LIBER DE CUSTODIA CORDIS. σωτηρίας, καὶ ῥυσθέντες ἀπὸ πάσης περιεργείας καὶ δολιότητος τοῦ ἀντικειμένου καταξιωθῆτε ἄπτωτοι καὶ ἀκαταγώνιστοι, εὑρεθῆναι ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς διαγνώσεως τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ζωοποιῷ Πνεύματι αὐτοῦ νῦν, καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς ἀτελευτήτους αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.] Κεφάλαια τοῦ ἁγίου Μακαρίου μεταφρασθέντα παρὰ Συμεὼν τοῦ Λογοθέτου ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΠΕΡΙ ΦΥΛΑΚΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΛΟΓΟΣ. . Α΄. Πως δύναται λέγειν ὁ τυχών, ὅτι νηστεύων, καὶ ξενιτεύων, καὶ ψωμίζων μου τὰ ὑπάρχοντα ἅγιος εἰμι ; "Αγιός ἐστιν, οὐ καθαρθεὶς τὸν ἔσω ἄνθρωπον ; nunc et semper, et in infinita sæcula sæculorum. Amen. S. P. N. MACARII ÆGYPTII OPUSCULA ASCETICA. (GALLAND. Biblioth. Patr. t. VII, p. 161.) Hæc opuscula sub sancti Macarii Ægyptii nomine primus edidit ex Francisci Turriani Societatis Jesu codice antiquo Petrus Possinus Tolosa in-4, exinde a Georgio Pretio inter Macariana opera, Lipsiæ, 1714, in-8, et a Gallandio in Bibliotheca Veterum Patrum denuo sunt recusa. Hæc opuscula non esse quidem genuina sancti Macarii opera, sed ex ejusdem homiliis fuisse compilata ex comparatione opusculorum cum homiliis patet et insuper comprobatur fide codicum Græc. Bibliothecæ Cæsarem Vindobonensi nris CIV, olim CCXL, in-fol.), CXL (olim CLXXIX, in-4), CLXXIX (olim CLVI, in-4), CXCII (olim CCXXXIV in-4). Codex CIV etiam Simeonem Logothetam qui floruit sæculi duodecimi priore parte (1152), opusculorum compilatorem esse diserte prodit. Opuscula enim ibidem ita leguntur inscripta : (sic) pv Sancti Macarii capita a Simeone Logotheta transcripta. EDIT. MACARII MAGNI DE CUSTODIA CORDIS LIBER. Quomodo potest dicere quilibet : Jejunans, peregre degens, divisis dispertitisque bonis meis om- nibus, sanctus sum ? An ille sanctus est, qui nondum

Α οὐ γὰρ ἡ ἀποχὴ τῶν κακῶν ἐστιν ἡ κάθαρσις, ἀλλ᾽ ἡ κατὰ συνείδησιν τελεία κάθαρσις. Είσελθε γάρ, ὦ οὗτος, διὰ τῆς τῶν λογισμῶν σου ἐπιτάσεως πρὸς τὸν αἰχμάλωτον, καὶ δοῦλον τῆς ἁμαρτίας νοῦν σου, καὶ ἶδε τὸν κατώτερον τοῦ νοῦ καὶ βαθύτερον τῶν λογι σμῶν, εἰς τὰ λεγόμενα ταμεία τῆς ψυχῆς σου τὸν ἔρποντα καὶ ἐμφωλεύοντα ὄφιν, τὸν φονεύσαντά σε διὰ τῶν καιριωτέρων τῆς ψυχῆς σου μελῶν· ἄβυσσος γάρ ἐστιν ἀκατάληπτος ή καρδία· καὶ ἐὰν τοῦτον φονεύσῃς, καύχησαι τῷ Θεῷ περὶ καθαρότητος· εἰ δὲ μὴ, ταπεινωθεὶς ὡς ἐνδεὴς καὶ ἁμαρτωλὸς ὑπὲρ τῶν κρυφίων σου δεόμενος τοῦ Θεοῦ. Β'. Ὁ ἀληθινὸς θάνατος ἔνδοθεν ἐν τῇ καρδίᾳ κέ. κρυπται, καὶ ὁ ἄνθρωπος ἔσω νενέκρωται. Ε' τις οὖν μεταβέβηκεν ἐκ τοῦ θανάτου εἰς τὴν ζωὴν ἐν τῷ κρυπτῷ, οὗτος ἀληθῶς εἰς τοὺς αἰῶνας ζῇ, καὶ οὐκ ἀποθνήσκει· ἀλλ᾽ εἰ καὶ τὰ σώματα τῶν τοιούτων λύεται πρὸς καιρόν τινα, ἀλλ᾽ οὖν ἡγιασμένα τέ εἰσι καὶ ἐγείρονται σὺν δόξῃ· διὸ καὶ ὕπνον λέγομεν τὴν κοίμησιν τῶν ἁγίων. Γ'. Ολος ὁ ἀγὼν τοῦ ἀντικειμένου οὗτός ἐστιν, ἵνα δυνηθῇ τὸν νοῦν ἡμῶν ἀπὸ τῆς πρὸς Θεὸν μνήμης καὶ ἀγάπης ἐκσπᾶσαι, δελεάσμασι γηΐνοις χρώμε νος, καὶ ἀπὸ τοῦ ὄντος καλοῦ παρεκτρέπων ἐπὶ τὰ δοκήσει, ἀλλ' οὐκ ὄντως καλά. Πᾶν γὰρ ὁ ἐὰν ποιῇ ἄνθρωπος καλὸν, σπιλοῦν καὶ μιαίνειν ὁ πονηρὸς βούλεται, καὶ τὴν ἰδίαν ἐπεισπορὰν τῆς κενοδοξίας ἢ ὀνήσεως τῇ ἐντολῇ συμμίγειν ἀγωνίζεται· ἵνα μὴ διὰ Θεὸν καὶ μόνον κατὰ προθυμίαν ἀγαθὴν τὸ γινό μενον ἀγαθὸν γένηται. Δ'. Τί οὖν ; ἡμεῖς οἱ μηδόλως εἰς τὴν καρδίαν εἰσ ελθόντες, πῶς ἀρξώμεθα ; διὰ νηστείας καὶ προσευ- χῆς ἔξω ἑστῶτες κρούομεν, καθὼς ὁ Κύριος ἐκέλευσεν εἰπών· Κρούετε καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν. Ἐὰν γὰρ ἐμμείνωμεν τῷ λόγῳ τοῦ Κυρίου, καὶ τῇ πτωχείᾳ, καὶ τῷ ταπεινῷ φρονήματι, καὶ πάσαις ταῖς τῶν ἐντο λῶν ἀρεταῖς νυκτὸς καὶ ἡμέρας κρούοντες εἰς τὴν πνευματικὴν τοῦ Κυρίου θύραν, δυνησόμεθα τυχεῖν τοῦ ζητουμένου. Διὰ ταύτης γὰρ τῆς θύρας δύναται ἀπολυτρώσεως τυχεῖν πᾶς ὁ βουλόμενος φυγεῖν τοῦ σκότους. Εὑρίσκει γὰρ ἐκεῖ τὴν ἐλευθερίαν τῆς ψυ χῆς, καὶ ἀπολαμβάνει τοὺς λογισμοὺς αὐτῆς, καὶ κτᾶται τὸν ἐπουράνιον βασιλέα Χριστόν. Ε'. Ὅταν ὁ νοῦς ἐπιλάθηται τῆς νοερᾶς καὶ εὐσεβοῦς θλίψεως, τότε καὶ τῶν ἐντολῶν ἐπελάθετο· καὶ ὅθεν ἂν δοκῇ τρέχειν, παρεκτρέπεται τῆς λείας, καὶ σκολιά- ζων πολιτεύεται. Διὰ τοῦτο συναντᾷ θηρίοις. Εἰ γὰρ μὴ τὸν τῆς εὐχῆς καὶ ἐλπίδος κόπον ἐκκόπτομεν, οὐκ ἂν ἐπλημμελήσαμεν· τοῖς γὰρ περὶ ψυχῆς θλι S. MACARII EGYPTII emundavit interiorem hominem? non enim qualis cunque abstinentia a malis, sed quæ intimos con- scientiæ sinus omni inquinamento cum diligentia expurgat, perfecta demum emundatio est. Ergo in- gredere sis heus tu, in laxa penitus conclavia late intus vagantium cogitationum tuarum, ad tuam captivam et servam peccati mentem; et vidc in in- timo ejus fundo, sub turba bullientium cogitatio - num, in ipsis, quæ animæ penetralia dicuntur, oc- cultissimis conscientiæ recessibus, reptantem ai- dulantemque angnem, qui te occidit, veneno suo insectis vitalibus animæ tuæ partibus ac membris. Abyssus enim imperscrutabilis cor est, et si quidem istum interfeceris, tunc sane aude apud Deum glo- riari de tua puritate: sin minus, humiliatus, ut indigens et peccator, accede ad Deum, et coram illo procide orans, ut te ab occultis tuis mundet. II. Vera mors intus in corde abscondita est, qua B exterior homo, utcunque spirare videatur, revera est mortuus. Si quis igitur in illo arcano cordis a morte ad vitam transit, is vere vivit vita perenni, nec amplius moritur. Etsi enim talium quoque cor- pora, separantibus se statuto tempore ab iis anima- bus, certo spatio solvuntur, eadem women, utpote sanctificata, resurgent cum gloria. Propterea som- num vocamus mortem sanctorum. III. Totum adversarii certamen in eo desudat, ut queat mentem nostram a Dei recordatione et amore abstrahere, illecebras ad id adhibens ter- renas, omnique arte satagens affectum sensumque nostrum ab eo, qui unus vere ponus est, ad ea, quæ sola opinione, non autem solida veritate, bona sunt, avertere. Quodcunque enim homo bo- C num facit, polluere ac contaminare improbus co- natur, maximeque contendit, cum quem videt legi observandæ operam dantem, operi bono aut vanæ gloriæ, aut tumidæ sui præsidentiæ labem inspergere, ne Dei solius causa, et ex bono vereque lau- dabili proposito, quod exterius bene sit interius geratur. IV. Quid igitur? nos nunquam ac nusquam soliti in cor nostrum ingredi, quomodo incipiemus? Per jejunium et orationem foris stantes pulsemus, prout Dominus jussit, dicens : Pulsate et aperietur vobis 1. Si enim permanserimus in verbo Domini et in sensu intime demisso mendicitatis et vilitatis nostræ ; ac simul exercitio cuncţarum quæ per mandata impe- rantur, virtutum, nocte ac die perseveraverimus pulsantes spiritualem Domini januaın, poterimus potiri eo, quod quærimus. Per hanc enim januam potest liberationem assequi quicunque vult fugere a captivitate tenebrarum. Invenit quippe ibi liber- tatem animæ, et recipit congruas ipsi cogitationes; ac tandem eo usque provehitur, ut possideat cœle- stem regem Christum. 160-162 V. Quando mens oblita fuerit mentalis et piæ afflictionis, tunc et mandatorum obliviscitur; quando videtur currere, errat a via plana, et obli- quis gyrans semitis ambulat: propter quod in fe- ras incurrit bestias. Nisi enim orationis et spei la- borom excidissemus, non utique peccavissemus. * Matth. v, 7; Luc. 18, 9. D

Α οὐ γὰρ ἡ ἀποχὴ τῶν κακῶν ἐστιν ἡ κάθαρσις, ἀλλ᾽ ἡ κατὰ συνείδησιν τελεία κάθαρσις. Είσελθε γάρ, ὦ οὗτος, διὰ τῆς τῶν λογισμῶν σου ἐπιτάσεως πρὸς τὸν αἰχμάλωτον, καὶ δοῦλον τῆς ἁμαρτίας νοῦν σου, καὶ ἶδε τὸν κατώτερον τοῦ νοῦ καὶ βαθύτερον τῶν λογι σμῶν, εἰς τὰ λεγόμενα ταμεία τῆς ψυχῆς σου τὸν ἔρποντα καὶ ἐμφωλεύοντα ὄφιν, τὸν φονεύσαντά σε διὰ τῶν καιριωτέρων τῆς ψυχῆς σου μελῶν· ἄβυσσος γάρ ἐστιν ἀκατάληπτος ή καρδία· καὶ ἐὰν τοῦτον φονεύσῃς, καύχησαι τῷ Θεῷ περὶ καθαρότητος· εἰ δὲ μὴ, ταπεινωθεὶς ὡς ἐνδεὴς καὶ ἁμαρτωλὸς ὑπὲρ τῶν κρυφίων σου δεόμενος τοῦ Θεοῦ. Β'. Ὁ ἀληθινὸς θάνατος ἔνδοθεν ἐν τῇ καρδίᾳ κέ. κρυπται, καὶ ὁ ἄνθρωπος ἔσω νενέκρωται. Ε' τις οὖν μεταβέβηκεν ἐκ τοῦ θανάτου εἰς τὴν ζωὴν ἐν τῷ κρυπτῷ, οὗτος ἀληθῶς εἰς τοὺς αἰῶνας ζῇ, καὶ οὐκ ἀποθνήσκει· ἀλλ᾽ εἰ καὶ τὰ σώματα τῶν τοιούτων λύεται πρὸς καιρόν τινα, ἀλλ᾽ οὖν ἡγιασμένα τέ εἰσι καὶ ἐγείρονται σὺν δόξῃ· διὸ καὶ ὕπνον λέγομεν τὴν κοίμησιν τῶν ἁγίων. Γ'. Ολος ὁ ἀγὼν τοῦ ἀντικειμένου οὗτός ἐστιν, ἵνα δυνηθῇ τὸν νοῦν ἡμῶν ἀπὸ τῆς πρὸς Θεὸν μνήμης καὶ ἀγάπης ἐκσπᾶσαι, δελεάσμασι γηΐνοις χρώμε νος, καὶ ἀπὸ τοῦ ὄντος καλοῦ παρεκτρέπων ἐπὶ τὰ δοκήσει, ἀλλ' οὐκ ὄντως καλά. Πᾶν γὰρ ὁ ἐὰν ποιῇ ἄνθρωπος καλὸν, σπιλοῦν καὶ μιαίνειν ὁ πονηρὸς βούλεται, καὶ τὴν ἰδίαν ἐπεισπορὰν τῆς κενοδοξίας ἢ ὀνήσεως τῇ ἐντολῇ συμμίγειν ἀγωνίζεται· ἵνα μὴ διὰ Θεὸν καὶ μόνον κατὰ προθυμίαν ἀγαθὴν τὸ γινό μενον ἀγαθὸν γένηται. Δ'. Τί οὖν ; ἡμεῖς οἱ μηδόλως εἰς τὴν καρδίαν εἰσ ελθόντες, πῶς ἀρξώμεθα ; διὰ νηστείας καὶ προσευ- χῆς ἔξω ἑστῶτες κρούομεν, καθὼς ὁ Κύριος ἐκέλευσεν εἰπών· Κρούετε καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν. Ἐὰν γὰρ ἐμμείνωμεν τῷ λόγῳ τοῦ Κυρίου, καὶ τῇ πτωχείᾳ, καὶ τῷ ταπεινῷ φρονήματι, καὶ πάσαις ταῖς τῶν ἐντο λῶν ἀρεταῖς νυκτὸς καὶ ἡμέρας κρούοντες εἰς τὴν πνευματικὴν τοῦ Κυρίου θύραν, δυνησόμεθα τυχεῖν τοῦ ζητουμένου. Διὰ ταύτης γὰρ τῆς θύρας δύναται ἀπολυτρώσεως τυχεῖν πᾶς ὁ βουλόμενος φυγεῖν τοῦ σκότους. Εὑρίσκει γὰρ ἐκεῖ τὴν ἐλευθερίαν τῆς ψυ χῆς, καὶ ἀπολαμβάνει τοὺς λογισμοὺς αὐτῆς, καὶ κτᾶται τὸν ἐπουράνιον βασιλέα Χριστόν. Ε'. Ὅταν ὁ νοῦς ἐπιλάθηται τῆς νοερᾶς καὶ εὐσεβοῦς θλίψεως, τότε καὶ τῶν ἐντολῶν ἐπελάθετο· καὶ ὅθεν ἂν δοκῇ τρέχειν, παρεκτρέπεται τῆς λείας, καὶ σκολιά- ζων πολιτεύεται. Διὰ τοῦτο συναντᾷ θηρίοις. Εἰ γὰρ μὴ τὸν τῆς εὐχῆς καὶ ἐλπίδος κόπον ἐκκόπτομεν, οὐκ ἂν ἐπλημμελήσαμεν· τοῖς γὰρ περὶ ψυχῆς θλι S. MACARII EGYPTII emundavit interiorem hominem? non enim qualis cunque abstinentia a malis, sed quæ intimos con- scientiæ sinus omni inquinamento cum diligentia expurgat, perfecta demum emundatio est. Ergo in- gredere sis heus tu, in laxa penitus conclavia late intus vagantium cogitationum tuarum, ad tuam captivam et servam peccati mentem; et vidc in in- timo ejus fundo, sub turba bullientium cogitatio - num, in ipsis, quæ animæ penetralia dicuntur, oc- cultissimis conscientiæ recessibus, reptantem ai- dulantemque angnem, qui te occidit, veneno suo insectis vitalibus animæ tuæ partibus ac membris. Abyssus enim imperscrutabilis cor est, et si quidem istum interfeceris, tunc sane aude apud Deum glo- riari de tua puritate: sin minus, humiliatus, ut indigens et peccator, accede ad Deum, et coram illo procide orans, ut te ab occultis tuis mundet. II. Vera mors intus in corde abscondita est, qua B exterior homo, utcunque spirare videatur, revera est mortuus. Si quis igitur in illo arcano cordis a morte ad vitam transit, is vere vivit vita perenni, nec amplius moritur. Etsi enim talium quoque cor- pora, separantibus se statuto tempore ab iis anima- bus, certo spatio solvuntur, eadem women, utpote sanctificata, resurgent cum gloria. Propterea som- num vocamus mortem sanctorum. III. Totum adversarii certamen in eo desudat, ut queat mentem nostram a Dei recordatione et amore abstrahere, illecebras ad id adhibens ter- renas, omnique arte satagens affectum sensumque nostrum ab eo, qui unus vere ponus est, ad ea, quæ sola opinione, non autem solida veritate, bona sunt, avertere. Quodcunque enim homo bo- C num facit, polluere ac contaminare improbus co- natur, maximeque contendit, cum quem videt legi observandæ operam dantem, operi bono aut vanæ gloriæ, aut tumidæ sui præsidentiæ labem inspergere, ne Dei solius causa, et ex bono vereque lau- dabili proposito, quod exterius bene sit interius geratur. IV. Quid igitur? nos nunquam ac nusquam soliti in cor nostrum ingredi, quomodo incipiemus? Per jejunium et orationem foris stantes pulsemus, prout Dominus jussit, dicens : Pulsate et aperietur vobis 1. Si enim permanserimus in verbo Domini et in sensu intime demisso mendicitatis et vilitatis nostræ ; ac simul exercitio cuncţarum quæ per mandata impe- rantur, virtutum, nocte ac die perseveraverimus pulsantes spiritualem Domini januaın, poterimus potiri eo, quod quærimus. Per hanc enim januam potest liberationem assequi quicunque vult fugere a captivitate tenebrarum. Invenit quippe ibi liber- tatem animæ, et recipit congruas ipsi cogitationes; ac tandem eo usque provehitur, ut possideat cœle- stem regem Christum. 160-162 V. Quando mens oblita fuerit mentalis et piæ afflictionis, tunc et mandatorum obliviscitur; quando videtur currere, errat a via plana, et obli- quis gyrans semitis ambulat: propter quod in fe- ras incurrit bestias. Nisi enim orationis et spei la- borom excidissemus, non utique peccavissemus. * Matth. v, 7; Luc. 18, 9. D

Α οὐ γὰρ ἡ ἀποχὴ τῶν κακῶν ἐστιν ἡ κάθαρσις, ἀλλ᾽ ἡ κατὰ συνείδησιν τελεία κάθαρσις. Είσελθε γάρ, ὦ οὗτος, διὰ τῆς τῶν λογισμῶν σου ἐπιτάσεως πρὸς τὸν αἰχμάλωτον, καὶ δοῦλον τῆς ἁμαρτίας νοῦν σου, καὶ ἶδε τὸν κατώτερον τοῦ νοῦ καὶ βαθύτερον τῶν λογι σμῶν, εἰς τὰ λεγόμενα ταμεία τῆς ψυχῆς σου τὸν ἔρποντα καὶ ἐμφωλεύοντα ὄφιν, τὸν φονεύσαντά σε διὰ τῶν καιριωτέρων τῆς ψυχῆς σου μελῶν· ἄβυσσος γάρ ἐστιν ἀκατάληπτος ή καρδία· καὶ ἐὰν τοῦτον φονεύσῃς, καύχησαι τῷ Θεῷ περὶ καθαρότητος· εἰ δὲ μὴ, ταπεινωθεὶς ὡς ἐνδεὴς καὶ ἁμαρτωλὸς ὑπὲρ τῶν κρυφίων σου δεόμενος τοῦ Θεοῦ. Β'. Ὁ ἀληθινὸς θάνατος ἔνδοθεν ἐν τῇ καρδίᾳ κέ. κρυπται, καὶ ὁ ἄνθρωπος ἔσω νενέκρωται. Ε' τις οὖν μεταβέβηκεν ἐκ τοῦ θανάτου εἰς τὴν ζωὴν ἐν τῷ κρυπτῷ, οὗτος ἀληθῶς εἰς τοὺς αἰῶνας ζῇ, καὶ οὐκ ἀποθνήσκει· ἀλλ᾽ εἰ καὶ τὰ σώματα τῶν τοιούτων λύεται πρὸς καιρόν τινα, ἀλλ᾽ οὖν ἡγιασμένα τέ εἰσι καὶ ἐγείρονται σὺν δόξῃ· διὸ καὶ ὕπνον λέγομεν τὴν κοίμησιν τῶν ἁγίων. Γ'. Ολος ὁ ἀγὼν τοῦ ἀντικειμένου οὗτός ἐστιν, ἵνα δυνηθῇ τὸν νοῦν ἡμῶν ἀπὸ τῆς πρὸς Θεὸν μνήμης καὶ ἀγάπης ἐκσπᾶσαι, δελεάσμασι γηΐνοις χρώμε νος, καὶ ἀπὸ τοῦ ὄντος καλοῦ παρεκτρέπων ἐπὶ τὰ δοκήσει, ἀλλ' οὐκ ὄντως καλά. Πᾶν γὰρ ὁ ἐὰν ποιῇ ἄνθρωπος καλὸν, σπιλοῦν καὶ μιαίνειν ὁ πονηρὸς βούλεται, καὶ τὴν ἰδίαν ἐπεισπορὰν τῆς κενοδοξίας ἢ ὀνήσεως τῇ ἐντολῇ συμμίγειν ἀγωνίζεται· ἵνα μὴ διὰ Θεὸν καὶ μόνον κατὰ προθυμίαν ἀγαθὴν τὸ γινό μενον ἀγαθὸν γένηται. Δ'. Τί οὖν ; ἡμεῖς οἱ μηδόλως εἰς τὴν καρδίαν εἰσ ελθόντες, πῶς ἀρξώμεθα ; διὰ νηστείας καὶ προσευ- χῆς ἔξω ἑστῶτες κρούομεν, καθὼς ὁ Κύριος ἐκέλευσεν εἰπών· Κρούετε καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν. Ἐὰν γὰρ ἐμμείνωμεν τῷ λόγῳ τοῦ Κυρίου, καὶ τῇ πτωχείᾳ, καὶ τῷ ταπεινῷ φρονήματι, καὶ πάσαις ταῖς τῶν ἐντο λῶν ἀρεταῖς νυκτὸς καὶ ἡμέρας κρούοντες εἰς τὴν πνευματικὴν τοῦ Κυρίου θύραν, δυνησόμεθα τυχεῖν τοῦ ζητουμένου. Διὰ ταύτης γὰρ τῆς θύρας δύναται ἀπολυτρώσεως τυχεῖν πᾶς ὁ βουλόμενος φυγεῖν τοῦ σκότους. Εὑρίσκει γὰρ ἐκεῖ τὴν ἐλευθερίαν τῆς ψυ χῆς, καὶ ἀπολαμβάνει τοὺς λογισμοὺς αὐτῆς, καὶ κτᾶται τὸν ἐπουράνιον βασιλέα Χριστόν. Ε'. Ὅταν ὁ νοῦς ἐπιλάθηται τῆς νοερᾶς καὶ εὐσεβοῦς θλίψεως, τότε καὶ τῶν ἐντολῶν ἐπελάθετο· καὶ ὅθεν ἂν δοκῇ τρέχειν, παρεκτρέπεται τῆς λείας, καὶ σκολιά- ζων πολιτεύεται. Διὰ τοῦτο συναντᾷ θηρίοις. Εἰ γὰρ μὴ τὸν τῆς εὐχῆς καὶ ἐλπίδος κόπον ἐκκόπτομεν, οὐκ ἂν ἐπλημμελήσαμεν· τοῖς γὰρ περὶ ψυχῆς θλι S. MACARII EGYPTII emundavit interiorem hominem? non enim qualis cunque abstinentia a malis, sed quæ intimos con- scientiæ sinus omni inquinamento cum diligentia expurgat, perfecta demum emundatio est. Ergo in- gredere sis heus tu, in laxa penitus conclavia late intus vagantium cogitationum tuarum, ad tuam captivam et servam peccati mentem; et vidc in in- timo ejus fundo, sub turba bullientium cogitatio - num, in ipsis, quæ animæ penetralia dicuntur, oc- cultissimis conscientiæ recessibus, reptantem ai- dulantemque angnem, qui te occidit, veneno suo insectis vitalibus animæ tuæ partibus ac membris. Abyssus enim imperscrutabilis cor est, et si quidem istum interfeceris, tunc sane aude apud Deum glo- riari de tua puritate: sin minus, humiliatus, ut indigens et peccator, accede ad Deum, et coram illo procide orans, ut te ab occultis tuis mundet. II. Vera mors intus in corde abscondita est, qua B exterior homo, utcunque spirare videatur, revera est mortuus. Si quis igitur in illo arcano cordis a morte ad vitam transit, is vere vivit vita perenni, nec amplius moritur. Etsi enim talium quoque cor- pora, separantibus se statuto tempore ab iis anima- bus, certo spatio solvuntur, eadem women, utpote sanctificata, resurgent cum gloria. Propterea som- num vocamus mortem sanctorum. III. Totum adversarii certamen in eo desudat, ut queat mentem nostram a Dei recordatione et amore abstrahere, illecebras ad id adhibens ter- renas, omnique arte satagens affectum sensumque nostrum ab eo, qui unus vere ponus est, ad ea, quæ sola opinione, non autem solida veritate, bona sunt, avertere. Quodcunque enim homo bo- C num facit, polluere ac contaminare improbus co- natur, maximeque contendit, cum quem videt legi observandæ operam dantem, operi bono aut vanæ gloriæ, aut tumidæ sui præsidentiæ labem inspergere, ne Dei solius causa, et ex bono vereque lau- dabili proposito, quod exterius bene sit interius geratur. IV. Quid igitur? nos nunquam ac nusquam soliti in cor nostrum ingredi, quomodo incipiemus? Per jejunium et orationem foris stantes pulsemus, prout Dominus jussit, dicens : Pulsate et aperietur vobis 1. Si enim permanserimus in verbo Domini et in sensu intime demisso mendicitatis et vilitatis nostræ ; ac simul exercitio cuncţarum quæ per mandata impe- rantur, virtutum, nocte ac die perseveraverimus pulsantes spiritualem Domini januaın, poterimus potiri eo, quod quærimus. Per hanc enim januam potest liberationem assequi quicunque vult fugere a captivitate tenebrarum. Invenit quippe ibi liber- tatem animæ, et recipit congruas ipsi cogitationes; ac tandem eo usque provehitur, ut possideat cœle- stem regem Christum. 160-162 V. Quando mens oblita fuerit mentalis et piæ afflictionis, tunc et mandatorum obliviscitur; quando videtur currere, errat a via plana, et obli- quis gyrans semitis ambulat: propter quod in fe- ras incurrit bestias. Nisi enim orationis et spei la- borom excidissemus, non utique peccavissemus. * Matth. v, 7; Luc. 18, 9. D

Γομένοις λέγει ἡ Γραφή· Πιστὸς ὁ Θεὸς, οὐκ ἐάσει ὑμᾶς πειρασθῆναι ὑπὲρ ὁ δύνασθε· ἀπαιδεύτοις δὲ συναντήσαι κακά. Γ'. Ωσπερ οἱ ἔξω ὀφθαλμοὶ βλέπουσι μακρόθεν τὰς ἀκάνθας, καὶ τοὺς κρημνούς· οὕτω καὶ ὁ προ- βλεπτικὸς νοῦς προβλέπει ταχὺς ὤν τῆς ἀντικειμένης δυνάμεως τὰς τέχνας καὶ τὰς ἐπισκευὰς, καὶ ἀσφαλί ζεται τὴν ψυχὴν, ὡς ὀφθαλμὸς ὢν αὐτῆς. Ζ'. Αγῶνος πολλοῦ καὶ πόνου κρυπτοῦ καὶ ἀορά του χρεία, λογισμῶν ἔρευναν ποιεῖσθαι, καὶ τὰ ἠσθενη- κότα τῆς ψυχῆς ἡμῶν αἰσθητήρια γυμνάζειν πρὸς διάκρισιν καλοῦ τε καὶ κακοῦ· δεῖ πάντοτε καὶ ἀναζωπυρεῖν διὰ τοῦ νοὸς πρὸς Θεὸν ἐπείξεως τὰ ἐξησθενηκότα τῇ ψυχῇ μέλη· τοῦ νοῦ ἡμῶν προσ- καλουμένου μετὰ τοῦ Κυρίου πάντοτε, ἵνα γένηται εἰς ἐν πνεῦμα κατὰ τὸ λόγιον Παύλου. Τοῦτον δὲ τὸν κρυπτὸν ἀγῶνα καὶ μελέτην Κυρίου καὶ πόνον νυκτὸς καὶ ἡμέρας ἔχειν ἡμᾶς χρὴ εἰς πᾶσαν ἐπιτή- δευσιν ἐντολῆς, εἴτε εὐχομένων, εἴτε ἐσθιόντων, ἢ διακονούντων, ἢ πινόντων, ἢ ἑτερόν τι ποιούντων, ἵνα πᾶν γίνεται ἀγαθὸν ἐπιτήδευμα εἰς δόξαν Θεοῦ γένηται. "Αγιάζεται γὰρ καὶ ἡ τῶν ἐντολῶν πᾶσα ἀκολουθία· καὶ καθαρῶς ὑφ᾽ ὑμῶν ἐπιτελεῖται, διὰ τῆς ἀδιαλείπτου μνήμης τοῦ Θεοῦ, καὶ φόβου καὶ ἀγάπης τῆς πρὸς Θεὸν, καὶ γινόμεθα ἐκτὸς ἀπὸ τοῦ μιαίνοντος τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ. Β Η'. Καὶ γὰρ ὁ πατριάρχης ᾽Αβραὰμ ἐκ τῶν ἀκρο- θινίων τῷ ἱερεῖ τοῦ Θεοῦ Μελχισεδέκ προσήνεγκε, καὶ οὕτως τὴν εὐλογίαν ἐδέξατο παρ' αὐτοῦ. Τί δ' ἄλλο διὰ τούτων αινίττεται τὸ Πνεῦμα, ἀλλ᾽ ἢ ὑψηλο τέραν θεωρίαν ἐμφαίνων που, τὰ ἄκρα καὶ τὰ ὀστᾶ τοῦ ὅλου συγκρίματος τῆς φύσεως ἡμῶν; τουτέστιν, αὐτὸν τὸν νοῦν, αὐτὴν τὴν συνείδησιν, αὐτὴν τὴν διάθεσιν, αὐτὸν τὸν λογισμὸν, αὐτὴν τῆς ψυχῆς τὴν ἀγαπητικὴν δύναμιν, τὴν ἀπαρχὴν τοῦ ὅλου ἡμῶν ἀνθρώπου τῷ Θεῷ πρότερον κομίζειν δεῖν πάντοτε, τὴν τῆς καρδίας ἱερὰν θυσίαν· τὰ ἀκροθίνια, καὶ τὰ ἄκρα τῶν ἀγαθῶν λογισμῶν εἰς τὴν αὐτὴν μνήμην καὶ μελέτην διὰ παντὸς ἀπασχολοῦντος. Καὶ οὕτως δυνάμεθα οσημέραι τὴν αὔξησιν καὶ προκοπὴν λαμ- βάνειν βοηθούμενοι ὑπὸ τῆς θείας χάριτος, καὶ τὸ φορτίον τῆς δικαιοσύνης τῶν ἐντολῶν, ἐλαφρὰν ἡμῖν καταφανήσεται, καθαρῶς καὶ ἀμώμως ταύτας ἐπι τελοῦντες, συνεργούμενοι ὑπ' αὐτοῦ τοῦ Κυρίου διὰ τῆς πρὸς αὐτὸν ἡμῶν πίστεως. Περὶ δὲ τῆς φαινο- μένης ἀσκήσεως, καὶ ποῖον ἀγαθὸν ἐπιτήδευμα μετ ζον καὶ πρῶτον τυγχάνει, τοῦτο γινώσκετε, ἀγαπη τοί, ὅτι ἀλλήλων πᾶσαι αἱ ἀρεται κρέμανται, καὶ ἀλλήλων συνδέδενται, καὶ ὥσπερ ιερά τις πνευματικὴ ἅλυσις, μία ἀπὸ μιᾶς ήρτηται· ἡ εὐχὴ ἀπὸ τῆς ἀγάπης, ἡ ἀγάπη ἀπὸ τῆς χαρᾶς, ἡ χαρὰ ἀπὸ τῆς πραότητος, ἡ πραότης ἀπὸ τῆς ταπεινώσεως, ή τα πείνωσις ἀπὸ τῆς διακονίας, ἡ διακονία ἀπὸ τῆς ἐλπίδος, ἡ ἐλπὶς ἀπὸ τῆς πίστεως, ἡ πίστις ἀπὸ τῆς ὑπακοῆς, ἡ * LIBER DE CUSTODIA CORDIS. A His porro, qui animo angustiantur, dicit Scriptura : Fidelis Deus, qui non patietur vos tentari supra id quod potestis s. Qui autem indociles sunt, eis occur- rent mala *. VI. Sicut exteriores oculi longe prospiciunt spi- nas et præcipitia; sic et acri providendi perspica- cia pradita mens cito prospicit adversariæ potesta tis artes insidiasque, ac contra eas præmunit ani- mam, cujus est oculus. VII. Contentione multa, et labore, eoque occallo et invisibili, est opus in scrutatione cogitationum facienda : et in hebetatis anima nostra sensibus acuendis exercitandisque ad discretionem boni et mali. Oportet omnino undecunque exsuseitare conatu mentis ad Deum se incitantis, debilitata anima membra : mente nostra cum Domini adju- torio semper nos provocante, ut cum illo coale- scamus in unum spiritum' juxta oraculum Pauli. Hoc autem certamen occultum, et meditationem Domini, ac laborem diu noctuque necesse est nos habere ad omnem studiosam exsecutionem mandati præscribentis quidpiam sive orantibus sive come- dentibus, sive ministrantibus, sive bibentibus, sive aliud quidvis agentibus, ut quodcunque fit opns bonum, in Dei gloriam fiat. Sanctificatur enim tota series mandatorum, et pure perfecteque a nobis exsecutioni traditur per indesinentem memoriam Dei perque timorem et charitatem erga Deum; per hæc euim nos disjungimus seorsimque locamus ab co, qui polluit mandata Dei. G I Cor. x,, 13. • Devt. xxxi, 29. * llebr. v, D 14. VIII. Etenim patriarcha Abraham e primitiis sa- cerdoti Dei Melchisedech obtulit *; et sic benedi- ctionem accepit ab ipso ; Quid vero aliud per hæc adumbrat Spiritus? sublimiori nimirum intelligen- tia significare vult, utique summa et intima, verti- cem et ossa totius concretionis naturæ nostræ ; hoc est, ipsam mentem, ipsam conscientiam, ipsam dispositionem, ipsam cogitationem, ipsam amandi potentiam, tanquam primitias totius nostri homi- nis, Deo ante omnia debere nos afferre, et velut sacram cordis nostri offerre victimam, primitias et summitates bonarum cogitationum, in eamdem Dei memoriam et meditationem, omni alia occu- patione seposita, vacantis. Et sic possumus quoti- die augmentum et profectum accipere, adjuti a di- vina gratia; et onus justitiæ mandatorum leve nobis apparebit, pure et irreprehensibiliter ea im- plentibus, cooperante ad hoc nobis ipso Domino per nostram in ipsum fidem. De apparente vero exercitatione, et quodnam bonum studium majus inter omnia et primam sit, illud scitote, dilectissi- îni, hærere committique invicem virtutes omnes, et nexu pendere mutuo devinctas unam ab altera, sic constituentes sacram quamdam et spiritualem calenam, in qua oratio charitati, charitas gau- dio, gaudium mansuetudini, mansuetudo hu- militati, humilitas ministrationi, ministratio spei, spes fidei, fides obedientiæ, obedientia simplicitati, • Gen. XIV, * Cor. vi, 17. 18.

Γομένοις λέγει ἡ Γραφή· Πιστὸς ὁ Θεὸς, οὐκ ἐάσει ὑμᾶς πειρασθῆναι ὑπὲρ ὁ δύνασθε· ἀπαιδεύτοις δὲ συναντήσαι κακά. Γ'. Ωσπερ οἱ ἔξω ὀφθαλμοὶ βλέπουσι μακρόθεν τὰς ἀκάνθας, καὶ τοὺς κρημνούς· οὕτω καὶ ὁ προ- βλεπτικὸς νοῦς προβλέπει ταχὺς ὤν τῆς ἀντικειμένης δυνάμεως τὰς τέχνας καὶ τὰς ἐπισκευὰς, καὶ ἀσφαλί ζεται τὴν ψυχὴν, ὡς ὀφθαλμὸς ὢν αὐτῆς. Ζ'. Αγῶνος πολλοῦ καὶ πόνου κρυπτοῦ καὶ ἀορά του χρεία, λογισμῶν ἔρευναν ποιεῖσθαι, καὶ τὰ ἠσθενη- κότα τῆς ψυχῆς ἡμῶν αἰσθητήρια γυμνάζειν πρὸς διάκρισιν καλοῦ τε καὶ κακοῦ· δεῖ πάντοτε καὶ ἀναζωπυρεῖν διὰ τοῦ νοὸς πρὸς Θεὸν ἐπείξεως τὰ ἐξησθενηκότα τῇ ψυχῇ μέλη· τοῦ νοῦ ἡμῶν προσ- καλουμένου μετὰ τοῦ Κυρίου πάντοτε, ἵνα γένηται εἰς ἐν πνεῦμα κατὰ τὸ λόγιον Παύλου. Τοῦτον δὲ τὸν κρυπτὸν ἀγῶνα καὶ μελέτην Κυρίου καὶ πόνον νυκτὸς καὶ ἡμέρας ἔχειν ἡμᾶς χρὴ εἰς πᾶσαν ἐπιτή- δευσιν ἐντολῆς, εἴτε εὐχομένων, εἴτε ἐσθιόντων, ἢ διακονούντων, ἢ πινόντων, ἢ ἑτερόν τι ποιούντων, ἵνα πᾶν γίνεται ἀγαθὸν ἐπιτήδευμα εἰς δόξαν Θεοῦ γένηται. "Αγιάζεται γὰρ καὶ ἡ τῶν ἐντολῶν πᾶσα ἀκολουθία· καὶ καθαρῶς ὑφ᾽ ὑμῶν ἐπιτελεῖται, διὰ τῆς ἀδιαλείπτου μνήμης τοῦ Θεοῦ, καὶ φόβου καὶ ἀγάπης τῆς πρὸς Θεὸν, καὶ γινόμεθα ἐκτὸς ἀπὸ τοῦ μιαίνοντος τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ. Β Η'. Καὶ γὰρ ὁ πατριάρχης ᾽Αβραὰμ ἐκ τῶν ἀκρο- θινίων τῷ ἱερεῖ τοῦ Θεοῦ Μελχισεδέκ προσήνεγκε, καὶ οὕτως τὴν εὐλογίαν ἐδέξατο παρ' αὐτοῦ. Τί δ' ἄλλο διὰ τούτων αινίττεται τὸ Πνεῦμα, ἀλλ᾽ ἢ ὑψηλο τέραν θεωρίαν ἐμφαίνων που, τὰ ἄκρα καὶ τὰ ὀστᾶ τοῦ ὅλου συγκρίματος τῆς φύσεως ἡμῶν; τουτέστιν, αὐτὸν τὸν νοῦν, αὐτὴν τὴν συνείδησιν, αὐτὴν τὴν διάθεσιν, αὐτὸν τὸν λογισμὸν, αὐτὴν τῆς ψυχῆς τὴν ἀγαπητικὴν δύναμιν, τὴν ἀπαρχὴν τοῦ ὅλου ἡμῶν ἀνθρώπου τῷ Θεῷ πρότερον κομίζειν δεῖν πάντοτε, τὴν τῆς καρδίας ἱερὰν θυσίαν· τὰ ἀκροθίνια, καὶ τὰ ἄκρα τῶν ἀγαθῶν λογισμῶν εἰς τὴν αὐτὴν μνήμην καὶ μελέτην διὰ παντὸς ἀπασχολοῦντος. Καὶ οὕτως δυνάμεθα οσημέραι τὴν αὔξησιν καὶ προκοπὴν λαμ- βάνειν βοηθούμενοι ὑπὸ τῆς θείας χάριτος, καὶ τὸ φορτίον τῆς δικαιοσύνης τῶν ἐντολῶν, ἐλαφρὰν ἡμῖν καταφανήσεται, καθαρῶς καὶ ἀμώμως ταύτας ἐπι τελοῦντες, συνεργούμενοι ὑπ' αὐτοῦ τοῦ Κυρίου διὰ τῆς πρὸς αὐτὸν ἡμῶν πίστεως. Περὶ δὲ τῆς φαινο- μένης ἀσκήσεως, καὶ ποῖον ἀγαθὸν ἐπιτήδευμα μετ ζον καὶ πρῶτον τυγχάνει, τοῦτο γινώσκετε, ἀγαπη τοί, ὅτι ἀλλήλων πᾶσαι αἱ ἀρεται κρέμανται, καὶ ἀλλήλων συνδέδενται, καὶ ὥσπερ ιερά τις πνευματικὴ ἅλυσις, μία ἀπὸ μιᾶς ήρτηται· ἡ εὐχὴ ἀπὸ τῆς ἀγάπης, ἡ ἀγάπη ἀπὸ τῆς χαρᾶς, ἡ χαρὰ ἀπὸ τῆς πραότητος, ἡ πραότης ἀπὸ τῆς ταπεινώσεως, ή τα πείνωσις ἀπὸ τῆς διακονίας, ἡ διακονία ἀπὸ τῆς ἐλπίδος, ἡ ἐλπὶς ἀπὸ τῆς πίστεως, ἡ πίστις ἀπὸ τῆς ὑπακοῆς, ἡ * LIBER DE CUSTODIA CORDIS. A His porro, qui animo angustiantur, dicit Scriptura : Fidelis Deus, qui non patietur vos tentari supra id quod potestis s. Qui autem indociles sunt, eis occur- rent mala *. VI. Sicut exteriores oculi longe prospiciunt spi- nas et præcipitia; sic et acri providendi perspica- cia pradita mens cito prospicit adversariæ potesta tis artes insidiasque, ac contra eas præmunit ani- mam, cujus est oculus. VII. Contentione multa, et labore, eoque occallo et invisibili, est opus in scrutatione cogitationum facienda : et in hebetatis anima nostra sensibus acuendis exercitandisque ad discretionem boni et mali. Oportet omnino undecunque exsuseitare conatu mentis ad Deum se incitantis, debilitata anima membra : mente nostra cum Domini adju- torio semper nos provocante, ut cum illo coale- scamus in unum spiritum' juxta oraculum Pauli. Hoc autem certamen occultum, et meditationem Domini, ac laborem diu noctuque necesse est nos habere ad omnem studiosam exsecutionem mandati præscribentis quidpiam sive orantibus sive come- dentibus, sive ministrantibus, sive bibentibus, sive aliud quidvis agentibus, ut quodcunque fit opns bonum, in Dei gloriam fiat. Sanctificatur enim tota series mandatorum, et pure perfecteque a nobis exsecutioni traditur per indesinentem memoriam Dei perque timorem et charitatem erga Deum; per hæc euim nos disjungimus seorsimque locamus ab co, qui polluit mandata Dei. G I Cor. x,, 13. • Devt. xxxi, 29. * llebr. v, D 14. VIII. Etenim patriarcha Abraham e primitiis sa- cerdoti Dei Melchisedech obtulit *; et sic benedi- ctionem accepit ab ipso ; Quid vero aliud per hæc adumbrat Spiritus? sublimiori nimirum intelligen- tia significare vult, utique summa et intima, verti- cem et ossa totius concretionis naturæ nostræ ; hoc est, ipsam mentem, ipsam conscientiam, ipsam dispositionem, ipsam cogitationem, ipsam amandi potentiam, tanquam primitias totius nostri homi- nis, Deo ante omnia debere nos afferre, et velut sacram cordis nostri offerre victimam, primitias et summitates bonarum cogitationum, in eamdem Dei memoriam et meditationem, omni alia occu- patione seposita, vacantis. Et sic possumus quoti- die augmentum et profectum accipere, adjuti a di- vina gratia; et onus justitiæ mandatorum leve nobis apparebit, pure et irreprehensibiliter ea im- plentibus, cooperante ad hoc nobis ipso Domino per nostram in ipsum fidem. De apparente vero exercitatione, et quodnam bonum studium majus inter omnia et primam sit, illud scitote, dilectissi- îni, hærere committique invicem virtutes omnes, et nexu pendere mutuo devinctas unam ab altera, sic constituentes sacram quamdam et spiritualem calenam, in qua oratio charitati, charitas gau- dio, gaudium mansuetudini, mansuetudo hu- militati, humilitas ministrationi, ministratio spei, spes fidei, fides obedientiæ, obedientia simplicitati, • Gen. XIV, * Cor. vi, 17. 18.

Γομένοις λέγει ἡ Γραφή· Πιστὸς ὁ Θεὸς, οὐκ ἐάσει ὑμᾶς πειρασθῆναι ὑπὲρ ὁ δύνασθε· ἀπαιδεύτοις δὲ συναντήσαι κακά. Γ'. Ωσπερ οἱ ἔξω ὀφθαλμοὶ βλέπουσι μακρόθεν τὰς ἀκάνθας, καὶ τοὺς κρημνούς· οὕτω καὶ ὁ προ- βλεπτικὸς νοῦς προβλέπει ταχὺς ὤν τῆς ἀντικειμένης δυνάμεως τὰς τέχνας καὶ τὰς ἐπισκευὰς, καὶ ἀσφαλί ζεται τὴν ψυχὴν, ὡς ὀφθαλμὸς ὢν αὐτῆς. Ζ'. Αγῶνος πολλοῦ καὶ πόνου κρυπτοῦ καὶ ἀορά του χρεία, λογισμῶν ἔρευναν ποιεῖσθαι, καὶ τὰ ἠσθενη- κότα τῆς ψυχῆς ἡμῶν αἰσθητήρια γυμνάζειν πρὸς διάκρισιν καλοῦ τε καὶ κακοῦ· δεῖ πάντοτε καὶ ἀναζωπυρεῖν διὰ τοῦ νοὸς πρὸς Θεὸν ἐπείξεως τὰ ἐξησθενηκότα τῇ ψυχῇ μέλη· τοῦ νοῦ ἡμῶν προσ- καλουμένου μετὰ τοῦ Κυρίου πάντοτε, ἵνα γένηται εἰς ἐν πνεῦμα κατὰ τὸ λόγιον Παύλου. Τοῦτον δὲ τὸν κρυπτὸν ἀγῶνα καὶ μελέτην Κυρίου καὶ πόνον νυκτὸς καὶ ἡμέρας ἔχειν ἡμᾶς χρὴ εἰς πᾶσαν ἐπιτή- δευσιν ἐντολῆς, εἴτε εὐχομένων, εἴτε ἐσθιόντων, ἢ διακονούντων, ἢ πινόντων, ἢ ἑτερόν τι ποιούντων, ἵνα πᾶν γίνεται ἀγαθὸν ἐπιτήδευμα εἰς δόξαν Θεοῦ γένηται. "Αγιάζεται γὰρ καὶ ἡ τῶν ἐντολῶν πᾶσα ἀκολουθία· καὶ καθαρῶς ὑφ᾽ ὑμῶν ἐπιτελεῖται, διὰ τῆς ἀδιαλείπτου μνήμης τοῦ Θεοῦ, καὶ φόβου καὶ ἀγάπης τῆς πρὸς Θεὸν, καὶ γινόμεθα ἐκτὸς ἀπὸ τοῦ μιαίνοντος τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ. Β Η'. Καὶ γὰρ ὁ πατριάρχης ᾽Αβραὰμ ἐκ τῶν ἀκρο- θινίων τῷ ἱερεῖ τοῦ Θεοῦ Μελχισεδέκ προσήνεγκε, καὶ οὕτως τὴν εὐλογίαν ἐδέξατο παρ' αὐτοῦ. Τί δ' ἄλλο διὰ τούτων αινίττεται τὸ Πνεῦμα, ἀλλ᾽ ἢ ὑψηλο τέραν θεωρίαν ἐμφαίνων που, τὰ ἄκρα καὶ τὰ ὀστᾶ τοῦ ὅλου συγκρίματος τῆς φύσεως ἡμῶν; τουτέστιν, αὐτὸν τὸν νοῦν, αὐτὴν τὴν συνείδησιν, αὐτὴν τὴν διάθεσιν, αὐτὸν τὸν λογισμὸν, αὐτὴν τῆς ψυχῆς τὴν ἀγαπητικὴν δύναμιν, τὴν ἀπαρχὴν τοῦ ὅλου ἡμῶν ἀνθρώπου τῷ Θεῷ πρότερον κομίζειν δεῖν πάντοτε, τὴν τῆς καρδίας ἱερὰν θυσίαν· τὰ ἀκροθίνια, καὶ τὰ ἄκρα τῶν ἀγαθῶν λογισμῶν εἰς τὴν αὐτὴν μνήμην καὶ μελέτην διὰ παντὸς ἀπασχολοῦντος. Καὶ οὕτως δυνάμεθα οσημέραι τὴν αὔξησιν καὶ προκοπὴν λαμ- βάνειν βοηθούμενοι ὑπὸ τῆς θείας χάριτος, καὶ τὸ φορτίον τῆς δικαιοσύνης τῶν ἐντολῶν, ἐλαφρὰν ἡμῖν καταφανήσεται, καθαρῶς καὶ ἀμώμως ταύτας ἐπι τελοῦντες, συνεργούμενοι ὑπ' αὐτοῦ τοῦ Κυρίου διὰ τῆς πρὸς αὐτὸν ἡμῶν πίστεως. Περὶ δὲ τῆς φαινο- μένης ἀσκήσεως, καὶ ποῖον ἀγαθὸν ἐπιτήδευμα μετ ζον καὶ πρῶτον τυγχάνει, τοῦτο γινώσκετε, ἀγαπη τοί, ὅτι ἀλλήλων πᾶσαι αἱ ἀρεται κρέμανται, καὶ ἀλλήλων συνδέδενται, καὶ ὥσπερ ιερά τις πνευματικὴ ἅλυσις, μία ἀπὸ μιᾶς ήρτηται· ἡ εὐχὴ ἀπὸ τῆς ἀγάπης, ἡ ἀγάπη ἀπὸ τῆς χαρᾶς, ἡ χαρὰ ἀπὸ τῆς πραότητος, ἡ πραότης ἀπὸ τῆς ταπεινώσεως, ή τα πείνωσις ἀπὸ τῆς διακονίας, ἡ διακονία ἀπὸ τῆς ἐλπίδος, ἡ ἐλπὶς ἀπὸ τῆς πίστεως, ἡ πίστις ἀπὸ τῆς ὑπακοῆς, ἡ * LIBER DE CUSTODIA CORDIS. A His porro, qui animo angustiantur, dicit Scriptura : Fidelis Deus, qui non patietur vos tentari supra id quod potestis s. Qui autem indociles sunt, eis occur- rent mala *. VI. Sicut exteriores oculi longe prospiciunt spi- nas et præcipitia; sic et acri providendi perspica- cia pradita mens cito prospicit adversariæ potesta tis artes insidiasque, ac contra eas præmunit ani- mam, cujus est oculus. VII. Contentione multa, et labore, eoque occallo et invisibili, est opus in scrutatione cogitationum facienda : et in hebetatis anima nostra sensibus acuendis exercitandisque ad discretionem boni et mali. Oportet omnino undecunque exsuseitare conatu mentis ad Deum se incitantis, debilitata anima membra : mente nostra cum Domini adju- torio semper nos provocante, ut cum illo coale- scamus in unum spiritum' juxta oraculum Pauli. Hoc autem certamen occultum, et meditationem Domini, ac laborem diu noctuque necesse est nos habere ad omnem studiosam exsecutionem mandati præscribentis quidpiam sive orantibus sive come- dentibus, sive ministrantibus, sive bibentibus, sive aliud quidvis agentibus, ut quodcunque fit opns bonum, in Dei gloriam fiat. Sanctificatur enim tota series mandatorum, et pure perfecteque a nobis exsecutioni traditur per indesinentem memoriam Dei perque timorem et charitatem erga Deum; per hæc euim nos disjungimus seorsimque locamus ab co, qui polluit mandata Dei. G I Cor. x,, 13. • Devt. xxxi, 29. * llebr. v, D 14. VIII. Etenim patriarcha Abraham e primitiis sa- cerdoti Dei Melchisedech obtulit *; et sic benedi- ctionem accepit ab ipso ; Quid vero aliud per hæc adumbrat Spiritus? sublimiori nimirum intelligen- tia significare vult, utique summa et intima, verti- cem et ossa totius concretionis naturæ nostræ ; hoc est, ipsam mentem, ipsam conscientiam, ipsam dispositionem, ipsam cogitationem, ipsam amandi potentiam, tanquam primitias totius nostri homi- nis, Deo ante omnia debere nos afferre, et velut sacram cordis nostri offerre victimam, primitias et summitates bonarum cogitationum, in eamdem Dei memoriam et meditationem, omni alia occu- patione seposita, vacantis. Et sic possumus quoti- die augmentum et profectum accipere, adjuti a di- vina gratia; et onus justitiæ mandatorum leve nobis apparebit, pure et irreprehensibiliter ea im- plentibus, cooperante ad hoc nobis ipso Domino per nostram in ipsum fidem. De apparente vero exercitatione, et quodnam bonum studium majus inter omnia et primam sit, illud scitote, dilectissi- îni, hærere committique invicem virtutes omnes, et nexu pendere mutuo devinctas unam ab altera, sic constituentes sacram quamdam et spiritualem calenam, in qua oratio charitati, charitas gau- dio, gaudium mansuetudini, mansuetudo hu- militati, humilitas ministrationi, ministratio spei, spes fidei, fides obedientiæ, obedientia simplicitati, • Gen. XIV, * Cor. vi, 17. 18.

ἡ ὑπακοὴ ἀπὸ τῆς ἁπλότητος. Ωσπερ καὶ τὸ ἐναντίον, ἐφ' ἑνὸς τὰ κακὰ ἐκδίδονται· τὸ μῖσος ἀπὸ τοῦ θυμοῦ, ὁ θυμὸς ἀπὸ ὑπερηφανίας, ἡ ὑπερηφανία ἀπὸ τῆς κει νοδοξίας, ἡ κενοδοξία ἀπὸ τῆς ἀπιστίας, ἡ ἀπιστία ἀπὸ τῆς σκληροκαρδίας, ἡ σκληροκαρδία ἀπὸ τῆς αμελείας, ἡ ἀμέλεια ἀπὸ τῆς χαυνώσεως, ή χαύνωσις ἀπὸ τῆς ὀλιγωρίας, ἡ ὀλιγωρία ἀπὸ τῆς ἀκηδίας, ἡ ἀκηδία ἀπὸ τῆς μικροψυχίας, ἡ μικροψυχία ἀπὸ τῆς φιληδονίας, καὶ τὰ λοιπὰ μέρη τῆς κακίας ἀλλήλων εἰσὶν ἐκκρεμάμενα. Οὕτως ἐν τῷ ἀγαθῷ μέρει απ ἀρεταί εἰσιν ἀπηρτημέναι. Κεφαλὴ δὲ πάσης ἀρετῆς καὶ κορυφὴ τῶν κατορθωμάτων ἐστὶν ἡ προσευχῆς προσκαρτέρησις, δι' ἧς καὶ τὰς λοιπὰς ἀρετὰς διὰ τῆς παρὰ Θεοῦ αἰτήσεως όσημέραι κτᾶσθαι δυνάμεθα. Θ. Ἐὰν μὴ ἡ ταπεινοφροσύνη, καὶ ἡ ἁπλότης, καὶ ἡ ἀγαθότης, κατακοσμήσῃ ἡμᾶς, τὸ σχῆμα τῆς εὐχῆς ἡμᾶς οὐδὲν ὠφελήσει. Οὐ μόνον δὲ περὶ τῆς εὐχῆς λέγομεν, ἀλλὰ καὶ περὶ παντὸς καμάτου, ἢ πόνου, η παρθενίας, ἡ εὐχῆς, ή οιουδήποτε καμάτου καὶ ἐργασίας ἀρετῆς ἕνεκεν ἐπιτελουμένου· ἐὰν μὴ τοὺς καρποὺς τῆς ἀγάπης καὶ εἰρήνης καὶ χαρᾶς καὶ πραότητος καὶ ταπεινότητος, ἁπλότητός τε καὶ ἀφελότητος, πίστεως καὶ μακροθυμίας, ἀφθόνως ἐν ἑαυτοῖς εὑρίσκομεν, εἰκῆ καὶ μάτην οἱ κάματος ἡμῶν γεγόνασι ἡ πᾶσα γὰρ ἐκείνη εργασία, καὶ οἱ κάματοι διὰ τοὺς καρποὺς γίνεσθαι ὀφείλουσι. Τῶν δὲ καρπῶν τῆς ἀγάπης καὶ εἰρήνης μὴ εὑρισκομένων ἐν ἡμῖν, εἰκῆ καὶ μάτην ἡ ὅλη εργασία γίνεται. Οἱ γὰρ χωρὶς τούτων εργαζόμενοι κατὰ τὰς πέντε μω ρὰς παρθένους ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως ἀποδείκνυνται, αἱ τινες διὰ τὸ μὴ ἐντεῦθεν ἀποκομίσασθαι ἐν τοῖς τῆς καρδίας ἀγγείοις τὸ πνευματικὸν ἔλαιον, ὅπερ ἐστὶ τῶν προειρημένων ἀρετῶν, μωραὶ ὠνομάσθησαν, καὶ τοῦ πνευματικοῦ τῆς βασιλείας νυμφῶνος ἀπ εκλείσθησαν. Καὶ ὁ τῆς παρθενίας κάματος διὰ τῶν ἀρετῶν ἔλλειψιν καὶ στέρησιν τῆς ἐναργοῦς ἐνοική σεως τοῦ Πνεύματος, εἰς οὐδὲν ἐλογίσθη. Ωσπερ γὰρ ἐν τῇ γεωργίᾳ τῆς ἀμπέλου πᾶσα ἐπιμέλεια καὶ διὰ τὴν τῶν καρπῶν ἀπόλαυσιν γίνεται, καρπῶν δὲ μὴ εὑρισκομένων ἐν τῇ ἀμπέλῳ εἰκῆ καὶ μάτην πᾶσα ἐμπόνησις τῆς ἐργασίας γίνεται· οὕτως ἐὰν μὴ διὰ τῆς ἐνεργείας τοῦ Πνεύματος καρποὺς ἀγάπης καὶ εἰρήνης καὶ χαρᾶς καὶ ταπεινώσεως, καὶ τῶν λοιπῶν παρὰ τῷ ᾿Αποστόλῳ ῥηθέντων ἐν πάσῃ πληροφορία. καὶ αἰσθήσει πνευματικῇ ἐν ἑαυτοῖς ἐπιγνῶμεν, εἰκῇ ὁ τῆς παρθενίας κάματος, καὶ εὐχῆς, καὶ ψαλμ ῳδίας, νηστείας τε καὶ ἀγρυπνίας ὁ πόνος εἰς οὐ δὲν ἀποδείκνυται. Οὗτοι γὰρ οἱ πόνοι ψυχῆς καὶ σώ ματος ἐπ' ἐλπίδι πνευματικῶν καρπῶν ἐπιτελεῖσθαι ὀφείλουσιν· ἡ δὲ τοῦ Πνεύματος ἐν ταῖς ἀρεταῖς καρ ποφορία ἀπόλαυσίς ἐστι πνευματικὴ ἐν ἡδονῇ ἀφο θάρτῳ, ἐν καρδίαις πισταῖς, ὑπὸ τοῦ Πνεύματος ἐνερ γουμέναις· ἐν πολλῇ γὰρ διακρίσει συνέσεως ἡ έργα- σία καὶ πόνος καὶ κάματοι τῆς φύσεως ἡγείσθωσαν διὰ πίστεως καὶ ἐλπίδος ἀπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τοῖς ἀξίοις ἐνεργούμενοι. Καλόν ἐστιν ἡ νηστεία, ἡ ἀγρυπνία, ἡ ξενιτεία· ἀλλὰ ταῦτα ἀκμὴ πολιτείας S. MACARII ÆGYPTIL subjuncta insertaque connectitur. Sicut e contrario A B D vitia quoque inter sese junguntur, et ex uno aliud geraninati puta odium ab ira, ira a superbia, superbia a vaua gloriatione, vana gloriatio ab infidelitate, infi- delitas a duritie cordis, durities cordis a negligentia, negligentia a languore, languor a despicientia, de- spicientia a pigritia, pigritia a pusillanimitate, pu- sillanimitas ab amore voluptatis, et sic alia membra malitiæ suspensa nexaque trahuntur invicem. Pari exemplo atque in parte meliori virtutes ex se mutuo pendent.Caput vero virtutis omnis et supremus vertex operum laudabilium est constans in oratione perseve- rantia, per quam reliquas quoque virtutes a Deo conti- nua petitione impetratas adipisci quotidie possumus. IX. Nisi humilitas, et simplicitas, et benignitas exornet nos, habitus orationis nihil nobis proderit. Non solum autem id de oratione dicimus, sed et de quavis alia contentione et labore, sive in virgi- nitatis custodia, in precibus recitandis, in alia qualibet ærumnosa functione virtutis causa susce‐ pta ; nisi fructus charitatis, pacis, gaudii, mansue- tudinis, humilitatis, simplicitatis, sinceritatisque, Gdei, longanimitatis candide in nobis ipsis reperia- mus, in vanum et vacuum nostri labores susci- piuntur; omnis enim ista exercitatio et contentio propter hos fructus suscipi debet. Quare his fru- ctibus non comparentibus intra nos, frustranea et irrita illa omnis fuit operatio, adeoque, qui sine bis operantur, similes in die judicii deprehenden- tur fatuis quinque virginibus ', quae, quod hinc C non asportassent in vasis cordis spirituale oleum, quo prius memoratæ virtutes designantur, fatuæ nominatæ sunt, et spirituali regni thalamo exclusæ. Laborque virginitatis, propter defectum virtutum, et privationem manifestæ inhabitationis Spiritus, pro nibilo reputatus est. Sicut enim in cultura vi- neæ omnis industria et labor ad fructuum perce- ptionem refertur; quæ si demum fallat, non reper- tis uvis in vite, nequidquam et sine opera pretio existimatur desudasse vinitor; ita nisi per opera- tionem Spiritus sancti fructus charitatis, pacis, gaudii, humilitatis, aliorumque enumeratorum ab Apostolo donorum 8, in omni certitudine ac sensu spirituali in nobis ipsis agnoscamus, frustra contentionem virginitatis, orationis, psalmodiæ, jejunii et vigiliarum laborem suscepisse convince- mur. Hi quippe labores animæ ac corporis, spe spiritualium ejusmodi fructuum exerceri debent : Spiritus vero in virtutibus fructificatio, fruitio est spiritualis in voluptate incorrupta, in cordibus didelibus operatione Spiritus sancti animatis. In multa siquidem discretione prudentia, operatio, labores, et ærumnæ naturæ, existimentur per fidem et spem a sancto Spiritu iis, qui digni sunt, effica- citer inditi. Bonum est jejunium, bona vigilia ; bona fuga patriæ et conversationis humanæ in so- litudine. Sed hæc flos ipse ac vigor sunt conversa- • Matth. xxv, 8. • Galat. v, 22.

ἡ ὑπακοὴ ἀπὸ τῆς ἁπλότητος. Ωσπερ καὶ τὸ ἐναντίον, ἐφ' ἑνὸς τὰ κακὰ ἐκδίδονται· τὸ μῖσος ἀπὸ τοῦ θυμοῦ, ὁ θυμὸς ἀπὸ ὑπερηφανίας, ἡ ὑπερηφανία ἀπὸ τῆς κει νοδοξίας, ἡ κενοδοξία ἀπὸ τῆς ἀπιστίας, ἡ ἀπιστία ἀπὸ τῆς σκληροκαρδίας, ἡ σκληροκαρδία ἀπὸ τῆς αμελείας, ἡ ἀμέλεια ἀπὸ τῆς χαυνώσεως, ή χαύνωσις ἀπὸ τῆς ὀλιγωρίας, ἡ ὀλιγωρία ἀπὸ τῆς ἀκηδίας, ἡ ἀκηδία ἀπὸ τῆς μικροψυχίας, ἡ μικροψυχία ἀπὸ τῆς φιληδονίας, καὶ τὰ λοιπὰ μέρη τῆς κακίας ἀλλήλων εἰσὶν ἐκκρεμάμενα. Οὕτως ἐν τῷ ἀγαθῷ μέρει απ ἀρεταί εἰσιν ἀπηρτημέναι. Κεφαλὴ δὲ πάσης ἀρετῆς καὶ κορυφὴ τῶν κατορθωμάτων ἐστὶν ἡ προσευχῆς προσκαρτέρησις, δι' ἧς καὶ τὰς λοιπὰς ἀρετὰς διὰ τῆς παρὰ Θεοῦ αἰτήσεως όσημέραι κτᾶσθαι δυνάμεθα. Θ. Ἐὰν μὴ ἡ ταπεινοφροσύνη, καὶ ἡ ἁπλότης, καὶ ἡ ἀγαθότης, κατακοσμήσῃ ἡμᾶς, τὸ σχῆμα τῆς εὐχῆς ἡμᾶς οὐδὲν ὠφελήσει. Οὐ μόνον δὲ περὶ τῆς εὐχῆς λέγομεν, ἀλλὰ καὶ περὶ παντὸς καμάτου, ἢ πόνου, η παρθενίας, ἡ εὐχῆς, ή οιουδήποτε καμάτου καὶ ἐργασίας ἀρετῆς ἕνεκεν ἐπιτελουμένου· ἐὰν μὴ τοὺς καρποὺς τῆς ἀγάπης καὶ εἰρήνης καὶ χαρᾶς καὶ πραότητος καὶ ταπεινότητος, ἁπλότητός τε καὶ ἀφελότητος, πίστεως καὶ μακροθυμίας, ἀφθόνως ἐν ἑαυτοῖς εὑρίσκομεν, εἰκῆ καὶ μάτην οἱ κάματος ἡμῶν γεγόνασι ἡ πᾶσα γὰρ ἐκείνη εργασία, καὶ οἱ κάματοι διὰ τοὺς καρποὺς γίνεσθαι ὀφείλουσι. Τῶν δὲ καρπῶν τῆς ἀγάπης καὶ εἰρήνης μὴ εὑρισκομένων ἐν ἡμῖν, εἰκῆ καὶ μάτην ἡ ὅλη εργασία γίνεται. Οἱ γὰρ χωρὶς τούτων εργαζόμενοι κατὰ τὰς πέντε μω ρὰς παρθένους ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως ἀποδείκνυνται, αἱ τινες διὰ τὸ μὴ ἐντεῦθεν ἀποκομίσασθαι ἐν τοῖς τῆς καρδίας ἀγγείοις τὸ πνευματικὸν ἔλαιον, ὅπερ ἐστὶ τῶν προειρημένων ἀρετῶν, μωραὶ ὠνομάσθησαν, καὶ τοῦ πνευματικοῦ τῆς βασιλείας νυμφῶνος ἀπ εκλείσθησαν. Καὶ ὁ τῆς παρθενίας κάματος διὰ τῶν ἀρετῶν ἔλλειψιν καὶ στέρησιν τῆς ἐναργοῦς ἐνοική σεως τοῦ Πνεύματος, εἰς οὐδὲν ἐλογίσθη. Ωσπερ γὰρ ἐν τῇ γεωργίᾳ τῆς ἀμπέλου πᾶσα ἐπιμέλεια καὶ διὰ τὴν τῶν καρπῶν ἀπόλαυσιν γίνεται, καρπῶν δὲ μὴ εὑρισκομένων ἐν τῇ ἀμπέλῳ εἰκῆ καὶ μάτην πᾶσα ἐμπόνησις τῆς ἐργασίας γίνεται· οὕτως ἐὰν μὴ διὰ τῆς ἐνεργείας τοῦ Πνεύματος καρποὺς ἀγάπης καὶ εἰρήνης καὶ χαρᾶς καὶ ταπεινώσεως, καὶ τῶν λοιπῶν παρὰ τῷ ᾿Αποστόλῳ ῥηθέντων ἐν πάσῃ πληροφορία. καὶ αἰσθήσει πνευματικῇ ἐν ἑαυτοῖς ἐπιγνῶμεν, εἰκῇ ὁ τῆς παρθενίας κάματος, καὶ εὐχῆς, καὶ ψαλμ ῳδίας, νηστείας τε καὶ ἀγρυπνίας ὁ πόνος εἰς οὐ δὲν ἀποδείκνυται. Οὗτοι γὰρ οἱ πόνοι ψυχῆς καὶ σώ ματος ἐπ' ἐλπίδι πνευματικῶν καρπῶν ἐπιτελεῖσθαι ὀφείλουσιν· ἡ δὲ τοῦ Πνεύματος ἐν ταῖς ἀρεταῖς καρ ποφορία ἀπόλαυσίς ἐστι πνευματικὴ ἐν ἡδονῇ ἀφο θάρτῳ, ἐν καρδίαις πισταῖς, ὑπὸ τοῦ Πνεύματος ἐνερ γουμέναις· ἐν πολλῇ γὰρ διακρίσει συνέσεως ἡ έργα- σία καὶ πόνος καὶ κάματοι τῆς φύσεως ἡγείσθωσαν διὰ πίστεως καὶ ἐλπίδος ἀπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τοῖς ἀξίοις ἐνεργούμενοι. Καλόν ἐστιν ἡ νηστεία, ἡ ἀγρυπνία, ἡ ξενιτεία· ἀλλὰ ταῦτα ἀκμὴ πολιτείας S. MACARII ÆGYPTIL subjuncta insertaque connectitur. Sicut e contrario A B D vitia quoque inter sese junguntur, et ex uno aliud geraninati puta odium ab ira, ira a superbia, superbia a vaua gloriatione, vana gloriatio ab infidelitate, infi- delitas a duritie cordis, durities cordis a negligentia, negligentia a languore, languor a despicientia, de- spicientia a pigritia, pigritia a pusillanimitate, pu- sillanimitas ab amore voluptatis, et sic alia membra malitiæ suspensa nexaque trahuntur invicem. Pari exemplo atque in parte meliori virtutes ex se mutuo pendent.Caput vero virtutis omnis et supremus vertex operum laudabilium est constans in oratione perseve- rantia, per quam reliquas quoque virtutes a Deo conti- nua petitione impetratas adipisci quotidie possumus. IX. Nisi humilitas, et simplicitas, et benignitas exornet nos, habitus orationis nihil nobis proderit. Non solum autem id de oratione dicimus, sed et de quavis alia contentione et labore, sive in virgi- nitatis custodia, in precibus recitandis, in alia qualibet ærumnosa functione virtutis causa susce‐ pta ; nisi fructus charitatis, pacis, gaudii, mansue- tudinis, humilitatis, simplicitatis, sinceritatisque, Gdei, longanimitatis candide in nobis ipsis reperia- mus, in vanum et vacuum nostri labores susci- piuntur; omnis enim ista exercitatio et contentio propter hos fructus suscipi debet. Quare his fru- ctibus non comparentibus intra nos, frustranea et irrita illa omnis fuit operatio, adeoque, qui sine bis operantur, similes in die judicii deprehenden- tur fatuis quinque virginibus ', quae, quod hinc C non asportassent in vasis cordis spirituale oleum, quo prius memoratæ virtutes designantur, fatuæ nominatæ sunt, et spirituali regni thalamo exclusæ. Laborque virginitatis, propter defectum virtutum, et privationem manifestæ inhabitationis Spiritus, pro nibilo reputatus est. Sicut enim in cultura vi- neæ omnis industria et labor ad fructuum perce- ptionem refertur; quæ si demum fallat, non reper- tis uvis in vite, nequidquam et sine opera pretio existimatur desudasse vinitor; ita nisi per opera- tionem Spiritus sancti fructus charitatis, pacis, gaudii, humilitatis, aliorumque enumeratorum ab Apostolo donorum 8, in omni certitudine ac sensu spirituali in nobis ipsis agnoscamus, frustra contentionem virginitatis, orationis, psalmodiæ, jejunii et vigiliarum laborem suscepisse convince- mur. Hi quippe labores animæ ac corporis, spe spiritualium ejusmodi fructuum exerceri debent : Spiritus vero in virtutibus fructificatio, fruitio est spiritualis in voluptate incorrupta, in cordibus didelibus operatione Spiritus sancti animatis. In multa siquidem discretione prudentia, operatio, labores, et ærumnæ naturæ, existimentur per fidem et spem a sancto Spiritu iis, qui digni sunt, effica- citer inditi. Bonum est jejunium, bona vigilia ; bona fuga patriæ et conversationis humanæ in so- litudine. Sed hæc flos ipse ac vigor sunt conversa- • Matth. xxv, 8. • Galat. v, 22.

ἐστὶν ἀγαθῆς· πλὴν ἡ τάξις τῶν Χριστιανῶν ἐσω- τέρα ἐστὶ τούτων, καὶ οὐκ ὀφείλει τις ἐπὶ τούτοις τὴν πεποίθησιν ἔχειν καὶ μόνοις. Συμβαίνει δὲ ὅτι εἰσί τινες χάριτος μέτοχοι· καὶ ἡ κακία ἔτι οὖσα τεχνάζεται, καὶ παραχωρεῖ ἑκοῦσα, καὶ οὐκ ἐνεργεῖ, ἀλλὰ ποιεῖ νομίσαι τὸν ἄνθρωπον, ὅτι ἐκαθαρίσθη ὁ νοῦς αὐτοῦ· καὶ λοιπὸν φέρει αὐτὴν οἴησιν, ὅτι Χρι- στιανός εἰμι τέλειος, καὶ μετὰ ταῦτα, ὅταν νομίσῃ ὁ ἄνθρωπος, ὅτι Ελεύθερός εἰμι, καὶ ἀμεριμνεί, τότε ληστρικῷ τρόπῳ ἔρχεται αὐτῷ ἡ κακία Εγκρυμμα ποιοῦσα, καὶ πειράζει αὐτὸν, καὶ καταφέρει αὐτὸν εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς. Εἰ γὰρ ἄνθρωποι πολλά- κις λῃσταὶ ὄντες ἢ στρατιῶται κατὰ πολεμίων οίδασι τεχνάζεσθαι, καὶ ὑποκαθέζονται, καὶ ποιοῦσιν ἔγ κρυμμα, καὶ λαμβάνουσι τὰ νῶτα τῶν ἐχθρῶν, καὶ περικυκλοῦσιν αὐτοὺς ἀθρόως, καὶ ἀποκτείνουσι· Β πολλῷ μᾶλλον ἡ κακία οὖσα τοσούτων χιλιάδων τοῦτο τὸ ἔργον ἔχουσα, τόσας ἀπολέσασα ψυχὰς, οἶδεν οὖν ἔγκρυμμα ποιεῖν ἐν τῇ καρδίᾳ, κατὰ καιροὺς μὴ ἐνεργεῖν, ἵνα ἐνέγκῃ τὴν ψυχὴν εἰς οίησιν τελειότη- της; ; Γ. Ο θεμέλιος τοῦ Χριστιανισμοῦ οὗτός ἐστιν, ἵνα ἂν ποιήσῃ ὁ ἄνθρωπος δικαιοσύνας, μὴ ἐπανα- παύῃ ἐν αὐταῖς, καὶ ἔχῃ ἑαυτὸν μέγαν, ἀλλ' ᾗ πτω χὸς τῷ πνεύματι· καὶ ἐὰν γένηται μέτοχος χάριτος, μὴ νομίσῃ ἑαυτὸν κατειληφέναι τι, καὶ οἰηθῇ εἶναί τις, καὶ ἄρξηται διδάσκειν· ἀλλ᾽ ἵνα ὢν καλῆς ξενι τείας καὶ πολιτείας, νηστεύων πολύ, ξενιτεύων, εὐ- χόμενος, μετέχων χάριτος, μὴ ἡγήσηται τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τιμίαν· ἀλλὰ τότε μάλιστα, ὅταν ἀρχὴ χάριτος γένηται, ἵνα ἔχῃ τὸν πόνον, τὴν δίψαν, ἵνα μὴ κεχο- ρεσμένος ἔχῃ ἑαυτὸν δίκαιον ἢ πλούσιον ἐν χάριτι · ἀλλ᾽ ᾖ πενθῶν καὶ δακρύων. Καὶ δν τρόπον ἐὰν ᾖ μήτηρ, καὶ ἔχῃ υἱὸν μονογενῆ καὶ παιδεύσῃ αὐτὸν, καὶ ὅταν γένηται ἀνὴρ, συμβῇ αὐτῷ ἀποθανεῖν· καὶ λοιπὸν ὅσοι ἂν ὦσι παραμυθούμενοι τὴν μητέρα, μᾶλλον ἐπεγείρουσιν αὐτῇ τὸ πένθος, καὶ ἀπαραμύ- θητός ἐστιν· οὕτω χρὴ κλαίειν τὸν Χριστιανὸν τὴν πτῶσιν αὐτοῦ, καὶ ἀδιαλείπτως δακρύειν· πρὸ πάνω των δὲ ἔχειν συντετριμμένην τὴν καρδίαν. ΙΑ'. Ὥσπερ εἰ οἶκος βασιλέως ἔχων διαίτας πολλὰς καὶ αὐλὰς διαφόρους, καὶ πρόθυρα πολλὰ, καὶ ἔσω- τέρους οίκους, ἔνθα μένει ὁ βασιλεὺς, καὶ ἡ πορ φύρα, καὶ οἱ θησαυροὶ ἀπόκεινται· λοιπὸν ὁ εἰσερχό- μενος εἰς τὰς ἐξωτέρας αὐλὰς μὴ νομίσῃ, ὅτι ἤδη εἰς τοὺς ἐσωτέρους οίκους ἦλθεν, ὅπου ἡ δόξα τοῦ βασι λέως, καὶ ἡ πορφύρα, καὶ οἱ θησαυροί - οὕτως εἰς τὸ πνευματικὸν, οἱ νηστεύοντες, οἱ ἀγρυπνοῦντες, οἱ ψάλλοντες καὶ εὐχόμενοι, μὴ νομίσωσιν, ὅτι εἰσῆλθον εἰς τὴν κατάπαυσιν, ὡς δὲ ἀκμὴν εἰς τὰ πρόθυρα καὶ εἰς τὰς αὐλὰς εἰσέρχονται, οὐχ ὅπου ἡ πορφύρα, καὶ οἱ θησαυροί. Οὐκ ὀφείλουσιν οὖν ἀδελφοὶ τῇ ἔξω πολιτείᾳ θαῤῥεῖν, καὶ λέγειν, ὅτι Εἰμί τις· εἰ δὲ καὶ χάριτος μέτοχος γένηται, οἰηθῆναι ὡς καταλαβών, ἢ γενόμενος ἐγγύτατος τοῦ βασιλέως· ἀκμὴν γὰρ εἰς τοὺς ἐξωτέρους οίκους διατρίβει. Οὐκ ὀφείλει έρευ LIBER DE CUSTODIA CORDIS. ego A tionis bona. Caeterum ordo Christianorum interior est his; et non debet quis his inniti solis ad confi- dentiam. Contingit autem esse quosdam participes gratiæ; in quibus malitia, cum revera subsit, insi- diose latere satagit, ultro agere cessans et So abscondens, ipsumque, in quo habitat, fallat, male persuadens, esse suam mentem jam purgatam ; unde in arrogantiam inflatur, aiens Perfectus : Christianus sum, at dum miser isti fiduciæ homo indormit, liberum se nunc demum prædicans, opprimitur ab irruente in eum, latronum more, e latebris, ubi subsederat, malitia, quæ nihil minus opinantem tentatione vehementi adoriens, vincit et deprimit in terræ infima. Si enim homines sæpe latrocinio aut militiæ dediti, stratagemate. uti sciunt, subsidentes in locis occuliis, et ex insidiis repente coorientes in hostium terga, ipsoque circumventos vi subita trucidant, quanto magis malitia, quæ tot millibus annorum hoc opus exercuit, tot perdens animas, notam habebit artem insidiarun in imo corde struendarum, ut aliquando cesset ab agendo, quo persuasione ista imbuat animam, se esse perfectam? X. Fundamentum Christianismi hoc est, ne ho- mo post quantalibet bona opera, in ipsis acquie- scat, aut se magnum putet, sed perseveret esse pauper spiritu : ac cum gratiæ particeps factus fue- rit, ne existimet se quidpiam adeptum, putetque se esse aliquem, incipiatque magistrum agere. Neve se aliquem supra vulgus, quin etiam, cum se- cesserit in solitudinem et bene ambulaverit, mul- tum jejunans, exsilium mundi fortiter tolerans, pie orans, gratiæ donorum compos, nihilo tamen magis animam suam pretiosam habeat. Imo tum maxime, quando primum sentit appulsum gratia, sollicite laboret; sitimque monstret ulterioris profectus; valde cavens ne, quasi jam satiatus, se abunde ju- stum, aut locupletem habeat; e contrario potius lugeat, et lacrymetur. Quomodo si mater educave- rit a puero cura magna unicum filium, ubi, cum ad virilem pervenit ætatem, mori eum contingat, quò consolari eam aggrediuntur, incentiva luctus magis accumulant; sic flere indesinenter Christianum oportet lapsum suum, et ante omnia habere cor contritum. D XI. Ut si palatium regis cujuspiam multa habeat cubicula, et multa vestibula et atria, ac interiora conclavia, ubi residet rex, ubi purpura et thesauri reponuntur, aliquis exteriorum tenus atriorum in- grediens, ne putet se jam in intina quasi visceran tantarum ædium penetrasse, atque adeo tenere apo- thecas, in quibus gaza et gloria regis, purpura et thesauri custodiuntur : sic, ista immagine ad spiri- tuale negotium translata, ne putent jejunantes, vi- gilantes, pallentes, orantes, pervenisse se jam ad fruitionem pacis utpote qui adhuc in vestibula tantum et prima atria ingressi sunt, nondum eo, ubi purpura, ubi thesauri jacent. Non debent igi-- tur fratres exteriori conversatione ac disciplina niti magnopere, nec de se propter illam di- cere : Ego sum aliquis; nec, simul ac quispiam

ἐστὶν ἀγαθῆς· πλὴν ἡ τάξις τῶν Χριστιανῶν ἐσω- τέρα ἐστὶ τούτων, καὶ οὐκ ὀφείλει τις ἐπὶ τούτοις τὴν πεποίθησιν ἔχειν καὶ μόνοις. Συμβαίνει δὲ ὅτι εἰσί τινες χάριτος μέτοχοι· καὶ ἡ κακία ἔτι οὖσα τεχνάζεται, καὶ παραχωρεῖ ἑκοῦσα, καὶ οὐκ ἐνεργεῖ, ἀλλὰ ποιεῖ νομίσαι τὸν ἄνθρωπον, ὅτι ἐκαθαρίσθη ὁ νοῦς αὐτοῦ· καὶ λοιπὸν φέρει αὐτὴν οἴησιν, ὅτι Χρι- στιανός εἰμι τέλειος, καὶ μετὰ ταῦτα, ὅταν νομίσῃ ὁ ἄνθρωπος, ὅτι Ελεύθερός εἰμι, καὶ ἀμεριμνεί, τότε ληστρικῷ τρόπῳ ἔρχεται αὐτῷ ἡ κακία Εγκρυμμα ποιοῦσα, καὶ πειράζει αὐτὸν, καὶ καταφέρει αὐτὸν εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς. Εἰ γὰρ ἄνθρωποι πολλά- κις λῃσταὶ ὄντες ἢ στρατιῶται κατὰ πολεμίων οίδασι τεχνάζεσθαι, καὶ ὑποκαθέζονται, καὶ ποιοῦσιν ἔγ κρυμμα, καὶ λαμβάνουσι τὰ νῶτα τῶν ἐχθρῶν, καὶ περικυκλοῦσιν αὐτοὺς ἀθρόως, καὶ ἀποκτείνουσι· Β πολλῷ μᾶλλον ἡ κακία οὖσα τοσούτων χιλιάδων τοῦτο τὸ ἔργον ἔχουσα, τόσας ἀπολέσασα ψυχὰς, οἶδεν οὖν ἔγκρυμμα ποιεῖν ἐν τῇ καρδίᾳ, κατὰ καιροὺς μὴ ἐνεργεῖν, ἵνα ἐνέγκῃ τὴν ψυχὴν εἰς οίησιν τελειότη- της; ; Γ. Ο θεμέλιος τοῦ Χριστιανισμοῦ οὗτός ἐστιν, ἵνα ἂν ποιήσῃ ὁ ἄνθρωπος δικαιοσύνας, μὴ ἐπανα- παύῃ ἐν αὐταῖς, καὶ ἔχῃ ἑαυτὸν μέγαν, ἀλλ' ᾗ πτω χὸς τῷ πνεύματι· καὶ ἐὰν γένηται μέτοχος χάριτος, μὴ νομίσῃ ἑαυτὸν κατειληφέναι τι, καὶ οἰηθῇ εἶναί τις, καὶ ἄρξηται διδάσκειν· ἀλλ᾽ ἵνα ὢν καλῆς ξενι τείας καὶ πολιτείας, νηστεύων πολύ, ξενιτεύων, εὐ- χόμενος, μετέχων χάριτος, μὴ ἡγήσηται τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τιμίαν· ἀλλὰ τότε μάλιστα, ὅταν ἀρχὴ χάριτος γένηται, ἵνα ἔχῃ τὸν πόνον, τὴν δίψαν, ἵνα μὴ κεχο- ρεσμένος ἔχῃ ἑαυτὸν δίκαιον ἢ πλούσιον ἐν χάριτι · ἀλλ᾽ ᾖ πενθῶν καὶ δακρύων. Καὶ δν τρόπον ἐὰν ᾖ μήτηρ, καὶ ἔχῃ υἱὸν μονογενῆ καὶ παιδεύσῃ αὐτὸν, καὶ ὅταν γένηται ἀνὴρ, συμβῇ αὐτῷ ἀποθανεῖν· καὶ λοιπὸν ὅσοι ἂν ὦσι παραμυθούμενοι τὴν μητέρα, μᾶλλον ἐπεγείρουσιν αὐτῇ τὸ πένθος, καὶ ἀπαραμύ- θητός ἐστιν· οὕτω χρὴ κλαίειν τὸν Χριστιανὸν τὴν πτῶσιν αὐτοῦ, καὶ ἀδιαλείπτως δακρύειν· πρὸ πάνω των δὲ ἔχειν συντετριμμένην τὴν καρδίαν. ΙΑ'. Ὥσπερ εἰ οἶκος βασιλέως ἔχων διαίτας πολλὰς καὶ αὐλὰς διαφόρους, καὶ πρόθυρα πολλὰ, καὶ ἔσω- τέρους οίκους, ἔνθα μένει ὁ βασιλεὺς, καὶ ἡ πορ φύρα, καὶ οἱ θησαυροὶ ἀπόκεινται· λοιπὸν ὁ εἰσερχό- μενος εἰς τὰς ἐξωτέρας αὐλὰς μὴ νομίσῃ, ὅτι ἤδη εἰς τοὺς ἐσωτέρους οίκους ἦλθεν, ὅπου ἡ δόξα τοῦ βασι λέως, καὶ ἡ πορφύρα, καὶ οἱ θησαυροί - οὕτως εἰς τὸ πνευματικὸν, οἱ νηστεύοντες, οἱ ἀγρυπνοῦντες, οἱ ψάλλοντες καὶ εὐχόμενοι, μὴ νομίσωσιν, ὅτι εἰσῆλθον εἰς τὴν κατάπαυσιν, ὡς δὲ ἀκμὴν εἰς τὰ πρόθυρα καὶ εἰς τὰς αὐλὰς εἰσέρχονται, οὐχ ὅπου ἡ πορφύρα, καὶ οἱ θησαυροί. Οὐκ ὀφείλουσιν οὖν ἀδελφοὶ τῇ ἔξω πολιτείᾳ θαῤῥεῖν, καὶ λέγειν, ὅτι Εἰμί τις· εἰ δὲ καὶ χάριτος μέτοχος γένηται, οἰηθῆναι ὡς καταλαβών, ἢ γενόμενος ἐγγύτατος τοῦ βασιλέως· ἀκμὴν γὰρ εἰς τοὺς ἐξωτέρους οίκους διατρίβει. Οὐκ ὀφείλει έρευ LIBER DE CUSTODIA CORDIS. ego A tionis bona. Caeterum ordo Christianorum interior est his; et non debet quis his inniti solis ad confi- dentiam. Contingit autem esse quosdam participes gratiæ; in quibus malitia, cum revera subsit, insi- diose latere satagit, ultro agere cessans et So abscondens, ipsumque, in quo habitat, fallat, male persuadens, esse suam mentem jam purgatam ; unde in arrogantiam inflatur, aiens Perfectus : Christianus sum, at dum miser isti fiduciæ homo indormit, liberum se nunc demum prædicans, opprimitur ab irruente in eum, latronum more, e latebris, ubi subsederat, malitia, quæ nihil minus opinantem tentatione vehementi adoriens, vincit et deprimit in terræ infima. Si enim homines sæpe latrocinio aut militiæ dediti, stratagemate. uti sciunt, subsidentes in locis occuliis, et ex insidiis repente coorientes in hostium terga, ipsoque circumventos vi subita trucidant, quanto magis malitia, quæ tot millibus annorum hoc opus exercuit, tot perdens animas, notam habebit artem insidiarun in imo corde struendarum, ut aliquando cesset ab agendo, quo persuasione ista imbuat animam, se esse perfectam? X. Fundamentum Christianismi hoc est, ne ho- mo post quantalibet bona opera, in ipsis acquie- scat, aut se magnum putet, sed perseveret esse pauper spiritu : ac cum gratiæ particeps factus fue- rit, ne existimet se quidpiam adeptum, putetque se esse aliquem, incipiatque magistrum agere. Neve se aliquem supra vulgus, quin etiam, cum se- cesserit in solitudinem et bene ambulaverit, mul- tum jejunans, exsilium mundi fortiter tolerans, pie orans, gratiæ donorum compos, nihilo tamen magis animam suam pretiosam habeat. Imo tum maxime, quando primum sentit appulsum gratia, sollicite laboret; sitimque monstret ulterioris profectus; valde cavens ne, quasi jam satiatus, se abunde ju- stum, aut locupletem habeat; e contrario potius lugeat, et lacrymetur. Quomodo si mater educave- rit a puero cura magna unicum filium, ubi, cum ad virilem pervenit ætatem, mori eum contingat, quò consolari eam aggrediuntur, incentiva luctus magis accumulant; sic flere indesinenter Christianum oportet lapsum suum, et ante omnia habere cor contritum. D XI. Ut si palatium regis cujuspiam multa habeat cubicula, et multa vestibula et atria, ac interiora conclavia, ubi residet rex, ubi purpura et thesauri reponuntur, aliquis exteriorum tenus atriorum in- grediens, ne putet se jam in intina quasi visceran tantarum ædium penetrasse, atque adeo tenere apo- thecas, in quibus gaza et gloria regis, purpura et thesauri custodiuntur : sic, ista immagine ad spiri- tuale negotium translata, ne putent jejunantes, vi- gilantes, pallentes, orantes, pervenisse se jam ad fruitionem pacis utpote qui adhuc in vestibula tantum et prima atria ingressi sunt, nondum eo, ubi purpura, ubi thesauri jacent. Non debent igi-- tur fratres exteriori conversatione ac disciplina niti magnopere, nec de se propter illam di- cere : Ego sum aliquis; nec, simul ac quispiam

ἐστὶν ἀγαθῆς· πλὴν ἡ τάξις τῶν Χριστιανῶν ἐσω- τέρα ἐστὶ τούτων, καὶ οὐκ ὀφείλει τις ἐπὶ τούτοις τὴν πεποίθησιν ἔχειν καὶ μόνοις. Συμβαίνει δὲ ὅτι εἰσί τινες χάριτος μέτοχοι· καὶ ἡ κακία ἔτι οὖσα τεχνάζεται, καὶ παραχωρεῖ ἑκοῦσα, καὶ οὐκ ἐνεργεῖ, ἀλλὰ ποιεῖ νομίσαι τὸν ἄνθρωπον, ὅτι ἐκαθαρίσθη ὁ νοῦς αὐτοῦ· καὶ λοιπὸν φέρει αὐτὴν οἴησιν, ὅτι Χρι- στιανός εἰμι τέλειος, καὶ μετὰ ταῦτα, ὅταν νομίσῃ ὁ ἄνθρωπος, ὅτι Ελεύθερός εἰμι, καὶ ἀμεριμνεί, τότε ληστρικῷ τρόπῳ ἔρχεται αὐτῷ ἡ κακία Εγκρυμμα ποιοῦσα, καὶ πειράζει αὐτὸν, καὶ καταφέρει αὐτὸν εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς. Εἰ γὰρ ἄνθρωποι πολλά- κις λῃσταὶ ὄντες ἢ στρατιῶται κατὰ πολεμίων οίδασι τεχνάζεσθαι, καὶ ὑποκαθέζονται, καὶ ποιοῦσιν ἔγ κρυμμα, καὶ λαμβάνουσι τὰ νῶτα τῶν ἐχθρῶν, καὶ περικυκλοῦσιν αὐτοὺς ἀθρόως, καὶ ἀποκτείνουσι· Β πολλῷ μᾶλλον ἡ κακία οὖσα τοσούτων χιλιάδων τοῦτο τὸ ἔργον ἔχουσα, τόσας ἀπολέσασα ψυχὰς, οἶδεν οὖν ἔγκρυμμα ποιεῖν ἐν τῇ καρδίᾳ, κατὰ καιροὺς μὴ ἐνεργεῖν, ἵνα ἐνέγκῃ τὴν ψυχὴν εἰς οίησιν τελειότη- της; ; Γ. Ο θεμέλιος τοῦ Χριστιανισμοῦ οὗτός ἐστιν, ἵνα ἂν ποιήσῃ ὁ ἄνθρωπος δικαιοσύνας, μὴ ἐπανα- παύῃ ἐν αὐταῖς, καὶ ἔχῃ ἑαυτὸν μέγαν, ἀλλ' ᾗ πτω χὸς τῷ πνεύματι· καὶ ἐὰν γένηται μέτοχος χάριτος, μὴ νομίσῃ ἑαυτὸν κατειληφέναι τι, καὶ οἰηθῇ εἶναί τις, καὶ ἄρξηται διδάσκειν· ἀλλ᾽ ἵνα ὢν καλῆς ξενι τείας καὶ πολιτείας, νηστεύων πολύ, ξενιτεύων, εὐ- χόμενος, μετέχων χάριτος, μὴ ἡγήσηται τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τιμίαν· ἀλλὰ τότε μάλιστα, ὅταν ἀρχὴ χάριτος γένηται, ἵνα ἔχῃ τὸν πόνον, τὴν δίψαν, ἵνα μὴ κεχο- ρεσμένος ἔχῃ ἑαυτὸν δίκαιον ἢ πλούσιον ἐν χάριτι · ἀλλ᾽ ᾖ πενθῶν καὶ δακρύων. Καὶ δν τρόπον ἐὰν ᾖ μήτηρ, καὶ ἔχῃ υἱὸν μονογενῆ καὶ παιδεύσῃ αὐτὸν, καὶ ὅταν γένηται ἀνὴρ, συμβῇ αὐτῷ ἀποθανεῖν· καὶ λοιπὸν ὅσοι ἂν ὦσι παραμυθούμενοι τὴν μητέρα, μᾶλλον ἐπεγείρουσιν αὐτῇ τὸ πένθος, καὶ ἀπαραμύ- θητός ἐστιν· οὕτω χρὴ κλαίειν τὸν Χριστιανὸν τὴν πτῶσιν αὐτοῦ, καὶ ἀδιαλείπτως δακρύειν· πρὸ πάνω των δὲ ἔχειν συντετριμμένην τὴν καρδίαν. ΙΑ'. Ὥσπερ εἰ οἶκος βασιλέως ἔχων διαίτας πολλὰς καὶ αὐλὰς διαφόρους, καὶ πρόθυρα πολλὰ, καὶ ἔσω- τέρους οίκους, ἔνθα μένει ὁ βασιλεὺς, καὶ ἡ πορ φύρα, καὶ οἱ θησαυροὶ ἀπόκεινται· λοιπὸν ὁ εἰσερχό- μενος εἰς τὰς ἐξωτέρας αὐλὰς μὴ νομίσῃ, ὅτι ἤδη εἰς τοὺς ἐσωτέρους οίκους ἦλθεν, ὅπου ἡ δόξα τοῦ βασι λέως, καὶ ἡ πορφύρα, καὶ οἱ θησαυροί - οὕτως εἰς τὸ πνευματικὸν, οἱ νηστεύοντες, οἱ ἀγρυπνοῦντες, οἱ ψάλλοντες καὶ εὐχόμενοι, μὴ νομίσωσιν, ὅτι εἰσῆλθον εἰς τὴν κατάπαυσιν, ὡς δὲ ἀκμὴν εἰς τὰ πρόθυρα καὶ εἰς τὰς αὐλὰς εἰσέρχονται, οὐχ ὅπου ἡ πορφύρα, καὶ οἱ θησαυροί. Οὐκ ὀφείλουσιν οὖν ἀδελφοὶ τῇ ἔξω πολιτείᾳ θαῤῥεῖν, καὶ λέγειν, ὅτι Εἰμί τις· εἰ δὲ καὶ χάριτος μέτοχος γένηται, οἰηθῆναι ὡς καταλαβών, ἢ γενόμενος ἐγγύτατος τοῦ βασιλέως· ἀκμὴν γὰρ εἰς τοὺς ἐξωτέρους οίκους διατρίβει. Οὐκ ὀφείλει έρευ LIBER DE CUSTODIA CORDIS. ego A tionis bona. Caeterum ordo Christianorum interior est his; et non debet quis his inniti solis ad confi- dentiam. Contingit autem esse quosdam participes gratiæ; in quibus malitia, cum revera subsit, insi- diose latere satagit, ultro agere cessans et So abscondens, ipsumque, in quo habitat, fallat, male persuadens, esse suam mentem jam purgatam ; unde in arrogantiam inflatur, aiens Perfectus : Christianus sum, at dum miser isti fiduciæ homo indormit, liberum se nunc demum prædicans, opprimitur ab irruente in eum, latronum more, e latebris, ubi subsederat, malitia, quæ nihil minus opinantem tentatione vehementi adoriens, vincit et deprimit in terræ infima. Si enim homines sæpe latrocinio aut militiæ dediti, stratagemate. uti sciunt, subsidentes in locis occuliis, et ex insidiis repente coorientes in hostium terga, ipsoque circumventos vi subita trucidant, quanto magis malitia, quæ tot millibus annorum hoc opus exercuit, tot perdens animas, notam habebit artem insidiarun in imo corde struendarum, ut aliquando cesset ab agendo, quo persuasione ista imbuat animam, se esse perfectam? X. Fundamentum Christianismi hoc est, ne ho- mo post quantalibet bona opera, in ipsis acquie- scat, aut se magnum putet, sed perseveret esse pauper spiritu : ac cum gratiæ particeps factus fue- rit, ne existimet se quidpiam adeptum, putetque se esse aliquem, incipiatque magistrum agere. Neve se aliquem supra vulgus, quin etiam, cum se- cesserit in solitudinem et bene ambulaverit, mul- tum jejunans, exsilium mundi fortiter tolerans, pie orans, gratiæ donorum compos, nihilo tamen magis animam suam pretiosam habeat. Imo tum maxime, quando primum sentit appulsum gratia, sollicite laboret; sitimque monstret ulterioris profectus; valde cavens ne, quasi jam satiatus, se abunde ju- stum, aut locupletem habeat; e contrario potius lugeat, et lacrymetur. Quomodo si mater educave- rit a puero cura magna unicum filium, ubi, cum ad virilem pervenit ætatem, mori eum contingat, quò consolari eam aggrediuntur, incentiva luctus magis accumulant; sic flere indesinenter Christianum oportet lapsum suum, et ante omnia habere cor contritum. D XI. Ut si palatium regis cujuspiam multa habeat cubicula, et multa vestibula et atria, ac interiora conclavia, ubi residet rex, ubi purpura et thesauri reponuntur, aliquis exteriorum tenus atriorum in- grediens, ne putet se jam in intina quasi visceran tantarum ædium penetrasse, atque adeo tenere apo- thecas, in quibus gaza et gloria regis, purpura et thesauri custodiuntur : sic, ista immagine ad spiri- tuale negotium translata, ne putent jejunantes, vi- gilantes, pallentes, orantes, pervenisse se jam ad fruitionem pacis utpote qui adhuc in vestibula tantum et prima atria ingressi sunt, nondum eo, ubi purpura, ubi thesauri jacent. Non debent igi-- tur fratres exteriori conversatione ac disciplina niti magnopere, nec de se propter illam di- cere : Ego sum aliquis; nec, simul ac quispiam

Α νὰν ἕκαστον, εἰ εὗρεν ἐν τῷ ὀστρακίνῳ σκεύει τὴν θησαυρὸν, ἢ ἐνεδύσατο τὴν πορφύραν τοῦ Πνεύμα τος, ἢ εὗρε τὸν βασιλέα, καὶ ἀνεπαύσατο. Ἡ γὰρ ψυχή τοιαύτη ἐστίν· ἔχει βάθος τι καὶ μέλη πολλά καὶ λοιπὸν ἡ ἁμαρτία ἐπεισελθοῦσα κατέχει αὐτῆς ὅλα τὰ μέλη, καὶ τὰ νοήματα τῆς καρδίας. Είτα ἐπιζητοῦντος τοῦ ἀνθρώπου ἔρχεται ἡ χάρις πρὸς αὐτὸν, καὶ κατέχει δύο μέλη τῆς ψυχῆς. Ὁ οὖν ἄπειρος παρακαλούμενος τῇ χάριτι, νομίζει ότι έλα θοῦσα ἡ χάρις ὅλα τὰ μέλη τῆς ψυχῆς κατέσχε, καὶ ἐξεῤῥιζώθη ἡ ἁμαρτία…τότε οὖν πλεῖστον μέρος ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας κρατεῖται καὶ ἐν μέρος ὑπὸ τῆς χάριτος, καὶ ὑποκλέπτεται καὶ οὐκ οἶδεν· ἔστι γὰρ ἡ χάρις πολλάκις ἐνεργοῦσα ἀδιαλείπτως, ὃν τρόπον ὁ ὀφθαλμὸς ἐν τῷ σώματι πέπρακται· καὶ ἁμαρτία σύνεστιν ὑποκλέπτουσα τὸν νοῦν· καὶ ὁ ἀδιάκριτος. ὡς ἤδη καταλαβών, οίεταί τι περὶ αὐτοῦ καὶ τυφού- ται ὡς ἐλευθερωθείς. Οὐχ οὕτως γάρ ἐστι τὰ πράγ ματα· καθὼς γὰρ εἶπον, Εγκρυμμα ποιεῖ ὁ Σατανᾶς, εἰς καιρούς μὴ ἐνεργῶν, ἵνα ποιήσῃ νομίσαι τὸν ἄνθρωπον, ὅτι Εἰμὶ καθαρὶς καὶ τέλειος· μὴ ὁ φυσ τεύων ἀμπελῶνα εὐθέως λαμβάνει σταφυλήν, ἢ γεωργεῖ οἶνον, καὶ ὁ σπείρων τὸ σπέρμα ἐν τῇ γῇ, ἤδη ἐθέρισε καὶ ἔλαβε καρπούς, καὶ τὸ γεννώμενον παιδίον εὐθέως δύναται εἰς ἄνδρα τέλειον ἐλθεῖν, ἢ στρατευόμενος τίρων ἤδη ἐγένετο ἀξιωματικό;; χρή γὰρ αὐτὸν πρῶτον κοπιάσαι, καὶ εἰσελθόντα πόλεμον λαβεῖν τὰ νικητήρια καὶ στεφανωθῆναι. β ΙΒ'. Καλόν οὖν ἐστιν ἡ ἀκτημοσύνη καὶ ἡ ψαλμ- ῳδία, καὶ ἡ νηστεία καὶ ἡ ἀγρυπνία, καὶ τὸ λαβεῖν χάριν Θεοῦ· ὁ δὲ ἀκμὴν οὔπω ἤρξατο ὡς δεῖ σκά- πτειν καὶ τιθέναι θεμέλιον. Καὶ ἐν τοιούτοις ὁ νοῦς δεῖ ἀνεπίληπτος είναι μέτοχος χάριτος · λοιπὸν οἶεται περὶ αὐτοῦ, καὶ ἔχει τιμίαν τὴν ψυχήν. Απόβλεψεν εἰς τὸν Ἰησοῦν, ἀπὸ ποίας δόξης Υἱὸς Θεοῦ καὶ θεὶς ὢν, εἰς ποῖα πάθη καὶ σταύρωσιν ἦλθε. Διὰ ταύτην οὖν τὴν ταπεινοφροσύνην υπερυψώθη ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς καθεσθείς· καὶ ὁ ὄφις ἐξ ἀρχῆς ὑπέσπειρε τῷ Ἀδὰμ ὕψωμα, ὅτι ὡς Θεὸς γίνῃ· διὰ ταύτης τῆς ὑψηλοφροσύνης εἶδες οὖν εἰς ὁποίαν ἀτιμίαν κατῆλθε τὸ γένος τοῦ ᾿Αδάμ. Ἐπιζητῶ δὴ ἄνθρωπον πτωχὸν τῷ πνεύματι, καὶ οὐχ εὑρίσκω· ὥσπερ ἵνα ᾗ τις πλούσιος ἔχων ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ θησαυρούς, καὶ ᾗ ἐπιδεόμενος, καὶ πτωχὲς καὶ παρὰ πάντων ζητῇ. Οὕτως εἰσὶ Χριστιανοὶ ἔχοντες χάριν, πλούσιοι εἰς Θεόν, πτωχοί εἰσι τῷ πνεύματι, ὡς μηδὲν ἔχοντες· εἰσὶ πρὸς λόγον ἑκατὸν λίτραι χρυσίου &; ὀφείλει κτήσασθαι· ὁ λαβὼν πέντε λίτρας εκορέσθη. Εἰσὶ δέ τινες πρὸς λόγον δέκα οὐγκίας ἔχοντες τῆς χάρι τος, καὶ ποιοῦσιν αὐτὰς ἑκατόν, καυχώμενοι. Και εἰσὶ πολλάκις πέντε οὐγκίας ἔχοντες τῆς ἁμαρτίας, S. MACARII ÆGYPTII 8°2 gratiam adipiscitur, præfidentia niti, quasi jam comprehenderit, aut regi sit intime admotus; modo enim in extimis duntaxat adhuc diversatur ædium partibus: nec convenit scrutari unumquemque, num forte inveniat in vase fictili thesaurum, aut regiam induerit Spiritus purpuram, an regem in- venerit, et quiete fruatur. Sic quippe comparata est hominis anima, habet profunditatem quamdam et membra velut plurima. In eam porro subintrans peccatum, cuncta ejus occupat membra, et cogita- tiones cordis ; deinde cum homo quærit, venit ad ipsum gratia, et occupat duo membra animæ. Qui ergo inexpertus rerum, sentit appulsum provocan- tis gratis, continuo putet, quod adveniens gratia omnes animæ partes occupaverit, planeque ac ra- dicitus exstirpatum sit peccatum; cum tamen ple- raque adhuc animæ membra revera a peccato de- tineantur, unum tantum ex his quodpiam gratia possidente ; nesciente ipso homine, et supine si- nente sibi imponi. Est enim gratia plerumque indesinenter operans, sicut oculus defixus in cor- pore. Et peccatum subest mentem clam subripiens. Et tunc qui discretione caret, temere autumans se perfectionis culmen tenere, intumescit opinione sui, plene jam se liberatum putans, quod non ita est ; uti enim dixi, subest dolus latentis in insidiis Satanæ; aliquando nihil se moventis, ut credatur abesse, ac sic noxiam fiduciam ingeneret homini, falso arbitranti purum se ac perfectum esse. Atqui neque plantans vineam statim ex ea uvam maturam aut vinum legit; neque seminans triticum in terra, eodem tempore segetes metit, et fru- ctus capit; neque modo natus puer subito potest in virum adolescere: nec militiæ prima rudimenta ponens tiro, jam præfecturis militaribus aptus gerendis est: oportet enim hunc primum longa pa- tientia insuescere labori; tum facta pugnæ copia fortiter in campo stare, vincereque hostem ac co- ronari. XII. Pulchræ igitur et bonæ res sunt, inopia vo- C luntaria, psalmodia, jejunium, vigiliæ, et gratia potiri; sed parum prosunt ei, qui nondum, ut oportuerat, coepit fodere, ubi fundamentum ponat. Nec se decipi mens in eo patiatur, utcunque gra- tiæ tiae particeps ; aut inde sibi aduletur, pretiosam æsti - mans suain animam. Respice in Jesum, a quali gloria Dei Filius, Deus ipse, in quas passiones us- que ad crucifixionem venit? Propter hanc ergo hu- militatem exaltatus est, in dextera Patris sedens. At serpens a principio insevit Adamo, exaltationis amorem suggerens : Erilis sicut Dii ', per istam au- tem affectationem sublimitatis, vides in quam igno- miniam descendit genus humanum. Sane quæro Lominem pauperem spiritu, nec invenio. Ut si quis habens reconditos domi thesauros, tamen cir- cumeat mendicans et ab omnibus petens: sic sunt Christiani gratiæ possessione apud Deum divites, humili sui æstimatione pauperes, et quasi nibil ha- bentes. Debentur alicui centum auri libræ ; si ille quinque acceptis sit contentus, nec ultra quidquam quærat; an aget sapienter? Pejus etiam sibi consu- lunt quidam, habentes, ut sic dicam, decem un- • Gen. ut, 5. D

Α νὰν ἕκαστον, εἰ εὗρεν ἐν τῷ ὀστρακίνῳ σκεύει τὴν θησαυρὸν, ἢ ἐνεδύσατο τὴν πορφύραν τοῦ Πνεύμα τος, ἢ εὗρε τὸν βασιλέα, καὶ ἀνεπαύσατο. Ἡ γὰρ ψυχή τοιαύτη ἐστίν· ἔχει βάθος τι καὶ μέλη πολλά καὶ λοιπὸν ἡ ἁμαρτία ἐπεισελθοῦσα κατέχει αὐτῆς ὅλα τὰ μέλη, καὶ τὰ νοήματα τῆς καρδίας. Είτα ἐπιζητοῦντος τοῦ ἀνθρώπου ἔρχεται ἡ χάρις πρὸς αὐτὸν, καὶ κατέχει δύο μέλη τῆς ψυχῆς. Ὁ οὖν ἄπειρος παρακαλούμενος τῇ χάριτι, νομίζει ότι έλα θοῦσα ἡ χάρις ὅλα τὰ μέλη τῆς ψυχῆς κατέσχε, καὶ ἐξεῤῥιζώθη ἡ ἁμαρτία…τότε οὖν πλεῖστον μέρος ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας κρατεῖται καὶ ἐν μέρος ὑπὸ τῆς χάριτος, καὶ ὑποκλέπτεται καὶ οὐκ οἶδεν· ἔστι γὰρ ἡ χάρις πολλάκις ἐνεργοῦσα ἀδιαλείπτως, ὃν τρόπον ὁ ὀφθαλμὸς ἐν τῷ σώματι πέπρακται· καὶ ἁμαρτία σύνεστιν ὑποκλέπτουσα τὸν νοῦν· καὶ ὁ ἀδιάκριτος. ὡς ἤδη καταλαβών, οίεταί τι περὶ αὐτοῦ καὶ τυφού- ται ὡς ἐλευθερωθείς. Οὐχ οὕτως γάρ ἐστι τὰ πράγ ματα· καθὼς γὰρ εἶπον, Εγκρυμμα ποιεῖ ὁ Σατανᾶς, εἰς καιρούς μὴ ἐνεργῶν, ἵνα ποιήσῃ νομίσαι τὸν ἄνθρωπον, ὅτι Εἰμὶ καθαρὶς καὶ τέλειος· μὴ ὁ φυσ τεύων ἀμπελῶνα εὐθέως λαμβάνει σταφυλήν, ἢ γεωργεῖ οἶνον, καὶ ὁ σπείρων τὸ σπέρμα ἐν τῇ γῇ, ἤδη ἐθέρισε καὶ ἔλαβε καρπούς, καὶ τὸ γεννώμενον παιδίον εὐθέως δύναται εἰς ἄνδρα τέλειον ἐλθεῖν, ἢ στρατευόμενος τίρων ἤδη ἐγένετο ἀξιωματικό;; χρή γὰρ αὐτὸν πρῶτον κοπιάσαι, καὶ εἰσελθόντα πόλεμον λαβεῖν τὰ νικητήρια καὶ στεφανωθῆναι. β ΙΒ'. Καλόν οὖν ἐστιν ἡ ἀκτημοσύνη καὶ ἡ ψαλμ- ῳδία, καὶ ἡ νηστεία καὶ ἡ ἀγρυπνία, καὶ τὸ λαβεῖν χάριν Θεοῦ· ὁ δὲ ἀκμὴν οὔπω ἤρξατο ὡς δεῖ σκά- πτειν καὶ τιθέναι θεμέλιον. Καὶ ἐν τοιούτοις ὁ νοῦς δεῖ ἀνεπίληπτος είναι μέτοχος χάριτος · λοιπὸν οἶεται περὶ αὐτοῦ, καὶ ἔχει τιμίαν τὴν ψυχήν. Απόβλεψεν εἰς τὸν Ἰησοῦν, ἀπὸ ποίας δόξης Υἱὸς Θεοῦ καὶ θεὶς ὢν, εἰς ποῖα πάθη καὶ σταύρωσιν ἦλθε. Διὰ ταύτην οὖν τὴν ταπεινοφροσύνην υπερυψώθη ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς καθεσθείς· καὶ ὁ ὄφις ἐξ ἀρχῆς ὑπέσπειρε τῷ Ἀδὰμ ὕψωμα, ὅτι ὡς Θεὸς γίνῃ· διὰ ταύτης τῆς ὑψηλοφροσύνης εἶδες οὖν εἰς ὁποίαν ἀτιμίαν κατῆλθε τὸ γένος τοῦ ᾿Αδάμ. Ἐπιζητῶ δὴ ἄνθρωπον πτωχὸν τῷ πνεύματι, καὶ οὐχ εὑρίσκω· ὥσπερ ἵνα ᾗ τις πλούσιος ἔχων ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ θησαυρούς, καὶ ᾗ ἐπιδεόμενος, καὶ πτωχὲς καὶ παρὰ πάντων ζητῇ. Οὕτως εἰσὶ Χριστιανοὶ ἔχοντες χάριν, πλούσιοι εἰς Θεόν, πτωχοί εἰσι τῷ πνεύματι, ὡς μηδὲν ἔχοντες· εἰσὶ πρὸς λόγον ἑκατὸν λίτραι χρυσίου &; ὀφείλει κτήσασθαι· ὁ λαβὼν πέντε λίτρας εκορέσθη. Εἰσὶ δέ τινες πρὸς λόγον δέκα οὐγκίας ἔχοντες τῆς χάρι τος, καὶ ποιοῦσιν αὐτὰς ἑκατόν, καυχώμενοι. Και εἰσὶ πολλάκις πέντε οὐγκίας ἔχοντες τῆς ἁμαρτίας, S. MACARII ÆGYPTII 8°2 gratiam adipiscitur, præfidentia niti, quasi jam comprehenderit, aut regi sit intime admotus; modo enim in extimis duntaxat adhuc diversatur ædium partibus: nec convenit scrutari unumquemque, num forte inveniat in vase fictili thesaurum, aut regiam induerit Spiritus purpuram, an regem in- venerit, et quiete fruatur. Sic quippe comparata est hominis anima, habet profunditatem quamdam et membra velut plurima. In eam porro subintrans peccatum, cuncta ejus occupat membra, et cogita- tiones cordis ; deinde cum homo quærit, venit ad ipsum gratia, et occupat duo membra animæ. Qui ergo inexpertus rerum, sentit appulsum provocan- tis gratis, continuo putet, quod adveniens gratia omnes animæ partes occupaverit, planeque ac ra- dicitus exstirpatum sit peccatum; cum tamen ple- raque adhuc animæ membra revera a peccato de- tineantur, unum tantum ex his quodpiam gratia possidente ; nesciente ipso homine, et supine si- nente sibi imponi. Est enim gratia plerumque indesinenter operans, sicut oculus defixus in cor- pore. Et peccatum subest mentem clam subripiens. Et tunc qui discretione caret, temere autumans se perfectionis culmen tenere, intumescit opinione sui, plene jam se liberatum putans, quod non ita est ; uti enim dixi, subest dolus latentis in insidiis Satanæ; aliquando nihil se moventis, ut credatur abesse, ac sic noxiam fiduciam ingeneret homini, falso arbitranti purum se ac perfectum esse. Atqui neque plantans vineam statim ex ea uvam maturam aut vinum legit; neque seminans triticum in terra, eodem tempore segetes metit, et fru- ctus capit; neque modo natus puer subito potest in virum adolescere: nec militiæ prima rudimenta ponens tiro, jam præfecturis militaribus aptus gerendis est: oportet enim hunc primum longa pa- tientia insuescere labori; tum facta pugnæ copia fortiter in campo stare, vincereque hostem ac co- ronari. XII. Pulchræ igitur et bonæ res sunt, inopia vo- C luntaria, psalmodia, jejunium, vigiliæ, et gratia potiri; sed parum prosunt ei, qui nondum, ut oportuerat, coepit fodere, ubi fundamentum ponat. Nec se decipi mens in eo patiatur, utcunque gra- tiæ tiae particeps ; aut inde sibi aduletur, pretiosam æsti - mans suain animam. Respice in Jesum, a quali gloria Dei Filius, Deus ipse, in quas passiones us- que ad crucifixionem venit? Propter hanc ergo hu- militatem exaltatus est, in dextera Patris sedens. At serpens a principio insevit Adamo, exaltationis amorem suggerens : Erilis sicut Dii ', per istam au- tem affectationem sublimitatis, vides in quam igno- miniam descendit genus humanum. Sane quæro Lominem pauperem spiritu, nec invenio. Ut si quis habens reconditos domi thesauros, tamen cir- cumeat mendicans et ab omnibus petens: sic sunt Christiani gratiæ possessione apud Deum divites, humili sui æstimatione pauperes, et quasi nibil ha- bentes. Debentur alicui centum auri libræ ; si ille quinque acceptis sit contentus, nec ultra quidquam quærat; an aget sapienter? Pejus etiam sibi consu- lunt quidam, habentes, ut sic dicam, decem un- • Gen. ut, 5. D

Α νὰν ἕκαστον, εἰ εὗρεν ἐν τῷ ὀστρακίνῳ σκεύει τὴν θησαυρὸν, ἢ ἐνεδύσατο τὴν πορφύραν τοῦ Πνεύμα τος, ἢ εὗρε τὸν βασιλέα, καὶ ἀνεπαύσατο. Ἡ γὰρ ψυχή τοιαύτη ἐστίν· ἔχει βάθος τι καὶ μέλη πολλά καὶ λοιπὸν ἡ ἁμαρτία ἐπεισελθοῦσα κατέχει αὐτῆς ὅλα τὰ μέλη, καὶ τὰ νοήματα τῆς καρδίας. Είτα ἐπιζητοῦντος τοῦ ἀνθρώπου ἔρχεται ἡ χάρις πρὸς αὐτὸν, καὶ κατέχει δύο μέλη τῆς ψυχῆς. Ὁ οὖν ἄπειρος παρακαλούμενος τῇ χάριτι, νομίζει ότι έλα θοῦσα ἡ χάρις ὅλα τὰ μέλη τῆς ψυχῆς κατέσχε, καὶ ἐξεῤῥιζώθη ἡ ἁμαρτία…τότε οὖν πλεῖστον μέρος ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας κρατεῖται καὶ ἐν μέρος ὑπὸ τῆς χάριτος, καὶ ὑποκλέπτεται καὶ οὐκ οἶδεν· ἔστι γὰρ ἡ χάρις πολλάκις ἐνεργοῦσα ἀδιαλείπτως, ὃν τρόπον ὁ ὀφθαλμὸς ἐν τῷ σώματι πέπρακται· καὶ ἁμαρτία σύνεστιν ὑποκλέπτουσα τὸν νοῦν· καὶ ὁ ἀδιάκριτος. ὡς ἤδη καταλαβών, οίεταί τι περὶ αὐτοῦ καὶ τυφού- ται ὡς ἐλευθερωθείς. Οὐχ οὕτως γάρ ἐστι τὰ πράγ ματα· καθὼς γὰρ εἶπον, Εγκρυμμα ποιεῖ ὁ Σατανᾶς, εἰς καιρούς μὴ ἐνεργῶν, ἵνα ποιήσῃ νομίσαι τὸν ἄνθρωπον, ὅτι Εἰμὶ καθαρὶς καὶ τέλειος· μὴ ὁ φυσ τεύων ἀμπελῶνα εὐθέως λαμβάνει σταφυλήν, ἢ γεωργεῖ οἶνον, καὶ ὁ σπείρων τὸ σπέρμα ἐν τῇ γῇ, ἤδη ἐθέρισε καὶ ἔλαβε καρπούς, καὶ τὸ γεννώμενον παιδίον εὐθέως δύναται εἰς ἄνδρα τέλειον ἐλθεῖν, ἢ στρατευόμενος τίρων ἤδη ἐγένετο ἀξιωματικό;; χρή γὰρ αὐτὸν πρῶτον κοπιάσαι, καὶ εἰσελθόντα πόλεμον λαβεῖν τὰ νικητήρια καὶ στεφανωθῆναι. β ΙΒ'. Καλόν οὖν ἐστιν ἡ ἀκτημοσύνη καὶ ἡ ψαλμ- ῳδία, καὶ ἡ νηστεία καὶ ἡ ἀγρυπνία, καὶ τὸ λαβεῖν χάριν Θεοῦ· ὁ δὲ ἀκμὴν οὔπω ἤρξατο ὡς δεῖ σκά- πτειν καὶ τιθέναι θεμέλιον. Καὶ ἐν τοιούτοις ὁ νοῦς δεῖ ἀνεπίληπτος είναι μέτοχος χάριτος · λοιπὸν οἶεται περὶ αὐτοῦ, καὶ ἔχει τιμίαν τὴν ψυχήν. Απόβλεψεν εἰς τὸν Ἰησοῦν, ἀπὸ ποίας δόξης Υἱὸς Θεοῦ καὶ θεὶς ὢν, εἰς ποῖα πάθη καὶ σταύρωσιν ἦλθε. Διὰ ταύτην οὖν τὴν ταπεινοφροσύνην υπερυψώθη ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς καθεσθείς· καὶ ὁ ὄφις ἐξ ἀρχῆς ὑπέσπειρε τῷ Ἀδὰμ ὕψωμα, ὅτι ὡς Θεὸς γίνῃ· διὰ ταύτης τῆς ὑψηλοφροσύνης εἶδες οὖν εἰς ὁποίαν ἀτιμίαν κατῆλθε τὸ γένος τοῦ ᾿Αδάμ. Ἐπιζητῶ δὴ ἄνθρωπον πτωχὸν τῷ πνεύματι, καὶ οὐχ εὑρίσκω· ὥσπερ ἵνα ᾗ τις πλούσιος ἔχων ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ θησαυρούς, καὶ ᾗ ἐπιδεόμενος, καὶ πτωχὲς καὶ παρὰ πάντων ζητῇ. Οὕτως εἰσὶ Χριστιανοὶ ἔχοντες χάριν, πλούσιοι εἰς Θεόν, πτωχοί εἰσι τῷ πνεύματι, ὡς μηδὲν ἔχοντες· εἰσὶ πρὸς λόγον ἑκατὸν λίτραι χρυσίου &; ὀφείλει κτήσασθαι· ὁ λαβὼν πέντε λίτρας εκορέσθη. Εἰσὶ δέ τινες πρὸς λόγον δέκα οὐγκίας ἔχοντες τῆς χάρι τος, καὶ ποιοῦσιν αὐτὰς ἑκατόν, καυχώμενοι. Και εἰσὶ πολλάκις πέντε οὐγκίας ἔχοντες τῆς ἁμαρτίας, S. MACARII ÆGYPTII 8°2 gratiam adipiscitur, præfidentia niti, quasi jam comprehenderit, aut regi sit intime admotus; modo enim in extimis duntaxat adhuc diversatur ædium partibus: nec convenit scrutari unumquemque, num forte inveniat in vase fictili thesaurum, aut regiam induerit Spiritus purpuram, an regem in- venerit, et quiete fruatur. Sic quippe comparata est hominis anima, habet profunditatem quamdam et membra velut plurima. In eam porro subintrans peccatum, cuncta ejus occupat membra, et cogita- tiones cordis ; deinde cum homo quærit, venit ad ipsum gratia, et occupat duo membra animæ. Qui ergo inexpertus rerum, sentit appulsum provocan- tis gratis, continuo putet, quod adveniens gratia omnes animæ partes occupaverit, planeque ac ra- dicitus exstirpatum sit peccatum; cum tamen ple- raque adhuc animæ membra revera a peccato de- tineantur, unum tantum ex his quodpiam gratia possidente ; nesciente ipso homine, et supine si- nente sibi imponi. Est enim gratia plerumque indesinenter operans, sicut oculus defixus in cor- pore. Et peccatum subest mentem clam subripiens. Et tunc qui discretione caret, temere autumans se perfectionis culmen tenere, intumescit opinione sui, plene jam se liberatum putans, quod non ita est ; uti enim dixi, subest dolus latentis in insidiis Satanæ; aliquando nihil se moventis, ut credatur abesse, ac sic noxiam fiduciam ingeneret homini, falso arbitranti purum se ac perfectum esse. Atqui neque plantans vineam statim ex ea uvam maturam aut vinum legit; neque seminans triticum in terra, eodem tempore segetes metit, et fru- ctus capit; neque modo natus puer subito potest in virum adolescere: nec militiæ prima rudimenta ponens tiro, jam præfecturis militaribus aptus gerendis est: oportet enim hunc primum longa pa- tientia insuescere labori; tum facta pugnæ copia fortiter in campo stare, vincereque hostem ac co- ronari. XII. Pulchræ igitur et bonæ res sunt, inopia vo- C luntaria, psalmodia, jejunium, vigiliæ, et gratia potiri; sed parum prosunt ei, qui nondum, ut oportuerat, coepit fodere, ubi fundamentum ponat. Nec se decipi mens in eo patiatur, utcunque gra- tiæ tiae particeps ; aut inde sibi aduletur, pretiosam æsti - mans suain animam. Respice in Jesum, a quali gloria Dei Filius, Deus ipse, in quas passiones us- que ad crucifixionem venit? Propter hanc ergo hu- militatem exaltatus est, in dextera Patris sedens. At serpens a principio insevit Adamo, exaltationis amorem suggerens : Erilis sicut Dii ', per istam au- tem affectationem sublimitatis, vides in quam igno- miniam descendit genus humanum. Sane quæro Lominem pauperem spiritu, nec invenio. Ut si quis habens reconditos domi thesauros, tamen cir- cumeat mendicans et ab omnibus petens: sic sunt Christiani gratiæ possessione apud Deum divites, humili sui æstimatione pauperes, et quasi nibil ha- bentes. Debentur alicui centum auri libræ ; si ille quinque acceptis sit contentus, nec ultra quidquam quærat; an aget sapienter? Pejus etiam sibi consu- lunt quidam, habentes, ut sic dicam, decem un- • Gen. ut, 5. D

Β – καὶ ποιοῦσιν αὐτὰς ἡμιούγκια τοῦτο δὲ αὐτοῖς συμβαίνει, ή κατ᾽ ἄγνοιαν, ὅτι ἐν αὐτῇ τῇ χάριτι ὑποκλεπτόμενοι οὐκ οἴδασιν. Η κατὰ κενοδοξίαν, αἰσχυνόμενοι εἰπεῖν ὅτι ἐνεργεῖ τὸ κακόν· ἤδη γὰρ κηρύττουσιν εἶναι ἑαυτοὺς τελείους. Τὸ δὲ δίκαιον δεῖ ποιεῖν καὶ λέγειν τὸν ἄνθρωπον· καὶ τὰ τῆς χάριτος ὁμολογεῖν, καὶ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἁμαρτίας. Ψεύδεται γὰρ ὁ τοιοῦτος καθαρὰν λέγων ἔχειν τὴν καρδίαν· οὐχ οὕτως γάρ ἐστι τὰ πράγματα, ὡς ἄμα τὴν χάριν ἐπιδημῆται ήδη καθαρόν γενέσθαι τὸν ἄνθρωπον· παραδέδονται γὰρ τοῖς πολεμίοις και τοῖς πειρατηρίοις εἰς γυμνασίαν καὶ παίδευσιν, ὃν τρόπον καὶ ὁ Ἰὼβ τῷ πειρασμῷ. Συνεργεῖ γὰρ τὸ κακὸν τῷ ἀγαθῷ, προαιρέσει οὐ καλῇ· τὸν δὲ Χρι στιανὸν δεῖ πέντε οὐγκίας τῆς ἁμαρτίας ἔχοντα, λέγειν, ὅτι Εἴκοσιν ἔχω, καὶ πεπληρωμένος εἰμὶ τοῦ κακοῦ. Καὶ ἔχοντα πρὸς λόγον οὐγκίας εἴκοσι τοῦ ἀγαθοῦ, λέγειν, ὅτι Ημιούγκιον ἔχω. Εἰ δὲ τοῦτο κατὰ κενοδοξίαν αἰσχύνεται εἰπεῖν, τὸ δίκαιον γοῦν εἰπάτω. Ὁμολογησάτω μὲν καὶ τὴν ἐνέργειαν τῆς χάριτος· ὁμολογησάτω δὲ καὶ τὴν ἁμαρτίαν ἐν μέρει. Καθώς οὖν προεἶπον περὶ τῆς ψυχῆς, ὅτι ἔχει βάθος, ὑποδείγμασι χρώμεθα διαγράφοντας αὐτῆς τὰ μέλη. Ωσπερ ἵνα ἡ ἥλιος, καὶ ὦσιν ἐξ αὐτοῦ ἀκτῖνες πολλαί· ἢ ἵνα ᾖ δένδρον ὑψηλὴν, καὶ ἔχῃ κλάδους· ἢ ἵνα ᾗ πόλις μεγάλη, καὶ ἔχη γείτο- νας πολλάς· οὕτως ἐστὶν ἡ νοερὰ οὐσία, ἡ ἀθάνατος ψυχή, κάλλος τίμιον ὑπὲρ πάντα τὰ δημιουργήματα, εἰκὼν καὶ ὁμοίωμα Θεοῦ. Λοιπὸν ἐλθοῦσα ἡ χάρις, εἰς δύο ἀκτίνας τῆς ψυχῆς ἐπιλάμπει· ἢ ἀπὸ ὅλου τοῦ δένδρου εἰς κλάδους δύο, ἢ ἀπὸ πάσης τῆς πόλεως εἰς δύο γειτωνίας. Ἔτι δὲ τὰ πλείονα μέρη τῆς ψυχῆς κατέχεται ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας· καὶ νομίζει ὅτι ὅλη δι' ὅλου, τοῦ ἀγαθοῦ μέρους καὶ τῆς χάριτος καὶ τῆς λαμπρότητος γέγονε· πρὸς λόγον πέντε λί· τρας χρυσίου κτησάμενος, δοκεῖ αὐτῷ ὅτι ἑκατὸν λέ- τρας ἐκτήσατο· μὴ τὸ ἔμβρυον ἐν τῇ μήτρα ἤδη γέ γονεν ἄνθρωπος; ἢ ὅτι θεὶς ἕνα λίθον τοῦ θεμελίου, ἤδη ἐτελείωσε τὸ οἰκοδόμημα; ἢ ὁ σπόρος ὁ χωσθεὶς ἐπὶ τῆς γῆς, ἤδη ἐγένετο στάχυς; μὴ ὁ πραγματ τευόμενος ἅμα τοῦ ἄρξασθαι τῆς πραγματείας, ἤδη ἐπλήρωσε τὴν ἀποθήκην ; καὶ ὁ μετέχων χάριτος μια κρᾶς, παρὰ τοῦτο γέγογε Χριστιανός; ἀκμὴν οἱ πρῶτοι καὶ οἱ μεγάλοι οὕτως εἰσὶ πρὸς τελειότητα, ὡς ὁ ὀφφικιάλιος πρὸς ἡγεμόνα· ἢ ὡς ῥύαξ μικρός πρὸς Εὐφράτην ποταμόν. Ο έχων πρόθεσιν ἀπελ- θεῖν εἰς πόλιν μακρὰν τριάκοντα μονῶν, δύο ἢ τρεῖς ἐὰν ἀπέλθη, μὴ νομίσῃ ὅτι εἰσῆλθεν εἰς τὴν πόλιν· ἐπειδὴ οὖν ἡ ἐναντία δύναμις προτρεπτική ἐστιν, οὐκ ἀναγκαστική· καὶ θεία χάρις προτρεπτική εστι διὰ τὸ αὐτεξούσιον καὶ λιτὸν τῆς φύσεως, λοιπὸν ἐὰν ποιήσῃ κακὰ ὁ ἄνθρωπος προτρεπόμενος ὑπὸ τοῦ Σατανᾶ, οὐ κρίνεται ἀντ᾿ αὐτοῦ ὁ Σατανᾶς· ἀλλ᾽ αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος τιμωρεῖται καὶ κολάζεται, ὡς ὑπήκοος γεγονώς τῆς κακίας ἰδίῳ θελήματι. Ομοίως καὶ ἐὰν τραπῇ ὁ ἄνθρωπος εἰς τὸ ἀγαθὸν, καὶ πεο ριγένοιτο χάρις Θεοῦ, οὐκ ἐπιγράφει τὸ ἀγαθὸν ἑαυ τῇ ἡ χάρις, ἀλλ' ἀποδίδωσι τῷ ἀνθρώπῳ καὶ δοξά- ζει αὐτήν· ἐπειδὴ ἑαυτῷ ἐγίνετο ὁ ἄνθρωπος αἴτιος LIBER DE CUSTODIA CORDIS. B A eias gratia: et eas vano tumore gloriationis false PATROL. GR. XXXIV. D in centum multiplicantes : e contrario vero plerum- que nonnulli habentes quinque uncias peccati, eas in semiunciam extenuant. Id ipsis accidit vel per ignorantiam, quod quantula sint impertiti mensura gratiæ ex vero non norunt, vel per vanæ gloriæ appetitum, non sustinentes fateri, quam in se ex- periuntur, operationem mali. Jam enim prædicant se perfectos. Oportet autem et fieri et dici ab ho- mine quod justum est ; et gratiæ quam accipit, dona profteri; et non dissimulare, quam sentit in sese peccati operationem. Mentitur quippe talis purum aiens se habere cor; haud enim in hunc modum se res habent; quasi ad primam statim adve- nientem gratiam purus omni ex parte homo redda- tur : traditur quippe hostibus, et horum tentationi. bus exponitur ad exercitationem et disciplinam : quomodo Job tentatione probatus est. Cooperatur quippe et malum bono, intentione non bona. Chri- stianum vero convenit quinque uncias peccati haben- tem, dicere humiliando se : viginti uncias habeo, et plenus sum iniquitate habentem autem, exempli causa, uncias viginti bonitatis, dicere : vix boni se- munciam habeo. Si autem hoc dicere, ob vanæ gloriæ studium, erubescit; saltem quod justum est proferat, fateaturque tum quid in se operetur gra- tia, tum quid ex parte altera peccatum moliatur. Jam circa id quod dixi de anima, inesse illi profun- ditatem latebrosam, exemplis utemur membraipsius describentes. Quemadmodum enim ut sol est, ita sunt ex ipso plures radii; ut arbor alta est, ita et ramos habet; ut civitas magna est et circum habet urbes multas : sic est intellectualis substan- tia, immortalis anima, pulchritulo pretiosa super omnes creaturas, imago et simulacrum Dei; in hanc veniens gratia duobus ei radiis affulget, aut ex uni- versa arbore, duos illuminat ramos, aut binas dun- taxat ex universa provincia urbes ingreditur : quod allegorice significat unam tantum et alteram ani- mæ potentiam gratia contingi, adhuc vero pluri- mas ejus quasi membro peccato teneri. Utcunque autumet se totam ex toto transisse in partem me- liorem, et in solidum a gratia possideri, et ejus radiis splendere; perperam subductis rationibus; ita ut cum vis quinque libras auri vere habeat, sibi tamen persuadeat non minus libris centum se possi- dere. An fetus adhuc informis in utero, homo jam perfectus est ? An qui unum in fundamentum lapi- dem jecit, jam perfecit ædificium? utṛum semen sulco ingestum, jam spica est? Num mercator, qui modo incipit negotiari, replevit jam apothecas?” Non sane magis, qui primæ gratiæ particeps est fa- ctus, jam Christianus est. Atqui primi ipsi ac ma- gni sic se ad perfectionem habent, ut minister ad imperatorem, ut rivulus ad Euphraten fluvium. Habens propositum in urbem eundi triginta dierum itinere dissitam; ne ubi biduum aut triduum viæ peregerit, jam se puet ingressum esse civitatem illam. Quoniam igitur adversaria potestas instigare,

Β – καὶ ποιοῦσιν αὐτὰς ἡμιούγκια τοῦτο δὲ αὐτοῖς συμβαίνει, ή κατ᾽ ἄγνοιαν, ὅτι ἐν αὐτῇ τῇ χάριτι ὑποκλεπτόμενοι οὐκ οἴδασιν. Η κατὰ κενοδοξίαν, αἰσχυνόμενοι εἰπεῖν ὅτι ἐνεργεῖ τὸ κακόν· ἤδη γὰρ κηρύττουσιν εἶναι ἑαυτοὺς τελείους. Τὸ δὲ δίκαιον δεῖ ποιεῖν καὶ λέγειν τὸν ἄνθρωπον· καὶ τὰ τῆς χάριτος ὁμολογεῖν, καὶ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἁμαρτίας. Ψεύδεται γὰρ ὁ τοιοῦτος καθαρὰν λέγων ἔχειν τὴν καρδίαν· οὐχ οὕτως γάρ ἐστι τὰ πράγματα, ὡς ἄμα τὴν χάριν ἐπιδημῆται ήδη καθαρόν γενέσθαι τὸν ἄνθρωπον· παραδέδονται γὰρ τοῖς πολεμίοις και τοῖς πειρατηρίοις εἰς γυμνασίαν καὶ παίδευσιν, ὃν τρόπον καὶ ὁ Ἰὼβ τῷ πειρασμῷ. Συνεργεῖ γὰρ τὸ κακὸν τῷ ἀγαθῷ, προαιρέσει οὐ καλῇ· τὸν δὲ Χρι στιανὸν δεῖ πέντε οὐγκίας τῆς ἁμαρτίας ἔχοντα, λέγειν, ὅτι Εἴκοσιν ἔχω, καὶ πεπληρωμένος εἰμὶ τοῦ κακοῦ. Καὶ ἔχοντα πρὸς λόγον οὐγκίας εἴκοσι τοῦ ἀγαθοῦ, λέγειν, ὅτι Ημιούγκιον ἔχω. Εἰ δὲ τοῦτο κατὰ κενοδοξίαν αἰσχύνεται εἰπεῖν, τὸ δίκαιον γοῦν εἰπάτω. Ὁμολογησάτω μὲν καὶ τὴν ἐνέργειαν τῆς χάριτος· ὁμολογησάτω δὲ καὶ τὴν ἁμαρτίαν ἐν μέρει. Καθώς οὖν προεἶπον περὶ τῆς ψυχῆς, ὅτι ἔχει βάθος, ὑποδείγμασι χρώμεθα διαγράφοντας αὐτῆς τὰ μέλη. Ωσπερ ἵνα ἡ ἥλιος, καὶ ὦσιν ἐξ αὐτοῦ ἀκτῖνες πολλαί· ἢ ἵνα ᾖ δένδρον ὑψηλὴν, καὶ ἔχῃ κλάδους· ἢ ἵνα ᾗ πόλις μεγάλη, καὶ ἔχη γείτο- νας πολλάς· οὕτως ἐστὶν ἡ νοερὰ οὐσία, ἡ ἀθάνατος ψυχή, κάλλος τίμιον ὑπὲρ πάντα τὰ δημιουργήματα, εἰκὼν καὶ ὁμοίωμα Θεοῦ. Λοιπὸν ἐλθοῦσα ἡ χάρις, εἰς δύο ἀκτίνας τῆς ψυχῆς ἐπιλάμπει· ἢ ἀπὸ ὅλου τοῦ δένδρου εἰς κλάδους δύο, ἢ ἀπὸ πάσης τῆς πόλεως εἰς δύο γειτωνίας. Ἔτι δὲ τὰ πλείονα μέρη τῆς ψυχῆς κατέχεται ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας· καὶ νομίζει ὅτι ὅλη δι' ὅλου, τοῦ ἀγαθοῦ μέρους καὶ τῆς χάριτος καὶ τῆς λαμπρότητος γέγονε· πρὸς λόγον πέντε λί· τρας χρυσίου κτησάμενος, δοκεῖ αὐτῷ ὅτι ἑκατὸν λέ- τρας ἐκτήσατο· μὴ τὸ ἔμβρυον ἐν τῇ μήτρα ἤδη γέ γονεν ἄνθρωπος; ἢ ὅτι θεὶς ἕνα λίθον τοῦ θεμελίου, ἤδη ἐτελείωσε τὸ οἰκοδόμημα; ἢ ὁ σπόρος ὁ χωσθεὶς ἐπὶ τῆς γῆς, ἤδη ἐγένετο στάχυς; μὴ ὁ πραγματ τευόμενος ἅμα τοῦ ἄρξασθαι τῆς πραγματείας, ἤδη ἐπλήρωσε τὴν ἀποθήκην ; καὶ ὁ μετέχων χάριτος μια κρᾶς, παρὰ τοῦτο γέγογε Χριστιανός; ἀκμὴν οἱ πρῶτοι καὶ οἱ μεγάλοι οὕτως εἰσὶ πρὸς τελειότητα, ὡς ὁ ὀφφικιάλιος πρὸς ἡγεμόνα· ἢ ὡς ῥύαξ μικρός πρὸς Εὐφράτην ποταμόν. Ο έχων πρόθεσιν ἀπελ- θεῖν εἰς πόλιν μακρὰν τριάκοντα μονῶν, δύο ἢ τρεῖς ἐὰν ἀπέλθη, μὴ νομίσῃ ὅτι εἰσῆλθεν εἰς τὴν πόλιν· ἐπειδὴ οὖν ἡ ἐναντία δύναμις προτρεπτική ἐστιν, οὐκ ἀναγκαστική· καὶ θεία χάρις προτρεπτική εστι διὰ τὸ αὐτεξούσιον καὶ λιτὸν τῆς φύσεως, λοιπὸν ἐὰν ποιήσῃ κακὰ ὁ ἄνθρωπος προτρεπόμενος ὑπὸ τοῦ Σατανᾶ, οὐ κρίνεται ἀντ᾿ αὐτοῦ ὁ Σατανᾶς· ἀλλ᾽ αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος τιμωρεῖται καὶ κολάζεται, ὡς ὑπήκοος γεγονώς τῆς κακίας ἰδίῳ θελήματι. Ομοίως καὶ ἐὰν τραπῇ ὁ ἄνθρωπος εἰς τὸ ἀγαθὸν, καὶ πεο ριγένοιτο χάρις Θεοῦ, οὐκ ἐπιγράφει τὸ ἀγαθὸν ἑαυ τῇ ἡ χάρις, ἀλλ' ἀποδίδωσι τῷ ἀνθρώπῳ καὶ δοξά- ζει αὐτήν· ἐπειδὴ ἑαυτῷ ἐγίνετο ὁ ἄνθρωπος αἴτιος LIBER DE CUSTODIA CORDIS. B A eias gratia: et eas vano tumore gloriationis false PATROL. GR. XXXIV. D in centum multiplicantes : e contrario vero plerum- que nonnulli habentes quinque uncias peccati, eas in semiunciam extenuant. Id ipsis accidit vel per ignorantiam, quod quantula sint impertiti mensura gratiæ ex vero non norunt, vel per vanæ gloriæ appetitum, non sustinentes fateri, quam in se ex- periuntur, operationem mali. Jam enim prædicant se perfectos. Oportet autem et fieri et dici ab ho- mine quod justum est ; et gratiæ quam accipit, dona profteri; et non dissimulare, quam sentit in sese peccati operationem. Mentitur quippe talis purum aiens se habere cor; haud enim in hunc modum se res habent; quasi ad primam statim adve- nientem gratiam purus omni ex parte homo redda- tur : traditur quippe hostibus, et horum tentationi. bus exponitur ad exercitationem et disciplinam : quomodo Job tentatione probatus est. Cooperatur quippe et malum bono, intentione non bona. Chri- stianum vero convenit quinque uncias peccati haben- tem, dicere humiliando se : viginti uncias habeo, et plenus sum iniquitate habentem autem, exempli causa, uncias viginti bonitatis, dicere : vix boni se- munciam habeo. Si autem hoc dicere, ob vanæ gloriæ studium, erubescit; saltem quod justum est proferat, fateaturque tum quid in se operetur gra- tia, tum quid ex parte altera peccatum moliatur. Jam circa id quod dixi de anima, inesse illi profun- ditatem latebrosam, exemplis utemur membraipsius describentes. Quemadmodum enim ut sol est, ita sunt ex ipso plures radii; ut arbor alta est, ita et ramos habet; ut civitas magna est et circum habet urbes multas : sic est intellectualis substan- tia, immortalis anima, pulchritulo pretiosa super omnes creaturas, imago et simulacrum Dei; in hanc veniens gratia duobus ei radiis affulget, aut ex uni- versa arbore, duos illuminat ramos, aut binas dun- taxat ex universa provincia urbes ingreditur : quod allegorice significat unam tantum et alteram ani- mæ potentiam gratia contingi, adhuc vero pluri- mas ejus quasi membro peccato teneri. Utcunque autumet se totam ex toto transisse in partem me- liorem, et in solidum a gratia possideri, et ejus radiis splendere; perperam subductis rationibus; ita ut cum vis quinque libras auri vere habeat, sibi tamen persuadeat non minus libris centum se possi- dere. An fetus adhuc informis in utero, homo jam perfectus est ? An qui unum in fundamentum lapi- dem jecit, jam perfecit ædificium? utṛum semen sulco ingestum, jam spica est? Num mercator, qui modo incipit negotiari, replevit jam apothecas?” Non sane magis, qui primæ gratiæ particeps est fa- ctus, jam Christianus est. Atqui primi ipsi ac ma- gni sic se ad perfectionem habent, ut minister ad imperatorem, ut rivulus ad Euphraten fluvium. Habens propositum in urbem eundi triginta dierum itinere dissitam; ne ubi biduum aut triduum viæ peregerit, jam se puet ingressum esse civitatem illam. Quoniam igitur adversaria potestas instigare,

Β – καὶ ποιοῦσιν αὐτὰς ἡμιούγκια τοῦτο δὲ αὐτοῖς συμβαίνει, ή κατ᾽ ἄγνοιαν, ὅτι ἐν αὐτῇ τῇ χάριτι ὑποκλεπτόμενοι οὐκ οἴδασιν. Η κατὰ κενοδοξίαν, αἰσχυνόμενοι εἰπεῖν ὅτι ἐνεργεῖ τὸ κακόν· ἤδη γὰρ κηρύττουσιν εἶναι ἑαυτοὺς τελείους. Τὸ δὲ δίκαιον δεῖ ποιεῖν καὶ λέγειν τὸν ἄνθρωπον· καὶ τὰ τῆς χάριτος ὁμολογεῖν, καὶ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἁμαρτίας. Ψεύδεται γὰρ ὁ τοιοῦτος καθαρὰν λέγων ἔχειν τὴν καρδίαν· οὐχ οὕτως γάρ ἐστι τὰ πράγματα, ὡς ἄμα τὴν χάριν ἐπιδημῆται ήδη καθαρόν γενέσθαι τὸν ἄνθρωπον· παραδέδονται γὰρ τοῖς πολεμίοις και τοῖς πειρατηρίοις εἰς γυμνασίαν καὶ παίδευσιν, ὃν τρόπον καὶ ὁ Ἰὼβ τῷ πειρασμῷ. Συνεργεῖ γὰρ τὸ κακὸν τῷ ἀγαθῷ, προαιρέσει οὐ καλῇ· τὸν δὲ Χρι στιανὸν δεῖ πέντε οὐγκίας τῆς ἁμαρτίας ἔχοντα, λέγειν, ὅτι Εἴκοσιν ἔχω, καὶ πεπληρωμένος εἰμὶ τοῦ κακοῦ. Καὶ ἔχοντα πρὸς λόγον οὐγκίας εἴκοσι τοῦ ἀγαθοῦ, λέγειν, ὅτι Ημιούγκιον ἔχω. Εἰ δὲ τοῦτο κατὰ κενοδοξίαν αἰσχύνεται εἰπεῖν, τὸ δίκαιον γοῦν εἰπάτω. Ὁμολογησάτω μὲν καὶ τὴν ἐνέργειαν τῆς χάριτος· ὁμολογησάτω δὲ καὶ τὴν ἁμαρτίαν ἐν μέρει. Καθώς οὖν προεἶπον περὶ τῆς ψυχῆς, ὅτι ἔχει βάθος, ὑποδείγμασι χρώμεθα διαγράφοντας αὐτῆς τὰ μέλη. Ωσπερ ἵνα ἡ ἥλιος, καὶ ὦσιν ἐξ αὐτοῦ ἀκτῖνες πολλαί· ἢ ἵνα ᾖ δένδρον ὑψηλὴν, καὶ ἔχῃ κλάδους· ἢ ἵνα ᾗ πόλις μεγάλη, καὶ ἔχη γείτο- νας πολλάς· οὕτως ἐστὶν ἡ νοερὰ οὐσία, ἡ ἀθάνατος ψυχή, κάλλος τίμιον ὑπὲρ πάντα τὰ δημιουργήματα, εἰκὼν καὶ ὁμοίωμα Θεοῦ. Λοιπὸν ἐλθοῦσα ἡ χάρις, εἰς δύο ἀκτίνας τῆς ψυχῆς ἐπιλάμπει· ἢ ἀπὸ ὅλου τοῦ δένδρου εἰς κλάδους δύο, ἢ ἀπὸ πάσης τῆς πόλεως εἰς δύο γειτωνίας. Ἔτι δὲ τὰ πλείονα μέρη τῆς ψυχῆς κατέχεται ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας· καὶ νομίζει ὅτι ὅλη δι' ὅλου, τοῦ ἀγαθοῦ μέρους καὶ τῆς χάριτος καὶ τῆς λαμπρότητος γέγονε· πρὸς λόγον πέντε λί· τρας χρυσίου κτησάμενος, δοκεῖ αὐτῷ ὅτι ἑκατὸν λέ- τρας ἐκτήσατο· μὴ τὸ ἔμβρυον ἐν τῇ μήτρα ἤδη γέ γονεν ἄνθρωπος; ἢ ὅτι θεὶς ἕνα λίθον τοῦ θεμελίου, ἤδη ἐτελείωσε τὸ οἰκοδόμημα; ἢ ὁ σπόρος ὁ χωσθεὶς ἐπὶ τῆς γῆς, ἤδη ἐγένετο στάχυς; μὴ ὁ πραγματ τευόμενος ἅμα τοῦ ἄρξασθαι τῆς πραγματείας, ἤδη ἐπλήρωσε τὴν ἀποθήκην ; καὶ ὁ μετέχων χάριτος μια κρᾶς, παρὰ τοῦτο γέγογε Χριστιανός; ἀκμὴν οἱ πρῶτοι καὶ οἱ μεγάλοι οὕτως εἰσὶ πρὸς τελειότητα, ὡς ὁ ὀφφικιάλιος πρὸς ἡγεμόνα· ἢ ὡς ῥύαξ μικρός πρὸς Εὐφράτην ποταμόν. Ο έχων πρόθεσιν ἀπελ- θεῖν εἰς πόλιν μακρὰν τριάκοντα μονῶν, δύο ἢ τρεῖς ἐὰν ἀπέλθη, μὴ νομίσῃ ὅτι εἰσῆλθεν εἰς τὴν πόλιν· ἐπειδὴ οὖν ἡ ἐναντία δύναμις προτρεπτική ἐστιν, οὐκ ἀναγκαστική· καὶ θεία χάρις προτρεπτική εστι διὰ τὸ αὐτεξούσιον καὶ λιτὸν τῆς φύσεως, λοιπὸν ἐὰν ποιήσῃ κακὰ ὁ ἄνθρωπος προτρεπόμενος ὑπὸ τοῦ Σατανᾶ, οὐ κρίνεται ἀντ᾿ αὐτοῦ ὁ Σατανᾶς· ἀλλ᾽ αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος τιμωρεῖται καὶ κολάζεται, ὡς ὑπήκοος γεγονώς τῆς κακίας ἰδίῳ θελήματι. Ομοίως καὶ ἐὰν τραπῇ ὁ ἄνθρωπος εἰς τὸ ἀγαθὸν, καὶ πεο ριγένοιτο χάρις Θεοῦ, οὐκ ἐπιγράφει τὸ ἀγαθὸν ἑαυ τῇ ἡ χάρις, ἀλλ' ἀποδίδωσι τῷ ἀνθρώπῳ καὶ δοξά- ζει αὐτήν· ἐπειδὴ ἑαυτῷ ἐγίνετο ὁ ἄνθρωπος αἴτιος LIBER DE CUSTODIA CORDIS. B A eias gratia: et eas vano tumore gloriationis false PATROL. GR. XXXIV. D in centum multiplicantes : e contrario vero plerum- que nonnulli habentes quinque uncias peccati, eas in semiunciam extenuant. Id ipsis accidit vel per ignorantiam, quod quantula sint impertiti mensura gratiæ ex vero non norunt, vel per vanæ gloriæ appetitum, non sustinentes fateri, quam in se ex- periuntur, operationem mali. Jam enim prædicant se perfectos. Oportet autem et fieri et dici ab ho- mine quod justum est ; et gratiæ quam accipit, dona profteri; et non dissimulare, quam sentit in sese peccati operationem. Mentitur quippe talis purum aiens se habere cor; haud enim in hunc modum se res habent; quasi ad primam statim adve- nientem gratiam purus omni ex parte homo redda- tur : traditur quippe hostibus, et horum tentationi. bus exponitur ad exercitationem et disciplinam : quomodo Job tentatione probatus est. Cooperatur quippe et malum bono, intentione non bona. Chri- stianum vero convenit quinque uncias peccati haben- tem, dicere humiliando se : viginti uncias habeo, et plenus sum iniquitate habentem autem, exempli causa, uncias viginti bonitatis, dicere : vix boni se- munciam habeo. Si autem hoc dicere, ob vanæ gloriæ studium, erubescit; saltem quod justum est proferat, fateaturque tum quid in se operetur gra- tia, tum quid ex parte altera peccatum moliatur. Jam circa id quod dixi de anima, inesse illi profun- ditatem latebrosam, exemplis utemur membraipsius describentes. Quemadmodum enim ut sol est, ita sunt ex ipso plures radii; ut arbor alta est, ita et ramos habet; ut civitas magna est et circum habet urbes multas : sic est intellectualis substan- tia, immortalis anima, pulchritulo pretiosa super omnes creaturas, imago et simulacrum Dei; in hanc veniens gratia duobus ei radiis affulget, aut ex uni- versa arbore, duos illuminat ramos, aut binas dun- taxat ex universa provincia urbes ingreditur : quod allegorice significat unam tantum et alteram ani- mæ potentiam gratia contingi, adhuc vero pluri- mas ejus quasi membro peccato teneri. Utcunque autumet se totam ex toto transisse in partem me- liorem, et in solidum a gratia possideri, et ejus radiis splendere; perperam subductis rationibus; ita ut cum vis quinque libras auri vere habeat, sibi tamen persuadeat non minus libris centum se possi- dere. An fetus adhuc informis in utero, homo jam perfectus est ? An qui unum in fundamentum lapi- dem jecit, jam perfecit ædificium? utṛum semen sulco ingestum, jam spica est? Num mercator, qui modo incipit negotiari, replevit jam apothecas?” Non sane magis, qui primæ gratiæ particeps est fa- ctus, jam Christianus est. Atqui primi ipsi ac ma- gni sic se ad perfectionem habent, ut minister ad imperatorem, ut rivulus ad Euphraten fluvium. Habens propositum in urbem eundi triginta dierum itinere dissitam; ne ubi biduum aut triduum viæ peregerit, jam se puet ingressum esse civitatem illam. Quoniam igitur adversaria potestas instigare,

Β οὐχ οἷον ἐρχομένη ἡ χάρις πρὸς αὐτὸν ἀναγκαστική δυνάμει δεσμεῖ αὐτοῦ τὸ θέλημα, καὶ λοιπὸν ἑκόντα καὶ ἄκοντα ποιεῖ αὐτὸν ἄτρεπτον ἀγαθοῦ, ἀλλὰ πα ραχωρεῖ τῷ αὐτεξουσίῳ καὶ συνοῦσα ἡ θεία δύναμις, ἵνα ἀποδειχθῇ τὸ θέλημα τοῦ ἀνθρώπου, εἰ τιμῇ τὴν ψυχὴν ἢ οὐ τιμᾷ· εἰ συμφωνεί ἢ οὐ συμφωνεῖ· πολύ λοὶ γὰρ ἐτίμησαν καὶ συνεφώνησαν. Αλλοι δὲ ἐξ- ετράπησαν. Λέγει γὰρ ὁ ᾿Απόστολος, Εναρξάμενοι πνεύματι· νῦν σαρκὶ ἐπιτελεῖτε· τῇ γὰρ φύσει νόμος οὐ κεῖται, ἀλλὰ τῇ αὐτεξουσίῳ προαιρέσει δυναμένῃ τραπῆναι ἐπὶ τὸ ἀγαθὸν καὶ τὸ κακόν. Διὸ λέγει ὁ Κύριος· Πῦρ ἦλθον βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ἠθέλησα εἰ ἤδη ἀνήφθη. Θέλει ὁ Κύριος ἀναφθῆναι τὸ οὐράνιον πῦρ εἰς τὰς καρδίας τῶν ἀν- θρώπων, καὶ οἱ μὲν θέλουσιν, οἱ δὲ οὐ θέλουσιν· ὁμοίως πάλιν λέγει· Ποσάκις ἠθέλησα ἐπισυναγα γεῖν ὑμᾶς, ὡς ὄρνις τὰ ἑαυτῆς νοσσία, καὶ οὐκ ἠθελήσατε; ὁρᾷς ὅτι ὁ Κύριος θέλει · καὶ αὖ οἱ ἄν θρωποι οὐ θέλουσι προσεγγίσαι τῷ Κυρίῳ, καὶ εύν ρεῖν ἔλεος. τοῦ ἀγαθοῦ· αὐτῆς γάρ ἐστι τῆς φύσεως οὗτος· καὶ Εt ΧΧΙΙ, 57. 36. ΙΓ΄. Ο βουλόμενος προσελθεῖν τῷ Κυρίῳ, καὶ ζωῆς αἰωνίου καταξιωθῆναι, καὶ κατοικητήριον Θεοῦ γενέσθαι, καὶ Πνεύματος ἁγίου καταξιωθῆναι, ἵνα τοὺς καρποὺς αὐτοῦ κατὰ τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυ- ρίου δυνηθῇ ἀμώμως καὶ καθαρῶς ποιεῖν, οὕτως ὀφείλει ἐνάρξασθαι. Πρῶτον πιστεῦσαι τῷ Κυρίῳ βε βαίως, καὶ ἐπιδοῦναι ἐξ ὅλου ἑαυτὸν τοῖς λόγοις τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ, καὶ ἀποτάξασθαι τῷ κόσμῳ κατὰ πάντα, ἵνα ἐν οὐδενὶ ὅλως τῶν φαινομένων δ νοῦς ἀσχολῆται. Καὶ εἰς τὴν εὐχὴν πάντοτε προσο καρτερεῖν αὐτὸν, καὶ μὴ ἀπογινώσκειν προσδεχό μενος τοῦ Κυρίου τὴν ἐπίσκεψιν καὶ τὴν βοήθειαν πάντοτε, τὸν σκοπὸν τοῦ νοὸς αὐτοῦ εἰς τοῦτο ἔχων διὰ παντός. Εἶτα βιάζεσθαι χρὴ ἀεὶ εἰς πᾶν ἀγαθὸν, καὶ εἰς πάσας τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου, κἂν μὴ θελούσης τῆς καρδίας διὰ τὴν συνοῦσαν αὐτῇ ἁμαρτ τίαν· οἷον βιάζεσθαι ἑαυτὸν εἰς τὸ ταπεινοφρονείν ἐνώπιον πάντων ἀνθρώπων, καὶ ἑαυτὸν πάντων ἐλάττω καὶ χείρονα ἡγεῖσθαι, μὴ ζητῶν τιμὴν ἢ ἔπαινον ἢ δόξαν παρά τινος, καθὼς ἐν τῷ Εὐαγγε λίῳ γέγραπται, ἀλλὰ μόνον τὸν Κύριον ἀεὶ πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχειν, καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, αὐτῷ μόνῳ βουλόμενος ἀρέσαι. Εἰς τὴν πραότητα ὁμοίως ἑαυτὸν βιαζέτω, καὶ μὴ θελούσης τῆς καρδίας, ὥς φησιν ὁ Κύριος • Μάθετε ἀπ' ἐμοῦ, ὅτι πρᾶός εἰμι καὶ τα πεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ανάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν. Ομοίως εἰς τὸ εἶναι ἐλεήμονα, χρησ στὸν, εὔσπλαγχνον, ἀγαθὸν, ὅση δύναμις, ἑαυτὸν ἐθίζειν μετὰ βίας, ὥς φησιν ὁ Κύριος· Γίνεσθε ἀγαθοὶ καὶ χρηστοί, καθὼς ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐ ράνιος οικτίρμων ἐστί· καὶ πάλιν φησίν· Ἐὰν ¹³ S. MACARII ÆGYPTII non autem afferre necessitaten potest ; divina item A gratia hortatur, propter sui potens arbitrium et li- bertatem innatam naturæ; itaque si mala fecerit homo persuasus a Satana, non judicatur vice ipsius Satanas, sed ipse homo castigatur ac punitur, quod malitiæ obediens factus fuerit ex propria voluntate. Similiter si vergat homo ad bonum, et vincat gra- tia Dei; haud ascribat ipsi sibi bonum gratia; sed attribuit homini et glorifcat ipsum ; quoniam sibi homo causa boni factus est; talis enim hic est na- turæ ; non autem ut veniens ad ipsum gratia liget ejus voluntatem, inducente necessitatem potentia ; ac de cætero volentem nolentem ipsum immobiliter affigat bono; sed dat locum libero arbitrio, etiam cum illi præsens adest divina vis: ut demonstretur, utrua hominis voluntas animam in pretio habeat, annon habeat; consentiat, annon consentiat ? Multi enim in pretio habuerunt, et consenserunt ; alii aversi abierunt ; dicit enim Apostolus : Cum spiritu ceperitis, carne consummamini 10. Naturæ quippe lex non est posita, sed sui compoti arbitrio et electioni, quæ verti ad bonum et malum potest. Propterea dicit Dominus: Ignem veni mittere in terram, et quid volo, nisi ut accendatur "? Vult Dominus accendi cœlestem ignem in cordibus ho- minum ; horum vero quidam volunt, quidam nolunt. Similiter rursus dicit : Quoties volui congre- gare vos ut gallina congregat pullos suos, et noluistis "? Vides Dominum velle, rursus autem ho- mines nolle accedere ad Dominum, et misericordiam nancisci. XIII. Qui vult accedere ad Dominum et vita æterna dignus haberi, et habitaculum Dei fieri, et Spiritu sancto dignus haberi, ut fructus ejus juxta mandata Domini queat irreprehensibiliter et pure facere, sic debet incipere. Primum credere Domino firmiter, et dare ex toto se ipsum verbis manda. torum ejus, et renuntiare mundo per omnia, ita ut in nullo prorsus apparentium mens occupetur; et obfirmare semper se omni conatu ad perseveran⚫ tiam in oratione ; et non desperare, exspectans cum fiducia Domini inspectionem et auxilium ubique, scopum suæ mentis in eo habens defixum semper. Deinde urgere se cum conatu et contentione inde- sinenter ad omne bonum, et in exsecutionem omnium Dei mandatorum, quantumvis invito corde propter inbarens peccatum ; puta per vim adigen do se ipsum ad humiliter sentiendum coram omni- bus hominibus, et se ipsum cunctis minorem et pejorem existimandum, non quærendo honorem, aut laudem, aut gloriam ab ullo, sicut in Evange- lio scriptum est, sed solum Dominum præ oculis habendo semper ipsiusque mandata, eique soli stu- dendo placere 1. In mansuetudinem quoque se per ". vim inclinet, reluctante etiam corde, sicut ait Do- minus : Discite a me, quia mitis sum et humilis cor- de; et invenietis requiem animabus vestris ". Si- militer esse misericordem, benignum, compatien- tem, bonum, quantum potest, se vi assuefaciat, juxta id quod dicit Dominus: Estote boni et be- nigni, sicut Pater vester cœlestis misericors est ¹³. Et rursus : Si diligitis me, mandata mea servate 16. Gal. 115, 3. Luc. XII, 49. Matth. Juan, xiv, 25. C D Joan. v, 44. ** Matth. x1, 29. Luc. vi, . ¦

Β οὐχ οἷον ἐρχομένη ἡ χάρις πρὸς αὐτὸν ἀναγκαστική δυνάμει δεσμεῖ αὐτοῦ τὸ θέλημα, καὶ λοιπὸν ἑκόντα καὶ ἄκοντα ποιεῖ αὐτὸν ἄτρεπτον ἀγαθοῦ, ἀλλὰ πα ραχωρεῖ τῷ αὐτεξουσίῳ καὶ συνοῦσα ἡ θεία δύναμις, ἵνα ἀποδειχθῇ τὸ θέλημα τοῦ ἀνθρώπου, εἰ τιμῇ τὴν ψυχὴν ἢ οὐ τιμᾷ· εἰ συμφωνεί ἢ οὐ συμφωνεῖ· πολύ λοὶ γὰρ ἐτίμησαν καὶ συνεφώνησαν. Αλλοι δὲ ἐξ- ετράπησαν. Λέγει γὰρ ὁ ᾿Απόστολος, Εναρξάμενοι πνεύματι· νῦν σαρκὶ ἐπιτελεῖτε· τῇ γὰρ φύσει νόμος οὐ κεῖται, ἀλλὰ τῇ αὐτεξουσίῳ προαιρέσει δυναμένῃ τραπῆναι ἐπὶ τὸ ἀγαθὸν καὶ τὸ κακόν. Διὸ λέγει ὁ Κύριος· Πῦρ ἦλθον βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ἠθέλησα εἰ ἤδη ἀνήφθη. Θέλει ὁ Κύριος ἀναφθῆναι τὸ οὐράνιον πῦρ εἰς τὰς καρδίας τῶν ἀν- θρώπων, καὶ οἱ μὲν θέλουσιν, οἱ δὲ οὐ θέλουσιν· ὁμοίως πάλιν λέγει· Ποσάκις ἠθέλησα ἐπισυναγα γεῖν ὑμᾶς, ὡς ὄρνις τὰ ἑαυτῆς νοσσία, καὶ οὐκ ἠθελήσατε; ὁρᾷς ὅτι ὁ Κύριος θέλει · καὶ αὖ οἱ ἄν θρωποι οὐ θέλουσι προσεγγίσαι τῷ Κυρίῳ, καὶ εύν ρεῖν ἔλεος. τοῦ ἀγαθοῦ· αὐτῆς γάρ ἐστι τῆς φύσεως οὗτος· καὶ Εt ΧΧΙΙ, 57. 36. ΙΓ΄. Ο βουλόμενος προσελθεῖν τῷ Κυρίῳ, καὶ ζωῆς αἰωνίου καταξιωθῆναι, καὶ κατοικητήριον Θεοῦ γενέσθαι, καὶ Πνεύματος ἁγίου καταξιωθῆναι, ἵνα τοὺς καρποὺς αὐτοῦ κατὰ τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυ- ρίου δυνηθῇ ἀμώμως καὶ καθαρῶς ποιεῖν, οὕτως ὀφείλει ἐνάρξασθαι. Πρῶτον πιστεῦσαι τῷ Κυρίῳ βε βαίως, καὶ ἐπιδοῦναι ἐξ ὅλου ἑαυτὸν τοῖς λόγοις τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ, καὶ ἀποτάξασθαι τῷ κόσμῳ κατὰ πάντα, ἵνα ἐν οὐδενὶ ὅλως τῶν φαινομένων δ νοῦς ἀσχολῆται. Καὶ εἰς τὴν εὐχὴν πάντοτε προσο καρτερεῖν αὐτὸν, καὶ μὴ ἀπογινώσκειν προσδεχό μενος τοῦ Κυρίου τὴν ἐπίσκεψιν καὶ τὴν βοήθειαν πάντοτε, τὸν σκοπὸν τοῦ νοὸς αὐτοῦ εἰς τοῦτο ἔχων διὰ παντός. Εἶτα βιάζεσθαι χρὴ ἀεὶ εἰς πᾶν ἀγαθὸν, καὶ εἰς πάσας τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου, κἂν μὴ θελούσης τῆς καρδίας διὰ τὴν συνοῦσαν αὐτῇ ἁμαρτ τίαν· οἷον βιάζεσθαι ἑαυτὸν εἰς τὸ ταπεινοφρονείν ἐνώπιον πάντων ἀνθρώπων, καὶ ἑαυτὸν πάντων ἐλάττω καὶ χείρονα ἡγεῖσθαι, μὴ ζητῶν τιμὴν ἢ ἔπαινον ἢ δόξαν παρά τινος, καθὼς ἐν τῷ Εὐαγγε λίῳ γέγραπται, ἀλλὰ μόνον τὸν Κύριον ἀεὶ πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχειν, καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, αὐτῷ μόνῳ βουλόμενος ἀρέσαι. Εἰς τὴν πραότητα ὁμοίως ἑαυτὸν βιαζέτω, καὶ μὴ θελούσης τῆς καρδίας, ὥς φησιν ὁ Κύριος • Μάθετε ἀπ' ἐμοῦ, ὅτι πρᾶός εἰμι καὶ τα πεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ανάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν. Ομοίως εἰς τὸ εἶναι ἐλεήμονα, χρησ στὸν, εὔσπλαγχνον, ἀγαθὸν, ὅση δύναμις, ἑαυτὸν ἐθίζειν μετὰ βίας, ὥς φησιν ὁ Κύριος· Γίνεσθε ἀγαθοὶ καὶ χρηστοί, καθὼς ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐ ράνιος οικτίρμων ἐστί· καὶ πάλιν φησίν· Ἐὰν ¹³ S. MACARII ÆGYPTII non autem afferre necessitaten potest ; divina item A gratia hortatur, propter sui potens arbitrium et li- bertatem innatam naturæ; itaque si mala fecerit homo persuasus a Satana, non judicatur vice ipsius Satanas, sed ipse homo castigatur ac punitur, quod malitiæ obediens factus fuerit ex propria voluntate. Similiter si vergat homo ad bonum, et vincat gra- tia Dei; haud ascribat ipsi sibi bonum gratia; sed attribuit homini et glorifcat ipsum ; quoniam sibi homo causa boni factus est; talis enim hic est na- turæ ; non autem ut veniens ad ipsum gratia liget ejus voluntatem, inducente necessitatem potentia ; ac de cætero volentem nolentem ipsum immobiliter affigat bono; sed dat locum libero arbitrio, etiam cum illi præsens adest divina vis: ut demonstretur, utrua hominis voluntas animam in pretio habeat, annon habeat; consentiat, annon consentiat ? Multi enim in pretio habuerunt, et consenserunt ; alii aversi abierunt ; dicit enim Apostolus : Cum spiritu ceperitis, carne consummamini 10. Naturæ quippe lex non est posita, sed sui compoti arbitrio et electioni, quæ verti ad bonum et malum potest. Propterea dicit Dominus: Ignem veni mittere in terram, et quid volo, nisi ut accendatur "? Vult Dominus accendi cœlestem ignem in cordibus ho- minum ; horum vero quidam volunt, quidam nolunt. Similiter rursus dicit : Quoties volui congre- gare vos ut gallina congregat pullos suos, et noluistis "? Vides Dominum velle, rursus autem ho- mines nolle accedere ad Dominum, et misericordiam nancisci. XIII. Qui vult accedere ad Dominum et vita æterna dignus haberi, et habitaculum Dei fieri, et Spiritu sancto dignus haberi, ut fructus ejus juxta mandata Domini queat irreprehensibiliter et pure facere, sic debet incipere. Primum credere Domino firmiter, et dare ex toto se ipsum verbis manda. torum ejus, et renuntiare mundo per omnia, ita ut in nullo prorsus apparentium mens occupetur; et obfirmare semper se omni conatu ad perseveran⚫ tiam in oratione ; et non desperare, exspectans cum fiducia Domini inspectionem et auxilium ubique, scopum suæ mentis in eo habens defixum semper. Deinde urgere se cum conatu et contentione inde- sinenter ad omne bonum, et in exsecutionem omnium Dei mandatorum, quantumvis invito corde propter inbarens peccatum ; puta per vim adigen do se ipsum ad humiliter sentiendum coram omni- bus hominibus, et se ipsum cunctis minorem et pejorem existimandum, non quærendo honorem, aut laudem, aut gloriam ab ullo, sicut in Evange- lio scriptum est, sed solum Dominum præ oculis habendo semper ipsiusque mandata, eique soli stu- dendo placere 1. In mansuetudinem quoque se per ". vim inclinet, reluctante etiam corde, sicut ait Do- minus : Discite a me, quia mitis sum et humilis cor- de; et invenietis requiem animabus vestris ". Si- militer esse misericordem, benignum, compatien- tem, bonum, quantum potest, se vi assuefaciat, juxta id quod dicit Dominus: Estote boni et be- nigni, sicut Pater vester cœlestis misericors est ¹³. Et rursus : Si diligitis me, mandata mea servate 16. Gal. 115, 3. Luc. XII, 49. Matth. Juan, xiv, 25. C D Joan. v, 44. ** Matth. x1, 29. Luc. vi, . ¦

ἀγαπᾶτέ με, τὰς ἐντολάς μου τηρήσετε. Καὶ ἡ πάλιν· Βιάζεσθε· βιασταὶ γὰρ ἁρπάζουσι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν· καὶ τό· 'Αγωνίζεσθε εἰσελθεῖν διὰ τῆς στενῆς πύλης. 'Αεὶ δὲ τὴν τοῦ Κυρίου ταπείνωσιν καὶ πολιτείαν καὶ ἀναστροφὴν ἐχέτω πρὸ ὀφθαλμῶν, ὥσπερ υπογραμμὸν ἐν πάσῃ μνήμῃ ἀληθαργήτῳ· καὶ ὅση δύναμις βιαζέσθω ταῖς εὐχαῖς προσκαρτερεῖ, διὰ παντὸς δεόμενος καὶ πιο στεύων· ἵνα ἐλθὼν ὁ Κύριος ἐνοικήσῃ ἐν αὐτῷ καὶ καταρτίσῃ καὶ δυναμώσῃ αὐτὸν ἐν ταῖς ἐντολαῖς πά σαις αὐτοῦ, καὶ ἵνα ἡ ψυχὴ αὐτοῦ γένηται οἰκητής ριον Ἰησοῦ Χριστοῦ· καὶ οὕτως ἃ νῦν μετὰ βίας καὶ μὴ θελούσης τῆς καρδίας ποιεῖ, ἐθίζειν ἑαυτὸν διά παντὸς εἰς τὸ ἀγαθὸν καὶ τοῦ Κυρίου ἀεὶ μνημο νεύειν, καὶ προσδοκἂν αὐτὸν διὰ παντὸς ἐν πολλῇ ἀγαθότητι καὶ ἀγάπῃ. Τό τε θεωρῶν ὁ Κύριος τὴν τοιαύτην αὐτοῦ προαίρεσιν καὶ τὴν ἀγαθὴν σπουδήν, πῶς βιάζει ἑαυτὸν πάντοτε εἰς τὴν μνήμην αὐτοῦ, καὶ εἰς τὸ ἀγαθὸν ἀεὶ, καὶ εἰς τὴν ταπεινοφροσύ - νην, καὶ πραότητα καὶ ἀγάπην καὶ μὴ θέλουσαν τὴν καρδίαν ἄγχει, καὶ ἄγει, ὅση δύναμις, ἑαυτὸν μετὰ βίας, ποιεῖ μετ' αὐτοῦ τὸ ἔλεος αὐτοῦ· καὶ λυτροῦται αὐτὸν ἀπὸ τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ, καὶ τῆς ἐνοικούσης ἁμαρτίας; Πνεύματος ἁγίου ἐμπιπλῶν αὐτὸν, καὶ οὕτως λοιπὸν ἄνευ βίας καὶ καμάτου πάσας ποιεῖ πάντοτε τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου ἐξ ἀληθείας· μᾶλλον δὲ ὁ Κύριος ποιεῖ ἐν αὐτῷ τὰς ἰδίας αὐτοῦ ἐντολὰς, καὶ τοὺς καρποὺς τοῦ Πνεύ ματος, ὅτε καρποφορεί καθαρῶς. Χρὴ δὲ πρότερον προσελθόντα τινὰ τῷ Κυρίῳ, οὕτως βιάζειν καὶ αὐτὸν – εἰς τὸ ἀγαθὸν, καὶ μὴ θελούσης τῆς καρδίας, προσ- δοκῶντα διὰ παντὸς ἐν πίστει ἀδιστάκτῳ τὸ ἔλεος αὐτοῦ, καὶ βιάζεσθαι ἑαυτὸν εἰς τὸ οἰκτείρειν καὶ ἐλεήμονα ἔχειν καρδίαν, βιάζεσθαι εἰς τὸ καταφρο νεῖσθαι, εἰς τὸ μακροθυμεῖν, ἐξουθενούμενον, ἢ ἀτιμαζόμενον μὴ ἀγανακτεῖν· κατὰ τὸ εἰρημένον Μὴ ἑαυτοὺς ἐκδικοῦντες, ἀγαπητοί· βιάζεσθαί τε ἑαυτὸν εἰς τὴν εὐχὴν, μήπω ἔχοντα εὐχὴν Πνεύμα τος. Καὶ οὕτως ὁ Θεὸς θεωρῶν τὸν οὕτως ἀγωνιζό- μενον, καὶ βίᾳ ἑαυτὸν ἄγοντα εἰς τὸ ἀγαθὸν, καὶ μὴ θελούσης τῆς καρδίας, δίδωσιν εὐχὴν ἀληθινὴν Χρι- στοῦ, δίδωσι σπλάγχνα οἰκτιρμῶν, χρηστότητα άλη- θινὴν, καὶ ἀπαξαπλῶς τηρεῖ αὐτῷ τὸν καρπὸν τοῦ Πνεύματος. Εἰ δέ τις μόνον εἰς τὴν εὐχὴν βιάζεται ἑαυτὸν, μὴ ἔχων εὐχὴν, ἵνα σχῇ εὐχὴν χάριτος, καὶ εἰς τὴν ταπεινοφροσύνην, καὶ ἀγάπην καὶ τὰς λει πὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου ἑαυτὸν, οὐ βιάζεται, ενίοτε δίδοται αὐτῷ εὐχὴ χάριτος, καὶ ἐν ἀναπαύσει καὶ εὐφροσύνῃ μερικῶς κατὰ τὸ αἴτημα αὐτοῦ, τοῖς δὲ τρόποις ὅμοιός ἐστιν ᾧ ἦν πρότερον ὅμοιος. Θὐκ ἔχει γὰρ πραότητα, ὅτι οὐκ ἐζήτησεν ἐμπόνως, καὶ οὐ προηυτρέπισεν ἑαυτὸν οὕτω γενέσθαι. Οὐκ ἔχει τα πεινοφροσύνην, ἐπειδὴ οὐκ ᾔτησε, καὶ ἑαυτὸν ἐδιά σατο εἰς τοῦτο· οὐκ ἔχει ἀγάπην πρὸς πάντας, ἐπεὶ περὶ τούτου μέριμναν καὶ ἀγῶνα οὐκ ἔσχεν ἐν τῇ αἰτήσει τῆς προσευχῆς· χρὴ γὰρ ἕκαστον, ὥσπερ εἰς τὴν εὐχὴν βιάζεται ἑαυτὸν καὶ ἄγχει, καὶ μὴ θελούσης LIBER DE CUSTODIA CORDIS. itcrum : Vim vobis facite, violenti enim rapiunt re- B gnum cœlorum 17. Et illud : Contendite intrare per angustam portam 18. Semper autem Domini humili- talem, rationem vivendi, et conversationem habeat præ oculis, uti exemplar in memoria omni sine oblivione. Contendat etiam quantum habet virium in assidue orando, nusquam non petens et credens, ut veniat Dominus et inhabitet in ipso, instruat- que ac corroboret ipsum in cunctis ejus mandatis ; et ut ejus anima sit babitaculum Jesu Christi. Et sic quæ nunc per vim et corde invito facit, assuefa- cient ipsum in omne tempus ad bonum, et ad sem- per vivam Dei memoriam habendam, et exspectan- dum eum semper in multa bonitate et charitate. Tunc considerans Dominus tale ipsius propositum, et bonum studium, quo vim infert sibi jugiter ad ejus recordandum, et ad prosequendum semper bo- num ; itemque ad humilitatem, mansuetudinem, charitatem; et quamlibet reluctans cor subigit in hæc, promovetque quantum potest summa vi se- ipsum ; facit cum ipso misericordiam suam, et li- berat ipsum ab inimicis suis; et ab inhabitante in ipso peccato, replens illum Spiritu sancto, cujus ope de cætero citra vim et laborem cuncta in ve- ritate mandata Domini exsequitur; aut potius Do- minus in illo cuncta implet propria mɔndata et fru- ctus Spiritus, quando fructificat pure. Oportet au- tem prius accedentem quemvis ad Dominum, sic vim inferre sibi urgendo se ad bonum, in eoque frangendo resistentiam cordis, exspectantem ubique D Matth. XI, C ac semper, fide omne dubium pellente, misericor- diam ejus : cogere quoque seipsum ad miserandos alios, corque in omnes egentes beneficum haben- dum; item ad longanimiter tolerandum quidvis durum, et ad non indignandum nec ægre ferendum, quando vilipenditur et contemnitur; juxta dictum illud : Non vosmetipsos defendentes, charissimi 1. Vim etiam sibi facere ad orandum, quando non-. dum accepit donum orandi per Spiritum. Videns enim Deus sic contendentem seseque compellentem ad bonum, invito etiam corde, dat illi orationem Christi veram, dat viscera misericordia, benignita- tem veram : uno verbo, seponit et confert illi to- tum fructum Spiritus. Quod si quis desiderans, quo caret, orationis donum, ut illud impetret, solum sibi ad orandum vim facit, non item ad humiliter sentiendum de se, non ad exercendam charitateni, aut ad mandata Domini cætera implenda sibi vim facit, continget interdum dari huic orationis donum, etiam cum quiete et latitia ex parte, prout postu- lavit; moribus autem similis est ei, cui prius erat similis; non enim habet mansuetudinem, pro qua adipiscenda non laboravit; et ad quain sese non disposuit. Non habet humilitatem, quoniain eam nec petiit, nec sibi ad eam exercendam vim adhi- buit. Non habet charitatem ad omnes, quando de hac esse sollicitus, pro eaque contendere, fagi Rom. XII, 19. 12. 18 Luc. X:11, 21.

ἀγαπᾶτέ με, τὰς ἐντολάς μου τηρήσετε. Καὶ ἡ πάλιν· Βιάζεσθε· βιασταὶ γὰρ ἁρπάζουσι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν· καὶ τό· 'Αγωνίζεσθε εἰσελθεῖν διὰ τῆς στενῆς πύλης. 'Αεὶ δὲ τὴν τοῦ Κυρίου ταπείνωσιν καὶ πολιτείαν καὶ ἀναστροφὴν ἐχέτω πρὸ ὀφθαλμῶν, ὥσπερ υπογραμμὸν ἐν πάσῃ μνήμῃ ἀληθαργήτῳ· καὶ ὅση δύναμις βιαζέσθω ταῖς εὐχαῖς προσκαρτερεῖ, διὰ παντὸς δεόμενος καὶ πιο στεύων· ἵνα ἐλθὼν ὁ Κύριος ἐνοικήσῃ ἐν αὐτῷ καὶ καταρτίσῃ καὶ δυναμώσῃ αὐτὸν ἐν ταῖς ἐντολαῖς πά σαις αὐτοῦ, καὶ ἵνα ἡ ψυχὴ αὐτοῦ γένηται οἰκητής ριον Ἰησοῦ Χριστοῦ· καὶ οὕτως ἃ νῦν μετὰ βίας καὶ μὴ θελούσης τῆς καρδίας ποιεῖ, ἐθίζειν ἑαυτὸν διά παντὸς εἰς τὸ ἀγαθὸν καὶ τοῦ Κυρίου ἀεὶ μνημο νεύειν, καὶ προσδοκἂν αὐτὸν διὰ παντὸς ἐν πολλῇ ἀγαθότητι καὶ ἀγάπῃ. Τό τε θεωρῶν ὁ Κύριος τὴν τοιαύτην αὐτοῦ προαίρεσιν καὶ τὴν ἀγαθὴν σπουδήν, πῶς βιάζει ἑαυτὸν πάντοτε εἰς τὴν μνήμην αὐτοῦ, καὶ εἰς τὸ ἀγαθὸν ἀεὶ, καὶ εἰς τὴν ταπεινοφροσύ - νην, καὶ πραότητα καὶ ἀγάπην καὶ μὴ θέλουσαν τὴν καρδίαν ἄγχει, καὶ ἄγει, ὅση δύναμις, ἑαυτὸν μετὰ βίας, ποιεῖ μετ' αὐτοῦ τὸ ἔλεος αὐτοῦ· καὶ λυτροῦται αὐτὸν ἀπὸ τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ, καὶ τῆς ἐνοικούσης ἁμαρτίας; Πνεύματος ἁγίου ἐμπιπλῶν αὐτὸν, καὶ οὕτως λοιπὸν ἄνευ βίας καὶ καμάτου πάσας ποιεῖ πάντοτε τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου ἐξ ἀληθείας· μᾶλλον δὲ ὁ Κύριος ποιεῖ ἐν αὐτῷ τὰς ἰδίας αὐτοῦ ἐντολὰς, καὶ τοὺς καρποὺς τοῦ Πνεύ ματος, ὅτε καρποφορεί καθαρῶς. Χρὴ δὲ πρότερον προσελθόντα τινὰ τῷ Κυρίῳ, οὕτως βιάζειν καὶ αὐτὸν – εἰς τὸ ἀγαθὸν, καὶ μὴ θελούσης τῆς καρδίας, προσ- δοκῶντα διὰ παντὸς ἐν πίστει ἀδιστάκτῳ τὸ ἔλεος αὐτοῦ, καὶ βιάζεσθαι ἑαυτὸν εἰς τὸ οἰκτείρειν καὶ ἐλεήμονα ἔχειν καρδίαν, βιάζεσθαι εἰς τὸ καταφρο νεῖσθαι, εἰς τὸ μακροθυμεῖν, ἐξουθενούμενον, ἢ ἀτιμαζόμενον μὴ ἀγανακτεῖν· κατὰ τὸ εἰρημένον Μὴ ἑαυτοὺς ἐκδικοῦντες, ἀγαπητοί· βιάζεσθαί τε ἑαυτὸν εἰς τὴν εὐχὴν, μήπω ἔχοντα εὐχὴν Πνεύμα τος. Καὶ οὕτως ὁ Θεὸς θεωρῶν τὸν οὕτως ἀγωνιζό- μενον, καὶ βίᾳ ἑαυτὸν ἄγοντα εἰς τὸ ἀγαθὸν, καὶ μὴ θελούσης τῆς καρδίας, δίδωσιν εὐχὴν ἀληθινὴν Χρι- στοῦ, δίδωσι σπλάγχνα οἰκτιρμῶν, χρηστότητα άλη- θινὴν, καὶ ἀπαξαπλῶς τηρεῖ αὐτῷ τὸν καρπὸν τοῦ Πνεύματος. Εἰ δέ τις μόνον εἰς τὴν εὐχὴν βιάζεται ἑαυτὸν, μὴ ἔχων εὐχὴν, ἵνα σχῇ εὐχὴν χάριτος, καὶ εἰς τὴν ταπεινοφροσύνην, καὶ ἀγάπην καὶ τὰς λει πὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου ἑαυτὸν, οὐ βιάζεται, ενίοτε δίδοται αὐτῷ εὐχὴ χάριτος, καὶ ἐν ἀναπαύσει καὶ εὐφροσύνῃ μερικῶς κατὰ τὸ αἴτημα αὐτοῦ, τοῖς δὲ τρόποις ὅμοιός ἐστιν ᾧ ἦν πρότερον ὅμοιος. Θὐκ ἔχει γὰρ πραότητα, ὅτι οὐκ ἐζήτησεν ἐμπόνως, καὶ οὐ προηυτρέπισεν ἑαυτὸν οὕτω γενέσθαι. Οὐκ ἔχει τα πεινοφροσύνην, ἐπειδὴ οὐκ ᾔτησε, καὶ ἑαυτὸν ἐδιά σατο εἰς τοῦτο· οὐκ ἔχει ἀγάπην πρὸς πάντας, ἐπεὶ περὶ τούτου μέριμναν καὶ ἀγῶνα οὐκ ἔσχεν ἐν τῇ αἰτήσει τῆς προσευχῆς· χρὴ γὰρ ἕκαστον, ὥσπερ εἰς τὴν εὐχὴν βιάζεται ἑαυτὸν καὶ ἄγχει, καὶ μὴ θελούσης LIBER DE CUSTODIA CORDIS. itcrum : Vim vobis facite, violenti enim rapiunt re- B gnum cœlorum 17. Et illud : Contendite intrare per angustam portam 18. Semper autem Domini humili- talem, rationem vivendi, et conversationem habeat præ oculis, uti exemplar in memoria omni sine oblivione. Contendat etiam quantum habet virium in assidue orando, nusquam non petens et credens, ut veniat Dominus et inhabitet in ipso, instruat- que ac corroboret ipsum in cunctis ejus mandatis ; et ut ejus anima sit babitaculum Jesu Christi. Et sic quæ nunc per vim et corde invito facit, assuefa- cient ipsum in omne tempus ad bonum, et ad sem- per vivam Dei memoriam habendam, et exspectan- dum eum semper in multa bonitate et charitate. Tunc considerans Dominus tale ipsius propositum, et bonum studium, quo vim infert sibi jugiter ad ejus recordandum, et ad prosequendum semper bo- num ; itemque ad humilitatem, mansuetudinem, charitatem; et quamlibet reluctans cor subigit in hæc, promovetque quantum potest summa vi se- ipsum ; facit cum ipso misericordiam suam, et li- berat ipsum ab inimicis suis; et ab inhabitante in ipso peccato, replens illum Spiritu sancto, cujus ope de cætero citra vim et laborem cuncta in ve- ritate mandata Domini exsequitur; aut potius Do- minus in illo cuncta implet propria mɔndata et fru- ctus Spiritus, quando fructificat pure. Oportet au- tem prius accedentem quemvis ad Dominum, sic vim inferre sibi urgendo se ad bonum, in eoque frangendo resistentiam cordis, exspectantem ubique D Matth. XI, C ac semper, fide omne dubium pellente, misericor- diam ejus : cogere quoque seipsum ad miserandos alios, corque in omnes egentes beneficum haben- dum; item ad longanimiter tolerandum quidvis durum, et ad non indignandum nec ægre ferendum, quando vilipenditur et contemnitur; juxta dictum illud : Non vosmetipsos defendentes, charissimi 1. Vim etiam sibi facere ad orandum, quando non-. dum accepit donum orandi per Spiritum. Videns enim Deus sic contendentem seseque compellentem ad bonum, invito etiam corde, dat illi orationem Christi veram, dat viscera misericordia, benignita- tem veram : uno verbo, seponit et confert illi to- tum fructum Spiritus. Quod si quis desiderans, quo caret, orationis donum, ut illud impetret, solum sibi ad orandum vim facit, non item ad humiliter sentiendum de se, non ad exercendam charitateni, aut ad mandata Domini cætera implenda sibi vim facit, continget interdum dari huic orationis donum, etiam cum quiete et latitia ex parte, prout postu- lavit; moribus autem similis est ei, cui prius erat similis; non enim habet mansuetudinem, pro qua adipiscenda non laboravit; et ad quain sese non disposuit. Non habet humilitatem, quoniain eam nec petiit, nec sibi ad eam exercendam vim adhi- buit. Non habet charitatem ad omnes, quando de hac esse sollicitus, pro eaque contendere, fagi Rom. XII, 19. 12. 18 Luc. X:11, 21.

ἀγαπᾶτέ με, τὰς ἐντολάς μου τηρήσετε. Καὶ ἡ πάλιν· Βιάζεσθε· βιασταὶ γὰρ ἁρπάζουσι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν· καὶ τό· 'Αγωνίζεσθε εἰσελθεῖν διὰ τῆς στενῆς πύλης. 'Αεὶ δὲ τὴν τοῦ Κυρίου ταπείνωσιν καὶ πολιτείαν καὶ ἀναστροφὴν ἐχέτω πρὸ ὀφθαλμῶν, ὥσπερ υπογραμμὸν ἐν πάσῃ μνήμῃ ἀληθαργήτῳ· καὶ ὅση δύναμις βιαζέσθω ταῖς εὐχαῖς προσκαρτερεῖ, διὰ παντὸς δεόμενος καὶ πιο στεύων· ἵνα ἐλθὼν ὁ Κύριος ἐνοικήσῃ ἐν αὐτῷ καὶ καταρτίσῃ καὶ δυναμώσῃ αὐτὸν ἐν ταῖς ἐντολαῖς πά σαις αὐτοῦ, καὶ ἵνα ἡ ψυχὴ αὐτοῦ γένηται οἰκητής ριον Ἰησοῦ Χριστοῦ· καὶ οὕτως ἃ νῦν μετὰ βίας καὶ μὴ θελούσης τῆς καρδίας ποιεῖ, ἐθίζειν ἑαυτὸν διά παντὸς εἰς τὸ ἀγαθὸν καὶ τοῦ Κυρίου ἀεὶ μνημο νεύειν, καὶ προσδοκἂν αὐτὸν διὰ παντὸς ἐν πολλῇ ἀγαθότητι καὶ ἀγάπῃ. Τό τε θεωρῶν ὁ Κύριος τὴν τοιαύτην αὐτοῦ προαίρεσιν καὶ τὴν ἀγαθὴν σπουδήν, πῶς βιάζει ἑαυτὸν πάντοτε εἰς τὴν μνήμην αὐτοῦ, καὶ εἰς τὸ ἀγαθὸν ἀεὶ, καὶ εἰς τὴν ταπεινοφροσύ - νην, καὶ πραότητα καὶ ἀγάπην καὶ μὴ θέλουσαν τὴν καρδίαν ἄγχει, καὶ ἄγει, ὅση δύναμις, ἑαυτὸν μετὰ βίας, ποιεῖ μετ' αὐτοῦ τὸ ἔλεος αὐτοῦ· καὶ λυτροῦται αὐτὸν ἀπὸ τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ, καὶ τῆς ἐνοικούσης ἁμαρτίας; Πνεύματος ἁγίου ἐμπιπλῶν αὐτὸν, καὶ οὕτως λοιπὸν ἄνευ βίας καὶ καμάτου πάσας ποιεῖ πάντοτε τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου ἐξ ἀληθείας· μᾶλλον δὲ ὁ Κύριος ποιεῖ ἐν αὐτῷ τὰς ἰδίας αὐτοῦ ἐντολὰς, καὶ τοὺς καρποὺς τοῦ Πνεύ ματος, ὅτε καρποφορεί καθαρῶς. Χρὴ δὲ πρότερον προσελθόντα τινὰ τῷ Κυρίῳ, οὕτως βιάζειν καὶ αὐτὸν – εἰς τὸ ἀγαθὸν, καὶ μὴ θελούσης τῆς καρδίας, προσ- δοκῶντα διὰ παντὸς ἐν πίστει ἀδιστάκτῳ τὸ ἔλεος αὐτοῦ, καὶ βιάζεσθαι ἑαυτὸν εἰς τὸ οἰκτείρειν καὶ ἐλεήμονα ἔχειν καρδίαν, βιάζεσθαι εἰς τὸ καταφρο νεῖσθαι, εἰς τὸ μακροθυμεῖν, ἐξουθενούμενον, ἢ ἀτιμαζόμενον μὴ ἀγανακτεῖν· κατὰ τὸ εἰρημένον Μὴ ἑαυτοὺς ἐκδικοῦντες, ἀγαπητοί· βιάζεσθαί τε ἑαυτὸν εἰς τὴν εὐχὴν, μήπω ἔχοντα εὐχὴν Πνεύμα τος. Καὶ οὕτως ὁ Θεὸς θεωρῶν τὸν οὕτως ἀγωνιζό- μενον, καὶ βίᾳ ἑαυτὸν ἄγοντα εἰς τὸ ἀγαθὸν, καὶ μὴ θελούσης τῆς καρδίας, δίδωσιν εὐχὴν ἀληθινὴν Χρι- στοῦ, δίδωσι σπλάγχνα οἰκτιρμῶν, χρηστότητα άλη- θινὴν, καὶ ἀπαξαπλῶς τηρεῖ αὐτῷ τὸν καρπὸν τοῦ Πνεύματος. Εἰ δέ τις μόνον εἰς τὴν εὐχὴν βιάζεται ἑαυτὸν, μὴ ἔχων εὐχὴν, ἵνα σχῇ εὐχὴν χάριτος, καὶ εἰς τὴν ταπεινοφροσύνην, καὶ ἀγάπην καὶ τὰς λει πὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου ἑαυτὸν, οὐ βιάζεται, ενίοτε δίδοται αὐτῷ εὐχὴ χάριτος, καὶ ἐν ἀναπαύσει καὶ εὐφροσύνῃ μερικῶς κατὰ τὸ αἴτημα αὐτοῦ, τοῖς δὲ τρόποις ὅμοιός ἐστιν ᾧ ἦν πρότερον ὅμοιος. Θὐκ ἔχει γὰρ πραότητα, ὅτι οὐκ ἐζήτησεν ἐμπόνως, καὶ οὐ προηυτρέπισεν ἑαυτὸν οὕτω γενέσθαι. Οὐκ ἔχει τα πεινοφροσύνην, ἐπειδὴ οὐκ ᾔτησε, καὶ ἑαυτὸν ἐδιά σατο εἰς τοῦτο· οὐκ ἔχει ἀγάπην πρὸς πάντας, ἐπεὶ περὶ τούτου μέριμναν καὶ ἀγῶνα οὐκ ἔσχεν ἐν τῇ αἰτήσει τῆς προσευχῆς· χρὴ γὰρ ἕκαστον, ὥσπερ εἰς τὴν εὐχὴν βιάζεται ἑαυτὸν καὶ ἄγχει, καὶ μὴ θελούσης LIBER DE CUSTODIA CORDIS. itcrum : Vim vobis facite, violenti enim rapiunt re- B gnum cœlorum 17. Et illud : Contendite intrare per angustam portam 18. Semper autem Domini humili- talem, rationem vivendi, et conversationem habeat præ oculis, uti exemplar in memoria omni sine oblivione. Contendat etiam quantum habet virium in assidue orando, nusquam non petens et credens, ut veniat Dominus et inhabitet in ipso, instruat- que ac corroboret ipsum in cunctis ejus mandatis ; et ut ejus anima sit babitaculum Jesu Christi. Et sic quæ nunc per vim et corde invito facit, assuefa- cient ipsum in omne tempus ad bonum, et ad sem- per vivam Dei memoriam habendam, et exspectan- dum eum semper in multa bonitate et charitate. Tunc considerans Dominus tale ipsius propositum, et bonum studium, quo vim infert sibi jugiter ad ejus recordandum, et ad prosequendum semper bo- num ; itemque ad humilitatem, mansuetudinem, charitatem; et quamlibet reluctans cor subigit in hæc, promovetque quantum potest summa vi se- ipsum ; facit cum ipso misericordiam suam, et li- berat ipsum ab inimicis suis; et ab inhabitante in ipso peccato, replens illum Spiritu sancto, cujus ope de cætero citra vim et laborem cuncta in ve- ritate mandata Domini exsequitur; aut potius Do- minus in illo cuncta implet propria mɔndata et fru- ctus Spiritus, quando fructificat pure. Oportet au- tem prius accedentem quemvis ad Dominum, sic vim inferre sibi urgendo se ad bonum, in eoque frangendo resistentiam cordis, exspectantem ubique D Matth. XI, C ac semper, fide omne dubium pellente, misericor- diam ejus : cogere quoque seipsum ad miserandos alios, corque in omnes egentes beneficum haben- dum; item ad longanimiter tolerandum quidvis durum, et ad non indignandum nec ægre ferendum, quando vilipenditur et contemnitur; juxta dictum illud : Non vosmetipsos defendentes, charissimi 1. Vim etiam sibi facere ad orandum, quando non-. dum accepit donum orandi per Spiritum. Videns enim Deus sic contendentem seseque compellentem ad bonum, invito etiam corde, dat illi orationem Christi veram, dat viscera misericordia, benignita- tem veram : uno verbo, seponit et confert illi to- tum fructum Spiritus. Quod si quis desiderans, quo caret, orationis donum, ut illud impetret, solum sibi ad orandum vim facit, non item ad humiliter sentiendum de se, non ad exercendam charitateni, aut ad mandata Domini cætera implenda sibi vim facit, continget interdum dari huic orationis donum, etiam cum quiete et latitia ex parte, prout postu- lavit; moribus autem similis est ei, cui prius erat similis; non enim habet mansuetudinem, pro qua adipiscenda non laboravit; et ad quain sese non disposuit. Non habet humilitatem, quoniain eam nec petiit, nec sibi ad eam exercendam vim adhi- buit. Non habet charitatem ad omnes, quando de hac esse sollicitus, pro eaque contendere, fagi Rom. XII, 19. 12. 18 Luc. X:11, 21.

Α τῆς καρδίας· οὕτως εἰς τὴν ἀγάπην, εἰς τὴν πραότητα, καὶ εἰς πᾶσαν ὑπομονὴν καὶ μακροθυμίαν μετά χαράς, κατὰ τὸ γεγραμμένον· οὕτω βιάζεσθαι ἑαυτὸν εἰς τὸ ἐξουθενεῖσθαι, καὶ χείρω καὶ ἔσχατον ἑαυτὸν λογί ζεσθαι πάντων, ὡς τὸ μὴ ὂν χρήσιμον, μὴ ὁμιλεῖν· ἀλλὰ τὰ τοῦ Κυρίου μελετάν ἀεὶ λόγια καὶ λαλεῖν στόματι καὶ καρδίᾳ· οὕτως εἰς τὸ μὴ θυμοῦσθαι κατὰ τὸ εἰρημένον· Πᾶσα πικρία, καὶ ὀργὴ, καὶ κραυγὴ ἀρθήτω ἀφ᾽ ὑμῶν, συν πάσῃ κακίᾳ· Ἵνα οὕτως ὁ Κύριος ἰδὼν αὐτοῦ τὴν προαίρεσιν δώσῃ αὐτῷ ταῦτα πάντα ἀκόπως καὶ ἀδιάστως, ἅπερ πρὶν οὕτω μετά βίας φυλάξαι ἠδύνατο, διὰ τὴν οἰκοῦσαν ἐν αὐτῷ ἁμαρτίαν· καὶ γίνεται αὐτῷ ταῦτα πάντα τῆς ἀρετῆς ἐπιτηδεύματα ὥσπερ φύσις· τὸ λοιπὸν γὰρ ἐλθὼν ὁ Κύριος, ἐλθὼν καὶ γενόμενο; ἐν αὐτῷ, καὶ αὐτὸς ποιεῖ ἐν αὐτῷ τὰς ἰδίας ἐντολὰς ἄνευ καμάτου, πληρῶν αὐτὸν τοῖς καρποῖς τοῦ Πνεύματος. ΙΔ΄. Εἰ δέ τις εἰς εὐχὴν βιάζεται ἑαυτὸν, ἕως οὗ λάβῃ τι χάρισμα παρὰ τοῦ Θεοῦ, εἰς ταῦτα δὲ ἤγουν εἰς ταπεινοφροσύνην, εἰς ἀγάπην, εἰς πραότητα, καὶ εἰς τὰς λοιπὰς ἀρετὰς, ὁμοίως οὐ βιάζεται ἑαυτὸν, καὶ ἄγχει, ἐνίοτε γίνεται πρὸς αὐτὸν θεία χάρις αὐτοῦντος καὶ δεομένου· ἀγαθὸς γὰρ καὶ χρηστὸς ὁ Θεὸς, καὶ τοῖς αἰτοῦσιν αὐτὸν δίδωσι τὰ αἰτήματα· μὴ προευ- τρεπίσας δὲ ἑαυτὸν, καὶ μὴ ἐθίσας εἰς τὰς προειρη- μένας ἀρετὰς, ἢ ἀπόλει τὴν χάριν, ἢ λαμβάνει καὶ πίπτει, ἢ οὐ προκόπτει ὑψηλοφρονήσας· ἐπειδὴ ταῖς ἐντολαῖς τοῦ Κυρίου ἑαυτὸν ἐκ προαιρέσεως οὐ δία δωσι. Τὸ γὰρ κατοικητήριον ἢ ἀνάπαυσις τοῦ Πνεύ ματος, ἡ ταπεινοφροσύνη ἐστὶ, καὶ ἡ ἀγάπη, καὶ ἡ πραότης, καὶ αἱ λοιπαὶ τοῦ Κυρίου ἐντολαί. Οφεί λουσιν οὖν βουλόμενοι ἐξ ἀληθείας εὐαρεστῆσαι τῷ Θεῷ, καὶ δέξασθαι παρ' αὐτοῦ τὴν ἐπουράνιον χάριν, καὶ αὐξῆσαι καὶ τελειῶσαι ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι καὶ βιάζεσθαι πρῶτον ἑαυτὸν φυλάσσειν πάσας τὰς ἀρε τὰς, καὶ μὴ θελούσης τῆς καρδίας, κατὰ τὸ εἰρημέ νον· Διὰ τοῦτο πρὸς πάσας τὰς ἐντολάς σου κατ ωρθούμην. Ως γάρ τις εἰς τὴν καρτέρησιν τῆς εὐχῆς βιάζεται ἑαυτὸν καὶ ἄγχει ἕως οὗ κατορθώσῃ τοῦτο· ὁμοίως εἰς πάντα τὰ τῆς ἀρετῆς ἐπιτηδεύ- ματα βιάζεται ἑαυτὸν καὶ ἄγχει, καὶ ἐθίζει ἔθος υ ἀγαθόν· καὶ οὕτως αἰτούμενος καὶ δεόμενος τοῦ Κυ ρίου διαπαντός, καὶ τυχῶν τῆς αἰτήσεως, αὔξει καὶ θαλεῖ ἐν αὐτῷ τὸ χάρισμα τοῦ Πνεύματος, τὸ χάρι σμα τὸ χαρισθὲν αὐτῷ ἐναπαυόμενον ἐν τῇ ταπεινοφρο σύνῃ αὐτοῦ, καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς ἀρεταῖς, καὶ διδάσκει αὐτὸν ἀληθινὴν ἀγάπην, ἀληθινὴν πραότητα, ἣν προ εβιάσατο καὶ ἐζήτησε· καὶ οὕτως αὐξήσας καὶ τελειων θεὶς ἐν Θεῷ κληρονόμος τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἀξιοῦται. Ὁ γὰρ ταπεινὸς οὐδέποτε πίπτει. Ποῦ γὰρ πεσεῖν ἔχει ὑποκάτω πάντων ων; μεγάλη ύψω σις ἡ ταπείνωσις· καὶ τιμιότης, καὶ ἀξίωμα ἡ τα πεινοφροσύνη. Ἐθίσωμεν οὖν καὶ ἡμεῖς αὐτοὺς, και ἄγξωμεν εἰς τὴν ταπεινοφροσύνην, καὶ μὴ θελού - | S. MACARII ÆGYPTII tans in oratione sibi concedi, tanti non duxit. Opor- tet enim unumquemque, sicut ad orationem se com- pellit, et per vim urget; frustra reluctante corde, ita se pariter in charitatem, in mansuetudinem, in omnem patientiam et longanimitatem, cum gau- dio, secundum quod scriptum est, urgeat seipsum ; itemque ad ferenda libenter opprobria, et pejorem se cunctis, infimumque omnium reputandum : ad non proferendum in conversatione, quod utile non est, sed ad meditanda corde semper, et ore enun- tianda eloquia Domini. Similiter ad non irascen- dum, juxta quod dictum est : Omnis amaritudo, et ira, et clamor, tollatur a vobis, cum omni mali- tia s. Ut sic Dominus viso ejus studio, det ipsi hæc cuncta facilia citra laborem et vim, quæ an- tea laborioso conatu tenere vix poterat, propter inhabitans in eo peccatum: ita ut ipsi jam fiant illæ omnes virtutis exercitationes quasi natura. De cætero enim Dominus in eum adveniens, et in ipso permanens, uti et ipse in co, exsequitur in ipso sua ipsius mandata, sine molestia ejus ulla; replens ipsum fructibus Spiritus. B XIV. Si vero quispiam ad orationem fundendam sibi vim infert, donec aliquam gratiam a Deo im- petret, in hac autem, scilicet humilitatem, charita- tem, mansuetudinem, et reliquas virtutes pari cenatu non incumbit, sibi ad eas vim inferens, nonnunquam ipsi se indulget divina gratia petenti et oranti; bonus quippe et clemens Deus est, pro- nusque ad concedendum flagitantibus quæ volunt ; qui tamen talis non præparavit seipsum, neque assuefecit ad prius memoratas virtutes, aut perdit C gratiam, aut accipit et cadit, aut non proficit, in superbiam elatus; quoniam mandatis Domini se- ipsum ex proposito non tradit totum. Nam domi- cilium et requies Spiritus humilitas est, charitas est, mansuetudo est, et ceterae præscriplæ a Domi- no virtutes. Debent igitur qui volunt in veritate placere Deo et accipere ab ipso cœlestem gratiam, crescereque ac se perfcere in sancto Spiritu, pri- mum cogere seipsos ad exercenda officia omnium virtutum, quantumvis reluctante animo, sicut di- ctum est: Propterea ad omnia mandata tua diri- gebar ". Uti enim aliquis ad perseverandum in ora- tjone sibi vim infert seseque cogit, usque dum recte hoc munere fungatur; ita debet se pariter ad cun- cta virtutis officia compellere, urgendo et cogendo, quoad ex consuetudine bonum habitum paret : sic enim quod perseveranter petierit a Domino conse- cutus, plena jam et secura optati possessione gau- debit : crescente utique ac florente in ipso perma- nenter, quam anxie postulavit, gratia Spiritus; gratia quæ donatur ipsi, quæque requiescit in humilitate ipsius, et in reliquis virtutibus, et doeet ipsum veram humilitatem, veram charitatem, veram man- suetudinem, ad quam possidendam sese compulit, quamque anxie quæsivit. Et sic auctus in profe. ctum, et ad ipsum perfectionis in Deo erectus cul- meu, hæreditate cœlorum regni dignus censetur. ** Ephes. iv, 33. ª¹ Psal, cxviii, 116. D

Α τῆς καρδίας· οὕτως εἰς τὴν ἀγάπην, εἰς τὴν πραότητα, καὶ εἰς πᾶσαν ὑπομονὴν καὶ μακροθυμίαν μετά χαράς, κατὰ τὸ γεγραμμένον· οὕτω βιάζεσθαι ἑαυτὸν εἰς τὸ ἐξουθενεῖσθαι, καὶ χείρω καὶ ἔσχατον ἑαυτὸν λογί ζεσθαι πάντων, ὡς τὸ μὴ ὂν χρήσιμον, μὴ ὁμιλεῖν· ἀλλὰ τὰ τοῦ Κυρίου μελετάν ἀεὶ λόγια καὶ λαλεῖν στόματι καὶ καρδίᾳ· οὕτως εἰς τὸ μὴ θυμοῦσθαι κατὰ τὸ εἰρημένον· Πᾶσα πικρία, καὶ ὀργὴ, καὶ κραυγὴ ἀρθήτω ἀφ᾽ ὑμῶν, συν πάσῃ κακίᾳ· Ἵνα οὕτως ὁ Κύριος ἰδὼν αὐτοῦ τὴν προαίρεσιν δώσῃ αὐτῷ ταῦτα πάντα ἀκόπως καὶ ἀδιάστως, ἅπερ πρὶν οὕτω μετά βίας φυλάξαι ἠδύνατο, διὰ τὴν οἰκοῦσαν ἐν αὐτῷ ἁμαρτίαν· καὶ γίνεται αὐτῷ ταῦτα πάντα τῆς ἀρετῆς ἐπιτηδεύματα ὥσπερ φύσις· τὸ λοιπὸν γὰρ ἐλθὼν ὁ Κύριος, ἐλθὼν καὶ γενόμενο; ἐν αὐτῷ, καὶ αὐτὸς ποιεῖ ἐν αὐτῷ τὰς ἰδίας ἐντολὰς ἄνευ καμάτου, πληρῶν αὐτὸν τοῖς καρποῖς τοῦ Πνεύματος. ΙΔ΄. Εἰ δέ τις εἰς εὐχὴν βιάζεται ἑαυτὸν, ἕως οὗ λάβῃ τι χάρισμα παρὰ τοῦ Θεοῦ, εἰς ταῦτα δὲ ἤγουν εἰς ταπεινοφροσύνην, εἰς ἀγάπην, εἰς πραότητα, καὶ εἰς τὰς λοιπὰς ἀρετὰς, ὁμοίως οὐ βιάζεται ἑαυτὸν, καὶ ἄγχει, ἐνίοτε γίνεται πρὸς αὐτὸν θεία χάρις αὐτοῦντος καὶ δεομένου· ἀγαθὸς γὰρ καὶ χρηστὸς ὁ Θεὸς, καὶ τοῖς αἰτοῦσιν αὐτὸν δίδωσι τὰ αἰτήματα· μὴ προευ- τρεπίσας δὲ ἑαυτὸν, καὶ μὴ ἐθίσας εἰς τὰς προειρη- μένας ἀρετὰς, ἢ ἀπόλει τὴν χάριν, ἢ λαμβάνει καὶ πίπτει, ἢ οὐ προκόπτει ὑψηλοφρονήσας· ἐπειδὴ ταῖς ἐντολαῖς τοῦ Κυρίου ἑαυτὸν ἐκ προαιρέσεως οὐ δία δωσι. Τὸ γὰρ κατοικητήριον ἢ ἀνάπαυσις τοῦ Πνεύ ματος, ἡ ταπεινοφροσύνη ἐστὶ, καὶ ἡ ἀγάπη, καὶ ἡ πραότης, καὶ αἱ λοιπαὶ τοῦ Κυρίου ἐντολαί. Οφεί λουσιν οὖν βουλόμενοι ἐξ ἀληθείας εὐαρεστῆσαι τῷ Θεῷ, καὶ δέξασθαι παρ' αὐτοῦ τὴν ἐπουράνιον χάριν, καὶ αὐξῆσαι καὶ τελειῶσαι ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι καὶ βιάζεσθαι πρῶτον ἑαυτὸν φυλάσσειν πάσας τὰς ἀρε τὰς, καὶ μὴ θελούσης τῆς καρδίας, κατὰ τὸ εἰρημέ νον· Διὰ τοῦτο πρὸς πάσας τὰς ἐντολάς σου κατ ωρθούμην. Ως γάρ τις εἰς τὴν καρτέρησιν τῆς εὐχῆς βιάζεται ἑαυτὸν καὶ ἄγχει ἕως οὗ κατορθώσῃ τοῦτο· ὁμοίως εἰς πάντα τὰ τῆς ἀρετῆς ἐπιτηδεύ- ματα βιάζεται ἑαυτὸν καὶ ἄγχει, καὶ ἐθίζει ἔθος υ ἀγαθόν· καὶ οὕτως αἰτούμενος καὶ δεόμενος τοῦ Κυ ρίου διαπαντός, καὶ τυχῶν τῆς αἰτήσεως, αὔξει καὶ θαλεῖ ἐν αὐτῷ τὸ χάρισμα τοῦ Πνεύματος, τὸ χάρι σμα τὸ χαρισθὲν αὐτῷ ἐναπαυόμενον ἐν τῇ ταπεινοφρο σύνῃ αὐτοῦ, καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς ἀρεταῖς, καὶ διδάσκει αὐτὸν ἀληθινὴν ἀγάπην, ἀληθινὴν πραότητα, ἣν προ εβιάσατο καὶ ἐζήτησε· καὶ οὕτως αὐξήσας καὶ τελειων θεὶς ἐν Θεῷ κληρονόμος τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἀξιοῦται. Ὁ γὰρ ταπεινὸς οὐδέποτε πίπτει. Ποῦ γὰρ πεσεῖν ἔχει ὑποκάτω πάντων ων; μεγάλη ύψω σις ἡ ταπείνωσις· καὶ τιμιότης, καὶ ἀξίωμα ἡ τα πεινοφροσύνη. Ἐθίσωμεν οὖν καὶ ἡμεῖς αὐτοὺς, και ἄγξωμεν εἰς τὴν ταπεινοφροσύνην, καὶ μὴ θελού - | S. MACARII ÆGYPTII tans in oratione sibi concedi, tanti non duxit. Opor- tet enim unumquemque, sicut ad orationem se com- pellit, et per vim urget; frustra reluctante corde, ita se pariter in charitatem, in mansuetudinem, in omnem patientiam et longanimitatem, cum gau- dio, secundum quod scriptum est, urgeat seipsum ; itemque ad ferenda libenter opprobria, et pejorem se cunctis, infimumque omnium reputandum : ad non proferendum in conversatione, quod utile non est, sed ad meditanda corde semper, et ore enun- tianda eloquia Domini. Similiter ad non irascen- dum, juxta quod dictum est : Omnis amaritudo, et ira, et clamor, tollatur a vobis, cum omni mali- tia s. Ut sic Dominus viso ejus studio, det ipsi hæc cuncta facilia citra laborem et vim, quæ an- tea laborioso conatu tenere vix poterat, propter inhabitans in eo peccatum: ita ut ipsi jam fiant illæ omnes virtutis exercitationes quasi natura. De cætero enim Dominus in eum adveniens, et in ipso permanens, uti et ipse in co, exsequitur in ipso sua ipsius mandata, sine molestia ejus ulla; replens ipsum fructibus Spiritus. B XIV. Si vero quispiam ad orationem fundendam sibi vim infert, donec aliquam gratiam a Deo im- petret, in hac autem, scilicet humilitatem, charita- tem, mansuetudinem, et reliquas virtutes pari cenatu non incumbit, sibi ad eas vim inferens, nonnunquam ipsi se indulget divina gratia petenti et oranti; bonus quippe et clemens Deus est, pro- nusque ad concedendum flagitantibus quæ volunt ; qui tamen talis non præparavit seipsum, neque assuefecit ad prius memoratas virtutes, aut perdit C gratiam, aut accipit et cadit, aut non proficit, in superbiam elatus; quoniam mandatis Domini se- ipsum ex proposito non tradit totum. Nam domi- cilium et requies Spiritus humilitas est, charitas est, mansuetudo est, et ceterae præscriplæ a Domi- no virtutes. Debent igitur qui volunt in veritate placere Deo et accipere ab ipso cœlestem gratiam, crescereque ac se perfcere in sancto Spiritu, pri- mum cogere seipsos ad exercenda officia omnium virtutum, quantumvis reluctante animo, sicut di- ctum est: Propterea ad omnia mandata tua diri- gebar ". Uti enim aliquis ad perseverandum in ora- tjone sibi vim infert seseque cogit, usque dum recte hoc munere fungatur; ita debet se pariter ad cun- cta virtutis officia compellere, urgendo et cogendo, quoad ex consuetudine bonum habitum paret : sic enim quod perseveranter petierit a Domino conse- cutus, plena jam et secura optati possessione gau- debit : crescente utique ac florente in ipso perma- nenter, quam anxie postulavit, gratia Spiritus; gratia quæ donatur ipsi, quæque requiescit in humilitate ipsius, et in reliquis virtutibus, et doeet ipsum veram humilitatem, veram charitatem, veram man- suetudinem, ad quam possidendam sese compulit, quamque anxie quæsivit. Et sic auctus in profe. ctum, et ad ipsum perfectionis in Deo erectus cul- meu, hæreditate cœlorum regni dignus censetur. ** Ephes. iv, 33. ª¹ Psal, cxviii, 116. D

Α τῆς καρδίας· οὕτως εἰς τὴν ἀγάπην, εἰς τὴν πραότητα, καὶ εἰς πᾶσαν ὑπομονὴν καὶ μακροθυμίαν μετά χαράς, κατὰ τὸ γεγραμμένον· οὕτω βιάζεσθαι ἑαυτὸν εἰς τὸ ἐξουθενεῖσθαι, καὶ χείρω καὶ ἔσχατον ἑαυτὸν λογί ζεσθαι πάντων, ὡς τὸ μὴ ὂν χρήσιμον, μὴ ὁμιλεῖν· ἀλλὰ τὰ τοῦ Κυρίου μελετάν ἀεὶ λόγια καὶ λαλεῖν στόματι καὶ καρδίᾳ· οὕτως εἰς τὸ μὴ θυμοῦσθαι κατὰ τὸ εἰρημένον· Πᾶσα πικρία, καὶ ὀργὴ, καὶ κραυγὴ ἀρθήτω ἀφ᾽ ὑμῶν, συν πάσῃ κακίᾳ· Ἵνα οὕτως ὁ Κύριος ἰδὼν αὐτοῦ τὴν προαίρεσιν δώσῃ αὐτῷ ταῦτα πάντα ἀκόπως καὶ ἀδιάστως, ἅπερ πρὶν οὕτω μετά βίας φυλάξαι ἠδύνατο, διὰ τὴν οἰκοῦσαν ἐν αὐτῷ ἁμαρτίαν· καὶ γίνεται αὐτῷ ταῦτα πάντα τῆς ἀρετῆς ἐπιτηδεύματα ὥσπερ φύσις· τὸ λοιπὸν γὰρ ἐλθὼν ὁ Κύριος, ἐλθὼν καὶ γενόμενο; ἐν αὐτῷ, καὶ αὐτὸς ποιεῖ ἐν αὐτῷ τὰς ἰδίας ἐντολὰς ἄνευ καμάτου, πληρῶν αὐτὸν τοῖς καρποῖς τοῦ Πνεύματος. ΙΔ΄. Εἰ δέ τις εἰς εὐχὴν βιάζεται ἑαυτὸν, ἕως οὗ λάβῃ τι χάρισμα παρὰ τοῦ Θεοῦ, εἰς ταῦτα δὲ ἤγουν εἰς ταπεινοφροσύνην, εἰς ἀγάπην, εἰς πραότητα, καὶ εἰς τὰς λοιπὰς ἀρετὰς, ὁμοίως οὐ βιάζεται ἑαυτὸν, καὶ ἄγχει, ἐνίοτε γίνεται πρὸς αὐτὸν θεία χάρις αὐτοῦντος καὶ δεομένου· ἀγαθὸς γὰρ καὶ χρηστὸς ὁ Θεὸς, καὶ τοῖς αἰτοῦσιν αὐτὸν δίδωσι τὰ αἰτήματα· μὴ προευ- τρεπίσας δὲ ἑαυτὸν, καὶ μὴ ἐθίσας εἰς τὰς προειρη- μένας ἀρετὰς, ἢ ἀπόλει τὴν χάριν, ἢ λαμβάνει καὶ πίπτει, ἢ οὐ προκόπτει ὑψηλοφρονήσας· ἐπειδὴ ταῖς ἐντολαῖς τοῦ Κυρίου ἑαυτὸν ἐκ προαιρέσεως οὐ δία δωσι. Τὸ γὰρ κατοικητήριον ἢ ἀνάπαυσις τοῦ Πνεύ ματος, ἡ ταπεινοφροσύνη ἐστὶ, καὶ ἡ ἀγάπη, καὶ ἡ πραότης, καὶ αἱ λοιπαὶ τοῦ Κυρίου ἐντολαί. Οφεί λουσιν οὖν βουλόμενοι ἐξ ἀληθείας εὐαρεστῆσαι τῷ Θεῷ, καὶ δέξασθαι παρ' αὐτοῦ τὴν ἐπουράνιον χάριν, καὶ αὐξῆσαι καὶ τελειῶσαι ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι καὶ βιάζεσθαι πρῶτον ἑαυτὸν φυλάσσειν πάσας τὰς ἀρε τὰς, καὶ μὴ θελούσης τῆς καρδίας, κατὰ τὸ εἰρημέ νον· Διὰ τοῦτο πρὸς πάσας τὰς ἐντολάς σου κατ ωρθούμην. Ως γάρ τις εἰς τὴν καρτέρησιν τῆς εὐχῆς βιάζεται ἑαυτὸν καὶ ἄγχει ἕως οὗ κατορθώσῃ τοῦτο· ὁμοίως εἰς πάντα τὰ τῆς ἀρετῆς ἐπιτηδεύ- ματα βιάζεται ἑαυτὸν καὶ ἄγχει, καὶ ἐθίζει ἔθος υ ἀγαθόν· καὶ οὕτως αἰτούμενος καὶ δεόμενος τοῦ Κυ ρίου διαπαντός, καὶ τυχῶν τῆς αἰτήσεως, αὔξει καὶ θαλεῖ ἐν αὐτῷ τὸ χάρισμα τοῦ Πνεύματος, τὸ χάρι σμα τὸ χαρισθὲν αὐτῷ ἐναπαυόμενον ἐν τῇ ταπεινοφρο σύνῃ αὐτοῦ, καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς ἀρεταῖς, καὶ διδάσκει αὐτὸν ἀληθινὴν ἀγάπην, ἀληθινὴν πραότητα, ἣν προ εβιάσατο καὶ ἐζήτησε· καὶ οὕτως αὐξήσας καὶ τελειων θεὶς ἐν Θεῷ κληρονόμος τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἀξιοῦται. Ὁ γὰρ ταπεινὸς οὐδέποτε πίπτει. Ποῦ γὰρ πεσεῖν ἔχει ὑποκάτω πάντων ων; μεγάλη ύψω σις ἡ ταπείνωσις· καὶ τιμιότης, καὶ ἀξίωμα ἡ τα πεινοφροσύνη. Ἐθίσωμεν οὖν καὶ ἡμεῖς αὐτοὺς, και ἄγξωμεν εἰς τὴν ταπεινοφροσύνην, καὶ μὴ θελού - | S. MACARII ÆGYPTII tans in oratione sibi concedi, tanti non duxit. Opor- tet enim unumquemque, sicut ad orationem se com- pellit, et per vim urget; frustra reluctante corde, ita se pariter in charitatem, in mansuetudinem, in omnem patientiam et longanimitatem, cum gau- dio, secundum quod scriptum est, urgeat seipsum ; itemque ad ferenda libenter opprobria, et pejorem se cunctis, infimumque omnium reputandum : ad non proferendum in conversatione, quod utile non est, sed ad meditanda corde semper, et ore enun- tianda eloquia Domini. Similiter ad non irascen- dum, juxta quod dictum est : Omnis amaritudo, et ira, et clamor, tollatur a vobis, cum omni mali- tia s. Ut sic Dominus viso ejus studio, det ipsi hæc cuncta facilia citra laborem et vim, quæ an- tea laborioso conatu tenere vix poterat, propter inhabitans in eo peccatum: ita ut ipsi jam fiant illæ omnes virtutis exercitationes quasi natura. De cætero enim Dominus in eum adveniens, et in ipso permanens, uti et ipse in co, exsequitur in ipso sua ipsius mandata, sine molestia ejus ulla; replens ipsum fructibus Spiritus. B XIV. Si vero quispiam ad orationem fundendam sibi vim infert, donec aliquam gratiam a Deo im- petret, in hac autem, scilicet humilitatem, charita- tem, mansuetudinem, et reliquas virtutes pari cenatu non incumbit, sibi ad eas vim inferens, nonnunquam ipsi se indulget divina gratia petenti et oranti; bonus quippe et clemens Deus est, pro- nusque ad concedendum flagitantibus quæ volunt ; qui tamen talis non præparavit seipsum, neque assuefecit ad prius memoratas virtutes, aut perdit C gratiam, aut accipit et cadit, aut non proficit, in superbiam elatus; quoniam mandatis Domini se- ipsum ex proposito non tradit totum. Nam domi- cilium et requies Spiritus humilitas est, charitas est, mansuetudo est, et ceterae præscriplæ a Domi- no virtutes. Debent igitur qui volunt in veritate placere Deo et accipere ab ipso cœlestem gratiam, crescereque ac se perfcere in sancto Spiritu, pri- mum cogere seipsos ad exercenda officia omnium virtutum, quantumvis reluctante animo, sicut di- ctum est: Propterea ad omnia mandata tua diri- gebar ". Uti enim aliquis ad perseverandum in ora- tjone sibi vim infert seseque cogit, usque dum recte hoc munere fungatur; ita debet se pariter ad cun- cta virtutis officia compellere, urgendo et cogendo, quoad ex consuetudine bonum habitum paret : sic enim quod perseveranter petierit a Domino conse- cutus, plena jam et secura optati possessione gau- debit : crescente utique ac florente in ipso perma- nenter, quam anxie postulavit, gratia Spiritus; gratia quæ donatur ipsi, quæque requiescit in humilitate ipsius, et in reliquis virtutibus, et doeet ipsum veram humilitatem, veram charitatem, veram man- suetudinem, ad quam possidendam sese compulit, quamque anxie quæsivit. Et sic auctus in profe. ctum, et ad ipsum perfectionis in Deo erectus cul- meu, hæreditate cœlorum regni dignus censetur. ** Ephes. iv, 33. ª¹ Psal, cxviii, 116. D

σης τῆς καρδίας ἡμῶν, δεόμενοι καὶ παρακαλοῦντες τὸν Θεὸν ἐν πίστει καὶ ἐλπίδι καὶ ἀγάπῃ ἀδιαλείπτως ἐν τῇ προσδοκίᾳ ταύτῃ, ἵνα ἀποστείλῃ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας ἡμῶν· ἵνα εὐξώμεθα καὶ προσ- κυνήσωμεν ἐν Πνεύματι τῷ Πατρί· καὶ αὐτὸ τὸ Πνεῦμα εὐξηται ἐν ἡμῖν· ἵνα αὐτὸ τὸ Πνεῦμα διδάξῃ ἡμᾶς εὐχὴν ἀληθινὴν, ταπεινοφροσύνην, πραότητα, ἀγάπην, ἃ νῦν μετὰ βίας οὐ δυνάμεθα ποιεῖν, σπλάγ- χνα οἰκτιρμῶν, χρηστότητα, καὶ πάσας τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου διδάξῃ ἡμᾶς ποιῆσαι ἐξ ἀληθείας, ἀπό νως καὶ ἀδιάστως· ὡς αὐτὸ τὸ Πνεῦμα οἶδε πλη- ροῦν ἡμᾶς τοῖς καρποῖς αὐτοῦ· καὶ οὕτως τῶν ἐν- τολῶν τοῦ Κυρίου πληρωθεισῶν ἐφ᾽ ἡμῖν διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ, τοῦ μόνου γινώσκοντος τὸ θέλημα τοῦ Χριστοῦ, καὶ καθαρίζοντος ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ σπίτ λου τῆς ἁμαρτίας, ὥσπερ νύμφας καλὰς καθαράς Β καὶ ἀμώμους παραστήσῃ τῷ Χριστῷ, ἀναπαυομέ- νων ἡμῶν ἐν Θεῷ, καὶ ἀναπαυομένου τοῦ Χριστοῦ ἐν ἡμῖν εἰς τοὺς ἀπεράντους αἰῶνας. Δόξα τοῖς οἰκτιρ μοῖς αὐτοῦ, καὶ τῷ ἐλέει, καὶ τῇ ἀγάπῃ αὐτοῦ, ὅτι εἰς τοσαύτην τιμήν κατηξίωσε τὸ ἀνθρώπινον γένος, ἰδίους ἀδελφοὺς καὶ υἱοὺς Πατρὸς ἐπουρανίου κατα αξιῶν καὶ προσαγορεύων. Δόξα τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αιώνων. Αμήν. ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΠΕΡΙ ΤΕΛΕΙΟΤΗΤΟΣ ΕΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙ ΛΟΓΟΣ. Α΄. Χάριτι μὲν καὶ δωρεᾷ τοῦ Πνεύματος θείᾳ ἕκαστος ἡμῶν τὴν σωτηρίαν πορίζεται· πίστει δὲ καὶ ἀγάπῃ, ἀγῶν! τε προαιρέσεως αὐτεξουσίου, τοῦ τελείου μέτρου τῆς ἀρετῆς ἐφικέσθαι δύναται· ἵνα ὥσπερ χάριτι, οὕτω καὶ δικαιοσύνῃ τῆς αἰωνίου κληρονομήσῃ ζωῆς· μὴ διὰ μόνης τῆς θείας δυνά- μεώς τε καὶ χάριτος, μὴ καὶ τοὺς ἰδίους συνεισεν- εγκὼν ἱδρῶτας, τῆς πλείας προκοπῆς ἀξιούμενος· μήτε πάλιν ἐκ μόνης τῆς οἰκείας σπουδῆς καὶ δυνά- μεως, μὴ καὶ θείας ἄνωθεν συνεφαπτούσης χειρός, τοῦ τελείου τῆς ἐλευθερίας μέτρου, καὶ τῆς καθαρό LIBER DE PERFECTIONE IN SPIRITU. A Humilis enim nunquam cadit; quo enim caderet B qui infra omnia est? Magna exaltatio humilitas est; summus honoris apex, excelsa dignitas, sui demis- sio. Assuefaciamus ergo nos, et vi etiam adhibita cogamus ad submisse, nolente etiam corde nostro, de nobis sentiendum; Deumque cum fide, spe ac charitate indesinenter obsecrantes, in longanima exspectatione, ut mittat Spiritum suum in corda nostra, ut oremus et adoremus in Spiritu Patrem ; et ipse Spiritus oret in nobis ; ut idem ipse Spiri- tus doceat nos orationem veram, humilitatem, mansuetudinem, charitatem : quas nunc, vi etiam adhibita, vix valemus exercere, viscera mise- ricordia, benignitatem, et omnes mandatis præ criptas Domini bonas operationes, citra laborem ac vim exercere; quo modo divinus ille Spiritus novit implere nos donis suis. Unde fel ut, adimpletis a nobis mandatis Dei per Spiritum ipsius, cui optime uni perspecta est voluntas Christi, quippe nos pur- gat a sorde peccati; idem nos velut sponsas pul- chras puras et irreprehensibiles exhibeat Christo; acquiescentibus nobis in Deo, et Christo acquie- scente in nobis, usque in sæcula interminata. Gloria miserationibus ejus, et benignitati ac charitati ipsius, quod in tantum honorem vocare dignatus est genus humanum, proprios fratres et filios Patris cœlestis nos et esse dignatus et appellitans. Gloria, inquam, Patri et Filio et Spiritui sancto, in sæcula sæculorum. Amen. MACARII MAGNI DE PERFECTIONE IN SPIRITU LIBER. I. Gratia quidem et largitione Spiritus divina unusquisque nostrum salutem assequitur: fde vero et charitate ac contentione libera sui poten- tis arbitrii ad perfectæ virtutis mensuram pertin- gere potest : ut sicut gratia, ita el justitia, æter- næ hæreditatem capiat vitæ : neque per solam divinam virtutem et gratiam, absque eo quod pro- prios et ipse conferat sudores, perfecto profectu dignus habitus : neque rursus solo proprio studio, absque superne cooperante divina manu perfect libertatis apicem et puritatis, attingens. Nisi enim

σης τῆς καρδίας ἡμῶν, δεόμενοι καὶ παρακαλοῦντες τὸν Θεὸν ἐν πίστει καὶ ἐλπίδι καὶ ἀγάπῃ ἀδιαλείπτως ἐν τῇ προσδοκίᾳ ταύτῃ, ἵνα ἀποστείλῃ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας ἡμῶν· ἵνα εὐξώμεθα καὶ προσ- κυνήσωμεν ἐν Πνεύματι τῷ Πατρί· καὶ αὐτὸ τὸ Πνεῦμα εὐξηται ἐν ἡμῖν· ἵνα αὐτὸ τὸ Πνεῦμα διδάξῃ ἡμᾶς εὐχὴν ἀληθινὴν, ταπεινοφροσύνην, πραότητα, ἀγάπην, ἃ νῦν μετὰ βίας οὐ δυνάμεθα ποιεῖν, σπλάγ- χνα οἰκτιρμῶν, χρηστότητα, καὶ πάσας τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου διδάξῃ ἡμᾶς ποιῆσαι ἐξ ἀληθείας, ἀπό νως καὶ ἀδιάστως· ὡς αὐτὸ τὸ Πνεῦμα οἶδε πλη- ροῦν ἡμᾶς τοῖς καρποῖς αὐτοῦ· καὶ οὕτως τῶν ἐν- τολῶν τοῦ Κυρίου πληρωθεισῶν ἐφ᾽ ἡμῖν διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ, τοῦ μόνου γινώσκοντος τὸ θέλημα τοῦ Χριστοῦ, καὶ καθαρίζοντος ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ σπίτ λου τῆς ἁμαρτίας, ὥσπερ νύμφας καλὰς καθαράς Β καὶ ἀμώμους παραστήσῃ τῷ Χριστῷ, ἀναπαυομέ- νων ἡμῶν ἐν Θεῷ, καὶ ἀναπαυομένου τοῦ Χριστοῦ ἐν ἡμῖν εἰς τοὺς ἀπεράντους αἰῶνας. Δόξα τοῖς οἰκτιρ μοῖς αὐτοῦ, καὶ τῷ ἐλέει, καὶ τῇ ἀγάπῃ αὐτοῦ, ὅτι εἰς τοσαύτην τιμήν κατηξίωσε τὸ ἀνθρώπινον γένος, ἰδίους ἀδελφοὺς καὶ υἱοὺς Πατρὸς ἐπουρανίου κατα αξιῶν καὶ προσαγορεύων. Δόξα τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αιώνων. Αμήν. ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΠΕΡΙ ΤΕΛΕΙΟΤΗΤΟΣ ΕΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙ ΛΟΓΟΣ. Α΄. Χάριτι μὲν καὶ δωρεᾷ τοῦ Πνεύματος θείᾳ ἕκαστος ἡμῶν τὴν σωτηρίαν πορίζεται· πίστει δὲ καὶ ἀγάπῃ, ἀγῶν! τε προαιρέσεως αὐτεξουσίου, τοῦ τελείου μέτρου τῆς ἀρετῆς ἐφικέσθαι δύναται· ἵνα ὥσπερ χάριτι, οὕτω καὶ δικαιοσύνῃ τῆς αἰωνίου κληρονομήσῃ ζωῆς· μὴ διὰ μόνης τῆς θείας δυνά- μεώς τε καὶ χάριτος, μὴ καὶ τοὺς ἰδίους συνεισεν- εγκὼν ἱδρῶτας, τῆς πλείας προκοπῆς ἀξιούμενος· μήτε πάλιν ἐκ μόνης τῆς οἰκείας σπουδῆς καὶ δυνά- μεως, μὴ καὶ θείας ἄνωθεν συνεφαπτούσης χειρός, τοῦ τελείου τῆς ἐλευθερίας μέτρου, καὶ τῆς καθαρό LIBER DE PERFECTIONE IN SPIRITU. A Humilis enim nunquam cadit; quo enim caderet B qui infra omnia est? Magna exaltatio humilitas est; summus honoris apex, excelsa dignitas, sui demis- sio. Assuefaciamus ergo nos, et vi etiam adhibita cogamus ad submisse, nolente etiam corde nostro, de nobis sentiendum; Deumque cum fide, spe ac charitate indesinenter obsecrantes, in longanima exspectatione, ut mittat Spiritum suum in corda nostra, ut oremus et adoremus in Spiritu Patrem ; et ipse Spiritus oret in nobis ; ut idem ipse Spiri- tus doceat nos orationem veram, humilitatem, mansuetudinem, charitatem : quas nunc, vi etiam adhibita, vix valemus exercere, viscera mise- ricordia, benignitatem, et omnes mandatis præ criptas Domini bonas operationes, citra laborem ac vim exercere; quo modo divinus ille Spiritus novit implere nos donis suis. Unde fel ut, adimpletis a nobis mandatis Dei per Spiritum ipsius, cui optime uni perspecta est voluntas Christi, quippe nos pur- gat a sorde peccati; idem nos velut sponsas pul- chras puras et irreprehensibiles exhibeat Christo; acquiescentibus nobis in Deo, et Christo acquie- scente in nobis, usque in sæcula interminata. Gloria miserationibus ejus, et benignitati ac charitati ipsius, quod in tantum honorem vocare dignatus est genus humanum, proprios fratres et filios Patris cœlestis nos et esse dignatus et appellitans. Gloria, inquam, Patri et Filio et Spiritui sancto, in sæcula sæculorum. Amen. MACARII MAGNI DE PERFECTIONE IN SPIRITU LIBER. I. Gratia quidem et largitione Spiritus divina unusquisque nostrum salutem assequitur: fde vero et charitate ac contentione libera sui poten- tis arbitrii ad perfectæ virtutis mensuram pertin- gere potest : ut sicut gratia, ita el justitia, æter- næ hæreditatem capiat vitæ : neque per solam divinam virtutem et gratiam, absque eo quod pro- prios et ipse conferat sudores, perfecto profectu dignus habitus : neque rursus solo proprio studio, absque superne cooperante divina manu perfect libertatis apicem et puritatis, attingens. Nisi enim

σης τῆς καρδίας ἡμῶν, δεόμενοι καὶ παρακαλοῦντες τὸν Θεὸν ἐν πίστει καὶ ἐλπίδι καὶ ἀγάπῃ ἀδιαλείπτως ἐν τῇ προσδοκίᾳ ταύτῃ, ἵνα ἀποστείλῃ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας ἡμῶν· ἵνα εὐξώμεθα καὶ προσ- κυνήσωμεν ἐν Πνεύματι τῷ Πατρί· καὶ αὐτὸ τὸ Πνεῦμα εὐξηται ἐν ἡμῖν· ἵνα αὐτὸ τὸ Πνεῦμα διδάξῃ ἡμᾶς εὐχὴν ἀληθινὴν, ταπεινοφροσύνην, πραότητα, ἀγάπην, ἃ νῦν μετὰ βίας οὐ δυνάμεθα ποιεῖν, σπλάγ- χνα οἰκτιρμῶν, χρηστότητα, καὶ πάσας τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου διδάξῃ ἡμᾶς ποιῆσαι ἐξ ἀληθείας, ἀπό νως καὶ ἀδιάστως· ὡς αὐτὸ τὸ Πνεῦμα οἶδε πλη- ροῦν ἡμᾶς τοῖς καρποῖς αὐτοῦ· καὶ οὕτως τῶν ἐν- τολῶν τοῦ Κυρίου πληρωθεισῶν ἐφ᾽ ἡμῖν διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ, τοῦ μόνου γινώσκοντος τὸ θέλημα τοῦ Χριστοῦ, καὶ καθαρίζοντος ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ σπίτ λου τῆς ἁμαρτίας, ὥσπερ νύμφας καλὰς καθαράς Β καὶ ἀμώμους παραστήσῃ τῷ Χριστῷ, ἀναπαυομέ- νων ἡμῶν ἐν Θεῷ, καὶ ἀναπαυομένου τοῦ Χριστοῦ ἐν ἡμῖν εἰς τοὺς ἀπεράντους αἰῶνας. Δόξα τοῖς οἰκτιρ μοῖς αὐτοῦ, καὶ τῷ ἐλέει, καὶ τῇ ἀγάπῃ αὐτοῦ, ὅτι εἰς τοσαύτην τιμήν κατηξίωσε τὸ ἀνθρώπινον γένος, ἰδίους ἀδελφοὺς καὶ υἱοὺς Πατρὸς ἐπουρανίου κατα αξιῶν καὶ προσαγορεύων. Δόξα τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αιώνων. Αμήν. ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΠΕΡΙ ΤΕΛΕΙΟΤΗΤΟΣ ΕΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙ ΛΟΓΟΣ. Α΄. Χάριτι μὲν καὶ δωρεᾷ τοῦ Πνεύματος θείᾳ ἕκαστος ἡμῶν τὴν σωτηρίαν πορίζεται· πίστει δὲ καὶ ἀγάπῃ, ἀγῶν! τε προαιρέσεως αὐτεξουσίου, τοῦ τελείου μέτρου τῆς ἀρετῆς ἐφικέσθαι δύναται· ἵνα ὥσπερ χάριτι, οὕτω καὶ δικαιοσύνῃ τῆς αἰωνίου κληρονομήσῃ ζωῆς· μὴ διὰ μόνης τῆς θείας δυνά- μεώς τε καὶ χάριτος, μὴ καὶ τοὺς ἰδίους συνεισεν- εγκὼν ἱδρῶτας, τῆς πλείας προκοπῆς ἀξιούμενος· μήτε πάλιν ἐκ μόνης τῆς οἰκείας σπουδῆς καὶ δυνά- μεως, μὴ καὶ θείας ἄνωθεν συνεφαπτούσης χειρός, τοῦ τελείου τῆς ἐλευθερίας μέτρου, καὶ τῆς καθαρό LIBER DE PERFECTIONE IN SPIRITU. A Humilis enim nunquam cadit; quo enim caderet B qui infra omnia est? Magna exaltatio humilitas est; summus honoris apex, excelsa dignitas, sui demis- sio. Assuefaciamus ergo nos, et vi etiam adhibita cogamus ad submisse, nolente etiam corde nostro, de nobis sentiendum; Deumque cum fide, spe ac charitate indesinenter obsecrantes, in longanima exspectatione, ut mittat Spiritum suum in corda nostra, ut oremus et adoremus in Spiritu Patrem ; et ipse Spiritus oret in nobis ; ut idem ipse Spiri- tus doceat nos orationem veram, humilitatem, mansuetudinem, charitatem : quas nunc, vi etiam adhibita, vix valemus exercere, viscera mise- ricordia, benignitatem, et omnes mandatis præ criptas Domini bonas operationes, citra laborem ac vim exercere; quo modo divinus ille Spiritus novit implere nos donis suis. Unde fel ut, adimpletis a nobis mandatis Dei per Spiritum ipsius, cui optime uni perspecta est voluntas Christi, quippe nos pur- gat a sorde peccati; idem nos velut sponsas pul- chras puras et irreprehensibiles exhibeat Christo; acquiescentibus nobis in Deo, et Christo acquie- scente in nobis, usque in sæcula interminata. Gloria miserationibus ejus, et benignitati ac charitati ipsius, quod in tantum honorem vocare dignatus est genus humanum, proprios fratres et filios Patris cœlestis nos et esse dignatus et appellitans. Gloria, inquam, Patri et Filio et Spiritui sancto, in sæcula sæculorum. Amen. MACARII MAGNI DE PERFECTIONE IN SPIRITU LIBER. I. Gratia quidem et largitione Spiritus divina unusquisque nostrum salutem assequitur: fde vero et charitate ac contentione libera sui poten- tis arbitrii ad perfectæ virtutis mensuram pertin- gere potest : ut sicut gratia, ita el justitia, æter- næ hæreditatem capiat vitæ : neque per solam divinam virtutem et gratiam, absque eo quod pro- prios et ipse conferat sudores, perfecto profectu dignus habitus : neque rursus solo proprio studio, absque superne cooperante divina manu perfect libertatis apicem et puritatis, attingens. Nisi enim

τητος ἐφικνούμενος· Ἐὰν γὰρ μὴ Κύριος οικοδομή Ει : σῃ οἶκον, καὶ φυλάξῃ πόλιν, εἰς μάτην ἡγού- πνησεν ὁ φυλάσσων, ὁ κοπιῶν καὶ οἰκοδομῶν, εἰς μάτην ὁμοίως. Β. Ερώτησις. Τί τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, πρὸς δ δήπου προτρέπεται καὶ παρακαλεῖ ὁ Ἀπόστολος ἕκαστον ἡμῶν φθάσαι, Απόκρισις. Η τελεία τῆς ἁμαρτίας κάθαρσις, καὶ τῶν τῆς ἀτιμίας παθῶν ἐλευθερία, καὶ ἡ τῆς ἄκρας ἀρετῆς ἀνάληψις· ὅπερ ἐστὶν ὁ καθαρισμὸς, καὶ ὁ ἁγιασμὸς τῆς καρδίας, ὁ διὰ τῆς μετουσίας τοῦ τελείου καὶ θεϊκοῦ Πνεύματος ἐν πληροφορίᾳ γενό- μενος· Μακάριοι γάρ, φησὶν, οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται· καί· Γίνεσθε, καὶ Β ἡμεῖς καὶ ὑμεῖς, τέλειοι, ὡς ὁ Πατὴρ ἡμῶν ὁ οὐρά γιος τέλειός ἐστι· καί· Γενηθήτω, φησίν, ἡ καρδία μου ἄμωμος ἐν τοῖς δικαιώμασί σου, ὅπως ἂν μὴ αἰσχυνθῶ· καὶ αὖθις· Τότε οὐ μὴ αἰσχυνθῶ ἐν τῷ με ἐπιβλέπειν ἐπὶ πάσας τὰς ἐντολάς σου· καὶ πρὸς τὸν ἐρωτῶντα δὲ πάλιν· Τίς αναβήσεται εἰς τὸ ὄρος τοῦ Κυρίου; ᾿Αθῶος χερσὶν, ἀποκρίνεται, καὶ καθαρὸς τῇ καρδίᾳ τῆς διὰ πράξεως καὶ δια νοίας ἁμαρτίας τὴν τελείαν ἐντεῦθεν δηλῶν ἀναί ρεσιν. Γ. Τὰ ἀφανῆ πάθη, φησὶ, καὶ κρύφια τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπιστάμενον δυσαπάλλακτα ὄντα, καὶ οἱονεὶ τῇ ψυχῇ κατεῤῥιζωμένα, διὰ τοῦ Δαβὶδ δείκνυσι, πῶς ἄρα τούτων ποιητέον την κάθαρσιν· Ἐκ τῶν κρυφίων μου γὰρ καθάρισόν με, φησίν· ὡς διὰ πολλῆς τῆς δεήσεώς τε καὶ πίστεως, καὶ τῆς πρὸς Θεὸν τελείας ροπῆς, τῇ συνεργείᾳ τοῦ Πνεύματος, κατεργασθῆναι δυναμένων ἡμῶν· πλὴν ἀλλὰ καὶ ἡμῶν πρὸς ταῦτα ἀντιτεινόντων, καὶ φυλακῇ πάσῃ τηρούντων τὴν ἑαυτῶν καρδίαν. Δ'. Καὶ ὁ μακάριός φησι Μωϋσῆς, διὰ τύπων ὑπο- δεικνύς, τὸ μὴ δεῖν γνώμαις δυοῖν, κακοῦ τε καὶ ἀγαθοῦ, τὴν ψυχὴν, ἀλλὰ τῷ ἀγαθῷ μόνῳ ἀκολουθεῖν, καὶ τὸ μὴ χρῆναι δύο καρποὺς γεωργεῖν, χρηστοῦ καὶ χείρονος, ἀλλὰ χρηστὰ μόνα, οὕτω φησίν· Οὐ ζεύ ξεις ἐν τῇ ἄλῳ σου αλλογενῆ ζῶα ἐπὶ τὸ αὐτὸ, οἱονεὶ βοῦν καὶ ὄνον· ἀλλὰ τὰ ὁμογενῆ ζεύξας ἀλήσεις τὸν ἁμητόν σου· τουτέστιν, ἵνα μὴ ἐν τῇ ἅλῳ τῆς καρδίας ἡμῶν ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἀρετὴ καὶ κακία τὴν ἐργασίαν ἔχῃ, ἀλλ' ἡ ἀρετὴ μόνη· Οὐ συν υφανεῖς ἐρέῳ ἱματίῳ λινοῦν· Οὐδὲ πάλιν λινῷ ἔριον· οὐ γεωργήσεις ἐν τῇ χώρᾳ τῆς γῆς σου δύο καρποὺς ἐπὶ τὸ αὐτό· οὐκ ἐπιβαλεῖς ἑτερο- γενές ζῶον εἰς γονὴν ἑτέρῳ· ἀλλὰ τὰ ὁμογενή τοῖς ὁμογενέσι συζεύξεις· δι' ὧν πάντων αινίττεται μυστικῶς, τὸ μὴ δεῖν κακίαν καὶ ἀρετὴν, ὥσπερ εἰδ ρηται, ἐν ἡμῖν γεωργεῖσθαι· ἀλλὰ μονοτρόπως τὰς τῆς ἀρετῆς γονὰς ἀποτίκτεσθαι· καὶ τοῦ μὴ δυσὶ πνεύμασι, τῷ Πνεύματι τοῦ Θεοῦ, καὶ τῷ πνεύματι τοῦ κόσμου ψυχήν τινα κοινωνεῖν. Διὰ τοῦτο γὰρ, S. MACARII ÆGYPTI Dominus cdifcaverit domum et custodierit civitatem & in vanum vigilavit custodiens "*; frustra pariter fabri architectique laborarunt. II. Interrogatio. Quæ sit voluntas Dei, ad quam scilicet hortatur et provocat Apostolus unumquemque contendere? Responsio. Perfecta peccati purgatio, et a pas- sionibus ignominiæ libertas, et summi virtutis api- cis comprehensio. Quod est purgatio et sanctifica- tio cordis, quæ per interventum perfecti et divini Spiritus in fiducia certissima fit. Beati, enim ait, mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Estote, et nos et vos, perfecti, sicut Pater noster calestis perfectus est *. Et : Fiat, inquit, cor meum immaculatum in justificationibus tuis, ut non con- fundar s. Et rursus: Tunc non confundar, cum per- spexero in omnibus mandatis tuis ". Iterum quo- que ad interrogantem. Quis ascendet ad mon- tem Domini? respondet: Innocens manibus et mundo corde : peccati quod vel operatione, vel in- terno voluntatis assensu consciscitur, perfectam per hoc significans abolitionem. III. Sub aspectum non cadentes affectus et oc- culta animæ sciens Spiritus sanctus curatu esse difficilia, quippe quæ ipsi veluti penitus inhæ- reant; per Davidem ostendit, quomodo earum administranda purgatio sit, dicentem: Ab occultis meis munda me, Domine : per quæ verba innuit, unam earum sanandarum efficacem esse rationem, perfectam cum multa prece ac fide conversionem ad Deum; cooperatione Spiritus; sed tamen et nobis in idem toto conatu annitentibus, et omni custodia servantibus cor nostrum. C D IV. Etiam beatus docet Moyses, per symbola subindicans, haud indulgendum duabus propen- sionibus, altera in malum, altera ad bonum trahen- te; sed in unam prosecutionem boni incumben- dum. Neque oportere duos simul fructus serere, utilem et noxium; sed utilem ac bonum solum. Ut hoc exprimat, sic scribit: Non junges eodem Sugo in area tua diversi generis animalia, puta bo- vem et asinum ; sed iis quæ sint ejusdem speciei in- vicem junctis, triturabis messem tuam ". Hoc est ; pe in area cordis nostri virtus et malitia simul ope- rentur, sed virtus (sola. Iterum præcipit: Non intexes laneo panno linum : neque rursus in veste qua utaris linea lanam s. Non seres in agro tuo duas fruges simul. Jumentum tuum non facies coire cum allerius generis animantibus; sed homogenea homogeneis conjunges ". Per quæ omnia mystice innuit non oportere vitium et virtutem, ut dictum est, in nobis feri ; sed unius virtutis fruges seri - excolique. ut germinent in nobis. Neque duobus Psal. cxxvi, 1. ss Matth. v, 8. 1ª Psal. xviii, 13. » Deut. xxn, 10. ss ibid. 48. Psal. cxvi, 80. s ibid. 6. ibid. 11. Lev. xix, 19. Psal. xxiii, 3, 1. i

τητος ἐφικνούμενος· Ἐὰν γὰρ μὴ Κύριος οικοδομή Ει : σῃ οἶκον, καὶ φυλάξῃ πόλιν, εἰς μάτην ἡγού- πνησεν ὁ φυλάσσων, ὁ κοπιῶν καὶ οἰκοδομῶν, εἰς μάτην ὁμοίως. Β. Ερώτησις. Τί τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, πρὸς δ δήπου προτρέπεται καὶ παρακαλεῖ ὁ Ἀπόστολος ἕκαστον ἡμῶν φθάσαι, Απόκρισις. Η τελεία τῆς ἁμαρτίας κάθαρσις, καὶ τῶν τῆς ἀτιμίας παθῶν ἐλευθερία, καὶ ἡ τῆς ἄκρας ἀρετῆς ἀνάληψις· ὅπερ ἐστὶν ὁ καθαρισμὸς, καὶ ὁ ἁγιασμὸς τῆς καρδίας, ὁ διὰ τῆς μετουσίας τοῦ τελείου καὶ θεϊκοῦ Πνεύματος ἐν πληροφορίᾳ γενό- μενος· Μακάριοι γάρ, φησὶν, οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται· καί· Γίνεσθε, καὶ Β ἡμεῖς καὶ ὑμεῖς, τέλειοι, ὡς ὁ Πατὴρ ἡμῶν ὁ οὐρά γιος τέλειός ἐστι· καί· Γενηθήτω, φησίν, ἡ καρδία μου ἄμωμος ἐν τοῖς δικαιώμασί σου, ὅπως ἂν μὴ αἰσχυνθῶ· καὶ αὖθις· Τότε οὐ μὴ αἰσχυνθῶ ἐν τῷ με ἐπιβλέπειν ἐπὶ πάσας τὰς ἐντολάς σου· καὶ πρὸς τὸν ἐρωτῶντα δὲ πάλιν· Τίς αναβήσεται εἰς τὸ ὄρος τοῦ Κυρίου; ᾿Αθῶος χερσὶν, ἀποκρίνεται, καὶ καθαρὸς τῇ καρδίᾳ τῆς διὰ πράξεως καὶ δια νοίας ἁμαρτίας τὴν τελείαν ἐντεῦθεν δηλῶν ἀναί ρεσιν. Γ. Τὰ ἀφανῆ πάθη, φησὶ, καὶ κρύφια τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπιστάμενον δυσαπάλλακτα ὄντα, καὶ οἱονεὶ τῇ ψυχῇ κατεῤῥιζωμένα, διὰ τοῦ Δαβὶδ δείκνυσι, πῶς ἄρα τούτων ποιητέον την κάθαρσιν· Ἐκ τῶν κρυφίων μου γὰρ καθάρισόν με, φησίν· ὡς διὰ πολλῆς τῆς δεήσεώς τε καὶ πίστεως, καὶ τῆς πρὸς Θεὸν τελείας ροπῆς, τῇ συνεργείᾳ τοῦ Πνεύματος, κατεργασθῆναι δυναμένων ἡμῶν· πλὴν ἀλλὰ καὶ ἡμῶν πρὸς ταῦτα ἀντιτεινόντων, καὶ φυλακῇ πάσῃ τηρούντων τὴν ἑαυτῶν καρδίαν. Δ'. Καὶ ὁ μακάριός φησι Μωϋσῆς, διὰ τύπων ὑπο- δεικνύς, τὸ μὴ δεῖν γνώμαις δυοῖν, κακοῦ τε καὶ ἀγαθοῦ, τὴν ψυχὴν, ἀλλὰ τῷ ἀγαθῷ μόνῳ ἀκολουθεῖν, καὶ τὸ μὴ χρῆναι δύο καρποὺς γεωργεῖν, χρηστοῦ καὶ χείρονος, ἀλλὰ χρηστὰ μόνα, οὕτω φησίν· Οὐ ζεύ ξεις ἐν τῇ ἄλῳ σου αλλογενῆ ζῶα ἐπὶ τὸ αὐτὸ, οἱονεὶ βοῦν καὶ ὄνον· ἀλλὰ τὰ ὁμογενῆ ζεύξας ἀλήσεις τὸν ἁμητόν σου· τουτέστιν, ἵνα μὴ ἐν τῇ ἅλῳ τῆς καρδίας ἡμῶν ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἀρετὴ καὶ κακία τὴν ἐργασίαν ἔχῃ, ἀλλ' ἡ ἀρετὴ μόνη· Οὐ συν υφανεῖς ἐρέῳ ἱματίῳ λινοῦν· Οὐδὲ πάλιν λινῷ ἔριον· οὐ γεωργήσεις ἐν τῇ χώρᾳ τῆς γῆς σου δύο καρποὺς ἐπὶ τὸ αὐτό· οὐκ ἐπιβαλεῖς ἑτερο- γενές ζῶον εἰς γονὴν ἑτέρῳ· ἀλλὰ τὰ ὁμογενή τοῖς ὁμογενέσι συζεύξεις· δι' ὧν πάντων αινίττεται μυστικῶς, τὸ μὴ δεῖν κακίαν καὶ ἀρετὴν, ὥσπερ εἰδ ρηται, ἐν ἡμῖν γεωργεῖσθαι· ἀλλὰ μονοτρόπως τὰς τῆς ἀρετῆς γονὰς ἀποτίκτεσθαι· καὶ τοῦ μὴ δυσὶ πνεύμασι, τῷ Πνεύματι τοῦ Θεοῦ, καὶ τῷ πνεύματι τοῦ κόσμου ψυχήν τινα κοινωνεῖν. Διὰ τοῦτο γὰρ, S. MACARII ÆGYPTI Dominus cdifcaverit domum et custodierit civitatem & in vanum vigilavit custodiens "*; frustra pariter fabri architectique laborarunt. II. Interrogatio. Quæ sit voluntas Dei, ad quam scilicet hortatur et provocat Apostolus unumquemque contendere? Responsio. Perfecta peccati purgatio, et a pas- sionibus ignominiæ libertas, et summi virtutis api- cis comprehensio. Quod est purgatio et sanctifica- tio cordis, quæ per interventum perfecti et divini Spiritus in fiducia certissima fit. Beati, enim ait, mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Estote, et nos et vos, perfecti, sicut Pater noster calestis perfectus est *. Et : Fiat, inquit, cor meum immaculatum in justificationibus tuis, ut non con- fundar s. Et rursus: Tunc non confundar, cum per- spexero in omnibus mandatis tuis ". Iterum quo- que ad interrogantem. Quis ascendet ad mon- tem Domini? respondet: Innocens manibus et mundo corde : peccati quod vel operatione, vel in- terno voluntatis assensu consciscitur, perfectam per hoc significans abolitionem. III. Sub aspectum non cadentes affectus et oc- culta animæ sciens Spiritus sanctus curatu esse difficilia, quippe quæ ipsi veluti penitus inhæ- reant; per Davidem ostendit, quomodo earum administranda purgatio sit, dicentem: Ab occultis meis munda me, Domine : per quæ verba innuit, unam earum sanandarum efficacem esse rationem, perfectam cum multa prece ac fide conversionem ad Deum; cooperatione Spiritus; sed tamen et nobis in idem toto conatu annitentibus, et omni custodia servantibus cor nostrum. C D IV. Etiam beatus docet Moyses, per symbola subindicans, haud indulgendum duabus propen- sionibus, altera in malum, altera ad bonum trahen- te; sed in unam prosecutionem boni incumben- dum. Neque oportere duos simul fructus serere, utilem et noxium; sed utilem ac bonum solum. Ut hoc exprimat, sic scribit: Non junges eodem Sugo in area tua diversi generis animalia, puta bo- vem et asinum ; sed iis quæ sint ejusdem speciei in- vicem junctis, triturabis messem tuam ". Hoc est ; pe in area cordis nostri virtus et malitia simul ope- rentur, sed virtus (sola. Iterum præcipit: Non intexes laneo panno linum : neque rursus in veste qua utaris linea lanam s. Non seres in agro tuo duas fruges simul. Jumentum tuum non facies coire cum allerius generis animantibus; sed homogenea homogeneis conjunges ". Per quæ omnia mystice innuit non oportere vitium et virtutem, ut dictum est, in nobis feri ; sed unius virtutis fruges seri - excolique. ut germinent in nobis. Neque duobus Psal. cxxvi, 1. ss Matth. v, 8. 1ª Psal. xviii, 13. » Deut. xxn, 10. ss ibid. 48. Psal. cxvi, 80. s ibid. 6. ibid. 11. Lev. xix, 19. Psal. xxiii, 3, 1. i

φησί, πρὸς πάσας τὰς ἐντολάς σου κατωρθούμην Α πᾶσαν ὁδὸν ἄδικον ἐμίσησα. Ε'. Οὐκ ἀπὸ τῶν φανερῶν ἁμαρτημάτων μόνον, οἷον πορνείας, φόνου, κλοπής, γαστριμαργίας, και ταλαλιᾶς, ψεύδους, φιλαργυρίας τε καὶ πλεονεξίας, καὶ τῶν τοιούτων αγνεύειν χρὴ τὴν παρθένον ψυχήν, καὶ τῷ Θεῷ συναφθῆναι προηρημένην· ἀλλὰ καὶ πολλῷ πλέον ἀπὸ τῶν κρυφίων, ὥσπερ εἰρήκαμεν τουτέστιν, ἐπιθυμίας, κενοδοξίας, ανθρωπαρεσκείας, ὑποκρίσεως, φιλαρχίας, δόλου, κακοηθείας, μίσους, ἀπιστίας, φθόνου, φιλαυτίας, τύφου, καὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων ὁμοίως. Ο δε γάρ, φησὶν ἡ Γραφή, τα κρύφια ταῦτα τῆς ψυχῆς ἁμαρτήματα ἐν ἴσῳ τοῖς ἐκτὸς τίθεσθαι. Κύριος γάρ φησι· Διεσκόρπισεν ὀστᾶ ἀνθρωπαρέσκων· καὶ, "Ανδρα αἱμάτων καὶ Β δόλιον βδελύσσεται Κύριος· τὸν δόλον ἐπ᾽ ἴσης τῷ φόνῳ δεικνύων ὑπὸ Θεοῦ βδελυσσόμενον· καὶ τῶν λαλούντων εἰρήνην μετὰ τῶν πλησίον αὐτῶν, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ πάλιν· καὶ γὰρ ἐν καρδίᾳ ἀνομίας ἐργάζεσθε ἐν τῇ γῇ· καὶ, Οὐαὶ ὑμῖν, ὅταν καλῶς εἴπωσιν ὑμᾶς οἱ ἄνθρωποι· τουτέστιν, ὁπόταν ὑμῖν ἐστι θέλησις παρὰ ἀνθρώπων καλῶς ἀκούειν, καὶ τῆς δόξης καὶ τῶν ἐπαίνων αὐτῶν ἐξήρτησθε· ἐπεὶ πῶς δυνατὸν ἀγαθοεργοῦντας ἐσάπαν λαθεῖν; ἄλλως τε δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος, Λαμψάτω, λέγει, τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων. Πλὴν, ἀλλ᾽ εἰς δόξαν σπεύδετε τοῦ Θεοῦ, φησὶ, τὸ ἀγαθὸν πράττειν, καὶ μὴ διὰ δόξαν ἰδίαν, μηδ' ὡς τῶν ἀνε θρωπίνων ἐπαίνων ερωτικῶς ἔχοντες· καὶ γὰρ καὶ ἀπίστους ἀπέδειξεν εἰπών· Πῶς δύνασθε πίστιν ἔχειν, δόξαν παρὰ ἀλλήλων λαμβάνοντες, καὶ τὴν δόξαν τὴν παρὰ τοῦ μόνου Θεοῦ οὐ ζητοῦν- τες; Ορα καὶ τὸν ᾿Απόστολον, πῶς καὶ αὐτοῦ μέχρι τοῦ φαγεῖν καὶ πιεῖν, πάντα εἰς δόξαν Θεοῦ ἐντέλω λεται ποιεῖν· Εἴτε γὰρ, φησὶν, ἐσθίετε, είτε πί- νετε, εἴτε τι ἄλλο ποιεῖτε, εἰς δόξαν Θεοῦ ποιεῖ- τε. Ο δέ γε θεῖος Ἰωάννης τῷ φόνῳ συντάττων τὸ μίσος, Ο μισῶν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, φησὶν, ἀν- θρωποκτόνος ἐστίν. Τ'. Ἡ ἀγάπη πάντα στέγει, πάντα ὑπομένει. ῾Η ἀγάπη οὐδέποτε ἐκπίπτει· τὸν οὐδέποτε ἐκπί- πτει, τοῦτο δηλοῦντός ἐστιν· ὅτιπερ οἱ τῶν εἰρημέ- νων χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος ἐπιτυχόντες, μήπω δὲ διὰ τῆς πληρεστάτης καὶ ἐνεργοῦς ἀγάπης τοῦ Πνεύματος τῆς ἄκρας τῶν παθῶν ἐλευθερίας ἀξιω θέντες, οὐδέπω τοῦ ἀσφαλούς ἥψαντο· ἀλλ᾽ ἐν κινδύνῳ ἔτι καὶ φόβῳ τὰ καθ᾿ ἑαυτοὺς ἕστηκε, διὰ τὰ πνευμα- τικὰ τῆς πονηρίας. Τοῦτο γὰρ τὸ μέτρον, μηκέτι ὑπὸ πτῶσιν ὂν, μηδὲ πάθος ὑπέδειξε τοιοῦτον ὑπάρ χον, ὡς γλῶσσαν ἀγγέλων, καὶ προφητείαν, πᾶσαν τε τὴν γνῶσιν, καὶ τὰ τῶν ἰαμάτων χαρίσματα μηδὲν εἶναι, πρὸς ἐκεῖνο παραβαλλόμενα. LIBER DE PERFECTIONE IN SPIRITU. spiritibus, spiritui Dei et spiritui mundi, animam G D Psal. cxvi, 128. sa Psal. Lll, ss Joan. v, 4.1. I Cor. v, 31. [ Joan. 11, 15. quamlibet communicare. Propterea, enim dicit omnem viam iniquitatis odio habui ", ad omnia mandala tua dirigebar. V. Non ab exterius apparentibus peccatis solum, puta fornicatione, homicidio, furto, crapula, calum- niæ studio, mendacio, cupiditate pecuniæ, ava- ritia et talibus præstare se puram oportet virgi- nem animam, et quæ Deo se conjungere decreverit; sed et multo magis ab occultis, uti diximus, hoc est, a cupiditate, a vanæ gloriæ ambitu, a nimio desiderio hominibus placendi, a simulatione, ab affectatione dominationis, a dolo, a malignitate, ab odio, ab infidelitate, ab invidia, a sui amore immoderato, ab arrogantia, similibusque id genus. Novit enim, ait Scriptura, occulta hæc animæ pec- cata pari loco cum externis Dominus censere, dicit quippe Dissipavit ossa eorum, qui hominibus placent *. Et : Virum sanguinum et dolosum abo- minabitur Dominus ". Dolum æque ac homici- dium ostendens abominationi Deo esse. Et qui loquuntur pacem cum proximo, et quæ sequun- tur. Et rursus.: Etenim in corde iniquitates ope- ramini, in terra, etc. Et: Va vobis cum benedixe- rint vobis homines 36. lloc est ; cum studueris ab hominibus bene audire, et in gloriam laudesque ipsorum ferimini. Etenim qui potest feri, ut bene operantes omnino lateant? præsertim cum ipse Dominus dicat: Luceat lux vestra coram ho- minibus s. At de cætero studete, ait, ad Dei glo- riam quod bonum est agere, non autem ad caplan- dam vobis laudem propriam ; nec ut videa - nini humanarum laudum encomia impudenter amare. Nam et infideles esse tales ostendit dicens : Quomodo potestis fidem habere, gloriam ab invicem accipientes, et gloriam, quæ a solo Deo est, non quæ- rentes 38. Vide et Apostolum, quomodo omnia usque ad ipsum manducare et bibere, in gloriam Dei præcipit agere; ait enim : Sive manducatis sive bibitis, sive aliud quid agitis, omnia in gloriam Dei facite ". At divinus Joannes homicidioadæquans odium, qui odit, inquit, fratrem suum homicida est 10. VI. Charitas omnia suffert, omnia sustinet. Charitas nunquam excidit. Hæc verba, nunquam excidit, sunt ejus, qui significare velit : eos, qui supra memorata charismata Spiritus assecuti sunt, non- dum autem per plenissimam et efficacem charita- tem Spiritus summa a passionibus libertate sunt dignati, nondumn securitatem attigisse : sed in peri- culo adhuc et timore res ipsorum stare, propter spiritualia nequitiæ. Islam enim mensuram haud adhuc infra discrimen lapsus ex perturbatione ve- hementi, constitutam esse ostendit : nec talem esse, cui linguæ angelorum," prophetia, omnis scientia, et curationum charisma comparata, nihil sint. Psal. XXVII, 3. Luc. vi, 26. Matth. vi, 18. Cor. XIII, 7, 15. 6. a Psal. v. 7.

φησί, πρὸς πάσας τὰς ἐντολάς σου κατωρθούμην Α πᾶσαν ὁδὸν ἄδικον ἐμίσησα. Ε'. Οὐκ ἀπὸ τῶν φανερῶν ἁμαρτημάτων μόνον, οἷον πορνείας, φόνου, κλοπής, γαστριμαργίας, και ταλαλιᾶς, ψεύδους, φιλαργυρίας τε καὶ πλεονεξίας, καὶ τῶν τοιούτων αγνεύειν χρὴ τὴν παρθένον ψυχήν, καὶ τῷ Θεῷ συναφθῆναι προηρημένην· ἀλλὰ καὶ πολλῷ πλέον ἀπὸ τῶν κρυφίων, ὥσπερ εἰρήκαμεν τουτέστιν, ἐπιθυμίας, κενοδοξίας, ανθρωπαρεσκείας, ὑποκρίσεως, φιλαρχίας, δόλου, κακοηθείας, μίσους, ἀπιστίας, φθόνου, φιλαυτίας, τύφου, καὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων ὁμοίως. Ο δε γάρ, φησὶν ἡ Γραφή, τα κρύφια ταῦτα τῆς ψυχῆς ἁμαρτήματα ἐν ἴσῳ τοῖς ἐκτὸς τίθεσθαι. Κύριος γάρ φησι· Διεσκόρπισεν ὀστᾶ ἀνθρωπαρέσκων· καὶ, "Ανδρα αἱμάτων καὶ Β δόλιον βδελύσσεται Κύριος· τὸν δόλον ἐπ᾽ ἴσης τῷ φόνῳ δεικνύων ὑπὸ Θεοῦ βδελυσσόμενον· καὶ τῶν λαλούντων εἰρήνην μετὰ τῶν πλησίον αὐτῶν, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ πάλιν· καὶ γὰρ ἐν καρδίᾳ ἀνομίας ἐργάζεσθε ἐν τῇ γῇ· καὶ, Οὐαὶ ὑμῖν, ὅταν καλῶς εἴπωσιν ὑμᾶς οἱ ἄνθρωποι· τουτέστιν, ὁπόταν ὑμῖν ἐστι θέλησις παρὰ ἀνθρώπων καλῶς ἀκούειν, καὶ τῆς δόξης καὶ τῶν ἐπαίνων αὐτῶν ἐξήρτησθε· ἐπεὶ πῶς δυνατὸν ἀγαθοεργοῦντας ἐσάπαν λαθεῖν; ἄλλως τε δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος, Λαμψάτω, λέγει, τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων. Πλὴν, ἀλλ᾽ εἰς δόξαν σπεύδετε τοῦ Θεοῦ, φησὶ, τὸ ἀγαθὸν πράττειν, καὶ μὴ διὰ δόξαν ἰδίαν, μηδ' ὡς τῶν ἀνε θρωπίνων ἐπαίνων ερωτικῶς ἔχοντες· καὶ γὰρ καὶ ἀπίστους ἀπέδειξεν εἰπών· Πῶς δύνασθε πίστιν ἔχειν, δόξαν παρὰ ἀλλήλων λαμβάνοντες, καὶ τὴν δόξαν τὴν παρὰ τοῦ μόνου Θεοῦ οὐ ζητοῦν- τες; Ορα καὶ τὸν ᾿Απόστολον, πῶς καὶ αὐτοῦ μέχρι τοῦ φαγεῖν καὶ πιεῖν, πάντα εἰς δόξαν Θεοῦ ἐντέλω λεται ποιεῖν· Εἴτε γὰρ, φησὶν, ἐσθίετε, είτε πί- νετε, εἴτε τι ἄλλο ποιεῖτε, εἰς δόξαν Θεοῦ ποιεῖ- τε. Ο δέ γε θεῖος Ἰωάννης τῷ φόνῳ συντάττων τὸ μίσος, Ο μισῶν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, φησὶν, ἀν- θρωποκτόνος ἐστίν. Τ'. Ἡ ἀγάπη πάντα στέγει, πάντα ὑπομένει. ῾Η ἀγάπη οὐδέποτε ἐκπίπτει· τὸν οὐδέποτε ἐκπί- πτει, τοῦτο δηλοῦντός ἐστιν· ὅτιπερ οἱ τῶν εἰρημέ- νων χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος ἐπιτυχόντες, μήπω δὲ διὰ τῆς πληρεστάτης καὶ ἐνεργοῦς ἀγάπης τοῦ Πνεύματος τῆς ἄκρας τῶν παθῶν ἐλευθερίας ἀξιω θέντες, οὐδέπω τοῦ ἀσφαλούς ἥψαντο· ἀλλ᾽ ἐν κινδύνῳ ἔτι καὶ φόβῳ τὰ καθ᾿ ἑαυτοὺς ἕστηκε, διὰ τὰ πνευμα- τικὰ τῆς πονηρίας. Τοῦτο γὰρ τὸ μέτρον, μηκέτι ὑπὸ πτῶσιν ὂν, μηδὲ πάθος ὑπέδειξε τοιοῦτον ὑπάρ χον, ὡς γλῶσσαν ἀγγέλων, καὶ προφητείαν, πᾶσαν τε τὴν γνῶσιν, καὶ τὰ τῶν ἰαμάτων χαρίσματα μηδὲν εἶναι, πρὸς ἐκεῖνο παραβαλλόμενα. LIBER DE PERFECTIONE IN SPIRITU. spiritibus, spiritui Dei et spiritui mundi, animam G D Psal. cxvi, 128. sa Psal. Lll, ss Joan. v, 4.1. I Cor. v, 31. [ Joan. 11, 15. quamlibet communicare. Propterea, enim dicit omnem viam iniquitatis odio habui ", ad omnia mandala tua dirigebar. V. Non ab exterius apparentibus peccatis solum, puta fornicatione, homicidio, furto, crapula, calum- niæ studio, mendacio, cupiditate pecuniæ, ava- ritia et talibus præstare se puram oportet virgi- nem animam, et quæ Deo se conjungere decreverit; sed et multo magis ab occultis, uti diximus, hoc est, a cupiditate, a vanæ gloriæ ambitu, a nimio desiderio hominibus placendi, a simulatione, ab affectatione dominationis, a dolo, a malignitate, ab odio, ab infidelitate, ab invidia, a sui amore immoderato, ab arrogantia, similibusque id genus. Novit enim, ait Scriptura, occulta hæc animæ pec- cata pari loco cum externis Dominus censere, dicit quippe Dissipavit ossa eorum, qui hominibus placent *. Et : Virum sanguinum et dolosum abo- minabitur Dominus ". Dolum æque ac homici- dium ostendens abominationi Deo esse. Et qui loquuntur pacem cum proximo, et quæ sequun- tur. Et rursus.: Etenim in corde iniquitates ope- ramini, in terra, etc. Et: Va vobis cum benedixe- rint vobis homines 36. lloc est ; cum studueris ab hominibus bene audire, et in gloriam laudesque ipsorum ferimini. Etenim qui potest feri, ut bene operantes omnino lateant? præsertim cum ipse Dominus dicat: Luceat lux vestra coram ho- minibus s. At de cætero studete, ait, ad Dei glo- riam quod bonum est agere, non autem ad caplan- dam vobis laudem propriam ; nec ut videa - nini humanarum laudum encomia impudenter amare. Nam et infideles esse tales ostendit dicens : Quomodo potestis fidem habere, gloriam ab invicem accipientes, et gloriam, quæ a solo Deo est, non quæ- rentes 38. Vide et Apostolum, quomodo omnia usque ad ipsum manducare et bibere, in gloriam Dei præcipit agere; ait enim : Sive manducatis sive bibitis, sive aliud quid agitis, omnia in gloriam Dei facite ". At divinus Joannes homicidioadæquans odium, qui odit, inquit, fratrem suum homicida est 10. VI. Charitas omnia suffert, omnia sustinet. Charitas nunquam excidit. Hæc verba, nunquam excidit, sunt ejus, qui significare velit : eos, qui supra memorata charismata Spiritus assecuti sunt, non- dum autem per plenissimam et efficacem charita- tem Spiritus summa a passionibus libertate sunt dignati, nondumn securitatem attigisse : sed in peri- culo adhuc et timore res ipsorum stare, propter spiritualia nequitiæ. Islam enim mensuram haud adhuc infra discrimen lapsus ex perturbatione ve- hementi, constitutam esse ostendit : nec talem esse, cui linguæ angelorum," prophetia, omnis scientia, et curationum charisma comparata, nihil sint. Psal. XXVII, 3. Luc. vi, 26. Matth. vi, 18. Cor. XIII, 7, 15. 6. a Psal. v. 7.

φησί, πρὸς πάσας τὰς ἐντολάς σου κατωρθούμην Α πᾶσαν ὁδὸν ἄδικον ἐμίσησα. Ε'. Οὐκ ἀπὸ τῶν φανερῶν ἁμαρτημάτων μόνον, οἷον πορνείας, φόνου, κλοπής, γαστριμαργίας, και ταλαλιᾶς, ψεύδους, φιλαργυρίας τε καὶ πλεονεξίας, καὶ τῶν τοιούτων αγνεύειν χρὴ τὴν παρθένον ψυχήν, καὶ τῷ Θεῷ συναφθῆναι προηρημένην· ἀλλὰ καὶ πολλῷ πλέον ἀπὸ τῶν κρυφίων, ὥσπερ εἰρήκαμεν τουτέστιν, ἐπιθυμίας, κενοδοξίας, ανθρωπαρεσκείας, ὑποκρίσεως, φιλαρχίας, δόλου, κακοηθείας, μίσους, ἀπιστίας, φθόνου, φιλαυτίας, τύφου, καὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων ὁμοίως. Ο δε γάρ, φησὶν ἡ Γραφή, τα κρύφια ταῦτα τῆς ψυχῆς ἁμαρτήματα ἐν ἴσῳ τοῖς ἐκτὸς τίθεσθαι. Κύριος γάρ φησι· Διεσκόρπισεν ὀστᾶ ἀνθρωπαρέσκων· καὶ, "Ανδρα αἱμάτων καὶ Β δόλιον βδελύσσεται Κύριος· τὸν δόλον ἐπ᾽ ἴσης τῷ φόνῳ δεικνύων ὑπὸ Θεοῦ βδελυσσόμενον· καὶ τῶν λαλούντων εἰρήνην μετὰ τῶν πλησίον αὐτῶν, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ πάλιν· καὶ γὰρ ἐν καρδίᾳ ἀνομίας ἐργάζεσθε ἐν τῇ γῇ· καὶ, Οὐαὶ ὑμῖν, ὅταν καλῶς εἴπωσιν ὑμᾶς οἱ ἄνθρωποι· τουτέστιν, ὁπόταν ὑμῖν ἐστι θέλησις παρὰ ἀνθρώπων καλῶς ἀκούειν, καὶ τῆς δόξης καὶ τῶν ἐπαίνων αὐτῶν ἐξήρτησθε· ἐπεὶ πῶς δυνατὸν ἀγαθοεργοῦντας ἐσάπαν λαθεῖν; ἄλλως τε δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος, Λαμψάτω, λέγει, τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων. Πλὴν, ἀλλ᾽ εἰς δόξαν σπεύδετε τοῦ Θεοῦ, φησὶ, τὸ ἀγαθὸν πράττειν, καὶ μὴ διὰ δόξαν ἰδίαν, μηδ' ὡς τῶν ἀνε θρωπίνων ἐπαίνων ερωτικῶς ἔχοντες· καὶ γὰρ καὶ ἀπίστους ἀπέδειξεν εἰπών· Πῶς δύνασθε πίστιν ἔχειν, δόξαν παρὰ ἀλλήλων λαμβάνοντες, καὶ τὴν δόξαν τὴν παρὰ τοῦ μόνου Θεοῦ οὐ ζητοῦν- τες; Ορα καὶ τὸν ᾿Απόστολον, πῶς καὶ αὐτοῦ μέχρι τοῦ φαγεῖν καὶ πιεῖν, πάντα εἰς δόξαν Θεοῦ ἐντέλω λεται ποιεῖν· Εἴτε γὰρ, φησὶν, ἐσθίετε, είτε πί- νετε, εἴτε τι ἄλλο ποιεῖτε, εἰς δόξαν Θεοῦ ποιεῖ- τε. Ο δέ γε θεῖος Ἰωάννης τῷ φόνῳ συντάττων τὸ μίσος, Ο μισῶν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, φησὶν, ἀν- θρωποκτόνος ἐστίν. Τ'. Ἡ ἀγάπη πάντα στέγει, πάντα ὑπομένει. ῾Η ἀγάπη οὐδέποτε ἐκπίπτει· τὸν οὐδέποτε ἐκπί- πτει, τοῦτο δηλοῦντός ἐστιν· ὅτιπερ οἱ τῶν εἰρημέ- νων χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος ἐπιτυχόντες, μήπω δὲ διὰ τῆς πληρεστάτης καὶ ἐνεργοῦς ἀγάπης τοῦ Πνεύματος τῆς ἄκρας τῶν παθῶν ἐλευθερίας ἀξιω θέντες, οὐδέπω τοῦ ἀσφαλούς ἥψαντο· ἀλλ᾽ ἐν κινδύνῳ ἔτι καὶ φόβῳ τὰ καθ᾿ ἑαυτοὺς ἕστηκε, διὰ τὰ πνευμα- τικὰ τῆς πονηρίας. Τοῦτο γὰρ τὸ μέτρον, μηκέτι ὑπὸ πτῶσιν ὂν, μηδὲ πάθος ὑπέδειξε τοιοῦτον ὑπάρ χον, ὡς γλῶσσαν ἀγγέλων, καὶ προφητείαν, πᾶσαν τε τὴν γνῶσιν, καὶ τὰ τῶν ἰαμάτων χαρίσματα μηδὲν εἶναι, πρὸς ἐκεῖνο παραβαλλόμενα. LIBER DE PERFECTIONE IN SPIRITU. spiritibus, spiritui Dei et spiritui mundi, animam G D Psal. cxvi, 128. sa Psal. Lll, ss Joan. v, 4.1. I Cor. v, 31. [ Joan. 11, 15. quamlibet communicare. Propterea, enim dicit omnem viam iniquitatis odio habui ", ad omnia mandala tua dirigebar. V. Non ab exterius apparentibus peccatis solum, puta fornicatione, homicidio, furto, crapula, calum- niæ studio, mendacio, cupiditate pecuniæ, ava- ritia et talibus præstare se puram oportet virgi- nem animam, et quæ Deo se conjungere decreverit; sed et multo magis ab occultis, uti diximus, hoc est, a cupiditate, a vanæ gloriæ ambitu, a nimio desiderio hominibus placendi, a simulatione, ab affectatione dominationis, a dolo, a malignitate, ab odio, ab infidelitate, ab invidia, a sui amore immoderato, ab arrogantia, similibusque id genus. Novit enim, ait Scriptura, occulta hæc animæ pec- cata pari loco cum externis Dominus censere, dicit quippe Dissipavit ossa eorum, qui hominibus placent *. Et : Virum sanguinum et dolosum abo- minabitur Dominus ". Dolum æque ac homici- dium ostendens abominationi Deo esse. Et qui loquuntur pacem cum proximo, et quæ sequun- tur. Et rursus.: Etenim in corde iniquitates ope- ramini, in terra, etc. Et: Va vobis cum benedixe- rint vobis homines 36. lloc est ; cum studueris ab hominibus bene audire, et in gloriam laudesque ipsorum ferimini. Etenim qui potest feri, ut bene operantes omnino lateant? præsertim cum ipse Dominus dicat: Luceat lux vestra coram ho- minibus s. At de cætero studete, ait, ad Dei glo- riam quod bonum est agere, non autem ad caplan- dam vobis laudem propriam ; nec ut videa - nini humanarum laudum encomia impudenter amare. Nam et infideles esse tales ostendit dicens : Quomodo potestis fidem habere, gloriam ab invicem accipientes, et gloriam, quæ a solo Deo est, non quæ- rentes 38. Vide et Apostolum, quomodo omnia usque ad ipsum manducare et bibere, in gloriam Dei præcipit agere; ait enim : Sive manducatis sive bibitis, sive aliud quid agitis, omnia in gloriam Dei facite ". At divinus Joannes homicidioadæquans odium, qui odit, inquit, fratrem suum homicida est 10. VI. Charitas omnia suffert, omnia sustinet. Charitas nunquam excidit. Hæc verba, nunquam excidit, sunt ejus, qui significare velit : eos, qui supra memorata charismata Spiritus assecuti sunt, non- dum autem per plenissimam et efficacem charita- tem Spiritus summa a passionibus libertate sunt dignati, nondumn securitatem attigisse : sed in peri- culo adhuc et timore res ipsorum stare, propter spiritualia nequitiæ. Islam enim mensuram haud adhuc infra discrimen lapsus ex perturbatione ve- hementi, constitutam esse ostendit : nec talem esse, cui linguæ angelorum," prophetia, omnis scientia, et curationum charisma comparata, nihil sint. Psal. XXVII, 3. Luc. vi, 26. Matth. vi, 18. Cor. XIII, 7, 15. 6. a Psal. v. 7.

εἰς 15. Β Ζ'. Διὰ τοῦτο τῆς τελειότητος υπέφηνε τὸν σκοπόν ῖν' ἕκαστος πτωχεῖν ἑαυτὸν ἀπὸ τοῦ τηλικούτου πλούτου διαγινώσκων, θερμῷ τῷ πνεύματι καὶ συν τόνῳ πρὸς τὸ ἔσχατον κατεπείγηται, τὸν πνευματικὸν οὕτω τρέχῃ δρόμον, ἄχρις ἂν καταλάβῃ, καθὼς εἴ ρηται· Οὕτω τρέχετε, ἵνα καταλάβητο. Η'. Τὸ ἀπαρνήσασθαι ἑαυτὸν τοῦτο νόμιζε εἶναι· τὸ ἔκδοτον εἰς ἅπαν τῇ ἀδελφότητι παρασχεῖν, καὶ θελήματ: ἰδίῳ παντάπασι μὴ στοιχεῖν· μήτε τινὸς κύριον εἶναι, ὅτι μὴ τοῦ ἐνδύματος μόνον· ἵνα πάνε τοθεν ἄνετος ὢν, τῶν ἐπιταττομένων αὐτῷ μόνον μετὰ χαρᾶς ἔχηται, ὡς ἄν τις ἀργυρώνητος ὢν πρὸς πάντας, καὶ μάλιστα τοὺς ἐξηγουμένους, Χριστῷ πειθόμενος τῷ εἰπόντι· Ὁ θέλων ἐν ὑμῖν πρῶτος εἶναι καὶ μέγας, ἔστω πάντων διάκονος, καὶ ἔσχα. τος, καὶ δοῦλος, μὴ δόξαν καὶ τιμὴν, μὴ ἔπαινον ποριζόμενος· μὴ ἐν ὀφθαλμοδουλείᾳ ὡς ἀνθρωπάρ εσχος· ἀλλ᾽ ὀφειλέτην ἑαυτὸν διὰ παντὸς ἡγούμενος τῆς ἐν ἀγάπῃ τε καὶ ἁπλότητι πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς διακονίας. Θ. Τοὺς ἐξηγουμένους τῆς ἀδελφότητος, ώς μεγά- λῳ ἔργῳ ἐπιβαλλομένους πρὸς τὰς τῆς κακίας ἀντι- τέχνους μεθοδείας ἀγωνίζεσθαι διὰ ταπεινοφροσύνης δεῖ, ἵνα μὴ πάθει ὑπερηφανίας ὡς τῶν ὑποτεταγμέ νων ἀδελφῶν κατεξουσιάζοντες, ἀντὶ μεγίστου κέρδους, ζημίαν ἑαυτοῖς προξενήσωμεν· ἀλλ' ὡς εὐσπλαγχνοι πατέρες, καὶ δουλεύειν μᾶλλον διὰ τὸν Θεὸν ἐκδόντες τῇ ἀδελφότητι ἑαυτοὺς σωματικῶς τε καὶ πνευματ τικῶς, ὑπὲρ αὐτῶν φροντίζωσι, καὶ ὡς τέκνων Θεοῦ, διαπαντὸς ἐπιμέλωνται, ἐλέγξαι ὅπου χρὴ, καὶ ἐν ᾧ δεῖ παρακαλέσαι· ἵνα μὴ προφάσει ταπεινότητος καὶ πραότητος ἐν συγχύσει τὰ μοναστήρια ἦν, τὴν προσήκουσαν τάξιν τῶν προεστώτων καὶ ὑποβεβηκό των οὐκ ἀποσώζοντα· ἐν δέ γε τῷ ἀφανεῖ τῆς δια- νοίας ὡς δούλους ἀναξίους πάντων τῶν ἀδελφῶν ἑαυτοὺς ἡγούμενοι, ὡς παιδαγωγοί πνευματικά τέτ κνα πεπιστευμένοι, μετά πάσης εὐνοίας καὶ φόβου Θεοῦ ἕκαστον τῶν ἀδελφῶν καταρτίζειν εἰς πᾶν ἀγαθὸν σπουδάζοντες· μὴ ἀγνοοῦντες, ὅτι μέγας αὐτοῖς καὶ ἀναφαίρετος ὁ ὑπὲρ τοῦ καμάτου μισθὸς ταμιεύεται. 1'. Ωσπερ οἱ παιδαγωγείν τους νέους παραλαβόντες, ἔστιν ὅτε καὶ δεσπότας ὄντας ἰδίους, ἀλλ᾽ οὖν παι- καὶ πληγὰς αὐτοῖς ἐντεῖναι, κατὰ πολλὴν ἄδειαν οὕτω δεῖ καὶ τοὺς προεστῶτας, οὐ πάθει θυμοῦ καὶ ὑψηλοφροσύνης, οὐδ᾽ ὡς ἑαυτοὺς ἐκδικοῦντες, ἀμύνε- σθαι τοὺς παιδείας τινὸς τῶν ἀδελφῶν ἐπιδεομένους, ἀλλὰ σπλάγχνοις χρηστοῖς, καὶ σκοπῷ πνευματικῆς ὠφελείας, τὴν ἐπιστροφὴν ἐκείνων ἐργάζεσθαι. δείας χάριν καὶ εὐκοσμίας ἠθῶν οὐκ ὀκνοῦσιν ὅμως ΙΑ'. Οτι διὰ πολλῆς σπουδῆς καὶ πόνου, μερίμνης σε καὶ ἀγῶνος τὴν πρὸς Θεὸν ἀγάπην δυνατοί γινότ μεθα κτήσασθαι χάριτι καὶ δωρεᾷ Χριστοῦ ἐν ἡμῖν διαμορφουμένου. Ἐκ δὲ ταύτης καὶ τὴν δευτέραν S. MACARII ÆGYPTI VII. Per hoc perfectionis declarayit scopum, ut A unusquisque egenum se tantarum divitiarum reco- gnoscens ferventi et perseveranter contendente spi- ritu usque ad ultimum festinet, et spirituale sic percurrat stadium, donec comprehendat, sicut dictum est : Sic currite, ut comprehenda- VIII. Abnegare se ipsum hoc puta esse : prom- ptum se ad omnia fraternitati præbere, et in nullo prorsus voluntati propriæ obsequi; nec ullius se, præter solam vestem, dominum putare, ut undi- que expeditus in precinctu stet ad quidvis impera» tum cum gaudio exsequendum, ut mancipium se habet adversus omnes ; maxime autem præpositis obsequatur, Christo obtemperans dicenti : Qui vult inter vos primus esse et magnus, sit omnium mini- ster, et ultimus, et şervus '; non gloriam, honorem aut laudem venans; non ad oculum serviens, aut placere hominibus studens; sed debitorem se per omnia reputans ministerii in charitate et simpli- citate fratribus exhibendi. IX. Praepositos fraternitatis, operi magno admo- tos, adversus contra molientis malitiæ artificia de- certare per humilitatem oportet, ne vitio superbiæ, ut in fratres ipsis subditos dominantes, vice lucri maximi, damnum nobis ipsis procuremus. Sed ut misericordes Patres, quique potius propter Deum te fraternitali ad serviendum, corporaliter et spiri- tualiter dediderint, eorum ut Dei filiorum diligen- tem in omnibus curam gerant; arguendo ubi con- venit, ubi oportet consolando; ne obtentu hu- militatis et mansuetudinis in confusione mona- steria sint; congruuîn ordinem præsidentium et subjectorum non servantia; in secreto autem men- tis servos indignos omnium fratrum se ipsos re- putantes; atque ut boni pædagogi, quibus spiri- tuales filii concrediti sunt, cum omni benevolentia et Dei timore unumquemque fratrum promovere ad omne bonum studentes; non ignari, magnam ipsis et inamissibilem, laborisque quantivis excedentem meritum, repositam esse mercedem. C X. Ut qui curam suscipiunt regendorum et instituendorum adolescentum, quos contingit ali- quando et proprias ipsorum esse dominos; tamen D ut disciplina eos salubri imbuant, et mores ipso- rum honestos forment, non cunctantur eos inter- dum plagis etiam magna libertate impositis casti- gare ; sic oportet et præpositos, non iræ perturba- tione, aut fastu superbiæ; neque ut se ipsos ulciscentes, afficere poena merita eos ex fratribus, qui correctione indigent aliqua; verum id faciant benignis visceribus et scopum intuentes unum spi- ritualis ipsorum utilitatis, ut operentur ipsorum conversionem. XI. Multo studio, contentione, cura, et certami- ne possumus charitatem in Deum acquirere, gratia et dono Christi, qui formatur in nobis. Ex hoc quoque primo sic expleto mandato, ad secundum Į Cor. ix, 4. Matth. xx, 27.

εἰς 15. Β Ζ'. Διὰ τοῦτο τῆς τελειότητος υπέφηνε τὸν σκοπόν ῖν' ἕκαστος πτωχεῖν ἑαυτὸν ἀπὸ τοῦ τηλικούτου πλούτου διαγινώσκων, θερμῷ τῷ πνεύματι καὶ συν τόνῳ πρὸς τὸ ἔσχατον κατεπείγηται, τὸν πνευματικὸν οὕτω τρέχῃ δρόμον, ἄχρις ἂν καταλάβῃ, καθὼς εἴ ρηται· Οὕτω τρέχετε, ἵνα καταλάβητο. Η'. Τὸ ἀπαρνήσασθαι ἑαυτὸν τοῦτο νόμιζε εἶναι· τὸ ἔκδοτον εἰς ἅπαν τῇ ἀδελφότητι παρασχεῖν, καὶ θελήματ: ἰδίῳ παντάπασι μὴ στοιχεῖν· μήτε τινὸς κύριον εἶναι, ὅτι μὴ τοῦ ἐνδύματος μόνον· ἵνα πάνε τοθεν ἄνετος ὢν, τῶν ἐπιταττομένων αὐτῷ μόνον μετὰ χαρᾶς ἔχηται, ὡς ἄν τις ἀργυρώνητος ὢν πρὸς πάντας, καὶ μάλιστα τοὺς ἐξηγουμένους, Χριστῷ πειθόμενος τῷ εἰπόντι· Ὁ θέλων ἐν ὑμῖν πρῶτος εἶναι καὶ μέγας, ἔστω πάντων διάκονος, καὶ ἔσχα. τος, καὶ δοῦλος, μὴ δόξαν καὶ τιμὴν, μὴ ἔπαινον ποριζόμενος· μὴ ἐν ὀφθαλμοδουλείᾳ ὡς ἀνθρωπάρ εσχος· ἀλλ᾽ ὀφειλέτην ἑαυτὸν διὰ παντὸς ἡγούμενος τῆς ἐν ἀγάπῃ τε καὶ ἁπλότητι πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς διακονίας. Θ. Τοὺς ἐξηγουμένους τῆς ἀδελφότητος, ώς μεγά- λῳ ἔργῳ ἐπιβαλλομένους πρὸς τὰς τῆς κακίας ἀντι- τέχνους μεθοδείας ἀγωνίζεσθαι διὰ ταπεινοφροσύνης δεῖ, ἵνα μὴ πάθει ὑπερηφανίας ὡς τῶν ὑποτεταγμέ νων ἀδελφῶν κατεξουσιάζοντες, ἀντὶ μεγίστου κέρδους, ζημίαν ἑαυτοῖς προξενήσωμεν· ἀλλ' ὡς εὐσπλαγχνοι πατέρες, καὶ δουλεύειν μᾶλλον διὰ τὸν Θεὸν ἐκδόντες τῇ ἀδελφότητι ἑαυτοὺς σωματικῶς τε καὶ πνευματ τικῶς, ὑπὲρ αὐτῶν φροντίζωσι, καὶ ὡς τέκνων Θεοῦ, διαπαντὸς ἐπιμέλωνται, ἐλέγξαι ὅπου χρὴ, καὶ ἐν ᾧ δεῖ παρακαλέσαι· ἵνα μὴ προφάσει ταπεινότητος καὶ πραότητος ἐν συγχύσει τὰ μοναστήρια ἦν, τὴν προσήκουσαν τάξιν τῶν προεστώτων καὶ ὑποβεβηκό των οὐκ ἀποσώζοντα· ἐν δέ γε τῷ ἀφανεῖ τῆς δια- νοίας ὡς δούλους ἀναξίους πάντων τῶν ἀδελφῶν ἑαυτοὺς ἡγούμενοι, ὡς παιδαγωγοί πνευματικά τέτ κνα πεπιστευμένοι, μετά πάσης εὐνοίας καὶ φόβου Θεοῦ ἕκαστον τῶν ἀδελφῶν καταρτίζειν εἰς πᾶν ἀγαθὸν σπουδάζοντες· μὴ ἀγνοοῦντες, ὅτι μέγας αὐτοῖς καὶ ἀναφαίρετος ὁ ὑπὲρ τοῦ καμάτου μισθὸς ταμιεύεται. 1'. Ωσπερ οἱ παιδαγωγείν τους νέους παραλαβόντες, ἔστιν ὅτε καὶ δεσπότας ὄντας ἰδίους, ἀλλ᾽ οὖν παι- καὶ πληγὰς αὐτοῖς ἐντεῖναι, κατὰ πολλὴν ἄδειαν οὕτω δεῖ καὶ τοὺς προεστῶτας, οὐ πάθει θυμοῦ καὶ ὑψηλοφροσύνης, οὐδ᾽ ὡς ἑαυτοὺς ἐκδικοῦντες, ἀμύνε- σθαι τοὺς παιδείας τινὸς τῶν ἀδελφῶν ἐπιδεομένους, ἀλλὰ σπλάγχνοις χρηστοῖς, καὶ σκοπῷ πνευματικῆς ὠφελείας, τὴν ἐπιστροφὴν ἐκείνων ἐργάζεσθαι. δείας χάριν καὶ εὐκοσμίας ἠθῶν οὐκ ὀκνοῦσιν ὅμως ΙΑ'. Οτι διὰ πολλῆς σπουδῆς καὶ πόνου, μερίμνης σε καὶ ἀγῶνος τὴν πρὸς Θεὸν ἀγάπην δυνατοί γινότ μεθα κτήσασθαι χάριτι καὶ δωρεᾷ Χριστοῦ ἐν ἡμῖν διαμορφουμένου. Ἐκ δὲ ταύτης καὶ τὴν δευτέραν S. MACARII ÆGYPTI VII. Per hoc perfectionis declarayit scopum, ut A unusquisque egenum se tantarum divitiarum reco- gnoscens ferventi et perseveranter contendente spi- ritu usque ad ultimum festinet, et spirituale sic percurrat stadium, donec comprehendat, sicut dictum est : Sic currite, ut comprehenda- VIII. Abnegare se ipsum hoc puta esse : prom- ptum se ad omnia fraternitati præbere, et in nullo prorsus voluntati propriæ obsequi; nec ullius se, præter solam vestem, dominum putare, ut undi- que expeditus in precinctu stet ad quidvis impera» tum cum gaudio exsequendum, ut mancipium se habet adversus omnes ; maxime autem præpositis obsequatur, Christo obtemperans dicenti : Qui vult inter vos primus esse et magnus, sit omnium mini- ster, et ultimus, et şervus '; non gloriam, honorem aut laudem venans; non ad oculum serviens, aut placere hominibus studens; sed debitorem se per omnia reputans ministerii in charitate et simpli- citate fratribus exhibendi. IX. Praepositos fraternitatis, operi magno admo- tos, adversus contra molientis malitiæ artificia de- certare per humilitatem oportet, ne vitio superbiæ, ut in fratres ipsis subditos dominantes, vice lucri maximi, damnum nobis ipsis procuremus. Sed ut misericordes Patres, quique potius propter Deum te fraternitali ad serviendum, corporaliter et spiri- tualiter dediderint, eorum ut Dei filiorum diligen- tem in omnibus curam gerant; arguendo ubi con- venit, ubi oportet consolando; ne obtentu hu- militatis et mansuetudinis in confusione mona- steria sint; congruuîn ordinem præsidentium et subjectorum non servantia; in secreto autem men- tis servos indignos omnium fratrum se ipsos re- putantes; atque ut boni pædagogi, quibus spiri- tuales filii concrediti sunt, cum omni benevolentia et Dei timore unumquemque fratrum promovere ad omne bonum studentes; non ignari, magnam ipsis et inamissibilem, laborisque quantivis excedentem meritum, repositam esse mercedem. C X. Ut qui curam suscipiunt regendorum et instituendorum adolescentum, quos contingit ali- quando et proprias ipsorum esse dominos; tamen D ut disciplina eos salubri imbuant, et mores ipso- rum honestos forment, non cunctantur eos inter- dum plagis etiam magna libertate impositis casti- gare ; sic oportet et præpositos, non iræ perturba- tione, aut fastu superbiæ; neque ut se ipsos ulciscentes, afficere poena merita eos ex fratribus, qui correctione indigent aliqua; verum id faciant benignis visceribus et scopum intuentes unum spi- ritualis ipsorum utilitatis, ut operentur ipsorum conversionem. XI. Multo studio, contentione, cura, et certami- ne possumus charitatem in Deum acquirere, gratia et dono Christi, qui formatur in nobis. Ex hoc quoque primo sic expleto mandato, ad secundum Į Cor. ix, 4. Matth. xx, 27.

εἰς 15. Β Ζ'. Διὰ τοῦτο τῆς τελειότητος υπέφηνε τὸν σκοπόν ῖν' ἕκαστος πτωχεῖν ἑαυτὸν ἀπὸ τοῦ τηλικούτου πλούτου διαγινώσκων, θερμῷ τῷ πνεύματι καὶ συν τόνῳ πρὸς τὸ ἔσχατον κατεπείγηται, τὸν πνευματικὸν οὕτω τρέχῃ δρόμον, ἄχρις ἂν καταλάβῃ, καθὼς εἴ ρηται· Οὕτω τρέχετε, ἵνα καταλάβητο. Η'. Τὸ ἀπαρνήσασθαι ἑαυτὸν τοῦτο νόμιζε εἶναι· τὸ ἔκδοτον εἰς ἅπαν τῇ ἀδελφότητι παρασχεῖν, καὶ θελήματ: ἰδίῳ παντάπασι μὴ στοιχεῖν· μήτε τινὸς κύριον εἶναι, ὅτι μὴ τοῦ ἐνδύματος μόνον· ἵνα πάνε τοθεν ἄνετος ὢν, τῶν ἐπιταττομένων αὐτῷ μόνον μετὰ χαρᾶς ἔχηται, ὡς ἄν τις ἀργυρώνητος ὢν πρὸς πάντας, καὶ μάλιστα τοὺς ἐξηγουμένους, Χριστῷ πειθόμενος τῷ εἰπόντι· Ὁ θέλων ἐν ὑμῖν πρῶτος εἶναι καὶ μέγας, ἔστω πάντων διάκονος, καὶ ἔσχα. τος, καὶ δοῦλος, μὴ δόξαν καὶ τιμὴν, μὴ ἔπαινον ποριζόμενος· μὴ ἐν ὀφθαλμοδουλείᾳ ὡς ἀνθρωπάρ εσχος· ἀλλ᾽ ὀφειλέτην ἑαυτὸν διὰ παντὸς ἡγούμενος τῆς ἐν ἀγάπῃ τε καὶ ἁπλότητι πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς διακονίας. Θ. Τοὺς ἐξηγουμένους τῆς ἀδελφότητος, ώς μεγά- λῳ ἔργῳ ἐπιβαλλομένους πρὸς τὰς τῆς κακίας ἀντι- τέχνους μεθοδείας ἀγωνίζεσθαι διὰ ταπεινοφροσύνης δεῖ, ἵνα μὴ πάθει ὑπερηφανίας ὡς τῶν ὑποτεταγμέ νων ἀδελφῶν κατεξουσιάζοντες, ἀντὶ μεγίστου κέρδους, ζημίαν ἑαυτοῖς προξενήσωμεν· ἀλλ' ὡς εὐσπλαγχνοι πατέρες, καὶ δουλεύειν μᾶλλον διὰ τὸν Θεὸν ἐκδόντες τῇ ἀδελφότητι ἑαυτοὺς σωματικῶς τε καὶ πνευματ τικῶς, ὑπὲρ αὐτῶν φροντίζωσι, καὶ ὡς τέκνων Θεοῦ, διαπαντὸς ἐπιμέλωνται, ἐλέγξαι ὅπου χρὴ, καὶ ἐν ᾧ δεῖ παρακαλέσαι· ἵνα μὴ προφάσει ταπεινότητος καὶ πραότητος ἐν συγχύσει τὰ μοναστήρια ἦν, τὴν προσήκουσαν τάξιν τῶν προεστώτων καὶ ὑποβεβηκό των οὐκ ἀποσώζοντα· ἐν δέ γε τῷ ἀφανεῖ τῆς δια- νοίας ὡς δούλους ἀναξίους πάντων τῶν ἀδελφῶν ἑαυτοὺς ἡγούμενοι, ὡς παιδαγωγοί πνευματικά τέτ κνα πεπιστευμένοι, μετά πάσης εὐνοίας καὶ φόβου Θεοῦ ἕκαστον τῶν ἀδελφῶν καταρτίζειν εἰς πᾶν ἀγαθὸν σπουδάζοντες· μὴ ἀγνοοῦντες, ὅτι μέγας αὐτοῖς καὶ ἀναφαίρετος ὁ ὑπὲρ τοῦ καμάτου μισθὸς ταμιεύεται. 1'. Ωσπερ οἱ παιδαγωγείν τους νέους παραλαβόντες, ἔστιν ὅτε καὶ δεσπότας ὄντας ἰδίους, ἀλλ᾽ οὖν παι- καὶ πληγὰς αὐτοῖς ἐντεῖναι, κατὰ πολλὴν ἄδειαν οὕτω δεῖ καὶ τοὺς προεστῶτας, οὐ πάθει θυμοῦ καὶ ὑψηλοφροσύνης, οὐδ᾽ ὡς ἑαυτοὺς ἐκδικοῦντες, ἀμύνε- σθαι τοὺς παιδείας τινὸς τῶν ἀδελφῶν ἐπιδεομένους, ἀλλὰ σπλάγχνοις χρηστοῖς, καὶ σκοπῷ πνευματικῆς ὠφελείας, τὴν ἐπιστροφὴν ἐκείνων ἐργάζεσθαι. δείας χάριν καὶ εὐκοσμίας ἠθῶν οὐκ ὀκνοῦσιν ὅμως ΙΑ'. Οτι διὰ πολλῆς σπουδῆς καὶ πόνου, μερίμνης σε καὶ ἀγῶνος τὴν πρὸς Θεὸν ἀγάπην δυνατοί γινότ μεθα κτήσασθαι χάριτι καὶ δωρεᾷ Χριστοῦ ἐν ἡμῖν διαμορφουμένου. Ἐκ δὲ ταύτης καὶ τὴν δευτέραν S. MACARII ÆGYPTI VII. Per hoc perfectionis declarayit scopum, ut A unusquisque egenum se tantarum divitiarum reco- gnoscens ferventi et perseveranter contendente spi- ritu usque ad ultimum festinet, et spirituale sic percurrat stadium, donec comprehendat, sicut dictum est : Sic currite, ut comprehenda- VIII. Abnegare se ipsum hoc puta esse : prom- ptum se ad omnia fraternitati præbere, et in nullo prorsus voluntati propriæ obsequi; nec ullius se, præter solam vestem, dominum putare, ut undi- que expeditus in precinctu stet ad quidvis impera» tum cum gaudio exsequendum, ut mancipium se habet adversus omnes ; maxime autem præpositis obsequatur, Christo obtemperans dicenti : Qui vult inter vos primus esse et magnus, sit omnium mini- ster, et ultimus, et şervus '; non gloriam, honorem aut laudem venans; non ad oculum serviens, aut placere hominibus studens; sed debitorem se per omnia reputans ministerii in charitate et simpli- citate fratribus exhibendi. IX. Praepositos fraternitatis, operi magno admo- tos, adversus contra molientis malitiæ artificia de- certare per humilitatem oportet, ne vitio superbiæ, ut in fratres ipsis subditos dominantes, vice lucri maximi, damnum nobis ipsis procuremus. Sed ut misericordes Patres, quique potius propter Deum te fraternitali ad serviendum, corporaliter et spiri- tualiter dediderint, eorum ut Dei filiorum diligen- tem in omnibus curam gerant; arguendo ubi con- venit, ubi oportet consolando; ne obtentu hu- militatis et mansuetudinis in confusione mona- steria sint; congruuîn ordinem præsidentium et subjectorum non servantia; in secreto autem men- tis servos indignos omnium fratrum se ipsos re- putantes; atque ut boni pædagogi, quibus spiri- tuales filii concrediti sunt, cum omni benevolentia et Dei timore unumquemque fratrum promovere ad omne bonum studentes; non ignari, magnam ipsis et inamissibilem, laborisque quantivis excedentem meritum, repositam esse mercedem. C X. Ut qui curam suscipiunt regendorum et instituendorum adolescentum, quos contingit ali- quando et proprias ipsorum esse dominos; tamen D ut disciplina eos salubri imbuant, et mores ipso- rum honestos forment, non cunctantur eos inter- dum plagis etiam magna libertate impositis casti- gare ; sic oportet et præpositos, non iræ perturba- tione, aut fastu superbiæ; neque ut se ipsos ulciscentes, afficere poena merita eos ex fratribus, qui correctione indigent aliqua; verum id faciant benignis visceribus et scopum intuentes unum spi- ritualis ipsorum utilitatis, ut operentur ipsorum conversionem. XI. Multo studio, contentione, cura, et certami- ne possumus charitatem in Deum acquirere, gratia et dono Christi, qui formatur in nobis. Ex hoc quoque primo sic expleto mandato, ad secundum Į Cor. ix, 4. Matth. xx, 27.

φημὶ ἐντολήν, τὴν πρὸς τὸν πλησίον ἀγάπην, ῥᾳδίως κατορθῶσαι γίνεται. Τὰ γὰρ πρῶτα καὶ προταττέ σθω τῶν ἄλλων, καὶ πλέον αὐτῶν σπουδευέσθω· καὶ οὕτω τὰ δεύτερα τοῖς πρώτοις ἑπόμενα ἔσται· εἰ δέ τις τῆς μεγάλης ταύτης καὶ πρώτης ἐντολῆς, τῆς πρὸς Θεὸν ἀγάπης φημί, κατολιγωρήσας, ἥτις ἀπὸ τῆς ἔνδον ἡμῶν διαθέσεως συνειδήσεώς τε ἀγαθῆς, καὶ ὑγειῶν τῶν πρὸς Θεὸν ἐννοιῶν, συνάμα καὶ βοη- θείας συνεφαπτομένης συνίσταται· τῆς δὲ δευτέρας τῆς ἔξωθεν μόνον ἐπιμέλειαν τῆς διακονίας ἀφοσιοῦν βούλεται, ἀδύνατον αὐτῷ ταύτην ὑγιῶς τε καὶ καθαρῶς μετελθεῖν. Η γὰρ τῆς κακίας μέθοδος μνήμης έρημον καὶ ἀγάπης καὶ Θεοῦ ζητήσεως τὸν νοῦν ἀνευρί- σκουσα, ἢ δυσχερῆ καὶ ἐπίπονα τὰ θεῖα ἐπιτάγματα φαίνεσθαι ποιεῖ, γογγυσμοὺς καὶ λύπας καὶ μέμψεις κατὰ τῆς εἰς τοὺς ἀδελφοὺς διακονίας τῇ ψυχῇ ἀνα- κινοῦσα· ἡ οἰήσει δικαιοσύνης ἐξαπατήσασα φυσιοί, καὶ ἑαυτὸν ἡγεῖσθαι τίμιόν τε καὶ μέγαν, καὶ ἄκρως κατορθοῦντα τὰς ἐντολὰς ἀναπείθει. Β ΙΒ΄. Οπόταν ἑαυτὸν οἰηθῇ ἄνθρωπος τῶν ἐντολῶν ἐπιμελητὴν, δῆλός ἐστιν ἁμαρτάνων, καὶ τῆς ἐντολῆς σφαλλόμενος· ὅτε κρίνων ἑαυτὸν, καὶ μὴ τὸν ἀληθῶς κρίνοντα προσδεξάμενος· ὅταν γὰρ συμμαρτυρῇ τῷ πνεύματι ἡμῶν τὸ τοῦ Θεοῦ Πνεῦμα, κατὰ τὸ λό- γιον Παύλου, τότε φιλαλήθως Χριστοῦ ἄξιοι, καὶ τέ κνα Θεοῦ τυγχάνομεν ὄντες, οὐχ ὅταν ἰδίᾳ οἰήσει ἑαυτοὺς δικαιώσωμεν· Οὐ γὰρ ἑαυτὸν συνιστῶν, φησί, δόκιμος· ἀλλ᾽ ἂν ὁ Κύριος συνίστησιν ἐπείπερ ὅταν μνήμης καὶ φόβου Θεοῦ γυμνὸς ὢν εὑρίσκηται ὁ ἄνθρωπος, πολλὴ ἀνάγκη καὶ δόξης ἐρᾶν καὶ θηρεύειν ἔπαινον παρὰ τῶν ὑπ' αὐτοῦ δια- κινουμένων. Ο δέ γε τοιοῦτος ἄπιστος παρὰ τοῦ Κυρίου ἐλήλεγκται, καθάπερ ἤδη δεδήλωται. Πῶς γάρ, φησί, δύνασθε ὑμεῖς πιστεύειν, δόξαν παρά ἀλλήλων λαμβάνοντες, καὶ τὴν δόξαν τοῦ μόνου Θεοῦ οὐ ζητοῦντες; ΙΓ'. ᾿Αγῶνι πολλῷ και καμάτῳ νοὸς διὰ σεμνῶν ἐννοιῶν καὶ τῆς συνεχούς πάντων τῶν καλῶν μερί μνης ἡ πρὸς Θεὸν ἀγάπη, καθάπερ είρηται, κατ ορθοῦσθαι δύναται· ἅτε τοῦ ἐναντίου τῷ ἡμετέρῳ τῷ ἐμποδίζοντος, καὶ οὐ συγχωροῦντος αὐτῷ διὰ τῆς τῶν καλῶν μνήμης τῷ θείῳ ἔρωτι προσανέχειν, ἀλλὰ ταῖς γηῖναις ἐπιθυμίαις τὴν αἴσθησιν περισαίνοντος. Ἐν τούτῳ γὰρ ὁ τοῦ πονηροῦ θάνατος, καὶ οἷον εἰπεῖν, ἀγχόνη, ὅτε τῇ τοῦ Θεοῦ ἀγάπῃ καὶ μνήμῃ ἀπερι- σπάστως ὁ νοῦς εὑρίσκηται. Ἐντεῦθεν καὶ ἡ πρὸς τὸν ἀδελφὸν εἰλικρινὴς ἀγάπη συστῆναι δύναται, καὶ ἡ ἀληθὴς ἁπλότης, καὶ ἡ πραότης τέ φημι καὶ εὐχὴ, καὶ πᾶς ὁ περικαλλὴς τῶν ἀρετῶν στέφανος, διὰ τῆς μιᾶς, καὶ μόνης, καὶ πρώτης ἐντολῆς, τῆς πρὸς Θεὸν ἀγάπης τὴν τελειότητα δέχεται. Αγῶνος τοίνυν πολλοῦ καὶ πόνου κρυπτοῦ καὶ ἀδήλου χρεία, λο γισμῶν Ερεύνης τε καὶ τῆς τῶν ἠσθενηκότων τῆς ψυχῆς ἡμῶν αἰσθητηρίων γυμνασίας, πρὸς διάκρισιν LIBER DE PERFECTIONE IN SPIRITU. A' facilis eadem ope nobis continget transitus, ad di- lectionem, inquam, proximi. Nam prima præpo- nantur aliis, et plus in iis studii ponatur, ac tum demum ordine convenienti secunda primis conse- quenter adjungentur. Si quis autem magno illo et primo mandato, dilectionis, inquam, Dei, negle- eto (quæ dilectio ex interiori nostra dispositione, conscientiaque bona, et sanis de Deo cogitationibus, concurrente simul auxilio gratiæ cooperatricis eli- citur) secundo mandato dilectionis proximi, exte riori tantum tenus ministerii accuratione defungi voluerit ; nequaquam illud poterit sane ac pure ex- sequi. Nam ratio impugnantis nos malitiæ, memo- riæ, amoris, et Dei inquisitionis vacuam mentem reperiens, aut efficit, ut molesta et laboriosa ni- mis ipsi Dei præcepta videantur ; unde in murmu- rationes, dolores, et querelas contra ministerium erga fratres animam incitat; aut opinione justitiæ deceptum sic ministrantem inflat; et ei persuadet, at se existimet pretiosum quemdam ac magnum; et summa perfectione cuncta Dei efficientem man- data. C D * Romn. ", 16. * II Cor. x, 18. « Joan. v, 44. XII. Cum homo se ipsum existimat accurate man- data exsequi, hoc ipso manifesto prodit indicio errare se, ac a præcepti observatione deviasse. Ut- pote qui præoccupet judicium de se ipso ferre, non exspectans vere judicantem. Quando enim testimo- nium reddit spiritui nostro Dei Spiritus *, secundum Pauli, tunc solum Christo digni, et filii Dei vere sumus; non autem qnando propriæ opinionis arro- gantia justos nos ipsi declaraverimus. Non enim qui se ipsum commendat, ail, ille probatus est, sed quem Deus commendat. Quandoquidem cum memoria et timoris Dei expers reperitur homo, fieri potest, quin et gloriam amet, et venetur laudem ab iis, quos ministerio suo juvat. Talis porro fide carere a Domino convictus est, uti supra jam signi- fcatum est : Quomodo potestis credere vos, qui gloriam ab invicem accipitis, et gloriam, quæ a solo Deo est, non queritis 46. non XIII. Certamine multo et labore mentis, per san- ctas cogitationes et continuam pro omnibus bonis rebus sollicitudinem charitas in Deum, sicut dictum est, ab homine, prout fas est, potest exerceri : quod adversarius impediat mentem nostram, nec eidem permittat, ut per memoriam bonarum rerum amori divino vacet; sed terrentis desideriis sensui abblan- ditur. Nam mors, et ut sic dicam, suspendium diaboli est, quando in Dei charitate et memo- ria indivulse commorans mens humana reperitur. Hinc jam prono quasi flexu illimis in fratrem facile redundat charitas, et vera simplicitas, et mansuetit- do, et humilitas, sinceritas. et bonitas, et ipsa oratio cunctarumque formose resplendens corona virtutum, per illud unum et solum et primum dilectionis Dei mandatum perfectionem accipit. Certamine igitur multo et conatu occulto, nec foris observabili contentionis labore opus est,

φημὶ ἐντολήν, τὴν πρὸς τὸν πλησίον ἀγάπην, ῥᾳδίως κατορθῶσαι γίνεται. Τὰ γὰρ πρῶτα καὶ προταττέ σθω τῶν ἄλλων, καὶ πλέον αὐτῶν σπουδευέσθω· καὶ οὕτω τὰ δεύτερα τοῖς πρώτοις ἑπόμενα ἔσται· εἰ δέ τις τῆς μεγάλης ταύτης καὶ πρώτης ἐντολῆς, τῆς πρὸς Θεὸν ἀγάπης φημί, κατολιγωρήσας, ἥτις ἀπὸ τῆς ἔνδον ἡμῶν διαθέσεως συνειδήσεώς τε ἀγαθῆς, καὶ ὑγειῶν τῶν πρὸς Θεὸν ἐννοιῶν, συνάμα καὶ βοη- θείας συνεφαπτομένης συνίσταται· τῆς δὲ δευτέρας τῆς ἔξωθεν μόνον ἐπιμέλειαν τῆς διακονίας ἀφοσιοῦν βούλεται, ἀδύνατον αὐτῷ ταύτην ὑγιῶς τε καὶ καθαρῶς μετελθεῖν. Η γὰρ τῆς κακίας μέθοδος μνήμης έρημον καὶ ἀγάπης καὶ Θεοῦ ζητήσεως τὸν νοῦν ἀνευρί- σκουσα, ἢ δυσχερῆ καὶ ἐπίπονα τὰ θεῖα ἐπιτάγματα φαίνεσθαι ποιεῖ, γογγυσμοὺς καὶ λύπας καὶ μέμψεις κατὰ τῆς εἰς τοὺς ἀδελφοὺς διακονίας τῇ ψυχῇ ἀνα- κινοῦσα· ἡ οἰήσει δικαιοσύνης ἐξαπατήσασα φυσιοί, καὶ ἑαυτὸν ἡγεῖσθαι τίμιόν τε καὶ μέγαν, καὶ ἄκρως κατορθοῦντα τὰς ἐντολὰς ἀναπείθει. Β ΙΒ΄. Οπόταν ἑαυτὸν οἰηθῇ ἄνθρωπος τῶν ἐντολῶν ἐπιμελητὴν, δῆλός ἐστιν ἁμαρτάνων, καὶ τῆς ἐντολῆς σφαλλόμενος· ὅτε κρίνων ἑαυτὸν, καὶ μὴ τὸν ἀληθῶς κρίνοντα προσδεξάμενος· ὅταν γὰρ συμμαρτυρῇ τῷ πνεύματι ἡμῶν τὸ τοῦ Θεοῦ Πνεῦμα, κατὰ τὸ λό- γιον Παύλου, τότε φιλαλήθως Χριστοῦ ἄξιοι, καὶ τέ κνα Θεοῦ τυγχάνομεν ὄντες, οὐχ ὅταν ἰδίᾳ οἰήσει ἑαυτοὺς δικαιώσωμεν· Οὐ γὰρ ἑαυτὸν συνιστῶν, φησί, δόκιμος· ἀλλ᾽ ἂν ὁ Κύριος συνίστησιν ἐπείπερ ὅταν μνήμης καὶ φόβου Θεοῦ γυμνὸς ὢν εὑρίσκηται ὁ ἄνθρωπος, πολλὴ ἀνάγκη καὶ δόξης ἐρᾶν καὶ θηρεύειν ἔπαινον παρὰ τῶν ὑπ' αὐτοῦ δια- κινουμένων. Ο δέ γε τοιοῦτος ἄπιστος παρὰ τοῦ Κυρίου ἐλήλεγκται, καθάπερ ἤδη δεδήλωται. Πῶς γάρ, φησί, δύνασθε ὑμεῖς πιστεύειν, δόξαν παρά ἀλλήλων λαμβάνοντες, καὶ τὴν δόξαν τοῦ μόνου Θεοῦ οὐ ζητοῦντες; ΙΓ'. ᾿Αγῶνι πολλῷ και καμάτῳ νοὸς διὰ σεμνῶν ἐννοιῶν καὶ τῆς συνεχούς πάντων τῶν καλῶν μερί μνης ἡ πρὸς Θεὸν ἀγάπη, καθάπερ είρηται, κατ ορθοῦσθαι δύναται· ἅτε τοῦ ἐναντίου τῷ ἡμετέρῳ τῷ ἐμποδίζοντος, καὶ οὐ συγχωροῦντος αὐτῷ διὰ τῆς τῶν καλῶν μνήμης τῷ θείῳ ἔρωτι προσανέχειν, ἀλλὰ ταῖς γηῖναις ἐπιθυμίαις τὴν αἴσθησιν περισαίνοντος. Ἐν τούτῳ γὰρ ὁ τοῦ πονηροῦ θάνατος, καὶ οἷον εἰπεῖν, ἀγχόνη, ὅτε τῇ τοῦ Θεοῦ ἀγάπῃ καὶ μνήμῃ ἀπερι- σπάστως ὁ νοῦς εὑρίσκηται. Ἐντεῦθεν καὶ ἡ πρὸς τὸν ἀδελφὸν εἰλικρινὴς ἀγάπη συστῆναι δύναται, καὶ ἡ ἀληθὴς ἁπλότης, καὶ ἡ πραότης τέ φημι καὶ εὐχὴ, καὶ πᾶς ὁ περικαλλὴς τῶν ἀρετῶν στέφανος, διὰ τῆς μιᾶς, καὶ μόνης, καὶ πρώτης ἐντολῆς, τῆς πρὸς Θεὸν ἀγάπης τὴν τελειότητα δέχεται. Αγῶνος τοίνυν πολλοῦ καὶ πόνου κρυπτοῦ καὶ ἀδήλου χρεία, λο γισμῶν Ερεύνης τε καὶ τῆς τῶν ἠσθενηκότων τῆς ψυχῆς ἡμῶν αἰσθητηρίων γυμνασίας, πρὸς διάκρισιν LIBER DE PERFECTIONE IN SPIRITU. A' facilis eadem ope nobis continget transitus, ad di- lectionem, inquam, proximi. Nam prima præpo- nantur aliis, et plus in iis studii ponatur, ac tum demum ordine convenienti secunda primis conse- quenter adjungentur. Si quis autem magno illo et primo mandato, dilectionis, inquam, Dei, negle- eto (quæ dilectio ex interiori nostra dispositione, conscientiaque bona, et sanis de Deo cogitationibus, concurrente simul auxilio gratiæ cooperatricis eli- citur) secundo mandato dilectionis proximi, exte riori tantum tenus ministerii accuratione defungi voluerit ; nequaquam illud poterit sane ac pure ex- sequi. Nam ratio impugnantis nos malitiæ, memo- riæ, amoris, et Dei inquisitionis vacuam mentem reperiens, aut efficit, ut molesta et laboriosa ni- mis ipsi Dei præcepta videantur ; unde in murmu- rationes, dolores, et querelas contra ministerium erga fratres animam incitat; aut opinione justitiæ deceptum sic ministrantem inflat; et ei persuadet, at se existimet pretiosum quemdam ac magnum; et summa perfectione cuncta Dei efficientem man- data. C D * Romn. ", 16. * II Cor. x, 18. « Joan. v, 44. XII. Cum homo se ipsum existimat accurate man- data exsequi, hoc ipso manifesto prodit indicio errare se, ac a præcepti observatione deviasse. Ut- pote qui præoccupet judicium de se ipso ferre, non exspectans vere judicantem. Quando enim testimo- nium reddit spiritui nostro Dei Spiritus *, secundum Pauli, tunc solum Christo digni, et filii Dei vere sumus; non autem qnando propriæ opinionis arro- gantia justos nos ipsi declaraverimus. Non enim qui se ipsum commendat, ail, ille probatus est, sed quem Deus commendat. Quandoquidem cum memoria et timoris Dei expers reperitur homo, fieri potest, quin et gloriam amet, et venetur laudem ab iis, quos ministerio suo juvat. Talis porro fide carere a Domino convictus est, uti supra jam signi- fcatum est : Quomodo potestis credere vos, qui gloriam ab invicem accipitis, et gloriam, quæ a solo Deo est, non queritis 46. non XIII. Certamine multo et labore mentis, per san- ctas cogitationes et continuam pro omnibus bonis rebus sollicitudinem charitas in Deum, sicut dictum est, ab homine, prout fas est, potest exerceri : quod adversarius impediat mentem nostram, nec eidem permittat, ut per memoriam bonarum rerum amori divino vacet; sed terrentis desideriis sensui abblan- ditur. Nam mors, et ut sic dicam, suspendium diaboli est, quando in Dei charitate et memo- ria indivulse commorans mens humana reperitur. Hinc jam prono quasi flexu illimis in fratrem facile redundat charitas, et vera simplicitas, et mansuetit- do, et humilitas, sinceritas. et bonitas, et ipsa oratio cunctarumque formose resplendens corona virtutum, per illud unum et solum et primum dilectionis Dei mandatum perfectionem accipit. Certamine igitur multo et conatu occulto, nec foris observabili contentionis labore opus est,

φημὶ ἐντολήν, τὴν πρὸς τὸν πλησίον ἀγάπην, ῥᾳδίως κατορθῶσαι γίνεται. Τὰ γὰρ πρῶτα καὶ προταττέ σθω τῶν ἄλλων, καὶ πλέον αὐτῶν σπουδευέσθω· καὶ οὕτω τὰ δεύτερα τοῖς πρώτοις ἑπόμενα ἔσται· εἰ δέ τις τῆς μεγάλης ταύτης καὶ πρώτης ἐντολῆς, τῆς πρὸς Θεὸν ἀγάπης φημί, κατολιγωρήσας, ἥτις ἀπὸ τῆς ἔνδον ἡμῶν διαθέσεως συνειδήσεώς τε ἀγαθῆς, καὶ ὑγειῶν τῶν πρὸς Θεὸν ἐννοιῶν, συνάμα καὶ βοη- θείας συνεφαπτομένης συνίσταται· τῆς δὲ δευτέρας τῆς ἔξωθεν μόνον ἐπιμέλειαν τῆς διακονίας ἀφοσιοῦν βούλεται, ἀδύνατον αὐτῷ ταύτην ὑγιῶς τε καὶ καθαρῶς μετελθεῖν. Η γὰρ τῆς κακίας μέθοδος μνήμης έρημον καὶ ἀγάπης καὶ Θεοῦ ζητήσεως τὸν νοῦν ἀνευρί- σκουσα, ἢ δυσχερῆ καὶ ἐπίπονα τὰ θεῖα ἐπιτάγματα φαίνεσθαι ποιεῖ, γογγυσμοὺς καὶ λύπας καὶ μέμψεις κατὰ τῆς εἰς τοὺς ἀδελφοὺς διακονίας τῇ ψυχῇ ἀνα- κινοῦσα· ἡ οἰήσει δικαιοσύνης ἐξαπατήσασα φυσιοί, καὶ ἑαυτὸν ἡγεῖσθαι τίμιόν τε καὶ μέγαν, καὶ ἄκρως κατορθοῦντα τὰς ἐντολὰς ἀναπείθει. Β ΙΒ΄. Οπόταν ἑαυτὸν οἰηθῇ ἄνθρωπος τῶν ἐντολῶν ἐπιμελητὴν, δῆλός ἐστιν ἁμαρτάνων, καὶ τῆς ἐντολῆς σφαλλόμενος· ὅτε κρίνων ἑαυτὸν, καὶ μὴ τὸν ἀληθῶς κρίνοντα προσδεξάμενος· ὅταν γὰρ συμμαρτυρῇ τῷ πνεύματι ἡμῶν τὸ τοῦ Θεοῦ Πνεῦμα, κατὰ τὸ λό- γιον Παύλου, τότε φιλαλήθως Χριστοῦ ἄξιοι, καὶ τέ κνα Θεοῦ τυγχάνομεν ὄντες, οὐχ ὅταν ἰδίᾳ οἰήσει ἑαυτοὺς δικαιώσωμεν· Οὐ γὰρ ἑαυτὸν συνιστῶν, φησί, δόκιμος· ἀλλ᾽ ἂν ὁ Κύριος συνίστησιν ἐπείπερ ὅταν μνήμης καὶ φόβου Θεοῦ γυμνὸς ὢν εὑρίσκηται ὁ ἄνθρωπος, πολλὴ ἀνάγκη καὶ δόξης ἐρᾶν καὶ θηρεύειν ἔπαινον παρὰ τῶν ὑπ' αὐτοῦ δια- κινουμένων. Ο δέ γε τοιοῦτος ἄπιστος παρὰ τοῦ Κυρίου ἐλήλεγκται, καθάπερ ἤδη δεδήλωται. Πῶς γάρ, φησί, δύνασθε ὑμεῖς πιστεύειν, δόξαν παρά ἀλλήλων λαμβάνοντες, καὶ τὴν δόξαν τοῦ μόνου Θεοῦ οὐ ζητοῦντες; ΙΓ'. ᾿Αγῶνι πολλῷ και καμάτῳ νοὸς διὰ σεμνῶν ἐννοιῶν καὶ τῆς συνεχούς πάντων τῶν καλῶν μερί μνης ἡ πρὸς Θεὸν ἀγάπη, καθάπερ είρηται, κατ ορθοῦσθαι δύναται· ἅτε τοῦ ἐναντίου τῷ ἡμετέρῳ τῷ ἐμποδίζοντος, καὶ οὐ συγχωροῦντος αὐτῷ διὰ τῆς τῶν καλῶν μνήμης τῷ θείῳ ἔρωτι προσανέχειν, ἀλλὰ ταῖς γηῖναις ἐπιθυμίαις τὴν αἴσθησιν περισαίνοντος. Ἐν τούτῳ γὰρ ὁ τοῦ πονηροῦ θάνατος, καὶ οἷον εἰπεῖν, ἀγχόνη, ὅτε τῇ τοῦ Θεοῦ ἀγάπῃ καὶ μνήμῃ ἀπερι- σπάστως ὁ νοῦς εὑρίσκηται. Ἐντεῦθεν καὶ ἡ πρὸς τὸν ἀδελφὸν εἰλικρινὴς ἀγάπη συστῆναι δύναται, καὶ ἡ ἀληθὴς ἁπλότης, καὶ ἡ πραότης τέ φημι καὶ εὐχὴ, καὶ πᾶς ὁ περικαλλὴς τῶν ἀρετῶν στέφανος, διὰ τῆς μιᾶς, καὶ μόνης, καὶ πρώτης ἐντολῆς, τῆς πρὸς Θεὸν ἀγάπης τὴν τελειότητα δέχεται. Αγῶνος τοίνυν πολλοῦ καὶ πόνου κρυπτοῦ καὶ ἀδήλου χρεία, λο γισμῶν Ερεύνης τε καὶ τῆς τῶν ἠσθενηκότων τῆς ψυχῆς ἡμῶν αἰσθητηρίων γυμνασίας, πρὸς διάκρισιν LIBER DE PERFECTIONE IN SPIRITU. A' facilis eadem ope nobis continget transitus, ad di- lectionem, inquam, proximi. Nam prima præpo- nantur aliis, et plus in iis studii ponatur, ac tum demum ordine convenienti secunda primis conse- quenter adjungentur. Si quis autem magno illo et primo mandato, dilectionis, inquam, Dei, negle- eto (quæ dilectio ex interiori nostra dispositione, conscientiaque bona, et sanis de Deo cogitationibus, concurrente simul auxilio gratiæ cooperatricis eli- citur) secundo mandato dilectionis proximi, exte riori tantum tenus ministerii accuratione defungi voluerit ; nequaquam illud poterit sane ac pure ex- sequi. Nam ratio impugnantis nos malitiæ, memo- riæ, amoris, et Dei inquisitionis vacuam mentem reperiens, aut efficit, ut molesta et laboriosa ni- mis ipsi Dei præcepta videantur ; unde in murmu- rationes, dolores, et querelas contra ministerium erga fratres animam incitat; aut opinione justitiæ deceptum sic ministrantem inflat; et ei persuadet, at se existimet pretiosum quemdam ac magnum; et summa perfectione cuncta Dei efficientem man- data. C D * Romn. ", 16. * II Cor. x, 18. « Joan. v, 44. XII. Cum homo se ipsum existimat accurate man- data exsequi, hoc ipso manifesto prodit indicio errare se, ac a præcepti observatione deviasse. Ut- pote qui præoccupet judicium de se ipso ferre, non exspectans vere judicantem. Quando enim testimo- nium reddit spiritui nostro Dei Spiritus *, secundum Pauli, tunc solum Christo digni, et filii Dei vere sumus; non autem qnando propriæ opinionis arro- gantia justos nos ipsi declaraverimus. Non enim qui se ipsum commendat, ail, ille probatus est, sed quem Deus commendat. Quandoquidem cum memoria et timoris Dei expers reperitur homo, fieri potest, quin et gloriam amet, et venetur laudem ab iis, quos ministerio suo juvat. Talis porro fide carere a Domino convictus est, uti supra jam signi- fcatum est : Quomodo potestis credere vos, qui gloriam ab invicem accipitis, et gloriam, quæ a solo Deo est, non queritis 46. non XIII. Certamine multo et labore mentis, per san- ctas cogitationes et continuam pro omnibus bonis rebus sollicitudinem charitas in Deum, sicut dictum est, ab homine, prout fas est, potest exerceri : quod adversarius impediat mentem nostram, nec eidem permittat, ut per memoriam bonarum rerum amori divino vacet; sed terrentis desideriis sensui abblan- ditur. Nam mors, et ut sic dicam, suspendium diaboli est, quando in Dei charitate et memo- ria indivulse commorans mens humana reperitur. Hinc jam prono quasi flexu illimis in fratrem facile redundat charitas, et vera simplicitas, et mansuetit- do, et humilitas, sinceritas. et bonitas, et ipsa oratio cunctarumque formose resplendens corona virtutum, per illud unum et solum et primum dilectionis Dei mandatum perfectionem accipit. Certamine igitur multo et conatu occulto, nec foris observabili contentionis labore opus est,

πυρεῖν διὰ τῆς τοῦ νοῦ πρὸς Θεὸν ἐπιμελούς νεύσεως τὰ πεπονηκότα τῆς ψυχῆς μέλη. Ο γὰρ νοῦς ἡμῶν οὕτω διαπαντὸς τῷ Θεῷ προσκολλώμενος, γενήσεται μετὰ τοῦ Κυρίου εἰς ἐν πνεῦμα, κατὰ τὸ λόγιον Παύ λου. καλοῦ τε καὶ κακοῦ, καὶ τοῦ ῥωννύειν καὶ ἀναξω πονον αὐτῶν ἐκλυούσης ἅπαν. ΙΔ΄. Τοῦτον δέ φησι τὸν κρυπτόν ἀγῶνα, καὶ τὸν πόνον, καὶ τὴν μελέτην, ἀδιαλείπτως ἔχειν τοὺς φιλαρέτους χρὴ πρὸς πᾶσαν ἐπιτήδευσιν ἐντολῆς, ἤτοι εὐχομένους, ἢ διακονοῦντας, ἐσθίοντας ἢ πίνον- τας· ἵν᾿ ὅπερ ἂν γένηται ἀγαθὸν, εἰς δόξαν Θεοῦ, καὶ μὴ εἰς ἡμετέραν γένηται δόξαν· εὐπετῆ δὲ ἡμῖν καὶ ῥᾴδια πάντα τὰ τῶν ἐντολῶν ἔσται, τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγάπης αὐτὰ διευμαριζούσης, καὶ τὸ ἐπίσ Ει ΙΕ΄. Ολος ὁ ἀγὼν καὶ σπουδὴ τοῦ ἀντικειμένου τοῦτό ἐστιν, ὡς δεδήλωται, τὸ δυνηθῆναι τὸν νοῦν ἀπὸ τῆς πρὸς Θεὸν μνήμης, καὶ τοῦ φόβου καὶ τῆς ἀγάπης περισπᾶσαι, γηΐναις αὐτὸν παραγωγαῖς καὶ δελεάσμασιν, ἀπὸ τοῦ ὄντως ἀγαθοῦ πρὸς τὰ δοκήσει καλὰ παρατρέποντος. 1Ϛ'. Αλλήλων αἱ ἀρεταὶ δέδενται, καὶ ἀλλήλων ἔχονται, καθάπερ ιερά τις σειρὰ μία τῆς μιᾶς ἠρτη- μένη· οἷον ἡ μὲν εὐχή, τῆς ἀγάπης, ἡ ἀγάπη δὲ τῆς χαρᾶς, ἡ χαρὰ, τῆς πραότητος, ἡ πραότης, τῆς τα πεινοφροσύνης, ἡ ταπεινοφροσύνη δὲ τῆς διακο γίας, ἡ διακονία δὲ, τῆς ἐλπίδος, ἡ δὲ ἐλπὶς τῆς πίστεως· καὶ ἡ μὲν πίστις, τῆς ὑπακοῆς, ἡ δὲ ὑπακοὴ τῆς ἁπλότητος, ὥσπερ τἀναντία πάλιν ἐν ὑφ' ἑνὸς δέδεται· οἷον τοῦ μὲν θυμοῦ, τὸ μῖσος· ὁ δὲ, τῆς ὑπερηφανίας τῆς κενοδοξίας αὕτη · ἐκείνη, τῆς ἀπιστίας· ἡ δὲ τῆς σκληροκαρδίας· καὶ αὕτη μὲν ἐκ τῆς ἀμελείας· ἐκείνη δὲ τῆς χαυνώσεως, ἐκ δὲ τῆς ὀλιγωρίας αὕτη· κἀκείνη μὲν ἐκ τῆς ἀκη- δίας· ὡς ἐκ τοῦ ἀνυπομονή του πάλιν αὕτη τὸ δὲ τῆς φιληδονίας· καὶ οὕτω τὰ λοιπὰ μέλη τῆς κακίας ἀλλήλων ἐχόμενά εἰσιν. . • ΙΖ΄. Πᾶν ὅπερ ἂν ποιῇ καλὸν ὁ ἄνθρωπος, σπι λοῦν αὐτὸ καὶ καταμιαίνειν ὁ πονηρὸς τῇ ἐπιμιξία τῶν ἑαυτοῦ σπερμάτων βούλεται· οἷον τῆς κενοδο ξίας, τῆς οἰήσεως, εἴτε μὴν καὶ τοῦ γογγυσμοῦ, ἡ ἑτέρου τινὸς τῶν τοιούτων· ἵν᾽ ἢ μὴ διὰ Θεὸν μόνον, ἢ μὴ ἐκ προθυμίας τὸ γινόμενον ἀγαθὸν γένηται. Γέγραπται γὰρ τὸν ᾿Αβελ προσενεγκεῖν θυσίαν τῷ Θεῷ ἀπὸ τῶν στεάτων, καὶ ἀπὸ τῶν πρωτοτόκων τῶν προβάτων· καὶ τὸν Κάϊν δὲ ὁμοίως δῶρα προσενεγκεῖν ἀπὸ τῶν καρπῶν μὲν τῆς γῆς, ἀλλ' οὐκ ἀπὸ τῶν πρώτων· καὶ διὰ τοῦτο ἐπὶ μὲν ταῖς θυσίαις τοῦ ᾿Αβελ ἐπιδεῖν τὸν Θεόν· ἐπὶ δὲ τοῖς δώροις τοῦ Κάϊν μὴ προσχεῖν. Ἐκ τούτου μανθά νειν ἔχομεν, ὅτι ἔστι τι καλὸν μὴ ποιῆσαι καλῶς· οἷον ἀμελῶς ἢ καταφρονητικώς ἢ δι᾽ ἕτερόν τι, καὶ οὐ διὰ Θεόν· καὶ παρὰ τοῦτο συμβαίνει γίνεσθαι μὴ πρόσδεκτον τῷ Θεῷ. S. MACARII ÆGYPTII in perscrutatione cogitationum, in exercitatione A infirmorum animæ sensuum ad discretionem boni et mali, in corroborandis et excitandis per studiosam versus Deum inclinationem debilitatis animæ membris. Ita mens nostra continue Deo affixa, coalescet in unum cum Domino spiritum, juxta oraculum Pauli. XIV. Hanc autem interiorem contentionem, la- borem, et meditationem, incessanter conferre oportet virtutis amatores ad omnem observationem mandati sive orantes, sive ministrantes, comeden- tes quin etiam aut bibentes: ut quodcunque de- mum bonum ab ipsis fiet, in gloriam Dei, et non in nostram fiat gloriam; prona autem et facilia nobis cuncta, quæ ad quorumvis Dei mandatorum plenam exsecutionem attinent; amore Dei, ista B alleviante, et quod laboriosum est in ipsis, dis- solvente. XV. Omnis contentio et studium adversarii, in hoc, ut dictum est, vigilat, ut annitatur mentem nostram a Dei memoria, timore, amoreque avellere; terrenis ipsam avocationibus et delinimentis, a vero bono ad apparentia divertendo. XVI. Invicem virtutes connectuntur et mutuo inharent, ut in catena commissi annuli uno ex alio pendente. In hunc enim modum oratio ex chari- tate; charitas e gaudio; gaudium e mansuetudine; mansuetudo ex humilitate; humilitas e ministerio; ministerium e spe; spes ex fide; fides ex obedien- tia; obedientia e simplicitate; sicuti e contrario C vitiorum quoque unum ex altero dependet. Ex ira quippe pendet odium; ex hoc superbia; ex hac vanæ gloriæ affectatio; hæc infidelitatem trahit, quæ duritiei cordis mater est, proles autem incu- riæ, quam gignit languor spiritus, ex supino ne- glectu ducens originem; hunc producit acedia; filia hæc impatientiæ, cujus amor voluptatis est pater. Ita cætera quoque membra malitiæ invicem apta nexaque sunt. XVII. Omne honum, quod homo facit, inqui- nare ac contaminare nititur diabolus immistione suorum seminum, vanæ nimirum gloriæe, præli - dentie, uti et murmurationis, aut cujuspiam alte- rius talium, ut non propter Deum solum, nec tan- D tum ex sincero mentis proposito bonum opus fiat. Scriptum est enim : Abelem obtulisse sacrificium Deo de adipibus et de primogenitis ovium: Cainum quoque similiter dona obtulisse de fructibus qui- dem terre, sed non e primis aut optimis. pro- pterea Deum respexisse ad sacrificia Abelis, ad Caini autem munera non attendisse. Inde discere debemus contingere posse, ut aliquod bonum non bene fat puta si fiat negligenter aut contemptim, aliove vitio submisto, et non mere propter Deum : ex quo evenit ut gratum id et acceptum Deo non sit. Gen. 1, 4.

πυρεῖν διὰ τῆς τοῦ νοῦ πρὸς Θεὸν ἐπιμελούς νεύσεως τὰ πεπονηκότα τῆς ψυχῆς μέλη. Ο γὰρ νοῦς ἡμῶν οὕτω διαπαντὸς τῷ Θεῷ προσκολλώμενος, γενήσεται μετὰ τοῦ Κυρίου εἰς ἐν πνεῦμα, κατὰ τὸ λόγιον Παύ λου. καλοῦ τε καὶ κακοῦ, καὶ τοῦ ῥωννύειν καὶ ἀναξω πονον αὐτῶν ἐκλυούσης ἅπαν. ΙΔ΄. Τοῦτον δέ φησι τὸν κρυπτόν ἀγῶνα, καὶ τὸν πόνον, καὶ τὴν μελέτην, ἀδιαλείπτως ἔχειν τοὺς φιλαρέτους χρὴ πρὸς πᾶσαν ἐπιτήδευσιν ἐντολῆς, ἤτοι εὐχομένους, ἢ διακονοῦντας, ἐσθίοντας ἢ πίνον- τας· ἵν᾿ ὅπερ ἂν γένηται ἀγαθὸν, εἰς δόξαν Θεοῦ, καὶ μὴ εἰς ἡμετέραν γένηται δόξαν· εὐπετῆ δὲ ἡμῖν καὶ ῥᾴδια πάντα τὰ τῶν ἐντολῶν ἔσται, τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγάπης αὐτὰ διευμαριζούσης, καὶ τὸ ἐπίσ Ει ΙΕ΄. Ολος ὁ ἀγὼν καὶ σπουδὴ τοῦ ἀντικειμένου τοῦτό ἐστιν, ὡς δεδήλωται, τὸ δυνηθῆναι τὸν νοῦν ἀπὸ τῆς πρὸς Θεὸν μνήμης, καὶ τοῦ φόβου καὶ τῆς ἀγάπης περισπᾶσαι, γηΐναις αὐτὸν παραγωγαῖς καὶ δελεάσμασιν, ἀπὸ τοῦ ὄντως ἀγαθοῦ πρὸς τὰ δοκήσει καλὰ παρατρέποντος. 1Ϛ'. Αλλήλων αἱ ἀρεταὶ δέδενται, καὶ ἀλλήλων ἔχονται, καθάπερ ιερά τις σειρὰ μία τῆς μιᾶς ἠρτη- μένη· οἷον ἡ μὲν εὐχή, τῆς ἀγάπης, ἡ ἀγάπη δὲ τῆς χαρᾶς, ἡ χαρὰ, τῆς πραότητος, ἡ πραότης, τῆς τα πεινοφροσύνης, ἡ ταπεινοφροσύνη δὲ τῆς διακο γίας, ἡ διακονία δὲ, τῆς ἐλπίδος, ἡ δὲ ἐλπὶς τῆς πίστεως· καὶ ἡ μὲν πίστις, τῆς ὑπακοῆς, ἡ δὲ ὑπακοὴ τῆς ἁπλότητος, ὥσπερ τἀναντία πάλιν ἐν ὑφ' ἑνὸς δέδεται· οἷον τοῦ μὲν θυμοῦ, τὸ μῖσος· ὁ δὲ, τῆς ὑπερηφανίας τῆς κενοδοξίας αὕτη · ἐκείνη, τῆς ἀπιστίας· ἡ δὲ τῆς σκληροκαρδίας· καὶ αὕτη μὲν ἐκ τῆς ἀμελείας· ἐκείνη δὲ τῆς χαυνώσεως, ἐκ δὲ τῆς ὀλιγωρίας αὕτη· κἀκείνη μὲν ἐκ τῆς ἀκη- δίας· ὡς ἐκ τοῦ ἀνυπομονή του πάλιν αὕτη τὸ δὲ τῆς φιληδονίας· καὶ οὕτω τὰ λοιπὰ μέλη τῆς κακίας ἀλλήλων ἐχόμενά εἰσιν. . • ΙΖ΄. Πᾶν ὅπερ ἂν ποιῇ καλὸν ὁ ἄνθρωπος, σπι λοῦν αὐτὸ καὶ καταμιαίνειν ὁ πονηρὸς τῇ ἐπιμιξία τῶν ἑαυτοῦ σπερμάτων βούλεται· οἷον τῆς κενοδο ξίας, τῆς οἰήσεως, εἴτε μὴν καὶ τοῦ γογγυσμοῦ, ἡ ἑτέρου τινὸς τῶν τοιούτων· ἵν᾽ ἢ μὴ διὰ Θεὸν μόνον, ἢ μὴ ἐκ προθυμίας τὸ γινόμενον ἀγαθὸν γένηται. Γέγραπται γὰρ τὸν ᾿Αβελ προσενεγκεῖν θυσίαν τῷ Θεῷ ἀπὸ τῶν στεάτων, καὶ ἀπὸ τῶν πρωτοτόκων τῶν προβάτων· καὶ τὸν Κάϊν δὲ ὁμοίως δῶρα προσενεγκεῖν ἀπὸ τῶν καρπῶν μὲν τῆς γῆς, ἀλλ' οὐκ ἀπὸ τῶν πρώτων· καὶ διὰ τοῦτο ἐπὶ μὲν ταῖς θυσίαις τοῦ ᾿Αβελ ἐπιδεῖν τὸν Θεόν· ἐπὶ δὲ τοῖς δώροις τοῦ Κάϊν μὴ προσχεῖν. Ἐκ τούτου μανθά νειν ἔχομεν, ὅτι ἔστι τι καλὸν μὴ ποιῆσαι καλῶς· οἷον ἀμελῶς ἢ καταφρονητικώς ἢ δι᾽ ἕτερόν τι, καὶ οὐ διὰ Θεόν· καὶ παρὰ τοῦτο συμβαίνει γίνεσθαι μὴ πρόσδεκτον τῷ Θεῷ. S. MACARII ÆGYPTII in perscrutatione cogitationum, in exercitatione A infirmorum animæ sensuum ad discretionem boni et mali, in corroborandis et excitandis per studiosam versus Deum inclinationem debilitatis animæ membris. Ita mens nostra continue Deo affixa, coalescet in unum cum Domino spiritum, juxta oraculum Pauli. XIV. Hanc autem interiorem contentionem, la- borem, et meditationem, incessanter conferre oportet virtutis amatores ad omnem observationem mandati sive orantes, sive ministrantes, comeden- tes quin etiam aut bibentes: ut quodcunque de- mum bonum ab ipsis fiet, in gloriam Dei, et non in nostram fiat gloriam; prona autem et facilia nobis cuncta, quæ ad quorumvis Dei mandatorum plenam exsecutionem attinent; amore Dei, ista B alleviante, et quod laboriosum est in ipsis, dis- solvente. XV. Omnis contentio et studium adversarii, in hoc, ut dictum est, vigilat, ut annitatur mentem nostram a Dei memoria, timore, amoreque avellere; terrenis ipsam avocationibus et delinimentis, a vero bono ad apparentia divertendo. XVI. Invicem virtutes connectuntur et mutuo inharent, ut in catena commissi annuli uno ex alio pendente. In hunc enim modum oratio ex chari- tate; charitas e gaudio; gaudium e mansuetudine; mansuetudo ex humilitate; humilitas e ministerio; ministerium e spe; spes ex fide; fides ex obedien- tia; obedientia e simplicitate; sicuti e contrario C vitiorum quoque unum ex altero dependet. Ex ira quippe pendet odium; ex hoc superbia; ex hac vanæ gloriæ affectatio; hæc infidelitatem trahit, quæ duritiei cordis mater est, proles autem incu- riæ, quam gignit languor spiritus, ex supino ne- glectu ducens originem; hunc producit acedia; filia hæc impatientiæ, cujus amor voluptatis est pater. Ita cætera quoque membra malitiæ invicem apta nexaque sunt. XVII. Omne honum, quod homo facit, inqui- nare ac contaminare nititur diabolus immistione suorum seminum, vanæ nimirum gloriæe, præli - dentie, uti et murmurationis, aut cujuspiam alte- rius talium, ut non propter Deum solum, nec tan- D tum ex sincero mentis proposito bonum opus fiat. Scriptum est enim : Abelem obtulisse sacrificium Deo de adipibus et de primogenitis ovium: Cainum quoque similiter dona obtulisse de fructibus qui- dem terre, sed non e primis aut optimis. pro- pterea Deum respexisse ad sacrificia Abelis, ad Caini autem munera non attendisse. Inde discere debemus contingere posse, ut aliquod bonum non bene fat puta si fiat negligenter aut contemptim, aliove vitio submisto, et non mere propter Deum : ex quo evenit ut gratum id et acceptum Deo non sit. Gen. 1, 4.

ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ ΛΟΓΟΣ. Α'. Κεφάλαιον πάσης ἀγαθῆς σπουδῆς, καὶ κορυ- Α φὴ τῶν κατορθωμάτων ἡ προσευχῆς ἐστι προσ εδρεία, δι' ἧς καὶ τῶν ἄλλων ἐν κτήσει γινόμεθα, τοῦ καλουμένου χεῖρα συνεργὸν ἐπορέγοντος· καὶ γὰρ κοινωνία τῆς μυστικῆς ἐνεργείας, καὶ συν άφεια διαθέσεως τῆς πρὸς Θεὸν ἁγιότητος,καὶ αὐτοῦ τοῦ νοῦ δι' ἀγάπης ἀῤῥήτου πρὸς Κύριον, ἐν τῇ εὐ χῇ τοῖς καταξιουμένοις γίνεται· *Εδωκας γάρ, φησίν, εὐφροσύνην εἰς τὴν καρδίαν μου· καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Κύριος· Ἡ βασιλεία οὐρανῶν ἐντὸς ὑμῶν ἐστι. Τὸ δὲ ἐντὸς εἶναι τὴν βασιλείαν, τί ἂν ἄλλο δηλοῦν εἴη, ἢ τὴν τοῦ Πνεύματος οὐράνιον εὐφρο σύνην ταῖς ἀξίαις ψυχαῖς ἐναργῶς ἐνσημαίνεσθαι; τῆς ἀπολαύσεως γάρ τε καὶ χαρᾶς καὶ τῆς ἐν πνεύ- ματι εὐφροσύνης, ἧς ἐν φωτὶ αἰωνίῳ οἱ ἅγιοι ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ μεθέξουσι βασιλείᾳ, ταύτης τὸν ἀῤῥ- βῶνα, καὶ τὰ προοίμια ἐντεῦθεν ἤδη αἱ ἄξιοι διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος ἐνεργοῦς κοινωνίας ψυχαὶ λαμβά- νουσιν· Η καρδία μου γάρ, φησί, καὶ ἡ σάρξ μου ἠγαλλιάσαντο ἐπὶ Θεὸν ζῶντα· καὶ τό· Ὡς ἐκ στέατος καὶ πιότητος ἐμπλησθείη ἡ ψυχή μου· καὶ τὰ συνῳδὰ τούτοις, εἰς ταυτὸν φέρουσι, καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος ἐνεργὸν εὐφροσύνην καὶ παράκλησιν ὑπαινίττονται. Β'. Ωσπερ μεῖζον τῶν ἄλλων τὸ τῆς εὐχῆς ἔργον, οὕτω πλείονος δεῖ καὶ μερίμνης τῷ πρὸς αὐτὴν ἔχοντι· μήπου κλοπήν τινα παρὰ τῆς κακίας ὑπο- μείνας λάθῃ. Οἷς γὰρ μείζονος ἀγαθοῦ ἐπιμέλεια, μείζονι καὶ ὁ πονηρὸς τῇ πείρᾳ προσβάλλει · ὥστε πολλῆς αὐτῷ δεήσει τῆς νήψεως, ἵνα καὶ μᾶλλον καρποὶ ἀγάπης, καὶ ταπεινοφροσύνης, ἁπλότητός τε καὶ ἀγαθότητος, καὶ διακρίσεως, ὁσημέραι τῷ παραμόνῳ τῆς εὐχῆς ἀναφύωνται, καὶ αὐτοῦ μὲν φανερὰν τὴν ἐπὶ τὰ θεῖα προκοπὴν καὶ ἐπίδοσιν καθιστῶσι, τοὺς ἄλλους δὲ εἰς τὸν ἴσον ζῆλον παρα- καλῶσιν. LIBER DE ORATIONE. MACARII MAGNI DE ORATIONE LIBER. I. Caput omnis boni studii et vertex operum bonorum assiduitas orationis est, per quam in aliorum possessionem bonorum inducimur, eo qui nos ad ea vocat, manum cooperatricem porrigente. Etenim communicatio arcana efficaciæ et connexio intentionis in sanctitate adversus Deum, ipsiusque mentis per ineffabilem, quo fertur erga Dominum, amorem, in oratione iis, qui digni judicantur, ob- veniunt: Dedisti enim, ait, lætitiam in corde meo**, et ipse dicit Dominus : Regnum cœlorum intra vos est". Nam intra nos esse regnum, quid aliud pn- temus significare, quam cœlestem lætitiam Spiritus sancti animabus dignis sensibiliter immissam esse? Fruitionis siquidem et gaudii lætitiæque illius spiritualis, quam in luce æterna sancti iu Christi B regno participant, arrham velut quamdam et præ- libationem jam hinc dignæ ad hoc effectæ per gratiose communicatam ipsis operationem Spiritus anima accipiunt. Cor enim, inquit, meum et caro mea exsultaverunt in Deum vivum 5. Et illud : Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea ". Et iis consona, in idem tendunt, et efficacem Spiritus animæ lætitiam et consolationem indicant. C Psal. 1V, 7. Luc. xvus, 21. Psal. LXXXII, 3. II. Ut præstantius cæteris est opus orationis; ita majori opus habet sollicitudine, qui in id in- cumbit: ne qua illi subrepat a malitia deceptio. Nam quo quisque majoris adipiscendi boni curam concipit, eo majori diabolus conatu ei obstare contendit. Quare multam eum adhibere necesse erit vigilantiam, ut fructus charitatis, humilitatis, simplicitatis, bonitatis, discretionis e patienti ora tionis cultura ipsi pleni uberesque progerminent : ipsiusque perspicuum in divina progressum pro- fectumque demonstrent: sicque alios ad paris æmulationem studii provocent. * Psal. LXII, 6.

ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ ΛΟΓΟΣ. Α'. Κεφάλαιον πάσης ἀγαθῆς σπουδῆς, καὶ κορυ- Α φὴ τῶν κατορθωμάτων ἡ προσευχῆς ἐστι προσ εδρεία, δι' ἧς καὶ τῶν ἄλλων ἐν κτήσει γινόμεθα, τοῦ καλουμένου χεῖρα συνεργὸν ἐπορέγοντος· καὶ γὰρ κοινωνία τῆς μυστικῆς ἐνεργείας, καὶ συν άφεια διαθέσεως τῆς πρὸς Θεὸν ἁγιότητος,καὶ αὐτοῦ τοῦ νοῦ δι' ἀγάπης ἀῤῥήτου πρὸς Κύριον, ἐν τῇ εὐ χῇ τοῖς καταξιουμένοις γίνεται· *Εδωκας γάρ, φησίν, εὐφροσύνην εἰς τὴν καρδίαν μου· καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Κύριος· Ἡ βασιλεία οὐρανῶν ἐντὸς ὑμῶν ἐστι. Τὸ δὲ ἐντὸς εἶναι τὴν βασιλείαν, τί ἂν ἄλλο δηλοῦν εἴη, ἢ τὴν τοῦ Πνεύματος οὐράνιον εὐφρο σύνην ταῖς ἀξίαις ψυχαῖς ἐναργῶς ἐνσημαίνεσθαι; τῆς ἀπολαύσεως γάρ τε καὶ χαρᾶς καὶ τῆς ἐν πνεύ- ματι εὐφροσύνης, ἧς ἐν φωτὶ αἰωνίῳ οἱ ἅγιοι ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ μεθέξουσι βασιλείᾳ, ταύτης τὸν ἀῤῥ- βῶνα, καὶ τὰ προοίμια ἐντεῦθεν ἤδη αἱ ἄξιοι διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος ἐνεργοῦς κοινωνίας ψυχαὶ λαμβά- νουσιν· Η καρδία μου γάρ, φησί, καὶ ἡ σάρξ μου ἠγαλλιάσαντο ἐπὶ Θεὸν ζῶντα· καὶ τό· Ὡς ἐκ στέατος καὶ πιότητος ἐμπλησθείη ἡ ψυχή μου· καὶ τὰ συνῳδὰ τούτοις, εἰς ταυτὸν φέρουσι, καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος ἐνεργὸν εὐφροσύνην καὶ παράκλησιν ὑπαινίττονται. Β'. Ωσπερ μεῖζον τῶν ἄλλων τὸ τῆς εὐχῆς ἔργον, οὕτω πλείονος δεῖ καὶ μερίμνης τῷ πρὸς αὐτὴν ἔχοντι· μήπου κλοπήν τινα παρὰ τῆς κακίας ὑπο- μείνας λάθῃ. Οἷς γὰρ μείζονος ἀγαθοῦ ἐπιμέλεια, μείζονι καὶ ὁ πονηρὸς τῇ πείρᾳ προσβάλλει · ὥστε πολλῆς αὐτῷ δεήσει τῆς νήψεως, ἵνα καὶ μᾶλλον καρποὶ ἀγάπης, καὶ ταπεινοφροσύνης, ἁπλότητός τε καὶ ἀγαθότητος, καὶ διακρίσεως, ὁσημέραι τῷ παραμόνῳ τῆς εὐχῆς ἀναφύωνται, καὶ αὐτοῦ μὲν φανερὰν τὴν ἐπὶ τὰ θεῖα προκοπὴν καὶ ἐπίδοσιν καθιστῶσι, τοὺς ἄλλους δὲ εἰς τὸν ἴσον ζῆλον παρα- καλῶσιν. LIBER DE ORATIONE. MACARII MAGNI DE ORATIONE LIBER. I. Caput omnis boni studii et vertex operum bonorum assiduitas orationis est, per quam in aliorum possessionem bonorum inducimur, eo qui nos ad ea vocat, manum cooperatricem porrigente. Etenim communicatio arcana efficaciæ et connexio intentionis in sanctitate adversus Deum, ipsiusque mentis per ineffabilem, quo fertur erga Dominum, amorem, in oratione iis, qui digni judicantur, ob- veniunt: Dedisti enim, ait, lætitiam in corde meo**, et ipse dicit Dominus : Regnum cœlorum intra vos est". Nam intra nos esse regnum, quid aliud pn- temus significare, quam cœlestem lætitiam Spiritus sancti animabus dignis sensibiliter immissam esse? Fruitionis siquidem et gaudii lætitiæque illius spiritualis, quam in luce æterna sancti iu Christi B regno participant, arrham velut quamdam et præ- libationem jam hinc dignæ ad hoc effectæ per gratiose communicatam ipsis operationem Spiritus anima accipiunt. Cor enim, inquit, meum et caro mea exsultaverunt in Deum vivum 5. Et illud : Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea ". Et iis consona, in idem tendunt, et efficacem Spiritus animæ lætitiam et consolationem indicant. C Psal. 1V, 7. Luc. xvus, 21. Psal. LXXXII, 3. II. Ut præstantius cæteris est opus orationis; ita majori opus habet sollicitudine, qui in id in- cumbit: ne qua illi subrepat a malitia deceptio. Nam quo quisque majoris adipiscendi boni curam concipit, eo majori diabolus conatu ei obstare contendit. Quare multam eum adhibere necesse erit vigilantiam, ut fructus charitatis, humilitatis, simplicitatis, bonitatis, discretionis e patienti ora tionis cultura ipsi pleni uberesque progerminent : ipsiusque perspicuum in divina progressum pro- fectumque demonstrent: sicque alios ad paris æmulationem studii provocent. * Psal. LXII, 6.

ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ ΛΟΓΟΣ. Α'. Κεφάλαιον πάσης ἀγαθῆς σπουδῆς, καὶ κορυ- Α φὴ τῶν κατορθωμάτων ἡ προσευχῆς ἐστι προσ εδρεία, δι' ἧς καὶ τῶν ἄλλων ἐν κτήσει γινόμεθα, τοῦ καλουμένου χεῖρα συνεργὸν ἐπορέγοντος· καὶ γὰρ κοινωνία τῆς μυστικῆς ἐνεργείας, καὶ συν άφεια διαθέσεως τῆς πρὸς Θεὸν ἁγιότητος,καὶ αὐτοῦ τοῦ νοῦ δι' ἀγάπης ἀῤῥήτου πρὸς Κύριον, ἐν τῇ εὐ χῇ τοῖς καταξιουμένοις γίνεται· *Εδωκας γάρ, φησίν, εὐφροσύνην εἰς τὴν καρδίαν μου· καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Κύριος· Ἡ βασιλεία οὐρανῶν ἐντὸς ὑμῶν ἐστι. Τὸ δὲ ἐντὸς εἶναι τὴν βασιλείαν, τί ἂν ἄλλο δηλοῦν εἴη, ἢ τὴν τοῦ Πνεύματος οὐράνιον εὐφρο σύνην ταῖς ἀξίαις ψυχαῖς ἐναργῶς ἐνσημαίνεσθαι; τῆς ἀπολαύσεως γάρ τε καὶ χαρᾶς καὶ τῆς ἐν πνεύ- ματι εὐφροσύνης, ἧς ἐν φωτὶ αἰωνίῳ οἱ ἅγιοι ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ μεθέξουσι βασιλείᾳ, ταύτης τὸν ἀῤῥ- βῶνα, καὶ τὰ προοίμια ἐντεῦθεν ἤδη αἱ ἄξιοι διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος ἐνεργοῦς κοινωνίας ψυχαὶ λαμβά- νουσιν· Η καρδία μου γάρ, φησί, καὶ ἡ σάρξ μου ἠγαλλιάσαντο ἐπὶ Θεὸν ζῶντα· καὶ τό· Ὡς ἐκ στέατος καὶ πιότητος ἐμπλησθείη ἡ ψυχή μου· καὶ τὰ συνῳδὰ τούτοις, εἰς ταυτὸν φέρουσι, καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος ἐνεργὸν εὐφροσύνην καὶ παράκλησιν ὑπαινίττονται. Β'. Ωσπερ μεῖζον τῶν ἄλλων τὸ τῆς εὐχῆς ἔργον, οὕτω πλείονος δεῖ καὶ μερίμνης τῷ πρὸς αὐτὴν ἔχοντι· μήπου κλοπήν τινα παρὰ τῆς κακίας ὑπο- μείνας λάθῃ. Οἷς γὰρ μείζονος ἀγαθοῦ ἐπιμέλεια, μείζονι καὶ ὁ πονηρὸς τῇ πείρᾳ προσβάλλει · ὥστε πολλῆς αὐτῷ δεήσει τῆς νήψεως, ἵνα καὶ μᾶλλον καρποὶ ἀγάπης, καὶ ταπεινοφροσύνης, ἁπλότητός τε καὶ ἀγαθότητος, καὶ διακρίσεως, ὁσημέραι τῷ παραμόνῳ τῆς εὐχῆς ἀναφύωνται, καὶ αὐτοῦ μὲν φανερὰν τὴν ἐπὶ τὰ θεῖα προκοπὴν καὶ ἐπίδοσιν καθιστῶσι, τοὺς ἄλλους δὲ εἰς τὸν ἴσον ζῆλον παρα- καλῶσιν. LIBER DE ORATIONE. MACARII MAGNI DE ORATIONE LIBER. I. Caput omnis boni studii et vertex operum bonorum assiduitas orationis est, per quam in aliorum possessionem bonorum inducimur, eo qui nos ad ea vocat, manum cooperatricem porrigente. Etenim communicatio arcana efficaciæ et connexio intentionis in sanctitate adversus Deum, ipsiusque mentis per ineffabilem, quo fertur erga Dominum, amorem, in oratione iis, qui digni judicantur, ob- veniunt: Dedisti enim, ait, lætitiam in corde meo**, et ipse dicit Dominus : Regnum cœlorum intra vos est". Nam intra nos esse regnum, quid aliud pn- temus significare, quam cœlestem lætitiam Spiritus sancti animabus dignis sensibiliter immissam esse? Fruitionis siquidem et gaudii lætitiæque illius spiritualis, quam in luce æterna sancti iu Christi B regno participant, arrham velut quamdam et præ- libationem jam hinc dignæ ad hoc effectæ per gratiose communicatam ipsis operationem Spiritus anima accipiunt. Cor enim, inquit, meum et caro mea exsultaverunt in Deum vivum 5. Et illud : Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea ". Et iis consona, in idem tendunt, et efficacem Spiritus animæ lætitiam et consolationem indicant. C Psal. 1V, 7. Luc. xvus, 21. Psal. LXXXII, 3. II. Ut præstantius cæteris est opus orationis; ita majori opus habet sollicitudine, qui in id in- cumbit: ne qua illi subrepat a malitia deceptio. Nam quo quisque majoris adipiscendi boni curam concipit, eo majori diabolus conatu ei obstare contendit. Quare multam eum adhibere necesse erit vigilantiam, ut fructus charitatis, humilitatis, simplicitatis, bonitatis, discretionis e patienti ora tionis cultura ipsi pleni uberesque progerminent : ipsiusque perspicuum in divina progressum pro- fectumque demonstrent: sicque alios ad paris æmulationem studii provocent. * Psal. LXII, 6.

Γ. Αδιαλείπτως εὔχεσθαι, καὶ προσκαρτερεῖν τῇ εὐχῇ αὐτός τε ὁ θεῖος Απόστολος, καὶ τὸ ὑπὸ τοῦ Κυρίου εἰρημένον διδάσκει, Πόσῳ μᾶλλον, είν πόντος, ποιήσει ἐκδίκησιν ὁ Θεὸς τῶν βοώντων πρὸς αὐτὸν νύκτας καὶ ἡμέρας; καὶ τό· Γρηγο ρεῖτε, καὶ προσεύχεσθε. Δεῖ οὖν πάντοτε προσεύ- χεσθαι, καὶ μὴ ἐκκακεῖν. Ωσπερ δὲ κεφαλαιωδέ στερον ὁ τῇ εὐχῇ προσκαρτερών είλετο ἔργον, οὕτως δ αὐτὸν ἀγῶνα πολύν, καὶ τόνον ἀνένδοτον ἀνέχεσθαι χρή, διὰ τὸ πολλὰ τῇ προσεδρείᾳ τῆς εὐχῆς ὑπεῖναι τὰ τῆς κακίας ἐμπόδια· ὕπνον, ἀκηδίαν, βάρος σώ- ματος, λογισμῶν ἐπιτροπὴν, νοὸς ἀκαταστασίαν, ἔκλυσιν, καὶ τὰ λοιπὰ τῆς κακίας ἐπιτηδεύματα · εἶτα θλίψεις καὶ αὐτῶν τῶν πονηρῶν πνευμάτων επαναστάσεις ἐκθύμως πολεμούντων ἡμῖν καὶ ἀντι- Α καθισταμένων, καὶ προσεγγίζειν τῷ Χριστῷ διειρ- γόντων τὴν μετὰ τὴν ἀλήθειαν τὸν Θεὸν ἀπαύστως ἐπιζητοῦσαν ψυχήν. Δ΄. Πάσῃ σπουδῇ καὶ νήψει, ὑπομονῇ τε καὶ ἀγῶνι ψυχῆς καὶ πόνῳ σώματος, τὸν τῆς εὐχῆς ἐπιμελούμενον ἀνδρίζεσθαι χρή, μὴ ἐκκακούμενον συνεπιδιδόντα ταῖς τῶν λογισμῶν ἐκτροπαῖς, ἢ πολ- λῷ ὕπνῳ, ἢ ἀκηδίᾳ, ἐκλύσει τε καὶ συγχύσει, καὶ ταραχώδεσι καὶ ἀπρεπέσι φωναῖς χρώμενον, ή τισι τοιούτοις ἐπιτρέποντα τὴν διάνοιαν, μόνῃ μὲν ἐκπληροφορούμενον τῇ παραμόνῳ στάσει, κλίσει τε τῶν γονάτων, τὸν δὲ νοῦν μακράν που τῶν γινομένων ἀποπλανώμενον, ἔχοντα. Οὐδὲν γὰρ τὸ κωλύον, ἢ μὴ ἀκριβῶς νήφων παρασκευάζηται, ἐναντιούμενος μὲν τῇ ὕλῃ τῶν περιττών λογισμών, διαβασανίζων δὲ πάντας αὐτοὺς καὶ φιλοκρινῶν, ἐπιποθῶν τε ἀεὶ τὸν Κύριον, ποικίλως ὑπὸ τῆς κακίας κατὰ τὸ ἀφα νὲς δελεάζεσθαι· ἢ καὶ τῶν μήπω τῇ εὐχῇ δυναμέ νων προσκαρτερεῖν κατεπαίρεσθαι, καὶ διὰ τῶν τοιούτων τῆς κακίας μηχανημάτων τὴν καλὴν διαφθεί ρειν ἐργασίαν, καὶ προπίνειν ταύτην τῷ πονηρῷ δαίμονι. Ε΄. Εἰ μὴ ἡ ταπεινοφροσύνη καὶ ἀγάπη, ἡ ἁπλό- της τε καὶ ἀγαθότης κατακολλῶσιν ἡμῖν τὴν εὐχὴν, ἡ εὐχὴ αὕτη, μᾶλλον δὲ τὸ πρόσχημα τῆς εὐχῆς, ἥκιστά γε ἡμᾶς ὠφελεῖν δύναται. Καὶ οὐκ ἐπὶ τῆς εὐχῆς τοῦτο μόνης φαμέν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ παντὸς και μάτου καὶ πόνου, παρθενείας, ἢ νηστείας ἢ ἀγρυπνίας ἢ ψαλμῳδίας, ή διακονίας, ἢ οιασδηποτοῦν ἐργασίας ἀρετῆς ἕνεκεν ἐπιτελουμένης. Εἰ μὴ τοὺς καρποὺς τῆς ἀγάπης, εἰρήνης τε καὶ χαρᾶς, καὶ πραότητος, ταπεινοφροσύνης τε, φημὶ, καὶ ἁπλότητος, καὶ ἀφε- λείας καὶ πίστεως ὡς δέον, μακροθυμίας τε καὶ φιλοφρο σύνης, ἐν ἑαυτοῖς ὁρᾶν ἔχοιμεν, ἐπ᾽ οὐδενὶ χρησίμῳ τὰ τῶν πόνων ὑπέστημεν. Τοὺς γὰρ πόνους διὰ τὴν τῶν καρπῶν ὠφέλειαν ὑπομένειν καταδεχόμεθα τῶν δὲ καρπῶν τῆς ἀγάπης ἐν ἡμῖν μὴ εὑρισκομέ νον, περιττή πάντως ἡ εργασία. Ωστε οὐδὲν οἱ τοιοῦτοι τῶν πέντε μωρῶν διενηνόχασι παρθένων, σ' S. MACARII ÆGYPTII III. Sine intermissione orandum et perseveranter insistendum orationi esse, et divinus Aposto- lus ss, et ipsius Domini oraculum præcipit, dicen- tis : Quanto magis Deus faciet vindictam clamantium ad se die ac nocte *s! Et illud : Vigilate et orate s. Oportet igitur ubique orare : nec unquam conatum remittere. Quanto autem capitalius, qui perseve- rare in oratione decrevit, opus aggressus est, tanto ipsum plus certaminis suscipere, tantoque magis id eum ad extremum perducere oportet, eo quod perseverantia orationis multa objicit impedimenta pravitas, somnum, acediam, pondus corporis, cogi- tationum aversionem, mentis instabilitatem, lan- guorem et reliqua malitiæ studia. Præterea affli- ctiones et ipsorum malorumn dæmonum insultus vehementer impugnantium nos, et omni vi B obstantium, ne appropinquare Christo valeat Deum post veritatem incessanter quærens anima. IV. Omni studio atque vigilantia, longanimi patientia certamineque animæ ac labore corporis oportet eum, qui orationi diligenter vacare con- tendit, viriliter agere, nihil unquam remittentem de ardore, nec cedentem distractionibus cogita- tionum, aut somno multo, aut desidi torpori, aut inordinatae confusioni actionum temere permista- rum; non utentem turbulentis et indecentibus cla- moribus; aut effluere animum sinentem in quidvis ejusmodi; sed certo et immutabili proposito men- Lis; defigendo se soli patienti stationi, et flexioni genuum; et cohibitis evagationibus longe aber rantis interim mentis. Nihil enim sane prohibet, G quin, nisi diligenter et attente ad orandum paratus quis accedat, nisi turbæ vanarum cogitationum fortiter obsistat, excutiens singulas et dijudicans, flagranti semper desiderio se intime ad Deum ad- movendi, nihil, inquam, obstat, si hæc negliget, quin versutis inhabitantis in ipso malitiæ clam illiciatur artibus : aut efferri se sinendo in contemptum aliorum, comparatione sui cum iis qui perse- verare diu in oratione nequeunt; alio quopiam errore in quen suis eum astuta malitia machinationibus induxerit, corrumpendo præclaram operationem, eamque sic irridendam propinando malo dæmoni. V. Nisi humilitas, charitas, simplicitas et bonitas arcte conglutinent nobis orationem, ipsa oratio, aut potius inane simulacrum orationis, minime sane juvare nos poterit. Neque id de oratione sola dicimus, sed de omni genere arduorum quantum- vis et laboriosorum operum, puta de virginitate, jejunio, vigiliis, psalmodia, ministerio, similibusque D officiis speciosarum plausibiliumque virtutum. In quarum exercitio nisi fructus charitatis, pacis, gaudii, mansuetudinis, humilitatis, quin etiam et simplicitatis sinceritatisque ac fidei ut oportet, longanimitatis quoque ac benevolentiæ in nobis- metipsis experiendo videamus, inutiliter laborave- rimus. Labores siquidem istos spe assequendæ fructuum utilitatis suscipimus. Si ergo post eos in nobis non reperiantur fructus charitatis, superva- canea profecto illa omnis opera fuerit. Ac mihi *I Thess. v, 17. sa Luc. xviii, 1. Matth. xxvΙ, 41.

Γ. Αδιαλείπτως εὔχεσθαι, καὶ προσκαρτερεῖν τῇ εὐχῇ αὐτός τε ὁ θεῖος Απόστολος, καὶ τὸ ὑπὸ τοῦ Κυρίου εἰρημένον διδάσκει, Πόσῳ μᾶλλον, είν πόντος, ποιήσει ἐκδίκησιν ὁ Θεὸς τῶν βοώντων πρὸς αὐτὸν νύκτας καὶ ἡμέρας; καὶ τό· Γρηγο ρεῖτε, καὶ προσεύχεσθε. Δεῖ οὖν πάντοτε προσεύ- χεσθαι, καὶ μὴ ἐκκακεῖν. Ωσπερ δὲ κεφαλαιωδέ στερον ὁ τῇ εὐχῇ προσκαρτερών είλετο ἔργον, οὕτως δ αὐτὸν ἀγῶνα πολύν, καὶ τόνον ἀνένδοτον ἀνέχεσθαι χρή, διὰ τὸ πολλὰ τῇ προσεδρείᾳ τῆς εὐχῆς ὑπεῖναι τὰ τῆς κακίας ἐμπόδια· ὕπνον, ἀκηδίαν, βάρος σώ- ματος, λογισμῶν ἐπιτροπὴν, νοὸς ἀκαταστασίαν, ἔκλυσιν, καὶ τὰ λοιπὰ τῆς κακίας ἐπιτηδεύματα · εἶτα θλίψεις καὶ αὐτῶν τῶν πονηρῶν πνευμάτων επαναστάσεις ἐκθύμως πολεμούντων ἡμῖν καὶ ἀντι- Α καθισταμένων, καὶ προσεγγίζειν τῷ Χριστῷ διειρ- γόντων τὴν μετὰ τὴν ἀλήθειαν τὸν Θεὸν ἀπαύστως ἐπιζητοῦσαν ψυχήν. Δ΄. Πάσῃ σπουδῇ καὶ νήψει, ὑπομονῇ τε καὶ ἀγῶνι ψυχῆς καὶ πόνῳ σώματος, τὸν τῆς εὐχῆς ἐπιμελούμενον ἀνδρίζεσθαι χρή, μὴ ἐκκακούμενον συνεπιδιδόντα ταῖς τῶν λογισμῶν ἐκτροπαῖς, ἢ πολ- λῷ ὕπνῳ, ἢ ἀκηδίᾳ, ἐκλύσει τε καὶ συγχύσει, καὶ ταραχώδεσι καὶ ἀπρεπέσι φωναῖς χρώμενον, ή τισι τοιούτοις ἐπιτρέποντα τὴν διάνοιαν, μόνῃ μὲν ἐκπληροφορούμενον τῇ παραμόνῳ στάσει, κλίσει τε τῶν γονάτων, τὸν δὲ νοῦν μακράν που τῶν γινομένων ἀποπλανώμενον, ἔχοντα. Οὐδὲν γὰρ τὸ κωλύον, ἢ μὴ ἀκριβῶς νήφων παρασκευάζηται, ἐναντιούμενος μὲν τῇ ὕλῃ τῶν περιττών λογισμών, διαβασανίζων δὲ πάντας αὐτοὺς καὶ φιλοκρινῶν, ἐπιποθῶν τε ἀεὶ τὸν Κύριον, ποικίλως ὑπὸ τῆς κακίας κατὰ τὸ ἀφα νὲς δελεάζεσθαι· ἢ καὶ τῶν μήπω τῇ εὐχῇ δυναμέ νων προσκαρτερεῖν κατεπαίρεσθαι, καὶ διὰ τῶν τοιούτων τῆς κακίας μηχανημάτων τὴν καλὴν διαφθεί ρειν ἐργασίαν, καὶ προπίνειν ταύτην τῷ πονηρῷ δαίμονι. Ε΄. Εἰ μὴ ἡ ταπεινοφροσύνη καὶ ἀγάπη, ἡ ἁπλό- της τε καὶ ἀγαθότης κατακολλῶσιν ἡμῖν τὴν εὐχὴν, ἡ εὐχὴ αὕτη, μᾶλλον δὲ τὸ πρόσχημα τῆς εὐχῆς, ἥκιστά γε ἡμᾶς ὠφελεῖν δύναται. Καὶ οὐκ ἐπὶ τῆς εὐχῆς τοῦτο μόνης φαμέν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ παντὸς και μάτου καὶ πόνου, παρθενείας, ἢ νηστείας ἢ ἀγρυπνίας ἢ ψαλμῳδίας, ή διακονίας, ἢ οιασδηποτοῦν ἐργασίας ἀρετῆς ἕνεκεν ἐπιτελουμένης. Εἰ μὴ τοὺς καρποὺς τῆς ἀγάπης, εἰρήνης τε καὶ χαρᾶς, καὶ πραότητος, ταπεινοφροσύνης τε, φημὶ, καὶ ἁπλότητος, καὶ ἀφε- λείας καὶ πίστεως ὡς δέον, μακροθυμίας τε καὶ φιλοφρο σύνης, ἐν ἑαυτοῖς ὁρᾶν ἔχοιμεν, ἐπ᾽ οὐδενὶ χρησίμῳ τὰ τῶν πόνων ὑπέστημεν. Τοὺς γὰρ πόνους διὰ τὴν τῶν καρπῶν ὠφέλειαν ὑπομένειν καταδεχόμεθα τῶν δὲ καρπῶν τῆς ἀγάπης ἐν ἡμῖν μὴ εὑρισκομέ νον, περιττή πάντως ἡ εργασία. Ωστε οὐδὲν οἱ τοιοῦτοι τῶν πέντε μωρῶν διενηνόχασι παρθένων, σ' S. MACARII ÆGYPTII III. Sine intermissione orandum et perseveranter insistendum orationi esse, et divinus Aposto- lus ss, et ipsius Domini oraculum præcipit, dicen- tis : Quanto magis Deus faciet vindictam clamantium ad se die ac nocte *s! Et illud : Vigilate et orate s. Oportet igitur ubique orare : nec unquam conatum remittere. Quanto autem capitalius, qui perseve- rare in oratione decrevit, opus aggressus est, tanto ipsum plus certaminis suscipere, tantoque magis id eum ad extremum perducere oportet, eo quod perseverantia orationis multa objicit impedimenta pravitas, somnum, acediam, pondus corporis, cogi- tationum aversionem, mentis instabilitatem, lan- guorem et reliqua malitiæ studia. Præterea affli- ctiones et ipsorum malorumn dæmonum insultus vehementer impugnantium nos, et omni vi B obstantium, ne appropinquare Christo valeat Deum post veritatem incessanter quærens anima. IV. Omni studio atque vigilantia, longanimi patientia certamineque animæ ac labore corporis oportet eum, qui orationi diligenter vacare con- tendit, viriliter agere, nihil unquam remittentem de ardore, nec cedentem distractionibus cogita- tionum, aut somno multo, aut desidi torpori, aut inordinatae confusioni actionum temere permista- rum; non utentem turbulentis et indecentibus cla- moribus; aut effluere animum sinentem in quidvis ejusmodi; sed certo et immutabili proposito men- Lis; defigendo se soli patienti stationi, et flexioni genuum; et cohibitis evagationibus longe aber rantis interim mentis. Nihil enim sane prohibet, G quin, nisi diligenter et attente ad orandum paratus quis accedat, nisi turbæ vanarum cogitationum fortiter obsistat, excutiens singulas et dijudicans, flagranti semper desiderio se intime ad Deum ad- movendi, nihil, inquam, obstat, si hæc negliget, quin versutis inhabitantis in ipso malitiæ clam illiciatur artibus : aut efferri se sinendo in contemptum aliorum, comparatione sui cum iis qui perse- verare diu in oratione nequeunt; alio quopiam errore in quen suis eum astuta malitia machinationibus induxerit, corrumpendo præclaram operationem, eamque sic irridendam propinando malo dæmoni. V. Nisi humilitas, charitas, simplicitas et bonitas arcte conglutinent nobis orationem, ipsa oratio, aut potius inane simulacrum orationis, minime sane juvare nos poterit. Neque id de oratione sola dicimus, sed de omni genere arduorum quantum- vis et laboriosorum operum, puta de virginitate, jejunio, vigiliis, psalmodia, ministerio, similibusque D officiis speciosarum plausibiliumque virtutum. In quarum exercitio nisi fructus charitatis, pacis, gaudii, mansuetudinis, humilitatis, quin etiam et simplicitatis sinceritatisque ac fidei ut oportet, longanimitatis quoque ac benevolentiæ in nobis- metipsis experiendo videamus, inutiliter laborave- rimus. Labores siquidem istos spe assequendæ fructuum utilitatis suscipimus. Si ergo post eos in nobis non reperiantur fructus charitatis, superva- canea profecto illa omnis opera fuerit. Ac mihi *I Thess. v, 17. sa Luc. xviii, 1. Matth. xxvΙ, 41.

Γ. Αδιαλείπτως εὔχεσθαι, καὶ προσκαρτερεῖν τῇ εὐχῇ αὐτός τε ὁ θεῖος Απόστολος, καὶ τὸ ὑπὸ τοῦ Κυρίου εἰρημένον διδάσκει, Πόσῳ μᾶλλον, είν πόντος, ποιήσει ἐκδίκησιν ὁ Θεὸς τῶν βοώντων πρὸς αὐτὸν νύκτας καὶ ἡμέρας; καὶ τό· Γρηγο ρεῖτε, καὶ προσεύχεσθε. Δεῖ οὖν πάντοτε προσεύ- χεσθαι, καὶ μὴ ἐκκακεῖν. Ωσπερ δὲ κεφαλαιωδέ στερον ὁ τῇ εὐχῇ προσκαρτερών είλετο ἔργον, οὕτως δ αὐτὸν ἀγῶνα πολύν, καὶ τόνον ἀνένδοτον ἀνέχεσθαι χρή, διὰ τὸ πολλὰ τῇ προσεδρείᾳ τῆς εὐχῆς ὑπεῖναι τὰ τῆς κακίας ἐμπόδια· ὕπνον, ἀκηδίαν, βάρος σώ- ματος, λογισμῶν ἐπιτροπὴν, νοὸς ἀκαταστασίαν, ἔκλυσιν, καὶ τὰ λοιπὰ τῆς κακίας ἐπιτηδεύματα · εἶτα θλίψεις καὶ αὐτῶν τῶν πονηρῶν πνευμάτων επαναστάσεις ἐκθύμως πολεμούντων ἡμῖν καὶ ἀντι- Α καθισταμένων, καὶ προσεγγίζειν τῷ Χριστῷ διειρ- γόντων τὴν μετὰ τὴν ἀλήθειαν τὸν Θεὸν ἀπαύστως ἐπιζητοῦσαν ψυχήν. Δ΄. Πάσῃ σπουδῇ καὶ νήψει, ὑπομονῇ τε καὶ ἀγῶνι ψυχῆς καὶ πόνῳ σώματος, τὸν τῆς εὐχῆς ἐπιμελούμενον ἀνδρίζεσθαι χρή, μὴ ἐκκακούμενον συνεπιδιδόντα ταῖς τῶν λογισμῶν ἐκτροπαῖς, ἢ πολ- λῷ ὕπνῳ, ἢ ἀκηδίᾳ, ἐκλύσει τε καὶ συγχύσει, καὶ ταραχώδεσι καὶ ἀπρεπέσι φωναῖς χρώμενον, ή τισι τοιούτοις ἐπιτρέποντα τὴν διάνοιαν, μόνῃ μὲν ἐκπληροφορούμενον τῇ παραμόνῳ στάσει, κλίσει τε τῶν γονάτων, τὸν δὲ νοῦν μακράν που τῶν γινομένων ἀποπλανώμενον, ἔχοντα. Οὐδὲν γὰρ τὸ κωλύον, ἢ μὴ ἀκριβῶς νήφων παρασκευάζηται, ἐναντιούμενος μὲν τῇ ὕλῃ τῶν περιττών λογισμών, διαβασανίζων δὲ πάντας αὐτοὺς καὶ φιλοκρινῶν, ἐπιποθῶν τε ἀεὶ τὸν Κύριον, ποικίλως ὑπὸ τῆς κακίας κατὰ τὸ ἀφα νὲς δελεάζεσθαι· ἢ καὶ τῶν μήπω τῇ εὐχῇ δυναμέ νων προσκαρτερεῖν κατεπαίρεσθαι, καὶ διὰ τῶν τοιούτων τῆς κακίας μηχανημάτων τὴν καλὴν διαφθεί ρειν ἐργασίαν, καὶ προπίνειν ταύτην τῷ πονηρῷ δαίμονι. Ε΄. Εἰ μὴ ἡ ταπεινοφροσύνη καὶ ἀγάπη, ἡ ἁπλό- της τε καὶ ἀγαθότης κατακολλῶσιν ἡμῖν τὴν εὐχὴν, ἡ εὐχὴ αὕτη, μᾶλλον δὲ τὸ πρόσχημα τῆς εὐχῆς, ἥκιστά γε ἡμᾶς ὠφελεῖν δύναται. Καὶ οὐκ ἐπὶ τῆς εὐχῆς τοῦτο μόνης φαμέν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ παντὸς και μάτου καὶ πόνου, παρθενείας, ἢ νηστείας ἢ ἀγρυπνίας ἢ ψαλμῳδίας, ή διακονίας, ἢ οιασδηποτοῦν ἐργασίας ἀρετῆς ἕνεκεν ἐπιτελουμένης. Εἰ μὴ τοὺς καρποὺς τῆς ἀγάπης, εἰρήνης τε καὶ χαρᾶς, καὶ πραότητος, ταπεινοφροσύνης τε, φημὶ, καὶ ἁπλότητος, καὶ ἀφε- λείας καὶ πίστεως ὡς δέον, μακροθυμίας τε καὶ φιλοφρο σύνης, ἐν ἑαυτοῖς ὁρᾶν ἔχοιμεν, ἐπ᾽ οὐδενὶ χρησίμῳ τὰ τῶν πόνων ὑπέστημεν. Τοὺς γὰρ πόνους διὰ τὴν τῶν καρπῶν ὠφέλειαν ὑπομένειν καταδεχόμεθα τῶν δὲ καρπῶν τῆς ἀγάπης ἐν ἡμῖν μὴ εὑρισκομέ νον, περιττή πάντως ἡ εργασία. Ωστε οὐδὲν οἱ τοιοῦτοι τῶν πέντε μωρῶν διενηνόχασι παρθένων, σ' S. MACARII ÆGYPTII III. Sine intermissione orandum et perseveranter insistendum orationi esse, et divinus Aposto- lus ss, et ipsius Domini oraculum præcipit, dicen- tis : Quanto magis Deus faciet vindictam clamantium ad se die ac nocte *s! Et illud : Vigilate et orate s. Oportet igitur ubique orare : nec unquam conatum remittere. Quanto autem capitalius, qui perseve- rare in oratione decrevit, opus aggressus est, tanto ipsum plus certaminis suscipere, tantoque magis id eum ad extremum perducere oportet, eo quod perseverantia orationis multa objicit impedimenta pravitas, somnum, acediam, pondus corporis, cogi- tationum aversionem, mentis instabilitatem, lan- guorem et reliqua malitiæ studia. Præterea affli- ctiones et ipsorum malorumn dæmonum insultus vehementer impugnantium nos, et omni vi B obstantium, ne appropinquare Christo valeat Deum post veritatem incessanter quærens anima. IV. Omni studio atque vigilantia, longanimi patientia certamineque animæ ac labore corporis oportet eum, qui orationi diligenter vacare con- tendit, viriliter agere, nihil unquam remittentem de ardore, nec cedentem distractionibus cogita- tionum, aut somno multo, aut desidi torpori, aut inordinatae confusioni actionum temere permista- rum; non utentem turbulentis et indecentibus cla- moribus; aut effluere animum sinentem in quidvis ejusmodi; sed certo et immutabili proposito men- Lis; defigendo se soli patienti stationi, et flexioni genuum; et cohibitis evagationibus longe aber rantis interim mentis. Nihil enim sane prohibet, G quin, nisi diligenter et attente ad orandum paratus quis accedat, nisi turbæ vanarum cogitationum fortiter obsistat, excutiens singulas et dijudicans, flagranti semper desiderio se intime ad Deum ad- movendi, nihil, inquam, obstat, si hæc negliget, quin versutis inhabitantis in ipso malitiæ clam illiciatur artibus : aut efferri se sinendo in contemptum aliorum, comparatione sui cum iis qui perse- verare diu in oratione nequeunt; alio quopiam errore in quen suis eum astuta malitia machinationibus induxerit, corrumpendo præclaram operationem, eamque sic irridendam propinando malo dæmoni. V. Nisi humilitas, charitas, simplicitas et bonitas arcte conglutinent nobis orationem, ipsa oratio, aut potius inane simulacrum orationis, minime sane juvare nos poterit. Neque id de oratione sola dicimus, sed de omni genere arduorum quantum- vis et laboriosorum operum, puta de virginitate, jejunio, vigiliis, psalmodia, ministerio, similibusque D officiis speciosarum plausibiliumque virtutum. In quarum exercitio nisi fructus charitatis, pacis, gaudii, mansuetudinis, humilitatis, quin etiam et simplicitatis sinceritatisque ac fidei ut oportet, longanimitatis quoque ac benevolentiæ in nobis- metipsis experiendo videamus, inutiliter laborave- rimus. Labores siquidem istos spe assequendæ fructuum utilitatis suscipimus. Si ergo post eos in nobis non reperiantur fructus charitatis, superva- canea profecto illa omnis opera fuerit. Ac mihi *I Thess. v, 17. sa Luc. xviii, 1. Matth. xxvΙ, 41.

αἵτινες διὰ τὸ μὴ ἐντεῦθεν ἔχειν ἐν ταῖς καρδίαις τὸ πνευματικὸν ἔλαιον, ὅπερ τῶν εἰρημένων ἐστὶν ἀρετῶν ἡ διὰ τοῦ Πνεύματος ἐνέργεια, μωραί τε ὠνομάσθησαν, καὶ τοῦ βασιλικοῦ νυμφῶνος ἐλεεινῶς ἀπεκλείσθησαν, μηδὲν τοῦ παρθενίας ἀπονάμεναι καμάτου. Ωσπερ γὰρ ἐν τῇ τῆς ἀμπέλου γεωργία, πᾶσα ἐπιμέλεια καὶ πόνος διὰ τὴν τῶν καρπῶν ἐλπίδα προκαταβάλλεται· καρπῶν δὲ μὴ γεωργη- θέντων, εἰκαία πάντων ἡ ἐργασία δείκνυται · οὕτως, εἰ μὴ διὰ τῆς ἐνεργείας τοῦ Πνεύματος καρπούς ἀγάπης, καὶ εἰρήνης καὶ χαρᾶς καὶ τῶν λοιπῶν, ὧν ὁ ᾿Απόστολος ἀπηρίθμησεν, ἐν ἑαυτοῖς ἴδοιμεν, καὶ τοῦτο κατὰ πληροφορίαν πᾶσαν καὶ πνευματικὴν αἴσθησιν διομολογεῖν ἔχοιμεν, περιττὸς ὁ τῆς παρθε- νίας, εὐχῆς τε καὶ ψαλμῳδίας, νηστείας καὶ ἀγρυ- πνίας χάματος ἀποδείκνυται. Οἱ μὲν γὰρ πόνοι οὗτοι καὶ κάματοι τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος ἐπ᾿ ἐλπίδι πνευματικῶν καρπῶν, ὥσπερ ἔφημεν, ἐπιτελεῖσθαι ὀφείλουσιν· ἡ δ' ἐν ταῖς ἀρεταῖς καρποφορία, ἀπό λαυσίς ἐστι πνευματική μεθ᾿ ἡδονῆς ἀφθάρτου ἐν καρδίαις πισταῖς τε καὶ ταπειναῖς, ὑπὸ τοῦ Πνεύ ματος ἀποῤῥήτως ἐνεργουμένη · ὥστε οἱ πόνοι καὶ οἱ κάματοι, καθώς εἰσι πόνοι, φημὶ, καὶ κάματοι λογι- ζέσθωσαν, καὶ οἱ καρποί, καρποί. Εἰ δέ τις διὰ γνώσεως ενδείας τὴν ἐργασίαν αὐτοῦ καὶ τὸν κάμα τον καρποὺς τοῦ Πνεύματος εἶναι νομίσει, μὴ ἀγνοῶν φαίνεται ψυχαγωγεῖν ἑαυτὸν παρακρουόμενος, καὶ μεγάλων όντως καρπῶν τοῦ Πνεύματος, διὰ τὸ οὕτως ἔχειν, ἀποστερῶν. Γ'. Ωσπερ ὁ τῇ ἁμαρτίᾳ ὅλον ἑαυτὸν ἔκδοτον παρασχόμενος, τὰ παρὰ φύσιν πάθη τῆς ἀτιμίας, τουτέστιν ἀσέλγειαν, πορνείαν, πλεονεξίαν, μίσος, καὶ δόλον, καὶ τὰ λοιπὰ τῆς κακίας ἐπιτηδεύματα ἐν ἀπολαύσει καὶ ἡδονῇ ὡς φυσικὰ καταπράττεται· οὕτως ὁ ἐν ἀληθείᾳ καὶ τελειότητι Χριστιανὸς ὢν, τὰς ἀρετὰς πάσας, καὶ τοὺς καρποὺς τοῦ Πνεύματος ἅπαντας τοὺς ὑπὲρ τὴν φύσιν, τὴν ἀγάπην δηλονότι καὶ τὴν εἰρήνην, τὴν ὑπομονὴν, τὴν πίστιν, καὶ τὴν ταπείνωσιν, καὶ πᾶν τὸ χρυσοῦν ὄντως γένος τῆς ἀρε τῆς, ἐν ἀπολαύσει πολλῇ καὶ ἡδονῇ πνευματικῇ, ἀπο- νητὶ λοιπὸν καὶ ῥᾳδίως ὡς φυσικὰ μέτεισιν· οὐκ ἔτι πρὸς τὰ πάθη τῆς κακίας διαμαχόμενος ἅτε τελείως ἀπὸ Κυρίου λελυτρωμένος, καὶ ἀπὸ τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος τὴν ἐντελῆ τοῦ Χριστοῦ εἰρήνην καὶ ἀγαλλίασιν ἐν τῇ καρδίᾳ δεξάμενος. Οὗτός ἐστιν ὁ κολληθεὶς τῷ Κυρίῳ, καὶ γενόμενος εἰς ἐν πνεῦμα. Ζ΄. Τοὺς μήπω δυναμένους ἄκρως τῷ τῆς ψυχῆς ἔρωτι διὰ νηπιότητα ἑαυτοὺς ἐπιτρέπειν· τούτους τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἀδελφῶν μετ᾿ εὐλαβείας καὶ πίστεως, φόβου τε θείου, καταδέξασθαι χρή, ὡς Θεοῦ ἐντολῇ, καὶ ὡς πνευματικῷ πράγματι διακο- νουμένους· ἀλλ' οὐχ ὡς παρ' ἀνθρώπων μισθὸν, ἢ τιμὴν, καὶ εὐχαριστίαν προσδοκωμένους· μηδὲ δόν- τας χώραν όλως γογγυσμῷ, ἢ ὑψηλοφροσύνῃ, ἢ ἀμελείᾳ καὶ χαυνότητι· ὡς μὴ τὸ ἀγαθὸν τοῦτο ἔργον σπιλοῦσθαι καὶ παραφθείρεσθαι, διὰ δὲ τῆς 22. LIBER DE ORATIONE. A videntur homines ejusmodi a quinque fatuis in B nullo differre virginibus, quæ idcirco, quod domo allatum in suis cordibus non habuerunt spirituale oleum, quod est modo memoratarum, quæ per Spiritum exercetur, operatio virtutum, et fatua- ruin nomenclatione traductæ sunt, et regio thala- mo miserabiliter excluse, nullum nactæ operæ pretium custoditæ laboriose virginitatis. Sicut enim in vieæ cultura omnis diligentia et labor, fructuum unice speratorum causa impenditur; unde iis non provenientibus, frustranea tota ista fuisse contentio monstratur; ita nisi per operan- tem in nobis Spiritum fructus charitatis, pacis, gaudii, et illos reliquos enumeratos ab Apostolo in nobis ipsis videamus ** ; et hoc omni experi- mentali evidentia, sensusque convictione spiri- tualis plane persuasum fateri ac profiteri valea- mus, irritus et utilitate cassus omnis virginitatis, orationis et psalmodiæ, jejunii et vigiliarum de- prehenditur labor. Illi enim animæ et corporis labores spe spiritualium fructuum perfici debent, uti diximus. In virtutibus autem quæ dicitur fru- clificatio, fruitio est spiritualis cum voluptate in- corruptibili, in cordibus fide ac humilitate præ- ditis a Spiritu clam ineffabiliter effecta. Seorsim itaque reputentur et labores et fructus, prout in se divisim sunt. Si quis vero per cognitionis deſe- clum, propriam operationem et laborem, fructus Spiritus esse crediderit, is per ignorantiam vide- tur se ipsum lactare et decipere, ac, dum ita se adulatione noxia habet, vere magnis - semet- ipsun Spiritus fructibus privare. VI. Ut qui peccato totum se ipsum deditum exhibet, naturam inhonorantes ignominiæ pas- G siones, hoc est impudicitiam, fornicationem, ava- C ritiam, odium, dolum, et reliqua malitiae studia cum fruitione ac voluptate tanquam naturalia exercet; sic qui vere ac perfecte Christianus est, virtutes omnes et fructus Spiritus, qui supra ma- turam sunt, videlicet, charitatem, pacem, patien- tiam, βdem, humilitatem, et omne genus vere au- reum virtutis, jucunditate multa et voluptate spi- rituali, de cætero sine labore ac facile, ut naturalia exsequitur; non jam contra passiones nequitia depugnans; utpote qui perfecte a Domiho liberatus, et a bono Spiritu plenam absolutamque Christi pacem et exsultationem in corde adeptus sit. Talis est intime atque individue Domino adhærens, et p in unum cum eo coalitus spiritum. ss Gal. v, D VII. Illis, qui nondum valent ob ruditatem velut quamdam infantiæ, se totos addicere amori summo animæ nisu exercendo, convenit, se ipsos impen- dere ministerio fratrum, sedulo illud ac cum fide timoreque divino amplectendo, tanquam Dei man- dato in negotio spirituali obsequentes; non autem ab hominibus mercedem, aut honorem, aut gra- tiarum actionem exspectantes; nec dantes locum omnino ullum murmurationi, superbiæ, negligentiæ et torpori; ne bonum istud opus maculari aut

αἵτινες διὰ τὸ μὴ ἐντεῦθεν ἔχειν ἐν ταῖς καρδίαις τὸ πνευματικὸν ἔλαιον, ὅπερ τῶν εἰρημένων ἐστὶν ἀρετῶν ἡ διὰ τοῦ Πνεύματος ἐνέργεια, μωραί τε ὠνομάσθησαν, καὶ τοῦ βασιλικοῦ νυμφῶνος ἐλεεινῶς ἀπεκλείσθησαν, μηδὲν τοῦ παρθενίας ἀπονάμεναι καμάτου. Ωσπερ γὰρ ἐν τῇ τῆς ἀμπέλου γεωργία, πᾶσα ἐπιμέλεια καὶ πόνος διὰ τὴν τῶν καρπῶν ἐλπίδα προκαταβάλλεται· καρπῶν δὲ μὴ γεωργη- θέντων, εἰκαία πάντων ἡ ἐργασία δείκνυται · οὕτως, εἰ μὴ διὰ τῆς ἐνεργείας τοῦ Πνεύματος καρπούς ἀγάπης, καὶ εἰρήνης καὶ χαρᾶς καὶ τῶν λοιπῶν, ὧν ὁ ᾿Απόστολος ἀπηρίθμησεν, ἐν ἑαυτοῖς ἴδοιμεν, καὶ τοῦτο κατὰ πληροφορίαν πᾶσαν καὶ πνευματικὴν αἴσθησιν διομολογεῖν ἔχοιμεν, περιττὸς ὁ τῆς παρθε- νίας, εὐχῆς τε καὶ ψαλμῳδίας, νηστείας καὶ ἀγρυ- πνίας χάματος ἀποδείκνυται. Οἱ μὲν γὰρ πόνοι οὗτοι καὶ κάματοι τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος ἐπ᾿ ἐλπίδι πνευματικῶν καρπῶν, ὥσπερ ἔφημεν, ἐπιτελεῖσθαι ὀφείλουσιν· ἡ δ' ἐν ταῖς ἀρεταῖς καρποφορία, ἀπό λαυσίς ἐστι πνευματική μεθ᾿ ἡδονῆς ἀφθάρτου ἐν καρδίαις πισταῖς τε καὶ ταπειναῖς, ὑπὸ τοῦ Πνεύ ματος ἀποῤῥήτως ἐνεργουμένη · ὥστε οἱ πόνοι καὶ οἱ κάματοι, καθώς εἰσι πόνοι, φημὶ, καὶ κάματοι λογι- ζέσθωσαν, καὶ οἱ καρποί, καρποί. Εἰ δέ τις διὰ γνώσεως ενδείας τὴν ἐργασίαν αὐτοῦ καὶ τὸν κάμα τον καρποὺς τοῦ Πνεύματος εἶναι νομίσει, μὴ ἀγνοῶν φαίνεται ψυχαγωγεῖν ἑαυτὸν παρακρουόμενος, καὶ μεγάλων όντως καρπῶν τοῦ Πνεύματος, διὰ τὸ οὕτως ἔχειν, ἀποστερῶν. Γ'. Ωσπερ ὁ τῇ ἁμαρτίᾳ ὅλον ἑαυτὸν ἔκδοτον παρασχόμενος, τὰ παρὰ φύσιν πάθη τῆς ἀτιμίας, τουτέστιν ἀσέλγειαν, πορνείαν, πλεονεξίαν, μίσος, καὶ δόλον, καὶ τὰ λοιπὰ τῆς κακίας ἐπιτηδεύματα ἐν ἀπολαύσει καὶ ἡδονῇ ὡς φυσικὰ καταπράττεται· οὕτως ὁ ἐν ἀληθείᾳ καὶ τελειότητι Χριστιανὸς ὢν, τὰς ἀρετὰς πάσας, καὶ τοὺς καρποὺς τοῦ Πνεύματος ἅπαντας τοὺς ὑπὲρ τὴν φύσιν, τὴν ἀγάπην δηλονότι καὶ τὴν εἰρήνην, τὴν ὑπομονὴν, τὴν πίστιν, καὶ τὴν ταπείνωσιν, καὶ πᾶν τὸ χρυσοῦν ὄντως γένος τῆς ἀρε τῆς, ἐν ἀπολαύσει πολλῇ καὶ ἡδονῇ πνευματικῇ, ἀπο- νητὶ λοιπὸν καὶ ῥᾳδίως ὡς φυσικὰ μέτεισιν· οὐκ ἔτι πρὸς τὰ πάθη τῆς κακίας διαμαχόμενος ἅτε τελείως ἀπὸ Κυρίου λελυτρωμένος, καὶ ἀπὸ τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος τὴν ἐντελῆ τοῦ Χριστοῦ εἰρήνην καὶ ἀγαλλίασιν ἐν τῇ καρδίᾳ δεξάμενος. Οὗτός ἐστιν ὁ κολληθεὶς τῷ Κυρίῳ, καὶ γενόμενος εἰς ἐν πνεῦμα. Ζ΄. Τοὺς μήπω δυναμένους ἄκρως τῷ τῆς ψυχῆς ἔρωτι διὰ νηπιότητα ἑαυτοὺς ἐπιτρέπειν· τούτους τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἀδελφῶν μετ᾿ εὐλαβείας καὶ πίστεως, φόβου τε θείου, καταδέξασθαι χρή, ὡς Θεοῦ ἐντολῇ, καὶ ὡς πνευματικῷ πράγματι διακο- νουμένους· ἀλλ' οὐχ ὡς παρ' ἀνθρώπων μισθὸν, ἢ τιμὴν, καὶ εὐχαριστίαν προσδοκωμένους· μηδὲ δόν- τας χώραν όλως γογγυσμῷ, ἢ ὑψηλοφροσύνῃ, ἢ ἀμελείᾳ καὶ χαυνότητι· ὡς μὴ τὸ ἀγαθὸν τοῦτο ἔργον σπιλοῦσθαι καὶ παραφθείρεσθαι, διὰ δὲ τῆς 22. LIBER DE ORATIONE. A videntur homines ejusmodi a quinque fatuis in B nullo differre virginibus, quæ idcirco, quod domo allatum in suis cordibus non habuerunt spirituale oleum, quod est modo memoratarum, quæ per Spiritum exercetur, operatio virtutum, et fatua- ruin nomenclatione traductæ sunt, et regio thala- mo miserabiliter excluse, nullum nactæ operæ pretium custoditæ laboriose virginitatis. Sicut enim in vieæ cultura omnis diligentia et labor, fructuum unice speratorum causa impenditur; unde iis non provenientibus, frustranea tota ista fuisse contentio monstratur; ita nisi per operan- tem in nobis Spiritum fructus charitatis, pacis, gaudii, et illos reliquos enumeratos ab Apostolo in nobis ipsis videamus ** ; et hoc omni experi- mentali evidentia, sensusque convictione spiri- tualis plane persuasum fateri ac profiteri valea- mus, irritus et utilitate cassus omnis virginitatis, orationis et psalmodiæ, jejunii et vigiliarum de- prehenditur labor. Illi enim animæ et corporis labores spe spiritualium fructuum perfici debent, uti diximus. In virtutibus autem quæ dicitur fru- clificatio, fruitio est spiritualis cum voluptate in- corruptibili, in cordibus fide ac humilitate præ- ditis a Spiritu clam ineffabiliter effecta. Seorsim itaque reputentur et labores et fructus, prout in se divisim sunt. Si quis vero per cognitionis deſe- clum, propriam operationem et laborem, fructus Spiritus esse crediderit, is per ignorantiam vide- tur se ipsum lactare et decipere, ac, dum ita se adulatione noxia habet, vere magnis - semet- ipsun Spiritus fructibus privare. VI. Ut qui peccato totum se ipsum deditum exhibet, naturam inhonorantes ignominiæ pas- G siones, hoc est impudicitiam, fornicationem, ava- C ritiam, odium, dolum, et reliqua malitiae studia cum fruitione ac voluptate tanquam naturalia exercet; sic qui vere ac perfecte Christianus est, virtutes omnes et fructus Spiritus, qui supra ma- turam sunt, videlicet, charitatem, pacem, patien- tiam, βdem, humilitatem, et omne genus vere au- reum virtutis, jucunditate multa et voluptate spi- rituali, de cætero sine labore ac facile, ut naturalia exsequitur; non jam contra passiones nequitia depugnans; utpote qui perfecte a Domiho liberatus, et a bono Spiritu plenam absolutamque Christi pacem et exsultationem in corde adeptus sit. Talis est intime atque individue Domino adhærens, et p in unum cum eo coalitus spiritum. ss Gal. v, D VII. Illis, qui nondum valent ob ruditatem velut quamdam infantiæ, se totos addicere amori summo animæ nisu exercendo, convenit, se ipsos impen- dere ministerio fratrum, sedulo illud ac cum fide timoreque divino amplectendo, tanquam Dei man- dato in negotio spirituali obsequentes; non autem ab hominibus mercedem, aut honorem, aut gra- tiarum actionem exspectantes; nec dantes locum omnino ullum murmurationi, superbiæ, negligentiæ et torpori; ne bonum istud opus maculari aut

αἵτινες διὰ τὸ μὴ ἐντεῦθεν ἔχειν ἐν ταῖς καρδίαις τὸ πνευματικὸν ἔλαιον, ὅπερ τῶν εἰρημένων ἐστὶν ἀρετῶν ἡ διὰ τοῦ Πνεύματος ἐνέργεια, μωραί τε ὠνομάσθησαν, καὶ τοῦ βασιλικοῦ νυμφῶνος ἐλεεινῶς ἀπεκλείσθησαν, μηδὲν τοῦ παρθενίας ἀπονάμεναι καμάτου. Ωσπερ γὰρ ἐν τῇ τῆς ἀμπέλου γεωργία, πᾶσα ἐπιμέλεια καὶ πόνος διὰ τὴν τῶν καρπῶν ἐλπίδα προκαταβάλλεται· καρπῶν δὲ μὴ γεωργη- θέντων, εἰκαία πάντων ἡ ἐργασία δείκνυται · οὕτως, εἰ μὴ διὰ τῆς ἐνεργείας τοῦ Πνεύματος καρπούς ἀγάπης, καὶ εἰρήνης καὶ χαρᾶς καὶ τῶν λοιπῶν, ὧν ὁ ᾿Απόστολος ἀπηρίθμησεν, ἐν ἑαυτοῖς ἴδοιμεν, καὶ τοῦτο κατὰ πληροφορίαν πᾶσαν καὶ πνευματικὴν αἴσθησιν διομολογεῖν ἔχοιμεν, περιττὸς ὁ τῆς παρθε- νίας, εὐχῆς τε καὶ ψαλμῳδίας, νηστείας καὶ ἀγρυ- πνίας χάματος ἀποδείκνυται. Οἱ μὲν γὰρ πόνοι οὗτοι καὶ κάματοι τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος ἐπ᾿ ἐλπίδι πνευματικῶν καρπῶν, ὥσπερ ἔφημεν, ἐπιτελεῖσθαι ὀφείλουσιν· ἡ δ' ἐν ταῖς ἀρεταῖς καρποφορία, ἀπό λαυσίς ἐστι πνευματική μεθ᾿ ἡδονῆς ἀφθάρτου ἐν καρδίαις πισταῖς τε καὶ ταπειναῖς, ὑπὸ τοῦ Πνεύ ματος ἀποῤῥήτως ἐνεργουμένη · ὥστε οἱ πόνοι καὶ οἱ κάματοι, καθώς εἰσι πόνοι, φημὶ, καὶ κάματοι λογι- ζέσθωσαν, καὶ οἱ καρποί, καρποί. Εἰ δέ τις διὰ γνώσεως ενδείας τὴν ἐργασίαν αὐτοῦ καὶ τὸν κάμα τον καρποὺς τοῦ Πνεύματος εἶναι νομίσει, μὴ ἀγνοῶν φαίνεται ψυχαγωγεῖν ἑαυτὸν παρακρουόμενος, καὶ μεγάλων όντως καρπῶν τοῦ Πνεύματος, διὰ τὸ οὕτως ἔχειν, ἀποστερῶν. Γ'. Ωσπερ ὁ τῇ ἁμαρτίᾳ ὅλον ἑαυτὸν ἔκδοτον παρασχόμενος, τὰ παρὰ φύσιν πάθη τῆς ἀτιμίας, τουτέστιν ἀσέλγειαν, πορνείαν, πλεονεξίαν, μίσος, καὶ δόλον, καὶ τὰ λοιπὰ τῆς κακίας ἐπιτηδεύματα ἐν ἀπολαύσει καὶ ἡδονῇ ὡς φυσικὰ καταπράττεται· οὕτως ὁ ἐν ἀληθείᾳ καὶ τελειότητι Χριστιανὸς ὢν, τὰς ἀρετὰς πάσας, καὶ τοὺς καρποὺς τοῦ Πνεύματος ἅπαντας τοὺς ὑπὲρ τὴν φύσιν, τὴν ἀγάπην δηλονότι καὶ τὴν εἰρήνην, τὴν ὑπομονὴν, τὴν πίστιν, καὶ τὴν ταπείνωσιν, καὶ πᾶν τὸ χρυσοῦν ὄντως γένος τῆς ἀρε τῆς, ἐν ἀπολαύσει πολλῇ καὶ ἡδονῇ πνευματικῇ, ἀπο- νητὶ λοιπὸν καὶ ῥᾳδίως ὡς φυσικὰ μέτεισιν· οὐκ ἔτι πρὸς τὰ πάθη τῆς κακίας διαμαχόμενος ἅτε τελείως ἀπὸ Κυρίου λελυτρωμένος, καὶ ἀπὸ τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος τὴν ἐντελῆ τοῦ Χριστοῦ εἰρήνην καὶ ἀγαλλίασιν ἐν τῇ καρδίᾳ δεξάμενος. Οὗτός ἐστιν ὁ κολληθεὶς τῷ Κυρίῳ, καὶ γενόμενος εἰς ἐν πνεῦμα. Ζ΄. Τοὺς μήπω δυναμένους ἄκρως τῷ τῆς ψυχῆς ἔρωτι διὰ νηπιότητα ἑαυτοὺς ἐπιτρέπειν· τούτους τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἀδελφῶν μετ᾿ εὐλαβείας καὶ πίστεως, φόβου τε θείου, καταδέξασθαι χρή, ὡς Θεοῦ ἐντολῇ, καὶ ὡς πνευματικῷ πράγματι διακο- νουμένους· ἀλλ' οὐχ ὡς παρ' ἀνθρώπων μισθὸν, ἢ τιμὴν, καὶ εὐχαριστίαν προσδοκωμένους· μηδὲ δόν- τας χώραν όλως γογγυσμῷ, ἢ ὑψηλοφροσύνῃ, ἢ ἀμελείᾳ καὶ χαυνότητι· ὡς μὴ τὸ ἀγαθὸν τοῦτο ἔργον σπιλοῦσθαι καὶ παραφθείρεσθαι, διὰ δὲ τῆς 22. LIBER DE ORATIONE. A videntur homines ejusmodi a quinque fatuis in B nullo differre virginibus, quæ idcirco, quod domo allatum in suis cordibus non habuerunt spirituale oleum, quod est modo memoratarum, quæ per Spiritum exercetur, operatio virtutum, et fatua- ruin nomenclatione traductæ sunt, et regio thala- mo miserabiliter excluse, nullum nactæ operæ pretium custoditæ laboriose virginitatis. Sicut enim in vieæ cultura omnis diligentia et labor, fructuum unice speratorum causa impenditur; unde iis non provenientibus, frustranea tota ista fuisse contentio monstratur; ita nisi per operan- tem in nobis Spiritum fructus charitatis, pacis, gaudii, et illos reliquos enumeratos ab Apostolo in nobis ipsis videamus ** ; et hoc omni experi- mentali evidentia, sensusque convictione spiri- tualis plane persuasum fateri ac profiteri valea- mus, irritus et utilitate cassus omnis virginitatis, orationis et psalmodiæ, jejunii et vigiliarum de- prehenditur labor. Illi enim animæ et corporis labores spe spiritualium fructuum perfici debent, uti diximus. In virtutibus autem quæ dicitur fru- clificatio, fruitio est spiritualis cum voluptate in- corruptibili, in cordibus fide ac humilitate præ- ditis a Spiritu clam ineffabiliter effecta. Seorsim itaque reputentur et labores et fructus, prout in se divisim sunt. Si quis vero per cognitionis deſe- clum, propriam operationem et laborem, fructus Spiritus esse crediderit, is per ignorantiam vide- tur se ipsum lactare et decipere, ac, dum ita se adulatione noxia habet, vere magnis - semet- ipsun Spiritus fructibus privare. VI. Ut qui peccato totum se ipsum deditum exhibet, naturam inhonorantes ignominiæ pas- G siones, hoc est impudicitiam, fornicationem, ava- C ritiam, odium, dolum, et reliqua malitiae studia cum fruitione ac voluptate tanquam naturalia exercet; sic qui vere ac perfecte Christianus est, virtutes omnes et fructus Spiritus, qui supra ma- turam sunt, videlicet, charitatem, pacem, patien- tiam, βdem, humilitatem, et omne genus vere au- reum virtutis, jucunditate multa et voluptate spi- rituali, de cætero sine labore ac facile, ut naturalia exsequitur; non jam contra passiones nequitia depugnans; utpote qui perfecte a Domiho liberatus, et a bono Spiritu plenam absolutamque Christi pacem et exsultationem in corde adeptus sit. Talis est intime atque individue Domino adhærens, et p in unum cum eo coalitus spiritum. ss Gal. v, D VII. Illis, qui nondum valent ob ruditatem velut quamdam infantiæ, se totos addicere amori summo animæ nisu exercendo, convenit, se ipsos impen- dere ministerio fratrum, sedulo illud ac cum fide timoreque divino amplectendo, tanquam Dei man- dato in negotio spirituali obsequentes; non autem ab hominibus mercedem, aut honorem, aut gra- tiarum actionem exspectantes; nec dantes locum omnino ullum murmurationi, superbiæ, negligentiæ et torpori; ne bonum istud opus maculari aut

Α εὐλαβείας μᾶλλον, καὶ τοῦ φόβου, καὶ τῆς χαρᾶς εὐπρόσδεκτον τῷ Θεῷ γίνεσθαι. Η'. Τοσαύτῃ φιλανθρωπίᾳ καὶ ἀγαθότητι (ἢ τῶν θείων σπλάγχνων περὶ ἡμᾶς!) συγκατέβη τοῖς ἀν- θρώποις ὁ Κύριος, τοῦτο πραγματευόμενος, τὸ μη- δένα ἔργου ἀγαθοῦ μισθὸν παριδεῖν· ἀλλ᾿ ἀπὸ τῶν μικρῶν ἐπὶ τὰς μείζους τῶν ἀρετῶν, πάντας ἀναγα- γεῖν· τὸ μηδὲ ποτήριον ψυχροῦ ὕδατος ἀποστερεῖν ἀντιδόσεως. Εἴρηκε γάρ "Ος ἂν ποτίσῃ ποτήριον ψυχροῦ μόνον εἰς ὄνομα μαθητοῦ, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐ μὴ ἀπολέσει τὴν μισθὸν αὐτοῦ· καὶ αὖθις· Ἐφ' ὅσον ἐνὶ τοῦτο ἐποιήσατε, ἐμοὶ ἐποιήσατε. Μόνον κατὰ Θεὸν τὸ γινόμενον, καὶ μὴ κατὰ δίξαν γινέσθω. προσέθηκε γάρ μόνον εἰς • Β όνομα μαθητοῦ· τουτέστι φόβῳ καὶ ἀγάπῃ Χριστοῦ· τοῖς γὰρ ἐπιδεικτικῶς τὸ ἀγαθὸν μετιοῦσι καὶ μεμφόμενος ὁ Κύριος, ἀποφάσει βεβαίᾳ τὸν λόγον ἀσφαλιζόμενος ἐπάγει, λέγων· 'Αμὴν λέγω ὑμῖν· ἀπέχουσι τὸν μισθὸν αὐτῶν. Θ'. Ἡ ἁπλότης πρὸ τῶν ἄλλων καὶ ἡ ἀφέλεια καὶ ἡ πρὸς ἀλλήλους ἀγάπη, καὶ χαρὰ, καὶ ταπεί νωσις, ἐκ παντὸς τρόπου, ὥσπερ τις θεμέλιος ὑπο- βεβλήσθωσαν ἐν τῇ ἀδελφότητι, ἵνα μὴ ἀλλήλων κατεπαιρόμενοι, καὶ καταγογγύζοντες, ἀνόνητον τὸν κάματον ἀποδείξωμεν. Καὶ μήτε ὁἀδιαλείπτως προσ- καρτερῶν ταῖς εὐχαῖς, τοῦ μὴ οὕτω ποιεῖν δυναμέ νου κατεπαιρέσθω· μήτε ὁ τῇ διακονία ἑαυτὸν ἐκδιδοὺς, τοῦ τῇ προσευχῇ σχολάζοντος καταγογγυ ζέτω· ὡς εἴ γε μετὰ τοιαύτης απλότητός τε καὶ διαθέσεως ἀλλήλοις προσφέροιντο, γίνηται τὸ περίς- τευμα τῶν ταῖς εὐχαῖς ἐμπαραμενόντων, ἐπὶ τὸ ὑστέρημα τῶν διακονούντων· καὶ αὖθις τὸ τῶν διακονούντων περίσσευμα ἐπὶ τὸ ὑστέρημα τῶν ταῖς εὐχαῖς σχολαζόντων· καὶ οὕτω μᾶλλον ἢ ἰσότης, κατὰ τὸ εἰρημένον, φαίνηται σωζομένη· ὡς, τὸ πολὺ οὐκ ἐπλεόνασε· καὶ ὡς τὸ, τὸ ὀλίγον οὐκ ἠλαττόνησεν. Ι. Τότε γίνεται τὸ τοῦ Θεοῦ θέλημα ὡς ἐν οὐρα νῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, ὅταν μή, ὥσπερ είρηται, ἀλ λήλων κατεπαιρώμεθα, ὅταν μή μόνον ζήλου χωρίς ἀλλὰ καὶ ἁπλότητος ἐν μετοχῇ καὶ ἀγάπης, εἰρήνης τε καὶ χαρᾶς συνημμένοι ὦμεν, ἀλλήλοις τὴν τοῦ πλησίον προκοπὴν ἰδίαν, ὡς δέον, καὶ τὴν ἐκείνου Ει : Εt ὑστέρησιν ζημίαν ἑαυτῶν λογιζόμενοι, καὶ τῇ εὐχῃ οκνηρὸς, καὶ τῇ διακονίᾳ τῶν ἀδελφῶν καὶ ἐν ἑτέρα δή τινι, ἔργῳ τῷ κατὰ Θεὸν γινομένω χαύνως καὶ ἀμελῶς διακείμενος, οὗτος ἀπὸ τοῦ ᾿Αποστόλου ἀργὸς διαρρήδην καλούμενος, αὐτοῦ τοῦ ἄρτου ἀνάξιος εἶναι καταψηφίζεται· εἴρηκε γάρ· 'Ο δὲ ἀργὸς μηδὲ ἐσθιέτω· καὶ ἀλλαχοῦ· Τοὺς δὲ ἀργοὺς καὶ ὁ Θεὸς μισεῖ. καὶ, Ὁ ἀργὸς οὐδὲ πιστὸς εἶναι δύναται. Καὶ Σοφία· Πολλὴν κακίαν, ἔφη, ἐδίδαξεν ἡ αργία. Προσήκει τοιγαροῦν ἕκαστον ὁποῖον δήποτε ἔργον κατὰ Θεὸν γινόμενον καρποφορεῖν, καὶ σπου S. MACARII ÆGYPTII corrumpi contingat : sed per pietatem potius impi- gram cum Dei timore et alacri latitia conjunctam, gratum idem acceptumque Deo fiat. VIII. Tanta humanitate et bonitate (o divinæ in nos misericordiæ viscera !) demisit se ad con- sulendum hominibus Dominus, ut sedulo hoc agat, ne quisquam boni operis mercede per suam incu- riam fraudetur; sed a parvis ad majores virtutes cunctos quasi quibusdam gradibus provehat, ita ut ne porrectio quidem calicis aquæ frigidæ mercede caritura sit. Dixit enim: Qui dederit calicem aquæ frigida tantum in nomine discipuli, amen dico vobis, non perdet mercedem suam *. Et rursus : In quan- tum uni hoc fecistis, mihi fecistis s. Dummodo se- cundum Deum fiat, quod fit; et non propter lau- dem humanam lat; adjunxit enim : Tantum in nomine discipuli, hoc est, ex reverentia et amore Christi. Nam iis, qui ostentationis gratia rem bo- nam exsequuntur, reprehendens Dominus, et asse- veratione certa sententiam confirmans, subjungit di- cens: Amen dico vobis: receperunt mercedem suCHN IX. Simplicitas ante alia, et mutua charitas, et gaudium, et humilitas omnino tanquam funda- mentum substernantur in fraternitate, ne super nos invicem elati, et unus de alio murmurantes, inutilem nobis laborem eliciamus. Ergo nec qui sine intermissione perdurat in orationibus, ideo se per arrogantiam extollat supra eum, qui hoc facere non potest; neque qui ministerio se addixit, de illo, qui orationi vacat, umirniurel. Etenim si ejusmodi simpliciter ac bona dispositione animi erga se invicem affecti fuerint, quod abundat in perseveranter orantibus, redundabit in supple- mentum ejus, quod ministrantibus deest : vicis- simque si quid lucrabuntur ministrantes, explebit in quo deficient attenti orationibus. Ex qua com- pensatione æqualitas magis videtur conservari posse, congrue ad illud : Neque qui multum habuit, abundavit, neque qui parum, defectum sensit 5. • B • X. Tunc fit Dei voluntas sicut in cœlo et in terra ", quando, ut dictum est, nos nobis invicem non prætulerimus; quando non solum sine æmu- latione, sed et cum mutua exhibitione simplicitatis et charitatis, alacritatisque lætæ connexi invicem fuerimus, unoquoque sui vicissim proximi profe- D ctum velut proprium, quemadmodum par est; si- militerque alterius defectum, jacturam propriam reputante : cæterum in oratione piger, quique in ministerio fratrum aut opere alio, quod secundum Deum fit, languide et negligenter versatus, ac ab Apostolo piger diserte vocatus, ipso quoque pane indignus pronuntiatur. Dixit enim : Qui non labo- rat, nec manducet " : Et alibi : Pigros autem Deus edit. Piger nec fidelis esse potest. Sapientia : Mullam malitiam docuit otiositas ". Convenit igitur unumquemque, qualecunque opus, quod Dei causa se Matth. x, 42. . ' Matth. xxxν, 40. ** Matth. v, 5. Exod. xvi, 18. III, 10. Eccli. XXXII, 29. 6º Malta. vi, J. s I Thess.

Α εὐλαβείας μᾶλλον, καὶ τοῦ φόβου, καὶ τῆς χαρᾶς εὐπρόσδεκτον τῷ Θεῷ γίνεσθαι. Η'. Τοσαύτῃ φιλανθρωπίᾳ καὶ ἀγαθότητι (ἢ τῶν θείων σπλάγχνων περὶ ἡμᾶς!) συγκατέβη τοῖς ἀν- θρώποις ὁ Κύριος, τοῦτο πραγματευόμενος, τὸ μη- δένα ἔργου ἀγαθοῦ μισθὸν παριδεῖν· ἀλλ᾿ ἀπὸ τῶν μικρῶν ἐπὶ τὰς μείζους τῶν ἀρετῶν, πάντας ἀναγα- γεῖν· τὸ μηδὲ ποτήριον ψυχροῦ ὕδατος ἀποστερεῖν ἀντιδόσεως. Εἴρηκε γάρ "Ος ἂν ποτίσῃ ποτήριον ψυχροῦ μόνον εἰς ὄνομα μαθητοῦ, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐ μὴ ἀπολέσει τὴν μισθὸν αὐτοῦ· καὶ αὖθις· Ἐφ' ὅσον ἐνὶ τοῦτο ἐποιήσατε, ἐμοὶ ἐποιήσατε. Μόνον κατὰ Θεὸν τὸ γινόμενον, καὶ μὴ κατὰ δίξαν γινέσθω. προσέθηκε γάρ μόνον εἰς • Β όνομα μαθητοῦ· τουτέστι φόβῳ καὶ ἀγάπῃ Χριστοῦ· τοῖς γὰρ ἐπιδεικτικῶς τὸ ἀγαθὸν μετιοῦσι καὶ μεμφόμενος ὁ Κύριος, ἀποφάσει βεβαίᾳ τὸν λόγον ἀσφαλιζόμενος ἐπάγει, λέγων· 'Αμὴν λέγω ὑμῖν· ἀπέχουσι τὸν μισθὸν αὐτῶν. Θ'. Ἡ ἁπλότης πρὸ τῶν ἄλλων καὶ ἡ ἀφέλεια καὶ ἡ πρὸς ἀλλήλους ἀγάπη, καὶ χαρὰ, καὶ ταπεί νωσις, ἐκ παντὸς τρόπου, ὥσπερ τις θεμέλιος ὑπο- βεβλήσθωσαν ἐν τῇ ἀδελφότητι, ἵνα μὴ ἀλλήλων κατεπαιρόμενοι, καὶ καταγογγύζοντες, ἀνόνητον τὸν κάματον ἀποδείξωμεν. Καὶ μήτε ὁἀδιαλείπτως προσ- καρτερῶν ταῖς εὐχαῖς, τοῦ μὴ οὕτω ποιεῖν δυναμέ νου κατεπαιρέσθω· μήτε ὁ τῇ διακονία ἑαυτὸν ἐκδιδοὺς, τοῦ τῇ προσευχῇ σχολάζοντος καταγογγυ ζέτω· ὡς εἴ γε μετὰ τοιαύτης απλότητός τε καὶ διαθέσεως ἀλλήλοις προσφέροιντο, γίνηται τὸ περίς- τευμα τῶν ταῖς εὐχαῖς ἐμπαραμενόντων, ἐπὶ τὸ ὑστέρημα τῶν διακονούντων· καὶ αὖθις τὸ τῶν διακονούντων περίσσευμα ἐπὶ τὸ ὑστέρημα τῶν ταῖς εὐχαῖς σχολαζόντων· καὶ οὕτω μᾶλλον ἢ ἰσότης, κατὰ τὸ εἰρημένον, φαίνηται σωζομένη· ὡς, τὸ πολὺ οὐκ ἐπλεόνασε· καὶ ὡς τὸ, τὸ ὀλίγον οὐκ ἠλαττόνησεν. Ι. Τότε γίνεται τὸ τοῦ Θεοῦ θέλημα ὡς ἐν οὐρα νῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, ὅταν μή, ὥσπερ είρηται, ἀλ λήλων κατεπαιρώμεθα, ὅταν μή μόνον ζήλου χωρίς ἀλλὰ καὶ ἁπλότητος ἐν μετοχῇ καὶ ἀγάπης, εἰρήνης τε καὶ χαρᾶς συνημμένοι ὦμεν, ἀλλήλοις τὴν τοῦ πλησίον προκοπὴν ἰδίαν, ὡς δέον, καὶ τὴν ἐκείνου Ει : Εt ὑστέρησιν ζημίαν ἑαυτῶν λογιζόμενοι, καὶ τῇ εὐχῃ οκνηρὸς, καὶ τῇ διακονίᾳ τῶν ἀδελφῶν καὶ ἐν ἑτέρα δή τινι, ἔργῳ τῷ κατὰ Θεὸν γινομένω χαύνως καὶ ἀμελῶς διακείμενος, οὗτος ἀπὸ τοῦ ᾿Αποστόλου ἀργὸς διαρρήδην καλούμενος, αὐτοῦ τοῦ ἄρτου ἀνάξιος εἶναι καταψηφίζεται· εἴρηκε γάρ· 'Ο δὲ ἀργὸς μηδὲ ἐσθιέτω· καὶ ἀλλαχοῦ· Τοὺς δὲ ἀργοὺς καὶ ὁ Θεὸς μισεῖ. καὶ, Ὁ ἀργὸς οὐδὲ πιστὸς εἶναι δύναται. Καὶ Σοφία· Πολλὴν κακίαν, ἔφη, ἐδίδαξεν ἡ αργία. Προσήκει τοιγαροῦν ἕκαστον ὁποῖον δήποτε ἔργον κατὰ Θεὸν γινόμενον καρποφορεῖν, καὶ σπου S. MACARII ÆGYPTII corrumpi contingat : sed per pietatem potius impi- gram cum Dei timore et alacri latitia conjunctam, gratum idem acceptumque Deo fiat. VIII. Tanta humanitate et bonitate (o divinæ in nos misericordiæ viscera !) demisit se ad con- sulendum hominibus Dominus, ut sedulo hoc agat, ne quisquam boni operis mercede per suam incu- riam fraudetur; sed a parvis ad majores virtutes cunctos quasi quibusdam gradibus provehat, ita ut ne porrectio quidem calicis aquæ frigidæ mercede caritura sit. Dixit enim: Qui dederit calicem aquæ frigida tantum in nomine discipuli, amen dico vobis, non perdet mercedem suam *. Et rursus : In quan- tum uni hoc fecistis, mihi fecistis s. Dummodo se- cundum Deum fiat, quod fit; et non propter lau- dem humanam lat; adjunxit enim : Tantum in nomine discipuli, hoc est, ex reverentia et amore Christi. Nam iis, qui ostentationis gratia rem bo- nam exsequuntur, reprehendens Dominus, et asse- veratione certa sententiam confirmans, subjungit di- cens: Amen dico vobis: receperunt mercedem suCHN IX. Simplicitas ante alia, et mutua charitas, et gaudium, et humilitas omnino tanquam funda- mentum substernantur in fraternitate, ne super nos invicem elati, et unus de alio murmurantes, inutilem nobis laborem eliciamus. Ergo nec qui sine intermissione perdurat in orationibus, ideo se per arrogantiam extollat supra eum, qui hoc facere non potest; neque qui ministerio se addixit, de illo, qui orationi vacat, umirniurel. Etenim si ejusmodi simpliciter ac bona dispositione animi erga se invicem affecti fuerint, quod abundat in perseveranter orantibus, redundabit in supple- mentum ejus, quod ministrantibus deest : vicis- simque si quid lucrabuntur ministrantes, explebit in quo deficient attenti orationibus. Ex qua com- pensatione æqualitas magis videtur conservari posse, congrue ad illud : Neque qui multum habuit, abundavit, neque qui parum, defectum sensit 5. • B • X. Tunc fit Dei voluntas sicut in cœlo et in terra ", quando, ut dictum est, nos nobis invicem non prætulerimus; quando non solum sine æmu- latione, sed et cum mutua exhibitione simplicitatis et charitatis, alacritatisque lætæ connexi invicem fuerimus, unoquoque sui vicissim proximi profe- D ctum velut proprium, quemadmodum par est; si- militerque alterius defectum, jacturam propriam reputante : cæterum in oratione piger, quique in ministerio fratrum aut opere alio, quod secundum Deum fit, languide et negligenter versatus, ac ab Apostolo piger diserte vocatus, ipso quoque pane indignus pronuntiatur. Dixit enim : Qui non labo- rat, nec manducet " : Et alibi : Pigros autem Deus edit. Piger nec fidelis esse potest. Sapientia : Mullam malitiam docuit otiositas ". Convenit igitur unumquemque, qualecunque opus, quod Dei causa se Matth. x, 42. . ' Matth. xxxν, 40. ** Matth. v, 5. Exod. xvi, 18. III, 10. Eccli. XXXII, 29. 6º Malta. vi, J. s I Thess.

δαίως κἂν ὑφ᾽ ἑνὶ τῶν ἀγαθῶν διατίθεσθαι, ἵνα μὴ τὸ παράπαν ἄκαρπος ευρισκόμενος, ἀμέτοχος εἰς ἅπαν καὶ τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν γένηται. ΙΑ'. Πρὸς τοὺς λέγοντας ἀδύνατον εἶναι τῆς τε λειότητος ἐφικέσθαι, καὶ τῆς εἰσάπαξ ἀπαλλαγῆς τῶν παθῶν, εἰ καὶ τῆς μετουσίας καὶ πληρώσεως τοῦ ἀγαθοῦ τυχεῖν Πνεύματος, ἀναγκαῖον τὴν ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν μαρτυρίαν ἐπενεγκεῖν, καὶ δεῖξαι κακῶς εἰδότας αὐτοὺς, ψευδῶς τε ἅμα καὶ ἐπισφαλῶς λέγοντας· Γίνεσθε γάρ, φησὶν ὁ Κύριος, καὶ ὑμεῖς τέλειοι, ὡς ὁ Πατὴρ ὑμῶν! οὐράνιος τέλειός ἐστι· καὶ παντελή καθαρότητα διὰ τούτων σημαίνων· καὶ, Θέλω ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγὼ καὶ οὗτοι ὦσι μετ' ἐμοῦ, ἵνα θεωρῶσι τὴν δόξαν τὴν ἐμήν. Ταῦτα τοῦ εἰρηκότος εἰσιν· ῾Ο οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρ ελεύσεται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσι· καὶ τὸ τοῦ Ἀποστόλου Ινα παραστήσωμεν πάνε τα ἄνθρωπον τέλειον ἐν Χριστῷ. Καὶ τό· Μέχρι δὲ καταντήσωμεν οἱ πάντες εἰς τὴν ἑνότητα τῆς πίστεως, καὶ τῆς ἐπιγνώσεως τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πλη- ρώματος τοῦ Χριστοῦ, εἰς ταυτὸν φέρει. Οὕτω δὲ πρὸς τὴν τελειότητα ἀφορῶντας συμβαίνει δύο τὰ κάλλιστα γίνεσθαι, σύντονόν τε καὶ ἀδιάπαυστον τὸν ἀγῶνα ἔχοντας εἰς τὸ πέρας διώκειν, διὰ τὴν ἐλπίδα τοῦδε τοῦ μέτρου, φημί, καὶ τῆς ἀναβάσεως· τύφῳ τε μὴ ἁλίσκεσθαι, ἀλλὰ μετριοφρονεῖν, καὶ μικροὺς ἑαυτοὺς ἡγεῖσθαι διὰ τὴν μήπω τοῦ τελείου κατά ληψιν. ΙΒ΄. Οἱ ταῦτα λέγοντες, φησίν, ἐκ τριῶν τρόπων τὴν μεγίστην ψυχῇ περιάπτουσι βλάβην· πρῶτον μὲν, ὅτι ταῖς θεοπνεύστοις φαίνονται διαπιστοῦντες Γραφαῖς· εἶθ' ὅτι τὸν μείζονά τε καὶ τέλειον μὴ προστησάμενοι τοῦ Χριστιανισμοῦ σκοπόν, μηδὲ πρὸς ἐκεῖνον φθάσαι κατατεινόμενοι, πόνον καὶ σπουδήν, πεῖνάν τε καὶ δίψαν τῆς δικαιοσύνης ἔχειν οὐ δύνανται·, ἀλλὰ τοῖς ἐξωτέροις σχήμασί τε καὶ ἤθεσι, καὶ ὀλίγοις τισὶ κατορθώμασιν ἐμπληροφο- ρούμενοι, τῆς μακαρίας ἐλπίδος, καὶ τελειότητος, καὶ τῆς παντελοῦς τῶν παντελῶν παθῶν καθάρσεως ἀπολείπονται. Τὸ τρίτον ὡς οιόμενοι τῆς ἀκρότητος ἐφικέσθαι τῇ κατορθώσει τῶν ὀλίγων, ὡς ἔφημεν, ἀρετῶν, καὶ μὴ πρὸς τὸ τέλειον ἐπειγόμενοι, οὐ μό‐ νον ταπείνωσιν καὶ πτωχείαν καὶ συντριβὴν καρδίας ἥκιστα ἔχειν δύνανται· ἀλλὰ δικαιοῦντες ἑαυτοὺς ὡς ἤδη κατειληφότας, οὐ προκοπὴν οὐκ ἐπίδοσιν ὁσημέ- και δέχονται. ΙΓ΄. Τοὺς ἀδύνατόν φησιν ἡγουμένους τὴν κατόρο θωσιν ταύτην, τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος τοῖς ἀνθρώ- ποις ἐγγινομένην, ήτις ή καινή κτίσις ἐστὶ τῆς και θαράς καρδίας, ὁ Ἀπόστολος διαρρήδην εοικότας αὐτοὺς δείκνυσι τοῖς δι' ἀπιστίαν τὴν γῆν τῆς ἐπαγ γελίας εἰσελθεῖν μὴ ἠξιωμένοις, καὶ διὰ τοῦτο πεπτωκότων αὐτοῖς τῶν κώλων ἐν τῇ ἐρήμῳ· LIBER DE ORATIONE. A facit, fructuose agere : ac diligentiam cuilibet B G D actioni bonæ impendere, ne tanquam infructuosus omnino repertus, omni prorsus participatione bo- norum æternorum excludatur. XI. Dicentibus fieri non posse, ut homo ad per- fectionem pertingat, et ad plenam liberationem ab affectibus; itemque participationem et impletionem boni Spiritus, necesse est opponere testimonia divi- narum Scripturarum, ostendereque et errore mentis laborare ipsos, et falso ac periculose loqui. Ait enim Dominus : Estote et vos perfecti, sicut Pater vester cœlestis perfectus est ". Plenam absolutamque pu- ritatem per hæc indicans. Et : Volo, ut ubi sum ego, et hi sint mecum, ut videant claritatem meam “. Hæc affirmat is, qui alias dixerit : Cœlum et terra transibunt 6, etc. Eodem spectat et illud Apostoli Ut exhibeamus omnem hominem perfe- ctum in Christo". Illud quoque : Donec occurramus omnes in unitatem fidei, et agnitionis Filii Dei, in virum perfectum, in mensuram ætatis plenitudinis Christi *, idem suadet. Porro qui perfectionem præ oculis habent, illis duo quædam præstantissima evenire contingit. Summus ac irremissus conten- tionis ardor in ipsum apicem, spe hujus mensuræ, cursum in ascendendo persequendi ; et ut superbia ne capiantur; sed modice de se sentiant, et exi- guos se existiment, quoniam perfectionem nondum consecuti sunt. XII. Qui ea 'proferunt, tribus modis maximum animæ damnum important, primum quidem, quod divinitus inspiratis negare videntur Scripturis fidem; deinde quod majorem et perfectum non præstituunt christianismo'scopum, neque ad illum pervenire contendentes, laborem et studium, famem et sitim justitia habere possunt; sed externis et superfciali- bus habitibus et moribus, paucisque quibusdam tra- latitiæ virtutis oficiis abunde contenti, a spe beata et perfectionis, absolutæque pravorum oninis ge- neris affectuum purgationis excidunt. Postremo, quod exhibitione paucarum vulgarium virtutum, ut diximus, inflantur in opinionem sui, quasi jam apicem teneant, in quem summum eniti vis huma- na quet; ideoque ulterius aspirare desinunt; nec solum humilem æstimationem sui, et paupertatem et contritionem cordis minime habere possunt : sed etiam justificantes se ipsos, ut qui jam comprehen- derint, crescere quotidie promoverique in melius cessant. XIII. Qui existimant impossibilem eam reforma- tionem, quæ per habitantem in hominibus Spiri- tum fit, quæ nova est creatio puri cordis; eos Apostolus diserte pronuntiat similes illis, qui propter infidelitatem indigni judicati terra promissionis : Et quorum propterea caḍavera prostrata sunt in de.. serto 8. Quæ enim illic promissionis terra sensu « Matth. v, 48. "Joan. xvII, 21. " Matth. xxiv, 35; Luc. xx1, 33. Coloss 1, 28. Ephes. IV, 13. 68 Hebr. III, 17.

δαίως κἂν ὑφ᾽ ἑνὶ τῶν ἀγαθῶν διατίθεσθαι, ἵνα μὴ τὸ παράπαν ἄκαρπος ευρισκόμενος, ἀμέτοχος εἰς ἅπαν καὶ τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν γένηται. ΙΑ'. Πρὸς τοὺς λέγοντας ἀδύνατον εἶναι τῆς τε λειότητος ἐφικέσθαι, καὶ τῆς εἰσάπαξ ἀπαλλαγῆς τῶν παθῶν, εἰ καὶ τῆς μετουσίας καὶ πληρώσεως τοῦ ἀγαθοῦ τυχεῖν Πνεύματος, ἀναγκαῖον τὴν ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν μαρτυρίαν ἐπενεγκεῖν, καὶ δεῖξαι κακῶς εἰδότας αὐτοὺς, ψευδῶς τε ἅμα καὶ ἐπισφαλῶς λέγοντας· Γίνεσθε γάρ, φησὶν ὁ Κύριος, καὶ ὑμεῖς τέλειοι, ὡς ὁ Πατὴρ ὑμῶν! οὐράνιος τέλειός ἐστι· καὶ παντελή καθαρότητα διὰ τούτων σημαίνων· καὶ, Θέλω ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγὼ καὶ οὗτοι ὦσι μετ' ἐμοῦ, ἵνα θεωρῶσι τὴν δόξαν τὴν ἐμήν. Ταῦτα τοῦ εἰρηκότος εἰσιν· ῾Ο οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρ ελεύσεται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσι· καὶ τὸ τοῦ Ἀποστόλου Ινα παραστήσωμεν πάνε τα ἄνθρωπον τέλειον ἐν Χριστῷ. Καὶ τό· Μέχρι δὲ καταντήσωμεν οἱ πάντες εἰς τὴν ἑνότητα τῆς πίστεως, καὶ τῆς ἐπιγνώσεως τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πλη- ρώματος τοῦ Χριστοῦ, εἰς ταυτὸν φέρει. Οὕτω δὲ πρὸς τὴν τελειότητα ἀφορῶντας συμβαίνει δύο τὰ κάλλιστα γίνεσθαι, σύντονόν τε καὶ ἀδιάπαυστον τὸν ἀγῶνα ἔχοντας εἰς τὸ πέρας διώκειν, διὰ τὴν ἐλπίδα τοῦδε τοῦ μέτρου, φημί, καὶ τῆς ἀναβάσεως· τύφῳ τε μὴ ἁλίσκεσθαι, ἀλλὰ μετριοφρονεῖν, καὶ μικροὺς ἑαυτοὺς ἡγεῖσθαι διὰ τὴν μήπω τοῦ τελείου κατά ληψιν. ΙΒ΄. Οἱ ταῦτα λέγοντες, φησίν, ἐκ τριῶν τρόπων τὴν μεγίστην ψυχῇ περιάπτουσι βλάβην· πρῶτον μὲν, ὅτι ταῖς θεοπνεύστοις φαίνονται διαπιστοῦντες Γραφαῖς· εἶθ' ὅτι τὸν μείζονά τε καὶ τέλειον μὴ προστησάμενοι τοῦ Χριστιανισμοῦ σκοπόν, μηδὲ πρὸς ἐκεῖνον φθάσαι κατατεινόμενοι, πόνον καὶ σπουδήν, πεῖνάν τε καὶ δίψαν τῆς δικαιοσύνης ἔχειν οὐ δύνανται·, ἀλλὰ τοῖς ἐξωτέροις σχήμασί τε καὶ ἤθεσι, καὶ ὀλίγοις τισὶ κατορθώμασιν ἐμπληροφο- ρούμενοι, τῆς μακαρίας ἐλπίδος, καὶ τελειότητος, καὶ τῆς παντελοῦς τῶν παντελῶν παθῶν καθάρσεως ἀπολείπονται. Τὸ τρίτον ὡς οιόμενοι τῆς ἀκρότητος ἐφικέσθαι τῇ κατορθώσει τῶν ὀλίγων, ὡς ἔφημεν, ἀρετῶν, καὶ μὴ πρὸς τὸ τέλειον ἐπειγόμενοι, οὐ μό‐ νον ταπείνωσιν καὶ πτωχείαν καὶ συντριβὴν καρδίας ἥκιστα ἔχειν δύνανται· ἀλλὰ δικαιοῦντες ἑαυτοὺς ὡς ἤδη κατειληφότας, οὐ προκοπὴν οὐκ ἐπίδοσιν ὁσημέ- και δέχονται. ΙΓ΄. Τοὺς ἀδύνατόν φησιν ἡγουμένους τὴν κατόρο θωσιν ταύτην, τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος τοῖς ἀνθρώ- ποις ἐγγινομένην, ήτις ή καινή κτίσις ἐστὶ τῆς και θαράς καρδίας, ὁ Ἀπόστολος διαρρήδην εοικότας αὐτοὺς δείκνυσι τοῖς δι' ἀπιστίαν τὴν γῆν τῆς ἐπαγ γελίας εἰσελθεῖν μὴ ἠξιωμένοις, καὶ διὰ τοῦτο πεπτωκότων αὐτοῖς τῶν κώλων ἐν τῇ ἐρήμῳ· LIBER DE ORATIONE. A facit, fructuose agere : ac diligentiam cuilibet B G D actioni bonæ impendere, ne tanquam infructuosus omnino repertus, omni prorsus participatione bo- norum æternorum excludatur. XI. Dicentibus fieri non posse, ut homo ad per- fectionem pertingat, et ad plenam liberationem ab affectibus; itemque participationem et impletionem boni Spiritus, necesse est opponere testimonia divi- narum Scripturarum, ostendereque et errore mentis laborare ipsos, et falso ac periculose loqui. Ait enim Dominus : Estote et vos perfecti, sicut Pater vester cœlestis perfectus est ". Plenam absolutamque pu- ritatem per hæc indicans. Et : Volo, ut ubi sum ego, et hi sint mecum, ut videant claritatem meam “. Hæc affirmat is, qui alias dixerit : Cœlum et terra transibunt 6, etc. Eodem spectat et illud Apostoli Ut exhibeamus omnem hominem perfe- ctum in Christo". Illud quoque : Donec occurramus omnes in unitatem fidei, et agnitionis Filii Dei, in virum perfectum, in mensuram ætatis plenitudinis Christi *, idem suadet. Porro qui perfectionem præ oculis habent, illis duo quædam præstantissima evenire contingit. Summus ac irremissus conten- tionis ardor in ipsum apicem, spe hujus mensuræ, cursum in ascendendo persequendi ; et ut superbia ne capiantur; sed modice de se sentiant, et exi- guos se existiment, quoniam perfectionem nondum consecuti sunt. XII. Qui ea 'proferunt, tribus modis maximum animæ damnum important, primum quidem, quod divinitus inspiratis negare videntur Scripturis fidem; deinde quod majorem et perfectum non præstituunt christianismo'scopum, neque ad illum pervenire contendentes, laborem et studium, famem et sitim justitia habere possunt; sed externis et superfciali- bus habitibus et moribus, paucisque quibusdam tra- latitiæ virtutis oficiis abunde contenti, a spe beata et perfectionis, absolutæque pravorum oninis ge- neris affectuum purgationis excidunt. Postremo, quod exhibitione paucarum vulgarium virtutum, ut diximus, inflantur in opinionem sui, quasi jam apicem teneant, in quem summum eniti vis huma- na quet; ideoque ulterius aspirare desinunt; nec solum humilem æstimationem sui, et paupertatem et contritionem cordis minime habere possunt : sed etiam justificantes se ipsos, ut qui jam comprehen- derint, crescere quotidie promoverique in melius cessant. XIII. Qui existimant impossibilem eam reforma- tionem, quæ per habitantem in hominibus Spiri- tum fit, quæ nova est creatio puri cordis; eos Apostolus diserte pronuntiat similes illis, qui propter infidelitatem indigni judicati terra promissionis : Et quorum propterea caḍavera prostrata sunt in de.. serto 8. Quæ enim illic promissionis terra sensu « Matth. v, 48. "Joan. xvII, 21. " Matth. xxiv, 35; Luc. xx1, 33. Coloss 1, 28. Ephes. IV, 13. 68 Hebr. III, 17.

δαίως κἂν ὑφ᾽ ἑνὶ τῶν ἀγαθῶν διατίθεσθαι, ἵνα μὴ τὸ παράπαν ἄκαρπος ευρισκόμενος, ἀμέτοχος εἰς ἅπαν καὶ τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν γένηται. ΙΑ'. Πρὸς τοὺς λέγοντας ἀδύνατον εἶναι τῆς τε λειότητος ἐφικέσθαι, καὶ τῆς εἰσάπαξ ἀπαλλαγῆς τῶν παθῶν, εἰ καὶ τῆς μετουσίας καὶ πληρώσεως τοῦ ἀγαθοῦ τυχεῖν Πνεύματος, ἀναγκαῖον τὴν ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν μαρτυρίαν ἐπενεγκεῖν, καὶ δεῖξαι κακῶς εἰδότας αὐτοὺς, ψευδῶς τε ἅμα καὶ ἐπισφαλῶς λέγοντας· Γίνεσθε γάρ, φησὶν ὁ Κύριος, καὶ ὑμεῖς τέλειοι, ὡς ὁ Πατὴρ ὑμῶν! οὐράνιος τέλειός ἐστι· καὶ παντελή καθαρότητα διὰ τούτων σημαίνων· καὶ, Θέλω ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγὼ καὶ οὗτοι ὦσι μετ' ἐμοῦ, ἵνα θεωρῶσι τὴν δόξαν τὴν ἐμήν. Ταῦτα τοῦ εἰρηκότος εἰσιν· ῾Ο οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρ ελεύσεται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσι· καὶ τὸ τοῦ Ἀποστόλου Ινα παραστήσωμεν πάνε τα ἄνθρωπον τέλειον ἐν Χριστῷ. Καὶ τό· Μέχρι δὲ καταντήσωμεν οἱ πάντες εἰς τὴν ἑνότητα τῆς πίστεως, καὶ τῆς ἐπιγνώσεως τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πλη- ρώματος τοῦ Χριστοῦ, εἰς ταυτὸν φέρει. Οὕτω δὲ πρὸς τὴν τελειότητα ἀφορῶντας συμβαίνει δύο τὰ κάλλιστα γίνεσθαι, σύντονόν τε καὶ ἀδιάπαυστον τὸν ἀγῶνα ἔχοντας εἰς τὸ πέρας διώκειν, διὰ τὴν ἐλπίδα τοῦδε τοῦ μέτρου, φημί, καὶ τῆς ἀναβάσεως· τύφῳ τε μὴ ἁλίσκεσθαι, ἀλλὰ μετριοφρονεῖν, καὶ μικροὺς ἑαυτοὺς ἡγεῖσθαι διὰ τὴν μήπω τοῦ τελείου κατά ληψιν. ΙΒ΄. Οἱ ταῦτα λέγοντες, φησίν, ἐκ τριῶν τρόπων τὴν μεγίστην ψυχῇ περιάπτουσι βλάβην· πρῶτον μὲν, ὅτι ταῖς θεοπνεύστοις φαίνονται διαπιστοῦντες Γραφαῖς· εἶθ' ὅτι τὸν μείζονά τε καὶ τέλειον μὴ προστησάμενοι τοῦ Χριστιανισμοῦ σκοπόν, μηδὲ πρὸς ἐκεῖνον φθάσαι κατατεινόμενοι, πόνον καὶ σπουδήν, πεῖνάν τε καὶ δίψαν τῆς δικαιοσύνης ἔχειν οὐ δύνανται·, ἀλλὰ τοῖς ἐξωτέροις σχήμασί τε καὶ ἤθεσι, καὶ ὀλίγοις τισὶ κατορθώμασιν ἐμπληροφο- ρούμενοι, τῆς μακαρίας ἐλπίδος, καὶ τελειότητος, καὶ τῆς παντελοῦς τῶν παντελῶν παθῶν καθάρσεως ἀπολείπονται. Τὸ τρίτον ὡς οιόμενοι τῆς ἀκρότητος ἐφικέσθαι τῇ κατορθώσει τῶν ὀλίγων, ὡς ἔφημεν, ἀρετῶν, καὶ μὴ πρὸς τὸ τέλειον ἐπειγόμενοι, οὐ μό‐ νον ταπείνωσιν καὶ πτωχείαν καὶ συντριβὴν καρδίας ἥκιστα ἔχειν δύνανται· ἀλλὰ δικαιοῦντες ἑαυτοὺς ὡς ἤδη κατειληφότας, οὐ προκοπὴν οὐκ ἐπίδοσιν ὁσημέ- και δέχονται. ΙΓ΄. Τοὺς ἀδύνατόν φησιν ἡγουμένους τὴν κατόρο θωσιν ταύτην, τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος τοῖς ἀνθρώ- ποις ἐγγινομένην, ήτις ή καινή κτίσις ἐστὶ τῆς και θαράς καρδίας, ὁ Ἀπόστολος διαρρήδην εοικότας αὐτοὺς δείκνυσι τοῖς δι' ἀπιστίαν τὴν γῆν τῆς ἐπαγ γελίας εἰσελθεῖν μὴ ἠξιωμένοις, καὶ διὰ τοῦτο πεπτωκότων αὐτοῖς τῶν κώλων ἐν τῇ ἐρήμῳ· LIBER DE ORATIONE. A facit, fructuose agere : ac diligentiam cuilibet B G D actioni bonæ impendere, ne tanquam infructuosus omnino repertus, omni prorsus participatione bo- norum æternorum excludatur. XI. Dicentibus fieri non posse, ut homo ad per- fectionem pertingat, et ad plenam liberationem ab affectibus; itemque participationem et impletionem boni Spiritus, necesse est opponere testimonia divi- narum Scripturarum, ostendereque et errore mentis laborare ipsos, et falso ac periculose loqui. Ait enim Dominus : Estote et vos perfecti, sicut Pater vester cœlestis perfectus est ". Plenam absolutamque pu- ritatem per hæc indicans. Et : Volo, ut ubi sum ego, et hi sint mecum, ut videant claritatem meam “. Hæc affirmat is, qui alias dixerit : Cœlum et terra transibunt 6, etc. Eodem spectat et illud Apostoli Ut exhibeamus omnem hominem perfe- ctum in Christo". Illud quoque : Donec occurramus omnes in unitatem fidei, et agnitionis Filii Dei, in virum perfectum, in mensuram ætatis plenitudinis Christi *, idem suadet. Porro qui perfectionem præ oculis habent, illis duo quædam præstantissima evenire contingit. Summus ac irremissus conten- tionis ardor in ipsum apicem, spe hujus mensuræ, cursum in ascendendo persequendi ; et ut superbia ne capiantur; sed modice de se sentiant, et exi- guos se existiment, quoniam perfectionem nondum consecuti sunt. XII. Qui ea 'proferunt, tribus modis maximum animæ damnum important, primum quidem, quod divinitus inspiratis negare videntur Scripturis fidem; deinde quod majorem et perfectum non præstituunt christianismo'scopum, neque ad illum pervenire contendentes, laborem et studium, famem et sitim justitia habere possunt; sed externis et superfciali- bus habitibus et moribus, paucisque quibusdam tra- latitiæ virtutis oficiis abunde contenti, a spe beata et perfectionis, absolutæque pravorum oninis ge- neris affectuum purgationis excidunt. Postremo, quod exhibitione paucarum vulgarium virtutum, ut diximus, inflantur in opinionem sui, quasi jam apicem teneant, in quem summum eniti vis huma- na quet; ideoque ulterius aspirare desinunt; nec solum humilem æstimationem sui, et paupertatem et contritionem cordis minime habere possunt : sed etiam justificantes se ipsos, ut qui jam comprehen- derint, crescere quotidie promoverique in melius cessant. XIII. Qui existimant impossibilem eam reforma- tionem, quæ per habitantem in hominibus Spiri- tum fit, quæ nova est creatio puri cordis; eos Apostolus diserte pronuntiat similes illis, qui propter infidelitatem indigni judicati terra promissionis : Et quorum propterea caḍavera prostrata sunt in de.. serto 8. Quæ enim illic promissionis terra sensu « Matth. v, 48. "Joan. xvII, 21. " Matth. xxiv, 35; Luc. xx1, 33. Coloss 1, 28. Ephes. IV, 13. 68 Hebr. III, 17.

ταῦθα παθῶν ἀπολύτρωσις κατὰ τὸ κρυπτόν· ὅπερ δὴ καὶ ὁ ᾿Απόστολος τέλος πάσης ἐντολῆς εἶναι ἀπο ἔδειξε· καὶ τοῦτό ἐστιν ἡ ἀληθινὴ τῆς ἐπαγγελίας γῆ, καὶ δι' αὐτὴν πάντα ἐκεῖνα τυπικῶς παραδίδο- ται. Παρ' δ καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος δι᾿ ἀσφαλείας τὰ τῶν μαθητῶν ποιούμενος, ὡς μή τινα συμβήναι ἀπιστίας ἁλῶνας φρονήματι Βλέπετε, ἀδελφοί μου, φησί, μήποτε εἴη ἔν τινι ὑμῶν καρδία πονηρὰ ἀπιστίας, ἐν τῷ ἀποστῆναι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ζῶν τος· τὸ δὲ ἀποστῆναι οὐκ ἐπὶ τοῦ ἀρνήσασθαι, ἀλλ ἐπὶ τοῦ ταῖς ἐπαγγελίαις αὐτοῦ ἀπιστῆσαι, τέθεικεν· ἀμέλει καὶ τὰ τυπικὰ τῶν Ἰουδαίων ἀλληγορών καὶ παραβάλλων ταῦτα πρὸς τὴν ἀλήθειαν, ἐπιφέρει, λέγων· Τινὲς γὰρ ἀκούσαντες αὐτοῦ παρεπίκρα Α γὰρ ἐκεῖ ἐπαγγελία; γῆ κατὰ τὸ φανερόν, τοῦτο ἐν- Β ναν, ἀλλ' οὐ πάντες οἱ ἐξελθόντες ἐξ Αἰγύπτου διὰ Μωσέως· τίσι δὲ προσώχθισε τεσσαράκοντα ἔτη; οὐχὶ τοῖς ἁμαρτήσασιν, ὧν τὰ κώλα έπε σεν ἐν τῇ ἐρήμῳ; τίσι δὲ ὤμοσε μὴ εἰσελεύ σεσθαι εἰς τὴν κατάπαυσιν αὐτοῦ, εἰ μὴ τοῖς απειθήσασι; καὶ βλέπομεν, ὅτι μὴ ἐδυνήθησαν εἰσελθεῖν δι' ἀπιστίαν· καὶ ἐπάγει· Φοβηθώμεν οὖν μήποτε καταλιπομένης ἐπαγγελίας εἰσελθεῖν εἰς τὴν κατάπαυσιν αὐτοῦ, δοκεῖ τις ἐξ ὑμῶν ὑστερηκέναι· καὶ γάρ ἐσμεν εὐηγγελισμένοι και θάπερ κἀκεῖνοι· ἀλλ᾽ οὐκ ὠφέλησεν ὁ λόγος τῆς ἀκοῆς ἐκείνους μὴ συγκεκραμένος τῇ πίστει τοῖς ἀκούσασιν· εἰσερχόμεθα γὰρ εἰς τὴν κατάπαυσιν οι πιστεύσαντες· καὶ μετ' ὀλίγα πάλιν ἐπιφέρει Σπουδάσωμεν οὖν εἰσελθεῖν εἰς ἐκείνην τὴν και τάπαυσιν, ἵνα μὴ ἐν τῷ αὐτῷ τις ὑποδείγματι περιπέσῃ τῆς ἀπειθείας. Τίς δὲ Χριστιανῶν και τάπαυσις ἑτέρα, ἢ τῶν τῆς ἁμαρτίας παθῶν ἡ ἀπο λύτρωσις, καὶ ἡ πληρεστάτη καὶ ἐνεργή; τοῦ ἀγα- θοῦ Πνεύματος ἐν τῇ καθαρᾷ καρδίᾳ ἐνοίκησις ; ταύτῃ τοι καὶ ἐνάγων αὐτοὺς πάλιν πρὸς τὴν πίστιν φησί· Προσερχώμεθα μετ' ἀληθινῆς καρδίας ἐν πληροφορία πίστεως, ἐῤῥαντισμένοι τὰς καρδίας ἀπὸ συνειδήσεως πονηρᾶς, καὶ αὖθις· Πόσω μάλ λον τὸ αἷμα τοῦ Ἰησοῦ καθαριεῖ τὴν συνείδησιν ὑμῶν ἀπὸ νεκρῶν ἔργων, εἰς τὸ λατρεύειν θεῷ ζῶντι καὶ ἀληθινῷ! Προσήκει τοίνυν, τὴν διὰ τῶν ῥημάτων τούτων ἐπηγγελμένην τοῦ Θεοῦ πρὸς ἀν θρώπους ἄμετρον ἀγαθότητα καθομολογεῖν ἡμᾶς, οἷα δούλους εὐγνώμονας, καὶ ἀληθῆ καὶ βέβαια λογί Ο ζεσθαι τὰ ἐπηγγελμένα ἵνα καν διὰ νωθείαν ἢ ἀσθέ νειαν προαιρέσεως μὴ καθάπαξ ἑαυτοὺς τῷ πεποιηκέτι παρέσχομεν, μηδὲ τῶν μεγάλων καὶ τελείων τῆς ἀρετῆς ἀντεποιησάμεθα μέτρων· ἀλλ᾽ οὖν γέ τινος ἐλέους διὰ τὸ ὀρθὸν καὶ ἀδιάστροφον τοῦ φρονήματος, καὶ τὴν ὑγιῆ πίστιν ἐπιτεύξασθαι δυνηθῶμεν. ΙΔ'. Τὸ τῆς εὐχῆς καὶ τοῦ λόγου ἔργον ἁρμοζόν τως επιτελούμενον, πάσης ἀρετῆς τε καὶ ἐντολῆς ὑπεράνω τελεῖ. Καὶ τούτου μάρτυς αὐτός· ἐπειδὴ γὰρ εἰς τὴν οἰκίαν Μάρθας τε,φημι,καὶ Μαρίας παρ- έβαλε, τῆς μὲν Μάρθας περὶ τὴν διακονίαν ἀσχολου- μένης, Μαρίας δὲ περὶ τοὺς αὐτοῦ πόδας καθεζομέ νης, καὶ τῇ ἀμβροσίᾳ τῆς θείας ἐκείνης γλώττης εὐωχουμένης, μεμφομένης αὐτῆς τῆς ἀδελφῆς, ὅτι « το το το S. MACARII ÆGYPTII aperto dicitur, mystico sensu ac affectibus liberatio- nem indicat; quam et idem Apostolus finem esse omnis mandati declaravit. Hæc enim vera demum est promissionis terra, in cujus significationem cun- eta illa typice traduntur. Propter quod divinus Apo- stolus, securitati prospiciens discipulorum, ne cui contigerit capi contumaci incredulitatis supercilio: Videle, inquit, fratres, ne forte sit in aliquo vestrum cor malum incredulitatis, discedendi a Deo vivo ". Quod discedendi verbum non ad abnegationis, sed ad diffidentiæ promissionum significationem po- suit videlicet typica Judæorum ex allegoriis evol- vens, et figuras cum veritate comparans subinfert dicens: Quidam enim audientes exacerbaverunt : sed non universi, qui profecti sunt ex Ægypto per Moy- sen. Quibus autem infensus est quadraginta annis ? nonne illis qui peccaverunt, quorum cadavera pro- strata sunt in deserto? Quibus autem juravit non introire in requiem ipsius, nisi incredulis ? Et vide- mus quia non potuerunt introire propter incredulita- tem ". Timeamus ergo ne forte, relicta pollicitatione introeundi in requiem ipsius, existimetur aliquis ex vobis deesse. Etenim et nobis nuntiatum est, quem- admodum et illis, quæ audierunt. Ingredimur enim in requiem qui credidimus ". Et post pauca rursus in- fert: Festinemus ergo ingredi in illam requiem, ut ne in ipsum quis incidat incredulitatis exemplum ", 15. Quæ autem alia est Christianorum requies, a per- fecta perturbationum ad peccatum trahentium libe- ratione, atque a plenissima et efficaci boni Spiritus in puro corde habitatione? Propterea et inducens G rursus cos ad fidem, ait: Accedamus cum vero corde in plenitudine fidei, aspersi corda a conscientia mala ". Et iterum : Quanto magis sanguis Christi emundabit conscientiam nostram ab operibus mor- tuis ad serviendum Deo vivo et vero "! Convenit igitur annuntiatam per hæc verba immensam Dei erga homines benignitatem confiteri nos, ut servos fideles; et vera firmaque reputare quæ promissa sunt, ut quantumvis propter propositi pigritiam et infirmitatem non prorsus nos semel in omne tempus Creatori præbuimus, neque ad magnas et perfectas virtutis aspiravimns mensuras: at aliquam saltem misericordiam ob rectitudinem irreflexam intentionis, et sanam fidem, consequi possimus. XIV. Orationis et verbi opus rite ac convenienter exercitum, supra omnem virtutem et omne man- datum excellit. Hujus rei testis ipse est Dominus. Cum enim in Marthæ ac Mariæ divertisset do- mum ", et Martha circa ministerium occupata, in- terim dum Maria ad pedes Domini sedens, ambro- ɛia divinæ illius linguæ quasi suaviter epulans frue- batur, quereretur de sorore, quod ipsam non adju- Hebr. II, 12. ibid. 16, 19. febr. 1, 1-6. * ibid. 11. Hebr. x, 22. Hebr. :S, Luc. s, 58. 14.

ταῦθα παθῶν ἀπολύτρωσις κατὰ τὸ κρυπτόν· ὅπερ δὴ καὶ ὁ ᾿Απόστολος τέλος πάσης ἐντολῆς εἶναι ἀπο ἔδειξε· καὶ τοῦτό ἐστιν ἡ ἀληθινὴ τῆς ἐπαγγελίας γῆ, καὶ δι' αὐτὴν πάντα ἐκεῖνα τυπικῶς παραδίδο- ται. Παρ' δ καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος δι᾿ ἀσφαλείας τὰ τῶν μαθητῶν ποιούμενος, ὡς μή τινα συμβήναι ἀπιστίας ἁλῶνας φρονήματι Βλέπετε, ἀδελφοί μου, φησί, μήποτε εἴη ἔν τινι ὑμῶν καρδία πονηρὰ ἀπιστίας, ἐν τῷ ἀποστῆναι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ζῶν τος· τὸ δὲ ἀποστῆναι οὐκ ἐπὶ τοῦ ἀρνήσασθαι, ἀλλ ἐπὶ τοῦ ταῖς ἐπαγγελίαις αὐτοῦ ἀπιστῆσαι, τέθεικεν· ἀμέλει καὶ τὰ τυπικὰ τῶν Ἰουδαίων ἀλληγορών καὶ παραβάλλων ταῦτα πρὸς τὴν ἀλήθειαν, ἐπιφέρει, λέγων· Τινὲς γὰρ ἀκούσαντες αὐτοῦ παρεπίκρα Α γὰρ ἐκεῖ ἐπαγγελία; γῆ κατὰ τὸ φανερόν, τοῦτο ἐν- Β ναν, ἀλλ' οὐ πάντες οἱ ἐξελθόντες ἐξ Αἰγύπτου διὰ Μωσέως· τίσι δὲ προσώχθισε τεσσαράκοντα ἔτη; οὐχὶ τοῖς ἁμαρτήσασιν, ὧν τὰ κώλα έπε σεν ἐν τῇ ἐρήμῳ; τίσι δὲ ὤμοσε μὴ εἰσελεύ σεσθαι εἰς τὴν κατάπαυσιν αὐτοῦ, εἰ μὴ τοῖς απειθήσασι; καὶ βλέπομεν, ὅτι μὴ ἐδυνήθησαν εἰσελθεῖν δι' ἀπιστίαν· καὶ ἐπάγει· Φοβηθώμεν οὖν μήποτε καταλιπομένης ἐπαγγελίας εἰσελθεῖν εἰς τὴν κατάπαυσιν αὐτοῦ, δοκεῖ τις ἐξ ὑμῶν ὑστερηκέναι· καὶ γάρ ἐσμεν εὐηγγελισμένοι και θάπερ κἀκεῖνοι· ἀλλ᾽ οὐκ ὠφέλησεν ὁ λόγος τῆς ἀκοῆς ἐκείνους μὴ συγκεκραμένος τῇ πίστει τοῖς ἀκούσασιν· εἰσερχόμεθα γὰρ εἰς τὴν κατάπαυσιν οι πιστεύσαντες· καὶ μετ' ὀλίγα πάλιν ἐπιφέρει Σπουδάσωμεν οὖν εἰσελθεῖν εἰς ἐκείνην τὴν και τάπαυσιν, ἵνα μὴ ἐν τῷ αὐτῷ τις ὑποδείγματι περιπέσῃ τῆς ἀπειθείας. Τίς δὲ Χριστιανῶν και τάπαυσις ἑτέρα, ἢ τῶν τῆς ἁμαρτίας παθῶν ἡ ἀπο λύτρωσις, καὶ ἡ πληρεστάτη καὶ ἐνεργή; τοῦ ἀγα- θοῦ Πνεύματος ἐν τῇ καθαρᾷ καρδίᾳ ἐνοίκησις ; ταύτῃ τοι καὶ ἐνάγων αὐτοὺς πάλιν πρὸς τὴν πίστιν φησί· Προσερχώμεθα μετ' ἀληθινῆς καρδίας ἐν πληροφορία πίστεως, ἐῤῥαντισμένοι τὰς καρδίας ἀπὸ συνειδήσεως πονηρᾶς, καὶ αὖθις· Πόσω μάλ λον τὸ αἷμα τοῦ Ἰησοῦ καθαριεῖ τὴν συνείδησιν ὑμῶν ἀπὸ νεκρῶν ἔργων, εἰς τὸ λατρεύειν θεῷ ζῶντι καὶ ἀληθινῷ! Προσήκει τοίνυν, τὴν διὰ τῶν ῥημάτων τούτων ἐπηγγελμένην τοῦ Θεοῦ πρὸς ἀν θρώπους ἄμετρον ἀγαθότητα καθομολογεῖν ἡμᾶς, οἷα δούλους εὐγνώμονας, καὶ ἀληθῆ καὶ βέβαια λογί Ο ζεσθαι τὰ ἐπηγγελμένα ἵνα καν διὰ νωθείαν ἢ ἀσθέ νειαν προαιρέσεως μὴ καθάπαξ ἑαυτοὺς τῷ πεποιηκέτι παρέσχομεν, μηδὲ τῶν μεγάλων καὶ τελείων τῆς ἀρετῆς ἀντεποιησάμεθα μέτρων· ἀλλ᾽ οὖν γέ τινος ἐλέους διὰ τὸ ὀρθὸν καὶ ἀδιάστροφον τοῦ φρονήματος, καὶ τὴν ὑγιῆ πίστιν ἐπιτεύξασθαι δυνηθῶμεν. ΙΔ'. Τὸ τῆς εὐχῆς καὶ τοῦ λόγου ἔργον ἁρμοζόν τως επιτελούμενον, πάσης ἀρετῆς τε καὶ ἐντολῆς ὑπεράνω τελεῖ. Καὶ τούτου μάρτυς αὐτός· ἐπειδὴ γὰρ εἰς τὴν οἰκίαν Μάρθας τε,φημι,καὶ Μαρίας παρ- έβαλε, τῆς μὲν Μάρθας περὶ τὴν διακονίαν ἀσχολου- μένης, Μαρίας δὲ περὶ τοὺς αὐτοῦ πόδας καθεζομέ νης, καὶ τῇ ἀμβροσίᾳ τῆς θείας ἐκείνης γλώττης εὐωχουμένης, μεμφομένης αὐτῆς τῆς ἀδελφῆς, ὅτι « το το το S. MACARII ÆGYPTII aperto dicitur, mystico sensu ac affectibus liberatio- nem indicat; quam et idem Apostolus finem esse omnis mandati declaravit. Hæc enim vera demum est promissionis terra, in cujus significationem cun- eta illa typice traduntur. Propter quod divinus Apo- stolus, securitati prospiciens discipulorum, ne cui contigerit capi contumaci incredulitatis supercilio: Videle, inquit, fratres, ne forte sit in aliquo vestrum cor malum incredulitatis, discedendi a Deo vivo ". Quod discedendi verbum non ad abnegationis, sed ad diffidentiæ promissionum significationem po- suit videlicet typica Judæorum ex allegoriis evol- vens, et figuras cum veritate comparans subinfert dicens: Quidam enim audientes exacerbaverunt : sed non universi, qui profecti sunt ex Ægypto per Moy- sen. Quibus autem infensus est quadraginta annis ? nonne illis qui peccaverunt, quorum cadavera pro- strata sunt in deserto? Quibus autem juravit non introire in requiem ipsius, nisi incredulis ? Et vide- mus quia non potuerunt introire propter incredulita- tem ". Timeamus ergo ne forte, relicta pollicitatione introeundi in requiem ipsius, existimetur aliquis ex vobis deesse. Etenim et nobis nuntiatum est, quem- admodum et illis, quæ audierunt. Ingredimur enim in requiem qui credidimus ". Et post pauca rursus in- fert: Festinemus ergo ingredi in illam requiem, ut ne in ipsum quis incidat incredulitatis exemplum ", 15. Quæ autem alia est Christianorum requies, a per- fecta perturbationum ad peccatum trahentium libe- ratione, atque a plenissima et efficaci boni Spiritus in puro corde habitatione? Propterea et inducens G rursus cos ad fidem, ait: Accedamus cum vero corde in plenitudine fidei, aspersi corda a conscientia mala ". Et iterum : Quanto magis sanguis Christi emundabit conscientiam nostram ab operibus mor- tuis ad serviendum Deo vivo et vero "! Convenit igitur annuntiatam per hæc verba immensam Dei erga homines benignitatem confiteri nos, ut servos fideles; et vera firmaque reputare quæ promissa sunt, ut quantumvis propter propositi pigritiam et infirmitatem non prorsus nos semel in omne tempus Creatori præbuimus, neque ad magnas et perfectas virtutis aspiravimns mensuras: at aliquam saltem misericordiam ob rectitudinem irreflexam intentionis, et sanam fidem, consequi possimus. XIV. Orationis et verbi opus rite ac convenienter exercitum, supra omnem virtutem et omne man- datum excellit. Hujus rei testis ipse est Dominus. Cum enim in Marthæ ac Mariæ divertisset do- mum ", et Martha circa ministerium occupata, in- terim dum Maria ad pedes Domini sedens, ambro- ɛia divinæ illius linguæ quasi suaviter epulans frue- batur, quereretur de sorore, quod ipsam non adju- Hebr. II, 12. ibid. 16, 19. febr. 1, 1-6. * ibid. 11. Hebr. x, 22. Hebr. :S, Luc. s, 58. 14.

ταῦθα παθῶν ἀπολύτρωσις κατὰ τὸ κρυπτόν· ὅπερ δὴ καὶ ὁ ᾿Απόστολος τέλος πάσης ἐντολῆς εἶναι ἀπο ἔδειξε· καὶ τοῦτό ἐστιν ἡ ἀληθινὴ τῆς ἐπαγγελίας γῆ, καὶ δι' αὐτὴν πάντα ἐκεῖνα τυπικῶς παραδίδο- ται. Παρ' δ καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος δι᾿ ἀσφαλείας τὰ τῶν μαθητῶν ποιούμενος, ὡς μή τινα συμβήναι ἀπιστίας ἁλῶνας φρονήματι Βλέπετε, ἀδελφοί μου, φησί, μήποτε εἴη ἔν τινι ὑμῶν καρδία πονηρὰ ἀπιστίας, ἐν τῷ ἀποστῆναι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ζῶν τος· τὸ δὲ ἀποστῆναι οὐκ ἐπὶ τοῦ ἀρνήσασθαι, ἀλλ ἐπὶ τοῦ ταῖς ἐπαγγελίαις αὐτοῦ ἀπιστῆσαι, τέθεικεν· ἀμέλει καὶ τὰ τυπικὰ τῶν Ἰουδαίων ἀλληγορών καὶ παραβάλλων ταῦτα πρὸς τὴν ἀλήθειαν, ἐπιφέρει, λέγων· Τινὲς γὰρ ἀκούσαντες αὐτοῦ παρεπίκρα Α γὰρ ἐκεῖ ἐπαγγελία; γῆ κατὰ τὸ φανερόν, τοῦτο ἐν- Β ναν, ἀλλ' οὐ πάντες οἱ ἐξελθόντες ἐξ Αἰγύπτου διὰ Μωσέως· τίσι δὲ προσώχθισε τεσσαράκοντα ἔτη; οὐχὶ τοῖς ἁμαρτήσασιν, ὧν τὰ κώλα έπε σεν ἐν τῇ ἐρήμῳ; τίσι δὲ ὤμοσε μὴ εἰσελεύ σεσθαι εἰς τὴν κατάπαυσιν αὐτοῦ, εἰ μὴ τοῖς απειθήσασι; καὶ βλέπομεν, ὅτι μὴ ἐδυνήθησαν εἰσελθεῖν δι' ἀπιστίαν· καὶ ἐπάγει· Φοβηθώμεν οὖν μήποτε καταλιπομένης ἐπαγγελίας εἰσελθεῖν εἰς τὴν κατάπαυσιν αὐτοῦ, δοκεῖ τις ἐξ ὑμῶν ὑστερηκέναι· καὶ γάρ ἐσμεν εὐηγγελισμένοι και θάπερ κἀκεῖνοι· ἀλλ᾽ οὐκ ὠφέλησεν ὁ λόγος τῆς ἀκοῆς ἐκείνους μὴ συγκεκραμένος τῇ πίστει τοῖς ἀκούσασιν· εἰσερχόμεθα γὰρ εἰς τὴν κατάπαυσιν οι πιστεύσαντες· καὶ μετ' ὀλίγα πάλιν ἐπιφέρει Σπουδάσωμεν οὖν εἰσελθεῖν εἰς ἐκείνην τὴν και τάπαυσιν, ἵνα μὴ ἐν τῷ αὐτῷ τις ὑποδείγματι περιπέσῃ τῆς ἀπειθείας. Τίς δὲ Χριστιανῶν και τάπαυσις ἑτέρα, ἢ τῶν τῆς ἁμαρτίας παθῶν ἡ ἀπο λύτρωσις, καὶ ἡ πληρεστάτη καὶ ἐνεργή; τοῦ ἀγα- θοῦ Πνεύματος ἐν τῇ καθαρᾷ καρδίᾳ ἐνοίκησις ; ταύτῃ τοι καὶ ἐνάγων αὐτοὺς πάλιν πρὸς τὴν πίστιν φησί· Προσερχώμεθα μετ' ἀληθινῆς καρδίας ἐν πληροφορία πίστεως, ἐῤῥαντισμένοι τὰς καρδίας ἀπὸ συνειδήσεως πονηρᾶς, καὶ αὖθις· Πόσω μάλ λον τὸ αἷμα τοῦ Ἰησοῦ καθαριεῖ τὴν συνείδησιν ὑμῶν ἀπὸ νεκρῶν ἔργων, εἰς τὸ λατρεύειν θεῷ ζῶντι καὶ ἀληθινῷ! Προσήκει τοίνυν, τὴν διὰ τῶν ῥημάτων τούτων ἐπηγγελμένην τοῦ Θεοῦ πρὸς ἀν θρώπους ἄμετρον ἀγαθότητα καθομολογεῖν ἡμᾶς, οἷα δούλους εὐγνώμονας, καὶ ἀληθῆ καὶ βέβαια λογί Ο ζεσθαι τὰ ἐπηγγελμένα ἵνα καν διὰ νωθείαν ἢ ἀσθέ νειαν προαιρέσεως μὴ καθάπαξ ἑαυτοὺς τῷ πεποιηκέτι παρέσχομεν, μηδὲ τῶν μεγάλων καὶ τελείων τῆς ἀρετῆς ἀντεποιησάμεθα μέτρων· ἀλλ᾽ οὖν γέ τινος ἐλέους διὰ τὸ ὀρθὸν καὶ ἀδιάστροφον τοῦ φρονήματος, καὶ τὴν ὑγιῆ πίστιν ἐπιτεύξασθαι δυνηθῶμεν. ΙΔ'. Τὸ τῆς εὐχῆς καὶ τοῦ λόγου ἔργον ἁρμοζόν τως επιτελούμενον, πάσης ἀρετῆς τε καὶ ἐντολῆς ὑπεράνω τελεῖ. Καὶ τούτου μάρτυς αὐτός· ἐπειδὴ γὰρ εἰς τὴν οἰκίαν Μάρθας τε,φημι,καὶ Μαρίας παρ- έβαλε, τῆς μὲν Μάρθας περὶ τὴν διακονίαν ἀσχολου- μένης, Μαρίας δὲ περὶ τοὺς αὐτοῦ πόδας καθεζομέ νης, καὶ τῇ ἀμβροσίᾳ τῆς θείας ἐκείνης γλώττης εὐωχουμένης, μεμφομένης αὐτῆς τῆς ἀδελφῆς, ὅτι « το το το S. MACARII ÆGYPTII aperto dicitur, mystico sensu ac affectibus liberatio- nem indicat; quam et idem Apostolus finem esse omnis mandati declaravit. Hæc enim vera demum est promissionis terra, in cujus significationem cun- eta illa typice traduntur. Propter quod divinus Apo- stolus, securitati prospiciens discipulorum, ne cui contigerit capi contumaci incredulitatis supercilio: Videle, inquit, fratres, ne forte sit in aliquo vestrum cor malum incredulitatis, discedendi a Deo vivo ". Quod discedendi verbum non ad abnegationis, sed ad diffidentiæ promissionum significationem po- suit videlicet typica Judæorum ex allegoriis evol- vens, et figuras cum veritate comparans subinfert dicens: Quidam enim audientes exacerbaverunt : sed non universi, qui profecti sunt ex Ægypto per Moy- sen. Quibus autem infensus est quadraginta annis ? nonne illis qui peccaverunt, quorum cadavera pro- strata sunt in deserto? Quibus autem juravit non introire in requiem ipsius, nisi incredulis ? Et vide- mus quia non potuerunt introire propter incredulita- tem ". Timeamus ergo ne forte, relicta pollicitatione introeundi in requiem ipsius, existimetur aliquis ex vobis deesse. Etenim et nobis nuntiatum est, quem- admodum et illis, quæ audierunt. Ingredimur enim in requiem qui credidimus ". Et post pauca rursus in- fert: Festinemus ergo ingredi in illam requiem, ut ne in ipsum quis incidat incredulitatis exemplum ", 15. Quæ autem alia est Christianorum requies, a per- fecta perturbationum ad peccatum trahentium libe- ratione, atque a plenissima et efficaci boni Spiritus in puro corde habitatione? Propterea et inducens G rursus cos ad fidem, ait: Accedamus cum vero corde in plenitudine fidei, aspersi corda a conscientia mala ". Et iterum : Quanto magis sanguis Christi emundabit conscientiam nostram ab operibus mor- tuis ad serviendum Deo vivo et vero "! Convenit igitur annuntiatam per hæc verba immensam Dei erga homines benignitatem confiteri nos, ut servos fideles; et vera firmaque reputare quæ promissa sunt, ut quantumvis propter propositi pigritiam et infirmitatem non prorsus nos semel in omne tempus Creatori præbuimus, neque ad magnas et perfectas virtutis aspiravimns mensuras: at aliquam saltem misericordiam ob rectitudinem irreflexam intentionis, et sanam fidem, consequi possimus. XIV. Orationis et verbi opus rite ac convenienter exercitum, supra omnem virtutem et omne man- datum excellit. Hujus rei testis ipse est Dominus. Cum enim in Marthæ ac Mariæ divertisset do- mum ", et Martha circa ministerium occupata, in- terim dum Maria ad pedes Domini sedens, ambro- ɛia divinæ illius linguæ quasi suaviter epulans frue- batur, quereretur de sorore, quod ipsam non adju- Hebr. II, 12. ibid. 16, 19. febr. 1, 1-6. * ibid. 11. Hebr. x, 22. Hebr. :S, Luc. s, 58. 14.

μὴ συμπράττῃ ταῦτα, καὶ διὰ τοῦτο Χριστῷ προσ- ελθούσης, αὐτὸς τὸ κυριώτερον τοῦ δευτέρου προ- θεὶς, Μάρθα, ἔφη, μεριμνᾷς καὶ τυρβάζῃ περὶ πολ- λά· ἑνὸς δὲ ἐστι χρεία· Μαρία δὲ τὴν ἀγαθὴν μερίδα ἐξελέξατο, ἥτις οὐκ ἀφαιρεθήσεται ἀπ' αὐτῆς. Τοῦτο δὲ εἴρηκεν, ὡς ἔφημεν, οὐχ ὡς τὸ τῆς διακονίας ἔργον ἀποποιούμενος, ἀλλ' ὡς τὸ μεῖζον πάντως τοῦ ἐλάττονος προτιθείς· ἐπεὶ πῶς αὐτὸς ἠνείχετο τῆς διακονίας; πῶς καὶ αὐτουργὸς φαίνεται τούτου γενόμενος, καὶ τοὺς πόδας νίψας τῶν μαθη- τῶν ; τοσοῦτον δὲ ἀποσχόμενος τοῦ κωλῦσαι, ὅτι καὶ τὸν ἴσον τρόπον πρὸς ἀλλήλους ποιεῖν τοῖς μαθηταῖς ἐγκελεύεται· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς εὐρήσεις τοὺς ἀποστόλους, ἡνίκα πρότερον περὶ τὴν τῶν τραπεζών ἐπονοῦντο διακονίαν, τοῦ μείζονος ἔργου πρόκρισιν θεμένους, τῆς εὐχῆς, φημὶ, καὶ τοῦ λόγου, Οὐ δι- και ον γάρ, φησὶν, ἡμᾶς καταλιπόντας τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ διακονεῖν τραπέζαις· ἀλλ᾽ εὐξάμενοι, ἄνδρας πλήρεις Πνεύματος ἁγίου καταστήσω- μεν ἐπὶ τῆς διακονίας ταύτης· ἡμεῖς δὲ τῇ δια- κονίᾳ τοῦ λόγου καὶ τῇ προσευχῇ προσκαρτε ρῶμεν. Ορᾷς, ὅπως τὰ πρῶτα τῶν δευτέρων προ- ἔκριναν, καίπερ αμφότερα μιᾶς ἀγαθῆς ῥίζης οὐκ ἀγνοοῦντες είναι βλαστήματα. Β * ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΠΕΡΙ ΥΠΟΜΟΝΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΣ ΛΟΓΟΣ Α΄. Τοῖς πειθαρχεῖν τῷ λόγῳ τοῦ Θεοῦ βουλομέ- νοις, καὶ ἀγαθὸν καρπὸν ἐργαζομένοις, σημεία παρ ακολουθεί ταῦτα· στεναγμός, κλαυθμός, κατήφεια, ἡσυχία, κεφαλῆς κίνησις, προσευχή, σιωπή, ἐπιμο- νὴ, ἰδυνηρὸν πένθος, πόνος καρδίας ὑπὲρ εὐσεβείας γενόμενος. Τὰ δὲ ἔργα· ἀγρυπνία, νηστεία, εγκρά τεια, πραότης, μακροθυμία, ἀδιάλειπτος προσευχή, μελέτη τῶν θείων Γραφών, πίστις, ταπείνωσις, φι- λαδελφία, ὑποταγή, πόνος, κακοπάθεια, ἀγάπη, ἀγα- θωσύνη, κοσμιότης, καὶ τὸ ὅλον φῶς, ὅ ἐστιν ὁ Κύ ριος. Τῶν δέ γε μὴ ποιούντων καρπὸν ζωῆς σημεῖα ἐστι ταῦτα· ἀκηδία, μεθορισμός, περίβλεψις, ἀπροσε LIBER DE PATIENTIA ET DISCRETIONE. principale accessorio præferens, Martha, inquit, sollicita es, et turbaris erga plurima : porro unum est necessarium. Maria optimam partem elegit, quæ non auferetur ab ea ". Hoc autem dixit, ut præfati su- mus, non ut ministerii opus reprobaret; sed ut ma- jus minori præponeret. Enimvero cui tandem videri possit male illum sensisse de ministerio, cujus utique auctorem et exemplar se ipsum exhi- buit, pedes etiam discipulorum lavans ? Tantum "? profecto abfuit ut illud vetaret, ut discipulis præ- ceperit, idem similiter erga sese mutuo exercere. Quin et ipsos invenies apostolos, quando primum circa mensarum ministerium laborabant, prælato huic potiori opere, orationis scilicet ac verbi, dixisse : Non est æquum nos derelinquere verbum Dei et ministrare mensis, sed præmissa oratione, viros plenos Spiritu sancto constituamus super hoc opus; nos vero orationi et ministerio verbi instantes erimus 18. Vides, ut prima secundis prætulerint : utcunque non ignorarent, unius utraque bonæ ra- dicis esse germina. A varet, ac propter id ad Christum accessisset, ille B Luc. S, 41. Joan. XIII, 5. Act. VI, 2-4. MACARII MAGNI DE PATIENTIA ET DISCRETIONE LIBER. PATROL. GR. XXXIV. I. Eos qui volunt obedire Dei verbo, et bonum fructum faciunt, haec sequuntur signa : suspi- rium, planctus, meestitia, quies, capitis motio, oratio, silentium, constantia in loco, dolorosus lu- ctus, labor cordis pro pietate susceptus. Hæc vero opera : vigiliz, jejunium, continentia, mansuetudo, longanimitas, oratio non intermissa, meditatio di- vinarum Scripturarum, fides, humilitas, charitas fraterna, subjectio, labor, aperorum perpessio, charitas, bonitas, honestas, et omne lumen, quod est Dominus. Eorum autem qui non faciunt fru- ctum vitæ, signa hæc sunt : incuria, transgressio

μὴ συμπράττῃ ταῦτα, καὶ διὰ τοῦτο Χριστῷ προσ- ελθούσης, αὐτὸς τὸ κυριώτερον τοῦ δευτέρου προ- θεὶς, Μάρθα, ἔφη, μεριμνᾷς καὶ τυρβάζῃ περὶ πολ- λά· ἑνὸς δὲ ἐστι χρεία· Μαρία δὲ τὴν ἀγαθὴν μερίδα ἐξελέξατο, ἥτις οὐκ ἀφαιρεθήσεται ἀπ' αὐτῆς. Τοῦτο δὲ εἴρηκεν, ὡς ἔφημεν, οὐχ ὡς τὸ τῆς διακονίας ἔργον ἀποποιούμενος, ἀλλ' ὡς τὸ μεῖζον πάντως τοῦ ἐλάττονος προτιθείς· ἐπεὶ πῶς αὐτὸς ἠνείχετο τῆς διακονίας; πῶς καὶ αὐτουργὸς φαίνεται τούτου γενόμενος, καὶ τοὺς πόδας νίψας τῶν μαθη- τῶν ; τοσοῦτον δὲ ἀποσχόμενος τοῦ κωλῦσαι, ὅτι καὶ τὸν ἴσον τρόπον πρὸς ἀλλήλους ποιεῖν τοῖς μαθηταῖς ἐγκελεύεται· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς εὐρήσεις τοὺς ἀποστόλους, ἡνίκα πρότερον περὶ τὴν τῶν τραπεζών ἐπονοῦντο διακονίαν, τοῦ μείζονος ἔργου πρόκρισιν θεμένους, τῆς εὐχῆς, φημὶ, καὶ τοῦ λόγου, Οὐ δι- και ον γάρ, φησὶν, ἡμᾶς καταλιπόντας τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ διακονεῖν τραπέζαις· ἀλλ᾽ εὐξάμενοι, ἄνδρας πλήρεις Πνεύματος ἁγίου καταστήσω- μεν ἐπὶ τῆς διακονίας ταύτης· ἡμεῖς δὲ τῇ δια- κονίᾳ τοῦ λόγου καὶ τῇ προσευχῇ προσκαρτε ρῶμεν. Ορᾷς, ὅπως τὰ πρῶτα τῶν δευτέρων προ- ἔκριναν, καίπερ αμφότερα μιᾶς ἀγαθῆς ῥίζης οὐκ ἀγνοοῦντες είναι βλαστήματα. Β * ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΠΕΡΙ ΥΠΟΜΟΝΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΣ ΛΟΓΟΣ Α΄. Τοῖς πειθαρχεῖν τῷ λόγῳ τοῦ Θεοῦ βουλομέ- νοις, καὶ ἀγαθὸν καρπὸν ἐργαζομένοις, σημεία παρ ακολουθεί ταῦτα· στεναγμός, κλαυθμός, κατήφεια, ἡσυχία, κεφαλῆς κίνησις, προσευχή, σιωπή, ἐπιμο- νὴ, ἰδυνηρὸν πένθος, πόνος καρδίας ὑπὲρ εὐσεβείας γενόμενος. Τὰ δὲ ἔργα· ἀγρυπνία, νηστεία, εγκρά τεια, πραότης, μακροθυμία, ἀδιάλειπτος προσευχή, μελέτη τῶν θείων Γραφών, πίστις, ταπείνωσις, φι- λαδελφία, ὑποταγή, πόνος, κακοπάθεια, ἀγάπη, ἀγα- θωσύνη, κοσμιότης, καὶ τὸ ὅλον φῶς, ὅ ἐστιν ὁ Κύ ριος. Τῶν δέ γε μὴ ποιούντων καρπὸν ζωῆς σημεῖα ἐστι ταῦτα· ἀκηδία, μεθορισμός, περίβλεψις, ἀπροσε LIBER DE PATIENTIA ET DISCRETIONE. principale accessorio præferens, Martha, inquit, sollicita es, et turbaris erga plurima : porro unum est necessarium. Maria optimam partem elegit, quæ non auferetur ab ea ". Hoc autem dixit, ut præfati su- mus, non ut ministerii opus reprobaret; sed ut ma- jus minori præponeret. Enimvero cui tandem videri possit male illum sensisse de ministerio, cujus utique auctorem et exemplar se ipsum exhi- buit, pedes etiam discipulorum lavans ? Tantum "? profecto abfuit ut illud vetaret, ut discipulis præ- ceperit, idem similiter erga sese mutuo exercere. Quin et ipsos invenies apostolos, quando primum circa mensarum ministerium laborabant, prælato huic potiori opere, orationis scilicet ac verbi, dixisse : Non est æquum nos derelinquere verbum Dei et ministrare mensis, sed præmissa oratione, viros plenos Spiritu sancto constituamus super hoc opus; nos vero orationi et ministerio verbi instantes erimus 18. Vides, ut prima secundis prætulerint : utcunque non ignorarent, unius utraque bonæ ra- dicis esse germina. A varet, ac propter id ad Christum accessisset, ille B Luc. S, 41. Joan. XIII, 5. Act. VI, 2-4. MACARII MAGNI DE PATIENTIA ET DISCRETIONE LIBER. PATROL. GR. XXXIV. I. Eos qui volunt obedire Dei verbo, et bonum fructum faciunt, haec sequuntur signa : suspi- rium, planctus, meestitia, quies, capitis motio, oratio, silentium, constantia in loco, dolorosus lu- ctus, labor cordis pro pietate susceptus. Hæc vero opera : vigiliz, jejunium, continentia, mansuetudo, longanimitas, oratio non intermissa, meditatio di- vinarum Scripturarum, fides, humilitas, charitas fraterna, subjectio, labor, aperorum perpessio, charitas, bonitas, honestas, et omne lumen, quod est Dominus. Eorum autem qui non faciunt fru- ctum vitæ, signa hæc sunt : incuria, transgressio

μὴ συμπράττῃ ταῦτα, καὶ διὰ τοῦτο Χριστῷ προσ- ελθούσης, αὐτὸς τὸ κυριώτερον τοῦ δευτέρου προ- θεὶς, Μάρθα, ἔφη, μεριμνᾷς καὶ τυρβάζῃ περὶ πολ- λά· ἑνὸς δὲ ἐστι χρεία· Μαρία δὲ τὴν ἀγαθὴν μερίδα ἐξελέξατο, ἥτις οὐκ ἀφαιρεθήσεται ἀπ' αὐτῆς. Τοῦτο δὲ εἴρηκεν, ὡς ἔφημεν, οὐχ ὡς τὸ τῆς διακονίας ἔργον ἀποποιούμενος, ἀλλ' ὡς τὸ μεῖζον πάντως τοῦ ἐλάττονος προτιθείς· ἐπεὶ πῶς αὐτὸς ἠνείχετο τῆς διακονίας; πῶς καὶ αὐτουργὸς φαίνεται τούτου γενόμενος, καὶ τοὺς πόδας νίψας τῶν μαθη- τῶν ; τοσοῦτον δὲ ἀποσχόμενος τοῦ κωλῦσαι, ὅτι καὶ τὸν ἴσον τρόπον πρὸς ἀλλήλους ποιεῖν τοῖς μαθηταῖς ἐγκελεύεται· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς εὐρήσεις τοὺς ἀποστόλους, ἡνίκα πρότερον περὶ τὴν τῶν τραπεζών ἐπονοῦντο διακονίαν, τοῦ μείζονος ἔργου πρόκρισιν θεμένους, τῆς εὐχῆς, φημὶ, καὶ τοῦ λόγου, Οὐ δι- και ον γάρ, φησὶν, ἡμᾶς καταλιπόντας τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ διακονεῖν τραπέζαις· ἀλλ᾽ εὐξάμενοι, ἄνδρας πλήρεις Πνεύματος ἁγίου καταστήσω- μεν ἐπὶ τῆς διακονίας ταύτης· ἡμεῖς δὲ τῇ δια- κονίᾳ τοῦ λόγου καὶ τῇ προσευχῇ προσκαρτε ρῶμεν. Ορᾷς, ὅπως τὰ πρῶτα τῶν δευτέρων προ- ἔκριναν, καίπερ αμφότερα μιᾶς ἀγαθῆς ῥίζης οὐκ ἀγνοοῦντες είναι βλαστήματα. Β * ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΠΕΡΙ ΥΠΟΜΟΝΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΣ ΛΟΓΟΣ Α΄. Τοῖς πειθαρχεῖν τῷ λόγῳ τοῦ Θεοῦ βουλομέ- νοις, καὶ ἀγαθὸν καρπὸν ἐργαζομένοις, σημεία παρ ακολουθεί ταῦτα· στεναγμός, κλαυθμός, κατήφεια, ἡσυχία, κεφαλῆς κίνησις, προσευχή, σιωπή, ἐπιμο- νὴ, ἰδυνηρὸν πένθος, πόνος καρδίας ὑπὲρ εὐσεβείας γενόμενος. Τὰ δὲ ἔργα· ἀγρυπνία, νηστεία, εγκρά τεια, πραότης, μακροθυμία, ἀδιάλειπτος προσευχή, μελέτη τῶν θείων Γραφών, πίστις, ταπείνωσις, φι- λαδελφία, ὑποταγή, πόνος, κακοπάθεια, ἀγάπη, ἀγα- θωσύνη, κοσμιότης, καὶ τὸ ὅλον φῶς, ὅ ἐστιν ὁ Κύ ριος. Τῶν δέ γε μὴ ποιούντων καρπὸν ζωῆς σημεῖα ἐστι ταῦτα· ἀκηδία, μεθορισμός, περίβλεψις, ἀπροσε LIBER DE PATIENTIA ET DISCRETIONE. principale accessorio præferens, Martha, inquit, sollicita es, et turbaris erga plurima : porro unum est necessarium. Maria optimam partem elegit, quæ non auferetur ab ea ". Hoc autem dixit, ut præfati su- mus, non ut ministerii opus reprobaret; sed ut ma- jus minori præponeret. Enimvero cui tandem videri possit male illum sensisse de ministerio, cujus utique auctorem et exemplar se ipsum exhi- buit, pedes etiam discipulorum lavans ? Tantum "? profecto abfuit ut illud vetaret, ut discipulis præ- ceperit, idem similiter erga sese mutuo exercere. Quin et ipsos invenies apostolos, quando primum circa mensarum ministerium laborabant, prælato huic potiori opere, orationis scilicet ac verbi, dixisse : Non est æquum nos derelinquere verbum Dei et ministrare mensis, sed præmissa oratione, viros plenos Spiritu sancto constituamus super hoc opus; nos vero orationi et ministerio verbi instantes erimus 18. Vides, ut prima secundis prætulerint : utcunque non ignorarent, unius utraque bonæ ra- dicis esse germina. A varet, ac propter id ad Christum accessisset, ille B Luc. S, 41. Joan. XIII, 5. Act. VI, 2-4. MACARII MAGNI DE PATIENTIA ET DISCRETIONE LIBER. PATROL. GR. XXXIV. I. Eos qui volunt obedire Dei verbo, et bonum fructum faciunt, haec sequuntur signa : suspi- rium, planctus, meestitia, quies, capitis motio, oratio, silentium, constantia in loco, dolorosus lu- ctus, labor cordis pro pietate susceptus. Hæc vero opera : vigiliz, jejunium, continentia, mansuetudo, longanimitas, oratio non intermissa, meditatio di- vinarum Scripturarum, fides, humilitas, charitas fraterna, subjectio, labor, aperorum perpessio, charitas, bonitas, honestas, et omne lumen, quod est Dominus. Eorum autem qui non faciunt fru- ctum vitæ, signa hæc sunt : incuria, transgressio

ὀργή, θυμός, καταλαλιά, φυσίωσις, ἀκαιρολογία, ἀπιστία, ἀκαταστασία, λήθη, ταραχή, αἰσχροκέρδεια, φιλαργυρία, ζῆλος, ἐρίθεια, ὑπεροψία, φλυαρία, ἄκαιρος γέλως, ἐθελοδοξία, καὶ τὸ πᾶν σκότος, ὅπερ ἐστὶν ὁ Σατανᾶς. ο εξία, γογγυσμός, κέπφωσις. Τὰ δὲ ἔργα· ἀδδηφαγία Β'. Κατ' οίκονομίαν θειοτέραν φησί, οὐκ εὐθέως εἰς τὴν κληρωθεῖσαν αὐτῷ γέενναν ὁ πονηρὸς παρ- επέμφθη ἀλλὰ βασάνου καὶ δοκιμασίας χάριν τοῦ τε ἀνθρώπου, φημί, παρείθη· ἵνα καὶ ἄκων δικαιοτέ ρους μὲν τοὺς ἁγίους διὰ τῆς ὑπομονῆς ἀπεργάσης ται, καὶ μείζονος αὐτοῖς δόξης αἴτιος καταστῇ· ἑαυ τῷ δὲ πάλιν διὰ τῆς ἰδίας ἐθελοκακίας, καὶ τῶν κατὰ τῶν ἁγίων ἐπινοιῶν δικαιοτέραν κατασκευάσῃ τὴν κόλασιν· Καὶ ἵνα, φησὶν ὁ θεῖος Απόστολος, καθ' ὑπερβολὴν γένηται ἁμαρτωλὸς ἡ ἁμαρτία. Γ'. Απατήσας τὸν Ἀδὰμ ὁ ἐχθρος, καὶ οὕτως αὐτοῦ κυριεύσας ἀφεῖλέ τε αὐτὸν τὴν ἐξουσίαν, καὶ ἄρχων ἐκεῖνος τοῦ αἰῶνος τοῦδε προσηγορεύθη. "Αρχων δὲ τοῦ αἰῶνος τούτου καὶ δεσπότης τῶν ὁρωμένων ὁ ἄνθρωπος ἦν ἐξ ἀρχῆς ὑπὸ τοῦ Κυρίου καταστάς. Οὔτε γὰρ πῦρ αὐτοῦ κατίσχυεν, οὐχ ὕδωρ ἐπόντι ζεν, οὐ θηρίον ἔβλαπτεν, οὐκ ἰοβόλον ἐπ' αὐτῷ τὸ οἰκεῖον ἐνήργει· ἀφ' οὗ δὲ τῇ ἀπάτῃ εἴξε, προδέ δωκε τῷ ἀπατήσαντι τὴν ἀρχήν· δι᾿ ἣν αἰτίαν φαρ- μακοί τε καὶ γόητες κατ' ἐναντίαν ενέργειαν, Θεοῦ δὲ συγχώρησιν, παραδοξοποιοὶ δείκνυνται· ἱοβόλων τε γὰρ κυριεύουσι, καὶ πυρὸς καὶ ὑδάτων κατατολ μῶσιν, ὡς οἱ περὶ Ἰαννῆ, φημὶ, καὶ Μαμβρὴν τῷ Μωσῇ ἀντικείμενοι, καὶ ὡς Σίμων τῷ κορυφαίω Πέτρῳ ἀντιφερόμενος. Δ'. Οἶμαι, φησὶν, ὅτι καὶ τὴν προτέραν αὐτοῦ Ἀδὰμ δόξαν ὁμοίως τῷ προσώπῳ Μωσέως ἐπιλάμπουσαν, τὸν ἐχθρὸν θεασάμενον ἱκανῶς τρωθήναι καθαπερεί τεκμηράμενον τὴν τῆς ἑαυτοῦ βασιλείας καθαίρε- σιν. Οὐδὲν δὲ τὸ κωλύον καὶ τὸ ᾿Αποστόλου ῥητὸν πρὸς τοῦτο φέρεσθαι, τὸν Ἐβασίλευσεν ὁ θάνατος ἀπὸ Ἀδὰμ μέχρι Μωσέως, καὶ ἐπὶ τοὺς μὴ ἁμαρ τήσαντας. Δοκῶ γάρ μοι, τὸ δεδοξασμένον πρόσο ωπον Μωσέως τύπον καὶ ὑπόδειγμα σώζειν τοῦ πρώτ του διὰ χειρῶν Θεοῦ δημιουργηθέντος ἀνθρώπου ὅπερ ἰδόντα τὸν θάνατον, τουτέστι θανάτου αἴτιον διάβολον, ἐκεῖ μὲν ὑποπτεῦσαι τῆς βασιλείας δια- πεσεῖν· ἐπὶ δὲ τοῦ Κυρίου πρὸς ἀλήθειαν τοῦτο πα- θεῖν. Ταύτην τοιγαροῦν τὴν δόξαν ἀπό γε τοῦ νῦν οἱ ἀψευδεῖς Χριστιανοί περιβάλλονται· καὶ ἔνδοθεν ὑπ᾽ αὐτῶν ὁ θάνατος, εἴτουν τὰ τῆς ἀτιμίας καταρ- γεῖται πάθη, ἐνεργεῖν μὴ δυνάμενα· ἅτε δὴ τῆς τοῦ Πνεύματος δόξης ἐν αἰσθήσει καὶ πληροφορία πάσῃ ταῖς ψυχαῖς αὐτῶν ἐλλαμπούσης. Ε΄. Διὰ τῆς γυναικὸς ὡς δι᾿ ὁμοίου τινὸς ὁ ἐχθρὸς S. MACARII ÆGYPTII ultra terminos, effusio aspectus in omnes partes, negligentia, murmuratio, levis circumactio. Opera vero : ·voracitas, ira, vehementia, obtrectatio, tu- mor, importuna loquacitas, incredulitas, instabili- tas, oblivio, turbatio, lucri sordidi captatio, pe- cuniæ cupiditas, æmulatio, contentio, despicientia, nugacitas, intempestivus risus, pertinacia sensus proprii; et omnes tenebræ, quæ sunt Satanas. II. Per arcana, sed Deo digns, providentiæ con- silium, non statim in decretam ipsi gehennam im- pius mittitur, sed interim sinitur hic vivere, ut vexet, ac vexando probet homines; atque ita, ut- cunque non volens, efficiat, ut sancti crescant in justitia per patientiam; ac per hoc majoris ipsis gloriæ causa sit; sibique vicissim per suam volun- tariam obstinationem in peccatis, et malitiosas ma- chinationes in sanctos, tanto justius indigendam probet, quæ ipsi servatur, ponam. Nimirum, quod divinus ait Apostolus: Ut fiat supra modum pec- cans peccatum 1. III. Cum decepisset Adamum inimicus, et sic eum dominio suo subjugasset, eripuit ei, quam prius habebat, potestatem; ita princeps hujus sæ- culi declaratus est. Princeps siquidem hujus sæculi, et dominus omnium visibilium homo ab initio fuerat a Deo constitutus. Non enim ipsi prævalere ignis po- terat, non eum aqua demergere, non illi fera no- cere, non suum in ejus membra venenum noxium quodvis animal diffundere. Ex quo autem deceptioni succubuit, prodidit deceptori principatum suum. Propter quam causam magi et prestigiatores, et per adversariam efficaciam mira, Deo sic permittente, operantur, venenatis dominantes bestiis, ignemque el aquas sine noxa subeuntes, ut Jannes et Man- bres adversarii Mosis: ut Simon principi aposto- Jorum Petro sese ausus est opponere. B C IV. Existimo diabolum, quando animadvertit item rum effulgentem in facie Mosis eamdem gloriam, quam in vultu Adami viderat, non parum fuisse perculsum ; utpote inde augurium ducentem deje ctionis ex suo regno. Nihil autem impedit, quin Apostoli dictum ad id referamus : Regnavit mors ab Adam usque ad Moysem, etiam in eos qui non peccaterunt s. Opinio enim haec mea est, glorifica· tam illam facien Moysis, expressain velut ex an- D tiquo exemplari formam repræsentasse conspicua claritatis, qua Deus primi suis manibus efficti ho- minis vultum insigniverat. Quod cum videret mors, hoc est, mortis auctor diabolus, tum suspicari eum coepisse, excidere se regno, et a Domino vero hoc se passurum. Eamdem porro gloriam et nunc veri Christiani induunt intus in mente; ubi deleta morte, hoc est, passionibus ignominiæ, sive concupiscen- tiis ita debilitatis, ut operari nequeant, gloria Spi- ritus effulget in sensu, et plenitudine omni fiduciæ animas illorum irradians. V. Per mulierem, aptum ob similitudinem instru- * Rom. VII, 15. Rom. v, 1.

ὀργή, θυμός, καταλαλιά, φυσίωσις, ἀκαιρολογία, ἀπιστία, ἀκαταστασία, λήθη, ταραχή, αἰσχροκέρδεια, φιλαργυρία, ζῆλος, ἐρίθεια, ὑπεροψία, φλυαρία, ἄκαιρος γέλως, ἐθελοδοξία, καὶ τὸ πᾶν σκότος, ὅπερ ἐστὶν ὁ Σατανᾶς. ο εξία, γογγυσμός, κέπφωσις. Τὰ δὲ ἔργα· ἀδδηφαγία Β'. Κατ' οίκονομίαν θειοτέραν φησί, οὐκ εὐθέως εἰς τὴν κληρωθεῖσαν αὐτῷ γέενναν ὁ πονηρὸς παρ- επέμφθη ἀλλὰ βασάνου καὶ δοκιμασίας χάριν τοῦ τε ἀνθρώπου, φημί, παρείθη· ἵνα καὶ ἄκων δικαιοτέ ρους μὲν τοὺς ἁγίους διὰ τῆς ὑπομονῆς ἀπεργάσης ται, καὶ μείζονος αὐτοῖς δόξης αἴτιος καταστῇ· ἑαυ τῷ δὲ πάλιν διὰ τῆς ἰδίας ἐθελοκακίας, καὶ τῶν κατὰ τῶν ἁγίων ἐπινοιῶν δικαιοτέραν κατασκευάσῃ τὴν κόλασιν· Καὶ ἵνα, φησὶν ὁ θεῖος Απόστολος, καθ' ὑπερβολὴν γένηται ἁμαρτωλὸς ἡ ἁμαρτία. Γ'. Απατήσας τὸν Ἀδὰμ ὁ ἐχθρος, καὶ οὕτως αὐτοῦ κυριεύσας ἀφεῖλέ τε αὐτὸν τὴν ἐξουσίαν, καὶ ἄρχων ἐκεῖνος τοῦ αἰῶνος τοῦδε προσηγορεύθη. "Αρχων δὲ τοῦ αἰῶνος τούτου καὶ δεσπότης τῶν ὁρωμένων ὁ ἄνθρωπος ἦν ἐξ ἀρχῆς ὑπὸ τοῦ Κυρίου καταστάς. Οὔτε γὰρ πῦρ αὐτοῦ κατίσχυεν, οὐχ ὕδωρ ἐπόντι ζεν, οὐ θηρίον ἔβλαπτεν, οὐκ ἰοβόλον ἐπ' αὐτῷ τὸ οἰκεῖον ἐνήργει· ἀφ' οὗ δὲ τῇ ἀπάτῃ εἴξε, προδέ δωκε τῷ ἀπατήσαντι τὴν ἀρχήν· δι᾿ ἣν αἰτίαν φαρ- μακοί τε καὶ γόητες κατ' ἐναντίαν ενέργειαν, Θεοῦ δὲ συγχώρησιν, παραδοξοποιοὶ δείκνυνται· ἱοβόλων τε γὰρ κυριεύουσι, καὶ πυρὸς καὶ ὑδάτων κατατολ μῶσιν, ὡς οἱ περὶ Ἰαννῆ, φημὶ, καὶ Μαμβρὴν τῷ Μωσῇ ἀντικείμενοι, καὶ ὡς Σίμων τῷ κορυφαίω Πέτρῳ ἀντιφερόμενος. Δ'. Οἶμαι, φησὶν, ὅτι καὶ τὴν προτέραν αὐτοῦ Ἀδὰμ δόξαν ὁμοίως τῷ προσώπῳ Μωσέως ἐπιλάμπουσαν, τὸν ἐχθρὸν θεασάμενον ἱκανῶς τρωθήναι καθαπερεί τεκμηράμενον τὴν τῆς ἑαυτοῦ βασιλείας καθαίρε- σιν. Οὐδὲν δὲ τὸ κωλύον καὶ τὸ ᾿Αποστόλου ῥητὸν πρὸς τοῦτο φέρεσθαι, τὸν Ἐβασίλευσεν ὁ θάνατος ἀπὸ Ἀδὰμ μέχρι Μωσέως, καὶ ἐπὶ τοὺς μὴ ἁμαρ τήσαντας. Δοκῶ γάρ μοι, τὸ δεδοξασμένον πρόσο ωπον Μωσέως τύπον καὶ ὑπόδειγμα σώζειν τοῦ πρώτ του διὰ χειρῶν Θεοῦ δημιουργηθέντος ἀνθρώπου ὅπερ ἰδόντα τὸν θάνατον, τουτέστι θανάτου αἴτιον διάβολον, ἐκεῖ μὲν ὑποπτεῦσαι τῆς βασιλείας δια- πεσεῖν· ἐπὶ δὲ τοῦ Κυρίου πρὸς ἀλήθειαν τοῦτο πα- θεῖν. Ταύτην τοιγαροῦν τὴν δόξαν ἀπό γε τοῦ νῦν οἱ ἀψευδεῖς Χριστιανοί περιβάλλονται· καὶ ἔνδοθεν ὑπ᾽ αὐτῶν ὁ θάνατος, εἴτουν τὰ τῆς ἀτιμίας καταρ- γεῖται πάθη, ἐνεργεῖν μὴ δυνάμενα· ἅτε δὴ τῆς τοῦ Πνεύματος δόξης ἐν αἰσθήσει καὶ πληροφορία πάσῃ ταῖς ψυχαῖς αὐτῶν ἐλλαμπούσης. Ε΄. Διὰ τῆς γυναικὸς ὡς δι᾿ ὁμοίου τινὸς ὁ ἐχθρὸς S. MACARII ÆGYPTII ultra terminos, effusio aspectus in omnes partes, negligentia, murmuratio, levis circumactio. Opera vero : ·voracitas, ira, vehementia, obtrectatio, tu- mor, importuna loquacitas, incredulitas, instabili- tas, oblivio, turbatio, lucri sordidi captatio, pe- cuniæ cupiditas, æmulatio, contentio, despicientia, nugacitas, intempestivus risus, pertinacia sensus proprii; et omnes tenebræ, quæ sunt Satanas. II. Per arcana, sed Deo digns, providentiæ con- silium, non statim in decretam ipsi gehennam im- pius mittitur, sed interim sinitur hic vivere, ut vexet, ac vexando probet homines; atque ita, ut- cunque non volens, efficiat, ut sancti crescant in justitia per patientiam; ac per hoc majoris ipsis gloriæ causa sit; sibique vicissim per suam volun- tariam obstinationem in peccatis, et malitiosas ma- chinationes in sanctos, tanto justius indigendam probet, quæ ipsi servatur, ponam. Nimirum, quod divinus ait Apostolus: Ut fiat supra modum pec- cans peccatum 1. III. Cum decepisset Adamum inimicus, et sic eum dominio suo subjugasset, eripuit ei, quam prius habebat, potestatem; ita princeps hujus sæ- culi declaratus est. Princeps siquidem hujus sæculi, et dominus omnium visibilium homo ab initio fuerat a Deo constitutus. Non enim ipsi prævalere ignis po- terat, non eum aqua demergere, non illi fera no- cere, non suum in ejus membra venenum noxium quodvis animal diffundere. Ex quo autem deceptioni succubuit, prodidit deceptori principatum suum. Propter quam causam magi et prestigiatores, et per adversariam efficaciam mira, Deo sic permittente, operantur, venenatis dominantes bestiis, ignemque el aquas sine noxa subeuntes, ut Jannes et Man- bres adversarii Mosis: ut Simon principi aposto- Jorum Petro sese ausus est opponere. B C IV. Existimo diabolum, quando animadvertit item rum effulgentem in facie Mosis eamdem gloriam, quam in vultu Adami viderat, non parum fuisse perculsum ; utpote inde augurium ducentem deje ctionis ex suo regno. Nihil autem impedit, quin Apostoli dictum ad id referamus : Regnavit mors ab Adam usque ad Moysem, etiam in eos qui non peccaterunt s. Opinio enim haec mea est, glorifica· tam illam facien Moysis, expressain velut ex an- D tiquo exemplari formam repræsentasse conspicua claritatis, qua Deus primi suis manibus efficti ho- minis vultum insigniverat. Quod cum videret mors, hoc est, mortis auctor diabolus, tum suspicari eum coepisse, excidere se regno, et a Domino vero hoc se passurum. Eamdem porro gloriam et nunc veri Christiani induunt intus in mente; ubi deleta morte, hoc est, passionibus ignominiæ, sive concupiscen- tiis ita debilitatis, ut operari nequeant, gloria Spi- ritus effulget in sensu, et plenitudine omni fiduciæ animas illorum irradians. V. Per mulierem, aptum ob similitudinem instru- * Rom. VII, 15. Rom. v, 1.

ἀπατήσας, ἀφαιρεθῆναι τὴν περικειμένην τὸν ᾿Αδάμ δόξαν πεποίηκε. Καὶ οὕτως γυμνός τε εὑρέθη, καὶ τὴν ἀσχημοσύνην εἶδε τὴν ἑαυτοῦ, ἢν δὴ πρότερον οὐχ ἑώρα, ἅτε τοῦ φρονήματος αὐτοῦ τοῖς οὐρανίοις κάλλεσιν ἐντρυφῶντος. Καὶ γὰρ μετὰ τὴν παράβα σιν πρόσγεια γέγονεν αὐτῷ καὶ χαμαιπετῆ τὰ νοή- ματα· καὶ τὸ ἁπλοῦν αὐτῷ καὶ ἀγαθὸν φρόνημα φρονήματι κακίας σαρκικῷ συνεπλάκη· τὸ δὲ κλει σθῆναι τὸν παράδεισον καὶ τῇ φλογίνῃ ῥομφαία, καὶ τῷ Χερουβὶμ ἐπιτραπῆναι διακωλύειν αὐτῷ τὴν εἴσοδον, τοῦτο κατὰ μὲν τὸ ὁρατὸν καὶ πιστεύεται γεγενῆσθαι, ὡς εἴρηται· εὑρίσκεται δὲ καὶ παρ' ἑκά- στῇ ψυχῇ κατὰ τὸ λανθάνον. Κύκλῳ γὰρ τῆς καρ δίας τὸ κάλυμμα τοῦ σκότους περιχωρεῖ, τοῦ πυρὸς, φημί, τοῦ κοσμικοῦ πνεύματος, ὅπερ οὔτε τὸν νοῦν ἐντυχεῖν τῷ Θεῷ, οὔτε τὴν ψυχὴν ἀφίησι κατὰ τὸ αὐτῆς θέλημα ἢ εὔξασθαι ἢ πιστεῦσαι, ἢ ἀγαπῆσαι τὸν Κύριον τούτων δὲ πάντων ἡ πεῖρα διδάσκαλος τοῖς γνησίως ἑαυτοὺς τῷ Κυρίῳ πιστεύσασι, τῇ τε ἐπιμονῇ τῆς εὐχῆς, καὶ τῇ εὐτόνῳ κατὰ τοῦ πολε μοῦντος ὁρμῇ. Γ. Ράβδος ἐστὶ παιδείας καὶ λώρος μαστίγων, ὁ τοῦδε τοῦ αἰῶνος ἄρχων τοῖς κατὰ Πνεῦμα νη- πίοις· αὐτοῖς μὲν, ὥσπερ γοῦν καὶ πρότερον εἴρηται, μεγάλην δόξαν καὶ πλείονα τὴν τιμὴν διὰ τῶν θλί ψεών τε καὶ πειρασμῶν· ἐκ τούτων γὰρ καὶ τὸ τε- λείους αὐτοὺς γίνεσθαι περιγίνεται· ἑαυτῷ δὲ πλείο- νά τε καὶ βαρυτέραν κατασκευάζων τὴν κόλασιν. Ολως γὰρ μεγίστη τις δι' αὐτοῦ οἰκονομεῖται οίκο- νομία, καθὼς εἴρηταί που· Συνεργεῖ τὸ πονηρὸν τῷ ἀγαθῷ προαιρέσει οὐ καλῇ. Ταῖς γὰρ ἀγαθαῖς καὶ καλὴν τὴν προαίρεσιν ἐχούσαις ψυχαῖς, καὶ τὰ δοκοῦντα λυπηρὰ εἰς ἀγαθὸν τελευτῇ· καθὰ δὴ καὶ τὸ τῷ ᾿Αποστόλῳ εἰρημένον ἐστίν· "Ηγουν τὸ τοῖς ἀγαπῶσι τὸν Θεὸν πάντα συνεργεῖ εἰς τὸ ἀγα θόν. Τούτου ἕνεκεν ἡ τῆς παιδείας αὕτη ράβδος ἀφεί- θη, φησίν, ἵνα δι' αὐτῆς ὡς ἐν καμίνῳ πυρὸς τὰ σκεύη πυρούμενα, τὰ μὲν δόκιμα στερεώτερα φανῇ· τὰ δὲ ἀδόκιμα εύθραυστα ὄντα ἐλεγχθῇ, τοῦ πυρὸς τὴν καῦσιν οὐχ ὑπομείναντα· δοῦλος δὲ ἂν οὗτος καὶ κτίσμα δεσποτικόν, οὐχ ὅσον αὐτῷ δοκεῖ ἐκπειράζει, οὐδὲ καθόσον βούλῃ τὰς θλίψεις ἐπάγει· ἀλλ᾽ ὅσον δὴ τὸ Δεσποτικὸν ἐπιτρέψει νεῦμα διὰ τῆς παραχωρή σεως· αὐτὸς γὰρ σὺν ἀκριβείᾳ τὰ πάντων εἰδὼς, · ὁπόσον ἐστὶ δύναμις ἑκάστῳ, τοσοῦτον αὐτῷ καὶ τὸ δοκίμιον ὑποστῆναι παραχωρεί, καθὰ δὴ καὶ τῷ Αποστόλῳ δοκεῖ· Πιστὸς γὰρ ὁ Θεὸς, φησίν, ὃς · οὐκ ἐάσει ὑμᾶς πειρασθῆναι ὑπὲρ ὁ δύνασθε ἀλλὰ ποιήσει σὺν τῷ πειρασμῷ καὶ τὴν ἔκβασιν, τοῦ δύνασθαι ὑπενεγκεῖν. Η΄. Ζητῶν καὶ κρούων κατα την του κυρίου φω νὴν, καὶ μέχρι τέλους αἰτῶν τυγχάνει τῶν αἰτημά *¹ LIBER DE PATIENTIA ET DISCRETIONE. A mentum fallendi, decepto inimicus Adamo effecit, B C ut auferretur ipsi gloria. Inde ille nudus repertus, suam vidit turpitudinem, ad quam antea non ad- verterat, mente quippe contemplandis formis coele- stibus cum delectatione aflixa. Etenim post trans- gressionem in terram vergentes et humo prong fuerunt ejus cogitationes; et prior illa simplex et bona intelligentia notionibus malitiæ carneis con- creta fuit. Clausus autem quod dicitur homini fuisse paradisus si, et flammeo gladio, ac Cherubim in- junctum, ut ingredi prohiberet ipsum, credendum quidem est vere ita et sensibiliter tunc factum; re- peritur autem idem arcana ratione in qualibet ani- ma fieri. Undique enim circum cor velum quod- dam tenebrarum oppansum est, fumus, inquam, ex igne mundani spiritus, qui neque mentem conver- sari cum Deo sinit, neque animam permittit, prout ipsa vellet, aut orare, aut credere, aut amare Dominum. Horum autem omnium expe- rientia magistra est iis, qui sincere se ipsos Do- mino crediderunt, tum perseverantia orationis, tum constanti adversus hostem oppugnantem im- petu. VI. Virga est disciplinæ et lorum plagas infligens, princeps hujus sæculi parvulis in spiritu; ipsis qui- dem, ut prius etiam dictum est, magnam gloriam et abundantiorem honorem per afflictiones et ten- tationes procurans; ex his enim, ut et ipsi perfecti evadant, oritur; sibi autem miser ipsi majorem gravioremque præparans pœnam. Omnino enim maxima et mira quædam per eum administratur dispensatio, prout dictum alicubi est : Co- operatur malum bono intentione non bona s. Bonis siquidem et laudabili vigentibus proposito anima- bus, quæ molesta videntur in bonum desinant : quod ipse quoque affirmavit Apostolus sic scri- bens Diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum ss. VII. Hujus rei gratia ista, de qua dixi, virga disciplina svire permittitur, ut per eam velut in fornace ignis excocta vasa, quæ quidem proba sunt, soliditatem demonstrent; quæ vero proba non sunt, fragilitatis coarguantur, ignis ardorem non ferentia. Cum sit autem diabolus servus et creatura D Dei, imperium ejus absolutum agnoscens, non Gen. i, 21. "Rom. VIII, 28. *** ibid. 28. quantum ipsi libet tentat, nec quam multas ac graves vult afflictiones immittit; sed quantuni herilis nutus permittit, permissione limitata. Sane Deus exactissime quantum in unoquoque est per- videns, exploratum habet, quantum cuique insit virium; et ad eum modum probationem ei admoveri permittit; sicut etiam videtur Apostolo, dum ait : Fidelis Deus, qui non permittit vos tentari supra id quod potestis : sed faciet etiam cum tentatione pro- ventum, ut possitis sustinere 88. VIII. Quærens et pulsans juxta Domini vocem, et usque ad finem petens, consequitur quæ petit. 83_1 Cor. x, 13.

ἀπατήσας, ἀφαιρεθῆναι τὴν περικειμένην τὸν ᾿Αδάμ δόξαν πεποίηκε. Καὶ οὕτως γυμνός τε εὑρέθη, καὶ τὴν ἀσχημοσύνην εἶδε τὴν ἑαυτοῦ, ἢν δὴ πρότερον οὐχ ἑώρα, ἅτε τοῦ φρονήματος αὐτοῦ τοῖς οὐρανίοις κάλλεσιν ἐντρυφῶντος. Καὶ γὰρ μετὰ τὴν παράβα σιν πρόσγεια γέγονεν αὐτῷ καὶ χαμαιπετῆ τὰ νοή- ματα· καὶ τὸ ἁπλοῦν αὐτῷ καὶ ἀγαθὸν φρόνημα φρονήματι κακίας σαρκικῷ συνεπλάκη· τὸ δὲ κλει σθῆναι τὸν παράδεισον καὶ τῇ φλογίνῃ ῥομφαία, καὶ τῷ Χερουβὶμ ἐπιτραπῆναι διακωλύειν αὐτῷ τὴν εἴσοδον, τοῦτο κατὰ μὲν τὸ ὁρατὸν καὶ πιστεύεται γεγενῆσθαι, ὡς εἴρηται· εὑρίσκεται δὲ καὶ παρ' ἑκά- στῇ ψυχῇ κατὰ τὸ λανθάνον. Κύκλῳ γὰρ τῆς καρ δίας τὸ κάλυμμα τοῦ σκότους περιχωρεῖ, τοῦ πυρὸς, φημί, τοῦ κοσμικοῦ πνεύματος, ὅπερ οὔτε τὸν νοῦν ἐντυχεῖν τῷ Θεῷ, οὔτε τὴν ψυχὴν ἀφίησι κατὰ τὸ αὐτῆς θέλημα ἢ εὔξασθαι ἢ πιστεῦσαι, ἢ ἀγαπῆσαι τὸν Κύριον τούτων δὲ πάντων ἡ πεῖρα διδάσκαλος τοῖς γνησίως ἑαυτοὺς τῷ Κυρίῳ πιστεύσασι, τῇ τε ἐπιμονῇ τῆς εὐχῆς, καὶ τῇ εὐτόνῳ κατὰ τοῦ πολε μοῦντος ὁρμῇ. Γ. Ράβδος ἐστὶ παιδείας καὶ λώρος μαστίγων, ὁ τοῦδε τοῦ αἰῶνος ἄρχων τοῖς κατὰ Πνεῦμα νη- πίοις· αὐτοῖς μὲν, ὥσπερ γοῦν καὶ πρότερον εἴρηται, μεγάλην δόξαν καὶ πλείονα τὴν τιμὴν διὰ τῶν θλί ψεών τε καὶ πειρασμῶν· ἐκ τούτων γὰρ καὶ τὸ τε- λείους αὐτοὺς γίνεσθαι περιγίνεται· ἑαυτῷ δὲ πλείο- νά τε καὶ βαρυτέραν κατασκευάζων τὴν κόλασιν. Ολως γὰρ μεγίστη τις δι' αὐτοῦ οἰκονομεῖται οίκο- νομία, καθὼς εἴρηταί που· Συνεργεῖ τὸ πονηρὸν τῷ ἀγαθῷ προαιρέσει οὐ καλῇ. Ταῖς γὰρ ἀγαθαῖς καὶ καλὴν τὴν προαίρεσιν ἐχούσαις ψυχαῖς, καὶ τὰ δοκοῦντα λυπηρὰ εἰς ἀγαθὸν τελευτῇ· καθὰ δὴ καὶ τὸ τῷ ᾿Αποστόλῳ εἰρημένον ἐστίν· "Ηγουν τὸ τοῖς ἀγαπῶσι τὸν Θεὸν πάντα συνεργεῖ εἰς τὸ ἀγα θόν. Τούτου ἕνεκεν ἡ τῆς παιδείας αὕτη ράβδος ἀφεί- θη, φησίν, ἵνα δι' αὐτῆς ὡς ἐν καμίνῳ πυρὸς τὰ σκεύη πυρούμενα, τὰ μὲν δόκιμα στερεώτερα φανῇ· τὰ δὲ ἀδόκιμα εύθραυστα ὄντα ἐλεγχθῇ, τοῦ πυρὸς τὴν καῦσιν οὐχ ὑπομείναντα· δοῦλος δὲ ἂν οὗτος καὶ κτίσμα δεσποτικόν, οὐχ ὅσον αὐτῷ δοκεῖ ἐκπειράζει, οὐδὲ καθόσον βούλῃ τὰς θλίψεις ἐπάγει· ἀλλ᾽ ὅσον δὴ τὸ Δεσποτικὸν ἐπιτρέψει νεῦμα διὰ τῆς παραχωρή σεως· αὐτὸς γὰρ σὺν ἀκριβείᾳ τὰ πάντων εἰδὼς, · ὁπόσον ἐστὶ δύναμις ἑκάστῳ, τοσοῦτον αὐτῷ καὶ τὸ δοκίμιον ὑποστῆναι παραχωρεί, καθὰ δὴ καὶ τῷ Αποστόλῳ δοκεῖ· Πιστὸς γὰρ ὁ Θεὸς, φησίν, ὃς · οὐκ ἐάσει ὑμᾶς πειρασθῆναι ὑπὲρ ὁ δύνασθε ἀλλὰ ποιήσει σὺν τῷ πειρασμῷ καὶ τὴν ἔκβασιν, τοῦ δύνασθαι ὑπενεγκεῖν. Η΄. Ζητῶν καὶ κρούων κατα την του κυρίου φω νὴν, καὶ μέχρι τέλους αἰτῶν τυγχάνει τῶν αἰτημά *¹ LIBER DE PATIENTIA ET DISCRETIONE. A mentum fallendi, decepto inimicus Adamo effecit, B C ut auferretur ipsi gloria. Inde ille nudus repertus, suam vidit turpitudinem, ad quam antea non ad- verterat, mente quippe contemplandis formis coele- stibus cum delectatione aflixa. Etenim post trans- gressionem in terram vergentes et humo prong fuerunt ejus cogitationes; et prior illa simplex et bona intelligentia notionibus malitiæ carneis con- creta fuit. Clausus autem quod dicitur homini fuisse paradisus si, et flammeo gladio, ac Cherubim in- junctum, ut ingredi prohiberet ipsum, credendum quidem est vere ita et sensibiliter tunc factum; re- peritur autem idem arcana ratione in qualibet ani- ma fieri. Undique enim circum cor velum quod- dam tenebrarum oppansum est, fumus, inquam, ex igne mundani spiritus, qui neque mentem conver- sari cum Deo sinit, neque animam permittit, prout ipsa vellet, aut orare, aut credere, aut amare Dominum. Horum autem omnium expe- rientia magistra est iis, qui sincere se ipsos Do- mino crediderunt, tum perseverantia orationis, tum constanti adversus hostem oppugnantem im- petu. VI. Virga est disciplinæ et lorum plagas infligens, princeps hujus sæculi parvulis in spiritu; ipsis qui- dem, ut prius etiam dictum est, magnam gloriam et abundantiorem honorem per afflictiones et ten- tationes procurans; ex his enim, ut et ipsi perfecti evadant, oritur; sibi autem miser ipsi majorem gravioremque præparans pœnam. Omnino enim maxima et mira quædam per eum administratur dispensatio, prout dictum alicubi est : Co- operatur malum bono intentione non bona s. Bonis siquidem et laudabili vigentibus proposito anima- bus, quæ molesta videntur in bonum desinant : quod ipse quoque affirmavit Apostolus sic scri- bens Diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum ss. VII. Hujus rei gratia ista, de qua dixi, virga disciplina svire permittitur, ut per eam velut in fornace ignis excocta vasa, quæ quidem proba sunt, soliditatem demonstrent; quæ vero proba non sunt, fragilitatis coarguantur, ignis ardorem non ferentia. Cum sit autem diabolus servus et creatura D Dei, imperium ejus absolutum agnoscens, non Gen. i, 21. "Rom. VIII, 28. *** ibid. 28. quantum ipsi libet tentat, nec quam multas ac graves vult afflictiones immittit; sed quantuni herilis nutus permittit, permissione limitata. Sane Deus exactissime quantum in unoquoque est per- videns, exploratum habet, quantum cuique insit virium; et ad eum modum probationem ei admoveri permittit; sicut etiam videtur Apostolo, dum ait : Fidelis Deus, qui non permittit vos tentari supra id quod potestis : sed faciet etiam cum tentatione pro- ventum, ut possitis sustinere 88. VIII. Quærens et pulsans juxta Domini vocem, et usque ad finem petens, consequitur quæ petit. 83_1 Cor. x, 13.

ἀπατήσας, ἀφαιρεθῆναι τὴν περικειμένην τὸν ᾿Αδάμ δόξαν πεποίηκε. Καὶ οὕτως γυμνός τε εὑρέθη, καὶ τὴν ἀσχημοσύνην εἶδε τὴν ἑαυτοῦ, ἢν δὴ πρότερον οὐχ ἑώρα, ἅτε τοῦ φρονήματος αὐτοῦ τοῖς οὐρανίοις κάλλεσιν ἐντρυφῶντος. Καὶ γὰρ μετὰ τὴν παράβα σιν πρόσγεια γέγονεν αὐτῷ καὶ χαμαιπετῆ τὰ νοή- ματα· καὶ τὸ ἁπλοῦν αὐτῷ καὶ ἀγαθὸν φρόνημα φρονήματι κακίας σαρκικῷ συνεπλάκη· τὸ δὲ κλει σθῆναι τὸν παράδεισον καὶ τῇ φλογίνῃ ῥομφαία, καὶ τῷ Χερουβὶμ ἐπιτραπῆναι διακωλύειν αὐτῷ τὴν εἴσοδον, τοῦτο κατὰ μὲν τὸ ὁρατὸν καὶ πιστεύεται γεγενῆσθαι, ὡς εἴρηται· εὑρίσκεται δὲ καὶ παρ' ἑκά- στῇ ψυχῇ κατὰ τὸ λανθάνον. Κύκλῳ γὰρ τῆς καρ δίας τὸ κάλυμμα τοῦ σκότους περιχωρεῖ, τοῦ πυρὸς, φημί, τοῦ κοσμικοῦ πνεύματος, ὅπερ οὔτε τὸν νοῦν ἐντυχεῖν τῷ Θεῷ, οὔτε τὴν ψυχὴν ἀφίησι κατὰ τὸ αὐτῆς θέλημα ἢ εὔξασθαι ἢ πιστεῦσαι, ἢ ἀγαπῆσαι τὸν Κύριον τούτων δὲ πάντων ἡ πεῖρα διδάσκαλος τοῖς γνησίως ἑαυτοὺς τῷ Κυρίῳ πιστεύσασι, τῇ τε ἐπιμονῇ τῆς εὐχῆς, καὶ τῇ εὐτόνῳ κατὰ τοῦ πολε μοῦντος ὁρμῇ. Γ. Ράβδος ἐστὶ παιδείας καὶ λώρος μαστίγων, ὁ τοῦδε τοῦ αἰῶνος ἄρχων τοῖς κατὰ Πνεῦμα νη- πίοις· αὐτοῖς μὲν, ὥσπερ γοῦν καὶ πρότερον εἴρηται, μεγάλην δόξαν καὶ πλείονα τὴν τιμὴν διὰ τῶν θλί ψεών τε καὶ πειρασμῶν· ἐκ τούτων γὰρ καὶ τὸ τε- λείους αὐτοὺς γίνεσθαι περιγίνεται· ἑαυτῷ δὲ πλείο- νά τε καὶ βαρυτέραν κατασκευάζων τὴν κόλασιν. Ολως γὰρ μεγίστη τις δι' αὐτοῦ οἰκονομεῖται οίκο- νομία, καθὼς εἴρηταί που· Συνεργεῖ τὸ πονηρὸν τῷ ἀγαθῷ προαιρέσει οὐ καλῇ. Ταῖς γὰρ ἀγαθαῖς καὶ καλὴν τὴν προαίρεσιν ἐχούσαις ψυχαῖς, καὶ τὰ δοκοῦντα λυπηρὰ εἰς ἀγαθὸν τελευτῇ· καθὰ δὴ καὶ τὸ τῷ ᾿Αποστόλῳ εἰρημένον ἐστίν· "Ηγουν τὸ τοῖς ἀγαπῶσι τὸν Θεὸν πάντα συνεργεῖ εἰς τὸ ἀγα θόν. Τούτου ἕνεκεν ἡ τῆς παιδείας αὕτη ράβδος ἀφεί- θη, φησίν, ἵνα δι' αὐτῆς ὡς ἐν καμίνῳ πυρὸς τὰ σκεύη πυρούμενα, τὰ μὲν δόκιμα στερεώτερα φανῇ· τὰ δὲ ἀδόκιμα εύθραυστα ὄντα ἐλεγχθῇ, τοῦ πυρὸς τὴν καῦσιν οὐχ ὑπομείναντα· δοῦλος δὲ ἂν οὗτος καὶ κτίσμα δεσποτικόν, οὐχ ὅσον αὐτῷ δοκεῖ ἐκπειράζει, οὐδὲ καθόσον βούλῃ τὰς θλίψεις ἐπάγει· ἀλλ᾽ ὅσον δὴ τὸ Δεσποτικὸν ἐπιτρέψει νεῦμα διὰ τῆς παραχωρή σεως· αὐτὸς γὰρ σὺν ἀκριβείᾳ τὰ πάντων εἰδὼς, · ὁπόσον ἐστὶ δύναμις ἑκάστῳ, τοσοῦτον αὐτῷ καὶ τὸ δοκίμιον ὑποστῆναι παραχωρεί, καθὰ δὴ καὶ τῷ Αποστόλῳ δοκεῖ· Πιστὸς γὰρ ὁ Θεὸς, φησίν, ὃς · οὐκ ἐάσει ὑμᾶς πειρασθῆναι ὑπὲρ ὁ δύνασθε ἀλλὰ ποιήσει σὺν τῷ πειρασμῷ καὶ τὴν ἔκβασιν, τοῦ δύνασθαι ὑπενεγκεῖν. Η΄. Ζητῶν καὶ κρούων κατα την του κυρίου φω νὴν, καὶ μέχρι τέλους αἰτῶν τυγχάνει τῶν αἰτημά *¹ LIBER DE PATIENTIA ET DISCRETIONE. A mentum fallendi, decepto inimicus Adamo effecit, B C ut auferretur ipsi gloria. Inde ille nudus repertus, suam vidit turpitudinem, ad quam antea non ad- verterat, mente quippe contemplandis formis coele- stibus cum delectatione aflixa. Etenim post trans- gressionem in terram vergentes et humo prong fuerunt ejus cogitationes; et prior illa simplex et bona intelligentia notionibus malitiæ carneis con- creta fuit. Clausus autem quod dicitur homini fuisse paradisus si, et flammeo gladio, ac Cherubim in- junctum, ut ingredi prohiberet ipsum, credendum quidem est vere ita et sensibiliter tunc factum; re- peritur autem idem arcana ratione in qualibet ani- ma fieri. Undique enim circum cor velum quod- dam tenebrarum oppansum est, fumus, inquam, ex igne mundani spiritus, qui neque mentem conver- sari cum Deo sinit, neque animam permittit, prout ipsa vellet, aut orare, aut credere, aut amare Dominum. Horum autem omnium expe- rientia magistra est iis, qui sincere se ipsos Do- mino crediderunt, tum perseverantia orationis, tum constanti adversus hostem oppugnantem im- petu. VI. Virga est disciplinæ et lorum plagas infligens, princeps hujus sæculi parvulis in spiritu; ipsis qui- dem, ut prius etiam dictum est, magnam gloriam et abundantiorem honorem per afflictiones et ten- tationes procurans; ex his enim, ut et ipsi perfecti evadant, oritur; sibi autem miser ipsi majorem gravioremque præparans pœnam. Omnino enim maxima et mira quædam per eum administratur dispensatio, prout dictum alicubi est : Co- operatur malum bono intentione non bona s. Bonis siquidem et laudabili vigentibus proposito anima- bus, quæ molesta videntur in bonum desinant : quod ipse quoque affirmavit Apostolus sic scri- bens Diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum ss. VII. Hujus rei gratia ista, de qua dixi, virga disciplina svire permittitur, ut per eam velut in fornace ignis excocta vasa, quæ quidem proba sunt, soliditatem demonstrent; quæ vero proba non sunt, fragilitatis coarguantur, ignis ardorem non ferentia. Cum sit autem diabolus servus et creatura D Dei, imperium ejus absolutum agnoscens, non Gen. i, 21. "Rom. VIII, 28. *** ibid. 28. quantum ipsi libet tentat, nec quam multas ac graves vult afflictiones immittit; sed quantuni herilis nutus permittit, permissione limitata. Sane Deus exactissime quantum in unoquoque est per- videns, exploratum habet, quantum cuique insit virium; et ad eum modum probationem ei admoveri permittit; sicut etiam videtur Apostolo, dum ait : Fidelis Deus, qui non permittit vos tentari supra id quod potestis : sed faciet etiam cum tentatione pro- ventum, ut possitis sustinere 88. VIII. Quærens et pulsans juxta Domini vocem, et usque ad finem petens, consequitur quæ petit. 83_1 Cor. x, 13.

των· μόνον ἐχέτω παρρησίαν οὗτος, τοῦ τῷ νῷ καὶ γλώττῃ ἀπαραλείπτως ἐπιζητεῖν, καὶ τοῦ τῇ σωματ τικῇ λειτουργίᾳ ἀνενδότως προσκαρτερεῖν· μὴ τοῖς κοσμικοῖς πράγμασιν ἐμπλεκόμενος, μηδὲ τοῖς τῆς κακίας πάθεσι συνηδόμενος. Αψευδής γὰρ ὁ εἰπών· ὅτι πᾶν ὃ ἐὰν αιτήσητέ με ἐν προσευχῇ, πιο στεύοντες, λήψεσθε. Οἱ δὲ λέγοντες, Κἂν πάντα ποιήσεις τις τὰ ὑποτεταγμένα, παραμείνας δὲ μὴ τύχῃ τῆς χάριτος, κατὰ τὸν αἰῶνα τοῦτον, οὐδὲν ώνησε· κακῶς οἴδασί τε καὶ λέγουσι, καὶ ταῖς θείαις ἀσυμφώνως Γραφαῖς. Οὐ γάρ ἐστιν ἀδικία παρὰ τῷ Θεῷ, ἵνα τῶν ἡμῖν καθηκόντων κατορθωθέντων, αυτ τὸς τῶν παρ' ἑαυτῷ ἀμελήσεις. Μόνον ἐπιμελὲς ἔστω σοι εὑρεθῆναι τότε, ὅτε σου ἡ ψυχὴ τοῦ ἀθλίου τοῦδε λύεται σώματος, ἀγωνιζόμενον, σπεύδοντα, προσδε- χόμενον τὴν ἐπαγγελίαν, προσκαρτερούντα, πιο στεύοντα, ἐν διακρίσει ζητοῦντα· καγώ σοι λέγω καὶ μὴ ἀπίστει, μετὰ χαρᾶς ἀπελεύσῃ, καὶ παρρησίαν ἕξεις, κατὰ τῆς βασιλείας ὀφθήσῃ ἄξιος. Καὶ γὰρ ὁ τοιοῦτος, ἐν λεπτότητι διὰ τῆς πίστεως, φημί, καὶ τῆς προθυμίας, ἤδη κοινωνεῖ τῷ Θεῷ. Ως γάρ, Ο βλέπων γυναῖκα πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι ταύτης, ἐν τῇ καρδίᾳ μεμοίχευκε, καίτοι κατὰ σῶμα με μιαν θεὶς οὗτος, ὅμως ὡς μοιχεύσας ἤδη λελόγισται· ού τως ὁ τὰ πονηρὰ μὲν ἐν τῇ καρδίᾳ ἀποστραφείς, τῷ δὲ Κυρίῳ κολλώμενος πόθῳ καὶ ἐκζητήσει, προσ- εδρείᾳ τε, φημί, καὶ θεοφιλεῖ διαθέσει, καθάπερ ήδη κοινωνεῖ τῷ Θεῷ, καὶ μέγα δῶρον αὐτίκα παρὰ Θεοῦ ἔχει αὐτὸ τοῦτο, τὸ τῇ εὐχῇ προσεδρεύειν τῇ ἀγαθῇ τε σπουδῇ καὶ πολιτείᾳ τῇ φιλαρέτῳ. Εἰ γὰρ καὶ ποτηρίου ψυχροῦ δόσις οὐκ ἄμισθος, πόσῳ μᾶλ λον τοῖς αὐτῷ προσανέχουσιν ἡμέρας τε καὶ νυκτὸς, δεομένοις τὸ ἐπαγγελθὲν Θεὸς παρέξει! ΙΧ. Θ'. Πρὸς τοὺς διαποροῦντας φησι, Τί ότι μὴ γίνεται τις ἡμέρα, ἐν ᾗ καὶ μὴ διὰ μίσους ἔχω τὸν ἀδελφὸν, ἢ καὶ ἄλλα τινὰ πονηρὰ ἐμαυτῷ συνεπίσταμαι, δὴ καὶ ἄκοντι συμβαίνει μοι πά σχειν; ταῦτα λακτέον· ὡς ὁ μὲν ἀγὼν ἅπας καὶ ἡ σπουδὴ τῷ ἀνθρώπῳ, ὥστε καὶ τῷ πονηρῷ καὶ τοῖς πονηροῖς ἀντιτίθεσθαι λογισμοῖς διὰ παντὸς ἔστω. Αμήχανον δὲ, ἵνα τὸ σκότος τῶν παθῶν, καὶ ὁ θά νατος τοῦ φρονήματος, φημί, τῆς σαρκὸς μὴ ἐπιδεί κνυσθαί τινα καρπὸν ἴδιον τὴν κακίαν ἤτοι κεκρυμ- μένως ἢ φανερῶς. Ωσπερ γάρ τι τραῦμα ἐν σών ματι δν, ἀδύνατον ἕως οὔπω τέλειον ἰαθῇ, ὡς μηδ' ὀλίγῳ τινὶ τῷ ἰχῶρι μυδᾷν· καὶ ταῦτα θεραπευόμε νόν τε, καὶ μηδενὸς τῶν εἰς ἐπιμελείας τούτου λό- γων ἡκόντων ἀπαξιούμενον· ἀμεληθὲν δὲ σῆψιν ἔστι δ' ὅτε καὶ λύμην τῷ ὅλῳ ἐργάζεται σώματι· τὸν αὐτ τὸν οἷου μοι τρόπον καὶ τὰ τῆς ψυχῆς πάθη, καὶ πολλῆς ἀπολαύοντα τῆς σπουδῆς, ὅμως ἔνδον σμύχοντα ἐπιμένειν· πλὴν ἀλλὰ τῷ παραμόνῳ τῆς ἐπιμελείας διὰ τοῦ Χριστοῦ χάριτός τε καὶ συνεργείας ἐντελῆ λαμ- βάνει τὴν ἴασιν. Εστι γάρ τις κρυπτός ρύπος, καὶ περιττόν τε σκότος παθῶν, ὁ παρὰ τὴν καθαρὰν τοῦ S. MACARII EGYPTII Tantum circa hoc suæ conscientiae satisfacere is A curet, ut mente et lingua indesinenter quærat, et corporeo ministerio enirim incumbat; nec sæcula- ribus negotiis implicetur, neve pravitatis delectetur affectibus. Verax siquidem est qui dixit: Omne quodcunque petieritis me in oratione, credentes, accipietis”. Qui autem dicunt: Utcunque omnia quis effecerit quæ præscribuntur, exspectatam autem gratiam consecutus non fuerit, quod ad præsens attinet sæculum, nihil profecit; male et sentiunt et loquun- tur, divinisque haud congrue Scripturis. Non enim injustitia est apud Deum, ut iis, quæ nostri sunt officii a nobis perfectis, ipse quæ suarum sunt partium, negligat. Tantum curæ tibi sit, ut repe- riare tunc, quando anima tua ex hoc solvitur corpore, fortiter decertans, studiose satagens, exspectans promissionem, perseverans, credeus, in discretione quærens; et ego tibi dico, nec credere dubites, cum gaudio abibis, et fiduciam habebis, et regno videberis dignus. Etenim talis (in tenuitate nea per fdem et piam confidentiam, aio), talis, inquam, jam Deo communicat. Ut enim, Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam machatus est eam in corde suo **, etsi minime hic fuerit cor- pore pollutus, tamen jam adulterii reputatur reus: sic qui cor quidem suum a məlis avertit, Deo au- tem adhærens desiderio et inquisitione, perseve- rantia apud Deum, ac flagrante in Dei amorem proposito animi, jamjam quasi particeps Dei est; certe magnum donum statim a Deo habet, istam ipsam persistendi in oratione gratiam, simul cum bono studio, et conversatione virtutis amante. Si enin ne calicis quidem frigidæ donatio mercede caret sua, quanto magis iis, qui diu noctuque intentis in ipsum oculis ab eo postulant, promissum Deus præbebit ! B C illis, qui anxio animo æstuantes dicunt: En erit illa unquam dies, qua non sentiam aversionem animi a fratre, aut alias similes, quarum mihi sum conscius, pravas affectiones, quas quidem invitus patior; hæc reponenda sunt: Homini certamen studiumque omne in hoc esse constitutum, ut diabolo et pravis cogitationibus semper obluctetur. Vitari autem non posse, quin caligo pertur- bationum, et mors insidens sapientiæ carnis non p producant fructum aliquem malitiæ vel occulte vel palam. Ut enim vulnus in corpore quoad non plane obductum est, caveri nequit, quin exiguo saltem aliquo tabis efluxu madens sordeat; quantalibet diligentia curetur, nihilque omittatur industriæ in eis adhibendis remediis adjumentisque omnis ge- neris; idem vero si prorsus negligatur, corruptio- nem interdum perniciemque toti infert corpori : simili puta modo affectiones quoque animæ, utcun- que multa fuerit adhibita cura, intus tamen adhuc tabo suo corrumpuntur, tandem tamen assiduitate. diligentissimæ curationis, per Christi gratiam, perfecte sanantur. Est enum occulta quædam fæx, • Matth. xx, 22. ss Matth. v, 28.

των· μόνον ἐχέτω παρρησίαν οὗτος, τοῦ τῷ νῷ καὶ γλώττῃ ἀπαραλείπτως ἐπιζητεῖν, καὶ τοῦ τῇ σωματ τικῇ λειτουργίᾳ ἀνενδότως προσκαρτερεῖν· μὴ τοῖς κοσμικοῖς πράγμασιν ἐμπλεκόμενος, μηδὲ τοῖς τῆς κακίας πάθεσι συνηδόμενος. Αψευδής γὰρ ὁ εἰπών· ὅτι πᾶν ὃ ἐὰν αιτήσητέ με ἐν προσευχῇ, πιο στεύοντες, λήψεσθε. Οἱ δὲ λέγοντες, Κἂν πάντα ποιήσεις τις τὰ ὑποτεταγμένα, παραμείνας δὲ μὴ τύχῃ τῆς χάριτος, κατὰ τὸν αἰῶνα τοῦτον, οὐδὲν ώνησε· κακῶς οἴδασί τε καὶ λέγουσι, καὶ ταῖς θείαις ἀσυμφώνως Γραφαῖς. Οὐ γάρ ἐστιν ἀδικία παρὰ τῷ Θεῷ, ἵνα τῶν ἡμῖν καθηκόντων κατορθωθέντων, αυτ τὸς τῶν παρ' ἑαυτῷ ἀμελήσεις. Μόνον ἐπιμελὲς ἔστω σοι εὑρεθῆναι τότε, ὅτε σου ἡ ψυχὴ τοῦ ἀθλίου τοῦδε λύεται σώματος, ἀγωνιζόμενον, σπεύδοντα, προσδε- χόμενον τὴν ἐπαγγελίαν, προσκαρτερούντα, πιο στεύοντα, ἐν διακρίσει ζητοῦντα· καγώ σοι λέγω καὶ μὴ ἀπίστει, μετὰ χαρᾶς ἀπελεύσῃ, καὶ παρρησίαν ἕξεις, κατὰ τῆς βασιλείας ὀφθήσῃ ἄξιος. Καὶ γὰρ ὁ τοιοῦτος, ἐν λεπτότητι διὰ τῆς πίστεως, φημί, καὶ τῆς προθυμίας, ἤδη κοινωνεῖ τῷ Θεῷ. Ως γάρ, Ο βλέπων γυναῖκα πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι ταύτης, ἐν τῇ καρδίᾳ μεμοίχευκε, καίτοι κατὰ σῶμα με μιαν θεὶς οὗτος, ὅμως ὡς μοιχεύσας ἤδη λελόγισται· ού τως ὁ τὰ πονηρὰ μὲν ἐν τῇ καρδίᾳ ἀποστραφείς, τῷ δὲ Κυρίῳ κολλώμενος πόθῳ καὶ ἐκζητήσει, προσ- εδρείᾳ τε, φημί, καὶ θεοφιλεῖ διαθέσει, καθάπερ ήδη κοινωνεῖ τῷ Θεῷ, καὶ μέγα δῶρον αὐτίκα παρὰ Θεοῦ ἔχει αὐτὸ τοῦτο, τὸ τῇ εὐχῇ προσεδρεύειν τῇ ἀγαθῇ τε σπουδῇ καὶ πολιτείᾳ τῇ φιλαρέτῳ. Εἰ γὰρ καὶ ποτηρίου ψυχροῦ δόσις οὐκ ἄμισθος, πόσῳ μᾶλ λον τοῖς αὐτῷ προσανέχουσιν ἡμέρας τε καὶ νυκτὸς, δεομένοις τὸ ἐπαγγελθὲν Θεὸς παρέξει! ΙΧ. Θ'. Πρὸς τοὺς διαποροῦντας φησι, Τί ότι μὴ γίνεται τις ἡμέρα, ἐν ᾗ καὶ μὴ διὰ μίσους ἔχω τὸν ἀδελφὸν, ἢ καὶ ἄλλα τινὰ πονηρὰ ἐμαυτῷ συνεπίσταμαι, δὴ καὶ ἄκοντι συμβαίνει μοι πά σχειν; ταῦτα λακτέον· ὡς ὁ μὲν ἀγὼν ἅπας καὶ ἡ σπουδὴ τῷ ἀνθρώπῳ, ὥστε καὶ τῷ πονηρῷ καὶ τοῖς πονηροῖς ἀντιτίθεσθαι λογισμοῖς διὰ παντὸς ἔστω. Αμήχανον δὲ, ἵνα τὸ σκότος τῶν παθῶν, καὶ ὁ θά νατος τοῦ φρονήματος, φημί, τῆς σαρκὸς μὴ ἐπιδεί κνυσθαί τινα καρπὸν ἴδιον τὴν κακίαν ἤτοι κεκρυμ- μένως ἢ φανερῶς. Ωσπερ γάρ τι τραῦμα ἐν σών ματι δν, ἀδύνατον ἕως οὔπω τέλειον ἰαθῇ, ὡς μηδ' ὀλίγῳ τινὶ τῷ ἰχῶρι μυδᾷν· καὶ ταῦτα θεραπευόμε νόν τε, καὶ μηδενὸς τῶν εἰς ἐπιμελείας τούτου λό- γων ἡκόντων ἀπαξιούμενον· ἀμεληθὲν δὲ σῆψιν ἔστι δ' ὅτε καὶ λύμην τῷ ὅλῳ ἐργάζεται σώματι· τὸν αὐτ τὸν οἷου μοι τρόπον καὶ τὰ τῆς ψυχῆς πάθη, καὶ πολλῆς ἀπολαύοντα τῆς σπουδῆς, ὅμως ἔνδον σμύχοντα ἐπιμένειν· πλὴν ἀλλὰ τῷ παραμόνῳ τῆς ἐπιμελείας διὰ τοῦ Χριστοῦ χάριτός τε καὶ συνεργείας ἐντελῆ λαμ- βάνει τὴν ἴασιν. Εστι γάρ τις κρυπτός ρύπος, καὶ περιττόν τε σκότος παθῶν, ὁ παρὰ τὴν καθαρὰν τοῦ S. MACARII EGYPTII Tantum circa hoc suæ conscientiae satisfacere is A curet, ut mente et lingua indesinenter quærat, et corporeo ministerio enirim incumbat; nec sæcula- ribus negotiis implicetur, neve pravitatis delectetur affectibus. Verax siquidem est qui dixit: Omne quodcunque petieritis me in oratione, credentes, accipietis”. Qui autem dicunt: Utcunque omnia quis effecerit quæ præscribuntur, exspectatam autem gratiam consecutus non fuerit, quod ad præsens attinet sæculum, nihil profecit; male et sentiunt et loquun- tur, divinisque haud congrue Scripturis. Non enim injustitia est apud Deum, ut iis, quæ nostri sunt officii a nobis perfectis, ipse quæ suarum sunt partium, negligat. Tantum curæ tibi sit, ut repe- riare tunc, quando anima tua ex hoc solvitur corpore, fortiter decertans, studiose satagens, exspectans promissionem, perseverans, credeus, in discretione quærens; et ego tibi dico, nec credere dubites, cum gaudio abibis, et fiduciam habebis, et regno videberis dignus. Etenim talis (in tenuitate nea per fdem et piam confidentiam, aio), talis, inquam, jam Deo communicat. Ut enim, Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam machatus est eam in corde suo **, etsi minime hic fuerit cor- pore pollutus, tamen jam adulterii reputatur reus: sic qui cor quidem suum a məlis avertit, Deo au- tem adhærens desiderio et inquisitione, perseve- rantia apud Deum, ac flagrante in Dei amorem proposito animi, jamjam quasi particeps Dei est; certe magnum donum statim a Deo habet, istam ipsam persistendi in oratione gratiam, simul cum bono studio, et conversatione virtutis amante. Si enin ne calicis quidem frigidæ donatio mercede caret sua, quanto magis iis, qui diu noctuque intentis in ipsum oculis ab eo postulant, promissum Deus præbebit ! B C illis, qui anxio animo æstuantes dicunt: En erit illa unquam dies, qua non sentiam aversionem animi a fratre, aut alias similes, quarum mihi sum conscius, pravas affectiones, quas quidem invitus patior; hæc reponenda sunt: Homini certamen studiumque omne in hoc esse constitutum, ut diabolo et pravis cogitationibus semper obluctetur. Vitari autem non posse, quin caligo pertur- bationum, et mors insidens sapientiæ carnis non p producant fructum aliquem malitiæ vel occulte vel palam. Ut enim vulnus in corpore quoad non plane obductum est, caveri nequit, quin exiguo saltem aliquo tabis efluxu madens sordeat; quantalibet diligentia curetur, nihilque omittatur industriæ in eis adhibendis remediis adjumentisque omnis ge- neris; idem vero si prorsus negligatur, corruptio- nem interdum perniciemque toti infert corpori : simili puta modo affectiones quoque animæ, utcun- que multa fuerit adhibita cura, intus tamen adhuc tabo suo corrumpuntur, tandem tamen assiduitate. diligentissimæ curationis, per Christi gratiam, perfecte sanantur. Est enum occulta quædam fæx, • Matth. xx, 22. ss Matth. v, 28.

των· μόνον ἐχέτω παρρησίαν οὗτος, τοῦ τῷ νῷ καὶ γλώττῃ ἀπαραλείπτως ἐπιζητεῖν, καὶ τοῦ τῇ σωματ τικῇ λειτουργίᾳ ἀνενδότως προσκαρτερεῖν· μὴ τοῖς κοσμικοῖς πράγμασιν ἐμπλεκόμενος, μηδὲ τοῖς τῆς κακίας πάθεσι συνηδόμενος. Αψευδής γὰρ ὁ εἰπών· ὅτι πᾶν ὃ ἐὰν αιτήσητέ με ἐν προσευχῇ, πιο στεύοντες, λήψεσθε. Οἱ δὲ λέγοντες, Κἂν πάντα ποιήσεις τις τὰ ὑποτεταγμένα, παραμείνας δὲ μὴ τύχῃ τῆς χάριτος, κατὰ τὸν αἰῶνα τοῦτον, οὐδὲν ώνησε· κακῶς οἴδασί τε καὶ λέγουσι, καὶ ταῖς θείαις ἀσυμφώνως Γραφαῖς. Οὐ γάρ ἐστιν ἀδικία παρὰ τῷ Θεῷ, ἵνα τῶν ἡμῖν καθηκόντων κατορθωθέντων, αυτ τὸς τῶν παρ' ἑαυτῷ ἀμελήσεις. Μόνον ἐπιμελὲς ἔστω σοι εὑρεθῆναι τότε, ὅτε σου ἡ ψυχὴ τοῦ ἀθλίου τοῦδε λύεται σώματος, ἀγωνιζόμενον, σπεύδοντα, προσδε- χόμενον τὴν ἐπαγγελίαν, προσκαρτερούντα, πιο στεύοντα, ἐν διακρίσει ζητοῦντα· καγώ σοι λέγω καὶ μὴ ἀπίστει, μετὰ χαρᾶς ἀπελεύσῃ, καὶ παρρησίαν ἕξεις, κατὰ τῆς βασιλείας ὀφθήσῃ ἄξιος. Καὶ γὰρ ὁ τοιοῦτος, ἐν λεπτότητι διὰ τῆς πίστεως, φημί, καὶ τῆς προθυμίας, ἤδη κοινωνεῖ τῷ Θεῷ. Ως γάρ, Ο βλέπων γυναῖκα πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι ταύτης, ἐν τῇ καρδίᾳ μεμοίχευκε, καίτοι κατὰ σῶμα με μιαν θεὶς οὗτος, ὅμως ὡς μοιχεύσας ἤδη λελόγισται· ού τως ὁ τὰ πονηρὰ μὲν ἐν τῇ καρδίᾳ ἀποστραφείς, τῷ δὲ Κυρίῳ κολλώμενος πόθῳ καὶ ἐκζητήσει, προσ- εδρείᾳ τε, φημί, καὶ θεοφιλεῖ διαθέσει, καθάπερ ήδη κοινωνεῖ τῷ Θεῷ, καὶ μέγα δῶρον αὐτίκα παρὰ Θεοῦ ἔχει αὐτὸ τοῦτο, τὸ τῇ εὐχῇ προσεδρεύειν τῇ ἀγαθῇ τε σπουδῇ καὶ πολιτείᾳ τῇ φιλαρέτῳ. Εἰ γὰρ καὶ ποτηρίου ψυχροῦ δόσις οὐκ ἄμισθος, πόσῳ μᾶλ λον τοῖς αὐτῷ προσανέχουσιν ἡμέρας τε καὶ νυκτὸς, δεομένοις τὸ ἐπαγγελθὲν Θεὸς παρέξει! ΙΧ. Θ'. Πρὸς τοὺς διαποροῦντας φησι, Τί ότι μὴ γίνεται τις ἡμέρα, ἐν ᾗ καὶ μὴ διὰ μίσους ἔχω τὸν ἀδελφὸν, ἢ καὶ ἄλλα τινὰ πονηρὰ ἐμαυτῷ συνεπίσταμαι, δὴ καὶ ἄκοντι συμβαίνει μοι πά σχειν; ταῦτα λακτέον· ὡς ὁ μὲν ἀγὼν ἅπας καὶ ἡ σπουδὴ τῷ ἀνθρώπῳ, ὥστε καὶ τῷ πονηρῷ καὶ τοῖς πονηροῖς ἀντιτίθεσθαι λογισμοῖς διὰ παντὸς ἔστω. Αμήχανον δὲ, ἵνα τὸ σκότος τῶν παθῶν, καὶ ὁ θά νατος τοῦ φρονήματος, φημί, τῆς σαρκὸς μὴ ἐπιδεί κνυσθαί τινα καρπὸν ἴδιον τὴν κακίαν ἤτοι κεκρυμ- μένως ἢ φανερῶς. Ωσπερ γάρ τι τραῦμα ἐν σών ματι δν, ἀδύνατον ἕως οὔπω τέλειον ἰαθῇ, ὡς μηδ' ὀλίγῳ τινὶ τῷ ἰχῶρι μυδᾷν· καὶ ταῦτα θεραπευόμε νόν τε, καὶ μηδενὸς τῶν εἰς ἐπιμελείας τούτου λό- γων ἡκόντων ἀπαξιούμενον· ἀμεληθὲν δὲ σῆψιν ἔστι δ' ὅτε καὶ λύμην τῷ ὅλῳ ἐργάζεται σώματι· τὸν αὐτ τὸν οἷου μοι τρόπον καὶ τὰ τῆς ψυχῆς πάθη, καὶ πολλῆς ἀπολαύοντα τῆς σπουδῆς, ὅμως ἔνδον σμύχοντα ἐπιμένειν· πλὴν ἀλλὰ τῷ παραμόνῳ τῆς ἐπιμελείας διὰ τοῦ Χριστοῦ χάριτός τε καὶ συνεργείας ἐντελῆ λαμ- βάνει τὴν ἴασιν. Εστι γάρ τις κρυπτός ρύπος, καὶ περιττόν τε σκότος παθῶν, ὁ παρὰ τὴν καθαρὰν τοῦ S. MACARII EGYPTII Tantum circa hoc suæ conscientiae satisfacere is A curet, ut mente et lingua indesinenter quærat, et corporeo ministerio enirim incumbat; nec sæcula- ribus negotiis implicetur, neve pravitatis delectetur affectibus. Verax siquidem est qui dixit: Omne quodcunque petieritis me in oratione, credentes, accipietis”. Qui autem dicunt: Utcunque omnia quis effecerit quæ præscribuntur, exspectatam autem gratiam consecutus non fuerit, quod ad præsens attinet sæculum, nihil profecit; male et sentiunt et loquun- tur, divinisque haud congrue Scripturis. Non enim injustitia est apud Deum, ut iis, quæ nostri sunt officii a nobis perfectis, ipse quæ suarum sunt partium, negligat. Tantum curæ tibi sit, ut repe- riare tunc, quando anima tua ex hoc solvitur corpore, fortiter decertans, studiose satagens, exspectans promissionem, perseverans, credeus, in discretione quærens; et ego tibi dico, nec credere dubites, cum gaudio abibis, et fiduciam habebis, et regno videberis dignus. Etenim talis (in tenuitate nea per fdem et piam confidentiam, aio), talis, inquam, jam Deo communicat. Ut enim, Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam machatus est eam in corde suo **, etsi minime hic fuerit cor- pore pollutus, tamen jam adulterii reputatur reus: sic qui cor quidem suum a məlis avertit, Deo au- tem adhærens desiderio et inquisitione, perseve- rantia apud Deum, ac flagrante in Dei amorem proposito animi, jamjam quasi particeps Dei est; certe magnum donum statim a Deo habet, istam ipsam persistendi in oratione gratiam, simul cum bono studio, et conversatione virtutis amante. Si enin ne calicis quidem frigidæ donatio mercede caret sua, quanto magis iis, qui diu noctuque intentis in ipsum oculis ab eo postulant, promissum Deus præbebit ! B C illis, qui anxio animo æstuantes dicunt: En erit illa unquam dies, qua non sentiam aversionem animi a fratre, aut alias similes, quarum mihi sum conscius, pravas affectiones, quas quidem invitus patior; hæc reponenda sunt: Homini certamen studiumque omne in hoc esse constitutum, ut diabolo et pravis cogitationibus semper obluctetur. Vitari autem non posse, quin caligo pertur- bationum, et mors insidens sapientiæ carnis non p producant fructum aliquem malitiæ vel occulte vel palam. Ut enim vulnus in corpore quoad non plane obductum est, caveri nequit, quin exiguo saltem aliquo tabis efluxu madens sordeat; quantalibet diligentia curetur, nihilque omittatur industriæ in eis adhibendis remediis adjumentisque omnis ge- neris; idem vero si prorsus negligatur, corruptio- nem interdum perniciemque toti infert corpori : simili puta modo affectiones quoque animæ, utcun- que multa fuerit adhibita cura, intus tamen adhuc tabo suo corrumpuntur, tandem tamen assiduitate. diligentissimæ curationis, per Christi gratiam, perfecte sanantur. Est enum occulta quædam fæx, • Matth. xx, 22. ss Matth. v, 28.

ἀνθρώπου φύσιν διὰ τῆς τοῦ Ἀδὰμ παραβάσεως παρεισέδυ πάσῃ τῇ ἀνθρωπότητι· καὶ τοῦτο θολοί καὶ καταμιαίνει καὶ σῶμα δήπου καὶ τὴν ψυχήν. 'Αλλ' ὥσπερ σίδηρος πυρούμενός τε καὶ τυπτόμενος καθαίρεται· ἡ χρυσὸς χαλκῷ ἢ καὶ σιδήρῳ συγκρα θεὶς πυρὶ διαιρείται μόνῳ· οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ διὰ τῶν ἀχράντων τοῦ Σωτῆρος παθῶν τῷ ἀγαθῷ Πνεύματι πυρουμένη καὶ τυπτομένη, παντὸς πάθους καὶ πά σης εκκαθαίρεται ἁμαρτίας. Γ. Ὥσπερ τινὲς λαμπάδες πολλαὶ ἑνὶ ἐλαίῳ καὶ ἑνὶ ἀναφθεῖσαι πυρί, οὐκ ἴσῳ τῷ μέτρῳ πολλάκις τὴν τοῦ πυρὸς αὐγὴν ἀφιᾶσιν· οὕτω καὶ τὰ χαρί- σματα τὰ ἐκ διαφόρων κατορθωμάτων, διάφορον ἔχει καὶ τὴν αὐγὴν τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος· ἡ ὥσπερ ἐν πόλει πολλῶν ὄντων, καὶ τὴν αὐτὴν οἰκούντων, ἑνί τε ἄρτῳ καὶ ἑνὶ χρωμένων ὕδατι, οἱ μὲν αὐτῶν ἄνδρες, οἱ δὲ νήπιοι, οἱ δὲ παῖδές εἰσιν, οἱ δὲ γέ- ροντες, καὶ πολὺ τὸ παραλλάττον ἐν αὐτοῖς καὶ διάφορον· ἢ ὥσπερ σἶτος ἐν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ χώρᾳ κατεσπαρμένος, διαφόρους δήπου καὶ τοὺς στάχυας ἀναδίδωσιν· ἐν μέντοι τῇ αὐτῇ ἄλῳ συνάγεται, καὶ τῇ αὐτῇ ἀποθήκῃ ἐναποτίθεται· οὕτως οἴου μοι κάν τῇ τῶν νεκρῶν ἀναστάσει διαφορὰν δόξης τῶν ἀν ισταμένων δοξάζεσθαι, καὶ γνωρίζεσθαι κατὰ τὴν ἀξίαν τῶν κατορθωμάτων, κατὰ τὴν μετουσίαν τοῦ ἐντεῦθεν ἤδη ἐνῳκηκότος αὐτοῖς θείου Πνεύματος· καὶ τοῦτο εἶναι τὸ 'Αστήρ ἀστέρος διαφέρει εν δόξῃ. ΙΑ'. Τοῦτο μόνον κατὰ σπουδήν ἔστω, ἵνα τις γεννηθεὶς τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ τὴν ἔνοικον ἀπονί- ψηται ἁμαρτίαν. Καὶ γὰρ ἔν τινι μέρει καὶ ἐκείνη ἡ διὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου γέννησις, εικόνα τε λειότητος ἔχει ἔν τε τῇ μορφῇ καὶ τοῖς μέλεσιν· οὐ μέντοι δυνάμει, ἢ νῷ, ἢ ἀνδρείᾳ· ὁ γὰρ πρὸς ἄνδρα τέλειον καὶ μέτρον ἀφικόμενος ηλικίας, τὰ τοῦ νηπίου πέφυκε καταργεῖν· καὶ τοῦτό ἐστιν, ὅπερ ὁ ᾿Απόστολος ἔλεγεν· Εἴτε γλῶσσαι καταργηθή- σονται, είτε προφητεῖαι. Ωσπερ γὰρ ὁ ἀνήρη ἤδη γενόμενος, ούτε τροφὰς οὔτε λόγους τοὺς παιδὶ προσ- ήκοντας καταδέχεται, ἀλλ᾽ ἀναξιοπαθεῖ πρὸς αὐτὰ, ὡς ἑτέρας ήδη διαγωγῆς ἐπιβάς· οὕτως ὁ πρὸς τε λείωσιν τῶν εὐαγγελικῶν αὐξάνων κατορθωμάτων, τὴν νηπιότητα τὴν ἑαυτοῦ πρὸς τὴν τελειότητα και τασπάσει. Οτε γὰρ, φησίν, ὁ θεῖος ᾿Απόστολος, γέγονα ἀνὴρ, κατήργησα τὰ τοῦ νηπίου. ΙΒ'. Τὸ μὲν κατὰ Πνεῦμα γεννώμενον, τρόπῳ τινὶ, καθὼς ἐδείκνυμεν, τέλειόν ἐστιν. Ωσπερ καὶ τουτί τὸ νήπιον τέλειον εἶναι λέγομεν, ἐν τῷ τὰ μέρη πάντα τῆς ὁλότητος ἀποσώζειν. Πάλιν ὁ μὲν Κύριος οὐχὶ Πνεῦμα καὶ χάριν δίδωσιν, ἵνα τις περιπέσῃ ταῖς ἁμαρτίαις· αὐτοὶ δὲ ἑαυτοῖς αἴτιοι τῶν κακῶν οἱ ἄνθρωποι, τῇ χάριτι μὴ στοιχοῦντες, καὶ διὰ τοῦτο τοῖς κακοῖς ἁλισκόμενοι· δύναται δὲ καὶ ἐξ ἰδίων ὀλισθαίνειν καὶ φυσικῶν ὁ ἄνθρωπος λογι- σμῶν, ἀμελῶν, ἢ καταφρονῶν, ἢ καὶ οιήσει χρώ LIBER DE PATIENTIA ET DISCRETIONE. A et tenebrarum redundans offusio ex affectibus, qua B C in puram a principio hominis naturam Adami se transgressione insinuavit in humanitatem ; haec polluit, hac contaminat tam corpus videlicet quam animam. Verum ut ferrum dum ignitum contundi- tur, expurgatur; utque aurum æris aut ferri mistione infectum, igni secernitur; pari ratione anima per immaculatas perpessiones Salvatoris, bono Spiritu ignita, et percussa, ab omni pravo affectu et peccato expurgatur. X. Ut quædam lampades uno plures oleo, uno accensæ igni, haud parem tamen sæpe emittunt fulgorem; sic et charismata in diversis ad quæ habilitant bonis operibus, differentem evibrant ejusdem boni Spiritus splendorem. Aut ut in civi- tate multos amplectente cives, licet cuncti uno pane, unoque potus genere utantur; tamen horum alii quidem viri, alii parvuli, multi pueri, alii senes; multumque discriminis et differentiæ in ipsis est: vel quemadmodum frumentum in uno et eodem seminatum agro, diversas spicas profert; tamen universum in eamdem una confertur aream, in unum pariter reconditur horreum : sic et tu existima, me auctore, in mortuorum quoque resur- rectione differentiam gloriæ fore, iis, qui resurgunt, glorificatis et illustribus pro dignitate operum bonorum, et pro communione inhabitantis jam ibidem ipsos divini Spiritus; et hanc esse senten- tiam illius dicti apostolici: Stella differt a stella in claritate *. .XI. Solum peculiari quisque studio curet, ut regeneratus Spiritu sancto, inhabitans in sese peccatum abstergat. Etenim in parte quadain, etiam illa ipsa per sanctum Spiritum generatio imaginem perfectionis habet, et in forma et in membris; non tamen virtute, aut mente, aut for- titudine. Nam qui in virum perfectum et mensu- ram pervenit ætatis, quæ erant parvuli, solet evacuare. Et hoc est quod Apostolus dixit: Sive linguæ cessabunt, sive prophetic s. Sicut enim vir jam factus, neque escas neque sermones puero convenientes admittit, sed ea ut sibi indecora de- dignatur, tanquam qui in alterum jam vitæ statum profecerit; sic qui ad perfectionem evangelicorum D crescit oficiorum, infantiam propriam ad per- Cor. XV, 41. I Cor. XIII, fectionem trahet. Quando enim, ait divinus Apo- stolus, factus sum vir, evacuavi quæ erant parvulis. XII. Quod quidem per Spiritum gignitur, modo quodam, ut ostendimus, perfectum est. Sicut ali- quem infantulum recens natum, suo modo esse perfectum dicimus, eo quod partes habeat omnes humani corporis. Rursus Dominus quidem haud- quaquam Spiritum et gratiam dat, ut quis cadat in peccata; ipsi autem homines sibi causa ma- lorum sunt ductum abnuentes gratiæ, ideoque illaqueati malis. Potest autem ex propriis labi etiam naturalibus homo cogitationibus, negligens, vel 8. 88 ibid. 25.

ἀνθρώπου φύσιν διὰ τῆς τοῦ Ἀδὰμ παραβάσεως παρεισέδυ πάσῃ τῇ ἀνθρωπότητι· καὶ τοῦτο θολοί καὶ καταμιαίνει καὶ σῶμα δήπου καὶ τὴν ψυχήν. 'Αλλ' ὥσπερ σίδηρος πυρούμενός τε καὶ τυπτόμενος καθαίρεται· ἡ χρυσὸς χαλκῷ ἢ καὶ σιδήρῳ συγκρα θεὶς πυρὶ διαιρείται μόνῳ· οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ διὰ τῶν ἀχράντων τοῦ Σωτῆρος παθῶν τῷ ἀγαθῷ Πνεύματι πυρουμένη καὶ τυπτομένη, παντὸς πάθους καὶ πά σης εκκαθαίρεται ἁμαρτίας. Γ. Ὥσπερ τινὲς λαμπάδες πολλαὶ ἑνὶ ἐλαίῳ καὶ ἑνὶ ἀναφθεῖσαι πυρί, οὐκ ἴσῳ τῷ μέτρῳ πολλάκις τὴν τοῦ πυρὸς αὐγὴν ἀφιᾶσιν· οὕτω καὶ τὰ χαρί- σματα τὰ ἐκ διαφόρων κατορθωμάτων, διάφορον ἔχει καὶ τὴν αὐγὴν τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος· ἡ ὥσπερ ἐν πόλει πολλῶν ὄντων, καὶ τὴν αὐτὴν οἰκούντων, ἑνί τε ἄρτῳ καὶ ἑνὶ χρωμένων ὕδατι, οἱ μὲν αὐτῶν ἄνδρες, οἱ δὲ νήπιοι, οἱ δὲ παῖδές εἰσιν, οἱ δὲ γέ- ροντες, καὶ πολὺ τὸ παραλλάττον ἐν αὐτοῖς καὶ διάφορον· ἢ ὥσπερ σἶτος ἐν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ χώρᾳ κατεσπαρμένος, διαφόρους δήπου καὶ τοὺς στάχυας ἀναδίδωσιν· ἐν μέντοι τῇ αὐτῇ ἄλῳ συνάγεται, καὶ τῇ αὐτῇ ἀποθήκῃ ἐναποτίθεται· οὕτως οἴου μοι κάν τῇ τῶν νεκρῶν ἀναστάσει διαφορὰν δόξης τῶν ἀν ισταμένων δοξάζεσθαι, καὶ γνωρίζεσθαι κατὰ τὴν ἀξίαν τῶν κατορθωμάτων, κατὰ τὴν μετουσίαν τοῦ ἐντεῦθεν ἤδη ἐνῳκηκότος αὐτοῖς θείου Πνεύματος· καὶ τοῦτο εἶναι τὸ 'Αστήρ ἀστέρος διαφέρει εν δόξῃ. ΙΑ'. Τοῦτο μόνον κατὰ σπουδήν ἔστω, ἵνα τις γεννηθεὶς τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ τὴν ἔνοικον ἀπονί- ψηται ἁμαρτίαν. Καὶ γὰρ ἔν τινι μέρει καὶ ἐκείνη ἡ διὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου γέννησις, εικόνα τε λειότητος ἔχει ἔν τε τῇ μορφῇ καὶ τοῖς μέλεσιν· οὐ μέντοι δυνάμει, ἢ νῷ, ἢ ἀνδρείᾳ· ὁ γὰρ πρὸς ἄνδρα τέλειον καὶ μέτρον ἀφικόμενος ηλικίας, τὰ τοῦ νηπίου πέφυκε καταργεῖν· καὶ τοῦτό ἐστιν, ὅπερ ὁ ᾿Απόστολος ἔλεγεν· Εἴτε γλῶσσαι καταργηθή- σονται, είτε προφητεῖαι. Ωσπερ γὰρ ὁ ἀνήρη ἤδη γενόμενος, ούτε τροφὰς οὔτε λόγους τοὺς παιδὶ προσ- ήκοντας καταδέχεται, ἀλλ᾽ ἀναξιοπαθεῖ πρὸς αὐτὰ, ὡς ἑτέρας ήδη διαγωγῆς ἐπιβάς· οὕτως ὁ πρὸς τε λείωσιν τῶν εὐαγγελικῶν αὐξάνων κατορθωμάτων, τὴν νηπιότητα τὴν ἑαυτοῦ πρὸς τὴν τελειότητα και τασπάσει. Οτε γὰρ, φησίν, ὁ θεῖος ᾿Απόστολος, γέγονα ἀνὴρ, κατήργησα τὰ τοῦ νηπίου. ΙΒ'. Τὸ μὲν κατὰ Πνεῦμα γεννώμενον, τρόπῳ τινὶ, καθὼς ἐδείκνυμεν, τέλειόν ἐστιν. Ωσπερ καὶ τουτί τὸ νήπιον τέλειον εἶναι λέγομεν, ἐν τῷ τὰ μέρη πάντα τῆς ὁλότητος ἀποσώζειν. Πάλιν ὁ μὲν Κύριος οὐχὶ Πνεῦμα καὶ χάριν δίδωσιν, ἵνα τις περιπέσῃ ταῖς ἁμαρτίαις· αὐτοὶ δὲ ἑαυτοῖς αἴτιοι τῶν κακῶν οἱ ἄνθρωποι, τῇ χάριτι μὴ στοιχοῦντες, καὶ διὰ τοῦτο τοῖς κακοῖς ἁλισκόμενοι· δύναται δὲ καὶ ἐξ ἰδίων ὀλισθαίνειν καὶ φυσικῶν ὁ ἄνθρωπος λογι- σμῶν, ἀμελῶν, ἢ καταφρονῶν, ἢ καὶ οιήσει χρώ LIBER DE PATIENTIA ET DISCRETIONE. A et tenebrarum redundans offusio ex affectibus, qua B C in puram a principio hominis naturam Adami se transgressione insinuavit in humanitatem ; haec polluit, hac contaminat tam corpus videlicet quam animam. Verum ut ferrum dum ignitum contundi- tur, expurgatur; utque aurum æris aut ferri mistione infectum, igni secernitur; pari ratione anima per immaculatas perpessiones Salvatoris, bono Spiritu ignita, et percussa, ab omni pravo affectu et peccato expurgatur. X. Ut quædam lampades uno plures oleo, uno accensæ igni, haud parem tamen sæpe emittunt fulgorem; sic et charismata in diversis ad quæ habilitant bonis operibus, differentem evibrant ejusdem boni Spiritus splendorem. Aut ut in civi- tate multos amplectente cives, licet cuncti uno pane, unoque potus genere utantur; tamen horum alii quidem viri, alii parvuli, multi pueri, alii senes; multumque discriminis et differentiæ in ipsis est: vel quemadmodum frumentum in uno et eodem seminatum agro, diversas spicas profert; tamen universum in eamdem una confertur aream, in unum pariter reconditur horreum : sic et tu existima, me auctore, in mortuorum quoque resur- rectione differentiam gloriæ fore, iis, qui resurgunt, glorificatis et illustribus pro dignitate operum bonorum, et pro communione inhabitantis jam ibidem ipsos divini Spiritus; et hanc esse senten- tiam illius dicti apostolici: Stella differt a stella in claritate *. .XI. Solum peculiari quisque studio curet, ut regeneratus Spiritu sancto, inhabitans in sese peccatum abstergat. Etenim in parte quadain, etiam illa ipsa per sanctum Spiritum generatio imaginem perfectionis habet, et in forma et in membris; non tamen virtute, aut mente, aut for- titudine. Nam qui in virum perfectum et mensu- ram pervenit ætatis, quæ erant parvuli, solet evacuare. Et hoc est quod Apostolus dixit: Sive linguæ cessabunt, sive prophetic s. Sicut enim vir jam factus, neque escas neque sermones puero convenientes admittit, sed ea ut sibi indecora de- dignatur, tanquam qui in alterum jam vitæ statum profecerit; sic qui ad perfectionem evangelicorum D crescit oficiorum, infantiam propriam ad per- Cor. XV, 41. I Cor. XIII, fectionem trahet. Quando enim, ait divinus Apo- stolus, factus sum vir, evacuavi quæ erant parvulis. XII. Quod quidem per Spiritum gignitur, modo quodam, ut ostendimus, perfectum est. Sicut ali- quem infantulum recens natum, suo modo esse perfectum dicimus, eo quod partes habeat omnes humani corporis. Rursus Dominus quidem haud- quaquam Spiritum et gratiam dat, ut quis cadat in peccata; ipsi autem homines sibi causa ma- lorum sunt ductum abnuentes gratiæ, ideoque illaqueati malis. Potest autem ex propriis labi etiam naturalibus homo cogitationibus, negligens, vel 8. 88 ibid. 25.

ἀνθρώπου φύσιν διὰ τῆς τοῦ Ἀδὰμ παραβάσεως παρεισέδυ πάσῃ τῇ ἀνθρωπότητι· καὶ τοῦτο θολοί καὶ καταμιαίνει καὶ σῶμα δήπου καὶ τὴν ψυχήν. 'Αλλ' ὥσπερ σίδηρος πυρούμενός τε καὶ τυπτόμενος καθαίρεται· ἡ χρυσὸς χαλκῷ ἢ καὶ σιδήρῳ συγκρα θεὶς πυρὶ διαιρείται μόνῳ· οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ διὰ τῶν ἀχράντων τοῦ Σωτῆρος παθῶν τῷ ἀγαθῷ Πνεύματι πυρουμένη καὶ τυπτομένη, παντὸς πάθους καὶ πά σης εκκαθαίρεται ἁμαρτίας. Γ. Ὥσπερ τινὲς λαμπάδες πολλαὶ ἑνὶ ἐλαίῳ καὶ ἑνὶ ἀναφθεῖσαι πυρί, οὐκ ἴσῳ τῷ μέτρῳ πολλάκις τὴν τοῦ πυρὸς αὐγὴν ἀφιᾶσιν· οὕτω καὶ τὰ χαρί- σματα τὰ ἐκ διαφόρων κατορθωμάτων, διάφορον ἔχει καὶ τὴν αὐγὴν τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος· ἡ ὥσπερ ἐν πόλει πολλῶν ὄντων, καὶ τὴν αὐτὴν οἰκούντων, ἑνί τε ἄρτῳ καὶ ἑνὶ χρωμένων ὕδατι, οἱ μὲν αὐτῶν ἄνδρες, οἱ δὲ νήπιοι, οἱ δὲ παῖδές εἰσιν, οἱ δὲ γέ- ροντες, καὶ πολὺ τὸ παραλλάττον ἐν αὐτοῖς καὶ διάφορον· ἢ ὥσπερ σἶτος ἐν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ χώρᾳ κατεσπαρμένος, διαφόρους δήπου καὶ τοὺς στάχυας ἀναδίδωσιν· ἐν μέντοι τῇ αὐτῇ ἄλῳ συνάγεται, καὶ τῇ αὐτῇ ἀποθήκῃ ἐναποτίθεται· οὕτως οἴου μοι κάν τῇ τῶν νεκρῶν ἀναστάσει διαφορὰν δόξης τῶν ἀν ισταμένων δοξάζεσθαι, καὶ γνωρίζεσθαι κατὰ τὴν ἀξίαν τῶν κατορθωμάτων, κατὰ τὴν μετουσίαν τοῦ ἐντεῦθεν ἤδη ἐνῳκηκότος αὐτοῖς θείου Πνεύματος· καὶ τοῦτο εἶναι τὸ 'Αστήρ ἀστέρος διαφέρει εν δόξῃ. ΙΑ'. Τοῦτο μόνον κατὰ σπουδήν ἔστω, ἵνα τις γεννηθεὶς τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ τὴν ἔνοικον ἀπονί- ψηται ἁμαρτίαν. Καὶ γὰρ ἔν τινι μέρει καὶ ἐκείνη ἡ διὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου γέννησις, εικόνα τε λειότητος ἔχει ἔν τε τῇ μορφῇ καὶ τοῖς μέλεσιν· οὐ μέντοι δυνάμει, ἢ νῷ, ἢ ἀνδρείᾳ· ὁ γὰρ πρὸς ἄνδρα τέλειον καὶ μέτρον ἀφικόμενος ηλικίας, τὰ τοῦ νηπίου πέφυκε καταργεῖν· καὶ τοῦτό ἐστιν, ὅπερ ὁ ᾿Απόστολος ἔλεγεν· Εἴτε γλῶσσαι καταργηθή- σονται, είτε προφητεῖαι. Ωσπερ γὰρ ὁ ἀνήρη ἤδη γενόμενος, ούτε τροφὰς οὔτε λόγους τοὺς παιδὶ προσ- ήκοντας καταδέχεται, ἀλλ᾽ ἀναξιοπαθεῖ πρὸς αὐτὰ, ὡς ἑτέρας ήδη διαγωγῆς ἐπιβάς· οὕτως ὁ πρὸς τε λείωσιν τῶν εὐαγγελικῶν αὐξάνων κατορθωμάτων, τὴν νηπιότητα τὴν ἑαυτοῦ πρὸς τὴν τελειότητα και τασπάσει. Οτε γὰρ, φησίν, ὁ θεῖος ᾿Απόστολος, γέγονα ἀνὴρ, κατήργησα τὰ τοῦ νηπίου. ΙΒ'. Τὸ μὲν κατὰ Πνεῦμα γεννώμενον, τρόπῳ τινὶ, καθὼς ἐδείκνυμεν, τέλειόν ἐστιν. Ωσπερ καὶ τουτί τὸ νήπιον τέλειον εἶναι λέγομεν, ἐν τῷ τὰ μέρη πάντα τῆς ὁλότητος ἀποσώζειν. Πάλιν ὁ μὲν Κύριος οὐχὶ Πνεῦμα καὶ χάριν δίδωσιν, ἵνα τις περιπέσῃ ταῖς ἁμαρτίαις· αὐτοὶ δὲ ἑαυτοῖς αἴτιοι τῶν κακῶν οἱ ἄνθρωποι, τῇ χάριτι μὴ στοιχοῦντες, καὶ διὰ τοῦτο τοῖς κακοῖς ἁλισκόμενοι· δύναται δὲ καὶ ἐξ ἰδίων ὀλισθαίνειν καὶ φυσικῶν ὁ ἄνθρωπος λογι- σμῶν, ἀμελῶν, ἢ καταφρονῶν, ἢ καὶ οιήσει χρώ LIBER DE PATIENTIA ET DISCRETIONE. A et tenebrarum redundans offusio ex affectibus, qua B C in puram a principio hominis naturam Adami se transgressione insinuavit in humanitatem ; haec polluit, hac contaminat tam corpus videlicet quam animam. Verum ut ferrum dum ignitum contundi- tur, expurgatur; utque aurum æris aut ferri mistione infectum, igni secernitur; pari ratione anima per immaculatas perpessiones Salvatoris, bono Spiritu ignita, et percussa, ab omni pravo affectu et peccato expurgatur. X. Ut quædam lampades uno plures oleo, uno accensæ igni, haud parem tamen sæpe emittunt fulgorem; sic et charismata in diversis ad quæ habilitant bonis operibus, differentem evibrant ejusdem boni Spiritus splendorem. Aut ut in civi- tate multos amplectente cives, licet cuncti uno pane, unoque potus genere utantur; tamen horum alii quidem viri, alii parvuli, multi pueri, alii senes; multumque discriminis et differentiæ in ipsis est: vel quemadmodum frumentum in uno et eodem seminatum agro, diversas spicas profert; tamen universum in eamdem una confertur aream, in unum pariter reconditur horreum : sic et tu existima, me auctore, in mortuorum quoque resur- rectione differentiam gloriæ fore, iis, qui resurgunt, glorificatis et illustribus pro dignitate operum bonorum, et pro communione inhabitantis jam ibidem ipsos divini Spiritus; et hanc esse senten- tiam illius dicti apostolici: Stella differt a stella in claritate *. .XI. Solum peculiari quisque studio curet, ut regeneratus Spiritu sancto, inhabitans in sese peccatum abstergat. Etenim in parte quadain, etiam illa ipsa per sanctum Spiritum generatio imaginem perfectionis habet, et in forma et in membris; non tamen virtute, aut mente, aut for- titudine. Nam qui in virum perfectum et mensu- ram pervenit ætatis, quæ erant parvuli, solet evacuare. Et hoc est quod Apostolus dixit: Sive linguæ cessabunt, sive prophetic s. Sicut enim vir jam factus, neque escas neque sermones puero convenientes admittit, sed ea ut sibi indecora de- dignatur, tanquam qui in alterum jam vitæ statum profecerit; sic qui ad perfectionem evangelicorum D crescit oficiorum, infantiam propriam ad per- Cor. XV, 41. I Cor. XIII, fectionem trahet. Quando enim, ait divinus Apo- stolus, factus sum vir, evacuavi quæ erant parvulis. XII. Quod quidem per Spiritum gignitur, modo quodam, ut ostendimus, perfectum est. Sicut ali- quem infantulum recens natum, suo modo esse perfectum dicimus, eo quod partes habeat omnes humani corporis. Rursus Dominus quidem haud- quaquam Spiritum et gratiam dat, ut quis cadat in peccata; ipsi autem homines sibi causa ma- lorum sunt ductum abnuentes gratiæ, ideoque illaqueati malis. Potest autem ex propriis labi etiam naturalibus homo cogitationibus, negligens, vel 8. 88 ibid. 25.

Α μενος· ἄκουε γὰρ τί φησιν ὁ Παῦλος' Ινα μὴ ὑπερ αίρωμαι ἐδόθη μοι σκόλοψ τῇ σαρκὶ ἄγγελος Σατᾶν. Θρᾷς, ὅτι καὶ οἱ τηλικούτων αψάμενοι μέτ τρων ἐπιδεεῖς εἰσιν ἀσφαλείας. "Αλλως τε καὶ εἰ μὴ δῷ πρόφασιν τῷ Σατανᾷ ὁ ἄνθρωπος, οὐ κυριεύ- σειεν ἂν αὐτοῦ βίψ· παρὰ τοῦτο, οὔτε τῷ μέρει τοῦ Χριστοῦ, οὔτε τοῦ ἀντικειμένου τὸ πρᾶγμα λογίζε ται· ἀλλὰ τῇ μὲν χάριτι τοῦ Πνεύματος προστεθείς εἰς τέλος, τῆς μερίδος γίνεται τοῦ Χριστοῦ· μὴ οὕτω δὲ σχών, κἂν Πνεύματι γεννηθῇ, τὸ δέ ἐστι, καν μέτοχος καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος γένηται, παρ' ἑαυτοῦ ἕξει, τὸ ὀπίσω τοῦ θελήματος πορευθῆναι τοῦ Σατανᾶ. Είτε γὰρ αὐτὸς ὁ Κύριος, εἴτε καὶ ὁ Σατανᾶς πρὸς βίαν ἐλάμβανον, οὐκ ἦν ὁ ἄνθρωπος ἑαυτῷ αἴτιος, οὔτε εἰς γέενναν ἐμπεσεῖν, οὔτε βα Β σιλείας ἐπιτυχεῖν. Γ. Πολλῆς τῷ φιλαρέτῳ φροντιστέον τῆς διατ κρίσεως, ὥστε τῆς τοῦ καλοῦ καὶ κακοῦ διαφοράς ἀπογνώμονα εἶναι, καὶ τὰς ποικίλας τοῦ πονηροῦ τέχνας δι' εὐλόγων φαντασιῶν εἰωθότος τοὺς πολε λοὺς παρακρούεσθαι, βασανίζειν καὶ συνιέναι. Πλην τὸ ἀσφαλὲς, πρὸς πάντα λυσιτελές· μὴ τοίνυν έλα- φρότητι διανοίας ταχὺ σεαυτὸν ἐμπάρεχε ταῖς τῶν νοερῶν ἐπιστασίαις εἰς ἀπάτην σου· κἂν αὐτοὶ οἱ οὐράνιοι ἄγγελοι ὦσιν· ἀλλὰ μένε βαρύς, βασάνῳ ταῦτα διδοὺς ἐπιμελεστάτῃ· τὸ μὲν καλὸν οἰκειού- μενος, τὸ [δὲ]πονηρὸν διωθούμενος. Οὐ γὰρ ἄδηλα τὰ τῆς χάριτος ἐνεργήματα, ἅπερ ἡ ἁμαρτία, κἂν τὸ τοῦ ἀγαθοῦ πρόσωπον ὑποκρίνηται, παρασχεῖν οὐ δεδύνηται. Εἰ γὰρ καὶ κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, οἶδεν ὁ Σατανᾶ; εἰς ἄγγελον φωτός μετασχηματίζεσθαι, χά- ριν τοῦ ἀπατῆσαι· ἀλλ᾽ οὖν κἂν ὁράσεις λαμπράς περιβάλληται, ἀγαθὴν ἐνέργειαν, ᾗπερ είρηται, πα- ρασχεῖν οὐ δυνήσεται· δι' οὗ καὶ τὸ παράσημον ἀκριβὲς γίνεται. Οὐ γὰρ ἀγάπην τὴν εἰς Θεὸν ἢ πλησίον, οὐ πραότητα, οὐ ταπείνωσιν, οὐ χαράν, οὐκ εἰρήνην, οὐ τοῦ κόσμου μίσος, οὐκ ἀνάπαυσιν πνευματικὴν, οὐκ ἐπιθυμίαν τῶν οὐρανίων ἐνεργη - μάτων δύναται (11), οὐ πάθη καὶ ἡδονὰς καταπαῦ σαι, ἅπερ φανερῶς εἰσι τῆς χάριτος ενεργήματα. Ο γὰρ καρπός, φησί, τοῦ Πνεύματός ἐστιν ἀγά πη, χαρά, εἰρήνη, καὶ τὰ ἑξῆς· τάχα δὲ τύφον μᾶλλον ἐκεῖνος ἐμποιῆσαι καὶ ὑψηλοφροσύνην ἐπι τηδειότατός τε καὶ δυνατώτατος. Ἐκ γοῦν τῆς ἐνερ γείας εἴσῃ τὸ ἐλλαμφθὲν ἐν τῇ ψυχῇ σου νοερόν φῶς, πότερον τοῦ Θεοῦ, ἢ τοῦ Σατανᾶ πέφυκεν δν· πλὴν ἀλλὰ καὶ αὐτῇ τῇ ψυχῇ, εἴπερ ἔῤῥωται τὰ τῆς διατ κρίσεως, εὐθὺς ἀπὸ τῆς νοερᾶς αἰσθήσεως, δῆλα τὰ τῆς διαφοράς γίνεται. Ὥσπερ γὰρ ὄξος οίνω, κατά μὲν τὴν ὅρασιν ἐν, ἐκ δὲ τῆς κατὰ τὴν γεῦσιν αἰ σθήσεως ὁ λάρυγξ ἑκατέρου κρίνει τὸ ἴδιον· οὕτω δὴ καὶ ψυχὴ ἐξ αὐτῆς γε τῆς νοερᾶς αἰσθήσεως, καὶ τῆς ἐνεργείας δυνατὴ κρίνειν τά τε τοῦ Πνεύ ματος χαρίσματα, καὶ τὰ τοῦ ἀλλοτρίου φαντά- σματα. S. MACARII ÆGYPTII contemnens, aut arroganti utens præfidentia; audi enim quid dicat Paulus: Ne extollar, datus est mihi stimulus carnis angelus Satana". Vides, ut etiam qui tantis profectibus ad tam sublimem sunt evecti virtutis gradum, securitatis sint indigi. Caeterum nisi det occasionem ultro et aditum Satanæ homo, non utique per vim ei dominabitur. Propter quod, neque parti Christi, neque adversarii res imputatur : sed qui gratiae Spiritus se adjungit usque in finem, partis Christi fit: qui vero non ita se habet, ut- cunque Spiritu generetur, hoc est, etiamsi particeps sancti Spiritus fiat, in suo arbitrio habebit sequi voluntatem Sǝtanæ. Sive enim ipse Domiuus, sive Satanas per vim traherent, non esset homo sibi causa ipsi suæ sortis malæ aut bonæ, cadendi in gehennain, aut in regnum perveniendi. XHI. Homini, virtutis studioso, nulla cura sat- agendum est, ut discretione polleat, ut quo diffe- rentiam boni et mali exploratam habeat, et varias diaboli versutias, soliti per speciosas imaginationes plurimos pervertere, discutial, atque intelligat. Siquidem in omui negotio utilissimum est securitati consulere. Ne igitur levitate mentis cito te ipsum præbe credulum spiritualium potestatum impulsi- bus, ad te decipiendum forte comparatis : etiamsi qui loquuntur cœlestes sint angeli : sed sta in gradu tardus, examini istius generis subjiciens exactissimo; quod bonum est amplectens, quod malum, rejiciens. Non enim ignoi sunt effectus graliæ, quos peccatum, utcunque boni personam assinulet, non potest representare. Nam etsi, se- cundum Apostolum, Novit Satanas transfigurare se in angelum lucis", tamen licet visiones offerat splendidas, bonam operationem, ut dictum est, exhibere non poterit; ex quo certum ejus exsistet indicium. Non enim charitatem in Deum aut proxi- mum, non mansuetudinem, non humilitatem, non gaudium, non pacem, non refrenationem cogitatio- num, non mundi odium, non quietem spiritualem, non desiderium coelestium operationum potest dare, non pravos affectus et voluptates compescere, quæ manifesta sunt opera gratiæ. Nam : Fructus (inquit) Spiritus sunt, charitas, gaudium, pax, etc., quo- rum vice fastum ille potius et arrogantiam ingenerare multo aptissimus maximeque poteus fuerit. Ex D operatione igitur dignosces, quale sit quod tuæ forte animæ illuxerit intellectuale lumen, utrum a Deo, an a Satana sit ortum. Quin et ipsi animæ, si gustum ad discretionem non obtusum habet; ab ipso statim primum appulsu sensuque, manifesta se prodet differentia. Ut enim acetum et vinum quoad aspectum unum idemque sunt; si vero lingua explorentur, palatum protinus de utroque pronun- tiat quid vere sit; ita et anima ex ipso spiritualis experientiæ sensu ac propria quadain facultate po- test dijudicare, quæ boni Spiritus charismata, quæ alieni sint phantasmata. NII Cor. XII, 7. II Cor. xi, 14. • Gal. r, 22.

Α μενος· ἄκουε γὰρ τί φησιν ὁ Παῦλος' Ινα μὴ ὑπερ αίρωμαι ἐδόθη μοι σκόλοψ τῇ σαρκὶ ἄγγελος Σατᾶν. Θρᾷς, ὅτι καὶ οἱ τηλικούτων αψάμενοι μέτ τρων ἐπιδεεῖς εἰσιν ἀσφαλείας. "Αλλως τε καὶ εἰ μὴ δῷ πρόφασιν τῷ Σατανᾷ ὁ ἄνθρωπος, οὐ κυριεύ- σειεν ἂν αὐτοῦ βίψ· παρὰ τοῦτο, οὔτε τῷ μέρει τοῦ Χριστοῦ, οὔτε τοῦ ἀντικειμένου τὸ πρᾶγμα λογίζε ται· ἀλλὰ τῇ μὲν χάριτι τοῦ Πνεύματος προστεθείς εἰς τέλος, τῆς μερίδος γίνεται τοῦ Χριστοῦ· μὴ οὕτω δὲ σχών, κἂν Πνεύματι γεννηθῇ, τὸ δέ ἐστι, καν μέτοχος καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος γένηται, παρ' ἑαυτοῦ ἕξει, τὸ ὀπίσω τοῦ θελήματος πορευθῆναι τοῦ Σατανᾶ. Είτε γὰρ αὐτὸς ὁ Κύριος, εἴτε καὶ ὁ Σατανᾶς πρὸς βίαν ἐλάμβανον, οὐκ ἦν ὁ ἄνθρωπος ἑαυτῷ αἴτιος, οὔτε εἰς γέενναν ἐμπεσεῖν, οὔτε βα Β σιλείας ἐπιτυχεῖν. Γ. Πολλῆς τῷ φιλαρέτῳ φροντιστέον τῆς διατ κρίσεως, ὥστε τῆς τοῦ καλοῦ καὶ κακοῦ διαφοράς ἀπογνώμονα εἶναι, καὶ τὰς ποικίλας τοῦ πονηροῦ τέχνας δι' εὐλόγων φαντασιῶν εἰωθότος τοὺς πολε λοὺς παρακρούεσθαι, βασανίζειν καὶ συνιέναι. Πλην τὸ ἀσφαλὲς, πρὸς πάντα λυσιτελές· μὴ τοίνυν έλα- φρότητι διανοίας ταχὺ σεαυτὸν ἐμπάρεχε ταῖς τῶν νοερῶν ἐπιστασίαις εἰς ἀπάτην σου· κἂν αὐτοὶ οἱ οὐράνιοι ἄγγελοι ὦσιν· ἀλλὰ μένε βαρύς, βασάνῳ ταῦτα διδοὺς ἐπιμελεστάτῃ· τὸ μὲν καλὸν οἰκειού- μενος, τὸ [δὲ]πονηρὸν διωθούμενος. Οὐ γὰρ ἄδηλα τὰ τῆς χάριτος ἐνεργήματα, ἅπερ ἡ ἁμαρτία, κἂν τὸ τοῦ ἀγαθοῦ πρόσωπον ὑποκρίνηται, παρασχεῖν οὐ δεδύνηται. Εἰ γὰρ καὶ κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, οἶδεν ὁ Σατανᾶ; εἰς ἄγγελον φωτός μετασχηματίζεσθαι, χά- ριν τοῦ ἀπατῆσαι· ἀλλ᾽ οὖν κἂν ὁράσεις λαμπράς περιβάλληται, ἀγαθὴν ἐνέργειαν, ᾗπερ είρηται, πα- ρασχεῖν οὐ δυνήσεται· δι' οὗ καὶ τὸ παράσημον ἀκριβὲς γίνεται. Οὐ γὰρ ἀγάπην τὴν εἰς Θεὸν ἢ πλησίον, οὐ πραότητα, οὐ ταπείνωσιν, οὐ χαράν, οὐκ εἰρήνην, οὐ τοῦ κόσμου μίσος, οὐκ ἀνάπαυσιν πνευματικὴν, οὐκ ἐπιθυμίαν τῶν οὐρανίων ἐνεργη - μάτων δύναται (11), οὐ πάθη καὶ ἡδονὰς καταπαῦ σαι, ἅπερ φανερῶς εἰσι τῆς χάριτος ενεργήματα. Ο γὰρ καρπός, φησί, τοῦ Πνεύματός ἐστιν ἀγά πη, χαρά, εἰρήνη, καὶ τὰ ἑξῆς· τάχα δὲ τύφον μᾶλλον ἐκεῖνος ἐμποιῆσαι καὶ ὑψηλοφροσύνην ἐπι τηδειότατός τε καὶ δυνατώτατος. Ἐκ γοῦν τῆς ἐνερ γείας εἴσῃ τὸ ἐλλαμφθὲν ἐν τῇ ψυχῇ σου νοερόν φῶς, πότερον τοῦ Θεοῦ, ἢ τοῦ Σατανᾶ πέφυκεν δν· πλὴν ἀλλὰ καὶ αὐτῇ τῇ ψυχῇ, εἴπερ ἔῤῥωται τὰ τῆς διατ κρίσεως, εὐθὺς ἀπὸ τῆς νοερᾶς αἰσθήσεως, δῆλα τὰ τῆς διαφοράς γίνεται. Ὥσπερ γὰρ ὄξος οίνω, κατά μὲν τὴν ὅρασιν ἐν, ἐκ δὲ τῆς κατὰ τὴν γεῦσιν αἰ σθήσεως ὁ λάρυγξ ἑκατέρου κρίνει τὸ ἴδιον· οὕτω δὴ καὶ ψυχὴ ἐξ αὐτῆς γε τῆς νοερᾶς αἰσθήσεως, καὶ τῆς ἐνεργείας δυνατὴ κρίνειν τά τε τοῦ Πνεύ ματος χαρίσματα, καὶ τὰ τοῦ ἀλλοτρίου φαντά- σματα. S. MACARII ÆGYPTII contemnens, aut arroganti utens præfidentia; audi enim quid dicat Paulus: Ne extollar, datus est mihi stimulus carnis angelus Satana". Vides, ut etiam qui tantis profectibus ad tam sublimem sunt evecti virtutis gradum, securitatis sint indigi. Caeterum nisi det occasionem ultro et aditum Satanæ homo, non utique per vim ei dominabitur. Propter quod, neque parti Christi, neque adversarii res imputatur : sed qui gratiae Spiritus se adjungit usque in finem, partis Christi fit: qui vero non ita se habet, ut- cunque Spiritu generetur, hoc est, etiamsi particeps sancti Spiritus fiat, in suo arbitrio habebit sequi voluntatem Sǝtanæ. Sive enim ipse Domiuus, sive Satanas per vim traherent, non esset homo sibi causa ipsi suæ sortis malæ aut bonæ, cadendi in gehennain, aut in regnum perveniendi. XHI. Homini, virtutis studioso, nulla cura sat- agendum est, ut discretione polleat, ut quo diffe- rentiam boni et mali exploratam habeat, et varias diaboli versutias, soliti per speciosas imaginationes plurimos pervertere, discutial, atque intelligat. Siquidem in omui negotio utilissimum est securitati consulere. Ne igitur levitate mentis cito te ipsum præbe credulum spiritualium potestatum impulsi- bus, ad te decipiendum forte comparatis : etiamsi qui loquuntur cœlestes sint angeli : sed sta in gradu tardus, examini istius generis subjiciens exactissimo; quod bonum est amplectens, quod malum, rejiciens. Non enim ignoi sunt effectus graliæ, quos peccatum, utcunque boni personam assinulet, non potest representare. Nam etsi, se- cundum Apostolum, Novit Satanas transfigurare se in angelum lucis", tamen licet visiones offerat splendidas, bonam operationem, ut dictum est, exhibere non poterit; ex quo certum ejus exsistet indicium. Non enim charitatem in Deum aut proxi- mum, non mansuetudinem, non humilitatem, non gaudium, non pacem, non refrenationem cogitatio- num, non mundi odium, non quietem spiritualem, non desiderium coelestium operationum potest dare, non pravos affectus et voluptates compescere, quæ manifesta sunt opera gratiæ. Nam : Fructus (inquit) Spiritus sunt, charitas, gaudium, pax, etc., quo- rum vice fastum ille potius et arrogantiam ingenerare multo aptissimus maximeque poteus fuerit. Ex D operatione igitur dignosces, quale sit quod tuæ forte animæ illuxerit intellectuale lumen, utrum a Deo, an a Satana sit ortum. Quin et ipsi animæ, si gustum ad discretionem non obtusum habet; ab ipso statim primum appulsu sensuque, manifesta se prodet differentia. Ut enim acetum et vinum quoad aspectum unum idemque sunt; si vero lingua explorentur, palatum protinus de utroque pronun- tiat quid vere sit; ita et anima ex ipso spiritualis experientiæ sensu ac propria quadain facultate po- test dijudicare, quæ boni Spiritus charismata, quæ alieni sint phantasmata. NII Cor. XII, 7. II Cor. xi, 14. • Gal. r, 22.

Α ΙΔ'. Χρὴ σκοπεῖν καὶ προβλέπειν ἄριστα την ψυ- χήν, μήποτε δὴ καν τῷ βραχυτάτῳ ὑπὸ τῆς τοῦ ἀντικειμένου ἁλῷ δυνάμεως. Ὥσπερ γὰρ ἑνὸς μέσ ρους ζώου παγίδι ληφθέντος, ὅλον ἀνάγκη κάμπτε- σθαι, καὶ ὑπὸ ταῖς τῶν θηρευόντων χερσὶν γίνε- σθαι· οὕτω δὴ καὶ ψυχῇ τὰ ὅμοια συμβαίνειν παρὰ τῶν ἐχθρῶν εἴωθε. Καὶ τοῦτο δῆλον καθίστησιν ὁ προφήτης - Παγίδα γάρ, φησιν, ἡτοίμασαν τοῖς ποσί μου, καὶ κατέκαμψαν τὴν ψυχήν μου. ΙΕ΄. Δεῖ τὸν βουλόμενον διὰ τῆς στενῆς εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ ἰσχυροῦ εἰσελθεῖν, καὶ τὰ σκεύη αὐτοῦ διαρπάσαι, μὴ εἰδοκεῖν εὐπαθείᾳ σώματος· ἀλλ' ἐνδυναμοῦσθαι τῷ ἀγαθῷ Πνεύματι, ἔχοντα διά μνήμης τὸν εἰπόντα, ὅτι Σάρξ καὶ αἷμα βασι- λείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσι. Πῶς δὲ δεῖ ἐν δυναμωθῆναι πνεύματι; τῷ Ἀποστόλῳ λέγοντι, τὴν σοφίαν τοῦ Θεοῦ μωρίαν τοῖς ἀνθρώποις λο γίζεσθαι, προσεκτέον· καὶ ὁ προφήτες δέ· Εἶδον, φησί, τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, ἐκλεῖπον παρὰ πάντας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Δεῖ τοιγαροῦν τὸν βουλόμενον υἱὸν Θεοῦ γενέσθαι κατὰ τὸ ὅμοιον ταπεινωθῆναι πρότερον, καὶ μωρὸν καὶ ἄτιμον λογισθῆναι· μὴ ἀποστρέφοντα τὸ πρόσωπον ἀπὸ ἐμπτυσμάτων, μὴ δόξαν, μὴ κάλ λος τοῦ αἰῶνος τούτου, μηδὲ τοιοῦτον μεταδιώκοντα, μὴ ἔχοντα ποῦ τὴν κεφαλὴν ἀνακλίναι, ὀνειδιζόμε- νον καὶ ἐξουθενούμενον, καὶ πάντων παρόραμά τε καὶ καταπάτημα λογιζόμενον, πολεμούμενον άφα- νῶς τε καὶ φανερῶς, καὶ τῇ διανοίᾳ ἀντιμαχόμενον· καὶ τότε αὐτὸς ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς, αὐτός γε εἰπών· Ενοικήσω καὶ ἐμπεριπατήσω ἐν ὑμῖν, ἐμφανὴς ἔσται τῇ αὐτοῦ καρδίᾳ, καὶ λήψεται δύναμιν καὶ ἰσχὺν, ὥστε δεσμῶσαι τὸν ἰσχυρὸν, καὶ τὰ σκεύη αὐτοῦ διαρπάσαι· ἐπὶ ἀσπίδα τε καὶ βασιλίσκον, καὶ ἐπάνω σκορπίων καὶ ὄφεων ἐπιβῆναι. τὸν θάνατον. Φησὶ γὰρ, 'Η βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἐν- τὸς ὑμῶν ἐστιν. Εὑρίσκεται δὲ τρόπον τινὰ καὶ αὐτὸς ὢν ἐντὸς ὁ πολεμῶν ἡμᾶς καὶ αἰχμαλωτίζων. Μὴ οὖν ἐνδιδότω μηδαμῶς ἡ ψυχή, ἕως ἂν νεκρὸν θείη τὸν ταύτην αἰχμαλωτίζοντα· καὶ τότε διαφεύ ξεται ὀδύνη πᾶσα καὶ λύπη και στεναγμός, διὰ τὸ ῥαγῆναι ὕδωρ ἐν γῇ διψώσῃ, καὶ γενέσθαι τὴν ἔρη- μον εἰς πλῆθος ὑδάτων. ΙΖ΄. Ψυχὴ ἁλώσιμος ακηδίᾳ δήλός έστι κατά- σχετος οὖσα καὶ ἀπιστίᾳ· καὶ διὰ τοῦτο ἡμέραν ἐξ ἡμέρας ὑπερβιβάζει, τὸν λόγον οὐ δεχομένη· ἀνα- πτεροὶ δὲ ἑαυτὴν καὶ ὀνείροις πολλάκις, τὸν ἐντὸς μὴ κατανοοῦσα πόλεμον, ἅτε οιήσει κατειλημμένη· ἡ δὲ οἴησις πύρωσίς ἐστι τῆς ψυχῆς, οὐδαμοῦ ἀφε ιεῖσα τὴν ἑαυτῆς ἀσθένειαν ἐπιγνῶναι. ΙΗ'. Ωσπερ βρέφος νεογενὲς εἰκόνα του τελείου διασώζει ἀνδρὸς, οὕτω δὴ καὶ ψυχὴ εἰκών τίς ἐστι τοῦ πεποιηκότος αὐτὴν Θεοῦ. Ὡς οὖν καὶ παιδίον κατὰ μέρος μὲν αὐξανόμενον ἐκ μέρους ἐπιγινώσκει ** LIBER DE PATIENTA ET DISCRETIONE. G D Jerem. xvm, 22. XXVI, 12. Psal. xc, 15. 50. I Cor. xv, Luc. x, 19. XIV. Attendere ac prospicere diligentissime ani- mam oportet, ne quando vel minima sui parte ab adversaria potestate capiatur. Sicut enim illaqueato quolibet animalis membro, totum infecti necesse est, et in venantium manus cadit; sic et animæ similia ab hostibus contingere solent. Et hoc ma- nifeste denuntiat propheta: Laqueum, inquiens, 184, paraverunt pedibus meis, et incurvaverunt animam meam XV. Oportet volentem per angustum aditum in domum fortis ingredi et vasa ejus diripere, non indulgere deliciis corporis, sed corroborari bono spiritu, memorem ejus, qui dixit : Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt. Quo autem modo illum oportet corroborari spiritu ? Si attendat Apo stolo dicenti : Dei sapientiam reputari ab homiuibus s:ultitiam ". Cui propheta concinens, ait : Vidi Filium hominis et species ejus inhonorata infra omnes Álios hominum ". Oportet igitur eum, qui vult filius Dei fieri, prius similiter humiliari, et stultuın ignobilemque reputari; non avertentem faciem a spulis, nec gloriam nec decorem mundi bujus, aut aliquid sinile prosequentem; non habentem ubi caput reclinet; opprobriis obrutum, nihili habi- tum, pro despicabili et digno qui ab omnibas conculcetur, reputatum; oppugnatum occulte ac palam, et mente reluctantem ; et tunc ipse Dei Fi- Lius; ipse, iuquam, qui dixit : Inhabitabo et ambu- ἰabo in vobis ", manifestum se præbebit ejus cordi, et ipse accipiet virtutem et robur ad vinciendum fortem et vasa ejus diripienda ; quin et ad ambu landum super aspidem et basiliscum ", et ad cal- candum supra scorpiones et serpentes ". XVI. Non parvum nobis certamen propositum est, dum perfringenda est mors. Ait enim : Regnum Dei intra vos est ; ita reperitur quoque intra nos modo quodam, qui nos impugnat et captivos ducit. Ne igitur remittat conatum anima, quoad occisum ante se straverit captivantem se. Et tunc aufugiet dolor omnis et moeror et gemitus, eo quod erupe- rit aqua in terra sitienti, et desertum stagnis jam aquarum inundetur'. XVII. Quæ facile incuria capitur anima, manifeste monstrat, incredulitate se fuisse captam : ac pro- pterea diem ex die ignave morando traxisse, ver- bum salutis non accipientem. Alias autem sibi Angit inanibus sæpe somniis et non animadvertens intestinum bellum; utpote, vana sui capta fiducia, quæ cæcitas animæ est, non sinens illam propriæ consciam infirmitatis esse. XVIII. Sicut infans recens natus formam perfecti servat viri, ita et anima imago quædanı est Dei, qui fecit ipsam. Ut igitur sensim puer et per partes crescens, incipit ex parte patrem agnoscere; ubi Cor. 1, 25. * Luc. xvult, 21. • Isa. LIII, Isa. xxxv, 6, 7. 14. Οὐ μικρὸς ἡμῖν ἀγὼν πρόκειται, διαῤῥῆξαι 2. 98 II Cor. VI, 12; Lex.

Α ΙΔ'. Χρὴ σκοπεῖν καὶ προβλέπειν ἄριστα την ψυ- χήν, μήποτε δὴ καν τῷ βραχυτάτῳ ὑπὸ τῆς τοῦ ἀντικειμένου ἁλῷ δυνάμεως. Ὥσπερ γὰρ ἑνὸς μέσ ρους ζώου παγίδι ληφθέντος, ὅλον ἀνάγκη κάμπτε- σθαι, καὶ ὑπὸ ταῖς τῶν θηρευόντων χερσὶν γίνε- σθαι· οὕτω δὴ καὶ ψυχῇ τὰ ὅμοια συμβαίνειν παρὰ τῶν ἐχθρῶν εἴωθε. Καὶ τοῦτο δῆλον καθίστησιν ὁ προφήτης - Παγίδα γάρ, φησιν, ἡτοίμασαν τοῖς ποσί μου, καὶ κατέκαμψαν τὴν ψυχήν μου. ΙΕ΄. Δεῖ τὸν βουλόμενον διὰ τῆς στενῆς εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ ἰσχυροῦ εἰσελθεῖν, καὶ τὰ σκεύη αὐτοῦ διαρπάσαι, μὴ εἰδοκεῖν εὐπαθείᾳ σώματος· ἀλλ' ἐνδυναμοῦσθαι τῷ ἀγαθῷ Πνεύματι, ἔχοντα διά μνήμης τὸν εἰπόντα, ὅτι Σάρξ καὶ αἷμα βασι- λείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσι. Πῶς δὲ δεῖ ἐν δυναμωθῆναι πνεύματι; τῷ Ἀποστόλῳ λέγοντι, τὴν σοφίαν τοῦ Θεοῦ μωρίαν τοῖς ἀνθρώποις λο γίζεσθαι, προσεκτέον· καὶ ὁ προφήτες δέ· Εἶδον, φησί, τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, ἐκλεῖπον παρὰ πάντας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Δεῖ τοιγαροῦν τὸν βουλόμενον υἱὸν Θεοῦ γενέσθαι κατὰ τὸ ὅμοιον ταπεινωθῆναι πρότερον, καὶ μωρὸν καὶ ἄτιμον λογισθῆναι· μὴ ἀποστρέφοντα τὸ πρόσωπον ἀπὸ ἐμπτυσμάτων, μὴ δόξαν, μὴ κάλ λος τοῦ αἰῶνος τούτου, μηδὲ τοιοῦτον μεταδιώκοντα, μὴ ἔχοντα ποῦ τὴν κεφαλὴν ἀνακλίναι, ὀνειδιζόμε- νον καὶ ἐξουθενούμενον, καὶ πάντων παρόραμά τε καὶ καταπάτημα λογιζόμενον, πολεμούμενον άφα- νῶς τε καὶ φανερῶς, καὶ τῇ διανοίᾳ ἀντιμαχόμενον· καὶ τότε αὐτὸς ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς, αὐτός γε εἰπών· Ενοικήσω καὶ ἐμπεριπατήσω ἐν ὑμῖν, ἐμφανὴς ἔσται τῇ αὐτοῦ καρδίᾳ, καὶ λήψεται δύναμιν καὶ ἰσχὺν, ὥστε δεσμῶσαι τὸν ἰσχυρὸν, καὶ τὰ σκεύη αὐτοῦ διαρπάσαι· ἐπὶ ἀσπίδα τε καὶ βασιλίσκον, καὶ ἐπάνω σκορπίων καὶ ὄφεων ἐπιβῆναι. τὸν θάνατον. Φησὶ γὰρ, 'Η βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἐν- τὸς ὑμῶν ἐστιν. Εὑρίσκεται δὲ τρόπον τινὰ καὶ αὐτὸς ὢν ἐντὸς ὁ πολεμῶν ἡμᾶς καὶ αἰχμαλωτίζων. Μὴ οὖν ἐνδιδότω μηδαμῶς ἡ ψυχή, ἕως ἂν νεκρὸν θείη τὸν ταύτην αἰχμαλωτίζοντα· καὶ τότε διαφεύ ξεται ὀδύνη πᾶσα καὶ λύπη και στεναγμός, διὰ τὸ ῥαγῆναι ὕδωρ ἐν γῇ διψώσῃ, καὶ γενέσθαι τὴν ἔρη- μον εἰς πλῆθος ὑδάτων. ΙΖ΄. Ψυχὴ ἁλώσιμος ακηδίᾳ δήλός έστι κατά- σχετος οὖσα καὶ ἀπιστίᾳ· καὶ διὰ τοῦτο ἡμέραν ἐξ ἡμέρας ὑπερβιβάζει, τὸν λόγον οὐ δεχομένη· ἀνα- πτεροὶ δὲ ἑαυτὴν καὶ ὀνείροις πολλάκις, τὸν ἐντὸς μὴ κατανοοῦσα πόλεμον, ἅτε οιήσει κατειλημμένη· ἡ δὲ οἴησις πύρωσίς ἐστι τῆς ψυχῆς, οὐδαμοῦ ἀφε ιεῖσα τὴν ἑαυτῆς ἀσθένειαν ἐπιγνῶναι. ΙΗ'. Ωσπερ βρέφος νεογενὲς εἰκόνα του τελείου διασώζει ἀνδρὸς, οὕτω δὴ καὶ ψυχὴ εἰκών τίς ἐστι τοῦ πεποιηκότος αὐτὴν Θεοῦ. Ὡς οὖν καὶ παιδίον κατὰ μέρος μὲν αὐξανόμενον ἐκ μέρους ἐπιγινώσκει ** LIBER DE PATIENTA ET DISCRETIONE. G D Jerem. xvm, 22. XXVI, 12. Psal. xc, 15. 50. I Cor. xv, Luc. x, 19. XIV. Attendere ac prospicere diligentissime ani- mam oportet, ne quando vel minima sui parte ab adversaria potestate capiatur. Sicut enim illaqueato quolibet animalis membro, totum infecti necesse est, et in venantium manus cadit; sic et animæ similia ab hostibus contingere solent. Et hoc ma- nifeste denuntiat propheta: Laqueum, inquiens, 184, paraverunt pedibus meis, et incurvaverunt animam meam XV. Oportet volentem per angustum aditum in domum fortis ingredi et vasa ejus diripere, non indulgere deliciis corporis, sed corroborari bono spiritu, memorem ejus, qui dixit : Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt. Quo autem modo illum oportet corroborari spiritu ? Si attendat Apo stolo dicenti : Dei sapientiam reputari ab homiuibus s:ultitiam ". Cui propheta concinens, ait : Vidi Filium hominis et species ejus inhonorata infra omnes Álios hominum ". Oportet igitur eum, qui vult filius Dei fieri, prius similiter humiliari, et stultuın ignobilemque reputari; non avertentem faciem a spulis, nec gloriam nec decorem mundi bujus, aut aliquid sinile prosequentem; non habentem ubi caput reclinet; opprobriis obrutum, nihili habi- tum, pro despicabili et digno qui ab omnibas conculcetur, reputatum; oppugnatum occulte ac palam, et mente reluctantem ; et tunc ipse Dei Fi- Lius; ipse, iuquam, qui dixit : Inhabitabo et ambu- ἰabo in vobis ", manifestum se præbebit ejus cordi, et ipse accipiet virtutem et robur ad vinciendum fortem et vasa ejus diripienda ; quin et ad ambu landum super aspidem et basiliscum ", et ad cal- candum supra scorpiones et serpentes ". XVI. Non parvum nobis certamen propositum est, dum perfringenda est mors. Ait enim : Regnum Dei intra vos est ; ita reperitur quoque intra nos modo quodam, qui nos impugnat et captivos ducit. Ne igitur remittat conatum anima, quoad occisum ante se straverit captivantem se. Et tunc aufugiet dolor omnis et moeror et gemitus, eo quod erupe- rit aqua in terra sitienti, et desertum stagnis jam aquarum inundetur'. XVII. Quæ facile incuria capitur anima, manifeste monstrat, incredulitate se fuisse captam : ac pro- pterea diem ex die ignave morando traxisse, ver- bum salutis non accipientem. Alias autem sibi Angit inanibus sæpe somniis et non animadvertens intestinum bellum; utpote, vana sui capta fiducia, quæ cæcitas animæ est, non sinens illam propriæ consciam infirmitatis esse. XVIII. Sicut infans recens natus formam perfecti servat viri, ita et anima imago quædanı est Dei, qui fecit ipsam. Ut igitur sensim puer et per partes crescens, incipit ex parte patrem agnoscere; ubi Cor. 1, 25. * Luc. xvult, 21. • Isa. LIII, Isa. xxxv, 6, 7. 14. Οὐ μικρὸς ἡμῖν ἀγὼν πρόκειται, διαῤῥῆξαι 2. 98 II Cor. VI, 12; Lex.

Α ΙΔ'. Χρὴ σκοπεῖν καὶ προβλέπειν ἄριστα την ψυ- χήν, μήποτε δὴ καν τῷ βραχυτάτῳ ὑπὸ τῆς τοῦ ἀντικειμένου ἁλῷ δυνάμεως. Ὥσπερ γὰρ ἑνὸς μέσ ρους ζώου παγίδι ληφθέντος, ὅλον ἀνάγκη κάμπτε- σθαι, καὶ ὑπὸ ταῖς τῶν θηρευόντων χερσὶν γίνε- σθαι· οὕτω δὴ καὶ ψυχῇ τὰ ὅμοια συμβαίνειν παρὰ τῶν ἐχθρῶν εἴωθε. Καὶ τοῦτο δῆλον καθίστησιν ὁ προφήτης - Παγίδα γάρ, φησιν, ἡτοίμασαν τοῖς ποσί μου, καὶ κατέκαμψαν τὴν ψυχήν μου. ΙΕ΄. Δεῖ τὸν βουλόμενον διὰ τῆς στενῆς εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ ἰσχυροῦ εἰσελθεῖν, καὶ τὰ σκεύη αὐτοῦ διαρπάσαι, μὴ εἰδοκεῖν εὐπαθείᾳ σώματος· ἀλλ' ἐνδυναμοῦσθαι τῷ ἀγαθῷ Πνεύματι, ἔχοντα διά μνήμης τὸν εἰπόντα, ὅτι Σάρξ καὶ αἷμα βασι- λείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσι. Πῶς δὲ δεῖ ἐν δυναμωθῆναι πνεύματι; τῷ Ἀποστόλῳ λέγοντι, τὴν σοφίαν τοῦ Θεοῦ μωρίαν τοῖς ἀνθρώποις λο γίζεσθαι, προσεκτέον· καὶ ὁ προφήτες δέ· Εἶδον, φησί, τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, ἐκλεῖπον παρὰ πάντας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Δεῖ τοιγαροῦν τὸν βουλόμενον υἱὸν Θεοῦ γενέσθαι κατὰ τὸ ὅμοιον ταπεινωθῆναι πρότερον, καὶ μωρὸν καὶ ἄτιμον λογισθῆναι· μὴ ἀποστρέφοντα τὸ πρόσωπον ἀπὸ ἐμπτυσμάτων, μὴ δόξαν, μὴ κάλ λος τοῦ αἰῶνος τούτου, μηδὲ τοιοῦτον μεταδιώκοντα, μὴ ἔχοντα ποῦ τὴν κεφαλὴν ἀνακλίναι, ὀνειδιζόμε- νον καὶ ἐξουθενούμενον, καὶ πάντων παρόραμά τε καὶ καταπάτημα λογιζόμενον, πολεμούμενον άφα- νῶς τε καὶ φανερῶς, καὶ τῇ διανοίᾳ ἀντιμαχόμενον· καὶ τότε αὐτὸς ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς, αὐτός γε εἰπών· Ενοικήσω καὶ ἐμπεριπατήσω ἐν ὑμῖν, ἐμφανὴς ἔσται τῇ αὐτοῦ καρδίᾳ, καὶ λήψεται δύναμιν καὶ ἰσχὺν, ὥστε δεσμῶσαι τὸν ἰσχυρὸν, καὶ τὰ σκεύη αὐτοῦ διαρπάσαι· ἐπὶ ἀσπίδα τε καὶ βασιλίσκον, καὶ ἐπάνω σκορπίων καὶ ὄφεων ἐπιβῆναι. τὸν θάνατον. Φησὶ γὰρ, 'Η βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἐν- τὸς ὑμῶν ἐστιν. Εὑρίσκεται δὲ τρόπον τινὰ καὶ αὐτὸς ὢν ἐντὸς ὁ πολεμῶν ἡμᾶς καὶ αἰχμαλωτίζων. Μὴ οὖν ἐνδιδότω μηδαμῶς ἡ ψυχή, ἕως ἂν νεκρὸν θείη τὸν ταύτην αἰχμαλωτίζοντα· καὶ τότε διαφεύ ξεται ὀδύνη πᾶσα καὶ λύπη και στεναγμός, διὰ τὸ ῥαγῆναι ὕδωρ ἐν γῇ διψώσῃ, καὶ γενέσθαι τὴν ἔρη- μον εἰς πλῆθος ὑδάτων. ΙΖ΄. Ψυχὴ ἁλώσιμος ακηδίᾳ δήλός έστι κατά- σχετος οὖσα καὶ ἀπιστίᾳ· καὶ διὰ τοῦτο ἡμέραν ἐξ ἡμέρας ὑπερβιβάζει, τὸν λόγον οὐ δεχομένη· ἀνα- πτεροὶ δὲ ἑαυτὴν καὶ ὀνείροις πολλάκις, τὸν ἐντὸς μὴ κατανοοῦσα πόλεμον, ἅτε οιήσει κατειλημμένη· ἡ δὲ οἴησις πύρωσίς ἐστι τῆς ψυχῆς, οὐδαμοῦ ἀφε ιεῖσα τὴν ἑαυτῆς ἀσθένειαν ἐπιγνῶναι. ΙΗ'. Ωσπερ βρέφος νεογενὲς εἰκόνα του τελείου διασώζει ἀνδρὸς, οὕτω δὴ καὶ ψυχὴ εἰκών τίς ἐστι τοῦ πεποιηκότος αὐτὴν Θεοῦ. Ὡς οὖν καὶ παιδίον κατὰ μέρος μὲν αὐξανόμενον ἐκ μέρους ἐπιγινώσκει ** LIBER DE PATIENTA ET DISCRETIONE. G D Jerem. xvm, 22. XXVI, 12. Psal. xc, 15. 50. I Cor. xv, Luc. x, 19. XIV. Attendere ac prospicere diligentissime ani- mam oportet, ne quando vel minima sui parte ab adversaria potestate capiatur. Sicut enim illaqueato quolibet animalis membro, totum infecti necesse est, et in venantium manus cadit; sic et animæ similia ab hostibus contingere solent. Et hoc ma- nifeste denuntiat propheta: Laqueum, inquiens, 184, paraverunt pedibus meis, et incurvaverunt animam meam XV. Oportet volentem per angustum aditum in domum fortis ingredi et vasa ejus diripere, non indulgere deliciis corporis, sed corroborari bono spiritu, memorem ejus, qui dixit : Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt. Quo autem modo illum oportet corroborari spiritu ? Si attendat Apo stolo dicenti : Dei sapientiam reputari ab homiuibus s:ultitiam ". Cui propheta concinens, ait : Vidi Filium hominis et species ejus inhonorata infra omnes Álios hominum ". Oportet igitur eum, qui vult filius Dei fieri, prius similiter humiliari, et stultuın ignobilemque reputari; non avertentem faciem a spulis, nec gloriam nec decorem mundi bujus, aut aliquid sinile prosequentem; non habentem ubi caput reclinet; opprobriis obrutum, nihili habi- tum, pro despicabili et digno qui ab omnibas conculcetur, reputatum; oppugnatum occulte ac palam, et mente reluctantem ; et tunc ipse Dei Fi- Lius; ipse, iuquam, qui dixit : Inhabitabo et ambu- ἰabo in vobis ", manifestum se præbebit ejus cordi, et ipse accipiet virtutem et robur ad vinciendum fortem et vasa ejus diripienda ; quin et ad ambu landum super aspidem et basiliscum ", et ad cal- candum supra scorpiones et serpentes ". XVI. Non parvum nobis certamen propositum est, dum perfringenda est mors. Ait enim : Regnum Dei intra vos est ; ita reperitur quoque intra nos modo quodam, qui nos impugnat et captivos ducit. Ne igitur remittat conatum anima, quoad occisum ante se straverit captivantem se. Et tunc aufugiet dolor omnis et moeror et gemitus, eo quod erupe- rit aqua in terra sitienti, et desertum stagnis jam aquarum inundetur'. XVII. Quæ facile incuria capitur anima, manifeste monstrat, incredulitate se fuisse captam : ac pro- pterea diem ex die ignave morando traxisse, ver- bum salutis non accipientem. Alias autem sibi Angit inanibus sæpe somniis et non animadvertens intestinum bellum; utpote, vana sui capta fiducia, quæ cæcitas animæ est, non sinens illam propriæ consciam infirmitatis esse. XVIII. Sicut infans recens natus formam perfecti servat viri, ita et anima imago quædanı est Dei, qui fecit ipsam. Ut igitur sensim puer et per partes crescens, incipit ex parte patrem agnoscere; ubi Cor. 1, 25. * Luc. xvult, 21. • Isa. LIII, Isa. xxxv, 6, 7. 14. Οὐ μικρὸς ἡμῖν ἀγὼν πρόκειται, διαῤῥῆξαι 2. 98 II Cor. VI, 12; Lex.

καὶ τὸν πατέρα· ἐπειδὰν δὲ εἰς ἡλικίαν ἀφίκηται, τότε συνδιατίθεται, υἱῷ τε πατὴρ ἀκριβῶς καὶ υἱὸς πατρὶ, ἀποκαλύπτεται δὲ αὐτῷ καὶ ὁ τοῦ πατρὸς θησαυρός· οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ πρὸ τῆς παρακοῆς προ κόπτειν ἔμελλε, καὶ εἰς ἄνδρα τέλειον καταντάν διὰ μέντοι καὶ παρακοὴν εἰς πέλαγος λήθης καὶ εἰς βυθὸν πλάνης κατεβιβάσθη, καὶ ἐν πύλαις ᾅδου κατ- ᾤχησεν. ᾿Απὸ γοῦν πολλοῦ καθαπερεί διαστήματος μακρυνθεῖσα τοῦ Θεοῦ ἡ ψυχὴ, ἀδύνατος αὐτῷ προσ- ελθεῖν ἦν, καὶ ἐπιγνῶναι καλῶς τὸν πλάσαντα. Αλλ' ὁ Θεὸς πρῶτα μὲν διὰ προφητῶν ἐπέστρεφεν αὐτὴν καὶ προσεκαλεῖτο, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν εἷλκε τὴν ἑαυτοῦ. Ἔσχατον δὲ καὶ αὐτὸς παρελθὼν ἐκεῖ- νος, ἀφείλετο μὲν τὴν λήθην, ἀφείλετο δὲ τὴν πλά νην· εἶτα καὶ τὰς ᾅδου διαῤῥήξας πύλας ἐπὶ τὴν πεπλανημένην εἰσῆλθε ψυχήν, ἑαυτὸν ὑπόδειγμα Β ταύτῃ θέμενος, δι᾿ οὗ δυνατὸν αὐτῇ ἔσται πρὸς μέσ τρον ἡλικίας πρὸς τὴν τελειότητα τοῦ Πνεύματος καταντήσαι. Πειράζεται τοιγαροῦν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος πρὸς τοῦ πονηροῦ κατ' οἰκονομίαν· ἔπειτα ὀνειδι σμοὺς καὶ ἐξουδενώσεις, ύβρεις τε βαπίσματα χειρῶν ἐκείνων τῶν τολμηρῶν, καὶ αὐτὸν ἔσχατον τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον ὑπομένει, ὑποδεικνύς, ὥσπερ ἔφη· μεν, τίνα τὴν διάθεσιν ἐπιδεικτέον πρός γε τους ὀνειδίζοντας, ἐξουθενοῦντας, ἢ καὶ θάνατον ἡμῖν ἐπάγοντας· ἵνα καὶ αὐτὸς τοῖς οὖσι κωφοῖς καὶ ἄλαλος γένηται μὴ ἀνοίγων τὸ στόμα, ἵνα τὴν ἐνέρ γειαν καὶ λεπτότητα διαβλέπων τῆς πονηρίας, καὶ ὡς ἐν σταυρῷ τοῖς ἤλοις ἐμπεπαρμένος μετὰ κραυ γῆς ἰσχυρᾶς βοήσεις πρὸς τὸν δυνάμενον αὐτὸν φύσασθαι τοῦ θανάτου, καὶ, ᾿Απὸ τῶν κρυφίων μου, φαίη, καθάρισόν με· καὶ, Ἐὰν μή μου και τακυριεύσωσι, τότε ἄμωμος ἔσομαι. Τότε γοῦν ἄμωμος γεγονώς εὑρίσκει τὸν ὑποτάξαντα αὐτῷ τὰ πάντα, καὶ συμβασιλεύει καὶ συναναπαύεται τῷ Χριστῷ. Καὶ γὰρ διὰ τὴν παρακοὴν ὑπὸ ὑλικῶν τε καὶ ῥυπαρῶν καταποθεῖσα λογισμῶν οἱονεὶ ἄλογος γέγονεν ἡ ψυχή· ὥστε οὐ μικροῦ πόνου τῆς τοιαύτης ἀνακύψαι ύλης, καὶ τὴν λεπτότητα κατανοῆσαι τῆς πονηρίας, καὶ διελθεῖν, ἵνα καὶ ἀνάρχῳ νοὶ συγκ κραθῇ. Ο 10'. Εἰ βούλει ἐπανελθεῖν εἰς ἑαυτὸν ἄνθρωπον, καὶ ἣν πρώην είχες δόξαν ἀναλαβεῖν, ἥτις ἄρα σοι καὶ ἐκ παρακοῆς παραπώλετο· ὡς ἡμεληκώς πρότερον τοῦ Θεοῦ ἐντολῶν, τοῖς τοῦ ἐχθροῦ διατάγμασι καὶ Ι, 27. τῇ συμβουλῇ προσέσχες, οὕτως νῦν ἀποστὰς οὗ ἐπ- ήκουσας, ἐπιτράφηθι πρὸς τὸν Κύριον· πλὴν ἴσθι ὅτι ἐν πολλῷ κόπῳ καὶ ἱδρῶτι, φησί, τοῦ προσώπου σου ἀπολήψῃ τὸν πλοῦτόν σου οὐ γάρ σοι λυσιτελὴς ἡ τοῦ ἀγαθοῦ ἀπονος κτῆσις· ἐπείπερ ἀπονητὶ λαβὼν ἀπώλεσας ἅπερ εἴληφας, καὶ τῷ ἐχθρῷ προὔδωκας τὴν κληρονομίαν σου· ἐπιγνῶμεν οὖν ἔκαστος τίποτε δὴ ἀπωλέσαμεν, καὶ τὸν θρῆνον ἀναλάβωμεν τοῦ προ- φήτου· τῷ ὄντι γὰρ Κληρονομία ἡμῶν κατεστράφη ἀλλοτρίοις, καὶ ὁ οἶκος ἡμῶν ξένοις· τῷ παρα κούειν τῆς ἐντολῆς καὶ τοῖς ἑαυτῶν θελήμασιν είκειν, καὶ τοῖς ῥυπαροῖς καὶ γηίνοις ἐνήδεσθαι λογισμοῖς· ³ S. MACARII ÆGYPTII vero plenius adoleverit, tunc non fere minus clare A ipse patrem, quam pater ipsum noscit ac diligit ; ac tali jam ostenditur patris thesaurus: sic anima quoque ante inobedientiam profectura fuerat et in virum perfectum occursura; sed per inobedien- tiam in pelagus oblivionis et in abyssum erroris depressa est; atque in portis inferi inhabitavit, ubi lato velut intervallo distans a Deo anima accedere ad illum nequit, et clare agnoscere creatorem suum. At Deus primum quidem per prophetas convertere studebat ad se illam, et provocabat, atque in notitiam trahebat sui. Postremo adveniens et coram ipse apparens, oblivionem quidem ei abstulit, errorem quoque detraxit. Deinde, et ipsas inferni perrumpens portas, in vagam illam pervenit animam, se ipsum exemplar ei proponens, per guod facile jam poterit ad mensuram ætatis, nempe ad perfectionem Spiritus, pervenire. Porro Verbum Dei tentari a maligno divina dispensatione permittitur, deinde opprobria, contemptiones, contu- melias, alapas manuum audacium illarum, et ipsam extremam per crucem mortem sustinet, ostendens, ut diximus, quam animi æquitatem præ nobis ferre debeamus erga opprobriis nos incessentes, et vilipendentes nos, aut mortem etiam inferentes nobis; ut et ipsi nos iis qui surdi sunt, muti flamus non aperientes os, ut vim et subtilitatem perspicientes malitiæ, ex cruce cui suffixi clavis sumus; cum clamore valido: invocemus eum, qui potest nos salvos facere a morte; dicamusque: Ab occultis meis munda me: et, Si mei non fuerint " dominati, tunc immaculatus ero . Tunc igitur Immaculatus factus, invenit eum, qui subjecit ipsi omnia, et conregnat et conrequiescit cum Chri- sto. Etenim per inobedientiam a materialibus et sordidis absorpta cogitationibus, velut irrationalis facta fuerat anima, adeo ut non parvi laboris ei sit ex tanto luto vultum sursum erigere, ac subti- litatem malitiæ observare et perfringere, ut cum mente æterna commisceatur. B XIX. Si vis redire ad te ipsum, homo, et quam prius habebas gloriam resumere, quæ tibi ob ino- bedientiain periit; sicut neglectis prius Dei manda- tis, hostis et præceptis et consiliis attendisti; sic D nunc ab hoc deficiens, cui obtemperavisti, conver- tere ad Dominum. Cæterum scito, in multo labore et sudore vultus tui recepturum te thesaurum amis- sum tuum. Non enim ad rationes accommodata tuas est sine labore boni acquisitio; siquidem quæ sine labore accepisti, perdidisti, hostique hæreditatem tuam prodidisti. Recognoscamus ergo pro se quis- que quid tandem id ac quantum sit quod amisi- mus : et luctum assumamus prophetæ : Vere enim Hæreditas nostra versa est ad alienos; domus nostra ad extraneos *. Eo quod non audierimus mandatum; et propriis voluntatibus obsecuti; quodque terre- • Hebr. v, 7. • Psal. xvi, 13. Cor. Thren. v, 2.

καὶ τὸν πατέρα· ἐπειδὰν δὲ εἰς ἡλικίαν ἀφίκηται, τότε συνδιατίθεται, υἱῷ τε πατὴρ ἀκριβῶς καὶ υἱὸς πατρὶ, ἀποκαλύπτεται δὲ αὐτῷ καὶ ὁ τοῦ πατρὸς θησαυρός· οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ πρὸ τῆς παρακοῆς προ κόπτειν ἔμελλε, καὶ εἰς ἄνδρα τέλειον καταντάν διὰ μέντοι καὶ παρακοὴν εἰς πέλαγος λήθης καὶ εἰς βυθὸν πλάνης κατεβιβάσθη, καὶ ἐν πύλαις ᾅδου κατ- ᾤχησεν. ᾿Απὸ γοῦν πολλοῦ καθαπερεί διαστήματος μακρυνθεῖσα τοῦ Θεοῦ ἡ ψυχὴ, ἀδύνατος αὐτῷ προσ- ελθεῖν ἦν, καὶ ἐπιγνῶναι καλῶς τὸν πλάσαντα. Αλλ' ὁ Θεὸς πρῶτα μὲν διὰ προφητῶν ἐπέστρεφεν αὐτὴν καὶ προσεκαλεῖτο, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν εἷλκε τὴν ἑαυτοῦ. Ἔσχατον δὲ καὶ αὐτὸς παρελθὼν ἐκεῖ- νος, ἀφείλετο μὲν τὴν λήθην, ἀφείλετο δὲ τὴν πλά νην· εἶτα καὶ τὰς ᾅδου διαῤῥήξας πύλας ἐπὶ τὴν πεπλανημένην εἰσῆλθε ψυχήν, ἑαυτὸν ὑπόδειγμα Β ταύτῃ θέμενος, δι᾿ οὗ δυνατὸν αὐτῇ ἔσται πρὸς μέσ τρον ἡλικίας πρὸς τὴν τελειότητα τοῦ Πνεύματος καταντήσαι. Πειράζεται τοιγαροῦν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος πρὸς τοῦ πονηροῦ κατ' οἰκονομίαν· ἔπειτα ὀνειδι σμοὺς καὶ ἐξουδενώσεις, ύβρεις τε βαπίσματα χειρῶν ἐκείνων τῶν τολμηρῶν, καὶ αὐτὸν ἔσχατον τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον ὑπομένει, ὑποδεικνύς, ὥσπερ ἔφη· μεν, τίνα τὴν διάθεσιν ἐπιδεικτέον πρός γε τους ὀνειδίζοντας, ἐξουθενοῦντας, ἢ καὶ θάνατον ἡμῖν ἐπάγοντας· ἵνα καὶ αὐτὸς τοῖς οὖσι κωφοῖς καὶ ἄλαλος γένηται μὴ ἀνοίγων τὸ στόμα, ἵνα τὴν ἐνέρ γειαν καὶ λεπτότητα διαβλέπων τῆς πονηρίας, καὶ ὡς ἐν σταυρῷ τοῖς ἤλοις ἐμπεπαρμένος μετὰ κραυ γῆς ἰσχυρᾶς βοήσεις πρὸς τὸν δυνάμενον αὐτὸν φύσασθαι τοῦ θανάτου, καὶ, ᾿Απὸ τῶν κρυφίων μου, φαίη, καθάρισόν με· καὶ, Ἐὰν μή μου και τακυριεύσωσι, τότε ἄμωμος ἔσομαι. Τότε γοῦν ἄμωμος γεγονώς εὑρίσκει τὸν ὑποτάξαντα αὐτῷ τὰ πάντα, καὶ συμβασιλεύει καὶ συναναπαύεται τῷ Χριστῷ. Καὶ γὰρ διὰ τὴν παρακοὴν ὑπὸ ὑλικῶν τε καὶ ῥυπαρῶν καταποθεῖσα λογισμῶν οἱονεὶ ἄλογος γέγονεν ἡ ψυχή· ὥστε οὐ μικροῦ πόνου τῆς τοιαύτης ἀνακύψαι ύλης, καὶ τὴν λεπτότητα κατανοῆσαι τῆς πονηρίας, καὶ διελθεῖν, ἵνα καὶ ἀνάρχῳ νοὶ συγκ κραθῇ. Ο 10'. Εἰ βούλει ἐπανελθεῖν εἰς ἑαυτὸν ἄνθρωπον, καὶ ἣν πρώην είχες δόξαν ἀναλαβεῖν, ἥτις ἄρα σοι καὶ ἐκ παρακοῆς παραπώλετο· ὡς ἡμεληκώς πρότερον τοῦ Θεοῦ ἐντολῶν, τοῖς τοῦ ἐχθροῦ διατάγμασι καὶ Ι, 27. τῇ συμβουλῇ προσέσχες, οὕτως νῦν ἀποστὰς οὗ ἐπ- ήκουσας, ἐπιτράφηθι πρὸς τὸν Κύριον· πλὴν ἴσθι ὅτι ἐν πολλῷ κόπῳ καὶ ἱδρῶτι, φησί, τοῦ προσώπου σου ἀπολήψῃ τὸν πλοῦτόν σου οὐ γάρ σοι λυσιτελὴς ἡ τοῦ ἀγαθοῦ ἀπονος κτῆσις· ἐπείπερ ἀπονητὶ λαβὼν ἀπώλεσας ἅπερ εἴληφας, καὶ τῷ ἐχθρῷ προὔδωκας τὴν κληρονομίαν σου· ἐπιγνῶμεν οὖν ἔκαστος τίποτε δὴ ἀπωλέσαμεν, καὶ τὸν θρῆνον ἀναλάβωμεν τοῦ προ- φήτου· τῷ ὄντι γὰρ Κληρονομία ἡμῶν κατεστράφη ἀλλοτρίοις, καὶ ὁ οἶκος ἡμῶν ξένοις· τῷ παρα κούειν τῆς ἐντολῆς καὶ τοῖς ἑαυτῶν θελήμασιν είκειν, καὶ τοῖς ῥυπαροῖς καὶ γηίνοις ἐνήδεσθαι λογισμοῖς· ³ S. MACARII ÆGYPTII vero plenius adoleverit, tunc non fere minus clare A ipse patrem, quam pater ipsum noscit ac diligit ; ac tali jam ostenditur patris thesaurus: sic anima quoque ante inobedientiam profectura fuerat et in virum perfectum occursura; sed per inobedien- tiam in pelagus oblivionis et in abyssum erroris depressa est; atque in portis inferi inhabitavit, ubi lato velut intervallo distans a Deo anima accedere ad illum nequit, et clare agnoscere creatorem suum. At Deus primum quidem per prophetas convertere studebat ad se illam, et provocabat, atque in notitiam trahebat sui. Postremo adveniens et coram ipse apparens, oblivionem quidem ei abstulit, errorem quoque detraxit. Deinde, et ipsas inferni perrumpens portas, in vagam illam pervenit animam, se ipsum exemplar ei proponens, per guod facile jam poterit ad mensuram ætatis, nempe ad perfectionem Spiritus, pervenire. Porro Verbum Dei tentari a maligno divina dispensatione permittitur, deinde opprobria, contemptiones, contu- melias, alapas manuum audacium illarum, et ipsam extremam per crucem mortem sustinet, ostendens, ut diximus, quam animi æquitatem præ nobis ferre debeamus erga opprobriis nos incessentes, et vilipendentes nos, aut mortem etiam inferentes nobis; ut et ipsi nos iis qui surdi sunt, muti flamus non aperientes os, ut vim et subtilitatem perspicientes malitiæ, ex cruce cui suffixi clavis sumus; cum clamore valido: invocemus eum, qui potest nos salvos facere a morte; dicamusque: Ab occultis meis munda me: et, Si mei non fuerint " dominati, tunc immaculatus ero . Tunc igitur Immaculatus factus, invenit eum, qui subjecit ipsi omnia, et conregnat et conrequiescit cum Chri- sto. Etenim per inobedientiam a materialibus et sordidis absorpta cogitationibus, velut irrationalis facta fuerat anima, adeo ut non parvi laboris ei sit ex tanto luto vultum sursum erigere, ac subti- litatem malitiæ observare et perfringere, ut cum mente æterna commisceatur. B XIX. Si vis redire ad te ipsum, homo, et quam prius habebas gloriam resumere, quæ tibi ob ino- bedientiain periit; sicut neglectis prius Dei manda- tis, hostis et præceptis et consiliis attendisti; sic D nunc ab hoc deficiens, cui obtemperavisti, conver- tere ad Dominum. Cæterum scito, in multo labore et sudore vultus tui recepturum te thesaurum amis- sum tuum. Non enim ad rationes accommodata tuas est sine labore boni acquisitio; siquidem quæ sine labore accepisti, perdidisti, hostique hæreditatem tuam prodidisti. Recognoscamus ergo pro se quis- que quid tandem id ac quantum sit quod amisi- mus : et luctum assumamus prophetæ : Vere enim Hæreditas nostra versa est ad alienos; domus nostra ad extraneos *. Eo quod non audierimus mandatum; et propriis voluntatibus obsecuti; quodque terre- • Hebr. v, 7. • Psal. xvi, 13. Cor. Thren. v, 2.

καὶ τὸν πατέρα· ἐπειδὰν δὲ εἰς ἡλικίαν ἀφίκηται, τότε συνδιατίθεται, υἱῷ τε πατὴρ ἀκριβῶς καὶ υἱὸς πατρὶ, ἀποκαλύπτεται δὲ αὐτῷ καὶ ὁ τοῦ πατρὸς θησαυρός· οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ πρὸ τῆς παρακοῆς προ κόπτειν ἔμελλε, καὶ εἰς ἄνδρα τέλειον καταντάν διὰ μέντοι καὶ παρακοὴν εἰς πέλαγος λήθης καὶ εἰς βυθὸν πλάνης κατεβιβάσθη, καὶ ἐν πύλαις ᾅδου κατ- ᾤχησεν. ᾿Απὸ γοῦν πολλοῦ καθαπερεί διαστήματος μακρυνθεῖσα τοῦ Θεοῦ ἡ ψυχὴ, ἀδύνατος αὐτῷ προσ- ελθεῖν ἦν, καὶ ἐπιγνῶναι καλῶς τὸν πλάσαντα. Αλλ' ὁ Θεὸς πρῶτα μὲν διὰ προφητῶν ἐπέστρεφεν αὐτὴν καὶ προσεκαλεῖτο, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν εἷλκε τὴν ἑαυτοῦ. Ἔσχατον δὲ καὶ αὐτὸς παρελθὼν ἐκεῖ- νος, ἀφείλετο μὲν τὴν λήθην, ἀφείλετο δὲ τὴν πλά νην· εἶτα καὶ τὰς ᾅδου διαῤῥήξας πύλας ἐπὶ τὴν πεπλανημένην εἰσῆλθε ψυχήν, ἑαυτὸν ὑπόδειγμα Β ταύτῃ θέμενος, δι᾿ οὗ δυνατὸν αὐτῇ ἔσται πρὸς μέσ τρον ἡλικίας πρὸς τὴν τελειότητα τοῦ Πνεύματος καταντήσαι. Πειράζεται τοιγαροῦν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος πρὸς τοῦ πονηροῦ κατ' οἰκονομίαν· ἔπειτα ὀνειδι σμοὺς καὶ ἐξουδενώσεις, ύβρεις τε βαπίσματα χειρῶν ἐκείνων τῶν τολμηρῶν, καὶ αὐτὸν ἔσχατον τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον ὑπομένει, ὑποδεικνύς, ὥσπερ ἔφη· μεν, τίνα τὴν διάθεσιν ἐπιδεικτέον πρός γε τους ὀνειδίζοντας, ἐξουθενοῦντας, ἢ καὶ θάνατον ἡμῖν ἐπάγοντας· ἵνα καὶ αὐτὸς τοῖς οὖσι κωφοῖς καὶ ἄλαλος γένηται μὴ ἀνοίγων τὸ στόμα, ἵνα τὴν ἐνέρ γειαν καὶ λεπτότητα διαβλέπων τῆς πονηρίας, καὶ ὡς ἐν σταυρῷ τοῖς ἤλοις ἐμπεπαρμένος μετὰ κραυ γῆς ἰσχυρᾶς βοήσεις πρὸς τὸν δυνάμενον αὐτὸν φύσασθαι τοῦ θανάτου, καὶ, ᾿Απὸ τῶν κρυφίων μου, φαίη, καθάρισόν με· καὶ, Ἐὰν μή μου και τακυριεύσωσι, τότε ἄμωμος ἔσομαι. Τότε γοῦν ἄμωμος γεγονώς εὑρίσκει τὸν ὑποτάξαντα αὐτῷ τὰ πάντα, καὶ συμβασιλεύει καὶ συναναπαύεται τῷ Χριστῷ. Καὶ γὰρ διὰ τὴν παρακοὴν ὑπὸ ὑλικῶν τε καὶ ῥυπαρῶν καταποθεῖσα λογισμῶν οἱονεὶ ἄλογος γέγονεν ἡ ψυχή· ὥστε οὐ μικροῦ πόνου τῆς τοιαύτης ἀνακύψαι ύλης, καὶ τὴν λεπτότητα κατανοῆσαι τῆς πονηρίας, καὶ διελθεῖν, ἵνα καὶ ἀνάρχῳ νοὶ συγκ κραθῇ. Ο 10'. Εἰ βούλει ἐπανελθεῖν εἰς ἑαυτὸν ἄνθρωπον, καὶ ἣν πρώην είχες δόξαν ἀναλαβεῖν, ἥτις ἄρα σοι καὶ ἐκ παρακοῆς παραπώλετο· ὡς ἡμεληκώς πρότερον τοῦ Θεοῦ ἐντολῶν, τοῖς τοῦ ἐχθροῦ διατάγμασι καὶ Ι, 27. τῇ συμβουλῇ προσέσχες, οὕτως νῦν ἀποστὰς οὗ ἐπ- ήκουσας, ἐπιτράφηθι πρὸς τὸν Κύριον· πλὴν ἴσθι ὅτι ἐν πολλῷ κόπῳ καὶ ἱδρῶτι, φησί, τοῦ προσώπου σου ἀπολήψῃ τὸν πλοῦτόν σου οὐ γάρ σοι λυσιτελὴς ἡ τοῦ ἀγαθοῦ ἀπονος κτῆσις· ἐπείπερ ἀπονητὶ λαβὼν ἀπώλεσας ἅπερ εἴληφας, καὶ τῷ ἐχθρῷ προὔδωκας τὴν κληρονομίαν σου· ἐπιγνῶμεν οὖν ἔκαστος τίποτε δὴ ἀπωλέσαμεν, καὶ τὸν θρῆνον ἀναλάβωμεν τοῦ προ- φήτου· τῷ ὄντι γὰρ Κληρονομία ἡμῶν κατεστράφη ἀλλοτρίοις, καὶ ὁ οἶκος ἡμῶν ξένοις· τῷ παρα κούειν τῆς ἐντολῆς καὶ τοῖς ἑαυτῶν θελήμασιν είκειν, καὶ τοῖς ῥυπαροῖς καὶ γηίνοις ἐνήδεσθαι λογισμοῖς· ³ S. MACARII ÆGYPTII vero plenius adoleverit, tunc non fere minus clare A ipse patrem, quam pater ipsum noscit ac diligit ; ac tali jam ostenditur patris thesaurus: sic anima quoque ante inobedientiam profectura fuerat et in virum perfectum occursura; sed per inobedien- tiam in pelagus oblivionis et in abyssum erroris depressa est; atque in portis inferi inhabitavit, ubi lato velut intervallo distans a Deo anima accedere ad illum nequit, et clare agnoscere creatorem suum. At Deus primum quidem per prophetas convertere studebat ad se illam, et provocabat, atque in notitiam trahebat sui. Postremo adveniens et coram ipse apparens, oblivionem quidem ei abstulit, errorem quoque detraxit. Deinde, et ipsas inferni perrumpens portas, in vagam illam pervenit animam, se ipsum exemplar ei proponens, per guod facile jam poterit ad mensuram ætatis, nempe ad perfectionem Spiritus, pervenire. Porro Verbum Dei tentari a maligno divina dispensatione permittitur, deinde opprobria, contemptiones, contu- melias, alapas manuum audacium illarum, et ipsam extremam per crucem mortem sustinet, ostendens, ut diximus, quam animi æquitatem præ nobis ferre debeamus erga opprobriis nos incessentes, et vilipendentes nos, aut mortem etiam inferentes nobis; ut et ipsi nos iis qui surdi sunt, muti flamus non aperientes os, ut vim et subtilitatem perspicientes malitiæ, ex cruce cui suffixi clavis sumus; cum clamore valido: invocemus eum, qui potest nos salvos facere a morte; dicamusque: Ab occultis meis munda me: et, Si mei non fuerint " dominati, tunc immaculatus ero . Tunc igitur Immaculatus factus, invenit eum, qui subjecit ipsi omnia, et conregnat et conrequiescit cum Chri- sto. Etenim per inobedientiam a materialibus et sordidis absorpta cogitationibus, velut irrationalis facta fuerat anima, adeo ut non parvi laboris ei sit ex tanto luto vultum sursum erigere, ac subti- litatem malitiæ observare et perfringere, ut cum mente æterna commisceatur. B XIX. Si vis redire ad te ipsum, homo, et quam prius habebas gloriam resumere, quæ tibi ob ino- bedientiain periit; sicut neglectis prius Dei manda- tis, hostis et præceptis et consiliis attendisti; sic D nunc ab hoc deficiens, cui obtemperavisti, conver- tere ad Dominum. Cæterum scito, in multo labore et sudore vultus tui recepturum te thesaurum amis- sum tuum. Non enim ad rationes accommodata tuas est sine labore boni acquisitio; siquidem quæ sine labore accepisti, perdidisti, hostique hæreditatem tuam prodidisti. Recognoscamus ergo pro se quis- que quid tandem id ac quantum sit quod amisi- mus : et luctum assumamus prophetæ : Vere enim Hæreditas nostra versa est ad alienos; domus nostra ad extraneos *. Eo quod non audierimus mandatum; et propriis voluntatibus obsecuti; quodque terre- • Hebr. v, 7. • Psal. xvi, 13. Cor. Thren. v, 2.

ὥστε καὶ πολλῷ διαστήματι τότε ἀπέχει ἡμῶν ἡ ψυ- χὴ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ· ὡς καὶ ὀρφανοῖς ἐοίκαμεν μὴ ἔχουσι πατέρα· ᾧτινι οὖν μέλει περὶ ψυχῆς, ἀγωνιστέον ὁπόση δύναμις καθαίρειν λογισμούς πονηρούς, καὶ πᾶν ύψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ· καὶ οὕτω βιαζομένων τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ της ρεῖν ἄσπιλον, τότε ἔρχεται ὁ ἐπαγγειλάμενος ένοι κῆσαι καὶ ἐμπεριπατῆσαι ἐν ἡμῖν· καὶ τότε ἀπο- λαμβάνει καὶ τὴν ἑαυτῆς κληρονομίαν ἡ ψυχὴ, καὶ ναὸς Θεοῦ γενέσθαι καταξιοῦται. Αὐτὸς γὰρ οὗτος αὐτῷ στρατεύματι τὸν πονηρὸν ἐκδιώξας, τὸ λοιπὸν ἐν ἡμῖν βασιλεύσει. Κ'. Ο τῷ Καΐν ῥηθεὶς ὑπὸ τοῦ Δημιουργοῦ κατὰ τὸ φανερὸν λόγος. Στένων καὶ τρέμων καὶ παλλό- μενος ἐπὶ τῆς γῆς ἔσῃ, τύπος τις καὶ εἰκὼν πάντων ἁμαρτωλῶν κατὰ τὸ ἀποῤῥητον ἦν. Οὕτω γὰρ τὸ τοῦ Ἀδὰμ γένος τῆς ἐντολῆς ἐκπεσὸν, καὶ ἁμαρτίαις ἔνοχον γεγονός σαλεύεται λογισμοῖς ἀστάτοις, φόβου τε καὶ δειλίας καὶ ταραχῆς πληρούμενον· αὐτοῦ τε τοῦ ἐχθροῦ ἐπιθυμίαις καὶ ἡδοναῖς ποικίλαις πᾶσαν ψυχὴν, τὴν μὴ γεγεννημένην ἐκ τοῦ Θεοῦ, κλυδωνί ζοντος, καὶ ὡς σἶτον τινὶ σινίῳ ἐνστρέφοντος· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος τοὺς τοῖς θελήμασιν ἑπομένους τοῦ πονηροῦ, δεικνύων ὅτι τὴν εἰκόνα τῆς τοῦ Καῖν διασώζουσι πονηρίας, ἐλέγχων αὐτοὺς, Ὑμεῖς, ἔλεγε, τὰς ἐπιθυμίας τοῦ πατρὸς ὑμῶν θέλετε ποιεῖν τοῦ ἀνθρωποκτόνου· ἐκεῖνος γὰρ ἀνθρωποκτόνος ἐστὶν ἀρχῆθεν, καὶ ἐν τῇ ἀλη θείᾳ οὐχ ἔστηκεν. ΚΑ΄. Κατανοεῖν προσήκει, φησί, πῶς ἡ τοῦ κατὰ γῆν βασιλέως θέα ἐπιπόθητός ἐστι καὶ περισπούδαστος τοῖς ἀνθρώποις· καὶ πᾶς ὅστις πόλιν ἐπιδημῶν ἐν ᾗπερ ὁ βασιλεὺς, ἐπιθυμητὸν αὐτῷ καὶ μόνον τῆς περιβολῆς ἰδεῖν τὸ πολυτελὲς καὶ φιλότιμον · ἐκτὸς εἰ μὴ ὑπὸ τῶν πνευματικῶν ἀμελεῖται ταῦτα καὶ ἀτιμά- ζεται· τῷ ἑτέρῳ κάλλει τετρῶσθαι, καὶ ἄλλης αὐτοὺς δόξης ἐπιθυμεῖν. Εἰ οὖν οὕτω τοῖς σαρκικοῖς ἡ τοῦ θνητοῦ βασιλέως ἐσπούδασται θέα· πῶς οὐχὶ μᾶλλον τοῦ ἀθανάτου πολυέραστος ἐκείνοις ἐστὶν, οἷς ἐνέταξέ τις ῥανὶς τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος, καὶ τὴν καρδίαν θεῖος ἔπληξεν ἔρως; διὰ τοῦτο καὶ πάσης τοῦ κόσμου φιλίας ἑαυτοὺς λύουσιν, ἵνα δυνηθείεν ἐκεῖνον τὸν πό θον ἔχειν εγκάρδιον διηνεκῶς, καὶ μηδένα ἕτερον πρὸ ἐκείνου. Ολίγοι δὲ κομιδῇ οὗτοι, οἴγε τῇ ἀγαθῇ ἀρχῇ καὶ πέρας ἴσον ἐπιτιθέντες, καὶ μέχρι τέλους ἀπρόσκοποι διαμένοντες. Πολλοὶ μὲν κατανύσσονται, καὶ πολλοὶ χάριτος οὐρανίου μέτοχοι γίνονται, καὶ ἔρωτι τιτρώσκονται θείῳ· ἀλλὰ τοὺς μεταξὺ πόνους, καὶ τὰς τοῦ πονηροῦ πείρας ποικίλῃ τέχνῃ καὶ πολυ- τρόπῳ προβάλλοντος οὐ διενεγκόντες, ὑπέμειναν τε τῷ κόσμῳ, καὶ ἐβυθίσθησαν ἐν τῷ ἐκείνου βυθῷ, διὰ γνώμης χαυνότητα καὶ ἀσθένειαν, ἢ καὶ τὸ προσπα θείᾳ τῶν γηίνων ἁλῶναι. Οσοι γὰρ πρὸς ἀσφάλειαν μέχρι τέλους διαδραμείν βούλονται, ἄλλον ἔρωτα καὶ ἄλλην ἀγάπην τῇ ἐπουρανίῳ ἐκείνῃ συμπαραμίξαι οὐχ ὑπομένουσιν. • ΧΧΙ. LIBER DE PATIENTIA ET DISCRETIONE. A nis et sordidis cogitationibus delectati fuerimus; B ut adeo longa sane tunc distantia abesset a Deo anima nostra; et assimilati orphanis simus patrem non habentibus. Cui ergo euræ est anima, huic to- tis contendendum viribus est ad funditus exstir- pandas e mente sua pravas cogitationes; et omnem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei®. Quando enim ita nobis ipsi vim inferemus, ad tem- plum Dei custodiendum expers omnis maculæ, tunc veniet ad nos qui promisit se habitaturum et ambulaturum in nobis. Et tunc resumet amissam hæreditatem suam anima, et templum Dei fieri digna habebitur. Ipse enim in fugam ejiciens cum exercitu malignum, de cætero in nobis regnabit. XX. Quod Caino secundum sensibilem litteræ so- num dictum a Creatore verbum est: Gemens, tre- mens, et titubans super terram eris', juxta sensum allegoricum figura et imago omnium peccatorum erat. Sic enim Adami progenies transgressa man- datum, et peccatorum rea fuctuat cogitationibus inquietis, metu, pavore, perturbatione plena. Ipso præterea inimico concupiscentiis et voluptatibus variis omnem quæ regenerata ex Deo non sit, agi- tante animam, et ut triticum in cribro, sursum deorsum jactante. Quid quod et Deus ipse obse- quentes voluntatibus diaboli per sese concutit, demonstrans ipsos imaginem pravitatis Caini con- servare: Vos, inquit, desideria patris vestri vultis facere homicidæ; ille enim homicida erat ab initio, C II Cor. x, 5. Gen. tv, D et in veritate non stelit *. Considerare convenit, quantum aspectus terreni regis desiderari, et quam ardenti procurari studio ab hominibus soleat : et quisquis in urbem advenit, ubi rex degit, in eo flagranti versatur voto, ut vel solum pretiosum splendidum- que palatii ambitum videat; nisi forte quispiam ex iis sit, qui sancto se dediderit Spiritui, qui hæc in- super habeat, ac aspernetur; alia pulchritudine saucius, aliusque gloriæ cupidus. Si ergo carni de- ditis hominibus adeo expetibilis censetur, tamque avide captatur intuendi regis mortalis copia; quo- modo non incomparabiliter optanda magis visio fue- rit immortalis Regis, iis sane quibus guttula saltem inspersa quædam Spiritus boni, divino amore cor vulneraverit? Quapropter isti omni mundi amicitia se ipsos exsolvunt, ut possint propensum hunc semper in corde habere amorem, et pro illo nul- luin alium. Sed bi valde pauci sunt: qui quidem bono principio parem finem adjungant, et usque ad extremum inoffense perseverent. Multi compun- guntur; multi gratiæ cœlestis funt participes; et amore divino feriuntur'; sed qui varie per vitam incurrunt labores, nec diaboli tentationes arte ver- sutiaque illatas multiplici sustinent, et in mundo permanent, et demerguntur in ejus profunda vora- gine, ob propositi languorem et infrmitatem; vel etiam quod affectu terrenorum capiantur. Qui- 12. • Joan. viii, 44.

ὥστε καὶ πολλῷ διαστήματι τότε ἀπέχει ἡμῶν ἡ ψυ- χὴ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ· ὡς καὶ ὀρφανοῖς ἐοίκαμεν μὴ ἔχουσι πατέρα· ᾧτινι οὖν μέλει περὶ ψυχῆς, ἀγωνιστέον ὁπόση δύναμις καθαίρειν λογισμούς πονηρούς, καὶ πᾶν ύψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ· καὶ οὕτω βιαζομένων τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ της ρεῖν ἄσπιλον, τότε ἔρχεται ὁ ἐπαγγειλάμενος ένοι κῆσαι καὶ ἐμπεριπατῆσαι ἐν ἡμῖν· καὶ τότε ἀπο- λαμβάνει καὶ τὴν ἑαυτῆς κληρονομίαν ἡ ψυχὴ, καὶ ναὸς Θεοῦ γενέσθαι καταξιοῦται. Αὐτὸς γὰρ οὗτος αὐτῷ στρατεύματι τὸν πονηρὸν ἐκδιώξας, τὸ λοιπὸν ἐν ἡμῖν βασιλεύσει. Κ'. Ο τῷ Καΐν ῥηθεὶς ὑπὸ τοῦ Δημιουργοῦ κατὰ τὸ φανερὸν λόγος. Στένων καὶ τρέμων καὶ παλλό- μενος ἐπὶ τῆς γῆς ἔσῃ, τύπος τις καὶ εἰκὼν πάντων ἁμαρτωλῶν κατὰ τὸ ἀποῤῥητον ἦν. Οὕτω γὰρ τὸ τοῦ Ἀδὰμ γένος τῆς ἐντολῆς ἐκπεσὸν, καὶ ἁμαρτίαις ἔνοχον γεγονός σαλεύεται λογισμοῖς ἀστάτοις, φόβου τε καὶ δειλίας καὶ ταραχῆς πληρούμενον· αὐτοῦ τε τοῦ ἐχθροῦ ἐπιθυμίαις καὶ ἡδοναῖς ποικίλαις πᾶσαν ψυχὴν, τὴν μὴ γεγεννημένην ἐκ τοῦ Θεοῦ, κλυδωνί ζοντος, καὶ ὡς σἶτον τινὶ σινίῳ ἐνστρέφοντος· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος τοὺς τοῖς θελήμασιν ἑπομένους τοῦ πονηροῦ, δεικνύων ὅτι τὴν εἰκόνα τῆς τοῦ Καῖν διασώζουσι πονηρίας, ἐλέγχων αὐτοὺς, Ὑμεῖς, ἔλεγε, τὰς ἐπιθυμίας τοῦ πατρὸς ὑμῶν θέλετε ποιεῖν τοῦ ἀνθρωποκτόνου· ἐκεῖνος γὰρ ἀνθρωποκτόνος ἐστὶν ἀρχῆθεν, καὶ ἐν τῇ ἀλη θείᾳ οὐχ ἔστηκεν. ΚΑ΄. Κατανοεῖν προσήκει, φησί, πῶς ἡ τοῦ κατὰ γῆν βασιλέως θέα ἐπιπόθητός ἐστι καὶ περισπούδαστος τοῖς ἀνθρώποις· καὶ πᾶς ὅστις πόλιν ἐπιδημῶν ἐν ᾗπερ ὁ βασιλεὺς, ἐπιθυμητὸν αὐτῷ καὶ μόνον τῆς περιβολῆς ἰδεῖν τὸ πολυτελὲς καὶ φιλότιμον · ἐκτὸς εἰ μὴ ὑπὸ τῶν πνευματικῶν ἀμελεῖται ταῦτα καὶ ἀτιμά- ζεται· τῷ ἑτέρῳ κάλλει τετρῶσθαι, καὶ ἄλλης αὐτοὺς δόξης ἐπιθυμεῖν. Εἰ οὖν οὕτω τοῖς σαρκικοῖς ἡ τοῦ θνητοῦ βασιλέως ἐσπούδασται θέα· πῶς οὐχὶ μᾶλλον τοῦ ἀθανάτου πολυέραστος ἐκείνοις ἐστὶν, οἷς ἐνέταξέ τις ῥανὶς τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος, καὶ τὴν καρδίαν θεῖος ἔπληξεν ἔρως; διὰ τοῦτο καὶ πάσης τοῦ κόσμου φιλίας ἑαυτοὺς λύουσιν, ἵνα δυνηθείεν ἐκεῖνον τὸν πό θον ἔχειν εγκάρδιον διηνεκῶς, καὶ μηδένα ἕτερον πρὸ ἐκείνου. Ολίγοι δὲ κομιδῇ οὗτοι, οἴγε τῇ ἀγαθῇ ἀρχῇ καὶ πέρας ἴσον ἐπιτιθέντες, καὶ μέχρι τέλους ἀπρόσκοποι διαμένοντες. Πολλοὶ μὲν κατανύσσονται, καὶ πολλοὶ χάριτος οὐρανίου μέτοχοι γίνονται, καὶ ἔρωτι τιτρώσκονται θείῳ· ἀλλὰ τοὺς μεταξὺ πόνους, καὶ τὰς τοῦ πονηροῦ πείρας ποικίλῃ τέχνῃ καὶ πολυ- τρόπῳ προβάλλοντος οὐ διενεγκόντες, ὑπέμειναν τε τῷ κόσμῳ, καὶ ἐβυθίσθησαν ἐν τῷ ἐκείνου βυθῷ, διὰ γνώμης χαυνότητα καὶ ἀσθένειαν, ἢ καὶ τὸ προσπα θείᾳ τῶν γηίνων ἁλῶναι. Οσοι γὰρ πρὸς ἀσφάλειαν μέχρι τέλους διαδραμείν βούλονται, ἄλλον ἔρωτα καὶ ἄλλην ἀγάπην τῇ ἐπουρανίῳ ἐκείνῃ συμπαραμίξαι οὐχ ὑπομένουσιν. • ΧΧΙ. LIBER DE PATIENTIA ET DISCRETIONE. A nis et sordidis cogitationibus delectati fuerimus; B ut adeo longa sane tunc distantia abesset a Deo anima nostra; et assimilati orphanis simus patrem non habentibus. Cui ergo euræ est anima, huic to- tis contendendum viribus est ad funditus exstir- pandas e mente sua pravas cogitationes; et omnem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei®. Quando enim ita nobis ipsi vim inferemus, ad tem- plum Dei custodiendum expers omnis maculæ, tunc veniet ad nos qui promisit se habitaturum et ambulaturum in nobis. Et tunc resumet amissam hæreditatem suam anima, et templum Dei fieri digna habebitur. Ipse enim in fugam ejiciens cum exercitu malignum, de cætero in nobis regnabit. XX. Quod Caino secundum sensibilem litteræ so- num dictum a Creatore verbum est: Gemens, tre- mens, et titubans super terram eris', juxta sensum allegoricum figura et imago omnium peccatorum erat. Sic enim Adami progenies transgressa man- datum, et peccatorum rea fuctuat cogitationibus inquietis, metu, pavore, perturbatione plena. Ipso præterea inimico concupiscentiis et voluptatibus variis omnem quæ regenerata ex Deo non sit, agi- tante animam, et ut triticum in cribro, sursum deorsum jactante. Quid quod et Deus ipse obse- quentes voluntatibus diaboli per sese concutit, demonstrans ipsos imaginem pravitatis Caini con- servare: Vos, inquit, desideria patris vestri vultis facere homicidæ; ille enim homicida erat ab initio, C II Cor. x, 5. Gen. tv, D et in veritate non stelit *. Considerare convenit, quantum aspectus terreni regis desiderari, et quam ardenti procurari studio ab hominibus soleat : et quisquis in urbem advenit, ubi rex degit, in eo flagranti versatur voto, ut vel solum pretiosum splendidum- que palatii ambitum videat; nisi forte quispiam ex iis sit, qui sancto se dediderit Spiritui, qui hæc in- super habeat, ac aspernetur; alia pulchritudine saucius, aliusque gloriæ cupidus. Si ergo carni de- ditis hominibus adeo expetibilis censetur, tamque avide captatur intuendi regis mortalis copia; quo- modo non incomparabiliter optanda magis visio fue- rit immortalis Regis, iis sane quibus guttula saltem inspersa quædam Spiritus boni, divino amore cor vulneraverit? Quapropter isti omni mundi amicitia se ipsos exsolvunt, ut possint propensum hunc semper in corde habere amorem, et pro illo nul- luin alium. Sed bi valde pauci sunt: qui quidem bono principio parem finem adjungant, et usque ad extremum inoffense perseverent. Multi compun- guntur; multi gratiæ cœlestis funt participes; et amore divino feriuntur'; sed qui varie per vitam incurrunt labores, nec diaboli tentationes arte ver- sutiaque illatas multiplici sustinent, et in mundo permanent, et demerguntur in ejus profunda vora- gine, ob propositi languorem et infrmitatem; vel etiam quod affectu terrenorum capiantur. Qui- 12. • Joan. viii, 44.

ὥστε καὶ πολλῷ διαστήματι τότε ἀπέχει ἡμῶν ἡ ψυ- χὴ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ· ὡς καὶ ὀρφανοῖς ἐοίκαμεν μὴ ἔχουσι πατέρα· ᾧτινι οὖν μέλει περὶ ψυχῆς, ἀγωνιστέον ὁπόση δύναμις καθαίρειν λογισμούς πονηρούς, καὶ πᾶν ύψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ· καὶ οὕτω βιαζομένων τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ της ρεῖν ἄσπιλον, τότε ἔρχεται ὁ ἐπαγγειλάμενος ένοι κῆσαι καὶ ἐμπεριπατῆσαι ἐν ἡμῖν· καὶ τότε ἀπο- λαμβάνει καὶ τὴν ἑαυτῆς κληρονομίαν ἡ ψυχὴ, καὶ ναὸς Θεοῦ γενέσθαι καταξιοῦται. Αὐτὸς γὰρ οὗτος αὐτῷ στρατεύματι τὸν πονηρὸν ἐκδιώξας, τὸ λοιπὸν ἐν ἡμῖν βασιλεύσει. Κ'. Ο τῷ Καΐν ῥηθεὶς ὑπὸ τοῦ Δημιουργοῦ κατὰ τὸ φανερὸν λόγος. Στένων καὶ τρέμων καὶ παλλό- μενος ἐπὶ τῆς γῆς ἔσῃ, τύπος τις καὶ εἰκὼν πάντων ἁμαρτωλῶν κατὰ τὸ ἀποῤῥητον ἦν. Οὕτω γὰρ τὸ τοῦ Ἀδὰμ γένος τῆς ἐντολῆς ἐκπεσὸν, καὶ ἁμαρτίαις ἔνοχον γεγονός σαλεύεται λογισμοῖς ἀστάτοις, φόβου τε καὶ δειλίας καὶ ταραχῆς πληρούμενον· αὐτοῦ τε τοῦ ἐχθροῦ ἐπιθυμίαις καὶ ἡδοναῖς ποικίλαις πᾶσαν ψυχὴν, τὴν μὴ γεγεννημένην ἐκ τοῦ Θεοῦ, κλυδωνί ζοντος, καὶ ὡς σἶτον τινὶ σινίῳ ἐνστρέφοντος· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος τοὺς τοῖς θελήμασιν ἑπομένους τοῦ πονηροῦ, δεικνύων ὅτι τὴν εἰκόνα τῆς τοῦ Καῖν διασώζουσι πονηρίας, ἐλέγχων αὐτοὺς, Ὑμεῖς, ἔλεγε, τὰς ἐπιθυμίας τοῦ πατρὸς ὑμῶν θέλετε ποιεῖν τοῦ ἀνθρωποκτόνου· ἐκεῖνος γὰρ ἀνθρωποκτόνος ἐστὶν ἀρχῆθεν, καὶ ἐν τῇ ἀλη θείᾳ οὐχ ἔστηκεν. ΚΑ΄. Κατανοεῖν προσήκει, φησί, πῶς ἡ τοῦ κατὰ γῆν βασιλέως θέα ἐπιπόθητός ἐστι καὶ περισπούδαστος τοῖς ἀνθρώποις· καὶ πᾶς ὅστις πόλιν ἐπιδημῶν ἐν ᾗπερ ὁ βασιλεὺς, ἐπιθυμητὸν αὐτῷ καὶ μόνον τῆς περιβολῆς ἰδεῖν τὸ πολυτελὲς καὶ φιλότιμον · ἐκτὸς εἰ μὴ ὑπὸ τῶν πνευματικῶν ἀμελεῖται ταῦτα καὶ ἀτιμά- ζεται· τῷ ἑτέρῳ κάλλει τετρῶσθαι, καὶ ἄλλης αὐτοὺς δόξης ἐπιθυμεῖν. Εἰ οὖν οὕτω τοῖς σαρκικοῖς ἡ τοῦ θνητοῦ βασιλέως ἐσπούδασται θέα· πῶς οὐχὶ μᾶλλον τοῦ ἀθανάτου πολυέραστος ἐκείνοις ἐστὶν, οἷς ἐνέταξέ τις ῥανὶς τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος, καὶ τὴν καρδίαν θεῖος ἔπληξεν ἔρως; διὰ τοῦτο καὶ πάσης τοῦ κόσμου φιλίας ἑαυτοὺς λύουσιν, ἵνα δυνηθείεν ἐκεῖνον τὸν πό θον ἔχειν εγκάρδιον διηνεκῶς, καὶ μηδένα ἕτερον πρὸ ἐκείνου. Ολίγοι δὲ κομιδῇ οὗτοι, οἴγε τῇ ἀγαθῇ ἀρχῇ καὶ πέρας ἴσον ἐπιτιθέντες, καὶ μέχρι τέλους ἀπρόσκοποι διαμένοντες. Πολλοὶ μὲν κατανύσσονται, καὶ πολλοὶ χάριτος οὐρανίου μέτοχοι γίνονται, καὶ ἔρωτι τιτρώσκονται θείῳ· ἀλλὰ τοὺς μεταξὺ πόνους, καὶ τὰς τοῦ πονηροῦ πείρας ποικίλῃ τέχνῃ καὶ πολυ- τρόπῳ προβάλλοντος οὐ διενεγκόντες, ὑπέμειναν τε τῷ κόσμῳ, καὶ ἐβυθίσθησαν ἐν τῷ ἐκείνου βυθῷ, διὰ γνώμης χαυνότητα καὶ ἀσθένειαν, ἢ καὶ τὸ προσπα θείᾳ τῶν γηίνων ἁλῶναι. Οσοι γὰρ πρὸς ἀσφάλειαν μέχρι τέλους διαδραμείν βούλονται, ἄλλον ἔρωτα καὶ ἄλλην ἀγάπην τῇ ἐπουρανίῳ ἐκείνῃ συμπαραμίξαι οὐχ ὑπομένουσιν. • ΧΧΙ. LIBER DE PATIENTIA ET DISCRETIONE. A nis et sordidis cogitationibus delectati fuerimus; B ut adeo longa sane tunc distantia abesset a Deo anima nostra; et assimilati orphanis simus patrem non habentibus. Cui ergo euræ est anima, huic to- tis contendendum viribus est ad funditus exstir- pandas e mente sua pravas cogitationes; et omnem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei®. Quando enim ita nobis ipsi vim inferemus, ad tem- plum Dei custodiendum expers omnis maculæ, tunc veniet ad nos qui promisit se habitaturum et ambulaturum in nobis. Et tunc resumet amissam hæreditatem suam anima, et templum Dei fieri digna habebitur. Ipse enim in fugam ejiciens cum exercitu malignum, de cætero in nobis regnabit. XX. Quod Caino secundum sensibilem litteræ so- num dictum a Creatore verbum est: Gemens, tre- mens, et titubans super terram eris', juxta sensum allegoricum figura et imago omnium peccatorum erat. Sic enim Adami progenies transgressa man- datum, et peccatorum rea fuctuat cogitationibus inquietis, metu, pavore, perturbatione plena. Ipso præterea inimico concupiscentiis et voluptatibus variis omnem quæ regenerata ex Deo non sit, agi- tante animam, et ut triticum in cribro, sursum deorsum jactante. Quid quod et Deus ipse obse- quentes voluntatibus diaboli per sese concutit, demonstrans ipsos imaginem pravitatis Caini con- servare: Vos, inquit, desideria patris vestri vultis facere homicidæ; ille enim homicida erat ab initio, C II Cor. x, 5. Gen. tv, D et in veritate non stelit *. Considerare convenit, quantum aspectus terreni regis desiderari, et quam ardenti procurari studio ab hominibus soleat : et quisquis in urbem advenit, ubi rex degit, in eo flagranti versatur voto, ut vel solum pretiosum splendidum- que palatii ambitum videat; nisi forte quispiam ex iis sit, qui sancto se dediderit Spiritui, qui hæc in- super habeat, ac aspernetur; alia pulchritudine saucius, aliusque gloriæ cupidus. Si ergo carni de- ditis hominibus adeo expetibilis censetur, tamque avide captatur intuendi regis mortalis copia; quo- modo non incomparabiliter optanda magis visio fue- rit immortalis Regis, iis sane quibus guttula saltem inspersa quædam Spiritus boni, divino amore cor vulneraverit? Quapropter isti omni mundi amicitia se ipsos exsolvunt, ut possint propensum hunc semper in corde habere amorem, et pro illo nul- luin alium. Sed bi valde pauci sunt: qui quidem bono principio parem finem adjungant, et usque ad extremum inoffense perseverent. Multi compun- guntur; multi gratiæ cœlestis funt participes; et amore divino feriuntur'; sed qui varie per vitam incurrunt labores, nec diaboli tentationes arte ver- sutiaque illatas multiplici sustinent, et in mundo permanent, et demerguntur in ejus profunda vora- gine, ob propositi languorem et infrmitatem; vel etiam quod affectu terrenorum capiantur. Qui- 12. • Joan. viii, 44.

ΚΒ'. Ὥσπερ μεγάλα δηλαδὴ καὶ ἀνεκδιήγητα τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ ἐπηγγελμένα πεφύκασιν ἀγαθὰ, οὕτω καὶ πολλῶν δεῖται πόνων τε καὶ ἀγώνων τῶν μετ' ἐλπίδος καὶ πίστεως· καὶ δῆλον ἐντεῦθεν· Εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθῳ ἑαυτὸν, καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθείτω μοι. Καὶ πάλιν· Εὰν μή τις μισήσῃ πατέρα καὶ μη- τέρα, καὶ ἀδελφούς, καὶ γυναῖκα, καὶ τέκνα, ότι δὲ καὶ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, οὐ δύναταί μου εἶναι μαθητής. Οἱ πλεῖστοι δὲ τῶν ἀνθρώπων οὕτως ἔχουν σιν ἀνοήτως, ὡς τῆς βασιλείας ἐπιτυχεῖν βούλεσθαι, καὶ τῆς αἰωνίου κληρονομῆσαι ζωῆς, καὶ Χριστῷ διὰ τέλους συμβασιλεῦσαι, τὸ μέγα τοῦτο καὶ ὑπὲρ ενα νοιαν· τοῖς ἰδίοις δὲ ζῶντες θελήμασι, καὶ τούτοις ἀκολουθοῦντες· μᾶλλον δὲ τῷ ἐνσπείροντι τὰ μάταια Β ταῦτα, καὶ φανερῶς βλαβερά. ΚΓ'. Οὗτοί εἰσιν οἱ μέχρι τέλους άπτωτοι διερχό μενοι, οἱ τὰς τοῦ κόσμου πάσας ἐπιθυμίας, καὶ ἑαυ τοὺς, μεθορισμούς τε τούτου καὶ ἡδονὰς καὶ τὰς πρὸς αὐτὸν ἀσχολίας τὸ παράπαν μισήσαντες· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ἀπαρνήσασθαι ἑαυτόν. "Ωστε ἰδίῳ θελήματι έκαστος τῆς βασιλείας ἐκβάλλεται· τῷ μὴ ἐξ ἀλη θείας ἑλέσθαι τοὺς πόνους, καὶ ἑαυτὸν ἀπαρνήσασθαι, ἀλλὰ ἐθέλειν ἔτι πρὸς ἐκείνῳ τῷ θεϊκῷ πόθῳ, καί τισι τοῦ αἰῶνος τούτου συνήδεσθαι· καὶ μὴ τὴν ῥοπὴν ὅλην τοῦ ἰδίου θελήματος τῷ Θεῷ διδόναι. Δι' ἑνὸς δὲ ὑποδείγματος γνώρισμα ἔσται τῷ μετὰ χεῖρας. Διακρίνων μὲν γὰρ διακρίνει ἕκαστος, καὶ οὐ λέληθεν αὐτὸν, ὅτι ἄτοπον τόδε τυχὸν ὅπερ ώρμηται ποιῆσαι. Πρῶτον μὲν γὰρ εἴσω κατὰ τὴν καρδίαν ἐπισημαί νεται ἡ ἀμφιβολία· ἡ στάθμη δὲ καὶ ὁ ζυγὸς τῷ ἑαυτοῦ συνειδότι, φανερὰν πρότερον τῆς τε τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς τοῦ κόσμου ἀγάπης την ῥοπὴν ἔνδον ποιεί, καὶ τότε περὶ τὰ ἔξω πρόεισι. Διακρίνων γὰρ, ὡς εἴρηται, διακρίνει ἕκαστος· οἷον εἰ τύχοι τῷ ἀδελφῷ διαπληκτιζόμενος στασιάζει πρὸς ἑαυτὸν, πρῶτον καὶ ἀντιτίθησιν· Εἴπω; ἀλλὰ μὴ εἴπω· ἀντιφθέγξομαι πρὸς ταυτί μοι τὰ ἐπενεχθέντα ἐνείδη; ἀλλὰ σιω- πήσομαι μᾶλλον· ἔχομεν καὶ τῶν Θεοῦ ἐντολῶν (1)· πλὴν ἀλλὰ καὶ τῆς ἰδίας δόξης οὐκ ἀπερχομένης, οὐδὲ παντάπασιν ἑαυτὸν ἑλόμενος ἀπαρνήσασθαι. Εἰ οὖν καὶ μικρὸν ἡ ῥοπὴ τῆς τοῦ κόσμου φιλίας τὸν ἐν τῇ καρδίᾳ ζυγὸν καθελκύσειεν, εὐθὺς ὁ πονηρὸς λό- γος πρόεισιν ἄχρι καὶ τῶν χειλέων· εἶθ' οὗτος, ώσπε ρεὶ τόξον εντεινόμενος ὁ νοῦς ἔνδοθεν, βάλλει τὴν πλησίον διὰ τῆς γλώττης, καὶ μέχρι χειρῶν, ἔστι δ' ὅτε καὶ τραυμάτων, ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ φόνου, τὸ κακὸν πρόεισιν. Εξεστι τοίνυν καὶ παραθεωρεῖν, ὅθεν άρε ξάμενον οἷον προέβη δεινοῦ τὸ βραχὺ τοῦτο κίνημα τῆς ψυχῆς. Οὕτω νίει μοι, καὶ εἰς ἓν ἕκαστον συμ βαίνειν ἁμάρτημά τε καὶ ἐπιτήδευμα, τῆς κακίας κολακευούσης τε καὶ περισαινούσης τὸ θέλημα τῆς ψυχῆς ἐπιθυμίαις κοσμικαῖς καὶ σαρκὸς ἡδοναῖς · S. MACARII ÆGYPTII cunque porro securitate omni perducere ad extremam metam cursum hunc volunt, alum amorem, aliam charitatem cœlesti admiscere illi nequaquam sustinent.! XXII. Ut magna prorsus et inenarrabilia bona A sunt quæ Deus promisit; ita multis ad eorum asse- cutionem opus laboribus et certaminibus est; iis- que cum spe ac fide toleratis et susceptis. Hoc ex his Christi verbis patet: Qui vult post me venire, abneget semetipsum et tollat crucem suam et sequatur me '. Et rursus : Nisi quis oderit patrem et matrem, et fratres et sorores et filios; adhuc autem et animam suam; non potest meus esse discipulus ". Plerique autem hominum sic stulti sunt, ut regnum quidem consequi velint, et æternæ hæreditatem vitæ, ac Christo in ævum omne conregnare; id quod ma- gnum est, et omnem cogitationem superat; pro- priis tamen obsequendo voluntatibus; si non po- tius illi, qui vana ista et manifeste noxia ipsis inspiral. C D XXIII. Usque ad finem cursum inoffense perfe- rentes, hi sunt, qui mundi omnes cupiditates et se ipsos, transgressionesque ejus ac voluptates, et circa illum occupationes omnino odio habent. Hoc enim est abnegare se ipsum. Quare propria volun- tate unusquisque regno ejicitur, eo quod haudqua- quam ex veritate labores eligat, et se ipsum abne- get nimirum volens ita Dei amori ac desiderio servire, ut simul delectari quoque possit quibus- dam hujus mundi rebus, nec totum necesse sit im- petum propriæ voluntatis Deo tradere. Uno autem exemplo declarabitur id quod in manibus habemus. Discernens nempe discernit unusquisque, nec latet ipsum, malum esse hoc ad quod forte agendum. propendet. Primum quidem intus in corde obser- vatur ambiguitas; bilanx vero cum jugo suspensa in intima sui ipsius conscientia, palam anceps in utrumvis, Dei scilicet aut mundi amorem impetum intus facit : et tunc circa exteriora prodit. Discer- lens enim (ut dictum est discernit quisque. Exempli causa, quispiam forte cum fratre conten- dens, dissidet a se ipso. Ac primo opponit : Dicam- ne? an non dicam? reponamme quæ ulciscantur il- lata mibi probra? sed potius silebo. Tenemus Dei mandata; cæterum ita ut propriæ quoque cura gloriolæ non negligatur; adeo vix quispiam plene ac perfecte animum induxit, prorsus in omnibus abnegare se. Si ergo vel minimo momento lanx ami- citiæ mundanæ jugum stateræ in corde traxerit, statim malum verbum exit usque ad labra; deinde mens, tanquam arcum intus tendens, jaculatur in proximum per linguam. Jurgium inde progreditur usque ad manus, interdum et vulnera; quin ad cæ- dem nonnunquam ipsam rixa pervenit. Ex quo li- cet perspicere, unde ducto principio in quantum sceleris processerit brevis ille motus animæ. Et ex hoc exemplo reputa, sic ad singulos evenire • Matth: xvi, 24. 1º Luc. xiv, 26. mandatis ? sic tamen ut, etc. (1) Ἔχομεν, κ. τ. λ.] Forte leg. ἔχομαι καὶ τῶν Θεοῦ ἐντολῶν; πλην, κ. τ. λ. Adharebone ctiam Dei

ΚΒ'. Ὥσπερ μεγάλα δηλαδὴ καὶ ἀνεκδιήγητα τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ ἐπηγγελμένα πεφύκασιν ἀγαθὰ, οὕτω καὶ πολλῶν δεῖται πόνων τε καὶ ἀγώνων τῶν μετ' ἐλπίδος καὶ πίστεως· καὶ δῆλον ἐντεῦθεν· Εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθῳ ἑαυτὸν, καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθείτω μοι. Καὶ πάλιν· Εὰν μή τις μισήσῃ πατέρα καὶ μη- τέρα, καὶ ἀδελφούς, καὶ γυναῖκα, καὶ τέκνα, ότι δὲ καὶ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, οὐ δύναταί μου εἶναι μαθητής. Οἱ πλεῖστοι δὲ τῶν ἀνθρώπων οὕτως ἔχουν σιν ἀνοήτως, ὡς τῆς βασιλείας ἐπιτυχεῖν βούλεσθαι, καὶ τῆς αἰωνίου κληρονομῆσαι ζωῆς, καὶ Χριστῷ διὰ τέλους συμβασιλεῦσαι, τὸ μέγα τοῦτο καὶ ὑπὲρ ενα νοιαν· τοῖς ἰδίοις δὲ ζῶντες θελήμασι, καὶ τούτοις ἀκολουθοῦντες· μᾶλλον δὲ τῷ ἐνσπείροντι τὰ μάταια Β ταῦτα, καὶ φανερῶς βλαβερά. ΚΓ'. Οὗτοί εἰσιν οἱ μέχρι τέλους άπτωτοι διερχό μενοι, οἱ τὰς τοῦ κόσμου πάσας ἐπιθυμίας, καὶ ἑαυ τοὺς, μεθορισμούς τε τούτου καὶ ἡδονὰς καὶ τὰς πρὸς αὐτὸν ἀσχολίας τὸ παράπαν μισήσαντες· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ἀπαρνήσασθαι ἑαυτόν. "Ωστε ἰδίῳ θελήματι έκαστος τῆς βασιλείας ἐκβάλλεται· τῷ μὴ ἐξ ἀλη θείας ἑλέσθαι τοὺς πόνους, καὶ ἑαυτὸν ἀπαρνήσασθαι, ἀλλὰ ἐθέλειν ἔτι πρὸς ἐκείνῳ τῷ θεϊκῷ πόθῳ, καί τισι τοῦ αἰῶνος τούτου συνήδεσθαι· καὶ μὴ τὴν ῥοπὴν ὅλην τοῦ ἰδίου θελήματος τῷ Θεῷ διδόναι. Δι' ἑνὸς δὲ ὑποδείγματος γνώρισμα ἔσται τῷ μετὰ χεῖρας. Διακρίνων μὲν γὰρ διακρίνει ἕκαστος, καὶ οὐ λέληθεν αὐτὸν, ὅτι ἄτοπον τόδε τυχὸν ὅπερ ώρμηται ποιῆσαι. Πρῶτον μὲν γὰρ εἴσω κατὰ τὴν καρδίαν ἐπισημαί νεται ἡ ἀμφιβολία· ἡ στάθμη δὲ καὶ ὁ ζυγὸς τῷ ἑαυτοῦ συνειδότι, φανερὰν πρότερον τῆς τε τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς τοῦ κόσμου ἀγάπης την ῥοπὴν ἔνδον ποιεί, καὶ τότε περὶ τὰ ἔξω πρόεισι. Διακρίνων γὰρ, ὡς εἴρηται, διακρίνει ἕκαστος· οἷον εἰ τύχοι τῷ ἀδελφῷ διαπληκτιζόμενος στασιάζει πρὸς ἑαυτὸν, πρῶτον καὶ ἀντιτίθησιν· Εἴπω; ἀλλὰ μὴ εἴπω· ἀντιφθέγξομαι πρὸς ταυτί μοι τὰ ἐπενεχθέντα ἐνείδη; ἀλλὰ σιω- πήσομαι μᾶλλον· ἔχομεν καὶ τῶν Θεοῦ ἐντολῶν (1)· πλὴν ἀλλὰ καὶ τῆς ἰδίας δόξης οὐκ ἀπερχομένης, οὐδὲ παντάπασιν ἑαυτὸν ἑλόμενος ἀπαρνήσασθαι. Εἰ οὖν καὶ μικρὸν ἡ ῥοπὴ τῆς τοῦ κόσμου φιλίας τὸν ἐν τῇ καρδίᾳ ζυγὸν καθελκύσειεν, εὐθὺς ὁ πονηρὸς λό- γος πρόεισιν ἄχρι καὶ τῶν χειλέων· εἶθ' οὗτος, ώσπε ρεὶ τόξον εντεινόμενος ὁ νοῦς ἔνδοθεν, βάλλει τὴν πλησίον διὰ τῆς γλώττης, καὶ μέχρι χειρῶν, ἔστι δ' ὅτε καὶ τραυμάτων, ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ φόνου, τὸ κακὸν πρόεισιν. Εξεστι τοίνυν καὶ παραθεωρεῖν, ὅθεν άρε ξάμενον οἷον προέβη δεινοῦ τὸ βραχὺ τοῦτο κίνημα τῆς ψυχῆς. Οὕτω νίει μοι, καὶ εἰς ἓν ἕκαστον συμ βαίνειν ἁμάρτημά τε καὶ ἐπιτήδευμα, τῆς κακίας κολακευούσης τε καὶ περισαινούσης τὸ θέλημα τῆς ψυχῆς ἐπιθυμίαις κοσμικαῖς καὶ σαρκὸς ἡδοναῖς · S. MACARII ÆGYPTII cunque porro securitate omni perducere ad extremam metam cursum hunc volunt, alum amorem, aliam charitatem cœlesti admiscere illi nequaquam sustinent.! XXII. Ut magna prorsus et inenarrabilia bona A sunt quæ Deus promisit; ita multis ad eorum asse- cutionem opus laboribus et certaminibus est; iis- que cum spe ac fide toleratis et susceptis. Hoc ex his Christi verbis patet: Qui vult post me venire, abneget semetipsum et tollat crucem suam et sequatur me '. Et rursus : Nisi quis oderit patrem et matrem, et fratres et sorores et filios; adhuc autem et animam suam; non potest meus esse discipulus ". Plerique autem hominum sic stulti sunt, ut regnum quidem consequi velint, et æternæ hæreditatem vitæ, ac Christo in ævum omne conregnare; id quod ma- gnum est, et omnem cogitationem superat; pro- priis tamen obsequendo voluntatibus; si non po- tius illi, qui vana ista et manifeste noxia ipsis inspiral. C D XXIII. Usque ad finem cursum inoffense perfe- rentes, hi sunt, qui mundi omnes cupiditates et se ipsos, transgressionesque ejus ac voluptates, et circa illum occupationes omnino odio habent. Hoc enim est abnegare se ipsum. Quare propria volun- tate unusquisque regno ejicitur, eo quod haudqua- quam ex veritate labores eligat, et se ipsum abne- get nimirum volens ita Dei amori ac desiderio servire, ut simul delectari quoque possit quibus- dam hujus mundi rebus, nec totum necesse sit im- petum propriæ voluntatis Deo tradere. Uno autem exemplo declarabitur id quod in manibus habemus. Discernens nempe discernit unusquisque, nec latet ipsum, malum esse hoc ad quod forte agendum. propendet. Primum quidem intus in corde obser- vatur ambiguitas; bilanx vero cum jugo suspensa in intima sui ipsius conscientia, palam anceps in utrumvis, Dei scilicet aut mundi amorem impetum intus facit : et tunc circa exteriora prodit. Discer- lens enim (ut dictum est discernit quisque. Exempli causa, quispiam forte cum fratre conten- dens, dissidet a se ipso. Ac primo opponit : Dicam- ne? an non dicam? reponamme quæ ulciscantur il- lata mibi probra? sed potius silebo. Tenemus Dei mandata; cæterum ita ut propriæ quoque cura gloriolæ non negligatur; adeo vix quispiam plene ac perfecte animum induxit, prorsus in omnibus abnegare se. Si ergo vel minimo momento lanx ami- citiæ mundanæ jugum stateræ in corde traxerit, statim malum verbum exit usque ad labra; deinde mens, tanquam arcum intus tendens, jaculatur in proximum per linguam. Jurgium inde progreditur usque ad manus, interdum et vulnera; quin ad cæ- dem nonnunquam ipsam rixa pervenit. Ex quo li- cet perspicere, unde ducto principio in quantum sceleris processerit brevis ille motus animæ. Et ex hoc exemplo reputa, sic ad singulos evenire • Matth: xvi, 24. 1º Luc. xiv, 26. mandatis ? sic tamen ut, etc. (1) Ἔχομεν, κ. τ. λ.] Forte leg. ἔχομαι καὶ τῶν Θεοῦ ἐντολῶν; πλην, κ. τ. λ. Adharebone ctiam Dei

οὕτως ἀπαρτίζεται μοιχεία, οὕτω κλοπή, οὕτω πλεον · Α εξία, οὕτω καὶ κενοδοξία, οὕτω καὶ πᾶν ὁτιοῦν που νηρόν. ΚΔ'. Καὶ αὐτὰ τὰ καλὰ πολλάκις επιτηδεύματα διὰ κενὴν δόξαν ἐπιτελεῖται· ὅπερ ἴσον κλοπῆς τε καὶ ἀκηδίας, καὶ τῶν ἄλλων μεγάλων ἁμαρτημάτων τῷ Θεῷ κρίνεται. ῾Ο Θεός γάρ, φησίν, διεσκόρπι σεν ὀστᾶ ἀνθρωπαρέσκων· ὥστε καὶ δι᾿ αὐτῶν τῶν καλῶν ὑπηρετεῖσθαι καὶ θεραπεύεσθαι ὁ έχε θρὸς βούλεται, ἀπατηλὸς ὢν ἐκεῖνος, καὶ ποικίλος, και σχολιός. ΚΕ'. Ὅπερ τις έφίλησε τοῦ παρόντος κόσμου τού του, καὶ βαρύνει δὴ τὴν ἐκείνου διάνοιαν, καὶ οἱονεὶ Β κάτω καθέλκει, καὶ συνωθεῖ καὶ ἀνακύψαι αὐτὴν οὐκ ἀνίησι. Τῶν γὰρ τοιούτων τὸ στάθμιόν τε καὶ ἡ ῥοπή, καὶ τὸ ζύγιον τοῦ θελήματος τῆς καρδίας ὥσπερ ἐξήρε τηται, καὶ βάσανος ἔνθεν γίνεται παντὶ τῷ ἀνθρωπείῳ γένει, ἤτοι τῶν ἐν πόλεσιν οἰκούντων Χριστιανῶν, ἡ τῶν ἐν ὄρεσι, τῶν ἐν μοναῖς, ἢ ἐν ἀγροῖς, ἢ ἐν ἐρη- μίαις, ὅτι ἐκών τις δελεαζόμενος ὑφ' οὗπερ φιλεί, δηλός ἐστιν οὔπω τὴν ἀγάπην αὐτοῦ ὅλην παραδούς τῷ Θεῷ. Οἷον, ἠγάπησέ τις, εἰ τύχοι, κτήματα, χρυ- σίον ἄλλος, ἕτερος τῇ γαστρὶ δουλεύειν, ἢ ἐπιθυμίαις ταῖς τῆς σαρκὸς χαρίζεσθαι, ἄλλος σοφίαν λόγων διὰ δόξαν ἐπίκηρον· ὁ μὲν ἀρχὴν, ὁ δὲ τὰς ἐξ ἀνθρώπων τιμάς, ὀργὴν ἄλλος καὶ μῆνιν· τὸ γὰρ ἔκδοτον ἑαυ τὸν παρασχεῖν τῷ φίλων αὐτῷ φαίνεται· ἕτερος όμι- λίας ἐς οὐδὲν δέον. Αλλος ἁπλῶς τὸ μεθορίζεσθαι, ἢ λόγοις προσέχειν ἀργοῖς, ἢ τὸ διδάσκαλος εἶναι, καὶ τοῦτο διὰ δόξαν τὴν ἐξ ἀνθρώπων· καὶ ὁ μὲν χαυνώ- σει καὶ ἀμελείᾳ πρόσκειται· ὁ δὲ ἱματίων καλλω. πισμοῖς ἥδεται· οὗτος ὕπνῳ, ἐκεῖνος εὐτραπελία, καὶ ἄλλος μικρῷ τινι ἢ μεγάλῳ τοῦ κόσμου δέδεται καὶ κατέχεται, καὶ οὐκ ἀνίεται ἀνακύψαι· πρὸς δ γὰρ πάθος οὐ διαμάχεται τις γενναίως, οὐδὲ ἀντικαθ ίσταται ἐκείνῳ πάντως, καὶ ἥδεται· κἀκεῖνο καθ- έλκον αὐτὸν καὶ κατέχον οἱονεὶ δεσμός τις, καὶ κύρ φων τῆς διανοίας αὐτοῦ γίνεται τοῦ μὴ πρὸς τὸν Θεὸν ἀναφέρεσθαι, μηδ' αὐτῷ μόνῳ λατρεύειν. Ψυχὴ γὰρ ἡ ἀληθῶς πρὸς Κύριον τὴν ὁρμὴν ἀπευθύνασα, πᾶσαν αὐτῷ τὴν ἔφεσιν ἐπιτρέπει, αὐτή σε ἑαυτῆς Εξαρ νος γίνεται, καὶ τοῦ ἰδίου νοὸς τοῖς θελήμασιν οὐκ ἀκολουθεῖ. ΚΖ. Διδακτέον ἐκ παραδείγματος, πῶς θελήματι ἰδίῳ παραπόλλυται άνθρωπος. Διὰ γὰρ ἀγάπην τινός τῶν τοῦ κόσμου ἔν τε πυρὶ βάλλεται καὶ ἐν θαλάσσῃ βυθίζεται, καὶ αἰχμαλωσίᾳ ἑαυτὸν ἐμπαρέχει· ὑπο κείσθω γὰρ, οἶκόν τινος ἢ ἀγρὸν, οὕτω συμβάν, και ταπίμπρασθαι. Ὁ τοίνυν ἑαυτὸν περισῶσαι βουλό- μενος, ὡς τοῦ ἐμπρησμού ᾔσθετο, γυμνὸς ἐκπέφευγε πάντων ἀμελήσας, καὶ τῆς ἑαυτοῦ μόνης ψυχής γεν LIBER DE PATIENTIA ET DISCRETIONE. lapsus in peccata vel prara studia; malitia ubique adulationibus quibusdam blanditiisque pelliciente voluntatem animæ in cupiditates mundanas, et car- nis voluptates. Sic perpetratur adulterium, sic furtum, sic avaritia, sic vana gloriatio; sic omne aliud cujusvis generis malum. XXIV. Ipsa quoque per se laudabilia ob vanam sæpe gloriam opera efficiuntur. Quod quidem par furto, inertia, magnisque aliis peccatis a Deo ju- dicatur: Deus enim (ait David) dissipavit ossa 20- rum, qui hominibus placent 't. Itaque vectigales sibi facere virtutes, tributum e bonis operibus culus obsequiique caplans proprii hostis noster satagit, veterator ille versutus, varius et pravus. XXV. Quam quivis ex mundi hujus rebus amat, ea gravat illius mentem, et quasi deorsum trahit ac G C detrudit, vertereque sursum oculos non sinit. Apud tales enim statera et anceps momentum, jugumque arbitrii cordis quasi sublatum est; examenque sic fit explorans intimos sensus omnis generis homi num, seu in urbibus degentium Christianorum, seu in montibus, seu in monasteriis ; sive in agris, sive in solitudinibus. Deprehenditurque ex eo quod vo- lens quis alliciatur ab ea re, quæcunque tandem est, quam amat, nondum suum omnem amorem Deo addixisse. Exempli gratia, diligit quis forte posses- siones, alius aurum, alius amat ventri servire, et indulgere concupiscentis carnis; alius sapientiam amat propter gloriam fragilem; non nemo ambit præfecturam; alter honores ab hominibus; huic placet ira efferri, et bile; nam impendere se ipsum amicis vindicandis, laus ipsi videtur: alii jucundæ sunt confabulationes faceta de nugis scurrilibus. Quemdam soluta licentia ultra decori terminos eva- gandi; aut verbis oliosis attendere, aut magistrum esse; et hoe aucupandæ causa ab hominibus glori:r. Ac aliquis quidem in torporem et negligentiam in- cumbit. Est quem delectet ornatus ac splendor ve- stium. Hic somno, ille dicacitati facetiarum, alius parvæ cuipiam aut magnæ mundanarum rerum af- fectu defixus hæret; ita ut ea quasi vinctus tenea- tur, nec possit sursum aspicere; quam enim aliquis animi sui pravam affectionem non oppugnat acri- ter, cuique non obsistit generose, ea tandem dele- ctatur, et tunc illa trahit ipsum ac detinet, et uncus D velut quidam collaris ejus mentis fit, deorsum illam incurvans negato illi suspectu ad Deum libero; nec permittens illi soli servire. Anima enim, quæ vere ad Dominum impetum suum dirigit, omne illi suum desiderium permittit, ipsaque in omnibus se ipsam abnegat, propriæque mentis inclinationibus haud obsequitur. Psalm. LII, 6. XXVI. Docendum in exemplo, quomodo fat, uι pereat homo, eo quod propriae obsecutus fuerit vou luntati; propter enim affectum ad aliquid ex mun- danis contingit eum aut in ignem conjici, aut mari demergi, aut in captivitatem se ipsum tra- dere. Ponatur, domum aut villam casu fortuito in- flammari. Qui ergo saluti consulere propriæ decro- vit, neglectis statim omnibus aufugit, quasi qui

οὕτως ἀπαρτίζεται μοιχεία, οὕτω κλοπή, οὕτω πλεον · Α εξία, οὕτω καὶ κενοδοξία, οὕτω καὶ πᾶν ὁτιοῦν που νηρόν. ΚΔ'. Καὶ αὐτὰ τὰ καλὰ πολλάκις επιτηδεύματα διὰ κενὴν δόξαν ἐπιτελεῖται· ὅπερ ἴσον κλοπῆς τε καὶ ἀκηδίας, καὶ τῶν ἄλλων μεγάλων ἁμαρτημάτων τῷ Θεῷ κρίνεται. ῾Ο Θεός γάρ, φησίν, διεσκόρπι σεν ὀστᾶ ἀνθρωπαρέσκων· ὥστε καὶ δι᾿ αὐτῶν τῶν καλῶν ὑπηρετεῖσθαι καὶ θεραπεύεσθαι ὁ έχε θρὸς βούλεται, ἀπατηλὸς ὢν ἐκεῖνος, καὶ ποικίλος, και σχολιός. ΚΕ'. Ὅπερ τις έφίλησε τοῦ παρόντος κόσμου τού του, καὶ βαρύνει δὴ τὴν ἐκείνου διάνοιαν, καὶ οἱονεὶ Β κάτω καθέλκει, καὶ συνωθεῖ καὶ ἀνακύψαι αὐτὴν οὐκ ἀνίησι. Τῶν γὰρ τοιούτων τὸ στάθμιόν τε καὶ ἡ ῥοπή, καὶ τὸ ζύγιον τοῦ θελήματος τῆς καρδίας ὥσπερ ἐξήρε τηται, καὶ βάσανος ἔνθεν γίνεται παντὶ τῷ ἀνθρωπείῳ γένει, ἤτοι τῶν ἐν πόλεσιν οἰκούντων Χριστιανῶν, ἡ τῶν ἐν ὄρεσι, τῶν ἐν μοναῖς, ἢ ἐν ἀγροῖς, ἢ ἐν ἐρη- μίαις, ὅτι ἐκών τις δελεαζόμενος ὑφ' οὗπερ φιλεί, δηλός ἐστιν οὔπω τὴν ἀγάπην αὐτοῦ ὅλην παραδούς τῷ Θεῷ. Οἷον, ἠγάπησέ τις, εἰ τύχοι, κτήματα, χρυ- σίον ἄλλος, ἕτερος τῇ γαστρὶ δουλεύειν, ἢ ἐπιθυμίαις ταῖς τῆς σαρκὸς χαρίζεσθαι, ἄλλος σοφίαν λόγων διὰ δόξαν ἐπίκηρον· ὁ μὲν ἀρχὴν, ὁ δὲ τὰς ἐξ ἀνθρώπων τιμάς, ὀργὴν ἄλλος καὶ μῆνιν· τὸ γὰρ ἔκδοτον ἑαυ τὸν παρασχεῖν τῷ φίλων αὐτῷ φαίνεται· ἕτερος όμι- λίας ἐς οὐδὲν δέον. Αλλος ἁπλῶς τὸ μεθορίζεσθαι, ἢ λόγοις προσέχειν ἀργοῖς, ἢ τὸ διδάσκαλος εἶναι, καὶ τοῦτο διὰ δόξαν τὴν ἐξ ἀνθρώπων· καὶ ὁ μὲν χαυνώ- σει καὶ ἀμελείᾳ πρόσκειται· ὁ δὲ ἱματίων καλλω. πισμοῖς ἥδεται· οὗτος ὕπνῳ, ἐκεῖνος εὐτραπελία, καὶ ἄλλος μικρῷ τινι ἢ μεγάλῳ τοῦ κόσμου δέδεται καὶ κατέχεται, καὶ οὐκ ἀνίεται ἀνακύψαι· πρὸς δ γὰρ πάθος οὐ διαμάχεται τις γενναίως, οὐδὲ ἀντικαθ ίσταται ἐκείνῳ πάντως, καὶ ἥδεται· κἀκεῖνο καθ- έλκον αὐτὸν καὶ κατέχον οἱονεὶ δεσμός τις, καὶ κύρ φων τῆς διανοίας αὐτοῦ γίνεται τοῦ μὴ πρὸς τὸν Θεὸν ἀναφέρεσθαι, μηδ' αὐτῷ μόνῳ λατρεύειν. Ψυχὴ γὰρ ἡ ἀληθῶς πρὸς Κύριον τὴν ὁρμὴν ἀπευθύνασα, πᾶσαν αὐτῷ τὴν ἔφεσιν ἐπιτρέπει, αὐτή σε ἑαυτῆς Εξαρ νος γίνεται, καὶ τοῦ ἰδίου νοὸς τοῖς θελήμασιν οὐκ ἀκολουθεῖ. ΚΖ. Διδακτέον ἐκ παραδείγματος, πῶς θελήματι ἰδίῳ παραπόλλυται άνθρωπος. Διὰ γὰρ ἀγάπην τινός τῶν τοῦ κόσμου ἔν τε πυρὶ βάλλεται καὶ ἐν θαλάσσῃ βυθίζεται, καὶ αἰχμαλωσίᾳ ἑαυτὸν ἐμπαρέχει· ὑπο κείσθω γὰρ, οἶκόν τινος ἢ ἀγρὸν, οὕτω συμβάν, και ταπίμπρασθαι. Ὁ τοίνυν ἑαυτὸν περισῶσαι βουλό- μενος, ὡς τοῦ ἐμπρησμού ᾔσθετο, γυμνὸς ἐκπέφευγε πάντων ἀμελήσας, καὶ τῆς ἑαυτοῦ μόνης ψυχής γεν LIBER DE PATIENTIA ET DISCRETIONE. lapsus in peccata vel prara studia; malitia ubique adulationibus quibusdam blanditiisque pelliciente voluntatem animæ in cupiditates mundanas, et car- nis voluptates. Sic perpetratur adulterium, sic furtum, sic avaritia, sic vana gloriatio; sic omne aliud cujusvis generis malum. XXIV. Ipsa quoque per se laudabilia ob vanam sæpe gloriam opera efficiuntur. Quod quidem par furto, inertia, magnisque aliis peccatis a Deo ju- dicatur: Deus enim (ait David) dissipavit ossa 20- rum, qui hominibus placent 't. Itaque vectigales sibi facere virtutes, tributum e bonis operibus culus obsequiique caplans proprii hostis noster satagit, veterator ille versutus, varius et pravus. XXV. Quam quivis ex mundi hujus rebus amat, ea gravat illius mentem, et quasi deorsum trahit ac G C detrudit, vertereque sursum oculos non sinit. Apud tales enim statera et anceps momentum, jugumque arbitrii cordis quasi sublatum est; examenque sic fit explorans intimos sensus omnis generis homi num, seu in urbibus degentium Christianorum, seu in montibus, seu in monasteriis ; sive in agris, sive in solitudinibus. Deprehenditurque ex eo quod vo- lens quis alliciatur ab ea re, quæcunque tandem est, quam amat, nondum suum omnem amorem Deo addixisse. Exempli gratia, diligit quis forte posses- siones, alius aurum, alius amat ventri servire, et indulgere concupiscentis carnis; alius sapientiam amat propter gloriam fragilem; non nemo ambit præfecturam; alter honores ab hominibus; huic placet ira efferri, et bile; nam impendere se ipsum amicis vindicandis, laus ipsi videtur: alii jucundæ sunt confabulationes faceta de nugis scurrilibus. Quemdam soluta licentia ultra decori terminos eva- gandi; aut verbis oliosis attendere, aut magistrum esse; et hoe aucupandæ causa ab hominibus glori:r. Ac aliquis quidem in torporem et negligentiam in- cumbit. Est quem delectet ornatus ac splendor ve- stium. Hic somno, ille dicacitati facetiarum, alius parvæ cuipiam aut magnæ mundanarum rerum af- fectu defixus hæret; ita ut ea quasi vinctus tenea- tur, nec possit sursum aspicere; quam enim aliquis animi sui pravam affectionem non oppugnat acri- ter, cuique non obsistit generose, ea tandem dele- ctatur, et tunc illa trahit ipsum ac detinet, et uncus D velut quidam collaris ejus mentis fit, deorsum illam incurvans negato illi suspectu ad Deum libero; nec permittens illi soli servire. Anima enim, quæ vere ad Dominum impetum suum dirigit, omne illi suum desiderium permittit, ipsaque in omnibus se ipsam abnegat, propriæque mentis inclinationibus haud obsequitur. Psalm. LII, 6. XXVI. Docendum in exemplo, quomodo fat, uι pereat homo, eo quod propriae obsecutus fuerit vou luntati; propter enim affectum ad aliquid ex mun- danis contingit eum aut in ignem conjici, aut mari demergi, aut in captivitatem se ipsum tra- dere. Ponatur, domum aut villam casu fortuito in- flammari. Qui ergo saluti consulere propriæ decro- vit, neglectis statim omnibus aufugit, quasi qui

οὕτως ἀπαρτίζεται μοιχεία, οὕτω κλοπή, οὕτω πλεον · Α εξία, οὕτω καὶ κενοδοξία, οὕτω καὶ πᾶν ὁτιοῦν που νηρόν. ΚΔ'. Καὶ αὐτὰ τὰ καλὰ πολλάκις επιτηδεύματα διὰ κενὴν δόξαν ἐπιτελεῖται· ὅπερ ἴσον κλοπῆς τε καὶ ἀκηδίας, καὶ τῶν ἄλλων μεγάλων ἁμαρτημάτων τῷ Θεῷ κρίνεται. ῾Ο Θεός γάρ, φησίν, διεσκόρπι σεν ὀστᾶ ἀνθρωπαρέσκων· ὥστε καὶ δι᾿ αὐτῶν τῶν καλῶν ὑπηρετεῖσθαι καὶ θεραπεύεσθαι ὁ έχε θρὸς βούλεται, ἀπατηλὸς ὢν ἐκεῖνος, καὶ ποικίλος, και σχολιός. ΚΕ'. Ὅπερ τις έφίλησε τοῦ παρόντος κόσμου τού του, καὶ βαρύνει δὴ τὴν ἐκείνου διάνοιαν, καὶ οἱονεὶ Β κάτω καθέλκει, καὶ συνωθεῖ καὶ ἀνακύψαι αὐτὴν οὐκ ἀνίησι. Τῶν γὰρ τοιούτων τὸ στάθμιόν τε καὶ ἡ ῥοπή, καὶ τὸ ζύγιον τοῦ θελήματος τῆς καρδίας ὥσπερ ἐξήρε τηται, καὶ βάσανος ἔνθεν γίνεται παντὶ τῷ ἀνθρωπείῳ γένει, ἤτοι τῶν ἐν πόλεσιν οἰκούντων Χριστιανῶν, ἡ τῶν ἐν ὄρεσι, τῶν ἐν μοναῖς, ἢ ἐν ἀγροῖς, ἢ ἐν ἐρη- μίαις, ὅτι ἐκών τις δελεαζόμενος ὑφ' οὗπερ φιλεί, δηλός ἐστιν οὔπω τὴν ἀγάπην αὐτοῦ ὅλην παραδούς τῷ Θεῷ. Οἷον, ἠγάπησέ τις, εἰ τύχοι, κτήματα, χρυ- σίον ἄλλος, ἕτερος τῇ γαστρὶ δουλεύειν, ἢ ἐπιθυμίαις ταῖς τῆς σαρκὸς χαρίζεσθαι, ἄλλος σοφίαν λόγων διὰ δόξαν ἐπίκηρον· ὁ μὲν ἀρχὴν, ὁ δὲ τὰς ἐξ ἀνθρώπων τιμάς, ὀργὴν ἄλλος καὶ μῆνιν· τὸ γὰρ ἔκδοτον ἑαυ τὸν παρασχεῖν τῷ φίλων αὐτῷ φαίνεται· ἕτερος όμι- λίας ἐς οὐδὲν δέον. Αλλος ἁπλῶς τὸ μεθορίζεσθαι, ἢ λόγοις προσέχειν ἀργοῖς, ἢ τὸ διδάσκαλος εἶναι, καὶ τοῦτο διὰ δόξαν τὴν ἐξ ἀνθρώπων· καὶ ὁ μὲν χαυνώ- σει καὶ ἀμελείᾳ πρόσκειται· ὁ δὲ ἱματίων καλλω. πισμοῖς ἥδεται· οὗτος ὕπνῳ, ἐκεῖνος εὐτραπελία, καὶ ἄλλος μικρῷ τινι ἢ μεγάλῳ τοῦ κόσμου δέδεται καὶ κατέχεται, καὶ οὐκ ἀνίεται ἀνακύψαι· πρὸς δ γὰρ πάθος οὐ διαμάχεται τις γενναίως, οὐδὲ ἀντικαθ ίσταται ἐκείνῳ πάντως, καὶ ἥδεται· κἀκεῖνο καθ- έλκον αὐτὸν καὶ κατέχον οἱονεὶ δεσμός τις, καὶ κύρ φων τῆς διανοίας αὐτοῦ γίνεται τοῦ μὴ πρὸς τὸν Θεὸν ἀναφέρεσθαι, μηδ' αὐτῷ μόνῳ λατρεύειν. Ψυχὴ γὰρ ἡ ἀληθῶς πρὸς Κύριον τὴν ὁρμὴν ἀπευθύνασα, πᾶσαν αὐτῷ τὴν ἔφεσιν ἐπιτρέπει, αὐτή σε ἑαυτῆς Εξαρ νος γίνεται, καὶ τοῦ ἰδίου νοὸς τοῖς θελήμασιν οὐκ ἀκολουθεῖ. ΚΖ. Διδακτέον ἐκ παραδείγματος, πῶς θελήματι ἰδίῳ παραπόλλυται άνθρωπος. Διὰ γὰρ ἀγάπην τινός τῶν τοῦ κόσμου ἔν τε πυρὶ βάλλεται καὶ ἐν θαλάσσῃ βυθίζεται, καὶ αἰχμαλωσίᾳ ἑαυτὸν ἐμπαρέχει· ὑπο κείσθω γὰρ, οἶκόν τινος ἢ ἀγρὸν, οὕτω συμβάν, και ταπίμπρασθαι. Ὁ τοίνυν ἑαυτὸν περισῶσαι βουλό- μενος, ὡς τοῦ ἐμπρησμού ᾔσθετο, γυμνὸς ἐκπέφευγε πάντων ἀμελήσας, καὶ τῆς ἑαυτοῦ μόνης ψυχής γεν LIBER DE PATIENTIA ET DISCRETIONE. lapsus in peccata vel prara studia; malitia ubique adulationibus quibusdam blanditiisque pelliciente voluntatem animæ in cupiditates mundanas, et car- nis voluptates. Sic perpetratur adulterium, sic furtum, sic avaritia, sic vana gloriatio; sic omne aliud cujusvis generis malum. XXIV. Ipsa quoque per se laudabilia ob vanam sæpe gloriam opera efficiuntur. Quod quidem par furto, inertia, magnisque aliis peccatis a Deo ju- dicatur: Deus enim (ait David) dissipavit ossa 20- rum, qui hominibus placent 't. Itaque vectigales sibi facere virtutes, tributum e bonis operibus culus obsequiique caplans proprii hostis noster satagit, veterator ille versutus, varius et pravus. XXV. Quam quivis ex mundi hujus rebus amat, ea gravat illius mentem, et quasi deorsum trahit ac G C detrudit, vertereque sursum oculos non sinit. Apud tales enim statera et anceps momentum, jugumque arbitrii cordis quasi sublatum est; examenque sic fit explorans intimos sensus omnis generis homi num, seu in urbibus degentium Christianorum, seu in montibus, seu in monasteriis ; sive in agris, sive in solitudinibus. Deprehenditurque ex eo quod vo- lens quis alliciatur ab ea re, quæcunque tandem est, quam amat, nondum suum omnem amorem Deo addixisse. Exempli gratia, diligit quis forte posses- siones, alius aurum, alius amat ventri servire, et indulgere concupiscentis carnis; alius sapientiam amat propter gloriam fragilem; non nemo ambit præfecturam; alter honores ab hominibus; huic placet ira efferri, et bile; nam impendere se ipsum amicis vindicandis, laus ipsi videtur: alii jucundæ sunt confabulationes faceta de nugis scurrilibus. Quemdam soluta licentia ultra decori terminos eva- gandi; aut verbis oliosis attendere, aut magistrum esse; et hoe aucupandæ causa ab hominibus glori:r. Ac aliquis quidem in torporem et negligentiam in- cumbit. Est quem delectet ornatus ac splendor ve- stium. Hic somno, ille dicacitati facetiarum, alius parvæ cuipiam aut magnæ mundanarum rerum af- fectu defixus hæret; ita ut ea quasi vinctus tenea- tur, nec possit sursum aspicere; quam enim aliquis animi sui pravam affectionem non oppugnat acri- ter, cuique non obsistit generose, ea tandem dele- ctatur, et tunc illa trahit ipsum ac detinet, et uncus D velut quidam collaris ejus mentis fit, deorsum illam incurvans negato illi suspectu ad Deum libero; nec permittens illi soli servire. Anima enim, quæ vere ad Dominum impetum suum dirigit, omne illi suum desiderium permittit, ipsaque in omnibus se ipsam abnegat, propriæque mentis inclinationibus haud obsequitur. Psalm. LII, 6. XXVI. Docendum in exemplo, quomodo fat, uι pereat homo, eo quod propriae obsecutus fuerit vou luntati; propter enim affectum ad aliquid ex mun- danis contingit eum aut in ignem conjici, aut mari demergi, aut in captivitatem se ipsum tra- dere. Ponatur, domum aut villam casu fortuito in- flammari. Qui ergo saluti consulere propriæ decro- vit, neglectis statim omnibus aufugit, quasi qui

Α νόμενος. Ετερος δὲ εἰς νοῦν αὐτῷ ἐπελθὸν καί τινα τῶν σκευῶν ἐξελεῖν, ὑπέμεινεν ἆραι· καὶ ὡς ἐν αὐτῷ λαμβάνειν αὐτὸς ἦν, κατακρατῆσαν ἤδη τῆς οἰκίας τὸ πῦρ καὶ αὐτὸν συνέλαβε καὶ κατέκαυσεν. Θρᾷς όπως ἰδίῳ θελήματι, φιλίᾳ τινὸς τῶν προσκαίρων δ παρ' ἑαυτὸν φαίνεται ἀγαπήσας, τῷ πυρὶ παραπο ώλετο. Ετέρων πάλιν ναυαγίῳ περιπεσόντων, ὁ μὲν σώζειν ἑαυτὸν βουλόμενος, ἀποδύεται καὶ γυμνὸς τοῖς ὕδασιν ἐπαφίεται· καὶ οὕτω δυνατὸν αὐτῷ για νεται τὴν ἰδίαν περισῶσαι ψυχήν. Ὁ δὲ καὶ τῶν ἐνδυμάτων συνδιασῶσαι τινα θελήσας, ὑπὸ τῶν ὑδά των κατεβαπτίσθη, καὶ διὰ βραχύ τι κέρδος, ὦ τῆς συμφορᾶς! καὶ ἑαυτὸν συναπώλεσεν. Καὶ πάλιν ὑποκείσθω καὶ ἐχθρῶν τινα ἔφοδον παρηγγέλθαι, καὶ τὸ μὲν ἅμα τε ἀκοῦσαι, εὐθὺς ὡς εἶχε ποδῶν ἐκφυ- γεῖν, μὴ μελῆσαν αὐτῷ τῶν μηδενός· τὸν δὲ διαπι- στήσαντα, εἰ καὶ τῶν πραγμάτων τινὰ βουληθέντα συνεκκομίσαι, εἶτα ἐφυστερήσαντα συλληφθῆναι και ταλαβόντων τῶν πολεμίων. Ορᾷς ὅτι θελήματί τις ἰδίῳ δι' ἀμέλειαν, καὶ τὸ προσηλώσθαί τισι τῶν τοῦ κόσμου, τήν τε τοῦ σώματος καὶ τὴν τῆς ψυχῆς ἀπ ώλειαν ὑπομένει. ΚΖ'. Ολίγοι μὲν ἀτεχνῶς οἱ τελείαν τὴν πρὸς Θεὸν ἀγάπην κτησάμενοι, πάσας τε ἡδονὰς τοῦ κόσ σμου, καὶ τὰς ἐπιθυμίας τὸ μηθὲν λογιζόμενοι, καὶ τοὺς τοῦ πονηροῦ πειρασμούς φέροντες μακροθύμως. Πλὴν οὐ παρὰ τοῦτο ἀπογνωστέον, οὐδὲ τῆς ἀγαθῆς ἐλπίδος ἀμελητέον. Κἂν γὰρ πολλὰ τῶν πλοίων υπου μένῃ ναυάγιον· ἀλλ᾽ εἰσὶ πάντως ἃ καὶ διαπερῶντα, τοῦ λιμένος ἐπιλαμβάνεται. Διὰ τοῦτο πίστεως ἡμῖν πολλή χρεία, ὑπομονῆς τε καὶ προσοχῆς καὶ ἀγώνων· πρὸς δὲ πείνης τε καὶ δίψης τοῦ ἀγαθοῦ, κατὰ πολ- λὴν σύνεσιν καὶ διάκρισιν· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ὀξύτητός τε καὶ ἀναιδείας περὶ τὴν αἴτησιν. Οἱ γὰρ πλείους τῶν ἀνθρώπων, ὥσπερ προέφημεν, καμάτων ἄνευ καὶ ἱδρώτων τῆς βασιλείας ἐπιτυχεῖν βούλονται· καὶ τοὺς μὲν ἁγίους μακαρίζουσιν ἄνδρας, καὶ τῆς τιμῆς αὐτῶν καὶ τῶν χαρισμάτων ἐπιθυμοῦσι, τῶν ἴσων δὲ θλίψεων αὐτοῖς, τῶν πόνων τε καὶ τῶν παθημάτων οὐ βούλονται κοινωνεῖν. Τούτου δὲ πάντες, καὶ πόρ- ναι καὶ τελῶναι καὶ πᾶς τις ἀνθρώπων ἐπιθυμεῖ. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο πειρασμοί πρόκεινται καὶ δοκιμασίαι, ἵνα δῆλοι γένωνται, τίνες οἱ πρὸς ἀλήθειαν τὸν ἑαυτῶν ἠγάπησαν Δεσπότην· καὶ δικαίως! οὗτοι τῆς τῶν οὐρανίων ἐπιτύχωσι βασιλείας. ΚΗ'. Ταῖς θλίψεσι, καὶ τοῖς παθήμασι, τῇ ὑπομο νῇ τε καὶ πίστει ἐγκεκρύφθαι νόμιζε τὰς ἐπαγγελίας, αὐτήν τε τὴ νδόξαν, τὴν τῶν οὐρανίων ἀγαθῶν ἀπόλη- ψιν· ἐπεὶ καὶ τὸν ῥιπτούμενον τῇ γῇ σίτον, ἢ καὶ τὸ δένδρον φημὶ τὸ ἐγκεντριζόμενον, ἀνάγκη σήψει πρόσ τερον καὶ ἀτιμίᾳ ὑποπεσεῖν· καὶ οὕτω τοῦ εὐπρε ποὺς αὐτοῦ ἐνδύματος τὸν πολλαπλάσιον καρπὸν ἀπο λαβεῖν. Εἰ μὴ γὰρ διὰ τῆς σήψεως ταύτης, κἀκείνων τῶν ὥσπερ ἀτίμων διελθεῖν αὐτοῖς γέγονεν, οὐκ ἂν τὴν ἐσχάτην εὐπρέπειαν, καὶ τὸ τῆς θέας κάλλος πε ριεβάλλοντο. Τοῦτο δὲ καὶ τῷ Ἀποστόλῳ δοκεῖ· Διὰ πολλῶν γάρ, φησί, θλίψεων δεῖ ἡμᾶς εἰς τὴν βα S. MACARII ÆGYPTII incendium jam sentiat, suæ unice vitæ curam ser- vandæ habens. Alius autem amore cujusdam vasis, ut id fammæ subtractum secum efferat, moratur'; inque ista mora et conatu circumventus a præ:va- lente undique igne corripitur et comburitur. Vides ut propria voluntate et amore cujuspiam tempora- lis rei, quam præter se, imo super se ac salutem suam videtur diligere, talis flammis absumitur. Aliis rursus in naufragium incidentibus, is quidem illo- rum qui servare se ipsum, quantum potest, omnino constituit, cunctis confestim vestibus abjectis, na- dum se in aquam mittit, et hac ratione potest suam conservare vitam. At quispiam ex istis, vestem conservare cupiens, absorbetur fluctibus, propter vile lucrum, o miseriam! se ipsum perdens. Finga- wr iterum, judicium perferri irruptionis hostilis, " et qucindam statim a cognito periculo pedes in fu- gam quam potest velocissimam dare, securum reli- quorum, præter se, omnium. At alium non prius velle fugere, quam pecuniam secum auferat; sed hunc cunctantem hostilis manus superveniens com- prehendit. Vides, voluntate istius propria, et pro- pter adhæsionem nimis addictam cuidam mundanarum rerum, misere illum et corporis et animæ irreparabilem subire jacturam. XXVII. Pauci profecto sunt, qui perfectam ad Deum charitatem habeant; qui omnes voluptates mundi et omnes cupiditates nihili ducant; qui de- nique omnes maligni tentationes patienti longaui- mitate perferant. Cæterum non ob hoc desperan- dum; neque bona spes negligenda est. Etsi enim multæ naves naufragium patiantur; sunt tamen omnino non paucæ, quæ felici trajectu portum te- nent. Propterea fde nobis in primis opus; patien- tiaque et attentione ; generoso quoque in certami- nibus animo ; ac præterea fame ac siti bonitatis, simul cum multa prudentia et discretione; quin et acrimonia et impudentia in petendo. Nam ple- rique hominum, ut diximus, sine labore ac sudore consequi regnum cœlorum volunt : et sanctos qui- dem viros felices prædicant : honoremque ipsorum ac charisınata concupiscunt; parium vero cum ipsis tribulationum, laborum et passionum consor- tes fieri renuunt. Sed istud omnes, et meretrices et publicani cupiunt. Atqui propter hoc tentationes propositæ sunt et probationes; ut per eas appareat, quinam vere suum ipsorum Dominum diligant, et ut hi juste consequantur cœleste regnum. XXVIII. Afflictionibus, passionibus, patientia et fide absconditas esse promissiones puta, ipsamque gloriam, ac bonorum coelestium fruitionem. Quan- doquidem et jactum in terram fruenti granum, et insitum arboris surculum, necesse est putrescere, et ignominiose procidere; et sic demumn multipli- cem ornatissimi sui indumenti fructum recipere. Nisi enim per illam putredinem, per illas velut ignominias transierint, nunquam eum ultimum de- corem, nunquam speciosam illam pompam sibi cir- cumdarent, qua se ostentant. In hac quidem sen- tentia Apostolus est : Per multas enim, inquit, B D

Α νόμενος. Ετερος δὲ εἰς νοῦν αὐτῷ ἐπελθὸν καί τινα τῶν σκευῶν ἐξελεῖν, ὑπέμεινεν ἆραι· καὶ ὡς ἐν αὐτῷ λαμβάνειν αὐτὸς ἦν, κατακρατῆσαν ἤδη τῆς οἰκίας τὸ πῦρ καὶ αὐτὸν συνέλαβε καὶ κατέκαυσεν. Θρᾷς όπως ἰδίῳ θελήματι, φιλίᾳ τινὸς τῶν προσκαίρων δ παρ' ἑαυτὸν φαίνεται ἀγαπήσας, τῷ πυρὶ παραπο ώλετο. Ετέρων πάλιν ναυαγίῳ περιπεσόντων, ὁ μὲν σώζειν ἑαυτὸν βουλόμενος, ἀποδύεται καὶ γυμνὸς τοῖς ὕδασιν ἐπαφίεται· καὶ οὕτω δυνατὸν αὐτῷ για νεται τὴν ἰδίαν περισῶσαι ψυχήν. Ὁ δὲ καὶ τῶν ἐνδυμάτων συνδιασῶσαι τινα θελήσας, ὑπὸ τῶν ὑδά των κατεβαπτίσθη, καὶ διὰ βραχύ τι κέρδος, ὦ τῆς συμφορᾶς! καὶ ἑαυτὸν συναπώλεσεν. Καὶ πάλιν ὑποκείσθω καὶ ἐχθρῶν τινα ἔφοδον παρηγγέλθαι, καὶ τὸ μὲν ἅμα τε ἀκοῦσαι, εὐθὺς ὡς εἶχε ποδῶν ἐκφυ- γεῖν, μὴ μελῆσαν αὐτῷ τῶν μηδενός· τὸν δὲ διαπι- στήσαντα, εἰ καὶ τῶν πραγμάτων τινὰ βουληθέντα συνεκκομίσαι, εἶτα ἐφυστερήσαντα συλληφθῆναι και ταλαβόντων τῶν πολεμίων. Ορᾷς ὅτι θελήματί τις ἰδίῳ δι' ἀμέλειαν, καὶ τὸ προσηλώσθαί τισι τῶν τοῦ κόσμου, τήν τε τοῦ σώματος καὶ τὴν τῆς ψυχῆς ἀπ ώλειαν ὑπομένει. ΚΖ'. Ολίγοι μὲν ἀτεχνῶς οἱ τελείαν τὴν πρὸς Θεὸν ἀγάπην κτησάμενοι, πάσας τε ἡδονὰς τοῦ κόσ σμου, καὶ τὰς ἐπιθυμίας τὸ μηθὲν λογιζόμενοι, καὶ τοὺς τοῦ πονηροῦ πειρασμούς φέροντες μακροθύμως. Πλὴν οὐ παρὰ τοῦτο ἀπογνωστέον, οὐδὲ τῆς ἀγαθῆς ἐλπίδος ἀμελητέον. Κἂν γὰρ πολλὰ τῶν πλοίων υπου μένῃ ναυάγιον· ἀλλ᾽ εἰσὶ πάντως ἃ καὶ διαπερῶντα, τοῦ λιμένος ἐπιλαμβάνεται. Διὰ τοῦτο πίστεως ἡμῖν πολλή χρεία, ὑπομονῆς τε καὶ προσοχῆς καὶ ἀγώνων· πρὸς δὲ πείνης τε καὶ δίψης τοῦ ἀγαθοῦ, κατὰ πολ- λὴν σύνεσιν καὶ διάκρισιν· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ὀξύτητός τε καὶ ἀναιδείας περὶ τὴν αἴτησιν. Οἱ γὰρ πλείους τῶν ἀνθρώπων, ὥσπερ προέφημεν, καμάτων ἄνευ καὶ ἱδρώτων τῆς βασιλείας ἐπιτυχεῖν βούλονται· καὶ τοὺς μὲν ἁγίους μακαρίζουσιν ἄνδρας, καὶ τῆς τιμῆς αὐτῶν καὶ τῶν χαρισμάτων ἐπιθυμοῦσι, τῶν ἴσων δὲ θλίψεων αὐτοῖς, τῶν πόνων τε καὶ τῶν παθημάτων οὐ βούλονται κοινωνεῖν. Τούτου δὲ πάντες, καὶ πόρ- ναι καὶ τελῶναι καὶ πᾶς τις ἀνθρώπων ἐπιθυμεῖ. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο πειρασμοί πρόκεινται καὶ δοκιμασίαι, ἵνα δῆλοι γένωνται, τίνες οἱ πρὸς ἀλήθειαν τὸν ἑαυτῶν ἠγάπησαν Δεσπότην· καὶ δικαίως! οὗτοι τῆς τῶν οὐρανίων ἐπιτύχωσι βασιλείας. ΚΗ'. Ταῖς θλίψεσι, καὶ τοῖς παθήμασι, τῇ ὑπομο νῇ τε καὶ πίστει ἐγκεκρύφθαι νόμιζε τὰς ἐπαγγελίας, αὐτήν τε τὴ νδόξαν, τὴν τῶν οὐρανίων ἀγαθῶν ἀπόλη- ψιν· ἐπεὶ καὶ τὸν ῥιπτούμενον τῇ γῇ σίτον, ἢ καὶ τὸ δένδρον φημὶ τὸ ἐγκεντριζόμενον, ἀνάγκη σήψει πρόσ τερον καὶ ἀτιμίᾳ ὑποπεσεῖν· καὶ οὕτω τοῦ εὐπρε ποὺς αὐτοῦ ἐνδύματος τὸν πολλαπλάσιον καρπὸν ἀπο λαβεῖν. Εἰ μὴ γὰρ διὰ τῆς σήψεως ταύτης, κἀκείνων τῶν ὥσπερ ἀτίμων διελθεῖν αὐτοῖς γέγονεν, οὐκ ἂν τὴν ἐσχάτην εὐπρέπειαν, καὶ τὸ τῆς θέας κάλλος πε ριεβάλλοντο. Τοῦτο δὲ καὶ τῷ Ἀποστόλῳ δοκεῖ· Διὰ πολλῶν γάρ, φησί, θλίψεων δεῖ ἡμᾶς εἰς τὴν βα S. MACARII ÆGYPTII incendium jam sentiat, suæ unice vitæ curam ser- vandæ habens. Alius autem amore cujusdam vasis, ut id fammæ subtractum secum efferat, moratur'; inque ista mora et conatu circumventus a præ:va- lente undique igne corripitur et comburitur. Vides ut propria voluntate et amore cujuspiam tempora- lis rei, quam præter se, imo super se ac salutem suam videtur diligere, talis flammis absumitur. Aliis rursus in naufragium incidentibus, is quidem illo- rum qui servare se ipsum, quantum potest, omnino constituit, cunctis confestim vestibus abjectis, na- dum se in aquam mittit, et hac ratione potest suam conservare vitam. At quispiam ex istis, vestem conservare cupiens, absorbetur fluctibus, propter vile lucrum, o miseriam! se ipsum perdens. Finga- wr iterum, judicium perferri irruptionis hostilis, " et qucindam statim a cognito periculo pedes in fu- gam quam potest velocissimam dare, securum reli- quorum, præter se, omnium. At alium non prius velle fugere, quam pecuniam secum auferat; sed hunc cunctantem hostilis manus superveniens com- prehendit. Vides, voluntate istius propria, et pro- pter adhæsionem nimis addictam cuidam mundanarum rerum, misere illum et corporis et animæ irreparabilem subire jacturam. XXVII. Pauci profecto sunt, qui perfectam ad Deum charitatem habeant; qui omnes voluptates mundi et omnes cupiditates nihili ducant; qui de- nique omnes maligni tentationes patienti longaui- mitate perferant. Cæterum non ob hoc desperan- dum; neque bona spes negligenda est. Etsi enim multæ naves naufragium patiantur; sunt tamen omnino non paucæ, quæ felici trajectu portum te- nent. Propterea fde nobis in primis opus; patien- tiaque et attentione ; generoso quoque in certami- nibus animo ; ac præterea fame ac siti bonitatis, simul cum multa prudentia et discretione; quin et acrimonia et impudentia in petendo. Nam ple- rique hominum, ut diximus, sine labore ac sudore consequi regnum cœlorum volunt : et sanctos qui- dem viros felices prædicant : honoremque ipsorum ac charisınata concupiscunt; parium vero cum ipsis tribulationum, laborum et passionum consor- tes fieri renuunt. Sed istud omnes, et meretrices et publicani cupiunt. Atqui propter hoc tentationes propositæ sunt et probationes; ut per eas appareat, quinam vere suum ipsorum Dominum diligant, et ut hi juste consequantur cœleste regnum. XXVIII. Afflictionibus, passionibus, patientia et fide absconditas esse promissiones puta, ipsamque gloriam, ac bonorum coelestium fruitionem. Quan- doquidem et jactum in terram fruenti granum, et insitum arboris surculum, necesse est putrescere, et ignominiose procidere; et sic demumn multipli- cem ornatissimi sui indumenti fructum recipere. Nisi enim per illam putredinem, per illas velut ignominias transierint, nunquam eum ultimum de- corem, nunquam speciosam illam pompam sibi cir- cumdarent, qua se ostentant. In hac quidem sen- tentia Apostolus est : Per multas enim, inquit, B D

Α νόμενος. Ετερος δὲ εἰς νοῦν αὐτῷ ἐπελθὸν καί τινα τῶν σκευῶν ἐξελεῖν, ὑπέμεινεν ἆραι· καὶ ὡς ἐν αὐτῷ λαμβάνειν αὐτὸς ἦν, κατακρατῆσαν ἤδη τῆς οἰκίας τὸ πῦρ καὶ αὐτὸν συνέλαβε καὶ κατέκαυσεν. Θρᾷς όπως ἰδίῳ θελήματι, φιλίᾳ τινὸς τῶν προσκαίρων δ παρ' ἑαυτὸν φαίνεται ἀγαπήσας, τῷ πυρὶ παραπο ώλετο. Ετέρων πάλιν ναυαγίῳ περιπεσόντων, ὁ μὲν σώζειν ἑαυτὸν βουλόμενος, ἀποδύεται καὶ γυμνὸς τοῖς ὕδασιν ἐπαφίεται· καὶ οὕτω δυνατὸν αὐτῷ για νεται τὴν ἰδίαν περισῶσαι ψυχήν. Ὁ δὲ καὶ τῶν ἐνδυμάτων συνδιασῶσαι τινα θελήσας, ὑπὸ τῶν ὑδά των κατεβαπτίσθη, καὶ διὰ βραχύ τι κέρδος, ὦ τῆς συμφορᾶς! καὶ ἑαυτὸν συναπώλεσεν. Καὶ πάλιν ὑποκείσθω καὶ ἐχθρῶν τινα ἔφοδον παρηγγέλθαι, καὶ τὸ μὲν ἅμα τε ἀκοῦσαι, εὐθὺς ὡς εἶχε ποδῶν ἐκφυ- γεῖν, μὴ μελῆσαν αὐτῷ τῶν μηδενός· τὸν δὲ διαπι- στήσαντα, εἰ καὶ τῶν πραγμάτων τινὰ βουληθέντα συνεκκομίσαι, εἶτα ἐφυστερήσαντα συλληφθῆναι και ταλαβόντων τῶν πολεμίων. Ορᾷς ὅτι θελήματί τις ἰδίῳ δι' ἀμέλειαν, καὶ τὸ προσηλώσθαί τισι τῶν τοῦ κόσμου, τήν τε τοῦ σώματος καὶ τὴν τῆς ψυχῆς ἀπ ώλειαν ὑπομένει. ΚΖ'. Ολίγοι μὲν ἀτεχνῶς οἱ τελείαν τὴν πρὸς Θεὸν ἀγάπην κτησάμενοι, πάσας τε ἡδονὰς τοῦ κόσ σμου, καὶ τὰς ἐπιθυμίας τὸ μηθὲν λογιζόμενοι, καὶ τοὺς τοῦ πονηροῦ πειρασμούς φέροντες μακροθύμως. Πλὴν οὐ παρὰ τοῦτο ἀπογνωστέον, οὐδὲ τῆς ἀγαθῆς ἐλπίδος ἀμελητέον. Κἂν γὰρ πολλὰ τῶν πλοίων υπου μένῃ ναυάγιον· ἀλλ᾽ εἰσὶ πάντως ἃ καὶ διαπερῶντα, τοῦ λιμένος ἐπιλαμβάνεται. Διὰ τοῦτο πίστεως ἡμῖν πολλή χρεία, ὑπομονῆς τε καὶ προσοχῆς καὶ ἀγώνων· πρὸς δὲ πείνης τε καὶ δίψης τοῦ ἀγαθοῦ, κατὰ πολ- λὴν σύνεσιν καὶ διάκρισιν· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ὀξύτητός τε καὶ ἀναιδείας περὶ τὴν αἴτησιν. Οἱ γὰρ πλείους τῶν ἀνθρώπων, ὥσπερ προέφημεν, καμάτων ἄνευ καὶ ἱδρώτων τῆς βασιλείας ἐπιτυχεῖν βούλονται· καὶ τοὺς μὲν ἁγίους μακαρίζουσιν ἄνδρας, καὶ τῆς τιμῆς αὐτῶν καὶ τῶν χαρισμάτων ἐπιθυμοῦσι, τῶν ἴσων δὲ θλίψεων αὐτοῖς, τῶν πόνων τε καὶ τῶν παθημάτων οὐ βούλονται κοινωνεῖν. Τούτου δὲ πάντες, καὶ πόρ- ναι καὶ τελῶναι καὶ πᾶς τις ἀνθρώπων ἐπιθυμεῖ. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο πειρασμοί πρόκεινται καὶ δοκιμασίαι, ἵνα δῆλοι γένωνται, τίνες οἱ πρὸς ἀλήθειαν τὸν ἑαυτῶν ἠγάπησαν Δεσπότην· καὶ δικαίως! οὗτοι τῆς τῶν οὐρανίων ἐπιτύχωσι βασιλείας. ΚΗ'. Ταῖς θλίψεσι, καὶ τοῖς παθήμασι, τῇ ὑπομο νῇ τε καὶ πίστει ἐγκεκρύφθαι νόμιζε τὰς ἐπαγγελίας, αὐτήν τε τὴ νδόξαν, τὴν τῶν οὐρανίων ἀγαθῶν ἀπόλη- ψιν· ἐπεὶ καὶ τὸν ῥιπτούμενον τῇ γῇ σίτον, ἢ καὶ τὸ δένδρον φημὶ τὸ ἐγκεντριζόμενον, ἀνάγκη σήψει πρόσ τερον καὶ ἀτιμίᾳ ὑποπεσεῖν· καὶ οὕτω τοῦ εὐπρε ποὺς αὐτοῦ ἐνδύματος τὸν πολλαπλάσιον καρπὸν ἀπο λαβεῖν. Εἰ μὴ γὰρ διὰ τῆς σήψεως ταύτης, κἀκείνων τῶν ὥσπερ ἀτίμων διελθεῖν αὐτοῖς γέγονεν, οὐκ ἂν τὴν ἐσχάτην εὐπρέπειαν, καὶ τὸ τῆς θέας κάλλος πε ριεβάλλοντο. Τοῦτο δὲ καὶ τῷ Ἀποστόλῳ δοκεῖ· Διὰ πολλῶν γάρ, φησί, θλίψεων δεῖ ἡμᾶς εἰς τὴν βα S. MACARII ÆGYPTII incendium jam sentiat, suæ unice vitæ curam ser- vandæ habens. Alius autem amore cujusdam vasis, ut id fammæ subtractum secum efferat, moratur'; inque ista mora et conatu circumventus a præ:va- lente undique igne corripitur et comburitur. Vides ut propria voluntate et amore cujuspiam tempora- lis rei, quam præter se, imo super se ac salutem suam videtur diligere, talis flammis absumitur. Aliis rursus in naufragium incidentibus, is quidem illo- rum qui servare se ipsum, quantum potest, omnino constituit, cunctis confestim vestibus abjectis, na- dum se in aquam mittit, et hac ratione potest suam conservare vitam. At quispiam ex istis, vestem conservare cupiens, absorbetur fluctibus, propter vile lucrum, o miseriam! se ipsum perdens. Finga- wr iterum, judicium perferri irruptionis hostilis, " et qucindam statim a cognito periculo pedes in fu- gam quam potest velocissimam dare, securum reli- quorum, præter se, omnium. At alium non prius velle fugere, quam pecuniam secum auferat; sed hunc cunctantem hostilis manus superveniens com- prehendit. Vides, voluntate istius propria, et pro- pter adhæsionem nimis addictam cuidam mundanarum rerum, misere illum et corporis et animæ irreparabilem subire jacturam. XXVII. Pauci profecto sunt, qui perfectam ad Deum charitatem habeant; qui omnes voluptates mundi et omnes cupiditates nihili ducant; qui de- nique omnes maligni tentationes patienti longaui- mitate perferant. Cæterum non ob hoc desperan- dum; neque bona spes negligenda est. Etsi enim multæ naves naufragium patiantur; sunt tamen omnino non paucæ, quæ felici trajectu portum te- nent. Propterea fde nobis in primis opus; patien- tiaque et attentione ; generoso quoque in certami- nibus animo ; ac præterea fame ac siti bonitatis, simul cum multa prudentia et discretione; quin et acrimonia et impudentia in petendo. Nam ple- rique hominum, ut diximus, sine labore ac sudore consequi regnum cœlorum volunt : et sanctos qui- dem viros felices prædicant : honoremque ipsorum ac charisınata concupiscunt; parium vero cum ipsis tribulationum, laborum et passionum consor- tes fieri renuunt. Sed istud omnes, et meretrices et publicani cupiunt. Atqui propter hoc tentationes propositæ sunt et probationes; ut per eas appareat, quinam vere suum ipsorum Dominum diligant, et ut hi juste consequantur cœleste regnum. XXVIII. Afflictionibus, passionibus, patientia et fide absconditas esse promissiones puta, ipsamque gloriam, ac bonorum coelestium fruitionem. Quan- doquidem et jactum in terram fruenti granum, et insitum arboris surculum, necesse est putrescere, et ignominiose procidere; et sic demumn multipli- cem ornatissimi sui indumenti fructum recipere. Nisi enim per illam putredinem, per illas velut ignominias transierint, nunquam eum ultimum de- corem, nunquam speciosam illam pompam sibi cir- cumdarent, qua se ostentant. In hac quidem sen- tentia Apostolus est : Per multas enim, inquit, B D

σιλείαν τοῦ Θεοῦ εἰσελθεῖν· καὶ ὁ Κύριος· Ἐν τῇ ὑπομονῇ ὑμῶν κτήσεσθε τὰς ψυχὰς ὑμῶν· καὶ, Ἐν τῷ κόσμῳ θλίψιν έξετε. ΚΘ'. Εκαστος ὑμῶν ὅσονπερ ἂν καταξιωθείη τῇ τε πίστει καὶ τῇ σπουδῇ μέτοχος ἁγίου γενέσθαι Πνεύματος, τοσοῦτον ἐκείνης τῆς ἡμέρας δοξασθή- σεται αὐτοῦ καὶ τὸ σῶμα. “Ο γὰρ νῦν ἔνδον ἀπεθη- σαύρισε τῇ ψυχῇ, τότε καὶ ἐκτὸς ἐπὶ τοῦ σώματος ἀποκαλυφθήσεται· καὶ τὸ παράδειγμά φησιν ἐκ τῶν δένδρων. Χειμῶνος γὰρ παρελθόντος, καὶ ἡλίου φαι- δρότερόν τε καὶ ἀκμαιότερον ἐπιλάμψαντος, ὡς δέον, καὶ ἀνέμων ἐπιπνευσάντων, ἔσωθεν ἐκεῖνα φύει, καὶ ὡς ἐνδύματα, φύλλα καὶ τὰ ἄνθη, καὶ τοὺς καρποὺς περιβάλλεται. Παραπλησίως δὲ καὶ τοῦ χόρτου ἄνθος κατ' ἐκεῖνο καιροῦ τῶν κόλπων τῆς γῆς ἀναδίδοται, καὶ σκέπεται τούτοις γῆ· καὶ ὡς ἐμπρεπὲς αὐτὰ Β περιβόλαιον ἀμφιέννυται. Καὶ γὰρ ἐνδοξασθήσονται δι' αὐτοῦ τοῦ ἀπό γε τοῦ νῦν ἐνυπάρχοντος ἀῤῥήτου φωτός, εἴτ᾿ οὖν (2) τῆς τοῦ Πνεύματος δυνάμεως ὅπερ καὶ τότε ἔσται αὐτοῖς ἔνδυμα, βρῶσις, πόσις, ἀγαλλιασμός, χαρά, εἰρήνη, καὶ τὸ πᾶν, ζωὴ αἰώ νιος. 1ª ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΠΕΡΙ ΥΨΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΝΟΟΣ ΛΟΓΟΣ. Α'. Μωσῆς ὁ μακάριος ὑπέδειξε τύπον διὰ τῆς τοῦ προσώπου αὐτοῦ ἐπιλαμπούσης τοῦ Πνεύματος δόξης, ᾗ οὐδεὶς ἀνθρώπων ἀτενίσαι ἐδύνατο, πῶς ἐν · τῇ τῶν δικαίων ἀναστάσει τὰ σώματα δοξασθήσεται τῶν ἁγίων· ὴν δόξαν ἀπὸ τοῦ νῦν ἐν τῷ εἴσω ἀν- θρώπῳ αἱ πισταὶ τῶν ἁγίων ἔχειν καταξιοῦνται ψυ χαί· Ἡμεῖς γὰρ, φησίν, ἀνακεκαλυμμένῳ προσ ώπῳ, τουτέστιν ἐν τῷ ἔσω ἀνθρώπῳ, τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτριζόμεθα, εἰς τὴν αὐτὴν εἰκόνα με ταμορφούμενοι ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν. Περὶ τούτου γέγραπται πάλιν, τεσσαράκοντα νύκτας καὶ ἡμέρας LIBER DE ELEVATIONE MENTIS. A tribulationes oportet nos intrare in regnum Dei us. Et Dominus In patientia vestra possidebitis animas vestras. Et : In mundo tribulationem habebitis 18. 189XXIX.Quanta unusquisque vestrum fide dili- gentiaque dignus fuerit habitus sancti feri Spiritus particeps, tanta ipsi mensura gloriæ continget in illa resurrectionis die corpus ejus coronari. Quod enim nunc collegit in anima, tunc exterius revela- tum apparebit in corpore; cujus quasi experimen- tum aut exemplum spei capere licet ex arboribus. Hieme siquidem jam transacta, et lætiores calidio- resque passim diffundente radios sole; ac, pro mi- tiori videlicet tempestate anni, ventis flantibus, trudunt illæ foras folia et flores et fructus in- duunt; similiter et flos fœni per idem tempus e sinu telluris germinat, tegiturque illis terra, et veluti Act. xiv, 21. Luc. xxi, 9. . decoro pallio amicitur : ad hunc modum et cor- pora sanctorum tunc splendebunt, foras demum erumpente luce illa, quæ in ipsis erat ineffabili; virtutem dico et gratiam spiritus; quæ tunc ipsis erit vestis, esca, potus, exsultatio, gaudium, pax : et ut verbo cuncta uno complectar, vita aterna. MACARII MAGNI DE ELEVATIONE MENTIS LIBER G 1. Beatus Moses subostendit formam, per re- splendentem in ejus vultu Spiritus gloriam, in quam nullus hominum posset intendere, ejus gloria Cor. 11, 18. Exod. xxiv, 18; xxxiv, 18. qua iu justorum resurrectione glorificabuntur corpora sanctorum : qua gloria ex hoc tempore in interiori homine sanctorum animæ dignæ habentur. Nos enim, ait Apostolus, revelata facie, hoc est inte- riori homine, gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformati a claritate in claritatem ". Circa hoc scriptum est rursus : Mosem quadra- ginta noctibus et totidem diebus ", nec cibi memi- (2) Είτ' οὖν.] id vero in mendo cubare videtur.

σιλείαν τοῦ Θεοῦ εἰσελθεῖν· καὶ ὁ Κύριος· Ἐν τῇ ὑπομονῇ ὑμῶν κτήσεσθε τὰς ψυχὰς ὑμῶν· καὶ, Ἐν τῷ κόσμῳ θλίψιν έξετε. ΚΘ'. Εκαστος ὑμῶν ὅσονπερ ἂν καταξιωθείη τῇ τε πίστει καὶ τῇ σπουδῇ μέτοχος ἁγίου γενέσθαι Πνεύματος, τοσοῦτον ἐκείνης τῆς ἡμέρας δοξασθή- σεται αὐτοῦ καὶ τὸ σῶμα. “Ο γὰρ νῦν ἔνδον ἀπεθη- σαύρισε τῇ ψυχῇ, τότε καὶ ἐκτὸς ἐπὶ τοῦ σώματος ἀποκαλυφθήσεται· καὶ τὸ παράδειγμά φησιν ἐκ τῶν δένδρων. Χειμῶνος γὰρ παρελθόντος, καὶ ἡλίου φαι- δρότερόν τε καὶ ἀκμαιότερον ἐπιλάμψαντος, ὡς δέον, καὶ ἀνέμων ἐπιπνευσάντων, ἔσωθεν ἐκεῖνα φύει, καὶ ὡς ἐνδύματα, φύλλα καὶ τὰ ἄνθη, καὶ τοὺς καρποὺς περιβάλλεται. Παραπλησίως δὲ καὶ τοῦ χόρτου ἄνθος κατ' ἐκεῖνο καιροῦ τῶν κόλπων τῆς γῆς ἀναδίδοται, καὶ σκέπεται τούτοις γῆ· καὶ ὡς ἐμπρεπὲς αὐτὰ Β περιβόλαιον ἀμφιέννυται. Καὶ γὰρ ἐνδοξασθήσονται δι' αὐτοῦ τοῦ ἀπό γε τοῦ νῦν ἐνυπάρχοντος ἀῤῥήτου φωτός, εἴτ᾿ οὖν (2) τῆς τοῦ Πνεύματος δυνάμεως ὅπερ καὶ τότε ἔσται αὐτοῖς ἔνδυμα, βρῶσις, πόσις, ἀγαλλιασμός, χαρά, εἰρήνη, καὶ τὸ πᾶν, ζωὴ αἰώ νιος. 1ª ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΠΕΡΙ ΥΨΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΝΟΟΣ ΛΟΓΟΣ. Α'. Μωσῆς ὁ μακάριος ὑπέδειξε τύπον διὰ τῆς τοῦ προσώπου αὐτοῦ ἐπιλαμπούσης τοῦ Πνεύματος δόξης, ᾗ οὐδεὶς ἀνθρώπων ἀτενίσαι ἐδύνατο, πῶς ἐν · τῇ τῶν δικαίων ἀναστάσει τὰ σώματα δοξασθήσεται τῶν ἁγίων· ὴν δόξαν ἀπὸ τοῦ νῦν ἐν τῷ εἴσω ἀν- θρώπῳ αἱ πισταὶ τῶν ἁγίων ἔχειν καταξιοῦνται ψυ χαί· Ἡμεῖς γὰρ, φησίν, ἀνακεκαλυμμένῳ προσ ώπῳ, τουτέστιν ἐν τῷ ἔσω ἀνθρώπῳ, τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτριζόμεθα, εἰς τὴν αὐτὴν εἰκόνα με ταμορφούμενοι ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν. Περὶ τούτου γέγραπται πάλιν, τεσσαράκοντα νύκτας καὶ ἡμέρας LIBER DE ELEVATIONE MENTIS. A tribulationes oportet nos intrare in regnum Dei us. Et Dominus In patientia vestra possidebitis animas vestras. Et : In mundo tribulationem habebitis 18. 189XXIX.Quanta unusquisque vestrum fide dili- gentiaque dignus fuerit habitus sancti feri Spiritus particeps, tanta ipsi mensura gloriæ continget in illa resurrectionis die corpus ejus coronari. Quod enim nunc collegit in anima, tunc exterius revela- tum apparebit in corpore; cujus quasi experimen- tum aut exemplum spei capere licet ex arboribus. Hieme siquidem jam transacta, et lætiores calidio- resque passim diffundente radios sole; ac, pro mi- tiori videlicet tempestate anni, ventis flantibus, trudunt illæ foras folia et flores et fructus in- duunt; similiter et flos fœni per idem tempus e sinu telluris germinat, tegiturque illis terra, et veluti Act. xiv, 21. Luc. xxi, 9. . decoro pallio amicitur : ad hunc modum et cor- pora sanctorum tunc splendebunt, foras demum erumpente luce illa, quæ in ipsis erat ineffabili; virtutem dico et gratiam spiritus; quæ tunc ipsis erit vestis, esca, potus, exsultatio, gaudium, pax : et ut verbo cuncta uno complectar, vita aterna. MACARII MAGNI DE ELEVATIONE MENTIS LIBER G 1. Beatus Moses subostendit formam, per re- splendentem in ejus vultu Spiritus gloriam, in quam nullus hominum posset intendere, ejus gloria Cor. 11, 18. Exod. xxiv, 18; xxxiv, 18. qua iu justorum resurrectione glorificabuntur corpora sanctorum : qua gloria ex hoc tempore in interiori homine sanctorum animæ dignæ habentur. Nos enim, ait Apostolus, revelata facie, hoc est inte- riori homine, gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformati a claritate in claritatem ". Circa hoc scriptum est rursus : Mosem quadra- ginta noctibus et totidem diebus ", nec cibi memi- (2) Είτ' οὖν.] id vero in mendo cubare videtur.

σιλείαν τοῦ Θεοῦ εἰσελθεῖν· καὶ ὁ Κύριος· Ἐν τῇ ὑπομονῇ ὑμῶν κτήσεσθε τὰς ψυχὰς ὑμῶν· καὶ, Ἐν τῷ κόσμῳ θλίψιν έξετε. ΚΘ'. Εκαστος ὑμῶν ὅσονπερ ἂν καταξιωθείη τῇ τε πίστει καὶ τῇ σπουδῇ μέτοχος ἁγίου γενέσθαι Πνεύματος, τοσοῦτον ἐκείνης τῆς ἡμέρας δοξασθή- σεται αὐτοῦ καὶ τὸ σῶμα. “Ο γὰρ νῦν ἔνδον ἀπεθη- σαύρισε τῇ ψυχῇ, τότε καὶ ἐκτὸς ἐπὶ τοῦ σώματος ἀποκαλυφθήσεται· καὶ τὸ παράδειγμά φησιν ἐκ τῶν δένδρων. Χειμῶνος γὰρ παρελθόντος, καὶ ἡλίου φαι- δρότερόν τε καὶ ἀκμαιότερον ἐπιλάμψαντος, ὡς δέον, καὶ ἀνέμων ἐπιπνευσάντων, ἔσωθεν ἐκεῖνα φύει, καὶ ὡς ἐνδύματα, φύλλα καὶ τὰ ἄνθη, καὶ τοὺς καρποὺς περιβάλλεται. Παραπλησίως δὲ καὶ τοῦ χόρτου ἄνθος κατ' ἐκεῖνο καιροῦ τῶν κόλπων τῆς γῆς ἀναδίδοται, καὶ σκέπεται τούτοις γῆ· καὶ ὡς ἐμπρεπὲς αὐτὰ Β περιβόλαιον ἀμφιέννυται. Καὶ γὰρ ἐνδοξασθήσονται δι' αὐτοῦ τοῦ ἀπό γε τοῦ νῦν ἐνυπάρχοντος ἀῤῥήτου φωτός, εἴτ᾿ οὖν (2) τῆς τοῦ Πνεύματος δυνάμεως ὅπερ καὶ τότε ἔσται αὐτοῖς ἔνδυμα, βρῶσις, πόσις, ἀγαλλιασμός, χαρά, εἰρήνη, καὶ τὸ πᾶν, ζωὴ αἰώ νιος. 1ª ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΠΕΡΙ ΥΨΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΝΟΟΣ ΛΟΓΟΣ. Α'. Μωσῆς ὁ μακάριος ὑπέδειξε τύπον διὰ τῆς τοῦ προσώπου αὐτοῦ ἐπιλαμπούσης τοῦ Πνεύματος δόξης, ᾗ οὐδεὶς ἀνθρώπων ἀτενίσαι ἐδύνατο, πῶς ἐν · τῇ τῶν δικαίων ἀναστάσει τὰ σώματα δοξασθήσεται τῶν ἁγίων· ὴν δόξαν ἀπὸ τοῦ νῦν ἐν τῷ εἴσω ἀν- θρώπῳ αἱ πισταὶ τῶν ἁγίων ἔχειν καταξιοῦνται ψυ χαί· Ἡμεῖς γὰρ, φησίν, ἀνακεκαλυμμένῳ προσ ώπῳ, τουτέστιν ἐν τῷ ἔσω ἀνθρώπῳ, τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτριζόμεθα, εἰς τὴν αὐτὴν εἰκόνα με ταμορφούμενοι ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν. Περὶ τούτου γέγραπται πάλιν, τεσσαράκοντα νύκτας καὶ ἡμέρας LIBER DE ELEVATIONE MENTIS. A tribulationes oportet nos intrare in regnum Dei us. Et Dominus In patientia vestra possidebitis animas vestras. Et : In mundo tribulationem habebitis 18. 189XXIX.Quanta unusquisque vestrum fide dili- gentiaque dignus fuerit habitus sancti feri Spiritus particeps, tanta ipsi mensura gloriæ continget in illa resurrectionis die corpus ejus coronari. Quod enim nunc collegit in anima, tunc exterius revela- tum apparebit in corpore; cujus quasi experimen- tum aut exemplum spei capere licet ex arboribus. Hieme siquidem jam transacta, et lætiores calidio- resque passim diffundente radios sole; ac, pro mi- tiori videlicet tempestate anni, ventis flantibus, trudunt illæ foras folia et flores et fructus in- duunt; similiter et flos fœni per idem tempus e sinu telluris germinat, tegiturque illis terra, et veluti Act. xiv, 21. Luc. xxi, 9. . decoro pallio amicitur : ad hunc modum et cor- pora sanctorum tunc splendebunt, foras demum erumpente luce illa, quæ in ipsis erat ineffabili; virtutem dico et gratiam spiritus; quæ tunc ipsis erit vestis, esca, potus, exsultatio, gaudium, pax : et ut verbo cuncta uno complectar, vita aterna. MACARII MAGNI DE ELEVATIONE MENTIS LIBER G 1. Beatus Moses subostendit formam, per re- splendentem in ejus vultu Spiritus gloriam, in quam nullus hominum posset intendere, ejus gloria Cor. 11, 18. Exod. xxiv, 18; xxxiv, 18. qua iu justorum resurrectione glorificabuntur corpora sanctorum : qua gloria ex hoc tempore in interiori homine sanctorum animæ dignæ habentur. Nos enim, ait Apostolus, revelata facie, hoc est inte- riori homine, gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformati a claritate in claritatem ". Circa hoc scriptum est rursus : Mosem quadra- ginta noctibus et totidem diebus ", nec cibi memi- (2) Είτ' οὖν.] id vero in mendo cubare videtur.

Α τὰς ἴσας μὴ τροφῆς μνησθῆναι, μὴ πόσεως, ὅπερ Β οὐκ ἀνθρωπίνης φύσεως ἔργον, εἰ μή τι ἄρα τροφής ἐκοινώνει πνευματικῆς· ἦσπερ δὴ καὶ αὐτῆς ἀπὸ τοῦ νῦν αἱ ἅγιαι ψυχαί μεταλαμβάνουσιν ἐκ τοῦ πνεύματ τος. Β'. Τὴν δόξαν ἣν ἐντεῦθεν αἱ τῶν ἁγίων πλου τοῦσι ψυχαί, ἐκείνη καλύψει καὶ ἀμφιάσει τὰ γυμνὰ σώματα ἐν τῇ ἀναστάσει, καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀνάρπα- στα ποιήσει· καὶ τότε λοιπὸν σώματι καὶ ψυχῇ ἐν τῇ βασιλείᾳ Θεοῦ ἅμα διηνεκῶς ἀναπαύσονται. Τον γὰρ Ἀδὰμ κτίσας ὁ Θεὸς πτέρυγας αὐτῷ σωματικάς ὡς τοῖς πετεινοῖς οὐκ ἐνέθηκεν, ἅτε τὰς τοῦ Πνεύματ τος κατὰ τὴν ἀνάστασιν παρέξειν αὐτῷ μέλλων, ἵνα κουφίζηται δι' αὐτῶν καὶ ἁρπάζηται ὅπου πάντως τὸ Πνεῦμα βούληται· ταύτας δὲ τὰς νοητὰς πτέρυγας ταῖς τῶν ἁγίων ψυχαῖς ἀπὸ τοῦ νῦν δέδοται ἔχειν, αἱ πρὸς τὸ οὐράνιον αὐτὰς μεθορίζουσι φρόνημα. Χρι- στιανῶν γὰρ κόσμος ἄλλος, καὶ ἄλλα ἐνδύματα, καὶ τράπεζα ἄλλη, καὶ ἄλλη ἀπόλαυσις. Ἐπεὶ καὶ οὐρα νόθεν ἐλεύσεσθαι τὸν Χριστὸν οἴδαμεν ἀναστῆσαί τε τοὺς ἐκ τοῦ παντὸς αἰῶνος κεκοιμημένους, καθώς αἱ θεῖαι Γραφαί, καὶ εἰς δύο τούτους διελόντα μέρη, καὶ τὰ ἑξῆς. Γ'. Οἷς μέλει τὸν τοῦ Χριστιανοῦ βίον ὡς κάλλιστα κατορθοῦν, τούτοις καὶ προσήκει προηγουμένως τοῦ διανοητικοῦ τε καὶ διακριτικοῦ καὶ ἡγεμονικοῦ μέσ ρους τῆς ψυχῆς διὰ πάσης ἐπιμελεῖσθαι τῆς σπουδῆς" ἵνα τὴν τοῦ καλοῦ τε καὶ κακοῦ διάκρισιν ἀκριβώ σαντες, καὶ ἃ παρὰ φύσιν ἐπεισήχθη πάθη τῆς και θαρᾶς ἀποκρίναντες φύσεως, ἀπροσκόπως ζήν ἔχοιεν, ὡς ὀφθαλμῷ τῷ τῆς διακρίσεως μέλει χρωμένοις, καὶ ἀσύνθετοι πρὸς τὰς τῆς κακίας ἀφορμὰς εἶναι δυνάμενοι. Εστι γὰρ θέλημα τῇ ψυχῇ τὰ μέλη του σώματος τῆς τῶν αἰσθήσεων βλάβης ἄχραντα συντη ρεῖν, ἀπεῖρξα! τε ἑαυτὴν τῶν τοῦ κόσμου περισπα- σμῶν, καὶ φυλάξαι τὴν καρδίαν, τοῦ μὴ ἐξαπλοῦν τῷ κόσμῳ τὰ μέλη τῶν αὐτῆς λογισμῶν, ἀλλὰ περισφίγ γειν αὐτὰ πάντοθεν καὶ συνέχειν χαμαιζήλου μερί μνης καὶ ἡδονῆς. Ἐπειδὰν οὖν ὁ Κύριος ἴδῃ τινὰ ταύτῃ διάγοντα, καὶ οὕτως ἑαυτὸν ἀκριβοῦντα, φόβῳ τε καὶ τρόμῳ δουλεύειν αὐτῷ προθέμενον, ἐπορέγει καὶ τὴν ἐκ τῆς αὐτοῦ χάριτος ἐπικουρίαν. Ἐπεὶ τί ποιήσειεν ὁ Θεὸς τῷ ἑκοντὶ τῷ κόσμῳ ἑαυτὸν ἐκπαρ- ἔχοντα, καὶ ὀπίσω τῶν ἡδονῶν αὐτοῦ πορευόμε νον ; Δ'. Αι νήψασαι πέντε παρθένοι ἐκεῖναι, καὶ τὸ ξέ νον τῆς ἑαυτῶν φύσεως ἔλαιον ἐν τοῖς ἀγγείοις παρα- λαβοῦσαι τῆς καρδίας, τοῦτο δὲ ἡ χάρις τοῦ Πνεύ ματος, ἐδυνήθησαν εἰς τὸν νυμφῶνα συνεισελθεῖν τῷ νυμφίῳ. Αἱ ἄλλαι δὲ αἱ μωραί, αἱ κακαὶ, τῇ ἰδίᾳ φύσει εναπομείνασαι, οὐκ ἔνηψαν, οὐδὲ κατὰ σπου δῆς ἔσχον τὸ τοιόνδε τῆς ἀγαλλιάσεως ἔλαιον εἰς τὰς ἑαυτῶν καρδίας παραλαβεῖν· ἀλλ᾽ οἱονεὶ ἀφύπνωσαν, δι' ἀμέλειάν τε καὶ χαυνότητα, καὶ δικαιοσύνης οἴης σιν· παρ' ὅ καὶ ὁ νυμφὼν αὐταῖς ἀπεκλείσθη της βασιλείας. Δῆλον γὰρ ὅτι δεσμῷ τινι τοῦ κόσμου καὶ φιλίᾳ γεγόνασι καθεκται, καθότι τὴν ἀγάπην S. MACARII ÆGYPTII nisse nec potus, quod humanæ natura modum ex- cedit nisi spiritualis impertita ipsi esca fuerit. Qualem videlicet jam nunc sanctæ animæ perci- piunt ex spiritu. II. Claritas qua jam hinc sanctorum abundant animæ, illa ipsa reget et amiciet nuda corpora in resurrectione, ac rapta in cœlos auferet; et tunc illi corpore pariter et anima in Dei regno simul perpetuo requiescent. Adamum quippe creans Deus alas ipsi corporeas, velut avibus, non indidit; ut- pote cui alas spirituales, quibus post resurrectionem attolleretur, et raptus quocunque vellet spiritus, libere ferretur, dare ipsi decreverat. Has spiritua- les alas, sanctorum animabus jam tunc datum est habere, quæ ad coelestem ipsas transferunt sensum. Christianorum enim alius, quam cæterorum orna- tus, alia indumenta, mensa alia, et alia fruitio est, quandoquidem e colis venturum Christum scimus, suscitaturum eos, qui ex omni ævo dormie- runt; quemadmodum sacræ Scripturæ docent: in duas partes dividet ", et quæ sequuntur. IH. Quibus curæ est Christianæ vitæ officia quam optime omnia exsequi, eos ante quidvis aliud oportet, partis animæ, quam superiorem et prædo- minantem vocant, intellectualis videlicet ac discre- tivæ, diligentem habere rationem; ut accurate boni malique discrimen facientes, nec quæ præter naturam invectæ sunt cupiditates, naturæ puræ esse judicantes, inoffensum vitæ cursum habeant, utpote qui discretionis veluti oculo utantur; et qui a fal- Jaciis pravitatis securi esse possint. Est enim vo- luntas animæ, membra corporis a noxa erran- tium sensuum incorrupta servari; seque ipsam a mundi avocationibus arcere: custodireque cor ne in mundum extendat membra suarum cogitationum ; sed ea colligat ei undecunque restricta contineat, ab humili cura et voluptate coercens. Enimvero ubi Dominus aliquem id sedulo agentem viderit, sic, inquam, attentum, semperque cum metu ac tremore servire ipsi paratum, suggeret ipsi ad ulteriora gratiæ auxilium. Quare vero Deus ultro se mundo tradentibus et voluptates sectantibus id faceret? IV. Prudentes illæ virgines, quæ peregrinum a sua ipsarum natura oleum (quod est Spiritus gra- tia) in vasis cordis præsumpserant, potuerunt in thalamum simul intrare cum sponso. Aliæ vero ſa- tuæ et malæ, ea sibi sufficere ducentes, quæ natura ipsis suppeditabat sua, iisque propterea contentæ, omni sollicitudine omissa supinæ securitati se de- derunt, neque quod debuerant, studuerunt oleum istud lætitiæ in vasis cordis ipsarum præsumere: sed velut obdormierunt per incuriam torporemque ac confidentiam justitiæ propriæ. Ob quod regni thala- mus ipsis occlusus est. Manifestum enim erat, a ** Matth. xxv, 32. C D

Α τὰς ἴσας μὴ τροφῆς μνησθῆναι, μὴ πόσεως, ὅπερ Β οὐκ ἀνθρωπίνης φύσεως ἔργον, εἰ μή τι ἄρα τροφής ἐκοινώνει πνευματικῆς· ἦσπερ δὴ καὶ αὐτῆς ἀπὸ τοῦ νῦν αἱ ἅγιαι ψυχαί μεταλαμβάνουσιν ἐκ τοῦ πνεύματ τος. Β'. Τὴν δόξαν ἣν ἐντεῦθεν αἱ τῶν ἁγίων πλου τοῦσι ψυχαί, ἐκείνη καλύψει καὶ ἀμφιάσει τὰ γυμνὰ σώματα ἐν τῇ ἀναστάσει, καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀνάρπα- στα ποιήσει· καὶ τότε λοιπὸν σώματι καὶ ψυχῇ ἐν τῇ βασιλείᾳ Θεοῦ ἅμα διηνεκῶς ἀναπαύσονται. Τον γὰρ Ἀδὰμ κτίσας ὁ Θεὸς πτέρυγας αὐτῷ σωματικάς ὡς τοῖς πετεινοῖς οὐκ ἐνέθηκεν, ἅτε τὰς τοῦ Πνεύματ τος κατὰ τὴν ἀνάστασιν παρέξειν αὐτῷ μέλλων, ἵνα κουφίζηται δι' αὐτῶν καὶ ἁρπάζηται ὅπου πάντως τὸ Πνεῦμα βούληται· ταύτας δὲ τὰς νοητὰς πτέρυγας ταῖς τῶν ἁγίων ψυχαῖς ἀπὸ τοῦ νῦν δέδοται ἔχειν, αἱ πρὸς τὸ οὐράνιον αὐτὰς μεθορίζουσι φρόνημα. Χρι- στιανῶν γὰρ κόσμος ἄλλος, καὶ ἄλλα ἐνδύματα, καὶ τράπεζα ἄλλη, καὶ ἄλλη ἀπόλαυσις. Ἐπεὶ καὶ οὐρα νόθεν ἐλεύσεσθαι τὸν Χριστὸν οἴδαμεν ἀναστῆσαί τε τοὺς ἐκ τοῦ παντὸς αἰῶνος κεκοιμημένους, καθώς αἱ θεῖαι Γραφαί, καὶ εἰς δύο τούτους διελόντα μέρη, καὶ τὰ ἑξῆς. Γ'. Οἷς μέλει τὸν τοῦ Χριστιανοῦ βίον ὡς κάλλιστα κατορθοῦν, τούτοις καὶ προσήκει προηγουμένως τοῦ διανοητικοῦ τε καὶ διακριτικοῦ καὶ ἡγεμονικοῦ μέσ ρους τῆς ψυχῆς διὰ πάσης ἐπιμελεῖσθαι τῆς σπουδῆς" ἵνα τὴν τοῦ καλοῦ τε καὶ κακοῦ διάκρισιν ἀκριβώ σαντες, καὶ ἃ παρὰ φύσιν ἐπεισήχθη πάθη τῆς και θαρᾶς ἀποκρίναντες φύσεως, ἀπροσκόπως ζήν ἔχοιεν, ὡς ὀφθαλμῷ τῷ τῆς διακρίσεως μέλει χρωμένοις, καὶ ἀσύνθετοι πρὸς τὰς τῆς κακίας ἀφορμὰς εἶναι δυνάμενοι. Εστι γὰρ θέλημα τῇ ψυχῇ τὰ μέλη του σώματος τῆς τῶν αἰσθήσεων βλάβης ἄχραντα συντη ρεῖν, ἀπεῖρξα! τε ἑαυτὴν τῶν τοῦ κόσμου περισπα- σμῶν, καὶ φυλάξαι τὴν καρδίαν, τοῦ μὴ ἐξαπλοῦν τῷ κόσμῳ τὰ μέλη τῶν αὐτῆς λογισμῶν, ἀλλὰ περισφίγ γειν αὐτὰ πάντοθεν καὶ συνέχειν χαμαιζήλου μερί μνης καὶ ἡδονῆς. Ἐπειδὰν οὖν ὁ Κύριος ἴδῃ τινὰ ταύτῃ διάγοντα, καὶ οὕτως ἑαυτὸν ἀκριβοῦντα, φόβῳ τε καὶ τρόμῳ δουλεύειν αὐτῷ προθέμενον, ἐπορέγει καὶ τὴν ἐκ τῆς αὐτοῦ χάριτος ἐπικουρίαν. Ἐπεὶ τί ποιήσειεν ὁ Θεὸς τῷ ἑκοντὶ τῷ κόσμῳ ἑαυτὸν ἐκπαρ- ἔχοντα, καὶ ὀπίσω τῶν ἡδονῶν αὐτοῦ πορευόμε νον ; Δ'. Αι νήψασαι πέντε παρθένοι ἐκεῖναι, καὶ τὸ ξέ νον τῆς ἑαυτῶν φύσεως ἔλαιον ἐν τοῖς ἀγγείοις παρα- λαβοῦσαι τῆς καρδίας, τοῦτο δὲ ἡ χάρις τοῦ Πνεύ ματος, ἐδυνήθησαν εἰς τὸν νυμφῶνα συνεισελθεῖν τῷ νυμφίῳ. Αἱ ἄλλαι δὲ αἱ μωραί, αἱ κακαὶ, τῇ ἰδίᾳ φύσει εναπομείνασαι, οὐκ ἔνηψαν, οὐδὲ κατὰ σπου δῆς ἔσχον τὸ τοιόνδε τῆς ἀγαλλιάσεως ἔλαιον εἰς τὰς ἑαυτῶν καρδίας παραλαβεῖν· ἀλλ᾽ οἱονεὶ ἀφύπνωσαν, δι' ἀμέλειάν τε καὶ χαυνότητα, καὶ δικαιοσύνης οἴης σιν· παρ' ὅ καὶ ὁ νυμφὼν αὐταῖς ἀπεκλείσθη της βασιλείας. Δῆλον γὰρ ὅτι δεσμῷ τινι τοῦ κόσμου καὶ φιλίᾳ γεγόνασι καθεκται, καθότι τὴν ἀγάπην S. MACARII ÆGYPTII nisse nec potus, quod humanæ natura modum ex- cedit nisi spiritualis impertita ipsi esca fuerit. Qualem videlicet jam nunc sanctæ animæ perci- piunt ex spiritu. II. Claritas qua jam hinc sanctorum abundant animæ, illa ipsa reget et amiciet nuda corpora in resurrectione, ac rapta in cœlos auferet; et tunc illi corpore pariter et anima in Dei regno simul perpetuo requiescent. Adamum quippe creans Deus alas ipsi corporeas, velut avibus, non indidit; ut- pote cui alas spirituales, quibus post resurrectionem attolleretur, et raptus quocunque vellet spiritus, libere ferretur, dare ipsi decreverat. Has spiritua- les alas, sanctorum animabus jam tunc datum est habere, quæ ad coelestem ipsas transferunt sensum. Christianorum enim alius, quam cæterorum orna- tus, alia indumenta, mensa alia, et alia fruitio est, quandoquidem e colis venturum Christum scimus, suscitaturum eos, qui ex omni ævo dormie- runt; quemadmodum sacræ Scripturæ docent: in duas partes dividet ", et quæ sequuntur. IH. Quibus curæ est Christianæ vitæ officia quam optime omnia exsequi, eos ante quidvis aliud oportet, partis animæ, quam superiorem et prædo- minantem vocant, intellectualis videlicet ac discre- tivæ, diligentem habere rationem; ut accurate boni malique discrimen facientes, nec quæ præter naturam invectæ sunt cupiditates, naturæ puræ esse judicantes, inoffensum vitæ cursum habeant, utpote qui discretionis veluti oculo utantur; et qui a fal- Jaciis pravitatis securi esse possint. Est enim vo- luntas animæ, membra corporis a noxa erran- tium sensuum incorrupta servari; seque ipsam a mundi avocationibus arcere: custodireque cor ne in mundum extendat membra suarum cogitationum ; sed ea colligat ei undecunque restricta contineat, ab humili cura et voluptate coercens. Enimvero ubi Dominus aliquem id sedulo agentem viderit, sic, inquam, attentum, semperque cum metu ac tremore servire ipsi paratum, suggeret ipsi ad ulteriora gratiæ auxilium. Quare vero Deus ultro se mundo tradentibus et voluptates sectantibus id faceret? IV. Prudentes illæ virgines, quæ peregrinum a sua ipsarum natura oleum (quod est Spiritus gra- tia) in vasis cordis præsumpserant, potuerunt in thalamum simul intrare cum sponso. Aliæ vero ſa- tuæ et malæ, ea sibi sufficere ducentes, quæ natura ipsis suppeditabat sua, iisque propterea contentæ, omni sollicitudine omissa supinæ securitati se de- derunt, neque quod debuerant, studuerunt oleum istud lætitiæ in vasis cordis ipsarum præsumere: sed velut obdormierunt per incuriam torporemque ac confidentiam justitiæ propriæ. Ob quod regni thala- mus ipsis occlusus est. Manifestum enim erat, a ** Matth. xxv, 32. C D

αὐτῶν ἐντελῆ, καὶ τὸν ἔρωτα τῷ ἐπουρανίῳ μὴ παρέσχον νυμφίῳ· καὶ γὰρ αἱ τὸ ξένον τῆς φύσεως τὸν ἁγιασμὸν τοῦτον ζητοῦσαι ψυχαί τοῦ Πνεύματος, ὅλην τὴν ἀγάπην αὐτῶν ἐξάπτουσαι τῷ Χριστῷ, ἐκεῖ περιπατοῦσιν, ἐκεῖ εὔχονται, ἐκεῖ λογίζονται, ἐκεῖ μελετῶσι, πάντων ἀποστᾶσαι τῶν ἄλλων. Αἱ γὰρ πέντε τῆς ψυχῆς αἰσθήσεις, σύνεσις, γνῶσις, διάκρι σις, ὑπομονὴ, ἔλεος, ἂν τὴν ἄνωθεν χάριν καὶ τὸν ἁγιασμὸν τοῦ Πνεύματος δέξωνται, καὶ φρόνιμοι τῇ ἀληθείᾳ παρθένοι ἔσονται· εἰ δὲ τῇ φύσει ἑαυτῶν ἐγκαταλειφθείεν, μωραὶ τῷ ὄντι εὑρίσκονται, καὶ τέκνα οὖσαι τοῦ κόσμου δείκνυνται. Ε΄. Ωσπερ ξένην τῆς φύσεως ἡμῶν τὴν κακίαν οὖσαν, διὰ δὲ τῆς παραβάσεως τοῦ πρώτου παρεισδύ- Β σαν ἀνθρώπου κατεδεξάμεθα, φύσιν ἡμῖν τῷ χρόνῳ καθαπερεί γεννωμένην. Οὕτω δὴ καὶ διὰ τοῦ ξένου τούτου τῆς ἡμετέρας φύσεως, τῆς ἐπουρανίου, φημί, τοῦ Πνεύματος δωρεᾶς, ἀποσκορακισθῆναι πάλιν αὐτὴν τῆς ἡμετέρας προσήκει φύσεως, καὶ εἰς τὴν ἀρχαίαν ἡμᾶς καθαριότητα καταστῆναι. Ως εἰ μὴ τοῦτο τῇ πολλῇ δεήσει καὶ πίστει, προσοχῇ, καὶ τῶν τοῦ κόσμου ἀποστροφῇ γένοιτο, καὶ ἡ μιανθεῖσα πρὸς τῆς κακίας φύσις ἡμῶν, ὑπὸ τῆς ἀγάπης ἐκεί νης, ἥτις ὁ Κύριος ἐστιν, ἁγιασθείη, καὶ μέχρι τέ λους ἄπτωτοι διαμείνωμεν τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ τῶν θείων μεταποιούμενοι, τῆς ἐπουρανίου βασιλείας ἐπιτυχεῖν οὐ δυνάμεθα. Γ΄. Λεπτόν τινα καὶ βαθὺν λόγον κατὰ τὰ ἐμοὶ δυνατά, διελθεῖν βούλομαι. Σωματοποιεῖ ἑαυτὸν ὁ ἄπειρος καὶ ἀσώματος Κύριος διὰ χρηστότητα ἄπει- ρον, καὶ σμικρύνει, ὡς ἄν τις φαίη, ὁ μέγας καὶ ὑπερούσιος, τοῦ δυνηθῆναι τοῖς νοεροῖς αὐτοῦ κτί σμασι συγκραθῆναι ψυχαῖς, ἁγίων, φημὶ, καὶ ἀγγέλων, ἵνα δυναταὶ γένοιντο καὶ αὗται ζωῆς ἀθανάτου τῆς αὐτοῦ θεότητος μετασχεῖν· ἐπεὶ καὶ ἕκαστον κατὰ τὴν ἰδίαν φύσιν, σῶμά ἐστιν, ὁ ἄγγελος, ἡ ψυχὴ, ὁ δαίμων. Κἂν γὰρ λεπτὰ εἶεν, ἀλλ' ὅμως ἐν ὑποστά σει χαρακτῆρί τε, καὶ εἰκόνι κατὰ τὴν λεπτότητα τῆς ἑαυτῶν φύσεως, σῶμα τυγχάνει λεπτόν. Ὥσπερ ἐν ὑποστάσει τουτὶ τὸ σῶμα παχύ ἐστι, οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ σῶμα οὖσα λεπτὸν περιέβαλε καὶ ἐνεδύσατο τὰ μέλη τοῦδε τοῦ σώματος. Περιέβαλλε γὰρ τὸν ὀφθαλμὸν δι' οὗπερ γοῦν καὶ ὁρᾷ· περιέβαλλε τὸ οὖς τοῦτο δὴ, δι᾿ οὗ καὶ ἀκεύει· τὴν χεῖρα, τὴν ῥῖνα, καὶ ἀπαξ· απλῶς ὅλα τὰ μέλη του σώματος περιέβαλλε καὶ συνεκράθη ὅλοι; αὐτοῖς ἡ ψυχή, δι' οὗ καὶ πάντα ὅσα δὴ τῷ βίῳ ἐνστρέφεται ἐπιτηδεύματα διανύει. Τον οὖν αὐτὸν τρόπον, καὶ ἡ ἀλαλητός τε καὶ ἀνεννόητος τοῦ Χριστοῦ χρηστότης σμικρύνει καὶ σωματοποιεί ἑαυτὴν, καὶ συγκιρνᾶται καὶ περιλαμβάνει τὰς πιο στὰς καὶ φίλας αὐτοῦ ψυχάς, καὶ εἰς ἐν αὐταῖς πνεῦμα γίνεται, κατὰ τὸ λόγιον Παύλου, ψυχὴ εἰς ψυχὴν, ὡς φάναι, καὶ ὑπόστασις γοῦν εἰς ὑπόστασιν, ὡς ἂν τῇ τοιᾷδε ψυχῇ ἐν τῇ αὐτοῦ θεότητι ζῆσαί τε ὑπάρξῃ, καὶ ἀθανάτου ζωῆς ἐφικέσθαι, καὶ ἡδονῆς ἀφθάρτου καὶ ἀῤῥήτου δόξης κατατρυφῆσαι. 17. LIBER DE ELEVATIONE MENTIS. A partibus eas mundi stare, illi defxas quodam quasi amicitiæ vinculo, quæ fuit causa cur totum et in- tegrum amorem suum sacrare sponso in solidum nequiverint. Sed illa peregrinum a natura ipsarum bonum, sanctificationem, inquam, Spiritus quæ- rentes, totam suam Christo affixerunt charitatem, ibi conversantur, ambulant, orant; ibi ratiocinan- tur; ibi meditantur, ab aliis omnibus aversæ. Nam quinque animæ sensus, qui sunt : prudentia, intel- ligentia, discretio, patientia et misericordia, si su- perne gratiam et sanctificationem Spiritus accepe- rint, fient virgines vere prudentes: si autem in natura ipsarum relinquantur, fatuæ verissime repe- riuntur; et merito accensentur filiis hujus sæculi. V. Sicuti hospitem naturæ nostræ malitiam, per primi transgressionem hominis in nos peregre in- C D trusam admisimus ; novam quasi naturam in nobis mora et usu longi temporis operatam; ita per ho- spes quoque istud nostræ natura bonum (donum dico Spiritus cœlestis) ejicere vicissim convenit e nostra natura pestem illam, et in primævam nos restituere puritatem. Etenim nisi multa oratione et fide, multa attentione, et a rebus mundi aversione, consequamur, ut polluta immistione malitiæ na- tura nostra, ab illa charitate, quæ Deus est, sancti- ficetur; et ad finem usque sine offensa permanse- rimus in plena et exacta divinorum ejus observa- tione mandatorum, cœlestis regni compotes esse non poterimus. VI. Subtilem quamdam abstrusioremque doctrinam, prout potero, exponere hic volo. In cor- pus quodammodo se ipsum transformat immensus et incorporeus Dominus, per benignitatem infini- tam ; et minuit, parvumque, ut sic dicam, contra- hens se facit, ingens ille supersubstantialis, ut sic possit cum intellectualibus suis creaturis quasi coalescere. Animas sanctorum dico, et angelos, ut sic hæ creaturæ possint vitæ immortalis, qua ipsa ejus divinitas fruitur, participes effici. Quoniam ho- rum quodque secundum propriam naturam corpus est; corpus, inquam, sunt et angelus, et anima, et dæmon. Etsi enim res tenues subtilesque sunt, ta- men in hypostasi, charactere, ac forma propriis, se- cundum tenuitatem naturæ ipsorum corpus sunt tenue ; sicut in sua hypostasi corpus hoc nostrum, crassum corpus est; itaque anima corpus cum sit exilis tenuitatis, circumdat sibi atque induit mem- bra hujus corporis, induit nempe oculum, per quem videt, aurem, per quam audit, manum, na- res ; uno verbo, cuncta corporis membra circuni- ponit sibi, cumque illis penitus commiscetur, per- que hæccunctas functiones humanæ conversationis exsequitur. Ad similem igitur modum ineffabilis et incomprehensibilis Christi bonitas contrahit ar parvam facit ac quasi in corpus fingit se ipsam; atque se immiscens amplectitur fideles et amicas sibi animas, et unus cum ipsis fit spiritus, secun- dum oraculum Pauli ' ; anima in animum, ut sic di- 17] Cor. IV,

αὐτῶν ἐντελῆ, καὶ τὸν ἔρωτα τῷ ἐπουρανίῳ μὴ παρέσχον νυμφίῳ· καὶ γὰρ αἱ τὸ ξένον τῆς φύσεως τὸν ἁγιασμὸν τοῦτον ζητοῦσαι ψυχαί τοῦ Πνεύματος, ὅλην τὴν ἀγάπην αὐτῶν ἐξάπτουσαι τῷ Χριστῷ, ἐκεῖ περιπατοῦσιν, ἐκεῖ εὔχονται, ἐκεῖ λογίζονται, ἐκεῖ μελετῶσι, πάντων ἀποστᾶσαι τῶν ἄλλων. Αἱ γὰρ πέντε τῆς ψυχῆς αἰσθήσεις, σύνεσις, γνῶσις, διάκρι σις, ὑπομονὴ, ἔλεος, ἂν τὴν ἄνωθεν χάριν καὶ τὸν ἁγιασμὸν τοῦ Πνεύματος δέξωνται, καὶ φρόνιμοι τῇ ἀληθείᾳ παρθένοι ἔσονται· εἰ δὲ τῇ φύσει ἑαυτῶν ἐγκαταλειφθείεν, μωραὶ τῷ ὄντι εὑρίσκονται, καὶ τέκνα οὖσαι τοῦ κόσμου δείκνυνται. Ε΄. Ωσπερ ξένην τῆς φύσεως ἡμῶν τὴν κακίαν οὖσαν, διὰ δὲ τῆς παραβάσεως τοῦ πρώτου παρεισδύ- Β σαν ἀνθρώπου κατεδεξάμεθα, φύσιν ἡμῖν τῷ χρόνῳ καθαπερεί γεννωμένην. Οὕτω δὴ καὶ διὰ τοῦ ξένου τούτου τῆς ἡμετέρας φύσεως, τῆς ἐπουρανίου, φημί, τοῦ Πνεύματος δωρεᾶς, ἀποσκορακισθῆναι πάλιν αὐτὴν τῆς ἡμετέρας προσήκει φύσεως, καὶ εἰς τὴν ἀρχαίαν ἡμᾶς καθαριότητα καταστῆναι. Ως εἰ μὴ τοῦτο τῇ πολλῇ δεήσει καὶ πίστει, προσοχῇ, καὶ τῶν τοῦ κόσμου ἀποστροφῇ γένοιτο, καὶ ἡ μιανθεῖσα πρὸς τῆς κακίας φύσις ἡμῶν, ὑπὸ τῆς ἀγάπης ἐκεί νης, ἥτις ὁ Κύριος ἐστιν, ἁγιασθείη, καὶ μέχρι τέ λους ἄπτωτοι διαμείνωμεν τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ τῶν θείων μεταποιούμενοι, τῆς ἐπουρανίου βασιλείας ἐπιτυχεῖν οὐ δυνάμεθα. Γ΄. Λεπτόν τινα καὶ βαθὺν λόγον κατὰ τὰ ἐμοὶ δυνατά, διελθεῖν βούλομαι. Σωματοποιεῖ ἑαυτὸν ὁ ἄπειρος καὶ ἀσώματος Κύριος διὰ χρηστότητα ἄπει- ρον, καὶ σμικρύνει, ὡς ἄν τις φαίη, ὁ μέγας καὶ ὑπερούσιος, τοῦ δυνηθῆναι τοῖς νοεροῖς αὐτοῦ κτί σμασι συγκραθῆναι ψυχαῖς, ἁγίων, φημὶ, καὶ ἀγγέλων, ἵνα δυναταὶ γένοιντο καὶ αὗται ζωῆς ἀθανάτου τῆς αὐτοῦ θεότητος μετασχεῖν· ἐπεὶ καὶ ἕκαστον κατὰ τὴν ἰδίαν φύσιν, σῶμά ἐστιν, ὁ ἄγγελος, ἡ ψυχὴ, ὁ δαίμων. Κἂν γὰρ λεπτὰ εἶεν, ἀλλ' ὅμως ἐν ὑποστά σει χαρακτῆρί τε, καὶ εἰκόνι κατὰ τὴν λεπτότητα τῆς ἑαυτῶν φύσεως, σῶμα τυγχάνει λεπτόν. Ὥσπερ ἐν ὑποστάσει τουτὶ τὸ σῶμα παχύ ἐστι, οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ σῶμα οὖσα λεπτὸν περιέβαλε καὶ ἐνεδύσατο τὰ μέλη τοῦδε τοῦ σώματος. Περιέβαλλε γὰρ τὸν ὀφθαλμὸν δι' οὗπερ γοῦν καὶ ὁρᾷ· περιέβαλλε τὸ οὖς τοῦτο δὴ, δι᾿ οὗ καὶ ἀκεύει· τὴν χεῖρα, τὴν ῥῖνα, καὶ ἀπαξ· απλῶς ὅλα τὰ μέλη του σώματος περιέβαλλε καὶ συνεκράθη ὅλοι; αὐτοῖς ἡ ψυχή, δι' οὗ καὶ πάντα ὅσα δὴ τῷ βίῳ ἐνστρέφεται ἐπιτηδεύματα διανύει. Τον οὖν αὐτὸν τρόπον, καὶ ἡ ἀλαλητός τε καὶ ἀνεννόητος τοῦ Χριστοῦ χρηστότης σμικρύνει καὶ σωματοποιεί ἑαυτὴν, καὶ συγκιρνᾶται καὶ περιλαμβάνει τὰς πιο στὰς καὶ φίλας αὐτοῦ ψυχάς, καὶ εἰς ἐν αὐταῖς πνεῦμα γίνεται, κατὰ τὸ λόγιον Παύλου, ψυχὴ εἰς ψυχὴν, ὡς φάναι, καὶ ὑπόστασις γοῦν εἰς ὑπόστασιν, ὡς ἂν τῇ τοιᾷδε ψυχῇ ἐν τῇ αὐτοῦ θεότητι ζῆσαί τε ὑπάρξῃ, καὶ ἀθανάτου ζωῆς ἐφικέσθαι, καὶ ἡδονῆς ἀφθάρτου καὶ ἀῤῥήτου δόξης κατατρυφῆσαι. 17. LIBER DE ELEVATIONE MENTIS. A partibus eas mundi stare, illi defxas quodam quasi amicitiæ vinculo, quæ fuit causa cur totum et in- tegrum amorem suum sacrare sponso in solidum nequiverint. Sed illa peregrinum a natura ipsarum bonum, sanctificationem, inquam, Spiritus quæ- rentes, totam suam Christo affixerunt charitatem, ibi conversantur, ambulant, orant; ibi ratiocinan- tur; ibi meditantur, ab aliis omnibus aversæ. Nam quinque animæ sensus, qui sunt : prudentia, intel- ligentia, discretio, patientia et misericordia, si su- perne gratiam et sanctificationem Spiritus accepe- rint, fient virgines vere prudentes: si autem in natura ipsarum relinquantur, fatuæ verissime repe- riuntur; et merito accensentur filiis hujus sæculi. V. Sicuti hospitem naturæ nostræ malitiam, per primi transgressionem hominis in nos peregre in- C D trusam admisimus ; novam quasi naturam in nobis mora et usu longi temporis operatam; ita per ho- spes quoque istud nostræ natura bonum (donum dico Spiritus cœlestis) ejicere vicissim convenit e nostra natura pestem illam, et in primævam nos restituere puritatem. Etenim nisi multa oratione et fide, multa attentione, et a rebus mundi aversione, consequamur, ut polluta immistione malitiæ na- tura nostra, ab illa charitate, quæ Deus est, sancti- ficetur; et ad finem usque sine offensa permanse- rimus in plena et exacta divinorum ejus observa- tione mandatorum, cœlestis regni compotes esse non poterimus. VI. Subtilem quamdam abstrusioremque doctrinam, prout potero, exponere hic volo. In cor- pus quodammodo se ipsum transformat immensus et incorporeus Dominus, per benignitatem infini- tam ; et minuit, parvumque, ut sic dicam, contra- hens se facit, ingens ille supersubstantialis, ut sic possit cum intellectualibus suis creaturis quasi coalescere. Animas sanctorum dico, et angelos, ut sic hæ creaturæ possint vitæ immortalis, qua ipsa ejus divinitas fruitur, participes effici. Quoniam ho- rum quodque secundum propriam naturam corpus est; corpus, inquam, sunt et angelus, et anima, et dæmon. Etsi enim res tenues subtilesque sunt, ta- men in hypostasi, charactere, ac forma propriis, se- cundum tenuitatem naturæ ipsorum corpus sunt tenue ; sicut in sua hypostasi corpus hoc nostrum, crassum corpus est; itaque anima corpus cum sit exilis tenuitatis, circumdat sibi atque induit mem- bra hujus corporis, induit nempe oculum, per quem videt, aurem, per quam audit, manum, na- res ; uno verbo, cuncta corporis membra circuni- ponit sibi, cumque illis penitus commiscetur, per- que hæccunctas functiones humanæ conversationis exsequitur. Ad similem igitur modum ineffabilis et incomprehensibilis Christi bonitas contrahit ar parvam facit ac quasi in corpus fingit se ipsam; atque se immiscens amplectitur fideles et amicas sibi animas, et unus cum ipsis fit spiritus, secun- dum oraculum Pauli ' ; anima in animum, ut sic di- 17] Cor. IV,

αὐτῶν ἐντελῆ, καὶ τὸν ἔρωτα τῷ ἐπουρανίῳ μὴ παρέσχον νυμφίῳ· καὶ γὰρ αἱ τὸ ξένον τῆς φύσεως τὸν ἁγιασμὸν τοῦτον ζητοῦσαι ψυχαί τοῦ Πνεύματος, ὅλην τὴν ἀγάπην αὐτῶν ἐξάπτουσαι τῷ Χριστῷ, ἐκεῖ περιπατοῦσιν, ἐκεῖ εὔχονται, ἐκεῖ λογίζονται, ἐκεῖ μελετῶσι, πάντων ἀποστᾶσαι τῶν ἄλλων. Αἱ γὰρ πέντε τῆς ψυχῆς αἰσθήσεις, σύνεσις, γνῶσις, διάκρι σις, ὑπομονὴ, ἔλεος, ἂν τὴν ἄνωθεν χάριν καὶ τὸν ἁγιασμὸν τοῦ Πνεύματος δέξωνται, καὶ φρόνιμοι τῇ ἀληθείᾳ παρθένοι ἔσονται· εἰ δὲ τῇ φύσει ἑαυτῶν ἐγκαταλειφθείεν, μωραὶ τῷ ὄντι εὑρίσκονται, καὶ τέκνα οὖσαι τοῦ κόσμου δείκνυνται. Ε΄. Ωσπερ ξένην τῆς φύσεως ἡμῶν τὴν κακίαν οὖσαν, διὰ δὲ τῆς παραβάσεως τοῦ πρώτου παρεισδύ- Β σαν ἀνθρώπου κατεδεξάμεθα, φύσιν ἡμῖν τῷ χρόνῳ καθαπερεί γεννωμένην. Οὕτω δὴ καὶ διὰ τοῦ ξένου τούτου τῆς ἡμετέρας φύσεως, τῆς ἐπουρανίου, φημί, τοῦ Πνεύματος δωρεᾶς, ἀποσκορακισθῆναι πάλιν αὐτὴν τῆς ἡμετέρας προσήκει φύσεως, καὶ εἰς τὴν ἀρχαίαν ἡμᾶς καθαριότητα καταστῆναι. Ως εἰ μὴ τοῦτο τῇ πολλῇ δεήσει καὶ πίστει, προσοχῇ, καὶ τῶν τοῦ κόσμου ἀποστροφῇ γένοιτο, καὶ ἡ μιανθεῖσα πρὸς τῆς κακίας φύσις ἡμῶν, ὑπὸ τῆς ἀγάπης ἐκεί νης, ἥτις ὁ Κύριος ἐστιν, ἁγιασθείη, καὶ μέχρι τέ λους ἄπτωτοι διαμείνωμεν τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ τῶν θείων μεταποιούμενοι, τῆς ἐπουρανίου βασιλείας ἐπιτυχεῖν οὐ δυνάμεθα. Γ΄. Λεπτόν τινα καὶ βαθὺν λόγον κατὰ τὰ ἐμοὶ δυνατά, διελθεῖν βούλομαι. Σωματοποιεῖ ἑαυτὸν ὁ ἄπειρος καὶ ἀσώματος Κύριος διὰ χρηστότητα ἄπει- ρον, καὶ σμικρύνει, ὡς ἄν τις φαίη, ὁ μέγας καὶ ὑπερούσιος, τοῦ δυνηθῆναι τοῖς νοεροῖς αὐτοῦ κτί σμασι συγκραθῆναι ψυχαῖς, ἁγίων, φημὶ, καὶ ἀγγέλων, ἵνα δυναταὶ γένοιντο καὶ αὗται ζωῆς ἀθανάτου τῆς αὐτοῦ θεότητος μετασχεῖν· ἐπεὶ καὶ ἕκαστον κατὰ τὴν ἰδίαν φύσιν, σῶμά ἐστιν, ὁ ἄγγελος, ἡ ψυχὴ, ὁ δαίμων. Κἂν γὰρ λεπτὰ εἶεν, ἀλλ' ὅμως ἐν ὑποστά σει χαρακτῆρί τε, καὶ εἰκόνι κατὰ τὴν λεπτότητα τῆς ἑαυτῶν φύσεως, σῶμα τυγχάνει λεπτόν. Ὥσπερ ἐν ὑποστάσει τουτὶ τὸ σῶμα παχύ ἐστι, οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ σῶμα οὖσα λεπτὸν περιέβαλε καὶ ἐνεδύσατο τὰ μέλη τοῦδε τοῦ σώματος. Περιέβαλλε γὰρ τὸν ὀφθαλμὸν δι' οὗπερ γοῦν καὶ ὁρᾷ· περιέβαλλε τὸ οὖς τοῦτο δὴ, δι᾿ οὗ καὶ ἀκεύει· τὴν χεῖρα, τὴν ῥῖνα, καὶ ἀπαξ· απλῶς ὅλα τὰ μέλη του σώματος περιέβαλλε καὶ συνεκράθη ὅλοι; αὐτοῖς ἡ ψυχή, δι' οὗ καὶ πάντα ὅσα δὴ τῷ βίῳ ἐνστρέφεται ἐπιτηδεύματα διανύει. Τον οὖν αὐτὸν τρόπον, καὶ ἡ ἀλαλητός τε καὶ ἀνεννόητος τοῦ Χριστοῦ χρηστότης σμικρύνει καὶ σωματοποιεί ἑαυτὴν, καὶ συγκιρνᾶται καὶ περιλαμβάνει τὰς πιο στὰς καὶ φίλας αὐτοῦ ψυχάς, καὶ εἰς ἐν αὐταῖς πνεῦμα γίνεται, κατὰ τὸ λόγιον Παύλου, ψυχὴ εἰς ψυχὴν, ὡς φάναι, καὶ ὑπόστασις γοῦν εἰς ὑπόστασιν, ὡς ἂν τῇ τοιᾷδε ψυχῇ ἐν τῇ αὐτοῦ θεότητι ζῆσαί τε ὑπάρξῃ, καὶ ἀθανάτου ζωῆς ἐφικέσθαι, καὶ ἡδονῆς ἀφθάρτου καὶ ἀῤῥήτου δόξης κατατρυφῆσαι. 17. LIBER DE ELEVATIONE MENTIS. A partibus eas mundi stare, illi defxas quodam quasi amicitiæ vinculo, quæ fuit causa cur totum et in- tegrum amorem suum sacrare sponso in solidum nequiverint. Sed illa peregrinum a natura ipsarum bonum, sanctificationem, inquam, Spiritus quæ- rentes, totam suam Christo affixerunt charitatem, ibi conversantur, ambulant, orant; ibi ratiocinan- tur; ibi meditantur, ab aliis omnibus aversæ. Nam quinque animæ sensus, qui sunt : prudentia, intel- ligentia, discretio, patientia et misericordia, si su- perne gratiam et sanctificationem Spiritus accepe- rint, fient virgines vere prudentes: si autem in natura ipsarum relinquantur, fatuæ verissime repe- riuntur; et merito accensentur filiis hujus sæculi. V. Sicuti hospitem naturæ nostræ malitiam, per primi transgressionem hominis in nos peregre in- C D trusam admisimus ; novam quasi naturam in nobis mora et usu longi temporis operatam; ita per ho- spes quoque istud nostræ natura bonum (donum dico Spiritus cœlestis) ejicere vicissim convenit e nostra natura pestem illam, et in primævam nos restituere puritatem. Etenim nisi multa oratione et fide, multa attentione, et a rebus mundi aversione, consequamur, ut polluta immistione malitiæ na- tura nostra, ab illa charitate, quæ Deus est, sancti- ficetur; et ad finem usque sine offensa permanse- rimus in plena et exacta divinorum ejus observa- tione mandatorum, cœlestis regni compotes esse non poterimus. VI. Subtilem quamdam abstrusioremque doctrinam, prout potero, exponere hic volo. In cor- pus quodammodo se ipsum transformat immensus et incorporeus Dominus, per benignitatem infini- tam ; et minuit, parvumque, ut sic dicam, contra- hens se facit, ingens ille supersubstantialis, ut sic possit cum intellectualibus suis creaturis quasi coalescere. Animas sanctorum dico, et angelos, ut sic hæ creaturæ possint vitæ immortalis, qua ipsa ejus divinitas fruitur, participes effici. Quoniam ho- rum quodque secundum propriam naturam corpus est; corpus, inquam, sunt et angelus, et anima, et dæmon. Etsi enim res tenues subtilesque sunt, ta- men in hypostasi, charactere, ac forma propriis, se- cundum tenuitatem naturæ ipsorum corpus sunt tenue ; sicut in sua hypostasi corpus hoc nostrum, crassum corpus est; itaque anima corpus cum sit exilis tenuitatis, circumdat sibi atque induit mem- bra hujus corporis, induit nempe oculum, per quem videt, aurem, per quam audit, manum, na- res ; uno verbo, cuncta corporis membra circuni- ponit sibi, cumque illis penitus commiscetur, per- que hæccunctas functiones humanæ conversationis exsequitur. Ad similem igitur modum ineffabilis et incomprehensibilis Christi bonitas contrahit ar parvam facit ac quasi in corpus fingit se ipsam; atque se immiscens amplectitur fideles et amicas sibi animas, et unus cum ipsis fit spiritus, secun- dum oraculum Pauli ' ; anima in animum, ut sic di- 17] Cor. IV,

Β Ζ΄. Τῇ τοιαύτῇ ψυχῇ, φησίν, ὁ Κύριος, ὅτε μὲν βούλεται πῦρ γίνεται, πᾶν φαῦλον αὐτῆς καὶ ἐπείσω ακτον διακαῖον· ὥσπερ καὶ ὁ προφήτης φησίν· 'Ο Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον. Ὅτε δὲ ἀνάπαυσις ἄῤῥητος, ὅτε δὲ χαρὰ καὶ εἰρήνη, περιθάλπων καὶ περιβάλλων αὐτήν. Μόνον ἐν σπουδῇ θετέον φιλεῖν αὐτὸν καὶ χαρίζεσθαι τρόποις ἀγαθοῖς, καὶ αὐτῇ πείρᾳ, αὐτῇ αἰσθήσει ὄψεται ἀψάμενος ἀλαλήτων ἀγαθῶν, ἃ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ὅσα τὸ Πνεῦμα Κυρίου γίνεται, τοῦτο μὲν εἰς ἀνάπαυσιν, τοῦτο δ' εἰς ἀγαλλίασιν καὶ τρυφὴν, καὶ ζωὴν τῆς ἀξίας ἐκεί- νου δεικνυμένης ψυχής. Σωματοποιεῖ γὰρ ἑαυτὸν ὥσπερ εἰς βρῶσιν πνευματικὴν, οὕτω καὶ εἰς ἔνδυμά τε καὶ κάλλη ἀνεκδιήγητα, ἵν᾿ εὐφροσύνης οὕτω πληρώσῃ πνευματικῆς· Εγώ γάρ είμι, φησὶν, ὁ ἄρ τος τῆς ζωῆς· καὶ, Ο πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος οὗ ἐγώ δώσω αὐτῷ, γενήσεται αὐτῷ πηγὴ ὕδατος ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον. Η'. Οὕτω, φησὶ, καὶ ἑκάστῳ τῷ ἱερέων καὶ ἁγίων ὁ Θεὸς ὤφθη, ὡς αὐτῷ θέλημα καὶ τῷ ὁρῶντι λυ- σιτελές, οἷον, ἄλλως τῷ ᾽Αβραὰμ καὶ ἄλλως τῷ Ἰσαὰκ, τῷ Ἰακὼβ ἄλλως, τῷ Νώε, τῷ Δανιὴλ, τῷ Μωσεί, τῷ Δαβίδ, καὶ ἑκάστῳ τῶν προφητῶν, σμι κρύνων ἑαυτὸν καὶ σωματοποιῶν, ὥσπερ εἴρηται, μεταμορφούμενός τε καὶ ὀπτανόμενος, τούτοις ἀγα πῶσιν αὐτὸν, οὐ καθόσον αὐτός ἐστιν (ἀχώρητος γάρ), ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐκείνων χώρησίν τε καὶ δύναμιν, διὰ τὴν πολλὴν καὶ ἀπερινόητον ήν ἔσχεν εἰς αὐτοὺς Ο ἀγάπην. Θ. Ψυχὴ καταξιωθεῖσα τὴν ἐξ ὕψους εἰσοικίσασθαι δύναμιν, καὶ τὸ πῦρ ἐκεῖνο τὸ θεῖον, καὶ τὴν ἐπου ράνιον τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος ἀγάπην συγκεκραμέ νὴν ἔχουσα τοῖς ἑαυτοῦ μέλεσι, πάσης κοσμικῆς ἀγάπης ἀτεχνῶς λύεται, καὶ δεσμοῦ κακίας ἀνίεται. Ὥσπερ γὰρ σίδηρος ἢ μόλυβδος, χρυσός τε καὶ ἄρ γυρος πυρὶ παραβληθεὶς λύεται, καὶ τῆς φύσεως αὐτ τοῦ τὸ ἀντίτυπον εἰς ἀπαλότητα μεταβάλλει, ἐν ὅσῳ τε τῷ πυρὶ ὁμιλεῖ, χαυνός ἐστι καὶ ἔκλυτος, καὶ τὴν φυσικὴν ἀποβεβληκὼς ἀντιτυπίαν διὰ τὴν τοῦ πυρὸς δύναμιν· οὕτω καὶ ψυχὴ τὸ ἐπουράνιον ἐκεῖνο δεξα μένη πῦρ τῆς ἀγάπης τοῦ Πνεύματος, πάσης προστ παθείας τοῦ κοσμικοῦ Πνεύματος ἐκχωρεῖ, καὶ τῶν δεσμῶν ἀφίεται τῆς κακίας, ἐξ αὐτῆς τε τῆς φυσικῆς σκληρότητος μεταβάλλει τῆς ἁμαρτίας, μικρὰ πάν- τα λογιζομένη καὶ ἀτιμάζουσα. Φημί δ' ὅτι κἄν τι- νες αὐτῇ εἶεν ἀδελφοὶ κατ' ἄκραν φιλούμενοι, πρὸς δὲ ἐκείνην αὐτῇ παραποδίζοιεν τὴν ἀγάπην, καὶ αὐ τοὺς ἂν ἀποστέρξοιεν, ἡ τῷ τοιούτῳ ἔρωτι ἁλοῦσα ψυχή. Εἰ γὰρ σαρκικῆς κοινωνίας ἀγάπη γάμου, πατρός τε καὶ μητέρος καὶ ἀδελφῶν διίστησι κάν τις φιλῇ τινα τούτων, ἐξ ἐπιπολῆς φιλεῖ, τὴν δὲ διά S. MACARII ÆGYPTII catur, et hypostasi in hypostasım quasi coalescente. Ut per hoc tali animæ in ipsius divinitate vivere contingat, et ad immortalem vitam tandem pervenire, voluptateque incorrupta, et ineffabili gloria gaudere. VII. Tali animæ Dominus, quoties quidem vult, A fit ignis, consumens quidquid in ea pravum ac ali- unde invectum est; sicut ait propheta : Deus noster ignis consumens est 18. Alias eidem ahimæ fit inef- fabilis quies : aliquando gaudium et pax, circum- fovens, et undique amplectens ipsam. Tantum ne desimus nostris partibus, ut illum amemus, illi gratificemur moribus probis. Hæc qui præstabit, ipso sensu perspiciel, inire se jam possessionem inenarrabilium bonorum, quæ oculus non vidit, auris non audivit et in cor hominis non ascende- runt; per quæ Spiritus Domini fit nunc in requiem, nunc in exsultationem, et voluptatem et vitam ejus animæ quæ se illo dignam ostenderit. Incorporat enim se ipsum sicut in escam spiritualem, ita et in induinentum et ornatum inenarrabilis splendoris, ut sic eam spirituali lætitia impleat. Ego enim, ait, panis vitæ sum". Et : Qui biberit ex aqua quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquæ salientis in vitam æter- Ram 30. VIII. Ita cuique sacerdotum et sanctorum Deus apparuit, ut et ipsi fuit Deo placitum et videnti utile : aliter Abrahamo, aliter Isaaco, aliter quoque Jacobo, Noe, Danieli, Mosi, Davidi, et unicuique prophetarum, minuens et in corpus fingens se ipsum, sicut dictum est, transfiguransque se, ac forma visibili assumpta intuendum se præbens di- ligentibus ipsum ; non quantus est, cum sit incom- prehensibilis; sed quantum illi capere possunt ; propter multum et incomprehensibilem, quo in ipsos fertur, amorem. IX. Anima Dei dignatione consecuta, ut virtu- tem illam ex alto, divinumque illum ignem intra se domesticum habeat; illa supercoelestis boni Spi- ritus quasi concretam suis ipsius membris chari- tatem obtinens, omni profecto mundani amo- ris expeditur nexu, et vinculo malitia solvitur. Ut enim ferrum, plumbum, aurum, argentum conjecta in ignem solvuntur; ipsorumque inflexibilis antea et ad tactum resistens soliditas in fluidam mollitiem mutatur; ita ut quandiu in igne perstant, fuxa, li- quida, resoluta cernantur et sint, rigiditate pror- sus deposita naturali, ob flamma vim : sic et ami- ma que supercalestem illum concepit ignem spi- ritualis charitatis, omnem a se affectum mundani p spiritus procul habet, vinculisque malitiæ cunctis exsolvitur; et ex ipsa se relaxat emollescens duritie peccati; parva omnia mundana reputans, et ut vilia contemnens. Hanc aio equidem vel si quosdam fra- tres habeat, ipsi clarissimos ; senseritque aliquid impedimenti ipsos objicere exercitio suæ in Deum charitatis, amori ipsorum, nuntium extemplo esse remissuram. Si enim amor erga nuptias ob carna- 1* Deut. iv, 24; Hebr. x, 29. "Joan. vi, 51. so ibid. 44.

Β Ζ΄. Τῇ τοιαύτῇ ψυχῇ, φησίν, ὁ Κύριος, ὅτε μὲν βούλεται πῦρ γίνεται, πᾶν φαῦλον αὐτῆς καὶ ἐπείσω ακτον διακαῖον· ὥσπερ καὶ ὁ προφήτης φησίν· 'Ο Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον. Ὅτε δὲ ἀνάπαυσις ἄῤῥητος, ὅτε δὲ χαρὰ καὶ εἰρήνη, περιθάλπων καὶ περιβάλλων αὐτήν. Μόνον ἐν σπουδῇ θετέον φιλεῖν αὐτὸν καὶ χαρίζεσθαι τρόποις ἀγαθοῖς, καὶ αὐτῇ πείρᾳ, αὐτῇ αἰσθήσει ὄψεται ἀψάμενος ἀλαλήτων ἀγαθῶν, ἃ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ὅσα τὸ Πνεῦμα Κυρίου γίνεται, τοῦτο μὲν εἰς ἀνάπαυσιν, τοῦτο δ' εἰς ἀγαλλίασιν καὶ τρυφὴν, καὶ ζωὴν τῆς ἀξίας ἐκεί- νου δεικνυμένης ψυχής. Σωματοποιεῖ γὰρ ἑαυτὸν ὥσπερ εἰς βρῶσιν πνευματικὴν, οὕτω καὶ εἰς ἔνδυμά τε καὶ κάλλη ἀνεκδιήγητα, ἵν᾿ εὐφροσύνης οὕτω πληρώσῃ πνευματικῆς· Εγώ γάρ είμι, φησὶν, ὁ ἄρ τος τῆς ζωῆς· καὶ, Ο πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος οὗ ἐγώ δώσω αὐτῷ, γενήσεται αὐτῷ πηγὴ ὕδατος ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον. Η'. Οὕτω, φησὶ, καὶ ἑκάστῳ τῷ ἱερέων καὶ ἁγίων ὁ Θεὸς ὤφθη, ὡς αὐτῷ θέλημα καὶ τῷ ὁρῶντι λυ- σιτελές, οἷον, ἄλλως τῷ ᾽Αβραὰμ καὶ ἄλλως τῷ Ἰσαὰκ, τῷ Ἰακὼβ ἄλλως, τῷ Νώε, τῷ Δανιὴλ, τῷ Μωσεί, τῷ Δαβίδ, καὶ ἑκάστῳ τῶν προφητῶν, σμι κρύνων ἑαυτὸν καὶ σωματοποιῶν, ὥσπερ εἴρηται, μεταμορφούμενός τε καὶ ὀπτανόμενος, τούτοις ἀγα πῶσιν αὐτὸν, οὐ καθόσον αὐτός ἐστιν (ἀχώρητος γάρ), ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐκείνων χώρησίν τε καὶ δύναμιν, διὰ τὴν πολλὴν καὶ ἀπερινόητον ήν ἔσχεν εἰς αὐτοὺς Ο ἀγάπην. Θ. Ψυχὴ καταξιωθεῖσα τὴν ἐξ ὕψους εἰσοικίσασθαι δύναμιν, καὶ τὸ πῦρ ἐκεῖνο τὸ θεῖον, καὶ τὴν ἐπου ράνιον τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος ἀγάπην συγκεκραμέ νὴν ἔχουσα τοῖς ἑαυτοῦ μέλεσι, πάσης κοσμικῆς ἀγάπης ἀτεχνῶς λύεται, καὶ δεσμοῦ κακίας ἀνίεται. Ὥσπερ γὰρ σίδηρος ἢ μόλυβδος, χρυσός τε καὶ ἄρ γυρος πυρὶ παραβληθεὶς λύεται, καὶ τῆς φύσεως αὐτ τοῦ τὸ ἀντίτυπον εἰς ἀπαλότητα μεταβάλλει, ἐν ὅσῳ τε τῷ πυρὶ ὁμιλεῖ, χαυνός ἐστι καὶ ἔκλυτος, καὶ τὴν φυσικὴν ἀποβεβληκὼς ἀντιτυπίαν διὰ τὴν τοῦ πυρὸς δύναμιν· οὕτω καὶ ψυχὴ τὸ ἐπουράνιον ἐκεῖνο δεξα μένη πῦρ τῆς ἀγάπης τοῦ Πνεύματος, πάσης προστ παθείας τοῦ κοσμικοῦ Πνεύματος ἐκχωρεῖ, καὶ τῶν δεσμῶν ἀφίεται τῆς κακίας, ἐξ αὐτῆς τε τῆς φυσικῆς σκληρότητος μεταβάλλει τῆς ἁμαρτίας, μικρὰ πάν- τα λογιζομένη καὶ ἀτιμάζουσα. Φημί δ' ὅτι κἄν τι- νες αὐτῇ εἶεν ἀδελφοὶ κατ' ἄκραν φιλούμενοι, πρὸς δὲ ἐκείνην αὐτῇ παραποδίζοιεν τὴν ἀγάπην, καὶ αὐ τοὺς ἂν ἀποστέρξοιεν, ἡ τῷ τοιούτῳ ἔρωτι ἁλοῦσα ψυχή. Εἰ γὰρ σαρκικῆς κοινωνίας ἀγάπη γάμου, πατρός τε καὶ μητέρος καὶ ἀδελφῶν διίστησι κάν τις φιλῇ τινα τούτων, ἐξ ἐπιπολῆς φιλεῖ, τὴν δὲ διά S. MACARII ÆGYPTII catur, et hypostasi in hypostasım quasi coalescente. Ut per hoc tali animæ in ipsius divinitate vivere contingat, et ad immortalem vitam tandem pervenire, voluptateque incorrupta, et ineffabili gloria gaudere. VII. Tali animæ Dominus, quoties quidem vult, A fit ignis, consumens quidquid in ea pravum ac ali- unde invectum est; sicut ait propheta : Deus noster ignis consumens est 18. Alias eidem ahimæ fit inef- fabilis quies : aliquando gaudium et pax, circum- fovens, et undique amplectens ipsam. Tantum ne desimus nostris partibus, ut illum amemus, illi gratificemur moribus probis. Hæc qui præstabit, ipso sensu perspiciel, inire se jam possessionem inenarrabilium bonorum, quæ oculus non vidit, auris non audivit et in cor hominis non ascende- runt; per quæ Spiritus Domini fit nunc in requiem, nunc in exsultationem, et voluptatem et vitam ejus animæ quæ se illo dignam ostenderit. Incorporat enim se ipsum sicut in escam spiritualem, ita et in induinentum et ornatum inenarrabilis splendoris, ut sic eam spirituali lætitia impleat. Ego enim, ait, panis vitæ sum". Et : Qui biberit ex aqua quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquæ salientis in vitam æter- Ram 30. VIII. Ita cuique sacerdotum et sanctorum Deus apparuit, ut et ipsi fuit Deo placitum et videnti utile : aliter Abrahamo, aliter Isaaco, aliter quoque Jacobo, Noe, Danieli, Mosi, Davidi, et unicuique prophetarum, minuens et in corpus fingens se ipsum, sicut dictum est, transfiguransque se, ac forma visibili assumpta intuendum se præbens di- ligentibus ipsum ; non quantus est, cum sit incom- prehensibilis; sed quantum illi capere possunt ; propter multum et incomprehensibilem, quo in ipsos fertur, amorem. IX. Anima Dei dignatione consecuta, ut virtu- tem illam ex alto, divinumque illum ignem intra se domesticum habeat; illa supercoelestis boni Spi- ritus quasi concretam suis ipsius membris chari- tatem obtinens, omni profecto mundani amo- ris expeditur nexu, et vinculo malitia solvitur. Ut enim ferrum, plumbum, aurum, argentum conjecta in ignem solvuntur; ipsorumque inflexibilis antea et ad tactum resistens soliditas in fluidam mollitiem mutatur; ita ut quandiu in igne perstant, fuxa, li- quida, resoluta cernantur et sint, rigiditate pror- sus deposita naturali, ob flamma vim : sic et ami- ma que supercalestem illum concepit ignem spi- ritualis charitatis, omnem a se affectum mundani p spiritus procul habet, vinculisque malitiæ cunctis exsolvitur; et ex ipsa se relaxat emollescens duritie peccati; parva omnia mundana reputans, et ut vilia contemnens. Hanc aio equidem vel si quosdam fra- tres habeat, ipsi clarissimos ; senseritque aliquid impedimenti ipsos objicere exercitio suæ in Deum charitatis, amori ipsorum, nuntium extemplo esse remissuram. Si enim amor erga nuptias ob carna- 1* Deut. iv, 24; Hebr. x, 29. "Joan. vi, 51. so ibid. 44.

Β Ζ΄. Τῇ τοιαύτῇ ψυχῇ, φησίν, ὁ Κύριος, ὅτε μὲν βούλεται πῦρ γίνεται, πᾶν φαῦλον αὐτῆς καὶ ἐπείσω ακτον διακαῖον· ὥσπερ καὶ ὁ προφήτης φησίν· 'Ο Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον. Ὅτε δὲ ἀνάπαυσις ἄῤῥητος, ὅτε δὲ χαρὰ καὶ εἰρήνη, περιθάλπων καὶ περιβάλλων αὐτήν. Μόνον ἐν σπουδῇ θετέον φιλεῖν αὐτὸν καὶ χαρίζεσθαι τρόποις ἀγαθοῖς, καὶ αὐτῇ πείρᾳ, αὐτῇ αἰσθήσει ὄψεται ἀψάμενος ἀλαλήτων ἀγαθῶν, ἃ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ὅσα τὸ Πνεῦμα Κυρίου γίνεται, τοῦτο μὲν εἰς ἀνάπαυσιν, τοῦτο δ' εἰς ἀγαλλίασιν καὶ τρυφὴν, καὶ ζωὴν τῆς ἀξίας ἐκεί- νου δεικνυμένης ψυχής. Σωματοποιεῖ γὰρ ἑαυτὸν ὥσπερ εἰς βρῶσιν πνευματικὴν, οὕτω καὶ εἰς ἔνδυμά τε καὶ κάλλη ἀνεκδιήγητα, ἵν᾿ εὐφροσύνης οὕτω πληρώσῃ πνευματικῆς· Εγώ γάρ είμι, φησὶν, ὁ ἄρ τος τῆς ζωῆς· καὶ, Ο πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος οὗ ἐγώ δώσω αὐτῷ, γενήσεται αὐτῷ πηγὴ ὕδατος ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον. Η'. Οὕτω, φησὶ, καὶ ἑκάστῳ τῷ ἱερέων καὶ ἁγίων ὁ Θεὸς ὤφθη, ὡς αὐτῷ θέλημα καὶ τῷ ὁρῶντι λυ- σιτελές, οἷον, ἄλλως τῷ ᾽Αβραὰμ καὶ ἄλλως τῷ Ἰσαὰκ, τῷ Ἰακὼβ ἄλλως, τῷ Νώε, τῷ Δανιὴλ, τῷ Μωσεί, τῷ Δαβίδ, καὶ ἑκάστῳ τῶν προφητῶν, σμι κρύνων ἑαυτὸν καὶ σωματοποιῶν, ὥσπερ εἴρηται, μεταμορφούμενός τε καὶ ὀπτανόμενος, τούτοις ἀγα πῶσιν αὐτὸν, οὐ καθόσον αὐτός ἐστιν (ἀχώρητος γάρ), ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐκείνων χώρησίν τε καὶ δύναμιν, διὰ τὴν πολλὴν καὶ ἀπερινόητον ήν ἔσχεν εἰς αὐτοὺς Ο ἀγάπην. Θ. Ψυχὴ καταξιωθεῖσα τὴν ἐξ ὕψους εἰσοικίσασθαι δύναμιν, καὶ τὸ πῦρ ἐκεῖνο τὸ θεῖον, καὶ τὴν ἐπου ράνιον τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος ἀγάπην συγκεκραμέ νὴν ἔχουσα τοῖς ἑαυτοῦ μέλεσι, πάσης κοσμικῆς ἀγάπης ἀτεχνῶς λύεται, καὶ δεσμοῦ κακίας ἀνίεται. Ὥσπερ γὰρ σίδηρος ἢ μόλυβδος, χρυσός τε καὶ ἄρ γυρος πυρὶ παραβληθεὶς λύεται, καὶ τῆς φύσεως αὐτ τοῦ τὸ ἀντίτυπον εἰς ἀπαλότητα μεταβάλλει, ἐν ὅσῳ τε τῷ πυρὶ ὁμιλεῖ, χαυνός ἐστι καὶ ἔκλυτος, καὶ τὴν φυσικὴν ἀποβεβληκὼς ἀντιτυπίαν διὰ τὴν τοῦ πυρὸς δύναμιν· οὕτω καὶ ψυχὴ τὸ ἐπουράνιον ἐκεῖνο δεξα μένη πῦρ τῆς ἀγάπης τοῦ Πνεύματος, πάσης προστ παθείας τοῦ κοσμικοῦ Πνεύματος ἐκχωρεῖ, καὶ τῶν δεσμῶν ἀφίεται τῆς κακίας, ἐξ αὐτῆς τε τῆς φυσικῆς σκληρότητος μεταβάλλει τῆς ἁμαρτίας, μικρὰ πάν- τα λογιζομένη καὶ ἀτιμάζουσα. Φημί δ' ὅτι κἄν τι- νες αὐτῇ εἶεν ἀδελφοὶ κατ' ἄκραν φιλούμενοι, πρὸς δὲ ἐκείνην αὐτῇ παραποδίζοιεν τὴν ἀγάπην, καὶ αὐ τοὺς ἂν ἀποστέρξοιεν, ἡ τῷ τοιούτῳ ἔρωτι ἁλοῦσα ψυχή. Εἰ γὰρ σαρκικῆς κοινωνίας ἀγάπη γάμου, πατρός τε καὶ μητέρος καὶ ἀδελφῶν διίστησι κάν τις φιλῇ τινα τούτων, ἐξ ἐπιπολῆς φιλεῖ, τὴν δὲ διά S. MACARII ÆGYPTII catur, et hypostasi in hypostasım quasi coalescente. Ut per hoc tali animæ in ipsius divinitate vivere contingat, et ad immortalem vitam tandem pervenire, voluptateque incorrupta, et ineffabili gloria gaudere. VII. Tali animæ Dominus, quoties quidem vult, A fit ignis, consumens quidquid in ea pravum ac ali- unde invectum est; sicut ait propheta : Deus noster ignis consumens est 18. Alias eidem ahimæ fit inef- fabilis quies : aliquando gaudium et pax, circum- fovens, et undique amplectens ipsam. Tantum ne desimus nostris partibus, ut illum amemus, illi gratificemur moribus probis. Hæc qui præstabit, ipso sensu perspiciel, inire se jam possessionem inenarrabilium bonorum, quæ oculus non vidit, auris non audivit et in cor hominis non ascende- runt; per quæ Spiritus Domini fit nunc in requiem, nunc in exsultationem, et voluptatem et vitam ejus animæ quæ se illo dignam ostenderit. Incorporat enim se ipsum sicut in escam spiritualem, ita et in induinentum et ornatum inenarrabilis splendoris, ut sic eam spirituali lætitia impleat. Ego enim, ait, panis vitæ sum". Et : Qui biberit ex aqua quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquæ salientis in vitam æter- Ram 30. VIII. Ita cuique sacerdotum et sanctorum Deus apparuit, ut et ipsi fuit Deo placitum et videnti utile : aliter Abrahamo, aliter Isaaco, aliter quoque Jacobo, Noe, Danieli, Mosi, Davidi, et unicuique prophetarum, minuens et in corpus fingens se ipsum, sicut dictum est, transfiguransque se, ac forma visibili assumpta intuendum se præbens di- ligentibus ipsum ; non quantus est, cum sit incom- prehensibilis; sed quantum illi capere possunt ; propter multum et incomprehensibilem, quo in ipsos fertur, amorem. IX. Anima Dei dignatione consecuta, ut virtu- tem illam ex alto, divinumque illum ignem intra se domesticum habeat; illa supercoelestis boni Spi- ritus quasi concretam suis ipsius membris chari- tatem obtinens, omni profecto mundani amo- ris expeditur nexu, et vinculo malitia solvitur. Ut enim ferrum, plumbum, aurum, argentum conjecta in ignem solvuntur; ipsorumque inflexibilis antea et ad tactum resistens soliditas in fluidam mollitiem mutatur; ita ut quandiu in igne perstant, fuxa, li- quida, resoluta cernantur et sint, rigiditate pror- sus deposita naturali, ob flamma vim : sic et ami- ma que supercalestem illum concepit ignem spi- ritualis charitatis, omnem a se affectum mundani p spiritus procul habet, vinculisque malitiæ cunctis exsolvitur; et ex ipsa se relaxat emollescens duritie peccati; parva omnia mundana reputans, et ut vilia contemnens. Hanc aio equidem vel si quosdam fra- tres habeat, ipsi clarissimos ; senseritque aliquid impedimenti ipsos objicere exercitio suæ in Deum charitatis, amori ipsorum, nuntium extemplo esse remissuram. Si enim amor erga nuptias ob carna- 1* Deut. iv, 24; Hebr. x, 29. "Joan. vi, 51. so ibid. 44.

θεσιν ὅλην καὶ τὸν πόθον πρὸς τὴν συνῳκισμένην αὐτῷ τέταχεν· εἰ ἡ τῆς σαρκὸς φιλία οὕτω λύει πά σης ἄλλης τοῦ κόσμου φιλίας, σχολῇ γ᾽ ἂν οἱ ἐκείνῳ τῷ ἀπαθεῖ βληθέντες ἔρωτι τινὶ τῶν τοῦ κόσμου καθεκτοὶ γένοιντο. Ι. Χρηστὸς ὢν φιλάνθρωπος ὁ Θεὸς, μακροθύμως ἔχει, καὶ πολὺς ἐστιν ἀναμένων τὴν ἑκάστου τῶν ἁμαρτανόντων μετάνοιαν· ἑορτὴν οὐρανίαν τιθέμε νος τὴν τοῦ μεταμελομένου επιστροφήν· Χαρὰ γάρ, φησὶν αὐτὸς, ἐν τῷ οὐρανῷ γίνεται ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρ τωλῷ μετανοοῦντι. Εἰ δέ τις τὴν χρηστότητα αυτ τὴν καὶ μακροθυμίαν ὁρῶν, καὶ ὅτι μὴ τοῖς κατὰ μέρος ἁμαρτήμασιν ἐπεξέρχεται, τὴν μετάνοιαν, ὥσπερ ἔφημεν, ἐκδεχόμενος, κατολιγωρήσει τῆς Β ἐντολῆς, καὶ τὴν χρηστότητα, φεῦ ἀφορμὴν σχοίη πρὸς καταφρόνησιν, ἁμάρτημα ἐπὶ ἁμαρτήματι προστιθεὶς, καὶ προσκώμματι πρόσκομμα εποικοδο μῶν, ῥαθυμίαν τε συνάπτων τῇ ῥᾳθυμίᾳ, πληροῖ τοὺς τῶν ἁμαρτιῶν ὄρους, καὶ τοιούτῳ λοιπὸν ἁλίσκεται παραπτώματι, ἐξ οὗ μηκέτι παρὸν αὐτῷ ἀνακτήσα- σθαι· ἀλλ' ἐς μάτην την συντριβὴν ὑποστὰς, καὶ τῷ πονηρῷ εἰς τέλος συγχωρηθεὶς, ἀπόλλυται. Οὕτως ἐπὶ Σοδόμων γέγονεν· ἀποπλήσαντες γὰρ καὶ ὑπερ- βάντε, τοὺς τῶν ἁμαρτιῶν ὄρους, ἐπεὶ μηδὲν, ὡς εἰπεῖν, ζώπυρον μετανοίας αὐτοῖς ὑπελείφθη, ἀνά- λωμα πυρὸς ὑπὸ τῆς θείας δίκης γεγόνασιν. Οὕτως ἐπὶ Νῶς· καὶ γὰρ ἀχαλίνοις χρώμενοι ταῖς ἐπὶ τὴν κακίαν ὁρμαῖς, καὶ μηδὲν εἶδος μετανοίας ἐπιδεικνύ μενοι, τηλικοῦτον ἑαυτοῖς ἁμαρτιῶν ὄγκον ἐξεκορύ- φωσαν, ὡς πᾶσαν ὁμοῦ τὴν γῆν εἰς πᾶν διαφθαρῆ ναι. Οὕτω τοῖς Αἰγυπτίοις πολλὰ πλημμελοῦσι καὶ εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ λαὸν ἐξυβρίζουσι· χρηστὸς ἦν ἐκεῖ νος οὐ πανωλεθρίᾳ παραδιδοὺς, ἀλλὰ διὰ τῶν κατὰ μέρος μαστίγων εἰς μετάνοιαν ἐπαγόμενος· ἐπεὶ δὲ ἐπιστρέφοντες ἀγαπητῶς, πάλιν πρὸς τὴν κακίαν ἀνέστρεφον, καὶ τῆς προτέρας είχοντο ἀπιστίας, ἔσχατον δὲ καὶ τὸν λαὸν τοῦ Κυρίου ἀναγόμενον κατεδίωκον, ἀνάλωσεν αὐτοὺς ἡ θεία δίκη τὸ σύνο λον καὶ ἀπώλεσεν. Οὕτω τοῦ Ἰσραήλ πολλὰ ἁμαρτά- νοντος, καὶ τοὺς προφήτας ἀποκτενόντος τοῦ Θεοῦ, τῆς συνήθους οὗτος μακροθυμίας ἐγίνετο· ἐπεὶ δὲ εἰς τοῦτο κακίας προέκοψαν, ὡς μηδὲ τὸ Δεσποτικὸν δυσωπηθῆναι ἀξίωμα, ἀλλὰ κἀκείνῳ μιαιφόνους χεῖρας ἐπιβαλεῖν· καὶ αὐτοὶ καθάπαξ ἀπεβλήθησαν τε καὶ κατεβλήθησαν· καὶ ἤρθη ἀπ' αὐτῶν ἤ τε προφητεία, καὶ ἡ ἱερατεία καὶ ἡ λατρεία. Καὶ ἐπι- στεύθη ταῦτα τοῖς πιστεύσασιν ἔθνεσι. ΙΑ΄. Προσδράμωμεν τῷ καλοῦντι Χριστῷ προθύ μως, ἐκχέοντες ἐπ' αὐτὸν τὰς καρδίας· καὶ μὴ τὴν ἑαυτῶν ἐθελοκακοῦντες ἀπογινώσκωμεν σωτηρίαν. Καὶ τοῦτο γὰρ τοῦ πονηροῦ σόφισμα, ὑπομνήσει προτέρων ἁμαρτιῶν ὁδοποιεῖν εἰς ἀπόγνωσιν. Αλλ' ἡμῖν κατανοητέον, ὅτι περὶ εἰ Κύριος ἐλθὼν τυφλῶν LIBER DE ELEVATIONE MENTIS. A lem conjunctionem initas, a patre, matre et fratri B bus disjungit, ut si quis horum aliquem amet, levi- ter et superficiarie amet; omnem vero affectum animi, omne desiderium ad cohabitantem ipsi con- jugem affixum habeat; atque si carnalis hujusmodi X. Benignus et hominum amans Deus, multa pa- tientia exspectat cujusque peccantium pœnitentiam, in festum cœleste instituens resipiscentis conver- sionem : Gaudium eniun, ait ipse, est in cœlo super uno peccatore pœnitentiam agente". Si vero quis hanc animadvertens Dei bonitatem et longanimita- tem, qua sibi temperat a singulis protinus crimini- bus ulciscendis, exspectans, ut diximus, peniten- amicitia omnem aliam carnis amicitiam disrumpat, an segne otium erit desiderio perturbationis om- nis immuni permissis amorem aliquem mundi non cohibendi ? tiam, negligat præceptum, et Dei bonitatem, pro s1 Luc. IV, 10. PATROL. GR. XXXIV. C nefas in occasionem contemptus vertat, peccata peccatis accumulaus, et scandalo scandalum super- struens, desidiamque assuens desidiæ; is sane pec- catorum implet terminos, et de cætero in tali de- prehenditur lapsu, ex quo non amplius illi continget in integrum restitui ; quippe quasi contritis ruina membris innitens, et maligno se usque in finem permittens, perit. Sic Sodomis accidit; expleta enim et supercumulata mensura peccatorum, cum ne scintillam quidem, ut sic dicam, bonæ mentis ad spem poenitentiæ reliquam fecissent, igne divinæ ultionis instrumento sunt assumpti. Sic et in diebus Noe, quando ruentes effusis in nefas omne babenis homines, nullo argumento dato verisimiliter confi- dendi fore, ut ad meliorem se frugem reciperent, tantam tamque gravem supra sese molem exag- gerarunt delictorum, ut secum terram universam in exitium pertraherent. Haud dissimilia Egyptiis evenere, multa contra Deum impie ausis, multis grassatis in ejus populum injuriis. Bonus quidem Dominus cladem extremam diu distulit, aliis super aliis castigationibus eos ad resipiscentiam invitans; at cum nullum finem facerent sæpius iniquitatis resumendæ, tandem populum Domini rite dimis- sum persequentes, ac retrahere conantes, extremo ipsos ira divina exitio mactavit. Israelitas pariter multa delinquentes, cædis quin etiam prophetarum Dei reos, postquam solita sibi longanimitate diu tolerasset Dominus; ubi ad extremum vidit eo " ipsos immanis processisse amentiæ, ut neque di- vinam in misso ad eos Dei Filio reveriti majesta- tem, manus ei eruentas intulerint, damnatos irre- vocabiliter abjecit in omne tempus, dejecitque, ablata iis prophetia, sacerdotio, religione; quas commisit credentibus in ipsum gentibus. D XI. Accurramus ad vocantem nos Christum alacriter, effundentes super ipsum corda; et ne nostram, sponte remittentes de nostra contentione, desperemus salutem. Nam et hoc diaboli sophisma est, recordatione priorum delictorum inducere in desperationem. At nobis ita cogitandum est :

θεσιν ὅλην καὶ τὸν πόθον πρὸς τὴν συνῳκισμένην αὐτῷ τέταχεν· εἰ ἡ τῆς σαρκὸς φιλία οὕτω λύει πά σης ἄλλης τοῦ κόσμου φιλίας, σχολῇ γ᾽ ἂν οἱ ἐκείνῳ τῷ ἀπαθεῖ βληθέντες ἔρωτι τινὶ τῶν τοῦ κόσμου καθεκτοὶ γένοιντο. Ι. Χρηστὸς ὢν φιλάνθρωπος ὁ Θεὸς, μακροθύμως ἔχει, καὶ πολὺς ἐστιν ἀναμένων τὴν ἑκάστου τῶν ἁμαρτανόντων μετάνοιαν· ἑορτὴν οὐρανίαν τιθέμε νος τὴν τοῦ μεταμελομένου επιστροφήν· Χαρὰ γάρ, φησὶν αὐτὸς, ἐν τῷ οὐρανῷ γίνεται ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρ τωλῷ μετανοοῦντι. Εἰ δέ τις τὴν χρηστότητα αυτ τὴν καὶ μακροθυμίαν ὁρῶν, καὶ ὅτι μὴ τοῖς κατὰ μέρος ἁμαρτήμασιν ἐπεξέρχεται, τὴν μετάνοιαν, ὥσπερ ἔφημεν, ἐκδεχόμενος, κατολιγωρήσει τῆς Β ἐντολῆς, καὶ τὴν χρηστότητα, φεῦ ἀφορμὴν σχοίη πρὸς καταφρόνησιν, ἁμάρτημα ἐπὶ ἁμαρτήματι προστιθεὶς, καὶ προσκώμματι πρόσκομμα εποικοδο μῶν, ῥαθυμίαν τε συνάπτων τῇ ῥᾳθυμίᾳ, πληροῖ τοὺς τῶν ἁμαρτιῶν ὄρους, καὶ τοιούτῳ λοιπὸν ἁλίσκεται παραπτώματι, ἐξ οὗ μηκέτι παρὸν αὐτῷ ἀνακτήσα- σθαι· ἀλλ' ἐς μάτην την συντριβὴν ὑποστὰς, καὶ τῷ πονηρῷ εἰς τέλος συγχωρηθεὶς, ἀπόλλυται. Οὕτως ἐπὶ Σοδόμων γέγονεν· ἀποπλήσαντες γὰρ καὶ ὑπερ- βάντε, τοὺς τῶν ἁμαρτιῶν ὄρους, ἐπεὶ μηδὲν, ὡς εἰπεῖν, ζώπυρον μετανοίας αὐτοῖς ὑπελείφθη, ἀνά- λωμα πυρὸς ὑπὸ τῆς θείας δίκης γεγόνασιν. Οὕτως ἐπὶ Νῶς· καὶ γὰρ ἀχαλίνοις χρώμενοι ταῖς ἐπὶ τὴν κακίαν ὁρμαῖς, καὶ μηδὲν εἶδος μετανοίας ἐπιδεικνύ μενοι, τηλικοῦτον ἑαυτοῖς ἁμαρτιῶν ὄγκον ἐξεκορύ- φωσαν, ὡς πᾶσαν ὁμοῦ τὴν γῆν εἰς πᾶν διαφθαρῆ ναι. Οὕτω τοῖς Αἰγυπτίοις πολλὰ πλημμελοῦσι καὶ εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ λαὸν ἐξυβρίζουσι· χρηστὸς ἦν ἐκεῖ νος οὐ πανωλεθρίᾳ παραδιδοὺς, ἀλλὰ διὰ τῶν κατὰ μέρος μαστίγων εἰς μετάνοιαν ἐπαγόμενος· ἐπεὶ δὲ ἐπιστρέφοντες ἀγαπητῶς, πάλιν πρὸς τὴν κακίαν ἀνέστρεφον, καὶ τῆς προτέρας είχοντο ἀπιστίας, ἔσχατον δὲ καὶ τὸν λαὸν τοῦ Κυρίου ἀναγόμενον κατεδίωκον, ἀνάλωσεν αὐτοὺς ἡ θεία δίκη τὸ σύνο λον καὶ ἀπώλεσεν. Οὕτω τοῦ Ἰσραήλ πολλὰ ἁμαρτά- νοντος, καὶ τοὺς προφήτας ἀποκτενόντος τοῦ Θεοῦ, τῆς συνήθους οὗτος μακροθυμίας ἐγίνετο· ἐπεὶ δὲ εἰς τοῦτο κακίας προέκοψαν, ὡς μηδὲ τὸ Δεσποτικὸν δυσωπηθῆναι ἀξίωμα, ἀλλὰ κἀκείνῳ μιαιφόνους χεῖρας ἐπιβαλεῖν· καὶ αὐτοὶ καθάπαξ ἀπεβλήθησαν τε καὶ κατεβλήθησαν· καὶ ἤρθη ἀπ' αὐτῶν ἤ τε προφητεία, καὶ ἡ ἱερατεία καὶ ἡ λατρεία. Καὶ ἐπι- στεύθη ταῦτα τοῖς πιστεύσασιν ἔθνεσι. ΙΑ΄. Προσδράμωμεν τῷ καλοῦντι Χριστῷ προθύ μως, ἐκχέοντες ἐπ' αὐτὸν τὰς καρδίας· καὶ μὴ τὴν ἑαυτῶν ἐθελοκακοῦντες ἀπογινώσκωμεν σωτηρίαν. Καὶ τοῦτο γὰρ τοῦ πονηροῦ σόφισμα, ὑπομνήσει προτέρων ἁμαρτιῶν ὁδοποιεῖν εἰς ἀπόγνωσιν. Αλλ' ἡμῖν κατανοητέον, ὅτι περὶ εἰ Κύριος ἐλθὼν τυφλῶν LIBER DE ELEVATIONE MENTIS. A lem conjunctionem initas, a patre, matre et fratri B bus disjungit, ut si quis horum aliquem amet, levi- ter et superficiarie amet; omnem vero affectum animi, omne desiderium ad cohabitantem ipsi con- jugem affixum habeat; atque si carnalis hujusmodi X. Benignus et hominum amans Deus, multa pa- tientia exspectat cujusque peccantium pœnitentiam, in festum cœleste instituens resipiscentis conver- sionem : Gaudium eniun, ait ipse, est in cœlo super uno peccatore pœnitentiam agente". Si vero quis hanc animadvertens Dei bonitatem et longanimita- tem, qua sibi temperat a singulis protinus crimini- bus ulciscendis, exspectans, ut diximus, peniten- amicitia omnem aliam carnis amicitiam disrumpat, an segne otium erit desiderio perturbationis om- nis immuni permissis amorem aliquem mundi non cohibendi ? tiam, negligat præceptum, et Dei bonitatem, pro s1 Luc. IV, 10. PATROL. GR. XXXIV. C nefas in occasionem contemptus vertat, peccata peccatis accumulaus, et scandalo scandalum super- struens, desidiamque assuens desidiæ; is sane pec- catorum implet terminos, et de cætero in tali de- prehenditur lapsu, ex quo non amplius illi continget in integrum restitui ; quippe quasi contritis ruina membris innitens, et maligno se usque in finem permittens, perit. Sic Sodomis accidit; expleta enim et supercumulata mensura peccatorum, cum ne scintillam quidem, ut sic dicam, bonæ mentis ad spem poenitentiæ reliquam fecissent, igne divinæ ultionis instrumento sunt assumpti. Sic et in diebus Noe, quando ruentes effusis in nefas omne babenis homines, nullo argumento dato verisimiliter confi- dendi fore, ut ad meliorem se frugem reciperent, tantam tamque gravem supra sese molem exag- gerarunt delictorum, ut secum terram universam in exitium pertraherent. Haud dissimilia Egyptiis evenere, multa contra Deum impie ausis, multis grassatis in ejus populum injuriis. Bonus quidem Dominus cladem extremam diu distulit, aliis super aliis castigationibus eos ad resipiscentiam invitans; at cum nullum finem facerent sæpius iniquitatis resumendæ, tandem populum Domini rite dimis- sum persequentes, ac retrahere conantes, extremo ipsos ira divina exitio mactavit. Israelitas pariter multa delinquentes, cædis quin etiam prophetarum Dei reos, postquam solita sibi longanimitate diu tolerasset Dominus; ubi ad extremum vidit eo " ipsos immanis processisse amentiæ, ut neque di- vinam in misso ad eos Dei Filio reveriti majesta- tem, manus ei eruentas intulerint, damnatos irre- vocabiliter abjecit in omne tempus, dejecitque, ablata iis prophetia, sacerdotio, religione; quas commisit credentibus in ipsum gentibus. D XI. Accurramus ad vocantem nos Christum alacriter, effundentes super ipsum corda; et ne nostram, sponte remittentes de nostra contentione, desperemus salutem. Nam et hoc diaboli sophisma est, recordatione priorum delictorum inducere in desperationem. At nobis ita cogitandum est :

θεσιν ὅλην καὶ τὸν πόθον πρὸς τὴν συνῳκισμένην αὐτῷ τέταχεν· εἰ ἡ τῆς σαρκὸς φιλία οὕτω λύει πά σης ἄλλης τοῦ κόσμου φιλίας, σχολῇ γ᾽ ἂν οἱ ἐκείνῳ τῷ ἀπαθεῖ βληθέντες ἔρωτι τινὶ τῶν τοῦ κόσμου καθεκτοὶ γένοιντο. Ι. Χρηστὸς ὢν φιλάνθρωπος ὁ Θεὸς, μακροθύμως ἔχει, καὶ πολὺς ἐστιν ἀναμένων τὴν ἑκάστου τῶν ἁμαρτανόντων μετάνοιαν· ἑορτὴν οὐρανίαν τιθέμε νος τὴν τοῦ μεταμελομένου επιστροφήν· Χαρὰ γάρ, φησὶν αὐτὸς, ἐν τῷ οὐρανῷ γίνεται ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρ τωλῷ μετανοοῦντι. Εἰ δέ τις τὴν χρηστότητα αυτ τὴν καὶ μακροθυμίαν ὁρῶν, καὶ ὅτι μὴ τοῖς κατὰ μέρος ἁμαρτήμασιν ἐπεξέρχεται, τὴν μετάνοιαν, ὥσπερ ἔφημεν, ἐκδεχόμενος, κατολιγωρήσει τῆς Β ἐντολῆς, καὶ τὴν χρηστότητα, φεῦ ἀφορμὴν σχοίη πρὸς καταφρόνησιν, ἁμάρτημα ἐπὶ ἁμαρτήματι προστιθεὶς, καὶ προσκώμματι πρόσκομμα εποικοδο μῶν, ῥαθυμίαν τε συνάπτων τῇ ῥᾳθυμίᾳ, πληροῖ τοὺς τῶν ἁμαρτιῶν ὄρους, καὶ τοιούτῳ λοιπὸν ἁλίσκεται παραπτώματι, ἐξ οὗ μηκέτι παρὸν αὐτῷ ἀνακτήσα- σθαι· ἀλλ' ἐς μάτην την συντριβὴν ὑποστὰς, καὶ τῷ πονηρῷ εἰς τέλος συγχωρηθεὶς, ἀπόλλυται. Οὕτως ἐπὶ Σοδόμων γέγονεν· ἀποπλήσαντες γὰρ καὶ ὑπερ- βάντε, τοὺς τῶν ἁμαρτιῶν ὄρους, ἐπεὶ μηδὲν, ὡς εἰπεῖν, ζώπυρον μετανοίας αὐτοῖς ὑπελείφθη, ἀνά- λωμα πυρὸς ὑπὸ τῆς θείας δίκης γεγόνασιν. Οὕτως ἐπὶ Νῶς· καὶ γὰρ ἀχαλίνοις χρώμενοι ταῖς ἐπὶ τὴν κακίαν ὁρμαῖς, καὶ μηδὲν εἶδος μετανοίας ἐπιδεικνύ μενοι, τηλικοῦτον ἑαυτοῖς ἁμαρτιῶν ὄγκον ἐξεκορύ- φωσαν, ὡς πᾶσαν ὁμοῦ τὴν γῆν εἰς πᾶν διαφθαρῆ ναι. Οὕτω τοῖς Αἰγυπτίοις πολλὰ πλημμελοῦσι καὶ εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ λαὸν ἐξυβρίζουσι· χρηστὸς ἦν ἐκεῖ νος οὐ πανωλεθρίᾳ παραδιδοὺς, ἀλλὰ διὰ τῶν κατὰ μέρος μαστίγων εἰς μετάνοιαν ἐπαγόμενος· ἐπεὶ δὲ ἐπιστρέφοντες ἀγαπητῶς, πάλιν πρὸς τὴν κακίαν ἀνέστρεφον, καὶ τῆς προτέρας είχοντο ἀπιστίας, ἔσχατον δὲ καὶ τὸν λαὸν τοῦ Κυρίου ἀναγόμενον κατεδίωκον, ἀνάλωσεν αὐτοὺς ἡ θεία δίκη τὸ σύνο λον καὶ ἀπώλεσεν. Οὕτω τοῦ Ἰσραήλ πολλὰ ἁμαρτά- νοντος, καὶ τοὺς προφήτας ἀποκτενόντος τοῦ Θεοῦ, τῆς συνήθους οὗτος μακροθυμίας ἐγίνετο· ἐπεὶ δὲ εἰς τοῦτο κακίας προέκοψαν, ὡς μηδὲ τὸ Δεσποτικὸν δυσωπηθῆναι ἀξίωμα, ἀλλὰ κἀκείνῳ μιαιφόνους χεῖρας ἐπιβαλεῖν· καὶ αὐτοὶ καθάπαξ ἀπεβλήθησαν τε καὶ κατεβλήθησαν· καὶ ἤρθη ἀπ' αὐτῶν ἤ τε προφητεία, καὶ ἡ ἱερατεία καὶ ἡ λατρεία. Καὶ ἐπι- στεύθη ταῦτα τοῖς πιστεύσασιν ἔθνεσι. ΙΑ΄. Προσδράμωμεν τῷ καλοῦντι Χριστῷ προθύ μως, ἐκχέοντες ἐπ' αὐτὸν τὰς καρδίας· καὶ μὴ τὴν ἑαυτῶν ἐθελοκακοῦντες ἀπογινώσκωμεν σωτηρίαν. Καὶ τοῦτο γὰρ τοῦ πονηροῦ σόφισμα, ὑπομνήσει προτέρων ἁμαρτιῶν ὁδοποιεῖν εἰς ἀπόγνωσιν. Αλλ' ἡμῖν κατανοητέον, ὅτι περὶ εἰ Κύριος ἐλθὼν τυφλῶν LIBER DE ELEVATIONE MENTIS. A lem conjunctionem initas, a patre, matre et fratri B bus disjungit, ut si quis horum aliquem amet, levi- ter et superficiarie amet; omnem vero affectum animi, omne desiderium ad cohabitantem ipsi con- jugem affixum habeat; atque si carnalis hujusmodi X. Benignus et hominum amans Deus, multa pa- tientia exspectat cujusque peccantium pœnitentiam, in festum cœleste instituens resipiscentis conver- sionem : Gaudium eniun, ait ipse, est in cœlo super uno peccatore pœnitentiam agente". Si vero quis hanc animadvertens Dei bonitatem et longanimita- tem, qua sibi temperat a singulis protinus crimini- bus ulciscendis, exspectans, ut diximus, peniten- amicitia omnem aliam carnis amicitiam disrumpat, an segne otium erit desiderio perturbationis om- nis immuni permissis amorem aliquem mundi non cohibendi ? tiam, negligat præceptum, et Dei bonitatem, pro s1 Luc. IV, 10. PATROL. GR. XXXIV. C nefas in occasionem contemptus vertat, peccata peccatis accumulaus, et scandalo scandalum super- struens, desidiamque assuens desidiæ; is sane pec- catorum implet terminos, et de cætero in tali de- prehenditur lapsu, ex quo non amplius illi continget in integrum restitui ; quippe quasi contritis ruina membris innitens, et maligno se usque in finem permittens, perit. Sic Sodomis accidit; expleta enim et supercumulata mensura peccatorum, cum ne scintillam quidem, ut sic dicam, bonæ mentis ad spem poenitentiæ reliquam fecissent, igne divinæ ultionis instrumento sunt assumpti. Sic et in diebus Noe, quando ruentes effusis in nefas omne babenis homines, nullo argumento dato verisimiliter confi- dendi fore, ut ad meliorem se frugem reciperent, tantam tamque gravem supra sese molem exag- gerarunt delictorum, ut secum terram universam in exitium pertraherent. Haud dissimilia Egyptiis evenere, multa contra Deum impie ausis, multis grassatis in ejus populum injuriis. Bonus quidem Dominus cladem extremam diu distulit, aliis super aliis castigationibus eos ad resipiscentiam invitans; at cum nullum finem facerent sæpius iniquitatis resumendæ, tandem populum Domini rite dimis- sum persequentes, ac retrahere conantes, extremo ipsos ira divina exitio mactavit. Israelitas pariter multa delinquentes, cædis quin etiam prophetarum Dei reos, postquam solita sibi longanimitate diu tolerasset Dominus; ubi ad extremum vidit eo " ipsos immanis processisse amentiæ, ut neque di- vinam in misso ad eos Dei Filio reveriti majesta- tem, manus ei eruentas intulerint, damnatos irre- vocabiliter abjecit in omne tempus, dejecitque, ablata iis prophetia, sacerdotio, religione; quas commisit credentibus in ipsum gentibus. D XI. Accurramus ad vocantem nos Christum alacriter, effundentes super ipsum corda; et ne nostram, sponte remittentes de nostra contentione, desperemus salutem. Nam et hoc diaboli sophisma est, recordatione priorum delictorum inducere in desperationem. At nobis ita cogitandum est :

Α τε καὶ παραλύτων καὶ κωφῶν ἰατρὸς καὶ διορθωτής ἦν, νεκρούς τε ήδη καταφθαρέντας ἀνέστη, πόσῳ μᾶλλον τυφλότητα διανοίας, καὶ ψυχῆς πάρεσιν, καὶ ἀμελοῦς καρδίας Ιάσεται κώφευσιν, ἐπεὶ μηδὲ ἔτε- ρος, ἀλλ' αὐτὸς ὁ τὸ σῶμα κτίσας, αὐτός ἐστι καὶ ὁ τὴν ψυχήν ; Καὶ εἰ πρὸς τὰ λυόμενα καὶ θνήσκοντα οὗτος εὐμενῶς καὶ ἱλέως εἶχε, πόσῳ μᾶλλον τῇ ἀθανάτῳ ψυχῇ κακίας νόσῳ καὶ ἀγνοίας ἀλούσῃ, Έπειτα προσερχομένῃ τούτῳ καὶ δεομένῃ, φιλανθρώ πως θεραπευτικῶς χρήσεται; αὐτοῦ γὰρ φωνή, τό Ο Πατήρ μου ὁ οὐράνιος οὐ μὴ ποιήσει ἐκδίκη σιν τῶν βοώντων πρὸς αὐτὸν νυκτὸς καὶ ἡμέρας; Ναι, λέγω ὑμῖν, ποιήσει τὴν ἐκδίκησιν αὐτῶν ἐν τάχει· καὶ τό· Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· καὶ αὖθις · Κἂν διὰ τὸ φίλον εἶναι οὐ δώσει αὐτῷ, διά γε τὴν ἀναίδειαν αὐτοῦ, ἀναστὰς δώσει αὐτῷ ὅσου χρήσει, ἀναιδῆ καὶ παράμονον τὴν αἴτησιν προτρεπόμενος, ἐπεί τοι καὶ διὰ τοὺς ἁμαρτολοὺς ἦλθεν ἵνα ἐπιστρέψῃ πρὸς ἑαυτόν. Μόνον ἡμεῖς τῶν κακῶν προλήψεων ἀποστάντες, σχολάσωμεν τῷ Κυ ρίῳ· καὶ αὐτὸς οὐχ ὑπερορᾷ, ἀλλ᾽ ἕτοιμος ἔσται παρέχων τὴν παρ' αὐτοῦ βοήθειαν. ΙΒ'. Ὥσπερ ἐπὶ τῶν νόσῳ καὶ ἀσθενείᾳ κατειλημ μένων, ἐπειδὰν μηκέτι τὸ σῶμα δυνατὸν ᾗ τροφῆς καὶ πόσεως μετασχεῖν, εἰς ἀπόγνωσιν τοῦτο συνω- θεῖ, καὶ θανάτου τεκμήριον γίνεται, θρῆνός τε ἐπὶ τούτῳ καὶ φίλους ἔχει καὶ τοὺς προσήκοντας· οὕτω ο δὴ καὶ Θεὸς καὶ ἄγγελοι ψυχὰς τὰς μὴ τροφῇ τῇ ἐπουρανίῳ χρήσασθαι δυναμένας, διὰ πολλῆς λύπης ἔστω σοι καὶ δέησις διηνεκής περὶ τῆς πτωχείας σου καὶ θρήνων ποιοῦνται. Εἰ τοίνυν ἐγένου τῷ Θεῷ θρόνος, ἐκεῖνον ἔχων ἐπικαθήμενον, εἰ γέγονεν ή ψυχή σου όλη πνευματικὸς ὀφθαλμός, ὅλη φῶς, εἰ ἐτράφη τὴν τροφὴν ἐκείνην τοῦ Πνεύματος, εἰ ποτί- ζῃ τοῦ ζῶντος ὕδατος, καὶ τοῦ πνευματικοῦ οἴνου τοῦ τὴν καρδίαν εὐφραίνοντος, εἰ ἐνδέδυσαι τῇ ψυχῇ τὰ τοῦ ἀῤῥήτου φωτός ἐνδύματα, εἰ πάντων τούτων ὁ ἔσω σου ἄνθρωπος εἰς πεῖραν ἀφίκετο καὶ πληρο φορίαν, ἰδοὺ τῆς τὴν αἰώνιον τέως ζωὴν, ἐκ τοῦ παρόντος ἤδη τῷ Χριστῷ συναναπαυόμενος. Εἰ δ᾽ οὔπω εἴληφας ταῦτα, οὐδ᾽ εἰς κτῆσιν τούτων ἐλήλυ θας, κλαίε θερμῶς, καὶ ὀδυρμοῖς κέχρησο, μήπω τοῦ τοιούτου πλούτου τετυχηκέναι· καὶ φροντὶς ἀλλ᾽ εἴθε κἂν τῆς ἑαυτοῦ πενίας αἴσθησις εἰσήει τῷ κεκτημένῳ· καὶ μὴ ὡς τοῦ θείου πλούτου κατακο- ρῆς ὤν, ἄφροντις περιήγεν· 'Ο γὰρ ζητῶν, φησίν, εὑρήσει, καὶ τῷ κρούοντι ἀνοιγήσεται. ΙΓ΄. Εἰ τὸ σύνθετον ἐκεῖνο ἔλαιον τοσαύτην ἔχει τὴν δύναμιν, ὡς τοὺς χρησαμένους αὐτῷ λοιπὸν βασιλικῆς ἐπιβαίνειν δόξης, πόσω γε μᾶλλον οἱ τὸν νοῦν καὶ τὸν ἔσω ἄνθρωπον τῷ ἁγιαστικῷ τῆς ἀγαλ λιάσεως ἐλαίῳ χριόμενοι, καὶ τὸν ἀῤῥαβῶνα τοῦ ἀγαθοῦ λαμβάνοντες Πνεύματος, τῶν μέτρων τῆς τελειότητας ἐπιβήσονται, τῆς Χριστοῦ φημι βασι- λείας καὶ υἱοθεσίας αὐτῷ σιμμύσται τῷ βασιλεῖ *³ S. MACARII ÆGYPTII Dominus, cum in hunc mundum advenit, cæcorum, paralyticorum, surdorum medicus et restitutor in integrum fuit; si mortuos jam corruptos suscitavit; quanto magis cæcitatem mentis, animæ pigritiam, incuriosi cordis curabit surditatem; quandoqui- dem ut non alius ab ipso corporis creator est; ita et animam ipse condidit? Et si erga fluxa et mor- talia tam benigne ac clementer affectus est; quanto magis immortali animæ, morbo iniquitatis et igno- rantiæ laboranti, deinde accedenti ad ipsum et oranti, benevole curationem adhibebit? ejus enim vox hæc est: Pater meus cœlestis annon faciet vin- dictam clamantium ad se die ac nocte? Ita, dico vobis, quia cito faciet vindictam eorum ". Et illa ejus quo- que vox est : Petite et dabitur vobis ". Et rursus : Si eo quod amicus ejus sit, non dabit; propter improbi- satem tamen ejus surget, et dabit illi quanto indi- get". Quibus verbis ad piam nos quamdam in peti- tione impudentiam, et improbam importunamque instantiam hortatur. Enimvero propter peccatores ipse venit, ut eos ad se converteret. Tantum a falsis recedentes præoccupationibus Domino vacemus; et ille nos non despicit; sed promptus est, submini- strans, quo ab ipso egemus, auxilium. B C • XII. Sicut in morbo et infirmitate deprehensis, quando jam corpus non amplius alimenta cibi et potus percipere potest, desperatur de ægroto, et pro certo signo mortis ejus id habetur, unde amici et necessarii ipsius illum lugent : sic Deus et angeli animas, esca coelesti pasci amplius non valentes, multo luctu ac lamentis prosequuntur. Si ergo fa- " etus sis Dei thronus, illum insidentem tibi habens, si anima tua sit tota spiritualis oculus, tota lux; si pastus es cibo illo spirituali; si potatus aqua viva et spirituali vino lætificante cor; si tuam induisti animam vestibus ineffabilis luminis: si horum om- nium interior tuus homo experimentum ceperit, et plenam securitatem, vivis ecce vita abhinc æterna; ex præsenti jam tempore Christo conrequiescens. Sin nondum hæc percepisti, neque adhuc eo pro- fecisti, ut ista possideas, plora vehementer, et lamentis indulge, quod tales haud dum lucratus divitias sis. Sit vero tibi ea cura, hæc tua oratio perpetua pro tua mendicitate. Sed utinam saltem paupertatis suæ sensus possidentem subeat; et D non, ut jam plenus ac satur opum divinarum, secure circumvagetur, nec quærens, nec pulsans : Quarens enim, inquit, inveniet, et pulsanti aperie- tur 25. XIII. Si compositum illud oleum tantam habet vim, ut eo usi ad dignitatem ascendant regiam; quanto magis qui quoad mentem et interiorem hominem sanctificante exsultationis oleo uncti, et arrham boni accipientes Spiritus, mensuras per- fectionis inscendent; regni, inquam, et filiationis Christo regi consortes et collegæ facti; ingrediendi ad Patrem et egrediendi, ut videtur ipsis liberam Luc. XVIII, 7. Matth. vi, 7. st Luc. x1, 8. Matth. vii, 7; Luc. xi, 10.

Α τε καὶ παραλύτων καὶ κωφῶν ἰατρὸς καὶ διορθωτής ἦν, νεκρούς τε ήδη καταφθαρέντας ἀνέστη, πόσῳ μᾶλλον τυφλότητα διανοίας, καὶ ψυχῆς πάρεσιν, καὶ ἀμελοῦς καρδίας Ιάσεται κώφευσιν, ἐπεὶ μηδὲ ἔτε- ρος, ἀλλ' αὐτὸς ὁ τὸ σῶμα κτίσας, αὐτός ἐστι καὶ ὁ τὴν ψυχήν ; Καὶ εἰ πρὸς τὰ λυόμενα καὶ θνήσκοντα οὗτος εὐμενῶς καὶ ἱλέως εἶχε, πόσῳ μᾶλλον τῇ ἀθανάτῳ ψυχῇ κακίας νόσῳ καὶ ἀγνοίας ἀλούσῃ, Έπειτα προσερχομένῃ τούτῳ καὶ δεομένῃ, φιλανθρώ πως θεραπευτικῶς χρήσεται; αὐτοῦ γὰρ φωνή, τό Ο Πατήρ μου ὁ οὐράνιος οὐ μὴ ποιήσει ἐκδίκη σιν τῶν βοώντων πρὸς αὐτὸν νυκτὸς καὶ ἡμέρας; Ναι, λέγω ὑμῖν, ποιήσει τὴν ἐκδίκησιν αὐτῶν ἐν τάχει· καὶ τό· Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· καὶ αὖθις · Κἂν διὰ τὸ φίλον εἶναι οὐ δώσει αὐτῷ, διά γε τὴν ἀναίδειαν αὐτοῦ, ἀναστὰς δώσει αὐτῷ ὅσου χρήσει, ἀναιδῆ καὶ παράμονον τὴν αἴτησιν προτρεπόμενος, ἐπεί τοι καὶ διὰ τοὺς ἁμαρτολοὺς ἦλθεν ἵνα ἐπιστρέψῃ πρὸς ἑαυτόν. Μόνον ἡμεῖς τῶν κακῶν προλήψεων ἀποστάντες, σχολάσωμεν τῷ Κυ ρίῳ· καὶ αὐτὸς οὐχ ὑπερορᾷ, ἀλλ᾽ ἕτοιμος ἔσται παρέχων τὴν παρ' αὐτοῦ βοήθειαν. ΙΒ'. Ὥσπερ ἐπὶ τῶν νόσῳ καὶ ἀσθενείᾳ κατειλημ μένων, ἐπειδὰν μηκέτι τὸ σῶμα δυνατὸν ᾗ τροφῆς καὶ πόσεως μετασχεῖν, εἰς ἀπόγνωσιν τοῦτο συνω- θεῖ, καὶ θανάτου τεκμήριον γίνεται, θρῆνός τε ἐπὶ τούτῳ καὶ φίλους ἔχει καὶ τοὺς προσήκοντας· οὕτω ο δὴ καὶ Θεὸς καὶ ἄγγελοι ψυχὰς τὰς μὴ τροφῇ τῇ ἐπουρανίῳ χρήσασθαι δυναμένας, διὰ πολλῆς λύπης ἔστω σοι καὶ δέησις διηνεκής περὶ τῆς πτωχείας σου καὶ θρήνων ποιοῦνται. Εἰ τοίνυν ἐγένου τῷ Θεῷ θρόνος, ἐκεῖνον ἔχων ἐπικαθήμενον, εἰ γέγονεν ή ψυχή σου όλη πνευματικὸς ὀφθαλμός, ὅλη φῶς, εἰ ἐτράφη τὴν τροφὴν ἐκείνην τοῦ Πνεύματος, εἰ ποτί- ζῃ τοῦ ζῶντος ὕδατος, καὶ τοῦ πνευματικοῦ οἴνου τοῦ τὴν καρδίαν εὐφραίνοντος, εἰ ἐνδέδυσαι τῇ ψυχῇ τὰ τοῦ ἀῤῥήτου φωτός ἐνδύματα, εἰ πάντων τούτων ὁ ἔσω σου ἄνθρωπος εἰς πεῖραν ἀφίκετο καὶ πληρο φορίαν, ἰδοὺ τῆς τὴν αἰώνιον τέως ζωὴν, ἐκ τοῦ παρόντος ἤδη τῷ Χριστῷ συναναπαυόμενος. Εἰ δ᾽ οὔπω εἴληφας ταῦτα, οὐδ᾽ εἰς κτῆσιν τούτων ἐλήλυ θας, κλαίε θερμῶς, καὶ ὀδυρμοῖς κέχρησο, μήπω τοῦ τοιούτου πλούτου τετυχηκέναι· καὶ φροντὶς ἀλλ᾽ εἴθε κἂν τῆς ἑαυτοῦ πενίας αἴσθησις εἰσήει τῷ κεκτημένῳ· καὶ μὴ ὡς τοῦ θείου πλούτου κατακο- ρῆς ὤν, ἄφροντις περιήγεν· 'Ο γὰρ ζητῶν, φησίν, εὑρήσει, καὶ τῷ κρούοντι ἀνοιγήσεται. ΙΓ΄. Εἰ τὸ σύνθετον ἐκεῖνο ἔλαιον τοσαύτην ἔχει τὴν δύναμιν, ὡς τοὺς χρησαμένους αὐτῷ λοιπὸν βασιλικῆς ἐπιβαίνειν δόξης, πόσω γε μᾶλλον οἱ τὸν νοῦν καὶ τὸν ἔσω ἄνθρωπον τῷ ἁγιαστικῷ τῆς ἀγαλ λιάσεως ἐλαίῳ χριόμενοι, καὶ τὸν ἀῤῥαβῶνα τοῦ ἀγαθοῦ λαμβάνοντες Πνεύματος, τῶν μέτρων τῆς τελειότητας ἐπιβήσονται, τῆς Χριστοῦ φημι βασι- λείας καὶ υἱοθεσίας αὐτῷ σιμμύσται τῷ βασιλεῖ *³ S. MACARII ÆGYPTII Dominus, cum in hunc mundum advenit, cæcorum, paralyticorum, surdorum medicus et restitutor in integrum fuit; si mortuos jam corruptos suscitavit; quanto magis cæcitatem mentis, animæ pigritiam, incuriosi cordis curabit surditatem; quandoqui- dem ut non alius ab ipso corporis creator est; ita et animam ipse condidit? Et si erga fluxa et mor- talia tam benigne ac clementer affectus est; quanto magis immortali animæ, morbo iniquitatis et igno- rantiæ laboranti, deinde accedenti ad ipsum et oranti, benevole curationem adhibebit? ejus enim vox hæc est: Pater meus cœlestis annon faciet vin- dictam clamantium ad se die ac nocte? Ita, dico vobis, quia cito faciet vindictam eorum ". Et illa ejus quo- que vox est : Petite et dabitur vobis ". Et rursus : Si eo quod amicus ejus sit, non dabit; propter improbi- satem tamen ejus surget, et dabit illi quanto indi- get". Quibus verbis ad piam nos quamdam in peti- tione impudentiam, et improbam importunamque instantiam hortatur. Enimvero propter peccatores ipse venit, ut eos ad se converteret. Tantum a falsis recedentes præoccupationibus Domino vacemus; et ille nos non despicit; sed promptus est, submini- strans, quo ab ipso egemus, auxilium. B C • XII. Sicut in morbo et infirmitate deprehensis, quando jam corpus non amplius alimenta cibi et potus percipere potest, desperatur de ægroto, et pro certo signo mortis ejus id habetur, unde amici et necessarii ipsius illum lugent : sic Deus et angeli animas, esca coelesti pasci amplius non valentes, multo luctu ac lamentis prosequuntur. Si ergo fa- " etus sis Dei thronus, illum insidentem tibi habens, si anima tua sit tota spiritualis oculus, tota lux; si pastus es cibo illo spirituali; si potatus aqua viva et spirituali vino lætificante cor; si tuam induisti animam vestibus ineffabilis luminis: si horum om- nium interior tuus homo experimentum ceperit, et plenam securitatem, vivis ecce vita abhinc æterna; ex præsenti jam tempore Christo conrequiescens. Sin nondum hæc percepisti, neque adhuc eo pro- fecisti, ut ista possideas, plora vehementer, et lamentis indulge, quod tales haud dum lucratus divitias sis. Sit vero tibi ea cura, hæc tua oratio perpetua pro tua mendicitate. Sed utinam saltem paupertatis suæ sensus possidentem subeat; et D non, ut jam plenus ac satur opum divinarum, secure circumvagetur, nec quærens, nec pulsans : Quarens enim, inquit, inveniet, et pulsanti aperie- tur 25. XIII. Si compositum illud oleum tantam habet vim, ut eo usi ad dignitatem ascendant regiam; quanto magis qui quoad mentem et interiorem hominem sanctificante exsultationis oleo uncti, et arrham boni accipientes Spiritus, mensuras per- fectionis inscendent; regni, inquam, et filiationis Christo regi consortes et collegæ facti; ingrediendi ad Patrem et egrediendi, ut videtur ipsis liberam Luc. XVIII, 7. Matth. vi, 7. st Luc. x1, 8. Matth. vii, 7; Luc. xi, 10.

γενόμενοι, εἰσιέναι καὶ ἐξιέναι πρὸς τὸν Πατέρα Δ κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτοῖς ἔχοντες; Εἰ γὰρ καὶ μήπω τέλειον τὴν κληρονομίαν ειλήφασι, τὸ βάρος ἔτι περικείμενοι τῆς σαρκὸς, ἀλλ᾽ οὖν διὰ τὸν ἀῤῥαβῶνα τοῦ Πνεύματος ἐν τῷ ἀσφαλεῖ αὐτοῖς κεῖται τὰ τῶν ἐλπίδων, καὶ ὅτι συμβασιλεύσουσι τῷ Χριστῷ, καὶ ἐν περιουσίᾳ καὶ πλεονασμῷ Πνεύματος ἔσονται, αὑτοῖς ἐνδοιαζόμενον, καθότι τῇ σαρκὶ περιόντες ἔτι, εἰς πεῖραν ἦλθον τῆς δυνάμεως καὶ ἡδονῆς ἐκείνης· καὶ γὰρ τὸ ἐπιτεθὲν κατὰ τὴν παρακοὴν τοῖς ἀνθρώποις τοῦ Σατανᾶ κάλυμμα, ἡ χάρις ἐρχομένη διὰ καθάρσεως τοῦ ἔσω ἀνθρώπου καὶ τοῦ νοὸς, περιαιρεί τέλεον, καὶ πᾶν μίασμα καὶ λογισμὸν ἅπαντα ῥυπαρὸν τῆς ψυχῆς ἀποσκυβαλίζει, καθαρὰν αὐτὴν γενέσθαι βουλομένη, καὶ τὴν ἰδίαν ἀπολαβοῦσαν φύσιν τρανοῖς καὶ ἀνε πικωλύτοις τοῖς ὀφθαλμοῖς τὴν δόξαν τοῦ ἀληθινοῦ φωτὸς κατοπτεύειν. Οἱ τοιοῦτοι δὲ αὐτόθεν ἤδη πρὸς ἐκεῖνον ἁρπάζονται τὸν αἰῶνα, καὶ τὰ ἐκεῖ κάλλη καὶ θαύματα καθορῶσι. Καθάπερ γὰρ ὁ σωματικός ὀφθαλμὸς ἀπαθῶς τε καὶ ὑγιῶς ἔχων ταῖς ἡλιακαίς αὐγαῖς θαῤῥούντως ἐνατενίζει· οὕτω καὶ οὗτοι φω τεινῷ χρώμενοι καὶ διακεκαθαρμένῳ τῷ νῷ τὰς ἀδύ- τους αὐγὰς Κυρίου διὰ παντὸς κατοπτεύουσιν· οὗ τί τὸ μέτρον φησίν; οὐ ῥᾳδίως ἐφικτὸν τοῖς ἀνθρώποις· ἀλλὰ πόνων δεῖται συχνῶν, ἀγώνων τε καὶ ἱδρώτων μυρίων. Πολλοὶ γὰρ εἰσιν, οἷς καὶ ἡ χάρις σύνεστιν ἐνεργοῦσα, καὶ ἡ κακία πάλιν ἐνδομυχοῦσα ἀφέστη κεν οὐδαμῶς· ἀλλὰ τὰ δύο πνεύματα, τό τε τοῦ φωτὸς καὶ τὸ τοῦ σκότους, εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἐνεργεῖ καρδίαν· τὸ δὲ εἰρημένον· Τίς γὰρ ἡ κοι- α γωνία φωτὶ πρὸς σκότος; καὶ ὅτι, Τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει, καὶ τὰ ἑξῆς, ἀναμέρος ἐκληπτέον οὐδὲ μονοτρόπως τὰ πράγματα· καὶ γὰρ ἐς τοσοῦ τόν τινες έναναπαύονται τῇ χάριτι τοῦ Θεοῦ, ἐς ὅσον ἑαυτῶν δύνασθαι κρατεῖν, καὶ μὴ ἡττᾶσθαι τῆς ἐγκατοικούσης αὐτοῖς ἁμαρτίας· καὶ συμβαίνῃ νῦν εὐχὴν εὐπάρεδρον ἔχοντας καὶ ἀναπαῦσαι· ἔπειτα ὑπὸ ῥυπαρῶν λογισμῶν ἐνεργεῖσθαι, καὶ ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας κλέπτεσθαι, συνούσης δηλαδὴ καὶ αὐτῆς χάριτος. Οἱ μὲν οὖν ἐλαφροί τε καὶ οὔπω τῆς ἀκρι- βείας ἐπειλημμένοι πόσως αὐτοῖς τῆς θείας χάριτος ἐνεργούσης, ἔδοξαν εἰσάπαν ἀπολελύσθαι τῆς ἁμαρ τίας· οἱ δὲ διάκρισίν τε καὶ νοῦν ἔχοντες, οὐκ ἂν ἀρνηθεῖεν, ὅτι καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος ἐνοικού- σης, οὐχὶ καὶ ὑπὸ αἰσχρῶν καὶ ἀτόπων διασείονται λογισμῶν. ΙΔ'. Ειδομέν τινας ἐν τοῖς ἀδελφοῖς πολλάκις οὕτω πλουσίας τῆς χάριτος ἐπιλελαυκότας, ὡς πέντε χρό νων καὶ ἐξ ἀπομαρανθῆναι τέλεον αὐτοῖς καὶ ἀπο- σθῆναι, τὰ τῆς ἐπιθυμίας· εἶτα, ὡς ἔδοξαν ὅρμου καὶ γαλήνης ἐπιλαβέσθαι, τότε καθάπερ ἐξ ἐνέδρας ἐπι- φανεῖσα τούτοις ἡ κακία οὕτω δυσμενῶς ἐπέθετο καὶ ἀγρίως, ὡς ἔκπληξιν αὐτοῖς ἐνθεῖναι καὶ ἀπορίαν· τεθάρθηκε τοίνυν οὐδεὶς τῶν ὀξὺ διὰ σύνεσιν βλε πόντων εἰπεῖν, ὅτι χάριτός μοι συνούσης, ἀπήλλα- γμαι λιπὸν καὶ τῆς ἁμαρτίας. Ενεργεῖ γὰρ, ὡς ** LIBER DE ELEVATIONE MENTIS. habentes potestatem; etsi enim solidam istam non- B II Cor. vi, 14. " Joan. 1, 5. D dum creverunt hæreditatem, mole utique adhuc gravati carnis, tamen, ob arrhabonem Spiritus, certa et secura spe confidunt, et conregnaturos se tandem Christo, et fruituros copiose et abundanter Spiritu; minime dubitantes quin, quoad in carne vixerint, perstituri in possessione sint virtutis et voluptatis illius, cujus semel experiendo gastum acceperunt; quippe cum superimpositum post inobedientiam hominibus Satanæ operculum, gratia veniens per purgationem interioris hominis et mentis, auferat penitus, et omne inquinamentum, omnemque cogitationem ab anima everrat; volens illam esse mundam, et propriam recipere naturam, perspicacibus et omni liberis impedimento veri lu- minis claritatem intueri oculis. Qui tales sunt jam ex hoc tempore ac vitæ statu in illud rapiuntar saeculum, et quæ ibi sunt pulchritudines ac mira- cula spectant. Quemadmodum enim corporeus Oct- lus plene sanus et vigens, solares audacter inspicit radios; sic et hi lucida mente, inaccessibiles splen- dores Domini semper intuentur: ad quam tantæ mensuram pertingere felicitatis haud facile homi- nibus est: sed laboribus ad hoc opus est plurimis, certaminibusque et sudoribus innumeris. Multi quippe sunt quibus gratia inest quidem operationes etiam quasdam suas exercens : cæterum ita ut simul non absit ab iis malitia intus latens. Itaque tunc ambo spiritus, lucidus et tenebrosus, in uno et eodem operantur corde. Quod autem dictum est : Quæ enim societas luci ad tenebras "? Et : Lux in tenebris lucet " : similiaque, divisim ac sigillatim, non uniformiter et in universum accipienda sunt. Nam in tantum quidam acquiescunt gratiæ Dei, in quantum continere seipsos possunt, et non vinci ab inhabitante in ipsis peccato. His contingit, dum constantius interdum attentiusque orationi vacant, ut quiete perfundantur; postea tamen sordidarum cogitationum insultus pati; quin et a subrepente furtim incessi peccato; præsente nihilominus ipsa quoque gratia. Leviores igitur et minus cauti, nec satis intelligentes, quatenus in ipsis polleat divina gratia, temere credunt plane jam exterminatum esse peccatum. At discreti et vere prudentes re- rum, non utique inficias iverint, se utcunque inha- bitante dignatos gratia, nec tamen turpibus et ab- surdis cogitationibus non concuti. XIV. Novimus quosdam ex fratribus sæpe aden uberi superfusione gratiæ ditatos, ut quinque ac sex totis annis in ipsis penitus veluti emarcuerint et exstinctæ fuerint cupiditates; deinde tamen, dum portu et tranquillitate frui videbantur, appa- rentem rursus, velut ex insidiis, malitiam tam vehementibus ipsos et feris insultibus pulsasse, ut pavorem et consternationem ipsis incuteret. Nemo igitur eorum, quibus acutius cernere sacre pru- dentiæ lumen dedit, ausit unquam dicere: Ex quɔ

γενόμενοι, εἰσιέναι καὶ ἐξιέναι πρὸς τὸν Πατέρα Δ κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτοῖς ἔχοντες; Εἰ γὰρ καὶ μήπω τέλειον τὴν κληρονομίαν ειλήφασι, τὸ βάρος ἔτι περικείμενοι τῆς σαρκὸς, ἀλλ᾽ οὖν διὰ τὸν ἀῤῥαβῶνα τοῦ Πνεύματος ἐν τῷ ἀσφαλεῖ αὐτοῖς κεῖται τὰ τῶν ἐλπίδων, καὶ ὅτι συμβασιλεύσουσι τῷ Χριστῷ, καὶ ἐν περιουσίᾳ καὶ πλεονασμῷ Πνεύματος ἔσονται, αὑτοῖς ἐνδοιαζόμενον, καθότι τῇ σαρκὶ περιόντες ἔτι, εἰς πεῖραν ἦλθον τῆς δυνάμεως καὶ ἡδονῆς ἐκείνης· καὶ γὰρ τὸ ἐπιτεθὲν κατὰ τὴν παρακοὴν τοῖς ἀνθρώποις τοῦ Σατανᾶ κάλυμμα, ἡ χάρις ἐρχομένη διὰ καθάρσεως τοῦ ἔσω ἀνθρώπου καὶ τοῦ νοὸς, περιαιρεί τέλεον, καὶ πᾶν μίασμα καὶ λογισμὸν ἅπαντα ῥυπαρὸν τῆς ψυχῆς ἀποσκυβαλίζει, καθαρὰν αὐτὴν γενέσθαι βουλομένη, καὶ τὴν ἰδίαν ἀπολαβοῦσαν φύσιν τρανοῖς καὶ ἀνε πικωλύτοις τοῖς ὀφθαλμοῖς τὴν δόξαν τοῦ ἀληθινοῦ φωτὸς κατοπτεύειν. Οἱ τοιοῦτοι δὲ αὐτόθεν ἤδη πρὸς ἐκεῖνον ἁρπάζονται τὸν αἰῶνα, καὶ τὰ ἐκεῖ κάλλη καὶ θαύματα καθορῶσι. Καθάπερ γὰρ ὁ σωματικός ὀφθαλμὸς ἀπαθῶς τε καὶ ὑγιῶς ἔχων ταῖς ἡλιακαίς αὐγαῖς θαῤῥούντως ἐνατενίζει· οὕτω καὶ οὗτοι φω τεινῷ χρώμενοι καὶ διακεκαθαρμένῳ τῷ νῷ τὰς ἀδύ- τους αὐγὰς Κυρίου διὰ παντὸς κατοπτεύουσιν· οὗ τί τὸ μέτρον φησίν; οὐ ῥᾳδίως ἐφικτὸν τοῖς ἀνθρώποις· ἀλλὰ πόνων δεῖται συχνῶν, ἀγώνων τε καὶ ἱδρώτων μυρίων. Πολλοὶ γὰρ εἰσιν, οἷς καὶ ἡ χάρις σύνεστιν ἐνεργοῦσα, καὶ ἡ κακία πάλιν ἐνδομυχοῦσα ἀφέστη κεν οὐδαμῶς· ἀλλὰ τὰ δύο πνεύματα, τό τε τοῦ φωτὸς καὶ τὸ τοῦ σκότους, εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἐνεργεῖ καρδίαν· τὸ δὲ εἰρημένον· Τίς γὰρ ἡ κοι- α γωνία φωτὶ πρὸς σκότος; καὶ ὅτι, Τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει, καὶ τὰ ἑξῆς, ἀναμέρος ἐκληπτέον οὐδὲ μονοτρόπως τὰ πράγματα· καὶ γὰρ ἐς τοσοῦ τόν τινες έναναπαύονται τῇ χάριτι τοῦ Θεοῦ, ἐς ὅσον ἑαυτῶν δύνασθαι κρατεῖν, καὶ μὴ ἡττᾶσθαι τῆς ἐγκατοικούσης αὐτοῖς ἁμαρτίας· καὶ συμβαίνῃ νῦν εὐχὴν εὐπάρεδρον ἔχοντας καὶ ἀναπαῦσαι· ἔπειτα ὑπὸ ῥυπαρῶν λογισμῶν ἐνεργεῖσθαι, καὶ ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας κλέπτεσθαι, συνούσης δηλαδὴ καὶ αὐτῆς χάριτος. Οἱ μὲν οὖν ἐλαφροί τε καὶ οὔπω τῆς ἀκρι- βείας ἐπειλημμένοι πόσως αὐτοῖς τῆς θείας χάριτος ἐνεργούσης, ἔδοξαν εἰσάπαν ἀπολελύσθαι τῆς ἁμαρ τίας· οἱ δὲ διάκρισίν τε καὶ νοῦν ἔχοντες, οὐκ ἂν ἀρνηθεῖεν, ὅτι καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος ἐνοικού- σης, οὐχὶ καὶ ὑπὸ αἰσχρῶν καὶ ἀτόπων διασείονται λογισμῶν. ΙΔ'. Ειδομέν τινας ἐν τοῖς ἀδελφοῖς πολλάκις οὕτω πλουσίας τῆς χάριτος ἐπιλελαυκότας, ὡς πέντε χρό νων καὶ ἐξ ἀπομαρανθῆναι τέλεον αὐτοῖς καὶ ἀπο- σθῆναι, τὰ τῆς ἐπιθυμίας· εἶτα, ὡς ἔδοξαν ὅρμου καὶ γαλήνης ἐπιλαβέσθαι, τότε καθάπερ ἐξ ἐνέδρας ἐπι- φανεῖσα τούτοις ἡ κακία οὕτω δυσμενῶς ἐπέθετο καὶ ἀγρίως, ὡς ἔκπληξιν αὐτοῖς ἐνθεῖναι καὶ ἀπορίαν· τεθάρθηκε τοίνυν οὐδεὶς τῶν ὀξὺ διὰ σύνεσιν βλε πόντων εἰπεῖν, ὅτι χάριτός μοι συνούσης, ἀπήλλα- γμαι λιπὸν καὶ τῆς ἁμαρτίας. Ενεργεῖ γὰρ, ὡς ** LIBER DE ELEVATIONE MENTIS. habentes potestatem; etsi enim solidam istam non- B II Cor. vi, 14. " Joan. 1, 5. D dum creverunt hæreditatem, mole utique adhuc gravati carnis, tamen, ob arrhabonem Spiritus, certa et secura spe confidunt, et conregnaturos se tandem Christo, et fruituros copiose et abundanter Spiritu; minime dubitantes quin, quoad in carne vixerint, perstituri in possessione sint virtutis et voluptatis illius, cujus semel experiendo gastum acceperunt; quippe cum superimpositum post inobedientiam hominibus Satanæ operculum, gratia veniens per purgationem interioris hominis et mentis, auferat penitus, et omne inquinamentum, omnemque cogitationem ab anima everrat; volens illam esse mundam, et propriam recipere naturam, perspicacibus et omni liberis impedimento veri lu- minis claritatem intueri oculis. Qui tales sunt jam ex hoc tempore ac vitæ statu in illud rapiuntar saeculum, et quæ ibi sunt pulchritudines ac mira- cula spectant. Quemadmodum enim corporeus Oct- lus plene sanus et vigens, solares audacter inspicit radios; sic et hi lucida mente, inaccessibiles splen- dores Domini semper intuentur: ad quam tantæ mensuram pertingere felicitatis haud facile homi- nibus est: sed laboribus ad hoc opus est plurimis, certaminibusque et sudoribus innumeris. Multi quippe sunt quibus gratia inest quidem operationes etiam quasdam suas exercens : cæterum ita ut simul non absit ab iis malitia intus latens. Itaque tunc ambo spiritus, lucidus et tenebrosus, in uno et eodem operantur corde. Quod autem dictum est : Quæ enim societas luci ad tenebras "? Et : Lux in tenebris lucet " : similiaque, divisim ac sigillatim, non uniformiter et in universum accipienda sunt. Nam in tantum quidam acquiescunt gratiæ Dei, in quantum continere seipsos possunt, et non vinci ab inhabitante in ipsis peccato. His contingit, dum constantius interdum attentiusque orationi vacant, ut quiete perfundantur; postea tamen sordidarum cogitationum insultus pati; quin et a subrepente furtim incessi peccato; præsente nihilominus ipsa quoque gratia. Leviores igitur et minus cauti, nec satis intelligentes, quatenus in ipsis polleat divina gratia, temere credunt plane jam exterminatum esse peccatum. At discreti et vere prudentes re- rum, non utique inficias iverint, se utcunque inha- bitante dignatos gratia, nec tamen turpibus et ab- surdis cogitationibus non concuti. XIV. Novimus quosdam ex fratribus sæpe aden uberi superfusione gratiæ ditatos, ut quinque ac sex totis annis in ipsis penitus veluti emarcuerint et exstinctæ fuerint cupiditates; deinde tamen, dum portu et tranquillitate frui videbantur, appa- rentem rursus, velut ex insidiis, malitiam tam vehementibus ipsos et feris insultibus pulsasse, ut pavorem et consternationem ipsis incuteret. Nemo igitur eorum, quibus acutius cernere sacre pru- dentiæ lumen dedit, ausit unquam dicere: Ex quɔ

γενόμενοι, εἰσιέναι καὶ ἐξιέναι πρὸς τὸν Πατέρα Δ κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτοῖς ἔχοντες; Εἰ γὰρ καὶ μήπω τέλειον τὴν κληρονομίαν ειλήφασι, τὸ βάρος ἔτι περικείμενοι τῆς σαρκὸς, ἀλλ᾽ οὖν διὰ τὸν ἀῤῥαβῶνα τοῦ Πνεύματος ἐν τῷ ἀσφαλεῖ αὐτοῖς κεῖται τὰ τῶν ἐλπίδων, καὶ ὅτι συμβασιλεύσουσι τῷ Χριστῷ, καὶ ἐν περιουσίᾳ καὶ πλεονασμῷ Πνεύματος ἔσονται, αὑτοῖς ἐνδοιαζόμενον, καθότι τῇ σαρκὶ περιόντες ἔτι, εἰς πεῖραν ἦλθον τῆς δυνάμεως καὶ ἡδονῆς ἐκείνης· καὶ γὰρ τὸ ἐπιτεθὲν κατὰ τὴν παρακοὴν τοῖς ἀνθρώποις τοῦ Σατανᾶ κάλυμμα, ἡ χάρις ἐρχομένη διὰ καθάρσεως τοῦ ἔσω ἀνθρώπου καὶ τοῦ νοὸς, περιαιρεί τέλεον, καὶ πᾶν μίασμα καὶ λογισμὸν ἅπαντα ῥυπαρὸν τῆς ψυχῆς ἀποσκυβαλίζει, καθαρὰν αὐτὴν γενέσθαι βουλομένη, καὶ τὴν ἰδίαν ἀπολαβοῦσαν φύσιν τρανοῖς καὶ ἀνε πικωλύτοις τοῖς ὀφθαλμοῖς τὴν δόξαν τοῦ ἀληθινοῦ φωτὸς κατοπτεύειν. Οἱ τοιοῦτοι δὲ αὐτόθεν ἤδη πρὸς ἐκεῖνον ἁρπάζονται τὸν αἰῶνα, καὶ τὰ ἐκεῖ κάλλη καὶ θαύματα καθορῶσι. Καθάπερ γὰρ ὁ σωματικός ὀφθαλμὸς ἀπαθῶς τε καὶ ὑγιῶς ἔχων ταῖς ἡλιακαίς αὐγαῖς θαῤῥούντως ἐνατενίζει· οὕτω καὶ οὗτοι φω τεινῷ χρώμενοι καὶ διακεκαθαρμένῳ τῷ νῷ τὰς ἀδύ- τους αὐγὰς Κυρίου διὰ παντὸς κατοπτεύουσιν· οὗ τί τὸ μέτρον φησίν; οὐ ῥᾳδίως ἐφικτὸν τοῖς ἀνθρώποις· ἀλλὰ πόνων δεῖται συχνῶν, ἀγώνων τε καὶ ἱδρώτων μυρίων. Πολλοὶ γὰρ εἰσιν, οἷς καὶ ἡ χάρις σύνεστιν ἐνεργοῦσα, καὶ ἡ κακία πάλιν ἐνδομυχοῦσα ἀφέστη κεν οὐδαμῶς· ἀλλὰ τὰ δύο πνεύματα, τό τε τοῦ φωτὸς καὶ τὸ τοῦ σκότους, εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἐνεργεῖ καρδίαν· τὸ δὲ εἰρημένον· Τίς γὰρ ἡ κοι- α γωνία φωτὶ πρὸς σκότος; καὶ ὅτι, Τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει, καὶ τὰ ἑξῆς, ἀναμέρος ἐκληπτέον οὐδὲ μονοτρόπως τὰ πράγματα· καὶ γὰρ ἐς τοσοῦ τόν τινες έναναπαύονται τῇ χάριτι τοῦ Θεοῦ, ἐς ὅσον ἑαυτῶν δύνασθαι κρατεῖν, καὶ μὴ ἡττᾶσθαι τῆς ἐγκατοικούσης αὐτοῖς ἁμαρτίας· καὶ συμβαίνῃ νῦν εὐχὴν εὐπάρεδρον ἔχοντας καὶ ἀναπαῦσαι· ἔπειτα ὑπὸ ῥυπαρῶν λογισμῶν ἐνεργεῖσθαι, καὶ ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας κλέπτεσθαι, συνούσης δηλαδὴ καὶ αὐτῆς χάριτος. Οἱ μὲν οὖν ἐλαφροί τε καὶ οὔπω τῆς ἀκρι- βείας ἐπειλημμένοι πόσως αὐτοῖς τῆς θείας χάριτος ἐνεργούσης, ἔδοξαν εἰσάπαν ἀπολελύσθαι τῆς ἁμαρ τίας· οἱ δὲ διάκρισίν τε καὶ νοῦν ἔχοντες, οὐκ ἂν ἀρνηθεῖεν, ὅτι καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος ἐνοικού- σης, οὐχὶ καὶ ὑπὸ αἰσχρῶν καὶ ἀτόπων διασείονται λογισμῶν. ΙΔ'. Ειδομέν τινας ἐν τοῖς ἀδελφοῖς πολλάκις οὕτω πλουσίας τῆς χάριτος ἐπιλελαυκότας, ὡς πέντε χρό νων καὶ ἐξ ἀπομαρανθῆναι τέλεον αὐτοῖς καὶ ἀπο- σθῆναι, τὰ τῆς ἐπιθυμίας· εἶτα, ὡς ἔδοξαν ὅρμου καὶ γαλήνης ἐπιλαβέσθαι, τότε καθάπερ ἐξ ἐνέδρας ἐπι- φανεῖσα τούτοις ἡ κακία οὕτω δυσμενῶς ἐπέθετο καὶ ἀγρίως, ὡς ἔκπληξιν αὐτοῖς ἐνθεῖναι καὶ ἀπορίαν· τεθάρθηκε τοίνυν οὐδεὶς τῶν ὀξὺ διὰ σύνεσιν βλε πόντων εἰπεῖν, ὅτι χάριτός μοι συνούσης, ἀπήλλα- γμαι λιπὸν καὶ τῆς ἁμαρτίας. Ενεργεῖ γὰρ, ὡς ** LIBER DE ELEVATIONE MENTIS. habentes potestatem; etsi enim solidam istam non- B II Cor. vi, 14. " Joan. 1, 5. D dum creverunt hæreditatem, mole utique adhuc gravati carnis, tamen, ob arrhabonem Spiritus, certa et secura spe confidunt, et conregnaturos se tandem Christo, et fruituros copiose et abundanter Spiritu; minime dubitantes quin, quoad in carne vixerint, perstituri in possessione sint virtutis et voluptatis illius, cujus semel experiendo gastum acceperunt; quippe cum superimpositum post inobedientiam hominibus Satanæ operculum, gratia veniens per purgationem interioris hominis et mentis, auferat penitus, et omne inquinamentum, omnemque cogitationem ab anima everrat; volens illam esse mundam, et propriam recipere naturam, perspicacibus et omni liberis impedimento veri lu- minis claritatem intueri oculis. Qui tales sunt jam ex hoc tempore ac vitæ statu in illud rapiuntar saeculum, et quæ ibi sunt pulchritudines ac mira- cula spectant. Quemadmodum enim corporeus Oct- lus plene sanus et vigens, solares audacter inspicit radios; sic et hi lucida mente, inaccessibiles splen- dores Domini semper intuentur: ad quam tantæ mensuram pertingere felicitatis haud facile homi- nibus est: sed laboribus ad hoc opus est plurimis, certaminibusque et sudoribus innumeris. Multi quippe sunt quibus gratia inest quidem operationes etiam quasdam suas exercens : cæterum ita ut simul non absit ab iis malitia intus latens. Itaque tunc ambo spiritus, lucidus et tenebrosus, in uno et eodem operantur corde. Quod autem dictum est : Quæ enim societas luci ad tenebras "? Et : Lux in tenebris lucet " : similiaque, divisim ac sigillatim, non uniformiter et in universum accipienda sunt. Nam in tantum quidam acquiescunt gratiæ Dei, in quantum continere seipsos possunt, et non vinci ab inhabitante in ipsis peccato. His contingit, dum constantius interdum attentiusque orationi vacant, ut quiete perfundantur; postea tamen sordidarum cogitationum insultus pati; quin et a subrepente furtim incessi peccato; præsente nihilominus ipsa quoque gratia. Leviores igitur et minus cauti, nec satis intelligentes, quatenus in ipsis polleat divina gratia, temere credunt plane jam exterminatum esse peccatum. At discreti et vere prudentes re- rum, non utique inficias iverint, se utcunque inha- bitante dignatos gratia, nec tamen turpibus et ab- surdis cogitationibus non concuti. XIV. Novimus quosdam ex fratribus sæpe aden uberi superfusione gratiæ ditatos, ut quinque ac sex totis annis in ipsis penitus veluti emarcuerint et exstinctæ fuerint cupiditates; deinde tamen, dum portu et tranquillitate frui videbantur, appa- rentem rursus, velut ex insidiis, malitiam tam vehementibus ipsos et feris insultibus pulsasse, ut pavorem et consternationem ipsis incuteret. Nemo igitur eorum, quibus acutius cernere sacre pru- dentiæ lumen dedit, ausit unquam dicere: Ex quɔ

Α εἴρηται, καὶ τὰ δύο ἐν τῷ ἑνὶ καὶ τῷ αὐτῷ νῷ, καν οἱ εὔκολοί τε καὶ ἀμαθεῖς μικρόν τι νῆμα πνευμα τικὸν ἐσχηκότες, Νενίκημεν ἤδη, λέγουσιν. Ἐμοὶ δὲ δωκῶ τὰ πράγματα οὕτως ἔχειν· ὥσπερ ὅταν ἡλίου καθαρῶς ἐπιλάμποντος σκοτεινὸς ὁ ἀνὴρ άφνω Η ομίχλη επιδραμοῦσα ἐπισκοτίσῃ αὐτοῦ τῷ καλῷ φωτί· τούτῳ γὰρ παραπλησίως ἔχουσι τῷ λόγῳ οἱ τῆς μὲν τοῦ Θεοῦ χάριτος ἐπιτυχόντες, μήπω δὲ πρὸς ἀκρίβειαν διακαθαρθέντες, ἀλλ᾽ ἐν τῷ βάθει ἔτι κατάσχετοι ὄντες ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας· ὥστε πολ λῆς τῷ ὄντι τῆς διακρίσεως δεῖ πρὸς τὸ πείρα ταῦτα τῇ τελεωτάτῃ προλαβείν. ΙΕ΄. Ωσπερ αμηχανον ὀφθαλμῶν ἄνευ καὶ γλώτο της, ὤτων τε καὶ ποδῶν βλέπειν ἢ λέγειν, ἀκούειν ἢ περιπατεῖν· οὕτως ἐπίσης ἀδύνατον, ἄνευ τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς ἐκεῖθεν διδομένης ενεργείας, μυστηρίων κοινωνῆσαι θείων, καὶ εἰδέναι Θεοῦ σοφίαν, ἢ κατὰ Πνεῦμα πλουτεῖν. Οἱ μὲν γὰρ σοφοὶ τῶν Ἑλλήνων ἐν λόγοις ἀσκοῦνται, καὶ πρὸς λογομαχίας ἐκθύμως ἠσχόληνται. Οἱ δὲ τοῦ Θεοῦ δοῦλοι, κἂν ἀνομίλητοι λόγων ὦσιν, ἀλλ᾽ οὖν θείᾳ γνώσει καὶ Θεοῦ χάριτι καταρτίζονται. 14'. Πείθομαι λέγων, φησιν, ὅτι καὶ αὐτοῖς ἐκεί νοις τοῖς ἀποστόλοις τοῦ ἀγαθοῦ Παρακλήτου πεπλη ρωμένοις, οὐμενοῦν καθαρῶς ὑπῆρχε φροντίδων ἀνεῖσθαι· ἀλλὰ πρὸς τῇ ἀγαλλιάσει καὶ ἀῤῥήτῳ χαρᾷ, καὶ φόβος τις εἴπετο ἐξ αὐτῆς δήπου τῆς χάριτος, οὐχὶ τοῦ τῆς κακίας μέρους ἔχοντας ἀφορμάς. Αὐτὴ γὰρ ἡ χάρις ἐν ἀσφαλεῖ τὰ ἐκείνων ἐτίθει τοῦ μηδὲ πρὸς μικρὸν ἐκβῆναι τοῦ καλῶς ἔχοντος. Καὶ ὥσπερ τι παιδίον μικρᾷ ψηφίδι τεῖχος βεβληκὸς οὐδὲν ἤνυ- σεν, ἢ ὡς τι βέλος ἀσθενὲς θώρακα ἰσχυρὸν ἥκιστα ἂν βλάψῃ, οὕτω δὴ καὶ μέρος τι τῆς κακίας προσβάλλον αὐτοῖς ἄπρακτόν τε καὶ μάταιον ἀπη λέγχετο· ἅτε τῇ τοῦ Χριστοῦ δυνάμει καλῶς φραξα μένοις. Πλὴν ἀλλὰ καὶ τελείοις οὖσιν ἡ τοῦ αὐτεξου σίου ἐλευθερία παρῆν, καὶ οὐχ ὡς τινες ἀνοήτως φασίν, ὅτι μετὰ χάριν τὸ ἀπὸ τοῦδε φροντίδων λύ- σις καὶ ἄνεσις. Ζητεῖ γὰρ ὁ Κύριος κἂν τοῖς τελείοις τὸ θέλημα τῆς ψυχῆς εἰς διακονίαν τοῦ Πνεύματος, ὡς συμβῆναι ταῦτα ἀλλήλοις. Λέγει γὰρ ὁ Ἀπό στολος · Τὸ Πνεῦμα μὴ σβέννυτε. ΙΖ'. Τὸ μὲν ἀπλῷ λόγῳ παραδιδόναι τὰ πράγματα πρόχειρόν τι καὶ εὐπετές. Ράδιον γὰρ τῷ παντὶ λέ- γειν τὸν ἄρτον τοῦτον, ὑποδείγματος δὲ λόγῳ φαμέν, ἀπὸ σίτου γεγενῆσθαι· τὴν μέντοι, κατὰ μέρος αὐτ τοῦ κατασκευὴν ἐκθέσθαι, οὐ τοῦ παντὸς γνῶναι· ἀλλὰ μόνων ἐστὶ τῶν πεπειραμένων. Οὕτω γοῦν καὶ τὸ μὲν ἁπλῶς περὶ ἀπαθείας λέγειν τε καὶ τελειό τητος εὐπετές τε καὶ εὐχερές· τὸ δὲ πείρᾳ τὸ πρᾶγμα παραλαβεῖν, τοῦτό ἐστι τῷ ἔργῳ καὶ ἀληθείᾳ κατα- λαβεῖν εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς τελειότητος. ΙΗ'. Οσοι λόγους πνευματικούς γεύσεώς τε καὶ S. MACARII ÆGYPTII prasentem in me sentio gratiam, liberatus sum in omne tempus ab omni malitia. Duo enim, ut di- clum est, inter se adversa in mente agunt, gratia et concupiscentia, utcunque cito creduli et impru- dentes statim dicant: Vicimus, et debellatum jam est. Mihi quidem contra sic videntur hujus se gene- ris res habere, ut quando soli pure fulgenti sub- oriens repente vapor et caligo velamen veluti ob- duxerit; sic similiter, uli diximus, se habent, qui gratia Dei potiti, sed accurate nondum purgati sunt; sed in penetralibus profundis adhuc a pec- cato tenentur. Quare multa profecto discretione opus est, ad experientiam rerum talium perfectissi mam parandam. XV. Ut sine oculis, lingua, auribus; pedibus, videri, dici, audiri, ambulari nequit; sic pariter B impossibile est, sine Deo et ab ipso dato efficaci auxilio, communicare mysteriis divinis, et nosse Dei sapientiam, aut in Spiritu ditescere. Nam sapientes quidem Græcorum, in meditatione doctrinarum exercentur, et ad invicem reciprocan- das verborum rixas longo triti usu sunt. Servi au- tem Dei, etsi congressibus disputationum inexerci- tati sint, tamen divina notitia et Dei gratia perf- ci untur. XVI. Audeo dicere, ne ipsis quidem illis sancto Paracleto repletis apostolis contigisse ut liberi prorsus a curis essent; sed exsultationem et ineffa- bile eorum gaudium et timor aliquis consequebatur ex ipsa gratia, ne forte pejoris partis tentarentur occasionibus. Ipsa enim gratia in tuto res ipsorum G ponebat, ne vel ad minimum excederent a recto. Atque ut puerulus parvo calculo in murum solidum conjecto nullum ei damnum infert; aut jaculum hebes, loricam firmam minime lædit; sic pars illa malitiæ reliqua in ipsos impetum faciens inefficax et frustraneum esse demonstrabatur, quod illos ni- mirum Christi virtus optime munivisset. Cæterum quantumlibet perfectis, libertas tamen arbitrii in- erat. Non enim verum est, quod quidam inscite gar- riunt, post acceptam gratiam, nihil nisi laxationem et quietem restare. Requirit enim Dominus in per- fectis quoque voluntatem animæ in obsequium Spi- ritus : ut hæc invicem consentiant. Dicit enim Apo- stolus : Spiritum nolite exstinguere 10. XVII. Simplici nomenclatione designare res facile cuivis et factu pronum est. Facile quippe omni homini est dicere, panem hunc (ut hoc exemplo utamur) ex frumento esse compactum; quo autem modo quave arte tota ejus præparatio administrata fuerit, sigillatim exponere, haud quivis queat; sed id eorum saltem est, qui experientiam rei habent. Ad hunc igitur modum cuilibet in promptu est, de affectuum vacuitate et perfectione disserere; ex- perientia vero capessere negotium; hoc vero est re ipsa et in veritate methodum perfectionis percipere. XVIII. Quicunque de spirituali doctrina sine » | Thess. v, D

Α εἴρηται, καὶ τὰ δύο ἐν τῷ ἑνὶ καὶ τῷ αὐτῷ νῷ, καν οἱ εὔκολοί τε καὶ ἀμαθεῖς μικρόν τι νῆμα πνευμα τικὸν ἐσχηκότες, Νενίκημεν ἤδη, λέγουσιν. Ἐμοὶ δὲ δωκῶ τὰ πράγματα οὕτως ἔχειν· ὥσπερ ὅταν ἡλίου καθαρῶς ἐπιλάμποντος σκοτεινὸς ὁ ἀνὴρ άφνω Η ομίχλη επιδραμοῦσα ἐπισκοτίσῃ αὐτοῦ τῷ καλῷ φωτί· τούτῳ γὰρ παραπλησίως ἔχουσι τῷ λόγῳ οἱ τῆς μὲν τοῦ Θεοῦ χάριτος ἐπιτυχόντες, μήπω δὲ πρὸς ἀκρίβειαν διακαθαρθέντες, ἀλλ᾽ ἐν τῷ βάθει ἔτι κατάσχετοι ὄντες ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας· ὥστε πολ λῆς τῷ ὄντι τῆς διακρίσεως δεῖ πρὸς τὸ πείρα ταῦτα τῇ τελεωτάτῃ προλαβείν. ΙΕ΄. Ωσπερ αμηχανον ὀφθαλμῶν ἄνευ καὶ γλώτο της, ὤτων τε καὶ ποδῶν βλέπειν ἢ λέγειν, ἀκούειν ἢ περιπατεῖν· οὕτως ἐπίσης ἀδύνατον, ἄνευ τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς ἐκεῖθεν διδομένης ενεργείας, μυστηρίων κοινωνῆσαι θείων, καὶ εἰδέναι Θεοῦ σοφίαν, ἢ κατὰ Πνεῦμα πλουτεῖν. Οἱ μὲν γὰρ σοφοὶ τῶν Ἑλλήνων ἐν λόγοις ἀσκοῦνται, καὶ πρὸς λογομαχίας ἐκθύμως ἠσχόληνται. Οἱ δὲ τοῦ Θεοῦ δοῦλοι, κἂν ἀνομίλητοι λόγων ὦσιν, ἀλλ᾽ οὖν θείᾳ γνώσει καὶ Θεοῦ χάριτι καταρτίζονται. 14'. Πείθομαι λέγων, φησιν, ὅτι καὶ αὐτοῖς ἐκεί νοις τοῖς ἀποστόλοις τοῦ ἀγαθοῦ Παρακλήτου πεπλη ρωμένοις, οὐμενοῦν καθαρῶς ὑπῆρχε φροντίδων ἀνεῖσθαι· ἀλλὰ πρὸς τῇ ἀγαλλιάσει καὶ ἀῤῥήτῳ χαρᾷ, καὶ φόβος τις εἴπετο ἐξ αὐτῆς δήπου τῆς χάριτος, οὐχὶ τοῦ τῆς κακίας μέρους ἔχοντας ἀφορμάς. Αὐτὴ γὰρ ἡ χάρις ἐν ἀσφαλεῖ τὰ ἐκείνων ἐτίθει τοῦ μηδὲ πρὸς μικρὸν ἐκβῆναι τοῦ καλῶς ἔχοντος. Καὶ ὥσπερ τι παιδίον μικρᾷ ψηφίδι τεῖχος βεβληκὸς οὐδὲν ἤνυ- σεν, ἢ ὡς τι βέλος ἀσθενὲς θώρακα ἰσχυρὸν ἥκιστα ἂν βλάψῃ, οὕτω δὴ καὶ μέρος τι τῆς κακίας προσβάλλον αὐτοῖς ἄπρακτόν τε καὶ μάταιον ἀπη λέγχετο· ἅτε τῇ τοῦ Χριστοῦ δυνάμει καλῶς φραξα μένοις. Πλὴν ἀλλὰ καὶ τελείοις οὖσιν ἡ τοῦ αὐτεξου σίου ἐλευθερία παρῆν, καὶ οὐχ ὡς τινες ἀνοήτως φασίν, ὅτι μετὰ χάριν τὸ ἀπὸ τοῦδε φροντίδων λύ- σις καὶ ἄνεσις. Ζητεῖ γὰρ ὁ Κύριος κἂν τοῖς τελείοις τὸ θέλημα τῆς ψυχῆς εἰς διακονίαν τοῦ Πνεύματος, ὡς συμβῆναι ταῦτα ἀλλήλοις. Λέγει γὰρ ὁ Ἀπό στολος · Τὸ Πνεῦμα μὴ σβέννυτε. ΙΖ'. Τὸ μὲν ἀπλῷ λόγῳ παραδιδόναι τὰ πράγματα πρόχειρόν τι καὶ εὐπετές. Ράδιον γὰρ τῷ παντὶ λέ- γειν τὸν ἄρτον τοῦτον, ὑποδείγματος δὲ λόγῳ φαμέν, ἀπὸ σίτου γεγενῆσθαι· τὴν μέντοι, κατὰ μέρος αὐτ τοῦ κατασκευὴν ἐκθέσθαι, οὐ τοῦ παντὸς γνῶναι· ἀλλὰ μόνων ἐστὶ τῶν πεπειραμένων. Οὕτω γοῦν καὶ τὸ μὲν ἁπλῶς περὶ ἀπαθείας λέγειν τε καὶ τελειό τητος εὐπετές τε καὶ εὐχερές· τὸ δὲ πείρᾳ τὸ πρᾶγμα παραλαβεῖν, τοῦτό ἐστι τῷ ἔργῳ καὶ ἀληθείᾳ κατα- λαβεῖν εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς τελειότητος. ΙΗ'. Οσοι λόγους πνευματικούς γεύσεώς τε καὶ S. MACARII ÆGYPTII prasentem in me sentio gratiam, liberatus sum in omne tempus ab omni malitia. Duo enim, ut di- clum est, inter se adversa in mente agunt, gratia et concupiscentia, utcunque cito creduli et impru- dentes statim dicant: Vicimus, et debellatum jam est. Mihi quidem contra sic videntur hujus se gene- ris res habere, ut quando soli pure fulgenti sub- oriens repente vapor et caligo velamen veluti ob- duxerit; sic similiter, uli diximus, se habent, qui gratia Dei potiti, sed accurate nondum purgati sunt; sed in penetralibus profundis adhuc a pec- cato tenentur. Quare multa profecto discretione opus est, ad experientiam rerum talium perfectissi mam parandam. XV. Ut sine oculis, lingua, auribus; pedibus, videri, dici, audiri, ambulari nequit; sic pariter B impossibile est, sine Deo et ab ipso dato efficaci auxilio, communicare mysteriis divinis, et nosse Dei sapientiam, aut in Spiritu ditescere. Nam sapientes quidem Græcorum, in meditatione doctrinarum exercentur, et ad invicem reciprocan- das verborum rixas longo triti usu sunt. Servi au- tem Dei, etsi congressibus disputationum inexerci- tati sint, tamen divina notitia et Dei gratia perf- ci untur. XVI. Audeo dicere, ne ipsis quidem illis sancto Paracleto repletis apostolis contigisse ut liberi prorsus a curis essent; sed exsultationem et ineffa- bile eorum gaudium et timor aliquis consequebatur ex ipsa gratia, ne forte pejoris partis tentarentur occasionibus. Ipsa enim gratia in tuto res ipsorum G ponebat, ne vel ad minimum excederent a recto. Atque ut puerulus parvo calculo in murum solidum conjecto nullum ei damnum infert; aut jaculum hebes, loricam firmam minime lædit; sic pars illa malitiæ reliqua in ipsos impetum faciens inefficax et frustraneum esse demonstrabatur, quod illos ni- mirum Christi virtus optime munivisset. Cæterum quantumlibet perfectis, libertas tamen arbitrii in- erat. Non enim verum est, quod quidam inscite gar- riunt, post acceptam gratiam, nihil nisi laxationem et quietem restare. Requirit enim Dominus in per- fectis quoque voluntatem animæ in obsequium Spi- ritus : ut hæc invicem consentiant. Dicit enim Apo- stolus : Spiritum nolite exstinguere 10. XVII. Simplici nomenclatione designare res facile cuivis et factu pronum est. Facile quippe omni homini est dicere, panem hunc (ut hoc exemplo utamur) ex frumento esse compactum; quo autem modo quave arte tota ejus præparatio administrata fuerit, sigillatim exponere, haud quivis queat; sed id eorum saltem est, qui experientiam rei habent. Ad hunc igitur modum cuilibet in promptu est, de affectuum vacuitate et perfectione disserere; ex- perientia vero capessere negotium; hoc vero est re ipsa et in veritate methodum perfectionis percipere. XVIII. Quicunque de spirituali doctrina sine » | Thess. v, D

Α εἴρηται, καὶ τὰ δύο ἐν τῷ ἑνὶ καὶ τῷ αὐτῷ νῷ, καν οἱ εὔκολοί τε καὶ ἀμαθεῖς μικρόν τι νῆμα πνευμα τικὸν ἐσχηκότες, Νενίκημεν ἤδη, λέγουσιν. Ἐμοὶ δὲ δωκῶ τὰ πράγματα οὕτως ἔχειν· ὥσπερ ὅταν ἡλίου καθαρῶς ἐπιλάμποντος σκοτεινὸς ὁ ἀνὴρ άφνω Η ομίχλη επιδραμοῦσα ἐπισκοτίσῃ αὐτοῦ τῷ καλῷ φωτί· τούτῳ γὰρ παραπλησίως ἔχουσι τῷ λόγῳ οἱ τῆς μὲν τοῦ Θεοῦ χάριτος ἐπιτυχόντες, μήπω δὲ πρὸς ἀκρίβειαν διακαθαρθέντες, ἀλλ᾽ ἐν τῷ βάθει ἔτι κατάσχετοι ὄντες ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας· ὥστε πολ λῆς τῷ ὄντι τῆς διακρίσεως δεῖ πρὸς τὸ πείρα ταῦτα τῇ τελεωτάτῃ προλαβείν. ΙΕ΄. Ωσπερ αμηχανον ὀφθαλμῶν ἄνευ καὶ γλώτο της, ὤτων τε καὶ ποδῶν βλέπειν ἢ λέγειν, ἀκούειν ἢ περιπατεῖν· οὕτως ἐπίσης ἀδύνατον, ἄνευ τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς ἐκεῖθεν διδομένης ενεργείας, μυστηρίων κοινωνῆσαι θείων, καὶ εἰδέναι Θεοῦ σοφίαν, ἢ κατὰ Πνεῦμα πλουτεῖν. Οἱ μὲν γὰρ σοφοὶ τῶν Ἑλλήνων ἐν λόγοις ἀσκοῦνται, καὶ πρὸς λογομαχίας ἐκθύμως ἠσχόληνται. Οἱ δὲ τοῦ Θεοῦ δοῦλοι, κἂν ἀνομίλητοι λόγων ὦσιν, ἀλλ᾽ οὖν θείᾳ γνώσει καὶ Θεοῦ χάριτι καταρτίζονται. 14'. Πείθομαι λέγων, φησιν, ὅτι καὶ αὐτοῖς ἐκεί νοις τοῖς ἀποστόλοις τοῦ ἀγαθοῦ Παρακλήτου πεπλη ρωμένοις, οὐμενοῦν καθαρῶς ὑπῆρχε φροντίδων ἀνεῖσθαι· ἀλλὰ πρὸς τῇ ἀγαλλιάσει καὶ ἀῤῥήτῳ χαρᾷ, καὶ φόβος τις εἴπετο ἐξ αὐτῆς δήπου τῆς χάριτος, οὐχὶ τοῦ τῆς κακίας μέρους ἔχοντας ἀφορμάς. Αὐτὴ γὰρ ἡ χάρις ἐν ἀσφαλεῖ τὰ ἐκείνων ἐτίθει τοῦ μηδὲ πρὸς μικρὸν ἐκβῆναι τοῦ καλῶς ἔχοντος. Καὶ ὥσπερ τι παιδίον μικρᾷ ψηφίδι τεῖχος βεβληκὸς οὐδὲν ἤνυ- σεν, ἢ ὡς τι βέλος ἀσθενὲς θώρακα ἰσχυρὸν ἥκιστα ἂν βλάψῃ, οὕτω δὴ καὶ μέρος τι τῆς κακίας προσβάλλον αὐτοῖς ἄπρακτόν τε καὶ μάταιον ἀπη λέγχετο· ἅτε τῇ τοῦ Χριστοῦ δυνάμει καλῶς φραξα μένοις. Πλὴν ἀλλὰ καὶ τελείοις οὖσιν ἡ τοῦ αὐτεξου σίου ἐλευθερία παρῆν, καὶ οὐχ ὡς τινες ἀνοήτως φασίν, ὅτι μετὰ χάριν τὸ ἀπὸ τοῦδε φροντίδων λύ- σις καὶ ἄνεσις. Ζητεῖ γὰρ ὁ Κύριος κἂν τοῖς τελείοις τὸ θέλημα τῆς ψυχῆς εἰς διακονίαν τοῦ Πνεύματος, ὡς συμβῆναι ταῦτα ἀλλήλοις. Λέγει γὰρ ὁ Ἀπό στολος · Τὸ Πνεῦμα μὴ σβέννυτε. ΙΖ'. Τὸ μὲν ἀπλῷ λόγῳ παραδιδόναι τὰ πράγματα πρόχειρόν τι καὶ εὐπετές. Ράδιον γὰρ τῷ παντὶ λέ- γειν τὸν ἄρτον τοῦτον, ὑποδείγματος δὲ λόγῳ φαμέν, ἀπὸ σίτου γεγενῆσθαι· τὴν μέντοι, κατὰ μέρος αὐτ τοῦ κατασκευὴν ἐκθέσθαι, οὐ τοῦ παντὸς γνῶναι· ἀλλὰ μόνων ἐστὶ τῶν πεπειραμένων. Οὕτω γοῦν καὶ τὸ μὲν ἁπλῶς περὶ ἀπαθείας λέγειν τε καὶ τελειό τητος εὐπετές τε καὶ εὐχερές· τὸ δὲ πείρᾳ τὸ πρᾶγμα παραλαβεῖν, τοῦτό ἐστι τῷ ἔργῳ καὶ ἀληθείᾳ κατα- λαβεῖν εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς τελειότητος. ΙΗ'. Οσοι λόγους πνευματικούς γεύσεώς τε καὶ S. MACARII ÆGYPTII prasentem in me sentio gratiam, liberatus sum in omne tempus ab omni malitia. Duo enim, ut di- clum est, inter se adversa in mente agunt, gratia et concupiscentia, utcunque cito creduli et impru- dentes statim dicant: Vicimus, et debellatum jam est. Mihi quidem contra sic videntur hujus se gene- ris res habere, ut quando soli pure fulgenti sub- oriens repente vapor et caligo velamen veluti ob- duxerit; sic similiter, uli diximus, se habent, qui gratia Dei potiti, sed accurate nondum purgati sunt; sed in penetralibus profundis adhuc a pec- cato tenentur. Quare multa profecto discretione opus est, ad experientiam rerum talium perfectissi mam parandam. XV. Ut sine oculis, lingua, auribus; pedibus, videri, dici, audiri, ambulari nequit; sic pariter B impossibile est, sine Deo et ab ipso dato efficaci auxilio, communicare mysteriis divinis, et nosse Dei sapientiam, aut in Spiritu ditescere. Nam sapientes quidem Græcorum, in meditatione doctrinarum exercentur, et ad invicem reciprocan- das verborum rixas longo triti usu sunt. Servi au- tem Dei, etsi congressibus disputationum inexerci- tati sint, tamen divina notitia et Dei gratia perf- ci untur. XVI. Audeo dicere, ne ipsis quidem illis sancto Paracleto repletis apostolis contigisse ut liberi prorsus a curis essent; sed exsultationem et ineffa- bile eorum gaudium et timor aliquis consequebatur ex ipsa gratia, ne forte pejoris partis tentarentur occasionibus. Ipsa enim gratia in tuto res ipsorum G ponebat, ne vel ad minimum excederent a recto. Atque ut puerulus parvo calculo in murum solidum conjecto nullum ei damnum infert; aut jaculum hebes, loricam firmam minime lædit; sic pars illa malitiæ reliqua in ipsos impetum faciens inefficax et frustraneum esse demonstrabatur, quod illos ni- mirum Christi virtus optime munivisset. Cæterum quantumlibet perfectis, libertas tamen arbitrii in- erat. Non enim verum est, quod quidam inscite gar- riunt, post acceptam gratiam, nihil nisi laxationem et quietem restare. Requirit enim Dominus in per- fectis quoque voluntatem animæ in obsequium Spi- ritus : ut hæc invicem consentiant. Dicit enim Apo- stolus : Spiritum nolite exstinguere 10. XVII. Simplici nomenclatione designare res facile cuivis et factu pronum est. Facile quippe omni homini est dicere, panem hunc (ut hoc exemplo utamur) ex frumento esse compactum; quo autem modo quave arte tota ejus præparatio administrata fuerit, sigillatim exponere, haud quivis queat; sed id eorum saltem est, qui experientiam rei habent. Ad hunc igitur modum cuilibet in promptu est, de affectuum vacuitate et perfectione disserere; ex- perientia vero capessere negotium; hoc vero est re ipsa et in veritate methodum perfectionis percipere. XVIII. Quicunque de spirituali doctrina sine » | Thess. v, D

πείρας ἐκτὸς φθέγγονται, τούτους εοικέναι φημὶ ἀνθρώπῳ θέρους ώρα μεσημβρίας ἀκριβοῦς ἐσταμέ νης πεδίον ἔρημόν τι καὶ ἄνυδρον διιόντι· εἶτα ὑπὸ πολλῆς καὶ φλογώδους τῆς δίψης κατὰ νοῦν αὑτῷ ὑπογράφοντι πηγήν τινα ψυχρὰν ἐγγὺς οὖσαν γλυκύ τε καὶ διειδὲς ὕδωρ ἔχουσαν, καὶ αὐτοῦ οὐδενὸς εἴργοντος ἀπολαύοντι κατά κόρον ἢ ἀνθρώπῳ μέλι- τος μὲν οὐδὲ βραχύ γευσαμένῳ, ἑτέροις δὲ ὅπως ἔχει γλυκύτητος πειρωμένῳ διασαφεῖν. Τοιοῦτοι γὰρ ἀληθῶς, ὅσοι μὴ ἔργῳ καὶ πληροφορίᾳ τῇ ἑαυτῶν τὰ περὶ τελειότητός τε καὶ ἁγιασμοῦ καὶ ἀπαθείας παραλαβόντες ἑτέροις εἰσηγεῖσθαι βούλονται· καὶ γὰρ εἰ δῴη Θεὸς μικράν τινα τῶν παρ' αὐτῶν λεγο- μένων λαβεῖν αἴσθησιν, εἴσονται πάντως, ὅτι μή κατὰ τὴν ἐκείνων εἰσήγησιν, ἀλλὰ πολλῷ τῷ διαφέ ροντι τὰ τῆς ἀληθείας εἶχε καὶ τῶν πραγμάτων. ΙΘ'. Τὸ μὲν Εὐαγγέλιον, φησιν, ἀποφαντικώς δια κελεύεται πάντα ἄνθρωπον, τόδε μὴ ποιεῖν, ἢ ποιεῖν, ὥστε φίλον γενέσθαι τῷ φιλανθρώπῳ Βασιλεῖ· Μὴ ὀργισθῇς γάρ, φησί, μὴ ἐπιθυμήσῃς· ἐάν τις σε ῥαπίσῃ εἰς τὴν δεξιάν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην. Ὁ δὲ Ἀπόστολος κατὰ πόδα τῶν τεταγμένων ἐλθὼν, καὶ ὅπως χρὴ κατὰ μικρὸν γε νέσθαι τὸ τῆς καθάρσεως ἔργον, ὅτι μεθ᾽ ὑπομονῆς καὶ μακροθυμίας, εκπαιδεύει. Πρῶτον μὲν γαλακτο- τροφῶν ὡς νηπίους · εἶτα φέρων εἰς αὔξησιν· καὶ αὖθις εἰς τελειότητα· οἷον, ὡς ἐν παραδείγματι φά ναι, τὸ μὲν Εὐαγγέλιον τέλειος, ἐξ ἐρίου, εἶπε, γινέ- σθω χιτών· ὁ δὲ Ἀπόστολος, καὶ πῶς δεῖ ξαίνεσθαι τοῦτο, ὑφαίνεσθαί τε καὶ κατασκευάζεσθαι τὸν χιτῶ να καλῶς διεσάφησεν. Β Κ'. Εἰσί τινες πορνείας μὲν τῆς φαινομένης, καὶ κλοπῆς, καὶ πλεονεξίας, καὶ τῶν ὁμοίων ἀπεχόμενοι μοχθηρῶν· καὶ κατὰ τοῦτο ἑαυτοὺς ἐκκρίνοντες τοῖς ἁγίοις· πολλοῦ δὲ δέουσι τῶν πραγμάτων γίνεσθαι καὶ τῆς ἀληθείας. Οἰκουρεῖ γὰρ ἐν τῷ νῷ τούτων ἡ κακία πολλάκις, ζῇ τε καὶ ἔρπει, καὶ οὔπω ἀπο- λιποῦσα τούτους ᾤχετο. "Αγιος δέ ἐστιν ὁ ἁγιασθείς καὶ τὸν ἔσω τέλεον διακαθαρθεὶς ἄνθρωπον· καὶ γάρ τις τῶν ἀδελφῶν ἀδελφοῖς τισι συνευχόμενος πρὸς τῆς θείας ἐξῃχμαλωτίσθη δυνάμεως, καὶ ἁρπαγείς εἶδε τὴν ἄνω πόλιν Ἱερουσαλήμ, καὶ τὰς ἐκεῖ φωτεινὰς οἰκίας, καὶ φῶς ἄπειρον καὶ ἀπόῤῥητον. Ἤκουσέ τε φωνῆς λεγούσης, τοῦτον εἶναι τὸν τόπον τῆς τῶν δικαίων ἀναπαύσεως· εἶτα φυσιωθεὶς καὶ μεγάλα περὶ ἑαυτοῦ οἰηθεὶς βαθεῖ κατέπεσεν ἁμαρτίᾳ, καὶ πολλοῖς ὕστερον ἑάλω και κοῖς. Εἰ οὖν οὗτος οὕτως, πως γε τῷ τυχόντι δυνα- τὸν λέγειν, ὡς Ἐπεὶ νηστεύω, καὶ ξενιτεύω, ψωμί- ζω τε τὰ ὑπάρχοντα, καὶ ἀπὸ τῶν εἰρημένων ἐφυλα- ξάμην κακῶν, οὐδέν ἐστι τὸ λειπόμενον ἅγιον κἀμὲ εἶναι ; Καὶ γὰρ οὐχ ἡ τῶν φαινομένων κακῶν ἀποχὴ τελείωσίς ἐστιν, ὥσπερ εἴρηται, ἀλλ' ἡ κατὰ διά- να την κάθαρσις, αὕτη τελεία. LIBER DE ELEVATIONE MENTIS. B similes homini, per æstatem, meridie calidissimo exsistente, per campum desertum aridumque trans- eunti, atque in siti, qua multa et flagrantissima torquetur, animo sibi fontem fingenti gelidum proxime fluentem aquam dulcem et cristallinam habentem, et ea se, ad satietatem usque, nullo pro- bibente, prolui : aut homini qui, cum mel omnino nunquam gustarit, tamen aliis declarare conatur quanta sit ejus suavitas. Tales profecto sunt qui- cunque re ipsa et intimo in se ipsis experimento eorum, quæ ad perfectionem, sanctificationem et perturbationum abolitionem pertinent, non ante præparati, alios de his docere disserendo volunt. Etenim si dederit his Deus, ut vel exiguum aliquem horum, quæ inexperti prædicant, sensum perci- piant, tunc demum clare intelligent, veritatem et ipsas res non secundum eorum expositionem, sed multo aliter sese habere. A gustu et experientia disputant, eos aio ego esse XIX. Evangelium quidem diserte præcipit omni homini, hoc non agere, hoc agere, si velit amicus fieri amantis homines Regis. Ait enim : Ne irascaris, ne concupiscas: si quis te percusserit in dexteram maxillam, præbe illi et alteram *. At Apostolus dis- tincte ac minutatim exsequens partes singulas re- rum præceptarum, qua sensim ratione administrari oporteat purgationis opus, cum patientia nimirum et longanimitate, edocet. Primum quidem lacte pascens, ut infantes; deinde promovens in augmentum, postremo ad perfectionem perducens. Atque ut in exemplo rem exponamus: Evangelium quidem perfectam ex lana exhiberi tunicam mandat; Apostolus autem distincte insuper tradit, qua methodo pectendum sit, qua inde texendus arte pannus, et quomodo in tunicam is sit præpa- randus. C D s. Matth. v, 59. XX. Sunt quidam a fornicatione quidem appa- rente, a furto, ab avaritia similibusque abstinentes delictis; ac propterea se ipsos accensentes sanctis; a cujus tamen veritate appellationis longo absunt intervallo. Habitat enim in mente ac sensibus ipso- rum malitia sæpe; vivit et serpit, necdum iis plane relictis foras profecta. Sanctus porro is demum est, qui est sanctificatus et interiorem perfecte purga- tum habet hominem. Etenim aliquis fratrum, una simul cum aliis quibusdam fratribus orans divina captivatus vi, et raptus, vidit supernam civitatem Jerusalem, et lucidas, quæ illic sunt, domos, et lucem immensam atque ineffabilem. Audiit quoque vocem dicentem: hunc esse locum justorum re- quiei; deinde, inflatus et magna de se præsumens, in grave incidit peccatum, et multis consequenter implicatus est malis. Si ergo hic ita lapsus est, quomodo poterit e vulgo aliquis dicere : Quando- quidem jejuno, et peregre dego, et facultates meas dispertior; prætereaque a supra memoratis custo- divi me malis, nihil profecto deest quominus ego quoque sanctus sim? Etenim non ab apparentibus malis abstinentia, est perfectio, uti dictum est, mentis purgatio, eaque perfecta. sed

πείρας ἐκτὸς φθέγγονται, τούτους εοικέναι φημὶ ἀνθρώπῳ θέρους ώρα μεσημβρίας ἀκριβοῦς ἐσταμέ νης πεδίον ἔρημόν τι καὶ ἄνυδρον διιόντι· εἶτα ὑπὸ πολλῆς καὶ φλογώδους τῆς δίψης κατὰ νοῦν αὑτῷ ὑπογράφοντι πηγήν τινα ψυχρὰν ἐγγὺς οὖσαν γλυκύ τε καὶ διειδὲς ὕδωρ ἔχουσαν, καὶ αὐτοῦ οὐδενὸς εἴργοντος ἀπολαύοντι κατά κόρον ἢ ἀνθρώπῳ μέλι- τος μὲν οὐδὲ βραχύ γευσαμένῳ, ἑτέροις δὲ ὅπως ἔχει γλυκύτητος πειρωμένῳ διασαφεῖν. Τοιοῦτοι γὰρ ἀληθῶς, ὅσοι μὴ ἔργῳ καὶ πληροφορίᾳ τῇ ἑαυτῶν τὰ περὶ τελειότητός τε καὶ ἁγιασμοῦ καὶ ἀπαθείας παραλαβόντες ἑτέροις εἰσηγεῖσθαι βούλονται· καὶ γὰρ εἰ δῴη Θεὸς μικράν τινα τῶν παρ' αὐτῶν λεγο- μένων λαβεῖν αἴσθησιν, εἴσονται πάντως, ὅτι μή κατὰ τὴν ἐκείνων εἰσήγησιν, ἀλλὰ πολλῷ τῷ διαφέ ροντι τὰ τῆς ἀληθείας εἶχε καὶ τῶν πραγμάτων. ΙΘ'. Τὸ μὲν Εὐαγγέλιον, φησιν, ἀποφαντικώς δια κελεύεται πάντα ἄνθρωπον, τόδε μὴ ποιεῖν, ἢ ποιεῖν, ὥστε φίλον γενέσθαι τῷ φιλανθρώπῳ Βασιλεῖ· Μὴ ὀργισθῇς γάρ, φησί, μὴ ἐπιθυμήσῃς· ἐάν τις σε ῥαπίσῃ εἰς τὴν δεξιάν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην. Ὁ δὲ Ἀπόστολος κατὰ πόδα τῶν τεταγμένων ἐλθὼν, καὶ ὅπως χρὴ κατὰ μικρὸν γε νέσθαι τὸ τῆς καθάρσεως ἔργον, ὅτι μεθ᾽ ὑπομονῆς καὶ μακροθυμίας, εκπαιδεύει. Πρῶτον μὲν γαλακτο- τροφῶν ὡς νηπίους · εἶτα φέρων εἰς αὔξησιν· καὶ αὖθις εἰς τελειότητα· οἷον, ὡς ἐν παραδείγματι φά ναι, τὸ μὲν Εὐαγγέλιον τέλειος, ἐξ ἐρίου, εἶπε, γινέ- σθω χιτών· ὁ δὲ Ἀπόστολος, καὶ πῶς δεῖ ξαίνεσθαι τοῦτο, ὑφαίνεσθαί τε καὶ κατασκευάζεσθαι τὸν χιτῶ να καλῶς διεσάφησεν. Β Κ'. Εἰσί τινες πορνείας μὲν τῆς φαινομένης, καὶ κλοπῆς, καὶ πλεονεξίας, καὶ τῶν ὁμοίων ἀπεχόμενοι μοχθηρῶν· καὶ κατὰ τοῦτο ἑαυτοὺς ἐκκρίνοντες τοῖς ἁγίοις· πολλοῦ δὲ δέουσι τῶν πραγμάτων γίνεσθαι καὶ τῆς ἀληθείας. Οἰκουρεῖ γὰρ ἐν τῷ νῷ τούτων ἡ κακία πολλάκις, ζῇ τε καὶ ἔρπει, καὶ οὔπω ἀπο- λιποῦσα τούτους ᾤχετο. "Αγιος δέ ἐστιν ὁ ἁγιασθείς καὶ τὸν ἔσω τέλεον διακαθαρθεὶς ἄνθρωπον· καὶ γάρ τις τῶν ἀδελφῶν ἀδελφοῖς τισι συνευχόμενος πρὸς τῆς θείας ἐξῃχμαλωτίσθη δυνάμεως, καὶ ἁρπαγείς εἶδε τὴν ἄνω πόλιν Ἱερουσαλήμ, καὶ τὰς ἐκεῖ φωτεινὰς οἰκίας, καὶ φῶς ἄπειρον καὶ ἀπόῤῥητον. Ἤκουσέ τε φωνῆς λεγούσης, τοῦτον εἶναι τὸν τόπον τῆς τῶν δικαίων ἀναπαύσεως· εἶτα φυσιωθεὶς καὶ μεγάλα περὶ ἑαυτοῦ οἰηθεὶς βαθεῖ κατέπεσεν ἁμαρτίᾳ, καὶ πολλοῖς ὕστερον ἑάλω και κοῖς. Εἰ οὖν οὗτος οὕτως, πως γε τῷ τυχόντι δυνα- τὸν λέγειν, ὡς Ἐπεὶ νηστεύω, καὶ ξενιτεύω, ψωμί- ζω τε τὰ ὑπάρχοντα, καὶ ἀπὸ τῶν εἰρημένων ἐφυλα- ξάμην κακῶν, οὐδέν ἐστι τὸ λειπόμενον ἅγιον κἀμὲ εἶναι ; Καὶ γὰρ οὐχ ἡ τῶν φαινομένων κακῶν ἀποχὴ τελείωσίς ἐστιν, ὥσπερ εἴρηται, ἀλλ' ἡ κατὰ διά- να την κάθαρσις, αὕτη τελεία. LIBER DE ELEVATIONE MENTIS. B similes homini, per æstatem, meridie calidissimo exsistente, per campum desertum aridumque trans- eunti, atque in siti, qua multa et flagrantissima torquetur, animo sibi fontem fingenti gelidum proxime fluentem aquam dulcem et cristallinam habentem, et ea se, ad satietatem usque, nullo pro- bibente, prolui : aut homini qui, cum mel omnino nunquam gustarit, tamen aliis declarare conatur quanta sit ejus suavitas. Tales profecto sunt qui- cunque re ipsa et intimo in se ipsis experimento eorum, quæ ad perfectionem, sanctificationem et perturbationum abolitionem pertinent, non ante præparati, alios de his docere disserendo volunt. Etenim si dederit his Deus, ut vel exiguum aliquem horum, quæ inexperti prædicant, sensum perci- piant, tunc demum clare intelligent, veritatem et ipsas res non secundum eorum expositionem, sed multo aliter sese habere. A gustu et experientia disputant, eos aio ego esse XIX. Evangelium quidem diserte præcipit omni homini, hoc non agere, hoc agere, si velit amicus fieri amantis homines Regis. Ait enim : Ne irascaris, ne concupiscas: si quis te percusserit in dexteram maxillam, præbe illi et alteram *. At Apostolus dis- tincte ac minutatim exsequens partes singulas re- rum præceptarum, qua sensim ratione administrari oporteat purgationis opus, cum patientia nimirum et longanimitate, edocet. Primum quidem lacte pascens, ut infantes; deinde promovens in augmentum, postremo ad perfectionem perducens. Atque ut in exemplo rem exponamus: Evangelium quidem perfectam ex lana exhiberi tunicam mandat; Apostolus autem distincte insuper tradit, qua methodo pectendum sit, qua inde texendus arte pannus, et quomodo in tunicam is sit præpa- randus. C D s. Matth. v, 59. XX. Sunt quidam a fornicatione quidem appa- rente, a furto, ab avaritia similibusque abstinentes delictis; ac propterea se ipsos accensentes sanctis; a cujus tamen veritate appellationis longo absunt intervallo. Habitat enim in mente ac sensibus ipso- rum malitia sæpe; vivit et serpit, necdum iis plane relictis foras profecta. Sanctus porro is demum est, qui est sanctificatus et interiorem perfecte purga- tum habet hominem. Etenim aliquis fratrum, una simul cum aliis quibusdam fratribus orans divina captivatus vi, et raptus, vidit supernam civitatem Jerusalem, et lucidas, quæ illic sunt, domos, et lucem immensam atque ineffabilem. Audiit quoque vocem dicentem: hunc esse locum justorum re- quiei; deinde, inflatus et magna de se præsumens, in grave incidit peccatum, et multis consequenter implicatus est malis. Si ergo hic ita lapsus est, quomodo poterit e vulgo aliquis dicere : Quando- quidem jejuno, et peregre dego, et facultates meas dispertior; prætereaque a supra memoratis custo- divi me malis, nihil profecto deest quominus ego quoque sanctus sim? Etenim non ab apparentibus malis abstinentia, est perfectio, uti dictum est, mentis purgatio, eaque perfecta. sed

πείρας ἐκτὸς φθέγγονται, τούτους εοικέναι φημὶ ἀνθρώπῳ θέρους ώρα μεσημβρίας ἀκριβοῦς ἐσταμέ νης πεδίον ἔρημόν τι καὶ ἄνυδρον διιόντι· εἶτα ὑπὸ πολλῆς καὶ φλογώδους τῆς δίψης κατὰ νοῦν αὑτῷ ὑπογράφοντι πηγήν τινα ψυχρὰν ἐγγὺς οὖσαν γλυκύ τε καὶ διειδὲς ὕδωρ ἔχουσαν, καὶ αὐτοῦ οὐδενὸς εἴργοντος ἀπολαύοντι κατά κόρον ἢ ἀνθρώπῳ μέλι- τος μὲν οὐδὲ βραχύ γευσαμένῳ, ἑτέροις δὲ ὅπως ἔχει γλυκύτητος πειρωμένῳ διασαφεῖν. Τοιοῦτοι γὰρ ἀληθῶς, ὅσοι μὴ ἔργῳ καὶ πληροφορίᾳ τῇ ἑαυτῶν τὰ περὶ τελειότητός τε καὶ ἁγιασμοῦ καὶ ἀπαθείας παραλαβόντες ἑτέροις εἰσηγεῖσθαι βούλονται· καὶ γὰρ εἰ δῴη Θεὸς μικράν τινα τῶν παρ' αὐτῶν λεγο- μένων λαβεῖν αἴσθησιν, εἴσονται πάντως, ὅτι μή κατὰ τὴν ἐκείνων εἰσήγησιν, ἀλλὰ πολλῷ τῷ διαφέ ροντι τὰ τῆς ἀληθείας εἶχε καὶ τῶν πραγμάτων. ΙΘ'. Τὸ μὲν Εὐαγγέλιον, φησιν, ἀποφαντικώς δια κελεύεται πάντα ἄνθρωπον, τόδε μὴ ποιεῖν, ἢ ποιεῖν, ὥστε φίλον γενέσθαι τῷ φιλανθρώπῳ Βασιλεῖ· Μὴ ὀργισθῇς γάρ, φησί, μὴ ἐπιθυμήσῃς· ἐάν τις σε ῥαπίσῃ εἰς τὴν δεξιάν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην. Ὁ δὲ Ἀπόστολος κατὰ πόδα τῶν τεταγμένων ἐλθὼν, καὶ ὅπως χρὴ κατὰ μικρὸν γε νέσθαι τὸ τῆς καθάρσεως ἔργον, ὅτι μεθ᾽ ὑπομονῆς καὶ μακροθυμίας, εκπαιδεύει. Πρῶτον μὲν γαλακτο- τροφῶν ὡς νηπίους · εἶτα φέρων εἰς αὔξησιν· καὶ αὖθις εἰς τελειότητα· οἷον, ὡς ἐν παραδείγματι φά ναι, τὸ μὲν Εὐαγγέλιον τέλειος, ἐξ ἐρίου, εἶπε, γινέ- σθω χιτών· ὁ δὲ Ἀπόστολος, καὶ πῶς δεῖ ξαίνεσθαι τοῦτο, ὑφαίνεσθαί τε καὶ κατασκευάζεσθαι τὸν χιτῶ να καλῶς διεσάφησεν. Β Κ'. Εἰσί τινες πορνείας μὲν τῆς φαινομένης, καὶ κλοπῆς, καὶ πλεονεξίας, καὶ τῶν ὁμοίων ἀπεχόμενοι μοχθηρῶν· καὶ κατὰ τοῦτο ἑαυτοὺς ἐκκρίνοντες τοῖς ἁγίοις· πολλοῦ δὲ δέουσι τῶν πραγμάτων γίνεσθαι καὶ τῆς ἀληθείας. Οἰκουρεῖ γὰρ ἐν τῷ νῷ τούτων ἡ κακία πολλάκις, ζῇ τε καὶ ἔρπει, καὶ οὔπω ἀπο- λιποῦσα τούτους ᾤχετο. "Αγιος δέ ἐστιν ὁ ἁγιασθείς καὶ τὸν ἔσω τέλεον διακαθαρθεὶς ἄνθρωπον· καὶ γάρ τις τῶν ἀδελφῶν ἀδελφοῖς τισι συνευχόμενος πρὸς τῆς θείας ἐξῃχμαλωτίσθη δυνάμεως, καὶ ἁρπαγείς εἶδε τὴν ἄνω πόλιν Ἱερουσαλήμ, καὶ τὰς ἐκεῖ φωτεινὰς οἰκίας, καὶ φῶς ἄπειρον καὶ ἀπόῤῥητον. Ἤκουσέ τε φωνῆς λεγούσης, τοῦτον εἶναι τὸν τόπον τῆς τῶν δικαίων ἀναπαύσεως· εἶτα φυσιωθεὶς καὶ μεγάλα περὶ ἑαυτοῦ οἰηθεὶς βαθεῖ κατέπεσεν ἁμαρτίᾳ, καὶ πολλοῖς ὕστερον ἑάλω και κοῖς. Εἰ οὖν οὗτος οὕτως, πως γε τῷ τυχόντι δυνα- τὸν λέγειν, ὡς Ἐπεὶ νηστεύω, καὶ ξενιτεύω, ψωμί- ζω τε τὰ ὑπάρχοντα, καὶ ἀπὸ τῶν εἰρημένων ἐφυλα- ξάμην κακῶν, οὐδέν ἐστι τὸ λειπόμενον ἅγιον κἀμὲ εἶναι ; Καὶ γὰρ οὐχ ἡ τῶν φαινομένων κακῶν ἀποχὴ τελείωσίς ἐστιν, ὥσπερ εἴρηται, ἀλλ' ἡ κατὰ διά- να την κάθαρσις, αὕτη τελεία. LIBER DE ELEVATIONE MENTIS. B similes homini, per æstatem, meridie calidissimo exsistente, per campum desertum aridumque trans- eunti, atque in siti, qua multa et flagrantissima torquetur, animo sibi fontem fingenti gelidum proxime fluentem aquam dulcem et cristallinam habentem, et ea se, ad satietatem usque, nullo pro- bibente, prolui : aut homini qui, cum mel omnino nunquam gustarit, tamen aliis declarare conatur quanta sit ejus suavitas. Tales profecto sunt qui- cunque re ipsa et intimo in se ipsis experimento eorum, quæ ad perfectionem, sanctificationem et perturbationum abolitionem pertinent, non ante præparati, alios de his docere disserendo volunt. Etenim si dederit his Deus, ut vel exiguum aliquem horum, quæ inexperti prædicant, sensum perci- piant, tunc demum clare intelligent, veritatem et ipsas res non secundum eorum expositionem, sed multo aliter sese habere. A gustu et experientia disputant, eos aio ego esse XIX. Evangelium quidem diserte præcipit omni homini, hoc non agere, hoc agere, si velit amicus fieri amantis homines Regis. Ait enim : Ne irascaris, ne concupiscas: si quis te percusserit in dexteram maxillam, præbe illi et alteram *. At Apostolus dis- tincte ac minutatim exsequens partes singulas re- rum præceptarum, qua sensim ratione administrari oporteat purgationis opus, cum patientia nimirum et longanimitate, edocet. Primum quidem lacte pascens, ut infantes; deinde promovens in augmentum, postremo ad perfectionem perducens. Atque ut in exemplo rem exponamus: Evangelium quidem perfectam ex lana exhiberi tunicam mandat; Apostolus autem distincte insuper tradit, qua methodo pectendum sit, qua inde texendus arte pannus, et quomodo in tunicam is sit præpa- randus. C D s. Matth. v, 59. XX. Sunt quidam a fornicatione quidem appa- rente, a furto, ab avaritia similibusque abstinentes delictis; ac propterea se ipsos accensentes sanctis; a cujus tamen veritate appellationis longo absunt intervallo. Habitat enim in mente ac sensibus ipso- rum malitia sæpe; vivit et serpit, necdum iis plane relictis foras profecta. Sanctus porro is demum est, qui est sanctificatus et interiorem perfecte purga- tum habet hominem. Etenim aliquis fratrum, una simul cum aliis quibusdam fratribus orans divina captivatus vi, et raptus, vidit supernam civitatem Jerusalem, et lucidas, quæ illic sunt, domos, et lucem immensam atque ineffabilem. Audiit quoque vocem dicentem: hunc esse locum justorum re- quiei; deinde, inflatus et magna de se præsumens, in grave incidit peccatum, et multis consequenter implicatus est malis. Si ergo hic ita lapsus est, quomodo poterit e vulgo aliquis dicere : Quando- quidem jejuno, et peregre dego, et facultates meas dispertior; prætereaque a supra memoratis custo- divi me malis, nihil profecto deest quominus ego quoque sanctus sim? Etenim non ab apparentibus malis abstinentia, est perfectio, uti dictum est, mentis purgatio, eaque perfecta. sed

Β ΚΑ'. Είσελθε, φησὶν, ὁ ταῦτα ὑπολαμβάνων διὰ τῆς τῶν λογισμῶν σου ἐπιστασίας πρὸς τὸν αἰχμά- λωτόν σου καὶ δοῦλον τῆς ἁμαρτίας νοῦν, καὶ ἴδε τὸν ἔτι τούτου κατώτερον καὶ βαθύτερόν σου τῶν λογισμῶν, τὸν εἰς τὰ λεγόμενα τῆς ψυχῆς σου τα μιεῖα ἐμφωλεύοντα ὄφιν, καὶ ἀναιροῦντά σε διὰ τῶν χαιριωτάτων τῆς ψυχῆς σου μελών. Αβυσσος γὰρ ἀκατάληπτος ἀληθῶς ἡ καρδία. Εἰ οὖν τοῦτον ἀνεῖ λες, εἰ τὴν ἀνομίαν τὴν ἐν σοὶ πᾶσαν ἐξεκάθηρας, καὶ τὴν ἁμαρτίαν ἐκβέβληκας, καύχησαι περὶ καθα ρότητος ἐν Θεῷ. Εἰ δ᾽ οὖν ἀλλὰ ταπεινωθεὶς ὡς ἐνδεής τε καὶ ἁμαρτωλὸς ἔτι, πρόσελθε ὑπὲρ τῶν κρυφίων σου δεόμενος τοῦ Χριστοῦ· πᾶσα γὰρ παλαιὰ καὶ νέα Γραφὴ περὶ καθαρότητος φαίνεται διαλεγομένη, καὶ παντὶ ἀνθρώπῳ καὶ Ἰουδαίῳ καὶ ῾Ελληνι ἐπέραστα τὰ τῆς καθαρότητος, κἂν μὴ πάσιν ἀνύσιμα· γενέ- σθαι δὲ τοῦτο, τὴν τῆς καρδίας φημὶ καθαρότητα, οὐ δυνατὸν ἄλλως, ὅτι μὴ διὰ Ἰησοῦ μόνου· αὐτὸς γὰρ ἡ ἐνυπόστατός τε καὶ ὄντως ἀλήθεια· καὶ δίχα ταύτης τῆς ἀληθείας ἀμήχανον, ἢ ἀλήθειαν γνῶναι, ἢ σωτηρίας ἐπιτυχεῖν. ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΠΕΡΙ ΑΓΑΠΗΣ ΛΟΓΟΣ. Α'. Ὥσπερ ἐν τοῖς φαινομένοις τούτοις τῷ ἐκτὸς ἀπ- ετάξω ἀνθρώπῳ, ἐψώμισάς τε τὰ ὄντα καὶ διεσκόρ πισας, οὕτως ἀποτάξασθαί σε ταῖς τῶν ἠθῶν προσ λήψεσι χρὴ, καὶ εἰ σοφίαν ἔμαθες σαρκικὴν ἢ γνῶσιν πραγμάτων, ἄρνησαι ταύτην· εἰ δικαιώμασι πέποι- θας σαρκικοῖς, ἀπόστηθι τούτων,ταπεινῶν σεαυτὸν καὶ κατασμικρύνων. Οὕτω γὰρ καὶ δυνήσῃ τῇ τοῦ κη ρύγματος μωρία μαθητευθῆναι. Ἐν ταύτῃ δὲ τὴν ἀληθινὴν εὑρήσεις σοφίαν, οὐκ ἐν λόγοις κεκομψευ μένοις, ἀλλ᾽ ἐν τῇ τοῦ σταυροῦ δυνάμει. Τούτοις ἐνεργούμενος ἐν ὑποστάση (1) τοῖς καταξιωθεῖσι ταύ- την κτήσασθαι · Ὁ γὰρ σταυρός, φησὶν ὁ Παῦλος, τοῦ Χριστοῦ τοῖς μὲν Ἰουδαίοις σκάνδαλον, S. MACARII ÆGYPTII XXI. Hæc qui reputas, ingredere, aio, per atten- A tam in cogitationes tuas vigiliam, penitus intra captivam tuam et servam peccati mentem; et vide illum adhuc infra cogitationes ipsas in imis, quæ dicuntur, animæ penetralibus tuæ nidulantem an- guem, interficientemque te suo inficiendis veneno primariis animæ tuæ membris. Abyssus enim vere incrustabilis cor est. Si ergo hunc occidisti, si quantum erat in te iniquitatis, totum expurgasti, et peccatum ejecisti, gloriare in Deo de puritate. Sin minus, humiliatus, uti egenus et peccator adhuc, accede ad Christum, pro occultis tuis orans. Appa- ret enim universam tam veteris quam novi fœderis Scripturam ad puritatem præcipue referri : quippe cum omni homini, tam Judæo quam Græco, inpri- mis expetibilis puritas sit; quanquam eadem cun- ctis haud adeo adeptu facilis; pertingere autem ad istam cordis munditiam, aio neminem aliter quam per Jesum solum posse. Ipse enim substantialis vere veritas est; absque quali veritate impossibile est, aut nosse veritatem, aut salutem assequi. MACARII MAGNI DE CHARITATE LIBER. renuntiasti, erogasti et distribuisti res tuas; sic et renuntiare te præ occupationibus pravis circa res morum oportet: et si sapientiam didicisti carna- lem, aut cognitionem es adeptus negotiorum, et hanc abdica. Si justificationibus carnalibus confi- dis, ab his quoque absiste, humilians te ipsum et in parvum contrabens. Sic enim stultitia prædica- tionis' percipere doctrinam poteris. In hac autem veram invenies sapientiam ; non in sermonibus ex- quisite ornatis, sed in crucis virtute. His quasi elaboratus transcriberis in sortem eorum, qui di- gni habiti sunt eamdem acquirere.Crux enim Chri- Cor. 1, 21. 1. Sicut in hisce apparentibus, exteriori homini C (1) Corruptus videtur locus ; sensu tamen non obscuro.

Β ΚΑ'. Είσελθε, φησὶν, ὁ ταῦτα ὑπολαμβάνων διὰ τῆς τῶν λογισμῶν σου ἐπιστασίας πρὸς τὸν αἰχμά- λωτόν σου καὶ δοῦλον τῆς ἁμαρτίας νοῦν, καὶ ἴδε τὸν ἔτι τούτου κατώτερον καὶ βαθύτερόν σου τῶν λογισμῶν, τὸν εἰς τὰ λεγόμενα τῆς ψυχῆς σου τα μιεῖα ἐμφωλεύοντα ὄφιν, καὶ ἀναιροῦντά σε διὰ τῶν χαιριωτάτων τῆς ψυχῆς σου μελών. Αβυσσος γὰρ ἀκατάληπτος ἀληθῶς ἡ καρδία. Εἰ οὖν τοῦτον ἀνεῖ λες, εἰ τὴν ἀνομίαν τὴν ἐν σοὶ πᾶσαν ἐξεκάθηρας, καὶ τὴν ἁμαρτίαν ἐκβέβληκας, καύχησαι περὶ καθα ρότητος ἐν Θεῷ. Εἰ δ᾽ οὖν ἀλλὰ ταπεινωθεὶς ὡς ἐνδεής τε καὶ ἁμαρτωλὸς ἔτι, πρόσελθε ὑπὲρ τῶν κρυφίων σου δεόμενος τοῦ Χριστοῦ· πᾶσα γὰρ παλαιὰ καὶ νέα Γραφὴ περὶ καθαρότητος φαίνεται διαλεγομένη, καὶ παντὶ ἀνθρώπῳ καὶ Ἰουδαίῳ καὶ ῾Ελληνι ἐπέραστα τὰ τῆς καθαρότητος, κἂν μὴ πάσιν ἀνύσιμα· γενέ- σθαι δὲ τοῦτο, τὴν τῆς καρδίας φημὶ καθαρότητα, οὐ δυνατὸν ἄλλως, ὅτι μὴ διὰ Ἰησοῦ μόνου· αὐτὸς γὰρ ἡ ἐνυπόστατός τε καὶ ὄντως ἀλήθεια· καὶ δίχα ταύτης τῆς ἀληθείας ἀμήχανον, ἢ ἀλήθειαν γνῶναι, ἢ σωτηρίας ἐπιτυχεῖν. ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΠΕΡΙ ΑΓΑΠΗΣ ΛΟΓΟΣ. Α'. Ὥσπερ ἐν τοῖς φαινομένοις τούτοις τῷ ἐκτὸς ἀπ- ετάξω ἀνθρώπῳ, ἐψώμισάς τε τὰ ὄντα καὶ διεσκόρ πισας, οὕτως ἀποτάξασθαί σε ταῖς τῶν ἠθῶν προσ λήψεσι χρὴ, καὶ εἰ σοφίαν ἔμαθες σαρκικὴν ἢ γνῶσιν πραγμάτων, ἄρνησαι ταύτην· εἰ δικαιώμασι πέποι- θας σαρκικοῖς, ἀπόστηθι τούτων,ταπεινῶν σεαυτὸν καὶ κατασμικρύνων. Οὕτω γὰρ καὶ δυνήσῃ τῇ τοῦ κη ρύγματος μωρία μαθητευθῆναι. Ἐν ταύτῃ δὲ τὴν ἀληθινὴν εὑρήσεις σοφίαν, οὐκ ἐν λόγοις κεκομψευ μένοις, ἀλλ᾽ ἐν τῇ τοῦ σταυροῦ δυνάμει. Τούτοις ἐνεργούμενος ἐν ὑποστάση (1) τοῖς καταξιωθεῖσι ταύ- την κτήσασθαι · Ὁ γὰρ σταυρός, φησὶν ὁ Παῦλος, τοῦ Χριστοῦ τοῖς μὲν Ἰουδαίοις σκάνδαλον, S. MACARII ÆGYPTII XXI. Hæc qui reputas, ingredere, aio, per atten- A tam in cogitationes tuas vigiliam, penitus intra captivam tuam et servam peccati mentem; et vide illum adhuc infra cogitationes ipsas in imis, quæ dicuntur, animæ penetralibus tuæ nidulantem an- guem, interficientemque te suo inficiendis veneno primariis animæ tuæ membris. Abyssus enim vere incrustabilis cor est. Si ergo hunc occidisti, si quantum erat in te iniquitatis, totum expurgasti, et peccatum ejecisti, gloriare in Deo de puritate. Sin minus, humiliatus, uti egenus et peccator adhuc, accede ad Christum, pro occultis tuis orans. Appa- ret enim universam tam veteris quam novi fœderis Scripturam ad puritatem præcipue referri : quippe cum omni homini, tam Judæo quam Græco, inpri- mis expetibilis puritas sit; quanquam eadem cun- ctis haud adeo adeptu facilis; pertingere autem ad istam cordis munditiam, aio neminem aliter quam per Jesum solum posse. Ipse enim substantialis vere veritas est; absque quali veritate impossibile est, aut nosse veritatem, aut salutem assequi. MACARII MAGNI DE CHARITATE LIBER. renuntiasti, erogasti et distribuisti res tuas; sic et renuntiare te præ occupationibus pravis circa res morum oportet: et si sapientiam didicisti carna- lem, aut cognitionem es adeptus negotiorum, et hanc abdica. Si justificationibus carnalibus confi- dis, ab his quoque absiste, humilians te ipsum et in parvum contrabens. Sic enim stultitia prædica- tionis' percipere doctrinam poteris. In hac autem veram invenies sapientiam ; non in sermonibus ex- quisite ornatis, sed in crucis virtute. His quasi elaboratus transcriberis in sortem eorum, qui di- gni habiti sunt eamdem acquirere.Crux enim Chri- Cor. 1, 21. 1. Sicut in hisce apparentibus, exteriori homini C (1) Corruptus videtur locus ; sensu tamen non obscuro.

"Ελλησι δε μωρία, ἡμῖν δὲ τοῖς σωζομένοις Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία. Β΄. Εἰ καὶ ἔλαβες, φησί, γεῦσιν ἐξ οὐρανοῦ, εἰ καὶ μετέσχες εκείνης τῆς σοφίας, καὶ ἀνάπαυσιν ἔσχες ἐν τῇ ψυχῇ σου, μηδ' οὕτως ἐπαίρου, καὶ μὴ ὡς ἐφθακὼς ἤδη καὶ πᾶσαν καταλαβὼν τὴν ἀλήθειαν τεθαῤῥηκὼς ἔσο. Μὴ σὺ ἀκούσῃς· "Ηδη κεκορισμέ- νοι ἐστὲ, ἤδη πεπλουτήκατε · χωρὶς ἡμῶν ἐβα- σιλεύσατε, καὶ ὄφελόν γε ἐβασιλεύσατε ἵνα καὶ ἡμεῖς ὑμῖν συμβασιλεύσωμεν. Ἀλλὰ καὶ γευσάμε νος, ὡς μήπω τοῦ Χριστιανισμοῦ ἀψάμενος εἶναι νόμιζε · καὶ μὴ ἐξ ἐπιπολῆς ἔστω τοῦτό σοι, ἀλλ᾽ ὡς ἐμπεφυτευμένον διαπαντὸς καὶ κεκυρωμένον τῇ δια νοίᾳ σου. Γ'. Ωσπερ τις φιλόπλουτος, καν μυρία συναγαγών Β χρήματα ᾖ, οὔπω διακοπής, γίνεται μᾶλλον τῆς ἐπι θυμίας· ἢ καθάπερ τις πόματος ήδυτάτου πρὸς τοῦ κόρου διασπασθεὶς τὴν δίψαν, μᾶλλον ἐξέκαυσεν· οὕτω δὴ καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ γεῦσις παντὸς οἶδε κόρου κατακαυχάσθαι, ἀλλὰ καὶ ὅσῳ πλουτεί τις τουτονὶ τὸν πλοῦτον, πένητα ἑαυτὸν εἶναι κατανοεῖ. Οἱ τοιοί- δε Χριστιανοὶ οὐκ ἔχουσι παρ' ἑαυτοῖς τιμίαν τὴν ἰδίαν ψυχὴν, ἀλλ' ὡς τινες τῶν ἐξουδενωμένων παρά Θεῷ διάκεινται δούλους τε πάντων ἀνθρώπων ἑαυ τοὺς εἶναι λογίζονται. Ἐπὶ ταύτῃ πολλὰ χαίρει Κύ- ριος καὶ ἐπαναπαύεται τῇ ψυχῇ, διὰ τὴν ἑαυτῆς τα πείνωσιν. Εἰ οὖν καὶ ἢ ἔχει τίς τι, μὴ παρὰ τοῦτο οἰηθῇ εἶναί τι ἢ ἔχειν. Η γὰρ οίησις βδέλυγμα Κυρίῳ· καὶ αὐτὴ ἀπ' ἀρχῆς ἐκβέβληκε τοῦ παρα- δείσου τὸν ἄνθρωπον, ἀκούσαντα, ὅτι ὡς θεοὶ ἔσεσθε, καὶ τῇ ἐλπίδι ταύτῃ τῇ ματαίᾳ ἐπιθαῤῥήσαντα κατάμαθε πῶς ὁ Θεός σου καὶ βασιλεύς, ἀλλὰ καὶ Θεοῦ Υἱὸς ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβών πῶς ἐπτώχευσε, πῶς τοῖς ἀτίμοις συνελογίσθη, πῶς πέπονθεν. Εἰ δὲ καὶ ὁ Θεὸς οὗτος, ὁ αἵματι καὶ σαρ- κι συνεστηκὼς ἄνθρωπος, ὁ γῆ καὶ σποδός, οἴμοι, καὶ τὸ παράπαν ἀγαθοῦ μὴ μεταλαβών, ἀλλ᾽ ἀκα- θαρσία ὤν, μέγα φρονεῖς καὶ ἀλαζονεύῃ; σὺ δὲ ἀλλ᾽ εἴπερ· εἶ συνετὸς, καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ τούτου μᾶλλον, εἶπερ εἴληφας ἐκ Θεοῦ Οὐκ ἐμὸν, λέγε, τοῦτο τὸ χρῆμα· παρ' ἑτέρου τοῦτο ἔχω λαβών· καὶ δόξαν αὐτῷ, πάντως ἀφαιρεῖται τὸ δοθὲν ἀπ' ἐμοῦ. Οὕτω μὲν πᾶν ἀγαθὸν τῷ Κυρίῳ, τὸ δὲ κακὸν τῇ σεαυτοῦ ἐπίγραφε ἀσθενείᾳ. Δ'. "Ονπερ φησὶν ὁ Ἀπόστολος, θησαυρὸν ἐν ὀστρακίνοις ἔχειν τοῖς σκεύεσι, τὴν ἁγιαστικὴν οἴου τοῦ Πνεύματος δύναμιν, ἣν ἔτι τῇ σαρκὶ πε- ριών ἄξιος κατέστη λαβεῖν. Καὶ γάρ που πάλιν φη- σὶν ὁ αὐτός· “ὓς ἐγενήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη τε καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἀπολύτρωσις. Ο γοῦν εὑρὼν καὶ παρ' ἑαυτῷ σχὼν τὸν ἐπουράνιον τοῦτον τοῦ Πνεύματος θησαυρόν, πᾶσαν δικαιοσύνην ἐντολῶν, πᾶσαν τὴν τῶν ἐντολῶν ἐργασίαν οὐ καθαρῶς μόνον καὶ ἀμωμήτως, ἀλλὰ καὶ πόνων ἐκτὸς καὶ και μάτων ἀνύειν δύναται, ὅπερ ἀπονητὶ πρότερον πολλού LIBER DE CHARITATE. A sti, ait Paulus, Judais quidem scandalum; gentibus C autem stultitia; nobis vero, qui salvamur, Dei virtus et Dei sapientia*. II. Etiamsi acceperis gustum e coelo; etsi parti- ceps sis factus sapientiæ illius, et requiem habue ris in anima tua; neque sic extollaris: neque quasi jam perveneris ad omnem veritatem, camque comprehenderis, arroganti apud te sis confidentia. Ne et tu audias: Jam saturati estis : jam divites facti estis: sine nobis regnatis; et utinam regnetis, ut et nos vobiscum regnemus³. Sed etsi gustaveris, te tanquam nondum Christianismum attigeris, esse reputa. Neque hoc superficiarie præ te feras velim ; sed ut penitus insitum semper, ac intime sancitum in mente sit tua. III. Ut avarus quispiam, etsi pecuniam conges- serit innumerabilem, haud exsatiatur, sed plura potius desiderat; aut qui a potione dulcissima ante satietatem depulsus est, sitim magis accendit: sic Dei gustus, contra omnem satietatem gloriari no- vit, imo quanto quis magis istiusmodi divitiis abundat, tanto magis considerat se esse paupe- rem. Tales Christiani non habent in æstima- tione sua pretiosam animam propriam; sed velut quidam prorsus nibili, sic se coram Deo dejectos tenent, servosque omnium hominum se ipsos re- putant. De tali valde gaudet Deus, et in ea suaviter requiescit anima, ejus humilitate delectatus. Si ergo aliquid habet quispiam, ne propterea infle- tur, existimans, esse aut habere se aliquid. Nam arrogans confidentia abominatio est Domino; et hæc a principio ejecit e paradiso hominem. Is enim cum audisset : Eritis sicut dii', concepit illam insanam spem, et in dementem intumuit fiduciam. Considera quomodo Deus tuus et rex tuus, sed et Dei Filius, se ipsum exinanivit formam servi accipiens "; quomodo pauper factus est, quomodo cum inhono- ratis est reputatus, quomodo passus est. Si autem ille cum Deus esset talia ultro subiit : tu, homuncio concretus carne et sanguine, tu, terra et cinis, heu me! tu, nullam ex te boni particulam omnino ha- beus, sed totus quantus es ex immunditia conflatus, altum sapis, et gloriando te ostentas ! Quin tu si quidem sapis, propter hoc ipsum quod accepisti a Deo, dic: Meum hoc non est; ab alio accepi; et cum ipsi videbitur prorsus auferet a me id quod dedit. Sic omne quidem bonum Domino, malum autem tuæ ipsius ascribe infirmitati. D IV. Quem ait Apostolus, thesaurum se habere in καsis fictilibus ', sanctificantem existima Spiritus virtutem, quam adhuc in carne superstes dignus habitus est accipere. Etenim alibi rursus idem dicit : Qui factus est nobis sapientia a Deo, et justi- tia, et sanctificatio, et redemption. Qui igitur inve- nit et apud se habet cœlestem hunc Spiritus the- saurum, omnem justitiam mandatorum, omnem operationem præscriptam, non pure solum et irre- prehensibiliter, sed etiam sine labore et ærumna potest exsequi, quod antea citra laborem multu¡a • Cor. 1, 18. Cor. 1, 8. * Gen. 1, 5. * Philipp. ", 7. Cor. iv, 7. Cor. 1, 50.

"Ελλησι δε μωρία, ἡμῖν δὲ τοῖς σωζομένοις Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία. Β΄. Εἰ καὶ ἔλαβες, φησί, γεῦσιν ἐξ οὐρανοῦ, εἰ καὶ μετέσχες εκείνης τῆς σοφίας, καὶ ἀνάπαυσιν ἔσχες ἐν τῇ ψυχῇ σου, μηδ' οὕτως ἐπαίρου, καὶ μὴ ὡς ἐφθακὼς ἤδη καὶ πᾶσαν καταλαβὼν τὴν ἀλήθειαν τεθαῤῥηκὼς ἔσο. Μὴ σὺ ἀκούσῃς· "Ηδη κεκορισμέ- νοι ἐστὲ, ἤδη πεπλουτήκατε · χωρὶς ἡμῶν ἐβα- σιλεύσατε, καὶ ὄφελόν γε ἐβασιλεύσατε ἵνα καὶ ἡμεῖς ὑμῖν συμβασιλεύσωμεν. Ἀλλὰ καὶ γευσάμε νος, ὡς μήπω τοῦ Χριστιανισμοῦ ἀψάμενος εἶναι νόμιζε · καὶ μὴ ἐξ ἐπιπολῆς ἔστω τοῦτό σοι, ἀλλ᾽ ὡς ἐμπεφυτευμένον διαπαντὸς καὶ κεκυρωμένον τῇ δια νοίᾳ σου. Γ'. Ωσπερ τις φιλόπλουτος, καν μυρία συναγαγών Β χρήματα ᾖ, οὔπω διακοπής, γίνεται μᾶλλον τῆς ἐπι θυμίας· ἢ καθάπερ τις πόματος ήδυτάτου πρὸς τοῦ κόρου διασπασθεὶς τὴν δίψαν, μᾶλλον ἐξέκαυσεν· οὕτω δὴ καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ γεῦσις παντὸς οἶδε κόρου κατακαυχάσθαι, ἀλλὰ καὶ ὅσῳ πλουτεί τις τουτονὶ τὸν πλοῦτον, πένητα ἑαυτὸν εἶναι κατανοεῖ. Οἱ τοιοί- δε Χριστιανοὶ οὐκ ἔχουσι παρ' ἑαυτοῖς τιμίαν τὴν ἰδίαν ψυχὴν, ἀλλ' ὡς τινες τῶν ἐξουδενωμένων παρά Θεῷ διάκεινται δούλους τε πάντων ἀνθρώπων ἑαυ τοὺς εἶναι λογίζονται. Ἐπὶ ταύτῃ πολλὰ χαίρει Κύ- ριος καὶ ἐπαναπαύεται τῇ ψυχῇ, διὰ τὴν ἑαυτῆς τα πείνωσιν. Εἰ οὖν καὶ ἢ ἔχει τίς τι, μὴ παρὰ τοῦτο οἰηθῇ εἶναί τι ἢ ἔχειν. Η γὰρ οίησις βδέλυγμα Κυρίῳ· καὶ αὐτὴ ἀπ' ἀρχῆς ἐκβέβληκε τοῦ παρα- δείσου τὸν ἄνθρωπον, ἀκούσαντα, ὅτι ὡς θεοὶ ἔσεσθε, καὶ τῇ ἐλπίδι ταύτῃ τῇ ματαίᾳ ἐπιθαῤῥήσαντα κατάμαθε πῶς ὁ Θεός σου καὶ βασιλεύς, ἀλλὰ καὶ Θεοῦ Υἱὸς ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβών πῶς ἐπτώχευσε, πῶς τοῖς ἀτίμοις συνελογίσθη, πῶς πέπονθεν. Εἰ δὲ καὶ ὁ Θεὸς οὗτος, ὁ αἵματι καὶ σαρ- κι συνεστηκὼς ἄνθρωπος, ὁ γῆ καὶ σποδός, οἴμοι, καὶ τὸ παράπαν ἀγαθοῦ μὴ μεταλαβών, ἀλλ᾽ ἀκα- θαρσία ὤν, μέγα φρονεῖς καὶ ἀλαζονεύῃ; σὺ δὲ ἀλλ᾽ εἴπερ· εἶ συνετὸς, καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ τούτου μᾶλλον, εἶπερ εἴληφας ἐκ Θεοῦ Οὐκ ἐμὸν, λέγε, τοῦτο τὸ χρῆμα· παρ' ἑτέρου τοῦτο ἔχω λαβών· καὶ δόξαν αὐτῷ, πάντως ἀφαιρεῖται τὸ δοθὲν ἀπ' ἐμοῦ. Οὕτω μὲν πᾶν ἀγαθὸν τῷ Κυρίῳ, τὸ δὲ κακὸν τῇ σεαυτοῦ ἐπίγραφε ἀσθενείᾳ. Δ'. "Ονπερ φησὶν ὁ Ἀπόστολος, θησαυρὸν ἐν ὀστρακίνοις ἔχειν τοῖς σκεύεσι, τὴν ἁγιαστικὴν οἴου τοῦ Πνεύματος δύναμιν, ἣν ἔτι τῇ σαρκὶ πε- ριών ἄξιος κατέστη λαβεῖν. Καὶ γάρ που πάλιν φη- σὶν ὁ αὐτός· “ὓς ἐγενήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη τε καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἀπολύτρωσις. Ο γοῦν εὑρὼν καὶ παρ' ἑαυτῷ σχὼν τὸν ἐπουράνιον τοῦτον τοῦ Πνεύματος θησαυρόν, πᾶσαν δικαιοσύνην ἐντολῶν, πᾶσαν τὴν τῶν ἐντολῶν ἐργασίαν οὐ καθαρῶς μόνον καὶ ἀμωμήτως, ἀλλὰ καὶ πόνων ἐκτὸς καὶ και μάτων ἀνύειν δύναται, ὅπερ ἀπονητὶ πρότερον πολλού LIBER DE CHARITATE. A sti, ait Paulus, Judais quidem scandalum; gentibus C autem stultitia; nobis vero, qui salvamur, Dei virtus et Dei sapientia*. II. Etiamsi acceperis gustum e coelo; etsi parti- ceps sis factus sapientiæ illius, et requiem habue ris in anima tua; neque sic extollaris: neque quasi jam perveneris ad omnem veritatem, camque comprehenderis, arroganti apud te sis confidentia. Ne et tu audias: Jam saturati estis : jam divites facti estis: sine nobis regnatis; et utinam regnetis, ut et nos vobiscum regnemus³. Sed etsi gustaveris, te tanquam nondum Christianismum attigeris, esse reputa. Neque hoc superficiarie præ te feras velim ; sed ut penitus insitum semper, ac intime sancitum in mente sit tua. III. Ut avarus quispiam, etsi pecuniam conges- serit innumerabilem, haud exsatiatur, sed plura potius desiderat; aut qui a potione dulcissima ante satietatem depulsus est, sitim magis accendit: sic Dei gustus, contra omnem satietatem gloriari no- vit, imo quanto quis magis istiusmodi divitiis abundat, tanto magis considerat se esse paupe- rem. Tales Christiani non habent in æstima- tione sua pretiosam animam propriam; sed velut quidam prorsus nibili, sic se coram Deo dejectos tenent, servosque omnium hominum se ipsos re- putant. De tali valde gaudet Deus, et in ea suaviter requiescit anima, ejus humilitate delectatus. Si ergo aliquid habet quispiam, ne propterea infle- tur, existimans, esse aut habere se aliquid. Nam arrogans confidentia abominatio est Domino; et hæc a principio ejecit e paradiso hominem. Is enim cum audisset : Eritis sicut dii', concepit illam insanam spem, et in dementem intumuit fiduciam. Considera quomodo Deus tuus et rex tuus, sed et Dei Filius, se ipsum exinanivit formam servi accipiens "; quomodo pauper factus est, quomodo cum inhono- ratis est reputatus, quomodo passus est. Si autem ille cum Deus esset talia ultro subiit : tu, homuncio concretus carne et sanguine, tu, terra et cinis, heu me! tu, nullam ex te boni particulam omnino ha- beus, sed totus quantus es ex immunditia conflatus, altum sapis, et gloriando te ostentas ! Quin tu si quidem sapis, propter hoc ipsum quod accepisti a Deo, dic: Meum hoc non est; ab alio accepi; et cum ipsi videbitur prorsus auferet a me id quod dedit. Sic omne quidem bonum Domino, malum autem tuæ ipsius ascribe infirmitati. D IV. Quem ait Apostolus, thesaurum se habere in καsis fictilibus ', sanctificantem existima Spiritus virtutem, quam adhuc in carne superstes dignus habitus est accipere. Etenim alibi rursus idem dicit : Qui factus est nobis sapientia a Deo, et justi- tia, et sanctificatio, et redemption. Qui igitur inve- nit et apud se habet cœlestem hunc Spiritus the- saurum, omnem justitiam mandatorum, omnem operationem præscriptam, non pure solum et irre- prehensibiliter, sed etiam sine labore et ærumna potest exsequi, quod antea citra laborem multu¡a • Cor. 1, 18. Cor. 1, 8. * Gen. 1, 5. * Philipp. ", 7. Cor. iv, 7. Cor. 1, 50.

"Ελλησι δε μωρία, ἡμῖν δὲ τοῖς σωζομένοις Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία. Β΄. Εἰ καὶ ἔλαβες, φησί, γεῦσιν ἐξ οὐρανοῦ, εἰ καὶ μετέσχες εκείνης τῆς σοφίας, καὶ ἀνάπαυσιν ἔσχες ἐν τῇ ψυχῇ σου, μηδ' οὕτως ἐπαίρου, καὶ μὴ ὡς ἐφθακὼς ἤδη καὶ πᾶσαν καταλαβὼν τὴν ἀλήθειαν τεθαῤῥηκὼς ἔσο. Μὴ σὺ ἀκούσῃς· "Ηδη κεκορισμέ- νοι ἐστὲ, ἤδη πεπλουτήκατε · χωρὶς ἡμῶν ἐβα- σιλεύσατε, καὶ ὄφελόν γε ἐβασιλεύσατε ἵνα καὶ ἡμεῖς ὑμῖν συμβασιλεύσωμεν. Ἀλλὰ καὶ γευσάμε νος, ὡς μήπω τοῦ Χριστιανισμοῦ ἀψάμενος εἶναι νόμιζε · καὶ μὴ ἐξ ἐπιπολῆς ἔστω τοῦτό σοι, ἀλλ᾽ ὡς ἐμπεφυτευμένον διαπαντὸς καὶ κεκυρωμένον τῇ δια νοίᾳ σου. Γ'. Ωσπερ τις φιλόπλουτος, καν μυρία συναγαγών Β χρήματα ᾖ, οὔπω διακοπής, γίνεται μᾶλλον τῆς ἐπι θυμίας· ἢ καθάπερ τις πόματος ήδυτάτου πρὸς τοῦ κόρου διασπασθεὶς τὴν δίψαν, μᾶλλον ἐξέκαυσεν· οὕτω δὴ καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ γεῦσις παντὸς οἶδε κόρου κατακαυχάσθαι, ἀλλὰ καὶ ὅσῳ πλουτεί τις τουτονὶ τὸν πλοῦτον, πένητα ἑαυτὸν εἶναι κατανοεῖ. Οἱ τοιοί- δε Χριστιανοὶ οὐκ ἔχουσι παρ' ἑαυτοῖς τιμίαν τὴν ἰδίαν ψυχὴν, ἀλλ' ὡς τινες τῶν ἐξουδενωμένων παρά Θεῷ διάκεινται δούλους τε πάντων ἀνθρώπων ἑαυ τοὺς εἶναι λογίζονται. Ἐπὶ ταύτῃ πολλὰ χαίρει Κύ- ριος καὶ ἐπαναπαύεται τῇ ψυχῇ, διὰ τὴν ἑαυτῆς τα πείνωσιν. Εἰ οὖν καὶ ἢ ἔχει τίς τι, μὴ παρὰ τοῦτο οἰηθῇ εἶναί τι ἢ ἔχειν. Η γὰρ οίησις βδέλυγμα Κυρίῳ· καὶ αὐτὴ ἀπ' ἀρχῆς ἐκβέβληκε τοῦ παρα- δείσου τὸν ἄνθρωπον, ἀκούσαντα, ὅτι ὡς θεοὶ ἔσεσθε, καὶ τῇ ἐλπίδι ταύτῃ τῇ ματαίᾳ ἐπιθαῤῥήσαντα κατάμαθε πῶς ὁ Θεός σου καὶ βασιλεύς, ἀλλὰ καὶ Θεοῦ Υἱὸς ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβών πῶς ἐπτώχευσε, πῶς τοῖς ἀτίμοις συνελογίσθη, πῶς πέπονθεν. Εἰ δὲ καὶ ὁ Θεὸς οὗτος, ὁ αἵματι καὶ σαρ- κι συνεστηκὼς ἄνθρωπος, ὁ γῆ καὶ σποδός, οἴμοι, καὶ τὸ παράπαν ἀγαθοῦ μὴ μεταλαβών, ἀλλ᾽ ἀκα- θαρσία ὤν, μέγα φρονεῖς καὶ ἀλαζονεύῃ; σὺ δὲ ἀλλ᾽ εἴπερ· εἶ συνετὸς, καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ τούτου μᾶλλον, εἶπερ εἴληφας ἐκ Θεοῦ Οὐκ ἐμὸν, λέγε, τοῦτο τὸ χρῆμα· παρ' ἑτέρου τοῦτο ἔχω λαβών· καὶ δόξαν αὐτῷ, πάντως ἀφαιρεῖται τὸ δοθὲν ἀπ' ἐμοῦ. Οὕτω μὲν πᾶν ἀγαθὸν τῷ Κυρίῳ, τὸ δὲ κακὸν τῇ σεαυτοῦ ἐπίγραφε ἀσθενείᾳ. Δ'. "Ονπερ φησὶν ὁ Ἀπόστολος, θησαυρὸν ἐν ὀστρακίνοις ἔχειν τοῖς σκεύεσι, τὴν ἁγιαστικὴν οἴου τοῦ Πνεύματος δύναμιν, ἣν ἔτι τῇ σαρκὶ πε- ριών ἄξιος κατέστη λαβεῖν. Καὶ γάρ που πάλιν φη- σὶν ὁ αὐτός· “ὓς ἐγενήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη τε καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἀπολύτρωσις. Ο γοῦν εὑρὼν καὶ παρ' ἑαυτῷ σχὼν τὸν ἐπουράνιον τοῦτον τοῦ Πνεύματος θησαυρόν, πᾶσαν δικαιοσύνην ἐντολῶν, πᾶσαν τὴν τῶν ἐντολῶν ἐργασίαν οὐ καθαρῶς μόνον καὶ ἀμωμήτως, ἀλλὰ καὶ πόνων ἐκτὸς καὶ και μάτων ἀνύειν δύναται, ὅπερ ἀπονητὶ πρότερον πολλού LIBER DE CHARITATE. A sti, ait Paulus, Judais quidem scandalum; gentibus C autem stultitia; nobis vero, qui salvamur, Dei virtus et Dei sapientia*. II. Etiamsi acceperis gustum e coelo; etsi parti- ceps sis factus sapientiæ illius, et requiem habue ris in anima tua; neque sic extollaris: neque quasi jam perveneris ad omnem veritatem, camque comprehenderis, arroganti apud te sis confidentia. Ne et tu audias: Jam saturati estis : jam divites facti estis: sine nobis regnatis; et utinam regnetis, ut et nos vobiscum regnemus³. Sed etsi gustaveris, te tanquam nondum Christianismum attigeris, esse reputa. Neque hoc superficiarie præ te feras velim ; sed ut penitus insitum semper, ac intime sancitum in mente sit tua. III. Ut avarus quispiam, etsi pecuniam conges- serit innumerabilem, haud exsatiatur, sed plura potius desiderat; aut qui a potione dulcissima ante satietatem depulsus est, sitim magis accendit: sic Dei gustus, contra omnem satietatem gloriari no- vit, imo quanto quis magis istiusmodi divitiis abundat, tanto magis considerat se esse paupe- rem. Tales Christiani non habent in æstima- tione sua pretiosam animam propriam; sed velut quidam prorsus nibili, sic se coram Deo dejectos tenent, servosque omnium hominum se ipsos re- putant. De tali valde gaudet Deus, et in ea suaviter requiescit anima, ejus humilitate delectatus. Si ergo aliquid habet quispiam, ne propterea infle- tur, existimans, esse aut habere se aliquid. Nam arrogans confidentia abominatio est Domino; et hæc a principio ejecit e paradiso hominem. Is enim cum audisset : Eritis sicut dii', concepit illam insanam spem, et in dementem intumuit fiduciam. Considera quomodo Deus tuus et rex tuus, sed et Dei Filius, se ipsum exinanivit formam servi accipiens "; quomodo pauper factus est, quomodo cum inhono- ratis est reputatus, quomodo passus est. Si autem ille cum Deus esset talia ultro subiit : tu, homuncio concretus carne et sanguine, tu, terra et cinis, heu me! tu, nullam ex te boni particulam omnino ha- beus, sed totus quantus es ex immunditia conflatus, altum sapis, et gloriando te ostentas ! Quin tu si quidem sapis, propter hoc ipsum quod accepisti a Deo, dic: Meum hoc non est; ab alio accepi; et cum ipsi videbitur prorsus auferet a me id quod dedit. Sic omne quidem bonum Domino, malum autem tuæ ipsius ascribe infirmitati. D IV. Quem ait Apostolus, thesaurum se habere in καsis fictilibus ', sanctificantem existima Spiritus virtutem, quam adhuc in carne superstes dignus habitus est accipere. Etenim alibi rursus idem dicit : Qui factus est nobis sapientia a Deo, et justi- tia, et sanctificatio, et redemption. Qui igitur inve- nit et apud se habet cœlestem hunc Spiritus the- saurum, omnem justitiam mandatorum, omnem operationem præscriptam, non pure solum et irre- prehensibiliter, sed etiam sine labore et ærumna potest exsequi, quod antea citra laborem multu¡a • Cor. 1, 18. Cor. 1, 8. * Gen. 1, 5. * Philipp. ", 7. Cor. iv, 7. Cor. 1, 50.

Α γε καὶ ἔδει ποιεῖν. Καὶ Πνεύματος ἀληθινῶς γεωργῆς Β σαι πρὸ τῆς τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος μεταλήψεως. Πλὴν ἀλλὰ καὶ βιαζέσθω πᾶς τις ἑαυτὸν ἑκάστοτε δι' ὑπομονῆς τρέχων καὶ πίστεως, καὶ θερμῶς τοῦ Χρ.- στοῦ δεέσθω, ὥστε τοῦ θησαυροῦ τοῦδε τοῦ ἐπουρα νίου ἐπιτυχεῖν· καὶ τότε πᾶσαν δικαιοσύνην ἐν αὐτῷ τε δι' αὐτοῦ ποιεῖν δύναται καθαρῶς καὶ τελείως, ἀμόχθως τέ φημι καὶ ἀταλαιπώρως. Ε΄. Οἱ τὸν θεῖον πλοῦτον τοῦ Πνεύματος ἐν ἑαυτοῖς ἔχοντες ἐπειδάν τισι κοινωνῶσι λόγων πνευματικῶν, τοῦ ἰδίου ὥσπερ ἐκβάλλοντες θησαυροῦ τοῖς οἷς με ταδίδωσιν. Οσοι δὲ τὸν πλοῦτον ἐν μυχοῖς καρδίας οὐκ ἐθησαύρισαν, ἐξ οὗ θείων ἐνθυμημάτων καὶ μυ στηρίων, λόγων τε ὑπερβαινόντων βρύει ἀγαθωσύνη • ἀπανθησάμενοί τινα μόνον ἐξ ἑκατέρας Γραφῆς ἐπι ἄκρας τῆς γλώσσης φέρουσιν, ἢ καὶ ἀνδρῶν πνευ- ματικῶν ἀκουσταὶ γενόμενοι τοῖς τούτων λόγοις ἐπικομπάζουσιν ὡς ἴδια τὰ ἐκείνων προτείνοντες, καὶ τοῖς ἀλλοτρίοις τόποις ὑποβαλλόμενοι. Οὗτοι μὲν τοῖς ἄλλοις ἄπονον παρέσχον τῶν εἰρημένων ἀπόλαυ σιν· σιν· αὐτοὶ δὲ μετὰ τὴν διάλεξιν πτωχοίς εὑρέθησαν ἐοικότες · ἅτε τῶν μὲν λόγων ἑκάστου, καθαπερεί πρὸς τὰ ἴδια τῶν ἀφ᾽ ὧν ἐλήφθη ἐπανελθόντος ἐκείνων δὲ μὴ κεκτημένων ἴδιον θησαυρὸν, ἀφ' οὗ περ δυνατῶς εἶχον πρώτους τε αὐτοὺς εὐφραίνειν, καὶ τοὺς ἄλλους κατὰ μεταδίδοσιν ὠφελεῖν. Διὰ τοῦτο ζητητέον πρῶτον παρὰ Θεοῦ πλοῦτον τὸν ἀλη θινὸν τοῦτον εἰσοικίσασθαι· τότε ῥᾴδιον ἡμῖν ἔσται καὶ ἑτέρους δύνασθαι ὠφελεῖν, καὶ λόγων πνευματι- και και μυστηρίων αὐτοῖς μεταδιδόναι. Οὕτω γὰρ ηὐδόκησεν ἡ τοῦ Θεοῦ ἀγαθότης παντὶ τῷ πεπιστευ- κότι ἐγκατοικῆσαι· καὶ γὰρ, ῾Ο ἀγαπῶν, φησὶν, ἀγαπηθήσεται ὑπὸ τοῦ Πατρός μου· καὶ ἐγὼ ἀγαπήσω αὐτὸν, καὶ ἐμφανίσω αὐτῷ ἐμαυτόν καὶ ἐν ἄλλοις · Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐλευσάμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν. Γ'. Οἱ τέκνα Θεοῦ γενέσθαι καταξιωθέντες, καὶ τὸν Χριστὸν ἐν ἑαυτοῖς ἐλλάμποντα ἔχοντες, ἐν ποικί λοις καὶ διαφόροις τοῦ Πνεύματος διέπονται τρόποις, καὶ ἐν τῷ ἀφανεί τῆς καρδίας ὑπὸ τῆς χάριτος περιθάλπονται. Οὐδὲν δὲ οἷον καί τινας τῶν κατὰ κόσμον φαινομένων ἀπολαύσεων εἰς μέσον παραγα γεῖν πρὸς εἰκασίαν τῶν ἐν τῇ ψυχῇ θείων διαγωγῶν τῆς χάριτος. Εστι γὰρ ὅτε γίνονται καθάπερ τινί βασιλικῷ δείπνῳ ἐνευφραινόμενοι, καὶ ἀγαλλιῶντες ἄφραστόν τινα καὶ ἄφατον ἀγαλλίασιν· καὶ νῦν μὲν ὡς νύμφη τῷ νυμφίῳ πνευματικῶς συνηδόμενοι· νῦν δὲ ὡς ἀσώματοί τινες ἄγγελοι τοσαύτῃ τοῦ σώ ματος ἐλαφρίᾳ τε καὶ κουφότητι, ὡς μηδὲ νομίζειν σῶμα περιβεβλῆσθαι. Καὶ ἄλλοτε μὲν ὥσπερ τινὶ πότῳ ἐνευφραινόμενοι καὶ μεθύοντες μέθην ἄφραστον τῶν μυστηρίων τοῦ Πνεύματος · ἄλλοτε δὲ κλαυθμὸς καὶ ὀδυρμὸς αὐτοὺς ἔχει, τῆς τῶν ἀνθρώπων ἕνεκα σω τηρίας ποτνιωμένους · ὑπὸ γὰρ τῆς θείας ἀγάπης facere, tantum aberat, quin posset. Neque enim valet quis, quantumvis velit, fructum Spiritus vere ac prout oportet excolere, ante perceptionem boni Spiritus. Itaque vim sibi quivis inferat subinde per patientiam currens et fidem, ac ferventer Christum oret, ut thesaurum istum cœlestem queat assequi; et tunc omnem justitiam in ipso et per ipsum præ- stare poterit pure ac perfecte; sine labore, in- quam, et ærumna. V. Qui divinas divitias Spiritus in se ipsis ha- bent, quando cum aliquibus miscent spirituales sermones, eas quasi promentes e proprio thesauro, iis quibuscum conversantur, communicant. Qui vero istiusmodi opes non recondiderunt in penetra- libus cordis, ex quo divinorum sensuum, myster riorumque et doctrinarum natura captum exce- dentium præstantia redundaret; sed deflorata solum quædam e libris utriusque Testamenti, summa in lingua ferunt ; aut auditores facti spiri- tualium virorum; eorum doctrina se ostentant, quæ ab iis perceperunt tanquam sua proferentes, et partus sibi subjicientes alienos : li sane aliis, quidein facilem præbent eorum quæ dicunt, fruitio- nem; ipsi vero post dictionem reperiuntur mendi- cis similes. Quippe cum ad suum quæque verum auctorem, quæ ipsi falso pro suis venditarunt, sponte quasi sua redeant; ipsis in egestate dome- stica relictis, utpote qui thesaurum non possideant proprium, quem si haberent, possent se quidem primum ipsos oblectare, aliisque deinde, unde ju- varentur, impertire. Propterea primum debemus a Deo nobis veras istas divitias comparare, tunc fa- cile poterimus prodesse aliis communicando ipsis doctrinas spirituales et mysteria. Sic enim compla- cuit divinæ bonitati, habitare in quolibet qui cre- diderit ; etenim, Qui diliget me, inquit, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et manifestabo ei me ipsum *. Et alibi : Ego et Pater veniemus, et mansio- nem apud eum faciemus ". c C VI. Qui eo digni habiti honore, ut filii Dei fie- rent, et Christum in se ipsis resplendentem cir- cumferrent, variis et differentibus modis a sancto reguntur Spiritu, et in arcano cordis a gratia de- mulcentur. Nihil vero conducibilius est, quam aliqua voluptatum genera, quæ in mundo conspicua D sunt, in mediumţadducere, ut, quibus frui- tur anima gratiæ divinæ oblectamentis, iisdem comparentur. Est videlicet quando sancti videntur quibusdam velut excipi regiis epulis supra modum opiparis ac lautis, iisque jucundissime, imo ultra quam exprimi dicendo queat, beate saginari. Et nunc quidem ut sponsa cum sponso spiritualiter congaudentes; nunc ut incorporei quidam augeli, in tanta agilitate sunt et levitate, ut putent nullo corpore se circumvestiri. Aliquando veluti potu aliquo exhilarati, et inebriati ebrietate ineffabili mysteriorum Spiritus exsultant. Aliquando fletu et * Joan. xiv, 20. ' ibid. 23. 3. MACARII ÆGYPTII

Α γε καὶ ἔδει ποιεῖν. Καὶ Πνεύματος ἀληθινῶς γεωργῆς Β σαι πρὸ τῆς τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος μεταλήψεως. Πλὴν ἀλλὰ καὶ βιαζέσθω πᾶς τις ἑαυτὸν ἑκάστοτε δι' ὑπομονῆς τρέχων καὶ πίστεως, καὶ θερμῶς τοῦ Χρ.- στοῦ δεέσθω, ὥστε τοῦ θησαυροῦ τοῦδε τοῦ ἐπουρα νίου ἐπιτυχεῖν· καὶ τότε πᾶσαν δικαιοσύνην ἐν αὐτῷ τε δι' αὐτοῦ ποιεῖν δύναται καθαρῶς καὶ τελείως, ἀμόχθως τέ φημι καὶ ἀταλαιπώρως. Ε΄. Οἱ τὸν θεῖον πλοῦτον τοῦ Πνεύματος ἐν ἑαυτοῖς ἔχοντες ἐπειδάν τισι κοινωνῶσι λόγων πνευματικῶν, τοῦ ἰδίου ὥσπερ ἐκβάλλοντες θησαυροῦ τοῖς οἷς με ταδίδωσιν. Οσοι δὲ τὸν πλοῦτον ἐν μυχοῖς καρδίας οὐκ ἐθησαύρισαν, ἐξ οὗ θείων ἐνθυμημάτων καὶ μυ στηρίων, λόγων τε ὑπερβαινόντων βρύει ἀγαθωσύνη • ἀπανθησάμενοί τινα μόνον ἐξ ἑκατέρας Γραφῆς ἐπι ἄκρας τῆς γλώσσης φέρουσιν, ἢ καὶ ἀνδρῶν πνευ- ματικῶν ἀκουσταὶ γενόμενοι τοῖς τούτων λόγοις ἐπικομπάζουσιν ὡς ἴδια τὰ ἐκείνων προτείνοντες, καὶ τοῖς ἀλλοτρίοις τόποις ὑποβαλλόμενοι. Οὗτοι μὲν τοῖς ἄλλοις ἄπονον παρέσχον τῶν εἰρημένων ἀπόλαυ σιν· σιν· αὐτοὶ δὲ μετὰ τὴν διάλεξιν πτωχοίς εὑρέθησαν ἐοικότες · ἅτε τῶν μὲν λόγων ἑκάστου, καθαπερεί πρὸς τὰ ἴδια τῶν ἀφ᾽ ὧν ἐλήφθη ἐπανελθόντος ἐκείνων δὲ μὴ κεκτημένων ἴδιον θησαυρὸν, ἀφ' οὗ περ δυνατῶς εἶχον πρώτους τε αὐτοὺς εὐφραίνειν, καὶ τοὺς ἄλλους κατὰ μεταδίδοσιν ὠφελεῖν. Διὰ τοῦτο ζητητέον πρῶτον παρὰ Θεοῦ πλοῦτον τὸν ἀλη θινὸν τοῦτον εἰσοικίσασθαι· τότε ῥᾴδιον ἡμῖν ἔσται καὶ ἑτέρους δύνασθαι ὠφελεῖν, καὶ λόγων πνευματι- και και μυστηρίων αὐτοῖς μεταδιδόναι. Οὕτω γὰρ ηὐδόκησεν ἡ τοῦ Θεοῦ ἀγαθότης παντὶ τῷ πεπιστευ- κότι ἐγκατοικῆσαι· καὶ γὰρ, ῾Ο ἀγαπῶν, φησὶν, ἀγαπηθήσεται ὑπὸ τοῦ Πατρός μου· καὶ ἐγὼ ἀγαπήσω αὐτὸν, καὶ ἐμφανίσω αὐτῷ ἐμαυτόν καὶ ἐν ἄλλοις · Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐλευσάμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν. Γ'. Οἱ τέκνα Θεοῦ γενέσθαι καταξιωθέντες, καὶ τὸν Χριστὸν ἐν ἑαυτοῖς ἐλλάμποντα ἔχοντες, ἐν ποικί λοις καὶ διαφόροις τοῦ Πνεύματος διέπονται τρόποις, καὶ ἐν τῷ ἀφανεί τῆς καρδίας ὑπὸ τῆς χάριτος περιθάλπονται. Οὐδὲν δὲ οἷον καί τινας τῶν κατὰ κόσμον φαινομένων ἀπολαύσεων εἰς μέσον παραγα γεῖν πρὸς εἰκασίαν τῶν ἐν τῇ ψυχῇ θείων διαγωγῶν τῆς χάριτος. Εστι γὰρ ὅτε γίνονται καθάπερ τινί βασιλικῷ δείπνῳ ἐνευφραινόμενοι, καὶ ἀγαλλιῶντες ἄφραστόν τινα καὶ ἄφατον ἀγαλλίασιν· καὶ νῦν μὲν ὡς νύμφη τῷ νυμφίῳ πνευματικῶς συνηδόμενοι· νῦν δὲ ὡς ἀσώματοί τινες ἄγγελοι τοσαύτῃ τοῦ σώ ματος ἐλαφρίᾳ τε καὶ κουφότητι, ὡς μηδὲ νομίζειν σῶμα περιβεβλῆσθαι. Καὶ ἄλλοτε μὲν ὥσπερ τινὶ πότῳ ἐνευφραινόμενοι καὶ μεθύοντες μέθην ἄφραστον τῶν μυστηρίων τοῦ Πνεύματος · ἄλλοτε δὲ κλαυθμὸς καὶ ὀδυρμὸς αὐτοὺς ἔχει, τῆς τῶν ἀνθρώπων ἕνεκα σω τηρίας ποτνιωμένους · ὑπὸ γὰρ τῆς θείας ἀγάπης facere, tantum aberat, quin posset. Neque enim valet quis, quantumvis velit, fructum Spiritus vere ac prout oportet excolere, ante perceptionem boni Spiritus. Itaque vim sibi quivis inferat subinde per patientiam currens et fidem, ac ferventer Christum oret, ut thesaurum istum cœlestem queat assequi; et tunc omnem justitiam in ipso et per ipsum præ- stare poterit pure ac perfecte; sine labore, in- quam, et ærumna. V. Qui divinas divitias Spiritus in se ipsis ha- bent, quando cum aliquibus miscent spirituales sermones, eas quasi promentes e proprio thesauro, iis quibuscum conversantur, communicant. Qui vero istiusmodi opes non recondiderunt in penetra- libus cordis, ex quo divinorum sensuum, myster riorumque et doctrinarum natura captum exce- dentium præstantia redundaret; sed deflorata solum quædam e libris utriusque Testamenti, summa in lingua ferunt ; aut auditores facti spiri- tualium virorum; eorum doctrina se ostentant, quæ ab iis perceperunt tanquam sua proferentes, et partus sibi subjicientes alienos : li sane aliis, quidein facilem præbent eorum quæ dicunt, fruitio- nem; ipsi vero post dictionem reperiuntur mendi- cis similes. Quippe cum ad suum quæque verum auctorem, quæ ipsi falso pro suis venditarunt, sponte quasi sua redeant; ipsis in egestate dome- stica relictis, utpote qui thesaurum non possideant proprium, quem si haberent, possent se quidem primum ipsos oblectare, aliisque deinde, unde ju- varentur, impertire. Propterea primum debemus a Deo nobis veras istas divitias comparare, tunc fa- cile poterimus prodesse aliis communicando ipsis doctrinas spirituales et mysteria. Sic enim compla- cuit divinæ bonitati, habitare in quolibet qui cre- diderit ; etenim, Qui diliget me, inquit, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et manifestabo ei me ipsum *. Et alibi : Ego et Pater veniemus, et mansio- nem apud eum faciemus ". c C VI. Qui eo digni habiti honore, ut filii Dei fie- rent, et Christum in se ipsis resplendentem cir- cumferrent, variis et differentibus modis a sancto reguntur Spiritu, et in arcano cordis a gratia de- mulcentur. Nihil vero conducibilius est, quam aliqua voluptatum genera, quæ in mundo conspicua D sunt, in mediumţadducere, ut, quibus frui- tur anima gratiæ divinæ oblectamentis, iisdem comparentur. Est videlicet quando sancti videntur quibusdam velut excipi regiis epulis supra modum opiparis ac lautis, iisque jucundissime, imo ultra quam exprimi dicendo queat, beate saginari. Et nunc quidem ut sponsa cum sponso spiritualiter congaudentes; nunc ut incorporei quidam augeli, in tanta agilitate sunt et levitate, ut putent nullo corpore se circumvestiri. Aliquando veluti potu aliquo exhilarati, et inebriati ebrietate ineffabili mysteriorum Spiritus exsultant. Aliquando fletu et * Joan. xiv, 20. ' ibid. 23. 3. MACARII ÆGYPTII

Α γε καὶ ἔδει ποιεῖν. Καὶ Πνεύματος ἀληθινῶς γεωργῆς Β σαι πρὸ τῆς τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος μεταλήψεως. Πλὴν ἀλλὰ καὶ βιαζέσθω πᾶς τις ἑαυτὸν ἑκάστοτε δι' ὑπομονῆς τρέχων καὶ πίστεως, καὶ θερμῶς τοῦ Χρ.- στοῦ δεέσθω, ὥστε τοῦ θησαυροῦ τοῦδε τοῦ ἐπουρα νίου ἐπιτυχεῖν· καὶ τότε πᾶσαν δικαιοσύνην ἐν αὐτῷ τε δι' αὐτοῦ ποιεῖν δύναται καθαρῶς καὶ τελείως, ἀμόχθως τέ φημι καὶ ἀταλαιπώρως. Ε΄. Οἱ τὸν θεῖον πλοῦτον τοῦ Πνεύματος ἐν ἑαυτοῖς ἔχοντες ἐπειδάν τισι κοινωνῶσι λόγων πνευματικῶν, τοῦ ἰδίου ὥσπερ ἐκβάλλοντες θησαυροῦ τοῖς οἷς με ταδίδωσιν. Οσοι δὲ τὸν πλοῦτον ἐν μυχοῖς καρδίας οὐκ ἐθησαύρισαν, ἐξ οὗ θείων ἐνθυμημάτων καὶ μυ στηρίων, λόγων τε ὑπερβαινόντων βρύει ἀγαθωσύνη • ἀπανθησάμενοί τινα μόνον ἐξ ἑκατέρας Γραφῆς ἐπι ἄκρας τῆς γλώσσης φέρουσιν, ἢ καὶ ἀνδρῶν πνευ- ματικῶν ἀκουσταὶ γενόμενοι τοῖς τούτων λόγοις ἐπικομπάζουσιν ὡς ἴδια τὰ ἐκείνων προτείνοντες, καὶ τοῖς ἀλλοτρίοις τόποις ὑποβαλλόμενοι. Οὗτοι μὲν τοῖς ἄλλοις ἄπονον παρέσχον τῶν εἰρημένων ἀπόλαυ σιν· σιν· αὐτοὶ δὲ μετὰ τὴν διάλεξιν πτωχοίς εὑρέθησαν ἐοικότες · ἅτε τῶν μὲν λόγων ἑκάστου, καθαπερεί πρὸς τὰ ἴδια τῶν ἀφ᾽ ὧν ἐλήφθη ἐπανελθόντος ἐκείνων δὲ μὴ κεκτημένων ἴδιον θησαυρὸν, ἀφ' οὗ περ δυνατῶς εἶχον πρώτους τε αὐτοὺς εὐφραίνειν, καὶ τοὺς ἄλλους κατὰ μεταδίδοσιν ὠφελεῖν. Διὰ τοῦτο ζητητέον πρῶτον παρὰ Θεοῦ πλοῦτον τὸν ἀλη θινὸν τοῦτον εἰσοικίσασθαι· τότε ῥᾴδιον ἡμῖν ἔσται καὶ ἑτέρους δύνασθαι ὠφελεῖν, καὶ λόγων πνευματι- και και μυστηρίων αὐτοῖς μεταδιδόναι. Οὕτω γὰρ ηὐδόκησεν ἡ τοῦ Θεοῦ ἀγαθότης παντὶ τῷ πεπιστευ- κότι ἐγκατοικῆσαι· καὶ γὰρ, ῾Ο ἀγαπῶν, φησὶν, ἀγαπηθήσεται ὑπὸ τοῦ Πατρός μου· καὶ ἐγὼ ἀγαπήσω αὐτὸν, καὶ ἐμφανίσω αὐτῷ ἐμαυτόν καὶ ἐν ἄλλοις · Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐλευσάμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν. Γ'. Οἱ τέκνα Θεοῦ γενέσθαι καταξιωθέντες, καὶ τὸν Χριστὸν ἐν ἑαυτοῖς ἐλλάμποντα ἔχοντες, ἐν ποικί λοις καὶ διαφόροις τοῦ Πνεύματος διέπονται τρόποις, καὶ ἐν τῷ ἀφανεί τῆς καρδίας ὑπὸ τῆς χάριτος περιθάλπονται. Οὐδὲν δὲ οἷον καί τινας τῶν κατὰ κόσμον φαινομένων ἀπολαύσεων εἰς μέσον παραγα γεῖν πρὸς εἰκασίαν τῶν ἐν τῇ ψυχῇ θείων διαγωγῶν τῆς χάριτος. Εστι γὰρ ὅτε γίνονται καθάπερ τινί βασιλικῷ δείπνῳ ἐνευφραινόμενοι, καὶ ἀγαλλιῶντες ἄφραστόν τινα καὶ ἄφατον ἀγαλλίασιν· καὶ νῦν μὲν ὡς νύμφη τῷ νυμφίῳ πνευματικῶς συνηδόμενοι· νῦν δὲ ὡς ἀσώματοί τινες ἄγγελοι τοσαύτῃ τοῦ σώ ματος ἐλαφρίᾳ τε καὶ κουφότητι, ὡς μηδὲ νομίζειν σῶμα περιβεβλῆσθαι. Καὶ ἄλλοτε μὲν ὥσπερ τινὶ πότῳ ἐνευφραινόμενοι καὶ μεθύοντες μέθην ἄφραστον τῶν μυστηρίων τοῦ Πνεύματος · ἄλλοτε δὲ κλαυθμὸς καὶ ὀδυρμὸς αὐτοὺς ἔχει, τῆς τῶν ἀνθρώπων ἕνεκα σω τηρίας ποτνιωμένους · ὑπὸ γὰρ τῆς θείας ἀγάπης facere, tantum aberat, quin posset. Neque enim valet quis, quantumvis velit, fructum Spiritus vere ac prout oportet excolere, ante perceptionem boni Spiritus. Itaque vim sibi quivis inferat subinde per patientiam currens et fidem, ac ferventer Christum oret, ut thesaurum istum cœlestem queat assequi; et tunc omnem justitiam in ipso et per ipsum præ- stare poterit pure ac perfecte; sine labore, in- quam, et ærumna. V. Qui divinas divitias Spiritus in se ipsis ha- bent, quando cum aliquibus miscent spirituales sermones, eas quasi promentes e proprio thesauro, iis quibuscum conversantur, communicant. Qui vero istiusmodi opes non recondiderunt in penetra- libus cordis, ex quo divinorum sensuum, myster riorumque et doctrinarum natura captum exce- dentium præstantia redundaret; sed deflorata solum quædam e libris utriusque Testamenti, summa in lingua ferunt ; aut auditores facti spiri- tualium virorum; eorum doctrina se ostentant, quæ ab iis perceperunt tanquam sua proferentes, et partus sibi subjicientes alienos : li sane aliis, quidein facilem præbent eorum quæ dicunt, fruitio- nem; ipsi vero post dictionem reperiuntur mendi- cis similes. Quippe cum ad suum quæque verum auctorem, quæ ipsi falso pro suis venditarunt, sponte quasi sua redeant; ipsis in egestate dome- stica relictis, utpote qui thesaurum non possideant proprium, quem si haberent, possent se quidem primum ipsos oblectare, aliisque deinde, unde ju- varentur, impertire. Propterea primum debemus a Deo nobis veras istas divitias comparare, tunc fa- cile poterimus prodesse aliis communicando ipsis doctrinas spirituales et mysteria. Sic enim compla- cuit divinæ bonitati, habitare in quolibet qui cre- diderit ; etenim, Qui diliget me, inquit, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et manifestabo ei me ipsum *. Et alibi : Ego et Pater veniemus, et mansio- nem apud eum faciemus ". c C VI. Qui eo digni habiti honore, ut filii Dei fie- rent, et Christum in se ipsis resplendentem cir- cumferrent, variis et differentibus modis a sancto reguntur Spiritu, et in arcano cordis a gratia de- mulcentur. Nihil vero conducibilius est, quam aliqua voluptatum genera, quæ in mundo conspicua D sunt, in mediumţadducere, ut, quibus frui- tur anima gratiæ divinæ oblectamentis, iisdem comparentur. Est videlicet quando sancti videntur quibusdam velut excipi regiis epulis supra modum opiparis ac lautis, iisque jucundissime, imo ultra quam exprimi dicendo queat, beate saginari. Et nunc quidem ut sponsa cum sponso spiritualiter congaudentes; nunc ut incorporei quidam augeli, in tanta agilitate sunt et levitate, ut putent nullo corpore se circumvestiri. Aliquando veluti potu aliquo exhilarati, et inebriati ebrietate ineffabili mysteriorum Spiritus exsultant. Aliquando fletu et * Joan. xiv, 20. ' ibid. 23. 3. MACARII ÆGYPTII

τοῦ Πνεύματος τῶν ἀνθρώπων πάντων περικαιόμε- Α νοι ὅλου τοῦ ᾿Αδὰμ τὸ πένθος ἀναλαμβάνουσι. Καὶ ποτὲ μὲν πρὸς τοσαύτην ἀγάπην μεθ᾿ ἡδονῆς οὐ λόγῳ ῥητῆς τοῦ Πνεύματος ἐξεκαύθησαν, ὡς εἴ γε ἦν δυ νατὸν ὅλως, πάντα ἄνθρωπον τοῖς σπλάγχνοις ἐγκολ- πώσασθαι τοῖς ἰδίοις, κακοῦ διαφορὰν τὸ παράπαν ἀπὸ τοῦ ἀγαθοῦ μὴ ποιούμενοι· ποτὲ δὲ τοσοῦτον ἑαυτοὺς ἐξουδένωσαν, ὡς μηδένα εἶναι τὸν μετ' αὐτ τοὺς οἴεσθαι, ἀλλὰ πάντων ἐσχάτους ἑαυτοὺς λογίζε- σθαι. Καὶ νῦν μὲν ἀνεκλαλήτῳ χαρᾷ τοῦ Πνεύματος κατεπόθησαν· νῦν δὲ καθάπερ τις τῶν ἰσχυρῶν βα σιλικὴν λαβὼν πανοπλίαν, καὶ πρὸς πόλεμον κατελ- θὼν τοὺς ἐναντίους κατετροπώσατο, τὸν ἴσον καὶ οὗ τοι τρόπον ὅπλοις φραξάμενοι τοῖς τοῦ Πνεύματος πρὸς τοὺς ἀφανεῖς κατῆλθον ἐχθροὺς, καὶ τούτους τοῖς ποσὶν ὑπέθεντο τοῖς ἰδίοις· ἄρτι μὲν πολλή τις γαλήνη αὐτοὺς περιβάλλει καὶ ἡσυχία, εἰρήνη τε περιθάλπει, καὶ ἡδονῇ κάτοχοι γίνονται θαυμασίᾳ· ἄρτι δὲ συνέσει καὶ σοφίᾳ θείᾳ καὶ γνώσει Πνεύματος ἀνεξερευνήτῳ · τοιαῦτα πρὸς τῆς τοῦ Χριστοῦ σοφί ζονται χάριτος, & μηδεμια γλώσσῃ δύναμις έξει πεῖν. Εστι δ' ὅτε καὶ ὡς ἕνα τῶν πάντων αὐτοὺς ἀνθρώπων ὄψει φαινομένους· οὕτως ἡ θεία χάρις πολυτρόπως ἑαυτὴν ἐν τούτοις ἐξαλλάττουσα καὶ ποικίλλουσα παιδοτριβεῖν ὥσπερ καὶ γυμνάζειν βού- λεται τὴν ψυχὴν, ἵνα τελείαν αὐτὴν καὶ ἅμω- μον καὶ καθαρωτάτην τῷ ἐπουρανίῳ παραστήσῃ Πνεύματι. Ζ΄. Τὰ εἰρημένα ταυτὶ τοῦ Πνεύματος ενεργήματα, μεγάλων μέτρων εἰσὶ, καὶ τῶν ἐγγυτάτω τῆς τελειό τητος. Αὗται γὰρ αἱ ποικίλαι τῆς χάριτος παρακλή- σεις διαφόρως μὲν, ἀλλ' ἀδιαλείπτως αὐτοῖς ἀπὸ τοῦ Πνεύματος ἐνεργοῦνται, ενεργείας ενέργειαν Πνεύ- ματος διαδεχομένης. Οπότε γὰρ εἰς τὴν τελειότητά τις τοῦ Πνεύματος καταντήσειε, πάντων ἀκριβῶς τῶν παθῶν ἀποκαθαρθείς, καὶ ὅλως τῷ Παρακλήτῳ Πνεύματι διὰ τῆς ἀῤῥήτου κοινωνίας ἑνωθείς · ἐπει- δὰν καὶ αὐτὴ ἡ ψυχή καταξιωθείη Πνεῦμα γενέσθαι, ὡς συγκραθεῖσα τῷ Πνεύματι, τότε ὅλον φῶς, ὅλον χαρά, ὅλον ἀνάπαυσις, ὅλον ἀγαλλίασις, ὅλον ἀγάπη, ὅλον σπλάγχνα, ὅλον ἀγαθότης καὶ χρηστότης γίνε- ται· καὶ οἱονεὶ καταπέποται εἰς τὰς ἀρετὰς τῆς δυ νάμεως τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος, ὡς ἐν ἀβύσσῳ θαλάσσ σης λίθος ύδατι πανταχόθεν περισχόμενος· ταύτῃ τοιγαροῦν οἱ τοιοίδε κατὰ πάντα τρόπον, τῷ τοῦ Θεοῦ Πνεύματι συναφθέντες, αὐτῷ τῷ Χριστῷ ἀφω- μοίωνται, τὰς ἀρετὰς τοῦ Πνεύματος ἀτρέπτους παρ' ἑαυτοῖς ἔχοντες, καὶ καρποὺς τοιούτους τοῖς πᾶσιν ἐπιδεικνύμενοι. Ἐπὶ γὰρ ἔνδον ἄμωμοί τε καὶ καθαροὶ διὰ τοῦ Πνεύματος ἀπηρτίσθησαν, ἀμήχανον Έξω καρποὺς κακίας προσενεγκεῖν, ἀλλὰ πάντοτε διὰ πάντων οἱ καρποὶ τοῦ Πνεύματος ἐν ἑαυτοῖς δια λάμπουσιν· αὕτη ἐστὶν ἡ προκοπὴ τῆς πνευματικῆς τελειότητος, τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ, εἰς ἦν φθάσαι ἡμᾶς ὁ ᾿Απόστολος παραινεῖ λέγων· "Ινα πληρωθῆτε εἰς πᾶν τὸ πλήρωμα τοῦ Χριστοῦ. 9:3 LIBER DE CHARITATE. luctu squalent, ob hominum salutem cum gemitu B Ephes. ut, 19. C ingemiscentes. Nam divino erga omnes homines amore accensi, ob totum humanum genus luctu comprehenduntur. Et interdum tanto amore cum voluptate verbis non exprimenda inflammati sunt, ut, si feri possit, omnem prorsus hominem, sine discrimine boni, mali, innocentis, scelerati, intra suæ viscera colligere charitatis, et fovere cupiant. Nonnunquam adeo se vilipendunt, ut pateat nemi. nem sibi esse inferiorem; quin et postremos om- niun se esse existiment. Et nunc quidem inenarra- bili absorpti sunt Spiritus gaudio, mox veluti aliquis ex fortibus heroibus regia indutus armatura in bellum descendit, atque hostes propulsat; eum- dem in modum et ipsi, armis Spiritus muniti, invisi biles adoriuntur inimicos, eosque propriis concul- cant pedibus. Est cum ipsos multa circumam- plectitur serenitas et tranquillitas, paxque fovet beata, et voluptate imis in sensibus delibutos pror- sus mira. Rursus prudentia, sapientia divina et cognitione Spiritus ineffabili beantur, et tot ac tantas res a gratia Christi edocentur, ut nulla lingua ea possit effari. Est vero quando non alii ac unus ex vulgo appareant. Sic multifariam divina gratia se ipsam varians ac multipliciter transfor- mans exercere vult ac diverse instruere animam, ut perfectam ipsam, immaculatam, purissimam supercolesti sistat Spiritui. VII. Hi quos modo diximus Spiritus effectus magnorum graduum sunt, et perfectioni proximo- rum. Hæ siquidem diversæ consolationes gratiæ, differenter quidem cæterum indesinenter in iis a Spiritu exercentur, operatione operationem Spiri- tus semper excipiente. Quando enim aliquis ad perfectionen Spiritus pervenerit, cunctis perfecte perturbationibus purgatus, et totus Paracleto Spiritui per ineffabilem communionem unitus; et cum ejus anima ad eam evecta dignationem fuerit, ut Spiritus et ipsa sit, in unum cum Spiritu con- creta ; tunc totus lux, totus gaudium, totus requies, . totus exsultatio, totus charitas, totus visceralis compassio, totus bonitas, totus benignitas fit; et quasi absorptus immergitur in virtutes potentiæ boni Spiritus, sicut in abysso maris lapis aqua D undecunque comprehensus. In hunc igitur modun tales homines omnimode Dei Spiritui cohærentes, ipsi Christo assimilantur, virtutes Spiritus immu- tabiles in se ipsis habentes, et fructus iis consen- taneos cunctis exhibentes. Fieri enim nequit ut, cum intus ipsi inculpati et puri per Spiritum effecti sint, fructus extra malitiæ proferant; sed omni ex parte per omnia fructus in iis Spiritus elucent. Talis profectus est spiritualis perfectionis, pleni- tudinis Christi, in quam occurrere nos Apostolus adhortatur dicens: Ut impleamini in omnem pleni- tudinem Christi 10. Et rursus: Donec occurramus

τοῦ Πνεύματος τῶν ἀνθρώπων πάντων περικαιόμε- Α νοι ὅλου τοῦ ᾿Αδὰμ τὸ πένθος ἀναλαμβάνουσι. Καὶ ποτὲ μὲν πρὸς τοσαύτην ἀγάπην μεθ᾿ ἡδονῆς οὐ λόγῳ ῥητῆς τοῦ Πνεύματος ἐξεκαύθησαν, ὡς εἴ γε ἦν δυ νατὸν ὅλως, πάντα ἄνθρωπον τοῖς σπλάγχνοις ἐγκολ- πώσασθαι τοῖς ἰδίοις, κακοῦ διαφορὰν τὸ παράπαν ἀπὸ τοῦ ἀγαθοῦ μὴ ποιούμενοι· ποτὲ δὲ τοσοῦτον ἑαυτοὺς ἐξουδένωσαν, ὡς μηδένα εἶναι τὸν μετ' αὐτ τοὺς οἴεσθαι, ἀλλὰ πάντων ἐσχάτους ἑαυτοὺς λογίζε- σθαι. Καὶ νῦν μὲν ἀνεκλαλήτῳ χαρᾷ τοῦ Πνεύματος κατεπόθησαν· νῦν δὲ καθάπερ τις τῶν ἰσχυρῶν βα σιλικὴν λαβὼν πανοπλίαν, καὶ πρὸς πόλεμον κατελ- θὼν τοὺς ἐναντίους κατετροπώσατο, τὸν ἴσον καὶ οὗ τοι τρόπον ὅπλοις φραξάμενοι τοῖς τοῦ Πνεύματος πρὸς τοὺς ἀφανεῖς κατῆλθον ἐχθροὺς, καὶ τούτους τοῖς ποσὶν ὑπέθεντο τοῖς ἰδίοις· ἄρτι μὲν πολλή τις γαλήνη αὐτοὺς περιβάλλει καὶ ἡσυχία, εἰρήνη τε περιθάλπει, καὶ ἡδονῇ κάτοχοι γίνονται θαυμασίᾳ· ἄρτι δὲ συνέσει καὶ σοφίᾳ θείᾳ καὶ γνώσει Πνεύματος ἀνεξερευνήτῳ · τοιαῦτα πρὸς τῆς τοῦ Χριστοῦ σοφί ζονται χάριτος, & μηδεμια γλώσσῃ δύναμις έξει πεῖν. Εστι δ' ὅτε καὶ ὡς ἕνα τῶν πάντων αὐτοὺς ἀνθρώπων ὄψει φαινομένους· οὕτως ἡ θεία χάρις πολυτρόπως ἑαυτὴν ἐν τούτοις ἐξαλλάττουσα καὶ ποικίλλουσα παιδοτριβεῖν ὥσπερ καὶ γυμνάζειν βού- λεται τὴν ψυχὴν, ἵνα τελείαν αὐτὴν καὶ ἅμω- μον καὶ καθαρωτάτην τῷ ἐπουρανίῳ παραστήσῃ Πνεύματι. Ζ΄. Τὰ εἰρημένα ταυτὶ τοῦ Πνεύματος ενεργήματα, μεγάλων μέτρων εἰσὶ, καὶ τῶν ἐγγυτάτω τῆς τελειό τητος. Αὗται γὰρ αἱ ποικίλαι τῆς χάριτος παρακλή- σεις διαφόρως μὲν, ἀλλ' ἀδιαλείπτως αὐτοῖς ἀπὸ τοῦ Πνεύματος ἐνεργοῦνται, ενεργείας ενέργειαν Πνεύ- ματος διαδεχομένης. Οπότε γὰρ εἰς τὴν τελειότητά τις τοῦ Πνεύματος καταντήσειε, πάντων ἀκριβῶς τῶν παθῶν ἀποκαθαρθείς, καὶ ὅλως τῷ Παρακλήτῳ Πνεύματι διὰ τῆς ἀῤῥήτου κοινωνίας ἑνωθείς · ἐπει- δὰν καὶ αὐτὴ ἡ ψυχή καταξιωθείη Πνεῦμα γενέσθαι, ὡς συγκραθεῖσα τῷ Πνεύματι, τότε ὅλον φῶς, ὅλον χαρά, ὅλον ἀνάπαυσις, ὅλον ἀγαλλίασις, ὅλον ἀγάπη, ὅλον σπλάγχνα, ὅλον ἀγαθότης καὶ χρηστότης γίνε- ται· καὶ οἱονεὶ καταπέποται εἰς τὰς ἀρετὰς τῆς δυ νάμεως τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος, ὡς ἐν ἀβύσσῳ θαλάσσ σης λίθος ύδατι πανταχόθεν περισχόμενος· ταύτῃ τοιγαροῦν οἱ τοιοίδε κατὰ πάντα τρόπον, τῷ τοῦ Θεοῦ Πνεύματι συναφθέντες, αὐτῷ τῷ Χριστῷ ἀφω- μοίωνται, τὰς ἀρετὰς τοῦ Πνεύματος ἀτρέπτους παρ' ἑαυτοῖς ἔχοντες, καὶ καρποὺς τοιούτους τοῖς πᾶσιν ἐπιδεικνύμενοι. Ἐπὶ γὰρ ἔνδον ἄμωμοί τε καὶ καθαροὶ διὰ τοῦ Πνεύματος ἀπηρτίσθησαν, ἀμήχανον Έξω καρποὺς κακίας προσενεγκεῖν, ἀλλὰ πάντοτε διὰ πάντων οἱ καρποὶ τοῦ Πνεύματος ἐν ἑαυτοῖς δια λάμπουσιν· αὕτη ἐστὶν ἡ προκοπὴ τῆς πνευματικῆς τελειότητος, τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ, εἰς ἦν φθάσαι ἡμᾶς ὁ ᾿Απόστολος παραινεῖ λέγων· "Ινα πληρωθῆτε εἰς πᾶν τὸ πλήρωμα τοῦ Χριστοῦ. 9:3 LIBER DE CHARITATE. luctu squalent, ob hominum salutem cum gemitu B Ephes. ut, 19. C ingemiscentes. Nam divino erga omnes homines amore accensi, ob totum humanum genus luctu comprehenduntur. Et interdum tanto amore cum voluptate verbis non exprimenda inflammati sunt, ut, si feri possit, omnem prorsus hominem, sine discrimine boni, mali, innocentis, scelerati, intra suæ viscera colligere charitatis, et fovere cupiant. Nonnunquam adeo se vilipendunt, ut pateat nemi. nem sibi esse inferiorem; quin et postremos om- niun se esse existiment. Et nunc quidem inenarra- bili absorpti sunt Spiritus gaudio, mox veluti aliquis ex fortibus heroibus regia indutus armatura in bellum descendit, atque hostes propulsat; eum- dem in modum et ipsi, armis Spiritus muniti, invisi biles adoriuntur inimicos, eosque propriis concul- cant pedibus. Est cum ipsos multa circumam- plectitur serenitas et tranquillitas, paxque fovet beata, et voluptate imis in sensibus delibutos pror- sus mira. Rursus prudentia, sapientia divina et cognitione Spiritus ineffabili beantur, et tot ac tantas res a gratia Christi edocentur, ut nulla lingua ea possit effari. Est vero quando non alii ac unus ex vulgo appareant. Sic multifariam divina gratia se ipsam varians ac multipliciter transfor- mans exercere vult ac diverse instruere animam, ut perfectam ipsam, immaculatam, purissimam supercolesti sistat Spiritui. VII. Hi quos modo diximus Spiritus effectus magnorum graduum sunt, et perfectioni proximo- rum. Hæ siquidem diversæ consolationes gratiæ, differenter quidem cæterum indesinenter in iis a Spiritu exercentur, operatione operationem Spiri- tus semper excipiente. Quando enim aliquis ad perfectionen Spiritus pervenerit, cunctis perfecte perturbationibus purgatus, et totus Paracleto Spiritui per ineffabilem communionem unitus; et cum ejus anima ad eam evecta dignationem fuerit, ut Spiritus et ipsa sit, in unum cum Spiritu con- creta ; tunc totus lux, totus gaudium, totus requies, . totus exsultatio, totus charitas, totus visceralis compassio, totus bonitas, totus benignitas fit; et quasi absorptus immergitur in virtutes potentiæ boni Spiritus, sicut in abysso maris lapis aqua D undecunque comprehensus. In hunc igitur modun tales homines omnimode Dei Spiritui cohærentes, ipsi Christo assimilantur, virtutes Spiritus immu- tabiles in se ipsis habentes, et fructus iis consen- taneos cunctis exhibentes. Fieri enim nequit ut, cum intus ipsi inculpati et puri per Spiritum effecti sint, fructus extra malitiæ proferant; sed omni ex parte per omnia fructus in iis Spiritus elucent. Talis profectus est spiritualis perfectionis, pleni- tudinis Christi, in quam occurrere nos Apostolus adhortatur dicens: Ut impleamini in omnem pleni- tudinem Christi 10. Et rursus: Donec occurramus

τοῦ Πνεύματος τῶν ἀνθρώπων πάντων περικαιόμε- Α νοι ὅλου τοῦ ᾿Αδὰμ τὸ πένθος ἀναλαμβάνουσι. Καὶ ποτὲ μὲν πρὸς τοσαύτην ἀγάπην μεθ᾿ ἡδονῆς οὐ λόγῳ ῥητῆς τοῦ Πνεύματος ἐξεκαύθησαν, ὡς εἴ γε ἦν δυ νατὸν ὅλως, πάντα ἄνθρωπον τοῖς σπλάγχνοις ἐγκολ- πώσασθαι τοῖς ἰδίοις, κακοῦ διαφορὰν τὸ παράπαν ἀπὸ τοῦ ἀγαθοῦ μὴ ποιούμενοι· ποτὲ δὲ τοσοῦτον ἑαυτοὺς ἐξουδένωσαν, ὡς μηδένα εἶναι τὸν μετ' αὐτ τοὺς οἴεσθαι, ἀλλὰ πάντων ἐσχάτους ἑαυτοὺς λογίζε- σθαι. Καὶ νῦν μὲν ἀνεκλαλήτῳ χαρᾷ τοῦ Πνεύματος κατεπόθησαν· νῦν δὲ καθάπερ τις τῶν ἰσχυρῶν βα σιλικὴν λαβὼν πανοπλίαν, καὶ πρὸς πόλεμον κατελ- θὼν τοὺς ἐναντίους κατετροπώσατο, τὸν ἴσον καὶ οὗ τοι τρόπον ὅπλοις φραξάμενοι τοῖς τοῦ Πνεύματος πρὸς τοὺς ἀφανεῖς κατῆλθον ἐχθροὺς, καὶ τούτους τοῖς ποσὶν ὑπέθεντο τοῖς ἰδίοις· ἄρτι μὲν πολλή τις γαλήνη αὐτοὺς περιβάλλει καὶ ἡσυχία, εἰρήνη τε περιθάλπει, καὶ ἡδονῇ κάτοχοι γίνονται θαυμασίᾳ· ἄρτι δὲ συνέσει καὶ σοφίᾳ θείᾳ καὶ γνώσει Πνεύματος ἀνεξερευνήτῳ · τοιαῦτα πρὸς τῆς τοῦ Χριστοῦ σοφί ζονται χάριτος, & μηδεμια γλώσσῃ δύναμις έξει πεῖν. Εστι δ' ὅτε καὶ ὡς ἕνα τῶν πάντων αὐτοὺς ἀνθρώπων ὄψει φαινομένους· οὕτως ἡ θεία χάρις πολυτρόπως ἑαυτὴν ἐν τούτοις ἐξαλλάττουσα καὶ ποικίλλουσα παιδοτριβεῖν ὥσπερ καὶ γυμνάζειν βού- λεται τὴν ψυχὴν, ἵνα τελείαν αὐτὴν καὶ ἅμω- μον καὶ καθαρωτάτην τῷ ἐπουρανίῳ παραστήσῃ Πνεύματι. Ζ΄. Τὰ εἰρημένα ταυτὶ τοῦ Πνεύματος ενεργήματα, μεγάλων μέτρων εἰσὶ, καὶ τῶν ἐγγυτάτω τῆς τελειό τητος. Αὗται γὰρ αἱ ποικίλαι τῆς χάριτος παρακλή- σεις διαφόρως μὲν, ἀλλ' ἀδιαλείπτως αὐτοῖς ἀπὸ τοῦ Πνεύματος ἐνεργοῦνται, ενεργείας ενέργειαν Πνεύ- ματος διαδεχομένης. Οπότε γὰρ εἰς τὴν τελειότητά τις τοῦ Πνεύματος καταντήσειε, πάντων ἀκριβῶς τῶν παθῶν ἀποκαθαρθείς, καὶ ὅλως τῷ Παρακλήτῳ Πνεύματι διὰ τῆς ἀῤῥήτου κοινωνίας ἑνωθείς · ἐπει- δὰν καὶ αὐτὴ ἡ ψυχή καταξιωθείη Πνεῦμα γενέσθαι, ὡς συγκραθεῖσα τῷ Πνεύματι, τότε ὅλον φῶς, ὅλον χαρά, ὅλον ἀνάπαυσις, ὅλον ἀγαλλίασις, ὅλον ἀγάπη, ὅλον σπλάγχνα, ὅλον ἀγαθότης καὶ χρηστότης γίνε- ται· καὶ οἱονεὶ καταπέποται εἰς τὰς ἀρετὰς τῆς δυ νάμεως τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος, ὡς ἐν ἀβύσσῳ θαλάσσ σης λίθος ύδατι πανταχόθεν περισχόμενος· ταύτῃ τοιγαροῦν οἱ τοιοίδε κατὰ πάντα τρόπον, τῷ τοῦ Θεοῦ Πνεύματι συναφθέντες, αὐτῷ τῷ Χριστῷ ἀφω- μοίωνται, τὰς ἀρετὰς τοῦ Πνεύματος ἀτρέπτους παρ' ἑαυτοῖς ἔχοντες, καὶ καρποὺς τοιούτους τοῖς πᾶσιν ἐπιδεικνύμενοι. Ἐπὶ γὰρ ἔνδον ἄμωμοί τε καὶ καθαροὶ διὰ τοῦ Πνεύματος ἀπηρτίσθησαν, ἀμήχανον Έξω καρποὺς κακίας προσενεγκεῖν, ἀλλὰ πάντοτε διὰ πάντων οἱ καρποὶ τοῦ Πνεύματος ἐν ἑαυτοῖς δια λάμπουσιν· αὕτη ἐστὶν ἡ προκοπὴ τῆς πνευματικῆς τελειότητος, τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ, εἰς ἦν φθάσαι ἡμᾶς ὁ ᾿Απόστολος παραινεῖ λέγων· "Ινα πληρωθῆτε εἰς πᾶν τὸ πλήρωμα τοῦ Χριστοῦ. 9:3 LIBER DE CHARITATE. luctu squalent, ob hominum salutem cum gemitu B Ephes. ut, 19. C ingemiscentes. Nam divino erga omnes homines amore accensi, ob totum humanum genus luctu comprehenduntur. Et interdum tanto amore cum voluptate verbis non exprimenda inflammati sunt, ut, si feri possit, omnem prorsus hominem, sine discrimine boni, mali, innocentis, scelerati, intra suæ viscera colligere charitatis, et fovere cupiant. Nonnunquam adeo se vilipendunt, ut pateat nemi. nem sibi esse inferiorem; quin et postremos om- niun se esse existiment. Et nunc quidem inenarra- bili absorpti sunt Spiritus gaudio, mox veluti aliquis ex fortibus heroibus regia indutus armatura in bellum descendit, atque hostes propulsat; eum- dem in modum et ipsi, armis Spiritus muniti, invisi biles adoriuntur inimicos, eosque propriis concul- cant pedibus. Est cum ipsos multa circumam- plectitur serenitas et tranquillitas, paxque fovet beata, et voluptate imis in sensibus delibutos pror- sus mira. Rursus prudentia, sapientia divina et cognitione Spiritus ineffabili beantur, et tot ac tantas res a gratia Christi edocentur, ut nulla lingua ea possit effari. Est vero quando non alii ac unus ex vulgo appareant. Sic multifariam divina gratia se ipsam varians ac multipliciter transfor- mans exercere vult ac diverse instruere animam, ut perfectam ipsam, immaculatam, purissimam supercolesti sistat Spiritui. VII. Hi quos modo diximus Spiritus effectus magnorum graduum sunt, et perfectioni proximo- rum. Hæ siquidem diversæ consolationes gratiæ, differenter quidem cæterum indesinenter in iis a Spiritu exercentur, operatione operationem Spiri- tus semper excipiente. Quando enim aliquis ad perfectionen Spiritus pervenerit, cunctis perfecte perturbationibus purgatus, et totus Paracleto Spiritui per ineffabilem communionem unitus; et cum ejus anima ad eam evecta dignationem fuerit, ut Spiritus et ipsa sit, in unum cum Spiritu con- creta ; tunc totus lux, totus gaudium, totus requies, . totus exsultatio, totus charitas, totus visceralis compassio, totus bonitas, totus benignitas fit; et quasi absorptus immergitur in virtutes potentiæ boni Spiritus, sicut in abysso maris lapis aqua D undecunque comprehensus. In hunc igitur modun tales homines omnimode Dei Spiritui cohærentes, ipsi Christo assimilantur, virtutes Spiritus immu- tabiles in se ipsis habentes, et fructus iis consen- taneos cunctis exhibentes. Fieri enim nequit ut, cum intus ipsi inculpati et puri per Spiritum effecti sint, fructus extra malitiæ proferant; sed omni ex parte per omnia fructus in iis Spiritus elucent. Talis profectus est spiritualis perfectionis, pleni- tudinis Christi, in quam occurrere nos Apostolus adhortatur dicens: Ut impleamini in omnem pleni- tudinem Christi 10. Et rursus: Donec occurramus

Καὶ πάλιν· Μέχρι καταντήσωμεν εἰς ἄνδρα τέ λειον, εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ. Η'. Έστιν ὅτε, φησίν, εἰσέρχεταί τις κλίναι γόνυ, καὶ τούτῳ ἡ καρδία μεστὴ θείας ενεργείας γίνεται, καὶ ἡ ψυχὴ συνευφραίνεται Κυρίῳ, καθάπερ ἤδη δε δήλωται, νύμφης τρόπον κατὰ τοῦ νυμφίου. Ο μέσ γας τοῦτό φησιν Ησαΐας· Ον γὰρ τρόπον εὐφραί νεται νυμφίος ἐπὶ νύμφης, οὕτως εὐφρανθήσεται Κύριος ἐπὶ σοί· ἔστι δ' ὅτε συνέβη μὲν ἀσχολεῖσθαι τὸν τοιοῦτον ὅλη ἡμέρας, κατὰ δὲ μίαν ώραν εἰς εὐ χὴν ἑαυτὸν ἐπιτρέψαντα, ἁρπάζεται παρ' αὐτῆς ὁ ἔσω άνθρωπος, καὶ κάτοχος ἀπείρω βάθει τοῦ αἰῶνος ἐκείνου γίνεται. Εχει δὲ αὐτὸν ἀπόῤῥητος ἡδονὴ, ὡς ἐκπλήττεσθαι μὲν τὸν νοῦν μετέωρον ὅλον ὄντα καὶ Β ἡρπαγμένον· λήθην δὲ ταῖς φρεσὶν ἐγγίνεσθαι τοῦ ἐπιγείου τοῦδε φρονήματος· ἅτε μεστωθέντων αὐτῷ τῶν λογισμῶν, ὥσπερ είρηται, καὶ εἰς ἀπέραντά τε καὶ ἀκατάληπτα πράγματα αἰχμαλώτων αὐτῷ ἀπὸ αχθέντων, ὡς ἐν ἐκείνῃ ὥρᾳ δι' εὐχῆς τῷ ἀνθρώπῳ γίνεσθαι συναπελθεῖν ἅμα τῇ εὐχῇ καὶ τὴν ψυ χήν. Θ. Πρὸς δέ γε τὸν ἐρωτῶντα, φησίν, εἰ πάντοτε δυνατὸν τῷ ἀνθρώπῳ τῇ τοιαύτῃ διαρκεῖν καταστάσει, ταῦτα λεκτέον· ὡς ἡ μὲν χάρις οὐκ ἔστιν ὅτε μὴ σύνεστι καὶ ἐῤῥίζεται, καὶ ὡς φυσικόν τι πεπηγός ἐγγίνεται τῷ ἀνθρώπῳ ᾧ σύνεστι· μία δὲ οὖσα αὐτὴ πολυτρόπως, ὡς ἐθέλει, πρὸς τὸ τοῦ ἀνθρώπου συμ- φέρον, οἰκονομεῖ· ποτὲ μὲν γὰρ πλέον αὐτῷ τὸ πῦρ, ποτὲ δὲ ἀμβλύτερον ἀνακαίει. Καὶ τὸ φῶς, ἔστι μὲν ὅτε μᾶλλον ἐκλάμπει, ἔστι δ' ὅτε καὶ συστέλλεται καὶ ἐπιστυγνάζει κατὰ θείαν πάντως οἰκονομίαν, καίτοιγε τῆς λαμπάδος ἄσβεστα καιομένης. Οτε δὲ φαιδρυνθῇ πλέον, τότε καθάπερ ἐν μέθῃ πλείονι τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγάπης καὶ ὁ ἄνθρωπος ἑορτάζεται· ἔστι δ' ὅτε καὶ αὐτὸ τὸ φῶς τὸ φαῖνον ἐν καρδίᾳ, τῷ ἐνδο- τέρῳ δήπου καὶ βαθυτέρῳ διανοίγει φωτί, ὥστε ὅλον τὸν ἄνθρωπον τῇ γλυκύτητι ἐκείνῃ καὶ θεωρία κατα- ποθέντα μηκέτι ἐν ἑαυτῷ εἶναι, ἀλλ' ὡς μωρόν τε καὶ βλαβερὸν ὑπεῖναι τῷ κόσμῳ, διὰ καινούς (υγγας ἀγάπης καὶ ἡδονῆς, καὶ τὸ βάθος ὧν ἠξίωται μυστη ρίων. Καὶ συμβαίνει πολλάκις κατ' ἐκεῖνον μὲν τὸν καιρὸν τῶν τελείων αὐτὸν ἐπιβῆναι μέτρων, καὶ εἶναι πάσης ἁμαρτίας ελεύθερόν τε καὶ ἀνεπί- ληπτον, μετὰ δὲ ταῦτα συσταλῆναι τρόπον τινὰ τὴν χάριν, καὶ τὸ κάλυμμα τῆς ἐναντίας ἐπιστῆναι δυ νάμεως. Γ΄. Οίου μοι, φησίν, οὕτως τὰ τῆς χάριτος ἔχειν· ὑποκείσθω γάρ σοι πρὸς δωδέκατον βαθμὸν ἀνιέναι τὴν τελειότητα· εἶναι μὲν οὖν ὅτε καὶ τουτὶ τὸ μέ τρον ἐφικτὸν γίνεται· πλὴν ἀλλ᾽ ἐνδίδωσι πάλιν ἡ χάρις, καὶ ἕνα ὑποβᾶσα βαθμὸν, εἰς τὸ ἐνδέκατον, ὡς εἰπεῖν, ἵσταται. Ἐδείχθη ἐκεῖνα δὴ τὰ θαυμάσια, καὶ ὧν πεῖραν καὶ ἄνθρωπος ἔσχεν ἐκεῖνος· εἰ τὸν ἴσον αὐτῷ τρόπον εἶχε ταῦτα διαπαντός, οὐκ ἂν δυ S. MACARII ÆGYPTII in virum perfectum in mensuram @tatis plenitudinis A Christi s. VIII. Est quando, simul ac incipit aliquis genu flectere, plenum huic repente divina operatione fit cor ; et anima condelectatur Domino, ad instar, ut dictum est, sponsæ cum sponso. Hoc magnus dicit Isaias : Quo enim modo gaudet sponsus super sponsam, sic gaudebit Dominus super te 1. Est etiam, quando contingit occupari quidem talem tota die; una au- tem ubi se idem hora orationi permiserit, rapitur ab ipsa interior homo, et immenso profundo illius seculi futuri tenetur comprehensus. Oblectat autem ipsum arcana et ineffabilis voluptas, ita ut mens quidem obstupescat tota suspensa et in sublime rapta; oblivioque internis sensibus subrepat ter- rena hujus mundi sapientiæ; utpote repletis ipsi objecto digniori cogitationibus, ut dictum est, et captivis procul abductis contemplatione infinita- rum et incomprehensibilium rerum ut in illa hora per orationem homini accidal evolare simul cum oratione ipsius animam. . C IX. Ad interrogantem autem, an possibile ho- mini sit in eo semper statu durare, sic responden- dum est : nunquam quidem gratiam non inesse, et non penitus radicari quasi coalescentem in natu- ram unam homini in quo est. Cæterum una cum sit ipsa, non uno tamen modo, sed multipliciter, prout vult, et convenire videt ad ipsius utilitatem hominis, varias vicissitudines dispensat. Nam ali- quando quidem acriorem ipsi, aliquando langui- diorem flammam subjicit. Est quando lux magis resplendeat; est quando contrahat fulgorem, et caliginem obducat quamdam, divina prorsus dispo- sitione, lampade inexstinguibiliter nihilominus ardente. Quando vero fulgentiori et puriori radiat lumine, velut abundantiori potu exhilaratus homo festum diem celebrat. Est etiam cum ipsum in corde micans lumen alteri lumini sub intimis profundius latenti velut fenestram aperit, ut homo totus dulcedine illa et speculatione plane absor- plus, non amplius in se ipso sit, sed quasi fatuus et noxius habeatur mundo, propter inusitatas ille- cebras amoris et voluptatis et profunditatem, queis dignus habetur, mysteriorum. Ei contingit D sæpius isto tempore ipsum perfectorum contingere graduum mensuram, et omni liberum esse peccato et irreprehensibilem; verum posthæc contrahi rursus quodammodo gratiam; et ab adversaria po - testate velum iterum obtendi. X. Sic tecumn reputa res gratiæ se habere : finge tibi, residere perfectionem in duodecimo gradu ; est igitur, ut ad hanc gradus mensuram liceat ascendere; sed vicissim remittit gratia, et uno descendens gradu, in undecimo, ut ita loquar, subsistit, ubi mirabilia illa ipsi ostenduntur, et quorum ille experimentum cepit homo: sed codem modo si hæc se semper haberent, non esset ipsi ii Ephes. iv, 13. Isa LN, 5.

Καὶ πάλιν· Μέχρι καταντήσωμεν εἰς ἄνδρα τέ λειον, εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ. Η'. Έστιν ὅτε, φησίν, εἰσέρχεταί τις κλίναι γόνυ, καὶ τούτῳ ἡ καρδία μεστὴ θείας ενεργείας γίνεται, καὶ ἡ ψυχὴ συνευφραίνεται Κυρίῳ, καθάπερ ἤδη δε δήλωται, νύμφης τρόπον κατὰ τοῦ νυμφίου. Ο μέσ γας τοῦτό φησιν Ησαΐας· Ον γὰρ τρόπον εὐφραί νεται νυμφίος ἐπὶ νύμφης, οὕτως εὐφρανθήσεται Κύριος ἐπὶ σοί· ἔστι δ' ὅτε συνέβη μὲν ἀσχολεῖσθαι τὸν τοιοῦτον ὅλη ἡμέρας, κατὰ δὲ μίαν ώραν εἰς εὐ χὴν ἑαυτὸν ἐπιτρέψαντα, ἁρπάζεται παρ' αὐτῆς ὁ ἔσω άνθρωπος, καὶ κάτοχος ἀπείρω βάθει τοῦ αἰῶνος ἐκείνου γίνεται. Εχει δὲ αὐτὸν ἀπόῤῥητος ἡδονὴ, ὡς ἐκπλήττεσθαι μὲν τὸν νοῦν μετέωρον ὅλον ὄντα καὶ Β ἡρπαγμένον· λήθην δὲ ταῖς φρεσὶν ἐγγίνεσθαι τοῦ ἐπιγείου τοῦδε φρονήματος· ἅτε μεστωθέντων αὐτῷ τῶν λογισμῶν, ὥσπερ είρηται, καὶ εἰς ἀπέραντά τε καὶ ἀκατάληπτα πράγματα αἰχμαλώτων αὐτῷ ἀπὸ αχθέντων, ὡς ἐν ἐκείνῃ ὥρᾳ δι' εὐχῆς τῷ ἀνθρώπῳ γίνεσθαι συναπελθεῖν ἅμα τῇ εὐχῇ καὶ τὴν ψυ χήν. Θ. Πρὸς δέ γε τὸν ἐρωτῶντα, φησίν, εἰ πάντοτε δυνατὸν τῷ ἀνθρώπῳ τῇ τοιαύτῃ διαρκεῖν καταστάσει, ταῦτα λεκτέον· ὡς ἡ μὲν χάρις οὐκ ἔστιν ὅτε μὴ σύνεστι καὶ ἐῤῥίζεται, καὶ ὡς φυσικόν τι πεπηγός ἐγγίνεται τῷ ἀνθρώπῳ ᾧ σύνεστι· μία δὲ οὖσα αὐτὴ πολυτρόπως, ὡς ἐθέλει, πρὸς τὸ τοῦ ἀνθρώπου συμ- φέρον, οἰκονομεῖ· ποτὲ μὲν γὰρ πλέον αὐτῷ τὸ πῦρ, ποτὲ δὲ ἀμβλύτερον ἀνακαίει. Καὶ τὸ φῶς, ἔστι μὲν ὅτε μᾶλλον ἐκλάμπει, ἔστι δ' ὅτε καὶ συστέλλεται καὶ ἐπιστυγνάζει κατὰ θείαν πάντως οἰκονομίαν, καίτοιγε τῆς λαμπάδος ἄσβεστα καιομένης. Οτε δὲ φαιδρυνθῇ πλέον, τότε καθάπερ ἐν μέθῃ πλείονι τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγάπης καὶ ὁ ἄνθρωπος ἑορτάζεται· ἔστι δ' ὅτε καὶ αὐτὸ τὸ φῶς τὸ φαῖνον ἐν καρδίᾳ, τῷ ἐνδο- τέρῳ δήπου καὶ βαθυτέρῳ διανοίγει φωτί, ὥστε ὅλον τὸν ἄνθρωπον τῇ γλυκύτητι ἐκείνῃ καὶ θεωρία κατα- ποθέντα μηκέτι ἐν ἑαυτῷ εἶναι, ἀλλ' ὡς μωρόν τε καὶ βλαβερὸν ὑπεῖναι τῷ κόσμῳ, διὰ καινούς (υγγας ἀγάπης καὶ ἡδονῆς, καὶ τὸ βάθος ὧν ἠξίωται μυστη ρίων. Καὶ συμβαίνει πολλάκις κατ' ἐκεῖνον μὲν τὸν καιρὸν τῶν τελείων αὐτὸν ἐπιβῆναι μέτρων, καὶ εἶναι πάσης ἁμαρτίας ελεύθερόν τε καὶ ἀνεπί- ληπτον, μετὰ δὲ ταῦτα συσταλῆναι τρόπον τινὰ τὴν χάριν, καὶ τὸ κάλυμμα τῆς ἐναντίας ἐπιστῆναι δυ νάμεως. Γ΄. Οίου μοι, φησίν, οὕτως τὰ τῆς χάριτος ἔχειν· ὑποκείσθω γάρ σοι πρὸς δωδέκατον βαθμὸν ἀνιέναι τὴν τελειότητα· εἶναι μὲν οὖν ὅτε καὶ τουτὶ τὸ μέ τρον ἐφικτὸν γίνεται· πλὴν ἀλλ᾽ ἐνδίδωσι πάλιν ἡ χάρις, καὶ ἕνα ὑποβᾶσα βαθμὸν, εἰς τὸ ἐνδέκατον, ὡς εἰπεῖν, ἵσταται. Ἐδείχθη ἐκεῖνα δὴ τὰ θαυμάσια, καὶ ὧν πεῖραν καὶ ἄνθρωπος ἔσχεν ἐκεῖνος· εἰ τὸν ἴσον αὐτῷ τρόπον εἶχε ταῦτα διαπαντός, οὐκ ἂν δυ S. MACARII ÆGYPTII in virum perfectum in mensuram @tatis plenitudinis A Christi s. VIII. Est quando, simul ac incipit aliquis genu flectere, plenum huic repente divina operatione fit cor ; et anima condelectatur Domino, ad instar, ut dictum est, sponsæ cum sponso. Hoc magnus dicit Isaias : Quo enim modo gaudet sponsus super sponsam, sic gaudebit Dominus super te 1. Est etiam, quando contingit occupari quidem talem tota die; una au- tem ubi se idem hora orationi permiserit, rapitur ab ipsa interior homo, et immenso profundo illius seculi futuri tenetur comprehensus. Oblectat autem ipsum arcana et ineffabilis voluptas, ita ut mens quidem obstupescat tota suspensa et in sublime rapta; oblivioque internis sensibus subrepat ter- rena hujus mundi sapientiæ; utpote repletis ipsi objecto digniori cogitationibus, ut dictum est, et captivis procul abductis contemplatione infinita- rum et incomprehensibilium rerum ut in illa hora per orationem homini accidal evolare simul cum oratione ipsius animam. . C IX. Ad interrogantem autem, an possibile ho- mini sit in eo semper statu durare, sic responden- dum est : nunquam quidem gratiam non inesse, et non penitus radicari quasi coalescentem in natu- ram unam homini in quo est. Cæterum una cum sit ipsa, non uno tamen modo, sed multipliciter, prout vult, et convenire videt ad ipsius utilitatem hominis, varias vicissitudines dispensat. Nam ali- quando quidem acriorem ipsi, aliquando langui- diorem flammam subjicit. Est quando lux magis resplendeat; est quando contrahat fulgorem, et caliginem obducat quamdam, divina prorsus dispo- sitione, lampade inexstinguibiliter nihilominus ardente. Quando vero fulgentiori et puriori radiat lumine, velut abundantiori potu exhilaratus homo festum diem celebrat. Est etiam cum ipsum in corde micans lumen alteri lumini sub intimis profundius latenti velut fenestram aperit, ut homo totus dulcedine illa et speculatione plane absor- plus, non amplius in se ipso sit, sed quasi fatuus et noxius habeatur mundo, propter inusitatas ille- cebras amoris et voluptatis et profunditatem, queis dignus habetur, mysteriorum. Ei contingit D sæpius isto tempore ipsum perfectorum contingere graduum mensuram, et omni liberum esse peccato et irreprehensibilem; verum posthæc contrahi rursus quodammodo gratiam; et ab adversaria po - testate velum iterum obtendi. X. Sic tecumn reputa res gratiæ se habere : finge tibi, residere perfectionem in duodecimo gradu ; est igitur, ut ad hanc gradus mensuram liceat ascendere; sed vicissim remittit gratia, et uno descendens gradu, in undecimo, ut ita loquar, subsistit, ubi mirabilia illa ipsi ostenduntur, et quorum ille experimentum cepit homo: sed codem modo si hæc se semper haberent, non esset ipsi ii Ephes. iv, 13. Isa LN, 5.

νατὸν αὐτῷ ἦν τὴν οἰκονομίαν καὶ τὸ βάρος ὑπιέναι τοῦ λόγου, οὔτε μὴν ἀκούειν τι καὶ λέγειν, ἢ καὶ περί του, κἂν τὸ βραχύτατον, μεριμνᾶν, ὅτι μὴ κεῖσθαι μόνον μιᾶς γωνίας ἐπειλημμένον, καὶ μετο έωρον, καὶ μεμεθυσμένον· ταύτῃ τοι καὶ τὸ τέλειον αὐτῷ μέτρον οὐ παρεσχέθη· ἵνα καὶ τῇ ἀδελφῶν προνοίᾳ, καὶ τῇ τοῦ λόγου διακονία χαιρὸν ἔχῃ σχο λάζειν. ΙΑ'. Ακούοντες, φησί, τοῦ λόγου τῆς βασιλείας, καὶ πρὸς δάκρυα καταγόμενοι, μὴ τοῖς ἡμετέροις τούτοις ἐναπομείνωμεν δάκρυσι, μηδὲ τῇ ἡμῶν ἀκοῇ ὡς καλῶς ἀκούσαντες, μηδὲ τοῖς ὀφθαλμοῖς ὡς καλῶς ἰδόντες, ἀρκούντως ἔχειν ἑαυτοῖς λογισώμεθα· καὶ γάρ εἰσιν ἕτερα ὦτα καὶ ἕτεροι ὀφθαλμοὶ, καὶ κλαυθμοὶ ἕτεροι, ὡς δὴ καὶ διάνοια καὶ ψυχὴ ἑτέρα, ὅπερ ἔστιν αὐτὸ θεῖκὸν Πνεῦμα καὶ ἐπουράνιον, τὸ ἀκοῦόν τε καὶ κλαῖον, εὐχόμενόν τε καὶ γινώσκον, καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ θέλημα ἐν ἀληθείᾳ ποιοῦν· ἐπεὶ καὶ τοῖς ἀποστόλοις ὁ Κύριος τὴν μεγίστην επαγγελλό- μενος τοῦ Πνεύματος δωρεάν· Υπάγω, ἔλεγεν, ὁ δὲ Παράκλητος τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, δ πέμψει Πατὴρ ἐν τῷ ὀνόματί μου, ἐκεῖνος ὑμᾶς διδάξει πάντα. Καὶ πάλιν· Ετι πολλὰ ἔχω λέγειν ὑμῖν, ἀλλ' οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι· ὅταν δὲ ἔλθῃ ἐκεῖνος, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, οδηγήσει ὑμᾶς εἰς πᾶ- σαν τὴν ἀλήθειαν. Ἐκεῖνος οὖν προσεύξεται καὶ ἐκεῖνος κλαύσεται. Τὸ γὰρ, Τί προσευξόμεθα, φησὶν ὁ θεῖος Απόστολος, καθ' ὅ δεῖ, οὐκ οἴδαμεν· ἀλλ' αὐτὸ Πνεῦμα ἐντυγχάνει ὑπὲρ ἡμῶν στεναγμοῖς ἀλαλήτοις· αὐτῷ γὰρ τῷ Πνεύματι μόνῳ τὸ τοῦ Θεοῦ θέλημα δηλόν ἐστι. Τὰ γὰρ τοῦ Θεοῦ, φησίν, οὐδεὶς οἶδεν, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ. Ἐπεὶ καὶ, κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν, τῇ ἡμέρᾳ τῆς Πεντηκοστῆς τοῦ Παρακλήτου επιφοιτήσαντος, καὶ τῆς δυνάμεως τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος ταῖς ψυχαῖς τῶν ἀποστόλων σκηνωσάσης, τὸ μὲν τῆς κακίας κάλυμμα εἰσάπαν αὐτῶν ἀφηρέθη, τὰ πάθη δὲ κατηργήθη, καὶ τὰ τῆς καρδίας αὐτοῖς ἀπεκαλύφθησαν όμματα. Καὶ τότε λοιπὸν σοφίας πλησθέντες, καὶ τέλειοι καταστάντες ὑπὸ τοῦ Πνεύματος, δι' ἐκείνου μὲν καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ θέλημα ποιεῖν ἔγνωσαν, δι᾿ ἐκείνου δὲ καὶ πρὸς πᾶσαν ἀλήθειαν εχειραγωγήθησαν ἡγεμονεύσαντος τε καὶ βασιλεύσαντος αὐτοῖς τῶν ψυχῶν. Οταν οὖν καὶ ἡμῖν ἐπακούωσι τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ κλαίειν Β Εt ἐπέρχηται, δεηθῶμεν Χριστοῦ, πίστει ἀνεπιδοιάστῳ ἐλεύσεσθαι πρὸς ἡμᾶς, ἐλπίσαντες ἀληθῶς ἀκοῦον καὶ προσευχόμενον Πνεῦμα κατὰ τὸ αὐτοῦ θέ- λημα. ΙΒ'. Τὸ πρᾶγμα οὕτως ἔχειν οίον, φησίν· ἐπίκειται τις δύναμις ἐπικαλύπτουσα τὸν ἐλαφρὸν νοῦν, ὡς ἀήρ τις λεπτός· καίτοι δὲ τῆς λαμπάδος ἀεί ποτε καιομένης καὶ φαινούσης, καθάπερ εἴρηται· ἀλλὰ τῷ φωτὶ ἐκείνῳ ὡς κάλυμμά τι ἐπίκειται· ταύτῃ τοι οὐδὲ ἔξαρνός ἐστιν ὁ τοιοῦτος μὴ εἶναι τέλειος, μηδὲ τὸ ὅλον ἐλεύθερος ἐκ τῆς ἁμαρτίας· ἀλλ᾽ οἷον εἰπεῖν ἐλεύθερός τε καὶ οὐκ ἐλεύθερος· τοῦτό τε οὐκ ἀθεεὶ πάντως· ἀλλὰ κατ' οἰκονομίαν γίνεται θείαν· καὶ ποτε μὲν διαλύεται καὶ θραύεται ἐκεῖνο τὸ μεσότοι- LIBER DE CHARITATE. onus illud sustineret. Neque sane audire, nec cu- rare quilibet quamvis minimum rerum humanaruın potest, nisi quod jacet tantum in angulo correptus, et suspensus, et inebriatus. Unde perfecti ipsi gra- dus mensura non indulgetur; ut et fratrum curam habere, et ministerio verbi vacare possit. A possibile ut dispensationem hane gratiosam et c C XI. Cum audiendo sermones de regno Dei ad pias lacrymas movemur, non acquiescamus iis lacrymis tanquam nostris; neque has imputemus aut auri- bus nostris, quasi bene audierint ; aut oculis, quasi bene viderint; et sufficere istos sensus ad talia re- putantes. Etenim aliæ sunt aures, alii oculi, alii fletus, uti et alia mens et anima alia; divinus nem- pe ipse ac supercelestis Spiritus audiens et flens, orans et cognoscens, voluntatemque in veri- tate divinam faciens. Quandoquidem apostolis Do- minus maximum promittens Spiritus donum : Vado, ait, at Paracletus Spiritus sanctus, quem Pater mittet in nomine meo, ille vos docebit omnia 18. rursus: Adhuc multa habeo vobis dicere; sed hon po- testis portare modo; cum autem venerit ille Spiritus veritatis, deducet vos in omnem veritatem ". Ille igitur orabit, ille lacrymabitur. Etenim Quid ore mus, inquit divinus Apostolus, prout oportet, nesci- mus, sed ipse Spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus 1. Nam ipsi Spiritui soli Dei volun- tas perspecta est. Siquidern Quæ Dei sunt, inquit, nemo novit, nisi Spiritus Dei. Quoniam et quande, juxta promissionem, die Pentecostes descendit Pa- racletus, et virtus boni Spiritus animabus apostolo- rum insedit; velamen quidem illud, quo innata homini pravitas mentem obumbrat, plane ab iis ablatum est; vitiosi vero affectus aboliti sunt; oculique mentis ipsorum sunt aperti. Et tunc de cæ- tero sapientia repleti, et perfecti constituti a Spi- ritu, per illum quidem et Dei voluntatem facere decreverunt, per illum et ad omnem veritatem manuducti sunt, regnantem in animabus ipsorum. Quando ergo nobis quoque audientibus verbum Dei in lacrymas resolvi contigerit, oremus Chri- stum, fiducia omnem dubitationem pellente, ul ve- niat ad nos, certo sperantes, suum Spiritum audi- D turum, et oraturum in nobis ad ipsius voluntatem. Joan xv1, 22. ss Juan. XIV, 26. Rom. VIII, XII. Rem sic se habere puta: incumbit vis quæ- dam superne obtegens expeditam mentem, ut aer quidam tenuis; ardente nihilominus semper et lu- cente, ut dictum est, lampade; sed illi ejus luci quoddam superne quasi operculum imponitur; unde qui ejusmodi est, haud infcias iverit, nequaquam esse perfectum, nec ex toto liberum a peccato ; verum, ut sic dicam, liberum simul et non libe- rum, id vero haudquaquam omnino sine numine ; sed per dispensationem divinam. Ac nonnunquam 26. Cor. 11, 2.

νατὸν αὐτῷ ἦν τὴν οἰκονομίαν καὶ τὸ βάρος ὑπιέναι τοῦ λόγου, οὔτε μὴν ἀκούειν τι καὶ λέγειν, ἢ καὶ περί του, κἂν τὸ βραχύτατον, μεριμνᾶν, ὅτι μὴ κεῖσθαι μόνον μιᾶς γωνίας ἐπειλημμένον, καὶ μετο έωρον, καὶ μεμεθυσμένον· ταύτῃ τοι καὶ τὸ τέλειον αὐτῷ μέτρον οὐ παρεσχέθη· ἵνα καὶ τῇ ἀδελφῶν προνοίᾳ, καὶ τῇ τοῦ λόγου διακονία χαιρὸν ἔχῃ σχο λάζειν. ΙΑ'. Ακούοντες, φησί, τοῦ λόγου τῆς βασιλείας, καὶ πρὸς δάκρυα καταγόμενοι, μὴ τοῖς ἡμετέροις τούτοις ἐναπομείνωμεν δάκρυσι, μηδὲ τῇ ἡμῶν ἀκοῇ ὡς καλῶς ἀκούσαντες, μηδὲ τοῖς ὀφθαλμοῖς ὡς καλῶς ἰδόντες, ἀρκούντως ἔχειν ἑαυτοῖς λογισώμεθα· καὶ γάρ εἰσιν ἕτερα ὦτα καὶ ἕτεροι ὀφθαλμοὶ, καὶ κλαυθμοὶ ἕτεροι, ὡς δὴ καὶ διάνοια καὶ ψυχὴ ἑτέρα, ὅπερ ἔστιν αὐτὸ θεῖκὸν Πνεῦμα καὶ ἐπουράνιον, τὸ ἀκοῦόν τε καὶ κλαῖον, εὐχόμενόν τε καὶ γινώσκον, καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ θέλημα ἐν ἀληθείᾳ ποιοῦν· ἐπεὶ καὶ τοῖς ἀποστόλοις ὁ Κύριος τὴν μεγίστην επαγγελλό- μενος τοῦ Πνεύματος δωρεάν· Υπάγω, ἔλεγεν, ὁ δὲ Παράκλητος τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, δ πέμψει Πατὴρ ἐν τῷ ὀνόματί μου, ἐκεῖνος ὑμᾶς διδάξει πάντα. Καὶ πάλιν· Ετι πολλὰ ἔχω λέγειν ὑμῖν, ἀλλ' οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι· ὅταν δὲ ἔλθῃ ἐκεῖνος, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, οδηγήσει ὑμᾶς εἰς πᾶ- σαν τὴν ἀλήθειαν. Ἐκεῖνος οὖν προσεύξεται καὶ ἐκεῖνος κλαύσεται. Τὸ γὰρ, Τί προσευξόμεθα, φησὶν ὁ θεῖος Απόστολος, καθ' ὅ δεῖ, οὐκ οἴδαμεν· ἀλλ' αὐτὸ Πνεῦμα ἐντυγχάνει ὑπὲρ ἡμῶν στεναγμοῖς ἀλαλήτοις· αὐτῷ γὰρ τῷ Πνεύματι μόνῳ τὸ τοῦ Θεοῦ θέλημα δηλόν ἐστι. Τὰ γὰρ τοῦ Θεοῦ, φησίν, οὐδεὶς οἶδεν, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ. Ἐπεὶ καὶ, κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν, τῇ ἡμέρᾳ τῆς Πεντηκοστῆς τοῦ Παρακλήτου επιφοιτήσαντος, καὶ τῆς δυνάμεως τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος ταῖς ψυχαῖς τῶν ἀποστόλων σκηνωσάσης, τὸ μὲν τῆς κακίας κάλυμμα εἰσάπαν αὐτῶν ἀφηρέθη, τὰ πάθη δὲ κατηργήθη, καὶ τὰ τῆς καρδίας αὐτοῖς ἀπεκαλύφθησαν όμματα. Καὶ τότε λοιπὸν σοφίας πλησθέντες, καὶ τέλειοι καταστάντες ὑπὸ τοῦ Πνεύματος, δι' ἐκείνου μὲν καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ θέλημα ποιεῖν ἔγνωσαν, δι᾿ ἐκείνου δὲ καὶ πρὸς πᾶσαν ἀλήθειαν εχειραγωγήθησαν ἡγεμονεύσαντος τε καὶ βασιλεύσαντος αὐτοῖς τῶν ψυχῶν. Οταν οὖν καὶ ἡμῖν ἐπακούωσι τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ κλαίειν Β Εt ἐπέρχηται, δεηθῶμεν Χριστοῦ, πίστει ἀνεπιδοιάστῳ ἐλεύσεσθαι πρὸς ἡμᾶς, ἐλπίσαντες ἀληθῶς ἀκοῦον καὶ προσευχόμενον Πνεῦμα κατὰ τὸ αὐτοῦ θέ- λημα. ΙΒ'. Τὸ πρᾶγμα οὕτως ἔχειν οίον, φησίν· ἐπίκειται τις δύναμις ἐπικαλύπτουσα τὸν ἐλαφρὸν νοῦν, ὡς ἀήρ τις λεπτός· καίτοι δὲ τῆς λαμπάδος ἀεί ποτε καιομένης καὶ φαινούσης, καθάπερ εἴρηται· ἀλλὰ τῷ φωτὶ ἐκείνῳ ὡς κάλυμμά τι ἐπίκειται· ταύτῃ τοι οὐδὲ ἔξαρνός ἐστιν ὁ τοιοῦτος μὴ εἶναι τέλειος, μηδὲ τὸ ὅλον ἐλεύθερος ἐκ τῆς ἁμαρτίας· ἀλλ᾽ οἷον εἰπεῖν ἐλεύθερός τε καὶ οὐκ ἐλεύθερος· τοῦτό τε οὐκ ἀθεεὶ πάντως· ἀλλὰ κατ' οἰκονομίαν γίνεται θείαν· καὶ ποτε μὲν διαλύεται καὶ θραύεται ἐκεῖνο τὸ μεσότοι- LIBER DE CHARITATE. onus illud sustineret. Neque sane audire, nec cu- rare quilibet quamvis minimum rerum humanaruın potest, nisi quod jacet tantum in angulo correptus, et suspensus, et inebriatus. Unde perfecti ipsi gra- dus mensura non indulgetur; ut et fratrum curam habere, et ministerio verbi vacare possit. A possibile ut dispensationem hane gratiosam et c C XI. Cum audiendo sermones de regno Dei ad pias lacrymas movemur, non acquiescamus iis lacrymis tanquam nostris; neque has imputemus aut auri- bus nostris, quasi bene audierint ; aut oculis, quasi bene viderint; et sufficere istos sensus ad talia re- putantes. Etenim aliæ sunt aures, alii oculi, alii fletus, uti et alia mens et anima alia; divinus nem- pe ipse ac supercelestis Spiritus audiens et flens, orans et cognoscens, voluntatemque in veri- tate divinam faciens. Quandoquidem apostolis Do- minus maximum promittens Spiritus donum : Vado, ait, at Paracletus Spiritus sanctus, quem Pater mittet in nomine meo, ille vos docebit omnia 18. rursus: Adhuc multa habeo vobis dicere; sed hon po- testis portare modo; cum autem venerit ille Spiritus veritatis, deducet vos in omnem veritatem ". Ille igitur orabit, ille lacrymabitur. Etenim Quid ore mus, inquit divinus Apostolus, prout oportet, nesci- mus, sed ipse Spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus 1. Nam ipsi Spiritui soli Dei volun- tas perspecta est. Siquidern Quæ Dei sunt, inquit, nemo novit, nisi Spiritus Dei. Quoniam et quande, juxta promissionem, die Pentecostes descendit Pa- racletus, et virtus boni Spiritus animabus apostolo- rum insedit; velamen quidem illud, quo innata homini pravitas mentem obumbrat, plane ab iis ablatum est; vitiosi vero affectus aboliti sunt; oculique mentis ipsorum sunt aperti. Et tunc de cæ- tero sapientia repleti, et perfecti constituti a Spi- ritu, per illum quidem et Dei voluntatem facere decreverunt, per illum et ad omnem veritatem manuducti sunt, regnantem in animabus ipsorum. Quando ergo nobis quoque audientibus verbum Dei in lacrymas resolvi contigerit, oremus Chri- stum, fiducia omnem dubitationem pellente, ul ve- niat ad nos, certo sperantes, suum Spiritum audi- D turum, et oraturum in nobis ad ipsius voluntatem. Joan xv1, 22. ss Juan. XIV, 26. Rom. VIII, XII. Rem sic se habere puta: incumbit vis quæ- dam superne obtegens expeditam mentem, ut aer quidam tenuis; ardente nihilominus semper et lu- cente, ut dictum est, lampade; sed illi ejus luci quoddam superne quasi operculum imponitur; unde qui ejusmodi est, haud infcias iverit, nequaquam esse perfectum, nec ex toto liberum a peccato ; verum, ut sic dicam, liberum simul et non libe- rum, id vero haudquaquam omnino sine numine ; sed per dispensationem divinam. Ac nonnunquam 26. Cor. 11, 2.

νατὸν αὐτῷ ἦν τὴν οἰκονομίαν καὶ τὸ βάρος ὑπιέναι τοῦ λόγου, οὔτε μὴν ἀκούειν τι καὶ λέγειν, ἢ καὶ περί του, κἂν τὸ βραχύτατον, μεριμνᾶν, ὅτι μὴ κεῖσθαι μόνον μιᾶς γωνίας ἐπειλημμένον, καὶ μετο έωρον, καὶ μεμεθυσμένον· ταύτῃ τοι καὶ τὸ τέλειον αὐτῷ μέτρον οὐ παρεσχέθη· ἵνα καὶ τῇ ἀδελφῶν προνοίᾳ, καὶ τῇ τοῦ λόγου διακονία χαιρὸν ἔχῃ σχο λάζειν. ΙΑ'. Ακούοντες, φησί, τοῦ λόγου τῆς βασιλείας, καὶ πρὸς δάκρυα καταγόμενοι, μὴ τοῖς ἡμετέροις τούτοις ἐναπομείνωμεν δάκρυσι, μηδὲ τῇ ἡμῶν ἀκοῇ ὡς καλῶς ἀκούσαντες, μηδὲ τοῖς ὀφθαλμοῖς ὡς καλῶς ἰδόντες, ἀρκούντως ἔχειν ἑαυτοῖς λογισώμεθα· καὶ γάρ εἰσιν ἕτερα ὦτα καὶ ἕτεροι ὀφθαλμοὶ, καὶ κλαυθμοὶ ἕτεροι, ὡς δὴ καὶ διάνοια καὶ ψυχὴ ἑτέρα, ὅπερ ἔστιν αὐτὸ θεῖκὸν Πνεῦμα καὶ ἐπουράνιον, τὸ ἀκοῦόν τε καὶ κλαῖον, εὐχόμενόν τε καὶ γινώσκον, καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ θέλημα ἐν ἀληθείᾳ ποιοῦν· ἐπεὶ καὶ τοῖς ἀποστόλοις ὁ Κύριος τὴν μεγίστην επαγγελλό- μενος τοῦ Πνεύματος δωρεάν· Υπάγω, ἔλεγεν, ὁ δὲ Παράκλητος τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, δ πέμψει Πατὴρ ἐν τῷ ὀνόματί μου, ἐκεῖνος ὑμᾶς διδάξει πάντα. Καὶ πάλιν· Ετι πολλὰ ἔχω λέγειν ὑμῖν, ἀλλ' οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι· ὅταν δὲ ἔλθῃ ἐκεῖνος, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, οδηγήσει ὑμᾶς εἰς πᾶ- σαν τὴν ἀλήθειαν. Ἐκεῖνος οὖν προσεύξεται καὶ ἐκεῖνος κλαύσεται. Τὸ γὰρ, Τί προσευξόμεθα, φησὶν ὁ θεῖος Απόστολος, καθ' ὅ δεῖ, οὐκ οἴδαμεν· ἀλλ' αὐτὸ Πνεῦμα ἐντυγχάνει ὑπὲρ ἡμῶν στεναγμοῖς ἀλαλήτοις· αὐτῷ γὰρ τῷ Πνεύματι μόνῳ τὸ τοῦ Θεοῦ θέλημα δηλόν ἐστι. Τὰ γὰρ τοῦ Θεοῦ, φησίν, οὐδεὶς οἶδεν, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ. Ἐπεὶ καὶ, κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν, τῇ ἡμέρᾳ τῆς Πεντηκοστῆς τοῦ Παρακλήτου επιφοιτήσαντος, καὶ τῆς δυνάμεως τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος ταῖς ψυχαῖς τῶν ἀποστόλων σκηνωσάσης, τὸ μὲν τῆς κακίας κάλυμμα εἰσάπαν αὐτῶν ἀφηρέθη, τὰ πάθη δὲ κατηργήθη, καὶ τὰ τῆς καρδίας αὐτοῖς ἀπεκαλύφθησαν όμματα. Καὶ τότε λοιπὸν σοφίας πλησθέντες, καὶ τέλειοι καταστάντες ὑπὸ τοῦ Πνεύματος, δι' ἐκείνου μὲν καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ θέλημα ποιεῖν ἔγνωσαν, δι᾿ ἐκείνου δὲ καὶ πρὸς πᾶσαν ἀλήθειαν εχειραγωγήθησαν ἡγεμονεύσαντος τε καὶ βασιλεύσαντος αὐτοῖς τῶν ψυχῶν. Οταν οὖν καὶ ἡμῖν ἐπακούωσι τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ κλαίειν Β Εt ἐπέρχηται, δεηθῶμεν Χριστοῦ, πίστει ἀνεπιδοιάστῳ ἐλεύσεσθαι πρὸς ἡμᾶς, ἐλπίσαντες ἀληθῶς ἀκοῦον καὶ προσευχόμενον Πνεῦμα κατὰ τὸ αὐτοῦ θέ- λημα. ΙΒ'. Τὸ πρᾶγμα οὕτως ἔχειν οίον, φησίν· ἐπίκειται τις δύναμις ἐπικαλύπτουσα τὸν ἐλαφρὸν νοῦν, ὡς ἀήρ τις λεπτός· καίτοι δὲ τῆς λαμπάδος ἀεί ποτε καιομένης καὶ φαινούσης, καθάπερ εἴρηται· ἀλλὰ τῷ φωτὶ ἐκείνῳ ὡς κάλυμμά τι ἐπίκειται· ταύτῃ τοι οὐδὲ ἔξαρνός ἐστιν ὁ τοιοῦτος μὴ εἶναι τέλειος, μηδὲ τὸ ὅλον ἐλεύθερος ἐκ τῆς ἁμαρτίας· ἀλλ᾽ οἷον εἰπεῖν ἐλεύθερός τε καὶ οὐκ ἐλεύθερος· τοῦτό τε οὐκ ἀθεεὶ πάντως· ἀλλὰ κατ' οἰκονομίαν γίνεται θείαν· καὶ ποτε μὲν διαλύεται καὶ θραύεται ἐκεῖνο τὸ μεσότοι- LIBER DE CHARITATE. onus illud sustineret. Neque sane audire, nec cu- rare quilibet quamvis minimum rerum humanaruın potest, nisi quod jacet tantum in angulo correptus, et suspensus, et inebriatus. Unde perfecti ipsi gra- dus mensura non indulgetur; ut et fratrum curam habere, et ministerio verbi vacare possit. A possibile ut dispensationem hane gratiosam et c C XI. Cum audiendo sermones de regno Dei ad pias lacrymas movemur, non acquiescamus iis lacrymis tanquam nostris; neque has imputemus aut auri- bus nostris, quasi bene audierint ; aut oculis, quasi bene viderint; et sufficere istos sensus ad talia re- putantes. Etenim aliæ sunt aures, alii oculi, alii fletus, uti et alia mens et anima alia; divinus nem- pe ipse ac supercelestis Spiritus audiens et flens, orans et cognoscens, voluntatemque in veri- tate divinam faciens. Quandoquidem apostolis Do- minus maximum promittens Spiritus donum : Vado, ait, at Paracletus Spiritus sanctus, quem Pater mittet in nomine meo, ille vos docebit omnia 18. rursus: Adhuc multa habeo vobis dicere; sed hon po- testis portare modo; cum autem venerit ille Spiritus veritatis, deducet vos in omnem veritatem ". Ille igitur orabit, ille lacrymabitur. Etenim Quid ore mus, inquit divinus Apostolus, prout oportet, nesci- mus, sed ipse Spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus 1. Nam ipsi Spiritui soli Dei volun- tas perspecta est. Siquidern Quæ Dei sunt, inquit, nemo novit, nisi Spiritus Dei. Quoniam et quande, juxta promissionem, die Pentecostes descendit Pa- racletus, et virtus boni Spiritus animabus apostolo- rum insedit; velamen quidem illud, quo innata homini pravitas mentem obumbrat, plane ab iis ablatum est; vitiosi vero affectus aboliti sunt; oculique mentis ipsorum sunt aperti. Et tunc de cæ- tero sapientia repleti, et perfecti constituti a Spi- ritu, per illum quidem et Dei voluntatem facere decreverunt, per illum et ad omnem veritatem manuducti sunt, regnantem in animabus ipsorum. Quando ergo nobis quoque audientibus verbum Dei in lacrymas resolvi contigerit, oremus Chri- stum, fiducia omnem dubitationem pellente, ul ve- niat ad nos, certo sperantes, suum Spiritum audi- D turum, et oraturum in nobis ad ipsius voluntatem. Joan xv1, 22. ss Juan. XIV, 26. Rom. VIII, XII. Rem sic se habere puta: incumbit vis quæ- dam superne obtegens expeditam mentem, ut aer quidam tenuis; ardente nihilominus semper et lu- cente, ut dictum est, lampade; sed illi ejus luci quoddam superne quasi operculum imponitur; unde qui ejusmodi est, haud infcias iverit, nequaquam esse perfectum, nec ex toto liberum a peccato ; verum, ut sic dicam, liberum simul et non libe- rum, id vero haudquaquam omnino sine numine ; sed per dispensationem divinam. Ac nonnunquam 26. Cor. 11, 2.

τοῦ φραγμοῦ, ποτὲ δὲ τὸ σύμπαν, οὐ διαλύεται, οὐδὲ διαπαντὸς ἐπίσης τὰ τοιαῦτα τῆς εὐχῆς· ἀλλὰ ἔστι μὲν ὅτε πλέον ἡ χάρις ἀνάπτεται, καὶ παρακαλεί καὶ διαναπαύει· ἔστι δὲ ὅτε στυγνοτέρα καὶ ὑφειμένη γίνεται, καθὼς αὐτὴ ἡ χάρις πρὸς τὸ συμφέρον τῷ ἀνθρώπῳ οἰκονομεῖ. Όμως εἰσῆλθον εἰς τὸ τέλειον μέτρον ἔν τισι καιροῖς, καὶ ἐγευσάμην καὶ πεῖραν ἔσχον ἐκείνου τοῦ αἰῶνος. Οὔπω δὲ οὐδένα εἶδον Χριστιανὸν τέλειον ἢ καθάπαξ ἐλεύθερον· ἀλλὰ καὶ διαναπαύεται τις ἐν τῇ χάριτι, καὶ μυστηρίων καὶ ἀποκαλύψεων κοινωνός γίνεται, καὶ εἰς ἡδύτητα πολλὴν τῆς χάριτος εἴσεισι· καὶ ἡ ἁμαρτία πάλιν αὐτῷ σύνεστιν. Οἱ δὲ τοιοῦτοι διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν χάριν, καὶ τὸ ἐλλάμπον αὐτοῖς φῶς, κατά γε ἀπειρίαν φημί, τέλειοί τε καὶ ἐλεύθεροι ἔδοξαν εἶναι· Β ἐγὼ δὲ, ὡς εἴρηται, οὔπω οὐδένα εἶδον ἀκριβῶς ἐλεύθερον· ἐπειδὴ κάμοι μερικώς καιροῖς ἔν τισιν ἐξεγένετο εἰς ἐκεῖνο τὸ μέτρον ᾗ λέλεκται εἰσελθεῖν, καὶ οἶδα καταμαθών ὁποῖος τις ὁ τέλειος ἄνθρωπος ἐστιν. ΙΓ. Επειδὰν ἀκοῦσαί σοι γένοιτο περί κοινωνίας νυμφίου καὶ νύμφης, καὶ χορῶν, καὶ ἑορτῶν, μηδὲν ὑλικὸν μηδὲ πρόσγειον ἐννόησον. Καὶ γὰρ εἰς ὑπό δειγμα μόνον συγκαταβατικῶς ταῦτα παραλαμβάνε ται. Ἐπεὶ ἐκεῖνα ἄῤῥητά τέ ἐστι καὶ πνευματικά, καὶ ὀφθαλμοῖς τοῖς σαρκικοῖς ἄψαυστα· ψυχῇ δὲ ἁγίᾳ καὶ πιστῇ πρὸς κατάληψιν ἔρχεται, αὕτη τε ἡ κοινωνία τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ οἱ ἐπουράνιοι θη σαυροί, οι χοροί τε καὶ ἑορταὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων τῷ πείρα λαβόντι μόνῳ καταφανή γίνονται, ἀμυήτῳ δὲ οὐδὲ ἐννοῆσαι δυνατὸν τὸ παράπαν. Εὐλαβῶς οὖν περὶ αὐτῶν ἄκους, μέχρις ἂν καὶ σοὶ γένοιτο πιστεύοντι καταξιωθῆναι τῶν τοιούτων τυχεῖν· καὶ τότε εἴσῃ αὐτῇ πείρᾳ τῶν ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς οίων ἀγαθῶν ψυχαί τε Χριστιανῶν κἀνταῦθα κοινωνεῖν δύνανται. Ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει καὶ αὐτῷ τῷ σώ ματι τῶν τοιούτων παρέσται τυχεῖν, βλέπειν τε αὐτὰ καὶ οἱονεὶ κρατεῖν, ὁπόταν καὶ αὐτὸ γένηται πνεῦμα. ΙΔ'. Τὰ ἴδια τῆς ψυχῆς κάλλη, καὶ οἱ ἀγαθοὶ καρ ποί, ἤτοι εὐχὴ, ἀγάπη, πίστις τε καὶ ἀγρυπνία καὶ νηστεία, καὶ τἄλλα τῶν ἀρετῶν ἐπιτηδεύματα, ἐπειδὰν μιγείη, καὶ κοινωνήσοι τῆς τοῦ Πνεύματος κοινωνίας, τότε καὶ αὐτὰ καθαπερεί θυμίαμα πυρὶ βληθὲν, πλουσίαν ἀποδίδωσι τὴν εὐωδίαν· ἀλλὰ καὶ ἡμῖν γίνεται ῥᾴδιον ἀκολούθως τῷ θελήματι πολι- τεύεσθαι τοῦ Θεοῦ. Ὡς ἄνευ Πνεύματος τοῦ ἁγίου, καθάπερ ήδη πρότερον είρηται, μηδενὶ δυνατὸν ἂν συνιέναι τὸ τοῦ Θεοῦ θέλημα. Ὥσπερ γὰρ ἀνδρὶ πρὸς γάμον συνοῦσα γυνή, πρότερον μὲν ἡ συναφθή- ναι, γνώμῃ τῇ ἰδίᾳ στοιχεῖ, καὶ θελήματι τοῖς ἑαυτῆς κέχρηται, ἐπειδὰν δὲ συνέλθῃ καθ᾽ ἕν, ὑπ' ἐκείνῳ ἡγεμόνι τὸ σύνολον ζῇ, τοῦ πρὸς ἑαυτὴν ὁρᾷν, ἀφει- μένη· τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ ψυχὴ ἔχει μὲν ἰδιόν τι θέλημα, καὶ ἰδίους νόμους, καὶ ἔργα ἴδια· ἐπειδὰν S. MACARII ÆGYPTII quidem dissolvitur et scinditur ille medius paries A yoν maceriæ; quandoque omnino non dissolvitur. Ne- que pari per omnia in his passu procedit orationis negotium; sed est quando amplius accenditur gra- tia, et consolatur, et quietem præbet; est rursus, quando hebetior et remissior ft, prout ipsa gratia, accommodate ad ipsius utilitatem hominis benevole providens, varie dispensat. Ingressus tamen sum certis momentis in perfectam mensuram; gustum percepi et experientiam habui beati illius ævi. Nondum autem quemquam vidi Christianum perfe- ctum, aut omni ex parte, in tempus omne, libe- rum. Sed requiescit aliquis in gratia, et mysterio- rum ac revelationum fit particeps; et in multanı dulcedinem gratiæ intrat; et peccatum rursus nihi- lominus inest ipsi. Tales porro propter exuberan tem gratiam et lumen ipsos illustrans, per impru- dlentiam dico, perfecti esse et liberi videntur sibi ; ego vero nondum, uti dixi, vidi ullum hominem perfecte liberum; nam et quadam ex parte mihi contigit, momentis quibusdam, in illam, quatenus dictum est, unensuram ingredi. Et novi, edoctus experimentis, qualis demum sit perfectus homo. XIII. Cum audire tibi contigerit de communica- tione sponsi cum sponsa, de choris, de cantu et festis, nihil materiale aut terrenum cogitaveris. Et- enim in exemplum duntaxat per condescensionem hæc assumuntur. Quoniam illa quæ his desi- gnantur, spiritualia et oculis carneis incontigua sunt. Animæ vero sancta ac fideli sub comprehen- sionem veniunt et ipsa communicatio sancti Spiri- tus, et supercaelestes thesauri, chori ac festa san- ctorum angelorum. Quin isti tantum homini mani- festa fiunt, qui experimentum eorum ceperit; non introductus autem in hæc adyta, nec qualemcunque talium formare ideam potest. Reverenter igitur de bujusmodi rebus audi, quoad tibi contingat cre- denti, ut dignus habearis fruitione tuarum rerum. Et tunc scies ipsa experientia oculorum animæ, qualium bonorum animæ Christianorum fieri compotes queant. Nam in resurrectione corpori quo- que continget horum esse participi, videreque illa et quodammodo palpare, quando ipsum spirituale factum fuerit. XIV. Propria animæ nostræ decora, et boni fructus, videlicet oratio, charitas, fidesque et vigilia et jejunium, et alia virtutum olicia, ubi mista per participationem fuerit communioni Spiritus, tunc et ipsa, velut thymiama conjectum in ignem, opulentam emittunt fragrantiam: sed et nobis redditur facile conversari congrue ad voluntatem Dei; utpote cum sine Spiritu sancto, quemadmodum jam antea dictum est, nemo possit intelligere Dei voluntatem. Ut enim quæ viro nubit mulier, prius quidem quam ei conjun- gatur, proprio vivit arbitrio, et prout ipsi libitum est de se consulit; simul autem sub mariti con- venerit manum, sub co rerum omnium actionum- que suarum moderatore vivit, se respicere ipsam ex eo desinens; pari modo et anima prius habet C D

τοῦ φραγμοῦ, ποτὲ δὲ τὸ σύμπαν, οὐ διαλύεται, οὐδὲ διαπαντὸς ἐπίσης τὰ τοιαῦτα τῆς εὐχῆς· ἀλλὰ ἔστι μὲν ὅτε πλέον ἡ χάρις ἀνάπτεται, καὶ παρακαλεί καὶ διαναπαύει· ἔστι δὲ ὅτε στυγνοτέρα καὶ ὑφειμένη γίνεται, καθὼς αὐτὴ ἡ χάρις πρὸς τὸ συμφέρον τῷ ἀνθρώπῳ οἰκονομεῖ. Όμως εἰσῆλθον εἰς τὸ τέλειον μέτρον ἔν τισι καιροῖς, καὶ ἐγευσάμην καὶ πεῖραν ἔσχον ἐκείνου τοῦ αἰῶνος. Οὔπω δὲ οὐδένα εἶδον Χριστιανὸν τέλειον ἢ καθάπαξ ἐλεύθερον· ἀλλὰ καὶ διαναπαύεται τις ἐν τῇ χάριτι, καὶ μυστηρίων καὶ ἀποκαλύψεων κοινωνός γίνεται, καὶ εἰς ἡδύτητα πολλὴν τῆς χάριτος εἴσεισι· καὶ ἡ ἁμαρτία πάλιν αὐτῷ σύνεστιν. Οἱ δὲ τοιοῦτοι διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν χάριν, καὶ τὸ ἐλλάμπον αὐτοῖς φῶς, κατά γε ἀπειρίαν φημί, τέλειοί τε καὶ ἐλεύθεροι ἔδοξαν εἶναι· Β ἐγὼ δὲ, ὡς εἴρηται, οὔπω οὐδένα εἶδον ἀκριβῶς ἐλεύθερον· ἐπειδὴ κάμοι μερικώς καιροῖς ἔν τισιν ἐξεγένετο εἰς ἐκεῖνο τὸ μέτρον ᾗ λέλεκται εἰσελθεῖν, καὶ οἶδα καταμαθών ὁποῖος τις ὁ τέλειος ἄνθρωπος ἐστιν. ΙΓ. Επειδὰν ἀκοῦσαί σοι γένοιτο περί κοινωνίας νυμφίου καὶ νύμφης, καὶ χορῶν, καὶ ἑορτῶν, μηδὲν ὑλικὸν μηδὲ πρόσγειον ἐννόησον. Καὶ γὰρ εἰς ὑπό δειγμα μόνον συγκαταβατικῶς ταῦτα παραλαμβάνε ται. Ἐπεὶ ἐκεῖνα ἄῤῥητά τέ ἐστι καὶ πνευματικά, καὶ ὀφθαλμοῖς τοῖς σαρκικοῖς ἄψαυστα· ψυχῇ δὲ ἁγίᾳ καὶ πιστῇ πρὸς κατάληψιν ἔρχεται, αὕτη τε ἡ κοινωνία τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ οἱ ἐπουράνιοι θη σαυροί, οι χοροί τε καὶ ἑορταὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων τῷ πείρα λαβόντι μόνῳ καταφανή γίνονται, ἀμυήτῳ δὲ οὐδὲ ἐννοῆσαι δυνατὸν τὸ παράπαν. Εὐλαβῶς οὖν περὶ αὐτῶν ἄκους, μέχρις ἂν καὶ σοὶ γένοιτο πιστεύοντι καταξιωθῆναι τῶν τοιούτων τυχεῖν· καὶ τότε εἴσῃ αὐτῇ πείρᾳ τῶν ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς οίων ἀγαθῶν ψυχαί τε Χριστιανῶν κἀνταῦθα κοινωνεῖν δύνανται. Ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει καὶ αὐτῷ τῷ σώ ματι τῶν τοιούτων παρέσται τυχεῖν, βλέπειν τε αὐτὰ καὶ οἱονεὶ κρατεῖν, ὁπόταν καὶ αὐτὸ γένηται πνεῦμα. ΙΔ'. Τὰ ἴδια τῆς ψυχῆς κάλλη, καὶ οἱ ἀγαθοὶ καρ ποί, ἤτοι εὐχὴ, ἀγάπη, πίστις τε καὶ ἀγρυπνία καὶ νηστεία, καὶ τἄλλα τῶν ἀρετῶν ἐπιτηδεύματα, ἐπειδὰν μιγείη, καὶ κοινωνήσοι τῆς τοῦ Πνεύματος κοινωνίας, τότε καὶ αὐτὰ καθαπερεί θυμίαμα πυρὶ βληθὲν, πλουσίαν ἀποδίδωσι τὴν εὐωδίαν· ἀλλὰ καὶ ἡμῖν γίνεται ῥᾴδιον ἀκολούθως τῷ θελήματι πολι- τεύεσθαι τοῦ Θεοῦ. Ὡς ἄνευ Πνεύματος τοῦ ἁγίου, καθάπερ ήδη πρότερον είρηται, μηδενὶ δυνατὸν ἂν συνιέναι τὸ τοῦ Θεοῦ θέλημα. Ὥσπερ γὰρ ἀνδρὶ πρὸς γάμον συνοῦσα γυνή, πρότερον μὲν ἡ συναφθή- ναι, γνώμῃ τῇ ἰδίᾳ στοιχεῖ, καὶ θελήματι τοῖς ἑαυτῆς κέχρηται, ἐπειδὰν δὲ συνέλθῃ καθ᾽ ἕν, ὑπ' ἐκείνῳ ἡγεμόνι τὸ σύνολον ζῇ, τοῦ πρὸς ἑαυτὴν ὁρᾷν, ἀφει- μένη· τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ ψυχὴ ἔχει μὲν ἰδιόν τι θέλημα, καὶ ἰδίους νόμους, καὶ ἔργα ἴδια· ἐπειδὰν S. MACARII ÆGYPTII quidem dissolvitur et scinditur ille medius paries A yoν maceriæ; quandoque omnino non dissolvitur. Ne- que pari per omnia in his passu procedit orationis negotium; sed est quando amplius accenditur gra- tia, et consolatur, et quietem præbet; est rursus, quando hebetior et remissior ft, prout ipsa gratia, accommodate ad ipsius utilitatem hominis benevole providens, varie dispensat. Ingressus tamen sum certis momentis in perfectam mensuram; gustum percepi et experientiam habui beati illius ævi. Nondum autem quemquam vidi Christianum perfe- ctum, aut omni ex parte, in tempus omne, libe- rum. Sed requiescit aliquis in gratia, et mysterio- rum ac revelationum fit particeps; et in multanı dulcedinem gratiæ intrat; et peccatum rursus nihi- lominus inest ipsi. Tales porro propter exuberan tem gratiam et lumen ipsos illustrans, per impru- dlentiam dico, perfecti esse et liberi videntur sibi ; ego vero nondum, uti dixi, vidi ullum hominem perfecte liberum; nam et quadam ex parte mihi contigit, momentis quibusdam, in illam, quatenus dictum est, unensuram ingredi. Et novi, edoctus experimentis, qualis demum sit perfectus homo. XIII. Cum audire tibi contigerit de communica- tione sponsi cum sponsa, de choris, de cantu et festis, nihil materiale aut terrenum cogitaveris. Et- enim in exemplum duntaxat per condescensionem hæc assumuntur. Quoniam illa quæ his desi- gnantur, spiritualia et oculis carneis incontigua sunt. Animæ vero sancta ac fideli sub comprehen- sionem veniunt et ipsa communicatio sancti Spiri- tus, et supercaelestes thesauri, chori ac festa san- ctorum angelorum. Quin isti tantum homini mani- festa fiunt, qui experimentum eorum ceperit; non introductus autem in hæc adyta, nec qualemcunque talium formare ideam potest. Reverenter igitur de bujusmodi rebus audi, quoad tibi contingat cre- denti, ut dignus habearis fruitione tuarum rerum. Et tunc scies ipsa experientia oculorum animæ, qualium bonorum animæ Christianorum fieri compotes queant. Nam in resurrectione corpori quo- que continget horum esse participi, videreque illa et quodammodo palpare, quando ipsum spirituale factum fuerit. XIV. Propria animæ nostræ decora, et boni fructus, videlicet oratio, charitas, fidesque et vigilia et jejunium, et alia virtutum olicia, ubi mista per participationem fuerit communioni Spiritus, tunc et ipsa, velut thymiama conjectum in ignem, opulentam emittunt fragrantiam: sed et nobis redditur facile conversari congrue ad voluntatem Dei; utpote cum sine Spiritu sancto, quemadmodum jam antea dictum est, nemo possit intelligere Dei voluntatem. Ut enim quæ viro nubit mulier, prius quidem quam ei conjun- gatur, proprio vivit arbitrio, et prout ipsi libitum est de se consulit; simul autem sub mariti con- venerit manum, sub co rerum omnium actionum- que suarum moderatore vivit, se respicere ipsam ex eo desinens; pari modo et anima prius habet C D

τοῦ φραγμοῦ, ποτὲ δὲ τὸ σύμπαν, οὐ διαλύεται, οὐδὲ διαπαντὸς ἐπίσης τὰ τοιαῦτα τῆς εὐχῆς· ἀλλὰ ἔστι μὲν ὅτε πλέον ἡ χάρις ἀνάπτεται, καὶ παρακαλεί καὶ διαναπαύει· ἔστι δὲ ὅτε στυγνοτέρα καὶ ὑφειμένη γίνεται, καθὼς αὐτὴ ἡ χάρις πρὸς τὸ συμφέρον τῷ ἀνθρώπῳ οἰκονομεῖ. Όμως εἰσῆλθον εἰς τὸ τέλειον μέτρον ἔν τισι καιροῖς, καὶ ἐγευσάμην καὶ πεῖραν ἔσχον ἐκείνου τοῦ αἰῶνος. Οὔπω δὲ οὐδένα εἶδον Χριστιανὸν τέλειον ἢ καθάπαξ ἐλεύθερον· ἀλλὰ καὶ διαναπαύεται τις ἐν τῇ χάριτι, καὶ μυστηρίων καὶ ἀποκαλύψεων κοινωνός γίνεται, καὶ εἰς ἡδύτητα πολλὴν τῆς χάριτος εἴσεισι· καὶ ἡ ἁμαρτία πάλιν αὐτῷ σύνεστιν. Οἱ δὲ τοιοῦτοι διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν χάριν, καὶ τὸ ἐλλάμπον αὐτοῖς φῶς, κατά γε ἀπειρίαν φημί, τέλειοί τε καὶ ἐλεύθεροι ἔδοξαν εἶναι· Β ἐγὼ δὲ, ὡς εἴρηται, οὔπω οὐδένα εἶδον ἀκριβῶς ἐλεύθερον· ἐπειδὴ κάμοι μερικώς καιροῖς ἔν τισιν ἐξεγένετο εἰς ἐκεῖνο τὸ μέτρον ᾗ λέλεκται εἰσελθεῖν, καὶ οἶδα καταμαθών ὁποῖος τις ὁ τέλειος ἄνθρωπος ἐστιν. ΙΓ. Επειδὰν ἀκοῦσαί σοι γένοιτο περί κοινωνίας νυμφίου καὶ νύμφης, καὶ χορῶν, καὶ ἑορτῶν, μηδὲν ὑλικὸν μηδὲ πρόσγειον ἐννόησον. Καὶ γὰρ εἰς ὑπό δειγμα μόνον συγκαταβατικῶς ταῦτα παραλαμβάνε ται. Ἐπεὶ ἐκεῖνα ἄῤῥητά τέ ἐστι καὶ πνευματικά, καὶ ὀφθαλμοῖς τοῖς σαρκικοῖς ἄψαυστα· ψυχῇ δὲ ἁγίᾳ καὶ πιστῇ πρὸς κατάληψιν ἔρχεται, αὕτη τε ἡ κοινωνία τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ οἱ ἐπουράνιοι θη σαυροί, οι χοροί τε καὶ ἑορταὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων τῷ πείρα λαβόντι μόνῳ καταφανή γίνονται, ἀμυήτῳ δὲ οὐδὲ ἐννοῆσαι δυνατὸν τὸ παράπαν. Εὐλαβῶς οὖν περὶ αὐτῶν ἄκους, μέχρις ἂν καὶ σοὶ γένοιτο πιστεύοντι καταξιωθῆναι τῶν τοιούτων τυχεῖν· καὶ τότε εἴσῃ αὐτῇ πείρᾳ τῶν ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς οίων ἀγαθῶν ψυχαί τε Χριστιανῶν κἀνταῦθα κοινωνεῖν δύνανται. Ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει καὶ αὐτῷ τῷ σώ ματι τῶν τοιούτων παρέσται τυχεῖν, βλέπειν τε αὐτὰ καὶ οἱονεὶ κρατεῖν, ὁπόταν καὶ αὐτὸ γένηται πνεῦμα. ΙΔ'. Τὰ ἴδια τῆς ψυχῆς κάλλη, καὶ οἱ ἀγαθοὶ καρ ποί, ἤτοι εὐχὴ, ἀγάπη, πίστις τε καὶ ἀγρυπνία καὶ νηστεία, καὶ τἄλλα τῶν ἀρετῶν ἐπιτηδεύματα, ἐπειδὰν μιγείη, καὶ κοινωνήσοι τῆς τοῦ Πνεύματος κοινωνίας, τότε καὶ αὐτὰ καθαπερεί θυμίαμα πυρὶ βληθὲν, πλουσίαν ἀποδίδωσι τὴν εὐωδίαν· ἀλλὰ καὶ ἡμῖν γίνεται ῥᾴδιον ἀκολούθως τῷ θελήματι πολι- τεύεσθαι τοῦ Θεοῦ. Ὡς ἄνευ Πνεύματος τοῦ ἁγίου, καθάπερ ήδη πρότερον είρηται, μηδενὶ δυνατὸν ἂν συνιέναι τὸ τοῦ Θεοῦ θέλημα. Ὥσπερ γὰρ ἀνδρὶ πρὸς γάμον συνοῦσα γυνή, πρότερον μὲν ἡ συναφθή- ναι, γνώμῃ τῇ ἰδίᾳ στοιχεῖ, καὶ θελήματι τοῖς ἑαυτῆς κέχρηται, ἐπειδὰν δὲ συνέλθῃ καθ᾽ ἕν, ὑπ' ἐκείνῳ ἡγεμόνι τὸ σύνολον ζῇ, τοῦ πρὸς ἑαυτὴν ὁρᾷν, ἀφει- μένη· τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ ψυχὴ ἔχει μὲν ἰδιόν τι θέλημα, καὶ ἰδίους νόμους, καὶ ἔργα ἴδια· ἐπειδὰν S. MACARII ÆGYPTII quidem dissolvitur et scinditur ille medius paries A yoν maceriæ; quandoque omnino non dissolvitur. Ne- que pari per omnia in his passu procedit orationis negotium; sed est quando amplius accenditur gra- tia, et consolatur, et quietem præbet; est rursus, quando hebetior et remissior ft, prout ipsa gratia, accommodate ad ipsius utilitatem hominis benevole providens, varie dispensat. Ingressus tamen sum certis momentis in perfectam mensuram; gustum percepi et experientiam habui beati illius ævi. Nondum autem quemquam vidi Christianum perfe- ctum, aut omni ex parte, in tempus omne, libe- rum. Sed requiescit aliquis in gratia, et mysterio- rum ac revelationum fit particeps; et in multanı dulcedinem gratiæ intrat; et peccatum rursus nihi- lominus inest ipsi. Tales porro propter exuberan tem gratiam et lumen ipsos illustrans, per impru- dlentiam dico, perfecti esse et liberi videntur sibi ; ego vero nondum, uti dixi, vidi ullum hominem perfecte liberum; nam et quadam ex parte mihi contigit, momentis quibusdam, in illam, quatenus dictum est, unensuram ingredi. Et novi, edoctus experimentis, qualis demum sit perfectus homo. XIII. Cum audire tibi contigerit de communica- tione sponsi cum sponsa, de choris, de cantu et festis, nihil materiale aut terrenum cogitaveris. Et- enim in exemplum duntaxat per condescensionem hæc assumuntur. Quoniam illa quæ his desi- gnantur, spiritualia et oculis carneis incontigua sunt. Animæ vero sancta ac fideli sub comprehen- sionem veniunt et ipsa communicatio sancti Spiri- tus, et supercaelestes thesauri, chori ac festa san- ctorum angelorum. Quin isti tantum homini mani- festa fiunt, qui experimentum eorum ceperit; non introductus autem in hæc adyta, nec qualemcunque talium formare ideam potest. Reverenter igitur de bujusmodi rebus audi, quoad tibi contingat cre- denti, ut dignus habearis fruitione tuarum rerum. Et tunc scies ipsa experientia oculorum animæ, qualium bonorum animæ Christianorum fieri compotes queant. Nam in resurrectione corpori quo- que continget horum esse participi, videreque illa et quodammodo palpare, quando ipsum spirituale factum fuerit. XIV. Propria animæ nostræ decora, et boni fructus, videlicet oratio, charitas, fidesque et vigilia et jejunium, et alia virtutum olicia, ubi mista per participationem fuerit communioni Spiritus, tunc et ipsa, velut thymiama conjectum in ignem, opulentam emittunt fragrantiam: sed et nobis redditur facile conversari congrue ad voluntatem Dei; utpote cum sine Spiritu sancto, quemadmodum jam antea dictum est, nemo possit intelligere Dei voluntatem. Ut enim quæ viro nubit mulier, prius quidem quam ei conjun- gatur, proprio vivit arbitrio, et prout ipsi libitum est de se consulit; simul autem sub mariti con- venerit manum, sub co rerum omnium actionum- que suarum moderatore vivit, se respicere ipsam ex eo desinens; pari modo et anima prius habet C D

δὲ γένηται ἀξία τῷ ἐπουρανίῳ ἀνδρὶ Χριστῷ συν- ελθεῖν, ὑποτάσσεται τῷ τόμῳ τοῦ ἀνδρὸς, οὐκ ἔτι τῷ ταύτης θελήματι, ἀλλὰ τῷ ταύτης νυμφίου ἑπομένη Χριστοῦ. ΙΕ'. Τὸ τοῦ γάμου ἔνδυμα τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύμα τος χάριν ἡγοῦ· τὴν ὁ μὴ ἐνδύναι γεγονώς άξιος, τοῦ ἐπουρανίου γάμου καὶ τοῦ δείπνου τοῦ πνευμα- τικοῦ κοινωνὸς οὐκ ἔσται. Θῶμεν σπουδὴν τοῦ πνευ- ματικοῦ καὶ θείου πιεῖν οἶνου, καὶ μεθυσθῆναι μέθην νηφάλιον· ἵν᾿ ὥσπερ οἱ οίνου διακορεῖς λαλίστεροι για νονται, οὕτω καὶ ἡμεῖς, τοῦ πνευματικοῦ τούτου διά πλεοι γεγονότες οίνου, μυστηρίων θείων λαλήσωμεν διηγήματα· Καὶ τὸ ποτήριόν σου γάρ, φησὶ Δαβίδ, μεθύσκον με, ὡσεὶ κράτιστον! ΙϚ΄. Αὕτη ἐστὶν ἡ πτωχὴ τῷ Πνεύματι ψυχή, ἥτις ἐπιγινώσκει μὲν τὰ ἑαυτῆς τραύματα, ἐπιγινώσκει δὲ τὸ περιέχον αὐτὴν τῶν παθῶν σκότος, καὶ τὴν ἀπὸ Κυρίου διαπαντὸς ἐπιζητεῖ λύτρωσιν· ἡ φέρει μὲν πόνους, ἐπ᾽ οὐδενὶ δὲ τῶν ἐπὶ γῆς ἀγαθῶν χαί- ρει· ἀλλὰ τῷ καλῷ μόνῳ ἰατρῷ, καὶ τῇ αὐτοῦ πέποιθε θεραπείᾳ. Πῶς οὖν ἡ τετραυματισμένη αὕτη ψυχή καλὴ καὶ εὐπρόσωπος ἔσται, καὶ πρὸς συμβίωσιν ἀρμόζουσα τῷ Χριστῷ; πῶς ἄλλως ἢ κατὰ τὴν ἀρ- χαίαν αὐτῆς κτίσιν, καὶ τὴν σαφῆ τῶν οἰκείων τραύ μάτων καὶ τῆς πτωχείας ἐπίγνωσιν; Εἰ γὰρ οἷς ἔχει τραύμασί τε καὶ μώλωψι τῶν παθῶν μὴ συνήδεται, μηδὲ συνηγορεῖ τοῖς σφάλμασιν, οὐ λογίζεται αὐτῇ τὴν ἀμορφίαν ὁ Κύριος, ἀλλ᾽ ἐλθὼν ἰᾶται καὶ θερα- πεύει, καὶ ἀπαθὲς αὐτῇ καὶ ἄφθορόν τι κάλλος ἀπο- καθίστησι· μόνον αὐτὴ προαιρέσει μὴ κοινωνείτω τοῖς πραττομένοις, καθάπερ εἴρηται, μηδὲ τοῖς ἐν εργουμένοις συνευδοκείτω πάθεσιν. Αλλ' ὅλῃ δυνάμει πρὸς Κύριον ἐκβοάτω, ἵνα διὰ τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύμα τος αὐτοῦ τῆς ἐλευθερίας πάντως ἀξιωθῇ τῶν παθῶν. Αὕτη μὲν οὖν ἡ ψυχὴ μακαρία· οὐαὶ δὲ τῇ μὴ συν- αίσθησιν δεχομένῃ τραυμάτων, μηδὲ ἔχειν τι κακίας διὰ πολλὴν καὶ ἄμετρον οἰομένη κακίαν· ταύτην γάρ οὐδὲ ὁ ἀγαθὸς ἐπισκέπτεται ἰατρὸς, οὐδὲ θερα πεύει, ὅτι μηδὲ μέλει αὐτῇ τῶν τραυμάτων, ἅτε και λῶς ἔχειν καὶ ὑγιῶς ἡγουμένῃ· Οὐ γὰρ χρείαν ἔχουσι, φησὶν, οἱ ὑγιαίνοντες ἰατροῦ, ἀλλ' οἱ κα κῶς ἔχοντες. ΙΖ΄. Μακάριοι τῷ ὄντι καὶ ζηλωτοὶ τοῦ βίου καὶ τῆς ὑπερφυοῦς ἀπολαύσεως, ὅσοι διὰ θερμῆς καὶ φιλαρέτου διαγωγῆς τῶν ἐπουρανίων τοῦ Πνεύματος μυστηρίων πείρᾳ καὶ αἰσθήσει τὴν γνῶσιν εἰλήφασι, καὶ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ἔχουσιν. Οὗτοι καὶ συμπάντων κρείττους ἀνθρώπων εἰσί· καὶ φανερὰ ἡ ἀπόδειξις. Τίνι γὰρ τῶν δυνατῶν, ἢ σοφῶν, ἢ φρονί- μων ἀνελθεῖν εἰς τὸν οὐρανὸν ὑπῆρξεν ἐπιστρεφομένῳ περὶ τὴν γῆν, ἐκεῖ τε ἐργάσασθαι ἔργα πνευματικά, καὶ τὰ κάλλη τοῦ Πνεύματος κατοπτεῦσαι; νυνὶ δὲ πένης τις τὸ φαινόμενον, πένης ἄκρως καὶ ἐξουδε LIBER DE CHARITATE. A voluntatem quamdam propriam, leges ususque B proprios, opera propria : postquam vero digna facta fuerit quæ supercalesti viro jungeretur Christo. subjicitur legi viri, non amplius suam, sed sponsi sequens voluntatem. XV. Nuptialem vestem Spiritus gratiam esse puta, quam qui induere dignus non fuerit, coele- stium nuptiarum epulique spiritualis particeps non erit. Ponamus studium in spirituali et divino bibendo vino, et inebriemur ebrietate sobria, ut, quemadmodum qui vino pleni sunt, loquaciores funt, ita et nos, spirituali hoc large hausio mero, mysteriorum divinorum eloquamur narrationes. Et calix tuus (ait David) inebrians me, quam præcla- rus est ! XVI. Ipsa est illa pauper Spiritu anima, quæ co- gnoscit quidem sua vnlnera ; cognoscit vero etiam eas, quibus circumambitur, perturbationum tene- bras; et a Domino continue liberationem quærit. Quæ tolerat quidem labores, de nullo autem eo- rum, quæ super terram sunt, bono gaudet; sed in bono tantum medico, et in ejus curatione confi- dit. Quomodo igitur hæc vulnerata anima decora et formosa 'erit, et ad vitæ societatem individua cum Christo ineundam apta? quomodo aliter quam perspectam habendo antiquam suam originem, et claram præ se ferendo propriorum vulnerum et mendicitatis notitiam ? Nam si iis, quæ habet, vul- neribus et cicatricibus passionum non delectatur, c.nec patrocinatur delictis suis; non imputat ipsi suam deformitatem Dominus; sed venit et sanat ac curat eam, nullique obnoxiam alterationi et immarcescibilem quamdam ei restituit pulchritudi- nem. Tantum ipsa ne libero assensu participet iis quæ fiunt, ut dictum est; neve consentiendo ea comprobet, quæ inordinate perturbationes ope- rantur; sed tota virtute ad Dominnm clamet, ut per bonum ipsius Spiritum liberare se digne- tur a cunctis pravis affectibus. Beata profecto talis anima: væ autem illi, quæ sensum intimum non capiet vulnerum suorum; quæque omnis se pravitatis funditus expertem per multam et immen- sam putaverit pravitatem. Talem enim neque bonus invisit medicus, nec sanat; quoniam sollicitudine non tangitur vulnerum propriorum; utpote quæ se bene habere ac vigere sanitate existimet. Non enim (inquit) egent qui sani sunt medico, sed qui male habent 18. D Psal. xxi, 5. XVII. Beati revera, et invidendi ob vitæ et ex- superantis natura modum fruitionis felicitatem, qui- cunque per ferventem fidem, et vivendi usum ad virtutem normam exactum, supercolestium sancti Spiritus mysteriorum sensu et experientia notitiam perceperunt, et conversationem in cœlis habent. Tales omnium, qui uspiam vivunt hominum, præ- stantissimi sunt. Id quod demonstrari manifesto .po- test. Cui enim potentum, aut sapientum, aut pru- dentum, ascendere in cœlum contigit, interim dum versantur in terra et illic operari opera spiritua- Matth. ix, 12; xII. 17; Luc. v, 31.

δὲ γένηται ἀξία τῷ ἐπουρανίῳ ἀνδρὶ Χριστῷ συν- ελθεῖν, ὑποτάσσεται τῷ τόμῳ τοῦ ἀνδρὸς, οὐκ ἔτι τῷ ταύτης θελήματι, ἀλλὰ τῷ ταύτης νυμφίου ἑπομένη Χριστοῦ. ΙΕ'. Τὸ τοῦ γάμου ἔνδυμα τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύμα τος χάριν ἡγοῦ· τὴν ὁ μὴ ἐνδύναι γεγονώς άξιος, τοῦ ἐπουρανίου γάμου καὶ τοῦ δείπνου τοῦ πνευμα- τικοῦ κοινωνὸς οὐκ ἔσται. Θῶμεν σπουδὴν τοῦ πνευ- ματικοῦ καὶ θείου πιεῖν οἶνου, καὶ μεθυσθῆναι μέθην νηφάλιον· ἵν᾿ ὥσπερ οἱ οίνου διακορεῖς λαλίστεροι για νονται, οὕτω καὶ ἡμεῖς, τοῦ πνευματικοῦ τούτου διά πλεοι γεγονότες οίνου, μυστηρίων θείων λαλήσωμεν διηγήματα· Καὶ τὸ ποτήριόν σου γάρ, φησὶ Δαβίδ, μεθύσκον με, ὡσεὶ κράτιστον! ΙϚ΄. Αὕτη ἐστὶν ἡ πτωχὴ τῷ Πνεύματι ψυχή, ἥτις ἐπιγινώσκει μὲν τὰ ἑαυτῆς τραύματα, ἐπιγινώσκει δὲ τὸ περιέχον αὐτὴν τῶν παθῶν σκότος, καὶ τὴν ἀπὸ Κυρίου διαπαντὸς ἐπιζητεῖ λύτρωσιν· ἡ φέρει μὲν πόνους, ἐπ᾽ οὐδενὶ δὲ τῶν ἐπὶ γῆς ἀγαθῶν χαί- ρει· ἀλλὰ τῷ καλῷ μόνῳ ἰατρῷ, καὶ τῇ αὐτοῦ πέποιθε θεραπείᾳ. Πῶς οὖν ἡ τετραυματισμένη αὕτη ψυχή καλὴ καὶ εὐπρόσωπος ἔσται, καὶ πρὸς συμβίωσιν ἀρμόζουσα τῷ Χριστῷ; πῶς ἄλλως ἢ κατὰ τὴν ἀρ- χαίαν αὐτῆς κτίσιν, καὶ τὴν σαφῆ τῶν οἰκείων τραύ μάτων καὶ τῆς πτωχείας ἐπίγνωσιν; Εἰ γὰρ οἷς ἔχει τραύμασί τε καὶ μώλωψι τῶν παθῶν μὴ συνήδεται, μηδὲ συνηγορεῖ τοῖς σφάλμασιν, οὐ λογίζεται αὐτῇ τὴν ἀμορφίαν ὁ Κύριος, ἀλλ᾽ ἐλθὼν ἰᾶται καὶ θερα- πεύει, καὶ ἀπαθὲς αὐτῇ καὶ ἄφθορόν τι κάλλος ἀπο- καθίστησι· μόνον αὐτὴ προαιρέσει μὴ κοινωνείτω τοῖς πραττομένοις, καθάπερ εἴρηται, μηδὲ τοῖς ἐν εργουμένοις συνευδοκείτω πάθεσιν. Αλλ' ὅλῃ δυνάμει πρὸς Κύριον ἐκβοάτω, ἵνα διὰ τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύμα τος αὐτοῦ τῆς ἐλευθερίας πάντως ἀξιωθῇ τῶν παθῶν. Αὕτη μὲν οὖν ἡ ψυχὴ μακαρία· οὐαὶ δὲ τῇ μὴ συν- αίσθησιν δεχομένῃ τραυμάτων, μηδὲ ἔχειν τι κακίας διὰ πολλὴν καὶ ἄμετρον οἰομένη κακίαν· ταύτην γάρ οὐδὲ ὁ ἀγαθὸς ἐπισκέπτεται ἰατρὸς, οὐδὲ θερα πεύει, ὅτι μηδὲ μέλει αὐτῇ τῶν τραυμάτων, ἅτε και λῶς ἔχειν καὶ ὑγιῶς ἡγουμένῃ· Οὐ γὰρ χρείαν ἔχουσι, φησὶν, οἱ ὑγιαίνοντες ἰατροῦ, ἀλλ' οἱ κα κῶς ἔχοντες. ΙΖ΄. Μακάριοι τῷ ὄντι καὶ ζηλωτοὶ τοῦ βίου καὶ τῆς ὑπερφυοῦς ἀπολαύσεως, ὅσοι διὰ θερμῆς καὶ φιλαρέτου διαγωγῆς τῶν ἐπουρανίων τοῦ Πνεύματος μυστηρίων πείρᾳ καὶ αἰσθήσει τὴν γνῶσιν εἰλήφασι, καὶ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ἔχουσιν. Οὗτοι καὶ συμπάντων κρείττους ἀνθρώπων εἰσί· καὶ φανερὰ ἡ ἀπόδειξις. Τίνι γὰρ τῶν δυνατῶν, ἢ σοφῶν, ἢ φρονί- μων ἀνελθεῖν εἰς τὸν οὐρανὸν ὑπῆρξεν ἐπιστρεφομένῳ περὶ τὴν γῆν, ἐκεῖ τε ἐργάσασθαι ἔργα πνευματικά, καὶ τὰ κάλλη τοῦ Πνεύματος κατοπτεῦσαι; νυνὶ δὲ πένης τις τὸ φαινόμενον, πένης ἄκρως καὶ ἐξουδε LIBER DE CHARITATE. A voluntatem quamdam propriam, leges ususque B proprios, opera propria : postquam vero digna facta fuerit quæ supercalesti viro jungeretur Christo. subjicitur legi viri, non amplius suam, sed sponsi sequens voluntatem. XV. Nuptialem vestem Spiritus gratiam esse puta, quam qui induere dignus non fuerit, coele- stium nuptiarum epulique spiritualis particeps non erit. Ponamus studium in spirituali et divino bibendo vino, et inebriemur ebrietate sobria, ut, quemadmodum qui vino pleni sunt, loquaciores funt, ita et nos, spirituali hoc large hausio mero, mysteriorum divinorum eloquamur narrationes. Et calix tuus (ait David) inebrians me, quam præcla- rus est ! XVI. Ipsa est illa pauper Spiritu anima, quæ co- gnoscit quidem sua vnlnera ; cognoscit vero etiam eas, quibus circumambitur, perturbationum tene- bras; et a Domino continue liberationem quærit. Quæ tolerat quidem labores, de nullo autem eo- rum, quæ super terram sunt, bono gaudet; sed in bono tantum medico, et in ejus curatione confi- dit. Quomodo igitur hæc vulnerata anima decora et formosa 'erit, et ad vitæ societatem individua cum Christo ineundam apta? quomodo aliter quam perspectam habendo antiquam suam originem, et claram præ se ferendo propriorum vulnerum et mendicitatis notitiam ? Nam si iis, quæ habet, vul- neribus et cicatricibus passionum non delectatur, c.nec patrocinatur delictis suis; non imputat ipsi suam deformitatem Dominus; sed venit et sanat ac curat eam, nullique obnoxiam alterationi et immarcescibilem quamdam ei restituit pulchritudi- nem. Tantum ipsa ne libero assensu participet iis quæ fiunt, ut dictum est; neve consentiendo ea comprobet, quæ inordinate perturbationes ope- rantur; sed tota virtute ad Dominnm clamet, ut per bonum ipsius Spiritum liberare se digne- tur a cunctis pravis affectibus. Beata profecto talis anima: væ autem illi, quæ sensum intimum non capiet vulnerum suorum; quæque omnis se pravitatis funditus expertem per multam et immen- sam putaverit pravitatem. Talem enim neque bonus invisit medicus, nec sanat; quoniam sollicitudine non tangitur vulnerum propriorum; utpote quæ se bene habere ac vigere sanitate existimet. Non enim (inquit) egent qui sani sunt medico, sed qui male habent 18. D Psal. xxi, 5. XVII. Beati revera, et invidendi ob vitæ et ex- superantis natura modum fruitionis felicitatem, qui- cunque per ferventem fidem, et vivendi usum ad virtutem normam exactum, supercolestium sancti Spiritus mysteriorum sensu et experientia notitiam perceperunt, et conversationem in cœlis habent. Tales omnium, qui uspiam vivunt hominum, præ- stantissimi sunt. Id quod demonstrari manifesto .po- test. Cui enim potentum, aut sapientum, aut pru- dentum, ascendere in cœlum contigit, interim dum versantur in terra et illic operari opera spiritua- Matth. ix, 12; xII. 17; Luc. v, 31.

δὲ γένηται ἀξία τῷ ἐπουρανίῳ ἀνδρὶ Χριστῷ συν- ελθεῖν, ὑποτάσσεται τῷ τόμῳ τοῦ ἀνδρὸς, οὐκ ἔτι τῷ ταύτης θελήματι, ἀλλὰ τῷ ταύτης νυμφίου ἑπομένη Χριστοῦ. ΙΕ'. Τὸ τοῦ γάμου ἔνδυμα τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύμα τος χάριν ἡγοῦ· τὴν ὁ μὴ ἐνδύναι γεγονώς άξιος, τοῦ ἐπουρανίου γάμου καὶ τοῦ δείπνου τοῦ πνευμα- τικοῦ κοινωνὸς οὐκ ἔσται. Θῶμεν σπουδὴν τοῦ πνευ- ματικοῦ καὶ θείου πιεῖν οἶνου, καὶ μεθυσθῆναι μέθην νηφάλιον· ἵν᾿ ὥσπερ οἱ οίνου διακορεῖς λαλίστεροι για νονται, οὕτω καὶ ἡμεῖς, τοῦ πνευματικοῦ τούτου διά πλεοι γεγονότες οίνου, μυστηρίων θείων λαλήσωμεν διηγήματα· Καὶ τὸ ποτήριόν σου γάρ, φησὶ Δαβίδ, μεθύσκον με, ὡσεὶ κράτιστον! ΙϚ΄. Αὕτη ἐστὶν ἡ πτωχὴ τῷ Πνεύματι ψυχή, ἥτις ἐπιγινώσκει μὲν τὰ ἑαυτῆς τραύματα, ἐπιγινώσκει δὲ τὸ περιέχον αὐτὴν τῶν παθῶν σκότος, καὶ τὴν ἀπὸ Κυρίου διαπαντὸς ἐπιζητεῖ λύτρωσιν· ἡ φέρει μὲν πόνους, ἐπ᾽ οὐδενὶ δὲ τῶν ἐπὶ γῆς ἀγαθῶν χαί- ρει· ἀλλὰ τῷ καλῷ μόνῳ ἰατρῷ, καὶ τῇ αὐτοῦ πέποιθε θεραπείᾳ. Πῶς οὖν ἡ τετραυματισμένη αὕτη ψυχή καλὴ καὶ εὐπρόσωπος ἔσται, καὶ πρὸς συμβίωσιν ἀρμόζουσα τῷ Χριστῷ; πῶς ἄλλως ἢ κατὰ τὴν ἀρ- χαίαν αὐτῆς κτίσιν, καὶ τὴν σαφῆ τῶν οἰκείων τραύ μάτων καὶ τῆς πτωχείας ἐπίγνωσιν; Εἰ γὰρ οἷς ἔχει τραύμασί τε καὶ μώλωψι τῶν παθῶν μὴ συνήδεται, μηδὲ συνηγορεῖ τοῖς σφάλμασιν, οὐ λογίζεται αὐτῇ τὴν ἀμορφίαν ὁ Κύριος, ἀλλ᾽ ἐλθὼν ἰᾶται καὶ θερα- πεύει, καὶ ἀπαθὲς αὐτῇ καὶ ἄφθορόν τι κάλλος ἀπο- καθίστησι· μόνον αὐτὴ προαιρέσει μὴ κοινωνείτω τοῖς πραττομένοις, καθάπερ εἴρηται, μηδὲ τοῖς ἐν εργουμένοις συνευδοκείτω πάθεσιν. Αλλ' ὅλῃ δυνάμει πρὸς Κύριον ἐκβοάτω, ἵνα διὰ τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύμα τος αὐτοῦ τῆς ἐλευθερίας πάντως ἀξιωθῇ τῶν παθῶν. Αὕτη μὲν οὖν ἡ ψυχὴ μακαρία· οὐαὶ δὲ τῇ μὴ συν- αίσθησιν δεχομένῃ τραυμάτων, μηδὲ ἔχειν τι κακίας διὰ πολλὴν καὶ ἄμετρον οἰομένη κακίαν· ταύτην γάρ οὐδὲ ὁ ἀγαθὸς ἐπισκέπτεται ἰατρὸς, οὐδὲ θερα πεύει, ὅτι μηδὲ μέλει αὐτῇ τῶν τραυμάτων, ἅτε και λῶς ἔχειν καὶ ὑγιῶς ἡγουμένῃ· Οὐ γὰρ χρείαν ἔχουσι, φησὶν, οἱ ὑγιαίνοντες ἰατροῦ, ἀλλ' οἱ κα κῶς ἔχοντες. ΙΖ΄. Μακάριοι τῷ ὄντι καὶ ζηλωτοὶ τοῦ βίου καὶ τῆς ὑπερφυοῦς ἀπολαύσεως, ὅσοι διὰ θερμῆς καὶ φιλαρέτου διαγωγῆς τῶν ἐπουρανίων τοῦ Πνεύματος μυστηρίων πείρᾳ καὶ αἰσθήσει τὴν γνῶσιν εἰλήφασι, καὶ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ἔχουσιν. Οὗτοι καὶ συμπάντων κρείττους ἀνθρώπων εἰσί· καὶ φανερὰ ἡ ἀπόδειξις. Τίνι γὰρ τῶν δυνατῶν, ἢ σοφῶν, ἢ φρονί- μων ἀνελθεῖν εἰς τὸν οὐρανὸν ὑπῆρξεν ἐπιστρεφομένῳ περὶ τὴν γῆν, ἐκεῖ τε ἐργάσασθαι ἔργα πνευματικά, καὶ τὰ κάλλη τοῦ Πνεύματος κατοπτεῦσαι; νυνὶ δὲ πένης τις τὸ φαινόμενον, πένης ἄκρως καὶ ἐξουδε LIBER DE CHARITATE. A voluntatem quamdam propriam, leges ususque B proprios, opera propria : postquam vero digna facta fuerit quæ supercalesti viro jungeretur Christo. subjicitur legi viri, non amplius suam, sed sponsi sequens voluntatem. XV. Nuptialem vestem Spiritus gratiam esse puta, quam qui induere dignus non fuerit, coele- stium nuptiarum epulique spiritualis particeps non erit. Ponamus studium in spirituali et divino bibendo vino, et inebriemur ebrietate sobria, ut, quemadmodum qui vino pleni sunt, loquaciores funt, ita et nos, spirituali hoc large hausio mero, mysteriorum divinorum eloquamur narrationes. Et calix tuus (ait David) inebrians me, quam præcla- rus est ! XVI. Ipsa est illa pauper Spiritu anima, quæ co- gnoscit quidem sua vnlnera ; cognoscit vero etiam eas, quibus circumambitur, perturbationum tene- bras; et a Domino continue liberationem quærit. Quæ tolerat quidem labores, de nullo autem eo- rum, quæ super terram sunt, bono gaudet; sed in bono tantum medico, et in ejus curatione confi- dit. Quomodo igitur hæc vulnerata anima decora et formosa 'erit, et ad vitæ societatem individua cum Christo ineundam apta? quomodo aliter quam perspectam habendo antiquam suam originem, et claram præ se ferendo propriorum vulnerum et mendicitatis notitiam ? Nam si iis, quæ habet, vul- neribus et cicatricibus passionum non delectatur, c.nec patrocinatur delictis suis; non imputat ipsi suam deformitatem Dominus; sed venit et sanat ac curat eam, nullique obnoxiam alterationi et immarcescibilem quamdam ei restituit pulchritudi- nem. Tantum ipsa ne libero assensu participet iis quæ fiunt, ut dictum est; neve consentiendo ea comprobet, quæ inordinate perturbationes ope- rantur; sed tota virtute ad Dominnm clamet, ut per bonum ipsius Spiritum liberare se digne- tur a cunctis pravis affectibus. Beata profecto talis anima: væ autem illi, quæ sensum intimum non capiet vulnerum suorum; quæque omnis se pravitatis funditus expertem per multam et immen- sam putaverit pravitatem. Talem enim neque bonus invisit medicus, nec sanat; quoniam sollicitudine non tangitur vulnerum propriorum; utpote quæ se bene habere ac vigere sanitate existimet. Non enim (inquit) egent qui sani sunt medico, sed qui male habent 18. D Psal. xxi, 5. XVII. Beati revera, et invidendi ob vitæ et ex- superantis natura modum fruitionis felicitatem, qui- cunque per ferventem fidem, et vivendi usum ad virtutem normam exactum, supercolestium sancti Spiritus mysteriorum sensu et experientia notitiam perceperunt, et conversationem in cœlis habent. Tales omnium, qui uspiam vivunt hominum, præ- stantissimi sunt. Id quod demonstrari manifesto .po- test. Cui enim potentum, aut sapientum, aut pru- dentum, ascendere in cœlum contigit, interim dum versantur in terra et illic operari opera spiritua- Matth. ix, 12; xII. 17; Luc. v, 31.

Α νώμενος, καὶ οὐδὲ τοῖς ἐγγειτόνων μικρού γνώριμος, προσπίπτων ἐπὶ πρόσωπον αὐτοῦ τῷ Κυρίῳ, ἄνεισιν εἰς τὸν οὐρανὸν ὑπὸ Πνεύματος οδηγούμενος, καὶ ἐν πληροφορίᾳ τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς τῶν ἐκεῖ θαυμασίων κατατρυφᾷ, ἐκεῖ τε ἐργάζεται, ἐκεῖ τὸ πολίτευμα ἔχει, κατὰ τὸν θεῖον Απόστολον· ἡμῶν γὰρ τὸ που λίτευμα, φησὶν, ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει· καὶ πάλιν· Α ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπων οὐκ ἀνέβη, ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Εἶτα ἐπάγει· Ἡμῖν δὲ ἀπεκάλυψε διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ. Οὗτοι εἰσιν οἱ ἐν ἀληθείᾳ σοφοί, οἱ δυνατοί, οὗτοι καὶ εὐγενείς καὶ φρόνιμοι. ΙΗ'. Καὶ χωρὶς, φησί, τῶν οὐρανίων ἐκείνων, ἀπὸ τῶν παρόντων κρίνων τοὺς ἁγίους, οὐκ ἐπιδοιάσεις πάντων ὑψηλοτέρους εἰπών. Κρινέσθω δὲ οὕτως · Ναβουχοδονόσορ ὁ Βαβυλῶνος ἄρξας, οπότε τὰ ἔθνη αὐτῷ πάντα εἰς προσκύνησιν ἧς έτυχε κατασκευάσας εἰκόνος ἠθροίζετο· τῷ δὲ Θεῷ τοῦτο πανσόφως ᾠκο- νομεῖτο, ἵνα καὶ ἡ τῶν παίδων ἀρετὴ πᾶσι γνώριμος καταστῇ, καὶ μάθωσι πάντες, ὅτι Θεὸς ἀληθὴς εἷς, ὅς τοὺς οὐρανοὺς κατοικεῖ· τρεῖς παῖδες, καὶ αὐτοὶ αἰχμάλωτοι καὶ τὴν ἐλευθερίαν ἀφῃρημένοι ἐπαῤῥη σιάσαντο πρὸς αὐτὸν, καὶ πάντων πολλῷ δέει προσο κυνούντων, καὶ μηδ' ὅλως εἰ μὴ πείθεσθαι τολμών των, ἀλλὰ σχεδὸν ἀφόνων ἴσα καὶ ταῖς κτίσεσιν ἑλκομένων, αὐτοὶ τοσοῦτον ἀπέχοντες τοῦ τὰ ὅμοια τοῖς ἄλλοις παθεῖν, ὡς μηδ' εὐσεβοῦντας ἀγνοεῖσθαι βούλεσθαι, μηδ' ὑπομένειν λαθεῖν, ἀλλ᾽ εἰς ἀκοὴν πάντων λέγειν· Τους θεούς σου οὐ λατρεύομεν, καὶ τῇ εἰκόνι τῇ χρυσῇ, ἐν ἔστηκας, οὐ προσκυ νοῦμεν· τούτους εἰς τιμωρίας λόγον καὶ ἡ φοβερά εκείνη παραλαβοῦσα κάμινος ἦν, οὐδὲ τὴν ἑαυτῆς ενέργειαν ὑπεδείξατο, ὥσπερ δὲ καὶ αὐτὴ διευλαβη θεῖσα τούτους, ἀπαθεῖς κακῶν διεφύλαξε, καὶ πάντες καὶ βασιλεὺς αὐτὸς τὸν ἀληθῆ δι' ἐκείνων Θεὸν ἐπε έγνωσαν. Ἐκείνους οὐχ οἱ ἐν γῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν οὐρανοῖς χοροὶ κατεπλάγησαν· καὶ γὰρ εἰς τὰς τῶν ἁγίων ἀνδραγαθείας οὐδὲ τοὺς ἐν οὐρανοῖς ἀπεῖναι, ἀλλὰ συμφοιτᾷν κἀκείνοις, ὁ θεῖος Απόστολος ὑπ φάνει· Θέατρον γάρ, φησίν, ἐγενήθημεν καὶ ἀγγέ λοις καὶ ἀνθρώποις. Ἔχεις τοιαῦτα καὶ ἐπὶ Ἠλίαν ὁρᾷν &ς, εἰς ἄνθρωπος ὤν, πρὸς πλείστους ἴσχυσε διὰ τῆς τοῦ οὐρανίου πυρὸς καταγωγῆς· ἀλλὰ καὶ Μωϋσῆς ὅλης Αἰγύπτου καὶ Φαραὼ τοῦ τυράννου περιεγένετο. Τοῦτο καὶ ἐπὶ Λὼτ, τοῦτο καὶ ἐπὶ Νῶς, καὶ ἐπὶ πολλῶν ἴδοις ἑτέρων · οἵτινες τῷ φαινομένῳ πολλὴν εὐτέλειαν ὑπερχόμενοι, πολλῶν ἐκράτουν ἐπι σήμων καὶ δυνατῶν. ΙΘ'. Εκάστῳ τῶν φαινομένων, ἣν μὴ καὶ ἑτέρου τις ξένη φύσις πρὸς βοήθειαν ἐπιγένοιτο, τὸ ὅσον καθ᾿ ἑαυτὸ ἀνέργαστόν ἐστι καὶ ἀκόσμητον. Καὶ γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ ἄφραστος σοφία μυστήρια καὶ τύπους διά τῶν ὁρωμένων δείκνυσιν, ὅτιπερ ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, * S. MACARII ÆGYPTII lia, et pulchritudines divini Spiritus intueri? Nunc vero pauper aliquis in speciem, summe pauper et exinanitus ; ac ne vicinis quidem vel minimum notus, procidens in faciem suam coram Domino, ascendit in cœlum ducente sancto Spiritu, et in plena fiducia suæ animæ, mirabilibus illic rebus delectatur; ibique operatur, ibi diversatur, ibi conversationem habet, juxta divinum Apostolum dicentem : Nostra autem conversatio in calis est 19. Et rursus Quæ oculus non vidit, et auris non audivit, nec in cor hominis ascenderunt, quæ præparavit Deus iis qui diligunt illum ". Mox sub- jungit : Nobis autem revelavit Deus per Spiritum suum. Hi sunt vere sapientes et potentes, hi et nobiles et prudentes. B C XVIII. Quinetiam, non habita ratione coelestium illorum, e solis his quæ præsentia sunt de sanctis judicans, non dubitabis, eos omnium longe homi- num celsissimos pronuntiare. Age, res dijudicetur hoe modo: Nabuchodonosor Babylonis imperator, congregatis, quibus præerat, gentibus ad adoratio- nem statuæ quam erexerat, Dei hoc ita sapientissime moderante providentia, ut et puerorum omnibus conspicua virtus fieret, et cuncti discerent unum esse Deum verum, qui in coelis habitat : tres pueri, iique captivi, ac libertate privati, ausi sunt ipsi obsistere ; et cunctis, ex multo metu, adorantibus, nec quidquam præter obsequium tentantibus, mutarum ritu pecudum, quo trahebantur, sequenti- bus, illi tantum abfuerunt ut similia aliis pateren- Sur; ut neque ignorari sint passi suam de religione sententiam, nec latere sustinuerint, sed cunctis audientibus dixerint: Deos tuos non colimus, et statuam auream, quam erexisti, non adoramus 21. Quos cum in poenam terribilis illa fornax excepis- set, non sane vim suam exseruit, ac quasi et ipsa venerata ipsos esset, a malis eos immunes conser- vavit: universis ac rege ipso Deum jam verum agnoscentibus. Hos equidem non magis terras in- colentium, quam in coelis degentium chori plausu celebrarunt. Nam heroica facinora sanctorum baudquaquam esse ignota cœli incolis, sed hos illis Accursu et testes adesse, divinus innuit Apostolus, dum ait : Spectaculum facti sumus angelis et homini- bus s. Poles et hæc in Elia videre, qui, unus homo D cum esset, contra plurimos prævaluit, per devo- cationem ignis e cœlo. Sed et Moyses universam Ægyptum et Pharaonem tyrannum superavit. Idem in iis quæ de Loth, in iis quæ de Noe, quæ de multis aliis narrantur, cernere est, qui cum appare- rent contemptibiles, multis illustribus et potentibus superiores evaserunt. XIX. Unius fere cujusque, quas videmus rerum, ea conditio est, ut, ni eis subveniat alienæ naturæ auxilium, quantum in ipsis est, ad operandum in- utiles informesque relinquantur. Ineffabilis enim Dei sapientia mysteria et typos per ea quæ in ocu- * Philipp. 11, 20. Cor. 11, I Cor. IV, 9. 9. et Dan. 11, 18.

Α νώμενος, καὶ οὐδὲ τοῖς ἐγγειτόνων μικρού γνώριμος, προσπίπτων ἐπὶ πρόσωπον αὐτοῦ τῷ Κυρίῳ, ἄνεισιν εἰς τὸν οὐρανὸν ὑπὸ Πνεύματος οδηγούμενος, καὶ ἐν πληροφορίᾳ τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς τῶν ἐκεῖ θαυμασίων κατατρυφᾷ, ἐκεῖ τε ἐργάζεται, ἐκεῖ τὸ πολίτευμα ἔχει, κατὰ τὸν θεῖον Απόστολον· ἡμῶν γὰρ τὸ που λίτευμα, φησὶν, ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει· καὶ πάλιν· Α ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπων οὐκ ἀνέβη, ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Εἶτα ἐπάγει· Ἡμῖν δὲ ἀπεκάλυψε διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ. Οὗτοι εἰσιν οἱ ἐν ἀληθείᾳ σοφοί, οἱ δυνατοί, οὗτοι καὶ εὐγενείς καὶ φρόνιμοι. ΙΗ'. Καὶ χωρὶς, φησί, τῶν οὐρανίων ἐκείνων, ἀπὸ τῶν παρόντων κρίνων τοὺς ἁγίους, οὐκ ἐπιδοιάσεις πάντων ὑψηλοτέρους εἰπών. Κρινέσθω δὲ οὕτως · Ναβουχοδονόσορ ὁ Βαβυλῶνος ἄρξας, οπότε τὰ ἔθνη αὐτῷ πάντα εἰς προσκύνησιν ἧς έτυχε κατασκευάσας εἰκόνος ἠθροίζετο· τῷ δὲ Θεῷ τοῦτο πανσόφως ᾠκο- νομεῖτο, ἵνα καὶ ἡ τῶν παίδων ἀρετὴ πᾶσι γνώριμος καταστῇ, καὶ μάθωσι πάντες, ὅτι Θεὸς ἀληθὴς εἷς, ὅς τοὺς οὐρανοὺς κατοικεῖ· τρεῖς παῖδες, καὶ αὐτοὶ αἰχμάλωτοι καὶ τὴν ἐλευθερίαν ἀφῃρημένοι ἐπαῤῥη σιάσαντο πρὸς αὐτὸν, καὶ πάντων πολλῷ δέει προσο κυνούντων, καὶ μηδ' ὅλως εἰ μὴ πείθεσθαι τολμών των, ἀλλὰ σχεδὸν ἀφόνων ἴσα καὶ ταῖς κτίσεσιν ἑλκομένων, αὐτοὶ τοσοῦτον ἀπέχοντες τοῦ τὰ ὅμοια τοῖς ἄλλοις παθεῖν, ὡς μηδ' εὐσεβοῦντας ἀγνοεῖσθαι βούλεσθαι, μηδ' ὑπομένειν λαθεῖν, ἀλλ᾽ εἰς ἀκοὴν πάντων λέγειν· Τους θεούς σου οὐ λατρεύομεν, καὶ τῇ εἰκόνι τῇ χρυσῇ, ἐν ἔστηκας, οὐ προσκυ νοῦμεν· τούτους εἰς τιμωρίας λόγον καὶ ἡ φοβερά εκείνη παραλαβοῦσα κάμινος ἦν, οὐδὲ τὴν ἑαυτῆς ενέργειαν ὑπεδείξατο, ὥσπερ δὲ καὶ αὐτὴ διευλαβη θεῖσα τούτους, ἀπαθεῖς κακῶν διεφύλαξε, καὶ πάντες καὶ βασιλεὺς αὐτὸς τὸν ἀληθῆ δι' ἐκείνων Θεὸν ἐπε έγνωσαν. Ἐκείνους οὐχ οἱ ἐν γῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν οὐρανοῖς χοροὶ κατεπλάγησαν· καὶ γὰρ εἰς τὰς τῶν ἁγίων ἀνδραγαθείας οὐδὲ τοὺς ἐν οὐρανοῖς ἀπεῖναι, ἀλλὰ συμφοιτᾷν κἀκείνοις, ὁ θεῖος Απόστολος ὑπ φάνει· Θέατρον γάρ, φησίν, ἐγενήθημεν καὶ ἀγγέ λοις καὶ ἀνθρώποις. Ἔχεις τοιαῦτα καὶ ἐπὶ Ἠλίαν ὁρᾷν &ς, εἰς ἄνθρωπος ὤν, πρὸς πλείστους ἴσχυσε διὰ τῆς τοῦ οὐρανίου πυρὸς καταγωγῆς· ἀλλὰ καὶ Μωϋσῆς ὅλης Αἰγύπτου καὶ Φαραὼ τοῦ τυράννου περιεγένετο. Τοῦτο καὶ ἐπὶ Λὼτ, τοῦτο καὶ ἐπὶ Νῶς, καὶ ἐπὶ πολλῶν ἴδοις ἑτέρων · οἵτινες τῷ φαινομένῳ πολλὴν εὐτέλειαν ὑπερχόμενοι, πολλῶν ἐκράτουν ἐπι σήμων καὶ δυνατῶν. ΙΘ'. Εκάστῳ τῶν φαινομένων, ἣν μὴ καὶ ἑτέρου τις ξένη φύσις πρὸς βοήθειαν ἐπιγένοιτο, τὸ ὅσον καθ᾿ ἑαυτὸ ἀνέργαστόν ἐστι καὶ ἀκόσμητον. Καὶ γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ ἄφραστος σοφία μυστήρια καὶ τύπους διά τῶν ὁρωμένων δείκνυσιν, ὅτιπερ ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, * S. MACARII ÆGYPTII lia, et pulchritudines divini Spiritus intueri? Nunc vero pauper aliquis in speciem, summe pauper et exinanitus ; ac ne vicinis quidem vel minimum notus, procidens in faciem suam coram Domino, ascendit in cœlum ducente sancto Spiritu, et in plena fiducia suæ animæ, mirabilibus illic rebus delectatur; ibique operatur, ibi diversatur, ibi conversationem habet, juxta divinum Apostolum dicentem : Nostra autem conversatio in calis est 19. Et rursus Quæ oculus non vidit, et auris non audivit, nec in cor hominis ascenderunt, quæ præparavit Deus iis qui diligunt illum ". Mox sub- jungit : Nobis autem revelavit Deus per Spiritum suum. Hi sunt vere sapientes et potentes, hi et nobiles et prudentes. B C XVIII. Quinetiam, non habita ratione coelestium illorum, e solis his quæ præsentia sunt de sanctis judicans, non dubitabis, eos omnium longe homi- num celsissimos pronuntiare. Age, res dijudicetur hoe modo: Nabuchodonosor Babylonis imperator, congregatis, quibus præerat, gentibus ad adoratio- nem statuæ quam erexerat, Dei hoc ita sapientissime moderante providentia, ut et puerorum omnibus conspicua virtus fieret, et cuncti discerent unum esse Deum verum, qui in coelis habitat : tres pueri, iique captivi, ac libertate privati, ausi sunt ipsi obsistere ; et cunctis, ex multo metu, adorantibus, nec quidquam præter obsequium tentantibus, mutarum ritu pecudum, quo trahebantur, sequenti- bus, illi tantum abfuerunt ut similia aliis pateren- Sur; ut neque ignorari sint passi suam de religione sententiam, nec latere sustinuerint, sed cunctis audientibus dixerint: Deos tuos non colimus, et statuam auream, quam erexisti, non adoramus 21. Quos cum in poenam terribilis illa fornax excepis- set, non sane vim suam exseruit, ac quasi et ipsa venerata ipsos esset, a malis eos immunes conser- vavit: universis ac rege ipso Deum jam verum agnoscentibus. Hos equidem non magis terras in- colentium, quam in coelis degentium chori plausu celebrarunt. Nam heroica facinora sanctorum baudquaquam esse ignota cœli incolis, sed hos illis Accursu et testes adesse, divinus innuit Apostolus, dum ait : Spectaculum facti sumus angelis et homini- bus s. Poles et hæc in Elia videre, qui, unus homo D cum esset, contra plurimos prævaluit, per devo- cationem ignis e cœlo. Sed et Moyses universam Ægyptum et Pharaonem tyrannum superavit. Idem in iis quæ de Loth, in iis quæ de Noe, quæ de multis aliis narrantur, cernere est, qui cum appare- rent contemptibiles, multis illustribus et potentibus superiores evaserunt. XIX. Unius fere cujusque, quas videmus rerum, ea conditio est, ut, ni eis subveniat alienæ naturæ auxilium, quantum in ipsis est, ad operandum in- utiles informesque relinquantur. Ineffabilis enim Dei sapientia mysteria et typos per ea quæ in ocu- * Philipp. 11, 20. Cor. 11, I Cor. IV, 9. 9. et Dan. 11, 18.

καθ᾿ ἑαυτὴν οὖσα, τὴν ἐντελῆ τῶν ἀρετῶν διακόσμη- σιν καὶ τὴν πνευματικὴν εὐπρέπειαν τῆς ἁγιωσύνης ἐκτὸς, εἰ μὴ καὶ τῆς θείας ἀπολαύσοι χειρὸς, ἀδύνα- τός ἐστιν ἐπιδείξασθαι. Οἷον ἡ γῆ, καθ᾿ ἑαυτῆς μέ- νουσα, εἰ μὴ μετάσχοι τῆς διὰ τῶν γηπόνων ἐπιμε λείας, εἶτα καὶ τὴν ἐκ τῶν ὄμβρων καὶ τοῦ ἡλίου καταδέξηται συνεργίαν, ἀνεπιτήδειός ἐστι καὶ ἥκιστα διαρκὴς πρὸς καρπογονίαν. Καὶ οἶκος δὲ πᾶς τοῦ ἡλιακοῦ τοῦδε δεῖται φωτός, ὅπερ οὐκ ἔστι τῆς αὐτῆς ἐκείνῳ φύσεως· ἐπεὶ σκότους ἂν εἴη πεπληρωμένος καὶ ἄχρηστος· καὶ ἕτερα δὲ τούτοις ὁμοίως ἔχοντα ὄψει. Τὸν αὐτὸν οὖν τρόπον καὶ ἡ ἀνθρωπίνη φύσις ἀδυνάτως, καθ᾿ ἑαυτὴν σχοῦσα, τοὺς καρποὺς τῶν ἀρε τῶν τελείους ἀποδιδόναι, δεῖται τοῦ πνευματικοῦ γηπόνου τῶν ἡμετέρων ψυχῶν, τουτέστι τοῦ Πνεύ ματος τοῦ Χριστοῦ · ὅπερ καὶ αὐτὸ ξένον τῆς ἡμετέρας ἀτεχνῶς φύσεως· κτίσμα γὰρ ἡμεῖς, τόδε ἄκτιστον· ἵνα καὶ τῇ ἰδίᾳ τέχνῃ γεωργῆσαν τῶν πιστῶν φημε τὰς καρδίας, τὰς ὅλῳ θελήματι ἑαυτὰς τῷ πνευματι- κῷ γεωργῷ παραδούσας, τελείους τοὺς καρποὺς τοῦ Πνεύματος ἀποδοῦναι παρασκευάσῃ, λάμψῃ τε τὸ ἑαυτοῦ φῶς ἐν τῇ ἐσκοτισμένῃ τοῖς πάθεσιν τῆς ψυ- χῆς ἡμῶν οἰκίᾳ. . Κ'. Διπλοῦς ἐστι τοῖς Χριστιανοις ὁ πόλεμος, καὶ διπλῆ ἡ πάλη· πρός τε τὰ δρώμενα τῷ ὀφθαλμῷ τούτῳ· ὑπερετίζει γὰρ ταῦτα καὶ διαγαργαλίζει καὶ παρακαλεῖ τὴν ψυχὴν προσπάσχειν αὐτοῖς καὶ συν- ήδεσθαι· εἶτα καὶ πρὸς τὰς τοῦ δεινοῦ κοσμοκράτορος ἀρχὰς καὶ ἐξουσίας. ΚΑ'. Η δόξα Μωσέως, ἣν ἐπὶ τοῦ προσώπου εἶχε, τύπος τῆς ἀληθοῦς δόξης τοῦ παναγίου Πνεύματος ἦν· ὂν γὰρ τρόπον ἐκεῖ πᾶς ὅστις ἀτενίσαι ἀδύνατος. Οὕτω καὶ νῦν ταύτην τὴν δόξαν, τὴν ψυχὴν Χριστια- νὴν ἐπιλάμπουσαν, τὸ τῶν παθῶν σκότος οὐχ ὑπου μένει· ἀλλ᾽ ὑπὸ τῆς αὐγῆς ταύτης ἀποδιωκόμενον φεύγεται. ΚΒ'. Τῷ φιλαλήθει καὶ φιλοθέῳ καὶ τῆς ἐπουρα νέου γλυκύτητος γευσαμένῳ, ἔμφυτόν τε καὶ κεκρα μένην ἐν τῇ ψυχῇ κεκτημένῳ τὴν χάριν, καὶ ὅλως ἑαυτὸν τοῖς θελήμασι τῆς χάριτος ἐπιτρέψαντι, πάντα τοῦ αἰῶνος τοῦδε διὰ μίσους ἐστί· κρείττων γὰρ οὗτος τῶν τοῦ κόσμου κατέστη πάντων· κἂν χρυσὸν εἴπῃς, κἂν ἄργυρον, κἂν τιμὰς καὶ δόξας, κἂν μακαρισμοὺς καὶ ἐπαίνους· ὑπ᾽ οὐδενὸς ἀλῶναι τῶν τοιούτων δύναται · καθότι πλούτου ἄλλου καὶ τι μῆς ἄλλης, ἑτέρας δὲ δόξης εἰς πεῖραν ἀφίκται, καὶ ἡδονῇ ἀφθάρτῳ τρέφεται την ψυχήν, καὶ αἴσθησιν ἔχει καὶ πληροφορίαν πᾶσαν διὰ τῆς κοινωνίας τοῦ Πνεύματος. ΚΓ'. Οὗτος, ὁπόση τῷ λογικῷ ποιμένι διαφορά πρὸς τὰ ἄλογα θρέμματα, τοσοῦτον ἐν συνέσει τε καὶ γνώσει καὶ διακρίσει, τῶν ἀνθρώπων διαφέρων ἐστί· καὶ γὰρ ἄλλου Πνεύματος, καὶ ἄλλου νοός, ἄλλης τε συν έσεως καὶ σοφίας παρὰ τὴν τοῦ κόσμου τούτου μετέχει σοφίαν Σοφίαν γάρ, φησί, λαλοῦμεν ἐν τοῖς το λείοις· σοφίαν δὲ οὐ τοῦ αἰῶνος τούτου, οὐδὲ τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου των καταργουμέ- • *³ LIBER DE CHARITATE. A los incurrunt, iisque monstrat naturam humanami, B C Exod. xxxiv, 30. "II Cor. 111, 7. D sibi relictam soli, esse insuflicientem ad exhibendum in se perfectum virtutum ornatum et spiritualem sanctimoniæ decorem, nisi divinæ subsidio perfrua- tur manus. Sicut terra, in suis manens naturalibus, nisi agricolarum artibus laboribusque præparetur, prætereaque nisi et imbrium et solis benignos reci- piat influxus, inepta est et minime sufficiens ad gignendos fructus ; similiter et domus qualibet, ut fiat habitabilis, eget lumine solari, alienæ utique ab ipsa naturæ; quo si careat, oppleta tenebris nulli sit usui his similia multa videbis ad hunc igitur modum humana quoque natura impotens per se ipsam est ad fructus virtutum perfectos producen dos; indigetque ad id opera spiritualis agricolæ ani- marum nostrarum, qui est Spiritus Christi, alienæ profecto a nostra naturæ, cum nos creaturæ, ipse increatus sit; ut excolendis arte sibi propria fide- lium cordibus, iis, inquam, quæ se tota voluntate spirituali colono præbent, efficiat ea feracia perfe- ctorum Spiritus fructnam; et lumen ejus splendeat in obtenebrata perturbationibus affectuum anima nostrae domo. XX. Duplex Christianis est bellum et duplex lucta. Nam et ea quæ se corporis oculis objiciunt, invitant, titillando irritant et provocant animam, ad se affectu complectenda, et ad oblatis per ipsa voluptatibus fruendum; ultraque hac, adversus acris principis mundi principatus et potestates. XXI. Gloria Mosis quam in facie habuit ", ty- pus veræ gloriæ sanctissimi Spiritus erat; quem admodum enim illic nemo poterat intendere ocu- los in Mosis faciem ", sic et nunc resplenden- tem in anima Christiana ejusmodi gloriam tenebræ affectuum non sustinent: sed ab illo abactæ fulgore diffugiunt. XXII. Ei qui veritatem et Deum amat, quique cœlestem dulcedinem gustavit, et insitam concre- tamque penitus animæ possidet gratiam, totumque se arbitriis gratiæ permisit, omnia sæculi hujus exosa sunt. Præstantior quippe hic et superior et quibuscunque mundi rebus, sive aurum dixeris, sive argentum; sive honores et dignitates, sive congratulationes et laudes; nullo talium capi potest, quoniam aliarum longe divitiarum, alterius excellentioris dignitatis gustum experiendo per- cepit, et voluptate incorruptibili anima ejus alitur; sensuque intimo ac possessione beata communi- catis ab inhabitante ipsi Spiritu fruitur bonis. XXIII. Hujus tanta est supra vulgares homines excellentia, quantum ratione præditus pastor emi- net supra brutas pecudes; tantum, inquam, anti- stat mortalium cæteris sapientia, scientia, discre- tione, quippe qui alium Spiritum, aliam mentem, aliam prudentiam ac sapientiam, quam prudentia mundi est, possidet. Sapientiam enim, inquit, 10- quimur inter perfectos, sapientiam vero non hujus

καθ᾿ ἑαυτὴν οὖσα, τὴν ἐντελῆ τῶν ἀρετῶν διακόσμη- σιν καὶ τὴν πνευματικὴν εὐπρέπειαν τῆς ἁγιωσύνης ἐκτὸς, εἰ μὴ καὶ τῆς θείας ἀπολαύσοι χειρὸς, ἀδύνα- τός ἐστιν ἐπιδείξασθαι. Οἷον ἡ γῆ, καθ᾿ ἑαυτῆς μέ- νουσα, εἰ μὴ μετάσχοι τῆς διὰ τῶν γηπόνων ἐπιμε λείας, εἶτα καὶ τὴν ἐκ τῶν ὄμβρων καὶ τοῦ ἡλίου καταδέξηται συνεργίαν, ἀνεπιτήδειός ἐστι καὶ ἥκιστα διαρκὴς πρὸς καρπογονίαν. Καὶ οἶκος δὲ πᾶς τοῦ ἡλιακοῦ τοῦδε δεῖται φωτός, ὅπερ οὐκ ἔστι τῆς αὐτῆς ἐκείνῳ φύσεως· ἐπεὶ σκότους ἂν εἴη πεπληρωμένος καὶ ἄχρηστος· καὶ ἕτερα δὲ τούτοις ὁμοίως ἔχοντα ὄψει. Τὸν αὐτὸν οὖν τρόπον καὶ ἡ ἀνθρωπίνη φύσις ἀδυνάτως, καθ᾿ ἑαυτὴν σχοῦσα, τοὺς καρποὺς τῶν ἀρε τῶν τελείους ἀποδιδόναι, δεῖται τοῦ πνευματικοῦ γηπόνου τῶν ἡμετέρων ψυχῶν, τουτέστι τοῦ Πνεύ ματος τοῦ Χριστοῦ · ὅπερ καὶ αὐτὸ ξένον τῆς ἡμετέρας ἀτεχνῶς φύσεως· κτίσμα γὰρ ἡμεῖς, τόδε ἄκτιστον· ἵνα καὶ τῇ ἰδίᾳ τέχνῃ γεωργῆσαν τῶν πιστῶν φημε τὰς καρδίας, τὰς ὅλῳ θελήματι ἑαυτὰς τῷ πνευματι- κῷ γεωργῷ παραδούσας, τελείους τοὺς καρποὺς τοῦ Πνεύματος ἀποδοῦναι παρασκευάσῃ, λάμψῃ τε τὸ ἑαυτοῦ φῶς ἐν τῇ ἐσκοτισμένῃ τοῖς πάθεσιν τῆς ψυ- χῆς ἡμῶν οἰκίᾳ. . Κ'. Διπλοῦς ἐστι τοῖς Χριστιανοις ὁ πόλεμος, καὶ διπλῆ ἡ πάλη· πρός τε τὰ δρώμενα τῷ ὀφθαλμῷ τούτῳ· ὑπερετίζει γὰρ ταῦτα καὶ διαγαργαλίζει καὶ παρακαλεῖ τὴν ψυχὴν προσπάσχειν αὐτοῖς καὶ συν- ήδεσθαι· εἶτα καὶ πρὸς τὰς τοῦ δεινοῦ κοσμοκράτορος ἀρχὰς καὶ ἐξουσίας. ΚΑ'. Η δόξα Μωσέως, ἣν ἐπὶ τοῦ προσώπου εἶχε, τύπος τῆς ἀληθοῦς δόξης τοῦ παναγίου Πνεύματος ἦν· ὂν γὰρ τρόπον ἐκεῖ πᾶς ὅστις ἀτενίσαι ἀδύνατος. Οὕτω καὶ νῦν ταύτην τὴν δόξαν, τὴν ψυχὴν Χριστια- νὴν ἐπιλάμπουσαν, τὸ τῶν παθῶν σκότος οὐχ ὑπου μένει· ἀλλ᾽ ὑπὸ τῆς αὐγῆς ταύτης ἀποδιωκόμενον φεύγεται. ΚΒ'. Τῷ φιλαλήθει καὶ φιλοθέῳ καὶ τῆς ἐπουρα νέου γλυκύτητος γευσαμένῳ, ἔμφυτόν τε καὶ κεκρα μένην ἐν τῇ ψυχῇ κεκτημένῳ τὴν χάριν, καὶ ὅλως ἑαυτὸν τοῖς θελήμασι τῆς χάριτος ἐπιτρέψαντι, πάντα τοῦ αἰῶνος τοῦδε διὰ μίσους ἐστί· κρείττων γὰρ οὗτος τῶν τοῦ κόσμου κατέστη πάντων· κἂν χρυσὸν εἴπῃς, κἂν ἄργυρον, κἂν τιμὰς καὶ δόξας, κἂν μακαρισμοὺς καὶ ἐπαίνους· ὑπ᾽ οὐδενὸς ἀλῶναι τῶν τοιούτων δύναται · καθότι πλούτου ἄλλου καὶ τι μῆς ἄλλης, ἑτέρας δὲ δόξης εἰς πεῖραν ἀφίκται, καὶ ἡδονῇ ἀφθάρτῳ τρέφεται την ψυχήν, καὶ αἴσθησιν ἔχει καὶ πληροφορίαν πᾶσαν διὰ τῆς κοινωνίας τοῦ Πνεύματος. ΚΓ'. Οὗτος, ὁπόση τῷ λογικῷ ποιμένι διαφορά πρὸς τὰ ἄλογα θρέμματα, τοσοῦτον ἐν συνέσει τε καὶ γνώσει καὶ διακρίσει, τῶν ἀνθρώπων διαφέρων ἐστί· καὶ γὰρ ἄλλου Πνεύματος, καὶ ἄλλου νοός, ἄλλης τε συν έσεως καὶ σοφίας παρὰ τὴν τοῦ κόσμου τούτου μετέχει σοφίαν Σοφίαν γάρ, φησί, λαλοῦμεν ἐν τοῖς το λείοις· σοφίαν δὲ οὐ τοῦ αἰῶνος τούτου, οὐδὲ τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου των καταργουμέ- • *³ LIBER DE CHARITATE. A los incurrunt, iisque monstrat naturam humanami, B C Exod. xxxiv, 30. "II Cor. 111, 7. D sibi relictam soli, esse insuflicientem ad exhibendum in se perfectum virtutum ornatum et spiritualem sanctimoniæ decorem, nisi divinæ subsidio perfrua- tur manus. Sicut terra, in suis manens naturalibus, nisi agricolarum artibus laboribusque præparetur, prætereaque nisi et imbrium et solis benignos reci- piat influxus, inepta est et minime sufficiens ad gignendos fructus ; similiter et domus qualibet, ut fiat habitabilis, eget lumine solari, alienæ utique ab ipsa naturæ; quo si careat, oppleta tenebris nulli sit usui his similia multa videbis ad hunc igitur modum humana quoque natura impotens per se ipsam est ad fructus virtutum perfectos producen dos; indigetque ad id opera spiritualis agricolæ ani- marum nostrarum, qui est Spiritus Christi, alienæ profecto a nostra naturæ, cum nos creaturæ, ipse increatus sit; ut excolendis arte sibi propria fide- lium cordibus, iis, inquam, quæ se tota voluntate spirituali colono præbent, efficiat ea feracia perfe- ctorum Spiritus fructnam; et lumen ejus splendeat in obtenebrata perturbationibus affectuum anima nostrae domo. XX. Duplex Christianis est bellum et duplex lucta. Nam et ea quæ se corporis oculis objiciunt, invitant, titillando irritant et provocant animam, ad se affectu complectenda, et ad oblatis per ipsa voluptatibus fruendum; ultraque hac, adversus acris principis mundi principatus et potestates. XXI. Gloria Mosis quam in facie habuit ", ty- pus veræ gloriæ sanctissimi Spiritus erat; quem admodum enim illic nemo poterat intendere ocu- los in Mosis faciem ", sic et nunc resplenden- tem in anima Christiana ejusmodi gloriam tenebræ affectuum non sustinent: sed ab illo abactæ fulgore diffugiunt. XXII. Ei qui veritatem et Deum amat, quique cœlestem dulcedinem gustavit, et insitam concre- tamque penitus animæ possidet gratiam, totumque se arbitriis gratiæ permisit, omnia sæculi hujus exosa sunt. Præstantior quippe hic et superior et quibuscunque mundi rebus, sive aurum dixeris, sive argentum; sive honores et dignitates, sive congratulationes et laudes; nullo talium capi potest, quoniam aliarum longe divitiarum, alterius excellentioris dignitatis gustum experiendo per- cepit, et voluptate incorruptibili anima ejus alitur; sensuque intimo ac possessione beata communi- catis ab inhabitante ipsi Spiritu fruitur bonis. XXIII. Hujus tanta est supra vulgares homines excellentia, quantum ratione præditus pastor emi- net supra brutas pecudes; tantum, inquam, anti- stat mortalium cæteris sapientia, scientia, discre- tione, quippe qui alium Spiritum, aliam mentem, aliam prudentiam ac sapientiam, quam prudentia mundi est, possidet. Sapientiam enim, inquit, 10- quimur inter perfectos, sapientiam vero non hujus

καθ᾿ ἑαυτὴν οὖσα, τὴν ἐντελῆ τῶν ἀρετῶν διακόσμη- σιν καὶ τὴν πνευματικὴν εὐπρέπειαν τῆς ἁγιωσύνης ἐκτὸς, εἰ μὴ καὶ τῆς θείας ἀπολαύσοι χειρὸς, ἀδύνα- τός ἐστιν ἐπιδείξασθαι. Οἷον ἡ γῆ, καθ᾿ ἑαυτῆς μέ- νουσα, εἰ μὴ μετάσχοι τῆς διὰ τῶν γηπόνων ἐπιμε λείας, εἶτα καὶ τὴν ἐκ τῶν ὄμβρων καὶ τοῦ ἡλίου καταδέξηται συνεργίαν, ἀνεπιτήδειός ἐστι καὶ ἥκιστα διαρκὴς πρὸς καρπογονίαν. Καὶ οἶκος δὲ πᾶς τοῦ ἡλιακοῦ τοῦδε δεῖται φωτός, ὅπερ οὐκ ἔστι τῆς αὐτῆς ἐκείνῳ φύσεως· ἐπεὶ σκότους ἂν εἴη πεπληρωμένος καὶ ἄχρηστος· καὶ ἕτερα δὲ τούτοις ὁμοίως ἔχοντα ὄψει. Τὸν αὐτὸν οὖν τρόπον καὶ ἡ ἀνθρωπίνη φύσις ἀδυνάτως, καθ᾿ ἑαυτὴν σχοῦσα, τοὺς καρποὺς τῶν ἀρε τῶν τελείους ἀποδιδόναι, δεῖται τοῦ πνευματικοῦ γηπόνου τῶν ἡμετέρων ψυχῶν, τουτέστι τοῦ Πνεύ ματος τοῦ Χριστοῦ · ὅπερ καὶ αὐτὸ ξένον τῆς ἡμετέρας ἀτεχνῶς φύσεως· κτίσμα γὰρ ἡμεῖς, τόδε ἄκτιστον· ἵνα καὶ τῇ ἰδίᾳ τέχνῃ γεωργῆσαν τῶν πιστῶν φημε τὰς καρδίας, τὰς ὅλῳ θελήματι ἑαυτὰς τῷ πνευματι- κῷ γεωργῷ παραδούσας, τελείους τοὺς καρποὺς τοῦ Πνεύματος ἀποδοῦναι παρασκευάσῃ, λάμψῃ τε τὸ ἑαυτοῦ φῶς ἐν τῇ ἐσκοτισμένῃ τοῖς πάθεσιν τῆς ψυ- χῆς ἡμῶν οἰκίᾳ. . Κ'. Διπλοῦς ἐστι τοῖς Χριστιανοις ὁ πόλεμος, καὶ διπλῆ ἡ πάλη· πρός τε τὰ δρώμενα τῷ ὀφθαλμῷ τούτῳ· ὑπερετίζει γὰρ ταῦτα καὶ διαγαργαλίζει καὶ παρακαλεῖ τὴν ψυχὴν προσπάσχειν αὐτοῖς καὶ συν- ήδεσθαι· εἶτα καὶ πρὸς τὰς τοῦ δεινοῦ κοσμοκράτορος ἀρχὰς καὶ ἐξουσίας. ΚΑ'. Η δόξα Μωσέως, ἣν ἐπὶ τοῦ προσώπου εἶχε, τύπος τῆς ἀληθοῦς δόξης τοῦ παναγίου Πνεύματος ἦν· ὂν γὰρ τρόπον ἐκεῖ πᾶς ὅστις ἀτενίσαι ἀδύνατος. Οὕτω καὶ νῦν ταύτην τὴν δόξαν, τὴν ψυχὴν Χριστια- νὴν ἐπιλάμπουσαν, τὸ τῶν παθῶν σκότος οὐχ ὑπου μένει· ἀλλ᾽ ὑπὸ τῆς αὐγῆς ταύτης ἀποδιωκόμενον φεύγεται. ΚΒ'. Τῷ φιλαλήθει καὶ φιλοθέῳ καὶ τῆς ἐπουρα νέου γλυκύτητος γευσαμένῳ, ἔμφυτόν τε καὶ κεκρα μένην ἐν τῇ ψυχῇ κεκτημένῳ τὴν χάριν, καὶ ὅλως ἑαυτὸν τοῖς θελήμασι τῆς χάριτος ἐπιτρέψαντι, πάντα τοῦ αἰῶνος τοῦδε διὰ μίσους ἐστί· κρείττων γὰρ οὗτος τῶν τοῦ κόσμου κατέστη πάντων· κἂν χρυσὸν εἴπῃς, κἂν ἄργυρον, κἂν τιμὰς καὶ δόξας, κἂν μακαρισμοὺς καὶ ἐπαίνους· ὑπ᾽ οὐδενὸς ἀλῶναι τῶν τοιούτων δύναται · καθότι πλούτου ἄλλου καὶ τι μῆς ἄλλης, ἑτέρας δὲ δόξης εἰς πεῖραν ἀφίκται, καὶ ἡδονῇ ἀφθάρτῳ τρέφεται την ψυχήν, καὶ αἴσθησιν ἔχει καὶ πληροφορίαν πᾶσαν διὰ τῆς κοινωνίας τοῦ Πνεύματος. ΚΓ'. Οὗτος, ὁπόση τῷ λογικῷ ποιμένι διαφορά πρὸς τὰ ἄλογα θρέμματα, τοσοῦτον ἐν συνέσει τε καὶ γνώσει καὶ διακρίσει, τῶν ἀνθρώπων διαφέρων ἐστί· καὶ γὰρ ἄλλου Πνεύματος, καὶ ἄλλου νοός, ἄλλης τε συν έσεως καὶ σοφίας παρὰ τὴν τοῦ κόσμου τούτου μετέχει σοφίαν Σοφίαν γάρ, φησί, λαλοῦμεν ἐν τοῖς το λείοις· σοφίαν δὲ οὐ τοῦ αἰῶνος τούτου, οὐδὲ τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου των καταργουμέ- • *³ LIBER DE CHARITATE. A los incurrunt, iisque monstrat naturam humanami, B C Exod. xxxiv, 30. "II Cor. 111, 7. D sibi relictam soli, esse insuflicientem ad exhibendum in se perfectum virtutum ornatum et spiritualem sanctimoniæ decorem, nisi divinæ subsidio perfrua- tur manus. Sicut terra, in suis manens naturalibus, nisi agricolarum artibus laboribusque præparetur, prætereaque nisi et imbrium et solis benignos reci- piat influxus, inepta est et minime sufficiens ad gignendos fructus ; similiter et domus qualibet, ut fiat habitabilis, eget lumine solari, alienæ utique ab ipsa naturæ; quo si careat, oppleta tenebris nulli sit usui his similia multa videbis ad hunc igitur modum humana quoque natura impotens per se ipsam est ad fructus virtutum perfectos producen dos; indigetque ad id opera spiritualis agricolæ ani- marum nostrarum, qui est Spiritus Christi, alienæ profecto a nostra naturæ, cum nos creaturæ, ipse increatus sit; ut excolendis arte sibi propria fide- lium cordibus, iis, inquam, quæ se tota voluntate spirituali colono præbent, efficiat ea feracia perfe- ctorum Spiritus fructnam; et lumen ejus splendeat in obtenebrata perturbationibus affectuum anima nostrae domo. XX. Duplex Christianis est bellum et duplex lucta. Nam et ea quæ se corporis oculis objiciunt, invitant, titillando irritant et provocant animam, ad se affectu complectenda, et ad oblatis per ipsa voluptatibus fruendum; ultraque hac, adversus acris principis mundi principatus et potestates. XXI. Gloria Mosis quam in facie habuit ", ty- pus veræ gloriæ sanctissimi Spiritus erat; quem admodum enim illic nemo poterat intendere ocu- los in Mosis faciem ", sic et nunc resplenden- tem in anima Christiana ejusmodi gloriam tenebræ affectuum non sustinent: sed ab illo abactæ fulgore diffugiunt. XXII. Ei qui veritatem et Deum amat, quique cœlestem dulcedinem gustavit, et insitam concre- tamque penitus animæ possidet gratiam, totumque se arbitriis gratiæ permisit, omnia sæculi hujus exosa sunt. Præstantior quippe hic et superior et quibuscunque mundi rebus, sive aurum dixeris, sive argentum; sive honores et dignitates, sive congratulationes et laudes; nullo talium capi potest, quoniam aliarum longe divitiarum, alterius excellentioris dignitatis gustum experiendo per- cepit, et voluptate incorruptibili anima ejus alitur; sensuque intimo ac possessione beata communi- catis ab inhabitante ipsi Spiritu fruitur bonis. XXIII. Hujus tanta est supra vulgares homines excellentia, quantum ratione præditus pastor emi- net supra brutas pecudes; tantum, inquam, anti- stat mortalium cæteris sapientia, scientia, discre- tione, quippe qui alium Spiritum, aliam mentem, aliam prudentiam ac sapientiam, quam prudentia mundi est, possidet. Sapientiam enim, inquit, 10- quimur inter perfectos, sapientiam vero non hujus

νων· ἀλλὰ λαλούμεν σοφίαν Θεοῦ, ἐν μυστηρίῳ. Διὰ ταῦτα καὶ πάντων τῶν ἀνθρώπων τὸ τοῦ κόσμου πνεῦμα ἐχόντων, καθάπερ είρηται, είτε φρονίμων εἴτε σοφῶν, ὁ τοιόσδε τοῖς ὅλοις διενήνοχε· καὶ πάντας μὲν ἀνθρώπους ἀνακρίνει, κατὰ τὸ γε γραμμένον. Ο τοιοῦτος γινώσκει τε ἕκαστον πόθεν τε λέγει, καὶ ποῦ ἔστηκε, ἐν ποίοις ἐστίν· αὐτὸν δὲ οὐδενὶ τῶν ἐχόντων τὸ τοῦ κόσμου πνεῦμα διαγινώ- σκειν τε καὶ ἀνακρίνειν δύναμις· ὅτι μὴ ἐκείνῳ ᾧ τὸ όμοιόν ἐστι τῆς θεότητος πνεῦμα, κατὰ τὸν θεῖον Απόστολον· Πνευματικοῖς πνευματικά συγκρί vοντες· ψυχικὸς δὲ ἄνθρωπος οὐ δέχεται τὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ Θεοῦ· μωρία γάρ ἐστι τούτῳ· ὁ δὲ πνευματικὸς ἀνακρίνει μὲν πάντα, αὐτὸς ὑπ᾽ οὐ· δενὸς ἀνακρίνεται. ΚΔ'. Τοῦ παναγίου δέ φησι τούτον Πνεύματος ἀμήχανον ἄλλως τυχεῖν, εἰ μὴ πάντων τις τῶν τοῦ αἰῶνος τούτου ξένος γενόμενος, πρὸς τὴν ζήτησιν τῆς τοῦ Χριστοῦ ἀγάπης ἑαυτὸν ἀποτάξειεν, ἵνα πασῶν τῶν κατὰ τὴν ὕλην μεριμνῶν ἀνεθεὶς ὁ νοῦς, περὶ τὸν ἕνα τοῦτον σκοπὸν ἀπασχολῆται μόνον· καὶ οὕτω καταξιωθείη μετὰ Χριστοῦ εἰς ἓν πνεῦμα γε νέσθαι, ὥς φησιν ὁ ᾿Απόστολος. Ο κολλώμενος τῷ Κυρίῳ, ἔσται εἰς ἐν πνεῦμα. Ψυχῇ δὲ τῇ ὅλως τινὶ τῶν τοῦ αἰῶνος τούτου συνδεδεμένῃ καὶ πρὸς αὐτὸν έχούσῃ, οἷον πλούτῳ ἢ δόξῃ, ἢ φιλίᾳ τῇ κατὰ κόσμον, οὐκ ἔσται δυνατὸν φυγεῖν καὶ διαπεράσαι τὸ σκότος τῶν πονηρῶν δυνάμεων. ΚΕ'. Α' φιλαλήθεις ψυχαί και φιλόθεοι οὐδὲ τὴν βραχείαν ύφεσιν τοῦ πρὸς τὸν Κύριον ἔρωτος υπου μένουσιν· ἀλλ' ὅλαι δι᾿ ὅλου τῷ σταυρῷ τούτου προσ- ηλωμέναι, την τῆς πνευματικῆς προκοπῆς αἴσθησιν ἐν ἑαυτοῖς γινομένην ἐπιγινώσκουσι. Τετρωμέναι γοῦν τούτῳ τῷ πόθῳ, καὶ, ὡς εἰπεῖν, ἔκπεινοι οὗται περὶ τὴν δικαιοσύνην τῶν ἀρετῶν, καὶ τὴν τοῦ ἀγαπ θοῦ Πνεύματος ἔλλαμψιν, καν μυστηρίων άξιας θείων, κἂν εὐφροσύνης ἐπουρανίου καὶ χάριτος μέσ τοχοι γένονται, οὐ πεποίθασι περὶ αὐταῖς, οὐδὲ εἶναι τι οἴονται· ἀλλ᾽ ὅσῳ χαρισμάτων ἀξιοῦνται πνευμα τικῶν, τοσούτῳ μᾶλλον ἀπλήστως ἔχουσαι τῶν οὐρα νίων φιλοπονώτερον ἐκζητοῦσι· καὶ ὅσῳ πνευματικῆς αισθάνονται προκοπῆς, τοσούτῳ δὴ καὶ λιχνότεραι πρὸς τὴν μετάληψιν τούτων γίνονται, καὶ πνευματι κῶς πλουτοῦσαι, τό γε παρ' ἑαυταῖς, πενομέναις ἐοίκασι, κατὰ τὴν θείαν Γραφήν· Οἱ τρώγοντες γάρ με, φησίν, ἔτι πεινάσουσι, καὶ οἱ πίνοντές με ἔτι διψήσουσιν. Κα'. Αἱ τοιαῦται ψυχαὶ καὶ τῆς τῶν παθῶν ἐλευ θερίας παντάπασιν ἀξιοῦνται, καὶ τὴν τοῦ θείου Πνεύματος ἔλλαμψίν τε καὶ κοινωνίαν ἐν πληρώματι τῆς χάριτος τελείως κομίζονται. Οσαι δὲ ὀκνηραί τε καὶ ἀφερέπονοι, καὶ μὴ ζητοῦσαι τὸν τῆς καρδίας Σχιν, 29. S. MACARII ÆGYPTII seculi; neque principum hujus seculi, qui destruuntur, & sed loquimur Dei sapientiam in mysterio ". Propter hæc cunctis hominibus, mundi spiritum habentibus, uti dictum est, seu prudentiæ, seu sapientiæ com- paratione, ille a nobis descriptus immenso inter- vallo supereminet; siquidem hic omnes homines dijudicat ss, secundum quod scriptum est: spiri- tualis, inquam, cognoscit unumquemque, discer- nens unde loquatur, ubi stet, in quibus versetur. Ipsum autem vicissim dignoscendi aut dijudi- candi, nemini spiritum mundi habentium facultas est; nisi qui pariter cum eo divinitatis impertitus Spiritu fuerit: ut ait de talibus loquens divinus Apostolus: Spiritualibus spiritualia comparantes; animalis autem homo non percipit quæ sunt Spiritus Dei. Stultitia enim est illi ; spiritualis autem judicat omnia, et ipse a nemine judicatur ". – B XXIV. Non aliter cuiquam contingere sanctis- simi hujus Spiritus participatio potest, quam si plane peregrinus factus huic sæculo, totum se ad- dicat inquisitioni charitatis Christi; ita ut omni- bus quæ circa materiam versantur, curis solutus animus, uni huic assequendo scopo vacet, quo sic dignus fiat in unum cum Christo coalescere spiri- tum, ut ait Apostolus : Qui adhæret Domino, unus spiritus est. Animæ vero quæ omnino cuipiam rerum hujus sæculi defixa est, aut in eam affectu aliquo propendet; pula divitiis, gloriæ, aut ami- citiæ mundanæ, non erit possibile fugere et tra- jiciendo perrumpere tenebras diabolicarum pote- C statum. XXV. Veritatis et Dei amantes animæ, ne bre- vem quidem intermissionem admittere sustinent amoris quo erga Dominum flagrant; sed totæ ex toto cruci hujus confixa, spiritualem profectum sensu quodam intimo et arcana intelligunt expe- rientia. Vulneratæ igitur isto desiderio, et, ut sic dicam, famelicæ justitiæ omniumque virtutum, atque illustrationis boni Spiritus, etsi mysteriis digna divinis, etsi latitiae coelestis et gratiæ parti- cipes factæ sint, non tamen in se confidunt, neque esse se aliquid putant; sed quanto abundantius consequuntur spiritualia dona, tanto avidius inex- plebiliter inhiant ulteriori participationi coelestium gratiarum ; tantoque ad hanc se laboriosius eni- tendo disponunt. Rursus quanto dulcius sentiunt se proficere in spiritu, tanto quasi gulosius appe- tunt perceptionem deliciarum earumdem; et spi- ritualiter locupletatæ, sibi, quantum in ipsis est, pauperes videntur, juxta divinam Scripturam : Qui edunt me, adhuc esurient ; et qui bibunt me, adhuc silients. XXVI. Tales animæ et gratiam accipiunt plenæ liberationis a perturbationibus affectuum; et illu- strationem etcommunionem divini Spiritus in pleni- tudine gratiæ perfecte assequuntur. Diversæ au- tem ab his pigræ, laborum impatientes, non quæ- D Cor. 11, 6. ibid. 15. ibid. 13. Cor. vi, 17. Eccli.

νων· ἀλλὰ λαλούμεν σοφίαν Θεοῦ, ἐν μυστηρίῳ. Διὰ ταῦτα καὶ πάντων τῶν ἀνθρώπων τὸ τοῦ κόσμου πνεῦμα ἐχόντων, καθάπερ είρηται, είτε φρονίμων εἴτε σοφῶν, ὁ τοιόσδε τοῖς ὅλοις διενήνοχε· καὶ πάντας μὲν ἀνθρώπους ἀνακρίνει, κατὰ τὸ γε γραμμένον. Ο τοιοῦτος γινώσκει τε ἕκαστον πόθεν τε λέγει, καὶ ποῦ ἔστηκε, ἐν ποίοις ἐστίν· αὐτὸν δὲ οὐδενὶ τῶν ἐχόντων τὸ τοῦ κόσμου πνεῦμα διαγινώ- σκειν τε καὶ ἀνακρίνειν δύναμις· ὅτι μὴ ἐκείνῳ ᾧ τὸ όμοιόν ἐστι τῆς θεότητος πνεῦμα, κατὰ τὸν θεῖον Απόστολον· Πνευματικοῖς πνευματικά συγκρί vοντες· ψυχικὸς δὲ ἄνθρωπος οὐ δέχεται τὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ Θεοῦ· μωρία γάρ ἐστι τούτῳ· ὁ δὲ πνευματικὸς ἀνακρίνει μὲν πάντα, αὐτὸς ὑπ᾽ οὐ· δενὸς ἀνακρίνεται. ΚΔ'. Τοῦ παναγίου δέ φησι τούτον Πνεύματος ἀμήχανον ἄλλως τυχεῖν, εἰ μὴ πάντων τις τῶν τοῦ αἰῶνος τούτου ξένος γενόμενος, πρὸς τὴν ζήτησιν τῆς τοῦ Χριστοῦ ἀγάπης ἑαυτὸν ἀποτάξειεν, ἵνα πασῶν τῶν κατὰ τὴν ὕλην μεριμνῶν ἀνεθεὶς ὁ νοῦς, περὶ τὸν ἕνα τοῦτον σκοπὸν ἀπασχολῆται μόνον· καὶ οὕτω καταξιωθείη μετὰ Χριστοῦ εἰς ἓν πνεῦμα γε νέσθαι, ὥς φησιν ὁ ᾿Απόστολος. Ο κολλώμενος τῷ Κυρίῳ, ἔσται εἰς ἐν πνεῦμα. Ψυχῇ δὲ τῇ ὅλως τινὶ τῶν τοῦ αἰῶνος τούτου συνδεδεμένῃ καὶ πρὸς αὐτὸν έχούσῃ, οἷον πλούτῳ ἢ δόξῃ, ἢ φιλίᾳ τῇ κατὰ κόσμον, οὐκ ἔσται δυνατὸν φυγεῖν καὶ διαπεράσαι τὸ σκότος τῶν πονηρῶν δυνάμεων. ΚΕ'. Α' φιλαλήθεις ψυχαί και φιλόθεοι οὐδὲ τὴν βραχείαν ύφεσιν τοῦ πρὸς τὸν Κύριον ἔρωτος υπου μένουσιν· ἀλλ' ὅλαι δι᾿ ὅλου τῷ σταυρῷ τούτου προσ- ηλωμέναι, την τῆς πνευματικῆς προκοπῆς αἴσθησιν ἐν ἑαυτοῖς γινομένην ἐπιγινώσκουσι. Τετρωμέναι γοῦν τούτῳ τῷ πόθῳ, καὶ, ὡς εἰπεῖν, ἔκπεινοι οὗται περὶ τὴν δικαιοσύνην τῶν ἀρετῶν, καὶ τὴν τοῦ ἀγαπ θοῦ Πνεύματος ἔλλαμψιν, καν μυστηρίων άξιας θείων, κἂν εὐφροσύνης ἐπουρανίου καὶ χάριτος μέσ τοχοι γένονται, οὐ πεποίθασι περὶ αὐταῖς, οὐδὲ εἶναι τι οἴονται· ἀλλ᾽ ὅσῳ χαρισμάτων ἀξιοῦνται πνευμα τικῶν, τοσούτῳ μᾶλλον ἀπλήστως ἔχουσαι τῶν οὐρα νίων φιλοπονώτερον ἐκζητοῦσι· καὶ ὅσῳ πνευματικῆς αισθάνονται προκοπῆς, τοσούτῳ δὴ καὶ λιχνότεραι πρὸς τὴν μετάληψιν τούτων γίνονται, καὶ πνευματι κῶς πλουτοῦσαι, τό γε παρ' ἑαυταῖς, πενομέναις ἐοίκασι, κατὰ τὴν θείαν Γραφήν· Οἱ τρώγοντες γάρ με, φησίν, ἔτι πεινάσουσι, καὶ οἱ πίνοντές με ἔτι διψήσουσιν. Κα'. Αἱ τοιαῦται ψυχαὶ καὶ τῆς τῶν παθῶν ἐλευ θερίας παντάπασιν ἀξιοῦνται, καὶ τὴν τοῦ θείου Πνεύματος ἔλλαμψίν τε καὶ κοινωνίαν ἐν πληρώματι τῆς χάριτος τελείως κομίζονται. Οσαι δὲ ὀκνηραί τε καὶ ἀφερέπονοι, καὶ μὴ ζητοῦσαι τὸν τῆς καρδίας Σχιν, 29. S. MACARII ÆGYPTII seculi; neque principum hujus seculi, qui destruuntur, & sed loquimur Dei sapientiam in mysterio ". Propter hæc cunctis hominibus, mundi spiritum habentibus, uti dictum est, seu prudentiæ, seu sapientiæ com- paratione, ille a nobis descriptus immenso inter- vallo supereminet; siquidem hic omnes homines dijudicat ss, secundum quod scriptum est: spiri- tualis, inquam, cognoscit unumquemque, discer- nens unde loquatur, ubi stet, in quibus versetur. Ipsum autem vicissim dignoscendi aut dijudi- candi, nemini spiritum mundi habentium facultas est; nisi qui pariter cum eo divinitatis impertitus Spiritu fuerit: ut ait de talibus loquens divinus Apostolus: Spiritualibus spiritualia comparantes; animalis autem homo non percipit quæ sunt Spiritus Dei. Stultitia enim est illi ; spiritualis autem judicat omnia, et ipse a nemine judicatur ". – B XXIV. Non aliter cuiquam contingere sanctis- simi hujus Spiritus participatio potest, quam si plane peregrinus factus huic sæculo, totum se ad- dicat inquisitioni charitatis Christi; ita ut omni- bus quæ circa materiam versantur, curis solutus animus, uni huic assequendo scopo vacet, quo sic dignus fiat in unum cum Christo coalescere spiri- tum, ut ait Apostolus : Qui adhæret Domino, unus spiritus est. Animæ vero quæ omnino cuipiam rerum hujus sæculi defixa est, aut in eam affectu aliquo propendet; pula divitiis, gloriæ, aut ami- citiæ mundanæ, non erit possibile fugere et tra- jiciendo perrumpere tenebras diabolicarum pote- C statum. XXV. Veritatis et Dei amantes animæ, ne bre- vem quidem intermissionem admittere sustinent amoris quo erga Dominum flagrant; sed totæ ex toto cruci hujus confixa, spiritualem profectum sensu quodam intimo et arcana intelligunt expe- rientia. Vulneratæ igitur isto desiderio, et, ut sic dicam, famelicæ justitiæ omniumque virtutum, atque illustrationis boni Spiritus, etsi mysteriis digna divinis, etsi latitiae coelestis et gratiæ parti- cipes factæ sint, non tamen in se confidunt, neque esse se aliquid putant; sed quanto abundantius consequuntur spiritualia dona, tanto avidius inex- plebiliter inhiant ulteriori participationi coelestium gratiarum ; tantoque ad hanc se laboriosius eni- tendo disponunt. Rursus quanto dulcius sentiunt se proficere in spiritu, tanto quasi gulosius appe- tunt perceptionem deliciarum earumdem; et spi- ritualiter locupletatæ, sibi, quantum in ipsis est, pauperes videntur, juxta divinam Scripturam : Qui edunt me, adhuc esurient ; et qui bibunt me, adhuc silients. XXVI. Tales animæ et gratiam accipiunt plenæ liberationis a perturbationibus affectuum; et illu- strationem etcommunionem divini Spiritus in pleni- tudine gratiæ perfecte assequuntur. Diversæ au- tem ab his pigræ, laborum impatientes, non quæ- D Cor. 11, 6. ibid. 15. ibid. 13. Cor. vi, 17. Eccli.

νων· ἀλλὰ λαλούμεν σοφίαν Θεοῦ, ἐν μυστηρίῳ. Διὰ ταῦτα καὶ πάντων τῶν ἀνθρώπων τὸ τοῦ κόσμου πνεῦμα ἐχόντων, καθάπερ είρηται, είτε φρονίμων εἴτε σοφῶν, ὁ τοιόσδε τοῖς ὅλοις διενήνοχε· καὶ πάντας μὲν ἀνθρώπους ἀνακρίνει, κατὰ τὸ γε γραμμένον. Ο τοιοῦτος γινώσκει τε ἕκαστον πόθεν τε λέγει, καὶ ποῦ ἔστηκε, ἐν ποίοις ἐστίν· αὐτὸν δὲ οὐδενὶ τῶν ἐχόντων τὸ τοῦ κόσμου πνεῦμα διαγινώ- σκειν τε καὶ ἀνακρίνειν δύναμις· ὅτι μὴ ἐκείνῳ ᾧ τὸ όμοιόν ἐστι τῆς θεότητος πνεῦμα, κατὰ τὸν θεῖον Απόστολον· Πνευματικοῖς πνευματικά συγκρί vοντες· ψυχικὸς δὲ ἄνθρωπος οὐ δέχεται τὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ Θεοῦ· μωρία γάρ ἐστι τούτῳ· ὁ δὲ πνευματικὸς ἀνακρίνει μὲν πάντα, αὐτὸς ὑπ᾽ οὐ· δενὸς ἀνακρίνεται. ΚΔ'. Τοῦ παναγίου δέ φησι τούτον Πνεύματος ἀμήχανον ἄλλως τυχεῖν, εἰ μὴ πάντων τις τῶν τοῦ αἰῶνος τούτου ξένος γενόμενος, πρὸς τὴν ζήτησιν τῆς τοῦ Χριστοῦ ἀγάπης ἑαυτὸν ἀποτάξειεν, ἵνα πασῶν τῶν κατὰ τὴν ὕλην μεριμνῶν ἀνεθεὶς ὁ νοῦς, περὶ τὸν ἕνα τοῦτον σκοπὸν ἀπασχολῆται μόνον· καὶ οὕτω καταξιωθείη μετὰ Χριστοῦ εἰς ἓν πνεῦμα γε νέσθαι, ὥς φησιν ὁ ᾿Απόστολος. Ο κολλώμενος τῷ Κυρίῳ, ἔσται εἰς ἐν πνεῦμα. Ψυχῇ δὲ τῇ ὅλως τινὶ τῶν τοῦ αἰῶνος τούτου συνδεδεμένῃ καὶ πρὸς αὐτὸν έχούσῃ, οἷον πλούτῳ ἢ δόξῃ, ἢ φιλίᾳ τῇ κατὰ κόσμον, οὐκ ἔσται δυνατὸν φυγεῖν καὶ διαπεράσαι τὸ σκότος τῶν πονηρῶν δυνάμεων. ΚΕ'. Α' φιλαλήθεις ψυχαί και φιλόθεοι οὐδὲ τὴν βραχείαν ύφεσιν τοῦ πρὸς τὸν Κύριον ἔρωτος υπου μένουσιν· ἀλλ' ὅλαι δι᾿ ὅλου τῷ σταυρῷ τούτου προσ- ηλωμέναι, την τῆς πνευματικῆς προκοπῆς αἴσθησιν ἐν ἑαυτοῖς γινομένην ἐπιγινώσκουσι. Τετρωμέναι γοῦν τούτῳ τῷ πόθῳ, καὶ, ὡς εἰπεῖν, ἔκπεινοι οὗται περὶ τὴν δικαιοσύνην τῶν ἀρετῶν, καὶ τὴν τοῦ ἀγαπ θοῦ Πνεύματος ἔλλαμψιν, καν μυστηρίων άξιας θείων, κἂν εὐφροσύνης ἐπουρανίου καὶ χάριτος μέσ τοχοι γένονται, οὐ πεποίθασι περὶ αὐταῖς, οὐδὲ εἶναι τι οἴονται· ἀλλ᾽ ὅσῳ χαρισμάτων ἀξιοῦνται πνευμα τικῶν, τοσούτῳ μᾶλλον ἀπλήστως ἔχουσαι τῶν οὐρα νίων φιλοπονώτερον ἐκζητοῦσι· καὶ ὅσῳ πνευματικῆς αισθάνονται προκοπῆς, τοσούτῳ δὴ καὶ λιχνότεραι πρὸς τὴν μετάληψιν τούτων γίνονται, καὶ πνευματι κῶς πλουτοῦσαι, τό γε παρ' ἑαυταῖς, πενομέναις ἐοίκασι, κατὰ τὴν θείαν Γραφήν· Οἱ τρώγοντες γάρ με, φησίν, ἔτι πεινάσουσι, καὶ οἱ πίνοντές με ἔτι διψήσουσιν. Κα'. Αἱ τοιαῦται ψυχαὶ καὶ τῆς τῶν παθῶν ἐλευ θερίας παντάπασιν ἀξιοῦνται, καὶ τὴν τοῦ θείου Πνεύματος ἔλλαμψίν τε καὶ κοινωνίαν ἐν πληρώματι τῆς χάριτος τελείως κομίζονται. Οσαι δὲ ὀκνηραί τε καὶ ἀφερέπονοι, καὶ μὴ ζητοῦσαι τὸν τῆς καρδίας Σχιν, 29. S. MACARII ÆGYPTII seculi; neque principum hujus seculi, qui destruuntur, & sed loquimur Dei sapientiam in mysterio ". Propter hæc cunctis hominibus, mundi spiritum habentibus, uti dictum est, seu prudentiæ, seu sapientiæ com- paratione, ille a nobis descriptus immenso inter- vallo supereminet; siquidem hic omnes homines dijudicat ss, secundum quod scriptum est: spiri- tualis, inquam, cognoscit unumquemque, discer- nens unde loquatur, ubi stet, in quibus versetur. Ipsum autem vicissim dignoscendi aut dijudi- candi, nemini spiritum mundi habentium facultas est; nisi qui pariter cum eo divinitatis impertitus Spiritu fuerit: ut ait de talibus loquens divinus Apostolus: Spiritualibus spiritualia comparantes; animalis autem homo non percipit quæ sunt Spiritus Dei. Stultitia enim est illi ; spiritualis autem judicat omnia, et ipse a nemine judicatur ". – B XXIV. Non aliter cuiquam contingere sanctis- simi hujus Spiritus participatio potest, quam si plane peregrinus factus huic sæculo, totum se ad- dicat inquisitioni charitatis Christi; ita ut omni- bus quæ circa materiam versantur, curis solutus animus, uni huic assequendo scopo vacet, quo sic dignus fiat in unum cum Christo coalescere spiri- tum, ut ait Apostolus : Qui adhæret Domino, unus spiritus est. Animæ vero quæ omnino cuipiam rerum hujus sæculi defixa est, aut in eam affectu aliquo propendet; pula divitiis, gloriæ, aut ami- citiæ mundanæ, non erit possibile fugere et tra- jiciendo perrumpere tenebras diabolicarum pote- C statum. XXV. Veritatis et Dei amantes animæ, ne bre- vem quidem intermissionem admittere sustinent amoris quo erga Dominum flagrant; sed totæ ex toto cruci hujus confixa, spiritualem profectum sensu quodam intimo et arcana intelligunt expe- rientia. Vulneratæ igitur isto desiderio, et, ut sic dicam, famelicæ justitiæ omniumque virtutum, atque illustrationis boni Spiritus, etsi mysteriis digna divinis, etsi latitiae coelestis et gratiæ parti- cipes factæ sint, non tamen in se confidunt, neque esse se aliquid putant; sed quanto abundantius consequuntur spiritualia dona, tanto avidius inex- plebiliter inhiant ulteriori participationi coelestium gratiarum ; tantoque ad hanc se laboriosius eni- tendo disponunt. Rursus quanto dulcius sentiunt se proficere in spiritu, tanto quasi gulosius appe- tunt perceptionem deliciarum earumdem; et spi- ritualiter locupletatæ, sibi, quantum in ipsis est, pauperes videntur, juxta divinam Scripturam : Qui edunt me, adhuc esurient ; et qui bibunt me, adhuc silients. XXVI. Tales animæ et gratiam accipiunt plenæ liberationis a perturbationibus affectuum; et illu- strationem etcommunionem divini Spiritus in pleni- tudine gratiæ perfecte assequuntur. Diversæ au- tem ab his pigræ, laborum impatientes, non quæ- D Cor. 11, 6. ibid. 15. ibid. 13. Cor. vi, 17. Eccli.

ἁγιασμόν, ἐντεῦθεν ὡς ἐν σαρκὶ ἔτι τυγχάνουσιν, οὐκ ἐκ μέρους ἀλλ' ὁλοκλήρως δι᾿ ὑπομονῆς δέξασθαι καὶ μακροθυμίας· μηδὲ κοινωνῆσαι τῷ Πνεύματι τῷ παρακλήτῳ κατὰ πᾶσαν αἴσθησιν καὶ πληροφο- ρίαν ἠλπίκασι, καὶ δι' ἐκείνου τῶν παθῶν τῆς κακίας ἀπαλλαγῆναι αὗται, καν χάριτος θείας ἀξιωθεῖεν· ἀλλ' ὑπὸ τῆς κακίας κλεπτόμεναι πάσης φροντίδος ἑαυτὰς ἀνῆκαν· ἅτε λαβοῦσαι τὴν χάριν, καὶ τῆς ἐξ αὐτῆς τυγχάνουσαι παρακλήσεως, καὶ πνευματικῆς γλυκύτητος ἀπολαύουσαι. Ταύτῃ καὶ ῥᾴδιαί εἰσιν οἰηθῆναι, μὴ συντριβόμεναι τὴν καρδίαν, μηδὲ τῷ φρονήματι ταπεινούμεναι, μηδὲ ἔκδιψοι οὖσαι, καὶ πρὸς τὸ τέλειον μέτρον τῆς ἀπαθείας κατατεινόμεναι ἐναπομείνασαι δὲ τῇ ὀλίγῃ ταύτῃ τῆς χάριτος παρα- κλήσει, καὶ εἰς ἔπαρσιν, οὐκ εἰς ταπείνωσιν προκό ψασαι, μᾶλλον καὶ οὗπερ ἠξιώθησαν χαρίσματος, " ἔστιν ὅτε ἀπογυμνοῦνται. Ψυχὴ γὰρ ὡς ἀληθῶς φιν λόθεος, ὡς ὁ λόγος ἔφθη δηλώσας, καν μυρίας μετα έλθῃ δικαιοσύνας, κἂν ἄκραις ἀγρυπνίαις ἐκτρίψῃ τὸ σῶμα, κἂν χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος διαφόρων, ἀποκαλύψεών τε καὶ μυστηρίων ἀξιωθείη, οὕτως Έχει μετρίως ως μήπω τῆς κατὰ Θεὸν ἀγωγῆς ἠργμένη, μηδὲ κτησαμένη τι τῶν δεξιωτέρων, έρωτ τικῶς καὶ ἀπλήστως πρὸς τὴν κατὰ Χριστὸν ἀγάπην διακειμένη. ΚΖ'. Εἰς τὰ μέτρα δὲ ἐφικέσθαι ταῦτα, οὔτε ἀθρόως, οὔτε ῥᾳδίως ἐφικτὸν οὐδενί· ἀλλὰ πολλῶν πόνων καὶ ἀγώνων ἡγησαμένων, χρόνων τε καὶ σπουδῆς, κατὰ δοκιμασίας καὶ πειρασμῶν ποικίλων, ἄχρι καὶ τοῦ τελείου, φημί, τῆς ἀπαθείας μέτρου. Οὕτω γὰρ πρὸς πάντα πόνον καὶ κόπον ἐξετασθεὶς, καὶ ὅλους πειρασμοὺς τοὺς ὑπὸ τῆς κακίας ἐπαγομέ νους εὐψύχως ὑπενεγκών, τότε καὶ τῶν μεγάλων τιμῶν καὶ χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος, καὶ τοῦ θείου πλούτου καταξιοῦται· εἶτα καὶ κληρονόμος τῆς οὐ ρανίου γίνεται βασιλείας. ΚΗ'. Ἡ ψυχὴ δὲ οὐκ ἔχουσα μὲν τὴν εἰρημένην τῆς πολιτείας ἀκρίβειαν· μήπω δὲ τοῦ ἁγιασμοῦ τοῦ ἐν τῇ καρδίᾳ τὴν αἴσθησιν δεξαμένη, πενθείτω καὶ ζητείτω παρὰ τοῦ Κυρίου θερμῶς, ἵνα τοῦ ἀγαθοῦ τούτου καὶ τῆς ἐνεργείας τῆς ἐν νῷ δι' ἀῤῥήτων θεωριών γινομένης τοῦ Πνεύματος ἐπιτύχῃ. Ωσπερ δὲ κατὰ τὸν ἐκκλησιαστικὸν νόμον, οἱ σωματικοί; αλόντες αμαρτήμασιν, ἀφορίζονται μὲν παρὰ τοῦ ἱερέως τὸ πρότερον· εἶτα τὴν κατὰ λόγον μετάνοιαν ἐπιδεδειγμένοι, καὶ τῆς κοινωνίας μεταποιοῦνται· ὅσοι δὲ ἀπτώτως καὶ καθαρῶς βεβιώκασι, προς κόπτουσί τε πρὸς ἱερωσύνην, καὶ ἀπὸ τοῦ ἐξωτέρου τόπου τὴν ἔσω τοῦ θησιαστηρίου μετάστασίν τε καὶ τάξιν ἀπολαμβάνουσιν, ἵνα λειτουργοὶ καὶ πάρεδροι τῷ Κυρίῳ διατελῶσιν· οὕτω δὴ σκοπῶμεν καὶ περὶ τῆς μυστικῆς τοῦ Πνεύματος κοινωνίας, περὶ ἧς τῷ Αποστόλῳ εἴρηται· Η χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ καὶ Πα- τρὸς, καὶ ἡ κοινωνία τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ὄψει σωζομένην ἀκολουθίαν· ἐνοικεῖ μὲν γὰρ ἡ θεία Τριας μ • LIBER DE CHARITATE, A runt sanctifcationem cordis (unde et quasi in earne adhuc exsistunt) non ex parte sed integram per perseverantiam et patientiam recipere ; quæ ne que sperant omnibus sensibus et plena fiducia cordis participes Spiritus paracleti feri, perque ipsum a perturbationibus malitiæ liberari, licet gratiam divinam adeptae sint. Sed a malitia illus omnem sollicitudinem remittunt, veðúti receperint jam gratiam, et quæ ex ipsa fuit, consolationen, et spirituali dulcedine perfruantur. Unde et faciles in tumorem mentis incidunt, non contritæ corde, nec sitientes, nec anhelantes ad perfectam exstinctio- nis affectuum mensuram ; acquiescentes exigua bac gratiæ consolatione; et magis in elationem, quam in humilitatem proficientes, unde et gratia B potius, quam consecuti erant, spoliantur. Non sic vere Dei amans anima, ut præcedens declaravit sermo; quantumlibet enim innumeris se commen- dabilem fecerit oficiis virtutum ; etiamsi acerrimis vigiliis corpus extriverit; utcunque donis Spiritus magnis et variis, etiam revelationum et commu- nicationis mysteriorum fuerit digna habita, de se tamen adeo sentit modice, ut sibi videatur, ne ru- dimentum quidem adhuc ponere cepisse vitæ se- cundum Deum rectæ : medum se possidere ullam præstantiorum in via Spiritus æstimet dotium; tota interim, vehementi charitatis nisu ad Christum insatiabiliter amandum incumbens. II Cor. XII, 13. PATROL. GR. XXXIV. XXVII. Ad hunc gradum pertingere, neque cito, neque facile contingit ulli. Sed præcedant necesse est multi labores et certamina, moræ longæ et studium cum probatione et tentationibus variis, C usque dum ad perfectam mensuram quietis pertur- bationum perveniatur. Ita enim demum per cuncta contentionum ærumnarumque genera exploratus, et tentationibus a malitia suscitatis animose tole- ratis, magnorum denique honorum, et donorum Spiritus, opumque divinarum beatur ; postremoque hæres fit regni cœlestis. XXVIII. Anima vero non habens quidem hanc, de qua diximus, exquisite conversationis soler- tiam; neque dum intimi sensus experimento sibi conscia ejus, quæ est in corde suo, sanctificatio- nis, lugeat et quærat a Domino ferventer, ut boni hujus et operationis Spiritus, quæ in mente fit per arcanas contemplationes, efficiatur compos. Porro quemadinodum juxta ecclesiasticam legem, in delictis deprehensi corporeis, segregantur qui- dem primum per sacerdotem; deinde præscripta canonibus pœnitentia exhibita, communioni re- stituuntur; qui vero sine offensione et pure vixe- runt, promoventur ad sacerdotium, et ab exteriori loco interius ad allaris viciniam admissi, statum jam et ordinem accipiunt, ut ministri et assessores Domino fiant; ad consimilem modum rem se ha- bere reputemus in hac mystica Spiritus commu- nione, qua dictum ab Apostolo est : Gratia Domini nostri Jesu Christi, charitas Dei et Patris, et commu- nicatio sancti Spiritus. Videbis, inquam, similem

ἁγιασμόν, ἐντεῦθεν ὡς ἐν σαρκὶ ἔτι τυγχάνουσιν, οὐκ ἐκ μέρους ἀλλ' ὁλοκλήρως δι᾿ ὑπομονῆς δέξασθαι καὶ μακροθυμίας· μηδὲ κοινωνῆσαι τῷ Πνεύματι τῷ παρακλήτῳ κατὰ πᾶσαν αἴσθησιν καὶ πληροφο- ρίαν ἠλπίκασι, καὶ δι' ἐκείνου τῶν παθῶν τῆς κακίας ἀπαλλαγῆναι αὗται, καν χάριτος θείας ἀξιωθεῖεν· ἀλλ' ὑπὸ τῆς κακίας κλεπτόμεναι πάσης φροντίδος ἑαυτὰς ἀνῆκαν· ἅτε λαβοῦσαι τὴν χάριν, καὶ τῆς ἐξ αὐτῆς τυγχάνουσαι παρακλήσεως, καὶ πνευματικῆς γλυκύτητος ἀπολαύουσαι. Ταύτῃ καὶ ῥᾴδιαί εἰσιν οἰηθῆναι, μὴ συντριβόμεναι τὴν καρδίαν, μηδὲ τῷ φρονήματι ταπεινούμεναι, μηδὲ ἔκδιψοι οὖσαι, καὶ πρὸς τὸ τέλειον μέτρον τῆς ἀπαθείας κατατεινόμεναι ἐναπομείνασαι δὲ τῇ ὀλίγῃ ταύτῃ τῆς χάριτος παρα- κλήσει, καὶ εἰς ἔπαρσιν, οὐκ εἰς ταπείνωσιν προκό ψασαι, μᾶλλον καὶ οὗπερ ἠξιώθησαν χαρίσματος, " ἔστιν ὅτε ἀπογυμνοῦνται. Ψυχὴ γὰρ ὡς ἀληθῶς φιν λόθεος, ὡς ὁ λόγος ἔφθη δηλώσας, καν μυρίας μετα έλθῃ δικαιοσύνας, κἂν ἄκραις ἀγρυπνίαις ἐκτρίψῃ τὸ σῶμα, κἂν χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος διαφόρων, ἀποκαλύψεών τε καὶ μυστηρίων ἀξιωθείη, οὕτως Έχει μετρίως ως μήπω τῆς κατὰ Θεὸν ἀγωγῆς ἠργμένη, μηδὲ κτησαμένη τι τῶν δεξιωτέρων, έρωτ τικῶς καὶ ἀπλήστως πρὸς τὴν κατὰ Χριστὸν ἀγάπην διακειμένη. ΚΖ'. Εἰς τὰ μέτρα δὲ ἐφικέσθαι ταῦτα, οὔτε ἀθρόως, οὔτε ῥᾳδίως ἐφικτὸν οὐδενί· ἀλλὰ πολλῶν πόνων καὶ ἀγώνων ἡγησαμένων, χρόνων τε καὶ σπουδῆς, κατὰ δοκιμασίας καὶ πειρασμῶν ποικίλων, ἄχρι καὶ τοῦ τελείου, φημί, τῆς ἀπαθείας μέτρου. Οὕτω γὰρ πρὸς πάντα πόνον καὶ κόπον ἐξετασθεὶς, καὶ ὅλους πειρασμοὺς τοὺς ὑπὸ τῆς κακίας ἐπαγομέ νους εὐψύχως ὑπενεγκών, τότε καὶ τῶν μεγάλων τιμῶν καὶ χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος, καὶ τοῦ θείου πλούτου καταξιοῦται· εἶτα καὶ κληρονόμος τῆς οὐ ρανίου γίνεται βασιλείας. ΚΗ'. Ἡ ψυχὴ δὲ οὐκ ἔχουσα μὲν τὴν εἰρημένην τῆς πολιτείας ἀκρίβειαν· μήπω δὲ τοῦ ἁγιασμοῦ τοῦ ἐν τῇ καρδίᾳ τὴν αἴσθησιν δεξαμένη, πενθείτω καὶ ζητείτω παρὰ τοῦ Κυρίου θερμῶς, ἵνα τοῦ ἀγαθοῦ τούτου καὶ τῆς ἐνεργείας τῆς ἐν νῷ δι' ἀῤῥήτων θεωριών γινομένης τοῦ Πνεύματος ἐπιτύχῃ. Ωσπερ δὲ κατὰ τὸν ἐκκλησιαστικὸν νόμον, οἱ σωματικοί; αλόντες αμαρτήμασιν, ἀφορίζονται μὲν παρὰ τοῦ ἱερέως τὸ πρότερον· εἶτα τὴν κατὰ λόγον μετάνοιαν ἐπιδεδειγμένοι, καὶ τῆς κοινωνίας μεταποιοῦνται· ὅσοι δὲ ἀπτώτως καὶ καθαρῶς βεβιώκασι, προς κόπτουσί τε πρὸς ἱερωσύνην, καὶ ἀπὸ τοῦ ἐξωτέρου τόπου τὴν ἔσω τοῦ θησιαστηρίου μετάστασίν τε καὶ τάξιν ἀπολαμβάνουσιν, ἵνα λειτουργοὶ καὶ πάρεδροι τῷ Κυρίῳ διατελῶσιν· οὕτω δὴ σκοπῶμεν καὶ περὶ τῆς μυστικῆς τοῦ Πνεύματος κοινωνίας, περὶ ἧς τῷ Αποστόλῳ εἴρηται· Η χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ καὶ Πα- τρὸς, καὶ ἡ κοινωνία τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ὄψει σωζομένην ἀκολουθίαν· ἐνοικεῖ μὲν γὰρ ἡ θεία Τριας μ • LIBER DE CHARITATE, A runt sanctifcationem cordis (unde et quasi in earne adhuc exsistunt) non ex parte sed integram per perseverantiam et patientiam recipere ; quæ ne que sperant omnibus sensibus et plena fiducia cordis participes Spiritus paracleti feri, perque ipsum a perturbationibus malitiæ liberari, licet gratiam divinam adeptae sint. Sed a malitia illus omnem sollicitudinem remittunt, veðúti receperint jam gratiam, et quæ ex ipsa fuit, consolationen, et spirituali dulcedine perfruantur. Unde et faciles in tumorem mentis incidunt, non contritæ corde, nec sitientes, nec anhelantes ad perfectam exstinctio- nis affectuum mensuram ; acquiescentes exigua bac gratiæ consolatione; et magis in elationem, quam in humilitatem proficientes, unde et gratia B potius, quam consecuti erant, spoliantur. Non sic vere Dei amans anima, ut præcedens declaravit sermo; quantumlibet enim innumeris se commen- dabilem fecerit oficiis virtutum ; etiamsi acerrimis vigiliis corpus extriverit; utcunque donis Spiritus magnis et variis, etiam revelationum et commu- nicationis mysteriorum fuerit digna habita, de se tamen adeo sentit modice, ut sibi videatur, ne ru- dimentum quidem adhuc ponere cepisse vitæ se- cundum Deum rectæ : medum se possidere ullam præstantiorum in via Spiritus æstimet dotium; tota interim, vehementi charitatis nisu ad Christum insatiabiliter amandum incumbens. II Cor. XII, 13. PATROL. GR. XXXIV. XXVII. Ad hunc gradum pertingere, neque cito, neque facile contingit ulli. Sed præcedant necesse est multi labores et certamina, moræ longæ et studium cum probatione et tentationibus variis, C usque dum ad perfectam mensuram quietis pertur- bationum perveniatur. Ita enim demum per cuncta contentionum ærumnarumque genera exploratus, et tentationibus a malitia suscitatis animose tole- ratis, magnorum denique honorum, et donorum Spiritus, opumque divinarum beatur ; postremoque hæres fit regni cœlestis. XXVIII. Anima vero non habens quidem hanc, de qua diximus, exquisite conversationis soler- tiam; neque dum intimi sensus experimento sibi conscia ejus, quæ est in corde suo, sanctificatio- nis, lugeat et quærat a Domino ferventer, ut boni hujus et operationis Spiritus, quæ in mente fit per arcanas contemplationes, efficiatur compos. Porro quemadinodum juxta ecclesiasticam legem, in delictis deprehensi corporeis, segregantur qui- dem primum per sacerdotem; deinde præscripta canonibus pœnitentia exhibita, communioni re- stituuntur; qui vero sine offensione et pure vixe- runt, promoventur ad sacerdotium, et ab exteriori loco interius ad allaris viciniam admissi, statum jam et ordinem accipiunt, ut ministri et assessores Domino fiant; ad consimilem modum rem se ha- bere reputemus in hac mystica Spiritus commu- nione, qua dictum ab Apostolo est : Gratia Domini nostri Jesu Christi, charitas Dei et Patris, et commu- nicatio sancti Spiritus. Videbis, inquam, similem

ἁγιασμόν, ἐντεῦθεν ὡς ἐν σαρκὶ ἔτι τυγχάνουσιν, οὐκ ἐκ μέρους ἀλλ' ὁλοκλήρως δι᾿ ὑπομονῆς δέξασθαι καὶ μακροθυμίας· μηδὲ κοινωνῆσαι τῷ Πνεύματι τῷ παρακλήτῳ κατὰ πᾶσαν αἴσθησιν καὶ πληροφο- ρίαν ἠλπίκασι, καὶ δι' ἐκείνου τῶν παθῶν τῆς κακίας ἀπαλλαγῆναι αὗται, καν χάριτος θείας ἀξιωθεῖεν· ἀλλ' ὑπὸ τῆς κακίας κλεπτόμεναι πάσης φροντίδος ἑαυτὰς ἀνῆκαν· ἅτε λαβοῦσαι τὴν χάριν, καὶ τῆς ἐξ αὐτῆς τυγχάνουσαι παρακλήσεως, καὶ πνευματικῆς γλυκύτητος ἀπολαύουσαι. Ταύτῃ καὶ ῥᾴδιαί εἰσιν οἰηθῆναι, μὴ συντριβόμεναι τὴν καρδίαν, μηδὲ τῷ φρονήματι ταπεινούμεναι, μηδὲ ἔκδιψοι οὖσαι, καὶ πρὸς τὸ τέλειον μέτρον τῆς ἀπαθείας κατατεινόμεναι ἐναπομείνασαι δὲ τῇ ὀλίγῃ ταύτῃ τῆς χάριτος παρα- κλήσει, καὶ εἰς ἔπαρσιν, οὐκ εἰς ταπείνωσιν προκό ψασαι, μᾶλλον καὶ οὗπερ ἠξιώθησαν χαρίσματος, " ἔστιν ὅτε ἀπογυμνοῦνται. Ψυχὴ γὰρ ὡς ἀληθῶς φιν λόθεος, ὡς ὁ λόγος ἔφθη δηλώσας, καν μυρίας μετα έλθῃ δικαιοσύνας, κἂν ἄκραις ἀγρυπνίαις ἐκτρίψῃ τὸ σῶμα, κἂν χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος διαφόρων, ἀποκαλύψεών τε καὶ μυστηρίων ἀξιωθείη, οὕτως Έχει μετρίως ως μήπω τῆς κατὰ Θεὸν ἀγωγῆς ἠργμένη, μηδὲ κτησαμένη τι τῶν δεξιωτέρων, έρωτ τικῶς καὶ ἀπλήστως πρὸς τὴν κατὰ Χριστὸν ἀγάπην διακειμένη. ΚΖ'. Εἰς τὰ μέτρα δὲ ἐφικέσθαι ταῦτα, οὔτε ἀθρόως, οὔτε ῥᾳδίως ἐφικτὸν οὐδενί· ἀλλὰ πολλῶν πόνων καὶ ἀγώνων ἡγησαμένων, χρόνων τε καὶ σπουδῆς, κατὰ δοκιμασίας καὶ πειρασμῶν ποικίλων, ἄχρι καὶ τοῦ τελείου, φημί, τῆς ἀπαθείας μέτρου. Οὕτω γὰρ πρὸς πάντα πόνον καὶ κόπον ἐξετασθεὶς, καὶ ὅλους πειρασμοὺς τοὺς ὑπὸ τῆς κακίας ἐπαγομέ νους εὐψύχως ὑπενεγκών, τότε καὶ τῶν μεγάλων τιμῶν καὶ χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος, καὶ τοῦ θείου πλούτου καταξιοῦται· εἶτα καὶ κληρονόμος τῆς οὐ ρανίου γίνεται βασιλείας. ΚΗ'. Ἡ ψυχὴ δὲ οὐκ ἔχουσα μὲν τὴν εἰρημένην τῆς πολιτείας ἀκρίβειαν· μήπω δὲ τοῦ ἁγιασμοῦ τοῦ ἐν τῇ καρδίᾳ τὴν αἴσθησιν δεξαμένη, πενθείτω καὶ ζητείτω παρὰ τοῦ Κυρίου θερμῶς, ἵνα τοῦ ἀγαθοῦ τούτου καὶ τῆς ἐνεργείας τῆς ἐν νῷ δι' ἀῤῥήτων θεωριών γινομένης τοῦ Πνεύματος ἐπιτύχῃ. Ωσπερ δὲ κατὰ τὸν ἐκκλησιαστικὸν νόμον, οἱ σωματικοί; αλόντες αμαρτήμασιν, ἀφορίζονται μὲν παρὰ τοῦ ἱερέως τὸ πρότερον· εἶτα τὴν κατὰ λόγον μετάνοιαν ἐπιδεδειγμένοι, καὶ τῆς κοινωνίας μεταποιοῦνται· ὅσοι δὲ ἀπτώτως καὶ καθαρῶς βεβιώκασι, προς κόπτουσί τε πρὸς ἱερωσύνην, καὶ ἀπὸ τοῦ ἐξωτέρου τόπου τὴν ἔσω τοῦ θησιαστηρίου μετάστασίν τε καὶ τάξιν ἀπολαμβάνουσιν, ἵνα λειτουργοὶ καὶ πάρεδροι τῷ Κυρίῳ διατελῶσιν· οὕτω δὴ σκοπῶμεν καὶ περὶ τῆς μυστικῆς τοῦ Πνεύματος κοινωνίας, περὶ ἧς τῷ Αποστόλῳ εἴρηται· Η χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ καὶ Πα- τρὸς, καὶ ἡ κοινωνία τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ὄψει σωζομένην ἀκολουθίαν· ἐνοικεῖ μὲν γὰρ ἡ θεία Τριας μ • LIBER DE CHARITATE, A runt sanctifcationem cordis (unde et quasi in earne adhuc exsistunt) non ex parte sed integram per perseverantiam et patientiam recipere ; quæ ne que sperant omnibus sensibus et plena fiducia cordis participes Spiritus paracleti feri, perque ipsum a perturbationibus malitiæ liberari, licet gratiam divinam adeptae sint. Sed a malitia illus omnem sollicitudinem remittunt, veðúti receperint jam gratiam, et quæ ex ipsa fuit, consolationen, et spirituali dulcedine perfruantur. Unde et faciles in tumorem mentis incidunt, non contritæ corde, nec sitientes, nec anhelantes ad perfectam exstinctio- nis affectuum mensuram ; acquiescentes exigua bac gratiæ consolatione; et magis in elationem, quam in humilitatem proficientes, unde et gratia B potius, quam consecuti erant, spoliantur. Non sic vere Dei amans anima, ut præcedens declaravit sermo; quantumlibet enim innumeris se commen- dabilem fecerit oficiis virtutum ; etiamsi acerrimis vigiliis corpus extriverit; utcunque donis Spiritus magnis et variis, etiam revelationum et commu- nicationis mysteriorum fuerit digna habita, de se tamen adeo sentit modice, ut sibi videatur, ne ru- dimentum quidem adhuc ponere cepisse vitæ se- cundum Deum rectæ : medum se possidere ullam præstantiorum in via Spiritus æstimet dotium; tota interim, vehementi charitatis nisu ad Christum insatiabiliter amandum incumbens. II Cor. XII, 13. PATROL. GR. XXXIV. XXVII. Ad hunc gradum pertingere, neque cito, neque facile contingit ulli. Sed præcedant necesse est multi labores et certamina, moræ longæ et studium cum probatione et tentationibus variis, C usque dum ad perfectam mensuram quietis pertur- bationum perveniatur. Ita enim demum per cuncta contentionum ærumnarumque genera exploratus, et tentationibus a malitia suscitatis animose tole- ratis, magnorum denique honorum, et donorum Spiritus, opumque divinarum beatur ; postremoque hæres fit regni cœlestis. XXVIII. Anima vero non habens quidem hanc, de qua diximus, exquisite conversationis soler- tiam; neque dum intimi sensus experimento sibi conscia ejus, quæ est in corde suo, sanctificatio- nis, lugeat et quærat a Domino ferventer, ut boni hujus et operationis Spiritus, quæ in mente fit per arcanas contemplationes, efficiatur compos. Porro quemadinodum juxta ecclesiasticam legem, in delictis deprehensi corporeis, segregantur qui- dem primum per sacerdotem; deinde præscripta canonibus pœnitentia exhibita, communioni re- stituuntur; qui vero sine offensione et pure vixe- runt, promoventur ad sacerdotium, et ab exteriori loco interius ad allaris viciniam admissi, statum jam et ordinem accipiunt, ut ministri et assessores Domino fiant; ad consimilem modum rem se ha- bere reputemus in hac mystica Spiritus commu- nione, qua dictum ab Apostolo est : Gratia Domini nostri Jesu Christi, charitas Dei et Patris, et commu- nicatio sancti Spiritus. Videbis, inquam, similem

συνεφαπτομένης· ἐνοικεῖ δὲ οὐ καθ' ὅ ἐστιν· ἀχώ ρητος γὰρ καὶ αὐτῇ πάσῃ τῇ κτίσει· ἀλλὰ καθ' ὅσον γοῦν ἐπιτηδείως ἔχει καὶ δεκτικῶς ὁ ἄνθρωπος· ἐπειδὰν δέ τι παρατραπῇ τῆς τῷ Θεῷ κατὰ γνώμην διαγωγῆς, καὶ τὸ θεῖον Πνεῦμα λυπήσειεν, ἐκβάλλε ται καὶ ἀφορίζεται τῆς πνευματικῆς εὐφροσύνης ὁ νοῦς τῆς μὲν θείας χάριτος καὶ τῆς ἀγάπης, καὶ πάσης τῆς ἀγαθῆς τοῦ Πνεύματος ενεργείας συστελ λομένης· ἐκείνου δὲ θλίψεσί τε καὶ πειρασμοῖς καὶ πονηροῖς πνεύμασι παραδιδομένου· καὶ μέχρις ἂν πάλιν ὀρθοποδίσειεν ή ψυχὴ πρὸς τὴν τοῦ Πνεύματος εὐαρέστησιν· εἶτα διὰ πάσης ἐξομολογήσεώς τε καὶ ταπεινώσεως τὴν μετάνοιαν ἐπιδειξαμένη, τότε καὶ αὖθις τῆς ἐπισκοπῆς ἀξιοῦται τῆς χάριτος, καὶ τὴν οὐράνιον εὐφροσύνην πλέον ἢ κατὰ πρῶτον ἀπο λαμβάνει. Εἰ δὲ πρὸς μηδὲν τὸ Πνεῦμα λυπήσειεν, ἀλλ' εἴη ζῶσά τε εὐαρέστως, καὶ λογισμοῖς μὲν πᾶσι πονηροῖς ἀντιταττομένη, τῷ Κυρίῳ δὲ κολλωμένη διαπαντός, ἡ τοιαύτη δικαίως ἄρα καὶ ἀκολούθως προκόπτει ψυχή, καὶ δωρεῶν ἀφάτων ἀξιοῦται, ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν, καὶ ἀπὸ ἀναπαύσεως εἰς τελειοτέραν ἀνάπαυσιν μετατίθεται. Εἶτα καὶ εἰς τὸ τέλειον τοῦ Χριστιανισμοῦ μέτρον ἀφικομένη, τοῖς τελείοις ἐργά ταις, καὶ τοῖς ἀμώμοις τοῦ Χριστοῦ λειτουργοῖς κατὰ τὴν αἰώνιον αὐτοῦ συνταγήσεται βασιλείαν. ἐν τῇ καθαρῶς ἐχούσῃ ψυχῇ, τῆς θείας χρηστότητος Β Κ. Τὰ φαινόμενα ταῦτα τύπους οἴου μοι καὶ σκιὰς τῶν κρυφίων εἶναι· τὸν ναὸν τὸν ὁρώμενον τοῦ τῆς καρδίας ναοῦ, τὸν ἱερέα, τοῦ ἀληθινοῦ ἱερέως τῆς τοῦ Χριστοῦ χάριτος· καὶ ἐφεξῆς οὕτως. Ωσπερ οὖν κατὰ τήνδε τὴν ὁρατὴν Ἐκκλησίαν, ἂν μὴ πρό τερον αἱ ἀναγνώσεις, αι ψαλμῳδίαι τε καὶ τίς ἐστιν ἀκολουθία τοῦ ἐκκλησιαστικού βαθμού, προχωρή σειεν, αὐτὸ τὸ θεῖον μυστήριον τοῦ σώματός τε καὶ αἵματος τοῦ Χριστοῦ τὸν ἱερέα ἐπιτελεῖν οὐκ ἀκό λουθον. Εἶτα κἂν πᾶς μὲν ὁ ἐκκλησιαστικός κανών επιτεθείη, ἡ μυστικὴ δὲ τῆς προσφορᾶς ὑπὸ τοῦ ἱερέως εὐχαριστία, καὶ ἡ κοινωνία τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ μὴ γένηται, οὔτε ὁ ἐκκλησιαστικὸς ἐτελε σιουργήθη θεσμὸς, καὶ ἐλλιπής ἐστιν ἡ λατρεία τοῦ μυστηρίου· οὕτω μοι καὶ τὰ τοῦ Χριστιανοῦ νόει· ἄν γὰρ νηστείαν μὲν καὶ ἀγρυπνίαν καὶ ψαλμῳδίαν, ὅλην τε ἄσκησιν καὶ ἀρετὴν πᾶσαν κατορθωκὼς εἴη ἡ μυστικὴ δὲ τοῦ Πνεύματος ενέργεια τῷ θυσιαστη ρίῳ τῆς αὐτοῦ καρδίας ὑπὸ τῆς χάριτος κατ' αἴσθη σιν πᾶσαν καὶ πνευματικὴν ἀνάπαυσιν μὴ ἐπιτε λοῖτο, ἀτελὴς ἡ τοιάδε πᾶσα τῆς ἀσκήσεως ἀκολουθία καὶ σχεδὸν ἀργή, οὐκ ἔχουσα τὴν τοῦ Πνεύματος ἀγαλλίασιν μυστικῶς ἐν τῇ καρδίᾳ ἐνεργουμένην. Λ'. Καλὸν ἡ νηστεία, καλὸν ἡ ἀγρυπνία, καλὸν ὁμοίως ἡ ἄσκησις, καὶ ἡ ἐπὶ ξένης διαγωγή· καὶ προοίμια ταῦτα πολιτείας θεοφιλοῦς· ἀλόγιστον δὲ ἀτεχνῶς τὸ ἁπλῶς τοῖς τοιούτοις ἐπιθαῤῥεῖν. Εστι γὰρ ὅτε καὶ χάριτός τινος ἐν μετοχῇ καθιστάμεθα· καὶ ἡ κακία ἔνδον ὑποκαθημένη, καθάπερ ἐν τοῖς S. MACARII ÆGYPTII • hic quoque quasi disciplinæ ordinem. Habitat enim & divina Trinitas in anima pure vivente, cum adju- vante ipsam divinæ benignitatis auxilio; habitat autem non in quantum in se est; sic enim est in- comprehensibilis universe, quanta est, creaturæ ; sed in quantum aptus et capax est home. Postquam vero anima in quopiam offenderit, transgrediens ordinem divinum, ac Dei spiritum contristaverit, ejicitur et segregatur a spirituali lætitia mens, di- vina quidem gratia, et charitate omni, et opera tione Spiritus sese contrahentibus; lapsa in defe- clum anima afflictionibus interim, et tentationibus, et malignorum spirituum vexationibus, tradita ; quoad rursus recte jam ambulans, denuo se ad Spiritus beneplacitum adaptaverit; deinde velut per omnes circumducta poenitentium gradus, con- fessione nempe et humiliatione, visitatione tandem iterum gratiæ beatur; quin et cœlestis uberiorem interdum mensuràm lætitiæ recipit. Quod si nulla in re Spiritum contristaverit, sed juxta Dei bene- placitum vixerit, cunctis pravis cogitationibus va- lide resistens, Dominoque indivulse adbærens; talis merito ac consequenter nunquam interrupto auctu profcit anima, donisque ineffabilibus instruitur; nec non a gloria in gloriam, a quiete in perfectiorem quietem transferetur. Denique et usque ad supremum, quo perducere Christianismus hominem potest, perfectionis apicem progressa, perfectis operariis, et inculpatis Christi ministris in æterno regno adjungetur. c C XXIX. Hæc quæ videmus in paulo ante memo- rato sacrorum ritu, figuras esse puta et umbras oc- cultorum. Templum puta visibile, cordis ; sacer- dotem, veri sacerdotis Christi gratiam : et sic por- ro. Ut igitur in Ecclesia visibili nisi prius fiant sacræ lectiones, et quæ cætera canone ecclesia- stico consequi debent, procedant, psalmodiæ et sacrum ipsum mysterium corporis et sanguinis Christi peragi a sacerdote, inconsequens est. Vi- cissim autem, si vel maxime ecclesiasticus canon expletus fuerit, oblatio autem mystica non cele- bretur a sacerdote, nec eucharistia et communio corporis Christi administretur, haud perfecte ab- solvitur ecclesiasticarum cæremoniarum ordo, et mancus mutilusque Dei cultus ac religio est. Sic mihi tu de Christiano quolibet cogita. Si enim is in jejunio quidem et vigilia, et in psalmodia item et in cunctis officiis virtutum universarum omni se D diligentia exercuerit : nec tamen eo unquam prof- ciendo pertingat, ut mystica Spiritus operatio in altari cordis ejus a gratia cum sensu intimo, et omnis spiritualis quietis arcana experientia per- agatur, imperfecta fuerit tota illa præcedens series religiosarum observationum, et ferme inutilis non productam. XXX. Bonum est jejunium, bona vigilia, bona similiter omnis exercitatio, et vita peregre traducta ; cæterum hæc proœmia sunt status et conversatio- nis Deum vere amantium; unde inconsultum pro- fecto est iis magnopere confidere. Εst enim, quando gratiæ cujusdam participes fiamus: et tum malitia habens exsultationem spiritualem, arcane in corde

συνεφαπτομένης· ἐνοικεῖ δὲ οὐ καθ' ὅ ἐστιν· ἀχώ ρητος γὰρ καὶ αὐτῇ πάσῃ τῇ κτίσει· ἀλλὰ καθ' ὅσον γοῦν ἐπιτηδείως ἔχει καὶ δεκτικῶς ὁ ἄνθρωπος· ἐπειδὰν δέ τι παρατραπῇ τῆς τῷ Θεῷ κατὰ γνώμην διαγωγῆς, καὶ τὸ θεῖον Πνεῦμα λυπήσειεν, ἐκβάλλε ται καὶ ἀφορίζεται τῆς πνευματικῆς εὐφροσύνης ὁ νοῦς τῆς μὲν θείας χάριτος καὶ τῆς ἀγάπης, καὶ πάσης τῆς ἀγαθῆς τοῦ Πνεύματος ενεργείας συστελ λομένης· ἐκείνου δὲ θλίψεσί τε καὶ πειρασμοῖς καὶ πονηροῖς πνεύμασι παραδιδομένου· καὶ μέχρις ἂν πάλιν ὀρθοποδίσειεν ή ψυχὴ πρὸς τὴν τοῦ Πνεύματος εὐαρέστησιν· εἶτα διὰ πάσης ἐξομολογήσεώς τε καὶ ταπεινώσεως τὴν μετάνοιαν ἐπιδειξαμένη, τότε καὶ αὖθις τῆς ἐπισκοπῆς ἀξιοῦται τῆς χάριτος, καὶ τὴν οὐράνιον εὐφροσύνην πλέον ἢ κατὰ πρῶτον ἀπο λαμβάνει. Εἰ δὲ πρὸς μηδὲν τὸ Πνεῦμα λυπήσειεν, ἀλλ' εἴη ζῶσά τε εὐαρέστως, καὶ λογισμοῖς μὲν πᾶσι πονηροῖς ἀντιταττομένη, τῷ Κυρίῳ δὲ κολλωμένη διαπαντός, ἡ τοιαύτη δικαίως ἄρα καὶ ἀκολούθως προκόπτει ψυχή, καὶ δωρεῶν ἀφάτων ἀξιοῦται, ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν, καὶ ἀπὸ ἀναπαύσεως εἰς τελειοτέραν ἀνάπαυσιν μετατίθεται. Εἶτα καὶ εἰς τὸ τέλειον τοῦ Χριστιανισμοῦ μέτρον ἀφικομένη, τοῖς τελείοις ἐργά ταις, καὶ τοῖς ἀμώμοις τοῦ Χριστοῦ λειτουργοῖς κατὰ τὴν αἰώνιον αὐτοῦ συνταγήσεται βασιλείαν. ἐν τῇ καθαρῶς ἐχούσῃ ψυχῇ, τῆς θείας χρηστότητος Β Κ. Τὰ φαινόμενα ταῦτα τύπους οἴου μοι καὶ σκιὰς τῶν κρυφίων εἶναι· τὸν ναὸν τὸν ὁρώμενον τοῦ τῆς καρδίας ναοῦ, τὸν ἱερέα, τοῦ ἀληθινοῦ ἱερέως τῆς τοῦ Χριστοῦ χάριτος· καὶ ἐφεξῆς οὕτως. Ωσπερ οὖν κατὰ τήνδε τὴν ὁρατὴν Ἐκκλησίαν, ἂν μὴ πρό τερον αἱ ἀναγνώσεις, αι ψαλμῳδίαι τε καὶ τίς ἐστιν ἀκολουθία τοῦ ἐκκλησιαστικού βαθμού, προχωρή σειεν, αὐτὸ τὸ θεῖον μυστήριον τοῦ σώματός τε καὶ αἵματος τοῦ Χριστοῦ τὸν ἱερέα ἐπιτελεῖν οὐκ ἀκό λουθον. Εἶτα κἂν πᾶς μὲν ὁ ἐκκλησιαστικός κανών επιτεθείη, ἡ μυστικὴ δὲ τῆς προσφορᾶς ὑπὸ τοῦ ἱερέως εὐχαριστία, καὶ ἡ κοινωνία τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ μὴ γένηται, οὔτε ὁ ἐκκλησιαστικὸς ἐτελε σιουργήθη θεσμὸς, καὶ ἐλλιπής ἐστιν ἡ λατρεία τοῦ μυστηρίου· οὕτω μοι καὶ τὰ τοῦ Χριστιανοῦ νόει· ἄν γὰρ νηστείαν μὲν καὶ ἀγρυπνίαν καὶ ψαλμῳδίαν, ὅλην τε ἄσκησιν καὶ ἀρετὴν πᾶσαν κατορθωκὼς εἴη ἡ μυστικὴ δὲ τοῦ Πνεύματος ενέργεια τῷ θυσιαστη ρίῳ τῆς αὐτοῦ καρδίας ὑπὸ τῆς χάριτος κατ' αἴσθη σιν πᾶσαν καὶ πνευματικὴν ἀνάπαυσιν μὴ ἐπιτε λοῖτο, ἀτελὴς ἡ τοιάδε πᾶσα τῆς ἀσκήσεως ἀκολουθία καὶ σχεδὸν ἀργή, οὐκ ἔχουσα τὴν τοῦ Πνεύματος ἀγαλλίασιν μυστικῶς ἐν τῇ καρδίᾳ ἐνεργουμένην. Λ'. Καλὸν ἡ νηστεία, καλὸν ἡ ἀγρυπνία, καλὸν ὁμοίως ἡ ἄσκησις, καὶ ἡ ἐπὶ ξένης διαγωγή· καὶ προοίμια ταῦτα πολιτείας θεοφιλοῦς· ἀλόγιστον δὲ ἀτεχνῶς τὸ ἁπλῶς τοῖς τοιούτοις ἐπιθαῤῥεῖν. Εστι γὰρ ὅτε καὶ χάριτός τινος ἐν μετοχῇ καθιστάμεθα· καὶ ἡ κακία ἔνδον ὑποκαθημένη, καθάπερ ἐν τοῖς S. MACARII ÆGYPTII • hic quoque quasi disciplinæ ordinem. Habitat enim & divina Trinitas in anima pure vivente, cum adju- vante ipsam divinæ benignitatis auxilio; habitat autem non in quantum in se est; sic enim est in- comprehensibilis universe, quanta est, creaturæ ; sed in quantum aptus et capax est home. Postquam vero anima in quopiam offenderit, transgrediens ordinem divinum, ac Dei spiritum contristaverit, ejicitur et segregatur a spirituali lætitia mens, di- vina quidem gratia, et charitate omni, et opera tione Spiritus sese contrahentibus; lapsa in defe- clum anima afflictionibus interim, et tentationibus, et malignorum spirituum vexationibus, tradita ; quoad rursus recte jam ambulans, denuo se ad Spiritus beneplacitum adaptaverit; deinde velut per omnes circumducta poenitentium gradus, con- fessione nempe et humiliatione, visitatione tandem iterum gratiæ beatur; quin et cœlestis uberiorem interdum mensuràm lætitiæ recipit. Quod si nulla in re Spiritum contristaverit, sed juxta Dei bene- placitum vixerit, cunctis pravis cogitationibus va- lide resistens, Dominoque indivulse adbærens; talis merito ac consequenter nunquam interrupto auctu profcit anima, donisque ineffabilibus instruitur; nec non a gloria in gloriam, a quiete in perfectiorem quietem transferetur. Denique et usque ad supremum, quo perducere Christianismus hominem potest, perfectionis apicem progressa, perfectis operariis, et inculpatis Christi ministris in æterno regno adjungetur. c C XXIX. Hæc quæ videmus in paulo ante memo- rato sacrorum ritu, figuras esse puta et umbras oc- cultorum. Templum puta visibile, cordis ; sacer- dotem, veri sacerdotis Christi gratiam : et sic por- ro. Ut igitur in Ecclesia visibili nisi prius fiant sacræ lectiones, et quæ cætera canone ecclesia- stico consequi debent, procedant, psalmodiæ et sacrum ipsum mysterium corporis et sanguinis Christi peragi a sacerdote, inconsequens est. Vi- cissim autem, si vel maxime ecclesiasticus canon expletus fuerit, oblatio autem mystica non cele- bretur a sacerdote, nec eucharistia et communio corporis Christi administretur, haud perfecte ab- solvitur ecclesiasticarum cæremoniarum ordo, et mancus mutilusque Dei cultus ac religio est. Sic mihi tu de Christiano quolibet cogita. Si enim is in jejunio quidem et vigilia, et in psalmodia item et in cunctis officiis virtutum universarum omni se D diligentia exercuerit : nec tamen eo unquam prof- ciendo pertingat, ut mystica Spiritus operatio in altari cordis ejus a gratia cum sensu intimo, et omnis spiritualis quietis arcana experientia per- agatur, imperfecta fuerit tota illa præcedens series religiosarum observationum, et ferme inutilis non productam. XXX. Bonum est jejunium, bona vigilia, bona similiter omnis exercitatio, et vita peregre traducta ; cæterum hæc proœmia sunt status et conversatio- nis Deum vere amantium; unde inconsultum pro- fecto est iis magnopere confidere. Εst enim, quando gratiæ cujusdam participes fiamus: et tum malitia habens exsultationem spiritualem, arcane in corde

ἄνω λέλεκται, σοφίζεται καὶ ὑποχωρεῖ ἐκοῦσα, οὐ πράττει τὰ ἑαυτῆς· ἀλλὰ ποιεῖ νομίσαι τὸν ἄνθρω που, διακεκαθάρθαι τὸν νοῦν· καὶ τὸ λοιπὸν ἐξάγει πρὸς οἴησιν τελειότητος. Εἶτα ληστρικῶν ἐπιτίθεται καὶ τῶν κατωτάτων ἄχρι καταφέρει τῆς γῆς. Οἱ γὰρ ἄνθρωποι πολλάκις είκοσιν ἔτη γενόμενοι λησταί τινες ἢ στρατιῶται τὸ ἐπιτήδευμα, μηχανάς τε κατά τῶν πολεμίων ἐπίστανται, ὑποκάθηνταί τε καὶ ἐν έδρας ἐπινοοῦσι, καὶ τὰ τῶν ἐχθρῶν λαμβάνουσιν ὦτα, καὶ κτείνουσιν ἀνελπίστως περιβαλόντες. Πόσῳ γε μᾶλλον ἡ κακία τοσαύτας χιλιάδας ἐτῶν γεγενη- μένη, καὶ τοῦτο ἔργον ἑαυτῆς τεθειμένη, τὸ σπου δαιότατον τὸ ἀπολεῖν ψυχὰς, ἐνέδρας εἶδε τοιαύτας ἐν ἀποκρύφῳ τῆς καρδίας ἐπινοεῖν, καὶ κατὰ καιροὺς ἀτρεμεῖν ἐπίτηδες, καὶ μὴ ἐνεργεῖν· ὥστε την ψυ- χὴν ἑλκῦσαι πρὸς οἴησιν τελειότητος; Ο μέντοι θεμέλιος τοῦ Χριστιανισμοῦ, κἂν πάσας τις μετέλθῃ δικαιοσύνας, μὴ ἐπαναπαύεσθαι τούτων, μηδὲ ἐπισ θαῤῥεῖν, μηδὲ μέγα τι πεποιηκέναι λογίζεσθαι· κἂν μέτοχος χάριτος καταστῇ, μὴ νομίσαι κατειληφέναι· μηδὲ κατακόρως ἔχειν· ἀλλὰ πεινᾷν τότε καὶ διψάν δὲ, πενθεῖν καὶ κλαίειν, καὶ συντετριμμένην ὅλως τὴν καρδίαν ἔχειν. Β ΛΑ'. Νόει μοι την πνευματικὴν κατάστασιν οὕτως ἔχειν. Ὑπόθου τινὰ εἶναι βασιλικὸν οἶκον· τούτῳ δὲ αὐλὰς ὑπεῖναι διαφόρους, καὶ πρόθυρά τινα καὶ οἰκίας ἄλλας ἐξωτέρας· καὶ οὕτω πάλιν κατὰ τὸ ἀκόλουθον ἐνδοτέρας, ἐν οἷς τὴν πορφύραν καὶ τοὺς θησαυροὺς εἰκὸς ἀποκεῖσθαι. Εἶτα καὶ τὴν τούτων αὖθις ἐσωτέραν, ὅπου τὴν βασιλικήν είναι διαγωγήν ἐπιτήδειον. Ωσπερ οὖν εἴ τις τὰς ἐξωτέρας αὐλός τε καὶ μονὰς ἀπαντήσας, εἰ δόξει τοὺς ἔνδον οἴκους κατειληφέναι, πεπλάνηται· οὕτω δὴ καὶ κατὰ τὸ πνευματικὸν ἀκολούθως. Οἱ πρὸς γαστέρα καὶ ὕπνον διαμαχόμενοι, ψαλμοῖς τε καὶ εὐχαῖς διηνεκώς προσο κείμενοι, μὴ νομιζέτωσαν ἤδη τοῦ τέλους καὶ τῆς καταπαύσεως ἐπιδῆναι. Πόθεν; Ετι γὰρ αὐτοῖς περὶ τὰ πρόθυρα καὶ τὰς αὐλὰς ἡ ἀναστροφή· οὐχ ἵνα τὴν πορφύραν καὶ τοὺς θησαυροὺς ὑποκεῖσθαι τοὺς βασιλικοὺς ὑπάρχει· κἂν χάριτός τινος πνευμα τικῆς ἠξιώθησαν· μηδὲ τοῦτο πάλιν αὐτοὺς ἀπατάτω, τοῦ τέλους ἐπιτυχεῖν· ἐρευνᾶν οὖν προσῆκεν, εἰ εὗρεν ἐν τῷ ὀστρακίνῳ τούτῳ σκεύει τὸν θησαυρόν· ἐνεδύσατο τοῦ Πνεύματος τὴν πορφύραν· εἰ τὸν βασιλέα εἶδε καὶ ἀνεπαύσατο. Καὶ γὰρ οἷου μοι πάλιν τὴν μὲν ψυχὴν βάθος τι ἔχειν καὶ μέλη πολλά, την δὲ ἁμαρτίαν ὑπεισελθοῦσαν τὰ μέλη πάντα, καὶ τὰ νοήματα τῆς καρδίας καταλαβεῖν· εἶτα ἐπιζητήσαντος τοῦ Πνεύματος τὴν χάριν, ἐλθεῖν, καὶ δύο τυχὸν τῆς ψυχῆς μέρη περιλαβεῖν· τὸν οὖν ἀπείρως ἔχοντα, πρὸς τῆς χάριτος ταύτης παρακαλούμενον δόκησις ἔχει, πάντα τὰ μέλη τῆς ψυχῆς κατειλήφθαι, καὶ τὴν ἁμαρτίαν ὅλως ἐκριζῶσθαι, μὴ εἰδότα, ὅτι τὸ πλεῖστον μέρος αὐτῆς ἔτι κατάσχετον ὑπ' ἐκείνης ἐστίν. Ἑνὸν γὰρ, ὡς πολλάκις δεδήλωται, καὶ τὴν χάριν ἀδιαλείπτως ἐνεργεῖν, ἐν τρόπον ἐφθαλμὸν ἐν τῷ σώματι, καὶ συνεἶναι τὴν κακίαν ὑποκλέπτουσαν LIBER DE CHARITATE. A intus in nobis subsidens (prout superius est me- B moratum a nobis) subdole agit et sponte se sub- trahit ; nec operatur, quæ sua sunt. Sed hominem inducit, ut existimet mentem suam esse emunda- tam et sic porro impellit eumdem in perfectionis persuasionem. Tum vero latronum ritu in ipsum facit impetum, eumque in infima usque terræ præ- cipitat. Sunt homines innutriti tractationi armo- rum, qui annis viginti aut latrocinio, aut militiæ assuevere; quippe sciunt machinationes in rebus militaribus. Hi subsident, et insidiis intendunt, ac hostium avertunt aures; et sic insilientes trucidant ex improviso: Quanto magis malitia, tot millium annorum, et opus hoc perdendi animas sibi propo- nens, insidias noverit ejusmodi in cordis abscon- dito comminisci, et temporibus opportunis de in- dustria ? Iuno quietam esse et non operari, ut ani- mam ipsam in persuasionem perfectionis pertrahat? Fundamentum itaque Christianismi est, quanta- cunque quis obierit omnium oficia virtutum, his tamen non acquiescere; non iis confidere; non inde magnum quid se fecisse reputare; neque ubi gratiæ particeps est factus, repente, ac se compre- hendisse arbitrari; multo minus velut jam saturum otiari; quin tum magis esurire ac sitire; lugere ac flere, ac contritum penitus cor habere. C el D XXXI. Cogita mihi, sic se habere spiritualem statum. Finge tibi animo palatium quoddam re- gium, aulis constans diversis; ac vestibula quidem principio exstare, partesque anteriores ædium ; dum introrsum continua serie penitius recedentes alias, in quibus et purpuram et thesauros verisi- mile sit latere reposita. Deinde rursus post bas adhuc interiora conclavia : ubi diversari rex ipse creditur. Ut igitur si quispiam istiusmodi ex- timas tantum quasdam forte ingressus mansiones, existimaret se ipsa jam penetralia domicilii tenere, vehementer erraret: ita in rebus spiritualibus se res habet; qui bellum ventri et somno inferentes, in psalmorum quoque decantatione, et continua- tione precum perseverant, ne putent se pervenisse jam ad metam, ac quietis inscendisse cubile. Unde enim hæc persuasio? Adhuc eorum in primoribus porticibus et circa aulas hæret conversatio ; non- dum ubi purpura et thesauri regii sunt repositi ; licet gratia spiritualis alicujus sint beati ; ne, quaeso, hoc eos decipiat, ut apicem arripuisse jam se per- fectionis putent. Explorare aliquem æquius fuerit; ecquid in suo vase fctili thesaurum invenerit? Ecquid jam induerit Spiritus purpuram? An regem viderit, et conquieverit ? Etenim existima rursum animam quidem profunditatem quampiam habere, et membra multa; peccatum autem subrepsisse putet in membra omnia, et cogitationes quoque cordis occupasse. Deinde postquam homo requisivit Spiritus gratiam, eam venire, et duas apprehen disse forsitan animæ partes. Id cum sentiret impe- ritus gratiae hujus, opinatur, universa pariter ant- mæ membra gratiæ comprehensa vi teneri, ac pec- catum ex ea prorsus eradicatum; nesciens pleras-

ἄνω λέλεκται, σοφίζεται καὶ ὑποχωρεῖ ἐκοῦσα, οὐ πράττει τὰ ἑαυτῆς· ἀλλὰ ποιεῖ νομίσαι τὸν ἄνθρω που, διακεκαθάρθαι τὸν νοῦν· καὶ τὸ λοιπὸν ἐξάγει πρὸς οἴησιν τελειότητος. Εἶτα ληστρικῶν ἐπιτίθεται καὶ τῶν κατωτάτων ἄχρι καταφέρει τῆς γῆς. Οἱ γὰρ ἄνθρωποι πολλάκις είκοσιν ἔτη γενόμενοι λησταί τινες ἢ στρατιῶται τὸ ἐπιτήδευμα, μηχανάς τε κατά τῶν πολεμίων ἐπίστανται, ὑποκάθηνταί τε καὶ ἐν έδρας ἐπινοοῦσι, καὶ τὰ τῶν ἐχθρῶν λαμβάνουσιν ὦτα, καὶ κτείνουσιν ἀνελπίστως περιβαλόντες. Πόσῳ γε μᾶλλον ἡ κακία τοσαύτας χιλιάδας ἐτῶν γεγενη- μένη, καὶ τοῦτο ἔργον ἑαυτῆς τεθειμένη, τὸ σπου δαιότατον τὸ ἀπολεῖν ψυχὰς, ἐνέδρας εἶδε τοιαύτας ἐν ἀποκρύφῳ τῆς καρδίας ἐπινοεῖν, καὶ κατὰ καιροὺς ἀτρεμεῖν ἐπίτηδες, καὶ μὴ ἐνεργεῖν· ὥστε την ψυ- χὴν ἑλκῦσαι πρὸς οἴησιν τελειότητος; Ο μέντοι θεμέλιος τοῦ Χριστιανισμοῦ, κἂν πάσας τις μετέλθῃ δικαιοσύνας, μὴ ἐπαναπαύεσθαι τούτων, μηδὲ ἐπισ θαῤῥεῖν, μηδὲ μέγα τι πεποιηκέναι λογίζεσθαι· κἂν μέτοχος χάριτος καταστῇ, μὴ νομίσαι κατειληφέναι· μηδὲ κατακόρως ἔχειν· ἀλλὰ πεινᾷν τότε καὶ διψάν δὲ, πενθεῖν καὶ κλαίειν, καὶ συντετριμμένην ὅλως τὴν καρδίαν ἔχειν. Β ΛΑ'. Νόει μοι την πνευματικὴν κατάστασιν οὕτως ἔχειν. Ὑπόθου τινὰ εἶναι βασιλικὸν οἶκον· τούτῳ δὲ αὐλὰς ὑπεῖναι διαφόρους, καὶ πρόθυρά τινα καὶ οἰκίας ἄλλας ἐξωτέρας· καὶ οὕτω πάλιν κατὰ τὸ ἀκόλουθον ἐνδοτέρας, ἐν οἷς τὴν πορφύραν καὶ τοὺς θησαυροὺς εἰκὸς ἀποκεῖσθαι. Εἶτα καὶ τὴν τούτων αὖθις ἐσωτέραν, ὅπου τὴν βασιλικήν είναι διαγωγήν ἐπιτήδειον. Ωσπερ οὖν εἴ τις τὰς ἐξωτέρας αὐλός τε καὶ μονὰς ἀπαντήσας, εἰ δόξει τοὺς ἔνδον οἴκους κατειληφέναι, πεπλάνηται· οὕτω δὴ καὶ κατὰ τὸ πνευματικὸν ἀκολούθως. Οἱ πρὸς γαστέρα καὶ ὕπνον διαμαχόμενοι, ψαλμοῖς τε καὶ εὐχαῖς διηνεκώς προσο κείμενοι, μὴ νομιζέτωσαν ἤδη τοῦ τέλους καὶ τῆς καταπαύσεως ἐπιδῆναι. Πόθεν; Ετι γὰρ αὐτοῖς περὶ τὰ πρόθυρα καὶ τὰς αὐλὰς ἡ ἀναστροφή· οὐχ ἵνα τὴν πορφύραν καὶ τοὺς θησαυροὺς ὑποκεῖσθαι τοὺς βασιλικοὺς ὑπάρχει· κἂν χάριτός τινος πνευμα τικῆς ἠξιώθησαν· μηδὲ τοῦτο πάλιν αὐτοὺς ἀπατάτω, τοῦ τέλους ἐπιτυχεῖν· ἐρευνᾶν οὖν προσῆκεν, εἰ εὗρεν ἐν τῷ ὀστρακίνῳ τούτῳ σκεύει τὸν θησαυρόν· ἐνεδύσατο τοῦ Πνεύματος τὴν πορφύραν· εἰ τὸν βασιλέα εἶδε καὶ ἀνεπαύσατο. Καὶ γὰρ οἷου μοι πάλιν τὴν μὲν ψυχὴν βάθος τι ἔχειν καὶ μέλη πολλά, την δὲ ἁμαρτίαν ὑπεισελθοῦσαν τὰ μέλη πάντα, καὶ τὰ νοήματα τῆς καρδίας καταλαβεῖν· εἶτα ἐπιζητήσαντος τοῦ Πνεύματος τὴν χάριν, ἐλθεῖν, καὶ δύο τυχὸν τῆς ψυχῆς μέρη περιλαβεῖν· τὸν οὖν ἀπείρως ἔχοντα, πρὸς τῆς χάριτος ταύτης παρακαλούμενον δόκησις ἔχει, πάντα τὰ μέλη τῆς ψυχῆς κατειλήφθαι, καὶ τὴν ἁμαρτίαν ὅλως ἐκριζῶσθαι, μὴ εἰδότα, ὅτι τὸ πλεῖστον μέρος αὐτῆς ἔτι κατάσχετον ὑπ' ἐκείνης ἐστίν. Ἑνὸν γὰρ, ὡς πολλάκις δεδήλωται, καὶ τὴν χάριν ἀδιαλείπτως ἐνεργεῖν, ἐν τρόπον ἐφθαλμὸν ἐν τῷ σώματι, καὶ συνεἶναι τὴν κακίαν ὑποκλέπτουσαν LIBER DE CHARITATE. A intus in nobis subsidens (prout superius est me- B moratum a nobis) subdole agit et sponte se sub- trahit ; nec operatur, quæ sua sunt. Sed hominem inducit, ut existimet mentem suam esse emunda- tam et sic porro impellit eumdem in perfectionis persuasionem. Tum vero latronum ritu in ipsum facit impetum, eumque in infima usque terræ præ- cipitat. Sunt homines innutriti tractationi armo- rum, qui annis viginti aut latrocinio, aut militiæ assuevere; quippe sciunt machinationes in rebus militaribus. Hi subsident, et insidiis intendunt, ac hostium avertunt aures; et sic insilientes trucidant ex improviso: Quanto magis malitia, tot millium annorum, et opus hoc perdendi animas sibi propo- nens, insidias noverit ejusmodi in cordis abscon- dito comminisci, et temporibus opportunis de in- dustria ? Iuno quietam esse et non operari, ut ani- mam ipsam in persuasionem perfectionis pertrahat? Fundamentum itaque Christianismi est, quanta- cunque quis obierit omnium oficia virtutum, his tamen non acquiescere; non iis confidere; non inde magnum quid se fecisse reputare; neque ubi gratiæ particeps est factus, repente, ac se compre- hendisse arbitrari; multo minus velut jam saturum otiari; quin tum magis esurire ac sitire; lugere ac flere, ac contritum penitus cor habere. C el D XXXI. Cogita mihi, sic se habere spiritualem statum. Finge tibi animo palatium quoddam re- gium, aulis constans diversis; ac vestibula quidem principio exstare, partesque anteriores ædium ; dum introrsum continua serie penitius recedentes alias, in quibus et purpuram et thesauros verisi- mile sit latere reposita. Deinde rursus post bas adhuc interiora conclavia : ubi diversari rex ipse creditur. Ut igitur si quispiam istiusmodi ex- timas tantum quasdam forte ingressus mansiones, existimaret se ipsa jam penetralia domicilii tenere, vehementer erraret: ita in rebus spiritualibus se res habet; qui bellum ventri et somno inferentes, in psalmorum quoque decantatione, et continua- tione precum perseverant, ne putent se pervenisse jam ad metam, ac quietis inscendisse cubile. Unde enim hæc persuasio? Adhuc eorum in primoribus porticibus et circa aulas hæret conversatio ; non- dum ubi purpura et thesauri regii sunt repositi ; licet gratia spiritualis alicujus sint beati ; ne, quaeso, hoc eos decipiat, ut apicem arripuisse jam se per- fectionis putent. Explorare aliquem æquius fuerit; ecquid in suo vase fctili thesaurum invenerit? Ecquid jam induerit Spiritus purpuram? An regem viderit, et conquieverit ? Etenim existima rursum animam quidem profunditatem quampiam habere, et membra multa; peccatum autem subrepsisse putet in membra omnia, et cogitationes quoque cordis occupasse. Deinde postquam homo requisivit Spiritus gratiam, eam venire, et duas apprehen disse forsitan animæ partes. Id cum sentiret impe- ritus gratiae hujus, opinatur, universa pariter ant- mæ membra gratiæ comprehensa vi teneri, ac pec- catum ex ea prorsus eradicatum; nesciens pleras-

ἄνω λέλεκται, σοφίζεται καὶ ὑποχωρεῖ ἐκοῦσα, οὐ πράττει τὰ ἑαυτῆς· ἀλλὰ ποιεῖ νομίσαι τὸν ἄνθρω που, διακεκαθάρθαι τὸν νοῦν· καὶ τὸ λοιπὸν ἐξάγει πρὸς οἴησιν τελειότητος. Εἶτα ληστρικῶν ἐπιτίθεται καὶ τῶν κατωτάτων ἄχρι καταφέρει τῆς γῆς. Οἱ γὰρ ἄνθρωποι πολλάκις είκοσιν ἔτη γενόμενοι λησταί τινες ἢ στρατιῶται τὸ ἐπιτήδευμα, μηχανάς τε κατά τῶν πολεμίων ἐπίστανται, ὑποκάθηνταί τε καὶ ἐν έδρας ἐπινοοῦσι, καὶ τὰ τῶν ἐχθρῶν λαμβάνουσιν ὦτα, καὶ κτείνουσιν ἀνελπίστως περιβαλόντες. Πόσῳ γε μᾶλλον ἡ κακία τοσαύτας χιλιάδας ἐτῶν γεγενη- μένη, καὶ τοῦτο ἔργον ἑαυτῆς τεθειμένη, τὸ σπου δαιότατον τὸ ἀπολεῖν ψυχὰς, ἐνέδρας εἶδε τοιαύτας ἐν ἀποκρύφῳ τῆς καρδίας ἐπινοεῖν, καὶ κατὰ καιροὺς ἀτρεμεῖν ἐπίτηδες, καὶ μὴ ἐνεργεῖν· ὥστε την ψυ- χὴν ἑλκῦσαι πρὸς οἴησιν τελειότητος; Ο μέντοι θεμέλιος τοῦ Χριστιανισμοῦ, κἂν πάσας τις μετέλθῃ δικαιοσύνας, μὴ ἐπαναπαύεσθαι τούτων, μηδὲ ἐπισ θαῤῥεῖν, μηδὲ μέγα τι πεποιηκέναι λογίζεσθαι· κἂν μέτοχος χάριτος καταστῇ, μὴ νομίσαι κατειληφέναι· μηδὲ κατακόρως ἔχειν· ἀλλὰ πεινᾷν τότε καὶ διψάν δὲ, πενθεῖν καὶ κλαίειν, καὶ συντετριμμένην ὅλως τὴν καρδίαν ἔχειν. Β ΛΑ'. Νόει μοι την πνευματικὴν κατάστασιν οὕτως ἔχειν. Ὑπόθου τινὰ εἶναι βασιλικὸν οἶκον· τούτῳ δὲ αὐλὰς ὑπεῖναι διαφόρους, καὶ πρόθυρά τινα καὶ οἰκίας ἄλλας ἐξωτέρας· καὶ οὕτω πάλιν κατὰ τὸ ἀκόλουθον ἐνδοτέρας, ἐν οἷς τὴν πορφύραν καὶ τοὺς θησαυροὺς εἰκὸς ἀποκεῖσθαι. Εἶτα καὶ τὴν τούτων αὖθις ἐσωτέραν, ὅπου τὴν βασιλικήν είναι διαγωγήν ἐπιτήδειον. Ωσπερ οὖν εἴ τις τὰς ἐξωτέρας αὐλός τε καὶ μονὰς ἀπαντήσας, εἰ δόξει τοὺς ἔνδον οἴκους κατειληφέναι, πεπλάνηται· οὕτω δὴ καὶ κατὰ τὸ πνευματικὸν ἀκολούθως. Οἱ πρὸς γαστέρα καὶ ὕπνον διαμαχόμενοι, ψαλμοῖς τε καὶ εὐχαῖς διηνεκώς προσο κείμενοι, μὴ νομιζέτωσαν ἤδη τοῦ τέλους καὶ τῆς καταπαύσεως ἐπιδῆναι. Πόθεν; Ετι γὰρ αὐτοῖς περὶ τὰ πρόθυρα καὶ τὰς αὐλὰς ἡ ἀναστροφή· οὐχ ἵνα τὴν πορφύραν καὶ τοὺς θησαυροὺς ὑποκεῖσθαι τοὺς βασιλικοὺς ὑπάρχει· κἂν χάριτός τινος πνευμα τικῆς ἠξιώθησαν· μηδὲ τοῦτο πάλιν αὐτοὺς ἀπατάτω, τοῦ τέλους ἐπιτυχεῖν· ἐρευνᾶν οὖν προσῆκεν, εἰ εὗρεν ἐν τῷ ὀστρακίνῳ τούτῳ σκεύει τὸν θησαυρόν· ἐνεδύσατο τοῦ Πνεύματος τὴν πορφύραν· εἰ τὸν βασιλέα εἶδε καὶ ἀνεπαύσατο. Καὶ γὰρ οἷου μοι πάλιν τὴν μὲν ψυχὴν βάθος τι ἔχειν καὶ μέλη πολλά, την δὲ ἁμαρτίαν ὑπεισελθοῦσαν τὰ μέλη πάντα, καὶ τὰ νοήματα τῆς καρδίας καταλαβεῖν· εἶτα ἐπιζητήσαντος τοῦ Πνεύματος τὴν χάριν, ἐλθεῖν, καὶ δύο τυχὸν τῆς ψυχῆς μέρη περιλαβεῖν· τὸν οὖν ἀπείρως ἔχοντα, πρὸς τῆς χάριτος ταύτης παρακαλούμενον δόκησις ἔχει, πάντα τὰ μέλη τῆς ψυχῆς κατειλήφθαι, καὶ τὴν ἁμαρτίαν ὅλως ἐκριζῶσθαι, μὴ εἰδότα, ὅτι τὸ πλεῖστον μέρος αὐτῆς ἔτι κατάσχετον ὑπ' ἐκείνης ἐστίν. Ἑνὸν γὰρ, ὡς πολλάκις δεδήλωται, καὶ τὴν χάριν ἀδιαλείπτως ἐνεργεῖν, ἐν τρόπον ἐφθαλμὸν ἐν τῷ σώματι, καὶ συνεἶναι τὴν κακίαν ὑποκλέπτουσαν LIBER DE CHARITATE. A intus in nobis subsidens (prout superius est me- B moratum a nobis) subdole agit et sponte se sub- trahit ; nec operatur, quæ sua sunt. Sed hominem inducit, ut existimet mentem suam esse emunda- tam et sic porro impellit eumdem in perfectionis persuasionem. Tum vero latronum ritu in ipsum facit impetum, eumque in infima usque terræ præ- cipitat. Sunt homines innutriti tractationi armo- rum, qui annis viginti aut latrocinio, aut militiæ assuevere; quippe sciunt machinationes in rebus militaribus. Hi subsident, et insidiis intendunt, ac hostium avertunt aures; et sic insilientes trucidant ex improviso: Quanto magis malitia, tot millium annorum, et opus hoc perdendi animas sibi propo- nens, insidias noverit ejusmodi in cordis abscon- dito comminisci, et temporibus opportunis de in- dustria ? Iuno quietam esse et non operari, ut ani- mam ipsam in persuasionem perfectionis pertrahat? Fundamentum itaque Christianismi est, quanta- cunque quis obierit omnium oficia virtutum, his tamen non acquiescere; non iis confidere; non inde magnum quid se fecisse reputare; neque ubi gratiæ particeps est factus, repente, ac se compre- hendisse arbitrari; multo minus velut jam saturum otiari; quin tum magis esurire ac sitire; lugere ac flere, ac contritum penitus cor habere. C el D XXXI. Cogita mihi, sic se habere spiritualem statum. Finge tibi animo palatium quoddam re- gium, aulis constans diversis; ac vestibula quidem principio exstare, partesque anteriores ædium ; dum introrsum continua serie penitius recedentes alias, in quibus et purpuram et thesauros verisi- mile sit latere reposita. Deinde rursus post bas adhuc interiora conclavia : ubi diversari rex ipse creditur. Ut igitur si quispiam istiusmodi ex- timas tantum quasdam forte ingressus mansiones, existimaret se ipsa jam penetralia domicilii tenere, vehementer erraret: ita in rebus spiritualibus se res habet; qui bellum ventri et somno inferentes, in psalmorum quoque decantatione, et continua- tione precum perseverant, ne putent se pervenisse jam ad metam, ac quietis inscendisse cubile. Unde enim hæc persuasio? Adhuc eorum in primoribus porticibus et circa aulas hæret conversatio ; non- dum ubi purpura et thesauri regii sunt repositi ; licet gratia spiritualis alicujus sint beati ; ne, quaeso, hoc eos decipiat, ut apicem arripuisse jam se per- fectionis putent. Explorare aliquem æquius fuerit; ecquid in suo vase fctili thesaurum invenerit? Ecquid jam induerit Spiritus purpuram? An regem viderit, et conquieverit ? Etenim existima rursum animam quidem profunditatem quampiam habere, et membra multa; peccatum autem subrepsisse putet in membra omnia, et cogitationes quoque cordis occupasse. Deinde postquam homo requisivit Spiritus gratiam, eam venire, et duas apprehen disse forsitan animæ partes. Id cum sentiret impe- ritus gratiae hujus, opinatur, universa pariter ant- mæ membra gratiæ comprehensa vi teneri, ac pec- catum ex ea prorsus eradicatum; nesciens pleras-

τι κατειληφὼς ἤδη, μέγα τι περὶ ἑαυτοῦ οἴεται, καὶ ὡς τὴν ἐσχάτην κάθαρσιν συνεσχηκώς τετύφωται· ἔχειν δὲ τὴν ἀλήθειαν συνηγοροῦσαν αὐτῷ, πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Ὡς γὰρ ὁ λόγος φθάσας ἐδήλωσε, τέχνη τῷ Σατανᾶ καὶ αὕτη· κατά τινας χρόνους εκόντα παραχωρεῖν, καὶ τὰ ειωθότα μὴ ἐνεργεῖν, κατά σκοπόν, τοῦ οἴησιν τελειότητος τοῖς ἀσκουμένοις ὑποβαλεῖν· ἀλλὰ μὴ ὁ φυτεύων ἀμπελῶνα παραπίδας λαμβάνῃ καὶ τὸν καρπόν· ἢ ὁ σπείρων τὰ σπέρματα ἐν τῇ γῇ καὶ τὴν συγκομιδὴν εὐθὺς ἐποιήσατο. Τ δέ ; τὸ ἀρτιγενὲς παιδίον ήψατο παραχρῆμα τῆς τε λειότητος ; Απόβλεψον εἰς τὸν Ἰησοῦν· ἐκ ποίας δόξης Υἱὸς Θεοῦ καὶ Θεὸς ὢν ὁ Χριστὸς, εἰς οἷα πάθη, καὶ ἀτιμίαν, καὶ σταυρὸν κατέβη· καὶ πάλιν ὅπως διὰ ταύτην αὐτοῦ τὴν ταπείνωσιν ὑπερήρθη, καὶ ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς ἐκάθισεν. Ο δέ γε πονηρός ὄφις ἐκ πρώτης τῷ Ἀδὰμ ὑποσπείρας θεότητος ἐπι θυμίαν, εἰς οἵαν αὐτὸν κατήγαγεν ἀτιμίαν διὰ ταύτης δὴ τῆς οἰήσεως. Ταῦτα τοίνυν αὐτὸς ἐννοῶν ἀσφάλιζε σεαυτὸν ὅση δύναμις, καὶ σπούδαζε ταπεινοῦν ἀεὶ τὴν καρδίαν, καὶ συντετριμμένην ἔχειν. Α τὴν διάνοιαν. Ο τοίνυν μὴ διακρίνειν εἰδὼς, ὡς μέγα Β ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΠΕΡΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΝΟΟΣ ΛΟΓΟΣ, Α΄. Οταν ἀκούσῃς, ὅτι κατελθὼν ὁ Χριστὸς εἰς ᾅδου, τὰς κατόχους ἐκεῖ ψυχὰς ἀνεῤῥύσατο, μὴ μακρὰν εἶναι ταῦτα καὶ τῶν νῦν τελουμένων νόμιζε. Οἷον μοι γὰρ μνημεῖον εἶναι τὴν καρδίαν· κἀκεῖ τοὺς λογισμοὺς καὶ τὸν νοῦν κατωρύχθαι βαρεῖ σκότει κατειλημμένους. Έρχεται τοιγαροῦν ὁ Κύριος εἰς τὰς ἐν ᾅδου ἐπιβοωμένας αὐτὸν ψυχὰς, εἰς τὸ βάθος δη λαδὴ τῆς καρδίας, κἀκεῖ τῷ θανάτῳ ἐγκελευόμενος· Ανάπεμπε, λέγει, τὰς ἐγκ[εκ]λεισμένας ψυχάς, τὰς ἐμὲ τὸν ῥύσασθαι δυνάμενον ἐκζητούσας. Εἶτα τὸν βα ρὺν λίθον διάρας τὸν τῇ ψυχῇ ἐπικείμενον, τόν τε τάφον ἀνοίγει, καὶ τὸν ἐν ἀληθείᾳ νεκρὸν ἀνιστᾷ, καὶ τῆς S. MACARII ÆGYPTII 9:6 que adhuc animæ partes occupari a peccato. Con- oesso enim (ut sæpius demonstratum est) gratiam indesinenter operari, sicut oculum in corpore; cum eo tamen nihilominus est verum, simul cum ea subesse pariter malitiam, latenter mentem ſal- lentem. Qui ergo haud satis novit discernere, quasi magnum quid jam sit assecutus, magnum aliquid de se ipso opinatur; et quasi ultima purgatione ad purum excoctus sit, inflatur. Sed multum a vero abest hæc ejus vatissima persuasio. Ut enim præ- cedens sermo monstravit, ars hæc est Satanæ, que- dam tempore de industria se abscondere, ac, quasi recessisset, intermittere operari quæ solebat; hoc spectantis, ut arrogantem sui fiduciam parum cautis spiritualibus ingeneret. Verumenimvero qui plantat vineam, haud statim vindemiat ejus fructum. Neque qui semen in terram jacit, fru- mentum eodem tempore in horrea convehit. Quid ergo? an recens natus infans perfectæ subito in- crementum adipiscitur ætatis? Respice in Jesum. Ex quanta gloria Filius Dei et Deus cum esset Chri- stus, in quot qualesque perpessiones, ignominiam et crucem descenderit; et rursus propter illam ipsam ejus humiliationem superexaltatus idem fuerit, adeo ut sedeat ad Patris dexteram. At malus serpens subseminata primo suo susurro in Adami animo cupiditate divinitatis, in quantam ipsum dejecit ignominiam, illius superbissimi justa punitione desiderii. Hæc igitur ipse reputans, consule tibi, constituens quantum potes in securo res tuas ; et stude semper humiliare tuum cor, et illud habere contritum. DE MACARII MAGNI LIBERTATE MENTIS LIBER. 1. Cum audieris descendisse Christum in in- C feros, et detentas illic animas liberasse, non longe distare illa ab his, quæ nunc geruntur, pula. Co- gita mihi sepulcrum esse cor. Ibi cogitationes et mentes defossas gravi teneri comprehensas caligine. Venit igitur Dominus ad animas in inferis ipsum clamore magno invocantes, in profundum videlicet cordis advenit ; et ibi morti imperans. Dimitte, ait, clausas isthic animas, me qui possum eas liberare, ut id faciam orantes. Deinde gravęm lapidem removens superpositum animæ, tumulum aperit, et qua vere erat mortua, resuscitat: quæ-

τι κατειληφὼς ἤδη, μέγα τι περὶ ἑαυτοῦ οἴεται, καὶ ὡς τὴν ἐσχάτην κάθαρσιν συνεσχηκώς τετύφωται· ἔχειν δὲ τὴν ἀλήθειαν συνηγοροῦσαν αὐτῷ, πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Ὡς γὰρ ὁ λόγος φθάσας ἐδήλωσε, τέχνη τῷ Σατανᾶ καὶ αὕτη· κατά τινας χρόνους εκόντα παραχωρεῖν, καὶ τὰ ειωθότα μὴ ἐνεργεῖν, κατά σκοπόν, τοῦ οἴησιν τελειότητος τοῖς ἀσκουμένοις ὑποβαλεῖν· ἀλλὰ μὴ ὁ φυτεύων ἀμπελῶνα παραπίδας λαμβάνῃ καὶ τὸν καρπόν· ἢ ὁ σπείρων τὰ σπέρματα ἐν τῇ γῇ καὶ τὴν συγκομιδὴν εὐθὺς ἐποιήσατο. Τ δέ ; τὸ ἀρτιγενὲς παιδίον ήψατο παραχρῆμα τῆς τε λειότητος ; Απόβλεψον εἰς τὸν Ἰησοῦν· ἐκ ποίας δόξης Υἱὸς Θεοῦ καὶ Θεὸς ὢν ὁ Χριστὸς, εἰς οἷα πάθη, καὶ ἀτιμίαν, καὶ σταυρὸν κατέβη· καὶ πάλιν ὅπως διὰ ταύτην αὐτοῦ τὴν ταπείνωσιν ὑπερήρθη, καὶ ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς ἐκάθισεν. Ο δέ γε πονηρός ὄφις ἐκ πρώτης τῷ Ἀδὰμ ὑποσπείρας θεότητος ἐπι θυμίαν, εἰς οἵαν αὐτὸν κατήγαγεν ἀτιμίαν διὰ ταύτης δὴ τῆς οἰήσεως. Ταῦτα τοίνυν αὐτὸς ἐννοῶν ἀσφάλιζε σεαυτὸν ὅση δύναμις, καὶ σπούδαζε ταπεινοῦν ἀεὶ τὴν καρδίαν, καὶ συντετριμμένην ἔχειν. Α τὴν διάνοιαν. Ο τοίνυν μὴ διακρίνειν εἰδὼς, ὡς μέγα Β ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΠΕΡΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΝΟΟΣ ΛΟΓΟΣ, Α΄. Οταν ἀκούσῃς, ὅτι κατελθὼν ὁ Χριστὸς εἰς ᾅδου, τὰς κατόχους ἐκεῖ ψυχὰς ἀνεῤῥύσατο, μὴ μακρὰν εἶναι ταῦτα καὶ τῶν νῦν τελουμένων νόμιζε. Οἷον μοι γὰρ μνημεῖον εἶναι τὴν καρδίαν· κἀκεῖ τοὺς λογισμοὺς καὶ τὸν νοῦν κατωρύχθαι βαρεῖ σκότει κατειλημμένους. Έρχεται τοιγαροῦν ὁ Κύριος εἰς τὰς ἐν ᾅδου ἐπιβοωμένας αὐτὸν ψυχὰς, εἰς τὸ βάθος δη λαδὴ τῆς καρδίας, κἀκεῖ τῷ θανάτῳ ἐγκελευόμενος· Ανάπεμπε, λέγει, τὰς ἐγκ[εκ]λεισμένας ψυχάς, τὰς ἐμὲ τὸν ῥύσασθαι δυνάμενον ἐκζητούσας. Εἶτα τὸν βα ρὺν λίθον διάρας τὸν τῇ ψυχῇ ἐπικείμενον, τόν τε τάφον ἀνοίγει, καὶ τὸν ἐν ἀληθείᾳ νεκρὸν ἀνιστᾷ, καὶ τῆς S. MACARII ÆGYPTII 9:6 que adhuc animæ partes occupari a peccato. Con- oesso enim (ut sæpius demonstratum est) gratiam indesinenter operari, sicut oculum in corpore; cum eo tamen nihilominus est verum, simul cum ea subesse pariter malitiam, latenter mentem ſal- lentem. Qui ergo haud satis novit discernere, quasi magnum quid jam sit assecutus, magnum aliquid de se ipso opinatur; et quasi ultima purgatione ad purum excoctus sit, inflatur. Sed multum a vero abest hæc ejus vatissima persuasio. Ut enim præ- cedens sermo monstravit, ars hæc est Satanæ, que- dam tempore de industria se abscondere, ac, quasi recessisset, intermittere operari quæ solebat; hoc spectantis, ut arrogantem sui fiduciam parum cautis spiritualibus ingeneret. Verumenimvero qui plantat vineam, haud statim vindemiat ejus fructum. Neque qui semen in terram jacit, fru- mentum eodem tempore in horrea convehit. Quid ergo? an recens natus infans perfectæ subito in- crementum adipiscitur ætatis? Respice in Jesum. Ex quanta gloria Filius Dei et Deus cum esset Chri- stus, in quot qualesque perpessiones, ignominiam et crucem descenderit; et rursus propter illam ipsam ejus humiliationem superexaltatus idem fuerit, adeo ut sedeat ad Patris dexteram. At malus serpens subseminata primo suo susurro in Adami animo cupiditate divinitatis, in quantam ipsum dejecit ignominiam, illius superbissimi justa punitione desiderii. Hæc igitur ipse reputans, consule tibi, constituens quantum potes in securo res tuas ; et stude semper humiliare tuum cor, et illud habere contritum. DE MACARII MAGNI LIBERTATE MENTIS LIBER. 1. Cum audieris descendisse Christum in in- C feros, et detentas illic animas liberasse, non longe distare illa ab his, quæ nunc geruntur, pula. Co- gita mihi sepulcrum esse cor. Ibi cogitationes et mentes defossas gravi teneri comprehensas caligine. Venit igitur Dominus ad animas in inferis ipsum clamore magno invocantes, in profundum videlicet cordis advenit ; et ibi morti imperans. Dimitte, ait, clausas isthic animas, me qui possum eas liberare, ut id faciam orantes. Deinde gravęm lapidem removens superpositum animæ, tumulum aperit, et qua vere erat mortua, resuscitat: quæ-

τι κατειληφὼς ἤδη, μέγα τι περὶ ἑαυτοῦ οἴεται, καὶ ὡς τὴν ἐσχάτην κάθαρσιν συνεσχηκώς τετύφωται· ἔχειν δὲ τὴν ἀλήθειαν συνηγοροῦσαν αὐτῷ, πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Ὡς γὰρ ὁ λόγος φθάσας ἐδήλωσε, τέχνη τῷ Σατανᾶ καὶ αὕτη· κατά τινας χρόνους εκόντα παραχωρεῖν, καὶ τὰ ειωθότα μὴ ἐνεργεῖν, κατά σκοπόν, τοῦ οἴησιν τελειότητος τοῖς ἀσκουμένοις ὑποβαλεῖν· ἀλλὰ μὴ ὁ φυτεύων ἀμπελῶνα παραπίδας λαμβάνῃ καὶ τὸν καρπόν· ἢ ὁ σπείρων τὰ σπέρματα ἐν τῇ γῇ καὶ τὴν συγκομιδὴν εὐθὺς ἐποιήσατο. Τ δέ ; τὸ ἀρτιγενὲς παιδίον ήψατο παραχρῆμα τῆς τε λειότητος ; Απόβλεψον εἰς τὸν Ἰησοῦν· ἐκ ποίας δόξης Υἱὸς Θεοῦ καὶ Θεὸς ὢν ὁ Χριστὸς, εἰς οἷα πάθη, καὶ ἀτιμίαν, καὶ σταυρὸν κατέβη· καὶ πάλιν ὅπως διὰ ταύτην αὐτοῦ τὴν ταπείνωσιν ὑπερήρθη, καὶ ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς ἐκάθισεν. Ο δέ γε πονηρός ὄφις ἐκ πρώτης τῷ Ἀδὰμ ὑποσπείρας θεότητος ἐπι θυμίαν, εἰς οἵαν αὐτὸν κατήγαγεν ἀτιμίαν διὰ ταύτης δὴ τῆς οἰήσεως. Ταῦτα τοίνυν αὐτὸς ἐννοῶν ἀσφάλιζε σεαυτὸν ὅση δύναμις, καὶ σπούδαζε ταπεινοῦν ἀεὶ τὴν καρδίαν, καὶ συντετριμμένην ἔχειν. Α τὴν διάνοιαν. Ο τοίνυν μὴ διακρίνειν εἰδὼς, ὡς μέγα Β ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΠΕΡΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΝΟΟΣ ΛΟΓΟΣ, Α΄. Οταν ἀκούσῃς, ὅτι κατελθὼν ὁ Χριστὸς εἰς ᾅδου, τὰς κατόχους ἐκεῖ ψυχὰς ἀνεῤῥύσατο, μὴ μακρὰν εἶναι ταῦτα καὶ τῶν νῦν τελουμένων νόμιζε. Οἷον μοι γὰρ μνημεῖον εἶναι τὴν καρδίαν· κἀκεῖ τοὺς λογισμοὺς καὶ τὸν νοῦν κατωρύχθαι βαρεῖ σκότει κατειλημμένους. Έρχεται τοιγαροῦν ὁ Κύριος εἰς τὰς ἐν ᾅδου ἐπιβοωμένας αὐτὸν ψυχὰς, εἰς τὸ βάθος δη λαδὴ τῆς καρδίας, κἀκεῖ τῷ θανάτῳ ἐγκελευόμενος· Ανάπεμπε, λέγει, τὰς ἐγκ[εκ]λεισμένας ψυχάς, τὰς ἐμὲ τὸν ῥύσασθαι δυνάμενον ἐκζητούσας. Εἶτα τὸν βα ρὺν λίθον διάρας τὸν τῇ ψυχῇ ἐπικείμενον, τόν τε τάφον ἀνοίγει, καὶ τὸν ἐν ἀληθείᾳ νεκρὸν ἀνιστᾷ, καὶ τῆς S. MACARII ÆGYPTII 9:6 que adhuc animæ partes occupari a peccato. Con- oesso enim (ut sæpius demonstratum est) gratiam indesinenter operari, sicut oculum in corpore; cum eo tamen nihilominus est verum, simul cum ea subesse pariter malitiam, latenter mentem ſal- lentem. Qui ergo haud satis novit discernere, quasi magnum quid jam sit assecutus, magnum aliquid de se ipso opinatur; et quasi ultima purgatione ad purum excoctus sit, inflatur. Sed multum a vero abest hæc ejus vatissima persuasio. Ut enim præ- cedens sermo monstravit, ars hæc est Satanæ, que- dam tempore de industria se abscondere, ac, quasi recessisset, intermittere operari quæ solebat; hoc spectantis, ut arrogantem sui fiduciam parum cautis spiritualibus ingeneret. Verumenimvero qui plantat vineam, haud statim vindemiat ejus fructum. Neque qui semen in terram jacit, fru- mentum eodem tempore in horrea convehit. Quid ergo? an recens natus infans perfectæ subito in- crementum adipiscitur ætatis? Respice in Jesum. Ex quanta gloria Filius Dei et Deus cum esset Chri- stus, in quot qualesque perpessiones, ignominiam et crucem descenderit; et rursus propter illam ipsam ejus humiliationem superexaltatus idem fuerit, adeo ut sedeat ad Patris dexteram. At malus serpens subseminata primo suo susurro in Adami animo cupiditate divinitatis, in quantam ipsum dejecit ignominiam, illius superbissimi justa punitione desiderii. Hæc igitur ipse reputans, consule tibi, constituens quantum potes in securo res tuas ; et stude semper humiliare tuum cor, et illud habere contritum. DE MACARII MAGNI LIBERTATE MENTIS LIBER. 1. Cum audieris descendisse Christum in in- C feros, et detentas illic animas liberasse, non longe distare illa ab his, quæ nunc geruntur, pula. Co- gita mihi sepulcrum esse cor. Ibi cogitationes et mentes defossas gravi teneri comprehensas caligine. Venit igitur Dominus ad animas in inferis ipsum clamore magno invocantes, in profundum videlicet cordis advenit ; et ibi morti imperans. Dimitte, ait, clausas isthic animas, me qui possum eas liberare, ut id faciam orantes. Deinde gravęm lapidem removens superpositum animæ, tumulum aperit, et qua vere erat mortua, resuscitat: quæ-

ἀφεγγοῦς φυλακῆς τὴν ἐγκεκλεισμένην ψυχὴν ἀπ- αλλάττει. Β'. Συμβαίνει, φησί, πολλάκις διαλέγεσθαί σοι καθ᾽ ὑποβολὴν ἐν καρδίᾳ τὸν Σατανᾶν, καὶ, Σύνες όσα είργασαι πονηρὰ, λέγειν· ἀναπέπλησταί σοι ἀνο- μιῶν ἡ ψυχὴ, βεβάρησαι πολλαῖς καὶ χαλεπωτάταις ἁμαρτίαις. Μὴ λανθανέτω γοῦν σε τοῦτο ποιῶν, καὶ προσχήματι ταπεινώσεως εἰς ἀπόγνωσιν συνωθῶν. ᾿Αφ' οὗ γὰρ διὰ τῆς παραβάσεως εἰσέφρησεν ἡ κακία, πάροδον ἔσχε διαλέγεσθαι καθεκάστην τρόπον τινά τῇ ψυχῇ ὡς ἄνθρωπον ἀνθρώπῳ, καὶ ὑποτιθέναι τὰ ἄτοπα. Απόκριναι τοιγαροῦν αὐτῷ σύ· 'Αλλ' ἔχω τὰς τοῦ Θεοῦ διαβεβαιώσεις ἐγγράφους· Οὐ Βούλομαι, λέγοντος, τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι διὰ μετανοίας καὶ ζῇν αὐτόν. Τί γὰρ ἐβούλετο αὐτῷ ἡ κάθοδος, εἴ γε μὴ τοὺς Β ἁμαρτωλοὺς σώσει, καὶ τοὺς ἐν σκότει φωτίσει, καὶ ζωοποιήσει τους τεθανατωμένους ; Γ. Ὥσπερ ἡ ἐναντία δύναμις, οὕτω δὴ καὶ ἡ θεία χάρις προτρεπτική, οὐκ ἀναγκαστικὴ δείκνυται οὗ σα, ἵν᾿ ὄντως ἡμῖν τὸ ἐλεύθερόν τε καὶ αὐτεξούσιον περισώζοιτο. Ταύτῃ τοι καὶ ἐφ᾽ οἷς ὁ ἄνθρωπος ἐργάσηται κακοῖς πρὸς τοῦ Σατανᾶ ὑπαγόμενος, οὐχ ὁ Σατανᾶς μᾶλλον, ἀλλ᾽ αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος τὴν τι μωρίαν εἰσπράττεται, ὡς μὴ βίᾳ συνελαθεὶς, ἀλλ' ἰδίῳ θελήματι πεισθεὶς τῇ κακίᾳ. Παραπλησίως δὲ κὰν τῷ ἀγαθῷ· οὐκ ἐπιγράφει τὸ γεγονὸς ἑαυτῇ, ἀλλὰ τῷ ἀνθρώπῳ ἡ χάρις, καὶ διὰ τοῦτο δόξαν αὐτῷ περιτίθησιν, ὅτι αὐτὸς ἑαυτῷ τοῦ ἀγαθοῦ γέγονεν αἴτιος. Οὐδὲ γὰρ ἀναγκαστικῇ δυνάμει, ώς είρηται, συνδεσμοῦσα αὐτοῦ τὸ θέλημα, ποιεῖ ἄτρεπτον ἡ χά ρις· ἀλλὰ καίτοι συνοῦσα, τῷ αὐτεξουσίῳ παρα χωρεί, ἵνα δῆλον εἴη τὸ τοῦ αὐτοῦ θέλημα, ὅπως ἔχει πρὸς ἀρετὴν ἢ κακίαν. Κεῖται γὰρ οὐ τῇ φύσει νόσ μας, ἀλλὰ τῷ αὐτεξουσίῳ τῆς προαιρέσεως, τραπήναι δυναμένῳ πρὸς τὸ ἀγαθὸν καὶ κακόν. Δ΄. Φυλάττειν δεῖ τὴν ψυχὴν, καὶ ἀνομίλητον συν- τηρεῖν βεβήλων καὶ πονηρῶν λογισμῶν. Ὥσπερ γὰρ τὸ σῶμα σώματι συνελθὸν ἑτέρῳ, πρὸς ἀκαθαρσίαν μιαίνεται· οὕτω δὴ καὶ ψυχὴ φθείρεται πονηροῖς συνδοιάζουσα και μιαροῖς λογισμοίς, συνάδουσά τε αὐτοῖς καὶ συντιθεμένη· οὐχὶ τοῖς τῆς πονηρίας μό- νον, ἀλλὰ καὶ ἑκάστης κακίας· οἷον, ἀπιστίας, δόλου, κενοδοξίας, ὀργῆς, καὶ φθόνου, καὶ ἔριδος. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ καθαίρειν ἑαυτοὺς ἀπὸ παντὸς μολυσμοῦ σαρκὸς καὶ πνεύματος. Εἶναι γὰρ οἷου καὶ φθορὰν καὶ πορνείαν ἐν τῷ ἀφανεῖ τῆς ψυχῆς, διὰ λογισμών ἀτόπων ενεργουμένην· καὶ ὥσπερ τὸν φθείροντα τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὸν μέγαν Απόστολον, φθερεῖ τοῦτον ὁ Θεὸς, ὅπερ τὸ σῶμά ἐστιν· οὕτω δὴ καὶ ὁ φθείρων ψυχήν τε καὶ νοῦν, τῷ συντίθεσθαι τοῖς ἀτόποις, τιμωρίας ἐστὶν ὑπεύθυνος. Φυλάττειν τοιγαροῦν προσήκει καθάπερ τὸ σῶμα ὁρατοῦ ἁμαρ- τήματος, οὕτω καὶ τὴν ψυχὴν λογισμῶν ἀτόπων, ὅτι νύμφη Χριστοῦ ἐστιν· Ηρμοσάμην γὰρ ὑμᾶς ἐνὶ ἀνδρὶ παρθένον ἁγνὴν παραστῆσαι τῷ Χριστῷ· 17ο. LIBER DE LIBERTATE MENTIS. A que obscura custodia conclusa tenebatur, animam liberat. C " II. Contingit sæpe insusurrare tibi Satanam in au- rem cordis, et dicere : Scis quot et quanta perpe- trasti mala? repleta tibi sceleribus est anima; gra- varis multis et foedissimis peccatis. Non te lateat, suggerentem talia malum dæmonem id agere, ut te in desperationem, humilitatis prætextu, contru- dat. Ex quo enim per transgressionem primam ir- repsit in hominem malitia, liber aditus diabolo da- tus est animam quotidie alloquendam, ut homo hominem, et ad eidem suggerenda absurda. Respon- de igitur illi tu: At habeo scriptas asseverationes Dei aientis : Nolo mortem peccatoris; sed ut convertatur per pœnitentiam, et vivat ". Quam enim aliam potuit habere causam descendendi, nisi ut peecatores salvos faceret, jacentes in tenebris illuminaret, vitæ redderet mortuos ? III. Ut adversaria potestas, ita et divina gratia ceu hortatoria, non necessitatem inducens esse os- tenditur; ut vere nobis libertas, et nostri potens arbitrium servetur. Inde est, cur eorum, quæ ho-› mo inductus a Satana perpetraverit mala, non a Satana potius exigantur pœnæ, quam ab homino ipso; utpote qui non vi adactus, sed propria vo- luntate persuasus, malitiæ assenserit. Similiter au- tem et in bono, non ascribit successum sibi, sed homini gratia, et ei propter hoc gloriam apponit, quoniam ipse sibi boni causa fuerit. Neque enim necessitatem inducente vi, ut dictum est, constri- ctam ipsius voluntatem facit immobilem gratia ; sed, etiam cum præsens adest, libero cedit arbi- trio ; ut manifestetur, quænam sit ejus voluntas : uti se habeat erga virtutem et malitiam. Posita quippe lex est, non natura, sed sui compoti arbi- trio, electionis in alterutrum domino, nempe ad bonum et malum. IV. Custodire oportet animam, eamque a conver- satione arcere profanarum malarumque co- gitationum. Ut enim corpus cum corpore coiens ad immunditiam polluitur ; sic et anima corrumpitur malis et sordidis copulata cogitationibus, concor- dansque et assentiens : nec iis solum quæ ad ne quitiam et impuritatem, sed et illis quæ ad quodvis malitia impellunt genus : velut, infideli- talis, doli, vanæ gloriæ, ira, invidia, rixa. Et hoc est : Mundare nos ipsos ab omni inquinamento carnis et spiritus 3. Esse enim quandam puta et corruptionem et fornicationem in occulto ani- mæ ab impuris illis cogitationibus perpetratam; et quemadmodum: Qui templum Dei violaverit juxta magnum Apostolum) disperdet illum Deus "; quod Dei templum corpus est; sic qui polluit animam et mentem, assentiendo pravis, poenam utique de- bet. Custodire igitur convenit, sicut a visibili pec- cato corpus, ita et animam a cogitationibus immun- dis; quoniam hæc sponsa Christi est: Despondi * Ezech. xx!!!, 11. as II Cor. VII, 1. Cor. nr.

ἀφεγγοῦς φυλακῆς τὴν ἐγκεκλεισμένην ψυχὴν ἀπ- αλλάττει. Β'. Συμβαίνει, φησί, πολλάκις διαλέγεσθαί σοι καθ᾽ ὑποβολὴν ἐν καρδίᾳ τὸν Σατανᾶν, καὶ, Σύνες όσα είργασαι πονηρὰ, λέγειν· ἀναπέπλησταί σοι ἀνο- μιῶν ἡ ψυχὴ, βεβάρησαι πολλαῖς καὶ χαλεπωτάταις ἁμαρτίαις. Μὴ λανθανέτω γοῦν σε τοῦτο ποιῶν, καὶ προσχήματι ταπεινώσεως εἰς ἀπόγνωσιν συνωθῶν. ᾿Αφ' οὗ γὰρ διὰ τῆς παραβάσεως εἰσέφρησεν ἡ κακία, πάροδον ἔσχε διαλέγεσθαι καθεκάστην τρόπον τινά τῇ ψυχῇ ὡς ἄνθρωπον ἀνθρώπῳ, καὶ ὑποτιθέναι τὰ ἄτοπα. Απόκριναι τοιγαροῦν αὐτῷ σύ· 'Αλλ' ἔχω τὰς τοῦ Θεοῦ διαβεβαιώσεις ἐγγράφους· Οὐ Βούλομαι, λέγοντος, τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι διὰ μετανοίας καὶ ζῇν αὐτόν. Τί γὰρ ἐβούλετο αὐτῷ ἡ κάθοδος, εἴ γε μὴ τοὺς Β ἁμαρτωλοὺς σώσει, καὶ τοὺς ἐν σκότει φωτίσει, καὶ ζωοποιήσει τους τεθανατωμένους ; Γ. Ὥσπερ ἡ ἐναντία δύναμις, οὕτω δὴ καὶ ἡ θεία χάρις προτρεπτική, οὐκ ἀναγκαστικὴ δείκνυται οὗ σα, ἵν᾿ ὄντως ἡμῖν τὸ ἐλεύθερόν τε καὶ αὐτεξούσιον περισώζοιτο. Ταύτῃ τοι καὶ ἐφ᾽ οἷς ὁ ἄνθρωπος ἐργάσηται κακοῖς πρὸς τοῦ Σατανᾶ ὑπαγόμενος, οὐχ ὁ Σατανᾶς μᾶλλον, ἀλλ᾽ αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος τὴν τι μωρίαν εἰσπράττεται, ὡς μὴ βίᾳ συνελαθεὶς, ἀλλ' ἰδίῳ θελήματι πεισθεὶς τῇ κακίᾳ. Παραπλησίως δὲ κὰν τῷ ἀγαθῷ· οὐκ ἐπιγράφει τὸ γεγονὸς ἑαυτῇ, ἀλλὰ τῷ ἀνθρώπῳ ἡ χάρις, καὶ διὰ τοῦτο δόξαν αὐτῷ περιτίθησιν, ὅτι αὐτὸς ἑαυτῷ τοῦ ἀγαθοῦ γέγονεν αἴτιος. Οὐδὲ γὰρ ἀναγκαστικῇ δυνάμει, ώς είρηται, συνδεσμοῦσα αὐτοῦ τὸ θέλημα, ποιεῖ ἄτρεπτον ἡ χά ρις· ἀλλὰ καίτοι συνοῦσα, τῷ αὐτεξουσίῳ παρα χωρεί, ἵνα δῆλον εἴη τὸ τοῦ αὐτοῦ θέλημα, ὅπως ἔχει πρὸς ἀρετὴν ἢ κακίαν. Κεῖται γὰρ οὐ τῇ φύσει νόσ μας, ἀλλὰ τῷ αὐτεξουσίῳ τῆς προαιρέσεως, τραπήναι δυναμένῳ πρὸς τὸ ἀγαθὸν καὶ κακόν. Δ΄. Φυλάττειν δεῖ τὴν ψυχὴν, καὶ ἀνομίλητον συν- τηρεῖν βεβήλων καὶ πονηρῶν λογισμῶν. Ὥσπερ γὰρ τὸ σῶμα σώματι συνελθὸν ἑτέρῳ, πρὸς ἀκαθαρσίαν μιαίνεται· οὕτω δὴ καὶ ψυχὴ φθείρεται πονηροῖς συνδοιάζουσα και μιαροῖς λογισμοίς, συνάδουσά τε αὐτοῖς καὶ συντιθεμένη· οὐχὶ τοῖς τῆς πονηρίας μό- νον, ἀλλὰ καὶ ἑκάστης κακίας· οἷον, ἀπιστίας, δόλου, κενοδοξίας, ὀργῆς, καὶ φθόνου, καὶ ἔριδος. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ καθαίρειν ἑαυτοὺς ἀπὸ παντὸς μολυσμοῦ σαρκὸς καὶ πνεύματος. Εἶναι γὰρ οἷου καὶ φθορὰν καὶ πορνείαν ἐν τῷ ἀφανεῖ τῆς ψυχῆς, διὰ λογισμών ἀτόπων ενεργουμένην· καὶ ὥσπερ τὸν φθείροντα τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὸν μέγαν Απόστολον, φθερεῖ τοῦτον ὁ Θεὸς, ὅπερ τὸ σῶμά ἐστιν· οὕτω δὴ καὶ ὁ φθείρων ψυχήν τε καὶ νοῦν, τῷ συντίθεσθαι τοῖς ἀτόποις, τιμωρίας ἐστὶν ὑπεύθυνος. Φυλάττειν τοιγαροῦν προσήκει καθάπερ τὸ σῶμα ὁρατοῦ ἁμαρ- τήματος, οὕτω καὶ τὴν ψυχὴν λογισμῶν ἀτόπων, ὅτι νύμφη Χριστοῦ ἐστιν· Ηρμοσάμην γὰρ ὑμᾶς ἐνὶ ἀνδρὶ παρθένον ἁγνὴν παραστῆσαι τῷ Χριστῷ· 17ο. LIBER DE LIBERTATE MENTIS. A que obscura custodia conclusa tenebatur, animam liberat. C " II. Contingit sæpe insusurrare tibi Satanam in au- rem cordis, et dicere : Scis quot et quanta perpe- trasti mala? repleta tibi sceleribus est anima; gra- varis multis et foedissimis peccatis. Non te lateat, suggerentem talia malum dæmonem id agere, ut te in desperationem, humilitatis prætextu, contru- dat. Ex quo enim per transgressionem primam ir- repsit in hominem malitia, liber aditus diabolo da- tus est animam quotidie alloquendam, ut homo hominem, et ad eidem suggerenda absurda. Respon- de igitur illi tu: At habeo scriptas asseverationes Dei aientis : Nolo mortem peccatoris; sed ut convertatur per pœnitentiam, et vivat ". Quam enim aliam potuit habere causam descendendi, nisi ut peecatores salvos faceret, jacentes in tenebris illuminaret, vitæ redderet mortuos ? III. Ut adversaria potestas, ita et divina gratia ceu hortatoria, non necessitatem inducens esse os- tenditur; ut vere nobis libertas, et nostri potens arbitrium servetur. Inde est, cur eorum, quæ ho-› mo inductus a Satana perpetraverit mala, non a Satana potius exigantur pœnæ, quam ab homino ipso; utpote qui non vi adactus, sed propria vo- luntate persuasus, malitiæ assenserit. Similiter au- tem et in bono, non ascribit successum sibi, sed homini gratia, et ei propter hoc gloriam apponit, quoniam ipse sibi boni causa fuerit. Neque enim necessitatem inducente vi, ut dictum est, constri- ctam ipsius voluntatem facit immobilem gratia ; sed, etiam cum præsens adest, libero cedit arbi- trio ; ut manifestetur, quænam sit ejus voluntas : uti se habeat erga virtutem et malitiam. Posita quippe lex est, non natura, sed sui compoti arbi- trio, electionis in alterutrum domino, nempe ad bonum et malum. IV. Custodire oportet animam, eamque a conver- satione arcere profanarum malarumque co- gitationum. Ut enim corpus cum corpore coiens ad immunditiam polluitur ; sic et anima corrumpitur malis et sordidis copulata cogitationibus, concor- dansque et assentiens : nec iis solum quæ ad ne quitiam et impuritatem, sed et illis quæ ad quodvis malitia impellunt genus : velut, infideli- talis, doli, vanæ gloriæ, ira, invidia, rixa. Et hoc est : Mundare nos ipsos ab omni inquinamento carnis et spiritus 3. Esse enim quandam puta et corruptionem et fornicationem in occulto ani- mæ ab impuris illis cogitationibus perpetratam; et quemadmodum: Qui templum Dei violaverit juxta magnum Apostolum) disperdet illum Deus "; quod Dei templum corpus est; sic qui polluit animam et mentem, assentiendo pravis, poenam utique de- bet. Custodire igitur convenit, sicut a visibili pec- cato corpus, ita et animam a cogitationibus immun- dis; quoniam hæc sponsa Christi est: Despondi * Ezech. xx!!!, 11. as II Cor. VII, 1. Cor. nr.

ἀφεγγοῦς φυλακῆς τὴν ἐγκεκλεισμένην ψυχὴν ἀπ- αλλάττει. Β'. Συμβαίνει, φησί, πολλάκις διαλέγεσθαί σοι καθ᾽ ὑποβολὴν ἐν καρδίᾳ τὸν Σατανᾶν, καὶ, Σύνες όσα είργασαι πονηρὰ, λέγειν· ἀναπέπλησταί σοι ἀνο- μιῶν ἡ ψυχὴ, βεβάρησαι πολλαῖς καὶ χαλεπωτάταις ἁμαρτίαις. Μὴ λανθανέτω γοῦν σε τοῦτο ποιῶν, καὶ προσχήματι ταπεινώσεως εἰς ἀπόγνωσιν συνωθῶν. ᾿Αφ' οὗ γὰρ διὰ τῆς παραβάσεως εἰσέφρησεν ἡ κακία, πάροδον ἔσχε διαλέγεσθαι καθεκάστην τρόπον τινά τῇ ψυχῇ ὡς ἄνθρωπον ἀνθρώπῳ, καὶ ὑποτιθέναι τὰ ἄτοπα. Απόκριναι τοιγαροῦν αὐτῷ σύ· 'Αλλ' ἔχω τὰς τοῦ Θεοῦ διαβεβαιώσεις ἐγγράφους· Οὐ Βούλομαι, λέγοντος, τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι διὰ μετανοίας καὶ ζῇν αὐτόν. Τί γὰρ ἐβούλετο αὐτῷ ἡ κάθοδος, εἴ γε μὴ τοὺς Β ἁμαρτωλοὺς σώσει, καὶ τοὺς ἐν σκότει φωτίσει, καὶ ζωοποιήσει τους τεθανατωμένους ; Γ. Ὥσπερ ἡ ἐναντία δύναμις, οὕτω δὴ καὶ ἡ θεία χάρις προτρεπτική, οὐκ ἀναγκαστικὴ δείκνυται οὗ σα, ἵν᾿ ὄντως ἡμῖν τὸ ἐλεύθερόν τε καὶ αὐτεξούσιον περισώζοιτο. Ταύτῃ τοι καὶ ἐφ᾽ οἷς ὁ ἄνθρωπος ἐργάσηται κακοῖς πρὸς τοῦ Σατανᾶ ὑπαγόμενος, οὐχ ὁ Σατανᾶς μᾶλλον, ἀλλ᾽ αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος τὴν τι μωρίαν εἰσπράττεται, ὡς μὴ βίᾳ συνελαθεὶς, ἀλλ' ἰδίῳ θελήματι πεισθεὶς τῇ κακίᾳ. Παραπλησίως δὲ κὰν τῷ ἀγαθῷ· οὐκ ἐπιγράφει τὸ γεγονὸς ἑαυτῇ, ἀλλὰ τῷ ἀνθρώπῳ ἡ χάρις, καὶ διὰ τοῦτο δόξαν αὐτῷ περιτίθησιν, ὅτι αὐτὸς ἑαυτῷ τοῦ ἀγαθοῦ γέγονεν αἴτιος. Οὐδὲ γὰρ ἀναγκαστικῇ δυνάμει, ώς είρηται, συνδεσμοῦσα αὐτοῦ τὸ θέλημα, ποιεῖ ἄτρεπτον ἡ χά ρις· ἀλλὰ καίτοι συνοῦσα, τῷ αὐτεξουσίῳ παρα χωρεί, ἵνα δῆλον εἴη τὸ τοῦ αὐτοῦ θέλημα, ὅπως ἔχει πρὸς ἀρετὴν ἢ κακίαν. Κεῖται γὰρ οὐ τῇ φύσει νόσ μας, ἀλλὰ τῷ αὐτεξουσίῳ τῆς προαιρέσεως, τραπήναι δυναμένῳ πρὸς τὸ ἀγαθὸν καὶ κακόν. Δ΄. Φυλάττειν δεῖ τὴν ψυχὴν, καὶ ἀνομίλητον συν- τηρεῖν βεβήλων καὶ πονηρῶν λογισμῶν. Ὥσπερ γὰρ τὸ σῶμα σώματι συνελθὸν ἑτέρῳ, πρὸς ἀκαθαρσίαν μιαίνεται· οὕτω δὴ καὶ ψυχὴ φθείρεται πονηροῖς συνδοιάζουσα και μιαροῖς λογισμοίς, συνάδουσά τε αὐτοῖς καὶ συντιθεμένη· οὐχὶ τοῖς τῆς πονηρίας μό- νον, ἀλλὰ καὶ ἑκάστης κακίας· οἷον, ἀπιστίας, δόλου, κενοδοξίας, ὀργῆς, καὶ φθόνου, καὶ ἔριδος. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ καθαίρειν ἑαυτοὺς ἀπὸ παντὸς μολυσμοῦ σαρκὸς καὶ πνεύματος. Εἶναι γὰρ οἷου καὶ φθορὰν καὶ πορνείαν ἐν τῷ ἀφανεῖ τῆς ψυχῆς, διὰ λογισμών ἀτόπων ενεργουμένην· καὶ ὥσπερ τὸν φθείροντα τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὸν μέγαν Απόστολον, φθερεῖ τοῦτον ὁ Θεὸς, ὅπερ τὸ σῶμά ἐστιν· οὕτω δὴ καὶ ὁ φθείρων ψυχήν τε καὶ νοῦν, τῷ συντίθεσθαι τοῖς ἀτόποις, τιμωρίας ἐστὶν ὑπεύθυνος. Φυλάττειν τοιγαροῦν προσήκει καθάπερ τὸ σῶμα ὁρατοῦ ἁμαρ- τήματος, οὕτω καὶ τὴν ψυχὴν λογισμῶν ἀτόπων, ὅτι νύμφη Χριστοῦ ἐστιν· Ηρμοσάμην γὰρ ὑμᾶς ἐνὶ ἀνδρὶ παρθένον ἁγνὴν παραστῆσαι τῷ Χριστῷ· 17ο. LIBER DE LIBERTATE MENTIS. A que obscura custodia conclusa tenebatur, animam liberat. C " II. Contingit sæpe insusurrare tibi Satanam in au- rem cordis, et dicere : Scis quot et quanta perpe- trasti mala? repleta tibi sceleribus est anima; gra- varis multis et foedissimis peccatis. Non te lateat, suggerentem talia malum dæmonem id agere, ut te in desperationem, humilitatis prætextu, contru- dat. Ex quo enim per transgressionem primam ir- repsit in hominem malitia, liber aditus diabolo da- tus est animam quotidie alloquendam, ut homo hominem, et ad eidem suggerenda absurda. Respon- de igitur illi tu: At habeo scriptas asseverationes Dei aientis : Nolo mortem peccatoris; sed ut convertatur per pœnitentiam, et vivat ". Quam enim aliam potuit habere causam descendendi, nisi ut peecatores salvos faceret, jacentes in tenebris illuminaret, vitæ redderet mortuos ? III. Ut adversaria potestas, ita et divina gratia ceu hortatoria, non necessitatem inducens esse os- tenditur; ut vere nobis libertas, et nostri potens arbitrium servetur. Inde est, cur eorum, quæ ho-› mo inductus a Satana perpetraverit mala, non a Satana potius exigantur pœnæ, quam ab homino ipso; utpote qui non vi adactus, sed propria vo- luntate persuasus, malitiæ assenserit. Similiter au- tem et in bono, non ascribit successum sibi, sed homini gratia, et ei propter hoc gloriam apponit, quoniam ipse sibi boni causa fuerit. Neque enim necessitatem inducente vi, ut dictum est, constri- ctam ipsius voluntatem facit immobilem gratia ; sed, etiam cum præsens adest, libero cedit arbi- trio ; ut manifestetur, quænam sit ejus voluntas : uti se habeat erga virtutem et malitiam. Posita quippe lex est, non natura, sed sui compoti arbi- trio, electionis in alterutrum domino, nempe ad bonum et malum. IV. Custodire oportet animam, eamque a conver- satione arcere profanarum malarumque co- gitationum. Ut enim corpus cum corpore coiens ad immunditiam polluitur ; sic et anima corrumpitur malis et sordidis copulata cogitationibus, concor- dansque et assentiens : nec iis solum quæ ad ne quitiam et impuritatem, sed et illis quæ ad quodvis malitia impellunt genus : velut, infideli- talis, doli, vanæ gloriæ, ira, invidia, rixa. Et hoc est : Mundare nos ipsos ab omni inquinamento carnis et spiritus 3. Esse enim quandam puta et corruptionem et fornicationem in occulto ani- mæ ab impuris illis cogitationibus perpetratam; et quemadmodum: Qui templum Dei violaverit juxta magnum Apostolum) disperdet illum Deus "; quod Dei templum corpus est; sic qui polluit animam et mentem, assentiendo pravis, poenam utique de- bet. Custodire igitur convenit, sicut a visibili pec- cato corpus, ita et animam a cogitationibus immun- dis; quoniam hæc sponsa Christi est: Despondi * Ezech. xx!!!, 11. as II Cor. VII, 1. Cor. nr.

καὶ, Πάσῃ φυλακῇ τήρει τὴν καρδίαν, τῆς Γραφῆς καὶ ἄκουε λεγούσης· ἐκ γὰρ τούτων ἔξοδοι ζωῆς· καὶ Σκολιοὺς δὲ λογισμούς χωρίζειν ἀπὸ Θεοῦ, πάλιν τῆς θείας διδασκούσης Γραφῆς μάνθανε. · Ε'. Λόγον ἀπαιτείτω τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἕκαστος ἀνακρίνων καὶ βασανίζων, τίσι πρόσκειται· καὶ εἰ μὴ συμφωνοῦσαν συμβαίνει τοῖς τοῦ Θεοῦ νόμοις τὴν καρδίαν ὁρᾷν, πάσῃ δυνάμει καθάπερ τὸ σῶμα, οὕτω δὴ καὶ τὸν νοῦν διατηρεῖν ἄφθορον σπουδαζε τω, καὶ τοῖς πονηροῖς ἀσύνθετον λογισμοῖς. Εἴ γε δὴ βούλοιτο κατὰ τὴν ὑπόσχεσιν τὴν καθαρὰν ἐσοικί σασθαι· ἐνοικῆσαι γὰρ καὶ ἐμπεριπατῆσαι ταῖς κα θαραῖς πάντως καὶ φιλοκάλους ψυχαῖς ἐπήγγελται, "Ωσπερ ὁ τῆς ἰδίας γῆς ἐπιμελέστατος γεωργός ἀνανεοί ταύτην πρότερον, καὶ τὰς ἀκάνθας περιαιρεί, εἶθ' οὕτω καταβάλλει τὰ σπέρματα· οὕτω καὶ τὸν παρὰ Θεοῦ προσδοκῶντα τῆς χάριτος σπόρον λαβεῖν, καθαίρειν πρότερον χρὴ τῆς ἑαυτοῦ καρδίας τὴν γῆν, ἵν' ὁ σπόρος πεσὼν τοῦ Πνεύματος ἐντελεῖς καὶ πολλαπλασίους ἀποδῷ τοὺς καρπούς· ὡς εἰ μὴ τοῦτο γένοιτο πρότερον, καὶ καθάρῃ τις ἑαυτὸν ἀπὸ παντὸς μολυσμοῦ σαρκὸς καὶ πνεύματος, σάρξ ἐστιν ἔτι καὶ αἷμα, καὶ μακρὰν ἀφέστηκε τῆς ζωῆς. Ζ'. Πανταχόθεν τὰς τοῦ ἐχθροῦ μαγγανείας, τοὺς δόλους τε καὶ τὰς κακουργίας, οξύτατα περισκοπεῖν δεῖ. Καὶ γὰρ ὡς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον διὰ Παύλου τὰ πάντα γενέσθαι φησίν, ἵνα τοὺς πάντας κερδήσῃ οὕτω δὴ καὶ τῇ κακίᾳ γίνεσθαι πάντα διὰ σπουδῆς, ὡς τοὺς πάντας παραπέμψῃ τῇ ἀπωλείᾳ· ἀμέλει τοῖς εὐχομένοις ὡς συνευχόμενος ὑποκρίνεται κατὰ σκοπὸν τοῦ προφάσει εὐχῆς ἐμβαλόντα πρὸς οίησιν ἀπατῆσαι· τοῖς νηστεύουσι συννηστεύειν, αὐτοὺς oιήσει φενακίσαι βουλόμενος· τοῖς ἔχουσι γνῶσιν Γραφῶν ἐπιτηδεύει τὰ ὅμοια, προσχήματι γνώσεως ἐπιποθῶν αὐτοὺς παρακρούσασθαι· τοῖς ἀποκαλύ ψεων φωτός καταξιωθεῖσι, παραπλησίως ἔχειν δοκεῖ. Μετασχηματίζεται γὰρ, φησίν, ὁ Σατανᾶς εἰς ἄγ γελον φωτός ἵνα τῇ δοκήσει τοῦ καταλλήλου φωτός απατήσας, εἰς ἑαυτὸν ἐπαγάγηται· καὶ ἁπλῶς οὕτω πρὸς πάντα ποικίλλεται καὶ τοῖς πᾶσιν, ἵνα τῷ ὁμοίῳ χειρούμενος εὐλογοφανεί προφάσει προξενῇ τὴν ἀπε ώλειαν· Λογισμούς, φησί, καθαιροῦντες καὶ πᾶν ύψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ. Ορα μέχρι καὶ τίνων ὁ ἀλαζὼν ἐκτείνει τὸ τόλμημα, τῷ βούλεσθαι καὶ τοὺς ἤδη τὸ θεῖον κατ' ἐπίγνωσιν ἀληθείας έχοντας κατενεγκεῖν. "Ωστε πάσῃ φυλακή τηρεῖν τὴν ἑαυτοῦ καρδίαν χρή, πολλήν τε παρά Θεοῦ τὴν σύνεσιν αἰτεῖν, ἵνα δῷ ἡμῖν τὰς τῆς κακίας τέχνας φωράν. Εργάζεσθαι δὲ καὶ ἐκπονεῖν τὸν νοῦν ἐν συνέσει καὶ τοὺς λογισμούς προσήκει διηνεκώς, καὶ πρὸς τοῦ Θεοῦ θέλημα καταρτίζειν αὐτούς· οὐκ ἔστι τούτου μεῖζον ἔργον ἢ τιμιώτερον· 'Εξομολό νησις γάρ, φησί, και μεγαλοπρέπεια τὸ ἔργον αὐτοῦ. • #11 S. MACARII ÆGYPTII enim vos, ait, uni viro virginem castam exhibere A Christos. Audi quoque Scripturam dicentem : Omni custodia serva cor tuum ; quia ex ipso vita pro- cédit ". Et : Perversas cogitationes separare a Deo*; rursus disce a divina id docente Scriptura. V. Rationem exigat a sua unusquisque anima, discernens et explorans, ad quænam afficiatur. Et si haud consonans Dei legibus contigerit videre cor; omni conatu quemadmodum corpus, ita et mentem conservare incorruptanı studeat, atque impuris as- sensum cogitationibus negantem. Si quidem velit ` juxta promissionem introduci in convictum et choros purarum virginum ". Cohabitatio enim et familiaris conversatio puris omnino et in recti amore flxis promissa est animabus. VI. Sicut agri proprii diligentissimus colonus no- B'. vat eum prius et ex eo spinas tollit; ac tum de- mum injicit semina; ita et qui a Deo exspectat sementem gratiæ accipere, purgare prius debet animæ suæ agrum; ut semen deinde in eum inci- dens Spiritus, perfectos et multiplices reddat fru- ctus. Nam ni hoc fal ante omnia, et nisi mun- daverit quis seipsum ab omni inquinamento car- nis et spiritus, caro est et sanguis, et longe distat a vila. C VII. Undecunque hostis machinationes astutas, dolos et maleficia, eircumspicere oportet. Etenim ut Spiritus sanctus per Paulum: Fit omnibus om- nia, ut omnes salvos faciat 3: sic et spiritui malo in studio est, omnia fieri, ut omnes in interitum propellat. Itaque is cum orantibus simul orare simulat, id spectans, ut ex ipsa oratione sumat ansam decipiendi orantem subjiciatque eidem arro- gantem confidentiam; cum jejunantibus jejunat, ut ipsos inanibus decipiat et dementet; Scriptura- rum habentibus notitiam, similibus dat operam, sub specie scientiæ cupiens eos subvertere, Cum aliqui revelationis lumine beantur, videtur et ipse ejusmodi habere. Transfigurat enim (ait Paulus) se Satanas in angelum lucis *. Ut opinione fictæ lucis deceptos ad se adducat. El, ut cuncta ejusmodi semel colligam, mira se artium subtilitate omnia variat, quo similitudine subjugatos, boni specie apparentis in veram alliciat irreparabilemque per- niciem : Consilia, inquit, destruentes et omnem alti- D tudinem extollentem se adversus scientiam Dei ** Vide quousque superbus ille impostor audendi pro- terviam extendat, ut non dubitet conari eos ipsos dejicere, qui divinum Numen in cognitione veritatis possideant. Ut adeo unumquemque opor- teat cor suum omni custodia servare; multamque a Deo prudentiam poscere, ut det nobis deprehendere diabolicæ malignitatis artes. Prætereaque exercitare, ac quasi elaborare mentem ac cogitationes nostras elmando per spiritualem curam sine internis- sione convenit, et ad Dei voluntatem adaptare ipsas; quo non majus nec pretiosius opus est. Confessio, enim ait, et magnificentia opus ejus “. Cor. x1, 2. " Prov. iv, II. Cor. x, 5. +t Psalm. cx, 3. 23. Sap. 1, 3, $9 Apoc. x, 22. * I Cor. ix, 22. ** II Cor. xi, 14.

καὶ, Πάσῃ φυλακῇ τήρει τὴν καρδίαν, τῆς Γραφῆς καὶ ἄκουε λεγούσης· ἐκ γὰρ τούτων ἔξοδοι ζωῆς· καὶ Σκολιοὺς δὲ λογισμούς χωρίζειν ἀπὸ Θεοῦ, πάλιν τῆς θείας διδασκούσης Γραφῆς μάνθανε. · Ε'. Λόγον ἀπαιτείτω τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἕκαστος ἀνακρίνων καὶ βασανίζων, τίσι πρόσκειται· καὶ εἰ μὴ συμφωνοῦσαν συμβαίνει τοῖς τοῦ Θεοῦ νόμοις τὴν καρδίαν ὁρᾷν, πάσῃ δυνάμει καθάπερ τὸ σῶμα, οὕτω δὴ καὶ τὸν νοῦν διατηρεῖν ἄφθορον σπουδαζε τω, καὶ τοῖς πονηροῖς ἀσύνθετον λογισμοῖς. Εἴ γε δὴ βούλοιτο κατὰ τὴν ὑπόσχεσιν τὴν καθαρὰν ἐσοικί σασθαι· ἐνοικῆσαι γὰρ καὶ ἐμπεριπατῆσαι ταῖς κα θαραῖς πάντως καὶ φιλοκάλους ψυχαῖς ἐπήγγελται, "Ωσπερ ὁ τῆς ἰδίας γῆς ἐπιμελέστατος γεωργός ἀνανεοί ταύτην πρότερον, καὶ τὰς ἀκάνθας περιαιρεί, εἶθ' οὕτω καταβάλλει τὰ σπέρματα· οὕτω καὶ τὸν παρὰ Θεοῦ προσδοκῶντα τῆς χάριτος σπόρον λαβεῖν, καθαίρειν πρότερον χρὴ τῆς ἑαυτοῦ καρδίας τὴν γῆν, ἵν' ὁ σπόρος πεσὼν τοῦ Πνεύματος ἐντελεῖς καὶ πολλαπλασίους ἀποδῷ τοὺς καρπούς· ὡς εἰ μὴ τοῦτο γένοιτο πρότερον, καὶ καθάρῃ τις ἑαυτὸν ἀπὸ παντὸς μολυσμοῦ σαρκὸς καὶ πνεύματος, σάρξ ἐστιν ἔτι καὶ αἷμα, καὶ μακρὰν ἀφέστηκε τῆς ζωῆς. Ζ'. Πανταχόθεν τὰς τοῦ ἐχθροῦ μαγγανείας, τοὺς δόλους τε καὶ τὰς κακουργίας, οξύτατα περισκοπεῖν δεῖ. Καὶ γὰρ ὡς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον διὰ Παύλου τὰ πάντα γενέσθαι φησίν, ἵνα τοὺς πάντας κερδήσῃ οὕτω δὴ καὶ τῇ κακίᾳ γίνεσθαι πάντα διὰ σπουδῆς, ὡς τοὺς πάντας παραπέμψῃ τῇ ἀπωλείᾳ· ἀμέλει τοῖς εὐχομένοις ὡς συνευχόμενος ὑποκρίνεται κατὰ σκοπὸν τοῦ προφάσει εὐχῆς ἐμβαλόντα πρὸς οίησιν ἀπατῆσαι· τοῖς νηστεύουσι συννηστεύειν, αὐτοὺς oιήσει φενακίσαι βουλόμενος· τοῖς ἔχουσι γνῶσιν Γραφῶν ἐπιτηδεύει τὰ ὅμοια, προσχήματι γνώσεως ἐπιποθῶν αὐτοὺς παρακρούσασθαι· τοῖς ἀποκαλύ ψεων φωτός καταξιωθεῖσι, παραπλησίως ἔχειν δοκεῖ. Μετασχηματίζεται γὰρ, φησίν, ὁ Σατανᾶς εἰς ἄγ γελον φωτός ἵνα τῇ δοκήσει τοῦ καταλλήλου φωτός απατήσας, εἰς ἑαυτὸν ἐπαγάγηται· καὶ ἁπλῶς οὕτω πρὸς πάντα ποικίλλεται καὶ τοῖς πᾶσιν, ἵνα τῷ ὁμοίῳ χειρούμενος εὐλογοφανεί προφάσει προξενῇ τὴν ἀπε ώλειαν· Λογισμούς, φησί, καθαιροῦντες καὶ πᾶν ύψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ. Ορα μέχρι καὶ τίνων ὁ ἀλαζὼν ἐκτείνει τὸ τόλμημα, τῷ βούλεσθαι καὶ τοὺς ἤδη τὸ θεῖον κατ' ἐπίγνωσιν ἀληθείας έχοντας κατενεγκεῖν. "Ωστε πάσῃ φυλακή τηρεῖν τὴν ἑαυτοῦ καρδίαν χρή, πολλήν τε παρά Θεοῦ τὴν σύνεσιν αἰτεῖν, ἵνα δῷ ἡμῖν τὰς τῆς κακίας τέχνας φωράν. Εργάζεσθαι δὲ καὶ ἐκπονεῖν τὸν νοῦν ἐν συνέσει καὶ τοὺς λογισμούς προσήκει διηνεκώς, καὶ πρὸς τοῦ Θεοῦ θέλημα καταρτίζειν αὐτούς· οὐκ ἔστι τούτου μεῖζον ἔργον ἢ τιμιώτερον· 'Εξομολό νησις γάρ, φησί, και μεγαλοπρέπεια τὸ ἔργον αὐτοῦ. • #11 S. MACARII ÆGYPTII enim vos, ait, uni viro virginem castam exhibere A Christos. Audi quoque Scripturam dicentem : Omni custodia serva cor tuum ; quia ex ipso vita pro- cédit ". Et : Perversas cogitationes separare a Deo*; rursus disce a divina id docente Scriptura. V. Rationem exigat a sua unusquisque anima, discernens et explorans, ad quænam afficiatur. Et si haud consonans Dei legibus contigerit videre cor; omni conatu quemadmodum corpus, ita et mentem conservare incorruptanı studeat, atque impuris as- sensum cogitationibus negantem. Si quidem velit ` juxta promissionem introduci in convictum et choros purarum virginum ". Cohabitatio enim et familiaris conversatio puris omnino et in recti amore flxis promissa est animabus. VI. Sicut agri proprii diligentissimus colonus no- B'. vat eum prius et ex eo spinas tollit; ac tum de- mum injicit semina; ita et qui a Deo exspectat sementem gratiæ accipere, purgare prius debet animæ suæ agrum; ut semen deinde in eum inci- dens Spiritus, perfectos et multiplices reddat fru- ctus. Nam ni hoc fal ante omnia, et nisi mun- daverit quis seipsum ab omni inquinamento car- nis et spiritus, caro est et sanguis, et longe distat a vila. C VII. Undecunque hostis machinationes astutas, dolos et maleficia, eircumspicere oportet. Etenim ut Spiritus sanctus per Paulum: Fit omnibus om- nia, ut omnes salvos faciat 3: sic et spiritui malo in studio est, omnia fieri, ut omnes in interitum propellat. Itaque is cum orantibus simul orare simulat, id spectans, ut ex ipsa oratione sumat ansam decipiendi orantem subjiciatque eidem arro- gantem confidentiam; cum jejunantibus jejunat, ut ipsos inanibus decipiat et dementet; Scriptura- rum habentibus notitiam, similibus dat operam, sub specie scientiæ cupiens eos subvertere, Cum aliqui revelationis lumine beantur, videtur et ipse ejusmodi habere. Transfigurat enim (ait Paulus) se Satanas in angelum lucis *. Ut opinione fictæ lucis deceptos ad se adducat. El, ut cuncta ejusmodi semel colligam, mira se artium subtilitate omnia variat, quo similitudine subjugatos, boni specie apparentis in veram alliciat irreparabilemque per- niciem : Consilia, inquit, destruentes et omnem alti- D tudinem extollentem se adversus scientiam Dei ** Vide quousque superbus ille impostor audendi pro- terviam extendat, ut non dubitet conari eos ipsos dejicere, qui divinum Numen in cognitione veritatis possideant. Ut adeo unumquemque opor- teat cor suum omni custodia servare; multamque a Deo prudentiam poscere, ut det nobis deprehendere diabolicæ malignitatis artes. Prætereaque exercitare, ac quasi elaborare mentem ac cogitationes nostras elmando per spiritualem curam sine internis- sione convenit, et ad Dei voluntatem adaptare ipsas; quo non majus nec pretiosius opus est. Confessio, enim ait, et magnificentia opus ejus “. Cor. x1, 2. " Prov. iv, II. Cor. x, 5. +t Psalm. cx, 3. 23. Sap. 1, 3, $9 Apoc. x, 22. * I Cor. ix, 22. ** II Cor. xi, 14.

ξειεν, οὐδὲν ἑαυτῇ, ἀλλὰ τῷ Θεῷ ἕκαστα ἐπιγράφειν ἔθος. Ταύτῃ τοι καὶ ὁ Θεὸς πάλιν τῇ ὑγιεῖ ταύτης καὶ ὀρθῇ συνέσει καὶ γνώσει προσχών, τοὐναντίον ἐκείνῃ πάντα λογίζεται· καὶ ὡς αὐτῆς καμούσης καὶ παρ' ἑαυτῆς τὸ ὅλον ἐργασαμένης, τὰς ἀντιδόσεις ἐπι· μετρεῖ· καίτον δόξαν αὐτῷ πρὸς κρίσιν ἡμῖν ἐλθεῖν, οὐδὲν πρὸς ἀλήθειαν τῷ ἀνθρώπῳ δίκαιον εὑρεθή σεται· ἐπεὶ καὶ τὰ χρήματα, καὶ τὰ δοκοῦντα πάντα ταυτὶ ἀγαθὰ, δι' ὧν καὶ εὐποιεῖν ἕκαστος δύναται, ἐκείνου εἰσὶ, γῆ καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτῇ· αὐτὸ τὸ σῶ- μα, καὶ αὐτὴ ἡ ψυχή· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ εἶναι, ἄνθρωπος κατὰ χάριν ἔχει. Τί τοίνυν αὐτῷ λείπεται ἴδιον, ἐφ᾽ ᾧ τὸ οἰηθῆναι ἡ δικαιωθῆναι κατὰ λόγον ἕξει; πλὴν ἀλλὰ ταύτην ὁ Θεὸς μεγίστην ἐξ ἀνθρώ- πων δέχεται χάριν, καὶ τοῦτο τῶν προσφερομένων ἐκείνῳ τὸ χαριέστατον, τὸ τὴν ψυχὴν καλῶς ἐπιγνοῦ σαν ὅπως ἔχει τὰ ὄντα, πάντα ὅσαπερ ἂν ποιῇ ἀγαθὰ καὶ ὅσα κάμνει διὰ Θεὸν, ὅσα τε συνίησι καὶ γινώ- σκει, αὐτῷ λογίζεσθαι, καὶ αὐτῷ τὸ σύμπαν ἀνα τιθέναι. Β Θ'. Ωσπερ Ἰσραὴλ ἕως μὲν εὐαρέστως εἶχε πρὸς τὸν Δεσπότην, καίτοιγε οὐδέποτε μὲν ὡς ἐχρῆν· πλὴν ἀλλ᾽ οὖν ἕως ἐδόκει ὑγιῆ τινα ποτῶς πρὸς αὐτὸν ἔχειν τὴν πίστιν, στύλος πυρὸς καὶ νεφέλη αὐτοῦ προηγεῖτο, θάλαστα δὲ αὐτῷ ὑπεχώρει, καὶ μυρίων ἄλλων ἀπέλανε θαυμασίων· ὁπότε δὲ τῆς πρὸς Θεὸν εὐνοίας ἀφίστατο, τότε καὶ τοῖς ἐχθροῖς παρεδίδοτο, καὶ δουλείαις πικραῖς κατειργάζετο. Οὕτω μοι νόει καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς· ἡ διὰ τῆς χάριτος τὸν Θεὸν ἐπο ἔγνω, καὶ ἀπὸ ῥύπων μὲν ἐκαθάρθη πολλῶν τὸ πρό- τερον, εἶτα καὶ χαρίτων ἁγία γέγονε, τὴν προσε ήκουσαν δὲ οὐ φυλάξασα τῷ οὐρανίῳ ἀνδρὶ διὰ τέλους εὔνοιαν, ἐξέπεσε τῆς ζωῆς ἧς μέτοχος εγεγόνει. Δυο νατὸν γὰρ τῷ ἀντικειμένῳ καὶ τῶν εἰς τὰ τοιαῦτα φθασάντων κατεπαίρεσθαι μέτρα. Ὥστε ἀγωνιστέον ὁπόση δύναμις, καὶ μετὰ φόβου καὶ τρόμου τῆς ἑαυτῶν ζωῆς ἐπιμελητέον, μάλιστα τοῖς ὅσοι τοῦ Πνεύματος τοῦ Χριστοῦ γεγόνασι μέτοχοι, τοῦτο μηδὲ μικρὸν ἢ μέγα δι' ολιγωρίαν ποιεῖν, καὶ δι᾿ αὐτὸ τοῦτο τοῦ Κυρίου Πνεῦμα λυπεῖν. Ωσπερ γὰρ Χαρὰ γίνεται ἐν τῷ οὐρανῷ, καθά φησιν ἡ ᾿Αλήθεια, ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι· οὕτω καὶ λύπη πάλιν ἐπὶ μιᾷ ψυχῇ τῆς αἰωνίου ζωῆς ἐκπιπτούσῃ. Ι. Οταν ψυχὴ τῆς χάριτος καταξιωθῇ, τότε δὴ καὶ χρήσιμα ταύτῃ μάλιστα γνῶσις, σύνεσις, καὶ διάκρισις· ἅπερ γοῦν καὶ αὐτὰ Θεὸς δίδωσιν ἐκείνης αἰτούσης, ὥστε εὐαρέστως αὐτὴν διακονῆσαι τῷ Πνεύματι, δ καὶ κατηξιώθη λαβεῖν, μὴ κλεπτομένην ὑπὸ κακίας, μὴ σφαλλομένην δι' ἀγνωσίαν, μὴ τῷ ἀμελεῖν καὶ ἀφόβως ζῆν παρατρεπομένην, καὶ παρὰ τὸ Δεσποτικόν τι διαπραττομένην θέλημα. * LIBER DE LIBERTATE MENTIS. VIII. Dei amanti animæ, utcunque omnia bona faciat, nihil sibi, sed Deo cuncta ascribere mos est. At Deus vicissim sanam ejus et rectam, cum ad- mistione prudentiæ, scientiam attendens, in con- trarium plane modum omnia ipsi imputat; ac velut illa sola laborasset, et suis unius viribus in solidum cuncta peregisset, sic ei remunerationes admeti- tur. Enimvero si Deo luberet rigido nobiscum ju- dicio agere, nihil prorsus homini ab eo vere de- bitum reperiretur, quandoquidem possessiones, pecunia, cunctaque hujus vitæ bona, quæ instru- menta bene operandi bonis sunt, in solidum ejus dominio subjacent. Terram et universa quæ illa fert aut continet; ipsum corpus, ipsam Animam, sed et ipsum esse, homo per gratiam habet. Quid igitur ipsi relinquitur proprium, unde possit in confidentiam inflari, aut spem concipere vera ra- tione nixam obtinendi districto judicio quasi jure sibi debitum quidpiam ? Cæterum hanc maximam ex hominibus Deus percipit gratiam ; et hoc ex iis quæ ipsi offeruntur unum longe jucundissimum accidit; anima res, uti se vere habent, agnoscat; et quæcunque facit bona, quæcunque propter Deum mala tolerat, quæcunque intelligit et sentit, imputet supremo largitori, et uni ei accepta referat. B G IX. Sicut Israelitas, quoad quidem ad Domini beneplacitum se conformarunt (etsi nunquam id illi ea qua oportuerat diligentia fecerunt), verum quan- diu saltem in speciem sana in eum fide se præditos utcunque operando monstrarunt, columna ignis et nubes præibat, mare autem iis dans transituris viam recedebat; ipsique innumerisque aliis adjuti miris operibus fuere ; quando autem a Gdelitate Deo debita defecerunt, tunc et hostibus sunt dediti, et diris servitutibus attriti sunt. Sic et tu reputa, sie milia contingere animæ, postquam per gratiam Deum agnoverat; postquam a multis per eumsor❤ dibus fuerat abluta, gratiisque præterea exornata ; cum fidem charitatemque tot nominibus debitas cœlesti suo sponso ad extremum non præstiterit ut excidat vita, cujus particeps erat effecta. Eo enim usque potest vis exitialis Satanæ pertingere, ut etiam eos dejiciat, qui ad tam sublimem istum dignitatis ascenderunt apicem. Quocirca contendendum tota virtute est, ut cum timore et tremore invigiletur conservandæ spirituali vitæ ; iis maxime, qui Spi- ritus Christi participes sunt facti. Quam ad rem D cavendum diligenter est, ne quid ab iis parvum aut magnum oscitanter flat, unde contingat Domini Spiritum contristari. Quemadmodum enim Gau- dium est in calo, nt Veritas testatur, super uno peccatore penitentiam agente + ; sie et moeror vi- cissim super una anima excidente ab æterna vita. Luc. xv, 10. X. Quando gratiae dignationem acceperit anima, tunc ei maxime utiles sunt scientia, prudentia et discretio; quas propterea ipsas res Deus illi, dum- modo postulet, largitur, ut ad beneplacitum per bas possit servire Spiritui, quod ut faceret, est illi per gratiam indultum; in quo cavere sollicite des bet, ne illi subrepat insidians innata malitia, ne fabatur per ignorantiam ; ne idcirco, quod ue- 1. Τῇ φιλοθέῳ ψυχῇ, κἂν πάντα τὰ ἀγαθὰ πρά- Α

ξειεν, οὐδὲν ἑαυτῇ, ἀλλὰ τῷ Θεῷ ἕκαστα ἐπιγράφειν ἔθος. Ταύτῃ τοι καὶ ὁ Θεὸς πάλιν τῇ ὑγιεῖ ταύτης καὶ ὀρθῇ συνέσει καὶ γνώσει προσχών, τοὐναντίον ἐκείνῃ πάντα λογίζεται· καὶ ὡς αὐτῆς καμούσης καὶ παρ' ἑαυτῆς τὸ ὅλον ἐργασαμένης, τὰς ἀντιδόσεις ἐπι· μετρεῖ· καίτον δόξαν αὐτῷ πρὸς κρίσιν ἡμῖν ἐλθεῖν, οὐδὲν πρὸς ἀλήθειαν τῷ ἀνθρώπῳ δίκαιον εὑρεθή σεται· ἐπεὶ καὶ τὰ χρήματα, καὶ τὰ δοκοῦντα πάντα ταυτὶ ἀγαθὰ, δι' ὧν καὶ εὐποιεῖν ἕκαστος δύναται, ἐκείνου εἰσὶ, γῆ καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτῇ· αὐτὸ τὸ σῶ- μα, καὶ αὐτὴ ἡ ψυχή· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ εἶναι, ἄνθρωπος κατὰ χάριν ἔχει. Τί τοίνυν αὐτῷ λείπεται ἴδιον, ἐφ᾽ ᾧ τὸ οἰηθῆναι ἡ δικαιωθῆναι κατὰ λόγον ἕξει; πλὴν ἀλλὰ ταύτην ὁ Θεὸς μεγίστην ἐξ ἀνθρώ- πων δέχεται χάριν, καὶ τοῦτο τῶν προσφερομένων ἐκείνῳ τὸ χαριέστατον, τὸ τὴν ψυχὴν καλῶς ἐπιγνοῦ σαν ὅπως ἔχει τὰ ὄντα, πάντα ὅσαπερ ἂν ποιῇ ἀγαθὰ καὶ ὅσα κάμνει διὰ Θεὸν, ὅσα τε συνίησι καὶ γινώ- σκει, αὐτῷ λογίζεσθαι, καὶ αὐτῷ τὸ σύμπαν ἀνα τιθέναι. Β Θ'. Ωσπερ Ἰσραὴλ ἕως μὲν εὐαρέστως εἶχε πρὸς τὸν Δεσπότην, καίτοιγε οὐδέποτε μὲν ὡς ἐχρῆν· πλὴν ἀλλ᾽ οὖν ἕως ἐδόκει ὑγιῆ τινα ποτῶς πρὸς αὐτὸν ἔχειν τὴν πίστιν, στύλος πυρὸς καὶ νεφέλη αὐτοῦ προηγεῖτο, θάλαστα δὲ αὐτῷ ὑπεχώρει, καὶ μυρίων ἄλλων ἀπέλανε θαυμασίων· ὁπότε δὲ τῆς πρὸς Θεὸν εὐνοίας ἀφίστατο, τότε καὶ τοῖς ἐχθροῖς παρεδίδοτο, καὶ δουλείαις πικραῖς κατειργάζετο. Οὕτω μοι νόει καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς· ἡ διὰ τῆς χάριτος τὸν Θεὸν ἐπο ἔγνω, καὶ ἀπὸ ῥύπων μὲν ἐκαθάρθη πολλῶν τὸ πρό- τερον, εἶτα καὶ χαρίτων ἁγία γέγονε, τὴν προσε ήκουσαν δὲ οὐ φυλάξασα τῷ οὐρανίῳ ἀνδρὶ διὰ τέλους εὔνοιαν, ἐξέπεσε τῆς ζωῆς ἧς μέτοχος εγεγόνει. Δυο νατὸν γὰρ τῷ ἀντικειμένῳ καὶ τῶν εἰς τὰ τοιαῦτα φθασάντων κατεπαίρεσθαι μέτρα. Ὥστε ἀγωνιστέον ὁπόση δύναμις, καὶ μετὰ φόβου καὶ τρόμου τῆς ἑαυτῶν ζωῆς ἐπιμελητέον, μάλιστα τοῖς ὅσοι τοῦ Πνεύματος τοῦ Χριστοῦ γεγόνασι μέτοχοι, τοῦτο μηδὲ μικρὸν ἢ μέγα δι' ολιγωρίαν ποιεῖν, καὶ δι᾿ αὐτὸ τοῦτο τοῦ Κυρίου Πνεῦμα λυπεῖν. Ωσπερ γὰρ Χαρὰ γίνεται ἐν τῷ οὐρανῷ, καθά φησιν ἡ ᾿Αλήθεια, ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι· οὕτω καὶ λύπη πάλιν ἐπὶ μιᾷ ψυχῇ τῆς αἰωνίου ζωῆς ἐκπιπτούσῃ. Ι. Οταν ψυχὴ τῆς χάριτος καταξιωθῇ, τότε δὴ καὶ χρήσιμα ταύτῃ μάλιστα γνῶσις, σύνεσις, καὶ διάκρισις· ἅπερ γοῦν καὶ αὐτὰ Θεὸς δίδωσιν ἐκείνης αἰτούσης, ὥστε εὐαρέστως αὐτὴν διακονῆσαι τῷ Πνεύματι, δ καὶ κατηξιώθη λαβεῖν, μὴ κλεπτομένην ὑπὸ κακίας, μὴ σφαλλομένην δι' ἀγνωσίαν, μὴ τῷ ἀμελεῖν καὶ ἀφόβως ζῆν παρατρεπομένην, καὶ παρὰ τὸ Δεσποτικόν τι διαπραττομένην θέλημα. * LIBER DE LIBERTATE MENTIS. VIII. Dei amanti animæ, utcunque omnia bona faciat, nihil sibi, sed Deo cuncta ascribere mos est. At Deus vicissim sanam ejus et rectam, cum ad- mistione prudentiæ, scientiam attendens, in con- trarium plane modum omnia ipsi imputat; ac velut illa sola laborasset, et suis unius viribus in solidum cuncta peregisset, sic ei remunerationes admeti- tur. Enimvero si Deo luberet rigido nobiscum ju- dicio agere, nihil prorsus homini ab eo vere de- bitum reperiretur, quandoquidem possessiones, pecunia, cunctaque hujus vitæ bona, quæ instru- menta bene operandi bonis sunt, in solidum ejus dominio subjacent. Terram et universa quæ illa fert aut continet; ipsum corpus, ipsam Animam, sed et ipsum esse, homo per gratiam habet. Quid igitur ipsi relinquitur proprium, unde possit in confidentiam inflari, aut spem concipere vera ra- tione nixam obtinendi districto judicio quasi jure sibi debitum quidpiam ? Cæterum hanc maximam ex hominibus Deus percipit gratiam ; et hoc ex iis quæ ipsi offeruntur unum longe jucundissimum accidit; anima res, uti se vere habent, agnoscat; et quæcunque facit bona, quæcunque propter Deum mala tolerat, quæcunque intelligit et sentit, imputet supremo largitori, et uni ei accepta referat. B G IX. Sicut Israelitas, quoad quidem ad Domini beneplacitum se conformarunt (etsi nunquam id illi ea qua oportuerat diligentia fecerunt), verum quan- diu saltem in speciem sana in eum fide se præditos utcunque operando monstrarunt, columna ignis et nubes præibat, mare autem iis dans transituris viam recedebat; ipsique innumerisque aliis adjuti miris operibus fuere ; quando autem a Gdelitate Deo debita defecerunt, tunc et hostibus sunt dediti, et diris servitutibus attriti sunt. Sic et tu reputa, sie milia contingere animæ, postquam per gratiam Deum agnoverat; postquam a multis per eumsor❤ dibus fuerat abluta, gratiisque præterea exornata ; cum fidem charitatemque tot nominibus debitas cœlesti suo sponso ad extremum non præstiterit ut excidat vita, cujus particeps erat effecta. Eo enim usque potest vis exitialis Satanæ pertingere, ut etiam eos dejiciat, qui ad tam sublimem istum dignitatis ascenderunt apicem. Quocirca contendendum tota virtute est, ut cum timore et tremore invigiletur conservandæ spirituali vitæ ; iis maxime, qui Spi- ritus Christi participes sunt facti. Quam ad rem D cavendum diligenter est, ne quid ab iis parvum aut magnum oscitanter flat, unde contingat Domini Spiritum contristari. Quemadmodum enim Gau- dium est in calo, nt Veritas testatur, super uno peccatore penitentiam agente + ; sie et moeror vi- cissim super una anima excidente ab æterna vita. Luc. xv, 10. X. Quando gratiae dignationem acceperit anima, tunc ei maxime utiles sunt scientia, prudentia et discretio; quas propterea ipsas res Deus illi, dum- modo postulet, largitur, ut ad beneplacitum per bas possit servire Spiritui, quod ut faceret, est illi per gratiam indultum; in quo cavere sollicite des bet, ne illi subrepat insidians innata malitia, ne fabatur per ignorantiam ; ne idcirco, quod ue- 1. Τῇ φιλοθέῳ ψυχῇ, κἂν πάντα τὰ ἀγαθὰ πρά- Α

ξειεν, οὐδὲν ἑαυτῇ, ἀλλὰ τῷ Θεῷ ἕκαστα ἐπιγράφειν ἔθος. Ταύτῃ τοι καὶ ὁ Θεὸς πάλιν τῇ ὑγιεῖ ταύτης καὶ ὀρθῇ συνέσει καὶ γνώσει προσχών, τοὐναντίον ἐκείνῃ πάντα λογίζεται· καὶ ὡς αὐτῆς καμούσης καὶ παρ' ἑαυτῆς τὸ ὅλον ἐργασαμένης, τὰς ἀντιδόσεις ἐπι· μετρεῖ· καίτον δόξαν αὐτῷ πρὸς κρίσιν ἡμῖν ἐλθεῖν, οὐδὲν πρὸς ἀλήθειαν τῷ ἀνθρώπῳ δίκαιον εὑρεθή σεται· ἐπεὶ καὶ τὰ χρήματα, καὶ τὰ δοκοῦντα πάντα ταυτὶ ἀγαθὰ, δι' ὧν καὶ εὐποιεῖν ἕκαστος δύναται, ἐκείνου εἰσὶ, γῆ καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτῇ· αὐτὸ τὸ σῶ- μα, καὶ αὐτὴ ἡ ψυχή· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ εἶναι, ἄνθρωπος κατὰ χάριν ἔχει. Τί τοίνυν αὐτῷ λείπεται ἴδιον, ἐφ᾽ ᾧ τὸ οἰηθῆναι ἡ δικαιωθῆναι κατὰ λόγον ἕξει; πλὴν ἀλλὰ ταύτην ὁ Θεὸς μεγίστην ἐξ ἀνθρώ- πων δέχεται χάριν, καὶ τοῦτο τῶν προσφερομένων ἐκείνῳ τὸ χαριέστατον, τὸ τὴν ψυχὴν καλῶς ἐπιγνοῦ σαν ὅπως ἔχει τὰ ὄντα, πάντα ὅσαπερ ἂν ποιῇ ἀγαθὰ καὶ ὅσα κάμνει διὰ Θεὸν, ὅσα τε συνίησι καὶ γινώ- σκει, αὐτῷ λογίζεσθαι, καὶ αὐτῷ τὸ σύμπαν ἀνα τιθέναι. Β Θ'. Ωσπερ Ἰσραὴλ ἕως μὲν εὐαρέστως εἶχε πρὸς τὸν Δεσπότην, καίτοιγε οὐδέποτε μὲν ὡς ἐχρῆν· πλὴν ἀλλ᾽ οὖν ἕως ἐδόκει ὑγιῆ τινα ποτῶς πρὸς αὐτὸν ἔχειν τὴν πίστιν, στύλος πυρὸς καὶ νεφέλη αὐτοῦ προηγεῖτο, θάλαστα δὲ αὐτῷ ὑπεχώρει, καὶ μυρίων ἄλλων ἀπέλανε θαυμασίων· ὁπότε δὲ τῆς πρὸς Θεὸν εὐνοίας ἀφίστατο, τότε καὶ τοῖς ἐχθροῖς παρεδίδοτο, καὶ δουλείαις πικραῖς κατειργάζετο. Οὕτω μοι νόει καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς· ἡ διὰ τῆς χάριτος τὸν Θεὸν ἐπο ἔγνω, καὶ ἀπὸ ῥύπων μὲν ἐκαθάρθη πολλῶν τὸ πρό- τερον, εἶτα καὶ χαρίτων ἁγία γέγονε, τὴν προσε ήκουσαν δὲ οὐ φυλάξασα τῷ οὐρανίῳ ἀνδρὶ διὰ τέλους εὔνοιαν, ἐξέπεσε τῆς ζωῆς ἧς μέτοχος εγεγόνει. Δυο νατὸν γὰρ τῷ ἀντικειμένῳ καὶ τῶν εἰς τὰ τοιαῦτα φθασάντων κατεπαίρεσθαι μέτρα. Ὥστε ἀγωνιστέον ὁπόση δύναμις, καὶ μετὰ φόβου καὶ τρόμου τῆς ἑαυτῶν ζωῆς ἐπιμελητέον, μάλιστα τοῖς ὅσοι τοῦ Πνεύματος τοῦ Χριστοῦ γεγόνασι μέτοχοι, τοῦτο μηδὲ μικρὸν ἢ μέγα δι' ολιγωρίαν ποιεῖν, καὶ δι᾿ αὐτὸ τοῦτο τοῦ Κυρίου Πνεῦμα λυπεῖν. Ωσπερ γὰρ Χαρὰ γίνεται ἐν τῷ οὐρανῷ, καθά φησιν ἡ ᾿Αλήθεια, ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι· οὕτω καὶ λύπη πάλιν ἐπὶ μιᾷ ψυχῇ τῆς αἰωνίου ζωῆς ἐκπιπτούσῃ. Ι. Οταν ψυχὴ τῆς χάριτος καταξιωθῇ, τότε δὴ καὶ χρήσιμα ταύτῃ μάλιστα γνῶσις, σύνεσις, καὶ διάκρισις· ἅπερ γοῦν καὶ αὐτὰ Θεὸς δίδωσιν ἐκείνης αἰτούσης, ὥστε εὐαρέστως αὐτὴν διακονῆσαι τῷ Πνεύματι, δ καὶ κατηξιώθη λαβεῖν, μὴ κλεπτομένην ὑπὸ κακίας, μὴ σφαλλομένην δι' ἀγνωσίαν, μὴ τῷ ἀμελεῖν καὶ ἀφόβως ζῆν παρατρεπομένην, καὶ παρὰ τὸ Δεσποτικόν τι διαπραττομένην θέλημα. * LIBER DE LIBERTATE MENTIS. VIII. Dei amanti animæ, utcunque omnia bona faciat, nihil sibi, sed Deo cuncta ascribere mos est. At Deus vicissim sanam ejus et rectam, cum ad- mistione prudentiæ, scientiam attendens, in con- trarium plane modum omnia ipsi imputat; ac velut illa sola laborasset, et suis unius viribus in solidum cuncta peregisset, sic ei remunerationes admeti- tur. Enimvero si Deo luberet rigido nobiscum ju- dicio agere, nihil prorsus homini ab eo vere de- bitum reperiretur, quandoquidem possessiones, pecunia, cunctaque hujus vitæ bona, quæ instru- menta bene operandi bonis sunt, in solidum ejus dominio subjacent. Terram et universa quæ illa fert aut continet; ipsum corpus, ipsam Animam, sed et ipsum esse, homo per gratiam habet. Quid igitur ipsi relinquitur proprium, unde possit in confidentiam inflari, aut spem concipere vera ra- tione nixam obtinendi districto judicio quasi jure sibi debitum quidpiam ? Cæterum hanc maximam ex hominibus Deus percipit gratiam ; et hoc ex iis quæ ipsi offeruntur unum longe jucundissimum accidit; anima res, uti se vere habent, agnoscat; et quæcunque facit bona, quæcunque propter Deum mala tolerat, quæcunque intelligit et sentit, imputet supremo largitori, et uni ei accepta referat. B G IX. Sicut Israelitas, quoad quidem ad Domini beneplacitum se conformarunt (etsi nunquam id illi ea qua oportuerat diligentia fecerunt), verum quan- diu saltem in speciem sana in eum fide se præditos utcunque operando monstrarunt, columna ignis et nubes præibat, mare autem iis dans transituris viam recedebat; ipsique innumerisque aliis adjuti miris operibus fuere ; quando autem a Gdelitate Deo debita defecerunt, tunc et hostibus sunt dediti, et diris servitutibus attriti sunt. Sic et tu reputa, sie milia contingere animæ, postquam per gratiam Deum agnoverat; postquam a multis per eumsor❤ dibus fuerat abluta, gratiisque præterea exornata ; cum fidem charitatemque tot nominibus debitas cœlesti suo sponso ad extremum non præstiterit ut excidat vita, cujus particeps erat effecta. Eo enim usque potest vis exitialis Satanæ pertingere, ut etiam eos dejiciat, qui ad tam sublimem istum dignitatis ascenderunt apicem. Quocirca contendendum tota virtute est, ut cum timore et tremore invigiletur conservandæ spirituali vitæ ; iis maxime, qui Spi- ritus Christi participes sunt facti. Quam ad rem D cavendum diligenter est, ne quid ab iis parvum aut magnum oscitanter flat, unde contingat Domini Spiritum contristari. Quemadmodum enim Gau- dium est in calo, nt Veritas testatur, super uno peccatore penitentiam agente + ; sie et moeror vi- cissim super una anima excidente ab æterna vita. Luc. xv, 10. X. Quando gratiae dignationem acceperit anima, tunc ei maxime utiles sunt scientia, prudentia et discretio; quas propterea ipsas res Deus illi, dum- modo postulet, largitur, ut ad beneplacitum per bas possit servire Spiritui, quod ut faceret, est illi per gratiam indultum; in quo cavere sollicite des bet, ne illi subrepat insidians innata malitia, ne fabatur per ignorantiam ; ne idcirco, quod ue- 1. Τῇ φιλοθέῳ ψυχῇ, κἂν πάντα τὰ ἀγαθὰ πρά- Α

ΙΑ΄. Ωσπερ ἡ ἐνέργεια τῶν παθῶν, ὅπερ ἐστὶ τὸ ἐγκόσμιον πνεῦμα τῆς πλάνης, τοῦ σκότους τῆς ἁμαρτίας, ἀνθρώπῳ τοιούτῳ ἂν ἐνοικήσειεν, ὃς διά πλεώς ἐστι φρονήματος σαρκικοῦ· οὕτω πάλιν ἡ ἐνέρ γειά τε καὶ δύναμις τοῦ φωτεινοῦ Πνεύματος ἀνθρώ πῳ τῷ ἁγιασθέντι ἐγκατοικεῖ, κατὰ τὸν εἰπόντα· Εἰ δοκιμήν ζητεῖτε τοῦ ἐν ἐμοὶ λαλοῦντος Χριστοῦ; καὶ αὖθις· Ζῶ δὲ οὐκ ἔτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χρι- στός· καὶ, Ὅσοι δὲ εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε· καὶ ὁ Κύριος· Ἐλευσόμεθα ἐγώ τε καὶ ὁ Πατήρ μου, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν. Ταῦτα οὐκ ἀδήλως, οὐδ᾽ ἀνεργήτως, ἀλλ' ἐν δυνάμει καὶ ἀληθείᾳ τοῖς καταξιουμένοις ἐγγίνεται. Ὁ μὲν γὰρ νόμος τὸ πρότερον λόγῳ ἀνα υποστάτῳ ἐπέστρεφε τοὺς ἀνθρώπους, βαρὺν αὐτοῖς καὶ δυσφόρητον επιτιθεὶς τὸν ζυγὸν, καὶ μηδεμίαν εἰδὼς ὀρέγειν βοήθειαν, τοῦτο δὲ παρὰ τὸ μὴ δυνατῶς ἔχειν τὴν τοῦ Πνεύματος δύναμιν παρέχειν· Τὸ γὰρ ἀδύνατον, φησί, τοῦ νόμου ἐν ᾧ ἡσθένει διὰ τῆς σαρκὸς, καὶ ἑξῆς. ᾿Απὸ δὲ τῆς Χριστοῦ παρουσίας, ή θύρα τῆς χάριτος τοῖς ἐν ἀληθείᾳ πιστεύσασι δι- ηνοίχθη, δύναμίς τε Θεοῦ καὶ ἐνέργεια Πνεύματος αὐτοῖς χορηγεῖται. ΙΒ'. Χριστοῦ, τῆς πρώτης και φυσικῆς ἀγαθή- τητος, τὴν δωρεὰν τοῦ Πνεύματος τοῖς θείοις διαπέμ ψαντος μαθηταῖς, ἐκεῖθεν ἅπασι τοῖς πιστεύουσιν ἡ θεία δύναμις ἐκείνη ἐπισκιάζουσα, καὶ ταῖς ἐκεί νων ἐγκατοικοῦσα ψυχαῖς, ἱᾶτο μὲν τῶν παθῶν τῆς ἁμαρτίας, τοῦ σκότους δὲ καὶ τῆς νεκρώσεως αὐτοὺς απήλλαττε· καὶ γὰρ μέχρι τότε τετραυμάτιστό τε καὶ πεφυλάκιστο ἡ ψυχὴ καὶ τῷ ζόφῳ τῆς ἁμαρτίας κάτοχος ἦν. Αμέλει καὶ νῦν ψυχή μήπω σύνοικον ἔχειν ἀξιωθεῖσα τὸν Κύριον, μηδὲ τὴν τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος δύναμιν ἐνεργητικῶς αὐτῇ καὶ κατὰ πᾶ σαν δύναμιν καὶ πληροφορίαν ἐπισκηνώσασαν, ἐν τῷ σκότει ἐστίν· οἷς δὲ τοῦ θείου Πνεύματος επεφοίτησε χάρις, καὶ τοῖς βαθυτάτοις τοῦ νοὸς αὐτῶν ἐγκατα ᾤκησε, τούτοις δὴ καὶ ὁ Κύριος ὡς ψυχή γίνεται Ο γὰρ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ, ὁ θεῖος φησιν ᾿Από στολος, εἰς ἐν πνεῦμα ἔσται· καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Κύ ριος• "Ωσπερ ἐγὼ καὶ σὺ ἔν ἐσμεν, ἵνα καὶ οὗτοι ἐν ἡμῖν ἐν ὦσιν. "Ὦ ἀγαθότητος καὶ εὐδοκίας ἧς ἔτυχεν ἡ οὕτω πρὸς τῆς κακίας ταπεινωθεῖσα τῶν ἀνθρώπων φύσις ! Πλὴν ἀλλ᾽ ἐπεὶ καὶ τῇ μοχθηρία Ο τῶν παθῶν ἡ ψυχή συνοῦσα ἐν ὥσπερ μετ' αὐτῆς ἦν, κἂν ἴδιος εἶχε θέλημα, ἀλλὰ τὸ δοκοῦν αὐτῇ ποιεῖν οὐκ ἐδύνατο. Ο καὶ Παυλός φησιν· Οὐ γὰρ θέλω τοῦτο ποιῶ· πόσῳ γε μᾶλλον τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως τῇ ἁγιασθείσῃ καὶ ἀξία τούτου γεγενημέ νῇ ψυχῇ συνελθούσης, εἰς ἐν αὐτῷ ἔσται τὸ τούτου θέλημα ; γίνεται γὰρ ἡ ψυχὴ τότε πρὸς ἀλήθειαν ὡς ψυχὴ τοῦ Κυρίου· τῷ ἐκοντὶ καὶ κατὰ γνώμην ὑπὸ τῆς τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος δυνάμεως βασιλεύε σθαι, καὶ θελήματι ἰδίῳ μηκέτι αὐτὴν πορεύεσθαι · * πιν, 25. * S. MACARII ÆGYPTII gligenter et sine timore vivat, pervertatur ad aliquid agendum, quod Domini voluntati non con- gruat. “ ? XI. Sicut operatio affectuum, quæ est spiritus er- A roris, tenebrarum et peccati mundum hunc ani- nans, in eo domicilium obtinet homine, qui ple- nus turget dictatis sapientiæ carnalis ; ita e con- trario, vis et operatio lucidi Spiritus in homine sanctificato habitat; juxta dicentem: An experi - mentum quaritis ejus, qui in me loquitur, Christi ! ! Et rursus Vivo autem jam non ego: vivit vero in me Christus“. Et : Quicunque in Christo baptizati estis, Christum induistis ". Et Dominus: Veniemus ego et Pater meus, et mansionem apud eum faciemus. Hæc non obscure, neque otiose, sed in virtute et veritate iis, qui digni babentur, insunt. Lex enim prius sermone experte substantiæ instruebat homi- nes, grave ipsis et importabile imponens jugum, B ct nullum valens porrigere auxilium; ex eo quod non posset virtutem Spiritus conferre. Sicut ait Paulus: Nam quod impossibile erat legi, in quo in- firmabatur per carnem "7, etc. Ab adventu autem Christi ostium gratiæ credentibus in veritate aper- tum est ; Deique virtus et operatio Spiritus ipsis suppeditatur. XII. Postquam Christus, prima et naturalis boni- tas, donum Spiritus divinis transmisit discipulis ; exinde credentibus divina illa virtus obumbrans, et corum inhabitans animas, medetur quidem passio- nibus peccati, tenebris autem et morte ipsos libe- rat. Eatenus quippe et vulnerata et carcere clausa erat anima. et caligine peccati undique compre- C hensa. Denique nunc quoque anima nondum gra- tiam sortita inhabitantem in se Dominum habendi; nec in se intime sentiendi informantem animantem- que sese, ac penitus fecundantem omni operatione virtutem Spiritus divini, in tenebris adhuc est. Qui- bus autem divini Spiritus supervenit gratia, et imis mentis ipsorum penetralibus insedit; bis sane Do- minus vice animæ est. Qui enim adhæret Deo (di- vinus ait Apostolus), in unum cum eo coalescet Spi- ritum ". Et ipse Dominus, Sicut tu, Pater, in me, et ego in te, ita et ipsi in nobis unum sint w. bonita- tem et dignationem indultam tantum depressæ a malitia hominum naturæ! Cæterum uti quando pravitati vitiorum adhærebat, anima, unum idem- que quasi cum ipsis erat; et quanquam propriam D habebat voluntatem, tamen quod illi lubebat, ne- quibat facere. Quod et Panlus de se ait: Non enim qued volo hoc facio"; quanto utique magis Dei virtute cum sanctificata et digna eo facta anima conveniente, in unam illa cum Deo voluntatem erit ? Fit enim anima tunc vere quasi anima Dei, per hoc quod sponte, et ex proposito regenti se submittit boni Spiritus virtuti; et per propriæ vo- Juntatis vias non amplius ambulat. Quis enim Cor. xi, 3. Gal. 11, 20. ts Gal. III, 27. to Joan. Rom. vII, 3. j Cor. vi, 17. Joan. XVII, 21. se Rom. vult, 19.

ΙΑ΄. Ωσπερ ἡ ἐνέργεια τῶν παθῶν, ὅπερ ἐστὶ τὸ ἐγκόσμιον πνεῦμα τῆς πλάνης, τοῦ σκότους τῆς ἁμαρτίας, ἀνθρώπῳ τοιούτῳ ἂν ἐνοικήσειεν, ὃς διά πλεώς ἐστι φρονήματος σαρκικοῦ· οὕτω πάλιν ἡ ἐνέρ γειά τε καὶ δύναμις τοῦ φωτεινοῦ Πνεύματος ἀνθρώ πῳ τῷ ἁγιασθέντι ἐγκατοικεῖ, κατὰ τὸν εἰπόντα· Εἰ δοκιμήν ζητεῖτε τοῦ ἐν ἐμοὶ λαλοῦντος Χριστοῦ; καὶ αὖθις· Ζῶ δὲ οὐκ ἔτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χρι- στός· καὶ, Ὅσοι δὲ εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε· καὶ ὁ Κύριος· Ἐλευσόμεθα ἐγώ τε καὶ ὁ Πατήρ μου, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν. Ταῦτα οὐκ ἀδήλως, οὐδ᾽ ἀνεργήτως, ἀλλ' ἐν δυνάμει καὶ ἀληθείᾳ τοῖς καταξιουμένοις ἐγγίνεται. Ὁ μὲν γὰρ νόμος τὸ πρότερον λόγῳ ἀνα υποστάτῳ ἐπέστρεφε τοὺς ἀνθρώπους, βαρὺν αὐτοῖς καὶ δυσφόρητον επιτιθεὶς τὸν ζυγὸν, καὶ μηδεμίαν εἰδὼς ὀρέγειν βοήθειαν, τοῦτο δὲ παρὰ τὸ μὴ δυνατῶς ἔχειν τὴν τοῦ Πνεύματος δύναμιν παρέχειν· Τὸ γὰρ ἀδύνατον, φησί, τοῦ νόμου ἐν ᾧ ἡσθένει διὰ τῆς σαρκὸς, καὶ ἑξῆς. ᾿Απὸ δὲ τῆς Χριστοῦ παρουσίας, ή θύρα τῆς χάριτος τοῖς ἐν ἀληθείᾳ πιστεύσασι δι- ηνοίχθη, δύναμίς τε Θεοῦ καὶ ἐνέργεια Πνεύματος αὐτοῖς χορηγεῖται. ΙΒ'. Χριστοῦ, τῆς πρώτης και φυσικῆς ἀγαθή- τητος, τὴν δωρεὰν τοῦ Πνεύματος τοῖς θείοις διαπέμ ψαντος μαθηταῖς, ἐκεῖθεν ἅπασι τοῖς πιστεύουσιν ἡ θεία δύναμις ἐκείνη ἐπισκιάζουσα, καὶ ταῖς ἐκεί νων ἐγκατοικοῦσα ψυχαῖς, ἱᾶτο μὲν τῶν παθῶν τῆς ἁμαρτίας, τοῦ σκότους δὲ καὶ τῆς νεκρώσεως αὐτοὺς απήλλαττε· καὶ γὰρ μέχρι τότε τετραυμάτιστό τε καὶ πεφυλάκιστο ἡ ψυχὴ καὶ τῷ ζόφῳ τῆς ἁμαρτίας κάτοχος ἦν. Αμέλει καὶ νῦν ψυχή μήπω σύνοικον ἔχειν ἀξιωθεῖσα τὸν Κύριον, μηδὲ τὴν τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος δύναμιν ἐνεργητικῶς αὐτῇ καὶ κατὰ πᾶ σαν δύναμιν καὶ πληροφορίαν ἐπισκηνώσασαν, ἐν τῷ σκότει ἐστίν· οἷς δὲ τοῦ θείου Πνεύματος επεφοίτησε χάρις, καὶ τοῖς βαθυτάτοις τοῦ νοὸς αὐτῶν ἐγκατα ᾤκησε, τούτοις δὴ καὶ ὁ Κύριος ὡς ψυχή γίνεται Ο γὰρ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ, ὁ θεῖος φησιν ᾿Από στολος, εἰς ἐν πνεῦμα ἔσται· καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Κύ ριος• "Ωσπερ ἐγὼ καὶ σὺ ἔν ἐσμεν, ἵνα καὶ οὗτοι ἐν ἡμῖν ἐν ὦσιν. "Ὦ ἀγαθότητος καὶ εὐδοκίας ἧς ἔτυχεν ἡ οὕτω πρὸς τῆς κακίας ταπεινωθεῖσα τῶν ἀνθρώπων φύσις ! Πλὴν ἀλλ᾽ ἐπεὶ καὶ τῇ μοχθηρία Ο τῶν παθῶν ἡ ψυχή συνοῦσα ἐν ὥσπερ μετ' αὐτῆς ἦν, κἂν ἴδιος εἶχε θέλημα, ἀλλὰ τὸ δοκοῦν αὐτῇ ποιεῖν οὐκ ἐδύνατο. Ο καὶ Παυλός φησιν· Οὐ γὰρ θέλω τοῦτο ποιῶ· πόσῳ γε μᾶλλον τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως τῇ ἁγιασθείσῃ καὶ ἀξία τούτου γεγενημέ νῇ ψυχῇ συνελθούσης, εἰς ἐν αὐτῷ ἔσται τὸ τούτου θέλημα ; γίνεται γὰρ ἡ ψυχὴ τότε πρὸς ἀλήθειαν ὡς ψυχὴ τοῦ Κυρίου· τῷ ἐκοντὶ καὶ κατὰ γνώμην ὑπὸ τῆς τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος δυνάμεως βασιλεύε σθαι, καὶ θελήματι ἰδίῳ μηκέτι αὐτὴν πορεύεσθαι · * πιν, 25. * S. MACARII ÆGYPTII gligenter et sine timore vivat, pervertatur ad aliquid agendum, quod Domini voluntati non con- gruat. “ ? XI. Sicut operatio affectuum, quæ est spiritus er- A roris, tenebrarum et peccati mundum hunc ani- nans, in eo domicilium obtinet homine, qui ple- nus turget dictatis sapientiæ carnalis ; ita e con- trario, vis et operatio lucidi Spiritus in homine sanctificato habitat; juxta dicentem: An experi - mentum quaritis ejus, qui in me loquitur, Christi ! ! Et rursus Vivo autem jam non ego: vivit vero in me Christus“. Et : Quicunque in Christo baptizati estis, Christum induistis ". Et Dominus: Veniemus ego et Pater meus, et mansionem apud eum faciemus. Hæc non obscure, neque otiose, sed in virtute et veritate iis, qui digni babentur, insunt. Lex enim prius sermone experte substantiæ instruebat homi- nes, grave ipsis et importabile imponens jugum, B ct nullum valens porrigere auxilium; ex eo quod non posset virtutem Spiritus conferre. Sicut ait Paulus: Nam quod impossibile erat legi, in quo in- firmabatur per carnem "7, etc. Ab adventu autem Christi ostium gratiæ credentibus in veritate aper- tum est ; Deique virtus et operatio Spiritus ipsis suppeditatur. XII. Postquam Christus, prima et naturalis boni- tas, donum Spiritus divinis transmisit discipulis ; exinde credentibus divina illa virtus obumbrans, et corum inhabitans animas, medetur quidem passio- nibus peccati, tenebris autem et morte ipsos libe- rat. Eatenus quippe et vulnerata et carcere clausa erat anima. et caligine peccati undique compre- C hensa. Denique nunc quoque anima nondum gra- tiam sortita inhabitantem in se Dominum habendi; nec in se intime sentiendi informantem animantem- que sese, ac penitus fecundantem omni operatione virtutem Spiritus divini, in tenebris adhuc est. Qui- bus autem divini Spiritus supervenit gratia, et imis mentis ipsorum penetralibus insedit; bis sane Do- minus vice animæ est. Qui enim adhæret Deo (di- vinus ait Apostolus), in unum cum eo coalescet Spi- ritum ". Et ipse Dominus, Sicut tu, Pater, in me, et ego in te, ita et ipsi in nobis unum sint w. bonita- tem et dignationem indultam tantum depressæ a malitia hominum naturæ! Cæterum uti quando pravitati vitiorum adhærebat, anima, unum idem- que quasi cum ipsis erat; et quanquam propriam D habebat voluntatem, tamen quod illi lubebat, ne- quibat facere. Quod et Panlus de se ait: Non enim qued volo hoc facio"; quanto utique magis Dei virtute cum sanctificata et digna eo facta anima conveniente, in unam illa cum Deo voluntatem erit ? Fit enim anima tunc vere quasi anima Dei, per hoc quod sponte, et ex proposito regenti se submittit boni Spiritus virtuti; et per propriæ vo- Juntatis vias non amplius ambulat. Quis enim Cor. xi, 3. Gal. 11, 20. ts Gal. III, 27. to Joan. Rom. vII, 3. j Cor. vi, 17. Joan. XVII, 21. se Rom. vult, 19.

ΙΑ΄. Ωσπερ ἡ ἐνέργεια τῶν παθῶν, ὅπερ ἐστὶ τὸ ἐγκόσμιον πνεῦμα τῆς πλάνης, τοῦ σκότους τῆς ἁμαρτίας, ἀνθρώπῳ τοιούτῳ ἂν ἐνοικήσειεν, ὃς διά πλεώς ἐστι φρονήματος σαρκικοῦ· οὕτω πάλιν ἡ ἐνέρ γειά τε καὶ δύναμις τοῦ φωτεινοῦ Πνεύματος ἀνθρώ πῳ τῷ ἁγιασθέντι ἐγκατοικεῖ, κατὰ τὸν εἰπόντα· Εἰ δοκιμήν ζητεῖτε τοῦ ἐν ἐμοὶ λαλοῦντος Χριστοῦ; καὶ αὖθις· Ζῶ δὲ οὐκ ἔτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χρι- στός· καὶ, Ὅσοι δὲ εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε· καὶ ὁ Κύριος· Ἐλευσόμεθα ἐγώ τε καὶ ὁ Πατήρ μου, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν. Ταῦτα οὐκ ἀδήλως, οὐδ᾽ ἀνεργήτως, ἀλλ' ἐν δυνάμει καὶ ἀληθείᾳ τοῖς καταξιουμένοις ἐγγίνεται. Ὁ μὲν γὰρ νόμος τὸ πρότερον λόγῳ ἀνα υποστάτῳ ἐπέστρεφε τοὺς ἀνθρώπους, βαρὺν αὐτοῖς καὶ δυσφόρητον επιτιθεὶς τὸν ζυγὸν, καὶ μηδεμίαν εἰδὼς ὀρέγειν βοήθειαν, τοῦτο δὲ παρὰ τὸ μὴ δυνατῶς ἔχειν τὴν τοῦ Πνεύματος δύναμιν παρέχειν· Τὸ γὰρ ἀδύνατον, φησί, τοῦ νόμου ἐν ᾧ ἡσθένει διὰ τῆς σαρκὸς, καὶ ἑξῆς. ᾿Απὸ δὲ τῆς Χριστοῦ παρουσίας, ή θύρα τῆς χάριτος τοῖς ἐν ἀληθείᾳ πιστεύσασι δι- ηνοίχθη, δύναμίς τε Θεοῦ καὶ ἐνέργεια Πνεύματος αὐτοῖς χορηγεῖται. ΙΒ'. Χριστοῦ, τῆς πρώτης και φυσικῆς ἀγαθή- τητος, τὴν δωρεὰν τοῦ Πνεύματος τοῖς θείοις διαπέμ ψαντος μαθηταῖς, ἐκεῖθεν ἅπασι τοῖς πιστεύουσιν ἡ θεία δύναμις ἐκείνη ἐπισκιάζουσα, καὶ ταῖς ἐκεί νων ἐγκατοικοῦσα ψυχαῖς, ἱᾶτο μὲν τῶν παθῶν τῆς ἁμαρτίας, τοῦ σκότους δὲ καὶ τῆς νεκρώσεως αὐτοὺς απήλλαττε· καὶ γὰρ μέχρι τότε τετραυμάτιστό τε καὶ πεφυλάκιστο ἡ ψυχὴ καὶ τῷ ζόφῳ τῆς ἁμαρτίας κάτοχος ἦν. Αμέλει καὶ νῦν ψυχή μήπω σύνοικον ἔχειν ἀξιωθεῖσα τὸν Κύριον, μηδὲ τὴν τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος δύναμιν ἐνεργητικῶς αὐτῇ καὶ κατὰ πᾶ σαν δύναμιν καὶ πληροφορίαν ἐπισκηνώσασαν, ἐν τῷ σκότει ἐστίν· οἷς δὲ τοῦ θείου Πνεύματος επεφοίτησε χάρις, καὶ τοῖς βαθυτάτοις τοῦ νοὸς αὐτῶν ἐγκατα ᾤκησε, τούτοις δὴ καὶ ὁ Κύριος ὡς ψυχή γίνεται Ο γὰρ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ, ὁ θεῖος φησιν ᾿Από στολος, εἰς ἐν πνεῦμα ἔσται· καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Κύ ριος• "Ωσπερ ἐγὼ καὶ σὺ ἔν ἐσμεν, ἵνα καὶ οὗτοι ἐν ἡμῖν ἐν ὦσιν. "Ὦ ἀγαθότητος καὶ εὐδοκίας ἧς ἔτυχεν ἡ οὕτω πρὸς τῆς κακίας ταπεινωθεῖσα τῶν ἀνθρώπων φύσις ! Πλὴν ἀλλ᾽ ἐπεὶ καὶ τῇ μοχθηρία Ο τῶν παθῶν ἡ ψυχή συνοῦσα ἐν ὥσπερ μετ' αὐτῆς ἦν, κἂν ἴδιος εἶχε θέλημα, ἀλλὰ τὸ δοκοῦν αὐτῇ ποιεῖν οὐκ ἐδύνατο. Ο καὶ Παυλός φησιν· Οὐ γὰρ θέλω τοῦτο ποιῶ· πόσῳ γε μᾶλλον τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως τῇ ἁγιασθείσῃ καὶ ἀξία τούτου γεγενημέ νῇ ψυχῇ συνελθούσης, εἰς ἐν αὐτῷ ἔσται τὸ τούτου θέλημα ; γίνεται γὰρ ἡ ψυχὴ τότε πρὸς ἀλήθειαν ὡς ψυχὴ τοῦ Κυρίου· τῷ ἐκοντὶ καὶ κατὰ γνώμην ὑπὸ τῆς τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος δυνάμεως βασιλεύε σθαι, καὶ θελήματι ἰδίῳ μηκέτι αὐτὴν πορεύεσθαι · * πιν, 25. * S. MACARII ÆGYPTII gligenter et sine timore vivat, pervertatur ad aliquid agendum, quod Domini voluntati non con- gruat. “ ? XI. Sicut operatio affectuum, quæ est spiritus er- A roris, tenebrarum et peccati mundum hunc ani- nans, in eo domicilium obtinet homine, qui ple- nus turget dictatis sapientiæ carnalis ; ita e con- trario, vis et operatio lucidi Spiritus in homine sanctificato habitat; juxta dicentem: An experi - mentum quaritis ejus, qui in me loquitur, Christi ! ! Et rursus Vivo autem jam non ego: vivit vero in me Christus“. Et : Quicunque in Christo baptizati estis, Christum induistis ". Et Dominus: Veniemus ego et Pater meus, et mansionem apud eum faciemus. Hæc non obscure, neque otiose, sed in virtute et veritate iis, qui digni babentur, insunt. Lex enim prius sermone experte substantiæ instruebat homi- nes, grave ipsis et importabile imponens jugum, B ct nullum valens porrigere auxilium; ex eo quod non posset virtutem Spiritus conferre. Sicut ait Paulus: Nam quod impossibile erat legi, in quo in- firmabatur per carnem "7, etc. Ab adventu autem Christi ostium gratiæ credentibus in veritate aper- tum est ; Deique virtus et operatio Spiritus ipsis suppeditatur. XII. Postquam Christus, prima et naturalis boni- tas, donum Spiritus divinis transmisit discipulis ; exinde credentibus divina illa virtus obumbrans, et corum inhabitans animas, medetur quidem passio- nibus peccati, tenebris autem et morte ipsos libe- rat. Eatenus quippe et vulnerata et carcere clausa erat anima. et caligine peccati undique compre- C hensa. Denique nunc quoque anima nondum gra- tiam sortita inhabitantem in se Dominum habendi; nec in se intime sentiendi informantem animantem- que sese, ac penitus fecundantem omni operatione virtutem Spiritus divini, in tenebris adhuc est. Qui- bus autem divini Spiritus supervenit gratia, et imis mentis ipsorum penetralibus insedit; bis sane Do- minus vice animæ est. Qui enim adhæret Deo (di- vinus ait Apostolus), in unum cum eo coalescet Spi- ritum ". Et ipse Dominus, Sicut tu, Pater, in me, et ego in te, ita et ipsi in nobis unum sint w. bonita- tem et dignationem indultam tantum depressæ a malitia hominum naturæ! Cæterum uti quando pravitati vitiorum adhærebat, anima, unum idem- que quasi cum ipsis erat; et quanquam propriam D habebat voluntatem, tamen quod illi lubebat, ne- quibat facere. Quod et Panlus de se ait: Non enim qued volo hoc facio"; quanto utique magis Dei virtute cum sanctificata et digna eo facta anima conveniente, in unam illa cum Deo voluntatem erit ? Fit enim anima tunc vere quasi anima Dei, per hoc quod sponte, et ex proposito regenti se submittit boni Spiritus virtuti; et per propriæ vo- Juntatis vias non amplius ambulat. Quis enim Cor. xi, 3. Gal. 11, 20. ts Gal. III, 27. to Joan. Rom. vII, 3. j Cor. vi, 17. Joan. XVII, 21. se Rom. vult, 19.

Τίς γάρ, φησίν, ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ; τουτέστι τῆς ἐνωθείσης ψυχῆς τῷ Πνεύ ματι ἁγίῳ. ΙΓ΄. Τῷ βουλομένῳ μιμητῇ οὖν γενέσθαι Χριστοῦ, ἵνα καὶ αὐτῷ γένοιτο Υἱῷ Θεοῦ προσαγορευθῆναι, γεννηθέντι ἐκ Πνεύματος, πρὸ τῶν ἄλλων προσήκει τὰς ἀπαντώσας θλίψεις, ἤτοι σωματικὰς νόσους, ἢ τὰς ἐξ ἀνθρώπων ὕβρεις, καὶ τὰ ἀνείδη, πρὸ δὲ καὶ τὰς ἐκ τῶν ἀοράτων ἐπιβουλὰς εὐψύχως και καρτε ρικῶς ὑποφέρειν. Κατ' οίκονομίαν γὰρ Θεοῦ τὸ δοκί- μιον ταῖς ψυχαῖς τῶν διαφόρων παραχωρείται θλί ψεων, ἵνα φανεραὶ γένοιντο πάντως αἱ γνησίως ἀγαπῶσαι τὸν Κύριον. Σημεῖον δὲ τοῖς ἐκ παντὸς αἰῶνος πατριάρχαις τε καὶ προφήταις καὶ ἀποστό.. λοις καὶ μάρτυσι, διὰ τῆς στενοπόρου τῶν πειρασμῶν καὶ τῶν θλίψεων διελθεῖν ὑπῆρξε, καὶ οὕτως εύ αρεστῆσαι Θεῷ· Τέκνον γὰρ, φησὶν ἡ Γραφή, ἐὰν προσέρχῃ δουλεύειν Θεῷ, ἑτοίμασον τὴν ψυχήν σου εἰς πειρασμόν, εύθυνον τὴν καρδίαν σου καὶ καρτέρησον· καὶ ἀλλαχοῦ δέ· Τὰ ἐπιφερόμενα σει ὡς ἀγαθὰ πρόσδεξαι, εἰδὼς ὅτι ὅτερ Θεοῦ οὐδὲν γίνεται. Τῆς ὑπομονῆς τοίνυν καὶ τῆς ἐλπίδος πρὸ παντὸς ἄλλου ψυχῇ τῇ εὐαρεστῆσαι Θεῷ βουλομένῃ ἀντιληπτέον· μία γὰρ καὶ αὐτὴ τῆς κακίας τέχνη, ἀκηδίαν ἡμῖν ἐμβάλλειν ἐν καιρῷ θλίψεως, ἵνα τῆς πρὸς τὸν Κύριον ἀποστήσῃ ἐλπίδος. Οὐδέποτε δὲ Θεὸς ἐπιτρέπει ἐπ' ἐκείνου ἐλπίζουσαν καταπονηθῆναι τοῖς πειρασμοῖς, ὥστε καὶ ἐξαπορηθῆνα:· Πιστὸς γὰρ, ὁ Ἀπόστολός φησιν, ὁ Θεὸς, ὃς οὐκ ἐάσει ὑμᾶς πειρασθῆναι ὑπὲρ ὃ δύνασθε· ἀλλὰ ποιήσει σὺν τῷ πειρασμῷ καὶ τὴν ἔκβασιν, τοῦ δύνασθαι ὑπο ενεγκεῖν. Καὶ ὁ πονηρὸς δὲ οὐχ ὅσον ἐκείνῳ θέλησις λυπεῖ τὴν ψυχὴν, ἀλλ' ὅσον αὐτῷ ἐφεῖται παρὰ τοῦ Θεοῦ. Εἰ γὰρ ἀνθρώποις οὐκ ἄδηλον, πόσον ἂν ἡμιό νῳ βάρος, πόσον δὲ ὄνῳ, πόσον δὲ καμήλῳ ἀγώγιμον εἴη· ἀλλὰ τὸν φόρητον ἐπιτίθησι· καὶ τῷ κεραμεῖ δὲ δῆλον πόσον τῷ πυρὶ χρὴ τὰ σκεύη παραδοῦναι χρό- νον, ἵνα μήτε πλέον ἐμμείναντα διαρραγῇ, μήτε πά λιν πρὸ τῆς ἀρκούσης πυρώσεως ἐκβληθέντα ἄχρη στα ᾖ εἰ τοσαύτη περὶ τὸν ἄνθρωπον σύνεσις, οὐχὶ πολλῷ πλέον καὶ ἀπείρως πλέον, ἡ τοῦ Θεοῦ σύνεσις οἶδε πόσον ἑκάστῃ ψυχῇ τὸν πειρασμὸν δέον ἐπεν- εχθῆναι· ἵνα δόκιμος γένοιτο καὶ ἐπιτηδεία πρὸς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν. ΙΔ'. Ὥσπερ τὸ τῆς κανάβεως χρῆμα εἰ μὴ ἐπιπολὺ τυπτόμενον διαμείνῃ, οὐκ ἂν γένοιτο χρήσιμον εἰς λεπτοτάτων νημάτων εργασίαν, ἀλλ' ὅσῳπερ ἂν τύπτοιτο καὶ ὅσον ξαίνοιτο, τοσοῦτον καθαρώτερον τε καὶ εὐχρηστότερον γίνεται. Καὶ ὄν τρόπον τὸ νεόπλαστον σκεῦος μὴ πυρὶ βληθέν, χρῆσθαι τοῖς ἀνθρώποις ἀνεπιτήδειον · καὶ ὡς τὸ νήπιον ἔτι πρὸς τὰ τοῦ κόσμου ἔργα ἀδόκιμον· οὔτε γὰρ οἰκοδομεῖν, οὐ φυτεύειν, οὐ σπόρον κατατιθέναι δύναται, οὐχ ἕτερόν τι τῶν τοῦ κόσμου ἔργων ἀνύειν· οὕτω καὶ · ψυχαὶ πολλάκις κἂν θείας μετέσχον χάριτος καὶ LIBER DE LIBERTATE MENTIS. A (inquit) nos separabit a charitate Christi * ? Quæ vox est anima unita: Spiritui sancto. B XIII. Qui vult imitator esse Christi, et per hoc consequi, ut appelletur filius Dei ; utpote genitus ex Spiritu eum ante omnia convenit occurrentes afflictiones, sive hæ corporei morbi sint, sive inju- riæ ab hominibus, sive opprobria, seu etiam ex insidiis invisibilium hostium; animose ac fortiter to- lerare. Per divinam providentiam sapienter ac bene- vole cuncta disponentem, permittuntur adve- nire animabus ejusmodi probationes adversitatum variarum, ut manifestentur quæ inter eas sincere Dominum diligunt. Signum id fuit ab omni ævo sanctis patriarchis, prophetis, apostolis et martyri- bus, ut per angustam banc viam tentationum et afflictionum transirent, et sic Deo placerent. Fili, ait Scriptura, accedens ad servitutem Dei, præpara animam tuam ad tentationem, deprime cor tuum et sustine. Et alibi: Quæ inferuntur tibi omnia ut bona excipe ; sciens quoniam sine Deo nihil fit **. Patientia igitur et spei ante omne aliud opera dan- da est animæ Deo placere volenti. Una enim hæc est ex artibus diaboli, torporem nobis injicere in tempore afflictionis, ut avertat nos a spe in Domino ponenda. Nunquam aaten Deus tantum faligari tentationibus permitfit animam in ipsum speran- tem, ut ad incitas redacta, omnis inops consilii æstuet. Fidelis enim (ait Apostolus) Deus est, qui non patietur vos tentari supra id quod potestis; sed C faciet etiam cum tentatione eventum, ut possitis susti- nere 58. Neque vero diabolus, quantum ipsi libi- tum est, affligit animam; sed qua mensura id agere sinitur a Deo. Si enim hominibus ignotum non est, quantum oneris portare mulus possit, quanto par ferendo sit asinus, quanto camelus ; unde consen- taneum cujusque viribus cuique pondus imponunt; et si perspectum figulo' est, quanto temporis spatio vasa in fornace relinqui debeant, ne longius æquo ibi hærentia dissiliant ; nec rursus, ante sufficier- tem coctionem cum eximuntur, inutilia fiant: si tanta, inquam. in homine prudentia est, multo atque adeo infinitis partibus magis, divina sapientia perspicit, animæ cuique quantum pondus tentatio- D nis immitti debeat, ut per eam probetur, et idonea regno coelorum fiat. *Rom, vit, 35. "Eccli. 1, 1. "I Cor. x, 13. XIV. Sicut cannabis mataxa nisi diu tunsionem ferat, non habebit usum attenuationis in fla su- tilissima; sed quanto contusa longius fuerit, quanto radiis pectinum sulcata crebrius, tanto pa- rior utiliorque evadet. Et quemadmodum recens formatum vas, quoad induratum igne fuerit, ine- ptum est usibus humanis; denique veluti puer par- vulus non idoneus est ad functiones vitæ, cum nec ædificare, nee plantare, nec semen in terram ja- cere ad hoc paratam valeat, aut aliud quid ex usu mundi hujus agere: sic animæ plerumque, licet

Τίς γάρ, φησίν, ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ; τουτέστι τῆς ἐνωθείσης ψυχῆς τῷ Πνεύ ματι ἁγίῳ. ΙΓ΄. Τῷ βουλομένῳ μιμητῇ οὖν γενέσθαι Χριστοῦ, ἵνα καὶ αὐτῷ γένοιτο Υἱῷ Θεοῦ προσαγορευθῆναι, γεννηθέντι ἐκ Πνεύματος, πρὸ τῶν ἄλλων προσήκει τὰς ἀπαντώσας θλίψεις, ἤτοι σωματικὰς νόσους, ἢ τὰς ἐξ ἀνθρώπων ὕβρεις, καὶ τὰ ἀνείδη, πρὸ δὲ καὶ τὰς ἐκ τῶν ἀοράτων ἐπιβουλὰς εὐψύχως και καρτε ρικῶς ὑποφέρειν. Κατ' οίκονομίαν γὰρ Θεοῦ τὸ δοκί- μιον ταῖς ψυχαῖς τῶν διαφόρων παραχωρείται θλί ψεων, ἵνα φανεραὶ γένοιντο πάντως αἱ γνησίως ἀγαπῶσαι τὸν Κύριον. Σημεῖον δὲ τοῖς ἐκ παντὸς αἰῶνος πατριάρχαις τε καὶ προφήταις καὶ ἀποστό.. λοις καὶ μάρτυσι, διὰ τῆς στενοπόρου τῶν πειρασμῶν καὶ τῶν θλίψεων διελθεῖν ὑπῆρξε, καὶ οὕτως εύ αρεστῆσαι Θεῷ· Τέκνον γὰρ, φησὶν ἡ Γραφή, ἐὰν προσέρχῃ δουλεύειν Θεῷ, ἑτοίμασον τὴν ψυχήν σου εἰς πειρασμόν, εύθυνον τὴν καρδίαν σου καὶ καρτέρησον· καὶ ἀλλαχοῦ δέ· Τὰ ἐπιφερόμενα σει ὡς ἀγαθὰ πρόσδεξαι, εἰδὼς ὅτι ὅτερ Θεοῦ οὐδὲν γίνεται. Τῆς ὑπομονῆς τοίνυν καὶ τῆς ἐλπίδος πρὸ παντὸς ἄλλου ψυχῇ τῇ εὐαρεστῆσαι Θεῷ βουλομένῃ ἀντιληπτέον· μία γὰρ καὶ αὐτὴ τῆς κακίας τέχνη, ἀκηδίαν ἡμῖν ἐμβάλλειν ἐν καιρῷ θλίψεως, ἵνα τῆς πρὸς τὸν Κύριον ἀποστήσῃ ἐλπίδος. Οὐδέποτε δὲ Θεὸς ἐπιτρέπει ἐπ' ἐκείνου ἐλπίζουσαν καταπονηθῆναι τοῖς πειρασμοῖς, ὥστε καὶ ἐξαπορηθῆνα:· Πιστὸς γὰρ, ὁ Ἀπόστολός φησιν, ὁ Θεὸς, ὃς οὐκ ἐάσει ὑμᾶς πειρασθῆναι ὑπὲρ ὃ δύνασθε· ἀλλὰ ποιήσει σὺν τῷ πειρασμῷ καὶ τὴν ἔκβασιν, τοῦ δύνασθαι ὑπο ενεγκεῖν. Καὶ ὁ πονηρὸς δὲ οὐχ ὅσον ἐκείνῳ θέλησις λυπεῖ τὴν ψυχὴν, ἀλλ' ὅσον αὐτῷ ἐφεῖται παρὰ τοῦ Θεοῦ. Εἰ γὰρ ἀνθρώποις οὐκ ἄδηλον, πόσον ἂν ἡμιό νῳ βάρος, πόσον δὲ ὄνῳ, πόσον δὲ καμήλῳ ἀγώγιμον εἴη· ἀλλὰ τὸν φόρητον ἐπιτίθησι· καὶ τῷ κεραμεῖ δὲ δῆλον πόσον τῷ πυρὶ χρὴ τὰ σκεύη παραδοῦναι χρό- νον, ἵνα μήτε πλέον ἐμμείναντα διαρραγῇ, μήτε πά λιν πρὸ τῆς ἀρκούσης πυρώσεως ἐκβληθέντα ἄχρη στα ᾖ εἰ τοσαύτη περὶ τὸν ἄνθρωπον σύνεσις, οὐχὶ πολλῷ πλέον καὶ ἀπείρως πλέον, ἡ τοῦ Θεοῦ σύνεσις οἶδε πόσον ἑκάστῃ ψυχῇ τὸν πειρασμὸν δέον ἐπεν- εχθῆναι· ἵνα δόκιμος γένοιτο καὶ ἐπιτηδεία πρὸς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν. ΙΔ'. Ὥσπερ τὸ τῆς κανάβεως χρῆμα εἰ μὴ ἐπιπολὺ τυπτόμενον διαμείνῃ, οὐκ ἂν γένοιτο χρήσιμον εἰς λεπτοτάτων νημάτων εργασίαν, ἀλλ' ὅσῳπερ ἂν τύπτοιτο καὶ ὅσον ξαίνοιτο, τοσοῦτον καθαρώτερον τε καὶ εὐχρηστότερον γίνεται. Καὶ ὄν τρόπον τὸ νεόπλαστον σκεῦος μὴ πυρὶ βληθέν, χρῆσθαι τοῖς ἀνθρώποις ἀνεπιτήδειον · καὶ ὡς τὸ νήπιον ἔτι πρὸς τὰ τοῦ κόσμου ἔργα ἀδόκιμον· οὔτε γὰρ οἰκοδομεῖν, οὐ φυτεύειν, οὐ σπόρον κατατιθέναι δύναται, οὐχ ἕτερόν τι τῶν τοῦ κόσμου ἔργων ἀνύειν· οὕτω καὶ · ψυχαὶ πολλάκις κἂν θείας μετέσχον χάριτος καὶ LIBER DE LIBERTATE MENTIS. A (inquit) nos separabit a charitate Christi * ? Quæ vox est anima unita: Spiritui sancto. B XIII. Qui vult imitator esse Christi, et per hoc consequi, ut appelletur filius Dei ; utpote genitus ex Spiritu eum ante omnia convenit occurrentes afflictiones, sive hæ corporei morbi sint, sive inju- riæ ab hominibus, sive opprobria, seu etiam ex insidiis invisibilium hostium; animose ac fortiter to- lerare. Per divinam providentiam sapienter ac bene- vole cuncta disponentem, permittuntur adve- nire animabus ejusmodi probationes adversitatum variarum, ut manifestentur quæ inter eas sincere Dominum diligunt. Signum id fuit ab omni ævo sanctis patriarchis, prophetis, apostolis et martyri- bus, ut per angustam banc viam tentationum et afflictionum transirent, et sic Deo placerent. Fili, ait Scriptura, accedens ad servitutem Dei, præpara animam tuam ad tentationem, deprime cor tuum et sustine. Et alibi: Quæ inferuntur tibi omnia ut bona excipe ; sciens quoniam sine Deo nihil fit **. Patientia igitur et spei ante omne aliud opera dan- da est animæ Deo placere volenti. Una enim hæc est ex artibus diaboli, torporem nobis injicere in tempore afflictionis, ut avertat nos a spe in Domino ponenda. Nunquam aaten Deus tantum faligari tentationibus permitfit animam in ipsum speran- tem, ut ad incitas redacta, omnis inops consilii æstuet. Fidelis enim (ait Apostolus) Deus est, qui non patietur vos tentari supra id quod potestis; sed C faciet etiam cum tentatione eventum, ut possitis susti- nere 58. Neque vero diabolus, quantum ipsi libi- tum est, affligit animam; sed qua mensura id agere sinitur a Deo. Si enim hominibus ignotum non est, quantum oneris portare mulus possit, quanto par ferendo sit asinus, quanto camelus ; unde consen- taneum cujusque viribus cuique pondus imponunt; et si perspectum figulo' est, quanto temporis spatio vasa in fornace relinqui debeant, ne longius æquo ibi hærentia dissiliant ; nec rursus, ante sufficier- tem coctionem cum eximuntur, inutilia fiant: si tanta, inquam. in homine prudentia est, multo atque adeo infinitis partibus magis, divina sapientia perspicit, animæ cuique quantum pondus tentatio- D nis immitti debeat, ut per eam probetur, et idonea regno coelorum fiat. *Rom, vit, 35. "Eccli. 1, 1. "I Cor. x, 13. XIV. Sicut cannabis mataxa nisi diu tunsionem ferat, non habebit usum attenuationis in fla su- tilissima; sed quanto contusa longius fuerit, quanto radiis pectinum sulcata crebrius, tanto pa- rior utiliorque evadet. Et quemadmodum recens formatum vas, quoad induratum igne fuerit, ine- ptum est usibus humanis; denique veluti puer par- vulus non idoneus est ad functiones vitæ, cum nec ædificare, nee plantare, nec semen in terram ja- cere ad hoc paratam valeat, aut aliud quid ex usu mundi hujus agere: sic animæ plerumque, licet

Τίς γάρ, φησίν, ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ; τουτέστι τῆς ἐνωθείσης ψυχῆς τῷ Πνεύ ματι ἁγίῳ. ΙΓ΄. Τῷ βουλομένῳ μιμητῇ οὖν γενέσθαι Χριστοῦ, ἵνα καὶ αὐτῷ γένοιτο Υἱῷ Θεοῦ προσαγορευθῆναι, γεννηθέντι ἐκ Πνεύματος, πρὸ τῶν ἄλλων προσήκει τὰς ἀπαντώσας θλίψεις, ἤτοι σωματικὰς νόσους, ἢ τὰς ἐξ ἀνθρώπων ὕβρεις, καὶ τὰ ἀνείδη, πρὸ δὲ καὶ τὰς ἐκ τῶν ἀοράτων ἐπιβουλὰς εὐψύχως και καρτε ρικῶς ὑποφέρειν. Κατ' οίκονομίαν γὰρ Θεοῦ τὸ δοκί- μιον ταῖς ψυχαῖς τῶν διαφόρων παραχωρείται θλί ψεων, ἵνα φανεραὶ γένοιντο πάντως αἱ γνησίως ἀγαπῶσαι τὸν Κύριον. Σημεῖον δὲ τοῖς ἐκ παντὸς αἰῶνος πατριάρχαις τε καὶ προφήταις καὶ ἀποστό.. λοις καὶ μάρτυσι, διὰ τῆς στενοπόρου τῶν πειρασμῶν καὶ τῶν θλίψεων διελθεῖν ὑπῆρξε, καὶ οὕτως εύ αρεστῆσαι Θεῷ· Τέκνον γὰρ, φησὶν ἡ Γραφή, ἐὰν προσέρχῃ δουλεύειν Θεῷ, ἑτοίμασον τὴν ψυχήν σου εἰς πειρασμόν, εύθυνον τὴν καρδίαν σου καὶ καρτέρησον· καὶ ἀλλαχοῦ δέ· Τὰ ἐπιφερόμενα σει ὡς ἀγαθὰ πρόσδεξαι, εἰδὼς ὅτι ὅτερ Θεοῦ οὐδὲν γίνεται. Τῆς ὑπομονῆς τοίνυν καὶ τῆς ἐλπίδος πρὸ παντὸς ἄλλου ψυχῇ τῇ εὐαρεστῆσαι Θεῷ βουλομένῃ ἀντιληπτέον· μία γὰρ καὶ αὐτὴ τῆς κακίας τέχνη, ἀκηδίαν ἡμῖν ἐμβάλλειν ἐν καιρῷ θλίψεως, ἵνα τῆς πρὸς τὸν Κύριον ἀποστήσῃ ἐλπίδος. Οὐδέποτε δὲ Θεὸς ἐπιτρέπει ἐπ' ἐκείνου ἐλπίζουσαν καταπονηθῆναι τοῖς πειρασμοῖς, ὥστε καὶ ἐξαπορηθῆνα:· Πιστὸς γὰρ, ὁ Ἀπόστολός φησιν, ὁ Θεὸς, ὃς οὐκ ἐάσει ὑμᾶς πειρασθῆναι ὑπὲρ ὃ δύνασθε· ἀλλὰ ποιήσει σὺν τῷ πειρασμῷ καὶ τὴν ἔκβασιν, τοῦ δύνασθαι ὑπο ενεγκεῖν. Καὶ ὁ πονηρὸς δὲ οὐχ ὅσον ἐκείνῳ θέλησις λυπεῖ τὴν ψυχὴν, ἀλλ' ὅσον αὐτῷ ἐφεῖται παρὰ τοῦ Θεοῦ. Εἰ γὰρ ἀνθρώποις οὐκ ἄδηλον, πόσον ἂν ἡμιό νῳ βάρος, πόσον δὲ ὄνῳ, πόσον δὲ καμήλῳ ἀγώγιμον εἴη· ἀλλὰ τὸν φόρητον ἐπιτίθησι· καὶ τῷ κεραμεῖ δὲ δῆλον πόσον τῷ πυρὶ χρὴ τὰ σκεύη παραδοῦναι χρό- νον, ἵνα μήτε πλέον ἐμμείναντα διαρραγῇ, μήτε πά λιν πρὸ τῆς ἀρκούσης πυρώσεως ἐκβληθέντα ἄχρη στα ᾖ εἰ τοσαύτη περὶ τὸν ἄνθρωπον σύνεσις, οὐχὶ πολλῷ πλέον καὶ ἀπείρως πλέον, ἡ τοῦ Θεοῦ σύνεσις οἶδε πόσον ἑκάστῃ ψυχῇ τὸν πειρασμὸν δέον ἐπεν- εχθῆναι· ἵνα δόκιμος γένοιτο καὶ ἐπιτηδεία πρὸς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν. ΙΔ'. Ὥσπερ τὸ τῆς κανάβεως χρῆμα εἰ μὴ ἐπιπολὺ τυπτόμενον διαμείνῃ, οὐκ ἂν γένοιτο χρήσιμον εἰς λεπτοτάτων νημάτων εργασίαν, ἀλλ' ὅσῳπερ ἂν τύπτοιτο καὶ ὅσον ξαίνοιτο, τοσοῦτον καθαρώτερον τε καὶ εὐχρηστότερον γίνεται. Καὶ ὄν τρόπον τὸ νεόπλαστον σκεῦος μὴ πυρὶ βληθέν, χρῆσθαι τοῖς ἀνθρώποις ἀνεπιτήδειον · καὶ ὡς τὸ νήπιον ἔτι πρὸς τὰ τοῦ κόσμου ἔργα ἀδόκιμον· οὔτε γὰρ οἰκοδομεῖν, οὐ φυτεύειν, οὐ σπόρον κατατιθέναι δύναται, οὐχ ἕτερόν τι τῶν τοῦ κόσμου ἔργων ἀνύειν· οὕτω καὶ · ψυχαὶ πολλάκις κἂν θείας μετέσχον χάριτος καὶ LIBER DE LIBERTATE MENTIS. A (inquit) nos separabit a charitate Christi * ? Quæ vox est anima unita: Spiritui sancto. B XIII. Qui vult imitator esse Christi, et per hoc consequi, ut appelletur filius Dei ; utpote genitus ex Spiritu eum ante omnia convenit occurrentes afflictiones, sive hæ corporei morbi sint, sive inju- riæ ab hominibus, sive opprobria, seu etiam ex insidiis invisibilium hostium; animose ac fortiter to- lerare. Per divinam providentiam sapienter ac bene- vole cuncta disponentem, permittuntur adve- nire animabus ejusmodi probationes adversitatum variarum, ut manifestentur quæ inter eas sincere Dominum diligunt. Signum id fuit ab omni ævo sanctis patriarchis, prophetis, apostolis et martyri- bus, ut per angustam banc viam tentationum et afflictionum transirent, et sic Deo placerent. Fili, ait Scriptura, accedens ad servitutem Dei, præpara animam tuam ad tentationem, deprime cor tuum et sustine. Et alibi: Quæ inferuntur tibi omnia ut bona excipe ; sciens quoniam sine Deo nihil fit **. Patientia igitur et spei ante omne aliud opera dan- da est animæ Deo placere volenti. Una enim hæc est ex artibus diaboli, torporem nobis injicere in tempore afflictionis, ut avertat nos a spe in Domino ponenda. Nunquam aaten Deus tantum faligari tentationibus permitfit animam in ipsum speran- tem, ut ad incitas redacta, omnis inops consilii æstuet. Fidelis enim (ait Apostolus) Deus est, qui non patietur vos tentari supra id quod potestis; sed C faciet etiam cum tentatione eventum, ut possitis susti- nere 58. Neque vero diabolus, quantum ipsi libi- tum est, affligit animam; sed qua mensura id agere sinitur a Deo. Si enim hominibus ignotum non est, quantum oneris portare mulus possit, quanto par ferendo sit asinus, quanto camelus ; unde consen- taneum cujusque viribus cuique pondus imponunt; et si perspectum figulo' est, quanto temporis spatio vasa in fornace relinqui debeant, ne longius æquo ibi hærentia dissiliant ; nec rursus, ante sufficier- tem coctionem cum eximuntur, inutilia fiant: si tanta, inquam. in homine prudentia est, multo atque adeo infinitis partibus magis, divina sapientia perspicit, animæ cuique quantum pondus tentatio- D nis immitti debeat, ut per eam probetur, et idonea regno coelorum fiat. *Rom, vit, 35. "Eccli. 1, 1. "I Cor. x, 13. XIV. Sicut cannabis mataxa nisi diu tunsionem ferat, non habebit usum attenuationis in fla su- tilissima; sed quanto contusa longius fuerit, quanto radiis pectinum sulcata crebrius, tanto pa- rior utiliorque evadet. Et quemadmodum recens formatum vas, quoad induratum igne fuerit, ine- ptum est usibus humanis; denique veluti puer par- vulus non idoneus est ad functiones vitæ, cum nec ædificare, nee plantare, nec semen in terram ja- cere ad hoc paratam valeat, aut aliud quid ex usu mundi hujus agere: sic animæ plerumque, licet

Α εἶεν ἐμπληροφορούμεναι τῇ γλυκύτητι καὶ τῇ Πνεύ ματος ἀναπαύσει, διὰ τὴν αὐτῶν νηπιότητα τῇ τοῦ Κυρίου χρηστότητι, ἀλλ᾽ οὖν μήπω δοκιμασθεῖσαι, μηδ' ὑπὸ τῶν πονηρῶν πνευμάτων διαφόροις ἐξ- ετασθεῖσαι θλίψεσιν, ἔτι της νηπιότητος ἔχονται, καὶ, ἴν' οὕτως είπω, οὐδέπω πρὸς τὴν τῶν οὐρανῶν βασι- λείαν ἐπιτηδείως ἔχουσιν· Εἰ γὰρ χωρίς ἐστε, φη- σὶν ὁ θεῖος ᾿Απόστολος, παιδείας ἧς μέτοχοι γεγό νασι πάντες, ἄρα νόθοι ἐστὲ καὶ οὐχ υἱοί· ὥστε καὶ οἱ πειρασμοὶ καὶ αἱ θλίψεις κατὰ τὸ λυσιτελὲς ἐπάγονται τῷ ἀνθρώπῳ, δοκιμωτέραν οὕτω καὶ στεῤῥοτέραν ἐργαζόμεναι τὴν ψυχήν· καὶ εἴπερ εἰς τέλος ὑπομένοι μετ᾿ ἐλπίδος τῆς πρὸς τὸν Κύριον, ἀμήχανον ἀποτυχεῖν αὐτὴν τῆς ἐπαγγελίας τοῦ Πνεύ ματος, καὶ τῆς ἀπολυτρώσεως τῶν κακίας παθῶν. ΙΕ΄. Ωσπερ πολλαῖς βασάνοις διωμιληκότες οἱ μάρτυρες, καὶ θανάτου μέχρι τὰ τῆς καρτερίας ἐπιδειξάμενοι, στεφάνων οὕτω τῆς δόξης γεγόνασιν ἄξιοι· καὶ ὅσῳ πλείοσι καὶ χαλεπωτέροις τοῖς ἐπισ πόνοις ἐχρήσαντο, πλείονα καὶ τὴν δόξαν καὶ τὴν πρὸς Θεὸν ἐκτήσαντο παῤῥησίαν· τὸν αὐτὸν δὴ τρό πον καὶ ψυχαί διαφόροις παραδοθεῖσαι θλίψεσιν, ἢ τῷ φαινομένῳ ταῖς ἐξ ἀνθρώπων ἐπερχομέναις, ἢ τῷ νοουμένῳ λογισμοῖς ἀτόποις ἐγγινομένοις, ἢ νότ σοις σωματικαῖς ἀποτικτομέναις, εἰ μέχρι τέλους τὴν ὑπομονὴν διενέγκωσι, τῶν αὐτῶν τοῖς μάρτυσι στεφάνων, καὶ τῆς αὐτῆς ἐπιτεύξονται παῤῥησίας· ἐπεὶ καὶ τὸ μαρτύριον τῶν θλίψεων, ὅπερ ἐκεῖνοι δι' ἀνθρώπων, οὗτοι διὰ τῶν πονηρίας πνευμάτων ἐκείνοις ἐνεργησάντων ὑπομεμενηκότες εἰσὶ, καὶ ὅσῳ πλείους καὶ οὗτοι τοῦ ἀντικειμένου θλίψεις ὑπήνεγκαν, τοσούτῳ καὶ πλείονα τὴν δόξαν οὐκ εἰς τὸ μέλλον μόνον ἐκ Θεοῦ κομιοῦνται· ἀλλὰ κἀνταῦθα τῆς τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος ἀξιωθήσονται παρακλή- σεως. Ἐπεὶ τοιαύτη ὡμολόγηται ἡ πρὸς τὴν ζωὴν φέρουσα στενή τε καὶ τεθλιμμένη, καὶ διὰ τοῦτο καὶ ὀλίγους ἔχει τους ταύτην διερχομένους, πᾶσαν τοῦ πονηροῦ πεῖραν διὰ τὴν ἐν οὐρανίοις ἀποκειμένην, ἐλπίδα στεῤῥῶς ὑπομενετέον· ὅσας γὰρ ἂν καὶ ὑπο ενέγκοιμεν θλίψεις, τί ἀντάξιον ἢ πρὸς τὴν μέλλου σαν επαγγελίαν, ἢ πρὸς τὴν ἐντεῦθεν ἐγγινομένην ταῖς ψυχαῖς ὑπὸ τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος παράκλησιν, ἢ πρὸς τὴν ἀπολύτρωσιν τοῦ σκότους τῶν παθῶν τῆς κακίας, ἢ πρὸς τὸ τῶν χρεῶν πλῆθος τῶν ἡμε τέρων ἁμαρτιῶν, εἰσοίσομεν; Οὐ γὰρ ἄξια, φησί, τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλου σαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς. Πάντα γρ, ὡς εἴρηται, καρτερητέον διὰ τὸν Κύριον δεῖ, οἷα γενναίους στρατιώτας τοῦ βασιλέως ἡμῶν ὑπεραπο- θνήσκοντας. Διὰ τί γὰρ, ὅτε τῷ κόσμῳ καὶ τοῖς βιω τικοῖς προσείχομεν πράγμασιν, οὐ λυπηροῖς τοι ούτοις περιεπίπτομεν, ἀλλὰ νῦν ἐπεὶ προσήλθομεν δουλεῦσαι Θεῷ, τοὺς πολυτρόπους τούτους πειρα S. MACARII ÆGYPTII divina participes gratis, etiamsi per Dei benigni- tatem indulgentem infantiæ ipsarum, perfuse fue- rint dulcedine coelesti, usque ad gustandam Spi- ritus requiem; nondum tamen probationibus exer- citæ; nondum exploratæ malorum spirituum insul- tibus variis; nibil ultra puerilem sunt progressæ balbutiem, ut ita dicam, necdum aptæ regno Dei sunt. Etenim : Si extra disciplinam (ait divinus Apostolus) estis, cujus participes facti sunt omnes; ergo adulteri, et non filii estis ". Itaque et tenta- tiones et aflictiones utiliter immittuntur homini; utique probatiorem et robustiorem ejus animam reddentes, quas si ad finem usque pertulerit, cum spe ad Dominum; fieri non poterit, quin consequa- tur promissiones Spiritus, et liberationem a per- B turbationibus affectuum pravorum. XV. Quemadmodum per multa traducti tormenta martyres, postquam usque ad ipsam eliam perfe- rendam mortem robur invictæ fortitudinis osten- derunt; coronis sic gloriæ facti sunt digni : ac quanto pluribus et gravioribus perfuncti laboribus sunt, tanto majorem apud Deum claritatem ac li- bertatem sunt adepti: pariter animæ diversi gene- ris afflictionibus traditæ, sive iis, quæ palam ab hominibus proficiscuntur, sive quæ intra men- ten contingunt exsurgentibus cogitationibus ab- surdis; sive quæ morbis corporeis sese exserunt; si patienter, perseverando usque ad finem tolera- verint, easdem cum martyribus coronas, eamdem apud Deum consequentur libertatem; quandoqui- dem martyrium afflictionum, quod martyres ab hominibus sunt passi, hi ab impressionibus acerbis infestorum ipsis malignorum spirituum pertule- runt; ac quanto plures hi quoque gravioresque adversantis insultus diaboli perpessi fuerint, tanto abundantiorem gloriam, non in futurum solum a Deo recipient; sed et hic quoque uberiori beabun- tur Spiritus consolatione. c XVI. Quandoquidem in confesso est, arctam et 14'. Angustam esse viam quæ ducit ad vitam; ideoque paucos esse, qui per eam transeunt : omnis diaboli tentatio propter nobis repositam in cœlis spem ro- buste ac constanter sustinenda est; quantascunque enim tandem tribulationes pertulerimus, quid he' comparandum habent, aut cum futura repromis D sione ; aut cum jam hinc dari solita consolatione · boni Spiritus; aut cum liberatione a caligine pra- varum inclinationum; aut cum multitudine debi- torum. Non enim sunt (ait) condigna passiones hu- jus temporis ad futuram gloriam quæ revelabitur in nobis s. Omnia ergo, ut dictum est, ferre fortiter debemus, propter Dominum; uti generosi milites ne mori quidem pro nostro imperatore dubitantes. Cur enim, quando mundo et sæcularibus attende- bamus rebus, molestias eas, in quas postea incidi- mus, non experiebamur; sed nunc cum accessimus ad serviendum Deo, multiplices illas tentationes * Hebr. III, 8. ss Rom. vill, 18.

Α εἶεν ἐμπληροφορούμεναι τῇ γλυκύτητι καὶ τῇ Πνεύ ματος ἀναπαύσει, διὰ τὴν αὐτῶν νηπιότητα τῇ τοῦ Κυρίου χρηστότητι, ἀλλ᾽ οὖν μήπω δοκιμασθεῖσαι, μηδ' ὑπὸ τῶν πονηρῶν πνευμάτων διαφόροις ἐξ- ετασθεῖσαι θλίψεσιν, ἔτι της νηπιότητος ἔχονται, καὶ, ἴν' οὕτως είπω, οὐδέπω πρὸς τὴν τῶν οὐρανῶν βασι- λείαν ἐπιτηδείως ἔχουσιν· Εἰ γὰρ χωρίς ἐστε, φη- σὶν ὁ θεῖος ᾿Απόστολος, παιδείας ἧς μέτοχοι γεγό νασι πάντες, ἄρα νόθοι ἐστὲ καὶ οὐχ υἱοί· ὥστε καὶ οἱ πειρασμοὶ καὶ αἱ θλίψεις κατὰ τὸ λυσιτελὲς ἐπάγονται τῷ ἀνθρώπῳ, δοκιμωτέραν οὕτω καὶ στεῤῥοτέραν ἐργαζόμεναι τὴν ψυχήν· καὶ εἴπερ εἰς τέλος ὑπομένοι μετ᾿ ἐλπίδος τῆς πρὸς τὸν Κύριον, ἀμήχανον ἀποτυχεῖν αὐτὴν τῆς ἐπαγγελίας τοῦ Πνεύ ματος, καὶ τῆς ἀπολυτρώσεως τῶν κακίας παθῶν. ΙΕ΄. Ωσπερ πολλαῖς βασάνοις διωμιληκότες οἱ μάρτυρες, καὶ θανάτου μέχρι τὰ τῆς καρτερίας ἐπιδειξάμενοι, στεφάνων οὕτω τῆς δόξης γεγόνασιν ἄξιοι· καὶ ὅσῳ πλείοσι καὶ χαλεπωτέροις τοῖς ἐπισ πόνοις ἐχρήσαντο, πλείονα καὶ τὴν δόξαν καὶ τὴν πρὸς Θεὸν ἐκτήσαντο παῤῥησίαν· τὸν αὐτὸν δὴ τρό πον καὶ ψυχαί διαφόροις παραδοθεῖσαι θλίψεσιν, ἢ τῷ φαινομένῳ ταῖς ἐξ ἀνθρώπων ἐπερχομέναις, ἢ τῷ νοουμένῳ λογισμοῖς ἀτόποις ἐγγινομένοις, ἢ νότ σοις σωματικαῖς ἀποτικτομέναις, εἰ μέχρι τέλους τὴν ὑπομονὴν διενέγκωσι, τῶν αὐτῶν τοῖς μάρτυσι στεφάνων, καὶ τῆς αὐτῆς ἐπιτεύξονται παῤῥησίας· ἐπεὶ καὶ τὸ μαρτύριον τῶν θλίψεων, ὅπερ ἐκεῖνοι δι' ἀνθρώπων, οὗτοι διὰ τῶν πονηρίας πνευμάτων ἐκείνοις ἐνεργησάντων ὑπομεμενηκότες εἰσὶ, καὶ ὅσῳ πλείους καὶ οὗτοι τοῦ ἀντικειμένου θλίψεις ὑπήνεγκαν, τοσούτῳ καὶ πλείονα τὴν δόξαν οὐκ εἰς τὸ μέλλον μόνον ἐκ Θεοῦ κομιοῦνται· ἀλλὰ κἀνταῦθα τῆς τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος ἀξιωθήσονται παρακλή- σεως. Ἐπεὶ τοιαύτη ὡμολόγηται ἡ πρὸς τὴν ζωὴν φέρουσα στενή τε καὶ τεθλιμμένη, καὶ διὰ τοῦτο καὶ ὀλίγους ἔχει τους ταύτην διερχομένους, πᾶσαν τοῦ πονηροῦ πεῖραν διὰ τὴν ἐν οὐρανίοις ἀποκειμένην, ἐλπίδα στεῤῥῶς ὑπομενετέον· ὅσας γὰρ ἂν καὶ ὑπο ενέγκοιμεν θλίψεις, τί ἀντάξιον ἢ πρὸς τὴν μέλλου σαν επαγγελίαν, ἢ πρὸς τὴν ἐντεῦθεν ἐγγινομένην ταῖς ψυχαῖς ὑπὸ τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος παράκλησιν, ἢ πρὸς τὴν ἀπολύτρωσιν τοῦ σκότους τῶν παθῶν τῆς κακίας, ἢ πρὸς τὸ τῶν χρεῶν πλῆθος τῶν ἡμε τέρων ἁμαρτιῶν, εἰσοίσομεν; Οὐ γὰρ ἄξια, φησί, τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλου σαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς. Πάντα γρ, ὡς εἴρηται, καρτερητέον διὰ τὸν Κύριον δεῖ, οἷα γενναίους στρατιώτας τοῦ βασιλέως ἡμῶν ὑπεραπο- θνήσκοντας. Διὰ τί γὰρ, ὅτε τῷ κόσμῳ καὶ τοῖς βιω τικοῖς προσείχομεν πράγμασιν, οὐ λυπηροῖς τοι ούτοις περιεπίπτομεν, ἀλλὰ νῦν ἐπεὶ προσήλθομεν δουλεῦσαι Θεῷ, τοὺς πολυτρόπους τούτους πειρα S. MACARII ÆGYPTII divina participes gratis, etiamsi per Dei benigni- tatem indulgentem infantiæ ipsarum, perfuse fue- rint dulcedine coelesti, usque ad gustandam Spi- ritus requiem; nondum tamen probationibus exer- citæ; nondum exploratæ malorum spirituum insul- tibus variis; nibil ultra puerilem sunt progressæ balbutiem, ut ita dicam, necdum aptæ regno Dei sunt. Etenim : Si extra disciplinam (ait divinus Apostolus) estis, cujus participes facti sunt omnes; ergo adulteri, et non filii estis ". Itaque et tenta- tiones et aflictiones utiliter immittuntur homini; utique probatiorem et robustiorem ejus animam reddentes, quas si ad finem usque pertulerit, cum spe ad Dominum; fieri non poterit, quin consequa- tur promissiones Spiritus, et liberationem a per- B turbationibus affectuum pravorum. XV. Quemadmodum per multa traducti tormenta martyres, postquam usque ad ipsam eliam perfe- rendam mortem robur invictæ fortitudinis osten- derunt; coronis sic gloriæ facti sunt digni : ac quanto pluribus et gravioribus perfuncti laboribus sunt, tanto majorem apud Deum claritatem ac li- bertatem sunt adepti: pariter animæ diversi gene- ris afflictionibus traditæ, sive iis, quæ palam ab hominibus proficiscuntur, sive quæ intra men- ten contingunt exsurgentibus cogitationibus ab- surdis; sive quæ morbis corporeis sese exserunt; si patienter, perseverando usque ad finem tolera- verint, easdem cum martyribus coronas, eamdem apud Deum consequentur libertatem; quandoqui- dem martyrium afflictionum, quod martyres ab hominibus sunt passi, hi ab impressionibus acerbis infestorum ipsis malignorum spirituum pertule- runt; ac quanto plures hi quoque gravioresque adversantis insultus diaboli perpessi fuerint, tanto abundantiorem gloriam, non in futurum solum a Deo recipient; sed et hic quoque uberiori beabun- tur Spiritus consolatione. c XVI. Quandoquidem in confesso est, arctam et 14'. Angustam esse viam quæ ducit ad vitam; ideoque paucos esse, qui per eam transeunt : omnis diaboli tentatio propter nobis repositam in cœlis spem ro- buste ac constanter sustinenda est; quantascunque enim tandem tribulationes pertulerimus, quid he' comparandum habent, aut cum futura repromis D sione ; aut cum jam hinc dari solita consolatione · boni Spiritus; aut cum liberatione a caligine pra- varum inclinationum; aut cum multitudine debi- torum. Non enim sunt (ait) condigna passiones hu- jus temporis ad futuram gloriam quæ revelabitur in nobis s. Omnia ergo, ut dictum est, ferre fortiter debemus, propter Dominum; uti generosi milites ne mori quidem pro nostro imperatore dubitantes. Cur enim, quando mundo et sæcularibus attende- bamus rebus, molestias eas, in quas postea incidi- mus, non experiebamur; sed nunc cum accessimus ad serviendum Deo, multiplices illas tentationes * Hebr. III, 8. ss Rom. vill, 18.

σμοὺς ὑπομένομεν ; Θρᾷς ὅτι διὰ τὸν Χριστὸν αἱ θλίψεις, φθονοῦντος ἡμῖν τοῦ ἀντικειμένου τῆς τῶν ἐλπιζομένων ἀνταποδόσεως, χαύνωσίν τε καὶ ῥᾳθυ- μίαν ἐνθέσθαι ταῖς ἡμετέραις βουλομένου ψυχαῖς, ἵνα μὴ εὐαρέστως ζήσαντες τούτων ἀξιωθῶμεν. Πᾶσαι αἱ καθ᾿ ἡμῶν ἐκείνου μηχαναί λύονται τῇ τοῦ Χριστοῦ συμμαχίᾳ· καὶ τὸν ὑπερασπιστὴν ἡμῶν καὶ ὑπέρμαχον ἐκεῖνον, ἐνθυμηθῶμεν, ὅτι καὶ αὐτὸς τὸν αἰῶνα τοῦτον οὕτω διώδευσεν, ὀνειδιζό- μενος, διωκόμενος, ἐμπαιζόμενος, τέλος καὶ ἀτίμῳ θανάτῳ διὰ σταυροῦ τελειούμενος. ΙΖ΄. Είπερ βουλοίμεθα θλίψιν ἅπασαν καὶ τοὺς πειρασμοὺς ὑπομένειν ῥᾳδίως, ὁ διὰ Χριστὸν θάνα τος ἐπιθυμητὸς ἡμῖν ἔστω, καὶ πρὸ ὀμμάτων δια παντός. Τοιοῦτον γὰρ ἡμῖν καὶ ἐπίταγμα, τὸν σταυ ρὸν αἴροντας αὐτῷ ἀκολουθεῖν· ὅπερ ἐστὶν, εὐτρε- πεῖς εἶναι καὶ ἑτοίμους πρὸς τὸ ἀποθανεῖν. Αν οὔτ τω δια[τε]θειμένοι ὦμεν, πᾶσαν, ὡς εἴρηται, θλίψιν ἀφανῆ τε καὶ δήλην κατὰ πολὺ τὸ ῥᾷον ὑπομενοῦμεν. Ο γὰρ καὶ ἀποθανεῖν ὑπὲρ Χριστοῦ δι' ἐπιθυμίας ἔχων, σχολῇ γ' ἂν πρὸς τὰ ἐπίπονα καὶ λυπηρὰ δυ σχεράναι. Παρὰ τοῦτο γὰρ καὶ βαρείας εἶναι τὰς θλίψεις ἡγούμεθα, παρὰ τὸ μὴ τὸν ὑπὲρ Χριστὸν θάνατον καταθύμιον ἔχειν, μηδὲ πάντοτε Χριστῷ τὴν διάνοιαν ἀναρτᾷν. Ὁ δὲ ἐκεῖνον κληρονομῆσαι ἐπιθυμῶν, καὶ τὰ αὐτοῦ πάθη ζηλοῦν, ὁμοίως ἐπι- θυμείτω. Ὥστε οἱ τὸν Κύριον ἀγαπᾷν λέγοντες ἐν τούτῳ φανεροί γίνονται, ἐν τῷ πᾶσαν θλίψιν ἐπερ- χομένην οὐ γενναίως μόνον, ἀλλὰ καὶ προθύμως διὰ τὴν εἰς αὐτὸν φέρειν ἐλπίδα. ΙΗ'. Χρὴ πρότερον τὸν τῷ Χριστῷ προσεληλυθότα, καὶ πρὸς βίαν πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἕλκειν ἑαυτὸν, οὐκ Εθελούσης ἡμῶν τῆς καρδίας· Βιάζεται γάρ, φησὶν ὁ ἀψευδής Κύριος, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, καὶ βιασταὶ ἁρπάζουσιν αὐτήν· ἀγωνίζεσθαι πάλιν αὐτὸν εἰσελθεῖν διὰ τῆς στενῆς θύρας. Χρή τοίνυν, ὡς εἴρηται, καὶ κατὰ τὸ ἀβούλητον ἑαυτοὺς πρὸς τὴν ἀρετὴν συνωθεῖν, πρὸς ἀγάπην μὴ ἔχοντας ἀγά πην, πρὸς πραότητα ταύτης όντας ἐν ἀπορίᾳ, πρὸς τὸ συμπαθὲς καὶ φιλάνθρωπον τὴν καρδίαν ἔχειν, πρὸς τὸ ἀνέχεσθαι ἀτιμίας καὶ παροράσεως, καὶ τοῖς ἐξουθενημένοις ἐγκαρτερεῖν· οὔπω ταύτην ἐσχη- κότας τὴν ἕξιν πρὸς εὐχὴν, μήπω Πνεύματος εὐχήν κεκτημένους. Αν οὕτως ἀγωνιζομένους ὁ Θεὸς ἴδῃ, καὶ ἀναγκαίως ἑαυτοὺς, ἀντιπραττούσης ὥσπερ ἡμῶν τῆς καρδίας, πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἕλκοντας, δίδωσιν εὐχὴν ἀλη- θινὴν, δίδωσι σπλάγχνα οἰκτιρμῶν, ὑπομονὴν, μακρος θυμίαν, καὶ ἀπαξαπλῶς πληροί πάντων ἡμᾶς τῶν καρπῶν τοῦ Πνεύματος. Εἰ δέ τις καὶ τῶν ἄλλων ἀρε- τῶν ἐπιδεὴς ὤν, πρὸς μὲν εὐχὴν μόνην εἰ τύχοι καὶ παραβιάζοιτο ἑαυτὸν, ὥστε σχεῖν εὐχῆς χάρισμα, πρὸς δέ γε πραότητα, πρὸς ταπεινοφροσύνην τε καὶ ἀγάπ πην, καὶ πᾶν τὸ εὐγενὲς φῦλον τῶν ἀρετῶν. Ἔτι καὶ πρὸς τὸ βέβαιον εἶναι τὴν πίστιν καὶ τὴν πεποί- * LIBER DE LIBERTATE MENTIS. A patimur? vides propter Christum has in nos in- B c D Matth. xı, 12. mitti afflictiones ab adversario invidente nobis spe- ratas retributiones, languoremque ac desidiam in- jicere animabus nostris studente, ne ad Dei bene- placitum vita transacta, promissis præmiis done- mur. Omnes ejus contra nos irritæ flunt machinæ nobis cum Christo pugnantibus. Hic enim magnus, bic invictus nobis protector et propugnator præsto est. Reputemus animo, ipsum quoque, quando pertransivit hoc sæculum, opprobriis oneratum, impugnatum, irrisum, denique ignominiosa morte per crucem consummatum esse. XVII. Si voluerimus omnem afflictionem et ten- tationes sustinere facile, mors propter Christum optetur a nobis, et is scopus voti nostri obversetur perpetuo mentis nostræ oculis. Id quippe est nobis præceptum, ut tollamus crucem nostram et sequa- mur ipsum; quod significat, paratos ros esse de- bere ad moriendum. Si sic affecti præparatique animo fuerimus, omnem, ut dictum est, afflictio- nem internam et apparentem facilitate perferemus magna. Mori enim utique pro Christo cupiens, quæ tandem ægre ferre adversa vel molesta poterit? ob hoc ipsum enim graves esse putamus afflictiones, quia nobis non placet pro Christo mori, nec spes ac rationes nostras ex eo ducere suspensas. Qui vero Christum possidere, et tam opimam hæredita- tem desiderat cernere, ejus quoque imitari passio- nes similiter concupiscat. Quare qui se dicunt amare Dominum, in eo demonstrabunt, an vere id affirment, si omnem ipsis supervenientem afflictio- nem non generose modo, sed libenter etiam et amanter, ob spem in ipso positam, perferant. XVIII. Eum, qui ad Christum accessit, oportet ante omnia, etiam per vim ad bonum trahere so ipsum, quamvis reluctante nostro corde. Vim enim patitur (ait mentiri nescius Dominus) regnum cœlorum, et violenti rapiunt illud *. Opus quoque est eumdem contendere intrare per angustam por- tam. Oportet igitur, ut dictum est, ipsos vel invi- tos adigere se ad virtutem; ad charitatem, qui charitate carent; ad mansuetudinem, qui hac in- digent; ad labendum cor humanum et miseriis alienis compatiens, quin etiam ad sustinendas æquo animo ignominias et despectus, et in pace durandum etiam cum vilipenditur. Quos sic labo riose certantes Deus viderit, subjugantesque ut mulla rebellantem inutiliter naturam, et frangentes contumaciam cordis trahi ad bonum recusantis, eos etsi nondum orationi assueverint; et nondum precandi donum Spiritus adepti fuerint; illis dat orationem veram, dat viscera misericordia, patien - tiam, longanimitatem, et, ut semel dicam, replet nos omnibus fructibus Spiritus. Si vero quis alia- rum quidem egens virtutum sit; ad orationem ta- inen solam ipsum contingat, vi etiam sibi facta in- cumbere; ita ut donum orationis aliquod assecutus

σμοὺς ὑπομένομεν ; Θρᾷς ὅτι διὰ τὸν Χριστὸν αἱ θλίψεις, φθονοῦντος ἡμῖν τοῦ ἀντικειμένου τῆς τῶν ἐλπιζομένων ἀνταποδόσεως, χαύνωσίν τε καὶ ῥᾳθυ- μίαν ἐνθέσθαι ταῖς ἡμετέραις βουλομένου ψυχαῖς, ἵνα μὴ εὐαρέστως ζήσαντες τούτων ἀξιωθῶμεν. Πᾶσαι αἱ καθ᾿ ἡμῶν ἐκείνου μηχαναί λύονται τῇ τοῦ Χριστοῦ συμμαχίᾳ· καὶ τὸν ὑπερασπιστὴν ἡμῶν καὶ ὑπέρμαχον ἐκεῖνον, ἐνθυμηθῶμεν, ὅτι καὶ αὐτὸς τὸν αἰῶνα τοῦτον οὕτω διώδευσεν, ὀνειδιζό- μενος, διωκόμενος, ἐμπαιζόμενος, τέλος καὶ ἀτίμῳ θανάτῳ διὰ σταυροῦ τελειούμενος. ΙΖ΄. Είπερ βουλοίμεθα θλίψιν ἅπασαν καὶ τοὺς πειρασμοὺς ὑπομένειν ῥᾳδίως, ὁ διὰ Χριστὸν θάνα τος ἐπιθυμητὸς ἡμῖν ἔστω, καὶ πρὸ ὀμμάτων δια παντός. Τοιοῦτον γὰρ ἡμῖν καὶ ἐπίταγμα, τὸν σταυ ρὸν αἴροντας αὐτῷ ἀκολουθεῖν· ὅπερ ἐστὶν, εὐτρε- πεῖς εἶναι καὶ ἑτοίμους πρὸς τὸ ἀποθανεῖν. Αν οὔτ τω δια[τε]θειμένοι ὦμεν, πᾶσαν, ὡς εἴρηται, θλίψιν ἀφανῆ τε καὶ δήλην κατὰ πολὺ τὸ ῥᾷον ὑπομενοῦμεν. Ο γὰρ καὶ ἀποθανεῖν ὑπὲρ Χριστοῦ δι' ἐπιθυμίας ἔχων, σχολῇ γ' ἂν πρὸς τὰ ἐπίπονα καὶ λυπηρὰ δυ σχεράναι. Παρὰ τοῦτο γὰρ καὶ βαρείας εἶναι τὰς θλίψεις ἡγούμεθα, παρὰ τὸ μὴ τὸν ὑπὲρ Χριστὸν θάνατον καταθύμιον ἔχειν, μηδὲ πάντοτε Χριστῷ τὴν διάνοιαν ἀναρτᾷν. Ὁ δὲ ἐκεῖνον κληρονομῆσαι ἐπιθυμῶν, καὶ τὰ αὐτοῦ πάθη ζηλοῦν, ὁμοίως ἐπι- θυμείτω. Ὥστε οἱ τὸν Κύριον ἀγαπᾷν λέγοντες ἐν τούτῳ φανεροί γίνονται, ἐν τῷ πᾶσαν θλίψιν ἐπερ- χομένην οὐ γενναίως μόνον, ἀλλὰ καὶ προθύμως διὰ τὴν εἰς αὐτὸν φέρειν ἐλπίδα. ΙΗ'. Χρὴ πρότερον τὸν τῷ Χριστῷ προσεληλυθότα, καὶ πρὸς βίαν πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἕλκειν ἑαυτὸν, οὐκ Εθελούσης ἡμῶν τῆς καρδίας· Βιάζεται γάρ, φησὶν ὁ ἀψευδής Κύριος, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, καὶ βιασταὶ ἁρπάζουσιν αὐτήν· ἀγωνίζεσθαι πάλιν αὐτὸν εἰσελθεῖν διὰ τῆς στενῆς θύρας. Χρή τοίνυν, ὡς εἴρηται, καὶ κατὰ τὸ ἀβούλητον ἑαυτοὺς πρὸς τὴν ἀρετὴν συνωθεῖν, πρὸς ἀγάπην μὴ ἔχοντας ἀγά πην, πρὸς πραότητα ταύτης όντας ἐν ἀπορίᾳ, πρὸς τὸ συμπαθὲς καὶ φιλάνθρωπον τὴν καρδίαν ἔχειν, πρὸς τὸ ἀνέχεσθαι ἀτιμίας καὶ παροράσεως, καὶ τοῖς ἐξουθενημένοις ἐγκαρτερεῖν· οὔπω ταύτην ἐσχη- κότας τὴν ἕξιν πρὸς εὐχὴν, μήπω Πνεύματος εὐχήν κεκτημένους. Αν οὕτως ἀγωνιζομένους ὁ Θεὸς ἴδῃ, καὶ ἀναγκαίως ἑαυτοὺς, ἀντιπραττούσης ὥσπερ ἡμῶν τῆς καρδίας, πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἕλκοντας, δίδωσιν εὐχὴν ἀλη- θινὴν, δίδωσι σπλάγχνα οἰκτιρμῶν, ὑπομονὴν, μακρος θυμίαν, καὶ ἀπαξαπλῶς πληροί πάντων ἡμᾶς τῶν καρπῶν τοῦ Πνεύματος. Εἰ δέ τις καὶ τῶν ἄλλων ἀρε- τῶν ἐπιδεὴς ὤν, πρὸς μὲν εὐχὴν μόνην εἰ τύχοι καὶ παραβιάζοιτο ἑαυτὸν, ὥστε σχεῖν εὐχῆς χάρισμα, πρὸς δέ γε πραότητα, πρὸς ταπεινοφροσύνην τε καὶ ἀγάπ πην, καὶ πᾶν τὸ εὐγενὲς φῦλον τῶν ἀρετῶν. Ἔτι καὶ πρὸς τὸ βέβαιον εἶναι τὴν πίστιν καὶ τὴν πεποί- * LIBER DE LIBERTATE MENTIS. A patimur? vides propter Christum has in nos in- B c D Matth. xı, 12. mitti afflictiones ab adversario invidente nobis spe- ratas retributiones, languoremque ac desidiam in- jicere animabus nostris studente, ne ad Dei bene- placitum vita transacta, promissis præmiis done- mur. Omnes ejus contra nos irritæ flunt machinæ nobis cum Christo pugnantibus. Hic enim magnus, bic invictus nobis protector et propugnator præsto est. Reputemus animo, ipsum quoque, quando pertransivit hoc sæculum, opprobriis oneratum, impugnatum, irrisum, denique ignominiosa morte per crucem consummatum esse. XVII. Si voluerimus omnem afflictionem et ten- tationes sustinere facile, mors propter Christum optetur a nobis, et is scopus voti nostri obversetur perpetuo mentis nostræ oculis. Id quippe est nobis præceptum, ut tollamus crucem nostram et sequa- mur ipsum; quod significat, paratos ros esse de- bere ad moriendum. Si sic affecti præparatique animo fuerimus, omnem, ut dictum est, afflictio- nem internam et apparentem facilitate perferemus magna. Mori enim utique pro Christo cupiens, quæ tandem ægre ferre adversa vel molesta poterit? ob hoc ipsum enim graves esse putamus afflictiones, quia nobis non placet pro Christo mori, nec spes ac rationes nostras ex eo ducere suspensas. Qui vero Christum possidere, et tam opimam hæredita- tem desiderat cernere, ejus quoque imitari passio- nes similiter concupiscat. Quare qui se dicunt amare Dominum, in eo demonstrabunt, an vere id affirment, si omnem ipsis supervenientem afflictio- nem non generose modo, sed libenter etiam et amanter, ob spem in ipso positam, perferant. XVIII. Eum, qui ad Christum accessit, oportet ante omnia, etiam per vim ad bonum trahere so ipsum, quamvis reluctante nostro corde. Vim enim patitur (ait mentiri nescius Dominus) regnum cœlorum, et violenti rapiunt illud *. Opus quoque est eumdem contendere intrare per angustam por- tam. Oportet igitur, ut dictum est, ipsos vel invi- tos adigere se ad virtutem; ad charitatem, qui charitate carent; ad mansuetudinem, qui hac in- digent; ad labendum cor humanum et miseriis alienis compatiens, quin etiam ad sustinendas æquo animo ignominias et despectus, et in pace durandum etiam cum vilipenditur. Quos sic labo riose certantes Deus viderit, subjugantesque ut mulla rebellantem inutiliter naturam, et frangentes contumaciam cordis trahi ad bonum recusantis, eos etsi nondum orationi assueverint; et nondum precandi donum Spiritus adepti fuerint; illis dat orationem veram, dat viscera misericordia, patien - tiam, longanimitatem, et, ut semel dicam, replet nos omnibus fructibus Spiritus. Si vero quis alia- rum quidem egens virtutum sit; ad orationem ta- inen solam ipsum contingat, vi etiam sibi facta in- cumbere; ita ut donum orationis aliquod assecutus

σμοὺς ὑπομένομεν ; Θρᾷς ὅτι διὰ τὸν Χριστὸν αἱ θλίψεις, φθονοῦντος ἡμῖν τοῦ ἀντικειμένου τῆς τῶν ἐλπιζομένων ἀνταποδόσεως, χαύνωσίν τε καὶ ῥᾳθυ- μίαν ἐνθέσθαι ταῖς ἡμετέραις βουλομένου ψυχαῖς, ἵνα μὴ εὐαρέστως ζήσαντες τούτων ἀξιωθῶμεν. Πᾶσαι αἱ καθ᾿ ἡμῶν ἐκείνου μηχαναί λύονται τῇ τοῦ Χριστοῦ συμμαχίᾳ· καὶ τὸν ὑπερασπιστὴν ἡμῶν καὶ ὑπέρμαχον ἐκεῖνον, ἐνθυμηθῶμεν, ὅτι καὶ αὐτὸς τὸν αἰῶνα τοῦτον οὕτω διώδευσεν, ὀνειδιζό- μενος, διωκόμενος, ἐμπαιζόμενος, τέλος καὶ ἀτίμῳ θανάτῳ διὰ σταυροῦ τελειούμενος. ΙΖ΄. Είπερ βουλοίμεθα θλίψιν ἅπασαν καὶ τοὺς πειρασμοὺς ὑπομένειν ῥᾳδίως, ὁ διὰ Χριστὸν θάνα τος ἐπιθυμητὸς ἡμῖν ἔστω, καὶ πρὸ ὀμμάτων δια παντός. Τοιοῦτον γὰρ ἡμῖν καὶ ἐπίταγμα, τὸν σταυ ρὸν αἴροντας αὐτῷ ἀκολουθεῖν· ὅπερ ἐστὶν, εὐτρε- πεῖς εἶναι καὶ ἑτοίμους πρὸς τὸ ἀποθανεῖν. Αν οὔτ τω δια[τε]θειμένοι ὦμεν, πᾶσαν, ὡς εἴρηται, θλίψιν ἀφανῆ τε καὶ δήλην κατὰ πολὺ τὸ ῥᾷον ὑπομενοῦμεν. Ο γὰρ καὶ ἀποθανεῖν ὑπὲρ Χριστοῦ δι' ἐπιθυμίας ἔχων, σχολῇ γ' ἂν πρὸς τὰ ἐπίπονα καὶ λυπηρὰ δυ σχεράναι. Παρὰ τοῦτο γὰρ καὶ βαρείας εἶναι τὰς θλίψεις ἡγούμεθα, παρὰ τὸ μὴ τὸν ὑπὲρ Χριστὸν θάνατον καταθύμιον ἔχειν, μηδὲ πάντοτε Χριστῷ τὴν διάνοιαν ἀναρτᾷν. Ὁ δὲ ἐκεῖνον κληρονομῆσαι ἐπιθυμῶν, καὶ τὰ αὐτοῦ πάθη ζηλοῦν, ὁμοίως ἐπι- θυμείτω. Ὥστε οἱ τὸν Κύριον ἀγαπᾷν λέγοντες ἐν τούτῳ φανεροί γίνονται, ἐν τῷ πᾶσαν θλίψιν ἐπερ- χομένην οὐ γενναίως μόνον, ἀλλὰ καὶ προθύμως διὰ τὴν εἰς αὐτὸν φέρειν ἐλπίδα. ΙΗ'. Χρὴ πρότερον τὸν τῷ Χριστῷ προσεληλυθότα, καὶ πρὸς βίαν πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἕλκειν ἑαυτὸν, οὐκ Εθελούσης ἡμῶν τῆς καρδίας· Βιάζεται γάρ, φησὶν ὁ ἀψευδής Κύριος, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, καὶ βιασταὶ ἁρπάζουσιν αὐτήν· ἀγωνίζεσθαι πάλιν αὐτὸν εἰσελθεῖν διὰ τῆς στενῆς θύρας. Χρή τοίνυν, ὡς εἴρηται, καὶ κατὰ τὸ ἀβούλητον ἑαυτοὺς πρὸς τὴν ἀρετὴν συνωθεῖν, πρὸς ἀγάπην μὴ ἔχοντας ἀγά πην, πρὸς πραότητα ταύτης όντας ἐν ἀπορίᾳ, πρὸς τὸ συμπαθὲς καὶ φιλάνθρωπον τὴν καρδίαν ἔχειν, πρὸς τὸ ἀνέχεσθαι ἀτιμίας καὶ παροράσεως, καὶ τοῖς ἐξουθενημένοις ἐγκαρτερεῖν· οὔπω ταύτην ἐσχη- κότας τὴν ἕξιν πρὸς εὐχὴν, μήπω Πνεύματος εὐχήν κεκτημένους. Αν οὕτως ἀγωνιζομένους ὁ Θεὸς ἴδῃ, καὶ ἀναγκαίως ἑαυτοὺς, ἀντιπραττούσης ὥσπερ ἡμῶν τῆς καρδίας, πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἕλκοντας, δίδωσιν εὐχὴν ἀλη- θινὴν, δίδωσι σπλάγχνα οἰκτιρμῶν, ὑπομονὴν, μακρος θυμίαν, καὶ ἀπαξαπλῶς πληροί πάντων ἡμᾶς τῶν καρπῶν τοῦ Πνεύματος. Εἰ δέ τις καὶ τῶν ἄλλων ἀρε- τῶν ἐπιδεὴς ὤν, πρὸς μὲν εὐχὴν μόνην εἰ τύχοι καὶ παραβιάζοιτο ἑαυτὸν, ὥστε σχεῖν εὐχῆς χάρισμα, πρὸς δέ γε πραότητα, πρὸς ταπεινοφροσύνην τε καὶ ἀγάπ πην, καὶ πᾶν τὸ εὐγενὲς φῦλον τῶν ἀρετῶν. Ἔτι καὶ πρὸς τὸ βέβαιον εἶναι τὴν πίστιν καὶ τὴν πεποί- * LIBER DE LIBERTATE MENTIS. A patimur? vides propter Christum has in nos in- B c D Matth. xı, 12. mitti afflictiones ab adversario invidente nobis spe- ratas retributiones, languoremque ac desidiam in- jicere animabus nostris studente, ne ad Dei bene- placitum vita transacta, promissis præmiis done- mur. Omnes ejus contra nos irritæ flunt machinæ nobis cum Christo pugnantibus. Hic enim magnus, bic invictus nobis protector et propugnator præsto est. Reputemus animo, ipsum quoque, quando pertransivit hoc sæculum, opprobriis oneratum, impugnatum, irrisum, denique ignominiosa morte per crucem consummatum esse. XVII. Si voluerimus omnem afflictionem et ten- tationes sustinere facile, mors propter Christum optetur a nobis, et is scopus voti nostri obversetur perpetuo mentis nostræ oculis. Id quippe est nobis præceptum, ut tollamus crucem nostram et sequa- mur ipsum; quod significat, paratos ros esse de- bere ad moriendum. Si sic affecti præparatique animo fuerimus, omnem, ut dictum est, afflictio- nem internam et apparentem facilitate perferemus magna. Mori enim utique pro Christo cupiens, quæ tandem ægre ferre adversa vel molesta poterit? ob hoc ipsum enim graves esse putamus afflictiones, quia nobis non placet pro Christo mori, nec spes ac rationes nostras ex eo ducere suspensas. Qui vero Christum possidere, et tam opimam hæredita- tem desiderat cernere, ejus quoque imitari passio- nes similiter concupiscat. Quare qui se dicunt amare Dominum, in eo demonstrabunt, an vere id affirment, si omnem ipsis supervenientem afflictio- nem non generose modo, sed libenter etiam et amanter, ob spem in ipso positam, perferant. XVIII. Eum, qui ad Christum accessit, oportet ante omnia, etiam per vim ad bonum trahere so ipsum, quamvis reluctante nostro corde. Vim enim patitur (ait mentiri nescius Dominus) regnum cœlorum, et violenti rapiunt illud *. Opus quoque est eumdem contendere intrare per angustam por- tam. Oportet igitur, ut dictum est, ipsos vel invi- tos adigere se ad virtutem; ad charitatem, qui charitate carent; ad mansuetudinem, qui hac in- digent; ad labendum cor humanum et miseriis alienis compatiens, quin etiam ad sustinendas æquo animo ignominias et despectus, et in pace durandum etiam cum vilipenditur. Quos sic labo riose certantes Deus viderit, subjugantesque ut mulla rebellantem inutiliter naturam, et frangentes contumaciam cordis trahi ad bonum recusantis, eos etsi nondum orationi assueverint; et nondum precandi donum Spiritus adepti fuerint; illis dat orationem veram, dat viscera misericordia, patien - tiam, longanimitatem, et, ut semel dicam, replet nos omnibus fructibus Spiritus. Si vero quis alia- rum quidem egens virtutum sit; ad orationem ta- inen solam ipsum contingat, vi etiam sibi facta in- cumbere; ita ut donum orationis aliquod assecutus

μνως· τῷ τοιούτῳ ἐνίοτε μὲν εὐχὴ δίδοται χάριτος ἐκ μέρους ἐν εὐφροσύνῃ καὶ ἀναπαύσει, κατ' ἐκεί νου ζήτησιν παρὰ τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος· ἔρημος δὲ τῶν ἄλλων πάντων μένει καλῶν, τῷ μὴ πρὸς τὴν ἐκείνων κτῆσιν ἀποβιάσασθαι ἑαυτὸν, ὥσπερ είρηται, μηδὲ δεηθῆναι Χριστόν. Χρὴ γὰρ μὴ πρὸς τὰ εἰρη μένα μόνον ἑαυτὸν καὶ ἄκοντα συνωθεῖν, καὶ παρὰ Θεοῦ αἰτεῖν τοῦ λαβεῖν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ τὰ μὴ χρήσιμα τῶν ῥημάτων καὶ ὅλως ἀργὰ, μηδὲ γλώττης ἄξια κρίνειν· διαμελετἂν δὲ ἀεὶ καὶ στόματι καὶ καρ- δίᾳ τὰ τοῦ Θεοῦ λόγια· ἔτι πρὸς τὸ μὴ θυμοῦσθαι μηδὲ κραυγῇ χρῆσθαι· Πᾶσα γάρ, φησί, πικρία καὶ ὀργὴ καὶ κραυγὴ ἀρθήτω ἀφ' ὑμῶν. Πρὸς τὸ μὴ καταλαλεῖν τινος, μὴ κρίνειν, μὴ φυσιοῦσθαι, ϊν' οὕτως ἰδὼν ὁ Κύριος ἑαυτὸν, ὡς εἴρηται, ἄρχοντα καὶ πρὸς βίαν συνέλκοντα, παράσχῃ πάντως τὸ ἀπο- νητὶ καὶ ῥᾳδίως ποιεῖν & πρότερον οὐδὲ μετὰ βίας, διὰ τὴν σύνοικον πονηρίαν,· ἐνεργεῖν ἐνῆν· καὶ τότε γίνεται αὐτῷ πάντα ταῦτα τὰ τῆς ἀρετῆς ἐπιτηδεύ ματα ὥσπερ φύσις· ἐπεὶ καὶ τὸ λοιπὸν ὁ Κύριος κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν ἐλθὼν καὶ γενόμενος ἐν αὐτῷ, αὐτὸς ὁμοίως ἐν τῷ Κυρίῳ, αὐτὸς ἐν ἐκείνῳ μετά πολλῆς εὐπετείας τὰς ἐντολὰς ἐκπληροί. Α θησιν εἰς τὸν Χριστόν, ολιγώρως ἔχει καὶ ἀμερί Β ΙΘ'. Ο εἰς εὐχὴν ἀποβιασάμενος ἑαυτὸν, ὡς ὁ λό- γος φθάσας εδήλωσε, πρὸς ταῦτα δὲ πρὸς ταπεινο- φροσύνην, πρὸς ἀγάπην, πρὸς πραότητα καὶ τὸν τῶν ἄλλων ἀρετῶν ὁρμαθὸν μὴ ἐκπονῶν ἑαυτὸν μη- δὲ βιαζόμενος, τοιούτῳ πέρατι καταντᾷ · ἐνίοτε γὰρ αὐτῷ δεομένῳ καὶ θεία χάρις ἐπιφοιτῇ· ἐπεὶ καὶ ἀγαθὸς ὢν ὁ Θεὸς ὀρέγει τοῖς αἰτοῦσι φιλανθρωπό τερον τὰ αἰτήματα. Μὴ συνεθίσας δὲ ἑαυτὸν, μηδὲ ἐντριβῆ καὶ γεγυμνασμένον πρὸς τὰς ἀρετὰς, ἂς ἔφημεν, καταστήσας, ἢ ἐκπίπτει τῆς χάριτος ξε ἔλαβε, καὶ ὑψηλοφρονήσας πίπτει, ἢ ἐν αὐτῇ ταύτῃ οὐκ ἐπιδίδωσιν, οὐδὲ αὔξει. Ὃς γὰρ φάναι, τὸ κατ οικητήριόν τε καὶ ἀνάπαυσις τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύμα τος, ἡ ταπεινοφροσύνη ἐστὶν, ἡ ἀγάπη τε καὶ πραίο της, καὶ ἀκολούθως αἱ ἅγιαι τοῦ Χριστοῦ ἐντολαί. Ο τοίνυν βουλόμενος διὰ πασῶν τούτων εἰς αὐξη- σιν, καὶ τελείωσιν προελθεῖν, τὴν μὲν πρώτην βια- ζέσθω ἑαυτὸν, ὥσπερ εἴρηται, καὶ φιλονεικοῦσαν ἑαυτοῦ τὴν καρδίαν καὶ ἀντερίζουσαν ἐνδοτικὴν, καὶ πειθήνιον τῷ Θεῷ ποιεῖν σπουδαζέτω. Τῷ γὰρ οὕτω βιασαμένῳ πρότερον, καὶ τὸ ἀντιτεῖνον τῆς ψυχῆς ὅλον οἱονεὶ χειρόηθες καταστήσαντι ἔθει τῷ χρηστῷ, κατήκοον ἐκείνῳ ποιησαμένῳ, καὶ μεθ' οὕτως ἐχούσ στης ψυχῆς αἰτοῦντι καὶ δεομένῳ, αὔξει καὶ θάλλει ἐν αὐτῷ τὸ δοθὲν ὑπὸ τοῦ Πνεύματος τῆς εὐχῆς χάρισμα τῷ μετρίῳ τοῦ φρονήματος ἐπαναπαυόμε- νον· ὅ πρὸς τῇ ἀγάπῃ, καὶ τῇ ἀγαπητικῇ πραότητε ἐπεζήτησε· καὶ τότε χαρίζεται αὐτῷ ταῦτα τὸ Πνεῦ μα, καὶ διδάσκει ταπεινοφροσύνην τε ἀληθῆ καὶ S. MACARII AEGYPTII sit; ad parandam autem mansuetudinem, humili- tatem, charitatein, et totam illustrem illam fami liam virtutum; prætereaque ad firmam obtinendam fidem fiduciamque in Christum, remissus sit ac negligens; tali aliquando datur oratio illa gratiæ ex parte in gaudio et quiete, juxta illius deside- rium a bono Spiritu; sed aliorum idem expers ma- net omnium bonorum; eo quod ad eorum quoque acquisitionem vim sibi non inferat, dictum est, nec a Christo ea postulet. Oportet enim non solum ad prædicta urgere se ipsum etiam invitum; et a Deo eadem eo usque, quoad assequamur, petere; sed et dijudicare non utilia aut prorsus otiosa verba; meditari autem semper ore et corde divina oracula; nec porro irasci, et clamore uti. Omnis enim, ait, amaritudo et ira, et clamor tollatur a vobis s. Similiter vitet murmurare de quoquam, vitet judicare temere, vitet inflari despiciendo su- perbe alios. Sic enim se gerens consequetur, ut Dominus ipsum sibi acriter imperantem cernens, ac trahentem se ad bonum multo nisu, vique adhi- bita, tribuat illi omnino gratiam facile ac sine la- bore agendi, quæ prius vix conatu anhelo, ac summa contentione, propter reluctantem innatam corruptionem, poterat exsequi; et tunc redduntur ipsi cuncta hæc officia virtutis, quasi ea, quæ na- turaliter operatur, quoniam de cætero Dominus, juxta promissionem, ingressus in ipsum est, et in eo residet, uti vicissim et ipse in Domino; unde in ipso Dominus intime habitans, sua ipse intra eum et per eum mandata multa facilitate implet. B XIX. Qui ad orationem duntaxat vi se adhibita cogit, uti prius exposui; præterea vero ad humili- tatem, ad charitatem, ad mansuetudinem, aliarum- C que virtutum ordinem in se accersendum non ela- borat, nec se in id violentia adigit; ad hunc tan- tummodo profectus terminum potest pertingere, ut interdum ei poscenti divina gratia advenial; quoniam pro innata sibi bonitate Deus petentibus amanter innuit quæ volunt. Cum autem is non as- suefecerit seipsum, nec usu tritum exercitando sese fecerit in caeteris, quas memoravimus, virtutibus, aut excidit gratia quam acceperat; et elatus in su- perbiam labitur : aut in illo, quem attigit gradu, non proficit, nec crescit. Fere enim sedes ac requies est boni Spiritus humilitas, charitasque ac mansue- tudo, et quæ sequuntur sancta Christi mandata. Qui ergo voluerit harum complexu concursuque pariter omnium per assiduum augmentum ad per- fectionem tandem pertingere, primum quidem vim inferat sibi, ut dictum est, et contumaciter relu- ctans cor suum docile et morigerum Deo efficere sludeat. Etenim qui sic sibi vim prius intu- lerit; et quidquid est in anima rebelle, totum id, anima rebelle, totum id, velut cicuratam belluam, patiens jam imperii, et obediens ad nutum rectæ rationi, ac sanctæ disci- plinæ, reddiderit; quique cum adeo jam bene se habente anima, pedierit, et Deum oraverit, ut pro- moveat quod cœpit, obtinebit cumulate quantum postulat; benignissimo Domino large illi conces- *7 Ephes. ¡v, 31. D

μνως· τῷ τοιούτῳ ἐνίοτε μὲν εὐχὴ δίδοται χάριτος ἐκ μέρους ἐν εὐφροσύνῃ καὶ ἀναπαύσει, κατ' ἐκεί νου ζήτησιν παρὰ τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος· ἔρημος δὲ τῶν ἄλλων πάντων μένει καλῶν, τῷ μὴ πρὸς τὴν ἐκείνων κτῆσιν ἀποβιάσασθαι ἑαυτὸν, ὥσπερ είρηται, μηδὲ δεηθῆναι Χριστόν. Χρὴ γὰρ μὴ πρὸς τὰ εἰρη μένα μόνον ἑαυτὸν καὶ ἄκοντα συνωθεῖν, καὶ παρὰ Θεοῦ αἰτεῖν τοῦ λαβεῖν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ τὰ μὴ χρήσιμα τῶν ῥημάτων καὶ ὅλως ἀργὰ, μηδὲ γλώττης ἄξια κρίνειν· διαμελετἂν δὲ ἀεὶ καὶ στόματι καὶ καρ- δίᾳ τὰ τοῦ Θεοῦ λόγια· ἔτι πρὸς τὸ μὴ θυμοῦσθαι μηδὲ κραυγῇ χρῆσθαι· Πᾶσα γάρ, φησί, πικρία καὶ ὀργὴ καὶ κραυγὴ ἀρθήτω ἀφ' ὑμῶν. Πρὸς τὸ μὴ καταλαλεῖν τινος, μὴ κρίνειν, μὴ φυσιοῦσθαι, ϊν' οὕτως ἰδὼν ὁ Κύριος ἑαυτὸν, ὡς εἴρηται, ἄρχοντα καὶ πρὸς βίαν συνέλκοντα, παράσχῃ πάντως τὸ ἀπο- νητὶ καὶ ῥᾳδίως ποιεῖν & πρότερον οὐδὲ μετὰ βίας, διὰ τὴν σύνοικον πονηρίαν,· ἐνεργεῖν ἐνῆν· καὶ τότε γίνεται αὐτῷ πάντα ταῦτα τὰ τῆς ἀρετῆς ἐπιτηδεύ ματα ὥσπερ φύσις· ἐπεὶ καὶ τὸ λοιπὸν ὁ Κύριος κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν ἐλθὼν καὶ γενόμενος ἐν αὐτῷ, αὐτὸς ὁμοίως ἐν τῷ Κυρίῳ, αὐτὸς ἐν ἐκείνῳ μετά πολλῆς εὐπετείας τὰς ἐντολὰς ἐκπληροί. Α θησιν εἰς τὸν Χριστόν, ολιγώρως ἔχει καὶ ἀμερί Β ΙΘ'. Ο εἰς εὐχὴν ἀποβιασάμενος ἑαυτὸν, ὡς ὁ λό- γος φθάσας εδήλωσε, πρὸς ταῦτα δὲ πρὸς ταπεινο- φροσύνην, πρὸς ἀγάπην, πρὸς πραότητα καὶ τὸν τῶν ἄλλων ἀρετῶν ὁρμαθὸν μὴ ἐκπονῶν ἑαυτὸν μη- δὲ βιαζόμενος, τοιούτῳ πέρατι καταντᾷ · ἐνίοτε γὰρ αὐτῷ δεομένῳ καὶ θεία χάρις ἐπιφοιτῇ· ἐπεὶ καὶ ἀγαθὸς ὢν ὁ Θεὸς ὀρέγει τοῖς αἰτοῦσι φιλανθρωπό τερον τὰ αἰτήματα. Μὴ συνεθίσας δὲ ἑαυτὸν, μηδὲ ἐντριβῆ καὶ γεγυμνασμένον πρὸς τὰς ἀρετὰς, ἂς ἔφημεν, καταστήσας, ἢ ἐκπίπτει τῆς χάριτος ξε ἔλαβε, καὶ ὑψηλοφρονήσας πίπτει, ἢ ἐν αὐτῇ ταύτῃ οὐκ ἐπιδίδωσιν, οὐδὲ αὔξει. Ὃς γὰρ φάναι, τὸ κατ οικητήριόν τε καὶ ἀνάπαυσις τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύμα τος, ἡ ταπεινοφροσύνη ἐστὶν, ἡ ἀγάπη τε καὶ πραίο της, καὶ ἀκολούθως αἱ ἅγιαι τοῦ Χριστοῦ ἐντολαί. Ο τοίνυν βουλόμενος διὰ πασῶν τούτων εἰς αὐξη- σιν, καὶ τελείωσιν προελθεῖν, τὴν μὲν πρώτην βια- ζέσθω ἑαυτὸν, ὥσπερ εἴρηται, καὶ φιλονεικοῦσαν ἑαυτοῦ τὴν καρδίαν καὶ ἀντερίζουσαν ἐνδοτικὴν, καὶ πειθήνιον τῷ Θεῷ ποιεῖν σπουδαζέτω. Τῷ γὰρ οὕτω βιασαμένῳ πρότερον, καὶ τὸ ἀντιτεῖνον τῆς ψυχῆς ὅλον οἱονεὶ χειρόηθες καταστήσαντι ἔθει τῷ χρηστῷ, κατήκοον ἐκείνῳ ποιησαμένῳ, καὶ μεθ' οὕτως ἐχούσ στης ψυχῆς αἰτοῦντι καὶ δεομένῳ, αὔξει καὶ θάλλει ἐν αὐτῷ τὸ δοθὲν ὑπὸ τοῦ Πνεύματος τῆς εὐχῆς χάρισμα τῷ μετρίῳ τοῦ φρονήματος ἐπαναπαυόμε- νον· ὅ πρὸς τῇ ἀγάπῃ, καὶ τῇ ἀγαπητικῇ πραότητε ἐπεζήτησε· καὶ τότε χαρίζεται αὐτῷ ταῦτα τὸ Πνεῦ μα, καὶ διδάσκει ταπεινοφροσύνην τε ἀληθῆ καὶ S. MACARII AEGYPTII sit; ad parandam autem mansuetudinem, humili- tatem, charitatein, et totam illustrem illam fami liam virtutum; prætereaque ad firmam obtinendam fidem fiduciamque in Christum, remissus sit ac negligens; tali aliquando datur oratio illa gratiæ ex parte in gaudio et quiete, juxta illius deside- rium a bono Spiritu; sed aliorum idem expers ma- net omnium bonorum; eo quod ad eorum quoque acquisitionem vim sibi non inferat, dictum est, nec a Christo ea postulet. Oportet enim non solum ad prædicta urgere se ipsum etiam invitum; et a Deo eadem eo usque, quoad assequamur, petere; sed et dijudicare non utilia aut prorsus otiosa verba; meditari autem semper ore et corde divina oracula; nec porro irasci, et clamore uti. Omnis enim, ait, amaritudo et ira, et clamor tollatur a vobis s. Similiter vitet murmurare de quoquam, vitet judicare temere, vitet inflari despiciendo su- perbe alios. Sic enim se gerens consequetur, ut Dominus ipsum sibi acriter imperantem cernens, ac trahentem se ad bonum multo nisu, vique adhi- bita, tribuat illi omnino gratiam facile ac sine la- bore agendi, quæ prius vix conatu anhelo, ac summa contentione, propter reluctantem innatam corruptionem, poterat exsequi; et tunc redduntur ipsi cuncta hæc officia virtutis, quasi ea, quæ na- turaliter operatur, quoniam de cætero Dominus, juxta promissionem, ingressus in ipsum est, et in eo residet, uti vicissim et ipse in Domino; unde in ipso Dominus intime habitans, sua ipse intra eum et per eum mandata multa facilitate implet. B XIX. Qui ad orationem duntaxat vi se adhibita cogit, uti prius exposui; præterea vero ad humili- tatem, ad charitatem, ad mansuetudinem, aliarum- C que virtutum ordinem in se accersendum non ela- borat, nec se in id violentia adigit; ad hunc tan- tummodo profectus terminum potest pertingere, ut interdum ei poscenti divina gratia advenial; quoniam pro innata sibi bonitate Deus petentibus amanter innuit quæ volunt. Cum autem is non as- suefecerit seipsum, nec usu tritum exercitando sese fecerit in caeteris, quas memoravimus, virtutibus, aut excidit gratia quam acceperat; et elatus in su- perbiam labitur : aut in illo, quem attigit gradu, non proficit, nec crescit. Fere enim sedes ac requies est boni Spiritus humilitas, charitasque ac mansue- tudo, et quæ sequuntur sancta Christi mandata. Qui ergo voluerit harum complexu concursuque pariter omnium per assiduum augmentum ad per- fectionem tandem pertingere, primum quidem vim inferat sibi, ut dictum est, et contumaciter relu- ctans cor suum docile et morigerum Deo efficere sludeat. Etenim qui sic sibi vim prius intu- lerit; et quidquid est in anima rebelle, totum id, anima rebelle, totum id, velut cicuratam belluam, patiens jam imperii, et obediens ad nutum rectæ rationi, ac sanctæ disci- plinæ, reddiderit; quique cum adeo jam bene se habente anima, pedierit, et Deum oraverit, ut pro- moveat quod cœpit, obtinebit cumulate quantum postulat; benignissimo Domino large illi conces- *7 Ephes. ¡v, 31. D

μνως· τῷ τοιούτῳ ἐνίοτε μὲν εὐχὴ δίδοται χάριτος ἐκ μέρους ἐν εὐφροσύνῃ καὶ ἀναπαύσει, κατ' ἐκεί νου ζήτησιν παρὰ τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος· ἔρημος δὲ τῶν ἄλλων πάντων μένει καλῶν, τῷ μὴ πρὸς τὴν ἐκείνων κτῆσιν ἀποβιάσασθαι ἑαυτὸν, ὥσπερ είρηται, μηδὲ δεηθῆναι Χριστόν. Χρὴ γὰρ μὴ πρὸς τὰ εἰρη μένα μόνον ἑαυτὸν καὶ ἄκοντα συνωθεῖν, καὶ παρὰ Θεοῦ αἰτεῖν τοῦ λαβεῖν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ τὰ μὴ χρήσιμα τῶν ῥημάτων καὶ ὅλως ἀργὰ, μηδὲ γλώττης ἄξια κρίνειν· διαμελετἂν δὲ ἀεὶ καὶ στόματι καὶ καρ- δίᾳ τὰ τοῦ Θεοῦ λόγια· ἔτι πρὸς τὸ μὴ θυμοῦσθαι μηδὲ κραυγῇ χρῆσθαι· Πᾶσα γάρ, φησί, πικρία καὶ ὀργὴ καὶ κραυγὴ ἀρθήτω ἀφ' ὑμῶν. Πρὸς τὸ μὴ καταλαλεῖν τινος, μὴ κρίνειν, μὴ φυσιοῦσθαι, ϊν' οὕτως ἰδὼν ὁ Κύριος ἑαυτὸν, ὡς εἴρηται, ἄρχοντα καὶ πρὸς βίαν συνέλκοντα, παράσχῃ πάντως τὸ ἀπο- νητὶ καὶ ῥᾳδίως ποιεῖν & πρότερον οὐδὲ μετὰ βίας, διὰ τὴν σύνοικον πονηρίαν,· ἐνεργεῖν ἐνῆν· καὶ τότε γίνεται αὐτῷ πάντα ταῦτα τὰ τῆς ἀρετῆς ἐπιτηδεύ ματα ὥσπερ φύσις· ἐπεὶ καὶ τὸ λοιπὸν ὁ Κύριος κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν ἐλθὼν καὶ γενόμενος ἐν αὐτῷ, αὐτὸς ὁμοίως ἐν τῷ Κυρίῳ, αὐτὸς ἐν ἐκείνῳ μετά πολλῆς εὐπετείας τὰς ἐντολὰς ἐκπληροί. Α θησιν εἰς τὸν Χριστόν, ολιγώρως ἔχει καὶ ἀμερί Β ΙΘ'. Ο εἰς εὐχὴν ἀποβιασάμενος ἑαυτὸν, ὡς ὁ λό- γος φθάσας εδήλωσε, πρὸς ταῦτα δὲ πρὸς ταπεινο- φροσύνην, πρὸς ἀγάπην, πρὸς πραότητα καὶ τὸν τῶν ἄλλων ἀρετῶν ὁρμαθὸν μὴ ἐκπονῶν ἑαυτὸν μη- δὲ βιαζόμενος, τοιούτῳ πέρατι καταντᾷ · ἐνίοτε γὰρ αὐτῷ δεομένῳ καὶ θεία χάρις ἐπιφοιτῇ· ἐπεὶ καὶ ἀγαθὸς ὢν ὁ Θεὸς ὀρέγει τοῖς αἰτοῦσι φιλανθρωπό τερον τὰ αἰτήματα. Μὴ συνεθίσας δὲ ἑαυτὸν, μηδὲ ἐντριβῆ καὶ γεγυμνασμένον πρὸς τὰς ἀρετὰς, ἂς ἔφημεν, καταστήσας, ἢ ἐκπίπτει τῆς χάριτος ξε ἔλαβε, καὶ ὑψηλοφρονήσας πίπτει, ἢ ἐν αὐτῇ ταύτῃ οὐκ ἐπιδίδωσιν, οὐδὲ αὔξει. Ὃς γὰρ φάναι, τὸ κατ οικητήριόν τε καὶ ἀνάπαυσις τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύμα τος, ἡ ταπεινοφροσύνη ἐστὶν, ἡ ἀγάπη τε καὶ πραίο της, καὶ ἀκολούθως αἱ ἅγιαι τοῦ Χριστοῦ ἐντολαί. Ο τοίνυν βουλόμενος διὰ πασῶν τούτων εἰς αὐξη- σιν, καὶ τελείωσιν προελθεῖν, τὴν μὲν πρώτην βια- ζέσθω ἑαυτὸν, ὥσπερ εἴρηται, καὶ φιλονεικοῦσαν ἑαυτοῦ τὴν καρδίαν καὶ ἀντερίζουσαν ἐνδοτικὴν, καὶ πειθήνιον τῷ Θεῷ ποιεῖν σπουδαζέτω. Τῷ γὰρ οὕτω βιασαμένῳ πρότερον, καὶ τὸ ἀντιτεῖνον τῆς ψυχῆς ὅλον οἱονεὶ χειρόηθες καταστήσαντι ἔθει τῷ χρηστῷ, κατήκοον ἐκείνῳ ποιησαμένῳ, καὶ μεθ' οὕτως ἐχούσ στης ψυχῆς αἰτοῦντι καὶ δεομένῳ, αὔξει καὶ θάλλει ἐν αὐτῷ τὸ δοθὲν ὑπὸ τοῦ Πνεύματος τῆς εὐχῆς χάρισμα τῷ μετρίῳ τοῦ φρονήματος ἐπαναπαυόμε- νον· ὅ πρὸς τῇ ἀγάπῃ, καὶ τῇ ἀγαπητικῇ πραότητε ἐπεζήτησε· καὶ τότε χαρίζεται αὐτῷ ταῦτα τὸ Πνεῦ μα, καὶ διδάσκει ταπεινοφροσύνην τε ἀληθῆ καὶ S. MACARII AEGYPTII sit; ad parandam autem mansuetudinem, humili- tatem, charitatein, et totam illustrem illam fami liam virtutum; prætereaque ad firmam obtinendam fidem fiduciamque in Christum, remissus sit ac negligens; tali aliquando datur oratio illa gratiæ ex parte in gaudio et quiete, juxta illius deside- rium a bono Spiritu; sed aliorum idem expers ma- net omnium bonorum; eo quod ad eorum quoque acquisitionem vim sibi non inferat, dictum est, nec a Christo ea postulet. Oportet enim non solum ad prædicta urgere se ipsum etiam invitum; et a Deo eadem eo usque, quoad assequamur, petere; sed et dijudicare non utilia aut prorsus otiosa verba; meditari autem semper ore et corde divina oracula; nec porro irasci, et clamore uti. Omnis enim, ait, amaritudo et ira, et clamor tollatur a vobis s. Similiter vitet murmurare de quoquam, vitet judicare temere, vitet inflari despiciendo su- perbe alios. Sic enim se gerens consequetur, ut Dominus ipsum sibi acriter imperantem cernens, ac trahentem se ad bonum multo nisu, vique adhi- bita, tribuat illi omnino gratiam facile ac sine la- bore agendi, quæ prius vix conatu anhelo, ac summa contentione, propter reluctantem innatam corruptionem, poterat exsequi; et tunc redduntur ipsi cuncta hæc officia virtutis, quasi ea, quæ na- turaliter operatur, quoniam de cætero Dominus, juxta promissionem, ingressus in ipsum est, et in eo residet, uti vicissim et ipse in Domino; unde in ipso Dominus intime habitans, sua ipse intra eum et per eum mandata multa facilitate implet. B XIX. Qui ad orationem duntaxat vi se adhibita cogit, uti prius exposui; præterea vero ad humili- tatem, ad charitatem, ad mansuetudinem, aliarum- C que virtutum ordinem in se accersendum non ela- borat, nec se in id violentia adigit; ad hunc tan- tummodo profectus terminum potest pertingere, ut interdum ei poscenti divina gratia advenial; quoniam pro innata sibi bonitate Deus petentibus amanter innuit quæ volunt. Cum autem is non as- suefecerit seipsum, nec usu tritum exercitando sese fecerit in caeteris, quas memoravimus, virtutibus, aut excidit gratia quam acceperat; et elatus in su- perbiam labitur : aut in illo, quem attigit gradu, non proficit, nec crescit. Fere enim sedes ac requies est boni Spiritus humilitas, charitasque ac mansue- tudo, et quæ sequuntur sancta Christi mandata. Qui ergo voluerit harum complexu concursuque pariter omnium per assiduum augmentum ad per- fectionem tandem pertingere, primum quidem vim inferat sibi, ut dictum est, et contumaciter relu- ctans cor suum docile et morigerum Deo efficere sludeat. Etenim qui sic sibi vim prius intu- lerit; et quidquid est in anima rebelle, totum id, anima rebelle, totum id, velut cicuratam belluam, patiens jam imperii, et obediens ad nutum rectæ rationi, ac sanctæ disci- plinæ, reddiderit; quique cum adeo jam bene se habente anima, pedierit, et Deum oraverit, ut pro- moveat quod cœpit, obtinebit cumulate quantum postulat; benignissimo Domino large illi conces- *7 Ephes. ¡v, 31. D

ἀγάπην ἀψευδῆ καὶ πραότητα, ἃ καὶ προβιασάμενος ἐπεζήτησε. Οὕτως οὖν αὐξήσας καὶ τελειωθεὶς κατὰ Κύριον τῆς βασιλείας ἄξιος ἀποδείκνυται. Ο γὰρ ταπεινὸς οὐδέποτε πίπτει· ποῦ γὰρ καὶ πεσεῖται ὁ ὑποκάτω πάντων τό γε ἑαυτοῦ ὤν; ὥστε μεγάλη γε τοὐναντίον ὕψωσις καὶ ἀσφαλὲς ἀξίωμα ἡ ταπεινο- φροσύνη. Κ'. Οἱ πρὸς ἀλήθειαν τὸν Θεὸν ἀγαπήσαντες, οὔτε διὰ τὴν βασιλείαν αὐτῷ δουλεύειν προείρηνται, καθά- περ ἐμπορίας χάριν καὶ κέρδους· οὔτε μὴν διὰ τὴν ἀποκειμένην τοῖς ἁμαρτωλοῖς κόλασιν· ἀλλ᾽ ἄτε Θεὰν μόνον αὐτὸν καὶ δημιουργὸν ἴδιον ἠγαπηκότες, καὶ ἀκολουθίᾳ τάξεως ἐπιγνόντες, ὅτι Δεσπότῃ καὶ Κτίστῃ δούλους εὐαρεστεῖν οφειλόμενον· οἳ καὶ πολύ λῇ τῇ συνέσει πρὸς τὰ παραπίπτοντα χρῶνται. Πολλὰ γὰρ τὰ ἐμπόδια τῆς πρὸς Θεὸν τυγχάνει εύ- αρεστήσεως· ἐπεὶ μηδὲ πενία μόνον καὶ ἀδοξία, ἀλλὰ καὶ πλοῦτος καὶ τιμὴ ὁμοίως πειρασμοί καθε ίστανται τῇ ψυχῇ· ἐν μέρει δέ πως καὶ ἡ παράκλη- σις αὐτὴ καὶ ἡ ἄνεσις ἐκείνη ἡ ὑπὸ τῆς χάριτος και ταλαμβάνουσα τὴν ψυχὴν, εἰ μὴ αἰσθηται ταύτης ή καταξιωθεῖσα, καὶ πολλῷ τῷ μετρίῳ καὶ συνετῷ χρήσηται, πολὺ τὸ εὔκολον ἔχει πρὸς τὸ πειρατήριον αὐτῇ μᾶλλον καὶ κώλυμα καταστῆναι· ἅτε κακίας προφάσει τῆσδε τῆς χάριτος ὑπολύειν αὐτῇ τὸν τό νον, χαύνωσίν τε καὶ ὀλιγωρίαν ἐνιέναι μηχανωμέ- νης. Διὸ καὶ αὐτὴ ἡ χάρις εὐλαβοῦς δεῖται πρὸς μετάληψιν καὶ εὐσυνέτου ψυχῆς· ὥστε καὶ τιμῆσαι ταύτην, καὶ ἀξίους τοὺς καρποὺς ἐπιδείξασθαι. Κιν- δυνεύει τοίνυν οὐ τὰς θλίψεις μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰς ἀνέσεις πειρατήριον γίνεσθαι τῇ ψυχῇ · καὶ δι' ἀμ φοτέρων γὰρ αἱ ψυχαὶ τῷ κτίσαντι δοκιμάζονται, ἵνα δῆλοι σαφῶς γένωνται τίνες οἱ μὴ κέρδους αἰτίαν θέμενοι τὴν πρὸς ἐκεῖνον ἀγάπην· ἀλλ᾽ αὐτὸν μόνον τὸν πολλῆς τῷ ὄντι καὶ φιλίας καὶ τιμῆς ἄξιον. Ὥσπερ δὲ τῷ ἀμελεῖ, καὶ περὶ τὴν πίστιν ἐνδεεί, καὶ τῷ φρονήματι νηπιάζοντι, ἐμπόδιον πρὸς τὴν αἰωνίαν ζωὴν ταῦτα γίνεται· ἤτοι τὰ λυπηρά και ἐπίπονα, νόσοι, πενίας, καὶ ἀδοξίαι· τἀναντία, πλοῦτος, δόξα, καὶ οἱ ἐξ ἀνθρώπων μακαρισμοί, πρὸς δὲ καὶ ὁ ἐν τῷ ἀφανεῖ πλήττων τοῦ πονηροῦ πόλεμο; · οὕτω πάλιν ἀντιστρέφων εὑρήσεις, ὅτι τῷ πιστῷ καὶ συνετῷ καὶ γενναίῳ συνεργὰ μᾶλλον πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ καθίσταται βασιλείαν· Τοῖς γὰρ τὸν Θεὸν ἀγαπῶσι, κατὰ τὸν θεῖον Απόστολον, πάντα συνεργεῖ εἰς τὸ ἀγαθόν. Δείκνυται οὖν ένα τεῦθεν, ὅτι τὰ ἐν τῷ κόσμῳ πάντα ἐμπόδιον εἶναι νομιζόμενα διαρρήξας, καὶ νικήσας, καὶ ὑπερβὰς ὁ ἀληθῶς φιλόθεος τοῦ θείου μόνου περιέχεται φίλο τρου· Σχοινία γὰρ ἁμαρτωλῶν περιεπλάκησαν ὁ θεῖός φησι Προφήτης, καὶ τοῦ νόμου σου μοι, οὐκ ἐπελαθόμην. LIBER DE LIBERTATE MENTIS. A suro, ut crescat et doreat indultum ipsi a Spirit orationis donum; quod in de se modice sapientibus libenter et permanenter acquiescit. Hoc enim ipsum, cum charitate et charitatis prole mansuetudine ex- petierat. Et tunc gratificatur hæc illi Spiritus, et docet eum veram humilitatem, charitatemque non fictam, quas illa sibi vi poposcit. Sic igitur de ca- tero proficiens et perfectus in Domino regno dignus declaratur. Humilis quippe nunquam cadit; quo enim caderet, qui, quantum in ipso est, imo semper loco sub rebus omnibus jacet? quare magna quædam superbia humilitas; magna contra humilitas exaltatio et secura dignitas. B XX. Qui Deum vere amaverunt, neque ob spen regni elegerunt ei servire : quasi mercatores, lu- crum ; aut operarii, mercedem captantes; sed ne- que ob metum præparatæ peccatoribus pœnæ; verum in illum uti Deum solum et creatorem proprium affectu inclinati, ex recte conclusa inde ratione consequenter agnoscentes, æquum ac juste debitum esse, ut creaturæ conditori, servi Domino, propter ipsam ejus excellentiam, placere. ac gratificari slu- deant; hoc agunt et conantur sincero piæ volunta- tis nisu cui et parem mentis attentionem merito adjungunt. Etenim ipsis multa est necessaria pru- dentia, si præcavere velint, ne quotidiana quæ ac- cidunt, impedimenta ipsis sint placendi Deo ista intentionis puritate; siquidem non egestas solum et ignominia, sed et opes et honor tentationes ani- mæ fiunt; quin et ex parte, ipsa consolatio, ipsa illa beata quies ex inhabitantis dono gratiæ complectens animam; nisi se illa tantum boni, mera Dei liberali- tate, nullo suo nactam merito, intime sentiat, et mul- tam insuper adhibeat, cum modica sui æstimatione, c circumspectionem. Nam sine bis, excellens hac gratia, valde pronum secum affert periculum præ- bendi ei, quam ornat, animæ occasionem tentatio- nis, et objiciendi profectui ejus obstaculum. Utpote insidiatore malo dæmone, conari solito hujus, qua videt frui animam, prætextu et fiducia nimia gra- tiæ, sensim relaxare contentionem in ulteriora ni- tendi, languoremque et neglectum injicere. Atque adeo ipsa gratia, ut secure innoxieque possideatur, exigit in illo qui eam percipit, reverentein quam- dam trepidationem, qua in vigiliam acuatur circum- spectandi ac disponendi providenter cuncta; ut e, donum tantum quanti valet æstimet; et dignos ejus fructus representare studeat. Igitur, non ab ali- ctionibus solum, sed et a consolationibus periclita- D tur anima tentari. Et per ambas istas res a condi tore animæ probantur; ut his explorationibus ma nifesto appareat quales sint? mercenariæ ne nundi- natrices charitatis, quæstus sui causa Deum aman- tes; an solum propter se ipsum eum diligant; quod illum, ut est in sua natura propria, citra respectum ad nos, omni dignum amore honoreque sciat. Ut autem negligenti, modicam habenti fidem, et pue- riliter adhuc sapienti, impedimento hæc sunt ad æternam vitam : videlicet tam acerbæ ac laboriosæ res, ut morbi, penuriæ, ignominiæ; quam lis contrariæ, divitiæ, gloria, laudes et applausus hominum; prætereaque pungens in occulto Satanæ impugnatio, sic rursus, aliter dispositos, in loco memoratorum modo, ponens, reperies: fervido in fide, prudenti, et generose forti subsidia potius et adjumenta ros illas easdem esse ad consecutionem

ἀγάπην ἀψευδῆ καὶ πραότητα, ἃ καὶ προβιασάμενος ἐπεζήτησε. Οὕτως οὖν αὐξήσας καὶ τελειωθεὶς κατὰ Κύριον τῆς βασιλείας ἄξιος ἀποδείκνυται. Ο γὰρ ταπεινὸς οὐδέποτε πίπτει· ποῦ γὰρ καὶ πεσεῖται ὁ ὑποκάτω πάντων τό γε ἑαυτοῦ ὤν; ὥστε μεγάλη γε τοὐναντίον ὕψωσις καὶ ἀσφαλὲς ἀξίωμα ἡ ταπεινο- φροσύνη. Κ'. Οἱ πρὸς ἀλήθειαν τὸν Θεὸν ἀγαπήσαντες, οὔτε διὰ τὴν βασιλείαν αὐτῷ δουλεύειν προείρηνται, καθά- περ ἐμπορίας χάριν καὶ κέρδους· οὔτε μὴν διὰ τὴν ἀποκειμένην τοῖς ἁμαρτωλοῖς κόλασιν· ἀλλ᾽ ἄτε Θεὰν μόνον αὐτὸν καὶ δημιουργὸν ἴδιον ἠγαπηκότες, καὶ ἀκολουθίᾳ τάξεως ἐπιγνόντες, ὅτι Δεσπότῃ καὶ Κτίστῃ δούλους εὐαρεστεῖν οφειλόμενον· οἳ καὶ πολύ λῇ τῇ συνέσει πρὸς τὰ παραπίπτοντα χρῶνται. Πολλὰ γὰρ τὰ ἐμπόδια τῆς πρὸς Θεὸν τυγχάνει εύ- αρεστήσεως· ἐπεὶ μηδὲ πενία μόνον καὶ ἀδοξία, ἀλλὰ καὶ πλοῦτος καὶ τιμὴ ὁμοίως πειρασμοί καθε ίστανται τῇ ψυχῇ· ἐν μέρει δέ πως καὶ ἡ παράκλη- σις αὐτὴ καὶ ἡ ἄνεσις ἐκείνη ἡ ὑπὸ τῆς χάριτος και ταλαμβάνουσα τὴν ψυχὴν, εἰ μὴ αἰσθηται ταύτης ή καταξιωθεῖσα, καὶ πολλῷ τῷ μετρίῳ καὶ συνετῷ χρήσηται, πολὺ τὸ εὔκολον ἔχει πρὸς τὸ πειρατήριον αὐτῇ μᾶλλον καὶ κώλυμα καταστῆναι· ἅτε κακίας προφάσει τῆσδε τῆς χάριτος ὑπολύειν αὐτῇ τὸν τό νον, χαύνωσίν τε καὶ ὀλιγωρίαν ἐνιέναι μηχανωμέ- νης. Διὸ καὶ αὐτὴ ἡ χάρις εὐλαβοῦς δεῖται πρὸς μετάληψιν καὶ εὐσυνέτου ψυχῆς· ὥστε καὶ τιμῆσαι ταύτην, καὶ ἀξίους τοὺς καρποὺς ἐπιδείξασθαι. Κιν- δυνεύει τοίνυν οὐ τὰς θλίψεις μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰς ἀνέσεις πειρατήριον γίνεσθαι τῇ ψυχῇ · καὶ δι' ἀμ φοτέρων γὰρ αἱ ψυχαὶ τῷ κτίσαντι δοκιμάζονται, ἵνα δῆλοι σαφῶς γένωνται τίνες οἱ μὴ κέρδους αἰτίαν θέμενοι τὴν πρὸς ἐκεῖνον ἀγάπην· ἀλλ᾽ αὐτὸν μόνον τὸν πολλῆς τῷ ὄντι καὶ φιλίας καὶ τιμῆς ἄξιον. Ὥσπερ δὲ τῷ ἀμελεῖ, καὶ περὶ τὴν πίστιν ἐνδεεί, καὶ τῷ φρονήματι νηπιάζοντι, ἐμπόδιον πρὸς τὴν αἰωνίαν ζωὴν ταῦτα γίνεται· ἤτοι τὰ λυπηρά και ἐπίπονα, νόσοι, πενίας, καὶ ἀδοξίαι· τἀναντία, πλοῦτος, δόξα, καὶ οἱ ἐξ ἀνθρώπων μακαρισμοί, πρὸς δὲ καὶ ὁ ἐν τῷ ἀφανεῖ πλήττων τοῦ πονηροῦ πόλεμο; · οὕτω πάλιν ἀντιστρέφων εὑρήσεις, ὅτι τῷ πιστῷ καὶ συνετῷ καὶ γενναίῳ συνεργὰ μᾶλλον πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ καθίσταται βασιλείαν· Τοῖς γὰρ τὸν Θεὸν ἀγαπῶσι, κατὰ τὸν θεῖον Απόστολον, πάντα συνεργεῖ εἰς τὸ ἀγαθόν. Δείκνυται οὖν ένα τεῦθεν, ὅτι τὰ ἐν τῷ κόσμῳ πάντα ἐμπόδιον εἶναι νομιζόμενα διαρρήξας, καὶ νικήσας, καὶ ὑπερβὰς ὁ ἀληθῶς φιλόθεος τοῦ θείου μόνου περιέχεται φίλο τρου· Σχοινία γὰρ ἁμαρτωλῶν περιεπλάκησαν ὁ θεῖός φησι Προφήτης, καὶ τοῦ νόμου σου μοι, οὐκ ἐπελαθόμην. LIBER DE LIBERTATE MENTIS. A suro, ut crescat et doreat indultum ipsi a Spirit orationis donum; quod in de se modice sapientibus libenter et permanenter acquiescit. Hoc enim ipsum, cum charitate et charitatis prole mansuetudine ex- petierat. Et tunc gratificatur hæc illi Spiritus, et docet eum veram humilitatem, charitatemque non fictam, quas illa sibi vi poposcit. Sic igitur de ca- tero proficiens et perfectus in Domino regno dignus declaratur. Humilis quippe nunquam cadit; quo enim caderet, qui, quantum in ipso est, imo semper loco sub rebus omnibus jacet? quare magna quædam superbia humilitas; magna contra humilitas exaltatio et secura dignitas. B XX. Qui Deum vere amaverunt, neque ob spen regni elegerunt ei servire : quasi mercatores, lu- crum ; aut operarii, mercedem captantes; sed ne- que ob metum præparatæ peccatoribus pœnæ; verum in illum uti Deum solum et creatorem proprium affectu inclinati, ex recte conclusa inde ratione consequenter agnoscentes, æquum ac juste debitum esse, ut creaturæ conditori, servi Domino, propter ipsam ejus excellentiam, placere. ac gratificari slu- deant; hoc agunt et conantur sincero piæ volunta- tis nisu cui et parem mentis attentionem merito adjungunt. Etenim ipsis multa est necessaria pru- dentia, si præcavere velint, ne quotidiana quæ ac- cidunt, impedimenta ipsis sint placendi Deo ista intentionis puritate; siquidem non egestas solum et ignominia, sed et opes et honor tentationes ani- mæ fiunt; quin et ex parte, ipsa consolatio, ipsa illa beata quies ex inhabitantis dono gratiæ complectens animam; nisi se illa tantum boni, mera Dei liberali- tate, nullo suo nactam merito, intime sentiat, et mul- tam insuper adhibeat, cum modica sui æstimatione, c circumspectionem. Nam sine bis, excellens hac gratia, valde pronum secum affert periculum præ- bendi ei, quam ornat, animæ occasionem tentatio- nis, et objiciendi profectui ejus obstaculum. Utpote insidiatore malo dæmone, conari solito hujus, qua videt frui animam, prætextu et fiducia nimia gra- tiæ, sensim relaxare contentionem in ulteriora ni- tendi, languoremque et neglectum injicere. Atque adeo ipsa gratia, ut secure innoxieque possideatur, exigit in illo qui eam percipit, reverentein quam- dam trepidationem, qua in vigiliam acuatur circum- spectandi ac disponendi providenter cuncta; ut e, donum tantum quanti valet æstimet; et dignos ejus fructus representare studeat. Igitur, non ab ali- ctionibus solum, sed et a consolationibus periclita- D tur anima tentari. Et per ambas istas res a condi tore animæ probantur; ut his explorationibus ma nifesto appareat quales sint? mercenariæ ne nundi- natrices charitatis, quæstus sui causa Deum aman- tes; an solum propter se ipsum eum diligant; quod illum, ut est in sua natura propria, citra respectum ad nos, omni dignum amore honoreque sciat. Ut autem negligenti, modicam habenti fidem, et pue- riliter adhuc sapienti, impedimento hæc sunt ad æternam vitam : videlicet tam acerbæ ac laboriosæ res, ut morbi, penuriæ, ignominiæ; quam lis contrariæ, divitiæ, gloria, laudes et applausus hominum; prætereaque pungens in occulto Satanæ impugnatio, sic rursus, aliter dispositos, in loco memoratorum modo, ponens, reperies: fervido in fide, prudenti, et generose forti subsidia potius et adjumenta ros illas easdem esse ad consecutionem

ἀγάπην ἀψευδῆ καὶ πραότητα, ἃ καὶ προβιασάμενος ἐπεζήτησε. Οὕτως οὖν αὐξήσας καὶ τελειωθεὶς κατὰ Κύριον τῆς βασιλείας ἄξιος ἀποδείκνυται. Ο γὰρ ταπεινὸς οὐδέποτε πίπτει· ποῦ γὰρ καὶ πεσεῖται ὁ ὑποκάτω πάντων τό γε ἑαυτοῦ ὤν; ὥστε μεγάλη γε τοὐναντίον ὕψωσις καὶ ἀσφαλὲς ἀξίωμα ἡ ταπεινο- φροσύνη. Κ'. Οἱ πρὸς ἀλήθειαν τὸν Θεὸν ἀγαπήσαντες, οὔτε διὰ τὴν βασιλείαν αὐτῷ δουλεύειν προείρηνται, καθά- περ ἐμπορίας χάριν καὶ κέρδους· οὔτε μὴν διὰ τὴν ἀποκειμένην τοῖς ἁμαρτωλοῖς κόλασιν· ἀλλ᾽ ἄτε Θεὰν μόνον αὐτὸν καὶ δημιουργὸν ἴδιον ἠγαπηκότες, καὶ ἀκολουθίᾳ τάξεως ἐπιγνόντες, ὅτι Δεσπότῃ καὶ Κτίστῃ δούλους εὐαρεστεῖν οφειλόμενον· οἳ καὶ πολύ λῇ τῇ συνέσει πρὸς τὰ παραπίπτοντα χρῶνται. Πολλὰ γὰρ τὰ ἐμπόδια τῆς πρὸς Θεὸν τυγχάνει εύ- αρεστήσεως· ἐπεὶ μηδὲ πενία μόνον καὶ ἀδοξία, ἀλλὰ καὶ πλοῦτος καὶ τιμὴ ὁμοίως πειρασμοί καθε ίστανται τῇ ψυχῇ· ἐν μέρει δέ πως καὶ ἡ παράκλη- σις αὐτὴ καὶ ἡ ἄνεσις ἐκείνη ἡ ὑπὸ τῆς χάριτος και ταλαμβάνουσα τὴν ψυχὴν, εἰ μὴ αἰσθηται ταύτης ή καταξιωθεῖσα, καὶ πολλῷ τῷ μετρίῳ καὶ συνετῷ χρήσηται, πολὺ τὸ εὔκολον ἔχει πρὸς τὸ πειρατήριον αὐτῇ μᾶλλον καὶ κώλυμα καταστῆναι· ἅτε κακίας προφάσει τῆσδε τῆς χάριτος ὑπολύειν αὐτῇ τὸν τό νον, χαύνωσίν τε καὶ ὀλιγωρίαν ἐνιέναι μηχανωμέ- νης. Διὸ καὶ αὐτὴ ἡ χάρις εὐλαβοῦς δεῖται πρὸς μετάληψιν καὶ εὐσυνέτου ψυχῆς· ὥστε καὶ τιμῆσαι ταύτην, καὶ ἀξίους τοὺς καρποὺς ἐπιδείξασθαι. Κιν- δυνεύει τοίνυν οὐ τὰς θλίψεις μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰς ἀνέσεις πειρατήριον γίνεσθαι τῇ ψυχῇ · καὶ δι' ἀμ φοτέρων γὰρ αἱ ψυχαὶ τῷ κτίσαντι δοκιμάζονται, ἵνα δῆλοι σαφῶς γένωνται τίνες οἱ μὴ κέρδους αἰτίαν θέμενοι τὴν πρὸς ἐκεῖνον ἀγάπην· ἀλλ᾽ αὐτὸν μόνον τὸν πολλῆς τῷ ὄντι καὶ φιλίας καὶ τιμῆς ἄξιον. Ὥσπερ δὲ τῷ ἀμελεῖ, καὶ περὶ τὴν πίστιν ἐνδεεί, καὶ τῷ φρονήματι νηπιάζοντι, ἐμπόδιον πρὸς τὴν αἰωνίαν ζωὴν ταῦτα γίνεται· ἤτοι τὰ λυπηρά και ἐπίπονα, νόσοι, πενίας, καὶ ἀδοξίαι· τἀναντία, πλοῦτος, δόξα, καὶ οἱ ἐξ ἀνθρώπων μακαρισμοί, πρὸς δὲ καὶ ὁ ἐν τῷ ἀφανεῖ πλήττων τοῦ πονηροῦ πόλεμο; · οὕτω πάλιν ἀντιστρέφων εὑρήσεις, ὅτι τῷ πιστῷ καὶ συνετῷ καὶ γενναίῳ συνεργὰ μᾶλλον πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ καθίσταται βασιλείαν· Τοῖς γὰρ τὸν Θεὸν ἀγαπῶσι, κατὰ τὸν θεῖον Απόστολον, πάντα συνεργεῖ εἰς τὸ ἀγαθόν. Δείκνυται οὖν ένα τεῦθεν, ὅτι τὰ ἐν τῷ κόσμῳ πάντα ἐμπόδιον εἶναι νομιζόμενα διαρρήξας, καὶ νικήσας, καὶ ὑπερβὰς ὁ ἀληθῶς φιλόθεος τοῦ θείου μόνου περιέχεται φίλο τρου· Σχοινία γὰρ ἁμαρτωλῶν περιεπλάκησαν ὁ θεῖός φησι Προφήτης, καὶ τοῦ νόμου σου μοι, οὐκ ἐπελαθόμην. LIBER DE LIBERTATE MENTIS. A suro, ut crescat et doreat indultum ipsi a Spirit orationis donum; quod in de se modice sapientibus libenter et permanenter acquiescit. Hoc enim ipsum, cum charitate et charitatis prole mansuetudine ex- petierat. Et tunc gratificatur hæc illi Spiritus, et docet eum veram humilitatem, charitatemque non fictam, quas illa sibi vi poposcit. Sic igitur de ca- tero proficiens et perfectus in Domino regno dignus declaratur. Humilis quippe nunquam cadit; quo enim caderet, qui, quantum in ipso est, imo semper loco sub rebus omnibus jacet? quare magna quædam superbia humilitas; magna contra humilitas exaltatio et secura dignitas. B XX. Qui Deum vere amaverunt, neque ob spen regni elegerunt ei servire : quasi mercatores, lu- crum ; aut operarii, mercedem captantes; sed ne- que ob metum præparatæ peccatoribus pœnæ; verum in illum uti Deum solum et creatorem proprium affectu inclinati, ex recte conclusa inde ratione consequenter agnoscentes, æquum ac juste debitum esse, ut creaturæ conditori, servi Domino, propter ipsam ejus excellentiam, placere. ac gratificari slu- deant; hoc agunt et conantur sincero piæ volunta- tis nisu cui et parem mentis attentionem merito adjungunt. Etenim ipsis multa est necessaria pru- dentia, si præcavere velint, ne quotidiana quæ ac- cidunt, impedimenta ipsis sint placendi Deo ista intentionis puritate; siquidem non egestas solum et ignominia, sed et opes et honor tentationes ani- mæ fiunt; quin et ex parte, ipsa consolatio, ipsa illa beata quies ex inhabitantis dono gratiæ complectens animam; nisi se illa tantum boni, mera Dei liberali- tate, nullo suo nactam merito, intime sentiat, et mul- tam insuper adhibeat, cum modica sui æstimatione, c circumspectionem. Nam sine bis, excellens hac gratia, valde pronum secum affert periculum præ- bendi ei, quam ornat, animæ occasionem tentatio- nis, et objiciendi profectui ejus obstaculum. Utpote insidiatore malo dæmone, conari solito hujus, qua videt frui animam, prætextu et fiducia nimia gra- tiæ, sensim relaxare contentionem in ulteriora ni- tendi, languoremque et neglectum injicere. Atque adeo ipsa gratia, ut secure innoxieque possideatur, exigit in illo qui eam percipit, reverentein quam- dam trepidationem, qua in vigiliam acuatur circum- spectandi ac disponendi providenter cuncta; ut e, donum tantum quanti valet æstimet; et dignos ejus fructus representare studeat. Igitur, non ab ali- ctionibus solum, sed et a consolationibus periclita- D tur anima tentari. Et per ambas istas res a condi tore animæ probantur; ut his explorationibus ma nifesto appareat quales sint? mercenariæ ne nundi- natrices charitatis, quæstus sui causa Deum aman- tes; an solum propter se ipsum eum diligant; quod illum, ut est in sua natura propria, citra respectum ad nos, omni dignum amore honoreque sciat. Ut autem negligenti, modicam habenti fidem, et pue- riliter adhuc sapienti, impedimento hæc sunt ad æternam vitam : videlicet tam acerbæ ac laboriosæ res, ut morbi, penuriæ, ignominiæ; quam lis contrariæ, divitiæ, gloria, laudes et applausus hominum; prætereaque pungens in occulto Satanæ impugnatio, sic rursus, aliter dispositos, in loco memoratorum modo, ponens, reperies: fervido in fide, prudenti, et generose forti subsidia potius et adjumenta ros illas easdem esse ad consecutionem

ΚΑ'. Ὁ θεῖος ἀπόστολος Παῦλος ἀκριβέστερόν τε καὶ τηλαυγέστερον τὸ ἐντελὲς τοῦ Χριστιανισμοῦ μυστήριον εκάστη πιστευούσῃ ψυχῇ δεδήλωκε, δι' ενεργείας θείας εἰς πεῖραν ἰέναι· ὅπερ ἐστὶν, ἡ ἐπου ρανίου φωτὸς ἐν ἀποκαλύψει καὶ δυνάμει τοῦ Πνεύ ματος ἔλλαμψις· ἵνα μή τις τὸν διὰ γνώσεως νοημάτων φωτισμὸν τοῦ Πνεύματος μόνον εἶναι νομίσας, κινδυνεύσῃ δι᾽ ἄγνοιάν τε καὶ ῥᾳθυμίαν τοῦ τελείου τῆς χάριτος ἀποτυχεῖν μυστηρίου. Διὰ τοῦτο καὶ τὸ ὑπόδειγμα τῆς τῷ προσώπω Μωσέως περι- κειμένης τοῦ Πνεύματος δόξης εἰς παράστασιν ὡμο λογημένην τῆς γνώσεως ἤνεγκεν · φησὶ γοῦν· Εἰ δὲ ή διακονία τοῦ θανάτου ἐν γράμμασιν ἐντετυ- πωμένη ἐν λίθοις ἐγενήθη ἐν δόξῃ, ὥστε μὴ δύνασθαι τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἀτενίσαι εἰς πρόσω ωπον Μωσέως διὰ τὴν δόξαν τοῦ προσώπου αὐτοῦ τὴν καταργουμένην· πόσῳ μᾶλλον ἡ δια κονία τοῦ Πνεύματος ἔσται ἐν δόξῃ ! Εἰ γὰρ ἡ διακονία τῆς κατακρίσεως δόξα· πολλῷ μᾶλλον περισσεύσει ή διακονία τῆς δικαιοσύνης ἐν δόξῃ· καὶ γὰρ οὐ δεδόξασται τὸ δεδοξασμένον ἐν τούτῳ μέρει ἕνεκεν τῆς ὑπερβαλλούσης δόξης. Εἰ γὰρ τὸ καταργούμενον διὰ δόξης, πολλῷ μᾶλλον τὸ μένον ἐν δόξῃ. Καταργούμενον ειρηκε διὰ τὸ θνητῷ σώματι Μωϋσέως περικεῖσθαι τὴν τοῦ φωτός δόξαν. Επάγει· Εχοντες οὖν ἐλπίδα πολλῇ παρρησία χρώμεθα. Καὶ προβὰς μικρέν Έδειξε τὴν ἀθάνατον ἐκείνην τοῦ Πνεύματος ἐν ἀπο- καλύψει δόξαν, νῦν ἐν τῷ ἀθανάτῳ τοῦ ἔσω ἀνθρώπου τοῖς ἀξίοις ἀθανάτως τε καὶ ἀκαταργήτως ἐλλάμπες σθαι. Φησὶ γοῦν· Ἡμεῖς δὲ πάντες, τοῦτ' ἔστιν, οἱ κατὰ τελείαν πίστιν ἐκ τοῦ Πνεύματος γενηθέντες, ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου ἐνοπτριζόμεθα, εἰς τὴν αὐτὴν εικόνα μεταμορ φούμενοι ἀπὸ δόξας εἰς δόξαν καθάπερ ἀπὸ Κυ- ρίου Πνεύματος. ᾿Ανακεκαλυμμένῳ προσώπῳ, τῷ τῆς ψυχῆς δηλαδή· καὶ ἡνίκα δὲ ἐπιστρέψῃ τις πρὸς Κύριον, περιαιρεῖται τὸ κάλυμμα. Ο δὲ Κύριος τὸ Πνεῦμά ἐστι. Φανερῶς οὖν διὰ τούτων ἀπέδειξε, κάτ λυμμα σκότους επιβεβλῆσθαι τῇ ψυχῇ, ὅπερ ἀπὸ τῆς τοῦ ᾿Αδὰμ παραβάσεως χώραν ἔσχε εἰς τὴν ἀν θρωπότητα παραδῦναι. Νυνὶ δὲ ὑπὸ τῆς τοῦ Πνεύμα Ο τος ελλάμψεως περιαιρεῖσθαι τοῦτο τῶν πιστῶν καὶ ἀξίων τῷ ὄντι ψυχῶν· δι᾿ ἣν αἰτίαν καὶ ἡ ἔλευσις τ τοῦ Χριστοῦ γεγένηται· εἰς γὰρ τοιαῦτα μέτρα ἁγιότητος φθάσαι τοὺς ἐπ' ἀληθείας πιστεύοντας ηὐδόκησεν ὁ Θεός. ΚΒ΄. Η τοιαύτη, φησι, τοῦ Πνεύματος Ελλαμψις, οὐχ οἷον νοημάτων μόνον ἀποκάλυψις ἐστι καὶ φω τισμός χάριτος, ὥσπερ είρηται, ἀλλ᾽ ὑποστατικοῦ φωτὸς ἐν ταῖς ψυχαῖς βεβαία καὶ διηνεκής ἔλλαμψις. Τὸ γάρ· Εἰπὼν ἐκ σκότους τὸ φῶς λάμψαι, δ ἔλαμψεν ἐν καρδίαις ἡμῶν πρὸς φωτισμὸν τῆς οι 9:6 S. MACARII ÆGYPTII regni Dei : Diligentibus enim Deum (ait divinus Apostolus) omnia cooperantur in bonum *. Ex his igitur apparet, quis demum sit verus Dei amator; is nimirum, qui per cuncta, quæ in hoc mundo putantur obstare, perrupta, victa, calcata, tautum versus Deum amore feruntur, dicentes · cum propheta: Funes peccatorum circumplexi sunt me, et legem tuam non sum oblitus ”. B XXI. Divinus apostolus Paulus exactius et cla- ▲ rius demonstrare volens, quid vere sit perfectum Christianismi mysterium in unaquaque anima cro- dente, venire talem animam in hujus experimentum docet, per divinam operationem. Quæ scilicet ope- ratio est supercoelestis laminis in revelatione et virtute Spiritus irradiatio. Ne forte quis, in hoc errans, putet nihil aliud esse iluminationem Spi- ritus, nisi cognitiones vi humani productas intel- lectus; et propter istam ignorantiam, et desidiam periclitetur, a perfecto gratiæ excidere mysterio. Propterea exemplum circumambientis faciem Mosis Spiritus gloriæ, ad cognitionis representationem haud dubie conformem refert. At igitur: Quod si ministratio mortis litteris deformata in lapidibus, fuit in gloria, ita ut non possent intendere filii Israel in faciem Moysi, propter gloriam vultus ejus, quæ evacuatur; quomodo non magis ministratio Spiritus erit in gloria? Nam si ministratio damnationis in gloria est, multo magis abundat ministerium justitiæ in gloria. Nam nec glorificatum est quod claruit in hac parte propter excellentem gloriam. Si enim quod evacuatur per gloriam est; multo magis quod manet in gloria est o. Quod evacuatur, dixit, idcirco quod mortali corpori Mosis circumaffulgeret illa lucis gloria. Subjungit: Habentes igitur talem spem, multa fiducia utimur ". Et progressus paulum, ostendit immortalem illam Spiritus in apocalypsi gloriam, nunc in immortali, qui latet intus, homine, dignis immortaliter et inevacuabiliter resplendere. Ait ergo : Nos vero omnes (hoc est, per fidem perfectam ex Spiritu geniti) revelata facie gloriam Domini speculantcs, in eamdem imaginem transformamur a claritate in claritatem, tanquam a Domini Spirituª. Revelata facie, animæ scilicet; et quando reversus quis fuerit ad Dominum, tolletur velamen. Domi- nus autem Spiritus est ". Manifeste igitur per hæc monstravit velamen tenebrarum superinjectum fuisse animæ, quod ab Adami transgressione cam- pum habuit naturam humanam pervadendi. Nunc autem per illustrationem Spiritus id auferri e fide- libus et vere dignis animabus: quæ et causa Christi adventus fuit. Nam Deo complacuit ad talem men- suram sanctitatis pertingere eos, qui vere in ipsum credunt. C XXII. Ea, de qua dictum est, Spiritus irradiatio, non solum intellectualium sensuum revelatio est, et iluminatio gratiæ"; sed substantialis et subsisten- tis lucis in animabus emissio. Nam illud: Qui dixit de tenebris lumen splendescere, ipse illuxit in cordibus nostris ad illuminationem scientia claritatis Dei in ** Rom. v, 28. " Psal. CXVIII, 61.. 19. Cor. v, es ibid. 18. Cor. 111, II Cor. 113, 7. 12.

ΚΑ'. Ὁ θεῖος ἀπόστολος Παῦλος ἀκριβέστερόν τε καὶ τηλαυγέστερον τὸ ἐντελὲς τοῦ Χριστιανισμοῦ μυστήριον εκάστη πιστευούσῃ ψυχῇ δεδήλωκε, δι' ενεργείας θείας εἰς πεῖραν ἰέναι· ὅπερ ἐστὶν, ἡ ἐπου ρανίου φωτὸς ἐν ἀποκαλύψει καὶ δυνάμει τοῦ Πνεύ ματος ἔλλαμψις· ἵνα μή τις τὸν διὰ γνώσεως νοημάτων φωτισμὸν τοῦ Πνεύματος μόνον εἶναι νομίσας, κινδυνεύσῃ δι᾽ ἄγνοιάν τε καὶ ῥᾳθυμίαν τοῦ τελείου τῆς χάριτος ἀποτυχεῖν μυστηρίου. Διὰ τοῦτο καὶ τὸ ὑπόδειγμα τῆς τῷ προσώπω Μωσέως περι- κειμένης τοῦ Πνεύματος δόξης εἰς παράστασιν ὡμο λογημένην τῆς γνώσεως ἤνεγκεν · φησὶ γοῦν· Εἰ δὲ ή διακονία τοῦ θανάτου ἐν γράμμασιν ἐντετυ- πωμένη ἐν λίθοις ἐγενήθη ἐν δόξῃ, ὥστε μὴ δύνασθαι τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἀτενίσαι εἰς πρόσω ωπον Μωσέως διὰ τὴν δόξαν τοῦ προσώπου αὐτοῦ τὴν καταργουμένην· πόσῳ μᾶλλον ἡ δια κονία τοῦ Πνεύματος ἔσται ἐν δόξῃ ! Εἰ γὰρ ἡ διακονία τῆς κατακρίσεως δόξα· πολλῷ μᾶλλον περισσεύσει ή διακονία τῆς δικαιοσύνης ἐν δόξῃ· καὶ γὰρ οὐ δεδόξασται τὸ δεδοξασμένον ἐν τούτῳ μέρει ἕνεκεν τῆς ὑπερβαλλούσης δόξης. Εἰ γὰρ τὸ καταργούμενον διὰ δόξης, πολλῷ μᾶλλον τὸ μένον ἐν δόξῃ. Καταργούμενον ειρηκε διὰ τὸ θνητῷ σώματι Μωϋσέως περικεῖσθαι τὴν τοῦ φωτός δόξαν. Επάγει· Εχοντες οὖν ἐλπίδα πολλῇ παρρησία χρώμεθα. Καὶ προβὰς μικρέν Έδειξε τὴν ἀθάνατον ἐκείνην τοῦ Πνεύματος ἐν ἀπο- καλύψει δόξαν, νῦν ἐν τῷ ἀθανάτῳ τοῦ ἔσω ἀνθρώπου τοῖς ἀξίοις ἀθανάτως τε καὶ ἀκαταργήτως ἐλλάμπες σθαι. Φησὶ γοῦν· Ἡμεῖς δὲ πάντες, τοῦτ' ἔστιν, οἱ κατὰ τελείαν πίστιν ἐκ τοῦ Πνεύματος γενηθέντες, ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου ἐνοπτριζόμεθα, εἰς τὴν αὐτὴν εικόνα μεταμορ φούμενοι ἀπὸ δόξας εἰς δόξαν καθάπερ ἀπὸ Κυ- ρίου Πνεύματος. ᾿Ανακεκαλυμμένῳ προσώπῳ, τῷ τῆς ψυχῆς δηλαδή· καὶ ἡνίκα δὲ ἐπιστρέψῃ τις πρὸς Κύριον, περιαιρεῖται τὸ κάλυμμα. Ο δὲ Κύριος τὸ Πνεῦμά ἐστι. Φανερῶς οὖν διὰ τούτων ἀπέδειξε, κάτ λυμμα σκότους επιβεβλῆσθαι τῇ ψυχῇ, ὅπερ ἀπὸ τῆς τοῦ ᾿Αδὰμ παραβάσεως χώραν ἔσχε εἰς τὴν ἀν θρωπότητα παραδῦναι. Νυνὶ δὲ ὑπὸ τῆς τοῦ Πνεύμα Ο τος ελλάμψεως περιαιρεῖσθαι τοῦτο τῶν πιστῶν καὶ ἀξίων τῷ ὄντι ψυχῶν· δι᾿ ἣν αἰτίαν καὶ ἡ ἔλευσις τ τοῦ Χριστοῦ γεγένηται· εἰς γὰρ τοιαῦτα μέτρα ἁγιότητος φθάσαι τοὺς ἐπ' ἀληθείας πιστεύοντας ηὐδόκησεν ὁ Θεός. ΚΒ΄. Η τοιαύτη, φησι, τοῦ Πνεύματος Ελλαμψις, οὐχ οἷον νοημάτων μόνον ἀποκάλυψις ἐστι καὶ φω τισμός χάριτος, ὥσπερ είρηται, ἀλλ᾽ ὑποστατικοῦ φωτὸς ἐν ταῖς ψυχαῖς βεβαία καὶ διηνεκής ἔλλαμψις. Τὸ γάρ· Εἰπὼν ἐκ σκότους τὸ φῶς λάμψαι, δ ἔλαμψεν ἐν καρδίαις ἡμῶν πρὸς φωτισμὸν τῆς οι 9:6 S. MACARII ÆGYPTII regni Dei : Diligentibus enim Deum (ait divinus Apostolus) omnia cooperantur in bonum *. Ex his igitur apparet, quis demum sit verus Dei amator; is nimirum, qui per cuncta, quæ in hoc mundo putantur obstare, perrupta, victa, calcata, tautum versus Deum amore feruntur, dicentes · cum propheta: Funes peccatorum circumplexi sunt me, et legem tuam non sum oblitus ”. B XXI. Divinus apostolus Paulus exactius et cla- ▲ rius demonstrare volens, quid vere sit perfectum Christianismi mysterium in unaquaque anima cro- dente, venire talem animam in hujus experimentum docet, per divinam operationem. Quæ scilicet ope- ratio est supercoelestis laminis in revelatione et virtute Spiritus irradiatio. Ne forte quis, in hoc errans, putet nihil aliud esse iluminationem Spi- ritus, nisi cognitiones vi humani productas intel- lectus; et propter istam ignorantiam, et desidiam periclitetur, a perfecto gratiæ excidere mysterio. Propterea exemplum circumambientis faciem Mosis Spiritus gloriæ, ad cognitionis representationem haud dubie conformem refert. At igitur: Quod si ministratio mortis litteris deformata in lapidibus, fuit in gloria, ita ut non possent intendere filii Israel in faciem Moysi, propter gloriam vultus ejus, quæ evacuatur; quomodo non magis ministratio Spiritus erit in gloria? Nam si ministratio damnationis in gloria est, multo magis abundat ministerium justitiæ in gloria. Nam nec glorificatum est quod claruit in hac parte propter excellentem gloriam. Si enim quod evacuatur per gloriam est; multo magis quod manet in gloria est o. Quod evacuatur, dixit, idcirco quod mortali corpori Mosis circumaffulgeret illa lucis gloria. Subjungit: Habentes igitur talem spem, multa fiducia utimur ". Et progressus paulum, ostendit immortalem illam Spiritus in apocalypsi gloriam, nunc in immortali, qui latet intus, homine, dignis immortaliter et inevacuabiliter resplendere. Ait ergo : Nos vero omnes (hoc est, per fidem perfectam ex Spiritu geniti) revelata facie gloriam Domini speculantcs, in eamdem imaginem transformamur a claritate in claritatem, tanquam a Domini Spirituª. Revelata facie, animæ scilicet; et quando reversus quis fuerit ad Dominum, tolletur velamen. Domi- nus autem Spiritus est ". Manifeste igitur per hæc monstravit velamen tenebrarum superinjectum fuisse animæ, quod ab Adami transgressione cam- pum habuit naturam humanam pervadendi. Nunc autem per illustrationem Spiritus id auferri e fide- libus et vere dignis animabus: quæ et causa Christi adventus fuit. Nam Deo complacuit ad talem men- suram sanctitatis pertingere eos, qui vere in ipsum credunt. C XXII. Ea, de qua dictum est, Spiritus irradiatio, non solum intellectualium sensuum revelatio est, et iluminatio gratiæ"; sed substantialis et subsisten- tis lucis in animabus emissio. Nam illud: Qui dixit de tenebris lumen splendescere, ipse illuxit in cordibus nostris ad illuminationem scientia claritatis Dei in ** Rom. v, 28. " Psal. CXVIII, 61.. 19. Cor. v, es ibid. 18. Cor. 111, II Cor. 113, 7. 12.

γνώσεως τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ. Καὶ τό· Φώτι- Δ σον τοὺς ὀφθαλμούς μου, μήποτε υπνώσω εἰς θάνατον· τουτέστιν· ἵνα μὴ λυομένη τῆς σαρκὸς ἡ ψυχή, ἀποσκοτῆται τῷ τοῦ θανάτου τῆς κακίας καλύμματι· πρὸς δὲ καὶ τό· Αποκάλυψον τοὺς ὀφθαλμούς μου ἔτι, καὶ κατανοήσω τὰ θαυμάσια ἐκ τοῦ νόμου σου· Καὶ τό· Εξαπόστειλον φῶς σου καὶ τὴν ἀλήθειάν σου· αὐτά με οδηγήσουσι καὶ ἄξουσιν εἰς ὄρος ἁγιόν σου, καὶ εἰς τὰ σκη- νώματά σου· ἀλλὰ μὴν καὶ τό· Ἐσημειώθη ἐφ' ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου, καὶ τὰ λοιπὰ, τὴν αὐτὴν ἀκολουθίαν τοῦ σκοποῦ παρίστησιν. ΚΓ. Καὶ τῷ μακαρίῳ δὲ Παύλῳ φησὶ τὸ ἐλλάμ- ψαν ἐν τῇ ὁδῷ φῶς, δι' οὗ καὶ εἰς τρίτον οὐρανὸν ἦρται, καὶ μυστήριον ἀλαλήτων ἀκουστής γίνεται, οὐ νοημάτων τις καὶ γνώσεως φωτισμὸς ἦν, ἀλλὰ δυνάμεως τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος καθ᾽ ὑπόστασιν ἐν τῇ ψυχῇ ἔλλαμψις, οὗ τὴν ὑπερβολὴν τῆς λαμπρότη- τος οἱ τῆς σαρκὸς ὀφθαλμοὶ μὴ διενεγκόντες ἀπετυ φλώθησαν, δι᾿ οὗ πᾶσά τε γνῶσις ἀποκαλύπτεται, καὶ πρὸς ἀλήθειαν Θεὸς τῇ ἀξίᾳ καὶ φιλουμένη ψυχή γνωρίζεται. ΚΔ'. Πᾶσα ψυχὴ διὰ σπουδῆς καὶ πίστεως τέλεον ἐνδύσασθαι τὸν Χριστὸν ἐντεῦθεν κατὰ δύναμιν τε καὶ πληροφορίαν χάριτος καταξιωθεῖσα, καὶ τῷ ἐπ- ουρανίῳ τῆς ἀφθάρτου εἰκόνος φωτὶ ἐνωθεῖσα, καὶ νῦν μὲν μυστηρίων οὐρανίων γνῶσιν ἐν ὑποστάσει μυείται πάντων· ἐν δέ γε τῇ μεγάλῃ τῆς ἀναστά σεως ἡμέρᾳ τῇ αὐτῇ ἐπουρανίῳ τῆς δόξης εἰκόνι καὶ τὸ σῶμα ταύτης ἐνδοξασθὲν, καὶ ὑπὸ Πνεύματος, α κατὰ τὸ γεγραμμένον εἰς οὐρανοὺς ἁρπαγὴν, καὶ σύμμορφον γενέσθαι τῷ σώματι τῆς δόξης αὐτοῦ καταξιωθὲν καὶ τὴν βασιλείαν αἰώνιόν τε καὶ ἀδιά- δοχον καὶ τῷ Χριστῷ σύγκληρον ἕξει. ΚΕ'. Οπόσον τις ἰδίᾳ σπουδῇ καὶ πίστει Πνεύμα τος ἁγίου δόξης κεκοινώνηκεν οὐρανίου, ἔργοις τε ἀγαθοῖς τὴν ψυχὴν διεκόσμησε, τοσοῦτον ἐκείνης τῆς ἡμέρας ἄξιον αὐτοῦ γενήσεται καὶ τὸ σῶμα συν- δοξασθῆναι. Ο γάρ τις ἔνδον ἀπεθησαύρισε νῦν, τοῦτο πρόεισιν ἔξω τότε· καθάπερ ὁ εἴσω τῶν ξύλων ἐν χειμῶνι καρπὸς, ἔξω κατὰ τὸν ἔαρος καιρὸν γίνεται · ὥσπερ δὴ καὶ πρότερον ἐδηλώθη. Τῶν μὲν οὖν ἁγίων ἡ θεοειδὴς τοῦ Πνεύματος εἰκὼν ἀπὸ τοῦ νῦν ἔνδον ὥσπερ ἐντυπωθεῖσα, καὶ τὸ σῶμα θεοειδές ἔξω καὶ οὐράνιον ἀπεργάσεται· τῶν βεβήλων δὲ καὶ ἁμαρτωλῶν τὸ τοῦ κοσμικοῦ Πνεύματος κά λυμμα περιβαλὴν τὴν ψυχὴν, καὶ τῇ τῶν παθῶν εἰδεχθείς σκοτεινόν, οί μοι, τὸν νοῦν καὶ ἀσχήμονα κα- ταστῆσαν, σκοτεινὸν ἅμα καὶ τὸ σῶμα, καὶ αἰσχύ- νης έμπλεω πάσης ἔξωθεν ἀποδείξεται. Κα'. Ωσπερ κατὰ τὴν παράβασιν τοῦ Ἀδὰμ θά- νατον αὐτοῦ καταψηφισαμένης τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγαθό- τητος, τοῦτο πρῶτον μὲν ὑπέστη κατὰ ψυχήν, τῶν νοερῶν αὐτῆς αἰσθητηρίων τῇ στερήσει τῆς ἐπουρα- το σε LIBER DE LIBERTATE MENTIS. facie Christi Jesu. Et illud: Illumina oculos meus; B ne unquam obdormiam in morte". Hoc est, ne cum solvetur carne anima, obtenebretur mortis malitiæ velo. Illud praeterea : Revela oculos meos, et consi derabo mirabilia de lege tua ". Illud quoque : Emitte lucem tuam et veritatem tuam: ipsa me dedu- cent et adducent in montem sanctum tuum et in ta- bernacula tua ". Sed et illud etiam: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine“. Et reliqua in unam eamdemque quam proposui sententiam con- spirant. XXIII. illa item quæ heato Paulo circum- fulsisse lux ® dicitur in via, per quam et in tertium cœlum elevatus est ", et mysteriorum ineffabilium auditor factus, non intellectualium sensuum et co- gnitionis illuminatio erat; sed virtutis boni Spiritus in substantia in anima facta irradiatio : cujus excessum splendoris non ferentes carnis oculi, ex- cæcati sunt; per quam et omnis scientia revelatur, et ad veritatem Deus dignæ et amatæ animæ inno- tescit. XXIV. Omnis anima, quæ per studium et fidem. perfectam in virtute et plena certitudine gratiæ, digna facta est quæ Christum indueret jam hinc, et supercœlesti incorruptibilis imaginis luci unire- tur; ea nunc quidem cognitione cœlestium myste - riorum in substantia, et prout sunt, impertitur; in magna vero resurrectionis die, eadem illa sn- percaelestis claritatis imagine corpus quoque ipsius C glorificatum, et a Spiritu, sicut scriptum est ", in coelos raptum: et tanta dignatione honoratum, ut configuretur corpori claritatis ejus, regnum æter- num vicissitudine successionum carens, Christo ipsi collega et consors habebit ". XXV. Quantum quis proprio studio et fide de coelesti claritate Spiritus sancti participaverit, animamque bonis operibus ornaverit; tanto dignius efficiet corpus suum glorificatione, quæ illi in illam resurrectionis diem reservatur. Quod enim quisque inus nunc condidit, tunc prodibit exte rius; quemadmodum quæ per hiemem in sinu ar- borum latet vis generativa fructuum, verna tem- perie se foras exserit; ut et demonstratum supe- D rius est. Impressa ergo mentibus sanctorum dei- Cor. 1, Cor. xj, 2. 6. Psal. xii, " I Thess. vi, 16. formis imago Spiritus, quæ in occulto nunc latet, corpus quoque divina specie induet, et eœleste efficiet; profanorum vero ac scelestorum, quod nunc mundani spiritus velamen circuminvolvit, deformes stigmatibus criminum, mentesque, heu mel ipsorum, tenebrosas et foedas reddit, lune etiam corpora maculosa, in summum palam dede- cus omnium oculis ostendet. XXVI. Quemadmodum post transgressionem Ada- mi, lata in eum sententia mortis justo Dei optim judicio, primum exsecutioni mandala est in ejus anima, vere per peccatum jam tum mortua, intel .co Act. 11, 5. . Psal. CAVIN, 18. " Psal. III, 8. Pal. 15, 7. "Philipp. 11, 21. 4. 6

γνώσεως τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ. Καὶ τό· Φώτι- Δ σον τοὺς ὀφθαλμούς μου, μήποτε υπνώσω εἰς θάνατον· τουτέστιν· ἵνα μὴ λυομένη τῆς σαρκὸς ἡ ψυχή, ἀποσκοτῆται τῷ τοῦ θανάτου τῆς κακίας καλύμματι· πρὸς δὲ καὶ τό· Αποκάλυψον τοὺς ὀφθαλμούς μου ἔτι, καὶ κατανοήσω τὰ θαυμάσια ἐκ τοῦ νόμου σου· Καὶ τό· Εξαπόστειλον φῶς σου καὶ τὴν ἀλήθειάν σου· αὐτά με οδηγήσουσι καὶ ἄξουσιν εἰς ὄρος ἁγιόν σου, καὶ εἰς τὰ σκη- νώματά σου· ἀλλὰ μὴν καὶ τό· Ἐσημειώθη ἐφ' ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου, καὶ τὰ λοιπὰ, τὴν αὐτὴν ἀκολουθίαν τοῦ σκοποῦ παρίστησιν. ΚΓ. Καὶ τῷ μακαρίῳ δὲ Παύλῳ φησὶ τὸ ἐλλάμ- ψαν ἐν τῇ ὁδῷ φῶς, δι' οὗ καὶ εἰς τρίτον οὐρανὸν ἦρται, καὶ μυστήριον ἀλαλήτων ἀκουστής γίνεται, οὐ νοημάτων τις καὶ γνώσεως φωτισμὸς ἦν, ἀλλὰ δυνάμεως τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος καθ᾽ ὑπόστασιν ἐν τῇ ψυχῇ ἔλλαμψις, οὗ τὴν ὑπερβολὴν τῆς λαμπρότη- τος οἱ τῆς σαρκὸς ὀφθαλμοὶ μὴ διενεγκόντες ἀπετυ φλώθησαν, δι᾿ οὗ πᾶσά τε γνῶσις ἀποκαλύπτεται, καὶ πρὸς ἀλήθειαν Θεὸς τῇ ἀξίᾳ καὶ φιλουμένη ψυχή γνωρίζεται. ΚΔ'. Πᾶσα ψυχὴ διὰ σπουδῆς καὶ πίστεως τέλεον ἐνδύσασθαι τὸν Χριστὸν ἐντεῦθεν κατὰ δύναμιν τε καὶ πληροφορίαν χάριτος καταξιωθεῖσα, καὶ τῷ ἐπ- ουρανίῳ τῆς ἀφθάρτου εἰκόνος φωτὶ ἐνωθεῖσα, καὶ νῦν μὲν μυστηρίων οὐρανίων γνῶσιν ἐν ὑποστάσει μυείται πάντων· ἐν δέ γε τῇ μεγάλῃ τῆς ἀναστά σεως ἡμέρᾳ τῇ αὐτῇ ἐπουρανίῳ τῆς δόξης εἰκόνι καὶ τὸ σῶμα ταύτης ἐνδοξασθὲν, καὶ ὑπὸ Πνεύματος, α κατὰ τὸ γεγραμμένον εἰς οὐρανοὺς ἁρπαγὴν, καὶ σύμμορφον γενέσθαι τῷ σώματι τῆς δόξης αὐτοῦ καταξιωθὲν καὶ τὴν βασιλείαν αἰώνιόν τε καὶ ἀδιά- δοχον καὶ τῷ Χριστῷ σύγκληρον ἕξει. ΚΕ'. Οπόσον τις ἰδίᾳ σπουδῇ καὶ πίστει Πνεύμα τος ἁγίου δόξης κεκοινώνηκεν οὐρανίου, ἔργοις τε ἀγαθοῖς τὴν ψυχὴν διεκόσμησε, τοσοῦτον ἐκείνης τῆς ἡμέρας ἄξιον αὐτοῦ γενήσεται καὶ τὸ σῶμα συν- δοξασθῆναι. Ο γάρ τις ἔνδον ἀπεθησαύρισε νῦν, τοῦτο πρόεισιν ἔξω τότε· καθάπερ ὁ εἴσω τῶν ξύλων ἐν χειμῶνι καρπὸς, ἔξω κατὰ τὸν ἔαρος καιρὸν γίνεται · ὥσπερ δὴ καὶ πρότερον ἐδηλώθη. Τῶν μὲν οὖν ἁγίων ἡ θεοειδὴς τοῦ Πνεύματος εἰκὼν ἀπὸ τοῦ νῦν ἔνδον ὥσπερ ἐντυπωθεῖσα, καὶ τὸ σῶμα θεοειδές ἔξω καὶ οὐράνιον ἀπεργάσεται· τῶν βεβήλων δὲ καὶ ἁμαρτωλῶν τὸ τοῦ κοσμικοῦ Πνεύματος κά λυμμα περιβαλὴν τὴν ψυχὴν, καὶ τῇ τῶν παθῶν εἰδεχθείς σκοτεινόν, οί μοι, τὸν νοῦν καὶ ἀσχήμονα κα- ταστῆσαν, σκοτεινὸν ἅμα καὶ τὸ σῶμα, καὶ αἰσχύ- νης έμπλεω πάσης ἔξωθεν ἀποδείξεται. Κα'. Ωσπερ κατὰ τὴν παράβασιν τοῦ Ἀδὰμ θά- νατον αὐτοῦ καταψηφισαμένης τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγαθό- τητος, τοῦτο πρῶτον μὲν ὑπέστη κατὰ ψυχήν, τῶν νοερῶν αὐτῆς αἰσθητηρίων τῇ στερήσει τῆς ἐπουρα- το σε LIBER DE LIBERTATE MENTIS. facie Christi Jesu. Et illud: Illumina oculos meus; B ne unquam obdormiam in morte". Hoc est, ne cum solvetur carne anima, obtenebretur mortis malitiæ velo. Illud praeterea : Revela oculos meos, et consi derabo mirabilia de lege tua ". Illud quoque : Emitte lucem tuam et veritatem tuam: ipsa me dedu- cent et adducent in montem sanctum tuum et in ta- bernacula tua ". Sed et illud etiam: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine“. Et reliqua in unam eamdemque quam proposui sententiam con- spirant. XXIII. illa item quæ heato Paulo circum- fulsisse lux ® dicitur in via, per quam et in tertium cœlum elevatus est ", et mysteriorum ineffabilium auditor factus, non intellectualium sensuum et co- gnitionis illuminatio erat; sed virtutis boni Spiritus in substantia in anima facta irradiatio : cujus excessum splendoris non ferentes carnis oculi, ex- cæcati sunt; per quam et omnis scientia revelatur, et ad veritatem Deus dignæ et amatæ animæ inno- tescit. XXIV. Omnis anima, quæ per studium et fidem. perfectam in virtute et plena certitudine gratiæ, digna facta est quæ Christum indueret jam hinc, et supercœlesti incorruptibilis imaginis luci unire- tur; ea nunc quidem cognitione cœlestium myste - riorum in substantia, et prout sunt, impertitur; in magna vero resurrectionis die, eadem illa sn- percaelestis claritatis imagine corpus quoque ipsius C glorificatum, et a Spiritu, sicut scriptum est ", in coelos raptum: et tanta dignatione honoratum, ut configuretur corpori claritatis ejus, regnum æter- num vicissitudine successionum carens, Christo ipsi collega et consors habebit ". XXV. Quantum quis proprio studio et fide de coelesti claritate Spiritus sancti participaverit, animamque bonis operibus ornaverit; tanto dignius efficiet corpus suum glorificatione, quæ illi in illam resurrectionis diem reservatur. Quod enim quisque inus nunc condidit, tunc prodibit exte rius; quemadmodum quæ per hiemem in sinu ar- borum latet vis generativa fructuum, verna tem- perie se foras exserit; ut et demonstratum supe- D rius est. Impressa ergo mentibus sanctorum dei- Cor. 1, Cor. xj, 2. 6. Psal. xii, " I Thess. vi, 16. formis imago Spiritus, quæ in occulto nunc latet, corpus quoque divina specie induet, et eœleste efficiet; profanorum vero ac scelestorum, quod nunc mundani spiritus velamen circuminvolvit, deformes stigmatibus criminum, mentesque, heu mel ipsorum, tenebrosas et foedas reddit, lune etiam corpora maculosa, in summum palam dede- cus omnium oculis ostendet. XXVI. Quemadmodum post transgressionem Ada- mi, lata in eum sententia mortis justo Dei optim judicio, primum exsecutioni mandala est in ejus anima, vere per peccatum jam tum mortua, intel .co Act. 11, 5. . Psal. CAVIN, 18. " Psal. III, 8. Pal. 15, 7. "Philipp. 11, 21. 4. 6

γνώσεως τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ. Καὶ τό· Φώτι- Δ σον τοὺς ὀφθαλμούς μου, μήποτε υπνώσω εἰς θάνατον· τουτέστιν· ἵνα μὴ λυομένη τῆς σαρκὸς ἡ ψυχή, ἀποσκοτῆται τῷ τοῦ θανάτου τῆς κακίας καλύμματι· πρὸς δὲ καὶ τό· Αποκάλυψον τοὺς ὀφθαλμούς μου ἔτι, καὶ κατανοήσω τὰ θαυμάσια ἐκ τοῦ νόμου σου· Καὶ τό· Εξαπόστειλον φῶς σου καὶ τὴν ἀλήθειάν σου· αὐτά με οδηγήσουσι καὶ ἄξουσιν εἰς ὄρος ἁγιόν σου, καὶ εἰς τὰ σκη- νώματά σου· ἀλλὰ μὴν καὶ τό· Ἐσημειώθη ἐφ' ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου, καὶ τὰ λοιπὰ, τὴν αὐτὴν ἀκολουθίαν τοῦ σκοποῦ παρίστησιν. ΚΓ. Καὶ τῷ μακαρίῳ δὲ Παύλῳ φησὶ τὸ ἐλλάμ- ψαν ἐν τῇ ὁδῷ φῶς, δι' οὗ καὶ εἰς τρίτον οὐρανὸν ἦρται, καὶ μυστήριον ἀλαλήτων ἀκουστής γίνεται, οὐ νοημάτων τις καὶ γνώσεως φωτισμὸς ἦν, ἀλλὰ δυνάμεως τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος καθ᾽ ὑπόστασιν ἐν τῇ ψυχῇ ἔλλαμψις, οὗ τὴν ὑπερβολὴν τῆς λαμπρότη- τος οἱ τῆς σαρκὸς ὀφθαλμοὶ μὴ διενεγκόντες ἀπετυ φλώθησαν, δι᾿ οὗ πᾶσά τε γνῶσις ἀποκαλύπτεται, καὶ πρὸς ἀλήθειαν Θεὸς τῇ ἀξίᾳ καὶ φιλουμένη ψυχή γνωρίζεται. ΚΔ'. Πᾶσα ψυχὴ διὰ σπουδῆς καὶ πίστεως τέλεον ἐνδύσασθαι τὸν Χριστὸν ἐντεῦθεν κατὰ δύναμιν τε καὶ πληροφορίαν χάριτος καταξιωθεῖσα, καὶ τῷ ἐπ- ουρανίῳ τῆς ἀφθάρτου εἰκόνος φωτὶ ἐνωθεῖσα, καὶ νῦν μὲν μυστηρίων οὐρανίων γνῶσιν ἐν ὑποστάσει μυείται πάντων· ἐν δέ γε τῇ μεγάλῃ τῆς ἀναστά σεως ἡμέρᾳ τῇ αὐτῇ ἐπουρανίῳ τῆς δόξης εἰκόνι καὶ τὸ σῶμα ταύτης ἐνδοξασθὲν, καὶ ὑπὸ Πνεύματος, α κατὰ τὸ γεγραμμένον εἰς οὐρανοὺς ἁρπαγὴν, καὶ σύμμορφον γενέσθαι τῷ σώματι τῆς δόξης αὐτοῦ καταξιωθὲν καὶ τὴν βασιλείαν αἰώνιόν τε καὶ ἀδιά- δοχον καὶ τῷ Χριστῷ σύγκληρον ἕξει. ΚΕ'. Οπόσον τις ἰδίᾳ σπουδῇ καὶ πίστει Πνεύμα τος ἁγίου δόξης κεκοινώνηκεν οὐρανίου, ἔργοις τε ἀγαθοῖς τὴν ψυχὴν διεκόσμησε, τοσοῦτον ἐκείνης τῆς ἡμέρας ἄξιον αὐτοῦ γενήσεται καὶ τὸ σῶμα συν- δοξασθῆναι. Ο γάρ τις ἔνδον ἀπεθησαύρισε νῦν, τοῦτο πρόεισιν ἔξω τότε· καθάπερ ὁ εἴσω τῶν ξύλων ἐν χειμῶνι καρπὸς, ἔξω κατὰ τὸν ἔαρος καιρὸν γίνεται · ὥσπερ δὴ καὶ πρότερον ἐδηλώθη. Τῶν μὲν οὖν ἁγίων ἡ θεοειδὴς τοῦ Πνεύματος εἰκὼν ἀπὸ τοῦ νῦν ἔνδον ὥσπερ ἐντυπωθεῖσα, καὶ τὸ σῶμα θεοειδές ἔξω καὶ οὐράνιον ἀπεργάσεται· τῶν βεβήλων δὲ καὶ ἁμαρτωλῶν τὸ τοῦ κοσμικοῦ Πνεύματος κά λυμμα περιβαλὴν τὴν ψυχὴν, καὶ τῇ τῶν παθῶν εἰδεχθείς σκοτεινόν, οί μοι, τὸν νοῦν καὶ ἀσχήμονα κα- ταστῆσαν, σκοτεινὸν ἅμα καὶ τὸ σῶμα, καὶ αἰσχύ- νης έμπλεω πάσης ἔξωθεν ἀποδείξεται. Κα'. Ωσπερ κατὰ τὴν παράβασιν τοῦ Ἀδὰμ θά- νατον αὐτοῦ καταψηφισαμένης τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγαθό- τητος, τοῦτο πρῶτον μὲν ὑπέστη κατὰ ψυχήν, τῶν νοερῶν αὐτῆς αἰσθητηρίων τῇ στερήσει τῆς ἐπουρα- το σε LIBER DE LIBERTATE MENTIS. facie Christi Jesu. Et illud: Illumina oculos meus; B ne unquam obdormiam in morte". Hoc est, ne cum solvetur carne anima, obtenebretur mortis malitiæ velo. Illud praeterea : Revela oculos meos, et consi derabo mirabilia de lege tua ". Illud quoque : Emitte lucem tuam et veritatem tuam: ipsa me dedu- cent et adducent in montem sanctum tuum et in ta- bernacula tua ". Sed et illud etiam: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine“. Et reliqua in unam eamdemque quam proposui sententiam con- spirant. XXIII. illa item quæ heato Paulo circum- fulsisse lux ® dicitur in via, per quam et in tertium cœlum elevatus est ", et mysteriorum ineffabilium auditor factus, non intellectualium sensuum et co- gnitionis illuminatio erat; sed virtutis boni Spiritus in substantia in anima facta irradiatio : cujus excessum splendoris non ferentes carnis oculi, ex- cæcati sunt; per quam et omnis scientia revelatur, et ad veritatem Deus dignæ et amatæ animæ inno- tescit. XXIV. Omnis anima, quæ per studium et fidem. perfectam in virtute et plena certitudine gratiæ, digna facta est quæ Christum indueret jam hinc, et supercœlesti incorruptibilis imaginis luci unire- tur; ea nunc quidem cognitione cœlestium myste - riorum in substantia, et prout sunt, impertitur; in magna vero resurrectionis die, eadem illa sn- percaelestis claritatis imagine corpus quoque ipsius C glorificatum, et a Spiritu, sicut scriptum est ", in coelos raptum: et tanta dignatione honoratum, ut configuretur corpori claritatis ejus, regnum æter- num vicissitudine successionum carens, Christo ipsi collega et consors habebit ". XXV. Quantum quis proprio studio et fide de coelesti claritate Spiritus sancti participaverit, animamque bonis operibus ornaverit; tanto dignius efficiet corpus suum glorificatione, quæ illi in illam resurrectionis diem reservatur. Quod enim quisque inus nunc condidit, tunc prodibit exte rius; quemadmodum quæ per hiemem in sinu ar- borum latet vis generativa fructuum, verna tem- perie se foras exserit; ut et demonstratum supe- D rius est. Impressa ergo mentibus sanctorum dei- Cor. 1, Cor. xj, 2. 6. Psal. xii, " I Thess. vi, 16. formis imago Spiritus, quæ in occulto nunc latet, corpus quoque divina specie induet, et eœleste efficiet; profanorum vero ac scelestorum, quod nunc mundani spiritus velamen circuminvolvit, deformes stigmatibus criminum, mentesque, heu mel ipsorum, tenebrosas et foedas reddit, lune etiam corpora maculosa, in summum palam dede- cus omnium oculis ostendet. XXVI. Quemadmodum post transgressionem Ada- mi, lata in eum sententia mortis justo Dei optim judicio, primum exsecutioni mandala est in ejus anima, vere per peccatum jam tum mortua, intel .co Act. 11, 5. . Psal. CAVIN, 18. " Psal. III, 8. Pal. 15, 7. "Philipp. 11, 21. 4. 6

Α νίου καὶ πνευματικῆς ἀπολαύσεως ἀπεσβηκότων Β Εt αὐτῷ, καὶ νεκρῶν ὥσπερ γεγενημένων· ὕστερον δὲ καὶ ὁ τοῦ σώματος θάνατος μετά γε τριάκοντα έτη πρὸς τοῖς ἐννεακοσίοις επεγένετο· οὕτω νῦν διὰ σταυροῦ καὶ θανάτου τοῦ Σωτῆρος τῇ ἀνθρωπότητα καταλλαγεὶς ὁ Θεὸς, ἀποκαθίστησι τὴν πιστεύσασαν ἐν ἀληθείᾳ ψυχὴν ἔτι ἐν σαρκὶ οὖσαν εἰς τὴν τῶν οὐρανίων φώτων καὶ μυστηρίων ἀπόλαυσιν, καὶ τὰ νοερὰ αὐτῆς αἰσθητήρια τῷ θείῳ πάλιν φωτὶ τῆς χάριτος όμματοι· ὕστερον δὲ καὶ αὐτῷ τῷ σώματι ἀθάνατόν τε καὶ ἄφθαρτον περιβαλεῖ δόξαν. ΚΖ'. Οἱ τοῦ κόσμου τοῦδε μακρὰν γενόμενοι, καὶ σεμνῶς μὲν καὶ φιλαρέτως πολιτευόμενοι· ἔτι δὲ καλύμματι τῶν παθῶν ὑποκείμενοι, ὡς διὰ τῆς τοῦ πρωτοπλάστου παρακοῆς ἔνοχοι κατέστημεν πάντες, τὸ σαρκικόν φημι φρόνημα, δ καὶ τῷ Ἀποστόλῳ θάνατος οἰκείως ἐκλήθη· οὗτοι παραπλήσιοί εἰσιν ἀνθρώποις νυκτὸς μὲν βαδίζουσιν, ὑπὸ δὲ τῶν άστρων, ἅπερ εἰσὶν αἱ τοῦ Θεοῦ ἐντολαί, καταυγάζο μένοις. Ούπω γὰρ εἰς τέλος τοῦ σκότους ἀπαλλα γεῖσι, καλῶς ἅπαντα κατοπτεύειν αὐτοῖς ἀδύνατον. Οἷς καὶ προσῆκόν ἐστι, πόνῳ καὶ πίστει πολλῇ τῆς ἀρετῆς ἐπιμελουμένοις δεηθῆναι Χριστὸν τὸν ἥλιον δικαιοσύνης ἐπιλάμψαι ταῖς καρδίαις αὐτῶν, ὥστε δυνηθῆναι πάντα πρὸς ἀκρίβειαν ἐπιδεῖν, τὴν τε τῶν νοητῶν θηρίων καθ᾿ ἡμῶν ἐπίθεσιν ποικίλην καὶ παντοδαπήν οὖσαν, καὶ τὰ τοῦ ἀφθάρτου κόσμου άρ ῥητα τὴν ὄψιν, καὶ τὴν ἡδονὴν ἀπόῤῥητα κάλλη, ὄν γε δὴ τρόπον καὶ τοῖς ἄκροις τὴν ἀρετὴν, καὶ ὧν ἐνεργοῦν ἐν ταῖς καρδίαις νοερόν φῶς ἔλαμψεν, ἐπίσ δηλα ταῦτα καὶ καταφανή γίνεται· Τελείων γάρ, ὡς ὁ μακάριός φησι Παῦλος, ἡ στερεὰ τροφὴ, τῶν διὰ τὴν ἕξιν τὰ αἰσθητήρια γεγυμνασμένων πρὸς τὴν τοῦ καλοῦ καὶ κακοῦ διάκρισιν· ἀλλὰ καὶ ὁ θεῖος Πέτρος φησίν· Καὶ ὑμεῖς ἔχοντες τὸν προ- φητικόν λόγον, ᾧ καλῶς ποιεῖτε προσέχοντες, ὡς λύχνῳ φαίνοντι ἐν αὐχμηρῷ τόπῳ, ἕως οὗ ἡμέρα διαυγάσῃ καὶ φωσφόρος ἀνατείλῃ ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν. Οἱ δὲ πολλοὶ, οὐδὲν διενηνόχασιν ἐκείνων τῶν ἐν νυκτὶ φωτὸς παντάπασιν ἀπόρων περιπατούντων, καὶ μηδὲ βραχείας ἀπολαυόντων αὐτ γῆς, ὅπερ ἐστὶ θεῖος λόγος ταῖς ψυχαῖς αὐτῶν ἐπι- λάμπειν δυνάμενος, ὡς σχεδὸν μὴ ἀνομοίους είναι Ο τυφλοῖς. Οὗτοι εἰσι οἱ ταῖς ὑλικαῖς τὸ ὅλον περιπλο καῖς καὶ τοῖς βιωτικοῖς ἁμμασι καταδεδεμένοι, καὶ μήτε θείῳ φόβῳ διακρατούμενοι, μήτε τινὰς τῶν ἀγαθοεργιῶν μετερχόμενοι. Καὶ γὰρ ὅσοι τῶν βιωτι κῶν ἀνδρῶν, ὥσπερ λέλεκται, ὑπὸ ἐντολῶν ἁγίων, ὡς ὑπὸ ἄστρων τινῶν διαυγάζονται, πίστει καὶ φόβῳ τῷ τοῦ Θεοῦ προσέχοντες· οὗτοι οὐχὶ καθάπαξ τῷ σκότει περιλαμβάνονται· παρ' δ καὶ ἐλπίδα σωτη ρίας ἔχειν δύνανται. " ΚΗ'. Ωσπερ ἐκ διαφόρων ἀφορμῶν τε καὶ ἐπιτη δευμάτων ὁ ἐν τῷ κόσμῳ τοῖς ἀνθρώποις συλλέγεται πλοῦτο; · ὁ μὲν ἐξ ἀρχοντικῶν ἀξιωμάτων, ὁ δὲ ἐξ εμπορίας, ὁ δὲ ἐκ φιλοπονίας δήπου, καὶ γεωργίας, S. MACARII ÆGYPTII lectualibus ejus sensibus, per privationem coelestis et spiritualis gratiæ, exstinctis, et ad mortuorum similitudinem redactis: posterius verò ad corpus quoque mors pervenit, expletis trahendo mortalem vitam annis triginta supra nongentos: sic et nunc per crucem et mortem Salvatoris humano generi reconciliatus Deus, restituit vere credentem ani- mam adhuc carni devincam in fruitionem spiri- tualium luminum et mysteriorum, et intellectuales ejus sensus divina luce gratiæ oculatos reddit; denique ipsum etiam corpus immortali et incor- ruptibili circumvestiet claritate. XXVII. Qui se ab hoc mundo procul tenent, san- cte et ex virtutum præscriptis viventes; adhuc tamen velamento perturbationum inumbrati; cui miseria, propter inobedientiam protoplasti obnoxii omnes sumus, carnali, inquam, subjecti sensui, quem Apostolus mortem merito appellat"; hi si- miles sunt hominibus noctu iter agentibus, ad lucem astrorum, quæ sunt Dei præcepta. Quandiu enim nondum perfecte liberati a tenebris sunt, clare omnia perspicere non possunt. Quibus et con- venit, labore ac ſide, virtuti attendendo, orare Christum solem justitiæ, ut illuminet corda ipsorum, quo possint exacte pervidere cuncta, et spiritualium bestiarum incursum in nos varium alque multiplicem ; et incorruptibilis mundi pul- chritudines arcanas ineffabilis et decoris et volu- platis, quo scilicet modo valde provectis in virtute, et quorum cordibus lumen intellectuale radios immisit, talia omnia manifesta et plane perfecta " sunt. Perfectorum enim est, ut beatus ait Paulus, solidus cibus, eorum nempe, qui bonis habitibus exer- citatos habent sensus, ad discretionem boni et mali ". Sed et divinus Petrus ait : vos habentes propheti cum sermonem, cui benefacitis attendentes, sicut lu- cernæ lucenti in catiginoso loco, donec dies elucescat et lucifer oriatur in cordibus vestris”. Vulgus autem nihil plane differt ab illis, qui per noctem, omni carentem lumine, ambulant, nec minimo splen- dore fruuntur; id quod est Verbum Dei, animas eorum illuminare valens; ut fere non dissimiles cæcis sint. Hujusmodi homines sunt materialibus implicati curis, et sæcularium nexibus negotiorum vincti, et neque divino timore firmati, nec ullum curantes exercere beneficentia aut virtutis cujus- dam opus. Etenim quotquot sæcularem utcunque degentes vitam, tamen, uti dictum est, a maniatis sanctis, velut a quibusdam illuminantur stellis, fidei et Dei timori attendentes; hi sane non pror- sus comprehensi sunt tenebris, unde et spem sa- lutis habere possunt. XXVIII. Ut multum inter se differentes viæ ac rationes sunt, quibus ab hominibus colliguntur di- vitiæ; utique cum alii ex functionibus publicorum magistratuum; alii ex mercimoniorum negotiatione, * Rom. vii, 24. 7+ llebr. v, 14. C II Petr. 1, 19.

Α νίου καὶ πνευματικῆς ἀπολαύσεως ἀπεσβηκότων Β Εt αὐτῷ, καὶ νεκρῶν ὥσπερ γεγενημένων· ὕστερον δὲ καὶ ὁ τοῦ σώματος θάνατος μετά γε τριάκοντα έτη πρὸς τοῖς ἐννεακοσίοις επεγένετο· οὕτω νῦν διὰ σταυροῦ καὶ θανάτου τοῦ Σωτῆρος τῇ ἀνθρωπότητα καταλλαγεὶς ὁ Θεὸς, ἀποκαθίστησι τὴν πιστεύσασαν ἐν ἀληθείᾳ ψυχὴν ἔτι ἐν σαρκὶ οὖσαν εἰς τὴν τῶν οὐρανίων φώτων καὶ μυστηρίων ἀπόλαυσιν, καὶ τὰ νοερὰ αὐτῆς αἰσθητήρια τῷ θείῳ πάλιν φωτὶ τῆς χάριτος όμματοι· ὕστερον δὲ καὶ αὐτῷ τῷ σώματι ἀθάνατόν τε καὶ ἄφθαρτον περιβαλεῖ δόξαν. ΚΖ'. Οἱ τοῦ κόσμου τοῦδε μακρὰν γενόμενοι, καὶ σεμνῶς μὲν καὶ φιλαρέτως πολιτευόμενοι· ἔτι δὲ καλύμματι τῶν παθῶν ὑποκείμενοι, ὡς διὰ τῆς τοῦ πρωτοπλάστου παρακοῆς ἔνοχοι κατέστημεν πάντες, τὸ σαρκικόν φημι φρόνημα, δ καὶ τῷ Ἀποστόλῳ θάνατος οἰκείως ἐκλήθη· οὗτοι παραπλήσιοί εἰσιν ἀνθρώποις νυκτὸς μὲν βαδίζουσιν, ὑπὸ δὲ τῶν άστρων, ἅπερ εἰσὶν αἱ τοῦ Θεοῦ ἐντολαί, καταυγάζο μένοις. Ούπω γὰρ εἰς τέλος τοῦ σκότους ἀπαλλα γεῖσι, καλῶς ἅπαντα κατοπτεύειν αὐτοῖς ἀδύνατον. Οἷς καὶ προσῆκόν ἐστι, πόνῳ καὶ πίστει πολλῇ τῆς ἀρετῆς ἐπιμελουμένοις δεηθῆναι Χριστὸν τὸν ἥλιον δικαιοσύνης ἐπιλάμψαι ταῖς καρδίαις αὐτῶν, ὥστε δυνηθῆναι πάντα πρὸς ἀκρίβειαν ἐπιδεῖν, τὴν τε τῶν νοητῶν θηρίων καθ᾿ ἡμῶν ἐπίθεσιν ποικίλην καὶ παντοδαπήν οὖσαν, καὶ τὰ τοῦ ἀφθάρτου κόσμου άρ ῥητα τὴν ὄψιν, καὶ τὴν ἡδονὴν ἀπόῤῥητα κάλλη, ὄν γε δὴ τρόπον καὶ τοῖς ἄκροις τὴν ἀρετὴν, καὶ ὧν ἐνεργοῦν ἐν ταῖς καρδίαις νοερόν φῶς ἔλαμψεν, ἐπίσ δηλα ταῦτα καὶ καταφανή γίνεται· Τελείων γάρ, ὡς ὁ μακάριός φησι Παῦλος, ἡ στερεὰ τροφὴ, τῶν διὰ τὴν ἕξιν τὰ αἰσθητήρια γεγυμνασμένων πρὸς τὴν τοῦ καλοῦ καὶ κακοῦ διάκρισιν· ἀλλὰ καὶ ὁ θεῖος Πέτρος φησίν· Καὶ ὑμεῖς ἔχοντες τὸν προ- φητικόν λόγον, ᾧ καλῶς ποιεῖτε προσέχοντες, ὡς λύχνῳ φαίνοντι ἐν αὐχμηρῷ τόπῳ, ἕως οὗ ἡμέρα διαυγάσῃ καὶ φωσφόρος ἀνατείλῃ ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν. Οἱ δὲ πολλοὶ, οὐδὲν διενηνόχασιν ἐκείνων τῶν ἐν νυκτὶ φωτὸς παντάπασιν ἀπόρων περιπατούντων, καὶ μηδὲ βραχείας ἀπολαυόντων αὐτ γῆς, ὅπερ ἐστὶ θεῖος λόγος ταῖς ψυχαῖς αὐτῶν ἐπι- λάμπειν δυνάμενος, ὡς σχεδὸν μὴ ἀνομοίους είναι Ο τυφλοῖς. Οὗτοι εἰσι οἱ ταῖς ὑλικαῖς τὸ ὅλον περιπλο καῖς καὶ τοῖς βιωτικοῖς ἁμμασι καταδεδεμένοι, καὶ μήτε θείῳ φόβῳ διακρατούμενοι, μήτε τινὰς τῶν ἀγαθοεργιῶν μετερχόμενοι. Καὶ γὰρ ὅσοι τῶν βιωτι κῶν ἀνδρῶν, ὥσπερ λέλεκται, ὑπὸ ἐντολῶν ἁγίων, ὡς ὑπὸ ἄστρων τινῶν διαυγάζονται, πίστει καὶ φόβῳ τῷ τοῦ Θεοῦ προσέχοντες· οὗτοι οὐχὶ καθάπαξ τῷ σκότει περιλαμβάνονται· παρ' δ καὶ ἐλπίδα σωτη ρίας ἔχειν δύνανται. " ΚΗ'. Ωσπερ ἐκ διαφόρων ἀφορμῶν τε καὶ ἐπιτη δευμάτων ὁ ἐν τῷ κόσμῳ τοῖς ἀνθρώποις συλλέγεται πλοῦτο; · ὁ μὲν ἐξ ἀρχοντικῶν ἀξιωμάτων, ὁ δὲ ἐξ εμπορίας, ὁ δὲ ἐκ φιλοπονίας δήπου, καὶ γεωργίας, S. MACARII ÆGYPTII lectualibus ejus sensibus, per privationem coelestis et spiritualis gratiæ, exstinctis, et ad mortuorum similitudinem redactis: posterius verò ad corpus quoque mors pervenit, expletis trahendo mortalem vitam annis triginta supra nongentos: sic et nunc per crucem et mortem Salvatoris humano generi reconciliatus Deus, restituit vere credentem ani- mam adhuc carni devincam in fruitionem spiri- tualium luminum et mysteriorum, et intellectuales ejus sensus divina luce gratiæ oculatos reddit; denique ipsum etiam corpus immortali et incor- ruptibili circumvestiet claritate. XXVII. Qui se ab hoc mundo procul tenent, san- cte et ex virtutum præscriptis viventes; adhuc tamen velamento perturbationum inumbrati; cui miseria, propter inobedientiam protoplasti obnoxii omnes sumus, carnali, inquam, subjecti sensui, quem Apostolus mortem merito appellat"; hi si- miles sunt hominibus noctu iter agentibus, ad lucem astrorum, quæ sunt Dei præcepta. Quandiu enim nondum perfecte liberati a tenebris sunt, clare omnia perspicere non possunt. Quibus et con- venit, labore ac ſide, virtuti attendendo, orare Christum solem justitiæ, ut illuminet corda ipsorum, quo possint exacte pervidere cuncta, et spiritualium bestiarum incursum in nos varium alque multiplicem ; et incorruptibilis mundi pul- chritudines arcanas ineffabilis et decoris et volu- platis, quo scilicet modo valde provectis in virtute, et quorum cordibus lumen intellectuale radios immisit, talia omnia manifesta et plane perfecta " sunt. Perfectorum enim est, ut beatus ait Paulus, solidus cibus, eorum nempe, qui bonis habitibus exer- citatos habent sensus, ad discretionem boni et mali ". Sed et divinus Petrus ait : vos habentes propheti cum sermonem, cui benefacitis attendentes, sicut lu- cernæ lucenti in catiginoso loco, donec dies elucescat et lucifer oriatur in cordibus vestris”. Vulgus autem nihil plane differt ab illis, qui per noctem, omni carentem lumine, ambulant, nec minimo splen- dore fruuntur; id quod est Verbum Dei, animas eorum illuminare valens; ut fere non dissimiles cæcis sint. Hujusmodi homines sunt materialibus implicati curis, et sæcularium nexibus negotiorum vincti, et neque divino timore firmati, nec ullum curantes exercere beneficentia aut virtutis cujus- dam opus. Etenim quotquot sæcularem utcunque degentes vitam, tamen, uti dictum est, a maniatis sanctis, velut a quibusdam illuminantur stellis, fidei et Dei timori attendentes; hi sane non pror- sus comprehensi sunt tenebris, unde et spem sa- lutis habere possunt. XXVIII. Ut multum inter se differentes viæ ac rationes sunt, quibus ab hominibus colliguntur di- vitiæ; utique cum alii ex functionibus publicorum magistratuum; alii ex mercimoniorum negotiatione, * Rom. vii, 24. 7+ llebr. v, 14. C II Petr. 1, 19.

Α νίου καὶ πνευματικῆς ἀπολαύσεως ἀπεσβηκότων Β Εt αὐτῷ, καὶ νεκρῶν ὥσπερ γεγενημένων· ὕστερον δὲ καὶ ὁ τοῦ σώματος θάνατος μετά γε τριάκοντα έτη πρὸς τοῖς ἐννεακοσίοις επεγένετο· οὕτω νῦν διὰ σταυροῦ καὶ θανάτου τοῦ Σωτῆρος τῇ ἀνθρωπότητα καταλλαγεὶς ὁ Θεὸς, ἀποκαθίστησι τὴν πιστεύσασαν ἐν ἀληθείᾳ ψυχὴν ἔτι ἐν σαρκὶ οὖσαν εἰς τὴν τῶν οὐρανίων φώτων καὶ μυστηρίων ἀπόλαυσιν, καὶ τὰ νοερὰ αὐτῆς αἰσθητήρια τῷ θείῳ πάλιν φωτὶ τῆς χάριτος όμματοι· ὕστερον δὲ καὶ αὐτῷ τῷ σώματι ἀθάνατόν τε καὶ ἄφθαρτον περιβαλεῖ δόξαν. ΚΖ'. Οἱ τοῦ κόσμου τοῦδε μακρὰν γενόμενοι, καὶ σεμνῶς μὲν καὶ φιλαρέτως πολιτευόμενοι· ἔτι δὲ καλύμματι τῶν παθῶν ὑποκείμενοι, ὡς διὰ τῆς τοῦ πρωτοπλάστου παρακοῆς ἔνοχοι κατέστημεν πάντες, τὸ σαρκικόν φημι φρόνημα, δ καὶ τῷ Ἀποστόλῳ θάνατος οἰκείως ἐκλήθη· οὗτοι παραπλήσιοί εἰσιν ἀνθρώποις νυκτὸς μὲν βαδίζουσιν, ὑπὸ δὲ τῶν άστρων, ἅπερ εἰσὶν αἱ τοῦ Θεοῦ ἐντολαί, καταυγάζο μένοις. Ούπω γὰρ εἰς τέλος τοῦ σκότους ἀπαλλα γεῖσι, καλῶς ἅπαντα κατοπτεύειν αὐτοῖς ἀδύνατον. Οἷς καὶ προσῆκόν ἐστι, πόνῳ καὶ πίστει πολλῇ τῆς ἀρετῆς ἐπιμελουμένοις δεηθῆναι Χριστὸν τὸν ἥλιον δικαιοσύνης ἐπιλάμψαι ταῖς καρδίαις αὐτῶν, ὥστε δυνηθῆναι πάντα πρὸς ἀκρίβειαν ἐπιδεῖν, τὴν τε τῶν νοητῶν θηρίων καθ᾿ ἡμῶν ἐπίθεσιν ποικίλην καὶ παντοδαπήν οὖσαν, καὶ τὰ τοῦ ἀφθάρτου κόσμου άρ ῥητα τὴν ὄψιν, καὶ τὴν ἡδονὴν ἀπόῤῥητα κάλλη, ὄν γε δὴ τρόπον καὶ τοῖς ἄκροις τὴν ἀρετὴν, καὶ ὧν ἐνεργοῦν ἐν ταῖς καρδίαις νοερόν φῶς ἔλαμψεν, ἐπίσ δηλα ταῦτα καὶ καταφανή γίνεται· Τελείων γάρ, ὡς ὁ μακάριός φησι Παῦλος, ἡ στερεὰ τροφὴ, τῶν διὰ τὴν ἕξιν τὰ αἰσθητήρια γεγυμνασμένων πρὸς τὴν τοῦ καλοῦ καὶ κακοῦ διάκρισιν· ἀλλὰ καὶ ὁ θεῖος Πέτρος φησίν· Καὶ ὑμεῖς ἔχοντες τὸν προ- φητικόν λόγον, ᾧ καλῶς ποιεῖτε προσέχοντες, ὡς λύχνῳ φαίνοντι ἐν αὐχμηρῷ τόπῳ, ἕως οὗ ἡμέρα διαυγάσῃ καὶ φωσφόρος ἀνατείλῃ ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν. Οἱ δὲ πολλοὶ, οὐδὲν διενηνόχασιν ἐκείνων τῶν ἐν νυκτὶ φωτὸς παντάπασιν ἀπόρων περιπατούντων, καὶ μηδὲ βραχείας ἀπολαυόντων αὐτ γῆς, ὅπερ ἐστὶ θεῖος λόγος ταῖς ψυχαῖς αὐτῶν ἐπι- λάμπειν δυνάμενος, ὡς σχεδὸν μὴ ἀνομοίους είναι Ο τυφλοῖς. Οὗτοι εἰσι οἱ ταῖς ὑλικαῖς τὸ ὅλον περιπλο καῖς καὶ τοῖς βιωτικοῖς ἁμμασι καταδεδεμένοι, καὶ μήτε θείῳ φόβῳ διακρατούμενοι, μήτε τινὰς τῶν ἀγαθοεργιῶν μετερχόμενοι. Καὶ γὰρ ὅσοι τῶν βιωτι κῶν ἀνδρῶν, ὥσπερ λέλεκται, ὑπὸ ἐντολῶν ἁγίων, ὡς ὑπὸ ἄστρων τινῶν διαυγάζονται, πίστει καὶ φόβῳ τῷ τοῦ Θεοῦ προσέχοντες· οὗτοι οὐχὶ καθάπαξ τῷ σκότει περιλαμβάνονται· παρ' δ καὶ ἐλπίδα σωτη ρίας ἔχειν δύνανται. " ΚΗ'. Ωσπερ ἐκ διαφόρων ἀφορμῶν τε καὶ ἐπιτη δευμάτων ὁ ἐν τῷ κόσμῳ τοῖς ἀνθρώποις συλλέγεται πλοῦτο; · ὁ μὲν ἐξ ἀρχοντικῶν ἀξιωμάτων, ὁ δὲ ἐξ εμπορίας, ὁ δὲ ἐκ φιλοπονίας δήπου, καὶ γεωργίας, S. MACARII ÆGYPTII lectualibus ejus sensibus, per privationem coelestis et spiritualis gratiæ, exstinctis, et ad mortuorum similitudinem redactis: posterius verò ad corpus quoque mors pervenit, expletis trahendo mortalem vitam annis triginta supra nongentos: sic et nunc per crucem et mortem Salvatoris humano generi reconciliatus Deus, restituit vere credentem ani- mam adhuc carni devincam in fruitionem spiri- tualium luminum et mysteriorum, et intellectuales ejus sensus divina luce gratiæ oculatos reddit; denique ipsum etiam corpus immortali et incor- ruptibili circumvestiet claritate. XXVII. Qui se ab hoc mundo procul tenent, san- cte et ex virtutum præscriptis viventes; adhuc tamen velamento perturbationum inumbrati; cui miseria, propter inobedientiam protoplasti obnoxii omnes sumus, carnali, inquam, subjecti sensui, quem Apostolus mortem merito appellat"; hi si- miles sunt hominibus noctu iter agentibus, ad lucem astrorum, quæ sunt Dei præcepta. Quandiu enim nondum perfecte liberati a tenebris sunt, clare omnia perspicere non possunt. Quibus et con- venit, labore ac ſide, virtuti attendendo, orare Christum solem justitiæ, ut illuminet corda ipsorum, quo possint exacte pervidere cuncta, et spiritualium bestiarum incursum in nos varium alque multiplicem ; et incorruptibilis mundi pul- chritudines arcanas ineffabilis et decoris et volu- platis, quo scilicet modo valde provectis in virtute, et quorum cordibus lumen intellectuale radios immisit, talia omnia manifesta et plane perfecta " sunt. Perfectorum enim est, ut beatus ait Paulus, solidus cibus, eorum nempe, qui bonis habitibus exer- citatos habent sensus, ad discretionem boni et mali ". Sed et divinus Petrus ait : vos habentes propheti cum sermonem, cui benefacitis attendentes, sicut lu- cernæ lucenti in catiginoso loco, donec dies elucescat et lucifer oriatur in cordibus vestris”. Vulgus autem nihil plane differt ab illis, qui per noctem, omni carentem lumine, ambulant, nec minimo splen- dore fruuntur; id quod est Verbum Dei, animas eorum illuminare valens; ut fere non dissimiles cæcis sint. Hujusmodi homines sunt materialibus implicati curis, et sæcularium nexibus negotiorum vincti, et neque divino timore firmati, nec ullum curantes exercere beneficentia aut virtutis cujus- dam opus. Etenim quotquot sæcularem utcunque degentes vitam, tamen, uti dictum est, a maniatis sanctis, velut a quibusdam illuminantur stellis, fidei et Dei timori attendentes; hi sane non pror- sus comprehensi sunt tenebris, unde et spem sa- lutis habere possunt. XXVIII. Ut multum inter se differentes viæ ac rationes sunt, quibus ab hominibus colliguntur di- vitiæ; utique cum alii ex functionibus publicorum magistratuum; alii ex mercimoniorum negotiatione, * Rom. vii, 24. 7+ llebr. v, 14. C II Petr. 1, 19.

καὶ ἄλλος ἄλλως· τὴν αὐτὴν οἴου μοι καὶ τοῖς πνευ- ματικοῖς εἶναι διάταξιν. Οἱ μὲν γὰρ ἐκ διαφόρων χαρισμάτων, ὡς τὸ τοῦ ᾿Αποστόλου δηλοῖ· Ἔχοντες δὲ χαρίσματα κατὰ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ τὴν δου θεῖσαν ἡμῖν διάφορα. Οἱ δὲ ἐκ διαφόρων τε δικαιω μάτων καὶ ἀρετῶν διὰ μόνον Θεὸν γενομένων, τὸν ἐπουράνιον ἀθροίζουσι πλοῦτον· πλὴν ἀλλ᾽ οὐκ ἄδηλοι καὶ οἱ τὸν χρυσὸν ἀνορύττοντες· οἱ διὰ μα κροθυμίας καὶ ὑπομονῆς δηλαδή τρέχοντες, καὶ κατὰ μέρος πλουτοῦν τέως τῆς ἀγαθῆς ἐλπίδος ὑπερηδούν σης· οὐκ ἄδηλοι δὲ καὶ οἱ καθαπερεὶ μίσθιοι, βλάκες ὄντες καὶ νωχελεῖς· οἱ εὐθέως τὸ ἐμπίπτον ὥσπερ ἐσθίοντες, καὶ μὴ μεθ' ὑπομονῆς τὰ μετὰ χεῖρας ἀνύοντες, ἀεὶ γυμνοί τε καὶ πένητες περιέρχονται. Καὶ γὰρ οὗτοι πρὸς μὲν τὸ λαβεῖν τὴν χάριν ἑτοί μως ἄγαν καὶ θερμῶς ἔχοντες, εὐμετάβλητοι καὶ ἅμα τοῦ ἅψασθαι κορεννύμενοι, ἀψίκοροι δὲ ναρ κώδεις περὶ τὸ πονεῖν γνωριζόμενοι, καὶ ἧς ἔτυχον ἀξιωθέντες χάριτος ἀφαιροῦνται. Αεί ποτε γὰρ ἡ νωθεία, καὶ ἀμβλεία, καὶ ἡμελημένη προαίρεσις, ἀσύμφωνος ἐν χάριτι, ἔρημος δὲ ἀγαθῶν πράξεων. Αδόκιμος δὲ παρὰ Θεῷ καὶ ἄδοξος καὶ νῦν ἔγνω- σται, καὶ ἐν ἐκείνῳ τῳ αἰωνι εὑρεθήσεται. Παραβάντι τῷ ἀνθρώπῳ τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς τοῦ παραδείσου διαγωγῆς ἐκπεσόντι, δυοῖν ὥσπερ ἀλύσεσι δεδέσθαι συνηκολούθησε· μιᾷ μὲν τῶν βιωτικῶν πραγμάτων, καὶ σαρκικῶν ἡδο νῶν, πλούτου, δόξης, φιλίας, γυναικός, τέκνων, συγ- γενείας, πατρίδος, κτημάτων, καὶ ἁπλῶς πάντων τῶν φαινομένων, ἀφ᾽ ὧν ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος κατ' οί κείαν ἡμᾶς προαίρεσιν ἀπολύεσθαι κελεύει. Ετέρα δὲ ἀδήλῳ, καὶ γὰρ δέδεταί τινι δεσμῷ σκόπου ἡ ψυχή πρὸς τῶν τῆς πονηρίας πνευμάτων αὐτῶν, παρ' μηδὲ δυνατὸν αὐτῇ μήτ' ἀγαπᾶσαι Θεόν, μήτε πιστεῦσαι μήτε προσευχῇ χρήσασθαι καθάπερ ἔχει θελήματος. Πάντων γὰρ ἡ ἐναντιότης ἔν τε τοῖς φανεροῖς ἔν τε τοῖς ἀδήλοις, ἀπὸ τῆς παραβάσεως τοῦ πρώτου ἀνθρώπου πάντας ἡμᾶς μέτεισι. Ἐπειδὰν οὖν τις ὑπήκοον οἷς τῷ λόγῳ τοῦ Θεοῦ πα- ρασχόμενος, ἀποστῇ μὲν τῶν βιωτικῶν πραγμάτων, ἀποτάξεται δὲ πάσαις ταῖς σαρκικαῖς ἡδοναῖς· τότε δὴ τῷ Θεῷ προσεδρεύων, καὶ κατὰ σχολὴν αὐτῷ συγγινόμενος, δύναμιν λαμβάνει πρὸς τὸ μαθεῖν· ὅτι κέκρυπταί τις ἐν ἀδύτοις καρδίας ἄλλη πάλη, καὶ ἄλλος λογισμῶν πόλεμος· καὶ οὕτω παραμένων καὶ τῶν τοῦ Χριστοῦ δεόμενος οἰκτιρμῶν, πίστεως αὐτῷ πολλῆς μετά γε τοῦ ὑπομένειν συνεπομένης· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ ῥοπῆς συνεφαπτομέ- νης, δύναται τῶν ἔνδον ἀπαλλαγῆναι δεσμῶν τε καὶ φραγμῶν ἐκείνων, καὶ τοῦ σκότους τῶν πνευμάτων τῆς πονηρίας, ἅπερ εἰσὶν αἱ τῶν κεκρυμμένων πα- θῶν ἐνέργειαι· τοῦτον δὲ τὸν πόλεμον διὰ μὲν χάρι Δ DE LIBERTATE MENTIS. A alii ex diligenti labore et agricultura rem faciant; alii aliunde parem mihi tu quoque puta observari posse in rebus spiritualibus rationem et modum. Ex his aliqui locupletantur usu exercitioque chari- smatum variorum, ut significat Apostolus verbis illis Habentes donationes secundum gratiam, quæ data est nobis, diferentes 7. Alii multiplici exerci- tatione religiosorum varii generis operum, praxiqué virtutum ac frequentatione laudabilium in diversa specie officiorum, Dei causa unius obitorum, coe- lestes ingenti copia congerunt opes. Ne ii quidem in hac parte non insignes sunt, qui aurum info- diunt; longanimitate videlicet et patientia curren- tes in singulis lucri particulis captandis, ex quibus magni olim conflandi cumuli spe interim bona gaudent. Neque lalent nonnulli quasi mercenarii molles iidem ignavique, qui statim veluti devorant quodcunque bonum ipsis in manus incidit, cum multa exinde deberent in usum secuturi temporis, solerti cum patientia tractatione maturare; hinc sit, ut nudi semper egentesque circumeant. Etenim tales ad capiendam quidem gratiam parati et ar- denter sunt cupidi; mox tamen facile mutabiles, et a primo statim gustatu saturi, pigritiæque comperti, ac fugæ laboris, qui debebat adhiberi, exercendo quod acceperunt dono, eo merito privantur, ablata ipsis, qua fuerant beati, gratia. Nunquam enim non socordia, oscitantia, hebes tarditas supine secura propositi; dissonæ res et inconsentaneæ gratiæ fuerunt. Quare qui scatet hisce vitiis, expers operum bonorum, apud Deum reprobus et inglorius, uti jam nunc agnoscitur, sic et in futuro sæculo reperietur. 10'. Rom. XII, 6. PATROL. GR. XXXIV. c D XXIX. Transgresso Dei mandatum homini, et ex beata paradisi dejecto statione, duabus ex hoc contigit quasi catenis ligari. Prior est, qua devin- citur nexu sensibili cum negotiis sæcularibus, car- nalibus voluptatibus, divitiis, existimatione, anri- citia, uxore, liberis, cognatione, patria, posses - sionibus, et ut uno cuncta complectar verbo, cum omnibus quæ hic cernuntur ; a quibus Dei sermo nos juxta propriam professionem abjungi præcipit. Altera est catena in arcano astringens. Etenim vinculo quodam tenebrarum anima ligatur ab ipsis spiritibus nequitiæ; quo fit, ut non possit neque amare Deum, nec credere, nec oratione uli, quemadmodum vellet. Omnino enim haec, quam ex- perimur, adversantium oppositio, tam in palam appa rentibus, quam in intus abstrusis, ex transgressione primi hominis in nos omnes transiit. Qnando igi- tur quis obedientem aurem verbo Dei præbens, abjunxerit quidem se a secularibus negotiis, re- nuntiaverit autem cunctis carnalibus voluptati- bus; tunc ille Deo adhærens, et per otium cum eo conversans, virtutem accipit ad discendum, latere in adytis cordis aliam luctam, et aliud cogitationum bellum; et sic permanens, ac Christi miserationes implorans, fide ipsum multa, postquam sustinuerit, sequente, quin et Dei impulsu cooperante, potest interioribus liberari vinculis, et maceria illa tene- brarum, quam obmoliuntur ipsi spiritus nequitiæ, qui sunt occulte rebellantium in nobis appetituun

καὶ ἄλλος ἄλλως· τὴν αὐτὴν οἴου μοι καὶ τοῖς πνευ- ματικοῖς εἶναι διάταξιν. Οἱ μὲν γὰρ ἐκ διαφόρων χαρισμάτων, ὡς τὸ τοῦ ᾿Αποστόλου δηλοῖ· Ἔχοντες δὲ χαρίσματα κατὰ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ τὴν δου θεῖσαν ἡμῖν διάφορα. Οἱ δὲ ἐκ διαφόρων τε δικαιω μάτων καὶ ἀρετῶν διὰ μόνον Θεὸν γενομένων, τὸν ἐπουράνιον ἀθροίζουσι πλοῦτον· πλὴν ἀλλ᾽ οὐκ ἄδηλοι καὶ οἱ τὸν χρυσὸν ἀνορύττοντες· οἱ διὰ μα κροθυμίας καὶ ὑπομονῆς δηλαδή τρέχοντες, καὶ κατὰ μέρος πλουτοῦν τέως τῆς ἀγαθῆς ἐλπίδος ὑπερηδούν σης· οὐκ ἄδηλοι δὲ καὶ οἱ καθαπερεὶ μίσθιοι, βλάκες ὄντες καὶ νωχελεῖς· οἱ εὐθέως τὸ ἐμπίπτον ὥσπερ ἐσθίοντες, καὶ μὴ μεθ' ὑπομονῆς τὰ μετὰ χεῖρας ἀνύοντες, ἀεὶ γυμνοί τε καὶ πένητες περιέρχονται. Καὶ γὰρ οὗτοι πρὸς μὲν τὸ λαβεῖν τὴν χάριν ἑτοί μως ἄγαν καὶ θερμῶς ἔχοντες, εὐμετάβλητοι καὶ ἅμα τοῦ ἅψασθαι κορεννύμενοι, ἀψίκοροι δὲ ναρ κώδεις περὶ τὸ πονεῖν γνωριζόμενοι, καὶ ἧς ἔτυχον ἀξιωθέντες χάριτος ἀφαιροῦνται. Αεί ποτε γὰρ ἡ νωθεία, καὶ ἀμβλεία, καὶ ἡμελημένη προαίρεσις, ἀσύμφωνος ἐν χάριτι, ἔρημος δὲ ἀγαθῶν πράξεων. Αδόκιμος δὲ παρὰ Θεῷ καὶ ἄδοξος καὶ νῦν ἔγνω- σται, καὶ ἐν ἐκείνῳ τῳ αἰωνι εὑρεθήσεται. Παραβάντι τῷ ἀνθρώπῳ τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς τοῦ παραδείσου διαγωγῆς ἐκπεσόντι, δυοῖν ὥσπερ ἀλύσεσι δεδέσθαι συνηκολούθησε· μιᾷ μὲν τῶν βιωτικῶν πραγμάτων, καὶ σαρκικῶν ἡδο νῶν, πλούτου, δόξης, φιλίας, γυναικός, τέκνων, συγ- γενείας, πατρίδος, κτημάτων, καὶ ἁπλῶς πάντων τῶν φαινομένων, ἀφ᾽ ὧν ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος κατ' οί κείαν ἡμᾶς προαίρεσιν ἀπολύεσθαι κελεύει. Ετέρα δὲ ἀδήλῳ, καὶ γὰρ δέδεταί τινι δεσμῷ σκόπου ἡ ψυχή πρὸς τῶν τῆς πονηρίας πνευμάτων αὐτῶν, παρ' μηδὲ δυνατὸν αὐτῇ μήτ' ἀγαπᾶσαι Θεόν, μήτε πιστεῦσαι μήτε προσευχῇ χρήσασθαι καθάπερ ἔχει θελήματος. Πάντων γὰρ ἡ ἐναντιότης ἔν τε τοῖς φανεροῖς ἔν τε τοῖς ἀδήλοις, ἀπὸ τῆς παραβάσεως τοῦ πρώτου ἀνθρώπου πάντας ἡμᾶς μέτεισι. Ἐπειδὰν οὖν τις ὑπήκοον οἷς τῷ λόγῳ τοῦ Θεοῦ πα- ρασχόμενος, ἀποστῇ μὲν τῶν βιωτικῶν πραγμάτων, ἀποτάξεται δὲ πάσαις ταῖς σαρκικαῖς ἡδοναῖς· τότε δὴ τῷ Θεῷ προσεδρεύων, καὶ κατὰ σχολὴν αὐτῷ συγγινόμενος, δύναμιν λαμβάνει πρὸς τὸ μαθεῖν· ὅτι κέκρυπταί τις ἐν ἀδύτοις καρδίας ἄλλη πάλη, καὶ ἄλλος λογισμῶν πόλεμος· καὶ οὕτω παραμένων καὶ τῶν τοῦ Χριστοῦ δεόμενος οἰκτιρμῶν, πίστεως αὐτῷ πολλῆς μετά γε τοῦ ὑπομένειν συνεπομένης· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ ῥοπῆς συνεφαπτομέ- νης, δύναται τῶν ἔνδον ἀπαλλαγῆναι δεσμῶν τε καὶ φραγμῶν ἐκείνων, καὶ τοῦ σκότους τῶν πνευμάτων τῆς πονηρίας, ἅπερ εἰσὶν αἱ τῶν κεκρυμμένων πα- θῶν ἐνέργειαι· τοῦτον δὲ τὸν πόλεμον διὰ μὲν χάρι Δ DE LIBERTATE MENTIS. A alii ex diligenti labore et agricultura rem faciant; alii aliunde parem mihi tu quoque puta observari posse in rebus spiritualibus rationem et modum. Ex his aliqui locupletantur usu exercitioque chari- smatum variorum, ut significat Apostolus verbis illis Habentes donationes secundum gratiam, quæ data est nobis, diferentes 7. Alii multiplici exerci- tatione religiosorum varii generis operum, praxiqué virtutum ac frequentatione laudabilium in diversa specie officiorum, Dei causa unius obitorum, coe- lestes ingenti copia congerunt opes. Ne ii quidem in hac parte non insignes sunt, qui aurum info- diunt; longanimitate videlicet et patientia curren- tes in singulis lucri particulis captandis, ex quibus magni olim conflandi cumuli spe interim bona gaudent. Neque lalent nonnulli quasi mercenarii molles iidem ignavique, qui statim veluti devorant quodcunque bonum ipsis in manus incidit, cum multa exinde deberent in usum secuturi temporis, solerti cum patientia tractatione maturare; hinc sit, ut nudi semper egentesque circumeant. Etenim tales ad capiendam quidem gratiam parati et ar- denter sunt cupidi; mox tamen facile mutabiles, et a primo statim gustatu saturi, pigritiæque comperti, ac fugæ laboris, qui debebat adhiberi, exercendo quod acceperunt dono, eo merito privantur, ablata ipsis, qua fuerant beati, gratia. Nunquam enim non socordia, oscitantia, hebes tarditas supine secura propositi; dissonæ res et inconsentaneæ gratiæ fuerunt. Quare qui scatet hisce vitiis, expers operum bonorum, apud Deum reprobus et inglorius, uti jam nunc agnoscitur, sic et in futuro sæculo reperietur. 10'. Rom. XII, 6. PATROL. GR. XXXIV. c D XXIX. Transgresso Dei mandatum homini, et ex beata paradisi dejecto statione, duabus ex hoc contigit quasi catenis ligari. Prior est, qua devin- citur nexu sensibili cum negotiis sæcularibus, car- nalibus voluptatibus, divitiis, existimatione, anri- citia, uxore, liberis, cognatione, patria, posses - sionibus, et ut uno cuncta complectar verbo, cum omnibus quæ hic cernuntur ; a quibus Dei sermo nos juxta propriam professionem abjungi præcipit. Altera est catena in arcano astringens. Etenim vinculo quodam tenebrarum anima ligatur ab ipsis spiritibus nequitiæ; quo fit, ut non possit neque amare Deum, nec credere, nec oratione uli, quemadmodum vellet. Omnino enim haec, quam ex- perimur, adversantium oppositio, tam in palam appa rentibus, quam in intus abstrusis, ex transgressione primi hominis in nos omnes transiit. Qnando igi- tur quis obedientem aurem verbo Dei præbens, abjunxerit quidem se a secularibus negotiis, re- nuntiaverit autem cunctis carnalibus voluptati- bus; tunc ille Deo adhærens, et per otium cum eo conversans, virtutem accipit ad discendum, latere in adytis cordis aliam luctam, et aliud cogitationum bellum; et sic permanens, ac Christi miserationes implorans, fide ipsum multa, postquam sustinuerit, sequente, quin et Dei impulsu cooperante, potest interioribus liberari vinculis, et maceria illa tene- brarum, quam obmoliuntur ipsi spiritus nequitiæ, qui sunt occulte rebellantium in nobis appetituun

καὶ ἄλλος ἄλλως· τὴν αὐτὴν οἴου μοι καὶ τοῖς πνευ- ματικοῖς εἶναι διάταξιν. Οἱ μὲν γὰρ ἐκ διαφόρων χαρισμάτων, ὡς τὸ τοῦ ᾿Αποστόλου δηλοῖ· Ἔχοντες δὲ χαρίσματα κατὰ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ τὴν δου θεῖσαν ἡμῖν διάφορα. Οἱ δὲ ἐκ διαφόρων τε δικαιω μάτων καὶ ἀρετῶν διὰ μόνον Θεὸν γενομένων, τὸν ἐπουράνιον ἀθροίζουσι πλοῦτον· πλὴν ἀλλ᾽ οὐκ ἄδηλοι καὶ οἱ τὸν χρυσὸν ἀνορύττοντες· οἱ διὰ μα κροθυμίας καὶ ὑπομονῆς δηλαδή τρέχοντες, καὶ κατὰ μέρος πλουτοῦν τέως τῆς ἀγαθῆς ἐλπίδος ὑπερηδούν σης· οὐκ ἄδηλοι δὲ καὶ οἱ καθαπερεὶ μίσθιοι, βλάκες ὄντες καὶ νωχελεῖς· οἱ εὐθέως τὸ ἐμπίπτον ὥσπερ ἐσθίοντες, καὶ μὴ μεθ' ὑπομονῆς τὰ μετὰ χεῖρας ἀνύοντες, ἀεὶ γυμνοί τε καὶ πένητες περιέρχονται. Καὶ γὰρ οὗτοι πρὸς μὲν τὸ λαβεῖν τὴν χάριν ἑτοί μως ἄγαν καὶ θερμῶς ἔχοντες, εὐμετάβλητοι καὶ ἅμα τοῦ ἅψασθαι κορεννύμενοι, ἀψίκοροι δὲ ναρ κώδεις περὶ τὸ πονεῖν γνωριζόμενοι, καὶ ἧς ἔτυχον ἀξιωθέντες χάριτος ἀφαιροῦνται. Αεί ποτε γὰρ ἡ νωθεία, καὶ ἀμβλεία, καὶ ἡμελημένη προαίρεσις, ἀσύμφωνος ἐν χάριτι, ἔρημος δὲ ἀγαθῶν πράξεων. Αδόκιμος δὲ παρὰ Θεῷ καὶ ἄδοξος καὶ νῦν ἔγνω- σται, καὶ ἐν ἐκείνῳ τῳ αἰωνι εὑρεθήσεται. Παραβάντι τῷ ἀνθρώπῳ τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς τοῦ παραδείσου διαγωγῆς ἐκπεσόντι, δυοῖν ὥσπερ ἀλύσεσι δεδέσθαι συνηκολούθησε· μιᾷ μὲν τῶν βιωτικῶν πραγμάτων, καὶ σαρκικῶν ἡδο νῶν, πλούτου, δόξης, φιλίας, γυναικός, τέκνων, συγ- γενείας, πατρίδος, κτημάτων, καὶ ἁπλῶς πάντων τῶν φαινομένων, ἀφ᾽ ὧν ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος κατ' οί κείαν ἡμᾶς προαίρεσιν ἀπολύεσθαι κελεύει. Ετέρα δὲ ἀδήλῳ, καὶ γὰρ δέδεταί τινι δεσμῷ σκόπου ἡ ψυχή πρὸς τῶν τῆς πονηρίας πνευμάτων αὐτῶν, παρ' μηδὲ δυνατὸν αὐτῇ μήτ' ἀγαπᾶσαι Θεόν, μήτε πιστεῦσαι μήτε προσευχῇ χρήσασθαι καθάπερ ἔχει θελήματος. Πάντων γὰρ ἡ ἐναντιότης ἔν τε τοῖς φανεροῖς ἔν τε τοῖς ἀδήλοις, ἀπὸ τῆς παραβάσεως τοῦ πρώτου ἀνθρώπου πάντας ἡμᾶς μέτεισι. Ἐπειδὰν οὖν τις ὑπήκοον οἷς τῷ λόγῳ τοῦ Θεοῦ πα- ρασχόμενος, ἀποστῇ μὲν τῶν βιωτικῶν πραγμάτων, ἀποτάξεται δὲ πάσαις ταῖς σαρκικαῖς ἡδοναῖς· τότε δὴ τῷ Θεῷ προσεδρεύων, καὶ κατὰ σχολὴν αὐτῷ συγγινόμενος, δύναμιν λαμβάνει πρὸς τὸ μαθεῖν· ὅτι κέκρυπταί τις ἐν ἀδύτοις καρδίας ἄλλη πάλη, καὶ ἄλλος λογισμῶν πόλεμος· καὶ οὕτω παραμένων καὶ τῶν τοῦ Χριστοῦ δεόμενος οἰκτιρμῶν, πίστεως αὐτῷ πολλῆς μετά γε τοῦ ὑπομένειν συνεπομένης· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ ῥοπῆς συνεφαπτομέ- νης, δύναται τῶν ἔνδον ἀπαλλαγῆναι δεσμῶν τε καὶ φραγμῶν ἐκείνων, καὶ τοῦ σκότους τῶν πνευμάτων τῆς πονηρίας, ἅπερ εἰσὶν αἱ τῶν κεκρυμμένων πα- θῶν ἐνέργειαι· τοῦτον δὲ τὸν πόλεμον διὰ μὲν χάρι Δ DE LIBERTATE MENTIS. A alii ex diligenti labore et agricultura rem faciant; alii aliunde parem mihi tu quoque puta observari posse in rebus spiritualibus rationem et modum. Ex his aliqui locupletantur usu exercitioque chari- smatum variorum, ut significat Apostolus verbis illis Habentes donationes secundum gratiam, quæ data est nobis, diferentes 7. Alii multiplici exerci- tatione religiosorum varii generis operum, praxiqué virtutum ac frequentatione laudabilium in diversa specie officiorum, Dei causa unius obitorum, coe- lestes ingenti copia congerunt opes. Ne ii quidem in hac parte non insignes sunt, qui aurum info- diunt; longanimitate videlicet et patientia curren- tes in singulis lucri particulis captandis, ex quibus magni olim conflandi cumuli spe interim bona gaudent. Neque lalent nonnulli quasi mercenarii molles iidem ignavique, qui statim veluti devorant quodcunque bonum ipsis in manus incidit, cum multa exinde deberent in usum secuturi temporis, solerti cum patientia tractatione maturare; hinc sit, ut nudi semper egentesque circumeant. Etenim tales ad capiendam quidem gratiam parati et ar- denter sunt cupidi; mox tamen facile mutabiles, et a primo statim gustatu saturi, pigritiæque comperti, ac fugæ laboris, qui debebat adhiberi, exercendo quod acceperunt dono, eo merito privantur, ablata ipsis, qua fuerant beati, gratia. Nunquam enim non socordia, oscitantia, hebes tarditas supine secura propositi; dissonæ res et inconsentaneæ gratiæ fuerunt. Quare qui scatet hisce vitiis, expers operum bonorum, apud Deum reprobus et inglorius, uti jam nunc agnoscitur, sic et in futuro sæculo reperietur. 10'. Rom. XII, 6. PATROL. GR. XXXIV. c D XXIX. Transgresso Dei mandatum homini, et ex beata paradisi dejecto statione, duabus ex hoc contigit quasi catenis ligari. Prior est, qua devin- citur nexu sensibili cum negotiis sæcularibus, car- nalibus voluptatibus, divitiis, existimatione, anri- citia, uxore, liberis, cognatione, patria, posses - sionibus, et ut uno cuncta complectar verbo, cum omnibus quæ hic cernuntur ; a quibus Dei sermo nos juxta propriam professionem abjungi præcipit. Altera est catena in arcano astringens. Etenim vinculo quodam tenebrarum anima ligatur ab ipsis spiritibus nequitiæ; quo fit, ut non possit neque amare Deum, nec credere, nec oratione uli, quemadmodum vellet. Omnino enim haec, quam ex- perimur, adversantium oppositio, tam in palam appa rentibus, quam in intus abstrusis, ex transgressione primi hominis in nos omnes transiit. Qnando igi- tur quis obedientem aurem verbo Dei præbens, abjunxerit quidem se a secularibus negotiis, re- nuntiaverit autem cunctis carnalibus voluptati- bus; tunc ille Deo adhærens, et per otium cum eo conversans, virtutem accipit ad discendum, latere in adytis cordis aliam luctam, et aliud cogitationum bellum; et sic permanens, ac Christi miserationes implorans, fide ipsum multa, postquam sustinuerit, sequente, quin et Dei impulsu cooperante, potest interioribus liberari vinculis, et maceria illa tene- brarum, quam obmoliuntur ipsi spiritus nequitiæ, qui sunt occulte rebellantium in nobis appetituun

τος Χριστοῦ καὶ δυνάμεως δυνατοὶ γινόμεθα καταρ- Β γεῖν. 'Αθεεὶ δὲ καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ ῥύσασθαί τινα ἑαυτὸν μέχρι τοῦ καὶ τῶν ἐκ τῶν λογισμῶν ἀπηλλάχθαι πάλης, ἀδύνατον· τὸ δὲ ἀντιλέγειν καὶ μὴ συνήδε σθαι, δυνατόν. Δ'. Εἴ τις τοῖς πράγμασι τοῦ κόσμου τούτου, καὶ τοῖς ποικίλοις ἐνέχοιτο δεσμοῖς, τοῖς τῆς κακίας τε συναπάγοιτο πάθεσι, πολλοῦ γε καὶ δεῖ γινώσκειν, ὡς φθάσαντες ἔφημεν, εἶναί τινα πάλην ἄλλην καὶ πόλεμον ἐν τῷ ἀφανεῖ ἕτερον. Αγαπητὸν γὰρ ἵνα λύσας τις ἑαυτὸν πάντων φαινομένων, καὶ τῶν σάρ κικῶν ἡδονῶν ἀποστήσας, τῷ Κυρίῳ τε προσεδρεύειν ἀρξάμενος, ἐπιγνῶναι δυνηθῇ, τὴν ἔνδον οἰκουροῦ- σαν τῶν παθῶν πάλην, καὶ τὸν ἐν ἡμῖν κρυ πτὸν πόλεμον. Εἰ γὰρ μὴ, ὡς ἔφημεν, ταῦτα γένη- ται, οὐ παρ' ὅλης ἡμῶν τῆς ψυχῆς καὶ ὅλος ἐξ ὅλου τις προσεδρεύειν τῷ Θεῷ στέρξειεν, οὐδ᾽ ἐπιγινώ- σκει τὰ ἀποῤῥητα ταῦτα τῆς κακίας πάθη, καὶ τοὺς ἐσῶ δεσμούς· ἀλλὰ κινδυνεύει τραύματα ἔχων καὶ ἀφανῆ πάθη περιθάλπων, υγιαίνειν οἴεσθαι, καὶ νοεῖν· τῷ δέ γε ἐπιθυμίας καὶ δόξης υπεριδόντι, πρῶτον μὲν ἐπιγνῶναι ταῦτα δυνατόν γίνεται, ἔπειτα δὲ δεηθέντι Χριστοῦ μετὰ πίστεως, καὶ ὅπλα λάβοντα ἐξ οὐρανοῦ τὰ τοῦ Πνεύματος, τὴν θώρακα τῆς δια καιοσύνης, την περικεφαλαίαν τοῦ σωτηρίου, τὸν θυ ρεὸν τῆς πίστεως, καὶ τὴν Πνεύματος μάχαιραν, ταῦτα καταπαλαίσαι. ΛΑ'. Μυρίας τῷ ἀντικειμένῳ αἱ μηχαναί καθ' ἡμῶν, τῆς εἰς τὸν Χριστὸν ἀγάπης ἀποσπᾷν πειρω- μένῳ. "Η γὰρ ἔνδον θλίψεις διὰ τῶν τῆς πονηρίας πνευμάτων τῇ ψυχῇ ἐπάγει, ή λογισμούς μιαρούς τε καὶ ἀθεμίτους ταύτης κατασκευάζει, τῶν προτέ ρων ἁμαρτημάτων τὴν μνήμην ἀνασκαλεύων, ἅτε χαύνωσιν αὐτῇ ἐνθεῖναι βουλόμενος, καὶ λογισμούς απογνώσεως ἐμβάλλειν, ὅτι δὲ οὐ δυνατὸν αὐτῇ σω τηρίας τυχεῖν· καὶ ὡς τοὺς λογισμούς τούτους παρ' ἑαυτῆς ὅλως τῆς ψυχῆς γεννώσης, καὶ οὐχὶ πνεύμα τος ἀλλοτρίου κακῶς αὐτοὺς ὑποσπείραντος, καὶ βουλομένου λανθάνειν. Η τοίνυν ἐκεῖνα ποιεῖ, ἢ πίνους σωματικοὺς ἐπάγει. Η ὀνειδισμοὺς καὶ θλί ψεις τὰς ἐξ ἀνθρώπων ἐπινοεῖ· ἀλλ' ὅσον ὁ πονη- ρὸς τὰ πεπυρωμένα ταῦτα βέλη καθ᾿ ἡμῶν ἀφίητε, Ο τοσοῦτον ἡμᾶς προσήκει τῆς πρὸς Θεὸν ἐλπίδος ΧΧΧΙΙ. μᾶλλον ἐξῆφθαι, ἀκριβῶς εἰδότας, ὅτι τοῦτο αὐτῷ θέλημα· τὸ τὰς ἐρωτικῶς ἐχούσας αὐτοῦ εἰς δοκί μιον δοῦναι ψυχάς, εἰ ἐξ ἀληθείας αὐτὸν ἡγαπή κατι. ΛΒ'. Χίλια έτη τοῦ αἰῶνος τούτου, ἀφθάρτῳ κα. σμῳ καὶ αἰῶνι παραβαλλόμενα τοιοῦτό τί εἰσιν, ὡς εἴ τις ψάμμον μίαν τῆς ὅλης ψάμμου τῆς θαλάσσης λάβοι. Σκέψαι δέ μοι καὶ τὸν τρόπον τοῦτον· ἔστω γὰρ ἐξεῖναί σοι μόνῳ μὲν γενέσθαι βασιλεῖ πάσης τῆς γῆς· μόνῳ τῶν θησαυρῶν ἁπάντων δεσπόται τῆς οἰκουμένης. Θῶμεν δὲ τὴν ἀρχὴν τῆς τῶν ἀν θρώπων εἰς τὸ εἶναι παραγωγῆς, ἀρχὴν καί σοι γε S. MACARII ÆGYPTII. notus et conatus. Hoc autem bellum, per gratiam & Christi et virtutem, possumus vincendo finire. Sine Deo vero adjuvante, et per se ipsum, liberare se quemquam, quoad lucta, quæ ipsi est cum cogita- tionibus expeditus fuerit, est impossibile; renuere tamen et non coudelectari, possibile. XXX. Si quis rebus mundi hujus et variis te- neatur vinculis, idemque feratur motibus appeti- tuum inordinatorum, procul is sane aberit, ut cognoscat quod diximus, esse quamdam occultam aliam luctam, et bellum in arcano aliud. Sat enim et abunde gratulandum fuerit, si quis se abjunxerit ab apparentibus cunctis, et carnales prorsus volu- plates abdicaverit, Doninoque adhærere coeperit, ac intelligere queat penitus intra nos habitantem perturbationum ex pravis afectibus luctam, et oc- cultum in nobis bellum. Nisi enim in eum, quem diximus modum, cuncta comparata sint, haud uti- que ex omnibus animæ viribus, et totus ex toto quis adbærere Deo, sincero affectu decernet. Neque cognoscet arcanos istos in prava tendentium appe- tituum insultus, et vincula quæ intra sunt; sed periclitatur eo erroris labore, ut vulneribus trans- Lixus, et morbis affectus, quos ultro foret, perfecte tamen putet se valere. Ei autem qui concupiscen- tias et gloriam contempserit, primum quidem posse datur ea quæ diximus cognoscere; deinde pre- cato Christum cum fide, et arma Spiritus e cœlis adepto, loricam scilicet justitiæ, galeam salutis, illas adversas debellare acies. scutum fidei, et gladium Spiritus, facile fit, totas XXXI. Innumerabiles hosti nostro insunt nocendi C artes, avellere nos a charitate in Christum conanti. Aut enim intus aflictiones, per Spiritus nequitiæ in animaın immittit; aut cogitationes obscœnas et nefandas producit, patratorum olim flagitiorum memoriam refricans; interdum etsatagens injicere tædium, suggestionesque desperationis inserens, sa- lute cam potiri non posse ; ita quidem ut cogita- tiones istas ex anima per se ipsa ultro enatæ vi- deantur ; non autem ab alieno spiritu maligne sub- seminatæ, utpote qui cupit latere. Aut igitur hæc agit, aut labores corporeos immittit ; aut variis ex- cogitatis modis procurat, contumeliis bonos affici ab hominibus. At quanto acerbius malignus hostis hæc in nos ignea jaculatur tela; tanto nos instan- tius convenit spei suspensas ex Deo magis magisque habere rationes; certo utique persuasos, divina nobis talia permitti voluntate, quæ unum id spec- sat, ut amantes Dei animæ tot exploratæ proba- Lionibus, manifesto monstrent sc eum in veritate diligere. Anni mille hujus evi, mundo in- corruptibili et æternitati comparati, ca illi fere pro- portione respondent, qua ut si quis ex universa arena unum granum accipiat. Considerationem et hanc institue; concessum tibi esse supremum in omnes terras imperium cum plena et secura pos- sessione omnium thesaurorum. Faciamus præterea suum illud regnum incoepisse station a primo rerum

τος Χριστοῦ καὶ δυνάμεως δυνατοὶ γινόμεθα καταρ- Β γεῖν. 'Αθεεὶ δὲ καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ ῥύσασθαί τινα ἑαυτὸν μέχρι τοῦ καὶ τῶν ἐκ τῶν λογισμῶν ἀπηλλάχθαι πάλης, ἀδύνατον· τὸ δὲ ἀντιλέγειν καὶ μὴ συνήδε σθαι, δυνατόν. Δ'. Εἴ τις τοῖς πράγμασι τοῦ κόσμου τούτου, καὶ τοῖς ποικίλοις ἐνέχοιτο δεσμοῖς, τοῖς τῆς κακίας τε συναπάγοιτο πάθεσι, πολλοῦ γε καὶ δεῖ γινώσκειν, ὡς φθάσαντες ἔφημεν, εἶναί τινα πάλην ἄλλην καὶ πόλεμον ἐν τῷ ἀφανεῖ ἕτερον. Αγαπητὸν γὰρ ἵνα λύσας τις ἑαυτὸν πάντων φαινομένων, καὶ τῶν σάρ κικῶν ἡδονῶν ἀποστήσας, τῷ Κυρίῳ τε προσεδρεύειν ἀρξάμενος, ἐπιγνῶναι δυνηθῇ, τὴν ἔνδον οἰκουροῦ- σαν τῶν παθῶν πάλην, καὶ τὸν ἐν ἡμῖν κρυ πτὸν πόλεμον. Εἰ γὰρ μὴ, ὡς ἔφημεν, ταῦτα γένη- ται, οὐ παρ' ὅλης ἡμῶν τῆς ψυχῆς καὶ ὅλος ἐξ ὅλου τις προσεδρεύειν τῷ Θεῷ στέρξειεν, οὐδ᾽ ἐπιγινώ- σκει τὰ ἀποῤῥητα ταῦτα τῆς κακίας πάθη, καὶ τοὺς ἐσῶ δεσμούς· ἀλλὰ κινδυνεύει τραύματα ἔχων καὶ ἀφανῆ πάθη περιθάλπων, υγιαίνειν οἴεσθαι, καὶ νοεῖν· τῷ δέ γε ἐπιθυμίας καὶ δόξης υπεριδόντι, πρῶτον μὲν ἐπιγνῶναι ταῦτα δυνατόν γίνεται, ἔπειτα δὲ δεηθέντι Χριστοῦ μετὰ πίστεως, καὶ ὅπλα λάβοντα ἐξ οὐρανοῦ τὰ τοῦ Πνεύματος, τὴν θώρακα τῆς δια καιοσύνης, την περικεφαλαίαν τοῦ σωτηρίου, τὸν θυ ρεὸν τῆς πίστεως, καὶ τὴν Πνεύματος μάχαιραν, ταῦτα καταπαλαίσαι. ΛΑ'. Μυρίας τῷ ἀντικειμένῳ αἱ μηχαναί καθ' ἡμῶν, τῆς εἰς τὸν Χριστὸν ἀγάπης ἀποσπᾷν πειρω- μένῳ. "Η γὰρ ἔνδον θλίψεις διὰ τῶν τῆς πονηρίας πνευμάτων τῇ ψυχῇ ἐπάγει, ή λογισμούς μιαρούς τε καὶ ἀθεμίτους ταύτης κατασκευάζει, τῶν προτέ ρων ἁμαρτημάτων τὴν μνήμην ἀνασκαλεύων, ἅτε χαύνωσιν αὐτῇ ἐνθεῖναι βουλόμενος, καὶ λογισμούς απογνώσεως ἐμβάλλειν, ὅτι δὲ οὐ δυνατὸν αὐτῇ σω τηρίας τυχεῖν· καὶ ὡς τοὺς λογισμούς τούτους παρ' ἑαυτῆς ὅλως τῆς ψυχῆς γεννώσης, καὶ οὐχὶ πνεύμα τος ἀλλοτρίου κακῶς αὐτοὺς ὑποσπείραντος, καὶ βουλομένου λανθάνειν. Η τοίνυν ἐκεῖνα ποιεῖ, ἢ πίνους σωματικοὺς ἐπάγει. Η ὀνειδισμοὺς καὶ θλί ψεις τὰς ἐξ ἀνθρώπων ἐπινοεῖ· ἀλλ' ὅσον ὁ πονη- ρὸς τὰ πεπυρωμένα ταῦτα βέλη καθ᾿ ἡμῶν ἀφίητε, Ο τοσοῦτον ἡμᾶς προσήκει τῆς πρὸς Θεὸν ἐλπίδος ΧΧΧΙΙ. μᾶλλον ἐξῆφθαι, ἀκριβῶς εἰδότας, ὅτι τοῦτο αὐτῷ θέλημα· τὸ τὰς ἐρωτικῶς ἐχούσας αὐτοῦ εἰς δοκί μιον δοῦναι ψυχάς, εἰ ἐξ ἀληθείας αὐτὸν ἡγαπή κατι. ΛΒ'. Χίλια έτη τοῦ αἰῶνος τούτου, ἀφθάρτῳ κα. σμῳ καὶ αἰῶνι παραβαλλόμενα τοιοῦτό τί εἰσιν, ὡς εἴ τις ψάμμον μίαν τῆς ὅλης ψάμμου τῆς θαλάσσης λάβοι. Σκέψαι δέ μοι καὶ τὸν τρόπον τοῦτον· ἔστω γὰρ ἐξεῖναί σοι μόνῳ μὲν γενέσθαι βασιλεῖ πάσης τῆς γῆς· μόνῳ τῶν θησαυρῶν ἁπάντων δεσπόται τῆς οἰκουμένης. Θῶμεν δὲ τὴν ἀρχὴν τῆς τῶν ἀν θρώπων εἰς τὸ εἶναι παραγωγῆς, ἀρχὴν καί σοι γε S. MACARII ÆGYPTII. notus et conatus. Hoc autem bellum, per gratiam & Christi et virtutem, possumus vincendo finire. Sine Deo vero adjuvante, et per se ipsum, liberare se quemquam, quoad lucta, quæ ipsi est cum cogita- tionibus expeditus fuerit, est impossibile; renuere tamen et non coudelectari, possibile. XXX. Si quis rebus mundi hujus et variis te- neatur vinculis, idemque feratur motibus appeti- tuum inordinatorum, procul is sane aberit, ut cognoscat quod diximus, esse quamdam occultam aliam luctam, et bellum in arcano aliud. Sat enim et abunde gratulandum fuerit, si quis se abjunxerit ab apparentibus cunctis, et carnales prorsus volu- plates abdicaverit, Doninoque adhærere coeperit, ac intelligere queat penitus intra nos habitantem perturbationum ex pravis afectibus luctam, et oc- cultum in nobis bellum. Nisi enim in eum, quem diximus modum, cuncta comparata sint, haud uti- que ex omnibus animæ viribus, et totus ex toto quis adbærere Deo, sincero affectu decernet. Neque cognoscet arcanos istos in prava tendentium appe- tituum insultus, et vincula quæ intra sunt; sed periclitatur eo erroris labore, ut vulneribus trans- Lixus, et morbis affectus, quos ultro foret, perfecte tamen putet se valere. Ei autem qui concupiscen- tias et gloriam contempserit, primum quidem posse datur ea quæ diximus cognoscere; deinde pre- cato Christum cum fide, et arma Spiritus e cœlis adepto, loricam scilicet justitiæ, galeam salutis, illas adversas debellare acies. scutum fidei, et gladium Spiritus, facile fit, totas XXXI. Innumerabiles hosti nostro insunt nocendi C artes, avellere nos a charitate in Christum conanti. Aut enim intus aflictiones, per Spiritus nequitiæ in animaın immittit; aut cogitationes obscœnas et nefandas producit, patratorum olim flagitiorum memoriam refricans; interdum etsatagens injicere tædium, suggestionesque desperationis inserens, sa- lute cam potiri non posse ; ita quidem ut cogita- tiones istas ex anima per se ipsa ultro enatæ vi- deantur ; non autem ab alieno spiritu maligne sub- seminatæ, utpote qui cupit latere. Aut igitur hæc agit, aut labores corporeos immittit ; aut variis ex- cogitatis modis procurat, contumeliis bonos affici ab hominibus. At quanto acerbius malignus hostis hæc in nos ignea jaculatur tela; tanto nos instan- tius convenit spei suspensas ex Deo magis magisque habere rationes; certo utique persuasos, divina nobis talia permitti voluntate, quæ unum id spec- sat, ut amantes Dei animæ tot exploratæ proba- Lionibus, manifesto monstrent sc eum in veritate diligere. Anni mille hujus evi, mundo in- corruptibili et æternitati comparati, ca illi fere pro- portione respondent, qua ut si quis ex universa arena unum granum accipiat. Considerationem et hanc institue; concessum tibi esse supremum in omnes terras imperium cum plena et secura pos- sessione omnium thesaurorum. Faciamus præterea suum illud regnum incoepisse station a primo rerum

νέσθαι τῆς βασιλείας· ὅρον δὲ ταύτης εἶναι τὴν τῶν φαινομένων τούτων καὶ τοῦ κόσμου παντὸς ἀλλοίω σίν τε καὶ μεταποίησιν. Τί οὖν ; αἱρέσεώς σοι δο- θείσης, ήμειψας αὐτὴν τῆς ἀληθινῆς καὶ βεβαίας, καὶ οὐδὲν οὐδόλως εχούσης παροδικὸν καὶ λυόμενον ; Οὐκ ἂν ἔγωγε φαίην, εἰ σοι τὸ κρίνον εἶχε, καὶ και λῶς ἐσκέπτου περὶ τῶν σῶν· Τί γὰρ κέρδος, φησί, τῷ ἀνθρώπῳ, εἰ τὸν κόσμον ὅλον κερδήσας, ζη- μιωθῇ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, ἧς οὐδ᾽ εἶναί τι ἀντάλ λαγμα μεμαθήκαμεν; ἐπεὶ καὶ παντὸς τοῦ κόσμου καὶ τῆς κατὰ κόσμον βασιλείας αὐτὴ μόνη καθ' ἑαυτὴν ἡ ψυχὴ τιμιωτέρα πολλῷ, μήτοι γε ἡ τῶν οὐρανῶν βασιλεία· τιμιωτέραν δὲ κατὰ τοῦτο τὴν ψυχὴν εἶναι, φαμὲν, καθ' ὅ μὴ ἐπ᾽ οὐδὲν ἄλλο τῶν ὄντων ηὐδόκησεν ὁ Θεὸς τοῦ Πνεύματος τῆς ἰδίας φύσεως ἔνωσιν θέσθαι καὶ κοινωνίαν· οὐκ οὐρανῷ, Β οὐχ ἡλίῳ, οὐκ ἄστροις, οὐ θαλάττῃ, οὐ γῇ, οὐχ ἑτέ ρα τινὶ κτίσει τῶν ὀρωμένων, ὅτι μὴ τῷ ἀνθρώπῳ μόνῳ· ᾧ καὶ τῶν κτισμάτων αὐτὸς ἠγάπησε τῶν οἰκείων. Εἰ οὖν τὰ μεγάλα ταυτὶ τοῦ κόσμου, πλούσ τόν φημι τοσόνδε καὶ βασιλείαν τῆς γῆς ἁπάσης ὑφ' ἑνὶ μόνῳ κειμένην, οὐκ ἂν ὀρθῶς κρίναντες τῆς αἰωνίου ἠλλάξαμεν βασιλείας, τί παθόντες οἱ πλείους φαύλων αὐτὴν καὶ τῶν τυχόντων τιμῶνται πραγμάτ των· οἷον ἐπιθυμίας τινός, δόξης ολίγης, κέρδους μετρίου, καὶ τῶν τοιούτων ; ὅπερ γάρ τις τοῦ αἰῶνος τούτου φιλεῖ, καὶ ᾧ δέδεται, ἐκεῖνο πάντως καὶ τῆς τῶν οὐρανῶν ἀλλάττεται βασιλείας· καὶ τὸ χαλεπώ- τατον, ὅτι καὶ Θεὸν ἡγεῖται τοῦτο· καθώς που λέ λεκται, ὅτι ᾧ τις ἥττηται, τούτῳ καὶ δεδούλωται. Χρὴ οὖν ὅλον ὅλῳ δι᾿ ὅλου τῷ Θεῷ προσδραμεῖν, ἀναρτῆσαί τε ἑαυτὸν καὶ σταυρῶσαι ψυχῇ καὶ σώ ματι διὰ πασῶν πορευόμενον τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ τῶν ἁγίων. ΑΓ'. Εἶεν· ἄρα δέ σοι καὶ δίκαιον εἶναι δοκεῖ, τὴν μὲν φθαρτὴν αὐτὴν δόξαν, καὶ τὴν ἐφήμερον βασι- λείαν, καὶ ἄλλα ὅσα τοιαῦτα τῶν ἐπικαίρων, πόνων καὶ ἱδρώτων πολλῶν, τοῖς ὀρεγομένοις αὐτῶν περι- γίνεσθαι· τὸ δὲ σὺν Χριστῷ ἀπέραντα βασιλεύειν, καὶ τὸ τῶν ἀνεκλαλήτων ἐκείνων ἐπιτυχεῖν ἀγαθῶν, τοῦτο δὲ οὕτως καὶ ῥᾴδιον εἶναι, ὡς πόνων ἐκτὸς καὶ καμάτων κατορθοῦσθαι τῷ βουλομένῳ ; ΛΔ'. Τίς ἡ οἰκονομία τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, ἢ τίς ἡμῶν φύσεως πρὸς ἑαυτὴν ἐπάνοδος καὶ ἀπο- κατάστασις; Απέδωκε γὰρ τῇ ἀνθρωπίνη φύσει τὸ τοῦ πρωτοπλάστου Ἀδὰμ ἀξίωμα, πρὸς δὲ καὶ κλη ρονομίαν αὐτῷ οὐρανίαν, ὦ θείας καὶ μεγάλης τῷ ὄντι χάριτος τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος, ἐδωρήσατο· ἐξαγαγών τε αὐτὴν ἐκ τῆς φυλακῆς τοῦ σκότους, δι' ἧς ἐλθόντι, καὶ ἐν ᾗ κρούσαντι δυνατὸν ἐντὸς γενέ- σθαι τῆς βασιλείας· Αἰτεῖτε, γάρ φησι, καὶ δοθή DE LIBERTATE MENTIS. B A ortu, ac terminum ejus fore consummationen ul- C timam sæculi, et rerum modo apparentium ex- spectatam aliquando mutationem. Quid ergo? num opinione tibi data eligendi, utrum malles ex istis duobus regnis, præoptares hoc terrenum in mundi fine desiturum, præferens id illi cœlesti alteri, vero, solido et permanenti regno? Haud equidem crediderim, si utique sapias, et æquo rectoque ju- dicio de re tua tanta statuas. Quid enim (ait Veritas) prodest homini, si mundum universum lucretur, animæ autem suæ detrimentum patiatur ". Pro qua nihil par in commutationem dari posse didi- cimus, quandoquidem et mundo ipso toto, et qua- licunque mundano regno, sola per se ipsam anima pretiosior multo est; nedum ut comparari cum iis possit calorum regnum. Inde autem pretiosiorem cunctis dicimus animam, quod solam illam inter omnes inferiores creaturas dignam Deus judicavit, cui suum propriæ naturæ Spiritum intime unitum penitus inderet et communicaret; quod non cœlo, non soli, non astris, non mari, non terra concessit; non alii denique visibilium creaturæ ulli præter- quam uni homini ; quem vice omnium a se condi- torum in partem quasi propriam sibi seposuit, sibique applicuit, eo contentus. Si ergo hæc quæ maximi fiunt in mundo, divitiæ, dico, amplæ, et terræ totius imperium in monarchæ unius pleno arbitrio positum haudquaquam, recte judicantes, cum æterno commutaremus regno; quæ dementia plurimorum est, quos quotidie videmus vilibus illud et mediocris, etiam vulgari æstimatione, pretii rebus posthabere, puta, cupiditati cupiam, exigua laudi, lucro non magno, et similibus ? Enim- vero quod quis in hoc mundo diligit, cuique deſigi- tur, id omnino, quantum in ipso est, cum calorum regno commutat; quin, quod longe est capitalius, et id Deum suum facit. Sicut alicubi scriptum est: A quo quis victus est, ei mancipatur 78. Oportet igitur totum ex toto hominem ad Deum totum confugere, illum amplecti, ex eo pendere, ipsi animam et corpus, quasi clavis cruci configere, incedentem per omnia sancta ejus mandata. D Matth. xvi, 26. Petr. 11, 19. XXXIII. [ic sint ita. Cæterum idem utique ju- stum arbitraris, corruptibilem istam gloriam, et desiturum regnum, aliaque, quotquot sunt ejus generis cadurarum rerum, illa concupiscentibus contingere multis empta laboribus et sudoribus; æquumne tamen censes, æternum consortium regni Christi, et inenarrabilium illorum adeptionem bo- norum, gratis quiddam esse parabile; ac facilitate summa, citra laborem contentionemve ullam cuivis volenti evenire? XXXIV. Quod consilium quæve ratio est adven- tus Christi : quisve naturæ nostræ ad seipsam reditus, et in integrum restitutio? Reddidit enim Christus humanæ naturæ ablatam ipsi prius digni- tatem Adami protoplasti; prætereaque donavit hæ- reditatem ipsi cœlestem: o vere divinam et magnam boni Spiritus gratiam! Educens vero ipsam ex car- cere tenebrarum viam etiam vitæ et januam inon- stravit, per quam cum transit, et ad quam cum

νέσθαι τῆς βασιλείας· ὅρον δὲ ταύτης εἶναι τὴν τῶν φαινομένων τούτων καὶ τοῦ κόσμου παντὸς ἀλλοίω σίν τε καὶ μεταποίησιν. Τί οὖν ; αἱρέσεώς σοι δο- θείσης, ήμειψας αὐτὴν τῆς ἀληθινῆς καὶ βεβαίας, καὶ οὐδὲν οὐδόλως εχούσης παροδικὸν καὶ λυόμενον ; Οὐκ ἂν ἔγωγε φαίην, εἰ σοι τὸ κρίνον εἶχε, καὶ και λῶς ἐσκέπτου περὶ τῶν σῶν· Τί γὰρ κέρδος, φησί, τῷ ἀνθρώπῳ, εἰ τὸν κόσμον ὅλον κερδήσας, ζη- μιωθῇ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, ἧς οὐδ᾽ εἶναί τι ἀντάλ λαγμα μεμαθήκαμεν; ἐπεὶ καὶ παντὸς τοῦ κόσμου καὶ τῆς κατὰ κόσμον βασιλείας αὐτὴ μόνη καθ' ἑαυτὴν ἡ ψυχὴ τιμιωτέρα πολλῷ, μήτοι γε ἡ τῶν οὐρανῶν βασιλεία· τιμιωτέραν δὲ κατὰ τοῦτο τὴν ψυχὴν εἶναι, φαμὲν, καθ' ὅ μὴ ἐπ᾽ οὐδὲν ἄλλο τῶν ὄντων ηὐδόκησεν ὁ Θεὸς τοῦ Πνεύματος τῆς ἰδίας φύσεως ἔνωσιν θέσθαι καὶ κοινωνίαν· οὐκ οὐρανῷ, Β οὐχ ἡλίῳ, οὐκ ἄστροις, οὐ θαλάττῃ, οὐ γῇ, οὐχ ἑτέ ρα τινὶ κτίσει τῶν ὀρωμένων, ὅτι μὴ τῷ ἀνθρώπῳ μόνῳ· ᾧ καὶ τῶν κτισμάτων αὐτὸς ἠγάπησε τῶν οἰκείων. Εἰ οὖν τὰ μεγάλα ταυτὶ τοῦ κόσμου, πλούσ τόν φημι τοσόνδε καὶ βασιλείαν τῆς γῆς ἁπάσης ὑφ' ἑνὶ μόνῳ κειμένην, οὐκ ἂν ὀρθῶς κρίναντες τῆς αἰωνίου ἠλλάξαμεν βασιλείας, τί παθόντες οἱ πλείους φαύλων αὐτὴν καὶ τῶν τυχόντων τιμῶνται πραγμάτ των· οἷον ἐπιθυμίας τινός, δόξης ολίγης, κέρδους μετρίου, καὶ τῶν τοιούτων ; ὅπερ γάρ τις τοῦ αἰῶνος τούτου φιλεῖ, καὶ ᾧ δέδεται, ἐκεῖνο πάντως καὶ τῆς τῶν οὐρανῶν ἀλλάττεται βασιλείας· καὶ τὸ χαλεπώ- τατον, ὅτι καὶ Θεὸν ἡγεῖται τοῦτο· καθώς που λέ λεκται, ὅτι ᾧ τις ἥττηται, τούτῳ καὶ δεδούλωται. Χρὴ οὖν ὅλον ὅλῳ δι᾿ ὅλου τῷ Θεῷ προσδραμεῖν, ἀναρτῆσαί τε ἑαυτὸν καὶ σταυρῶσαι ψυχῇ καὶ σώ ματι διὰ πασῶν πορευόμενον τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ τῶν ἁγίων. ΑΓ'. Εἶεν· ἄρα δέ σοι καὶ δίκαιον εἶναι δοκεῖ, τὴν μὲν φθαρτὴν αὐτὴν δόξαν, καὶ τὴν ἐφήμερον βασι- λείαν, καὶ ἄλλα ὅσα τοιαῦτα τῶν ἐπικαίρων, πόνων καὶ ἱδρώτων πολλῶν, τοῖς ὀρεγομένοις αὐτῶν περι- γίνεσθαι· τὸ δὲ σὺν Χριστῷ ἀπέραντα βασιλεύειν, καὶ τὸ τῶν ἀνεκλαλήτων ἐκείνων ἐπιτυχεῖν ἀγαθῶν, τοῦτο δὲ οὕτως καὶ ῥᾴδιον εἶναι, ὡς πόνων ἐκτὸς καὶ καμάτων κατορθοῦσθαι τῷ βουλομένῳ ; ΛΔ'. Τίς ἡ οἰκονομία τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, ἢ τίς ἡμῶν φύσεως πρὸς ἑαυτὴν ἐπάνοδος καὶ ἀπο- κατάστασις; Απέδωκε γὰρ τῇ ἀνθρωπίνη φύσει τὸ τοῦ πρωτοπλάστου Ἀδὰμ ἀξίωμα, πρὸς δὲ καὶ κλη ρονομίαν αὐτῷ οὐρανίαν, ὦ θείας καὶ μεγάλης τῷ ὄντι χάριτος τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος, ἐδωρήσατο· ἐξαγαγών τε αὐτὴν ἐκ τῆς φυλακῆς τοῦ σκότους, δι' ἧς ἐλθόντι, καὶ ἐν ᾗ κρούσαντι δυνατὸν ἐντὸς γενέ- σθαι τῆς βασιλείας· Αἰτεῖτε, γάρ φησι, καὶ δοθή DE LIBERTATE MENTIS. B A ortu, ac terminum ejus fore consummationen ul- C timam sæculi, et rerum modo apparentium ex- spectatam aliquando mutationem. Quid ergo? num opinione tibi data eligendi, utrum malles ex istis duobus regnis, præoptares hoc terrenum in mundi fine desiturum, præferens id illi cœlesti alteri, vero, solido et permanenti regno? Haud equidem crediderim, si utique sapias, et æquo rectoque ju- dicio de re tua tanta statuas. Quid enim (ait Veritas) prodest homini, si mundum universum lucretur, animæ autem suæ detrimentum patiatur ". Pro qua nihil par in commutationem dari posse didi- cimus, quandoquidem et mundo ipso toto, et qua- licunque mundano regno, sola per se ipsam anima pretiosior multo est; nedum ut comparari cum iis possit calorum regnum. Inde autem pretiosiorem cunctis dicimus animam, quod solam illam inter omnes inferiores creaturas dignam Deus judicavit, cui suum propriæ naturæ Spiritum intime unitum penitus inderet et communicaret; quod non cœlo, non soli, non astris, non mari, non terra concessit; non alii denique visibilium creaturæ ulli præter- quam uni homini ; quem vice omnium a se condi- torum in partem quasi propriam sibi seposuit, sibique applicuit, eo contentus. Si ergo hæc quæ maximi fiunt in mundo, divitiæ, dico, amplæ, et terræ totius imperium in monarchæ unius pleno arbitrio positum haudquaquam, recte judicantes, cum æterno commutaremus regno; quæ dementia plurimorum est, quos quotidie videmus vilibus illud et mediocris, etiam vulgari æstimatione, pretii rebus posthabere, puta, cupiditati cupiam, exigua laudi, lucro non magno, et similibus ? Enim- vero quod quis in hoc mundo diligit, cuique deſigi- tur, id omnino, quantum in ipso est, cum calorum regno commutat; quin, quod longe est capitalius, et id Deum suum facit. Sicut alicubi scriptum est: A quo quis victus est, ei mancipatur 78. Oportet igitur totum ex toto hominem ad Deum totum confugere, illum amplecti, ex eo pendere, ipsi animam et corpus, quasi clavis cruci configere, incedentem per omnia sancta ejus mandata. D Matth. xvi, 26. Petr. 11, 19. XXXIII. [ic sint ita. Cæterum idem utique ju- stum arbitraris, corruptibilem istam gloriam, et desiturum regnum, aliaque, quotquot sunt ejus generis cadurarum rerum, illa concupiscentibus contingere multis empta laboribus et sudoribus; æquumne tamen censes, æternum consortium regni Christi, et inenarrabilium illorum adeptionem bo- norum, gratis quiddam esse parabile; ac facilitate summa, citra laborem contentionemve ullam cuivis volenti evenire? XXXIV. Quod consilium quæve ratio est adven- tus Christi : quisve naturæ nostræ ad seipsam reditus, et in integrum restitutio? Reddidit enim Christus humanæ naturæ ablatam ipsi prius digni- tatem Adami protoplasti; prætereaque donavit hæ- reditatem ipsi cœlestem: o vere divinam et magnam boni Spiritus gratiam! Educens vero ipsam ex car- cere tenebrarum viam etiam vitæ et januam inon- stravit, per quam cum transit, et ad quam cum

νέσθαι τῆς βασιλείας· ὅρον δὲ ταύτης εἶναι τὴν τῶν φαινομένων τούτων καὶ τοῦ κόσμου παντὸς ἀλλοίω σίν τε καὶ μεταποίησιν. Τί οὖν ; αἱρέσεώς σοι δο- θείσης, ήμειψας αὐτὴν τῆς ἀληθινῆς καὶ βεβαίας, καὶ οὐδὲν οὐδόλως εχούσης παροδικὸν καὶ λυόμενον ; Οὐκ ἂν ἔγωγε φαίην, εἰ σοι τὸ κρίνον εἶχε, καὶ και λῶς ἐσκέπτου περὶ τῶν σῶν· Τί γὰρ κέρδος, φησί, τῷ ἀνθρώπῳ, εἰ τὸν κόσμον ὅλον κερδήσας, ζη- μιωθῇ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, ἧς οὐδ᾽ εἶναί τι ἀντάλ λαγμα μεμαθήκαμεν; ἐπεὶ καὶ παντὸς τοῦ κόσμου καὶ τῆς κατὰ κόσμον βασιλείας αὐτὴ μόνη καθ' ἑαυτὴν ἡ ψυχὴ τιμιωτέρα πολλῷ, μήτοι γε ἡ τῶν οὐρανῶν βασιλεία· τιμιωτέραν δὲ κατὰ τοῦτο τὴν ψυχὴν εἶναι, φαμὲν, καθ' ὅ μὴ ἐπ᾽ οὐδὲν ἄλλο τῶν ὄντων ηὐδόκησεν ὁ Θεὸς τοῦ Πνεύματος τῆς ἰδίας φύσεως ἔνωσιν θέσθαι καὶ κοινωνίαν· οὐκ οὐρανῷ, Β οὐχ ἡλίῳ, οὐκ ἄστροις, οὐ θαλάττῃ, οὐ γῇ, οὐχ ἑτέ ρα τινὶ κτίσει τῶν ὀρωμένων, ὅτι μὴ τῷ ἀνθρώπῳ μόνῳ· ᾧ καὶ τῶν κτισμάτων αὐτὸς ἠγάπησε τῶν οἰκείων. Εἰ οὖν τὰ μεγάλα ταυτὶ τοῦ κόσμου, πλούσ τόν φημι τοσόνδε καὶ βασιλείαν τῆς γῆς ἁπάσης ὑφ' ἑνὶ μόνῳ κειμένην, οὐκ ἂν ὀρθῶς κρίναντες τῆς αἰωνίου ἠλλάξαμεν βασιλείας, τί παθόντες οἱ πλείους φαύλων αὐτὴν καὶ τῶν τυχόντων τιμῶνται πραγμάτ των· οἷον ἐπιθυμίας τινός, δόξης ολίγης, κέρδους μετρίου, καὶ τῶν τοιούτων ; ὅπερ γάρ τις τοῦ αἰῶνος τούτου φιλεῖ, καὶ ᾧ δέδεται, ἐκεῖνο πάντως καὶ τῆς τῶν οὐρανῶν ἀλλάττεται βασιλείας· καὶ τὸ χαλεπώ- τατον, ὅτι καὶ Θεὸν ἡγεῖται τοῦτο· καθώς που λέ λεκται, ὅτι ᾧ τις ἥττηται, τούτῳ καὶ δεδούλωται. Χρὴ οὖν ὅλον ὅλῳ δι᾿ ὅλου τῷ Θεῷ προσδραμεῖν, ἀναρτῆσαί τε ἑαυτὸν καὶ σταυρῶσαι ψυχῇ καὶ σώ ματι διὰ πασῶν πορευόμενον τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ τῶν ἁγίων. ΑΓ'. Εἶεν· ἄρα δέ σοι καὶ δίκαιον εἶναι δοκεῖ, τὴν μὲν φθαρτὴν αὐτὴν δόξαν, καὶ τὴν ἐφήμερον βασι- λείαν, καὶ ἄλλα ὅσα τοιαῦτα τῶν ἐπικαίρων, πόνων καὶ ἱδρώτων πολλῶν, τοῖς ὀρεγομένοις αὐτῶν περι- γίνεσθαι· τὸ δὲ σὺν Χριστῷ ἀπέραντα βασιλεύειν, καὶ τὸ τῶν ἀνεκλαλήτων ἐκείνων ἐπιτυχεῖν ἀγαθῶν, τοῦτο δὲ οὕτως καὶ ῥᾴδιον εἶναι, ὡς πόνων ἐκτὸς καὶ καμάτων κατορθοῦσθαι τῷ βουλομένῳ ; ΛΔ'. Τίς ἡ οἰκονομία τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, ἢ τίς ἡμῶν φύσεως πρὸς ἑαυτὴν ἐπάνοδος καὶ ἀπο- κατάστασις; Απέδωκε γὰρ τῇ ἀνθρωπίνη φύσει τὸ τοῦ πρωτοπλάστου Ἀδὰμ ἀξίωμα, πρὸς δὲ καὶ κλη ρονομίαν αὐτῷ οὐρανίαν, ὦ θείας καὶ μεγάλης τῷ ὄντι χάριτος τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος, ἐδωρήσατο· ἐξαγαγών τε αὐτὴν ἐκ τῆς φυλακῆς τοῦ σκότους, δι' ἧς ἐλθόντι, καὶ ἐν ᾗ κρούσαντι δυνατὸν ἐντὸς γενέ- σθαι τῆς βασιλείας· Αἰτεῖτε, γάρ φησι, καὶ δοθή DE LIBERTATE MENTIS. B A ortu, ac terminum ejus fore consummationen ul- C timam sæculi, et rerum modo apparentium ex- spectatam aliquando mutationem. Quid ergo? num opinione tibi data eligendi, utrum malles ex istis duobus regnis, præoptares hoc terrenum in mundi fine desiturum, præferens id illi cœlesti alteri, vero, solido et permanenti regno? Haud equidem crediderim, si utique sapias, et æquo rectoque ju- dicio de re tua tanta statuas. Quid enim (ait Veritas) prodest homini, si mundum universum lucretur, animæ autem suæ detrimentum patiatur ". Pro qua nihil par in commutationem dari posse didi- cimus, quandoquidem et mundo ipso toto, et qua- licunque mundano regno, sola per se ipsam anima pretiosior multo est; nedum ut comparari cum iis possit calorum regnum. Inde autem pretiosiorem cunctis dicimus animam, quod solam illam inter omnes inferiores creaturas dignam Deus judicavit, cui suum propriæ naturæ Spiritum intime unitum penitus inderet et communicaret; quod non cœlo, non soli, non astris, non mari, non terra concessit; non alii denique visibilium creaturæ ulli præter- quam uni homini ; quem vice omnium a se condi- torum in partem quasi propriam sibi seposuit, sibique applicuit, eo contentus. Si ergo hæc quæ maximi fiunt in mundo, divitiæ, dico, amplæ, et terræ totius imperium in monarchæ unius pleno arbitrio positum haudquaquam, recte judicantes, cum æterno commutaremus regno; quæ dementia plurimorum est, quos quotidie videmus vilibus illud et mediocris, etiam vulgari æstimatione, pretii rebus posthabere, puta, cupiditati cupiam, exigua laudi, lucro non magno, et similibus ? Enim- vero quod quis in hoc mundo diligit, cuique deſigi- tur, id omnino, quantum in ipso est, cum calorum regno commutat; quin, quod longe est capitalius, et id Deum suum facit. Sicut alicubi scriptum est: A quo quis victus est, ei mancipatur 78. Oportet igitur totum ex toto hominem ad Deum totum confugere, illum amplecti, ex eo pendere, ipsi animam et corpus, quasi clavis cruci configere, incedentem per omnia sancta ejus mandata. D Matth. xvi, 26. Petr. 11, 19. XXXIII. [ic sint ita. Cæterum idem utique ju- stum arbitraris, corruptibilem istam gloriam, et desiturum regnum, aliaque, quotquot sunt ejus generis cadurarum rerum, illa concupiscentibus contingere multis empta laboribus et sudoribus; æquumne tamen censes, æternum consortium regni Christi, et inenarrabilium illorum adeptionem bo- norum, gratis quiddam esse parabile; ac facilitate summa, citra laborem contentionemve ullam cuivis volenti evenire? XXXIV. Quod consilium quæve ratio est adven- tus Christi : quisve naturæ nostræ ad seipsam reditus, et in integrum restitutio? Reddidit enim Christus humanæ naturæ ablatam ipsi prius digni- tatem Adami protoplasti; prætereaque donavit hæ- reditatem ipsi cœlestem: o vere divinam et magnam boni Spiritus gratiam! Educens vero ipsam ex car- cere tenebrarum viam etiam vitæ et januam inon- stravit, per quam cum transit, et ad quam cum

967 S. MACARII ÆGYPTII 968 pulsat, potest in interiora regni penetrare : Petite A σεται ὑμῖν· κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται. Διὰ ταύτης enim, ait, et dabitur vobis; pulsate et aperietur vo- bis”. Per illam portam nemini eorum, qui volunt, impossibile est, suæ ipsius animæ invenire liberta- tem, 222 nec eam convenientes ipsi recipere co- gitationes, et cum Christum secum possidet babi- tantem, locupletem esse, eoque veluti sponso frui per communicationem boni Spiritus. Vide ineffabi- lem charitatem Domini adversus hominem, ad sui ipsius imaginem conditum. 79 Matth. vII, 7. τῆς θύρας οὐδενὶ τῶν βουλομένων ἄπορον τὴν ἐλευ θερίαν τὴν ἑαυτοῦ ψυχῆς ἐφευρεῖν, ἐκείνην τε τοὺς ἰδίους ἀπολαβεῖν λογισμούς, καὶ πλουτῆσαι Χριστὸν σύνοικον, καὶ ὡς νυμφίῳ αὐτῷ κατὰ τὴν κοινωνίαν τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος χρήσασθαι. Ιδε ἀγάπην ἄῤῥητον Δεσπότου πρὸς τὸν ὑπ' αὐτοῦ γενόμενον κατὰ τὴν εἰκόνα τὴν ἑαυτοῦ ἄνθρωπον. S. MACARII ALEXANDRINI ABBATIS NITRIENSIS REGULA AD MONACHOS' (1) J. Milites ergo Christi sic taliter suos debent B componere gressus, charitatem in se perfectissi- main continentes: Deum ex tota anima diligere, et ex toto corde, et ex tota virtute sua '. II. Invicem inter se perfectissimam sectantes obedientiam, pacifici, mites, moderati, non su- perbi, non injuriosi, non susurrones, non irriso- res, non verbosi, non præsumptuosi, non sibi placentes, sed Deo cui militant Christo: non bla- sphemiam sectantes, nec dicentes quidquam præter quod bonum est ad obsequium non pigri, ad orationem parati, in humilitate perfecti, in obe- dientia præcincti, in vigiliis instantes, in jejunio hilares. III. Nullus se alio justiorem arbitretur ; sed unusquisque omnibus se inferiorem contemnat: C Quia qui se exaltat, humiliabitur; et qui se kumiliat, exaltabitur ". IV. Præceptum senioris ut salutem suscipias : non murmurando ullam operam facias: non res- ponsionem contra præceptum usurpes. V. Non te extollas, aut magnifices aliquam uti- lem operam fecisse: non in acquirendo aliquid lucri congaudeas, aut in damno contristeris. VI. Non te familiaritas ulla sæcularis trabat; sed tota delectatio tua in cellula demoretur. Cel- lam ut paradisum habeas; fratres tuos spirituales ut æternos confidas habere parentes. VH. Præpositum monasterii timeas ut dominum, diligas ut parentem. Similiter quoque omnes opor- tet diligere fratres, eum quibus etiain te confidis videre gloriam Christi. Marc. x, 30. Luc. XIV, 11. D • Eccli. VII, edito Holsteniano, ex ins. codice, ut videtur, de- sumpta, quæ sic se habet: Incipit regula S. Ma. VIII. Non oderis laboriosam operam : olivin quoque ne sectatus fueris. In vigiliis confectus, in opere justo affectus, ambulans quasi dormitans lassus ad stratum tuum venias, et cum Christo re- quiescere te credas. IX. Cursumque monasterii super omnia diligas. Qui vero sæpius orare voluerit, uberiorem inveniet misericordiam Christi. ✗. Matutinoque dicto ita meditationem habeant fratres usque ad horam secundam: si tamen nulla causa exstiterit, qua necesse sit etiam prætermissa meditatione aliquid fieri in commune. XI. Post horam vero secundam unusquisque ad opus suum paratus sit usque ad horam nonam, ut quidquid injunctum fuerit, sine murmuratione perficiat, sicut dicit sanctus Apostolus. XII. Si quis autem murmuraverit, vel conten- tiosus exstiterit, aut referens in aliquo contrariam voluntatem præceptis; digne correptus secundum arbitrium senioris vel modum culpæ, tandiu obsti- neat, quandiu vel culpæ qualitas poposcerit, vel se pœnitendo humiliaverit, vel emendaverit; ita ut correptus non audeat usquam recidere. XIII. Si quis frater, vel qui in oratorio sunt, vel qui per cellulas consistunt, quicunque ejus errori consenserit, culpabilis erit. XIV. Ad horam vero orationis dato signo non statim prætermisso omni opere quod agit, paratus fuerit, foras excludatur, ut erubescat; quia nihil orationi præponendum est. XV. Operam Deo dabunt singuli fratres tempore quo Missæ in vigiliis observandis fiunt, quando carii, qui habuit sub ordinatione sua quinque millia monachorum. (1) Post hanc inscriptionem sequitur altera in 16. Philipp. 11, 14.

967 S. MACARII ÆGYPTII 968 pulsat, potest in interiora regni penetrare : Petite A σεται ὑμῖν· κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται. Διὰ ταύτης enim, ait, et dabitur vobis; pulsate et aperietur vo- bis”. Per illam portam nemini eorum, qui volunt, impossibile est, suæ ipsius animæ invenire liberta- tem, 222 nec eam convenientes ipsi recipere co- gitationes, et cum Christum secum possidet babi- tantem, locupletem esse, eoque veluti sponso frui per communicationem boni Spiritus. Vide ineffabi- lem charitatem Domini adversus hominem, ad sui ipsius imaginem conditum. 79 Matth. vII, 7. τῆς θύρας οὐδενὶ τῶν βουλομένων ἄπορον τὴν ἐλευ θερίαν τὴν ἑαυτοῦ ψυχῆς ἐφευρεῖν, ἐκείνην τε τοὺς ἰδίους ἀπολαβεῖν λογισμούς, καὶ πλουτῆσαι Χριστὸν σύνοικον, καὶ ὡς νυμφίῳ αὐτῷ κατὰ τὴν κοινωνίαν τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος χρήσασθαι. Ιδε ἀγάπην ἄῤῥητον Δεσπότου πρὸς τὸν ὑπ' αὐτοῦ γενόμενον κατὰ τὴν εἰκόνα τὴν ἑαυτοῦ ἄνθρωπον. S. MACARII ALEXANDRINI ABBATIS NITRIENSIS REGULA AD MONACHOS' (1) J. Milites ergo Christi sic taliter suos debent B componere gressus, charitatem in se perfectissi- main continentes: Deum ex tota anima diligere, et ex toto corde, et ex tota virtute sua '. II. Invicem inter se perfectissimam sectantes obedientiam, pacifici, mites, moderati, non su- perbi, non injuriosi, non susurrones, non irriso- res, non verbosi, non præsumptuosi, non sibi placentes, sed Deo cui militant Christo: non bla- sphemiam sectantes, nec dicentes quidquam præter quod bonum est ad obsequium non pigri, ad orationem parati, in humilitate perfecti, in obe- dientia præcincti, in vigiliis instantes, in jejunio hilares. III. Nullus se alio justiorem arbitretur ; sed unusquisque omnibus se inferiorem contemnat: C Quia qui se exaltat, humiliabitur; et qui se kumiliat, exaltabitur ". IV. Præceptum senioris ut salutem suscipias : non murmurando ullam operam facias: non res- ponsionem contra præceptum usurpes. V. Non te extollas, aut magnifices aliquam uti- lem operam fecisse: non in acquirendo aliquid lucri congaudeas, aut in damno contristeris. VI. Non te familiaritas ulla sæcularis trabat; sed tota delectatio tua in cellula demoretur. Cel- lam ut paradisum habeas; fratres tuos spirituales ut æternos confidas habere parentes. VH. Præpositum monasterii timeas ut dominum, diligas ut parentem. Similiter quoque omnes opor- tet diligere fratres, eum quibus etiain te confidis videre gloriam Christi. Marc. x, 30. Luc. XIV, 11. D • Eccli. VII, edito Holsteniano, ex ins. codice, ut videtur, de- sumpta, quæ sic se habet: Incipit regula S. Ma. VIII. Non oderis laboriosam operam : olivin quoque ne sectatus fueris. In vigiliis confectus, in opere justo affectus, ambulans quasi dormitans lassus ad stratum tuum venias, et cum Christo re- quiescere te credas. IX. Cursumque monasterii super omnia diligas. Qui vero sæpius orare voluerit, uberiorem inveniet misericordiam Christi. ✗. Matutinoque dicto ita meditationem habeant fratres usque ad horam secundam: si tamen nulla causa exstiterit, qua necesse sit etiam prætermissa meditatione aliquid fieri in commune. XI. Post horam vero secundam unusquisque ad opus suum paratus sit usque ad horam nonam, ut quidquid injunctum fuerit, sine murmuratione perficiat, sicut dicit sanctus Apostolus. XII. Si quis autem murmuraverit, vel conten- tiosus exstiterit, aut referens in aliquo contrariam voluntatem præceptis; digne correptus secundum arbitrium senioris vel modum culpæ, tandiu obsti- neat, quandiu vel culpæ qualitas poposcerit, vel se pœnitendo humiliaverit, vel emendaverit; ita ut correptus non audeat usquam recidere. XIII. Si quis frater, vel qui in oratorio sunt, vel qui per cellulas consistunt, quicunque ejus errori consenserit, culpabilis erit. XIV. Ad horam vero orationis dato signo non statim prætermisso omni opere quod agit, paratus fuerit, foras excludatur, ut erubescat; quia nihil orationi præponendum est. XV. Operam Deo dabunt singuli fratres tempore quo Missæ in vigiliis observandis fiunt, quando carii, qui habuit sub ordinatione sua quinque millia monachorum. (1) Post hanc inscriptionem sequitur altera in 16. Philipp. 11, 14.

967 S. MACARII ÆGYPTII 968 pulsat, potest in interiora regni penetrare : Petite A σεται ὑμῖν· κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται. Διὰ ταύτης enim, ait, et dabitur vobis; pulsate et aperietur vo- bis”. Per illam portam nemini eorum, qui volunt, impossibile est, suæ ipsius animæ invenire liberta- tem, 222 nec eam convenientes ipsi recipere co- gitationes, et cum Christum secum possidet babi- tantem, locupletem esse, eoque veluti sponso frui per communicationem boni Spiritus. Vide ineffabi- lem charitatem Domini adversus hominem, ad sui ipsius imaginem conditum. 79 Matth. vII, 7. τῆς θύρας οὐδενὶ τῶν βουλομένων ἄπορον τὴν ἐλευ θερίαν τὴν ἑαυτοῦ ψυχῆς ἐφευρεῖν, ἐκείνην τε τοὺς ἰδίους ἀπολαβεῖν λογισμούς, καὶ πλουτῆσαι Χριστὸν σύνοικον, καὶ ὡς νυμφίῳ αὐτῷ κατὰ τὴν κοινωνίαν τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος χρήσασθαι. Ιδε ἀγάπην ἄῤῥητον Δεσπότου πρὸς τὸν ὑπ' αὐτοῦ γενόμενον κατὰ τὴν εἰκόνα τὴν ἑαυτοῦ ἄνθρωπον. S. MACARII ALEXANDRINI ABBATIS NITRIENSIS REGULA AD MONACHOS' (1) J. Milites ergo Christi sic taliter suos debent B componere gressus, charitatem in se perfectissi- main continentes: Deum ex tota anima diligere, et ex toto corde, et ex tota virtute sua '. II. Invicem inter se perfectissimam sectantes obedientiam, pacifici, mites, moderati, non su- perbi, non injuriosi, non susurrones, non irriso- res, non verbosi, non præsumptuosi, non sibi placentes, sed Deo cui militant Christo: non bla- sphemiam sectantes, nec dicentes quidquam præter quod bonum est ad obsequium non pigri, ad orationem parati, in humilitate perfecti, in obe- dientia præcincti, in vigiliis instantes, in jejunio hilares. III. Nullus se alio justiorem arbitretur ; sed unusquisque omnibus se inferiorem contemnat: C Quia qui se exaltat, humiliabitur; et qui se kumiliat, exaltabitur ". IV. Præceptum senioris ut salutem suscipias : non murmurando ullam operam facias: non res- ponsionem contra præceptum usurpes. V. Non te extollas, aut magnifices aliquam uti- lem operam fecisse: non in acquirendo aliquid lucri congaudeas, aut in damno contristeris. VI. Non te familiaritas ulla sæcularis trabat; sed tota delectatio tua in cellula demoretur. Cel- lam ut paradisum habeas; fratres tuos spirituales ut æternos confidas habere parentes. VH. Præpositum monasterii timeas ut dominum, diligas ut parentem. Similiter quoque omnes opor- tet diligere fratres, eum quibus etiain te confidis videre gloriam Christi. Marc. x, 30. Luc. XIV, 11. D • Eccli. VII, edito Holsteniano, ex ins. codice, ut videtur, de- sumpta, quæ sic se habet: Incipit regula S. Ma. VIII. Non oderis laboriosam operam : olivin quoque ne sectatus fueris. In vigiliis confectus, in opere justo affectus, ambulans quasi dormitans lassus ad stratum tuum venias, et cum Christo re- quiescere te credas. IX. Cursumque monasterii super omnia diligas. Qui vero sæpius orare voluerit, uberiorem inveniet misericordiam Christi. ✗. Matutinoque dicto ita meditationem habeant fratres usque ad horam secundam: si tamen nulla causa exstiterit, qua necesse sit etiam prætermissa meditatione aliquid fieri in commune. XI. Post horam vero secundam unusquisque ad opus suum paratus sit usque ad horam nonam, ut quidquid injunctum fuerit, sine murmuratione perficiat, sicut dicit sanctus Apostolus. XII. Si quis autem murmuraverit, vel conten- tiosus exstiterit, aut referens in aliquo contrariam voluntatem præceptis; digne correptus secundum arbitrium senioris vel modum culpæ, tandiu obsti- neat, quandiu vel culpæ qualitas poposcerit, vel se pœnitendo humiliaverit, vel emendaverit; ita ut correptus non audeat usquam recidere. XIII. Si quis frater, vel qui in oratorio sunt, vel qui per cellulas consistunt, quicunque ejus errori consenserit, culpabilis erit. XIV. Ad horam vero orationis dato signo non statim prætermisso omni opere quod agit, paratus fuerit, foras excludatur, ut erubescat; quia nihil orationi præponendum est. XV. Operam Deo dabunt singuli fratres tempore quo Missæ in vigiliis observandis fiunt, quando carii, qui habuit sub ordinatione sua quinque millia monachorum. (1) Post hanc inscriptionem sequitur altera in 16. Philipp. 11, 14.

959 REGULA AD MONACHOS.' 970 omnes conveniunt, ne deficiant. Quicunque gra- ▲ fratribus, velut regula continet. Qui susceptus vatur somno, exeat foras: non se fabulis occupet, sed statim redeat ad opus, quo convenitur. In con- gregatione autem ipsa ubi legitur, aures semper ad Scripturas habeant, et silentium observent. XVI. Hoc etiam attendendum fuit, ut frater qui pro qualibet culpa arguitur vel increpatur, patien- tiam habeat, et non respondeat arguenti se, sed humiliet se in omnibus, secundum præceptum Domini dicentis : Quia Deus humilibus dat gratiam, superbis autem resistit *. Et : Qui se humiliat, exal- tabitur *. XVII. Qui vero sæpius corripitur, et non se emen- daverit, novissimus in ordine stare jubeatur. Qui si nec sic quidem se emendaverit, extraneus ha- beatur, sicut Dominus dixit: Sit tibi sicut ethnicus et publicanus". XVIII. Ad 'mensam autem specialiter nullus lo- quatur, nisi qui præest vel qui interrogatus fuerit. XIX. Nullus se in sua peritia neque in voce exaltet, sed per humilitatem et obedientiam læte- tur in Domino. XX. Hospitalitatem sectantes per omnia *, et ne avertas oculum, aut inanem dimittas pauperem ; ne forte Dominus in hospite aut in paupere ad te veniat, et videat te hæsitantem: et contemnaris ; sed omnibus hilarem te ostende, et fideliter age. XXI. Passus injuriam taceas. Injuriam facere non nosse, factam posse tolerare. Non te inania sedu- cant consilia, sed magis te specialiter in Christo confirma. Non tibi æstimes ullos proximiores pa- rentes, quam qui tecum sunt in cellula fratres. XXII. Si ad necessaria requirenda e monasterio bini egrediantur vel terni fratres, tales fiant quibus creditur, !qui timorem Dei in se habere videntur, non qui verbositatem aut gulam sectantur. „PVM XXIII. Ergo si quis de sæculo ad monasterium converti voluerit, regula ei introeunti legatur, et omnes actus monasterii illi patefiant. Qui si omnia apte sustinuerit, sic digne a fratribus suscipiatur in monasterio. B C fuerit, non solum de substantia quam intulit, sed etiam nec de se ipso ab illa judicabit hora. Nanı si aliquid prius erogavit pauperibus, aut veniens in cellulam aliquid intulit fratribus, ipsi tamen noll est licitum, ut aliquid habeat in sua potestate. XXV. Et si ex qualibet causa scandali post ter- tium diem inde exire voluerit, nihil penitus acci- piat, nisi in veste qua venit. Quod si casu trans- ierit, nullus hæredium (2) ejus adire debeat. Quod si impulsare (3) voluerit, regula ei legatur, et confundatur turpiter, et discedat confusus: quia et illi a quo repetit, fuerat recitata. XXVI. Ergo ex qualibet causa quis peccaverit frater, ab oratione suspendatur, et jejuniis distrin- gatur. Quod si coram omnibus fratribus prostratus veniam postulaverit, dimittatur illi. . XXVII. Nam si in sua voluerit perseverare ne- quitia et superbia, et dicat: Hic ego durare non possum, sed accipiam casulam meam, et eam ubi voluerit Dominus quisquis de fratribus eum hoc dixisse prius audierit, referat præposito, et præ- positus abbati. Abbas coram omnibus fratribus resideat, et eum exhiberi jubeat, et virgis purgetur: et oratio fiat, et sic ad communionem recipiatur. Ut si quis sane non emendatur doctrina, virgis purgetur. XXVIII. Quod si casu quis frater de monasterio exire voluerit, nihil penitus accipiat, nisi in no- tatissimo (4) vestimento, et extra communionem infidelis discedat. Nam quieti et pacifici excelsum diripiunt regnum', et filii computantur Altissimi, et pretiosas splendidasque accipient coronas; filii autem tenebrarum in exteriora ibunt tormenta. Super quem requiescam, dicit Dominus, nisi super humilem, et quietum, et trementem sermones meos XXIX. Quarta et sexta feria qui infrangunt je- junium, Judæ æstimantur participes qui Christum tradidit. 10 ? XXX. Illud etiam attendendum fuit, ut intra monasterium artificium non faciat ullus, nisi ille XXIV. Nam si aliquam in cellula voluerit inferre cujus fides probata fuerit, qui ad utilitatem et ne- substantiam, in mensa ponatur coram omnibus D cessitatem monasterii faciat quod poterit facere. * Jac. iv, 6. • Matth. xx111, 12. 7 Matth. XVIII, 17. LVI, 2. in Glossar, v. Hæredium. Form. 52, ex epistola Henrici V, abbatis Fuldensis ad alios abbates Ordinis S. Benedicti : Abbates qui- 8 Rom. 11, 13. • Matth. v, 4, 9. 10 Isa. dam ordinis nostri nos..... multipliciter impulsarunt, quatenus... assumere curaremus, etc. Vid. Cangiuni in Glossar. v. Impulsare. ad cap. 10, regulæ Patrum ad monachos. Sancti Macarii Apophthegmata, necnon excerpta varia e sancto Macario, sermonem de Excessu Justorum, etc. et Epistolas que sequuntur in editione Gallandiana, jam dedimus supra col. 235-265, 385-392, 406-447. (2) Hæredium. Idem ac prædium. Vide Cangium (3) Impulsare. Excitare. Apud Marculfum lib. 11 (4) Notatissimo vest. Vide infra quæ adnotavimus

959 REGULA AD MONACHOS.' 970 omnes conveniunt, ne deficiant. Quicunque gra- ▲ fratribus, velut regula continet. Qui susceptus vatur somno, exeat foras: non se fabulis occupet, sed statim redeat ad opus, quo convenitur. In con- gregatione autem ipsa ubi legitur, aures semper ad Scripturas habeant, et silentium observent. XVI. Hoc etiam attendendum fuit, ut frater qui pro qualibet culpa arguitur vel increpatur, patien- tiam habeat, et non respondeat arguenti se, sed humiliet se in omnibus, secundum præceptum Domini dicentis : Quia Deus humilibus dat gratiam, superbis autem resistit *. Et : Qui se humiliat, exal- tabitur *. XVII. Qui vero sæpius corripitur, et non se emen- daverit, novissimus in ordine stare jubeatur. Qui si nec sic quidem se emendaverit, extraneus ha- beatur, sicut Dominus dixit: Sit tibi sicut ethnicus et publicanus". XVIII. Ad 'mensam autem specialiter nullus lo- quatur, nisi qui præest vel qui interrogatus fuerit. XIX. Nullus se in sua peritia neque in voce exaltet, sed per humilitatem et obedientiam læte- tur in Domino. XX. Hospitalitatem sectantes per omnia *, et ne avertas oculum, aut inanem dimittas pauperem ; ne forte Dominus in hospite aut in paupere ad te veniat, et videat te hæsitantem: et contemnaris ; sed omnibus hilarem te ostende, et fideliter age. XXI. Passus injuriam taceas. Injuriam facere non nosse, factam posse tolerare. Non te inania sedu- cant consilia, sed magis te specialiter in Christo confirma. Non tibi æstimes ullos proximiores pa- rentes, quam qui tecum sunt in cellula fratres. XXII. Si ad necessaria requirenda e monasterio bini egrediantur vel terni fratres, tales fiant quibus creditur, !qui timorem Dei in se habere videntur, non qui verbositatem aut gulam sectantur. „PVM XXIII. Ergo si quis de sæculo ad monasterium converti voluerit, regula ei introeunti legatur, et omnes actus monasterii illi patefiant. Qui si omnia apte sustinuerit, sic digne a fratribus suscipiatur in monasterio. B C fuerit, non solum de substantia quam intulit, sed etiam nec de se ipso ab illa judicabit hora. Nanı si aliquid prius erogavit pauperibus, aut veniens in cellulam aliquid intulit fratribus, ipsi tamen noll est licitum, ut aliquid habeat in sua potestate. XXV. Et si ex qualibet causa scandali post ter- tium diem inde exire voluerit, nihil penitus acci- piat, nisi in veste qua venit. Quod si casu trans- ierit, nullus hæredium (2) ejus adire debeat. Quod si impulsare (3) voluerit, regula ei legatur, et confundatur turpiter, et discedat confusus: quia et illi a quo repetit, fuerat recitata. XXVI. Ergo ex qualibet causa quis peccaverit frater, ab oratione suspendatur, et jejuniis distrin- gatur. Quod si coram omnibus fratribus prostratus veniam postulaverit, dimittatur illi. . XXVII. Nam si in sua voluerit perseverare ne- quitia et superbia, et dicat: Hic ego durare non possum, sed accipiam casulam meam, et eam ubi voluerit Dominus quisquis de fratribus eum hoc dixisse prius audierit, referat præposito, et præ- positus abbati. Abbas coram omnibus fratribus resideat, et eum exhiberi jubeat, et virgis purgetur: et oratio fiat, et sic ad communionem recipiatur. Ut si quis sane non emendatur doctrina, virgis purgetur. XXVIII. Quod si casu quis frater de monasterio exire voluerit, nihil penitus accipiat, nisi in no- tatissimo (4) vestimento, et extra communionem infidelis discedat. Nam quieti et pacifici excelsum diripiunt regnum', et filii computantur Altissimi, et pretiosas splendidasque accipient coronas; filii autem tenebrarum in exteriora ibunt tormenta. Super quem requiescam, dicit Dominus, nisi super humilem, et quietum, et trementem sermones meos XXIX. Quarta et sexta feria qui infrangunt je- junium, Judæ æstimantur participes qui Christum tradidit. 10 ? XXX. Illud etiam attendendum fuit, ut intra monasterium artificium non faciat ullus, nisi ille XXIV. Nam si aliquam in cellula voluerit inferre cujus fides probata fuerit, qui ad utilitatem et ne- substantiam, in mensa ponatur coram omnibus D cessitatem monasterii faciat quod poterit facere. * Jac. iv, 6. • Matth. xx111, 12. 7 Matth. XVIII, 17. LVI, 2. in Glossar, v. Hæredium. Form. 52, ex epistola Henrici V, abbatis Fuldensis ad alios abbates Ordinis S. Benedicti : Abbates qui- 8 Rom. 11, 13. • Matth. v, 4, 9. 10 Isa. dam ordinis nostri nos..... multipliciter impulsarunt, quatenus... assumere curaremus, etc. Vid. Cangiuni in Glossar. v. Impulsare. ad cap. 10, regulæ Patrum ad monachos. Sancti Macarii Apophthegmata, necnon excerpta varia e sancto Macario, sermonem de Excessu Justorum, etc. et Epistolas que sequuntur in editione Gallandiana, jam dedimus supra col. 235-265, 385-392, 406-447. (2) Hæredium. Idem ac prædium. Vide Cangium (3) Impulsare. Excitare. Apud Marculfum lib. 11 (4) Notatissimo vest. Vide infra quæ adnotavimus

959 REGULA AD MONACHOS.' 970 omnes conveniunt, ne deficiant. Quicunque gra- ▲ fratribus, velut regula continet. Qui susceptus vatur somno, exeat foras: non se fabulis occupet, sed statim redeat ad opus, quo convenitur. In con- gregatione autem ipsa ubi legitur, aures semper ad Scripturas habeant, et silentium observent. XVI. Hoc etiam attendendum fuit, ut frater qui pro qualibet culpa arguitur vel increpatur, patien- tiam habeat, et non respondeat arguenti se, sed humiliet se in omnibus, secundum præceptum Domini dicentis : Quia Deus humilibus dat gratiam, superbis autem resistit *. Et : Qui se humiliat, exal- tabitur *. XVII. Qui vero sæpius corripitur, et non se emen- daverit, novissimus in ordine stare jubeatur. Qui si nec sic quidem se emendaverit, extraneus ha- beatur, sicut Dominus dixit: Sit tibi sicut ethnicus et publicanus". XVIII. Ad 'mensam autem specialiter nullus lo- quatur, nisi qui præest vel qui interrogatus fuerit. XIX. Nullus se in sua peritia neque in voce exaltet, sed per humilitatem et obedientiam læte- tur in Domino. XX. Hospitalitatem sectantes per omnia *, et ne avertas oculum, aut inanem dimittas pauperem ; ne forte Dominus in hospite aut in paupere ad te veniat, et videat te hæsitantem: et contemnaris ; sed omnibus hilarem te ostende, et fideliter age. XXI. Passus injuriam taceas. Injuriam facere non nosse, factam posse tolerare. Non te inania sedu- cant consilia, sed magis te specialiter in Christo confirma. Non tibi æstimes ullos proximiores pa- rentes, quam qui tecum sunt in cellula fratres. XXII. Si ad necessaria requirenda e monasterio bini egrediantur vel terni fratres, tales fiant quibus creditur, !qui timorem Dei in se habere videntur, non qui verbositatem aut gulam sectantur. „PVM XXIII. Ergo si quis de sæculo ad monasterium converti voluerit, regula ei introeunti legatur, et omnes actus monasterii illi patefiant. Qui si omnia apte sustinuerit, sic digne a fratribus suscipiatur in monasterio. B C fuerit, non solum de substantia quam intulit, sed etiam nec de se ipso ab illa judicabit hora. Nanı si aliquid prius erogavit pauperibus, aut veniens in cellulam aliquid intulit fratribus, ipsi tamen noll est licitum, ut aliquid habeat in sua potestate. XXV. Et si ex qualibet causa scandali post ter- tium diem inde exire voluerit, nihil penitus acci- piat, nisi in veste qua venit. Quod si casu trans- ierit, nullus hæredium (2) ejus adire debeat. Quod si impulsare (3) voluerit, regula ei legatur, et confundatur turpiter, et discedat confusus: quia et illi a quo repetit, fuerat recitata. XXVI. Ergo ex qualibet causa quis peccaverit frater, ab oratione suspendatur, et jejuniis distrin- gatur. Quod si coram omnibus fratribus prostratus veniam postulaverit, dimittatur illi. . XXVII. Nam si in sua voluerit perseverare ne- quitia et superbia, et dicat: Hic ego durare non possum, sed accipiam casulam meam, et eam ubi voluerit Dominus quisquis de fratribus eum hoc dixisse prius audierit, referat præposito, et præ- positus abbati. Abbas coram omnibus fratribus resideat, et eum exhiberi jubeat, et virgis purgetur: et oratio fiat, et sic ad communionem recipiatur. Ut si quis sane non emendatur doctrina, virgis purgetur. XXVIII. Quod si casu quis frater de monasterio exire voluerit, nihil penitus accipiat, nisi in no- tatissimo (4) vestimento, et extra communionem infidelis discedat. Nam quieti et pacifici excelsum diripiunt regnum', et filii computantur Altissimi, et pretiosas splendidasque accipient coronas; filii autem tenebrarum in exteriora ibunt tormenta. Super quem requiescam, dicit Dominus, nisi super humilem, et quietum, et trementem sermones meos XXIX. Quarta et sexta feria qui infrangunt je- junium, Judæ æstimantur participes qui Christum tradidit. 10 ? XXX. Illud etiam attendendum fuit, ut intra monasterium artificium non faciat ullus, nisi ille XXIV. Nam si aliquam in cellula voluerit inferre cujus fides probata fuerit, qui ad utilitatem et ne- substantiam, in mensa ponatur coram omnibus D cessitatem monasterii faciat quod poterit facere. * Jac. iv, 6. • Matth. xx111, 12. 7 Matth. XVIII, 17. LVI, 2. in Glossar, v. Hæredium. Form. 52, ex epistola Henrici V, abbatis Fuldensis ad alios abbates Ordinis S. Benedicti : Abbates qui- 8 Rom. 11, 13. • Matth. v, 4, 9. 10 Isa. dam ordinis nostri nos..... multipliciter impulsarunt, quatenus... assumere curaremus, etc. Vid. Cangiuni in Glossar. v. Impulsare. ad cap. 10, regulæ Patrum ad monachos. Sancti Macarii Apophthegmata, necnon excerpta varia e sancto Macario, sermonem de Excessu Justorum, etc. et Epistolas que sequuntur in editione Gallandiana, jam dedimus supra col. 235-265, 385-392, 406-447. (2) Hæredium. Idem ac prædium. Vide Cangium (3) Impulsare. Excitare. Apud Marculfum lib. 11 (4) Notatissimo vest. Vide infra quæ adnotavimus

971 SS. MACARIORUM ET PAPHNUTII. S. SERAPIONIS, MACARII, PAPHNUTII ET ALTERIUS MACARII (1) REGULA AD MONACHOS. 972 CAPUT I. Præfatio. 223-243 Sedentibus (2) nobis in unum con- silio saluberrimo, cum prece Dominum nostrum rogavimus, ut nobis distribueret Spiritum sanctum, qui nos instrueret, qualiter fratrum conversatio- nem vel regulam vitæ ordinare possimus. CAPUT II. De prima conjugatione cœnobitarum. Serapion dixit. Quoniam misericordia Domini plena est terra' et multorum (3) agmina ad vitæ fastigium tendunt, et quia eremi vastitas et diversorum monstrorum ter- ror singillatim habitare fratres non permittit; opti- mum videtur Spiritus sancti præceptis obedire. Nec (4) nostra propria verba possunt firma perse- verare, nisi firmitas Scripturarum e centesimo tri- cesimo secundo psalmo nostrum ordinem firmet, quo dicit: Ecce quam bonum et quam jucundum, habitare fratres in unum. Et iterum: Qui habitare facit unanimes in domo³; firmam jam nunc regulam pietatis per Spiritus sancti ostensionem fratribus ordinare, prosequamur. CAPUT III, Idem ipse, De unanimitate et jucunditate fratrum. Volumus ergo fratres unanimes in domo cum jucunditate habitare: sed qualiter unanimitas ipsa vel jucunditas recto ordine teneatur, Deo adjuvante mandamus. CAPUT IV. Qui supra, De abbate, et quomodo ei obediant monachi. Volumus ergo unum præesse seniorem super omnes fratres, nec ab ejus consilio vel imperio quemquam sinistrum declinare. sed sicut imperio Domini cum omni lætitia obedire; dicente Apo- stolo ad Hebræos: Obedite præpositis vestris, quia ipsi vigilant pro vobis. Et Dominus dixit: Nolo sacrificium, sed obedientiam*. Considerandum est A quoque ab his qui se tali opere unanimes esse cu- piunt, quia per obedientiam Abraham placuit Deo, et amicus Dei appellatus est *. Per obedientiam ipsi apostoli meruerunt testes Domino in tribubus et populis esse. Ipse quoque Dominus noster de sa- pernis ad inferiora descendens ait : Non veni facere voluntatem meam, sed ejus qui me misit". His ergo tantis virtutibus firmata obedientia magnopere ma- gnoque studio teneatur. CAPUT V. Macarius dixit: Qualiter spirituale exercitium ab his qui præsunt Patribus teneatur. Quoniam fratrum insignia virtutum, habitationes qnoque, vel obedientia superius conscripta sunt (5), nunc qualiter spirituale exercitium ab his qui præ- B sunt Patribus teneatur, Deo juvante ostendamus. Debetis, qui præestis Patres, tales vos exhibere, ut Apostolus ait: Estote forma credentibus³, hoc est, ut per qualitatem mysticæ pietatis et severitatis, fratrum animos ad cœlestia de terrenis erigalis, dicente Apostolo: Argue, obsecra, increpa, cum omni patientia et doctrinaº. Et alio loco inquit : Quid vultis ? in virga veniam ad vos, an in spiritu mansuetudinis ¹º? Decernendum est ab illo qui præ- est, qualiter circa singulos debeat pietatis affectum monstrare; et qualiter tenere debeat disciplinam, non immemor Domini dicentis: In qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis ¹¹. CAPUT VI. C "1 Idem ipse, Ut in oratione astantibus nullus sine præcepto abbatis psalmum imponat. Astantibus ergo ad orationem nullus præsumat sine præcepto qui præest Patris, psalmi laudem emittere. Ordo iste teneatur, ut nullus priorem in monasterio ad standum vel psallendum ordine præ- sumat præcedere, dicente Salomone : Fili, prima- tum concupiscere noli“,· neque accubueris prior in convivio; ne (6) veniat melior te, et dicat tibi : Surge, et confusionem patiaris in die illa ". Et iterum dici- tur: Noli altum sapere, sed time". Quod si tardat Jac. 11, 23. - Hebr. x, 15. Matth. ix, 13. Psal. XXX, 5. * Psal. cxxx, 1. Psal. LXVII, 7. "Joan. IV, 38. 8 Thess. 1, 7. 'II Tim. IV, 2. 101 Cor. IV, 8. 14 Rom. x1, 20. XIV, simo exemplari cod. Vat. 3542. aliquot varias lec- tiones profert hujusce Regulæ sanctorum, ete. prout sequuntur. Hic autem post nomina quatuor Patrum additur in laudato codice, abbatum. bis tribueret. Rectius, ut videtur. cum tertio in unum conjungit. 21. Matth. vu, 2. "Eccli. VII, 4. "Luc. (1) Holstenius ad calcem Cod. Regul. ex antiquis- (2) Sedentibus. Id. cod. residentibus.Et mox, ut no- (3) Multorum. Id. cod. addit hominum. (4) Nec. Ms. Nec tamen. Idemque caput secundum (5) Conscripta sunt. Ms. Conscripta placuerunt. (6) Ne. Ms. Ne forte.

971 SS. MACARIORUM ET PAPHNUTII. S. SERAPIONIS, MACARII, PAPHNUTII ET ALTERIUS MACARII (1) REGULA AD MONACHOS. 972 CAPUT I. Præfatio. 223-243 Sedentibus (2) nobis in unum con- silio saluberrimo, cum prece Dominum nostrum rogavimus, ut nobis distribueret Spiritum sanctum, qui nos instrueret, qualiter fratrum conversatio- nem vel regulam vitæ ordinare possimus. CAPUT II. De prima conjugatione cœnobitarum. Serapion dixit. Quoniam misericordia Domini plena est terra' et multorum (3) agmina ad vitæ fastigium tendunt, et quia eremi vastitas et diversorum monstrorum ter- ror singillatim habitare fratres non permittit; opti- mum videtur Spiritus sancti præceptis obedire. Nec (4) nostra propria verba possunt firma perse- verare, nisi firmitas Scripturarum e centesimo tri- cesimo secundo psalmo nostrum ordinem firmet, quo dicit: Ecce quam bonum et quam jucundum, habitare fratres in unum. Et iterum: Qui habitare facit unanimes in domo³; firmam jam nunc regulam pietatis per Spiritus sancti ostensionem fratribus ordinare, prosequamur. CAPUT III, Idem ipse, De unanimitate et jucunditate fratrum. Volumus ergo fratres unanimes in domo cum jucunditate habitare: sed qualiter unanimitas ipsa vel jucunditas recto ordine teneatur, Deo adjuvante mandamus. CAPUT IV. Qui supra, De abbate, et quomodo ei obediant monachi. Volumus ergo unum præesse seniorem super omnes fratres, nec ab ejus consilio vel imperio quemquam sinistrum declinare. sed sicut imperio Domini cum omni lætitia obedire; dicente Apo- stolo ad Hebræos: Obedite præpositis vestris, quia ipsi vigilant pro vobis. Et Dominus dixit: Nolo sacrificium, sed obedientiam*. Considerandum est A quoque ab his qui se tali opere unanimes esse cu- piunt, quia per obedientiam Abraham placuit Deo, et amicus Dei appellatus est *. Per obedientiam ipsi apostoli meruerunt testes Domino in tribubus et populis esse. Ipse quoque Dominus noster de sa- pernis ad inferiora descendens ait : Non veni facere voluntatem meam, sed ejus qui me misit". His ergo tantis virtutibus firmata obedientia magnopere ma- gnoque studio teneatur. CAPUT V. Macarius dixit: Qualiter spirituale exercitium ab his qui præsunt Patribus teneatur. Quoniam fratrum insignia virtutum, habitationes qnoque, vel obedientia superius conscripta sunt (5), nunc qualiter spirituale exercitium ab his qui præ- B sunt Patribus teneatur, Deo juvante ostendamus. Debetis, qui præestis Patres, tales vos exhibere, ut Apostolus ait: Estote forma credentibus³, hoc est, ut per qualitatem mysticæ pietatis et severitatis, fratrum animos ad cœlestia de terrenis erigalis, dicente Apostolo: Argue, obsecra, increpa, cum omni patientia et doctrinaº. Et alio loco inquit : Quid vultis ? in virga veniam ad vos, an in spiritu mansuetudinis ¹º? Decernendum est ab illo qui præ- est, qualiter circa singulos debeat pietatis affectum monstrare; et qualiter tenere debeat disciplinam, non immemor Domini dicentis: In qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis ¹¹. CAPUT VI. C "1 Idem ipse, Ut in oratione astantibus nullus sine præcepto abbatis psalmum imponat. Astantibus ergo ad orationem nullus præsumat sine præcepto qui præest Patris, psalmi laudem emittere. Ordo iste teneatur, ut nullus priorem in monasterio ad standum vel psallendum ordine præ- sumat præcedere, dicente Salomone : Fili, prima- tum concupiscere noli“,· neque accubueris prior in convivio; ne (6) veniat melior te, et dicat tibi : Surge, et confusionem patiaris in die illa ". Et iterum dici- tur: Noli altum sapere, sed time". Quod si tardat Jac. 11, 23. - Hebr. x, 15. Matth. ix, 13. Psal. XXX, 5. * Psal. cxxx, 1. Psal. LXVII, 7. "Joan. IV, 38. 8 Thess. 1, 7. 'II Tim. IV, 2. 101 Cor. IV, 8. 14 Rom. x1, 20. XIV, simo exemplari cod. Vat. 3542. aliquot varias lec- tiones profert hujusce Regulæ sanctorum, ete. prout sequuntur. Hic autem post nomina quatuor Patrum additur in laudato codice, abbatum. bis tribueret. Rectius, ut videtur. cum tertio in unum conjungit. 21. Matth. vu, 2. "Eccli. VII, 4. "Luc. (1) Holstenius ad calcem Cod. Regul. ex antiquis- (2) Sedentibus. Id. cod. residentibus.Et mox, ut no- (3) Multorum. Id. cod. addit hominum. (4) Nec. Ms. Nec tamen. Idemque caput secundum (5) Conscripta sunt. Ms. Conscripta placuerunt. (6) Ne. Ms. Ne forte.

973 REGULA AD MONACHOS. is qui præest, oportet primum in notitiam ejus A differre, et secundum ejus imperium obedire con- venit fratres. CAPUT VII. Idem ipse, Quomodo examinentur, qui ex sæculo convertuntur. Qualiter vero examinatio erga eos qui de sæculo convertuntur teneri debeat, ostendamus vobis. Amputandæ sunt primo ab hujusmodi divitiæ sæ- culi. Et si quis pauper converti videatur, habet et ipse divitias quas amputare debeat, quas Spiritus sanctus ostendit per Salomonem dicens: Odit ani- ma mea pauperem superbum et divitem mendacem "*. Et alio loco dicit: Sicut vulneratum superbum ¹ª. Debet ergo is qui præest Pater, magno studio hanc regulam tenere ; ut si pauper convertitur, primo 18 17 CAPUT VIII. 971 Idemque, Qualiter peregrini hospites suspiciantur. Venientibus eis nullus nisi unus, cui cura circa hospitale fuerit injuncta occurrat, et respon- sum (11) det venientibus. Orare, vel pacem offerre non liceat ulli, nisi primo videatur ab eo qui præ- est Patre; et oratione simul peracta, sequatur or- dine suo pacis officium reddere. Nec licebit alicui fratri cum superveniente sermocinari ; non sit ulli eura interrogandi, unde venerit, quid venerit, vel quando ambulaturus sit, nisi soli qui præest Patri, aut quibus ipse jusserit. Venientibus vero fratribus ad horam refectionis, non licebit peregrino fratri cum fratribus manducare, nisi cum eo qui præst B Patre, ut possit ædificari. Nullo licebit cum eo lo- qui; nec alicujus (12) audiatur sermo, nisi divinus, qui ex pagina proferatur, et ejus qui præest Patris, vel quibus ipse jusserit loqui, ut aliquid de Deo conveniat. exponat sarcinam superbiæ: et sic examinatus sus- cipiatur. Debet ante omnia humiliter (7) imbui, ut quod magnum et Deo acceptum sacrificium est, suam voluntatem non faciat unusquisque vestrum, fratres; sed ad omne opus bonum parati estote " Quidquid acciderit, aut justum quid fuerit, memo- res esse debetis: In tribulatione patientes 18 in operibus honesti. Nolite vos invicem ad iracuudiam provocare 19. Sed semper bona sectamini *. li qui tales sunt, cum de sæculi hujus illecebris liberari voluerint, appropiantes monasterio, hebdomada (8) pro foribus jaceant nulli cum eis de fratribus jungantur, et semper dura et laboriosa eis propo- C. nantur. Si vero perseveraverint pulsantes, eis non negetur ingressus; sed is qui præest Pater hujus- modi homines introire permittat, et qualiter vitam fratrum, vel regulam tenere possint, ostendat. Quod si dives est, et habens multas divitias in sæculo et converti voluerit, debet primo (9) Dei voluntatem implere, et consequi præceptum illud præcipuum, quod adolescenti diviti dicitur: Vende omnia bona tua, et da pauperibus, et tolle crucem tuam, et se- quere me 1. Deinde instruendus est ab eo qui præ- est Patre, ut nihil sibi relinquat, nisi crucem Christi quam tenet, et sequatur Dominum. Crucis vero fastigia que tenenda sunt; primo omni obedientia non suam voluntatem facere, sed alterius. Quod si voluerit monasterio partem conferre, noverit quo D ordine sive ipse, sive ejus oblatio suscipiatur. Et si voluerit de suis servis secum in monasterio conducere, noverit (10) jam non eum servum ha- bere, sed fratrem ; ut in omnibus perfectus invenia- tur homo ille. 18 Eccli. XXIV, 11. Thess. v, 15. 21 Marc. x, 21. 22 Act. III, 1. 244 CAPUT IX. Qualiter jejuniorum ordo teneatur. Paphnutius dixit: Magna et utilia ad animæ salutem dicta sunt, fratres: nec hoc tacendum est, qualiter jejuniorum ordo tenendus sit. Nec aliud huic firmitati testimo- nium convenit, dulcissimi fratres, nisi illud quod dicit: Petrus autem et Joannes ascendebant in templum circa horam orationis nonam". Debet ergo iste ordo teneri, fratres, ut nullo die nisi hora nona reficiantur fratres in monasterio, exce- pta Dominica die et Quinquagesima Pentecostes. Die autem Dominica nihil aliud agant, nisi Deo vacent, ne pro aliqua occasione se velint aut alios excusare. Tamen contestor fratres, quod nulla operatio in die illa sancta comperiatur, nisi tan- tum hymnis et psalmis, et canticis spiritualibus dies illa transigatur. CAPUT X. Idem ipse, Qualiter fratres debent operari. Idemque (13) præcipimus. Debent ergo fratres istum ordinem tenere. A prima hora usque ad ho- ram tertiam Deo vacent fratres; a tertia vero us- que ad nonam, quidquid injunctum fuerit a Patre, sine aliqua murmuratione faciant. Meminisse debent hi quibus injungitur, dictum Apostoli : Omnia quæ facitis, sine murmuratione facite ". Timere debent illud dictum terribile: Nolite murmurare, sicut qui- dam eorum murmuraverunt, et ab exterminatore perierunt *. Debet etiam qui præest Pater, opus " 171 Tim. 11, 21. 18 Rom. XII, 12. Ephes.vi, 4. 20 I Philip. i, 14. ratus sit pro parati estote. Recte. teneat. 1 Cor. x, 10. nientibus addit, nec ipse audeat cum venientibus. loco proferatur. 4. 16 Psal. LXXXVIII, (7) Humiliter. Ms. Humilitate. Et paulo post pa- (8) Hebdomada. Ms. heb. continua. (9) Primo. Addit, ins. ante omnia. Ex mox, quam (10) Noverit. Idem cod. noverit se. (11) Et resp. Ms. ut resp. Mox idem ms. post ve- (12) Alicujus. Addit. ms. ibi. Paulo post recitetur, (13) Idemque. An Itemque?

973 REGULA AD MONACHOS. is qui præest, oportet primum in notitiam ejus A differre, et secundum ejus imperium obedire con- venit fratres. CAPUT VII. Idem ipse, Quomodo examinentur, qui ex sæculo convertuntur. Qualiter vero examinatio erga eos qui de sæculo convertuntur teneri debeat, ostendamus vobis. Amputandæ sunt primo ab hujusmodi divitiæ sæ- culi. Et si quis pauper converti videatur, habet et ipse divitias quas amputare debeat, quas Spiritus sanctus ostendit per Salomonem dicens: Odit ani- ma mea pauperem superbum et divitem mendacem "*. Et alio loco dicit: Sicut vulneratum superbum ¹ª. Debet ergo is qui præest Pater, magno studio hanc regulam tenere ; ut si pauper convertitur, primo 18 17 CAPUT VIII. 971 Idemque, Qualiter peregrini hospites suspiciantur. Venientibus eis nullus nisi unus, cui cura circa hospitale fuerit injuncta occurrat, et respon- sum (11) det venientibus. Orare, vel pacem offerre non liceat ulli, nisi primo videatur ab eo qui præ- est Patre; et oratione simul peracta, sequatur or- dine suo pacis officium reddere. Nec licebit alicui fratri cum superveniente sermocinari ; non sit ulli eura interrogandi, unde venerit, quid venerit, vel quando ambulaturus sit, nisi soli qui præest Patri, aut quibus ipse jusserit. Venientibus vero fratribus ad horam refectionis, non licebit peregrino fratri cum fratribus manducare, nisi cum eo qui præst B Patre, ut possit ædificari. Nullo licebit cum eo lo- qui; nec alicujus (12) audiatur sermo, nisi divinus, qui ex pagina proferatur, et ejus qui præest Patris, vel quibus ipse jusserit loqui, ut aliquid de Deo conveniat. exponat sarcinam superbiæ: et sic examinatus sus- cipiatur. Debet ante omnia humiliter (7) imbui, ut quod magnum et Deo acceptum sacrificium est, suam voluntatem non faciat unusquisque vestrum, fratres; sed ad omne opus bonum parati estote " Quidquid acciderit, aut justum quid fuerit, memo- res esse debetis: In tribulatione patientes 18 in operibus honesti. Nolite vos invicem ad iracuudiam provocare 19. Sed semper bona sectamini *. li qui tales sunt, cum de sæculi hujus illecebris liberari voluerint, appropiantes monasterio, hebdomada (8) pro foribus jaceant nulli cum eis de fratribus jungantur, et semper dura et laboriosa eis propo- C. nantur. Si vero perseveraverint pulsantes, eis non negetur ingressus; sed is qui præest Pater hujus- modi homines introire permittat, et qualiter vitam fratrum, vel regulam tenere possint, ostendat. Quod si dives est, et habens multas divitias in sæculo et converti voluerit, debet primo (9) Dei voluntatem implere, et consequi præceptum illud præcipuum, quod adolescenti diviti dicitur: Vende omnia bona tua, et da pauperibus, et tolle crucem tuam, et se- quere me 1. Deinde instruendus est ab eo qui præ- est Patre, ut nihil sibi relinquat, nisi crucem Christi quam tenet, et sequatur Dominum. Crucis vero fastigia que tenenda sunt; primo omni obedientia non suam voluntatem facere, sed alterius. Quod si voluerit monasterio partem conferre, noverit quo D ordine sive ipse, sive ejus oblatio suscipiatur. Et si voluerit de suis servis secum in monasterio conducere, noverit (10) jam non eum servum ha- bere, sed fratrem ; ut in omnibus perfectus invenia- tur homo ille. 18 Eccli. XXIV, 11. Thess. v, 15. 21 Marc. x, 21. 22 Act. III, 1. 244 CAPUT IX. Qualiter jejuniorum ordo teneatur. Paphnutius dixit: Magna et utilia ad animæ salutem dicta sunt, fratres: nec hoc tacendum est, qualiter jejuniorum ordo tenendus sit. Nec aliud huic firmitati testimo- nium convenit, dulcissimi fratres, nisi illud quod dicit: Petrus autem et Joannes ascendebant in templum circa horam orationis nonam". Debet ergo iste ordo teneri, fratres, ut nullo die nisi hora nona reficiantur fratres in monasterio, exce- pta Dominica die et Quinquagesima Pentecostes. Die autem Dominica nihil aliud agant, nisi Deo vacent, ne pro aliqua occasione se velint aut alios excusare. Tamen contestor fratres, quod nulla operatio in die illa sancta comperiatur, nisi tan- tum hymnis et psalmis, et canticis spiritualibus dies illa transigatur. CAPUT X. Idem ipse, Qualiter fratres debent operari. Idemque (13) præcipimus. Debent ergo fratres istum ordinem tenere. A prima hora usque ad ho- ram tertiam Deo vacent fratres; a tertia vero us- que ad nonam, quidquid injunctum fuerit a Patre, sine aliqua murmuratione faciant. Meminisse debent hi quibus injungitur, dictum Apostoli : Omnia quæ facitis, sine murmuratione facite ". Timere debent illud dictum terribile: Nolite murmurare, sicut qui- dam eorum murmuraverunt, et ab exterminatore perierunt *. Debet etiam qui præest Pater, opus " 171 Tim. 11, 21. 18 Rom. XII, 12. Ephes.vi, 4. 20 I Philip. i, 14. ratus sit pro parati estote. Recte. teneat. 1 Cor. x, 10. nientibus addit, nec ipse audeat cum venientibus. loco proferatur. 4. 16 Psal. LXXXVIII, (7) Humiliter. Ms. Humilitate. Et paulo post pa- (8) Hebdomada. Ms. heb. continua. (9) Primo. Addit, ins. ante omnia. Ex mox, quam (10) Noverit. Idem cod. noverit se. (11) Et resp. Ms. ut resp. Mox idem ms. post ve- (12) Alicujus. Addit. ms. ibi. Paulo post recitetur, (13) Idemque. An Itemque?

973 REGULA AD MONACHOS. is qui præest, oportet primum in notitiam ejus A differre, et secundum ejus imperium obedire con- venit fratres. CAPUT VII. Idem ipse, Quomodo examinentur, qui ex sæculo convertuntur. Qualiter vero examinatio erga eos qui de sæculo convertuntur teneri debeat, ostendamus vobis. Amputandæ sunt primo ab hujusmodi divitiæ sæ- culi. Et si quis pauper converti videatur, habet et ipse divitias quas amputare debeat, quas Spiritus sanctus ostendit per Salomonem dicens: Odit ani- ma mea pauperem superbum et divitem mendacem "*. Et alio loco dicit: Sicut vulneratum superbum ¹ª. Debet ergo is qui præest Pater, magno studio hanc regulam tenere ; ut si pauper convertitur, primo 18 17 CAPUT VIII. 971 Idemque, Qualiter peregrini hospites suspiciantur. Venientibus eis nullus nisi unus, cui cura circa hospitale fuerit injuncta occurrat, et respon- sum (11) det venientibus. Orare, vel pacem offerre non liceat ulli, nisi primo videatur ab eo qui præ- est Patre; et oratione simul peracta, sequatur or- dine suo pacis officium reddere. Nec licebit alicui fratri cum superveniente sermocinari ; non sit ulli eura interrogandi, unde venerit, quid venerit, vel quando ambulaturus sit, nisi soli qui præest Patri, aut quibus ipse jusserit. Venientibus vero fratribus ad horam refectionis, non licebit peregrino fratri cum fratribus manducare, nisi cum eo qui præst B Patre, ut possit ædificari. Nullo licebit cum eo lo- qui; nec alicujus (12) audiatur sermo, nisi divinus, qui ex pagina proferatur, et ejus qui præest Patris, vel quibus ipse jusserit loqui, ut aliquid de Deo conveniat. exponat sarcinam superbiæ: et sic examinatus sus- cipiatur. Debet ante omnia humiliter (7) imbui, ut quod magnum et Deo acceptum sacrificium est, suam voluntatem non faciat unusquisque vestrum, fratres; sed ad omne opus bonum parati estote " Quidquid acciderit, aut justum quid fuerit, memo- res esse debetis: In tribulatione patientes 18 in operibus honesti. Nolite vos invicem ad iracuudiam provocare 19. Sed semper bona sectamini *. li qui tales sunt, cum de sæculi hujus illecebris liberari voluerint, appropiantes monasterio, hebdomada (8) pro foribus jaceant nulli cum eis de fratribus jungantur, et semper dura et laboriosa eis propo- C. nantur. Si vero perseveraverint pulsantes, eis non negetur ingressus; sed is qui præest Pater hujus- modi homines introire permittat, et qualiter vitam fratrum, vel regulam tenere possint, ostendat. Quod si dives est, et habens multas divitias in sæculo et converti voluerit, debet primo (9) Dei voluntatem implere, et consequi præceptum illud præcipuum, quod adolescenti diviti dicitur: Vende omnia bona tua, et da pauperibus, et tolle crucem tuam, et se- quere me 1. Deinde instruendus est ab eo qui præ- est Patre, ut nihil sibi relinquat, nisi crucem Christi quam tenet, et sequatur Dominum. Crucis vero fastigia que tenenda sunt; primo omni obedientia non suam voluntatem facere, sed alterius. Quod si voluerit monasterio partem conferre, noverit quo D ordine sive ipse, sive ejus oblatio suscipiatur. Et si voluerit de suis servis secum in monasterio conducere, noverit (10) jam non eum servum ha- bere, sed fratrem ; ut in omnibus perfectus invenia- tur homo ille. 18 Eccli. XXIV, 11. Thess. v, 15. 21 Marc. x, 21. 22 Act. III, 1. 244 CAPUT IX. Qualiter jejuniorum ordo teneatur. Paphnutius dixit: Magna et utilia ad animæ salutem dicta sunt, fratres: nec hoc tacendum est, qualiter jejuniorum ordo tenendus sit. Nec aliud huic firmitati testimo- nium convenit, dulcissimi fratres, nisi illud quod dicit: Petrus autem et Joannes ascendebant in templum circa horam orationis nonam". Debet ergo iste ordo teneri, fratres, ut nullo die nisi hora nona reficiantur fratres in monasterio, exce- pta Dominica die et Quinquagesima Pentecostes. Die autem Dominica nihil aliud agant, nisi Deo vacent, ne pro aliqua occasione se velint aut alios excusare. Tamen contestor fratres, quod nulla operatio in die illa sancta comperiatur, nisi tan- tum hymnis et psalmis, et canticis spiritualibus dies illa transigatur. CAPUT X. Idem ipse, Qualiter fratres debent operari. Idemque (13) præcipimus. Debent ergo fratres istum ordinem tenere. A prima hora usque ad ho- ram tertiam Deo vacent fratres; a tertia vero us- que ad nonam, quidquid injunctum fuerit a Patre, sine aliqua murmuratione faciant. Meminisse debent hi quibus injungitur, dictum Apostoli : Omnia quæ facitis, sine murmuratione facite ". Timere debent illud dictum terribile: Nolite murmurare, sicut qui- dam eorum murmuraverunt, et ab exterminatore perierunt *. Debet etiam qui præest Pater, opus " 171 Tim. 11, 21. 18 Rom. XII, 12. Ephes.vi, 4. 20 I Philip. i, 14. ratus sit pro parati estote. Recte. teneat. 1 Cor. x, 10. nientibus addit, nec ipse audeat cum venientibus. loco proferatur. 4. 16 Psal. LXXXVIII, (7) Humiliter. Ms. Humilitate. Et paulo post pa- (8) Hebdomada. Ms. heb. continua. (9) Primo. Addit, ins. ante omnia. Ex mox, quam (10) Noverit. Idem cod. noverit se. (11) Et resp. Ms. ut resp. Mox idem ms. post ve- (12) Alicujus. Addit. ms. ibi. Paulo post recitetur, (13) Idemque. An Itemque?

975 SS. MACARIORUM ET PAPHNUTII. 976 quod faciendum est uni injungere, ut cæteri ejus A obtineant. Non licebit de alio monasterio, sine vo- præcepto cui injunctum fuerit, fratres obediant sine querela. CAPUT XI. Qualiter infirmitas vel passibilitas corporum ab eo qui præest Patre cognoscenda sit. 25 Si quis ex fratribus pro jejunio, vel operibus manuum suarum, quæ Apostolus præcepit (14): Operantes manibus nostris, ne quem vestrum grava- remus ; si is qui talis est fuerit infirmitate obses- sus, providendum est ab eo qui præest, qualiter ipsa infirmitas sustentetur. Quod si infirmus est animo (15) hujusmodi frater, oportet eum frequen- tius operari, considerando Apostolum ", qualiter corpus suum servituti redigit. Iloc autem obser- vandum est, ut in nullo voluntatem suam faciat B ille. CAP. XII. Qualiter officiis mutuis se fratres præveniant (16). Si congregatio multa est, debet is qui præest Pa- ter, disponere bebdomadarios, et ordinem officii, quo sibi invicem succedant ad ministrandum : et decernere debet ille (17), quomodo debeat esse, qui cellarium fratrum contineat. Debet talis tantum- modo eligi, qui possit in omnibus gulæ suæ sug- gestionibus dominari, et evangelico ordine fratri- bus suis victum gubernare : qui timeat Judæ sen- tentiam, qui ab initio fur fuit ". Studere debet qui huic officio deputatur, ut audiat : Quia qui bene ministraverit, bonum gradum (18) acquirit 28; et animæ suæ lucrum facit. Nosse debent etiam fra- tres, quia quidquid in monasterio tractatur, sive in vasis, sive in ferramentis, vel cætera omnia, esse sanctificata. Si quis de fratribus aliquid negligen- ter tractaverit, partem se habere noverit cum illo rege, qui in vasis domus Dei sanctificatis cum suis bibebat concubinis, et qualem meruit vindictam (19). Custodienda sunt ista præcepta, et per singulos dies in aures fratrum recitanda sunt, ut non condemnen- tur in peccatis suis. CAP. XIII. Qualiter inter se monasteria pacem firmam obtineant. Alius (20) Macarius dixit : Quoniam veritas protestatur, quæ dicit: In ore luntate ejus qui præest Patris, fratres recipere (22), sed nec videre oportet, dicente Apostolo: Quia qui primam fidem irritam fecit, est infideli deterior ». Quod si precatus fueritab eo qui præest Patre, ut in alio monasterio ingrediatur, commendetur ab eo ei qui præest, ubi esse desiderat; et sic suscipia- tur. Nam sine voluntate (23) qui præesse debet in monasterio Patris, nullatenus alibi recipiatur fra- ter. Quod si præsumpserit talia facere, noverit se in synodo episcoporum, aut in conventu fratrum suo- rum in audientiam venire: et tunc recedet tan- quam junior suus, donec ab eo cui injuriam fecit veniam petat; ut non per ipsius vitium alii despi- ciantur Patres. Ille vero monachus quantos fratres in alio monasterio invenerit, tantos se noverit ha- bere priores. Nec attendendum est, qui fuit antea; sed probandum est, qualis esse cœperit. Susceptus 245 vero si habere videtur aliquid, sive in rebus, sive in codicibus, ultra ei possidere non licebit, ut possit esse perfectus, quod alibi non potuit. Resi- dentibus vero fratribus, si fuerit aliqua de Scriptu- ris collatio, et fuerit ex his (24) talis scitus, non ei licebit aliquid dicere, nisi præceptum ei fuerit a Patre (25). CAP. XIV. Idemque : Qualiter clerici hospites suscipiendi sunt in monasterio. Cum omni reverentia ut ministri altaris: non licebit nisi ipsis orationem complere, sive ostia- C rius, sive minister est templi Dei. Quod si aliquo casu lapsus est, et in eo quod dicitur probatus cri- mine, non liceat ei ante eum qui præest Patrem, vel secundum complere. Nulli permittatur clerico in monasterio habitare, nisi ei tantummodo quem lapsus peccati ad humilitatem deduxit, et est vul- neratus; ut in monasterio humilitatis medicina sanetur. Hæc vobis tenenda sufficiant, fratres, custo- dienda conveniant, et eritis irreprehensibiles in po- pulo Dei. CAP. XV. Qualiter culpæ singulorum emendentur. Nec hoc tacendum est, qualiter culpæ singulo- rum emendentur : pro qualitate culpæ erit excom- duorum vel trium testium stabit omne verbum ", fir- D municatio. Ergo iste ordo teneatur. Si quis ex manda ergo est regula pietatis; nec (21) tacendum est, qualiter inter se monasteria pacem firmam fratribus sermonem otiosum emiserit, ne reus sit concilii, præcipimus eum triduo a fratrum congre- 381 Cor. v, 12. 36 I Cor. IX, 27. 27 Joan. XII, 6. 38 I. Tim. I, 15. "I Tim.v, 12. mus est corpore. ordo teneatur. Et statim idem cod. qualis habet pro quomodo. "Matth. XVIII, 16. et non solum non recipere: quæ quidem ob ejusdem verbi repetitionem librario exciderint, ut ex con- textu liquet. usque ad ea, Ille vero monachus, desunt in ms. rectius. nit codex. Vat. neque tria ultima capita agnoscit. (14) Præcepit. Ms. Præcepit dicens. (15) Quod si infirmus est animo. Ms. Quod si fir- (16) Præveniant. Post hanc vocem addit ms. isle (17) Et decernere debet ille. Hæc desunt in IS. (18) Gradum. Ms. gradum sibi aca. (19) Meruit. Ms. meruerit. (20) Alius. Ms. Item alius. (21) Nec. Ms. Nec hoc tac. (22) Recipere. Post verbum hujusmodi addit ms. (23) Nam sine voluntate cæt. Hæc et sequentia (24) Ex his]. Deest præpositio in ms. et quidem (25) A Patre], Ms. ab eo qui præest. Hic vero desi-

975 SS. MACARIORUM ET PAPHNUTII. 976 quod faciendum est uni injungere, ut cæteri ejus A obtineant. Non licebit de alio monasterio, sine vo- præcepto cui injunctum fuerit, fratres obediant sine querela. CAPUT XI. Qualiter infirmitas vel passibilitas corporum ab eo qui præest Patre cognoscenda sit. 25 Si quis ex fratribus pro jejunio, vel operibus manuum suarum, quæ Apostolus præcepit (14): Operantes manibus nostris, ne quem vestrum grava- remus ; si is qui talis est fuerit infirmitate obses- sus, providendum est ab eo qui præest, qualiter ipsa infirmitas sustentetur. Quod si infirmus est animo (15) hujusmodi frater, oportet eum frequen- tius operari, considerando Apostolum ", qualiter corpus suum servituti redigit. Iloc autem obser- vandum est, ut in nullo voluntatem suam faciat B ille. CAP. XII. Qualiter officiis mutuis se fratres præveniant (16). Si congregatio multa est, debet is qui præest Pa- ter, disponere bebdomadarios, et ordinem officii, quo sibi invicem succedant ad ministrandum : et decernere debet ille (17), quomodo debeat esse, qui cellarium fratrum contineat. Debet talis tantum- modo eligi, qui possit in omnibus gulæ suæ sug- gestionibus dominari, et evangelico ordine fratri- bus suis victum gubernare : qui timeat Judæ sen- tentiam, qui ab initio fur fuit ". Studere debet qui huic officio deputatur, ut audiat : Quia qui bene ministraverit, bonum gradum (18) acquirit 28; et animæ suæ lucrum facit. Nosse debent etiam fra- tres, quia quidquid in monasterio tractatur, sive in vasis, sive in ferramentis, vel cætera omnia, esse sanctificata. Si quis de fratribus aliquid negligen- ter tractaverit, partem se habere noverit cum illo rege, qui in vasis domus Dei sanctificatis cum suis bibebat concubinis, et qualem meruit vindictam (19). Custodienda sunt ista præcepta, et per singulos dies in aures fratrum recitanda sunt, ut non condemnen- tur in peccatis suis. CAP. XIII. Qualiter inter se monasteria pacem firmam obtineant. Alius (20) Macarius dixit : Quoniam veritas protestatur, quæ dicit: In ore luntate ejus qui præest Patris, fratres recipere (22), sed nec videre oportet, dicente Apostolo: Quia qui primam fidem irritam fecit, est infideli deterior ». Quod si precatus fueritab eo qui præest Patre, ut in alio monasterio ingrediatur, commendetur ab eo ei qui præest, ubi esse desiderat; et sic suscipia- tur. Nam sine voluntate (23) qui præesse debet in monasterio Patris, nullatenus alibi recipiatur fra- ter. Quod si præsumpserit talia facere, noverit se in synodo episcoporum, aut in conventu fratrum suo- rum in audientiam venire: et tunc recedet tan- quam junior suus, donec ab eo cui injuriam fecit veniam petat; ut non per ipsius vitium alii despi- ciantur Patres. Ille vero monachus quantos fratres in alio monasterio invenerit, tantos se noverit ha- bere priores. Nec attendendum est, qui fuit antea; sed probandum est, qualis esse cœperit. Susceptus 245 vero si habere videtur aliquid, sive in rebus, sive in codicibus, ultra ei possidere non licebit, ut possit esse perfectus, quod alibi non potuit. Resi- dentibus vero fratribus, si fuerit aliqua de Scriptu- ris collatio, et fuerit ex his (24) talis scitus, non ei licebit aliquid dicere, nisi præceptum ei fuerit a Patre (25). CAP. XIV. Idemque : Qualiter clerici hospites suscipiendi sunt in monasterio. Cum omni reverentia ut ministri altaris: non licebit nisi ipsis orationem complere, sive ostia- C rius, sive minister est templi Dei. Quod si aliquo casu lapsus est, et in eo quod dicitur probatus cri- mine, non liceat ei ante eum qui præest Patrem, vel secundum complere. Nulli permittatur clerico in monasterio habitare, nisi ei tantummodo quem lapsus peccati ad humilitatem deduxit, et est vul- neratus; ut in monasterio humilitatis medicina sanetur. Hæc vobis tenenda sufficiant, fratres, custo- dienda conveniant, et eritis irreprehensibiles in po- pulo Dei. CAP. XV. Qualiter culpæ singulorum emendentur. Nec hoc tacendum est, qualiter culpæ singulo- rum emendentur : pro qualitate culpæ erit excom- duorum vel trium testium stabit omne verbum ", fir- D municatio. Ergo iste ordo teneatur. Si quis ex manda ergo est regula pietatis; nec (21) tacendum est, qualiter inter se monasteria pacem firmam fratribus sermonem otiosum emiserit, ne reus sit concilii, præcipimus eum triduo a fratrum congre- 381 Cor. v, 12. 36 I Cor. IX, 27. 27 Joan. XII, 6. 38 I. Tim. I, 15. "I Tim.v, 12. mus est corpore. ordo teneatur. Et statim idem cod. qualis habet pro quomodo. "Matth. XVIII, 16. et non solum non recipere: quæ quidem ob ejusdem verbi repetitionem librario exciderint, ut ex con- textu liquet. usque ad ea, Ille vero monachus, desunt in ms. rectius. nit codex. Vat. neque tria ultima capita agnoscit. (14) Præcepit. Ms. Præcepit dicens. (15) Quod si infirmus est animo. Ms. Quod si fir- (16) Præveniant. Post hanc vocem addit ms. isle (17) Et decernere debet ille. Hæc desunt in IS. (18) Gradum. Ms. gradum sibi aca. (19) Meruit. Ms. meruerit. (20) Alius. Ms. Item alius. (21) Nec. Ms. Nec hoc tac. (22) Recipere. Post verbum hujusmodi addit ms. (23) Nam sine voluntate cæt. Hæc et sequentia (24) Ex his]. Deest præpositio in ms. et quidem (25) A Patre], Ms. ab eo qui præest. Hic vero desi-

975 SS. MACARIORUM ET PAPHNUTII. 976 quod faciendum est uni injungere, ut cæteri ejus A obtineant. Non licebit de alio monasterio, sine vo- præcepto cui injunctum fuerit, fratres obediant sine querela. CAPUT XI. Qualiter infirmitas vel passibilitas corporum ab eo qui præest Patre cognoscenda sit. 25 Si quis ex fratribus pro jejunio, vel operibus manuum suarum, quæ Apostolus præcepit (14): Operantes manibus nostris, ne quem vestrum grava- remus ; si is qui talis est fuerit infirmitate obses- sus, providendum est ab eo qui præest, qualiter ipsa infirmitas sustentetur. Quod si infirmus est animo (15) hujusmodi frater, oportet eum frequen- tius operari, considerando Apostolum ", qualiter corpus suum servituti redigit. Iloc autem obser- vandum est, ut in nullo voluntatem suam faciat B ille. CAP. XII. Qualiter officiis mutuis se fratres præveniant (16). Si congregatio multa est, debet is qui præest Pa- ter, disponere bebdomadarios, et ordinem officii, quo sibi invicem succedant ad ministrandum : et decernere debet ille (17), quomodo debeat esse, qui cellarium fratrum contineat. Debet talis tantum- modo eligi, qui possit in omnibus gulæ suæ sug- gestionibus dominari, et evangelico ordine fratri- bus suis victum gubernare : qui timeat Judæ sen- tentiam, qui ab initio fur fuit ". Studere debet qui huic officio deputatur, ut audiat : Quia qui bene ministraverit, bonum gradum (18) acquirit 28; et animæ suæ lucrum facit. Nosse debent etiam fra- tres, quia quidquid in monasterio tractatur, sive in vasis, sive in ferramentis, vel cætera omnia, esse sanctificata. Si quis de fratribus aliquid negligen- ter tractaverit, partem se habere noverit cum illo rege, qui in vasis domus Dei sanctificatis cum suis bibebat concubinis, et qualem meruit vindictam (19). Custodienda sunt ista præcepta, et per singulos dies in aures fratrum recitanda sunt, ut non condemnen- tur in peccatis suis. CAP. XIII. Qualiter inter se monasteria pacem firmam obtineant. Alius (20) Macarius dixit : Quoniam veritas protestatur, quæ dicit: In ore luntate ejus qui præest Patris, fratres recipere (22), sed nec videre oportet, dicente Apostolo: Quia qui primam fidem irritam fecit, est infideli deterior ». Quod si precatus fueritab eo qui præest Patre, ut in alio monasterio ingrediatur, commendetur ab eo ei qui præest, ubi esse desiderat; et sic suscipia- tur. Nam sine voluntate (23) qui præesse debet in monasterio Patris, nullatenus alibi recipiatur fra- ter. Quod si præsumpserit talia facere, noverit se in synodo episcoporum, aut in conventu fratrum suo- rum in audientiam venire: et tunc recedet tan- quam junior suus, donec ab eo cui injuriam fecit veniam petat; ut non per ipsius vitium alii despi- ciantur Patres. Ille vero monachus quantos fratres in alio monasterio invenerit, tantos se noverit ha- bere priores. Nec attendendum est, qui fuit antea; sed probandum est, qualis esse cœperit. Susceptus 245 vero si habere videtur aliquid, sive in rebus, sive in codicibus, ultra ei possidere non licebit, ut possit esse perfectus, quod alibi non potuit. Resi- dentibus vero fratribus, si fuerit aliqua de Scriptu- ris collatio, et fuerit ex his (24) talis scitus, non ei licebit aliquid dicere, nisi præceptum ei fuerit a Patre (25). CAP. XIV. Idemque : Qualiter clerici hospites suscipiendi sunt in monasterio. Cum omni reverentia ut ministri altaris: non licebit nisi ipsis orationem complere, sive ostia- C rius, sive minister est templi Dei. Quod si aliquo casu lapsus est, et in eo quod dicitur probatus cri- mine, non liceat ei ante eum qui præest Patrem, vel secundum complere. Nulli permittatur clerico in monasterio habitare, nisi ei tantummodo quem lapsus peccati ad humilitatem deduxit, et est vul- neratus; ut in monasterio humilitatis medicina sanetur. Hæc vobis tenenda sufficiant, fratres, custo- dienda conveniant, et eritis irreprehensibiles in po- pulo Dei. CAP. XV. Qualiter culpæ singulorum emendentur. Nec hoc tacendum est, qualiter culpæ singulo- rum emendentur : pro qualitate culpæ erit excom- duorum vel trium testium stabit omne verbum ", fir- D municatio. Ergo iste ordo teneatur. Si quis ex manda ergo est regula pietatis; nec (21) tacendum est, qualiter inter se monasteria pacem firmam fratribus sermonem otiosum emiserit, ne reus sit concilii, præcipimus eum triduo a fratrum congre- 381 Cor. v, 12. 36 I Cor. IX, 27. 27 Joan. XII, 6. 38 I. Tim. I, 15. "I Tim.v, 12. mus est corpore. ordo teneatur. Et statim idem cod. qualis habet pro quomodo. "Matth. XVIII, 16. et non solum non recipere: quæ quidem ob ejusdem verbi repetitionem librario exciderint, ut ex con- textu liquet. usque ad ea, Ille vero monachus, desunt in ms. rectius. nit codex. Vat. neque tria ultima capita agnoscit. (14) Præcepit. Ms. Præcepit dicens. (15) Quod si infirmus est animo. Ms. Quod si fir- (16) Præveniant. Post hanc vocem addit ms. isle (17) Et decernere debet ille. Hæc desunt in IS. (18) Gradum. Ms. gradum sibi aca. (19) Meruit. Ms. meruerit. (20) Alius. Ms. Item alius. (21) Nec. Ms. Nec hoc tac. (22) Recipere. Post verbum hujusmodi addit ms. (23) Nam sine voluntate cæt. Hæc et sequentia (24) Ex his]. Deest præpositio in ms. et quidem (25) A Patre], Ms. ab eo qui præest. Hic vero desi-

977 REGULA AD MONACHOS. gatione vel colloquio esse alienum, ut nullus cum ▲ eo jungatur. Si vero aliquis deprehensus fuerit in risu, vel in scurrilitate sermonis, sicut ait Aposto- lus, quæ ad rem non pertinet ”, jubemus hujusmodi duarum hebdomadarum spatio in nomine Domini omni flagello humilitatis coerceri, dicente Apo- stolo: Si quis frater nominatur iracundus, aut su- perbus, aut maledicus, hunc notate ". Et : Non odite ut inimicum, sed corripite ut fratrem ". Et in alio loco Si quis frater fuerit præventus in aliquo de- licto, vos qui spiritales estis, instruite hujusmodi », et corripite fratrem; ita ut per humilitatis frequen- tiam non reprobus, sed probatus in congregatione perseveret. : CAP. XVI. Ut sine personarum acceptione æqualiter judicetur. 978 Hoc ante omnia præcipimus vobis qui huic of- ficio præestis, ut personæ a vobis non accipiantur, sed æquali affectu omnes diligantur, et per cor- reptionem omnes sanentur: quia æqualitas placet apud Deum, dicente Propheta : Si vere utique 246 justitiam loquimini, juste judicate, filii hominum". Nec latere vos volumus, quia qui non corripit erran- tem, noverit se pro eo rationem redditurum. Estote fideles et honi doctores ad omnes: corripite inquietos: suscipite infirmos patientes estote ad omnes et quantos fueritis lucrati, pro tantis mer- cedem accipietis, in nomine Patris et Filii et Spi- ritus sancti. " Ephes. v, 4. 33 1 Cor. V, 11. * II Thess. 1, 45. Gal. vi, 1. as Psalm. LVII, 2. REGULA ALIA AD MONACHOS. PRÆFATIO. Cum resideremus in unum in nomine Domini nostri Jesu Christi, secundum traditionem Patrum sanctorum virorum, visum est nobis conscribere vel regulam ordinare, quæ in monasterio teneatur ad profectum fratrum ; ut neque nos laboremus, neque sanctus præpositus qui constitutus est in loco dubitationem aliquam pati possit: ut omnes unanimes, sicut scriptum est, et unum sentientes ", invicem honorantes, ea quæ statuta sunt a Domino jugi observatione custodiant. - CAP. I. De unanimitate charitatis, et de diligendo ac obtemperando abbati. B Deum. In conventu omnium nullus junior quidquam nisi interrogatus loquatur. Cæterum si quis vult consolationem accipere vel verbum audire, secretum et opportunum tempus requirat. Ante omnia habentes charitatem, humilitatem, patientiam, mansuetudinem, vel cætera quæ docet sanctus Apostolus "7; ita ut nemo quidquain suum vindicet, sed, sicut scriptum est in Actibus aposto- lorum, habeant omnia communia 38. Ille vero qui præpositus est, Dei judicium et ordinationem sacer- dotis in omnibus timere, diligere et obaudire debet secundum veritatem: quia si quis illum putat se spernere, Deum spernit, sicut scriptum est: Qui vos audit, me audit: et qui vos spernit, me spernit : et qui me spernit, spernit eum qui me misit ". Ita ut sine ipsius voluntate nullus frater quidquam agat, neque accipiat ab aliquo aliquid, neque det, nec usquam prorsus recedat sine verbo. - CAP. III. Ut advenienti peregrino, nihil plus exhibeat quis, quam occursum hamilem et pacem. Advenienti peregrino nihil plus exhibeat quam pacem reliquum non sit illi cura unde venerit, pro quo venerit, vel quando ambulaturus sit, nec se jungat að ſabulas cum illo. CAP. IV.— Ut præsente seniore psallendi loquendive non habeat facultatem. Illud quoque observandum est, ut præsente se- niore quocunque, vel præcedente in ordine psal- lendi, sequens non habeat facultatem loquendi vel C aliquid præsumendi, nisi tantum is qui in ordine, ut dictum est, præcedere videtur. Hoc usque ad imum ante omnia in oratione, seu in opere, sive in responso dando erit servandum. Si vero simplicior fuerit, vel impeditior sermone, et dederit locum, ita demum sequens loquatur. Omnia tamen in charitate fiant ", non per contentionem vel aliquam præsumptionem. CAP. II. - Ut non se fabellis vanis destruant, et ut D in conventu nisi interrogatus quis loquatur. Observantes etiam hoc, ut non se invicem fabulis vanis destruant, sed unusquisque opus suum medi- tetur et custodiat, el cogitationes habeat apud * Philipp. 11, 2. 37 Coloss. I, 12-14. CAP. V. - De cursu orationis, et horis operandi, ac de correctione delinquentium. Cursus vero orationum vel psalmorum, sicut dudum statutum est, ultra tempus istud meditandi operandique servabitur. Ita meditationem habeant fratres, ut usque ad horam secundam legant; si ta- men nulla causa exstiterit, qua necesse sit etiam 247 prætermissa meditatione aliquid fieri in corn- mune. Post horam vero secundam unusquisque að 38 Act. IV, 32. » Luc. X, 16. 40 I Cor. XVI, 14.

977 REGULA AD MONACHOS. gatione vel colloquio esse alienum, ut nullus cum ▲ eo jungatur. Si vero aliquis deprehensus fuerit in risu, vel in scurrilitate sermonis, sicut ait Aposto- lus, quæ ad rem non pertinet ”, jubemus hujusmodi duarum hebdomadarum spatio in nomine Domini omni flagello humilitatis coerceri, dicente Apo- stolo: Si quis frater nominatur iracundus, aut su- perbus, aut maledicus, hunc notate ". Et : Non odite ut inimicum, sed corripite ut fratrem ". Et in alio loco Si quis frater fuerit præventus in aliquo de- licto, vos qui spiritales estis, instruite hujusmodi », et corripite fratrem; ita ut per humilitatis frequen- tiam non reprobus, sed probatus in congregatione perseveret. : CAP. XVI. Ut sine personarum acceptione æqualiter judicetur. 978 Hoc ante omnia præcipimus vobis qui huic of- ficio præestis, ut personæ a vobis non accipiantur, sed æquali affectu omnes diligantur, et per cor- reptionem omnes sanentur: quia æqualitas placet apud Deum, dicente Propheta : Si vere utique 246 justitiam loquimini, juste judicate, filii hominum". Nec latere vos volumus, quia qui non corripit erran- tem, noverit se pro eo rationem redditurum. Estote fideles et honi doctores ad omnes: corripite inquietos: suscipite infirmos patientes estote ad omnes et quantos fueritis lucrati, pro tantis mer- cedem accipietis, in nomine Patris et Filii et Spi- ritus sancti. " Ephes. v, 4. 33 1 Cor. V, 11. * II Thess. 1, 45. Gal. vi, 1. as Psalm. LVII, 2. REGULA ALIA AD MONACHOS. PRÆFATIO. Cum resideremus in unum in nomine Domini nostri Jesu Christi, secundum traditionem Patrum sanctorum virorum, visum est nobis conscribere vel regulam ordinare, quæ in monasterio teneatur ad profectum fratrum ; ut neque nos laboremus, neque sanctus præpositus qui constitutus est in loco dubitationem aliquam pati possit: ut omnes unanimes, sicut scriptum est, et unum sentientes ", invicem honorantes, ea quæ statuta sunt a Domino jugi observatione custodiant. - CAP. I. De unanimitate charitatis, et de diligendo ac obtemperando abbati. B Deum. In conventu omnium nullus junior quidquam nisi interrogatus loquatur. Cæterum si quis vult consolationem accipere vel verbum audire, secretum et opportunum tempus requirat. Ante omnia habentes charitatem, humilitatem, patientiam, mansuetudinem, vel cætera quæ docet sanctus Apostolus "7; ita ut nemo quidquain suum vindicet, sed, sicut scriptum est in Actibus aposto- lorum, habeant omnia communia 38. Ille vero qui præpositus est, Dei judicium et ordinationem sacer- dotis in omnibus timere, diligere et obaudire debet secundum veritatem: quia si quis illum putat se spernere, Deum spernit, sicut scriptum est: Qui vos audit, me audit: et qui vos spernit, me spernit : et qui me spernit, spernit eum qui me misit ". Ita ut sine ipsius voluntate nullus frater quidquam agat, neque accipiat ab aliquo aliquid, neque det, nec usquam prorsus recedat sine verbo. - CAP. III. Ut advenienti peregrino, nihil plus exhibeat quis, quam occursum hamilem et pacem. Advenienti peregrino nihil plus exhibeat quam pacem reliquum non sit illi cura unde venerit, pro quo venerit, vel quando ambulaturus sit, nec se jungat að ſabulas cum illo. CAP. IV.— Ut præsente seniore psallendi loquendive non habeat facultatem. Illud quoque observandum est, ut præsente se- niore quocunque, vel præcedente in ordine psal- lendi, sequens non habeat facultatem loquendi vel C aliquid præsumendi, nisi tantum is qui in ordine, ut dictum est, præcedere videtur. Hoc usque ad imum ante omnia in oratione, seu in opere, sive in responso dando erit servandum. Si vero simplicior fuerit, vel impeditior sermone, et dederit locum, ita demum sequens loquatur. Omnia tamen in charitate fiant ", non per contentionem vel aliquam præsumptionem. CAP. II. - Ut non se fabellis vanis destruant, et ut D in conventu nisi interrogatus quis loquatur. Observantes etiam hoc, ut non se invicem fabulis vanis destruant, sed unusquisque opus suum medi- tetur et custodiat, el cogitationes habeat apud * Philipp. 11, 2. 37 Coloss. I, 12-14. CAP. V. - De cursu orationis, et horis operandi, ac de correctione delinquentium. Cursus vero orationum vel psalmorum, sicut dudum statutum est, ultra tempus istud meditandi operandique servabitur. Ita meditationem habeant fratres, ut usque ad horam secundam legant; si ta- men nulla causa exstiterit, qua necesse sit etiam 247 prætermissa meditatione aliquid fieri in corn- mune. Post horam vero secundam unusquisque að 38 Act. IV, 32. » Luc. X, 16. 40 I Cor. XVI, 14.

977 REGULA AD MONACHOS. gatione vel colloquio esse alienum, ut nullus cum ▲ eo jungatur. Si vero aliquis deprehensus fuerit in risu, vel in scurrilitate sermonis, sicut ait Aposto- lus, quæ ad rem non pertinet ”, jubemus hujusmodi duarum hebdomadarum spatio in nomine Domini omni flagello humilitatis coerceri, dicente Apo- stolo: Si quis frater nominatur iracundus, aut su- perbus, aut maledicus, hunc notate ". Et : Non odite ut inimicum, sed corripite ut fratrem ". Et in alio loco Si quis frater fuerit præventus in aliquo de- licto, vos qui spiritales estis, instruite hujusmodi », et corripite fratrem; ita ut per humilitatis frequen- tiam non reprobus, sed probatus in congregatione perseveret. : CAP. XVI. Ut sine personarum acceptione æqualiter judicetur. 978 Hoc ante omnia præcipimus vobis qui huic of- ficio præestis, ut personæ a vobis non accipiantur, sed æquali affectu omnes diligantur, et per cor- reptionem omnes sanentur: quia æqualitas placet apud Deum, dicente Propheta : Si vere utique 246 justitiam loquimini, juste judicate, filii hominum". Nec latere vos volumus, quia qui non corripit erran- tem, noverit se pro eo rationem redditurum. Estote fideles et honi doctores ad omnes: corripite inquietos: suscipite infirmos patientes estote ad omnes et quantos fueritis lucrati, pro tantis mer- cedem accipietis, in nomine Patris et Filii et Spi- ritus sancti. " Ephes. v, 4. 33 1 Cor. V, 11. * II Thess. 1, 45. Gal. vi, 1. as Psalm. LVII, 2. REGULA ALIA AD MONACHOS. PRÆFATIO. Cum resideremus in unum in nomine Domini nostri Jesu Christi, secundum traditionem Patrum sanctorum virorum, visum est nobis conscribere vel regulam ordinare, quæ in monasterio teneatur ad profectum fratrum ; ut neque nos laboremus, neque sanctus præpositus qui constitutus est in loco dubitationem aliquam pati possit: ut omnes unanimes, sicut scriptum est, et unum sentientes ", invicem honorantes, ea quæ statuta sunt a Domino jugi observatione custodiant. - CAP. I. De unanimitate charitatis, et de diligendo ac obtemperando abbati. B Deum. In conventu omnium nullus junior quidquam nisi interrogatus loquatur. Cæterum si quis vult consolationem accipere vel verbum audire, secretum et opportunum tempus requirat. Ante omnia habentes charitatem, humilitatem, patientiam, mansuetudinem, vel cætera quæ docet sanctus Apostolus "7; ita ut nemo quidquain suum vindicet, sed, sicut scriptum est in Actibus aposto- lorum, habeant omnia communia 38. Ille vero qui præpositus est, Dei judicium et ordinationem sacer- dotis in omnibus timere, diligere et obaudire debet secundum veritatem: quia si quis illum putat se spernere, Deum spernit, sicut scriptum est: Qui vos audit, me audit: et qui vos spernit, me spernit : et qui me spernit, spernit eum qui me misit ". Ita ut sine ipsius voluntate nullus frater quidquam agat, neque accipiat ab aliquo aliquid, neque det, nec usquam prorsus recedat sine verbo. - CAP. III. Ut advenienti peregrino, nihil plus exhibeat quis, quam occursum hamilem et pacem. Advenienti peregrino nihil plus exhibeat quam pacem reliquum non sit illi cura unde venerit, pro quo venerit, vel quando ambulaturus sit, nec se jungat að ſabulas cum illo. CAP. IV.— Ut præsente seniore psallendi loquendive non habeat facultatem. Illud quoque observandum est, ut præsente se- niore quocunque, vel præcedente in ordine psal- lendi, sequens non habeat facultatem loquendi vel C aliquid præsumendi, nisi tantum is qui in ordine, ut dictum est, præcedere videtur. Hoc usque ad imum ante omnia in oratione, seu in opere, sive in responso dando erit servandum. Si vero simplicior fuerit, vel impeditior sermone, et dederit locum, ita demum sequens loquatur. Omnia tamen in charitate fiant ", non per contentionem vel aliquam præsumptionem. CAP. II. - Ut non se fabellis vanis destruant, et ut D in conventu nisi interrogatus quis loquatur. Observantes etiam hoc, ut non se invicem fabulis vanis destruant, sed unusquisque opus suum medi- tetur et custodiat, el cogitationes habeat apud * Philipp. 11, 2. 37 Coloss. I, 12-14. CAP. V. - De cursu orationis, et horis operandi, ac de correctione delinquentium. Cursus vero orationum vel psalmorum, sicut dudum statutum est, ultra tempus istud meditandi operandique servabitur. Ita meditationem habeant fratres, ut usque ad horam secundam legant; si ta- men nulla causa exstiterit, qua necesse sit etiam 247 prætermissa meditatione aliquid fieri in corn- mune. Post horam vero secundam unusquisque að 38 Act. IV, 32. » Luc. X, 16. 40 I Cor. XVI, 14.

979 SS. MACARIORUM ET PAPHNUTII 980 sciat se, cum deprehensus fuerit, culpabilem judi- candům, quia per suam negligentiam et alios in vitium mittit. In vigiliis observandum est, quando omnes conveniunt, quicunque gravatur somno, et exit foras, non se fabulis occupet, sed statim re- deat ad opus ad quod convenitur. In congrega- tione autem ipsa ubi legitur, aurem semper ad Scri- pturas habeant, et silentium observent omnes. opus suum paratus sit : et usque ad horam nonam A necessitate, sed magis vitio procedendum putaverit, quidquid injunctum fuerit, sine murmuratione vel hæsitatione* perficiat, sicut docet sanctus Aposto- lus. Si quis autem murmuraverit, vel contentiosus exstiterit, aut opponens in aliquo contrariam volun- tatem præceptis, digne correctus tam diu abstineat, quam diu vel eulpæ qualitas poposcerit, vel se pœ- nitendo humiliaverit atque emendaverit. Correctus autem non audeat usquam recedere. Si quis vero de fratribus, vel qui in oratorio sunt, vel qui in cellis consistunt, ejus errori consenserit, culpabilis erit, atque excommunicatione dignissimus. - B CAP. VI. De his qui ad opus Dei tarde occurrunt. Ad horam vero orationis dato signo si quis non statim prætermisso omni opere quod agit (quia nihil orationi præponendum est) paratus fuerit, foras excludatur confundendus. Operam vero dabunt singuli fratres, ut tempore quo missæ (26) fiunt, sive die, sive nocte, quando diutius ad orationem standum est non deficiant, vel superfluo foras re- cedant; quia scriptum est in Evangelio : Oportet autem semper orare, et non deficere ". Et alio loco: Non impediaris orare semper ". Si quis autem non * Philipp. 11, 14. * Luc. XVIII, 48 Eccli. XVII, XVIII, 27. 1. eo versus a sacerdote dicebantur dictæ Missæ, quod Deo missæ sint. Aliquando accipiuntur pro Eoris canonicis et cursibus nocturnis, prout hic. - CAP. VII. Ut frater qui pro qualibet culpa ar- guitur, patientiam habeat; et ut ad mensam nemo loquatur. • Hoc etiam addendum fuit, ut frater qui pro qualibet culpa arguitur vel increpatur, patien- tiam habeat, et non respondeat arguenti ; sed hu- miliat se in omnibus secundum præceptum Do- mini dicentis : Quia Deus humilibus dat gratiam, superbis autem resistit ". Et, Qui se humiliat exal- tabitur **. Qui vero sæpius correptus non se emen- daverit, novissimus in ordine stare jubeatur ; sicut Dominus dixit: Sit tibi sicut ethnicus et publica- nus “. Ad mensam autem specialiter nullus loqua- tur, nisi qui præest, vel qui interrogatus fuerit. 46 Matth. * Luc. XIV, 11. Vide Menardum ad Concord. regul., pag. 331, 376, 377, qui alias declarationes affert. HOLSTEN., in In- dict. declar. v. MISSÆ. REGULA TERTIA AD MONACHOS. CAPUT I. - De conversis. Cum in nomine Domini una cum fratribus nostris convenissemus,imprimis placuit ut regula et instituta Patrum per ordinem legerentur: quibus lectis pla- cuit, si de sæculo quis in monasterio converti volue- rit, regula ei introeunti legatur, et omnes actus mo- nasterii illi patefiant. Quod si omnia apte susceperit, sic digne a fratribus in cellula suscipiatur : tum si aliquam in cellulam voluerit inferre substantiam, in mensa ponatur coram omnibus fratribus, velut re- gula continet. Quod si susceptus fuerit, non solum de substantia quam intulit, sed etiam nec de se ipso ab illa judicabit hora. CAP. II. Ut abbas nihil sibi proprium vindicet. Abbati vero nulli liceat sibi quidquam proprie vindicare, cum omnia Deo propitio in illius ma- neant potestate. Si quis vero, quod in regula ju- nioribus prohibetur, sibi aliquid ex successione pa- rentum, seu quolibet donato retinere præsumpserit, et non omnia in commune posuerit, a fratribus arguatur. Si in vitio perstiterit, in notitiam epi- scopi deferatur : qui si ab episcopo correptus nec sic emendaverit, deponatur. C D - - CAP. III. De vestimentis monachorum. Vestimenta vero fratribus necessaria ita abbas om- nibus ordinare debet, quæ monachis deceant ; non di- versis coloribus tincta, exceptis cucullis quæ compa- rantur, si fuerint nigræ, uti eas debere censemus. CAP. IV. Ut nulla mulier ad monasterinm vel agrum monachorum accedot. Familiaritatem mulierum, tam parentum, quam extranearum pro custodienda vita, 248 vel caven- dis laqueis diaboli, ab omnibus monasteriis vel cultu- ris monachorum; seu frequentationem monachorum a monasteriis puellarum, sicut regula docet, prohibere, censemus. Neque ulla mulier interius atrium mo- nasterii ingredi audeat. Quod si cum consilio vel voluntate abbatis monasterium vel cellulas mona- chorum quædam fuerit ingressa, merito ipsis abbas et nomen abbatis reponat, et inferiorem se omni- bus presbyteris recognoscat: quia talis sancto gregi præponi debet, qui eos immaculatos Deo offerre procuret; non per quaslibet familiaritates diabolo sociare festinet. - CAP. V. De lectione et operatione monachorum. Matutino dicto fratres lectioni vacent usque (26) Missæ. Orationes et collectæ quæ in fine 22. *I Petr. v, 5.

979 SS. MACARIORUM ET PAPHNUTII 980 sciat se, cum deprehensus fuerit, culpabilem judi- candům, quia per suam negligentiam et alios in vitium mittit. In vigiliis observandum est, quando omnes conveniunt, quicunque gravatur somno, et exit foras, non se fabulis occupet, sed statim re- deat ad opus ad quod convenitur. In congrega- tione autem ipsa ubi legitur, aurem semper ad Scri- pturas habeant, et silentium observent omnes. opus suum paratus sit : et usque ad horam nonam A necessitate, sed magis vitio procedendum putaverit, quidquid injunctum fuerit, sine murmuratione vel hæsitatione* perficiat, sicut docet sanctus Aposto- lus. Si quis autem murmuraverit, vel contentiosus exstiterit, aut opponens in aliquo contrariam volun- tatem præceptis, digne correctus tam diu abstineat, quam diu vel eulpæ qualitas poposcerit, vel se pœ- nitendo humiliaverit atque emendaverit. Correctus autem non audeat usquam recedere. Si quis vero de fratribus, vel qui in oratorio sunt, vel qui in cellis consistunt, ejus errori consenserit, culpabilis erit, atque excommunicatione dignissimus. - B CAP. VI. De his qui ad opus Dei tarde occurrunt. Ad horam vero orationis dato signo si quis non statim prætermisso omni opere quod agit (quia nihil orationi præponendum est) paratus fuerit, foras excludatur confundendus. Operam vero dabunt singuli fratres, ut tempore quo missæ (26) fiunt, sive die, sive nocte, quando diutius ad orationem standum est non deficiant, vel superfluo foras re- cedant; quia scriptum est in Evangelio : Oportet autem semper orare, et non deficere ". Et alio loco: Non impediaris orare semper ". Si quis autem non * Philipp. 11, 14. * Luc. XVIII, 48 Eccli. XVII, XVIII, 27. 1. eo versus a sacerdote dicebantur dictæ Missæ, quod Deo missæ sint. Aliquando accipiuntur pro Eoris canonicis et cursibus nocturnis, prout hic. - CAP. VII. Ut frater qui pro qualibet culpa ar- guitur, patientiam habeat; et ut ad mensam nemo loquatur. • Hoc etiam addendum fuit, ut frater qui pro qualibet culpa arguitur vel increpatur, patien- tiam habeat, et non respondeat arguenti ; sed hu- miliat se in omnibus secundum præceptum Do- mini dicentis : Quia Deus humilibus dat gratiam, superbis autem resistit ". Et, Qui se humiliat exal- tabitur **. Qui vero sæpius correptus non se emen- daverit, novissimus in ordine stare jubeatur ; sicut Dominus dixit: Sit tibi sicut ethnicus et publica- nus “. Ad mensam autem specialiter nullus loqua- tur, nisi qui præest, vel qui interrogatus fuerit. 46 Matth. * Luc. XIV, 11. Vide Menardum ad Concord. regul., pag. 331, 376, 377, qui alias declarationes affert. HOLSTEN., in In- dict. declar. v. MISSÆ. REGULA TERTIA AD MONACHOS. CAPUT I. - De conversis. Cum in nomine Domini una cum fratribus nostris convenissemus,imprimis placuit ut regula et instituta Patrum per ordinem legerentur: quibus lectis pla- cuit, si de sæculo quis in monasterio converti volue- rit, regula ei introeunti legatur, et omnes actus mo- nasterii illi patefiant. Quod si omnia apte susceperit, sic digne a fratribus in cellula suscipiatur : tum si aliquam in cellulam voluerit inferre substantiam, in mensa ponatur coram omnibus fratribus, velut re- gula continet. Quod si susceptus fuerit, non solum de substantia quam intulit, sed etiam nec de se ipso ab illa judicabit hora. CAP. II. Ut abbas nihil sibi proprium vindicet. Abbati vero nulli liceat sibi quidquam proprie vindicare, cum omnia Deo propitio in illius ma- neant potestate. Si quis vero, quod in regula ju- nioribus prohibetur, sibi aliquid ex successione pa- rentum, seu quolibet donato retinere præsumpserit, et non omnia in commune posuerit, a fratribus arguatur. Si in vitio perstiterit, in notitiam epi- scopi deferatur : qui si ab episcopo correptus nec sic emendaverit, deponatur. C D - - CAP. III. De vestimentis monachorum. Vestimenta vero fratribus necessaria ita abbas om- nibus ordinare debet, quæ monachis deceant ; non di- versis coloribus tincta, exceptis cucullis quæ compa- rantur, si fuerint nigræ, uti eas debere censemus. CAP. IV. Ut nulla mulier ad monasterinm vel agrum monachorum accedot. Familiaritatem mulierum, tam parentum, quam extranearum pro custodienda vita, 248 vel caven- dis laqueis diaboli, ab omnibus monasteriis vel cultu- ris monachorum; seu frequentationem monachorum a monasteriis puellarum, sicut regula docet, prohibere, censemus. Neque ulla mulier interius atrium mo- nasterii ingredi audeat. Quod si cum consilio vel voluntate abbatis monasterium vel cellulas mona- chorum quædam fuerit ingressa, merito ipsis abbas et nomen abbatis reponat, et inferiorem se omni- bus presbyteris recognoscat: quia talis sancto gregi præponi debet, qui eos immaculatos Deo offerre procuret; non per quaslibet familiaritates diabolo sociare festinet. - CAP. V. De lectione et operatione monachorum. Matutino dicto fratres lectioni vacent usque (26) Missæ. Orationes et collectæ quæ in fine 22. *I Petr. v, 5.

981 - REGULA AD MONACHOS. ad horam secundam: si tamen nulla causa exstite- A CAP. XI. rit, qua necesse sit etiam prætermissa lectione ali- quid fieri in commune. Post horam secundam unus- quisque ad opus suum paratus sit usque ad horam nonam : quod injunctum fuerit, Sine murmura- tione perficiel "T. - CAP. VI. De his qui ad opus Dei tarde occurrunt. Ad horam vere orationis dato signo, qui non statim prætermisso omni opere quod agit (quia nihil orationi præponendum est) paratus fuerit, ab abbate vel præposito corripiatur: et nisi prostratus veniam petierit, excommunicetur. CAP. VII. De silentio ad mensam. - Ad mensam autem specialiter nullus loquatur, nisi qui præest, vel qui interrogatus fuerit. Ut ad necessaria quærenda bini vel terni mittantur. CAP. VIII. Ad necessaria quærenda in cellula, bini egredian- tur vel terni fratres : et ita illi, quibus creditur, non qui verbositatem aut gulam sectantur. CAP. IX. Ut nusquam sine præcepto senioris egrediantur. - Si quis vero extra conscientiam abbatis vel præ- positi, qualemcunque locum ingressus, gulæ vel ebrietati se sociaverit; aut si in proximo trans- missus, pro sua levitate vel gula, non statim ex- pedita necessitate ad cellam redierit; cum in id facinus fuerit detectus, ut canones docent, aut tri- ginta diebus a communione separetur, aut virgis casus emendetur. CAP. X. - De his qui de monasterio exire voluerint. Quod si casu quis frater de cellula ex qualibet scandali causa exire voluerit, nihil penitus nisi nugalissimo (27) induatur vestimento, et extra communionem infidelis discedat. Philipp. 11, 14. currentibus, interprete Cangio, qui hunc ipsum recitat in Glossar. v. Nugalissimus. Eodem sensit accipiendum notatissimum vestimentum, cujus men- 982 Ut abbas cum fratribus reficiat omni tempore. Illud quoque statuimus, ut abbates omni tem- pore cum fratribus reficiant : quia eo tempore, quo fratres aut pro negligentia arguere, autospiri- tuali debent sermone imbuere, absque certa neces- sitate se removere non debent. - CAP. XII. Ut nullus monachus in infirmitate positus parentum studio commendetur. Id etiam pro custodienda fama specialiter statui- mus, ut nullus monachus in infirmitate positus re- licto monasterio parentum suorum studio commen- detur quia magis eum sæcularium spectaculorum visu aut auditu pollui censemus, quam ab ægritu- B dine posse purgari. CAP. XIII. De his qui furtum faciunt. - - Si quis vero monachus furtum fecerit, quod potius sacrilegium dici potest, id censuimus ordinandum; ut junior virgis cæsus tanti criminis reus nunquam officium clericatus excipiat; si vero jam clericus in id facinus fuerit deprehensus, nominis ipsius digni- tate privetur: cui sufficere potest pro actus sui levi- tate, impleta poenitentiæ satisfactione, communio. CAP. XIV. Ut nullus alterius monasterii mo- nachum sine permissu abbatis suscipiat. Monachum nisi abbatis sui aut permissu aut vo- luntate ad aliud monasterium commigrantem, nullus abbas aut suscipere aut retinere præsumat. Quod si C ad districtiorem regulam non pro actus sui levitate tendentem abbas suus ipsum ad alterum monaste - rium transire permiserit, ut inde postea sub aliqua occasione aggredi præsumat, nulla ratione permitti- mus. Sane si quis post hanc diligentissimam sanctio- nem non observare quæ sunt superius comprehensa præsumpserit, reum se divinitatis pariter et fra- ternitatis judicio futurum esse cognoscat. tio in superiore regula S. Macarii cap. 28, quod Holstenius interpretatur, parvi momenti ac nullius valoris. (27) Nugalissimo. Id est, quod risum moveat oc-

981 - REGULA AD MONACHOS. ad horam secundam: si tamen nulla causa exstite- A CAP. XI. rit, qua necesse sit etiam prætermissa lectione ali- quid fieri in commune. Post horam secundam unus- quisque ad opus suum paratus sit usque ad horam nonam : quod injunctum fuerit, Sine murmura- tione perficiel "T. - CAP. VI. De his qui ad opus Dei tarde occurrunt. Ad horam vere orationis dato signo, qui non statim prætermisso omni opere quod agit (quia nihil orationi præponendum est) paratus fuerit, ab abbate vel præposito corripiatur: et nisi prostratus veniam petierit, excommunicetur. CAP. VII. De silentio ad mensam. - Ad mensam autem specialiter nullus loquatur, nisi qui præest, vel qui interrogatus fuerit. Ut ad necessaria quærenda bini vel terni mittantur. CAP. VIII. Ad necessaria quærenda in cellula, bini egredian- tur vel terni fratres : et ita illi, quibus creditur, non qui verbositatem aut gulam sectantur. CAP. IX. Ut nusquam sine præcepto senioris egrediantur. - Si quis vero extra conscientiam abbatis vel præ- positi, qualemcunque locum ingressus, gulæ vel ebrietati se sociaverit; aut si in proximo trans- missus, pro sua levitate vel gula, non statim ex- pedita necessitate ad cellam redierit; cum in id facinus fuerit detectus, ut canones docent, aut tri- ginta diebus a communione separetur, aut virgis casus emendetur. CAP. X. - De his qui de monasterio exire voluerint. Quod si casu quis frater de cellula ex qualibet scandali causa exire voluerit, nihil penitus nisi nugalissimo (27) induatur vestimento, et extra communionem infidelis discedat. Philipp. 11, 14. currentibus, interprete Cangio, qui hunc ipsum recitat in Glossar. v. Nugalissimus. Eodem sensit accipiendum notatissimum vestimentum, cujus men- 982 Ut abbas cum fratribus reficiat omni tempore. Illud quoque statuimus, ut abbates omni tem- pore cum fratribus reficiant : quia eo tempore, quo fratres aut pro negligentia arguere, autospiri- tuali debent sermone imbuere, absque certa neces- sitate se removere non debent. - CAP. XII. Ut nullus monachus in infirmitate positus parentum studio commendetur. Id etiam pro custodienda fama specialiter statui- mus, ut nullus monachus in infirmitate positus re- licto monasterio parentum suorum studio commen- detur quia magis eum sæcularium spectaculorum visu aut auditu pollui censemus, quam ab ægritu- B dine posse purgari. CAP. XIII. De his qui furtum faciunt. - - Si quis vero monachus furtum fecerit, quod potius sacrilegium dici potest, id censuimus ordinandum; ut junior virgis cæsus tanti criminis reus nunquam officium clericatus excipiat; si vero jam clericus in id facinus fuerit deprehensus, nominis ipsius digni- tate privetur: cui sufficere potest pro actus sui levi- tate, impleta poenitentiæ satisfactione, communio. CAP. XIV. Ut nullus alterius monasterii mo- nachum sine permissu abbatis suscipiat. Monachum nisi abbatis sui aut permissu aut vo- luntate ad aliud monasterium commigrantem, nullus abbas aut suscipere aut retinere præsumat. Quod si C ad districtiorem regulam non pro actus sui levitate tendentem abbas suus ipsum ad alterum monaste - rium transire permiserit, ut inde postea sub aliqua occasione aggredi præsumat, nulla ratione permitti- mus. Sane si quis post hanc diligentissimam sanctio- nem non observare quæ sunt superius comprehensa præsumpserit, reum se divinitatis pariter et fra- ternitatis judicio futurum esse cognoscat. tio in superiore regula S. Macarii cap. 28, quod Holstenius interpretatur, parvi momenti ac nullius valoris. (27) Nugalissimo. Id est, quod risum moveat oc-

981 - REGULA AD MONACHOS. ad horam secundam: si tamen nulla causa exstite- A CAP. XI. rit, qua necesse sit etiam prætermissa lectione ali- quid fieri in commune. Post horam secundam unus- quisque ad opus suum paratus sit usque ad horam nonam : quod injunctum fuerit, Sine murmura- tione perficiel "T. - CAP. VI. De his qui ad opus Dei tarde occurrunt. Ad horam vere orationis dato signo, qui non statim prætermisso omni opere quod agit (quia nihil orationi præponendum est) paratus fuerit, ab abbate vel præposito corripiatur: et nisi prostratus veniam petierit, excommunicetur. CAP. VII. De silentio ad mensam. - Ad mensam autem specialiter nullus loquatur, nisi qui præest, vel qui interrogatus fuerit. Ut ad necessaria quærenda bini vel terni mittantur. CAP. VIII. Ad necessaria quærenda in cellula, bini egredian- tur vel terni fratres : et ita illi, quibus creditur, non qui verbositatem aut gulam sectantur. CAP. IX. Ut nusquam sine præcepto senioris egrediantur. - Si quis vero extra conscientiam abbatis vel præ- positi, qualemcunque locum ingressus, gulæ vel ebrietati se sociaverit; aut si in proximo trans- missus, pro sua levitate vel gula, non statim ex- pedita necessitate ad cellam redierit; cum in id facinus fuerit detectus, ut canones docent, aut tri- ginta diebus a communione separetur, aut virgis casus emendetur. CAP. X. - De his qui de monasterio exire voluerint. Quod si casu quis frater de cellula ex qualibet scandali causa exire voluerit, nihil penitus nisi nugalissimo (27) induatur vestimento, et extra communionem infidelis discedat. Philipp. 11, 14. currentibus, interprete Cangio, qui hunc ipsum recitat in Glossar. v. Nugalissimus. Eodem sensit accipiendum notatissimum vestimentum, cujus men- 982 Ut abbas cum fratribus reficiat omni tempore. Illud quoque statuimus, ut abbates omni tem- pore cum fratribus reficiant : quia eo tempore, quo fratres aut pro negligentia arguere, autospiri- tuali debent sermone imbuere, absque certa neces- sitate se removere non debent. - CAP. XII. Ut nullus monachus in infirmitate positus parentum studio commendetur. Id etiam pro custodienda fama specialiter statui- mus, ut nullus monachus in infirmitate positus re- licto monasterio parentum suorum studio commen- detur quia magis eum sæcularium spectaculorum visu aut auditu pollui censemus, quam ab ægritu- B dine posse purgari. CAP. XIII. De his qui furtum faciunt. - - Si quis vero monachus furtum fecerit, quod potius sacrilegium dici potest, id censuimus ordinandum; ut junior virgis cæsus tanti criminis reus nunquam officium clericatus excipiat; si vero jam clericus in id facinus fuerit deprehensus, nominis ipsius digni- tate privetur: cui sufficere potest pro actus sui levi- tate, impleta poenitentiæ satisfactione, communio. CAP. XIV. Ut nullus alterius monasterii mo- nachum sine permissu abbatis suscipiat. Monachum nisi abbatis sui aut permissu aut vo- luntate ad aliud monasterium commigrantem, nullus abbas aut suscipere aut retinere præsumat. Quod si C ad districtiorem regulam non pro actus sui levitate tendentem abbas suus ipsum ad alterum monaste - rium transire permiserit, ut inde postea sub aliqua occasione aggredi præsumat, nulla ratione permitti- mus. Sane si quis post hanc diligentissimam sanctio- nem non observare quæ sunt superius comprehensa præsumpserit, reum se divinitatis pariter et fra- ternitatis judicio futurum esse cognoscat. tio in superiore regula S. Macarii cap. 28, quod Holstenius interpretatur, parvi momenti ac nullius valoris. (27) Nugalissimo. Id est, quod risum moveat oc-

983 REGULA ORIENTALIS. REGULA ORIENTALIS EX PATRUM ORIENTALUM REGULIS COLLECTA A VIGILIO DIACONO. 984 249 I. Ut neque seniores in regendis fratribus A inaniter laborent, neque disciplina juniorum va- cillet, quæ abbatis conversatione stabilita firma sit, oportet abbatem irreprehensibilem esse, severum, patientem, jejunum, pium, humilem: ut doctoris et patris locum impleat, se ipsum formam præbens bonorum operum *8. Ad cujus ordinationen: omnes fratres respiciant, nihil sine consilio et auctoritate ipsius facientes. Qui sustinens monasterii necessi- tates, de omnibus quæ in monasterio sunt libere judicabit; nullius personam accipiens, nec ulli gra- tiam præstans; sed unumquemque secundum me- rita quotidianæ conversationis in veritate judicans, admoneat, hortetur, castiget, condemnet : vel sus- cipiat, si ita utile videtur, venientes ad monaste- B rium; vel ejiciat, si ita necessitas fuerit, male ha- bitantes. fratres intemperantia illius laborent. Hæc observa- bit senior monasterii qui fratribus præpositus est, referens ad abbatem omnia, vel præcipue illa quæ per se non valuerit explicare. IV. Commendatum aliquod etiam a germano fratre nullus accipiat nihil in cella sua absque præpositi jussione quispiam habeat, ne poma quidem vilissi - ma, et cætera hujuscemodi. V. Operantes vero fratres nihil loquantur sæcu- lare sed aut meditentur ea quæ sancta sunt, aut certe silebunt. VI. Qui autem coquinat, antequam fratres re- ficiant, non gustabit quidquam. VII. Nemo in cella aut in domo sua habeat quid- quam præter ea quæ in communi monasterii lege præcepta sunt. II. In monasterio seniores sint duo, ad quos vel præsente abbate vel absente omnium fratrum di- sciplina, et omnis cura monasterii pertineat: dan- tes sibi vices per dies, et dividentes inter se pondus ac necessitatem monasterii; ex quibus unus tem- pore suo præsens in monasterio semper erit, ad præstandun abbati solatium, vel obsequium adve- nientibus fratribus; et ad procedendum ubi neces- sitas communis exegerit, atque diligentiam circa omnia quæ ad quotidianam custodiam et conversa- tionem monasterii pertinent adhibendam: ut quæ- cunque ad obsequium usumque monasterii facienda c jus vel infirmitati Pater monasterii concesserit. sunt, sine negligentia et querela faciant. Alius cum fratribus erit, tempore suo exiturus cum ipsis ad omnia opera et omnem necessitatem, providens ne quid contra disciplinam faciant. Qui considerans omnes actus singulorum, si qua contra ratio- nem facta viderit, vel per se emendet, vel abbati indicet. VIII. Cumque ad dormiendum se collocaverint, alter alteri non loquatur. Cellam alterius, nisi prius ad ostium percutiat, introire non audeat. IX. Mutare de his quæ a præposito acceperit cum altero non audebit. Nec accipiat melius, et dabit deterius; aut e contrario dans melius et de- terius accipiens. Nemo ab altero accipiat quid- piam, nisi præpositus jusserit. X. Clausa cella nullus dormiat; nec habeat cu- biculum quod claudi possit: nisi forte ætati alicu- XI. Nemo a terra solvat funiculum absque jus- sione patris. Qui in monasterio fratrum invenerit quidpiam, suspendat, ut tollat qui cognoverit. XII. Ad collectam et ad psallendum nullus sibi occasionem inveniat, quibus se dicat occupatum quasi ire non possit. Et si in monasterio, vel in III. Ille vero qui secundum ordinem disciplinæ fuerit, orandi et psallendi tempus non præter- agro, aut in itinere, aut in quolibet ministerio ordinatione abbatis ex consilio et voluntate omnium fratrum fratribus præpositus est, omnem ad se curam de disciplina fratrum et diligentiam mona- sterii revocabit; habens potestatem abbate absente faciendi omnia quæ abbas præsens facit. Ille autem patientiam, mansuetudinem, humilitatem, charita- tem, æquitatem, sine personarum acceptione serva- bit; ita agens, ut nec abbati tædium generet, nec Tit. 11, 7. D mittat. XIII. Qui minister est, habeat studium ne quid operis pereat in monasterio. In qualicunque omni- no arte quæ exercetur a fratribus, si quid perierit, et per negligentiam fuerit dissipatum, increpetur a Patre minister operum: et ipse iterum increpet alium, qui opus perdiderit; duntaxat juxta volun- -

983 REGULA ORIENTALIS. REGULA ORIENTALIS EX PATRUM ORIENTALUM REGULIS COLLECTA A VIGILIO DIACONO. 984 249 I. Ut neque seniores in regendis fratribus A inaniter laborent, neque disciplina juniorum va- cillet, quæ abbatis conversatione stabilita firma sit, oportet abbatem irreprehensibilem esse, severum, patientem, jejunum, pium, humilem: ut doctoris et patris locum impleat, se ipsum formam præbens bonorum operum *8. Ad cujus ordinationen: omnes fratres respiciant, nihil sine consilio et auctoritate ipsius facientes. Qui sustinens monasterii necessi- tates, de omnibus quæ in monasterio sunt libere judicabit; nullius personam accipiens, nec ulli gra- tiam præstans; sed unumquemque secundum me- rita quotidianæ conversationis in veritate judicans, admoneat, hortetur, castiget, condemnet : vel sus- cipiat, si ita utile videtur, venientes ad monaste- B rium; vel ejiciat, si ita necessitas fuerit, male ha- bitantes. fratres intemperantia illius laborent. Hæc observa- bit senior monasterii qui fratribus præpositus est, referens ad abbatem omnia, vel præcipue illa quæ per se non valuerit explicare. IV. Commendatum aliquod etiam a germano fratre nullus accipiat nihil in cella sua absque præpositi jussione quispiam habeat, ne poma quidem vilissi - ma, et cætera hujuscemodi. V. Operantes vero fratres nihil loquantur sæcu- lare sed aut meditentur ea quæ sancta sunt, aut certe silebunt. VI. Qui autem coquinat, antequam fratres re- ficiant, non gustabit quidquam. VII. Nemo in cella aut in domo sua habeat quid- quam præter ea quæ in communi monasterii lege præcepta sunt. II. In monasterio seniores sint duo, ad quos vel præsente abbate vel absente omnium fratrum di- sciplina, et omnis cura monasterii pertineat: dan- tes sibi vices per dies, et dividentes inter se pondus ac necessitatem monasterii; ex quibus unus tem- pore suo præsens in monasterio semper erit, ad præstandun abbati solatium, vel obsequium adve- nientibus fratribus; et ad procedendum ubi neces- sitas communis exegerit, atque diligentiam circa omnia quæ ad quotidianam custodiam et conversa- tionem monasterii pertinent adhibendam: ut quæ- cunque ad obsequium usumque monasterii facienda c jus vel infirmitati Pater monasterii concesserit. sunt, sine negligentia et querela faciant. Alius cum fratribus erit, tempore suo exiturus cum ipsis ad omnia opera et omnem necessitatem, providens ne quid contra disciplinam faciant. Qui considerans omnes actus singulorum, si qua contra ratio- nem facta viderit, vel per se emendet, vel abbati indicet. VIII. Cumque ad dormiendum se collocaverint, alter alteri non loquatur. Cellam alterius, nisi prius ad ostium percutiat, introire non audeat. IX. Mutare de his quæ a præposito acceperit cum altero non audebit. Nec accipiat melius, et dabit deterius; aut e contrario dans melius et de- terius accipiens. Nemo ab altero accipiat quid- piam, nisi præpositus jusserit. X. Clausa cella nullus dormiat; nec habeat cu- biculum quod claudi possit: nisi forte ætati alicu- XI. Nemo a terra solvat funiculum absque jus- sione patris. Qui in monasterio fratrum invenerit quidpiam, suspendat, ut tollat qui cognoverit. XII. Ad collectam et ad psallendum nullus sibi occasionem inveniat, quibus se dicat occupatum quasi ire non possit. Et si in monasterio, vel in III. Ille vero qui secundum ordinem disciplinæ fuerit, orandi et psallendi tempus non præter- agro, aut in itinere, aut in quolibet ministerio ordinatione abbatis ex consilio et voluntate omnium fratrum fratribus præpositus est, omnem ad se curam de disciplina fratrum et diligentiam mona- sterii revocabit; habens potestatem abbate absente faciendi omnia quæ abbas præsens facit. Ille autem patientiam, mansuetudinem, humilitatem, charita- tem, æquitatem, sine personarum acceptione serva- bit; ita agens, ut nec abbati tædium generet, nec Tit. 11, 7. D mittat. XIII. Qui minister est, habeat studium ne quid operis pereat in monasterio. In qualicunque omni- no arte quæ exercetur a fratribus, si quid perierit, et per negligentiam fuerit dissipatum, increpetur a Patre minister operum: et ipse iterum increpet alium, qui opus perdiderit; duntaxat juxta volun- -

983 REGULA ORIENTALIS. REGULA ORIENTALIS EX PATRUM ORIENTALUM REGULIS COLLECTA A VIGILIO DIACONO. 984 249 I. Ut neque seniores in regendis fratribus A inaniter laborent, neque disciplina juniorum va- cillet, quæ abbatis conversatione stabilita firma sit, oportet abbatem irreprehensibilem esse, severum, patientem, jejunum, pium, humilem: ut doctoris et patris locum impleat, se ipsum formam præbens bonorum operum *8. Ad cujus ordinationen: omnes fratres respiciant, nihil sine consilio et auctoritate ipsius facientes. Qui sustinens monasterii necessi- tates, de omnibus quæ in monasterio sunt libere judicabit; nullius personam accipiens, nec ulli gra- tiam præstans; sed unumquemque secundum me- rita quotidianæ conversationis in veritate judicans, admoneat, hortetur, castiget, condemnet : vel sus- cipiat, si ita utile videtur, venientes ad monaste- B rium; vel ejiciat, si ita necessitas fuerit, male ha- bitantes. fratres intemperantia illius laborent. Hæc observa- bit senior monasterii qui fratribus præpositus est, referens ad abbatem omnia, vel præcipue illa quæ per se non valuerit explicare. IV. Commendatum aliquod etiam a germano fratre nullus accipiat nihil in cella sua absque præpositi jussione quispiam habeat, ne poma quidem vilissi - ma, et cætera hujuscemodi. V. Operantes vero fratres nihil loquantur sæcu- lare sed aut meditentur ea quæ sancta sunt, aut certe silebunt. VI. Qui autem coquinat, antequam fratres re- ficiant, non gustabit quidquam. VII. Nemo in cella aut in domo sua habeat quid- quam præter ea quæ in communi monasterii lege præcepta sunt. II. In monasterio seniores sint duo, ad quos vel præsente abbate vel absente omnium fratrum di- sciplina, et omnis cura monasterii pertineat: dan- tes sibi vices per dies, et dividentes inter se pondus ac necessitatem monasterii; ex quibus unus tem- pore suo præsens in monasterio semper erit, ad præstandun abbati solatium, vel obsequium adve- nientibus fratribus; et ad procedendum ubi neces- sitas communis exegerit, atque diligentiam circa omnia quæ ad quotidianam custodiam et conversa- tionem monasterii pertinent adhibendam: ut quæ- cunque ad obsequium usumque monasterii facienda c jus vel infirmitati Pater monasterii concesserit. sunt, sine negligentia et querela faciant. Alius cum fratribus erit, tempore suo exiturus cum ipsis ad omnia opera et omnem necessitatem, providens ne quid contra disciplinam faciant. Qui considerans omnes actus singulorum, si qua contra ratio- nem facta viderit, vel per se emendet, vel abbati indicet. VIII. Cumque ad dormiendum se collocaverint, alter alteri non loquatur. Cellam alterius, nisi prius ad ostium percutiat, introire non audeat. IX. Mutare de his quæ a præposito acceperit cum altero non audebit. Nec accipiat melius, et dabit deterius; aut e contrario dans melius et de- terius accipiens. Nemo ab altero accipiat quid- piam, nisi præpositus jusserit. X. Clausa cella nullus dormiat; nec habeat cu- biculum quod claudi possit: nisi forte ætati alicu- XI. Nemo a terra solvat funiculum absque jus- sione patris. Qui in monasterio fratrum invenerit quidpiam, suspendat, ut tollat qui cognoverit. XII. Ad collectam et ad psallendum nullus sibi occasionem inveniat, quibus se dicat occupatum quasi ire non possit. Et si in monasterio, vel in III. Ille vero qui secundum ordinem disciplinæ fuerit, orandi et psallendi tempus non præter- agro, aut in itinere, aut in quolibet ministerio ordinatione abbatis ex consilio et voluntate omnium fratrum fratribus præpositus est, omnem ad se curam de disciplina fratrum et diligentiam mona- sterii revocabit; habens potestatem abbate absente faciendi omnia quæ abbas præsens facit. Ille autem patientiam, mansuetudinem, humilitatem, charita- tem, æquitatem, sine personarum acceptione serva- bit; ita agens, ut nec abbati tædium generet, nec Tit. 11, 7. D mittat. XIII. Qui minister est, habeat studium ne quid operis pereat in monasterio. In qualicunque omni- no arte quæ exercetur a fratribus, si quid perierit, et per negligentiam fuerit dissipatum, increpetur a Patre minister operum: et ipse iterum increpet alium, qui opus perdiderit; duntaxat juxta volun- -

985 REGULA ORIENTALIS. 986 tatem et præscientiam principis, absque quo nullus A suam propter verecundiam: ne respiciat dapes lau- increpandi fratrem habebit potestatem. XIV. Si inventus fuerit unus e fratribus ali- quid per contentionem agens, vel contradicens ma- joris imperio, increpabitur juxta mensuram pec- cati sui. XV. Qui mentitur, aut odio quemquam habere fuerit deprehensus, aut inobediens, aut plus joco quam honestum est deditus, aut otiosus, aut dure respondens, aut habens consuetudinem fratribus detrahendi, vel his qui foris sunt; et omnino quid- quid contra regulam Scripturaruin est et monaste- rii disciplinam, et audierit Pater monasterii, vin- dicabit juxta mensuram opusque peccati. 250 XVI. Si omnes fratres viderint præpositum nimium negligentem, aut dure increpantem fratres, et mensuram monasterii excedentem, referant hoc Patri, et ab eo increpetur. Ipse autem præpositus nibil faciat, nisi quod Pater jusserit; maxime in re nova. Quæ ex more descendit, servabit regulam monasterii. : tioris mensæ nec pulchra vestimenta desideret ; nec se negligat, sed semper dijudicet cogitationes suas. Non inebrietur vino; sed humilitati junctam habeat veritatem. Quando judicat, sequatur præ- cepta majorum et legem Dei, quæ in toto orbe præ- dicata est. XVIII. Si deprehensus fuerit aliquis e fratribus libenter cum pueris ridere et ludere, et habere ami- citias ætatis infirmæ, tertio commoneatur, ut rece- dat ab eorum necessitudine, et memor sit honesta- tis, et timoris Dei : si non cessaverit, corripiatur ut dignus est correptione severissima. XIX. Qui contemnunt præcepta majorum et re- B gulas monasterii quæ Dei præcepto constitutæ sunt, et parvipendunt seniorum consilia, corripiantur juxta ordinem constitutum, donec corrigantur. XVII. Præpositus vero non inebrietur, nec sedeat in humilioribus locis. Ne rumpat vincula quæ Deus in cœlo condidit, ut observentur in terris. Ne lu- geat in die festo Domini Salvatoris dominetur carni suæ, juxta mensuram sanctorum. Non inve- niatur in excelsis cubilibus, imitans morem genti- lium. Non sit duplicis fidei. Non sequatur cordis sui cogitationes, sed legem Dei. Non resistat sublimio- C ribus tumenti animo potestatibus. Ne fremat, nec hirriat iratus super humiliores :, nec transferat ter- minos regulæ. Non sit fraudulentus, neque in co- gitationibus verset dolos; nec negligat peccatum animæ suæ; nec vincatur carnis luxuria. Non am- bulet negligenter. Non loquatur verbum otiosum. Non ponat scandalum ante pedes cæci. Non doceat voluntatem animam suam. Non resolvatur risu stul- torum ac joco Non capiatur cor ejus ab his qui inepta loquuntur et dulcia. Non vincatur muneri- bus non parvulorum sermone ducatur. Non defi- ciat in tribulatione. Non mortem timeat, sed Deum: non prævaricator sit propter imminentem timorem. Non relinquat verum lumen propter modicos ci- bos. Non nutet ac fluctuet in operibus suis. Non mulet sententiam, sed firmus sit solidique decreti : justus, cuncta considerans: judicans in veritate abs- que appetitu gloriæ; manifestus Deo et hominibus, et a fraude procul. Nec ignoret conversationem suorum, nec ad eorum scientiam cæcus exsistat. Nulli noceat per superbiam ; nec sequatur concupi- scentias oculorum. Veritatem nunquam prætereat : oderit injustitiam. Secundum personam nunquam judicet pro muneribus, nec condemnet animam in- nocentem per superbiam. Non rideat inter pueros : non deserat veritatem timore separatus. Non despi- ciat eos qui indigent misericordia. Non descrat ju- stitiam propter lassitudinem; ne perdat animam D XX. Majores qui cum fratribus mittuntur foras, quandiu ibi fuerint, habebunt jus præpositorum et eorum cuncta regentur arbitrio. Docebunt fratres per constitutos dies; et si forte inter eos ortum fuerit aliquid simultatis, audient ipsi majores, et dijudicabunt causam, et dignum culpa increpabunt; ut ad imperium eorum statim pacem pleno corde consocient. XXI. Si quis frater contra præpositum suum ha- buerit tristitiam, aut ipse præpositus contra fratrem aliquam querimoniam; probatæ fratres conversatio- nis et fidei eos audire debent, et dijudicabunt inter eos. Si tamen absens est Pater monasterii vel ali- cubi profectus, primum quidem exspectabunt eum : sin autem diutius vident foris demorari, tunc au- dient inter præpositum et fratrem; ne diu suspenso judicio tristitia major oriatur; ut et ille qui præpositus est, et ille qui subjectus est, et illi qui audiunt, juxta timorem Dei cuncta faciant, et non dent in ullo occasionem discordiæ. XXII. Nullus mittatur foras ad aliquod negotium solus. Missi vero non singuli, sed bini vel terni ambulent ut dum se invicem custodiunt et conso- lantur, et seniores eorum de honesta eorum con- versatione securi sint, et illi non periclitentur. Ob- servantes tamen hoc, ut non se invicem fabulis inanibus destruant, neque negligentiæ dent locum destructionis; sed unusquisque in actu suo attentus sit, prout tempus fuerit. XXIII. Quando autem reversi fuerint in mona- sterium, si ante ostium viderint aliquem quæren- tem suorum affinium, de his qui in monasterio commorantur, non valebunt ire ad eum, et nun- tiare, vel evocare. Et omnino quidquid foris gesse- rint, in monasterio narrare non præsumant. XXIV. Omnibus erit potestas legendi usque ad horam tertiam : si tamen nulla casa exstiterit, qua necesse sit etiam aliquid fieri. Post horam vero tertiam si quæ statuta sunt, sicut scriptum est,

985 REGULA ORIENTALIS. 986 tatem et præscientiam principis, absque quo nullus A suam propter verecundiam: ne respiciat dapes lau- increpandi fratrem habebit potestatem. XIV. Si inventus fuerit unus e fratribus ali- quid per contentionem agens, vel contradicens ma- joris imperio, increpabitur juxta mensuram pec- cati sui. XV. Qui mentitur, aut odio quemquam habere fuerit deprehensus, aut inobediens, aut plus joco quam honestum est deditus, aut otiosus, aut dure respondens, aut habens consuetudinem fratribus detrahendi, vel his qui foris sunt; et omnino quid- quid contra regulam Scripturaruin est et monaste- rii disciplinam, et audierit Pater monasterii, vin- dicabit juxta mensuram opusque peccati. 250 XVI. Si omnes fratres viderint præpositum nimium negligentem, aut dure increpantem fratres, et mensuram monasterii excedentem, referant hoc Patri, et ab eo increpetur. Ipse autem præpositus nibil faciat, nisi quod Pater jusserit; maxime in re nova. Quæ ex more descendit, servabit regulam monasterii. : tioris mensæ nec pulchra vestimenta desideret ; nec se negligat, sed semper dijudicet cogitationes suas. Non inebrietur vino; sed humilitati junctam habeat veritatem. Quando judicat, sequatur præ- cepta majorum et legem Dei, quæ in toto orbe præ- dicata est. XVIII. Si deprehensus fuerit aliquis e fratribus libenter cum pueris ridere et ludere, et habere ami- citias ætatis infirmæ, tertio commoneatur, ut rece- dat ab eorum necessitudine, et memor sit honesta- tis, et timoris Dei : si non cessaverit, corripiatur ut dignus est correptione severissima. XIX. Qui contemnunt præcepta majorum et re- B gulas monasterii quæ Dei præcepto constitutæ sunt, et parvipendunt seniorum consilia, corripiantur juxta ordinem constitutum, donec corrigantur. XVII. Præpositus vero non inebrietur, nec sedeat in humilioribus locis. Ne rumpat vincula quæ Deus in cœlo condidit, ut observentur in terris. Ne lu- geat in die festo Domini Salvatoris dominetur carni suæ, juxta mensuram sanctorum. Non inve- niatur in excelsis cubilibus, imitans morem genti- lium. Non sit duplicis fidei. Non sequatur cordis sui cogitationes, sed legem Dei. Non resistat sublimio- C ribus tumenti animo potestatibus. Ne fremat, nec hirriat iratus super humiliores :, nec transferat ter- minos regulæ. Non sit fraudulentus, neque in co- gitationibus verset dolos; nec negligat peccatum animæ suæ; nec vincatur carnis luxuria. Non am- bulet negligenter. Non loquatur verbum otiosum. Non ponat scandalum ante pedes cæci. Non doceat voluntatem animam suam. Non resolvatur risu stul- torum ac joco Non capiatur cor ejus ab his qui inepta loquuntur et dulcia. Non vincatur muneri- bus non parvulorum sermone ducatur. Non defi- ciat in tribulatione. Non mortem timeat, sed Deum: non prævaricator sit propter imminentem timorem. Non relinquat verum lumen propter modicos ci- bos. Non nutet ac fluctuet in operibus suis. Non mulet sententiam, sed firmus sit solidique decreti : justus, cuncta considerans: judicans in veritate abs- que appetitu gloriæ; manifestus Deo et hominibus, et a fraude procul. Nec ignoret conversationem suorum, nec ad eorum scientiam cæcus exsistat. Nulli noceat per superbiam ; nec sequatur concupi- scentias oculorum. Veritatem nunquam prætereat : oderit injustitiam. Secundum personam nunquam judicet pro muneribus, nec condemnet animam in- nocentem per superbiam. Non rideat inter pueros : non deserat veritatem timore separatus. Non despi- ciat eos qui indigent misericordia. Non descrat ju- stitiam propter lassitudinem; ne perdat animam D XX. Majores qui cum fratribus mittuntur foras, quandiu ibi fuerint, habebunt jus præpositorum et eorum cuncta regentur arbitrio. Docebunt fratres per constitutos dies; et si forte inter eos ortum fuerit aliquid simultatis, audient ipsi majores, et dijudicabunt causam, et dignum culpa increpabunt; ut ad imperium eorum statim pacem pleno corde consocient. XXI. Si quis frater contra præpositum suum ha- buerit tristitiam, aut ipse præpositus contra fratrem aliquam querimoniam; probatæ fratres conversatio- nis et fidei eos audire debent, et dijudicabunt inter eos. Si tamen absens est Pater monasterii vel ali- cubi profectus, primum quidem exspectabunt eum : sin autem diutius vident foris demorari, tunc au- dient inter præpositum et fratrem; ne diu suspenso judicio tristitia major oriatur; ut et ille qui præpositus est, et ille qui subjectus est, et illi qui audiunt, juxta timorem Dei cuncta faciant, et non dent in ullo occasionem discordiæ. XXII. Nullus mittatur foras ad aliquod negotium solus. Missi vero non singuli, sed bini vel terni ambulent ut dum se invicem custodiunt et conso- lantur, et seniores eorum de honesta eorum con- versatione securi sint, et illi non periclitentur. Ob- servantes tamen hoc, ut non se invicem fabulis inanibus destruant, neque negligentiæ dent locum destructionis; sed unusquisque in actu suo attentus sit, prout tempus fuerit. XXIII. Quando autem reversi fuerint in mona- sterium, si ante ostium viderint aliquem quæren- tem suorum affinium, de his qui in monasterio commorantur, non valebunt ire ad eum, et nun- tiare, vel evocare. Et omnino quidquid foris gesse- rint, in monasterio narrare non præsumant. XXIV. Omnibus erit potestas legendi usque ad horam tertiam : si tamen nulla casa exstiterit, qua necesse sit etiam aliquid fieri. Post horam vero tertiam si quæ statuta sunt, sicut scriptum est,

985 REGULA ORIENTALIS. 986 tatem et præscientiam principis, absque quo nullus A suam propter verecundiam: ne respiciat dapes lau- increpandi fratrem habebit potestatem. XIV. Si inventus fuerit unus e fratribus ali- quid per contentionem agens, vel contradicens ma- joris imperio, increpabitur juxta mensuram pec- cati sui. XV. Qui mentitur, aut odio quemquam habere fuerit deprehensus, aut inobediens, aut plus joco quam honestum est deditus, aut otiosus, aut dure respondens, aut habens consuetudinem fratribus detrahendi, vel his qui foris sunt; et omnino quid- quid contra regulam Scripturaruin est et monaste- rii disciplinam, et audierit Pater monasterii, vin- dicabit juxta mensuram opusque peccati. 250 XVI. Si omnes fratres viderint præpositum nimium negligentem, aut dure increpantem fratres, et mensuram monasterii excedentem, referant hoc Patri, et ab eo increpetur. Ipse autem præpositus nibil faciat, nisi quod Pater jusserit; maxime in re nova. Quæ ex more descendit, servabit regulam monasterii. : tioris mensæ nec pulchra vestimenta desideret ; nec se negligat, sed semper dijudicet cogitationes suas. Non inebrietur vino; sed humilitati junctam habeat veritatem. Quando judicat, sequatur præ- cepta majorum et legem Dei, quæ in toto orbe præ- dicata est. XVIII. Si deprehensus fuerit aliquis e fratribus libenter cum pueris ridere et ludere, et habere ami- citias ætatis infirmæ, tertio commoneatur, ut rece- dat ab eorum necessitudine, et memor sit honesta- tis, et timoris Dei : si non cessaverit, corripiatur ut dignus est correptione severissima. XIX. Qui contemnunt præcepta majorum et re- B gulas monasterii quæ Dei præcepto constitutæ sunt, et parvipendunt seniorum consilia, corripiantur juxta ordinem constitutum, donec corrigantur. XVII. Præpositus vero non inebrietur, nec sedeat in humilioribus locis. Ne rumpat vincula quæ Deus in cœlo condidit, ut observentur in terris. Ne lu- geat in die festo Domini Salvatoris dominetur carni suæ, juxta mensuram sanctorum. Non inve- niatur in excelsis cubilibus, imitans morem genti- lium. Non sit duplicis fidei. Non sequatur cordis sui cogitationes, sed legem Dei. Non resistat sublimio- C ribus tumenti animo potestatibus. Ne fremat, nec hirriat iratus super humiliores :, nec transferat ter- minos regulæ. Non sit fraudulentus, neque in co- gitationibus verset dolos; nec negligat peccatum animæ suæ; nec vincatur carnis luxuria. Non am- bulet negligenter. Non loquatur verbum otiosum. Non ponat scandalum ante pedes cæci. Non doceat voluntatem animam suam. Non resolvatur risu stul- torum ac joco Non capiatur cor ejus ab his qui inepta loquuntur et dulcia. Non vincatur muneri- bus non parvulorum sermone ducatur. Non defi- ciat in tribulatione. Non mortem timeat, sed Deum: non prævaricator sit propter imminentem timorem. Non relinquat verum lumen propter modicos ci- bos. Non nutet ac fluctuet in operibus suis. Non mulet sententiam, sed firmus sit solidique decreti : justus, cuncta considerans: judicans in veritate abs- que appetitu gloriæ; manifestus Deo et hominibus, et a fraude procul. Nec ignoret conversationem suorum, nec ad eorum scientiam cæcus exsistat. Nulli noceat per superbiam ; nec sequatur concupi- scentias oculorum. Veritatem nunquam prætereat : oderit injustitiam. Secundum personam nunquam judicet pro muneribus, nec condemnet animam in- nocentem per superbiam. Non rideat inter pueros : non deserat veritatem timore separatus. Non despi- ciat eos qui indigent misericordia. Non descrat ju- stitiam propter lassitudinem; ne perdat animam D XX. Majores qui cum fratribus mittuntur foras, quandiu ibi fuerint, habebunt jus præpositorum et eorum cuncta regentur arbitrio. Docebunt fratres per constitutos dies; et si forte inter eos ortum fuerit aliquid simultatis, audient ipsi majores, et dijudicabunt causam, et dignum culpa increpabunt; ut ad imperium eorum statim pacem pleno corde consocient. XXI. Si quis frater contra præpositum suum ha- buerit tristitiam, aut ipse præpositus contra fratrem aliquam querimoniam; probatæ fratres conversatio- nis et fidei eos audire debent, et dijudicabunt inter eos. Si tamen absens est Pater monasterii vel ali- cubi profectus, primum quidem exspectabunt eum : sin autem diutius vident foris demorari, tunc au- dient inter præpositum et fratrem; ne diu suspenso judicio tristitia major oriatur; ut et ille qui præpositus est, et ille qui subjectus est, et illi qui audiunt, juxta timorem Dei cuncta faciant, et non dent in ullo occasionem discordiæ. XXII. Nullus mittatur foras ad aliquod negotium solus. Missi vero non singuli, sed bini vel terni ambulent ut dum se invicem custodiunt et conso- lantur, et seniores eorum de honesta eorum con- versatione securi sint, et illi non periclitentur. Ob- servantes tamen hoc, ut non se invicem fabulis inanibus destruant, neque negligentiæ dent locum destructionis; sed unusquisque in actu suo attentus sit, prout tempus fuerit. XXIII. Quando autem reversi fuerint in mona- sterium, si ante ostium viderint aliquem quæren- tem suorum affinium, de his qui in monasterio commorantur, non valebunt ire ad eum, et nun- tiare, vel evocare. Et omnino quidquid foris gesse- rint, in monasterio narrare non præsumant. XXIV. Omnibus erit potestas legendi usque ad horam tertiam : si tamen nulla casa exstiterit, qua necesse sit etiam aliquid fieri. Post horam vero tertiam si quæ statuta sunt, sicut scriptum est,

987 SS. PATRUM scriptum est, et annuntians senioribus. 988 per superbiam, vel negligentiam, vel desidiam, A bit custos januæ, referens omnia, sicut superius intercedentem non custodierit, sciat se cum in hoc errore deprehensus fuerit, culpabilem judi- candum; quia per suum errorem et alios in vitium mittit. XXV. Cellarii vero cura sit, ut abstinentiam et sobrietatem stúdens, illata in monasterio ad sum- ptus fratrum diligenter et fideliter servet : nihil suscipiens, nec quidquam tradens sine auctoritate vel seniorum consilio. Qui etiam omnia utensilia quæ in monasterio sunt, id est, vestein, vas, ferramen- tum, et quidquid usibus quotidianis necessarium est, custodiat; et unamquamque rem proferens, cum fuerit necessarium, ab eo iterum ad reponen- dum cui utendo consignaverit recepturus. Ad vi- ctum vero fratrum proferat ac tradat septimanariis; ad condiendos cibos det necessaria secundum quo- tidianæ expensæ consuetudinem, neque profuse ne- que avare; ne vitio ipsius vel monasterii substantia gravetur, vel fratres patiantur injuriam. Sed et ne- cessitatem infirmorum fratrum ac laborem conside- rans, nihil ægrotantium desideriis neget ex bis quæ habuerit, quantum illis necesse fuerit. Advenienti- bus diversis fratribus escas parabit. Hæc erit cura custodis cellarii, recurrens semper ad seniorum consilium, et requirens de omnibus, vel præcipue de his quæ proprio suo intellectu non potuerit adimplere. B XXVI. Ostiarii cura sit, ut omnes advenientes C intra januas recipiat; dans eis responsu:n honestum 251 cum humilitate et reverentia, ac statim nun- tians vel abbati vel senioribus, quis venerit et quid petierit. Nec ullus extraneorum patiatur injuriam? neque habeat cum aliquo de fratribus necessitatem ac facultatem loquendi, absque conscientia abbatis vel seniorum præsentia. Si quid vero cuicunque de fratribus missum mandatumque fuerit, nihil ad ipsum perveniat priusquam abbati vel senioribus indicetur. Ante omnia ostiarius monasterii hæc ob- servabit, ne quemquam de fratribus foris januam exire permittat. XXVII. Si quis accesserit ad ostium volens sæcu lo renuntiare, et fratrum aggregari numero, non habeat libertatem intrandi: sed prius nuntietur Pa- tri monasterii, et manebit paucis diebus foris ante januam, ac docebitur orationem Dominicam, et psalmos, quantos potuerit discere; et diligenter sui experimentum dabit, ne forte mali quidpiam fece- rit, ut turbatus ad horam timore discesserit, aut sub aliqua potestate sit; et utrum possit renuntiare parentibus suis, et propriam contemnere facultatem. Si eum viderint aptum ad omnia, tunc docebitur et reliquas monasterii disciplinas ; quæ facere de- beat, quibusque servire, sive in collecta omnium fratrum, sive in domo cui tradendus est, sive in vescendi ordine: ut instructus atque perfectus in omni overe bono fratribus copuletur. Hæc observa- XXVIII. Septimanarii ad cibos parandos, vel ad luminaria concinnanda, vel ad nitores faciendos, et quæ ad obsequium ususque monasterii pertinent, semper parati sint. Hos nulla alia necessitas occu- pet, sed in hoc studium impendant, ut rem susce- ptam utiliter et diligenter impleant. Et si quid forte nesciunt de his quæ agere debent, sine dissi- mulatione seniores suos semper interrogent. XXIX. Hi itaque quibus disciplina, vel utilitas, vel opinio, vel obsequium monasterii creditur, of ficia sibi injuncta fideliter custodiant et impleant. emendandos præpositi sunt. Qui si vel superbia, Hos enim errare non decet, qui ad omnes errores vel negligentia, vel desidia aliqua ex his prætermi- serint quæ in regula continentur, per ipsosque de-, structio esse cœperit per quos debet ædificatio cre- scere, omnibus condemnationibus quas regula con- tinet, subjacebunt. XXX. Inter omnes fratres hoc observabitur, ut obedientes senioribus suis, et deferentes sibi invi- cem, habeant patientiam, moderationem, humilita- tem, charitatem, pacem sine figmento et mendacio, et maledictione, et verbositate, et jurandi consue- tudine ita ut nemo suum quidquam vindicet, ne- que ullus aliquid peculiariter usurpet; sed habcant omnia communia. XXXI. Sine seniorum verbo et auctoritate nullus fratrum quidquam agat: neque accipiat aliquid, neque det; neque usquam prorsus procedat. XXXII. Cum vero inventa fuerit culpa, ille qui culpabilis invenitur, corripiatur ab abbate secretius. Quod si non sufficit ad emendationem, corripiatur a paucis senioribus. Quod si nec sic emendaverit, excommunicetur ; et non manducet quidquam. Cui si ne hoc quidem profuerit, in quolibet loco fue- rit, postremus inter omnes in psallendi ordine po- natur. Quod si in pravitate perseverat, etiam psallendi ei facultas auferatur. Quem si vel hæc confusio non commoverit, abstineatur a conventu D fratrum; ita ut nec mensæ, nec Missæ intersit, ne- que cum eo ullus frater de junioribus colloquatur. Abstinebitur autem tam diu, quam diu vel qualitas culpa poposcerit, secundum abbatis ac seniorum arbitrium; vel se ex corde pro culpa pœnitens humiliaverit, et veniam erroris sui omnibus præ- sentibus petierit. Quod si in fratrem peccavit, etiam ab co fratre veniam petat, cui injuriam fecit. XXXIII. Si quis errori ejus consenserit, et se- cundum duritiam illius magis consilium dederit, ut se tardius humiliet, sciat se cum in hoc errore fuerit deprehensus, simili modo culpabilem judi- candum. XXXIV. Hoc etiam addendum fuit; ut frater qui

987 SS. PATRUM scriptum est, et annuntians senioribus. 988 per superbiam, vel negligentiam, vel desidiam, A bit custos januæ, referens omnia, sicut superius intercedentem non custodierit, sciat se cum in hoc errore deprehensus fuerit, culpabilem judi- candum; quia per suum errorem et alios in vitium mittit. XXV. Cellarii vero cura sit, ut abstinentiam et sobrietatem stúdens, illata in monasterio ad sum- ptus fratrum diligenter et fideliter servet : nihil suscipiens, nec quidquam tradens sine auctoritate vel seniorum consilio. Qui etiam omnia utensilia quæ in monasterio sunt, id est, vestein, vas, ferramen- tum, et quidquid usibus quotidianis necessarium est, custodiat; et unamquamque rem proferens, cum fuerit necessarium, ab eo iterum ad reponen- dum cui utendo consignaverit recepturus. Ad vi- ctum vero fratrum proferat ac tradat septimanariis; ad condiendos cibos det necessaria secundum quo- tidianæ expensæ consuetudinem, neque profuse ne- que avare; ne vitio ipsius vel monasterii substantia gravetur, vel fratres patiantur injuriam. Sed et ne- cessitatem infirmorum fratrum ac laborem conside- rans, nihil ægrotantium desideriis neget ex bis quæ habuerit, quantum illis necesse fuerit. Advenienti- bus diversis fratribus escas parabit. Hæc erit cura custodis cellarii, recurrens semper ad seniorum consilium, et requirens de omnibus, vel præcipue de his quæ proprio suo intellectu non potuerit adimplere. B XXVI. Ostiarii cura sit, ut omnes advenientes C intra januas recipiat; dans eis responsu:n honestum 251 cum humilitate et reverentia, ac statim nun- tians vel abbati vel senioribus, quis venerit et quid petierit. Nec ullus extraneorum patiatur injuriam? neque habeat cum aliquo de fratribus necessitatem ac facultatem loquendi, absque conscientia abbatis vel seniorum præsentia. Si quid vero cuicunque de fratribus missum mandatumque fuerit, nihil ad ipsum perveniat priusquam abbati vel senioribus indicetur. Ante omnia ostiarius monasterii hæc ob- servabit, ne quemquam de fratribus foris januam exire permittat. XXVII. Si quis accesserit ad ostium volens sæcu lo renuntiare, et fratrum aggregari numero, non habeat libertatem intrandi: sed prius nuntietur Pa- tri monasterii, et manebit paucis diebus foris ante januam, ac docebitur orationem Dominicam, et psalmos, quantos potuerit discere; et diligenter sui experimentum dabit, ne forte mali quidpiam fece- rit, ut turbatus ad horam timore discesserit, aut sub aliqua potestate sit; et utrum possit renuntiare parentibus suis, et propriam contemnere facultatem. Si eum viderint aptum ad omnia, tunc docebitur et reliquas monasterii disciplinas ; quæ facere de- beat, quibusque servire, sive in collecta omnium fratrum, sive in domo cui tradendus est, sive in vescendi ordine: ut instructus atque perfectus in omni overe bono fratribus copuletur. Hæc observa- XXVIII. Septimanarii ad cibos parandos, vel ad luminaria concinnanda, vel ad nitores faciendos, et quæ ad obsequium ususque monasterii pertinent, semper parati sint. Hos nulla alia necessitas occu- pet, sed in hoc studium impendant, ut rem susce- ptam utiliter et diligenter impleant. Et si quid forte nesciunt de his quæ agere debent, sine dissi- mulatione seniores suos semper interrogent. XXIX. Hi itaque quibus disciplina, vel utilitas, vel opinio, vel obsequium monasterii creditur, of ficia sibi injuncta fideliter custodiant et impleant. emendandos præpositi sunt. Qui si vel superbia, Hos enim errare non decet, qui ad omnes errores vel negligentia, vel desidia aliqua ex his prætermi- serint quæ in regula continentur, per ipsosque de-, structio esse cœperit per quos debet ædificatio cre- scere, omnibus condemnationibus quas regula con- tinet, subjacebunt. XXX. Inter omnes fratres hoc observabitur, ut obedientes senioribus suis, et deferentes sibi invi- cem, habeant patientiam, moderationem, humilita- tem, charitatem, pacem sine figmento et mendacio, et maledictione, et verbositate, et jurandi consue- tudine ita ut nemo suum quidquam vindicet, ne- que ullus aliquid peculiariter usurpet; sed habcant omnia communia. XXXI. Sine seniorum verbo et auctoritate nullus fratrum quidquam agat: neque accipiat aliquid, neque det; neque usquam prorsus procedat. XXXII. Cum vero inventa fuerit culpa, ille qui culpabilis invenitur, corripiatur ab abbate secretius. Quod si non sufficit ad emendationem, corripiatur a paucis senioribus. Quod si nec sic emendaverit, excommunicetur ; et non manducet quidquam. Cui si ne hoc quidem profuerit, in quolibet loco fue- rit, postremus inter omnes in psallendi ordine po- natur. Quod si in pravitate perseverat, etiam psallendi ei facultas auferatur. Quem si vel hæc confusio non commoverit, abstineatur a conventu D fratrum; ita ut nec mensæ, nec Missæ intersit, ne- que cum eo ullus frater de junioribus colloquatur. Abstinebitur autem tam diu, quam diu vel qualitas culpa poposcerit, secundum abbatis ac seniorum arbitrium; vel se ex corde pro culpa pœnitens humiliaverit, et veniam erroris sui omnibus præ- sentibus petierit. Quod si in fratrem peccavit, etiam ab co fratre veniam petat, cui injuriam fecit. XXXIII. Si quis errori ejus consenserit, et se- cundum duritiam illius magis consilium dederit, ut se tardius humiliet, sciat se cum in hoc errore fuerit deprehensus, simili modo culpabilem judi- candum. XXXIV. Hoc etiam addendum fuit; ut frater qui

989 REGULA ORIENTALIS. 990 pro qualibet culpa arguitur vel increpatur, patien- A Evangelii præceptum, et præbebunt eis omnia quæ tiam habeat, et non respondeat arguenti se: sed humiliet se in omnibus, et emendet. XXXV. Si vero fuerit aliquis tam durus et tam alienus a timore Domini, ut tot castigationibus et tot remissionibus non emendet, projiciatur de mo- nasterio, et velut extraneus habeatur: ne vitio ipsius alii periclitentur. XXXVI. Quod si aliquis locutus fuerit, vel ri- serit in vescendo, increpetur, et agat pœniten- tiam. XXXVII. Si quis ad manducandum tardius vene- rit absque majoris imperio, similiter agat pœniten- tiam, aut ad cellam suam jejunus revertatur. XXXVIII. Si aliquid necessarium fuerit in men- sa, nemo audebit loqui, sed ministrantibus signum soni dabit. Ministri vero absque his quæ in com- mune fratribus præparata sunt, nihil aliud come- dant, nec mutatos cibos sibi audeant præparare. XXXIX. Nemo plus alteri dabit quam alter acce- pit: quod si obtenditur infirmitas, præpositus do- mus perget ad ministros ægrotantium, et ab his quæ neccssaria sunt accipiet. XL. Quando ad ostium monasterii aliqui vene- rint, si clerici fuerint aut monachi, majori honore suscipientur lavabuntque pedes eorum, juxta sive storea, ex junco sive papyro confecta, qua pro lecto et stragulo utebantur monachi. Vid. Roswey- apta sunt usui monachorum. XLI. Si quis ad ostium monasterii venerit, di- cens velle se videre fratrem suum vel propinquum, janitor nuntiabit abbati, et permittente eo accipiet comitem cujus fides probata est; et sic mittetur ad fratrem videndum vel proximum. XLII. Si propinquus alicujus mortuus fuerit, prosequendi funus non habebit licentiam, nisi Pa- ter monasterii præceperit. XLIII. Nullus de horto tollat olera, nisi ab hor- tulano acceperit. : XLIV. Nemo alteri loquatur in tenebris nullus B in psiatho (28) cum altero dormiat : manum alterius nemo teneat sed sive steterit, sive ambulaverit, sive sederit, uno cubito distet ab altero. XLV. Si quis tulerit rem non suam, ponetur su- per humeros ejus; et sic agat pœnitentiam publice in collecta. XLVI. Si præpositus injuste judicaverit, injussi- tiæ ab aliis condemnabitur. XLVII. Qui consentit peccatis, et defendit alium delinquentem, maledictus erit apud Deum et homi- nes, et corripietur increpatione severissima. Vide- dum in Onomast. ad Vit. PP. 1035, et Menardum ad Concordiam Regul., pag. 758. HOLSTEN.. sis Cangium in Glossario, v. Psiatium. - (28) Psiatho. Psiatnum sive Psathium, est teges

989 REGULA ORIENTALIS. 990 pro qualibet culpa arguitur vel increpatur, patien- A Evangelii præceptum, et præbebunt eis omnia quæ tiam habeat, et non respondeat arguenti se: sed humiliet se in omnibus, et emendet. XXXV. Si vero fuerit aliquis tam durus et tam alienus a timore Domini, ut tot castigationibus et tot remissionibus non emendet, projiciatur de mo- nasterio, et velut extraneus habeatur: ne vitio ipsius alii periclitentur. XXXVI. Quod si aliquis locutus fuerit, vel ri- serit in vescendo, increpetur, et agat pœniten- tiam. XXXVII. Si quis ad manducandum tardius vene- rit absque majoris imperio, similiter agat pœniten- tiam, aut ad cellam suam jejunus revertatur. XXXVIII. Si aliquid necessarium fuerit in men- sa, nemo audebit loqui, sed ministrantibus signum soni dabit. Ministri vero absque his quæ in com- mune fratribus præparata sunt, nihil aliud come- dant, nec mutatos cibos sibi audeant præparare. XXXIX. Nemo plus alteri dabit quam alter acce- pit: quod si obtenditur infirmitas, præpositus do- mus perget ad ministros ægrotantium, et ab his quæ neccssaria sunt accipiet. XL. Quando ad ostium monasterii aliqui vene- rint, si clerici fuerint aut monachi, majori honore suscipientur lavabuntque pedes eorum, juxta sive storea, ex junco sive papyro confecta, qua pro lecto et stragulo utebantur monachi. Vid. Roswey- apta sunt usui monachorum. XLI. Si quis ad ostium monasterii venerit, di- cens velle se videre fratrem suum vel propinquum, janitor nuntiabit abbati, et permittente eo accipiet comitem cujus fides probata est; et sic mittetur ad fratrem videndum vel proximum. XLII. Si propinquus alicujus mortuus fuerit, prosequendi funus non habebit licentiam, nisi Pa- ter monasterii præceperit. XLIII. Nullus de horto tollat olera, nisi ab hor- tulano acceperit. : XLIV. Nemo alteri loquatur in tenebris nullus B in psiatho (28) cum altero dormiat : manum alterius nemo teneat sed sive steterit, sive ambulaverit, sive sederit, uno cubito distet ab altero. XLV. Si quis tulerit rem non suam, ponetur su- per humeros ejus; et sic agat pœnitentiam publice in collecta. XLVI. Si præpositus injuste judicaverit, injussi- tiæ ab aliis condemnabitur. XLVII. Qui consentit peccatis, et defendit alium delinquentem, maledictus erit apud Deum et homi- nes, et corripietur increpatione severissima. Vide- dum in Onomast. ad Vit. PP. 1035, et Menardum ad Concordiam Regul., pag. 758. HOLSTEN.. sis Cangium in Glossario, v. Psiatium. - (28) Psiatho. Psiatnum sive Psathium, est teges

989 REGULA ORIENTALIS. 990 pro qualibet culpa arguitur vel increpatur, patien- A Evangelii præceptum, et præbebunt eis omnia quæ tiam habeat, et non respondeat arguenti se: sed humiliet se in omnibus, et emendet. XXXV. Si vero fuerit aliquis tam durus et tam alienus a timore Domini, ut tot castigationibus et tot remissionibus non emendet, projiciatur de mo- nasterio, et velut extraneus habeatur: ne vitio ipsius alii periclitentur. XXXVI. Quod si aliquis locutus fuerit, vel ri- serit in vescendo, increpetur, et agat pœniten- tiam. XXXVII. Si quis ad manducandum tardius vene- rit absque majoris imperio, similiter agat pœniten- tiam, aut ad cellam suam jejunus revertatur. XXXVIII. Si aliquid necessarium fuerit in men- sa, nemo audebit loqui, sed ministrantibus signum soni dabit. Ministri vero absque his quæ in com- mune fratribus præparata sunt, nihil aliud come- dant, nec mutatos cibos sibi audeant præparare. XXXIX. Nemo plus alteri dabit quam alter acce- pit: quod si obtenditur infirmitas, præpositus do- mus perget ad ministros ægrotantium, et ab his quæ neccssaria sunt accipiet. XL. Quando ad ostium monasterii aliqui vene- rint, si clerici fuerint aut monachi, majori honore suscipientur lavabuntque pedes eorum, juxta sive storea, ex junco sive papyro confecta, qua pro lecto et stragulo utebantur monachi. Vid. Roswey- apta sunt usui monachorum. XLI. Si quis ad ostium monasterii venerit, di- cens velle se videre fratrem suum vel propinquum, janitor nuntiabit abbati, et permittente eo accipiet comitem cujus fides probata est; et sic mittetur ad fratrem videndum vel proximum. XLII. Si propinquus alicujus mortuus fuerit, prosequendi funus non habebit licentiam, nisi Pa- ter monasterii præceperit. XLIII. Nullus de horto tollat olera, nisi ab hor- tulano acceperit. : XLIV. Nemo alteri loquatur in tenebris nullus B in psiatho (28) cum altero dormiat : manum alterius nemo teneat sed sive steterit, sive ambulaverit, sive sederit, uno cubito distet ab altero. XLV. Si quis tulerit rem non suam, ponetur su- per humeros ejus; et sic agat pœnitentiam publice in collecta. XLVI. Si præpositus injuste judicaverit, injussi- tiæ ab aliis condemnabitur. XLVII. Qui consentit peccatis, et defendit alium delinquentem, maledictus erit apud Deum et homi- nes, et corripietur increpatione severissima. Vide- dum in Onomast. ad Vit. PP. 1035, et Menardum ad Concordiam Regul., pag. 758. HOLSTEN.. sis Cangium in Glossario, v. Psiatium. - (28) Psiatho. Psiatnum sive Psathium, est teges