λείπουσιν ὀφθαλμοὶ, οἷς καὶ μυῖαι καὶ κώνωπες βλέ και ισχύουσι. Χαῖρε δὲ, ὅτι ἔχεις ὀφθαλμούς, οἷς καὶ ἄγγελοι βλέπουσι, δι' ὧν καὶ ὁ Θεὸς θεωρεῖται, καὶ τὸ αὐτοῦ φῶς καταλαμβάνεται. Καὶ ἡμέρας ὀλίγας ποιήσας ἐκεῖ, λέγει τῷ ἀ667 Θεοδώρῳ· Ἐπειδὴ ἐγγὺς ἐστι τὸ Πάσχα, κατάλαβε τοὺς ἀδελφοὺς κατὰ τὸν τύπον ἐν ἔχετε, καὶ ἐγώ, ὡς ὁ Κύριος οἰκονομήσει με, ποιώ. Καὶ ἀσπασάμενος αὐτὸν ἀπέλυσεν, γράψας ἐπιστολὴν δι' αὐτοῦ τῷ ἀ66. Ωρσισίῳ καὶ τοῖς ἀδελφοῖς, οὕτως ἔχουσαν τὴν διά γιαν Εἶδον τὸν συνεργόν σου καὶ Πατέρα τῶν ἀδελφῶν Θεόδωρον, καὶ ἐν αὐτῷ τὸν Κύριον τοῦ Πατρὸς ἡμῶν Παχουμίου· και ὁρῶν ἠγαλλιασάμην τῆς Ἐκκλησίας τὰ τέκνα, καὶ ηὔφραναν ἡμᾶς τῇ παρουσίᾳ· Ὁ δὲ Κύριος μισθαποδότης αὐτῶν ἐστι. Μέλλων δὲ ἀπο δημῆσαι Θεόδωρος πρὸς ὑμᾶς, ἔλεγέ μοι τοῦτα Μνήσθητί μου· κἀγὼ αὐτῷ ἔλεγον· Ἐὰν ἐπιλάθω. μαί σου, Ιερουσαλήμ, ἐπιλησθείη ή δεξιά μου κολληθείη ἡ γλῶσσά μου τῷ λάρυγγί μου, ἐὰν μή σου μνησθώ.. Ακούσας δὲ ὁ ἁγιώτατος ἀρχιεπίσκοπος Αθανά σιος περὶ τοῦ Πατρὸς ἡμῶν Θεοδώρου, ἐλυπήθη, καὶ έπεμψε ταύτην τὴν ἐπιστολὴν τῷ ἀ66ᾷ ἀρτισέρ καὶ τοῖς ἀδελφοῖς, παραμυθούμενος αὐτοὺς ἐπὶ τῇ κοιμήσει αὐτοῦ οὕτως Αθανάσιος ἀβδᾷ ἡρσισίῳ, Πατρὶ μοναχῶν, καὶ πᾶσι τοῖς σὺν αὐτῷ τοῖς τὸν μονήρη βίον ἀσκοῦσιν, καὶ ἐν πίστει Θεοῦ ἱδρυμένοις, αγα πητοῖς καὶ ποθεινοτάτοις ἀδελφοῖς, ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Ἤκουσα περὶ τῆς κοιμήσεως τοῦ μακαρίου Θεού. δώρου, καὶ πάνυ μετὰ πολλῆς φροντίδος ἤνεγκα την ἀκοὴν, εἰδὼς αὐτοῦ τὸ πρὸς ὑμᾶς χρήσιμον. Εἰ μὲν οὖν μὴ ἦν Θεόδωρος, πολλοῖς ἂν ὑμῖν μετὰ δακρύων ἐχρησάμην λόγοις, λογιζόμενος τὰ μετὰ θάνατον ἐπειδὴ δὲ Θεόδωρός ἐστιν, ὃν ὑμεῖς τε καὶ ἡμεῖς ἐγνώκαμεν, τί δεῖ γράφοντά με λέγειν, κ. Μακάριος Θεόδωρος, ὃς οὐκ ἐπορεύθη ἐν βουλῇ ἀσεβῶν·; possunt. Gaude potius quod illis fruaris oculis, quibus angeli vident, quibus Deum contemplere, ejusque lucem comprehendas. De patria, discipulis et montibus Antonii fuse et erudite disputat Bollandus in ejus Vita, 16 Maii. MONITUM IN DUAS SEQUENTES EPISTOLAS AD ORSISIUM. Antonii Vitæ binas subjungimus epistolas Athanasii ad Orsisium, ex Vita sancti Pachomii depromptas quarum primam dedit in monasterio Theodori abbatis, tempore postremi sui sub Constantio exsilii, ab_anno scilicet 356 ad 361, instante Paschalis solemnitate, postquam Arlemii ducis opera, Ariani omnia Ægypti loca pervestigassent, Athanasii perquirendi causa. Secundam Alexandriæ conscripsit, data demum Ecclesia pace, et, ut ex ipsa liquet, haud diu post celebratam Pentecosten, anno circiter 564 vel 365. In ea Orsisium monachosque suos de Theodori abbatis morte consolatur. Estque sane illa Athanasio Magno dignissima, iis demque ſere verbis monachos in titulo compellat, quibus supra Epistola ad monachos. PRIMA S. ATHANASII EPISTOLA AD ORSISIUM, Ex Appendice in Acta Sanctorum ad decimam quartam Maii, p. 49. Dies itaque paucos isthic (in monasterio Theo dori) commoratus Athanasius, dixit abbati Theo doro: Quoniam proximum Pascha est, fratres, ut mos est vobis, convoca; ego vero, quod Domimis disponet, id faciam. Tum eo salutato, dimisit ipsum, scripta per illum tum ad abbatem Orsisium fratres que ipsius epistola, hac sententia Vidi consortem tuum Patremque fratrum Theo dorum, atque in ipso Dominum Patris nostri Pa chomii. Et Ecclesiæ filios intuitus, summopere gavisus sum, lætatusque illorum aspectu: quorum sane Dominus remunerator est. Cumque ad vos profecturus esset Theodorus, aiebat mihi: Memento mei: cui ego: Si oblitus fuero tui, Jerusalem, obli vioni detur dextera men: adhæreat lingua mea (au cibus meis, si non meminero tui s In Actis Sanctorum, ex appendice tom. III mensis Maii, p. 50, in Vita sancti Pachomii.. 10 Psal. cxxxvi, 5, 6. Audita sanctissimus archiepiscopus Athanasius S. Patris nostri Theodori morte, mustus, hanc abbati Orsisio et fratribus epistolam scripsit, qua acceptum de dormitione ejus dolorem levaret Athanasius abbati Orsisio, monachorum Patri, om nibusque cum illo monasticam vitam agentibus, el in fide Dei firmatis, dilectis et optatissimis fratribus, in Domino salutem. Dormitionem beati Theodori edidici, nec sine magna sollicitudine ejusmodi nuntium accepi, gn£ rus quantæ ipse vobis utilitatis esset. Et sane si Theodorus non esset.ipse, quæ mortem) subsequun tur animo volvens, multis collacrymans vos sermo nibus alloquerer. At quando Theodorus est, qui vobis pariter nobisque notus erat, quid me aliud par est. scribere, quam: Beatus Theodorus, qui non abiit in

Αλλ' εἰ μακάριός ἐστιν ὁ φοβούμενος τὸν Κύριον νῦν γὰρ μακαρίζειν τεθαῤῥήκαμεν, ἔχοντες ἀσφαλῆ τὸν λόγον, ὅτι, καταντήσας ὥσπερ εἰς λιμένα, ἀμέσ ριμνον βίον ἔχει. Εἴθε καὶ ἐφ' ἑκάστου ἡμῶν τοῦτο ἔφθανεν! εἴθε τρέχων ἕκαστος οὕτως καταντήσειεν! εἴθε πλέων ἕκαστος προσορμήσεις (24*) τὸ ἴδιον σκάφος πρὸς τὸν ἀχείμαστον ἐκεῖ λιμένα, ἵνα μετὰ τῶν πα τέρων ἀναπαυόμενος λέγῃ· δε κατοικήσω, ότι ᾑρέθην αὐτήν! Οὐκοῦν, ἀγαπητοὶ καὶ ποθεινότατοι ἀδελφοί, μὴ κλαίετε Θεόδωρον· οὐ γὰρ ἀπέθανεν, ἀλλὰ καθεύδει. Μὴ δακρυέτω τις μνημονεύων αὐτοῦ, ἀλλὰ ζηλούτω τὸν βίου αὐτοῦ. Οὐ δεῖ γὰρ ἐπὶ τῷ ἀπελθόντι εἰς τὸν ἄλυπον τόπον λυπεῖσθαι. Ταῦτα δὲ κοινῇ ὑμῖν γράφω· ἐξαιρέτως δὲ σοί, ὦ ἀγαπητέ καὶ ποθεινότατε Ωρσίσιε, ἵνα, κοιμηθέντος ἐκείνου, σὺ τὴν ὅλην φροντίδα ἀναδέξῃ· καὶ γενοῦ ἀντ᾿ αὐτοῦ τοῖς ἀδελφοῖς. Καὶ γὰρ περιόντος ἐκείνου, ἀμφότεροι ὡς εἷς ἐτυγχάνετε· καὶ ἑνὸς ἀποδημοῦντος, ἐπλη ροῦτο ἡ τῶν δύο χρεία, καὶ τῶν δύο παρόντων ὡς εἰς ἐγίνεσθε, τοῖς ἀγαπητοῖς τὰ πρὸς ὠφέλειαν ὁμιλοῦν τες. Οὕτως οὖν πρᾶττε, οὕτω ποιῶν γράφε καὶ σήμαινε ἡμῖν περὶ τῆς σεαυτοῦ καὶ τῆς ἀδελφότητος σωτη ρίας. Καὶ εὔχεσθε παρακαλῶ, κοινῇ πάντες, ἵνα ἐπὶ πλέον εἰρήνην βραβεύσῃ ταῖς Ἐκκλησίαις ὁ Κύ ριος. Καὶ γὰρ καὶ νῦν μετ᾿ εὐθυμίας ἑορτάσαμεν τό τε Πάσχα καὶ τὴν Πεντηκοστήν, καὶ εὐφραίνομεν ἐπὶ ταῖς τοῦ Κυρίου εὐεργεσίαις. Ἐγράψαμεν ὑμῖν. Προσαγορεύετε πάντας τοὺς φοβουμένους τον Κύριον. Προσαγορεύουσιν ὑμᾶς οἱ σὺν ἐμοί. Εῤῥῶσθαι ὑμᾶς ἐν Κυρίῳ εὔχομαι, ἀγαπητοὶ καὶ ποθεινότατοι ἀδελφοί. Ἐπειδὴ δὲ φθάσας ὁ μακάριος πάπας ᾿Αθανάσιος, παρούσης τῆς ἐμῆς βραχύτητος, καὶ ἄλλων κληρικῶν τῆς ᾿Αλεξανδρέων Ἐκκλησίας, ἐν τῇ μεγάλῃ Ἐκκλη σίᾳ, τῷ μακαρίῳ τῇ μνήμῃ Αμμωνίῳ ἐπισκόπῳ γενομένῳ τῆς Ἐλαιαρχίας καὶ Ερμωνι τῷ τῆς Βουμαστικῶν, εἶπέ τι περὶ Θεοδώρου νομίζω δὲ καὶ τὴν σὴν ἁγιότητα παροῦσαν τότε ἀκηκοέναι· ἀναγ καῖον πρὸς ὑπόμνησιν τῆς σῆς εὐλαβείας ἃ εἶπεν γράφω. Τῶν μνημονευθέντων ἐπισκόπων θαυμαζόν προσορμίσεις. εύχεσθαι, ε. των τὸν μακάριον Αντώνιον (πολλάκις γὰρ αὐτῷ Αντώνιος συντυχών ἦν), ὁ πάπας ᾿Αθανάσιος πρὸς αὐτοὺς ἔφη Εἶδον καὶ ἐν τοῖς καιροῖς τούτοις ἀνθρώπους τοῦ Θεοῦ μεγάλους, Θεόδωρον τὸν ἡγιασμένον των Ταβεννησίων μοναχῶν, καὶ περὶ τὴν ᾿Αντινόου μονα χῶν Πατέρα, ἀ660 Πάμμων τοὔνομα, οι πρὸ ὀλίγου κεκοίμηνται. ὡς γὰρ ἤμην διωχθεὶς ὑπὸ Ἰουλιανοῦ, καὶ προσδοκῶν ἀναιρεθῆναι ἀπ' αὐτοῦ (δεδήλωτο γάρ μοι τοῦτο ὑπὸ γνησίων φίλων ἦλθον), οἱ δύο οὗτοι εἰς τὴν ᾿Αντινόου πρὸς μὲ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ. Καὶ βουλευσά Ελεαρχίας, ἡγούμενον. consilio impiorum? Quod si beatus est qui timet Dominum, nunc certe fidenter beatum illum dici mus, cum absque ulla dubitatione sciamus, appul sum illum quasi ad portum, jam curis omnibus vacua frui vita. Utinam cuique nostrum idipsum contigisset! utinam quisquis currit, tam feliciter advenire possit! utinam quisquis navigat, navem possit suam ad tranquillum eumdem portum appel lere, ut quiescens cum Patribus dicat: Hic habi tabo, quoniam elegi eam s! Quamobrem, dilecti opla tissimique fratres, ne flete Theodorum: non mor tuus quippe est, sed dormit. Ne quis illius memor Jacrymetur, sed ejus imitetur vitam. Nequaquam lugendum hominem qui ad locum luctus omnis expertem profectus est. Hæc vobis una scripsi, sed tibi potissimum, dilecte et optatissime Orsisi, ut cum jam ille dormiat, universam tu curam susci pias, illiusque vicem apud fratres suppleas. Enim vero dum superesset ipse, ambo quasi unus eratis alteroque proficiscente aliquo, amborum tamen of ficium implebatur: duobus item præsentibus, quasi unus fuissetis, dilectis utilia loquebamini. flac age ratione, atque ita te gerens rescribe, nobisque si gnifica, quæ tuam fratrumque spectant incolumi tatem. Omnes autem una, rogo, precamini, ut pa cem magis magisque Dominus Ecclesiis largiatur. Licuit enim etiam nuper nobis Pascha Pentecosten que cum lætitia celebrare: ac summopere de Do mini beneficiis gaudemus. Hæc scripsimus vobis. Salutate omnes qui timent Dominum. Vos, qui me cum sunt salutant. Valere vos in Domino exopto, dilecti et optatissimi fratres. NARRATIO ATHANASI AD AMMONIUM EPISCOPUM ET ALIOS DE FUGA SUA SUB JULIANO AUGUSTO, Excerpta ex appendice ad Acla Sanctorun tome III mensis Maii, p. 71: digna sane quæ hic apponatur Cæterum quia beatus papa Athanasius, me, om nium minimo, aliisque Ecclesiæ Alexandrinæ cle ricis praesentibus, beatæ memoriæ viro Ammonio, qui fuit episcopus Elearchiæ, et Hermoni Bumasti corum, in Magna Ecclesia de Theodoro aliquid enarravit, quod tuam existimo sanctitatem tum præsentem audivisse operæ pretium duxi, ut, ad renovandam tuæ pietati eorum memoriam, ea con scribam quæ locutus est. Cum memorati episcopi beatum mirarentur Antonium (nam sæpe cum eo agebat Antonius) illos papa Athanasius sic allocutus est Vidi etiam temporibus hisce magnos Dei homi nes, Theodorum Tabennesiotarum 695 monacho rum præfectum, Patremque monachorum circa Antinoum, cui nomen abbas Pammo, qui haud ita pridem obdormiere. Cum enim me illo tempore Ju lianus persequeretur, exspectaremque me ab illo interficiendum fore, quod germani nuntiarant ami ci: duo memorati viriſquadam die ad me Antinoum 16 Psal. 1, 1. s Psal. cxxxr, 14. Forte, EDIT. Vulg., ut saepe at pro EDIT. Pronuntiata post anium 365. vide supra p. 619. Legendum videtur

μενος κρυβῆναι παρὰ Θεοδώρῳ, ἐπέβην τῷ ἐκείνου πλοίῳ πάντοθεν κεκαλυμμένῳ, προπέμποντος ἡμᾶς καὶ ἀ667 Πάμμωνος. Καὶ τοῦ ἀνέμου ἀνεπιτηδείου γενομένου, ἐγὼ μὲν ἀγωνιῶν τῇ καρδίᾳ προσηυχό μην· οἱ δὲ μετὰ Θεοδώρου μονάζοντες, ἐξελθόντες παρείλκον τὸ πλοῖον. Καὶ ἀ667 Πάμμων ἀγωνιῶντά με παραμυθούμενος ἔλεγεν Πίστευσόν μοι λέ γοντι, οὐχ οὕτως ἔχω πεποιθυῖαν τὴν καρδίαν μου ἐν καιρῷ εἰρήνης, ὡς ἐν τοῖς τοῦ διωγμοῦ καιροῖς. Τεθάῤῥηκα γὰρ, ὅτι ὑπὲρ Χριστοῦ πάσχων, καὶ τῷ ἐλέει αὐτοῦ δυναμούμενος, κἂν ἀναιρεθῶ, ἔτι μᾶλλον εὑρίσκω παρ' αὐτῷ ἔλεος. Καὶ ἔτι μου λέγοντος ταῦτα, Θεόδωρος ἐνατενίσας ἀ66ᾷ Πάμμωνι ἐμειδία σε· καὶ σχεδόν γελάσαντος ἀββᾶ Πάμμωνος, ἐγὼ μὲν πρὸς αὐτοὺς ἔφην· Διατί ἐγελάσατε, ταῦτά μου λέ γοντος; ἆρα δειλίας μου κατέγνωτε; Θεόδωρος δὲ πρὸς ἀββᾶ Πάμμωνα ἔφη· Εἰπὲ αὐτῷ διὰ τί ἐμειδιά σαμεν. Καὶ ἀββᾶ Πάμμωνος εἰπόντος, Σὺ εἰπεῖν ὀφείλεις, Θεόδωρος ἔφη· Ταύτῃ τῇ ὥρᾳ ἀνηρέθη Ἰου λιανὸς ἐν Περσίδι· προειρήκει γὰρ περὶ αὐτοῦ ὁ Θεός οὕτως· Ὁ δὲ κατοιόμενος, καταφρονητής, ἀνὴρ ἀλαζὼν οὐδὲν οὐ μὴ περανεῖ. Ἀναστήσεται δὲ βασιλεὺς Χριστιανός, ὅστις λαμπρὸς μὲν, ὀλιγό βιος δὲ ἔσται. Διὸ οὐκ ὀφείλεις ἐπὶ τὴν Θηβαΐδα σκυλλόμενος ἀπελθεῖν, ἀλλ᾽ εἰς τὸν κομιτάτον λελη θότως γενέσθαι· συντεύξῃ γὰρ αὐτῷ καθ᾿ ὁδὸν, καὶ γνησίως ὑποδεχθεὶς παρ' αὐτοῦ, ἐπανήξεις εἰς τὴν Ἐκκλησίαν. Καὶ οὕτως ἐκεῖνος τάχιον ὑπὸ τοῦ Θεοῦ προληφθήσεται. Καὶ γέγονεν οὕτως. Ὅθεν πιστεύω πολλοὺς εὐαρεστοῦντας τῷ Θεῷ ἐν τοῖς μονάζουσιν μάλιστα κρύπτεσθαι· κἀκεῖνοι γὰρ λανθάνοντες ἦσαν, ὥσπερ καὶ ὁ μακάριος 'Αμοῦν, καὶ ὁ ἅγιος Θεόδωρος ἐν τῷ ὄρει τῆς Νιτρίας, καὶ ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ ὁ εὐ γηρότατος Πάμμων.. καὶ κατὰ ᾿Αρειανών, καὶ Απολι ναρίου, Τοῦ Απολιναρίου, Κατὰ Απο λιναρίου, σαρκοφόρος Τὰς τρεῖς ὑποστάσεις τε λείας δεικνύντα ἐστίν. διαμεμερισμένας, παραμυθουμένου, ἔλεγον. venerunt. Tum ego, sumpto consilio ut apud Theo *Habacuc, 11, 5. dorum laterem, cjus naviculam undique coopertam conscendi, abbate Pammone nos honoris causa co mitante. Vento autem minus prospero flante, equi dem corde anxius precabar; qui vero cum Theo doro erant monachi, egressi, naviculam trahebant. Cumque abbas Pammo, morentem me consolare tur, respondi: Crede affirmanti mihi, non tanta tempore pacis cordi meo fiducia inest, quanta tem pore persecutionis. Confido quippe, me pro Christo patientem, atque ejus misericordia roboratum, etiamsi occidar, multo majorem misericordiam ab eo consecuturum. Hæc verba necdum compleve ram, cum Theodorus abbatem Pammonem intui tus, subrisit: et cum pene arrideret abbas Pammo, Quid, inquam, me ista loquentem ridetis: an me timiditatis arguitis? Tum ad Pammonem Theodo rus: Dic illi, ait, quæ sit nobis causa ridendi. Re ponente Pammone abbate: Tuum illud est, ait Theodorus: Hac ipsa hora in Perside Julianus oc cisus est, ut de illo prædixerat Deus: Arrogans vir, contempor et superbus nihil perficiet. Surget autem Christianus imperator, qui præclarus qui dem, sed brevioris vitæ futurus est. Quare ne iu Thebaidem ascendas, nec defatigere: sed in coni tatuin clam te confer, quem in itinere offendes, atque ab illo perhumaniter exceptus, in Ecclesian remigrabis. Atque ille citius a Deo ex hac auferetur vita. Quod ita contigit. Quamobrem arbitror quam plurimos in monachorum maxime cutibus latuisse Deo acceptissimos homines, cujusmodi fuit beatus Amun, et sanctus Theodorus in monte Nitriæ, et. servus Dei felicisque senectutis Pammo. 1: Quam varie in manuscriptis nuncupatum fuerit hoc opusculum, in nota inferius posita cernere est. Parisiensis autem editio, et codices nonnulli, post verba, hæc adjiciunt, sed perperam, ut ex optimis codicibus perspicuum est, et ut jam pridem advertere viri eruditione celeberrimi. Nihil quippe adversus Apollinarium hic agitur, sed Anomæos et Pneumatomachos oppugnat. Athanasius: quare ex editione nostra id expungere visum est. II. Hunc porro librum Athanasio abjudicant viri nostro ævo doctissimi, aiuntque nusquam Athanasius tres hypostases memorasse, quarum tamen hoc in libro mentio habetur, num. 10. Imo putant iidem Apol linario hæresiarcha hoc opus esse ascribendum, legendumque in titulo, non, ut in prius editis legitur, quam sententiam his asserere nituntur argumentis: 1° Quod caro Christi hic passim pro ejus humanitate usurpetur, ita ut humana mens sic excluḍi videatur, quam inesse Christo negabal Apollinarius; 2° Quod vox Apollinaristis familiarissima, hoc in opere usu veniat. 111, Quam levia, quam nulla hac sint, facile commonstratur. Primo enim hypostases quod spectat, haud semel illa apud Athanasium comparent. Sic p. 86 de quatuor animalibus ait Tres hypostases perfectas denotant. In Expositione autem dei, non esse ait in Deo tres hypostases inter se divisas, et in tomo Alexandrina synodi, hac loquendi ratio, Lege, Hic deficit textus Græcus.