col. 263–264page 1 of 69
Dissertatio priorDissertationes Duæ
PG 34:263ciant judicium in adventu Domini, in resurrectione mortuorum, tamen hic quoque id fit, Spiritu sancto sedente in thronis mentium ipsorum. Verum nec diademata, quæ Christiani in futuro sæculo accep turi sunt, sunt creaturæ; et qui hoc dicunt, absur dum asserunt: verum hæc spiritum transformatum ostendunt. Quid enim dicit apostolus Paulus de Je rusalem cœlesti? Illam matrem esse nostrum om nium, quacum una confitemur ". Vestem autem, quam gestant Christiani, quod attinet, Spiritus videlicet amicit illos in nomine Patris et Filii, et Spiritus sancti, in sæcula. Amen. De clementia Christi erga hominem. Continet etiam homilia interrogationes et responsiones quasdam. I. Quemadmodum si quis ingressus domos regias, contempletur illic depictas historias et omnem or natum, alia in parle thesauros reconditos, et alia in parte alia; et accumbat cum rege, eique appo nantur esculenta et poculenta suavissima, et fruatur cum delectatione omnimodo hac contemplatione et splendore; postmodum autem abstrahatur inde, et in loca graveolentia abreptus inveniatur: aut quemadmodum si puella quædam, cæteris omnibus longe formosior, sapientior, ac locupletior, accipiat virum pauperem, humilem et deformem, pannis dilaceratis obsitum; et exutum sordida veste induat veste regia, ac imposita corona flat ei conjux tandem pauper ille incipit attonitus reddi ae di cere: Mibine misero pauperi, vili et abjecto ho mini data est hæc consors? ita quoque Deus mi sero atque abjecto homini fecit. Gustum ei praebuit alterius sæculi, aliusque cibi suavissimi: ostendit illi gloriam et delicias regias, ineffabiles, cœlestes. Et tandem ille, dum confert ille spiritualia cum iis, quæ sunt hujus seculi, omnia hæc rejicit, sive regem aspiciat, sive potentes, sive sapientes, thesaurum cœlestem intuetur. Siquidem enim Deus charitas est, accipit cœlestem ac divinum ignem Christi, et hoc fruitur, ac laetitia afficitur, et illic devinctus hæret. II. Interrogatio. Utrum Satanas sit cum Deo, tam in aere, quam in hominibus. Responsio. Si sol hic, qui est creatura, illustrans loca coeno plena, necquidquam læditur; quanto magis divinitas, si fuerit cum Satana, nec inqui natur, nec polluitur? Permisit autem Deus malum, ad exercitium hominum. Verum malum illud obte nebratum et occæcalum est, nec potest videre puri tatem et simplicitatem Dei. Si vero quis dicat, proprium locum habere Satanam, proprium quo que Deum, circumscriptum euin facit, usque ad eum locum, ubi habitat Nequam. Quomodo ergo dicimus, bonum incircumscriptum esse, et in + Gal. IV,τῆς παρουσίας τοῦ Κυρίου ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νε κρῶν, καὶ ὧδε γίγνεται, τοῦ ἁγίου Πνεύματος καθ εσθέντος ἐν τοῖς θρόνοις τῶν νοημάτων αὐτῶν. Ἀλλὰ καὶ τὰ διαδήματα, ἅπερ λαμβάνουσιν οἱ Χριστιανοί ἐν ἐκείνῳ τῷ αἰῶνι, οὐκ εἰσὶ κτίσματα. Καὶ οἱ λέ γοντες, κακῶς λέγουσιν. Ἀλλὰ ταῦτα τὸ πνεῦμα μεταμορφούμενον ὑποδεικνύει. Τί λέγει ὁ ἀπόστολος Παῦλος περὶ τῆς Ἱερουσαλήμ τῆς ἐπουρανίου; ὅτι Αὐτή ἐστι μήτηρ πάντων ἡμῶν, ᾗ συνομολογού μεν. Περὶ δὲ τοῦ ἐνδύματος, ὁ φοροῦσιν οἱ Χριστιανοὶ, δηλονότι αὐτὸ τὸ Πνεῦμα ἀμφιάζει αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. ΟΜΙΛΙΑ Ζ'. Περὶ τῆς χρηστότητος τοῦ Χριστοῦ πρὸς τὸν ἄν. θρωπον. Συνέχει καὶ ἡ ὁμιλία ζητήσεις καὶ ἀποκρίσεις τινάς. Α'. Ωσπερ ἐάν τις εἰσέλθῃ εἰς οἴκους βασιλικούς, καὶ ἴδῃ τὰς ἐκεῖ ἱστορίας καὶ τὰ κάλλη, ἀλλαχοῦ θησαυροὺς ἀποκειμένους, καὶ ἀλλαχοῦ ἀλλὰ, καὶ ἀνα κλιθῇ μετὰ τοῦ βασιλέως, καὶ παρατεθῇ αὐτῷ ἐδέ σματα καὶ πόματα ἡδύτατα, καὶ ἀναπαῇ παντοίως εἰς τὰς θεωρίας καὶ τὰ κάλλη· μετὰ ταῦτα δὲ ἀπο σπασθῇ ἐκεῖθεν, καὶ εὑρεθῇ εἰς δυσώδεις τόπους ἀπαχθείς· ἡ ὥσπερ ἐάν τις ὡραιοτέρα κόρη, καὶ σοφωτέρα, καὶ πλουσιωτέρα ὑπὲρ πάσας, λάβῃ δὲ ἄνδρα πενιχρόν, ταπεινὸν, καὶ δυσειδή, ἐνδεδυμένον βακώδη, καὶ ἀποδύσῃ αὐτὸν τὰ ῥυπαρὰ ἐνδύματα, καὶ ἐνδύσῃ βασιλικὴν ἐσθῆτα, καὶ ἐπιθῇ αὐτῷ διάδημα, καὶ γένηται αὐτῷ κοινωνική· λοιπὸν ἄρχεται ὁ πτωχὸς ἐκεῖνος πτοεῖσθαι καὶ λέγειν· Ἐμοὶ τῷ ταλαιπώρῳ, καὶ πτωχῷ, καὶ μετρίῳ, καὶ ταπεινῷ τοιαύτη κοινωνικὴ ἐδόθη; οὕτω καὶ ὁ Θεὸς τῷ ταλαιπώρῳ καὶ ταπεινῷ ἀνθρώπῳ ἐποίησεν. Ἔγευσεν αὐτὸν ἄλλου αἰῶνος, ἄλλης τροφῆς ἡδυτάτης· ἔδειξεν αὐτῷ δόξας, καὶ κάλλη βασιλικὰ ἄῤῥητα, επουράνια· καὶ λοιπὸν συγκρίνων ἐκεῖνα τὰ πνευματικὰ τοῖς τοῦ αἰῶνος τούτου, πάντα ἀποβάλλει, εἴτε βασιλέα βλέπει, εἴτε δυνάστας, είτε σοφούς, θησαυρὸν τὸν οὐράνιον ἀπο βλέπων. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστὶν, ἐδέξατο τὸ οὐράνιον καὶ θεῖον πῦρ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἀνεπάη, καὶ ἐχάρη, καὶ ἐκεῖ ἔστιν ἀποδεδεμένος. Β. Ερώτησις. Εἰ σύνεστιν ὁ Σατανᾶς τῷ Θεῷ, εἴτε ἐν τῷ ἀέρι, εἴτε ἐν τοῖς ἀνθρώποις; Απόκρισις. Εἰ ὁ ἥλιος οὗτος κτίσμα ὢν, καταλάμπων εἰς τόπους βορβορώδεις, οὐ βλάπτεται, πήσῳ μᾶλλον τὸ θεῖον, συνὸν τῷ Σατανά, ούτε υποῦται, οὔτε μιαίνεται; ἐπέτρεψε δὲ εἶναι τὸ κακὸν εἰς γυμνασίαν τῶν ἀνθρώπων· πλὴν τὸ κακὸν ἐσκότωται καὶ τετύφλωται, καὶ οὐ δύναται ἰδεῖν τὸ καθαρὸν καὶ λεπτὸν τοῦ Θεοῦ. Εἰ δὲ λέγει τις, ἴδιον τόπον ἔχειν τὸν Σατανᾶν, καὶ ἴδιον τὸν Θεὸν, ποιεῖ αὐτὸν καὶ περιγραπτὸν εἰς ἐκεῖνον τὸν τόπον ἔνθα κατοικεῖ ὁ Που νηρός. Πῶς δὲ λέγομεν τὸ ἀγαθὸν ἀπερίγραπτον εἶναι, καὶ ἀκατάληπτον, καὶ τὰ πάντα ἐν αὐτῷ εἶναι, καὶτῆς παρουσίας τοῦ Κυρίου ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νε
κρῶν, καὶ ὧδε γίγνεται, τοῦ ἁγίου Πνεύματος καθ
εσθέντος ἐν τοῖς θρόνοις τῶν νοημάτων αὐτῶν. Ἀλλὰ
καὶ τὰ διαδήματα, ἅπερ λαμβάνουσιν οἱ Χριστιανοί
ἐν ἐκείνῳ τῷ αἰῶνι, οὐκ εἰσὶ κτίσματα. Καὶ οἱ λέ
γοντες, κακῶς λέγουσιν. Ἀλλὰ ταῦτα τὸ πνεῦμα
μεταμορφούμενον ὑποδεικνύει. Τί λέγει ὁ ἀπόστολος
Παῦλος περὶ τῆς Ἱερουσαλήμ τῆς ἐπουρανίου; ὅτι
Αὐτή ἐστι μήτηρ πάντων ἡμῶν, ᾗ συνομολογού
μεν. Περὶ δὲ τοῦ ἐνδύματος, ὁ φοροῦσιν οἱ Χριστια
νοί, δηλονότι αὐτὸ τὸ Πνεῦμα ἀμφιάζει αὐτοὺς εἰς
τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου
Πνεύματος, εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.
ΟΜΙΛΙΑ Ζ'.
Περὶ τῆς χρηστότητος τοῦ Χριστοῦ πρὸς τὸν ἄν.
θρωπον. Συνέχει καὶ ἡ ὁμιλία ζητήσεις καὶ
ἀποκρίσεις τινάς.
Α'. Ωσπερ ἐάν τις εἰσέλθῃ εἰς οἴκους βασιλικούς,
καὶ ἴδῃ τὰς ἐκεῖ ἱστορίας καὶ τὰ κάλλη, ἀλλαχοῦ
θησαυροὺς ἀποκειμένους, καὶ ἀλλαχοῦ ἀλλὰ, καὶ ἀνα
κλιθῇ μετὰ τοῦ βασιλέως, καὶ παρατεθῇ αὐτῷ ἐδέ
σματα καὶ πόματα ἡδύτατα, καὶ ἀναπαῇ παντοίως
εἰς τὰς θεωρίας καὶ τὰ κάλλη· μετὰ ταῦτα δὲ ἀπο
σπασθῇ ἐκεῖθεν, καὶ εὑρεθῇ εἰς δυσώδεις τόπους
ἀπαχθείς· ἡ ὥσπερ ἐάν τις ὡραιοτέρα κόρη, καὶ
σοφωτέρα, καὶ πλουσιωτέρα ὑπὲρ πάσας, λάβῃ δὲ
ἄνδρα πενιχρόν, ταπεινὸν, καὶ δυσειδή, ἐνδεδυμένον
βακώδη, καὶ ἀποδύσῃ αὐτὸν τὰ ῥυπαρὰ ἐνδύματα,
καὶ ἐνδύσῃ βασιλικὴν ἐσθῆτα, καὶ ἐπιθῇ αὐτῷ διάδη
μα, καὶ γένηται αὐτῷ κοινωνική· λοιπὸν ἄρχεται ὁ
πτωχὸς ἐκεῖνος πτοεῖσθαι καὶ λέγειν· Ἐμοὶ τῷ ταλαι
πώρῳ, καὶ πτωχῷ, καὶ μετρίῳ, καὶ ταπεινῷ τοιαύτη
κοινωνικὴ ἐδόθη; οὕτω καὶ ὁ Θεὸς τῷ ταλαιπώρῳ καὶ
ταπεινῷ ἀνθρώπῳ ἐποίησεν. Ἔγευσεν αὐτὸν ἄλλου
αἰῶνος, ἄλλης τροφῆς ἡδυτάτης· ἔδειξεν αὐτῷ δόξας,
καὶ κάλλη βασιλικὰ ἄῤῥητα, επουράνια· καὶ λοιπὸν
συγκρίνων ἐκεῖνα τὰ πνευματικὰ τοῖς τοῦ αἰῶνος
τούτου, πάντα ἀποβάλλει, εἴτε βασιλέα βλέπει, εἴτε
δυνάστας, είτε σοφούς, θησαυρὸν τὸν οὐράνιον ἀπο
βλέπων. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστὶν, ἐδέξατο
τὸ οὐράνιον καὶ θεῖον πῦρ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἀνεπάη,
καὶ ἐχάρη, καὶ ἐκεῖ ἔστιν ἀποδεδεμένος.
Β. Ερώτησις. Εἰ σύνεστιν ὁ Σατανᾶς τῷ Θεῷ,
εἴτε ἐν τῷ ἀέρι, εἴτε ἐν τοῖς ἀνθρώποις;
Απόκρισις. Εἰ ὁ ἥλιος οὗτος κτίσμα ὢν, καταλάμ
πων εἰς τόπους βορβορώδεις, οὐ βλάπτεται, πήσῳ
μᾶλλον τὸ θεῖον, συνὸν τῷ Σατανά, ούτε υποῦται,
οὔτε μιαίνεται; ἐπέτρεψε δὲ εἶναι τὸ κακὸν εἰς γυμνα
σίαν τῶν ἀνθρώπων· πλὴν τὸ κακὸν ἐσκότωται καὶ
τετύφλωται, καὶ οὐ δύναται ἰδεῖν τὸ καθαρὸν καὶ
λεπτὸν τοῦ Θεοῦ. Εἰ δὲ λέγει τις, ἴδιον τόπον ἔχειν
τὸν Σατανᾶν, καὶ ἴδιον τὸν Θεὸν, ποιεῖ αὐτὸν καὶ πε
ρίγραπτον εἰς ἐκεῖνον τὸν τόπον ἔνθα κατοικεῖ ὁ Που
νηρός. Πῶς δὲ λέγομεν τὸ ἀγαθὸν ἀπερίγραπτον εἶναι,
καὶ ἀκατάληπτον, καὶ τὰ πάντα ἐν αὐτῷ εἶναι, καὶ
ciant judicium in adventu Domini, in resurrectione
mortuorum, tamen hic quoque id fit, Spiritu sancto
sedente in thronis mentium ipsorum. Verum nec
diademata, quæ Christiani in futuro sæculo accep
turi sunt, sunt creaturæ; et qui hoc dicunt, absur
dum asserunt: verum hæc spiritum transformatum
ostendunt. Quid enim dicit apostolus Paulus de Je
rusalem cœlesti? Illam matrem esse nostrum om
nium, quacum una confitemur ". Vestem autem,
quam gestant Christiani, quod attinet, Spiritus
videlicet amicit illos in nomine Patris et Filii, et
Spiritus sancti, in sæcula. Amen.
De clementia Christi erga hominem. Continet etiam
homilia interrogationes et responsiones quasdam.
I. Quemadmodum si quis ingressus domos regias,
contempletur illic depictas historias et omnem or
natum, alia in parle thesauros reconditos, et alia
in parte alia; et accumbat cum rege, eique appo
nantur esculenta et poculenta suavissima, et fruatur
cum delectatione omnimodo hac contemplatione et
splendore; postmodum autem abstrahatur inde, et
in loca graveolentia abreptus inveniatur: aut
quemadmodum si puella quædam, cæteris omnibus
longe formosior, sapientior, ac locupletior, accipiat
virum pauperem, humilem et deformem, pannis
dilaceratis obsitum; et exutum sordida veste induat
veste regia, ac imposita corona flat ei conjux
tandem pauper ille incipit attonitus reddi ae di
cere: Mibine misero pauperi, vili et abjecto ho
mini data est hæc consors? ita quoque Deus mi
sero atque abjecto homini fecit. Gustum ei praebuit
alterius sæculi, aliusque cibi suavissimi: ostendit
illi gloriam et delicias regias, ineffabiles, cœlestes.
Et tandem ille, dum confert ille spiritualia cum
iis, quæ sunt hujus seculi, omnia hæc rejicit, sive
regem aspiciat, sive potentes, sive sapientes,
thesaurum cœlestem intuetur. Siquidem enim Deus
charitas est, accipit cœlestem ac divinum ignem
Christi, et hoc fruitur, ac laetitia afficitur, et illic
devinctus hæret.
II. Interrogatio. Utrum Satanas sit cum Deo, tam
in aere, quam in hominibus.
Responsio. Si sol hic, qui est creatura, illustrans
loca coeno plena, necquidquam læditur; quanto
magis divinitas, si fuerit cum Satana, nec inqui
natur, nec polluitur? Permisit autem Deus malum,
ad exercitium hominum. Verum malum illud obte
nebratum et occæcalum est, nec potest videre puri
tatem et simplicitatem Dei. Si vero quis dicat,
proprium locum habere Satanam, proprium quo
que Deum, circumscriptum euin facit, usque ad
eum locum, ubi habitat Nequam. Quomodo ergo
dicimus, bonum incircumscriptum esse, et in
+ Gal. IV,
col. 265–266page 2 of 69
Jacobo Baumgarten, Sem. Theol. directori, patrono suo summopere venerando. Leve hoc et tenue scriptum
reverentiae suae documentum multis faustisque in festos hos dies ominibus et precationibus offert auctor.
[Pag. 5] Bella sunt verba, viri summe reverendi, quae habentur in Homilia inter Macarii vulgo creditas
V₁a (a) § 9, omnibus veris Christianis Xanthicum mensem, sive Aprilem, non iniuria fausta quaeque polli
ceri. Hic enim, quemadmodum renovat quasi frigidi et inimici olim caeli naturam, et calidiorem iam iu
cundamque reddit, ita beata recordatio eorum, quae sub hoc fere idem tempus in nos omnes per Salvatoris
novam quasi vitam redundarunt, non potest non animi opprimere tristitiam, mentemque divina quadam
perfundere laetitia. Unde oro atque obsecro, viri summe reverendi, pro eximia vestra benevolentia cle
menter interpretamini, quod sollemne hoc Christiano orbi tempus vobis ex animi sententia gratulari susti
neo, inque eam rem leve hoc vobis offero scriptum. Quod quidem ipse satis intelligo ita esse comparatum, ve
nerabilibus ut personis vestris dignum videri vix possit. Quare et ipse non mediocriter dubitabam, an sun)
mis nominibus vestris inscribere illud commode possim. At videbar mihi satis cognovisse in vobis, viri
summe reverendi, [Pag. 6] eam virtutem, qua, ut potestis maxime, omnia benevolentissime in eam accipere
soletis partem quae est lenior. Quidni ergo eodem me beneficio fruiturum sperem, dum meorum rationem
vobis studiorum his reddere volo? Tum ne mihi ipsi quidem satisfeci, sed multa adhuc reprehendo. Hoc
tamen, licet forte unicum, non omnino carere sua quacunque utilitate mihi videbatur, quod jam intelligi
potest, ex se ipso Macarium, si diligenter volvatur, posse in multis corrigi, quod omnia bis aut ter occur
runt, et librariorum inde errores abstergi optime possunt. Quod licet parvum utilitatis momentum si
voðis non penitus improbari intellexero, viri summe reverendi, videbor mihi non inutiliter hanc parvam
operam consumsisse. Valete et benevolentia vestra, nisi indignus videbor, porro me amplectimini. Dabam
Halae sub ipsos festos dies.
[Pag. 7] § I.
Quae Macarii circumferuntur Opuscula, ut dili
genti lectione non omnino indigna sunt, ita nec
forte hoc examine, Macarii an nomen jure prae se
ferant et revera ab eo sint. Atque hic non dubito
fore plerosque qui mirentur, quid sit quod ego po
tissimum dubitem de re, de qua nemini unquam
fere in mentem venit. Quin et ipse aliquantum ti
midum me esse non nego. Utcunque vero res ce
ciderit, juvabit tamen errori, quem esse suspicatus
sum, me ipsum pro virili parte obstitisse.
Quod antea jam tetigi, posse mihi forte aliorum
obstare auctoritatem, qui nihil tale suspicati sunt,
id adhuc contendo vitio mihi verti nullo modo
[Pag. 8] posse. Ita enim in his studiis mihi jam
diu multorum auctoritatibus suasi esse versandum,
ut temere nihil, nec sine rationibus facile crede
rem. Neque hoc meum examen ulla in re nomini
magnorum virorum derogare aliquid potest. Mirari
enim nemo erit qui vetet, cur hanc nemo quaestio
nem moverit. Nisi quis eo forte referat Possinum,
qui in Thesauro suo ascetico de tertio Macario ideo
cɔgitat, quod horum duorum neutri veterum testi
monium exstet. Quam quidem litem simul con
fecero, si hanc potuero, quam ipse incipio.
Atque videamus jam, quibus argumentis fidem
haberi velint aut velle possint, qui Macario, qui
cunque is sit, ista adscribunt. Nulla certe habere
alia possunt, quam omnino duo. Quorum alterum
codicum MSS. est, alterum ex ipsis veterum scri
ptis petitum et testimoniis. Quod si ergo neutrum
stabile et firmum sit, non temere dubitare ego
videbor. Atque id ipsum ego assero.
reor,
Primum enim quod attinet ad MSS., ad quae in
his rebus provocare non exiguum est testimonium,
multa erunt circumspicienda. Quam antiqui tales
codices sint, qui Macarium auctorem produnt, sta
tuere vix possum, quia eorum in his terris, ut fit,
nulla aut exigua est notitia. At contendere vix ve
non ultra saeculum xn aut XII esse posse,
quia, ut ostendemus postea, nemo fere ante ista
tempora istorum operum Macarii sub nomine men
tionem facit. Hoc ergo sane non multum roboris
habebit argumentum. [Pag. 9] Accedit, sint licet
MSS. multi, possunt ab uno omnes profecti esse,
atque ergo auctoritatis adhuc minoris. Tum, si vel
maxime de auctoritate MSS. constaret, iis tamen ex
eo tantum capite aliquid dandum esset, quod rationi
bus contraria non dicunt. Jam vero fieri vix potest, ut
auctor asceticus, qualis est Macarius, tam diu mo
nachis ignoratus sit per x et plura saecula, ut nemo
ejus meminerit. Adde, quod multi talia praecept
scripserint, ut hoc studium ¿oxytixò fere semper
viguerit. Ita hoc eodem jure Caveus, Hist. Lit. P. 1,
Macarii negat esse opusculum aliquod de exodio
animae justorum et impiorum, quod, licet MS.
praeferat Macarii nomen, tamen ratio tractationis
absona et non conveniens sit. Et profecto, si licet
conjecturis indulgere, non dubito, nostra omnia Ma
cariana Opuscula tempore eodem cum hoc isto nata
et consarcinata fuisse.
Jogetico disputatio additur brevis hoc indice: Ex
pendi spatii caussa, quod me fefellit, pauculas anim
adversiones in Tertulliani Apologeticum prodo. EDIT.
(a) Corr., Semlerus falso scripsit Xma. Id.
col. 267–268page 3 of 69
MSSti ergo, ut vidimus, nisi aliunde auctoritas
accedit, nulla est. Videamus jam argumentum alte
rum, utrum tale aliquid exstet in veterum scriptis.
Ubi quidem cogitate scribere me credo et judicare,
nemini veterum notum fuisse, quod Macarius ista
reliquerit.
Ita omnes, qui de scriptoribus ecclesiasticis tra
diderunt, certo ex consilio de Macario et his ejus
Opusculis tacent. Atque hos ego auctores, quo
cujusque [Pag. 10] major esse auctoritas videtur,
singulos ordine collocabo. Agmen omnium ducit
Hieronymus. Hic, quod notum inter omnes est, non
vulgari diligentia in isto argumento versatus est,
veterumque reipublicae Christianae insignium viro
rum vitas, et praesertim scripta eorum reliquit. At
idem hic Hieronymus nescit, Macarium aliquid con
scripsisse, et ideo ex isto albo omittit. Atque hoc
argumentum eo est gravius, quod Hieronymi aetas
non solum Macarii tempora non multo post est
consecuta, sed et ipse habitaculum Macarii oculis
suis vidit, ut testatur de se ipse inter opuscula
de Vitis patrum. Mortui jam erant Macarii, et qui
iis supervixerant, multa Hieronymum de eorum
vita et rebus gestis docuerunt, at de scriptis ta
cent. Quod si ergo hi, qui omnia, quae ad laudem
Macariorum pertinere videbantur, contulerunt,
pulla ejus scripta sciunt, scire multo minus ii pos
sunt, qui multum postea vixerunt. Sed et certo ne
sciunt, quia itidem tacent. Hieronymum enim jam
excipit Gennadius, testimoninm perhibiturus, se de
his Macarii nihil omnino suo tempore cognovisse.
Nec objiciat quis, quod Macarium inter scriptores
ecclesiasticos ponat. Illud enim nihil huc juvat.
Videamus ipsa Gennadii de Macario verba.
Macarius, monachus ille Aegyptius, signis et virtu
tibus clarus, unam tantum scripsit ad juniores pro
fessionis suae epistolam, in qua docet, [Pag. 11] illum
perfecte posse servire Deo, qui conditionem creationis
suae cognoscens ad omnes semetipsum inclinaverit
labores, et luctando atque Dei auxilium adversum
omne, quod in hac vita suave est, explorando, ad
naturalem quoque perveniens puritatem, continen
tiam velut naturae debitum¸munus obtinuerit.
Hic, ut videmus, meminit scripti alicujus a Ma
aario, sed epistolam, et quidem unam tantum appel
lat. Adeoque nec Homilias, nec alia Opuscula audi
verat aut viderat. Venit in mentem illius, quod
Caveus Hist. Lit. P. 1 de Macario contra Possinum
scribit, qui eadem de causa tertium Macarium
exsculpserat, quod Gennadius de Aegyptio taceret.
Respondet, inquam, Caveus ita: «Quid si Gennadius
de solis Macarii epistolis loquitur? Quid si alia
scripserit Macarius, quae Gennadii diligentiam fu
gerint, cum non pauca sint scripta, quae frustra
(a) Corr., Semlerus habet 3. Epit.
apud Gennadium quaeri possint? Haec Caveus.
Quae et contra me sint, nisi averterem. Quod facile
possum. Miror enim, virum in hoc genere doctissi
mum ista scripsisse. Putat de solis epistolis loqui
Gennadium. At id non credibile est, quia confectu
rus erat indicem potiorum auctorum et scriptorum.
Macarius isto tempore notissimus; ideo dicit, ille
Aegyptius. Et cum ejus mentionem faciat, utique
non minorem partem ab eo scriptorum nominasset,
sed majorem et potiorem. Et si fuissent nostra eo
tempore, fuissent tritissima, quia doxytixá. Cum
[Pag. 12] ergo taceat Gennadius, idem est ac si
dicat, Macarium haec non scripsisse. Deinde aperte
Gennadius dicit, scripsit unam tantum epistolam,
i. e. nihil aliud ultra. Nec fugisse eadem de causa
ista possunt ejus oculos aut diligentiam, quia et
majus opus, quam epistola, conficiunt, et nota fuis
sent omnium maxime. Quin et haec epistola, quam
Macario dat Gennadius, vix mihi revera ab eo esse
videtur, quod Hieronymus non mentionem facit;
qui, si exstitisset, eam in deserto isto domicilio
monachorum, quibus praefuit Macarius, sine dubio
vidisset. His addo adbuc Rufinum, qui libro x
cap. (a) et 8 de Macariis agit, at de scriptis tacet;
Honorium Augustodunensem, qui pleraque quidem
ex Gennadio et aliis sublegit, at quia tacet, nihil
ultra cognovisse credendus est. Sed omisi Palladium,
qui primo post Hieronymum loco commemorandus
fuisset, nisi isti mihi conjungendi esse visi fuissent.
Hic anno post obitum Macarii eundem in locum so
litudinis accessit, et tamen nihil horum scriptorum
meminit in Historia Lausiaca, licet Macarii egregia
facta collaudet. Omisi et Joannem Cassianum, qui
de institutis monasticis scribens multa celebria
Macarii dicta affert, at haec ejus Opuscula ignorat,
quae tamen proprie ad suum scribendi genus per
tinuissent, si exstitissent. Quin, quod adhuc addo,
lacet et Suidas. Neque enim in vita Macarii scripta
ejus ulla memorat, sed quaedam Evagrii, discipuli
illius. Unicus restat, sed is ex recentioribus, Joan
nes Trithemius, qui Macarium inter scriptores
[Pag. 13] ponit, nulla tamen ejus scripta comme
morat. Quod ad Simeonem Logothetam attinet, quem
Caveus monet capitula CLXX ascetica metaphrasi
illustrasse, hoc sufficiat, eum, quia aut incerti sit,
aut certe à demum saeculi, parum posse ista
scripta tueri. Si ad manum aliquando ipse fuerit
is liber, plura forte notabimus. Certum ergo est,
ante saeculum XII non nota fuisse Macariana.
Satis ergo suis rationibus destituitur, ut credo,
opinio pervulgata de Macarii scriptis. Sed nec his
argumentis solis innitor, quum de Opusculis istis
dubito. Addam aliud adhuc, quod tantum abest ut
istis cedat, ut pondere suo praestare potius opiner.
Scilicet totam scribendi rationem, qua confecti isti
col. 269–270page 4 of 69
PG 34:269sunt libelli, alienam esse non solum a Macario, sed idem traditur; ut inde ferme appareat, consarci a quovis alio auctore contendo. Eccui enim illud probabile videtur, ab aliquo auctore bis et ter eadem et verba easdemque sententias diversa in parva scriptorum mole, pro integris et aliis opusculis repeti et obtrudi? At id ostendemus ita in his Macarii esse, ita tamen, ut simul nonnun quam alia quoque, pauca tamen moneamus, quae ad diversam scripturam et lectionem pertinere vi debuntur. Exempli loco apponemus ea, quae de cap. 13 Opusculi de Custodia cordis p. 22 edit. Pritianae [Pag. 14] notavimus. Ex isto integra Homilia con fecta est, iisdem verbis et sententiis, XIXª scilicet p. 287. Quo addam denique Opusculum de Libertate mentis cap. 18, et Apophthegma primum p. 251. In Opusculo de Custodia cordis p. 22 ita habemus Haec periodus prima primi Opusculi (a). Et similiter eadem verba in Homiliae periodo prima, nisi quod pro legitur pro quod forte factum, ne idem verbum statim bis occurreret; pro legitur ubi, quis sit, exprimitur; pro legitur sane perplacet; Christus pro Domino, quia in Patrum scriptis Dominus et Christus pro eodem est. Tum pro legimus levi mutatione et pro non male, quia hoc tempus saepe sequitur; pro male, nam legendum; pro quod melius Pe riodus altera levi mutatione differt. In Opusculo de Custodia sequitur In Homilia aliquantum aliter [Pag. et ita qui dem recte; nam aut exprimendum, quod ma lim, aut subintelligendum. Sed porro ita legit Quae docent, perperam in vulgatis istius Opusculi editionibus esse et cum sermonis series manifesto requirat casum quartum. Ista, de non desperando, non commode hic sunt, et in Opusculo da Libertate mentis cap. 16 et 17 meliori nata aliunde haec esse. Quod vero ad varietatem scripturae allatorum verborum porro attinet, pos sint ista conjuncta fuisse videri cet., aut facile ab aliquo ad dita sunt. Neque enim dubito, quod ex sequentibus apparebit melius, diversos fuisse, qui ista ex diver sis aliis congesserint. Sed vix placent, quae ibidem sunt Neque enim scire facile est, quid ista significent. Et cum non ita multo post sequatur parum abest quin legam Licet enim liquido intelligere, omnia inter se, si materiam ipsam spectes, confusa esse. Atque hoc ipsum, ut Christum quis intueatur, monet Opusculum de Libertate cap. 16 et 17, unde vix dubito haec esse excerpta. Nec est quod quis ideo dubitet de hac conjectura,,quod scriptura haec eadem sit in Homilia. Videbimus enim alterutrum natum et factum esse posterius, [Pag. 16] et adeo corruptam aut bonam alterius scripturam acce pisse. Sequitur porro in de Custodia In Homilia omittitur nec id male; additur vero item non male; omittitur item non bene. In Opusculo enim de Libertate mentis cap. 13 id additur, quod mox pluribus videbimus. In Opusculo primo ita procedit In Homilia pro est non male, quod imperativus saepe sequitur, et ubique forte reponendus sit. Nam sequitur cet., quod non stare potest cum sed casus quartus esse debebat. Omissis, quae non multum differunt, pro est quod putem invertendun In Opusculo porro est In Homilia pro est idque recte. Supplendum enim cet. Cetera parum distant. De Custodia porro cet. Homilia addit et omittit quod a glossatore puto ex superioribus Sic Semlerus; lege: Haec periodus prima capitis 15 primi Opusculi. Epit. Corr., Semlerus habet: pro legiturσυν αφείς, ὁ βουλόμενος προσελθεῖν τῷ Κυρίῳ, καὶ ζωῆς αιωνίου καταξιωθῆναι, καὶ κατοικητήριον Θεοῦ γενέσθαι, καὶ πνεύματος ἁγίου καταξιωθῆναι, ἵνα τοὺς καρποὺς αὐτοῦ κατὰ τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου δυνηθῇ ἀμώμως καὶ καθαρῶς ποιεῖν, οὔ τως ὀφείλει ἐνάρξασθαι. Θεοῦ τοῦ Χριστοῦ καταξιωθῆναι, πληρωθῆναι, καρποὺς αὐτοῦ καρποὺς τοῦ πνεύματος, αὐτὸς κατὰ τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου καὶ τὰς ἐντολὰς τοῦ " Χριστοῦ. Καὶ ἀμώμως καὶ καθαρῶς καθαρῶς καὶ ἀμώμως,; ποιεῖν, ποιῆσαι, οὕτως, οὗτος, οὕτως ἐνάρξασθαι, ἄρξεσθαι, ἄρξασθαι. καὶ εἰς τὴν εὐχὴν πάντοτε προσκαρτερεῖν αὐτόν· καὶ μὴ ἀπογινώσκειν προσδεχόμενος τοῦ Κυρίου τὴν ἐπίσκεψιν καὶ τὴν βοήθειαν πάντοτε, τὸν σκο πὸν τοῦ νοὸς αὐτοῦ εἰς τοῦτο ἔχων διὰ παντός. καὶ εἰς τὴν εὐχὴν χρὴ αὐτὸν ] πάντοτε προσκαρτερεῖν, χρή έν πίστει προσδοκίας τοῦ Κυρίου τὴν ἐπίσκεψιν καὶ βοή θειαν αὐτοῦ πάντοτε ἐκδεχόμενον, τὸν σκοπὸν τοῦ νοὸς αὐτοῦ εἰς τοῦτο ἔχοντα διὰ παντός. προσδεχόμενος έχων, συναφείᾳ καὶ μὴ ἀπογινώσκειν, ἀλλ' ἐν πίστει τὸν σκοπὸν τοῦ νοὸς αὐτοῦ εἰς τοῦτο ἔχοντα διὰ παντός. μόνον τὸν Κύριον ἀεὶ πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχειν καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, τόν τε σκο πὸν τοῦ νοὸς αὐτοῦ εἰς τοῦτον τὸν Κύριον] ἔχειν διὰ παντός. εἶτα βιάζεσθαι χρὴ ἀεὶ εἰς πᾶν ἀγαθὸν, καὶ εἰς πάσας τὰς ἐντο λὰς τοῦ Κυρίου, κἂν μὴ θελούσης τῆς καρδίας διὰ τὴν συνοῦσαν αὐτῇ ἁμαρτίαν. ἀεὶ, έργον ἀγαθόν, κἂν μὴ θε λούσης τῆς καρδίας, οἶον βιάζεσθαι ἑαυτὸν εἰς τὸ ταπεινοφρονεῖν ἐνώπιον πάντωνἀνθρώπων, καὶ ἑαυτὸν πάντων ἐλάττω καὶ χεί ρονα ἡγεῖσθαι, μὴ ζητῶν τιμὴν ἢ ἔπαινον ἢ δό ξαν παρά τινος, καθὼς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ γέγραπται. βιάζεσθαι βιαζέσθω, μὴ ζητῶν τι μὴν βιάζεσθαι [χρή], παρά τινος δό ξαν ἀνθρώπων παρά τινος, δόξαν παρά τινος ἀνθρώπων. ἀλλὰ μόνον τὸν Κύριον ἀεὶ πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχειν, καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, αὐτῷ μόνῳ βουλόμενος ἀρέσαι. ἔχειν ἔχων, βιαζέσθω Εχων. εἰς τὴν πραότητα ὁμοίως ἑαυτὸν βιαζέτω, καὶ μὴ θελούσης τῆς καρδίας, ὥς φησιν ὁ Κύριος· μάθετε ἀπ' ἐμοῦ εἰς τὴν πραότητα τῆς καρδίας, βιαζέτω, (α) τοῦ Θεοῦ Χριστοῦ. Ιν.συν
αφείς,
ὁ βουλόμενος προσελθεῖν τῷ Κυρίῳ, καὶ ζωῆς
αιωνίου καταξιωθῆναι, καὶ κατοικητήριον Θεοῦ
γενέσθαι, καὶ πνεύματος ἁγίου καταξιωθῆναι,
ἵνα τοὺς καρποὺς αὐτοῦ κατὰ τὰς ἐντολὰς τοῦ
Κυρίου δυνηθῇ ἀμώμως καὶ καθαρῶς ποιεῖν, οὔ
τως ὀφείλει ἐνάρξασθαι.
Θεοῦ
τοῦ Χριστοῦ καταξιωθῆναι, πληρωθῆναι,
καρποὺς αὐτοῦ καρποὺς τοῦ
πνεύματος, αὐτὸς κατὰ
τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου καὶ τὰς ἐντολὰς τοῦ "
Χριστοῦ. Καὶ
ἀμώμως καὶ καθαρῶς
καθαρῶς καὶ ἀμώμως,; ποιεῖν,
ποιῆσαι,
οὕτως, οὗτος, οὕτως
ἐνάρξασθαι, ἄρξεσθαι, ἄρξασθαι.
καὶ εἰς τὴν
εὐχὴν πάντοτε προσκαρτερεῖν αὐτόν· καὶ μὴ
ἀπογινώσκειν προσδεχόμενος τοῦ Κυρίου τὴν
ἐπίσκεψιν καὶ τὴν βοήθειαν πάντοτε, τὸν σκο
πὸν τοῦ νοὸς αὐτοῦ εἰς τοῦτο ἔχων διὰ παντός.
καὶ εἰς τὴν εὐχὴν χρὴ
αὐτὸν 15] πάντοτε προσκαρτερεῖν,
χρή
έν
πίστει προσδοκίας τοῦ Κυρίου τὴν ἐπίσκεψιν καὶ βοή
θειαν αὐτοῦ πάντοτε ἐκδεχόμενον, τὸν σκοπὸν τοῦ
νοὸς αὐτοῦ εἰς τοῦτο ἔχοντα διὰ παντός.
προσδεχόμενος έχων,
συναφείᾳ
καὶ μὴ ἀπογινώ
σκειν, ἀλλ' ἐν πίστει
τὸν σκοπὸν τοῦ νοὸς αὐτοῦ εἰς τοῦτο ἔχοντα
διὰ παντός.
μόνον τὸν Κύριον ἀεὶ πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχειν καὶ τὰς
ἐντολὰς αὐτοῦ, τόν τε σκο
πὸν τοῦ νοὸς αὐτοῦ εἰς τοῦτον τὸν Κύριον] ἔχειν διὰ
παντός.
εἶτα βιάζεσθαι
χρὴ ἀεὶ εἰς πᾶν ἀγαθὸν, καὶ εἰς πάσας τὰς ἐντο
λὰς τοῦ Κυρίου, κἂν μὴ θελούσης τῆς καρδίας
διὰ τὴν συνοῦσαν αὐτῇ ἁμαρτίαν.
ἀεὶ, έργον
ἀγαθόν, κἂν μὴ θε
λούσης τῆς καρδίας,
οἶον βιάζεσθαι
ἑαυτὸν εἰς τὸ ταπεινοφρονεῖν ἐνώπιον πάντων
ἀνθρώπων, καὶ ἑαυτὸν πάντων ἐλάττω καὶ χεί
ρονα ἡγεῖσθαι, μὴ ζητῶν τιμὴν ἢ ἔπαινον ἢ δό
ξαν παρά τινος, καθὼς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ γέγρα
πται. βιάζεσθαι βιαζέσθω,
μὴ ζητῶν τι
μὴν βιάζεσθαι
[χρή],
παρά τινος δό
ξαν ἀνθρώπων παρά τινος,
δόξαν παρά τινος ἀνθρώπων.
ἀλλὰ μόνον τὸν Κύριον
ἀεὶ πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχειν, καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ,
αὐτῷ μόνῳ βουλόμενος ἀρέσαι.
ἔχειν ἔχων,
βιαζέσθω Εχων.
εἰς τὴν πραότητα ὁμοίως
ἑαυτὸν βιαζέτω, καὶ μὴ θελούσης τῆς καρδίας,
ὥς φησιν ὁ Κύριος· μάθετε ἀπ' ἐμοῦ
εἰς τὴν πραότητα τῆς καρδίας,
βιαζέτω,
(α)
τοῦ Θεοῦ
Χριστοῦ. Ιν.
sunt libelli, alienam esse non solum a Macario, sed idem traditur; ut inde ferme appareat, consarci
a quovis alio auctore contendo. Eccui enim illud
probabile videtur, ab aliquo auctore bis et ter
eadem et verba easdemque sententias diversa
in parva scriptorum mole, pro integris et aliis
opusculis repeti et obtrudi? At id ostendemus ita
in his Macarii esse, ita tamen, ut simul nonnun
quam alia quoque, pauca tamen moneamus, quae
ad diversam scripturam et lectionem pertinere vi
debuntur.
Exempli loco apponemus ea, quae de cap. 13
Opusculi de Custodia cordis p. 22 edit. Pritianae
[Pag. 14] notavimus. Ex isto integra Homilia con
fecta est, iisdem verbis et sententiis, XIXª scilicet
p. 287. Quo addam denique Opusculum de Libertate
mentis cap. 18, et Apophthegma primum p. 251.
In Opusculo de Custodia cordis p. 22 ita habemus
Haec periodus prima
primi Opusculi (a). Et similiter eadem verba in
Homiliae periodo prima, nisi quod pro legitur
pro
quod forte factum, ne idem verbum statim bis
occurreret; pro legitur
ubi, quis sit, exprimitur; pro
legitur
sane perplacet; Christus pro Domino,
quia in Patrum scriptis Dominus et Christus pro
eodem est. Tum pro legimus
levi mutatione et pro
non male, quia hoc tempus saepe sequitur;
pro male, nam legendum; pro
quod melius Pe
riodus altera levi mutatione differt.
In Opusculo de Custodia sequitur
In Homilia aliquantum aliter
[Pag. et ita qui
dem recte; nam aut exprimendum, quod ma
lim, aut subintelligendum. Sed porro ita legit
Quae docent,
perperam in vulgatis istius Opusculi editionibus
esse et cum sermonis series
manifesto requirat casum quartum. Ista, de non
desperando, non commode hic sunt, et in Opusculo
da Libertate mentis cap. 16 et 17 meliori
nata aliunde haec esse. Quod vero ad varietatem
scripturae allatorum verborum porro attinet, pos
sint ista conjuncta fuisse videri
cet., aut facile ab aliquo ad
dita sunt. Neque enim dubito, quod ex sequentibus
apparebit melius, diversos fuisse, qui ista ex diver
sis aliis congesserint. Sed vix placent, quae ibidem
sunt
Neque enim scire facile est, quid ista
significent. Et cum non ita multo post sequatur
parum abest quin legam
Licet enim liquido intelligere, omnia inter
se, si materiam ipsam spectes, confusa esse. Atque
hoc ipsum, ut Christum quis intueatur, monet
Opusculum de Libertate cap. 16 et 17, unde vix
dubito haec esse excerpta. Nec est quod quis ideo
dubitet de hac conjectura,,quod scriptura haec
eadem sit in Homilia. Videbimus enim alterutrum
natum et factum esse posterius, [Pag. 16] et adeo
corruptam aut bonam alterius scripturam acce
pisse.
Sequitur porro in de Custodia
In Homilia
omittitur nec id male; additur vero
item non male; omittitur item
non bene. In Opusculo enim
de Libertate mentis cap. 13 id additur, quod mox
pluribus videbimus.
In Opusculo primo ita procedit
In Homilia pro est non
male, quod imperativus saepe sequitur, et ubique
forte reponendus sit. Nam sequitur
cet., quod non stare potest cum
sed casus quartus esse debebat. Omissis,
quae non multum differunt, pro est
quod putem invertendun
In Opusculo porro est
In Homilia pro
est idque recte. Supplendum enim
cet. Cetera parum distant.
De Custodia porro
cet. Homilia
addit et omittit
quod a glossatore puto ex superioribus
Sic Semlerus; lege: Haec periodus prima
capitis 15 primi Opusculi. Epit.
Corr., Semlerus habet: pro legitur
col. 271–272page 5 of 69
PG 34:271repetitum esse, Nam abfuisse docet id, quod non in- ejusdem Opusculi tercedit signum connexionis, sed tamquam perpetuo [Pag. 17] sermone junctum est. In Custodia porro cet. In Homilia pro inânitivo melius omisso quod nollem. cet., pro quo auctius in Homilia, cet.; et rectius quidem ita, quod docet Opusculum de Li bertate c. Jam scriptura in Homilia et Opusculo quo aliquan tulum differt, unde quid statuamus, ex scriptura Opusculi de Libertate exponemus. Quae talis est pro quo lege casu quarto scil. i. e. ut in Homilia exstat:. Quae porro sequuntur, non multum differunt, nisi quod in Homilia pro vulgato legere vellem quia aliter ista ultima non bene cohaererent, et p. 25 in Opusculo de Custodia haec fere repetuntur cet. hinc additum vellem scil. cet. In de Custodia p. 24 sequitur In Homilia omittitur et scribitur Sequitur porro ibidem, omissis quae nihil fere mutant In Homilia pro cet. est cet., quoque le gendum est in Opusculo. Nam non placet, quod librarii ita fecerunt, ut videretur constructio, quae tamen nulla est. Mallem tamen ceterum legere quia sequi tur: et certe ita credo fuisse. Porro in Opusculo eodem omitto non pauca, quia hoc specimen breve esse debet p. 26 pro quo ex Homilia p. scribendum Ibi dem pro quo in Homilia § 3 exstat. Εt [Pag. 18] id placet, quia divulsum peperisse videtur diversitatem. Jam vero haec xe cet. tertium occurrunt in Opusculo de Libertate mentis cap. 18. Ibi enim omnia ab initio conveniunt cum Homiliae scriptura, nisi quod haec melius habet Quae sequuntur in eodem de Libertate Opusculo cet., recte hunc locum occupant; in Homilia vero et Opusculo 1 non optimo loco exstant. Corrupta vero sunt, quae mox in Opusculo de Libertate se quuntur. Vulgo enim ita sunt quae et lati num interpretem deceperunt. Certo autem legen dum est: cet., ut fere exstat in de Custodia p. 24. Omitto judicare de iis, quae in Homilia et Opus culo I interjecta sunt, et pergo ad p. 26 hujus Corr., Semlerus EDIT. Sequitur porro in de Custodia Homilia parum difert, et corrigemus hinc [Pag. 19] locum in de Libertate, ubi ita exstat pro quibus legen dum (scil. cet. Sed ut jam perveniam ad id, cujus rei causa haec scripsi, omillam orationis in Macario seriem, et ostendam, probabile esse, haec omnia a Macario non scripta esse, sed celebrata tantum sermone, ab aliis deinde talia apophthegmata subinde col lecta et aucta, et tandem in haec opera digesta esse. Subjecit Pritius editioni suae Apophthegmata quaedam Macarii, quorum primum exstat p. 231, quod si quis legit, et leget postea ea, de quibus scripsimus, offendet eadem re ipsa diversa verbis esse et sententiis. In ipsa tamen illa scriptura malim pro cet., similiter pro cet., et et pro Quod ergo diversi diversis locis ista egregia hominis dicta collegerunt, at alio alii or dine digesserunt, inde venit, quod haec Opuscula nata sunt, et multa aut pleraque omnia bis et ter occurrunt. Sed mihi omnino videndum, ne desinat hoc esse specimen. Sufficiat ostendisse omnia verba ita esse repetita, ut vix differant levi traiectione aut aliquot literis, Ceterum spondere ausim, me alio forte tempore ostensurum, vix minimam partem semel dici, sed omnia fere bis, multa ter occurrere. [Pag. 20] Paucis adhuc attingam, quae uberius olim exponenda sint. Primum, male omnia ista esse composita, ut, cum sit aliquod Opusculum de Oratione, multa in eo sint, quae alio, et in aliis plura, quae eo pertinebant. Deinde praecipue in Homiliis oratio non interrupta solum quaestiunπροσδοκῶντα διὰ παντὸς ἐν ὁμοίως εἰς τὸ εἶναι ἐλεήμονα, χρηστὶν, εὐσπλαγχνον, ἀγαθὸν, ὅση δύναμις, ἑαυτὸν ἐθίζειν μετὰ βίας, ὥς φησιν ὁ Κύριος γίνεσθε ἐθιζέτω, μετά βίας, πίστει ἀδιστάκτῳ τὸ ἔλεος αὐτοῦ, καὶ βιάζεσθαι ἑαυτὸν εἰς τὸ οἰκτείρειν προσδοκῶντα διὰ παντὸς ἐν πίστει ἀδιστάκτῳ τὸ ἔλεος αὐτοῦ, καὶ βιάζεσθαι ἑαυτὸν εἰς τὴν ἀγάπην, μὴ ἔχοντα ἀγάπην· βιάζεσθαι 18: πρὸς ἀγάπην, μὴ ἔχοντας ἀγάπην. [ συνωθεῖν ] πρὸς τὸ ἀνέχεσθαι ἀτιμίας καὶ παρ οράσεως καὶ τοῖς ἐξουθενουμένοις ἐγκαρτερεῖν, τοὺς ἐξουθενουμένους ἡμᾶς, εἰς τὸ έξου ὥσπερ ὑπογραμμὸν πρὸ ὀφθαλμῶν ἐχέτω ἐν πάσῃ μνήμῃ αὐτοῦ ἀληθαργήτῳ, τότε θεωρῶν ὁ Κύ ριος.... πῶς βιάζει ἑαυτὸν πάντοτε εἰς τὴν μνήμην αὐτοῦ; αὐτοῦ, τοῦ θενούμενον ἢ ἀτιμαζόμενον μὴ ἀγανακτεῖν Χριστοῦ. καὶ ὅση δύναμις βιαζέσθω ταῖς εὐχαῖς προσκαρτερεῖν, διὰ παντὸς δεόμενος καὶ πιστεύων. βια ζέσθω προσκαρτερείτω. καὶ οὕτως ἃ νῦν μετὰ βίας καὶ μὴ θε λούσης τῆς καρδίας ποιεῖ, ἐθίζειν ἑαυτὸν διὰ παντὸς εἰς τὸ ἀγαθὸν, καὶ τοῦ Κυρίου ἀεὶ μνη μονεύειν, καὶ προσδοκᾷν αὐτὸν διὰ παντὸς ἐν πολλῇ ἀγαθότητι καὶ ἀγάπῃ. μή θελούσης ἀκούσης τῆς καρδίας ποιεῖ, ἔκου σίως (α) πράξει ποτέ, Εθίζων ἐθίζων εθίζειν ἀκουσίως καὶ μὴ θελούσης τῆς καρδίας, ἑκουσίως στε καρποφορεί καθαρώς, 290 τότε καρποφορεί καθαρώς. χρὴ δὲ πρότερον... οὕτως βιάζειν καὶ αὐ τόν, βιάζεσθαι ἑαυτὸν βιάζεσθαι πρότερον προσελθόντα. βιαστή γάρ, φησὶν ὁ ἀγωνίζεσθαι πάλιν αὐτὸν εἰσελθεῖν διὰ τῆς στενῆς θύρας, καὶ πάλιν [ γέγραπται]· ἀγωνίζεσθαι (α) εχούσης. βιάζεσθαι τε ἑαυτὸν εἰς τὴν εὐχὴν, μήπω ἔχοντα εὐχὴν πνεύ ματος. οὔπω ταύτην ἐσχηκότας τὴν ἕξιν πρὸς εὐχὴν, μήπω πνεύματος εὐχὴν κεκτημένους, πρὸς εὐχὴν συνωθεῖν), μήπω 'ταύτης ἐσχηκότας τὴν ἕξιν, καὶ μήπω καὶ μὴ μετρεῖν, τοῦ μὴ καὶ τὸ μὴ κρῖναι, καὶ τοῦ μὴ καὶ τοῦ ὑποφέρειν, εἰ καὶ τοῦ ἀποῤῥίπτειν, βιαστῶν ἐστι βασι λεία επι.προσδοκῶντα διὰ παντὸς ἐν
ὁμοίως εἰς τὸ εἶναι ἐλεήμονα,
χρηστὶν, εὐσπλαγχνον, ἀγαθὸν, ὅση δύναμις,
ἑαυτὸν ἐθίζειν μετὰ βίας, ὥς φησιν ὁ Κύριος
γίνεσθε έθι
ζέτω, μετά βίας,
πίστει ἀδιστάκτῳ τὸ ἔλεος αὐτοῦ, καὶ βιάζεσθαι
ἑαυτὸν εἰς τὸ οἰκτείρειν
προσδοκῶντα διὰ παντὸς ἐν πίστει ἀδιστά
κτῳ τὸ ἔλεος αὐτοῦ, καὶ βιάζεσθαι ἑαυτὸν εἰς τὴν
ἀγάπην, μὴ ἔχοντα ἀγάπην· βιάζεσθαι
18: πρὸς ἀγάπην, μὴ ἔχοντας ἀγάπην.
[ συνωθεῖν ] πρὸς τὸ ἀνέχεσθαι ἀτιμίας καὶ παρ
οράσεως καὶ τοῖς ἐξουθενουμένοις ἐγκαρτερεῖν,
τοὺς ἐξουθενουμένους
ἡμᾶς, εἰς τὸ έξου
ὥσπερ ὑπογραμμὸν πρὸ ὀφθαλμῶν ἐχέτω ἐν πάσῃ
μνήμῃ αὐτοῦ ἀληθαργήτῳ,
τότε θεωρῶν ὁ Κύ
ριος.... πῶς βιάζει ἑαυτὸν πάντοτε εἰς τὴν μνήμην
αὐτοῦ; αὐτοῦ, τοῦ θενούμενον ἢ ἀτιμαζόμενον μὴ ἀγανακτεῖν
Χριστοῦ.
καὶ ὅση δύναμις
βιαζέσθω ταῖς εὐχαῖς προσκαρτερεῖν, διὰ παντὸς
δεόμενος καὶ πιστεύων. βια
ζέσθω προσκαρτερείτω.
καὶ οὕτως ἃ νῦν μετὰ βίας καὶ μὴ θε
λούσης τῆς καρδίας ποιεῖ, ἐθίζειν ἑαυτὸν διὰ
παντὸς εἰς τὸ ἀγαθὸν, καὶ τοῦ Κυρίου ἀεὶ μνη
μονεύειν, καὶ προσδοκᾷν αὐτὸν διὰ παντὸς ἐν
πολλῇ ἀγαθότητι καὶ ἀγάπῃ. μή
θελούσης ἀκούσης τῆς καρδίας ποιεῖ, ἔκου
σίως (α) πράξει ποτέ, Εθίζων ἐθίζων
εθίζειν
ἀκουσίως καὶ μὴ θελούσης τῆς καρδίας,
ἑκουσίως
στε καρποφορεί καθαρώς,
290 τότε καρποφορεί καθαρώς.
χρὴ δὲ πρότερον... οὕτως βιάζειν καὶ αὐ
τόν, βιάζεσθαι ἑαυτὸν
βιάζεσθαι
πρότερον
προσελθόντα.
βιαστή γάρ, φησὶν ὁ
ἀγωνίζεσθαι πάλιν
αὐτὸν εἰσελθεῖν διὰ τῆς στενῆς θύρας,
καὶ πάλιν [ γέγραπται]· ἀγωνίζεσθαι
(α) εχούσης.
βιάζεσθαι τε
ἑαυτὸν εἰς τὴν εὐχὴν, μήπω ἔχοντα εὐχὴν πνεύ
ματος.
οὔπω ταύτην ἐσχηκότας τὴν ἕξιν πρὸς εὐχὴν, μήπω
πνεύματος εὐχὴν κεκτημένους,
πρὸς εὐχὴν συνωθεῖν), μήπω 'ταύτης
ἐσχηκότας τὴν ἕξιν, καὶ μήπω
καὶ μὴ μετρεῖν, τοῦ μὴ καὶ
τὸ μὴ κρῖναι, καὶ τοῦ μὴ καὶ τοῦ ὑποφέ
ρειν, εἰ καὶ τοῦ ἀποῤῥίπτειν, βιαστῶν ἐστι βασι
λεία επι.
repetitum esse, Nam abfuisse docet id, quod non in- ejusdem Opusculi
tercedit signum connexionis, sed tamquam perpetuo
[Pag. 17] sermone junctum est.
In Custodia porro
cet. In Homilia pro inânitivo melius
omisso quod nollem.
cet., pro quo auctius in
Homilia,
cet.; et
rectius quidem ita, quod docet Opusculum de Li
bertate c.
Jam scriptura in Homilia et Opusculo quo aliquan
tulum differt, unde quid statuamus, ex scriptura
Opusculi de Libertate exponemus. Quae talis est
pro
quo lege casu quarto scil.
i. e. ut in Homilia exstat:.
Quae porro sequuntur, non multum differunt,
nisi quod in Homilia pro vulgato legere vellem
quia aliter ista ultima
non bene cohaererent, et p. 25 in Opusculo de
Custodia haec fere repetuntur
cet. hinc additum vellem scil. cet.
In de Custodia p. 24 sequitur
In Homilia omittitur
et scribitur
Sequitur porro ibidem, omissis quae nihil fere
mutant
In Homilia pro
cet. est
cet., quoque le
gendum est in Opusculo. Nam non placet,
quod librarii ita fecerunt, ut videretur constructio,
quae tamen nulla est. Mallem tamen ceterum legere
quia sequi
tur: et certe ita credo fuisse.
Porro in Opusculo eodem omitto non pauca,
quia hoc specimen breve esse debet
p. 26
pro quo ex Homilia
p. scribendum Ibi
dem
pro quo in Homilia § 3 exstat.
Εt [Pag. 18] id placet, quia divulsum
peperisse videtur diversitatem. Jam vero haec xe
cet. tertium occurrunt in Opusculo de
Libertate mentis cap. 18. Ibi enim omnia ab initio
conveniunt cum Homiliae scriptura, nisi quod haec
melius habet Quae sequuntur in
eodem de Libertate Opusculo
cet., recte hunc locum occupant; in Homilia vero
et Opusculo 1 non optimo loco exstant. Corrupta
vero sunt, quae mox in Opusculo de Libertate se
quuntur. Vulgo enim ita sunt
quae et lati
num interpretem deceperunt. Certo autem legen
dum est: cet.,
ut fere exstat in de Custodia p. 24.
Omitto judicare de iis, quae in Homilia et Opus
culo I interjecta sunt, et pergo ad p. 26 hujus
Corr., Semlerus EDIT.
Sequitur porro in de Custodia
Homilia parum difert, et corrigemus hinc
[Pag. 19] locum in de Libertate, ubi ita exstat
pro quibus legen
dum (scil.
cet.
Sed ut jam perveniam ad id, cujus rei causa
haec scripsi, omillam orationis in Macario seriem,
et ostendam, probabile esse, haec omnia a Macario
non scripta esse, sed celebrata tantum sermone,
ab aliis deinde talia apophthegmata subinde col
lecta et aucta, et tandem in haec opera digesta
esse. Subjecit Pritius editioni suae Apophthegmata
quaedam Macarii, quorum primum exstat p. 231,
quod si quis legit, et leget postea ea, de quibus
scripsimus, offendet eadem re ipsa diversa verbis
esse et sententiis. In ipsa tamen illa scriptura malim
pro cet., similiter pro
cet., et
et
pro Quod ergo diversi diversis locis ista
egregia hominis dicta collegerunt, at alio alii or
dine digesserunt, inde venit, quod haec Opuscula
nata sunt, et multa aut pleraque omnia bis et ter
occurrunt.
Sed mihi omnino videndum, ne desinat hoc esse
specimen. Sufficiat ostendisse omnia verba ita
esse repetita, ut vix differant levi traiectione aut
aliquot literis, Ceterum spondere ausim, me alio
forte tempore ostensurum, vix minimam partem
semel dici, sed omnia fere bis, multa ter occurrere.
[Pag. 20] Paucis adhuc attingam, quae uberius
olim exponenda sint. Primum, male omnia ista
esse composita, ut, cum sit aliquod Opusculum
de Oratione, multa in eo sint, quae alio, et in aliis
plura, quae eo pertinebant. Deinde praecipue in
Homiliis oratio non interrupta solum quaestiun
col. 273–274page 6 of 69
PG 34:273culis, sed et bae ipsae satis incompositae sunt, et responsiones haud raro ineptae, ut appareat non esse responsiones, et non posse a primo auctore natas esse. Nolo multis his immorari. Legat, si quis volet, quae sunt in Homilia viu in fine § 4, et addat Opusculum de Charitate cap. 10 extremo. Jungat porro istius Homiliae § 5 et illius Opusculi cap. 12, ubi integrum caput inseritur, quod ex Homilia abest. Tum vero omnium maxime se fraus prodit Homiliae ejusdem § 6 per egregiam responsionem. Quaesitum erat, in quibus gradibus perfectionis tu es? et respondetur "Eva"loudatov. Quae quam absurde cohaereant, dicere non attinet. Jungatur Opuscu lum de Charitate cap. 12. Ultimo loco adde illud adhuc, pro mea sententia, nescire me, quid sibi velit illud quod saepe occurrit noir. Tale ego semper credo esse narrantis ali quid de altero, non vero scribentis sua. At exstat cap. 10, cap. 9, cap. 8 de Charitate. Ita quoque cap. 9 ita scribitur: Ad interrogantem, an [Pag. 21] possit homo in eo semper statu durare, sic respon dendum est cet. In Homilia vero octava § 2 habetur et quaestio et responsio, omissis istis ita respon dendum est. Facile apparet dictum aliquod et me inoratum postea responsum Macarii ad tale quid rogantem in hanc regulam conversum esse. Possem plura. Sed de his et aliis, unde et quando ista opera Macarii consarcinata videantur, si Deus voluerit, et haec non displicuerunt, aliquando uberius expo nemus. Specimen animadversionum in aliquot Opuscula Graeca Macarii, in natalem diem viri summe reverendi, ex cellentissimi, doctissimi Sigismundi Jacobi Baumgarten, SS. Theol. Doct. et Prof. Publ. Ordin., Seminar. Theol. Directoris, patroni et praeceptoris officiosissime colendi, bene ominabundus edidit Jo. Sal. Semlerus, Salfelda Thuring. Halae Salicae Literis Joannis Christiani Hendelii. 1746. (a) [Pag. 3] Vir summe reverende, excellentissime, doctissime, Fautor et patrone benevolentissime. In communi Academiae huius laetitia, qua insignis hic dies omnes Musarum perfundit ordines, patere et me sollemni huic luci gaudium et vota per summam pietatem decernere. Ad me enim hoc officium unum omnium maxime videtur pertinere, in quem tot sane et tanta exstant Tua beneficia et eximiae be nevolentiae documenta, ut, quem Praeceptoris Tuum numen venerabundum effecerat, jam [Pag. 4] Fau toris beneficentia tam reddiderit suum, ut diligenter negem mihi quemquam in officiis erga Te esse supe riorem. Neque vero, licet praecipua ejus pars mea sit, mea unius est haec pietas; omnes boni, ut hunc diem Tuum gaudent, ita felicem ejus reditum votis ominibusque optimis precantur. Quibus quidem rite susceptis votis tam confidimus Deum responsurum, quam certo scimus, Dei Te singulari beneficio in uberrimum multorum emolumentum hanc lucem adspexisse. Ceterum clementem Te, vir summe reve rende, huic levi seripto opto interpretem, quod et brevissimum est, quia scio otium ferme Tuis negotiis deesse, nedum his iuvenilibus rebus, et levissimum, quod hujus diei laetitia severiorem gravitatem patį non videbatur. Tu vero, vir summe reverende, serva sis mihi favorem et benevolentiam. Vale. Dies XIII Martii feliciter. MDCCXLVI. [Pag. 5] Cum a nemine, quod sciam, peculiaris cura in Macarii Opera adhuc suscepta sit, hic au tem idem fatum sustinuerit ac alii scriptores ve teres, ad quos et lectorum imperitia et temporum injuria multum valuerunt, brevissime tantum per aliquot Opuscula Macariana ostendam, ea exspe care adhuc meliorem scripturae curam. Ubi, omis sis tum typographicis tum versionis vitiis, potiora quaedam scripturae menda sublatum ibo, quae inter legendum annotavi. Usus sum editione Pri tii. Jam Ad OPUSCULUM PRIMUM, quod est Hɛpì pulanñç napdlaç, haec fere annoto GAP. neque enim abstinentia a grandioribus vitiis est puritas. sed perfecta conscientiae expurgatio. Sensus paul lum incommodus. In Opusculo enim V₁o, Hepl úfwoewç [Pag. 6] toũ voós, cap. 20 extremo aliter habetur (a) Constat paginis 20 in-4°. Edit.μετὰ τὸ σημεῖον τοῦ σταυροῦ νῦν ἡ χάρις οὕτως ἐνεργεῖ, καὶ εἰρηνεύει ὅλα τὰ μέλη καὶ τὴν καρδίαν, ὥστε τὴν ψυχὴν ἐκ τῆς πολλῆς χαρᾶς ὡς παιδίον ἄκακον φαίνεσθαι, καὶ οὐκ ἔτι κατακρίνει 1: οὐ γὰρ ἡ ἀποχὴ τῶν κακῶν ἐστιν ἡ κάθαρσις, ἀλλ' ἡ κατὰ συνείδησιν τελεία κάθαρσις, καὶ γὰρ οὐχ ἡ τῶν φαινομένων κακῶνμετὰ τὸ σημεῖον τοῦ σταυροῦ νῦν
ἡ χάρις οὕτως ἐνεργεῖ, καὶ εἰρηνεύει ὅλα τὰ μέλη καὶ
τὴν καρδίαν, ὥστε τὴν ψυχὴν ἐκ τῆς πολλῆς χαρᾶς
ὡς παιδίον ἄκακον φαίνεσθαι, καὶ οὐκ ἔτι κατακρίνει
1: οὐ γὰρ ἡ ἀποχὴ τῶν κακῶν ἐστιν ἡ κάθαρ
σις, ἀλλ' ἡ κατὰ συνείδησιν τελεία κάθαρσις,
καὶ γὰρ οὐχ ἡ τῶν φαινομένων κακῶν
culis, sed et bae ipsae satis incompositae sunt, et
responsiones haud raro ineptae, ut appareat non
esse responsiones, et non posse a primo auctore
natas esse. Nolo multis his immorari. Legat, si quis
volet, quae sunt in Homilia viu in fine § 4, et addat
Opusculum de Charitate cap. 10 extremo. Jungat
porro istius Homiliae § 5 et illius Opusculi cap. 12,
ubi integrum caput inseritur, quod ex Homilia
abest. Tum vero omnium maxime se fraus prodit
Homiliae ejusdem § 6 per egregiam responsionem.
Quaesitum erat, in quibus gradibus perfectionis tu
es? et respondetur
"Eva"loudatov. Quae quam absurde
cohaereant, dicere non attinet. Jungatur Opuscu
lum de Charitate cap. 12.
Ultimo loco adde illud adhuc, pro mea sententia,
nescire me, quid sibi velit illud quod saepe occurrit
noir. Tale ego semper credo esse narrantis ali
quid de altero, non vero scribentis sua. At exstat
cap. 10, cap. 9, cap. 8 de Charitate. Ita quoque
cap. 9 ita scribitur: Ad interrogantem, an [Pag. 21]
possit homo in eo semper statu durare, sic respon
dendum est cet. In Homilia vero octava § 2 habetur
et quaestio et responsio, omissis istis ita respon
dendum est. Facile apparet dictum aliquod et me
inoratum postea responsum Macarii ad tale quid
rogantem in hanc regulam conversum esse. Possem
plura. Sed de his et aliis, unde et quando ista opera
Macarii consarcinata videantur, si Deus voluerit,
et haec non displicuerunt, aliquando uberius expo
nemus.
Specimen animadversionum in aliquot Opuscula Graeca Macarii, in natalem diem viri summe reverendi, ex
cellentissimi, doctissimi Sigismundi Jacobi Baumgarten, SS. Theol. Doct. et Prof. Publ. Ordin., Seminar.
Theol. Directoris, patroni et praeceptoris officiosissime colendi, bene ominabundus edidit Jo. Sal. Semlerus,
Salfelda Thuring. Halae Salicae Literis Joannis Christiani Hendelii. 1746. (a)
[Pag. 3] Vir summe reverende, excellentissime, doctissime, Fautor et patrone benevolentissime.
In communi Academiae huius laetitia, qua insignis hic dies omnes Musarum perfundit ordines, patere
et me sollemni huic luci gaudium et vota per summam pietatem decernere. Ad me enim hoc officium
unum omnium maxime videtur pertinere, in quem tot sane et tanta exstant Tua beneficia et eximiae be
nevolentiae documenta, ut, quem Praeceptoris Tuum numen venerabundum effecerat, jam [Pag. 4] Fau
toris beneficentia tam reddiderit suum, ut diligenter negem mihi quemquam in officiis erga Te esse supe
riorem. Neque vero, licet praecipua ejus pars mea sit, mea unius est haec pietas; omnes boni, ut hunc
diem Tuum gaudent, ita felicem ejus reditum votis ominibusque optimis precantur. Quibus quidem rite
susceptis votis tam confidimus Deum responsurum, quam certo scimus, Dei Te singulari beneficio in
uberrimum multorum emolumentum hanc lucem adspexisse. Ceterum clementem Te, vir summe reve
rende, huic levi seripto opto interpretem, quod et brevissimum est, quia scio otium ferme Tuis negotiis
deesse, nedum his iuvenilibus rebus, et levissimum, quod hujus diei laetitia severiorem gravitatem patį
non videbatur. Tu vero, vir summe reverende, serva sis mihi favorem et benevolentiam. Vale.
Dies XIII Martii feliciter. MDCCXLVI.
[Pag. 5] Cum a nemine, quod sciam, peculiaris
cura in Macarii Opera adhuc suscepta sit, hic au
tem idem fatum sustinuerit ac alii scriptores ve
teres, ad quos et lectorum imperitia et temporum
injuria multum valuerunt, brevissime tantum per
aliquot Opuscula Macariana ostendam, ea exspe
care adhuc meliorem scripturae curam. Ubi, omis
sis tum typographicis tum versionis vitiis, potiora
quaedam scripturae menda sublatum ibo, quae
inter legendum annotavi. Usus sum editione Pri
tii. Jam
Ad OPUSCULUM PRIMUM, quod est Hɛpì pulanñç
napdlaç, haec fere annoto
GAP.
neque
enim abstinentia a grandioribus vitiis est puritas.
sed perfecta conscientiae expurgatio. Sensus paul
lum incommodus. In Opusculo enim V₁o, Hepl
úfwoewç [Pag. 6] toũ voós, cap. 20 extremo aliter
habetur
(a) Constat paginis 20 in-4°. Edit.
col. 275–276page 7 of 69
Dissertatio altera
PG 34:275errat, quae solet nonnunquam satis mala esse. CAP. IX post medium [Pag. 8] cet. Latina versio talis est Sed haec flos ipse ao vigor sunt conversationis bonae. Ceterum ordo Christianorum interior est his cet. Ilic enim dependet constructio. Latina versio similiter Et in Homilia xv cet., ubi paulum variat. Planiora ita essent in Opusc. I, si pro primo esset ut in aliis locis, licet in scriptis Graecorum asceticis et idem fere sit. Ultima verba ca pitis hujus mi haec vulgo sunt Ubi deest verbum ad quod ista participia pertinent. Quod supplendum est ex Opusc. V cap. cet. Ad CAP. II de verbis ultimis monemus: did xat Melius ex Homilia ista xv legi Nam et tinente. Lege idem significat. Omissis aliquot capitibus leviterque variantibus scripturis ad cap. VI venimus. Ibi ita exstat cet. Homilia au tem vi cet. Legendum non et ista vox saepe occurrit in Homilia uu. Hesychius: rop Adeo in Opusc. I cap. 6 est glossa CAP. VII pro lege cet.; ita exstat in Opusc. Il cap. 13 cet. Praeterea provocatur ad I Cor. vi, 17, ubi hoc [Pag. 7] verbum item exstat. Vulgata lectio sine sensu, ut docet versio latina. Sequitur ibi statim Ubi constructio graeca claudicat a ver bo xph pendens. Legendum ex eodem Opusc. I ubique casu quarto mutato simul ordine secundi et tertii verbi. CAP. VIII occurrit phrasis cet. Quae ultima verba lucem quandam accipiunt ex Andreae Caesariensis Prologo in com mentarium suum in Apocalypsin. Qui postquam monuerat de triplici sensu aut divisione Scripturae, ut in qua quasi corpus sit, et et de altero ita pergit Ubi idem est ac Nisi forte in Macario pro legen dum est Ibidem... Ita adhuc sine sensu legitur. Pro quo- casu quarto scribendum scil. inde qualis sensus? Si aliquid est praecipuum in aliqua re,cur illud tam parvi ducatur? In Opusculo VI cap. haec ita habentur Reddita sunt: haec prooemia sunt conversationis Deum aman tium, sensu non incommodo, sed huc non per et similia talia exercitia. Sic et in Opusc. I legi velim cet., dignitas eorum altior est. tamen potest ferri, significatu rariori. Cap. Quid hic velit, non invenio, cum in sequentibus di catur de sili ulteriore gratiae. Accedit, in Opusc. VI cap. 30 îne pro his legitur Unde forte pro legendum quod celerantibus ni mis oculis pro acceptum est. Paulo post pro quo in Opusc. VI Unde vix recte habet. Legerem nisi paulo insolentior vox esset. Forte fuit cet. Ibidem sequitur cet. Ubi nescio quid ad amorem et ad augmentum luctus intersit, si filium castigavit mater. Potius cum in Homilia [Pag. 9] xvi § 11 haec eadem occurrant, et pro his vocibus legatur ibi rescribo et eum vultu honestissimo pul cherrimoque. Hic enim si moritur, ad luctum multum facit, quia forma tam excellenti, et non solum unicus fuit. CAP. In Opusculo VI cap. vo Unde forte in Opus culo legendum cet.; aliter graeca languent. Sequitur in Opuse 1 in Opusc. VI cet. Addendum ergo in Opusc. quod exstat quidem in versione, sed ob sensum tantum; graecum vitium mansit. Porro Opusc. 1 cet. Latina versio necκαλόν ἐστιν ἡ νηστεία, ἡ ἀγρυπνία, ἡ ξενιτεία· ἀλλὰ ταῦτα ἀκμὴ πολιτείας ἐστὶν ἀγαθῆς· πλὴν ἡ τάξις τῶν Χριστιανῶν ἐσωτέρα ἐστὶ τούτων ἀποχὴ τελείωσίς ἐστιν, ἀλλ' ἡ κατὰ διάνοιαν κάθαρσις, αὕτη τελεία. § 15: οὐ γὰρ ἡ ἀποχὴ τῶν κακῶν, αὕτη ἐστὶν ἡ τελείωσις, ἀλλ' κάθαρσις τελείωσις, τελείωσις κάθαρσις εἰ δὲ μή, ταπεινωθεὶς ὡς ἐνδεὴς καὶ ἁμαρτωλὸς ὑπὲρ τῶν κρυφίων σου δεόμενος τοῦ Θεοῦ. 21: πρόσελθε ὑπὲρ τῶν κρυφίων ὕπνον λέγομεν τὴν κοίμησιν τῶν ἁγίων. § 39: ὕπνον οὖν λέγομεν καὶ κοίμησιν τῶν ἁγίων τὸν θάνατον. ὕπνος: καὶ παρόμοια ταῦτα πολιτείας θεο χοίμησις οὕτω καὶ ὁ προβλεπτικὸς νοῦς προβλέπει ταχὺς ὢν τῆς ἀντικειμένης δυνάμεως τὰς τέχνας § 8: οὕτω καὶ ὁ νοῦς προβλέπει γοργόρος ὢν γοργός, γοργόρος γός, ευκίνητος, ταχύς, σκληρός, λιπαρός, εὐτραφής. ταχὺς του γοργός. τοῦ νοῦ ἡμῶν προσκαλουμένου μετὰ τοῦ Κυρίου πάντοτε: προσκολλωμένου τῷ Κυ ρίῳ ὁ γὰρ νοῦς ἡμῶν οὕτω διαπαντὸς τῷ Θεῷ προσκολλώμενος τοῦτον δὲ τὸν κρυπτὸν ἀγῶνα καὶ μελέτην Κυρίου καὶ πόνον νυκτὸς καὶ ἡμέρας ἔχειν ἡμᾶς χρὴ εἰς πᾶσαν ἐπιτήδευσιν ἐντολῆς, εἴτε εὐχομένων, είτε ἐσθιόντων, ἢ διακονούντων, ἢ πινόντων, ἢ ἑτερόν τι ποιούντων. εἴτε εὐχομένους, είτε διακονοῦντας, ἢ ἐσθίοντας, ἢ πίνοντας, ἢ ἕτερόν τι ποιοῦντας, τί δ' ἄλλο διὰ τούτων αἰνίττεται τὸ πνεῦμα, ἀλλ' ἡ ὑψηλοτέραν θεωρίαν η ἐμφαίνων πνεῦμα ψυχή καθάπερ δὲ πνεῦμα ἡ τῶν μελ λόντων καὶ ὑψηλοτέρων ἀγαγωγὴ καὶ θεωρία πέ φηνεν. θεωρία υψηλοτέρων ὑψηλότερα. ύψηλοτέραν υψηλοτέρων. κομίζειν δεῖν πάν τοτε τὴν τῆς καρδίας ἱερὰν θυσίαν· τὰ ἀκροθίνια, καὶ τὰ ἄκρα τῶν ἀγαθῶν λογισμῶν... ἀπασχολοῦντος. ἀπασχολοῦντας, δεῖ κομίζειν 30 καλὸν ἡ νηστεία.... καὶ προ οίμια ταῦτα πολιτείας θεοφιλούς· ἀλόγιστον δὲ ἀτε χνῶς τὸ ἁπλῶς τοῖς τοιούτοις ἐπιθαῤῥεῖν. φιλούς, καὶ ἄλλα ταῦτα καὶ ὅμοια, & πολιτείας ἐστὶν ἀγαθῆς· πλὴν ἡ ἀξία τῶν Χριστιανῶν Τάξις Χ: μὴ νομίσῃ ἑαυτὸν κατειληφένα: τι, καὶ οἰηθῇ εἶναί τις, καὶ ἄρξηται διδάσκειν. διδά σχειν μὴ νομίσαι κατειληφέναι, μηδὲ κατακόρως ἔχειν. διδάσκειν διαρκεῖν, διδάσκειν ἵνα ἔχῃ τὸν πόνον, τὴν δίψαν, ἀλλὰ πεινᾷν τότε καὶ διψᾷν. πόνον τήν πείναν, ἵνα ᾗ τότε πει νῶν καὶ διψῶν: καὶ ἔχῃ υἱὸν μονογενῆ καὶ παιδεύσει αὐτόν εὐειδέστατον, καὶ παῖδα εὐειδέστατον, ΧΙ: μὴ νομίσωσιν, ὅτι εἰσῆλθον εἰς τὴν και τάπαυσιν, ὡς δὲ ἀκμὴν εἰς τὰ πρόθυρα καὶ εἰς τὰς αὐλὰς εἰσέρχονται. 51: μὴ μιζέτωσαν ἤδη τοῦ τέλους καὶ τῆς καταπαύσεως ἐπιβῆναι· πόθεν; ἔτι γὰρ αὐτοῖς περὶ τὰ πρόθυρα καὶ τὰς αὐλὰς ἡ ἀναστροφή. 1: πῶς γε; ἀκμὴν γὰρ εἰς εἰ δὲ καὶ χάριτος μέτοχος γένηται, οἰηθῆναι ὡς κατα λαβών,: κἂν χάριτός τινος πνευματι τῆς ἠξιώθησαν· μηδὲ τοῦτο πάλιν αὐτοὺς ἀπατάτω Ι Μὴ, μὴ οἰηθῆναι, οὐκ ὀφείλει ἐρευνᾶν ἕκαστον, εἰ εὗρεν ἐν τῷ ἐστ τρακίνῳ σκεύει τὸν θησαυρόνκαλόν ἐστιν ἡ νηστεία, ἡ
ἀγρυπνία, ἡ ξενιτεία· ἀλλὰ ταῦτα ἀκμὴ πολιτείας
ἐστὶν ἀγαθῆς· πλὴν ἡ τάξις τῶν Χριστιανῶν
ἐσωτέρα ἐστὶ τούτων
ἀποχὴ τελείωσίς ἐστιν, ἀλλ' ἡ κατὰ διάνοιαν καθαρ
σις, αὕτη τελεία. § 15: οὐ γὰρ ἡ
ἀποχὴ τῶν κακῶν, αὕτη ἐστὶν ἡ τελείωσις, ἀλλ'
κάθαρσις τελείωσις,
τελείω
σις κάθαρσις
εἰ δὲ μή, ταπει
νωθεὶς ὡς ἐνδεὴς καὶ ἁμαρτωλὸς ὑπὲρ τῶν κρυφίων
σου δεόμενος τοῦ Θεοῦ.
21: πρόσελθε ὑπὲρ τῶν κρυφίων
ὕπνον λέγομεν τὴν κοίμησιν τῶν ἁγίων.
§ 39: ὕπνον οὖν λέγομεν καὶ
κοίμησιν τῶν ἁγίων τὸν θάνατον. ὕπνος: καὶ παρόμοια ταῦτα πολιτείας θεο
χοίμησις
οὕτω
καὶ ὁ προβλεπτικὸς νοῦς προβλέπει ταχὺς ὢν τῆς
ἀντικειμένης δυνάμεως τὰς τέχνας
§ 8: οὕτω καὶ ὁ νοῦς προβλέπει γοργόρος
ὢν γοργός, γοργόρος
γός, ευκίνητος, ταχύς, σκληρός, λιπαρός, εύτρα
φής. ταχὺς του
γοργός.
τοῦ νοῦ ἡμῶν προσκαλουμένου μετὰ
τοῦ Κυρίου πάντοτε: προσκολλωμένου τῷ Κυ
ρίῳ ὁ γὰρ
νοῦς ἡμῶν οὕτω διαπαντὸς τῷ Θεῷ προσκολλώμενος
τοῦτον δὲ τὸν κρυπτὸν ἀγῶνα καὶ μελέτην Κυρίου
καὶ πόνον νυκτὸς καὶ ἡμέρας ἔχειν ἡμᾶς χρὴ εἰς
πᾶσαν ἐπιτήδευσιν ἐντολῆς, εἴτε εὐχομένων, είτε
ἐσθιόντων, ἢ διακονούντων, ἢ πινόντων, ἢ ἑτερόν τι
ποιούντων.
εἴτε εὐχομένους, είτε διακο
νοῦντας, ἢ ἐσθίοντας, ἢ πίνοντας, ἢ ἕτερόν τι ποιοῦν
τας,
τί δ' ἄλλο διὰ τούτων
αἰνίττεται τὸ πνεῦμα, ἀλλ' ἡ ὑψηλοτέραν θεωρίαν η
ἐμφαίνων
πνεῦμα ψυχή
καθάπερ δὲ πνεῦμα ἡ τῶν μελ
λόντων καὶ ὑψηλοτέρων ἀγαγωγὴ καὶ θεωρία πέ
φηνεν. θεωρία υψηλοτέρων ύψηλο
τέρα. ύψηλοτέραν
υψηλοτέρων. κομίζειν δεῖν πάν
τοτε τὴν τῆς καρδίας ἱερὰν θυσίαν· τὰ ἀκροθίνια,
καὶ τὰ ἄκρα τῶν ἀγαθῶν λογισμῶν... ἀπασχολοῦντος.
ἀπασχολοῦντας, δεῖ κομίζειν
30 καλὸν ἡ νηστεία.... καὶ προ
οίμια ταῦτα πολιτείας θεοφιλούς· ἀλόγιστον δὲ ἀτε
χνῶς τὸ ἁπλῶς τοῖς τοιούτοις ἐπιθαῤῥεῖν.
φιλούς,
καὶ ἄλλα ταῦτα καὶ ὅμοια, & πολιτείας
ἐστὶν ἀγαθῆς· πλὴν ἡ ἀξία τῶν Χριστιανῶν
Τάξις
Χ: μὴ νομίσῃ ἑαυτὸν κατειληφένα: τι, καὶ
οἰηθῇ εἶναί τις, καὶ ἄρξηται διδάσκειν. διδά
σχειν
μὴ νομίσαι κατει
ληφέναι, μηδὲ κατακόρως ἔχειν.
διδάσκειν διαρκεῖν,
διδάσκειν
ἵνα ἔχῃ τὸν πόνον, τὴν δίψαν,
ἀλλὰ πεινᾷν τότε καὶ διψᾷν. πόνον
τήν πείναν,
ἵνα ᾗ τότε πει
νῶν καὶ διψῶν: καὶ ἔχῃ υἱὸν
μονογενῆ καὶ παιδεύσει αὐτόν
εὐειδέστατον, καὶ
παῖδα εὐειδέστατον,
ΧΙ: μὴ νομίσωσιν, ὅτι εἰσῆλθον εἰς τὴν και
τάπαυσιν, ὡς δὲ ἀκμὴν εἰς τὰ πρόθυρα καὶ εἰς τὰς
αὐλὰς εἰσέρχονται. 51: μὴ
μιζέτωσαν ἤδη τοῦ τέλους καὶ τῆς καταπαύσεως
ἐπιβῆναι· πόθεν; ἔτι γὰρ αὐτοῖς περὶ τὰ πρόθυρα
καὶ τὰς αὐλὰς ἡ ἀναστροφή.
1: πῶς γε; ἀκμὴν γὰρ εἰς
εἰ δὲ
καὶ χάριτος μέτοχος γένηται, οἰηθῆναι ὡς κατα
λαβών,: κἂν χάριτός τινος πνευματι
τῆς ἠξιώθησαν· μηδὲ τοῦτο πάλιν αὐτοὺς ἀπατάτω
Ι Μὴ, μὴ οἰηθῆναι,
οὐκ ὀφείλει ἐρευνᾶν ἕκαστον, εἰ εὗρεν ἐν τῷ ἐστ
τρακίνῳ σκεύει τὸν θησαυρόν
errat, quae solet nonnunquam satis mala esse.
CAP. IX post medium
[Pag.
8] cet. Latina versio talis est
Sed haec flos ipse ao vigor sunt conversationis bonae.
Ceterum ordo Christianorum interior est his cet. Ilic
enim dependet constructio. Latina versio similiter
Et in Homilia xv
cet.,
ubi paulum variat. Planiora ita essent in Opusc. I,
si pro primo esset ut in aliis
locis, licet in scriptis Graecorum asceticis
et idem fere sit. Ultima verba ca
pitis hujus mi haec vulgo sunt
Ubi deest verbum ad quod
ista participia pertinent. Quod supplendum est ex
Opusc. V cap. cet.
Ad CAP. II de verbis ultimis monemus: did xat
Melius ex
Homilia ista xv legi
Nam et tinente. Lege
idem significat.
Omissis aliquot capitibus leviterque variantibus
scripturis ad cap. VI venimus. Ibi ita exstat
cet. Homilia au
tem vi
cet. Legendum non et ista
vox saepe occurrit in Homilia uu. Hesychius: rop
Adeo in Opusc. I cap. 6 est glossa
CAP. VII pro
lege
cet.; ita exstat in Opusc. Il cap. 13
cet. Praeterea provocatur ad I Cor. vi, 17, ubi hoc
[Pag. 7] verbum item exstat. Vulgata lectio sine
sensu, ut docet versio latina. Sequitur ibi statim
Ubi constructio graeca claudicat a ver
bo xph pendens. Legendum ex eodem Opusc.
I ubique casu quarto
mutato simul ordine secundi et tertii verbi.
CAP. VIII occurrit phrasis
cet. Quae ultima verba lucem quandam
accipiunt ex Andreae Caesariensis Prologo in com
mentarium suum in Apocalypsin. Qui postquam
monuerat de triplici sensu aut divisione Scripturae,
ut in qua quasi corpus sit, et et de
altero ita pergit
Ubi idem est ac
Nisi forte in Macario pro legen
dum est Ibidem...
Ita adhuc sine sensu legitur. Pro quo- casu quarto
scribendum scil. inde
qualis sensus? Si aliquid est praecipuum in aliqua
re,cur illud tam parvi ducatur? In Opusculo VI cap.
haec ita habentur
Reddita
sunt: haec prooemia sunt conversationis Deum aman
tium, sensu non incommodo, sed huc non per
et similia talia exercitia. Sic et in Opusc.
I legi velim
cet.,
dignitas eorum altior est. tamen potest ferri,
significatu rariori.
Cap.
Quid
hic velit, non invenio, cum in sequentibus di
catur de sili ulteriore gratiae. Accedit, in Opusc.
VI cap. 30 îne pro his legitur
Unde forte pro
legendum quod celerantibus ni
mis oculis pro acceptum est. Paulo
post pro quo in
Opusc. VI Unde
vix recte habet. Legerem nisi paulo
insolentior vox esset. Forte fuit
cet. Ibidem sequitur
cet. Ubi nescio quid
ad amorem et ad augmentum luctus intersit, si
filium castigavit mater. Potius cum in Homilia
[Pag. 9] xvi § 11 haec eadem occurrant, et pro his
vocibus legatur ibi rescribo
et eum vultu honestissimo pul
cherrimoque. Hic enim si moritur, ad luctum
multum facit, quia forma tam excellenti, et non
solum unicus fuit.
CAP.
In Opusculo VI cap. vo
Unde forte in Opus
culo legendum cet.;
aliter graeca languent. Sequitur in Opuse 1
in Opusc. VI
cet. Addendum ergo in Opusc.
quod exstat quidem in versione, sed ob sensum
tantum; graecum vitium mansit. Porro Opusc. 1
cet. Latina versio nec
col. 277–278page 8 of 69
PG 34:277convenil scrutari unumquemque, num forte inveniat, non plane nullus sit sensus, tamen ex Homilia et cet.; impio sensu; quod mireris servatum esse. In Opusc. VF: recte vero. Lege ergo Ibidem in Opusc. VI sensu multo meliore. Lege ergo Corruptio aut lacuna ista ne scio unde accidit; accidisse ex Opusc. VI cer tum est. Opusculo VII restituendus est infinitivus Ibidem pro quod etiam in Homilia ita legitur, restituendum videtur quia in toto tale quid non exstat, et in Opusc. VII legitur unde fidem, credo, fecimus conjecturae nostrae. Denique Aut alterum eiiciendum, aut legendum cet., ut exstat in Opusc. VII; et corruptio quidem facilis. CAP. XII post medium: [Pag. 10] CAP. XIIII paulo post initium pro Lego ob lege:ἦν cet. meliorem connexionem Et paulo post cet. Ita omnia cohaerent. Pro malim quod idem fere est ac notans liberta tem arbitrandi et decernendi. Pro quo in Opusc. vi ap. est Aflines sunt literae et graecae; inde error, per compendium scribendi adjutus. Et similiter erratum esse vide tur paulo post in eodem Opusc. I Pro quibus legendum puto Nam vulgata scriptura obscuro sensu. Et priora quidem verba non temere accipienda sunt, ne minus pelagizare videantur. dele ante et pone pro eo colon, et pro [Pag. 12] lege nam pertinet ad Sequitur postea Pro quo in Homilia citata [Hom. § 8] le gitur similiter exstat in Opusc. VII cap. 19. Atque hoe melius esse videtur. Et ad finem porro legitur Pro quo legendum etiam in Homilia exstat. Haec breviter ad Imum Opusculum. AD SECUNDUM OPUSCULUM, CAP. XIII: “pauca et levia item habeo quae profe Versio: Et sic quae nunc per vim et corde invito facit, adsuefacient ipsum in omne tempus ad bonum, et ad semper vivam Dei memo riam habendam, et exspectandum eum semper in multa bonitate et caritate. Ubi sensus sat bonus, anodo eum graeca paterentur. Nam integra senten tia omissa est ex oscitantia librarii, ex Homilia xx, ubi omnia eadem habentur § 2, repetenda et re stituenda. Legitur enim ibi ita [Pag. cet. Hinc in Opusc. I legendum cet. Ita recte jam babent. Paulo post Legendum nempe talis homo. Ita non solum in Homilia exci tata legitur, sed et ipsa connexio jubet. Porro Legendum ex Homilia et Opusculo VII cap. Vitium a di ctante venit. Post pro cet., licet p ram. CAP. V legitur vulgo et distinguitur ex versione vulgari ita item distincta: Novit enim, ait Scri plura, occulta haec animae peccata pari loco cum externis Dominus censere. Ubi adeo male a sequentibus abruptum et huc tractum est, quia ali ter deerat subjectum in ratione. Sed perperam. Vox öŋol minime ad ypaǹ pertinet, sed est illa sollemnis in his Opusculis formula, qua scriba aut collector horum Macarianorum innuit, Maca rium hoc illud sermone celebrasse. Distingue ergo ita novit enim Scriptura haec occulta animae vitia pari in pretio, ac illa externa ponere. Sequentia docent, hunc esse verum sensum, ubi alligantur aliquot carmina Scripturae de occultis talibus vitiis [Pag. 13] pronuntiantia. Statim post ista sequitur corruptus item locus Ubi primum sensus non exprimi tur, qui in Psalmo est, scilicet eos, qui aliud in pectore, quam in lingua habeant, a Deo insigniter puniri, ut alios aperte peccatores. Deinde efficitur quasi alius locus quem et versio latina ita exprimni, cumέρευναν οὖν προσήκεν, ὀφείλει οὖν ἐρευνᾶν.: ἔστι γὰρ ἡ χάρις πολλάκις ἐνεργοῦσα ἀδιαλείπτως, ἐνὸν γὰρ, ὡς πολλάκις δεδήλωται, καὶ τὴν χάριν ἀδιαλείπτως ἐνεργεῖν, ἔστι γὰρ ἡ χάρις, ὡς πολλάκις εἴρηται, ενερ γοῦσα ἀδιαλείπτως. βιάζεσθαι καὶ ἄγχειν.: κατὰ τὸ γεγραμμένον, κατὰ τὸ εἰρημένον, Ν. Τ. πρὸς τὰ ειρημένα, τὸ λοιπὸν γὰρ ἐλθὼν ὁ Κύριος, ἐλθὼν καὶ γενόμενος ἐν αὐτῷ. ἐλθὼν ὁ Κύριος κατὰ τὴν ἐπαγ γελίαν, καὶ γενόμενος ἐπειδὴ οὖν ἡ ἐναντία δύναμις προτρεπτική έστιν, οὐκ ἀναγκα ἢ ἀπόλει τὴν χάριν, στικὴ, καὶ θεία χάρις προτρεπτική ἐστι. ἢ λαμβάνει καὶ πίπτει ἔλαβε, καὶ πίπτει· ἢ ἐπειδὴ οὖν, ὡς ἡ ἐναντία: ὀφείλουσιν οὖν βουλόμενοι ἐξ ἀληθείας δύναμις, καὶ ἡ θεία χάρις προτρεπτική ἐστι, διὰ τὸ εὐαρεστῆσαι τῷ θεῷ καὶ βιάζεσθαι πρῶτον ἑαυτόν αὐτεξούσιον καὶ λιτὸν τῆς φύσεως, λοιπὸν ἐάν λιτὸν αὐταίτιον, αὐτεξούσιον, 3 ελεύθερον καὶ αὐτεξούσιον. ἐπειδὴ ἑαυτῷ ἐγίνετο ὁ ἄνθρωπος αἴτιος τοῦ ἀγαθοῦ· αὐτῆς γάρ ἐστι τῆς φύσεως οὗτος. αὐτεξουσίου γάρ ἐστι τῆς φύσεως. και βιάζεσθαι, ἑαυτὸν ἑαυτούς; βουλόμενοι.: μεγάλη ὕψωσις ή τα πείνωσις· καὶ τιμιότης καὶ ἀξίωμα ἡ ταπεινοφροσύνη. χιχ μεγάλη ταπείνωσις ἡ ὑψηλοφροσύνη· καὶ μεγάλη ὕψωσις καὶ τιμιότης καὶ ἀξίωμα ἡ ταπεινοφροσύνη καὶ οὕτως τῶν ἐντολῶν τοῦ Κυρίου πληρωθεισῶν ἐφ' ἡμῖν. ὑφ' ἡμῶν, με Περὶ τελειότητος ἐν καὶ οὕτως ἃ νῦν μετὰ βίας καὶ μὴ πνεύματι, θελούσης τῆς καρδίας ποιεῖ, ἐθίζειν ἑαυτὸν διὰ παντὸς εἰς τὸ ἀγαθὸν καὶ τοῦ Κυρίου ἀεὶ μνημονεύειν, καὶ προσδοκἂν αὐτὸν διὰ παντὸς ἐν πολλῇ ἀγα θότητι καὶ ἀγάπῃ. καὶ οὕτως ἃ νῦν μετά βίας ἀκούσης τῆς καρδίας ποιεῖ, ἑκουσίως πράξει ποτέ, ἐθίζων ] ἑαυτὸν διὰ παντὸς εἰς τὸ ἀγαθὸν, καὶ τοῦ Κυρίου μνημονεύων .... τῆς καρδίας ποιεί, έχου σίως πράξει ποτέ, ἐθίζων.... μνημονεύων καὶ προσ δοχῶν μᾶλλον δὲ ὁ Κύριος ποιεῖ ἐν αὐτῷ τὰς ἰδίας αὐτοῦ, ἐντολὰς, καὶ τοὺς καρποὺς τοῦ πνεύματος, ὅτε καρποφορεί καθαρῶς. τότε καρποφορεί, καὶ ἀπαξαπλῶς τηρεῖ αὐτῷ τὸν καρπὸν τοῦ πνεύ ματος. 18: πληροί αὐτὸν τῶν καρπῶν. χρὴ γὰρ ἕκαστον, ὥσπερ εἰς τὴν εὐχὴν βιάζεται ἑαυτὸν καὶ ἄγχει οἶδε γὰρ, φησὶν ἡ γραφὴ, τὰ κρύφια ταῦτα τῆς ψυχῆς ἁμαρτ τήματα ἐν ἴσῳ τοῖς ἐκτὸς τίθεσθαι, Κύριος οἶδε γάρ, φησὶν [Μακάριος], ἡ γραφὴ τὰ κρύ φια... τίθεσθαι, καὶ τῶν λα λούντων εἰρήνην μετὰ τῶν πλησίον αὐτῶν, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ πάλιν· καὶ γὰρ ἐν καρδίᾳ ἀνομίας ἐργά ζεσθαι ἐν τῇ γῇ. ἐν καρδίᾳ ἀνομίας ἐργάζεσθαι ἐν τῇ γῇ,έρευναν οὖν προσήκεν,
ὀφείλει οὖν ἐρευνᾶν.: ἔστι γὰρ ἡ χάρις
πολλάκις ἐνεργοῦσα ἀδιαλείπτως,
ἐνὸν γὰρ, ὡς πολλάκις δεδήλωται, καὶ τὴν χάριν
ἀδιαλείπτως ἐνεργεῖν,
ἔστι γὰρ ἡ χάρις, ὡς πολλάκις εἴρηται, ενερ
γοῦσα ἀδιαλείπτως.
βιάζεσθαι
καὶ ἄγχειν.: κατὰ τὸ γεγραμμένον,
κατὰ τὸ εἰρημένον, Ν. Τ.
πρὸς τὰ
ειρημένα,
τὸ λοιπὸν γὰρ ἐλθὼν ὁ Κύριος,
ἐλθὼν καὶ γενόμενος ἐν αὐτῷ. ἐλθὼν
ὁ Κύριος κατὰ τὴν ἐπαγ
γελίαν, καὶ γενόμενος
ἐπειδὴ οὖν ἡ
ἐναντία δύναμις προτρεπτική έστιν, οὐκ ἀναγκα ἢ ἀπόλει τὴν χάριν,
στικὴ, καὶ θεία χάρις προτρεπτική ἐστι. ἢ λαμβάνει καὶ πίπτει ἔλαβε, καὶ πίπτει· ἢ
ἐπειδὴ οὖν, ὡς ἡ ἐναντία: ὀφείλουσιν οὖν βουλόμενοι ἐξ ἀληθείας
δύναμις, καὶ ἡ θεία χάρις προτρεπτική ἐστι, διὰ τὸ εὐαρεστῆσαι τῷ θεῷ καὶ βιάζεσθαι πρῶτον ἑαυτόν
αὐτεξούσιον καὶ λιτὸν τῆς φύσεως, λοιπὸν ἐάν
λιτὸν αὐταίτιον,
αὐτεξούσιον,
3 ελεύθερον καὶ αὐτεξούσιον.
ἐπειδὴ ἑαυτῷ
ἐγίνετο ὁ ἄνθρωπος αἴτιος τοῦ ἀγαθοῦ· αὐτῆς γάρ
ἐστι τῆς φύσεως οὗτος.
αὐτεξουσίου γάρ ἐστι τῆς φύσεως.
και βιάζεσθαι,
ἑαυτὸν ἑαυτούς;
βουλόμενοι.: μεγάλη ὕψωσις ή τα
πείνωσις· καὶ τιμιότης καὶ ἀξίωμα ἡ ταπεινοφρο
σύνη. χιχ
μεγάλη ταπείνωσις ἡ ὑψηλοφροσύνη· καὶ
μεγάλη ὕψωσις καὶ τιμιότης καὶ ἀξίωμα ἡ ταπει
νοφροσύνη
καὶ οὕτως τῶν ἐντολῶν τοῦ Κυρίου πληρω
θεισῶν ἐφ' ἡμῖν. ὑφ' ἡμῶν, με
Περὶ τελειότητος ἐν
καὶ οὕτως ἃ νῦν μετὰ βίας καὶ μὴ πνεύματι,
θελούσης τῆς καρδίας ποιεῖ, ἐθίζειν ἑαυτὸν διὰ
παντὸς εἰς τὸ ἀγαθὸν καὶ τοῦ Κυρίου ἀεὶ μνημο
νεύειν, καὶ προσδοκἂν αὐτὸν διὰ παντὸς ἐν πολλῇ ἀγα
θότητι καὶ ἀγάπῃ.
καὶ οὕτως ἃ νῦν
μετά βίας ἀκούσης τῆς καρδίας ποιεῖ, ἑκουσίως
πράξει ποτέ, ἐθίζων 11] ἑαυτὸν διὰ παντὸς εἰς
τὸ ἀγαθὸν, καὶ τοῦ Κυρίου μνημονεύων
.... τῆς καρδίας ποιεί, έχου
σίως πράξει ποτέ, ἐθίζων.... μνημονεύων καὶ προσ
δοχῶν
μᾶλλον δὲ ὁ Κύριος ποιεῖ ἐν αὐτῷ τὰς ἰδίας αὐτοῦ,
ἐντολὰς, καὶ τοὺς καρποὺς τοῦ πνεύματος, ὅτε
καρποφορεί καθαρῶς. τότε καρποφορεί,
καὶ ἀπαξαπλῶς τηρεῖ αὐτῷ τὸν καρπὸν τοῦ πνεύ
ματος.
18: πληροί αὐτὸν τῶν καρπῶν.
χρὴ γὰρ ἕκαστον, ὥσπερ
εἰς τὴν εὐχὴν βιάζεται ἑαυτὸν καὶ ἄγχει
οἶδε γὰρ,
φησὶν ἡ γραφὴ, τὰ κρύφια ταῦτα τῆς ψυχῆς ἁμαρτ
τήματα ἐν ἴσῳ τοῖς ἐκτὸς τίθεσθαι,
Κύριος
οἶδε γάρ, φησὶν [Μακάριος], ἡ γραφὴ τὰ κρύ
φια... τίθεσθαι,
καὶ τῶν λα
λούντων εἰρήνην μετὰ τῶν πλησίον αὐτῶν, καὶ τὰ
ἑξῆς· καὶ πάλιν· καὶ γὰρ ἐν καρδίᾳ ἀνομίας ἐργά
ζεσθαι ἐν τῇ γῇ.
ἐν καρδίᾳ ἀνομίας ἐργάζεσθαι
ἐν τῇ γῇ,
convenil scrutari unumquemque, num forte inveniat, non plane nullus sit sensus, tamen ex Homilia et
cet.; impio sensu; quod mireris servatum esse. In
Opusc. VF: recte vero. Lege
ergo Ibidem
in Opusc. VI
sensu multo meliore. Lege
ergo
Corruptio aut lacuna ista ne
scio unde accidit; accidisse ex Opusc. VI cer
tum est.
Opusculo VII restituendus est infinitivus
Ibidem pro
quod etiam in Homilia ita legitur, restituendum
videtur quia in toto tale
quid non exstat, et in Opusc. VII legitur
unde fidem, credo, fecimus conjecturae
nostrae. Denique
Aut alterum
eiiciendum, aut legendum
cet., ut exstat in Opusc. VII;
et corruptio quidem facilis.
CAP. XII post medium: [Pag. 10]
CAP. XIIII paulo post initium pro
Lego ob lege:ἦν cet.
meliorem connexionem Et paulo post
cet.
Ita omnia cohaerent. Pro malim
quod idem fere est ac notans liberta
tem arbitrandi et decernendi. Pro quo in Opusc. vi
ap. est Aflines sunt
literae et graecae; inde error, per compendium
scribendi adjutus. Et similiter erratum esse vide
tur paulo post in eodem Opusc. I
Pro quibus legendum puto
Nam vulgata
scriptura obscuro sensu. Et priora quidem verba
non temere accipienda sunt, ne minus pelagizare
videantur.
dele ante et pone pro eo colon, et
pro [Pag. 12] lege nam pertinet ad
Sequitur postea
Pro quo in Homilia citata [Hom. § 8] le
gitur
similiter exstat in Opusc. VII cap. 19.
Atque hoe melius esse videtur. Et ad finem porro
legitur
Pro quo legendum
etiam in Homilia exstat. Haec breviter ad Imum
Opusculum.
AD SECUNDUM OPUSCULUM,
CAP. XIII: “pauca et levia item habeo quae profe
Versio: Et sic quae nunc per vim
et corde invito facit, adsuefacient ipsum in omne
tempus ad bonum, et ad semper vivam Dei memo
riam habendam, et exspectandum eum semper in
multa bonitate et caritate. Ubi sensus sat bonus,
anodo eum graeca paterentur. Nam integra senten
tia omissa est ex oscitantia librarii, ex Homilia xx,
ubi omnia eadem habentur § 2, repetenda et re
stituenda. Legitur enim ibi ita
[Pag.
cet. Hinc
in Opusc. I legendum
cet. Ita recte jam babent. Paulo post
Legendum
nempe talis homo. Ita non solum in Homilia exci
tata legitur, sed et ipsa connexio jubet. Porro
Legendum ex Homilia et Opusculo VII
cap. Vitium a di
ctante venit. Post pro
cet., licet
p
ram.
CAP. V legitur vulgo et distinguitur
ex versione
vulgari ita item distincta: Novit enim, ait Scri
plura, occulta haec animae peccata pari loco cum
externis Dominus censere. Ubi adeo male a
sequentibus abruptum et huc tractum est, quia ali
ter deerat subjectum in ratione. Sed perperam.
Vox öŋol minime ad ypaǹ pertinet, sed est illa
sollemnis in his Opusculis formula, qua scriba
aut collector horum Macarianorum innuit, Maca
rium hoc illud sermone celebrasse. Distingue ergo
ita
novit enim Scriptura haec occulta
animae vitia pari in pretio, ac illa externa ponere.
Sequentia docent, hunc esse verum sensum, ubi
alligantur aliquot carmina Scripturae de occultis
talibus vitiis [Pag. 13] pronuntiantia. Statim post
ista sequitur corruptus item locus
Ubi primum sensus non exprimi
tur, qui in Psalmo est, scilicet eos, qui aliud in
pectore, quam in lingua habeant, a Deo insigniter
puniri, ut alios aperte peccatores. Deinde efficitur
quasi alius locus
quem et versio latina ita exprimni, cum
col. 279–280page 9 of 69
PG 34:279tale dictum non inveniatur, et si inveniretur, ta- ipsorum et cadaveribus in deserto. Ita, inquam, men ad rem tractatam non pertineat. Hinc ante λa Louvrwy reponenda sunt, quae exstant in Ps. xxvIII, cet., delenda vero sunt tỷ yñj. Nam àvoµtaç vel àvoµíav erat varians lectio toŭ áðıxlar in Psalmo, et cetera corrupta aliunde sunt, memoriae vitio maximam partem, ubi alius citata aliter explevit. Nam non integer locus ap positus fuit, sed tantum prima verba, et signum orationis abruptae x. t. 8. Mox sequitur: èmel pro quo melius legi videtur posse: Elmo mw; cet., dices. Nam nel caret connexione, quam tamen mentitur. CAP. non ut supplet interpres] cet. Lege nam haec vox a Osias syllabis postremis absorpta est. AD TERTIUM OPUSCULUM, Пɛpt poσsvñs, pauca haec praefero. CAP. V [Pag. hulv thy súxhy eet., Nisi.... conglutinent nobis ora tionem; sensu non optimo. Legendum xataxaλ Aiwoiv, ornent, ut (a) in Opusc. I cap. 9: tàv µth to Ubi pro adde Exv, ut necessario sensus postulat et collatio cum Opusculo isto III. et eodem sensu sunt. Et in fine capitis hujus V pone signum in terrogandi In vulgatis est tɛdeia otɩyµh, quod sensum impedit. CAP. IX extremo pro lege ex l Cor. vir et Exod. xvι: vel CAP. X post initium: xal ™Ã ¤×ñ ¿xvnpòs cet.; lege ob meliorem connexionem vel cet. Pergo ad CAP. XIII, omissis multis mendis ty pographicis Ubi graeca oratio saltem ita videtur, nisi commode explicetur. Latina versio haec graeca neglexit propter solam hanc cau sam, et posuit versionem vulgati interpretis. Tu ita verte: expresse similes dicit islis, qui a promissa terra propter ånɩotlav prohibiti sunt, prostratis vel propter hoc, i. e. quia non credebant, membris (a) Sic ap. Semler,; leg. et. Ev. graeca reddenda sunt. Clariora omnia essent, si abesset xal, et legeretur tantum dià toŭtɔ. Eodem capite paulo post ista [Pag. Ubi quid sit non interpretari possum. Legendum puto pro eo rébel cet. OPUSCULUM IIII, De Patientia et Discretione. Cap. III legitur ut Jannes et Mambres. Ubi licet fre quentius sit, quam per M Mambres, hoc tamen ferri debet, quia in evangelio apocrypho Nicodemi Mam bres item legitur, quam scripturam etiam servat MIS. codex in bibliotheca Orphanotrophii. Ceterum videatur Fabricius in Codice Apocrypho N. T. de hac voce. Idem MS. codex exhibet Jamnes pro Jannes; nec piget integrum locum exscribere, quia differt a vulgata lectione apud Fabricium: et erant ibi curantes medici nomine Jamnes et Mambres, et fecerunt signa, quae fecit Moyses, sed non omnia. Lectio vulgata habet: Erant ibi magi Jannes et Mambres, feceruntque et ipsi per incantationes suas signa, quae fecerat Moyses, sed non per omnia. In MS. illo codice mendum est, ita forte tollendum Et erant ibi incantatores magici cet. Hajus eodicis MS. ideo hic feci mentionem, quia dignus est qui cum edito textu Fabricii conferatur, quod et accuratior et plenior scriptura, et multis historiis et narrationibus auctior est libellus. Exemplum ejus rei proferam quaedam ex posterioribus [Pag. 16] foliis, paulo ante finem evangelii hujus, ibi, quae occurrunt, omnia a vulgatis absunt. Inter alia et haec de Simone Mago, cujus in eodem hoc capite Macarii fit mentio: Antea quidam Samaritanus ve nerat nomine Symon, in arte magica nimis eruditus, in quo et demonia multa inhabitabant. Qui dicebat, quod ipse passus fuisset, mortuus et sepultus, et tertia die asserebat se resurrexisse. Quae dum Neroni Cae sari nunciata fuissent de Iesu Christo, Filio Dei vivi, et omnia, quae de eo erant acta apud Iudaeam, nunciatum est simul ei de Pylato. Qui statim direxit suos milites in Cymerinam civitatem, et Pylatum ad se accersiri praecepit. Et cum ei praesentatus fuisset, narravit Neroni omnia quae de Christo Nazareno di cta sunt, praesentavitque ei discipulos ejus Petrum et Paulum. Ipsi autem apostoli, refutantes Symonem esse Christum, dixerunt Neroni Caesari: Bone impe rator, si vis scire, quae gesta sunt de. Iudaea, cipe literas hujus Pontii Pylati ad Claudium missas, et tunc omnia cognoscere poteris. Ille autem mittens ad bibliothecam Capitolii, in quo ipsa scripta conti nebantur. Accepitque easdem literas, et legit èas; et series ita erat: Pontius Pylatus regi Claudio salutem. Nuper.... Et mortuus est [Nero], et a lupis devora ac5: Μὴ συνελκύσης μετὰ ἁμαρτωλῶν τὴν ψυχήν μου, καὶ μετὰ ἐργαζομένων ἀδικίαν μὴ συναπολέσῃς με, τῶν λαλούντων ἐν καρδίᾳ... πῶς δυνατὸν ἀγαθοεργοῦντας ἐσάπαν λαθεῖν, ΧΙ: Στις [ἐντολὴ, ἀγάπη, ἀπὸ τῆς ἔνδον ἡμῶν διαθέσεως συνειδήσεως τε ἀγαθῆς, καὶ ὑγειῶν τῶν πρὸς Θεὸν ἐννοιῶν, συνάμα και βοηθείας συνεφαπτομένης συνίσταται βοηθείας θείας, βοη εἰ μὴ ἡ ταπεινοφροσύνη καὶ ἡ ἀγάπη, ἡ ἁπλότης τε καὶ ἀγαθότης κατακολλῶσιν ] ταπεινοφροσύνη καὶ ἡ ἁπλότης καὶ ἡ ἀγαθότης και τακοσμήσῃ ἡμᾶς. ἡμᾶς ἡμῖν τὴν Κοσμέω καλλιόω μὴ ἀγνοῶν φαίνεται ψυχαγωγεῖν ἑαυ τὸν παρακρουόμενος, καὶ μεγάλων ὄντως καρπῶν τοῦ πνεύματος, διὰ τὸ οὕτως ἔχειν, ἀποστερῶν; ὡς τὸ πολὺ οὐκ ἐκπλεό νασε, καὶ ὡς τὸ ὀλίγον οὐκ ἠλαττόνησεν ὁ τὸ πολὺ, εἰ ὁ τὸ ὀλίγον ἔλαττον. καί γε, καὶ γὰρ τοὺς ἀδύνατον ἡγουμένους.... ὁ ἀπό στολος διαῤῥήδην εοικότας αὐτοὺς δείκνυσι τοῖς δι' ἀπιστίαν τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας εἰσελθεῖν μὴ ἠξιω μένοις, καὶ διὰ τοῦτο πεπτωκότων αὐτοῖς τῶν κώ λων ἐν τῇ ἐρήμῳ. σολοικίζει; τὸ δὲ ἀποστῆναι οὐκ ἐπὶ τοῦ ἀρνήσασθαι, ] ἀλλ' ἐπὶ τοῦ ταῖς ἐπαγγελίαις αὐτοῦ ἀπιστῆσαι, τέθεικεν· ἀμέλει καὶ τὰ τυπικά τῶν Ἰουδαίων ἀλληγορῶν. ἀμέλει, κεν, ἐπαγγελίας καὶ τὰ τυπικὰ τῶν Ἰουδαίων, ἀλλη γορών ὡς οἱ περὶ Ἰαννή φημι καὶ Μαμβρὴν, Ἰαμβρῆς5: Μὴ συνελκύσης μετὰ ἁμαρτωλῶν τὴν ψυχήν μου,
καὶ μετὰ ἐργαζομένων ἀδικίαν μὴ συναπολέσῃς με,
τῶν λαλούντων ἐν καρδίᾳ...
πῶς δυνατὸν ἀγαθοεργοῦντας ἐσάπαν λαθεῖν,
ΧΙ: Στις [ἐντολὴ, ἀγάπη,
ἀπὸ τῆς ἔνδον ἡμῶν διαθέσεως συνειδή
σεώς τε ἀγαθῆς, καὶ ὑγειῶν τῶν πρὸς Θεὸν ἐννοιῶν,
συνάμα και βοηθείας συνεφαπτομένης συνίσταται
βοηθείας θείας, βοη
εἰ μὴ ἡ ταπεινοφροσύνη καὶ ἡ ἀγάπη, ἡ
ἁπλότης τε καὶ ἀγαθότης κατακολλῶσιν 14]
ταπεινοφροσύνη καὶ ἡ ἁπλότης καὶ ἡ ἀγαθότης και
τακοσμήσῃ ἡμᾶς. ἡμᾶς ἡμῖν τὴν
Κοσμέω καλλιόω
μὴ ἀγνοῶν φαίνεται ψυχαγωγεῖν ἑαυ
τὸν παρακρουόμενος, καὶ μεγάλων ὄντως καρπῶν
τοῦ πνεύματος, διὰ τὸ οὕτως ἔχειν, ἀποστερῶν;
ὡς τὸ πολὺ οὐκ ἐκπλεό
νασε, καὶ ὡς τὸ ὀλίγον οὐκ ἠλαττόνησεν
ὁ τὸ πολὺ, εἰ ὁ τὸ ὀλίγον
ἔλαττον.
καί γε, καὶ γὰρ
τοὺς ἀδύνατον ἡγουμένους.... ὁ ἀπό
στολος διαῤῥήδην εοικότας αὐτοὺς δείκνυσι τοῖς δι'
ἀπιστίαν τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας εἰσελθεῖν μὴ ἠξιω
μένοις, καὶ διὰ τοῦτο πεπτωκότων αὐτοῖς τῶν κώ
λων ἐν τῇ ἐρήμῳ. σολοικίζει;
τὸ δὲ ἀποστῆναι οὐκ ἐπὶ τοῦ
ἀρνήσασθαι, 15] ἀλλ' ἐπὶ τοῦ ταῖς ἐπαγγελίαις
αὐτοῦ ἀπιστῆσαι, τέθεικεν· ἀμέλει καὶ τὰ τυπικά
τῶν Ἰουδαίων ἀλληγορῶν. ἀμέλει,
κεν, ἐπαγγελίας καὶ τὰ τυπικὰ τῶν Ἰουδαίων, ἀλλη
γορών
ὡς οἱ περὶ Ἰαννή φημι καὶ Μαμ
βρῆν, Ἰαμβρῆς
tale dictum non inveniatur, et si inveniretur, ta- ipsorum et cadaveribus in deserto. Ita, inquam,
men ad rem tractatam non pertineat. Hinc ante λa
Louvrwy reponenda sunt, quae exstant in Ps. xxvIII,
cet., delenda vero sunt
tỷ yñj. Nam àvoµtaç vel àvoµíav erat varians lectio
toŭ áðıxlar in Psalmo, et cetera corrupta aliunde
sunt, memoriae vitio maximam partem, ubi alius
citata aliter explevit. Nam non integer locus ap
positus fuit, sed tantum prima verba, et signum
orationis abruptae x. t. 8. Mox sequitur: èmel
pro
quo melius legi videtur posse: Elmo mw; cet.,
dices. Nam nel caret connexione, quam tamen
mentitur.
CAP. non ut supplet
interpres]
cet. Lege nam haec vox a
Osias syllabis postremis absorpta est.
AD TERTIUM OPUSCULUM, Пɛpt poσsvñs, pauca
haec praefero.
CAP. V
[Pag.
hulv thy súxhy eet., Nisi.... conglutinent nobis ora
tionem; sensu non optimo. Legendum xataxaλ
Aiwoiv, ornent, ut (a) in Opusc. I cap. 9: tàv µth to
Ubi pro adde
Exv, ut necessario sensus postulat et collatio cum
Opusculo isto III. et eodem sensu
sunt. Et in fine capitis hujus V pone signum in
terrogandi
In
vulgatis est tɛdeia otɩyµh, quod sensum impedit.
CAP. IX extremo pro
lege ex l
Cor. vir et Exod. xvι: vel
CAP. X post initium: xal ™Ã ¤×ñ ¿xvnpòs cet.;
lege ob meliorem connexionem vel
cet.
Pergo ad CAP. XIII, omissis multis mendis ty
pographicis
Ubi graeca oratio
saltem ita videtur, nisi commode explicetur. Latina
versio haec graeca neglexit propter solam hanc cau
sam, et posuit versionem vulgati interpretis. Tu ita
verte: expresse similes dicit islis, qui a promissa
terra propter ånɩotlav prohibiti sunt, prostratis vel
propter hoc, i. e. quia non credebant, membris
(a) Sic ap. Semler,; leg. et. Ev.
graeca reddenda sunt. Clariora omnia essent, si
abesset xal, et legeretur tantum dià toŭtɔ. Eodem
capite paulo post ista
[Pag.
Ubi quid sit non
interpretari possum. Legendum puto pro eo rébel
cet.
OPUSCULUM IIII, De Patientia et Discretione.
Cap. III legitur
ut Jannes et Mambres. Ubi licet fre
quentius sit, quam per M Mambres, hoc tamen ferri
debet, quia in evangelio apocrypho Nicodemi Mam
bres item legitur, quam scripturam etiam servat
MIS. codex in bibliotheca Orphanotrophii. Ceterum
videatur Fabricius in Codice Apocrypho N. T. de
hac voce. Idem MS. codex exhibet Jamnes pro
Jannes; nec piget integrum locum exscribere, quia
differt a vulgata lectione apud Fabricium: et erant
ibi curantes medici nomine Jamnes et Mambres, et
fecerunt signa, quae fecit Moyses, sed non omnia.
Lectio vulgata habet: Erant ibi magi Jannes et
Mambres, feceruntque et ipsi per incantationes suas
signa, quae fecerat Moyses, sed non per omnia. In
MS. illo codice mendum est, ita forte tollendum
Et erant ibi incantatores magici cet. Hajus eodicis
MS. ideo hic feci mentionem, quia dignus est
qui cum edito textu Fabricii conferatur, quod et
accuratior et plenior scriptura, et multis historiis
et narrationibus auctior est libellus. Exemplum ejus
rei proferam quaedam ex posterioribus [Pag. 16]
foliis, paulo ante finem evangelii hujus, ibi, quae
occurrunt, omnia a vulgatis absunt. Inter alia et
haec de Simone Mago, cujus in eodem hoc capite
Macarii fit mentio: Antea quidam Samaritanus ve
nerat nomine Symon, in arte magica nimis eruditus,
in quo et demonia multa inhabitabant. Qui dicebat,
quod ipse passus fuisset, mortuus et sepultus, et tertia
die asserebat se resurrexisse. Quae dum Neroni Cae
sari nunciata fuissent de Iesu Christo, Filio Dei vivi,
et omnia, quae de eo erant acta apud Iudaeam,
nunciatum est simul ei de Pylato. Qui statim direxit
suos milites in Cymerinam civitatem, et Pylatum ad
se accersiri praecepit. Et cum ei praesentatus fuisset,
narravit Neroni omnia quae de Christo Nazareno di
cta sunt, praesentavitque ei discipulos ejus Petrum
et Paulum. Ipsi autem apostoli, refutantes Symonem
esse Christum, dixerunt Neroni Caesari: Bone impe
rator, si vis scire, quae gesta sunt de. Iudaea,
cipe literas hujus Pontii Pylati ad Claudium missas,
et tunc omnia cognoscere poteris. Ille autem mittens
ad bibliothecam Capitolii, in quo ipsa scripta conti
nebantur. Accepitque easdem literas, et legit èas; et
series ita erat: Pontius Pylatus regi Claudio salutem.
Nuper.... Et mortuus est [Nero], et a lupis devora
ac
col. 281–282page 10 of 69
PG 34:281tus, quemadmodum per dyaboli artem interpretatus Qui significatus hujus verbi Graecis non insolens fuerat ei Symon. Hic jam finis evangelii post addi- est. Ibidem paulo ante finem tam doxologiam. Quae omnia et multa ante haec in pro quo vulgato evangelio apud Fabricium absunt. Si quan- forte scribendum do otium suppeditat, polliceor huic MS. cum edito Quia breviter tantum delibare hic ibi quae [Pag. 17] conferendo meam qualemcunque operam. dam constitui, verto me jam ad. Jam ad Macarium redeo. CAP. III. pro quo videtur legendum esse vel a aut Istud vulgatum cujusmodi sit, non interpretor. In eodem adhuc capite reddit in terpres a Domino, quod melius reddidisset adve niente Domino. Notissimum enim est, in his tempus notare. CAP. VIII. Item errat versio Latina habent enim talis (in tenuitate mea per fidem et confiden tiam aio) talis inquam jam Deo communicat; quasi essent verba auctoris de se loquentis. Minus autem recte. Vertendum est: in exiguo, i. e. quodammodo, talis jam propter fidem et desi derium seu promptum animum. Auctor vult, hanc animi credentis dispositionem, qua exoplat conjun ctionem cum Deo, jam esse aliqualem, sen, ut statim inferius dicit, talem Quod ostendit ab exemplo Matth. r, 28, ubi cupido adulterii a Deo reputetur pro ipso adulterio. Et est hoc elegans testimonium G antiquitatis de ratione fidei. Falsa legitur sententia cap.:.. non tamen virtute, aut mente, aut fortitudine. Legendum cet. rema.... Vitium similiter esse videtur CAP. XXIII in ver bis (Pag. ubi graeca languent. Lege In CAP. XXV item mendosa est lectio Quae interpres ita ex plevit: nam impendere se ipsum amicis vindicandis laus ipsi videtur; alii jucundae sunt confabulationes facetae de nugis scurrilibus. Quem sensum haec graeca pati non possunt. Tentarem restituere: 6 ut auctor intelligat consuetudinem cum Deo, cujus ista cum aliis improbis amicitia impedimen rum sit. Nec desunt nodi scripturae in cap. XXVI Ubi sine sensu est. Nisi aliquid exciderit, le cerem da ihm sein Leben über alles ging. OPUSCULUM V, De Elevatione mentis. CAP. I. Hic statim primo in capite levis error in graecis ab interprete non cautus est ... cet. Sunt excitata veria ex Epistola [Pag. 19] Pauli secunda ad Corinth. c. 18. Ubi interpres per oscitantiam vix condonan dam reddidit: Vos... speculantes, cum tam ex luculenta, quam ex loco allato scire debuisset legendum esse nos. Omitto quaedam, et in cap. VIII scribo Nam de sacerdotibus nihil tale legimus, et qui sequuntur non sunt sacerdotes. Ne quis dubitet, legit etiam Homilia rv § 13 tŵv Ibidem recensetur Daniel inter Noam et Mosen, pro quo legendum nam Daniel pertinet ad prophetas, de quibus statim dicit In fine CAPITIS IX item vitium est Ubi se male torquet in terpres: An segne otium erit desiderio perturbationis omnis immuni permissis amorem aliquem mundi non cohibendi? Lego cet. Ita suadet con nexio. Statim ab initio CAP. XIII est vitium duarum lite rarum Lege ex Homilia Ivit, ubi haec omnia occurrunt. In eodem capite occurrit vox rarior Pro qua in Homi lia est bona glossa quae significatio nec apud veteres est Lexicographos. Hesychius enim Cyrilli Onomasticon expresse. Haec adeo vox eleganter declaratur per et OPUSCULUM VI, De Charitate. Primum CAPUT ostendit lacunam, unde et Pritius aut interpres in margine notat corruptus videtur locus. Habet ita Videbar mibi itaque resti vel Corruptio ex compendiis scribendi venit. CAP. Hi ab initio Videtur excidisse ut bis occurrat. CAP. V occurrit vox in qua Hesychius viuio sus est,εὐθὺς ὡς εἶχε ποδῶν ἐκφυγεῖν, μὴ μελῆσαν αὐτῷ τῶν μηδενός, μὴ μελήσαντος αὐτῷ τῶν αὐτοῦ μηδενός. Καθαπερεί τεκμηράμενον τὴν τῆς ἑαυτοῦ βασιλείας καθαίρεσιν, τεκμαιρόμενον τεκμηριούμενον, τεκμαίρομαι τεκμηριόω. ἐπὶ δὲ τοῦ Κυρίου πρὸς ἀλήθειαν τοῦτο παθεῖν, ἐπὶ καὶ γὰρ ὁ τοιοῦτος, ἐν λεπτότητι διὰ τῆς πίστεώς φημι, καὶ τῆς προ θυμίας, ἤδη κοινωνεῖ τῷ Θεῷ.: Ει κοινωνεῖ τῷ Θεῷ κοινωνίαν καθάπερ ήδη κοινωνεῖ τῷ Θεῷ. ΧΙ καὶ γὰρ διὰ τοῦ πνεύματος ἁγίου γέννησις εἰκόνα τελειότητος ἔχει ἔν τε τῇ μορφῇ καὶ τοῖς μέλεσιν· οὐ μέντοι δυνάμει, ἢ νῷ, ἢ ἀνδρείᾳ, μέλεσιν, ἢ ἐν τῇ δυνάμει δι᾽ ἑνὸς δὲ ὑποδείγματος γνώρισμα ] ἔσται τῷ μετὰ χεῖρας, γνωρίσομεν ταῦτα, ὅ ἐστι μετὰ χεῖρας. τὸ γὰρ ἔκδοτον ἑαυτὸν παρασχεῖν τῷ φίλων αὐτῷ φαίνεται, ἕτερος ὁμιλίας ἐς οὐδὲν δέον. ἕτερος ἔκδοτον ἑαυτὸν παρασχὼν τῶν φίλων αὐτῷ, φαίνεται ἑτέρας ὁμιλίας ἐς οὐδὲν δεόμενος, ἑτέραν ὁμιλίαν ὡς τοῦ ἐμπρησμού ᾔσθετο, γυμνὸς ἐκπέφευγε, πάντων ἀμε άμε λήσας, καὶ τῆς ἑαυτοῦ μόνης ψυχῆς γενόμενος. γενόμενος ἡγουμένης, ὑμεῖς γὰρ, φησὶν, κατοπτριζόμεθα πι, συν αφείᾳ ἡμεῖς, οὕτω φησὶ καὶ ἑκάστῳ τῶν ἱερέων καὶ ἁγίων ὁ Θεὸς ὤφθη τῶν πατέρων καὶ ἁγίων. ἁγίων πατέρων. Σαμουήλ; καὶ ἑκάστῳ τῶν προφητῶν. σχολῇ γ' ἂν οἱ ἐκείνῳ τῷ ἀπαθεῖ βληθέντες, ἔρυτί τινι τῶν τοῦ κόσμου καθεκτοὶ γένοιντο. ὅσῳ μᾶλλον οἱ ἐκείνῳ τῷ πόθῳ βληθέντες ἔρωτί τε, τῶν τοῦ εἰ τὸ σύνθετον ἐκεῖνο ἔλαιον τοσαύτην ἔχει τὴν δύναμιν, ὡς τοὺς χρησαμένους αὐτῷ. χριομένους τρανός τρα νοῖς καὶ ἀνεπικαλύτοις ὀφθαλμοῖς. καθαροίς, τρανός, σαφής, ἀληθής. τρα νῶς, καθαρός ἀνεπικώλυτος. »: ἀλλ' ἐν τῇ τοῦ σταυροῦ δυνάμει τούτοις ενεργούμενος ἐν ὑποστάσῃ τοῖς καταξιωθεῖσι ταύτην κτήσασθαι. tuere....δυνάμει· οὕτως ἐνεργούμενός ἐστιν ὁ περὶ σταυροῦ λόγος τοῖς καταξιωθεῖσι ταύτην [σοφίαν] κτήσασθαι, νεὶ ἐν τοῖς καταξιωθεῖσι, δύναμιν. οὕτω διακορὴς γίνεται, μᾶλλον τῆς ἐπιθυμίας. γίνεται δὲ μᾶλλον, γίνεται μυχοί, μυχοί, αἱ καταδύσεις, οἱ ἐνδότατοι καὶ ἀπό κρυφοι τόποι, λιμένες, κοιλότητες, ἔσχατα καὶ τὰεὐθὺς ὡς εἶχε ποδῶν
ἐκφυγεῖν, μὴ μελῆσαν αὐτῷ τῶν μηδενός,
μὴ μελήσαντος αὐτῷ τῶν αὐτοῦ
μηδενός.
Καθαπερεί τεκμηράμενον τὴν τῆς ἑαυτοῦ
βασιλείας καθαίρεσιν,
τεκμαιρόμενον τεκμηριούμενον, τεκμαίρο
μαι τεκμηριόω.
ἐπὶ δὲ
τοῦ Κυρίου πρὸς ἀλήθειαν τοῦτο παθεῖν,
ἐπὶ
καὶ γὰρ ὁ τοιοῦτος,
ἐν λεπτότητι διὰ τῆς πίστεώς φημι, καὶ τῆς προ
θυμίας, ἤδη κοινωνεῖ τῷ Θεῷ.: Ει
κοινωνεῖ τῷ Θεῷ
κοινωνίαν
καθάπερ ήδη
κοινωνεῖ τῷ Θεῷ.
ΧΙ καὶ γὰρ
διὰ τοῦ πνεύματος ἁγίου γέννησις εἰκόνα τελειότητος
ἔχει ἔν τε τῇ μορφῇ καὶ τοῖς μέλεσιν· οὐ μέντοι
δυνάμει, ἢ νῷ, ἢ ἀνδρείᾳ,
μέλεσιν, ἢ ἐν
τῇ δυνάμει
δι᾽ ἑνὸς δὲ ὑποδείγματος γνώρισμα 18]
ἔσται τῷ μετὰ χεῖρας,
γνωρίσομεν ταῦτα, ὅ ἐστι μετὰ χεῖρας.
τὸ γὰρ
ἔκδοτον ἑαυτὸν παρασχεῖν τῷ φίλων αὐτῷ φαίνεται,
ἕτερος ὁμιλίας ἐς οὐδὲν δέον.
ἕτερος ἔκδοτον ἑαυτὸν παρασχὼν τῶν φίλων αὐτῷ,
φαίνεται ἑτέρας ὁμιλίας ἐς οὐδὲν δεόμενος,
ἑτέραν ὁμιλίαν
ὡς τοῦ
ἐμπρησμού ᾔσθετο, γυμνὸς ἐκπέφευγε, πάντων ἀμε
άμε
λήσας, καὶ τῆς ἑαυτοῦ μόνης ψυχῆς γενόμενος.
γενόμενος
ἡγουμένης,
ὑμεῖς γὰρ,
φησὶν, κατοπτριζόμεθα
πι,
συν
αφείᾳ
ἡμεῖς,
οὕτω φησὶ καὶ
ἑκάστῳ τῶν ἱερέων καὶ ἁγίων ὁ Θεὸς ὤφθη
τῶν πατέρων καὶ ἁγίων.
ἁγίων πατέρων.
Σαμουήλ;
καὶ ἑκάστῳ τῶν προφητῶν.
σχολῇ γ' ἂν
οἱ ἐκείνῳ τῷ ἀπαθεῖ βληθέντες, ἔρυτί τινι τῶν τοῦ
κόσμου καθεκτοὶ γένοιντο.
ὅσῳ μᾶλλον οἱ ἐκείνῳ τῷ πόθῳ
βληθέντες ἔρωτί τε, τῶν τοῦ
εἰ τὸ σύνθετον ἐκεῖνο ἔλαιον τοσαύτην ἔχει
τὴν δύναμιν, ὡς τοὺς χρησαμένους αὐτῷ. χριο
μένους
τρανός τρα
νοῖς καὶ ἀνεπικαλύτοις ὀφθαλμοῖς.
καθαροίς,
τρανός, σαφής, ἀληθής. τρα
νῶς,
καθαρός ἀνεπικώλυτος.
»: ἀλλ' ἐν τῇ τοῦ σταυροῦ δυνάμει
τούτοις ενεργούμενος ἐν ὑποστάσῃ τοῖς καταξιωθεῖσι
ταύτην κτήσασθαι.
tuere....δυνάμει· οὕτως ἐνεργούμενός ἐστιν ὁ περὶ
σταυροῦ λόγος τοῖς καταξιωθεῖσι ταύτην [σοφίαν]
κτήσασθαι, νεὶ ἐν τοῖς καταξιωθεῖσι, δύναμιν.
οὕτω διακορὴς γίνεται, μᾶλλον
τῆς ἐπιθυμίας. γίνεται δὲ μᾶλλον,
γίνεται
μυχοί,
μυχοί, αἱ καταδύσεις, οἱ ἐνδότατοι καὶ ἀπό
κρυφοι τόποι, λιμένες, κοιλότητες, ἔσχατα καὶ τὰ
tus, quemadmodum per dyaboli artem interpretatus Qui significatus hujus verbi Graecis non insolens
fuerat ei Symon. Hic jam finis evangelii post addi- est. Ibidem paulo ante finem
tam doxologiam. Quae omnia et multa ante haec in pro quo
vulgato evangelio apud Fabricium absunt. Si quan- forte scribendum
do otium suppeditat, polliceor huic MS. cum edito Quia breviter tantum delibare hic ibi quae
[Pag. 17] conferendo meam qualemcunque operam. dam constitui, verto me jam ad.
Jam ad Macarium redeo.
CAP. III.
pro quo videtur legendum
esse vel a
aut Istud vulgatum cujusmodi sit,
non interpretor. In eodem adhuc capite
reddit in
terpres a Domino, quod melius reddidisset adve
niente Domino. Notissimum enim est, in his
tempus notare.
CAP. VIII. Item errat versio
Latina habent
enim talis (in tenuitate mea per fidem et confiden
tiam aio) talis inquam jam Deo communicat; quasi
essent verba auctoris de se loquentis. Minus autem
recte. Vertendum est: in exiguo, i. e. quodammodo,
talis jam propter fidem et desi
derium seu promptum animum. Auctor vult, hanc
animi credentis dispositionem, qua exoplat conjun
ctionem cum Deo, jam esse aliqualem,
sen, ut statim inferius dicit, talem
Quod ostendit ab exemplo Matth.
r, 28, ubi cupido adulterii a Deo reputetur pro
ipso adulterio. Et est hoc elegans testimonium G
antiquitatis de ratione fidei.
Falsa legitur sententia cap.:..
non tamen virtute, aut
mente, aut fortitudine. Legendum
cet.
rema....
Vitium similiter esse videtur CAP. XXIII in ver
bis (Pag.
ubi graeca languent. Lege
In CAP. XXV item mendosa est lectio
Quae interpres ita ex
plevit: nam impendere se ipsum amicis vindicandis
laus ipsi videtur; alii jucundae sunt confabulationes
facetae de nugis scurrilibus. Quem sensum haec
graeca pati non possunt. Tentarem restituere: 6
ut auctor
intelligat consuetudinem cum Deo,
cujus ista cum aliis improbis amicitia impedimen
rum sit.
Nec desunt nodi scripturae in cap. XXVI
Ubi
sine sensu est. Nisi aliquid exciderit, le
cerem da ihm sein Leben über alles ging.
OPUSCULUM V, De Elevatione mentis.
CAP. I. Hic statim primo in capite levis error in
graecis ab interprete non cautus est
... cet. Sunt excitata veria
ex Epistola [Pag. 19] Pauli secunda ad Corinth. c.
18. Ubi interpres per oscitantiam vix condonan
dam reddidit: Vos... speculantes, cum tam ex
luculenta, quam ex loco allato scire debuisset
legendum esse nos.
Omitto quaedam, et in cap. VIII
scribo
Nam de sacerdotibus nihil
tale legimus, et qui sequuntur non sunt sacerdotes.
Ne quis dubitet, legit etiam Homilia rv § 13 tŵv
Ibidem recensetur Daniel inter
Noam et Mosen, pro quo legendum nam
Daniel pertinet ad prophetas, de quibus statim dicit
In fine CAPITIS IX item vitium est
Ubi se male torquet in
terpres: An segne otium erit desiderio perturbationis
omnis immuni permissis amorem aliquem mundi non
cohibendi? Lego
cet. Ita suadet con
nexio.
Statim ab initio CAP. XIII est vitium duarum lite
rarum
Lege
ex Homilia Ivit, ubi haec omnia occurrunt.
In eodem capite occurrit vox rarior
Pro qua in Homi
lia est bona glossa quae significatio nec
apud veteres est Lexicographos. Hesychius enim
Cyrilli Onomasticon
expresse. Haec adeo vox eleganter declaratur
per et
OPUSCULUM VI, De Charitate.
Primum CAPUT ostendit lacunam, unde et Pritius
aut interpres in margine notat corruptus videtur
locus. Habet ita
Videbar mibi itaque resti
vel
Corruptio ex compendiis scribendi venit.
CAP. Hi ab initio
Videtur excidisse
ut bis occurrat.
CAP. V occurrit vox in qua Hesychius viuio
sus est,
col. 283–284page 11 of 69
Homiliarum S. Macarii Ægyptii Editio PrincepsPræfatio Joannis Pici
PG 34:283varie tentant notae doctorum virorum ad Hesychium. Mihi verum videtur Cap. cet. Vi detur excidisse: cet. Aliter lan guent graeca. CU TITULUS v. B. Macarii Aegyptii Homiliae quinquaginta. Ex Bibliotheca Regia. Parisiis M. D. LIX. Apud Guil. Morelium, in Graecis typo graphum Regium. Ex privilegio Regis. 12°. Praefationis loco Suidae testimonium prae se fert hocce [Sequuntur Homiliae graece pagg. 1-567. In Gne libri legitur: Excudebat Guil. Morelius in graecis typo graphus Regius M. D. LIX.] AD VERSIONEM LATINAM HOMILIARUM S. MACARII AEGYPTII Quam edidit hoc titulo S. Patris Macarii Aegyptii Homiliae quinquaginta, interprete Joanne Pico, in Senatu Pariensi classium inqui sitoriarum praeside. Parisiis M. D. LIX. Apud Guil. Morelium in Graecis typographum Regium. Εx pri vilegio Regis. 12°. Joannes Picus, in senatu Parisiensi Classium inquisitoriarum Praeses, piis omnibus Christi et Ecclesiae sanctae cultoribus Salutem. Quam antiqua sit et illustris anachoretarum ac monachorum origo, declarat inprimis beati Joannis Baptistae solitaria conversatio, quam Evangeliorum libro descriptam habemus; declarant secundo loce monimenta, quae nobis reliquerunt Apostolorum discipuli et eorum coaevi philosophi, cujus generis exstitit Philo philosophus et orator clarissimus, qui sanctorum Petri Marcique apostolorum temporibus floruit; declarant postremo auctores Historiae ecclesiasticae, rerumque divinarum doctores et interpre tes: quos introducere loquentes malo, quam sermonem meum illis affingere, quoniam in ea tem pora incidimus, quibus omne, quantumvis verum, oppugnatur, nec creditur a plerisque nisi quod lubet et arridet. Depromamus ergo primum quaedam ex libro beati Dionysii Apostolorum discipuli de Ecclesiastica bierarchia t (a) Cap. 6 de ordinibus qui initiantur.ποιήματα, ἢ τὰ ἐσώτερα μέρη. Τα ποιήματα ταπεινότατα. Χ: Εδείχθη ἐκεῖνα δὴ τὰ θαυμάσια καὶ γὰρ, ἃ ἐδείχθη, Καὶ ταῦτα δὴ μὲν ταῦτα. ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΤΟΥ ΑΙΓΥΠΤΙΟΥ ΟΜΙΛΙΑΙ | ΕΚ ΤΩΝ ΣΟΥΙΔΑ. ΜΑΚΑΡΙΟΣ. Δύο ἐγένοντο μακάριοι ὁμώνυμοι καὶ περιβόητοι δι' ἄσκησιν, διὰ βίον, διὰ τρόπον, διὰ τὰ μαθήματα. ὁ μὲν αἰγύπτιος θαυματουργὸς ἦν, καὶ μετὰ τοῦ εὐλαβοῦς πρὸς τοὺς ἐντυγχάνοντας αυστηρός ὁ δὲ ἀλεξανδρεὺς κατὰ πάντα ὢν παραπλήσιος τῷ αἰγυπτίῳ καὶ ἱλαρός· οὕτως ἱλαρὸς ἦν τοῖς ἐντυγχάνουσι, καὶ τῷ χαριεντίζεσθαι τοὺς νέους ἦγε πρὸς ἄσκησιν. τούτων Εὐάγριος γενόμενος μαθητής τὴν δι' ἔργων φιλοσοφίαν ἐκτήσατο, πρότερον λόγῳ μόνῳ φιλόσοφος ῶν· ὃς ἐν Κωνσταντίνου πόλει ὑπὸ Γρηγορίου τοῦ θεολόγου εἰς τὴν τοῦ διακόνου προεχειρίσθη τάξιν. ἀλλὰ καὶ ἐς τὴν Αἴγυπτον κατελθών, καὶ τοῖς προ λεχθεῖσιν ἐντυχὼν ἀνδράσι, τὸν ἐκείνων βίον ἐζήλωσε. τούτῳ βιβλία ἄγαν σπουδαῖα συγγέγραπται· ὧν τὸ μὲν μοναχὸς ἢ περὶ πρακτικῆς ἐπιγέγραπται· τὸ δὲ γνωστικὸς ἢ περὶ τῶν καταξιωθέντων γνώσεως· κεφά λαια δὲ αὐτοῦ πεν | τήκοντα· τὸ δὲ ἀντιῤῥητικὸν πρὸς τοὺς πειράζοντας δαίμονας, ἐν ὀκτὼ διῃρημένον μέρεσι, κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ὀκτὼ λογισμῶν· καὶ ἑξακόσια προγνωστικά προβλήματα· καὶ στιχηρὰ β'· ἐν πρὸς τοὺς ἐν κοινοβίοις ἢ συνοδίαις μοναχούς· καὶ ἓν πρὸς τὴν παρθενίαν. καί φησι κατὰ λέξιν οὕτως ἀναγκαῖον τὰς ὁδοὺς τῶν προοδευσάντων μοναχῶν ὀρθῶς διερωτῶν, καὶ πρὸς αὐτὰς κατορθοῦσθαι· πολλὰ γάρ ἐστιν ὑπ' αὐτῶν τὰ ῥηθέντα καὶ πραχθέντα καλῶς· ἐν οἷς καὶ τοῦτό τις ἔφησε, την ξηροτέραν καὶ ἀνώμαλον δίαιταν, ἀγάπῃ συζευχθεῖσαν, θᾶττον διάγειν τὸν μοναχὸν εἰς ἀπάθειαν. (α): «Η δὲ τῶν τελουμένων ἁπασῶν ὑψηλοτέρα τάξις, ἡ τῶν μοναχῶν ἐστιν ἱερὰ διακόσμησις, πᾶσαν μὲν ἀποκεκαθαρμένη κάθαρσιν, ὁλικῇ δυνάμει, καὶ παντελεῖ τῶν οἰκείων ἐνεργειῶν ἁγνότητι, πάσης δὲ, ὅσης θε ΝΟΤΑΕ.ποιήματα, ἢ τὰ ἐσώτερα μέρη. Τα ποιήματα
ταπεινότατα.
Χ: Εδείχθη ἐκεῖνα δὴ τὰ θαυμάσια
καὶ γὰρ, ἃ ἐδείχθη,
Καὶ ταῦτα δὴ μὲν ταῦτα.
ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΤΟΥ ΑΙΓΥΠΤΙΟΥ ΟΜΙΛΙΑΙ
| ΕΚ ΤΩΝ ΣΟΥΙΔΑ.
ΜΑΚΑΡΙΟΣ. Δύο ἐγένοντο μακάριοι ὁμώνυμοι καὶ περιβόητοι δι' ἄσκησιν, διὰ βίον, διὰ τρόπον, διὰ τὰ
μαθήματα. ὁ μὲν αἰγύπτιος θαυματουργὸς ἦν, καὶ μετὰ τοῦ εὐλαβοῦς πρὸς τοὺς ἐντυγχάνοντας αυστηρός
ὁ δὲ ἀλεξανδρεὺς κατὰ πάντα ὢν παραπλήσιος τῷ αἰγυπτίῳ καὶ ἱλαρός· οὕτως ἱλαρὸς ἦν τοῖς ἐντυγχά
νουσι, καὶ τῷ χαριεντίζεσθαι τοὺς νέους ἦγε πρὸς ἄσκησιν. τούτων Εὐάγριος γενόμενος μαθητής τὴν δι'
ἔργων φιλοσοφίαν ἐκτήσατο, πρότερον λόγῳ μόνῳ φιλόσοφος ῶν· ὃς ἐν Κωνσταντίνου πόλει ὑπὸ Γρηγορίου
τοῦ θεολόγου εἰς τὴν τοῦ διακόνου προεχειρίσθη τάξιν. ἀλλὰ καὶ ἐς τὴν Αἴγυπτον κατελθών, καὶ τοῖς προ
λεχθεῖσιν ἐντυχὼν ἀνδράσι, τὸν ἐκείνων βίον ἐζήλωσε. τούτῳ βιβλία ἄγαν σπουδαῖα συγγέγραπται· ὧν τὸ
μὲν μοναχὸς ἢ περὶ πρακτικῆς ἐπιγέγραπται· τὸ δὲ γνωστικὸς ἢ περὶ τῶν καταξιωθέντων γνώσεως· κεφά
λαια δὲ αὐτοῦ πεν | τήκοντα· τὸ δὲ ἀντιῤῥητικὸν πρὸς τοὺς πειράζοντας δαίμονας, ἐν ὀκτὼ διῃρημένον
μέρεσι, κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ὀκτὼ λογισμῶν· καὶ ἑξακόσια προγνωστικά προβλήματα· καὶ στιχηρὰ β'· ἐν
πρὸς τοὺς ἐν κοινοβίοις ἢ συνοδίαις μοναχούς· καὶ ἓν πρὸς τὴν παρθενίαν. καί φησι κατὰ λέξιν οὕτως
ἀναγκαῖον τὰς ὁδοὺς τῶν προοδευσάντων μοναχῶν ὀρθῶς διερωτῶν, καὶ πρὸς αὐτὰς κατορθοῦσθαι· πολλὰ
γάρ ἐστιν ὑπ' αὐτῶν τὰ ῥηθέντα καὶ πραχθέντα καλῶς· ἐν οἷς καὶ τοῦτό τις ἔφησε, την ξηροτέραν καὶ
ἀνώμαλον δίαιταν, ἀγάπῃ συζευχθεῖσαν, θᾶττον διάγειν τὸν μοναχὸν εἰς ἀπάθειαν.
(α): «Η δὲ τῶν τελουμένων ἁπασῶν ὑψηλοτέρα τάξις, ἡ τῶν μοναχῶν ἐστιν ἱερὰ διακόσμησις, πᾶσαν
μὲν ἀποκεκαθαρμένη κάθαρσιν, ὁλικῇ δυνάμει, καὶ παντελεῖ τῶν οἰκείων ἐνεργειῶν ἁγνότητι, πάσης δὲ, ὅσης θε
ΝΟΤΑΕ.
varie
tentant notae doctorum virorum ad Hesychium.
Mihi verum videtur
Cap. cet. Vi
detur excidisse: cet. Aliter lan
guent graeca.
CU TITULUS v. B. Macarii Aegyptii
Homiliae quinquaginta. Ex Bibliotheca Regia. Parisiis M. D. LIX. Apud Guil. Morelium, in Graecis typo
graphum Regium. Ex privilegio Regis. 12°.
Praefationis loco Suidae testimonium prae se fert hocce
[Sequuntur Homiliae graece pagg. 1-567. In Gne libri legitur: Excudebat Guil. Morelius in graecis typo
graphus Regius M. D. LIX.]
AD VERSIONEM LATINAM HOMILIARUM S. MACARII AEGYPTII
Quam edidit hoc titulo
S. Patris Macarii Aegyptii Homiliae quinquaginta, interprete Joanne Pico, in Senatu Pariensi classium inqui
sitoriarum praeside. Parisiis M. D. LIX. Apud Guil. Morelium in Graecis typographum Regium. Εx pri
vilegio Regis. 12°.
Joannes Picus, in senatu Parisiensi Classium inquisitoriarum Praeses, piis omnibus Christi et Ecclesiae
sanctae cultoribus Salutem.
Quam antiqua sit et illustris anachoretarum ac monachorum origo, declarat inprimis beati Joannis
Baptistae solitaria conversatio, quam Evangeliorum libro descriptam habemus; declarant secundo loce
monimenta, quae nobis reliquerunt Apostolorum discipuli et eorum coaevi philosophi, cujus generis
exstitit Philo philosophus et orator clarissimus, qui sanctorum Petri Marcique apostolorum temporibus
floruit; declarant postremo auctores Historiae ecclesiasticae, rerumque divinarum doctores et interpre
tes: quos introducere loquentes malo, quam sermonem meum illis affingere, quoniam in ea tem
pora incidimus, quibus omne, quantumvis verum, oppugnatur, nec creditur a plerisque nisi quod lubet et
arridet. Depromamus ergo primum quaedam ex libro beati Dionysii Apostolorum discipuli de Ecclesiastica
bierarchia t
(a) Cap. 6 de ordinibus qui initiantur.
col. 285–286page 12 of 69
PG 34:285AD VERSIONEM LAT. HOM. S. MACARII AEGYPTII. Quae sic vertit Perionius. ‹ Summus vero eorum omnium, qui initiantur et perficiuntur, ordo est sanctorum monachorum, cum et omni piaculo, tota vi omnique actionum suarum sanctimonia expiatus sit, et omnis mysterii, quod qui dem ei fas sit aspicere, spiritalis spectator particepsque sit factus traditusque perficienti pontificum or dini, ac divinis eorum illustrationibus pontificiisque institutis discat sanctorum mysteriorum, quae eum i attingunt, sacra quae aspexerit, atque sancta eorumdem scientia pro modo suo ad summam perfectionem virtutemque efferatur. Hinc divini praeceptores nostri sanctis eos nominibus appellari voluerunt, alii ' cultorum, alii monachorum, a puro Dei famulatu et cultu, individuaque ac singulari vita, quippe quae e03 unum faciat sanctis rerum dividuarum coniunctionibus, ad divinam unionem Deoque gratam perfectio nem adipiscendam. Itaque perficiendi eis munus sancta lex concessit, dignataque est eos invocatione quae vim consecrandi | habet, non pontificia quidem, ea enim est tantum penes sacerdotum ordines, sed sa cerdotali, quae a sanctis sacerdotibus secundo a pontificio munere·loco adhibetur. Mysterium monasticae consecrationis. Sacerdos quidem stat ante divinum altare, precationem quae monachos attingit recitans ac pronuncians; is autem, qui consecratur et initiatur, stat post sacerdotem, nec utrumque genu flectit nec alterum, necμιτὸν αὐτῇ θεωρεῖν, ἱερουργίας ἐν νοερᾷ | θεωρίᾳ καὶ κοινωνίᾳ γεγενημένη, καὶ ταῖς τῶν ἱεραρχῶν τελειωτικαῖς δυνάμεσιν ἐγχειριζομένη, καὶ ταῖς ἐνθέοις αὐτῶν ἐλλάμψεσι καὶ ἱεραρχικαῖς παραδόσεσιν ἐκδιδασκομένη τὰς ἐποπτευθείσας τῶν κατ' αὐτὴν ἱερῶν τελετῶν ἱερουργίας, καὶ πρὸς τῆς ἱερᾶς αὐτῶν ἐπιστήμης ἀναλόγως εἰς τελειοτάτην ἀναγομένη τελείωσιν. ἔνθεν οἱ θεῖοι καθηγεμόνες ἡμῶν ἐπωνυμιῶν αὐτοὺς ἱερῶν ἠξίωσαν, οἱ μὲν θεραπευτάς, οἱ δὲ μοναχοὺς ὀνομάσαντες, ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ καθαρᾶς ὑπηρεσίας καὶ θερα πείας, καὶ τῆς ἀμερίστου καὶ ἑνιαίας ζωῆς, ὡς ἑνοποιούσης αὐτοὺς ἐν ταῖς τῶν διαιρετῶν ἱεραῖς συμπτύξεσιν, εἰς θεοειδή μονάδα καὶ φιλόθεον τελείωσιν. δι' δ καὶ τελεστικὴν αὐτοῖς ἐδωρήσατο χάριν ἡ ἱερὰ θεσμού θεσία, καί τινος αὐτοὺς ἠξίωσεν ἀφιερωτικῆς ἐπικλήσεως οὐχ ιεραρχικῆς, ἐκείνη γὰρ ἐπὶ μόναις γίγνεται ταῖς ἱερατικαῖς τάξεσιν, ἀλλ᾽ ἱερουργικῆς, ὑπὸ τῶν ὁσίων ἱερέων τῇ ἱεραρχικῇ τελετουργία δευτέρως ἱερουργουμένης. Μυστήριον μοναχικῆς τελειώσεως. Ο μὲν ἱερεὺς ἕστηκεν ἐπίπροσθε τοῦ θείου θυσιαστηρίου, τὴν μοναχικὴν ἐπίκλησιν ἱερολογῶν· ὁ δὲ τελούμενος ὀπίσω τοῦ ἱερέως ἕστηκεν, οὐκ ἄμφω τώ πόδε κλίνων, οὐχ ἕνα τοῖν ποδοῖν, οὐκ ἐπὶ κεφαλῆς ἔχων τὰ θεοπαράδοτα λόγια, μόνον δὲ τῷ ἱερεῖ παρεστὼς ἱερολογοῦντι τὴν ἐπ' αὐτῷ μυστικὴν ἐπίκλησιν. τελέσας δὲ αὐτὴν ὁ ἱερεὺς, ἐπὶ τὸν τελούμενον ἐλθὼν, ἐπερωτᾷ πρῶτον αὐτὸν, εἰ πάσαις ἀποτάσσεται ταῖς διαιρεταῖς οὐ μόνον ζωαῖς, ἀλλὰ καὶ φαντασίαις. εἶτα τὴν τελειοτάτην αὐτῷ ζωὴν ὑφηγεῖται, μαρτυρούμενος, ὅτι χρὴ τῆς μέσης αὐτὸν ὑπερανεστηκέναι. ταῦτα δὲ πάντα τοῦ τελουμένου προσεχῶς ὁμολογήσαντος, τῷ σταυροειδεί τύπων σφραγισάμενος αὐτὸν ὁ ἱερεὺς, ἀποκείρει, τὴν τρισσὴν τῆς θείας μακαριότητος ἐπιβοήσας ὑπόστασιν, καὶ τὴν ἐσθῆτα πᾶσαν ἀπαμφιέ | σας, ἑτέραν ἀμφιέννυσι, καὶ μετὰ τῶν ἄλλων ἱερῶν ἀνδρῶν ὅσοι πάρεισιν, ἀσπασάμενος, αὐτὸν κοινωνὸν ἀποτελεῖ τῶν θεαρχικῶν μυστηρίων. τὸ μηδένα τοῖν ποδοῖν κλίνειν, μηδὲ ἐπὶ κεφαλῆς ἔχειν τὰ θεοπαράδοτα λόγια, παρεστάναι δὲ τῷ ἱερεῖ τὴν ἐπίκλησιν ἱερολογοῦντι, δηλοῖ τὴν μοναχικὴν τάξιν οὐκ εἶναι προσαγωγικὴν ἑτέρων, ἀλλ᾽ ἐφ᾽ ἑαυτῆς ἑστῶσαν ἐν μοναδικῇ καὶ ἱερᾷ στάσει, ταῖς ἱερατικαῖς ἑπομένην τάξεσι, καὶ πρὸς αὐτῶν ὡς ὀπαδὸν ἐπὶ τὴν θείαν τῶν κατ' αὐτὴν ἱερῶν ἐπιστήμην εὐπειθῶς ἀναγομένην. ἡ δὲ τῶν μεριστῶν οὐ μόνον ζωῶν, ἀλλὰ μὴν καὶ φαντασιῶν ἀποταγὴ τὴν τελειοτά την εμφαίνει τῶν μοναχῶν φιλοσοφίαν, ἐν ἐπιστήμῃ τῶν ἐνοποιῶν ἐντολῶν ἐνεργουμένην. ἔστι γάρ, ὡς ἔφην, οὐ τῆς μέσης τῶν τελουμένων τάξεως, ἀλλὰ τῆς πασῶν ὑψηλοτέρας. δι᾿ ὃ καὶ πολλὰ πρὸς τῆς μέσης τάξεως ακατακρίτως ἐνεργουμένων ἀπείρηται τρόπῳ παντὶ τοῖς ἑνιαίοις μοναχοῖς, ὡς πρὸς τὸ ἓν αὐτῶν ὀφειλόντων ἑνοποιεῖσθαι, καὶ πρὸς ἱερὰν μονάδα συνάγεσθαι, καὶ πρὸς τὴν ἱερατικὴν, ὡς θεμιτόν, ἀπομορφοῦσθαι ζωὴν, ὡς τὸ συγγενὲς αὐτῆς ἔχουσαν ἐν πολλοῖς, καὶ μᾶλλον αὐτῇ παρὰ τὰς λοιπὰς τῶν τελουμένων τάξεις πλησιάζουσαν. ἡ δὲ τοῦ σταυροειδούς τύπου σφραγὶς, ὡς ἤδη παρ' ἡμῶν εἴρηται, δηλοῖ τὴν πασῶν ὁμοῦ τῶν σαρκικῶν ὀρέξεων ἀνενεργησίαν. ἡ δὲ τῶν τριχῶν ἀπόκαρσις ἐμφαίνει τὴν καθαρὰν καὶ ἀσχημάτιστον ζωὴν, οὐκ ἐπιπλάστοις σχήμασι τὸ κατὰ νοῦν δυσειδὲς ἐπιθετικῶς καλλωπίζουσαν, ἀλλ᾽ αὐτὴν ἐφ᾽ ἑαυτῆς οὐκ ἀνθρωπικοῖς κάλλεσιν, ἀλλ᾽ ἑνιαίοις καὶ μοναχοῖς εἰς τὸ θεοειδέστατον ἀναγομένην. ἡ δὲ τῆς προτέρας ἐσθῆτος ἀποβολὴ, καὶ τῆς ἑτέρας λῆψις, τὴν ἀπὸ μέσης ἱερᾶς ζωῆς ἐπὶ τὴν τελειοτέραν μετάταξιν ἐμφαίνει, καθάπερ ἐπὶ τῆς ἱερᾶς θεογενεσίας ἡ τῆς ἐσθῆτος ἄμειψις ἐδήλου τῆς ἀποκαθαιρομένης ζωῆς | εἰς θεωρητικὴν καὶ σοφιστικὴν ἕξιν ἀναγωγήν. εἰ δὲ καὶ νῦν ὁ ἱερεύς τε καὶ πάντες ὅσοι πάρεισιν ἱεροὶ τὸν τετελεσμένον ἀσπάζονται, τὴν ἱερὰν τῶν θεοειδῶν ἐννόησον κοινωνίαν, ἀγαπητικῶς ἐν εὐφροσύνῃ θείᾳ συν ηδομένων ἀλλήλοις. ἐν τέλει δὲ πάντων ὁ ἱερεὺς ἐπὶ τὴν θεαρχικὴν κοινωνίαν καλεῖ τὸν τετελεσμένον, ἐμφαίνων ἱερῶς, ὡς ὁ τελεσθεὶς, εἴπερ ἀληθῶς ἐπὶ τὴν μοναχικὴν ἀφίκοιτο καὶ ἑνιαίαν ἀναγωγὴν, οὐ θεωρητικὸς μόνον ἔσται τῶν κατ' αὐτὸν ἱερῶν, οὐδὲ κατὰ μέσην τάξιν ἐπὶ τὴν κοινωνίαν ἥξει τῶν ἱερωτάτων συμβόλων, ἀλλὰ μετὰ θείας τῶν ὑπ' αὐτοῦ μετεχομένων ἱερῶν γνώσεως, ἑτέρῳ τρόπῳ παρὰ τὸν ἱερὸν λαὸν ἐπὶ τὴν μετάληψιν ήξει τῆς θεαρχικῆς κοινωνίας.μιτὸν αὐτῇ θεωρεῖν, ἱερουργίας ἐν νοερᾷ | θεωρίᾳ καὶ κοινωνίᾳ γεγενημένη, καὶ ταῖς τῶν ἱεραρχῶν τελειωτι
καῖς δυνάμεσιν ἐγχειριζομένη, καὶ ταῖς ἐνθέοις αὐτῶν ἐλλάμψεσι καὶ ἱεραρχικαῖς παραδόσεσιν ἐκδιδασκομένη
τὰς ἐποπτευθείσας τῶν κατ' αὐτὴν ἱερῶν τελετῶν ἱερουργίας, καὶ πρὸς τῆς ἱερᾶς αὐτῶν ἐπιστήμης ἀναλό
γως εἰς τελειοτάτην ἀναγομένη τελείωσιν. ἔνθεν οἱ θεῖοι καθηγεμόνες ἡμῶν ἐπωνυμιῶν αὐτοὺς ἱερῶν
ἠξίωσαν, οἱ μὲν θεραπευτάς, οἱ δὲ μοναχοὺς ὀνομάσαντες, ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ καθαρᾶς ὑπηρεσίας καὶ θερα
πείας, καὶ τῆς ἀμερίστου καὶ ἑνιαίας ζωῆς, ὡς ἑνοποιούσης αὐτοὺς ἐν ταῖς τῶν διαιρετῶν ἱεραῖς συμπτύ
ξεσιν, εἰς θεοειδή μονάδα καὶ φιλόθεον τελείωσιν. δι' δ καὶ τελεστικὴν αὐτοῖς ἐδωρήσατο χάριν ἡ ἱερὰ θεσμού
θεσία, καί τινος αὐτοὺς ἠξίωσεν ἀφιερωτικῆς ἐπικλήσεως οὐχ ιεραρχικῆς, ἐκείνη γὰρ ἐπὶ μόναις γίγνεται
ταῖς ἱερατικαῖς τάξεσιν, ἀλλ᾽ ἱερουργικῆς, ὑπὸ τῶν ὁσίων ἱερέων τῇ ἱεραρχικῇ τελετουργία δευτέρως ἱερουρ
γουμένης.
Μυστήριον μοναχικῆς τελειώσεως.
Ο μὲν ἱερεὺς ἕστηκεν ἐπίπροσθε τοῦ θείου θυσιαστηρίου, τὴν μοναχικὴν ἐπίκλησιν ἱερολογῶν· ὁ δὲ τελού
μενος ὀπίσω τοῦ ἱερέως ἕστηκεν, οὐκ ἄμφω τώ πόδε κλίνων, οὐχ ἕνα τοῖν ποδοῖν, οὐκ ἐπὶ κεφαλῆς ἔχων τὰ
θεοπαράδοτα λόγια, μόνον δὲ τῷ ἱερεῖ παρεστὼς ἱερολογοῦντι τὴν ἐπ' αὐτῷ μυστικὴν ἐπίκλησιν. τελέσας δὲ
αὐτὴν ὁ ἱερεὺς, ἐπὶ τὸν τελούμενον ἐλθὼν, ἐπερωτᾷ πρῶτον αὐτὸν, εἰ πάσαις ἀποτάσσεται ταῖς διαιρεταῖς οὐ
μόνον ζωαῖς, ἀλλὰ καὶ φαντασίαις. εἶτα τὴν τελειοτάτην αὐτῷ ζωὴν ὑφηγεῖται, μαρτυρούμενος, ὅτι χρὴ τῆς
μέσης αὐτὸν ὑπερανεστηκέναι. ταῦτα δὲ πάντα τοῦ τελουμένου προσεχῶς ὁμολογήσαντος, τῷ σταυροειδεί
τύπων σφραγισάμενος αὐτὸν ὁ ἱερεὺς, ἀποκείρει, τὴν τρισσὴν τῆς θείας μακαριότητος ἐπιβοήσας ὑπόστασιν,
καὶ τὴν ἐσθῆτα πᾶσαν ἀπαμφιέ | σας, ἑτέραν ἀμφιέννυσι, καὶ μετὰ τῶν ἄλλων ἱερῶν ἀνδρῶν ὅσοι πάρεισιν,
ἀσπασάμενος, αὐτὸν κοινωνὸν ἀποτελεῖ τῶν θεαρχικῶν μυστηρίων. τὸ μηδένα τοῖν ποδοῖν κλίνειν, μηδὲ
ἐπὶ κεφαλῆς ἔχειν τὰ θεοπαράδοτα λόγια, παρεστάναι δὲ τῷ ἱερεῖ τὴν ἐπίκλησιν ἱερολογοῦντι, δηλοῖ τὴν
μοναχικὴν τάξιν οὐκ εἶναι προσαγωγικὴν ἑτέρων, ἀλλ᾽ ἐφ᾽ ἑαυτῆς ἑστῶσαν ἐν μοναδικῇ καὶ ἱερᾷ στάσει,
ταῖς ἱερατικαῖς ἑπομένην τάξεσι, καὶ πρὸς αὐτῶν ὡς ὀπαδὸν ἐπὶ τὴν θείαν τῶν κατ' αὐτὴν ἱερῶν ἐπιστήμην
εὐπειθῶς ἀναγομένην. ἡ δὲ τῶν μεριστῶν οὐ μόνον ζωῶν, ἀλλὰ μὴν καὶ φαντασιῶν ἀποταγὴ τὴν τελειοτά
την εμφαίνει τῶν μοναχῶν φιλοσοφίαν, ἐν ἐπιστήμῃ τῶν ἐνοποιῶν ἐντολῶν ἐνεργουμένην. ἔστι γάρ, ὡς
ἔφην, οὐ τῆς μέσης τῶν τελουμένων τάξεως, ἀλλὰ τῆς πασῶν ὑψηλοτέρας. δι᾿ ὃ καὶ πολλὰ πρὸς τῆς μέσης
τάξεως ακατακρίτως ἐνεργουμένων ἀπείρηται τρόπῳ παντὶ τοῖς ἑνιαίοις μοναχοῖς, ὡς πρὸς τὸ ἓν αὐτῶν
ὀφειλόντων ἑνοποιεῖσθαι, καὶ πρὸς ἱερὰν μονάδα συνάγεσθαι, καὶ πρὸς τὴν ἱερατικὴν, ὡς θεμιτόν, ἀπομορ
φοῦσθαι ζωὴν, ὡς τὸ συγγενὲς αὐτῆς ἔχουσαν ἐν πολλοῖς, καὶ μᾶλλον αὐτῇ παρὰ τὰς λοιπὰς τῶν τελουμένων
τάξεις πλησιάζουσαν. ἡ δὲ τοῦ σταυροειδούς τύπου σφραγὶς, ὡς ἤδη παρ' ἡμῶν εἴρηται, δηλοῖ τὴν πασῶν
ὁμοῦ τῶν σαρκικῶν ὀρέξεων ἀνενεργησίαν. ἡ δὲ τῶν τριχῶν ἀπόκαρσις ἐμφαίνει τὴν καθαρὰν καὶ ἀσχημά
τιστον ζωὴν, οὐκ ἐπιπλάστοις σχήμασι τὸ κατὰ νοῦν δυσειδὲς ἐπιθετικῶς καλλωπίζουσαν, ἀλλ᾽ αὐτὴν ἐφ᾽
ἑαυτῆς οὐκ ἀνθρωπικοῖς κάλλεσιν, ἀλλ᾽ ἑνιαίοις καὶ μοναχοῖς εἰς τὸ θεοειδέστατον ἀναγομένην. ἡ δὲ τῆς
προτέρας ἐσθῆτος ἀποβολὴ, καὶ τῆς ἑτέρας λῆψις, τὴν ἀπὸ μέσης ἱερᾶς ζωῆς ἐπὶ τὴν τελειοτέραν μετάταξιν
ἐμφαίνει, καθάπερ ἐπὶ τῆς ἱερᾶς θεογενεσίας ἡ τῆς ἐσθῆτος ἄμειψις ἐδήλου τῆς ἀποκαθαιρομένης ζωῆς |
εἰς θεωρητικὴν καὶ σοφιστικὴν ἕξιν ἀναγωγήν. εἰ δὲ καὶ νῦν ὁ ἱερεύς τε καὶ πάντες ὅσοι πάρεισιν ἱεροὶ τὸν
τετελεσμένον ἀσπάζονται, τὴν ἱερὰν τῶν θεοειδῶν ἐννόησον κοινωνίαν, ἀγαπητικῶς ἐν εὐφροσύνῃ θείᾳ συν
ηδομένων ἀλλήλοις. ἐν τέλει δὲ πάντων ὁ ἱερεὺς ἐπὶ τὴν θεαρχικὴν κοινωνίαν καλεῖ τὸν τετελεσμένον, ἐμφαί
νων ἱερῶς, ὡς ὁ τελεσθεὶς, εἴπερ ἀληθῶς ἐπὶ τὴν μοναχικὴν ἀφίκοιτο καὶ ἑνιαίαν ἀναγωγὴν, οὐ θεωρητικὸς
μόνον ἔσται τῶν κατ' αὐτὸν ἱερῶν, οὐδὲ κατὰ μέσην τάξιν ἐπὶ τὴν κοινωνίαν ἥξει τῶν ἱερωτάτων συμβόλων,
ἀλλὰ μετὰ θείας τῶν ὑπ' αὐτοῦ μετεχομένων ἱερῶν γνώσεως, ἑτέρῳ τρόπῳ παρὰ τὸν ἱερὸν λαὸν ἐπὶ τὴν
μετάληψιν ήξει τῆς θεαρχικῆς κοινωνίας.
AD VERSIONEM LAT. HOM. S. MACARII AEGYPTII.
Quae sic vertit Perionius.
‹ Summus vero eorum omnium, qui initiantur et perficiuntur, ordo est sanctorum monachorum, cum
et omni piaculo, tota vi omnique actionum suarum sanctimonia expiatus sit, et omnis mysterii, quod qui
dem ei fas sit aspicere, spiritalis spectator particepsque sit factus traditusque perficienti pontificum or
dini, ac divinis eorum illustrationibus pontificiisque institutis discat sanctorum mysteriorum, quae eum i
attingunt, sacra quae aspexerit, atque sancta eorumdem scientia pro modo suo ad summam perfectionem
virtutemque efferatur. Hinc divini praeceptores nostri sanctis eos nominibus appellari voluerunt, alii '
cultorum, alii monachorum, a puro Dei famulatu et cultu, individuaque ac singulari vita, quippe quae
e03 unum faciat sanctis rerum dividuarum coniunctionibus, ad divinam unionem Deoque gratam perfectio
nem adipiscendam. Itaque perficiendi eis munus sancta lex concessit, dignataque est eos invocatione quae
vim consecrandi | habet, non pontificia quidem, ea enim est tantum penes sacerdotum ordines, sed sa
cerdotali, quae a sanctis sacerdotibus secundo a pontificio munere·loco adhibetur.
Mysterium monasticae consecrationis.
Sacerdos quidem stat ante divinum altare, precationem quae monachos attingit recitans ac pronuncians;
is autem, qui consecratur et initiatur, stat post sacerdotem, nec utrumque genu flectit nec alterum, nec
col. 287–288page 13 of 69
caput habet suppositum divinis libris, sed tantum praesto est sacerdoti qui mysticam precationom *h
ipso recitat. Sacerdos vero ea perfecta, cum ad eum qui initiatur venit, illum régat primum, num remittat
nuntium non solum dividuis distinctisque vitis, verum etiam visionibus; deinde perfectissimam ei vitam
exponit, hoc pro testimonio dicens, eum mediam vitam superare ac transilire oportere. Quae ubi omnia
is qui initiatur continenter professus est se esse facturum, sacerdos signo crucis eum consignatum tondet,
appellans tres personas divinae beatitudinis; omnique veste detracta eum alia induit, et eum aliis sanctis
viris qui adsunt, cum eum salutavit, participem facit divinorum mysteriorum.
Contemplatio.
Quod neutrum genu flectit, neque habet caput divinis libris subiectum, praestoque est sacerdoti pre
cationem recitanti, declarat, monachorum ordinis non esse alios deducere, sed in se ac per se perstare in
singulari sanctoque statu, sacerdotum ordines assectantem, et ab eis ad divinam sacrorum quae illum at
tingunt scientiam facile traduci. Divisarum autem diversarumque non solum vitarum, sed etiam visionum
ut ita dicam abrenunciatio perfectissimam monachorum philosophiam significat, quae in praeceptorum,
quae unum faciunt, scientia vim et efficacitatem habet. Est enim, ut dixi, non medii eorum qui initian
tur ordinis, sed summi omnium. Itaque multa eorum, quae impune ac sine improbatione a medio ordine
geruntur, omni ratione singularibus monachis interdicta sunt; quippe qui cum uno coniungi debeant et
cum sacra monade colligi atque ad sacerdotum vitam, quantum licet, formari; quod ei ordini in multis
ordo ille similis sit, et unus ex omnibus ordinibus eorum qui initiantur, ad eum proxime accedat. Signum
vero figurae crueis, ut iam a nobis dictum est, declarat universarum ad corpus pertinentium cupiditatum
privationem. Capillus autem tonsus puram nullaque figura fucatam vitam indicat, quae non fictarum figura
rum aut eolorum inductione deformitatem mentis ornet, sed per seipsam non humana pulchritudine, verum
singulari et unica ad divinam excitet. Prioris vero vestis detractio et alterius inductio significat a media sanc
ta vita ad perfectiorem traductionem: quemadmodum in ortu a Deo sive baptismo vestis vicissitudinem
ac. mutationem a vita quae expiabatur ad contemplationis sapientiaeque statum et habitum migrationem
significare dicebamus. Quod si nunc etiam et sacerdos et omnes sancti qui intersunt eum qui initiatus est
consalutant, intellige sanctam eorum qui divinitatem imitantur societatem, amanter cum divina laetitia
inter se gratulantium. Postremo sacerdos ad divinam communionem invitat eum qui initiatus est, sancte
indicans illum qui | consecratus est: si vero ad monachorum institutum, quod singulare est, pervene
rit, non solum spectatorem sacrorum quae ei permissa sunt fore, nec ritu medii ordinis in sanctissimorum
sacramentorum societatem communionemque venturum, sed cum divina eorum sacrorum quae percepit
cognitione, alio quam sanctus populus modo venturum esse ad divinae societatis adeptionem et perce
ptionem. › Philo vero de eorumdem ortu scripsit hunc in modum 1 (a): Postquam de Essaeis dis
seruimus, qui vitam activam exercent, omnibus, aut, quod minus invidiosum dictu est,
plerisque felicius ordo postulat, ut deinceps dicamus quae dicenda sunt de contemplationi deditis.
Non debet enim huiusmodi virorum virtus eximia causam praebere silentii his qui nihil hone
stum putant tacendum dissimulandumque. Institutum autem huius philosophiae mox apparet ex
ipsis appellationibus; vocantur enim therapeutae, therapeutridesque, hoc est curatores et curatri
ces, sive cultores et cultrices, vero nomine, vel quia profitentur medicinam praestantiorem ista vulgata
per omnia oppida; haec enim medetur solis corporibus, illa et animas liberat morbis gravibus et adversus
medelas contumacibus, quos inflixerunt voluptates, concupiscentiae, dolores, timores, avaritiae, insipien
tiae, iniustitiae et ceterae perturbationes et vitiorum agmen innumerabile; vel quia didicerunt a natura et
e sacris legibus colere illud Ens et bono melius et uno sincerius et unitate in generando antiquius atque,
ut ita dicam, principalius. Horum pietati quos tandem merito comparabimus?» Et paucis interiectis
At illud hominum genus therapeuticum semper in divinitatis contemplatione proficiet, etiam sole hoc
sensibili praeterito, nec unquam suum ordinem deseret tendentem ad felicitatem perfectissimaın. Huic
vitae instituto qui se addicunt, non ex more aut rogati id faciunt, sed amore correpti rerum caelestium,
et quasi divino furore perciti, donec ad contemplationem illam desideratissimam perveniant. Deinde prae
immortalis beataeque vitae cupidine quasi iam hac mortali defuncti, facultates suas relinquunt liberis aut
cognatis, ultro eis possessione cedendo: atque etiam sociis et amicis, si cognati desint. Oportet enim, ut
qui perspicaces divitias adeptus est, caecas illas relinquat mentibus caecutientibus. Nec multo post: ‹ Re
lictis igitur facultatibus et avocamentis omnibus fugiunt, nulla habita ratione fratrum, liberorum, parentum,
uxorumque, et deserunt numerosas cognationes, societates, amicitias, ipsas denique patrias, in quibus geniti
educatique sunt. Quando quidem consuetudo magnum momentum habet ad allectandos animos. Demi
grant autem non in aliam civitatem, sicut servi, qui se vendi aliis heris impetrant miseri, ut qui servitu
tem mutant, non effugiunt. Quaevis enim civitas, vel optimis ornata legibus, plena est tumultu plurimo,
(a) Lib. De vita contemplativa sive supplicum virtutibus.
col. 289–290page 14 of 69
AD VERSIONEM LAT. HOM. S. MACARII AEGYPTII.
quem nemo sapientiae sectator sustineat. Sed extra moenia degunt in hortis aut villis solitariis, amantes
solitudinem, non hominum odio, sed ad cavendos congressus cum dissimilibus, quos sciunt bonis mori
bus officere. Hoc genus reperitur in multis orbis regionibus, merito, ut absolutae probitatis, receptum
a Graecis atque Barbaris. Maxime tamen | in Aegypto frequentatur per praefecturas singulas, praesertim
circum Alexandriam. Ex omnibus autem locis optimus quisque therapeutarum, tamquam in huius generis
patriam, colonus mittitur in locum quendam aptissimum, situm ad stagnum Mariam, in terreno colle
acclivi leviter, tatum simul ab aeris temperie. Securitatem enim ei praestant villae vicique proximi;
aerem vero temperat emissarium stagni exonerantis se in mare, et aurae nunquam non ex alto aspiran
tes tenuiter, sicut crassiores feruntur e stagno, quibus permixtis temperamentum existit saluberrimum.
Domicilia vero convenarum sunt admodum frugalia, parata contra aestum tantummodo et frigora, non
contigua ut in urbibus, non enim placet id amantibus solitudinem, nec tamen longe remota, quia socie
tatem diligunt, ut sibi possint invicem succurrere adversus latronum incursus fortuitos. Singuli
autem habent sacras aediculas quae σɛµvɛľa vocant sive monasteria, ubi solitarii sanctae vitae mysteriis
dant operam. Nec cibi potusve quicquam eo inferunt, aliudve in usam corporis, sed legem tantum et
prophetarum oracula divinitus prodita hymnosque et quaedam alia pietati scientiaeque promovendae
utilia. Itaque perpetuam habent Dei memoriam, ut ne in somnis quidem aliud eis obversetur quam imagines di
vinarum pulchritudinum. Et sunt in his qui somniando produnt praeclaras sacrae philosophiae sententias. Quo
tidie bis precari solent, mane ac sub vesperam: oriente sole petentes diem vere felicem, utque mentes eorum
caelesti repleantur lumine; occidente vero, ut anima in totum exonerata | sensibus moleque rerum sensibilium
veritatem vestiget in consistorio domestico. Medium vero matutini vespertinique temporis interstitium totum
meditationi tribuitur. Versantes enim sacra volumina dant operam philosophiae per manus acceptae a maio
ribus, scrutando eius allegorias, quoniam sub apertis verbis latere credunt secreta naturae, coniecturis
explicanda probabilibus. Habent etiam priscorum commentarios, qui huius sectae auctores multa monu
menta reliquerunt de allegoriis eiusmodi, ad quorum imitationem posteri se accommodant. Itaque non so
lum contemplantur, sed etiam cantica hymnosque in Dei laudem componunt, vario metrorum carmi
numque genere rhythmis concinnatos in augustiorem ac religiosam speciem. Per sex dies seorsum quisque
in suis illis modo dictis monasteriis philosophantur, non progredientes foras, immo ne prospicientes qui
dem. Septima vero conveniunt in coetum communem, et iuxta aetatis ordinem considunt decenti habitu,
manus continentes sub pallio, dextram inter pectus barbamque, sinistram applicant lateri. Tum progressus
in medium natu maximus et dogmatum eius sectae peritissimus disserit vultu ad gravitatem composito,
voce moderata, non sine magna prudentia, secus quam oratores aut aetatis nostrae sophistae ostentatores
eloquentiae: ut cui magis cordi sunt exquisitae sententiae diligensque et accurata harum enarratio, quae
non summis insidat auribus, sed per auditum penetret in animum ibique firmiter inhaereat. Reliqui
omnes auscultant per summum silentium, annutantes oculis tantum aut capite. Id commune œɛµveľov, in
quod | septimo die conveniunt, septo clauditur duplici, separatis virorum et mulierum coetibus. Nam mu
lieres quoque auscultant ex more, duntaxat quae institutum idem sectantur. Medius autem paries a solo
surgit tribus quatuorve cubitis in modum loriculae; superiora usque ad tectum patent. Unde gemina pro
venit commoditas, et quod pudori foeminei sexus consulitur, et quod verba doctoris exaudiuntur facile
absque obstaculis quae vocem intercipiant. Temperantiae tanquam fundamento in anima iaeto virtutes
ceteras superstruunt. Nec cibum nec potum quisquam sumit ante solis occasum, quod sapientiae studium
luci convenire iudicent, tenebris vero curam corporis. Ideo totos dies alteri, alteri vero exiguam noctis
partem tribuunt. Nonnulli ex his vix tertio quoque die famem sentiunt, attenti magis ad disciplinarum
seientiam. Nec desunt, qui praelaute accepto epulo sapientiae copiose praebentis sua placita, perdurant
duplum eius temporis, et vix sexto die degustant cibum necessarium, assueti sicut cicadae rore vivere,
canticis, opinor, solantes inediam. Septimum vero diem, ut festum sacratumque, honore dignantur
eximio; quo post curam animi corpus quoque reficiunt, sicut iumento relaxantes laborem continuum.
In cibatu utuntur pane simplici; sal vicem supplet obsonii; qui delicatiores sunt, hyssopum pro condimento
adiiciunt. Potum e fluentis hauriunt, contenti placare dominas a natura mortalibus additas, famem sitim
que, absque omnibus lenociniis, fruendo rebus sine quibus non licet vivere. Edunt igitur ne esuriant, bi
bunt ne sitiant, saturitatem cavendo ut inimi | cam animo pariser ac corpori. Et quoniam tegminis quoque
duae sunt species, vestis tectamque, de aedibus iam dixi, esse incultas et extemporaneas, factas ad prae
sentem usum tantummodo. In veste autem cadem apparet simplicitas, ad arcendos calores et frigora, pro
pelliceis crassa tunica in hyeme, aestate vero exomis aut interula linea. In universum enim exercent mo
destiam, ut fontem veritatis, sicut e fastu mendacium prognatum autumant. Profluunt enim e mendacio
variæ malorum species; contra ex veritate omnium felicitatum humanarum divinarumque copia. ›
Deinde quibusdam interiectis haec ait: ‹ Ubi vero convenere candidati et laeti cum summa gravitate ad
signum datum a quopiam ephemereuta-sic huiusmodi ministros nominant-priusquam discumbant, stantes
una serie decenter, sublatisque ad caelum manibus atque oculis: his quoniam didicerunt spectare caclestia,
col. 291–292page 15 of 69
PG 34:291V. Hoc ipsum denuo in alia persona dicam. Quem admodum servus palatium aliquod ingressus, ut tractet vasa ministerii, ex regis bonis sumit, nudus cum ipse venerit, atque in ipsis vasibus quæ sunt regis, ministrat regi: cæterum hic magna prudentia ac judicio opus est, ne præter decorum quid mini stret, alia pro aliis esculenta apponens regiæ men sæ, sed ut ordine servato, prima atque postrema apponat cibaria; sin vero ex ignorantia ac judicii defectu non juxta ordinem regi ministret, periculo mortique obnoxius ft: sic et anima, quæ in gratia et Spiritu ministerium Deo exhibet, accurato ju dicio et cognitione indiget, ne quid aberret in va sibus divinis, aut ministerio spirituali, propriam voluntatem, non congruentem gratiæ, habens. Li cet enim, ut utique in ministerio spirituali, quod clam per interiorem hominem peragitur, et in propriis vasibus, hoc est, spiritu proprio, anima Domino ministret. Absque vero Dei vasibus, hoc est, absque gratia, impossibile est quempiam Deo servire, hoc est placere in quacunoue Dei volun tate. c VI. At ubi acceperit gratiam, tum summa pru dentia atque judicio opus est, quæ etiam ipsa con cedit Deus animæ a se postulanti, ut gravissima ei possit exhibere servitia in Spiritu, quem accipit; et in nullo vincatur a malitia atque fallatur, per igno rantiam, temeritatem ac negligentiam aversa, præ terque decorum Dominicæ voluntatis omnia per agens: quia supplicium, mors et luctus hujusmodi 54 animam manet. Quod etiam divus Apostolus dixit: Ne forte cum aliis prædicaverim, ipse repro bus efficiar “. Vides cum Dei apostolus esset, quo fuerit timore? Obsecremus igitur Dominum, ut ser vitium Spiritus secundum voluntatem ejus in primis exhibeamus, quicunque gratiæ divinæ participes facti sumus, neque mente ad contemptum dispo sita convivamus, ut hoc modo gratissima Deo con versatione utentes, ac spirituali cultu secundum voluntatem ejus illi ministrantes, æternæ vitæ hæ reditatem cernamus. VII. Morbo si quis laborat, tamen fieri potest, ut is membra quædam illæsa ac sana habeat, ocu lumn videlicet visionis, aut aliud membrum: reli qua vero membra afficiuntur: sic quoque habet se res in spiritualibus. Probabile est, quempiam mem bra spiritus tria habere sana, sed non propterea perfectus est. Vides quot gradus et modi sint spiri tus quomodo per partes defæcetur ac minuatur malitia, et non uno momento. Universa, quæ sunt, providentia ac dispensatione divina fiunt, tum quod oriatur sol, tum quod omnes creaturæ propter re gnum, quod haereditario jure possessuri sunt electi, factæ sint, ut pacificum ac ex concordia constituant regnum. VIII. Debent igitur Christiani per omnia conten *9 1 Cor. ix, 27.Ε. Καὶ πάλιν ἑτέρῳ προσώπων λέξω. Ωσπερ δοῦλος ἐὰν εἰσέλθῃ ἐν παλατίῳ, υπηρετῆσαι τὰ σκεύη τῆς ὑπηρεσίας, ἐκ τῶν τοῦ βασιλέως υπαρχόντων λαμ βάνει, αὐτὸς δὲ γυμνὸς εἰσέρχεται, καὶ ἐν τοῖς τοῦ βασιλέως σκεύεσιν ὑπηρετεῖ τῷ βασιλεῖ· λοιπὸν ὧδε πολλῆς συνέσεως καὶ διακρίσεως χρεία, ἵνα μήτι παρὰ τὸ δέον διακονήσῃ, ἄλλα ἀντὶ ἄλλων ἐδέσματα εἰσαγαγὼν τῇ τοῦ βασιλέως τραπέζῃ, ἀλλὰ κατὰ ἀκολουθίαν τὰ πρῶτα καὶ τὰ ἔσχατα παραθῇ σιτία εἰ δὲ κατὰ ἄγνοιαν καὶ ἀδιακρισίαν μὴ διακονήσῃ τῷ βασιλεῖ καθεξής, κινδύνου καὶ θανάτου ἔνοχος τυγχάνει· οὕτως καὶ ψυχὴ ἐν τῇ χάριτι καὶ τῷ Πνεύ ματι διακονοῦσα τῷ Θεῷ, πολλῆς διακρίσεως καὶ γνώσεως χρήζει, όπως μήτι σφαλῇ ἐν τοῖς τοῦ Θεοῦ σκεύεσιν, ήγουν τῇ τοῦ Πνεύματος διακονίᾳ, τὴν ἰδίαν προαίρεσιν μὴ συμφωνοῦσαν τῇ χάριτι ἔχουσα. Εστι γὰρ ἐν τῇ τοῦ Πνεύματος διακονίᾳ κρυπτώς ὑπὸ τοῦ ἔσω ἀνθρώπου ἐπιτελουμένῃ, καὶ ἐν τοῖς ἰδίοις σκεύεσι, τουτέστι τῷ πνεύματι αὐτοῦ διακονεῖσθαι τὸν Κύριον ὑπὸ τῆς ψυχῆς. Ανευ δὲ τῶν αὐτοῦ σκευῶν, τουτέστι τῆς χάριτος, ἀδύνατόν τινα τῷ Θεῷ διακονῆσαι, τουτέστιν, εὐαρεστῆσαι εἰς πάντα τὰ τοῦ Θεοῦ θελήματα. Γ'. Καὶ ὅταν λάβῃ τὴν χάριν, καὶ τότε πολλῆς συνέσεως καὶ διακρίσεως χρεία, ἅπερ καὶ ταῦτα αὐτὸς δίδωσιν αὐτῇ ζητούσῃ παρά Θεοῦ, ὅπως εύ αρέστως αὐτῷ διακονήσῃ ἐν τῷ Πνεύματι δ λαμβάνει, καὶ ἐν μηδενὶ κρατῇ ὑπὸ τῆς κακίας καὶ σφαλῇ, ὑπὸ ἀγνοίας καὶ ἀφοβίας καὶ ἀμελείας παρατραπεῖσα, καὶ παρὰ τὸ δέον τοῦ Δεσποτικοῦ διαπραξαμένη θελήματος, ἐπεὶ τιμωρία, καὶ θάνατος, καὶ πένθος τῇ τοιαύτῃ ἔσται ψυχῇ· δ καὶ ὁ θεῖός φησιν Απόστολος Μή πως άλλοις κηρύξας αὐτὸς ἀδόκιμος γένωμαι· ὁρᾷς, ἀπόστολος ὢν τοῦ Θεοῦ, οἷον εἶχε φόβον; Παρακαλέσωμεν τοίνυν τὸν Θεὸν, ὅπως τὴν διακονίαν τοῦ Πνεύματος κατὰ τὸ αὐτοῦ θέλημα διακονήσωμεν ἐξαιρέτως, ὅσοι τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ ετύχομεν, καὶ μὴ τῇ καταφρονητικῇ συζῶμεν ἐννοίᾳ, ἵνα οὕτως εὐαρέστως αὐτῷ πολιτευσάμενοι, καὶ πνευματική λατρείᾳ κατὰ τὸ θέλημα αὐτοῦ λατρεύσαντες αὐτῷ, τὴν αἰώνιον ζωὴν κληρονομήσωμεν. Ζ΄. Ασθένειαν περίκειται τις, και συμβαίνει τινὰ μέλη ἔχειν αὐτὸν ὑγια, ὀφθαλμὸν ἴσως ὄψεως, ή τι έτερον, ἀλλὰ τὰ λοιπὰ μέλη ἠφάνισται· οὕτως ἐστὶ καὶ εἰς τὸ πνευματικόν. Εἰκός τινα ἔχειν ὑγια μέλη τοῦ πνεύματος τρία, ἀλλ᾽ οὐ παρὰ τοῦτο τέλειος ἐστιν. Ορᾷς πόσοι βαθμοί εἰσι καὶ μέτρα τοῦ πνεύ ματος· πῶς κατὰ μέρος διυλίζεται καὶ λεπτύνεται τὸ κακὸν, καὶ οὐχ άπαξ. Ὅλη ἡ πρόνοια καὶ οἰκονομία τοῦ Κυρίου, καὶ τὸ ἀνατέλλειν τὸν ἥλιον, καὶ πάντα τὰ δημιουργήματα, διὰ τὴν βασιλείαν, ἣν μέλλουσι κληρονομεῖν οἱ ἐκλεκτοί, γεγόνασι, διὰ τὸ τὴν εἰρηνικὴν καὶ καθ' ὁμόνοιαν συστῆναι βασιλείαν. Η΄. Οφείλουσιν οὖν οἱ Χριστιανοὶ εἰς πάντα ἀγωΕ. Καὶ πάλιν ἑτέρῳ προσώπων λέξω. Ωσπερ δοῦλος
ἐὰν εἰσέλθῃ ἐν παλατίῳ, υπηρετῆσαι τὰ σκεύη τῆς
ὑπηρεσίας, ἐκ τῶν τοῦ βασιλέως υπαρχόντων λαμ
βάνει, αὐτὸς δὲ γυμνὸς εἰσέρχεται, καὶ ἐν τοῖς τοῦ
βασιλέως σκεύεσιν ὑπηρετεῖ τῷ βασιλεῖ· λοιπὸν ὧδε
πολλῆς συνέσεως καὶ διακρίσεως χρεία, ἵνα μήτι
παρὰ τὸ δέον διακονήσῃ, ἄλλα ἀντὶ ἄλλων ἐδέσματα
εἰσαγαγὼν τῇ τοῦ βασιλέως τραπέζῃ, ἀλλὰ κατὰ
ἀκολουθίαν τὰ πρῶτα καὶ τὰ ἔσχατα παραθῇ σιτία
εἰ δὲ κατὰ ἄγνοιαν καὶ ἀδιακρισίαν μὴ διακονήσῃ
τῷ βασιλεῖ καθεξής, κινδύνου καὶ θανάτου ἔνοχος
τυγχάνει· οὕτως καὶ ψυχὴ ἐν τῇ χάριτι καὶ τῷ Πνεύ
ματι διακονοῦσα τῷ Θεῷ, πολλῆς διακρίσεως καὶ
γνώσεως χρήζει, όπως μήτι σφαλῇ ἐν τοῖς τοῦ Θεοῦ
σκεύεσιν, ήγουν τῇ τοῦ Πνεύματος διακονίᾳ, τὴν
ἰδίαν προαίρεσιν μὴ συμφωνοῦσαν τῇ χάριτι ἔχουσα.
Εστι γὰρ ἐν τῇ τοῦ Πνεύματος διακονίᾳ κρυπτώς
ὑπὸ τοῦ ἔσω ἀνθρώπου ἐπιτελουμένῃ, καὶ ἐν τοῖς
ἰδίοις σκεύεσι, τουτέστι τῷ πνεύματι αὐτοῦ διακο
νεῖσθαι τὸν Κύριον ὑπὸ τῆς ψυχῆς. Ανευ δὲ τῶν
αὐτοῦ σκευῶν, τουτέστι τῆς χάριτος, ἀδύνατόν τινα
τῷ Θεῷ διακονῆσαι, τουτέστιν, εὐαρεστῆσαι εἰς πάντα
τὰ τοῦ Θεοῦ θελήματα.
Γ'. Καὶ ὅταν λάβῃ τὴν χάριν, καὶ τότε πολλῆς
συνέσεως καὶ διακρίσεως χρεία, ἅπερ καὶ ταῦτα
αὐτὸς δίδωσιν αὐτῇ ζητούσῃ παρά Θεοῦ, ὅπως εύ
αρέστως αὐτῷ διακονήσῃ ἐν τῷ Πνεύματι δ λαμβάνει,
καὶ ἐν μηδενὶ κρατῇ ὑπὸ τῆς κακίας καὶ σφαλῇ,
ὑπὸ ἀγνοίας καὶ ἀφοβίας καὶ ἀμελείας παρατρα
πείσα, καὶ παρὰ τὸ δέον τοῦ Δεσποτικοῦ διαπραξα
μένη θελήματος, ἐπεὶ τιμωρία, καὶ θάνατος, καὶ
πένθος τῇ τοιαύτῃ ἔσται ψυχῇ· δ καὶ ὁ θεῖός φησιν
Απόστολος Μή πως άλλοις κηρύξας αὐτὸς ἀδόκι
μος γένωμαι· ὁρᾷς, ἀπόστολος ὢν τοῦ Θεοῦ, οἷον
εἶχε φόβον; Παρακαλέσωμεν τοίνυν τὸν Θεὸν, ὅπως
τὴν διακονίαν τοῦ Πνεύματος κατὰ τὸ αὐτοῦ θέλημα
διακονήσωμεν ἐξαιρέτως, ὅσοι τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ
ετύχομεν, καὶ μὴ τῇ καταφρονητικῇ συζῶμεν ἐννοίᾳ,
ἵνα οὕτως εὐαρέστως αὐτῷ πολιτευσάμενοι, καὶ
πνευματική λατρείᾳ κατὰ τὸ θέλημα αὐτοῦ λατρεύ
σαντες αὐτῷ, τὴν αἰώνιον ζωὴν κληρονομήσωμεν.
Ζ΄. Ασθένειαν περίκειται τις, και συμβαίνει τινὰ
μέλη ἔχειν αὐτὸν ὑγια, ὀφθαλμὸν ἴσως ὄψεως, ή τι
έτερον, ἀλλὰ τὰ λοιπὰ μέλη ἠφάνισται· οὕτως ἐστὶ
καὶ εἰς τὸ πνευματικόν. Εἰκός τινα ἔχειν ὑγια μέλη
τοῦ πνεύματος τρία, ἀλλ᾽ οὐ παρὰ τοῦτο τέλειος
ἐστιν. Ορᾷς πόσοι βαθμοί εἰσι καὶ μέτρα τοῦ πνεύ
ματος· πῶς κατὰ μέρος διυλίζεται καὶ λεπτύνεται
τὸ κακὸν, καὶ οὐχ άπαξ. Ὅλη ἡ πρόνοια καὶ οἰκονο
μία τοῦ Κυρίου, καὶ τὸ ἀνατέλλειν τὸν ἥλιον, καὶ
πάντα τὰ δημιουργήματα, διὰ τὴν βασιλείαν, ἣν
μέλλουσι κληρονομεῖν οἱ ἐκλεκτοί, γεγόνασι, διὰ τὸ
τὴν εἰρηνικὴν καὶ καθ' ὁμόνοιαν συστῆναι βασιλείαν.
Η΄. Οφείλουσιν οὖν οἱ Χριστιανοὶ εἰς πάντα ἀγω
V. Hoc ipsum denuo in alia persona dicam. Quem
admodum servus palatium aliquod ingressus, ut
tractet vasa ministerii, ex regis bonis sumit, nudus
cum ipse venerit, atque in ipsis vasibus quæ sunt
regis, ministrat regi: cæterum hic magna prudentia
ac judicio opus est, ne præter decorum quid mini
stret, alia pro aliis esculenta apponens regiæ men
sæ, sed ut ordine servato, prima atque postrema
apponat cibaria; sin vero ex ignorantia ac judicii
defectu non juxta ordinem regi ministret, periculo
mortique obnoxius ft: sic et anima, quæ in gratia
et Spiritu ministerium Deo exhibet, accurato ju
dicio et cognitione indiget, ne quid aberret in va
sibus divinis, aut ministerio spirituali, propriam
voluntatem, non congruentem gratiæ, habens. Li
cet enim, ut utique in ministerio spirituali, quod
clam per interiorem hominem peragitur, et in
propriis vasibus, hoc est, spiritu proprio, anima
Domino ministret. Absque vero Dei vasibus, hoc
est, absque gratia, impossibile est quempiam Deo
servire, hoc est placere in quacunoue Dei volun
tate.
c
VI. At ubi acceperit gratiam, tum summa pru
dentia atque judicio opus est, quæ etiam ipsa con
cedit Deus animæ a se postulanti, ut gravissima ei
possit exhibere servitia in Spiritu, quem accipit; et
in nullo vincatur a malitia atque fallatur, per igno
rantiam, temeritatem ac negligentiam aversa, præ
terque decorum Dominicæ voluntatis omnia per
agens: quia supplicium, mors et luctus hujusmodi
54 animam manet. Quod etiam divus Apostolus
dixit: Ne forte cum aliis prædicaverim, ipse repro
bus efficiar “. Vides cum Dei apostolus esset, quo
fuerit timore? Obsecremus igitur Dominum, ut ser
vitium Spiritus secundum voluntatem ejus in primis
exhibeamus, quicunque gratiæ divinæ participes
facti sumus, neque mente ad contemptum dispo
sita convivamus, ut hoc modo gratissima Deo con
versatione utentes, ac spirituali cultu secundum
voluntatem ejus illi ministrantes, æternæ vitæ hæ
reditatem cernamus.
VII. Morbo si quis laborat, tamen fieri potest,
ut is membra quædam illæsa ac sana habeat, ocu
lumn videlicet visionis, aut aliud membrum: reli
qua vero membra afficiuntur: sic quoque habet se
res in spiritualibus. Probabile est, quempiam mem
bra spiritus tria habere sana, sed non propterea
perfectus est. Vides quot gradus et modi sint spiri
tus quomodo per partes defæcetur ac minuatur
malitia, et non uno momento. Universa, quæ sunt,
providentia ac dispensatione divina fiunt, tum quod
oriatur sol, tum quod omnes creaturæ propter re
gnum, quod haereditario jure possessuri sunt electi,
factæ sint, ut pacificum ac ex concordia constituant
regnum.
VIII. Debent igitur Christiani per omnia conten
*9 1 Cor. ix, 27.
col. 293–294page 16 of 69
AD VERSIONEM LAT. HOM. S. MAGARII AEGYPTII.
alacri ferventique fide eos imitarentur qui propheticam vitam ducebant. Etenim et in Actis apostolo
rum, de quibus nihil est dubii, hoc memoratur, quod omnes Apostolorum discipuli possessiones ac
facultates suas divenditas cunctis distribuerint, iuxta quod cuiusvis exigebat necessitas, ita ut nemo
prorsus inter eos egeret. Quotquot enim, sicut ipsa verba habent, possessores erant agrorum aut aedium,
vendiderunt, ac pretium distractorum bonorum afferentes ad pedes Apostolorum ponebant, ad hoc, ut
singulis secundum cuiusvis necessitatem expenderetur. Consimilia istis praedictus Philo testificatus, ad
verbum subiicit dicens: «Est autem in multis quidem terrarum locis hoc genus hominum; oportebat
enim perfecti boni participes fieri tam Graecos quam Barbaros: verum in Aegypto in singulis praefecturis,
sicuti vocant, abundat, et maxime circa Alexandriam. Undique autem optimus quisque velut in patriam,
ita in cultorum coloniam ad commodissimum locum, qui lacui Mariae in tumulo submissiore adiacet,
admodum opportune propter securitatem aerisque temperiem sese recipit.» Deinde et habitationes eo
rum, quales illae fuerint, describens, de ecclesiis eius regionis haec dicit: In singulis autem sacrum
domicilium est, quod ɛɛľov et monasterion vocatur; in quo manentes, honestae ac sanctae vitae my
steria celebrant, nibil illo inferentes, | nec potum, nec cibum, neque aliud quidquam eorum quae ad corpo
ris sunt sustentationem necessaria, sed leges et oracula prophetarum et hymnos ac reliqua huiusmodi,
quibus scientia et pietas augescunt et consummantur.» Et aliquanto post dicit: Totum autem illud tem
poris spacium, quod a diluculo est usque ad vesperam, in exercitium illis insumitur. Sacras quippe
Scripturas legentes philosophantur, ac patriam philosophiam allegorice tractant. Etenim putant ea, quae
in manifesta sunt Scripturarum expositione, quaedam esse absconditae naturae symbola per figuras si
gnificata. Habent et commentarios priscorum virorum, qui cum haereseos ipsorum duces essent, multa
in forma rerum allegorice traditarum post se monumenta reliquerunt, quibus tanquam archetypis usi
propositi illorum imitantur rationem. › Haec igitur ita videntur ab hoc viro dicta, ut appareat, illum
corum fuisse auditorem, qui sacras Scripturas exposuerunt. Vero simile autem est, commentarios illos
priscorum virorum, quos apud eos fuisse dicit, esse Evangelia et Apostolorum scripta, et quasdam anti
quorum prophetarum expositiones, quales cum ea, quae ad Hebraeos est, tum aliae plures epistolae
Pauli continent. Denique et de eo, quod de novo psalmos composuerint, ad hunc modum scribit: ‹ Itaque
non modo divina contemplantur, sed et cantica et hymnos ad Deum sacratioribus omnis generis metrorum
et carminum rhythmis graviter construunt.» Et alia quidem multa de illis, quorum hic mentionem faci
mus, in eo libro disserit. Verum illa visa sunt necessario deligenda, per quae certas ecclesiasticae con
versa | tionis notas posuit. Quod si cuipiam ea quae, dicta sunt, non proprie ad evangelicam pertinere
politiam, sed et aliis praeter dictos cultores adaptari posse videntur, credat saltem his illius verbis quae
subiiciemus, ex quibus indubitatum, si aequo sit animo, hac de re testimonium reportabit. Sic enim
scribit Continentiam autem primum tanquam fundamentum quoddam in anima collocant, deinde et
alias virtutes superstruunt. Cibum aut potum nemo illorum ante solis occasum usurpat. Etenim philoso
phiae studium luce, corporis vero necessitates tenebris dignas esse iudicant; unde et diem illi, istis vero
modicam noctis partem tribuunt. Nonnulli ex eis toto triduo cibi non recordantur, quibus maius
scientiae quam cibi desiderium insedit. Nonnulli ita laetantur ac delectantur sapientia pasci, quae do
gmata opulente et abunde subministrat, ut duplicato temporis spatio abstineant, ac vix per sex dies neces
sario cibo gustantes vescantur. › Haec Philonis verba clare et absque ulla contradictione de nostris esse
dieta putamus. Si vero adhuc quisquam obfirmate contradixerit, vel sic sibi persuaderi sinat, ut clario
ribus demonstrationibus credat, quas non apud alios quosdam nisi solam Christianorum secundum Evan
gelium religionem invenire licet. Dicit enim, apud eos, de quibus loquitur, mulieres quoque reperiri,
quarum pleraeque grandaevae virgines castitatem non necessitate, sicut quaedam sacerdotes apud gentes,
magis quam sponte sua propter zelum ac desiderium sapientiae custodiant, cuius commercium studiose
cɔlentes, corporum voluptates, im | mortalium liberorum, quos solus amans Dei animus ex se gignere potest,
non mortalium cupidae aspernentur. Deinde subsecutus clarius ista exponit: Interpretationes autem, ›
inquit, sanctarum Scripturarum allegoricae illis ac figuratae sunt. Videtur enim viris istis universa legis
Scriptura animanti similis esse, ita ut superficies verborum, corporis, sensus vero in verbis reconditus,
animae sit loco, quem ipsorum religio praecipue, quasi per speculum nominum eximiam sententiarum
pulchritudinem relucentem observans, contemplari coepit. Quid opus est istis adiicere, quomodo in
unum congregati, separatimque viri ac separatim mulieres conversati sint, et quae illis exercitia in con
sueto fuerint; quae etiamnum apud nos durant, et praecipue circa salutaris Passionis festum diem in ieiu
nüs et vigiliis nocturnis divinorumque sermonum lectione exercere consuevimus? Quae vir praedictus
eodem modo, quo apud nos solos hactenus sunt servata, diligenter annotavit et commentariis suis inse….
ruit, praesertim nocturnas magni festi vigilias, et horum exercitia, cum hymnis qui apud nos dici solent.
describens; et quomodo uno cum rhythmo psallente reliqui cum silentio auscultantes extremam hymno
rum partem una cum illo concinendo terminent; quomodo etiam praedictis diebus humi in stragulis
' Act. 1v. 32 sqq.
col. 295–296page 17 of 69
iacentes, vinum in universum, sicut ipsis verbis scripsit, et de animantibus ne gustant quidem, sed sola
illis aqua potum praebeat, et obsonium sit panis cum sale et hyssopo. Praeterea scribit, quo pacto praesi
deant inter eos ii quibus ecclesiastica commissa sunt ministeria, diaconatus etiam, | et quae supra cuncto³
eminent episcopatus praesidentiae. Quod si cui desiderium inerit ista exacte cognoscendi, discat ea ex dicta
iam viri huius historia. Quod igitur Philo illic de primis evangelicae doctrinae praeconibus et ritibus olim ab
Apostolis traditis disserens ista scripserit, cuivis manifestum est. Singulares anachoretarum vitas summae aur
ctoritatis in Ecclesia viri scripserunt: D. Athanasius Alexandrinae urbis episcopus ac Dorotheus vitam An
tonii Magni, quam postea latino sermone tradidit Evagrius; D. Hieronymus Pauli heremitae, Hilarionis atque
Malchi captivi monachi'; reliquorum autem monachorum vitas prosecuti sunt Theodoretus ac Palladius iustis
voluminibus, quae latina nuper prodierunt in lucem opera Gentiani Herveti, viri de christiana republica
bene meriti. Istorum porro colloquia si quis desideret, legat Cassianum. At cum huiusmodi homines per de
serta respersi vitamque solitariam agentes, sibi duntaxat prodesse viderentur, et religionem christianam
parum promovere, Basilius Magnus Caesareae Cappadociae episcopus, ut ait Nazianzenus in Vita Basilii, de
duxit eos ad civitates et oppida, ut ab his populus Deo gratam vivendi rationem ac cultum divinum edisceret.
Itaque Gregorii Nazianzeni verba (a) subiicere non poenitebit: Ut autem, > ait, ‹ non solum sibi, sed et
aliis quoque proficeret, primus coenobia excogitavit, ritumque illum monachorum antiquum atque agre
stem ad ordinem quendam formulamque religioni propiorem reduxit. Cum enim animadvertisset, eos, qui
in communi vita, hoc est, inter alios mixtim agunt, mo | nasticam licet abstinentiam servent, aliis quidem
utiles, sibi vero nequaquam existere, cum in multis eos necesse sit versari malis quae vitae quietae ac
plane perfectae contraria videntur, eos vero, qui in solitudine procul ab aliis agunt, firmiores sane propo
sito magisque Deo coniunctos quam supradictos vidit, attamen sibi tantum utiles, cum rerum experientiam
nequaquam teneant, nec cum aliis commercium ullum habeant, utrumque vitae genus coniungere cona
tus est. Quamobrem monachorum coenobia haud procul ab iis, qui in hominum societate vivunt, aedifi
cari iussit, nec omnino separavit, ut et propinquitate, cum opus charitatis exposceret, adesse valerent, dis
siti alioqui propriis terminis, ne quies eorum aut pax interrumpi per multitudinem posset, nec ipsi mo
nachi actionis merito, quod ex impendenda aliis pietate esset, privarentur, neque rursus eorum actio per
tumultus inutilis efficeretur, et alter alterum hoc modo iuvare posset, et monachorum vita per conversa
tionem eorum, qui in communi agunt, pia fieret, et ipsi ex monachis quietem, constantiam, sapientiam,
contemplationem ediscerent, quemadmodum tellus ac pontus invicem se iuvant ac suscipiunt.› Hos ergo ubi
coegisset Basilius in urbes, ac e monachis et anachoretis coenobitas effecisset, vivendi regulam Evangelio
consentaneam illis conscripsit, quam et in precio habemus, et totius Graeciae monachi hactenus observa
runt atque reveriti sunt, quemadmodum et Latini sumptam inde regulam beatorum Hieronymi, Augustini,
Benedicti, Dominici, Francisci, Bernardi, ac reliquorum. Ceterum ne variis allegationibus obruen | tes
lectoris animum epistolae modum excedamus, institutique nostri videamur obliti, dues fuisse Macarios
testantur Palladius ac Nicephorus (b), alterum Alexandrinum genere, qui licet iunior in iis, quae sunt mo
nachorum praecipua, primas obtinebat, alterum Aegyptium, aetate grandiorem,qui has ipsas graece scripsit
Homilias, quas in latinum sermonem transtulimus. Hic nonaginta vixit annos integros, quorum sexaginta
transegit in solitudine. Itaque natus annos triginta, et in iuvenili coustitutus aetate, tam toleranter tulit
labores exercitationis totum decennium, ut magna quadam et insigni dignus haberetur distinctione, adeo
ut vocaretur æzıdaptoyέpwv, id est, in puerili aetate senex, quoniam citius quam pro aetate profecerat
virtutibus. Quadraginta annos natus potestatem accepit adversus daemonas, gratiam item curandi, spiri
tumque praedicendi futura. Dignus quoque est habitus honorando sacerdotio. Habitarunt cum eo duo
discipuli in intima solitudine quae vocatur Scete. Quorum unus quidem, velut minister, illi semper as
sidebat eorum gratia qui veniebant curandi, alter autem seorsum secedebat in cellam. Procedente vero
tempore cum sanctus perspicaci oculo praevidisset, dixit ministro suo nomine Joanni, qui postea factus
presbyter suffectus est in locum Macarii: Audi, mi frater Joannes, meamque fer aequo animo admonitio
nem tibi valde profuturam. Tentaris enim, inquit, et te tentat spiritus avaritiae; sic enim perspectum
habeo; scio tamen, si meam benigne tuleris adhortationem, te perfectum fore in Dei timore atque eius
opere, laudaberisque, et | flagellum non appropinquabit tabernaculo tuo. Quod si non audieris, in te venient,
quae Giezi tandem acciderunt, cuius vitio laboras. Contigit porro, ut defuncto Macario non paruerit, sed ei,
qui propter avaritiam alligavit Judae laqueum. Elapsis itaque quindecim aut viginti annis, cum bona
pauperum usurpasset, tam gravi laboravit elephantia, ut in toto eius corpore non inveniretur integer
locus, in quo quis digitum figere posset. Haec fuit Macarii prophetia. Ferebatur hic sanctus pati continen
tem ecstasin, saepiusque vel cum Deo, vel in rebus versari caelestibus. Fama etiam constans erat, in
solitudine illum suscitasse mortuum, ut persuaderet cuidam haeretico neganti resurrectionem. Reliqua,
(a) Ex monodia Greg. Nazianzeni in vitam Basilii.
(b) Pallad. in Historia Patrum cap. 19, 20; Niceph. Hist. Eccl. lib. ix cap. 14.
col. 297–298page 18 of 69
PG 34:297inquam, anima. Scriptum enim est, esse ordines angelorum in circuitu timentium eum “. Creaturæ autem visibiles natura quadam immutabili præditæ sunt. XXIII. Coelum semel ordinatum est, sul, luna et terra, nec tamen acquievit in iis Dominus, neque aliter ac creata sunt, converti possunt, neque ha bent voluntatem. Tu vero propterea es ad imaginem et similitudinem Dei factus, quia quemadmodum Deus sui juris est, et quod vult facit: quando ei ita visum est, pro potestate et jure suo mittit justos in gehennam, ac peccatores in regnum, 59 quam vis hoc minime velit, nec placeat ei; justus enim est Dominus sic quoque tu tui juris es, et si velis perire, mutabilis nature. Si libeat blasphe mias effundere, venena conficere aut interficere aliquem, nemo tibi reluctatur aut prohibet te. Si velit quis, morem gerit Deo, et ingreditur vium justitia, ac vincit concupiscentias. Mens enim hu jusmodi, quæ resistit ac repugnat, potest superare, obfirmata ratione, impetus vitiorum et obscenas concupiscentias. XXIV. Si enim in domo ampla, in qua sunt vasa aurea, auro tecta, et argentea, varii generis vesti menta, aurum atque argentum, adolescentes et ju venculæ, quæ ibi versantur, cohibent animum suum (quamvis natura propter inhabitans peccatuni omnia concupiscat), et quia metuunt more homi num dominos, reprimunt impetus concupiscentia: c quanto magis, ubi viget timor Dei, reluctari atque reniti mens debet inhærenti pravitati? Quæ enim possibilia tibi sunt, præcepit Deus. Animalium quidem ratione destitutorum natura vincta est, velut natura serpentis est amara ac venenum emittens: universi igitur serpentes sunt ejusmodi. Lupus rapax esse consuevit: omnes ergo lupi sunt ejusdem natura. Agnus, qui simplex est, obnoxius est rapinæ: omnes ergo agni sunt ejusdem naturæ. Columba simplex est ac sincera: omnes ergo co lumbæ sunt ejusdem naturæ. Homo vero noa ita se habet. Quidam enim est lupus rapax, et quidam velut agnus rapinæ patet, et ex eodem genere hu mano utrumque oritur. XXV. Est qui non contentus uxore sua, scorta tur: est quoque alius, qui ne concupiscentiam quidem in corde suo excitari permittit. Est qui bona proximi diripit: est quoque alius, qui pietatis cultu motus, sua bona distribuit. Vides quam mu tabilis sit ipsa natura, tam ad vitia propendens, quam e diverso ad honestum; et secundum utram que proprietatem apta declinare ad quascunque libuerit actiones. Capax igitur est natura tum boni tum mali, sive divinæ gratiæ, sive adversariæ po testatis: necessitati tarnen subjici nequit; quando quidem ab initio Adam in puritate cum viveret, dominabatur cogitationibus suis; verum ex quo *¹ Psal. xxxiv, 8.άλλὰ περὶ τῆς νοερᾶς οὐσίας τοῦ ἀνθρώπου, τῆς Η ἀθανάτου λόγω ψυχῆς. Καὶ γὰρ γέγραπται, ότι Παρ εμβολαὶ ἀγγέλων κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτόν. Τὰ μὲν οὖν κτίσματα τὰ φαινόμενα, φύσει τινὶ ἀμεταβλήτῳ δέδεται. ΚΓ'. Ο οὐρανὸς ἅπαξ τέτακται, ὁ ἥλιος, ἡ σελήνη, ἡ γῆ, καὶ οὐκ εὐδόκησεν ἐν αὐτοῖς ὁ Κύριος· ἀλλ᾽ οὐδὲ παρ᾽ ὁ ἐκτίσθησαν μετατραπῆναι δύνανται, οὔτε ἔχουσι θέλημα. Σὺ δὲ διὰ τοῦτο εἶ κατ᾿ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ, ἐπειδὴ ὥσπερ ὁ Θεὸς αὐτεξούσιός ἐστι, καὶ ὅ θέλει ποιεῖ· ἐὰν θέλῃ, κατὰ τὴν ἐξουσίαν αὐτοῦ πέμψει τους δικαίους εἰς γέενναν, καὶ τοὺς ἁμαρτωλοὺς εἰς βασιλείαν· ἀλλ' οὐχ αἱρεῖται, οὐδὲ καταδέχεται τοῦτο· δικαιοκρίτης γάρ ἐστιν ὁ Κύριος οὕτως καὶ σὺ αὐτεξούσιος εἶ, καὶ ἐὰν θέλῃς ἀπο ολέσθαι, τρεπτῆς φύσεως εἶ· εἰ θέλεις βλασφημῆσαι, ποιῆσαι φάρμακα, καὶ ἀποκτεῖναί τινα, οὐδείς σου ἀντίκειται ἢ κωλύει σε. Εἰ θέλει τις, ὑποτάσσεται τῷ Θεῷ, καὶ διαδεύει τὴν ὁδὸν τῆς δικαιοσύνης, καὶ κρατεῖ τῶν ἐπιθυμιῶν. Ὁ γὰρ νοῦς οὗτος ἀντίπαλος ἐστιν, ἐπικρατεῖν δυνάμενος ἐῤῥωμένῳ λογισμῷ τὰς τῆς κακίας ὁρμὰς καὶ ἐπιθυμίας αἰσχράς, ΚΔ'. Εἰ γὰρ ἐν οἰκίᾳ μεγάλῃ, ὅπου ἐστὶ χρυσώματα, χρυσόφορα, καὶ ἀργυρώματα, καὶ ἐσθῆς διά φορος, χρυσός τε καὶ ἄργυρος, νεανίσκοι καὶ νεάνιδες διατρίβοντες ἄγχουσι τὸν ἑαυτῶν νοῦν· εἰ καὶ ἡ φύσις διὰ τὴν σύνοικον ἁμαρτίαν πάντων ἐπιθυμεῖ· καὶ διὰ τὸν ἀνθρώπινον φόβον τῶν δεσποτῶν, ἐπέχουσι τὰς ὁρμὰς τῶν ἐπιθυμιῶν· πόσῳ μᾶλλον, ὅπου ἐστὶ φόβος Θεοῦ, ἀντιμάχεσθαι καὶ ἀντιπράττειν ὁ νοῦς ὀφείλει τῇ συνούσῃ κακίᾳ; Τὰ γὰρ δυνατά σοι προσέταξεν ὁ Θεός. Ἡ μὲν οὖν τῶν ἀλόγων ζώων φύσις δετή ἐστιν, οἷον ἡ τοῦ ὄφεως φύσις πικρά ἐστι καὶ ἰοβόλος· ὅλοι οὖν οἱ ὄφεις τοιοῦτοί εἰσιν. Ο λύκος ἁρπά ζειν εἴωθεν· ὅλοι οἱ λύκοι τῆς αὐτῆς εἰσι φύσεως. Τὸ ἀρνίον ἀφελὲς ἦν ἁρπάζεται· ὅλα τὰ ἀρνία τῆς αὐτῆς εἰσι φύσεως. Ἡ περιστερὰ ἄδολός ἐστι καὶ ἀκέραιος· ὅλαι αἱ περιστεραὶ τῆς αὐτῆς εἰσι φύ σεως. ῾Ο δὲ ἄνθρωπος οὐχ οὕτως ἐστίν. Εἷς ἐστιν ὁ λύκος ἁρπάζων, καὶ εἷς ἐστιν ὡς ἀρνίον ἁρπαζόμενος· ἐκ τοῦ γένους τῆς ἀνθρωσότητος ἀμφότερα γενήσεται. ΚΕ'. Ἔστι τις μὴ ἀρκούμενος τῇ ἰδίᾳ γυναικί, ἀλλὰ καὶ πορνεύων: καὶ ἔστιν ἄλλος, ὅστις οὐκ ἐξ οὐδὲ ἐπιθυμίαν ἀνελθεῖν ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτοῦ. Εστι τις διαρπάζων τὰ τοῦ πλησίον· καὶ ἔστιν ἄλο λος διὰ θεοτέβειαν καὶ τὰ ἴδια διαδιδούς. Ορᾶς πῶς τρεπτή ἐστιν αὐτὴ ἡ φύσις· ἔστιν ἐπὶ τὸ κακὸν ῥέω πουσα, καὶ ἔστιν ἐπὶ τὸ καλὸν αὖθις· καὶ δι᾿ ἀμφο τέρων ἐπιτηδείως ἔχει νεῦσαι πρὸς ἃς βούλεται πράξεις· δεκτικὴ οὖν ἡ φύσις τοῦ καλοῦ τε καὶ τοῦ κακοῦ, ἤτοι θείας χάριτος, ἤτοι ἐναντίας δυνάμεως, ἀλλ' οὐκ ἀναγκαστική ἐπειδὴ τὸ πρὶν αὐτὸς ὁ 'Αδάμ ἐν καθαρότητι ὤν, ἐβασίλευε τῶν λογισμῶν αὐτοῦ ἀφ' οὗ δὲ παρέβη τὴν ἐντολὴν, ὅρη δυσβάστακταάλλὰ περὶ τῆς νοερᾶς οὐσίας τοῦ ἀνθρώπου, τῆς
Η
ἀθανάτου λόγω ψυχῆς. Καὶ γὰρ γέγραπται, ότι Παρ
εμβολαὶ ἀγγέλων κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτόν.
Τὰ μὲν οὖν κτίσματα τὰ φαινόμενα, φύσει τινὶ
ἀμεταβλήτῳ δέδεται.
ΚΓ'. Ο οὐρανὸς ἅπαξ τέτακται, ὁ ἥλιος, ἡ σελήνη,
ἡ γῆ, καὶ οὐκ εὐδόκησεν ἐν αὐτοῖς ὁ Κύριος· ἀλλ᾽
οὐδὲ παρ᾽ ὁ ἐκτίσθησαν μετατραπῆναι δύνανται,
οὔτε ἔχουσι θέλημα. Σὺ δὲ διὰ τοῦτο εἶ κατ᾿ εἰκόνα
καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ, ἐπειδὴ ὥσπερ ὁ Θεὸς αὐτεξούσιός
ἐστι, καὶ ὅ θέλει ποιεῖ· ἐὰν θέλῃ, κατὰ τὴν ἐξουσίαν
αὐτοῦ πέμψει τους δικαίους εἰς γέενναν, καὶ τοὺς
ἁμαρτωλοὺς εἰς βασιλείαν· ἀλλ' οὐχ αἱρεῖται, οὐδὲ
καταδέχεται τοῦτο· δικαιοκρίτης γάρ ἐστιν ὁ Κύριος
οὕτως καὶ σὺ αὐτεξούσιος εἶ, καὶ ἐὰν θέλῃς ἀπο
ολέσθαι, τρεπτῆς φύσεως εἶ· εἰ θέλεις βλασφημῆσαι,
ποιῆσαι φάρμακα, καὶ ἀποκτεῖναί τινα, οὐδείς σου
ἀντίκειται ἢ κωλύει σε. Εἰ θέλει τις, ὑποτάσσεται
τῷ Θεῷ, καὶ διαδεύει τὴν ὁδὸν τῆς δικαιοσύνης, καὶ
κρατεῖ τῶν ἐπιθυμιῶν. Ὁ γὰρ νοῦς οὗτος ἀντίπα
λός ἐστιν, ἐπικρατεῖν δυνάμενος ἐῤῥωμένῳ λογισμῷ
τὰς τῆς κακίας ὁρμὰς καὶ ἐπιθυμίας αἰσχράς,
ΚΔ'. Εἰ γὰρ ἐν οἰκίᾳ μεγάλῃ, ὅπου ἐστὶ χρυσώ
ματα, χρυσόφορα, καὶ ἀργυρώματα, καὶ ἐσθῆς διά
φορος, χρυσός τε καὶ ἄργυρος, νεανίσκοι καὶ νεάνιδες
διατρίβοντες ἄγχουσι τὸν ἑαυτῶν νοῦν· εἰ καὶ ἡ φύσις
διὰ τὴν σύνοικον ἁμαρτίαν πάντων ἐπιθυμεῖ· καὶ διὰ
τὸν ἀνθρώπινον φόβον τῶν δεσποτῶν, ἐπέχουσι τὰς
ὁρμὰς τῶν ἐπιθυμιῶν· πόσῳ μᾶλλον, ὅπου ἐστὶ φόβος
Θεοῦ, ἀντιμάχεσθαι καὶ ἀντιπράττειν ὁ νοῦς ὀφείλει
τῇ συνούσῃ κακίᾳ; Τὰ γὰρ δυνατά σοι προσέταξεν ὁ
Θεός. Ἡ μὲν οὖν τῶν ἀλόγων ζώων φύσις δετή
ἐστιν, οἷον ἡ τοῦ ὄφεως φύσις πικρά ἐστι καὶ ἰοβό
λος· ὅλοι οὖν οἱ ὄφεις τοιοῦτοί εἰσιν. Ο λύκος ἁρπά
ζειν εἴωθεν· ὅλοι οἱ λύκοι τῆς αὐτῆς εἰσι φύσεως.
Τὸ ἀρνίον ἀφελὲς ἦν ἁρπάζεται· ὅλα τὰ ἀρνία τῆς
αὐτῆς εἰσι φύσεως. Ἡ περιστερὰ ἄδολός ἐστι καὶ
ἀκέραιος· ὅλαι αἱ περιστεραὶ τῆς αὐτῆς εἰσι φύ
σεως. ῾Ο δὲ ἄνθρωπος οὐχ οὕτως ἐστίν. Εἷς ἐστιν ὁ
λύκος ἁρπάζων, καὶ εἷς ἐστιν ὡς ἀρνίον ἁρπαζό
μενος· ἐκ τοῦ γένους τῆς ἀνθρωσότητος ἀμφότερα
γενήσεται.
ΚΕ'. Ἔστι τις μὴ ἀρκούμενος τῇ ἰδίᾳ γυναικί,
ἀλλὰ καὶ πορνεύων: καὶ ἔστιν ἄλλος, ὅστις οὐκ ἐξ
οὐδὲ ἐπιθυμίαν ἀνελθεῖν ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτοῦ.
Εστι τις διαρπάζων τὰ τοῦ πλησίον· καὶ ἔστιν ἄλο
λος διὰ θεοτέβειαν καὶ τὰ ἴδια διαδιδούς. Ορᾶς πῶς
τρεπτή ἐστιν αὐτὴ ἡ φύσις· ἔστιν ἐπὶ τὸ κακὸν ῥέω
πουσα, καὶ ἔστιν ἐπὶ τὸ καλὸν αὖθις· καὶ δι᾿ ἀμφο
τέρων ἐπιτηδείως ἔχει νεῦσαι πρὸς ἃς βούλεται
πράξεις· δεκτικὴ οὖν ἡ φύσις τοῦ καλοῦ τε καὶ τοῦ
κακοῦ, ἤτοι θείας χάριτος, ἤτοι ἐναντίας δυνάμεως,
ἀλλ' οὐκ ἀναγκαστική ἐπειδὴ τὸ πρὶν αὐτὸς ὁ 'Αδάμ
ἐν καθαρότητι ὤν, ἐβασίλευε τῶν λογισμῶν αὐτοῦ
ἀφ' οὗ δὲ παρέβη τὴν ἐντολὴν, ὅρη δυσβάστακτα
inquam, anima. Scriptum enim est, esse ordines
angelorum in circuitu timentium eum “. Creaturæ
autem visibiles natura quadam immutabili præditæ
sunt.
XXIII. Coelum semel ordinatum est, sul, luna et
terra, nec tamen acquievit in iis Dominus, neque
aliter ac creata sunt, converti possunt, neque ha
bent voluntatem. Tu vero propterea es ad imaginem
et similitudinem Dei factus, quia quemadmodum
Deus sui juris est, et quod vult facit: quando ei ita
visum est, pro potestate et jure suo mittit justos
in gehennam, ac peccatores in regnum, 59 quam
vis hoc minime velit, nec placeat ei; justus enim
est Dominus sic quoque tu tui juris es, et si
velis perire, mutabilis nature. Si libeat blasphe
mias effundere, venena conficere aut interficere
aliquem, nemo tibi reluctatur aut prohibet te. Si
velit quis, morem gerit Deo, et ingreditur vium
justitia, ac vincit concupiscentias. Mens enim hu
jusmodi, quæ resistit ac repugnat, potest superare,
obfirmata ratione, impetus vitiorum et obscenas
concupiscentias.
XXIV. Si enim in domo ampla, in qua sunt vasa
aurea, auro tecta, et argentea, varii generis vesti
menta, aurum atque argentum, adolescentes et ju
venculæ, quæ ibi versantur, cohibent animum
suum (quamvis natura propter inhabitans peccatuni
omnia concupiscat), et quia metuunt more homi
num dominos, reprimunt impetus concupiscentia: c
quanto magis, ubi viget timor Dei, reluctari atque
reniti mens debet inhærenti pravitati? Quæ enim
possibilia tibi sunt, præcepit Deus. Animalium
quidem ratione destitutorum natura vincta est,
velut natura serpentis est amara ac venenum
emittens: universi igitur serpentes sunt ejusmodi.
Lupus rapax esse consuevit: omnes ergo lupi sunt
ejusdem natura. Agnus, qui simplex est, obnoxius
est rapinæ: omnes ergo agni sunt ejusdem naturæ.
Columba simplex est ac sincera: omnes ergo co
lumbæ sunt ejusdem naturæ. Homo vero noa ita se
habet. Quidam enim est lupus rapax, et quidam
velut agnus rapinæ patet, et ex eodem genere hu
mano utrumque oritur.
XXV. Est qui non contentus uxore sua, scorta
tur: est quoque alius, qui ne concupiscentiam
quidem in corde suo excitari permittit. Est qui
bona proximi diripit: est quoque alius, qui pietatis
cultu motus, sua bona distribuit. Vides quam mu
tabilis sit ipsa natura, tam ad vitia propendens,
quam e diverso ad honestum; et secundum utram
que proprietatem apta declinare ad quascunque
libuerit actiones. Capax igitur est natura tum boni
tum mali, sive divinæ gratiæ, sive adversariæ po
testatis: necessitati tarnen subjici nequit; quando
quidem ab initio Adam in puritate cum viveret,
dominabatur cogitationibus suis; verum ex quo
*¹ Psal. xxxiv, 8.
col. 299–300page 19 of 69
Quam sancte et caste se gerere debeat anima Christiani erga Christum sponsum suum.
Spiritales homines obnoxios esse tentationibus et afflictionibus, quarum origo est primum
peccatum.
De Christianorum unctione spiritali et gloria.
De thesauro Christianorum qui est Christus et Spiritus sanctus variis modis exercens eos ad per
fectionem assequendam.
Christianus proficere volens ad omne id quod bonum est, se vi compellere debet.
Solus Christus sanavit animam, quam ornamento gratiae suae vestivit,
Homini Christiano duplex incumbit bellum, externum et internum.
De duplici statu decedentium.
Hi soli diadema regium gestare possunt, qui sunt e semine regio.
Christianorum status mercaturae et fermentationi similis est.
Per inobedientiam redacti sumus in servitutem, a qua per mysterium crucis liberamur; item
de lacrimarum et ignis divini efficacia.
De dignitate, facultate et operationibus animae, et qua ratione tentetur a diabolo et | ab eo
liberetur.
Dignitatem et statum hominis Christiani prosequitur, eiusque liberum arbitrium, permixtis inte
rim utilibus quaestionibus.
XXVIII Describit ac deplorat calamitatem animae in qua propter peccatum non habitat Christus.
XXIX Duplici ratione gratiam suam largitur Deus, cuius fructum tandem iusto iudicio repetit.
Ex Spiritu sancto renasci debet anima Dei regnum ingressura, et qui hoc fiat.
Fidelis animo mutari debet et in Deum colligere cogitationes omnes, a quibus vere acpendet
obsequium divinum.
Gloria Christianorum modo latet in animis eorum, quae resurrectionis tempore emerget et illu
strabit corpora pro suo quaeque modo.
De gloria Christianorum illis non ignota.
Diversa est resurgentium gloria.
XXXIII Quam attente diligenterque precandum sit.
De sabbato antiquo et novo.
XXXVII De paradiso et lege spiritali.
XXXVIII Exacto opus est iudicio in discernendis veris Christianis, et quinam sint illi.
Ad quid Scriptura divina nobis donata est a Deo.
Virtutum inter se colligatio, itidem vitiorum.
Quam profunda sint animae penetralia, quae paulatim incrementa gratiae aut vitiorum ac
cipit. |
Non externa, sed interna promovent aut laedunt hominem, veluti spiritus gratiae aut spiritus
nequitiae.
De progressu viri Christiani, cuius tota vis dependet a corde, ut hic varie describitur.
Quantam in homine Christiano mutationem ac renovationem faciat Christus, qui morbos ani
mae sanavit.
Nullis artibus aut operibus huius mundi, sed solo Christi adventu sanatum esse hominem;
cuius magnam cum Deo cognationem refert haec homilia.
XLVIII De perfecta fide in Deum.
De differentia inter verbum Dei et verbum mundi, et inter filios Dei et filios huius mundi.
Explicatio allegorica quorundam sub lege benefactorum.
Non satis est huius saeculi delicias reliquisse, nisi quis alterius saeculi beatitudinem conse
quatur.
Deus est, qui per sanctos suos et creaturas edit miracula.
[Post Scripturae locorum sacrae qui in homiliis citantur» atque ‹ rerum memorabilium, quos indices exstant Ho
miliae latine p. 1-311. In quarum fine legis: Excudebat Guil. Morelius in Graecis typographus Regius Lutetiae
Parisiorum M. D. LIX. Cal. Maias.]
AD EDITIONEM HOMILIARUM S. MACARII AEGYPTII
SANCTI PATRIS MACARII EREMITAE AEGYPTII HOMILIAE SPIRITUALES QUINQUAGINTA DE
INTEGRITATE QUAE DECET CHRISTIANOS, cunctis quibus animae salus revera curae est, tum propter
insignem pietatis doctrinam, tum propter similium frequentiam maxime utiles ac necessariae, GRAECO
IN LATINUM SERMONEM conversae et coniunctim nunc primum in Germania editae a M. ZACHARIA
PALTHENIQ FRIDBERGENSI 1594, Francofurti Apud Joan. Wecheli viduam, impensis Nicolai Bassaei.
8° min.
| Reverendo, generis splendore ac nobilitate antiqua, religione, virtute, doctrina multisque in Ecclesiam
Christi meritis praestantissimo viro DD. JOANNI SWICHARDO CRONBERG, insignis metropolitanae
ecclesiae Moguntinensis Scholastico, S. Albani Praeposito, nec non reverendissimi et illustrissimi Domini
D. Wolfgangi Archiepiscopi et Principis Electoris Moguntinensis in spiritualibus Vicario generali, Domino ac
Patrono suo plurimum colendo S. P.
Quotiescunque, reverende, nobilissime et amplissime Do. Schwicharde, Maecenas clarissime, vir summis
col. 301–302page 20 of 69
Præfatio Zachariæ Paltenii
PG 34:301ob terrestrem quamdam dilectionem. Qui enim in veritate ad finem pervenire volunt in bona conver satione, alium amorem aut aliam dilectionem cum illa cœlesti dilectione admittere libenter et ad miscere non debent, ne impediantur a spiritua libus, et convertantur retrorsum, et demum a vita sua excidant. Sicut enim magna, et ineffabilia, et inenarrabilia promissa apud Deum inveniuntur; ita fide, et spe et laboribus et pugnis magnis opus est et multa probatione. Non enim parvum aliquid sunt bona quæ sperat homo accipere, quando regnum cœlorum affectat: regnare cum Christo in infinita sæcula cupis, et pugnas et labores et tentationes brevis temporis hujus vitæ sustinere viriliter usque ad mortem non suscipis? Dicente Domino Si quis vult venire post me, abneget semet ipsum, et tollat crucem suam quotidie gaudens, et sequatur me; et rursum: Si quis non oderit pa trem, matrem, uxorem, filias, fratres, sorores, ad huc autem et animam suam, non potest meus esse discipulus". Plerique homines regnum adipisci vo lunt, et æternam vitam accipere cupiunt; vivere autem in propriis suis voluntatibus, et illis ob temperare non recusant, magis autem similes facti huic qui vana seminat, neque abnegantes semet ipsos volunt æternam vitam accipere, quod impos cordiam, et imbecillitatem, et timiditatem, aut 34 Matth. xvi, 24. * Luc. 26. sibile est. Sermo enim Domini verus invenitur. Nam illi lapsu perveniunt, qui secundum Domini man datum abnegant toti seipsos, et omnia mundi cu piditates, vincula, superbias, voluptates et impe dimenta abjiciant, et illum solum quæ oculis habent, et illius mandata servare cupiunt, ita ut quisque propria voluntate avertatur, regnum nolle in veritate obtinere et seipsum abnegare, et diligere aliquid cum illa dilectione, gaudendo in aliquibus sæculi hujus voluptatibus et cupidita tibus, et non habendo in Dominum totam dile ctionem, quantum intentioni et voluntati possibile est. Ex uno exemplo mihi intellige omnia. Judi cando judicat quisque et noscit indecorum esse quod facere vult; sed quando diligit et non recu sat, hoc vincitur. Primum enim in corde intus bellum fit, et pugna, et libratio, ponderatioque dilectionem Dei inter et dilectionem mundi; tunc accedit quisque et judicat, si forte agatur de rixa et iracundia contra fratrem dicam, aut non dicam? loquar, aut non loquar? memor quidem Dei, sed propriam gloriam procurans, et non seipsum abnegans, verum si paulo prævaluerit Locus certe mutilus; post nullum in codice interpunctionis signumτοῦ, ἀπέμειναν καὶ ἐβυθίσθησαν ἐν τῷ τοῦ κόσμου βυθῷ, διὰ τοῦ ἰδίου θελήματος ἀνανδρίαν, καὶ χαύνωσιν, ἢ δειλίαν, ἢ δι᾽ ἀγάπην τινὰ γήϊνον. Οἱ γὰρ ἐξ ἀληθείας διεξελθεῖν ἕως τέλους ἐν ἀγαθῇ διαγωγή βουλόμενοι ἄλλον ἔρωτα καὶ ἄλλην ἀγάπην σὺν ἐκεί νῃ τῇ ἐπουρανίῳ παραδέξασθαι έκουσίως καὶ μῖξαι οὐκ ὀφείλουσιν, ἵνα μὴ ἐμποδισθῶσι τῶν πνευματικῶν, καὶ στραφῶσιν εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ τέλος ἐκπέ σωσι τῆς ζωῆς. Ωσπερ γὰρ μεγάλα καὶ ἀλάλητα καὶ ἀνεκδιήγητα ἐπηγγελμένα παρὰ Θεῷ τυγχάνει, οὕτω πίστεως καὶ ἐλπίδος καὶ πόνων καὶ ἀγώνων μεγάλων χρεία καὶ πολλῆς δοκιμασίας. Οὐ γάρ τι μικρὸν τυγχάνει, ὰ ἐλπίζει ἀγαθὰ λαβεῖν ὁ ἄνθρωπος βασιλείας οὐρανῶν ἐπιθυμῶν· συμβασιλεῦσαι Χρι στῷ εἰς τοὺς ἀπεράντους αἰῶνας βούλει, καὶ τοὺς ἀγῶνας καὶ πόνους καὶ πειρασμοὺς τοῦ ὀλίγου χρό νου τῆς ζωῆς ταύτης καταδέξασθαι προθύμως έως θανάτου οὐ καταδέχῃ; τοῦ Κυρίου βοώντος· Εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν, καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καθ' ἡμέραν χαίρων, καὶ ἀκολουθείτω μοι. Καὶ πάλιν· Ἐὰν μή τις μισήσῃ πατέρα, μητέρα, γυναῖκα, τέκνα, ἀδελφοὺς, ἀδελ φὰς, ἔτι δὲ καὶ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, οὐ δύναταί μου εἶναι μαθητής· οἱ πλεῖστοι δὲ τῶν ἀνθρώπων βασι λείας μὲν ἐπιτυχείν βούλονται, καὶ τὴν αἰώνιον ζωὴν κληρονομῆσαι θέλουσι, ζῆν δὲ ἐν τοῖς ἰδίοις αὐτῶν θε λήμασι, καὶ αὐτοῖς ἐξακολουθεῖν οὐκ ἀπαναίνονται, μᾶλλον δὲ τῷ σπείροντι τὰ μάταια καὶ μὴ ἀπαρ νούμενοι ἑαυτοὺς βούλονται τὴν αἰώνιον κληρονομῆσαι ζωὴν, ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. Ο γὰρ λόγος τοῦ Κυρίου ἀληθὴς τυγχάνει. Οὗτοι γὰρ ἄπτωτοι διεξέρχονται, οἱ κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Κυρίου ἀρνησάμενοι ὅλοι ἐξ ὅλου ἑαυτοὺς, καὶ πάσας τὰς τοῦ κόσμου ἐπιθυμίας καὶ δεσμούς καὶ μετεωρισμούς καὶ ἡδονὰς καὶ ἀσχολίας βδελυξάμενοι, καὶ αὐτὸν μόνον πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχοντες, καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ ποιεῖν ἐπιθυμοῦντες, ὥστε ἰδίῳ θελήματι ἀποστρέφεται ἕκαστος, τῆς βασιλείας τὸ ἐξ ἀληθείας μὴ θελήσαι λαβεῖν καὶ ἀρνήσασθαι ἑαυτὸν, καὶ ἀγαπᾷν τι σὺν ἐκείνῃ τῇ ἀγάπῃ, τῷ ἤδεσθαί τισι τοῦ αἰῶνος τούτου ἡδοναῖς ἢ ἐπιθυμίαις, καὶ τῷ μὴ ὅλην τὴν ἀγάπην, ὅσον ἐν προαιρέσει καὶ θελήματι δυνατόν, πρὸς Κύριον ἔχειν. Ἐξ ἑνὸς δὲ ὑποδείγματος συννόησόν μοι πάντα. Διακρίνων μὲν ἐνίοτε διακρίνει ἕκαστος καὶ οἶδεν, ὅτι ἄτοπόν ἐστιν, ὅ θέλει ποιῆσαι, ἀλλ' ἐπειδὴ ἀγαπᾷ καὶ οὐκ ἀρνεῖται, ἥττηται αὐτῷ. Πρότερον γὰρ ἔσω ἐν τῇ καρδίᾳ ὁ πόλεμος γίνεται, καὶ ὁ ἀγὼν, καὶ τὸ στάθμιον, καὶ ἡ ῥοπή, καὶ τὸ ζύγιον τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς ἀγάπης τοῦ κόσμου, καὶ τότε προέρχεται, καὶ διακρίνει ἕκαστος, εἰ τύχῃ εἰς μάχην καὶ διαπληκτισμὸν πρὸς τὸν ἀδελφὸν, λέγων ἐν ἑαυτῷ· Εἴπω; καλήσω; ἀλλὰ μὴ λαλήσω; μνημονεύων μὲν καὶ τοῦ χιν, μάταιατοῦ, ἀπέμειναν καὶ ἐβυθίσθησαν ἐν τῷ τοῦ κόσμου
βυθῷ, διὰ τοῦ ἰδίου θελήματος ἀνανδρίαν, καὶ χαύ
νωσιν, ἢ δειλίαν, ἢ δι᾽ ἀγάπην τινὰ γήϊνον. Οἱ γὰρ
ἐξ ἀληθείας διεξελθεῖν ἕως τέλους ἐν ἀγαθῇ διαγωγή
βουλόμενοι ἄλλον ἔρωτα καὶ ἄλλην ἀγάπην σὺν ἐκεί
νῃ τῇ ἐπουρανίῳ παραδέξασθαι έκουσίως καὶ μῖξαι
οὐκ ὀφείλουσιν, ἵνα μὴ ἐμποδισθῶσι τῶν πνευματι
κῶν, καὶ στραφῶσιν εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ τέλος ἐκπέ
σωσι τῆς ζωῆς. Ωσπερ γὰρ μεγάλα καὶ ἀλάλητα
καὶ ἀνεκδιήγητα ἐπηγγελμένα παρὰ Θεῷ τυγχάνει,
οὕτω πίστεως καὶ ἐλπίδος καὶ πόνων καὶ ἀγώνων
μεγάλων χρεία καὶ πολλῆς δοκιμασίας. Οὐ γάρ τι
μικρὸν τυγχάνει, ὰ ἐλπίζει ἀγαθὰ λαβεῖν ὁ ἄνθρωπος
βασιλείας οὐρανῶν ἐπιθυμῶν· συμβασιλεῦσαι Χρι
στῷ εἰς τοὺς ἀπεράντους αἰῶνας βούλει, καὶ τοὺς
ἀγῶνας καὶ πόνους καὶ πειρασμοὺς τοῦ ὀλίγου χρό
νου τῆς ζωῆς ταύτης καταδέξασθαι προθύμως έως
θανάτου οὐ καταδέχῃ; τοῦ Κυρίου βοώντος· Εἴ τις
θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν, καὶ
ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καθ' ἡμέραν χαίρων, καὶ
ἀκολουθείτω μοι.
Καὶ πάλιν· Ἐὰν μή τις μισήσῃ
πατέρα, μητέρα, γυναῖκα, τέκνα, ἀδελφοὺς, ἀδελ
φὰς, ἔτι δὲ καὶ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, οὐ δύναταί μου
εἶναι μαθητής· οἱ πλεῖστοι δὲ τῶν ἀνθρώπων βασι
λείας μὲν ἐπιτυχείν βούλονται, καὶ τὴν αἰώνιον ζωὴν
κληρονομῆσαι θέλουσι, ζῆν δὲ ἐν τοῖς ἰδίοις αὐτῶν θε
λήμασι, καὶ αὐτοῖς ἐξακολουθεῖν οὐκ ἀπαναίνονται,
μᾶλλον δὲ τῷ σπείροντι τὰ μάταια καὶ μὴ ἀπαρ
νούμενοι ἑαυτοὺς βούλονται τὴν αἰώνιον κληρονο
μῆσαι ζωὴν, ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον.
Ο γὰρ λόγος τοῦ Κυρίου ἀληθὴς τυγχάνει. Οὗτοι
γὰρ ἄπτωτοι διεξέρχονται, οἱ κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ
Κυρίου ἀρνησάμενοι ὅλοι ἐξ ὅλου ἑαυτοὺς, καὶ πάσας
τὰς τοῦ κόσμου ἐπιθυμίας καὶ δεσμούς καὶ μετεω
ρισμοὺς καὶ ἡδονὰς καὶ ἀσχολίας βδελυξάμενοι, καὶ
αὐτὸν μόνον πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχοντες, καὶ τὰς ἐντολὰς
αὐτοῦ ποιεῖν ἐπιθυμοῦντες, ὥστε ἰδίῳ θελήματι
ἀποστρέφεται ἕκαστος, τῆς βασιλείας τὸ ἐξ ἀληθείας
μὴ θελήσαι λαβεῖν καὶ ἀρνήσασθαι ἑαυτὸν, καὶ
ἀγαπᾷν τι σὺν ἐκείνῃ τῇ ἀγάπῃ, τῷ ἤδεσθαί τισι
τοῦ αἰῶνος τούτου ἡδοναῖς ἢ ἐπιθυμίαις, καὶ τῷ μὴ
ὅλην τὴν ἀγάπην, ὅσον ἐν προαιρέσει καὶ θελήματι
δυνατόν, πρὸς Κύριον ἔχειν. Ἐξ ἑνὸς δὲ ὑποδείγμα
τος συννόησόν μοι πάντα. Διακρίνων μὲν ἐνίοτε
διακρίνει ἕκαστος καὶ οἶδεν, ὅτι ἄτοπόν ἐστιν, ὅ
θέλει ποιῆσαι, ἀλλ' ἐπειδὴ ἀγαπᾷ καὶ οὐκ ἀρνεῖται,
ἥττηται αὐτῷ. Πρότερον γὰρ ἔσω ἐν τῇ καρδίᾳ ὁ
πόλεμος γίνεται, καὶ ὁ ἀγὼν, καὶ τὸ στάθμιον, καὶ
ἡ ῥοπή, καὶ τὸ ζύγιον τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ, καὶ
τῆς ἀγάπης τοῦ κόσμου, καὶ τότε προέρχεται, καὶ
διακρίνει ἕκαστος, εἰ τύχῃ εἰς μάχην καὶ διαπλη
κτισμὸν πρὸς τὸν ἀδελφὸν, λέγων ἐν ἑαυτῷ· Εἴπω;
καλήσω; ἀλλὰ μὴ λαλήσω; μνημονεύων μὲν καὶ τοῦ
χιν,
μάταια
ob terrestrem quamdam dilectionem. Qui enim in
veritate ad finem pervenire volunt in bona conver
satione, alium amorem aut aliam dilectionem cum
illa cœlesti dilectione admittere libenter et ad
miscere non debent, ne impediantur a spiritua
libus, et convertantur retrorsum, et demum a vita
sua excidant. Sicut enim magna, et ineffabilia, et
inenarrabilia promissa apud Deum inveniuntur;
ita fide, et spe et laboribus et pugnis magnis opus
est et multa probatione. Non enim parvum aliquid
sunt bona quæ sperat homo accipere, quando
regnum cœlorum affectat: regnare cum Christo
in infinita sæcula cupis, et pugnas et labores et
tentationes brevis temporis hujus vitæ sustinere
viriliter usque ad mortem non suscipis? Dicente
Domino Si quis vult venire post me, abneget semet
ipsum, et tollat crucem suam quotidie gaudens, et
sequatur me; et rursum: Si quis non oderit pa
trem, matrem, uxorem, filias, fratres, sorores, ad
huc autem et animam suam, non potest meus esse
discipulus". Plerique homines regnum adipisci vo
lunt, et æternam vitam accipere cupiunt; vivere
autem in propriis suis voluntatibus, et illis ob
temperare non recusant, magis autem similes facti
huic qui vana seminat, neque abnegantes semet
ipsos volunt æternam vitam accipere, quod impos
cordiam, et imbecillitatem, et timiditatem, aut
34 Matth. xvi, 24. * Luc. 26.
sibile est.
Sermo enim Domini verus invenitur. Nam illi
lapsu perveniunt, qui secundum Domini man
datum abnegant toti seipsos, et omnia mundi cu
piditates, vincula, superbias, voluptates et impe
dimenta abjiciant, et illum solum quæ oculis
habent, et illius mandata servare cupiunt, ita ut
quisque propria voluntate avertatur, regnum nolle
in veritate obtinere et seipsum abnegare, et
diligere aliquid cum illa dilectione, gaudendo in
aliquibus sæculi hujus voluptatibus et cupidita
tibus, et non habendo in Dominum totam dile
ctionem, quantum intentioni et voluntati possibile
est. Ex uno exemplo mihi intellige omnia. Judi
cando judicat quisque et noscit indecorum esse
quod facere vult; sed quando diligit et non recu
sat, hoc vincitur. Primum enim in corde intus
bellum fit, et pugna, et libratio, ponderatioque
dilectionem Dei inter et dilectionem mundi; tunc
accedit quisque et judicat, si forte agatur de
rixa et iracundia contra fratrem dicam, aut non
dicam? loquar, aut non loquar? memor quidem
Dei, sed propriam gloriam procurans, et non
seipsum abnegans, verum si paulo prævaluerit
Locus certe mutilus; post nullum in codice interpunctionis signum
col. 303–304page 21 of 69
quod epistolae et rescripta imperatorum aliorumque iureconsultorum respensa pleraque sermone graeco
prolata atque edita sint, multaeque voces et sententiae graecorum philosophorum, poetarum et oratorum
tanquam gemmae et lumina orationis ad res significantius exprimendas insertae sint. Quin etiam aliquot
sunt leges et tituli, quos totos a | Graecis mutuati sunt iureconsulti, ab Aristotele nimirum titulus de
usuris, a Platone ff. de nundinis 1. 2, sic titulus de poenis ex Homero et Demosthene. Summopere ergo
graecarum literarum ope indiget legum cupida iuventus. Quoad theologiam vero, quae nobis sacrosancta
oracula atque adeo salutis nostrae summam tradit, si quis buius linguae cognitione se carere posse asserat,
is mihi non multum absimilis videtur esse ei, qui absque nutrimento et cibo corpus salvum et incolume
conservari statuit. Nonne omnes Evangelistae, excepto uno Matthaeo, nonne omnes epistolae Pauli,
nonne apocalypsis Joannis graeeo sermone perscripta et ad nos delata est? Nome Basilius, nonne Chry
sostomus, nonne Nazianzenus, nonne Eusebius, nonne Origenes, nonne Theophylactus, nonne Athanasius
atque Epiphanius, viri vitae sanctimonia atque eruditione commendati, cum quibus quem compares cuius
cunque vel linguae vel aetatis theologum, non facile video: nonne, inquam, omnes graeco sermone sua
opera conscripserunt? Quis ergo ex illis nobis futurus fru | clus, quae consolatio aut oblectatio, si graecae
linguae studium negligeremus? Nullus certe. Et certe hoc pacto, quod absit, irritus atque inanis omnis
illorum labor fuisset. Fateor quidem, ex Latinis gustum maximum hauriri atque percipi posse, attamen
hac in parte poetae adstipulor qui canit;
Gratius ex ipso fonte bibuntur aquae.
Haec ergo quum omnia ita, ut dixi, sic se habeant, quis adeo pervicax, adeo obstinatae mentis, adeo
durae cervicis atque adeo perversi iudicii esse possit, qui tantam huius linguae praestantiam, tantamı
dignitatem dignitatique coniunctam utilitatem non agnoscat, agnitam praedicet, atque debitis landum
encomiis ornet? Recte igitur atque optime subtilis iudicii atque profundae eruditionis vir H. S. velut
Tapwoos de hac lingua canit
Et quidem, ut ingenue fatear, tantus me huius linguae incessit amor, tanta me a teneris fere unguiculis
detinuit cupiditas, ut per totum semestre spatium, invidia dicto absit, | uni Homero
quo ceu fonte perenni
Vatum Pieriis ora rigantur aqais,
perlegendo, relegendo atque revolvendo, totum me dederim. Idem enim accidebat mihi, quod iis, qui
exiguo aliquo divinorum mysteriorum gustu percepto, quo majora sibi revelata fuerint gaudia caelorum,
eo ardentiori desiderio tenentur. Sic ego quo majori fervore scriptores graecos tum solutae tum ligatac ora
tionis evolvebam, eo vehementius aestus ille animi inflammari atque incendi coepit, adeo ut me illius stu
dié nulla unquam άļɩxopla aut fastidium ceperit, et quo magis esurirem, nunquam tamen ſames illa se
dari, expleri aut exsaturari potuerit. Quumque hac hieme a continuis laboribus, quibus ultra sesquiennium
obrutus, non tamen oppressus fui, respiratio exigua concederetur, incidi forte fortuna in sanetum atque
divinum sancti patris Macarii opus, sanctissimas nimirum atque summa pietate refertas Homilias, quarum
lectio me adeo oblectavit, recreavit et detinuit, ut, priusquam spatio trium dierum librum evolvissem,
perversis neis cogi | tationibus omnino gravem et molestum me exhibuerim. Tanta enim religione scatent
hae homiliae atque sermones, ut vel in agone mortis constitutum in vitam reducere, atque consolatione
pia praesto esse queant. Summa ergo suavitate huius sacerrimae lectionis illectus atque devinctus, tandem
insignium aliquot et praecipuarum homiliarum versionem aggredior latinam; non tamen eo animo, ut,
quas latina veste exornaram, alteri mecum essent communes, sed ut aridos ingenii mei rivulos irrigarem
atque incultos memoriae agellos excolerem, Quas latinitate donatas quum apud me conspexissent viri quidam
non infimae existimationis eruditionisve, illi coeptum urgere, instare ac dicere, me, si, quam coepissem telam
pertexere, ad finem perducerem, tum cupidae graecarum literarum iuventuti, tum ceteris omnibus, quibus
animae salus re vera curae est, rem non omnino ingratam praestiturum. Quorum tandem ardenti desiderio
et voluntati, quod aequum erat, satisfacere cupiens, opus, quod spero, non inutile in manus sumpsi, in quo
quantum laboris posuerim aut sus | tinuerim, testes erunt ii, qui quos dies noctesque in typographiis mo
stris labores impendo, norunt. Ut enim factae promissioni atque prelo satisfacerem, nocturnas quasdam ho
ṛas suffurari necesse fuit, quarum tamen molestias et asperitatem, ut non persentiscerem, vicit amor lin
guae, superavit ipsa operis amoenitas, levavit consolationum copia, molliit caelestis animo depicta requies,
adeo ut, Sisyphi saxum dum volverem, id a me volvi minime sentirem. Quoniam vero, ut fieri solet, non
defuturos iniquiores aliquos censores et aristarchos verebar, qui minus laborem hunc meum probarent,
operae pretium esse sum ratus, si quem patronum operi huic quaererem, qui ipsum et eruditione sua pro
col. 305–306page 22 of 69
AD EDITIONEM HOM. S. MACARII AEGYPTII.
bare et contra alios, pro re nata, protegere posset. Eum autem quod Te, Suicarde (a) nobilissime,
prae ceteris selegerim, plures reddi possunt causae. Cum etenim Tu unus sis, quem hac aetate tum propter
eximias animi dotes, tum propter praeclara virtutis ornamenta, quae ad hominem ornandum cumulate va
lere possunt, iure merito suspiciunt, admirantur ac venerantur omnes, cui potius quam | T. R. D. excelso
atque nobilissimo nomini sanetas sancti Macarii Homilias insignirem, dedicarem atque consecrarem. Quid
enim de alta et antiqua stemmatis Tui progenie et familia, quae multis abhinc saeculis summa semper vi
guit laude, plura dicam?
Fortes creantur fortibus,
Est in iuvencis, est in equis patrum
Virtus, nec imbellem feroces
Progenerant aquilae columbam.
Testantur hoc ipsa historiarum monumenta per totam Germaniam atque adeo totum fere orbem, quibus
virtus Vestra illustrata, ignota diutius esse nequit. Taceo Imperatores et Principes, et non domesticos tan
tum, sed externos etiam, quibus prudentia Cronbergiorum in consiliis, fortitudo in rebus bellicis, et usui
ct summae semper admirationi fuit. Quid de Guilielmo Cronbergio, equite aurato dicam, cuius et virtus et
fortitudo, quum ludis equestribus Augustae Trevirorum a Conrado II imperatore et Franciae Orientalis duce
institutis rex praeficeretur, atque amplissimis victoriae ßpaбsłowę onustus do | mum reverteretur, ante
multa saecula emicuit? Quid de Eberwini episcopi Wormatiensis ab heroico vestro stemmate orti pietate,
vitae integritate atque sanctitate dicam, qui velut inter cetera astra aurorae sidus elucescit? Quid de Phi
lippi Cronbergii fortitudine atque infracto animo, quem imperator Carolus buius nominis V, exigentibus id
eius meritis atque animi dotibus praestantissimis, militaribus copiis praefecit atque primarium ductorem con
stituit? Quid de reliquorum summa cognitione et scientia bonarumque literarum eruditione dicam,'quorum
omnium gloria et aeterni nominis fama in excelso posita est loco? Cui non eognita atque perspecta summa
animi magnitudo, prudentia, religio, pietas et humanitas reverendissimi atque illustrissimi Principis ac
Domini D. Waltheri Cronbergii, totius Ordinis Teutonici per Italiam et Germaniam Magistri supremi?
Cuius rei testimonia e scriptoribus dignissimis clarissima atque evidentissima peti possent, si res postu
laret. Verum ne externa prosequi videar, Hartmannus a Cron | berg, senior suae aetatis P. M., nobilissimus
ille tuus parens, quantis, quaeso, virtutibus, quanta animi constantia, iustitia atque ceteris virtutum orna
mentis emicuit? Tantis quidem, ut ad summam illum dignitatem summosque honores evexerint, atque apud
Reverendissimum Illustrissimum Principem Electorem Moguntinum tantam fidem atque auctoritatem illi
conciliarint, ut nihil ardui, nihilque, quod alicuius momenti vel ponderis esset, incideret, in cuius delibe
rationem ac diffinitionem non fuerit adhibitus, imo præcipuo loco habitus? Quid vero fratres Tuos, viros
nobilissimos memorem, quorum singuli in Illustrissimi Principis Electoris Moguntini consilium asciti
tantis animi dotibus ornati sunt, ut ex re, ex tempore,de qualibet re ad negotium quoquo modo pertinente,
quid facto opus sit, deliberare, tum commode quoque de his, quae deliberaverint, dicere, eaque,quoties res
exegerit, conficere possint. Quae res effecit, ut ad amplissimas atque honorificentissimas sint promoti di
gnitates, quibus cum laude praesunt. Taceo hic reliquos, quos aut Burggra ¦ viatus aut praefecturae am
plissima dignitate suscepto balthei militaris decore exornatos totus suspicit orbis, tota veneratur ac colit
Germania. De Te vero, reverende ac amplissime Swicarde, avita Tuorum religione et nobilitate laudatis
simo quid dicam? Cui non sunt cognitae ac perspectae plurimae, quae in Te elucent, virtutes? Pietas, hu
militas, comitas, humanitas, aequanimitas, rerum experientia, linguarum peritia, laborum et molestiarum
tolerantia, et erga omnes vel infimae sortis homines et egentes summa benignitas et propensa benefaciendi
voluntas, totus virtutum orbis Te totum velut margarita quaedam pretiosa circumvestiunt, Te totum sibi
vindicant totumque ad suas partes pertrahunt. Sed nolo in Tuis laudibus recensendis, quae innumerabiles
sunt, diutius immorari, ne Tuas virtutes plurimas tenui oratione mea videar imminuere: quanquam pro
Tua modestia graviter feras, eas a quoquam praedicari. Illud certissime constat, quod demonstrare volui,
Te unum esse, quem literarum scientia expoliti literarum et | virtutum antistitem habeant et observent,
communemque defensorem ac patronum sibi diligant. Quo nomine etsi ego in numero literatorum minime
sum reponendus, si Te mihi patronum versionis huius constituo, videor id meo summo iure vindicare.
Offero ergo Tibi, reverende ac spectabilis Swicarde, sanctum sancti Patris opus, e graeco sermone in lati
num, praefixis et additis singularum homiliarum (b) argumentis, de integro a me conversum: quod vere
ne verterim, Tu omnium sapientissime iudicabis, si modo vacat, animum a gravioribus curis ad sancturn
sancti Patris opus perlegendum convertere. Quod omnino iam Tuum benevole suscipias, Tuo splendore
illustres, dignitate foveas, auctoritate defendas, ut si non de auctore, certe de patrono ubique possit suo
iure gloriari: meque cum ipso T. R. D. ex asse devinctum recipias et ames, atque, quod in Te est, ad
(a) Sic! EDIT.
(b) Corr., Palth, additis šinquli Homiliae suis. Ip.
col. 307–308page 23 of 69
dignitates et honores promoveas, quam humillime oro. Quod superest, aeternum Deum patrem Liberatoris
nostri Jesu Christi ex imo pectore precor, ut Reverendam | Dominationem Vestram tanquam singulare et
electum gratiae suae organum sub umbra alarum suarum protegat, tranquillam et pacatam vitam largiatur,
benedictionem animae et vitae conferat, et tandem immarcescibili beatitudinis corona exornet.
Francofurti ex meo Musaeo, Calend. Aprilis, anno a nato Rege Messia filio Dei 1594.
devinctissimus.
M. ZACHARIAS PALTHENIUS Fridbergensis.
| Carmen heroicum in vitam B. Macarii Aegyptii, instituti vitae eremiticae Primarii, discipuli quondam
D. Patris Antonii devotissimi etc. ad eundem reverendum, nobilem et amplissimum virum Dominum
Dn. Joannem Swichardum a Cronberg, etc. D.D. suum gratiosum, scriptum u M. Valentino Leuchthio,
S. Palatii Aulaeque Lateranensis Comité etc.
Quaestio mota diu, sacrae non infima sortis,
Quis prior aut potior Divorum ex ordine vitam
Foverit abstractam, et deserta habitacla ferarum.
Nam quidam referunt Heliam Thesbitide cretum,
Qui iuga Carmeli conscendit et aspera montis,
Indignos regina tuos Isabella furores
Evitans, saevas et iniquis frontibus iras.
Sunt, qui Baptistam memorant, quem Spiritus ipsis
Visceribus matris complevit numine clausum,
teneris qui annis montosa cacumina lustrans,
Et populi turmas fugit mundique favores,
Ad scopulos nemorum petiit Iordanidis undae,
Texta camelorum gessit velamina setis;
Et zonae pellis medium cinxere ferinae, |
Et virides victum dederant de rure locustae,
Silvestrisque cava mellis favus ilice sumptus;
Bacche, tuas vires risit, nec cetera curans
Quae mentes hominum genialia pocula mulcent.
Ast alii et quorum melior sententia menti
Insidet, a quodam Paulo deducier ortum
Monstrant, qui Decii crudelis tempore diro
Insidias fugiens accessit inhospita rura,
Ut silvas inter, inter quoque fustra leonum,
Christe tibi gratas resonaret Maxime laudes,
Efferretque tuum sincero pectore nomen.
Hunc exercitio felix Antonius uno
Austerae sequitur vitae; nam laetus eremo
Conspectus hominum liquit carosque parentes,
Ut casses satanae, mundi, carnisque dolosos,
Et liber posset fraudes vitare malignas,
Ac Christo soli pacato corde placere,
Servitiumque Deo sine fine lítare supremo.
Proximus hinc noster Macarius ordine fertur,
Quem studio Aegypti tellus fecunda Pelasgo
Edidit, et nobis divino sidere misit.
Aemulus Antonii vitam moresque beatos
Discipulus fidi sequitur placido ore magistri,
Se tibi, Christe, dedit totum, vitamque solutam
curis legit rigidoque gravamine plenam.
Delicias mundi contempsit iugiter omnes,
Nimbosos petiitque animosa mente recessus,
Atque ibi nudus, inops, saxo vix tectus adeso,
Sub Jove ferre nives statuit glacialibus auris
Hiberno, expertus quantum patientia tandem
Duraque paupertas humanaque membra valerent.
Exili cuius tenuatum corpus amictu,
Desidiae patiens, tolerans algoris et aestus,
Rugosa facie, lacrimisque fluentibus ore
Sub tacito pastum, queruli constante doloris |
Pectore duritiem consumpsit, laeta salutis.
Quem volucres cinxere leves pia verba sonantem,
Aurita ante pedes stupuere animantia quaevis.
Non auro splendente domus, gemmisque decora,
Illi punecio nec lana colore rubescens,
Non centum versata iugis felicia campi
Iugera, crescenti nec palmite dives agellus,
Aut gregis innumeri foetus, nec merce Sabaca
Niliaco plenae venientis littore naves,
Etficiunt alias felicem quamve, fuere.
O quam laeta piae est paupertas conscia mentis,
linmortale viro forti decus atque perenne!
col. 309–310page 24 of 69
PG 34:309AD EDITIONEM HOM. S. MACARII AEGYPTII. Qua vel Achaemenios luxus, regnumque Phrahalis Vicerat excelsum, vel dilia fortiter arva. Cui calidi cessere ignes, victusque refugit Moesta dolo assiduo semper qui corda revisit.. Crudeles fraudes et noxia crimina pressit Omnia, deiecitque animo phantasmata casto, Et variis mandata Dei virtutibus implens, In paucis locuples, fluidae nec non bona vitae Praesentis fugiens, potuit sperare futura, Praemia digna tulit, caelestia regna petivit. Nunc caeli plenis meritis sortitus honores Exigit aeternos horis felicibus annos. Exemplum egregium nobis dedit ille sequendum, Ut mundi pompas fugeremus et alta viarum, Atque Deum puro meditantes pectore semper. O nimium felix animae sors alque beatis Coelicolis socianda poli, quos clauserit aether; Exempla haec cui tanta placent, quae tanta secuta, Ibit ad Elysios multo cum fenore campos. Nunc ad Te, Schwicharde, feror, generosa propago, Antiquae Cronbergiacae flos inclyte stirpis, Insigni virtute potens, laudateque fama, Quem pietas, honor et zelus, devotio, vera Religio, Charites trinae, constantia cordis, Commendant multum, Musarum splendor et ingens. Accipe Macarium divum, sermone Pelasgo Scriptorem quondam, Latio nunc ore loquentem, Palthenius quem mente pia doctissimus offert, Et studiis Leuchtii consueto more faveto. Joannes Trithemius de scriptoribus Ecclesiae. Macarius monachus Aegyptius et B. Patris Antonii quondam discipulus, vir devotus sanctissimac con versationis, de quo multa miracula narrantur, quomodo etiam mortuorum voces de sepulchris pro fidei confirmatione impetravit, claruit multa sanctitate sub Constantino et Constantio principibus anno Domini 350; cuius gesta habentur in vitis Patrum. Duo fuerunt Macarii eiusdem nominis atque de cantati propter exercitia studiorum, vitam, mores atque disciplinam. Alter quidem Aegyptius, qui mi racula edebat, ac religiosa cautione in eos, qui se conveniebant, erat severus: alter Alexandrinus per omnia similis Aegyptio et humanus, | adeo huma nus erat erga eos, qui se conveniebant, ut lepida urbanitate utendo iuvenes ad exercitia provocaret. Horum Evagrius discipulus factus, factis philoso phiam exercuit, qui prius verbis duntaxat philoso phabatur. Qui Constantinopoli a Gregorio Theologo in diaconorum adscitus est ordinem, quin etiam in Aegyptum profectus, in praedictos incidit viros atque illorum vitam aemulatus est. Ab hoc libri valde graves et serii conscripti sunt, quorum unus Monachus sive de vita activa inscriptus est. Alter Gnosticus sive de iis, qui cognitionis munere donati sunt. Capita vero eius libri sunt quinquaginta. Ter tius Antirrheticus, adversus tentantes daemones, octo distinctus partibus secundum numerum octo cogitationum. Item sexcenta Prognostica problemata, et Elementaria duo, unum ad monachos in coeno biis aut contuberniis viventes, alterum ad virgi num coetum. Atque haec sunt eius verba: Necesse est, ut vias eorum, qui praecesserunt, monachorum sedulo indagemus, et ad eorum normam dirigamur. Multa ab iis et dicta et facta sunt recte, inter quae et hoc quispiam dixit: Aridiorem et asperam vivendi rationem cum caritate copulatam celerius perducere monachum ad affectionum vacuitatem.ΕΚ ΤΩΝ ΣΟΥΙΔΑ. Δύο ἐγένοντο Μακάριοι ὁμώνυμοι καὶ περιβόητοι δι' ἄσκησιν, διὰ βίον, διὰ τρόπον, διὰ τὰ μαθήματα. ὁ μὲν Αἰγύπτιος θαυματουργὸς ἦν, καὶ μετὰ τοῦ εὐλαβοῦς πρὸς τοὺς ἐντυγχάνοντας αυστηρός· ὁ δὲ Αλεξανδρεύς κατὰ πάντα ὢν παραπλήσιο; τῷ Α! γυπτίῳ καὶ ἱλαρός· | οὕτως ἱλαρὸς ἦν τοῖς ἐντυγχάνουσι, καὶ τῷ χαριεντίζεσθαι τους νέους ἦγε πρὸς ἄσκησιν. τούτων Εὐάγριος γενόμενος μαθητής τὴν δι' ἔργων φιλοσοφίαν ἐκτήσατο, πρότερον λόγῳ μόνῳ φιλόσοφος ὤν· ὃς ἐν Κωνσταντίνου πόλει ὑπὸ Γρη γορίου τοῦ θεολόγου εἰς τὴν τοῦ διακόνου προεχειρίσθη τάξιν. ἀλλὰ καὶ ἐς τὴν Αἴγυπτον κατελθών, καὶ τοῖς προλεχθεῖσιν ἐντυχὼν ἀνδράσι, τὸν ἐκείνων βίον ἐζήλωσε. τούτῳ βιβλία ἄγαν σπουδαία συγγέγραπται· ὧν τὸ μὲν Μοναχὸς ἢ περὶ πρακτικῆς ἐπι γέγραπται· τὸ δὲ Γνωστικὸς ἢ περὶ τῶν καταξιωθέντων γνώσεως· κεφάλαια δὲ αὐτοῦ πεντήκοντα τὸ δὲ ᾿Αντιῤῥητικὸν πρὸς τοὺς πειράζοντας δαίμονας, ἐν ὀκτὼ διῃρημένον μέρεσι, κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ὀκτὼ λογισμῶν· καὶ ἐξακόσια προγνωστικά προβλήματα· καὶ στιχηρὰ β', ἐν πρὸς τοὺς ἐν κοινο δίοις ἢ συνοδίαις μοναχούς, καὶ ἓν πρὸς τὴν παρ θενίαν. καί φησι κατὰ λέξιν οὕτως· Ἀναγκαῖον τὰς ὁδοὺς τῶν προοδευσάντων μοναχῶν ὀρθῶς διερωτ τᾷν, καὶ πρὸς αὐτὰς κατορθοῦσθαι· πολλὰ γάρ ἐστιν ὑπ' αὐτῶν τὰ ῥηθέντα καὶ πραχθέντα και λῶς, ἐν οἷς καὶ τοῦτό τις ἔφησε, τὴν ξηροτέραν καὶ ἀνώμαλον δίαιταν, ἀγάπῃ συζευχθεῖσαν, θᾶττον διάγειν τὸν μοναχὸν εἰς ἀπάθειαν.ΕΚ ΤΩΝ ΣΟΥΙΔΑ.
Δύο ἐγένοντο Μακάριοι ὁμώνυμοι καὶ περιβόητοι
δι' ἄσκησιν, διὰ βίον, διὰ τρόπον, διὰ τὰ μαθήματα.
ὁ μὲν Αἰγύπτιος θαυματουργὸς ἦν, καὶ μετὰ τοῦ
εὐλαβοῦς πρὸς τοὺς ἐντυγχάνοντας αυστηρός· ὁ δὲ
Αλεξανδρεύς κατὰ πάντα ὢν παραπλήσιο; τῷ Α!
γυπτίῳ καὶ ἱλαρός· | οὕτως ἱλαρὸς ἦν τοῖς ἐντυγχά
νουσι, καὶ τῷ χαριεντίζεσθαι τους νέους ἦγε πρὸς
ἄσκησιν. τούτων Εὐάγριος γενόμενος μαθητής τὴν δι'
ἔργων φιλοσοφίαν ἐκτήσατο, πρότερον λόγῳ μόνῳ
φιλόσοφος ὤν· ὃς ἐν Κωνσταντίνου πόλει ὑπὸ Γρη
γορίου τοῦ θεολόγου εἰς τὴν τοῦ διακόνου προεχειρίσθη
τάξιν. ἀλλὰ καὶ ἐς τὴν Αἴγυπτον κατελθών, καὶ
τοῖς προλεχθεῖσιν ἐντυχὼν ἀνδράσι, τὸν ἐκείνων βίον
ἐζήλωσε. τούτῳ βιβλία ἄγαν σπουδαία συγγέγρα
πται· ὧν τὸ μὲν Μοναχὸς ἢ περὶ πρακτικῆς ἐπι
γέγραπται· τὸ δὲ Γνωστικὸς ἢ περὶ τῶν καταξιω
θέντων γνώσεως· κεφάλαια δὲ αὐτοῦ πεντήκοντα
τὸ δὲ ᾿Αντιῤῥητικὸν πρὸς τοὺς πειράζοντας δαίμο
νας, ἐν ὀκτὼ διῃρημένον μέρεσι, κατὰ τὸν ἀριθμὸν
τῶν ὀκτὼ λογισμῶν· καὶ ἐξακόσια προγνωστικά
προβλήματα· καὶ στιχηρὰ β', ἐν πρὸς τοὺς ἐν κοινο
δίοις ἢ συνοδίαις μοναχούς, καὶ ἓν πρὸς τὴν παρ
θενίαν. καί φησι κατὰ λέξιν οὕτως· Ἀναγκαῖον τὰς
ὁδοὺς τῶν προοδευσάντων μοναχῶν ὀρθῶς διερωτ
τᾷν, καὶ πρὸς αὐτὰς κατορθοῦσθαι· πολλὰ γάρ
ἐστιν ὑπ' αὐτῶν τὰ ῥηθέντα καὶ πραχθέντα και
λῶς, ἐν οἷς καὶ τοῦτό τις ἔφησε, τὴν ξηροτέραν
καὶ ἀνώμαλον δίαιταν, ἀγάπῃ συζευχθεῖσαν,
θᾶττον διάγειν τὸν μοναχὸν εἰς ἀπάθειαν.
AD EDITIONEM HOM. S. MACARII AEGYPTII.
Qua vel Achaemenios luxus, regnumque Phrahalis
Vicerat excelsum, vel dilia fortiter arva.
Cui calidi cessere ignes, victusque refugit
Moesta dolo assiduo semper qui corda revisit..
Crudeles fraudes et noxia crimina pressit
Omnia, deiecitque animo phantasmata casto,
Et variis mandata Dei virtutibus implens,
In paucis locuples, fluidae nec non bona vitae
Praesentis fugiens, potuit sperare futura,
Praemia digna tulit, caelestia regna petivit.
Nunc caeli plenis meritis sortitus honores
Exigit aeternos horis felicibus annos.
Exemplum egregium nobis dedit ille sequendum,
Ut mundi pompas fugeremus et alta viarum,
Atque Deum puro meditantes pectore semper.
O nimium felix animae sors alque beatis
Coelicolis socianda poli, quos clauserit aether;
Exempla haec cui tanta placent, quae tanta secuta,
Ibit ad Elysios multo cum fenore campos.
Nunc ad Te, Schwicharde, feror, generosa propago,
Antiquae Cronbergiacae flos inclyte stirpis,
Insigni virtute potens, laudateque fama,
Quem pietas, honor et zelus, devotio, vera
Religio, Charites trinae, constantia cordis,
Commendant multum, Musarum splendor et ingens.
Accipe Macarium divum, sermone Pelasgo
Scriptorem quondam, Latio nunc ore loquentem,
Palthenius quem mente pia doctissimus offert,
Et studiis Leuchtii consueto more faveto.
Joannes Trithemius de scriptoribus Ecclesiae.
Macarius monachus Aegyptius et B. Patris Antonii quondam discipulus, vir devotus sanctissimac con
versationis, de quo multa miracula narrantur, quomodo etiam mortuorum voces de sepulchris pro fidei
confirmatione impetravit, claruit multa sanctitate sub Constantino et Constantio principibus anno Domini
350; cuius gesta habentur in vitis Patrum.
Duo fuerunt Macarii eiusdem nominis atque de
cantati propter exercitia studiorum, vitam, mores
atque disciplinam. Alter quidem Aegyptius, qui mi
racula edebat, ac religiosa cautione in eos, qui se
conveniebant, erat severus: alter Alexandrinus per
omnia similis Aegyptio et humanus, | adeo huma
nus erat erga eos, qui se conveniebant, ut lepida
urbanitate utendo iuvenes ad exercitia provocaret.
Horum Evagrius discipulus factus, factis philoso
phiam exercuit, qui prius verbis duntaxat philoso
phabatur. Qui Constantinopoli a Gregorio Theologo
in diaconorum adscitus est ordinem, quin etiam in
Aegyptum profectus, in praedictos incidit viros
atque illorum vitam aemulatus est. Ab hoc libri
valde graves et serii conscripti sunt, quorum unus
Monachus sive de vita activa inscriptus est. Alter
Gnosticus sive de iis, qui cognitionis munere donati
sunt. Capita vero eius libri sunt quinquaginta. Ter
tius Antirrheticus, adversus tentantes daemones,
octo distinctus partibus secundum numerum octo
cogitationum. Item sexcenta Prognostica problemata,
et Elementaria duo, unum ad monachos in coeno
biis aut contuberniis viventes, alterum ad virgi
num coetum. Atque haec sunt eius verba: Necesse
est, ut vias eorum, qui praecesserunt, monachorum
sedulo indagemus, et ad eorum normam dirigamur.
Multa ab iis et dicta et facta sunt recte, inter quae et
hoc quispiam dixit: Aridiorem et asperam vivendi
rationem cum caritate copulatam celerius perducere
monachum ad affectionum vacuitatem.
col. 311–312page 25 of 69
Homiliarum B. Macarii singularum
argumenta.
Interpretatio allegorica visionis apud Ezechielem descriptae.
De regno tenebrarum, hoc est peccato; et hominem solius Dei beneficio liberari ab eo.
Pag.
De quieta fratrum inter se conversatione et proelio interiori.
Qua ratione promovendum in vita Christiana.
Quantum discrepet vita Christianorum a reliquorum hominum vita.
De modo precandi.
De clementia Christi erga homines; continet etiam responsiones ad quasaam interrogationes
forte curiosas.
De his quae contingunt Christianis inter orandum.
Promissiones ac prophetias divinas per varios successus et tentationes impleri, et soli Deo adhae
rendo liberari nos ab infestationibus daemonum.
Humilitate et alacritate retinentur et augentur dona gratiae divinae, superbia autem et igna
via perduntur.
Virtutem sancti Spiritus in corde hominis se habere instar ignis.
De statu Adae post imaginem Dei perditam.
Quem fructum a Christiano Deus exigat.
Qui se dedicant Deo, non sine speremunerationis id faciunt.
Quam sancte et caste se gerere debeat anima | Christiani erga Christum sponsum suum.
Spiritales homines obnoxios esse tentationibus et affictionibus; quarum origo est primum
peccatum.
De Christianorum unctione spiritaki et gloria.
De thesauro Christianorum, qui est Christus et Spiritus sanctus, variis modis exercens eos
ad perfectionem assequendam.
Christianus proficere volens, ad omne id, quod bonum est, se vi compellere debet.
Solus Christus sanavit animam, quam ornamento gratiae suae vestivit.
Homini Christiano duplex incumbit bellum, externum et internum.
De duplici statu decedentium.
Hi soli diadema regium gestare possunt, qui sunt e semine regio.
Christianorum stalus mercaturae et fermentationi similis est.
Per inobedientiam redacti sumus in servitutem, a qua per mysterium crucis liberamur; item
de lacrimarum et ignis divini efficacia.
De dignitate, facultate el operationibus animae, et qua ratione tentetur a diabolo et ab eo
liberetur.
Dignitatem et statum hominis Christiani prosequitur, eiusque liberum arbitrium, permixsis
interim utilibus quaestionibus.
XXVIII Describit ac deplorat calamitatem animae in qua propter peccatum non habitat Christus.
Duplici ratione gratiam suam largitur Deus, cuius fructum tandem iusto iudicio repetit.. 387
Ex Spiritu sancto renasci debet anima Dei regnum ingressura, et qui hoc fiat.
Fidelis animo mutari debet et in Deum colligere cogitationes omnes, a quibus vere dependet
obsequium divinum.
Gloria Christianorum modo latet in animis eorum, quae resurrectionis tempore emerger et il
lustrabit corpora pro suo quaeque modo.
Quam attente diligenterque precandum sit.
De gloria Christianorum illis non ignota.
De sabbato antiquo et novo.
Diversa est resurgentium gloria.
XXXVII De paradiso et lege spiritali.
XXXVIII Exacto opus est iudicio in discernendis veris Christianis, et quinam sint illi.
Ad quid Scriptura divina nobis donata est a Deo.
Virtutum inter se colligatio, itidem vitiorum.
Quam profunda sint animae penetralia, quae paulatim incrementa gratiae aut vitiorum ac
cipit.
Non externa, sed interna promovent aut laedunt kominem; veluti spiritus gratiae aut spiri
tus nequitiae.
De progressu viri Christiani, cuius tota vis dependet a corde, ut hic varie describitur.
Quantam in homine Christiano mutatio | nem ac renovationem faciat Christus, qui morbos
animae sanavit.
Nullis artibus aut operibus huius mundi, sed solo Christi adventu sanatum esse hominem;
cuius magnam cum Deo cognationem refert haec homilia.
De differentia inter verbum Dei et verbum mundi, et inter filios Dei et filios huius mundi.
Explicatio allegorica quorundam sub lege [bene] factorum.
De perfecta fide in Deum.
Non satis est huius saeculi delicias reliquisse, nisi quis alterius saeculi beatitudinem conse
quatur.
Deus est, qui per sanctos suos et creaturas edit miracula.
Homiliae exstant graece et latine pagg. 1-542. Quibus singulis praemissa argumenta graeca multo prolixiora a Pal
thenio, ut ipse in Praefatione supra col. 305-306 testatur, conscripta, habes infra in Praefatione ad editionem al
teram Parisiensem Homiliarum S. Macarii Aegyptii col. 317 sqq. Homilias excipit Index rerum ac sententiarum in
S. Macarii Homiliis contentarum alphabetico ordine digestus, quem sequuntur Palthenii atque typographi hae literae
Suida et Trithemio, amice lector, in prioribus libelli paginis de vita Macarii quaedam diecimus,
col. 313–314page 26 of 69
nec tum alios scriptores Macarii mentionem facientes ad manum habuimus. Verum cum iamiam ad finem
paulatim opus tenderet, revolvimus Nicephorum et Palladium. Sane uterque, ut supra dictum, duos
fuisse Macarios testantur, alterum Alexandrinum genere, qui, licet iunior, in iis quae monachorum
sunt praecipua, primas obtinebat, alterum Aegyptium, aetate grandiorem, qui has ipsas graece conscri
psit Homilias, quas in latinum sermonem transtulimus. Hic XC vixit annos integros, quorum LX trans
į egit in solitudine. Itaque natus annos XXX et in iuvenili aetate constitutus, tam toleranter tulit labores
exercitationis totum decennium, ut magna quadam et insigni dignus haberetur distinctione, adeo ut voca
relur naidapioyέpwv, id est in puerili aetate senex, quoniam citius quam pro aetate profecerat virtutibus.
XL annos natus potestatem accepit adversus daemones, gratiam item sanandi, spiritumque praedicendi
futura. Dignus quoque est habitus honorando sacerdotio. Habitarunt cum eo duo discipuli in intima
solitudine quae vocatur Scete. Quorum unus quidem velut minister illi semper assidebat eorum gratia
qui veniebant curandi; alter autem seorsum secedebat in cellam. Praecedente vero tempore cum sanctus
perspicaci oculo praevidisset, dixit ministro suo nomine Joanni, qui postea factus presbyter suffectus
est in locum Macarii: Audi, mi frater Joannes, meamque fer aequo animo admonitionem tibi valde profu
turam. Tentaris enim, inquit, et te tentat spiritus avaritiae; sic enim perspectum habeo. Scio tamen, si meam
benigne tuleris adhortationem, te perfectum fore in Dei timore atque eius opere, laudaberisque, et flagellum
non appropinquabit tabernaculo tuo. Quod si non audieris, in te venient quae Giezi tandem acciderunt,
cuius vitio laboras. Contigit porro, ut defuncto Macario non paruerit, sed ei qui propter avaritiam alli
gavit Judae laqueum. Elapsis itaque XV aut XX annis, cum bona pauperum usurpasset, tam gravi la
boravit elephantia, ut in toto eius corpore non inveniretur integer locus in quo quis digitum figere posset.
Haec fuit Macarii prophetia. Ferebatur hic sanctus pati continentem ecstasin, saepiusque vel cum Deo vel
in rebus versari caelestibus. Fama etiam constans erat in solitudine, suseitasse eum mortuum, ut
persuaderet cuidam haeretico neganti resurrectionem. Reliqua, quae divino beneficio gesta sunt, petenda
sunt e Palladio in Historia Patrum cap. 19 et 20, Nicephoro Hist Eccl. tib. ix cap. 14. Vale. {
Typographus Lectori S.
Diligentiam quam in Macarii Homiliis adhibuimus, benevole lector, praedicare nolumus; ipse satis
perspicies in transcursu lectionis. Nec tamen asseverare volumus, nihil prorsus nos hic fugisse, sed,
quae oculos nostros fefellerunt, pleraque omnia facile per te cognosci posse. In uno tamen monendus es.
Demandaramus munus versionis describendae ex auctoris autographo studioso cuidam; verum is qua
scatet levitate alicubi misere pervertit auctoris verba. Volumus itaque ut ea sic restituas.
Sequuntur Corrigenda octo locorum versionis.
AD EDITIONEM HOMILIARUM S. MACARII AEGYPTII
SS. PP. GREGORII NEOCAESARIENSIS EPISCOPI COGNOMENTO THAUMATURGI, MACARII AEGY
PTII ET BASILII SELEUCIAE ISAURIAE EPISCOPI OPERA OMNIA QUAE REPERIRI POTUERUNT.
Nunc primum Graece et Latine coniunctim edita, cum indicibus necessariis. Accessit Joannis Zonarae Expo
sitio Canonicarum Epistolarum. Parisiis sumptibus Michaelis Sonnii, Claudii Morelli et Sebastiani Cra
moisy, via Jacobea. MDCXXII. Cum privilegio Regio fol.
Illustrissimo viro Merico de Viq, summo Galliarum procancellario.
Alienum nimis a munere nostro credebamus, vir illustrissime, si inter tot ac tanta publicae congratu
jationis indicia, quibus universa Gallia communibus votis et vocibus Nomen Vestrum commendat, ipsi soli
taceremus, et nulla nostri etiam obsequli officia testaremur. Ex quo enim iustissimus idemque invictis
simus Rex noster Ludovicus XIII matura deliberatione ad sanctiora consilii sui Te admisit penetralia, et ad
regiorum Sigillorum custodiam deputatum Te voluit, nemo fuit, cui cognita tua virtus est, qui non lau
darit, non approbaverit, et regium et egregium factum non praedicaverit. Virum scilicet maturum consilio,
justi et aequi amantissimum, prudentem, sapientem, de republica summe meritum; virum, inquam, ad sum
ma natum, longo rerum usu et seria variorum negotiorum exercitatione ad status politici regimen ap
prime versatum, tali vocatione dignum. Unde factum est, ut ipsae etiam Musae castissimae in partem
exultationis venire gestientes, Tibi patrono suo ad patrios lares redeunti et triumphatorem regem nostrów
col. 315–316page 27 of 69
comitanti obviae forent ovantes. Et quoniam virum ad tantum dignitatis apicem evectum maxime condecet
pietas et antiqua veterum Patrum fides et religio, ecce e typis nostris prodeunt in manus vestras tres in
victi fidei athletae Gregorius Thaumaturgus, Basilius Isau | ricus, et Aegyptius ille nomine reque beatus
Macarius, qui ex Orientis fontibus ut tres olim generosi Davidis milites aquam de cisterna Bethleem, id
est, avitae fidei et limpidioris doctrinae latices Tibi porrectum veniunt. Tres quidem non Atticae tantum
facundiae gloria celebres, sed, quod amplius, et morum probitate et vitae sanctimonia et miraculorum
frequentia conspicui.
Gregorius equidem, qui Neocaesariensi ecclesiae praefectus ita pastoralis officii munus implevit, ut
adiunctis sibi septemdecim non amplius sociis universos urbis et ruris incolas ad Christi fidem adduxerit;
qui precibus montem excelsum transtulit; qui lacum altissimum in solum ferax convertit et exundantis
fluminis cursum virgae attactu in proprium alveum reduxit, unde et alter Moses dictus est; qui futurorum
praedictione nulli Prophetarum inferior, sed varia miraculorum operatione multis superior effectus,
Thaumaturgus inde est appellatus.
Tum Basilius, qui supra aetatem sapiens duodeviginti tantum annos natus Seleuciae Isauriae in Epi
scopi gradum evectus haereticae pravitati singulari qua pollebat cum doctrina tum animi fortitudine mu
rum se pro domo Dei opposuit; qui coacto Chalcedonensi centum quinquaginta episcoporum concilio in
primis affuit, Nicenae synodi decreta sententiae suae auctoritate firmavit, et Dioscorum fidei vomicam
confregit.
Macarius denique eremicolarum decus, solitariae quietis amantissimus, qui transacto in solitudine sexa
ginta annorum stadio nulla non fuit expertus religiosae pietatis exercitia. Cui daemonas arcere, varios
morbos eurare, et spiritu prophetico futura praedicere familiare fuit. Qui in futurae resurrectionis fidem
ad revincendum cuiusdam dubitantis errorem suscitati etiam mortui hominis testimonium advocavit. Cui
perspectae erant cordium cogitationes, et qui continua paene mentis ecstasi adhuc in terris positus Deo
coniunctus vivebat.
Quid ergo est quod in istis Patribus non aequi bonique consulat vir sapiens? Elige itaque, vir claris
sime, aut huius facundiam, aut illius probitatem, aut istius sapientiam, vel melius utrumque amplecte
re. Habes enim in triplici tantorum virorum delectu complexam omnium virtutum, quae virum gravem
condecorant, encyclopaediam. Habes in sacris ipsorum monumentis, quae suis scriptis posteritati consi
gnarunt, expressam ad vivum cum sincerae doctrinae, | tum fidei catholicae, imo ipsius pietatis imagi
nem. Unde nec munus nostrum, qualecunque est, tanto viro de re literaria quam bene merito minus
dignum iudicavimus. Imo quem aequum rerum aestimatorem comperimus, eidem quem rei literariac
auctorem et fautorem sperat, sua quantula sunt muneradicat societas nostra typographica. Interim dum grata
benignus accipis nostri in Te animi monumenta, excipiat Altissimus vota nostra, et Te quam optamus
diu, cum Ecclesiae suae sanctae tum totius Galliae bono servet incolumen. Vale.
Vestrae Celsitudini addictisimi
Michael Sonnius.
Claudius Morellus.
Sebastianus Cramoisy.
Sequuntur S. Gregorii Thaumaturgi Opera pagg. 1-116, dein titulus
S. PATRIS MACARII AEGYPTII HOMILIAE QUINQUAGINTA
INTERPRETE JOANNE PICO IN SENATU PARISIENSI
Joannis Daval Treportuensis Doctoris Theologi
in laudem D. Pici pruesidis
Hexastichon.
Quo celebrem Macari donabis munere Picum,
Qui splendore suo candidat Aethiopem?
cet., ut in Jo. Pici Praefatione ad
versionem latinam Homiliarum S.
Macarii Aegyptii supra col. 297-298.
Joannes Picus in senatu Parisiensi classium inquisitoriarum Praeses et piis omnibus Christi et Ecclesiae
sanctae cultoribus salutem.
Quam antiqua sit et illustris anachoretarum et monachorum origo cet., ut ibidem supra col. 283-284.
Ex Suida.
Duo fuerunt Macarii cet., ut in Zachariae Palthenii
Praefatione supra col. 310.
ut in Zachariad
Palthenii Praefatione supra col. 309.
col. 317–318page 28 of 69
Præfatio ad editionem ann MDXXII
PG 34:317Joannes Trithemius de scriptoribus Ecclesiae. Macarius monachus Aegyptius cet., ut ibid. supra col. 309–310. Index capitum Homiliarum sancti Macarii Aegyptii. Interpretatio allegorica visionis apud Ezechielen prophetam descriptae. Homilia 1. pag. pag. 1 De regno tenebrarum, hoc est peccato, et Deum solum posse a nobis peccatum auferre, ac nos libe rare e jugo servitutis principis nequissimi. 2. 10 Quod fratres in sinceritate, simplicitate, dile ctione ac pace inter se conversari, ac cogitationi bus internis bellum inferre debeant. 3. Cursum stadii hujus mundi attente et accurate absolvere oportet Christianos, ut caeleste praeco nium a Deo et angelis consequantur. 4. Magna differentia inter Christianos et homines huius saeculi. Hi enim spirit mundi praedili ani mo tenus ac corde terrestribus vinculis devincti sunt, illi vero dilectione caeſestis patris detenti, eum solum ob oculos in omni desiderio habent. Qui Deo placere cupiunt, preces suas in pace, tranquillitate, mansuetudine ac sapientia facere debent, ne minus decentibus clamoribus usi, om nibus scandalum | pariant. Continet vero homilia duas quaestiones, utrum tbroni et coronae crea turae sint, et de duodecim thronis Israel. 6. 38 De clementia Christi erga homines; continet etiam homilia interrogationes et responsiones quasdam ferme ineptas aut frivolas. 7. De his quae contingunt Christianis inter orandunı, et de gradibus perfectionis, utrum videlicet ad perfectum gradum pervenire possint Christiani. Promissiones ac prophetias divinas per varias probationes et tentationes impleri, et soli Deo adhaerendo liberari nos ab infestationibus dae monis. 9. Humilitate et alacritate retinentur et augentur dona gratiae divinae, superbia autem et ignavia perduntur. 10. Virtutem sancti Spiritus in corde hominis se ha bere instar ignis, et quibus rebus indigeamus ad discernendum cogitationes in corde scaturientes, et de serpente mortuo ad sublimitatem ligni a Mose affixo qui typus fuit Christi. Continet quoque homi lia disputationes duas, unam quidem Christi cum nequissimo satana, alteram vero peccatorum cum eodem. 11. De statu Adae, antequam transgrederetur manda tum Dei, et postquam amisit propriam ac caelestemΑλληγορική παράφρασις τῆς παρὰ τῷ Ἰεζεκιήλ τῷ προφήτῃ γεγραμμένης οπτασίας. Ομιλία α'. 1 Περὶ τῆς βασιλείας τοῦ σκότους, τοῦτ᾽ ἔστι, τῆς ἁμαρτίας· καὶ ὅτι μόνος ὁ Θεὸς δύναται αἴρειν ἀφ' ἡμῶν τὴν ἁμαρτίαν, καὶ ῥύσασθαι ἡμᾶς ἐκ τῆς δουλείας τοῦ ἄρχοντος τοῦ πονηροῦ. β'. Οτι οἱ ἀδελφοὶ ἐν εἰλικρινείᾳ, ἐν ἀκεραιότητι, ἐν ἀγάπῃ καὶ εἰρήνῃ μετ' ἀλλήλων συνδιάγειν, καὶ ἐν τοῖς ἔσω λογισμοῖς ἀγῶνα καὶ πόλεμον ποιεῖν ὀφεί λουσιν. γ'. Τὸν δρόμον τοῦ σταδίου τοῦ κόσμου τούτου προσεχόντως καὶ ἀκριβῶς διέρχεσθαι δεῖ τοὺς Χριστιανοὺς, ἵνα ἐπαίνων οὐρανίων παρὰ Θεοῦ καὶ ἀγγέλων τύχωσι. δ. Πολλή μετάστασις μεταξὺ τῶν Χριστιανῶν καὶ ἀνθρώπων τοῦ κόσμου τούτου. οἱ μὲν γὰρ πνεῦμα τοῦ κόσμου ἔχοντες, τῇ καρδίᾳ καὶ τῷ νῷ ἐν τοῖς γηίνοις θεσμοῖς δέδενται· οἱ δὲ τὴν ἀγάπην τοῦ ἐπου ρανίου πατρὸς ἐπιποθοῦσιν, αὐτὸν μόνον πρὸ ὀφθαλμῶν ἐν πολλῇ ἐπιθυμίᾳ ἔχοντες. ε'. Οι βουλόμενοι Θεῷ εὐαρεστῆσαι, τὰς εὐχὰς ἐν εἰρήνῃ καὶ ἡσυχία καὶ ἡμερότητι καὶ σοφίᾳ ποιεῖ σθα: ὀφείλουσιν, ἵνα μὴ κραυγαῖς κεχρημένοι εἰς πάντας σκανδαλίζων | τα:. συνέχει δὲ ἡ ὁμιλία ζη τήσεις δύο, εἰ οἱ θρόνοι καὶ οἱ στέφανοι κτίσματά εἰσιν, καὶ περὶ τῶν δώδεκα θρόνων τοῦ '1. σραήλ. ς'. Περὶ τῆς χρηστότητος τοῦ Χριστοῦ πρὸς τὸν ἄν θρωπον. συνέχει καὶ ἡ ὁμιλία ζητήσεις καὶ ἀποκρίσεις τινὰς σχεδὸν ἀτόπους ἢ ματαίας. ζ'. Περὶ τῶν συμβαινόντων τοῖς Χριστιανοῖς μεταξὺ τοῦ εὐχὰς ποιεῖσθαι, καὶ περὶ τῶν μέτρων τῆς τελειότητος, δηλαδὴ εἰ εἰς τὸ μέτρον τὸ τέλειον ἔρχεσθαι δύνανται οἱ Χριστιανοί, η'. Τὰς ἐπαγγελίας και προφητείας τοῦ Θεοῦ διὰ παμ ποικίλης δοκιμασίας καὶ πειράσεως διαπληροῦσθαι καὶ μόνῳ τῷ Θεῷ προσκαρτεροῦντας λυτροῦσθαι ἡμᾶς ἀπὸ τῶν τοῦ πονηροῦ πειράσεων. θ'. Ταπεινοφροσύνῃ καὶ προθυμίᾳ διασώζεται καὶ απο ξεται τὰ δῶρα τῆς θείας χάριτος· ἐπάρει δὲ καὶ ῥᾳθυμίᾳ ἀπόλλυται. ι'. Τὴν δύναμιν τοῦ ἁγίου πνεύματος ἐν τῇ καρδίᾳ τοῦ ἀνθρώπου εἶναι ὡς πῦρ καὶ τίνων χρήζομεν πρὸς τὸ διακρίνεσθαι τοὺς λογισμοὺς ἐν τῇ καρδίᾳ βρύοντας, καὶ περὶ τοῦ νεκροῦ ὄψεως εἰς τὸ ἀκρότα τον τοῦ ξύλου παρὰ Μωσέως προσπεπηγμένου, ὃς τύπος ἐγένετο τοῦ Χριστοῦ. συνέχει καὶ [ἡ] ὁμιλία διαλογισμοὺς δύο· ἕτερον μὲν Χριστοῦ μετὰ τοῦ που νηροῦ σατανᾶ, θάτερον δὲ τῶν ἁμαρτωλῶν μετὰ τοῦ αὐτοῦ. ια' Περὶ τῆς στάσεως τοῦ Ἀδὰμ πρὸ τοῦ παραβῆναι αὐτὸν τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ· καὶ μετὰ τὸ αὐτὸν ἀποΑλληγορική παράφρασις τῆς παρὰ τῷ Ἰεζεκιήλ
τῷ προφήτῃ γεγραμμένης οπτασίας. Ομιλία α'. 1
Περὶ τῆς βασιλείας τοῦ σκότους, τοῦτ᾽ ἔστι, τῆς
ἁμαρτίας· καὶ ὅτι μόνος ὁ Θεὸς δύναται αἴρειν ἀφ'
ἡμῶν τὴν ἁμαρτίαν, καὶ ῥύσασθαι ἡμᾶς ἐκ τῆς
δουλείας τοῦ ἄρχοντος τοῦ πονηροῦ. β'.
Οτι οἱ ἀδελφοὶ ἐν εἰλικρινείᾳ, ἐν ἀκεραιότητι, ἐν
ἀγάπῃ καὶ εἰρήνῃ μετ' ἀλλήλων συνδιάγειν, καὶ ἐν
τοῖς ἔσω λογισμοῖς ἀγῶνα καὶ πόλεμον ποιεῖν ὀφεί
λουσιν. γ'.
Τὸν δρόμον τοῦ σταδίου τοῦ κόσμου τούτου προς
εχόντως καὶ ἀκριβῶς διέρχεσθαι δεῖ τοὺς Χριστια
νοὺς, ἵνα ἐπαίνων οὐρανίων παρὰ Θεοῦ καὶ ἀγγέλων
τύχωσι. δ.
Πολλή μετάστασις μεταξὺ τῶν Χριστιανῶν καὶ
ἀνθρώπων τοῦ κόσμου τούτου. οἱ μὲν γὰρ πνεῦμα
τοῦ κόσμου ἔχοντες, τῇ καρδίᾳ καὶ τῷ νῷ ἐν τοῖς
γηίνοις θεσμοῖς δέδενται· οἱ δὲ τὴν ἀγάπην τοῦ ἐπου
ρανίου πατρὸς ἐπιποθοῦσιν, αὐτὸν μόνον πρὸ ὀφθαλ
μῶν ἐν πολλῇ ἐπιθυμίᾳ ἔχοντες. ε'.
Οι βουλόμενοι Θεῷ εὐαρεστῆσαι, τὰς εὐχὰς ἐν
εἰρήνῃ καὶ ἡσυχία καὶ ἡμερότητι καὶ σοφίᾳ ποιεῖ
σθα: ὀφείλουσιν, ἵνα μὴ κραυγαῖς κεχρημένοι εἰς
πάντας σκανδαλίζων | τα:. συνέχει δὲ ἡ ὁμιλία ζη
τήσεις δύο, εἰ οἱ θρόνοι καὶ οἱ στέφανοι κτίσματά
εἰσιν, καὶ περὶ τῶν δώδεκα θρόνων τοῦ '1.
σραήλ. ς'.
Περὶ τῆς χρηστότητος τοῦ Χριστοῦ πρὸς τὸν ἄν
θρωπον. συνέχει καὶ ἡ ὁμιλία ζητήσεις καὶ ἀποκρί
σεις τινὰς σχεδὸν ἀτόπους ἢ ματαίας. ζ'.
Περὶ τῶν συμβαινόντων τοῖς Χριστιανοῖς μεταξὺ
τοῦ εὐχὰς ποιεῖσθαι, καὶ περὶ τῶν μέτρων τῆς τελειό
τητος, δηλαδὴ εἰ εἰς τὸ μέτρον τὸ τέλειον ἔρχεσθαι
δύνανται οἱ Χριστιανοί, η'.
Τὰς ἐπαγγελίας και προφητείας τοῦ Θεοῦ διὰ παμ
ποικίλης δοκιμασίας καὶ πειράσεως διαπληροῦσθαι
καὶ μόνῳ τῷ Θεῷ προσκαρτεροῦντας λυτροῦσθαι ἡμᾶς
ἀπὸ τῶν τοῦ πονηροῦ πειράσεων. θ'.
Ταπεινοφροσύνῃ καὶ προθυμίᾳ διασώζεται καὶ απο
ξεται τὰ δῶρα τῆς θείας χάριτος· ἐπάρει δὲ καὶ
ῥᾳθυμίᾳ ἀπόλλυται. ι'.
Τὴν δύναμιν τοῦ ἁγίου πνεύματος ἐν τῇ καρδίᾳ
τοῦ ἀνθρώπου εἶναι ὡς πῦρ καὶ τίνων χρήζομεν
πρὸς τὸ διακρίνεσθαι τοὺς λογισμοὺς ἐν τῇ καρδίᾳ
βρύοντας, καὶ περὶ τοῦ νεκροῦ ὄψεως εἰς τὸ ἀκρότα
τον τοῦ ξύλου παρὰ Μωσέως προσπεπηγμένου, ὃς
τύπος ἐγένετο τοῦ Χριστοῦ. συνέχει καὶ [ἡ] ὁμιλία
διαλογισμοὺς δύο· ἕτερον μὲν Χριστοῦ μετὰ τοῦ που
νηροῦ σατανᾶ, θάτερον δὲ τῶν ἁμαρτωλῶν μετὰ τοῦ
αὐτοῦ. ια'
Περὶ τῆς στάσεως τοῦ Ἀδὰμ πρὸ τοῦ παραβῆναι
αὐτὸν τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ· καὶ μετὰ τὸ αὐτὸν ἀπο
Joannes Trithemius de scriptoribus Ecclesiae.
Macarius monachus Aegyptius cet., ut ibid. supra col. 309–310.
Index capitum Homiliarum sancti
Macarii Aegyptii.
Interpretatio allegorica visionis apud Ezechielen
prophetam descriptae. Homilia 1.
pag.
pag. 1
De regno tenebrarum, hoc est peccato, et Deum
solum posse a nobis peccatum auferre, ac nos libe
rare e jugo servitutis principis nequissimi. 2. 10
Quod fratres in sinceritate, simplicitate, dile
ctione ac pace inter se conversari, ac cogitationi
bus internis bellum inferre debeant. 3.
Cursum stadii hujus mundi attente et accurate
absolvere oportet Christianos, ut caeleste praeco
nium a Deo et angelis consequantur. 4.
Magna differentia inter Christianos et homines
huius saeculi. Hi enim spirit mundi praedili ani
mo tenus ac corde terrestribus vinculis devincti
sunt, illi vero dilectione caeſestis patris detenti,
eum solum ob oculos in omni desiderio habent.
Qui Deo placere cupiunt, preces suas in pace,
tranquillitate, mansuetudine ac sapientia facere
debent, ne minus decentibus clamoribus usi, om
nibus scandalum | pariant. Continet vero homilia
duas quaestiones, utrum tbroni et coronae crea
turae sint, et de duodecim thronis Israel. 6. 38
De clementia Christi erga homines; continet
etiam homilia interrogationes et responsiones
quasdam ferme ineptas aut frivolas. 7.
De his quae contingunt Christianis inter orandunı,
et de gradibus perfectionis, utrum videlicet ad
perfectum gradum pervenire possint Christiani.
Promissiones ac prophetias divinas per varias
probationes et tentationes impleri, et soli Deo
adhaerendo liberari nos ab infestationibus dae
monis. 9.
Humilitate et alacritate retinentur et augentur
dona gratiae divinae, superbia autem et ignavia
perduntur. 10.
Virtutem sancti Spiritus in corde hominis se ha
bere instar ignis, et quibus rebus indigeamus ad
discernendum cogitationes in corde scaturientes, et
de serpente mortuo ad sublimitatem ligni a Mose
affixo qui typus fuit Christi. Continet quoque homi
lia disputationes duas, unam quidem Christi cum
nequissimo satana, alteram vero peccatorum cum
eodem. 11.
De statu Adae, antequam transgrederetur manda
tum Dei, et postquam amisit propriam ac caelestem
col. 319–320page 29 of 69
PG 34:319imaginem. Continet quoque homilia quasdam quae stiones omnino utiles. 12. Quem fructum a Christianis Deus exigat. 13. 74 Qui cogitationes ac mentem Deo dedicant, hoc sub spe illuminandorum oculorum cordis faciunt, ac Deus huiusmodi in summa san | ctimonia ac puritate mysteriis dignos reputat, ac participes facit illos gratiae suae. Quidque bona caelestia con secuturi agere debeamus. Tandem Apostoli et pro phetae assimilantur radiis solaribus per fenestram ingressis. Docet quoque homilia, quae sit terra sa tanae et quae angelorum, et quod utraque nec con trectari nec videri possit. 14. Docet homilia haec prolixe, quo pacto anima in sanctitate, castitate ac puritate erga sponsum suum Christum Jesum, Servatorem mundi, se gerere de beat. Continet vero quasdam quaestiones summa doctrina refertas, videlicet, utrum in resurrectione omnia membra resurgant, et alias infinitas de vitio, de gratia, de libertate arbitrii et dignitate generis humani. 15. Spirituales homines obnoxios esse tentationibus atque afflictionibus ex primo peccato scaturienti bus. 16. De spirituali Christianorum unctione et gloria, et quod absque Christo salvari aut vitam aeternam consequi impossibile sit. 17. De thesauro Christianorum, videlicet Christo et Spiritu sancto, variis modis exercente eos ad per fectionem assequendam. 48. Christiani proficere et crescere volentes, debent se vi compellere ad omne id quod bonum est, ut liberentur ab inhabitante peccato, et Spiritu sancto repleantur. 19. Solus Christus, verus medicus interioris hominis, sanare potest animam, eanque vestimento gratiae suae exornare. 20. Christiano homini duplex incumbit bellum, in ternum videlicet et externum; hoc quidem in rece | dendo eum a distractionibus terrenis, illud vero in corde adversus cogitationes spirimam na lorum]. 21. De duplici statu eorum, qui ex hac vita dece dunt. 22. Quemadmodum regiam ac pretiosam margaritam gestare solum possunt, qui ex regio semine sunt pronati, eodem modo caelestem margaritam solum filiis Dei gestare licet. 23. Status Christianorum similis est mercaturae e fermentationi. Perinde enim ac mercatores terrena accumulant lucra, sic illi dispersas per hoc saeculum cogitationes. Et quemadmodum fermentum totam massam reddit fermentatam, sic fermentum peccati universum genus Adae percurrit. Verum Christus caeleste bonitatis fermentum Gdelibus animis in fundit. 24 xn'.λέσαι καὶ τὴν ἰδίαν εἰκόνα καὶ τὴν ἐπουράνιον. συν 65 ἔχει καὶ ἡ ὁμιλία ζητήσεις τινὰς πάνυ ὠφελίμους. ιβ. ιγ. Ὃν καρπὸν ἀπαιτῇ ὁ Θεὸς παρὰ τῶν Χριστιανῶν. Οἱ τοὺς λογισμοὺς καὶ τὸν νοῦν τῷ Θεῷ ἐπιδίδοντες, τοῦτ' ἐπ' ἐλπίδι του φωτισθῆναι τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς καρδίας ποιοῦσι, καὶ ὁ Θεὸς τοιούτους ἐν ἁγιότητι καὶ καθαρότητι | μεγίστῃ μυστηρίων ἀξιοῖ, καὶ μεταδίδωσιν αὐτοῖς ἐκ τῆς χάριτος αὐτοῦ. καὶ τί ἀγαθῶν ἐπου ρανίων τυχεῖν βουλόμενοι ποιεῖν ὀφείλομεν. λοιπὸν οἱ ἀπόστολοι καὶ οἱ προφῆται ἀφομοιοῦνται ταῖς ἀκτῖσιν ἡλίου διὰ θυρίδος εἰσερχομέναις. διδάσκει καὶ ἡ ὁμι λία, τίς ἡ γῆ τοῦ σατανᾶ, καὶ τίς τῶν ἀγγέλων, καὶ ὅτι ἀμφοτέρα ἀψηλάφητος καὶ ἀόρατος. ι. Διδάσκει αὕτη ἡ ὁμιλία διὰ πολλῶν, πῶς τὴν ψυ χὴν ἐν ἁγιότητι καὶ ἁγνότητι καὶ καθαρότητι πρὸς τὸν νυμφίον αὐτῆς Χριστὸν Ἰησοῦν τὸν σωτῆρα τοῦ κόσμου χρὴ διακείσθαι. συνέχει δέ τινας ζητήσεις πολλῆς διδασκαλίας γεμούσας, δηλαδὴ εἰ ἐν τῇ ἀναστ τάσει ὅλα τὰ μέλη ἀνίστανται; καὶ ἄλλας μυρίας περί τοῦ κακοῦ καὶ τῆς χάριτος καὶ τοῦ αὐτεξουσίου καὶ τῆς ἀξιότητος τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων. ιε'. Τοὺς πνευματικοὺς ἀνθρώπους ὑποκεῖσθαι τοῖς πειρασμοῖς καὶ θλίψεσι ταῖς ἐκ πρώτης ἁμαρτίας βρυούσαις. ις'. Περὶ τῆς πνευματικῆς τῶν Χριστιανῶν χρίσεως καὶ δόξης, καὶ ὅτι ἄνευ Χριστοῦ σωθῆναι ἡ ζωῆς αἰωνίου μέτοχον γίνεσθαι ἀδύνατόν ἐστι. ιζ'. Περὶ τοῦ θησαυροῦ τῶν Χριστιανῶν, δηλαδὴ τοῦ Χριστοῦ καὶ πνεύματος ἁγίου, διαφόρως ἀσκοῦντος αὐτοὺς πρὸς τὸ φθάσαι εἰς τὴν τελειότητα. ιη'. 117. Οἱ Χριστιανοὶ προκύπτειν καὶ αὐξάνεσθαι βουλόμενοι ὀφείλουσιν ἑαυτοὺς βιάζεσθαι πρὸς πᾶν τὸ ἀγαθὸν, ὥστε λυτροῦσθαι αὐτοὺς ἀπὸ τῆς ἐνοικούσης ἁμαρ τίας, καὶ πνεύματος ἁγίου πληροῦσθαι. ιθ'. 122 Μόνος ὁ Χριστὸς, ὁ ἀληθινὸς τοῦ ἔσω ἀνθρώπου Ιατρός, θεραπεῦσαι δύναται τὴν ψυχὴν, καὶ αὐτὴν τῷ τῆς χάριτος ἐνδύματι διακοσμῆσαι. κ'. Τῷ Χριστιανῷ ἀνθρώπῳ διπλὸς πρόκειται πόλεμος, εσώτερος δηλαδὴ καὶ ἐξώτερος· ὁ μὲν ἐν ] τῷ ἀφίστασθαι αὐτὸν περισπασμών γηίνων, ὁ δὲ ἐν τῇ καρδία πρὸς λογισμοὺς τῶν πνευμάτων τῆς πονηρίας. και Περὶ διπλῆς στάσεως τῶν ἐκ τοῦ βίου τούτου ἐξερ χόντων. κβ'. Ὡς τὸν βασιλικὸν καὶ πολύτιμον μαργαρίτην φου ρέται μόνον δύνανται οἱ ἐκ τοῦ σπέρματος του βα σιλέως γεννηθέντες τὸν αὐτὸν τρόπον τὸν οὐράνιο μαργαρίτην μόνον τοῖς τοῦ Θεοῦ τέκνοις φορές αν ἔξεστι. κγ'. Ἡ στάσις τῶν Χριστιανῶν ἔοικε τῇ ἐμπορίᾳ καὶ τῇ ζυμώσει. ὥσπερ γὰρ οἱ ἔμποροι τὰ γήϊνα κέρδη ἐπι συνάγουσι, οὕτως καὶ ἐκεῖνοι διασκορπισμένους ἐν τῷ αἰῶνι λογισμούς. καὶ ὥσπερ ἡ ζύμη φύραμα όλον ἀπεργάζεται ζύμην, οὕτως ἡ ζύμη τῆς ἁμαρτίας πᾶν γένος τοῦ Ἀδὰμ διατρέχει, πλὴν ὁ Χριστὸς οὐράνιον ἀγαθότητος ζύμην ταῖς πισταῖς ψυχαῖς ἐντίθησιν.λέσαι καὶ τὴν ἰδίαν εἰκόνα καὶ τὴν ἐπουράνιον. συν
65 ἔχει καὶ ἡ ὁμιλία ζητήσεις τινὰς πάνυ ὠφελίμους.
ιβ.
ιγ.
Ὃν καρπὸν ἀπαιτῇ ὁ Θεὸς παρὰ τῶν Χριστιανῶν.
Οἱ τοὺς λογισμοὺς καὶ τὸν νοῦν τῷ Θεῷ ἐπιδίδοντες,
τοῦτ' ἐπ' ἐλπίδι του φωτισθῆναι τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς
καρδίας ποιοῦσι, καὶ ὁ Θεὸς τοιούτους ἐν ἁγιότητι καὶ
καθαρότητι | μεγίστῃ μυστηρίων ἀξιοῖ, καὶ μεταδίδω
σιν αὐτοῖς ἐκ τῆς χάριτος αὐτοῦ. καὶ τί ἀγαθῶν ἐπου
ρανίων τυχεῖν βουλόμενοι ποιεῖν ὀφείλομεν. λοιπὸν οἱ
ἀπόστολοι καὶ οἱ προφῆται ἀφομοιοῦνται ταῖς ἀκτῖσιν
ἡλίου διὰ θυρίδος εἰσερχομέναις. διδάσκει καὶ ἡ ὁμι
λία, τίς ἡ γῆ τοῦ σατανᾶ, καὶ τίς τῶν ἀγγέλων, καὶ
ὅτι ἀμφοτέρα ἀψηλάφητος καὶ ἀόρατος. ι8.
Διδάσκει αὕτη ἡ ὁμιλία διὰ πολλῶν, πῶς τὴν ψυ
χὴν ἐν ἁγιότητι καὶ ἁγνότητι καὶ καθαρότητι πρὸς
τὸν νυμφίον αὐτῆς Χριστὸν Ἰησοῦν τὸν σωτῆρα τοῦ
κόσμου χρὴ διακείσθαι. συνέχει δέ τινας ζητήσεις
πολλῆς διδασκαλίας γεμούσας, δηλαδὴ εἰ ἐν τῇ ἀναστ
τάσει ὅλα τὰ μέλη ἀνίστανται; καὶ ἄλλας μυρίας περί
τοῦ κακοῦ καὶ τῆς χάριτος καὶ τοῦ αὐτεξουσίου καὶ
τῆς ἀξιότητος τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων. ιε'.
Τοὺς πνευματικοὺς ἀνθρώπους ὑποκεῖσθαι τοῖς
πειρασμοῖς καὶ θλίψεσι ταῖς ἐκ πρώτης ἁμαρτίας
βρυούσαις. ις'.
Περὶ τῆς πνευματικῆς τῶν Χριστιανῶν χρίσεως
καὶ δόξης, καὶ ὅτι ἄνευ Χριστοῦ σωθῆναι ἡ ζωῆς
αἰωνίου μέτοχον γίνεσθαι ἀδύνατόν ἐστι. ιζ'.
Περὶ τοῦ θησαυροῦ τῶν Χριστιανῶν, δηλαδὴ τοῦ
Χριστοῦ καὶ πνεύματος ἁγίου, διαφόρως ἀσκοῦντος
αὐτοὺς πρὸς τὸ φθάσαι εἰς τὴν τελειότητα. ιη'. 117.
Οἱ Χριστιανοὶ προκύπτειν καὶ αὐξάνεσθαι βουλόμε
νοι ὀφείλουσιν ἑαυτοὺς βιάζεσθαι πρὸς πᾶν τὸ ἀγαθὸν,
ὥστε λυτροῦσθαι αὐτοὺς ἀπὸ τῆς ἐνοικούσης ἁμαρ
τίας, καὶ πνεύματος ἁγίου πληροῦσθαι. ιθ'. 122
Μόνος ὁ Χριστὸς, ὁ ἀληθινὸς τοῦ ἔσω ἀνθρώπου
Ιατρός, θεραπεῦσαι δύναται τὴν ψυχὴν, καὶ αὐτὴν τῷ
τῆς χάριτος ἐνδύματι διακοσμῆσαι. κ'.
Τῷ Χριστιανῷ ἀνθρώπῳ διπλὸς πρόκειται πόλεμος,
εσώτερος δηλαδὴ καὶ ἐξώτερος· ὁ μὲν ἐν ] τῷ ἀφίστα
σθαι αὐτὸν περισπασμών γηίνων, ὁ δὲ ἐν τῇ καρδία
πρὸς λογισμοὺς τῶν πνευμάτων τῆς πονηρίας. και
Περὶ διπλῆς στάσεως τῶν ἐκ τοῦ βίου τούτου ἐξερ
χόντων. κβ'.
Ὡς τὸν βασιλικὸν καὶ πολύτιμον μαργαρίτην φου
ρέται μόνον δύνανται οἱ ἐκ τοῦ σπέρματος του βα
σιλέως γεννηθέντες τὸν αὐτὸν τρόπον τὸν οὐράνιο
μαργαρίτην μόνον τοῖς τοῦ Θεοῦ τέκνοις φορές αν
ἔξεστι. κγ'.
Ἡ στάσις τῶν Χριστιανῶν ἔοικε τῇ ἐμπορίᾳ καὶ τῇ
ζυμώσει. ὥσπερ γὰρ οἱ ἔμποροι τὰ γήϊνα κέρδη ἐπι
συνάγουσι, οὕτως καὶ ἐκεῖνοι διασκορπισμένους ἐν τῷ
αἰῶνι λογισμούς. καὶ ὥσπερ ἡ ζύμη φύραμα όλον
ἀπεργάζεται ζύμην, οὕτως ἡ ζύμη τῆς ἁμαρτίας πᾶν
γένος τοῦ Ἀδὰμ διατρέχει, πλὴν ὁ Χριστὸς οὐράνιον
ἀγαθότητος ζύμην ταῖς πισταῖς ψυχαῖς ἐντίθησιν.
imaginem. Continet quoque homilia quasdam quae
stiones omnino utiles. 12.
Quem fructum a Christianis Deus exigat. 13. 74
Qui cogitationes ac mentem Deo dedicant, hoc
sub spe illuminandorum oculorum cordis faciunt,
ac Deus huiusmodi in summa san | ctimonia ac
puritate mysteriis dignos reputat, ac participes
facit illos gratiae suae. Quidque bona caelestia con
secuturi agere debeamus. Tandem Apostoli et pro
phetae assimilantur radiis solaribus per fenestram
ingressis. Docet quoque homilia, quae sit terra sa
tanae et quae angelorum, et quod utraque nec con
trectari nec videri possit. 14.
Docet homilia haec prolixe, quo pacto anima in
sanctitate, castitate ac puritate erga sponsum suum
Christum Jesum, Servatorem mundi, se gerere de
beat. Continet vero quasdam quaestiones summa
doctrina refertas, videlicet, utrum in resurrectione
omnia membra resurgant, et alias infinitas de vitio,
de gratia, de libertate arbitrii et dignitate generis
humani. 15.
Spirituales homines obnoxios esse tentationibus
atque afflictionibus ex primo peccato scaturienti
bus. 16.
De spirituali Christianorum unctione et gloria, et
quod absque Christo salvari aut vitam aeternam
consequi impossibile sit. 17.
De thesauro Christianorum, videlicet Christo et
Spiritu sancto, variis modis exercente eos ad per
fectionem assequendam. 48.
Christiani proficere et crescere volentes, debent
se vi compellere ad omne id quod bonum est, ut
liberentur ab inhabitante peccato, et Spiritu sancto
repleantur. 19.
Solus Christus, verus medicus interioris hominis,
sanare potest animam, eanque vestimento gratiae
suae exornare. 20.
Christiano homini duplex incumbit bellum, in
ternum videlicet et externum; hoc quidem in
rece | dendo eum a distractionibus terrenis, illud
vero in corde adversus cogitationes spirimam na
lorum]. 21.
De duplici statu eorum, qui ex hac vita dece
dunt. 22.
Quemadmodum regiam ac pretiosam margaritam
gestare solum possunt, qui ex regio semine sunt
pronati, eodem modo caelestem margaritam solum
filiis Dei gestare licet. 23.
Status Christianorum similis est mercaturae e
fermentationi. Perinde enim ac mercatores terrena
accumulant lucra, sic illi dispersas per hoc saeculum
cogitationes. Et quemadmodum fermentum totam
massam reddit fermentatam, sic fermentum peccati
universum genus Adae percurrit. Verum Christus
caeleste bonitatis fermentum Gdelibus animis in
fundit. 24
xn'.
col. 321–322page 30 of 69
PG 34:321Docet haec homilia, nullum nominem, nisi Christo corroboratum, scandala nequissimi superare posse, et quid iis, qui divinam gloriam appetunt, agendum. Docet quoque, nos per inobedientiam ad servitutem carnis redactos esse, arqua per myste rium crucis liberamur. Instruit denique nos, ma gnam esse lacrimarum et ignis divini efficaciam. De dignitate, praestantia, facultate et operationi bus immortalis animae, et qua ratione ea a Satana tentetur et liberationem e tentationibus consequa tur. Continet vero quaestiones quasdam summa doctrina refertas. 26. Dignitatem et statum Christiani hominis copiosa oratione prosequitur haec homilia, ut et quae prae cedit. Deinde de libero arbitrio multa non prorsus inutilia docet, permixtis quaestionibus quibusdam divinae sapientiae plenis. 27.! Describit ac deplorat haec homilia calamitatem animae, in qua propter peccatum non habitat Chri stus. Et de Joanne 'Baptista, quod inter natos lierum nullus eo sit maior. 28. Duplici ratione dispensationem gratiae in genus humanum exercet Deus, eius fructus iusto iudicio denuo repetiturus. 29. Ex Spiritu sancto renasci oportet animam, quae regnum Dei ingressura est, et quo pacto hoc fiat. Fidelem oportet mutari animo, atque in Deum omnes cogitationes colligere, in quibus vere omne obsequium divinum consistit. 31. Gloria Christianorum amodo in illorum animis latet, quae tempore resurrectionis emerget, et illu strabit corpora pro modo eorum pietatis. 32. 182 Indesinenter et attente oportet Deo vota facere et precari. 33. De gloria Christianorum, qua corpora illorujn in resurrectione dignabuntur et cum anima illu strabuntur. 34. De sabbato antiquo et novo. 35. De duplici resurrectione animarum et corporum, et diversa resurgentium gloria. 36. De paradiso et lege spirituali. 37. Accurato iudicio atque intellectu opus est in discernendis veris Christianis, et quinam sint illi? Ad quid Scriptura divina nobis a Deo donata sit. Cunctas virtutes et cuncta vitia inter se colliga ta esse et velut catenam unam ab altera depen dere. 40. Profunda valde sunt penetralia animae, quaeΔιδάσκει αὕτη ἡ ὁμιλία, ὅτι οὐδεὶς ἀνθρώπων, εἰ μὴ δυναμωθεὶς ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ, τῶν τοῦ πονηροῦ σκανδάλων περιγίνεσθαι ισχύει· καὶ τί δεῖ τοὺς τῆς θείας δόξης ὀρεγομένους πράττειν. διδάσκει καὶ ὅτι διὰ παρακοῆς τοῦ Ἀδὰμ εἰς δουλείαν τῆς σαρκὸς παθῶν κατήλθομεν, ἀφ᾿ ἧς διὰ τοῦ ἐν τῷ σταυρῷ μυστηρίου βυόμεθα. παιδεύει λοιπὸν ἡμᾶς, ὅτι με γάλη ἐστὶ τῶν δακρύων καὶ τοῦ θείου πυρὸς δύναμις. Περὶ τῆς ἀξιότητος, καὶ τῆς τιμιότητος, καὶ τῆς δυνάμεως, καὶ τῆς ἐργασίας τῆς ἀθανάτου ψυχῆς, καὶ πῶς αὐτὴ ὑπὸ τοῦ σατανᾶ πειράζεται, καὶ τῆς ἐλευθερώσεως ἀπὸ τῶν πειρασμῶν τυγχάνει. συνέχει δὲ ζητήσεις τινὰς πάνυ πολλῆς διδασκαλίας γεμούσ σας. κς'. Περὶ τῆς ἀξιότητος καὶ στάσεως τοῦ Χριστιανοῦ ἀνθρώπου διὰ πολλών διηγουμένη διατελεί αὕτη ἡ ὁμιλία, ὡς καὶ ἡ προηγουμένη. ἔπειτα περὶ τοῦ αὐτεξουσίου πανωφέλιμα πολλὰ διδάσκει, ἀναμιγνῦσα ζητήσεις τινὰς θείας σοφίας πλήρεις. κζ'. [ Διαγράφει καὶ ἀποδύρεται αὕτη ἡ ὁμιλία τὴν ξυμ φορὰν τῆς ψυχῆς, ὅτι διὰ τὴν ἁμαρτίαν ὁ Κύριος οὐκ οἰκεῖ ἐν αὐτῇ. καὶ περὶ τοῦ Ἰωάννου τοῦ βαπτιστοῦ, ὅτι οὐδεὶς ἐν γεννητοῖς γυναικῶν αὐτοῦ μείζων ἐστί. κη'. Κατὰ διπλόν τρόπον τὰς οἰκονομίας τῆς χάριτος εἰς τὸ γένος τῆς ἀνθρωπότητος ἐξεργάζεται ὁ Θεός, μέλ λων τῆς αὐτῆς καρποὺς ἐν δικαίῳ κρίματι πάλιν ἀπαιτῆσαι. κθ'. Ἐκ τοῦ ἁγίου πνεύματος δεῖ γεννηθῆναι τὴν μέλ λουσαν εἰσελθεῖν εἰς βασιλείαν Θεοῦ ψυχήν· καὶ ὃν τρόπον τοῦτο γένηται. λ'. Δεῖ τὸν πιστεύοντα μεταλλαγῆναι τοῦ νοῦ αὐτοῦ, καὶ πάντας τοὺς λογισμοὺς εἰς Θεὸν συλλέγειν, ἐν οἷς ἀληθῶς πᾶσα διακονία τοῦ Θεοῦ ἐστι. λα'. 179 Η δόξα τῶν Χριστιανῶν ἀπὸ τοῦ νῦν ἐν ταῖς αὐτῶν ψυχαῖς ἐμμένει, μέλλουσα ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἀναστάσεως φανερωθῆναι καὶ δοξάσαι τὰ σώματα κατ' ἀνα λογίαν τῆς αὐτῶν εὐσεβείας. λβ'. Αδιαλείπτως καὶ προσεχῶς δεῖ τῷ Θεῷ προσεύχεσθαι. λγ'. Περὶ τῆς τῶν Χριστιανῶν δόξης, ἧς τὰ σώματα αὐτῶν ἐν τῇ ἀναστάσει καταξιωθήσεται καὶ μετὰ τῆς ψυχῆς φωτισθήσεται. λδ. που Περὶ τοῦ παλαιοῦ καὶ τοῦ καινοῦ σαββάτου. λε'. Περὶ διπλῆς ἀναστάσεως τῶν ψυχῶν καὶ σωμάτων, καὶ διαφόρου δόξης τῶν ἀνισταμένων. λς'. 193 Περὶ τοῦ παραδείσου καὶ νόμου πνευματικοῦ. λζ'. Πολλῆς ἀκριβείας καὶ συνέσεως χρεία ἐστὶν ἐν τῷ δοκιμάσαι τοὺς ἀληθινούς Χριστιανούς, καὶ τίνες ἐκεῖνοι ὦσιν. λη'. Τίνος ένεκεν ἐδόθη ἡμῖν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἡ θεία γραφή. λθ'. Οτι πᾶσαι αἱ ἀρεταὶ καὶ πάντα κακὰ ἀλλήλων ἐκδέδενται, καὶ ώσπερεί αλυσίς τις μία τῆς μιᾶς Έρτηνται, μ'. Βαθέα λίαν τὰ τῆς ψυχῆς ταμεία, τῆς ἀπὸ μέρουςΔιδάσκει αὕτη ἡ ὁμιλία, ὅτι οὐδεὶς ἀνθρώπων, εἰ
μὴ δυναμωθεὶς ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ, τῶν τοῦ πονηροῦ
σκανδάλων περιγίνεσθαι ισχύει· καὶ τί δεῖ τοὺς τῆς
θείας δόξης ὀρεγομένους πράττειν. διδάσκει καὶ ὅτι
διὰ παρακοῆς τοῦ Ἀδὰμ εἰς δουλείαν τῆς σαρκὸς
παθῶν κατήλθομεν, ἀφ᾿ ἧς διὰ τοῦ ἐν τῷ σταυρῷ
μυστηρίου βυόμεθα. παιδεύει λοιπὸν ἡμᾶς, ὅτι με
γάλη ἐστὶ τῶν δακρύων καὶ τοῦ θείου πυρὸς δύναμις.
Περὶ τῆς ἀξιότητος, καὶ τῆς τιμιότητος, καὶ τῆς
δυνάμεως, καὶ τῆς ἐργασίας τῆς ἀθανάτου ψυχῆς,
καὶ πῶς αὐτὴ ὑπὸ τοῦ σατανᾶ πειράζεται, καὶ τῆς
ἐλευθερώσεως ἀπὸ τῶν πειρασμῶν τυγχάνει. συνέχει
δὲ ζητήσεις τινὰς πάνυ πολλῆς διδασκαλίας γεμούσ
σας. κς'.
Περὶ τῆς ἀξιότητος καὶ στάσεως τοῦ Χριστιανοῦ
ἀνθρώπου διὰ πολλών διηγουμένη διατελεί αὕτη ἡ
ὁμιλία, ὡς καὶ ἡ προηγουμένη. ἔπειτα περὶ τοῦ
αὐτεξουσίου πανωφέλιμα πολλὰ διδάσκει, ἀναμιγνῦσα
ζητήσεις τινὰς θείας σοφίας πλήρεις. κζ'. [
Διαγράφει καὶ ἀποδύρεται αὕτη ἡ ὁμιλία τὴν ξυμ
φορὰν τῆς ψυχῆς, ὅτι διὰ τὴν ἁμαρτίαν ὁ Κύριος
οὐκ οἰκεῖ ἐν αὐτῇ. καὶ περὶ τοῦ Ἰωάννου τοῦ βαπτι
στοῦ, ὅτι οὐδεὶς ἐν γεννητοῖς γυναικῶν αὐτοῦ μείζων
ἐστί. κη'.
Κατὰ διπλόν τρόπον τὰς οἰκονομίας τῆς χάριτος εἰς
τὸ γένος τῆς ἀνθρωπότητος ἐξεργάζεται ὁ Θεός, μέλ
λων τῆς αὐτῆς καρποὺς ἐν δικαίῳ κρίματι πάλιν
ἀπαιτῆσαι. κθ'.
Ἐκ τοῦ ἁγίου πνεύματος δεῖ γεννηθῆναι τὴν μέλ
λουσαν εἰσελθεῖν εἰς βασιλείαν Θεοῦ ψυχήν· καὶ ὃν
τρόπον τοῦτο γένηται. λ'.
Δεῖ τὸν πιστεύοντα μεταλλαγῆναι τοῦ νοῦ αὐτοῦ,
καὶ πάντας τοὺς λογισμοὺς εἰς Θεὸν συλλέγειν, ἐν οἷς
ἀληθῶς πᾶσα διακονία τοῦ Θεοῦ ἐστι. λα'. 179
Η δόξα τῶν Χριστιανῶν ἀπὸ τοῦ νῦν ἐν ταῖς αὐτῶν
ψυχαῖς ἐμμένει, μέλλουσα ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἀναστά
σεως φανερωθῆναι καὶ δοξάσαι τὰ σώματα κατ' ἀνα
λογίαν τῆς αὐτῶν εὐσεβείας. λβ'.
Αδιαλείπτως καὶ προσεχῶς δεῖ τῷ Θεῷ προσεύ
χεσθαι. λγ'.
Περὶ τῆς τῶν Χριστιανῶν δόξης, ἧς τὰ σώματα
αὐτῶν ἐν τῇ ἀναστάσει καταξιωθήσεται καὶ μετὰ
τῆς ψυχῆς φωτισθήσεται. λδ.
που
Περὶ τοῦ παλαιοῦ καὶ τοῦ καινοῦ σαββάτου. λε'.
Περὶ διπλῆς ἀναστάσεως τῶν ψυχῶν καὶ σωμάτων,
καὶ διαφόρου δόξης τῶν ἀνισταμένων. λς'. 193
Περὶ τοῦ παραδείσου καὶ νόμου πνευματικοῦ. λζ'.
Πολλῆς ἀκριβείας καὶ συνέσεως χρεία ἐστὶν ἐν τῷ
δοκιμάσαι τοὺς ἀληθινούς Χριστιανούς, καὶ τίνες
ἐκεῖνοι ὦσιν. λη'.
Τίνος ένεκεν ἐδόθη ἡμῖν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἡ θεία
γραφή. λθ'.
Οτι πᾶσαι αἱ ἀρεταὶ καὶ πάντα κακὰ ἀλλήλων
ἐκδέδενται, καὶ ώσπερεί αλυσίς τις μία τῆς μιᾶς
Έρτηνται, μ'.
Βαθέα λίαν τὰ τῆς ψυχῆς ταμεία, τῆς ἀπὸ μέρους
Docet haec homilia, nullum nominem, nisi
Christo corroboratum, scandala nequissimi superare
posse, et quid iis, qui divinam gloriam appetunt,
agendum. Docet quoque, nos per inobedientiam ad
servitutem carnis redactos esse, arqua per myste
rium crucis liberamur. Instruit denique nos, ma
gnam esse lacrimarum et ignis divini efficaciam.
De dignitate, praestantia, facultate et operationi
bus immortalis animae, et qua ratione ea a Satana
tentetur et liberationem e tentationibus consequa
tur. Continet vero quaestiones quasdam summa
doctrina refertas. 26.
Dignitatem et statum Christiani hominis copiosa
oratione prosequitur haec homilia, ut et quae prae
cedit. Deinde de libero arbitrio multa non prorsus
inutilia docet, permixtis quaestionibus quibusdam
divinae sapientiae plenis. 27.!
Describit ac deplorat haec homilia calamitatem
animae, in qua propter peccatum non habitat Chri
stus. Et de Joanne 'Baptista, quod inter natos
lierum nullus eo sit maior. 28.
Duplici ratione dispensationem gratiae in genus
humanum exercet Deus, eius fructus iusto iudicio
denuo repetiturus. 29.
Ex Spiritu sancto renasci oportet animam, quae
regnum Dei ingressura est, et quo pacto hoc fiat.
Fidelem oportet mutari animo, atque in Deum
omnes cogitationes colligere, in quibus vere omne
obsequium divinum consistit. 31.
Gloria Christianorum amodo in illorum animis
latet, quae tempore resurrectionis emerget, et illu
strabit corpora pro modo eorum pietatis. 32. 182
Indesinenter et attente oportet Deo vota facere et
precari. 33.
De gloria Christianorum, qua corpora illorujn
in resurrectione dignabuntur et cum anima illu
strabuntur. 34.
De sabbato antiquo et novo. 35.
De duplici resurrectione animarum et corporum,
et diversa resurgentium gloria. 36.
De paradiso et lege spirituali. 37.
Accurato iudicio atque intellectu opus est in
discernendis veris Christianis, et quinam sint illi?
Ad quid Scriptura divina nobis a Deo donata sit.
Cunctas virtutes et cuncta vitia inter se colliga
ta esse et velut catenam unam ab altera depen
dere. 40.
Profunda valde sunt penetralia animae, quae
col. 323–324page 31 of 69
Prolegomena
PG 34:323paulatim incrementa gratiae aut vitiorum accipit. | Non externa, sed interna promovent aut laedunt hominem, veluti spiritus gratiae aut spiritus nequi tiae. 42. De progressu viri christiani, cuius tota vis ex corde dependet, ut hic varie describitur. 43. 210 Quantam in homine christiano mutationem et re novationem faciat Christus, qui animae affectiones ac morbos sanavit. 44. cat. 45. Nulla ars aut divitiae huius mundi, sed solus Christi adventus sanare hominem potest, cuius ma ximam cum Deo cognationem haec homilia expli De differentia inter verbum Dei et inter verbum mundi, et inter filios Dei et inter filios huius mundi. 46. Explicatio allegorica quorundam sub lege facto rum. 47. De perfecta fide in Deum. 48. Non satis est, buius saeculi delicias reliquisse, nisi quis alterius saeculi beatitudinem consequatur. Deus est, qui per sanctos suos et creaturas edit miracula. 50. [Sequuntur Locorum Scripturae qui in homiliis citantur atque Rerum memorabilium indices duo, dein Homiliae pagg. 1-242.] AD OPUSCULA S. MACARII AEGYPTII AB IPSO PRIMUM EDITA IN LIBRO Thesaurus asceticus sive Syntagma Opusculorum octodecim a graecis olim Patribus de re ascetica scriptorum. Ea nunc primum prodeunt e vetustissimis mss. codicibus eruta. Collectore atque interprete Petro Possino societatis Jesu. [Tolosae et vaeneunt.] Parisiis apud Antonium Dezallier, in vico San-Jacobaeo ad Coronam auream. MDCLXXXIV. Cum approbatione et privilegio 4º. | Venerando in Christo Patri domno Joanni Le Houx Cartusiae Tolosanae Priori dignissimo Petrus Possi nus societatis Jesu salutem in Christo veram. Cum qui thesaurum in solo alieno reperit, communicare illum domino agri legibus Augustorum iubea tur hunc asceticum a me inventum in monumentis anachoretarum et coenobitarum Graeciae veteris ei me repraesentare debere familiae sentio, quae vitae solitariae ac socialis decora in se una colligens, bona cuncta priscarum vel anachoreseon vel societatum hereditaria successione transmissa jure possidere quam optimo creditur Haec sine dubio sacra Cartusiana Religio est, orbe toto clarissima summeque venerabilis. Nec vero quaerendus procul est, cui debitum hoc depositum consignem: Te habens prae oculis, | venerabilissime puter, Tuamque istan a Te sapientissime religiosissimeque gubernatam Tolosanam Cartusiam. Quemadmodum Tu omnium praesidum istius sanctissimi ordinis, qui unquam fuerunt aut uspiam sunt, ita illa communitatum reliquarum sub S. Brunonis disciplina Deum colentium locis passim variis per | Europam universam, plenum instar exhibetis, ut quidquid utriusque generis praestans admirabileque valibi conspicitur, in vobis illustri collectum compendio, et quasi refractis in centrum undique radiis lucu lenter uno expressum aere concavo cernamus Cod. Theodos. lib. X tit. XVII.τῇ χάριτι καὶ ταῖς κακίαις συναυξανομένης. μα'. Μὴ τὰ ἔξωθεν, ἀλλὰ τὰ ἔνδοθεν προάγει ή βλάπτει τὸν ἄνθρωπον, δηλαδὴ τὸ τῆς χάριτος πνεῦμα, ἢ τὸ πνεῦμα τῆς πονηρίας. μβ'. Περὶ τῆς προκοπῆς τοῦ Χριστιανοῦ ἀνδρὸς, ἧς πᾶσα ἡ δύναμις ἐκ τῆς καρδίας ἀποκρεμαμένη ἐστὶν, ὥσπερ ποικίλως ἐνταῦθα διαγράφεται. μγ'. 210 Ποίαν ἐν ἀνθρώπῳ Χριστιανῷ μεταβολὴν καὶ ἀνακαίνισιν ἀπεργάζηται ὁ Χριστὸς, ὁ τὰ τῆς ψυχῆς πάθη καὶ νόσους θεραπεύσας. μδ'. Οὐδεμία τέχνη, οὐ πλοῦτος τούτου τοῦ κόσμου, εἰ μὴ μόνη ἡ τοῦ Χριστοῦ ἐπιφάνεια θεραπεῦσαι τὸν άνθρωπον δύναται, οὗ μεγίστην πρὸς τὸν Θεὸν συγ γένειαν αὕτη ἡ ὁμιλία ἀποφαίνεται. με. Περὶ τῆς διαφορᾶς τοῦ τε λόγου τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ λόγου τοῦ κόσμου, καὶ τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ, καὶ τῶν τέκνων τούτου τοῦ κόσμου. μς'. Αλληγορική παράφρασις τῶν ὑπὸ νόμον γεγενημένων. μζ. Περὶ τῆς τελείας πίστεως εἰς Θεόν. μη'. Οὐκ ἐπαρκεῖ, τῆς τρυφῆς τούτου τοῦ κόσμου ἀπαλ λαγῆναι, ἐὰν μή τις τὴν μακαρίαν ἄλλου τοῦ κόσμου λάβῃ. μθ'. Θεός ἐστιν ὁ διὰ τῶν ἁγίων αὑτοῦ θαυματουργῶν. ν.τῇ χάριτι καὶ ταῖς κακίαις συναυξανομένης. μα'.
Μὴ τὰ ἔξωθεν, ἀλλὰ τὰ ἔνδοθεν προάγει ή βλάπτει
τὸν ἄνθρωπον, δηλαδὴ τὸ τῆς χάριτος πνεῦμα, ἢ τὸ
πνεῦμα τῆς πονηρίας. μβ'.
Περὶ τῆς προκοπῆς τοῦ Χριστιανοῦ ἀνδρὸς, ἧς
πᾶσα ἡ δύναμις ἐκ τῆς καρδίας ἀποκρεμαμένη ἐστὶν,
ὥσπερ ποικίλως ἐνταῦθα διαγράφεται. μγ'. 210
Ποίαν ἐν ἀνθρώπῳ Χριστιανῷ μεταβολὴν καὶ
ἀνακαίνισιν ἀπεργάζηται ὁ Χριστὸς, ὁ τὰ τῆς ψυχῆς
πάθη καὶ νόσους θεραπεύσας. μδ'.
Οὐδεμία τέχνη, οὐ πλοῦτος τούτου τοῦ κόσμου, εἰ
μὴ μόνη ἡ τοῦ Χριστοῦ ἐπιφάνεια θεραπεῦσαι τὸν
άνθρωπον δύναται, οὗ μεγίστην πρὸς τὸν Θεὸν συγ
γένειαν αὕτη ἡ ὁμιλία ἀποφαίνεται. με.
Περὶ τῆς διαφορᾶς τοῦ τε λόγου τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ
λόγου τοῦ κόσμου, καὶ τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ, καὶ τῶν
τέκνων τούτου τοῦ κόσμου. μς'.
Αλληγορική παράφρασις τῶν ὑπὸ νόμον γεγενη
μένων. μζ.
Περὶ τῆς τελείας πίστεως εἰς Θεόν. μη'.
Οὐκ ἐπαρκεῖ, τῆς τρυφῆς τούτου τοῦ κόσμου ἀπαλ
λαγῆναι, ἐὰν μή τις τὴν μακαρίαν ἄλλου τοῦ κόσμου
λάβῃ. μθ'.
Θεός ἐστιν ὁ διὰ τῶν ἁγίων αὑτοῦ θαυματουργῶν.
ν.
paulatim incrementa gratiae aut vitiorum accipit. |
Non externa, sed interna promovent aut laedunt
hominem, veluti spiritus gratiae aut spiritus nequi
tiae. 42.
De progressu viri christiani, cuius tota vis
ex corde dependet, ut hic varie describitur. 43. 210
Quantam in homine christiano mutationem et re
novationem faciat Christus, qui animae affectiones
ac morbos sanavit. 44.
cat. 45.
Nulla ars aut divitiae huius mundi, sed solus
Christi adventus sanare hominem potest, cuius ma
ximam cum Deo cognationem haec homilia expli
De differentia inter verbum Dei et inter verbum
mundi, et inter filios Dei et inter filios huius
mundi. 46.
Explicatio allegorica quorundam sub lege facto
rum. 47.
De perfecta fide in Deum. 48.
Non satis est, buius saeculi delicias reliquisse,
nisi quis alterius saeculi beatitudinem consequatur.
Deus est, qui per sanctos suos et creaturas edit
miracula. 50.
[Sequuntur Locorum Scripturae qui in homiliis citantur atque Rerum memorabilium indices duo, dein Homiliae
pagg. 1-242.]
AD OPUSCULA S. MACARII AEGYPTII AB IPSO PRIMUM EDITA IN LIBRO
Thesaurus asceticus sive Syntagma Opusculorum octodecim a graecis olim Patribus de re ascetica scriptorum.
Ea nunc primum prodeunt e vetustissimis mss. codicibus eruta. Collectore atque interprete Petro Possino
societatis Jesu. [Tolosae et vaeneunt.] Parisiis apud Antonium Dezallier, in vico San-Jacobaeo ad Coronam
auream. MDCLXXXIV. Cum approbatione et privilegio 4º.
| Venerando in Christo Patri domno Joanni Le Houx Cartusiae Tolosanae Priori dignissimo Petrus Possi
nus societatis Jesu salutem in Christo veram.
Cum qui thesaurum in solo alieno reperit, communicare illum domino agri legibus Augustorum iubea
tur hunc asceticum a me inventum in monumentis anachoretarum et coenobitarum Graeciae veteris ei
me repraesentare debere familiae sentio, quae vitae solitariae ac socialis decora in se una colligens, bona
cuncta priscarum vel anachoreseon vel societatum hereditaria successione transmissa jure possidere quam
optimo creditur
Haec sine dubio sacra Cartusiana Religio est, orbe toto clarissima summeque venerabilis. Nec vero
quaerendus procul est, cui debitum hoc depositum consignem: Te habens prae oculis, | venerabilissime
puter, Tuamque istan a Te sapientissime religiosissimeque gubernatam Tolosanam Cartusiam.
Quemadmodum Tu omnium praesidum istius sanctissimi ordinis, qui unquam fuerunt aut uspiam sunt,
ita illa communitatum reliquarum sub S. Brunonis disciplina Deum colentium locis passim variis per
| Europam universam, plenum instar exhibetis, ut quidquid utriusque generis praestans admirabileque
valibi conspicitur, in vobis illustri collectum compendio, et quasi refractis in centrum undique radiis lucu
lenter uno expressum aere concavo cernamus
Cod. Theodos. lib. X tit. XVII.
col. 325–326page 32 of 69
Non evagor extra Te, dum communitatis Tibi commissae gloriam exsequor. Corporis vis et ſlos totius
in capite residet; inde vigent sensus, valent artus; motus, facultas, omnis actio eo laudem sui referant
fas est, unde originem et vigorem utique trahunt. Nec gratuitus hic Tibi otiosae felicitatis fructus est, sed
sollicitae et enixe certantis proventus industriae; curas, satagis, contendis, indesinenter attentus vigiliae
custodiaeque gregis Tui. Verbo admones exemplo monstrans, nocturnis aeque diurnisque psalmodiis
assiduissimus perseverantissimusque praecentor et choragus. Novitiorum institutione ipse defungeris;
ipse iunioribus professis consentaneam illi statui culturam impertis; ipse curandis dirigendisque prove
ctioribus non oflicia solum cuncta exhibes ordinis constitutionibus praescripta, sed et supererogas quae
multa variaque in rem praesentem opportune suggerit solertis ingenium caritatis.
Haec sunt arcana vestra; de quibus eo parcius dicere cogimur, quod talium notitia non nisi tenui ad
nos externos odore transspirat. Illa iam percutiunt sensus apertius. Per vos illata hodie urbibus eremi
sancțitas, ut, cum primis Christianae memoriae saeculis ecclesiae ac cleri angelicam anachoretarum vi
tam non aliter quam famae longinqua narrantis indicio cognoscerent, mariaque ac lata terrarum se
obiicerent spatia spectare illam optantibus, meliori iam sorte nostris felicioribus reservata temporibus
Nitrias et Thebaides non modo intra Continentem, citra mare, sed in suburbanis, sed intra ipsa civitatum
frequentium moenia videamus opportunitate non ad spectaculi magis novitatem | expetibili aut ad
iucunditatem, quam vel inprimis ad animi fructum et morum in intuentibus emendationem quae
stuosa.
Quidni hoc putemus tanto ante praedictum ab Isaïa verbis illis: Laetabitur deserta et invia, et exulta
bit solitudo, et florebit quasi lilium (3)? Attemperavit se videlicet industria caritatis humanae debilitati, et
velut ne suus squallor, larvam virtuti horribilem induens, odiis eam imprudentium obiiceret, spinis quae
dam suis insivit lilia; floridior apparere sustinuit; et austeritatem intus recondens suam tectorium sibi
circumdedit amoenius; nihil sibi quidem indulgens aut relaxans intimae asperitatis, at in gratiam et uti
litatem intuentium eminentem exterius horrorem piae cuiusdam aspersione suavitatis emolliens, ne in
firmi aspectu primo territi averterentur, quos allici ad bonum expedit.
Egrediebatur, ait Evangelista Marcus, ad Ioannem [Baptistam] omnis Iudaeae regio et Hierosolymitae
universi Tolosanis per vos lucrifit egrediendi labor, ut proficiant. Habent intra portas, unde ad sancti
moniam initientur. Vestra illis se obiiciens Cartusia scenam aperit coelestem: vestibulum, atria, porti
eus, muri, postes, aer ipse paradisum spirans, claustrorum prospectus, et in quadrum digesti late
circumiacentium ordines cellarum, quas videns merito exclamet cum Iacob Patriarcha: Castra Dei
sunt haec castra utique Cartusiae, novae Sulamitidis et Christi sponsae, ut castrorum acies ordinatae
quibus cum statis horis procedere cernuntur ascetae vestri illa fronte adhuc a recenti cum Deo
congressu fulgente, illis oculis adhuc uvidis e contemplationis arcanae fletu, illa compositione
quae angelos referat, totam Antoniorum, Hilarionum et Paulorum e speluncis in apertum ad Dei laudem
prodeuntium exhibent speciem, nisi quod admota penitus cuti cilicia, quae illi monstrabant, candidae
obtentu vestis abscondunt. Merito tales Tolosana civitas censuit esse illos vigiles custodes murorum qui
custodiunt civitatem in Scripturis memoratos dum magistratuum ac populi plenissimo et liberalissimo
consensu, quem Senatus deinde auctoritas comprobavit, extendi iussit septum Tolosanae Cartusiae usque
ad muros urbis, et comprehensam eo spatio moenium partem ac turres vestrae fidei commisit, sapien
↓ ter reputans, nullum esse ad tuendas urbes munitius Religione propugnaculum. Meminerant quid Romae
contigisset a Vitige rege Gothorum obsessae, quam quum propugnans Belisarius, partem muri ruptam et
insultibus paene patentem instaurare ac munire decrevisset, consensu reclamantis populi prohibitus
abstitit, civibus passim universis affirmantibus, S. Petri se tutelae locum illum credidisse, certoque confi
deres numquam Romam ea parte capiendam. Nec spes illos fefellit sua. Nam. Vitiges frustra omnia conatus
solvere obsidionem est coactus, prout haec ex oculato testimonio refert qui praesens adfuit Procopius
Tuis ad Te nunc revertor, venerabilissime pater. Spissa et multiplex persona vobis Cartusiarum prae
positis imponitur, ex intimis profundissimae adytis asceseos exire isto subinde officio coactis in tractatus
cum proceribus et populo promiscuos, in' hospitalitatem comem et mundam, in sermones accommodatos
audientibus status ac generis cuiusvis. Pauci ad fundum penetrant, quanta vis sit illius Pauli apostoli sen
tentiae: Omnibus omnia factus sum, ut omnes facerem salvos Quam vivida, inquam, et scintillanter mi
canti mentis experrectae praestantia opus Apostolo gentium fuerit, ut ab ecstasi, qua raptus ad paradisum
arcana ineffabilia audierat, ad facunde perorandum in medio Areopago, ad prolixe disserendum coram
Festo praeside, rege Agrippa et regina Berenice, ad urbane conversandum cum Sergio Paulo Cypri pro
Corr., Possin. videmus. Editor.
Isai. XXXV, 1.
Marc. I, 5.
Gen. XXXII, 2.
Cant. VI, 3.
Cant. V, 7.
Gothic. lib. I cap. 33, ed. Reg. p. 368; lib.
cap. 2 p. 410.
I Cor. IX, 22. II Cor. XII, 4.
col. 327–328page 33 of 69
consule, denique ad familiariter simulque utiliter agendum Philippis cum Lydia purpuraria, Iconii cum
Thecla virgine, aliisque alias innumeris Sic nusquam luculentius quam in Te apparet, quod quidam
veter”m aiebat, eloquentiam silentii prolem esse, et neminem loqui uberius et dulcius, quam qui diu re
ligiosissime tacuerit; dum, ut Bernardus ex umbra et secessu silvarum, ita Tu e severissima claustri taci
turnitate, quasi e schola rhetorum prodiens audiris, quotiescumque loquendum est, mellifluus orator.
In locum me ancipitem propulsum sentio, ubi praedicare, quod haec civitas universa sentit et
loquitur, prohibeor modestiae Tuae respectu, quam suarum obtrusione laudum scio quantum offende
rem. Utar ergo astutia Pauli apostoli, artificium suum quoddam | tale adeo non dissimulantis, ut ultro
prodiderit, quando ait Corinthiis: Cum essem astutus, dolo vos cepi Nempe idem Corinthiis iisdem alibi
profitetur, se quaedam, quae de ipsis, offensionem eorum metuens, declarare verebatur, transfigurasse in
se et suum in praedicatione ad ipsos socium vel administrum Apollo, propter ipsos ut pudori scilicet
ipsorum parceret. Sic et ego in aliis personis Tua decora constituens, simul erubescentiam Tibi Tuam
lucrifaciam, simul tamen officio meo non deero significandi, quae nosse multorum interest.
De Magno Antonio S. Athanasius scribit, fuisse illum ita in congressu et sermone cum omni hominum
genere humanum et suavem, ut non e desertis montibus, ubi omnem aetatem solitarius exegerat, sed e
sinu cultarum urbium prodire videretur. Verba ipsa ponam Athanasii, ne quis a me fingi suspicetur
tòv dè hóyov elxev hptuµévov tý Oɛly ädatı, hoc est: non ut in monte nutritus et ibi senex factus, agrestem
habuit conversationem, sed suavis erat et civilis, sermonem autem habebat divino sale conditum. Haec Atha
nasius, qui eiusdem alibi Antonii eloquentiae specimina profert insignia, longas ipsius, etiam ad gentiles
philosophos, orationes recitans, quibus in admirationem illi raperentur. Antonii quoque discipulus Ma
carius cognomento Alexandrinus, etsi vitam et ipse in deserto longam duxerat, tamen, ut Sozomenus te
statur eam exhibuit in promiscuo cum illum adeuntibus usu morum et sermonum elegantiam, ut vulgo
cognominaretur ¿otóc, hoc est urbanus et civilis. Talem Te passim gratulantur admirantes, qui e con
gressu Tuo redeunt, simul e prudentia consiliorum, e gravitate admonitionum, e sententiarum sapientia
fructum animi mansurum in sinu reportantes.
Nec tenent se, quin in laudes postea erumpant. Unde, ut fit, gliscens fama, impleta civitate, in provin
ciam redundat eo strepitu, cuius sonitus ne ad Te perveniat, ulla claustri ac solitudinis obstare muni
menta queant. Non igitur Te latet; sed nec Te laedit, hoc est, humilem Tui sensum, qui verae sancti
tatis indubitatissimus character est, in Te ulla ex parte minuit publicum istud Tibi honorificum praeco
nium. Quo plus eveheris, eo Te altius apud Te coram Deo deprimis, sancta illa, philosophis ignota gen
tilibus, unius propria christianismi humilitate, quae nusquam eminet probatior, quam ubi inter ſaven
tissimos vulgi plausus et famae buccinantis elogia sonora locum nihilominus suum, hoc est infimum, mor
dicus retinet. Magna et rara virtus, ut idoneus talium judex, Tuorum exemplar decorum, S. Bernardus
pronunciat, humilitas honorata
Huius Tibi carissimae pretio dotis commendandum apud Te quem offero librum autumo, in cunctis
fere paginis christianissimae ac religiosissimae virtutis huius encomia ambitiose, paene dixerim, pero
rantem.
Nec minus, spero, placebit ascetis istis venerandis et domus hic huius Tuae et universi alibi uspiam
sacri vestri ordinis. Iuvabit ipsos illic abstinentiam, quam orbe obstupescente mire continuam exercent;
silentium aeternum, coelituum alloquiis confabulationes hominum permutatione quaestuosa compensans;
abnegationem evangelicam sui, abdicationem terrenorum, adhaesionem Deo super omnia indivulsam glu
tino nunquam intermissae iuxta suggestiones apostolicas orationis, caeterasque religiosissimas observa
tiones ubique praescriptas, praedicatas, praeceptis pariter et exemplis commendatas, informatas intueri.
Suas prorsus ipsorum in hoc quasi speculo formas aspicient, et quae instituto dudum vestro domestico usur
pant, dictis, actis, legibus antiquissimorum Ecclesiae Patrum jam olim exercita comprobataque recogno
scent voluptate, quantum auguror, non parva. Cuius in suggerenda per hanc editionem occasione ac facul
tate, si quam mihi contingeret a Te et illis inire gratiam, abunde ampla illi merces rependeretur, ubi per
Vestrae indulgentiam caritatis participatione quadam meritorum suffragiorumque Vestrorum aspergerer.
Quod, multum iis indigens, licet non minus immeritus, opto et voveo, faustissima Vobis omnia precans
et augurans. Vale, venerabilis pater, et hoc qualecumque obsequium ne graveris admittere addictissimi
Tibi et universo vestro sanctissimo ordini devotissimi clientis. Scribebam Tolosae XVI Kal. Sept.
Act. XVII, 22. XXV. XXVI. XIII, 7. XVI.
II Cor. XI, 16.
I Cor. IV, 6.
Sozom. Hist. Eccl. lib. III cap. 13.
S. Bernardi Hom. IV super Missus est.
I Thess. V, 17.
col. 329–330page 34 of 69
| I. Duodecim graecorum Patrum veterum octode- cuius intima notio cum tituli huic collectioni prae
cim Opuscula, numquam hactenus vel graece edita
vel latine reddita, utraque simul exposita lingua hoc
collecta syntagmate tibi, lector, offerens oro, ut dum
de iis et eorum auctoribus meaque in illis exscri
bendis et interpretandis opera quaedam, quae te
nosse juverit, expono, ne brevem commodare au
dientiam gravere.
Multum et dulce a prima mihi inventute studium
fuit bibliothecas veteres lustrandi, quaeque in iis in
edita, praesertim graeca, servarentur ab elegantibus
olim ingeniis composita, non cognoscendi solum,
quod insatiabili voluptate faciebam, sed etiam, in
quo vincendum saepe taedium aerumnosi laboris fuit,
longa describendi patientia in literas lectu faciliores
ex archetypis aevo iam evanescentibus transferendi,
si qua ex bis aliorum aut meo usui quondam profu
tura sperarentur. In quo equidem a nullo scriptorum
laudabilium abborrui genere, utique qui rhetorum
etiam et poetarum nonnullam sic congesserim far
raginem, historicos vero quosdam ediderim; fateor
tamen, proniori me affectu incubuisse ad scripta
Patrum ac Magistrorum Ecclesiae priscorum adhuc
latentia e pulvere pluteorum eruenda, seu quae ad
librorum canonicorum expositionem spectant, seu
culturam morum religionisque disciplinam ex pro
ſesso tractantia. Prioris argumenti quaedam luci
dedi, plura in scriniis habeo. Sunt enim penes me,
ultra dudum datas Patrum symbolas in Matthaeum
et Marcum, supplementa et auctaria insignia Cate
narum editarum in Lucam ac Joannem et in Gene
sim; Catenae item integrae copiosissimae in Isaiam,
Ezechielem, Danielem; scholia pariter graeca in
prophetas minores duodecim; perpetuus insuper
Commentarius libris duodecim expansus S. Gre
gorii episcopi Agrigentini in Ecclesiasten, quem
erudito iuveni Ioanni Francisco de Rubeis Romano
latinitate ac luce donandum | reliqui Roma disce
dens anno superiori 1681; denique complementum
operis imperfecte editi S. Gregorii Nysseni in eun
dem Ecclesiasten, post octo, quae exstant, homilias
expositionem perducentes ad tertium duntaxat, nec
ipsum totum sacri eius libri caput, reliquum uni
versum Patris eiusdem disertissimi usque ad ver
sum ultimum postremi duodecimi capitis commen
tarium exhibens.
mum
II. Confiteri tamen debeo, delectatum me potissi
occursu operum ab antiquis magni nominis
Patribus scriptorum de interiori religionis disciplina
quam ascesin vocant, graeco vocabulo exercitatio
nem latine sonante, sed plus quippiam significante
quam primo eius vocis auditu menti.subiicitur. Quo
injungi mihi officium sentio, rem ipsam hanc totam,
fixi intelligentia et universo argumento librorum
hoc systema conflantium implicata est, lucide, si
possum, distincteque declarandi. Graecum verbum,
cui latina exercere ae meditari respondent, iam ab
aevo priscorum Atticorum non ad cuiusvis exercitii
significationem applicatum est, sed constanter et ex
professo iterati ad certum finem perficiendi vel
corporis vel animi. Nam et militia et pugilatus,
cursus, lucta ceterique agones, et venatio, et cantus,
et tibiarum ac fidium melodia, similesque aut iucun
dae aut utiles ideoque in pretio habitae artes, suas
habentcuique accommodatas asceses, meditamenta et
praeexercitationes, quibus ad eas initientur qui cla
rescere aut beari per illas sperant. Plerumque tamen
philosophi veteres ad mentis culturam virtutumque
praxim, per quas homo ad felicitatem disponitur,
asceseos appellationem adaptarunt. Quos imitati una
nimi consensu iam a primis legis novae saeculis ec
clesiastici scriptores ascesin non fere aliam agno
scunt et praedicant, quam quae ab ipsis distinguitur
adiuncto pietatis ac religionis, quae animam pascit
divinis sensibus: verba sunt Basilii Magni, scripto
rum asceticorum facile principis, in libro De vita
solitaria. Addicta igitur usu iam olim ecclesiastico
est ascesis graeca vox indicandae praxi actuum
internorum humanae mentis et voluntatis Deo co
lendo et sibi perficiendis, semper quidem et ubique,
sed in secessu praesertim ac solitudine, aut in
convictu et contubernio idem ex instituto medi
tantis sodalitatis attendentium.
III. Character Ecclesiae Christi est, honorare numen
non labiis solum aut usurpatione sensibili rituum,
quod faciebat Synagoga, sed conceptis intime sensibus
affectibusque devoti penitus animi. Hoc discrimen
Christus exprimit his verbis Samaritanam alloquens
Joan. IV: Mulier, venit hora, et nunc est, quando
veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veri
tate. Summam sibi religionis vetus Iudaeorum natio
ponebat in speciosis cerimoniis et pompis, qualium
ostendendarum professam et quaestuosam artem
Scribae praesertim Pharisaeique factitabant. Iis
quomodocunque functi perfectos se arbitrabantur,
securi celatorum intus ulcerum reae mentis et
criminosorum affectuum consciae. Quod exprobrans
illis Christus ait Matth. XXIII, 25: Vae vobis,
Scribae et Pharisaei, quia mundatis quod deforis est
calicis et paropsidis, | intus autem pleni estis rapina
et immunditia….. similes sepulchris dealbatis, quae
aforis parent hominibus speciosa, intus vero plena
sunt ossibus mortuorum et omni spurcitia. Quem
admodum ergo certam methodum ac formulam obser
vationum istarum Mosaicarum Iudaei legis doctores
col. 331–332page 35 of 69
chetypa non supprimerem, | cum ad pignus meae
fidei praebendum, tum ad fructum non inviden
dum eruditis, ex ipsa, quod passim malunt, fonte
hauriendi.
digestam in regulas et compositam habebant tra- tariis ita e graeca latinam facere, ut ipsa tamen ar
debantque ad usum plerumque merum ambitiosae
ostentationis, ita par fuit, sanctos legis novae my
stas interioris buius Dei cultus tacitis sensibus men
tis et voluntatis motibus exerciti totam, exploratam
animadversione longa, et literis commissam expli
care rationem.
Talis hyle, talis scopus est horum quos edimus
librorum, non monachis duntaxat aut anachoretis,
quod videri cuipiam posset, utilium, sed promiscue
cunctis Ecclesiae statibus ordinibusque profuturo
rum; quoniam, etsi Christi Ecclesia per Bethaniam
figurata Mariam habeat in solidum contemplationi
deditam et Martham vitae activae ministeriis atten
dentem, tamen ex suis alterutrae officiis invicem
interdum participant. Nam et Maria ministerii cor
porei nonnihil attigit, dum Christi hospitaliter
epulantis caput spicato nardino suavissimi odoris
dapsiliter inunxit; et ipsa Martha orationum mo
menta suis occupationibus infindit, prout vel ex eo
patet, quod stetit Christum alloquens et orans, ut
iuvari se curaret a sorore. Commune profecto cun
ctis cuiusvis sexus, aetatis, ordinis Christianis
orandi et actus interiores fidei, spei, caritatis,
religionis exercendi praeceptum est, hoc solo discri
mine coenobitarum et anachoretarum a caeteris,
quod illi semper et unice religioni se totos impen
dunt, hi cogitant quidem quae sunt mundi pro sui
conditione status, sic tamen, ut religionis officia
non negligant, Deo reddentes quae Dei sunt, inte
rim dum et patriae et familiae prout res exigit
consulere non desistunt. Unde iis quoque sua pars
ascetices competit.
Est igitur cur sperem, non ingratam Publico
futuram a me curatam productionem in lucem uno
collectorum corpore duodeviginti talis materiae
tanti usus Opusculorum a celebribus duodecim
elucubratorum auctoribus, cum paris in tanto mi
nus dignis rariusque utilibus libellis coniunctim
edendis diligentiae exempla faventer excepta prae
Iverint. Equidem sentire me secus, quam par sit,
de politissimi huius acumine et aequitate saeculi
crederem, si, cum ab eo laudata et magni habita
videam syntagmata cynegeticorum, accipitrariorum,
georgicorum, agrimensorum, hippiatricorum et
similium, despici vererer et a delicatorum fastidiis
frigere, dum asceticorum non antehac visorum
operum connexam uno serto seriem offero; quasi
agrorum vel culturae vel dimensionis, mulorumque
medicinae gratiosius sit praecepta vulgare ab ista
rụm consultis artium tradita, quam disciplinae scitu
dignissimae ac cunctis necessariae Deo placendi,
mundandae animae, fidem, spem, caritatem, humili
tatem, patientiam exercendi, orandi non solum illa
initiali cunctis facili oratione, sed sublimiori altera
quam contemplationem vocant, multa cautione ob
periculum illusionum egente, certam methodum
exploratamque rationem a viris sanctissimis, doctis
simis, antiquissimis, accuratis explicatam commen
IV. Reddenda deinceps ratio est Opusculorum.
Inprimisque prodendum unde quodque hauserim.
Inter volumina manus antiquae graeca plurima,
quae Franciscus Turrianus Societatem nostram
Romae iniens anno 1566 in domo professa Romana,
ubi hactenus asservantur, deposuit, unum est aucto
rum facile triginta lucubrationes de re ascetica
colligens, veteri transmarina exaratum manu, an
nis abhinc retro plus quingentis, quantum fumida
ferrugo chartae olim candidae augurandum prae
bet. Ex eo sexdecim Opuscula descripsi, hoc est,
omnia exceptis duntaxat duobus XIII et XVIII;
nam prius e Vaticano perantiquo codice, cui nume
rus inscribitur 730, descriptum est, ultimum e
Cryptoferratensi bibliotheca deprompsi.
Omnium in fronte posui epistolam S. Joannis
Chrysostomi ad monachos, ita clare in Turria
nensi codice inscriptam. Esse illam Chry
sostomi si quis negaret, ab hoc iure meo exige
rem, ut testimonium pro se auctoritati Turrianei
codicis aequilibre aut potius praeponderans afferret.
Cum certum sit Patrem illum sanctissimum, ipso
affirmante lib. I De sacerdotio, sat longo tempore
antequam presbyter et ecclesiastes Antiochiae fie
ret, unde est ad thronum Constantinopolitanum
evocatus, inter monachos vixisse, verisimillimum
est, tam foecundum ingenium non abstinuisse a
scribendo de rebus quas tunc meditabatur, atque
adeo hanc eo iam tum tempore epistolam, et plura
forte alia paris argumenti literis mandasse, quae,
quod non compareant in collectionibus vulgo editis
Operum illius, causa esse potuit, quoniam ea po
tissimum ex illis in codices publicos referebantur
quae ad promiscui generis homines docendos per
tinere viderentur, alia seorsum in monachorum
scriniis et coenobiorum archiis uti professionis
ascetarum propria sinebantur custodiri. Istam
porro epistolam praeposui cunctis aliis Opusculis
non antiquitatis praerogativa, qua Chrysostomum
superant Macarius et Amphilochius, ille septem
Opusculorum a II ad VIII, hic decimi auctores, sed
ob claritatem tam noti et celebris Ecclesiae docto
ris, quomodo inter Paulinas epistolas primatum
occupat Romanis scripta propter Romanae vel ur
bis vel Ecclesiae praecellentem dignitatem, licet
aliquanto posterius quam quaedam ceterarum data.
In reliquorum sane dispositione Opusculorum aeta
tis cuiusque rationem, quantum licuit, habui.
Septem Opuscula sequentia unius sunt auetoris
Macarii Magni, prout diserte singulorum titulus
signabat in codice Turrianeo. Erant autem ea ibi.
non uno continue ductu expansa, sed in duo sepa
ratim, multis interpositis, divisa systemata nomi
nis eiusdem. Priori siquidem hic praefigebatur in
col. 333–334page 36 of 69
finiendo quis sit iste Macarius inter plures etiam
Magni Antonii discipulos quos idem signavit nomen.
Duo celebres Macarii feruntur, Aegyptius prior
dictus, alter hoc iunior Alexandrinus. Fasti sacri
Ecclesiae latinae priorem die secunda Januarii, al
terum quinta decima memorant; Graeci utrumque
die mensis eiusdem undevigesima venerantur. Non
falso ambo discipuli Antonii vocantur. Viderunt
enim audieruntque illum, sed seniorem iuvenes,
sero tandem et obiter ad ipsum, ut multi tunc,
profecti ad brevem venerationem, reversi mox ad
statas babitationes suas a statione magni anacho
retarum Patris dissitas plurimum. Aegyptius quippe
Macarius in Scithi sedem habuit, Alexandrinus in
Celliis, | quae loca in Libya sunt, longe a The
baide distantia, in qua et mons interior, ubi so
lus plerumque residebat Antonius, erat, et ab hoc
non multum distans mons exterior, in quem subinde
excurrebat, ut in eo habitantes suos monachos viseret.
dex: Macarii Magni de custodia cordis; incipit a mox ostendam, ubi prius absolvero quod coepi, de
folio 150 Turrianei codicis, et in 158 desinit. Alte
rum a folio 245 ad 291 extensum rubrica exarato
insignitur titulo sic latine sonante: dictis ac
scitis divini Macarii vere beati de perfectione in spi
ritu summaria epitome. Legens et comparans anim
adverti, opus utrumque unius exhibere doctrinam
auctoris, sed a duobus exceptam, | et prout ex ore
dicentis audierant, suo cuiusque ingenio missam
in literas. Hinc notabilis cernitur styli diversitas
inter priorem posterioremque collectionem, quam
quam eadem utrobique sententiarum quasi sub
stantia est, unus tenor ordoque praeceptorum, nec
differentia plerumque verba. Tantum pressior et
paulo incomptior primus exceptor est, nihil prorsus
referens, quod non in secundo syntagmate alicubi
legatur. Id illum qui digessit, non efferre in eo
propriae mentis sensa, sed aliena, nominati vide
licet in fronte operis Macarii Magni recitare, cum
alia declarant, tum inserta subinde vox valens ait,
ubi minus exspectes; quam interpretando plerum
que negligere sum coactus, metu, ne, si scrupulose
redderem, sententiae limpiditatem et pronum fluxum
molesta nec utilis ad quidquam interpellaret iteratio.
Totum autem commentarium priorem Opusculo
rum Macarianorum primo, syntagmatis huius se
cundo, complexus, alterum haud paulo uberius et
prolixius in sex alia molis ferme paris Opuscula
discrevi, non arbitrio mere meo, sed indicia se
cutus inspersorum certis intervallis peculiarium
titulorum, quos in fronte cuiusque Opusculi ex
pressi. Capita quoque sic ut exhibui distincta in
originali codice visuntur, rubrica et suo cuique
indito numero dirempta ordinataque invicem.
V. Non dissimulo, septem haec Macarii Opuscula
praecipuam mihi fuisse causam huius editionis
adornandae, ceterosque auctores undecim totidem
his adiunctorum libellorum non alio ferme consilio,
quam ut Macario pompam facerem, neve incomita
tus parum honeste prodiret, a me adscitos. Cui
consentanee proposito agere hic paulo diligentius
de Macario Magno debeo, non omissurus de aliis
item reliquorum auctoribus Opusculorum suo cu
iusque loco et ordine quae dici oportere videbuntur.
Multa me ad impendendam Macarianis hisce
Opusculis e situ eruendis diligentiam moverunt.
Verbum vetus est S. Ambrosii: Primus discendi ar
dor nobilitas est magistri S. Patris auctoritas,
Magno Athanasio aequalis, Magno quoque Antonio
familiaris, in opere illa ipsa proferente, quae divi
nitus illustratus Antonius antiquissimo discipulorum
ac filio primogenito, intimi longo usu contubernii
ministro fidelissimo, arcane communicavit, digna
visa est quam venerarer, et ea commendatum non
despicerem latere in perpetuum sinendo volumen,
praesertim spectabile utileque in [non] paucis, ut
Lib. De virg.
Ab hoc utroque Macario alium diversum et am
bobus seniorem fuisse docent nos Athanasius in S.
Antonii, Hieronymus in Pauli primi eremitae Vita,
dum aiunt, Magnum Antonium duos secum discipu
los intimos, comites individuos, habuisse Macarium
et Amatham, praesertim ultimis quindecim vitae
suae annis, quos et solos obitus sui testes et se
pulturae, de qua illis mandata suprema dedit, esse
conscios voluit. Contigit S. Antonii obitus anno
Constantii 19, Christi 356. Atqui de Macario Aegyp
tio, quem passim ponunt Alexandrino fuisse senio
rem, ex eius Aetis constat, eum naturae debitum
solvisse anno Christi 391 nonagenarium, post an
nos sexaginta in Scithica solitudine transactos.
Unde sequitur, capessivisse illum solitariam apud
Scithin vitam anno Christi 331, ubi cum ad finem
perseveraverit, nisi quod peregrinatus interdum ad
Antonium est visendi et consulendi eius gratia,
mox ad stationem regrediens suam, consequenter
haud sane dici posse, fuisse hunc Aegyptium Ma
carium, illum Amathae collegam, ministrum et so
cịum individuum Magni Antonii, quem ille iam ab
anno Christi 341-hic enim quintus decimus est
ante mortem Antonii-dum in montem interiorem,
illic reliquae vitae stadium decursurus, secederet,
in loco huic vicino, hoc est in monte exteriore
praesto semper sibi ad extremum esse iusserit.
VI. Hunc equidem Macarium socium Amathae
existimo tam quinquaginta, quae dudum exstant
inscriptae nomine Macarii, Homiliarum auctorem,
quam horum septem Opusculorum quae nunc edi
mus. Nam quod vir doctissimus Joannes Picus, qui
Homilias illas a se latine redditas vulgavit, opina
tur, scriptas eas fuisse a Macario Aegyptio, Scithicae
incola solitudinis, valide refellitur contrario testi
monio Gennadii Massiliensis, cuius cap. X libri De
col. 335–336page 37 of 69
corum quae audierat ac viderat reticens. Paulo post: malo est abscedere compulsus. Unde ob eam cau
Perseveraverunt autem monachi haec ipsa per tra
ditionem discentes.... sed non audivi quemquam
scripto signasse. Adeo a scribendo alieni erant illi
veteres ascetae sancti, sibi videlicet ex instituto
unis vacantes, exemplo Antonii Magni, qui cogni
tam a se solo mirabilem vitam Pauli primi eremi
tae, multis licet annis ei superstes, nec scripsit,
nec dictavit, voce tantum narrare contentus, po
steritate id ignoratura, nisi Hieronymus Pauli me
moriam e discipulis Antonii compertam literis con
signasset. Ad quem modum Zosimas, quae admira
bilia de Maria poenitente sensibus praesens hause
rat, etsi, cum centenariam attigerit aetatem, ut in
Vitis Patrum lib. I pag. 299 diserte traditur, tri
ginta totis minimum annis Mariae Aegyptiacae su
pervixerit, tamen nec ipse, nec eius suasu aut
sponte sua quisquam auditorum illius ea curavit
in chartam mittere, donec sero exstitit anonymus
monachus, qui Deo movente talem operam posteris
praestaret quem equidem ipsum, aut divino si
mili motum impulsu alium e coenobitis vel Tyrii
prioris, ubi Zosimas diu vixit, vel alterius Jordani
propinqui, quo iam senex migravit, monasterii
quempiam crediderim haec nobis, quae aut ipse a
Zosima audierat, aut e referentibus cognorat, Allo
quia servasse, iis scripto complectendis.
| Tertium exstat indicium a tempore ductum, ni
fallor, vehemens ad suadendum, B. Zosimam, cu
ius haec Alloquia nomen praeferunt, eundem esse
ipsum, qui S. Mariam Aegyptiacam sepelivit. Non
multos per ea tempora fama celebres fuisse Zosi
mas indicat anonymus editor Actorum Mariae, qui
suum cum nostro cognominem et, ut credimus,
unum eundemque a cunctis synonymis se satis
distinxisse credidit, ubi eum ab uno discrevisset,
solo videlicet tunc noto alio Zosima. En id eius
testantia verba: Nemo autem appellationi soli in
kaerens sermonem mihi existimet esse de eo Zosima,
qui circa doctrinam lapsus minus recte sapuit.
Alius enim hic, et ille alius, multumque differunt
inter se, quamvis nomenclaturam ambo eandem sor
titi. Sic ille. In cuius verbis si quaerimus quis
sit ille alius Zosimas, qui circa doctrinam lapsus
minus recte sapuit, docebit id nos Marcellinus in
lib. De schismate Ursicini et Damasi, quem librum
cum ex recenti memoria scripserit, intelligimus
eius auctorem sub Damaso, aut paulo post, hoc est,
circiter annum Christi 390 floruisse. Ibi autem
meminit cuiusdam Zosimi sive Zosimae quem Ariani
suis tinctum erroribus in episcopatum urbis per
Italiam clarae Neapolis, eiecto inde orthodoxo et
sancto episcopo Maximo, intruserunt. Hunc sua
poena celebrem fecit. Aggresso enim episcopale offi
cium in ecclesia Neapolitana obire, intumescens ei
lingua extra os excessit, nec nisi Zosima extra tem
plum egresso retrahi potuit. Quo facto, cum iterum
ac tertio Zosimas tentasset ingressus aedem sa
cram episcopali fungi munere, toties pari coactus
sam tandem cessit episcopatu, ut pristinum sibi linguac
officium redderetur: verba sunt Marcellini, qui mox
addit: non res antiquas referimus..... nam et hodie
Zosimas in corpore est, usum linguae non amittens,
postquam maluit cum amissione episcopatus vivere.
Videri potest hic Zosimas tam evidenti miraculo
resipuisse, quae causa fortasse fuerit anonymo de
eius errore ut praeterito loquendi. Quidquid in re
sit, ex his habemus, et S. Zosimam et alium eius
dem nominis non sanctum eodem tempore, hoc est,
sub finem quarti saeculi vixisse. Hoc quidem hie
romonacho B. abbati Zosimae competit. Nam cum
Daniel Papebrochius noster Tom. I April. pag. 68
argute demonstret ex charactere Paschae, S. Ma
riam Aegyptiacam obiisse die I April. parasceve
Paschae anno Christi 432, postquam pridie a Zo
sima circiter septuagenario sacrum Christi corpo
ris et sanguinis viaticum percepisset, manifestum
est, eum multis annis ante quingentesimum aerae
Christi non solum vixisse, sed vitam etiam asceti
cam sanctissime coluisse in priori apud Tyrum
monasterio, ex quo, antequam in aliud Jordani ci
timum migraret, vitam religiosam se in primo
exercuisse per annos tres et quinquaginta ipse,
ut prius vidimus, testatur. Confirmat hanc chro
nologiam totus Alloquiorum Zosimae contextus.
Nam ibi et Evagrius, non ille Origenista, sed
alius antiquior sanctissimus Macarii discipulus, et
Pachomius, aliique paris antiquitatis tanquam ho
mines recentis memoriae nominantur; sed et cum
alia referantur ex Vitis et Actis Patrum, nihil om
nino proditur non
nino proditur non anno Christi sesquiquingente
simo anterius. Ex his corrige quae Rosweidus
noster, deceptus corrupto apographo Actorum
Aegyptiacae Mariae sub falso nomine Sophronii
vulgato, annotavit ad Vitas Patrum pag. 299 his
verbis
Claruit Maria Aegyptiaca temporibus Ju
stini senioris circa annum Domini 520. Ea enim
metachronismo laborare integri fere saeculi eru
dite demonstrat supra laudatus Papebrochius, quem
vide Tom. I Aprilis a pag. 67 ad 70. lure igitur
nostro hoc Opusculum, B. Zosimae Alloquia com
plectens, superiori, quod S. Amphilochium Ico
niensem episcopum habet auctorem, sine medio
coniungimus, ordinem temporum secuti, quo vitae
digeruntur amborum ita comparatae, ut communes
annos aliquot habuerint, Amphilochii senectute
concurrente cum Zosimae adolescentia.
Non erit abs re, hic ad extremum admonere,
Ioannem Moschum, libri celebris jam olim et
sexta generali Synodo laudati, cui Pratum spiri
tuale titulus est, auctorem, haec sine dubio Zosi
mae Alloquia vidisse. Nam cap. CCXI ex iis deci
mum describit, verbis inde fere totidem referens
historiam monachi, qui expilari cellam suam a vi
cino monacho cum clare vidisset, patientissime to
lerans, etiam postquam audivit improbissimum
illum furem ob id facinus delatum ad iudicem
col. 337–338page 38 of 69
nistarum, alter Semipelagianum odiosissimum
dogma, quia illa uterque vitia magnis virtutibus
redimunt, adeo non interdicuntur usu ac luce, ut
eorum etiam suadeatur lectio et commendetur
quis tam iniquus arcere cunctos visu et contactu
Jucubrationum Magni Macarii conetur propter tres
quatuorque versus labecula nulli hodie noxia re
persos in libris septem sana, inculpatissima, salu
berrima eruditione redundantibus?
librisque hodie apparent, haud dubio indicio ori- prior praeter caetera errores damnatissimos Monta
ginis inde haustae. Et illae igitur Homiliae Anto
nianae potius, quam Macarianae sunt, quippe qua
rum verus auctor Antonius, merus ferme inter
pres Macarius fuerit, prorsus idem unusque, cuius
nomen tum Homiliis, tum septem modo per nos
editis Opusculis praefigitur. Etenim si non alius
a prisco Macario, prout ostendimus, quaerendus
auctor est Homiliarum quinquaginta a Pico edita
rum, repertus nobis opera eadem fuerit verus au
etor septem quae nunc damus Opusculorum. Tanta
quippe germanitas comparando agnoscitur scri
ptionum ambarum, ut dubitari fere nequeat, quin
Patris unius duo foetus sint. Sensa invicem con
gruentia, expressionis unus genius, elocutionis et
styli saliva, structurae atque ordinis forma par,
contextus compositionisque totius color et succus
idem, ut mihi quidem non nix, quod aiunt, nivi
ad aspectum, non lac lacti aut mel melli ad gu
stum similior, quam ista duo ad legentis sensum
scripta videantur. Accedit suffragium communis
■trisque naevi, quali maxime rapi ad persuasionem
solent, qui, expositum recens a partu aut alio casu
aliquo abreptum a nutricis gremio infantem post
quam diu quaesiere, dubitant an puer iam adul
tior pro tali oggestus idem vere sit. Tunc enim,
ubi maculam aut verrucam in filiolo, cum est
natus, observatam mater aut obstetrix in oblato
quoque corpore notarunt, exclamare consueverunt
Licebit igitur per omnes aequos et prudentes
nobis in hoc quoque horto rosarum odore frui,
vitato, quod facillime possumus, spinae unius acu
leo; in hoc campo metere purum frumentum in
annonam, neglecto reiectoque unius illic forte ad
nati surculo lolii. Non vulgaris spes ad hoc operae
pretii vocat. Utique vix uspiam alibi reperturos
enucleatius, disertius, intelligentius declarataın ra
tionem omnem ac methodum artis alioqui recon
ditae ac perplexae, serviendi Deo in spiritu, men
tisque ac voluntatis cuiusque nostrarum via recta
certaque promovendarum ad gratum divino Numini
obsequium praestandum, nosque per heroicarum
exercitia virtutum elimandos ad perfectionem,
quanta homini potest in hac vita contingere, sic
que disponendos ad ineundam statim ab obitu
possessionem regni diligentibus Deum promissi.
Iuvabit etiam in puritate catholici dogmatis et ca
pitibus praecipuis orthodoxarum veritatum, hodie
Nihil amplius quaerendum, hic prorsus, hic ipsus cum maxime adversus haereses propugnatis, miram
est. Idem usu veniat par est nobis Macarium Ho
miliarum scriptorem in septem asceticorum libro
rum auctore quaerentibus. Deformitas quaedam
œrnitur in Macariana Homilia tertia doctrinae nunc
falsi convictae, olim magnis Patribus visae proba
bilis, de corporeitate angelorum et animarum. Ea
dem porro cum Opusculo huius Thesauri VI cap.
item VI pag. 124 legatur, et quidem iisdem fere
verbis, quidni nos quoque iam convicti fateamur
Manus haec omnino manus, imo et vox quoque
Homiliarum auctoris Macarii est.
VII. Nolim tamen hac offensum confessione labis
lectorem continuo praeiudicare luce indignum et
opera editoris ea sorde inquinatum commentarium.
Nimis multos tam praeceps sententia proscriberet.
Nam e graecis S. Methodius martyr, S. Basilius
Magnus, uti et huius aequalis et familiaris S.
Ephrem Syrus, Severianus Gabalensis, S. Cyrillus
Alexandrinus, Caesarius, Anastasius Sinaita et alii,
e latinis vero Tertullianus, S. Augustinus, S. Ful
gentius, S. Petrus Chrysologus, Arnobius, Cassia
nus, Maximus Taurinensis, Gennadius, Rupertus,
S. Bernardus, hunc errorem hodieque suis exstan
tibus consignatum libris praeferunt, prout allega
tione locorum demonstrat Dionysius Petavius Tom.
III Theologicorum dogmatum lib. I de angelis cap.
II. Quid quod, cum ex modo nominatis quidam,
uti Tertullianus et Cassianus, alia perniciosa suo
superseminata tritico zizania habeant, nempe
Ecclesiae quae nunc vivit, cum ea quae Magnorum
Antonii et Athanasii aevo floruit, consensionem in
his libris agnoscere. Absoluta in omnibus necessi
tas gratiae supernaturalis ad bene operandum in
ordine ad salutem aeternam, cum ubique passim
insinuatur, tum disertissime asseritur cap. XV
Opusc. VI pag. 134, ubi non magis posse bene co
gitari aut agi sine speciali naturae meritum exce
dente Dei adiutorio dicitur, quam videri sine oculo,
dici sine lingua, sine pedibus ambulari. Capite
vero XIX Opusc. VII pag. 165 pulcherrime idem
adstruitur inductione generali creatarum rerum,
naturales etiam suas operationes exsequi non va
lentium, nisi iis subveniat alienae naturae auxilium.
Idem antea demonstratum fuerat cap. IV Opusc.
VI pag. 118, eo argute applicata Evangelica para
bola decem virginum, quarum quae prudentes me
rito dicuntur quinque: Peregrinum, ait auctor, a
sua ipsarum natura oleum, quod est spiritus gratiae,
in vasis cordis praesumpserant..... quinque vero fa.
tuae ea sibi sufficere ducentes, quae natura ipsie |
suppeditabat sua, excludi a thalamo meruerunt,
in quem priores sunt admissae.
VIII. His opponi forte posset locus ex fine capi
tis XXIX Opusc. VIII pag. 221, ubi Macarius ait,
renuere hominem et non condelectari cogitationibus
pravis sine Deo adiuvante esse possibile. Ac nihil hic
doctrinae orthodoxae de necessitate auxilii gratiae
actualis ad omnem actum bonum positivum con
col. 339–340page 39 of 69
Atqui Magnum Antonium viderat qui hoc scri
bit, intimo ei convictu diu familiaris.
Contrarius est scopulus sanam gratiae doctrinam
tradentibus vitandus, oppressio humani arbitrii ac
vertibilis in contraria et contradictoria inficiatio
libertatis. Hunc semper studiosissime declinat Ma
carius hic noster, velis numquam non remisque in
oppositam incumbens professionem vertibilitatis
indifferenter liberae sui compotis voluntatis, ita
semper aut gratiae praesenti ad bene agendum,
aut tentationi seu concupiscentiae instiganti ad
male operandum consentientis, ut possit pro arbi
trio resistere in quo fontem residere meriti et
vituperii verumque cardinem negotii humanae
iustificationis aut depravationis, quatenus hae im
putabiles homini sunt vel ad praemii meritum, vel
ad poenae iustissimae reatum, verissime hic auctor
censet. Haec cum paginis fere omnibus perpetuo
aut inculcat aut innuit tum praesertim Opusc. II
cap. XII et Opusc. VIII cap. III pagg. 37 et 185
ex professo tam luculenter enunciat, ut qui sic lo
quitur saeculo Ecclesiae fluente quarto, videri pos
sit orthodoxam de libero arbitrio deque gratiae
cum ipso ac concupiscentiae cooperante doctrinam
non potuisse disertius, uberius circumspectiusque
proponere, si decreta et canones sacrae synodi
Tridentinae Sessionis VI plus mille annis posterius
celebratae iam tum legisset; adeo illis consentanee
catholicam de hominum justificatione fidem edisse
trarii est. Agit enim-auctor de dissensu mere ne- ▲ omne liberum, a periculo videlicet peccandi.
gativo, hoc est suspensione assensus, quae, cum
mera negatio et purum nihil sit, auxilio non eget
nisi pariter negativo. Talem esse Macarii mentem
prope manifeste patet ex his eius verbis imme
diate praecedentibus: sine Deo adiuvante et per se
ipsum liberare se quemquam, quoad lucta, quae ipsi
est cum cogitationibus, expeditus fuerit, est impossi
bile. Siquidem liberare se, et lucta cogitationum ex
pedire se, actus hominis positivos indicant, ad
quales omnes prorsus indispensabiliter necessa
rium Dei per gratiam actuale adiutorium esse
auctor pronunciat; de suspensione vero assensus
mera, quae vere nihilum sit, concedit actuali
eam auxilio non egere. Scio, a quibusdam hodie
scholasticis negari, esse possibiles puras istius
modi omissiones. Ab aliis tamen eae non paucis
nec parum illustribus admittuntur. Quorum sen
tentiae Macarius hoc loco suffragatur; agere enim
se de mera, ut dixi, cessatione voluntatis pravis
cogitationibus tentatae eo significat, quod cum sus
pensionem assensus expressisset verbo renuere aut
contradicere, in quo erat emphasis quaedam positi
vi actus, quasi corrigens aut explicans statim
adiungit et non condelectari, ubi et, ut saepe alias,
expositivum est, quasi diceretur id est. His adiun
gat, si quis volet, plerosque theologos docere, ad
actus quidem omnes vere salutares et meritorios
vitae aeternae requiri actualem gratiam superna
turalem in substantia, sive, ut loquuntur, in enti
tate; ad non succumbendum autem tentationi per rit.
simplicem renutum mere naturalis ordinis sufficere
actualem gratiam supernaturalem tantum quoad
modum, non vero in substantia. Quod si putetur
hic Macarius indicare voluisse, etiam sic expers
erroris erit. Apparet praeterea, septem hos libros
scriptos ante natam Evagrii Pontici Origenistae,
et alumni huius, Pelagii, doctrinam, quae impec
cabilitatem et salutis securitatem cum plena ex
stinctione passionum hominibus in hac vita possi
bilem finxit. Contra enim horum auctor absolutam
securitatem salutis in hac vita propter vertibilem
in malum etiam post ecstases et visa divina volun
tatem ne primis quidem Apostolis post acceptum
die Pentecostes Spiritum sanctum concedit cap.
XVI Opusc. VI pag. 135, ut timere videlicet cum plurimis lacte divini verbi aluit et efficacissima
Paulo potuerint, ne cum aliis praedicavissent, ipsi
reprobi efficerentur. Unde capite libri eiusdem XX
pag. 139 exemplum affert monachi post visum in
raptu paradisum foede lapsi. Quare capitibus VIII
et IX Opusc. VII pag. 152 et 153 perfectionem
omnibus absolutam numeris et plenam impeccan
tiam homini viventi contingere ait posse solum
momentaneam in puncto raptus et ecstasi, post
quae iterum peccabilem sic passum divina nihilo
minus esse pronunciat. Capite autem Opusculi
eiusdem VII duodecimo pag. 157 haec no | tabilia
ponit verba Nondum autem quemquam vidi Chri
stianum perfectum, aut omni ex parte in tempus
IX. Dicendum hic aliquid superest de cognomento
Magni, Macarii nomini adiuncto. Expressum id clare
praefert antiquissimus quem exscripsi codex non
solum in Macarianorum Opusculorum titulo, sed
praeterea in Opusculo IX quod inscribitur Apo
phthegmata Patrum, ut videre est pag. 243, quin
et in Opusc. XVII Nicephori, argumento, ni fallor,
satis certo, receptum olim hoc fuisse et usa vul
gari tritum. Cuius triplex excogitari ratio potest.
Prima, ingens viri meritum; doctrinae, inquam,
eius et sanctimoniae praestantia, quas quotidia
no proprie quisque longo usu experientiae cum
perspicerent, et praesenti fructu sentirent tot millia
monachorum, quos ante et post mortem Antonii annis
dexteritate ad profectum spiritus promovit, exemplo
semper praeiens in omni functione religiosi officii,
tam excellentem magistrum sibi visi sint tali hono
rare appellatione debuisse, Evangelio etiam auctore,
ubi legebant Matth. V, 19: Qui fecerit et docuerit,
hic magnus vocabitur in regno coelorum.
Altera, quod cum Antonium solerent Magnum
sine addito vocare, adeo ut istud adiunctum in no
men iam proprium migrasset, prout intelligitur ex
supra recitatis Cronii presbyteri apud Palladium
verbis, et Macarium viderent e sinu Antonii pro
ductum, vices eius in ipsorum regimine gerentem,
et in omni laude simillimum, aequum duxerint,
col. 341–342page 40 of 69
post Antonii praesertim mortem, eodem Macarium octava numero ponitur eius oratio inscripta de poe
impertire titulo, quo Patrem et suum cunctorum
communem, et peculiarem ipsius exemplarque
archetypum Magnum Antonium, dum viveret, ho
noraverant.
Postrema huius rei sat verisimilis causa est, quod,
cum iam tum fama florerent duo alii, de quibus
superius est dictum, iuniores Macarii et diversis
in partibus degentes Aegyptius et Alexandrinus, ut
suum antiquiorem ab illis distinguerent, Magni eum
insigniendum epitheto putaverint qui tunc vivebant.
Quod utinam constantius fuisset a posteris obser
vatum; sic enim foret damnosa et periniqua confu
sio vitata, quae veneratione propria in fastis eccle
siasticis Patris olim sanctissimi et coelestium me
rentissimi honorum obrutam ambiguitate memo
riam fraudavit; ut cum dies assignatus anniversario
cultui proprius in Martyrologiis et Menologiis signe
tar Aegyptio et Alexandrino Macariis, eorumque
Acta separatim descripta legantur, solus antiquior
ambobus et neutro minus illustris Macarius Magnus
innominatus praetereatur. Cui, spero, medebuntur
incommodo Antuerpienses nostri, quorum laus
tanta est in Actis Sanctorum illustrandis, si pro
priam historiam vitae abbatis Pispiritani Macarii,
ab anonymo veteri, qui Posthumii ei succedentis
Acta literis tradidit, ut ipse indicat, compositam,
reperire alicubi potuerint, cum tineis forte adhuc
blattisque luctantem.
nitentia et quod non sit desperandum, duas hoc
quod damus expansas scripto narrationes totidem
plane recitat verbis continua serie ab extrema pa
gina centesima, quae illius orationis ibi nona est,
usque ad centesimam duodecimam. Et sunt ambae
illae historiae adeo inopinatae ac mirae, ut descri
benti mihi sollicitudinem moverent, ne pro apo
cryphis et temere confictis reiicerentur. Quo
carius habeo muniri eas tam irrefragabilis aucto
ris minime dubio nec cuiquam recusabili suffragio.
Puto autem hunc commentarium ab Amphilochio
adhuc monacho et monachorum institutore compo
situm, ex quo idem postea Iconiensis antistes, in
occasione praemuniendi suum populum adversus
tentationem desperationis, duo ista exempla verbis
plane iisdem retulerit, alia plura omittens quae
monachis alias allegata utiliter, saecularibus do
cendis minus opportuna viderentur.
XI. Opusculum undecimum equidem plurimi fa
cio propter efflorescentem in illo genuinam indolem
vere asceticorum sensuum, et quendam suavissime
fragrantem ex uberi, qua penitus imbuitur, unctione
spiritus heroicae sanctimoniae odorem. Nullum li
bentius exscripsi, in nullo interpretando tantum in
timae dulcedinis sum expertus. Quo mihi conten
dendum enixius statui ad ejus tempus auctorem
que, ignotissimum utrumque, vestigiis omnibus in
dagandum.
Continet id alloquia quatuordecim studio audi
toris in literas missa, prout excepta fuerant ex ore
senis cuiuspiam grandaevi, longo usu vitae religio
sae per omnes perfectionis Evangelicae gradus ad
apicem evecti sanctitatis, quantam capit divinis
adiuta beneficiis humana mortalitas. Alloquiorum
auctor nominatur beatus abbas Zosimas. De ex
ceptore tantum innuitur, fuisse illum ex eius assi
duis auditoribus unum, verisimiliter sodalem eius
dem in quo degebat Zosimas coenobii. Diu de his
et sollicite disquirenti mihi ea tandem sedit sen
tentia, eundem istum esse Zosimam cum illo cele
bratissimo divinitus electo, ut sanctae poenitentis
Mariae Aegyptiae, seu, ut vulgo loquuntur, Acgy
ptiacae, et cognosceret vitam et funus curaret.
X. Diu nos tenuit Macarius. Utinam transigere
velocius queamus quae de aliis sequentium Opa
sculorum auctoribus necessario praefanda vide
buntur. Nonum Opusculum anonymi est collectoris
sententiarum Patrum. Huius aetatem prodit, quod
non nisi antiquissimorum nomina recitat: argu
mento, eum ante posterius celebrium tempora
vixisse. Opusculum X simplicem in meo archetypo
Turrianeo codice praeferebat titulum qualem exhi
beo S. Amphilochii de non desperando. Quod non
fit hic mentio Iconiensis episcopatus, uti neque
supra in titulo I Opusculi S. Joanni Chrysostomo
tributi citra ullam sedis Constantinopolitanae me
moriam, indicio est, opus utrumque ab iis Patri
bus fuisse scriptum, dum adhuc privati inter mona
chos viverent, antequam in thronos promoverentur; Exstat de his commentarius omni fide firmatus,
quae amborum talis temporis et argumenti lucu
brationes in monachorum tabulariis relictae fuerint,
tanquam iis solis accommodatae. Scio, non unum esse
in antiqua Ecclesiastica memoria celebrem Amphilo
chium; tamen huius, quem hic edimus, libelli ve
rum fuisse patrem antiquissimum illum doctrina et
sanctimonia late inclytum, ex monacho Iconiensem
episcopum Amphilochium, a SS. Basilio, Gregorio
Nazianzeno, Hieronymo multisque aliis veterum
magnifice laudatum, cuius in Martyrologio Romano
ad diem IX Kal. Dec., in Graecis Meneis eodem die
splendida elogia leguntur, manifeste constat ex eo,
quod in operibus eiusdem S. Patris ante hos annos
XL graece simul latineque Parisiis editis, quae
non Sophronii, ut perperam inscribitur a mul
tis, quod invictis argumentis confutatur ab ul
timo eius scripti editore, nostro Daniele Papebro
chio Tom. I Aprilis pag. 69, sed anonymi mona
chi coenobii prope Jordanem siti, in quo Zosimas
ultimos suae vitae annos exegit, prout ipse in
nuit auctor sic scribens sub finem narrationis
suae, postquam docuisset, reversum a S. Mariac
Aegyptiacae funere Zosimam quae viderat et audi
verat saepe retulisse: Perseverarunt autem monachi
[post Zosimae videlicet obitum] haec ipsa per tra
ditionem discentes atque ad communis utilitatis argu
mentum proponentes audire volentibus, sed non au
divi quemquam scripto signasse narrationem. Ego
col. 343–344page 41 of 69
vero quae citra scripturam comperi, per literas cu- retur. Utut de iis sit, certum videtur, post Judaeam
ravi nota facere. Indicia hinc exsequar, quibus mo
veor ad opinandum, horum auctorem Alloquiorum
Zosimam non alium esse ab eo, cui testi unico Ma
riae Aegyptiacae notitiam debet Ecclesia, sicut An
tonio Pauli primi eremitae.
deletam primis Ecclesiae saeculis, et IV potissi
mum, quo Zosimas vivebat, ut ostendemus, Tyrum
Palaestina fuisse comprehensam. Herodi sane Agrip
pae, nepoti Herodis Magni, cum sub Caesare
Claudio pareret maxima Judaeae pars, ut docet Jo
sephus lib. XIX Antiq., subjectos fuisse Tyrios
et Sydonios indicat S. Lucas Actorum XII, 20.
Quae cum ita sint omnia, cur affirmare dubitemus,
monasterium, quod apud Tyrum fuerit, vere situm
in Palaestina dici potuisse? Meminit praeterea Zo
simas in quodam Alloquio campestrium, ubi ait se
fuisse. Quae haec campestria, nisi campus magnus
Galilaeae et latissima illa planities tam saepe in
Scripturis memorata? Alibi ait, se Hierosolymis di
versatum, alias, quemdam se vidisse Caesareae;
loca haec omnia Palestinae. Denique initio Alloquii
XIII lauram abbatis Gerasimi memorat tanquam
vicinam loco in quo tunc Zosimas degebat; coeno
bio nempe prope Jordanem, quo ex Tyrio migrave
rat: fuisse autem lauram quoque sive monaste | riam
Gerasimi propinquum Jordani, clare docet Mo
schus cap. CVII Prati sic scribens: uno ſere millia
rio distat a Jordane monasterium quod abbatis Ge
rasimi dicitur. Ex his conficitur, tam Zosimam Al
loquiorum auctorem, quam repertorem Mariae
Aegyptiacae in Palaestina vixisse.
Primum detector latebrarum Aegyptiacae Ma
riae Zosimas, a puero traditus monasticae disci
plinae in quodam coenobio Palaestinae, in eo lauda
tissime vitam asceticam exercuit per annos supra
quinquaginta, testante id ipso, cujus haec verba
anonymus monachus exscribit num. 3 suae narratio
nis: Dicebat autem ipse de se Zosimas, quod ab
ulnis, ut sic loquar, paternis in monasterium istud
datus, per annos quinquaginta tres in monastico
cursu perseveravit. | Monasterium porro istud, ut
initio narrationis clare dicitur, fuit unum ex iis quae
per Palaestinam sunt monasteriis. Atqui haec Allo
quia eius sunt, qui in Palaestina vixerit et conse
nuerit, nec aliam admodum orbis partem, quantum
ex eius verbis intelligitur, incoluerit. Nam Alloquio
VI haec loquitur: Iter agebamus ego et frater unus
via Neapolitana cum quibusdam saecularibus, veni
musque ad locum ubi erat telonium cet. Fuit olim
Neapolis celeberrima Palaestinae civitas, teste inter
innumeros alios Plinio, cuius haec lib. V cap. 13
verba sunt: Samariae oppida Neapolis, quod Ma
morta dicebatur cet. Iterum Alloquio X dicit Zosi
mas: Cum essem in monasterio quod est apud Ty
rum. Est quidem Tyrus Phoeniciae urbs, sed quae,
uti et Sidon, propter propinquitatem Palaestinae
contribuitur. Hodierni geographi Palaestinam duo
decim Israeliticarum tribuum habitatione definiunt,
nec cum Veteris nec cum Novi Testamenti historiis
consentientes. Nam rex duodecim tribuum Saul,
ut ex I Regum patet, et qui ei successit David, ut
ex II, itemque ex I Paralip. manifestum est, uni
versam XII tribuum ditionem obtinentes, multa
bella cum Philistaeis, hoc est Palaestinis, habuerunt,
qui utique aliam ab Israelitide terra regionem habi
tabant. Christus vero ipse, qui se aiebat non ve
nisse nisi ad oves quae perierant domus Israel, Matth.
XV, 24, tamen, ut ibidem V, 21 dicitur, secessit in
partes Tyri et Sidonis, quod et Marcus cap. VII con
firmat, et ibi curavit filiam Chananaeae, prout ibi
dem Evangelistae narrant; quasi ut ostenderet,
Phoenicem jam tum ad Palaestinam, prout haec Is
raeliticam regionem denotat, pertinuisse. Cérte in
historiis sacrarum expeditionum Tyrum, Sidonem,
et Phoeniciam universam Palaestinae partem vide
mus habitam. Antiquiores vero longe latius fines
Palaestinae porrexerunt, ut Ovidius, qui ripam Tigris
amnis marginem Palaestinae vocat illo versu Fast. II.
Inque Palaestinae margine sedit aquae,
adstipulante Plinio, qui lib. VI cap. 28 Sittace
nem regionem Tigri continuam Palaestinae accen
set; ut omittam quod testatur Plutarchus, Strymo
nem Macedoniae fluvium Palaestinum olim dictum
cur? nisi quod Palaestina eo usque protendi vide
XII. Secundus est character identitatis utriusque
Zosimae, genius amborum unus ac mores. Relator
Actorum Mariae, quod e scripto anonymi monachi
patet, doctus quidem et disertus vir fuit, docere
tamen viva praesentes voce contentus a scribendo
abstinuit. Audiamus hoc testantem anonymum;
sic num. 2 scribit: Iste Zosimas orthodoxus fuit,
qui in uno monasteriorum [ nempe Tyrio, ex supra
dictis] ab initio conversatus, per omne exercitatio
nis [graece ascesis] genus probatus est, et ad omnem
virtutem congruenter institutus, totum quidem ordi
nem in eiusmodi palaestra solitum servari custodivit,
multa verc et sponte adiecit, volens carnem spiritui
subiicere; quod ita ei successit, ut propter multam
rerum spiritualium experientiam saepius ex vicinis,
aut etiam remotioribus monasteriis ad eum conflue
rent plures, ipsius doctrina ad perfectionem infor
mandi. Ita ille. An non haec et occasionem et ar
gumentum horum Alloquiorum manifeste indicant?
Subdit mox idem: Cum autem tantam animarum
tractandarum peritiam assecutus esset senex, NUN
quam remissius egit in meditatione eloquiorum divi
norum, sed insistebat iisdem, seu decumberet strato,
seu assurgeret, vel quidpiam manibus operaretur œt.
Nusquam hic scriptionis mentio; qua certo et irre
vocabili judicio abstinuisse Zosimaın nihil magis
declarat, quam quod Acta tam mira Mariae poe
nitentis, quorum unus esset ipse conscius, scri
ptis haud commiserit, narrare verbo satis babens.
Sic enim habetur num. 40 eiusdem narrationis
Zosimas reversus in coenobium [a curato S. Mariae
Aegyptiacae funere ] narravit omnia monachis, nukil
col. 345–346page 42 of 69
PG 34:345stim transfert te in regnum suum. Deo enim horæ momento omnia peragere, facile est, modo amore ei soli devinctus sis. Nam Deus indiget opera hu mana, quia socia divinitatis est anima. Εt ut saepe diximus parabolam coloni, qui laborat, ac semen terræ committit; debet desuper accipere pluviam: nisi enim nubes emerserint, ac venti flaverint, nihil juvat labor agricolæ; nudum semen enim subjacet: hoc transfer, ad res spiri tuales. Si sua solum in operatione perseveret homo, nec suscipiat quidquam a natura sua extra neum, non potest fructus dignos Domino reddere. Quid ergo est hominis operatio? Abrenuntiare, egredi ex hoc mundo, perseverare in oratione, vigilare, diligere Deum ac fratres: hoc proprium est ejus sustinere. Si vero sua solum operatione contentus sit, nec spem foveat aliud quidpiam suscipiendi, neque venti Spiritus sancti animam aflaverint; vel emerserint nubes coelestes, ac de scenderit e culo pluvia, et irriget animam, nequit homo fructus dignos reddere Domino. ut XX. Scriptum itaque est: Agricola cum viderit palmitem ferentem fructum, purgat eum, copiosiorem fructum afferat: at non ferentem fru clum evellit, et comburendum tradit ". Verumtamen hoc hominem decet, ut, sive jejunet, sive vigilet, sive precetur, sive boni quid faciat, cuncta Domino ascribat, his verbis usus: Nisi Deus corroborasset me, non potuissem jejunare, aut precari, aut ex hoc mundo egredi. Sicque Deus, bona animi tui intentione conspecta, nimirum te ea, quæ naturali instinctu peragis, Deo ascribere, ipse vicissim sua, spiritualia nempe, divina et coelestia, tibi hæc lar gitur: quæ vero sunt illa? fructus Spiritus, exsul tatio et latitia. XXI. Interrogatio. Verum cum fructus naturales sint horum similes, fides nimirum et precatio, edis sere nobis quomodo se habeant naturalia, et quo modo spiritualia? Responsio. Ea, quæ te ipso auctore agis, honesta quidem sunt, et Deo grata, sed non pura: velut, diligis Deum, verum minus perfecte; venit Dominus, confert dilectionem immutabilem, cœlestem scilicet. Precaris naturaliter, occupationibus ac variis cogi tationibus distractus; confert tibi Dominus preca tionem puram in Spiritu et veritate. In rebus quæ oculis subjacent, terra ut plurimum ex se ipsa profert spinas; colonus autem fodit, exercet diligenter ac se minat; spinæ tamen vel non salæ propullulant et mul tiplicantur (postquam enim transgressus est, dictum est Adamo: Tribulos et spinas producet tibi terra Denuo colonus exercet terrani, effodit spinas, quæ nihilominus adbuc multiplicantur. Accipe hoc spi Joan. IV, 2. Gen. 111, 18τος τοῦ σκότους, καὶ εὐθέως μετατίθησί σε εἰς τὴν ΧΙΧ. βασιλείαν αὐτοῦ. Τῷ γὰρ Θεῷ ἐν ῥοπῇ ὥρας πάντα εὐχερῆ ἐστι ποιῆσαι, μόνον ἵνα τὴν ἀγάπην έχης πρὸς αὐτόν. Χρήζει γὰρ ὁ Θεὸς τῆς ἐργασίας τοῦ ἀνθρώπου, ἐπειδὴ κοινωνική ἐστιν ἡ ψυχὴ τῆς θεό τητος. ΙΘ'. Καὶ καθὼς πολλάκις εἴπομεν τὴν παραβολὴν τοῦ γεωργοῦ, ὅτι καμὼν καὶ βαλὼν τὸν σπόρον ἐν τῇ γῇ, ὀφείλει ἐκδέξασθαι καὶ τὸν ἄνωθεν ὑετόν. Ἐὰν γὰρ μὴ ἐπιφανῇ νέφη καὶ ἄνεμοι πνεύσωσιν, οὐδὲν ὠφέλησεν ὁ κάματος τοῦ γεωργοῦ· ὁ γὰρ σπόρος γυμνὸς ὑπόκειται· τοῦτο ἀνέλαβε καὶ εἰς τὸ πνευματικόν· ἐὰν μόνον ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐργασίᾳ ἀπο μείνῃ ὁ ἄνθρωπος, καὶ μὴ ἐπιδέξηταί τι ξένον τῆς φύσεως αὐτοῦ, οὐ δύναται καρποὺς ἀξίους τῷ Κυρίῳ ἀποδοῦναι. Τί δέ ἐστιν ἡ ἐργασία τοῦ ἀνθρώπου; Τὸ ἀποτάξασθαι, τὸ ἐξελθεῖν ἐκ τοῦ κόσμου, τὸ ὑπομένειν ἐν τῇ εὐχῇ, τὸ ἀγρυπνεῖν, τὸ ἀγαπᾶν τὸν Θεὸν καὶ τοὺς ἀδελφούς. Τοῦτο ἴδιον ὑπομένειν αὐτοῦ ἐστιν. Αλλ' ἐὰν ὑπομείνῃ ἐν τῇ ἑαυτοῦ ἐργα σίᾳ, καὶ μὴ ἐλπίσῃ ἄλλο τι ἐπιδέξασθαι, καὶ μὴ πνεύσωσιν οἱ ἄνεμοι τοῦ ἁγίου Πνεύματος τῇ ψυχῇ, καὶ ἐὰν μὴ ἐπιφανῇ οὐράνια νέφη, καὶ κατέλθῃ ἐξ οὐρανοῦ ὑετὸς, καὶ ἐπιβρέξῃ τῇ ψυχῇ, οὐ δύναται ὁ ἄνθρωπος καρποὺς ἀξίους ἀποδοῦναι τῷ Κυρίῳ. ῃ οι σε ται, Κ'. Γέγραπται δὲ, ὅτι Ο γεωργός ὅταν ἴδῃ τὸ κλῆμα φέρον καρπὸν, καθαρίζει αὐτὸ, ἵνα πλείονα ἐξενέγκῃ· τὸ δὲ μὴ φέρον καρπὸν ἐκριζοί, καὶ εἰς καῦσιν δίδωσι. Πλὴν τοῦ ἀνθρώπου τοῦτό ἐστιν, ἵνα εἴτε νηστεύσει, εἴτε ἀγρυπνεί, είτε είχε εἴτε καλόν τι ποιεῖ, ἐπιγράφῃ ἅπαντα τῷ Κυ ρίῳ, τοῦτο λέγων, ὅτι Εἰ μὴ ὁ Θεὸς ἐνεδυνάμωσε με, οὐκ ἠδυνάμην νηστεύειν, ἢ εύχεσθαι, ἢ ἐκ τοῦ κόσμου ἀπελθεῖν. Καὶ οὕτω βλέπων ὁ Θεὸς τὴν ἀγαθήν σου προαίρεσιν, ὅτι τὰ σὰ, ἅπερ ἀπὸ φύσεως ποιεῖς, τῷ Θεῷ ἐπιγράφεις, πάλιν αὐτὸς τὰ ἴδια αὐτοῦ, τὰ πνευματικὰ, τὰ θεῖα καὶ ἐπουράνια, σοὶ ταῦτα χαρίζεται, τίνα δέ ἐστιν; οἱ τοῦ Πνεύματος καρποί, ἀγαλλίασις, καὶ εὐφροσύνη. ΚΑ'. Ερώτησις. Αλλ' ἐπειδὴ εἰσι φυσικοί καρποὶ τούτοις ὅμοιοι, ἀγάπη, πίστις, εὐχὴ, διάκρινον ἡμῖν, πῶς ἐστι τὰ πνευματικά; Απόκρισις. Τὰ σὰ & ποιεῖς, καλὰ μέν ἐστι καὶ τῷ Θεῷ εὐπρόσδεκτα, ἀλλ' οὐκ ἔστι καθαρά· οἷον, ἀγαπᾷς τὸν Θεὸν, ἀλλ᾽ οὐ τελείως· ἔρχεται ὁ Κύριος, δίδωσιν ἀγάπην ἄτρεπτον τὴν ἐπουράνιον. Εὐχῃ σύ φυσικῶς μετὰ τοῦ ῥέμβεσθαι καὶ διαλογίζεσθαι δίδωσί σοι ὁ Θεὸς τὴν καθαρὰν εὐχὴν, ἐν Πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ. Ἐν τοῖς φαινομένοις, ἡ γῆ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀφ' ἑαυτῆς ἐκφέρει τὰς ἀκάνθας· ὁ δὲ γεωργὸς σκάπτει, ἐργάζεται ἐπιμελῶς, βάλλει σπόρον· ἀλλ᾽ αἱ ἄκανθαι μὴ σπειρόμεναι, ἀναφύουσι, καὶ πληθύνονται· μετὰ γὰρ τὴν παράβασιν ἐῤῥέθη τῷ 'Αδάμ, Τριβόλους καὶ ἀκάνθας ἀνατελεῖ σοι ἡ γῆ. Πάλιν ὁ γεωργὸς ἐκπονεῖ τῇ γῇ, ἀνασκάπτει τὰς ὁ κάνθας, καὶ αὗται ἔτι πληθύνονται,τος τοῦ σκότους, καὶ εὐθέως μετατίθησί σε εἰς τὴν
ΧΙΧ.
βασιλείαν αὐτοῦ. Τῷ γὰρ Θεῷ ἐν ῥοπῇ ὥρας πάντα
εὐχερῆ ἐστι ποιῆσαι, μόνον ἵνα τὴν ἀγάπην έχης
πρὸς αὐτόν. Χρήζει γὰρ ὁ Θεὸς τῆς ἐργασίας τοῦ
ἀνθρώπου, ἐπειδὴ κοινωνική ἐστιν ἡ ψυχὴ τῆς θεό
τητος.
ΙΘ'. Καὶ καθὼς πολλάκις εἴπομεν τὴν παραβολὴν
τοῦ γεωργοῦ, ὅτι καμὼν καὶ βαλὼν τὸν σπόρον ἐν
τῇ γῇ, ὀφείλει ἐκδέξασθαι καὶ τὸν ἄνωθεν ὑετόν.
Ἐὰν γὰρ μὴ ἐπιφανῇ νέφη καὶ ἄνεμοι πνεύσωσιν,
οὐδὲν ὠφέλησεν ὁ κάματος τοῦ γεωργοῦ· ὁ γὰρ
σπόρος γυμνὸς ὑπόκειται· τοῦτο ἀνέλαβε καὶ εἰς τὸ
πνευματικόν· ἐὰν μόνον ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐργασίᾳ ἀπο
μείνῃ ὁ ἄνθρωπος, καὶ μὴ ἐπιδέξηταί τι ξένον τῆς
φύσεως αὐτοῦ, οὐ δύναται καρποὺς ἀξίους τῷ Κυρίῳ
ἀποδοῦναι. Τί δέ ἐστιν ἡ ἐργασία τοῦ ἀνθρώπου;
Τὸ ἀποτάξασθαι, τὸ ἐξελθεῖν ἐκ τοῦ κόσμου, τὸ
ὑπομένειν ἐν τῇ εὐχῇ, τὸ ἀγρυπνεῖν, τὸ ἀγαπᾶν τὸν
Θεὸν καὶ τοὺς ἀδελφούς. Τοῦτο ἴδιον ὑπομένειν
αὐτοῦ ἐστιν. Αλλ' ἐὰν ὑπομείνῃ ἐν τῇ ἑαυτοῦ ἐργα
σίᾳ, καὶ μὴ ἐλπίσῃ ἄλλο τι ἐπιδέξασθαι, καὶ μὴ
πνεύσωσιν οἱ ἄνεμοι τοῦ ἁγίου Πνεύματος τῇ ψυχῇ,
καὶ ἐὰν μὴ ἐπιφανῇ οὐράνια νέφη, καὶ κατέλθῃ
ἐξ οὐρανοῦ ὑετὸς, καὶ ἐπιβρέξῃ τῇ ψυχῇ, οὐ δύναται
ὁ ἄνθρωπος καρποὺς ἀξίους ἀποδοῦναι τῷ Κυρίῳ.
ῃ
οι
σε
ται,
Κ'. Γέγραπται δὲ, ὅτι Ο γεωργός ὅταν ἴδῃ τὸ
κλῆμα φέρον καρπὸν, καθαρίζει αὐτὸ, ἵνα πλείο
να ἐξενέγκῃ· τὸ δὲ μὴ φέρον καρπὸν ἐκριζοί,
καὶ εἰς καῦσιν δίδωσι. Πλὴν τοῦ ἀνθρώπου τοῦτό
ἐστιν, ἵνα εἴτε νηστεύσει, εἴτε ἀγρυπνεί, είτε είχε
εἴτε καλόν τι ποιεῖ, ἐπιγράφῃ ἅπαντα τῷ Κυ
ρίῳ, τοῦτο λέγων, ὅτι Εἰ μὴ ὁ Θεὸς ἐνεδυνάμωσε
με, οὐκ ἠδυνάμην νηστεύειν, ἢ εύχεσθαι, ἢ ἐκ
τοῦ κόσμου ἀπελθεῖν. Καὶ οὕτω βλέπων ὁ Θεὸς
τὴν ἀγαθήν σου προαίρεσιν, ὅτι τὰ σὰ, ἅπερ ἀπὸ
φύσεως ποιεῖς, τῷ Θεῷ ἐπιγράφεις, πάλιν αὐτὸς τὰ
ἴδια αὐτοῦ, τὰ πνευματικὰ, τὰ θεῖα καὶ ἐπουράνια,
σοὶ ταῦτα χαρίζεται, τίνα δέ ἐστιν; οἱ τοῦ Πνεύμα
τος καρποί, ἀγαλλίασις, καὶ εὐφροσύνη.
ΚΑ'. Ερώτησις. Αλλ' ἐπειδὴ εἰσι φυσικοί
καρποὶ τούτοις ὅμοιοι, ἀγάπη, πίστις, εὐχὴ,
διάκρινον ἡμῖν, πῶς ἐστι τὰ πνευματικά;
Απόκρισις. Τὰ σὰ & ποιεῖς, καλὰ μέν ἐστι καὶ
τῷ Θεῷ εὐπρόσδεκτα, ἀλλ' οὐκ ἔστι καθαρά· οἷον,
ἀγαπᾷς τὸν Θεὸν, ἀλλ᾽ οὐ τελείως· ἔρχεται ὁ Κύριος,
δίδωσιν ἀγάπην ἄτρεπτον τὴν ἐπουράνιον. Εὐχῃ σύ
φυσικῶς μετὰ τοῦ ῥέμβεσθαι καὶ διαλογίζεσθαι
δίδωσί σοι ὁ Θεὸς τὴν καθαρὰν εὐχὴν, ἐν Πνεύματι
καὶ ἀληθείᾳ. Ἐν τοῖς φαινομένοις, ἡ γῆ ὡς ἐπὶ τὸ
πλεῖστον ἀφ' ἑαυτῆς ἐκφέρει τὰς ἀκάνθας· ὁ δὲ
γεωργὸς σκάπτει, ἐργάζεται ἐπιμελῶς, βάλλει
σπόρον· ἀλλ᾽ αἱ ἄκανθαι μὴ σπειρόμεναι, ἀναφύου
σι, καὶ πληθύνονται· μετὰ γὰρ τὴν παράβασιν
ἐῤῥέθη τῷ 'Αδάμ, Τριβόλους καὶ ἀκάνθας ἀνατε
λεῖ σοι ἡ γῆ. Πάλιν ὁ γεωργὸς ἐκπονεῖ τῇ γῇ,
ἀνασκάπτει τὰς ὁ κάνθας, καὶ αὗται ἔτι πληθύνονται,
stim transfert te in regnum suum. Deo enim horæ
momento omnia peragere, facile est, modo amore
ei soli devinctus sis. Nam Deus indiget opera hu
mana, quia socia divinitatis est anima.
Εt ut saepe diximus parabolam coloni, qui
laborat, ac semen terræ committit; debet desuper
accipere pluviam: nisi enim nubes emerserint, ac
venti flaverint, nihil juvat labor agricolæ; nudum
semen enim subjacet: hoc transfer, ad res spiri
tuales. Si sua solum in operatione perseveret
homo, nec suscipiat quidquam a natura sua extra
neum, non potest fructus dignos Domino reddere.
Quid ergo est hominis operatio? Abrenuntiare,
egredi ex hoc mundo, perseverare in oratione,
vigilare, diligere Deum ac fratres: hoc proprium
est ejus sustinere. Si vero sua solum operatione
contentus sit, nec spem foveat aliud quidpiam
suscipiendi, neque venti Spiritus sancti animam
aflaverint; vel emerserint nubes coelestes, ac de
scenderit e culo pluvia, et irriget animam, nequit
homo fructus dignos reddere Domino.
ut
XX. Scriptum itaque est: Agricola cum viderit
palmitem ferentem fructum, purgat eum,
copiosiorem fructum afferat: at non ferentem fru
clum evellit, et comburendum tradit ". Verumtamen
hoc hominem decet, ut, sive jejunet, sive vigilet,
sive precetur, sive boni quid faciat, cuncta Domino
ascribat, his verbis usus: Nisi Deus corroborasset
me, non potuissem jejunare, aut precari, aut ex
hoc mundo egredi. Sicque Deus, bona animi tui
intentione conspecta, nimirum te ea, quæ naturali
instinctu peragis, Deo ascribere, ipse vicissim sua,
spiritualia nempe, divina et coelestia, tibi hæc lar
gitur: quæ vero sunt illa? fructus Spiritus, exsul
tatio et latitia.
XXI. Interrogatio. Verum cum fructus naturales
sint horum similes, fides nimirum et precatio, edis
sere nobis quomodo se habeant naturalia, et quo
modo spiritualia?
Responsio. Ea, quæ te ipso auctore agis, honesta
quidem sunt, et Deo grata, sed non pura: velut,
diligis Deum, verum minus perfecte; venit Dominus,
confert dilectionem immutabilem, cœlestem scilicet.
Precaris naturaliter, occupationibus ac variis cogi
tationibus distractus; confert tibi Dominus preca
tionem puram in Spiritu et veritate. In rebus quæ
oculis subjacent, terra ut plurimum ex se ipsa profert
spinas; colonus autem fodit, exercet diligenter ac se
minat; spinæ tamen vel non salæ propullulant et mul
tiplicantur (postquam enim transgressus est, dictum
est Adamo: Tribulos et spinas producet tibi terra
Denuo colonus exercet terrani, effodit spinas, quæ
nihilominus adbuc multiplicantur. Accipe hoc spi
Joan. IV,
2. Gen. 111, 18
col. 347–348page 43 of 69
clausum carcere teneri, primum corrogatos cibos XV conficit. Quod non ponerem hoc loco ante tria
ad eum in custodiam detulit, deinde a iudice libe
rationem eius impetravit. Id solum discrimen est,
quod, cum Zosimas dicat, senem corrogasse ova et
cathara, quae ad furem vinctum deferret, Moschus
pro iis ponit, aliqua esculenta, vitans forte neces
sitatem exponendi quid essent cathara. Quam vo
cem neque in ullis glossariis declaratam reperi, et
cum de ea Graecos in Italia monachos interrogarem,
fatentes audivi nescire se prorsus quid ea signaret,
unde ipsum vocabulum latinis expressum literis in
mea interpretatione sum coactus relinquere. Mo
schus idem cap. CCXII exscribit ex Alloquio XIII
duo exempla senum sanctorum ultro latronibus
offerentium sua omnia, ea sola differentia, quod
vocem scalidion 'interpretatur marsupium pendens,
praeterquam minus perite, eum vetus Theocriti
scholiastes ad Idyllium X vocabulum scalis explicet
instrumentum agriculturae, unde sarculum sum in
terpretatus, sed etiam improbabiliter numerans in
ter mobilia cellae monasticae marsupium, praeser
tim quod addit pendens, quod statim latrones vi
dissent, nec opus habuissent abeuntes a sancto sene
admoneri, ut quod non advertentes relinquebant
toHerent. Est praeterea caput CCXVI Prati ex Allo
quio Zosimae sexto descriptum. Caput vero CCXVIII
ex undecimo. Denique caput CCXIX ex tertiode
cimo. Sed de his iam satis.
sequentia, si crederem, eius auctorem, quod aliqui
autumant, esse illum, cuius meminit Spondanus
Tom. I Contin. ad annos 1350, 1554, 1355 et 1362.
His нe assentiar, tria retrahunt: 1. quod titulo san
ctitatis huic in nostro codice tributo parum con
gruant hominis mores, qui se schismaticum actis
et scriptis acrem praebuerit, quique Constantinopo
litanum patriarchatum, scelere partum, justa poena
perdiderit; II. quia nihil videtur causae, cur non com
pareret in titulo episcopatus Heracleensis et patriar
chatus Constantinopolitanus, quibus duabus suc
cessive insignitus infulis ille Philotheus dicitur; III.
quoniam scriptor saeculi XIV non potest credi au
ctor operis in codice descripti, cuius manus el
charta aetatem praeferunt annorum, ut supra dixi,
quingentorum, praesertim cum ibi post illud alia
ponantur aetatis manifeste senioris. Scripserit ergo
hunc sermonem multo antiquior quidam et san
ctior e plurimis omni aevo insignitis Philothei vo
cabulo monachis.
De Theodoro archiepiscopo Edesseno Opusculi
XVI auctore non constat quis fuerit, unde oriundus,
ubi vitam, quod apparet, monasticam ante archi
episcopatum exercuerit, quando et qua occasione a
coenobio ad Edessenam cathedram fuerit promotus.
Tom. XXH Bibliothecae Patrum editionis novissi
mae Lugdunensis quinquaginta ex eius capitulis,
hoc est non totum dimidium libri eius [quem inte
grum damus], idque mere latine exhibentur, deque
eo in generali indice Tom. I dicitur floruisse
illum XII saeculo. Sane serius non potuit Theodo
rus noster, quam istius saeculi initio vivere. Testa
tur enim Eugenius III summus Pontifex literis ad
Ludovicum regem Francorum scriptis, quas recitat
Baronius Tom. XII num. XXXI anni 1145, captam
a Saracenis eo anno Edessam, occiso ab iis archi
episcopo pluribusque aliis. Ex quo tempore vacasse
illam sedem apparet, quoad erepta Saracenis per
Francos Edessa est, qui deinceps, quamdiu Hiero
solymis regnarunt, archiepiscopos ei latinos dede
runt. Nec videtur verisimile, archiepiscopum a Sa
racenis interfectum hunc ipsum fuisse Theodorum.
Martyr enim fuisset dictus, qui in Turrianeo co
XIII. Zosimae Isaac Syrum Opusculi XII auctorem
proxime admotum subiungimus, quoniam hunc Pos- c
sevinus, ex Gennadio referens, ponit imperatorum
Martiani ac Leonis temporum aequalem. Quem et
ait, praeter multa contra haereticos, etiam asce
tica scripsisse. Supra Opusc. IX pag. 247 fit mentio
cuiusdam Isaac, qui fuerit discipulus Magni Arse
mii. Idem is sane cum hoc nostro esse potuit.
Dubium quidem mihi non est, quin, quae infra
Opusc. XVII Nicephori monachi ex Isaac Syro de
scribuntur, eiusdem huius nostri sint. Memini
alias in Bibliotheca Vaticana vidisse me multa et
praeclara Isaac | Syri opera, quae multum profu
tura, si prodirent, interpretis et editoris operam
implorant. Theodorum Studitam Isaac Syro con
tinuo, quod illum inter plerosque sequentium au
ctores Opusculorum certae et notae aetatis video dice duntaxat Sanctus pater noster inscribitur.
esse. Vixit octavo saeculo. Multa, quae de eo di
cenda sunt, cumulate congeret vir doctissimus
omnium eius operum plenam et luculentam editio
nem adornans.
Abbatis Isaiae quartum decimum est Opusculum.
Hunc alii Esaiam appellant, ego Ecclesiae latinae
usum receptum in Isaiae vocabulo efferendo tenui,
securus scripturae Graecorum in verbo Hebraicae
originis. Bellarminus in libro De scriptoribus eccle
siasticis de eo ait, se, quo tempore vixerit, invenire
nequivisse. Vide etiam de illo Possevinum. Huius
quoque honorifice meminit infra Nicephorus mona
chus Opusc. XVII.
Obiisse ergo illum naturali morte ante annum 1145
credibile est, imo forte aliquanto submotiore re- |
tro aetate, ut, quem Saraceni Edessae expugnatores
occiderunt, successor illius non immediatus, sed
secundus, tertius, quartusve fuerit.
Paris cum Theodoro Edesseno aetatis Nicepho
rum monachum opinari licet Opusculi XVII, libri
valde utilis, auctorem, cum certiori rerum et acto
rum eius testimonio careamus.
Hoc forte antiquior fuerit auctor XVIII ultimi
Opusculi, anonymnus monachus coenobii graeci or
dinis S. Basilii in agro Tusculano, a S. Nilo juniore
circa finem saeculi X fundati, cuius amplificator
Sermo S. Philothei de mandatis Christi Opusculum insignis exstitit unus e Nili discipulis, eiusdem
col. 349–350page 44 of 69
sti 1033 creatus ambitu et factione cognatorum
Tusculanorum comitum adolescentulus vixdum pu
ber. Qui duodecim annis Romanam vexavit et con
spurcavit Ecclesiam, anno tandem 1045 deiectus.
Vide de his Ciaconium edit. novissimae Romanae
Tom. I a col. 775 ad 779. Ultimam huic sedem
Opusculo decrevi, quod non, ut alia, didacticum
dogmaticumque sit, doctrinae asceticae praecepta
tradens, verum eius praxim in exemplo illustri
ascetae clarissimi demonstrans. His iam nimis mul
tis etsi quae adjungerem se offerant, verbum non
addam, ne in librum excrescat praefatio. Vale, le
que successor tertius, S. Bartholomaeus, cum quo Benedictum VIII, alii IX numerant, anno Chri
se vixisse qui hanc eius vitam conscripsit significat.
Certo autem charactere S. Bartholomaei abbatis
Cryptoferratensis aetas consignatur in hoc scripto,
dum dicitur, Pontificem, qui tunc Romanam rege
bat Ecclesiam, iuvenem ob grave delictum clam
patratum morsu adactum conscientiae Bartholo
maeum consuluisse, a quo cum audiisset, quod in
hac Vita legitur: Non licet tibi sacro fungi sacer
dotio; opus est redigere te in ordinem, et privatim
animae tuae remedio vacare, ac divinum placare
Numen, cuius iram peccando provocasti; obsequens
ille statim, ut ibidem additur, throno relicto, privatus
apparuit. Fuit hic sine dubio Pontifex, quem alii ctor, et fave.
Facultas provincialis Soc. Jesu et communicatio privilegii regii.
Ego Petrus Allemand, provincialis Societatis Jesu in provincia Tolosana, juxta privilegium concessum
a Regibus Christianissimis Henrico III 10 Maii 1583, Henrico IV 20 Decemb. 1605, Ludovico XIII 14
Febr. 1612 et Ludovico XIV nunc regnante 23 Decembr. 1650, quo prohibetur omnibus librariis et typo
graphis, ne libros ab eiusdem Societatis hominibus compositos absque permissu superiorum imprimant,
permitto Guillelmo Bosc, ut librum cui titulus est' Thesaurus asceticus etc, ab aliquot Societatis nostrae
theologis probatum, excudere et vendere possit. Datum Tolosae die 21 Aprilis anno 1682. Petrus Alle
mand.
Opusculum I Sancti Ioannis Chrysostomi Epistola ad monachos.
S. Macarii Magni de custodia cordis liber.
Eiusdem de perfectione in spiritu liber.
Eiusdem de oratione liber.
de patientia et discretione liber.
, de elevatione mentis liber.
de caritate liber.
de libertate mentis liber.
Opusc. II
Opusc. III
Opusc. IV
Opusc. V
Opusc. VI
Opusc. VII
Opusc. VIII
Opusc. 1X
Opusc. X
Opusc. XI
Opusc. XII
Opusc. XIH
Opusc. XIV
S. Theodori Studitae capitula.
Opusc. XV
Opusc. XVI
Apophthegmata Patrum.
S. Amphilochii de non desperando liber.
B. abbatis Zosimae Alloquia.
Isaac Syri de cogitationibus libellus.
Abbatis Isaiae capitula.
S. Philothei de Mandatis Domini nostri Iesu Christi sermo.
S. Theodori archiepisc. Edessae capitula CII.
Opusc. XVII Nicephori monachi' de custodia cordis liber.
Opusc. XVIII Vita S. Bartholomaei abb. Cryptoferratensis.
[Sequuntur Opuscula pagg. 1–455, tum Index rerum.]
Libri a Possino editi censuram hanc, quae exstat in Actis eruditorum Lips. [liber prohibi
tus decr. ab a. 1685 ad a. 1757] a. 1685 mens. Novemb. pagg. 488-491, adiicere lubet.
Thesaurus asceticus sive syntagma opusculorum
octodecim a Graecis olim Patribus de re ascetica
scriptorum. Ea nunc primum prodeunt e ve
tustissimis Mss. codicibus eruta. Collectore
atque interprete Petro Possino Soc.
Iesu.
Parisiis apud Ant. Dezallier. 1684 in-4.
Cum, qui Scriptorum gentilium fragmenta colligunt atque typis publicis exscribi curant, non leve operae
pretium fecisse putantur, tum maius illi laboris praemium meruisse censendi sunt, qui sanctorum viro
rum fragmenta pietati excitandae idonea typorum opera vindicant ab interitu. Fecit id laudabili sane
industria eruditissimus Possinus. Nam Thesauro hoc ascetico duodeviginti Opuscula complectitur; quorum
sedecim ex antiquissimo volumine Ms. graeco triginta lucubrationes de re ascetica continente et à Fran
cisco Turriano in domo professa Romae anno 1566 deposito, cum Societatis lesu ille membrum fieret,
descripsit. Reliqua duo, nempe S. Theodori Studitae Capitula, ex codice Vaticano perantiquo, cui numerus
inscriptus 730, et Vitam S. Bartholomaei abb. Cryptoferratensis, quod ultimum est in hoc volumine, ex
Cryptoferratensi bibliotheca depromsit.
Primum omnium istorum Opusculorum est S. Ioannis Chrysostomi Epistola ad monachos in Turriano
codice inscripta, quam scripsisse illum putat, cum Antiochiae inter monachos vixerit, antequam episco
pus fieret Constantinopolitanus. Septem opuscula quae post laudatam Epistolam collocantur, ut De custo
col. 351–352page 45 of 69
Præfatio Jo. Georgii Pritii
PG 34:351eius dia cordis, De perfectione in Spiritu, De oratione, De patientia et discretione, De elevatione mentis, De ca ritate, De libertate mentis, Macario Magno, prout in codice Turriano illa hoc titulo signata legerat, ipse tribuit. Qua occasione duos celebres fuisse Macarios observat, unum Aegyptium in Scithi; alterum, et qui dem eo iuniorem, Alexandrinum, in Celliis degentem: ambos Antonii anachoretae discipulos. Ab utroque vero hoc alium Macarium, et illis quidem antiquiorem fuisse, ex Athanasio in S. Antonii, et Hieronymo in Pauli primi Eremitae Vita comprobat. Hi enim Magnum Antonium aiunt duos secum habuisse discipulos intimos, comites individuos, Macarium et Amatham, obitus sui testes, qui anno Constantii XIX, Christi CCCLVI contigit. Atqui de Macario Aegyptio, quem passim ponunt Alexandrino fuisse seniorem, actis constat, eum naturae debitum solvisse anno 391 nonagenarium, post annos sexaginta in Scithica so litudine transactos. Unde sequitur, capessivisse illum solitariam vitam apud Scithin anno Christi 334. Ubi cum ad finem vitae commoratus fuerit, consequitur, hunc non fuisse Macarium illum Amathae collegam, Magni Antonii socium indivulsum, quem ille iam ab anno Chr. 341, dum in montem interiorem, reliquae vitae illic stadium decursurus secederet, in loco huic vicino, hoc est in monte exteriore, praesto sibi sem per ad extremum esse iusserit. Macarium ergo socium Amathae Possinus auctorem fuisse tum quinquaginta Homiliarum, quae Macarii nomine inscriptae prostant, tum septem modo nominatorum Opusculorum sta tuit. Atque ideo Io. Picum, qui illos a se latine redditos vulgavit, et Macario Aegyptio Scithicae solitu dinis incolae tribuit, contrario Gennadii Massiliensis testimonio nixus refutat. Deinde, ne quis iuniorem Macarium, vulgo Alexandrinum a civitate, qua natus fuerat, dictum, illarum auctorem putet, negat, hunc quidquam, quod in lucem et famam exierit, scripsisse, quia Sozomenus lib. III cap. 13, Socrates lib. IV cap. 18, et qui ex his de more sua hausit Nicephorus lib. IX cap. 14, ubi de Macario hoc agitur, nihil de scriptis eius commemorent; neque alius quisquam seu veterum seu recentiorum scriptorum illi libel los hos tribuerit. Quapropter memoratas Homilias cum hisce VII Opusculis antiquissime Macario Magni Antonii intimo individuoque ministro vindicat, ita quidem, ut eum non tam illorum auctorem, quam in terpretem faciat. Audita enim ab Antonio magistro coptice loquente ipsum Macarium in gratiam mona chorum graece reddidisse ac perorasse, inde illis Macarii nomen praefixum fuisse ait. Enimvero quod de Macario Alexandrino heic inspergit Possinus, nihil illum scripsisse quod quidem innotuerit eruditis, ali ter sese habere ex codice Ms. antiquo Bibliothecae Lipsiensis nostrae Academicae, quae Paulina vocatur, novimus. Nam inter varia eius Mss., quorum catalogum singulari industria confectum proxime bibliothe carius noster Academicus, vir clarissimus L. I. Fellerus publicavit, exstat Macarii Alexandrini Ms. hoc titulo insigne nwç xwpíčovtai èx toυ owµatos xał mw; elsiv, id est D. Macarii Alexandrini sermo de egressu animae ius torum et peccatorum, qua ratione separentur a corpore et quomodo sint. Id quod obiter hic memorare libuit. De cetero recte Possinus naevum Macarii de angelorum et animarum corporeitate, qui in Opusculo The sauri huius sexto p. 121 et in eius Homilia III occurrit, simul notavit. Nonum opusculum Thesauri hujus sunt Apophthegmata Patrum, a scriptore anonymo collecta. Decimum, De non desperando, S. Amphilochii nomen praefert, omissa episcopatus Iconiensis cui ille praefuit mentione, quia, ut Possinus arbitratur, commentarius hic ab Amphilochio adhuc monacho scriptus fuerit. Cf. Amphilochii Opera ante hos XLI annos Parisiis graece simul et latine edita p. 91 sqq., ubi oratio De poenitentia, quodque de sua ipsius sa late non sit desperandum legitur. Opusculum XI, quod Alloquia quatuordecim B. Abbatis Zosimae sanctimo niae laude celebris continet, ipse editor magnopere commendat, simul probans, eundem esse hunc Zosi mam cum illo celebratissimo viro, qui sanctae poenitentis Mariae Aegyptiacae cognovit vitam eiusque funus curavit. Postea Isaaci Syri De cogitationibus libellus sequitur, cuius auctoris multa et praeclara opera non dum edita in bibliotheca Vaticana sese vidisse memorat. Huic S. Theodori Studitae, qui saeculo octavo vixit, Capitula subiungit, quae XIII Opusculum faciunt. De quo multa praefari supersedit auctor, quia vir quidam doctissimus omnium eius operum plenam et luculentam editionem adornaret. Exstant alias in nostra Paulina Bibliotheca viri huius ducenti et viginti sermones graeci, una cum Testamento eius graeco ad discipulos, et Naucratii filii Studitae, qui se duaptwλdy μovayov nominat, Epistola graeca ms. ad spiri tuales Fratres et Patres hinc inde dispersos. In Thesauro autem hoc porro Abbatis Isaiae vel Esaiae Opuscu lum XIV Capitulorum nomen inscriptum habet, qui quo tempore vixerit, Bellarminus De Script. eccl. inve nire se non potuisse scribit. Nicephorus tamen monachus infra in Opusculo XVII eiusdem mentionem iniicit. Sermo S. Philothei de mandatis Christi, qui XVOpusculum est, subiungitur; quem alium esse ab illo, cuius Spondanus in Contin. ad ann. 1350, 1354 et 1362 meminit, auctor tribus argumentis evincit. S. Theodori archiepiscopi Edesseni, qui Opusculi sequentis XVI auctor vocatur, aetatem ad initium saecul XII refert. In Tomo XXII Bibliothecae Patrum editionis novissimae Lugdunensis quinquaginta eius capitula latine exstant. Sed Possinus centum et duo heic graece et latine exhibet. Paris cum Theodoro Edesseno aetatis Nicephorum Monachum, auctorem Opusculi De custodia cordis, quod est hic penultimum, editor clarissimus facit. Ultimi denique Opusculi De vita S. Bartholomaei auctor anonymus monacho coenobii graeci ordinis S. Basilii in agro Tusculano, a S. Nilo iuniore circa finem saeculi X fundati, celebratur. His octodecim memoratis Opuseulis index rerum copiosus satisque accuratus subiungitur. AD EDITIONEM HOMILIARUM S. MACARII AEGYPTII Sancti Patris Macarii Aegypti Homiliae. Io. Georgius Pritius textum graecum accurate revidit, et in sectiones dispescuit, latinamque versionem quamplurimis in locis emendatiorem magisque perspicuam reddidit, adnotatis ubique, ad quae provocatur, Scripturae sacrae dictis. Lipsiae, in bibliopolio Grossiano. Anno MDCCXIV. Viro illustri excellentissimoque Io. Ernesto a Schoenleben, serenissimi principis Anhaltino-Servestani,Τοῦ ἁγίου Μακαρίου τοῦ ᾿Αλεξανδρέως λόγος περὶ ἐξόδου ψυχῆς δικαίων καὶ ἁμαρτωλῶν, τὸ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΤΟΥ ΑΙΓΥΠΤΙΟΥ ΟΜΙΛΙΑΙ.Τοῦ ἁγίου Μακαρίου τοῦ ᾿Αλεξανδρέως λόγος περὶ ἐξόδου ψυχῆς δικαίων καὶ ἁμαρτωλῶν, τὸ
ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΤΟΥ ΑΙΓΥΠΤΙΟΥ ΟΜΙΛΙΑΙ.
eius
dia cordis, De perfectione in Spiritu, De oratione, De patientia et discretione, De elevatione mentis, De ca
ritate, De libertate mentis, Macario Magno, prout in codice Turriano illa hoc titulo signata legerat, ipse
tribuit. Qua occasione duos celebres fuisse Macarios observat, unum Aegyptium in Scithi; alterum, et qui
dem eo iuniorem, Alexandrinum, in Celliis degentem: ambos Antonii anachoretae discipulos. Ab utroque
vero hoc alium Macarium, et illis quidem antiquiorem fuisse, ex Athanasio in S. Antonii, et Hieronymo
in Pauli primi Eremitae Vita comprobat. Hi enim Magnum Antonium aiunt duos secum habuisse discipulos
intimos, comites individuos, Macarium et Amatham, obitus sui testes, qui anno Constantii XIX, Christi
CCCLVI contigit. Atqui de Macario Aegyptio, quem passim ponunt Alexandrino fuisse seniorem,
actis constat, eum naturae debitum solvisse anno 391 nonagenarium, post annos sexaginta in Scithica so
litudine transactos. Unde sequitur, capessivisse illum solitariam vitam apud Scithin anno Christi 334. Ubi
cum ad finem vitae commoratus fuerit, consequitur, hunc non fuisse Macarium illum Amathae collegam,
Magni Antonii socium indivulsum, quem ille iam ab anno Chr. 341, dum in montem interiorem, reliquae
vitae illic stadium decursurus secederet, in loco huic vicino, hoc est in monte exteriore, praesto sibi sem
per ad extremum esse iusserit. Macarium ergo socium Amathae Possinus auctorem fuisse tum quinquaginta
Homiliarum, quae Macarii nomine inscriptae prostant, tum septem modo nominatorum Opusculorum sta
tuit. Atque ideo Io. Picum, qui illos a se latine redditos vulgavit, et Macario Aegyptio Scithicae solitu
dinis incolae tribuit, contrario Gennadii Massiliensis testimonio nixus refutat. Deinde, ne quis iuniorem
Macarium, vulgo Alexandrinum a civitate, qua natus fuerat, dictum, illarum auctorem putet, negat, hunc
quidquam, quod in lucem et famam exierit, scripsisse, quia Sozomenus lib. III cap. 13, Socrates lib. IV
cap. 18, et qui ex his de more sua hausit Nicephorus lib. IX cap. 14, ubi de Macario hoc agitur, nihil
de scriptis eius commemorent; neque alius quisquam seu veterum seu recentiorum scriptorum illi libel
los hos tribuerit. Quapropter memoratas Homilias cum hisce VII Opusculis antiquissime Macario Magni
Antonii intimo individuoque ministro vindicat, ita quidem, ut eum non tam illorum auctorem, quam in
terpretem faciat. Audita enim ab Antonio magistro coptice loquente ipsum Macarium in gratiam mona
chorum graece reddidisse ac perorasse, inde illis Macarii nomen praefixum fuisse ait. Enimvero quod de
Macario Alexandrino heic inspergit Possinus, nihil illum scripsisse quod quidem innotuerit eruditis, ali
ter sese habere ex codice Ms. antiquo Bibliothecae Lipsiensis nostrae Academicae, quae Paulina vocatur,
novimus. Nam inter varia eius Mss., quorum catalogum singulari industria confectum proxime bibliothe
carius noster Academicus, vir clarissimus L. I. Fellerus publicavit, exstat Macarii Alexandrini Ms. hoc
titulo insigne
nwç xwpíčovtai èx toυ owµatos xał mw; elsiv, id est D. Macarii Alexandrini sermo de egressu animae ius
torum et peccatorum, qua ratione separentur a corpore et quomodo sint. Id quod obiter hic memorare libuit.
De cetero recte Possinus naevum Macarii de angelorum et animarum corporeitate, qui in Opusculo The
sauri huius sexto p. 121 et in eius Homilia III occurrit, simul notavit. Nonum opusculum Thesauri hujus
sunt Apophthegmata Patrum, a scriptore anonymo collecta. Decimum, De non desperando, S. Amphilochii
nomen praefert, omissa episcopatus Iconiensis cui ille praefuit mentione, quia, ut Possinus arbitratur,
commentarius hic ab Amphilochio adhuc monacho scriptus fuerit. Cf. Amphilochii Opera ante hos XLI
annos Parisiis graece simul et latine edita p. 91 sqq., ubi oratio De poenitentia, quodque de sua ipsius sa
late non sit desperandum legitur. Opusculum XI, quod Alloquia quatuordecim B. Abbatis Zosimae sanctimo
niae laude celebris continet, ipse editor magnopere commendat, simul probans, eundem esse hunc Zosi
mam cum illo celebratissimo viro, qui sanctae poenitentis Mariae Aegyptiacae cognovit vitam eiusque funus
curavit. Postea Isaaci Syri De cogitationibus libellus sequitur, cuius auctoris multa et praeclara opera non
dum edita in bibliotheca Vaticana sese vidisse memorat. Huic S. Theodori Studitae, qui saeculo octavo
vixit, Capitula subiungit, quae XIII Opusculum faciunt. De quo multa praefari supersedit auctor, quia vir
quidam doctissimus omnium eius operum plenam et luculentam editionem adornaret. Exstant alias in
nostra Paulina Bibliotheca viri huius ducenti et viginti sermones graeci, una cum Testamento eius graeco
ad discipulos, et Naucratii filii Studitae, qui se duaptwλdy μovayov nominat, Epistola graeca ms. ad spiri
tuales Fratres et Patres hinc inde dispersos. In Thesauro autem hoc porro Abbatis Isaiae vel Esaiae Opuscu
lum XIV Capitulorum nomen inscriptum habet, qui quo tempore vixerit, Bellarminus De Script. eccl. inve
nire se non potuisse scribit. Nicephorus tamen monachus infra in Opusculo XVII eiusdem mentionem
iniicit. Sermo S. Philothei de mandatis Christi, qui XVOpusculum est, subiungitur; quem alium esse ab
illo, cuius Spondanus in Contin. ad ann. 1350, 1354 et 1362 meminit, auctor tribus argumentis evincit.
S. Theodori archiepiscopi Edesseni, qui Opusculi sequentis XVI auctor vocatur, aetatem ad initium saecul
XII refert. In Tomo XXII Bibliothecae Patrum editionis novissimae Lugdunensis quinquaginta eius
capitula latine exstant. Sed Possinus centum et duo heic graece et latine exhibet. Paris cum Theodoro
Edesseno aetatis Nicephorum Monachum, auctorem Opusculi De custodia cordis, quod est hic penultimum,
editor clarissimus facit. Ultimi denique Opusculi De vita S. Bartholomaei auctor anonymus monacho coenobii
graeci ordinis S. Basilii in agro Tusculano, a S. Nilo iuniore circa finem saeculi X fundati, celebratur.
His octodecim memoratis Opuseulis index rerum copiosus satisque accuratus subiungitur.
AD EDITIONEM HOMILIARUM S. MACARII AEGYPTII
Sancti Patris Macarii Aegypti Homiliae.
Io. Georgius Pritius textum graecum accurate revidit, et in sectiones dispescuit, latinamque versionem
quamplurimis in locis emendatiorem magisque perspicuam reddidit, adnotatis ubique, ad quae provocatur,
Scripturae sacrae dictis. Lipsiae, in bibliopolio Grossiano. Anno MDCCXIV.
Viro illustri excellentissimoque Io. Ernesto a Schoenleben, serenissimi principis Anhaltino-Servestani,
col. 353–354page 46 of 69
AD EDITIONEM HOM. S. MACARII AEGYPTII.
Caroli Guilielmi, cancellario, consiliario intimo et sacri consistorii praesidi, eminentissimo, patrono singulari,
Macarium, sanctissimum Patrem, atque seipsum obsequiosissimo cultu et studio offert Jo. Georgius Pritius. |
Vir illustris!
Quum Dei Optimi Maximi singulari nutu, et Serenissimi Caroli Guilielmi summi Principis iussu et
auspiciis, Tuis tamen etiam consiliis, Lipsia, e charissima omnium patria, ad Servestanos evocatus
abitum meditarer, adducendum insimul existimavi comitem venerandum Macarium illum Aegyptium,
inter Patres Ecclesiae Christianae pietatis solidioris laude et viva rerum spiritalium scientia incompara
bilem. Quem enim dabimus, qui, nisi divinorum mysteriorum a Spiritus sancti gratia fuerit peculia
riter particeps factus, de excellentissima animae praestantia, de lapsu hominis miserrimo, de extrema
hominum in peccatis iacentium pravitate, de insidiis hostium infernalium et molitionibus in mentem
humanam periculosissimis, de suavissimo divini Spiritus ductu, de gratia Dei, | gratiaeque a natura
distinctione, universaque salutis nostrae oeconomia solidius scripserit, quam veteranus ille inter Christi
Salvatoris ministros Macarius? Tantum virum quod in hospitium deducam, nisi ad Te, vir excellentis
sime? quippe qui pro inusitata rerum divinarum, qua polles, peritia es unus omnium maxime ad existi
mandum idoneus, quodnam sit tam eximiis animabus statuendum pretium. Quod qui noverit, quam et
cupide calideque olim nostris sacris dederis operam, quam amplas interioris sapientiae divinae possideas
facultates, quam et morum praestes singulari integritate, quantoque amore in pietatem sinceram eiusque
cultores feraris, iuxta mecum agnoscet libenter et praedicabit. Mihi vero et ista ratio fuit in clientelam
Tuam tradendi divinum Macarium nostrum, nostris qualibuscunque vigiliis nunc paulo politius prodeun
tem in publicum, ut me quoque hac ratione sisterem Tibi, vir illustris, ad perpetua servitia, ac aliquod
exstet grati animi erga Te documentum: cui imprimis refero acceptum, quod apud Servestanos vestros
et in ecclesia et in cathedra publica ca tra | dendi concessa mihi sit facultas, quae populo Christiano et
studiosae iuventuti possint esse ad vitam Christianam recte ingrediendam atque colendam, ac ad veram
eruditionem comparandam necessaria et utilia; quo vitae ego genere maxime omnium iam a multis
annis vehementer delector. Recipe igitur, vir illustris, hospitem hunc novum ea fronte, qua ad sua
vissimam humanitatem, dotem Tibi a natura faventer impertitam, et elegantissima vivendi ratione
plurimum auctam, compositus, non doctos tantum, sed praesertim pietatis cultores ad conspectum Tuum
benignissime admittis. Recipe et me in favorem, qui enixim in id connitar, ut quibus muneribus Tuo
beneficio praeficior, satisfaciam semper, et de cetero quibuscunque possim officiis ad Te, vir eminen
tissime, ornandum sim paratissimus. Vale. Lipsiae in abitu meo Cal. Octobr. A. O. R. clɔ lɔɑ XCVIII.
| Lectori Benevolo salutem dicit Io. Georgius Pritius, SS. Theologiae Licentiatus et Professor Publicus.
Evulgamus hic, quod Deus faustum esse iubeat, in Ecclesiae veraeque pietatis studiosorum utilitatem
Macari, Patrum antiquissimi, Homilias, rebus optimae frugis divinissimaque mysteria complexis refertissi
mas. De qua nova editione ut lectori paulo accuratius constet, erunt aliqua, licet brevissimis, praemittenda,
antequam ad lectionem libri utilissimi admittatur. Editionem, ut apparet, Francofurtanam, quam Zacharias
Palthenius anno saeculi superioris nonagesimo quarto adornaverat, repetivimus quidem; sed ut paulo
somtior tamen prodiret elaboravimus. Nam graecum textum accurato studio revisimus, sublatis hinc inde
mendis, quae in priorem editionem irrepserant. Ubi quidem in vo | tis nobis fuisset, ut ad manus nobis
codex exstitisset manu exaratus, quum alicubi satis esset manifestum, lectionem libri excusi in vitio cu
bare. Multis id locis posset ostendi, sed unum saltem speciminis loco adferre sufficiat. Homilia X p. 221 edi
tionis Francofurtanae nullo sensu legitur in quorum verborum locum repo
suimus Quamvis nec minus congruenter legi possit quae
verba paulo post in ipso quoque contextu occurrunt. Ubi ergo et manifestum fuit, verba auctoris esse corrupta,
et manifesta quoque emendationis ratio patuit, tentavimus auctorem sibi restituere. Aliquibus vero in locis
Cotelerii diligentia nobis inserviit, ex manuscriptis codicibus in Ecclesiae Graecae Monumentis, quae Parisiis
lucem adspexerunt, subinde variantes lectiones adnotantis, quas vel in textum recepimus vel ad latus adnota
vimus. Latina versio miserrime omnino se habebat, adeo quidem, ut multis in locis foeda stribligine et bar
barismis horreret, nec saepissime verum Macarii sensum exprimeret. Dedimus igitur operam, tum ut paulo
magis Latinus sit interpres, tum ut fidelius, quae senserit ipse auctor, suo sermone exhibeat. Quanquam |
nec sic quidem possimus spondere, nihil superesse in versione amplius, quod emendari mereatur, quum sit
difficillimum, quae peccata sunt ab aliis, ita plene sustollere, ut nullus amplius naevus appareat. Ac mihi
quidem facilius longe videbatur fore, novam concinnare versionem, quam veterem illam tot locis incongruam,
et male auctoris menti respondentem corrigere. Textum in sectiones dispescuimus, interpretem germanicum
ea in re secuti, ut videlicet, qui germanicum idioma cum graeca auctoris oratione conferre cupiant, quod quae
runt, faciliori negotio invenire possint, nec ceteroquin aliqua oriatur exinde confusio. Quamvis non negemus, si
nostra libertate uti hic nobis datum fuisset, aliam nos haud infrequenter distinguendi rationem fuisse secuturos.
Argumenta Homilis ipsis praemissa retinuimus quidem, quamvis non ipsius sint Macarii, sed alterius cuiusdam
col. 355–356page 47 of 69
auctoris, inepte saepius Macarii mentem in summa proponentis, auctoremque ipsum, non raro a se ne intellectum
quidem, intempestiva notantis censura. Non diffitemur interim, Homiliarum summam succinctius multo accu
ratiusque referri potuisse. Index denique multis in locis auctior redditus et ordinatior factus est. Ut nunc quidem
sperare | liceat, sanctissimi Patris labores insigni cum fructu a studiosorum manibus teri posse. Quae vero ad
ipsius Macarii patriam, genus, vitae rationem, scribendi modum, summamque, quanta cogitari potest, rerum
divinarum intelligentiam, aliaque multa pertinent, de iis prolixius tum sumus dissertaturi, quum Macarii
Opuscula, a Petro Possino, e societate Jesu viro, ante annos aliquot Tolosae e manuscriptis primum nobis
exhibita, Homilias has consequi jubebimus. Interim valeat lector, et quae promisimus iamiam, propediem
nos exsoluturos esse certissime sibi persuadeat. Properabam Lipsiae ineuntibus nundinis auctumnalibus anni
reparatae salutis clɔ ɔc XCVIII.
|Homiliarum B. Macarii singularum Argumenta.
Interpretatio allegorica visionis apud Ezechielem descriptae.
De regno tenebrarum, hoc est peccato, et hominem solius Dei beneficio liberari ab eo.
De quieta fratrum inter se conversatione, et proelio interiori.
Qua ratione promovendum in vita Christiana.
Quantum discrepet vita Christianorum a reliquorum hominum vita.
De modo precandi.
De clementia Christi erga homines; continet etiam responsiones ad quasdam interrogationes
forte curiosas.
De his quae contingunt Christianis inter orandum.
Promissiones ac prophetias divinas per varios successus et tentationes impleri, et soli Deo
adhaerendo liberari nos ab infestationibus daemonum.
Humilitate et alacritate retineri et augeri dona gratiae divinae, superbia autem et ignavia
perdi.
Virtutem sancti Spiritus in corde hominis se habere instar ignis.
De statu Adae post imaginem Dei perditam. |
Quem fructum a Christiano Deus exigat.
Qui se dedicant Deo, non sine spe remunerationis id facere.
Quam sancte et caste se gerere debeat anima Christiani erga Christum sponsum suum.
Spirituales homines obnoxios esse tentationibus et afflictionibus, quarum origo est primum
peccatum.
De Christianorum unctione spirituali et gloria.
De thesauro Christianorum, qui est Christus et Spiritus sanctus, variis modis exercens eos ad
perfectionem assequendam.
Christianus proficere volens ad omne id quod bonum est, se vi compellere debet.
Solus Christus sanavit animam, quam ornamento gratiae suae vestivit.
Homini Christiano duplex incumbit bellum, externum et internum.
De duplici statu decedentium.
Hi soli diadema regium gestare possunt qui sunt e semine regio.
Christianorum status mercaturae et fermentationi similis est.
Per inobedientiam redacti sumus in servitutem, a qua per mysterium crucis liberamur; item
de lacrimarum et ignis divini efficaciu.
De dignitate, facultate, et operationibus animae; et qua ratione tentetur a diabolo, et ab eo
liberetur.
Dignitatem et statum hominis Christiani prosequitur, eiusque liberum arbitrium, permixtis
interim utilibus quaestionibus.
Describit ac deplorat calamitatem animae, in qua propter peccatum non habitat Christus.
Duplici ratione gratiam suam largitur Deus, cujus fructum tandem iusto iudicio repetit.
Ex Spiritu sanclo renasci debet anima Dei regnum ingressura, et qui hoc fiat.
Fidelis animo mutari debet, et in Deum colligere cogitationes omnes, a quibus vere dependet
obsequium divinum.
Gloria Christianorum modo latet in animis eorum, quae resurrectionis tempore emerget, el
illustrabit corpora pro suo quaeque modo.
Quam attente diligenterque precandum sit.
XXXIV De gloria Christianorum illis non ignota.
XXXV De sabbato antiquo et novo.
Diversa est resurgentium gloria.
XXXVII De paradiso et lege spirituali.
XXXVIII Exacto opus est iudicio in discernendis veris Christianis, et quinam sint illi.
Ad quid Scriptura divina nobis donata est a Deo.
Virtutum inter se colligatio, itidem vitiorum.
Quam profunda sint animae penetralia, quae | paulatim incrementa gratiae aut vitiorum
accipit.
Non externa, sed interna promovent aut laedunt hominem veluti Spiritus gratiae aut Spiri
tus nequitiae.
De progressu viri Christiani, cuius tota vis dependet a corde, ut hic varie describitur.
Quantam in homine Christiano mutationem ac renovationem faciat Christus, qui morbos ani
mae sanuvit.
Nullis artibus aut operibus huius mundi, sed solo Christi adventu sanatum esse hominem;
cuius magnam cum Deo cognationem refert haec homilia.
De differentia inter verbum Dei et verbum mundi, et inter filios Dei et filios huius mundi. 5:5
col. 357–358page 48 of 69
AD EDITIONEM OPUSC. S. MACARII AEGYPTII.
Explicatio allegorica quorundam sub lege [bene] fuctorum.
De perfecta fide in Deum.
Non satis est huius saeculi delicias reliquisse, nisi quis alterius saeculi beatitudinem conse
quatur.
Deus est, qui per sanctos suos et creaturas edit miracula.
[Sequuntur Homiliae pag. 1-566, dein Index rerum ac sententiarum in B. Macarii Homiliis contentarum alphabetico
ordine digestus.]
AD EDITIONEM OPUSCULORUM S. MACARII AEGYPTII
Sancti Patris Macarii Aegyptii Opuscula nonnulla et Apophthegmata. Io. Georgius Pritius
revidit,
latinam versionem studiose emendavit, indicibusque adiectis edidit. Cum Privilegio S. regiae Majest.
Polon. et Elect. Sax. Lipsiae, in bibliopolio Grossiano. Literis Christoph. Fleischeri. Anno clɔ loc˚ IC.
Viro magnifico Adriano Stegero Icto, scabinatus electoralis adsessori et civitatis Lipsiensis consuli hoc
tempore regenti gravissimo viro de patria splendidissime merito, Haec Macarii monumenta a se revisa et
emendata sacra esse iubet tanti nominis perpetuus cultor 1o. Georgius Pritius. |
Vir magnifice!
Cum nuper admodum Macarii Homilias studio qualicunque nostro politius prodire faceremus, fidem
pariter obstringebamus, fore, ut brevi quoque tempore, quae reliqua essent Macarii, pari ratione a nobis
emendata consequerentur. Quam dissolvere nunc, quod boni est debitoris, cum apud animum consti
tuerimus, Tu imprimis, vir amplissima illustris auctoritate, obveniebas animo, cui quicquid id est tra
deretur in clientelam. Summam Opuscula haec et dicta Macarii spirant ubique pietatem, quae coelestis
sima virtus tantopere Tibi cordi est et curae, ut haudquaquam Tibi satis fuerit ingenti prudentiae
civilis florere laude, et copiosissimas sapientiae omnis possidere opes, nisi et eandem exquisitissimis
istis, quibus abundas, bonis adiungeres, quae bona iam esse desinunt, si comitem, vel ducem rectius,
non habeant pietatem. Memini, nec sine | voluptate memini prudentissimi illius sermonis, quem hau
rire aliquando, cum officii causa Te reverenter salutarem, ex ore Tuo sapientissimo mihi feliciter con
tigit, cum de pietatis studio recte et non ambitiose excolendo sane quam elegantissime dissereres, ut et
fidei puritatem cum cura custodiendam, et vitae tamen insimul sanctitatem fervidius, quam vulgo fieri
adsolet, colendam esse, tempestive admodum graviterque moneres. Fateor enimvero, his dictis Tuis in
animi proposito de virtutis studio amplectendo, et recto de incidentibus controversiis sensu, me prae
clare fuisse confirmatum. Mirabar vero insimul, virum, negotiis civilibus districtum, et in republica
quotidie versantem, de rebus pariter divinis tam prompte, tam exquisite, tamque solide posse sermo
cinari. Sed ea magnorum virorum, quos cura felicitatis suae tenet, ratio est, ut levia omnia esse exi-.
stèment, summis fulgere honoribus, circumfluere, quae in bonis sunt, omnibus, scientiis instructum esse
excellentissimis, nisi et colendi Numinis modum sollicitius investigent, investigatumque haud segnius
retineant. Haud ergo ingratum arbitror Tibi fore hoc munusculum, Macariana Opuscula, | cum, si cuius-.
quam alius ingenii monumenta, res divinissimas bonaeque frugis, in aeternam quoque vitam duraturae,
fertilissimas contineant. Cuiusmodi voluminibus haud mihi ignotum est, quantum nunc delecteris, decli
viori praesertim aetate ad beatae hinc demigrationis meditationem Te invitante, ut quandocunque Te
evocare placuerit ad felicia illa regna sua Deo, Te inventurus sit omnibus momentis ad ultimum iter,
ingrediendum paratissimum. Ego vero ex animo opto, ut benignissimum Numen Te, vir nobilissime,
inter tota egregia, quibus Lipsia mea ad invidiam efflorescit, decora diu adhuc et corpore et animo vali
dum conservet: ita enim et patriae meae, vel absenti carissimae, prospicietur porro utilitatibus, Tuaque'
merita magis magisque impense augebuntur. De favore Tuo, toties a Te et universa nobilissima gente
Tua mibi demonstrato, iam non amplius dubitare me patitur animi Tui constantissima benevolentia, quam
certe et religiosis precibus compensare, et, si qua possum, inserviendi promptitudine nutrire studiosis
sime semper connitar. Vale. Lipsiae die VI Iduum Martii Anno R. O. clɔ ɔɑ IC. |
col. 359–360page 49 of 69
SS. THEOLOGIAE LICENTIATI ET PROFESSORIS PUBLICI
I. Cum Patris sanctissimi nominisque in Ecclesia tonii discipulo sacrum esse et sanctum testatur.
maximi, magni illius Macarii, monumenta quae re
periri potuerunt omnia, divinissimae sapientiae ple
nissima, ut collecta a nobis et studio non plane
nullo revisa sunt, prodeant nunc in publicum
Jectoris interesse putamus, ut non tantum quae ad
ipsum Macarium, sed et quae ad illius Opera insi
gnemque illam, quae admirabilis in illo est, docendi
rationem, et nostram denique, quam Patri vene
rando ut orbi literato integer sisteretur, praestiti
mus operam, pertinere videntur, in hoc veluti
vestibulo exhibeantur; id quod nuper admodum,
cum Homilias praecedere partem hanc alteram iu
beremus, fuimus polliciti.
II. Duos autem hoc insignes imprimis nomine in
historia res personasque ecclesiasticas exponente
occurrere videas, quorum unum Macarium dicunt
Aegyptium, alterum vero Alexandrinum; sed ambo,
ut habet Menologium antiquum, exercitatione mo
nastica, vita, moribus, admirabili | abstinentia et
miraculis fuere illustres Nec minus et Socrates,
ecclesiasticae historiae conditor, refert, fuisse duos
inter monachos eodem tempore viros, Deo amabiles,
utrumque Macarii nomine, unum ex Aegypto supe
riore, alterum Alexandrinum, utrumque multis rebus
insignem, et imprimis propter abstinentiam, conver
sationem, mores, miraculaque, quae eorum manibus
perpetrabantur
III. Unum ex iisdem magni illius Antonii, disci
plinae monasticae auctoris primarii, fuisse discipu
lum, antiquorum testimonia perhibent: sed uter
illorum is fuerit, Aegyptiusne an Alexandrinus, res,
ut videtur, apud auctores nondum confecta est; id
quod et in causa fuerit, ut de natali die, utrique
distincte adsignando, certum aliquid pronuntiari
nequeat. Nam Martyrologia antiqua duos quidem
fastis suis inseruerunt Macarios, quorum unum
beati Antonii fuisse discipulum sane memorant;
sed quinam ille ex duobus a nobis memoratis fue
rit, non perinde adiungunt. Sic enim Martyrolo
gium Romanum non tantum vetus, sed et Bellini
diem II Ianuarii beato Macario simpliciter ita dicto,
diem vero XV eiusdem mensis Macario abbati An
Die xrx Jan.
Quanquam Galesinius et Baronius suis in Martyro
logiis priori illi Alexandrini vocabulum adiiciunt,
ut inde posteriorem Aegyptium esse hariolari liceat.
Vicissim tamen Palladius, cum de Macario Aegyptio
agit, adeo non memorat, eundem Antonii discipu
lum fuisse, ut id potius de Macario Alexandrino
referat Res ergo haec esse videtur in | certa,
nisi aliquis cum Petro Possino de utroque persua
deri sibi sinat, non falso eosdem Antonii discipu!ɔs
vocari, quippe qui viderint illum audiverintque,
quamvis seniorem iuvenes, ac sero tandem et obiter,
cum ad ipsum ad brevem venerationem essent pro
fecti, mox iterum ad habitationes suas, quae a sta
tione Antonii plurimum dissitae fuerint, reversuri
Nec certe videmus quid obstet, cur, cum eodem
tempore cum Antonio vixerint Macarii, cum vitam
in solitudine sanctissimis meditationibus deditam
consectați fuerint cuius instituti princeps erat
Antonius, credi non possit, ad eundem se recepisse
viros istos disciplinae rigidioris studiosissimos, ut a
viro sanctitatis opinione claro in eo, quod susce
perant, vitae proposito confirmarentur.
IV. Sed praestat singulos intueri distinctius. Ma
carius igitur, quem Aegyptium et seniorem dicunt,
e regione Thebaide suam traxit originem Flo
rente iam aetate et cum adhuc esset iuvenis, vir
tutis studium amplectebatur, tamque austero vitae
generi dabat operam, ut a monachis
cappellitaretur. Cum XL iam annos natus esset, in
presbyterum consecratus est. LX vero annos exegit
in solitudine; demumque cum XC annos vivendo fere
explevisset, animam suam, corporeis vinculis li
beram, Deo reddidit circa annum CCCXCI. Multis
miraculis insignem fuisse produnt omnes, qui de eo
faciunt memoriam, Hieronymus imprimis, Palladius
ac Sozomenus
V. Solet praeterea frequentissime nomini eius
Magni cognomen addi, credo non imitatione | tan
tum magni illius Antonii, quem sine addito Magnum
vocare solebant, ut, cum Macarius ipsi in omni
laude esset simillimus,. eodem quoque cum tanto
patre titulo insigniretur; sed imprimis id fieri
Sic Pritius; leg. quae per eorum manus. [Edi
Socrat. Hist. Eccles. lib. IV cap. 23.
Pallad. cap. 20.
Petrus Possinus Prolegom. in Thesaur. Ascet.
Vide infra p. 156. 243.
Theodoret. lib. IV cap. 21; Sozom. lib. III
cap. 14; Socrat. lib. IV cap. 23.
De Vitis Patrum cap. 28; Pallad. Histor. Lau
siac. cap. 19; Sozom. lib. III cap. 13.
col. 361–362page 50 of 69
AD EDITIONEM OPUSC. S. MACARII AEGYPTII.
patet ob ingentia viri merita et ob singularem plane ista quoque in sententia se acquiescere scriberet,
doctrinae atque sanctimoniae, quibus virtutibus
mirum in modum effulsit, praestantiam.
VI. Eremus, in qua divinarum rerum studio et
coelestibus cogitationibus vacabat, Scetis erat, quam
tamen diversis nominibus et Sceticam, Scetinam,
Scetiacam, Scyticam, Scytiacam et Scytioticam
nuncupari identidem videas. Aegypti vero solitudo
haec fuit, confluxu virorum sanctitati studentium fre
quentissima. Testis enim Cassiodorus est, in eremo
hac Scyti monachorum probatissimos patres et om
uium sanctorum moralam esse perfectionem. Qua
occasione vero istum in locum se receperit, narran
tem ipsum audire, qui volet, poterit Macarium
VII. Sed de Macario Alexandrino aliquid etiam
dicendum est. Hunc iuniorem appellant et politi
cum: iuniorem quidem, quoniam Macario illi
Aegyptio superstes exstitit, mortuus demum, cum
annos vixisset, anno CCCCIV. Politicus vero
dictus est, quod non in solitudine duntaxat Ni
triensi, in quam secesserat, vitam monasticam am
plexus versaretur, sed quod etiam in urbem ali
quando veniret, qui et magnam vitae partem in
luce et oculis hominum transegisset. Anno aetatis
XL baptismum suscepisse dicitur, presbyter deinde
factus et archimandrita Nitriensis. | Cum vero in
eo cum Macario Aegyptio conveniret, quod solitu
dinem amaret, et severiori disciplinae ac vitae
sanctioris studio esset addictissimus: tum vero in
ea parte ab eodem plurimum discrepabat, quod
bilari fronte invisentes ad ipsum exciperet, lepi
disque oblectaret sermonibus, iuniores urbanitate
quadam ad vitae monasticae cultum alliciens; id
quod in Aegyptio secus se habebat. Nec minora
vero, quam de Aegyptio, de eius virtutibus, vi
vendi genere frugalissimo miraculisque referun
tur, quae qui legere descripta cupiat, evolvat Pal
ladium
VIII. Tertium vero aliquem Macarium producit
Petrus Possinus, ab utroque illo Macario diversum
et ambobus seniorem, Antonii discipulum et comi
tem, Amathae socium, quem magno molimine
probat Operum Macarianorum esse auctorem, eo
ad hanc rem probandam utens argumento, quod
Athanasius in Vita Antonii et Hieronymus in Vita
Pauli Antonium memorent duos seeum discipulos
intimos comitesque individuos habuisse, Macarium
et Amatham: non concedere vero temporis ratio
nem, hoc ut in Macarium vel Aegyptium vel Alexan
drinum convenřat. Fatemurque, tanti hoc argu
mentum momenti visum fuisse viro antiquitatum
ecelesiasticarum peritissimo Guilielmo Cavio, ut
praesertim cum Oudinum quoque Possino succi
nere animadvertisset Interim re melius expensa,
alia nunc mente praeditus est vir eruditissimus, ut
praeter Aegyptium et Alexandrinum tertium Ma
cari um aliquem admittere haudquaquam velit. Et
certe quod observatum et Cavio est, non alios.
Macarios, qui Antonii discipuli fuerint, sistunt no
bis Socrates, Sozomenus, Theodoretus, et qui his
ipsis in locis et hoc tempore vixit Palladius, cum
tamen diligenter de his rebus fuerint commentati.
Nec vero est, cur, quae Possinus allegat, moveri
se iisdem aliquis patiatur. Nam quod Athanasium.
suam in rem citat, fallitur in eo ipse et fallit, cum
de Macario apud Athanasium plane nihil exstet. Sic
et Hieronymus meminit quidem Macarii et Amathae
veluti discipulorum Antonii, qui et Amatham ait.
magistrum suum tumulo intulisse; sed de Macario
nihil praeterea docet. Et quare ex duobus istis
Macariis, quos exstitisse omnium confessione con
stat, unus Antonii comes esse non potuerit, non
dum possumus perspicere. Incoluerit Macarius.
Aegyptius per LX annos solitudinem Sceticam
putabimusne, per integrum id tempus uno ipsum
loco adfixum aliorsum aliquando non migravisse?
Atqui vero compertum est, solitariam vitam aman
tes suas saepe sedes commutavisse. Quid obstat
ergo, quod nec ipse Possinus negat, quominus.
Macarius subinde se ad Antonium contulerit, ex
ore ipsius saluberrima praecepta hausturus? quem
et, cum mori eum contigisset eo, quo praesens.
aderat, tempore una cum Amatha sepultura ho
nestaverit? Nec vero Sozomenus Macarium in una
Sceti, sed in solitudine LX annos exegisse com
memorat. Qualia et de Macario Alexandrino facile
possent probari, si vellemus hoc agere. Suas }
ergo res Macarius sibi habeat a Possino praeter ne
cessitatem historiaeque fidem productus; nobis vero
sufficiant Macarii duo, subquorum unius nomine haec,
quae nunc lucem adspiciunt, circumferuntur Opera.
IX. Sed nunc eonsiderandum erit exactius, utri
illorum foetus isti sint adscribendi? Et Homilias
quidem Aegyptio adscriptas semper fuisse ex in
scriptione, quam manu exarati pariter et typis ex
cusi codices prae se ferunt, manifestum est. Sed
nec hoc placet Possino, qui easdem Macario a se
praeter rem conficto vindicare satagit Ad Gen
nadii Massiliensis auctoritatem provocat, qui unam
tantum Macarium aiat ad iuniores professionis suae
scripsisse epistolam Sed nondum persuaderi
possumus, Possino ut adstipulemur; nec verba
Gennadii, quod vult Possinus, satis evincunt, cum
Leg. Cassianum. Pritius Cassiodorum cum Cas
siano confundit. EDIT.
Socrat. Hist. lib. IV cap. 18; Cassiodor.
[sic Pritius, leg. Cassian.] Collat. I cap. 1; Theo
doret. lib. IV cap. 21; Sozoin. lib. III cap. 14;
Socrat. lib. IV cap.23.
Pallad. Hist. Lausiac. cap. 20. Petrus Possinus
in Proleg. ad Thesaur. Ascet.
Cave Hist. Lit. P. I p. 212. P. II p. 76..
Possinus ). I.
Gennad. De viris illustr. c. 10.
col. 363–364page 51 of 69
eum in sensum possint accipi, quod tantum de li- spirituales illae graece seorsim prodierunt Pari
teris a Macarii conscriptis agant. Quid si et scri
pserit aliqua Macarius, a Gennadio, ut multa alia,
oculis non usurpata? Unde non opus erit, ut multa
comminiscamur, veluti facit Possinus, qua occasione
quove officio Homilias istas Macarius Amathae so
cius graece a se redditas ex Antonii magistri
dictatis protulerit.
X. Quid vero de Opusculis istis dicemus, quae
nunc post Possinum in Germania primum a nobis
evulgantur, et cui patri liberos istos adseremus?
Possinus vero hic iterum suum nobis supponit
Macarium, quein tamen in mundo non fuisse, iam,
ut arbitramur, monstravimus. Celeberrimus Cavius
tribuenda quidem Macariorum nostrorum
alterutri Opuscula haec non immerito esse iudicat;
sed in eam tamen magis propendet sententiam,
quod Alexandrino illi sint adsignanda.
siis anno superioris saeculi LIX elegantissimis ty
pis excusae: separatim vero et latina versio lucem
adspexit, a loanne Pico, nisi fallimur, concinnata.
Successit postmodum Zachariae Palthenii diligen
tia, qui anno XCIV eiusdem saeculi et graecum
sermonem, et latinam versionem, a se non exiguis
laboribus exornatam, coniunctim edidit, typis, qua
les et nostri sunt, paulo minutioribus. Opuscula
vero reliqua diutius obscuritati suae immersa deli
tuerunt, usquedum felici Petri Possini, e Societate
Jesu viri, opera in Thesauro, quem vocat, Ascetico,
cuius partem faciunt primariam, in lucem publicam
sunt exposita. Unde tantum ipse habuerit thesau̟
rum, non equidem dissimulat. Franciscum enim
Turrianum, notissimi nominis Jesuitam, cum anno
clɔ lɔ LXVI societatem illam Romae ingrederetur,
inter volumina refert graeca plurima, quae anti
quae manus prae se ferant vestigia, quaeque in
domo antiqua professa Romana deposuerit, unum
quoque auctorum ferme triginta de re ascetica
continens lucubrationes, annis abhinc plus quin- |
gentis a manu transmarina exaratum, bibliothecae
Patrum societatis intulisse; et inde Possinum, cum
Romae degeret, praeter alia, isthaec Macariana de
scripsisse.
XI. Nobis autem id ante omnia videtur esse cer
tissimum, quod unus auctor fuerit, qui divinissi
mas nobis dedit Homilias, cum illo, cui debemus
isthaec Opuscula. Id enim et res ipsae probant,
quae et in Homiliis et Opusculis occurrunt, summa
fidei nostrae mysteria, et praecipua Christianae
religionis capita, maxime quae ad usum transfe
renda sunt, exhibentes; et verba quoque modique
loquendi, circa quos summa ubique, similitudo est;
et par orationis forma elocutionisque dignitas. Addi
etiam potest, quae desiderari in Macario possent,
et qui in elegantissimo hoc corpore naevi obser
vantur, eos utrobique sese nobis offerre. Cum
igitur paulo ante Macario Aegyptio Homilias asser
tum iverimus, patet ratio, quare Opuscula ei sint
quoque adiudicanda; praesertim cum codices ma
nuscripti in bibliotheca Vindobonensi, ipso docente
Cavio, Macario nostro haec et similia opuscula
attribuant. In ipso etiam, quo usus Possinus est,
codice exserte Macarii nomini Magni appellatio, fa
tente editore, est adiuncta, quam non Alexan
drino, sed Aegyptio Macario addi frequentissime
notissimum est. Nam quod Possinus persuadere
nobis conatur, personarum hic contigisse confu
sionem, videlicet suae inservit causae, ut iure
aliquo, quae Macario Aegyptio debentur, novo suo
et antiquis incognito Macario adscribere posset.
Quanquam interim refragari nolimus, fuisse, qui
ex ore di centis saltim Macarii haec exceperit
unde et esse putamus, cur tam frequenter in Graeco
vox Een occurrat, in versione ut plurimum omissa;
ut adeo omnium quidem, quae traduntur, auctor
fuerit Macarius, quanquam ipse illa non scripse
rit.
XII. Pertineant ergo foetus isti per nos ad Maca
rium Aegyptium. Nunc qua ratione ex tenebris,
quibus circumsepti per aliquot saecula fuerant,
emerserint, agedum videamus. Homiliae primum
Cave Hist. Lit. P. II p. 76.
Id. Hist. Lit. P. II p. 75.
XIII. Cum vèro Homiliae illae Palthenianae no
stris in bibliopoliis non amplius exstarent, Opuscula
autem reliqua a Possino edita rarissime apud nos
conspicerentur, visum est, e re fore reipublicae lite
rariae, imprimisque iuventutis studiosae, praeter lin"
guae graecae delicias pietati quoque operantis, in
corpus unum revocare omnia quae Macarium
agnoscunt auctorem, Macarium inquam, quem exi
stimamus esse Aegyptium. Nam quae in biblio
theca Paulina Lipsiensi manuscripta exstat, et a
Guilielmo Cavio ac Iacobo Tollio in latinum simul
conversa prodita est De animae iustorum peccato
rumque exitu Oratio et in titulo Alexandrino Ma
cario adscribitur, et aniles ineptasque fabulas com
plectitur, ut recentioris cuiusdam graeculi videa
tur esse commentum, nec proinde hic locum inve
nire potuerit.
XIV. Quae vero circa Homilias a nobis sint prae
stita, de iis in praefatione ad easdem actum fuit.
Nunc vero quid circa Opuscula, quae sequuntur,
quidque circa Apophthegmata egerimus, breviter
indicandum est. In Opusculis autem illis VII Pos
sini editionem, cum manuscriptis destitueremur,
secuti sumus, sublatis tamen, quae in editione
Possiniana apparebant frequentissime, sphalmatibus
typographicis. Longe plura circa versionen latinam
agenda invenimus. Possinus enim genus interpre
tandi liberius secutus, mirifice non | raro evagatur,
ut commentatoris potius, quam interpretis partes
suscepisse videri possit; quae instituti ratio licet
Id. Hist. Lit. F. I p. 708. Tollius Insign. Itin.
Ital. p. 199.
col. 365–366page 52 of 69
AD EDITIONEM OPUSC. S. MACARII AEGYPTII.
cum aliqua lectoris utilitate coniuncta sit, eius ta- vel vitae delicias et com | moda cupide consecta
men, qui sermonem alicuius in aliud idioma con
vertere instituit, limites egreditur, cum sine dubio
hoc sit optimum interpretandi genus, cum simpli
cissime verbis auctoris inhaeretur, mente eius sine
ambitiosis hinc inde excursionibus repraesentata.
Possinus vero et excurrit creberrime, et praeterea
genus loquendi sequitur fastuosius, ac altius ver
bis adsurgit, quam interpretem decere videbatur
Nos itaque superflua resecuimus, et quae pompo
sius dicuntur, tumoreque aliquo inflata sunt, ad
modestiam redegimus, id ubique sedulo navantes
operam, ut Macarii cogitata verbis in latino sermone
perspicuis, planis et sponte fluentibus lectoribus
exhibeantur. Qua in re quidem haud exiguae tole
randae nobis fuerunt molestiae, cum longe minus
sit difficile, sua potius proferre, indolique suae
accommodata, quam in aliorum laboribus emen
dandis occupatum esse. Neque tamen censeat le
ctor velim, nihil in versione restare amplius, quod
luxuriem Possini sapiat, aut alias in melius restitui
non potuisset; satis nobis fuit, tantum hac vice
praestare, quantum praestitimus, reliqua lectorum
iudicio permittentes. Apophthegmata vero viro eru…
ditissimo Io. Baptistae Cotelerio, linguae graecae in
academia Parisina Professori regio debemus, quae
ipse, cum in bibliotheca Regia manuscripta inveni
ret, Tomo I Monumentorum Ecclesiae Graecae, Lu
tetiae Parisiorum anno | MDCLXXVII prodeuntium,
inserta edidit. Eiusdem quoque versionem retinui
mus, cum ipse auctorum verbis insistat pressius,
et genus scribendi sequatur simplex, liquidum, et
ab omni tumore ornatuque anxie conquisito alie
num. Adiecta denique a nobis sunt fragmenta Ma
cariana adhuc alia, quae auctores hinc inde evol
ventibus se nobis obtulerunt.
XV. Nunc ad ipsum propius intuendum Macarium
accedamus. Constare autem vel ex prima Operum
eius inspectione poterit omnibus, virum fuisse Ma
carium ut sanctitatis studiosissimum, ita in rebus
divinis et spiritualibus, si ullum alium, longe ex
pertissimum, et admirandis gratiae divipae dotibus
cumulate exornatum; quales qui sunt, illi vero
maxime omnium existunt idonei, qui, qua luce di
vina illustrantur, alios perfundant. Si quis ergo
est, qui, nucleo insuper habito, externo cortice de
lectatur, qui verborum flosculis ducitur, rebus
contemptis, qui mente terrae affixa coelestia in mi
nimis habet, cui nauseam creat, quidquid de carne
cruci defigenda, et de perpetua mentis ad Deum
elevatione dicitur, et qui denique, quidquid ad
veram solidamque cum devotione pietatem attinet,
in extremis curat: eum certum esse iubeo, nequa
quam se, quod iuvare eius possit animum, hic re
perturum esse. Nam qui hac mente non est prae
ditus, ut posthabitis rebus sub adspectum caden
tibus, immoto animi proposito desideriis suis, et
omnibus animae viribus in spiritualia divinaque
feratur; et contra vel gloriae saltem suae inservit,
tur eidem non possunt non vel ingrata esse peni
tus et fastidio, vel plane non intelligibilia, quae ab
animabus, totas se sublimioribus cogitationibus de
dentibus, et a divino Spiritu copiosius illustratis, de
salutis humanae negotio Deique in animas opera
tione praeclare disseruntur. Sed qui impulsu divi
niori excitatus sibi iam attendere incipit, et id ea
cum cura, quam negotii exposcit sublimitas; qui
quam nihil ad veram hominis constantemque et
aeternam conferant felicitatem omnia, quae lapsa
in peccatum perditaque tam magni aestimat natura
humana edoctus, iam ad Deum, beatitudinis omnis
fontem, et ad Dei propiorem coniunctionem sollicite
adspirat, et de obtinenda animae suae salute de
center satagit: ille demum in Macario offendet,
unde abundantissime ipse sitim suam restinguat..
XVI. Quid enim in iisdem occurrit aliud quam
sanissima illa saluberrimaque in omnem Christia
nismi partem dogmata? Lapsu humanum genus in
peccatum miserrime esse corruptum et deforma
tum, ut aversae iam a Deo mentes hominum ab ad
versaria maligni spiritus potestate in omnis generis
grandia peccata abripiantur. Inde divina gratia
esse opus, ut tam male se habens ex peccato mor
talium genus convalescat. Hanc vero nunquam non
in animam hominis potenter operari, ut ipsa ere
pta adversario suo in libertatem adseratur; despe
randum esse homini de suis viribus, nisi ipsi a Spi
ritu coelesti gratiose subveniatur. Christum a Deo
hominibus destinatum re- demptorem et omnes
homines profuso sanguine expiasse, et in omnium
salutem hominum solerter incumbere. Quod tam
frequenter, tamque dilucide inculcat Macarius, ut
Io. Gerhardus Vossius, vir in evolvenda antiquitate
diligentissimus, in doctissimo Historiae Pelagianae
opere, cum id probare debet, Macarium in doctrinae
tam salutaris testem creberrime excitat. Quam por
ro docet egregie, quantis insidiis satanas animas
hominum circumveniat, quamque constanter homi
num salutem evertere studeat. Quanta certamina
homini, salutem acquisituro, quam vehementia,
quamque difficilia per omne vitae tempus sint sus¬
stinenda. Quanta cum devotione et quam ardenter
semper preces ad Deum sint fundendae. Quam dili
genter ad res divinas omnes animi cupiditates sint
alligandae. Et denique, ut breviter complectar om
nia, quid natura sit et gratia, quibus signis utraque
dignoscatur quo certe in capite summam sapien
tiae consistere apud Christianos omnium est cer
tissimum. Et profecto vix videre ex veteribus con
tigit ullum, unde tam luculenter divinae gratiae
operationes et indolem licuit addiscere.
XVII. In pulcherrimo vero hoc corpore si quidam
deprehendantur naevi: quid mirum est, si et Ma
carius fuerit homo errandi facilitati expositus?
Nec ex omni antiquitate sisti possit ullus, qui labis
omnis et erroris fuerit expers! Statuerit ergo Maca
col. 367–368page 53 of 69
Præfatio ejusdem Pritii
PG 34:367enim in palmariis et capitalibus fidei sanctissimae capitibus rectas aliquis fovet opiniones, si propter quaedam minus bene dicta condemnetur statim, censentur reliqua quoque eius esse erronea et con demnanda. Quo casu saepe contingere videas, ut, quae admirandae in religionem Christianam utilita tis esse, et rem pietatis strenue adiuvare poterant, cum ipsa pietate flocci fiant et proscribantur. XVIII. Restat ut testimonia aliqua de Macario subiiciamus. rius, angelis quoque esse corpus quoddam tenue stianae religionis detrimento omitti nequit. Cum condonemus ipsi qualemcunque hunc errorem, cum Patres Ecclesiae venerandi nominis, vel | uti Basi lius, Ephrem, Cyrillus Alexandrinus, Tertullianus, Augustinus, Hilarius, Fulgentius, Arnobius, Cas sianus, aliique plures, adnotante etiam Possino, eundem erraverint. Si quae et porro sunt in do gmatibus fidem attinentibus, in quibus minus recte sensisse videtur, ea in ipsum utamur animi aequi tate, quam reliquis Patribus graviter aliquando hallucinantibus haudquaquam invidemus. Nam id et charitas Christiana exposcit, et sine summo Chri Suidas in Macario. Duo fuerunt Macarii eiusdem nominis atque de cantati propter exercitia studiorum, vitam, mores atque disciplinam. Alter quidem Aegyptius, qui mi racula edebat, ac religiosa cautione in eos, | qui se conveniebant, erat severus. Alter Alexandrinus per omnia similis Aegyptio et humanus: adeo huma nus erat erga eos, qui se conveniebant, ut lepida urbanitate utendo iuvenes ad exercitia provocaret. Horum Evagrius discipulus factus, factis philoso phiam exercuit, qui prius verbis duntaxat philoso phabatur. Qui Constantinopolia Gregorio Theologo in diaconorum adscitus est ordinem, quin etiam in Aegyptum profectus, in praedictos incidit viros, at que illorum vitam aemulatus est. Ab hoc libri/valde graves et serii conscripti sunt, quorum unus Mona chus sive de vita activa inscriptus est; alter Gno sticus sive de iis qui cognitionis munere donati sunt; capita vero eius libri sunt quinquaginta; ter tius Antirrheticus adversus tentantes daemones octo distinctus partibus, secundum numerum octo cogi tationum. Item sexcenta Prognostica Problemata, et Elementaria duo, unum ad monachos in coeno biis aut contuberniis viventes, alterum ad virginum coetum. Atque haec sunt eius verba: Necesse est, ut vias corum, qui praecesserunt, monachorum se dulo indagemus, et ad eorum normam dirigamur. Multa ab iis et dicta et facta sunt certe, inter quae et hoc quispiam dixit, aridiorem et asperam vivendi rationem cum charitate copulatam celerius perducere monachum ad adfectionum vacuitatem. Macarius Monachus Aegyptius, et beati Patris | An tonii quondam discipulus, vir devotus et sanctissimae conversationis, de quo multa miracula narrantur, quomodo etiam mortuorum voces de sepulcris pro fidei confirmatione impetravit. Claruit multa sanctitate sub Constantino et Constantio Principibus anno Do mini 350. Cuius gesta habentur in Vitis Patrum. MYSTER. INIQUITAT. AUCTORE M. B. F. B. pag. 209. B. Macarius scriptor religiosissimus, et de quo B. Arndus mihi confirmavit, fuisse, cum illum verbo tenus posset libro seposito recitare. p. m. 202. Macarii Aegyptiaci admirabiles et divina prorsus sapientia abundantes Homiliae. XIX. Nihil nunc restat amplius, quam ut lecto rem benevolum rogemus, aegre ne ferat, si menda typographica forte alicubi occurrant. Neque enim adesse licuit speciminum emendationi. Si quae vero relegenti Macarium se obtulerunt, ea in calcem libri adnotavimus; quae tollantur licet, antequam ad librum legendum fiat accessio. Deum vero ora mus supplicibus precibus, ut libri huius lectoribus Macar. Homil. IV § 9 p. 47, 48, De elevat. meniis cap. VI p. 115. Petavius Tom. III Dogm. Theol. lib. I de Angel. cap. II. Dallaeus de usu Pr trum p. m. 268.Δύο ἐγένοντο Μακάριοι ὁμώνυμοι καὶ περιβόητοι δι' ἄσκησιν, διὰ βίον, διὰ τρόπον, διὰ τὰ μαθήματα. ὁ μὲν Αἰγύπτιος θαυματουργὸς ἦν, καὶ μετὰ τοῦ εὐ λαβοῦς πρὸς τοὺς ἐντυγχάνοντας αυστηρός· ὁ δὲ Αλεξανδρεύς κατὰ πάντα ὢν παραπλήσιος τῷ Δια γυπτίῳ καὶ ἱλαρός. οὕτως ἱλαρὸς ἦν τοῖς ἐντυγχάνουσι, καὶ τῷ χαριεντίζεσθαι τους νέους ἦγε πρὸς [ ] σκησιν. τούτων Ευάγριος γενόμενος μαθητής τὴν δι' ἔργων φιλοσοφίαν ἐκτήσατο, πρότερον λόγῳ μόνῳ φιλόσοφος ὤν· ὃς ἐν Κωνσταντίνου πόλει ὑπὸ Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου εἰς τὴν τοῦ διακόνου προεχειρίσθη τάξιν· ἀλλὰ καὶ ἐς τὴν Αἴγυπτον κατελθὼν, καὶ τοῖς προλεχθεῖσιν ἐντυχὼν ἀνδράσι, τὸν ἐκείνων βίον εζήλωσε· τούτῳ βιβλία ἄγαν σπουδαία συγγέγραπται ὧν τὸ μὲν Μοναχὸς ἢ περὶ πρακτικῆς ἐπιγέγραπται· τὸ δὲ Γνωστικὸς ἢ περὶ τῶν καταξιωθέντων γνώσεως· κεφάλαια δὲ αὐτοῦ πεντήκοντα· τὸ δὲ Αντιῤῥητικὸν, πρὸς τοὺς πειράζοντας δαίμονας, ἐν ὀκτὼ διῃρημένον μέρεσι, κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ὀκτὼ λογισμῶν· καὶ ἑξακόσια προγνωστικά προβλήματα καὶ στιχηρὰ β', ἓν πρὸς τοὺς ἐν κοινοβίοις ἢ συνοδίαις μοναχούς, καὶ ἓν πρὸς τὴν παρθενίαν· καί φησι κατὰ λέξιν· οὕτως ἀναγκαῖον τὰς ὁδοὺς τῶν προοδευσάντων μοναχῶν ὀρθῶς διερωτᾷν, καὶ πρὸς αὐτὰς κατορθοῦσθαι· πολλὰ γὰρ ἐστιν ὑπ' αὐτῶν τὰ βηθέντα καὶ πραχθέντα καλῶς, ἐν οἷς καὶ τοῦτό τις ἔφησε, τὴν ξηροτέραν καὶ ἀνώμαλον δίαιταν, ἀγάπῃ συζευχθεῖσαν, θάττον διάγειν τὸν μοναχόν εἰς ἀπάθειαν. ΝΟ ΓΑΕ.Δύο ἐγένοντο Μακάριοι ὁμώνυμοι καὶ περιβόητοι
δι' ἄσκησιν, διὰ βίον, διὰ τρόπον, διὰ τὰ μαθήματα.
ὁ μὲν Αἰγύπτιος θαυματουργὸς ἦν, καὶ μετὰ τοῦ εὐ
λαβοῦς πρὸς τοὺς ἐντυγχάνοντας αυστηρός· ὁ δὲ
Αλεξανδρεύς κατὰ πάντα ὢν παραπλήσιος τῷ Δια
γυπτίῳ καὶ ἱλαρός. οὕτως ἱλαρὸς ἦν τοῖς ἐντυγχά
νουσι, καὶ τῷ χαριεντίζεσθαι τους νέους ἦγε πρὸς
[ ] σκησιν. τούτων Ευάγριος γενόμενος μαθητής τὴν
δι' ἔργων φιλοσοφίαν ἐκτήσατο, πρότερον λόγῳ μόνῳ
φιλόσοφος ὤν· ὃς ἐν Κωνσταντίνου πόλει ὑπὸ Γρηγο
ρίου τοῦ Θεολόγου εἰς τὴν τοῦ διακόνου προεχειρίσθη
τάξιν· ἀλλὰ καὶ ἐς τὴν Αἴγυπτον κατελθὼν, καὶ τοῖς
προλεχθεῖσιν ἐντυχὼν ἀνδράσι, τὸν ἐκείνων βίον
εζήλωσε· τούτῳ βιβλία ἄγαν σπουδαία συγγέγραπται
ὧν τὸ μὲν Μοναχὸς ἢ περὶ πρακτικῆς ἐπιγέγρα
πται· τὸ δὲ Γνωστικὸς ἢ περὶ τῶν καταξιωθέντων
γνώσεως· κεφάλαια δὲ αὐτοῦ πεντήκοντα· τὸ δὲ
Αντιῤῥητικὸν, πρὸς τοὺς πειράζοντας δαίμονας, ἐν
ὀκτὼ διῃρημένον μέρεσι, κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ὀκτὼ
λογισμῶν· καὶ ἑξακόσια προγνωστικά προβλήματα
καὶ στιχηρὰ β', ἓν πρὸς τοὺς ἐν κοινοβίοις ἢ συνοδίαις
μοναχούς, καὶ ἓν πρὸς τὴν παρθενίαν· καί φησι κατὰ
λέξιν· οὕτως ἀναγκαῖον τὰς ὁδοὺς τῶν προοδευ
σάντων μοναχῶν ὀρθῶς διερωτᾷν, καὶ πρὸς αὐτὰς
κατορθοῦσθαι· πολλὰ γὰρ ἐστιν ὑπ' αὐτῶν τὰ
βηθέντα καὶ πραχθέντα καλῶς, ἐν οἷς καὶ τοῦτό
τις ἔφησε, τὴν ξηροτέραν καὶ ἀνώμαλον δίαιταν,
ἀγάπῃ συζευχθεῖσαν, θάττον διάγειν τὸν μοναχόν
εἰς ἀπάθειαν.
ΝΟ ΓΑΕ.
enim in palmariis et capitalibus fidei sanctissimae
capitibus rectas aliquis fovet opiniones, si propter
quaedam minus bene dicta condemnetur statim,
censentur reliqua quoque eius esse erronea et con
demnanda. Quo casu saepe contingere videas, ut,
quae admirandae in religionem Christianam utilita
tis esse, et rem pietatis strenue adiuvare poterant,
cum ipsa pietate flocci fiant et proscribantur.
XVIII. Restat ut testimonia aliqua de Macario
subiiciamus.
rius, angelis quoque esse corpus quoddam tenue stianae religionis detrimento omitti nequit. Cum
condonemus ipsi qualemcunque hunc errorem, cum
Patres Ecclesiae venerandi nominis, vel | uti Basi
lius, Ephrem, Cyrillus Alexandrinus, Tertullianus,
Augustinus, Hilarius, Fulgentius, Arnobius, Cas
sianus, aliique plures, adnotante etiam Possino,
eundem erraverint. Si quae et porro sunt in do
gmatibus fidem attinentibus, in quibus minus recte
sensisse videtur, ea in ipsum utamur animi aequi
tate, quam reliquis Patribus graviter aliquando
hallucinantibus haudquaquam invidemus. Nam id
et charitas Christiana exposcit, et sine summo Chri
Suidas in Macario.
Duo fuerunt Macarii eiusdem nominis atque de
cantati propter exercitia studiorum, vitam, mores
atque disciplinam. Alter quidem Aegyptius, qui mi
racula edebat, ac religiosa cautione in eos, | qui se
conveniebant, erat severus. Alter Alexandrinus per
omnia similis Aegyptio et humanus: adeo huma
nus erat erga eos, qui se conveniebant, ut lepida
urbanitate utendo iuvenes ad exercitia provocaret.
Horum Evagrius discipulus factus, factis philoso
phiam exercuit, qui prius verbis duntaxat philoso
phabatur. Qui Constantinopolia Gregorio Theologo
in diaconorum adscitus est ordinem, quin etiam in
Aegyptum profectus, in praedictos incidit viros, at
que illorum vitam aemulatus est. Ab hoc libri/valde
graves et serii conscripti sunt, quorum unus Mona
chus sive de vita activa inscriptus est; alter Gno
sticus sive de iis qui cognitionis munere donati
sunt; capita vero eius libri sunt quinquaginta; ter
tius Antirrheticus adversus tentantes daemones octo
distinctus partibus, secundum numerum octo cogi
tationum. Item sexcenta Prognostica Problemata, et
Elementaria duo, unum ad monachos in coeno
biis aut contuberniis viventes, alterum ad virginum
coetum. Atque haec sunt eius verba: Necesse est,
ut vias corum, qui praecesserunt, monachorum se
dulo indagemus, et ad eorum normam dirigamur.
Multa ab iis et dicta et facta sunt certe, inter quae
et hoc quispiam dixit, aridiorem et asperam vivendi
rationem cum charitate copulatam celerius perducere
monachum ad adfectionum vacuitatem.
Macarius Monachus Aegyptius, et beati Patris | An
tonii quondam discipulus, vir devotus et sanctissimae
conversationis, de quo multa miracula narrantur,
quomodo etiam mortuorum voces de sepulcris pro
fidei confirmatione impetravit. Claruit multa sanctitate
sub Constantino et Constantio Principibus anno Do
mini 350. Cuius gesta habentur in Vitis Patrum.
MYSTER. INIQUITAT. AUCTORE M. B. F. B. pag. 209.
B. Macarius scriptor religiosissimus, et de quo
B. Arndus mihi confirmavit, fuisse, cum illum verbo
tenus posset libro seposito recitare.
p. m. 202.
Macarii Aegyptiaci admirabiles et divina prorsus
sapientia abundantes Homiliae.
XIX. Nihil nunc restat amplius, quam ut lecto
rem benevolum rogemus, aegre ne ferat, si menda
typographica forte alicubi occurrant. Neque enim
adesse licuit speciminum emendationi. Si quae vero
relegenti Macarium se obtulerunt, ea in calcem
libri adnotavimus; quae tollantur licet, antequam
ad librum legendum fiat accessio. Deum vero ora
mus supplicibus precibus, ut libri huius lectoribus
Macar. Homil. IV § 9 p. 47, 48, De elevat.
meniis cap. VI p. 115. Petavius Tom. III Dogm.
Theol. lib. I de Angel. cap. II. Dallaeus de usu Pr
trum p. m. 268.
col. 369–370page 54 of 69
DE SS. MACARIIS AEGYPTIO ET ALEXANDRINO.
sui spiritus impertiat gratiam, et, quo usus est in- & tatem, nullis temporum periodis terminandam vian.
strumento ad demonstrandas exuberantes suas divi
tias spirituales, Macario, eius divinissimis scriptis
multas ad se allicere, et in rectam, quae ducit ad felici
De Custodia Cordis.
dignetur dirigere. Scripsimus Lipsiae in urbe pa
tria die IX Martii Anno recuperatae salutis clo
loc Ic. |
| SERIES eorum, quae in hoc libro de Macario continentur.
De Perfectione in Spiritu.
De Oratione.
De Patientia et Discretione.
De Elevatione Mentis.
VI De Charitate.
VII De Libertate Mentis.
VIII Apophthegmata Macarii a Petro Possino edita.
IX Apophthegmata Macarii a Io. Baptista Cotelerio edita.
X De Macario Relatio ex Hieronymo.
XI De Macario Relatio ex Palladio.
XII De Macario Excerpta ex Cassiodoro *.
[Sequuntur Opuscula pag. 1-285, tum Index rerum et verborum et Index locorum Scripturae quae in his
Opusculis obiter explicantur.ݬ
Leg. Cassiano. Cassiodorum cum Cassiano confundit Pritius. Edit.
IN VITAS ET SCRIPTA SS. MACARIORUM AEGYPTII ET ALEXANDRINI.
(Bibl. veterum Patrum antiquorumque scriptorum ecclesiasticorum T. VII. p. 11-v1.)
[Pag. III] De S. Macario Aegyptio.
1. Macarius senior genere Aegyptius, et Magni cognomentum adeptus florente adhuc aetate monasticum
institutum amplexus est. Quo quidem tempore virtutibus atque austero vivendi genere adeo enituit, ut
naɩda proyέpwv, id est puersenex, a monachis vocaretur quoniam citius quam pro aetate in monasticae
disciplinae studiis profecerat. Deinceps vero in intimam solitudinem secedens, in Sceti sedem posuit
Ubi egregiis religiosae vitae certaminibus inclytus, pluribusque gratiae donis divinitus cumulatus, annos
natus quadraginta ad sacerdotium evectus est. Magno Athanasio aequalis, Magno quoque Antonio fami
liaris ex hac vita migravit nonagenarius, postquam ipsos annos sexaginta solitariam vitam egisset,
Palladio teste, qui et praeclara eius facinora pluribus edisserit • Quid ego narrem › inquit
Hieronymus ‹ Macarios, Arsenios, Serapionas et reliqua columnarum Christi nomina? Eius memo
ria in Ecclesiae Latinae fastis die XV Januarii recolitur.
II. Non solum autem vitae sanctioris institutis eximius exstitit Macarius Aegyptius, sed etiam doctrina
praestans sacrarumque literarum scientia apprime excultus fuisse comperitur. Sub eius nomine circumfe
runtur Homiliae quinquaginta de integritate quae decet Christianos, spiritualis succi plenae. Has primus ex
codice Bibliothecae Regiae graece latineque edidit Parisiis Joannes Picus, in senatu Parisiensi classium
inquisitoriarum praeses; eademque editio cum Gregorii Thaumaturgi et Basilii Seleuciensis operibus ibi
dem iterum prodiit anno 1621. Antea vero, anno scilicet 1594, ex versione Zachariae Palthenii Friedber
gensis Francofurti fuerant eaedem Homeliae secundo evulgatae. Atque hanc posteriorem editionem,
graeco textu ex mss. codicibus, quos in suis Ecclesiae Graecae Monumentis excitavit Cotelerius, potissimum
recensito, ac versione Paltheniana subinde castigata, rursus prelo commisit Lipsiae anno 1698 Joannes
Pallad. Hist. Laus. cap. 20 p. 924; Apo
phthegmata Patrum ap. Coteler. Eccl. Graec. Mon.
T. I p. 537.
Sozom. Hist. Eccl. lib. III cap. 14.
Pallad. 1. 1. cap. 19 p. 921.
Coteler. Ecct. Graec. Mon. T. I p. 530 sq.;
Tillemont Mémoires eccl. T. VIII p. 806 Not. IV
sur S. Macaire.
Pallad. 1. 1. cap. 19.
S. Hieron. Ep. CVIII al. XXVII ad Eustoch.
14, S. Hieron. Opp. ed. Veron. T. I p. 698
[Migne T. 1 [Patrol. T. XXII] p. 890].
col. 371–372page 55 of 69
Georgius Pritius additis praeterea septem opusculis asceticis, a Petro Possino in Thesauro Ascetico pri
mum in lucem eductis, subiectisque simul eiusdem sancti abbatis Apophthegmatis cum Possinianis tum
Cotelerianis, nec non excerptis, quae de nostro Macario in Vitis Patrum et apud Palladium atque Cassia
num habentur. Quam propterea editionem ceteris auctiorem accuratioremque typis excudendam consign
vimus.
mur,
III. De Homiliarum porro integritate ut paucis agamus, earum auctorem Macarium Aegyptium agno
scunt non solum impressi codices, verum etiam mss. complures, quos laudant Montfauconius et Fabri
cius Neque vero hac de re unquam suborta fuerat dubitatio, donec alium ab Aegyptio Macarium,
Amathae socium et Magni Antonii discipulum, excogitare placuit Petro Possino, eumque sive Homiliarum
quinquaginta, sive septem Opusculorum asceticorum ab se editorum parentem statuere Verum viri
docti placita non esse omnino admittenda, pluribus evincunt Caveus et Pritius sed maxime
Tillemontius Atque hinc etiam respuenda Oudini sententia, qui eiusmodi scripta, de quibus loqui
ad Marcum 'Aoxythy seu Exercitatorem, Macarii iunioris discipulum, spectare arbitratur Quo
rum quidem virorum cll. iudicium non minimum confirmare videtur Ioannes, patriarcha Antiochenus,
in Oratione quam vulgavit Cotelerius. Sic enim ille: ‹ divinis sanctisque patribus nostris Athana
sio, Basilio, Nysseno, aliisque eorum temporum editi sunt ascetici atque a Deo inspirati libri, qui com
muniter degendi et vivendi rationem, omnemque absolute monachorum vitam et institutionem
praestituunt; sed et qui primum in Aegypto compositus fuit maximus liber sanctorum Senum Scetis,
Thebaidis et Libyae, complectens ordine alphabetico sacra eorum gesta et dicta. Quia vero per gratiam
Christi etiam multi in disciplinis exercitati ac philosophi saeculi, angustam et arctam viam sectati,
monachi sanctique evaserunt, conscripserunt illi quoque non paucos libros divinitus inspiratos, qui sic in
‹ scribuntur: LIBER..... SANCTI MACARII cet. Ex quibus intelligas, et Scetis solitudinem heic nominari,
quam incoluisse Macarium Aegyptium superius ex Palladio didicimus, et Macarii librum laudari, quem
eidem abbati Aegyptio iure adscribas. Alter enim, Alexandrinus, in Celliis habitasse traditur, ut mox
videbimus.
IV. Idem porro ferendum videtur iudicium de septem Opusculis asceticis a Possino in vulgus emissis
eorum nimirum auctorem unum eundemque cum illo esse, a quo fuere Homiliae conscriptae. Etenim
praeterquam quod res ipsae, quae utrobique ferme edisseruntur, unum scriptorem produnt et Ma
carium quidem Aegyptium cognomento Magnum, accedit in primis ms. codicis fides quo usus est Possi
nus, ut ipsemet testatur his verbis: ‹ Septem, >[P. IV] inquit, ‹ Opuscula unius sunt auctoris Macarii Magni,
prout diserte singulorum titulus signabat in codice Turrianeo. Erant autem ea ibi non uno continue
ductu expansa, sed in duo separatim, multis interpositis, divisa systemata nominis eiusdem. Priori
siquidem hic praefigebatur index: Macarii Magni de custodia cordis cet. At vero non est
heic dissimulandum, quod ex Joannis Mariae Brasichellani Expurgatorio Indice in literas retulit Lab
beus Sic autem locus se habet: Illud opportune observamus, quaedam illis [Homiliis] inesse
obscura, ambigua et a proprio exactoque more loquendi theologorum quadamtenus aliena, proinde
que cum iudicio et circumspecte legenda. Et subest suspicio, ne ab aliquo Pelagiano sint alicubi
interpolatae. › Haec ibi. Quem in locum lectorem haud pigeat laudatum subinde Tillemontium
adire sed in primis ipsummet Opusculorum editorem Possinum
V. Alia praeterea nonnulla de iisdem Macarii Homiliis observare nostra interest. Et primum quidem
homiliam XXV sub titulo De libero arbitrio fuisse olim inter Basilianas recensitam, ut probe intellexit
eruditus Bengelius Neque id sane olfecit Combefisius, qui eandem propterea, tanquam integrum
Basilii Magni foetum existimans, suo Ecclesiastae graeco intexuit Verum Garnierius, doctissimus
Basilianorum Operum editor, quamvis legitimum laudatae homiliae parentem Magnum Ma
carium haud agnoverit, eam tamen sancto Basilio perperam fuisse adscriptam pluribus a contextu ac
stilo ductis rationibus demonstravit quam proinde in appendicem reiecit At vero acrem viri
Montf. Bibliotheca Bibliothecarum manuscri
ptorum nova Paris. 1739 fol. T. I P. 67 C.
Fabric. Bibl. Graec. T. VII p. 492 [ed. Harles
Hamburg. 1802 T. VIII p. 363 not.]
Possin. Prolegom. ad Thesaur. Ascet. § VI.
Cave Hist. Lit. [ed. Basil. 1741] T. I p. 256.
Pritius Praef. ad Macar. Opusc. § VIII sqq.
Tillemont Mémoires eccl. T. VIII p. 619.
810 Not. X sur S. Macaire.
Oudin de Scriptt. eccl. [Lips. 1722] T. I
Joan.Antioch. apud Coteler. Eccl. Graec. Mon.
T. I p. 66 § V.
Tillemont Mémoires eccl. T. VIII p 610
Pritius l. 1. § XJ.
Possinus 1. 1. § VI sub fin.
Ibid. & IV.
Labbe Dissert. hist. de Scriptt. eccl. T. II
Tillemont Mémoires eccl. T. VIII p. 810
Not. X sur S. Macaire.
Possin. l. 1. §§ VI sub fin. VII ac VIII.
Bengel. in not. ad Gregor. Thaum. panegyr.
in Originem p. 235.
Combefis. Eccl. Graec P. I p. 455.
Garnier Praef. ad S. Basilii Opp. T. II § VIII
p. XXVI-XXVIII.
Id. ibid. p. 613.
col. 373–374page 56 of 69
DE SS. MACARIIS AEGYPTIO ET ALEXANDRINO.
critici censuram emollire placet mitiore iudicio, quod post Dupinium tulit cl. Tillemontius his verbis
‹ Le style en est simple, et l'on voit sans peine que c'est un solitaire qui parle du cœur, sans affecta
‹ tion, sans ornement, et quelquefois aussi sans ordre» Admonendum praeterea, homiliam ex
Macarianis XXXVII De paradiso et lege spirituali inscriptam prooemio ad Opuscula Marci Eremitae asce
tica integram fuisse intextam. Quae quidem hactenus observata, si aevo superiore ac nostro fuissent
nonnullis eruditis viris comperta,neque fidenter nimis pronuntiassent, ut arbitror, aliquot nimirum alio
rum scriptorum homilias Macarianis insertas deprehendi, neque adeo de legitimo earum auctore Macario
Aegyptio suspicionem admisissent ingessissentque.
VI. Quod superest, de locis, Novi Testamenti a Macario recitatis varia observat Millius quae heic
excutere neque vacat, neque libet. Quae vero sententia de hac ipsa re absque ullo vade a Weststenio
profertur loca scilicet sacrae Scripturae in codicibus Macarii editis ad Vulgatam latinam conformata
esse vel potius detorta, neque nobis probatur, neque ulli qui recte sapiat admittenda videtur. Quod enim
ait, neminem ex Graecis umquam legisse Maµбpñs ad II. Tim. III, 8, id equidem ab eo dictum nollem.
Nam eiusmodi lectionem agnoscunt Constitutiones Apostolorum auctor Synopseos Scripturae
sacrae Magno Athanasio tributae atque Antiochus monachus quamvis, ne quid dissimulem
idem alibi legat 'lauбphs, ut omittam interim Origenis interpretem in Matthaeum aliosque
veteres, quos apud Cotelerium Fabricium et Wolfium videas. Quid plura? Vel ipsum Wet
stenium sententiam deinceps mutasse comperimus, quippe qui nostrum Macarium recenseat in
ter graecos Ecclesiae scriptores, qui ad laudatum Apostoli locum Mªµбpñç legisse noscuntur. At de his
satis.
De S. Macario Alexandrino.
I. Macarius iunior, domo Alexandrinus, cum Macario Aegyptio aetate coniunctus, sed ipsi superstes,
monasticae disciplinae primum sese addixit, Magno Antonio magistro usus; serius vero presbyter ordi
natus Celliorum, twv dɛyoµévwv Kɛhllwv, teste Palladio ac demum archimandrita Nitriensis. Cel
liorum item mentio in Apophthegmatis Patrum Zv Tię Yεpwy ɛiç tà Kellia. Locus nimirum
celebris, inquit Cotelerius in Aegypti eremo, a multitudine cellularum nuncupatus Cellia, Cellae,
Cellulae, Eundem porro Macarium modɩtɩxòv, id est urbicum, fuisse appellatum produnt veteres Sozome
nus collector Apophthegmatum Patrum nec non Philippus Sidetes qui et eum scholae
catecheticae Alexandrinae praefuisse ob singularem eius doctrinam tradit. Eo autem sensu molitɩxdę di
ctus existimatur, quod non ita eremum incoleret, ut vulgo solebant reliqui ascetae, sed quod partim in
solitudine, partim èv tỷ módeɩ, in urbe, videlicet Alexandrina, vitam ageret, catecheseu›n nimirum
doctor. Praeclara eius gesta fuse describit Palladius qui [Pag. V] eum probe noverat; atque
alibi praeterea testatur ipsum in iis, quae sunt monachorum praecipua, primas partes egisse. Qui
tandem omnibus fere arctioris disciplinae exercitationibus perfunctus, ut verbis utar Sozomeni anno
demum Christi CCCXCIV aut CCCXCV ineunte grandaevus supremum diem obiisse videtur Eius
dies festus in Ecclesia quidem latina die II Januarii, apud Graecos vero XIX eiusdem mensis peragi
tur
II. Exstat in Codice Regularum & sancto Benedicto Anianensi abbate olim contexto sancti Macarii Ale
xandrini abbatis Nitriensis Reguia ad monachos De hac porro nonnullis viris eruditis visus est
verba fecisse Gennadius quam tamen Macario seniori Aegyptio adscripserit. Aevo autem posteriore
duo exstitere scriptores anonymi, qui Regulae Macarianae meminere. Et alter quidem in Vita sancti
Joannis, abbatis Reomaensis, cuius haec sunt verba: Studuit denuo ipse [Joannes] salubria dogmata sub
i
(25 Tillemont Mémoires eccl. 1. VIII p. 619.
Millius Prolegom. ad N. T. Gr. §§ 819-820.
Wetsten. Prolegom. ad N. 1. Gr. ed. Semler
p. 186.
Const. Apost. lib. VIII capl.
S. Athan. Opp. ed. BB. T. II p. 132 [ed.
Bened. Patav. 1777. T. II p. 101].
Antioch. Hom. XXXII p. 60
Id. Hom. LVI p. 103.
Orig. in Matth. tract. XXVI XXVII, Opp. ed.
Benedict. [Delarue] T. III p. 848 916.
Coteler. ad Const. Apost... I.
Fabric. Cod. pseudoep. Vet. Test. T. I p.
816; Ei. Cod. apocr. N. T. T. I
Wolf. Cur. crit. et philol. T. V p. 522.
Wetsten. in not. ad N. T. (r. T. II p. 362.
Pallad. Hist. Laus. cap. 20 p. 924.
Apophth. Patr. apud Coteler. Eccl. Graec.
Mon. T. 1 p. 383 § IV
Coteler, ad l. 1. p. 802 B.
Sozom. Hist. Eccl. lib. III cap. 14.
Apophth. Patr. 1. 1. p. 537 g XXI.
Philip. Sid. apud Dodwell. ad tin. Dissertat.
Iren. p. 488.
Pallad. 1. I.
Pallad. Hist. Laus. cap. 19 p. 920.
Sozom. 1. 1.
Tillemont Mémoires eccl. T. VIII p. 648.
Menol. graec. ed. Urbin. 1727 P. II p. 121.
Holsten. Cod. Reg. p. 43-50.
Gennadius de viris illustribus cap. 10.
col. 375–376page 57 of 69
reguları tenore, quem beatus Macarius Aegyptiorum indidit monachis, ministrare Alter vero sancti
Philiberti, abbatis Gemeticensis et Heriensis I, res gestas literis tradens: Basilii sancti charismata, in
quit, Macarii regulam, Benedicti decreta, Columbani instituta sanctissima lectione frequentabat assidua
Utri autem Macario, Aegyptione an Alexandrino, uterque biographus Regulam eiusmodi tribuat, haud
plane liquet; minus enim accurate Macarios distinxisse sequioris aevi scriptores noscuntur. Eos tamen,
quorum verba modo protulimus, de Macario potius Alexandrino, quam Aegyptio esse accipiendos, cum
Holstenio existimaverim equidem. Constat enim, Aegyptium et seniorem altero et multo celebriorem
exstitisse, Magni propterea cognomentum adeptum; Alexandrinum vero urbici tantum vocabulo ab alio
fuisse discretum: ut proinde seri scriptores, Macarii simpliciter mentionem iniicientes, Alexandrinum
magis quam Aegyptium plura laudis insignia consecutum respexerint. Verum, ut ut res se habeat, non
est cur demum a vetusti codicis scriptura, quem Benedictus Anianensis abbas descripsit, recedamus, ubi
Regula, de qua loquimur, Macario Alexandrino diserte adscribitur. Idem porro dicendum de Epistola mona
chis inscripta eidemque Regulae adjecta. Et in hanc quidem sententiam plura eruditissimus Tillemon
tius, qui praeterea Gennadii verba excutiens, eius auctoritatem merito elevare comperitur
III. Sub huius item Macarii Alexandrini nomine habetur Sermo de excessu iustorum et peccatorum, quor
sum scilicet eorum animae e corpore demigrent et quomodo se habeant. Hunc vero sermonem primus in lu
cem extulit Guilielmus Caveus ex ms. codice Bibliothecae Paulinae Lipsiensis, Henrico Warthono interprete
usus Postmodum vero ex eodem ms. Lipsiensi, cum duobus codicibus Viennensibus collato, iterum
velut adhuc ineditum vertit evulgavitque Jacobus Tollius quam quidem posteriorem editionem
altera exactiorem secuti sumus. Licet autem codices cum Lipsiensis tum unus ex Viennensibus
Macario Alexandrino huiusmodi opusculum adserant, alter tamen eiusdem Bibliothecae Caesareae codex
membranaceus Macarii Alexandrini discipulo illud vindicat. Sic enim ibi
Ceterum de visione in eo sermone relata sinistrum
editoris utriusque iudicium satis corripit atque emendat par Magni Antonii dthra, quod legas apud
Palladium ut opportune advertit Fabricius Neque deesse complura huic affinia in Vitis et
Apophthegmatis Patrum, iam norunt eruditi.
IV. His porro hactenus recensitis Opusculis subiicitur sanctorum patrum, Serapionis, Macarii, Paphnutii
et alterius Macarii abbatum Regula ad monachos, cui aliae duae praeterea accessere; quae quidem ex co
dice Regularum Holsteniano desumpsimus. Censent autem merito ac iure, ut videtur, viri eruditissimi
duos Macarios hoc loci memoratos illos esse celeberrimos anachoretas, de quibus superius verba feți
mus, Aegyptium videlicet atque Alexandrinum. Rufinus: Per idem tempus, › inquit ‹ patres mona
chorum vitae et sanctitatis merito, Macarius et Isidorus, aliusque Macarius atque Heraclides et Pambus,
Antonii discipuli, per Aegyptum et maxime in Nitriae deserti partibus habebantur; viri qui consortium
vitae et actuum non cum ceteris mortalibus, sed cum supernis angelis habere credebantur › Et infra
Florebat igitur Aegyptus ea tempestate non solum eruditis in Christiana philosophia viris, verum etiam
his, qui per vastam eremum commanentes, signa et prodigia Apostolica simplicitate vitae et cor
dis sinceritate faciebant. Ex quibus interim, quos ipsi vidimus et quorum benedici manibus meruimus,
hi sunt: Macarius de superiori eremo, alius Macarius de inferiori cet. At vero Serapion, qui pri
mum in Regulae inscriptione locum obtinet, vel ipso Macario Aegyptio antiquior in solitudine fuerit,
dictus propterea Palladio et Sozomeno: Zɛparlwv ó µéyag, magnus ille Serapion. Paphnutius
autem eidem Palladio plurimum commendatur
V. Huiusmodi syllogen claudit Regula orientalis ex Patrum orientalium Regulis collecta a Vigilio dia
cono. De opusculo eiusque auctore Gennadius haec habet: «Vigilius diaconus composuit ex traditione
patrum Monachorum Regulam, quae in coenobio ad profectum fratrum in conventu legitur, breviato
et aperto sermone totius monasticae professionis in se tenentem disciplinam Ad quem locum
non exstare hanc opellam adnotat Fabricius, quod sane mirari subit. Eandem quoque Regulam memo
rant praeter Honorium Augustodunensem et Trithemium Annales Trevirenses Neque
Mabillon AA. SS. O. S. Bened. Saec. I p.
Ibid. Saec. II p. 785 § V.
Holsten. Cod. Reg. p. 45.
Tillemont Mémoires eccl. T. VIII p. 618. 809.
Not. VIII sur S. Macaire.
Cave Hist. Lit. T. I p. 258.
Jacobi Tollii Insignia Itiner. Ital. p. 192-199.
Pallad. Hist. Laus. c. 27 p. 941.
Fabric. Bibl. Graec. T. VII p. 495 [ed. Har
les 1. T. VIII p. 366]; Ei. Cod. apocr. N. T. T. II p.
949 not.
Bulteau Hist. de l'Ordre de S. Benoît p. 130.
Tillemont Mémoires eccl. T. VIII p. 618.
Rufin. Hist. Eccl. lib. II cap. 4.
Id. ibid. cap. 8.
Pallad. Hist. Laus. cap. 147.
Sozom. Hist. Eccl. lib. III cap. 14.
Pallad. 1. l.
Gennadius de viris illustribus cap. 51.
Honor. Aug. de scriptoribus eccl. lib. II
cap. 50.
Trithemius de scriptoribus eccl. cap. 138.
Annal. Trev. P. II cap. 1.
col. 377–378page 58 of 69
DE SS. MACARIIS AEGYPTIO ET ALEXANDRINO.
illam ignorarunt sanctus Benedictus [Pag. VI] Anianensis et Smaragdus abbas, qui et superiorem Macari
Alexandrini, et alteram pariter sanctorum Patrum non solum saepius laudarunt, sed multa etiam inde
capita, ille quidem in concordiam Regularum, hic vero in expositionem Regulae sancti Benedicti, trans
tulisse perhibentur, ut monet Holstenius
Holsten. Cod. Reg. p. 25. 45. 156,
DE SS. MACARIIS AEGYPTIO ET ALEXANDRINO.
[Casimiri Oudini Commentarius de scriptoribus Ecclesiae antiquis illorumque scriptis Francof. ad Moenum 1722 fol.
T. I p. 474-480.]
Macarii tres monachi. Hos simul iungimus, cum disiungi vix possint, atque ad distinctionem a se
mutuo magis perspicuam simul iconiungi conveniat. Vixerunt hi tres eodem tempore, atque magistri
eiusdem Antonii discipuli pariter exstiterunt. De quorum primis duobus hic inserendis loquuntur Socrates
Hist. Eccl. lib. IV cap. 23, Sozomenus lib. III cap. 14, Theodoretus lib. IV cap. 24, Palladius Hist. Laus.
capp. 19 et 20. Horum primus Macarius, gente Aegyptius, monachus Scetensis, Magni Antonii discipulus
claruit ab anno 350. Qui in iuventute adhuc constitutus ita virtutibus monasticis et austero vivendi genere
excelluit, sibi semper praesens et gravis, ut a fratribus raidapioyśpwr vocaretur. Annos natus quadra
ginta ad presbyterii gradum evectus est. Miraculis et prophetia clarus tot sanavit aegros, tot a daemo
nibus obsessos liberasse dicitur, ut Socrate teste miracula ab eo patrata speciale opus exigerent. Nihil
mirum vero, tam celebrem inter monachos (Pag. 475] virum fuisse etiam inter Scriptores ecclesiasticos
successu temporis recensitum. Illos enim insignes homines monachi sequiorum temporum pro viribus
inter doctos etiam suppositis Operibus allegerunt. Hunc Macarium inter Scriptores non omisisset Hiero
nymus, si tempore suo aliquid sub Macarii nomine exstitisset. Annis circiter centum post Hieronymi
aetatem Gennadius Massiliensis presbyter retulit hunc Macarium inter Scriptores ecclesiasticos libro De
viris illustribus cap. 10, cui unicam duntaxat attribuit Epistolam, quippe cum tunc temporis haec tantum
sub Macarii celeberrimi nomine prostaret. Socrates, qui illorum Macariorum virtutes Hist. Eccl. lib. IV
cap. 23 magnifice extollit, de scriptis silet, quamvis ibidem Evagrii illorum discipuli Opera positive
recenseat. Nihil ergo sub Macariorum nomine tempore Socratis exstabat scriptum, quod sane dicere tam
praeclara occasione data non omisisset; quorum et Apophthegmata illic refert, sicut et Palladius l. 1.
Audacior sane Graecia ac monachismus recentior, qui erubuisset, si nihil sub Macariorum nomine scri
ptum exstitisset. Sub falso igitur S. Macarii Senioris et Aegyptii, quem unicam duntaxat scripsisse
Epistolam voluit 1. 1. Gennadius, productae Homiliae spirituales quinquaginta de integritate quae Christia
nos decet. Exstant graece et latine Parisiis 1559 in-8, deinde cura Zach. Palthenii Francofurti 1594 in-8,
denique cum Operibus Gregorii Thaumaturgi Parisiis in fol. anno 1622. Quas cum Caveus, si recte
sensisset, ceu supposititias nulloque antiquitatis testimonio fultas proscribere debuisset, ab aliquo forsan
sequioris saeculi interpolatas dixisse satis habuit. Illas Petrus Possinus e Soc. J. in Prolegomenis ad
Thesaurum Asceticum graece et latine impressum in-4 anno 1684 Tolosae apud Guilielmum Bosch, censet
pertinere ad Macarium iuniorem Aegyptium eodem tempore illustrem: quae contentio modici momenti
est, cum uterque et senior et iunior tempore eodem vixerint. Ego ob veterum de his Operibus silentium
utrique Macario Homilias istas opinor suppositas a monachis graecis ad maiorem Macariorum nominis
famam. Omisso veterum de his Operibus silentio dico tum Epistolam illam, de qua loquitur Gennadius, tum
has Quinquaginta Homilias, de quibus supra egimus, non posse esse Macarii illius Aegyptii, sive senioris,
sive iunioris, qui seniori synchronus erat atque aetate duntaxat iunior. Rationem optimam affero Pela
gianismum subtilissimum atque purissimum, quo et Epistola et Homiliae plenae sunt, ut attente legenti
constabit. Erant autem hi tres Macarii mortui omnes ante Pelagianam ortam haeresim, unde scripta illa
ad Macarios istos pertinere nullatenus possunt. De Epistola, quae interiit, expressum est Gennadii qui
legerat testimonium ex libro De viris illustribus cap. 10 his conceptum verbis: ‹ Macarius monachus
ille Aegyptius, [Pag. 476] signis et virtutibus clarus, unam tantum ad iuniores professionis suae scripsit
Epistolam, in qua docet, illum perfecte posse Deo servire, qui conditionem creationis suae cognoscens
ad omnes semetipsum inclinaverit labores, et luctando atque Dei adversum omne quod in hac vita
suave est auxilium implorando, ad naturalem quoque perveniens puritatem, continentiam velut naturae
debitum munus obtinuerit. › Continentiam enim esse munus naturae debitum, non gratiae, doctrina
Pelagiana prorsus est contra Salomonem Sap. VIII, 2 et X, 2,- Apostolum Gal. V, 23: Fructus autem
col. 379–380page 59 of 69
Spiritus est cet. fides, modestia, continentia, castitas. Quod etiam hae Quinquaginta Homiliae ad Maca
rium istum, atque alios eiusdem temporis duos nullatenus spectent, his duobus affirmo argumentis
Primum. Homiliae istae non sunt proprie homiliae ad populum habitae, sed tantum farrago quaedam
ab aliquo archimandrita collecta ac privatim composita, quae interdum quidem homilias continet, inter
dum vero Quaestiones varias et Responsiones nullam homiliarum speciem habentes, quas consarcinator
pro captu, absque connexione simul collegit. Ex inspectione et lectione illarum res constare potest,
quod non diffitetur Elias du Pin Nov. Biblioth. Scriptt. Eccles. Tom. II Saec. IV pag. mihi 70. Nam ad
finem homiliae VI de oratione movet duas Quaestiones de incarnatione Jesu Christi cum totidem Respon
sionibus, quae ad argumentum Orationis nihil faciunt. Homiliae VII et VIII constant quoque variis
Quaestionibus et Responsionibus. Unde liquet sole clarius, non esse Homilias ad populum dictas, sed
collectaneum Quaestionum, quas ad archimandritam aliquem monachi accedentes proposuisse finguntur.
Homilia XII continet Quaestiones et Responsiones vel nullatenus vel parum utiles. Homilia XV nuilum
habet speciale argumentum, sed varias Quaestiones de resurrectione et concupiscentia continet, quae nul
lam inter se connexionem habent. Homilia XXVI continet plures Quaestiones et Responsiones de tenta
tionibus diaboli et gratiae effectibus. Homilia XXVII respondet quoque Quaestionibus multis de gratiae
effectibus. Homilia XXXVII habetur verbotenus inter Opuscula Marci Exercitatoris. Homilia XL tres adhuc
Quaestiones proponit, quas Responsionibus totidem solvit. Non ergo collectaneum istud Homiliarum
proprie est, sed farrago variorum indiscriminatim, ut collectori allubuit.
Secundo. Quisquis istius farraginis auctor, is post ortam Pelagianam haeresim scripsit, quam subtiliter
et caute docet passim. Quod et agnovit Ellias du Pin 1. 1., dum inquit Homilias istas, de quibus agimus,
esse conformes quoad doctrinam Epistolae sub Macarii nomine, quam depingit Gennadius in libro de viris
illustribus cap. 10. At Epistola ista Pelagiana est, idemque dicendum de Homiliis istis. Nam Homilia XV
vult concupiscentiam esse quandam ignis [Pag. 477] in homine accensi speciem, omnes, ut ita dictum sit,
ipsius partes accendentem, cui resistere potest, si assidue invigilet sibi atque pugnet: Eos autem, qui
passionibus resistunt, sanctum Spiritum atque Christi gratias recipere. Quod Pelagianum omnino est, quasi
ante gratiam Christi perceptam concupiscentiae ac passionibus accensis ex naturae viribus resistere valea
mus. Homilia XVI inquit hominem debere semper timere, eo quod semper tentationibus expositus sit;
itaque qui gratiam nondum habent, debere semper et bonum agere et malum fugere ex motibus natura
libus; qui vero gratiam acceperint, non indigere motibus his naturalibus atque interioribus. Supponit
ergo, hominem etiam, antequam gratiam habeat, posse et bonum facere et malum fugere ex instinctibus
naturalibus; quod Pelagianum est, quasi his naturae laboribus et conatibus gratiam Dei ad nos trahamus.
Homilia XXVI tota quoque Pelagiana est, ut attente legenti constabit, atque ex iis, quae affert 1. 1. Ellias
du Pin, cognosci abunde potest. Miror tamen, cur pagina mihi 72 Aethiopem dealbare conetur intendat
que, auctorem hunc nihil aliud velle quam conciliare gratiae necessitatem cum liberi arbitrii nostri
cooperatione. Aliud sane vult Pelagianus ille; initium nempe salutis nostrae esse a nobis per opera
naturae incipientibus, quibus accedente divina gratia salus iam ad perfectionem adducatur. Unde quam
vis saepius dicat gratiam esse necessariam vel ad iustitiam perfectam, vel vitam aeternam, ut Homi.
lia XXIV, vel ad evitandas omnes peccati occasiones, vel ad omnibus tentationibus resistendum, ut Ho
milia XXV, nunquam tamen asseruit, illam esse necessariam ad omne et quodlibet in singulari opus bo
num, opinatus nempe iuxta Pelagium et Pelagianos, initium salutis esse a nobis ex natura operantibus.
Convenit maxime hic auctor quoad doctrinam cum Marco dơxnτñ seu Exercitatore, qui olim Macarii
huius discipulus fuit, nec difficile fuit, ut scripta discipuli magistro postmodum ex quadam maioris aucto
ritatis affectatione vel etiam malitia attribuerentur. Plura de his Homiliis seu etiam Quaestionibus no
postea in Marco Asceta, cui adiudicandas ob doctrinae et styli similitudinem censemus.
Exstant autem hae S. Macarii Aegyptii Homiliae MSS. graece in Bodleiano Oxonii in Anglic. Bibliotheca
codice 243 in MSS. Baroccianis. Atque in hoc codice exstant Homiliae LVII, quarum quae in editis
postrema est, in MS. isto auctior est quam in impressis.
Eiusdem Homilia LI ad Symeonem Ascetam pag. 202, b: Muxápios toïç draxntoïç.
Eiusdem Homilia Lll in Natali Christi pag. 208
Homilia LIII de longanimitate et tolerantia in afflictionibus pag. 215: Bovióµɛroç Oɛ¦ evapeorñoai.
[Pag. 478] Homilia LIV de beneplacito Dei et permissione divina: Márta tà yɛrójera.
Homilia LV contra inanem gloriam captantes in concionibus ad populum pag. 230, b: 'Iơtéor Ōti tiréç
Homilia LVI de nomine et officio monachi pag. 234, b: Tl šơti poráľwr.
Homilia LVII de variis Spiritus sancti operationibus pag. 238, b: Tò xvɛñja öñov Oélɛi, zvɛi.
Quae eandem cum impressis methodum, eandem doctrinam asceticam continent, atque in aliis Homi
liarum eiusmodi MSS. exemplaribus non reperiuntur.
Adducor autem maxime ut credam, has omnes Homilias et Quaestiones asceticas spectare ad Marcum
col. 381–382page 60 of 69
DE SS. MACARIIS AEGYPTIO ET ALEXANDRINO.
Ascetam seu Exercitatorem, qui inter monachos Nitrienses solitariam vitam duxit, atque Macarii Aegyptii
ianioris discipulus fuit, clarus anno 400 sqq. usque ad annum circiter 440 vel ultra; de quo Sozomenus
lib. VI cap. 29, Palladius Hist. Laus. capp. 20 et 24, Nicephorus Hist. Eccl. lib. XIV cap. 54. Vixit enim
post Pelagianam haeresim multis annis, perveniens ad decrepitam usque aetatem, obiitque centenario
maior. Nec mihi rationes seu coniecturae desunt: I. Ipsa doctrina Pelagiana, quam eandem cum Marco
Exercitatore prorsus habet. II. Homilia XXXVII De paradiso et lege spirituali habetur verbotenus inter
Opuscula Marci Exercitatoris, unde non leve indicium est, omnem hanc Homiliarum collectionem ad
eum pertinere, maxime cum Macarius Aegyptius abbas etiam iunior ad tempora Pelagianae haereseos
non pervenerit, sed Marcus Exercitator, qui eam ubique operum sparsit. III. Stylus Homiliarum istarum
apprime convenit cum stylo Marci Exercitatoris, de quo loquitur Photius in Bibliotheca cod. 200. IV.Hae
Homiliae S. Macarii Aegyptii L possunt convenire cum iis, quae Marco Exercitatori 1. 1. Nicephorus
Callistus asserit, ex Marci Exercitatoris operibus ad aetatem suam pervenisse libros octo universalium affe
ctionum numerum aequantes, et alios triginta duos de re ascetica. Possunt enim hae Homiliae L sub no
mine S. Macarii Aegyptii complecti Opuscula illa XL, quae Marco Exercitatori a veteribus tribuuntur.
Nam plurimi Marcum consulebant quaestionibus asceticis, quibus ille responsiones dabat, ut constat ex
Epistola Nicolai cuiusdam, qua gratias Marco agit ob praecepta eius salutaria sibi nuncupata. Cum au
tem plures quam XL sint, hoc nihil facit contra Marcum Exercitatorem, quia omnia ipsius opera Nice
phorus non assecutus fuerat. Huic Macario Aegyptio seniori Opuscula omnia Macariis diversis attributa
adscribit imperite omnino Joannes Georgius Pritius, qui ea collecta simul edenda graece et latine curavit
Lipsiae a. 1698 et 1699 tomis duobus in-8, itemque a. 1709 cum Prolegomenis. Denique Macarius hic
senior exactis in solitudine sexaginta [Pag. 479] annis obiit nonagenarius, ut volunt, a. 391 die II Januarii.
Macarius alter, iunior passim dictus, Alexandriae ortum duxit, in qua iunioribus annis bellaria vendendo
quaestum quaerebat, cum superiore Macario eiusdem Antonii discipulus. Nam urbe simul Alexandrina et
arte renuntiatis, in eremum Nitriensem secedens, vitam monasticam amplexus est. Anno quadragesimo
aetatis baptismum suscepit, deinde successu temporum presbyter factus et archimandrita Nitriensis.
Arctiorem vitae monasticae disciplinam tanto studio sectatus est, ut ex nimia cutis ariditate pili barbae
ei non succreverint, inquit Sozomenus Hist. Eccl. lib. III cap. 14. Macarius vero Alexandrinus, inquit
Socrates Hist. Eccl. lib. IV cap. 23, cum usquequaque similis esset Aegyptio, in hoc uno discrepabat,
quod hilaris esset erga eos qui ad ipsum accesserant, et urbanitate quadam iuniores ad disciplinam
monasticam alliceret. Mira de eius virtutibus, abstinentia, miraculis patratis et daemonibus per illum
expulsis narrat Palladius Hist. Laus. cap. 20, de quibus plurimum ambigo, quamvis eo familiariter
uteretur qui recenset. Hic quoque cum Macario Aegyptio virtutibus et miraculis inferior non esset, inter
ecclesiasticos quoque Scriptores recenseri a monachis graecis recentioribus debuit, ne doctrina alteri
cederet. Habetur ergo adscripta illi latine Regula monastica, XXX capitulis comprehensa, quam primus
edidit Petrus Roverius Jesuita in Historia monasterii Reomacensis pag. 24. Eandemque edidit Lucas
Holstenius in Codice Regularum Paris. a. 1663 in-4° apud Ludovicum Billaine. Sed cum Regulae istae
nullo testimonio veterum nixae sint, figmenta recentiorum monachorum Graeciae a viris prudentibus
censentur. Edidit et Caveus sub eiusdem Macarii Alexandrini nomine Sermonem ex MS. codice Paulinac
Lipsiensis Bibliothecae absurdissimum, graece et latine, in Hist. Lit. Scriptt. Eccl. ad a. 373 pag. 208.
Eundem sermonem etiam graece et latine iterum ex eodem MS. codice edidit Jacobus Tollius a. 1696 in‑4
Traiecti ad Rhenum apud Franciscum Halmam in Insignibus Itinerarii Italici pag. 192, collatum ad MSS.
codices Bibliothecae Caesareae [Pag. 480] Vindobonensis ac variantibus lectionibus ditatum. Cuius ex
lectione in promptu est intelligere impudentiam atque ignorantiam eorum, qui tales naenias recentiorum
temporum antiquis Ecclesiae Patribus obtrudunt. Mortuus dicitur Macarius Alexandrinus circa a. 404,
annos aetatis centum habens, cuius memoria in Martyrologio Romano die XV mensis Januarii agitur.
Tertius Macarius, etiam S. Antonii Magni discipulus, amborum praecedentium aequalis, Amathae
cocius, ab aliis duobus, altero Aegyptio, altero Alexandrino distinctus. De hoc Macario tertio abunde
Possinus in Prolegomenis ad Thesaurum asceticum num. V. VI sqq., ubi recte tres Macarios, S. Patris
Antonii discipulos, distinguit, nempe Aegyptium, qui Scythi sedem habuit, Alexandrinum, qui in Celliis
quae in Libya sunt, locis longe distantibus a Thebaide,ubi Antonius degebat. Itaque in Thebaide erat mons
interior, ubi solus plerumque residebat Antonius, et mons exterior, in quem subinde excurrebat, ut
habitantes in eo suos monachos inviseret. In eo hic tertius Macarius habitavit, sub cuius nomine
Opuscula septem, nempe de custodia cordis pag. 19, de perfectione in spiritu pag. 47, de oratione pag. 63, de
patientia et discretione pag. 81, de elevatione mentis pag. 115, de caritate pag. 141, de libertate mentis pag.
183 edidit Petrus Possinus in Thesauro Ascetico graece et latine impresso Tolosae in-4° a. 1684 apud
Guilielmum Bosch. Plurima illic in Prolegomenis de isto Macario tertio, quem Aegyptium quoque cum
primo facit, et cui etiam Homilias quinquaginta, quae tamen vulgo Aegyptio seniori inscribuntur, huic
iuniori quidem et tertio attribuit. Claruit eodem tempore quo Antonius abbas, cui a. 357 morienti adfuit.
col. 383–384page 61 of 69
Incerta igitur omnia Opuscula, quae tribus his Macariis hoc saeculo a doctis viris adscripta sunt, quorum
nullus veterum mentionem fecit. De his tribus agit Macariis Petrus Possinus in Prolegomenis ad Thesaurum
Asceticum, Guillelmus Caveus in Hist. Lit. Saec IV ad a. 373 pag. 207, 208 et 212, Acta Eruditorum Lipsiae
a. 1685 mense Novembri pag. 488 latissime ad 491.
DE SS. MACARIIS AEGYPTIO ET ALEXANDRINO.
[Guilielmi Cave Scriptorum ecclesiasticorum Historia Literaria Ed. Basil. 1741 fol. T. I p. 256–260.]
MACARIUS senior cognomine Magnus, gente Aegyptius, ex Thebaide provincia oriundus, monachus
Scetensis, Magni Antonii discipulus, claruit circa a. 373. [Socr. lib. IV cap. 23; Soz. lib. III cap. 14;
Theodoret. lib. IV cap. 24.] In juventute adhuc constitutus virtutibus ac philosophico et austero vivendi
genere ita enituit, ut naidapioyέpwv a monachis vocaretur. Annos natus quadraginta ad presbyteril
gradum evectus est, et exactis in solitudine annis sexaginta obiit nonagenarius anno, ut volunt, 391.
Moribus erat reverendus pariter ac severus erga illos qui ipsum adibant. Miraculis et prophetia clarus
tot sanavit aegros, tot obsessos a daemonibus liberavit, ut teste Socrate miracula ab eo patrata peculiare
opus exigerent. De iis fuse agit Palladius Hist. Laus. cap. 19.
Scripsit Homilias spirituales 1. de integritate quae decet Christianos, quae ab aliquo forsan sequioris saeculi
interpolatae exstant gr. Paris. 1559, 8°; deinde cura Zach. Palthenii Francofurt. 1594 in 8°; denique cum
Operibus Gregorii Thaumaturgi Paris. 1622 fol. Ejus etiam sunt Opuscula VII videlicet de Custodia cordis,
de Perfectione in spiritu, de Oratione, de Patientia et Discretione, de Elevatione mentis, de Charitate,
de Libertate mentis. Haec eundem cum Homiliarum auctore parentem habere, idem stylus et dicendi
character, idem ingenium, eadem dogmata satis arguunt. Opuscula haec graece et latine in Thesauro suo
Ascetico Petrus Possinus Soc. Jes. edidit Tolosae 1684, 4°. Tandem omnia Macarii opera, tum Homilias,
tum Opuscula ascetica et Apophthegmata collegit et-graece simul ac latine edidit, textum graecum
revidit, versionem emendavit, et excerpta ex Palladio et Cassiano addidit Jo. Georg. Pritius Lipsiensis
Lips. 1698, 8° Sed praeter scripta, quae ei vulgo tribui solent, habentur graece MSS. in Bibliotheca
Vindobonensi sub ejus nomine Opuscula varia, nempe Capita ascetica 170, metaphrasi illustrata a Simeone
Logotheta; Cod. theol. 104. Parenaesis ascetica Cod. 140 num. 3, Capita ascetica 100 Cod. 179 num.. 8.
De Custodia cordis Capita 30 Cod. 192 num. 15, Capita 170 de Perfectione spirituali Cod. 192 num. 16. Verum
haec omnia nihil fere aliud continent quam VII illa Opuscula ascetica, quae in Thesauro suo edidit P.
Possinus Paris. 1684, quaeque tertio cuidam Macario tribuenda esse contendit; certe vel nostro, veļ
Macario Alexandrino vindicanda, uti mox ostendemus.
MACARIUS junior et II o) trixò dictus, domo Alexandrinus, ubi aetate prima bellaria vendendo
quaestum exercebat, Antonii discipulus, alterius Macarii σúyxpovoç eique superstes, urbe simul ac arte
renunciata, in eremum Nitriensem secedens, vitam monasticam amplexus est. [Socrat. 1. IV c. 23; Sozom.
1. III c. 14; Theodoret. 1. IV c. 21]. Anno aetatis quadragesimo baptismum suscepit, dein presbyter factus
et archimandrita Nitriensis. Obiit centenarius circa a. 404. Arctiorem vitae monasticae disciplinam tanto
studio excoluit, ut ex nimia cutis ariditate pili barbae ei non succreverint. Interim in hoc uno ab altero
Macario discrepabat, quod hilari fronte ad ipsum advenientes exceperit et lepido sermone oblectarit, ur
banitate quadam juniores ad disciplinam monasticam alliciens. Mira de ejus virtutibus, abstinentia, mi
raculis patratis et daemonibus ab eo fugatis narrat Palladius, qui eo familiariter utebatur, Hist. Laus. c. 20.
Quod vero politicus dicebatur, inde factum est, quod non modo in solitudine inter monachos versa
retur, sed et ¿v tñ nódɛt, i. e. in urbe Alexandria natus, magnam vitae partem in publica hominum luce trans
egit. Fuisse scholae catechesewv Alexandrinae praefectum testatur Philippus Sidetes. Quod vero eum Petro
martyri in hoc munere successisse scribit, vereor ut ne illud cum temporis ratione stare possit. Demus
enim, Petrum scholam una cum episcopatu ad vitae usque finem tenuisse, quod tamen non constat, neque satis
probabile videtur, eum certum sit, Petrum maximam episcopatus sui partem sub persecutione et in carcere
Cf. Oudin Tom. I p. 474. Du Pin Hist. eccl.
Vol. II p. 55 sq.; Fabr. Bibl. Graec. lib. V cap. 12
§ 1 Vol. VII p. 492. [Ed. Harles. Vol. VIII p. 257];
Tillemont Mémoires eccl. Vol. VIII ad vit. "Macar.;
Long. Bibl. sacr. p. 839.
Denuo Lips. 1714. 8.
Cf. Tillemont Mémoires eccl. Vol. VIII ad vit.
Macar.; Fabr. Bibl. Gr. lib. V cap. 12 § 2 Vol. VII
p. 494. [Ed. Harles. 1. 1.]; itemi Bibl. Eccles. ad
Gennad. c. 10.
col. 385–386page 62 of 69
Prolegomena And. GallandiiCasimirus Oudinus de SS. MacariisGuilelmus Cavenus de SS. Macariis
PG 34:385DE SS. MACARIIS AEGYPTIO ET ALEXANDRINO. egisse; utut sit, obiit is martyrio coronatus anno 302. Quo tempore Macarium nostrum verefuisse juniorem ac pene puerum necesse est. Quem Historiae Ecclesiasticae conditores Magni Antonii discipulum [Pag. 257] faciunt, et Constantii temporibus claruisse volunt, imo quocum, exeunte hoc saeculo, per triennium in solitudine vixit Palladius [Hist. Lausiac. c. 20 p. 924]. Aut igitur jyvenis admodum munus hoc scholasti cum iniit, aut post Petri martyrium schola vacaverit, aut, quod potius suspicari licet, alius quis scholae magister intervenerit a Philippo praeteritus. Nullos enim alios a Petri morte, praeter Macarium Didy mum, per integrum paene hoc saeculum hujus scholae praeceptores exhibet. Erat et alter Macarius Ae gyptius, Senior dictus, de quo nos alibi. Quin et tertium, Antonii etiam discipulum et comitem, Amathae socium, nobis exsculpsit Petrus Possinus [Proleg. in Thes. Ascet.], cui etiam L homilias a Pico primum editas, et VII Opuscula a se in lucem emissa, adjudicanda censet. Et in hac quidem sententia me olim fuisse fateor.¡Verum re melius perpensa aegre a me impetrare possum ut credam, praeter Aegyptium et Alexandrinum tertium etiam fingendum esse Macarium, Antonii discipulum, Amathae collegam, Operum Macarianorum auctorem. Certe non alios Macarios Antonii discipulos nobis exhibent Socrates, Sozome nus, Theodoretus, Nicephorus, et qui hoc ipso tempore, his ipsis locis vixit deque iis prolixe agit, ipse Palladius. Ut Macarium suum probet Possinus, Athanasium in vita Antonii et Hieronymum in vita Pauli testes citat. Athanasius vero de Macario ne verbum quidem habet. Hieronymus Macarii et Amathae An tonii discipulorum meminit, et Amatham quidem magistrum suum sepeliisse docet; de Macario nihil ha bet. Quaero igitur a Possino, cur ex nostris unus, Antonii discipulus, Amathae collega, Opusculorum pa ter censeri non possit? Non Aegyptius, inquit, cum sexaginta annos in Scythica solitudine transegisse dicitur. Quid vero? An Stylitae ad instar totis sexaginta annis in cella sua immobilis perstitit? Quid soli tariis illis familiarius quam àoxhoɛwę suae sedes subinde mutare? Ut adeo loca quaedam Antonio vicina inhabitare facile potuerit Macarius, eique data occasione, praesertim vergente ad finem vita, praesto esse, et defuncti corpus una cum Amatha sepelire. Nec enim plus de hac re testatur Cronius presbyter apud Palladium cap. 25. Neque dicit Sozomenus, Macarium in sola Sceti, sed et év zal; èphµois LX suos an nos exegisse. Multo minus id Alexandrino nostro negari potest, quem diversas habuisse cellas diserte testatur Palladius: unam quidem in Sceti quae est interior in solitudine, unam in Libya in Celliis, et unam in monte Nitriae, ut Antonio adesse eique ministrare facile possit. Nec validiora sunt argumenta, qui bus praedicta Opuscula horum neutri adscribenda esse probare nititur Possinus. Non Aegyptio, quia refert Gennadius [te Script. Eecl. c. 10.], ipsum unam tantum ad juniores professionis suae scripsisse episto lam. Quid si vero Gennadius de solis Macarii epistolis loquitur? Quid si alia scripserit Macarius, quae Gennadii diligentiam fugerint, cum non pauca scripta sint, quae frustra apud Gennadium quaeri possunt? Non denique Alexandrino nostro, quia scilicet inter multa, quae de eo habent Sozomenus, Socrates e Nicephorus, nihil prorsus referant, unde scripsisse quidquam eum, quod in lucem ac famam exierit, pos sit intelligi. Jmbelle prorsus et plane ficulneum argumentum! Quis enim nescit, non id sibi voluisse Socratem et Sozomenum, de scriptoribus ecclesiasticis ex professo agere? Viros quidem eruditione claros enumerare solent, scripta raro aut nunquam recensere; adeo ut nihil obstet, nequicquam reni tente Possino, quominus praedicta Opuscula Macariorum nostrorum alterutri, et forsan Alexandrino nostro, non immerito tribuenda sint. Exstatgraece MS. sub Macarii nostri Alexandrini nomine fragmen tum ex Quaestionibus ad Magnum Eusebium episcopum Alexandrinum Bibl. Vindob. Cod. Theol. 84, quo anonymi cujusdam Loci communes ascetici de charactere veri Christianismi ex variis SS. Patrum operibus collecti continentur. Quis vero fuerit hic Magnus Eusebius, hoc circiter tempore episcopus Alexandrinus, ad quem hae quaestiones scriptae sunt, fateor me nec divinando assequi posse. Habetur latine ei inscripta Regula monastica XXX capitulis comprehensa, quam primus edidit Petrus Roverius Jesuita in Historia monasterii Reomaensis pag. 24. Verum an revera Macarii nostri sit, mihi nondum constat. Immo plane videtur potius compendium regularum ex Macarii aliorumque ¿oxŋtwv scriptis compilatum. Exstat penes me Macarii Alexandrini, ita enim habet titulus, Sermo de exitu statuque animarum post hanc vitam, ex bibliothecae Paulinae Lipsiensis MS. codice descriptus. Plures quidem ineptas et aniles fabulas continet, et recentioris cujusdam Graeculi commentum mihi videtur, qui quae hac de re somniavit, ad dialogi formam Macarium inter et angelos redegit. Quoniam vero ¿véxdoto; sit, et saltem novitate sua se lectori commendabit, versione'latina ornatum hic subjiciam. [Pag. 258.] S. Macarii Alexandrini sermo de exitu animae iu storum et peccatorum, quomodo separantur a corpore, et in quo statu manent. Nobis quondam in eremo iter facientibus vidi duos angelos S. Macarium stipantes, alterum a dextra, a sinistra alterum; cumque una progredeΤοῦ ἁγίου Μακαρίου τοῦ Ἀλεξανδρέως λόγος περὶ ἐξόδου ψυχῆς δικαίων καὶ ἁμαρτωλῶν, τὸ πῶς χωρίζονται ἐκ τοῦ σώματος καὶ πῶς εἰσιν. Ποτὲ διοδευόντων ἡμῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ, εἶδον δύο ἀγγέλους συνακολουθοῦντας τῷ ἁγίῳ Μακαρίῳ, ἕνα ἐκ δεξιῶν, καὶ ἕνα ἐξ εὐωνύμων· καὶ ἐν τῷ συμποΤοῦ ἁγίου Μακαρίου τοῦ Ἀλεξανδρέως λόγος
περὶ ἐξόδου ψυχῆς δικαίων καὶ ἁμαρτωλῶν,
τὸ πῶς χωρίζονται ἐκ τοῦ σώματος καὶ πῶς
εἰσιν.
Ποτὲ διοδευόντων ἡμῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ, εἶδον δύο
ἀγγέλους συνακολουθοῦντας τῷ ἁγίῳ Μακαρίῳ, ἕνα
ἐκ δεξιῶν, καὶ ἕνα ἐξ εὐωνύμων· καὶ ἐν τῷ συμπο
DE SS. MACARIIS AEGYPTIO ET ALEXANDRINO.
egisse; utut sit, obiit is martyrio coronatus anno 302. Quo tempore Macarium nostrum verefuisse juniorem
ac pene puerum necesse est. Quem Historiae Ecclesiasticae conditores Magni Antonii discipulum [Pag. 257]
faciunt, et Constantii temporibus claruisse volunt, imo quocum, exeunte hoc saeculo, per triennium in
solitudine vixit Palladius [Hist. Lausiac. c. 20 p. 924]. Aut igitur jyvenis admodum munus hoc scholasti
cum iniit, aut post Petri martyrium schola vacaverit, aut, quod potius suspicari licet, alius quis scholae
magister intervenerit a Philippo praeteritus. Nullos enim alios a Petri morte, praeter Macarium Didy
mum, per integrum paene hoc saeculum hujus scholae praeceptores exhibet. Erat et alter Macarius Ae
gyptius, Senior dictus, de quo nos alibi. Quin et tertium, Antonii etiam discipulum et comitem, Amathae
socium, nobis exsculpsit Petrus Possinus [Proleg. in Thes. Ascet.], cui etiam L homilias a Pico primum
editas, et VII Opuscula a se in lucem emissa, adjudicanda censet. Et in hac quidem sententia me olim
fuisse fateor.¡Verum re melius perpensa aegre a me impetrare possum ut credam, praeter Aegyptium et
Alexandrinum tertium etiam fingendum esse Macarium, Antonii discipulum, Amathae collegam, Operum
Macarianorum auctorem. Certe non alios Macarios Antonii discipulos nobis exhibent Socrates, Sozome
nus, Theodoretus, Nicephorus, et qui hoc ipso tempore, his ipsis locis vixit deque iis prolixe agit, ipse
Palladius. Ut Macarium suum probet Possinus, Athanasium in vita Antonii et Hieronymum in vita Pauli
testes citat. Athanasius vero de Macario ne verbum quidem habet. Hieronymus Macarii et Amathae An
tonii discipulorum meminit, et Amatham quidem magistrum suum sepeliisse docet; de Macario nihil ha
bet. Quaero igitur a Possino, cur ex nostris unus, Antonii discipulus, Amathae collega, Opusculorum pa
ter censeri non possit? Non Aegyptius, inquit, cum sexaginta annos in Scythica solitudine transegisse
dicitur. Quid vero? An Stylitae ad instar totis sexaginta annis in cella sua immobilis perstitit? Quid soli
tariis illis familiarius quam àoxhoɛwę suae sedes subinde mutare? Ut adeo loca quaedam Antonio vicina
inhabitare facile potuerit Macarius, eique data occasione, praesertim vergente ad finem vita, praesto esse,
et defuncti corpus una cum Amatha sepelire. Nec enim plus de hac re testatur Cronius presbyter apud
Palladium cap. 25. Neque dicit Sozomenus, Macarium in sola Sceti, sed et év zal; èphµois LX suos an
nos exegisse. Multo minus id Alexandrino nostro negari potest, quem diversas habuisse cellas diserte
testatur Palladius: unam quidem in Sceti quae est interior in solitudine, unam in Libya in Celliis, et unam
in monte Nitriae, ut Antonio adesse eique ministrare facile possit. Nec validiora sunt argumenta, qui
bus praedicta Opuscula horum neutri adscribenda esse probare nititur Possinus. Non Aegyptio, quia refert
Gennadius [te Script. Eecl. c. 10.], ipsum unam tantum ad juniores professionis suae scripsisse episto
lam. Quid si vero Gennadius de solis Macarii epistolis loquitur? Quid si alia scripserit Macarius, quae
Gennadii diligentiam fugerint, cum non pauca scripta sint, quae frustra apud Gennadium quaeri possunt?
Non denique Alexandrino nostro, quia scilicet inter multa, quae de eo habent Sozomenus, Socrates e
Nicephorus, nihil prorsus referant, unde scripsisse quidquam eum, quod in lucem ac famam exierit, pos
sit intelligi. Jmbelle prorsus et plane ficulneum argumentum! Quis enim nescit, non id sibi voluisse
Socratem et Sozomenum, de scriptoribus ecclesiasticis ex professo agere? Viros quidem eruditione
claros enumerare solent, scripta raro aut nunquam recensere; adeo ut nihil obstet, nequicquam reni
tente Possino, quominus praedicta Opuscula Macariorum nostrorum alterutri, et forsan Alexandrino
nostro, non immerito tribuenda sint. Exstatgraece MS. sub Macarii nostri Alexandrini nomine fragmen
tum ex Quaestionibus ad Magnum Eusebium episcopum Alexandrinum Bibl. Vindob. Cod. Theol. 84, quo
anonymi cujusdam Loci communes ascetici de charactere veri Christianismi ex variis SS. Patrum operibus
collecti continentur. Quis vero fuerit hic Magnus Eusebius, hoc circiter tempore episcopus Alexandrinus,
ad quem hae quaestiones scriptae sunt, fateor me nec divinando assequi posse.
Habetur latine ei inscripta Regula monastica XXX capitulis comprehensa, quam primus edidit Petrus
Roverius Jesuita in Historia monasterii Reomaensis pag. 24. Verum an revera Macarii nostri sit, mihi
nondum constat. Immo plane videtur potius compendium regularum ex Macarii aliorumque ¿oxŋtwv
scriptis compilatum. Exstat penes me Macarii Alexandrini, ita enim habet titulus, Sermo de exitu statuque
animarum post hanc vitam, ex bibliothecae Paulinae Lipsiensis MS. codice descriptus. Plures quidem
ineptas et aniles fabulas continet, et recentioris cujusdam Graeculi commentum mihi videtur, qui quae
hac de re somniavit, ad dialogi formam Macarium inter et angelos redegit. Quoniam vero ¿véxdoto; sit, et
saltem novitate sua se lectori commendabit, versione'latina ornatum hic subjiciam. [Pag. 258.]
S. Macarii Alexandrini sermo de exitu animae iu
storum et peccatorum, quomodo separantur a
corpore, et in quo statu manent.
Nobis quondam in eremo iter facientibus vidi
duos angelos S. Macarium stipantes, alterum a
dextra, a sinistra alterum; cumque una progrede
col. 387–388page 63 of 69
PG 34:387remur, repertum est cadaver jacens et foetidum. Foetorem persentiens S. Macarius nares sibi manu obstruxit, donec transivisset. Similiter fecerunt et angeli. Id videns senex dixit illis: An et vos etiam mundi foetorem suboletis? Responderunt illi: Ne quaquam; te vero nares occludentem videntes, fecimus et nos similiter; nos enim foetorem mun danum minime sentimus, solum autem animarum peccatricum foetorem subolfacimus; pari modo ac tu cadaveris istius foetorem aversaris. Dicit illis senex: Notum mihi facite, quaeso, utrum in hac vita vel post mortem foetidam peccatorum animam sentiatis? Et quomodo inter peccatorum animas illas, quae in Dominum crediderunt, ab impiis non credentibus dignoscatis? Id mihi dicite, si gratiam apud vos consecutus fuerim. Dixerunt angeli Ausculta, electe Dei Macari. Peccatrix anima dum adhuc in corpore manet, malarum actionum foe torem emittit quendam, post mortem vero majo rem multo. Actiones enim suae animam manifeste prementes, tenebras illi nigramque inducunt dicam. Anima enim ex natura sua lucida et pura est, im mortalis quippe lucis spiramen; in corpore autem posita, si illud bene non gubernet, a peccato quo dammodo polluitur, ista quidem magis, illa vero minus. Quomodo autem animae e corporibus tam fidelium quam infidelium liberantur, audi, et ter restria seu vulgaria coelestibus omnino minora esse putes, Macari. Quemadmodum enim a terreno rege missi satellites ad apprehendendum aliquem su dervenientes vel invitum constringunt; iste vero timore tremit, ipsamque militum ad iter vi tra hentium praesentiam exhorrescit: pari modo, cum mittuntur angeli animam seu justi seu injusti ac cepturi, timore. tremit ista, ipsamque terribilium et inclementium angelorum praesentiam exhorrescit. Tunc facile enim sentit anima inanem esse, debi !em ac inutilem omnino divitiarum, cognatorum, atque amicorum copiam; adstantium lachrymas ac macnias videt: ipsa vero ne verbum mutire potest, cum nunquam antea eiusmodi evocationem experta fuerit; quin et infiuitam vitae longitudinem, diversamque vitae instituendae rationem metuit. Contristatur etiam praesentium, quorum [Pag. 259] est in potestate, angelorum inclementia. Om nibus quin etiam compatitur, ipsique corporis in fortunio. Hujusce separationem dolet, ab eo quippe, cui jamdiu consuevit, disjuncta, cum unicam ac solam consolationem, quae ex propria exoritur conscientia, habere non possit, nisi bonas actiones coluisse sibi conscia fuerit. Talis anima etiam ante quam sistatur judici, a conscientia sua indesinen ter judicatur. Dicit iterum abbas Macarius: Itane vero? Domini mei, id mihi etiam explicatum detis oro. Quandoquidem ex patribus traditum est, ter Vox haec in MS. aegre legi potest. Forte le gendum [Leg. EDITOR]. Forte legendum vel Legeρεύεσθαι ἡμᾶς, εὑρέθη θνη σημαῖον κείμενον καὶ ὅζον. καὶ αἰσθανόμενος ὁ ἅγιος Μακάριος τῆς δυσ ωδίας, συνέκλεισε μετὰ τῆς ἰδίας χειρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μυκτήρας, ἕως οὗ παρῆλθεν· ἐποίησαν δὲ καὶ οἱ ἄγ γελοι οὕτως. καὶ ἰδὼν ὁ γέρων εἶπεν αὐτοῖς· καὶ ὑμεῖς οὕτως ὀσφραίνεσθε τὴν δυσωδίαν τοῦ κόσμου; οἱ δὲ εἶπον· οὐχὶ, ἀλλὰ σὲ ἰδόντες ἐποιήσαμεν καὶ ἡμεῖς οὕτως· ἡμεῖς γὰρ τῆς δυσωδίας τοῦ κόσμου οὐκ αἰσθανόμεθα, ἀλλὰ τῆς ὀζομενίας τῶν ψυχῶν τῶν ἁμαρτωλῶν ὀσφραινόμεθα μόνον, ὃν τρόπον σὺ τὴν δυσωδίαν τοῦ θνησημαίου τούτου ἀποστρέφῃ. καὶ ὁ γέρων λέγει αὐτοῖς· γνωρίσατέ μοι, παρακαλῶ, τοῦτο τῆς δυσώδους ψυχῆς τῶν ἁμαρτωλῶν ἐν τῇ ζωῇ ταύτῃ αἰσθάνεσθε, ἢ μετὰ θάνατον; καὶ πῶς τὰς ψυχὰς τῶν ἁμαρτωλῶν, πῶς δὲ τῷ κυρίῳ πεπιστευκότων, τῶν ἀσεβῶν, τῶν μὴ πεπιστευκότων [δηέρετε (1)]; εἴπατε μοι, εἰ εὗρον χάριν ἐνώπιον ὑμῶν. καὶ οἱ ἄγγελοι εἶπον· ἄκουσον, ἐκλεκτὲ τοῦ Θεοῦ Μακάριε. ἡ ἁμαρ τωλὸς ψυχὴ καὶ ἔτι οὖσα ἐν τῷ σώματι τὴν τῶν κα κῶν πράξεων ὀξωδίαν ἀποδίδωσι, μετὰ δὲ θάνατον πολύ πλέον. τῶν γὰρ πράξεων φανερῶς ἐπικειμένων αὐτῇ σκοτοῦσι καὶ μελανίαν δίκην αὐτῇ περισήπουσι· ἡ γὰρ ψυχὴ καθ' ἑαυτὴν φωτεινὴ καὶ καθαρά ἐστιν, ὡς τοῦ ἀθανάτου φωτὸς ἐμφύσημα· ἀλλὰ ἐν τῷ σώματι γινομένη, καὶ μὴ καλῶς αὐτὸ κυβερνώσα, μολύνεται κατὰ μέρος ἐκ τῆς ἁμαρτίας, ἡ μὲν πλέον, ἡ δὲ ἔλατ τον. τὸ δὲ πῶς αἱ ψυχαὶ ἐκ τῶν σωμάτων λαμβάνονται πιστῶν τε καὶ ἀπίστων, ἄκουσον, καὶ πάντων ἐπίσ γεια ἢ κοινὰ ἐλαχίστων τῶν ἐπουρανίων νόμιζε εἶναι, Μακάριε. ὥσπερ γὰρ ἐκ τοῦ ἐπιγείου βασιλέως ἀποστελλόμενοι στρατιῶται ἐπὶ τῷ παραστῆσαί τινα, ἐλθόντες συνέχουσιν αὐτὸν καὶ μὴ θέλοντα· ὁ δὲ καταπτήσσει μὲν τῷ φόβῳ, τρέμει δὲ καὶ τὴν παρουσίαν τῶν ἀσυμπαθῶς πρὸς τὴν ὁδοιπορίαν ἑλκόντων οὕτω καὶ ὅταν ἀποσταλῶσιν ἄγγελοι παραλαβεῖν τὴν ψυχὴν, εἴτε δικαίου, εἴτε ἁμαρτωλοῦ, καταπτήσσει τῷ φόβῳ, καὶ τρέμει τὴν παρουσίαν τῶν φοβερῶν καὶ ἀποτόμων ἀγγέλων. καθορᾷ γὰρ τότε ἡ ψυχὴ ἄπορον καὶ ἀσθενῆ καὶ ἀνωφελῆ πάντοθεν τὴν τοῦ πλούτου καὶ συγγενῶν καὶ φίλων παρουσίαν, τὰ δάκρυα καὶ τοὺς θρήνους τῶν περιεστώτων αἰσθάνεται, καὶ λαλή σαι ἢ ἀφιέναι φωνὴν οὐ δύναται, μηδέποτε πειρασθεῖσα τοιαύτῃ κλήσει, δέδοικε δὲ καὶ τὸ ἄπειρον τῆς ὁδοῦ καὶ τὴν ἐναλλαγὴν τῆς διαγωγής, συνέχεται δὲ καὶ τῇ τῶν ὁρωμένων ἀρχόντων ἀσυμπαθείς· προσ πάσχει δὲ καὶ πρὸς πάντας καὶ τῇ τοῦ σώματος συμβιώσει· καὶ θρηνεῖ τὴν τούτου ἀπόζευξιν, ὡς τού του ἐν συνηθείᾳ χωριζομένη· μίαν καὶ μόνην παρα μυθίαν μὴ δυναμένη ἔχειν ἐκ τοῦ οἰκείου συνειδότος, εἰ μὴ ἐὰν καλῶν ἔργων πρᾶξιν ἑαυτῇ σύνοιδεν. ἡ τοιαύτη ψυχὴ καὶ πρὸ τῆς ἀποφάσεως τοῦ κριτού ἀπὸ τοῦ συνειδότος ἀδιαλείπτως κρίνεται. καὶ ὁ ἀββᾶς Μακάριος λέγει πάλιν· τί οὖν; κύριοί μου, δέομαι ὑμῶν, καὶ τοῦτο ἑρμηνεύσατε· ἐπειδὴ ἐκ τῶν πατέ ρων παραδέδοται ἐν τῇ γ' ἡμέρᾳ καὶ τῇ θ' καὶ τῇ διακρίνεσθε. διαιρείτε. πάντως ἐπίγεια καὶ κοινά ἐλάττονα ἐλαχιστότερα. πρὸς πάντα.ρεύεσθαι ἡμᾶς, εὑρέθη θνη σημαῖον κείμενον καὶ
ὅζον. καὶ αἰσθανόμενος ὁ ἅγιος Μακάριος τῆς δυσ
ωδίας, συνέκλεισε μετὰ τῆς ἰδίας χειρὸς τοὺς ἑαυτοῦ
μυκτήρας, ἕως οὗ παρῆλθεν· ἐποίησαν δὲ καὶ οἱ ἄγ
γελοι οὕτως. καὶ ἰδὼν ὁ γέρων εἶπεν αὐτοῖς· καὶ ὑμεῖς
οὕτως ὀσφραίνεσθε τὴν δυσωδίαν τοῦ κόσμου; οἱ δὲ
εἶπον· οὐχὶ, ἀλλὰ σὲ ἰδόντες ἐποιήσαμεν καὶ ἡμεῖς
οὕτως· ἡμεῖς γὰρ τῆς δυσωδίας τοῦ κόσμου οὐκ
αἰσθανόμεθα, ἀλλὰ τῆς ὀζομενίας τῶν ψυχῶν τῶν
ἁμαρτωλῶν ὀσφραινόμεθα μόνον, ὃν τρόπον σὺ τὴν
δυσωδίαν τοῦ θνησημαίου τούτου ἀποστρέφῃ. καὶ ὁ
γέρων λέγει αὐτοῖς· γνωρίσατέ μοι, παρακαλῶ, τοῦτο
τῆς δυσώδους ψυχῆς τῶν ἁμαρτωλῶν ἐν τῇ ζωῇ ταύτῃ
αἰσθάνεσθε, ἢ μετὰ θάνατον; καὶ πῶς τὰς ψυχὰς τῶν
ἁμαρτωλῶν, πῶς δὲ τῷ κυρίῳ πεπιστευκότων, τῶν
ἀσεβῶν, τῶν μὴ πεπιστευκότων [δηέρετε (1)]; εἴπατε
μοι, εἰ εὗρον χάριν ἐνώπιον ὑμῶν. καὶ οἱ ἄγγελοι
εἶπον· ἄκουσον, ἐκλεκτὲ τοῦ Θεοῦ Μακάριε. ἡ ἁμαρ
τωλὸς ψυχὴ καὶ ἔτι οὖσα ἐν τῷ σώματι τὴν τῶν κα
κῶν πράξεων ὀξωδίαν ἀποδίδωσι, μετὰ δὲ θάνατον πολύ
πλέον. τῶν γὰρ πράξεων φανερῶς ἐπικειμένων αὐτῇ
σκοτοῦσι καὶ μελανίαν δίκην αὐτῇ περισήπουσι· ἡ
γὰρ ψυχὴ καθ' ἑαυτὴν φωτεινὴ καὶ καθαρά ἐστιν, ὡς
τοῦ ἀθανάτου φωτὸς ἐμφύσημα· ἀλλὰ ἐν τῷ σώματι
γινομένη, καὶ μὴ καλῶς αὐτὸ κυβερνώσα, μολύνεται
κατὰ μέρος ἐκ τῆς ἁμαρτίας, ἡ μὲν πλέον, ἡ δὲ ἔλατ
τον. τὸ δὲ πῶς αἱ ψυχαὶ ἐκ τῶν σωμάτων λαμβάνον
ται πιστῶν τε καὶ ἀπίστων, ἄκουσον, καὶ πάντων ἐπίσ
γεια ἢ κοινὰ ἐλαχίστων τῶν ἐπουρανίων νόμιζε
εἶναι, Μακάριε. ὥσπερ γὰρ ἐκ τοῦ ἐπιγείου βασιλέως
ἀποστελλόμενοι στρατιῶται ἐπὶ τῷ παραστῆσαί τινα,
ἐλθόντες συνέχουσιν αὐτὸν καὶ μὴ θέλοντα· ὁ δὲ
καταπτήσσει μὲν τῷ φόβῳ, τρέμει δὲ καὶ τὴν παρου
σίαν τῶν ἀσυμπαθῶς πρὸς τὴν ὁδοιπορίαν ἑλκόντων
οὕτω καὶ ὅταν ἀποσταλῶσιν ἄγγελοι παραλαβεῖν τὴν
ψυχὴν, εἴτε δικαίου, εἴτε ἁμαρτωλοῦ, καταπτήσσει τῷ
φόβῳ, καὶ τρέμει τὴν παρουσίαν τῶν φοβερῶν καὶ
ἀποτόμων ἀγγέλων. καθορᾷ γὰρ τότε ἡ ψυχὴ ἄπορον
καὶ ἀσθενῆ καὶ ἀνωφελῆ πάντοθεν τὴν τοῦ πλούτου
καὶ συγγενῶν καὶ φίλων παρουσίαν, τὰ δάκρυα καὶ
τοὺς θρήνους τῶν περιεστώτων αἰσθάνεται, καὶ λαλή
σαι ἢ ἀφιέναι φωνὴν οὐ δύναται, μηδέποτε πειρα
σθεῖσα τοιαύτῃ κλήσει, δέδοικε δὲ καὶ τὸ ἄπειρον τῆς
ὁδοῦ καὶ τὴν ἐναλλαγὴν τῆς διαγωγής, συνέχεται δὲ
καὶ τῇ τῶν ὁρωμένων ἀρχόντων ἀσυμπαθείς· προσ
πάσχει δὲ καὶ πρὸς πάντας καὶ τῇ τοῦ σώματος
συμβιώσει· καὶ θρηνεῖ τὴν τούτου ἀπόζευξιν, ὡς τού
του ἐν συνηθείᾳ χωριζομένη· μίαν καὶ μόνην παρα
μυθίαν μὴ δυναμένη ἔχειν ἐκ τοῦ οἰκείου συνειδότος,
εἰ μὴ ἐὰν καλῶν ἔργων πρᾶξιν ἑαυτῇ σύνοιδεν. ἡ
τοιαύτη ψυχὴ καὶ πρὸ τῆς ἀποφάσεως τοῦ κριτού
ἀπὸ τοῦ συνειδότος ἀδιαλείπτως κρίνεται. καὶ ὁ ἀββᾶς
Μακάριος λέγει πάλιν· τί οὖν; κύριοί μου, δέομαι
ὑμῶν, καὶ τοῦτο ἑρμηνεύσατε· ἐπειδὴ ἐκ τῶν πατέ
ρων παραδέδοται ἐν τῇ γ' ἡμέρᾳ καὶ τῇ θ' καὶ τῇ
διακρίνεσθε. διαιρείτε.
πάντως ἐπίγεια καὶ κοινά
ἐλάττονα ἐλαχιστότερα.
πρὸς πάντα.
remur, repertum est cadaver jacens et foetidum.
Foetorem persentiens S. Macarius nares sibi manu
obstruxit, donec transivisset. Similiter fecerunt et
angeli. Id videns senex dixit illis: An et vos etiam
mundi foetorem suboletis? Responderunt illi: Ne
quaquam; te vero nares occludentem videntes,
fecimus et nos similiter; nos enim foetorem mun
danum minime sentimus, solum autem animarum
peccatricum foetorem subolfacimus; pari modo ac
tu cadaveris istius foetorem aversaris. Dicit illis
senex: Notum mihi facite, quaeso, utrum in hac
vita vel post mortem foetidam peccatorum animam
sentiatis? Et quomodo inter peccatorum animas
illas, quae in Dominum crediderunt, ab impiis non
credentibus dignoscatis? Id mihi dicite, si gratiam
apud vos consecutus fuerim. Dixerunt angeli
Ausculta, electe Dei Macari. Peccatrix anima dum
adhuc in corpore manet, malarum actionum foe
torem emittit quendam, post mortem vero majo
rem multo. Actiones enim suae animam manifeste
prementes, tenebras illi nigramque inducunt dicam.
Anima enim ex natura sua lucida et pura est, im
mortalis quippe lucis spiramen; in corpore autem
posita, si illud bene non gubernet, a peccato quo
dammodo polluitur, ista quidem magis, illa vero
minus. Quomodo autem animae e corporibus tam
fidelium quam infidelium liberantur, audi, et ter
restria seu vulgaria coelestibus omnino minora
esse putes, Macari. Quemadmodum enim a terreno
rege missi satellites ad apprehendendum aliquem su
dervenientes vel invitum constringunt; iste vero
timore tremit, ipsamque militum ad iter vi tra
hentium praesentiam exhorrescit: pari modo, cum
mittuntur angeli animam seu justi seu injusti ac
cepturi, timore. tremit ista, ipsamque terribilium et
inclementium angelorum praesentiam exhorrescit.
Tunc facile enim sentit anima inanem esse, debi
!em ac inutilem omnino divitiarum, cognatorum,
atque amicorum copiam; adstantium lachrymas ac
macnias videt: ipsa vero ne verbum mutire
potest, cum nunquam antea eiusmodi evocationem
experta fuerit; quin et infiuitam vitae longitudinem,
diversamque vitae instituendae rationem metuit.
Contristatur etiam praesentium, quorum [Pag.
259] est in potestate, angelorum inclementia. Om
nibus quin etiam compatitur, ipsique corporis in
fortunio. Hujusce separationem dolet, ab eo quippe,
cui jamdiu consuevit, disjuncta, cum unicam ac
solam consolationem, quae ex propria exoritur
conscientia, habere non possit, nisi bonas actiones
coluisse sibi conscia fuerit. Talis anima etiam ante
quam sistatur judici, a conscientia sua indesinen
ter judicatur. Dicit iterum abbas Macarius: Itane
vero? Domini mei, id mihi etiam explicatum detis
oro. Quandoquidem ex patribus traditum est, ter
Vox haec in MS. aegre legi potest. Forte le
gendum [Leg. EDITOR].
Forte legendum
vel
Lege
col. 389–390page 64 of 69
PG 34:389vero quis gradus illos transierit, summopere me tait, ne forte interea lapsum quemdam adversaria potestas moliatur. V. Perinde vero ac mulier quæ concepit, intus habet infantem suum in tenebris, ut ita dicam, et denso loco si vero postmodum contingat egredi puerum tempore debito, intuetur novam creatu ram, quam nunquam viderat, coli, terræ et solis, et amici atque cognati continuo hilari vultu ex cipiunt eum in ulnas: quod si vero contingat a confusione quadam divelli intus infantem, necessa rio superest, ut ad hoc constituti medici cultello utantur, itaque deprehenditur postea infans a morte in mortem pergere, a tenebris in tenebras sic accipe quoque in re spirituali. Quicunque susceperunt semen divinitatis, hi invisibili modo obtinent illud, et propter inhabitans sibi peccatum in tenebricosis et timendis locis occultant. Si ergo muniant se ipsos, et conservent semen, isti debito tempore producunt in lucem, et tandem in disso lutione corporis, angeli et omnes superni chori leto vultu excipiunt illos. Si vero quis susceptis armis Christi ad bellum fortiter gerendum, socor dia diffluerit, ejusmodi qui est, quam primum tra ditur hostibus, et in dissolutione corporis a tene bris, quæ nunc comprehendunt illum, in alias mo lestiores tenebras et in interitum pergit. VI. Perinde vero ac si sit hortus, arboribus fru ctiferis et aliis fragrantibus plantis consitus, atque per omnia bene excultus et exornatus, munitus quoque pro vallo, exiguo pariete conservante eum; eontingat vero fluvium rapidum illic transcurrere, licet modicum aquæ allidat parieti, corrumpit fun damentum, sumptaque eductione paulatim dis solvit, atque irruens affringit et exstirpat om nes plantas, et universam culturam delet, et ste rilem reddit: sic quoque se habet cor hominis: pos sidet cogitationes honestas; appropinquant vero cordi perpetuo et fluvii vitiorum, volentes illud dejicere, atque in suam partem protrahere. Itaque si 139 animus paululum levis factus, illabatur in impuras cogitationes, ecce acceperunt pabulum spiritus erroris, et ingressi everterunt illius orna menta, exstinctisque bonis cogitationibus animam devastarunt. VII. Quemadmodum vero oculus omnium mem brorum est minimus, et ipsa pupilla, quæ est exi gua, est vas ingens: intuetur enim uno momento caluun, astra, solem, lunam, urbes, et alias crea turas: eodem quoque modo, quæ conspiciuntur uno eodemque momento, in illa parva pupilla oculi formantur et effinguntur: sic quoque se mens habet in corde: ipsumque cor est vas quoddam exiguum, ibique sunt dracones, ibi leones, ibi venenosg be stiæ, ibi cuncti vitiorum thesauri: ibi quoque aspe ræ et salebrosæ viæ, ibi præcipitia: itidem e di verso, ibi est Deus, ibi quoque angeli, ibi vita et regnum, ibi lumen et apostoli, ibi thesauri gratia ibi sunt omnia. Quemadmodum enim est nebulaμή διέλθῃ τις τὰ μέτρα ἐκεῖνα, ὑπὸ φόβον ἐστὶ που λύν, μήπως ἐν τῷ μεταξὺ πτῶσιν τινα ἡ πονηρὰ δύναμις ἐργάσηται. Ε'. Ωσπερ δὲ γυνὴ συλλαβοῦσα ἐντὸς ἔχει τὸ βρέ φος αὐτῆς ἐν σκότει, ὡς εἰπεῖν, καὶ ὑλώδει τόπῳ ἐὰν δὲ συμβῇ λοιπὸν ἐξελθεῖν τὸ παιδίον ἐν δέοντι καιρῷ, βλέπει κτίσιν καινοτέραν, ἣν οὐδέποτε εἶδεν, οὐρανοῦ, καὶ γῆς, καὶ ἡλίου· καὶ εὐθὺς οἱ φίλοι καὶ συγγενεῖς ἱλαρῷ τῷ προσώπῳ δέχονται αὐτὸ εἰς τὰς ἀγκάλας· ἐὰν δὲ συμβῇ ὑπὸ ἀταξίας τινὸς σπασθε ναι ἔνδον τὸ παιδίον, ἀνάγκη λοιπὸν τοὺς εἰς τοῦτο τεταγμένους ιατρούς ξίφει χρήσασθαι· καὶ λοιπὸν εὑρίσκεται τὸ παιδίον ἀπὸ θανάτου εἰς θάνατον χω ροῦν, καὶ ἀπὸ σκότους εἰς σκότος· οὕτως ἀνάλαβε καὶ εἰς τὸ πνευματικόν. Όσοι ὑπεδέξαντο τὸν σπόρον τῆς θεότητος, οὗτοι ἀοράτως ἔχουσιν αὐτὸν, καὶ διὰ την σύνοικον ἁμαρτίαν ἐν σκοτεινοῖς καὶ φοβεροῖς τόποις κρύπτουσιν. Ἐὰν οὖν ἀσφαλίσωνται ἑαυτοὺς, καὶ τηρήσωσι τὸ σπέρμα, οὗτοι τῷ δέοντι καιρῷ ἀναγεννῶντες εἰς τὸ φανερὸν, καὶ λοιπὸν ἐν τῇ διατ λύσει τοῦ σώματος οἱ ἄγγελοι καὶ πάντες οἱ ἄνω χορεί ἱλαροῖς προσώποις προσδέχονται αὐτούς. Ἐὰν δὲ ὑποδεξάμενος τὰ ὅπλα τοῦ Χριστοῦ εἰς τὸ πολεμῆσαι ἀνδρείως χαυνωθῇ, εὐθέως ὁ τοιοῦτος παραδίδοται τοῖς ἐχθροῖς, καὶ ἐν τῇ διαλύσει τοῦ σώματος ἀπὸ σκότους τοῦ νῦν περιέχοντος αὐτὸν εἰς ἄλλο χαλε πώτερον σκότος χωρεῖ καὶ ἀπώλειαν. Γ'. Ωσπερ δὲ ἐὰν ᾗ παράδεισος ἔχων δένδρα χαρ ποφόρα, καὶ ἄλλα φυτὰ εὐώδη, καὶ ὅλως ᾗ καλῶς εἰργασμένος καὶ πεφιλοκαλημένος, ἔχῃ δὲ καὶ με κρὸν τεῖχος ἀντὶ θριγγίου φυλάσσον αὐτόν· συμβῇ δὲ ἐκεῖ ποταμὸν ὁρμητιαῖον διέρχεσθαι, εἰ καὶ μι κρὸν τοῦ ὕδατος προσκρούσει τῷ τοίχῳ, ὑποφθείρει τὸν θεμέλιον, λαμβάνει ἀγωγὴν, καὶ κατὰ μικρὸν λύει τὸν θεμέλιον, καὶ εἰσελθὼν διαββήσσει καὶ ἐκριν ζοί πάντα τὰ φυτὰ, καὶ ὅλην τὴν ἐργασίαν ἀφανίζει, καὶ ἄκαρπον ποιεῖ· οὕτως ἐστὶ καὶ ἡ καρδία τοῦ ἀνθρώπου. Ἔχει τοὺς λογισμούς τους καλούς, πλησιάζουσι δὲ πάντοτε καὶ οἱ ποταμοὶ τῆς κακίας τῇ καρ δίᾳ, θέλοντες αὐτὴν καταβαλεῖν καὶ ῥίψαι εἰς τὸ ἴδιον μέρος, λοιπὸν ἐὰν ᾗ μικρὸν κούφος ὁ νοῦς, καὶ ἤξῃ τοῖς ἀκαθάρτοις λογισμοῖς, ἰδοὺ ἔλαβον νομὴν τὰ πνεύματα τῆς πλάνης, καὶ εἰσῆλθον καὶ κατέστρεψαν τὰ ἐκεῖ κάλλη, ἠφάνισαν τοὺς ἀγαθοὺς λογισμούς, καὶ ἠρήμωσαν την ψυχήν. Ζ΄. Ωσπερ ἐστὶν ὁ ὀφθαλμὸς μικρὸς παρ' ὅλα τὰ μέλη, καὶ αὐτὴ ἡ κόρη μικρὰ οὖσα, μέγα ἐστὶ σκεῦος· βλέπει γὰρ ὑφ᾽ ἕν, οὐρανὸν, ἀστέρα, ἥλιον, σελήνην, πόλεις καὶ ἄλλα κτίσματα· ὁμοίως καὶ αὐτὰ τὰ ὁρώμενα ὑπὸ τὸ ἕν, τῇ μικρᾷ κόρῃ τοῦ ὀφθαλμοῦ ἐμμορφοῦται καὶ ἐνεικονίζεται· οὕτως ἐστὶ καὶ ὁ νοῦς εἰς τὴν καρδίαν. Καὶ αὐτὴ ἡ καρδία, μικρόν τι σκεῦός ἐστι, καὶ ἐκεῖ οἱ δράκοντες, καὶ ἐκεῖ οἱ λέον τες, ἐκεῖ τὰ ἰοβόλα θηρία, καὶ ὅλοι οἱ θησαυροί τῆς και κίας· καὶ ἐκεῖ αἱ τραχεῖαι καὶ ἀνώμαλοι ὁδοῖ, ἐκεῖ αἱ φάραγγες· ὁμοίως πάλιν ἐκεῖ ὁ Θεὸς, ἐκεῖ καὶ οἱ ἄγ γελοι, ἐκεῖ ἡ ζωὴ καὶ ἡ βασιλεία, ἐκεῖ τὸ φῶς καὶ οἱ ἀπόστολοι, ἐκεῖ οἱ θησαυροί τῆς χάριτος, ἐκεῖ τὰ πάντα ἐστίν. Ωσπερ γάρ ἐστιν ὁμίχλη εἰς ὅλην τὴνμή διέλθῃ τις τὰ μέτρα ἐκεῖνα, ὑπὸ φόβον ἐστὶ που
λύν, μήπως ἐν τῷ μεταξὺ πτῶσιν τινα ἡ πονηρὰ
δύναμις ἐργάσηται.
Ε'. Ωσπερ δὲ γυνὴ συλλαβοῦσα ἐντὸς ἔχει τὸ βρέ
φος αὐτῆς ἐν σκότει, ὡς εἰπεῖν, καὶ ὑλώδει τόπῳ
ἐὰν δὲ συμβῇ λοιπὸν ἐξελθεῖν τὸ παιδίον ἐν δέοντι
καιρῷ, βλέπει κτίσιν καινοτέραν, ἣν οὐδέποτε εἶδεν,
οὐρανοῦ, καὶ γῆς, καὶ ἡλίου· καὶ εὐθὺς οἱ φίλοι καὶ
συγγενεῖς ἱλαρῷ τῷ προσώπῳ δέχονται αὐτὸ εἰς τὰς
ἀγκάλας· ἐὰν δὲ συμβῇ ὑπὸ ἀταξίας τινὸς σπασθε
ναι ἔνδον τὸ παιδίον, ἀνάγκη λοιπὸν τοὺς εἰς τοῦτο
τεταγμένους ιατρούς ξίφει χρήσασθαι· καὶ λοιπὸν
εὑρίσκεται τὸ παιδίον ἀπὸ θανάτου εἰς θάνατον χω
ροῦν, καὶ ἀπὸ σκότους εἰς σκότος· οὕτως ἀνάλαβε
καὶ εἰς τὸ πνευματικόν. Όσοι ὑπεδέξαντο τὸν σπόρον
τῆς θεότητος, οὗτοι ἀοράτως ἔχουσιν αὐτὸν, καὶ διὰ
την σύνοικον ἁμαρτίαν ἐν σκοτεινοῖς καὶ φοβεροῖς
τόποις κρύπτουσιν. Ἐὰν οὖν ἀσφαλίσωνται ἑαυτοὺς,
καὶ τηρήσωσι τὸ σπέρμα, οὗτοι τῷ δέοντι καιρῷ
ἀναγεννῶντες εἰς τὸ φανερὸν, καὶ λοιπὸν ἐν τῇ διατ
λύσει τοῦ σώματος οἱ ἄγγελοι καὶ πάντες οἱ ἄνω χορεί
ἱλαροῖς προσώποις προσδέχονται αὐτούς. Ἐὰν δὲ
ὑποδεξάμενος τὰ ὅπλα τοῦ Χριστοῦ εἰς τὸ πολεμῆσαι
ἀνδρείως χαυνωθῇ, εὐθέως ὁ τοιοῦτος παραδίδοται
τοῖς ἐχθροῖς, καὶ ἐν τῇ διαλύσει τοῦ σώματος ἀπὸ
σκότους τοῦ νῦν περιέχοντος αὐτὸν εἰς ἄλλο χαλε
πώτερον σκότος χωρεῖ καὶ ἀπώλειαν.
Γ'. Ωσπερ δὲ ἐὰν ᾗ παράδεισος ἔχων δένδρα χαρ
ποφόρα, καὶ ἄλλα φυτὰ εὐώδη, καὶ ὅλως ᾗ καλῶς
εἰργασμένος καὶ πεφιλοκαλημένος, ἔχῃ δὲ καὶ με
κρὸν τεῖχος ἀντὶ θριγγίου φυλάσσον αὐτόν· συμβῇ
δὲ ἐκεῖ ποταμὸν ὁρμητιαῖον διέρχεσθαι, εἰ καὶ μι
κρὸν τοῦ ὕδατος προσκρούσει τῷ τοίχῳ, ὑποφθείρει
τὸν θεμέλιον, λαμβάνει ἀγωγὴν, καὶ κατὰ μικρὸν
λύει τὸν θεμέλιον, καὶ εἰσελθὼν διαββήσσει καὶ ἐκριν
ζοί πάντα τὰ φυτὰ, καὶ ὅλην τὴν ἐργασίαν ἀφανίζει,
καὶ ἄκαρπον ποιεῖ· οὕτως ἐστὶ καὶ ἡ καρδία τοῦ
ἀνθρώπου. Ἔχει τοὺς λογισμούς τους καλούς, πλησιά
ζουσι δὲ πάντοτε καὶ οἱ ποταμοὶ τῆς κακίας τῇ καρ
δίᾳ, θέλοντες αὐτὴν καταβαλεῖν καὶ ῥίψαι εἰς τὸ ἴδιον
μέρος, λοιπὸν ἐὰν ᾗ μικρὸν κούφος ὁ νοῦς, καὶ ἤξῃ
τοῖς ἀκαθάρτοις λογισμοῖς, ἰδοὺ ἔλαβον νομὴν τὰ
πνεύματα τῆς πλάνης, καὶ εἰσῆλθον καὶ κατέστρεψαν
τὰ ἐκεῖ κάλλη, ἠφάνισαν τοὺς ἀγαθοὺς λογισμούς,
καὶ ἠρήμωσαν την ψυχήν.
Ζ΄. Ωσπερ ἐστὶν ὁ ὀφθαλμὸς μικρὸς παρ' ὅλα τὰ
μέλη, καὶ αὐτὴ ἡ κόρη μικρὰ οὖσα, μέγα ἐστὶ
σκεῦος· βλέπει γὰρ ὑφ᾽ ἕν, οὐρανὸν, ἀστέρα, ἥλιον,
σελήνην, πόλεις καὶ ἄλλα κτίσματα· ὁμοίως καὶ
αὐτὰ τὰ ὁρώμενα ὑπὸ τὸ ἕν, τῇ μικρᾷ κόρῃ τοῦ
ὀφθαλμοῦ ἐμμορφοῦται καὶ ἐνεικονίζεται· οὕτως ἐστὶ
καὶ ὁ νοῦς εἰς τὴν καρδίαν. Καὶ αὐτὴ ἡ καρδία, μικρόν
τι σκεῦός ἐστι, καὶ ἐκεῖ οἱ δράκοντες, καὶ ἐκεῖ οἱ λέον
τες, ἐκεῖ τὰ ἰοβόλα θηρία, καὶ ὅλοι οἱ θησαυροί τῆς και
κίας· καὶ ἐκεῖ αἱ τραχεῖαι καὶ ἀνώμαλοι ὁδοῖ, ἐκεῖ αἱ
φάραγγες· ὁμοίως πάλιν ἐκεῖ ὁ Θεὸς, ἐκεῖ καὶ οἱ ἄγ
γελοι, ἐκεῖ ἡ ζωὴ καὶ ἡ βασιλεία, ἐκεῖ τὸ φῶς καὶ οἱ
ἀπόστολοι, ἐκεῖ οἱ θησαυροί τῆς χάριτος, ἐκεῖ τὰ
πάντα ἐστίν. Ωσπερ γάρ ἐστιν ὁμίχλη εἰς ὅλην τὴν
vero quis gradus illos transierit, summopere me
tait, ne forte interea lapsum quemdam adversaria
potestas moliatur.
V. Perinde vero ac mulier quæ concepit, intus
habet infantem suum in tenebris, ut ita dicam, et
denso loco si vero postmodum contingat egredi
puerum tempore debito, intuetur novam creatu
ram, quam nunquam viderat, coli, terræ et solis,
et amici atque cognati continuo hilari vultu ex
cipiunt eum in ulnas: quod si vero contingat a
confusione quadam divelli intus infantem, necessa
rio superest, ut ad hoc constituti medici cultello
utantur, itaque deprehenditur postea infans a
morte in mortem pergere, a tenebris in tenebras
sic accipe quoque in re spirituali. Quicunque
susceperunt semen divinitatis, hi invisibili modo
obtinent illud, et propter inhabitans sibi peccatum
in tenebricosis et timendis locis occultant. Si ergo
muniant se ipsos, et conservent semen, isti debito
tempore producunt in lucem, et tandem in disso
lutione corporis, angeli et omnes superni chori
leto vultu excipiunt illos. Si vero quis susceptis
armis Christi ad bellum fortiter gerendum, socor
dia diffluerit, ejusmodi qui est, quam primum tra
ditur hostibus, et in dissolutione corporis a tene
bris, quæ nunc comprehendunt illum, in alias mo
lestiores tenebras et in interitum pergit.
VI. Perinde vero ac si sit hortus, arboribus fru
ctiferis et aliis fragrantibus plantis consitus, atque
per omnia bene excultus et exornatus, munitus
quoque pro vallo, exiguo pariete conservante eum;
eontingat vero fluvium rapidum illic transcurrere,
licet modicum aquæ allidat parieti, corrumpit fun
damentum, sumptaque eductione paulatim dis
solvit, atque irruens affringit et exstirpat om
nes plantas, et universam culturam delet, et ste
rilem reddit: sic quoque se habet cor hominis: pos
sidet cogitationes honestas; appropinquant vero
cordi perpetuo et fluvii vitiorum, volentes illud
dejicere, atque in suam partem protrahere. Itaque
si 139 animus paululum levis factus, illabatur in
impuras cogitationes, ecce acceperunt pabulum
spiritus erroris, et ingressi everterunt illius orna
menta, exstinctisque bonis cogitationibus animam
devastarunt.
VII. Quemadmodum vero oculus omnium mem
brorum est minimus, et ipsa pupilla, quæ est exi
gua, est vas ingens: intuetur enim uno momento
caluun, astra, solem, lunam, urbes, et alias crea
turas: eodem quoque modo, quæ conspiciuntur
uno eodemque momento, in illa parva pupilla oculi
formantur et effinguntur: sic quoque se mens habet
in corde: ipsumque cor est vas quoddam exiguum,
ibique sunt dracones, ibi leones, ibi venenosg be
stiæ, ibi cuncti vitiorum thesauri: ibi quoque aspe
ræ et salebrosæ viæ, ibi præcipitia: itidem e di
verso, ibi est Deus, ibi quoque angeli, ibi vita et
regnum, ibi lumen et apostoli, ibi thesauri gratia
ibi sunt omnia. Quemadmodum enim est nebula
col. 391–392page 65 of 69
Jo. Alb. Fabricius de SS. Macariorum
PG 34:391auxilium ferre potest, ut et ego etiam misera Do mini gloriam consequar. Postquam totum justorum gaudium sex diebus anima inspectaverit, rursus ab angelis ad adorandum Deum adducitur. Bene igitur ecclesia die nona liturgias pro defuncto offert et oblationem celebrat. Post secundam autem adora tionem rursus ab omnium rerum Domino manda tur, ut in infernum deducatur anima, et poenarum loca ibi posita, diversaque inferorum claustra, et diversae illi ostendantur impiorum poenae, quibus assidentes peccatorum animae assiduo lugent ac dentes stridunt. Per hasce poenarum diversitates circumfertur anima dies triginta, contremiscens, ne et ipsa forsitan in illo loco incarcerari condemne tur. Die quadragesimo sursum iterum ad adoran dum Deum reducitur; et tunc secundum opera (11-12) illius locum illi, ubi in aeternum asservetur, indi cit judex. Bene igitur in ecclesia celebratur in defunctorum et baptizatorum memoriam. De ani mabus vero, quae sacrum baptisma nunquam rece perunt, res sese pari modo non habet, sed in eo casu angeli inclementes animas non baptizatas e corpore accipiunt, verberantes illas et dicentes Adesdum, impia anima; quis Dominus tuus om niumque Deus, quem scire noluisti, in mundo se cura degens? Nunc vero eum agnosce aeternis addicta poenis. Dein ad primum usque coelum illam adducentes, eam sistunt, illique e longinquo os tendunt angelorum omniumque coelestium potesta tum gloriam dicentes: Istorum omnium Dominus est Jesus Christus Dei vivi filius, quem agnoscere et adorare noluisti. Apage abhinc vero ad tui simi les impios eorumque principem diabolum abducta in aeternum ignem apparatum diabolo atque angelis ejus, quos in vivis adhuc posita tanquam Deos ad orasti. Postquam ista dixissent angeli, servum Dei Macarium amplexi e conspectu nostro evanuerunt. Nos vero gloriam reddamus Patri et Filio et Spiri tui sancto nunc et in saecula saeculorum. Amen. Lege Vox forte corrupta. [Leg. Forsan legendum SS. MACARIORUM AEGYPTII ET ALEXANDRINI VITIS ET SCRIPTIS Cum notis Gottlieb. Christophori Harles. [fo. Alb. Fabricii Bibliotheca Graeca sive notitia scriptorum veterum graecorum. Editio nova cura Golll. Christoph. Harles. Hamb. 1802, 4° Vol. VIII p. 361-366.] 4 Macarius Magnus, Aegyptius monachus et presbyter, S. Antonii discipulus magister Evagrii Pon tici, obiit in deserto Scithi, in quo ab a. C. 321 versatus est, nonagenarius circa a. C. 391. Socra De quo Cf. Lambec. Comm. T. VIII pag. 722 sqq. IIARL.οὐαί μοι, οὐδεὶς δυνήσεται νῦν βοηθῆσαί μοι, ὅπως κἀγὼ ἡ ἀθλία τύχω τῆς δόξης τοῦ κυρίου. μετὰ δὲ τὸ θεωρῆσαι πᾶσαν τὴν χαρὰν τῶν δικαίων ἐν ταῖς ἐξ ἡμέραις, πάλιν ἀναφέρεται ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς προσκύνησιν τοῦ Θεοῦ. καλῶς οὖν προσφέρει ἐν τῇ θ ἡμέρᾳ λειτουργίας καὶ προσφορὰν ἐκτελοῦσα ὑπὲρ τοῦ τελευτήσαντος. μετὰ δὲ τὴν δευτέραν προσκύνησιν πάλιν γίνεται κέλευσις παρὰ τοῦ πάντων δεσπό του, καταγαγεῖν αὐτὴν ἐν τῷ ᾅδῃ καὶ δεῖξαι αὐτῇ τὰ ἐκεῖσε κολαστήρια καὶ διάφορα ταμία τοῦ ᾅδου, καὶ τὰς τῶν ἀσεβῶν διαφόρους κολάσεις, εἰς ἃς παρακα θεζόμεναι αἱ ψυχαὶ τῶν ἁμαρτωλῶν διηνεκώς θρη νοῦσι καὶ βρύχουσι τοὺς ὀδόντας. καὶ ἐν ταῖς τοιαύ ταις διαφοραῖς τῶν κολάσεων περιφέρεται ἡ ψυχή τί πέπονθα; οὐαί μοι, πῶς ἐσκοτίσθην; οὐκ οἶδα. ἡμέρᾳ κ' τρέμουσα, μήπως ἄρα καὶ αὐτὴ ἐν τῷ πάντων τῶν οὐρανίων δυνάμεων, λέγοντες· τού νοντο ἀφ᾿ ἡμῶν. Ἡμεῖς δὲ δόξαν αναπέμψωμεν τῷ πατρὶ καὶ τῷ υἱῷ καὶ τῷ ἁγίῳ πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ἀμήν. τοιούτῳ τόπῳ κατακριθῇ φυλάττεσθαι. καὶ τῇ μ' ἡμέρᾳ ἀναφέρεται πάλιν προσκυνῆσαι τῷ κυρίῳ, καὶ τότε λοιπὸν πρὸς τὰ ἔργα αὐτῆς κελεύει ὁ κριτής τὸν τόπον τῆς παραφυλακής. καλῶς ἐκτελεῖται ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ ταῖς μνείαις τῶν μεθισταμένων καὶ πεφωτισμένων. ἐπὶ δὲ τῶν ψυχῶν τῶν μὴ ἐχουσῶν βάπτισμα τὸ ἅγιον, οὐχ οὕτως. ἀλλὰ [ἀπονοῖς ] ἄγγε λοι ἀπότομοι λαμβάνουσι τὰς ἀφωτίστους ψυχὰς ἀπὸ τοῦ σώματος, τύπτοντες καὶ λέγοντες· δεῦρο ἀσεβής ψυχή, τίς ὁ δεσπότης σου καὶ πάντων κύριος. ὂν οὐκ ἐθέλησας γνῶναι, ἐν ἀνέσει διάγουσα ἐν τῷ κόσμῳ; νῦν γνῶθι τιμωρουμένη αιωνίως. καὶ μέχρι τοῦ πρώτου οὐρανοῦ ἀνάγοντες ἱστᾶσι καὶ δείκνυσιν αὐτῇ ἐκ μήκοθεν τὴν δόξαν τῶν ἀγγέλων καὶ των ἁπάντων κύριός ἐστιν Ἰησοῦς Χριστὸς ὁ υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, δν οὐκ ἠθέλησας γνῶναι καὶ προσκυνῆσαι· ἀλλ' ἀπαχθεῖσα πρὸς τοὺς ὁμοίους ἀσεβεῖς καὶ τὸν τούτων ἄρχοντα τὸν διάβολον εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ, οὓς ἐν τῷ βίῳ σου ὡς θεούς προσεκύνησας. ταῦτα εἰπόντες οἱ ἄγγελοι καὶ ἀσπα σάμενοι τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ Μακάριον, ἀφανεῖς ἐγέ (11-12) ημέρας. άπηνῶς. Επιτ.]. ἀλλὰ ἄγγελοι ἀπηνεῖς καὶ ἀπότομοι. ΝΟΤΑΕ.οὐαί μοι, οὐδεὶς δυνήσεται νῦν βοηθῆσαί μοι, ὅπως
κἀγὼ ἡ ἀθλία τύχω τῆς δόξης τοῦ κυρίου. μετὰ δὲ
τὸ θεωρῆσαι πᾶσαν τὴν χαρὰν τῶν δικαίων ἐν ταῖς
ἐξ ἡμέραις, πάλιν ἀναφέρεται ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς
προσκύνησιν τοῦ Θεοῦ. καλῶς οὖν προσφέρει ἐν τῇ θ
ἡμέρᾳ λειτουργίας καὶ προσφορὰν ἐκτελοῦσα ὑπὲρ
τοῦ τελευτήσαντος. μετὰ δὲ τὴν δευτέραν προσκύ
νησιν πάλιν γίνεται κέλευσις παρὰ τοῦ πάντων δεσπό
του, καταγαγεῖν αὐτὴν ἐν τῷ ᾅδῃ καὶ δεῖξαι αὐτῇ τὰ
ἐκεῖσε κολαστήρια καὶ διάφορα ταμία τοῦ ᾅδου, καὶ
τὰς τῶν ἀσεβῶν διαφόρους κολάσεις, εἰς ἃς παρακα
θεζόμεναι αἱ ψυχαὶ τῶν ἁμαρτωλῶν διηνεκώς θρη
νοῦσι καὶ βρύχουσι τοὺς ὀδόντας. καὶ ἐν ταῖς τοιαύ
ταις διαφοραῖς τῶν κολάσεων περιφέρεται ἡ ψυχή
τί πέπονθα; οὐαί μοι, πῶς ἐσκοτίσθην; οὐκ οἶδα.
ἡμέρᾳ κ' τρέμουσα, μήπως ἄρα καὶ αὐτὴ ἐν τῷ
πάντων τῶν οὐρανίων δυνάμεων, λέγοντες· τού
νοντο ἀφ᾿ ἡμῶν. Ἡμεῖς δὲ δόξαν αναπέμψωμεν τῷ πατρὶ καὶ τῷ υἱῷ καὶ τῷ ἁγίῳ πνεύματι νῦν καὶ
ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ἀμήν.
τοιούτῳ τόπῳ κατακριθῇ φυλάττεσθαι. καὶ τῇ μ'
ἡμέρᾳ ἀναφέρεται πάλιν προσκυνῆσαι τῷ κυρίῳ, καὶ
τότε λοιπὸν πρὸς τὰ ἔργα αὐτῆς κελεύει ὁ κριτής
τὸν τόπον τῆς παραφυλακής. καλῶς ἐκτελεῖται ἐν τῇ
ἐκκλησίᾳ ταῖς μνείαις τῶν μεθισταμένων καὶ πεφω
τισμένων. ἐπὶ δὲ τῶν ψυχῶν τῶν μὴ ἐχουσῶν βάπτι
σμα τὸ ἅγιον, οὐχ οὕτως. ἀλλὰ [ἀπονοῖς ] ἄγγε
λοι ἀπότομοι λαμβάνουσι τὰς ἀφωτίστους ψυχὰς
ἀπὸ τοῦ σώματος, τύπτοντες καὶ λέγοντες· δεῦρο
ἀσεβής ψυχή, τίς ὁ δεσπότης σου καὶ πάντων κύριος.
ὂν οὐκ ἐθέλησας γνῶναι, ἐν ἀνέσει διάγουσα ἐν τῷ
κόσμῳ; νῦν γνῶθι τιμωρουμένη αιωνίως. καὶ μέχρι
τοῦ πρώτου οὐρανοῦ ἀνάγοντες ἱστᾶσι καὶ δεικνῦ
σιν αὐτῇ ἐκ μήκοθεν τὴν δόξαν τῶν ἀγγέλων καὶ
των ἁπάντων κύριός ἐστιν Ἰησοῦς Χριστὸς ὁ υἱὸς
τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, δν οὐκ ἠθέλησας γνῶναι καὶ
προσκυνῆσαι· ἀλλ' ἀπαχθεῖσα πρὸς τοὺς ὁμοίους
ἀσεβεῖς καὶ τὸν τούτων ἄρχοντα τὸν διάβολον εἰς τὸ
πῦρ τὸ αἰώνιον τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ
τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ, οὓς ἐν τῷ βίῳ σου ὡς θεούς
προσεκύνησας. ταῦτα εἰπόντες οἱ ἄγγελοι καὶ ἀσπα
σάμενοι τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ Μακάριον, ἀφανεῖς ἐγέ
(11-12) ημέρας.
άπηνῶς. Επιτ.].
ἀλλὰ ἄγγελοι ἀπηνεῖς
καὶ ἀπότομοι.
ΝΟΤΑΕ.
auxilium ferre potest, ut et ego etiam misera Do
mini gloriam consequar. Postquam totum justorum
gaudium sex diebus anima inspectaverit, rursus ab
angelis ad adorandum Deum adducitur. Bene igitur
ecclesia die nona liturgias pro defuncto offert et
oblationem celebrat. Post secundam autem adora
tionem rursus ab omnium rerum Domino manda
tur, ut in infernum deducatur anima, et poenarum
loca ibi posita, diversaque inferorum claustra, et
diversae illi ostendantur impiorum poenae, quibus
assidentes peccatorum animae assiduo lugent ac
dentes stridunt. Per hasce poenarum diversitates
circumfertur anima dies triginta, contremiscens,
ne et ipsa forsitan in illo loco incarcerari condemne
tur. Die quadragesimo sursum iterum ad adoran
dum Deum reducitur; et tunc secundum opera (11-12)
illius locum illi, ubi in aeternum asservetur, indi
cit judex. Bene igitur in ecclesia celebratur in
defunctorum et baptizatorum memoriam. De ani
mabus vero, quae sacrum baptisma nunquam rece
perunt, res sese pari modo non habet, sed in eo
casu angeli inclementes animas non baptizatas e
corpore accipiunt, verberantes illas et dicentes
Adesdum, impia anima; quis Dominus tuus om
niumque Deus, quem scire noluisti, in mundo se
cura degens? Nunc vero eum agnosce aeternis
addicta poenis. Dein ad primum usque coelum illam
adducentes, eam sistunt, illique e longinquo os
tendunt angelorum omniumque coelestium potesta
tum gloriam dicentes: Istorum omnium Dominus
est Jesus Christus Dei vivi filius, quem agnoscere
et adorare noluisti. Apage abhinc vero ad tui simi
les impios eorumque principem diabolum abducta
in aeternum ignem apparatum diabolo atque angelis
ejus, quos in vivis adhuc posita tanquam Deos ad
orasti. Postquam ista dixissent angeli, servum Dei
Macarium amplexi e conspectu nostro evanuerunt.
Nos vero gloriam reddamus Patri et Filio et Spiri
tui sancto nunc et in saecula saeculorum. Amen.
Lege
Vox forte corrupta. [Leg.
Forsan legendum
SS. MACARIORUM AEGYPTII ET ALEXANDRINI VITIS ET SCRIPTIS
Cum notis Gottlieb. Christophori Harles.
[fo. Alb. Fabricii Bibliotheca Graeca sive notitia scriptorum veterum graecorum. Editio nova cura Golll. Christoph.
Harles. Hamb. 1802, 4° Vol. VIII p. 361-366.]
4 Macarius Magnus, Aegyptius monachus et presbyter, S. Antonii discipulus magister Evagrii Pon
tici, obiit in deserto Scithi, in quo ab a. C. 321 versatus est, nonagenarius circa a. C. 391.
Socra
De quo
Cf. Lambec. Comm. T. VIII pag. 722 sqq. IIARL.
col. 393–394page 66 of 69
PG 34:393ad civitatem regni poterit pervenire. Quemnadmo dum autem qui sunt in navi, e mari non hauriunt mec bibunt, ncc ex eo vestimenta aut victum ac cipiunt; sed aliunde in navem important: sic quo que animæ Christianorum non ex hoc sæculo, sed supernitus e cœlo cibum cœlestem et indumenta spiritualia accipiunt: atque inde viventes, in navi boni et vivifci Spiritus ambulant, et transgrediuntur adversarias principum et potestatum pravas faculta tes. Et quemadmodum ex unica natura ligni omnes naves construuntur, quarum beneficio homines ama rum possunt transmeare mare: sic ex unica divini tate lucis coelestis diversorum gratiæ donorum unius 142 Spiritus, omnes Christianorum animæ corro borate universam supervolant nequitiam. VII. Verum cum navis et gubernatore indigeat, et temperato et amœno vento, ad feliciter navigan dum; hæc omnia est ipse Dominus in anima fideli degens, et perferre eam faciens molestas tempe states et feroces malitiæ fluctus, atque impetus vio Jentorum peceati ventorum; et quidem fortiter, ferventer ac scite, ut ipse novit, dissoluto eorum æstu. Absque cœlesti enim gubernatore, Christo, non potest quispiam trajicere perversum mare potestatum tenebrarum, ac molestarum tentationum afflatus. Ascendunt enim, inquit, usque ad cœlos, et descendunt usque ad abyssos ". Omnem porro ga bernandi scientiam, item bellorum ac tentationum novit, super feroces fuctus incedens. Ipse enim, inquit, tentatus, potest iis qui tentantur, succur Tere VIII. Oportet ergo converti ac transmutari ani mas nostras a præsenti statu in alterum statum, et divinam naturam, et fieri novos e veteribus, hoc est, bonos, benignos ac fideles, ex acerbis et infi delibus, et sic idoneos cœlesti regno fieri et consti tui. Beatus enim Paulus de conversione et assum ptione sua, qua comprehensus est a Domino, scribit haec: Sed sector, si eliam apprehendam, quatenus et apprehensus sum a Christo ". Quo igitur pacto comprehenditur a Deo? Quemadmodum enim si captivos quosdam, quos rapuerat, tyrannus abducat, deinceps ipse comprehendatur a vero rege: ita quo que Paulus, cum a tyrannico spiritu peccati tor queretur, Ecclesiam persequebatur et devastabat verum cum non odio Dei, sed per ignorantiam hoc ageret, tanquam pro veritate dimicans, non est neglectus, sed apprehendit eum arcanoque splen dore circumfudit Dominus, cœlestis et verus rex, eumque voce sua dignatus, in faciem percussit, atque ut servum liberavit. Vide Domini bonitatem et conversionem, quo pacto possit mutare animas vitio agglutinatas, et feroces effectas, atque mo mento horæ in suam ipsius bonitatem et pacem tra ducere! 41 Psal. cvụ, 26. "Hebr. 11, 18. “Philipp. 111, 12.δι' οὗ εὐθυδρόμως καὶ ὀρθῶς εἰς τὸν ἐπουράνιον λιο μένα τῆς ἀναπαύσεως, εἰς τὴν πόλιν τῆς βασιλείας δυνήσεται καταντήσαι. "Ωσπερ δὲ οἱ ἐν τῷ πλοίω ἐκ τῆς θαλάσσης οὐκ ἀρύονται καὶ πίνουσιν, οὔτε ἐξ αὐτῆς τὰ ἐνδύματα καὶ τὰς τροφὰς ἔχουσιν, ἀλλ' ἔξωθεν ἐν τῷ πλοίῳ ἐπικομίζονται· οὕτως αι ψυχαί τῶν Χριστιανῶν, οὐκ ἐκ τοῦ αἰῶνος τούτου, ἀλλ' ἄνωθεν ἐξ οὐρανοῦ τροφὴν οὐράνιον καὶ ἐνδύματα πνευματικά λαμβάνουσι, κἀκεῖθεν ζῶσαι ἐν τῇ νητ τοῦ ἀγαθοῦ καὶ ζωοποιοῦ Πνεύματος εμβάσαι, παρέρχονται τὰς ἐναντίας τῶν ἀρχῶν καὶ ἐξουσιῶν πονηρὰς δυνάμεις. Καὶ ὥσπερ ἐκ μιᾶς φύσεως ξύλου πάντα τὰ πλοῖα κατασκευάζονται, δι᾿ ὧν παρελθεῖν οἱ ἄνθρωποι τὴν πικρὰν δυνήσονται θάλασσαν οὕτως ἐκ μιᾶς θεότητος φωτὸς οὐρανίου τῶν διαφόρων χαρισμάτων τοῦ ἑνὸς Πνεύματος, πᾶσαι τῶν Χριστιανῶν αἱ ψυχαί δυναμούμεναι τὴν ὅλην περι ίπτανται πονηρίαν. Ζ'. Ἐπεὶ δὲ τὸ πλοῖον καὶ κυβερνήτου χρήζει καὶ εὐκράτου καὶ ἡδέος ἀνέμου πρὸς τὸ διαπλεῦσαι καλῶς, ταῦτα πάντα αὐτός ἐστιν ὁ Κύριος ἐν τῇ πιστῇ ψυχῇ γινόμενος, καὶ διαπερῶν αὐτὴν τοὺς δεινούς χειμῶνας, καὶ τὰ ἄγρια τῆς πονηρίας κύμα τα, καὶ τὰς καταιγίδας τῶν βιαίων τῆς ἁμαρτίας ἀνέμων, δυνατῶς καὶ ἐμπόρως καὶ ἐπιστημόνως, ὡς αὐτὸς ἐπίσταται, διαλύων τὸν κλύδωνα αὐτῶν. Ανευ γὰρ τοῦ ἐπουρανίου κυβερνήτου Χριστοῦ, ἀδύνατόν τινι παρελθεῖν τὴν πονηρὰν θάλασσαν τῶν δυνάμεων τοῦ σκότους, καὶ τῶν πικρῶν πειρασμῶν τὰ καταφυσήματα· Ἀναβαίνουσι γάρ, φησίν, ἕως τῶν οὐρανῶν, καὶ καταβαίνουσιν ἕως τῶν αβύσσων. Πᾶσαν δὲ κυβερνητικὴν ἐπιστήμην καὶ πολέμων καὶ πειρασμῶν ἐπίσταται, ὑπεράνω τῶν Ο αγρίων κυμάτων ἐπιβαίνων· Αὐτὸς γάρ, φησί, πειρασθεὶς δύναται πειραζομένοις βοηθῆσαι. Η΄. Δεῖ τοίνυν ἀλλαγῆναι καὶ μεταβληθῆναι τὰς ψυχὰς ἡμῶν ἀπὸ τῆς νῦν καταστάσεως εἰς ἑτέραν κατάστασιν, καὶ φύσιν θείαν, καὶ γενέσθαι καινούς ἐκ παλαιῶν, τουτέστιν ἀγαθοὺς καὶ χρηστούς καὶ πιστοὺς, ἐκ πικρῶν καὶ ἀπίστων· καὶ οὕτω χρησίμους γενομένους εἰς τὴν ἐπουράνιον βασιλείαν ἀποκαταστῆναι. Καὶ γὰρ ὁ μακάριος Παῦλος περὶ τῆς μεταβολής αὐτοῦ καὶ καταλήψεως, ἧς κατελήφθη ὑπὸ Κυρίου, γράφει ταῦτα· Διώκω δὲ, εἰ καταλάβω, ἐφ᾽ ᾧ καὶ κατελήφθην ὑπὸ Χριστοῦ. Πῶς τί ἄρα καταλαμβάνεται ὑπὸ τοῦ Θεοῦ; Ὥσπερ γὰρ ἐὰν αἰχμαλωσίαν τινὰ τύραννος ἁρπάσας ἀπάγῃ, εἶτα καταληφθῇ ὑπὸ τοῦ ἀληθινοῦ βασιλέως· οὕτω καὶ Παῦλος, ὅτε ὑπὸ τοῦ τυραννικοῦ πνεύματος τῆς ἁμαρτίας ενηρ γεῖτο, τὴν Ἐκκλησίαν ἐδίωκε καὶ ἐσχύλευεν. Αλλ' ἐπεὶ μὴ ζήλῳ Θεοῦ κατὰ ἄγνοιαν ἐποίει, ὡς ὑπὲρ ἀληθείας ἀγωνιζόμενος, οὐ παρωράθη, ἀλλὰ κατ ἔλαβεν αὐτὸν ὁ Κύριος, περιλάμψας ἀῤῥήτως ὁ ἐπου ράνιος καὶ ἀληθινὸς βασιλεύς, φωνῆς τῆς αὐτοῦ τοῦτον ἀξιώσας, καὶ ῥαπίσας ὡς δοῦλον ἠλευθέρωσεν, Ιδε Δεσπότου ἀγαθότητα καὶ μεταβολήν, πῶς δύνα ται μεταβαλεῖν ψυχὰς τὰς τῇ κακίᾳ συμπλακείσας, καὶ ἀγρίας ἀποκαταστάσας, καὶ ῥοπῇ ώρας εἰς τὴν ἑαυτοῦ ἀγαθότητα, καὶ εἰρήνην μετενεγκεῖν.δι' οὗ εὐθυδρόμως καὶ ὀρθῶς εἰς τὸν ἐπουράνιον λιο
μένα τῆς ἀναπαύσεως, εἰς τὴν πόλιν τῆς βασιλείας
δυνήσεται καταντήσαι. "Ωσπερ δὲ οἱ ἐν τῷ πλοίω
ἐκ τῆς θαλάσσης οὐκ ἀρύονται καὶ πίνουσιν, οὔτε ἐξ
αὐτῆς τὰ ἐνδύματα καὶ τὰς τροφὰς ἔχουσιν, ἀλλ'
ἔξωθεν ἐν τῷ πλοίῳ ἐπικομίζονται· οὕτως αι ψυχαί
τῶν Χριστιανῶν, οὐκ ἐκ τοῦ αἰῶνος τούτου, ἀλλ'
ἄνωθεν ἐξ οὐρανοῦ τροφὴν οὐράνιον καὶ ἐνδύματα
πνευματικά λαμβάνουσι, κἀκεῖθεν ζῶσαι ἐν τῇ νητ
τοῦ ἀγαθοῦ καὶ ζωοποιοῦ Πνεύματος εμβάσαι,
παρέρχονται τὰς ἐναντίας τῶν ἀρχῶν καὶ ἐξουσιῶν
πονηρὰς δυνάμεις. Καὶ ὥσπερ ἐκ μιᾶς φύσεως ξύλου
πάντα τὰ πλοῖα κατασκευάζονται, δι᾿ ὧν παρελθεῖν
οἱ ἄνθρωποι τὴν πικρὰν δυνήσονται θάλασσαν
οὕτως ἐκ μιᾶς θεότητος φωτὸς οὐρανίου τῶν διαφό
ρων χαρισμάτων τοῦ ἑνὸς Πνεύματος, πᾶσαι τῶν Χριστιανῶν αἱ ψυχαί δυναμούμεναι τὴν ὅλην περι
ίπτανται πονηρίαν.
Ζ'. Ἐπεὶ δὲ τὸ πλοῖον καὶ κυβερνήτου χρήζει
καὶ εὐκράτου καὶ ἡδέος ἀνέμου πρὸς τὸ διαπλεύ
σαι καλῶς, ταῦτα πάντα αὐτός ἐστιν ὁ Κύριος ἐν τῇ
πιστῇ ψυχῇ γινόμενος, καὶ διαπερῶν αὐτὴν τοὺς
δεινούς χειμῶνας, καὶ τὰ ἄγρια τῆς πονηρίας κύμα
τα, καὶ τὰς καταιγίδας τῶν βιαίων τῆς ἁμαρτίας
ἀνέμων, δυνατῶς καὶ ἐμπόρως καὶ ἐπιστημόνως,
ὡς αὐτὸς ἐπίσταται, διαλύων τὸν κλύδωνα αὐτῶν.
Ανευ γὰρ τοῦ ἐπουρανίου κυβερνήτου Χριστοῦ,
ἀδύνατόν τινι παρελθεῖν τὴν πονηρὰν θάλασσαν τῶν
δυνάμεων τοῦ σκότους, καὶ τῶν πικρῶν πειρα
σμῶν τὰ καταφυσήματα· Ἀναβαίνουσι γάρ, φησίν,
ἕως τῶν οὐρανῶν, καὶ καταβαίνουσιν ἕως τῶν
αβύσσων. Πᾶσαν δὲ κυβερνητικὴν ἐπιστήμην καὶ
πολέμων καὶ πειρασμῶν ἐπίσταται, ὑπεράνω τῶν
Ο αγρίων κυμάτων ἐπιβαίνων· Αὐτὸς γάρ, φησί,
πειρασθεὶς δύναται πειραζομένοις βοηθῆσαι.
Η΄. Δεῖ τοίνυν ἀλλαγῆναι καὶ μεταβληθῆναι τὰς
ψυχὰς ἡμῶν ἀπὸ τῆς νῦν καταστάσεως εἰς ἑτέραν
κατάστασιν, καὶ φύσιν θείαν, καὶ γενέσθαι καινούς
ἐκ παλαιῶν, τουτέστιν ἀγαθοὺς καὶ χρηστούς καὶ
πιστοὺς, ἐκ πικρῶν καὶ ἀπίστων· καὶ οὕτω χρησίμους
γενομένους εἰς τὴν ἐπουράνιον βασιλείαν ἀποκαταστή
ναι. Καὶ γὰρ ὁ μακάριος Παῦλος περὶ τῆς μεταβολής
αὐτοῦ καὶ καταλήψεως, ἧς κατελήφθη ὑπὸ Κυρίου,
γράφει ταῦτα· Διώκω δὲ, εἰ καταλάβω, ἐφ᾽ ᾧ καὶ
κατελήφθην ὑπὸ Χριστοῦ. Πῶς τί ἄρα καταλαμ
βάνεται ὑπὸ τοῦ Θεοῦ; Ὥσπερ γὰρ ἐὰν αἰχμαλωσίαν
τινὰ τύραννος ἁρπάσας ἀπάγῃ, εἶτα καταληφθῇ
ὑπὸ τοῦ ἀληθινοῦ βασιλέως· οὕτω καὶ Παῦλος, ὅτε
ὑπὸ τοῦ τυραννικοῦ πνεύματος τῆς ἁμαρτίας ενηρ
γεῖτο, τὴν Ἐκκλησίαν ἐδίωκε καὶ ἐσχύλευεν. Αλλ'
ἐπεὶ μὴ ζήλῳ Θεοῦ κατὰ ἄγνοιαν ἐποίει, ὡς ὑπὲρ
ἀληθείας ἀγωνιζόμενος, οὐ παρωράθη, ἀλλὰ κατ
ἔλαβεν αὐτὸν ὁ Κύριος, περιλάμψας ἀῤῥήτως ὁ ἐπου
ράνιος καὶ ἀληθινὸς βασιλεύς, φωνῆς τῆς αὐτοῦ
τοῦτον ἀξιώσας, καὶ ῥαπίσας ὡς δοῦλον ἠλευθέρωσεν,
Ιδε Δεσπότου ἀγαθότητα καὶ μεταβολήν, πῶς δύνα
ται μεταβαλεῖν ψυχὰς τὰς τῇ κακίᾳ συμπλακείσας,
καὶ ἀγρίας ἀποκαταστάσας, καὶ ῥοπῇ ώρας εἰς τὴν
ἑαυτοῦ ἀγαθότητα, καὶ εἰρήνην μετενεγκεῖν.
ad civitatem regni poterit pervenire. Quemnadmo
dum autem qui sunt in navi, e mari non hauriunt
mec bibunt, ncc ex eo vestimenta aut victum ac
cipiunt; sed aliunde in navem important: sic quo
que animæ Christianorum non ex hoc sæculo, sed
supernitus e cœlo cibum cœlestem et indumenta
spiritualia accipiunt: atque inde viventes, in navi
boni et vivifci Spiritus ambulant, et transgrediuntur
adversarias principum et potestatum pravas faculta
tes. Et quemadmodum ex unica natura ligni omnes
naves construuntur, quarum beneficio homines ama
rum possunt transmeare mare: sic ex unica divini
tate lucis coelestis diversorum gratiæ donorum unius
142 Spiritus, omnes Christianorum animæ corro
borate universam supervolant nequitiam.
VII. Verum cum navis et gubernatore indigeat,
et temperato et amœno vento, ad feliciter navigan
dum; hæc omnia est ipse Dominus in anima fideli
degens, et perferre eam faciens molestas tempe
states et feroces malitiæ fluctus, atque impetus vio
Jentorum peceati ventorum; et quidem fortiter,
ferventer ac scite, ut ipse novit, dissoluto eorum
æstu. Absque cœlesti enim gubernatore, Christo,
non potest quispiam trajicere perversum mare
potestatum tenebrarum, ac molestarum tentationum
afflatus. Ascendunt enim, inquit, usque ad cœlos, et
descendunt usque ad abyssos ". Omnem porro ga
bernandi scientiam, item bellorum ac tentationum
novit, super feroces fuctus incedens. Ipse enim,
inquit, tentatus, potest iis qui tentantur, succur
Tere
VIII. Oportet ergo converti ac transmutari ani
mas nostras a præsenti statu in alterum statum, et
divinam naturam, et fieri novos e veteribus, hoc
est, bonos, benignos ac fideles, ex acerbis et infi
delibus, et sic idoneos cœlesti regno fieri et consti
tui. Beatus enim Paulus de conversione et assum
ptione sua, qua comprehensus est a Domino, scribit
haec: Sed sector, si eliam apprehendam, quatenus
et apprehensus sum a Christo ". Quo igitur pacto
comprehenditur a Deo? Quemadmodum enim si
captivos quosdam, quos rapuerat, tyrannus abducat,
deinceps ipse comprehendatur a vero rege: ita quo
que Paulus, cum a tyrannico spiritu peccati tor
queretur, Ecclesiam persequebatur et devastabat
verum cum non odio Dei, sed per ignorantiam hoc
ageret, tanquam pro veritate dimicans, non est
neglectus, sed apprehendit eum arcanoque splen
dore circumfudit Dominus, cœlestis et verus rex,
eumque voce sua dignatus, in faciem percussit, atque
ut servum liberavit. Vide Domini bonitatem et
conversionem, quo pacto possit mutare animas
vitio agglutinatas, et feroces effectas, atque mo
mento horæ in suam ipsius bonitatem et pacem tra
ducere!
41 Psal. cvụ, 26. "Hebr. 11, 18. “Philipp. 111, 12.
col. 395–396page 67 of 69
PG 34:395MSS. [Pag. 363] Macarii Acgyptii Homiliae in aliis bibliothecis, ut Leidensi et ex Is. Vossii supellectile [Pag. 364] et Venetiis inter libros Julii Justiniani, procuratoris S. Marci, sed quos eo defuncto in manus ignotas devenisse testatur Montfauconus in Diario Italico p. 433 sq. Opuscula septem Ascetica I. de custodia cordis II. de perfectione in spiritu III. de oratione IV. de patientia et discretione V. de elevatione mentis Vl. de caritate VII. voós, de libertate mentis. Haec una cum Apophthegmatis quibusdam Macarii p. 243 ex cod. Francisci Tur riani primus edidit et latinam versionem suam addidit Petrus Possiuus S. J. in Thesauro ascetico Paris. 1684, 4°. Deinde graece et latine una cum Macarii Homiliis recudi curavit, aliaque Apophthegmata a Jo. Baptista Cotelerio pridem vulgata, et quae de Macario Hieronymus, Palladius et Cassianus, subiunxit laudatus D. Jo. Georgius Pritius Lips. 1699, 8° Germanice vertit edita a Possino Opuscula et Apoph nachos; denique Nr. MMMDLXXI Macarii itinera rium usque ad paradisum terrestrem seu de vita et consuetudine eius per Theophilum, Sergium et Chiinum monachos. Secundum Vol. II catalogi in ter codd. Eccl. cathedr. Sarisburiensis Nr. MXLII Macarii epistolae; inter codd. Vossianos Nr. MMCIL Macarii Homiliae, [in cat. bibl. Leidens. p. 594 Nr. LXVII inter codd. Voss. sic citantur: Macarii Ae gyptii Homiliae de perfectione christiana numero h. e. mortuorum; auto xxx.]; Dublini inter codd. Narcissi archiep. Nr. MCCLIV liber theologic. (forsan Maca rii, iudice confectore cat.) directiones complectens et preces christianas. Mediolani in Bibl. Ambros. Macarii cuiusdam monachi Epistola ad Macarium; item Macarii abbatis dialogus de baptismo, et Ma carii martyris vita ac miracula, nec non Macarii martyris et sociorum vita, teste Montfauc. in Bibl. Biblioth. MSS. Tom. I p. 501 B. C. E. Eodem teste sunt in codd. Vatican. Macarii abbatis sermones ad monachos; ad filios Dei; et epistola; et Macarii Aegyptii Homiliae in IV codd. (Tom. I p. 67 C.); Florentiae in Bibl. Camaldulensium b. Mariae etc. Macarii Aegyptii abbatis epistola (ib. p. 413 C, et iterum p. 430 D, ubi epistolae in illo cod. inesse dicuntur); inter codd. monasterii S. Audoeni Ro thomagensis Macarii epist. ad monachos (ib. II p. 1238 D); Venetiis in Bibl. Marc. Macarii monachi flores ex diversis auctoribus (ib. I p. 474 B, sed in catal. codd. gr. Marc. desideratur illius indicium); inter codd. Escorial. Hisp. Macarii aliorumque Pa trum praeceptiones monach. (ib. I p. 624 C.; in catal. Pilier, etc. deest illius cod. notitia); in Bibl. Basileensi Macarii sermo contra Arianos (ib.I p. 613 C.). Venetiis in Bibl. S. Michaelis prope Marian. Macarii excerpta in Evangel. S. Matthaei in catena gr. teste Mittarellio in cat. codd. illius Bibl. p. 698. Attamen comment. ac fragmm. in catenis Patrum ad Macar. Chrysocephalum saepe pertinere videntur. Taurini in cod. LXXX gallico ep. Macarii ad mona chos, v. cat. codd.Taurin. Vol. II p. 482. Parisiis in Bibl. publ. sunt secundum cat. codd. Tom. III in tribus codd. Mac. sermo ad monachos latine (v. indic.), graece autem secundum Tom. II Macari. Aegyptii Homiliae L in codd. DLXXXVII, MCLVII et duae in cod. MCCCLXXII Nr. 36 et 37; Macarii cum angelo colloquium in cod. CMXXIX Nr. 12; capita ascetica in epitomen redacta in cod. CMXVIII Nr. 2 et in cod. MDXCVIII Nr. 6, in cat. p. 370 sic citantur: Macarii abbatis capita ascetica sive addi tamenta ad librum I Patrum; Opusc. de anima in cod. MMDCXV Nr. 2 ex cod. quodam vet. anglica no a Baluzio a. 1584 descripto; epistola Macarii abbatis ad Esaiam abbatem in codd. CMXVI, et al. in cod. CMLXXV. In eadem Bibl. inter codd. Sy riac. in cod. CXLV Nr. 5 sententiae selectae e ser monibus Macarii magni et aliorum, et Nr. 7 Mac. Sermones IV et Opuse. quaedam ascetica. In pluri bus codd. Bibl. Coislinianae nomen, loca scriptaque Macariorum occurrunt, notante Montfauc. in Bibl. Coislin. in codd. XXXVII, CXVII, CXXII, CCXXXI in collectionib. locorum etc. (p. 411. 191. ex eius vita 198. 294.); inter scholia ad lo. Climaci scal am (p. 306); in cod. CCLXXXII ex Historia Lausiaca vita trium Macariorum, n. iunioris Aegy ptii et politici utpote diversorum, memoratur (p. 599); in cod. LXXXIII in historia monachorum Aegyptiorum, Hieronymo perperam adscripto, duo rum Macariorum vitae, n. Aegyptii et moitixou, de scribuntur (p. 138 sq.); in cod. CXCIII ex Macario Scetiota quaedam (ib. 246). In Bibl. Laurent. Medic. Florentiae citantur Macarii loca in expositione sa cror. praeceptorum in cod. IV plut. 6, et cod. XXVI plut. 9 (Bandin. cat. codd. gr. Tom. I p. 99 et 436); in collect. capp. asceticorum cod. XXXI plut. 10 (Bandin. l. 1. p. 495); vita Macarii in cod. IV plut. 6 (Bandin. I p. 100). Taurini in Bibl. Regia cod. CXCV ex S. Macario de perfectione spirituali capitula L. v. cat. codd. gr. Taurin. p. 296. Vindo bonae in Bibl. Caesar. in cod. XLII Mucarius abbas Aegyptius citatur in catena Patrum in Lucam, do cente Lambecio in Comment. Tom. II p. 166; in cod. LXXVI Nr. 12 Macarii precatio, v. Lambec. ib. p. 379; in cod. CLVI Nr. 8 Macarii capp. asce tica centum, is vocatur in hoc cod. Mac. magnus, quaedam de eo [Pag. 364] tradit et plures de duo bus Macariis laudat scriptores Lambec. Tom. IV p. 325 sqq.; in cod. CLXXIX Nr. 3 Macarii abbatis paraenesis, in collect. Opusculor. asceticorum, el in cod. CLXXXVH Nr. 7 eiusdem narrationes dua rum visionum suarum de sanctis angelis (Lambec. Tom. IV p. 418 sqq. et p. 442) add. Kollar. að Lambecii comm. Tom. I p. 771 ex catal. italico etc., in cod. Naniano Venet. CXIII tribuitur id Opusc. de suis visionibus etc. Macario Aegyptio, v. catal. codd. gr. Nan. p. 230. In cod. CCXLI Nr. 1 cita tur Macarius in Io. patriarchae Antiocheni ec logis asceticis (Lambec. Tom. V p. 222 sqq. cum nota Kollarii). Harl. 6) Alia, quae in Thesauro illo ascetico continen tur, refert D. Thomas Ittigius libro de Bibliothecis et catenis Patrum p. 360 sq. Vide et Acta erudito rum a. 1685 p. 488 sqq. FABR. Et de codd. v. ad notam superiorem. HARL. 7) Toni. I Mon. Eccl. Graec. Paris. 1677,4° p. 524 s. 8) Inscriptio est: Macarii etc. Opuscula non nulla et Apophthegmata Io. Georg. Pritius collegit, revidit, latinam versionem studiose emendavit, in dicibusque adiectis edidit Lips. ap. her. Grossii 1699, 8. Haec et superior Homiliarum editio, ut utraque coniunctim denuoque typis repetita videre tur, novam accepit epigraphen Macarii Homiliae et Opuscula Lips. 1714, 8°. Sed Macarii Opuscula Ae sculapium suum et meliorem scripturae curam ad huc exspectare, pluribus exemplis docuit multaque Opusculorum asceticorum loca haud imperite corre xit explicuitque Io. Salom. Semler in specimine animadversionum in aliquot Opuscula graeca Maca rii, Ilalac Salicae 1746, 4°. Idem ibidem 1745, 4° edidit Specimen examinis critici operum, quaoπερὶ φυλακής καρδίας, περὶ τελειότητος ἐν πνεύματι, περὶ προσευχῆς, περὶ ὑπομονῆς καὶ διακρίσεως, περὶ ὑψώσεως τοῦ νοός, περὶ ἀγάπης, περὶ ἐλευθερίας νῇ περὶ τῶν ἀποιχομένων τοῦπερὶ φυλακής καρδίας, περὶ τελειότητος ἐν πνεύματι,
περὶ προσευχῆς, περὶ ὑπομονῆς καὶ διακρίσεως,
περὶ ὑψώσεως τοῦ νοός, περὶ ἀγάπης, περὶ ἐλευθερίας
νῇ περὶ τῶν ἀποιχομένων τοῦ
MSS. [Pag. 363] Macarii Acgyptii Homiliae in aliis bibliothecis, ut Leidensi et ex Is. Vossii supellectile
[Pag. 364] et Venetiis inter libros Julii Justiniani, procuratoris S. Marci, sed quos eo defuncto in manus
ignotas devenisse testatur Montfauconus in Diario Italico p. 433 sq.
Opuscula septem Ascetica I. de custodia cordis II.
de perfectione in spiritu III. de oratione IV. de patientia et
discretione V. de elevatione mentis Vl. de caritate VII.
voós, de libertate mentis. Haec una cum Apophthegmatis quibusdam Macarii p. 243 ex cod. Francisci Tur
riani primus edidit et latinam versionem suam addidit Petrus Possiuus S. J. in Thesauro ascetico Paris.
1684, 4°. Deinde graece et latine una cum Macarii Homiliis recudi curavit, aliaque Apophthegmata a Jo.
Baptista Cotelerio pridem vulgata, et quae de Macario Hieronymus, Palladius et Cassianus, subiunxit
laudatus D. Jo. Georgius Pritius Lips. 1699, 8° Germanice vertit edita a Possino Opuscula et Apoph
nachos; denique Nr. MMMDLXXI Macarii itinera
rium usque ad paradisum terrestrem seu de vita
et consuetudine eius per Theophilum, Sergium et
Chiinum monachos. Secundum Vol. II catalogi in
ter codd. Eccl. cathedr. Sarisburiensis Nr. MXLII
Macarii epistolae; inter codd. Vossianos Nr. MMCIL
Macarii Homiliae, [in cat. bibl. Leidens. p. 594 Nr.
LXVII inter codd. Voss. sic citantur: Macarii Ae
gyptii Homiliae de perfectione christiana numero
h. e. mortuorum;
auto xxx.]; Dublini inter codd. Narcissi
archiep. Nr. MCCLIV liber theologic. (forsan Maca
rii, iudice confectore cat.) directiones complectens
et preces christianas. Mediolani in Bibl. Ambros.
Macarii cuiusdam monachi Epistola ad Macarium;
item Macarii abbatis dialogus de baptismo, et Ma
carii martyris vita ac miracula, nec non Macarii
martyris et sociorum vita, teste Montfauc. in Bibl.
Biblioth. MSS. Tom. I p. 501 B. C. E. Eodem teste
sunt in codd. Vatican. Macarii abbatis sermones ad
monachos; ad filios Dei; et epistola; et Macarii
Aegyptii Homiliae in IV codd. (Tom. I p. 67 C.);
Florentiae in Bibl. Camaldulensium b. Mariae etc.
Macarii Aegyptii abbatis epistola (ib. p. 413 C, et
iterum p. 430 D, ubi epistolae in illo cod. inesse
dicuntur); inter codd. monasterii S. Audoeni Ro
thomagensis Macarii epist. ad monachos (ib. II p.
1238 D); Venetiis in Bibl. Marc. Macarii monachi
flores ex diversis auctoribus (ib. I p. 474 B, sed in
catal. codd. gr. Marc. desideratur illius indicium);
inter codd. Escorial. Hisp. Macarii aliorumque Pa
trum praeceptiones monach. (ib. I p. 624 C.; in
catal. Pilier, etc. deest illius cod. notitia); in Bibl.
Basileensi Macarii sermo contra Arianos (ib.I p. 613
C.). Venetiis in Bibl. S. Michaelis prope Marian.
Macarii excerpta in Evangel. S. Matthaei in catena
gr. teste Mittarellio in cat. codd. illius Bibl. p. 698.
Attamen comment. ac fragmm. in catenis Patrum
ad Macar. Chrysocephalum saepe pertinere videntur.
Taurini in cod. LXXX gallico ep. Macarii ad mona
chos, v. cat. codd.Taurin. Vol. II p. 482. Parisiis
in Bibl. publ. sunt secundum cat. codd. Tom. III
in tribus codd. Mac. sermo ad monachos latine (v.
indic.), graece autem secundum Tom. II Macari.
Aegyptii Homiliae L in codd. DLXXXVII, MCLVII
et duae in cod. MCCCLXXII Nr. 36 et 37; Macarii
cum angelo colloquium in cod. CMXXIX Nr. 12;
capita ascetica in epitomen redacta in cod. CMXVIII
Nr. 2 et in cod. MDXCVIII Nr. 6, in cat. p. 370 sic
citantur: Macarii abbatis capita ascetica sive addi
tamenta ad librum I Patrum; Opusc. de anima in
cod. MMDCXV Nr. 2 ex cod. quodam vet. anglica
no a Baluzio a. 1584 descripto; epistola Macarii
abbatis ad Esaiam abbatem in codd. CMXVI, et al.
in cod. CMLXXV. In eadem Bibl. inter codd. Sy
riac. in cod. CXLV Nr. 5 sententiae selectae e ser
monibus Macarii magni et aliorum, et Nr. 7 Mac.
Sermones IV et Opuse. quaedam ascetica. In pluri
bus codd. Bibl. Coislinianae nomen, loca scriptaque
Macariorum occurrunt, notante Montfauc. in Bibl.
Coislin. in codd. XXXVII, CXVII, CXXII, CCXXXI
in collectionib. locorum etc. (p. 411. 191. ex eius
vita 198. 294.); inter scholia ad lo. Climaci scal
am (p. 306); in cod. CCLXXXII ex Historia
Lausiaca vita trium Macariorum, n. iunioris Aegy
ptii et politici utpote diversorum, memoratur (p.
599); in cod. LXXXIII in historia monachorum
Aegyptiorum, Hieronymo perperam adscripto, duo
rum Macariorum vitae, n. Aegyptii et moitixou, de
scribuntur (p. 138 sq.); in cod. CXCIII ex Macario
Scetiota quaedam (ib. 246). In Bibl. Laurent. Medic.
Florentiae citantur Macarii loca in expositione sa
cror. praeceptorum in cod. IV plut. 6, et cod. XXVI
plut. 9 (Bandin. cat. codd. gr. Tom. I p. 99 et
436); in collect. capp. asceticorum cod. XXXI plut.
10 (Bandin. l. 1. p. 495); vita Macarii in cod. IV
plut. 6 (Bandin. I p. 100). Taurini in Bibl. Regia
cod. CXCV ex S. Macario de perfectione spirituali
capitula L. v. cat. codd. gr. Taurin. p. 296. Vindo
bonae in Bibl. Caesar. in cod. XLII Mucarius abbas
Aegyptius citatur in catena Patrum in Lucam, do
cente Lambecio in Comment. Tom. II p. 166; in
cod. LXXVI Nr. 12 Macarii precatio, v. Lambec.
ib. p. 379; in cod. CLVI Nr. 8 Macarii capp. asce
tica centum, is vocatur in hoc cod. Mac. magnus,
quaedam de eo [Pag. 364] tradit et plures de duo
bus Macariis laudat scriptores Lambec. Tom. IV p.
325 sqq.; in cod. CLXXIX Nr. 3 Macarii abbatis
paraenesis, in collect. Opusculor. asceticorum, el
in cod. CLXXXVH Nr. 7 eiusdem narrationes dua
rum visionum suarum de sanctis angelis (Lambec.
Tom. IV p. 418 sqq. et p. 442) add. Kollar. að
Lambecii comm. Tom. I p. 771 ex catal. italico etc.,
in cod. Naniano Venet. CXIII tribuitur id Opusc.
de suis visionibus etc. Macario Aegyptio, v. catal.
codd. gr. Nan. p. 230. In cod. CCXLI Nr. 1 cita
tur Macarius in Io. patriarchae Antiocheni ec
logis asceticis (Lambec. Tom. V p. 222 sqq. cum
nota Kollarii). Harl.
6) Alia, quae in Thesauro illo ascetico continen
tur, refert D. Thomas Ittigius libro de Bibliothecis et
catenis Patrum p. 360 sq. Vide et Acta erudito
rum a. 1685 p. 488 sqq. FABR. Et de codd. v. ad
notam superiorem. HARL.
7) Toni. I Mon. Eccl. Graec. Paris. 1677,4° p. 524 s.
8) Inscriptio est: Macarii etc. Opuscula non
nulla et Apophthegmata Io. Georg. Pritius collegit,
revidit, latinam versionem studiose emendavit, in
dicibusque adiectis edidit Lips. ap. her. Grossii
1699, 8. Haec et superior Homiliarum editio, ut
utraque coniunctim denuoque typis repetita videre
tur, novam accepit epigraphen Macarii Homiliae et
Opuscula Lips. 1714, 8°. Sed Macarii Opuscula Ae
sculapium suum et meliorem scripturae curam ad
huc exspectare, pluribus exemplis docuit multaque
Opusculorum asceticorum loca haud imperite corre
xit explicuitque Io. Salom. Semler in specimine
animadversionum in aliquot Opuscula graeca Maca
rii, Ilalac Salicae 1746, 4°. Idem ibidem 1745, 4°
edidit Specimen examinis critici operum, quao
col. 397–398page 68 of 69
PG 34:397DE SS. MACARIIS AEGYPTIO ET ALEXANDRINO. thegmata et Homiliis Macarii subiunxit Godfridus Arnoldus, addiditque Gregorii Naz. orationem I sive apo logeticum de fuga sua, Zenonis Veronensis sermonem de fide, S. Ephraemi sermones quatuor, S. Nili li brum asceticum, et capita paraenetica 229, Sextique sententias 430, Emanuelis Phile Hymnum ad Spiri tum sanctum, et Christi dicta, quae in evangelistis non reperiuntur. [Pag. 365] Nonnulla Macarii fragmenta ex Catenis Patrum, ut Corderiana in Matthaeum, etc., et orationes nonnullas latine Franciscus Combefisius Bibliothecae suae concionatoriae inseruit, qui, de his disputare, in quit, et an vere Macarii senioris illae Homiliae sint nihilque Pelagiani furfuris inspersum habeant, nec eius quicquam laboret åñáðɛia [et quod angelos animosque corporeae naturae esse Homil. 3. et libro de cari tate statuit], alterius otii sit, fereque occupavit Brasichellani diligentia in Romano indice expurgatorio, emendati quandoque a Labbeo non male, plerisque locis modeste laudati, quicquid in Labbeum invehatur Raynaudus. Capita ascetica CLXX metaphrasi illustrata a Simeone Logotheta exstant MSS. in Bibl. Caesarea teste Lambecio lib. V p. 101 Evolvisse etiam illa se testatur Allatius de Simeonum scriptis p. 152. Incer tum, qualis liber Macarii inter alia Ascetarum scripta commendetur a Joanne Antiocheno apud Cotele rium T. I Mon Eccl. Graec. p. 167. ab II. Macarius iunior, Alexandrinus, discipulus et ipse Magni Antonii, monachus, presbyter et abbas Nitriensis, qui circa a. C. 404 centenarius obiit. De eo J. Bollandus 2 Januar. T. I p. 84 sq., et Tille montius T. VII Memor. Hist. eccl. Palladius cap. 20 Lausiac. Tolitixóv dictum fuisse testatur, urbe nempe Alexandria, ut notat H. Dodwellus ad fragmentum Philippi Sidetae p. 512 a quo inter sive catechetas Alexandrinos loco undecimo nominatur Exstat sub eius nomine Regula monastica triginta capitulis comprehensa, quam ex codice MS. Beccensi primus latine edidit illustravitque Petrus Roverius S. J. in Hist. monasterii Reomaensis in tractu [Pag. 366] Lingo nensi Paris. 1637, 4º, p. 24, et post Roverium Lucas Holstenius in codice Regularum Rom. 1637, 4º. FABR. Regula Macarii abbatis latine in cod. MDLXIV Nr. 2 Bibl. publ. Parisinae. In cod. regio Taurin. gr. CLXXVII fol. 29 Canon S. metropolitae dom. Macarii iunioris, qui propriam sedem reliquit humilita tis causa, ignorantiam simulans, atque asceticae vitae se dedit in partibus Cretae, multaque praeclara mira cula ubique fecit,etc. v. Cat. codd. gr. Taur. p. 262. Num vero noster Macarius, an Ancyranus metropo lita, an alius sit intelligendus, ii qui codicem possunt comparare, decernant, sed Regulam illam monasticam aeque ac sermonem de exitu animae iustorum, etc. J. G. Walch. H. E. p. 1373 cum aliis adnumerat mo numentis suppositis. Harl. Alia Regula Serapionis, Macarii, Paphnutii, iunioris Macarii et aliorum 34 ex codice Affligemenensi pri mum edita ab Henrico Cuicquio, episcopo postea Ruremondensi, ad calcem Cassiani Antverp. 1578, 8°, et deinde in codice Regularum Holsteniano recusa. Sermo de exitu animae iustorum et peccatorum, quomodo separantur a corpore et in quo statu manent, sub v. monachorum Aegyptior. in cod. Coislin. LXXXIII, Montfauc. 1. 1. p. 138 sq. Idem p. 111 recenset cod. XXXVII s. Niconis collectionem locorum SS. et Scriptor. Ecclesiasticor., inter quos occurrit Ma carius Alexandrinus ad magnum Eusebium Alexan drinum, de quo cf. supra in Vol. VIII. I.p. 295 a Fa bricio et cel. Keilio adnotata. Add. indic. Montfauc. ad Bibl. Coisl. voce. Macarius etc. HARL. circumferuntur, Macarii. Phil. Labbe editioni suae Bibl. Coislin. p. 399 et 295. Utriusque vita in Hist. Glycae annalium (inter Scriptores Hist. Byzantinae) praemisit syllabum auctorum sive editorum a Glyca memoratorum. Inter ineditos citatur Macarius ab bas, a Glyca_p. laudatus. Censor Scriptor. Hist. Byzant. in Baum gartenii opere Nachrichten von einer hallischen Bibl. Tom. V p. 420, Not. docet, intelligenda esse Opuscula ascetica, et locum a Glyca citatum conve nire cum capite II Opusculi quarti, et opinatur, nomen Epistolarum aptius videri, quam vulgatum Opusculorum atque Homiliarum. Opusculum I de custodia cordis est in Cod. Caes. Vindob. CCXXXIV Nr. 15, v. Lambec. Comm. Tom. V p. 151, notam que Kollarii. Harl. 9) [Pag. 365] Sive p. 214 sqq. ed. Kollar. de cod. CCXL. Eadem Macarii capita, sed sine men tione Simeonis Metaphrastae, exstant etiam in cod. Caesar. CCXXXIV Nr. 16, v. Lambec. Tom. V p. 151, atque Kollar. adnotat, Opusc. esse adhuc in editum, et illud, quod Possinus in Thes. ascet. p. praemissa epigraphe. Matt protulisset, nihil aliud esse ac brevem huius Opusculi epitomen. HARL. 10) Macarii motxo vita gr. in cod. CMXIV Nr. 15 Bibl. publ. Paris. Macarii et Aegyptii et poli tici vita ex Hist. Lausiaca in cod. Coislin. CCLXXII. Utriusque Macarii dicta in collectione quadam asce ticorum in cod. Coislin. CCXXXıl, v. Montfauc. 11) Est quoque translatum in I. A. Fabr. librum de salutari luce Evangelii cap. IX p. 188. cf. Ca veum Tom. I p. 256. Harl. 12) Hanc regulam videtur intelligere Gennadius cap. 10 de Script. Eccl., eamque tribuere Macario Aegyptio, signis et virtutibus claro, quem ait unam ad iuniores professionis suae scripsisse epistolam, in qua docet illum perfecte posse servire Deo, qui con ditionem creationis suae cognoscens, ad omnes semet ipsum inclinaverit labores, et luctando atque Dei auxilium adversus omne, quod in hac vita suave est, implorando, ad naturalem quoque perveniens puri tatem, continentiam veluti naturale debitum munus obtinuerit. Fabr. Illam autem epistolam, cuius me minit Gennadius, potuisse Homilias continere su spicatur I. G. Walch. H. E. p. 1369. Add. V. D. iudicium paulo ante ex Baumgartenii Nachrichten etc. allatum. HARL. [Pag. 366] 13) Alia in codice regularum Holste niano contenta vide B. Ittigii libro p. 652 sq.διδασκάλους Μακάριος ὁ πολιτικός. Λόγος περὶ ἐξόδου ψυχῆς δικαίων καὶ ἁμαρτωλῶν τὸ πῶς χωρίζονται ἐκ τοῦ σώματος καὶ πῶς εἰσιν, ὁ μέγας Μακάριος ἐν ἐπιστολαίς, 81 47 Περὶ τελειότητος ἐν πνεύδιδασκάλους Mακάριος ὁ πολιτικός.
Λόγος περὶ ἐξόδου ψυχῆς δικαίων καὶ ἁμαρτωλῶν τὸ πῶς χωρίζονται ἐκ τοῦ σώματος καὶ πῶς εἰσιν,
ὁ μέγας Μακάριος ἐν ἐπιστολαίς, 81
47 Περὶ τελειότητος ἐν πνεύ
DE SS. MACARIIS AEGYPTIO ET ALEXANDRINO.
thegmata et Homiliis Macarii subiunxit Godfridus Arnoldus, addiditque Gregorii Naz. orationem I sive apo
logeticum de fuga sua, Zenonis Veronensis sermonem de fide, S. Ephraemi sermones quatuor, S. Nili li
brum asceticum, et capita paraenetica 229, Sextique sententias 430, Emanuelis Phile Hymnum ad Spiri
tum sanctum, et Christi dicta, quae in evangelistis non reperiuntur.
[Pag. 365] Nonnulla Macarii fragmenta ex Catenis Patrum, ut Corderiana in Matthaeum, etc., et orationes
nonnullas latine Franciscus Combefisius Bibliothecae suae concionatoriae inseruit, qui, de his disputare, in
quit, et an vere Macarii senioris illae Homiliae sint nihilque Pelagiani furfuris inspersum habeant, nec eius
quicquam laboret åñáðɛia [et quod angelos animosque corporeae naturae esse Homil. 3. et libro de cari
tate statuit], alterius otii sit, fereque occupavit Brasichellani diligentia in Romano indice expurgatorio,
emendati quandoque a Labbeo non male, plerisque locis modeste laudati, quicquid in Labbeum invehatur
Raynaudus.
Capita ascetica CLXX metaphrasi illustrata a Simeone Logotheta exstant MSS. in Bibl. Caesarea teste
Lambecio lib. V p. 101 Evolvisse etiam illa se testatur Allatius de Simeonum scriptis p. 152. Incer
tum, qualis liber Macarii inter alia Ascetarum scripta commendetur a Joanne Antiocheno apud Cotele
rium T. I Mon Eccl. Graec. p. 167.
ab
II. Macarius iunior, Alexandrinus, discipulus et ipse Magni Antonii, monachus, presbyter et abbas
Nitriensis, qui circa a. C. 404 centenarius obiit. De eo J. Bollandus 2 Januar. T. I p. 84 sq., et Tille
montius T. VII Memor. Hist. eccl. Palladius cap. 20 Lausiac. Tolitixóv dictum fuisse testatur,
urbe nempe Alexandria, ut notat H. Dodwellus ad fragmentum Philippi Sidetae p. 512 a quo inter
sive catechetas Alexandrinos loco undecimo nominatur Exstat sub eius
nomine Regula monastica triginta capitulis comprehensa, quam ex codice MS. Beccensi primus latine
edidit illustravitque Petrus Roverius S. J. in Hist. monasterii Reomaensis in tractu [Pag. 366] Lingo
nensi Paris. 1637, 4º, p. 24, et post Roverium Lucas Holstenius in codice Regularum Rom. 1637, 4º.
FABR. Regula Macarii abbatis latine in cod. MDLXIV Nr. 2 Bibl. publ. Parisinae. In cod. regio Taurin.
gr. CLXXVII fol. 29 Canon S. metropolitae dom. Macarii iunioris, qui propriam sedem reliquit humilita
tis causa, ignorantiam simulans, atque asceticae vitae se dedit in partibus Cretae, multaque praeclara mira
cula ubique fecit,etc. v. Cat. codd. gr. Taur. p. 262. Num vero noster Macarius, an Ancyranus metropo
lita, an alius sit intelligendus, ii qui codicem possunt comparare, decernant, sed Regulam illam monasticam
aeque ac sermonem de exitu animae iustorum, etc. J. G. Walch. H. E. p. 1373 cum aliis adnumerat mo
numentis suppositis. Harl.
Alia Regula Serapionis, Macarii, Paphnutii, iunioris Macarii et aliorum 34 ex codice Affligemenensi pri
mum edita ab Henrico Cuicquio, episcopo postea Ruremondensi, ad calcem Cassiani Antverp. 1578, 8°, et
deinde in codice Regularum Holsteniano recusa.
Sermo
de exitu animae iustorum et peccatorum, quomodo separantur a corpore et in quo statu manent, sub
v.
monachorum Aegyptior. in cod. Coislin. LXXXIII,
Montfauc. 1. 1. p. 138 sq. Idem p. 111 recenset
cod. XXXVII s. Niconis collectionem locorum SS.
et Scriptor. Ecclesiasticor., inter quos occurrit Ma
carius Alexandrinus ad magnum Eusebium Alexan
drinum, de quo cf. supra in Vol. VIII.
I.p. 295 a Fa
bricio et cel. Keilio adnotata. Add. indic. Montfauc.
ad Bibl. Coisl. voce. Macarius etc. HARL.
circumferuntur, Macarii. Phil. Labbe editioni suae Bibl. Coislin. p. 399 et 295. Utriusque vita in Hist.
Glycae annalium (inter Scriptores Hist. Byzantinae)
praemisit syllabum auctorum sive editorum a Glyca
memoratorum. Inter ineditos citatur Macarius ab
bas, a Glyca_p.
laudatus. Censor Scriptor. Hist. Byzant. in Baum
gartenii opere Nachrichten von einer hallischen
Bibl. Tom. V p. 420, Not. docet, intelligenda esse
Opuscula ascetica, et locum a Glyca citatum conve
nire cum capite II Opusculi quarti, et opinatur,
nomen Epistolarum aptius videri, quam vulgatum
Opusculorum atque Homiliarum. Opusculum I de
custodia cordis est in Cod. Caes. Vindob. CCXXXIV
Nr. 15, v. Lambec. Comm. Tom. V p. 151, notam
que Kollarii. Harl.
9) [Pag. 365] Sive p. 214 sqq. ed. Kollar. de
cod. CCXL. Eadem Macarii capita, sed sine men
tione Simeonis Metaphrastae, exstant etiam in cod.
Caesar. CCXXXIV Nr. 16, v. Lambec. Tom. V p.
151, atque Kollar. adnotat, Opusc. esse adhuc in
editum, et illud, quod Possinus in Thes. ascet. p.
praemissa epigraphe.
Matt protulisset, nihil aliud esse ac brevem huius
Opusculi epitomen. HARL.
10) Macarii motxo vita gr. in cod. CMXIV Nr.
15 Bibl. publ. Paris. Macarii et Aegyptii et poli
tici vita ex Hist. Lausiaca in cod. Coislin. CCLXXII.
Utriusque Macarii dicta in collectione quadam asce
ticorum in cod. Coislin. CCXXXıl, v. Montfauc.
11) Est quoque translatum in I. A. Fabr. librum
de salutari luce Evangelii cap. IX p. 188. cf. Ca
veum Tom. I p. 256. Harl.
12) Hanc regulam videtur intelligere Gennadius
cap. 10 de Script. Eccl., eamque tribuere Macario
Aegyptio, signis et virtutibus claro, quem ait unam
ad iuniores professionis suae scripsisse epistolam, in
qua docet illum perfecte posse servire Deo, qui con
ditionem creationis suae cognoscens, ad omnes semet
ipsum inclinaverit labores, et luctando atque Dei
auxilium adversus omne, quod in hac vita suave est,
implorando, ad naturalem quoque perveniens puri
tatem, continentiam veluti naturale debitum munus
obtinuerit. Fabr. Illam autem epistolam, cuius me
minit Gennadius, potuisse Homilias continere su
spicatur I. G. Walch. H. E. p. 1369. Add. V. D.
iudicium paulo ante ex Baumgartenii Nachrichten
etc. allatum. HARL.
[Pag. 366] 13) Alia in codice regularum Holste
niano contenta vide B. Ittigii libro p. 652 sq.
col. 399–400page 69 of 69
PG 34:399huius Macarii nomine editus est ex codice MS. Bibl. Paulinae Lipsiensis a Guilelmo Caveo interpre tatione Henrici Warthoni. Postea veluti ineditum ex eodem Lipsiensi et duobus Viennensibus codicibus cum versione sua vulgavit Jacobus Tollius in Insignibus Itineris Italici p. 192 Ultraiect, 1696, 4º. In alio MS., quod memorat Lambecius lib. VI p. 303 tribuitur Alexandro Ascetae, Macarii scilicet discipulo. Nam in alio, quem Tollius etiam inspexit, praemittuntur verba etc. Cf. similem licet breviorem apud Palla dium in Lausiaca Historia p. 69 Edit. Meursii. Fragmentum in MSS. Anonymi locis commu nibus asceticis, de quibus Lambecius lib. V p. 154 sq. [in cod. CCLI v. p. 326 Ed. Kollar. et de Eusebio Alexandrino ad init. huius II sectionis. Harl]. Sub indice «Sanctorum elogia et vitae» Ibid. Vol. X p. 271. Macarii cognomento zoλıtıxov Paris. in cod. CMXIV N° 15 et Nr. 16 narratio de duabus mulieribus et abbate Macario. In Bibl. publica. HARL. Macarii Aegyptii. Auctor Joannes Hagiopolita sive Hierosol. FABR. In cod. Naniano CXXXVI Nr. 24, in quo auctor dicitur Hagioelita, v. cat. codd. gr. Nan. p. 316. HARL. Macarii eremitae. Пapaxadoūµev oi tanervol. Cod. Barocc. CXLVII. Macariorum duorum Aegyptii et Alexandrini Marcique monachi, auctore Palladio episcopo Macedoniae. Illa quae de praedicabilibus et beatis referuntur viris. Latine apud Surium 2 Januar. ex Palladii Hist. Lausiaca. Fabr.Cf. AA. SS. Januar. Tom. I p. 1005 sqq.'vita ex Ms.graec. cum comment. notisque Bollandi, et ibid. p. 1012 et seqq. vita ex Palladiį Hist. Lausiaca, ex Rufino et Vitis Patrum, cum Bollandi notis. Vita Ma carii abbatis Alexandrini ex Vitis Patrum collecta cum comment. et notis ibid. p. 84 sqq. HARL. 14) In Hist. Lit. Scriptt. Eccl. ad a. C. 375 Lond. 688, fol.; Genev. 1694. 1705. 1720 fol.; Basil. 1741, fol. 15) Scilicet ced. CCX Nr. 12. Inscriptio autem et initium est fuxh Ex Tou owμaros, etc., v. Lambec. Comment. Tom. V p. 49, ibique Kollarii not. In cod. CCXXXVIII Nr. 13 est anonymi narratio de statu animarum post hanc vitam et de S. Macario Alexandrino. Lam becius 1. 1. p.208 observat Joannem Sambucum sua manu in margine cod. adnotasse auctorem istius narrationis esse S. Isaacum Syrum, abbatem et ana choretam. Cf. supra notitiam codicum init. huius cap. HARL. 16) Alia, quae in illo Tollii volumine occurrunt, vide recensita ab Ittigio p. 710 sq., et in Actis Erud. a. 1696 p. 297. 17) In priore Lambecii edit. cod. mem. recensio haerebat in appendice libri VI, sed in edit. Kollarii numeratur in Vol. V p. 628 (ubi v. not. Kollar.) cod. CCCXXXVII, in quo est Nr. 2 sub nomine Alexandri eremitae inc. tas to 466 Maxaply etc. Add. Fabric. infra lib. V cap. 45 Vol. X p. 473. HARLτοῦ ἁγίου Μακαρίου τοῦ ᾿Αλεξανδρέως· ὁ μαθητὴς διηγήσατο ὅτι ποτέ διήγησιν τοῦ μακαρίου Αντωνίου ἐκ τῶν ἐρωτήσεων πρὸς τὸν μέγαν Εὐσέβιον Αλεξανδρείας Μικροῦ Μακάριος διέφυγεν ὁ Αἰγύπτιος. τοῦ ᾿Α Μακαρίου πῶς χωρίζεται ἡ τοῦ ἁγίου Αλεξάνδρου τοῦ ἀσκητοῦ λόγος περὶ ἐξόδου ψυχῆς. Ποτὲ διοδευόντων ἡμῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ ἴδον δύο ἀγγέλους συνακολουθοῦντοῦ ἁγίου Μακαρίου τοῦ ᾿Αλεξανδρέως· ὁ
μαθητὴς διηγήσατο ὅτι ποτέ διήγησιν τοῦ μακαρίου Αντωνίου
ἐκ τῶν ἐρωτήσεων πρὸς τὸν μέγαν Εὐσέβιον Αλεξανδρείας
Μικροῦ Μακάριος διέφυγεν ὁ Αἰγύπτιος.
τοῦ ᾿Α662 Μακαρίου πῶς χωρίζεται ἡ
τοῦ ἁγίου Αλεξάνδρου τοῦ
ἀσκητοῦ λόγος περὶ ἐξόδου ψυχῆς. Ποτὲ διοδευόντων
ἡμῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ ἴδον δύο ἀγγέλους συνακολουθοῦν
huius Macarii nomine editus est ex codice MS. Bibl. Paulinae Lipsiensis a Guilelmo Caveo interpre
tatione Henrici Warthoni. Postea veluti ineditum ex eodem Lipsiensi et duobus Viennensibus codicibus
cum versione sua vulgavit Jacobus Tollius in Insignibus Itineris Italici p. 192 Ultraiect, 1696, 4º. In alio
MS., quod memorat Lambecius lib. VI p. 303 tribuitur Alexandro Ascetae, Macarii scilicet discipulo.
Nam in alio, quem Tollius etiam inspexit, praemittuntur verba
etc. Cf. similem licet breviorem apud Palla
dium in Lausiaca Historia p. 69 Edit. Meursii.
Fragmentum in MSS. Anonymi locis commu
nibus asceticis, de quibus Lambecius lib. V p. 154 sq. [in cod. CCLI v. p. 326 Ed. Kollar. et de Eusebio
Alexandrino ad init. huius II sectionis. Harl].
Sub indice «Sanctorum elogia et vitae»
Ibid. Vol. X p. 271.
Macarii cognomento zoλıtıxov Paris. in cod. CMXIV N° 15 et Nr. 16 narratio de duabus mulieribus
et abbate Macario. In Bibl. publica. HARL.
Macarii Aegyptii. Auctor Joannes Hagiopolita sive Hierosol. FABR.
In cod. Naniano CXXXVI Nr. 24, in quo auctor dicitur Hagioelita, v. cat. codd. gr. Nan. p. 316. HARL.
Macarii eremitae. Пapaxadoūµev oi tanervol. Cod. Barocc. CXLVII.
Macariorum duorum Aegyptii et Alexandrini Marcique monachi, auctore Palladio episcopo Macedoniae. Illa
quae de praedicabilibus et beatis referuntur viris. Latine apud Surium 2 Januar. ex Palladii Hist. Lausiaca.
Fabr.Cf. AA. SS. Januar. Tom. I p. 1005 sqq.'vita ex Ms.graec. cum comment. notisque Bollandi, et ibid.
p. 1012 et seqq. vita ex Palladiį Hist. Lausiaca, ex Rufino et Vitis Patrum, cum Bollandi notis. Vita Ma
carii abbatis Alexandrini ex Vitis Patrum collecta cum comment. et notis ibid. p. 84 sqq. HARL.
14) In Hist. Lit. Scriptt. Eccl. ad a. C. 375 Lond.
688, fol.; Genev. 1694. 1705. 1720 fol.; Basil.
1741, fol.
15) Scilicet ced. CCX Nr. 12. Inscriptio autem et
initium est
fuxh Ex Tou owμaros, etc., v. Lambec. Comment.
Tom. V p. 49, ibique Kollarii not. In cod. CCXXXVIII
Nr. 13 est anonymi narratio de statu animarum
post hanc vitam et de S. Macario Alexandrino. Lam
becius 1. 1. p.208 observat Joannem Sambucum sua
manu in margine cod. adnotasse auctorem istius
narrationis esse S. Isaacum Syrum, abbatem et ana
choretam. Cf. supra notitiam codicum init. huius
cap. HARL.
16) Alia, quae in illo Tollii volumine occurrunt,
vide recensita ab Ittigio p. 710 sq., et in Actis
Erud. a. 1696 p. 297.
17) In priore Lambecii edit. cod. mem. recensio
haerebat in appendice libri VI, sed in edit. Kollarii
numeratur in Vol. V p. 628 (ubi v. not. Kollar.)
cod. CCCXXXVII, in quo est Nr. 2 sub nomine
Alexandri eremitae inc.
tas to 466 Maxaply etc. Add. Fabric. infra lib.
V cap. 45 Vol. X p. 473. HARL