331 S. CYRILLI HIEROSOL. ARCHIEP. ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΑΤΗΧΗΣΕΙΣ. S. P. N. CYRILLI HIEROSOLYMITANI ARCHIEPISCOPI CATECHESES. ΠΡΟΚΑΤΗΧΗΣΙΣ Ήτοι πρόλογος τῶν Κατηχήσεων, τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμων Κυρίλλου ἀρχιεπισκόπου Ιερο σολύμων. 532 1 PROCATECHESIS Seu prævius Catechesibus sermo, sancti Patris nostri Cyrilli archiepiscopi Hierosolymorum. di (1). Jam flores sublimioris naturæ (2) colligitis, ad plectendas cœlestes coronas ; 2 jam Spiritus sancti aspiravit fragrantia ". Jam circa vestibulum re- » Cant. 11, 12; 1, 2. taverimus vocem illuminatorum, quæ in prioribus editionibus ab interpretibus posita est, rationem reddimus in dissertatione 11, de scriptis Cyrilli. Ad litteram, qui sola mente intelliguntur, vel, intel- ligibiles; qua voce Ambrosius aliique Latini Patres To vontov Græcorum reddere solent : quorum exem- plo etiam aliquando utemur, in vocabulo cui usus ecclesiasticus sensum novum affixit. Grodecius ver- tit, flores spiritales, nec male; cum vontó et πVEU- patixby Græcis, intelligibile et spiritale Latinis pro- B miscue usurpentur, ad designandam rei alicujus sub sensus subjectæ sublimiorem quamdam intel- ligentiam, quæ ad rem sensibus superiorem et sola mente aspectabilem, ex quadam similitudine transfertur: eoque sensu Cyrillus ipse vocem πVEU- patixus adhibet cat. 22, n. 8. Verum cum idem alibi, idque constanter, spiritalis vocabulo id quod Spiritus sancti proprium est significare soleat, di- stinctionis causa yoŋtóv alia voce reddendum cen- ζόμενοι· ἤδη τὰ νοητὰ ἄνθη συλλέγετε (5), πρὸς πλο κὴν ἐπουρανίων στεφάνων· ἤδη τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου ἔπνευσεν ἡ εὐωδία. Ηδη περὶ τὴν προαυλιν suimus. Hic autem allegoria continetur ex dissimi- libus conflata metaphoris, cujus argumentum sum- psit auctor ex libro Canticorum sibi plurimum familiari. Spiritalium florum nomine intelligere potest apertam jam illuminandis Scripturarum sa- crarum doctrinam, quas eos ad utilitatem deflorare jubet, cat. 9, n. 13. Spiritus vero sancti fragran- tiam appellat vel proximum ejus adventum, quem suavissimo plenum odore dicit cat. 16, n. 16, vel etiam primum ejusdem per insufflationes exorcismo- rum inspirati et in auditorum cordibus inhabitan- tis donum. Vide infra num. 6 et 9. Yetat, colliguntur; ex vitiosa Græcorum diphthon- gum at quemadmodum & pronuntiandi ratione, quod hic adnotamus, ut similium variationum, quas in hujus operis decursu animadvertet lector, et quarum bene multas prætermisimus, rationemi intelligat. Cæterum codd. D. Roe et Casaubonia- fe- nus, de quibus in codicum notitia diximus, runt, ouve éxoncav, collecti sunt. 1. Vos jam aflat beatitudinis odor, o illuminan- A A'. "Hồŋ paxapiótŋtos doµh mpdę Sµãs, & ywri– (4) O illuminandi, Gr. & purióμero. Cur mu- (2) Jam flores sublimioris naturæ, ronzà äron. (3) Evllérete. Codex Regius 1824 habet, oulAE-

633 PROCATECHESIS. τῶν βασιλείων γεγόνατε· γένοιτο δὲ ἵνα καὶ ὑπὸ τοῦ A giæ (5) constitistis : utinam vero etiam ab Rege intro- βασιλέως εἰσαχθῆτε (1). "Ανθη γὰρ νῦν ἐφάνη τῶν ένδρων· γένοιτο δὲ ἵνα καὶ ὁ καρπός τέλειος ή (2). Ονοματογραφία τέως ὑμῖν γέγονε, καὶ στρατείας κλῆσις· καὶ νυμφαγωγίας λαμπάδες, καὶ οὐρανίου πολιτείας ἐπιθυμία, καὶ πρόθεσις ἀγαθὴ, καὶ ἐλπὶς ἐπακολουθοῦσα· ἀψευδῆς γὰρ ὁ εἰπών· "Οτι τοῖς ἀγαπῶσι τὸν Θεὸν πάντα συνεργεῖ εἰς τὸ ἀγαθόν. Ὁ μὲν γὰρ Θεὸς δαψιλής ἐστιν εἰς εὐεργεσίαν· περι μένει δὲ ἑκάστου τὴν γνησίαν προαίρεσιν· διὰ τοῦτο ἐπήναγεν ὁ ᾿Απόστολος λέγων Τοις κατὰ πρόθεσιν & Rom. vIII, 28. Jervaμɛv, nccessimus, et ɛioaxwμev, introdu- camur. Melior cæterorum libroruin lectio, et Cy- B rillo baptizandos in secunda persona fere semper alloquenti convenientior. Casaub. desunt verba éstos 7. Brevius in Reg. sublato etiam īva, xal ó xapñóg, modo utrovis le- gatur, constat idem sensus. προαυλιν τῶν βασιλείων. Regia illa est interior ades baptisterii, ut apparet ex simili loco cat. 3, D. 2 et 3, eaque vocatur ab eo interdum Sancia sanctorum, uti cat. 19, nuin. 11. Vestibulum vero, pózus, intelligi potest exterior ædes ejusdem baptisterii, in qua abrenuntiationes et fidei profes- sio fiebat, ut explicat catech. 19, quamque appel- lat ibi num. 2, τον προαύλιον τοῦ βαπτιστηρίου ο xv. In ea fortassis æde facta fuerat ab illuminan- dis nominum professio: nam Cyrillus cat. 3, n. 2, extra baptisterii januam, quousque nomina darent, stetisse, ac proinde jam in eam admissos significare C videtur luis verbis, νῦν γὰρ τέως ἔξω τῆς θύρας Loxas. Certe symbolum in baptisteriis aliquando competentibus traditum fuisse exemplo est Am- brosius ep. 20, n. 4, atque ubinam commodius no- mina dedissent? Nihilominus cum totus in allego- riis versetur hoc loco Cyrillus, nihil aliud forte significat nisi præceptam ab auditoribus baptismi spem; maxime cum non dicat eos in vestibulo, έv προαύλιδι, sed circa vestibulum, περὶ τὴν πρόαυ Av, constitisse. Sic Naz., Greg. orat. 40, p. 647: Quandiu catechumenus es, in pietatis vestibulo es, ἐν προθύροις εἶ τῆς εὐσεβείας. descriptione a baptizandis facta, cujus etiam men- tionem facit Cyrillus n. 4 et 13, et cat. 3, n. 2. Non idem in omnibus Ecclesiis dandi nominis tem- pus; alibi enim circa medium Quadragesimæ, alibi triginta ante baptismum dies dabantur. In Ecclesia Hierosolymitana, que sola ad nos respicit, initio Quadragesime data fuisse patet ex his verbis num. 4, Intrasti, admissus es, nomen tuum inscriptum est…..... non parvam hubes temporis intercapedinem; quadraginta dierum tibi pœnitentia datur. Scripta Hierosolymis uno die omnium nomina variis ex hujus orationis locis colligi potest, num. 13: Unius metris filii et filiæ facti estis, quicunque nomina de- distis; num. 5: Jam ab hodierno die vive. Considera quantam tibi Jesus dignitatem impertit. Catechume- nus vocabaris, etc. Nunc jam non amplius circum- sonant aures tuæ, etc.; n. 1 : Jam vos afflat beatitu- dinis odor, etc....., hactenus nomina dedistis. Qui- bus omnibus, et aliis quæ prætermitto, indicatur Lam primum nominibus datis in novum statum omnes transivisse. Alibi profitendis nominibus spatium temporis longius præstituebatur. Ambros., in Lucem lib. iv, n. 76 : Nemo adhuc nomen suum dedit... Nisi jaculum vocis per Epiphonia, et adhuc mihil cepi. Siricus, ep. 1 ad Himerium, can. 2, jubet D ducamini! Flores enim nunc arborum apparuere : fructus quoque utinam perfectus exsistat. Hactenus nomina dedistis (4). Hæc vobis ad militiam vo- catio (5). [Præ manibus] lampades (6) ad deduction nem sponsæ; cœlestis [adest] civitatis deside- rium, et propositum bonum, et spes consequens. Verax est enim qui dixit: Quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonam 50, Liberalis namque est Deus ad benefaciendum; cæterum ex- special cujusque sinceram voluntatem (7) : pro- • iis solis baptisma dari, qui ante dies quadraginta VEL EO AMPLIUS nomen dederint. Baptizandi nomina profitebantur vulgo apud episcopum. Sic Greg. Nyss., homil. in eos qui differunt baptismum, tom. II, pag. 216 : Date mihi nomina, ut ego impriman ea libris sensibilibus. Diaconum aliquando huic mi- nisterio deputatum legimus: ita observabatur in Ecclesia Apameana, cujus in supplicatione contra Petrum ejus civitatis episcopum, lecta in concil. CP. an. 556, sub Mena, actione 5, pag. 221, Ste- phanus diaconus dicitur id officii habuisse. Cyrillo ipsi hæc Hierosolymis demandata videtur provincia : ait enim num. 4, se ad admittendos qui vellent in- gredi velut ostiarii vice fungi, et num. 15, se di- stinetim uniuscujusque cujuslibet sexus studium ac pietatem exploraturum esse. Gui id magis conveni- ret quam ei qui nomina ipsa scripsisset et in ta- bulis haberet ? Non militiæ professio et susceptio, quam opato- Zoyíav appellat. Hæc enim solum in baptismo fiebat, ut patet ex cat. 3, n. 3, et cat. 17, n. 26, ubi ho- ram baptismi appellat horam tremendi delectus ad militiam Christi. Quapropter hujus orat. n. 17, et cat. 4, n. 57, volum suuin pro auditorum baptismo exprimens, optat ut eos Christus sibi milites con- scribat. Nempe baptismi lempore Christus delectum animarum faciens milites adlegebat vel repudia- bat, cat. 1, n. 3. Tum per abrenuntiationes et fidei professionem fiebat a castris diaboli ad castra Christi transitus, cat. 19, n. 8. Christus baptizato militare sigillum imprimebat, cat. 1, n. 3, ac per confirmationem seu chrismatis sacramentum dabat arma militi, cat. 3, n. 13; cat. 17, n. 26; cat 21, n. 4. bantur illuminandis gestandi, quod etiam iudicare possint hæc verba cat. 1, n. 1: Qui fidei lampades nuper accendistis, eas in manibus inexstinctas con- servale. tatem. Ad hæc verba curator editionis Bibliotheca Patrum Lugdunensis hæc in margine ascripsit : Caute lege, non enim Deus exspectat voluntates no- stras, ut aperte definivit concilium Arausicanum, can. 4. Et interpretationem illam verborum Pauli, ut propositum non Dei sed hominis intelligatur, tan- quam Pelagianorum rejicit S. Augustinus, lib. 11 contra duas epistolas Pelagianorum ad Bonifacium, cap. 10, n. 22. Tum recordari nos jubet id quod idem dixit Augustinus De prædestinatione sanci., cap. 14, n. 27, Patres ante hæresim Pelagianam de prædestinatione non ita accurate locutos. Pia quidem, sed minime conveniens huic loco cautio. Non enim hicloquitur auctor de prima gratia, qua cer- tum est, ipsi etiam Cyrillo, nostros omnes conatus præveniri; imo neque de gratia, qua ad opera pie- iatis exercenda juvamur: sed de gratia baptismali, vocantur, ut tamen a Christo cordium exploratora ad quam omnes nullo discrimine digni et indigni (1) Terorats... elcayenre. In Reg. cod. legitur, (2) Καὶ ἵνα ὁ καρπός τέλειος ᾖ. In codd. Roe et (3) Circa vestibulum regalis palatii, rep thr (4) Nomina dedistis. Nihil notius hac nominum (5) Hac ad militiam vocatio, στρατείας κλήσις. (6) Præ manibus lampades, etc. Cerei forte da- (7) Exspectal vero Deus cujusque sinceram volun-

Α κλητοῖς οὖσιν. Ἡ πρόθεσις γνησία οὖσα, κ.λητών σε ποιεῖ· κἂν γὰρ τὸ σῶμα ὧδε ἔχῃς, τὴν δὲ διά νοιαν μὴ ἔχῃς, οὐδὲν ὠφελῇ. Β΄. Προσῆλθε ποτε καὶ Σίμων τῷ λουτρῷ ὁ Μά γος (1)· ἐβαπτίσθη, ἀλλ' οὐκ ἐφωτίσθη· καὶ τὸ μὲν σῶμα ἔβαψεν ὕδατι, τὴν δὲ καρδίαν οὐκ ἐφώτισε Πνεύματι· καὶ κατέβη μὲν τὸ σῶμα καὶ ἀνέβη, ἡ δὲ ψυχὴ οὐ συνετάφη Χριστῷ, οὐδὲ συνηγέρθη (2). Εγώ δὲ λέγω τὰς ὑπογραφές των πτωμάτων, ἵνα μὴ σύ πέσης (5)· ταῦτα γὰρ τυπικῶς ἐγίνετο ἐκείνοις, γέ- γραπται δὲ πρὸς νουθεσίαν τῶν μέχρις σήμερον προσερχομένων. Μή τις ὑμῶν εὐρεθῇ πειράζων τὴν χάριν, μή τις ρίζα πικρίας ἄνω φύουσα ἐνοχλῇ· μή ' τις ὑμῶν εἰσέλθῃ λέγων· "Αφες, ἴδωμεν τί ποιοῦσιν οἱ πιστοί· εἰσελθὼν ἴδω, ἵνα μάθω τα γινόμενα. Ἰδεῖν προσδοκᾷς, τὸ δὲ ὀφθῆναι οὐ προσδοκᾷς (4) ; καὶ νομίζεις ὅτι σὺ μὲν πολυπραγμονεῖς τὰ γιγνό μενα, Θεὸς δέ σου οὐ πολυπραγμονεῖ (5) τὴν καρδίαν, Γ'. Ἐπολυπραγμόνησέ τίς ποτε τὸν γάμον ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις· καὶ ἀνάξιον ἔνδυμα λαβὼν εἰσῆλθε, καὶ ἀνέπεσε, καὶ ἔφαγε συνεχώρησε γὰρ ὁ νυμφίος (6). Εδει δὲ αὐτὸν ἰδόντα τὸ λευχειμονοῦν (7) πάντων, δὲ πάντα τύποι συνέβαινον ἐκείνοις· ἐγράφη δὲ πρὸς νουθεσίαν ἡμῶν, εἰς οὓς τὰ τέλη τῶν αἰώνων κατ νοεῖς. έβαπτίσθη μὲν, οὐκ ἐφωτίσθη δέ· ἐπειδὴ τὸ μὲν σῶμα, ἐπειδὴ μὴ ἐκ καθαράς διανοίας προστ συμπέσῃς, λευχείμονον, λευχειμονεῖν. λευχεί- λευχειμονον S. CYRILLI HIEROSOL. ARCHIEP. pterea subjecit Apostolus, iis qui secundum propo- situm vocati e±sistunt". Sincerum propositum cum adfuerit, facit ut vocatus sis: quantumvis enim corpus hic habeas, si mens abfuerit, nulla rei ad te perveniet utilitas. . II. Accessit aliquando ad lavacrum etiam Simon Magus, baptizatus est ", sed non illuminatus: ac corpus quidem tinxit aqua, cor autem non illumi- navit Spiritu; descendit corpus [in piscinam] et ascendit ; anima vero non est consepulta cum Christo, neque una cum ipso surrexit". Ego casuum exempla profero, ne tu cadas. Hæc enim in figura contingebant illis, scripta sunt autem ad instructionem eorum qui usque hodie accedunt **. Ne quisquam vestrum reperiatur [divinn] gratiæ explorator ; ne qua radix amaritudinis sursum B germinans perturbet. Ne quis vestrum ingredia- tur, dicens : Sine, videamus quid faciunt fideles ; ingressus videbo, ut ea quæ peraguntur cognoscam. Scilicet, visurum te speras, visum te iri non cen- ses? arbitrarisque te ea quæ funt perscrutaturum Deumque cor tuum perscrutabrum non esse? III. Perscrutatus est olim nonuullus nuptias in Evangeliis ; indignoque sumpto habitu ingressus est, et accubuit et comedit. Permiserat enim spon- sus. Sed oportebat, dum candidas omnium videret Act. vill, 13. ³ Joan. v, 4. * Deut. XXIX, 18. V. cat. 3, n. "Rom. vIII, 28. Hebr. XII, 15. ³↳ Rom. vi, 4. * Coloss. 11, 12. BI Cor. x, 11. 2. male tunson; convenit huic loco. In verbis sequen- tibus: Tauta yap Turixws, etc., continetur imitatio aut liberior citatio loci apostolici, Cor. x, 2: Tauta veneav. Quæ ab Paulo de Veteri Testamento dicta sunt. Hæc monui ne multis in locis miretur lector indiligentem et minus accuratam Cyrilli ex tempore pronuntiantis, aut etiam verba de industria commu- tantis, Scripturarum allegationem. desnut in codice Regio. Nec alia hujus omissionis causa requiratur, præter verbi □posôoxaç repetitio - nem. Nam similiuin prætermissionum propter idem verbum recurrens, pleni sunt codd. mss. Loco o лpолdoxa, codd. Roe et Casaub. habent oux Èv– indigni et hypocritæ rejiciantur, infca n. et 4. C nempe veram esse Cyrilli scripturam. Quidquid sit, Consequenter, propositum illud bonum quod a Deo exspectari Cyrillus ait, non est bonus voluntatis gratiam adjuvantem præcedens motus et Deum ad nos eligendos alliciens, quæ Pelagianorum senten- tia: sed sincera ad sacramentum accedentis vo- Juntas, hypocrisim excludens et debitas præpara- tiones apportans; qua fit ut ex eoruin vocatorum, quibus sacramentum bene succedit, quique nuptiali convivio non ejiciuntur, numero simus. Hunc hu- jus loci genuinum sensum esse cum tota hujus contextus et orationis series declarat, tum etiam comparatio similium et parallelorum locorum, infra n. 3, cat. 3, n. 2, et cal. 1, n. 3, quibus hanc Dei et gratiæ liberalitatem de promiscua omnium ad baptismum vocatione, ac propositum de præparato ad recipiendam Spiritus sancti gratiam et baptismi sigillum, animæ hospitio intelligi patet. Ceterum prævenientem gratiam, quæ nos nec opinantes in- terdum occupat, et bono operi sine mora applicat voluntatem, magnifice prædicat cat. 16, n. et 22, et cat. 13, n. 31. Ac ne credamus hominem ex sese, nullo præeunte gratiæ motu, ad baptismum requirendum accedere, cat. 13, n. 40, ad intimam Crucifixi virtutem ac potestatem revocat, quod sui huc convenerint auditores, invisibilibus quibusdain Christi crucis, quæ Persas subjugavit et Scythas cicuravit, vinculis adducti ac compulsi. Vide et cat. 17, n. 21, 22, et seqq. quo sequentia sic leguntur : etc. Reg. cod., Ev, quandoquidem non ex sincera mente accessit. editi habeant où unions• quod credimus librario- rum vitio factum ex simul cadas hauc D Græcis editionibus omissum reposuit auctor Oxo- miensis editionis ex codd. Roe et Casaub. cui favet Reg. ns. etGrodecii interpretatio. pro vouplos legit, Oupwpós. Eaque lectio confirina- tur ex verbis sequentibus: Esto, ostiurius non pro- hibuit. Nec spousi, qui nonnisi accumbentibus om- nibus in convivium ingressus est, sed ostiarii offi- cium erat convivas admittere. Vide infra num. 4. Nihil immutatum voluimus absque mss. ritate; cum alioqui sponsi imperium exsequeretur ostiarius. aucio- cum in editis legatur, quod vitiosum esse palam est. Cyrillus etiam. cat. 22, num. 8, uti- tur verbo Obscurum non est povoy editorum ex vitiosa lectione vel pronuntiatione vocis csse profectum, (4) Τὸ δὲ ὀφθῆναι οὐ προσδοκᾷς; Ea verba (1) '0 Mároç. Ea verba desunt in Reg. cod. in (2) Eurnrépon. His adduntur hæc verba in (3) Ev réσns. Ita scribimus ex Reg. cod. cum (5) Σου οὐ πολυπραγμ., etc. Pronomen σου in (6) O rvuploç. Grodecius vertit ostiarius, itaque, (7) Aɛvyɛyiorour. Ita emendamus ex Reg. cod.

καὶ αὐτὸν ἀναλαβέσθαι τοιοῦτον ἔνδυμα· ἀλλ' ἴσων (1) μὲν μετελάμβανε βρωμάτων, ανισότητα δὲ εἶχε σχη μάτων καὶ προαιρέσεως. ᾿Αλλ' ὁ νυμφίος, εἰ καὶ δα- ψιλῆς, ἀλλ᾽ οὐκ ἄκριτος (2)· περιερχόμενος δὲ τῶν ἀνακειμένων ἕκαστον, καὶ θεωρῶν (ἔμελε γὰρ αὐτῷ (5), οὐχ ὅπως φάγωσιν, ἀλλ' ὅπως εύσχημονῶσιν, ἰδών τινα ἀλλότριον, μὴ ἔχοντα (4) γάμου ἔνδυμα, ἔλεγε πρὸς αὐτόν (5)· Εταῖρε, πῶς εἰσῆλθες ὧδε; ποίῳ χρώματι; ποία συνειδήσει; Έστω, ὁ θυρω- ¿ ρὸς (6) οὐκ ἐκώλυσε, διὰ τὸ δαψιλὲς τοῦ παρέχον τος· ἔστω, ἄγνοιαν εἶχες ποταπῷ δεῖ (7) σχήματι εἰσελθεῖν εἰς τὸ συμπόσιον· εἰσῆλθες, εἶδες ἀστρά- πτοντα ὥσπερ τὰ σχήματα τῶν ἀνακειμένων· οὐκ ἔδει σε κἂν ἐκ τῶν φαινομένων διδαχθῆναι; οὐκ ἔδει (8) σε εἰσελθεῖν εὐκαίρως, ἵνα εὐκαίρως ἐξέλθῃς; νῦν δὲ ἀκαίρως εἰσῆλθες, ἵνα ἀκαίρως ἐκβληθῇς. Καὶ προσ τάσσει τοῖς ὑπηρέταις· Δήσατε (9) αὐτοῦ τοὺς πόδας, τοὺς τολμηρῶς εἰσβάλλοντας· δήσατε αὐτοῦ τὰς χεῖρας, τὰς μὴ εἰδυίας ἔνδυμα περιβαλέσθαι φαιδρόν (10)· καὶ ἐμβάλετε αὐτὸν εἰς τὸ σκότος τὸ * προαιρέσεως καὶ οὐ προαιρέσεων, κατάκριτος, "Ακριτος βασιλεῖ στρατευόμενος, ἀλλότριον ἔνδυμα Οὐκ ἔδει σε ἐξελθεῖν εὐκαίρως, ἵνα εὐκαίρως εἰσέλθῃς; εὐκαίρως ἐξέλθῃς, ἀκαι- ρως ἐκβληθῇς: δήσατε αὐτοῦ τοὺς πόδας τοὺς τολμ. εἰσβάλλ., πόδας οι χεῖρας Μοχ ριο εμβάλετε ἔνδυμα περιβαλέσθαι φαιδρόν. ἐξαστράπτοντα, φαιδρά, λαμπρά, PROCATECHESIS. A vestes, ipsum quoque similiter amiciri. Verum ille Matth. xx11, 12. • ibid. 13. et Casaub. lows. Verum prior lectio, Millesio ju- dice, melius conservat antithesim a Cyrillo institu- tam inter pares escas, et habitum una cum animi proposito disparem. Peccat hic codex Reg., pro xal habens, contra mentem auctoris. Roe et Casaub. ferunt àɣáprotos ingratus. Regius malto pejus damnatus. non uno loco dicitur apud Cyrillum. qui judicii ratio- nem non habet. Vide cat. 18, n. 1° : Oúdɛìç àxpitw etc. supplevi ex codd. Roe et Casaub. Mox, loco payw av. quod ex codd. Reg. et Ottobon. ac Prevotii editionibus reposuimus, Millesius in Anglicana elitione substituit, dusprowy, sordide obtecti es- sent, ex codd. Roe et Casaub. ratus eam melius Cyrilli textui convenire propter antithesim quam habet cum verbo vypovísi. Atqui hæc emen- dɔtio primum necessaria non erat, cuin optime con- stet sensus Cyrilli, sponsum non quomodo come- derent, sed quomodo amicti essent convive solli- citum inducentis: deinde et Cyrilli proposito, et ipsi reruni veritati contradicens est, negaus spon- sum quomodo sordide induti essent convivæ, cu- rantem. B с ticula negaus nullo sensus discrimine; tantum con- D jungendumn cum sic : Videns quemdam vestimentum nuptiis alienum habentem, Roe et Casaub. neg., Roe et Casaub. librariorum vel typographorum incoria. Millesius restituit da ex codd. Roe et Casaub. quibus sufra- gantur Reg., Ottobon, et is quo usus est Grodecius. Paulo post adverbium, STEP ante in impressis, et in cot. Ottobon. prætermissum, Millesius in editione Auglicana reposuit ex codd. Roe et Casaub. quibus Regius astipulatur. levi immutatione : Nonne oportebat te opportune exite, ut opportune ingredereris ? cujus conjecturam. pares una cum aliis sumebat cibos, amictibus et proposito penitus dispar. Atqui sponsus quamvis liberalis, non est tamen absque judicio; circumiens namque singulos convivas et contemplans (nec enim erat illi curæ quomodo ederent, sed quam de- core se gererent), viso externo quodam nuptiali veste non induto, dixit illi: Amice, quomodo huc intrasti " ? quo colore (11) ? quali conscientia ? Esto, ** ostiarius non prohibuit, propter convivatoris mu- nificentiam ; esto, ignorabas quali habitu convivium ingredi oportebat. Sed ingressus quasi fulgurantia vidisti discumbentium vestimenta : nonne te opor- tuit ex conspectis saltem rebus erudiri? nonne op- portune ingredi debebas, ut opportune egredereris? Nunc vero intempestive intrasti, ut et intempestive ejiciaris. Ac præcipit ministris : Ligate pedes ejus, qui temere irruerunt; ligate manus ejus, quæ nitenti nescierunt illum ornare vestitu; et ipsum injicite in tenebras exteriores "1; indignus est enim nuptia- maxime firmant verba Cyrilli num. sequenti posita : Egredere nunc opportune, ut cras opportunissime ingrediaris. At religioni nobis fuit lectionem omnium. mss. et impressorum consensu receptam loco mo- vere; cum alioqui non incommodum sensum effi- ciat imo jucundam antithesim instituant verba cum proxime sequentibus, in quibus opponitur dedecora e convivio ejectio honestæ post convivium disces- sioni. adjiciunt istud, Réywv, dicens, quod minime neces- sarium est. Porro in Reg. deest integra phrasis, quo ex repetitione verborum, ohcate autoū, dubio pro- cul profectum. Codd. Roe et Casaub. omittunt articulus. vocibus praefixos, quenr admodum est in sacro Evangeliorum textu. nuptiarum celebritate digno. Ottob., uбálate. At codd. Roe et Casaub. cum Evangelio, èx6áλete, ejicite. nus, in notis manuscriptis ad hunc locum, legen- dum esse, noių oxhpari; quo habitu? Non atten- dit Cyrillum ubique supponere candidas fuisse con- vivarium vestes, idque importuno illi homini obji- cere quod similiter amictus non esset. Oportebal, inquit superius, dum candidas omnium videret ve- stes, ipsum quoque similiter amiciri; et infra, ingres- sus es, quasi refulgentia, àorpántovia wonsp, vi- disti discumbentium vestimenta, etc.; ac paulo post : Ligate manus ejus, quæ nitenti nescierunt illum or- nare vestitu; Norunt enim qui in Græcis legendis paulum exercitati sunt, vestimenta idem significare ac euxá, candida. Unum hic ascribam S. Maximi Taurinensis locum, qui ad rem nostram optime facit, hom. 3, quæ est in vigilia Nativitatis Domini: Vestem non habens nuptialem cunctis splen- dentibus deformi horrore sordebat : et quanto plus simul discumbentium beatorum candebat sanctitas, tanto magis peccatorum illius apparebat improbitas.. Nuptialem veterum vestem candidam fuisse probatu facile esset illud potius advertendum ex ea con- suetudine forte profectum, quod neophyti candidis induerentur in mysticis baptismi nuptiis, quarum illæ evangelicae typus erant, cat. 3, n. 2. (1) "Iowr. Ita Regius codex cum impressis. Roe (2) "Axpitos. Deformata est vox hæc in mss. (3) Αὐτῷ. Vocem hauc in editis prætermissam (4) Mh Exorta. In Reg. cod. prætermittitur par- (5) IIpèç avtór. Ea verba adjecimus ex codd. (6) 0 Ovpwpoç. Articulum supplevimus ex codd. (7) Aɛ. In edit. Prevotii legitur 6, manifesta (8) On ɛt. Casaubonus sic legendum existimat (9) Anσars. Ante id verbum codd. Roe et Casaub. (40) Φαιδρόν. Additur in Reg. ἄξιον τοῦ γάμου, (11) Quo colore? role yowμari; Putat Casaubo-

339 S. CYRILLI HIEROSOL. ARCHIEP. 340 libus tædis. Vides quid illi tune homini contigerit : & ἐξώτερον· ἀνάξιος γάρ ἐστι λαμπάδων νυμφικων. tute tuis rebus prospice. IV. Nos enim qui ministri Christi sumus, unum- quemque excepimus; et tanquam janitorum vice fungentes, liberam permisimus januam. Fieri po- test ut animam peccatorum luto inquinatam, et propositum turpiter infectum ferens introiveris. Intrasti, admissus es, nomen tuum inscriptum est. Vides venerandam'hane Ecclesiæ speciem? Vides ordinem ac disciplinam? Scripturarum lectionem, canonicarum [seu tabulis ecclesiasticis inscriptarum] personarum præsentiam, docendi ordinem et seriem? Reverentia loci moveare, et ex his quæ conspicis erudire. Egredere potius nunc opportune, et ingre- cum apud Prevotium habeatur ɛlds, quod scriben- dum fuerat side vel idé, vide. Codd. Roe et Casaub. ferunt, eg. Reg., oldaç. Grodecius vertit, vides ; atque ita legit ut est in aliquo præfatorum mss. Non male ex his informata est lectioaldes. Loco sequen- tis articuli to, qui in Reg. deest, codd. Boe et Ca- sauh. habent aŭtw. phrasim ita scriptam exhibent: 'Exwpel de σ BE- βορβορωμένην ἔχειν τὴν ψυχὴν ἁμαρτίαις καὶ προαί ρεσιν αὐτὴν ἐσπιλωμένην. Εἰσῆλθες, etc. : Fieri po- Lest ut animam habeas peccatis inquinatam, et ipsum animi propositum deformiter muculatum. In- trasti, etc. cod. καὶ ἐπιστήμην Γραφῶν καὶ ἀνάγνωσιν, et scien- Liam Scripturarum, el lectionem. Ignoravit forte librarius vim vocis ἐπιστήμης, quæ quamvis vulgo significet scientiam, apud Cyrillum tamen hic signi- ficat disciplinam, decorem, rectum ordinem ac compositionem. Habetur parallelus huic locus cat. 6, n. 35, ubi castum ac decorum Ecclesiæ ordinem opponens impuro ac perturbato Manichæorum gregi, iisdem fere quibus hic verbis utitur: Hic orda: hic disciplina: Odz Tážis, Wde Enɩothµn. Ea vox học sensu in pluribus auctorum ecclesiasticorum locis reperitur. Sic Constitutionum apostolicarum auctor lib. 11, cap. 57, jubet episcopum pɛtà náoŋg èmi- runs, cum omni disciplina sacros conventus facere. Cyrillus Alexandrin. Apologet. ad imperatorem pag. 254, eadem voce utitur, ut designet statum et rectum ordinem, quo ii qui astant coram principe suum quisque locum noverunt, ac ministeriam re- verenter funguntur. Eodem modo_sanctus Ephræm seu potius Græcus ejus interpres Paræn. 19, editio- nis Græcæ Oxon. ann. 1709 p. 280, et alibi pas- sim, vocem imɩothuns pro deceuti ordine, modestia ac recta compositione significanda adhibet. Vide ejusdem Hypomnestici pag. 130, 1. xxxvi, ora- tionem de Joseph patriarch, pag. 258, et seqq. Pseudo, Athanasius in Dialogo cont. Arium, tom. it Operum S. Athanasii, n. 7, p. 207, et incertus Do- ctrine ad Antiochum auctor, n. 14, pag. 259, ibid., eadem &mlozyung significatione utuntur. Alia pro- ferre possein exempla: unum sufficiat, quod apud Græcos inferioris avi erat επιστημονάρχης ordini endo ac disciplinæ exteriori præpositus, ita ut im- peratorem vocarent Ecclesie επιστημονάρχην. Hinc in Typica Irenes Augusta ἐπιστημονάρχισσα monia- lis ea dicitur, cui decori, disciplinæ atque ordinis inter sorores in Ecclesia ac monasterio conservandi cura imposita fuit, cap. 26, Non itaque Cyrillus hic Ecclesiæ scientiam, quæ oculis non conspicitur, commendat; sed conventuum ecclesiasticorum or- dinem et disciplinam, in sessionibus, ministeriis et actionibus sacris rite et decenter obitis, cuivis in- B C Είδες (1) τι συνέβη τῷ τότε· ἀσφάλισαι τὰ σεαυτοῦ. Δ'. Ἡμεῖς μὲν γὰρ, οἱ διάκονοι Χριστοῦ, δεδέγμεθα ἕκαστον, καὶ θυρωρῶν ὥσπερ τάξιν ἐπέχοντες, ἀν- ετὴν ἀφήκαμεν τὴν θύραν. Έγχωρεί δέ σε βεβορές ρωμένην ἔχοντα (2) τὴν ψυχὴν ἁμαρτίαις, καὶ την προαίρεσιν ἐσπιλωμένην, εἰσελθεῖν. Εἰσῆλθες· κατ- ηξιώθης· ὄνομά σου ἐνεγράφη. Βλέπεις μοι τὸ σε μνὸν τοῦτο τῆς Ἐκκλησίας κατάστημα ; θεωρεῖς μοι τάξιν καὶ ἐπιστήμην ; Γραφῶν ἀνάγνωσιν (3), κανο- νικῶν παρουσίαν (4), διδασκαλίας ἀκολουθίαν ; Δυσ- ωπήθητε (5) τὸν τόπον, καὶ παιδεύθητι ἐκ τῶν φαινο μένων· ἔξελθε εὐκαίρως τὰ νῦν, καὶ εἴσελθε αὔριον εὐκαιρότατα. Εἰ φιλάργυρον εἶχες (6) τὸ σχῆμα τῆς gredienti protinus conspicuam: quæ primis illis temporibus malignos etiam rerum nostrarum ex- ploratores mutare per se idonea erat. Qua de re S. Augustinus, lib. 11 De civit. Dei, cap. 28, sic ait : Populi confluunt ad ecclesias casta celebritate, ho- nesta utriusque sexus discretione: ubi sancta Scri- plura, justitiæque doctrina de superiore loco in conspectu omnium personante, et qui faciunt audiant ad præmium, et qui non faciunt audiant ad judicium. Quo etsi veniunt quidam talium præceptorum i̇rri- sores, omnis eorum petulantia aut repentina immu tatione deprimitur, aut timore vel pudore comprimitur. Ordinem veterum synaxeon descriptum vide Constit. apostol. lib. 1, cap. 57. Quem vero in conventibus catecheseon servari præcipiat Cyrillus, vide infra num. 13 et 14. . mavit Regii codicis scriptor, istam nobis exhibens lectionem, καὶ νομικῶν παρουσίαν, et nomicorum, vel, legisperitorum præsentiam. Legimus aliquando in auctoribus Ecclesiæ nomicum, v. g. Parti spi- ritual. cap. 193, quo nomine ibi dispensator seu oeconomus Ecclesiæ significatur. Verum id nomen Cyrilli ætate jam in usu fuisse vix ac ne vix quidem credibile est. Si legisperitos intelligas, de episcopo et presbyteris sacras Scripturas e suggestu populo explicantibus intelligi posset. At eorum functio ver- bis sequentibus exprimitur: quid enim in uno conventu ecclesiastico significat ordo doctrinæ, dɩda- σκαλίας ἀκολουθία, nisi consequentes presbyterorum et episcopi conciones? ut præscribitur Constit. apost. lib. 11, cap. 57. Retinenda igitur vulgata lectio xavovizwy quam vocem Grodecius vertit, regula- rium: accurate quidem si ad litteram spectes; sed non satis perspicua, nec satis huic loco convenienti voce, propter sensum nostris temporibus illi sub- jectum. Millesius substituit clericorum. Sed minus D patebat clericorum quam tuy xavovixiv ordo: hic enim non clericos tantum sed et monachos; nec viros solummodo, sed et feminas, virgines nempe et viduas, Ecclesiæ canoni seu catalogo inscriptas, complectebatur; quibus omnibus personis certa in ecclesia sedes assignabatur; atque ex eorum præ- sentia et modesta in suis locis compositione, functionumque sibi assignatarum exercitio non modicus accedebat ecclesiasticis conventibus decor. hunc locum exhibent : Δυσωπήθητι, καὶ τὸν τρόπον Talosúent, etc. Reverere, et ex his quæ conspicis bonos mores addisce. Eadem est Regii codicis scri- ptura, nisi quod τόπον μιο τρόπον habet. codd. Roe et Casaub. Sequentia transcribere vide- tur S. Nilus lib. 11, epist. 62, qui multa ex Cyrillo, suis locis notanda, compilavil (1) Eldɛç. Ita in Oxoniensi editione repositum, (2) "Exorra, etc. Codd. Roe et Casaub. eam (3) Καὶ ἐπιστήμην, Γραφῶν ἀνάγνωσιν. In Reg. (4) Karorinwr zapovolar. Hanc vocem defor (5) Avowrńonti, etc. Codd. Roe et Casaub. ita (6) Εἰ φιλάργυρον εἶχες. Deest particula el in

• 547 S. CYRILLI HIEROSOL. ARCHIEP. 348 credideris. Quid A στεύειν. Τί τούτου συντομώτερον ; ἐὰν δὲ τὰ μὲν χείλη σου λέγῃ τὸ θέλειν, ἡ δὲ καρδία μὴ λέγῃ, καρ- διογνώστης ὁ κρίνων. "Αργησον (2) ἀπὸ τῆς σήμερον ἀπὸ παντὸς φαύλου πράγματος· μή σου λαλησάτω ἡ γλῶσσα άσεμνα ῥήματα· μή σου τὸ βλέμμα ἁμαρ τανέτω, μηδὲ ῥεμβέσθω ὁ νοῦς σου (5) περὶ τὰ ἀχρή Hac una re, cum volueris, cum isto compendiosius? quod si labia quidem tua te velle pronuntient, cor vero non dicat; cognitor est cordium ille qui judicat ”. Cessato ex hac die ab omi re prava ; ne proferat lingua tua verba gravi- tatis expertia; non peccet amplius oculus tuus; neque circum res vanas oberret cogitatio tua. IX. Festinent pedes tui ad catecheses. Exorcismos cum affectu suscipe (1): sive insufflatus, sive exor- cizatus fueris, saluti tibi res illa futura est. Existi- mes infectum aurum et adulteratum esse, diversis- que materiis, ære, stanno, ferro, ac plumbo im- 7 Vid. cat. 1, n. 5. cismun receperant illuminandi, quod testantur verba sequentia, quibus velatum tunc eis vultum B fuisse commemorat. Per susceptum exorcismum distinguit Origenes, lib. 11 cont. Cels., pag. 142, cos qui ad recipiendum proxime baptismum præpa- rabantur, ab iis qui recens admissi erant, necdum symbolum purificationis, id est enim exorcismus, assecuti, οὐδέπω τὸ σύμβολον τοῦ ἀποκεκαθάρθαι ¿vstàŋgótwy. At exorcismi præterea per totum Qua- dragesimæ tempus frequentes adhibebantur, tum ex hoc ipso loco, et alio simili cat. 1, n. 5, tum etiam ex n. 13 hujus orationis. Ex Scripturis col- lectos ait exorcismos, quo evitabatur illud vitium ab Athanasio in epist. ad Marcellinum, de Psalmis, n. 33, in quibusdam castigatum, qui, omissis Scri- pturæ verbis, dæmonum cohorti propter Dominum in iis præsentem intolerabilibus, cum aliunde ad- scitas verborum formulas ad persuadendum com- positas adhiberent, se dæmonibus deridendos offe- rebant. Salutaria illa in exorcismis verba contine- bant increpationes diaboli, quibus exorcizans ener- gumenos cum dæmone luctabatur, cat. 16, n. 18. Örationem et invocationem nominis Dei, quæ tum in exorcismo energumenorum, tum in exorcismo olei adhibebantur, ibid. et cat. 20, n. 3; ex quibus de exorcismo baptizandorum legit ma conjectura est. Invocationem Crucifixi et crucis signum cal. 4, n. 13, et cat. 13, n. 3 et 18. Adhibebatur in- summatio, com ad significandam vim Spiritus sancti, cujus virtute fiebant exorcismi, hic, et cat. 16, n. 18, tum in contempti, et ejecti, et adusti dæ- monis signum, tum ad delenda et tollenda peccata, hic, et cat. 20, n. 3: atque hæc insufflatio in fa- ciem et in aures trina erat ex can. 7 concilii CP. Effugandi potissimum dæmonis, et purgandæ a pec- catis animæ causa fiebat: credebatur enim in non- dum baptizatorum membris nidulari adversarias po- testates, cal. 20, n. 2 ( ut hodie credit et profitetur utraque Ecclesia Græca et Latina), et hominem ad baptismum usque peccati et diaboli tyrannidi subja- cere, cat. 19, n. 4. Hinc efficacissimum, ab exor- cismis et insufflationibus erga infantes adhibitis, peccati originalis argumentum. V. Aug., ep. 194, exorcismos penitus effugari dæmonem, et a peccatis liberari animam putes; cum Cyrillus passim, sed præsertim cat. 5, n. 2 et 12, el cat. 20, n. 4, so- lum in baptismalibus aquis nos mori et a dæmone liberari doceat. Alioqui peccatorum remissionem aliis bene multis causis attribuit, ut mɔrum muta- tioni supra n. 4, confessioni peccatorum cat. 2, num. 15, 19, 20, jejunio cat. 5, n. 7; abrenun- tiationibus, per quas cat. 19, n. 9, vetera cum in- ferno pacta dissolvi et paradisum nobis aperiri docet oleo exorcizato quo ante mersionem corpus inungi mos erat, cat. 20, n. 5; imo et Spiritus sancti nobis post baptismum collati gratiæ cat. 17, n. 15 Sed ut ista perficit datam in baptismo re- C D σιμα. Θ'. Οἱ πόδες σου εἰς τὰς κατηχήσεις σπευδέτω σαν. Τοὺς ἐπορκισμούς (4) δέχου μετὰ σπουδῆς· κἂν ἐμφυσηθῇς, κἂν ἐπορκισθῇς, σωτηρία σοι τὸ πρᾶγμα (5). Νόμισον εἶναι ἀργὸν χρυσὸν, καὶ δεδο λωμένον, ποικίλαις ύλαις ἀναμεμιγμένον, χαλκῷ; missionem peccatorum, ita exorcismi, jejuniuni, et alia supra memorata, ad eam variis modis dis- ponunt. Exorcismorum ad baptismum ministri qui fuerint, nullibi aperit Cyrillus. At exorcismorum olei et aquæ baptismalis pontificem baptizantem ministrum fuisse non dubium est. Exorcismos ener- gumenorum sanctis, et iis qui proprio ad id dono Spiritus sancti ornati erant, tribuere videtur, cat. 20, n. 3, et cat. 16, n. 18, quibus accessisse cre- dendum est episcopi ordinationem et promotionem, juxta canon. 26 concil. Laod., et 10 conc. Antio- cheni. Exorcismos vero baptizandorum aliquando ab diaconis factos videmus, in epistola cleri Apa- meensis contra Petrum, act. v concil. CP. sub Mena. Presbyteri vulgo exorcizabant. typographorum dubio procul vitio, legebatur, "Ap- vrov. Apynov scribitur in Reg., Ottob., Roe, et Casaub. codd. cod. Quanquam optime constat sensus, si de oculis circa inutilia non torquendis intelligatur, nam infra, n. 9, mentionem facit βλέμματος ρεμβομένου. Γιο ἀχρήσιμα legit Grodlecius χρήσιμα, quod cum aucto ris sensui disconveniret, ad alienam huic loco signi- ficationem torsit: nec ejus interpretationis vitium in sequentibus editionibus emendatum est. In Reg. cod legitur τὰ μὴ χρήσιμα. hac Procatechesi, et cat. 16, n. 18, exorcismi, exorci- starum et exorcizandi vocabula semper scribuntur per ἐφορκισμός, ἐφορκιστής, έφορκίζειν, quod qui- dem ad grammaticæ leges conformius, cum õp×05 spiritu aspero dicatur, atque ita exorcizandi voca- bulum in concil. Laod., can. 26, et Antiocheno, can. 10, et aliis in locis reperitur. Verum Cyrillus Èлopxíčɛiv, etc., vocabulo utitur ter cat. 20, n. 3, nullo codice reclamante : atque ita scribit Justinus Apolog. pag. 45; Eusebius Cæsar. lib. vin Hist. eccl., cap. 6, pag. 298; auctor Constit. apost. libro VII, cap. 26, etc. Vulgarior famen in auctoribus ecclesiasticis, et sola quæ in Scripturis sacris usi- Latur lectio, est opxiety, quam etiam adhibet Cyrillus cat. 1, n. 5, secundum nonnullos codices. Casaub. scribitur, owerplay et tam in his quam in editis, et versione Grodecii. conjunguntur hæc verba cum sequentibus; νόμισον εἶναι, puncto post εἶναι subjuncto, at inde sequens phrasis pendens ac sine constructione relinquitur. Verba igitur, voucOV, tanquam sequentis phrasis initium a præcedentibus separavimus. Est infra, n. 11, similis phrasis du- plex: Noutoóv pot olxosoμry sival thy xatov. Pro apyòv xpusov, in codd. Roe et Casaub. legitur, apyúptov, et (legendum ) xpusiov, argentum vel au- rum, sed de solo auro loquitur Cyrillus sequente phrasi. Loco dsbolwuevov ambo codd. posterius ma.. morati ferunt, dabaµévov, illigatum. (1) Exorcismos cum affectu suscipe. Jam exor. 1. 46, et alibi. Ne tamen ante ipsum baptismum per (2) "Aprmoor. In editionibus ante Oxoniensem, (3) O roûç σov. Ea verba addidimus ex Reg. (4) Tove εropojovç. In codd. Roe et Casaub. in (5) Σωτηρία σοι τὸ πράγμα. In codd. Reg., Roe, et

καὶ κασσιτέρῳ, καὶ σιδήρῳ, και μολύβδῳ. Ζητοῦ- μεν τὸν χρυσὸν μόνον ἔχειν· χρυσὸς μὴ δύναται ἄνευ πυρὸς καθαρθῆναι τὰ ἀνοίκεια· οὕτως ἄνευ ἐπορκισμῶν (1) οὐ δύναται καθαρθῆναι ψυχή· εἰσὶ δὲ θεῖοι ἐκ θείων Γραφών συνεκλελεγμένοι. Εσκέπα- - σταί σου τὸ πρόσωπον, ἵνα σχολάσῃ λοιπὸν ἡ διά - 10:3· ἵνα μὴ τὸ βλέμμα ῥεμβόμενον, ποιήσῃ μέμ- βέσθαι καὶ τὴν καρδίαν. Τῶν δὲ ὀφθαλμῶν ἐσκεπα σμένων, οὐκ ἐμποδίζεται τὰ ὦτα δέξασθαι τὸ σω πριον. Ον γὰρ τρόπον οἱ τῆς χρυσοχοϊκῆς ἐργασίας Έμπειροι, διά τινων λεπτῶν ὀργάνων τὸ πνεῦμα τῷ πυρὶ παρεμβάλλοντες, καὶ τὸ ἐν τῇ χώνῃ κεκρυμ μένον χρυσίον ἀναφυσῶντες, τὴν παρακειμένην έρε θίζοντες φλόγα εὑρίσκουσι τὸ ζητούμενον· οὕτω τῶν ἐπαρκιζόντων, διὰ Πνεύματος θείου ἐμβαλλόντων τὸν φόδον, καὶ ὥσπερ ἐν χώνῃ, τῷ σώματι, τὴν ψυχὴν Β αναζωπυρούντων· φεύγει μὲν ὁ ἐχθρὸς δαίμων, πα ραμένει δὲ ἡ σωτηρία, καὶ παραμένει ἡ ἐλπὶς τῆς αιωνίου ζωῆς, καὶ λοιπὸν ἡ ψυχὴ καθαρθεῖσα τῶν ἁμαρτημάτων ἔχει τὴν σωτηρίαν. Παραμένωμεν πίνυν τῇ ἐλπίδι, ἀδελφοί, καὶ δῶμεν ἑαυτοὺς, καὶ Επίσωμεν· ῖνα ὁ Θεὸς τῶν ὅλων, τὴν ἡμετέραν προ- αίρεσιν ἰδών, καθάρῃ μὲν ἡμᾶς τῶν ἁμαρτιῶν (2), επίδες δὲ ἡμῖν ἀγαθὰς παράσχῃ τῶν πραγμάτων, τὰ δὲ ἐκλήθης. Γ. Παράμενε ταῖς κατηχήσεσιν, εἰ καὶ πολλὰ πα τείνωμεν λέγοντες, μή ποτε ή διάνοιά σου ἐκλυθῇ. Οπλα γὰρ λαμβάνεις κατὰ ἀντικειμένης ενεργείας · πλα λαμβάνεις κατά αἱρέσεων (4), κατὰ Ἰουδαίων, α! Σαμαρειτών, καὶ ἐθνῶν. Πολλοὺς ἐχθροὺς ἔχεις, πολλά βέλη λάμβανε πρὸς πολλοὺς γὰρ ἀκοντίζεις, καὶ χρεία σου μαθεῖν πῶς κατακοντίσῃς τὸν Ἕλληνα, εἰς ἀγωνίσῃ (5) πρὸς αἱρετικόν, πρὸς Ἰουδαῖον καὶ Σαμαρείτην. Καὶ τὰ μὲν ὅπλα ἕτοιμα, καὶ τὸ ξίφος ἐπιμότατον τοῦ Πνεύματος· δεῖ δὲ καὶ δεξιὰς (6) τείνειν καὶ δώῃ ἡμῖν μετάνοιαν σωτηρίαν (5). Θεὺς ἐκάλεσεν. δεν εφορκιστών, Εἰσὶ Ξ θεῖος οὗτοι οἱ ἐφορκισμοί, ἐκ θείων δὲ Γραφῶν είπαν συνειλεγμένοι. ελπίδας. μετάνοιαν σωτηρίας, Ἰησοῦς πα- βαγεγονεν ἐπὶ μετανοίᾳ τῆς σωτηρίας. καθ' αἱρετικῶν, σας ἀγωνίσῃ πρὸς αἱρετικοὺς, πρὸς Ἰουδαίους, και Σαμαρείτην. δεξιάν, PROCATECHESIS. • A mistum ". Aurum solum habere cupimus; absque igne non potest ab alienis sibi commistis expur- gari ita absque exorcismis anima expurgari ne- quit; divini illi sunt ex divinis Scripturis collecti. Velo obductus tibi vultus fuit, ut attenta de ce- tero vacaret cogitatio, neve oculus vagus ip-um quoque cor vagari efficeret. At velatis oculis, non impediuntur aures quominus salutis adjumentum suscipiant. Quemadmodum enim aurificinæ periti subtilibus quibusdam organis spiritum igni immit- tentes, ac reconditum in vase fusorio aurum con- flantes, dum appositam flammam incitant quæ- sito potiuntur 7: ita dum exorcizantes per divinum Spiritum timorem injiciunt, & animamque in corpore velut in vase conflatorio positam exsuscitant, fugit inimicus demon, manet autem salus, et permanet spes vitæ æternæ ; denique animă repurgata a pec- catis salutem consequitur. Permancamus ergo in spe, fratres, mosque ipsos dedamus, ac speremus, ut Deus universorum mentis nostræ propositum videns, niundet nos : peccatis, et de rebus nostris bene sperare nos jubens, poenitentiam nobis tri- buat salutarem. Deus vocavit, tu vocatus es. X. Perseveres in catechesibus; etiamsi nostra prolixior futura sit oratio, tu ne unquam animo deficias. Arma enim accipies contra adversariam potestatem; arma capies contra hæreses, contra Judæos, Samaritas et gentiles (7). Multos habes C hostes, multa tela accipe; cum plurimis jaculo decertas; addiscendum tibi quomodo transfigas Græcum, quomodo pugnes contra hæreticum, con- tra Judæum et Samaritam. Et arma quidem parata sunt, gladius vero Spiritus promptissimus : ma- n. 15. Matth. xxvi, ; Ephes. vi, 17. Ezech. XXII, 18. * Vid. cat. 16, n. 18; v. inf. sine exorcistis, male ; nam de exorcismis sermonem esse sequentia declarant. Sguens phrasis in iisdem codd. sic habetur : bre verba in cod. Reg. ut et particula dé post Roe, et Casaub. lectio, pani kaliam salutis. Sic ait cat. 14, n. 17: Idem autem penitentia salutis, stylo Cyrilli est ac salus pœni- antiæ seu per pœnitentiam comparata; ut cat. 4, nus conciliatrix. Salutarem illam penitentiam, quamn ui bone voluntatis mercedem a Deo una cum emundatione a peccatis tribui orat Cyrillus, ba- pismum ipsum fructuose perceptum dici existi- me; cum in symbolo Hierosolymitano baptismus Loclesiæ appelletur baptisma pœnitentiæ in remissio- peccatorum, cat. 18, n. 22. hereticos ; videtur ergo legisse quod melius componitur cum verbis sequentibus, adversus Judeos, etc., et inferius: Quomodo pugnes contra kæreticum, elc. gisse cum verterit, dexteram, idque melius videtur. Samaritas et gentiles. Quatuor illa hostium genera toto Catecheseon opere sibi confutanda proponit. Ethnicos docet non ex Scripturis, quas respuunt sel ex ratiociniis, et suarum ipsorummet fabula- rum inanitate et foeditate refellendos cal. 12, n. 27, et cat. 18, n. 10. Samaritanos, Chuleorum pro- paginem, qui Moysis legem solam, non autem re- liquas Scripturas recipiebant, ex quinque Mosaicis libris oppugnandos censet cat. 18, n. 11, et 15, Judæos ex omnibus Veteris Testamenti Scripturis, et declarata in mundo Christi virtute; atque ape- stolorum, et priorum Hierosolymitanae sedis epi scoporum, qui ex Hebræa gente fuerant, auctori- tale, cat. 14, n. et seqq. Hæreticos demum ex omnibus utriusque Testamenti Scripturis; quibus interdum adjungit immutabilem ecclesiasticæ tra- ditionis auctoritatem, ut cat. 4, n. 55, cat. 5, n. 12, et ipsum catholic Ecclesiæ, quod illi nun- quam sibi proprium facere potuerunt, nomen, cal. 18, n. 26, (1) Ανευ ἐπορκισμών. In codd. Roe et Casaub. (2) Καθάρῃ μὲν ἡμᾶς τῶν ἁμαρτιῶν. Desunt (5) Σωτηρίαν. Maxime arridet codicum Reg., D 1. 17, σωτηρία τῆς πίστεως, idem est ac fides salu- 6) Κατά αἱρέσεων. Vertit Grodecius, adversus (5) Πῶς ἀγωνίσῃ, etc. Reg., ὅπως κατακοντίσ (6) Δεξιάς. Reg., δεξιᾷ. Groderius videtur e- (7) Arma capies adversus hæreses, contra Judæos,

Α διὰ προαιρέσεως ἀγαθῆς, ἵνα πόλεμον Κυρίου πολλές προσομιλίας, προσομιλιῶν ομιλίαν μήσῃς, ἵνα νικήσῃς ἀντικειμένας ενεργείας, ἵνα αήττητος γένῃ παντὶ αἱρετικῷ πράγματι. ΙΑ'. Παραγγελία δέ σοι καὶ τοῦτο ἔστω· Τὰ λεγό μενα μάνθανε, καὶ τήρει εἰς τὸν αἰῶνα. Μὴ νομίσῃς τὰς συνήθεις εἶναι ὁμιλίας (2)· κἀκεῖνα: μὲν γὰρ ἀγαθαι, καὶ πίστεως ἄξιαι· ἀλλ' ἐὰν σήμερον ἀμε· λήσωμεν, αύριον μανθάνομεν. Τὰ δὲ περὶ τοῦ λου- τροῦ τῆς παλιγγενεσίας κατ' ἀκολουθίαν διαδιδόμε να (5) διδάγματα, ἐὰν σήμερον ἀμεληθῇ, πότε κατα ορθωθήσεται; Νόμισόν μοι (4) φυτείας εἶναι δένδρων καιρόν· ἐὰν μὴ σκάψωμεν καὶ βαθύνωμεν, πότε δύο ναται ἄλλοτε καλῶς φυτευθῆναι τὸ ἅπαξ κακῶς φυ τευθέν ; Νόμισόν μοι οἰκοδομὴν εἶναι τὴν κατήχη- σιν· ἐὰν μὴ βαθύνωμεν καὶ θεμέλιον θῶμεν (5), ἐάν μὴ κατὰ ἀκολουθίαν δεσμοῖς οἰκοδομῆς ἁρμολογήσωμεν τὸν δόμον, ἵνα μὴ εὑρεθῇ τι χαῦνον, καὶ σαθρὰ γένηται ἡ οἰκοδομὴ, οὐδὲν ὄφελος οὐδὲ τοῦ προτέρου κόπου ἀλλὰ δεῖ κατὰ ἀκολουθίαν λίθον μὲν λίθῳ ἀκολου θεῖν (6), καὶ γωνίαν γωνίᾳ ἕπεσθαι· ἀποξεόντων δὲ ἡμῶν (7) τὰ περιστά, καὶ οὕτως δεῖ λοιπὸν λείαν οἰκοδομὴν ἀναβαίνειν· οὕτω προσφέρω μέν σοι λίθους ὥσπερ γνώσεως. Δεῖ ἀκούειν τὰ περὶ Θεοῦ ζῶντος · δεῖ ἀκούειν τὰ περὶ κρίσεως· δεῖ ἀκούειν τὰ περὶ Χριστοῦ· δεῖ ἀκούειν τὰ περὶ ἀναστάσεως. Καὶ πολ λά ἐστιν ἀκολούθως λεγόμενα, νῦν μὲν σποράδην εἰ ρημένα, τότε δὲ κατὰ ἁρμονίαν προσφερόμενα. Εάν δὲ μὴ συνάψῃς ἐν τῷ ἑνὶ, καὶ μνημονεύσης τῶν πρώτων καὶ τῶν δευτέρων, ὁ μὲν οἰκοδομῶν οἰκοδο μεῖ, σὺ δὲ σαθρὰν ἕξεις τὴν οἰκοδομήν. ΙΒ'. "Οτε τοίνυν κατήχησις λέγηται, εάν σε κατ- ηχούμενος ἐξετάσῃ, τί εἰρήκασιν οἱ διδάσκοντες, μη- δὲν λέγε τῷ ἔξω. Μυστήριον γάρ σοι παραδίδομεν, διδόμενα, διαδόμενα. ἐὰν μή. οἰκοδομῆς ἁρμολογήσωμεν, οικοδομήσωμεν. οὐδὲν ὄφελος οὐδὲ τοῦ προτέρου κόπου, θεῖ καὶ γωνίαν, άποξεόντων δὲ περισσά, οὕτω δεῖ λίαν οἰκοδομὴν ἀναβαίνειν. λίαν. λείαν λίαν, ἀποξεόντων, ἀποξέοντι ο- τως δὲ δεῖ ἄν, οὕτως δεί λείαν S. CYRILLI HIEROSOL. ARCHIEP. hus auten contendere oportet per lonam volunta. tem, ut bellum Domini prælieris, ut oppositas po- testates debelles, ut invictum te aḥ omnibus hæ- reticorum molitionibus præstes. B XI. Hoc quoque monitum te volo. Quæ dicuntur addisce et in perpetuum serva. Ne existimes has esse consuetas homilias; hæ quoque bonæ et fide digna : verum si quid in illis hodie neglexerimus, crastino addiscimus. Ea vero quæ de lavacro rege- nerationis per ordinem traduntur documenta, si hodie negligantur, quando demum reparabuntur? Existima tempus esse plantationis arborum ; 'nisi fodiamus et in altum excavemus, quandonam alias poterit rectius plantari, quod semel fuerit male plantatum? Ædificium quoddam catechesim esse puta; nisi fodiamus et fundamentum ponamus; nisi ordinata serie, structuræ vinculis apte conjunga- mus domum, ne quid laxum et hians reperiatur, et ruinosa fiat ædificatio, in irritum cadet omnis prius susceptus labor; sed oportet ex ordine lapidi lapidem apponi, et angulum ad angulum consequi; et superfluis erasis, ita demum æquabilem ædifica- tionem assurgere; ad eumdem modum afferimus tibi tanquam lapides scientiæ: audire oportet quæ ad Deum viventem spectant; audire quæ ad judi- cium ; audire necesse est de Christo ; audiendum de resurrectione. Et alia multa ex ordine dicuntur, quæ nunc quidem sparsim (1) referuntur, tunc au- temi suo loco apte disposita proferuntur. Si non hæc in unum colligas ac memoria priora et posteriora C complectare, ædificabit quidem architectus, tu vero fragile et caducum habebis ædificium XII. Quando catechesis pronuntiabitur, si cale- chumenus percontatus te fuerit, quid dixerint do - ctores, nihil dicas externo 7. Mysterium enim tibi V. cat. 5, n. 12, et cat. 6, n. 29. haient quæ ambo sunt ejusdem rei nomina. Ilieronymus in Catalogo de scriptoribus ec- clesiasticis agens de S. Hippolyto, ait se hujus au- ctoris legisse librum de laude Domini Salvatoris in ecclesia pronuntiatarum. Homiliarum nomine olim non solæ conciones, sed colloquia, praedicationes, dissertationes censebantur, ut de- clarat Clementinarum homiliarum titulus, quæ sunt D aliud quidpian quam sermones ad populum habiti : eodemque sensu usurpat Cyrillus cal. 6, num. 24, pro dialectica disputatione, hunc aieus cjus vocis sensum esse. Omnino tamen in hoc loco designat homilias in synaxibus de more pronuntia- tas; quarum argumentum cum sumeretur ex lectio- nibus in ecclesia secundum anni ordinem recitatis, eæ nulla secum ejusdem argumenti connexione aptæ ac devinctæ erant. Præterea plures aliquando con- cionabantur, unus post alium: itaque nullus inter eas homilias esse poterat ordo doctrinæ. Eodem tempore quo orationes catecheticas habebat Cyril- Jus, in singulis quoque synaxibus diebus Dominicis sermonem pronuntiabat; eosque sermones sæpe ci- tat, in primis cal. 10, nt. 14, et cat. 14, n. 24, in bisque, quamvis ad omnes loqueretur, baptizandos tamen se specialius respexisse ait cat. 14, n. 24. Quamobrem hic præcipit ut iis etiam homiliis at-. tenti sint, quamvis minoris eis momenti essent quam catecheses. tum ex cod. Roe; cum ante in impressis legeretur quam scripturam exhibet Reg. cod. Iu Casauboniano habetur cod. Reg., sicut infra etiam habetur. yerba hic addidimus ex cod. Regio; quæ in aliis tum editis tum mss. desunt, forte propter repetitas voces Pro in pre- fato libro legitur simpliciter, Verba vero, ascripsimus ex codd. Roe et Casaub. quorum pra- termissione mutila est et imperfecta auctoris oratio. etc. h.c rupte legebatur in editis: Secuti sumus scripturam codicum Roe et Casaub. nisi quod in eis omittitur Quam tamen vocem, ad absolu- tiorem sensum eliciendum retinuinus, scri- bendo. loco ut postulat sensus. In Reg. cod. pro fertur, et habetur, vitiose scriptum loco (1) In homiliis ordinariis. (2) Τὰς συνήθεις ομιλίας. Codd. Rue et Casaub. (5) Διαδιδόμενα. Sic in Oxoniensi editione posi (4) Νέμισόν μοι. Pronomen μοι addidimus ex (5) Ἐὰν μὴ βαθύνωμεν καὶ θεμέλιον θῶμεν. Επ (6) Ακολουθεῖν. In Reg., προσαρμῆσαι, ἀκολου (7) Αποξεόντων ἡμῶν, etc. Ea phrasis sic cor-

553 και PROCATECHESIS. 354 καὶ ἐλπίδα μέλλοντος αἰῶνος (1). Τήρησον τὸ μυστή. A et spem futuri saeculi tradimus. Secretum serva ei ρίον τῷ μισθαποδότῃ. Μή ποτέ σοί τις εἴπῃ· Τί βλά- στῃ, ἐὰν κἀγὼ μάθω; Καὶ οἱ νοσοῦντες τὸν οἶνον ζη- τοῦσιν· ἀλλ᾽ ἐὰν ἀκαίρως δοθῇ, φρενίτιν ἐργάζε- καὶ δύο κακὰ γίνεται, καὶ ὁ νοσῶν ἀπόλλυται, καὶ ὁ ἰατρὸς διαβάλλεται· οὕτως καὶ ὁ κατηχούμε- νος (2), ἐὰν ἀκούσῃ παρὰ πιστοῦ, καὶ ὁ κατηχού μενος φρενιτιά ( οὐκ οἶδε γὰρ τί ἤκουσε, καὶ ἐλέγχει τὸ πράγμα (3), καὶ ἐκμυκτηρίζει τὸ λεγόμενον), καὶ ὁ πιστὸς ὡς προδότης κατακρίνεται. Ηδη δὲ σὺ ἐν μεθορίῳ (4) στήκεις, βλέπε μοι μὴ ἐκλαλήσῃς· οὐχ ὅτι οὐκ ἄξια λαλιᾶς τὰ λεγόμενα, ἀλλ' ὅτι ἡ ἀκοὴ ἀν- αξία του δέξασθαι· ἧς ποτε καὶ σὺ κατηχούμενος, οὐ διηγησάμην σοι τὰ προκείμενα· ὅταν τῇ πείρᾳ λά Της τὸ ὕψωμα τῶν διδασκομένων, τότε ἂν γνώσῃ, ὅτι ἀνάξιοι οἱ κατηχούμενοι τῆς ἀκοῆς. qui mercedem rependit. Ne quisquam tibi dicat ali- quando Quid tibi apportat mali, si ego quoque didicero ? Nimirum etiam ægroti vinum postulare solent; quod si illis intempestive datum fuerit, phrenesim conciliat : et duo hinc nascuntur mala ; nam et æger interit, et medicus male audit. Idem quoque contingit catechumeno, si audiat mysteria a fideli; nam et catechumenus phrenesim patitur (quod enim audivit ignorat, et rem totam obtre- clat, et quod dicitur sannis excipit): simul vero fi- delis uti proditor condemnatur. Tu jam in confinio consistis; cave ne quid temere efferas: non quod ca quæ dicuntur non sint digna narratu, sed quod illæ sint aures indignæ quibus committantur. Fui- B sti tute aliquando catechumenus, neque res propo- XIII. Unius matris filii (7) et fliæ facti estis, quicunque iuscripti estis; quando ingressi fueritis ante horam exorcismorum, unusquisque vestrum ea loquatur quæ ad pietatem pertinent; et si quis sitas enarrabam tibi; quando sublimitatem eorum quæ docentur experientia cognoveris, tunc plane in- telliges, earum rerum auditu ¸dignos haud esse catechumenos. ΙΓ. Μιᾶς μητρὸς γεγόνατε υἱοὶ καὶ θυγατέρες, οἱ Απογραφέντες. Όταν εἰσέλθητε (5) πρὸ τῆς ὥρας τῶν ἐπορκισμῶν, εἰς ἕκαστος ὑμῶν λαλείτω τὰ πρὸς εὐσέβειαν· κἄν τις ὑμῶν μὴ παρῇ, ἐπιζητήσατε. Εἰς τράπεζαν εἰ ἐκλήθης, οὐκ ἂν περιέμενες τὸν συγκεκλημένον ; 'Αδελφὸν εἰ εἶχες, οὐκ ἂν τῷ ἀδελ τῷ τὸ ἀγαθὸν ἐζήτεις; Μὴ πολυπραγμόνει λοιπὸν πραγμάτων ἀνωφέλειαν· μή, τί ἐποίησε πόλις· μή, τί ἐποίησε κώμη· μή, τί ἐποίησε βασιλεύς· μή, τί ἐποίησεν ἐπίσκοπος (6)· μή, τί ἐποίησε πρεσβύτερος. Ανω βλέπε · καιρὸς ὁ σὸς ἐκείνου χρείαν ἔχει. Σχο- λάσατε καὶ γνώτε, ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Θεός. Ἐὰν ἴδῃς τοὺς πιστοὺς διακονοῦντας, καὶ μὴ μεριμνώντας ἔχουσι τὸ ἀσφαλὲς, οἴδασι τί ἔλαβον, κατέχουσι τὴν χάριν. Σὺ δὲ ἀκμὴν ἐν ζυγῷ στήκεις, ἢ δεχθῆναι, ἢ μὴ δεχθῆναι· μή μιμήσῃ τοὺς ἔχοντας τὸ ἀμέρι- μνον, ἀλλὰ μέτελθε τὸν φόβον. ΙΔ'. Καὶ ὅταν ἐπορκισμός γένηται, ἕως ὅτου οἱ ἄλ "Psal. XLV, 11. Roe et Casaub. vitiosam priorum editionum scri- Meram, quæ, typographorum vitio dubio procul, ierebat, ἀγῶνος. zal addidimus ex mss. Roe et Casaub. codd. duobus Anglican., Roe et Casaub. codd. Rue, Casaub. et Outob. correxinus ex codd. Roe, Casaub., Giob. et vers. Grodecii. set in codd. Roe, et Casaub. Facilis librario- rits lapsus tam multoties repetito, μή τί. Post βλέπε, additur in præfat. codd., πρὸς τὸν Θεόν, sarium respice ad Deum. prie non efficimur nisi per baptismum. Augustinus sermone De symbolo ad catechumenos num. 1, tom. VI, pag. 547, Incipitis eum habere patrem, quando nati fueritis per Ecclesiam matrem. Sed ob- servandum Cyrillum ubique spectare illuminando- – D vobis defuerit, perquirite. Si ad convivium voca- tus esses, nonne exspectares eum qui tecum una vocatus esset? Fratrem si haberes, nonne quod fratri bonum est quæreres? Quæ nihil prosint ne deinceps percontare ; ne, quid fecerit urbs, quid vero oppidum ; ne quid imperator (8), quid epi- scopus, quid presbyter. 10 Sursum respice; tempora hæc tua id poscunt. Vacate et cognoscite quia ego sum Deus ". Si fideles videris inservientes, et cu- ris expeditos; securi sunt, sciunt quid acceperint, gratiam apud se tenent : tu vero adhuc in bilance, dubius atrum admittendus sis necne, consistia ; ne imiteris illos qui securitate fruuntur (9), sed tim morem concipe. XIV. Cum autem fiet exorcismus, quousque rum statum, tanquam anticipatam quamdam bono- rum baptismi fruitionem. Unde cat. 11, n. 9, eng jam nunc filios Dei per adoptionem effici ait: Nuv γίνεσθε υἱοὶ Θεοῦ, et cal. 18, 1. 26, in Ecclesia re- generatos dicit. ne quid rer. Sed vocem βασιλεύς, qua Cyrillus, una cum cæteris Græcis auctoribus, Romanorum prin- cipem designate solet, proprio hujus principis vo cabulo reddidimus, quoties, ut in hoc loco, de Ro- mano imperatore agitur. id secuti sumus cat. 14, num. 14 et 22, cat. 23, num. 8, et in epistola ad Constantium. ἀμέριμνον. Male Grodecius, qui nulli meditationi vacant. Non culpat Cyrillus fideles quod sine solli- citudine sint. Ait tantum, baptismo accepto solli- citudine illa liberatos esse, quæ baptizandum sortis sue dubium exercere debet. Sic ait Basil., in ps. XLIX, pag. 234, baptismum, cum remittat peccata, sollicitudinis vacuitatem procurare iis qui debitis Onerali erant: Έπειδὴ τὸ βάπτισμα ἄφεσιν ἔχει τῶν ἁμαρτιῶν, καὶ ἀμεριμνίας πρόξενον γίνεται τοῖς και ταχρέοις. • (1) Αιώνος. Optime emendavit Millesius ex cod. (2) Ούτως καὶ ὁ κατηχούμενος. Conjunctionem (3) Καὶ ἐλέγχει τὸ πρᾶγμα. Ηæ voces desunt in (6) Εν μεθορίῳ. Prepositionem supplevimus ex (5) Εισέλθητε. Legebatur in editis, εἰσέλθης. Τα (6) Μὴ, τί ἐποίησεν επισκοπος. Ea verba de- (7) Unius matris filii. Lccesiæ et Dei filii pro- (8) Nequid imperator. Ad litteran vertendum erat (9) Qui securitate fruuntur, τοὺς ἔχοντας τὸ

ΙΕ΄. υψομαι τὴν σπουδὴν ἑκάστου, ὄψομαι τὸ εὐλα δὲς ἑκάστης. Πυρούσθω ή διάνοια πρὸς εὐλάβειαν, χαλκευέσθω ή ψυχή, σφυροκοπείσθω τὸ σκληρὸν τῆς ἐπιστίας, ἀποπεσάτωσαν αἱ περισσα! (1) τοῦ σιδήρου λεπίδες, μενέτω τὸ καθαρόν· ἀποπεσάτω του σιδήρου ὁ ἰδς, μενέτω τὸ γνήσιον. Ποτὲ μὲν (2) ὑμῖν δείξῃ ὁ θεὸς ἐκείνην τὴν νύκτα, τὸ σκότος τὸ ἡμεροφανές, περὶ οὗ εἴρηται· Σκότος οὐ σκοτισθήσεται ἀπὸ τοῦ, καὶ νὺξ ὡς ἡ ἡμέρα φωτισθήσεται. Τότε ὑμῶν ἑκάστῳ καὶ ἑκάστῃ (3) παραδείσου θύρα ἀνοι- χθῇ· τότε υδάτων (1) ἀπολαύσητε Χριστοφόρων, ἐχόντων εὐωδίαν· τότε Χριστοῦ προσηγορίαν λάθητε, καὶ ἐνέργειαν θείων πραγμάτων. Ηδη μοι τῆς δια μίας τὸ ὄμμα ἀναβλέψατε (5)· ἤδη μοι χοροὺς ἀγγε λικοὺς ἐννοήσατε, καὶ δεσπότην τῶν ὅλων Θεὸν καθ- εξόμενον, Υἱὸν δὲ μονογενῆ ἐν δεξιᾷ συγκαθήμενον (5), Β καὶ Πνεῦμα συμπαρόν· θρόνους δὲ καὶ κυριότητας τd λη κιν. φων. δ. μ. ἀκουέσθω, οι περισσοί. τὸ καθαρόν, τὸ γνήσιον, τῆς εἰς Χριστὸν ὁμολο καὶ νὺξ ὡς ἡ ἡμέρα φωτισθήσεται. Ο στην, σωζόμενον καὶ σωζομένην. ὑμῶν ἑκάστῳ, τότε, ὅτε · Χριστοφόρων, γμάτων ἀνωφέλειαν, Ρ., πράγματα ἀνωφελῆ. ἀνανευσάτω, ἀνανεύσατε). καθεζόμενον. συμπαρόν, τὸ σκότος τὸ ἡμεροφανές, Φωτεινή νύξ αὕτη, τὰς ἐκ τῶν λαμπάδων αὐγὰς ὀρθριναῖς ἀκτῖσι τοῦ ἡλίου συμμί ξασα, μίαν κατὰ τὸ συνεχὲς ἡμέραν ἐποίησε, μὴ δια- μερισθεῖσα τῇ παρενθήκη του σκότους: PROCATECHESIS. A XV. Videbo studium uniuscujusque viri, videbo uniuscujusque feminæ pietatem. Inflammetur mens ad pietatem, ad incudem [velut] procudatur anima. Subigatur et tundatur infidelitatis durities, decidant superfluæ ferri squamæ ; mancat id solum quod purum est : detergatur ferri aerugo, ut ma- neat genuina materies. Aliquando vobis ostendat Deus noctem illam, et tenebras diem referentes (7), de quibus dictum est: Tenebræ non obscurabuntur a te, et nox sicut dies illuminabitur³¹. Tunc unicui- que vestrum paradisi porta aperta sit ". Tunc aquis fruamini Christiferis, fragrantiam spiranti- bus. Tunc Christi appellationem et rerumn divina- rum efficaciam suscipiatis 83. Jam nunc oculo men- tis aperto sursum respicite : jam angelicos choros animo concipite; universorumque Dominum Deum sedentem, et unigenitum Filium a dextris una se- 8ª Ps. cxxxviii, 12. Vid. cat. 19, n. 9. Vid. cat. 3, n. et 13. constilula est. V. cat. 17, n. 7. Voces, xat xɛi- desunt in mss. Roe et Casaub. vero, Post, subjungitur in Reg., tùs moditɛlag, maneat puritas conversationis : sc post, additur, yiz;, sinceritas confessionis Christi. Post ultimum, vw, codd. Reg., Roe et Casaub. habent parti- culam dé. ut et in Reg. cod. Præferimus, Tots, ex codd. Roe et Casaub. cum nulla hic appareat interrogatio. In sequenti psalmi cxxxvm citatione cod. Ottobon. omittit verba, Articulus & ante tupa desideratur in codd. Roe et Casaub. sicut et in sacro textu. dicibus Regio et Ottob. sic infra, Exastov xai éxá- In prioribus edi- tionibus legebatur una vox exásto quod cum ma- nifestum mendum contineret, Millesius ex conje- etura Casauboni reposuit, Exástw. Codd. Roe et Casaub. habent, Exs, omisso, Exác. Sequen- tem vocem, ávory on, ita posuimus ex Reg., Roe et Casaub., nam quod prius legebatur, &vewxon, vitiosa est et contra leges grammatica scriptura. Ante, &á- Twv, et, Xprotos, tote reposuimus ex mss. Roe et Casaub. pro, e, quod antea scriptum erat. lidem sapra ante, pro, habent, quæ particula si in duobus sequentibus locis pari- ter scriberetur, eam magis probarem quam Tóte, boc sensu. Aliquando vobis ostendat Deus, etc., cum unicuique vestrum paradisi janua aperietur, cum D armis, etc. habet, pauµátov, fluentis. Roe vero et Casaub., &pw piza, unguentis: quod melius componitur cum fragrantia illa quam Cyrillus commemorat; atque intelligi potest de sancto chrismate post baptismum collato, quo accepto Christi participes, eique nos conformes effici docet auctor cat. 21, n. 1. Melio- rem tamen censemus consuetam, et pluribus mss. approbatam lectionem, údátov, qua detracta, de ba- pismo ipso siluisset Cyrillus eo in loco, ubi bapti- smi bona magnificentius exaggerat. Alioqui sequens epithetum, Christiferis, uuis proprie aquis convenit in quibus gestatus est Christus; ei Christiani, qui et ipsi christi dicuntur cat. 21, n. 1, in baptismi mersione gestantur. Quæ quidem aquæ, Christi carnis attactu Tragrantes redditæ sunt : spi- ritali nimirum fragrantia quam Christus ipsis ex suæ divinitatis perfusione communicavit, ut doce- tur cat. 21, n. 1. Conjiciebam aliquando legendum in accusandi casu, Xprotopopov súwdlay, Christife- ram fragrantiam: porro in hac Cyrili phrasi, tria mihi videor distinguere sacramenta, religione silen- tii tectis verbis adumbrata. Baptismum per aquas Christiferas expressum; confirmationem, qua Chri- stiani proprie, imo et Christi etiam per sacri chri- smatis sanctionem eflicimur; cat. 21, n. et 5. De- mum eucharistiam in his verbis, divinarum rerum efficientiam; quod idem est stylo Cyrilli ac divinæ res ellicacia plenæ, quibus nimirum divinæ naturæ par- ticipes efficimur; cat. 22, n. 5, sic dixitn. 13, pa- (legendum, vel Jam mihi oculus mentis attollatur, vel, oculum mentis attollite. 'Ava6)έnw vix activum verbum est: significat vel sursum aspicio, vel rursum cerno; utrumque signi- ficatum in versione conjunximus. gitur simpliciter, xastμsvov. Deest in cod. Reg. hæc perioche de Filii sessione, sine dubio propter repetitionem vocis, Pro, idem cod. habet solummodo, napóv. Vide similem ac iisdem prope verbis expressam, de sessione Pa- tris, Filii, et Spiritus sancti in judicio postremo, sententiam, cat. 15, n. 34. prelatus sum, quod Grode cius contrario sensu vertit, tenebras in die apparen tes, cum potins fuerit dicendum, diem in tenebris apparentem. Vigiliam paschalem intelligit Cyrillus, quam luminum tota ecclesia accensorum frequen- tia, et lampadum a neophytis gestatione, ita collu- stratam referunt auctores ecclesiastici, ut nox fere diem vinceret. Ad hæc, ad celebrandam resurre- ctionis lætitiam curabatur, ut acensis priusquam nox irrueret, nec ante solis exortum exstinctis lu- minibus, nox quodammodo illa excluderetur, et in unam diem Dominica Paschæ cum Sabbato sancto conjungeretur. Audi Greg. Nyss., orat. in Resurr. Domini, pag. : Luminosa hæc nox, accensarum lampadum fulgorem matutinis solis radiis conjungens, unam continuatione diem efficit, nulla tenebrarum interpositione dirempla. i (1) Ai zɛpiσoal. Ex Ottoh. et Roe codd. Editi (2) Notė µér. In editis habetur, Пóc, Quando? (5) Ἑκάστῳ καὶ ἑκάστῃ. lta scribimus ex co- (4) Tödrar, aquis. Hujus vocis loco Reg. codex (5) Αναβλέψατε. Habet Reg. cod., ἀνανεύσατο (6) Evrnaonueror. In codd. Roe et Casaub. le- (7) Tenebras diem splendore referentes. Sic inter-

.. 559 S. CYRILLI HIEROSOL. ARCHIEP. 560 dentem, et Spiritum simul praesentem : thronos A λειτουργοῦντας· καὶ ὑμῶν δὲ ἕκαστον καὶ ἑκάστην vero et dominationes ministrantes; et unumquem- que vestrum salutem consecutum. Jam veluti sono afficiantur aures vestræ; concupiscite præclaram illaın vocem, quando vobis in salutem receptis an- geli acclamabunt: Beati quorum (1) remissæ sunt îniquitates, et quorum tecta sunt peccata ". 12 Quan- do tanquam Ecclesiæ sidera corpore splendidi (2) et anima lucidi ingrediemini. XVI. Magna res est sane, quod verbis proponi- tur baptisma : captivis pretium, peccatorum remis- sio, mors peccati, animnæ regeneratio, luminosum indumentum, signaculum sanctum indissolubile (5), Vid. cat. 22, n. 3. repetit cat. 1, n. 1. Hunc psalmi versiculum etiam- num decantant Græci statim atque eductus est e fonte neophytus, dum sacerdos manus abluit. Ita præcipitur in Euchologio, pag. 355, Cyrilli tempore nondum ita cantatus videtur, cum angelorum so- lummodo mentionem faciat. gnat candidam neophytorum vestem, ut supra n. 3, nuptialem vestem, quam supposuit candidam, ap- pellat, φαιδρὸν ἔνδυμα γάμου. Eodem modo Basil., in ps. xxvii, p. 168, et Greg. Nyss., orat. De S. Me- let., pag. 588, nuptialia indumenta quidpá nuncu- pant. hoc, ut et multa alia passim apud Cyrillum occur- rentia, baptismalis signaculi, seu ut theologi post sanctos Patres loquuntur, characteris testimonium. Hoc imprudenter, ex sectæ suæ præjudiciis, cum altero confirmationis charactere, de quo etiam sæpe C Cyrillus, confudit Thomas Milles. in suis ad hujus orationis finem notis. Quamvis aliquando Cyrillus utriusque mentionem ita permisceat, ut obscurum sit quodnam e duobus commemoret, propriis tamen ambo designavit notis. Nam alterum, nempe con- firmationis vocat cat. 18, n. 33, signaculum commu- nicationis Spiritus sancti; baptismalem vero cat. 1, n. 2, illum quo in lavacri regeneratione rationabili Christi gregi accensemur. Illum dicit cat. 22, 11. 7, animæ imprimi dum frons oleo chrismatis inungi- tur hunc cat. 3, num. 4, appellat signaculum per aquam, tǹv dɩ' Üdato; oppayiz. Priorem post ba- ptisma collatum significat cat. 18, n. 33, posterio- rem ait baptismis tempore conferri cat. 4, n. 16, κατά καιρὸν τοῦ βαπτίσματος, et cal. 16, num. 24, ἐν βα- atispatı • ut uno tempore aqua_corpus abluat, spi- ritus vero animam signet cat. 3, num. 4: To μèv ὕδωρ καθαίρει τὸ σῶμα, τὸ δὲ Πνεῦμα σφραγίζει την xv. Et num. 12, eo tempore quo baptizandus in aquam descendit, ait gratiæ invocatione animam si - guari, ne ab dracone, cujus in aquis sedes est, sor- beatur. Tandem a presbyteris et diaconis validum baptisma datum agnoscit, et Spiritum sanctum in eo præsentem animas obsignaturum spondet cal. 17, n. 35. Nemo autem dixerit chrismatis sacramentum a diaconis unquam administratum. Utrumque cha- racterem a Spiritu sancto imprimi statuit, idcirco- que spiritale vel Spiritus sancti signaculum appel- lat. Illud autem indissolubile hic, et indelebile n. 17, esse asseverat. nxelow, huc ex codicis Regii auctoritate revocamus: quæ cum a Prevotio in editione anni 1608 ascripta esset, nulla, quod quidem notetur, codicis manu- scripti suffragatione in sequentibus editionibus sup- pressa est, et ejus loco vox, èxatŋkɛt̃obɛ, posita. Quomodo hæc cum textu construi possit, ignoro D σωζόμενον καὶ σωζομένην. "Ηδη ὑμῶν τὰ ὦτα ὥσπερ κατηχείσθω· ποθήσατε (4) ἐκείνην τὴν καλὴν ἠχὴν, ὅτε ὑμῶν σωθέντων οἱ ἄγγελοι ἐπιφωνήσουσι· Μακά ριοι ὧν ἀπέθησαν αἱ ἀνομίαι, καὶ ὧν ἐπεκαλύ- φθησαν (5) αἱ ἁμαρτίαι· ὅτε, ὥσπερ ἀστέρες τῆς Ἐκκλησίας, εἰσέλθητε φαιδροὶ τῷ σώματι καὶ φω τεινοὶ τῇ ψυχῇ · λώτοις λύτρον ἁμαρτημάτων ἄφεσις - θάνατος ἁμαρ τίας παλιγγενεσία ψυχῆς· ἔνδυμα φωτεινόν· σφρα γὶς ἁγία ἀκατάλυτος· ἔχημα πρὸς οὐρανόν παρα- • quamvis Grodecius ita legisse videatur. Ex eodem Reg. codice, hate scripsimus, pro rotate, quod in editis et cæteris mss. libris legitur. At ea vox cum textui nullo modo convenire videretur, additum est in codd. Roe et Casaub. post, Exɛívny thy xaλýv, verbum, †xηoñvai, ut sensus esset: Fa- cite vobis illam præclaram vocem resonare. Cæterum retinendo ποιήσατε, ac mutando έκατηχεῖσθε in κατ axioba, optimam scripturam haberemus: "Hồn ὑμῶν τὰ ὦτα ὥσπερ κατηχεῖσθαι ποιήσατε ἐκείνην τὴν καλὴν ἠχήν· Jam aures vestras facile quasi illa præclara voce pulsari. Roe et Ottob. nec eam legit Grodecius. Nescio quo- modo in priores editiones pro nexalúpoŋoav irre- psit contraria vox, ἀπεκαλύφθησαν. Nos mendum ex Reg. cod. et Cyrillo ipso cat. 1, n. 1, eum locum uti scripsimus recitante, correximus. Verba, wontep ȧorépes, tanquam sidera reposuit curator Oxon. editionis, nulla tamen indicata codicis auctoritate, sed propter vocem sequentem, φωτεινοὶ τῇ ψυχῇ. Et ita revera habetur in cod. Reg. Legebatur in edi- lis, we reprotapai, tanquam columbæ, atque ita fert cod. Ottob. cui lectioni suffragatur versio Grodecii, tametsi ad marginem cum asterisco e regione ascri- pserit, sidera. Levi mutatione itaque lectio potuit in alteram commutari. Probabiles ambæ : nam si nostram sequaris, eam confirmant similes Patrum sententiæ, neophytos propter candorem et fulgorem vestium, ac faces quas manu præferebant, Ecclesiæ sidera appellantium. Vide in primis Greg. Nyss., orat. 1 in Christi resurrectionem, p. 582, et Pro clum Constantinopolitanum orat. 12 in Resurrect. Cyrillus ipse neophytorum vestes siderum instar collucentes appellat, de nuptialibus convivarum in- dumentis loquens supra, num. 3, dorpántota wonеp. Si alteram lectionem prætuleris, eam defen- det allusio ad psal. LXVII, 14; Cantic. v, 12; Isaiæ LV, 8: in his enim omnibus locis justi co- lumbis vel pennarum nitore rutilantibus, vel ad aquarum stagna sedentibus ac volitantibus compa- rantur. Imo Isaiæ locus ex cap. Lx a Cyrillo addu citur cat. 18, n. 34, ac neophytis propter simplici- tatem adaptatur. Priorem tamen lectionem præopta- verim. opáxwv, desunt in Reg. cod. Ea forte huc acces- serunt ex homilia sancti Basili exhortationem ad baptismum continente, ubi eadem prorsus verba paucis admodum immutatis leguntur p. 413, t. I. Quanquam ex Cyrillo potuit sumpsisse Basilius ve- terum solers indagator. Tamen hæc et alia hujus · modi baptismi encomia ita sunt in omnium Patrum ore, ut magis ex usu communi quam ex cujusquam imitatione accepta videantur. Vide Greg. Nazianz., orat. 40, n. 3, p. 638. eadem et multo plura conge- rentem. - : : ་ 1) Angeli acclamabunt: Beati quorum, etc. Idem B (2) Corpore splendidi, paidpol to owµari.“ Desi- (3) Signacu.um sanctum indissolubile. Præclarum (4) Κατηχείσθω· ποθήσατε, etc. Vocem, κατ- 14. Μέγα τὸ προκείμενον βάπτισμα (6) αιχμα (5) Kal ŵr лenal. Deest hæc perioche in codd. (6) Bázτɩopa. Ea verba sequentia usque ad ¿λ-

ἄχυρα, ἀργύριον, λίθους τιμίους, ΙΖ΄. Ἡμεῖς μὲν ταῦτα, ὡς ἄνθρωποι, καὶ παραγ- γέλλομεν καὶ διδάσκομεν· μὴ ποιήσητε δὲ τὴν οίκο δομὴν ἡμῶν (1) χόρτον, καὶ καλάμην, καὶ ἄχυρα ἵνα μὴ τοῦ ἔργου κατακαέντος, ζημιωθῶμεν· ἀλλὰ ποιήσατε τὸ ἔργον, χρυσίον καὶ ἀργύριον, καὶ λίθους τιμίους. Ἐν ἐμοὶ γάρ ἐστι τὸ εἰπεῖν, ἐν σοὶ δὲ τὸ προσθέσθαι (2), ἐν Θεῷ δὲ τὸ τελειώσαι. Νευρώσωμεν τὴν διάνοιαν, συντείνωμεν τὴν ψυχὴν, ἑτοιμάσωμεν, τὴν καρδίαν· περὶ ψυχῆς τρέχομεν, περὶ αἰωνίων πραγμάτων ἐλπίζομεν (5). Δυνατὸς δὲ ὁ Θεὸς (5 τὰς καρδίας ὑμῶν εἰδὼς, καὶ γινώσκων, τίς μέν ἐστι γνήσιος (4), τίς δὲ ὑποκριτὴς) τὸν μὲν γνήσιον φυλά ** ρεῶν ἀγωνιζόμεθα. Ο δὲ Θεός· ὑποκριτής, πιστὸν ποιῆσαι· πιστοποιεῖν Πιστοποιεῖν πιστοὺς ἐργάζε Πιστοῦ μὲν γὰρ τὸ πιστοποιείν, Θεοῦ δὲ πάλιν τὸ θεοποιεῖν, ὥσπερ ἀμέλει καὶ τοιοῦ φωτὸς τὸ φωτίζειν ἔργον ἐστίν· φωτίστους βεβαιοῦμεν, καὶ τοὺς κατηχουμένους πιο πιστοποιεῖσθαι Ὁ δὲ Θεὸς, ὁ τὰς καρδίας ἡμῶν εἰδὼς, καὶ ἐφορῶν τὰς προαιρέσεις, καὶ τίς μὲν γνήσιος καὶ ἀληθινὸς δοῦλος, τίς δὲ ὑποκριτὴς καὶ νόθος, τὸν μὲν γνήσιον διατηρήσῃ, τὸν δὲ ὑποκριτὴν πιστὸν ποιήσῃ. Δύναται γάρ, Γνώριζε δικαίῳ, καὶ προσθήσει ἐὰν ἀκούσῃ ἐπιστήμων, αινέσει αὐτὸν, καὶ ἐπ' Ἐν ἐμοὶ γάρ ἐστι τὸ εἰπεῖν, καὶ ὑποδεῖξαι τῶν πρακτέων τὴν ἀθάνατον καὶ μόνιμον ἐνέργειαν· ἐν σοὶ δὲ τὸ προσθέσθαι, καὶ μεταδιώξαι τούτων τὴν πεῖραν Θεοῦ δὲ τὸ τελειῶται, καὶ ἀσάλευτον ἐν σοὶ τὴν τοιού- των πίστιν φυλάξαι. Νευρώσωμεν, ἀδελφοί, τὴν διά S. CYRILLI HIEROSOL. ARCHIEP. XVII. Nos quidem hæc uti homines et denuntia - A mus et docemus: ne autem nostrum ædificium fe- num et stipulam et paleas efficiatis, ut non cum opus arserit, detrimentum patiamur: sed opus fa- cite aurum et argentum et lapides pretiosos º¹. Meum est dicere, tuum vero aggredi ad opus, Dei vero perficere. Firmemus mentem, contendamus animam, præparemus cor; de anima enim nobis certamen est, et rerum æternarum spes propo- sita". Potens est autem Deus, (qui novit corda ve- stra, et perspectum habet quisnam sit sincerus, quisnam vero simulator) sincerum quidem servare, I Cor. III, 12-15. Prov. VII, 23. saub. loco, Suwv, propter, quiwowμev sequens, in omnibus Græcis libris retentum; quanquam Grodecius legisse videatur, nu:wote, dum vertit, detrimentum patiamini. Ante, xalány, ex cod. Roe et Casaub. addidi, xat, ut responderet aliis xal, sequentibus verbis, præfixis. B Idem habet infra cat. 1, n. et 6. frequentes illas precationes, singularum pene cate- cheseon fini affixas, quibus a Deo postulat ut præ- cepta quæ dedit, in auditorum animis insculpat, et utilia reddat. cod. Reg. hoc additamentum : Пept àlavárwy dw- De immortalibus do- nis contendimus. Deus autem, etc., ut inferius. Ita scribimus ex cod. Reg., Roc et Casaub. et Gro- decio qui vertit verus. Editi vero habent, dixatos. justus. Priorem vocem postulat oppositio cum verbo ac manifesta in membro sequenti vocum jam positarum repetitio. Pro, miσtoñoiñoai, hac et sequenti linea reperitur in codd. Roe Casaub. ac Reg., at vox Cyrillo nostro familiaris adhibetur multis locis. Cyrillo Alexandrino idem est ac Gat. Thesauri Assert. 32, pag. 289, quo in loco hæc habet ad illustrandum præsentem locum ma- xime idonea. Probans enim Dei esse fideles homi- nes eficere, ait : Fidelis enim est (qui titulus Deo sæpe attribuitur in Scripturis) fideles efficere, Dei rursum deos efficere: uti videlicet luminis opus proprium est illuminare. At ea vox non soli Deo fidem intus infundenti, sed etiam hominibus alios in fide per doctrinam informantibus accommodari solet. Sic Constit. apost. lib. v, cap. &: Toùç VEO- STOTOLOúμeba Neophytos confirmamus, et catechume nos in fide informamus. A Cyrillo autem etiam ar- gumentis fidem facientibus tribuitur catech. 15, n. 9, et cat. 14, n. 2. Non est omittendum ea você apud Cyrillum aliquando non initia et informatio- nem fidei, sed firmiorem et plenam convictionem eorum quæ jam credebantur designari. Ita usurpa- tur ab eo cat. 43, n. 9, et in cat. 3, n. 15; mistiv el motorolni ita distinguit quasi hæc sit merces et complementum alterius. Ac generatim apud au- clores, motorOLEIV, certo persuadere et convincere significat. V. Origenem lib. I cont. Cels., pag. 5, Basil. in psal, XIV, pag. 153. Hic tamen de initio fi- dei agitur, ac de dispositione qua hypocrita in fi- delen mutatur: eodemque modo cat. 13, n. 19, sumitur pro statu hominis ab incre - dulitate et dubitatione ad fidem et persuasionem transeuntis. Locus hic totus ita repræsentatur in coll. Reg. : etc. : Deus autem qui corda nostra novit, et animorum motus intuetur, quisnam sincerus et verus servus sit, quis vero simulator et spurius; sincerum quidem custodiat, simulatorem vero fidelem efficiat. Potest enim, etc. . mus quam exhibet Reg. et Ottob. codex, supponit- que versio Grodecii, qui scripsit agere, ejusque verbi sensus est, admovere mentem operi faciundo; docentis præceptis suum assensum ac sedulitatem atjungere. Ac forte Cyrillus respicit eum locum Proverb. 1x, : TOU EXɛσa Notum facito justo, et adjiciet ui re- cipiat vel istum Ecclesiastici XXI, y 15, secundum Græc., XVIII, secund. Vulgatam: Abror σopòr tor apoσonσεt, secundum Vulgatam: Verbum C sapiens quodcunque audierit scius, laudabit et ad se adjiciet. Mallem vertere, el ad illud (opere exse- quendum) se applicabit. Quamobrem vocem, pos- 000a, servantes, vertimus aggredi ad opus. Quam interpretationem firmat lectio codicis Regii subji- cienda. In aliis codicibus legitur poésα, propo- here cui scripturæ suffragari potest quod hujus orationis initio sincerum ab auditoribus proposi- tumi, mpółɛsiv, postulat, quo vocati effecti, oblatis sibi a Deo baptismi bonis fruantur. Hunc porro lo- cum Regius codex cum hac paraphrasi repræsentat: votav, etc. Meum enim est dicere, et ostendere im- mortalem et mansuram' eorum quæ agenda sunt ef- ficaciam: tuum autem aggredi, et eorum experien- tiam prosequi: Dei vero perficere; el inconcussam D in te eorum fidem custodire. Mentem, fratres, robo- remus, etc. Quamlibet harum lectionum amplectare, nulla ad oppugnandam gratiæ prævenientis neces- sitatem nisi inepte trahi potest. Neque vero illa de- fensione utar, eodem modo plurimos Patres sine Julla gratiæ ad incipiendum necessariæ injuria legi- timo sensu scripsisse quod nostrum esset incipere, velle, proponere; Dei vero perficere: hic enim de gratia baptismi, et præparationibus eidem præmit- lendis agi tota hujus orationis series clamai; et si- miles loci cat. 1, n. 4, et cat. 17, n. 35, plane evin- cunt. Tum vero solemne auctori nostro est baptismi gratiam perfectionis vocabulo nuncupare. V. Pro- cat., n. 1, Utinam et fructus perfectus exsistat, et cat. 3, n. 4. Ita autem suum esse dicit recte monere, et auditorum obsequi, ut tamen utrumque divini muneris esse confiteatur. Vid. cat. 15, n. 8, sub finem; cat. 16, n. 2; cat. 17, n. 34, ut omittam (1) Hμwr. Ita correxi ex codd. Reg., Roe et Ca- (3) Elлlloper. Post hanc vocem subjicitur in (4) Τίς μέν ἐστι γνήσιος, quisnam sincerus sit. (2) To poσ0éσba. Editorum lectionem retinui -

565 PROCATECHESIS. 360 ξαι, τὸν δὲ ὑποκριτὴν πιστοποιῆσαι. Δύναται γὰρ ὁ A hypocritam vero et simulatorem fidelem eficere. Θεὸς καὶ τὸν ἄπιστον πιστοποιῆσαι, ἐὰν μόνον δῷ τὴν καρδίαν. Καὶ ἐξαλείψαι (1) τὸ καθ᾽ ὑμῶν χειρό γραφον, ἀμνηστίαν δὲ ὑμῖν παράσχοι τῶν πρώτων παραπτωμάτων· φυτεύσοι δὲ ὑμᾶς εἰς τὴν Ἐκκλη σίαν, καὶ στρατεύσοι (2) ὑμᾶς ἑαυτῷ, ὅπλα περι βαλὼν τῆς δικαιοσύνης· οὐρανίων δὲ πραγμάτων (3) Καινῆς Διαθήκης πληρώσεις, καὶ Πνεύματος ἁγίου σφραγίδα δώῃ ἀνεξάλειπτον εἰς τοὺς αἰῶνας· ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. * Coloss. 11, 14. ་ cumfl. infinitivi modi, quod secutus est Grod. Pe- nultimam acuere, et optativo modo legere nos co- egit non solum ipsa textus consequentia, sed etiam mss. Reg. Roe et Casaub. consensus in scribendo, εξαλείψειε. Consequenter, pro καθ' ἡμῶν, contra nos, scripsimus ex tribus memoratis codd., xa0' wy, contra vos et post, ȧuvnorízy, reposuimus, piv, ex Reg., Cod., loco Suwv, quod repugnantibus constructionis legibus in editiones irrepsit. Regium in quo habetur, opatolonon melius quidem quantum ad Græcæ linguæ normam, in qua paauw vix apud bonos auctores reperiatur pro militem deligo; at Cyrillus etiam ita usurpat cat. 1, nam. 3: Οἱ μέλλοντες στρατεύειν, ἐρευνῶσι τὰς ἡλιο xízę twv oppatεvoμévwv. Sic etiam S. Ephræm, seu potius antiquus ejus interpres Paræn. 50 ed. Gr. μας. 542 : Αρχούμενος τοῖς παροῦσιν, οὐ φροντίζει τοῦ στρατεύσαι τοὺς ἑαυτοῦ υἱοὺς, ἢ ἐγγαμίσαι θυ- yatipa; · Qui præsentibus contentus est, non sollici- tus est, ut filios suos in militiam adscribat, aut fi- bas in matrimonium locet. alavátwv ayabwv, etc., cœlestibus et æternis bonis. ad gratiam fidei cordis præparationem postulat, sed necessariam humanæ mentis a Deo excitate et mote cooperationem, eamque ita liberam, ut sine B Potest enim Deus etiam infidelem fidelem facere, si modo 14 cor illi præbuerit (4). Deleat ille chiro graphum quod contra vos est, oblivionem autern tribuat vobis priorum delictorum; atque in Eccle- siam vos inserat, sibique milites allegat, arma vo- bis justitiæ circumponens : cœlestibus Novi Testa - menti rebus repleat, et Spiritus sancti concedat signaculum indelebile in sæcula: in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria in sæcula sæculorum. C Amen. hac libertate ullum neget meritum hominis fore cat. 4, n. 21. Nec tamen in illa humani arbitrii ob- temperatione nullæ sunt Dei partes. Nam ut eo in ipso loco quo S. Augustinus ait De spir. et litt. cap. 34, n. 60: Consentire vocationi Dei, vel ab ea dissentire propriæ voluntatis esse; addit nihilomi- nus, ipsum velle credere Deus operatur in homine; ita Cyrillus ipsum fidei actum us credamus, quod non fit nisi per liberum consensum voluntatis gra- tiæ moventi acquiescentis, donum Dei esse agnoscit his verbis cat. 14, n. 28 : Præstet autem omnibus nobis (vel vobis) credere in eum qui resurrexit, etė. Et cat. 13, n. 8: Præstet et nobis qui loquimur, di- cere, et vobis qui auditis credere: quod a Deo peti non poterat, nisi agnosceretur eum ipsas ad cre- dendum flectere et applicare voluntates. Nam ut ait Augustinus epist. 217, n. 7: Inaniter et perfunctoric polius quam veraciter pro eis, ut doctrinæ, cui ad- versantur, credendo consentiant, fundimus preces; si ad ejus non pertinet gratiam convertere ad fidem suam ipsi fidei contrarias hominum voluntates. 11 ipsum in cordibus infidelium a Deo fieri non dubi- tabat Cyrillus, ut patet ex his quæ cat. 13, n. 40, cat. 10, n. 19, et cat. 14, n. 14, de potentia Cruci- fixi in subigendis suo cultui alienissimis ab eo 1.0- minibus tradit: et his quæ cat. 17, n. 21 et seqq. narrat de victrice Spiritus sancti gratia, quæ post Pentecosten, apostolorum ministerio, tam multa hostium Christi millia convertit et sanctificavit. AD LECTOREM. Τὰς τῶν φωτιζομένων κατηχήσεις ταύτας, τοῖς μὲν Catecheses istas illuminandorum, his quidem qui τῷ βαπτίσματι προσερχομένοις, καὶ τοῖς τὸ λουτρόν accedunt ad baptismum, et fidelibus qui lavacrum ἔχουσιν ἤδη πιστοῖς, εἰς ἀνάγνωσιν παρεχόμενος, μή jam suscepere, legendas exhibeas; catechumenis δὸς τὸ σύνολον μήτε κατηχουμένοις, μήτε ἄλλοις τισὶ vero, et aliis quibuslibet qui Cbristiani non sint, τῆς μὴ οὖσι Χριστιανοῖς· ἐπεὶ τῷ Κυρίῳ λόγον δώ- prorsus ne dederis; alioqui redditurus es Domino σεις. Καὶ ἐὰν ποιῇς ἀντίγραφον, ὡς ἐπὶ Κυρίου D rationem. Harum autem exemplar si transcripseris, ταῦτα πρόγραψον. id quasi in conspectu Domini facias velim. ' Hec obtestatio, cui Grodecius, nescio utrum ex manuscriptis, præfixit titulum, Ad Lectorem, desideratur in multis codd. ut Reg., Roe, Casaub., Ottoboniano vetustiore. Si hæ catecheses a studiosis ex ore Cyrilli pronuntiantis exceptæ, nunquam ab ipso litteris consignatæ sunt, ejus quidem esse non potest illa denuntia · tio. Sin autem ille, quod multis Patribus usu fuit, sermones prius viva voce habitos postea scripto digesserit, cur non hujus obtestationis auctor sit non video. Nam similes isti multæ observantur ab auctoribus editæ ad Lectorem aut librarios contestationes, v. g. S. Joannes apost. parem appinxit ad finem Apocalypsis, c. XXII, P. 17 et 18. Septuaginta Interpretes, referente Aristea, pag. 891, pari denuntiatione usi sunt, sed voce, non scripto. Irenæus quoque ad calcem libri Ilap dydoάo, seu De ocionario, teste Eusebio lib. v Hist. cap. 2). veg. 187. Eusebius ipse initio Chronici sui; Rufinus in fine præfationis ad suam librorum Origenis De prin - cipiis interpretationem; Aponius præfatione in suum ad Cantica commentarium, etc. Antiquam, et primo- rum qui has Catecheses scripserunt, esse istam contestationem id mihi suadere videtur, quod Ecclesiæ Hiero- solymitanæ consuetudinem contineat in distinctione quoμévwv et catechumenorum, cum istis eas_ca/c- cheses communicari prohibens. Hanc notationem Valesius existimat, non hic sed ad finem Cutecheseon scribi debere. (1) Καὶ ἐξαλείψαι. Editi, εξαλείψαι, pen. cir- (2) Erpurevooi. Ita editi et omnes miss. præter (3) Πραγμάτων. In Reg. cod., επουρανίων δὲ καὶ (4) Si modo cor illi præbuerit. Non hic præviam