑπεροχή, καὶ τῶν ἐν οὐρανῷ δυνάμεων ἡ ὡς ἐν κύκλῳ
στάσις, τὸ τῆς δουλείας τῶν γεννητῶν ἐμφανίζουσα
μέτρον, καὶ τὴν τῆς κυριότητος δόξαν προσμαρτυμούσα τῷ καθημένῳ, ποῖον ἂν ἔχοι τόπον ἐνδοιασμοῦ,
confusione contempta.
Imo hoc loco magis proprium sit intelligere
Christum, cum ei liceret naturæ suæ dignitate
frui, et incomparabili supra omnes sublimitate
prout Deum decet gloriari (hoc enim esse dicimus
quod hic appellatur propositum ipsi gaudium),
exinanivit semetipsum ad conditionem nostram
descendens”, ut pro mundo necem in carne perferens, et mox hac conculcata per suam a mortuis
resurrectionem possibilem nobis demonstraret
ad vitam reditum. Et fuit illi quidem pudendum
et inglorium pati; sed postquam templum suum
excitavit de insolito mortis genere, et corruptelam devicit, utpote Deus de Deo, quanquam in
carne apparuerat, passionis ignominia et excessus
e vità turpitudo, posteriore successu deletæ fuerunt, et clarificatus est ob resurrectionem Filius,
quanquam antea deformissimam et ingloriam non
recusaverat necem, propter voluntariam exinanitionem.
In dextera sedis Dei sedet.
Daniel itaque, divinas nobis revelationes visionesque propheticas describens ", Antiquum dierum
in throno collocat, eique circumponit ministrorum
millia millium, et stipatorum myriadas myriadum.
Isaias pariter baud minore in gloria vidisse se Filium dicit ": «Vidi, inquit, Dominum Sabaoth in
throno excelso et elevato sedentem, plenaque erat
domus gloria ejus.» Et Seraphim circumsistebant,
qui hymnum canebant a Trinitate ordientem, in
unitate unaque dominatione desinentem, trisagium,
inquam. Nonne ergo tibi jam videtur Filii in propria majestate pondus! Ubi enim thronus est supremus, et par sublimitas, et coelestium potestatum
tanquam in circuitu assistentia, quæ servilem creaturarum conditionem ostendit, dominiique glorianı
sedenti attestatur, quinam superest dubitandi locus, quin naturali Patris potestate Filius quoque
Η Philipp. 1, 7.
as Dan. vil, 9.» Isa. vi, 1, 2.
Plenam scilicet mercedem, corpore cum
anima beatificato. Hanc fuisse genuinam Cyrilli
sententiam demonstravimus nos in ejus comment.
ad Luc. xvi, 19, p. 356.
PG 74:993ὁ νομομαθέστατος Παῦλος διδάξει λέγων Πίστει προσήνεγκε τὸν Ἰσαὰκ πειραζόμενος, λογισάμενος ὅτι καὶ ἐκ νεκρῶν ἐγεῖραι δύναται ὁ Θεός. ὢ πίστεως ἑδραιότης· ὢ λογισμῶν ἁγιοπρεπῶν ἀσφάλεια· δέδωκε τῷ Θεῷ τὸ πάντα δύνασθαι κατορθοῦν· καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν; εἰς ποῖον αὐτῷ τέλος ἐκδεδράμηκεν ἡ πίστις; τὸ γράμμα διδάξει τὸ ἱερόν· Ἐπίστευσε γὰρ, φησὶν, Ἁβραὰμ τῷ Θεῷ, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην. Ὃς ἀντὶ τῆς προκειμένης αὐτῷ χαρᾶς ὑπέμεινε σταυρὸν, αἰσχύνης καταφρονήσας. Μᾶλλον δὲ ὧδε νοεῖν οἰκειότερον, ὅτι καίτοι ἐνὸν αὐτῷ τοῖς τῆς ἰδίας φύσεως ἀξιώμασιν ἐντρυφᾶν, καὶ ταῖς κατὰ πάντων ἀσυγκρίτως ὑπεροχαῖς θεοπρεπῶς ἐναβρύνεσθαι· τοῦτο γὰρ εἶναί φαμεν τὴν προκειμένην αὐτῷ χαράν· κεκένωκεν ἑαυτὸν καθεὶς ἐν τοῖς καθ’ ἡμᾶς, ἵν’ ὑπὲρ παντὸς τὸν κατὰ σάρκα θάνατον ἀνατλὰς, εἶτα πατήσας αὐτὸν διὰ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως, βάσιμον καὶ ἡμῖν ἀποφήνῃ τὸ παλινδρομεῖν δύνασθαι πρὸς ζωήν· καὶ γέγονε μὲν αὐτῷ πρὸς ἐντροπῆς τε καὶ ἀδοξίας τὸ παθεῖν·
καὶ αὐτοῦ φανήσονται τοῦ Χριστοῦ, καὶ μοῖραν ήδη rem ei sortem adepti; si quidem il e caducum poλαχόντες τὴν ἐπέκεινα τῶν αὐτοῦ, εἰ ὁ μὲν ἀπόβλη
τον ποιήσεται τὴν ἀρχὴν, οἱ δὲ ἀμήρυτον λαχόντες
τὴν εὐθυμίαν καὶ τὸ ἐν βεβαίῳ κεῖσθαι τῆς δόξης
διακεκτήσονται. Τὸ δὲ δὴ καὶ ἄγροικον ποιεῖσθαι
τὴν συκοφαντίαν, πῶς οὐκ ἀπόβλητον κομιδῇ; Το
μὲν γὰρ χρῆναι κρατεῖν καὶ βασιλεύειν τῶν ὅλων,
προσήκοι ἂν οὐχ ἑτέρῳ μᾶλλον ἢ αὐτῷ τῷ Χριστῷ,
οὐκ ἐπίκτητον ἢ δοτὸν πλουτοῦντι τὸ χρῆμα, καθά
περ ἡμεῖς, ἀλλὰ τοῖς τῆς φυσικῆς κυριότητος από
μενον λόγοις. Οἱ δέ γε συμπάσχοντες καὶ συμβασιλεύσομεν αὐτῷ, καθώς γέγραπται. Οὐκοῦν ὁ μὲν τοῦ
κατάρχειν Κύριος, εἰσποίητοι δὲ ἡμεῖς καὶ τρόπῳ
τῷ κατὰ μέθεξιν ἐκτετιμημένοι· συμβασιλεύσουσι
γὰρ βασιλεύοντι τῷ Κυρίῳ. Εἶτα πῶς ἀσάλευτον
ἔξουσι τὴν ἐπὶ τῷδε φιλοτιμίαν, καὶ διηνεκώς βασιλεύσουσιν, εἰ κατασεισθήσεται καὶ καταλήξει τὸ τοῦ
Χριστοῦ κράτος, οὗ μετόχους αὐτοὺς εἶναι φαμεν;
Καὶ εἰ τῆς βασιλείας αὐτοῖς ὁ χορηγὸς καὶ πρύτανις
ἀποπεπαύσεται τῆς ἀρχῆς, ποὺ τὰ αὐτῶν ἔτι κείσεται
τοῖον ἔχοντα βάραθρον; Ποῦ γὰρ ἔτι συμμεθέξουσιν,
εἰ τὸ κεκληκὸς εἰς δόξαν ἀσθενεῖ; Η οὐκ ἀνάγκη
συγκατολισθεῖν τοῖς ἀνέχουσι τὸν ἀνεχόμενον, καὶ
τοῖς κατωτάτοις βόθροις ἐνιζῆσαι τὰ ἐπερηρεισμένα,
ὑποσπασθέντος τοῦ ἐρείδοντος; Οτε τοίνυν ἡ τῆς
εὐκλείας κρηπὶς καὶ ὁ τῆς εὐημερίας θεμέλιος κατασεισθήσεται κατ' αὐτοὺς, συνοιχήσεται που πάντως
εἰς τὸ δυσκλεές τε καὶ ἐν ὑφέσει καὶ ἡ τῶν ἄλλων
ἐλπίς. Τὸ οὖν, «ὅταν παραδῷ τὴν βασιλείαν, ο οὐ
τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι ταύτην ἀποθήσει, ἀλλ' ὅτι ὑφ᾽ ἑτέρων ἐχομένην ἐκσπάσας προσάξει τῷ Πατρί· συγκ
κατάρξει γε μὴν τούτῳ καὶ αὐτός.
tentatum habebit, hi autem perpetuum sortiti gaudium, stabilitatem quoque gloriæ obtinebunt. Jam
si hæc inurbana calumnia est, quidni protinus
abjicietur? Nam possidendi atque universaliter
regnandi oficium neminem magis quam ipsum
Christum decet, qui non acquisitum datumve aliquid possidet, sicuti nos, sed omnia naturalis sui
dominii jure. Nos autem cum illo passi, cum eodem
regnabimus, veluti scriptum est *. Igitur ipse principatus Dominus, nos vero asciti, et participantium
gradu honorati: sancti enim cum regnante Domino
conregnabunt. Deinde quomodo immobilem hunc
honorem habebunt, perpetuoque regnabunt, si nutabit ac desinet Christi potentatus, cujus sanctos
participes dicimus? Et si regni dator el præses potestate spoliabitur, ubinam res istorum consistent,
quæ tali fundamento innituntur? Quomodo hi participabunt, si is qui in partem vocavit infrnatur?
Nonne necessario cadet cum gestante gestatum, et
in infimis foveis subsidebit quidquid illic innitebatur, fulcro subducto? Si quando itaque prosperitatis basis bonique status fundamentum commovebitur, prout isti putant, calamitosa protinus fet atque decidua spes quoque aliorum. Dictio itaque,
‹ cum tradiderit regnum, › non significat fore ut
Christus regnum abdicet, sed quod potius ab aliis
detentum, Patri vi sua vindicabit; cum quo et ipse
regnabit.
Ἰησοῦς Χριστὸς χθὲς καὶ σήμερον· ὁ αὐτὸς καὶ G XIII, 8. Jesus Christus her et hodie, ipse et in secula.
εἰς αἰῶνας.
Τῶν φωνῶν αἱ μὲν θεοπρεπεῖς ὡς τὸ, ο Ἐγὼ
ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί· ο αἱ δὲ ἀνθρωποπρεπεῖς, ὡς τὸ, «Νῦν δὲ ζητεῖτέ με ἀποκτεῖναι αν
θρωπον, ὃς τὴν ἀληθείαν λελάληκα ὑμῖν· ο [αἱ δὲ μέσαι,
ὧν αὕτη, Χριστὸν γὰρ εἰπὼν (2)] χθὲς καὶ σήμερον
εἶναί φησι καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας· ἰδοὺ δὴ σαφῶς ὁ
πνευματοφόρος, ὁ παρὰ αὐτοῦ Χριστοῦ τὸ περὶ αὐτοῦ μεμαθηκὼς μυστήριον, τὸ ἐν ἀτρέπτῳ καὶ ἀμεταποιήτῳ φύσει κεῖσθαι τὸν Υἱὸν ὁμολογεῖ, ὅπερ ίδιόν
ἐστι μόνου τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἑτέρῳ δὲ πρόσεστι
τῶν γενητῶν οὐδενί. Οὐκοῦν εἰ μόνος άτρεπτος ὁ Θεὸς
καὶ Πατὴρ, ἐν ταυτότητι δὲ φύσεως καὶ ὁ Υἱός, ἀεὶ
τοῦτο ὢν ὅπερ καὶ ὁ γεννήσας αὐτὸν, πῶς ἂν εἴη τῶν
γεννητῶν εἷς ὁ μόνος τῷ φύσαντι κατὰ τὸν ἄφρα
στον της ουσίας λόγον ἁμιλλώμενος, καὶ τοῦτο ὢν
κατὰ φύσιν, ὅπερ ἐστὶν ὁ Πατήρ, δίχα μόνου τοῦ εἶναι
Πατήρ; Ὅτι γὰρ οὐκ ἀλλοιοῦται γεγονὼς ἄνθρωπος
καθ' ἡμᾶς ὁ Λόγος, ἐν τούτοις διαμεμήνυκεν ὁ πνει -
ματοφόρος· καὶ σημαντικὸν μὲν τοῦ παρωχηκότος
χρόνου ποιεῖται τὸ ο χθές,» τοῦ γε μὴν ἐνεστῶτος τὸ
· σήμερον,» τοῦ δὲ ἐσομένου καὶ μέλλοντος τὸ «εἰς τοὺς
» II Tim. 11, 12.
Dictiones aliæ sunt Deo congruæ, vetuti: ‹ Ego
in Patre, et Pater in me “,› aliæ hominem decent,
ut: • Nunc me quæritis interfcere, hominem qui
veritatem locutus qum vobis ". [Aliæ media sunt,
ut hæc. Nam cum Christum] beri et hodie esse ait
et in sæcula, en aperte vir inspiratus, atque ab
ipso Christo mysterium proprium edoctus, Filium
inconvertibili atque immutabili natura praeditum
confitetur, quod Dei Patris tantummodo proprium
est, creatoque alii inest nemini. Igitur si solus inconvertibilis est Deus Pater, ejusdem vero naturæ
et Filius est, idem semper exsistens quod et Genitor
ejus est, quomodo de numero creaturarum sit, qui
unus Genitorem suum ineffabili substantiæ ratione
æmulatur, idemque natura est quod Pater, uno
excepto quod ipse Pater non est? Nam quod homo
nobis similis factum nullatenus Verbum sit mulatum, his verbis vir inspiratus siguificavit:nam præteritum quidem tempus denotat vocabulum «heri,
præsens vero, chodie,» futurum denique et reliquum,
dictio, ‹ in sæcula. › Jam sı nonnulli heri et hodie pro
se Joan. x, 11. sr Joan. viii, 40.
Videsis quid simile his in Cyrilli epistola
ad Acacium Melitinensem Opp. t. V, part. II,
p. 117.
Quæ uncis inclusimus, ea valde sunt in codice evanida.
ἐπειδὴ δὲ ἀνέστησε τὸν ἑαυτοῦ ναὸν, καινοτομήσας τὸν θάνατον καὶ πλεονεκτήσας τὴν φθορὰν, ὡς Θεὸς ἐκ Θεοῦ καὶ εἰ πέφηνε μετὰ σαρκὸς, τὸ ἐν ἐκείνοις αἶσχος καὶ τὸ ἐκτροπῆς ἀκαλλὲς κατηφάνισται τοῖς δευτέροις, καὶ δεδόξασται διὰ τὴν ἀνάστασιν ὁ Υἱὸς, καίτοι πρὸ αὐτῆς τὸν ἀτιμότατόν τε καὶ ἀκλεᾶ μὴ παρωσάμενος θάνατον διὰ τὴν ἑκούσιον κένωσιν. Ἐν δεξιᾷ τε τοῦ θρόνου τοῦ Θεοῦ κεκάθικεν. Δανιὴλ γοῦν θεοπτίας ἡμῖν ἀναγράφων καὶ ὁράσεις προφητικὰς, καθίζει μὲν ἐπὶ θρόνου τὸν παλαιὸν ἡμερῶν· περιίστησι δὲ αὐτῷ χιλίας μὲν χιλιάδας τῶν τεταγμένων εἰς λειτουργίαν, μυρίας δὲ μυριάδας τῶν παραστατῶν· Ἡσαί̈ας δὲ οὐκ ἐν μείονι δόξῃ τεθεᾶσθαί φησι τὸν Υἱόν Εἶδον, γὰρ ἔφη, τὸν Κύριον σαβαὼθ καθήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου, καὶ πλήρης ὁ οἶκος τῆς δόξης αὐτοῦ. καὶ Σεραφὶμ εἱστήκεισαν κύκλῳ αὐτοῦ, καὶ ἐκεκράγεσαν τὸν ἐν τριττῷ μὲν ἐν ἀρχῇ, καταλήγοντα δὲ εἰς ἑνάδα καὶ εἰς κυριότητα μίαν, ἁγιασμόν. ἆρά σοι δοκεῖ τὸ ἰσοπαγὲς ἐν δόξῃ ἰδίᾳ κεκτῆσθαι λοιπὸν ὁ Υἱός;
καὶ αὐτοῦ φανήσονται τοῦ Χριστοῦ, καὶ μοῖραν ήδη rem ei sortem adepti; si quidem il e caducum poλαχόντες τὴν ἐπέκεινα τῶν αὐτοῦ, εἰ ὁ μὲν ἀπόβλη
τον ποιήσεται τὴν ἀρχὴν, οἱ δὲ ἀμήρυτον λαχόντες
τὴν εὐθυμίαν καὶ τὸ ἐν βεβαίῳ κεῖσθαι τῆς δόξης
διακεκτήσονται. Τὸ δὲ δὴ καὶ ἄγροικον ποιεῖσθαι
τὴν συκοφαντίαν, πῶς οὐκ ἀπόβλητον κομιδῇ; Το
μὲν γὰρ χρῆναι κρατεῖν καὶ βασιλεύειν τῶν ὅλων,
προσήκοι ἂν οὐχ ἑτέρῳ μᾶλλον ἢ αὐτῷ τῷ Χριστῷ,
οὐκ ἐπίκτητον ἢ δοτὸν πλουτοῦντι τὸ χρῆμα, καθά
περ ἡμεῖς, ἀλλὰ τοῖς τῆς φυσικῆς κυριότητος από
μενον λόγοις. Οἱ δέ γε συμπάσχοντες καὶ συμβασιλεύσομεν αὐτῷ, καθώς γέγραπται. Οὐκοῦν ὁ μὲν τοῦ
κατάρχειν Κύριος, εἰσποίητοι δὲ ἡμεῖς καὶ τρόπῳ
τῷ κατὰ μέθεξιν ἐκτετιμημένοι· συμβασιλεύσουσι
γὰρ βασιλεύοντι τῷ Κυρίῳ. Εἶτα πῶς ἀσάλευτον
ἔξουσι τὴν ἐπὶ τῷδε φιλοτιμίαν, καὶ διηνεκώς βασιλεύσουσιν, εἰ κατασεισθήσεται καὶ καταλήξει τὸ τοῦ
Χριστοῦ κράτος, οὗ μετόχους αὐτοὺς εἶναι φαμεν;
Καὶ εἰ τῆς βασιλείας αὐτοῖς ὁ χορηγὸς καὶ πρύτανις
ἀποπεπαύσεται τῆς ἀρχῆς, ποὺ τὰ αὐτῶν ἔτι κείσεται
τοῖον ἔχοντα βάραθρον; Ποῦ γὰρ ἔτι συμμεθέξουσιν,
εἰ τὸ κεκληκὸς εἰς δόξαν ἀσθενεῖ; Η οὐκ ἀνάγκη
συγκατολισθεῖν τοῖς ἀνέχουσι τὸν ἀνεχόμενον, καὶ
τοῖς κατωτάτοις βόθροις ἐνιζῆσαι τὰ ἐπερηρεισμένα,
ὑποσπασθέντος τοῦ ἐρείδοντος; Οτε τοίνυν ἡ τῆς
εὐκλείας κρηπὶς καὶ ὁ τῆς εὐημερίας θεμέλιος κατασεισθήσεται κατ' αὐτοὺς, συνοιχήσεται που πάντως
εἰς τὸ δυσκλεές τε καὶ ἐν ὑφέσει καὶ ἡ τῶν ἄλλων
ἐλπίς. Τὸ οὖν, «ὅταν παραδῷ τὴν βασιλείαν, ο οὐ
τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι ταύτην ἀποθήσει, ἀλλ' ὅτι ὑφ᾽ ἑτέρων ἐχομένην ἐκσπάσας προσάξει τῷ Πατρί· συγκ
κατάρξει γε μὴν τούτῳ καὶ αὐτός.
tentatum habebit, hi autem perpetuum sortiti gaudium, stabilitatem quoque gloriæ obtinebunt. Jam
si hæc inurbana calumnia est, quidni protinus
abjicietur? Nam possidendi atque universaliter
regnandi oficium neminem magis quam ipsum
Christum decet, qui non acquisitum datumve aliquid possidet, sicuti nos, sed omnia naturalis sui
dominii jure. Nos autem cum illo passi, cum eodem
regnabimus, veluti scriptum est *. Igitur ipse principatus Dominus, nos vero asciti, et participantium
gradu honorati: sancti enim cum regnante Domino
conregnabunt. Deinde quomodo immobilem hunc
honorem habebunt, perpetuoque regnabunt, si nutabit ac desinet Christi potentatus, cujus sanctos
participes dicimus? Et si regni dator el præses potestate spoliabitur, ubinam res istorum consistent,
quæ tali fundamento innituntur? Quomodo hi participabunt, si is qui in partem vocavit infrnatur?
Nonne necessario cadet cum gestante gestatum, et
in infimis foveis subsidebit quidquid illic innitebatur, fulcro subducto? Si quando itaque prosperitatis basis bonique status fundamentum commovebitur, prout isti putant, calamitosa protinus fet atque decidua spes quoque aliorum. Dictio itaque,
‹ cum tradiderit regnum, › non significat fore ut
Christus regnum abdicet, sed quod potius ab aliis
detentum, Patri vi sua vindicabit; cum quo et ipse
regnabit.
Ἰησοῦς Χριστὸς χθὲς καὶ σήμερον· ὁ αὐτὸς καὶ G XIII, 8. Jesus Christus her et hodie, ipse et in secula.
εἰς αἰῶνας.
Τῶν φωνῶν αἱ μὲν θεοπρεπεῖς ὡς τὸ, ο Ἐγὼ
ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί· ο αἱ δὲ ἀνθρωποπρεπεῖς, ὡς τὸ, «Νῦν δὲ ζητεῖτέ με ἀποκτεῖναι αν
θρωπον, ὃς τὴν ἀληθείαν λελάληκα ὑμῖν· ο [αἱ δὲ μέσαι,
ὧν αὕτη, Χριστὸν γὰρ εἰπὼν (2)] χθὲς καὶ σήμερον
εἶναί φησι καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας· ἰδοὺ δὴ σαφῶς ὁ
πνευματοφόρος, ὁ παρὰ αὐτοῦ Χριστοῦ τὸ περὶ αὐτοῦ μεμαθηκὼς μυστήριον, τὸ ἐν ἀτρέπτῳ καὶ ἀμεταποιήτῳ φύσει κεῖσθαι τὸν Υἱὸν ὁμολογεῖ, ὅπερ ίδιόν
ἐστι μόνου τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἑτέρῳ δὲ πρόσεστι
τῶν γενητῶν οὐδενί. Οὐκοῦν εἰ μόνος άτρεπτος ὁ Θεὸς
καὶ Πατὴρ, ἐν ταυτότητι δὲ φύσεως καὶ ὁ Υἱός, ἀεὶ
τοῦτο ὢν ὅπερ καὶ ὁ γεννήσας αὐτὸν, πῶς ἂν εἴη τῶν
γεννητῶν εἷς ὁ μόνος τῷ φύσαντι κατὰ τὸν ἄφρα
στον της ουσίας λόγον ἁμιλλώμενος, καὶ τοῦτο ὢν
κατὰ φύσιν, ὅπερ ἐστὶν ὁ Πατήρ, δίχα μόνου τοῦ εἶναι
Πατήρ; Ὅτι γὰρ οὐκ ἀλλοιοῦται γεγονὼς ἄνθρωπος
καθ' ἡμᾶς ὁ Λόγος, ἐν τούτοις διαμεμήνυκεν ὁ πνει -
ματοφόρος· καὶ σημαντικὸν μὲν τοῦ παρωχηκότος
χρόνου ποιεῖται τὸ ο χθές,» τοῦ γε μὴν ἐνεστῶτος τὸ
· σήμερον,» τοῦ δὲ ἐσομένου καὶ μέλλοντος τὸ «εἰς τοὺς
» II Tim. 11, 12.
Dictiones aliæ sunt Deo congruæ, vetuti: ‹ Ego
in Patre, et Pater in me “,› aliæ hominem decent,
ut: • Nunc me quæritis interfcere, hominem qui
veritatem locutus qum vobis ". [Aliæ media sunt,
ut hæc. Nam cum Christum] beri et hodie esse ait
et in sæcula, en aperte vir inspiratus, atque ab
ipso Christo mysterium proprium edoctus, Filium
inconvertibili atque immutabili natura praeditum
confitetur, quod Dei Patris tantummodo proprium
est, creatoque alii inest nemini. Igitur si solus inconvertibilis est Deus Pater, ejusdem vero naturæ
et Filius est, idem semper exsistens quod et Genitor
ejus est, quomodo de numero creaturarum sit, qui
unus Genitorem suum ineffabili substantiæ ratione
æmulatur, idemque natura est quod Pater, uno
excepto quod ipse Pater non est? Nam quod homo
nobis similis factum nullatenus Verbum sit mulatum, his verbis vir inspiratus siguificavit:nam præteritum quidem tempus denotat vocabulum «heri,
præsens vero, chodie,» futurum denique et reliquum,
dictio, ‹ in sæcula. › Jam sı nonnulli heri et hodie pro
se Joan. x, 11. sr Joan. viii, 40.
Videsis quid simile his in Cyrilli epistola
ad Acacium Melitinensem Opp. t. V, part. II,
p. 117.
Quæ uncis inclusimus, ea valde sunt in codice evanida.
PG 74:995ὅπου γὰρ θρόνος ὁ ἀνωτάτω, καὶ ἰσοδασμὸς ἡ ὑπεροχὴ, καὶ τῶν ἐν οὐρανῷ δυνάμεων ἡ ὡς ἐν κύκλῳ στάσις, τὸ τῆς δουλείας τῶν γενητῶν ἐμφανίζουσα μέτρον, καὶ τὴν τῆς κυριότητος δόξαν προσμαρτυροῦσα τῷ καθημένῳ, ποῖον ἂν ἔχοι τόπον ἐνδοιασμοῦ, μὴ τῇ τοῦ Πατρὸς κυριότητι φυσικῇ καταγλαί̈ζεσθαι τὸν Υἱόν; πλὴν καίτοι ἰσοκλεὴς καὶ ὁμόθρονος ὢν ὁ Κύριος, ὡς Υἱὸς Πατρὶ καὶ Θεὸς Θεῷ, μονονουχὶ καὶ εἰς ἀρχὰς τῆς οὕτω περιφανοῦς καὶ ὑπερκοσμίου δόξης ἀναβιβάζεσθαι δοκεῖ διὰ τὴν σάρκα καὶ τὴν μετὰ σαρκὸς οἰκονομίαν, ἀκούων Κάθου ἐκ δεξιῶν μου ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου. ὃ γὰρ ἂν ὑποστορέσειεν ἑαυτῇ κατευνάζουσα ἡ θεία φύσις, τοῦτο δὴ πάντως τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ὑποφέρεται ποσὶν, οὐκ ἀνθρωπίνως ἐνηργηκότος, οὐδὲ ἐπεί τοι γέγονε σὰρξ, διὰ τοῦτο κρατεῖν τῶν ἠπειθηκότων ἰσχύοντος· ἀλλ’ ὅτι τῆς ἀνθρωπότητος τὸ σμικροπρεπὲς εἰς τὸ τῆς ἀνωτάτω φύσεως ἀναθεὶς ἀξίωμα, καὶ τοῖς τῆς θεότητος θώκοις ἐνιδρύσας ἑαυτὸν καὶ μετὰ σαρκὸς ὁ Μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος, κατακυριεύει τῶν ὅλων οὐ δίχα Πατρός·
Τῆς δὲ εὐποιίας και κοινωνίας, κ. τ. λ.
XIII, 16. Beneficentiæ autem et communionis, elc
Tu vero denuo videsis quomodo hoc loco Deum
Paulus Filium appellat Nam si ipse est qui
creaturam omnem in judicium adducit, unicnique
retribuens secundum opera ejus“, ideoque erga
proximum saum beneficos approbat,dicens: 4 Venite, possidete paratum vobis regnum: esurivi
enim, et dedistis mihi manducare,» et reliqua *:
cur non sit Deus, qui ita sanctorum haud fallaci
voce nominatur, et beneficorum oblationes recipit,
singulisque congruam retributionem confert, atque
ad cœleste regnum sanctorum hominum chorum
transfert? Offeramus itaque laudis sacrificium, labiorum fructum, Creatori nostro Deo. Neque enim
ex area tantum ac torculari, verum etiam ab oraΣὺ δέ μοι δρα πάλιν, ὅπως ἐνθάδε Θεὸν ὁ Παῦλος
τὸν Υἱὸν ἀποκαλεῖ. Εἰ γὰρ αὐτός ἐστιν ὁ σύμπαν
ἄγων εἰς κρίσιν τὸ ποίημα, καὶ ἀποδιδοὺς ἑκάστῳ
κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ, διὰ δὲ τοῦτο τοὺς εὖ ποιοῦντας
τὸν πλησίον ἀποδεχόμενος, καὶ λέγων· «Δεῦτε, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν· ἐπείνασα γάρ, καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν,» καὶ τὰ ἑξῆς,
πῶς οὐκ ἔσται Θεὸς ὁ οὕτως ἀποκεκλημένος διὰ τῆς
ἀψευδοῦς τῶν ἁγίων φωνῆς, καὶ τὰς τῶν εὖ ποιούν
των θυσίας ἀποδεχόμενος, ἀποδιδούς τε ἑκάστῳ τὴν
αὐτῷ πρέπουσαν ἀμοιβὴν, καὶ εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν
βασιλείαν εἰσπέμπων τὸν τῶν ἁγίων χορόν; Αναφέρωμεν οὖν τὴν τῆς αἰνέσεως θυσίαν, τὸν καρπὸν
τῶν χειλέων τῷ κτίσαντι ἡμᾶς Θεῷ· οὐ γὰρ δεῖ μόν
νον ἄλωνος καὶ ληνοῦ, ἀλλὰ καὶ λόγων ἀπάρχεσθαι
δεῖ τῷ Θεῷ, καὶ λόγων πολλῷ μᾶλλον ἢ δραγμάτων,
ὅσῳ καὶ ἡμῖν οἰκειότερος οὗτος ὁ καρπὸς, καὶ αὐτῷ
προσφιλέστερος τῷ τιμωμένῳ Θεῷ. Βότρυν μὲν γὰρ
καὶ ἄσταχυν λαγόνες εκφέρουσι γῆς, καὶ τρέφουσιν
ὄμβρων ἐπιῤῥοαὶ, καὶ γηπόνων θεραπεύουσι χεῖρες
ὕμνον δὲ ἱερὸν τίκτει μὲν εὐλάβεια ψυχῆς, τρέφει δὲ
συνειδὸς ἀγαθὸν, δέχεται δὲ εἰς τὰ ταμιεῖα τῶν οὐρα
νῶν ὁ Θεός. Οσῳ δὲ γῆς ἀμείνων ψυχή, τοσούτῳ καὶ
αὕτη βελτίων ἐκείνης ἡ φορά. Διά τοι τοῦτο καὶ τῶν
προφητῶν τις, ἀνὴρ θαυμαστὸς καὶ μέγας, Ὡσης
ὄνομα αὐτῷ, τοῖς τῷ Θεῷ προσκεκρουκόσι, καὶ μέλο
λουσιν ἵλεων καταστήσειν αὐτὸν, παρήνει λέγων·
• Φέρετε μεθ' ἑαυτῶν οὐχὶ βοῶν ἀγέλας, οὐδὲ σε μι
δάλεως μέτρα τόσα καὶ τόσα, οὐδὲ τρυγόνα και περιστερὰν, οὐδὲ ἄλλο τι τῶν τοιούτων οὐδὲν, ἀλλὰ φέρετε ferte orationem, “., Atqui, dicet fortasse aliμεθ᾿ ἑαυτῶν λόγους.» Καὶ ποία θυσία λόγος;
εἴποι τις ἄν. Μεγίστη μὲν οὖν καὶ σεμνοτάτη καὶ
τῶν ἄλλων ἀπασῶν βελτίων. Καὶ τίς ταῦτά φησιν;
Αὐτὸς ὁ Δαβίδ· τῷ γὰρ Θεῷ ποτε ευχαριστήρια θύων
ἐπὶ νίκῃ πολέμου γεγενημένῃ, ούτωσί πώς φησιν·
• Δινέσω τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ μου μετ' ᾠδῆς, μεγαλυνῶ αὐτὸν ἐν αἰνέσει.» Εἶτα τῆς θυσίας ταύτης
τὴν ὑπεροχὴν ἡμῖν ἐνδεικνύμενος, ἐπήγαγε ο Καὶ
ἀρέσει τῷ Θεῷ ὑπὲρ μόσχον νέον κέρατα εκφέροντα
καὶ ὁπλάς.» Ταῦτα ἱερεῖα καὶ ἡμεῖς θύσωμεν, καὶ τὸ
θυσιαστήριον ἀπὸ τῶν θυμάτων τούτων αἱμάξωμεν
τὸ πνευματικόν
tione primitias afferre ad Deum decet: imo vero
orationis potius oblationem quam manipulorum,
quatenus bujusmodi fructus nobis præcipue congruus est, et honorato Deo gratior. Nam racemum
el spicas terre latera gignunt, imbres educant,
agricolarum excolunt manus: at sacrum hymnum
parit animæ pietas, bona conscientia alit, in cœli
horrea recipit Deus. Quanto autem melior anima
tellure est, tanto et illius fructus praestantior. Quaniobrem et propheta quidam, admirabilis magnusque vir, cui nomen Oseæ, homines qui Deum læserant eumque placare volebant, hortabatur dicens:
• Ferte vobiscum non boum greges, neque simila
mensuras quaslibet, neque turturem aut columbam,
nec aliud quidquamı hujusmodi, sed vobiscum afquis: Quodnam sacrifcii genus oratio est? Maximum, inquam, et sanctissimum, et cæterorum omnium optimum. Quis porro id affirmat? Ipse David: nam Deo quondam eucharisteria sacrificans
pro victoria ex bello relata, sic ait“: ‹ Laudabo
nomen Dei mei cum cantico, magnificabo eum
laude.. Deinde hujusmodi sacrificii excellentiam
nobis ostendens addidit: Placebitque Deo præ novello vitulo jam cornua producente et ungulas. ›
Hasce victimas nos quoque immolemus, et altare
spiritale bujusmodi hostiarum sanguine cruentemus.
In codice Syriaco antiquissimo Vatic. C1V, inter diversorum ad Pauli Epistolas expositiones hoc quoque
Cyrilli fragmentum legitur, quod Latine hic exhibebimus. Cyrillus in sua explanatione Epistolæ ad Hebræos
(νε, 4-6). Ait sapientissimus Paulus: Impossibile est eos qui semel sunt baptizati,, etc. Nunc hujusmodi
verborum sententiam spectemus. Judæi nonnulli, evangelicis præceptis illecti, Christo credentes baptizabantur, fiebantque Spiritus sancti participes per impositionem manuum apostolorum, verbaque divina
** Osee XIV,
** Matth. xv),
» Matth. xxv,
Num quid præterea Cyrilli sit in postremis
Mediolanensis codicis paginis, cognosci nequit, quia
margine circumciso, nomina auctorum, ex quibus
catena conficitur pessumdata fuerunt.
Videmus tolo fere hoc commentario in Paull
Epistolam ad Hebræos pugnantem Cyrillum contra
Arianos, qui idcirco dictam Epistolam canone expungebant, ut ait Theodoretus in sui Commentarii
PATROL. GR. LXXIV.
3. * Psal. Lxviii, 31.
prologo. Atque hæc fortasse causa est cur in duobus Ambrosianæ bibliothecæ palimpsestis a me olim
detectis, ubi Ulphila Arianorum episcopi duplex
exemplar est Pauli Epistolarum ad Gothicam linguam translatarum, illa quidem ad Hebræos desideretur. De Ulpbilæ Arianismo docte vir cl. amicus poster Carolus comes Castillionæus post Epist.
I ad Thessalonicenses.
πάντα γὰρ δι’ ἀμφοῖν ἐν ἴσῳ, ἐνεργοῦντος μὲν τοῦ Πατρὸς, ἔχοντος δὲ δι’ Υἱοῦ καὶ σὺν αὐτῷ ἐν Πνεύματι τὴν ἐφ’ ὁτῳοῦν τῶν δρωμένων ἐνέργειάν τε καὶ θέλησιν. Οὐ γὰρ προσεληλύθατε κ.τ.λ. ἔμφοβός εἰμι καὶ ἔντρομος. Ταύτης καὶ νῦν μέμνηται Παῦλος τῆς ἱστορίας καὶ τοῦ καιροῦ, καθ’ ὃν καθίκετο μὲν ἐν εἴδει πυρὸς ἐπὶ τὸ Σινὰ ὁ Θεὸς, καὶ φωνὴ τῆς σάλπιγγος ἤχει μέγα. ἦν δὲ ἀπρόςβλητος τοῖς ὁρῶσιν ἡ θέα, καὶ δύσοιστος ἡ τῶν σαλπίγγων ἠχή· διὸ ἔφασκον Τὸ πῦρ τὸ μέγα τοῦτο οὐκ ὀψόμεθα ἔτι, καὶ οὐκ ἀκουσόμεθα τῆς φωνῆς Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Νῦν δὲ ἔτι ἐπήγγελται λέγων Ἔτι ἅπαξ ἐγὼ σείω οὐ μόνον τὴν γῆν ἀλλὰ καὶ τὸν οὐρανόν. Ἔγνω μὲν γὰρ ὁ οὐρανὸς τὸ μυστήριον, ἔγνω δὲ ὁμοίως καὶ ἡ σύμπασα γῆ· δύο γὰρ γεγόνασι μεταθέσεις βίων ἐπιφανεῖς ἐκ τοῦ παντὸς αἰῶνος, καὶ διαθῆκαι δύο καλοῦνται, καὶ σεισμοὶ γῆς, διὰ τὸ τοῦ πράγματος περιβόητον· ἡ μὲν ἀπὸ τῶν εἰδώλων ἐπὶ τὸν νόμον, ἡ δὲ ἀπὸ τοῦ νόμου πρὸς τὸ εὐαγγέλιον· καὶ τρίτον σεισμὸν εὐαγγελιζόμεθα, τὴν ἐντεῦθεν ἐπὶ τὰ ἐκεῖσε μετάστασιν, τὰ μηκέτι κινούμενα μηδὲ σαλευόμενα.
Τῆς δὲ εὐποιίας και κοινωνίας, κ. τ. λ.
XIII, 16. Beneficentiæ autem et communionis, elc
Tu vero denuo videsis quomodo hoc loco Deum
Paulus Filium appellat Nam si ipse est qui
creaturam omnem in judicium adducit, unicnique
retribuens secundum opera ejus“, ideoque erga
proximum saum beneficos approbat,dicens: 4 Venite, possidete paratum vobis regnum: esurivi
enim, et dedistis mihi manducare,» et reliqua *:
cur non sit Deus, qui ita sanctorum haud fallaci
voce nominatur, et beneficorum oblationes recipit,
singulisque congruam retributionem confert, atque
ad cœleste regnum sanctorum hominum chorum
transfert? Offeramus itaque laudis sacrificium, labiorum fructum, Creatori nostro Deo. Neque enim
ex area tantum ac torculari, verum etiam ab oraΣὺ δέ μοι δρα πάλιν, ὅπως ἐνθάδε Θεὸν ὁ Παῦλος
τὸν Υἱὸν ἀποκαλεῖ. Εἰ γὰρ αὐτός ἐστιν ὁ σύμπαν
ἄγων εἰς κρίσιν τὸ ποίημα, καὶ ἀποδιδοὺς ἑκάστῳ
κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ, διὰ δὲ τοῦτο τοὺς εὖ ποιοῦντας
τὸν πλησίον ἀποδεχόμενος, καὶ λέγων· «Δεῦτε, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν· ἐπείνασα γάρ, καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν,» καὶ τὰ ἑξῆς,
πῶς οὐκ ἔσται Θεὸς ὁ οὕτως ἀποκεκλημένος διὰ τῆς
ἀψευδοῦς τῶν ἁγίων φωνῆς, καὶ τὰς τῶν εὖ ποιούν
των θυσίας ἀποδεχόμενος, ἀποδιδούς τε ἑκάστῳ τὴν
αὐτῷ πρέπουσαν ἀμοιβὴν, καὶ εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν
βασιλείαν εἰσπέμπων τὸν τῶν ἁγίων χορόν; Αναφέρωμεν οὖν τὴν τῆς αἰνέσεως θυσίαν, τὸν καρπὸν
τῶν χειλέων τῷ κτίσαντι ἡμᾶς Θεῷ· οὐ γὰρ δεῖ μόν
νον ἄλωνος καὶ ληνοῦ, ἀλλὰ καὶ λόγων ἀπάρχεσθαι
δεῖ τῷ Θεῷ, καὶ λόγων πολλῷ μᾶλλον ἢ δραγμάτων,
ὅσῳ καὶ ἡμῖν οἰκειότερος οὗτος ὁ καρπὸς, καὶ αὐτῷ
προσφιλέστερος τῷ τιμωμένῳ Θεῷ. Βότρυν μὲν γὰρ
καὶ ἄσταχυν λαγόνες εκφέρουσι γῆς, καὶ τρέφουσιν
ὄμβρων ἐπιῤῥοαὶ, καὶ γηπόνων θεραπεύουσι χεῖρες
ὕμνον δὲ ἱερὸν τίκτει μὲν εὐλάβεια ψυχῆς, τρέφει δὲ
συνειδὸς ἀγαθὸν, δέχεται δὲ εἰς τὰ ταμιεῖα τῶν οὐρα
νῶν ὁ Θεός. Οσῳ δὲ γῆς ἀμείνων ψυχή, τοσούτῳ καὶ
αὕτη βελτίων ἐκείνης ἡ φορά. Διά τοι τοῦτο καὶ τῶν
προφητῶν τις, ἀνὴρ θαυμαστὸς καὶ μέγας, Ὡσης
ὄνομα αὐτῷ, τοῖς τῷ Θεῷ προσκεκρουκόσι, καὶ μέλο
λουσιν ἵλεων καταστήσειν αὐτὸν, παρήνει λέγων·
• Φέρετε μεθ' ἑαυτῶν οὐχὶ βοῶν ἀγέλας, οὐδὲ σε μι
δάλεως μέτρα τόσα καὶ τόσα, οὐδὲ τρυγόνα και περιστερὰν, οὐδὲ ἄλλο τι τῶν τοιούτων οὐδὲν, ἀλλὰ φέρετε ferte orationem, “., Atqui, dicet fortasse aliμεθ᾿ ἑαυτῶν λόγους.» Καὶ ποία θυσία λόγος;
εἴποι τις ἄν. Μεγίστη μὲν οὖν καὶ σεμνοτάτη καὶ
τῶν ἄλλων ἀπασῶν βελτίων. Καὶ τίς ταῦτά φησιν;
Αὐτὸς ὁ Δαβίδ· τῷ γὰρ Θεῷ ποτε ευχαριστήρια θύων
ἐπὶ νίκῃ πολέμου γεγενημένῃ, ούτωσί πώς φησιν·
• Δινέσω τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ μου μετ' ᾠδῆς, μεγαλυνῶ αὐτὸν ἐν αἰνέσει.» Εἶτα τῆς θυσίας ταύτης
τὴν ὑπεροχὴν ἡμῖν ἐνδεικνύμενος, ἐπήγαγε ο Καὶ
ἀρέσει τῷ Θεῷ ὑπὲρ μόσχον νέον κέρατα εκφέροντα
καὶ ὁπλάς.» Ταῦτα ἱερεῖα καὶ ἡμεῖς θύσωμεν, καὶ τὸ
θυσιαστήριον ἀπὸ τῶν θυμάτων τούτων αἱμάξωμεν
τὸ πνευματικόν
tione primitias afferre ad Deum decet: imo vero
orationis potius oblationem quam manipulorum,
quatenus bujusmodi fructus nobis præcipue congruus est, et honorato Deo gratior. Nam racemum
el spicas terre latera gignunt, imbres educant,
agricolarum excolunt manus: at sacrum hymnum
parit animæ pietas, bona conscientia alit, in cœli
horrea recipit Deus. Quanto autem melior anima
tellure est, tanto et illius fructus praestantior. Quaniobrem et propheta quidam, admirabilis magnusque vir, cui nomen Oseæ, homines qui Deum læserant eumque placare volebant, hortabatur dicens:
• Ferte vobiscum non boum greges, neque simila
mensuras quaslibet, neque turturem aut columbam,
nec aliud quidquamı hujusmodi, sed vobiscum afquis: Quodnam sacrifcii genus oratio est? Maximum, inquam, et sanctissimum, et cæterorum omnium optimum. Quis porro id affirmat? Ipse David: nam Deo quondam eucharisteria sacrificans
pro victoria ex bello relata, sic ait“: ‹ Laudabo
nomen Dei mei cum cantico, magnificabo eum
laude.. Deinde hujusmodi sacrificii excellentiam
nobis ostendens addidit: Placebitque Deo præ novello vitulo jam cornua producente et ungulas. ›
Hasce victimas nos quoque immolemus, et altare
spiritale bujusmodi hostiarum sanguine cruentemus.
In codice Syriaco antiquissimo Vatic. C1V, inter diversorum ad Pauli Epistolas expositiones hoc quoque
Cyrilli fragmentum legitur, quod Latine hic exhibebimus. Cyrillus in sua explanatione Epistolæ ad Hebræos
(νε, 4-6). Ait sapientissimus Paulus: Impossibile est eos qui semel sunt baptizati,, etc. Nunc hujusmodi
verborum sententiam spectemus. Judæi nonnulli, evangelicis præceptis illecti, Christo credentes baptizabantur, fiebantque Spiritus sancti participes per impositionem manuum apostolorum, verbaque divina
** Osee XIV,
** Matth. xv),
» Matth. xxv,
Num quid præterea Cyrilli sit in postremis
Mediolanensis codicis paginis, cognosci nequit, quia
margine circumciso, nomina auctorum, ex quibus
catena conficitur pessumdata fuerunt.
Videmus tolo fere hoc commentario in Paull
Epistolam ad Hebræos pugnantem Cyrillum contra
Arianos, qui idcirco dictam Epistolam canone expungebant, ut ait Theodoretus in sui Commentarii
PATROL. GR. LXXIV.
3. * Psal. Lxviii, 31.
prologo. Atque hæc fortasse causa est cur in duobus Ambrosianæ bibliothecæ palimpsestis a me olim
detectis, ubi Ulphila Arianorum episcopi duplex
exemplar est Pauli Epistolarum ad Gothicam linguam translatarum, illa quidem ad Hebræos desideretur. De Ulpbilæ Arianismo docte vir cl. amicus poster Carolus comes Castillionæus post Epist.
I ad Thessalonicenses.
Διὸ βασιλείαν ἀσάλευτον παραλαμβάνοντες ἔχωμεν χάριν. Ἐνταῦθα ἡδέως ἂν ἐροίμην τοὺς παυθῆναί ποτε τὴν βασιλείαν Χριστοῦ νομίζοντας, τῆς τίνος βασιλείας διαμεμνῆσθαι νῦν τὸν ἀπόστολον φήσομεν, ἣν καὶ ἐρηρεισμένην ἔσεσθαι λέγει, καὶ ἀεὶ λαχοῦσαν τὸ ἀκατάσειστον; δηλοῖ γὰρ οἶμαί που τουτὶ τό Ἀσάλευτον· πότερα τὴν Υἱοῦ βασιλείαν ἐν τούτοις φησὶν, ἤγουν τὴν αὐτοῖς τοῖς ἁγίοις δοθησομένην; εἰ μὲν οὖν ἀμείνω τοῦ μεταπίπτειν εἶναί φασι τήν τε βασιλείαν καὶ ὑπεροχὴν τοῦ Υἱοῦ, πεφλυαρηκότας εἰκῆ κατερυθριάσειν οἶμαι τοὺς δι’ ἐναντίας· εἰ δὲ δὴ μεθέντες τὸν Υἱὸν, ἀπαραποίητον ἔσεσθαι τοῖς ἁγίοις τὸ βασιλεύειν ἐροῦσι, πρῶτον μὲν ἀμείνους καὶ αὐτοῦ φανήσονται τοῦ Χριστοῦ, καὶ μοῖραν ἤδη λαχόντες τὴν ἐπέκεινα τῶν αὐτοῦ, εἰ ὁ μὲν ἀπόβλητον ποιήσεται τὴν ἀρχὴν, οἱ δὲ ἀμήρυτον λαχόντες τὴν εὐθυμίαν καὶ τὸ ἐν βεβαίῳ κεῖσθαι τῆς δόξης διακεκτήσονται· τὸ δὲ δὴ καὶ ἄγροικον ποιεῖσθαι τὴν συκοφαντίαν, πῶς οὐκ ἀπόβλητον κομιδῆ;
Τῆς δὲ εὐποιίας και κοινωνίας, κ. τ. λ.
XIII, 16. Beneficentiæ autem et communionis, elc
Tu vero denuo videsis quomodo hoc loco Deum
Paulus Filium appellat Nam si ipse est qui
creaturam omnem in judicium adducit, unicnique
retribuens secundum opera ejus“, ideoque erga
proximum saum beneficos approbat,dicens: 4 Venite, possidete paratum vobis regnum: esurivi
enim, et dedistis mihi manducare,» et reliqua *:
cur non sit Deus, qui ita sanctorum haud fallaci
voce nominatur, et beneficorum oblationes recipit,
singulisque congruam retributionem confert, atque
ad cœleste regnum sanctorum hominum chorum
transfert? Offeramus itaque laudis sacrificium, labiorum fructum, Creatori nostro Deo. Neque enim
ex area tantum ac torculari, verum etiam ab oraΣὺ δέ μοι δρα πάλιν, ὅπως ἐνθάδε Θεὸν ὁ Παῦλος
τὸν Υἱὸν ἀποκαλεῖ. Εἰ γὰρ αὐτός ἐστιν ὁ σύμπαν
ἄγων εἰς κρίσιν τὸ ποίημα, καὶ ἀποδιδοὺς ἑκάστῳ
κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ, διὰ δὲ τοῦτο τοὺς εὖ ποιοῦντας
τὸν πλησίον ἀποδεχόμενος, καὶ λέγων· «Δεῦτε, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν· ἐπείνασα γάρ, καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν,» καὶ τὰ ἑξῆς,
πῶς οὐκ ἔσται Θεὸς ὁ οὕτως ἀποκεκλημένος διὰ τῆς
ἀψευδοῦς τῶν ἁγίων φωνῆς, καὶ τὰς τῶν εὖ ποιούν
των θυσίας ἀποδεχόμενος, ἀποδιδούς τε ἑκάστῳ τὴν
αὐτῷ πρέπουσαν ἀμοιβὴν, καὶ εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν
βασιλείαν εἰσπέμπων τὸν τῶν ἁγίων χορόν; Αναφέρωμεν οὖν τὴν τῆς αἰνέσεως θυσίαν, τὸν καρπὸν
τῶν χειλέων τῷ κτίσαντι ἡμᾶς Θεῷ· οὐ γὰρ δεῖ μόν
νον ἄλωνος καὶ ληνοῦ, ἀλλὰ καὶ λόγων ἀπάρχεσθαι
δεῖ τῷ Θεῷ, καὶ λόγων πολλῷ μᾶλλον ἢ δραγμάτων,
ὅσῳ καὶ ἡμῖν οἰκειότερος οὗτος ὁ καρπὸς, καὶ αὐτῷ
προσφιλέστερος τῷ τιμωμένῳ Θεῷ. Βότρυν μὲν γὰρ
καὶ ἄσταχυν λαγόνες εκφέρουσι γῆς, καὶ τρέφουσιν
ὄμβρων ἐπιῤῥοαὶ, καὶ γηπόνων θεραπεύουσι χεῖρες
ὕμνον δὲ ἱερὸν τίκτει μὲν εὐλάβεια ψυχῆς, τρέφει δὲ
συνειδὸς ἀγαθὸν, δέχεται δὲ εἰς τὰ ταμιεῖα τῶν οὐρα
νῶν ὁ Θεός. Οσῳ δὲ γῆς ἀμείνων ψυχή, τοσούτῳ καὶ
αὕτη βελτίων ἐκείνης ἡ φορά. Διά τοι τοῦτο καὶ τῶν
προφητῶν τις, ἀνὴρ θαυμαστὸς καὶ μέγας, Ὡσης
ὄνομα αὐτῷ, τοῖς τῷ Θεῷ προσκεκρουκόσι, καὶ μέλο
λουσιν ἵλεων καταστήσειν αὐτὸν, παρήνει λέγων·
• Φέρετε μεθ' ἑαυτῶν οὐχὶ βοῶν ἀγέλας, οὐδὲ σε μι
δάλεως μέτρα τόσα καὶ τόσα, οὐδὲ τρυγόνα και περιστερὰν, οὐδὲ ἄλλο τι τῶν τοιούτων οὐδὲν, ἀλλὰ φέρετε ferte orationem, “., Atqui, dicet fortasse aliμεθ᾿ ἑαυτῶν λόγους.» Καὶ ποία θυσία λόγος;
εἴποι τις ἄν. Μεγίστη μὲν οὖν καὶ σεμνοτάτη καὶ
τῶν ἄλλων ἀπασῶν βελτίων. Καὶ τίς ταῦτά φησιν;
Αὐτὸς ὁ Δαβίδ· τῷ γὰρ Θεῷ ποτε ευχαριστήρια θύων
ἐπὶ νίκῃ πολέμου γεγενημένῃ, ούτωσί πώς φησιν·
• Δινέσω τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ μου μετ' ᾠδῆς, μεγαλυνῶ αὐτὸν ἐν αἰνέσει.» Εἶτα τῆς θυσίας ταύτης
τὴν ὑπεροχὴν ἡμῖν ἐνδεικνύμενος, ἐπήγαγε ο Καὶ
ἀρέσει τῷ Θεῷ ὑπὲρ μόσχον νέον κέρατα εκφέροντα
καὶ ὁπλάς.» Ταῦτα ἱερεῖα καὶ ἡμεῖς θύσωμεν, καὶ τὸ
θυσιαστήριον ἀπὸ τῶν θυμάτων τούτων αἱμάξωμεν
τὸ πνευματικόν
tione primitias afferre ad Deum decet: imo vero
orationis potius oblationem quam manipulorum,
quatenus bujusmodi fructus nobis præcipue congruus est, et honorato Deo gratior. Nam racemum
el spicas terre latera gignunt, imbres educant,
agricolarum excolunt manus: at sacrum hymnum
parit animæ pietas, bona conscientia alit, in cœli
horrea recipit Deus. Quanto autem melior anima
tellure est, tanto et illius fructus praestantior. Quaniobrem et propheta quidam, admirabilis magnusque vir, cui nomen Oseæ, homines qui Deum læserant eumque placare volebant, hortabatur dicens:
• Ferte vobiscum non boum greges, neque simila
mensuras quaslibet, neque turturem aut columbam,
nec aliud quidquamı hujusmodi, sed vobiscum afquis: Quodnam sacrifcii genus oratio est? Maximum, inquam, et sanctissimum, et cæterorum omnium optimum. Quis porro id affirmat? Ipse David: nam Deo quondam eucharisteria sacrificans
pro victoria ex bello relata, sic ait“: ‹ Laudabo
nomen Dei mei cum cantico, magnificabo eum
laude.. Deinde hujusmodi sacrificii excellentiam
nobis ostendens addidit: Placebitque Deo præ novello vitulo jam cornua producente et ungulas. ›
Hasce victimas nos quoque immolemus, et altare
spiritale bujusmodi hostiarum sanguine cruentemus.
In codice Syriaco antiquissimo Vatic. C1V, inter diversorum ad Pauli Epistolas expositiones hoc quoque
Cyrilli fragmentum legitur, quod Latine hic exhibebimus. Cyrillus in sua explanatione Epistolæ ad Hebræos
(νε, 4-6). Ait sapientissimus Paulus: Impossibile est eos qui semel sunt baptizati,, etc. Nunc hujusmodi
verborum sententiam spectemus. Judæi nonnulli, evangelicis præceptis illecti, Christo credentes baptizabantur, fiebantque Spiritus sancti participes per impositionem manuum apostolorum, verbaque divina
** Osee XIV,
** Matth. xv),
» Matth. xxv,
Num quid præterea Cyrilli sit in postremis
Mediolanensis codicis paginis, cognosci nequit, quia
margine circumciso, nomina auctorum, ex quibus
catena conficitur pessumdata fuerunt.
Videmus tolo fere hoc commentario in Paull
Epistolam ad Hebræos pugnantem Cyrillum contra
Arianos, qui idcirco dictam Epistolam canone expungebant, ut ait Theodoretus in sui Commentarii
PATROL. GR. LXXIV.
3. * Psal. Lxviii, 31.
prologo. Atque hæc fortasse causa est cur in duobus Ambrosianæ bibliothecæ palimpsestis a me olim
detectis, ubi Ulphila Arianorum episcopi duplex
exemplar est Pauli Epistolarum ad Gothicam linguam translatarum, illa quidem ad Hebræos desideretur. De Ulpbilæ Arianismo docte vir cl. amicus poster Carolus comes Castillionæus post Epist.
I ad Thessalonicenses.
PG 74:997τὸ μὲν γὰρ χρῆναι κρατεῖν καὶ βασιλεύειν τῶν ὅλων, προσήκοι ἂν οὐχ ἑτέρῳ μᾶλλον ἢ αὐτῷ τῷ Χριστῷ οὐκ ἐπίκτητον ἢ δοτὸν πλουτοῦντι τὸ χρῆμα, καθάπερ ἡμεῖς, ἀλλὰ τοῖς τῆς φυσικῆς κυριότητος ἑπόμενον λόγοις· οἱ δέ γε συμπάσχοντες καὶ συμβασιλεύσομεν αὐτῷ, καθὼς γέγραπται. οὐκοῦν ὁ μὲν τοῦ κατάρχειν κύριος, εἰσποίητοι δὲ ἡμεῖς καὶ τρόπῳ τῷ κατὰ μέθεξιν ἐκτετιμημένοι· συμβασιλεύσουσι γὰρ βασιλεύοντι τῷ Χριστῷ. εἶτα πῶς ἀσάλευτον ἕξουσι τὴν ἐπὶ τῷδε φιλοτιμίαν καὶ διηνεκῶς βασιλεύσουσιν, εἰ κατασεισθήσεται καὶ καταλήξει τὸ τοῦ Χριστοῦ κράτος, οὗ μετόχους αὐτοὺς εἶναί φαμεν; καὶ εἰ τῆς βασιλείας αὐτοῖς ὁ χορηγὸς καὶ πρύτανις ἀποπεπαύσεται τῆς ἀρχῆς, ποῦ τὰ αὐτῶν ἔτι κείσεται τοῖον ἔχοντα βάραθρον; ποῦ γὰρ ἔτι συμμεθέξουσιν, εἰ τὸ κεκληκὸς εἰς δόξαν ἀσθενεῖ; ἢ οὐκ ἀνάγκη συγκατολισθεῖν τοῖς ἀνέχουσι τὸ ἀνεχόμενον, καὶ τοῖς κατωτάτοις βόθροις ἐνιζῆσαι τὰ ἐπερηρεισμένα, ὑποσπασθέντος τοῦ ἐρείδοντος; ὅτε τοίνυν ἡ τῆς εὐκλείας κρηπὶς καὶ ὁ τῆς εὐημερίας θεμέλιος κατασεισθήσεται κατ’ αὐτοὺς, συνοιχήσεταί που πάντως εἰς τὸ δυσκλεές τε καὶ ἐν ὑφέσει καὶ ἡ τῶν ἄλλων ἐλπίς·
τὸ οὖν Ὅταν παραδῷ τὴν βασιλείαν, οὐ τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι ταύτην ἀποθήσει, ἀλλ’ ὅτι ὑφ’ ἑτέρων ἐχομένην ἐκσπάσας προσάξει τῷ Πατρί· συγκατάρξει γεμὴν τούτῳ καὶ αὐτός. Ἰησοῦς Χριστὸς χθὲς καὶ σήμερον· ὁ αὐτὸς καὶ εἰς αἰῶνας. Τῶν φωνῶν αἱ μὲν θεοπρεπεῖς, ὡς τό Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί· αἱ δὲ ἀνθρωποπρεπεῖς, ὡς τό Νῦν δὲ ζητεῖτέ με ἀποκτεῖναι, ἄνθρωπον ὃς τὴν ἀληθείαν λελάληκα ὑμῖν [αἱ δὲ μέσαι, ὧν αὕτη· Χριστὸν γὰρ εἰπὼν] χθὲς καὶ σήμερον εἶναί φησι καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. ἰδοὺ δὴ σαφῶς ὁ πνευματοφόρος, ὁ παρὰ αὐτοῦ Χριστοῦ τὸ περὶ αὐτοῦ μεμαθηκὼς μυστήριον, τὸ ἐν ἀτρέπτῳ καὶ ἀμεταποιήτῳ φύσει κεῖσθαι τὸν Υἱὸν ὁμολογεῖ, ὅπερ ἴδιόν ἐστι μόνου τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἑτέρῳ δὲ πρόσεστι τῶν γενητῶν οὐδενί. οὐκοῦν εἰ μόνος ἄτρεπτος ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ἐν ταυτότητι δὲ φύσεως καὶ ὁ Υἱὸς, ἀεὶ τοῦτο ὢν ὅπερ καὶ ὁ γεννήσας αὐτὸν, πῶς ἂν εἴη τῶν γενητῶν εἷς ὁ μόνος τῷ φύσαντι κατὰ τὸν ἄφραστον τῆς οὐσίας λόγον ἁμιλλώμενος, καὶ τοῦτο ὢν κατὰ φύσιν, ὅπερ ἐστὶν ὁ Πατὴρ, δίχα μόνου τοῦ εἶναι πατήρ;
PG 74:999ὅτι γὰρ οὐκ ἀλλοιοῦται γεγονὼς ἄνθρωπος καθ’ ἡμᾶς ὁ Λόγος, ἐν τούτοις διαμεμήνυκεν ὁ πνευματοφόρος. καὶ σημαντικὸν μὲν τοῦ παρῳχηκότος χρόνου ποιεῖται τὸ χθὲς, τοῦ γεμὴν ἐνεστῶτος τὸ σήμερον, τοῦ δὲ ἐσομένου καὶ μέλλοντος τό Εἰς τοὺς αἰῶνας· εἰ δὲ τὸ χθὲς καὶ σήμερον ἀντὶ τοῦ προσφάτου τινὲς δεχόμενοι διατείνονται, ὁ χθὲς καὶ σήμερον πῶς ἂν εἴη καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας; μεταστήσομεν καὶ ἡμεῖς τὴν τῆς ἐρωτήσεως δύναμιν εἰς τὸ ἔχον ἐναντίως· ὁ γὰρ εἰς τοὺς αἰῶνας ὢν Λόγος, πῶς ἂν λάβοι τὸ χθὲς καὶ σήμερον ἐφ’ ἑαυτῷ, εἴπερ ἐστὶν εἷς ὁ Χριστὸς, καὶ οὐ μεμέρισται, κατὰ τὴν Παύλου φωνήν; ἢ δηλονότι Ἰησοῦς Χριστὸς χθὲς καὶ σήμερον σωματικῶς, ὁ αὐτὸς πνευματικῶς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. Διδαχαῖς ποικίλαις καὶ ξέναις μὴ παραφέρεσθε. Τὸ δὲ παραφέρεσθαι εἴρηται ἐκ μεταφορᾶς τῶν μαινομένων, τῶν τῇδε κἀκεῖσε περιφερομένων· ἢ τῶν εὐπαραφόρως ἐν ἴσῳ δόναξιν ἐς τὸ ἀεὶ προσωθοῦν εὐκόλως μετακλινομένων, καὶ μηδὲν βέβαιον ἐχόντων· καίτοι Παύλου μὲν διακεκραγότος Ἑδραῖοι γίνεσθε, ἀμετακίνητοι·
αὐτοῦ δὲ τοῦ Δεσπότου τὸ λίαν εὐπάροιστον καὶ εὐδιαπτόητον τοῦ τρόπου τὴν ἀνωτάτω τοῖς ἔχουσι τιθέντος διαβολὴν, καὶ δίκην ὁρίζοντος τῇ νόσῳ τὴν ἀποστροφήν· ἔφη γὰρ ὧδε περί τινων Ἠγάπησαν κινεῖν πόδας αὐτῶν καὶ οὐκ ἐφείσαντο, καὶ ὁ Θεὸς οὐκ εὐδόκησεν ἐν αὐτοῖς· τὸ γάρ τοι βεβαίως τε καὶ ἀκλινῶς ἱδρυμένον πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν τελούντων εἰς ὄνησιν ἀσφαλές τε καὶ ἄσυλον. Ὧν γὰρ εἰσφέρεται ζῴων τὸ αἷμα κ.τ.λ. Εἰσὶ δὲ καὶ ἕτεροι πλεῖστοι λόγοι περὶ τούτων, ἀλλὰ παρείσθωσαν νῦν διὰ τὸ πλῆθος· ἀπέθανε μέντοι κατὰ τὴν σάρκα Χριστὸς, ἵνα ἡμᾶς καθαρίσῃ τῷ ἰδίῳ αἵματι. Τοίνυν ἐξερχώμεθα πρὸς αὐτὸν κ.τ.λ. Φέρωμεν τοίνυν τὸν ὀνειδισμὸν αὐτοῦ, τουτέστι τὸν ὑπὲρ ἡμῶν σταυρόν· οὕτω καὶ αὐτὸς ἔφη Ὃς οὐ λαμβάνει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καὶ ἀκολουθεῖ ὀπίσω μου οὐκ ἔστι μου ἄξιος· τὸ δὲ ἔξω τῆς πύλης, ἔξω τοῦ κόσμου νοεῖν ἔοικε· ζωῆς γὰρ ἡμᾶς ἐξίστησι κοσμικῆς τὸ θέλειν ἕπεσθαι τῷ Χριστῷ. Τῆς δὲ εὐποιί̈ας καὶ κοινωνίας κ.τ.λ. Σὺ δέ μοι ὅρα πάλιν, ὅπως ἐνθάδε Θεὸν ὁ Παῦλος τὸν Υἱὸν ἀποκαλεῖ·
PG 74:1001εἰ γὰρ αὐτός ἐστιν ὁ σύμπαν ἄγων εἰς κρίσιν τὸ ποίημα, καὶ ἀποδιδοὺς ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ, διά τε τοῦτο τοὺς εὖ ποιοῦντας τὸν πλησίον ἀποδεχόμενος καὶ λέγων Δεῦτε, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν, ἐπείνασα γὰρ καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν, καὶ τὰ ἑξῆς, πῶς οὐκ ἔσται Θεὸς ὁ οὕτως ἀποκεκλημένος διὰ τῆς ἀψευδοῦς τῶν ἁγίων φωνῆς, καὶ τὰς τῶν εὖ ποιούντων θυσίας ἀποδεχόμενος, ἀποδιδούς τε ἑκάστῳ τὴν αὐτῷ πρέπουσαν ἀμοιβὴν, καὶ εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν εἰσπέμπων τὸν τῶν ἁγίων χορόν; Κυρίλλου ἐκ τῆς ἑρμηνείας τῆς πρὸς Ἑβραίους ἐπιστολῆς. Εἰ γὰρ καὶ λέγοιτο τυχὸν ἡνῶσθαι σαρκὶ καθ’ ὑπόστασιν ὁ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἀλλ’ οὐκ ἀνάχυσίν τινα τὴν εἰς ἀλλήλας τῶν φύσεων πεπράχθαι φαμὲν, μενούσης δὲ μᾶλλον ἑκατέρας τοῦθ’ ὅπερ ἐστὶν, ἡνῶσθαι σαρκὶ νοοῦμεν τὸν Λόγον. Κυρίλλου ἐκ τῶν εἰς πρὸς Ἑβραίους δευτέρου τόμου. Φάσκοντες εἶναι σοφοὶ ἐμωράνθησαν κατὰ τὸ γεγραμμένον· ἀποδιιστάντες γὰρ ἀλλήλων τὰς δύο φύσεις, καὶ ἀνὰ μέρος ἡμῖν ἑκατέραν ἀσυναφῆ θατέρας δεικνύοντες, ἐν μόνοις προσώποις φασὶ γενέσθαι τὴν ἕνωσιν·
PG 74:1003καὶ ὡς ἔν γε ψιλῇ συναινέσει καὶ ταυτοβουλίᾳ καὶ θελημάτων ῥοπαῖς· κατ’ ἐκεῖνό που τάχα τὸ ἐν ταῖς πράξεσι τῶν ἁγίων ἀποστόλων γεγραμμένον Τοῦ δὲ πλήθους τῶν πιστευσάντων ἦν ἡ καρδία καὶ ἡ ψυχὴ μία. ἑκάστου γὰρ τῶν πεπιστευκότων κατά γε τὸν τῆς ἰδίας ὑποστάσεως λόγον διεσχοινισμένου τῶν ἄλλων, ὅσον ἧκεν εἰς ταυτοβουλίαν καὶ τὴν ἑνότητα τῆς πίστεως, ψυχὴ πάντων εἶναι μία λέγεται καὶ καρδία· ἆρα οὖν καὶ κατὰ τοῦτον καὶ αὐτοὶ τὸν τρόπον, τῶν προσώπων τὴν ἕνωσιν ὁμολογεῖν ἐγνώκασι; Καὶ μετὰ βραχέα· Καὶ οὐδέπω φαμὲν ἐν τῷ ἀνθρωπίνῳ σώματι τὴν τοῦ Θεοῦ Λόγου περιγεγράφθαι φύσιν· ἄποσον γὰρ τὸ θεῖον. Εἶτα ἐπάγει· Ὄψεταί τις ἐν Χριστῷ τὸ ἀνθρώπινον τελείως ἔχον, κατά γε τὸν τῆς ἰδίας φύσεως λόγον· ὁμοίως τε τέλειον τὸν ἐκ Θεοῦ φύντα Λόγον· πλὴν ἕνα τὸν ἐξ ἀμφοῖν ὁμολογήσει Χριστὸν καὶ Υἱὸν, οὐ προσώπων ἑνώσει μόνον συντιθεὶς τὴν οἰκονομίαν, συλλέγων δὲ μᾶλλον εἰς ἓν τὰς φύσεις ἀποῤῥήτως γε καὶ ὑπὲρ λόγον, ὡς αὐτὸς ἔγνω ὁ Θεός. καὶ οὐ δήπου φαμὲν ἀνάχυσιν ὥσπερ τινὰ συμβῆναι περὶ τὰς φύσεις, ὡς μεταστῆναι μὲν τὴν τοῦ Λόγου φύσιν εἰς τὴν τοῦ ἀνθρώπου τυχόν·
PG 74:1005ἀλλ’ οὐδὲ αὖ τὴν ἀνθρωπίνην εἰς τὴν αὐτοῦ τοῦ Λόγου· νοουμένης δὲ μᾶλλον καὶ ὑπαρχούσης ἑκατέρας ἐν τῷ τῆς ἰδίας φύσεως ὅρῳ, πεπράχθαι φαμὲν τὴν ἕνωσιν, ἐνοικήσαντος τοῦ Λόγου σωματικῶς τῷ ἐκ παρθένου ναῷ. Καὶ μετ’ ὀλίγα· Εἴ τις οὖν ἄρα λέγει μόνων προσώπων τὴν ἕνωσιν, ἀποδιιστὰς ὁλοτρόπως ἀλλήλων τὰς φύσεις, ἔξω τῆς εὐθείας φέρεται τρίβου. Κυρίλλου ἐκ τῆς αὐτῆς ἑρμηνείας. Ὅρα τοίνυν καὶ ἐν δυσὶ τοῖς χιμάροις τὸν ἕνα Χριστὸν, τουτέστι Θεὸν ἐνανθρωπηκότα, καὶ ἀποθνήσκοντα μὲν σαρκικῶς ὑπὲρ ἁμαρτίας, ἵνα τῷ ῥαντισμῷ τοῦ ἰδίου αἵματος ὅλην ἁγιάσῃ τὴν Ἐκκλησίαν, μεμενηκότα δὲ πάλιν ἀπαθῆ θεϊκῶς. Κυρίλλου ἐκ τῆς ἑρμηνείας τῆς πρὸς Ἑβραίους ἐπιστολῆς. Εἰ δὲ τετελείωκεν ἡμᾶς δι’ ὕδατος καὶ Πνεύματος, πῶς οὐκ ἐνήργει θεϊκῶς τε ἅμα καὶ ἀνθρωπίνως ὁ αὐτὸς ὑπάρχων, καὶ ὡς ἐν ἑνὶ Θεός τε ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπος; Κυρίλλου ἐκ τῆς ἑρμηνείας τῆς πρὸς Ἑβραίους, δευτέρου τόμου. Συνέβησαν δὲ ἀλλήλαις ἀποῤῥήτως τε καὶ ὑπὲρ νοῦν θεότης καὶ ἀνθρωπότης· καὶ διάφοροι μὲν αἱ φύσεις ὁμολογουμένως, πλὴν εἷς τε καὶ μόνος ἐξ ἀμφοῖν Υἱός. Κυρίλλου ἐκ τοῦ ὑπομνήματος τῆς πρὸς Ἑβραίους ἐπιστολῆς.
Εἰ γὰρ καὶ νοοῖντο διάφοροι καὶ ἀλλήλαις ἄνισοι τῶν εἰς ἑνότητα συνδεδραμηκότων αἱ φύσεις, σαρκὸς δὴ λέγω καὶ Θεοῦ, ἀλλ’ οὖν εἷς τε καὶ μόνος ἐξ ἀμφοῖν Υἱὸς, ἀληθῶς ἔχοντος καὶ ἡμῖν ἀραρότως τοῦ καὶ ἐμψυχῶσθαι ψυχῇ λογικῇ τὸν ἑνωθέντα τῷ Λόγῳ ναόν. Κυρίλλου ἐκ τῆς ἑρμηνείας τῆς πρὸς ἑβραίους ἐπιστολῆς. Οὐ γὰρ ἦν ἀνθρώπου ψιλοῦ καὶ τῶν καθ’ ἡμᾶς ἑνὸς, τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς ἀποπεραίνειν δύνασθαι τὴν ἐνέργειαν, διὰ τοῦτο χάριτι Θεοῦ καὶ αὐτὸ τὸ σῶμα τοῦ δι’ ἡμᾶς ἐνανθρωπήσαντος Λόγου, καίτοι κατὰ φύσιν ὄντος ζωῆς, ὑπὲρ τῆς ἁπάντων σωτηρίας ἐγεύσατο θανάτου, καθά φησιν αὐτὸς ὁ ἱερώτατος Παῦλος, ἵνα μὴ τοῦ γηί̈νου σώματος ἔργον εἶναι νομισθείη τὸ καταργῆσαι θάνατον, αὐτοῦ δὲ δὴ μᾶλλον τοῦ ἑνωθέντος αὐτῷ καὶ παρ’ αὐτὸ ἑτέρου κατὰ φύσιν ὑπάρχοντος Λόγου.
End of PG 74.≣ read PG 74 as one pagePG 75 begins →