1059 EPISTOLA AD EPICTETUM. 1050 domini sui (scilicet Athanasii) Corinthum missam summopere approbare, et eorum qui dicunt carnem Deo consubstantialem magnam insaniam damnare. Nimirum id sedulo curavit hæresiarcha ilte, ut omnem pravæ sententiæ suspicionem a se, cum Athanasio agens, amoveret, quod sane, ud tempus saltem, ex voto illi ces- sisse videtur; etenim in hac epistola et in subsequentibus contra Apollinarium libris, nulla Apollinarii mentio. Vide item supra p. 618. ud illum rescripsit epistolam. Erant quippe Corinthi, referente Epicteto, quidam homines, qui sententias de fide impiissimas proposuissent agitassentque; aiebant scilicet 1° corpus ex Maria genitum consubstantiale esse Verbi deitati; 2° Verbum in carnem, ossa et capillos et in totum corpus mutatum fuisse. Quæ senten- tia Marcionitis ascribitur in Dialogo qui Origenis nomine circumfertur. 5° Dominum fictione non natura gestasse corpus. Qui sane error antiquissimus fuit; ab Ignatio namque memoratur epistola ad Trallianos, cap. 10, et ab omnibus deinde Patribus; 4° Ipsam deitatem circumcisam et cruci affixam fuisse; 5° Verbum nequaquam ex Maria, sed ex sua ipsius substantia sibi corpus efformasse; 6° Qui ait Domini corpus ex Maria esse, non Trinitatem, sed quaternitatem admittere. Maximam harumce sententiarum purtem Apol- linario ascribit Gregorius Nazianzenus orat. 46, pag. 722. Nec tamen hic comparet ille Apollinaristarum error, quo negabant mentem humanam inesse Christo, quæ videtur fuisse sectæ illius quasi tessera; sed ex duntaxat hic tangit Athanasius, quæ Corinthi in controversiam venerant. Nec leviter objurgut Epictetum quod talia vel proponi concesserit. Iisque omnibus sententiis brevissime confutatis, claudens epistolam, sese multum gaudere testatur, quod eo demum res cesserit, ut quisque disputantium in catholica consisteret fide. III. Dimæritarum porro nomine Apollinaristas insectatur Epiphanius hæresi LXXVII, cujus appellationis causam aperit Gregorius Nazianzenus cum ait orat. 46, pag. 722: corpus et animam esse in Christo tò tại- tŋµóptov, tertiam partem. Apollinaristæ quippe aiebant, in Christo partem unam hominis, voūv scilicet, scu mentem, a Verbo suppleri, solumque Verbum junctum corpori et anima (nempe sensitive, ut dictitabant illi) totum constituere Christum. Quamobrem, cum ex Catholicorum sententia, tribus constaret Christus, Verbo scilicet, mente humana, et corpore animato; qui unam ex illis demerent partem, mentem scilicet, a duabus aliis, dipoipīrat audiebant : nam dipoipov Græcis est, duæ tertiæ partes, cujus significationis exempia sæpius advertere est in Analectis nostris Græcis, pag. 319 et seq. Cæterum hanc epistolam in annum con · jerri posse putamus circiter 371, ut fusius in Vita Athanasii. ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΠΡΟΣ ΕΠΙΚΤΗΤΟΝ ΚΟΡΙΝΘΟΥ, ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΑΙΡΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΟΛΗ (91). S. P. N. ATHANASII ARCHIEPISCOPI ALEXANDRIÆ AD EPICTEtum episcOPUM CORINTHI CONTRA HÆRETicos epistOLA. Κυρίῳ μου (92) ἀγαπητῷ ἀδελφῷ καὶ ποθεινο- A Domino meo dilecto fratri et optatissimo commi- κάτω συλλειτουργῷ Επικτήτῳ, Αθανάσιος ἐν Κυρίῳ χαίρειν. των, ὅσοι δηποτοῦν εἰσιν αἱρετικοί, πεπαῦσθαι ἐκ et Felck. 1, τοῦ αὐτοῦ ἐπιστολὴ γραφείσα (γραφεῖσα deest in Gobler. et Felck. 1) πρὸς Ἐπίκτητον ἐπίσ σκοπον Κορίνθου κατὰ αἱρετικῶν. Ibid. Gobler., λόγος κατὰ αἱρετικῶν. Basiliens. et Ang., τοῦ αὐτοῦ πρὸς Ἐπίκτητον ἐπίσκοπον Κορίνθου κατὰ αἱρετικῶν. Felck. 2, nullum habet titulum, codex Jesuit. La- nistro Epicteto, Athanasius in Domino salutem. 720 1. Arbitrabar equidem omnium, qui un- quam fuere hæreticorum, vanam loquacitatem, a tinus habet ad Epictitum, et inferius, Epictito. quo tanen μου deest. Editi sic habent, τῷ ἀγαπητῷ συλλειτουργῷ καὶ συμμύστῃ ᾿Αθανάσιος, etc., quæ ex aliquone deprompta sint codice ignoratur. In Anglicano et Felck. 2, horum nihil. In appendice ad divi Leonis opera tom. II, p. 198, sic titulus : • 11. Occasione autem ductus Commentariorum, quæ sibi transmiserat Epictetus Corinthi episcopus, hane 1. Ἐγὼ μὲν ἐνόμιζον πᾶσαν ματαιολογίαν πάν- (91) Scripta anno circiter 371. Seguer. Gobler. (92) Ita Seguer. Gobler. Felck. 4, et Basiliens. in

1059 EPISTOLA AD EPICTETUM. 1050 domini sui (scilicet Athanasii) Corinthum missam summopere approbare, et eorum qui dicunt carnem Deo consubstantialem magnam insaniam damnare. Nimirum id sedulo curavit hæresiarcha ilte, ut omnem pravæ sententiæ suspicionem a se, cum Athanasio agens, amoveret, quod sane, ud tempus saltem, ex voto illi ces- sisse videtur; etenim in hac epistola et in subsequentibus contra Apollinarium libris, nulla Apollinarii mentio. Vide item supra p. 618. ud illum rescripsit epistolam. Erant quippe Corinthi, referente Epicteto, quidam homines, qui sententias de fide impiissimas proposuissent agitassentque; aiebant scilicet 1° corpus ex Maria genitum consubstantiale esse Verbi deitati; 2° Verbum in carnem, ossa et capillos et in totum corpus mutatum fuisse. Quæ senten- tia Marcionitis ascribitur in Dialogo qui Origenis nomine circumfertur. 5° Dominum fictione non natura gestasse corpus. Qui sane error antiquissimus fuit; ab Ignatio namque memoratur epistola ad Trallianos, cap. 10, et ab omnibus deinde Patribus; 4° Ipsam deitatem circumcisam et cruci affixam fuisse; 5° Verbum nequaquam ex Maria, sed ex sua ipsius substantia sibi corpus efformasse; 6° Qui ait Domini corpus ex Maria esse, non Trinitatem, sed quaternitatem admittere. Maximam harumce sententiarum purtem Apol- linario ascribit Gregorius Nazianzenus orat. 46, pag. 722. Nec tamen hic comparet ille Apollinaristarum error, quo negabant mentem humanam inesse Christo, quæ videtur fuisse sectæ illius quasi tessera; sed ex duntaxat hic tangit Athanasius, quæ Corinthi in controversiam venerant. Nec leviter objurgut Epictetum quod talia vel proponi concesserit. Iisque omnibus sententiis brevissime confutatis, claudens epistolam, sese multum gaudere testatur, quod eo demum res cesserit, ut quisque disputantium in catholica consisteret fide. III. Dimæritarum porro nomine Apollinaristas insectatur Epiphanius hæresi LXXVII, cujus appellationis causam aperit Gregorius Nazianzenus cum ait orat. 46, pag. 722: corpus et animam esse in Christo tò tại- tŋµóptov, tertiam partem. Apollinaristæ quippe aiebant, in Christo partem unam hominis, voūv scilicet, scu mentem, a Verbo suppleri, solumque Verbum junctum corpori et anima (nempe sensitive, ut dictitabant illi) totum constituere Christum. Quamobrem, cum ex Catholicorum sententia, tribus constaret Christus, Verbo scilicet, mente humana, et corpore animato; qui unam ex illis demerent partem, mentem scilicet, a duabus aliis, dipoipīrat audiebant : nam dipoipov Græcis est, duæ tertiæ partes, cujus significationis exempia sæpius advertere est in Analectis nostris Græcis, pag. 319 et seq. Cæterum hanc epistolam in annum con · jerri posse putamus circiter 371, ut fusius in Vita Athanasii. ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΠΡΟΣ ΕΠΙΚΤΗΤΟΝ ΚΟΡΙΝΘΟΥ, ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΑΙΡΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΟΛΗ (91). S. P. N. ATHANASII ARCHIEPISCOPI ALEXANDRIÆ AD EPICTEtum episcOPUM CORINTHI CONTRA HÆRETicos epistOLA. Κυρίῳ μου (92) ἀγαπητῷ ἀδελφῷ καὶ ποθεινο- A Domino meo dilecto fratri et optatissimo commi- κάτω συλλειτουργῷ Επικτήτῳ, Αθανάσιος ἐν Κυρίῳ χαίρειν. των, ὅσοι δηποτοῦν εἰσιν αἱρετικοί, πεπαῦσθαι ἐκ et Felck. 1, τοῦ αὐτοῦ ἐπιστολὴ γραφείσα (γραφεῖσα deest in Gobler. et Felck. 1) πρὸς Ἐπίκτητον ἐπίσ σκοπον Κορίνθου κατὰ αἱρετικῶν. Ibid. Gobler., λόγος κατὰ αἱρετικῶν. Basiliens. et Ang., τοῦ αὐτοῦ πρὸς Ἐπίκτητον ἐπίσκοπον Κορίνθου κατὰ αἱρετικῶν. Felck. 2, nullum habet titulum, codex Jesuit. La- nistro Epicteto, Athanasius in Domino salutem. 720 1. Arbitrabar equidem omnium, qui un- quam fuere hæreticorum, vanam loquacitatem, a tinus habet ad Epictitum, et inferius, Epictito. quo tanen μου deest. Editi sic habent, τῷ ἀγαπητῷ συλλειτουργῷ καὶ συμμύστῃ ᾿Αθανάσιος, etc., quæ ex aliquone deprompta sint codice ignoratur. In Anglicano et Felck. 2, horum nihil. In appendice ad divi Leonis opera tom. II, p. 198, sic titulus : • 11. Occasione autem ductus Commentariorum, quæ sibi transmiserat Epictetus Corinthi episcopus, hane 1. Ἐγὼ μὲν ἐνόμιζον πᾶσαν ματαιολογίαν πάν- (91) Scripta anno circiter 371. Seguer. Gobler. (92) Ita Seguer. Gobler. Felck. 4, et Basiliens. in

Α τῆς γενομένης ἐν Νικαία συνόδου· ἡ γὰρ ἐν αὐτῇ Β παρὰ τῶν Πατέρων κατὰ τὰς θείας Γραφὰς ὁμολο- γηθεῖσα πίστις αὐτάρκης ἐστὶ πρὸς ἀνατροπὴν μὲν πάσης ἀσεβείας, πρὸς (93) σύστασιν δὲ τῆς εὐσεβοῦς ἐν Χριστῷ πίστεως. Διὰ τοῦτο γοῦν καὶ νῦν διαφό ρων γενομένων συνόδων ἔν τε τῇ Γαλλίᾳ, καὶ Σπα νίᾳ, καὶ τῇ μεγάλη Ρώμη, πάντες οἱ συνελθόντες τοὺς μὲν ἔτι κρυπτομένους καὶ φρονοῦντας τὰ ᾿Α- ρείου, Αυξέντιον δὴ λέγω τὸν ἐν Μεδιολάνῳ, καὶ Ουρσάκιον, καὶ Οὐάλεντα, καὶ Γάϊον ἀπὸ τῆς Παν νονίας (94) παμψηφεί, ὡς ἀφ' ἑνὸς Πνεύματος κινού- μενοι, ἀνεθεμάτισαν· ἔγραψαν τε πανταχοῦ (διά τὸ τοὺς τοιούτους ἐπινοεῖν ἑαυτοῖς ὀνόματα συν όδων), μηδεμίαν ἐν τῇ Καθολικῇ Ἐκκλησίᾳ συνοδεν ὀνομάζεσθαι, εἰ μὴ μόνην τὴν ἐν Νικαίᾳ σύνο οδον (95) γενομένην, τρόπαιον οὖσαν πάσης μὲν αἱ- ρέσεως, ἐξαιρέτως δὲ τῆς Ἀρειανῆς, δι᾿ ἣν μάλιστα καὶ ἡ σύνοδος τότε συνήχθη. Πῶς τοίνυν ἔτι με τὰ (96) τοσαῦτα ἀμφισβητεῖν, ἢ ζητεῖν τινες ἐπιχει ροῦσιν ; Εἰ μὲν οὖν ἐκ τῶν ᾿Αρειανῶν εἰσιν, οὐδὲν θαυμαστὸν, εἰ τὰ κατ᾿ αὐτῶν γραφέντα διαβάλλου σιν, ὥσπερ "Ελληνες ἀκούοντες· Τὰ εἴδωλα τῶν ἐθνῶν ἀργύριον καὶ χρυσίον, ἔργα χειρῶν ἀν θρώπων, μωρίαν ἡγοῦνται τὴν περὶ τοῦ θείου (97) σταυροῦ διδασκαλίαν· εἰ δὲ τῶν δοκούντων όρθως πιστεύειν καὶ ἀγαπᾷν τὰ δηλωθέντα παρὰ τῶν Πα- τέρων εἰσὶν οἱ διὰ τοῦ ζητεῖν ἀνασκευάζειν θέλον τες, οὐδὲν ἕτερον ποιοῦσιν ἢ κατὰ τὸ γεγραμμένον, τὸν μὲν πλησίον ποτίζουσιν ἀνατροπὴν θολεράν (98), – λογομαχοῦσι δὲ ἐπ' οὐδενὶ χρησίμῳ ἢ ἐπὶ καταστροφῇ τῶν ἀκεραίων. Ισπανία. τῇ Ισπανίᾳ καὶ Ῥώμη. ἔτι ἐπικρυπτομένους. ἀπὸ Πανονίας, παμψηφ!, παμψήφως, ὡς παμψήφους. ἔγραψαν δέ. σῇ θεοσεβεία προσαχθεῖσιν ὑπομνήμασιν, & μηδὲ γραφῆναι ὤφελον, ἵνα μηδὲ μνήμη τις τούτων τοῖς μετὰ ταῦτα γένηται. Τίς γὰρ ἤκουσε τοιαῦτα πώ ποτε; τίς ὁ (99) διδάξας, ἢ μαθών; Ἐκ μὲν γὰρ Σιὼν ἐξελεύσεται νόμος Θεοῦ, καὶ Λόγος Κυ ρίου ἐξ Ιερουσαλήμ· ταῦτα δὲ, πόθεν ἐξῆλθε; Ποιος ᾅδης ηρεύξατο ὁμοούσιον εἰπεῖν τὸ ἐκ Μαρίας σῶμα τῇ τοῦ Λόγου θεότητι ; ἢ, ὅτι ὁ Λόγος εἰς σάρ κα (1), καὶ ὀστέα, καὶ τρίχας, καὶ ὅλον σῶμα μετα- Πῶς οὖν μετά. καθ' ἑαυτῶν γραφέν τα. ὥσπερ καὶ. Ημεῖς δὲ κηρύσσομεν Χριστὸν ἐσταυ ρωμένον, Ἰουδαίοις μὲν σκάνδαλον, Ἕλλησι δὲ με ρίαν. Εκστασιν ὀχλουμένην, ἢ τίς ὁ. νόμος Κυρίου καὶ λόγος Θεοῦ νόμος καὶ λόγος Θεοῦ. τρίχα, καὶ νεύρα. S. ATHANASHI OPP. PARS I. -- HISTORICA ET DOGMATICA. Nicana synodo compressam fuisse. Nam quæ illic a Patribus ex divinis Scripturis promulgata fides est, tum ad impietatem omnem evertendam, tum ad piam in Christo fidem asserendam sufficit. Quamobrem cum hoc tempore variæ synodi per Galliam, Hispanias et maguæ Romæ celebratæ sint, quotquot eo convenere, eos qui etiam nunc laten- ter hæresin sapiunt Arianam, Auxentium nempe Mediolanensem, Ursacium, Valentem et Gaium ex Pannonia, communi calculo, quasi uno eodemque concitante Spiritu, anathemate damnarunt. Litte- ras autem ubique miserunt (quod varia isti syno- dorum nomina comminiscerentur ) nulla ut dein- ceps in Ecclesia catholica nominaretur synodus præter unam Nicænam, quæ omnis hæresis tro- pæumn est, atque in primis Ariana, cujus potis. simum causa tunc coacta fuit. His tot tantisque gestis rebus, quid est quod nonnulli disceptare ac quæstiones movere ausint? Qui si ex Arianis qui- dem sint, nihil mirum eos quæ contra se seripta sunt criminari quemadmodum et ethnici, dum illud audiunt Simulacra gentium argentum el au- rum, opera manuum hominum 50, doctrinam de di- vina cruce stultitiam arbitrantur. Sin autem ii, qui ejusmodi quæstionibus rem de integro tractare peroptant, ex eorum numero sunt qui recte sen- tire, et iis quæ a Patribus promulgata sunt favere videntur, nihil aliud præstant, quam quod, ut scriptum est", proximo quidem suo eversionein lutosan propinant, verbis autem decertant non ad aliquam utilitaten, sed ad simpliciorum perni- ciem. a tua pietate mihi oblatos, qui utinam scripti nun- quam fuissent, ut ne minima quidem horum me- moria transmitteretur ad posteros. Quis enim talia unquam audivit? quis docuit, didicitve? De Sion quidem exibit lex Dei, et Verbum Domini de Jeru- salem us : hæc autem unde prodierunt ? Quisnam infernus illud eructavit, corpus ex Maria genitum esse Verbi divinitati consubstantiale? aut Verbum in carnem, ossa et capillos, et in totum so Psal. cxull, 4. Habacuc 11, 15. Isa. 11, 3. C Epistola Athanasii episcopi ad Epictetum Corinthi D episcopum, contra eos qui de Domini incarnatione spiritu blasphemiæ diversa senserunt. Deinde : Dile- clissimo fratri et amabili consacerdoti Epicteto, Atha- nasins in Domino salutem. editis vero et in aliis manuscriptis pós deest. Infra Seguerianus, secunda manu, Goblerianus et Felckm. 1, Μox deest in Epiph. qui habet male verterat, Gaium Pannonem, cuin vertendumi fuisset, ex Pannonia. Nam illud, in- telligitur de Ursacio, Valente et Gaio. Ibid. Epiph., Seguerian, in quo ibidem deest. Gobler. et Felck. 1, Mos Epiph., et Epiph. Infra Epiplan., Mox Seguer., minus recte. Nam respicit Athanasius illud Pauli, Cor. 1, : Duc. : Locus exstat Habacuc. 1, 15. Docet Hierony- mus veterem editionem Græcam reddidisse, amentiam turbidam. leguntur dial. 1. Editi vero et alii Paulo post Epiph. Editi, Seguer. Gobler. et Felck. 1, ut in textu. post Seguer. solus addit, Paulo 2. Hæc ita scribo postquam legi commentarios (95) Sic Epiph. Seguer. Gobler. et Felckm. 1, in (94) Seguer. Basil. et Gobler., Πανονίας. Nannius (95) Σύνοδον deest in Seguerian. Gobler. Felck. 1, 2. Ταῦτα δὲ οὕτω γράφω, ἐντυχών τοῖς παρὰ τῇ (96) Sic Seguer. Gobler. Felck. 1, et Epiph. Editi, (97) Epiphanius solus, περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, (98) Ποτιζουσιν άναr. In hæc verba hæc Fronto (99) Sic Seguer. et Theodoret., apud quem hæc (1) Sic omnes pene miss. In editis, εἰς deest. Μox

Α τῆς γενομένης ἐν Νικαία συνόδου· ἡ γὰρ ἐν αὐτῇ Β παρὰ τῶν Πατέρων κατὰ τὰς θείας Γραφὰς ὁμολο- γηθεῖσα πίστις αὐτάρκης ἐστὶ πρὸς ἀνατροπὴν μὲν πάσης ἀσεβείας, πρὸς (93) σύστασιν δὲ τῆς εὐσεβοῦς ἐν Χριστῷ πίστεως. Διὰ τοῦτο γοῦν καὶ νῦν διαφό ρων γενομένων συνόδων ἔν τε τῇ Γαλλίᾳ, καὶ Σπα νίᾳ, καὶ τῇ μεγάλη Ρώμη, πάντες οἱ συνελθόντες τοὺς μὲν ἔτι κρυπτομένους καὶ φρονοῦντας τὰ ᾿Α- ρείου, Αυξέντιον δὴ λέγω τὸν ἐν Μεδιολάνῳ, καὶ Ουρσάκιον, καὶ Οὐάλεντα, καὶ Γάϊον ἀπὸ τῆς Παν νονίας (94) παμψηφεί, ὡς ἀφ' ἑνὸς Πνεύματος κινού- μενοι, ἀνεθεμάτισαν· ἔγραψαν τε πανταχοῦ (διά τὸ τοὺς τοιούτους ἐπινοεῖν ἑαυτοῖς ὀνόματα συν όδων), μηδεμίαν ἐν τῇ Καθολικῇ Ἐκκλησίᾳ συνοδεν ὀνομάζεσθαι, εἰ μὴ μόνην τὴν ἐν Νικαίᾳ σύνο οδον (95) γενομένην, τρόπαιον οὖσαν πάσης μὲν αἱ- ρέσεως, ἐξαιρέτως δὲ τῆς Ἀρειανῆς, δι᾿ ἣν μάλιστα καὶ ἡ σύνοδος τότε συνήχθη. Πῶς τοίνυν ἔτι με τὰ (96) τοσαῦτα ἀμφισβητεῖν, ἢ ζητεῖν τινες ἐπιχει ροῦσιν ; Εἰ μὲν οὖν ἐκ τῶν ᾿Αρειανῶν εἰσιν, οὐδὲν θαυμαστὸν, εἰ τὰ κατ᾿ αὐτῶν γραφέντα διαβάλλου σιν, ὥσπερ "Ελληνες ἀκούοντες· Τὰ εἴδωλα τῶν ἐθνῶν ἀργύριον καὶ χρυσίον, ἔργα χειρῶν ἀν θρώπων, μωρίαν ἡγοῦνται τὴν περὶ τοῦ θείου (97) σταυροῦ διδασκαλίαν· εἰ δὲ τῶν δοκούντων όρθως πιστεύειν καὶ ἀγαπᾷν τὰ δηλωθέντα παρὰ τῶν Πα- τέρων εἰσὶν οἱ διὰ τοῦ ζητεῖν ἀνασκευάζειν θέλον τες, οὐδὲν ἕτερον ποιοῦσιν ἢ κατὰ τὸ γεγραμμένον, τὸν μὲν πλησίον ποτίζουσιν ἀνατροπὴν θολεράν (98), – λογομαχοῦσι δὲ ἐπ' οὐδενὶ χρησίμῳ ἢ ἐπὶ καταστροφῇ τῶν ἀκεραίων. Ισπανία. τῇ Ισπανίᾳ καὶ Ῥώμη. ἔτι ἐπικρυπτομένους. ἀπὸ Πανονίας, παμψηφ!, παμψήφως, ὡς παμψήφους. ἔγραψαν δέ. σῇ θεοσεβεία προσαχθεῖσιν ὑπομνήμασιν, & μηδὲ γραφῆναι ὤφελον, ἵνα μηδὲ μνήμη τις τούτων τοῖς μετὰ ταῦτα γένηται. Τίς γὰρ ἤκουσε τοιαῦτα πώ ποτε; τίς ὁ (99) διδάξας, ἢ μαθών; Ἐκ μὲν γὰρ Σιὼν ἐξελεύσεται νόμος Θεοῦ, καὶ Λόγος Κυ ρίου ἐξ Ιερουσαλήμ· ταῦτα δὲ, πόθεν ἐξῆλθε; Ποιος ᾅδης ηρεύξατο ὁμοούσιον εἰπεῖν τὸ ἐκ Μαρίας σῶμα τῇ τοῦ Λόγου θεότητι ; ἢ, ὅτι ὁ Λόγος εἰς σάρ κα (1), καὶ ὀστέα, καὶ τρίχας, καὶ ὅλον σῶμα μετα- Πῶς οὖν μετά. καθ' ἑαυτῶν γραφέν τα. ὥσπερ καὶ. Ημεῖς δὲ κηρύσσομεν Χριστὸν ἐσταυ ρωμένον, Ἰουδαίοις μὲν σκάνδαλον, Ἕλλησι δὲ με ρίαν. Εκστασιν ὀχλουμένην, ἢ τίς ὁ. νόμος Κυρίου καὶ λόγος Θεοῦ νόμος καὶ λόγος Θεοῦ. τρίχα, καὶ νεύρα. S. ATHANASHI OPP. PARS I. -- HISTORICA ET DOGMATICA. Nicana synodo compressam fuisse. Nam quæ illic a Patribus ex divinis Scripturis promulgata fides est, tum ad impietatem omnem evertendam, tum ad piam in Christo fidem asserendam sufficit. Quamobrem cum hoc tempore variæ synodi per Galliam, Hispanias et maguæ Romæ celebratæ sint, quotquot eo convenere, eos qui etiam nunc laten- ter hæresin sapiunt Arianam, Auxentium nempe Mediolanensem, Ursacium, Valentem et Gaium ex Pannonia, communi calculo, quasi uno eodemque concitante Spiritu, anathemate damnarunt. Litte- ras autem ubique miserunt (quod varia isti syno- dorum nomina comminiscerentur ) nulla ut dein- ceps in Ecclesia catholica nominaretur synodus præter unam Nicænam, quæ omnis hæresis tro- pæumn est, atque in primis Ariana, cujus potis. simum causa tunc coacta fuit. His tot tantisque gestis rebus, quid est quod nonnulli disceptare ac quæstiones movere ausint? Qui si ex Arianis qui- dem sint, nihil mirum eos quæ contra se seripta sunt criminari quemadmodum et ethnici, dum illud audiunt Simulacra gentium argentum el au- rum, opera manuum hominum 50, doctrinam de di- vina cruce stultitiam arbitrantur. Sin autem ii, qui ejusmodi quæstionibus rem de integro tractare peroptant, ex eorum numero sunt qui recte sen- tire, et iis quæ a Patribus promulgata sunt favere videntur, nihil aliud præstant, quam quod, ut scriptum est", proximo quidem suo eversionein lutosan propinant, verbis autem decertant non ad aliquam utilitaten, sed ad simpliciorum perni- ciem. a tua pietate mihi oblatos, qui utinam scripti nun- quam fuissent, ut ne minima quidem horum me- moria transmitteretur ad posteros. Quis enim talia unquam audivit? quis docuit, didicitve? De Sion quidem exibit lex Dei, et Verbum Domini de Jeru- salem us : hæc autem unde prodierunt ? Quisnam infernus illud eructavit, corpus ex Maria genitum esse Verbi divinitati consubstantiale? aut Verbum in carnem, ossa et capillos, et in totum so Psal. cxull, 4. Habacuc 11, 15. Isa. 11, 3. C Epistola Athanasii episcopi ad Epictetum Corinthi D episcopum, contra eos qui de Domini incarnatione spiritu blasphemiæ diversa senserunt. Deinde : Dile- clissimo fratri et amabili consacerdoti Epicteto, Atha- nasins in Domino salutem. editis vero et in aliis manuscriptis pós deest. Infra Seguerianus, secunda manu, Goblerianus et Felckm. 1, Μox deest in Epiph. qui habet male verterat, Gaium Pannonem, cuin vertendumi fuisset, ex Pannonia. Nam illud, in- telligitur de Ursacio, Valente et Gaio. Ibid. Epiph., Seguerian, in quo ibidem deest. Gobler. et Felck. 1, Mos Epiph., et Epiph. Infra Epiplan., Mox Seguer., minus recte. Nam respicit Athanasius illud Pauli, Cor. 1, : Duc. : Locus exstat Habacuc. 1, 15. Docet Hierony- mus veterem editionem Græcam reddidisse, amentiam turbidam. leguntur dial. 1. Editi vero et alii Paulo post Epiph. Editi, Seguer. Gobler. et Felck. 1, ut in textu. post Seguer. solus addit, Paulo 2. Hæc ita scribo postquam legi commentarios (95) Sic Epiph. Seguer. Gobler. et Felckm. 1, in (94) Seguer. Basil. et Gobler., Πανονίας. Nannius (95) Σύνοδον deest in Seguerian. Gobler. Felck. 1, 2. Ταῦτα δὲ οὕτω γράφω, ἐντυχών τοῖς παρὰ τῇ (96) Sic Seguer. Gobler. Felck. 1, et Epiph. Editi, (97) Epiphanius solus, περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, (98) Ποτιζουσιν άναr. In hæc verba hæc Fronto (99) Sic Seguer. et Theodoret., apud quem hæc (1) Sic omnes pene miss. In editis, εἰς deest. Μox

βέβληται, καὶ ἡλλάγη τῆς ἰδίας φύσεως ; Τίς δὲ ἤκου- σεν ἐν Ἐκκλησίᾳ, ἢ ὅλως παρὰ Χριστιανῶν, ὅτι θέσει καὶ οὐ φύσει σῶμα πεφόρηκεν ὁ Κύριος ; (2) Η τις τοσοῦτον ησέβησεν, ὥστε εἰπεῖν ἅμα καὶ φρονεῖν, ὅτι ἡ θεότης αὐτὴ ἡ ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ περιετμήθη καὶ ἀτελὴς ἐκ τελείου γέγονεν· καὶ ὅτι τὸ ἐν ξύλω καθηλούμενον, οὐκ ἦν τὸ σῶμα, ἀλλ᾽ αὐτὴ ἡ δη μιουργὸς οὐσία τῆς σοφίας (5); Τίς δὲ ἀκούων, ὅτι οὐκ ἐκ Μαρίας, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς ἑαυτοῦ οὐσίας, μετεποίησεν ἑαυτῷ σῶμα παθητὸν ὁ Λόγος, εἴποι ἂν Χριστιανὸν τὸν λέγοντα ταῦτα (4); Τίς δὲ τὴν ἀθέμιτον ταύτην ἐπενόησεν ἀσέβειαν, ὥστε κἂν εἰς ἐνθύμησιν ἐλθεῖν, καὶ εἰπεῖν, ὅτι ὁ λέγων ἐκ Μαρίας εἶναι τὸ Κυρια κὸν σῶμα οὐκέτι τριάδα, ἀλλὰ τετράδα ἐν τῇ θεό τητι φρονεῖ; ὡς διὰ τοῦτο τοὺς οὕτω διακειμένους τῆς οὐσίας τῆς Τριάδος λέγειν εἶναι τὴν σάρκα, ἣν ἐνεδύσατο ἐκ Μαρίας ὁ Σωτήρ. Πόθεν δὲ πάλιν ἠρεύ ξαντό τινες ἴσην ἀσέβειαν τοῖς προειρημένοις, ὥστε εἰπεῖν μὴ νεώτερον εἶναι τὸ σῶμα τῆς τοῦ Λόγου θεότητος, ἀλλὰ συναΐδιον αὐτῷ διαπαντός γεγενῆσθαι, ἐπειδὴ ἐκ τῆς οὐσίας τῆς σοφίας συνέστη (5) ; Πῶς δὲ καὶ ἀμφιβάλλειν ἐτόλμησαν οἱ λεγόμενοι Χριστια- νοί, εἰ ὁ ἐκ Μαρίας προελθὼν Κύριος Υἱὸς μὲν τῇ οὐσίᾳ καὶ φύσει τοῦ Θεοῦ ἐστι, τὸ δὲ κατὰ σάρκα ἐκ σπέρματός ἐστι Δαβίδ, σαρκὸς δὲ τῆς ἁγίας Μαρίας; Τίνες δὲ ἄρα οὕτω τολμηροί γεγόνασιν, ὥστε εἰ- πεῖν τὸν Χριστὸν τὸν σαρκὶ παθόντα καὶ ἐσταυρωμέ νον μὴ εἶναι Κύριον, καὶ Σωτῆρα, καὶ Θεὸν, καὶ Υἱὸν τοῦ Πατρός ; Η πῶς Χριστιανοὶ θέλουσι ὀνομά δέναι οἱ λέγοντες εἰς ἄνθρωπον (6) ἅγιον ὡς ἐπὶ ἕνα τῶν προφητῶν ἐληλυθέναι τὸν Λόγον, καὶ μὴ αὐτὸν ἄνθρωπον γεγονέναι, λαβόντα ἐκ Μαρίας τὸ σῶμα, ἀλλ᾽ ἕτερον εἶναι τὸν Χριστὸν, καὶ ἕτερον τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγου (7), τὸν πρὸ Μαρίας καὶ πρὸ αἰώνων Υἱὸν ὄντα τοῦ Πατρός; Η πῶς εἶναι Χριστια νοὶ δύνανται οἱ λέγοντες ἄλλον εἶναι τὸν Υἱὸν (8) καὶ ἄλλον τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ; εἰρημένα, μίαν δὲ τὴν διάνοιαν καὶ τὴν αὐτὴν ἔχοντα πρὸς ἀσέβειαν βλέπουσαν δύναμιν (9). Διὰ ταῦτα διεκρίνοντο καὶ διεμάχοντο πρὸς ἀλλήλους οἱ αὐ χοῦντες ἐπὶ τῇ ὁμολογίᾳ τῶν Πατέρων τῇ ἐν Νικαία γενομένῃ. Ἐγὼ δὲ, τὴν σὴν ἐθαύμασα θεοσέβειαν ἀνασχομένην, καὶ ὅτι μὴ τούτους ἔπαυσε μὲν ταῦτα λέγοντας, τὴν δὲ εὐσεβῆ πίστιν παρέθηκεν αὐτοῖς - ἐν Ἐκκλησία παρὰ Χριστιανοῖς. ἢ παρὰ Χρι- στιανῶν. ὁ Θεὸς Λόγος. ὁ Υἱός. αὐτή. αὐτοῦ. περιετμήθη τραπεῖσα καὶ ἀτελής. τραπείσα, Εμίρη. καθηλωμένο. σεως. Τίς δὲ ἀκούων, λεγόμενοι ὅτι, εἰ ὁ ἐκ Μαρίας. Θεὸς μὲν τῇ οὐσίᾳ καὶ φύσει Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Υἱὸς μὲν τῇ οὐσίᾳ καὶ φύσει τοῦ Θεοῦ. καὶ τῇ φύσει τοῦ Θεοῦ. αἰώνων. ἀπὸ αἰώνων. Θεόν. Χριστόν. ρέπουσαν δύναμιν. EPISTOLA AD EPICTETUM. B 105$. A corpus mutatum fuisse, et a natura descivisse sua ? c Quis autem in Ecclesia, aut a Christianis unquam audivit Dominum fictione non natura gestasse cor- pus? Aut quis eo processit impietatis, ut diceret sentiretque, ipsam deitatem Patri consubstantia- lem, circumcisam, et imperfectam ex perfecta fa- ctam fuisse et quod cruci affixum erat, non fuisse corpus, sed ipsam Sapientiæ substantiam rerum opidicem ? Quis hæc audiens, Non ex Maria, sed ex sua ipsius substantia Verbum sibi passibile corpus efformavit, hæc loquentem Christianum dixerit ? Quis nefariam illam commentus est impietatem, aut cui hoc in mentem venerit dixeritque : Qui ait ex Maria esse Dominicum corpus, is non amplius Trinitatem, sed quaternitatem in deitate sentit ? Quasi vero qui ita censent dicant, carnem quam ex Maria Salvator induit, ex substantia esse Tri- nitatis. Jam vero undenam æqualem supra dictis impietatem nounulli evomuere, non minoris, aien- tes, relatis esse corpus, quam Verbi divinitas, omnino coæternum illi fuisse, quia ex sapientiae substantia constat? Quo pacto viri qui dicuntur Christiani vel ambigere ausi sunt, sitne Dominus qui ex Maria natus est, substantia et natura sua Filius Dei; secundum carnem vero ex semine Da- vid et ex carne sanctæ Mariæ ortus? Quinam vero ea temeritate fuerunt, ut dicerent, Christum qui carne passus et crucifixus est, non esse Dominum et Salvatorem, ac Deum Filiumque Patris ? Aut quomodo Christiani volunt nuncupari, qui dicunt in sanctum hominem, perinde atque in unum ex prophetis, venisse Verbum, nec ipsum hominem factum fuisse, ex Maria corpus assumendo, sed alium esse Christum, et alium Dei Verbum quod ante Mariam et ante sæcula Filius' erat Patris? Aut qua, quæso, ratione Christiani fuerint, qui dicunt alium esse Filium et alium Dei Verbum! sed verbis, sed quibus una eademque sententia visque impietatem spectans inerat. Propter illa mutuo dis- ceptabant concertabantque, qui de confessione Patrum Nicæna gloriantur. Ego vero tuam miratus sum pietatem, quæ res ferat ejusmodi, et quod non illis quidem talia dictitantibus silentium in- D dixerit, nec piam fidem illis proposuerit, ut vel post, deest in Epiph. Ibid. Theod., Gobler. et Felck. 1, Ibid. Gobler. et Felekm. 1, Epiph., Epiphan., In editis et in quibusdam miss., Sed vocem Theod. et Seguer. secuti, expun- ximus. Infra Theod. Gobl. et Felck. 1, Quae sequuntur auten, a 'Theo- doreto citantur dialog. ibid. rodo Ephesina, act. 1, et alibi. Item apud Cyrillumn defens. anathem. 9, synod. Chalcedon. act. 1, Leo- nis papæ epistola ad Leonem imperatorem, item apud Mercatorem erud. Baluzii p. et 226, et apud Gelasium. Ibidem, in editis deerat, in omnibus pene manuscriptis legitur. Ibidemn An- glicanus, Mox Seguer. solus, Alii et eliti, Ubi Epiphanius, ctoribus et ex Seguer. restituimus. Sic mss. fere omnes, in editis, Felck. 1, et ex predictis auctoribus, uno excepto Epiph. qui habet Editi, deest in quibusdam. Editi, 3. Hæc in Commentariis erant, diversis quidem 5. Ταῦτα ἦν ἐν τοῖς Ὑπομνήμασι, διαφόρως μὲν (2) Haec apud Theol. dial. 5, p. 159. Μος, θεότης (5) Epiphanius solus, δημιουργὸς οὐσία τῆς φύ (4) Theod. et Seguer., εἰπόντα ή λέγοντα. (5) Locus frequentissime citatus, nempe in sy- (6) Ανθρωπον, in editis deerat; ex prædictis au- (7) Mss. alii Λόγον, alii Υϊόν habent. Μox πρὸ (8) Υϊόν restituimus ex mss. Seguer. Gobler. et (9) Sic Seguer. Felck 1, et Εpiph.; sed δύναμιν

βέβληται, καὶ ἡλλάγη τῆς ἰδίας φύσεως ; Τίς δὲ ἤκου- σεν ἐν Ἐκκλησίᾳ, ἢ ὅλως παρὰ Χριστιανῶν, ὅτι θέσει καὶ οὐ φύσει σῶμα πεφόρηκεν ὁ Κύριος ; (2) Η τις τοσοῦτον ησέβησεν, ὥστε εἰπεῖν ἅμα καὶ φρονεῖν, ὅτι ἡ θεότης αὐτὴ ἡ ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ περιετμήθη καὶ ἀτελὴς ἐκ τελείου γέγονεν· καὶ ὅτι τὸ ἐν ξύλω καθηλούμενον, οὐκ ἦν τὸ σῶμα, ἀλλ᾽ αὐτὴ ἡ δη μιουργὸς οὐσία τῆς σοφίας (5); Τίς δὲ ἀκούων, ὅτι οὐκ ἐκ Μαρίας, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς ἑαυτοῦ οὐσίας, μετεποίησεν ἑαυτῷ σῶμα παθητὸν ὁ Λόγος, εἴποι ἂν Χριστιανὸν τὸν λέγοντα ταῦτα (4); Τίς δὲ τὴν ἀθέμιτον ταύτην ἐπενόησεν ἀσέβειαν, ὥστε κἂν εἰς ἐνθύμησιν ἐλθεῖν, καὶ εἰπεῖν, ὅτι ὁ λέγων ἐκ Μαρίας εἶναι τὸ Κυρια κὸν σῶμα οὐκέτι τριάδα, ἀλλὰ τετράδα ἐν τῇ θεό τητι φρονεῖ; ὡς διὰ τοῦτο τοὺς οὕτω διακειμένους τῆς οὐσίας τῆς Τριάδος λέγειν εἶναι τὴν σάρκα, ἣν ἐνεδύσατο ἐκ Μαρίας ὁ Σωτήρ. Πόθεν δὲ πάλιν ἠρεύ ξαντό τινες ἴσην ἀσέβειαν τοῖς προειρημένοις, ὥστε εἰπεῖν μὴ νεώτερον εἶναι τὸ σῶμα τῆς τοῦ Λόγου θεότητος, ἀλλὰ συναΐδιον αὐτῷ διαπαντός γεγενῆσθαι, ἐπειδὴ ἐκ τῆς οὐσίας τῆς σοφίας συνέστη (5) ; Πῶς δὲ καὶ ἀμφιβάλλειν ἐτόλμησαν οἱ λεγόμενοι Χριστια- νοί, εἰ ὁ ἐκ Μαρίας προελθὼν Κύριος Υἱὸς μὲν τῇ οὐσίᾳ καὶ φύσει τοῦ Θεοῦ ἐστι, τὸ δὲ κατὰ σάρκα ἐκ σπέρματός ἐστι Δαβίδ, σαρκὸς δὲ τῆς ἁγίας Μαρίας; Τίνες δὲ ἄρα οὕτω τολμηροί γεγόνασιν, ὥστε εἰ- πεῖν τὸν Χριστὸν τὸν σαρκὶ παθόντα καὶ ἐσταυρωμέ νον μὴ εἶναι Κύριον, καὶ Σωτῆρα, καὶ Θεὸν, καὶ Υἱὸν τοῦ Πατρός ; Η πῶς Χριστιανοὶ θέλουσι ὀνομά δέναι οἱ λέγοντες εἰς ἄνθρωπον (6) ἅγιον ὡς ἐπὶ ἕνα τῶν προφητῶν ἐληλυθέναι τὸν Λόγον, καὶ μὴ αὐτὸν ἄνθρωπον γεγονέναι, λαβόντα ἐκ Μαρίας τὸ σῶμα, ἀλλ᾽ ἕτερον εἶναι τὸν Χριστὸν, καὶ ἕτερον τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγου (7), τὸν πρὸ Μαρίας καὶ πρὸ αἰώνων Υἱὸν ὄντα τοῦ Πατρός; Η πῶς εἶναι Χριστια νοὶ δύνανται οἱ λέγοντες ἄλλον εἶναι τὸν Υἱὸν (8) καὶ ἄλλον τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ; εἰρημένα, μίαν δὲ τὴν διάνοιαν καὶ τὴν αὐτὴν ἔχοντα πρὸς ἀσέβειαν βλέπουσαν δύναμιν (9). Διὰ ταῦτα διεκρίνοντο καὶ διεμάχοντο πρὸς ἀλλήλους οἱ αὐ χοῦντες ἐπὶ τῇ ὁμολογίᾳ τῶν Πατέρων τῇ ἐν Νικαία γενομένῃ. Ἐγὼ δὲ, τὴν σὴν ἐθαύμασα θεοσέβειαν ἀνασχομένην, καὶ ὅτι μὴ τούτους ἔπαυσε μὲν ταῦτα λέγοντας, τὴν δὲ εὐσεβῆ πίστιν παρέθηκεν αὐτοῖς - ἐν Ἐκκλησία παρὰ Χριστιανοῖς. ἢ παρὰ Χρι- στιανῶν. ὁ Θεὸς Λόγος. ὁ Υἱός. αὐτή. αὐτοῦ. περιετμήθη τραπεῖσα καὶ ἀτελής. τραπείσα, Εμίρη. καθηλωμένο. σεως. Τίς δὲ ἀκούων, λεγόμενοι ὅτι, εἰ ὁ ἐκ Μαρίας. Θεὸς μὲν τῇ οὐσίᾳ καὶ φύσει Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Υἱὸς μὲν τῇ οὐσίᾳ καὶ φύσει τοῦ Θεοῦ. καὶ τῇ φύσει τοῦ Θεοῦ. αἰώνων. ἀπὸ αἰώνων. Θεόν. Χριστόν. ρέπουσαν δύναμιν. EPISTOLA AD EPICTETUM. B 105$. A corpus mutatum fuisse, et a natura descivisse sua ? c Quis autem in Ecclesia, aut a Christianis unquam audivit Dominum fictione non natura gestasse cor- pus? Aut quis eo processit impietatis, ut diceret sentiretque, ipsam deitatem Patri consubstantia- lem, circumcisam, et imperfectam ex perfecta fa- ctam fuisse et quod cruci affixum erat, non fuisse corpus, sed ipsam Sapientiæ substantiam rerum opidicem ? Quis hæc audiens, Non ex Maria, sed ex sua ipsius substantia Verbum sibi passibile corpus efformavit, hæc loquentem Christianum dixerit ? Quis nefariam illam commentus est impietatem, aut cui hoc in mentem venerit dixeritque : Qui ait ex Maria esse Dominicum corpus, is non amplius Trinitatem, sed quaternitatem in deitate sentit ? Quasi vero qui ita censent dicant, carnem quam ex Maria Salvator induit, ex substantia esse Tri- nitatis. Jam vero undenam æqualem supra dictis impietatem nounulli evomuere, non minoris, aien- tes, relatis esse corpus, quam Verbi divinitas, omnino coæternum illi fuisse, quia ex sapientiae substantia constat? Quo pacto viri qui dicuntur Christiani vel ambigere ausi sunt, sitne Dominus qui ex Maria natus est, substantia et natura sua Filius Dei; secundum carnem vero ex semine Da- vid et ex carne sanctæ Mariæ ortus? Quinam vero ea temeritate fuerunt, ut dicerent, Christum qui carne passus et crucifixus est, non esse Dominum et Salvatorem, ac Deum Filiumque Patris ? Aut quomodo Christiani volunt nuncupari, qui dicunt in sanctum hominem, perinde atque in unum ex prophetis, venisse Verbum, nec ipsum hominem factum fuisse, ex Maria corpus assumendo, sed alium esse Christum, et alium Dei Verbum quod ante Mariam et ante sæcula Filius' erat Patris? Aut qua, quæso, ratione Christiani fuerint, qui dicunt alium esse Filium et alium Dei Verbum! sed verbis, sed quibus una eademque sententia visque impietatem spectans inerat. Propter illa mutuo dis- ceptabant concertabantque, qui de confessione Patrum Nicæna gloriantur. Ego vero tuam miratus sum pietatem, quæ res ferat ejusmodi, et quod non illis quidem talia dictitantibus silentium in- D dixerit, nec piam fidem illis proposuerit, ut vel post, deest in Epiph. Ibid. Theod., Gobler. et Felck. 1, Ibid. Gobler. et Felekm. 1, Epiph., Epiphan., In editis et in quibusdam miss., Sed vocem Theod. et Seguer. secuti, expun- ximus. Infra Theod. Gobl. et Felck. 1, Quae sequuntur auten, a 'Theo- doreto citantur dialog. ibid. rodo Ephesina, act. 1, et alibi. Item apud Cyrillumn defens. anathem. 9, synod. Chalcedon. act. 1, Leo- nis papæ epistola ad Leonem imperatorem, item apud Mercatorem erud. Baluzii p. et 226, et apud Gelasium. Ibidem, in editis deerat, in omnibus pene manuscriptis legitur. Ibidemn An- glicanus, Mox Seguer. solus, Alii et eliti, Ubi Epiphanius, ctoribus et ex Seguer. restituimus. Sic mss. fere omnes, in editis, Felck. 1, et ex predictis auctoribus, uno excepto Epiph. qui habet Editi, deest in quibusdam. Editi, 3. Hæc in Commentariis erant, diversis quidem 5. Ταῦτα ἦν ἐν τοῖς Ὑπομνήμασι, διαφόρως μὲν (2) Haec apud Theol. dial. 5, p. 159. Μος, θεότης (5) Epiphanius solus, δημιουργὸς οὐσία τῆς φύ (4) Theod. et Seguer., εἰπόντα ή λέγοντα. (5) Locus frequentissime citatus, nempe in sy- (6) Ανθρωπον, in editis deerat; ex prædictis au- (7) Mss. alii Λόγον, alii Υϊόν habent. Μox πρὸ (8) Υϊόν restituimus ex mss. Seguer. Gobler. et (9) Sic Seguer. Felck 1, et Εpiph.; sed δύναμιν

ἵνα ἡ ἀκούσαντες ηρεμήσωσιν, ἢ ἀντιλέγοντες ὡς Εt αἱρετικοί νομισθώσι. Τὰ γὰρ εἰρημένα (10) οὔτε λεκτὰ οὔτε ἀκουστὰ παρὰ Χριστιανοῖς, ἀλλὰ ἀλλό τρια κατὰ πάντα τρόπον τῆς ἀποστολικῆς διδασκα λίας. Διὰ τοῦτο γοῦν κἀγὼ τὰ παρ' ἐκείνων, ὡς προείρηται (11), ἐγγραφῆναι γυμνῶς πεποίηκα τῇ ἐπιστολῇ, ἵνα καὶ μόνον ὁ ἀκούων θεωρῇ τὴν ἐν αὐτ τοῖς αἰσχύνην καὶ ἀσέβειαν. Καὶ εἰ καὶ ἔδει διὰ πλειόνων κατηγορεῖν καὶ διελέγχειν (12) τὴν ἀφρο- σύνην τῶν τὰ τοιαῦτα νοησάντων· ἀλλὰ καλὸν ἕως τούτων εἶναι τὴν ἐπιστολὴν, καὶ μηδὲν πλεῖον γρά φειν· τὰ γὰρ οὕτω φανερῶς δεικνύμενα φαῦλα για μνάζειν ἐπὶ πλεῖον καὶ περιεργάζεσθαι οὐ δεῖ, ἵνα μὴ τοῖς φιλονεικοῦσιν ὡς ἀμφίβολα νομισθῇ · ἢ τοῦτο μόνον ἀποκρίνασθαι πρὸς τὰ τοιαῦτα, καὶ εἰπεῖν· Αρκεῖ, ὅτι οὐκ ἔστι ταῦτα τῆς Καθολικῆς Ἐκκλη σίας, οὐδὲ ταῦτα οἱ Πατέρες εφρόνησαν. Ἵνα δὲ μὴ ἐκ τῆς τέλεον σιωπής πρόφασιν αναισχυντίας (13) ἑαυτοῖς οἱ τῶν κακῶν ἐφευρεταὶ πορίσωνται, καλὸν ἐκ τῶν θείων Γραφῶν ὀλίγα μνημονεύσαι · τάχα και οὕτως αἰδεσθέντες παύσωνται ἀπὸ τῶν ῥυπαρῶν τού των ἐπινοιῶν. ὁμοούσιον εἶναι τὸ σῶμα τῆς τοῦ Λόγου θεότητος (ἀπὸ γὰρ τούτου καλόν ἐστιν ἄρξασθαι, ἵνα, τούτου δειχνυμένου σαθροῦ, καὶ πάντα τὰ ἄλλα τοιαῦτα δει χθῇ); Ἀπὸ μὲν οὖν τῶν θείων Γραφῶν οὐκ ἔστιν εὑρεῖν, Θεὸν γὰρ ἐν ἀνθρωπίνω σώματι λέγουσι γε- γονέναι. ᾿Αλλὰ γὰρ (15) καὶ οἱ Πατέρες, οἱ ἐν Νικαίς συνελθόντες οὐ τὸ σῶμα, ἀλλ᾽ αὐτὸν τὸν Υἱὸν ὁμοού- στον εἰρήκασι τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦτον μὲν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, τὸ δὲ σῶμα ἐκ Μαρίας ὡμολόγη σαν εἶναι πάλιν κατὰ τὰς Γραφάς (16). "Η τοίνυν ἀρνήσασθε τὴν ἐν Νικαίᾳ σύνοδον, καὶ ὡς αἱρετικοί παρεισφέρετε ταῦτα· ἢ, εἰ βούλεσθε τέκνα τῶν Πατ τέρων εἶναι, μὴ φρονεῖτε παρ' ἐκεῖνα, ἅπερ ἔγραψαν αὐτοί (17). Καὶ γὰρ καὶ ἐκ τούτου τὸ ἄτοπον θεωρεῖν ὑμᾶς ἔξεστιν· εἰ ὁμοούσιος ὁ Λόγος τῷ σώματι (18) ἐκ γῆς ἔχοντι τὴν φύσιν, ὁμοούσιος δὲ ὁ Λόγος τῷ Πατρὶ κατὰ τὴν τῶν Πατέρων ὁμολογίαν· ὁμοσύ σιος ἔσται καὶ αὐτὸς ὁ Πατὴρ τῷ σώματι τῷ ἐκ γῆς γενομένῳ. Καὶ τί ἔτι μέμφεσθε τοῖς 'Αρειανοῖς λέ- γουσι τὸν Υἱὸν κτίσμα, λέγοντες αὐτοὶ καὶ (19) τὸν Πατέρα ὁμοούσιον τοῖς κτίσμασι; καὶ εἰς ἑτέραν ἀσέβειαν μετερχόμενοι, φάσκοντες εἰς σάρκα, καὶ ειρημένα. εἴρηται. Μος, τῶν ταῦτα διανοηθέντων. τὴν τῶν ταῦτα διανοηθέντων αἰσχύ νην. πλέον. πλεῖον. ἀπο- κρίνεσθαι. του. ὀστέα, καὶ τρίχας, καὶ νεῦρα, καὶ ὅλον τὸ σῶμα μετα- βεβλήσθαι τὸν Λόγον, καὶ ἠλλάχθαι τῆς ἰδίας φύ σεως. Ωρα γὰρ ὑμᾶς φανερῶς εἰπεῖν ἐκ γῆς αὐτὸν καλόν, ἐστιν. Καὶ γὰρ ἐκ τούτου. σώμα. S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. obtemperantes acquiescerent; vel si repugnarent, a pro hæreticis haberentur. Etenim quæ jam memo- rata sunt, neque dictu neque auditu sunt Christia- nis tolerabilia, sed ab apostolica doctrina penitus abhorrent. Quocirca eorum dicta, ut jam memo- rata sunt, ipsis verbis in epistola conscribenda curavi; ut quisquis audierit, eorum turpitudinem et impietatem animadvertat. tametsi oportebat illorum qui hæc commenti sunt stultitiam pluri- bus arguere et confutare; attamen satius fuisset epistolam huc desinere, et nihil ultra scribere : quæ enim ita manifeste prava commonstrantur, exagitare et curiosius indagare non expedit, ne a contentiosis hominibus ambigua existimen- tur: sed sufficit his duntaxat verbis ad illa respon- dere Hæc catholicæ Ecclesiæ non sunt, neque ea est Patrum sententia. Cæterum ne ex perpetuo si- lentio impulentiæ occasionem malarum illi rerum artifices arripiant, e re fuerit ex divinis Scripturis pauca memorare; fortasse vel hoc modo pudore affecti, turpissimas opiniones excogitandi finem facient. B diceretis esse Verbi divinitati consubstantiale (hinc enim ordiri operæ pretium fuerit, ut cum ejus sententiæ fœditas palam fuerit, neque cætera majoris esse pretii conspicuum sit)? In divinis certe Scripturis nihil comparet hujusmodi, nam ipse Deum in humano fuisse corpore affirmant: sed etiam Patres qui Nicææ convenerunt, non corpus, C sed ipsum Filium dixerunt esse Patri consubstan- tialem, et hunc quidem ex substantia Patris, cor- pus vero ex Maria esse ex Scripturis item decla- rarunt. Quamobrem aut Nicænam repudiate syno- dum, et utpote hæretici, hæc aliena inducite : aut si vultis Patrum illorum filii esse, ne diversam ab eorum scriptis sententiam consectemini. Hac quo- que ratione illud quantæ sit absurditatis advertite : si Verbum corpori, quod ex terra naturam tenet suam, est consubstantiale, et aliunde Verbum iti- dem, juxta Patrum confessionem, est Patri con- substantiale; ipse Pater corpori ex terra facto consubstantialis erit. Ecquid ultra Arianos insecte- mini, quod dicant Filium esse creaturam, cum ipsi Patrem rebus crealis esse consubstantialem alir- D melis, et in aliam impietatem transeuntes dicatis, in carnem, ossa, capillos, nervos et in totum cor- pus conversum esse Verbum, et a propria muta- Gobler. Felck. 1, Se- guer. et Epiph., Mox Epiph. Seguer. Basil. Gobler. et Felc. 1, Editi et alii, Infra Seguer. solus, codem infra post non legitur, et Anglic. restituimus. Felckm. 1. nos, tom. Bibl. Grac. PP. p. 447, Epiph. 4. Πόθεν ὑμῖν ἐπῆλθεν εἰπεῖν (14), ὦ οὗτος, 4. Heus vos, qui eo animum appulistis ut corpus (10) Seguer. et Epiph., ὀνομασθώσι. Τὰ γὰρ προ- (11) Sic Seguer. Gobler. et Felckm. 1. 1n editis, (12) Quidam mss., κατηγορῆσαι καὶ ἐλέγχειν. (13) Seguer. solus αναισχυντίας. Alii, ἀναίσχυν (14) Seguerian., Πόθεν ὑμῖν, ὦ οὗτοι, εἰπεῖν. Ιπ (15) Γάρ deest in editis. Ex mss. Seguer. Basil. (16) Θείας Γραφάς, in Seguer. Basil. Gobler. et (17) Locus cilatus in dial. Theoriani adv. Arme- (18) Gobler. Felckm. 1, εἰ ὁμοούσιον τῷ λόγῳ τὸ (19) Kai deest in Basil.

ἵνα ἡ ἀκούσαντες ηρεμήσωσιν, ἢ ἀντιλέγοντες ὡς Εt αἱρετικοί νομισθώσι. Τὰ γὰρ εἰρημένα (10) οὔτε λεκτὰ οὔτε ἀκουστὰ παρὰ Χριστιανοῖς, ἀλλὰ ἀλλό τρια κατὰ πάντα τρόπον τῆς ἀποστολικῆς διδασκα λίας. Διὰ τοῦτο γοῦν κἀγὼ τὰ παρ' ἐκείνων, ὡς προείρηται (11), ἐγγραφῆναι γυμνῶς πεποίηκα τῇ ἐπιστολῇ, ἵνα καὶ μόνον ὁ ἀκούων θεωρῇ τὴν ἐν αὐτ τοῖς αἰσχύνην καὶ ἀσέβειαν. Καὶ εἰ καὶ ἔδει διὰ πλειόνων κατηγορεῖν καὶ διελέγχειν (12) τὴν ἀφρο- σύνην τῶν τὰ τοιαῦτα νοησάντων· ἀλλὰ καλὸν ἕως τούτων εἶναι τὴν ἐπιστολὴν, καὶ μηδὲν πλεῖον γρά φειν· τὰ γὰρ οὕτω φανερῶς δεικνύμενα φαῦλα για μνάζειν ἐπὶ πλεῖον καὶ περιεργάζεσθαι οὐ δεῖ, ἵνα μὴ τοῖς φιλονεικοῦσιν ὡς ἀμφίβολα νομισθῇ · ἢ τοῦτο μόνον ἀποκρίνασθαι πρὸς τὰ τοιαῦτα, καὶ εἰπεῖν· Αρκεῖ, ὅτι οὐκ ἔστι ταῦτα τῆς Καθολικῆς Ἐκκλη σίας, οὐδὲ ταῦτα οἱ Πατέρες εφρόνησαν. Ἵνα δὲ μὴ ἐκ τῆς τέλεον σιωπής πρόφασιν αναισχυντίας (13) ἑαυτοῖς οἱ τῶν κακῶν ἐφευρεταὶ πορίσωνται, καλὸν ἐκ τῶν θείων Γραφῶν ὀλίγα μνημονεύσαι · τάχα και οὕτως αἰδεσθέντες παύσωνται ἀπὸ τῶν ῥυπαρῶν τού των ἐπινοιῶν. ὁμοούσιον εἶναι τὸ σῶμα τῆς τοῦ Λόγου θεότητος (ἀπὸ γὰρ τούτου καλόν ἐστιν ἄρξασθαι, ἵνα, τούτου δειχνυμένου σαθροῦ, καὶ πάντα τὰ ἄλλα τοιαῦτα δει χθῇ); Ἀπὸ μὲν οὖν τῶν θείων Γραφῶν οὐκ ἔστιν εὑρεῖν, Θεὸν γὰρ ἐν ἀνθρωπίνω σώματι λέγουσι γε- γονέναι. ᾿Αλλὰ γὰρ (15) καὶ οἱ Πατέρες, οἱ ἐν Νικαίς συνελθόντες οὐ τὸ σῶμα, ἀλλ᾽ αὐτὸν τὸν Υἱὸν ὁμοού- στον εἰρήκασι τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦτον μὲν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, τὸ δὲ σῶμα ἐκ Μαρίας ὡμολόγη σαν εἶναι πάλιν κατὰ τὰς Γραφάς (16). "Η τοίνυν ἀρνήσασθε τὴν ἐν Νικαίᾳ σύνοδον, καὶ ὡς αἱρετικοί παρεισφέρετε ταῦτα· ἢ, εἰ βούλεσθε τέκνα τῶν Πατ τέρων εἶναι, μὴ φρονεῖτε παρ' ἐκεῖνα, ἅπερ ἔγραψαν αὐτοί (17). Καὶ γὰρ καὶ ἐκ τούτου τὸ ἄτοπον θεωρεῖν ὑμᾶς ἔξεστιν· εἰ ὁμοούσιος ὁ Λόγος τῷ σώματι (18) ἐκ γῆς ἔχοντι τὴν φύσιν, ὁμοούσιος δὲ ὁ Λόγος τῷ Πατρὶ κατὰ τὴν τῶν Πατέρων ὁμολογίαν· ὁμοσύ σιος ἔσται καὶ αὐτὸς ὁ Πατὴρ τῷ σώματι τῷ ἐκ γῆς γενομένῳ. Καὶ τί ἔτι μέμφεσθε τοῖς 'Αρειανοῖς λέ- γουσι τὸν Υἱὸν κτίσμα, λέγοντες αὐτοὶ καὶ (19) τὸν Πατέρα ὁμοούσιον τοῖς κτίσμασι; καὶ εἰς ἑτέραν ἀσέβειαν μετερχόμενοι, φάσκοντες εἰς σάρκα, καὶ ειρημένα. εἴρηται. Μος, τῶν ταῦτα διανοηθέντων. τὴν τῶν ταῦτα διανοηθέντων αἰσχύ νην. πλέον. πλεῖον. ἀπο- κρίνεσθαι. του. ὀστέα, καὶ τρίχας, καὶ νεῦρα, καὶ ὅλον τὸ σῶμα μετα- βεβλήσθαι τὸν Λόγον, καὶ ἠλλάχθαι τῆς ἰδίας φύ σεως. Ωρα γὰρ ὑμᾶς φανερῶς εἰπεῖν ἐκ γῆς αὐτὸν καλόν, ἐστιν. Καὶ γὰρ ἐκ τούτου. σώμα. S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. obtemperantes acquiescerent; vel si repugnarent, a pro hæreticis haberentur. Etenim quæ jam memo- rata sunt, neque dictu neque auditu sunt Christia- nis tolerabilia, sed ab apostolica doctrina penitus abhorrent. Quocirca eorum dicta, ut jam memo- rata sunt, ipsis verbis in epistola conscribenda curavi; ut quisquis audierit, eorum turpitudinem et impietatem animadvertat. tametsi oportebat illorum qui hæc commenti sunt stultitiam pluri- bus arguere et confutare; attamen satius fuisset epistolam huc desinere, et nihil ultra scribere : quæ enim ita manifeste prava commonstrantur, exagitare et curiosius indagare non expedit, ne a contentiosis hominibus ambigua existimen- tur: sed sufficit his duntaxat verbis ad illa respon- dere Hæc catholicæ Ecclesiæ non sunt, neque ea est Patrum sententia. Cæterum ne ex perpetuo si- lentio impulentiæ occasionem malarum illi rerum artifices arripiant, e re fuerit ex divinis Scripturis pauca memorare; fortasse vel hoc modo pudore affecti, turpissimas opiniones excogitandi finem facient. B diceretis esse Verbi divinitati consubstantiale (hinc enim ordiri operæ pretium fuerit, ut cum ejus sententiæ fœditas palam fuerit, neque cætera majoris esse pretii conspicuum sit)? In divinis certe Scripturis nihil comparet hujusmodi, nam ipse Deum in humano fuisse corpore affirmant: sed etiam Patres qui Nicææ convenerunt, non corpus, C sed ipsum Filium dixerunt esse Patri consubstan- tialem, et hunc quidem ex substantia Patris, cor- pus vero ex Maria esse ex Scripturis item decla- rarunt. Quamobrem aut Nicænam repudiate syno- dum, et utpote hæretici, hæc aliena inducite : aut si vultis Patrum illorum filii esse, ne diversam ab eorum scriptis sententiam consectemini. Hac quo- que ratione illud quantæ sit absurditatis advertite : si Verbum corpori, quod ex terra naturam tenet suam, est consubstantiale, et aliunde Verbum iti- dem, juxta Patrum confessionem, est Patri con- substantiale; ipse Pater corpori ex terra facto consubstantialis erit. Ecquid ultra Arianos insecte- mini, quod dicant Filium esse creaturam, cum ipsi Patrem rebus crealis esse consubstantialem alir- D melis, et in aliam impietatem transeuntes dicatis, in carnem, ossa, capillos, nervos et in totum cor- pus conversum esse Verbum, et a propria muta- Gobler. Felck. 1, Se- guer. et Epiph., Mox Epiph. Seguer. Basil. Gobler. et Felc. 1, Editi et alii, Infra Seguer. solus, codem infra post non legitur, et Anglic. restituimus. Felckm. 1. nos, tom. Bibl. Grac. PP. p. 447, Epiph. 4. Πόθεν ὑμῖν ἐπῆλθεν εἰπεῖν (14), ὦ οὗτος, 4. Heus vos, qui eo animum appulistis ut corpus (10) Seguer. et Epiph., ὀνομασθώσι. Τὰ γὰρ προ- (11) Sic Seguer. Gobler. et Felckm. 1. 1n editis, (12) Quidam mss., κατηγορῆσαι καὶ ἐλέγχειν. (13) Seguer. solus αναισχυντίας. Alii, ἀναίσχυν (14) Seguerian., Πόθεν ὑμῖν, ὦ οὗτοι, εἰπεῖν. Ιπ (15) Γάρ deest in editis. Ex mss. Seguer. Basil. (16) Θείας Γραφάς, in Seguer. Basil. Gobler. et (17) Locus cilatus in dial. Theoriani adv. Arme- (18) Gobler. Felckm. 1, εἰ ὁμοούσιον τῷ λόγῳ τὸ (19) Kai deest in Basil.

γεγενῆσθαι· ἐκ γῆς γὰρ (20) τῶν ὀστέων καὶ ὅλου τοῦ σώματος φύσις. Τίς οὖν ἡ τοσαύτη παραφροσύνη, ἵνα καὶ πρὸς ἑαυτοὺς διαμάχησθε; ὁμοούσιον μὲν γὰρ λέγοντες τὸν Λόγον τῷ σώματι, ἕτερον πρὸς ἕτερον σημαίνετε (21)· τὸ δὲ εἰς σάρκα μεταβεβλη- σθαι αὐτοῦ τοῦ Λόγου τροπὴν φαντάζεσθε. Καὶ τίς ἔτι λοιπὸν ὑμῶν ἀνέξεται ταῦτα καὶ μόνον φθεγγο- μένων; Πάσης γὰρ αἱρέσεως πλέον εἰς ἀσέβειαν ἐξεκλίνατε. Εἰ γὰρ ὁμοούσιος ὁ Λόγος τῷ σώματι, περιττὴ τῆς Μαρίας ἡ μνήμη καὶ ἡ (22) χρεία, δυνα- μένου τοῦ σώματος εἶναι καὶ πρὸ Μαρίας αίδιος, ὥσπερ οὖν ἐστι καὶ αὐτὸς ὁ Λόγος· εἴ γε καθ' ὑμᾶς ὁμοούσιός ἐστι τῷ σώματι. Τίς δὲ καὶ ἡ χρεία της ἐπιδημίας τοῦ Λόγου, ἵνα ἢ τὸ ἑαυτοῦ ὁμοούσιον ἐνα δύσηται, ἢ, τραπεὶς ἀπὸ (25) τῆς ἰδίας φύσεως, σῶμα γένηται; Οὐ γὰρ ἑαυτῆς ἡ θεότης ἐπιλαμβάνεται, Β ἵνα καὶ τὸ ὁμοούσιον ἑαυτῆς ἐνδύσηται. Ἀλλ᾿ οὐδὲ ἥμαρτεν ὁ τὰς ἄλλων ἁμαρτίας λυτρούμενος Λόγος, ἵνα, τραπεὶς εἰς σῶμα (24), ἑαυτὸν ὑπὲρ ἑαυτοῦ εἰς Θυσίαν προσενέγκῃ, καὶ ἑαυτὸν λυτρώσηται. τος γὰρ ᾽Αβραὰμ ἐπιλαμβάνεται, ὡς εἶπεν ὁ ᾿Από στολος· ὅθεν ώφειλε κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθῆναι, καὶ λαβεῖν ὅμοιον ἡμῖν σῶμα. Διὰ τοῦ το γοῦν καὶ ὑπόκειται ἀληθῶς ἡ Μαρία, ἵν᾽ ἐξ αὐ τῆς τοῦτο λάβῃ, καὶ ὡς ἴδιον ὑπὲρ ἡμῶν αὐτὸ προσ ενέγκῃ. Καὶ ταύτην ὁ μὲν Ησαΐας προφητεύων, ἐδείκνυε λέγων· Ἰδοὺ ἡ Παρθένος· ὁ δὲ Γαβριὴλ ἀποστέλλεται πρὸς αὐτὴν οὐχ ἁπλῶς πρὸς (25) παρ- θένον, ᾿Αλλὰ πρὸς παρθένον μεμνηστευμένην ἀνδρί· ἵν' ἐκ τοῦ μνηστήρος (26) δείξῃ τὴν Μαρίαν ἀληθῶς ἄνθρωπον οὖσαν. Διὸ καὶ τοῦ τίκτειν μνη μονεύει ἡ Γραφή, καί φησιν · Ἐσπαργάνωσε· καὶ ἐμακαρίζοντο μαστοί, οὓς ἐθήλασε, και προσενέχθη θυσία, ὡς διανοίξαντος τοῦ τεχθέντος τὴν μήτραν ταῦτα δὲ πάντα, τικτούσης ἦν Παρθένου γνωρίσμα- τα. Καὶ ὁ Γαβριήλ δὲ ἀσφαλῶς εὐηγγελίζετο αὐτῇ, λέγων οὐχ ἁπλῶς, τὸ γεννώμενον ἐν σοὶ, ἵνα μὴ ἔξωθεν ἐπεισαγόμενον αὐτῇ σῶμα νομισθῇ · ἀλλ' ἐκ σοῦ, ἵν' ἐξ αὐτῆς φύσει τὸ γεννώμενον εἶναι πιστευθῇ, φανερῶς καὶ τοῦτο τῆς φύσεως δεικνυούσης, ὡς ἀδύ- να τον παρθένον φέρειν γάλα μὴ τεκοῦσαν, καὶ ἀδύνα- τον γάλακτι τραφῆναι σῶμα καὶ σπαργανωθῆναι, μὴ πρότερον φύσει τεχθέν. Τοῦτό ἐστι τὸ περιτμη- θὲν ὀκταήμερον· τοῦτο Συμεὼν εἰς τὰς ἀγκάλας ἐδέξατο· τοῦτο γέγονε παιδίον καὶ ηύξησε, δωδε 5* Έκ τῆς γὰρ γῆς πρὸς αὐτοὺς διαμά χησθε, ὁμοούσιον γάρ. γάρ σώματι ἕτερον σημαι. τὸ δὲ εἰς σάρκα, καὶ τίς ἡ. τραπείσα πρό. εἰς σάρκα. εἰς θυσίαν. εἰς κατὰ πάντα, μνηστῆρος. Διὸ καὶ τοῦ τίκτειν διό οι μαστοί. EPISTOLA AD EPICTETUM A tum esse natura ? Restat cuim ut aperte dicatis C ipsum ex terra factum fuisse : ex terra enim os- sium totiusque corporis natura originem ducit. Quænam igitur hæc tanta dementia ut vobiscum ipsi pugnetis ? dum enim dicitis Verbum corpori esse consubstantiale, alterum cum altero conferri significatis : cum vero in carnem mutatum esse affirmatis, ipsi Verbo mutationem affingitis. Ecquis vos ultra ferat hæc vel proferre ausos? Hæresim quippe omnem impietate superastis. Si enim Ver- bum est corpori consubstantiale, superflua fuerit Mariæ mentio et ministerium, cum corpus ante Mariam ab æterno esse possit, ut est ipsum Ver- bum; si tamen, nt vos dicitis, consubstantiale est corpori. Quænam item necessitas Verbi adventus, ut vel illud quod sibi consubstantiale erat, indue- ret, vel mutatum a propria natura, corpus efice- retur? Non enim seipsam deitas assumit, ut quod sibi consubstantiale est induat. Sed neque pecca- vit Verbum quod aliorum peccata redemit, ut mu- tatum in corpus seipsum pro seipso in sacrificium offerret, ac seipsum redimeret. : Abrahæ apprehendit, ut ait Apostolus, unde debuit per omnia fratribus similari 51', et corpus assumere Robis simile. Propterea igitur adest vere Maria ut ab ca illud assumat, et tanquam proprium pro no- bis illud offerat. Illamque Isaias quidem indicavit dicens 6: Ecce virgo, Gabriel vero ad eam mittitur, nec simpliciter ad virginem, sed ad virginem: desponsatam viro *. Ut ex sponsi mentione indica- ret Mariam vere hominem esse. Partumque memo- rat Scriptura, et ait : Pannis eum involvit : ac beata prædicabantur ubera quibus ipse lactatus cst, et quasi partu vulvam adaperiente oblatum est sacrificium : hæc autem omnia parientis Vir- ginis erant iudicia. Et Gabriel quidem caule ac prudenter annuntiabat illi dicendlo, non simpliciter, quod in te nascetur, ne extrinsecus corpus ipsi inductum putaretur ; sed, ex les, ut quod gigne batur ortum ex illa duxisse crederetur, liquido hoc ipsum natura demonstrante, nempe, impossibile esse Virginem citra partum lac habere: impossi · bile item esse lacte nutriri et pannis involvi cor- D pus, quod nondum naturali partu sit editum. Illud Hebr. 11, 16, 17. ss Isa. vul, 14. . Luc. 1, 27. Luc. 1, 35. Luc. 11, 21-42. Epiphi. Editi, Ibidem deest in Epiph. tiς, Quæ sequuntur autem, a Gelasio citantur in lib. De duabus naturis, sed paulo diverse. Nannius. Alii et editi, ipsum corpus octavo die circumcisum est, idem a Simeone in ulnas susceptum, idipsum puer evasit, crevit, duodecimque annorum factum est ", et ad Luc. 11, 7. Luc. x1, 27. Luc. 11, 25: Editi, male Editi, Mox Seguer., In aliis, Μox deest. Infra, deest in Seguer. alii, Mox editi, in Epiph. et in Seguer., deest. Paulo post Gobler. et Felck. 1, 5. Sed non ita se res habet, absit: nam, semen 5. Αλλ' οὐκ ἔστιν οὕτως, μὴ γένοιτο! Σπέρμα- (20) Ἐκ γῆς γάρ, Gobler. Felckm. 1, Seguer. et (21) Sic Anglic. Basil. Seguer. et Epiph. in edi- (22) Sic Seguerianus et Epiphan., atque ita legit (23) Ita Seguer. Anglic. Gobler. Felck. 1, et Epiph. (24) Sic Seguerian. Epiph., et ita legit Nannius. (25) Epiph. et Seguer., πρός, sed deest in editis. (20) Gobier. Felck. 1, Seguer., μνήστορος. Εditi et

γεγενῆσθαι· ἐκ γῆς γὰρ (20) τῶν ὀστέων καὶ ὅλου τοῦ σώματος φύσις. Τίς οὖν ἡ τοσαύτη παραφροσύνη, ἵνα καὶ πρὸς ἑαυτοὺς διαμάχησθε; ὁμοούσιον μὲν γὰρ λέγοντες τὸν Λόγον τῷ σώματι, ἕτερον πρὸς ἕτερον σημαίνετε (21)· τὸ δὲ εἰς σάρκα μεταβεβλη- σθαι αὐτοῦ τοῦ Λόγου τροπὴν φαντάζεσθε. Καὶ τίς ἔτι λοιπὸν ὑμῶν ἀνέξεται ταῦτα καὶ μόνον φθεγγο- μένων; Πάσης γὰρ αἱρέσεως πλέον εἰς ἀσέβειαν ἐξεκλίνατε. Εἰ γὰρ ὁμοούσιος ὁ Λόγος τῷ σώματι, περιττὴ τῆς Μαρίας ἡ μνήμη καὶ ἡ (22) χρεία, δυνα- μένου τοῦ σώματος εἶναι καὶ πρὸ Μαρίας αίδιος, ὥσπερ οὖν ἐστι καὶ αὐτὸς ὁ Λόγος· εἴ γε καθ' ὑμᾶς ὁμοούσιός ἐστι τῷ σώματι. Τίς δὲ καὶ ἡ χρεία της ἐπιδημίας τοῦ Λόγου, ἵνα ἢ τὸ ἑαυτοῦ ὁμοούσιον ἐνα δύσηται, ἢ, τραπεὶς ἀπὸ (25) τῆς ἰδίας φύσεως, σῶμα γένηται; Οὐ γὰρ ἑαυτῆς ἡ θεότης ἐπιλαμβάνεται, Β ἵνα καὶ τὸ ὁμοούσιον ἑαυτῆς ἐνδύσηται. Ἀλλ᾿ οὐδὲ ἥμαρτεν ὁ τὰς ἄλλων ἁμαρτίας λυτρούμενος Λόγος, ἵνα, τραπεὶς εἰς σῶμα (24), ἑαυτὸν ὑπὲρ ἑαυτοῦ εἰς Θυσίαν προσενέγκῃ, καὶ ἑαυτὸν λυτρώσηται. τος γὰρ ᾽Αβραὰμ ἐπιλαμβάνεται, ὡς εἶπεν ὁ ᾿Από στολος· ὅθεν ώφειλε κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθῆναι, καὶ λαβεῖν ὅμοιον ἡμῖν σῶμα. Διὰ τοῦ το γοῦν καὶ ὑπόκειται ἀληθῶς ἡ Μαρία, ἵν᾽ ἐξ αὐ τῆς τοῦτο λάβῃ, καὶ ὡς ἴδιον ὑπὲρ ἡμῶν αὐτὸ προσ ενέγκῃ. Καὶ ταύτην ὁ μὲν Ησαΐας προφητεύων, ἐδείκνυε λέγων· Ἰδοὺ ἡ Παρθένος· ὁ δὲ Γαβριὴλ ἀποστέλλεται πρὸς αὐτὴν οὐχ ἁπλῶς πρὸς (25) παρ- θένον, ᾿Αλλὰ πρὸς παρθένον μεμνηστευμένην ἀνδρί· ἵν' ἐκ τοῦ μνηστήρος (26) δείξῃ τὴν Μαρίαν ἀληθῶς ἄνθρωπον οὖσαν. Διὸ καὶ τοῦ τίκτειν μνη μονεύει ἡ Γραφή, καί φησιν · Ἐσπαργάνωσε· καὶ ἐμακαρίζοντο μαστοί, οὓς ἐθήλασε, και προσενέχθη θυσία, ὡς διανοίξαντος τοῦ τεχθέντος τὴν μήτραν ταῦτα δὲ πάντα, τικτούσης ἦν Παρθένου γνωρίσμα- τα. Καὶ ὁ Γαβριήλ δὲ ἀσφαλῶς εὐηγγελίζετο αὐτῇ, λέγων οὐχ ἁπλῶς, τὸ γεννώμενον ἐν σοὶ, ἵνα μὴ ἔξωθεν ἐπεισαγόμενον αὐτῇ σῶμα νομισθῇ · ἀλλ' ἐκ σοῦ, ἵν' ἐξ αὐτῆς φύσει τὸ γεννώμενον εἶναι πιστευθῇ, φανερῶς καὶ τοῦτο τῆς φύσεως δεικνυούσης, ὡς ἀδύ- να τον παρθένον φέρειν γάλα μὴ τεκοῦσαν, καὶ ἀδύνα- τον γάλακτι τραφῆναι σῶμα καὶ σπαργανωθῆναι, μὴ πρότερον φύσει τεχθέν. Τοῦτό ἐστι τὸ περιτμη- θὲν ὀκταήμερον· τοῦτο Συμεὼν εἰς τὰς ἀγκάλας ἐδέξατο· τοῦτο γέγονε παιδίον καὶ ηύξησε, δωδε 5* Έκ τῆς γὰρ γῆς πρὸς αὐτοὺς διαμά χησθε, ὁμοούσιον γάρ. γάρ σώματι ἕτερον σημαι. τὸ δὲ εἰς σάρκα, καὶ τίς ἡ. τραπείσα πρό. εἰς σάρκα. εἰς θυσίαν. εἰς κατὰ πάντα, μνηστῆρος. Διὸ καὶ τοῦ τίκτειν διό οι μαστοί. EPISTOLA AD EPICTETUM A tum esse natura ? Restat cuim ut aperte dicatis C ipsum ex terra factum fuisse : ex terra enim os- sium totiusque corporis natura originem ducit. Quænam igitur hæc tanta dementia ut vobiscum ipsi pugnetis ? dum enim dicitis Verbum corpori esse consubstantiale, alterum cum altero conferri significatis : cum vero in carnem mutatum esse affirmatis, ipsi Verbo mutationem affingitis. Ecquis vos ultra ferat hæc vel proferre ausos? Hæresim quippe omnem impietate superastis. Si enim Ver- bum est corpori consubstantiale, superflua fuerit Mariæ mentio et ministerium, cum corpus ante Mariam ab æterno esse possit, ut est ipsum Ver- bum; si tamen, nt vos dicitis, consubstantiale est corpori. Quænam item necessitas Verbi adventus, ut vel illud quod sibi consubstantiale erat, indue- ret, vel mutatum a propria natura, corpus efice- retur? Non enim seipsam deitas assumit, ut quod sibi consubstantiale est induat. Sed neque pecca- vit Verbum quod aliorum peccata redemit, ut mu- tatum in corpus seipsum pro seipso in sacrificium offerret, ac seipsum redimeret. : Abrahæ apprehendit, ut ait Apostolus, unde debuit per omnia fratribus similari 51', et corpus assumere Robis simile. Propterea igitur adest vere Maria ut ab ca illud assumat, et tanquam proprium pro no- bis illud offerat. Illamque Isaias quidem indicavit dicens 6: Ecce virgo, Gabriel vero ad eam mittitur, nec simpliciter ad virginem, sed ad virginem: desponsatam viro *. Ut ex sponsi mentione indica- ret Mariam vere hominem esse. Partumque memo- rat Scriptura, et ait : Pannis eum involvit : ac beata prædicabantur ubera quibus ipse lactatus cst, et quasi partu vulvam adaperiente oblatum est sacrificium : hæc autem omnia parientis Vir- ginis erant iudicia. Et Gabriel quidem caule ac prudenter annuntiabat illi dicendlo, non simpliciter, quod in te nascetur, ne extrinsecus corpus ipsi inductum putaretur ; sed, ex les, ut quod gigne batur ortum ex illa duxisse crederetur, liquido hoc ipsum natura demonstrante, nempe, impossibile esse Virginem citra partum lac habere: impossi · bile item esse lacte nutriri et pannis involvi cor- D pus, quod nondum naturali partu sit editum. Illud Hebr. 11, 16, 17. ss Isa. vul, 14. . Luc. 1, 27. Luc. 1, 35. Luc. 11, 21-42. Epiphi. Editi, Ibidem deest in Epiph. tiς, Quæ sequuntur autem, a Gelasio citantur in lib. De duabus naturis, sed paulo diverse. Nannius. Alii et editi, ipsum corpus octavo die circumcisum est, idem a Simeone in ulnas susceptum, idipsum puer evasit, crevit, duodecimque annorum factum est ", et ad Luc. 11, 7. Luc. x1, 27. Luc. 11, 25: Editi, male Editi, Mox Seguer., In aliis, Μox deest. Infra, deest in Seguer. alii, Mox editi, in Epiph. et in Seguer., deest. Paulo post Gobler. et Felck. 1, 5. Sed non ita se res habet, absit: nam, semen 5. Αλλ' οὐκ ἔστιν οὕτως, μὴ γένοιτο! Σπέρμα- (20) Ἐκ γῆς γάρ, Gobler. Felckm. 1, Seguer. et (21) Sic Anglic. Basil. Seguer. et Epiph. in edi- (22) Sic Seguerianus et Epiphan., atque ita legit (23) Ita Seguer. Anglic. Gobler. Felck. 1, et Epiph. (24) Sic Seguerian. Epiph., et ita legit Nannius. (25) Epiph. et Seguer., πρός, sed deest in editis. (20) Gobier. Felck. 1, Seguer., μνήστορος. Εditi et

Α καετές γενόμενον (27), καὶ εἰς τὸν τριακοστὸν ἐνιαυ- Β σε σε τὸν ἦλθεν. Οὐ γὰρ, ὥς τινες ὑπενόησαν, ἡ οὐσία αὕτη τοῦ Λόγου τραπεῖσα περιετμήθη, ἀναλλοίωτος οὖσα καὶ ἄτρεπτος· λέγοντος μὲν αὐτοῦ τοῦ Σωτῆ ρος· Ιδετε, ἴδετε (28), ὅτι ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ ἦλ λοίωμαι· τοῦ δε Παύλου γράφοντος· Ἰησοῦς Χρι στὸς χθὲς καὶ σήμερον ὁ αὐτὸς, καὶ εἰς τοὺς αἰῶ νας· ἀλλ' ἐν τῷ περιτμηθέντι σώματι, καὶ βαστα- χθέντι, καὶ φαγόντι, καὶ πιόντι (29), καὶ καμόντι, καὶ ἐν ξύλῳ καθηλωθέντι καὶ παθόντι, ἦν ὁ ἀπαθὴς καὶ ἀσώματος τοῦ Θεοῦ Λόγος. Τοῦτο ἦν τὸ ἐν μνη- μείῳ τεθὲν, ὅτε αὐτὸς ἐπορεύθη, μή χωρισθεὶς αὐτ τοῦ (50), κηρύξαι καὶ τοῖς ἐν φυλακῇ πνεύμασιν, ὡς εἶπεν ὁ Πέτρος. εἰς ὀστέα καὶ σάρκα τετράφθαι τὸν Λόγον. Εἰ γὰρ τοῦτο ἦν, οὐκ ἦν χρεία μνημείου· αὐτὸ γὰρ ἂν ἐπο ρεύθη δι' ἑαυτοῦ τὸ σῶμα, κηρύξαι τοῖς ἐν τῷ ᾅδῃ πνεύμασι. Νῦν δὲ αὐτὸς μὲν ἐπορεύθη κηρύξαι, τὸ δὲ σῶμα εἰλίξας (51) ὁ Ἰωσὴφ σινδόνι, ἀπέθετο ἐν τῷ Γολγοθᾶ· καὶ δέδεικται πᾶσιν, ὅτι μὴ τὸ σῶμα ἦν ὁ Λόγος, ἀλλὰ σῶμα ἦν τοῦ Λόγου. Καὶ τοῦτο Θωμᾶς ἀναστὰν ἐκ νεκρῶν ἐψηλάφησε, καὶ εἶδεν ἐν αὐτῷ τοὺς τύπους τῶν ἤλων, οὓς ὑπέμεινεν αὐτὸς ὁ Λόγος, ὁρῶν καθηλουμένους (32) ἐν τῷ ἰδίῳ σώματι, καὶ, δυνάμενος κωλύειν, οὐκ ἐκώλυσεν· ἀλλὰ καὶ Ιδιοποιεῖτο τὰ τοῦ σώματος ἴδια, ὡς ἑαυτοῦ ὁ Λόγος ὁ ἀσώματος. Αμέλει τοῦ σώματος τυπτομένου παρά τοῦ ὑπηρέτου, ὡς αὐτὸς πάσχων ἔλεγε· Τί με δέρεις ; Καὶ ἄψαυστος ὧν ὁ Λόγος τῇ φύσει, ὅμως ἔλεγε (33)· Τὸν νῶτόν μου ἔδωκα εἰς μάστιγας, τὰς δὲ σια- γόνας μου εἰς ῥαπίσματα· καὶ τὸ πρόσωπόν μου οὐκ ἀπέστρεψα ἀπὸ αἰσχύνης (54) ἐμπτυσμάτων. "Α γὰρ τὸ ἀνθρώπινον ἔπασχε σῶμα τοῦ Λόγου, ταῦ τα, συνὼν αὐτῷ ὁ Λόγος, εἰς ἑαυτὸν ἀνέφερεν, ἵνα τῆς τοῦ Λόγου θεότητος μετασχεῖν δυνηθώμεν. Καὶ ἦν παράδοξον, ὅτι αὐτὸς ἦν ὁ πάσχων καὶ μὴ πάσχων· πάσχων μὲν, ὅτι (35) τὸ ἴδιον αὐτοῦ ἔπασχε σῶμα, καὶ ἐν αὐτῷ τῷ πάσχοντι ἦν· μὴ πάσχων δὲ, ὅτι τῇ φύσει Θεὸς ὢν ὁ Λόγος, ἀπαθής ἐστι. Καὶ αὐτὸς μὲν ὁ ἀσώματος ἦν ἐν τῷ παθητῷ σώματι· τὸ δὲ σῶμα εἶχεν ἐν ἑαυτῷ τὸν ἀπαθῆ Λόγον, ἀφανίζοντα αὐτοῦ τοῦ σώματος τὰς ἀσθενείας (56). Ἐποίει δὲ τοῦτο 8. Η δεκαετής γενόμενος. με. ελίξας οὐκ ἐκώλυεν. δ Λόγος ὁ ἀσώματος. ὁ Λόγος Αμέλει του σώματος. Αt ὁ Λόγος. ὧν τῇ φύσει, ἔλεγε. δέδωκα. τὸ δὲ προς ωπον. θρώπινον. ἔπασχε σῶμα, ταῦτα συν-. ταῦτα συνομολόγος εἰς ἑαυτὸν ὁ Λόγος. ἵνα ἡμεῖς. ἦν ὁ πάσχων μὲν, ὅτι, Θεός, ὢν Λόγος. ἀσθενείας. ἀφανίζοντα μὲν τὰς ἀσθενείας αὐτοῦ τοῦ σώματος. ἀφανίζοντα εύ τοῦ τοῦ σώματος τὰς ἀσθενείας : S. ATHANASI OPP. PARS 1. - HISTORICA ET DOGMATICA. tricesimum usque pervenit annum s. Non enim, ut nonnulli suspicati sunt, ipsa Verbi substantia mu- tata, circumcisa est, cum sit invariabilis et immu- tabilis, ipso quidem Salvatore dicente: Videte, videle quia ego sum et non mutor ": Paulo autem scribente Jesus Christus heri et hodie ipse et in sæ- cula es ; sed in corpore circumciso, gestato, edente, bibente, laborante, cruci affixo et patiente, erat impassibile et incorporeum Dei Verbum. Illud ipsum corpus in sepulcro positum erat, cum Verbum ab- iit, ( licet a corpore minime segregaretur ) ut præ- dicaret his qui in carcere erant spiritibus, ut ait Petrus 65. dicunt, Verbum in ossa et carnem mulatum fuisse : si enim hoc esset, monumento sane opus non fuis- set : ipsum enim corpus per seipsum abiisset, quo spiritibus in inferno detentis prædicaret. Jam vero ipsum Verbum prædicandi gratia profectum est : corpus vero Joseph sindone involutum in Golgotha deposuit " : omnibusque propalam factum est, cor pus non fuisse Verbum, sed Verbi corpus fuisse. Hoc ipsum, cum a mortuis resurrexisset, Thomas contrectavit, fixurasque clavorum in illo conspe- xit, quos Verbum ipsum sustinuerat, dum illos corpori suo vidit affigi, neque id prohibuit cum prohibere posset, sed quæ corporis erant propria sibi ipsi incorporeo exsistenti, propria effecit. Quo- circa cum a ministro corpus caederetur, quasi ipsummet pateretur, aiebat, Quid me cædis "? Et cum Verbum natura sua intactile esset, dicebat ta- men: Dorsum meum dedi ad flagella, maxillas autem meas ad alapas: faciemque meam non averti a pro- bro spulorum. Nam quæ humanum Verbi corpus patiebatur, hac ipsa Verbum quod corpori conjun- ctum erat ad se referebat, ut nos Verbi deitatis par- ticipes fieri possemus. Ac illud perquam mirabile fuit, idem fuisse patiens et non patiens; patiens quidem quatenus proprium ipsius corpus patieha- tur, et quatenus in ipso patiente erat; non patiens autem, quia Verbum cum natura sua Deus sit, im- passibile est. Et ipsum quidem incorporeum in eo Luc. 1, 25. Malach. rt, 6. « Hebr. XIII, xx, 25. Joan. xvii, 23. Isa. L, 6. C Petr. 111, 19. • Marc. xv, 46. Joan. In Naunii versione hæc deerant, ut in veteribus editis cernere est. . addito quod abest ab Epiphanio, Segueriano, Gobleriano et Felckm. 1, et a Nanni; versione. Segueriano, Gobleriano, Felck. 1, Epiph., sed in quibusdam mss. cum reperiantur, ea retinuimus. cumn_aspero. Paulo post Seguer., Infra in edit., Sed, abest ab Epiphan. Gohler. Felck. 1, Seguer. Μox, Epiph. Basil. Gobler. Felck. 1, Seguer. Nann. in Epiph. deest Editi, Mor Seguer., Paulo post idem, Hæc citantur a Theodor. dial. 5, p. 15, postea Seguer., Theod. vero Ιnfra Seguer. Anglic. Gobier. et Felekan. 1, Theod., Editi, etc. Infra Seguer. Go bler. et Felck. 1, Seguer. et Theod., Editi, 6. Quod potissimum eorum stultitiam arguit qui 6. "Ο μάλιστα δείκνυσι τὴν ἄνοιαν τῶν λεγόντων, (27) Seguer., τρισκαιδεκαετής γενόμενος. Εpiph., D edit., διὰ τοῦτο τοῦ σώματος. (23) Epiph. et Seguer., semel tantum habet, ίδετε, (29) In editis post, φαγόντι, legitur, καὶ πιόντι, (50) Μὴ χωρισθεὶς αὐτοῦ. Hæc verba absunt a (31) Anglic., ἐλίξας. Seguer. Gobler. et Felck. 1, (32) Sic Seguer. Editi vero et alii, καθηλωμένους. (33) Seguer., τῇ φύσει ὁ Λόγος, ὅμως ἔλεγεν. 1:: (54) Αἰσχύνης deest in Epiph. Μος, "Α γὰρ τὸ ἀν (55) Sic Seguer. et Theod., quos sccuti sumus. (36) Gobler. Felck. 1, ἀφανίζοντα μὲν τὰς ἑαυτοῦ

Α καετές γενόμενον (27), καὶ εἰς τὸν τριακοστὸν ἐνιαυ- Β σε σε τὸν ἦλθεν. Οὐ γὰρ, ὥς τινες ὑπενόησαν, ἡ οὐσία αὕτη τοῦ Λόγου τραπεῖσα περιετμήθη, ἀναλλοίωτος οὖσα καὶ ἄτρεπτος· λέγοντος μὲν αὐτοῦ τοῦ Σωτῆ ρος· Ιδετε, ἴδετε (28), ὅτι ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ ἦλ λοίωμαι· τοῦ δε Παύλου γράφοντος· Ἰησοῦς Χρι στὸς χθὲς καὶ σήμερον ὁ αὐτὸς, καὶ εἰς τοὺς αἰῶ νας· ἀλλ' ἐν τῷ περιτμηθέντι σώματι, καὶ βαστα- χθέντι, καὶ φαγόντι, καὶ πιόντι (29), καὶ καμόντι, καὶ ἐν ξύλῳ καθηλωθέντι καὶ παθόντι, ἦν ὁ ἀπαθὴς καὶ ἀσώματος τοῦ Θεοῦ Λόγος. Τοῦτο ἦν τὸ ἐν μνη- μείῳ τεθὲν, ὅτε αὐτὸς ἐπορεύθη, μή χωρισθεὶς αὐτ τοῦ (50), κηρύξαι καὶ τοῖς ἐν φυλακῇ πνεύμασιν, ὡς εἶπεν ὁ Πέτρος. εἰς ὀστέα καὶ σάρκα τετράφθαι τὸν Λόγον. Εἰ γὰρ τοῦτο ἦν, οὐκ ἦν χρεία μνημείου· αὐτὸ γὰρ ἂν ἐπο ρεύθη δι' ἑαυτοῦ τὸ σῶμα, κηρύξαι τοῖς ἐν τῷ ᾅδῃ πνεύμασι. Νῦν δὲ αὐτὸς μὲν ἐπορεύθη κηρύξαι, τὸ δὲ σῶμα εἰλίξας (51) ὁ Ἰωσὴφ σινδόνι, ἀπέθετο ἐν τῷ Γολγοθᾶ· καὶ δέδεικται πᾶσιν, ὅτι μὴ τὸ σῶμα ἦν ὁ Λόγος, ἀλλὰ σῶμα ἦν τοῦ Λόγου. Καὶ τοῦτο Θωμᾶς ἀναστὰν ἐκ νεκρῶν ἐψηλάφησε, καὶ εἶδεν ἐν αὐτῷ τοὺς τύπους τῶν ἤλων, οὓς ὑπέμεινεν αὐτὸς ὁ Λόγος, ὁρῶν καθηλουμένους (32) ἐν τῷ ἰδίῳ σώματι, καὶ, δυνάμενος κωλύειν, οὐκ ἐκώλυσεν· ἀλλὰ καὶ Ιδιοποιεῖτο τὰ τοῦ σώματος ἴδια, ὡς ἑαυτοῦ ὁ Λόγος ὁ ἀσώματος. Αμέλει τοῦ σώματος τυπτομένου παρά τοῦ ὑπηρέτου, ὡς αὐτὸς πάσχων ἔλεγε· Τί με δέρεις ; Καὶ ἄψαυστος ὧν ὁ Λόγος τῇ φύσει, ὅμως ἔλεγε (33)· Τὸν νῶτόν μου ἔδωκα εἰς μάστιγας, τὰς δὲ σια- γόνας μου εἰς ῥαπίσματα· καὶ τὸ πρόσωπόν μου οὐκ ἀπέστρεψα ἀπὸ αἰσχύνης (54) ἐμπτυσμάτων. "Α γὰρ τὸ ἀνθρώπινον ἔπασχε σῶμα τοῦ Λόγου, ταῦ τα, συνὼν αὐτῷ ὁ Λόγος, εἰς ἑαυτὸν ἀνέφερεν, ἵνα τῆς τοῦ Λόγου θεότητος μετασχεῖν δυνηθώμεν. Καὶ ἦν παράδοξον, ὅτι αὐτὸς ἦν ὁ πάσχων καὶ μὴ πάσχων· πάσχων μὲν, ὅτι (35) τὸ ἴδιον αὐτοῦ ἔπασχε σῶμα, καὶ ἐν αὐτῷ τῷ πάσχοντι ἦν· μὴ πάσχων δὲ, ὅτι τῇ φύσει Θεὸς ὢν ὁ Λόγος, ἀπαθής ἐστι. Καὶ αὐτὸς μὲν ὁ ἀσώματος ἦν ἐν τῷ παθητῷ σώματι· τὸ δὲ σῶμα εἶχεν ἐν ἑαυτῷ τὸν ἀπαθῆ Λόγον, ἀφανίζοντα αὐτοῦ τοῦ σώματος τὰς ἀσθενείας (56). Ἐποίει δὲ τοῦτο 8. Η δεκαετής γενόμενος. με. ελίξας οὐκ ἐκώλυεν. δ Λόγος ὁ ἀσώματος. ὁ Λόγος Αμέλει του σώματος. Αt ὁ Λόγος. ὧν τῇ φύσει, ἔλεγε. δέδωκα. τὸ δὲ προς ωπον. θρώπινον. ἔπασχε σῶμα, ταῦτα συν-. ταῦτα συνομολόγος εἰς ἑαυτὸν ὁ Λόγος. ἵνα ἡμεῖς. ἦν ὁ πάσχων μὲν, ὅτι, Θεός, ὢν Λόγος. ἀσθενείας. ἀφανίζοντα μὲν τὰς ἀσθενείας αὐτοῦ τοῦ σώματος. ἀφανίζοντα εύ τοῦ τοῦ σώματος τὰς ἀσθενείας : S. ATHANASI OPP. PARS 1. - HISTORICA ET DOGMATICA. tricesimum usque pervenit annum s. Non enim, ut nonnulli suspicati sunt, ipsa Verbi substantia mu- tata, circumcisa est, cum sit invariabilis et immu- tabilis, ipso quidem Salvatore dicente: Videte, videle quia ego sum et non mutor ": Paulo autem scribente Jesus Christus heri et hodie ipse et in sæ- cula es ; sed in corpore circumciso, gestato, edente, bibente, laborante, cruci affixo et patiente, erat impassibile et incorporeum Dei Verbum. Illud ipsum corpus in sepulcro positum erat, cum Verbum ab- iit, ( licet a corpore minime segregaretur ) ut præ- dicaret his qui in carcere erant spiritibus, ut ait Petrus 65. dicunt, Verbum in ossa et carnem mulatum fuisse : si enim hoc esset, monumento sane opus non fuis- set : ipsum enim corpus per seipsum abiisset, quo spiritibus in inferno detentis prædicaret. Jam vero ipsum Verbum prædicandi gratia profectum est : corpus vero Joseph sindone involutum in Golgotha deposuit " : omnibusque propalam factum est, cor pus non fuisse Verbum, sed Verbi corpus fuisse. Hoc ipsum, cum a mortuis resurrexisset, Thomas contrectavit, fixurasque clavorum in illo conspe- xit, quos Verbum ipsum sustinuerat, dum illos corpori suo vidit affigi, neque id prohibuit cum prohibere posset, sed quæ corporis erant propria sibi ipsi incorporeo exsistenti, propria effecit. Quo- circa cum a ministro corpus caederetur, quasi ipsummet pateretur, aiebat, Quid me cædis "? Et cum Verbum natura sua intactile esset, dicebat ta- men: Dorsum meum dedi ad flagella, maxillas autem meas ad alapas: faciemque meam non averti a pro- bro spulorum. Nam quæ humanum Verbi corpus patiebatur, hac ipsa Verbum quod corpori conjun- ctum erat ad se referebat, ut nos Verbi deitatis par- ticipes fieri possemus. Ac illud perquam mirabile fuit, idem fuisse patiens et non patiens; patiens quidem quatenus proprium ipsius corpus patieha- tur, et quatenus in ipso patiente erat; non patiens autem, quia Verbum cum natura sua Deus sit, im- passibile est. Et ipsum quidem incorporeum in eo Luc. 1, 25. Malach. rt, 6. « Hebr. XIII, xx, 25. Joan. xvii, 23. Isa. L, 6. C Petr. 111, 19. • Marc. xv, 46. Joan. In Naunii versione hæc deerant, ut in veteribus editis cernere est. . addito quod abest ab Epiphanio, Segueriano, Gobleriano et Felckm. 1, et a Nanni; versione. Segueriano, Gobleriano, Felck. 1, Epiph., sed in quibusdam mss. cum reperiantur, ea retinuimus. cumn_aspero. Paulo post Seguer., Infra in edit., Sed, abest ab Epiphan. Gohler. Felck. 1, Seguer. Μox, Epiph. Basil. Gobler. Felck. 1, Seguer. Nann. in Epiph. deest Editi, Mor Seguer., Paulo post idem, Hæc citantur a Theodor. dial. 5, p. 15, postea Seguer., Theod. vero Ιnfra Seguer. Anglic. Gobier. et Felekan. 1, Theod., Editi, etc. Infra Seguer. Go bler. et Felck. 1, Seguer. et Theod., Editi, 6. Quod potissimum eorum stultitiam arguit qui 6. "Ο μάλιστα δείκνυσι τὴν ἄνοιαν τῶν λεγόντων, (27) Seguer., τρισκαιδεκαετής γενόμενος. Εpiph., D edit., διὰ τοῦτο τοῦ σώματος. (23) Epiph. et Seguer., semel tantum habet, ίδετε, (29) In editis post, φαγόντι, legitur, καὶ πιόντι, (50) Μὴ χωρισθεὶς αὐτοῦ. Hæc verba absunt a (31) Anglic., ἐλίξας. Seguer. Gobler. et Felck. 1, (32) Sic Seguer. Editi vero et alii, καθηλωμένους. (33) Seguer., τῇ φύσει ὁ Λόγος, ὅμως ἔλεγεν. 1:: (54) Αἰσχύνης deest in Epiph. Μος, "Α γὰρ τὸ ἀν (55) Sic Seguer. et Theod., quos sccuti sumus. (36) Gobler. Felck. 1, ἀφανίζοντα μὲν τὰς ἑαυτοῦ

καὶ ἐγένετο οὕτως, ἵνα, τὰ ἡμῶν αὐτὸς δεχόμενος, καὶ προσενεγκὼν εἰς θυσίαν, ἐξαφανίσῃ, καὶ λοιπὸν τοῖς ἑαυτοῦ περιβαλὼν ἡμᾶς, ποιήσῃ τὸν ᾿Απόστολον εἰπεῖν· Δεῖ τὸ φθαρτόν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀφθαρ- σίαν, καὶ τὸ θνητὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι άθανα- σίαν. τινες πάλιν ὑπέλαβον· ἀλλ᾽ ὄντως ἀληθείᾳ ἀνθρώπου γενομένου τοῦ Σωτῆρος, ὅλου τοῦ ἀνθρώπου σωτηρία ἐγίνετο. Εἰ γὰρ θέσει ἦν ἐν τῷ σώματι ὁ Λόγος, κατ' ἐκείνους, τὸ δὲ θέσει λεγόμενον φαντασία ἐστί, δοκήσει εὑρίσκεται καὶ ἡ σωτηρία καὶ ἡ ἀνάστασις τῶν ἀνθρώπων λεγομένη, κατὰ τὸν ἀσεβέστατον Μα- νιχαῖον. (38) ᾿Αλλὰ μὴν οὐ φαντασία ἡ σωτηρία ἡμῶν, οὐδὲ σώματος μόνου, ἀλλ' ὅλου τοῦ ἀνθρώπου, ψυχῆς καὶ σώματος ἀληθῶς, ἡ σωτηρία γέγονεν ἐν αὐτῷ τῷ λόγῳ. ᾿Ανθρώπινον ἄρα φύσει (59) τὸ ἐκ τῆς Μαρίας κατὰ τὰς θείας Γραφάς, καὶ ἀληθινὸν ἦν τὸ σῶμα (40) τοῦ Κυρίου· ἀληθινὸν δὲ ἦν, ἐπεὶ ταυτὸν ἦν τῷ ἡμετέρῳ· ἀδελφὴ γὰρ ἡμῶν ἡ Μαρία, ἐπεὶ καὶ πάντες ἐκ τοῦ Ἀδάμ ἐσμεν. Καὶ τοῦτο οὐκ ἄν τις ἀμφιβάλοι, μνησθεὶς ὧν ἔγραψεν ὁ Λουκᾶς. Μετὰ γὰρ τὸ ἀναστῆναι ἐκ τῶν νεκρῶν, δοκούντων τινῶν μὴ ἐν τῷ ἐκ Μαρίας σώματι βλέπειν τὸν Κύριον, ἀλλὰ ἀντὶ τούτου πνεῦμα θεωρεῖν, ἔλεγεν· ἴδετε τὰς χεῖρας μου καὶ τοὺς πόδας μου, καὶ τοὺς τύπους τῶν ἤλων, ὅτι ἐγώ εἰμι αὐτός. Ψηλαφήσατέ με, καὶ ἴδετε, ὅτι πνεῦμα σάρκα καὶ ὀστέα οὐκ ἔχει, καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε ἔχοντα. Καὶ τοῦτο εἰπὼν, ἐπέδειξεν (41) αὐτοῖς τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας. Ἐξ ὧν καὶ ἐλέγχεσθαι δύνανται πάλιν οἱ τολμήσαν- τες εἰπεῖν εἰς σάρκα καὶ ὀστέα ἠλλοιῶσθαι τὸν Κύ ριον. Οὐ γὰρ εἶπε, Καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε σάρκα καὶ ὀστᾶ ὄντα, ἀλλ' ἔχοντα· ἵνα μὴ αὐτὸς ὁ Λόγος εἰς ταῦτα τραπεὶς νομισθῇ, ἀλλ᾽ αὐτὸς ἔχων αὐτὰ (42) καὶ πρὸ τοῦ θανάτου καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν εἶναι πιστευθῇ. τὸν ἔτι τῶν ἄλλων ἅπτεσθαι, καὶ γυμνάζειν τι περὶ αὐτῶν, τοῦ σώματος (45), ἐν ᾧ ἦν ὁ Λόγος, μὴ ὄντος ὁμοουσίου τῇ θεότητι, ἀλλ' ἐκ Μαρίας ἀληθῶς τεχθέν τος· καὶ αὐτοῦ δὲ τοῦ Λόγου μὴ τραπέντος εἰς ὀστέα καὶ σάρκα, ἀλλ' ἐν σαρκὶ γενομένου (44). Τὸ γὰρ παρὰ τῷ Ἰωάννῃ λεγόμενον· Ὁ λόγος σὰρξ ἐγένετο, ταύτην ἔχει τὴν διάνοιαν, καθὼς καὶ ἐκ τοῦ ὁμοίου τοῦ Σωτῆρος. καὶ ἀληθινὸν τὸ σῶμα τοῦ Σωτ.. ἐπειδή. επεί. ἐπειδή. * το θέσει, ὑπέβαλον. δν- τως ἀληθῆ. ὅλως τοῦ ἀνθρώπου. εγένετο, φαντασίας. Ανθρώπινον γὰρ φύσει. τὸ ἐκ τῆς Μαρίας σώμα, κατά. ἐπέδειξεν. ὑπέδειξεν. Μυχ, ἐλέγχε σθαι, διελέγχεσθαι. εἰς ταῦτα, περιττόν ἐστι. γυμνάζεσθαι. σώματος, EPISTOLA AD EPICTETUM. A passibili corpore erat, corpus vero in seipso labuit Verbum impassibile, quod ipsius corporis infirmitates absumeret. Cæterum hoc ideo agebat, et ita se res habebat, ut nostra Verbum suscipiens, offerensque in sacrificium, penitus absumeret, ac deinceps suis nos induens, Apostolo hæc dicendi occasionem daret: Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem "8. modum nonnulli existimarunt, absit! sed Salvatore vere homine facto, hinc totius hominis salus con- secuta est. Nam si fictione duntaxat Verbum in corpore fuit, ut illi autumant, et si quod dicitur fictione esse, phantasia est; sequitur ut, secundum B impiissimum Manichæum, specie tantum tenus. sa- lus et resurrectio hominum fieri dicatur. Verum nequaquan fictitia res est salus nostra, neque so- lius corporis ; sed vere totius hominis, animæ sci- licet et corporis, sulus in ipso Verbo facta est. Iu- manum itaque natura erat quod ex Maria prodiit, secundum divinas Scripturas, verumque erat Do- mini corpus : verum, inquam, fuit, cum idem atque nostrum exstiterit. Soror etenim nostra est Maria, omnes quippe ex Adamo orti sumus. Nec quisquam hac de re dubitabit, si quidem eorum meminerit quæ Lucas scripsit. Nam, postquam a mortuis sur- rexisset, cum quidam existimarent, se non in cor- pore ex Maria genito Dominum aspicere, sed illius loco spiritum videre, dixit ille: Videte manus meas et pedes meus, et fruras clavorum, quia ego ipse sum. C Palpale me et videle, quia spiritus carnem et us: non habet, sicut me videtis habere. Et cum hoc dixis- sel, ostendit eis manus et pedes s. Ex quibus jure coarguantur qui dicere ausi sunt, Dominum in carnem et ossa mutatum fuisse. Non enim dixit, ut me videtis carnem et ossa esse; sed, habere : në ipsummet Verbum in res illas transformatum fuisse censeretur, sed illas et ante mortem et post rezur- rectionem habere crederetur. G est alia attingere, aut hæc ultra agitare: cum et corpus in quo Verbum erat, non consubstantiale deilali, sed ex Maria vere genitum sit : et cum ipsuni Verbum in carnem et ossa conversum nọn fuerit, sed in carne exstiterit. Nam quod a Joanne D dicitur: Ferbum curo factum cst 7, eadem est si- gnificatione, ut ex simili loquendi modo deprehen Theodoret., Μox Seguer. Theodoret. Gobler. et Felck. 1, Editi vero et alii, Paulo post Seguer., solus, I Cor. xv, 53. * Luc. xxiv, 59, 40. Joan. 1, 14. Chalc. et apud Mercatorem p. 177, Synod. Chalcedon. habet, appositive; Mercator, putalione; alii, adoptione ; nos cum Pelavio, fictione, et sic ver- Lendum esse palet. Mox Basil. Moς, Gobler. Felckm. 1, Seguer. Paulo post Gobler. et Felckm. 1, Midem, Ephes. Infra Ephes., Luris. pag. 40. Ephes., Ibidem Theodoretus, alii, Epiphan., Goblerian. Felck. 1, Seguerian. et Epiphan. Edit., minus bene. Mox Seguer., ldem, sed male, ut ex serie liquet. . 7. Haec autem non fictione facta sunt, quemad- 7. (37) Οὐ θέσει δὲ ταῦτα ἐγίνετο, μὴ γένοιτο! ὡς 8. Τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων τὴν ἀπόδειξιν, περιτ 8. His igitur ita commonstratis, supervacaneura (37) Hac in synod. Ephes. Act. 1. Item Synod. (58) Hæc a Gelasio citantur lib. De duabus na- (39) Hæc a Theodoreto citantur dialogo primo (40) Sic Gobler. Felck. 1, Seguer. Luditi et alii, (41) Gobler. Felckm. 1, Seguer., έδειξεν. Editi et (42) Sic Epiph. Nann. et Editi. Sed Gobler. Felck. 1, (43) Epiph. Gobler. Felckm. 1, Seguer., τοῦ γὰρ (44) Haec apud Theod. dial. 1.

καὶ ἐγένετο οὕτως, ἵνα, τὰ ἡμῶν αὐτὸς δεχόμενος, καὶ προσενεγκὼν εἰς θυσίαν, ἐξαφανίσῃ, καὶ λοιπὸν τοῖς ἑαυτοῦ περιβαλὼν ἡμᾶς, ποιήσῃ τὸν ᾿Απόστολον εἰπεῖν· Δεῖ τὸ φθαρτόν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀφθαρ- σίαν, καὶ τὸ θνητὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι άθανα- σίαν. τινες πάλιν ὑπέλαβον· ἀλλ᾽ ὄντως ἀληθείᾳ ἀνθρώπου γενομένου τοῦ Σωτῆρος, ὅλου τοῦ ἀνθρώπου σωτηρία ἐγίνετο. Εἰ γὰρ θέσει ἦν ἐν τῷ σώματι ὁ Λόγος, κατ' ἐκείνους, τὸ δὲ θέσει λεγόμενον φαντασία ἐστί, δοκήσει εὑρίσκεται καὶ ἡ σωτηρία καὶ ἡ ἀνάστασις τῶν ἀνθρώπων λεγομένη, κατὰ τὸν ἀσεβέστατον Μα- νιχαῖον. (38) ᾿Αλλὰ μὴν οὐ φαντασία ἡ σωτηρία ἡμῶν, οὐδὲ σώματος μόνου, ἀλλ' ὅλου τοῦ ἀνθρώπου, ψυχῆς καὶ σώματος ἀληθῶς, ἡ σωτηρία γέγονεν ἐν αὐτῷ τῷ λόγῳ. ᾿Ανθρώπινον ἄρα φύσει (59) τὸ ἐκ τῆς Μαρίας κατὰ τὰς θείας Γραφάς, καὶ ἀληθινὸν ἦν τὸ σῶμα (40) τοῦ Κυρίου· ἀληθινὸν δὲ ἦν, ἐπεὶ ταυτὸν ἦν τῷ ἡμετέρῳ· ἀδελφὴ γὰρ ἡμῶν ἡ Μαρία, ἐπεὶ καὶ πάντες ἐκ τοῦ Ἀδάμ ἐσμεν. Καὶ τοῦτο οὐκ ἄν τις ἀμφιβάλοι, μνησθεὶς ὧν ἔγραψεν ὁ Λουκᾶς. Μετὰ γὰρ τὸ ἀναστῆναι ἐκ τῶν νεκρῶν, δοκούντων τινῶν μὴ ἐν τῷ ἐκ Μαρίας σώματι βλέπειν τὸν Κύριον, ἀλλὰ ἀντὶ τούτου πνεῦμα θεωρεῖν, ἔλεγεν· ἴδετε τὰς χεῖρας μου καὶ τοὺς πόδας μου, καὶ τοὺς τύπους τῶν ἤλων, ὅτι ἐγώ εἰμι αὐτός. Ψηλαφήσατέ με, καὶ ἴδετε, ὅτι πνεῦμα σάρκα καὶ ὀστέα οὐκ ἔχει, καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε ἔχοντα. Καὶ τοῦτο εἰπὼν, ἐπέδειξεν (41) αὐτοῖς τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας. Ἐξ ὧν καὶ ἐλέγχεσθαι δύνανται πάλιν οἱ τολμήσαν- τες εἰπεῖν εἰς σάρκα καὶ ὀστέα ἠλλοιῶσθαι τὸν Κύ ριον. Οὐ γὰρ εἶπε, Καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε σάρκα καὶ ὀστᾶ ὄντα, ἀλλ' ἔχοντα· ἵνα μὴ αὐτὸς ὁ Λόγος εἰς ταῦτα τραπεὶς νομισθῇ, ἀλλ᾽ αὐτὸς ἔχων αὐτὰ (42) καὶ πρὸ τοῦ θανάτου καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν εἶναι πιστευθῇ. τὸν ἔτι τῶν ἄλλων ἅπτεσθαι, καὶ γυμνάζειν τι περὶ αὐτῶν, τοῦ σώματος (45), ἐν ᾧ ἦν ὁ Λόγος, μὴ ὄντος ὁμοουσίου τῇ θεότητι, ἀλλ' ἐκ Μαρίας ἀληθῶς τεχθέν τος· καὶ αὐτοῦ δὲ τοῦ Λόγου μὴ τραπέντος εἰς ὀστέα καὶ σάρκα, ἀλλ' ἐν σαρκὶ γενομένου (44). Τὸ γὰρ παρὰ τῷ Ἰωάννῃ λεγόμενον· Ὁ λόγος σὰρξ ἐγένετο, ταύτην ἔχει τὴν διάνοιαν, καθὼς καὶ ἐκ τοῦ ὁμοίου τοῦ Σωτῆρος. καὶ ἀληθινὸν τὸ σῶμα τοῦ Σωτ.. ἐπειδή. επεί. ἐπειδή. * το θέσει, ὑπέβαλον. δν- τως ἀληθῆ. ὅλως τοῦ ἀνθρώπου. εγένετο, φαντασίας. Ανθρώπινον γὰρ φύσει. τὸ ἐκ τῆς Μαρίας σώμα, κατά. ἐπέδειξεν. ὑπέδειξεν. Μυχ, ἐλέγχε σθαι, διελέγχεσθαι. εἰς ταῦτα, περιττόν ἐστι. γυμνάζεσθαι. σώματος, EPISTOLA AD EPICTETUM. A passibili corpore erat, corpus vero in seipso labuit Verbum impassibile, quod ipsius corporis infirmitates absumeret. Cæterum hoc ideo agebat, et ita se res habebat, ut nostra Verbum suscipiens, offerensque in sacrificium, penitus absumeret, ac deinceps suis nos induens, Apostolo hæc dicendi occasionem daret: Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem "8. modum nonnulli existimarunt, absit! sed Salvatore vere homine facto, hinc totius hominis salus con- secuta est. Nam si fictione duntaxat Verbum in corpore fuit, ut illi autumant, et si quod dicitur fictione esse, phantasia est; sequitur ut, secundum B impiissimum Manichæum, specie tantum tenus. sa- lus et resurrectio hominum fieri dicatur. Verum nequaquan fictitia res est salus nostra, neque so- lius corporis ; sed vere totius hominis, animæ sci- licet et corporis, sulus in ipso Verbo facta est. Iu- manum itaque natura erat quod ex Maria prodiit, secundum divinas Scripturas, verumque erat Do- mini corpus : verum, inquam, fuit, cum idem atque nostrum exstiterit. Soror etenim nostra est Maria, omnes quippe ex Adamo orti sumus. Nec quisquam hac de re dubitabit, si quidem eorum meminerit quæ Lucas scripsit. Nam, postquam a mortuis sur- rexisset, cum quidam existimarent, se non in cor- pore ex Maria genito Dominum aspicere, sed illius loco spiritum videre, dixit ille: Videte manus meas et pedes meus, et fruras clavorum, quia ego ipse sum. C Palpale me et videle, quia spiritus carnem et us: non habet, sicut me videtis habere. Et cum hoc dixis- sel, ostendit eis manus et pedes s. Ex quibus jure coarguantur qui dicere ausi sunt, Dominum in carnem et ossa mutatum fuisse. Non enim dixit, ut me videtis carnem et ossa esse; sed, habere : në ipsummet Verbum in res illas transformatum fuisse censeretur, sed illas et ante mortem et post rezur- rectionem habere crederetur. G est alia attingere, aut hæc ultra agitare: cum et corpus in quo Verbum erat, non consubstantiale deilali, sed ex Maria vere genitum sit : et cum ipsuni Verbum in carnem et ossa conversum nọn fuerit, sed in carne exstiterit. Nam quod a Joanne D dicitur: Ferbum curo factum cst 7, eadem est si- gnificatione, ut ex simili loquendi modo deprehen Theodoret., Μox Seguer. Theodoret. Gobler. et Felck. 1, Editi vero et alii, Paulo post Seguer., solus, I Cor. xv, 53. * Luc. xxiv, 59, 40. Joan. 1, 14. Chalc. et apud Mercatorem p. 177, Synod. Chalcedon. habet, appositive; Mercator, putalione; alii, adoptione ; nos cum Pelavio, fictione, et sic ver- Lendum esse palet. Mox Basil. Moς, Gobler. Felckm. 1, Seguer. Paulo post Gobler. et Felckm. 1, Midem, Ephes. Infra Ephes., Luris. pag. 40. Ephes., Ibidem Theodoretus, alii, Epiphan., Goblerian. Felck. 1, Seguerian. et Epiphan. Edit., minus bene. Mox Seguer., ldem, sed male, ut ex serie liquet. . 7. Haec autem non fictione facta sunt, quemad- 7. (37) Οὐ θέσει δὲ ταῦτα ἐγίνετο, μὴ γένοιτο! ὡς 8. Τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων τὴν ἀπόδειξιν, περιτ 8. His igitur ita commonstratis, supervacaneura (37) Hac in synod. Ephes. Act. 1. Item Synod. (58) Hæc a Gelasio citantur lib. De duabus na- (39) Hæc a Theodoreto citantur dialogo primo (40) Sic Gobler. Felck. 1, Seguer. Luditi et alii, (41) Gobler. Felckm. 1, Seguer., έδειξεν. Editi et (42) Sic Epiph. Nann. et Editi. Sed Gobler. Felck. 1, (43) Epiph. Gobler. Felckm. 1, Seguer., τοῦ γὰρ (44) Haec apud Theod. dial. 1.

Β Α τοῦτο δυνατὸν εὑρεῖν (45)· γέγραπται γὰρ παρὰ τῷ Παύλῳ Χριστὸς ὑπὲρ ἡμῶν γέγονε κατάρα. Καὶ (46) ὥσπερ οὐκ αὐτὸς γέγονε κατάρα, ἀλλ' ὅτι τὴν ὑπὲρ ἡμῶν ἀνεδέξατο κατάραν, εἴρηται κατάρα γεγονέναι· οὕτω καὶ σὰρξ γέγονεν οὐ τραπεὶς εἰς σάρκα, ἀλλ' ὅτι σάρκα ζῶσαν (47) ὑπὲρ ἡμῶν ἀνέσ λαβε, καὶ γέγονεν ἄνθρωπος. Καὶ γὰρ τὸ εἰπεῖν· Ο λόγος σάρξ ἐγένετο, ἴσον πάλιν ἐστὶν εἰπεῖν· Ὁ λόγος ἄνθρωπος γέγονε, κατὰ τὸ εἰρημένον ἐν τῷ Ἰωήλ· Εκχεῶ ἀπὸ το Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα· οὐ γὰρ ἕως τῶν ἀλόγων ζώων ἦν ἡ ἐπαγγε λία, ἀλλ᾽ εἰς ἀνθρώπους ἐστὶν, ὧν ἕνεκα καὶ ἄνθρω πος γέγονεν ὁ Κύριος. (48) Τούτου δὲ τοῦ ῥητοῦ ταύ την έχοντος τὴν ἔννοιαν, εἰκότως καταγνώσονται ἑαυτῶν πάντες οἱ νομίσαντες πρὸ τῆς Μαρίας εἶναι τὴν ἐξ αὐτῆς σάρκα, καὶ πρὸ ταύτης τινὰ ἐσχηκέναι ψυχὴν ἀνθρωπίνην τὸν Λόγον (49), καὶ ἐν αὐτῇ πρὸ τῆς ἐπιδημίας ἀεὶ γεγενῆσθαι. Παύσονται δὲ καὶ οἱ εἰπόντες μὴ εἶναι δεκτικὴν θανάτου τὴν σάρκα, ἀλλὰ τῆς ἀθάνατου φύσεως εἶναι ταύτην. Εἰ γὰρ μὴ ἀπέ- θανε, πῶς ὁ Παῦλος παρεδίδου Κορινθίοις, δ καὶ παρέ- λαβεν· Οτι Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρ τιῶν ἡμῶν κατὰ τὰς Γραφάς; Πῶς δὲ ὅλως καὶ ἀνέστη, εἰ μὴ καὶ ἀπέθανεν; Ἐρυθριάσουσι (50) δὲ μεγάλως οἱ ὅλως ἐνθυμηθέντες δύνασθαι ἀντὶ τῆς Τριάδος γενέσθαι τετράδα, εἰ λέγοιτο ἐκ Μαρίας εἶναι τὸ σῶμα. Ομοούσιον γὰρ ἐὰν εἴπωμεν, φασί, τὸ σῶμα τῷ λόγῳ, μένει ἡ Τριάς (51) Τριάς, οὐδὲν ξένον εἰς αὐτὴν ἐπιφερομένου τοῦ Λόγου· ἐὰν δὲ τ θρώπινον εἴπωμεν τὸ ἐκ Μαρίας σῶμα, ἀνάγκη, ξέ νου ὄντος κατ' οὐσίαν τοῦ σώματος, καὶ ὄντος ἐν αὐτῷ τοῦ Λόγου, τετρὰς ἀντὶ Τριάδος γίνεται διὰ τὴν τοῦ σώματος προσθήκην. : τοῖς περιπίπτουσι. Καὶ γὰρ κἂν μὴ ἐκ Μαρίας λέ- γωσι τὸ σῶμα, ἀλλὰ ὁμοούσιον αὐτὸ τῷ λόγῳ, οὐδὲν ἧττον (ὅπερ ὑποκρίνονται (52), μὴ ἄρα ὥσπερ φρο νοῦντες νομισθῶσι ) τοῦτο κατὰ τὴν αὐτῶν ἔννοιαν δειχθήσονται λέγοντες τετράδα. Ως γὰρ ὁ Υἱὸς κατὰ τοὺς Πατέρας, ὁμοούσιος ὢν τῷ Πατρὶ, οὐκ ἔστιν αὐτὸς ὁ Πατήρ, ἀλλὰ Υἱὸς πρὸς Πατέρα λέγεται ὁμοούσιος· οὕτω τὸ ὁμοούσιον σῶμα τοῦ Λόγου οὐχ ἔστιν αὐτὸς ὁ Λόγος, ἀλλ᾽ ἕτερον πρὸς τὸν Λόγον. Παυλός φησι· Χρ., γέγονε κατάρα. οὐχ ὅτι αὐτὸς γέγονε. οὐκ αὐτὸ τοῦτο γέγονε κατάρα. οὐκ αὐτῷ τούτῳ αὐτὸς κατ-. ἐδέξατο. κατάρα κατάρα γέγονεν· οὕτω καὶ σὰρξ ἐγένετο. οὕτω καὶ τὸ Σάρξ. ἀλλ' ὅτι. ἀλλ' ἔτι. και πάλιν ὁ Λόγος ἀλόγων ζώων. ζώων διάνοιαν. πάντες. πάντως. νομίζοντες. ἐρυθριάσωσι. ερυθριάσουσι καν ὅλως. καὶ ὅλως. γίγνεσθαι. γίνεσθαι. γενέσθαι. Ομοούσιον μὲν γὰρ, φησίν, ἐὰν εἴπωμεν. Μοχ έπεισφερομένου. εἰς ἑαυτὴν εἰσφερομένου. ἢ ὥσπερ ὑπεκρίναντο μὴ ὥρα οὕτω φρον-. Μυχ Ερ., αὐτῶν ἄνοιαν. Ὥσπερ γὰρ ὁ Υιός. ἀλλὰ ὁ Υιός. οὐκ ἔστιν αὐτό. S. ATHANASI OPP. PARS I. - B HISTORIGA ET DOGMATICA. • dere licet : apud Paulum quippe scriptum est: Christus factus est pro nobis maledictum ". Et sicut non ipse factus est maledictum : sed quia maledi- clum pro nobis suscepit, idcirco dictum est ipsum factum fuisse maledictum; sic et Verbum caro fa- clumn est, non quod in carnem mutatum fuerit, sed quod carnem viventem pro nobis assumpserit, et homo factum sit. Nam dicere, Verbum caro factum est, idem est ac dicere, Verbum homo factum est, prout in Joele dicitur: Effundam de Spiritu meo su- per omnem carnem": non enim bruta animantia ista promissio spectabat, sed homines duntaxat, quorun gratia Dominus homo factus est. Cum igitur dictum illud ea sit significatione, merito sese coarguent quicunque existimant, ante Mariam fuisse carnem ex ea assumptam, et ante ipsam Mariam, Verbum humanam habuisse animam, in qua ante suum adventumn semper exstiterit. Sile bunt etiam qui dicunt, carnem non esse mortis ca- pacem, sed immortalis esse natura. Si eniin mor- tuus non est, quomodo Paulus Corinthiis tra- didit quod et accepit? Quoniam Christus mortuus est pro peccatis nostris secundum Scripturas". Aut qui tandem resurrexerit, si mortuus non est? Mullum autem erubescent, qui vel semel cogitaverint posse pro Trinitate feri quaternitatem, si corpus ex Ma- ria esse dicatur. Nam si, aiunt, corpus Verbo con- substantiale dicamus, Trinitas manet Trinitas, ni- hil in ipsam extraneum inducente Verbo sin cor- pus humanum ex Maria genitum dicamus ; necesse est ut cum corpus sit extraneum secundum sub- stantiam, et in ipso sit Verbum, quaternitas pro Trinitate, propter corporis accessionem efficiatur. cto secum ipsi pugnent. Etenim licet ex Maria cor- pus esse negarint, sed ipsi Verbo consubstantiale dixerint nihilominus ( licet ipsi dissimulent ne ita sentire existimentur) eo ipso juxta eorum men- tem, quaternitatem illos dicere demonstrabitur. Quemadmodum enim Filius, juxta Patrum doctri- nam, quamvis sit Patri consubstantialis, non est ipse Pater, sed Filius Patri dicitur consubstantia- lis; sic corpus Verbo consubstantiale non est ipsum 3. C Galat. ut, 13. Joel 11, 28. * [ Cor. xv, etc. Theod., Editi autem, Seguer. Go- bler. et Felck. 1, Μox Theodor., 1n eodem mox, deest. hidem Seguer., Theodor., Μor, omnes fere mass., Εliti, Seguer., sequens deest. Paulo post, deest in Gobler. et Felck. 1. Ibidem deest in Seg. Infra Seguer. In aliis, deest. Gobler. Felck. 1, Seguer. Epiph., Ibidem Seguer., Alii, Ibider, Seguer., quæ lectio sane prælerenda. Mox Seguer. Gobler. Felck. 1, Editi et alii, Ibidemn, Seguerian. Gobler. Fell km. 1, Epiphanius, Editi, Infra Seguer., Εpiph., Seguer. Paulo post, Seguer, Infra idem cum Gobier. et Felckm. 1, Paulo post iidem, 9. Hæc cum ita loquuntur non cogitant quo pa- 9. Ταῦτα οὕτω λέγοντες, οὐ νοοῦσιν, ὅπως ἑαυ (45) Gobler. Felckm. 1, τούτου δυνατόν εὑρεῖν ὡς D Epiph. Gobler. Felck. 1, Seguerian. (46) Καί deest in Seguer. Mox Epiph., οὐκ αὐτὸς (47) Ζῶσαν deest in Ep. Theod. et Seguer. In (48) Haec citantur tom. V Conc. p. 655. ΜΟΥ (49) Seguer., Θεὸν Λόγον. (50) Epiph., ερυθριῶσι. Gobler. Felckm. 4. Editi, (54) Sic Epiph. Seguer. in editis semel, Τριάς. (52) Sic Epiph. et Seguer. Gobler. Felck. 1. Editi,

Β Α τοῦτο δυνατὸν εὑρεῖν (45)· γέγραπται γὰρ παρὰ τῷ Παύλῳ Χριστὸς ὑπὲρ ἡμῶν γέγονε κατάρα. Καὶ (46) ὥσπερ οὐκ αὐτὸς γέγονε κατάρα, ἀλλ' ὅτι τὴν ὑπὲρ ἡμῶν ἀνεδέξατο κατάραν, εἴρηται κατάρα γεγονέναι· οὕτω καὶ σὰρξ γέγονεν οὐ τραπεὶς εἰς σάρκα, ἀλλ' ὅτι σάρκα ζῶσαν (47) ὑπὲρ ἡμῶν ἀνέσ λαβε, καὶ γέγονεν ἄνθρωπος. Καὶ γὰρ τὸ εἰπεῖν· Ο λόγος σάρξ ἐγένετο, ἴσον πάλιν ἐστὶν εἰπεῖν· Ὁ λόγος ἄνθρωπος γέγονε, κατὰ τὸ εἰρημένον ἐν τῷ Ἰωήλ· Εκχεῶ ἀπὸ το Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα· οὐ γὰρ ἕως τῶν ἀλόγων ζώων ἦν ἡ ἐπαγγε λία, ἀλλ᾽ εἰς ἀνθρώπους ἐστὶν, ὧν ἕνεκα καὶ ἄνθρω πος γέγονεν ὁ Κύριος. (48) Τούτου δὲ τοῦ ῥητοῦ ταύ την έχοντος τὴν ἔννοιαν, εἰκότως καταγνώσονται ἑαυτῶν πάντες οἱ νομίσαντες πρὸ τῆς Μαρίας εἶναι τὴν ἐξ αὐτῆς σάρκα, καὶ πρὸ ταύτης τινὰ ἐσχηκέναι ψυχὴν ἀνθρωπίνην τὸν Λόγον (49), καὶ ἐν αὐτῇ πρὸ τῆς ἐπιδημίας ἀεὶ γεγενῆσθαι. Παύσονται δὲ καὶ οἱ εἰπόντες μὴ εἶναι δεκτικὴν θανάτου τὴν σάρκα, ἀλλὰ τῆς ἀθάνατου φύσεως εἶναι ταύτην. Εἰ γὰρ μὴ ἀπέ- θανε, πῶς ὁ Παῦλος παρεδίδου Κορινθίοις, δ καὶ παρέ- λαβεν· Οτι Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρ τιῶν ἡμῶν κατὰ τὰς Γραφάς; Πῶς δὲ ὅλως καὶ ἀνέστη, εἰ μὴ καὶ ἀπέθανεν; Ἐρυθριάσουσι (50) δὲ μεγάλως οἱ ὅλως ἐνθυμηθέντες δύνασθαι ἀντὶ τῆς Τριάδος γενέσθαι τετράδα, εἰ λέγοιτο ἐκ Μαρίας εἶναι τὸ σῶμα. Ομοούσιον γὰρ ἐὰν εἴπωμεν, φασί, τὸ σῶμα τῷ λόγῳ, μένει ἡ Τριάς (51) Τριάς, οὐδὲν ξένον εἰς αὐτὴν ἐπιφερομένου τοῦ Λόγου· ἐὰν δὲ τ θρώπινον εἴπωμεν τὸ ἐκ Μαρίας σῶμα, ἀνάγκη, ξέ νου ὄντος κατ' οὐσίαν τοῦ σώματος, καὶ ὄντος ἐν αὐτῷ τοῦ Λόγου, τετρὰς ἀντὶ Τριάδος γίνεται διὰ τὴν τοῦ σώματος προσθήκην. : τοῖς περιπίπτουσι. Καὶ γὰρ κἂν μὴ ἐκ Μαρίας λέ- γωσι τὸ σῶμα, ἀλλὰ ὁμοούσιον αὐτὸ τῷ λόγῳ, οὐδὲν ἧττον (ὅπερ ὑποκρίνονται (52), μὴ ἄρα ὥσπερ φρο νοῦντες νομισθῶσι ) τοῦτο κατὰ τὴν αὐτῶν ἔννοιαν δειχθήσονται λέγοντες τετράδα. Ως γὰρ ὁ Υἱὸς κατὰ τοὺς Πατέρας, ὁμοούσιος ὢν τῷ Πατρὶ, οὐκ ἔστιν αὐτὸς ὁ Πατήρ, ἀλλὰ Υἱὸς πρὸς Πατέρα λέγεται ὁμοούσιος· οὕτω τὸ ὁμοούσιον σῶμα τοῦ Λόγου οὐχ ἔστιν αὐτὸς ὁ Λόγος, ἀλλ᾽ ἕτερον πρὸς τὸν Λόγον. Παυλός φησι· Χρ., γέγονε κατάρα. οὐχ ὅτι αὐτὸς γέγονε. οὐκ αὐτὸ τοῦτο γέγονε κατάρα. οὐκ αὐτῷ τούτῳ αὐτὸς κατ-. ἐδέξατο. κατάρα κατάρα γέγονεν· οὕτω καὶ σὰρξ ἐγένετο. οὕτω καὶ τὸ Σάρξ. ἀλλ' ὅτι. ἀλλ' ἔτι. και πάλιν ὁ Λόγος ἀλόγων ζώων. ζώων διάνοιαν. πάντες. πάντως. νομίζοντες. ἐρυθριάσωσι. ερυθριάσουσι καν ὅλως. καὶ ὅλως. γίγνεσθαι. γίνεσθαι. γενέσθαι. Ομοούσιον μὲν γὰρ, φησίν, ἐὰν εἴπωμεν. Μοχ έπεισφερομένου. εἰς ἑαυτὴν εἰσφερομένου. ἢ ὥσπερ ὑπεκρίναντο μὴ ὥρα οὕτω φρον-. Μυχ Ερ., αὐτῶν ἄνοιαν. Ὥσπερ γὰρ ὁ Υιός. ἀλλὰ ὁ Υιός. οὐκ ἔστιν αὐτό. S. ATHANASI OPP. PARS I. - B HISTORIGA ET DOGMATICA. • dere licet : apud Paulum quippe scriptum est: Christus factus est pro nobis maledictum ". Et sicut non ipse factus est maledictum : sed quia maledi- clum pro nobis suscepit, idcirco dictum est ipsum factum fuisse maledictum; sic et Verbum caro fa- clumn est, non quod in carnem mutatum fuerit, sed quod carnem viventem pro nobis assumpserit, et homo factum sit. Nam dicere, Verbum caro factum est, idem est ac dicere, Verbum homo factum est, prout in Joele dicitur: Effundam de Spiritu meo su- per omnem carnem": non enim bruta animantia ista promissio spectabat, sed homines duntaxat, quorun gratia Dominus homo factus est. Cum igitur dictum illud ea sit significatione, merito sese coarguent quicunque existimant, ante Mariam fuisse carnem ex ea assumptam, et ante ipsam Mariam, Verbum humanam habuisse animam, in qua ante suum adventumn semper exstiterit. Sile bunt etiam qui dicunt, carnem non esse mortis ca- pacem, sed immortalis esse natura. Si eniin mor- tuus non est, quomodo Paulus Corinthiis tra- didit quod et accepit? Quoniam Christus mortuus est pro peccatis nostris secundum Scripturas". Aut qui tandem resurrexerit, si mortuus non est? Mullum autem erubescent, qui vel semel cogitaverint posse pro Trinitate feri quaternitatem, si corpus ex Ma- ria esse dicatur. Nam si, aiunt, corpus Verbo con- substantiale dicamus, Trinitas manet Trinitas, ni- hil in ipsam extraneum inducente Verbo sin cor- pus humanum ex Maria genitum dicamus ; necesse est ut cum corpus sit extraneum secundum sub- stantiam, et in ipso sit Verbum, quaternitas pro Trinitate, propter corporis accessionem efficiatur. cto secum ipsi pugnent. Etenim licet ex Maria cor- pus esse negarint, sed ipsi Verbo consubstantiale dixerint nihilominus ( licet ipsi dissimulent ne ita sentire existimentur) eo ipso juxta eorum men- tem, quaternitatem illos dicere demonstrabitur. Quemadmodum enim Filius, juxta Patrum doctri- nam, quamvis sit Patri consubstantialis, non est ipse Pater, sed Filius Patri dicitur consubstantia- lis; sic corpus Verbo consubstantiale non est ipsum 3. C Galat. ut, 13. Joel 11, 28. * [ Cor. xv, etc. Theod., Editi autem, Seguer. Go- bler. et Felck. 1, Μox Theodor., 1n eodem mox, deest. hidem Seguer., Theodor., Μor, omnes fere mass., Εliti, Seguer., sequens deest. Paulo post, deest in Gobler. et Felck. 1. Ibidem deest in Seg. Infra Seguer. In aliis, deest. Gobler. Felck. 1, Seguer. Epiph., Ibidem Seguer., Alii, Ibider, Seguer., quæ lectio sane prælerenda. Mox Seguer. Gobler. Felck. 1, Editi et alii, Ibidemn, Seguerian. Gobler. Fell km. 1, Epiphanius, Editi, Infra Seguer., Εpiph., Seguer. Paulo post, Seguer, Infra idem cum Gobier. et Felckm. 1, Paulo post iidem, 9. Hæc cum ita loquuntur non cogitant quo pa- 9. Ταῦτα οὕτω λέγοντες, οὐ νοοῦσιν, ὅπως ἑαυ (45) Gobler. Felckm. 1, τούτου δυνατόν εὑρεῖν ὡς D Epiph. Gobler. Felck. 1, Seguerian. (46) Καί deest in Seguer. Mox Epiph., οὐκ αὐτὸς (47) Ζῶσαν deest in Ep. Theod. et Seguer. In (48) Haec citantur tom. V Conc. p. 655. ΜΟΥ (49) Seguer., Θεὸν Λόγον. (50) Epiph., ερυθριῶσι. Gobler. Felckm. 4. Editi, (54) Sic Epiph. Seguer. in editis semel, Τριάς. (52) Sic Epiph. et Seguer. Gobler. Felck. 1. Editi,

ἑτέρου δὲ ὄντος, κατ' αὐτοὺς ἔσται ἡ αὐτῶν Τριάς (55, τετράς. Οὐ γὰρ ἡ ἀληθινὴ, καὶ ὄντως τελεία, καὶ ἀδιαίρετος Τριὰς δέχεται προσθήκην, ἀλλ' ἡ παρὰ τούτων ἐπινενοημένη. Καὶ πῶς ἔτι Χριστιανοί, οἱ (54) ἕτερον παρὰ τὸν ὄντα Θεὸν ἐπινοοῦντες; Πάλιν γὰρ καὶ ἐν τῷ ἑτέρῳ αὐτῶν σοφίσματι πολλὴν (55) την ἀφροσύνην ἔξεστιν ὁρᾷν· εἰ, διὰ τὸ εἶναι καὶ λέγεσθαι ἐν ταῖς Γραφαῖς, ἐκ Μαρίας εἶναι καὶ ἀνθρώπινον τὸ σῶμα τοῦ Σωτῆρος, νομίζουσιν ἀντὶ Τριάδος τετράδα λέγεσθαι, ὡς προσθήκης γινομένης διὰ τὸ σῶμα (56) πολὺ πλανῶνται τὸ ποίημα συνεξισοῦντες τῷ ποιητῇ, καὶ ὑπονοοῦντες δύνασθαι την θεότητα προσθήκην λαμβάνειν· καὶ ἡγνόησαν, ὅτι οὐ διὰ προσθήκην θεότητος γέγονε σὰρξ ὁ Λόγος, ἀλλ᾽ ἵνα ἡ σὰρξ ἀνα στῇ· οὐδὲ ἵνα βελτιωθῇ ὁ Λόγος, προῆλθεν ἐκ ρίας, ἀλλ᾽ ἵνα τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος λυτρώσηται. Πῶς οὖν οἴονται τὸ διὰ τοῦ Λόγου λυτρωθεν (57) σῶμα καὶ ζωοποιηθὲν προσθήκην εἰς θεότητα τῷ λόγῳ τῷ ζωοποιήσαντι ποιεῖν ; μᾶλλον γὰρ αὐτῷ τῷ ἀν- θρωπίνῳ σώματι προσθήκη μεγάλη γέγονεν ἐκ τῆς τοῦ Λόγου πρὸς αὐτὸ κοινωνίας τε καὶ ἑνώσεως· ἀπὸ γὰρ θνητού γέγονεν ἀθάνατον· καὶ ψυχικὸν ὄν, γέγονε πνευματικὸν, καὶ ἐκ γῆς γενόμενον, τὰς οὐρανίους διέβη (58) πύλας. Η μέντοι Τριάς, καὶ λαβόντος ἐκ Μαρίας σῶμα τοῦ Λόγου, Τριάς ἐστιν, οὐ δεχομένη προσθήκην, οὐδὲ ἀφαίρεσιν· ἀλλ᾽ ἀεὶ τελεία ἐστί, καὶ ἐν Τριάδι μία θεότης γινώσκεται, καὶ οὕτως ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ εἰς Θεὸς κηρύσσεται, ὁ τοῦ Λόγου Πατήρ. εἰπόντες τὸν ἐκ Μαρίας προελθόντα μὴ εἶναι αὐτὸν τὸν Χριστὸν, καὶ Κύριον, καὶ Θεόν. Εἰ γὰρ μὴ Θεὸς ἦν ἐν τῷ σώματι, πῶς εὐθὺς προελθὼν ἐκ Μαρίας ἐκλήθη Εμμανουήλ, ὅ ἐστι μεθερμηνευόμενον Μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός; Πῶς δὲ καὶ ὁ Παῦλος, εἰ μὴ ὁ Λόγος ἦν ἐν σαρκί, Ρωμαίοις ἔγραφεν· 'Εξ ὧν ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα, ὁ ὢν ἐπὶ πάντων (59) Θεὺς εὐλογητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας, ἀμήν; Οὐκοῦν ὁμολογείτωσαν καὶ οἱ πρότερον ἀρνούμενοι τὸν ἐσταυ ρωμένον εἶναι Θεὸν ἐσφάλθαι, πειθόμενοι ταῖς θείαις Γραφαῖς· μάλιστα δὲ τῷ Θωμᾷ, ὅς, μετὰ τὸ ἰδεῖν ἐν αὐτῷ τοὺς τῶν ἤλων τύπους, ἀνεβόησεν "Ο Κύριός μου καὶ ὁ Θεός μου (60). Θεὸς γὰρ καὶ Κύριος τῆς δόξης ὢν ὁ Υἱός, ἦν ἐν τῷ ἀδόξως καθηλουμένῳ καὶ ἀτιμαζομένῳ σώματι· τὸ δὲ σῶμα (61) έπασχε μὲν νυττόμενον ἐν τῷ ξύλῳ, καὶ ἔῤῥεεν ἀπὸ τῆς τούτου πλευρᾶς αἷμα ** ΙΧ, 5. Αγία Τριάς τετ. καθορᾷν ἢ διά. Εpί- εἰ δὲ διά. λυτρούμενον. Μοχ, τῷ ζωοποιήσαντι τῷ ζωοποιήσαντι Λόγῳ. σώματι Ει πρὸς αὐτόν. τὸν ἐν σταυρῷ. Μος, πάσαις ταῖς θ. ρα τὸ δὲ σῶμα τοῦ Θεοῦ. τυγχάνον, πεπληρωμένον, τυγχά νων, πεπληρωμένος. EPISTOLA AD EPICTETUM. A Verbum, sed aliud a Verbo distinctum ; cumque aliud Ma- D B C D Matth. 1, 23. Rom. Joan. xx, 28. Mox Goblerian. et Felc. 1, 5, phan., Porro hæc a Theodoreto citantur, dial. 2, p. 92. deest in Seguer. Theodoretus, Infra deest in Epiphanio et Seguer. Paulo post Basilien- PATROL. GR. XXVI. sit, Trinitas ex ipsorum sententia quaternitas erit. No que enim vera, ac vere perfecta et indivisibilis Trini tas accessionein admittit: sed illa duntaxat, quam ipsi commenti sunt. qui, amabo, Christiani sunt qui alium Deum, præter eum qui revera est, commis niscuntur? Iterum in altero illorum, sophismate in- gentem stultitiam deprehendere licet: si quod Scri- plurae dicant, corpus Salvatoris ex Maria et huma- num esse, ideo pro Trinitate quaternitatem dici existimant, quasi accessio quædam ex corpore fa- ċta sit; multum hallucinantur, dum rem factam factori exæquant, et arbitrantur posse deitatem accessionem admittere: ignorantque non propter augmentum deitatis Verbum carnem factum esse, sed ut caro resurgeret : neque ut præstantius red- deretur Verbum, ex Maria prodiisse, sed ut huma- num genus redimeret. Cur ergo existimant, corpus a Verbo redemptum et vivificatum, Verbo vivifl- canti ad deitatem incrementum aliquod addere Nam potius humano corpori, ex Verbi communione et conjunctione, ingens facta est accessio: ex mor- tali enim factum est immortale, et cum animale esset, factum est spirituale, cumque ex terra factum esset, coelestes portas penetravit. Porro Trinitas, etiam Verbo ex Maria corpus sumente, Trinitas semper est, neque accessionem admittens, neque diminutionem ; sed perfecta semper est, et in Tri- nitate una deitas agnoscitur, et sic unus Deut Verbi Pater in Ecclesia prædicatur. 10. Eadem autem ratione ii quoque jam silebunt qui aliquando dixere eum qui ex Maria prodiit, nec Christum, nec Dominum vel Deum esse. Si enim Deus in corpore non erat, quomodo statin atque ex Maria prodiit, vocatus est Emma- nuel, quod est interpretatum, nobiscum Deus"? Cur item Paulus, si Verbum in carne non erat, Homa nis scripsit: Ex quibus est Christus secundum car- nem, qui est super omnia Deus benedictus in sæcula, amen **. Quapropter qui prius negabant, eum qul crucifixus est esse Deum, se errasse fateantur, ad divinis omnibus Scripturis fidem habeant, Thoma potissimum, qui cum in illo clavorum vestigia con- spexisset, exclamavit: Dominus meus et Deus meus 18. Filius enim, Deus et Dominus gloriæ cum esset, erat tamen in corpore ignominiose clavis affixo, et contumeliis affecto. Corpus autem in ligno quidem sis. Infra Gobler. Felckn. 1, Seguer., Sic Goblerianus, Felck. 1, guer. Nicephor. p. 160. Seguerian. Editi, Infra Se guer., recte. Ali, 10. Ἐκ δὴ τούτου σιωπήσουσι λοιπὸν καὶ οἱ ποτὲ (53) Seguer. Gobler. Welc. 1, Έσται κατ' αὐτοὺς ἡ (54) Sic maxima pars mss. In al. vero et ed. οἱ deest. (55) Πολλήν deest in Seguer. Gobler. et Felc. 1. (56) Epiphan., ὡς προσθήκης λεγομένης τὸ σῶμα. (57) Sie Epiphan. Theod. Anglic. Seguer. Editi, (58) Gobler. Felc. 1, Seguer., υπερέβη. (59) Sic omnes fere mss. Editi vero, ἐπὶ πάντα (60) Exstat hic locus apud Theodoretum, dial. 3, (64) Sic Epiphan. Theodor. Gobler. Felckm. 4,

ἑτέρου δὲ ὄντος, κατ' αὐτοὺς ἔσται ἡ αὐτῶν Τριάς (55, τετράς. Οὐ γὰρ ἡ ἀληθινὴ, καὶ ὄντως τελεία, καὶ ἀδιαίρετος Τριὰς δέχεται προσθήκην, ἀλλ' ἡ παρὰ τούτων ἐπινενοημένη. Καὶ πῶς ἔτι Χριστιανοί, οἱ (54) ἕτερον παρὰ τὸν ὄντα Θεὸν ἐπινοοῦντες; Πάλιν γὰρ καὶ ἐν τῷ ἑτέρῳ αὐτῶν σοφίσματι πολλὴν (55) την ἀφροσύνην ἔξεστιν ὁρᾷν· εἰ, διὰ τὸ εἶναι καὶ λέγεσθαι ἐν ταῖς Γραφαῖς, ἐκ Μαρίας εἶναι καὶ ἀνθρώπινον τὸ σῶμα τοῦ Σωτῆρος, νομίζουσιν ἀντὶ Τριάδος τετράδα λέγεσθαι, ὡς προσθήκης γινομένης διὰ τὸ σῶμα (56) πολὺ πλανῶνται τὸ ποίημα συνεξισοῦντες τῷ ποιητῇ, καὶ ὑπονοοῦντες δύνασθαι την θεότητα προσθήκην λαμβάνειν· καὶ ἡγνόησαν, ὅτι οὐ διὰ προσθήκην θεότητος γέγονε σὰρξ ὁ Λόγος, ἀλλ᾽ ἵνα ἡ σὰρξ ἀνα στῇ· οὐδὲ ἵνα βελτιωθῇ ὁ Λόγος, προῆλθεν ἐκ ρίας, ἀλλ᾽ ἵνα τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος λυτρώσηται. Πῶς οὖν οἴονται τὸ διὰ τοῦ Λόγου λυτρωθεν (57) σῶμα καὶ ζωοποιηθὲν προσθήκην εἰς θεότητα τῷ λόγῳ τῷ ζωοποιήσαντι ποιεῖν ; μᾶλλον γὰρ αὐτῷ τῷ ἀν- θρωπίνῳ σώματι προσθήκη μεγάλη γέγονεν ἐκ τῆς τοῦ Λόγου πρὸς αὐτὸ κοινωνίας τε καὶ ἑνώσεως· ἀπὸ γὰρ θνητού γέγονεν ἀθάνατον· καὶ ψυχικὸν ὄν, γέγονε πνευματικὸν, καὶ ἐκ γῆς γενόμενον, τὰς οὐρανίους διέβη (58) πύλας. Η μέντοι Τριάς, καὶ λαβόντος ἐκ Μαρίας σῶμα τοῦ Λόγου, Τριάς ἐστιν, οὐ δεχομένη προσθήκην, οὐδὲ ἀφαίρεσιν· ἀλλ᾽ ἀεὶ τελεία ἐστί, καὶ ἐν Τριάδι μία θεότης γινώσκεται, καὶ οὕτως ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ εἰς Θεὸς κηρύσσεται, ὁ τοῦ Λόγου Πατήρ. εἰπόντες τὸν ἐκ Μαρίας προελθόντα μὴ εἶναι αὐτὸν τὸν Χριστὸν, καὶ Κύριον, καὶ Θεόν. Εἰ γὰρ μὴ Θεὸς ἦν ἐν τῷ σώματι, πῶς εὐθὺς προελθὼν ἐκ Μαρίας ἐκλήθη Εμμανουήλ, ὅ ἐστι μεθερμηνευόμενον Μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός; Πῶς δὲ καὶ ὁ Παῦλος, εἰ μὴ ὁ Λόγος ἦν ἐν σαρκί, Ρωμαίοις ἔγραφεν· 'Εξ ὧν ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα, ὁ ὢν ἐπὶ πάντων (59) Θεὺς εὐλογητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας, ἀμήν; Οὐκοῦν ὁμολογείτωσαν καὶ οἱ πρότερον ἀρνούμενοι τὸν ἐσταυ ρωμένον εἶναι Θεὸν ἐσφάλθαι, πειθόμενοι ταῖς θείαις Γραφαῖς· μάλιστα δὲ τῷ Θωμᾷ, ὅς, μετὰ τὸ ἰδεῖν ἐν αὐτῷ τοὺς τῶν ἤλων τύπους, ἀνεβόησεν "Ο Κύριός μου καὶ ὁ Θεός μου (60). Θεὸς γὰρ καὶ Κύριος τῆς δόξης ὢν ὁ Υἱός, ἦν ἐν τῷ ἀδόξως καθηλουμένῳ καὶ ἀτιμαζομένῳ σώματι· τὸ δὲ σῶμα (61) έπασχε μὲν νυττόμενον ἐν τῷ ξύλῳ, καὶ ἔῤῥεεν ἀπὸ τῆς τούτου πλευρᾶς αἷμα ** ΙΧ, 5. Αγία Τριάς τετ. καθορᾷν ἢ διά. Εpί- εἰ δὲ διά. λυτρούμενον. Μοχ, τῷ ζωοποιήσαντι τῷ ζωοποιήσαντι Λόγῳ. σώματι Ει πρὸς αὐτόν. τὸν ἐν σταυρῷ. Μος, πάσαις ταῖς θ. ρα τὸ δὲ σῶμα τοῦ Θεοῦ. τυγχάνον, πεπληρωμένον, τυγχά νων, πεπληρωμένος. EPISTOLA AD EPICTETUM. A Verbum, sed aliud a Verbo distinctum ; cumque aliud Ma- D B C D Matth. 1, 23. Rom. Joan. xx, 28. Mox Goblerian. et Felc. 1, 5, phan., Porro hæc a Theodoreto citantur, dial. 2, p. 92. deest in Seguer. Theodoretus, Infra deest in Epiphanio et Seguer. Paulo post Basilien- PATROL. GR. XXVI. sit, Trinitas ex ipsorum sententia quaternitas erit. No que enim vera, ac vere perfecta et indivisibilis Trini tas accessionein admittit: sed illa duntaxat, quam ipsi commenti sunt. qui, amabo, Christiani sunt qui alium Deum, præter eum qui revera est, commis niscuntur? Iterum in altero illorum, sophismate in- gentem stultitiam deprehendere licet: si quod Scri- plurae dicant, corpus Salvatoris ex Maria et huma- num esse, ideo pro Trinitate quaternitatem dici existimant, quasi accessio quædam ex corpore fa- ċta sit; multum hallucinantur, dum rem factam factori exæquant, et arbitrantur posse deitatem accessionem admittere: ignorantque non propter augmentum deitatis Verbum carnem factum esse, sed ut caro resurgeret : neque ut præstantius red- deretur Verbum, ex Maria prodiisse, sed ut huma- num genus redimeret. Cur ergo existimant, corpus a Verbo redemptum et vivificatum, Verbo vivifl- canti ad deitatem incrementum aliquod addere Nam potius humano corpori, ex Verbi communione et conjunctione, ingens facta est accessio: ex mor- tali enim factum est immortale, et cum animale esset, factum est spirituale, cumque ex terra factum esset, coelestes portas penetravit. Porro Trinitas, etiam Verbo ex Maria corpus sumente, Trinitas semper est, neque accessionem admittens, neque diminutionem ; sed perfecta semper est, et in Tri- nitate una deitas agnoscitur, et sic unus Deut Verbi Pater in Ecclesia prædicatur. 10. Eadem autem ratione ii quoque jam silebunt qui aliquando dixere eum qui ex Maria prodiit, nec Christum, nec Dominum vel Deum esse. Si enim Deus in corpore non erat, quomodo statin atque ex Maria prodiit, vocatus est Emma- nuel, quod est interpretatum, nobiscum Deus"? Cur item Paulus, si Verbum in carne non erat, Homa nis scripsit: Ex quibus est Christus secundum car- nem, qui est super omnia Deus benedictus in sæcula, amen **. Quapropter qui prius negabant, eum qul crucifixus est esse Deum, se errasse fateantur, ad divinis omnibus Scripturis fidem habeant, Thoma potissimum, qui cum in illo clavorum vestigia con- spexisset, exclamavit: Dominus meus et Deus meus 18. Filius enim, Deus et Dominus gloriæ cum esset, erat tamen in corpore ignominiose clavis affixo, et contumeliis affecto. Corpus autem in ligno quidem sis. Infra Gobler. Felckn. 1, Seguer., Sic Goblerianus, Felck. 1, guer. Nicephor. p. 160. Seguerian. Editi, Infra Se guer., recte. Ali, 10. Ἐκ δὴ τούτου σιωπήσουσι λοιπὸν καὶ οἱ ποτὲ (53) Seguer. Gobler. Welc. 1, Έσται κατ' αὐτοὺς ἡ (54) Sic maxima pars mss. In al. vero et ed. οἱ deest. (55) Πολλήν deest in Seguer. Gobler. et Felc. 1. (56) Epiphan., ὡς προσθήκης λεγομένης τὸ σῶμα. (57) Sie Epiphan. Theod. Anglic. Seguer. Editi, (58) Gobler. Felc. 1, Seguer., υπερέβη. (59) Sic omnes fere mss. Editi vero, ἐπὶ πάντα (60) Exstat hic locus apud Theodoretum, dial. 3, (64) Sic Epiphan. Theodor. Gobler. Felckm. 4,

καὶ ὕδωρ· ναὸς δὲ τοῦ Λόγου τυγχάνον, πεπληρωμέ νον ἦν τῆς θεότητος. Διὰ τοῦτο γοῦν ὁ μὲν ἥλιος, ὁρῶν τὸν δημιουργὸν ἑαυτοῦ (62) ἐν τῷ ὑβριζομένῳ σώματι ἀνεχόμενον, τὰς ἀκτῖνας συνέστειλε, καὶ ἐσκότισε τὴν γῆν· αὐτὸ δὲ τὸ σῶμα, φύσιν ἔχον θνη την, ὑπὲρ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν ἀνέστη διὰ τὸν ἐν αὐτῷ Λόγον· καὶ πέπαυται μὲν τῆς κατὰ φύσιν φθορᾶς (63)· ένδυσάμενον δὲ τὸν ὑπὲρ ἄνθρωπον Λόγον, γέγονεν ἄφθαρτον. ὥσπερ ἐφ᾽ ἕκαστον (64) τῶν προφητῶν ἐγίνετο, οὔ τω καὶ ἐπὶ ἕνα τινὰ ἄνθρωπον ἐκ Μαρίας ἦλθεν ὁ Λόγος, περιττόν ἐστι γυμνάζειν, φανερὰν ἐχούσης τῆς μανίας (65) αὐτῶν τὴν κατάγνωσιν. Εἰ γὰρ οὕτως ἦλθε, διὰ τί οὗτος ἐκ Παρθένου, καὶ μὴ καὶ αὐτὸς ἐξ ἀνδρὸς καὶ γυναικός; Οὕτως γὰρ καὶ ἕκαστος τῶν ἁγίων ἐγεννήθη. Η διὰ τί, οὕτως ἐλθόντος τοῦ Λόγου, οὐχ ὁ ἑκάστου θάνατος λέγεται ὑπὲρ ἡμῶν γεγενῆ- σθαι, ἀλλ' ὁ τούτου μόνος; Διὰ τί δὲ, καθ᾽ ἕκαστον τῶν προφητῶν ἐπιδημοῦντος τοῦ Λόγου, λέγετε ἐπὶ μόνου τοῦ ἐκ Μαρίας, ὡς ἅπαξ ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων ἐπιδημήσαντος; "Η διὰ τί, ἐλθόντος αὐτοῦ (66), ὡς ἦλθεν ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ἁγίοις, οἱ μὲν ἄλλοι πάντες, ἀποθανόντες, οὔπω ἀνέστησαν, ὁ δὲ ἐκ Μαρίας μόνος (67) τριήμερος ἀνέστη; "Η δια τί, ὁμοίως τοῖς ἄλλοις ἐλθόντος τοῦ Λόγου, λέγεται μόνος ἐκ Μαρίας Εμμανουήλ, ὡς σώματος πεπλη- ρωμένου θεότητος, τεχθέντος ἐξ αὐτῆς; Τὸ γὰρ Εμ- μανουὴλ ἑρμηνεύεται, Μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός. Η διὰ τί, εἴπερ οὕτως ἦλθεν, ἐσθίοντος ἑκάστου τῶν ἁγίων (68), καὶ πίνοντος, καὶ κοπιῶντος, καὶ ἀποθνήσκοντος, οὐ λέγεται ὡς αὐτὸς ἐσθίων, καὶ πίνων, καὶ κοπιῶν, καὶ ἀποθνήσκων, ἀλλ' ἐπὶ μόνου τοῦ ἐκ Μαρίας; Α γὰρ ἔπασχε τοῦτο τὸ σῶμα, ταῦτα ὡς αὐτοῦ πάσχοντος εἴρηται. Καὶ τῶν ἄλλων δὲ (69) πάντων λεγομένων μόνον, ὅτι ἐτέχθησαν καὶ ἐγεννήθησαν, ἐπὶ τοῦ ἐκ Μαρίας μόνου εἴρηται· Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο. ἅπαντας γέγονεν ὁ Λόγος, τοῦ προφητεύειν χάριν ἐκ δὲ Μαρίας αὐτὸς ὁ Λόγος, σάρκα λαβὼν (70), προῆλθεν ἄνθρωπος, τῇ μὲν φύσει καὶ τῇ οὐσία Λό γος ὢν τοῦ Θεοῦ, κατὰ δὲ σάρκα ἐκ σπέρματος Δα- έστελλε. εσκότασε. θνητήν. γενητήν. ἐν Μαρίας. τόν περιττόν ἐστι καὶ γυμνάζειν. οὗτος ἐκ Παρθ. οὕτως ἐκ Παρθ. καὶ Ελικα, αυτός, και αὐτός. μὴ οὕτως. ἐκ Μαρίας Εμ μανουήλ, καὶ ἑρμηνεύεται, Μεθ᾿ ἡμῶν Θεός. προφητῶν. ὡς αὐτός. ὡσαύτως. Μος, ἀπο- θνήσκων, ἀποθανών. δέ ὅτι ἐπὶ δὲ τοῦ ἐκ Μαρίας μόνον. πάντας. ἅπαντας. S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. vulneribus contossum patiebatur, et ab ejus latere A sanguis et aqua manabat. Cum autem Dei templum esset, deitate repletum erat. Quocirca sol quidem cum Creatorem suum in corpore contumeliis affe- cto tolerantem videret, radios contraxit, terramque tenebris offudit. Ipsum vero corpus natura prædi- tum mortali, supra suam naturam propter Verbum quod in ipso erat, resurrexit: et amisit quidem naturalem suam corruptibilitatem: induto auten quod supra hominem erat Verbo, incorruptibile fa- clum est. cunt : quemadmodum in singulos prophetas Verbum advenit, ita quoque in quemdam hominem Mariæ Filium venisse, inutile est agitare ; cum eorum in- sania manifestam sui confutationem præ se ferat. B Si namque Verbum ita advenit, cur hic homo ex Virgine, et non ex viro et muliere ipse quoque pro- diit ? sic enim quisque sanctorum genitus est. Aut cur, si Verbum ita venerit, cujusque mors non di- citur pro nobis tolerata, sed illius tantum? Quare item cum ad singulos prophetas Verbum advenerit, dicitur tamen ad solum Mariæ Filium semel in con- summatione sæculorum advenisse? Aut cur Verbo ita veniente, ut venerat in sanctos illos qui prius exstiterant, alii quidem omnes mortui cum sint, nondum resurrexerunt, solus vero Mariæ Filius post triduum resurrexit? Aut quare cum simili modo ad alios Verbum venerit, solus Mariæ Filius dicitur Emmanuel, quasi corpus ejus deitate reple- tum et ex illa genitum sit ? Nam illud, Emmanuel, significat, Vobiscum Deus. Vel quare si ita venerit, quodlibet sanctorum comedente et bibente, labo- rante et moriente, non dicitur ipsum Verbum co- medere et bibere, laborare et mori, sed de solo Mariæ Filio ita dicitur? Quæcunque enim corpus istud passum est, hæc quasi ipso patiente Verbo dicta sunt. Et cum de aliis omnibus dictum sit duntaxat, quod geniti nati sint, de solo Maria Fi- lio dictum est : Et Verbum caro factum est • c C . ctos verbum factum esse ut prophetarent; ex Maria autem Verbum carne assumpta hominem prodiisse, ¡qui natura quidem et substantia Verbum Dei erat, secundum carnem autem ex semine David et ex car- D Joan. 1, 14. Ibid. Theod., Paulo post Seguer. Gobler, Felckm. 1, Epiphan. et Theodor., Editi, lui editis, deest. Mox Seguerianus, Goblerianus et Felc. 1, Seguerian., Editi et alii, Mor Anglic. Seguer. Gobler. et Felc. 1, in Seguerian. deest ante vero, in Epiphanio. Infra Anglican., post addit lufra Seguer. Gobier. Felc. 1, et Epiph., Editi vero et alii, sic Angl. Gobl. Felck. 1, Seguer. Editi et Epiphan., aliis et in editis, deest. Mos, deest in pluri- mis mss., sed retinendum videtur. Mox Seguer. solus, Infra Epiplan. Seguer. Gobler. et Felckin. 1, Editi et ati, 11. Quod vero nonnulli comrainiscuntur et die 11. Περὶ δὲ τοῦ φαντάζεσθαί τινας καὶ λέγειν, ὅτι, 12. Ex quibus ostenditur ad reliquos quidem san- 12. Ἐξ ὧν δείκνυται, ὅτι πρὸς μὲν τοὺς ἄλλους (62) Theodoretus, αὐτοῦ. Infra Seguerian., συν- (63) Epiph., φθορᾶς· ἔνδυμα δὲ γέγονε τοῦ Λόγου. (64) Seguerianus, εἰς ἕκαστον. Intra Seguer., τὸν (65) Seguer. Gobler. et Felc. 1, τῆς ἀνοίας. Μοχ (66) Seguerian., ἢ διὰ τί οὕτως. (67) Μόνος deest in Basil. Ibidem, τριήμερος deest (68) Sic Epiph. Gobler. Felc. 1. Seguer.; in edit., (69) Sic Seguer. Anglic. Gobler. et Felckm. 1. In (70) Seguerianus, ὁ Λόγος ἑαυτῷ σάρκα.

καὶ ὕδωρ· ναὸς δὲ τοῦ Λόγου τυγχάνον, πεπληρωμέ νον ἦν τῆς θεότητος. Διὰ τοῦτο γοῦν ὁ μὲν ἥλιος, ὁρῶν τὸν δημιουργὸν ἑαυτοῦ (62) ἐν τῷ ὑβριζομένῳ σώματι ἀνεχόμενον, τὰς ἀκτῖνας συνέστειλε, καὶ ἐσκότισε τὴν γῆν· αὐτὸ δὲ τὸ σῶμα, φύσιν ἔχον θνη την, ὑπὲρ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν ἀνέστη διὰ τὸν ἐν αὐτῷ Λόγον· καὶ πέπαυται μὲν τῆς κατὰ φύσιν φθορᾶς (63)· ένδυσάμενον δὲ τὸν ὑπὲρ ἄνθρωπον Λόγον, γέγονεν ἄφθαρτον. ὥσπερ ἐφ᾽ ἕκαστον (64) τῶν προφητῶν ἐγίνετο, οὔ τω καὶ ἐπὶ ἕνα τινὰ ἄνθρωπον ἐκ Μαρίας ἦλθεν ὁ Λόγος, περιττόν ἐστι γυμνάζειν, φανερὰν ἐχούσης τῆς μανίας (65) αὐτῶν τὴν κατάγνωσιν. Εἰ γὰρ οὕτως ἦλθε, διὰ τί οὗτος ἐκ Παρθένου, καὶ μὴ καὶ αὐτὸς ἐξ ἀνδρὸς καὶ γυναικός; Οὕτως γὰρ καὶ ἕκαστος τῶν ἁγίων ἐγεννήθη. Η διὰ τί, οὕτως ἐλθόντος τοῦ Λόγου, οὐχ ὁ ἑκάστου θάνατος λέγεται ὑπὲρ ἡμῶν γεγενῆ- σθαι, ἀλλ' ὁ τούτου μόνος; Διὰ τί δὲ, καθ᾽ ἕκαστον τῶν προφητῶν ἐπιδημοῦντος τοῦ Λόγου, λέγετε ἐπὶ μόνου τοῦ ἐκ Μαρίας, ὡς ἅπαξ ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων ἐπιδημήσαντος; "Η διὰ τί, ἐλθόντος αὐτοῦ (66), ὡς ἦλθεν ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ἁγίοις, οἱ μὲν ἄλλοι πάντες, ἀποθανόντες, οὔπω ἀνέστησαν, ὁ δὲ ἐκ Μαρίας μόνος (67) τριήμερος ἀνέστη; "Η δια τί, ὁμοίως τοῖς ἄλλοις ἐλθόντος τοῦ Λόγου, λέγεται μόνος ἐκ Μαρίας Εμμανουήλ, ὡς σώματος πεπλη- ρωμένου θεότητος, τεχθέντος ἐξ αὐτῆς; Τὸ γὰρ Εμ- μανουὴλ ἑρμηνεύεται, Μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός. Η διὰ τί, εἴπερ οὕτως ἦλθεν, ἐσθίοντος ἑκάστου τῶν ἁγίων (68), καὶ πίνοντος, καὶ κοπιῶντος, καὶ ἀποθνήσκοντος, οὐ λέγεται ὡς αὐτὸς ἐσθίων, καὶ πίνων, καὶ κοπιῶν, καὶ ἀποθνήσκων, ἀλλ' ἐπὶ μόνου τοῦ ἐκ Μαρίας; Α γὰρ ἔπασχε τοῦτο τὸ σῶμα, ταῦτα ὡς αὐτοῦ πάσχοντος εἴρηται. Καὶ τῶν ἄλλων δὲ (69) πάντων λεγομένων μόνον, ὅτι ἐτέχθησαν καὶ ἐγεννήθησαν, ἐπὶ τοῦ ἐκ Μαρίας μόνου εἴρηται· Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο. ἅπαντας γέγονεν ὁ Λόγος, τοῦ προφητεύειν χάριν ἐκ δὲ Μαρίας αὐτὸς ὁ Λόγος, σάρκα λαβὼν (70), προῆλθεν ἄνθρωπος, τῇ μὲν φύσει καὶ τῇ οὐσία Λό γος ὢν τοῦ Θεοῦ, κατὰ δὲ σάρκα ἐκ σπέρματος Δα- έστελλε. εσκότασε. θνητήν. γενητήν. ἐν Μαρίας. τόν περιττόν ἐστι καὶ γυμνάζειν. οὗτος ἐκ Παρθ. οὕτως ἐκ Παρθ. καὶ Ελικα, αυτός, και αὐτός. μὴ οὕτως. ἐκ Μαρίας Εμ μανουήλ, καὶ ἑρμηνεύεται, Μεθ᾿ ἡμῶν Θεός. προφητῶν. ὡς αὐτός. ὡσαύτως. Μος, ἀπο- θνήσκων, ἀποθανών. δέ ὅτι ἐπὶ δὲ τοῦ ἐκ Μαρίας μόνον. πάντας. ἅπαντας. S. ATHANASII OPP. PARS I. - HISTORICA ET DOGMATICA. vulneribus contossum patiebatur, et ab ejus latere A sanguis et aqua manabat. Cum autem Dei templum esset, deitate repletum erat. Quocirca sol quidem cum Creatorem suum in corpore contumeliis affe- cto tolerantem videret, radios contraxit, terramque tenebris offudit. Ipsum vero corpus natura prædi- tum mortali, supra suam naturam propter Verbum quod in ipso erat, resurrexit: et amisit quidem naturalem suam corruptibilitatem: induto auten quod supra hominem erat Verbo, incorruptibile fa- clum est. cunt : quemadmodum in singulos prophetas Verbum advenit, ita quoque in quemdam hominem Mariæ Filium venisse, inutile est agitare ; cum eorum in- sania manifestam sui confutationem præ se ferat. B Si namque Verbum ita advenit, cur hic homo ex Virgine, et non ex viro et muliere ipse quoque pro- diit ? sic enim quisque sanctorum genitus est. Aut cur, si Verbum ita venerit, cujusque mors non di- citur pro nobis tolerata, sed illius tantum? Quare item cum ad singulos prophetas Verbum advenerit, dicitur tamen ad solum Mariæ Filium semel in con- summatione sæculorum advenisse? Aut cur Verbo ita veniente, ut venerat in sanctos illos qui prius exstiterant, alii quidem omnes mortui cum sint, nondum resurrexerunt, solus vero Mariæ Filius post triduum resurrexit? Aut quare cum simili modo ad alios Verbum venerit, solus Mariæ Filius dicitur Emmanuel, quasi corpus ejus deitate reple- tum et ex illa genitum sit ? Nam illud, Emmanuel, significat, Vobiscum Deus. Vel quare si ita venerit, quodlibet sanctorum comedente et bibente, labo- rante et moriente, non dicitur ipsum Verbum co- medere et bibere, laborare et mori, sed de solo Mariæ Filio ita dicitur? Quæcunque enim corpus istud passum est, hæc quasi ipso patiente Verbo dicta sunt. Et cum de aliis omnibus dictum sit duntaxat, quod geniti nati sint, de solo Maria Fi- lio dictum est : Et Verbum caro factum est • c C . ctos verbum factum esse ut prophetarent; ex Maria autem Verbum carne assumpta hominem prodiisse, ¡qui natura quidem et substantia Verbum Dei erat, secundum carnem autem ex semine David et ex car- D Joan. 1, 14. Ibid. Theod., Paulo post Seguer. Gobler, Felckm. 1, Epiphan. et Theodor., Editi, lui editis, deest. Mox Seguerianus, Goblerianus et Felc. 1, Seguerian., Editi et alii, Mor Anglic. Seguer. Gobler. et Felc. 1, in Seguerian. deest ante vero, in Epiphanio. Infra Anglican., post addit lufra Seguer. Gobier. Felc. 1, et Epiph., Editi vero et alii, sic Angl. Gobl. Felck. 1, Seguer. Editi et Epiphan., aliis et in editis, deest. Mos, deest in pluri- mis mss., sed retinendum videtur. Mox Seguer. solus, Infra Epiplan. Seguer. Gobler. et Felckin. 1, Editi et ati, 11. Quod vero nonnulli comrainiscuntur et die 11. Περὶ δὲ τοῦ φαντάζεσθαί τινας καὶ λέγειν, ὅτι, 12. Ex quibus ostenditur ad reliquos quidem san- 12. Ἐξ ὧν δείκνυται, ὅτι πρὸς μὲν τοὺς ἄλλους (62) Theodoretus, αὐτοῦ. Infra Seguerian., συν- (63) Epiph., φθορᾶς· ἔνδυμα δὲ γέγονε τοῦ Λόγου. (64) Seguerianus, εἰς ἕκαστον. Intra Seguer., τὸν (65) Seguer. Gobler. et Felc. 1, τῆς ἀνοίας. Μοχ (66) Seguerian., ἢ διὰ τί οὕτως. (67) Μόνος deest in Basil. Ibidem, τριήμερος deest (68) Sic Epiph. Gobler. Felc. 1. Seguer.; in edit., (69) Sic Seguer. Anglic. Gobler. et Felckm. 1. In (70) Seguerianus, ὁ Λόγος ἑαυτῷ σάρκα.