Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
PG 30:104ΕΙΣ ΤΟΝ ΡΙΕ ΨΑΛΜΟΝ. Ἐπίστευσα, διὸ ἐλάλησα· ἐγὼ δὲ ἐταπεινώθην σφόδρα· ἐγὼ δὲ εἶπα ἐν τῇ ἐκστάσει μου· Πᾶς ἄνθρωπος ψεύστης. Πίστις ἡγείσθω τῶν περὶ Θεοῦ λόγων· πίστις, καὶ μὴ ἀπόδειξις. Πίστις, ἡ ὑπὲρ τὰς λογικὰς μεθόδους τὴν ψυχὴν εἰς συγκατάθεσιν ἕλκουσα· πίστις, οὐχ ἡ γεωμετρικαῖς ἀνάγκαις, ἀλλ’ ἡ ταῖς τοῦ Πνεύματος ἐνεργείαις ἐγγινομένη. Ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Ναζωραίου, ἔγειραι καὶ περιπάτει. Ταύτῃ τῇ φωνῇ ἐπηκολούθει τὸ ἔργον διὰ τοῦ Πνεύματος. Ἐκ τοῦ θαύματος ἀναγκαία ἡ παραδοχὴ τῆς θεότητος τοῦ Μονογενοῦς τοῖς ὁρῶσιν ἐγίνετο. Τί ἀναγκαστικώτερον εἰς συγκατάθεσιν (εἰπέ μοι); προτάσεων πλοκαὶ τὸ συμπέρασμα ἀκόλουθον ἑαυταῖς ἐφελκόμεναι, ἢ θαῦμα τοσοῦτον ἐναργῶς ὁρώμενον, πᾶσαν ἀνθρώπου δύναμιν ὑπερβαῖνον; Ἀλλ’ οὐχὶ καὶ νῦν ταῦτα εὐδοκιμεῖ, οὐδὲ τὰ τοῦ Πνεύματος ἔργα τὸν περὶ Θεοῦ λόγον πιστοῦται· ἀλλ’ ἔντεχνοι ἀποδείξεις, ἐν τῷ πιθανῷ τῆς τοῦ κόσμου σοφίας ἔχουσαι τὴν ἐλπίδα, οὐκ ἐν τῷ ἰσχυρῷ καὶ ἐναργεῖ τῆς τοῦ Πνεύματος ἀποκαλύψεως, ἣν, διὰ τῶν ἐν ἁπλότητι καρδίας ἀπεριεργάστως πεποιθότων Θεῷ, τῆς σωτηρίας ἕνεκεν τῶν πολλῶν ἐπιδείκνυται.
καὶ ἐπικειμένους, μηδὲ (84) τῇ προτερα κατ᾿ αὐτοῦ ἀποστῇς ἀπ᾿ ἐμοῦ, παρεσο δέ μοι βοηθὸς καὶ φύλαξ τῆς ἐμῆς σωτηρίας. μου τὴν σωτηρίαν. μεθόδους. ἔγειρε. ἐκ τοῦ θαύματος γάρ. σεως πεποιθότων Θεῶ. τόλμῃ ἀρκουμένους. Διὸ ἀγωνιῶν μὴ καὶ δεύτερον τοῖς αὐτοῖς περιπέση, σφόδρα ἐγρηγορότως φησίν· οἱ δὲ ἐχθροί μου ζῶσιν. Οὐ γὰρ τεθνήκασιν, οὐδὲ ἅπαξ ἐνεργήσαντες παρῆλθον· διὸ γέγραπται· Μὴ μακαρίσης άνδρα πρὸ τελευτῆς αὐτοῦ. Ζῶσιν· ἀλλὰ καὶ κεκραταίωνται πλείους ὄντες ὑπὲρ ἐμέ. Ἐπληθύνθησαν γὰρ οἱ μισοῦντές με, καὶ οἱ ἀνταπο διδόντες μοι κατὰ ἀντὶ ἀγαθῶν· οἵτινες οὔπω καὶ νῦν παύονται ἐνδιαβάλλοντες με, ἐπεὶ τὴν ἀγαθὴν καὶ σωτήριον ὁδὸν μεταδιώκω, διαφθονούμενοί μου (85) τῇ σωτηρία. Τούτου χάριν ἱκετεύω καὶ δέομαι, μὴ ἐγκαταλίπης με, Κύριε· μόνος γὰρ πρὸς τοσούτους οὐχ οἷός τ᾽ ἂν εἴην ἀντέχειν. Σὺ οὖν, ὁ Θεός μου, μὴ ΕΙΣ ΤΟΝ ΡΙΕ' ΨΑΛΜΟΝ. νώθην σφόδρα· ἐγὼ δὲ εἶπα ἐν τῇ ἐκστάσει μου Πᾶς ἄνθρωπος ψεύστης. Πίστις ἡγείσθω τῶν περὶ Θεοῦ λόγων· πίστις, καὶ μὴ ἀπόδειξις. Πίστις, ἡ ὑπὲρ τὰς λογικὰς μεθόδους (86) τὴν ψυχὴν εἰς συγκ κατάθεσιν ἕλκουσα· πίστις, οὐχ ἡ γεωμετρικαῖς άνάγκαις, ἀλλ᾽ ἡ ταῖς τοῦ Πνεύματος ἐνεργείαις ἐγὼ γινομένη. Ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Ναζωραίου, ἔγειραι (87) καὶ περιπάτει. Ταύτῃ τῇ φωνῇ ἐπηκολούθει τὸ ἔργον διὰ τοῦ Πνεύματος. Ἐκ τοῦ θαύματος ἀναγκαία ἡ παραδοχὴ τῆς θεότητος τοῦ Μονογενοῦς τοῖς ὁρῶσιν ἐγίνετο. Τί ἀναγκαστικώτε ρον εἰς (88) συγκατάθεσιν (εἰπέ μοι); προτάσεων πλοκαὶ τὸ συμπέρασμα ἀκόλουθον ἑαυταῖς ἐφελκό μεναι, ἢ θαῦμα τοσοῦτον ἐναργῶς ὀρώμενον, πᾶσαν ἀνθρώπου δύναμιν ὑπερβαῖνον; Αλλ' οὐχὶ καὶ νῦν ταῦτα (89) εὐδοκιμεῖ, οὐδὲ τὰ τοῦ Πνεύματος ἔργα τὸν περὶ Θεοῦ λόγον πιστοῦται· ἀλλ᾽ ἔντεχνοι ἀπο- δείξεις, ἐν τῷ πιθανῷ τῆς τοῦ κόσμου σοφίας ἔχου- σαι τὴν ἑλπίδα, οὐκ ἐν τῷ ἰσχυρῷ καὶ ἐναργεῖ τῆς τοῦ Πνεύματος αποκαλύψεως, ἣν, διὰ τῶν ἐν ἁπλό- τητι καρδίας ἀπεριεργάστως πεποιθότων Θεῷ (90), τῆς σωτηρίας ἕνεκεν τῶν πολλῶν ἐπιδείκνυται. Αλλ' εἴθε κἀμοὶ γένοιτο πιστεῦσαι ἀξίως, ἵνα λαλήσω νῦν τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ τῇ μεγάλῃ ταύτῃ πέντε λό- γους ἐν τῷ νοί μου. Καὶ μηδεὶς καταχλευαζέτω τὸν λόγον, ὡς ἀβασανίστως ἡμῶν εἰς τὴν ὑπὲρ ὧν λέ- γομεν συγκατάθεσιν τοὺς ἀκούοντας εναγόντων (91). Ανάγκη γὰρ ἑκάστης μαθήσεως ἀνεξετάστους εἶναι πεποι- θέναι πιστεῦσαι, Αλλ' είθε κάμοι γένοιτο πιστεῦσαι, ἀξίως· APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. fterum in eosdem incidat, vigilanter admodum ait: A Inimini autem mei vivunt. Non enim mortui sunt, neque ubi semel in me quidvis moliti sunt, ab- ierunt. Quapropter scriptum est: Ne beatum dixeris virum ante mortem ipsius 24. Vivunt; imo vero nu- mero aucti, confirmati sunt super me. Multiplicati sunt enim qui oderunt me, et qui retribuebant mi- bi malo pro bonis: qui necdum desinunt me ca- lumniari, quod bonam salutaremque viam perse- quar, meæ invidentes saluti. Quamobrem supplico ac rogo ne derelinquas me, Domine. Neque enim solus possim adversus tot ac tantos resistere. Tu igitur, Deus meus, ne disced as a me, sed adsis mi- hi adjutor meæque salutis custos. IN PSALMUM CXV. ego autem humiliatus sum nimis. Ego autem dixi in excessu meo : Omnis homo mendax. Fides sermo- nibus qui de Deo fiunt, præeat: fides, non demon- stratio. Fides, quæ animum ad assensionem trahit magis, quam methodi, ratione innixæ : fides, quæ non necessariis geometria illationibus, sed Spiritus sancti opera gignitur. In nomine Jesus Christi Na- xareni, surge et ambula 35. Hanc vocem conseque- batur opus per Spiritum. Ex hoc miraculo a spe- otatoribus necessario admissa est Unigeniti divi- nitas. Utra res, dic mibi, magis ad assensum cogit, propositionumne nexus congruam conclusionem secum attrahentes, an potius tantum miraculum evidenter conspectum, omnem humanam virtutem exsuperane? Attamen etiamnum isthæc non pro- bantur, neque Spiritus opera sermoni qui de Deo est fidem faciunt, sed artificios demonstrationes, spem in mundana sapientiæ persuasionibus collo- cantes, non in forti et clara Spiritus revelatione, quam, per eos qui in simplicitate cordis citra cu- riositatem credunt Deo, ob multorem salutem oston- dit. Sed utinam et mihi contingat digne credere, ut nunc magnæ huic Dei Ecclesiæ verba quinque in mente mea dicam. Atque nemo hunc irrideat ser- monem, quasi nos sine ulla probatione ad assentien- dum iis quæ dicimus, audientes inducamus. Necesse est enim disciplinæ cujusvis principia citra ullam probationem tradi discentibus; cum fieri non possit, Eccli. XI, 30. Act. III, 6. non invenitur. cundius, apposita est et lectio alia, cro textu. Editio vero Paris. cum mss. nonnullis, Μox editio Paris, Sed deest yap in editione Basil. et in multis mss. sic conversum apud veterem B C D interpretem videmus : Per eos qui suam omnem fidu- ciam in simplicitate cordis in Deum projecerunt, etc. Sed, nisi me fallit animus, melius ad mentem seri- ptoris interpretabere: Per eos qui in simplicitate cordis citra curiositatem credunt Deo. Etenim scriptori idem esse quod ex iis quæ sequuntur obscurum non est. Subjungit enim : Sed uti- nam et mihi contingat digne credere. Scriptor igitur, quisquis est, hoc dicit: Quemadmodum usu venit, ut non pauci in simplicitate cordis citra curiosita- tem credant Deo: utinam et mihi quoque hoc idem contingat. 1. VERS. 1, 2. Credidi propter quod locutus sum, (84) Ediit, καὶ μηδέ. Vocula και in tribus mss. (85) Editi, μοι. At quator mss., μου. Reg. se- (86) Reg. secundus, δυνάμεις. Sed ad marginem (87) Sio editio Basil. cum tribus mss. et cum sa- (88) Colb. quartus, πρός. (89) Reg. secundus, τὰ αὐτά. (90) Πlud, διὰ τῶν ἐν ἁπλότητι καρδίας ἀπεριεργα- 1. Επίστευσα, διὸ ἐλάλησα· ἐγὼ δὲ ἐταπει- (91) Colb. quartus. ἀνανόντων.
PG 30:105Ἀλλ’ εἴθε κἀμοὶ γένοιτο πιστεῦσαι ἀξίως, ἵνα λαλήσω νῦν τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ τῇ μεγάλῃ ταύτῃ πέντε λόγους ἐν τῷ νοί̈ μου. Καὶ μηδεὶς καταχλευαζέτω τὸν λόγον, ὡς ἀβασανίστως ἡμῶν εἰς τὴν ὑπὲρ ὧν λέγομεν συγκατάθεσιν τοὺς ἀκούοντας ἐναγόντων. Ἀνάγκη γὰρ ἑκάστης μαθήσεως ἀνεξετάστους εἶναι τὰς ἀρχὰς τοῖς μανθάνουσιν· ἐπεὶ ἀμήχανον τοὺς περὶ τὰ πρῶτα ζυγομαχοῦντας δυνηθῆναι ὁδῷ καὶ τάξει προελθεῖν εἰς τὸ τέλος. Καὶ τοῦτο ἂν μάθοις παρ’ αὐτῶν τῶν ἔξωθεν. Εἰ γὰρ μὴ συγχωρήσειας τὰς πρώτας ἀρχὰς τῷ γεωμέτρῃ, ἀμήχανον αὐτὸν τὰ ἐφεξῆς συμπεράνασθαι. Καὶ τῆς ἀριθμητικῆς ὁ τοῖς πρώτοις καὶ στοιχειώδεσιν ἐνιστάμενος, τὴν εἰς τὸ πρόσω ὁδὸν διακόπτει. Ὁμοίως δὲ καὶ ἰατρικαὶ ἀρχαὶ ἰατροῖς ἀναπόδεικτοι. Καὶ ὅλως, ἐν ὁποιῳδήποτε ἐπιτηδεύματι τῶν ὁδῷ καὶ τάξει προϊόντων ἐπὶ τὸ τέλος, ἀδύνατον τῶν πρώτων ὑποθέσεων ἀποδείξεις ἐπιζητεῖν· ἀλλ’ ἀνάγκη τὰς τῶν λογικῶν τεχνῶν ἀρχὰς ἀνεξετάστως παραδεξάμενον, τὸ ἐκ τῶν ὑποτεθέντων ἀκόλουθον ἐν τοῖς ἐφεξῆς ἐπιβλέπειν. Οὕτω δὴ οὖν καὶ τὸ τῆς θεολογίας μυστήριον, τὴν ἐκ τῆς ἀβασανίστου πίστεως ἐπιζητεῖ συγκατάθεσιν.
τὰς ἀρχὰς τοῖς μανθάνουσιν· ἐπεὶ ἀμήχανον τοὺς περὶ τὰ πρῶτα ζυγομαχούντας δυνηθῆναι ὁδῷ καὶ τάξει προελθεῖν εἰς τὸ τέλος. Καὶ τοῦτο ἂν μάθοις παρ' αὐτῶν τῶν ἔξωθεν. Εἰ γὰρ μὴ συγχωρήσειας τὰς πρώτας ἀρχὰς τῷ γεωμέτρῃ, ἀμήχανον αὐτὸν τὰ ἐφεξῆς (919) συμπεράνασθαι. Καὶ τῆς ἀριθμητι κῆς ὁ τοῖς πρώτοις καὶ στοιχειώδεσιν ενιστάμενος, τὴν εἰς τὸ πρόσω ὁδὸν διακόπτει. Ὁμοίως δὲ καὶ ἰα- τρικαὶ ἀρχαὶ ἰατροῖς ἀναπόδεικτοι. Καὶ ὅλως, ἐν ὁποιῳδήποτε ἐπιτηδεύματι τῶν ὁδῷ καὶ τάξει προ- ϊόντων ἐπὶ τὸ τέλος, ἀδύνατον τῶν πρώτων ὑπο- θέσεων ἀπδείξεις ἐπιζητεῖν· ἀλλ᾽ ἀνάγκη τὰς τῶν λογικῶν τεχνῶν ἀρχὰς ἀνεξετάστως παραδεξάμενον, τὸ ἐκ τῶν ὑποτεθέντων (92) ἀκόλουθον ἐν τοῖς ἐφεξῆς ἐπιβλέπειν. Οὕτω δὴ οὖν καὶ τὸ τῆς θεολογίας μυ στήριον, τὴν ἐκ τῆς ἀβασανίστου πίστεως ἐπιζητεῖ συγκατάθεσιν. Πιστεῦσαι γὰρ δεῖ, φησὶν, ὅτι ἔστι Θεός, οὐχὶ ζητῆσαι, οὐδὲ ζυγομαχῆσαι τὸ τί ἐστι. Καὶ ὅλως, εἰ ἡ πίστις ἐλπιζομένων ἐστὶν ὑπόστασις πραγμάτων, καὶ ἔλεγχος οὐ βλεπομένων, μὴ φιλονεί- κει ἰδεῖν ἤδη τὰ μακρὰν ἀποκείμενα, μηδὲ τὰ ἐλπς- ζόμενα ἀμφίβολα καταστήσῃς, διὰ τὸ μήπω αὐτῶν δύνασθαι κατὰ τὴν γνῶσιν ἐφάπτεσθαι. λογομαχοῦντας καὶ ἐν ῥήμασι κενοῖς ἔχοντας τὴν ἐλπίδα. Δοκεῖ δέ μοι ὁ ἐν χερσὶ ψαλμὸς ὡς πρὸς τὴν προάγουσαν ἐν τῷ κατόπιν ψαλμῷ διάνοιαν ἀκολου θίαν ἔχειν. Εἶπε γὰρ ἐκεῖ· Εὐαρεστήσω τῷ Κυρίῳ ἐν χώρᾳ ζώντων. Ἐπεὶ οὖν περὶ μὴ βλεπομένης χώρας διαλέγεται, ὡς σαφῶς ἐπιστάμενος, τὴν αἰτίαν ἀποδίδωσι τοῦ περὶ τῶν ἀδήλων διορισμοῦ, λέγων· Ἐπίστευσα, ὅτι ἔστι τις χώρα ζώντων· διὸ ἐλά- λησα, ὅτι Εὐαρεστήσω ἐν αὐτῇ τῷ Κυρίῳ. Όλως δὲ, ἡ ἄνευ πίστεως ἐπὶ τὸ λαλεῖν ἐρχομένη ψυχή δια- κενῆς ληρήσει, κατ' οὐδενὸς ὑποκειμένου τὸν λόγον προάγουσα. Αρχή τοίνυν λόγου ἔμφρονος, πίστις ἰσχυρῶς τῇ καρδίᾳ τοῦ λαλοῦντος ἐνιδρυμένη. Επει τα, πόθεν ἡμῖν δυνατὸν τὸ περὶ τὴν πίστιν τέλειον κατορθοῦν, ἐφεξῆς, ἐπάγει, λέγων· Ἐγὼ δὲ ἐταπει- νώθην σφόδρα. Ὁ γὰρ μὴ ταπεινώσας ἑαυτοῦ τὴν διάνοιαν, μηδὲ κατὰ μίμησιν τοῦ ᾿Αποστόλου λέγων τὸ, ᾿Αδελφοί, ἐγὼ ἐμαυτὸν οὔπω λογίζομαι κατει ληφέναι, ἀλλὰ περινοῶν οὐσίας Θεοῦ κατάληψιν, καὶ τῷ ἰδίῳ λογισμῷ ἐκμετρῶν τὰ ἀνέφικτα, καὶ τοσοῦτον λογιζόμενος εἶναι τὸν Θεὸν ὅσον αὐτὸς τῷ λογισμῷ περιέλαβεν· καὶ ὅλως, ὁ τὸν οἰκεῖον νοῦν μέτρον τῶν ὄντων ποιούμενος, οὐ λογιζόμενος, ὅτι ῥᾷόν ἐστι κοτύλῃ μικρὰ τὴν πᾶσαν θάλασσαν ἐκμετρῆσαι, ἤ τῷ ἀνθρωπίνῳ τῷ τῆς ἀφάτου μεγαλειότητος τοῦ Θεοῦ περιδράξασθαι, εἰκῆ φυσιούμενος καὶ ἐπαιρό μενος τῇ ματαιότητι τοῦ νοὸς αὐτοῦ, οὐ δύναται λέ- γειν τὸ. Επίστευσα, διὸ ἐλάλησα· ἐπειδὴ οὐδὲ τὸ ἐφεξῆς ἐπάγειν αὐτῷ δυνατόν, τό, Ἐγὼ δὲ ἐταπει- νώθην σφόδρα· τύφῳ γὰρ καὶ ἀλαζονεία συζῇ, καὶ θ. ἐξῆς. τὸ ἐφεξῆς. ΧΧΧ. HOMILIA IN PSALMUM CXV. A ut ii,qui circa prima principia litigant, via et ordine procedere valeant ad finem. Idque vel ex ipsis ex- ternis disciplinis tibi licet discere. Etenim si geo- metræ prima non concesseris principia, ea quæ sequuntur concludere nequit. Et qui arithme- ticæ principiis ac elementis se opponit, viam ad ulteriora intercipit. Similiter autem neque a medicis medicinæ principia possunt demonstrari. Et in summa, in quacumque professione quæ via et ordine ad finem procedat, primarum propositionum demonstrationes non queunt inquiri; sed necesse est, ut is qui artium ratione innixarum principia, sine probatione admisit, id quod ex jam positis consequens est, in his quæ deinde sequuntur in- spiciat. Sic sane etiam theologiæ mysterium assen- sum ex fide probationis experte requirit. Credere B enim oportet, inquit, quia est Deus : non quærere, neque cum contentione expendere quid sit. Ao tandem, si fides rerum quæ sperantur substantia est, et earum quæ non videntur argumentum " ; ne contende jam videre quæ procul sunt reposita: neque ea quæsperantur, ambigua statuas, propter- ea quod nondum eorum cognitionem attingere potuisti. C bosa et contentiosa disceptatione argutantur,atque in verbis inanibus spem collocant, dicta generatim sint. Ceterum psalmus qui in manibus est, cogna- tionem cum præcedenti sententia psalmi superioris habere mihi videtur. Dixit enim illic : Placebo Do- mino in regione vivorum 28. Cum igitur de regione quæ non videtur, disserat, tanquam ṛclare sciens, suæ de obscuris assertionis rationem reddit, di- cens Credidi quamdam esse viventium regionem: propter quod dixi : Placebo in ipsa Domino. In uni- versum autem,anima quæ citra fidem loqui aggre- ditur, inaniter garriet, quandoquidem ad nullum fundamentum refert sermonem. Itaque initium ser- monis prudentis est fides in corde loquentis firmiter insidens.Deinde continenter subjungit, qua ratione perfectionem fidei assequi possimus, dum ait: Ego autem humiliatus sum nimis. Qui enim mentem suam non humiliat, neque ad imitationem Apostoli dicit: Fratres, ego me nondum arbitror comprehen- disse ; imo vero qui de essentia Dei comprehen- denda cogitat, ac propria ratiocinatione incompre- D bensibilia metitur, et Deum arbitratur esse tan- Hebr. x1, 6. ibid. 1. " Psal. cxιν, "Philip. 111, 13. (91*) Sic mss. quatuor. Colb quartus, Editi, PATROL. GR. tum, quantum ipse ratione assecutus est: et uno verbo, qui propriam mentem, universorum mensu- ram statuit, non intelligens facilius esse ut parva cotula totum admetistur mare, quam ut mente hu- mana inenarrabilem Dei majestatem compleetatur, frustra inflatus et ob mentis suæ vanitatem elatus, non potest dicere illud: Credidi propter quod locu- tus sum ; cum ne id quidem quod sequitur, possit 2. Et quidem istec de fide propter eos qui ver- 2. Ταῦτα μὲν οὖν καθόλου περὶ πίστεως διὰ τοὺς (92) Colb. quartus, ὑποθέσεων.
PG 30:106Πιστεῦσαι γὰρ δεῖ, φησὶν, ὅτι ἔστι Θεὸς, οὐχὶ ζητῆσαι, οὐδὲ ζυγομαχῆσαι τὸ τί ἐστι. Καὶ ὅλως, εἰ ἡ πίστις ἐλπιζομένων ἐστὶν ὑπόστασις πραγμάτων, καὶ ἔλεγχος οὐ βλεπομένων, μὴ φιλονείκει ἰδεῖν ἤδη τὰ μακρὰν ἀποκείμενα, μηδὲ τὰ ἐλπιζόμενα ἀμφίβολα καταστήσῃς, διὰ τὸ μήπω αὐτῶν δύνασθαι κατὰ τὴν γνῶσιν ἐφάπτεσθαι. Ταῦτα μὲν οὖν καθόλου περὶ πίστεως διὰ τοὺς λογομαχοῦντας καὶ ἐν ῥήμασι κενοῖς ἔχοντας τὴν ἐλπίδα. Δοκεῖ δέ μοι ὁ ἐν χερσὶ ψαλμὸς ὡς πρὸς τὴν προάγουσαν ἐν τῷ κατόπιν ψαλμῷ διάνοιαν ἀκολουθίαν ἔχειν. Εἶπε γὰρ ἐκεῖ· Εὐαρεστήσω τῷ Κυρίῳ ἐν χώρᾳ ζώντων. Ἐπεὶ οὖν περὶ μὴ βλεπομένης χώρας διαλέγεται, ὡς σαφῶς ἐπιστάμενος, τὴν αἰτίαν ἀποδίδωσι τοῦ περὶ τῶν ἀδήλων διορισμοῦ, λέγων· Ἐπίστευσα, ὅτι ἔστι τις χώρα ζώντων· διὸ ἐλάλησα, ὅτι Εὐαρεστήσω ἐν αὐτῇ τῷ Κυρίῳ. Ὅλως δὲ, ἡ ἄνευ πίστεως ἐπὶ τὸ λαλεῖν ἐρχομένη ψυχὴ διακενῆς ληρήσει, κατ’ οὐδενὸς ὑποκειμένου τὸν λόγον προάγουσα. Ἀρχὴ τοίνυν λόγου ἔμφρονος, πίστις ἰσχυρῶς τῇ καρδίᾳ τοῦ λαλοῦντος ἐνιδρυμένη. Ἔπειτα, πόθεν ἡμῖν δυνατὸν τὸ περὶ τὴν πίστιν τέλειον κατορθοῦν, ἐφεξῆς ἐπάγει, λέγων· Ἐγὼ δὲ ἐταπεινώθην σφόδρα.
τὰς ἀρχὰς τοῖς μανθάνουσιν· ἐπεὶ ἀμήχανον τοὺς περὶ τὰ πρῶτα ζυγομαχούντας δυνηθῆναι ὁδῷ καὶ τάξει προελθεῖν εἰς τὸ τέλος. Καὶ τοῦτο ἂν μάθοις παρ' αὐτῶν τῶν ἔξωθεν. Εἰ γὰρ μὴ συγχωρήσειας τὰς πρώτας ἀρχὰς τῷ γεωμέτρῃ, ἀμήχανον αὐτὸν τὰ ἐφεξῆς (919) συμπεράνασθαι. Καὶ τῆς ἀριθμητι κῆς ὁ τοῖς πρώτοις καὶ στοιχειώδεσιν ενιστάμενος, τὴν εἰς τὸ πρόσω ὁδὸν διακόπτει. Ὁμοίως δὲ καὶ ἰα- τρικαὶ ἀρχαὶ ἰατροῖς ἀναπόδεικτοι. Καὶ ὅλως, ἐν ὁποιῳδήποτε ἐπιτηδεύματι τῶν ὁδῷ καὶ τάξει προ- ϊόντων ἐπὶ τὸ τέλος, ἀδύνατον τῶν πρώτων ὑπο- θέσεων ἀπδείξεις ἐπιζητεῖν· ἀλλ᾽ ἀνάγκη τὰς τῶν λογικῶν τεχνῶν ἀρχὰς ἀνεξετάστως παραδεξάμενον, τὸ ἐκ τῶν ὑποτεθέντων (92) ἀκόλουθον ἐν τοῖς ἐφεξῆς ἐπιβλέπειν. Οὕτω δὴ οὖν καὶ τὸ τῆς θεολογίας μυ στήριον, τὴν ἐκ τῆς ἀβασανίστου πίστεως ἐπιζητεῖ συγκατάθεσιν. Πιστεῦσαι γὰρ δεῖ, φησὶν, ὅτι ἔστι Θεός, οὐχὶ ζητῆσαι, οὐδὲ ζυγομαχῆσαι τὸ τί ἐστι. Καὶ ὅλως, εἰ ἡ πίστις ἐλπιζομένων ἐστὶν ὑπόστασις πραγμάτων, καὶ ἔλεγχος οὐ βλεπομένων, μὴ φιλονεί- κει ἰδεῖν ἤδη τὰ μακρὰν ἀποκείμενα, μηδὲ τὰ ἐλπς- ζόμενα ἀμφίβολα καταστήσῃς, διὰ τὸ μήπω αὐτῶν δύνασθαι κατὰ τὴν γνῶσιν ἐφάπτεσθαι. λογομαχοῦντας καὶ ἐν ῥήμασι κενοῖς ἔχοντας τὴν ἐλπίδα. Δοκεῖ δέ μοι ὁ ἐν χερσὶ ψαλμὸς ὡς πρὸς τὴν προάγουσαν ἐν τῷ κατόπιν ψαλμῷ διάνοιαν ἀκολου θίαν ἔχειν. Εἶπε γὰρ ἐκεῖ· Εὐαρεστήσω τῷ Κυρίῳ ἐν χώρᾳ ζώντων. Ἐπεὶ οὖν περὶ μὴ βλεπομένης χώρας διαλέγεται, ὡς σαφῶς ἐπιστάμενος, τὴν αἰτίαν ἀποδίδωσι τοῦ περὶ τῶν ἀδήλων διορισμοῦ, λέγων· Ἐπίστευσα, ὅτι ἔστι τις χώρα ζώντων· διὸ ἐλά- λησα, ὅτι Εὐαρεστήσω ἐν αὐτῇ τῷ Κυρίῳ. Όλως δὲ, ἡ ἄνευ πίστεως ἐπὶ τὸ λαλεῖν ἐρχομένη ψυχή δια- κενῆς ληρήσει, κατ' οὐδενὸς ὑποκειμένου τὸν λόγον προάγουσα. Αρχή τοίνυν λόγου ἔμφρονος, πίστις ἰσχυρῶς τῇ καρδίᾳ τοῦ λαλοῦντος ἐνιδρυμένη. Επει τα, πόθεν ἡμῖν δυνατὸν τὸ περὶ τὴν πίστιν τέλειον κατορθοῦν, ἐφεξῆς, ἐπάγει, λέγων· Ἐγὼ δὲ ἐταπει- νώθην σφόδρα. Ὁ γὰρ μὴ ταπεινώσας ἑαυτοῦ τὴν διάνοιαν, μηδὲ κατὰ μίμησιν τοῦ ᾿Αποστόλου λέγων τὸ, ᾿Αδελφοί, ἐγὼ ἐμαυτὸν οὔπω λογίζομαι κατει ληφέναι, ἀλλὰ περινοῶν οὐσίας Θεοῦ κατάληψιν, καὶ τῷ ἰδίῳ λογισμῷ ἐκμετρῶν τὰ ἀνέφικτα, καὶ τοσοῦτον λογιζόμενος εἶναι τὸν Θεὸν ὅσον αὐτὸς τῷ λογισμῷ περιέλαβεν· καὶ ὅλως, ὁ τὸν οἰκεῖον νοῦν μέτρον τῶν ὄντων ποιούμενος, οὐ λογιζόμενος, ὅτι ῥᾷόν ἐστι κοτύλῃ μικρὰ τὴν πᾶσαν θάλασσαν ἐκμετρῆσαι, ἤ τῷ ἀνθρωπίνῳ τῷ τῆς ἀφάτου μεγαλειότητος τοῦ Θεοῦ περιδράξασθαι, εἰκῆ φυσιούμενος καὶ ἐπαιρό μενος τῇ ματαιότητι τοῦ νοὸς αὐτοῦ, οὐ δύναται λέ- γειν τὸ. Επίστευσα, διὸ ἐλάλησα· ἐπειδὴ οὐδὲ τὸ ἐφεξῆς ἐπάγειν αὐτῷ δυνατόν, τό, Ἐγὼ δὲ ἐταπει- νώθην σφόδρα· τύφῳ γὰρ καὶ ἀλαζονεία συζῇ, καὶ θ. ἐξῆς. τὸ ἐφεξῆς. ΧΧΧ. HOMILIA IN PSALMUM CXV. A ut ii,qui circa prima principia litigant, via et ordine procedere valeant ad finem. Idque vel ex ipsis ex- ternis disciplinis tibi licet discere. Etenim si geo- metræ prima non concesseris principia, ea quæ sequuntur concludere nequit. Et qui arithme- ticæ principiis ac elementis se opponit, viam ad ulteriora intercipit. Similiter autem neque a medicis medicinæ principia possunt demonstrari. Et in summa, in quacumque professione quæ via et ordine ad finem procedat, primarum propositionum demonstrationes non queunt inquiri; sed necesse est, ut is qui artium ratione innixarum principia, sine probatione admisit, id quod ex jam positis consequens est, in his quæ deinde sequuntur in- spiciat. Sic sane etiam theologiæ mysterium assen- sum ex fide probationis experte requirit. Credere B enim oportet, inquit, quia est Deus : non quærere, neque cum contentione expendere quid sit. Ao tandem, si fides rerum quæ sperantur substantia est, et earum quæ non videntur argumentum " ; ne contende jam videre quæ procul sunt reposita: neque ea quæsperantur, ambigua statuas, propter- ea quod nondum eorum cognitionem attingere potuisti. C bosa et contentiosa disceptatione argutantur,atque in verbis inanibus spem collocant, dicta generatim sint. Ceterum psalmus qui in manibus est, cogna- tionem cum præcedenti sententia psalmi superioris habere mihi videtur. Dixit enim illic : Placebo Do- mino in regione vivorum 28. Cum igitur de regione quæ non videtur, disserat, tanquam ṛclare sciens, suæ de obscuris assertionis rationem reddit, di- cens Credidi quamdam esse viventium regionem: propter quod dixi : Placebo in ipsa Domino. In uni- versum autem,anima quæ citra fidem loqui aggre- ditur, inaniter garriet, quandoquidem ad nullum fundamentum refert sermonem. Itaque initium ser- monis prudentis est fides in corde loquentis firmiter insidens.Deinde continenter subjungit, qua ratione perfectionem fidei assequi possimus, dum ait: Ego autem humiliatus sum nimis. Qui enim mentem suam non humiliat, neque ad imitationem Apostoli dicit: Fratres, ego me nondum arbitror comprehen- disse ; imo vero qui de essentia Dei comprehen- denda cogitat, ac propria ratiocinatione incompre- D bensibilia metitur, et Deum arbitratur esse tan- Hebr. x1, 6. ibid. 1. " Psal. cxιν, "Philip. 111, 13. (91*) Sic mss. quatuor. Colb quartus, Editi, PATROL. GR. tum, quantum ipse ratione assecutus est: et uno verbo, qui propriam mentem, universorum mensu- ram statuit, non intelligens facilius esse ut parva cotula totum admetistur mare, quam ut mente hu- mana inenarrabilem Dei majestatem compleetatur, frustra inflatus et ob mentis suæ vanitatem elatus, non potest dicere illud: Credidi propter quod locu- tus sum ; cum ne id quidem quod sequitur, possit 2. Et quidem istec de fide propter eos qui ver- 2. Ταῦτα μὲν οὖν καθόλου περὶ πίστεως διὰ τοὺς (92) Colb. quartus, ὑποθέσεων.
PG 30:107Ὁ γὰρ μὴ ταπεινώσας ἑαυτοῦ τὴν διάνοιαν, μηδὲ κατὰ μίμησιν τοῦ Ἀποστόλου λέγων τὸ, Ἀδελφοὶ, ἐγὼ ἐμαυτὸν οὔπω λογίζομαι κατειληφέναι, ἀλλὰ περινοῶν οὐσίας Θεοῦ κατάληψιν, καὶ τῷ ἰδίῳ λογισμῷ ἐκμετρῶν τὰ ἀνέφικτα, καὶ τοσοῦτον λογιζόμενος εἶναι τὸν Θεὸν, ὅσον αὐτὸς τῷ λογισμῷ περιέλαβεν· καὶ ὅλως, ὁ τὸν οἰκεῖον νοῦν μέτρον τῶν ὄντων ποιούμενος, οὐ λογιζόμενος, ὅτι ῥᾷόν ἐστι κοτύλῃ μικρᾷ τὴν πᾶσαν θάλασσαν ἐκμετρῆσαι, ἢ τῷ ἀνθρωπίνῳ νῷ τῆς ἀφάτου μεγαλειότητος τοῦ Θεοῦ περιδράξασθαι, εἰκῆ φυσιούμενος καὶ ἐπαιρόμενος τῇ ματαιότητι τοῦ νοὸς αὐτοῦ, οὐ δύναται λέγειν τὸ, Ἐπίστευσα, διὸ ἐλάλησα· ἐπειδὴ οὐδὲ τὸ ἐφεξῆς ἐπάγειν αὐτῷ δυνατὸν, τὸ, Ἐγὼ δὲ ἐταπεινώθην σφόδρα· τύφῳ γὰρ καὶ ἀλαζονείᾳ συζῇ, καὶ διακένοις ῥήμασιν ἐπαγάλλεται, τὸ ἐκ τῆς πίστεως ἰσχυρὸν μὴ κεκτημένος. Εἶτα οὐχ ἑαυτὸν ταπεινοῖ μόνον, ἀλλὰ καὶ πᾶσαν ὁμοῦ τὴν συγγενῆ ἑαυτῷ καὶ κοινωνὸν τῆς φύσεως ἀνθρωπότητα. Ἐγὼ γὰρ εἶπα, φησὶν, ἐν τῇ ἐκστάσει μου· Πᾶς ἄνθρωπος ψεύστης.
ἴσχυον, μὴ κεκτημένος. Εἶτα οὐχ ἑαυτὸν ταπεινοῖ μόνον, ἀλλὰ καὶ πᾶσαν ὁμοῦ τὴν συγγενῆ ἑαυτῷ καὶ κοινωνὸν τῆς φύσεως ἀνθρωπότητα. Εγὼ γὰρ εἶπε, φησίν. ἐν τῇ ἐκστάσει μου. Ηᾶς ἄνθρωπος ψεύστης- Ωστε ὁ μὴ ἐκ πίστεως βοηθούμενος, ἀλλ' οίκοθεν ἐπὶ τὸν λόγον ἐρχόμενος (92), ταῖς ἀνθρωπίναις παι ρασκευαῖς πρὸς τὴν κατάληψιν τῆς ἀληθείας θαῤῥῶν, ψεύστης ἐστί, παραπολὺ τῆς ἀληθείας ἐκπίπτων. διακένοις βήμασιν ἐπαγάλλεται, τὸ ἐκ τῆς πίστεως σει. Τίς δέ ἐστιν ἡ ἔκστασις; Ητοι ὅτι περιβλεψά μενος τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν, καὶ διερευνησάμενος, εἴ πού τίς ἐστιν ἐν ἀνθρώποις ἀλήθεια, μηδαμοῦ ταύτην εὑφεῖν δυνηθεὶς ἄνευ τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ βοηθείας, ἔκθαμβος γενόμενος ἐπὶ τῷ παραδόξῳ τοῦ πράγματος, ἐξεβόησα (93), ότι Πᾶς ἄνθρωπος ψεύ σνης· ἡ ἐν τῇ ἐκστάσει ἐκείνῃ, ἦν κατεσχηματισά- μην ἐπὶ τοῦ Ἀγχους, ἐπιληψίαν καὶ παραφορὰν ὑποκρινάμενος (93*), ἐπειδὴ εἶδον εἰς ἀνάγκην ἐλθόντα ἐμαυτὸν τοῦ καταψεύσασθαι ἐμαυτοῦ, καὶ ἀναπλά σασθαι τὰ μὴ ὄντα, ὑπέρ τοῦ τὸν ἀπὸ τῶν πολι μίων κίνδυνον ἐκφυγεῖν, τότε εἶπον, ὅτι Πᾶς ἄνθρω- πος ψεύστης κἂν μὴ κατὰ προαίρεσιν, μηδ' ἐπὶ κακῷ τῶν πλησίον, ἀλλὰ πάντως διά τινας περιστα τικὰς αἰτίας καταφεύγων ἐπὶ τὸ ψεύδεσθαι (94). Οὐ μὴν ἑαυτῷ περιπίπτει κατὰ τὸν λόγουν ὁ Προφήτης, ὥσπερ τινὲς τῶν σοφιστικῶν ἐπιχειροῦσιν αὐτὸν δι ελέγχειν, τῷ κατὰ περιτροπὴν ἐλέγχῳ ἐμπεπτωκέ ναι (94) λέγοντες τὸν Προφήτην. Εἰ γὰρ πᾶς ἄνθρω πος ψεύστης, άνθρωπος δὲ καὶ ὁ Δαβίδ· ψεύστης ἦν καὶ αὐτὸς δηλονότι· εἰ δὲ ψεύστης, οὐ πιστευτέον αὐτ τῷ περὶ ὧν ἀποφαίνεται. Μὴ ὄντος δὲ ἀληθοῦς τοῦ λόγου τούτου, μηδὲ ὄντος παντὸς ἀνθρώπου ψεύστου, ἀφήσομεν καὶ τὸν Δαβὶδ τῆς τοῦ ψεύδους αἰτίας (95). Εἰ δὲ οὐ ψεύδεται, πιστεύσωμεν αὐτῷ περὶ ὧν ἀπο φαίνεται· πιστεύοντες δὲ, πάλιν εἰς τὴν τοῦ ἀπιστεῖν ἀνάγκην περιαχθησόμεθα. Ὥστε εἰ μὲν ἀληθεύει Δαβίδ, λύει τὸν ἑαυτοῦ λόγον, καὶ ἄνθρωπος ων, καὶ μὴ ψευδόμενος· εἰ δὲ ψεύδεται, αὐτόθεν ἔχει τὸ μὴ πιστεύεσθαι· τίς γὰρ προσέξει ψευδολογοῦντι; Ὥστε ἐπειδὴ ἅπαξ ἀπεφήνατο πάντα ἄνθρωπον εἶναι ψεύ στην, ψευδέσθω Δαβίδ, ἵνα τὸν λόγον πιστώσηται· ἀληθεύων αὐτὸς, παρέλυσε τὴν ἀπόφασιν. Ἀλλὰ ταῦτε μὲν παιζόντων ἐστὶ, καὶ ταῖς τῶν λόγων στροφαῖς 3733. Β ἐπαγαλλομένων πρὸς τοὺς ἀπείρους· τὸ δὲ ἀληθὲς ερχόμενος ἀρχόμενος. ὑποκρινόμενος. οὐχ οὕτως ἔχει. ῎Ανθθωποι γὰρ λέγονται οἱ τοῖς ἀν- θρωπίνοις ἔτι παθήμασι κατεχόμενοι· ὁ δὲ ὑψηλότε ρος ἤδη τῶν σαρκικῶν παθημάτων γενόμενος, καὶ διὰ τὴν τοῦ νοῦ τελείωσιν πρὸς τὴν των ἀγγέλων κατάστασιν μετελθὼν (96*), οὗτος ὅταν περὶ τῶν ἀν εκπεπτωκέναι αἰτίαν. APPENDIX OPERUM 8. BASILII MAGNI. subjungere, Ego autem humiliatus sum nimis. In A fastu enim et in superbia vitam degit; verbisque inanibus exsultat, intereadum fidei robur nequa- quam possidet. Deinde non deprimit solum semet- ipsum, sed etiam omne simul hominum genus sibi agnatum ac naturæ socium. VERs. 2. Ego enim, inquit, dixi in excessu meo; Omnis homo mendax. Quare qui fide non adjutus, sed ex se sermonem aggressus est, utpote industria humana ad verita- tem comprehendendam confidens, mendax est; quippe qui multum a veritate aberret. C Ceterum ait dixisse se hunc sermonem in excessu. Quis autem est hic excessus ? Sive quia undecunque humanam naturam consideraram, et nuncubi inter homines aliqua esset veritas per- scrutatus eram, cum tamen citra Dei auxilium nusquam eaminvenire possem, attonitus factus ob rem inopinatam, exclamavi : Omnis homo mendax. Sive in excessu illo quem coram Anchus confinxi, comitialem morbum insaniamque simulans: post- quam intellexi me eo devenisse angustiæ, ut decli- nandi periculi ab hostibus impendentis causa contra meam ipsius conscientiam mentirer, et quæ non essent fingerem : tunc dixi: Omnis homo mendus, etsi tamen non ex proposito, neque in detrimentum proximorum, sed omnino ob calamitosas quasdam causas ad mendacium confugi. Atqui pugnantia non loquitur Propheta, uti nonnulli sophistæ ipsum co- arguere conantur, dum dicunt in circuitionis pro- brum Prophetam incidisse. Si enim omnis homo mendax,David autem sit quoque homo; erat utique et ipse mendax; si vero mendax, et in his quæ affirmat fides adhibenda non est.Quod si hic sermo verus non est, atque homo omnis non est mendax, Davidem etiam mendacii crimine absolvemus. Ve- rum si non mentitur, credamus ipsi in illis quæ enuntiat : credentes vero rursus cogemur non cre- dere. Quare si verum dicat David, solvit sermonem suum,ut qui et homo sit,et non mentiatur: contra, si mentitur, ex se habet unde fidem nullam inve- niat. Quis enim attendet mentienti? Quare cum semel pronuntiarit omnem hominem esse menda- cem,mentiator David ut suum confirmet sermonem: aut si verum ipse dicit, dissolvit assertionem. At hæc quidem ludificantium sunt, et eorum,qui ver- borum strophis ac versutiis oblectantur coram im- peritis : veritas vero ipsa nequaquam sio se habet. D Dicuntur siquidem homines, qui humanis adhuc affectibus distinentur: sed qui carneis affectionibus jam sublimior effectus est, et per mentis perfectionem ad statum transiit angelorum, hic cum de rebus humanis loquitur, a cæteris utique se ipse secernit. tantia pro habet vit. tio Paris. et unus aut alter ms., Hunc locum prolixis notis illustravere Duomus et Combefisius : quas qui curiosi sunt, legere pote- runt. (94*) Codices duo, 3. Τοῦτον δέ φησιν ειρηκέναι τον λόγον ἐν τῇ ἐκστά (92) Nostra editio Paris. ex typographorum osci- (93) ita septem mss. At editi, ἐξεβόησε, clama- (93) Sio editio Basil. cum quinque mss. At edi- (94) Reg. secundus, ψεύσασθαι. (95) Regli secundus et sextus, τὴν τοῦ ψεύδους (95) Ita mss. octo. Editi, ἀνελθών.
PG 30:108Ὥστε ὁ μὴ ἐκ πίστεως βοηθούμενος, ἀλλ’ οἴκοθεν ἐπὶ τὸν λόγον ἐρχόμενος, ταῖς ἀνθρωπίναις παρασκευαῖς πρὸς τὴν κατάληψιν τῆς ἀληθείας θαῤῥῶν, ψεύστης ἐστὶ, παραπολὺ τῆς ἀληθείας ἐκπίπτων. Τοῦτον δέ φησιν εἰρηκέναι τὸν λόγον ἐν τῇ ἐκστάσει. Τίς δέ ἐστιν ἡ ἔκστασις; Ἤτοι ὅτι περιβλεψάμενος τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν, καὶ διερευνησάμενος, εἴ πού τίς ἐστιν ἐν ἀνθρώποις ἀλήθεια, μηδαμοῦ ταύτην εὑρεῖν δυνηθεὶς ἄνευ τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ βοηθείας, ἔκθαμβος γενόμενος ἐπὶ τῷ παραδόξῳ τοῦ πράγματος, ἐξεβόησα, ὅτι Πᾶς ἄνθρωπος ψεύστης· ἢ ἐν τῇ ἐκστάσει ἐκείνῃ, ἣν κατεσχηματισάμην ἐπὶ τοῦ Ἀγχοὺς, ἐπιληψίαν καὶ παραφορὰν ὑποκρινάμενος, ἐπειδὴ εἶδον εἰς ἀνάγκην ἐλθόντα ἐμαυτὸν τοῦ καταψεύσασθαι ἐμαυτοῦ, καὶ ἀναπλάσασθαι τὰ μὴ ὄντα, ὑπὲρ τοῦ τὸν ἀπὸ τῶν πολεμίων κίνδυνον ἐκφυγεῖν, τότε εἶπον, ὅτι Πᾶς ἄνθρωπος ψεύστης· κἂν μὴ κατὰ προαίρεσιν, μηδ’ ἐπὶ κακῷ τῶν πλησίον, ἀλλὰ πάντως διά τινας περιστατικὰς αἰτίας καταφεύγων ἐπὶ τὸ ψεύδεσθαι.
ἴσχυον, μὴ κεκτημένος. Εἶτα οὐχ ἑαυτὸν ταπεινοῖ μόνον, ἀλλὰ καὶ πᾶσαν ὁμοῦ τὴν συγγενῆ ἑαυτῷ καὶ κοινωνὸν τῆς φύσεως ἀνθρωπότητα. Εγὼ γὰρ εἶπε, φησίν. ἐν τῇ ἐκστάσει μου. Ηᾶς ἄνθρωπος ψεύστης- Ωστε ὁ μὴ ἐκ πίστεως βοηθούμενος, ἀλλ' οίκοθεν ἐπὶ τὸν λόγον ἐρχόμενος (92), ταῖς ἀνθρωπίναις παι ρασκευαῖς πρὸς τὴν κατάληψιν τῆς ἀληθείας θαῤῥῶν, ψεύστης ἐστί, παραπολὺ τῆς ἀληθείας ἐκπίπτων. διακένοις βήμασιν ἐπαγάλλεται, τὸ ἐκ τῆς πίστεως σει. Τίς δέ ἐστιν ἡ ἔκστασις; Ητοι ὅτι περιβλεψά μενος τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν, καὶ διερευνησάμενος, εἴ πού τίς ἐστιν ἐν ἀνθρώποις ἀλήθεια, μηδαμοῦ ταύτην εὑφεῖν δυνηθεὶς ἄνευ τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ βοηθείας, ἔκθαμβος γενόμενος ἐπὶ τῷ παραδόξῳ τοῦ πράγματος, ἐξεβόησα (93), ότι Πᾶς ἄνθρωπος ψεύ σνης· ἡ ἐν τῇ ἐκστάσει ἐκείνῃ, ἦν κατεσχηματισά- μην ἐπὶ τοῦ Ἀγχους, ἐπιληψίαν καὶ παραφορὰν ὑποκρινάμενος (93*), ἐπειδὴ εἶδον εἰς ἀνάγκην ἐλθόντα ἐμαυτὸν τοῦ καταψεύσασθαι ἐμαυτοῦ, καὶ ἀναπλά σασθαι τὰ μὴ ὄντα, ὑπέρ τοῦ τὸν ἀπὸ τῶν πολι μίων κίνδυνον ἐκφυγεῖν, τότε εἶπον, ὅτι Πᾶς ἄνθρω- πος ψεύστης κἂν μὴ κατὰ προαίρεσιν, μηδ' ἐπὶ κακῷ τῶν πλησίον, ἀλλὰ πάντως διά τινας περιστα τικὰς αἰτίας καταφεύγων ἐπὶ τὸ ψεύδεσθαι (94). Οὐ μὴν ἑαυτῷ περιπίπτει κατὰ τὸν λόγουν ὁ Προφήτης, ὥσπερ τινὲς τῶν σοφιστικῶν ἐπιχειροῦσιν αὐτὸν δι ελέγχειν, τῷ κατὰ περιτροπὴν ἐλέγχῳ ἐμπεπτωκέ ναι (94) λέγοντες τὸν Προφήτην. Εἰ γὰρ πᾶς ἄνθρω πος ψεύστης, άνθρωπος δὲ καὶ ὁ Δαβίδ· ψεύστης ἦν καὶ αὐτὸς δηλονότι· εἰ δὲ ψεύστης, οὐ πιστευτέον αὐτ τῷ περὶ ὧν ἀποφαίνεται. Μὴ ὄντος δὲ ἀληθοῦς τοῦ λόγου τούτου, μηδὲ ὄντος παντὸς ἀνθρώπου ψεύστου, ἀφήσομεν καὶ τὸν Δαβὶδ τῆς τοῦ ψεύδους αἰτίας (95). Εἰ δὲ οὐ ψεύδεται, πιστεύσωμεν αὐτῷ περὶ ὧν ἀπο φαίνεται· πιστεύοντες δὲ, πάλιν εἰς τὴν τοῦ ἀπιστεῖν ἀνάγκην περιαχθησόμεθα. Ὥστε εἰ μὲν ἀληθεύει Δαβίδ, λύει τὸν ἑαυτοῦ λόγον, καὶ ἄνθρωπος ων, καὶ μὴ ψευδόμενος· εἰ δὲ ψεύδεται, αὐτόθεν ἔχει τὸ μὴ πιστεύεσθαι· τίς γὰρ προσέξει ψευδολογοῦντι; Ὥστε ἐπειδὴ ἅπαξ ἀπεφήνατο πάντα ἄνθρωπον εἶναι ψεύ στην, ψευδέσθω Δαβίδ, ἵνα τὸν λόγον πιστώσηται· ἀληθεύων αὐτὸς, παρέλυσε τὴν ἀπόφασιν. Ἀλλὰ ταῦτε μὲν παιζόντων ἐστὶ, καὶ ταῖς τῶν λόγων στροφαῖς 3733. Β ἐπαγαλλομένων πρὸς τοὺς ἀπείρους· τὸ δὲ ἀληθὲς ερχόμενος ἀρχόμενος. ὑποκρινόμενος. οὐχ οὕτως ἔχει. ῎Ανθθωποι γὰρ λέγονται οἱ τοῖς ἀν- θρωπίνοις ἔτι παθήμασι κατεχόμενοι· ὁ δὲ ὑψηλότε ρος ἤδη τῶν σαρκικῶν παθημάτων γενόμενος, καὶ διὰ τὴν τοῦ νοῦ τελείωσιν πρὸς τὴν των ἀγγέλων κατάστασιν μετελθὼν (96*), οὗτος ὅταν περὶ τῶν ἀν εκπεπτωκέναι αἰτίαν. APPENDIX OPERUM 8. BASILII MAGNI. subjungere, Ego autem humiliatus sum nimis. In A fastu enim et in superbia vitam degit; verbisque inanibus exsultat, intereadum fidei robur nequa- quam possidet. Deinde non deprimit solum semet- ipsum, sed etiam omne simul hominum genus sibi agnatum ac naturæ socium. VERs. 2. Ego enim, inquit, dixi in excessu meo; Omnis homo mendax. Quare qui fide non adjutus, sed ex se sermonem aggressus est, utpote industria humana ad verita- tem comprehendendam confidens, mendax est; quippe qui multum a veritate aberret. C Ceterum ait dixisse se hunc sermonem in excessu. Quis autem est hic excessus ? Sive quia undecunque humanam naturam consideraram, et nuncubi inter homines aliqua esset veritas per- scrutatus eram, cum tamen citra Dei auxilium nusquam eaminvenire possem, attonitus factus ob rem inopinatam, exclamavi : Omnis homo mendax. Sive in excessu illo quem coram Anchus confinxi, comitialem morbum insaniamque simulans: post- quam intellexi me eo devenisse angustiæ, ut decli- nandi periculi ab hostibus impendentis causa contra meam ipsius conscientiam mentirer, et quæ non essent fingerem : tunc dixi: Omnis homo mendus, etsi tamen non ex proposito, neque in detrimentum proximorum, sed omnino ob calamitosas quasdam causas ad mendacium confugi. Atqui pugnantia non loquitur Propheta, uti nonnulli sophistæ ipsum co- arguere conantur, dum dicunt in circuitionis pro- brum Prophetam incidisse. Si enim omnis homo mendax,David autem sit quoque homo; erat utique et ipse mendax; si vero mendax, et in his quæ affirmat fides adhibenda non est.Quod si hic sermo verus non est, atque homo omnis non est mendax, Davidem etiam mendacii crimine absolvemus. Ve- rum si non mentitur, credamus ipsi in illis quæ enuntiat : credentes vero rursus cogemur non cre- dere. Quare si verum dicat David, solvit sermonem suum,ut qui et homo sit,et non mentiatur: contra, si mentitur, ex se habet unde fidem nullam inve- niat. Quis enim attendet mentienti? Quare cum semel pronuntiarit omnem hominem esse menda- cem,mentiator David ut suum confirmet sermonem: aut si verum ipse dicit, dissolvit assertionem. At hæc quidem ludificantium sunt, et eorum,qui ver- borum strophis ac versutiis oblectantur coram im- peritis : veritas vero ipsa nequaquam sio se habet. D Dicuntur siquidem homines, qui humanis adhuc affectibus distinentur: sed qui carneis affectionibus jam sublimior effectus est, et per mentis perfectionem ad statum transiit angelorum, hic cum de rebus humanis loquitur, a cæteris utique se ipse secernit. tantia pro habet vit. tio Paris. et unus aut alter ms., Hunc locum prolixis notis illustravere Duomus et Combefisius : quas qui curiosi sunt, legere pote- runt. (94*) Codices duo, 3. Τοῦτον δέ φησιν ειρηκέναι τον λόγον ἐν τῇ ἐκστά (92) Nostra editio Paris. ex typographorum osci- (93) ita septem mss. At editi, ἐξεβόησε, clama- (93) Sio editio Basil. cum quinque mss. At edi- (94) Reg. secundus, ψεύσασθαι. (95) Regli secundus et sextus, τὴν τοῦ ψεύδους (95) Ita mss. octo. Editi, ἀνελθών.
PG 30:109Οὐ μὴν ἑαυτῷ περιπίπτει κατὰ τὸν λόγον ὁ Προφήτης, ὥσπερ τινὲς τῶν σοφιστικῶν ἐπιχειροῦσιν αὐτὸν διελέγχειν, τῷ κατὰ περιτροπὴν ἐλέγχῳ ἐμπεπτωκέναι λέγοντες τὸν Προφήτην. Εἰ γὰρ πᾶς ἄνθρωπος ψεύστης, ἄνθρωπος δὲ καὶ ὁ Δαβίδ· ψεύστης ἦν καὶ αὐτὸς δηλονότι· εἰ δὲ ψεύστης, οὐ πιστευτέον αὐτῷ περὶ ὧν ἀποφαίνεται. Μὴ ὄντος δὲ ἀληθοῦς τοῦ λόγου τούτου, μηδὲ ὄντος παντὸς ἀνθρώπου ψεύστου, ἀφήσομεν καὶ τὸν Δαβὶδ τῆς τοῦ ψεύδους αἰτίας. Εἰ δὲ οὐ ψεύδεται, πιστεύσωμεν αὐτῷ περὶ ὧν ἀποφαίνεται· πιστεύοντες δὲ, πάλιν εἰς τὴν τοῦ ἀπιστεῖν ἀνάγκην περιαχθησόμεθα. Ὥστε εἰ μὲν ἀληθεύει Δαβὶδ, λύει τὸν ἑαυτοῦ λόγον, καὶ ἄνθρωπος ὢν, καὶ μὴ ψευδόμενος· εἰ δὲ ψεύδεται, αὐτόθεν ἔχει τὸ μὴ πιστεύεσθαι· τίς γὰρ προσέξει ψευδολογοῦντι; Ὥστε ἐπειδὴ ἅπαξ ἀπεφήνατο πάντα ἄνθρωπον εἶναι ψεύστην, ψευδέσθω Δαβὶδ, ἵνα τὸν λόγον πιστώσηται· ἢ ἀληθεύων αὐτὸς, παρέλυσε τὴν ἀπόφασιν. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν παιζόντων ἐστὶ, καὶ ταῖς τῶν λόγων στροφαῖς ἐπαγαλλομένων πρὸς τοὺς ἀπείρους· τὸ δὲ ἀληθὲς οὐχ οὕτως ἔχει. Ἄνθρωποι γὰρ λέγονται οἱ τοῖς ἀνθρωπίνοις ἔτι παθήμασι κατεχόμενοι·
θρωπίνων διαλέγηται, ἑαυτὸν ὑπεξαιρεῖται τῶν λοι- Α πῶν δηλονότι. Αψευδῆς γὰρ ὁ εἰπών· Ἐγὼ εἶπα· Θεοί ἐστι, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες· ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνθρωποι ἀποθνήσκετε. Θεοί ἐστε. Πάντως δὲ εἴ τινι ἄλλῳ (96), καὶ τῷ Δαβὶδ ἡ τοιαύτη προσηγορία πρέπουσα. Καὶ γὰρ καὶ υἱὸς Ὑψίστου, ὁ διὰ τῆς ἀρε- τῆς ᾠκειωμένος Θεῷ, καὶ οὐκ ἀποθνήσκων ὡς ἄνθρω πος, ἀλλὰ ζῶντα ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν Θεόν (964). Πᾶς ἄνθρωπος ψεύστης. Ακουέτωσαν οἱ τῇ μὲν σαρκὶ διὰ τῶν παθημάτων συμπεφυρμένοι, τὸν δὲ νοῦν ἑαυτῶν ὑπεραίροντες τῶν ὑπερκοσμίων· ὧν τοὺς λογισμούς καθαιρεῖν, καὶ τὸ ὕψωμα τῆς καρδίας αὐτῶν τῆς κατεπαιρομένης τοῦ Θεοῦ, κοινὸς ἔστω σκοπὸς πᾶσι τοῖς ἀντιποιουμένοις τῆς εὐσεβείας. Τί ἀνταποδώσω τῷ Κυρίῳ περὶ πάντων ὧν ἀνταπέ δωκέν μοι ; Ποτήριον σωτηρίου λήψομαι. Εἰς απ σθησιν ἐλθὼν τῶν μυρίων παρὰ τοῦ Θεοῦ δωρεῶν, ὅτι ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παρήχθη· ὅτι ἀπὸ τῆς γῆς διαπλασθείς, λόγῳ τετίμηται, ἐν ᾧ καὶ τὴν εἰκόνα φορεῖν δύναται τοῦ ἐπουρανίου· ἔπειτα καὶ πρὸς τὴν ὑπὲρ τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων οἰκονομίαν ἐπιδών, ὅτι ἑαυτὸν ὁ Κύριος ἔδωκε λύτρον ἀντὶ · πάντων (97) ἡμῶν, ἐπαπορεῖ, καὶ ζητεῖ ἐν πᾶσι τοῖς ὑπάρχουσιν αὐτῷ, τί ἄξιον ἐξεύρῃ δῶρον τῷ Δεσπότῃ. Τί οὖν φησίν, ἀνταποδώσω τῷ Κυρίῳ; Οὐ θυσίας, οὐδὲ ὁλοκαυτώσεις, οὐδὲ τὴν ἐκ τῆς νομικῆς λατρείας θεραπείαν, ἀλλ᾽ αὐτὴν πᾶσαν (97) τὴν ἐμαυτοῦ ζωήν· καὶ διὰ τοῦτο, φησί, Ποτήριον σωτηρίου λήψομαι, τὸ ἐν τοῖς ἀγῶσι τοῖς ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας πάθος, τὸ μέχρι θανάτου πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ἀντικατα- στῆναι, ποτήριον λέγων. Τοῦτο δ' ἂν εἴη ὅπερ αὐτὸς ὀδίδαξεν ὁ Σωτὴρ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις. Πάτερ, εἰ δυνατόν, παρελθέτω το ποτήριον τοῦτο· καὶ πάλιν τοῖς μαθηταῖς· Δύνασθε πιεῖν τὸ ποτήριον, ὁ ἐγὼ μέλλω πίνειν (98) ; ἐδήλου δὲ τὸν θάνατον, ὃν κατεδέ- χετο ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου σωτηρίας. Διὰ τοῦτο φησὶ, Ποτήριον σωτηρίου λήψομαι· τουτέστι, διψῶν ἐπὶ / τὴν διὰ τοῦ μαρτυρίου τελείωσιν ἔρχομαι, ἀνάπαυσιν ψυχῆς καὶ σώματος, οὐκ ἀλγηδόνας (98) τιθέμενος τὰ ἐν τοῖς ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἀγῶσι προσαγόμενα και λαστήρια. Εμαυτὸν οὖν, φησί, θυσίαν προσοίσω καὶ προσφορὰν τῷ Κυρίῳ, ἐπειδὴ πάντα μικρότερα τίο θεμαι τῆς ἀξίας τοῦ εὐεργετήσαντος. Καὶ ταύτας τὰς ἐπαγγελίας ἑτοίμως ἔχω ὑπὸ μάρτυρι παντὶ τῷ λαῷ ἀποτίσαι. Τὰς γὰρ εὐχάς μου ἀποδώσω ἐναντίον παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. Εἶτα προτροπὴ πρὸς τοὺς ἀκροπτὰς ὑπὲρ τοῦ μὴ καταπλαγῆναι τὸν θάνατον, Τίμος, φησίν, ἐναντίον Κυρίου, ο θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ. Μὴ ὀκνήσητε, φησί, πρὸς ἀγῶνα τὸν καλόν, οἱ ἄνθρωποι, μηδὲ ἀποδειλιάσητε πρὸς (99) * τῶν ἄλλων. εἶτα. πάντων πολλῶν, ἀλλὰ τὴν πᾶσαν. μέλλω πιεῖν. ἀλγηδόνα. HOMILIA IN PSALMUM CXV. Mendacii enim expers est, qui dixit : Ego dixi : Dit B estis, et filii Altissimi omnes vos autem sicut ho- mines moriemini 30. Dii estis. Omnino autem si oni alteri, etiam ipsi Davidi appellatio hujusmodi com- petit. Nam et ilius Altissimi est, qui per virtutem conjungitur Deo, nec moritur ut homo, sed viven- tem in semetipso habet Deum. homo mendax. Audiant ii, qui etiamsi carni qui- dem per libidines ac vitia commisti sint atque af- fixi, tamen mentem suam ad cœlestia extollunt : quorum cogitationes, ac cordis contra Deum se efferentis altitudinem demoliri ac subvertere, com- munis scopus sit eorum omnium,qui virtutem am- plectuntur. VERs. 3, 4. Quid retribuam Domino pro omnibus quæ retribuit mihi? Calicem salutaris acci- piam. Innumerorum Dei donorum conscius factus, quod ex nihilo esset in lucem productus : quod e terra formatus, ratione excultus, qua etiam ejus qui coelestis est imaginem ferre posset: deinde ad Dei quoque dispensationem pro humano genere factam respiciens, quod Dominus semetipsum de- derit redemptionis pretium pro omnibus nobis,inops est consilii, et in his omnibus quæ ipsi suppetebant quærit quodnam donum Domino dignum reperiret. Quid igitur, inquit, retribuam Domino ? Non sacri- ficia, non holocausta, non legalis cultus observa- tionem, sed ipsam meam vitam omnem. Et eam ob causam, Calicem, inquit, salutaris accipiam, laborem quem in pietatis certaminibus pertulit, et constantiam qua ad mortem usque pescato restitit, calicem appellans. Hoc ipsum autem fuerit, quod Salvator ipse in Evangeliis docuit : Pater, si possi- bile est, transeat calix iste”. Et rursus ad discipu- los: Potessis bibere calicem, quem ego bibiturus sum³ ? Significabat autem mortem quam pro mundi salute passus est. Ideo, inquit, Calicem salutaris accipiam; hoc est, sitiens ad martyrii contendo consummationem, quandoquidem supplicia in pie- tatis certaminibus illata, animæ et corporis re- quiem, non dolorem duco. Me ipse igitur, inquit, victimam et oblationem offeram Domino: quoniam omnia benefacientis dignitate puto esse inferiora. Atque hasce promissiones teste omni populo per- solvere paratus sum. VERS. 5. Vota enim mea red- dam in conspectu omnis populi ejus. Deinde adhor- tatur auditores, ut ne formident mortem. VERS. 6. Pretiosa, inquit, in conspectu Domini mors sancto- rum ejus. Nolite, ait, segnes esse ad huno præolarum agonem, vos homines, neque timeatis mortem, non xx, 22. D Psal. Lxxxı, 6, 7. ” Matth. xxv, 39. C ss Matth. duo mss., in qua tamen pro legitur pro mul- tis. Quomodo scripserit auctor, non dicam quidem : sed affirmare possum in nostris mss. xávtwv con- stanter legi. (97*) Sio quinque mss. At editi, 4. Ego igitur, inquit, dixi in excessu meo : Omnis 4. Ἐγὼ οὖν εἶπον, φησὶν, ἐν τῇ ἐκστάσει μου (96) Sic editi et mss. nonnulli. Alii quidam mss., (96) Regii secundus et sextus, Χριστόν. Ibidem (97) Ilmc in Catena Corder. Origeni tribuuntur: (98) Codices quatuor, ὃ ἐγὼ πίνω. Reg. quartus, (98) Ita editio Basil. et mss. septem. Editio Paris., (99) Regii secundus et sextus omittunt πρός.
PG 30:110ὁ δὲ ὑψηλότερος ἤδη τῶν σαρκικῶν παθημάτων γενόμενος, καὶ διὰ τὴν τοῦ νοῦ τελείωσιν πρὸς τὴν τῶν ἀγγέλων κατάστασιν μετελθὼν, οὗτος ὅταν περὶ τῶν ἀνθρωπίνων διαλέγηται, ἑαυτὸν ὑπεξαιρεῖται τῶν λοιπῶν δηλονότι. Ἀψευδὴς γὰρ ὁ εἰπών· Ἐγὼ εἶπα· Θεοί ἐστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες· ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνθρωποι ἀποθνήσκετε. Θεοί ἐστε. Πάντως δὲ εἴ τινι ἄλλῳ, καὶ τῷ Δαβὶδ ἡ τοιαύτη προσηγορία πρέπουσα. Καὶ γὰρ καὶ υἱὸς Ὑψίστου, ὁ διὰ τῆς ἀρετῆς ᾠκειωμένος Θεῷ, καὶ οὐκ ἀποθνήσκων ὡς ἄνθρωπος, ἀλλὰ ζῶντα ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν Θεόν. Ἐγὼ οὖν εἶπον, φησὶν, ἐν τῇ ἐκστάσει μου· Πᾶς ἄνθρωπος ψεύστης. Ἀκουέτωσαν οἱ τῇ μὲν σαρκὶ διὰ τῶν παθημάτων συμπεφυρμένοι, τὸν δὲ νοῦν ἑαυτῶν ὑπεραίροντες τῶν ὑπερκοσμίων· ὧν τοὺς λογισμοὺς καθαιρεῖν, καὶ τὸ ὕψωμα τῆς καρδίας αὐτῶν τῆς κατεπαιρομένης τοῦ Θεοῦ, κοινὸς ἔστω σκοπὸς πᾶσι τοῖς ἀντιποιουμένοις τῆς εὐσεβείας. Τί ἀνταποδώσω τῷ Κυρίῳ περὶ πάντων ὧν ἀνταπέδωκέν μοι; Ποτήριον σωτηρίου λήψομαι. Εἰς αἴσθησιν ἐλθὼν τῶν μυρίων παρὰ τοῦ Θεοῦ δωρεῶν, ὅτι ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παρήχθη·
θρωπίνων διαλέγηται, ἑαυτὸν ὑπεξαιρεῖται τῶν λοι- Α πῶν δηλονότι. Αψευδῆς γὰρ ὁ εἰπών· Ἐγὼ εἶπα· Θεοί ἐστι, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες· ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνθρωποι ἀποθνήσκετε. Θεοί ἐστε. Πάντως δὲ εἴ τινι ἄλλῳ (96), καὶ τῷ Δαβὶδ ἡ τοιαύτη προσηγορία πρέπουσα. Καὶ γὰρ καὶ υἱὸς Ὑψίστου, ὁ διὰ τῆς ἀρε- τῆς ᾠκειωμένος Θεῷ, καὶ οὐκ ἀποθνήσκων ὡς ἄνθρω πος, ἀλλὰ ζῶντα ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν Θεόν (964). Πᾶς ἄνθρωπος ψεύστης. Ακουέτωσαν οἱ τῇ μὲν σαρκὶ διὰ τῶν παθημάτων συμπεφυρμένοι, τὸν δὲ νοῦν ἑαυτῶν ὑπεραίροντες τῶν ὑπερκοσμίων· ὧν τοὺς λογισμούς καθαιρεῖν, καὶ τὸ ὕψωμα τῆς καρδίας αὐτῶν τῆς κατεπαιρομένης τοῦ Θεοῦ, κοινὸς ἔστω σκοπὸς πᾶσι τοῖς ἀντιποιουμένοις τῆς εὐσεβείας. Τί ἀνταποδώσω τῷ Κυρίῳ περὶ πάντων ὧν ἀνταπέ δωκέν μοι ; Ποτήριον σωτηρίου λήψομαι. Εἰς απ σθησιν ἐλθὼν τῶν μυρίων παρὰ τοῦ Θεοῦ δωρεῶν, ὅτι ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παρήχθη· ὅτι ἀπὸ τῆς γῆς διαπλασθείς, λόγῳ τετίμηται, ἐν ᾧ καὶ τὴν εἰκόνα φορεῖν δύναται τοῦ ἐπουρανίου· ἔπειτα καὶ πρὸς τὴν ὑπὲρ τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων οἰκονομίαν ἐπιδών, ὅτι ἑαυτὸν ὁ Κύριος ἔδωκε λύτρον ἀντὶ · πάντων (97) ἡμῶν, ἐπαπορεῖ, καὶ ζητεῖ ἐν πᾶσι τοῖς ὑπάρχουσιν αὐτῷ, τί ἄξιον ἐξεύρῃ δῶρον τῷ Δεσπότῃ. Τί οὖν φησίν, ἀνταποδώσω τῷ Κυρίῳ; Οὐ θυσίας, οὐδὲ ὁλοκαυτώσεις, οὐδὲ τὴν ἐκ τῆς νομικῆς λατρείας θεραπείαν, ἀλλ᾽ αὐτὴν πᾶσαν (97) τὴν ἐμαυτοῦ ζωήν· καὶ διὰ τοῦτο, φησί, Ποτήριον σωτηρίου λήψομαι, τὸ ἐν τοῖς ἀγῶσι τοῖς ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας πάθος, τὸ μέχρι θανάτου πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ἀντικατα- στῆναι, ποτήριον λέγων. Τοῦτο δ' ἂν εἴη ὅπερ αὐτὸς ὀδίδαξεν ὁ Σωτὴρ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις. Πάτερ, εἰ δυνατόν, παρελθέτω το ποτήριον τοῦτο· καὶ πάλιν τοῖς μαθηταῖς· Δύνασθε πιεῖν τὸ ποτήριον, ὁ ἐγὼ μέλλω πίνειν (98) ; ἐδήλου δὲ τὸν θάνατον, ὃν κατεδέ- χετο ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου σωτηρίας. Διὰ τοῦτο φησὶ, Ποτήριον σωτηρίου λήψομαι· τουτέστι, διψῶν ἐπὶ / τὴν διὰ τοῦ μαρτυρίου τελείωσιν ἔρχομαι, ἀνάπαυσιν ψυχῆς καὶ σώματος, οὐκ ἀλγηδόνας (98) τιθέμενος τὰ ἐν τοῖς ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἀγῶσι προσαγόμενα και λαστήρια. Εμαυτὸν οὖν, φησί, θυσίαν προσοίσω καὶ προσφορὰν τῷ Κυρίῳ, ἐπειδὴ πάντα μικρότερα τίο θεμαι τῆς ἀξίας τοῦ εὐεργετήσαντος. Καὶ ταύτας τὰς ἐπαγγελίας ἑτοίμως ἔχω ὑπὸ μάρτυρι παντὶ τῷ λαῷ ἀποτίσαι. Τὰς γὰρ εὐχάς μου ἀποδώσω ἐναντίον παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. Εἶτα προτροπὴ πρὸς τοὺς ἀκροπτὰς ὑπὲρ τοῦ μὴ καταπλαγῆναι τὸν θάνατον, Τίμος, φησίν, ἐναντίον Κυρίου, ο θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ. Μὴ ὀκνήσητε, φησί, πρὸς ἀγῶνα τὸν καλόν, οἱ ἄνθρωποι, μηδὲ ἀποδειλιάσητε πρὸς (99) * τῶν ἄλλων. εἶτα. πάντων πολλῶν, ἀλλὰ τὴν πᾶσαν. μέλλω πιεῖν. ἀλγηδόνα. HOMILIA IN PSALMUM CXV. Mendacii enim expers est, qui dixit : Ego dixi : Dit B estis, et filii Altissimi omnes vos autem sicut ho- mines moriemini 30. Dii estis. Omnino autem si oni alteri, etiam ipsi Davidi appellatio hujusmodi com- petit. Nam et ilius Altissimi est, qui per virtutem conjungitur Deo, nec moritur ut homo, sed viven- tem in semetipso habet Deum. homo mendax. Audiant ii, qui etiamsi carni qui- dem per libidines ac vitia commisti sint atque af- fixi, tamen mentem suam ad cœlestia extollunt : quorum cogitationes, ac cordis contra Deum se efferentis altitudinem demoliri ac subvertere, com- munis scopus sit eorum omnium,qui virtutem am- plectuntur. VERs. 3, 4. Quid retribuam Domino pro omnibus quæ retribuit mihi? Calicem salutaris acci- piam. Innumerorum Dei donorum conscius factus, quod ex nihilo esset in lucem productus : quod e terra formatus, ratione excultus, qua etiam ejus qui coelestis est imaginem ferre posset: deinde ad Dei quoque dispensationem pro humano genere factam respiciens, quod Dominus semetipsum de- derit redemptionis pretium pro omnibus nobis,inops est consilii, et in his omnibus quæ ipsi suppetebant quærit quodnam donum Domino dignum reperiret. Quid igitur, inquit, retribuam Domino ? Non sacri- ficia, non holocausta, non legalis cultus observa- tionem, sed ipsam meam vitam omnem. Et eam ob causam, Calicem, inquit, salutaris accipiam, laborem quem in pietatis certaminibus pertulit, et constantiam qua ad mortem usque pescato restitit, calicem appellans. Hoc ipsum autem fuerit, quod Salvator ipse in Evangeliis docuit : Pater, si possi- bile est, transeat calix iste”. Et rursus ad discipu- los: Potessis bibere calicem, quem ego bibiturus sum³ ? Significabat autem mortem quam pro mundi salute passus est. Ideo, inquit, Calicem salutaris accipiam; hoc est, sitiens ad martyrii contendo consummationem, quandoquidem supplicia in pie- tatis certaminibus illata, animæ et corporis re- quiem, non dolorem duco. Me ipse igitur, inquit, victimam et oblationem offeram Domino: quoniam omnia benefacientis dignitate puto esse inferiora. Atque hasce promissiones teste omni populo per- solvere paratus sum. VERS. 5. Vota enim mea red- dam in conspectu omnis populi ejus. Deinde adhor- tatur auditores, ut ne formident mortem. VERS. 6. Pretiosa, inquit, in conspectu Domini mors sancto- rum ejus. Nolite, ait, segnes esse ad huno præolarum agonem, vos homines, neque timeatis mortem, non xx, 22. D Psal. Lxxxı, 6, 7. ” Matth. xxv, 39. C ss Matth. duo mss., in qua tamen pro legitur pro mul- tis. Quomodo scripserit auctor, non dicam quidem : sed affirmare possum in nostris mss. xávtwv con- stanter legi. (97*) Sio quinque mss. At editi, 4. Ego igitur, inquit, dixi in excessu meo : Omnis 4. Ἐγὼ οὖν εἶπον, φησὶν, ἐν τῇ ἐκστάσει μου (96) Sic editi et mss. nonnulli. Alii quidam mss., (96) Regii secundus et sextus, Χριστόν. Ibidem (97) Ilmc in Catena Corder. Origeni tribuuntur: (98) Codices quatuor, ὃ ἐγὼ πίνω. Reg. quartus, (98) Ita editio Basil. et mss. septem. Editio Paris., (99) Regii secundus et sextus omittunt πρός.
ὅτι ἀπὸ τῆς γῆς διαπλασθεὶς, λόγῳ τετίμηται, ἐν ᾧ καὶ τὴν εἰκόνα φορεῖν δύναται τοῦ ἐπουρανίου· ἔπειτα καὶ πρὸς τὴν ὑπὲρ τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων οἰκονομίαν ἀπιδὼν, ὅτι ἑαυτὸν ὁ Κύριος ἔδωκε λύτρον ἀντὶ πάντων ἡμῶν, ἐπαπορεῖ, καὶ ζητεῖ ἐν πᾶσι τοῖς ὑπάρχουσιν αὐτῷ, τί ἄξιον ἐξεύρῃ δῶρον τῷ Δεσπότῃ. Τί οὖν, φησὶν, ἀνταποδώσω τῷ Κυρίῳ; Οὐ θυσίας, οὐδὲ ὁλοκαυτώσεις, οὐδὲ τὴν ἐκ τῆς νομικῆς λατρείας θεραπείαν, ἀλλ’ αὐτὴν πᾶσαν τὴν ἐμαυτοῦ ζωήν· καὶ διὰ τοῦτο, φησὶ, Ποτήριον σωτηρίου λήψομαι, τὸ ἐν τοῖς ἀγῶσι τοῖς ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας πάθος, τὸ μέχρι θανάτου πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ἀντικαταστῆναι, ποτήριον λέγων. Τοῦτο δ’ ἂν εἴη ὅπερ αὐτὸς ἐδίδαξεν ὁ Σωτὴρ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις· Πάτερ, εἰ δυνατὸν, παρελθέτω τὸ ποτήριον τοῦτο· καὶ πάλιν τοῖς μαθηταῖς· Δύνασθε πιεῖν τὸ ποτήριον, ὃ ἐγὼ μέλλω πίνειν; ἐδήλου δὲ τὸν θάνατον, ὃν κατεδέχετο ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου σωτηρίας. Διὰ τοῦτο, φησὶ, Ποτήριον σωτηρίου λήψομαι· τουτέστι, διψῶν ἐπὶ τὴν διὰ τοῦ μαρτυρίου τελείωσιν ἔρχομαι, ἀνάπαυσιν ψυχῆς καὶ σώματος, οὐκ ἀλγηδόνας τιθέμενος τὰ ἐν τοῖς ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἀγῶσι προσαγόμενα κολαστήρια.
θρωπίνων διαλέγηται, ἑαυτὸν ὑπεξαιρεῖται τῶν λοι- Α πῶν δηλονότι. Αψευδῆς γὰρ ὁ εἰπών· Ἐγὼ εἶπα· Θεοί ἐστι, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες· ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνθρωποι ἀποθνήσκετε. Θεοί ἐστε. Πάντως δὲ εἴ τινι ἄλλῳ (96), καὶ τῷ Δαβὶδ ἡ τοιαύτη προσηγορία πρέπουσα. Καὶ γὰρ καὶ υἱὸς Ὑψίστου, ὁ διὰ τῆς ἀρε- τῆς ᾠκειωμένος Θεῷ, καὶ οὐκ ἀποθνήσκων ὡς ἄνθρω πος, ἀλλὰ ζῶντα ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν Θεόν (964). Πᾶς ἄνθρωπος ψεύστης. Ακουέτωσαν οἱ τῇ μὲν σαρκὶ διὰ τῶν παθημάτων συμπεφυρμένοι, τὸν δὲ νοῦν ἑαυτῶν ὑπεραίροντες τῶν ὑπερκοσμίων· ὧν τοὺς λογισμούς καθαιρεῖν, καὶ τὸ ὕψωμα τῆς καρδίας αὐτῶν τῆς κατεπαιρομένης τοῦ Θεοῦ, κοινὸς ἔστω σκοπὸς πᾶσι τοῖς ἀντιποιουμένοις τῆς εὐσεβείας. Τί ἀνταποδώσω τῷ Κυρίῳ περὶ πάντων ὧν ἀνταπέ δωκέν μοι ; Ποτήριον σωτηρίου λήψομαι. Εἰς απ σθησιν ἐλθὼν τῶν μυρίων παρὰ τοῦ Θεοῦ δωρεῶν, ὅτι ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παρήχθη· ὅτι ἀπὸ τῆς γῆς διαπλασθείς, λόγῳ τετίμηται, ἐν ᾧ καὶ τὴν εἰκόνα φορεῖν δύναται τοῦ ἐπουρανίου· ἔπειτα καὶ πρὸς τὴν ὑπὲρ τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων οἰκονομίαν ἐπιδών, ὅτι ἑαυτὸν ὁ Κύριος ἔδωκε λύτρον ἀντὶ · πάντων (97) ἡμῶν, ἐπαπορεῖ, καὶ ζητεῖ ἐν πᾶσι τοῖς ὑπάρχουσιν αὐτῷ, τί ἄξιον ἐξεύρῃ δῶρον τῷ Δεσπότῃ. Τί οὖν φησίν, ἀνταποδώσω τῷ Κυρίῳ; Οὐ θυσίας, οὐδὲ ὁλοκαυτώσεις, οὐδὲ τὴν ἐκ τῆς νομικῆς λατρείας θεραπείαν, ἀλλ᾽ αὐτὴν πᾶσαν (97) τὴν ἐμαυτοῦ ζωήν· καὶ διὰ τοῦτο, φησί, Ποτήριον σωτηρίου λήψομαι, τὸ ἐν τοῖς ἀγῶσι τοῖς ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας πάθος, τὸ μέχρι θανάτου πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ἀντικατα- στῆναι, ποτήριον λέγων. Τοῦτο δ' ἂν εἴη ὅπερ αὐτὸς ὀδίδαξεν ὁ Σωτὴρ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις. Πάτερ, εἰ δυνατόν, παρελθέτω το ποτήριον τοῦτο· καὶ πάλιν τοῖς μαθηταῖς· Δύνασθε πιεῖν τὸ ποτήριον, ὁ ἐγὼ μέλλω πίνειν (98) ; ἐδήλου δὲ τὸν θάνατον, ὃν κατεδέ- χετο ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου σωτηρίας. Διὰ τοῦτο φησὶ, Ποτήριον σωτηρίου λήψομαι· τουτέστι, διψῶν ἐπὶ / τὴν διὰ τοῦ μαρτυρίου τελείωσιν ἔρχομαι, ἀνάπαυσιν ψυχῆς καὶ σώματος, οὐκ ἀλγηδόνας (98) τιθέμενος τὰ ἐν τοῖς ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἀγῶσι προσαγόμενα και λαστήρια. Εμαυτὸν οὖν, φησί, θυσίαν προσοίσω καὶ προσφορὰν τῷ Κυρίῳ, ἐπειδὴ πάντα μικρότερα τίο θεμαι τῆς ἀξίας τοῦ εὐεργετήσαντος. Καὶ ταύτας τὰς ἐπαγγελίας ἑτοίμως ἔχω ὑπὸ μάρτυρι παντὶ τῷ λαῷ ἀποτίσαι. Τὰς γὰρ εὐχάς μου ἀποδώσω ἐναντίον παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. Εἶτα προτροπὴ πρὸς τοὺς ἀκροπτὰς ὑπὲρ τοῦ μὴ καταπλαγῆναι τὸν θάνατον, Τίμος, φησίν, ἐναντίον Κυρίου, ο θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ. Μὴ ὀκνήσητε, φησί, πρὸς ἀγῶνα τὸν καλόν, οἱ ἄνθρωποι, μηδὲ ἀποδειλιάσητε πρὸς (99) * τῶν ἄλλων. εἶτα. πάντων πολλῶν, ἀλλὰ τὴν πᾶσαν. μέλλω πιεῖν. ἀλγηδόνα. HOMILIA IN PSALMUM CXV. Mendacii enim expers est, qui dixit : Ego dixi : Dit B estis, et filii Altissimi omnes vos autem sicut ho- mines moriemini 30. Dii estis. Omnino autem si oni alteri, etiam ipsi Davidi appellatio hujusmodi com- petit. Nam et ilius Altissimi est, qui per virtutem conjungitur Deo, nec moritur ut homo, sed viven- tem in semetipso habet Deum. homo mendax. Audiant ii, qui etiamsi carni qui- dem per libidines ac vitia commisti sint atque af- fixi, tamen mentem suam ad cœlestia extollunt : quorum cogitationes, ac cordis contra Deum se efferentis altitudinem demoliri ac subvertere, com- munis scopus sit eorum omnium,qui virtutem am- plectuntur. VERs. 3, 4. Quid retribuam Domino pro omnibus quæ retribuit mihi? Calicem salutaris acci- piam. Innumerorum Dei donorum conscius factus, quod ex nihilo esset in lucem productus : quod e terra formatus, ratione excultus, qua etiam ejus qui coelestis est imaginem ferre posset: deinde ad Dei quoque dispensationem pro humano genere factam respiciens, quod Dominus semetipsum de- derit redemptionis pretium pro omnibus nobis,inops est consilii, et in his omnibus quæ ipsi suppetebant quærit quodnam donum Domino dignum reperiret. Quid igitur, inquit, retribuam Domino ? Non sacri- ficia, non holocausta, non legalis cultus observa- tionem, sed ipsam meam vitam omnem. Et eam ob causam, Calicem, inquit, salutaris accipiam, laborem quem in pietatis certaminibus pertulit, et constantiam qua ad mortem usque pescato restitit, calicem appellans. Hoc ipsum autem fuerit, quod Salvator ipse in Evangeliis docuit : Pater, si possi- bile est, transeat calix iste”. Et rursus ad discipu- los: Potessis bibere calicem, quem ego bibiturus sum³ ? Significabat autem mortem quam pro mundi salute passus est. Ideo, inquit, Calicem salutaris accipiam; hoc est, sitiens ad martyrii contendo consummationem, quandoquidem supplicia in pie- tatis certaminibus illata, animæ et corporis re- quiem, non dolorem duco. Me ipse igitur, inquit, victimam et oblationem offeram Domino: quoniam omnia benefacientis dignitate puto esse inferiora. Atque hasce promissiones teste omni populo per- solvere paratus sum. VERS. 5. Vota enim mea red- dam in conspectu omnis populi ejus. Deinde adhor- tatur auditores, ut ne formident mortem. VERS. 6. Pretiosa, inquit, in conspectu Domini mors sancto- rum ejus. Nolite, ait, segnes esse ad huno præolarum agonem, vos homines, neque timeatis mortem, non xx, 22. D Psal. Lxxxı, 6, 7. ” Matth. xxv, 39. C ss Matth. duo mss., in qua tamen pro legitur pro mul- tis. Quomodo scripserit auctor, non dicam quidem : sed affirmare possum in nostris mss. xávtwv con- stanter legi. (97*) Sio quinque mss. At editi, 4. Ego igitur, inquit, dixi in excessu meo : Omnis 4. Ἐγὼ οὖν εἶπον, φησὶν, ἐν τῇ ἐκστάσει μου (96) Sic editi et mss. nonnulli. Alii quidam mss., (96) Regii secundus et sextus, Χριστόν. Ibidem (97) Ilmc in Catena Corder. Origeni tribuuntur: (98) Codices quatuor, ὃ ἐγὼ πίνω. Reg. quartus, (98) Ita editio Basil. et mss. septem. Editio Paris., (99) Regii secundus et sextus omittunt πρός.
PG 30:111Ἐμαυτὸν οὖν, φησὶ, θυσίαν προσοίσω καὶ προσφορὰν τῷ Κυρίῳ, ἐπειδὴ πάντα μικρότερα τίθεμαι τῆς ἀξίας τοῦ εὐεργετήσαντος. Καὶ ταύτας τὰς ἐπαγγελίας ἑτοίμως ἔχω ὑπὸ μάρτυρι παντὶ τῷ λαῷ ἀποτῖσαι. Τὰς γὰρ εὐχάς μου ἀποδώσω ἐναντίον παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. Εἶτα προτροπὴ πρὸς τοὺς ἀκροατὰς ὑπὲρ τοῦ μὴ καταπλαγῆναι τὸν θάνατον. Τίμιος, φησὶν, ἐναντίον Κυρίου, ὁ θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ. Μὴ ὀκνήσητε, φησὶ, πρὸς ἀγῶνα τὸν καλὸν, οἱ ἄνθρωποι, μηδὲ ἀποδειλιάσητε πρὸς τὸν θάνατον· οὐ γὰρ φθορά ἐστιν, ἀλλὰ ζωῆς ἀφορμή· οὐκ ἀφανισμός ἐστι παντελὴς, ἀλλὰ μετάβασις πρὸς τιμήν. Παρὰ μὲν οὖν τοῖς ἀνθρώποις τοῖς φιλοπλούτοις λιθίδιά τινα, ἀνθηροῖς χρώμασιν ὑπολάμποντα, τίμια πέφυκεν ὀνομάζεσθαι· Τίμιον δὲ ἀληθῶς ὁ θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ.
Α τὸν θάνατον· οὐ γὰρ φθορά ἐστιν, ἀλλὰ ζωῆς ἀφορ τὸ μεγαλοφυὲς κατακάμπτουσαι, οἱονεὶ δουλοῦνται μή· οὐκ ἀφανισμός ἐστι παντελής, ἀλλὰ μετάβασις πρὸς τιμήν. Παρὰ μὲν οὖν τοῖς ἀνθρώποις τοῖς φιλο- πλούτοις λιθίδιά τινα, ἀνθηροῖς χρώμασιν ὑπολάμ ποντα, τίμια πέφυκεν ὀνομάζεσθαι· Τίμιον (99%) δὲ ἀληθῶς ὁ θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ. Ὅταν ψυχή κακαθαρμένη τῷ βίῳ, ἐλευθέρα τῶν τῆς σαρκὸς μου λυσμάτων μὴ ἔχουσα σπῖλον ἢ βυτίδα, ἐκ τῶν ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἀγώνων δεδοξασμένη, καὶ τὸν τῆς δικαιοσύνης ἀναδησαμένη στέφανον, ἐκ πάντων τού των υπερλάμπουσα τῷ κάλλει τῆς ἀρετῆς, παραστῇ τῷ Δεσπότῃ καὶ κριτῇ τῶν ὅλων, παντὸς λίθου που λυτελούς διαυγεστέραν τὴν ἐκ τῆς χάριτος φαιδρό- τητα κεκτημένη, πῶς οὐχὶ τίμιος τοῦ τοιούτου ἀνθρώ πον ἐναντίον Κυρίου ὁ θάνατος ; Μὴ τοίνυν ὀδυρώμεθα τὰς ἐντεῦθεν ἐξόδους τῶν ὁσίων ἀνδρῶν, ἀλλὰ μᾶλλον τὰς γενέσεις καὶ τὰς εἰς τὴν ζωὴν ταύτην παρόδους. Ἡ μὲν γὰρ εἰς τὸν κόσμον τοῦτον εἴσοδος, δι' ἀτι μίας ἐστὶ ῥυπου καὶ δυσωδίας, καὶ ὧν οὐδ᾽ ἂν τὴν θέαν εὐκόλως ἀνάσχοιτό τις (100) τῆς ζωῆς ἡμων καθηγουμένων· διὰ γὰρ τῶν τοιούτων ἡ πάροδος τῆς σαρκίνης γενέσεως τῷ τῆς φύσεως ἀναγκαίῳ (1) νεο νομοθέτηται. Ἡ δὲ ἔξοδος καὶ ἡ ἀπαλλαγὴ ἡ ἐντεῦθεν, τιμία καὶ περιφανής· οὐ πάντων ἀνθρώπων, ἀλλὰ τῶν ὁσίως καὶ δικαίως τὸν ἐνταῦθα βίον διενεγκόντων. Τίμιος οὖν ὁ θάνατος, οὐχὶ τιμία τῶν ἀνθρώπων ἡ γένεσις. Σπείρεται γὰρ, φησίν, ἐν ἀτιμίᾳ, ἐγείρε ται ἐν δόξῃ· σπείρεται ἐν φθορᾷ, ἐγείρεται εν ἀφθαρσία. Σύγκρινον τοίνυν τῇ γενέσει τὸν θάνατον, καὶ παῦσαι ὁδυρόμενος τὸν τῆς ἀτιμίας ἀπαλλασ σόμενον. Ὅτε Ἰουδαϊκῶς ἀπέθνησκον, βδελυκτὰ ἦν τὰ θνησιμαία· ὅτε ὑπὲρ Χριστοῦ ὁ θάνατος, τίμια τα (2) λείψανα τῶν ὁσίων αὐτοῦ. Πρὸ τούτου ἐλέγετο τοῖς ἱερεῦσι καὶ τοῖς Ναζωραίοις το, Οὐ μιανή- σεσθε (3) ἐπ᾽ οὐδενὶ τεθνηκότι· καὶ τὸν Ἐάν τις ἄψηται νεκροῦ, ἀκάθαρτος ἔσται ἕως ἑσπέρας· καὶ τὸ, Πλυνεῖ ἑαυτοῦ τὰ ἱμάτια. Νυνὶ δὲ ὁ ἀψά- μενος ὀστέων μάρτυρος, λαμβάνει τινὰ μετουσίαν ἁγιασμοῦ ἐν τῆς τῷ σώματι παρεδρευούσης χάριτος. Τίμιος οὖν ἐναντίον Κυρίου ὁ θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ. Μὴ προτιμᾶτε τῶν πολυτιμήτων τὰ ἀτιμό- τατα, μηδὲ κακοὶ συναλλάκται γίνεσθε, τὴν φθει ρομένην ζωὴν τῆς ἀφθάρτου καὶ μακαρίας κατα- στάσεως προτιμῶντες. "Ανευ γὰρ τῶν παθημάτων τῆς ἀτιμίας, οἷς οἱ πλεῖστοι τῶν φιληδόνων ὑπό- κεινται, ἔτι καὶ αἱ κατὰ τὸν βίον χρεῖαι, τῆς ψυχῆς αὐτὴν, πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς σαρκὸς κατα σύρουσαι. Ὅπου δὲ δουλεία, ἐκεῖ δῆλον ὅτι καὶ ἀτιμία. Φευκτέον οὖν τὴν ζωήν, ἢ τὸ ἄτιμον παρα πέφυκεν. Η τίμιον. Ὅτι δεῖ τιμὴν τὰ λείψανα τῶν ἁγίων δοὺς τῷ Δεσπότῃ. Δοῦλος γὰρ ἂν σός, οἱ προσάγω από μιανθήσεται. έως ἐσπέρας, αὐτοῦ τά. οὐδὲν οὖν. ἐν APPENDIX OPERUM 8. BASILII MAGNI. enim interitus est, sed vitæ occasio ; non est inte- gra deletio, sed transitus ad honorem. Cæterum apud homines avaros quidam lapilli, floridis colori- bus fulgentes, vocari solent pretiosi : at vero Pre- tiosa res est mors sanctorum ejus. Cum anima vitam puram agens, a carnis sordibus libera, masculæ aut ragæ expers, ex laboribus pro pietate exantlatis gloriam adepta, justitia corona redimita, ac per hæc omnia virtutis pulchritudine præfulgens, stite- rit sese Domino atque universorum judici, gratia splendorem pretioso omni lapide lucidiorem possi- dens, quomodo hujus hominis mors coram Domino non fuerit pretiosa? Ne igitur sanctorum virorum ex hac vita exitum lugeamus, sed potius ortum, et eorum in hanc vitam ingressum. Nam introitus in hunc mundum adjunctam habet ignominiam sor- dium fetorisque et earum rerum, quarum ne aspe- ctum quidem facile ferre posset ullus eorum, qui vitæ nobis auctores sunt. Per talia enim necessitate naturæ constitutus est carneæ nativitatis ingressus. Contra, exitus et is qui hinc fit abscessus pretiosus est et illustris ; non omnium hominum, sed eorum, qui sancte et juste hanc vitam transegerunt. Pre- tiosa igitur est mors, non pretiosus hominum ortus. Seminatur enim, inquit, in ignobilitate, surgit in gloria : seminatur in corruptione, surgit in incorruptione. Compara itaque mortem nativitati ; ad eum qui liberatus est ignominia, lugere desinas. Cum Judaice interirent, abominanda erant cada- vera : ubi contigit mors pro Christo, reliquiæ san- ctorum ejus sunt pretiosæ. Antea dicebatur sacer- dotibus et Nazareis s : Non contaminabimini super ullo mortuo; et: Si quis tetigerit cadaver, immun- dus erit usque ad vesperam ; item, Lavabil vesti- menta sua. Nunc autem qui martyris ossa tetigerit, ex insidente in corpore gratia quamdam sanctitatis participationem accipit. Pretiosa est igitur in con- spectu Domini mors sanctorum ejus. Ne pretiosissi- mis vilissima præferte, neque male commutetis, vitam caducam statui corruptionis experti ac felici præponentes. Siquidem præter ignominiæ affectio- nes, quibus voluptarii plerique subjecti sunt, adhuc etiam vitæ necessitates, magnanimitatem animæ frangentes, ipsam veluti redigunt in servitutem, dum ad carnis famulatum illam detrahunt. Ubi au- ten servitus, illic esse et ignominiam liquet. Fu- gienda igitur est vita, cui ignominia conjuncta D est. B C retribuo me ipsum. Nam servus tuus cum sim, Cor. IV, 43, 42. Levit. x1, 39, 40. brarius ita scribendi in margine Reg. sexti: Reliquias sancto- rum honorare oportet. Illud quod statim sequitur, ex quatuor mss. addidimus. Ibidem mss. non pauci, ris., 5. Nihil, inquit, perago magni, dum tibi Domino (999) Reg. sextus, τίμιος. Editio nostra etalii mss., (100) Desideratur τῶν. EDIT. (1) Colb. quartus, γενέσεως ἀναγκαίως. (2) Ex illis, τίμια τά, etc., occasionem capit-li- 5. Οὐδὲν (4), φησί, μέγα ποιῶ, ἐμαυτόν σοι ἀποδι- (3) Sic codices sex. Editi vero cum Colb. septi- (4) Ita mss. sex cum editione Basil. At editio Pa-
PG 30:112Ὅταν ψυχὴ κεκαθαρμένη τῷ βίῳ, ἐλευθέρα τῶν τῆς σαρκὸς μολυσμάτων, μὴ ἔχουσα σπῖλον ἢ ῥυτίδα, ἐκ τῶν ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἀγώνων δεδοξασμένη, καὶ τὸν τῆς δικαιοσύνης ἀναδησαμένη στέφανον, ἐκ πάντων τούτων ὑπερλάμπουσα τῷ κάλλει τῆς ἀρετῆς, παραστῇ τῷ Δεσπότῃ καὶ κριτῇ τῶν ὅλων, παντὸς λίθου πολυτελοῦς διαυγεστέραν τὴν ἐκ τῆς χάριτος φαιδρότητα κεκτημένη, πῶς οὐχὶ τίμιος τοῦ τοιούτου ἀνθρώπου ἐναντίον Κυρίου ὁ θάνατος; Μὴ τοίνυν ὀδυρώμεθα τὰς ἐντεῦθεν ἐξόδους τῶν ὁσίων ἀνδρῶν, ἀλλὰ μᾶλλον τὰς γενέσεις καὶ τὰς εἰς τὴν ζωὴν ταύτην παρόδους. Ἡ μὲν γὰρ εἰς τὸν κόσμον τοῦτον εἴσοδος, δι’ ἀτιμίας ἐστὶ ῥύπου καὶ δυσωδίας, καὶ ὧν οὐδ’ ἂν τὴν θέαν εὐκόλως ἀνάσχοιτό τις τῆς ζωῆς ἡμῶν καθηγουμένων· διὰ γὰρ τῶν τοιούτων ἡ πάροδος τῆς σαρκίνης γενέσεως τῷ τῆς φύσεως ἀναγκαίῳ νενομοθέτηται. Ἢ δὲ ἔξοδος καὶ ἡ ἀπαλλαγὴ ἡ ἐντεῦθεν, τιμία καὶ περιφανής· οὐ πάντων ἀνθρώπων, ἀλλὰ τῶν ὁσίως καὶ δικαίως τὸν ἐνταῦθα βίον διενεγκόντων. Τίμιος οὖν ὁ θάνατος, οὐχὶ τιμία τῶν ἀνθρώπων ἡ γένεσις. Σπείρεται γὰρ, φησὶν, ἐν ἀτιμίᾳ, ἐγείρεται ἐν δόξῃ· σπείρεται ἐν φθορᾷ, ἐγείρεται ἐν ἀφθαρσίᾳ.
Α τὸν θάνατον· οὐ γὰρ φθορά ἐστιν, ἀλλὰ ζωῆς ἀφορ τὸ μεγαλοφυὲς κατακάμπτουσαι, οἱονεὶ δουλοῦνται μή· οὐκ ἀφανισμός ἐστι παντελής, ἀλλὰ μετάβασις πρὸς τιμήν. Παρὰ μὲν οὖν τοῖς ἀνθρώποις τοῖς φιλο- πλούτοις λιθίδιά τινα, ἀνθηροῖς χρώμασιν ὑπολάμ ποντα, τίμια πέφυκεν ὀνομάζεσθαι· Τίμιον (99%) δὲ ἀληθῶς ὁ θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ. Ὅταν ψυχή κακαθαρμένη τῷ βίῳ, ἐλευθέρα τῶν τῆς σαρκὸς μου λυσμάτων μὴ ἔχουσα σπῖλον ἢ βυτίδα, ἐκ τῶν ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἀγώνων δεδοξασμένη, καὶ τὸν τῆς δικαιοσύνης ἀναδησαμένη στέφανον, ἐκ πάντων τού των υπερλάμπουσα τῷ κάλλει τῆς ἀρετῆς, παραστῇ τῷ Δεσπότῃ καὶ κριτῇ τῶν ὅλων, παντὸς λίθου που λυτελούς διαυγεστέραν τὴν ἐκ τῆς χάριτος φαιδρό- τητα κεκτημένη, πῶς οὐχὶ τίμιος τοῦ τοιούτου ἀνθρώ πον ἐναντίον Κυρίου ὁ θάνατος ; Μὴ τοίνυν ὀδυρώμεθα τὰς ἐντεῦθεν ἐξόδους τῶν ὁσίων ἀνδρῶν, ἀλλὰ μᾶλλον τὰς γενέσεις καὶ τὰς εἰς τὴν ζωὴν ταύτην παρόδους. Ἡ μὲν γὰρ εἰς τὸν κόσμον τοῦτον εἴσοδος, δι' ἀτι μίας ἐστὶ ῥυπου καὶ δυσωδίας, καὶ ὧν οὐδ᾽ ἂν τὴν θέαν εὐκόλως ἀνάσχοιτό τις (100) τῆς ζωῆς ἡμων καθηγουμένων· διὰ γὰρ τῶν τοιούτων ἡ πάροδος τῆς σαρκίνης γενέσεως τῷ τῆς φύσεως ἀναγκαίῳ (1) νεο νομοθέτηται. Ἡ δὲ ἔξοδος καὶ ἡ ἀπαλλαγὴ ἡ ἐντεῦθεν, τιμία καὶ περιφανής· οὐ πάντων ἀνθρώπων, ἀλλὰ τῶν ὁσίως καὶ δικαίως τὸν ἐνταῦθα βίον διενεγκόντων. Τίμιος οὖν ὁ θάνατος, οὐχὶ τιμία τῶν ἀνθρώπων ἡ γένεσις. Σπείρεται γὰρ, φησίν, ἐν ἀτιμίᾳ, ἐγείρε ται ἐν δόξῃ· σπείρεται ἐν φθορᾷ, ἐγείρεται εν ἀφθαρσία. Σύγκρινον τοίνυν τῇ γενέσει τὸν θάνατον, καὶ παῦσαι ὁδυρόμενος τὸν τῆς ἀτιμίας ἀπαλλασ σόμενον. Ὅτε Ἰουδαϊκῶς ἀπέθνησκον, βδελυκτὰ ἦν τὰ θνησιμαία· ὅτε ὑπὲρ Χριστοῦ ὁ θάνατος, τίμια τα (2) λείψανα τῶν ὁσίων αὐτοῦ. Πρὸ τούτου ἐλέγετο τοῖς ἱερεῦσι καὶ τοῖς Ναζωραίοις το, Οὐ μιανή- σεσθε (3) ἐπ᾽ οὐδενὶ τεθνηκότι· καὶ τὸν Ἐάν τις ἄψηται νεκροῦ, ἀκάθαρτος ἔσται ἕως ἑσπέρας· καὶ τὸ, Πλυνεῖ ἑαυτοῦ τὰ ἱμάτια. Νυνὶ δὲ ὁ ἀψά- μενος ὀστέων μάρτυρος, λαμβάνει τινὰ μετουσίαν ἁγιασμοῦ ἐν τῆς τῷ σώματι παρεδρευούσης χάριτος. Τίμιος οὖν ἐναντίον Κυρίου ὁ θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ. Μὴ προτιμᾶτε τῶν πολυτιμήτων τὰ ἀτιμό- τατα, μηδὲ κακοὶ συναλλάκται γίνεσθε, τὴν φθει ρομένην ζωὴν τῆς ἀφθάρτου καὶ μακαρίας κατα- στάσεως προτιμῶντες. "Ανευ γὰρ τῶν παθημάτων τῆς ἀτιμίας, οἷς οἱ πλεῖστοι τῶν φιληδόνων ὑπό- κεινται, ἔτι καὶ αἱ κατὰ τὸν βίον χρεῖαι, τῆς ψυχῆς αὐτὴν, πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς σαρκὸς κατα σύρουσαι. Ὅπου δὲ δουλεία, ἐκεῖ δῆλον ὅτι καὶ ἀτιμία. Φευκτέον οὖν τὴν ζωήν, ἢ τὸ ἄτιμον παρα πέφυκεν. Η τίμιον. Ὅτι δεῖ τιμὴν τὰ λείψανα τῶν ἁγίων δοὺς τῷ Δεσπότῃ. Δοῦλος γὰρ ἂν σός, οἱ προσάγω από μιανθήσεται. έως ἐσπέρας, αὐτοῦ τά. οὐδὲν οὖν. ἐν APPENDIX OPERUM 8. BASILII MAGNI. enim interitus est, sed vitæ occasio ; non est inte- gra deletio, sed transitus ad honorem. Cæterum apud homines avaros quidam lapilli, floridis colori- bus fulgentes, vocari solent pretiosi : at vero Pre- tiosa res est mors sanctorum ejus. Cum anima vitam puram agens, a carnis sordibus libera, masculæ aut ragæ expers, ex laboribus pro pietate exantlatis gloriam adepta, justitia corona redimita, ac per hæc omnia virtutis pulchritudine præfulgens, stite- rit sese Domino atque universorum judici, gratia splendorem pretioso omni lapide lucidiorem possi- dens, quomodo hujus hominis mors coram Domino non fuerit pretiosa? Ne igitur sanctorum virorum ex hac vita exitum lugeamus, sed potius ortum, et eorum in hanc vitam ingressum. Nam introitus in hunc mundum adjunctam habet ignominiam sor- dium fetorisque et earum rerum, quarum ne aspe- ctum quidem facile ferre posset ullus eorum, qui vitæ nobis auctores sunt. Per talia enim necessitate naturæ constitutus est carneæ nativitatis ingressus. Contra, exitus et is qui hinc fit abscessus pretiosus est et illustris ; non omnium hominum, sed eorum, qui sancte et juste hanc vitam transegerunt. Pre- tiosa igitur est mors, non pretiosus hominum ortus. Seminatur enim, inquit, in ignobilitate, surgit in gloria : seminatur in corruptione, surgit in incorruptione. Compara itaque mortem nativitati ; ad eum qui liberatus est ignominia, lugere desinas. Cum Judaice interirent, abominanda erant cada- vera : ubi contigit mors pro Christo, reliquiæ san- ctorum ejus sunt pretiosæ. Antea dicebatur sacer- dotibus et Nazareis s : Non contaminabimini super ullo mortuo; et: Si quis tetigerit cadaver, immun- dus erit usque ad vesperam ; item, Lavabil vesti- menta sua. Nunc autem qui martyris ossa tetigerit, ex insidente in corpore gratia quamdam sanctitatis participationem accipit. Pretiosa est igitur in con- spectu Domini mors sanctorum ejus. Ne pretiosissi- mis vilissima præferte, neque male commutetis, vitam caducam statui corruptionis experti ac felici præponentes. Siquidem præter ignominiæ affectio- nes, quibus voluptarii plerique subjecti sunt, adhuc etiam vitæ necessitates, magnanimitatem animæ frangentes, ipsam veluti redigunt in servitutem, dum ad carnis famulatum illam detrahunt. Ubi au- ten servitus, illic esse et ignominiam liquet. Fu- gienda igitur est vita, cui ignominia conjuncta D est. B C retribuo me ipsum. Nam servus tuus cum sim, Cor. IV, 43, 42. Levit. x1, 39, 40. brarius ita scribendi in margine Reg. sexti: Reliquias sancto- rum honorare oportet. Illud quod statim sequitur, ex quatuor mss. addidimus. Ibidem mss. non pauci, ris., 5. Nihil, inquit, perago magni, dum tibi Domino (999) Reg. sextus, τίμιος. Editio nostra etalii mss., (100) Desideratur τῶν. EDIT. (1) Colb. quartus, γενέσεως ἀναγκαίως. (2) Ex illis, τίμια τά, etc., occasionem capit-li- 5. Οὐδὲν (4), φησί, μέγα ποιῶ, ἐμαυτόν σοι ἀποδι- (3) Sic codices sex. Editi vero cum Colb. septi- (4) Ita mss. sex cum editione Basil. At editio Pa-
PG 30:113Σύγκρινον τοίνυν τῇ γενέσει τὸν θάνατον, καὶ παῦσαι ὀδυρόμενος τὸν τῆς ἀτιμίας ἀπαλλαςσόμενον. Ὅτε Ἰουδαϊκῶς ἀπέθνησκον, βδελυκτὰ ἦν τὰ θνησιμαῖα· ὅτε ὑπὲρ Χριστοῦ ὁ θάνατος, τίμια τὰ λείψανα τῶν ὁσίων αὐτοῦ. Πρὸ τούτου ἐλέγετο τοῖς ἱερεῦσι καὶ τοῖς Ναζωραίοις τὸ, Οὐ μιανθήσεσθε ἐπ’ οὐδενὶ τεθνηκότι· καὶ τὸ, Ἐάν τις ἅψηται νεκροῦ, ἀκάθαρτος ἔσται ἕως ἑσπέρας· καὶ τὸ, Πλυνεῖ ἑαυτοῦ τὰ ἱμάτια. Νυνὶ δὲ ὁ ἁψάμενος ὀστέων μάρτυρος, λαμβάνει τινὰ μετουσίαν ἁγιασμοῦ ἐκ τῆς τῷ σώματι παρεδρευούσης χάριτος. Τίμιος οὖν ἐναντίον Κυρίου ὁ θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ. Μὴ προτιμᾶτε τῶν πολυτιμήτων τὰ ἀτιμότατα, μηδὲ κακοὶ συναλλάκται γίνεσθε, τὴν φθειρομένην ζωὴν τῆς ἀφθάρτου καὶ μακαρίας καταστάσεως προτιμῶντες. Ἄνευ γὰρ τῶν παθημάτων τῆς ἀτιμίας, οἷς οἱ πλεῖστοι τῶν φιληδόνων ὑπόκεινται, ἔτι καὶ αἱ κατὰ τὸν βίον χρεῖαι, τῆς ψυχῆς τὸ μεγαλοφυὲς κατακάμπτουσαι, οἱονεὶ δουλοῦνται αὐτὴν, πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς σαρκὸς κατασύρουσαι. Ὅπου δὲ δουλεία, ἐκεῖ δῆλον ὅτι καὶ ἀτιμία. Φευκτέον οὖν τὴν ζωὴν, ᾗ τὸ ἄτιμον παραπέφυκεν. Οὐδὲν, φησὶ, μέγα ποιῶ, ἐμαυτόν σοι ἀποδιδοὺς τῷ Δεσπότῃ.
τὸ σὸν κτῆμα. Πάντως γὰρ του κτίσαντος δοῦλον ὑπάρχει τὸ ἐκτισμένον (5). Ωστε οὐ προαιρέσει δοῦ λος μόνον, ἀλλὰ καὶ φύσει. Υἱὸς γάρ εἶμι τῆς παι δίσκης σου, ἣν νηπιάζουσαν (β) καὶ κομιδῇ παῖδα παραγαγὼν ὁ ἐχθρὸς, καὶ ἀποστήσας τῆς σῆς δου λείας, δούλην τῆς ἁμαρτίας ἐποίησεν. Ἀλλ᾿ ἐπι- στρέφω καὶ ἐπανατρέχω πρὸς τὸν ἐξ ἀρχῆς Δεσπότην, καὶ ἐπιγινώσκω τὴν ἀρχαίαν δουλείαν. Διέρρηξας τοὺς δεσμούς μου. Επειδή με τῶν δεσμῶν τῆς ἁμαρτίας ἠλευθέρωσας, κατελθὼν εἰς ᾅδου, καὶ λύσας τὴν ἀνθρωπότητα (7) δεσμώτιν οὖσαν τοῦ θανάτου, καὶ ἐν ταῖς ἀφύκτοις εἰρκταῖς τοῦ ᾅδου κατεχομένην, διὰ τοῦτό σοι θύσω, οὐχὶ τετράποδα διχηλοῦντα καὶ μηρυκίζοντα, οὐδὲ πτηνὰ καθαρὰ, ἢ σεμίδαλιν ἀνα- πεποιημένην ἐλαίῳ, ἢ λίβανον διαφανῆ, ἢ τὸ τῆς συνθέσεως ἐκεῖνο θυμίαμα (ταῦτα γάρ σοι παρὰ τῆς η γῆς προσφέρεται τῷ Δεσπότῃ)· ἀλλ᾽ ὅ ἐστιν ἐμὸν ἴδιον κτῆμα, καὶ καρδίας γέννημα τῆς ἐμῆς, τὴν σὴν δοξολογίαν ἐξ αὐτῆς ἀνοίσω, ὥσπερ ἀπὸ θυσιαστη ρίου τινὸς τῆς ἐμαυτοῦ διανοίας. Καὶ ἱερουργήσω σαι τὴν τῆς αἰνέσεως θυσίαν μυρίων ολοκαυτω μάτων προτιμοτέραν σοὶ τῷ ἀπροσδεεῖ καὶ τελείῳ Θεῷ, ὃς οὐκ ἀπαιτεῖς σωματικὰς θυσίας, ἐν αἷς πλεονεκτοῦσιν οἱ εὐπορώτεροι, ἀλλὰ τὴν ἀπὸ (8) δια- θέσεως, καὶ καρδίας ἀληθινῆς ἐξομολόγησιν, ἧς μέτα εστι πᾶσιν ἐξ ἴσου τοῖς βουλομένοις. Τὰς εὐχάς μου τῷ Κυρίῳ ἀποδώσω ἐναντίον παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. Θύων δέ σοι νὴν αἴνεσιν, οὐχ ὡς ἐπαισχυνό- μενος (9), λάθρα που καὶ ἐν παραβύστῳ θύσω, φεύ- γων τὰς μέμψεις τῶν ἀσεβῶν· ἀλλὰ πάνδημόν τινα θυσίαν ἐπιτελέσω, τὸν λαὸν ὅλον κοινωνὸν τῆς λα- τρείας παραλαβών (10). Τόπος δὲ ἡμῖν τῆς θυσίας ἀποδειχθήσεται τὰ μέσα καὶ περιφανέστατα τῆς Ἱερουσαλήμ. ᾿Ακούσατε, οἱ τὴν Ἐκκλησίαν κατα- λιμπάνοντες, καὶ ἐκ οἴκοις κοινοῖς συστρεφόμενοι (11), τὰ ἄθλια τοῦ τιμίου σώματος ἀποῤῥήγματα, ὅτι χρή τὰς εὐχὰς ἀποδιδόναι ἐν μέσῳ τῆς Ἱερουσαλήμ τουτέστι, τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ, Θόδὲ γὰρ κατὰ τὴν παλαιὰν λατρείων ἴδιον ἐξὴν ἑκάστῳ πήγνυσθαι θυσιαστήριον, ἀλλ᾽ ἂν ἀποδέδεικτο τοῖς θυσιάζειν προαιρουμένοις (12). Σὺ δὲ ἀνεγείρεις τῷ τῶν πα- τέρων θυσιαστηρίῳ βωμὸν, καὶ πῦρ ἀνάπτεις ἀλο λότριον ἐπ' αὐτοῦ, μηδὲ τῷ παλαιῷ (13) παραδείγματι σωφρονιζόμενος, ἀνθρώπους κατεφθαρμένους τὸν νοῦν ἐπισπώμενος, καὶ συμμιαίνων αὐτοῖς ἑαυτόν. ἂν φύγοιτε τὴν μίμησιν, ὑμεῖς ὁ λαὸς τοῦ Κυρίου (14), ἐκτισμένον, καὶ υἱὸς τῆς παιδίσλης σου. και... υἱός, (β) νηπιάζονσιν νηπίαν οὖσαν. πότητα ρουσαλήμ, παραλαβών, ἀναστεφόμενοι, λαιῷ, , HOMILIA IN PSALMUM CXV. A tuam tibi possessionem ofero. Omnino enim res D Sed cum verba illa, etc., statim legantur, ipsa huic loco male annexa fuisse a librariis credere par est. Codices quatuor pro habent Monero hunc locum de Eva accipiendum esse oum res ipsa loquatur, non multum necesse puta- mus. non omne genus hominum comprehendi, sed quosdam duntaxat. Ejus notam legas suadeo. Paris. C create Creatoris servæ sunt. Quare non voluntate solum, sed natura etiam sum servus. Filius enim sum ancillæ tuæ, quam parvulam ac prorsus infan- tem seduxit inimicus; et postquam eam a tua ser- vitute removit, ipsam efficit peccati servam. Ve- rum revertor et recurro ad primum Dominum, veteremque agnosco servitutem. VERS. Dirupisti vincula mea. Quandoquidem tuo in infernum de- scensu a peccati vinculis me liberasti, atque huma- nam naturam mortis astrictam vinculis, et in in- ferni carceribus, unde evadere non datur, detene tam, exsolvisti, idcirco tibi sacrificabo non qua- drupeda divisam ungulam habentia et ruminantia, neque volatilia munda, aut similaginem oleo sub- actam, aut thus lucidum, aut compositum illud thymiama (hæc enim tibi Dominoa terra offeruntur). sed quæ est mea pebuliaris possessio, et qui est mei cordis fetus, glorificationem tuam ex ipso tanquam ex aliqua meæ mentis ara offeram. VERS. 8. Et sacrificabo tibi hostim laudis, innumeris holocaustis pretiosiorem, tibi, inquam, nullius rei indigo, et perfecto Deo, qui corporalia sacrificia quibus di- tiores abundant, minime requiris, sed confessio- nem ex affectu et ex corde vero proficiscentem, cujus omnes qui volunt, participe; ex æquo fiunt. Vota mea Domino reddam in conspectu omnis populi ejus. Cum enim tibi sacrifcabo laudem : non velut erubescens, clanculum et in abscondito loco satri- ficabo, impiorum objurgationes fugiens: sed publi- cum quoddam sacrificium faciam, adhibito ad cultus consortium populo omni. Ceterum sacrifcii locum constituemus mediam et perquam conspi- cuam Jerosolymam. Vos qui derelinquitis Eccle- siam, et in profanis domibus conventus agitis, vos qui misera pretiosi corporis fragmenta estis, audite quod preces ac vota persolvi opertat in medio Je- rusalem; hoc est, Ecclesiæ Dei. Neque enim juxta veterem cultum cuilibet licebat propriam construere aram: sed unica iis qui sacrificare velunt designa- ta est. Tu tamen aram contra patrum aram ex- struis, et super ipsam alienum incendis ignem. Ne- que veteri exemplo sapiens factus, allicis homines mente coruptos, teque una cum ipsis coinquinas. Quorum exemplum fugite, vos Domini populus: neo a parte eorum qui salvi funt, separemini, per- post vocem in editione Pa- ris, et in Colb. quinto leguntur: sed cum in editione Basil. et in aliis septem mss. desint, ip- sa pro additamentis librariorum habuimus, delevi- musque. cum duobus Colbertinis et cum Coisl. Editi vero, versantes. etc., ad caput decimum Levitici respexisse vident qui non omnino rudes sunt Scripturarum. (5) Colbertini primus et quintus cum Reg. quarto, (7) Recte, ut solet, notavit Ducmus, voce άνθρω (8) Ita sex mss. At vocula ázó deest in editione (9) Ila mass. septem. Editi vero, αἰσχυνόμενος. (10) 1118, ἐν αὐλαῖς οἴκου Κυρίου ἐν μέσῳ σου Ιε- (11) Sic Regii secundus, tertius, quartus et sextus (12) Reg. secundus, βουλομένοις. (13) Auctorem, dum scriberet illa, μηδὲ τῷ παρ (14) Colb. quartus, Θεοῦ.
PG 30:114Δοῦλος γὰρ ὢν σὸς, σοὶ προσάγω τὸ σὸν κτῆμα. Πάντως γὰρ τοῦ κτίσαντος δοῦλον ὑπάρχει τὸ ἐκτισμένον. Ὥστε οὐ προαιρέσει δοῦλος μόνον, ἀλλὰ καὶ φύσει. Υἱὸς γάρ εἰμι τῆς παιδίσκης σου, ἣν νηπιάζουσαν καὶ κομιδῇ παῖδα παραγαγὼν ὁ ἐχθρὸς, καὶ ἀποστήσας τῆς σῆς δουλείας, δούλην τῆς ἁμαρτίας ἐποίησεν. Ἀλλ’ ἐπιστρέφω καὶ ἐπανατρέχω πρὸς τὸν ἐξ ἀρχῆς Δεσπότην, καὶ ἐπιγινώσκω τὴν ἀρχαίαν δουλείαν. Διέῤῥηξας τοὺς δεσμούς μου. Ἐπειδή με τῶν δεσμῶν τῆς ἁμαρτίας ἠλευθέρωσας, κατελθὼν εἰς ᾅδου, καὶ λύσας τὴν ἀνθρωπότητα δεσμῶτιν οὖσαν τοῦ θανάτου, καὶ ἐν ταῖς ἀφύκτοις εἱρκταῖς τοῦ ᾅδου κατεχομένην, διὰ τοῦτό σοι θύσω, οὐχὶ τετράποδα διχηλοῦντα καὶ μηρυκίζοντα, οὐδὲ πτηνὰ καθαρὰ, ἢ σεμίδαλιν ἀναπεποιημένην ἐλαίῳ, ἣ λίβανον διαφανῆ, ἢ τὸ τῆς συνθέσεως ἐκεῖνο θυμίαμα (ταῦτα γάρ σοι παρὰ τῆς γῆς προσφέρεται τῷ Δεσπότῃ)· ἀλλ’ ὅ ἐστιν ἐμὸν ἴδιον κτῆμα, καὶ καρδίας γέννημα τῆς ἐμῆς, τὴν σὴν δοξολογίαν ἐξ αὐτῆς ἀνοίσω, ὥσπερ ἀπὸ θυσιαστηρίου τινὸς τῆς ἐμαυτοῦ διανοίας.
τὸ σὸν κτῆμα. Πάντως γὰρ του κτίσαντος δοῦλον ὑπάρχει τὸ ἐκτισμένον (5). Ωστε οὐ προαιρέσει δοῦ λος μόνον, ἀλλὰ καὶ φύσει. Υἱὸς γάρ εἶμι τῆς παι δίσκης σου, ἣν νηπιάζουσαν (β) καὶ κομιδῇ παῖδα παραγαγὼν ὁ ἐχθρὸς, καὶ ἀποστήσας τῆς σῆς δου λείας, δούλην τῆς ἁμαρτίας ἐποίησεν. Ἀλλ᾿ ἐπι- στρέφω καὶ ἐπανατρέχω πρὸς τὸν ἐξ ἀρχῆς Δεσπότην, καὶ ἐπιγινώσκω τὴν ἀρχαίαν δουλείαν. Διέρρηξας τοὺς δεσμούς μου. Επειδή με τῶν δεσμῶν τῆς ἁμαρτίας ἠλευθέρωσας, κατελθὼν εἰς ᾅδου, καὶ λύσας τὴν ἀνθρωπότητα (7) δεσμώτιν οὖσαν τοῦ θανάτου, καὶ ἐν ταῖς ἀφύκτοις εἰρκταῖς τοῦ ᾅδου κατεχομένην, διὰ τοῦτό σοι θύσω, οὐχὶ τετράποδα διχηλοῦντα καὶ μηρυκίζοντα, οὐδὲ πτηνὰ καθαρὰ, ἢ σεμίδαλιν ἀνα- πεποιημένην ἐλαίῳ, ἢ λίβανον διαφανῆ, ἢ τὸ τῆς συνθέσεως ἐκεῖνο θυμίαμα (ταῦτα γάρ σοι παρὰ τῆς η γῆς προσφέρεται τῷ Δεσπότῃ)· ἀλλ᾽ ὅ ἐστιν ἐμὸν ἴδιον κτῆμα, καὶ καρδίας γέννημα τῆς ἐμῆς, τὴν σὴν δοξολογίαν ἐξ αὐτῆς ἀνοίσω, ὥσπερ ἀπὸ θυσιαστη ρίου τινὸς τῆς ἐμαυτοῦ διανοίας. Καὶ ἱερουργήσω σαι τὴν τῆς αἰνέσεως θυσίαν μυρίων ολοκαυτω μάτων προτιμοτέραν σοὶ τῷ ἀπροσδεεῖ καὶ τελείῳ Θεῷ, ὃς οὐκ ἀπαιτεῖς σωματικὰς θυσίας, ἐν αἷς πλεονεκτοῦσιν οἱ εὐπορώτεροι, ἀλλὰ τὴν ἀπὸ (8) δια- θέσεως, καὶ καρδίας ἀληθινῆς ἐξομολόγησιν, ἧς μέτα εστι πᾶσιν ἐξ ἴσου τοῖς βουλομένοις. Τὰς εὐχάς μου τῷ Κυρίῳ ἀποδώσω ἐναντίον παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. Θύων δέ σοι νὴν αἴνεσιν, οὐχ ὡς ἐπαισχυνό- μενος (9), λάθρα που καὶ ἐν παραβύστῳ θύσω, φεύ- γων τὰς μέμψεις τῶν ἀσεβῶν· ἀλλὰ πάνδημόν τινα θυσίαν ἐπιτελέσω, τὸν λαὸν ὅλον κοινωνὸν τῆς λα- τρείας παραλαβών (10). Τόπος δὲ ἡμῖν τῆς θυσίας ἀποδειχθήσεται τὰ μέσα καὶ περιφανέστατα τῆς Ἱερουσαλήμ. ᾿Ακούσατε, οἱ τὴν Ἐκκλησίαν κατα- λιμπάνοντες, καὶ ἐκ οἴκοις κοινοῖς συστρεφόμενοι (11), τὰ ἄθλια τοῦ τιμίου σώματος ἀποῤῥήγματα, ὅτι χρή τὰς εὐχὰς ἀποδιδόναι ἐν μέσῳ τῆς Ἱερουσαλήμ τουτέστι, τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ, Θόδὲ γὰρ κατὰ τὴν παλαιὰν λατρείων ἴδιον ἐξὴν ἑκάστῳ πήγνυσθαι θυσιαστήριον, ἀλλ᾽ ἂν ἀποδέδεικτο τοῖς θυσιάζειν προαιρουμένοις (12). Σὺ δὲ ἀνεγείρεις τῷ τῶν πα- τέρων θυσιαστηρίῳ βωμὸν, καὶ πῦρ ἀνάπτεις ἀλο λότριον ἐπ' αὐτοῦ, μηδὲ τῷ παλαιῷ (13) παραδείγματι σωφρονιζόμενος, ἀνθρώπους κατεφθαρμένους τὸν νοῦν ἐπισπώμενος, καὶ συμμιαίνων αὐτοῖς ἑαυτόν. ἂν φύγοιτε τὴν μίμησιν, ὑμεῖς ὁ λαὸς τοῦ Κυρίου (14), ἐκτισμένον, καὶ υἱὸς τῆς παιδίσλης σου. και... υἱός, (β) νηπιάζονσιν νηπίαν οὖσαν. πότητα ρουσαλήμ, παραλαβών, ἀναστεφόμενοι, λαιῷ, , HOMILIA IN PSALMUM CXV. A tuam tibi possessionem ofero. Omnino enim res D Sed cum verba illa, etc., statim legantur, ipsa huic loco male annexa fuisse a librariis credere par est. Codices quatuor pro habent Monero hunc locum de Eva accipiendum esse oum res ipsa loquatur, non multum necesse puta- mus. non omne genus hominum comprehendi, sed quosdam duntaxat. Ejus notam legas suadeo. Paris. C create Creatoris servæ sunt. Quare non voluntate solum, sed natura etiam sum servus. Filius enim sum ancillæ tuæ, quam parvulam ac prorsus infan- tem seduxit inimicus; et postquam eam a tua ser- vitute removit, ipsam efficit peccati servam. Ve- rum revertor et recurro ad primum Dominum, veteremque agnosco servitutem. VERS. Dirupisti vincula mea. Quandoquidem tuo in infernum de- scensu a peccati vinculis me liberasti, atque huma- nam naturam mortis astrictam vinculis, et in in- ferni carceribus, unde evadere non datur, detene tam, exsolvisti, idcirco tibi sacrificabo non qua- drupeda divisam ungulam habentia et ruminantia, neque volatilia munda, aut similaginem oleo sub- actam, aut thus lucidum, aut compositum illud thymiama (hæc enim tibi Dominoa terra offeruntur). sed quæ est mea pebuliaris possessio, et qui est mei cordis fetus, glorificationem tuam ex ipso tanquam ex aliqua meæ mentis ara offeram. VERS. 8. Et sacrificabo tibi hostim laudis, innumeris holocaustis pretiosiorem, tibi, inquam, nullius rei indigo, et perfecto Deo, qui corporalia sacrificia quibus di- tiores abundant, minime requiris, sed confessio- nem ex affectu et ex corde vero proficiscentem, cujus omnes qui volunt, participe; ex æquo fiunt. Vota mea Domino reddam in conspectu omnis populi ejus. Cum enim tibi sacrifcabo laudem : non velut erubescens, clanculum et in abscondito loco satri- ficabo, impiorum objurgationes fugiens: sed publi- cum quoddam sacrificium faciam, adhibito ad cultus consortium populo omni. Ceterum sacrifcii locum constituemus mediam et perquam conspi- cuam Jerosolymam. Vos qui derelinquitis Eccle- siam, et in profanis domibus conventus agitis, vos qui misera pretiosi corporis fragmenta estis, audite quod preces ac vota persolvi opertat in medio Je- rusalem; hoc est, Ecclesiæ Dei. Neque enim juxta veterem cultum cuilibet licebat propriam construere aram: sed unica iis qui sacrificare velunt designa- ta est. Tu tamen aram contra patrum aram ex- struis, et super ipsam alienum incendis ignem. Ne- que veteri exemplo sapiens factus, allicis homines mente coruptos, teque una cum ipsis coinquinas. Quorum exemplum fugite, vos Domini populus: neo a parte eorum qui salvi funt, separemini, per- post vocem in editione Pa- ris, et in Colb. quinto leguntur: sed cum in editione Basil. et in aliis septem mss. desint, ip- sa pro additamentis librariorum habuimus, delevi- musque. cum duobus Colbertinis et cum Coisl. Editi vero, versantes. etc., ad caput decimum Levitici respexisse vident qui non omnino rudes sunt Scripturarum. (5) Colbertini primus et quintus cum Reg. quarto, (7) Recte, ut solet, notavit Ducmus, voce άνθρω (8) Ita sex mss. At vocula ázó deest in editione (9) Ila mass. septem. Editi vero, αἰσχυνόμενος. (10) 1118, ἐν αὐλαῖς οἴκου Κυρίου ἐν μέσῳ σου Ιε- (11) Sic Regii secundus, tertius, quartus et sextus (12) Reg. secundus, βουλομένοις. (13) Auctorem, dum scriberet illa, μηδὲ τῷ παρ (14) Colb. quartus, Θεοῦ.
PG 30:115Καὶ ἱερουργήσω σοι τὴν τῆς αἰνέσεως θυσίαν, μυρίων ὁλοκαυτωμάτων προτιμοτέραν σοὶ τῷ ἀπροσδεεῖ καὶ τελείῳ Θεῷ, ὃς οὐκ ἀπαιτεῖς σωματικὰς θυσίας, ἐν αἷς πλεονεκτοῦσιν οἱ εὐπορώτεροι, ἀλλὰ τὴν ἀπὸ διαθέσεως καὶ καρδίας ἀληθινῆς ἐξομολόγησιν, ἧς μέτεστι πᾶσιν ἐξ ἴσου τοῖς βουλομένοις. Τὰς εὐχάς μου τῷ Κυρίῳ ἀποδώσω ἐναντίον παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. Θύων δέ σοι τὴν αἴνεσιν, οὐχ ὡς ἐπαισχυνόμενος, λάθρα που καὶ ἐν παραβύστῳ θύσω, φεύγων τὰς μέμψεις τῶν ἀσεβῶν· ἀλλὰ πάνδημόν τινα θυσίαν ἐπιτελέσω, τὸν λαὸν ὅλον κοινωνὸν τῆς λατρείας παραλαβών. Τόπος δὲ ἡμῖν τῆς θυσίας ἀποδειχθήσεται τὰ μέσα καὶ περιφανέστατα τῆς Ἱερουσαλήμ. Ἀκούσατε, οἱ τὴν Ἐκκλησίαν καταλιμπάνοντες, καὶ ἐν οἴκοις κοινοῖς συστρεφόμενοι, τὰ ἄθλια τοῦ τιμίου σώματος ἀποῤῥήγματα, ὅτι χρὴ τὰς εὐχὰς ἀποδιδόναι ἐν μέσῳ τῆς Ἱερουσαλήμ· τουτέστι, τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ. Οὐδὲ γὰρ κατὰ τὴν παλαιὰν λατρείαν ἴδιον ἐξῆν ἑκάστῳ πήγνυσθαι θυσιαστήριον, ἀλλ’ ἓν ἀποδέδεικτο τοῖς θυσιάζειν προαιρουμένοις.
καὶ μὴ χωρισθείητε τῆς μερίδος τῶν σωζομένων, διαμένοντες ἐν τῇ πίστει, τελειούμενοι ἐν ταῖς ἐντο- λαῖς τοῦ Κυρίου, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΕΙΣ ΤΟΝ ΡΑΒ' ΨΑΛΜΟΝ (15). Ακουε τοῦ μακαρίου Δαβίδ λέγοντες διὰ τοῦ ψαλ μοῦ · Ἰδοὺ δὴ, τί καλόν, ἢ τί τερπνόν, (46) κατοι- κεῖν ἀδελφοὺς ἐπὶ τὸ αὐτό; Οὐ μόνον γὰρ ἐπὶ τοῖς οἰκείοις κατορθώμασιν ἔχαιρεν, ἀλλὰ καὶ τῇ τῶν ἄλ λων ἐπευφραίνετο εὐνομίᾳ· ὡς που αὐτὸς, τὴν σπουδὴν τῶν ἐπὶ τὴν λατρείαν σπευδόντων θεασάμενος, διὰ τοῦ Ψαλμῳδοῦ (17) ἔλεγεν· Εὐφράνθην ἐπὶ τοῖς εἰρη κόσι μοι· Εἰς οἶκον Κυρίου πορευσόμεθα. Εστω τες ἦσαν οἱ πόδες ἡμῶν ἐν ταῖς αὐλαῖς σου, Ἱερουσαλήμ. Πάντως οὖν ἐπὶ τὸ αὐτὸ τὴν παρουσίαν ἰδὼν, καὶ τῇ ἀδελφικῇ διαθέσει τερφθεὶς, ἐβόα, λέγων· Ἰδοὺ δή, τί καλόν, ἢ τί τερπνόν, ἀλλ' ἢ τὸ κατ οικεῖν ἀδελφοὺς ἐπὶ τὸ αὐτό; Ἡ μὲν ὁπόθεσις τῶν ἀδελφῶν συγκροτήσεως ἐκ θείου προστάγματος ἀνυπέρβλητον εἶχε τὸ καλόν· τούτου δὲ τοῦ καλοῦ οὐδὲ τὸ τερπνὸν κεχώρισται. "Εκαστοι γὰρ τῶν παρ όντων ἀπολαύοντες τῆς ἐκ τοῦ πλησίον ἀγάπης ἐν πολλῇ καθεστήκειμεν τῇ θυμηδίᾳ. Ὥστε καὶ ἀκολού- θως ἔλεγεν· Τί καλόν, ἢ τί τερπνόν, ἀλλ᾽ ἢ τὸ κατοικεῖν ἀδελφοὺς ἐπὶ τὸ αὐτό; Ὡς μύρον ἐπὶ κεφαλῆς τὸ καταβαῖνον ἐπὶ πώγωνα, τὸν πώγωνα τὸν ᾿Ααρών. Τῆς χάριτος ἄνωθεν ἐξ οὐρανοῦ παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν ἐκχεομένης, εἰκόν τως μεταλαμβάνουσι τῆς ἀσωμάτου καὶ πνευματικῆς χωρηγίας (18) αἱ τῶν ἁγίων ψυχαί. Ὡς δρόσος ή Αερμών, ἡ καταβαίνουσα ἐπὶ τὰ ὄρη Σιών. Ωσπερ γὰρ ἡ δρόσος ἡ ἐπὶ τὸν ᾿Αερμὼν κατιοῦσα ὄρος, πολλὴν αὐτὸ (19) ποιεῖται τὴν λαμπρότητα· οὕτως καὶ ἡ νοητὴ δρόσος, ἀοράτως κατιοῦσα ἐπὶ τὰ ὄρη Σιών, ἔνθα ἡ συνέλευσις τῶν πανταχόθεν ἀδελφῶν ἐγίγνετο, τὴν ἀνάλογον ταῖς ψυχαῖς αὐτῶν περιεποίει ὠφέλειαν. Περὶ ταύτης οἶμαι τῆς θείας δρόσου, τῆς ἀπεικασμένης ταῖς ἐνεργείαις τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὁ Ἡσαΐας διαλεγόμενος φάσκει Ἡ γάρ δρόσος ἡ παρὰ σοῦ, ἴαμα αὐτοῖς ἐστιν. Ἡ δρόσος οὖν Αερμών, ἡ καταβαίνουσα ἐπὶ τὰ ὄρη Σιών· ὅτι ἐκεῖ ἐνετείλατο Κύριος τὴν εὐλογίαν, ζωήν. Πολ. λαχοῦ ἐπηγγείλατο ὁ Θεὸς, ὡς εἶπε Μωϋσῆς· Καὶ διαφυλάξει Κύριος τὴν διαθήκην καὶ τὸ ἔλεος, ὡς ὤμωσε τοῖς πατράσι σου, καὶ ἀγαπήσει σε, καὶ εὐλογήσει σε, καὶ πληθυνεῖ τὰ ἔκγονα τῆς κοιλίας σου, καὶ τὸν καρπὸν τῆς γῆς σου. Καὶ ἐπήνεγκε λέγων· Ζωὴν ἕως τοῦ αἰῶνος. Ἰδοὺ δή, τί καλόν, ἢ τί τερπνὸν, ἀλλ᾽ ἢ τὸ κατοικεῖν ἀδελφοὺς ἐπὶ & Ψαλμωδοῦ ψαλμοῦ ρηγίας χορηγία χαρᾶς, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. severantes in fde, perfecti in præceptis Domini, A oui gloria et imperium in sæcula sæculorum. Amen. IN PSALMUM CXXXII. B Audi beatum Davidem, qui dicit per psalmum (VERS. 1): Ecce nunc quid bonum, vel quid jucun- dum, nisi habitare fratres in unum? Etenim non suis solum recte factis gaudebat ; sed etiam alio- rum æquitate oblectabatur. Quare ipse quodam in loco, alacritatem eorum qui ad cultum red- dendum festinant, circumspiciens, per Psalmi- stam dicebat: Lætatus sum in iis qui dixerunt mihi : In domum Domini ibimus. Stantes erant pedes nostri in attriis tuis Jerusalem 8. Omnino igitur eam quæ in unum sit præsentiam cum viderit, fraternoque affectu delectaretur, clamabat, dicens: Ecce nunc quid bonum, vel quid jucundum, nisi habitare fratres in unum? Causa quæ ex divino præcepto fratres ad consensum atque concordiam adducit, incredibilem habet bonitatem: ab has autem bonitate ne jucun- ditas quidem divisa est. Singuli enim qui adsumus, amore proximi fruentes, in multa voluptate consti- tuti sumus. Quare et convenienter dicebat: Quid bo- num, vel quid jucundum, nisi habitare fratres in unum ? VERS. 2. Sicut unguentum in capite quod de- scendit in barbam, barbum Aaron. Quippe cum gratia superne e cwlo a Salvatore in Ecclesiam diffunditur, animm sanctorum choragi munus, idque incorpo. reum et spiritale, jure sortiuntur. VERS. 3. Sicut ros Ærmon qui descendit super montes Sion. Quem- admodum enim ros qui descendit in montem rmon, multum efficit splendoris; ita et spiritualis ros in- visibili modo super montes Sion descendens, hoc dem facit. Hic undelibet fiebat congressus fratrum, utilitatemque animabus earum accommodatam afferebat. De hoc, opinor, divino rore, qui san- cti Spiritus operationibus comparatur, disserens Isaias, ait: Ros enim tuus medela est ipsis 36. Ros igitur Ermon, qui descendit super montes Sion: quoniam ibi mandavit Dominus benedictionem, vi- tam. Multis in locis promisit Deus, sicut dixit Moye ses : Atque custodiet Dominus testamentum et mise- ricordiam, sicut juravit patribus tuis, et diliget, et D benedicet te, et multiplicabit progeniem ventris tui, et fructum terra tus. Et subjunxit, dicens: Vitam usque in sæculum 81. Ecce nunc quid bonum, vel quid jucundum, nisi habitare fratres in unum? quem- admodum et vocati estis. Unus Dominus, una fides, C Psal. cxxi, 1, 2. Isa XXVI, 19. Deut. VII, 12, 13. secundi in codice antiquissimo RR. Patrum S. Ba- silii tribuitur Basilio. Sed quantum fas est judicare de opusculo ita brevi, videtur potius fetus esse ho- minis, qui eruditione et facundia Basilio Magno longe interior erat. Alii melius judicabunt. patet ex consequentibus. (17)Dubium non est quin pro legi de- beat per psalmum : et ita superius emen- date legitur. per simplex o,quanquam, ut verum fatear, ea ipsa vox non parum mihi suspecta sit. Malim simpliciter animæ sanctorum incorpo reo atque spiritualis gaudio jure perfruuntur. EDIT. (45) Jac interpretatio psalmi centisimi tricesimi (16) Illud, ἀλλ᾽ ἢ τό, hoc loco supplendum est, ut (18) Pro χωρηγίας suspicatus sum legi debere yo (19) Αυτό, Forte αὐτῷ, nempe τῷ ὄρει Δερμών.
PG 30:116Σὺ δὲ ἀντεγείρεις τῷ τῶν πατέρων θυσιαστηρίῳ βωμὸν, καὶ πῦρ ἀνάπτεις ἀλλότριον ἐπ’ αὐτοῦ, μηδὲ τῷ παλαιῷ παραδείγματι σωφρονιζόμενος, ἀνθρώπους κατεφθαρμένους τὸν νοῦν ἐπισπώμενος, καὶ συμμιαίνων αὐτοῖς ἑαυτόν. Ὧν φύγοιτε τὴν μίμησιν, ὑμεῖς ὁ λαὸς τοῦ Κυρίου, καὶ μὴ χωρισθείητε τῆς μερίδος τῶν σωζομένων, διαμένοντες ἐν τῇ πίστει, τελειούμενοι ἐν ταῖς ἐντολαῖς τοῦ Κυρίου, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
καὶ μὴ χωρισθείητε τῆς μερίδος τῶν σωζομένων, διαμένοντες ἐν τῇ πίστει, τελειούμενοι ἐν ταῖς ἐντο- λαῖς τοῦ Κυρίου, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΕΙΣ ΤΟΝ ΡΑΒ' ΨΑΛΜΟΝ (15). Ακουε τοῦ μακαρίου Δαβίδ λέγοντες διὰ τοῦ ψαλ μοῦ · Ἰδοὺ δὴ, τί καλόν, ἢ τί τερπνόν, (46) κατοι- κεῖν ἀδελφοὺς ἐπὶ τὸ αὐτό; Οὐ μόνον γὰρ ἐπὶ τοῖς οἰκείοις κατορθώμασιν ἔχαιρεν, ἀλλὰ καὶ τῇ τῶν ἄλ λων ἐπευφραίνετο εὐνομίᾳ· ὡς που αὐτὸς, τὴν σπουδὴν τῶν ἐπὶ τὴν λατρείαν σπευδόντων θεασάμενος, διὰ τοῦ Ψαλμῳδοῦ (17) ἔλεγεν· Εὐφράνθην ἐπὶ τοῖς εἰρη κόσι μοι· Εἰς οἶκον Κυρίου πορευσόμεθα. Εστω τες ἦσαν οἱ πόδες ἡμῶν ἐν ταῖς αὐλαῖς σου, Ἱερουσαλήμ. Πάντως οὖν ἐπὶ τὸ αὐτὸ τὴν παρουσίαν ἰδὼν, καὶ τῇ ἀδελφικῇ διαθέσει τερφθεὶς, ἐβόα, λέγων· Ἰδοὺ δή, τί καλόν, ἢ τί τερπνόν, ἀλλ' ἢ τὸ κατ οικεῖν ἀδελφοὺς ἐπὶ τὸ αὐτό; Ἡ μὲν ὁπόθεσις τῶν ἀδελφῶν συγκροτήσεως ἐκ θείου προστάγματος ἀνυπέρβλητον εἶχε τὸ καλόν· τούτου δὲ τοῦ καλοῦ οὐδὲ τὸ τερπνὸν κεχώρισται. "Εκαστοι γὰρ τῶν παρ όντων ἀπολαύοντες τῆς ἐκ τοῦ πλησίον ἀγάπης ἐν πολλῇ καθεστήκειμεν τῇ θυμηδίᾳ. Ὥστε καὶ ἀκολού- θως ἔλεγεν· Τί καλόν, ἢ τί τερπνόν, ἀλλ᾽ ἢ τὸ κατοικεῖν ἀδελφοὺς ἐπὶ τὸ αὐτό; Ὡς μύρον ἐπὶ κεφαλῆς τὸ καταβαῖνον ἐπὶ πώγωνα, τὸν πώγωνα τὸν ᾿Ααρών. Τῆς χάριτος ἄνωθεν ἐξ οὐρανοῦ παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν ἐκχεομένης, εἰκόν τως μεταλαμβάνουσι τῆς ἀσωμάτου καὶ πνευματικῆς χωρηγίας (18) αἱ τῶν ἁγίων ψυχαί. Ὡς δρόσος ή Αερμών, ἡ καταβαίνουσα ἐπὶ τὰ ὄρη Σιών. Ωσπερ γὰρ ἡ δρόσος ἡ ἐπὶ τὸν ᾿Αερμὼν κατιοῦσα ὄρος, πολλὴν αὐτὸ (19) ποιεῖται τὴν λαμπρότητα· οὕτως καὶ ἡ νοητὴ δρόσος, ἀοράτως κατιοῦσα ἐπὶ τὰ ὄρη Σιών, ἔνθα ἡ συνέλευσις τῶν πανταχόθεν ἀδελφῶν ἐγίγνετο, τὴν ἀνάλογον ταῖς ψυχαῖς αὐτῶν περιεποίει ὠφέλειαν. Περὶ ταύτης οἶμαι τῆς θείας δρόσου, τῆς ἀπεικασμένης ταῖς ἐνεργείαις τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὁ Ἡσαΐας διαλεγόμενος φάσκει Ἡ γάρ δρόσος ἡ παρὰ σοῦ, ἴαμα αὐτοῖς ἐστιν. Ἡ δρόσος οὖν Αερμών, ἡ καταβαίνουσα ἐπὶ τὰ ὄρη Σιών· ὅτι ἐκεῖ ἐνετείλατο Κύριος τὴν εὐλογίαν, ζωήν. Πολ. λαχοῦ ἐπηγγείλατο ὁ Θεὸς, ὡς εἶπε Μωϋσῆς· Καὶ διαφυλάξει Κύριος τὴν διαθήκην καὶ τὸ ἔλεος, ὡς ὤμωσε τοῖς πατράσι σου, καὶ ἀγαπήσει σε, καὶ εὐλογήσει σε, καὶ πληθυνεῖ τὰ ἔκγονα τῆς κοιλίας σου, καὶ τὸν καρπὸν τῆς γῆς σου. Καὶ ἐπήνεγκε λέγων· Ζωὴν ἕως τοῦ αἰῶνος. Ἰδοὺ δή, τί καλόν, ἢ τί τερπνὸν, ἀλλ᾽ ἢ τὸ κατοικεῖν ἀδελφοὺς ἐπὶ & Ψαλμωδοῦ ψαλμοῦ ρηγίας χορηγία χαρᾶς, APPENDIX OPERUM S. BASILII MAGNI. severantes in fde, perfecti in præceptis Domini, A oui gloria et imperium in sæcula sæculorum. Amen. IN PSALMUM CXXXII. B Audi beatum Davidem, qui dicit per psalmum (VERS. 1): Ecce nunc quid bonum, vel quid jucun- dum, nisi habitare fratres in unum? Etenim non suis solum recte factis gaudebat ; sed etiam alio- rum æquitate oblectabatur. Quare ipse quodam in loco, alacritatem eorum qui ad cultum red- dendum festinant, circumspiciens, per Psalmi- stam dicebat: Lætatus sum in iis qui dixerunt mihi : In domum Domini ibimus. Stantes erant pedes nostri in attriis tuis Jerusalem 8. Omnino igitur eam quæ in unum sit præsentiam cum viderit, fraternoque affectu delectaretur, clamabat, dicens: Ecce nunc quid bonum, vel quid jucundum, nisi habitare fratres in unum? Causa quæ ex divino præcepto fratres ad consensum atque concordiam adducit, incredibilem habet bonitatem: ab has autem bonitate ne jucun- ditas quidem divisa est. Singuli enim qui adsumus, amore proximi fruentes, in multa voluptate consti- tuti sumus. Quare et convenienter dicebat: Quid bo- num, vel quid jucundum, nisi habitare fratres in unum ? VERS. 2. Sicut unguentum in capite quod de- scendit in barbam, barbum Aaron. Quippe cum gratia superne e cwlo a Salvatore in Ecclesiam diffunditur, animm sanctorum choragi munus, idque incorpo. reum et spiritale, jure sortiuntur. VERS. 3. Sicut ros Ærmon qui descendit super montes Sion. Quem- admodum enim ros qui descendit in montem rmon, multum efficit splendoris; ita et spiritualis ros in- visibili modo super montes Sion descendens, hoc dem facit. Hic undelibet fiebat congressus fratrum, utilitatemque animabus earum accommodatam afferebat. De hoc, opinor, divino rore, qui san- cti Spiritus operationibus comparatur, disserens Isaias, ait: Ros enim tuus medela est ipsis 36. Ros igitur Ermon, qui descendit super montes Sion: quoniam ibi mandavit Dominus benedictionem, vi- tam. Multis in locis promisit Deus, sicut dixit Moye ses : Atque custodiet Dominus testamentum et mise- ricordiam, sicut juravit patribus tuis, et diliget, et D benedicet te, et multiplicabit progeniem ventris tui, et fructum terra tus. Et subjunxit, dicens: Vitam usque in sæculum 81. Ecce nunc quid bonum, vel quid jucundum, nisi habitare fratres in unum? quem- admodum et vocati estis. Unus Dominus, una fides, C Psal. cxxi, 1, 2. Isa XXVI, 19. Deut. VII, 12, 13. secundi in codice antiquissimo RR. Patrum S. Ba- silii tribuitur Basilio. Sed quantum fas est judicare de opusculo ita brevi, videtur potius fetus esse ho- minis, qui eruditione et facundia Basilio Magno longe interior erat. Alii melius judicabunt. patet ex consequentibus. (17)Dubium non est quin pro legi de- beat per psalmum : et ita superius emen- date legitur. per simplex o,quanquam, ut verum fatear, ea ipsa vox non parum mihi suspecta sit. Malim simpliciter animæ sanctorum incorpo reo atque spiritualis gaudio jure perfruuntur. EDIT. (45) Jac interpretatio psalmi centisimi tricesimi (16) Illud, ἀλλ᾽ ἢ τό, hoc loco supplendum est, ut (18) Pro χωρηγίας suspicatus sum legi debere yo (19) Αυτό, Forte αὐτῷ, nempe τῷ ὄρει Δερμών.
Second witness · khazarzar edition
Homilia in Psalmum CXV ΕΙΣ ΤΟΝ ΡΙΕ ΨΑΛΜΟΝ. Ἐπίστευσα, διὸ ἐλάλησα· ἐγὼ δὲ ἐταπει νώθην σφόδρα· ἐγὼ δὲ εἶπα ἐν τῇ ἐκστάσει μου· Πᾶς ἄνθρωπος ψεύστης. Πίστις ἡγείσθω τῶν περὶ Θεοῦ λόγων· πίστις, καὶ μὴ ἀπόδειξις. Πίστις, ἡ ὑπὲρ τὰς λογικὰς μεθόδους τὴν ψυχὴν εἰς συγ κατάθεσιν ἕλκουσα· πίστις, οὐχ ἡ γεωμετρικαῖς ἀνάγκαις, ἀλλ' ἡ ταῖς τοῦ Πνεύματος ἐνεργείαις ἐγ γινομένη. Ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Ναζωραίου, ἔγειραι καὶ περιπάτει. Ταύτῃ τῇ φωνῇ ἐπηκολούθει τὸ ἔργον διὰ τοῦ Πνεύματος. Ἐκ τοῦ θαύματος ἀναγκαία ἡ παραδοχὴ τῆς θεότητος τοῦ Μονογενοῦς τοῖς ὁρῶσιν ἐγίνετο. Τί ἀναγκαστικώτε ρον εἰς συγκατάθεσιν (εἰπέ μοι); προτάσεων πλοκαὶ τὸ συμπέρασμα ἀκόλουθον ἑαυταῖς ἐφελκό μεναι, ἢ θαῦμα τοσοῦτον ἐναργῶς ὁρώμενον, πᾶσαν ἀνθρώπου δύναμιν ὑπερβαῖνον; Ἀλλ' οὐχὶ καὶ νῦν ταῦτα εὐδοκιμεῖ, οὐδὲ τὰ τοῦ Πνεύματος ἔργα τὸν περὶ Θεοῦ λόγον πιστοῦται· ἀλλ' ἔντεχνοι ἀπο δείξεις, ἐν τῷ πιθανῷ τῆς τοῦ κόσμου σοφίας ἔχου σαι τὴν ἐλπίδα, οὐκ ἐν τῷ ἰσχυρῷ καὶ ἐναργεῖ τῆς τοῦ Πνεύματος ἀποκαλύψεως, ἣν, διὰ τῶν ἐν ἁπλό τητι καρδίας ἀπεριεργάστως πεποιθότων Θεῷ, τῆς σωτηρίας ἕνεκεν τῶν πολλῶν ἐπιδείκνυται. Ἀλλ' εἴθε κἀμοὶ γένοιτο πιστεῦσαι ἀξίως, ἵνα λαλήσω νῦν τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ τῇ μεγάλῃ ταύτῃ πέντε λό γους ἐν τῷ νοΐ μου. Καὶ μηδεὶς καταχλευαζέτω τὸν λόγον, ὡς ἀβασανίστως ἡμῶν εἰς τὴν ὑπὲρ ὧν λέ γομεν συγκατάθεσιν τοὺς ἀκούοντας ἐναγόντων. Ἀνάγκη γὰρ ἑκάστης μαθήσεως ἀνεξετάστους εἶναι 30.105 τὰς ἀρχὰς τοῖς μανθάνουσιν· ἐπεὶ ἀμήχανον τοὺς περὶ τὰ πρῶτα ζυγομαχοῦντας δυνηθῆναι ὁδῷ καὶ τάξει προελθεῖν εἰς τὸ τέλος. Καὶ τοῦτο ἂν μάθοις παρ' αὐτῶν τῶν ἔξωθεν. Εἰ γὰρ μὴ συγχωρήσειας τὰς πρώτας ἀρχὰς τῷ γεωμέτρῃ, ἀμήχανον αὐτὸν τὰ ἐφεξῆς συμπεράνασθαι. Καὶ τῆς ἀριθμητι κῆς ὁ τοῖς πρώτοις καὶ στοιχειώδεσιν ἐνιστάμενος, τὴν εἰς τὸ πρόσω ὁδὸν διακόπτει. Ὁμοίως δὲ καὶ ἰα τρικαὶ ἀρχαὶ ἰατροῖς ἀναπόδεικτοι. Καὶ ὅλως, ἐν ὁποιῳδήποτε ἐπιτηδεύματι τῶν ὁδῷ καὶ τάξει προ ϊόντων ἐπὶ τὸ τέλος, ἀδύνατον τῶν πρώτων ὑπο θέσεων ἀποδείξεις ἐπιζητεῖν· ἀλλ' ἀνάγκη τὰς τῶν λογικῶν τεχνῶν ἀρχὰς ἀνεξετάστως παραδεξάμενον, τὸ ἐκ τῶν ὑποτεθέντων ἀκόλουθον ἐν τοῖς ἐφεξῆς ἐπιβλέπειν. Οὕτω δὴ οὖν καὶ τὸ τῆς θεολογίας μυ στήριον, τὴν ἐκ τῆς ἀβασανίστου πίστεως ἐπιζητεῖ συγκατάθεσιν. Πιστεῦσαι γὰρ δεῖ, φησὶν, ὅτι ἔστι Θεὸς, οὐχὶ ζητῆσαι, οὐδὲ ζυγομαχῆσαι τὸ τί ἐστι. Καὶ ὅλως, εἰ ἡ πίστις ἐλπιζομένων ἐστὶν ὑπόστασις πραγμάτων, καὶ ἔλεγχος οὐ βλεπομένων, μὴ φιλονεί κει ἰδεῖν ἤδη τὰ μακρὰν ἀποκείμενα, μηδὲ τὰ ἐλπι ζόμενα ἀμφίβολα καταστήσῃς, διὰ τὸ μήπω αὐτῶν δύνασθαι κατὰ τὴν γνῶσιν ἐφάπτεσθαι. Ταῦτα μὲν οὖν καθόλου περὶ πίστεως διὰ τοὺς λογομαχοῦντας καὶ ἐν ῥήμασι κενοῖς ἔχοντας τὴν ἐλπίδα. Δοκεῖ δέ μοι ὁ ἐν χερσὶ ψαλμὸς ὡς πρὸς τὴν προάγουσαν ἐν τῷ κατόπιν ψαλμῷ διάνοιαν ἀκολου θίαν ἔχειν. Εἶπε γὰρ ἐκεῖ· Εὐαρεστήσω τῷ Κυρίῳ ἐν χώρᾳ ζώντων. Ἐπεὶ οὖν περὶ μὴ βλεπομένης χώρας διαλέγεται, ὡς σαφῶς ἐπιστάμενος, τὴν αἰτίαν ἀποδίδωσι τοῦ περὶ τῶν ἀδήλων διορισμοῦ, λέγων· Ἐπίστευσα, ὅτι ἔστι τις χώρα ζώντων· διὸ ἐλά λησα, ὅτι Εὐαρεστήσω ἐν αὐτῇ τῷ Κυρίῳ. Ὅλως δὲ, ἡ ἄνευ πίστεως ἐπὶ τὸ λαλεῖν ἐρχομένη ψυχὴ δια κενῆς ληρήσει, κατ' οὐδενὸς ὑποκειμένου τὸν λόγον προάγουσα. Ἀρχὴ τοίνυν λόγου ἔμφρονος, πίστις ἰσχυρῶς τῇ καρδίᾳ τοῦ λαλοῦντος ἐνιδρυμένη. Ἔπει τα, πόθεν ἡμῖν δυνατὸν τὸ περὶ τὴν πίστιν τέλειον κατορθοῦν, ἐφεξῆς ἐπάγει, λέγων· Ἐγὼ δὲ ἐταπει νώθην σφόδρα. Ὁ γὰρ μὴ ταπεινώσας ἑαυτοῦ τὴν διάνοιαν, 1
μηδὲ κατὰ μίμησιν τοῦ Ἀποστόλου λέγων τὸ, Ἀδελφοὶ, ἐγὼ ἐμαυτὸν οὔπω λογίζομαι κατει ληφέναι, ἀλλὰ περινοῶν οὐσίας Θεοῦ κατάληψιν, καὶ τῷ ἰδίῳ λογισμῷ ἐκμετρῶν τὰ ἀνέφικτα, καὶ τοσοῦτον λογιζόμενος εἶναι τὸν Θεὸν, ὅσον αὐτὸς τῷ λογισμῷ περιέλαβεν· καὶ ὅλως, ὁ τὸν οἰκεῖον νοῦν μέτρον τῶν ὄντων ποιούμενος, οὐ λογιζόμενος, ὅτι ῥᾷόν ἐστι κοτύλῃ μικρᾷ τὴν πᾶσαν θάλασσαν ἐκμετρῆσαι, ἢ τῷ ἀνθρωπίνῳ νῷ τῆς ἀφάτου μεγαλειότητος τοῦ Θεοῦ περιδράξασθαι, εἰκῆ φυσιούμενος καὶ ἐπαιρό μενος τῇ ματαιότητι τοῦ νοὸς αὐτοῦ, οὐ δύναται λέγειν τὸ, Ἐπίστευσα, διὸ ἐλάλησα· ἐπειδὴ οὐδὲ τὸ ἐφεξῆς ἐπάγειν αὐτῷ δυνατὸν, τὸ, Ἐγὼ δὲ ἐταπεινώθην σφόδρα· τύφῳ γὰρ καὶ ἀλαζονείᾳ συζῇ, καὶ 30.108 διακένοις ῥήμασιν ἐπαγάλλεται, τὸ ἐκ τῆς πίστεως ἰσχυρὸν μὴ κεκτημένος. Εἶτα οὐχ ἑαυτὸν ταπεινοῖ μόνον, ἀλλὰ καὶ πᾶσαν ὁμοῦ τὴν συγγενῆ ἑαυτῷ καὶ κοινωνὸν τῆς φύσεως ἀνθρωπότητα. Ἐγὼ γὰρ εἶπα, φησὶν, ἐν τῇ ἐκστάσει μου· Πᾶς ἄνθρωπος ψεύστης. Ὥστε ὁ μὴ ἐκ πίστεως βοηθούμενος, ἀλλ' οἴκοθεν ἐπὶ τὸν λόγον ἐρχόμενος, ταῖς ἀνθρωπίναις πα ρασκευαῖς πρὸς τὴν κατάληψιν τῆς ἀληθείας θαῤῥῶν, ψεύστης ἐστὶ, παραπολὺ τῆς ἀληθείας ἐκπίπτων. Τοῦτον δέ φησιν εἰρηκέναι τὸν λόγον ἐν τῇ ἐκστά σει. Τίς δέ ἐστιν ἡ ἔκστασις; Ἤτοι ὅτι περιβλεψά μενος τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν, καὶ διερευνησάμενος, εἴ πού τίς ἐστιν ἐν ἀνθρώποις ἀλήθεια, μηδαμοῦ ταύτην εὑρεῖν δυνηθεὶς ἄνευ τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ βοηθείας, ἔκθαμβος γενόμενος ἐπὶ τῷ παραδόξῳ τοῦ πράγματος, ἐξεβόησα, ὅτι Πᾶς ἄνθρωπος ψεύ στης· ἢ ἐν τῇ ἐκστάσει ἐκείνῃ, ἣν κατεσχηματισά μην ἐπὶ τοῦ Ἀγχοὺς, ἐπιληψίαν καὶ παραφορὰν ὑποκρινάμενος, ἐπειδὴ εἶδον εἰς ἀνάγκην ἐλθόντα ἐμαυτὸν τοῦ καταψεύσασθαι ἐμαυτοῦ, καὶ ἀναπλά σασθαι τὰ μὴ ὄντα, ὑπὲρ τοῦ τὸν ἀπὸ τῶν πολε μίων κίνδυνον ἐκφυγεῖν, τότε εἶπον, ὅτι Πᾶς ἄνθρω πος ψεύστης· κἂν μὴ κατὰ προαίρεσιν, μηδ' ἐπὶ κακῷ τῶν πλησίον, ἀλλὰ πάντως διά τινας περιστα τικὰς αἰτίας καταφεύγων ἐπὶ τὸ ψεύδεσθαι. Οὐ μὴν ἑαυτῷ περιπίπτει κατὰ τὸν λόγον ὁ Προφήτης, ὥσπερ τινὲς τῶν σοφιστικῶν ἐπιχειροῦσιν αὐτὸν δι ελέγχειν, τῷ κατὰ περιτροπὴν ἐλέγχῳ ἐμπεπτωκέ ναι λέγοντες τὸν Προφήτην. Εἰ γὰρ πᾶς ἄνθρω πος ψεύστης, ἄνθρωπος δὲ καὶ ὁ Δαβίδ· ψεύστης ἦν καὶ αὐτὸς δηλονότι· εἰ δὲ ψεύστης, οὐ πιστευτέον αὐ τῷ περὶ ὧν ἀποφαίνεται. Μὴ ὄντος δὲ ἀληθοῦς τοῦ λόγου τούτου, μηδὲ ὄντος παντὸς ἀνθρώπου ψεύστου, ἀφήσομεν καὶ τὸν Δαβὶδ τῆς τοῦ ψεύδους αἰτίας. Εἰ δὲ οὐ ψεύδεται, πιστεύσωμεν αὐτῷ περὶ ὧν ἀπο φαίνεται· πιστεύοντες δὲ, πάλιν εἰς τὴν τοῦ ἀπιστεῖν ἀνάγκην περιαχθησόμεθα. Ὥστε εἰ μὲν ἀληθεύει Δαβὶδ, λύει τὸν ἑαυτοῦ λόγον, καὶ ἄνθρωπος ὢν, καὶ μὴ ψευδόμενος· εἰ δὲ ψεύδεται, αὐτόθεν ἔχει τὸ μὴ πιστεύεσθαι· τίς γὰρ προσέξει ψευδολογοῦντι; Ὥστε ἐπειδὴ ἅπαξ ἀπεφήνατο πάντα ἄνθρωπον εἶναι ψεύ στην, ψευδέσθω Δαβὶδ, ἵνα τὸν λόγον πιστώσηται· ἢ ἀληθεύων αὐτὸς, παρέλυσε τὴν ἀπόφασιν. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν παιζόντων ἐστὶ, καὶ ταῖς τῶν λόγων στροφαῖς ἐπαγαλλομένων πρὸς τοὺς ἀπείρους· τὸ δὲ ἀληθὲς οὐχ οὕτως ἔχει. Ἄνθρωποι γὰρ λέγονται οἱ τοῖς ἀνθρωπίνοις ἔτι παθήμασι κατεχόμενοι· ὁ δὲ ὑψηλότε ρος ἤδη τῶν σαρκικῶν παθημάτων γενόμενος, καὶ διὰ τὴν τοῦ νοῦ τελείωσιν πρὸς τὴν τῶν ἀγγέλων κατάστασιν μετελθὼν, οὗτος ὅταν περὶ τῶν ἀν 30.109 θρωπίνων διαλέγηται, ἑαυτὸν ὑπεξαιρεῖται τῶν λοι πῶν δηλονότι. Ἀψευδὴς γὰρ ὁ εἰπών· Ἐγὼ εἶπα· Θεοί ἐστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες· ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνθρωποι ἀποθνήσκετε. Θεοί ἐστε. Πάντως δὲ εἴ τινι ἄλλῳ, καὶ τῷ Δαβὶδ ἡ τοιαύτη προσηγορία πρέπουσα. Καὶ γὰρ καὶ υἱὸς Ὑψίστου, ὁ διὰ τῆς ἀρετῆς ᾠκειωμένος Θεῷ, καὶ οὐκ ἀποθνήσκων ὡς ἄνθρωπος, ἀλλὰ ζῶντα ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν Θεόν. Ἐγὼ οὖν εἶπον, φησὶν, ἐν τῇ ἐκστάσει μου· Πᾶς ἄνθρωπος ψεύστης. Ἀκουέτωσαν οἱ τῇ μὲν σαρκὶ διὰ τῶν παθημάτων συμπεφυρμένοι, τὸν δὲ νοῦν ἑαυτῶν ὑπεραίροντες τῶν 2
ὑπερκοσμίων· ὧν τοὺς λογισμοὺς καθαιρεῖν, καὶ τὸ ὕψωμα τῆς καρδίας αὐτῶν τῆς κατεπαιρομένης τοῦ Θεοῦ, κοινὸς ἔστω σκοπὸς πᾶσι τοῖς ἀντιποιουμένοις τῆς εὐσεβείας. Τί ἀνταποδώσω τῷ Κυρίῳ περὶ πάντων ὧν ἀνταπέ δωκέν μοι; Ποτήριον σωτηρίου λήψομαι. Εἰς αἴ σθησιν ἐλθὼν τῶν μυρίων παρὰ τοῦ Θεοῦ δωρεῶν, ὅτι ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παρήχθη· ὅτι ἀπὸ τῆς γῆς διαπλασθεὶς, λόγῳ τετίμηται, ἐν ᾧ καὶ τὴν εἰκόνα φορεῖν δύναται τοῦ ἐπουρανίου· ἔπειτα καὶ πρὸς τὴν ὑπὲρ τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων οἰκονομίαν ἀπιδὼν, ὅτι ἑαυτὸν ὁ Κύριος ἔδωκε λύτρον ἀντὶ πάντων ἡμῶν, ἐπαπορεῖ, καὶ ζητεῖ ἐν πᾶσι τοῖς ὑπάρχουσιν αὐτῷ, τί ἄξιον ἐξεύρῃ δῶρον τῷ Δεσπότῃ. Τί οὖν, φησὶν, ἀνταποδώσω τῷ Κυρίῳ; Οὐ θυσίας, οὐδὲ ὁλοκαυτώσεις, οὐδὲ τὴν ἐκ τῆς νομικῆς λατρείας θεραπείαν, ἀλλ' αὐτὴν πᾶσαν τὴν ἐμαυτοῦ ζωήν· καὶ διὰ τοῦτο, φησὶ, Ποτήριον σωτηρίου λήψομαι, τὸ ἐν τοῖς ἀγῶσι τοῖς ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας πάθος, τὸ μέχρι θανάτου πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ἀντικατα στῆναι, ποτήριον λέγων. Τοῦτο δ' ἂν εἴη ὅπερ αὐτὸς ἐδίδαξεν ὁ Σωτὴρ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις· Πάτερ, εἰ δυνατὸν, παρελθέτω τὸ ποτήριον τοῦτο· καὶ πάλιν τοῖς μαθηταῖς· Δύνασθε πιεῖν τὸ ποτήριον, ὃ ἐγὼ μέλλω πίνειν; ἐδήλου δὲ τὸν θάνατον, ὃν κατεδέ χετο ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου σωτηρίας. Διὰ τοῦτο, φησὶ, Ποτήριον σωτηρίου λήψομαι· τουτέστι, διψῶν ἐπὶ τὴν διὰ τοῦ μαρτυρίου τελείωσιν ἔρχομαι, ἀνάπαυσιν ψυχῆς καὶ σώματος, οὐκ ἀλγηδόνας τιθέμενος τὰ ἐν τοῖς ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἀγῶσι προσαγόμενα κο λαστήρια. Ἐμαυτὸν οὖν, φησὶ, θυσίαν προσοίσω καὶ προσφορὰν τῷ Κυρίῳ, ἐπειδὴ πάντα μικρότερα τί θεμαι τῆς ἀξίας τοῦ εὐεργετήσαντος. Καὶ ταύτας τὰς ἐπαγγελίας ἑτοίμως ἔχω ὑπὸ μάρτυρι παντὶ τῷ λαῷ ἀποτῖσαι. Τὰς γὰρ εὐχάς μου ἀποδώσω ἐναντίον παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. Εἶτα προτροπὴ πρὸς τοὺς ἀκροατὰς ὑπὲρ τοῦ μὴ καταπλαγῆναι τὸν θάνατον. Τίμιος, φησὶν, ἐναντίον Κυρίου, ὁ θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ. Μὴ ὀκνήσητε, φησὶ, πρὸς ἀγῶνα τὸν καλὸν, οἱ ἄνθρωποι, μηδὲ ἀποδειλιάσητε πρὸς 30.112 τὸν θάνατον· οὐ γὰρ φθορά ἐστιν, ἀλλὰ ζωῆς ἀφορ μή· οὐκ ἀφανισμός ἐστι παντελὴς, ἀλλὰ μετάβασις πρὸς τιμήν. Παρὰ μὲν οὖν τοῖς ἀνθρώποις τοῖς φιλο πλούτοις λιθίδιά τινα, ἀνθηροῖς χρώμασιν ὑπολάμ ποντα, τίμια πέφυκεν ὀνομάζεσθαι· Τίμιον δὲ ἀληθῶς ὁ θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ. Ὅταν ψυχὴ κεκαθαρμένη τῷ βίῳ, ἐλευθέρα τῶν τῆς σαρκὸς μο λυσμάτων, μὴ ἔχουσα σπῖλον ἢ ῥυτίδα, ἐκ τῶν ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἀγώνων δεδοξασμένη, καὶ τὸν τῆς δικαιοσύνης ἀναδησαμένη στέφανον, ἐκ πάντων τού των ὑπερλάμπουσα τῷ κάλλει τῆς ἀρετῆς, παραστῇ τῷ Δεσπότῃ καὶ κριτῇ τῶν ὅλων, παντὸς λίθου πο λυτελοῦς διαυγεστέραν τὴν ἐκ τῆς χάριτος φαιδρό τητα κεκτημένη, πῶς οὐχὶ τίμιος τοῦ τοιούτου ἀνθρώ που ἐναντίον Κυρίου ὁ θάνατος; Μὴ τοίνυν ὀδυρώμεθα τὰς ἐντεῦθεν ἐξόδους τῶν ὁσίων ἀνδρῶν, ἀλλὰ μᾶλλον τὰς γενέσεις καὶ τὰς εἰς τὴν ζωὴν ταύτην παρόδους. Ἡ μὲν γὰρ εἰς τὸν κόσμον τοῦτον εἴσοδος, δι' ἀτι μίας ἐστὶ ῥύπου καὶ δυσωδίας, καὶ ὧν οὐδ' ἂν τὴν θέαν εὐκόλως ἀνάσχοιτό τις τῆς ζωῆς ἡμῶν καθηγουμένων· διὰ γὰρ τῶν τοιούτων ἡ πάροδος τῆς σαρκίνης γενέσεως τῷ τῆς φύσεως ἀναγκαίῳ νε νομοθέτηται. Ἢ δὲ ἔξοδος καὶ ἡ ἀπαλλαγὴ ἡ ἐντεῦθεν, τιμία καὶ περιφανής· οὐ πάντων ἀνθρώπων, ἀλλὰ τῶν ὁσίως καὶ δικαίως τὸν ἐνταῦθα βίον διενεγκόντων. Τίμιος οὖν ὁ θάνατος, οὐχὶ τιμία τῶν ἀνθρώπων ἡ γένεσις. Σπείρεται γὰρ, φησὶν, ἐν ἀτιμίᾳ, ἐγείρε ται ἐν δόξῃ· σπείρεται ἐν φθορᾷ, ἐγείρεται ἐν ἀφθαρσίᾳ. Σύγκρινον τοίνυν τῇ γενέσει τὸν θάνατον, καὶ παῦσαι ὀδυρόμενος τὸν τῆς ἀτιμίας ἀπαλλασ σόμενον. Ὅτε Ἰουδαϊκῶς ἀπέθνησκον, βδελυκτὰ ἦν τὰ θνησιμαῖα· ὅτε ὑπὲρ Χριστοῦ ὁ θάνατος, τίμια τὰ λείψανα τῶν ὁσίων αὐτοῦ. Πρὸ τούτου ἐλέγετο τοῖς ἱερεῦσι καὶ 3
τοῖς Ναζωραίοις τὸ, Οὐ μιανθή σεσθε ἐπ' οὐδενὶ τεθνηκότι· καὶ τὸ, Ἐάν τις ἅψηται νεκροῦ, ἀκάθαρτος ἔσται ἕως ἑσπέρας· καὶ τὸ, Πλυνεῖ ἑαυτοῦ τὰ ἱμάτια. Νυνὶ δὲ ὁ ἁψά μενος ὀστέων μάρτυρος, λαμβάνει τινὰ μετουσίαν ἁγιασμοῦ ἐκ τῆς τῷ σώματι παρεδρευούσης χάριτος. Τίμιος οὖν ἐναντίον Κυρίου ὁ θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ. Μὴ προτιμᾶτε τῶν πολυτιμήτων τὰ ἀτιμότατα, μηδὲ κακοὶ συναλλάκται γίνεσθε, τὴν φθειρομένην ζωὴν τῆς ἀφθάρτου καὶ μακαρίας καταστάσεως προτιμῶντες. Ἄνευ γὰρ τῶν παθημάτων τῆς ἀτιμίας, οἷς οἱ πλεῖστοι τῶν φιληδόνων ὑπόκεινται, ἔτι καὶ αἱ κατὰ τὸν βίον χρεῖαι, τῆς ψυχῆς τὸ μεγαλοφυὲς κατακάμπτουσαι, οἱονεὶ δουλοῦνται αὐτὴν, πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς σαρκὸς κατασύρουσαι. Ὅπου δὲ δουλεία, ἐκεῖ δῆλον ὅτι καὶ ἀτιμία. Φευκτέον οὖν τὴν ζωὴν, ᾗ τὸ ἄτιμον παραπέφυκεν. Οὐδὲν, φησὶ, μέγα ποιῶ, ἐμαυτόν σοι ἀποδιδοὺς τῷ Δεσπότῃ. Δοῦλος γὰρ ὢν σὸς, σοὶ προσάγω 30.113 τὸ σὸν κτῆμα. Πάντως γὰρ τοῦ κτίσαντος δοῦλον ὑπάρχει τὸ ἐκτισμένον. Ὥστε οὐ προαιρέσει δοῦλος μόνον, ἀλλὰ καὶ φύσει. Υἱὸς γάρ εἰμι τῆς παιδίσκης σου, ἣν νηπιάζουσαν καὶ κομιδῇ παῖδα παραγαγὼν ὁ ἐχθρὸς, καὶ ἀποστήσας τῆς σῆς δουλείας, δούλην τῆς ἁμαρτίας ἐποίησεν. Ἀλλ' ἐπιστρέφω καὶ ἐπανατρέχω πρὸς τὸν ἐξ ἀρχῆς Δεσπότην, καὶ ἐπιγινώσκω τὴν ἀρχαίαν δουλείαν. Διέῤῥηξας τοὺς δεσμούς μου. Ἐπειδή με τῶν δεσμῶν τῆς ἁμαρτίας ἠλευθέρωσας, κατελθὼν εἰς ᾅδου, καὶ λύσας τὴν ἀνθρωπότητα δεσμῶτιν οὖσαν τοῦ θανάτου, καὶ ἐν ταῖς ἀφύκτοις εἱρκταῖς τοῦ ᾅδου κατεχομένην, διὰ τοῦτό σοι θύσω, οὐχὶ τετράποδα διχηλοῦντα καὶ μηρυκίζοντα, οὐδὲ πτηνὰ καθαρὰ, ἢ σεμίδαλιν ἀνα-πεποιημένην ἐλαίῳ, ἣ λίβανον διαφανῆ, ἢ τὸ τῆς συνθέσεως ἐκεῖνο θυμίαμα (ταῦτα γάρ σοι παρὰ τῆς γῆς προσφέρεται τῷ Δεσπότῃ)· ἀλλ' ὅ ἐστιν ἐμὸν ἴδιον κτῆμα, καὶ καρδίας γέννημα τῆς ἐμῆς, τὴν σὴν δοξολογίαν ἐξ αὐτῆς ἀνοίσω, ὥσπερ ἀπὸ θυσιαστηρίου τινὸς τῆς ἐμαυτοῦ διανοίας. Καὶ ἱερουργήσω σοι τὴν τῆς αἰνέσεως θυσίαν, μυρίων ὁλοκαυτωμάτων προτιμοτέραν σοὶ τῷ ἀπροσδεεῖ καὶ τελείῳ Θεῷ, ὃς οὐκ ἀπαιτεῖς σωματικὰς θυσίας, ἐν αἷς πλεονεκτοῦσιν οἱ εὐπορώτεροι, ἀλλὰ τὴν ἀπὸ διαθέσεως καὶ καρδίας ἀληθινῆς ἐξομολόγησιν, ἧς μέτεστι πᾶσιν ἐξ ἴσου τοῖς βουλομένοις. Τὰς εὐχάς μου τῷ Κυρίῳ ἀποδώσω ἐναντίον παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. Θύων δέ σοι τὴν αἴνεσιν, οὐχ ὡς ἐπαισχυνόμενος, λάθρα που καὶ ἐν παραβύστῳ θύσω, φεύγων τὰς μέμψεις τῶν ἀσεβῶν· ἀλλὰ πάνδημόν τινα θυσίαν ἐπιτελέσω, τὸν λαὸν ὅλον κοινωνὸν τῆς λατρείας παραλαβών. Τόπος δὲ ἡμῖν τῆς θυσίας ἀποδειχθήσεται τὰ μέσα καὶ περιφανέστατα τῆς Ἱερουσαλήμ. Ἀκούσατε, οἱ τὴν Ἐκκλησίαν καταλιμπάνοντες, καὶ ἐν οἴκοις κοινοῖς συστρεφόμενοι, τὰ ἄθλια τοῦ τιμίου σώματος ἀποῤῥήγματα, ὅτι χρὴ τὰς εὐχὰς ἀποδιδόναι ἐν μέσῳ τῆς Ἱερουσαλήμ· τουτέστι, τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ. Οὐδὲ γὰρ κατὰ τὴν παλαιὰν λατρείαν ἴδιον ἐξῆν ἑκάστῳ πήγνυσθαι θυσιαστήριον, ἀλλ' ἓν ἀποδέδεικτο τοῖς θυσιάζειν προαιρουμένοις. Σὺ δὲ ἀντεγείρεις τῷ τῶν πατέρων θυσιαστηρίῳ βωμὸν, καὶ πῦρ ἀνάπτεις ἀλλότριον ἐπ' αὐτοῦ, μηδὲ τῷ παλαιῷ παραδείγματι σωφρονιζόμενος, ἀνθρώπους κατεφθαρμένους τὸν νοῦν ἐπισπώμενος, καὶ συμμιαίνων αὐτοῖς ἑαυτόν. Ὧν φύγοιτε τὴν μίμησιν, ὑμεῖς ὁ λαὸς τοῦ Κυρίου, 30.116 καὶ μὴ χωρισθείητε τῆς μερίδος τῶν σωζομένων, διαμένοντες ἐν τῇ πίστει, τελειούμενοι ἐν ταῖς ἐντολαῖς τοῦ Κυρίου, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
4
Continue reading PG 30: Homilia in Psalmum cxxxii →≣ entire volume