Liber de Trinitate et spiritu sancTO. universitatis, sed Trinitatis Spiritus sanctus, om nia quæ post Trinitatem sunt, per Filium Dei creata esse dixit Spiritus sanctus. 1. His qui Filium Dei creatum esse profitentur, & omnia, et nos per ipsum". Sed quoniam non est nequaquam de Spiritu sancto dabimus responsum. Ut enim Filium, qui de substantia Dei impassibili ter sit genitus, creatum ausi sunt dicere, ita et de Spiritu sancto dicunt utique similia; pœnitentiam vero acturis, sed de Filio interim sentientibus re ete, respondebimus de Spiritu sancto. Etenim de sperandum est, eos qui semel de irreligiositate ad religionem converti cœperunt, ad perfectum lucri converti. Ex Scripturis sane divinis, et non ex hu manis intelligentiis hoc est. Istiusmodi igitur ratio nem præstare operam daturi sumus. Dicite nobis, admirabiles, ubi in auctoritate legistis, creatum esse Spiritum sanctum? Joannem, inquiunt, audi vimus in Evangelio dicentem: Omnia per ipsum ſa cla sunt, et sine ipso factum est nihil”. Quibus di cimus: Si ergo audieritis et David in cxvi psal mo in Spiritu sancto dicentem Deo: Quia universa serviunt tibi 70: servum utique esse dicetis etiam Spiritum sanctum, qui non est servus, sed liber, et liberaverit creaturam, et in adoptionem filiorum eam promoverit ad Deum. Aut non audistis Paulum ad Romanos scribentem: Non accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis spiritum ado ptionis filiorum, in quo clamamus: Abba, Pater. Ipse spiritus contestatus est spiritui nostro, quia sumus Filii Dei. Et iterum: Lex enim spiritus vitæ in Christo Jesu liberavit me a lege peccati et mortis”. Si vero non est servus Spiritus sanctus, sicut pro baverunt Scripturæ, quia omnia serviunt ei, quod omnia per Filium facta sunt, et sine ipso factum est nihil: unus namque erat eorum qui audie runt Salvatorem dicentem: Non enim vos estis, qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri, qui habitat in vobis. Sicut et Petrus scribens, ait: Quæ nunc nuntiata sunt vobis, evangelizante in vos Spiritu san cto misso e cælis 75. Itaque si Spiritus sanctus est, qui dicit: Omnia per Filium facta sunt, et sine ipso factum est nihil, oportuerat quidem ipsum, siquidem creatus esset, dicere: Omnia per ipsum facta sunt, et ego per eum factus sum, et sine eo factum est nihil, quomodo consuetudo Sanctorum est, Ita Pau lus sane de se, et de omnibus sanctis observantis sime scribit: Nobis autem unus Deus Pater, ex quo omnia, et unus Dominus Jesus Christus, per quem 69 Joan. 1, 3. 70 Psal. cxvi, 91. Petr. 1, 12. 76 1 Cor. VIII, 6. 81 ibid. 11. 2. Testis autem est mihi beatissimus Paulus in Spiritu sancto, hoc, quod omnia per Filium facta sint, prophetans in Epistola ad Colossenses seripta Quia in ipso Filio creata sunt omnia quæ in cœlis, et quæ in terris, sive visibilia et invisibilia, sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive potestates omnia per ipsum, et in ipso facta sunt, et ipse est ante omnia". Non dixit, sive Spiritus sanctus. Psalmista vero David in cxlvi psalmo in Spiritu iterum saneto imperans universæ creaturæ laudare Dominum, dicit Laudate Dominum de cælis, laudate eum in excelsis. Laudate eum, omnes angeli ejus, laudate eum, omnes virtutes ejus. Laudate eum, sol et luna; laudate eum, omnes stellæ et lumen. Laudate eum, cœli cælorum, el aquæ quæ super cælos sunt, laxdent nomen Domi ni 78, etc. Indignum duxit super his connumerare Spiritum sanctum, et dicere: Laudet eum Spiritus sanctus; quia laudandorum, et non laudantium est, quemadmodum paulo post in Scripturis probabimus; et vivificantium, et non vivificantium [vivificando. rum] est, vita cum sit, sicut Paulus in secunda ad Corinthios Epistola, ait: Sed sufficientia nostru ez Deo est, qui et idoneos nos fecit ministros Novi Te stamenti, non littera, sed spiritu. Littera enim occi dit, spiritus autem vivificat". Ad Romanos vero Corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiri tus autem vivit propter justitiam 80. Et iterum: Si autem Spiritus ejus, qui suseitavit Jesum Christum a mortuis, habitat in vobis, vivificabit autem et mor talia corpora vestra per inhabitantem Spiritum suum in vobis 8¹. Tres quoque sancti martyres, Ananias, Azarias et Misael in fornace ignis positi in terra Chaldæorum, cum admirabiliter Deus calorem ignis ad temperatum refrigerium convertisset, universam creaturam adhortantes secum laudare Deum, sic in cipiunt: Benedicite, omnia opera Domini, Domino; laudate et superexaltate eum in sæcula. Benedicite, coli, Dominum; hymnum dicite, et superexaltate eum in sæcula. Benedicite, angeli, Dominum; hymnum di cite, el superexaltate eum in sæcula. Benedicite, aquæ, quæ super cœlos sunt, Dominum; hymnum dicite, et Rom. vII, 45, 16. 77 Coloss. 1, 16 17. 7* ibid. 2. 73 Joan. 1, 5. * Matth. x, 10. II Cor. I, 5. 8 Rom. Psal CXLVIII,

superexaltate eum in sæcula. Benedicite, 774 omnes ergo neque Deus Salvator, jam quantum ad vos est, virtutes Domini, Dominum; hymnum dicite, et super exaltate eum in sæcula. Benedicite, sol et luna, Domi num; hymnum dicite, et superexaltate eum in sæcula³. Et in consequentibus semetipsos ad hoc incitantes Benedicite, Anania, Azaria et Misael, Dominum; lau date et superexaltate eum in sæcula”. Et omnem creaturam benedicere Domino secum hortantes, non dicunt: Benedicat Dominum et Spiritus sanctus; sed et Isaiæ seraphim astantia et laudantia visa sunt et Ezechieli cherubim subtus gloriam Dei Israel., Filius Dei in confessione dicitur; aut si audieritis iterum eum dicentem: Testes estis vos, si est Deus præter me", non jam Deum esse Filium. Et iterum Ego primus et ego postea, et præter me Deus non est. Tu autem non nosti me, quia ego Dominus Deus, ei non est alius præter me. Ego Dominus, et non est amplius”. Quod si audieritis et per Joel dicentem Deum Et cognoscetis, quia ego in medio Israel sum. Ego Dominus Deus vester, et non est amplius alius præter me”; et alias tales innumerabiles professio nes divinarum Scripturarum cum audieritis, nec 3. Cum evidentissime ergo sancti fideliter non Filium utique dabitis Deo connumerari? Et quibus connumerassent his, quæ per Filium facta sunt, ante consensistis Scripturis dixisse de Patre et Fi Spiritum sanctum, sed ubique Scripturarum divi - lio, iisdem nunc contraria ita esse dicetis? Aut nun narum auctoritate cum Patre et Filio eum professi quid hæc non sunt Scripturarum verba, sed adver fuissent: quare non timent isti, Patri et Filio sub santur sibi, secundum vos, divinæ Scripturæ? Absit! trahere, et universitati audaciter connumerare? Sed Sed licet singulariter sancti loquantur unius nomi Paulus, aiunt, Ecclesiis Dei: Gratia vobis et pax a nis mentione, id est Patris, vel Filii, vel Spiritus Deo Patre, et Domino Jesu Christo **: non dicit au- sancti, in uno tamen nomine Trinitatem in se pro tem, et Spiritu sancto. Et ad Thessalonicenses scri quntiare sciunt, quod novissime probabimus. Ut bens dicit: 1pse autem Deus Pater, et Dominus no- enim hæ professiones Filium non excludunt ab uni ster Jesus Christus dirigat viam nostram ad vos 8. tate Patris, imo et Spiritum sanctum connumeratum Non dicens, et Spiritus sanctus, manifeste eum non Patri et Filio continent, quemadmodum in Scriptu cum Patre et Filio, sed cum universitate eum pro- ris sanctis monstravimus: sic nec cum Patrem et nuntiat: nam et famulus Dei Moses dicit: Domi- Filium nominant Scripturæ, Spiritum tanquam nus pluit a Domino de cœlo sulphur et ignem*: non creatum universitati connumerant. Alioquin quem memorat Spiritum sanctum. quo et Paulus cum admodum de Patre et Filio dicitis et ostenditis di didicisset, et de Onesiphoro ad Timotheum scribit: cere Scripturas, arbitrantes non conuumerari cum Det ei Dominus invenire misericordiam a Domino in Patre et Filio Spiritum sanctum, si audieritis Scri die illa 87. Necnon et in Exodo scriptum est: Dixit pturas mentionem facientes Dei et Spiritus, quid autem Dominus ad Mosem: Quoadusque non vultis eritis facturi? Dicit sane Aggæus propheta: Qua audire mandata mea, et legitima mea considerare? propter ego sum vobiscum, dicit Dominus omnipotens, Non Dominus Deus dedit vobis istum diem Sabbati. et Spiritus meus constat in medio vestrum". Conside Propterea ipse dedit vobis panes duum dierum88. Et rate ergo, ubi ponatis Filium: ecce enim omnipo hic cum Patris et Filii fecisset mentionem, de Spi- tens et Spiritus significatur. Aut si audieritis Isajam ritu sancto tacuit. Denique et Zacharias propheta dicentem: Væ, filii desertores, hæc dicit Dominus dicit: Et dixit Dominus ad diabolum: Increpet in Fecistis consilium, et non ex me: et pactum, et non te Dominus, diabole 8º. Ubi est et nunc et apud istum per Spiritum meum, adjicere peccata super peccata”. Spiritus sanctus? Quem autem non movebit instru- Et iterum: Occurrerunt sibi cervæ, et viderunt facies ctio sacramenti, prout Dominus confitetur: Hæc suas, numero transierunt, et una ez eis periit. Alia est autem vita æterna, ut cognoscant te solum verum aliam non quæsivit, quia Dominus mandavit eis, et Deum, et quem misisti Jesum Christum, cum de Spiritus ejus congregavit eas”. Hæc ergo audientes, Spiritu nihil dixisset? Paulus autem, cum didicisset ubi Filium quæritis? fidei sacramentum, tradidit scribens ita: Nobis vero unus Deus Pater, ex quo omnia, et nos in illo: el unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia, et nos per ipsum”. 5. Aut si audieritis Zachariam prophetam dicen tem: Patres vestri ubi sunt et prophetæ? dicit Domi nus: Nunquid in æternum vivent? Verumtamen ser mones meos et legitima mea percipite, quæ ego mando in Spiritu meo servis meis prophetis, qui apprehenae runt patres vestros. Aut si audieritis David dicen tem Deo Quo ibo a Spiritu tuo, et a facie tua quo fugiam? Quid cogitabitis de Filio? Sic vero et apo stolus Paulus Corinthiis scribens, ait: Nescitis, quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vo Dau. n, 57-62. 83 ibid. 88. 84 Rom. 1, 7 et passim. 881 Thess. 11, 11. 36 Gen. xix, 24. Tim. 1, 18. 88 Exod. XVI, 28, 29. 89 Zachar. 11, 2. ** Joan. xvII, 3. Cor. VIII, 6 97 Agg. 11, 5, 6. 4. Ergo ubique divinæ Scripturæ memorantes Patrem et Filium, non commemorant etiam Spiri tum sanctum. Quibus dicimus: Si ergo Mosem au dieritis dicentem: Dominum Deum tuum adorabis, et ipsi soli servies”; aut si audieritis Deum in Isaia dicentem: Ego Deus, et non est præter me salvans” 98 Isa. XLII, 11. xxx, 1. " Isa. xxxiv, 15, 16. Isa. XLIV, 8. 98 Isa. XLV, 4, 5. 96 Joel. 11, 27. Zacbar. 1, 5, 6. Psal. cxxxviii, 7. Mss. Reg. et S. G., Ezechielo. Deut. $8 Isa.

tates tuas prior, ut justificeris. Patres vestri priores, et principes eorum inique egerunt in me, et contami naverunt principes sancta mea: et dedi perdere Ja cob, el Israel, quem elegi, quia ego dabo aquam in sitim, qui iter fecerunt in sicco: imponam Spiritum meum super semen tuum, et benedictiones meas super filios tuos. Et ipse vero Isaias, Trinitatem prædi cans, ait: Ecce nomen Domini per multum tempus venit, ardens ira, cum gloria labiorum ejus, verbum ira plenum, et ira furoris, sicut ignis, et Spiritus meus sicut aquam trahens veniet usque ad collum ". Audite vero et Zachariam Trinitatem prædicantem; ait enim Hæc dicit Dominus omnipotens: Judicium justum judicate, et misericordiam et miserationes facite unusquisque ad fratrem suum; et viduæ, et pupillo, et advenæ, el pauperi nolite per potentiam nocere, et malitiæ unusquisque fratris sui nolite me mores esse in cordibus vestris. Et non obedierunt ad vertere, sed dederunt dorsum suum insipienter, et aures suas gravaverunt, ut non audiant legem meam, et sermones meos, quos misit Dominus omnipotens in Spiritu suo, in manus anteriorum prophetarum ". Angelus vero Domini inquit ad Zachariam: Hoc verbum Domini in manu Zorobabel, dicens: Non in virtute magna, neque in ſortitudine, sed in Spiritu dicit Dominus omnipotens bis? Patrem et Spiritum counumerari dabitis: Fi- Ego sum, qui debeo omnes iniquitates, dic tu iniqui lium vero in his, quæ per Spiritum sunt, ponetis. Isaias enim dixit: Hæc dicit Dominus: Fecistis consilium, et non per me: et pactum, et non per Spi ritum mcum*. Nequaquam ergo nec in mentem ve stram, religiosi viri, hoc subeat unquam: sed quem admodum dixistis, Paulum scripsisse: Gratia vobis et pax a Deo Patre, et Domino nostro Jesu Christo³; et nullam mentionem eum fecisse Spiritus putatis sic iterum audite eum ad Corinthios scribentem in secunda Epistola: Gratia Domini nostri Jesu Christi, et charitas Dei, et communicatio Spiritus sancti cum omnibus vobis. Et quemadmodum hic dixit, chari tas Dei, sic etiam ad Romanos: Obsecro autem vos, fratres, per Dominum nostrum Jesum Christum, et per charitatem Spiritus, concertemini mecum in ora tionibus pro me ad Deum". Et cum Paulus asseruis set communicationem Spiritus vobiscum, Joannes ait Communicatio vero nostra ut sit cum Patre, et Filio ejus Jesu Christo 8. Paulus autem apostolus di cit: Fidelis autem Deus, per quem vocati sumus in communicationem Filii sui Jesu Christi Domini no stri˚. In prima quoque Epistola ad Corinthios ne cesse est iterum audire Paulum, Trinitatem prædi cantem; dicit enim: Divisiones autem donorum sunt, idem vero Spiritus: et divisiones ministeriorum sunt, idem autem Dominus; et divisiones operationum sunt, idem vero Deus, qui operatur omnia in omnibus ¹º. Cum dixisset autem Deum et omnia in omnibus ope ari, et professus fuisset dona quæ per Spiritum donantur, adjecit: Hæc autem omnia operatur unus 775 atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult ". Docens operationem Dei esse Spiritus sancti, nunquid destitit Panlus a Trinitate? nunquid sub traxit Deo et Filio Spiritum? Et sicut ad Thessalo nicenses scripsit: Ipse autem Deus pacis sanctificet vos ad perfectum ", ita et ad Corinthios in prima Epistola Sed abluti estis, sed sanctificati estis, sed justificati estis in nomine Domini nostri Jesu Chri sti, et in Spiritu Dei nostri 13. Consideratisne Spi ritum sanctum ubique Scripturarum cum Patre et Filio connumerari? meo, 7. Micheam quoque audiamus, Trinitatem pronun tiantem; et ipse enim ait: Hæc dicet Dominus ad pro phetas, qui seducunt populum meum, et mordent denti bus suis, qui prædicant super eum pacem, et non est paz data in ore eorum, et suscitaverunt super eum bellum. Propterea nox vobis erit exvisu, el tenebræ vobis erunt ez divinatione: et occidet sol super prophctas, et tenebrosa cadet super eos dies, et confundentur, quia vident som nia, et irridebuntur divini, et detrahunt de his omnes isti, eo quod non sit qui exaudierit eos, nisi ego: in plena virtute et in Spiritu Domini, cum judicio et potentia annuntiante Jacob iniquitates suas, et Israel veccala sua ". Audi ergo sanctos convenienter Trinitatem prædicantes, et nunquam Spiritum sanctum univer sitati, quæ per Filium facta est, connumerantes, sed cum Patre et Filio eum profitentes. Quod si Salvatoris istud, ut aiunt, movit eos dicentis: Hæc 6. Audiendus plane Filius in Isaia propheta, semet ipsum et Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum prædicans; sic enim ait: Audi me, Jacob, et Israel, est autem vita æterna, ut cognoscant te solum verän quem ego voco Ego sum primus, et ego in æternum manus mea ſundavit terram, dextera mea fundavit vælum, vocabo eos omnes, et stabunt simul, et con gregabuntur omnes, et audient. Quis annuntiavit vo ♦is talia? Diligens te feci voluntatem tuam in Baby tone, ut tollam semen Chaldæorum. Ego locutus sum, ego vocavi, adduxi illum, et prosperum iter ejus feci. Accedite ad me, et audite hæc, non a principio in abscondito locutus sum hæc, quando fiebant, et nunc Dominus misit me, et Spiritus ejus ". Et iterum I Cor. 1, 16. • Isa. xxx, 1. 1 Cor. 1, 9. 101 Cor. x11, 4-6. Deum, et quem misisti Jesum Christum 10. et non perhibentis, ut cognoscant et Spiritum sanctum, satisfiet illis, cum audiant ipsum et de Spiritu di centem: Si diligitis me, mandata mea servate, et ego rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit vobis, ut maneat vobiscum in æternum, Spiritum veritatis,quem mundus non potest accipere, quia non videt eum, nec cognoscit eum: vos autem cognoscetis eum, quia apud vos manebit, et in vobis erit”. Advertant igitur et apostolos quidem cognoscentes et Spiritum, et Fi 11 Cor. x, 13. 7 Rom. xv, 30. 81 Joan. 1, 5. ibid. 11. 1* I Thess. v, 23. 121 Cor. vi, 11. ** Isa. xı vılı, 12-16. 17 Zach. v, 9, 12. 18 Zach. IV, 6. Mich. Rom. 1, 7. 28 Isa. XL. 25-28; XLIV, 1-3. 16 Isa. xxx, 27-28. 20 Joan, xvII, 5. 21 Joan. xiv, 15-17.

resurrectin mortuorum efficitur? Paulus autem ad Ecclesia primum discipulos, Christianos *. Et Pau Romanos dicit: Si Spiritus ejus, qui suscitavit Je sum Christum a mortuis, habitat in vobis, vivificabil et mortalia corpora vestra per inhabitantem Spiritum suun in vobis”. David quoque canens Deo dicit de creatura: Aufer spiritum eorum, et deficient, et in pulverem suum convertentur. Emitte Spiritum tuum, el creabuntur, et renovabis faciem terræ ". Incon gruum est aliter ab initio condi creaturam, in no vissimo aliter creari. Itaque, etsi non vultis, creator tamen Spiritus sanctus paracletus, qui a Deo mit titur, prædicatur a sanctis: Mittes Spiritum tuum, et creabuntur, et renovabis faciem terræ. Sic quæ Pater et Filius fecisse dicuntur et in Scriptura, invenietur et Spiritus sanctus fecisse. Deus enim ait in Jeremia deduxisse hunc Israel in deserto ad populum meum, et non dixistis: Ubi est Dominus, qui eduxit nos de terra Ægypti, qui induxit in deserto **? Dicit autem et Isaias, qui audiendus est, Spiritum sanctum deduxisse Israel in deserto, sic dicens Deduxit eos per abyssum, sicut equum per desertum, et non laboraverunt tanquam jumenta per campum, descendit Spiritus a Domino, et deduxit eos". Dicitur autem et lex Domini, lex Spiritus. lus ad Corinthios scribit: De spiritualibus autem noto vos ignorare, fratres; scitis, quia quando gentes era tis ad idola muta quomodocunque ducebamini addi cli: quapropter notum facio vobis, quia nemo in Spiritu Dei dicit, Anathema Jesu: et nemo polest dicere Dominum Jesum, nisi in Spiritu sancto**. Et rursum: Animalis homo non percipit ea quæ Spiri tus sunt Dei, stultitia enim est illi, et non pot:st scire, quia spiritualiter dijudicatur: nam spiritualis judicat omnia, ipse autem a nemine judicatur. Quis enim cognovit sensum Domini, qui instruat eum? Nos autem sensum Christi habemus". Sensum autem Jesu Christi in substantia proprie Apostolus Spiri tum sanctum esse professus est: Quis scit, quæ sunt Dei, nisi Spiritus Dei? Sicut spiritus noster, quæ sunt nostra novit. Vel ipse Paulus ad Corinthios scribit Nobis autem revelavit Deus per Spiritum suum: Spiritus enim scrutatur omnia, etiam profun da Dei. Quis enim novit hominum, quæ sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui est in ipso? Sic et quæ Dei sunt nemo novit, nisi Spiritus Dei: nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui a Deo est. Et rursum: Videor enim et ego Spiritum Dei habere ". Paulus autem a Deo se voca tum ait, ad Galata's scribens: Cum autem placuis set Domino, qui me segregavit de utero matris meæ, el vocavit in gratiam suam, ut revelaret Filium suum mihi, ut evangelizarem eum in gentibus". Romanos vero a Christo vocatos esse ait, scribens: In qui bus estis et vos vocati Jesu Christi. Et Spiritus sanctus Paulum et Barnabam a se dixit esse vocatos, quo 777 gentibus annuntiarent Christum. Et plane mirabile, cum Salvator diceret ad Paulum in tem plo: Ito, quia ad gentes longe positas ego mittam te 84; et Paulus ad Galatas scriberet: Paulus apo stolus non ab hominibus neque per hominem, sed per Jesum Christum, et Deum Patrem, qui suscitavit eum a mortuis. Spiritus tamen sanctus misit Paulum et Barnabam probatos ad prædicandum gentibus Jesum Christum; dicit namque Scriptura sic: Erant autem Antiochiæ in Ecclesia prophetæ et doctores, in quibus erat Barnabas, et Simeon, qui vocabatur Niger, et Lucius Cyrenensis, et Manahem quoque, qui erat Herodis tetrarchæ collactaneus, et Saulus. Mini strantibus autem eis Domino, et jejunantes et orantes imposuerunt eis manus et dimiserunt, qui missi a Spiritu sancto descenderunt Seleuciam, et inde navi gaverunt Cyprum *. Et sic deinceps prædicatio gen tibus per Paulum facta exponitur. 10. Et de singulis quoque sanctorum in xxxVI psalmo dictum est: Lex Dei ejus in corde ipsius **…. De se vero Paulus: Factus sum, inquit, his qui sub lege sunt, tanquam sine lege, cum extra legem Dei non essem, sed in lege essem Christi, ut lucrarer eos qui sunt sine lege *. Et rursum ad Romanos scribit Lex enim Spiritus vitæ in Christo Jesu liberavil me a lege peccati et mortis 38. Ita ut unitas Trinitatis in veritate inveniretur in sanctis Scripturis: quæ enim sunt Dei, ac Christi, ac Spiritus sancti inveniemus in eis, ut cum Dominus Judæis dicat: Reddite ergo quæ sunt Cæsaris, Cæsari, et quæ Dei sunt, Deo ". Paulus quoque ad Philippenses scribit: Omnes enim quæ sua sunt quærunt, non quæ Jesu Christi *; et ad Corinthios: Animalis autem homo non perci pit quæ sunt Spiritus Dei: stultitia est enim ei ". Et si quidem Dei homines patres nostri, nomine Dei; Christiani vero discipuli, nomine Christi; et spirituales Spiritus sancti nomine appellantur. Au dienda namque est illa in Sarepta Sidoniæ vidua ad Eliam Thesbiten dicens: Quid mihi et tibi est, homo Dei“? Et rursum: Nunc cognovi, quia homo Dei es tu. Illa vero mulier Sunamitis suo marito de Elisæo dicens: Ecce homo Dei magnus venit ad nos Ipsa quoque Scriptura Regnorum ait: Et homo Dei venit ex Juda, et prophetavit super altare Bethel. Necnon etiam titulatio octogesimi noni psalmi Oratio Moysi hominis Dei *6. Lucas vero in Actibus apostolorum ait: Factum est autem et integro anno eos convenire in Ecclesia, et appellari in 11. Et est quidem quando ex persona Patris lo quuntur prophetæ, sicut David in Psalmis ait Semel juravi in sancto meo: Si David mentiar, semen ejus in æternum manebit, et sedes ejus sicut sol ante Rom. v, 11. 27 1 Cor. 1x, 21. 18. ** ibid. 24. 1-5. "I Cor. 11, 14-16. ** ibid. 10-12. ³¹ 1 Cor. vii, 40. "Gal. 15, 16. Gal. 1, 1. 88 Act. XIII. 1-4. 33 Psal. CII, 29, 30. Jerem. 11, 6. 38 Isa. LXII, 13, 14. 3 Psal. xxxvi, 31. 38 Rom. vill, 2. "Luc. xx, 25. * Philipp. 11, 21. "I Cor. 11, 14. 1 Reg. xvII, IV Reg. 1v, 9. IV Reg. xxi, 17. * Psal. Lxxxix, 1. 47 Act. XI, 26. 1 Cor. 53 Rom. 1, 6. Acl.

me dunt in nomine ejus, qui non ex sanguine, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt ". 12. De generatione quoque fidelium exponens postmodum Dominus, Nicodemum instruens, quod eos qui in se credunt, hoc est qui accipiunt eum, a Spiritu sancto regenerari oportet, dicens: Ne mireris quia dixi, Oportet vos nasci denuo. Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, et nescis undo veniat el quo eat. Sic est omnis qui natus est ex Spi ritu sancto 7. Et commemorans ante: Quod natum est ex carne, caro est: et quod nascitur de spiritu, spiritus est. Si igitur hi qui cœlesti regeneratione generantur, ex Spiritu sancto regenerati, ex Deo sunt generati, cur non si quid magnum et divinum et Trinitate dignum de Spiritu nos opinari oportet, quantum ad humanam possibilitatem est? Quid vero cogitabimus iterum audientes Paulum ad Corin thios de Spiritu scribentem: An nescitis quia cor pora vestra templum est Spiritus sancti qui in vobis est, quem accepistis a Deo et non estis vestri? empti enim estis pretio magno. Glorificute et portate Deuni in corporibus vestris ". Taliane de aliqua ex crea turis proprie esse dicuntur, et qualia de Deo, talia de Spiritu scriberent sancto si creatio esset? Quid vero faciemus audientes Petrum ad Ananiam di centem: Quid quod tentavit Satanas cor tuum mentiri Spiritui sancto ut subtraheres de pretio fundi? non es mentitus hominibus, sed Deo 78. Dicent forte: Qui Spiritui Dei mentiuntur, sicut qui ministrum con tumelia afficiunt, regem dehonestant. Quibus dici mus Ergo et illi apostolo mentientes, nonne Deo mentiti sunt: aut qui apostolos recipiunt, nonne Deum recipiunt? sicut Dominus ad apostolos ait Qui recipit vos, me recipit, qui vero me recipit, recipit eum qui me misit”. Oportebat ergo Petrum memo rantem: Quid quod tentavit Satanas cor luum mentiri Spiritui sancto? non es mentitus Spiritui sancto, sed Deo aut dicere, Quid quod tentavit Satanas mentiri nobis? Non es mentitus hominibus, sed Deo, ut sequentia ratio habeat. Quoniam Deus sanctis suis hoc tradidit et sapere et profiteri, quemadmo dum cum a filiis Israel, spreto illo magno Samuele, rex petebatur: mœstusque esset, dixit ad eum 7. Et rursum: De fructu ventris tui ponam perunt, dedit eis potestatem filios Dei fieri, qui cre super sedem meam ". Sicut et Petrus ait: Pro pheta cum esset David, sciret, quia jurejurando jurasset illi Deus, de fructu lumbi ejus sedere Chri stum secundum carnem super thronum suum " Quando vero ex persona Filii, cum Isaias dicit Hæc dicit Dominus: Propter vos semper blasphe matur nomen meum in gentibus: propterea nunc sciet populus meus in die illa nomen meum, quia ego ipse qui loquebar adsum ". Quando autem ex per sona Spiritus sancti, ut cum propheta Agabus di cat: Hæc dicit Spiritus sanctus: Virum hunc, cujus est iste cingulus, sic ligabunt in Jerusalem Judæi, el tradent in manus gentium “. Paulus autem ad Ti motheum scribit: Spiritus autem manifeste dicit, quia in novissimis temporibus discedent quidam a fide, attendentes spiritibus seductoribus, et doctrinis dæmoniorum ", etc. Est quidem quando Pater, et quando Filius, et quando Spiritus sanctus loquitur. Sic equidem per seipsum Pater de Salvatore ait Hic est Filius meus dilectus, in quo complacui **. Filius vero, antequam conversaretur inter homi nes, singulis quibusque sanctorum locutus est, et post in cœlum ascensum, Spiritus quoque sanctus ad discipulos: Segregate mihi Barnabam et Saulum in opus ad quod vocavi eos *. Et propheta quidem Ezechiel contra veterem populum clamans, dicit El contristabas me in his omnibus, dicit Dominus ". Paulus vero scribit ad novellum populum: Nolite contristare Spiritum Dei, in quo signati estis in diem redemptionis ". Et David nihilominus contra Judæos dicit: Et exacerbaverunt Dominum in de serto ". Isaias vero de eisdem ait: Ipsi vero con tumaciter egerunt, et exacerbaverunt Spiritum san clum 6. Et ad Corinthios scribens Paulus ait: An experimentum quæritis ejus, qui in me loquitur Christus? Et rursum: Mulier ligata est quanto tempore vivit vir ejus; si autem mortuus fuerit vir, liberata est, cui vult nubat, tantum in Domino. Bea tior autem erit, si sic manserit secundum meam sententiam: videor enim et ego Spiritum Dei ha bere 7. Et ad Romanos dicit: Veritatem dico in Christo Jesu, non mentior, testimonium mihi perhi bente conscientia mea in Spiritu sancto ". Et in Isaia Dominus: Filios genui, et exaltavi, ipsi vero me Deus: Non te spreverunt sed me 80. Et talibus qui spreverunt ". In Evangelio vero: Quod natum est de carne, caro est, et quod natum est de spiritu, spi ritus est, quia Dominus Spiritus est 7. Et rursum Spiritus ubi vult spiral, et vocem ejus audis, et ne scis unde veniat, et quo eat. Sic est omnis qui natus est ex Spiritu”. Ergo hæc ad initium Evangelii comparans, minuit Spiritus sancti dignitatem? In principio quidem Evangelii Joannes de Salvatore, et de his qui crediderunt ait: Quotquot eum rece dem verbis Petrus non est usus: sed cum Anania et Sapphira uxor ejus putarent, homines decipere, unus ex bis, qui decipi putabatur, Petrus dixit Quid quod tentavit Satanas mentiri te Spiritui san cto? non es mentitus hominibus, sed Deo. Sic sane et ad Sapphiram ingressam continuo dixit: Quid quod convenit vobis tentare Spiritum Domini *¹? Et Patri quidem, et Filio, et Spiritui sancto fideles vi vere sancta eloquia nos docent, sicut Paulus ǝd Act. 11, 30. Isa. LII, 5, 6. Act. XIII, 2. 63 Ezech. XVI, 27. 69] Cor. XIII, 3. 701 Cor. VII, 39, 40. Joan. 111, 8. 7 Joan. 1, 12, 13. 80 Reg. v, 7. si Act. v, 9. 87 Psal. LXXXVIII, 36, 37. 88 Psal. XIII, 11. wv, 1. Matth. xv, 5. Isa. LXIII, 10. 73 Joan. 111, 6; II Cor. 111, 17. * 78 Act. v, 3, 4. 79 Matth. x, 40. 61 Act. XXI, 11. Tim. Ephes. iv, 30. 67 Psal. 71 Rom. 1x, Joan. 11, 7 Isa. 1, 2. 77 | Cor. vi, 19, 20.

tem: Que ibo a Spiritu tuo, et quo a facie tua fu- quam Paracletum creatorem non confitetur esse giam”? Aut non tanquam judicem Spiritum ex spectans istas emittit professiones? Omne enim opus Dei, et Christi, et Spiritus sancti est proprium. Aut non audivimus eum in xciv psalmo dicentem de Deo: Hodie quidem, si vocem ejus audieritis, no lite obdurare corda vestra, sicut in exacerbatione secundum diem tentationis in deserto, ubi tentaverunt me patres vestri; de se vero: Probaverunt me et viderunt opera mea: quadraginta annis proximus fui generationi huic, et dixi semper, errant corde. Ipsi vero non cognoverunt vias meas, sicut juravi in ira mea, si introibunt in requiem meam ¹? qui mittitur, et creat corpora a sæculo dissoluta, et conversa in pulverem suum, et renovat faciem ter ræ? secundum hoc, quod in Isaia propheta scriptum est Erit autem cælum novum, el terra nova sine quo nihil neque Pater, neque Filius operatur in creationem, sicut ante monstravimus his scri pturis. Et iterum Paulus ad Romanos scribit: Ha beo ergo confidentiam in Christo ad Dominum, non autem audeo de omnibus loqui, quod non est operalus per me Christus ad obauditionem gentium verbo et facto, atque in veritate signorum et prodigiorum in virtute Spiritus sancti: duce Spiritu sancto Chri stum signa et prodigia fecisse. Ad Ephesios vero Hujus rei gratia flecto genua mea ad Patrem, ex quo omnis paternitas in cœlo et in terra nominatur, ut det vobis secundum opulentiam gloriæ suæ virtutem cor roborari per Spiritum suum in interiorem hominem, habitare Christum per fidem in cordibus vestris ¹º. 15. Et hæc quidem de Patre et Filio Paulus sin gulariter scribit, sicut ad Thessalonicenses quod frequenter memoravimus, ait: Ipse vero Deus et Pater noster sanctificet vos ad perfectum: non dicit, sanctificent vos pluraliter, sed sanctificet sin gulariter. Quando autem ad Corinthios de Filio et Spiritu dicit Sed abluti estis, sed sanctificati estis, sed justificati estis in nomine Domini nostri Jesu Christi, et in Spiritu Dei nostri 1. Et de Patre qui dem et de Spiritu: Nescitis, quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? Si quis templum Dei violaverit, disperdet illum Deus: quia templum Dei sanctum est, quod estis vos ". Sed et David de Pa.. tre et Spiritu dicit: Quo ibo a Spiritu tuo? et a facie tua quo fugiam? Si ascendero in cœlum tu ibi es et non dixit, vos, licet de Spiritu et Patre dixerit. Ubi est enim Deus, ibi est et Filius, et Spiritus esse ostenditur, et in Filio atque in Spiritu sancto Deus adoratur. Nam cum mulier Samaritana adhuc carnaliter cogitaret de Deo, et arbitraretur in loco Deum adorari, ac diceret: Domine, animadverto, quia Propheta es tu: patres nostri in monte isto ado raverunt, et vos dicitis, quoniam Hierosolymis est locus, in quo adorari oportet 18. Dominus autem excludens in loco adorari eum, dixit: Mulier, crede 14. Quod si dicant illi Dominum esse et non Spiritum, qui dicit: Propterea odio habui illam generationem, et ante dicta illa omnia: audiant Paulum ea, quæ in xcıv psalino sunt dicta, ad He bræos scribentem: Quare sicut Spiritus sanctus di cit: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurure corda vestra³, etc. Veniant vero ad prophetam Isaiam, et audiant eum dicentem: Non legatus, neque angelus, sed ipse salvabit eos omnibus diebus sæculi. Ipsi vero contumaciter egerunt, et exacerba verunt Spiritum sanctum, et conversus est eis ad inimicitiam ³. Necnon etiam primitias martyrum Stephanum auscultent increpantem principes Ju dæorum, ob beneficia, quæ contulit Deus patribus eorum in deserto per annos quadraginta, et ob ea, quæ irreligiose egerunt facto vitulo, et idola ado rantes, et propter hæc omnia, quæ nefarie machi nati sunt, et dicentem ad eos: Dura cervice, et in circumcisi corde et auribus, vos semper Spiritui sancto obnitimini, sicut patres vestri. Quem ex pro phelis non persecuti sunt patres vestri, et occide runt? pronuntiantes de adventu Justi, cujus vos pro ditores et interſectores estis, qui accepistis legem ad angelorum constitutionem *. Quis igitur non mira bitur Spiritus sancti divinitatem, cum talia sint de eo dicta? Quis non venerabitur paracletum Spiri tum veritatis, cum viderit eum arguere hunc mun dum de peccato, et de justitia, et de judicio; cum viderit eum suscitantem mortuos et vivificantem, et facientem quod Pater et Filius facit? In Evangelio scriptum est: Sicut enim Pater suscitat mortuos et vivificat, et sic Filius, quos mihi, quia veniet hora, quando nec in isto monte vult, vivificat *. Ad Romanos dicit Paulus: 779 Si Spiritus ejus qui suscitavit Jesum Christum a mortuis, habitat in vobis: qui suscitavit Jesum a mortuis vivificabit et mortalia corpora vestra, per in habitantem Spiritum suum in vobis. Et in cili psalmo Auferes spiritum eorum, et deficient, et in pulverem suum convertentur. Emittes Spiritum tuum, et creabuntur, et renovabis faciem terræ '. Et quis [loco], neque in Hierosolymis adorabitis Patrem sed veniet hora, quando veri adoratores adorabunt Patrem in Spiritu et veritate: Pater enim tales quæ rit adoratores: Deum in Spiritu et veritate opor:et adorare. Quod si in Spiritu et veritate ergo in Filio Deus adoratur: nam veritas est Filius, qui dixit: Ego sum via, et veritas, et vita 17, cur non cum Patre Spiritus adorandus est a nobis? Namque » Psal. cxxxvııı, 7. 1 Psal. xcv, 8, 11. Hebr. 11, 7, 8. 'Isa. LXII, 9, 10. • Act. VII, 51, 52. 21. Rom. vill, 11. 17 Psal. CI, 29, 30. 8 Isa. Lxv, 17. ' Rom. xv, 17, 19. 10 Ephics 14 Psal. CXXXVIII, 7, Joan. v, "I Thess. v, 23-27. 11 Cor. vi, 11. 11 Cor. 111, 16, 17. 16 ibid. 21, 23. 17 Joan. XIV, 6. (26 Mss., quod si in Spiritu et Filio Deus adoratur et veritas est Filius, qui dicit.

lorum, de his qui în Samaria crediderunt, et bapti- nomine enim Domini Jesu Christi et Spiritus san zati sunt a Philippo, tantum baptizati erant in no mine Domini Jesu Christi 25. 17. De his vero qui Ephesi a Paulo baptizati sunt: Ii cum audissent, baptizati sunt in nomine Do mini Jesu Christi 2. Petrus enim Judæos alloquens Pænitentiam, inquit, agite, et baptizetur unusquis que vestrum in nomine Jesu Christi in remissionem pecculorum vestrorum. Ii cum audissent et compro bassent sermones ejus, baptizati sunt, et additæ sunt in die illo animæ quasi tria millia “. Nunquid præ varicatores mandati Salvatoris effecti sunt? et con tra traditionem Salvatoris baptizaverunt tantam multitudinem? Non enim scriptum est: quia bapti zaverunt in nomine Patris et Filii, et Spiritus sancti, sed tantum, in nomine Domini Jesu Christi. Sed non sunt prævaricati: absit! Nam licet Fili nomen tan taminodo dicatur, habet tamen Patrem et Spiritum secundum [secum, mss.] pronuntiatum, sicut in Scripturis sanctis probabimus. Itaque et Spiritus sanctus Dominus Sabaoth dicitur, et est cum Deo et cum Filio a seraphim adoratus. Propter quod hæc ter dicunt Sanctus, Sanctus, Sanctus, ut Trinita tem pronuntiarent. Unde et Paulus Dominum vocari Spiritum non negat, dicens ad Corinthios: Domi nus vero Spiritus est, et ubi Spiritus Domini, est ibi libertas. Et ad Romanos ait: Lex autem Spiritus vitæ liberavit me a lege peccati et mortis ". Quo modo ergo ausi estis Spiritum sanctum servum di cere, qui creaturam liberavit? Si enim, inquit, C. omnia per ipsum facta sunt, ostendite creatum esse Spiritum sanctum. Utique etiam id, quod in cxvIII psalmo scriptum est, Quia omnia serviunt tibi *, servum esse ostendit Spiritum sanctum. Sed neque id quod dicitur: Omnia per Filium facta sunt, as signat Spiritum sanctum: ipse enim est, qui dixit; neque id, quod omnia serviunt tibi, servum esse ostendit eum. Alioquin et Paulus quomodo audien dus est, dicens: Non enim accepistis spiritum ser vitutis iterum in timore, sed accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pa ter? Itaque nec servus nec creatio Spiritus san ctus esse ostenditur. Sed vos et carnem, et servum esse eum infamatis, qui non solum non sit liber, cti, quem mittet vobis Pater in nomine meo, ille vcs docebit ". Tamen nomen Patris, et Filii, et Spiritus sancti, et in propria vita et substantia permanens, cum ipse sit vita. Alioqui quid estis facturi, au dientes in Cantico canticorum Salomonem dicen tem Unguentum effusum nomen tuum, propterea adolescentulæ dilexerunt te"? Isaias verc: Et faciet Dominus Sabaoth gentibus, in isto monte bibent in lætitia, et bibent vinum, unguento ungentur, tradent hæc omnia gentibus ". Nonne Spiritum sanctum quo uncti sumus, unguentum vocavit propheta? Quem et David oleum exsultationis in XLIV psalmo dicit, in conversatione humana Salvatoris: Propter ea unxit te Deus, Deus tuus, oleo exsultationis præ consortibus tuis "7. Quod et assumens Petrus ait Jesum Christum, qui est a Nazareth, unxit Deus eum in Spiritu sancto el virtute 38. Spiritus itaque sanctus cum et oleum, et unguentum dicitur, no men est Dei et Filii, in propria vita et substantia permanens: cum sit ipse, ut supra diximus, secun dum prophetam, unguentum effusum nomen tuum. Manifestum est autem, quia Spiritum sanctum ef fudit Dominus abundanter super eos, qui ex gen tibus crediderunt, sicut Paulus scribit: Et cum un ctionem el signaculum habeamus; et rursus idem Paulus in secunda Epistola ad Corinthios scribit Qui autem firmat nos vobiscum in Christo, et unxit nos Deus, qui et signavit nos, qui et dedit arrhamı ; et iterum ad Ephe Spiritum in cordibus nostris " sios ait: In quo credentes signati estis Spiritu pro missionis sancto, qui est arrha hæreditatis nostræ " magna nos sapere sancti præparant de Spiritu san cto. Nam David dicit: Dominus pars hæreditatis meæ, et calicis mei “. Et Moses scribit: Non erit portio, neque hæreditas Levitis in terra, Dominus ipse portio eorum est ". Et Jeremias clamat: Quia for mavit omnia ipse hæreditas hujus Jacob, Dominus nomen est ei 43. 18. Et cum Dominum hæreditatem sanctorum Spiritum sanctum esse dixit: In quo, inquit, cre dentes signati estis Spiritu promissionis sancto, qui est arrha hæreditatis nostræ, docens hæreditari et non hæreditare professiones sanctorum considerau sed et creaturæ libertatem largitur, sicut superius tes. Ait enim Isaias ad eos qui non haberent probavimus. Et rursum Paulus seribit: Divisiones autem donorum sunt, idem vero Spiritus, dividens unicuique sicut vult ". Et Jesus ait: Spiritus ubi vult spirat. Qui autem facit quod vult non est servus, sed liber est. Et qualem mortem merebun tur qui Dominum cœlestis militiæ servum esse pro fitentur? Dominus enim virtutum interpretatur, Dominus Sabaoth, et non utique libertatem largi retur creaturæ, nisi esset creationis Dominus: in 25 Act. VIII, 16. 1 Rom. VIII, 15. " Psal. XLIV, ** Num. xviii, 20. Spiritum sanctum, et propterea ignorantes esse hæreditatem sanctis post hujus sæculi exitum in struens patienter, et dicens: Est hæreditas colen tibus Deum, et vos eritis justi, dicit Dominus: Qui si titis, ite ad aquam “. Spiritum sanctum aquam 781 appellans, sicut postmodum monstrabimus: cum sit arrha sanctorum hæreditatis: hunc Spiritum sanctum et David signaculum hæreditatis cum ha buisset. Sed hos quidem qui non credunt hæredi 36 Act. XIX, 5. 27 Act. 11, 38-41. 28 II Cor. 111, 47. "Rom. VIII, 2. ** 31 Cor. XII, 4, 11. 38 Joan. I, 8. Joan. xiv, 26. " Cant. 1, 2. 39 II Cor. 1, 21, 22. Eph. 1, 13. 14. 43 Jer. x, 16. *Isa. LIV, 17; LV, 1. 38 Act. x, 37, 38. Peal. cxvIII, 91. 36 Isa. XXV, Psal. XV,

tatem esse sanctis, post hujus vitæ exitum miseros in muris quoque civitatis confidenter ait: Quanti esse dicit. De se vero et similibus confidenter temporis obtinent prudentes non stultitiam et eru bescent? Imprudentes autem contumelia cum sint cupidi, impii effecti odio habuerunt sensum, et ob noxii facti sunt increpationibus. Ecce proferam vobis meæ aspirationis professionem, docebo vos meum sermonem ". Et Isaias Spiritus sancti promissio nem prædicans sic ait: Dixit Dominus, qui cœlum fecit et affixit illud, qui solidavit terram, et quæ in ea sunt: qui dat spirationem populo, qui est super eam, et spiritum calcantibus eam 88. Dicite qui est populus qui accepit spirationem? Nunquid et hic spirationem animam esse dicitis? Aut dabitis sine anima populum super terram constitisse? Sed non est, professionem namque Spiritus sancti prædicans propheta hæc ait. Denique completam professionem super fideles, qui fuerant illo tempore, scripsit Lucas Et cum complerentur dies quinquagesima, erant pariter omnes in unum. Et factus est subito sonus de cœlo, tanquam Spiritus vehemens ferretur, implens totam domum ubi erant sedentes. Et visæ sunt eis divisæ linguæ tanquam ignis, et sedit super unumquemque eorum, et cœperunt loqui variis lin guis, prout Spiritus sanctus dabat eloqui illis”. agens Multi dicunt: quis ostendit nobis bona? Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine **. Signationem esse dicens signaculum, quod lumen vultus tui, Domine, esse sit professus. Itaque cre dent Paulo dicenti, Spiritu promissionis sancto signatos esse credentes; et huic David qui haberet eumdem spiritum fidei, psallenti: Credidi, propter quod loculus sum "*. Sciant quod et vultus Domini esse dicit signaculum, quod accepit, id est Spiritum sanctum, adeo ut et Filium Dei lumen Dei esse sciens psalleret Deo in xxxv psalmo, dicens: In lumine tuo videbimus lumen 47, id est, in Filio tuo videbimus Spiritum sanctum. Sic et Isaias Spirituma qui sanctificat, non solum lumen, verum etiam ignem scit appellare, dicens: Et erit lumen hujus Israel, et sanctificabit eum igne ardenti *ª. Et ecce in lumine, quod est ignis, sanctificat Deus hunc Israel, et Deus noster ignis consumens est, sicut Moyses ait Deus noster ignis consumens est ". Sed et Paulus dicit: Ut fiat oblatio gentium acceptabi lis, sanctificata in Spiritu sancto 8º. Et non aliter gentes, aliter Israel sanctificantur a Deo, quam Spiritu sancto lumine et igne exsistente. Dicit au tem et sapientia Salomonis in Proverbiis: Lux Domini spiratio est hominum, qui scrutatur interna ventris “¹. Et manifestum est, quia Spiritus omnia scrutatur, quemadmodum scribit Paulus, et quod a principio formato Adam, in faciem ejus spiravit Deus Spiritum sanctum, sicut Moses ait: Et spi ravit Deus in faciem Adæ inspirationem vitæ, et fa ctus est homo in animam viventem ". Neque id quod spiratum est a Domino, anima est, secundum fabu latores Judæos; alioquin quomodo hoc, quod a se spiratum est, Deus igni æterno condemnat? sed vivificans Spiritus est, de quo et Paulus ait: Spiri tus vero vivificat”. Et: Spiravit Deus in ſaciem ejus spirationem vitæ, et factus est homo in animam vi ventem. Itaque Spiritus sanctus est apiritus vitæ, a quo excidentes nonnulli, viventes mortui sunt, sicut Paulus scribit: Nam quæ in deliciis agit, vi vens mortua est *. Alioquin quomodo audiendus est Salomon, dicens: Lux Domini spiratio est homi num, qui scrutatur interna ventris, si animas homi- nem Filii in propria vita et substantia manente num lumen Dei esse dicitis, nisi Spiritum sanctum lumen Dei confessi fueritis? Sed spirationem lu men Dei esse credatis, dicente Mose: Spiravit Deus in faciem Adæ spiraculum vitæ. Et Filius Dei: Ego sum vita. Sed et sapientia Salomonis introdu centem Salvatorem dicit: Ecce proferam vobis meæ aspirationis professionem 56: sic enim in Proverbiis ait: Sapientia în exitu canetur, in plateis vero fidu cialiter agit in portis autem potentium assistit Prov. xx, 27. 19. Simili modo magnus ille Job adversus amicos suos, cum essent Spiritu sancto privati, et nibil verum dicerent, neque opinarentur se ante Deum loqui, aiebat: Nonne ante Deum loquimini "? Et rursum: Cui annuntiastis verba? Spiratio vero cujus est, quæ procedit a te "¹? Ex quibus unus magna loquens dicebat: Spiritus est, qui mortalibus inter cedit, spiratio vero omnipotentiæ est, quæ me docet ", Omnipotens autem Filius Dei, de quo Zacharias ait: Propterea sic dicit Dominus omnipotens. Post gloriam misit me super gentes Igitur Salomone dicente Lux Domini spiratio est hominum"; et a Mose instructi: Spiravit Dominus in faciem Adø spirationem vitæ, et factus est in animam viven tem; audientes vero et Salvatorem dicentem Ego sum vita; et Paulum scribentem: Lex enim spiritus vitæ; et rursum: Misit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra 68; videntes autem etiam Unigenitum insufflantem in faciem apostolorum et dicentem: Accipite Spiritum sanctum ", spiratio Spiritum esse doceamur, et neque genitum neque ercatum esse a Filio sapiamus, nequaquam unige nitum Filium credamus esse Spiritum, et quod Dominus sit Verbum Filii, genitum vero a Deo Verbum suum in propria vita et substantia perma nens, cum sit vita Filius Dei. Propterea vero non est genitus ab eo Spiritus, quia non est Verbun ejus. Creatum vero dicere Spiritum, absit! Verum tamen spirationem Filii Dei eum ex sanctis Scri Psa, iv, 6-7. 46 Psal. cxv, 10. 47 Psal. xxxv, 10. Gen. 11, 7. 88 11 Cor. 111, 6. 58 Isa. XLII, V. 89 Act. 11, 1-4. ** Prov. xx, 27. * Gen. 11. 7. 87 ibid. 20-25. 63 Zach. 11, 8. «Joan, xx, 22. 48 Isa. x, 17. 5+ 1 Tim. v, 6. 6 Job xut, 7. 66 Joan. xiv, * Deut. iv, 24. 88 Joan. XIV, 6. 1 Job xxvi, 4. 67 Rom. vill, 2. 80 Rom. XV, Prov., Job xxxii, 68. Galat. IV,

runt me fontem vitæ Dominum. Alius autem ait Spiritum sapientiæ, sciens Spiritum sanctum se cundum Isaiam quidem dicentem: Et requiescel super eum Spiritus Domini, Spiritus sapientiæ et in tellectus. Secundum Paulum vero tribuentem Non cesso gratias agens Deo pro vobis, ut det vobis Spiritum sapientiæ et revelationis ". Fontem esse Spiritum dixit supra, sic dicens: Dereliquistis ſon tem sapientiæ **. Quod vero Spiritum bic sapientiam appellaverit, manifestum est, ex quibus dicit. Nam cum in terra Chaldæorum esset populus, et cum Chaldæis conversaretur, eos qui non haberent Spi ritum sanctum, sed carnaliter quidem viverent peccato, morerentur vero justitiæ, et fraudarentur Spiritu sancto, querebatur cum lacrymis, dicens Quid est Israel? quid, quia in terra inimicorum es, et inveterasti in terra aliena, coinquinatus es cum mortuis, deputatus es cum his qui in inferno sunt, dereliquisti fontem sapientiæ. Viam Domini si fuisses 75 ingressus, habitares utique cum pace in æternum **. Considerent enim viam, quam dereliquerunt filii Israel, Deum esse, qui dicit: Ego sum via *, 36 fon tem vitæ in propheta appellari, quam dereliquerunt Judæi, coinquinantes se cum Babyloniis, qui erant mortui justitiæ; ducem enim non habebant in se Spiritum paracletum, Spiritum veritatis, qui est vita et vivilicat: viventes mortui sunt. pluris docti sumus, et fontem Spiritus et Filium audite clamantem contra Judæos: Quia derelique Dei dicimus, audientes Filium: Quia due nequam fecit populus iste, me dereliquerunt fontem aquæ vivæ, et foderunt sibi lacus contritos, qui non po tuerunt aquam portare 7. Aqua viva Spiritus san ctus est, sicut Joannes docuit, Salvatore dicente ad Samaritanam mulierem: Si scires donum Dei, et quis est qui dicit tibi: Da mihi bibere; tu utique pelisses eum, et dedisset tibi aquam vivam”; el rursum: Quicunque biberit ex aqua, quam ego ei dabo, non sitiet in æternum”. Et in medio templi clamat: Si quis sitit, veniat ad me et bibat; qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ven tre ejus fluent aquæ vivæ ". Et interpretatus est sic Hoc autem dicebat de Spiritu sancto, quen accepturi erant qui credituri erant in eum”. Ila etiam et Isaias Dominum dixisse ait: Quia ego dabo in siti aquam iis qui in sicco iter fecerunt, et vonam Spiritum meum super semen tuum, et bene dictiones meas super filios tuos, el orietur tanquam in aqua fenum, velut salix inter fluxus aquæ Ergo manifeste Scripturis sanctis profitentibus, aquam vivam Spiritum sanctum esse cognovimus. Dominus se fontem Spiritus esse dixit sic: Me de reliquerunt fontem aquæ vivæ ". Sic et David canit in psalmo xxxv, dicens ad Dominum: Quia apud te est fons vitæ ". Igitur præter Dominum ostende vitæ”. alium fontem vitæ, qui apud eum sit: non enim dixit, quoniam tu es fons vitæ, sed quia apud te fons vitæ est. 782 Est vero apud Deum, et est Filius fons exsistens Spiritus, de quo Paulus ad Romanos scribit Spiritus vero vitæ propter justitiam 78. Ita non alienum, sed proprium Patris esse eum dicit. Nam cum professus fuisset: Quia apud te est ſons vitæ, adjunxit: In lumine tuo videbimus lumen”, id est, Filio tuo videbimus Spiritum. Necnon etiam et in nomine virtutis Dei appellatus Spiritus, et virtus, et sapientia esse monstratur. Audivimus enim Salvatorem in Evangelio promittentem disci pulis suis missurum esse Spiritum sanctum, qui dicit: Ecce ego præmittam promissionem Patris mei super vos: vos vero sedete in civitate, donec indua mini ex alto virtutem 80. In Actibus vero apostolo rum idem Dominus ait: Sed accipietis virtutem superveniente super vos Spiritu sancto 81. Hoc quo que impletum esse comperimus, sub die quinqua gesimæ consummatæ. Aut ergo virtutem Dei Spi ritum sanctum esse profitemini, aut sicut Sabellius Paracletum, cum sit virtus Dei, eumdem Filium Dei esse prædicate et audite Paulum dicen tem: Spiritus vitæ propter justitiam ª¸¹¹. Fontem iterum Spiritus instruimur esse Filium. Jeremiam 8. Rom. v, 2. 20. Unde et Paulus de talibus scribit: Nam quæ in deliciis agit vidua, vivens mortua est 37. Et Salo mon clamat Qui in deliciis conversatur, a pueritia servus erit, in novissimo vero dolebit in se *. Qui enim in peccati deliciis agunt, non audiunt Paulum scribentem: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater”. Sed cum sint filii peccati, mortui sunt justitiæ. Qui vero Spiritus sancti donum acceperunt: Lex enim Spi rilus vitæ in Christo Jesu, liberavit me a lege peccati et mortis *. Bene itaque Moses observavit ut dice ret: Itaque spiravit Dominus in faciem Adæ spira tionem vitæ, et factus est homo in animam viven tem “¹. Qui enim non habent Spiritum sanctum, viventes mortui sunt. Unde et ad Israel derelicto Domino, qui sit fons vitæ vivificans, dicit: Dereli quistis fontem sapientiæ; viam Domini si fuisses in gressus, utique habitares in pace in æternum tem pus. Audientes ergo Dominum dicentem: Ego sum via “ª, docti etiam ex Scripturis sanctis fontem Spiritum esse Deum, qui dicit: Me dereliquerunt fontem aquæ vivæ “, nequaquam creaturam Spiri tum sanctum sapiamus, sed ejusdem esse cum 73 Joan. vi, 58. 7* ibid. 39. 75 Isa. XLIV, 3-4. 7 Jerem. "Psal. xxxv, 10. 80 Luc. XXIV, 49. Baruch 11, 42. 35 ibid. 10-13. 40 ibid. 2. * Gen. 11, 7. Jer. H 13. 71 Joan. iv, 10. 7 ibid. 13. " Psal. xxxv, 10. 78 Rom. VIN, 10. 33 Isa. XI, 2. 33 Ephes. 1, 16-17. 871 Tim. v, 6. 38 Prov. xxix, 21. * Joan. xiv, 6. * Jerem. Ir, 13. 39 Rom. VIII, Hæc habentur in libro contra Arianos, pag. 701, num. 9 et 10, non multum diversa. 81 Act. 1, 8. ** Joan. xiv, 6. Baruch 1, 13,

ritu, spiritualibus spiritualia comparantes: animalis autem homo non percipit ea, quæ sunt Spiritus Dei; stultitia est enim ei, et non potest scire, quia spiri tualiter dijudicatur; spiritualis vero dijudicat om nia, ipse autem a nemine dijudicatur: quis enim novit sensum Domini, qui instruat eum? Nos nero sensum Christi habemus *. Iste igitur Spiritus san ctus cum sit sensus Domini, in propria vitæ sub stantia exsistens, sicut frequenter didicimus, novit omnia, 783 quæ sunt Dei, sicut spiritus noster quæ nostra sunt. 21. Denique et Paulus ait: Nobis autem rero lavit Deus per Spiritum suum: Spiritus enim omnia scrutatur, etiam profundum Dei. Quis enim home novit quæ sunt hominis, nisi spiritus hominis qui ir. ipso est? sic et quæ sunt Dei nemo novit, nisi Spiri tus Dei: nos vero non spiritum hujus mundi accepi mus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus que a Deo donata sunt nobis, quæ et loquimur, non doci, humanæ sapientiæ verbis; sed docti ab Spiritu, spi ritalibus spiritalia comparantes **, etc. Istum Spiri tum sanctum etiam digitum Dei esse docuit, se cundum Matthæum quidem dicens: Si autem in Spiritu Dei ejicio dæmonia, pervenit in vos alique regnum Dei ". Secundum vero Lucam: Si autem ego in digito Dei ejicio dæmonia, pervenit ad vos utique regnum Dei 38; propterea dico vobis quia om nis blasphemia remittetur hominibus, spiritus autem blasphemiæ non remittetur eis. Et quicunque dixerit verbum in Filium hominis, remittetur ei: qui autem dixerit in Spiritum sanctum, non remittetur ei, ne que hic, neque in futuro sæculo ". Per hunc Spiritum sanctum, cum sit digitus Dei, scriptæ sunt tabulæ lapideæ, quæ datæ Moysi sunt, scriptæ digito Dei, sicut ipse Moyses exposuit. Alioquin si non Spiritum sanctum digitum Dei esse dicunt, tabulas enim la pideas gloriosiores magis esse quam corda sancto rum profitebuntur, super quæ epistola Christi est scripta non atramento, sed Spiritu Dei vivi, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus. Hunc Spiritum sanctuni, et lumen vultus Dei esso credimus, secundum David in quarto psalmo dicen tem: Signatum est super nos lumen vultus tui, Do mine ". In tricesimo vero et quinto psalmo: In Patre et Filio substantiæ iterum ex Scripturis pro bamus, sicut superius ab Isaia propheta docui mus. Scribit autem ille magnus Joannes evangelista in Apocalypsi, hæc dicens: Et ostendit mihi fluvium aquæ vivæ, candidum quasi glaciem, egredientem a sede Dei et Agni, fluentem per medium plateæ **. Dicebat vero supernæ Jerusalem, de qua scriptum est in Psalmis: Fluminis impetus lætificat civitatem Dei. Quod si dixerint, quid ergo quia scriptum est aqua? audiant. In sede Dei et Agni aqua est viva vitæ, et cum aquæ ejus capaces aliqui efficiun tur, et flumina dicuntur, et in singulis quibusque adimpleri dicitur Spiritus sanctus: sicut et Filius Dei adimpletur in singulis, secundum Paulum scri bentem Plenitudo ejus, qui omnia in omnibus ad implet *. Et est quidem, quando ii qui implentur ista aqua viva, flumina appellantur, sicut et David in xc psalmo dicit: Elevaverunt flumina, Domine, vocem suum, a voce aquarum multarum 48. Est vero quando verbum doctrinæ, et unaquæque operatio spiritus, flumina vocantur, secundum Dominum dicentem Qui credit in me, sicut dixit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquæ vivæ “. Ergo nou dixit, aqua impleta est, aqua enim Spiritus vita est, et flumen Dei impletum est aquis 50. Et Dominus Me, inquit, dereliquerunt fontem aquæ vivæ ". Ita que ejusdem sedis est cum Deo et Agno, vita vitæ, id est, Spiritus sanctus, sicut Joannes una cum Isaia dixit, et non servus, nec minister, sicut vos dicitis. Quod si permanent dicentes creatum Spiri tum sanctum, et proferent illud quod in Amos propheta scriptum est: Præpara te, invoca Deum tuum, Israel, quia ego firmans tonitruum, et creans spiritum, et annuntians hominibus Christum suum audiant nou de Spiritu sancto hoc dixisse Filium Dei, sed de spiritu venti qui tonitruum sequitur. Neque enim præcedit Spiritum sanctum tonitruum, sed præcedit spiritum venti, quem creare dixit post tonitruum Dominus. Alioquin dicant, an ante Spiritum sanctum crearet tonitruum. Si vero hoc impium est dicere, expellantur prorsus qui dicunt, creatum esse Spiritum sanctum, quoniam nec de prima creatione, quæ a Filio Dei sit creala, ta cuerit Scriptura: sic enim dicit qui loquitur ad Job Sed ecce bestiæ apud te fenum tanquam boves lumine tuo videbimus lumen ". Et secundum Salo edent, el vigor ejus in lumbis, virtus vero in umbilico ventris ejus. Statuit caudam sicut cypressus, nervi ejus complexi sunt sicut funes, latera ejus sicut latera ærea, et dorsum ejus 5³, etc. Hoc testimonium fa cturæ Domini factum ad illudendum angelis. Itaque diabolus prima creatio esse scriptus est deludi ab angelis, sic enim scriptum est: Initium facturæ Do mini, factum ad illudendum angelis ". Nos autem sensum Christi Spiritum esse de Scripturis sanctis didicimus, sicut Paulus scripsit: Sed docti ab Spi 48 Apoc. xx11, 1-2. 46 Psal. XLV, 5. Ephes. 1, LXIV, 10. 31 Jerem. 11, 13. 32 Amos IV, 12, 13. ibid. 10-13. 87 Matth. XII, 28. 58 Luc. XI, 20. 62 Prov. xx, 27. 63 Isa. x, 17. 6 Gen. 11, 7. monem in Proverbiis scribentem: Lux Domini in spiratio est hominum, qui scrutatur interna ventris". Et Isaiam dicentem: Et erit lumen huic Israel in ignem, et sanctificabit eum igne ardenti ". Hane spirationem Filii Dei esse divinæ Scripturæ docue runt, secundum Salomonem quidem dicentem Lux Domini inspiratio est hominum; secunduin Moysem: Et spiravit Deus spiramentum [spiratio nem] vitæ, et factus est homo in animam viventem “ et quemadmodum postea creatus est Adam, acci 23. 48 Psal. XCII, 3, 4. "Joan. vir, 38. 5 Psal. Job XL, 10-13. sibid. 44. 31 Cor. 11, 13-16. ** Matth. xш, 31, 32. 60 Psal. IV. 7. Psal V,