Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) — PG column chips mark the printed columns.
PG 7:971Καθὼς Ἠσαί̈ας φησί· Τέκνα Ἰακὼβ βλαστήσει, καὶ ἐξανθήσει Ἰσραήλ, καὶ πλησθήσεται ἡ οἰκουμένη τοῦ καρποῦ αὐτοῦ. Εἰς ὅλην οὖν τὴν οἰκουμένην τοῦ καρποῦ αὐτοῦ διασπαρέντος εἰκότως ἐγκατελείφθη καὶ ἐκ μέσου ἐγένετο τὰ ποτὲ μὲν καρποφορήσαντα καλῶςἐξ αὐτῶν γὰρ τὸ κατὰ σάρκα ὁ Χριστὸς ἐκαρποφορήθη καὶ οἱ ἀπόστολοι, νῦν δὲ μηκέτι εὔθετα ὑπάρχοντα πρὸς καρποφορίαν. Ἅπαντα μέτρῳ καὶ τάξει ὁ Θεὸς ποιεῖ, καὶ οὐδὲν ἄμετρον παρ’ αὐτῷ, ὅτι μηδὲν ἀναρίθμητον. Ἐπίστευσεν δὲ Ἀβραὰμ τῷ Θεῷ, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην, πρῶτον μὲν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Ποιητὴς οὐρανοῦ καὶ γῆς μόνος Θεός, ἔπειτα δὲ ὅτι ποιήσει τὸ σπέρμα αὐτοῦ ὡς τὰ ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ, τουτέστιν τὸ ὑπὸ τοῦ Παύλου εἰρημένον· Ὡς φωστῆρες ἐν κόσμῳ. Δικαίως οὖν καταλιπὼν τὴν ἐπίγειον συγγένειαν πᾶσαν, ἠκολούθει τῷ Λόγῳ αὐτοῦ, ξενιτεύων ἵνα σὺν τῷ Λόγῳ πολιτευθῇ. Δικαίως δὲ καὶ οἱ ἀπόστολοι ἐξ Ἀβραὰμ τὸ γένος ἔχοντες, καταλιπόντες τὸ πλοῖον καὶ τὸν πατέρα, ἠκολούθουν τῷ Λόγῳ. Δικαίως δὲ καὶ ἡμεῖς, τὴν αὐτὴν τῷ Ἀβραὰμ πίστιν ἔχοντες, ἄραντες τὸν σταυρὸν ὡς καὶ Ἰσαὰκ τὸ ξύλον, ἀκολουθοῦμεν αὐτῷ.
971 S. IRENÆI EPISCOPI LUGDUNENSIS ET MARTYRIS 972 modi Matre, et exire a Bytho, et absistere (59) a A carnem : elationem enim illorum et inflationem Vacuo, et Umbram derelinquere et legitime eos generari, conversos ad Ecclesiam Dei, et formari Christum in eis, et cognoscere eos fabricatorem et factorem hujus universitatis, solum veruni Deum, et Dominum omnium. Hæc precamur de illis, utilius eos diligentes, quam ipsi semetipsos putant diligere. Quæ enim est a nobis dilectio, cum sit vera, salutaris est eis, si quidem eam ro- cipiant. Est enim austero medicamıini similis, ab- sumens impropriorem (60) ac superfluam vulneris evacuat. Quapropter tentantes omni virtute manum porrigere eis, non tædebit nos. Prorogabimus (61) autem super hæc, quæ dicta sunt, in sequenti li- bro Domini sermones inferre, si quos ex his par ipsam Christi doctrinam convincentes, suadere pos- simus cessare ab ejusmodi errore, et absistere ab ea blasphemia, quæ 'est in fabricatorem ipsorum, qui et solus est Deus, et Pater Domini nostri Jesu Christi. Amen (62). ANALYSIS LIBRI QUARTI. 225 Quemadmodum auctor noster libro superiore ipsis, ut ille loquitur, apostolorum sententiis, hære- ticorum confutaverat errores : ita eosdem hoc in libro sermonibus Christi a se denuntiat esse refellen- dos. Quapropter illud principio firmum fixumque statuit, neminem a Christo, nisi suuni Patrem, vocari Deum. Quod quidem, ut non ex novo tantum, sed Veteri etiam Testamento probet, perspicuuia primo facit, Moysis litteras verba esse Christi, atque prophetas omnes sacro divini Verbi aflatu sua fudisse ora- cula, suos scripsisse libros, suasque epistolas, et commentaria. Hinc in apertum demonstranda veritatis campum excurrit, atque ex Christi ipsius, nec non Moysis etiam et Isaiæ verbis probat, unicum esse Deum, totius mundi creatorem". Tum téla quædam, sed levi brachio ab adversariis ex futuro mundi fine et eversione Ilierosolymæ vibrata, egregie retundit **. Alind autem, et quod acrius quidem urget, argumentum inde elicit, quia Christus cum antiquis pa- triarchis ac prophetis se et videndum præbuit, et cum iis locutus est, manifestam plane eisdem fecerit unius Dei, Patris sui, divinitatem ". Nec auctorem nostium vel minimum morantur objecta ab hæreticis Christi verba: Nemo cognoscit Patrem nisi Filins, etc., quibus Patrem ante ejusdem Christi nativitatem omnibus incognitum fuisse causabantur. Etenim veram hujusce loci et lectionem et sensum pro se facera ostendit. Deinde assertionem suam aliis confirmat Christi Domini apparitionibus, quibus a Mojse, et Aarone, ac potissimum Abrahamo visus est *. Ex quibus erroris arguit Marcionitas, qui eumdem Abra- hamnum a salute per Christum impertita excludebant, ostenditque Christum et Abrahæ et seminis ejus, Adelium scilicet, vindicem et servatorem exstitisse *. Subinde contra eosdem hæreticos asserit, Christum Moysis legem implevisse quidem, sed non solv'sse; ac Vetus Testamentum, sicut et Novum, unius ejus:lemque Dei esse opus ". Unde ad propositum suum recte concludit, cumdem esse Patrem, qui in Veteri ac Novo Testamento a Christo per Moysen el pro- phetas est annuntiatus". Quod sane tum ex eodem utriusque Testamenti scopo et fine, tum ex reprobatis a Christo traditionibus ac moribus Veteri repugnantibus, tum ex statuta in utroque, sed in Novo extensa et ampliata diligendi Dei' lege mire confirmat". Cum autem hæretici plura in veteri fœdere contraria novo esse objicerent, huic argumento fuse respondet, ostenditque eur Deus Israelitis Mosaicam imposue- rit legem, cujus jugum ac vincula deinceps abstulit, atque ab illis voluerit victimas offerri, sicuti a Christianis eucharisticum corporis et sanguinis Christi sacrificium; quod in sola Ecclesia catholica cum simplicitate ac justitia verum ac purum offerri Deo probat“. Variis post hæc Scripturæ sacræ locis absurdum_omnino et fatuum esse probat, alium præeter unum Deum investigare aut Bythum, aut Pleroma, vel Eones. Nam quamvis ille à nobis non possit e compre hendi, eum tamen ex creatione mundi, quem per Verbum Spiritumque sanctum condidit, facile cogno- scimus. Atque in ejusce veritatis firmamentum adducit Pastoris seu Hermæ auctoritatem. At quia hære- tici Filium Dei prophetis apparuisse pertinacius negabant; huue ab iis conspectum triplicí, quod es corumdem visionibus, verbis et rationibus eruitur, conficit argumento. Imo vero eosdem prophetas il- lius aflatu locutos esse demonstrat **. Qua quidem ex doctrina scite colligit, in eorumdem prophetarum vaticiniis fieri de Christo sermonem; unamque et eamdem fuisse Abraliæ Ademi, et nostram, quam veteres patriarchæ et dictis et factis mul- tipliciter præsignificarunt; viam posteris ad Christi fidem munientes. Sed quoniam omnis prædictio, autequam eventum suum sortiatur, obscura est, inde concludit Christum in iis, sicut thesaurum in agro absconditum, delituisse. Quamobrem ut ille cognoscatur, ad seniorum, qui veros Scripturæ sensus ab apostolis didicerunt, traditionem recurrendum esse planissime evincit. Prudenter itaque monet ¡is solis, quibus creditum fuerat fidei Christianæ depositum, episcopis, qui successionem ducunt ab apostolis ha- bendain fidem, et cum iig, et ipso cum apostolo suscipiendam ab omnibus publicam unius Dei profes- sionem**. Hanc autem variis objectionibus cum impugnarent hæretici, cas singulatim recenset, et solidis senioris * Cap. 1. * Cap. 2 et seq. 88 36 Cap. 3 et 4. Cap. 5 et seqq. Cap. 6. * Cap. 7. Ibid. et cap. Y. * Cap. 10 et seq. *** Cap. 12 et seq. ibid. et cap. 14 et seqq. "C.P. » Præf. 17 Cap. 8. 19 et seq. " Cap. 21 et seqq. Cap. 26. abstinere. ARTV Prorogabimus. In Fevard, edit, ex vet. cod. ut et in Voss. et Grab., prorogavimus. In aliis pejus, prærogavimus. Ouob. et Voss, (59) Absistere. Eras., Call., Feu. et Merc. 2, (60) Impropriorem. Alii, improbiorem. (62) Amen. Hase vocem addidi ex Clarom.,
PG 7:982Αὐτὸς δὲ προθύμως τὸν ἴδιον μονογενῆ καὶ ἀγαπητὸν παραχωρήσας θυσίαν τῷ Θεῷ, ἵνα καὶ ὁ Θεὸς εὐδοκήσῃ ὑπὲρ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ παντὸς τὸν ἴδιον μονογενῆ καὶ ἀγαπητὸν Υἱὸν θυσίαν παρασχεῖν εἰς λύτρωσιν ἡμετέραν. Καὶ καλῶς ὁ Ἰουστῖνος ἐν τῷ πρὸς Μαρκίωνα συντάγματί φησιν ὅτι αὐτῷ τῷ Κυρίῳ οὐκ ἂν ἐπείσθην ἄλλον Θεὸν καταγγέλλοντι παρὰ τὸν Δημιουργόν. Ἐδίδαξεν ἡμᾶς ὁ Κύριος ὅτι Θεὸν εἰδέναι οὐδεὶς δύναται μὴ οὐχὶ Θεοῦ διδάξαντος, τουτέστιν ἄνευ Θεοῦ μὴ γινώςκεσθαι τὸν Θεόν· αὐτὸ δὲ τὸ γινώσκεσθαι αὐτὸν θέλημα εἶναι τοῦ Πατρός· γνώσονται γὰρ αὐτὸν οἷς ἂν ἀποκαλύψῃ ὁ Υἱός. Πᾶς βασιλεὺς δίκαιος ἱερατικὴν ἔχει τάξιν. Πῶς τὴν σάρκα λέγουσιν εἰς φθορὰν χωρεῖν καὶ μὴ μετέχειν τῆς ζωῆς τὴν ἀπὸ τοῦ σώματος τοῦ Κυρίου καὶ τοῦ αἵματος αὐτοῦ τρεφομένην; Ἢ τὴν γνώμην οὖν ἀλλαξάτωσαν, ἢ τὸ προσφέρειν τὰ εἰρημένα παραιτησάςθωσαν. Ἡμῖν δὲ σύμφωνος τῇ γνώμῃ ἡ εὐχαριστία καὶ ἡ εὐχαριστία βεβαιοῖ τὴν γνώμην. Προσφέρομεν αὐτῷ τὰ ἴδια, ἐμμελῶς κοινωνίαν καὶ ἕνωσιν καταγγέλλοντες σαρκὸς καὶ Πνεύματος.
981 CONTRA LÆRESES LIB. IV. 983 derelicta Hierosolyma, quæ magni Regis civitas ▲ xovta ñpòs xaproqoplay. fructificationem. Quæ- erat, nikil de, suprema bei majestate ac potentia decessisse: id enim sapientissimo ejusdem Dei con- silio factum fuisse. dicere (6), quoniam si esset magni Regis civi- Las ", » non derelinqueretur. Simile autem est (7), si quis diceret, quoniam si esset stipula conditio Dei, nunquam a frumento derelinqueretur ; et sar- menta vineæ, si a Deo facta essent, nunquam a bo- tris destituta abscinderentur. Quemadmodum autem hæc non propter se principaliter facta sunt, sed propter crescentem in eis fructum, quo maturo fa- cto et ablato, derelinquuntur, et e medio auferun- tur, quæ jam non sunt utilia ad fructificationem : sic et llierosolyma, quæ jugum in se servitutis por- B taverat (in quo domitus est honio, qui antea non subjiciebatur Deo, cum mors regnabat, et domitus habilis factus est ad libertatem), adveniente fructu libertatis, et aucto, et deniesso, et in horreum re- cepto, et apportatis ab ea his qui (8) fructificaro possunt, et in omni mundo disseminatis. Εἰς Kaws Hantas (9) oral. «Tixva 'laxw6 pinothout, x2!è¿z>0†,σe: 'Ispat), xat TAT, SÚ†, GETAL † Cixouston τοῦ καρποῦ αὐτοῦ. Taņu döv shy olxotomy ToÙ xaproů zŭto Coma- μέντο, εἰκότως εγκατε- 2s!pOn, xa! £x uso żyłvemo tá notk piv xap- mospŕsavza xzìw; ( αὐτῶν γὰρ τὸ κατά σάρκα 6 Xpiszę zaproption. nal ni àmószoÀo!) vv & μηκέτι εύθετα υπάρ- Quemadmodum Isaias ait: Filii Jacob germi- nabunt, et florict (10) Israel, et fructu (11) ejus adimplebitur universa terra". In universa enim terra fructu disseminato, merito derelicta est, et C de medio ablata est, quæ aliquando quidem fructi- ficaverat bẹne (ex ipsa cnim secundum carnem Christus fructificatus est, et apostoli); nnuc autem jam utilis non est (12) ad ** Matth. v, 35, ex Psal. xlvii, 3. Malach. iv, 4. Cap. IX. 8 Isa. xxvII, dæorum Dominum a summo Deo distinctum vo- lant. Gall. et Fenard. additum legitur, expunxi. prior lectio: Christum enim et apostolos intelligit, ut paulo post explicat. Theodoretum Dial. 5. et Merc. 2, nisi quod hi habeant, floret. Editt., fo- rebil. et Feuard., omisi cum omnibus mss. et Græco Theodoreti, necnon sacro ipso Biblico textu. non est. Hæc pluraliter exprimit textus Græcus. Joanne. cur consentiunt Clarom, et Voss. Cæteri perperam, legisdationis. Noc enim pro legisdationem scriptum esse videtur a recentiore quopiam, qui pravæ in- terpunctionis vitio, locum hunc non intellexit; nec advertit legendo legisdationis, legendum fore in- 6. cunque enim temporale initium habent, necesse est ea et finem habere temporalem. sequenter in Joannem (13) desivit. Ad impletionein ejus advenerat Christus : et propter hoc «lex et prophetæ apud eos ‹ usque ad Joannem ” ; et Hierusalem itaque inchoans a David, et adim- plens tempora sua. Legisdationem (14) fineza opor- tuit habere, manifestato Novo Testamento. “Anavta µŕtpy) (15) xal táže: ¿ Bedę moist, xat οὐδὲν ἄμετρον παρ' αὐτῷ, ὅτι μηδὲν ἀναρίθμητον. Omnia enim mensura et ordine Deus facit, et nihil non mensum apud eum, quoniam nec incomposi- Lum. Et bene, qui dixit (16) ipsum immensum Patrem in Filia mensuratum : mensura euim Patris, Filius, quoniam et capit eum. Quoniam autem temporalis erat illorum administratio, Isaias alt: ‹ Berelin- quetur filia Sion sicut casa in vinea, et velut custo- diarium (17) in cucumerario "., Quando autem hæc derelinquentur? Nonne cum fructus auferetur, el derelinquentar folia sola quæ jam fructificaro non possunt? et figuram mundi universi oporteat præterire, ad- veniente tempore præteritionis ipsius, ut fructus quidem in horreum colligatur (18), paleæ autem derelictæ comburantur? ‹ Dies enim Domini, quasi clibanus ardens : et erunt stipula omnes peccato- res, qui faciunt injusta, et comburet eos dies ve- niens *. » "Quis est autem hic Dominus, qui talem importat diem, Joannes Baptizator significat, dicens de Christo: ‹ Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni, palam habens in manu ejus ad emun- dandam areain suam, et fructum. congregabit in horreum, paleas autem comburet igni inetstingui- " Cap. VIII. » Luc. xvi, 16. ** Isa. 1, 8. choantem et adimplentem. Sic igitur distinguenda et ordinanda periodus: Ad impletionem ejus (legis) ad- venerat Christus: et propter hoc lex. et prophetæ apud eos usque ad Joannem; et Hierusalem itaque inchoans a David, et adimplens tempora sua. Id est, ac proinde Hierusalem inchoans a David, et adimplens temporu sua erat usque ad Joannem. Quod subinde confir- D mat, hac addita nova sententia: Legisdationem finem oportuit habere, manifestato Novo Testamento. Sic distinguendo facilis erit sensus, nec quidquam excidisse videbitur. Græce ex Claromontano Parallelorum Damasceni codice descriptam edidit Halloixius, in Vita Irenæi pag. 483, quæ et in Vaticano eorumdem Paralle- lorum exemplari litt. A, cap. 2. eodem modo legi- tur. Irenæuin vero alludere ad Sapientiæ x1, 21, quilibet videt. . art. 5, 56. pomorum custodia. Hunc Isaiæ locum eodem modo legit Cyprianus lib. 1. adv. Jud., cap. 6, atque hic Irenæus. 1. Adhuc et de Hierusalem, et de Domino audent (6) Audent dicere. Qui Deum Creatorem et Ju- (7) Simile autem eat. Dicere quod in editt. Eras., (8) His qui. In Voss., his quæ. Sed præferenda (9) Kabwe 'Hoataç. Græca hæc exstant apud (10) Floriel. Pro florebit. Sic Claromi., Voss. (11) Fruciu. Ventris quod additur in Eras., Gall. (12) Abiata est... fructificaverat... ex ipsa….. utilis (13) Joannem, Ita Clarom. et Arund. Cæteri, (14) Legisdationem. Ita recte Feuard. ex vet. cod. 2. Quoniam igitur Moyse lex inchoavit, con⚫ 3. Et quid de Hierusalem dicimus, quandoquidem (15) "Azartu jεrow. Hanc Irenæi sententiam (16) Et bene, qui dixit, etc. Consule Dissert. 3、 (17) Custodiarium. Græce, omwpopuláxtov, id est, (18) Colligatur. Clarom. collocetur.
PG 7:992Ὡς γὰρ ὁ ἀπὸ τῆς γῆς ἄρτος προσλαβόμενος τὴν ἐπίκλησιν τοῦ Θεοῦ οὐκέτι κοινὸς ἄρτος ἐστίν, ἀλλ’ εὐχαριστία ἐκ δύο πραγμάτων συνεστηκυῖα, ἐπιγείου τε καὶ οὐρανίου, οὕτως καὶ τὰ σώματα ἡμῶν μεταλαμβάνοντα τῆς εὐχαριστίας μηκέτι εἶναι φθαρτά, τὴν ἐλπίδα τῆς εἰς αἰῶνα ἀναστάσεως ἔχοντα. Καλῶς οὖν ἡ γραφὴ ἡ λέγουσα· Πρῶτον πάντων πίστευσον ὅτι εἷς ἐστιν ὁ Θεὸς ὁ τὰ πάντα κτίσας καὶ καταρτίσας. Ἔστι δὲ οὗτος ὁ Λόγος αὐτοῦ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ὁ ἐν ἐσχάτοις καιροῖς Θεὸς ἐν ἀνθρώποις γενόμενος, ἵνα τὸ τέλος συνάψῃ τῇ ἀρχῇ, τουτέστιν ἄνθρωπον Θεῷ. Καὶ διὰ τοῦτο προφῆται περὶ αὐτοῦ τοῦ Λόγου τὴν προφητείαν λαβόντες προεφήτευσαν αὐτοῦ τὴν ἔνσαρκον παρουσίαν. Ὥσπερ οἱ βλέποντες τὸ φῶς ἐντός εἰσι τοῦ φωτὸς καὶ τῆς λαμπρότητος αὐτοῦ μετέχουσιν, οὕτως οἱ βλέποντες τὸν Θεὸν ἐντός εἰσι τοῦ Θεοῦ, μετέχοντες αὐτοῦ τῆς λαμπρότητος· ζωῆς οὖν μετέξουσιν οἱ ὁρῶντες Θεόν. Καὶ διὰ τοῦτο ὁ ἀχώρητος καὶ ἀκατάληπτος καὶ ἀόρατος ὁρώμενον ἑαυτὸν καὶ καταλαμβανόμενον καὶ χωρούμενον τοῖς πιστοῖς παρέσχεν, ἵνα ζωοποιήσῃ τοὺς χωροῦντας καὶ βλέποντας αὐτὸν διὰ πίστεως.
991 992 sis cogitationibus transferens nos, et similem Abra- hæ fidem in nobis constituens. Quemadmodum et Paulus testificatur, dicens, nos esse filios Abraliæ secundum similitudinem fidei, et repromissionem hæreditatis ». qui fecit cœlum et terram, hunc Deum confiteba- A ligione extrabens nos, et a duris (76) et infructuo- tur (67) : et doctus repræsentatione (68), quod in- ter homines homo (69) futurus esset Filius Dei, per cujus adventum semen ejus erat futurum quasi stellæ cœli, concupivit eam diem videre, uti et ipse complecteretur Christum : et per spiritum prophe- tiæ eam videns exsultavit. Propter quod et Simeon ex semine ejus re implebat gratulationem patriar- chæ, et dicebat: Nune remittis (70) servum tnum, Domine, in pace; quoniam viderunt oculi mei sa- lutare tnum, quod parasti in facie (71) omnium populorum : luinen ad revelationem gentium (72), et gloriam populi Istael ". » Et angeli autem gra- tulationem magnam vigilantibus nocte pastoribus enuntiaverun: ". Sed et Maria ait : « Magnificat anima mea Dominum), et exsultavit spiritus meus in Deo salutari meo " :> descendente quidem ex- sultatione Abrahæ in eos qui erant ex semine ejus, vigilantes (73) et videntes Christum, et credentes ei; reciproca autem rursus et regrediente exsulta- tione a Aliis in Abraham, qui et concupierat diem adventus Christi videre. Bene igitur Dominus no- ster testimonium reddebat ei, dicens : ‹ Abraham pater vester exsultavit, ut videret diem meum, et vidit, et gavisus est ". › B ham, et repromissionem ei dedit. Hic est autem fa- bricator, qui et per Christum præparat luminaria in mundo, eos qui ex gentibus credunt. ‹ Vos › autem, inquit, ‹ estis lumen mundi ", » hoc est, quasi stellæ cœli. Hunc ergo recte ostendimus a nemine cognosci, nisi a Filio, et quibuscunque Fi- lius revelaverit. Revelat autem omnibus Filius, quibus velit cognosci, Patrem (77); et neque sine bona voluntate Patris, neque sine administratione Filii cognoscet quisquam Deum. Et propter hoc di- cebat discipulis Dominus: ‹ Ego sum via, veritas, et vita. Et nemo venit ad Patrem, nisi per me. Si cognovissetis me (78), et Patrem 236 meuin uti- que cognovissetis, et amodo cognovistis eum, et vidistis ”. › Ex quibus manifestum est, quoniam per Filium, id est per Verbum, cognoscitur. bum ejus (79) non recipientes, sed putantes per seipsum (80) Patrem sine Verbo, id est sine Filio, posse cognoscere; Deum nescientes eum qui in figura locutus est humana ad Abraham (81), et ire- rum ad Moysem, dicentem : « Videns vidi vexatio- nem populi mei in Egypto, et descendi liberaro eos *. › llæc enim (82) Filius, qui est Verbum Dei, ab initio præstruebat (83), non indigente Patre an- gelis, uti faceret conditionem, et formaret homi- nem, propter quem et conditio fiebat: neque rur- sus indigente ministerio ad fabricationem eorum, quæ facta sunt, ad dispositionem eorum negotio- rum, quæ secundum hominem erant; sed babente ** Cap. XVI. " Matth. in. 9. 33 3 Joan. xiv, 6, 7. Cap. XVI. dixit : sed et ut ostenderet, quoniam omnes qui ab initio cognitum habuerunt Deum (74), et adventum Christi prophetaverunt, revelationem acceperunt ab ipso Filio, qui et in novissimis temporibus visi- C bilis et passibilis factus est, et cum humano genere locutus est, uti ex lapidibus excitaret filios Abrahæ, et adimpleret repromissionem, quam promiserat ¡lli Deus, et faceret (75) semen ejus tanquam stellas cœli, quemadırodum ait Joannes Baptista : ‹ Po- tens est enim Deus ex lapidibus istis suscitare filios Abrahæ ”. › floc autem fecit Jesus, a lapidum re- Luc. 11, 29 seqq. » Ibid. 8 seqq. 26 Luc. 1, Rom. v, 12 seqq.; 1x, 8, et Gal. iv, 28. * Exod. 111, 7, 8. capitis 5, n. 5, ex Gen. xiv, 22, citatis. apparitione loquitur, ait Feuardentius, quorum unum Filium Dei fuisse, quem adorarit, et Domi- num Deum suuin vocarit, magna concordia dicunt Justinus M. in Dialogo; Tertullianus lib. De carne Christi, et lib. 111 contra Murcion. ; Eusebius lib. 1 Hist., cap. 1, Athanasius serm. 3 contra Arianos; Hilarius lib. iv De Trinit.; Cyrillus Hierosol. tech. 11 et 12; Ambrosius lib. De Abraham, cap. 5; Augustinus lib. 11 De Trinit., cap. ti el 12. Cla- ron et Arund. In Voss., parasti ad faciem. Iu cœ- teris cum Vulgata, parasti ante faciem. 31 Matth. V, cod. emendavi. Cæteri omnes corrupte, et sacro textu repugnante, ad revelationem, vel in revelatio- nem, aut in evelatione oculorum. Vox enim oculo- ramı, scribarum sphaima est, pro populorum. . D 14. 56. ad Luc. 11, 8 et 17. tiunt Voss. et Grab., et a nostris duris. cæteri omnes, agnosci, vel cognosci Pater. .... et cognovistis me, et Patrem meum cognoscitis, vidistis, omisso eum. Quam vocem omisi et ipse cum iisdem et Clarom. ac Merc. 2, quia supra lib. m, cap. 43, num. 2, omittitur in omnibus miss. Addidi vero ex Clarom. utique, post meum; quæ vox legitur in Vulgata. sim, separatim. ron, quod expunxi auctoritate veteris Feuard. cod., Clarom. et Voss. hic enim. Arund. et Voss., perstrucbat. 8. IRENEI EPISCOPI LUGDUNENSIS ET MARTYRIS 3. Unus igitur et idem Deus, qui advocavit Abra- 4. * Propter hoc Judæi excesserunt a Deo, Ver- 46. Joan. VIII, 2. "Non enim tantum propter Abraham hæc (67) Hunc Deum confitebatur. Verbis supra in fine (68) Et doctus repræsentatione. De trium illorum (69) Homo. Deest in Merc. 2 et Voss. (70) Remittis. Clarom. et Voss. dimittis. (71) Parasti in facie. Sic Fenard. marg., (72) Ad revelationem gentium. Ita ex vet. Feuard. (73) Vigilantes. Al., evigilantes. Respicit auctor (74) Deum. Alii, Dominum. (75) Et faceret. Editi, ut faceret. (76) Et a duris. Feuard. ex vet. cod. cui consen- (77) Cognosci, Patrem. Ita Clarom. melius quam (78) Si cognovissetis me, etc. Eras. et Gall., si (79) Ejus. Editt., Dei. (80) Per seipsum. Græcorum more pro …….. &cor- (81) Ad Abraham. Perperam addunt editt, et An- (82) Hæc enim. Eras., Gall, et Feuard. malo, (83) Præstruebat. Feuard. in marg., Clarom.,
PG 7:1002Ὡς γὰρ τὸ μέγεθος αὐτοῦ ἀνεξιχνίαστον, οὕτως καὶ ἡ ἀγαθότης αὐτοῦ ἀνεξήγητος, δι’ ἧς βλεπόμενος ζωὴν ἐνδίδωσι τοῖς ὁρῶσιν αὐτόν. Ἐπεὶ ζῆσαι ἄνευ ζωῆς οὐχ οἷόν τε ἦν, ἡ δὲ ὕπαρξις τῆς ζωῆς ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ περιγίνεται μετοχῆς, μετοχὴ δὲ Θεοῦ ἐστι τὸ γινώσκειν Θεὸν καὶ ἀπολαύειν τῆς χρηστότητος αὐτοῦ. Διὰ τοῦ γάμου Μωϋσέως ὁ τοῦ Χριστοῦ νοητὸς γάμος ἐδείκνυτο καὶ διὰ τῆς αἰθιοπικῆς νύμφης ἡ ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησία ἐδηλοῦτο, ἣν οἱ καταλαλοῦντες καὶ ἐνδιαβάλλοντες καὶ διαμωκώμενοι οὐκ ἔσονται καθαροί· λεπρήσουσι γὰρ καὶ ἐξαφορισθήσονται τῆς τῶν δικαίων παρεμβολῆς. Χριστός ἐστιν ὁ θησαυρὸς ὁ κεκρυμμένος ἐν ἀγρῷ, τουτέστι ταῖς γραφαῖς ταῖς ἐν τῷ κόσμῳ οὔσαις ἀγρὸς γὰρ ὁ κόσμος, κεκρυμμένος δέ, ὅτι διὰ τύπων καὶ παραβολῶν ἐσημαίνετο μὴ δυναμένων νοηθῆναι πρὸ τοῦ τὴν ἔκβασιν τῶν προφητευομένων ἐλθεῖν, ἥτις ἐστὶν ἡ παρουσία τοῦ Κυρίου. Πᾶσα γὰρ προφητεία πρὸ τῆς ἐκβάσεως αἴνιγμά ἐστι καὶ ἀντιλογία τοῖς ἀνθρώποις· ὅταν δὲ ἔλθῃ ὁ καιρὸς καὶ ἀποβῇ τὸ προφητευθέν, τότε τῆς ἀκριβεστάτης ἐπέτυχεν ἐξηγήσεως. Καὶ διὰ τοῦτο ὑπὸ Ἰουδαίων μὲν ἀναγινωσκόμενος ὁ νόμος ἐν τῷ νῦν καιρῷ μύθῳ ἔοικεν·
1001 CONTRA HERESES LIB. IV. 1008 pallium suum; lætifici (55) oculi ejus a vino (56), A rante servum (40), et adoptante in filium, et apto et candidi dentes ejus quam lac ” (37). › Inqui- tempore incorruptelæ (41) hæreditatem præstante, rant enim hi, qui omnia scrutari dicuntur, id tem- ad perfectionem hominis? Plasmavit enim eum in pus in quo defecit princeps, et dux ex Juda, et qui augmentum et incrementum, quemadmodum Scri- est gentium spes, et qui vitis, et qui pullos ejus, et ptura dicit: Crescite et multiplicamini ”. quod indumentum, et qui oculi, et qui dentes, et quod vinum, et unamquodque ex dictis (38) exqui- rant; et invenient non alium, nisi Dominum no- strum Jesum Christum, annuntiatum. Quapropter Moyses increpans populum, quod ingratus exsiste- ret, ait: Sic populus fatuus, et non sapiens, hæc Domino retribuistis ” ? › Et rursus significans, quo- niam qui ab initio condidit et fecit ens Verbum, et in novissimis temporibus redimens nos, et vivifl- cans, ostenditur pendens in ligno, et non credent ei. Ait enim Et erit vita tua pendens ante oculos tuos, et non credes vitæ tuæe "., Et iterum: Nonne hic idem Pater tuus possedit te, et fecit te, et creavit te " ?, CAPUT XI. Veteres prophetas et justos prænovisse adventum Chri- sti, huncque videre et audire ardentius appetiisse, ipso per Spiritum sanctum se in Scripturis revelanie, et sine sui mutatione noris in dies beneficiis homi- nes ditante, posteriores tamen cumulatius prio- ribus. multi, præscientes per Spiritum sanctum (39) adven- tum ejus, oraverunt in illud tempus venire, in quo facie ad faciem viderent Dominum suum et sermo- nes audirent ejus, Dominus fecit manifestum, dicens discipulis: • Multi prophetæ et justi cupierunt vi- dere quæ videtis, et non viderunt, et audire quæ auditis, et non audierunt ". Quemadmodum igitur concupierunt et audire, et videre, nisi præscissent 240 futurum ejus adventum? Quomodo autem præscire potuerunt, nisi ab ipso prescientiam ante accepissent? Quomodo autem Scripturæ testifican- tur de eo, nisi ab uno et eodem Deo omnia semper per Verbum revelata et ostensa fuissent credentibus; aliquando quidem colloquente eo cum-sun plasmate, aliquando autem dante legem, aliquando vero ex- probrante, aliquando exhortante, ac deinceps libe- ™ª Gen. xlix, 10 et seqq. B C quidem facit, homo autem fit: et quidem qui facit, semper idem est: quod autem fit, et initium, et me- dietatem, et adjectionem, et augmentum accipere debet. Et Deus quidem bene facit, bene autem fit homini. Et Deus quidem perfectus in omnibus, ipso sibi æqualis et similis; totus cum sit lumen, et tv- tus mens, et totus substantia, et fons omnium bo- norum; homo vero profectum percipiens et augmen- tum ad Deum (49). Quemadmodum enim Dens semper idem est; sic et homo in Deo inventus (45), semper proficiet ad Deum. Neque enim Deus ces- sat aliquando in benefaciendo, et locupletando ho- „minem: neque bomo cessat beneficium accipere, et ditari a Deo. Exceptorium enim bonitatis, et or- ganum clarificationis ejus, homo gratus ei qui so fecit et iterum exceptorium justi judicil ejus homo ingratus, et spernens plasmatorem, et non subjectas Verbo ejus: qui plurimum semper fructificantibus, et plus habentibus Dominicuın argentum, daturum se pollicitus est : « Euge, › inquit, ‹ serve bone et fidelis, quia in modico fidelis fuisti, super multa te constituam; intra in gaudium Domini tui *;, ipse Dominus plurimum promittens (44). turum se pollicitus est, secundum munerationem gratiæ suæ, sed non secundum commutationem agni- tiouis ( ipse (45) enim Dominus perseverat, et idem Pater revelatur); sie ergo et posterioribus majorem, quanı quæ fuit in veteri testamento, munerationem gratiæ attribuit unus et idem Dominus per suoni ad- ventum. Et illi enim per famulos audiebant ventu- rum regem, el mediocriter gaudebant (46), secun- dum quod sperabant venturum eum: qui autem præsentem viderunt, et libertatem adepti et potiti sunt ejus munerationem (47), majorem gratiam et abundantiorem exsultationem habent gaudentes de regis adventu, quemadmodum et David dicit : ‹ Anima mea exsultabit in Domino, jucnndabitur in ** Deut. xxx11, 6. ** Dent. xxvi1, 66. ** Deut. xxx11, 0. " Cap. XXIV. ** Math. xi, 17. Gen. 1, 28. Matth. xxv, 21, 23. juxta Græcum xaporrof. Caeteri, latificabuntur. olvov, super vinum. Sed legisse videtur Irenæus ano olvou, quomodo etiam habet cod. Alexandr. hoc emendator quispiam superscripserit tan, ut le- gatur tanquam, haud advertens hellenismum esse, pro magis quam lac), et Grabius. Alil tanquam lac. Alii minus bene, occultis. Clarom. omnibus mss. (¿1) Incorruptelæ. Al., incorruptibilem. PATROL. GR. VII. mox sequitur, semper proficiet ad Deum. cod., Clarom. et Voss. Alii perperam, ipse.... plurimum promittens. llæc vero ad præcedentia, da- turum se pollicitus est, referuntur; nec proinde cor- ruptus est locus, ut frustra suspicatur Feuarden- tius. per ter gaudebant. Al. illi enim, qui per famulos audie- bant... mediocriter (sine et) gaudebant. rationem ; cæteri, munerationem. 32 . 1. Quoniam autem non solum prophetæ et justi 2. Et hoc Deus ab homine differt, quoniam Deus 3. Sicut ergo nunc fructificantibus plurimum da- (35) Lætifici. Ita Clarom., Arund., Voss. et Grab. D (36) A vino. Editio codices habent onto (37) Quam lac. Sic Voss., Clarom. (quamvis in (38) Dictis. Sic Feuard, in marg., Claroni. et Voss. (39) Spiritum sanctum. Sanctum addidi ex cod. (40) Serrum. Suum additum in editt. deest in (42) Ad Deum. Editt. minus bene, a Deo: nam (43) Inventus. Editi., intentus. 44) Ipse….. plurimum promittens. Sic vetus Fenard (45) Ipse. Abrós, idem potius hic verti debuisset. (46) Illi enim famulos audiebant el mediocri- (47) Munerationem. Sic Voss., Clarom. remune-
PG 7:1013οὐ γὰρ ἔχουσι τὴν ἐξήγησιν τῶν πάντων, ἥτις ἐστὶν ἡ κατ’ ἄνθρωπον παρουσία τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ· ὑπὸ δὲ χριστιανῶν ἀναγινωσκόμενος, θησαυρός ἐστι, κεκρυμμένος μὲν ἐν ἀγρῷ, αὐτοῖς δὲ ἀποκαλυπτόμενος Οὕτω Παῦλος ἀπελογεῖτο Κορινθίοις· Οὐ γάρ ἐσμεν ὡς οἱ πολλοί, καπηλεύοντες τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ. Οὐδένα ἠδικήσαμεν Τοιούτους πρεσβυτέρους ἀνατρέφει ἡ ἐκκλησία· περὶ ὧν καὶ ὁ προφήτης φησίν· Δώσω τοὺς ἄρχοντάς σου ἐν εἰρήνῃ καὶ τοὺς ἐπισκόπους σου ἐν δικαιοσύνῃ. Μὴ εἰδότος τοῦ Λώτ, μηδὲ ἡδονῇ δουλεύσαντος, τοῦτο γεγένηται, ἀλλὰ πάντως οἰκονομία ἐπετελεῖτο, δι’ ἧς αἱ δύο συναγωγαὶ ἀπὸ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ Πατρὸς τεκνοποιησάμεναι ἐμηνύοντο ἄνευ σαρκὸς ἡδονῆς. Οὐ γὰρ ἦν ἄλλος οὐδεὶς σπέρμα ζωτικὸν καὶ τέκνων ἐπικαρπίαν δυνάμενος δοῦναι αὐταῖς, καθὼς γέγραπται. Ἀνακρίνει δὲ καὶ τοὺς Ἐβιωναίους. Πῶς δύνανται σωθῆναι, εἰ μὴ ὁ Θεὸς ἦν ὁ τὴν σωτηρίαν αὐτῶν ἐπὶ τῆς γῆς ἐργασόμενος; Ἢ πῶς ἄνθρωπος χωρήσει εἰς Θεόν, εἰ μὴ ὁ Θεὸς ἐχώρησεν εἰς ἄνθρωπον;
1013 CONTRA HÆRESES LIB. IV. › 1014 corum, et ego dedi eis præcepta non bona (19), et A aptum duritiæ eorum repudii præceptum (27) a justificationes, in quibus non vivent in eis "., Et Lucas autem Stephanum, qui primus in diaco- nium (20) ab apostolis electus est, et primus occi- sus est propter Christi martyrium, sic dixisse de Moyse scripsit: Ille quidem accepit præcepta (21) Dei vivi, dare vobis, cui noluerunt obedire patres vestri (22), sed abjecerunt et conversi sunt corde suo in Ægyptum, dicentes ad Aaron: Fac nobis deos, qui nos antecedant; Moyses enim qui eduxit nos de terra Egypti, quid ei contigerit, ignora- mus. Et vitulum fecerunt in diebus illis, et obtule- runt sacrificia idolo, et lætabantur in factis ma- noum suarum. Convertit autem Deus, et tradidit cos servire exercitibus cœli, quemadmodum scri - ptum est in libro prophetarum: Nunquid sacrificia B et oblationes obtulistis mibi annis quadraginta in eremo, domus Israel? et accepistis tabernaculum Moloch, et stellam Dei (23) Rempham (24), figuras quas fecistis, adorare eas"; › manifeste signißi- cans, quoniam non ab altero Deo talis illis data lex est, sed ab eodem ipso, apta Hlorum servituti. Quapropter et in Exodo ad Moysen dicit: Emit- tam ante te angelum meum (25) : non enim ascendam tecum, quoniam populus duræ cervicis es* (26). › Moyse posita eis propter duritiam illorum, et quod nollent esse subjecti, manifestavit Dominus, cum dixissent ei: «Quare ergo Moyses præcepit dare libellum repudii, et remittere uxorem? › dicens eis Hæc vobis propter duritiam cordis vestri permisit, ab initio autem non ita factum est 28; › Moysen quidem excusans, quasi fidelem servum; unum autein, qui ab initio masculum et feminam fecit, Deum confitens; ¡Hos autem arguens tan- quam duros, et non subjectos. Et propter hoc Moyse acceperunt. Et quid dicimus de Veteri To- stamento hæc? quandoquidem et in Novo »postoli hoc idem facientes inveniuntur propter prædictanı causam, statim dicente Paulo : ‹ Hæc autem ego dico, non Dominus ”. › Et iterum : « floc autem dico secundum indulgentiam, non secundum præ- ceptum ., Et iterum : « De virginibus autem præceptum Domini non habeo; consilium autem dɔ, tanquam misericordiam consecutus a Domino, ut fidelis sim * (28)., Sed et alio loco (29) ait : • Ne tentet vos Satanas propter incontinentiam vestram ”. › Si igitur et in Novo Testamento quæ- dam præcepta secundum ignoscentiam apostoli concedentes inveniuntur, propter quorumdam in- continentiam, ut non obdurati tales, in totum de- sperantes salutem suam, apostatæ fant a Deo; non oportet mirari, si et in Veteri Testamento idem Deus tale aliquid voluit fieri pro utilitate populi, illiciens eos per prædictas observationes, ut per eas salutem Decalogi (30) observantes sint (31) et detenti (32) ab eo non reverterentur ad idolola- triam, nec apostatæ fierent a Deo, sed toto corde discerent diligere eum. Si autem quidam, propter inobedientes Israelitas et perditos, infirmum dicunt legis doctorem, invenient in ea vocatione, quæ est secundum nos, multos quidem vocatos, paucos vero electos; et intrinsecus lupos, a foris vero in- dutos pelles ovium ; et id quod erat semper libe- rum et suæ potestatis in homine, semper servasse C Deum, et suam exhortationem : ut juste judicen- tur (33) qui non obediunt ef, quoniam non obedie- runt ei ; et qui obedierunt et crediderunt ei, honoren- tur incorruptibilitate. 18. 246 CAPUT XVI ". Nec circumcisionis, nec aliarum cæremoniarum le- 20 1 Cor. VII, Ezech. xx, 24. "Act. VII, 38 seqq. » Exod. xxxi{1, 2, & 25 Matth. xıx, 7, 8. 7 Ibid., 6. Ibid., 25. Ibid., 5. Cap. XXX. 28 30 Feuardentius, præcepta de ritibus, neomeniis, sa- crificiis, quæ propria virtute nec justificabant, nec ad perfecium adducebant observantes sed umbræ erant futurorum bonorum. Arundel, et Merc. 2, diaconum. codd. habent, 6yia Cŵvra, Boūval huty. Sed muss. collegii Novi Ozon, cum Irenzo babel, SµTv, vobis. ρες ὑμῶν, patres nostri, in LXX, Amos, v, 26, tum in Græcis Latinisque Actorum exemplaribus, omittunt vet. Feuard. codd. et Voss., sed vox Spwv, quam addunt editi Bibliorum codices, deest in ms. Cantabrig. periude ut in Irenæo. duaúpwory, id est obscuritatem, vertunt. . bet cod. Alex. τὸν ἄγγελόν μου πρότερόν σου - sed edill. προ προσώπου σου. crum textum. Cæteri perperanı, est. D post fatius accipit, pro regula. Sim. Editt. cum Arund. et Merc. 2, essem. ejusdem capitis VII, Epist. I ad Corinth. juxta no- siram divisionem ; quæ cum frenæi ævo nondum obtineret, imo cum hoc sæculo Paulina epistolæ in capita el versus nondum distinctæ essent, non mi- rum si id ad alium locum pertinere dixerit, quod ejusdem capitis esse diceremus. calogum, cujus observatione homo salutem con- sequitur. At suspicor pro salutem, legendum esse saliem. Clarom, et Voss., quorum auctoritate tres voces, munera dent ei, quæ statim sequuntur in editis, expunxi, utpote quæ haud cohæreant cum antece- dentibus et consequentibus. Nec enim hic de mu- neribus aut sacrificiis agitur, sed de libello repu- dii, aliisque similibus, quæ populo dura: cervicis indulsit Deus, ne severioris legis impatiens, ad ido- lolatriam declinaret. 2. Et non solum hoc, sed et præcepta quædam a (19) Præcepta non bona. Id est, ut explicat (20) Diaconium. Clarom. et Voss., diaconio; (21) Præcepta Dei vivi dare vobis. Editi N. T. (22) Patres vestri. In nostris exemplaribus, maté- (23) Stellam Dei. Vocem Dei, quæ legitur tum (24) Rempham. Septuaginta, Papáv, Theodotio, (25) Ante te angelum meum. Sic cum Irenæo ha- (26) Es. Ita Clarum., Voss. et Grab. juxta sa- (27) Repudii præceptum. Præceptum hic et paulo (28) Aino loco. Scilicet paulo superius, vers. 5 (20) Salutem Decalogi. Id est, inquit Grab., De- (31) Observantes sint. Sic vetus Fenard. cod., (32) Detenti. Deest in Eras. et Gallas. (33) Judicentur. Al., damnentur.
PG 7:1024Ἀνακρίνει δὲ τὸ θεῖον τοὺς τὰ σχίσματα ἐργαζομένους, κενοὺς ὄντας τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγάπης καὶ τὸ ἴδιον λυσιτελὲς σκοποῦντας, ἀλλὰ μὴ τὴν ἕνωσιν τῆς ἐκκλησίας, καὶ διὰ μικρὰς καὶ τὰς τυχούσας αἰτίας τὸ μέγα καὶ ἔνδοξον σῶμα τοῦ Χριστοῦ τέμνοντας καὶ διαιροῦντας καὶ ὅσον τὸ ἐπ’ αὐτοῖς ἀναιροῦντας, εἰρήνην λαλοῦντας καὶ πόλεμον ἐργαζομένους, ἀληθῶς διϋλίζοντας τὸν κώνωπα, τὴν δὲ κάμηλον καταπίνοντας· οὐδεμία γὰρ τηλικαύτη δύναται πρὸς αὐτῶν κατόρθωσις γενέσθαι, ἡλίκη τοῦ σχίσματός ἐστιν ἡ βλάβη. Πάντα συνέστηκεν· εἰς ἕνα Θεὸν παντοκράτορα ἐξ οὗ τὰ πάντα πίστις ὁλόκληρος, ἡ εἰς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν Κύριον ἡμῶν δι’ οὗ τὰ πάντα καὶ τὰς οἰκονομίας αὐτοῦ δι’ ὧν ἄνθρωπος ἐγένετο ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ πεισμονὴ βεβαία, ἡ εἰς τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ τὸ τὰς οἰκονομίας Πατρός τε καὶ Υἱοῦ σκηνοβατοῦν καθ’ ἑκάστην γενεὰν εἰς τοὺς ἀνθρώπους καθὼς βούλεται ὁ Πατὴρ γνῶσις ἀληθής, ἡ τῶν ἀποστόλων διδαχὴ καὶ τὸ ἀρχαῖον τῆς ἐκκλησίας σύστημα κατὰ παντὸς τοῦ κόσμου. Οἱ τὸν ἐκ τῆς Παρθένου Ἐμμανουὴλ κηρύττοντες τὴν ἕνωσιν τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸ πλάσμα αὐτοῦ ἐδήλουν.
1095 ་་ 1024 nomen meum in gentibus, dicit Dominus omnipo- tens ”; › manifestissime significans per hæc, quo- niam prior quidem populus cessabit offerre Deo; omni autem loco sacrificium offeretur (90) ei (91), et boc purum; nomen autem ejus glorificatur in gentibus. ricordiam facite unusquisque ad fratrem summ. A meo, et sacrificium parum ; quoniam magnum est Viduam, et orphanum, et proselytum, et paupe- rem nolite opprimere, et unusquisque malitiæ fra- tris sui non reminiscatur in corde suo “, Et ite rum :-‹ Hi sunt, › inquit, ‹ sermones quos facie- tis. Loquimini veritatem unusquisque ad proximum suum, et judicium pacificum judicate in portis ve- stris, et unusquisque malitiam fratris sui non re- cogitet in corde suo, et jurationem falsam ne di- lexeritis ; quoniam hæc omnia odi, dicit Dominus omnipotens “. » Et David autem similiter : « Quis est, › inquit, ‹ homo qui vult vitam, et amat videre dies bonos? Cohibe linguam tuam a malo, et labia tua, ne loquantur dolum. Declina a malo, et fac bonum : inquire. pacem, et sequero cam non sacrificia et holocaustomata quærebat ab eis Deus; sed fidem, et obedientiam, et justitiam, pre- pter illorum salutem. Sicut in Osee propheta do- cens eos Deus suam voluntatem, dicebat: ‹ Mi- sericordiam volo plus quam sacrificium (85), el agnitionem Dei super holocaustomata "., Sed et Dominus noster eadem monebat eos, dicens : ‹ Si enim cognovissetis quid est : Misericordiam volo, et non sacrificium, nunquam condemnassetis in- nocentes (86) “: testimonium quidom reddens prophetis, quoniam veritatem prædicabant; illos autem arguens sua culpa insipientes. B 6.” Quod est autem aliud nomen, quod in gentibus glorificatur, quam quod est Domini nostri, per quem glorificatur Pater, et glorificatur homo? & quoniam proprii Filit ejus est, et ab eo factus est homo, suum illum (92) vocat. Quemadmodum si quis rex ipse flii sui pingat imaginem, juste suam ¡Ham dicit imaginem secundum utrumque, quo- niam et filii ejus est, et quoniam ipse fecit eam : sic et Jesu Christi nomen, quod per universum mundum glorificatur in Ecclesia, suum esse con- fitetur Pater, et quoniam Filii ejus est, et quo- niam ipse scribens id, ad salutem dedit hominum. Quoniam ergo nomen Filii proprium Patris est, et in Deo omnipotente per Jesum Christum offert Ecclesia, bene ait secundum utraque : • Et la omni loco incensum offertur nomini meo, el sa- crificium purum 7., Incensa autem Joannes la Apocalypsi, ‹ orationes › esse ait ‹ sanctorum ”, 250 CAPUT XVIII ". In sola Ecclesiu catholica cum simplicitate et justitia offerri verum ac purum sacrificium, eucharistiam videlicet, quæ est ipsum corpus et sanguis Christi. primitias Deo offerre ex suis creaturis, non quasi ɑ cuit offerri in universo mundo, purum sacrificium indigenti, sed ut ipsi nec infructuosi, nec ingrati reputatum est apud Deum, et acceptum est ei : sint, eum qui ex creatura panis est, accepit, et non quod indigeat a nobis sacrificium, sed quoniam gratias egit, dicens: ‹ Hoc est meum corpus”. › is qui offert, glorificatur ipse in eo quod offert, si Et calicem similiter, qui est ex ea creatura, quæ acceptetur (93) munos ejus. Per munus enim orga est secundum nos, suum sanguinem confessus est, regem, et konos, et affectio ostenditur : quod in et novi testamenti novam docuit oblationem; quam omui simplicitate et innocentia Dominus volens Ecclesia ab apostolis accipiens, in universo mundo nos offerre, prædicavit dicens: Cum igitur offers offert Deo, ei qui alimenta nobis præstat, primi- munus tuum ad altare, et recordatus fueris quo- tias suorum munerum in novo testamento, de quɔ niam frater tuus habet aliquid adversum te, dimitte in duodecim prophetis Malachias (88) sic præsi- munas (num ante altare (94), et vade primum re- gnificavit : «Non est mihi voluntas in vobis, dicit conciliari fratri tno, et tunc reversus offerez (95) Dominus omnipotens, et sacrificium non accipiam munus tuam”., Offerre igitur oportet Deu pri- Je manibus vestris. Quoniam ab ortu selis usque mitias ejus creaturæ, sicut et Moyses ait : 1 Nẵn að occasum nomen meum clarificatur (89) inter apparebis vacuus ante conspectum Domini Dei gentes, et in omni loco incensum offertur nomini tui ”; › ut in quibus gratus (96) exstitit homo, in ** Zachar. vii, 9, 10. * Zachar. viii, 46, 17. "Psal. xxx111, 13, 14. Osc. VI, 6. Matth. x, 7. 10 Matth. xxvi, 26 seqq. 11 Malach. 1, 10, 11. " Cap. XXXII. 1 Malach. 1, 11. " Apoc. v, 8. Cap. XXXIV. * Matth. v, 23, 24. " Deut. xvı, 16. 98 crificium. In Arundel, et Merc. 2, omissum juxta Græcorum morem, plus. quam condemnassetis innocentes. Alii: misericor- diam volo quam sacrificium: nunquam condemnare- tis immerentes. art. 7, 80, ubi plura de sacrificio eucharistico ex mente Irenæi diximus. Voss., Malachiel. Grab. pro cessavit... offertur. Clarom. vero habet, offerretur. quía paulo ante præcedit. quod reperitur in editt. dine, acceptetur, si offert. memorem, mox Deo acceptum sign fleat, 8. IRENEI EPISCOPI LUGDUNENSIS ET MARTYRIS 4. Ex quibus omnibus manifestum est, quia 5. Sed et suis discipulis (87) dans consilium, 4. Igitur Ecclesiæ oblatio, quam Dominus do- (85) Plusquam sacrificium. Clarom., et mon sa- D (86) Misericordiam volo et non sacrificium, nun- (87) Sed et suis discipulis, etc. Consule dis ert.3, (88) Malachias. Feuard. in marg., Claromont, et (89) Clarificatur. Alii, glorificatur. (90) Cessabit ... offeretur. Ita ex Arundel, posuit (91) Ei. Sic omnes mss. melius quam oditi Deo, (92) Illum. Sic omues manuscripti pro illud, (93) Offert, si acceptetur. Clarom. inverso or- (94) Ante allare. Arund. et Voss., ad altare. (95) Offeres. Eras. et Gallas., offer. (96) Gratus. Hic acceptorum a Deo beneficiorum
PG 7:1034Διὰ τῆς παραβολῆς τῶν ἐργατῶν τῶν ἐν διαφόροις καιροῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα πεμπομένων εἷς καὶ ὁ αὐτὸς οἰκοδεσπότης δείκνυται, κεκληκὼς οὓς μὲν ἐν ἀρχῇ τῆς τοῦ κόσμου κατασκευῆς, ἐνίους δὲ μετὰ τοῦτο, καὶ ἑτέρους μετὰ τὴν μεσοχρονίαν, ἄλλους δὲ προκοπτόντων τῶν καιρῶν, καὶ ἐν τῷ τέλει πάλιν ἄλλους, ὥστε εἶναι πολλοὺς μὲν τοὺς ἐργάτας κατὰ τὰς ἑαυτῶν γενεάς, ἕνα δὲ τὸν συγκαλούμενον αὐτοὺς οἰκοδεσπότην. Καὶ γὰρ ἀμπελὼν εἷς, ὅτι καὶ μία δικαιοσύνη· καὶ εἷς οἰκονόμος, ἓν γὰρ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ τὸ διέπον τὰ πάντα· ὁμοίως δὲ καὶ μισθὸς εἷς, πάντες γὰρ ἔλαβον ἀνὰ δηνάριον, εἰκόνα καὶ ἐπιγραφὴν τοῦ βασιλέως, τὴν γνῶσιν τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, ἥτις ἐστὶν ἀφθαρσία. Καὶ διὰ τοῦτο ἀπὸ τῶν ἐσχάτων ἤρξατο διδόναι τὸν μισθόν, ὅτι ἐπ’ ἐσχάτων τῶν καιρῶν φανερωθεὶς ὁ Κύριος τοῖς πᾶσι ἑαυτὸν ἀποκατέστησεν. Βία Θεῷ οὐ πρόσεστιν, ἀγαθὴ δὲ γνώμη πάντοτε συμπάρεστιν αὐτῷ. Εἰ φύσει οἱ μὲν φαῦλοι, οἱ δὲ ἀγαθοὶ γεγόνασιν, οὐθ’ οὗτοι ἐπαινετοὶ ὄντες ἀγαθοί, τοιοῦτοι γὰρ κατεσκευάςθησαν, οὔτ’ ἐκεῖνοι μεμπτοί, οὕτως γεγονότες.
4053 CONTRA HERESES LIB. IV. 1034 cum firmos faceret fontes abyssi, quando fortia fa- ciebat fundamenta terræ, eram apud eum aplans. Ego eram cui adgaudebat, quotidie autem læta- bar (60) ante faciem ejus in omni tempore, cum læetaretur orbe perfecto, et jocundabatur (61) in Aliis hominum '. › omnium capax, et qui a nemine capiatur. › Bene A iterum : « Cum pararet cœlum, eram cum illo, et autem et in prophetis Malachias ait : « Nonne unus „ous qui constituit nos? Nonne Pater unus est om- nium nostrum ”, › Consequenter autem et Apo- stolus ait : « Unus Deus,» inquit, ‹ Pater, qui su- per omnes, et in ominibus nobis '. › Similiter au- tem Dominus : ‹Omnia mihi,› inquit, ‹ tradita sunt a Patre meo ³; › manifeste ab eo qui omnia fecit (non enim aliena, sed sua tradidit ei. In om- nibus autem nibil subtractum est: et propter hoc idem est judex viventium et mortuorum, ‹ habens clavem David: aperiet, et nemo claudet: claudet, et nemo aperiet ³ (54). » Nemo enim alius poterat, nec in cœlo, nec in terra, nec subtus terram ape- rire paternum librum, nec videre eam, nisi Agnus qui occisus est, et sanguine suo redemit nos); ab codem, qui omnia verbo fecit, et sapientia adorna · vit, accipiens omnium potestatem, quando Verbum caro factum est, ut quemadmodum in cœlis prin- cipatum babuit Verbum Dei, sic et in terra haberet principatum, quoniam homo justus, ‹ qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus *; › principatum autem habeat corum quæ sunt sub terra, ipse primogenitus mortuorum factus: et ut viderent omnia, quemadmodum prædiximus, suum regem; et ut in oarue (55) Domini nostri (56) oc- currat paterna lux, et a carne ejus rutila veniat in nos, et sic homo deveniat in Incorruptelam, cir- cumdatus paterno lumine. B 254 4. Unus igitur Deus, qui verbo et sa- pientia fecit et aptavit omnia: hic est autem De- miurgns, qui et mundum hunc attribuit humano generi, qui seenndum magnitudinem quidem igno- tus est omnibus his, qui ab eo facti sunt (nemo enim investigavit altitudinem ejus, nec veterum, qui quieverunt (62), nec eorum qui nunc sunt); secundum autem dilectionem cognoscitur semper per eum, per quem constituit omnia. Est autem hic Verbam ejus, Dominus noster Jesus Christus, qui novissimis temporibus homo in hominibus factus est, ut finem conjungeret principio, id est hominem Deo. Et propterea prophetæ ab codein Verbo propheticum accipientes charisma, prædi - caverunt ejus secundum carnem adventuin, per quem commistio et communio Dei et hominis se- cundum placitum Patris facta est, ab initio præ- nuntiante Verbo Dei, quoniam videbitur Deus ab hominibus, et conversabitur cum eis super terram, et colloqueretur, et adfuturus esset suo plasmati, salvans illud, et perceptibilis ab eo, et liberans nos de manibus omulum odientium nos, hoc est, ab universo transgressionis spiritu et faciens nos servire sibi in sanctitate et justitia omnes dies nostros, uti complexus homo Spiritum Dei, in glo- riam cedat Patris. cum Patre erat, per multa demonstravimus. Quo- niam autem et sapientia, quæ est Spiritus, erat >pud euin (57) ante omnem constitutionem, per Salomonem ait: «Deus sapientia fundavit terrain, paravit autem cœlum prudentia. Sensu ejus abyssi eruperunt, nubes autem manaverant ros³. › Et rursus : ‹ Dominus creavit me principium viarum suarum in opera sua, ante sæcula (58) fundavit me, in initio antequam terram faceret, priusquam abyssos constitueret (59), et priusquam procede- rent foutes aquarum, antequam montes confirma- rentur : ante omnes autem colies genuit me *. » Et » Malach. 11, 10. Ephes. IV, 6. * Matth. x1, 27. ་ : non quemadmodum quidam dicunt, invisibili Patre omnium exsistente, alterum esse eum, qui a pro- phetis videretur (63); qui in totum, quid sit pro- phetia, nesciunt. Nam prophetia est prædicatio Lu- turorum, id est eorum quæ post erunt, præsigni- ficatio. Præsignificabant igitur (64) prophetæ quo- niam videbitur Deus ab hominibus; quemadmodum et Dominus ait : « Beati mundo corde, quoniam Apoc. 111, 7. I Petr. 11, 22. • Prov. 11, 19, leget, nihil mirum: eodem enim modo citatni re- D cam invicem Irenæi codd. In editt. omnibus, ut et peries a pluribus aliis antiquis Patribus, Græcis præsertini, quibus fuit in pretio. Horum testimonia collegit Couclerius, et lermæ libris a se editis præ- isit. rou., aperiet et claudet: claudit... aperiet, cum quo quoad priorem partem consentit Feuard. in marg. At in Voss. ubique in futuro, aperiet …… claudet. Consonat quoad aperiet, Merc. 1. In editt. ubique præsens tempus. nem. editt. Deum. quam abyssos constitueret. Hic non consentiunt se- PATROL. GR. VII. in mss. Arund. et Merc. 2 leguntur duntaxat : in initio antequam terram faceret; omissis, priusquam abyssos constitueret. In Clarom. e contrario, ut et in Voss., hæc habentur solum. At utrumque comma retinendum esse demonstrat sacer textus. 2, jocundaretur. cod. duæ priores voces omittuntur: in Voss. et Cla- rom. sola vox veterum; at in hoc, pro quieverunt, legitur qui erunt. Utrumque retinere cum Feuard. placuit. editt. et cod. Arund. ac Merc. 2, omisi cum Clarom. et Voss., id enim majoris claritatis gratia, sed abs re additum videtur. 33 3. Et quoniam Verbum, id est Filius, semper C 20. Prov. vii, 22 et seqq. Ibid., 27 et seqq. 5. Hæc prophetice significabant prophetæ, sed (54) Aperiet... et claudet: claudet….. aperiet. Cla- (55) Carne. Editt. cum Arund. et Merc. 2, car- (56) Nostri. Hanc vocem addidi ex Clarom. (57) Eum. Scilicet Patrem. Sic mss. omines. In (58) Sæcula. Al. sæculum. (59) In initio antequam terram faceret, prius- (60) Lætabar. Sic mss. In editt., delectabar. (61) Jocundabatur. Editt. cum Arundel. et Merc. (62) Nec veterum qui quieverunt. In vet. Feuard. (63) Videretur. floc autem dicunt, additum in (64) Igitur. Al., enim.
PG 7:1044Ἀλλ’ ἐπεὶ οἱ πάντες τῆς αὐτῆς εἰσι φύσεως, δυνάμενοί τε κατασχεῖν καὶ πρᾶξαι τὸ ἀγαθόν, καὶ δυνάμενοι πάλιν ἀποβαλεῖν αὐτὸ καὶ μὴ ποιῆσαι, δικαίως καὶ παρὰ ἀνθρώποις τοῖς εὐνομουμένοις, καὶ πολὺ πρότερον παρὰ Θεῷ, οἱ μὲν ἐπαινοῦνται καὶ ἀξίας τυγχάνουσι μαρτυρίας τῆς τοῦ καλοῦ [καθόλου] ἐκλογῆς καὶ ἐπιμονῆς, οἱ δὲ καταιτιῶνται καὶ ἀξίως τυγχάνουσι ζημίας τῆς τοῦ καλοῦ καὶ ἀγαθοῦ ἀποβολῆς. Καὶ διὰ τοῦτο οἱ προφῆται παρῄνουν τοῖς ἀνθρώποις δικαιοπραγεῖν καὶ τὸ ἀγαθὸν ἐξεργάζεσθαι, ὡς ἐφ’ ἡμῖν ὄντος τοῦ τοιούτου καὶ διὰ τὴν πολλὴν ἀμέλειαν εἰς λήθην ἐκπεπτωκότων καὶ γνώμης δεομένων ἀγαθῆς, ἣν ὁ ἀγαθὸς Θεὸς παρεῖχεν γνώμην διὰ τῶν προφητῶν. Ταῦτα γὰρ πάντα τὸ αὐτεξούσιον ἐπιδείκνυσι τοῦ ἀνθρώπου καὶ τὸ συμβουλευτικὸν τοῦ Θεοῦ ἀποτρέποντος μὲν τοῦ ἀπειθεῖν αὐτῷ, ἀλλὰ μὴ βιαζομένου. Καὶ γὰρ αὐτὸ τὸ εὐαγγέλιον εἰ μὴ βούλοιτό τις ἕπεσθαι, ἐξὸν μὲν αὐτῷ ἐστιν, ἀσύμφερον δέ· ἡ γὰρ παρακοὴ τοῦ Θεοῦ καὶ ἀποβολὴ τοῦ ἀγαθοῦ ἔστιν μὲν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, βλάβην δὲ καὶ ζημίαν οὐ τὴν τυχοῦσαν φέρει. Καὶ διὰ τοῦτο ὁ Παῦλός φησιν·
1043 S. IRENEI EPISCOPI LUGDUNENSIS ET MARTYRIS 1044 Lovies, xal diaµwxóμ- eam, non erunt mundi. A ex auditu fidel? Sicut Abraham credidit Deo, et voɩ (26), oùx Ecovrat xa- Leprosi enim erunt, et θαροί (27). Λεπρήσουσι abjicientur justorum ca γὰρ, καὶ ἐξαφορισθήσον- stris. τας (28) τῆς τῶν δικαίων παρεμβολῆς. . Sic autem et Raab fornicaria semetipsam quidem condemnans, quoniam esset gentilis, omnium pec- caloruin rea, suscepit autem tres speculatores (29), qui speculabantur universam terram, et apud se abscondit“, Patrem scilicet et Filium cum Spiritu sancto (30). Et cum universa civitas, in qua habita- bat, concidisset in ruinam, canentibus septem tu- bicinis, in altimis Raab fornicaria conservata est (31) cum universa domo sua, file signi coccini (32): sicut et Dominus dicebat his, qui adventum ejus lon excipiebant, Pharisæis (33) scillcet, et coccini si- B gnum rullificant, quod erat pascha (34), redemptio et exodus populi ex Ægypto, dicens: • Publicani et meretrices præcedunt (35) vos in regno cœlo- rum . › CAPUT XXI “. Unam et eamdem fuisse Abrahæ fidem et nostram : hanc vero velerum patriarcharum et dictis et factis præsignificatam fuisse. rabatur fides nostra et quoniam patriarcha nostræ fidel, et velut propheta fuit (36), plenissime Apo- stolus docuit in ea Epistola quæ est ad Gala- tas, dicens: Qui ergo tribuit vobis Spiritum, et operatur virtutes in vobis; ex operibus legis, an * Jos. 11. 1. ** Matth. xxt, 31. ** Cap. XXXVIII. Gen. xxv, 25. reputatum est illi ad justitiam. Cognoscite itaque, quoniam qui sunt ex fide, hi filii sunt Abrahæ. Prævidens autem Scriptura, quoniam ex fide justif cat gentes Deus, prænuntiavit Abrahæ, quoniam benedicentur in eo omnes gentes. Itaque qui ex 258 fide sunt, benedicentur cum fideli Abraham “.› Ob quæ non solum prophetam eum dixit fidei, sed el patrem eorum qui ex gentibus credunt in Chri- stum Jesum, eo quod una et eadem illius et nostra sit âides: illo quidem credente futuris quasi jam factis, propter repromissionem Dei; nobis quoque similiter per fidem speculantibus eam quæ est in regno hæreditatem (37). catione sunt. In ea enim Epistola quæ est ad Ro- manos, ait Apostolus: Sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri, a Verbo re- sponsum accepit (38); ut secundum electionem pro- positum Dei permaneat, non ex operibus, sed ex vocante, dictum est ei : Duo populi (39) in utero tuo, et duæ gentes in ventre tno (40), et populus populum superabit, et major serviet minori “. › Ex quibus manifestum est, non solum prophetationes patriarcharum, sed etiam partus Rebeccæ prophe- tiam fuisse duorum populorum: et unum quidem esse majorem, alterum vero minorem; et alterum quidem sub servitio, alterum autem liberum; unius autem et ejusdem patris. Unus et idem Deus noster et illorum qui est absconsorum cognitor, qui scit Gal. 111, 5, 7 et seq. * Rom. ix, 10 el seqq.; beds., διαβάλλοντες καταμωκώμενοι. rain, οὐκέτι ἐν τῇ παρεμβολῇ. cts, εξαφορίζονται. Clarom., Voss. et Grab.; cæteri omittunt tres. Hanc vocem tamen ab Irenæo scriptam fuisse, de- monstrat subjuncta trium divinarum personarum comparatio; quanquam, memoria lapsus, S. doctor tres pro duobus scripserit. Merc. 2, et Spiritum sanctum Justinus M. in Dial, cum Tryph. pag. 338, scribit: D Καὶ γὰρ τὸ σύμβολον τοῦ κοκκίνου σταρτίου οι ἔδω καν ἐν Ἰεριχῷ οἱ ἀπὸ Ἰησοῦ τοῦ Ναυή πεμφθέντες κατάσκοποι, Ρααβ τῇ πόρνη, εἰπόντες προσδῆσαι αὐτ τὸ τῇ θυρίδι δι' ἧς αὐτοὺς ἐχάλασεν, όπως λάθωσι τοὺς πολεμίους, ομοίως το σύμβολον του αίματος τοῦ Χριστοῦ ἐδήλου, δι᾿ οὗ οἱ πάλαι πόρνοι καὶ ἄδικοι ἐκ πάντων τῶν ἐθνῶν σώζονται, ἄφεσιν ἁμαρτιῶν λα βόντες, καὶ μηκέτι ἁμαρτάνοντες. • Funiculi enim coccinei symbolum, quod exploratores a Jesu Nave missi in Jericho Raabi meretrici dederunt, id ad fenestram per quam eos demiserat, ut hostium con- spectum effagerent, alligari jubentes, sanguinis Christi signum similiter præ se tulit, per quem ve- tusti fornicatores, et iniqui homines ex gentibus omnibus salvantur, remissionem peccatorum acci- pientes, et ulterius non peccantes. Eodem modo explicant Clemens Romanus in epist. ad Corinth. cap. 12, et alii plures a Cotelerio citati in notis ad loc. cit. : Καὶ τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ δὲ σωθέντας, ὅτε ἀπώλλυντο τὰ πρωτότοκα τῶν Αἰγυπτίων, τὸ τοῦ Πάσχα εβρύσατο αἷμα, τὸ ἑκατέρωσε των σταθμών καὶ τοῦ ὑπερθύρου χρισθέν ἦν γὰρ τὸ Πάσχα ὁ Χρι στὸς, ὁ θυθεὶς ὕστερον, etc. « Εἰ φui in Egypto seρα vati sunt, cum Ægyptiorum primogenita interirent, eos paschæ sanguis liberavit, quo postes utrinque et superliminare imbutum erat. Pascha enim erat Christus immolatus postea, elc. præcedent. addunt editt. cum Arundel, et Merc. 2. Sed tres istas voces, hic ex præcedenti commate ab aliquo re- centiori frustra repetitas, expunxi auctoritate Cla rom. et Voss. agnoscit Apostoli textus, sive Græcus, sive Latinus, nec unde huc profluxerint, facile dixerit quis. Ab Irenæo scripta non crediderim: neque enim cola- rent cum antecedentibus, aut consequentibus. In- curia proinde scribarum perperam inserta cum vi- deantur, expungenda sunt, et his substituenda ge- nuina Apostoli verba: Cum enim nondum nati fuis- sent, aut aliquid boni egissent, aut mali. næus. κοιλίας σου διασταλήσονται. In Vulgata similiter: @ ventre tuo dividentur. Sed cum Irenæo legit et Bar- nabas epist. cap. 13. 1. Quoniam autem et in Abraham præfigu. 2. Et ea autem quæ circa Isaac, non sine signif- (26) 'Erdiabállorzeç xal &iajiro. Com. C hunc Clementis locum. (27) Obx corta nabapol. In Combeſis. perpe- (28) 'Eɛayopioonoortal. Combeſisius minus re- (29) Tres speculatores. Ita vetus Feuard. cod., (30) Cum Spiritu sancto. Editt. cum Arundel, et (31) Conservata est. Clarom., liberala est. (32) Fide signi coccini. His Incem affert, quod (33) Pharisæis. Al., Pharisæi. (34) Quod erat Pascha, etc. Clarius Justinus M. (35) Præcedunt. Eras. et Gallas. cum Vulgata, (36) Propheta fuit. Al., prophetavil. (37) Hæreditatem. Propter repromissionem Dei (38) A Verbo responsum accepit. Verba hæc non (39) Duo populi, etc. Hæc ex Genesi addidit Ire (40) In ventre tuo. In hodiernis twy Ơ codd.¿x th
PG 7:1055Πάντα μοι ἔξεστιν, ἀλλ’ οὐ πάντα συμφέρει. Τὸ ἐλεύθερον τοῦ ἀνθρώπου ἐξηγούμενος, διὸ πάντα ἔξεστιν, μὴ καταναγκάζοντος αὐτὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὸ συμφέρον δείκνυσιν, ἵνα μὴ εἰς ἐπικάλυμμα κακίας καταχρησώμεθα τῇ ἐλευθερίᾳ, ἀσύμφερον γὰρ τοῦτό γε. Οὐχ ὁμοίως ἀγαπᾶται τὰ ἐκ τοῦ αὐτομάτου προσγινόμενα τοῖς μετὰ σπουδῆς εὑρισκομένοις. Εἰ δὲ λέγοι τις· Οὐκ ἠδύνατο ὁ Θεὸς ἀπ’ ἀρχῆς τέλειον πεποιηκέναι τὸν ἄνθρωπον; γνώτω ὅτι τῷ μὲν Θεῷ ἀεὶ κατὰ τὰ αὐτὰ ὄντι καὶ ἀγενήτῳ ὑπάρχοντι, ὡς πρὸς ἑαυτὸν πάντα δυνατά· τὰ δὲ γεγονότα, καθ’ ὃ μετέπειτα γενέσεως ἀρχὴν ἰδίαν ἔσχε, κατὰ τοῦτο καὶ ὑστερεῖσθαι δεῖ αὐτὰ τοῦ πεποιηκότος. Οὐ γὰρ ἠδύνατο ἀγένητα εἶναι τὰ νεωστὶ γεγενημένα· καθ’ ὃ δὲ μή ἐστιν ἀγένητα, κατὰ τοῦτο καὶ ὑστερεῖται τοῦ τελείου· καθ’ ὃ γὰρ νεώτερα, κατὰ τοῦτο καὶ νήπια, κατὰ τοῦτο καὶ ἀσυνήθη καὶ ἀγύμναστα πρὸς τὴν τελείαν ἀγωγήν. Ὡς οὖν ἡ μὲν μήτηρ δύναται τέλειον παρασχεῖν τῷ βρέφει τὸ ἔμβρωμα, τὸ δὲ ἔτι ἀδυνατεῖ τὴν αὐτοῦ πρεσβυτέραν δέξασθαι τροφήν, οὕτως καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸς μὲν οἷός τε ἦν παρασχεῖν ἀπ’ ἀρχῆς τῷ ἀνθρώπῳ τὸ τέλειον, ὁ δὲ ἄνθρωπος ἀδύνατος λαβεῖν αὐτό·
1055 S. IRENÆI EPISCOPI LUGDUNENSIS ET MARTYRIS 1056 adhærere vero bis qui et apostolorum, 263 sicut A Dominus super familiam suam, ad danda eis ciba- prædiximus, doctrinam custodiunt, et cam presbyte- rii ordine sermonem sanum, et conversationem sine offensa præstant, ad confirmationem et correptio- nem (2) reliquorum. Quemadmodum Moyses, cuỉ tan- tus ducatus est creditus, bona conscientia fretus, pur- gabat se apud Deum (3), dicens: Non concupiscens alicujus illorum quid accepi, neque male feci alicui eorum ”. › Quemadmodum Samuel tot annis ju- dicans populum, et sine ulla elatione ducatum ge- rens super Israel, in fine purgabat se, dicens: . • Ego conversatus sum in conspectu vestro a pri- nia ætate mea usque nunc : respondete mihi in conspectu Dei, et in conspectu Christi ejus, cujus vestrum vitulum accepi, aut asinum, aut super quem potentatus sum (4), aut quem oppressi, aut si de alicujus manu accepi propitiationem vel cal- ceamentum, dicite adversus me, et reddam vobis ”.› Cum dixisset autem populus (5) : ‹ Neque potenta- tus es, neque oppressisti nos, neque accepisti de manu cujusquam aliquid; › testificatus est Domi- num, dicens: • Testis Dominus, et testis Chri- stus (6) ejus in die hac, quoniam invenistis (7) in manu mea nihil. Et dixerunt ei: Testis. › ° Obtw Haukos (8)..... Quemadmodum et Pau- ¿neλoyelto lus apostolus, cum esset bonse conscientia, di- cebat ad Corinthios : Κορινθίοις· Οὐ γὰρ ἐσμεν ὡς οἱ πολλοί, καπηλεύον· τες τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ. . . xal pet' ¿llya. Obdéva hồixhoaμev, xal τὰ ἑξῆς. ... ‹ Non enim sumus sicut plurimi, adulterantes ver- bum Dei, sed ex sinceri- tate, sicut ex Deo, coram "> : nemini (9) nocui- Deo in Christo loquimur mus, neminem corrupimus, neminem circumveni- mus". › nutrit Ecclesia, de qui bus et propheta sit : « Ει dabo principes tuos in pace, et episcopos tuos in justitia v. Β. Τοιούτους (10) πρε- σβυτέρους ἀνατρέφει ή Ἐκκλησία, περὶ ὧν καὶ προφήτης (11) φησίν· Δώσω τοὺς ἄρχοντάς σου ἐν εἰρήνῃ, καὶ τοὺς ἐπι- σκόπους ἐν δικαιοσύνῃ. De quibus et Dominus dicebat: «Qui igitur erit fidelis actor, bonuɛ, et sapiens quem præponit B C ria in tempore? Beatus ille servus, quem ve niens (12) Dominus invenerit sic facientem *7. * Ubi igitur tales inveniat aliquis, Paulus docens ait : ‹ Posuit Deus in Ecclesia primo apostolos, so- cundo prophetas, tertio doctores". Ubi igitur charismata Domini posita sunt, ibi discere oportet veritatem, apud quos est ea que est ab apostolis Ecclesiæ successio, et id quod est sanum et irre- probabile conversationis, et inadulteratum et incor- ruptibile sermonis constat. Hi enim et eam quæ est in unum Deum, qui omnia fecit, fidem nostram custodiant et eam que est in Filium (13) Dei, dilectionem adaugent, qui tantas dispositiones propter nos fecit, et Scripturas sine periculo nobis exponunt, neque Deum blasphemantes, neque patriarchas exhonorantes, neque prophetas con- teinentes. CAPUT XXVII. Veterum lapsus, in quos animadvertit Deus, ipso providente litteris mandatos esse, ut iis erudiamur, nec superbiamus. Non igitur hine colligendum alium Deum esse ab eo quem Christus prædicavit; timendum potius ne unus et idem Deus, qui pœna8 ab antiquis sumpsit, graviores a nobis repetal. qui audierat ab his qui apostolos viderant, et ab bis qui didicerant, sufficere veteribus, de his quæ sine consilio Spiritus egerunt, eam quæ ex Scripta- ris esset correptionem. Cum enim non sit persona- rum acceptor Deus, quæ sunt non secun·lum ejus placitum facta, his inferebat congruam correptio- nem. Quemadmodum sub David, quando persecu- tionem quidem patiebatur a Saul propter justitiam, et regem Saul fugiebat, et inimicum non ulcisco- batur, et Christi adventum psallebat, et sapientia instruebat gentes, et omnia secundum consilium faciebat Spiritus, placebat Deo. Quando autem propter concupiscentiam ipse sibi accepit Bethsabee Uriæ uxorem (14), dixit Scriptura de eo Nequana autem visus est sermo quem fecit David in ocalis Domini; et mittitur ad eum Nathan propheta, ostendens ei peccatum ejus, ut ipse dans senten- tiam de semetipso, et semetipsum adjudicans, mi- sericordiam consequeretur et remissionem Num. XVI, 15. * 1 Reg. xn, 2 et seqq. * II Cor. 11, 17. " 11 Cor. VII, 2. xxiv, 45, 46. ** Cap. XLV. "I Cor. x, 28. ter notabis historiam Susannæ ab Irenæo nostro D ascribi Danieli. in marg., Clarom., Voss., et Arund., quibus etiamı quoad primam vocem consentium Merc. 2. In editt., informationem et correctionem. Potentatus sum. Græce xatedvvástevsa, lyran- nidem exercui. Merc. 2. omitto est cum Marom., Voss., Merc. 2 et ipsis Bibliis. expunxi auctoritate vet. Feuard. cod. et Voss. II Reg. xi, 27. • ‹ * Isa. LX, 17. » Mauh. sius part. 1 Auclarii novissimi Biblioth. PP. pag. 299 de-cripta ex cod. 2433, alias 755 Regie biblioth., quem ipse contuli. Sed Apostoli verba ex integro referre piguit auctorem Catenæ. cit. ms. male apud Coinbetis. legitur, spoç. venerit. Merc. 2. 5. Tales presbyteros 1. Quemadmodum audivi a quodam presbytero, (2) Confirmationem el correptionem. Sic Feuard. (3) Deum. Editt., Dominum. (5) Populus. Ad eum addunt editt, cum Arund. et (6) Testis Dominus... testis Christus. Utrobique (7) Invenistis. Negationem huic verbo præfixam (8) Obrw Пavloç. Græca hæc vulgavit Comben- (9) Nemini. Eras, et Gallas,, neminem. (10) Τοιούτους. Sic pro τούτους reposui ex (11) pozhins. Sic cit. cod. Reg. bibliot. At (12) Veniens. In Feuard. marg. et Clarom., cum (13) Filium. Clarom. et Voss, Filio. (14) Uzorem. Dest in Eras., Gallas,, Arundel, et
PG 7:1066νήπιος γὰρ ἦν. Καὶ διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν ἐπ’ ἐσχάτων τῶν καιρῶν ἀνακεφαλαιωσάμενος εἰς ἑαυτὸν τὰ πάντα ἦλθε πρὸς ἡμᾶς, οὐχ ὡς αὐτὸς ἠδύνατο, ἀλλ’ ὡς ἡμεῖς αὐτὸν ἰδεῖν ἠδυνάμεθα· αὐτὸς μὲν γὰρ ἐν τῇ ἀφράστῳ αὐτοῦ δόξῃ πρὸς ἡμᾶς ἐλθεῖν ἠδύνατο, ἀλλ’ ἡμεῖς οὐ δήπω ποτὲ τὸ μέγεθος τῆς δόξης αὐτοῦ βαστάζειν ἠδυνάμεθα. Καὶ διὰ τοῦτο, ὡς νηπίοις, ὁ ἄρτος ὁ τέλειος τοῦ Πατρὸς γάλα ἡμῖν ἑαυτὸν παρέσχεν, ὅπερ ἦν ἡ κατὰ ἄνθρωπον αὐτοῦ παρουσία, ἵνα ὡς ὑπὸ μαστοῦ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ τραφέντες καὶ διὰ τῆς τοιαύτης γαλακτουργίας ἐθισθέντες τρώγειν καὶ πίνειν τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ, τὸν τῆς ἀθανασίας ἄρτον, ὅπερ ἐστὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρός, ἐν ἡμῖν αὐτοῖς κατασχεῖν δυνηθῶμεν. Καὶ διὰ τοῦτο Παῦλος Κορινθίοις φησίν· Γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμα, οὐδὲ γὰρ ἠδύνασθε βαστάζειν, τουτέστι τὴν μὲν κατὰ ἄνθρωπον παρουσίαν τοῦ Κυρίου ἐμαθητεύθητε, οὐ δήπω δὲ τὸ τοῦ Πατρὸς Πνεῦμα ἐπαναπαύεται ἐφ’ ὑμᾶς διὰ τὴν ὑμῶν ἀσθένειαν.
1065 CONTRA HÆRESES LIB. IV. 1068 in fide in qua sumus constituti, per quam de nu- ▲ accipientes, inopes abierunt? Quemadmodum si quis liber, abductus ab aliquo per vim, et serviens ei annis multis, et augens substantiam ejus, post deinde aliquod adminiculum consecutus, putetur quidem modica quædam ejus habere, revera autem ex multis laboribus suis, et ex acquisitione magna, pauca percipiens discedat, et hoc (67) ab aliquo imputetur ei, quasi non recte fecerit; ipse magis injustus judex apparebit ei, qui per vim in servi- tium fuerit deductus. Sic ergo sunt et hujusmodi qui imputant populo parva (68) de multis (69) ac- cipienti sibi ; et ipsis non imputant, qui nullam gra- tiam ex merito parentum debitam reddiderunt, imo et in gravissimam servitutem redigentes, ma- ximam ab eis consecuti sunt utilitatem : et illos mera gentilium exempti sumus, nemo poterat (61) salvari. Omnes enim nes aut modica, aut grandis sequitur possessio, quam ex mammona iniquitatis acquisivimas. Unde enim domus in quibus habita- mus, el vestimenta quibus induimur, et vasa quibus atimur, et reliqua omnis ad diuturnam (62) vitam nostram ministratio, nisi ex his quæ, cum ethnici essemus, de avaritia acquisivimus, vel ab ethnicis parentibus, aut cognatis, aut amicis, de injustitia acquirentibus percepimus? Ut non dicamus, quia et nunc in ſide exsistentes acquirimus. Quis enim ven- dit, et non lucrari vult ab eo qui emit? Quis autem emit, et non vult utiliter secum agi ab eo qui ven- dit? Quis autem negotians non propterea negotia- tur, ut inde alatur? Quid autem et hi, qui in re- B quidem non signatum aurum et argentum in paucis gali aula sunt, fideles, nonne ex eis, quæ Cæsaris sunt, habent utensilia, et his qui non habent, unus- quisque eorum secundum virtutem præstat? Egy- ptii populi (63) erant debitores non solum rerum, sed et vitæ suæ, propter patriarchæ Joseph præce- dentem benignitatem; nobis autem secundum quid debitores sunt ethnici, a quibus et lucra, et utili- tates percipimus? quæcunque illi cum labore com- parant, his nos, in fide cum simus, sine labore utimur. serviebat Egyptiis, quemadmodum Scriptura ait : ‹ Et cum vi potestatem exercebant Ægyptii in Alios Israel, et in odium eis adducebant vitam in operi- bus duris, lute et latere, et omnibus operibus quæ faciebant (65) in campis, per omnia opera quibus ens deprimebant cum vi”; › et ædificaverunt eis civitates munitas, multum laborantes, et augentes eorum substantias annis multis, et per omnem mo- dum servitutis, cum illi non solum ingrati essent adversus eos, verum et universos perdere vellent. Quid igitur injuste gestum est, si ex multis pauca sumpserunt, et qui potuerunt multas substan- das (66) habere, si non serviissent eis, et divites abire, paucissimam mercedem pro magna servitute * Exod. 1, 43, 14. * Matth. vii, 5. C veram nostram profectionem opponit typica profe- D clioni. Sed omnem dubitandi ansam præcidunt, quæ adduntur in hujus capitis fine, ubi eamdem figuram adhuc clarius explicans ait: Universa enim, quæ ex Egypto fiebat, profectio populi a Deo, typus et imago fuit profectionis Ecclesiæ, quæ futura erat ex gentibus; qua eadem pene verba sunt, quæ hic adhibet. marg., Claron., Ottob., Voss. et Merc. 2, nec du- bito quin οὐδεὶς ἂν ἐδύνατο, verterit interpres nemo polerat ; quod accuratior quispiam vertisset, nemo possel. urnam. Gallas., Feuard., Arund. et Merc. 2, adhuc. editt. ac Arundel, et Merc. 2. PATROL. GR. VII. vasculis (70), quemadmodum prædiximus, acri- pientes, injuste fecisse dicunt; semetipsos auleiu (dicetur enim quod verum est, licet ridiculum qui- busdam esse videatur), ex alienis laboribus insigne aurum (71), et argentum, et æramentum, cum in- scriptione et imagine Cæsaris in zonis suis ferentes, juste (se) (72) facere dicunt. 268 3. Si autem comparatio fiat nostra et illo- rum, qui justius apparebunt accepisse? utrumne populus ab Ægyptiis, qui erant per omnia debi- tores; an nos a Romanis, et reliquis gentibus, et a quibus nihil tale nobis debeatur (73)? Sed et mun- dus pacem habet per eos, et nos (74) sine timore in viis ambulamus et navigamus quocunque volue- rimus. Adversus igitur hujusmodi aptus erit sermo Domini: Hypocrita, dicens, exime primo trabem de oculo tuo, et tunc perspicies auferre fe- stucam de oculo fratris tui”., Etenim si is qui tibi hæc imputat, et gloriatur in sua scientia, se- paratus est a gentilium cœtu, et nihil est alienoram apud eum, sed est (75) simpliciter nudus, et nudis pedibus, et sine domo in montibus conversatur, quemadmodum aliquod ex his animalibus, quæ herbis vescuntur; veniam merebitur, ideo quod ignoret necessitates nostræ conversationis (76). Si tiores mss., omittunt vero Clarom. et Voss., quos sequi tutius. iterum omittunt Clarom. et Voss. ipsos. Juste se. Expunge se, præcessit enim semet- Debeatur. Clarom., debebatur. cod. restituit Feuard., posteriores autem duas ex ms. Voss. addidit Grab. Tres priores habet Cla- rom., sed nonI NOS. marg. in marg., Clarom., Arundel, et Voss. Alii perperam, necessitatis nostræ conversationem. 35 2. Ad hoc (64) populus pessimam servitutem (61) Poteral. Sic pro poterit reposui ex Feuard. (62) Diuturnam, Gallas., Feuard. et Merc. 2, di- (63) Populi. In gignendi casu, scilicet Judaici. (64) Ad hoc. Pro insuper, præterea. Erasm., (65) Faciebant. lidem, fiebant. (66) Substantias. Suas minus recte additum in (67) Et hoc. Al., et ex hoc. (68) Parva. Sic omnes mss. In editt., pauca. (69) De multis. Laboribus addunt editt. et recon- (70) Vasculis. De suis laboribus additum in editt.. (71) Insigne aurum. I. e. signatum aurum. (73) Per eos, et nos. Priores duas voces ex vet. (75) Est. Sic pro et posui ex Clarom. et Feuard. (76) Necessitates nostræ conversationis. Ita Feuard.
PG 7:1076Ὅπου γὰρ ζῆλος καὶ ἔρις, φησίν, ἐν ὑμῖν καὶ διχοστασίαι, οὐχὶ σαρκικοί ἐστε καὶ κατὰ ἄνθρωπον περιπατεῖτε; τουτέστιν ὅτι οὐ δήπω τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ἦν σὺν αὐτοῖς διὰ τὸ ἀκατάρτιστον αὐτῶν καὶ ἀσθενὲς τῆς πολιτείας. Ὡς οὖν ὁ ἀπόστολος δυνατὸς μὲν ἦν διδόναι τὸ βρῶμαοἷς γὰρ ἂν ἐπετίθουν οἱ ἀπόστολοι τὰς χεῖρας ἐλάμβανον Πνεῦμα ἅγιον, ὅ ἐστι βρῶμα ζωῆς, ἐκεῖνοι δὲ ἠδυνάτουν λαβεῖν αὐτὸ διὰ τὸ ἀσθενῆ ἔτι καὶ ἀγύμναστα ἔχειν τὰ αἰσθητήρια τῆς πρὸς Θεὸν συγγυμνασίας, οὕτως καὶ τὴν ἀρχὴν ὁ μὲν Θεὸς δυνατὸς ἦν διδόναι τὸ τέλειον τῷ ἀνθρώπῳ, ἐκεῖνος δὲ ἄρτι γεγονὼς ἀδύνατος ἦν λαβεῖν αὐτό, ἢ καὶ λαβὼν χωρῆσαι, ἢ καὶ χωρήσας κατασχεῖν. Καὶ διὰ τοῦτο συνενηπίασεν ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ, τέλειος ὤν, τῷ ἀνθρώπῳ, οὐ δι’ ἑαυτὸν ἀλλὰ διὰ τὸ τοῦ ἀνθρώπου νήπιον, οὕτω χωρούμενος ὡς ἄνθρωπος αὐτὸν χωρεῖν ἠδύνατο. Οὐ περὶ τὸν Θεὸν οὖν τὸ ἀδύνατον καὶ ἐνδεές, ἀλλὰ περὶ τὸν νεωστὶ γεγονότα ἄνθρωπον, ὅτι μὴ ἀγένητος ἦν. Περὶ τὸν Θεὸν δύναμις ὁμοῦ καὶ σοφία καὶ ἀγαθότης δείκνυται·
1075 S. IRENÆI EPISCOPI LUGDUNENSIS ET MARTYKIS quæ est ex virgine per fidem, regenerationem? Vel A quam (30) adoptionem accipient a Deo, perinanen- tes in hac genesi, quæ est secundum bominem in hoc mundo? Quomodo autem plus quam Salomon, ant plus quam Jonas habebat, et Dominus erat David, qui ejusdem cum ipsis fuit substantiæ? Quo- modo autem eum, qui adversus homines fortis erat, qui non solum vicit hominem, sed et detine- bat eum sub sua potestate, devicit, et eum quidem qui vicerat, vicit; eum vero qui victus fuerat, ho- minem dimisit, nisi superior fuisset eo homine, qui fuerat victus? Melior autem eo homine, qui secun- dum similitudinem Dei factus est, et excellentior quisnam sit alics, nisi Filius Dei, ad cujus simili- tudinem factus est bomo? Et propter hoc in fine est homo, antiquam plasmationem in semetipsum suscipiens, quemadmodum ostendimus (32) in eo libro qui est hoc superior 80 " ³ 1076 qui non accepta a Deo prophetica gratia, nec Deum timentes, sed aut propter vanam gloriam, aut að quæstum aliquem, aut et aliter secundum opers - tionem mali spiritus, fingunt se prophetare, men- tientes adversus Dem. µévous, xevoùs Out¤; tř; Toû Oɛoŭ áɣán;, xal τὸ ἴδιον λυσιτελές σκου ποῦντας, ἀλλὰ μὴ τὴν ἕνωσιν τῆς Ἐκκλησίας· καὶ διὰ μικρὰς καὶ τὰς úfoúsas airias to péya xal Evdočov owua tou Xplotou téμvovtaç xat διαιροῦντας, καὶ ὅσον τὸ ἐπ' αὐτοῖς, ἀναιροῦντας· Tous elphyny lalovac, καὶ πόλεμον ἐργαζομέ- νους, ἀληθῶς διυλίζοντας τὸν κώνωπα, τὸν δὲ κάμη- λον καταπίνοντας. Οὐδε- μία δὲ τηλικαύτη δύναται pòę autŵy xatópowsię yɛvéσðal, filxn toû oxi- sparós kotiv † fráбn... tem et oinnes eos qui 272 7. 88 Judicabit autem et eos, qui schi- smata operantur, qui sunt inanes (38), non haben- tes Dei dilectioneın, suamque utilitatem po- tius considerantes quaia unitatem Ecclesis : el propter (59) modicas el quaslibet (40) causas ma- gnum et gloriosum cor- pus Christi conscindunt et dividunt, et quantum in ipsis est, interficiunt; pacem loquentes, et bel lum operantes; vere li- quantes culicem, et ca- nelum transglutientes. Nulla enim ab eis lanta potest fieri correctio (41), quanta est schismatis pernicies. Judicabit au- sunt extra veritatem, id cunt. Quemadmodum enim ipsi vere se putant dis- putare (33), quando magister eorum putativus fuit? Aut quemadmodum firmum quid habere possunt ab en, si putativus, et non veritas erat? Quomodo au- tem ipsi salutem vere participare possunt, si ille, in quem credere se dicunt, semetipsum: putativun ostendebat? Putativum est igitur, et non veritas, omne (34) apud eos: et nunc jam quæretur, ne forte cum et ipsi homines non sint, sed muta ani- malia, hominum umbras apud plurimos perfe- C est qui sunt extra Ecclesiam ipse autem a nomine rant (35). ” Cap. XVI, n. 6, et cap. XVIII, n. 1, 36 Merc. 2, quemadmodum. bent omnia exemplaria, emendavi ex loco penitus parallelo, lib. v, cap. 1, in fine, ubi allegatis Ge- neseos verbis : Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, statim subjungit auctor : Et propter hoc in fine non ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex placito Patris, munus ejus vivum perfecerunt hominem, uti fiat Adam secundum imaginem el similitudinem Dei. bius, doctrinas atque argumentationes isterum hæ- reticorum, Marcionitarum videlicet, aliorumque Docetarum, in veritate fundatas esse, si Servator noster phantasma fuit. Forte enim loquela, perinde ut externa specie, homines delusit; cujus tamen verbis omuis Christianorum doctrina innititur. omnia. codd., vetus Feuard., Clarom. et Voss. In Eras., Gall., Feuard. editt. ac Merc. 2 codd., proferant. Quid habeat Arund. cod. haud dicere est, siquidem scribitur illud verbuni cuin abbreviationis nota, adeo ut incertum sit an legendum sit perferant, proferant, vel præferant. Posterius quidem et legere et scribere Grabio placuit, quod et ipse mallem, si polior suffragaretur auctoritas. Quare tutius est trium antiquiorum codd. lectione stare, quæ licet minus Latina, non incommoduin tamen sensuin habet. D judicabitur. Cap. LXI. ** Cap. LXII. notat Feuardentius. Existinat vero Grabius Monta- nistas potius sive Caraphrygas perstringi, quorum secta longe lateque spargi coeperat, cum Irenæus hunc et præcedentem tertium librum scriberet. Sed quidni utrosque respiciat auctor noster? Utrisque enim apprime congrumit characteres hic notati : Marcosiis quidem, uti liquido constabit illi qui ea legerit quæ de iis scripsit Irenæus lib. 1, cap. 43; Montauistis vero, uti patebit ei qui vel oculos inje cerit in veterum quorumdam auctorum, qui bære- ticos illos scriptis confutarunt, fragmenta, quæ con- servavit nobis Eusebins lil v Hist. eccles., capp.16, 17, 18 et 19. Damascem Parallelis excerpta vulgavit Halloixius in Vita Irenæi, pag. 497 et 481. Vocem vero To θεῖον ab eodem Damasceno additam ante τους, ad complendum sensum, omisimus, At Eras., Gallas. et Feuard. perperam, imma- Nes. tam Ignatii Epistolam ad Smyrn@os, cap. 7, legendam conjicit, et qui propter; sed pronominis additio haud necessaria. ει μιν ύψούσας legendum τυχούσας, ut recte mo nuit idem Cotelerius loco mox citato. Sic infra lib. v, cap. 30, osx 6 tuxiv xivduvos vertitur, non quodli- bel periculum, i. e. non leve periculum : el paulo ante, ἐπιτιμίαν οὐ τὴν τυχούσαν, panam non modi cam. x27wę, melius quam alii, correptio. (31) ipse ostendit similitudinem: Filius Dei factus 6. Judicabit autem et pseudoprophétas (36), 7. Αναχρινεῖ δὲ τοὺς (37) zà oxísµata ¿pyaĵo 5. ** Judicabit autem et eos qui putativum indu- 2. Cap. LX. (30) Quam. Eras., Gallas., Grab., Arundel. et (31) In fine. Sic pro in finem, uti perperam ha- (32) Ostendimus. Editt., diximus. (33) Vere se putant disputare. Negat, inqnit Gra- (34) Omne, Feuard. ex veteri cod. minus recte, (35) Perferant. Sic antiquiores ac melioris notæ (3) Et pecudoprophetas. Marcosies hæc ferire ad- (37) 'Araxpırɛi dè rovç. Græca hæc e niss. Joannis (38) Inanes. Sic miss. omnes cum Græco textu. (59) Et propter. Cotelerius in notis in Interpola- (40) Quaslibet. Hine emendandus textus Græcus, (41) Correctio. Ita Clarom. et Voss. juxta Græcum
PG 7:1086δύναμις μὲν καὶ ἀγαθότης ἐν τῷ τὰ μηδέπω ὄντα ἑκουσίως κτίζειν τε καὶ ποιεῖν, σοφία δὲ ἐν τῷ εὔρυθμα καὶ ἐμμελῆ καὶ ἐγκατάσκευα τὰ γεγονότα πεποιηκέναι, ἅτινα διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν αὐτοῦ ἀγαθότητα αὔξησιν προσλαβόντα καὶ ἐπὶ πλεῖον ἐπιμένοντα ἀγενήτου δόξαν ἀποίσεται, τοῦ Θεοῦ ἀφθόνως χαριζομένου τὸ καλόν. Κατὰ μὲν γὰρ τὸ γεγενῆσθαι αὐτά, οὐκ ἀγένητα· κατὰ δὲ τὸ παραμένειν αὐτὰ μακροῖς αἰῶσι, δύναμιν ἀγενήτου προσλήψεται, τοῦ Θεοῦ προῖκα δωρουμένου τὴν εἰς ἀεὶ παραμονὴν αὐτοῖς. Καὶ οὕτως πρωτεύει μὲν ἐν πᾶσιν ὁ Θεὸς ὁ καὶ μόνος ἀγένητος καὶ πρῶτος τῶν ἁπάντων καὶ τοῦ εἶναι τοῖς πᾶσι παραίτιος, τὰ δὲ λοιπὰ πάντα ἐν ὑποταγῇ μένει τοῦ Θεοῦ, ὑποταγὴ δὲ Θεοῦ ἀφθαρσία, καὶ παραμονὴ ἀφθαρσίας δόξα ἀγενήτου.
4085 CONTRA HÆRESES LIB. IV. 1086 quidem de altero quodam dieta, similiter autem A lex et verbum exiens a Jerusalem, tantam pacem evenerunt (93) Domino. Omnes enim prophetæ hæc eadem prophetaverunt : sed neque alicui ex vete- ribus evenerunt. Si enim evenissent alicui ex ve- teribus ista, non utique qui postea fuerunt, pro- phetassent in novissimis temporibus futura hæc. Adhuc etiam nemo est neque patruin, neque pro- phetarum, neque antiquorum regum, circa quem proprie ac specialiter factum sit aliquid horum. Nam omnes quidem Christi passiones prophetave- runt; ipsi autem ad patiendum, similiter ut ipsa prædicta sunt, longe erant. Et argumenta autom quæ prædicta sunt Dominicæ passionis, in nullo altero facta sunt. Neque enim sol medio die occidit aliquo de veteribus mortuo, neque scissum est veluid templi, neque terra mota est, neque petræ dis- ruptæ sunt, neque mortui resurrexerunt, neque in tertia die quis illorum surrexit, neque receptus est in cœlum, neque, cum assumeretur, aperti sunt cœli, neque in nomen alicujus alterius crediderunt gentes, neque quis ex eis mortuus et resurgens aperuit novum libertatis testamentum. Non igitur de altero, sed de Domino, in quem concurre- runt (94) omnia prædicta signa, dicebant prophetæ. stans, erectionem (95) templi, quæ, posteaquam in Babylonem transmigraverunt, facta est sub Zoro- babel, et discessionem populi, quæ facta est post septuaginta aunos, dicat hoc esse novum testamen- tum; cognoscat quoniam lapideum quidem tem- plum restructum (96) est tunc (adhuc enim illa quæ in lapideis tabulis facta fuerat, lex servabatur); novum autem testamentum datum est nullum, sed ea lege, quæ per Moysen data est, utebantur usque ad adventum Domini; a Domini autem adventu no- vum festamentum ad pacem reconcilians, et viviſi- catrix lex in universam exivit terram (97) : ‹ Ex Sion enim prodiet (98) lex, et verbum Domini de Jerusalem, et arguet populus multum : et conci- dent gladios suos in aratra, et lanceas suas in fal- ces, et jam non discent pugnare ". › Si igitur alia 3º Isa. 11, 3, 4; Mich. iv, 2, 3. * Isa. LVII, 1. minus recte legitur : præstabit in novissimo dierum. Casu quodam hæc evenisse non potestis dicere. El longe pejus Feuardentius utramque lectionem con- jungens, scripsit : veniens in terris implevit, præsta- bil in novissimo dierum. Casu quodam hæc evenisse non potestis dicere. evenerint. Grab. perperam buic voci præfixam expunxi au- etoritate Eras., Gallas., Clarom., Arundel, et Merc. 2. additur in editt. Merc. 2, posuit Grab.; utrumque vero babet Cla- rom., neutrum Eras, et Gall. 41 B C D fecit apud eas gentes, quæ eum (99) receperunt, et per eas arguit imprudentiæ multum populum, videtur consequens de altero dixisse prophetas. Si autem libertatis lex, id est verbum Dei ab aposto- lis, qui a Jerusalem exierunt, annuntiatum in (1) universam terram, in tantum transmutationem fe- cit, ut gladios (2) et lanceas bellatorias in aratra fabricaverit ipse (3), et in falces, quæ donavit ad metenduin frumentum, in organa pacifica (4), de- mutaverit (5), et jam nesciunt pugnare, sed per- cussi et alteram præbent maxillam ; non de aliquo alio prophetæ dixerunt 276 hæc, sed de eo qui fecit ea. Hic autem est Dominus noster, et in hoc est sermo verus : quoniam ipse est qui aratrum fecit, et falcem intulit, hoc est hominis primam seminationem, quæ fuit secundum Adam plasmatio, et in novissimis temporibus per Verbum: collectam fructificationem: et propter hoc qui (6) initium fini conjungebat, et utrorumque Dominus exsistens, iu fine quidem aratrum ostendit, lignum copulatum ferro, et sic ejus (7) expurgavit terram: quoniam Armum Verbum unitum carni, et habitu tali (8) confixus, emundavit silvestrem terram. Initio au- tem falcein figurabat per Abel, significans justi generis humanam collectionem: ‹ Vide enim, › Inquit, e quomodo justus perit, et nemo intuetur, st virf justi tolluntur, et nemo excipit corde “. Hæc autem in Abel quidem præmeditabantur, a prophetis (9) vero præconabantur, in Domino au- tem perficiebantur, et in nobis autem idipsum est, consequente corpore suum caput. prophetas dicunt, ab altero autem Patre Dominum nostrum, talia sunt apta, si quo modo tandem quiescant a tanta irrationabilitate. Propter hoc euim et laboramus eas, quæ sunt ex Scripturis, adhibere ostensiones; ut ipsis sermonibus confu- taules eos, quantum lu nobis est, cohibeamus cos a grandi blasphemia, et a multorum deorum de- menti fabricatione. Cap. LXVIII. gladios. postremam vocem consentiunt Anglic. omn. In Feuard. marg., fabricavit ipse. In reliquis minus bene, fabricaverint, vel fubricaverunt ipsi. Porro ipse pro more refert interpres ad Adyov, quamvis paulo sirte neutro genere usus fuerit. Sed ejusmodi sphalmata Ipsi haud insueta sunt. textu, utpote superflua, ablegauda videntur. Per appositionem saltem intelligas. marg., demulavit. In cæteris, demutaverint. suam. talis. Claroni. 4. Si autem aliquis Judæis advocationem præ- (93) Evenerunt. Eras., Gall., Grab. et Merc. 1, (94) Concurrerunt. Al., concurruni. (95) Erectionem. Præpositionem per a Fœuard. et (96) Restructum. Al., restitutum. (97) Terram. Quemadmodum dixerunt prophetæ (98) Prodiet. Al., procedel. (99) Eum. Refer ad Adyov. (1) Annuntiatum in. In pro est ex Arund. et 5. “ Et adversus eos quidem, qui ab alio Deo (2) In tantum…..ut gladios. Al., in tantam... quod (3) Fabricaverit ipse. Sic Claromont., cui quoad (4) In organa pacifica. Hæc glossema olent, et a (5) Demutaverit. Sic iterum Clarom. In Feuard. (6) Qui. Al., quod. (7) Ejus. Aštoů vertere debuisset interpres (8) Tali. Clarom., Arund., Merc. 2 el Grab., (9) A prophetis. Sic pro in prophetis posui ex
PG 7:1097Διὰ ταύτης τῆς τάξεως καὶ τῶν τοιούτων ῥυθμῶν καὶ τῆς τοιαύτης ἀγωγῆς, ὁ γενητὸς καὶ πεπλασμένος ἄνθρωπος κατ’ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν γίνεται τοῦ ἀγενήτου Θεοῦ, τοῦ μὲν Πατρὸς εὐδοκοῦντος καὶ κελεύοντος, τοῦ δὲ Υἱοῦ ὑπουργοῦντος καὶ πράσσοντος, τοῦ δὲ Πνεύματος τρέφοντος καὶ αὔξοντος, τοῦ δὲ ἀνθρώπου ἠρέμα προκόπτοντος καὶ ἀνερχομένου πρὸς τὸ τέλειον, πλησίον τουτέστι τοῦ ἀγενήτου γινομένου· τέλος γὰρ ὁ ἀγένητος, οὗτος δέ ἐστι Θεός. Ἔδει δὲ τὸν ἄνθρωπον πρῶτον γενέσθαι, καὶ γενόμενον αὐξῆσαι, καὶ αὐξήσαντα ἀνδρωθῆναι, καὶ ἀνδρωθέντα πληθυνθῆναι, καὶ πληθυνθέντα ἐνισχῦσαι, ἐνισχύσαντα δὲ δοξασθῆναι, καὶ δοξασθέντα ἰδεῖν τὸν ἑαυτοῦ Δεσπότην· Θεὸς γὰρ ὁ μέλλων ὁρᾶσθαι, ὅρασις δὲ Θεοῦ περιποιητικὴ ἀφθαρσίας, ἀφθαρσία δὲ ἐγγὺς εἶναι ποιεῖ Θεοῦ. Οὔτε τὸ φῶς ἐξασθενεῖ διὰ τοὺς ἑαυτοῖς τυφλώττοντας, ἀλλ’ ἐκείνου μένοντος ὁποῖον καὶ ἔστιν, οἱ τυφλωθέντες παρὰ τὴν αἰτίαν τὴν ἑαυτῶν ἐν ἀορασίᾳ καθίστανται, μήτε τοῦ φωτὸς μετ’ ἀνάγκης δουλαγωγοῦντός τινα, μήτε τοῦ Θεοῦ βιαζομένου, εἰ μὴ θέλοι τις κατασχεῖν αὐτοῦ τὴν τέχνην.
1097 CONTRA HERESES LIB. IV. tò Пveñµa toū Ozoū, tô διέπον τὰ πάντα · ὁμοίως &t xal priołóç (79). πá- τες γὰρ ἔλαβον ἀνὰ δηνά- ριον, ἔχον εἰκόνα καὶ ἐπι- yeaphy to Baliws, γραφὴν τοῦ βασιλέως, τὴν γνῶσιν τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, ἥτις ἦν ἀφθαρ- σία· καὶ διὰ τοῦτο ἀπὸ τῶν ἐσχάτων ήρξατο δι- δόναι τὸν μισθὸν, ὅτι ἐπ' ἐσχάτων καιρῶν φανερων Bels 6 Kúpios rois dat ἑαυτὸν ἀποκατέστησε. sed malo (73). Vis autem non timere potestatem? A xal siç olxovóµoç, Ev yàp Bonum fac, et. habebis laudem ex ea : Dei enim minister est tibi ad bonum. Si autem male feceris, time. Non enim sine causa gladium portat. Dei enim minister est, vindex in iram ei, qui malum agit. Ideoque subjecti estote, non tantum propter fram, sed et propter conscientiam. Propter hoc enim et tributa penditis : ministri enim Dei sunt in hoc ipsum servientes ". > Sed et Dominus igitur et apostoli unum Deum Patrem annuntiant (74) eum, qui legisdationem fecit, qui misit prophetas, qui omnia fecit : et propter hoc ait : « Mittens exer- citus suos: > quoniam omnis homo, secundum quod est homo, plasma ipsius est, licet ignoret Deum suum. Omnibus enim ut sint præstat, qui ‹ solem suum oriri facit super malos et bonos, et pluit super justos et injustos ".) et per parabolam duorum filiorum, quorum minor fornicariis unum et eumdem docuit Patrein, majori quidem filio ne hædum quidem indulgen- tem; propter eum autem qui perierat, minorem Blium suum, jubentem occidi vitulum saginatum, el primam ei stolam donantem. B 1008 dispensator; unus enim Spiritus Dei, qui dispo nit omula : similiter au- ten et merces una; om- ues enim acceperunt sin- gulos denarios, imaginem gis, agnitionem Filii Del quæ est incorruptela. E propter hoc a novissimis coepit dare mercedem, quoniam in novissimis temporibus manifestatus Dominus, omnibus (81) semetipsum repræsenta - vil. sæum superavit "; non quoniam alterum Patreın adorabat, testimonium accepit a Domino, quòd sit magis justificatus: sed quoniam cum magna hu- militate, sine extollentia et sine jactantia, exhomo- logesin eidem Deo faciebat. Et duorum autem filio- rum parabola”, eorum qui in vineam mittuntur, quorum alter quidem contradixit patri, et postea pœnitetur (82), quando nihil profuit ei pœnitentia; alter autem pollicitus est abire, statim promittens patri, non abiit autem (quoniam omnis homo mendax ; et velle quidem in promptu adjacet, 281 non invenit autem perficere ”), unum et eumdem ostendit Patrem. Sed et arboris fici para- C bola, de qua Dominus ait: Ecce, jam triennium venio, quærens fructum in hac arbore fici, et non invenio ”; › per prophetas adventum suum signi- ficans, per quos venit aliquoties exquirens justitias fructum ab eis, quem non invenit, aperte manife- stavit, et quoniam excidetur arbor fici propter præ- dictam causam. Et sine parabola autem dicebat ad Jerusalem Dominus: Jerusalem, Jerusalem, quæ interficis prophetas, et lapidas eos qui mittuntur ad te, quoties volui colligere ßlios tuos, sicut „gallina pullos suos sub alas (83), et noluisti ? Ecce remit- titur (84) vobis domus vestra deserta *. » Qued enim per parabolam dictum fuerat : « Ecce, trien- nium venio quærens fructum; > et manifeste ite- et una justitia: et unus ʼn rum : « Quoties volui colligere filios tuos; › si non Διὰ τῆς παραβολής (76) Et per parabolam autem Tŵy tpyatŵy Stacópos eorum operariorum, qui καιροῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα variis temporibus in νί- πεμψαμένων, οὓς καὶ αὐ- neam mittebantur ", - τός (77) ὁ οἰκοδεσπότης nus et idem Dominus o- δείκνυται, κεκληκώς τους slenditur : vocans alios μὲν... ἐν ἀρχῇ τῆς τοῦ quidem statim in initio κόσμου κατασκευῆς, ἐνα mundi fabricationis ; 20 ους δὲ μετὰ τοῦτο, καὶ lios vero post hoc; et a- ἑτέρους μετὰ τὴν μεσο- lios circa medietatem χρονίαν, άλλους δὲ προ- temporum; et alios pro- κοπτόντων ήδη χαιρῶν, gressis jam temporibus ; καὶ ἐν τῷ τέλει πάλιν item alios in fine : ut ἄλλους · ὥστε είναι πολύ sint quidem multi ope- λοὺς μὲν τοὺς εργάτας rarii secundum sua ipεο- κατὰ τὰς ἑαυτῶν γενεάς, rum tempora, unus au- Eva ôt ròv ovyxaloúμɛ- tem (78) qui convocal νον αὐτοὺς οἰκοδεσπότην. eos, paterfamilias. Εt- Kal yap durely ac, enim vinea una, quoniam őrı xal pila dixaioσúvý 78 Luc. XVIII, 10 Luc. XIII, 6 seqq. ** Ibid. $4 * Rom. XIII, i seqq. * Matth. v, 45. 78 Luc. xv. 11 seqq. * Maub. xx, 1 seqq. seqq. 7 Matth. xxi, 28 seqq. 17 Psal. cxv, 2. 7 Rom. vi, 18. seq., et Matth. xxiii, 37. Clarom., Voss. et Arund. (nisi quod in hoc osci tans scriba posuerit operis pro operi) cum Paulino postro codice, imo et mss. quibusdam Græcis. At alii Irenæi codd. cum Vuigaia habent: boni operis, sed mali. Nicetas in Catena Patrum, ad Matth. xx, p. 633. εἷς καὶ αὐτός. 1º¡8) Unus autem. Est male addidit bic Feuard. PATROL. GR. VII. εἷς. rios, habentes imaginem. Nempe excidit participium habentes, idque cum sensus dispendio. Gallas,, Grab., Arund. et Merc. 2, juxta Græcum. Sed in Feuard., Clarom., et Voss. legitur: mani- festatus est Dominus, et omnibus. nilet. 85 7. Et non solum per ea quæ prædicta sunt, sed (75) luxuriose consumpsit substantiam, vivens cum (80) et inscriptionem re- 8. Et publicanus autem qui in oratione Phari- (73) Bono operi, sed malo. Sic vetus Feuard. cod., (74) Annuntiant. Al., annuntiabant. (75) Minor. Al., junior. (76) Aià ne zapaбolñç. Græca hæc descripsit (77) Οὺς καὶ αὐτός. Ex veteri versione legi, (79) Kal juσóç. Ex Latina versione supple (80) Denarios, imaginem. Ex Græco lege : dena- (81) Manifestatus Dominus, omnibus. Ita Eras., (82) Panitetur. Activa significatione pro pos- (83) Alas. Arund., axillas. (84) Remittitur. Ita juxta Græcum aqletal, codd.
PG 7:1108Τὰ οὖν ἀποστάντα τοῦ πατρικοῦ φωτὸς καὶ παραβάντα τὸν θεσμὸν τῆς ἐλευθερίας παρὰ τὴν αὐτῶν ἀπέστησαν αἰτίαν, ἐλεύθερα καὶ αὐτεξούσια τὴν γνώμην γεγονότα. Εἷς καὶ ὁ αὐτὸς Πατήρ, ὁ τοῖς μὲν γλιχομένοις αὐτοῦ τῆς κοινωνίας καὶ προσμένουσιν αὐτοῦ τῇ ὑποταγῇ τὰ παρ’ αὐτῷ ἡτοιμακὼς ἀγαθά, τῷ δὲ ἀρχηγῷ τῆς ἀποστασίας διαβόλῳ καὶ τοῖς συναποστᾶσιν αὐτῷ τὸ αἰώνιον πῦρ ἡτοιμακώς, εἰς ὃ πεμφθήσεσθαι ἔφη ὁ Κύριος τοὺς εἰς τὰ ἀριστερὰ διακριθέντας. Καὶ τοῦτό ἐστιν τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ προφήτου· Ἐγὼ Θεὸς ζηλωτής, ποιῶν εἰρήνην καὶ κτίζων κακά, ἐπὶ μὲν τοὺς μετανοοῦντας καὶ ἐπιστρέφοντας πρὸς αὐτὸν ποιῶν εἰρήνην καὶ φιλίαν καὶ ἕνωσιν συντιθέμενος, ἐπὶ δὲ τοὺς μὴ μετανοοῦντας καὶ φεύγοντας αὐτοῦ τὸ φῶς πῦρ αἰώνιον καὶ ἐξώτερον σκότος ἡτοιμακώς, ἅτινά ἐστιν κακὰ τοῖς ἐμπεσοῦσιν εἰς αὐτά. Ὁ μὲν Κύριος ἐν τῷ ἰδίῳ ἀγρῷ καλὸν ἔσπειρε σπέρμαἀγρὸς δέ ἐστιν ὁ κόσμος· ἐν δὲ τῷ καθεύδειν τοὺς ἀνθρώπους, ἦλθεν ὁ ἐχθρὸς καὶ ἔσπειρε ζιζάνια μέσον τοῦ σίτου καὶ ἀπῆλθεν. Ἔκτοτε γὰρ ἀποστάτης ὁ ἄγγελος οὗτος καὶ ἐχθρός, ἀφ’ ὅτε ἐζήλωσε τὸ πλάσμα τοῦ Θεοῦ καὶ ἐχθροποιῆσαι αὐτὸν πρὸς τὸν Θεὸν ἐπεχείρησε.
καὶ ἀγύμναστα ἔχειν τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια τῆς πρὸς Θεὸν γυμνασίας· οὕτω καὶ τὴν ἀρχὴν ὁ μὲν Θεὸς δυνατὸς ἦν δι- δόναι τὸ τέλειον τῷ ἀν- θρώπῳ, ἐκεῖνος, δὲ ἄρτι γεγονώς, ἀδύνατος ἦν λα- δεῖν αὐτὸ, ἢ καὶ λαβὼν χωρῆσαι, ἢ καὶ χωρήσας κατασχεῖν. Καὶ διὰ τοῦτο συνενηπίαζεν Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, τέλειος ὤν, τῷ ἀν- θρώπῳ, οὐ δι᾿ ἑαυτόν, ἀλλὰ διὰ τὸ τοῦ ἀνθρώ• που νήπιον οὕτω χωρού μενος, ὡς ἄνθρωπος αὐτὸν χωρεῖν ἡδύνατο. Οὐ περὶ τὸν Θεὸν μὲν τὸ ἀδύνατον καὶ ἐνδεὶς, ἀλλὰ περὶ τὸν νεωστί γεγονότα άνθρω- πον, ὅτι μὴ ἀγέννητος ἦν. Α τὴν εἰσαεὶ παραμονήν. Καὶ Ει μας (39) ναμις ὁμοῦ, καὶ σοφία, καὶ ἀγαθότης, δείκνυται δύνα- μις μὲν καὶ ἀγαθότης ἐν τῷ τὰ μηδέπω ὄντα εκουσίως κτίζειν τε καὶ ποιεῖν σου φία δὲ, ἐν τῷ εύρυθμα, καὶ ἐμμελῆ, καὶ ἐγκατα- σκεύαστα, γεγονότα πε- ποιηκέναι. Ατινα διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν αὐτοῦ ἀγα- θότητα αύξησιν προσλα- βόντα, καὶ ἐπὶ πλεῖον ἐπιμένοντα, ἀγεννήτου δό- ξαν ἀποίσεται, τοῦ Θεοῦ ἀφθόνως χαριζομένου το καλόν. Κατὰ μὲν τὸ γε - γεννῆσθαι. αὐτὰ, οὐκ ἀ- γέννητα - κατὰ δὲ τὸ πα- ραμένειν αὐτὰ μακροῖς αἰῶσι, δύναμιν ἀγεννήτου προσλήψεται, τοῦ Θεοῦ προίκα δωρουμένου αὐτοῖς οι οι Εt οὕτω πρωτεύει μὲν ἐν πᾶσιν ὁ Θεὸς, ὁ καὶ μόνος ἀγέννητος, καὶ πρῶτος πάντων, καὶ τοῦ εἶναι τοῖς πᾶσι παραίτιος· τὰ δὲ λοιπὰ πάντα ἐν ὑποταγῇ μένει τοῦ Θεοῦ. Υποτα- γὴ δὲ Θεοῦ, ἀφθαρσία· καὶ παραμονὴ ἀφθαρσίας, δόξα ἀγέννητος. Διὰ ταύ- της... τῆς τάξεως, καὶ τῶν τοιούτων ρυθμῶν, καὶ τῆς τοιαύτης ἀγωγῆς, ὁ γεννητὸς καὶ πεπλασ- μένος άνθρωπος κατ' ει κόνα καὶ ὁμοίωσιν τοῦ αγεννήτου γίνεται Θεοῦ· τοῦ μὲν Πατρὸς εὐδοκοῦν τος καὶ κελεύοντος, τοῦ δὲ Υἱοῦ πράσσοντος καὶ δημιουργοῦντος, τοῦ δὲ Πνεύματος τρέφοντος καὶ αύξοντος, τοῦ δὲ ἀνθρώ- που ηρέμα προκόπτοντος, καὶ πρὸς τέλειον ανερχο- μένου· τουτέστι πλησίον τοῦ ἀγεννήτου γινομένου. Τέλειος γὰρ ὁ ἀγέννητος· οὗτος δὲ ἐστι Θεός. Έδει δὲ τὸν ἄνθρωπον πρῶτον γενέσθαι, καὶ γενόμενον αὐξῆσαι, καὶ αὐξήσαντα ἀνδρωθῆναι, καὶ ἀνδρω- θέντα πληθυνθῆναι, καὶ πληθυνθέντα ἐνισχύσαι, καὶ ἐνισχύσαντα δοξασθῆ ναι, καὶ δοξασθέντα ἰδεῖν τὸν ἑαυτοῦ Δεσπότην. Θεός, γὰρ ὁ μέλλων ὁρᾶσθαι· δρασις δὲ Θεοῦ περιποιη- τικὴ ἀφθαρσίας· ἀφθαρσία δὲ ἐγγὺς εἶναι ποιεῖ· Θεοῦ. νήτου. eu esca vitz); illi autem non poterant accipere il lud, quoniam ingruum adhuc et inexercitabi- lem sensum (37) erga Deum conversationis be- bebant : sic et initio Deus quidem potens fuit dare perfectionem homi- ni; ille autem nunc nuper factus non poterat illud accipere, vel accipiens capere, vel capious con- tinere. propter hoc coinfandatum est homini esset perfectus, non pro- pler se, sed propter ho- minis infantiam sic ca- effectus, quem admodum homo illum capere potuit. Non igitur orga Deum impossibile et indigens, sed circa eum qui nunc nuper fa- clus est homo : quoniam non infectus erat (40). • Sap. v, 19, 20. C virtus sinmul, et sapientia, bonitas ostendime ; virtus quidem et bonitas, in eo quod ea, qua uo dum eraut, voluntasie G constituerit et fecerit; sapientia vero, in eo quod apla et consonan- tia (49), quae sunt, fecs- rit. Quædam autem pro pter immensam ejus be- nignitatem augmentum accipientia, et in multum temporis perseverantia, infecti gloriam referunt, Deo sine invidia donaute cundum enim id quod facta sunt, non sunt in- fecta : secundum id vero quod perseverant longis monibus, virtutem infecti homine factum est. Clarom., Voss. et Grab. Reliqui perperam, non per- fectus erat. Sensus vero est, hominem solum indi- gum et impotentem esse, utpote qui cum a se non sit, feri produci ab alio debuerit, nec proinde infectus sit. rallelorum Damasceni locis descripta dedit Halloi- xius in Vita Irenæi, pag. et 502. D $108 assumont, Deo gratuito donante eis sempiternam perseverationem. sic principalitatem quidem habebit in omnibus Deus, quoniam et solus infectus, et prior on- nium, et omnibus, ut sint ipse est causa : reliqua vero omnia in subjectione manent Dei. Subjectio autem Dei, incorruptela perseverantia est : incor ruptela autem (44), glo- ris infecti (43). Per habe igitur ordinationem, et hujusmodi convenien tian, et tali ductu (66), factus et plasmatus home secundum imaginem et similitudinem constful tur infecti Dei : Patre quidem bene sentiente et jubente (47); Filio vero ministrante et formante; Spiritu vero nutriente et augente; homine vero paulatim profciente et perveniente ad perfe clum, id est proximum infecto feri. Perfectmas enim est infectus : hic autem est Deus. Οpor tuerat autem hominem primo feri, et factum an- geri, et auctum corrobo- rari, et corroboratum multiplicari, et multipl caium convalescere, con valescentem vero glorif cari, et glorifcaum vi dere suum Dominan Deus enim est qui habet videri: visio autem Dei efficax est incorruptelæ : ⚫ incorruptela vero proximum facit esse Deo 13. spectant tempus augmenti, et suæ naturæ infâr- mitatem ascribunt Deo. Neque Deum, neque semel- Graecus. donantes ; editt., donanli. quiem. Græca sonant: incorruptela est : perseve- rantia autem incorruptelæ. marg., Clarom., Voss. et Grab. in reliquis unica vox talis exstal. 8. IRENEI EPISCOPI LUGDUNENSIS ET MARTYRIS (38) Verbum Dei, cum Β 5. Περὶ τὸν Θεὸν (1) δύο 5. Erga Deum autem (45) quod bonum est. Se- (37) Sensum. Animæ addit textus Græcus. (58) Coinfantiatum est homini. ld est, infana cum (39) Capax. Pro comprehensibilis. (40) Non infectus erat. Sic vetus Feuard. cod., (41) Περὶ τὸν Θεόν. Hæc iterum ex duobus Γα 4. Irrationabiles igitur omni modo, qui non ex- (42) Et consonantia. Et concinna addit textus (43) Donante. Ita recte solus Clarom. Alii mss., (44) Incorrupielæ perseverantia est : incorruptela (45) Gloria infecti. Hinc in Graco lege : δόξα αγεν (46) Tali ducta. Ita juxta Graecum Feuard. in (47) Et jubente. Desunt in Eras. et Gall.
PG 7:1118Διὸ καὶ ὁ Θεὸς τὸν μὲν παρ’ αὑτοῦ τὸ ζιζάνιον λάθρα ἐπισπείραντα, τουτέστι τὴν παράβασιν εἰσενεγκόντα, ἀφώρισε τῆς ἰδίας μετουσίας· τὸν δὲ ἀμελῶς μὲν ἀλλ’ ἀκάκως παραδεξάμενον τὴν παρακοὴν ἄνθρωπον ἠλέησε καὶ ἀντέστρεψε τὴν ἔχθραν ἣν ἐχθροποιῆσαι πρὸς αὐτὸν ἠθέλησε [πρὸς αὐτὸν] τὸν ἐχθροποιοῦντα, ἀπωσάμενος μὲν ἀφ’ ἑαυτοῦ τὴν πρὸς αὐτὸν ἔχθραν, ἀνακλάσας δὲ αὐτὴν καὶ ἀντιπέμψας πρὸς τὸν ὄφιν, καθὼς ἡ γραφή φησιν εἰρηκέναι τῷ ὄφει τὸν Θεόν· Καὶ ἔχθραν θήσω ἀνὰ μέσον σου καὶ ἀνὰ μέσον τῆς γυναικός, Καὶ τὴν ἔχθραν ταύτην ὁ Κύριος εἰς ἑαυτὸν ἀνεκεφαλαιώσατο, γενόμενος ἐκ γυναικὸς ἄνθρωπος καὶ πατήσας αὐτοῦ τὴν κεφαλήν.
rup slæ, quæ ab eo præstatur. Secundum hanc igi- reticis, in totam non intelligentibus quæ a Paulo tur rationem, angelos diaboli, et filios dixit mali gni, qui diabolo credunt, et ea quæ sunt ejus agunt. Qui quidem ab initio omnes ab uno et eodem Deo facti sunt. Verum quando credunt, et subjecti esse Deo perseverant, et doctrinam ejus custo diunt, filii sunt Del: con autem abscesserint, et transgressi fuerint, diabolo ascribuntur priucipi, ei qui primo sibi, tunc et reliquis causa abscessionis sit factus. mes, unum autem et eumdem omnes annuntiant Patrem factorem mundi hujus, oportebat et nos propter eos, qui in multis erroribus continentur, per multa confutare; si quomodo possent per multa confutati et ad veritatem 289 converti, et salvari. Necessarium est autem conscriptioni huio, in sequenti post Domini sermones subjungere Fauli quoque doctrinam, et examinare sententiam ejus, et Apostolum exponere, et quæcunque ab hæ dicta sunt, alias acceperunt interpretationes, ex planare et dementiam insensationis eorum osten dere: et ab eodem Paulo, ex quo nobis quæstiones inferunt, manifestare, illos quidem mendaces, Apo stolum vero prædicatorem esse veritatis, et omnia consonantia veritatis præconio docuisse, unum Deum Patrem eum, qui locutus sit ad Abraham, qui lo gisdationem fecerit, qui prophetas præmiserit, qui novissimis temporibus Filium suum misit, et salu tem suo plasmati donat quod est carnis sub stantia. Reliquos igitur sermones Domini, quos quidem non per parabolas, sed simpliciter ipsis di ctionibus docuit de Patre, et expositionem Episto Jarum beati Apostoli in altero libro disponen tes, integrum tibi opus exprobrationis et eversionis falso cognominata agnitionis præstante Deo, præbebimus; et nos ipsos, et te ad contradictio nem omnium hæreticorum in quinque exercentes libris. 4. Quoniam autem multi quidem Domini sermo
End of PG 7.≣ read PG 7 as one pagePG 8 begins →