Inde namque primi fallaciæ fluctus, vitali et pisces,
fere et aves, et similia omnia animalia inter deos rela
ta et culta. Cum autem de cælo vindex ira revelata
fuerit, et furor magnus super omnem terram ſuerit
expansus, tunc primum superstitiosus idolorum error
insanus dejicietur. In omnibus, inquit, diis Ægyptiorum
faciam vindictam: ego Dominus (Exod. 12. 12). In
primogenita antem omnia sævitur, quia antiquiora
tempora sibi vindicantes, vetustissimam omnium ser
vitutem idolis præstabant. Tenebrosa et nocturna
plaga erat: nam tenebrosa, tristia, ingrata, caliginosa,
inhumana, atque tenebrosorum operum et dæmonum
crant judicia. Dabo, inquit, prodigia in cælo surSUM,
el signa in terra deorsum, sanguinem et ignem et va
porem fumi. Et sol convertetur in tenebras, et luna in
sanguinem, antequam venial dies Domini magnus et
manifestus (Joel 2. 50. 31 ). Cur vobis hæc dies Do
mini? Et hæc est tenebrie, et non lux. Quemadmodum
enim si fugerit vir a facie leonis, et occurrerit ipsi rur
sus, et introierit domum, et manu sua innixus fuerit in
parietem, et momorderit eum coluber: sic erit dies Do
mini tenebræ, et non erit lux in ea (Amos 5. 18-20).
Sanguis vero in signum signaculi Christi, meum est
mysterium. Signum autem non tunc veritas erat, sed
futuræ veritatis signum. Quotquot enim habent si
gnum sanguinis in animabus, ut a lege in domibus
imprimi et ungi jussum erat, hos omnes exitiosa
plaga praeteribit. In quibus, inquit, domibus sangui
nem videbo, tegum vos, et non erit in vobis plaga qua
vos atterat, cum percutiam in terra Egypti (Exod. 12.
13). Sanguis ergo ut signum ad custodiam: in domi
bus autem, ut in animabus. Anima enim ex divino
Spiritu et ex fide sacrum fit habitaculum. Hoc te
guntur ii, qui credunt. Pascha per universum mun
dum tale mysterium est.
3. Audi tamen nos pro virili nostra parte divinam
initiationem sigillatim explicantes. Res enim quomodo
vere se habeat, Deus Verbum novit, qui in se et per
se sacrum Pascha adornavit: nobis vero utpote homi
nibus venia danda, si non omnia assequamur, et si
labamur. Dicamus tamen, priora resumentes. Primo
dicitur, Mensis ille est initium mensiuni. Cur mensis
Paschæ primus est mensium anni? Arcanus Hebr:co
rum sermo est, hoc esse tempus quo temporum Do
minus et Creator Deus universum creavit: et hunc
esse primum creationis florem, mundi pulchritudi
nem, quando fulgentem totam imaginem in mente
Creator concinne moveri vidit, et ornari recto illo
cælorum ordine, tempestatum bono ordine, solis rc
eto cursa, lucis nondum imminutæ oriente, et jai
ornatam fructuum ortu, plantarum fructificatione,
arborum floribus recurrentibus, gregum partubus
quando floret germinatque universa terra, et floren
tes arbores fructus, quos parturiunt, jam paritur:c
sunt: quando juga ex aratro solvit agricola, et quie
tem dat currui mugientium, ac postquam divinos fru
clus in terra jecit, calestes excipit fontes et imbres
quando pastor lac candidum jam mulget: quando
apis dulces favos el ceram efformat: quando nauta
latus mare jam tentare audet, et amore lucri âu
ctuum pericula audacter adit: illamque jam uni
versorum consonantiam, et bonum omnium ordinem,
atque, ut ita dicam, beneplacitum, principium esse,
dulcem nempe veris voluptatem. Ego vero his dictis
non difficile crediderim, sed opinor, imo vero credo,
per Paschæ spiritualeın solemnitatein principium, ca.
put ac quasi ducem omnis temporis intelligi, et hunc
esse Pasche niensem, in quo magnum illud consum
matur et celebratur mysterium; ut sicut Dominus
omnium intelligibilium et invisibilium primogenitus
est ab initio; sic et hic mensis, qui sacra honoratur
initiatione, primus esset in anno, et omnis sæculi
principium. Aunus autem hic est, quem divina Scri
ptura clamat: Prædicare annum Domini acceptabilem
(Luc. 4. 19). Agnus est victima sacra. Ipse enim, in
quit, Sicut ovis ad occisionem ductus est, et sicut agnus
coram londente se mutus (Act. 8. 32). Et Joannes
Ecce agnus Dei, qui tollit peccatum mundi (Joan. 1.
29). Perfectuin autem quærit agnum et anniculum,
perfectum ut in terra habetur. Aunus temporis men
suram in terra sibi sumit, annus in se revolvitur, et
illa revolutione immensurabile sæculum imitatur.
Sumitur autem decima mensis, idque admodum sym
bolice: lex enim distat ab evangelio. Legis quippe
præcipuum dogma est decalogus: post decem autem
legis præcepta tunc agnus niysticus de calo venit.
Servatur autem per quosdam intermedios dies, quo
subindicat Scriptura tempus illud usque ad passio
nem, quando comprehensus Servator in domo summi
pontificis detentus est. Qui antem assumitur vicinus
ad comedendum agnum, ego sum. te enim, o
Israel, agnus non captus est. Deinceps vero agnus ad
vesperam immolatur. Nam ad occidentem solem sa
cer agnus jugulatur. Mactant autem illmon omnis mul
titudo synagogæ filiorum Israel. Incredulus enim
Israel reus factus est hujus venerandi sangninis
nam idem populus olim occidit, idemque nunc non
credit. Ideo divinus Spiritus contra ipsos testificatur
et clamat: Manus vestræ plenæ sunt sanguine (Isai.
1. 15). Sanguis autem supra limen est, quasi supra
Ecclesiam; et super duos postes, ut super duos po
pulos. Non enim satis habet Servator, o Israel, quod
ad te primum missus sit: Non enim missus sum, in
quit, ad vos, sed ad oves quæ perierunt domus Israel
(Matth. 15. 24). Ego vero ut catellus ad alienam men
sam assidebam, cum nondum panem comedere pos
sem, sed cadentes micas parasitus colligerem. Quia
vero tu manna de calo non cognovisu, in me pa
nis per fidem translatus est, et canis loco filius ef
fectus, carnes comedo. Occidit enim lux mundi in
magno corpore Christi. Accipite, comedite, hoc est cor
pus meum (Matth. 26. 26). Carnes cortas igni. Igneum
enim est rationabile corpus Christi. Ignem veni mit
tere in terram, et quid volo si jam accensus sit (Luc.
12. 49)? Non crudam carnem; ut verbum sit opera
tione facile, utile, acceptabile: non aqua assatum; ne
humidum, aqueum vel resolutum sit. Caput cum pe
dibus et intestinis. Principium et medium, quasi invi
sibile consilium; pedes ut homo. Caput cum pedibus
et intestinis: principium et medium et finis: omnia
continet, constringit et conglutinat in seipso insolubi
libus vinculis, verc factus mediator Dei et hominum.
Caput cum pedibus et intestinis. Altitudine, profun
ditate, latitudine, quæ sunt terræ radices. Caput cum
pedibus et intestinis. Lex, verbum, ut et consilium.
Quam speciosi pedes evangelizantium bona (Isai. 52.7;!
Os autem non comminuetis ex eo (Exod. 12. 46); ut
cognoscatur resurrectio cum corpore. Nam Mitte, in
quit, digitos tuos in fixuras clavorum (Joan. 20. 27),
nt scias, Quia spiritus carnem et ossa non habet (Luc
24. 59). Azyma cum herbis amaris comedite. Amara
enim tibi, et amarorum operum sunt mysteria. Terra
vestra deserta, civitates vestræ succensæ igni, terram ve
stram alieni coram vobis comedunt, et deserta est subversa
a populis extrancis. Comedetis Pascha cum festinatione
(Isai. 1. 7). Vigilem quippe et excitatum oportet i
lum esse, qui ad tantum illud corpus est accessurus.
Lumbi vestri succincti sint. Cessent genitales et dissoluti
carnis fluxus, et sordidæ voluptates. Calceamenta ve
stra in pedibus: ut recti gressus sint, et fulera firma
nam veritatis sunt radices. Calceamenta vestra in pe
dibus vestris: quæ Moyses quidem solvit, Jesus vere
ligavit. Nam, Solve, inquit, calceamentum pedum laơ
rum (Exod. 5. 5), ut legein pertransituram esse
ostenderetur. Cujus non sum dignus corrigiam calcea
mentorum solvere (Luc. 3. 16), ut Verbum undique
constrictum esse ostenderctur. Baculi vestri in mani
bus vestris: divinæ virtutis signa, rationabilis fortitu
dinis fulcra. Virga per Moysem, virga per Aaronem,
virga nucea, virga qua profunda maris dividit, quæ
fontium acerbitatem dulcem reddidit, virga supra
quam septem spiritus sancti Dei requieverant: Spiri
tus sapientiæ et intellectus, spiritus consilii et fortitudi
nis, spiritus timoris Dei implebit illum (Iɛai. 11. 2).
PG 59:741κτηρία ὑμῶν ἐν ταῖς χερσὶν ὑμῶν. Τῆς θείας δυνά μέως τὰ σημεῖα, τῆς λογικῆς ἰσχύος τὰ ἐρείσματα. Ράβδος ἡ διὰ Μωϋσέως, ῥάβδος ἡ δι' Ααρών, ῥάβδος ἡ καρυΐνη, ῥάβδος ἡ τεμούσα βάθη θαλάσσης, ἡ γλυκή νασα πικρίαν πηγῶν· ῥάβδος ἐφ᾽ ἦν τὰ ἑπτὰ πνεύματα τὰ ἅγια ἀνεπαύσατο τοῦ Θεοῦ· Πνεῦμα σοφίας καὶ συνέσεως, πνεῦμα βουλῆς καὶ ἰσχύος, πνεῦμα φόν του Θεοῦ ἐμπλήσει αὐτόν. Τόδε πάσχα, πάσχα Κυ ρίου, ἐξεβόησε τὸ Πνεῦμα· ὅτι πάσχα οὐ τύπος, ούχ ἱστορία, οὐ σκιά, ἀλλὰ πάσχα ἀληθῶς Κυρίου. Τὸ δὲ αἷμα εἰς σημεῖον, σημεῖον δὲ τῆς μελλούσης ἀληθείας, τοῦ ἀληθινοῦ Πνεύματος τὸ πρωτοτύπωμα, τὸ μίμημα τοῦ μεγάλου χρίσματος. Καὶ ὄψομαι τὸ αἷμα, καὶ σκε πάσω ὑμᾶς. Εσκέπασας ἀληθῶς, Ἰησοῦ, ἀπὸ τῆς πολύ τῆς ἀπωλείας, καὶ χεῖρας ἐξέτεινας πατρικάς· ἐκάλυψας ἡμᾶς ἐντὸς τῶν πτερύγων σου τῶν πατρικῶν, αἷμα θεῖον ἐπὶ γῆς πηγάσαι ταῖς ἐναίμοις σου καὶ φιλανθρώποις σου σπονδαῖς· καὶ τὰς τῆς ὀργῆς παρήγαγε, ἀφ' ἡμῶν ἀπειλάς, καὶ τὰς πρώτας ἡμῖν ἄνωθεν ἀνταπέδωκας διαλλαγάς; Ἐκεῖνοι μὲν οὖν ἄζυμα ἐσθιέτωσαν ἑπτὰ ἡμέρας, τὴν ἑβδομαδικὴν ἐπὶ τοῦ κόσμου μελετ τῶντες περίοδον, καὶ τὴν ἐπίγειον ἐπὶ γῆς ἔννομον ἐσθίοντες τροφήν· ἡμῶν δὲ τὸ πάσχα τέθυται Χριστός, καὶ τὸ νέον φύραμα τῆς ἱερᾶς αὐτοῦ συγκράσεως ἀπει λήφαμεν, ὅλοι δυνάμει κρείττον: ἀναζυμωθέντες καὶ ἀναφυραθέντες αὐτοῦ τῷ Πνεύματι. Ἐγὼ μὲν γὰρ αὐτὴν τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν τῇ κεκραμμένη ζύμῃ ἀναζυμώσας ἀναλόγως τρία μέτρα της σεμιδάλεως. Διά τοῦτο ἀπὸ τούτου τὸ πάσχα. [] Ὁ μὲν ἀλλογενής οὐ βρώσεται. Οὐ γὰρ βάλλω τους μαργαρίτας τοῖς χοίροις, οὐ δίδωμι τὸ ἅγιον τοῖς κυσίν. Ὁ δὲ πάλαι δου λεύων ἐν ἁμαρτίαις, τὴν καρδίαν περιτμηθήσεται, καὶ τῆς πικρᾶς δουλείας ἀπαλλαγείς, οὕτω μετ' εὐγενείας τῷ μυστηρίῳ προσελεύσεται· καὶ τότε μετ' ἐλευθερίας τὸ πάσχα βρώσεται ἐλευθερίως. Χριστὸς γὰρ ἡμᾶς ἐξηγόρασεν ἐκ τῆς δουλείας και κατάρας, κατάρα γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν. δ'. Ἐν οἰκίᾳ μια βρωθήσεται, καὶ ἔξω τῶν χρεῶν οὐκ ἐξοίσετε. Μία γάρ ἐστιν ἡ συναγωγή, καὶ μία ἐστὶν ἡ οἰκία, τουτέστιν, ἡ μία Ἐκκλησία, ἐν ἡ τὸ ἱερὸν σῶμα τοῦ Χριστοῦ ἐσθίεται· καὶ διὰ τοῦτο ἔξω τῆς μιας οικίας Εκκλησίας τὰ κρέα οὐκ ἐκβληθήσεται. Ὁ δὲ ἀλλαχοῦ ἐσθίων, ὡς ἀπεβῆς καὶ κλέπτης κολασθήσεται. Νόμος εἷς ἔσται τῷ ἐλευθέρῳ καὶ προσηλύτη. Οπου Χριστός, ἐλευθερία πάντων, ἰσηγορία, ισονομία τιμίῳ πάντες ἡγοράσθησαν αἵματι. Διὰ τοῦτο οὐκέτι εἶ δοῦλος, οὐκέτι Ἰουδαῖος, ἀλλ' ἐλεύθερος" πάντες γὰρ ἐν Χριστῷ γεγόναμεν ἐλεύθεροι. "Ακους μὲν γὰρ δὴ, ἄκους μετὰ τοὺς τύπους καὶ τὴν νομικὴν οἰκονομίαν, τίς καὶ πόση ἡ μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ ἐπιδημίαν ἐπὶ γῆν. Τίς ἡ Χριστοῦ ἐπιδημία; Δουλείας ἀποφυγή, παλαιᾶς ἀν ἀγκῆς ἀπαλλαγή, υἱοθεσίας τιμὴ, ἀφέσεως ἁμαρτημά των πηγή, ἀθάνατος ἀληθῶς ἐν πᾶσι ζωή. Ὁρῶν ἡμᾶς ἄνωθεν ὑπὸ τοῦ θανάτου τυραννουμένους, καὶ δεσμοῖς φθορᾶς λυομένους, ῥέοντας εἰς τὴν ἀναγκαίαν καὶ ἀν υπόστροφον ὁδὸν, ἐλθὼν καὶ λαβὼν τοῦ πρώτου πλάσματος ἐν βουλαῖς πατρικαῖς, οὐκ ἀγγέλοις, οὐκ ἀρχαγγέλοις τὴν ὑπὲρ ἡμῶν λειτουργίαν ἐνεχείρισεν, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Λόγος ὅλον τὸν ἀγῶνα τὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἀνεδέξατο, πειθέ μενος ταῖς πατρῴαις ἐντολαῖς. Ἀπροσίτου δὲ ὄντος τοῖς ὅλοις ἀκράτου θείου Πνεύματος, ἵνα μὴ πάντας συμ παθῇ ταῖς ἀμιγέσι τοῦ Πνεύματος ἐμβολαῖς, αυτ τὸς ἑκὼν ἑαυτὸν συναθροίσας και συναγαγών, τοσοῦτος ἦλθεν, ὅσος ἠθέλησεν, οὐ μειούμενος ἐν ἑαυτῷ, οὐδὲ ἐλαττούμενος, οὐδὲ τῇ δόξῃ δαπανούμενος, δυνάμεως δὲ πατρῴας ὑπερβολῇ ὁ μὲν εἶχεν, οὐκ ἀπολέσας, ἡ δὲ οὐκ εἶχε, προσλαμβάνων. Τοσοῦτος ἦλθεν, ὅσος ήμελλε χω ρεῖσθαι. Ἐπεὶ δὲ ἔδει τι καὶ δοχεῖον γενέσθαι τοῦ θείου Πνεύματος, ἵνα οἱ πρῶτοι τῆς ἀνθρωπίνης φύσεώς το καὶ οὐσίας μετάσχωσι, διυλίσας καὶ συναριθμήσας, τὸ μὲν ὅσον περισσὸν ἦν καὶ θολερόν, ἀποβράσα; καὶ ἀπο χωρίσας· τὸ δὲ ὅσον καθαρὸν καὶ διαυγὲς καὶ εἰλικρινές, περιλάμψας καὶ περιαστράψας και περιαυγάσεις καὶ πυρώσας καὶ παστώσας καὶ παρθενώσας, και, ὡς εἰπεῖν, ἐξαγγελώσας, εἰς τὴν ἀνθρωπίνην εἰκόνα σωματικώς ἐμορφοῦτο, πνευματικὴν μὲν ἔχων τὴν ἀνατολήν, σωμα τικὴν δὲ προσλαμβάνων την μόρφωσιν. Διὸ καὶ μυστικώτατα αὐτὸν ἡ Γραφὴ ἐπεσημήνατο· ἰδιὺ γὰρ, φησίν, * πηγάσας. ἀνὴρ, Ἀνατολὴ ὄνομα αὐτῷ· ἀνατολὴ μὲν ὡς ἐν πνεύ. ματ', ἀνὴρ δὲ ὡς ἐν σώματι. Πνεῦμα γὰρ Κυρίου ἐπ ελεύσεται ἐπὶ σέ, καὶ δύναμις Υψίστου ἐπισκιάσει σει· διὸ καὶ τὸ γεννώμενον ἅγιον κληθήσεται Υἱὸς Ὑψίστου. Παραδόξου δὲ καὶ θείας οὔσης τῆς γενέσεως, εἰκότως καὶ τὸ Πνεῦμα τεθαύμακε, λέγων· Τὴν γενεὰν αὐτοῦ τις διηγήσεται; Τεσσάρων δὲ ὄντων τῶν τῆς θεότητος ἡγεμονικῶν ὀνομάτων, δι' ὧν μάλιστα τὸ θεῖον Πνεύμα πιστεύεται, κυριότητος καὶ θεότητος, υἱότητος καὶ βασιλείας αἰωνίου, ὁρᾷς, μή μόνον ταύτας τὰς ἀρε τὰς καὶ δόξας λαβεῖν ἐτιμήθη. Καὶ πρῶτόν γε ὥρα αὐτ τοῦ τὸν Κύριον. Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου. Ορᾷς αὐτοῦ τὰ παρὰ τοῦ Κυρίου τὸν Κύριον; "Ορα καὶ τὸν Υἱὸν αὐτοῦ. Αὐτός με ἐπικαλέσεται Πατέρα, κἀγὼ θήσομαι αὐτὸν πρωτότοκον και, Υιός μου εἶ σὺ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε. Αίτη σαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίας σου. Ορᾶς αὐτὸν Υἱὸν καὶ πρωτότοκον καὶ μονογενῆ; Ορα καὶ τὸν Θεόν. "Ανδρες υψηλοὶ ἐπὶ σὲ διαβήσον. ται, καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται, καὶ ἐν σοὶ προσκυνήσουσι, καὶ ἀκολουθήσουσιν ἐν χειροπέδαις δεδεμένοι. Σὺ γὰρ εἶ ὁ Θεὸς, ὅτι ἐν σοὶ ὁ Θεός ἐστιν. Εἶδες αὐτοῦ τὸν Θεόν; Ιὸς αὐτοῦ καὶ τὸν βασιλέα αἰώ νιον. Ο θρόνος σου, ὁ Θεὸς, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· ῥάβδος εὐθύτητος ἡ ῥάβδος τῆς βασιλείας σου. Ηγάπησας δικαιοσύνην, καὶ ἐμίσησας ἀδικίαν. Διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεὸς ὁ Θεός σου ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. [] Τώρα. κας αὐτοῦ τὸν βασιλέα; Ορα μετὰ τοῦ βασιλέως και τὸν τῶν δυνάμεων Κύριον. "Αρατε πύλας, οἱ ἀρχαν τες, ὑμῶν, καὶ ἐπάρθητε, πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσ ελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης. Τίς ἐστιν οὗτος ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης; Κύριος τῶν δυνάμεων αὐτές ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης. Ορᾶς αὐτοῦ μετὰ τοῦ βασιλέως καὶ τὸν τῶν δυνάμεων Κύριον; Ιδε ἐκ περι ὄντων αὐτοῦ καὶ τὴν ἀρχιερέα αἰώνιον. Ἄμοσε Κύριος, καὶ οὐ μεταμεληθήσεται· Σὺ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα. Εἰ δὲ καὶ Κύριος, καὶ Θεὸς, καὶ Υἱὸς, καὶ βασιλεύς, καὶ Κύριος τῶν δυνάμεων, καὶ ἀρχιερεὺς αἰώνιος· ὅτε θέλει, καὶ ἄνθρωπος ἐστι. Καὶ τίς γνώσεται αὐτόν; Τὸ δὲ καὶ ἄνθρωπος δηλονότι καὶ προϋπαρχόντως, ὅτι καὶ Θεός. Καὶ ἵνα μὴ κατὰ τὰς τῶν ἀνθρώπων δόξας αυτόματον καὶ χωρὶς γενέσεως φάσμα ἢ πνεῦμα τῇ γῇ ἐπιδεδημηκέναι δόξῃ, ἄκους αὐτοῦ καὶ τὸ παιδίον γενομένου. Ἀκούσατε δὴ οἶκος Δαυΐδ· Μὴ μικρὸν ὑμῖν ἀγῶνα παρέχειν ἀνθρώποις; Καὶ πῶς Κυρίῳ παρέχετε ἀγῶνα; Διὰ τοῦτο δίδωσι Κύριος αὐτὸς ὑμῖν ση μεῖον. Ἰδοὺ ἡ Παρθένος ἐν γαστρὶ λήψεται, καὶ τέ ξεται υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμα νουήλ. Καὶ θελήσουσιν, εἰ ἐγένοντο πυρίκαυστοι. Διότι παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ· καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ μεγάλης βουλῆς ᾿Αγγελος, Θαυμαστὸς σύμβουλος, Θεὸς ἐξου σιαστής. Ἄρχων εἰρήνης, Πατὴρ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος. Θεὸς μὲν δὴ καὶ ἄνθρωπος οὗτος ὁ μέγας Ἰη τοὺς ἐπεδήμησεν ἡμῖν, ἀπιστείτω μηδείς. Ηγεμονικόν ἐχωρήθη ὑπὸ ἀνθρώπου σώματος. Καὶ γὰρ τὴν πρώτην τοῦ Πατρὸς πνοὴν τὴν μυστικὴν ἐχώρησεν 'Αδάμ' ἐν τῇ γῇ καὶ πηλὸς ὤν· οὐ γὰρ βλάπτεται τὸ θεῖον Πνεῦμα τῷ σώματι βουλῇ Θεοῦ συνήφθαι. Εἰ δὲ ὁ πρῶτος χοὺς τὸ ἱερὸν ἐχώρει Πνεῦμα, ἐψυχωμένον σῶμα τὴν ἀθάνατον Χριστοῦ ἐχώρησε ζωήν. Εἰ μὲν οὖν Πνεῦμα μόνον ἐπ εδήμησε τῇ ἁμαρτίᾳ καὶ τῷ θανάτῳ δεδουλωμένον, το ρισσὴ ἂν ἦν οὕτως ἡ μεγάλη τοῦ σώματος ἐπιδημία, μήτε τῆς ἁμαρτίας, μήτε τοῦ θανάτου νενικημένου. Εδει δὲ καὶ τὴν ἁμαρτίαν ἀναιρεθῆναι. Καὶ διὰ τοῦτο αὐτὸς ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ δόλος εὑρέθη ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Αὐτὸς οὖν τὸ πρῶτον ἐκεῖνο τὸ πτωχὸν καὶ νεκρὸν ἐνεδύσατο σῶμα. Διὸ καὶ βοᾷ περ αὐτοῦ τὸ Πνεῦμα· Οὐκ ἔστιν εἶδος αὐτοῦ, οὐδὲ δόξα καὶ εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος, οὐδὲ κάλλος ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, ἐκλείπον παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Ἐν γὰρ ὁμοιώματι τῆς σαρ κὸς ἁμαρτίας χωρὶς ἁμαρτίας κατέκρινε τὴν ἁμαρ είαν, δείξας, ὅτι οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ὑγιαίνοντες Ιατρού, ἀλλ᾽ οἱ κακῶς ἔχοντες. Ἐθεράπευσεν οὖν καὶ πάντι ἡμῶν τὰ σώματα τῶν ἀῤῥωστημάτων, καὶ τὰ κατὰ μέσ ρος τῶν νοσημάτων ἐξουσίᾳ δυνάμεως ἰάτατο, ἵνα πλη ρωθῇ. Ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ἐκάλεσά σε ἐν δικαι σύνῃ. Κρατήσω τῆς χειρὸς τῆς δεξιᾶς σου, καὶκτηρία ὑμῶν ἐν ταῖς χερσὶν ὑμῶν. Τῆς θείας δυνά
μέως τὰ σημεῖα, τῆς λογικῆς ἰσχύος τὰ ἐρείσματα.
Ράβδος ἡ διὰ Μωϋσέως, ῥάβδος ἡ δι' Ααρών, ῥάβδος
ἡ καρυΐνη, ῥάβδος ἡ τεμούσα βάθη θαλάσσης, ἡ γλυκή
νασα πικρίαν πηγῶν· ῥάβδος ἐφ᾽ ἦν τὰ ἑπτὰ πνεύματα
τὰ ἅγια ἀνεπαύσατο τοῦ Θεοῦ· Πνεῦμα σοφίας καὶ
συνέσεως, πνεῦμα βουλῆς καὶ ἰσχύος, πνεῦμα φόν
του Θεοῦ ἐμπλήσει αὐτόν. Τόδε πάσχα, πάσχα Κυ
ρίου, ἐξεβόησε τὸ Πνεῦμα· ὅτι πάσχα οὐ τύπος, ούχ
ἱστορία, οὐ σκιά, ἀλλὰ πάσχα ἀληθῶς Κυρίου. Τὸ δὲ
αἷμα εἰς σημεῖον, σημεῖον δὲ τῆς μελλούσης ἀληθείας,
τοῦ ἀληθινοῦ Πνεύματος τὸ πρωτοτύπωμα, τὸ μίμημα
τοῦ μεγάλου χρίσματος. Καὶ ὄψομαι τὸ αἷμα, καὶ σκε
πάσω ὑμᾶς. Εσκέπασας ἀληθῶς, Ἰησοῦ, ἀπὸ τῆς πολύ
τῆς ἀπωλείας, καὶ χεῖρας ἐξέτεινας πατρικάς· ἐκάλυ
ψας ἡμᾶς ἐντὸς τῶν πτερύγων σου τῶν πατρικῶν, αἷμα
θεῖον ἐπὶ γῆς πηγάσαι ταῖς ἐναίμοις σου καὶ φιλαν
θρώποις σου σπονδαῖς· καὶ τὰς τῆς ὀργῆς παρήγαγε,
ἀφ' ἡμῶν ἀπειλάς, καὶ τὰς πρώτας ἡμῖν ἄνωθεν ἀνταπ
ἔδωκας διαλλαγάς; Ἐκεῖνοι μὲν οὖν ἄζυμα ἐσθιέτωσαν
ἑπτὰ ἡμέρας, τὴν ἑβδομαδικὴν ἐπὶ τοῦ κόσμου μελετ
τῶντες περίοδον, καὶ τὴν ἐπίγειον ἐπὶ γῆς ἔννομον
ἐσθίοντες τροφήν· ἡμῶν δὲ τὸ πάσχα τέθυται Χριστός,
καὶ τὸ νέον φύραμα τῆς ἱερᾶς αὐτοῦ συγκράσεως ἀπει
λήφαμεν, ὅλοι δυνάμει κρείττον: ἀναζυμωθέντες καὶ
ἀναφυραθέντες αὐτοῦ τῷ Πνεύματι. Ἐγὼ μὲν γὰρ αὐτὴν
τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν τῇ κεκραμμένη ζύμῃ ἀνα
ζυμώσας ἀναλόγως τρία μέτρα της σεμιδάλεως. Διά
τοῦτο ἀπὸ τούτου τὸ πάσχα. [270] Ὁ μὲν ἀλλογενής
οὐ βρώσεται. Οὐ γὰρ βάλλω τους μαργαρίτας τοῖς
χοίροις, οὐ δίδωμι τὸ ἅγιον τοῖς κυσίν. Ὁ δὲ πάλαι δου
λεύων ἐν ἁμαρτίαις, τὴν καρδίαν περιτμηθήσεται, καὶ
τῆς πικρᾶς δουλείας ἀπαλλαγείς, οὕτω μετ' εὐγενείας
τῷ μυστηρίῳ προσελεύσεται· καὶ τότε μετ' ἐλευθερίας
τὸ πάσχα βρώσεται ἐλευθερίως. Χριστὸς γὰρ ἡμᾶς
ἐξηγόρασεν ἐκ τῆς δουλείας και κατάρας, κατάρα
γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν.
δ'. Ἐν οἰκίᾳ μια βρωθήσεται, καὶ ἔξω τῶν χρεῶν
οὐκ ἐξοίσετε. Μία γάρ ἐστιν ἡ συναγωγή, καὶ μία
ἐστὶν ἡ οἰκία, τουτέστιν, ἡ μία Ἐκκλησία, ἐν ἡ τὸ ἱερὸν
σῶμα τοῦ Χριστοῦ ἐσθίεται· καὶ διὰ τοῦτο ἔξω τῆς
μιας οικίας Εκκλησίας τὰ κρέα οὐκ ἐκβληθήσεται. Ὁ
δὲ ἀλλαχοῦ ἐσθίων, ὡς ἀπεβῆς καὶ κλέπτης κολασθήσε
ται. Νόμος εἷς ἔσται τῷ ἐλευθέρῳ καὶ προσηλύτη.
Οπου Χριστός, ἐλευθερία πάντων, ἰσηγορία, ισονομία
τιμίῳ πάντες ἡγοράσθησαν αἵματι. Διὰ τοῦτο οὐκέτι εἶ
δοῦλος, οὐκέτι Ἰουδαῖος, ἀλλ' ἐλεύθερος" πάντες γὰρ ἐν
Χριστῷ γεγόναμεν ἐλεύθεροι. "Ακους μὲν γὰρ δὴ, ἄκους
μετὰ τοὺς τύπους καὶ τὴν νομικὴν οἰκονομίαν, τίς καὶ
πόση ἡ μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ ἐπιδημίαν ἐπὶ γῆν. Τίς
ἡ Χριστοῦ ἐπιδημία; Δουλείας ἀποφυγή, παλαιᾶς ἀν
ἀγκῆς ἀπαλλαγή, υἱοθεσίας τιμὴ, ἀφέσεως ἁμαρτημά
των πηγή, ἀθάνατος ἀληθῶς ἐν πᾶσι ζωή. Ὁρῶν ἡμᾶς
ἄνωθεν ὑπὸ τοῦ θανάτου τυραννουμένους, καὶ δεσμοῖς
φθορᾶς λυομένους, ῥέοντας εἰς τὴν ἀναγκαίαν καὶ ἀν
υπόστροφον ὁδὸν, ἐλθὼν καὶ λαβὼν τοῦ πρώτου πλάσμα
τος ἐν βουλαῖς πατρικαῖς, οὐκ ἀγγέλοις, οὐκ ἀρχαγγέλοις
τὴν ὑπὲρ ἡμῶν λειτουργίαν ἐνεχείρισεν, ἀλλ' αὐτὸς ὁ
Λόγος ὅλον τὸν ἀγῶνα τὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἀνεδέξατο, πειθέ
μενος ταῖς πατρῴαις ἐντολαῖς. Ἀπροσίτου δὲ ὄντος τοῖς
ὅλοις ἀκράτου θείου Πνεύματος, ἵνα μὴ πάντας συμ
παθῇ ταῖς ἀμιγέσι τοῦ Πνεύματος ἐμβολαῖς, αυτ
τὸς ἑκὼν ἑαυτὸν συναθροίσας και συναγαγών, τοσοῦτος
ἦλθεν, ὅσος ἠθέλησεν, οὐ μειούμενος ἐν ἑαυτῷ, οὐδὲ
ἐλαττούμενος, οὐδὲ τῇ δόξῃ δαπανούμενος, δυνάμεως δὲ
πατρῴας ὑπερβολῇ ὁ μὲν εἶχεν, οὐκ ἀπολέσας, ἡ δὲ οὐκ
εἶχε, προσλαμβάνων. Τοσοῦτος ἦλθεν, ὅσος ήμελλε χω
ρεῖσθαι. Ἐπεὶ δὲ ἔδει τι καὶ δοχεῖον γενέσθαι τοῦ θείου
Πνεύματος, ἵνα οἱ πρῶτοι τῆς ἀνθρωπίνης φύσεώς το
καὶ οὐσίας μετάσχωσι, διυλίσας καὶ συναριθμήσας, τὸ
μὲν ὅσον περισσὸν ἦν καὶ θολερόν, ἀποβράσα; καὶ ἀπο
χωρίσας· τὸ δὲ ὅσον καθαρὸν καὶ διαυγὲς καὶ εἰλικρινές,
περιλάμψας καὶ περιαστράψας και περιαυγάσεις καὶ
πυρώσας καὶ παστώσας καὶ παρθενώσας, και, ὡς εἰπεῖν,
ἐξαγγελώσας, εἰς τὴν ἀνθρωπίνην εἰκόνα σωματικώς
ἐμορφοῦτο, πνευματικὴν μὲν ἔχων τὴν ἀνατολήν, σωμα
τικὴν δὲ προσλαμβάνων την μόρφωσιν. Διὸ καὶ μυστι
κώτατα αὐτὸν ἡ Γραφὴ ἐπεσημήνατο· ἰδιὺ γὰρ, φησίν,
* πηγάσας.
ἀνὴρ, Ἀνατολὴ ὄνομα αὐτῷ· ἀνατολὴ μὲν ὡς ἐν πνεύ.
ματ', ἀνὴρ δὲ ὡς ἐν σώματι. Πνεῦμα γὰρ Κυρίου ἐπ
ελεύσεται ἐπὶ σέ, καὶ δύναμις Υψίστου ἐπισκιάσει
σει· διὸ καὶ τὸ γεννώμενον ἅγιον κληθήσεται Υἱὸς
Ὑψίστου. Παραδόξου δὲ καὶ θείας οὔσης τῆς γενέσεως,
εἰκότως καὶ τὸ Πνεῦμα τεθαύμακε, λέγων· Τὴν γενεὰν
αὐτοῦ τις διηγήσεται; Τεσσάρων δὲ ὄντων τῶν τῆς
θεότητος ἡγεμονικῶν ὀνομάτων, δι' ὧν μάλιστα τὸ θεῖον
Πνεύμα πιστεύεται, κυριότητος καὶ θεότητος, υἱότητος
καὶ βασιλείας αἰωνίου, ὁρᾷς, μή μόνον ταύτας τὰς ἀρε
τὰς καὶ δόξας λαβεῖν ἐτιμήθη. Καὶ πρῶτόν γε ὥρα αὐτ
τοῦ τὸν Κύριον. Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου, Κάθου
ἐκ δεξιῶν μου. Ορᾷς αὐτοῦ τὰ παρὰ τοῦ Κυρίου τὸν
Κύριον; "Ορα καὶ τὸν Υἱὸν αὐτοῦ. Αὐτός με επικαλέ
σεται Πατέρα, κἀγὼ θήσομαι αὐτὸν πρωτότοκον και,
Υιός μου εἶ σὺ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε. Αίτη
σαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίας
σου. Ορᾶς αὐτὸν Υἱὸν καὶ πρωτότοκον καὶ μονογενῆ;
Ορα καὶ τὸν Θεόν. "Ανδρες υψηλοὶ ἐπὶ σὲ διαβήσον.
ται, καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται, καὶ ἐν σοὶ προσκυνή
σουσι, καὶ ἀκολουθήσουσιν ἐν χειροπέδαις δεδεμέ
νοι. Σὺ γὰρ εἶ ὁ Θεὸς, ὅτι ἐν σοὶ ὁ Θεός ἐστιν.
Εἶδες αὐτοῦ τὸν Θεόν; Ιὸς αὐτοῦ καὶ τὸν βασιλέα αἰώ
νιον. Ο θρόνος σου, ὁ Θεὸς, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ
αἰῶνος· ῥάβδος εὐθύτητος ἡ ῥάβδος τῆς βασιλείας
σου. Ηγάπησας δικαιοσύνην, καὶ ἐμίσησας ἀδικίαν.
Διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεὸς ὁ Θεός σου ἔλαιον
ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. [71] Τώρα.
κας αὐτοῦ τὸν βασιλέα; Ορα μετὰ τοῦ βασιλέως και
τὸν τῶν δυνάμεων Κύριον. "Αρατε πύλας, οἱ ἀρχαν
τες, ὑμῶν, καὶ ἐπάρθητε, πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσ
ελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης. Τίς ἐστιν οὗτος ὁ
βασιλεὺς τῆς δόξης; Κύριος τῶν δυνάμεων αὐτές
ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης. Ορᾶς αὐτοῦ μετὰ τοῦ
βασιλέως καὶ τὸν τῶν δυνάμεων Κύριον; Ιδε ἐκ περι
ὄντων αὐτοῦ καὶ τὴν ἀρχιερέα αἰώνιον. Ἄμοσε Κύριος,
καὶ οὐ μεταμεληθήσεται· Σὺ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα.
Εἰ δὲ καὶ Κύριος, καὶ Θεὸς, καὶ Υἱὸς, καὶ βασιλεύς, καὶ
Κύριος τῶν δυνάμεων, καὶ ἀρχιερεὺς αἰώνιος· ὅτε θέλει,
καὶ ἄνθρωπος ἐστι. Καὶ τίς γνώσεται αὐτόν; Τὸ δὲ καὶ
ἄνθρωπος δηλονότι καὶ προϋπαρχόντως, ὅτι καὶ Θεός.
Καὶ ἵνα μὴ κατὰ τὰς τῶν ἀνθρώπων δόξας αυτόματον
καὶ χωρὶς γενέσεως φάσμα ἢ πνεῦμα τῇ γῇ ἐπιδεδημη
κέναι δόξῃ, ἄκους αὐτοῦ καὶ τὸ παιδίον γενομένου.
Ἀκούσατε δὴ οἶκος Δαυΐδ· Μὴ μικρὸν ὑμῖν ἀγῶνα
παρέχειν ἀνθρώποις; Καὶ πῶς Κυρίῳ παρέχετε
ἀγῶνα; Διὰ τοῦτο δίδωσι Κύριος αὐτὸς ὑμῖν ση
μεῖον. Ἰδοὺ ἡ Παρθένος ἐν γαστρὶ λήψεται, καὶ τέ
ξεται υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμα
νουήλ. Καὶ θελήσουσιν, εἰ ἐγένοντο πυρίκαυστοι.
Διότι παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ
ὤμου αὐτοῦ· καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ μεγάλης
βουλῆς ᾿Αγγελος, Θαυμαστὸς σύμβουλος, Θεὸς ἐξου
σιαστής. Ἄρχων εἰρήνης, Πατὴρ τοῦ μέλλοντος
αἰῶνος. Θεὸς μὲν δὴ καὶ ἄνθρωπος οὗτος ὁ μέγας Ἰη
τοὺς ἐπεδήμησεν ἡμῖν, ἀπιστείτω μηδείς. Ηγεμονικόν
ἐχωρήθη ὑπὸ ἀνθρώπου σώματος. Καὶ γὰρ τὴν πρώτην
τοῦ Πατρὸς πνοὴν τὴν μυστικὴν ἐχώρησεν 'Αδάμ' ἐν τῇ
γῇ καὶ πηλὸς ὤν· οὐ γὰρ βλάπτεται τὸ θεῖον Πνεῦμα τῷ
σώματι βουλῇ Θεοῦ συνήφθαι. Εἰ δὲ ὁ πρῶτος χοὺς τὸ
ἱερὸν ἐχώρει Πνεῦμα, ἐψυχωμένον σῶμα τὴν ἀθάνατον
Χριστοῦ ἐχώρησε ζωήν. Εἰ μὲν οὖν Πνεῦμα μόνον ἐπ
εδήμησε τῇ ἁμαρτίᾳ καὶ τῷ θανάτῳ δεδουλωμένον, το
ρισσὴ ἂν ἦν οὕτως ἡ μεγάλη τοῦ σώματος ἐπιδημία,
μήτε τῆς ἁμαρτίας, μήτε τοῦ θανάτου νενικημένου.
Εδει δὲ καὶ τὴν ἁμαρτίαν ἀναιρεθῆναι. Καὶ διὰ τοῦτο
αὐτὸς ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ δόλος εὑρέθη
ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Αὐτὸς οὖν τὸ πρῶτον ἐκεῖνο τὸ
πτωχὸν καὶ νεκρὸν ἐνεδύσατο σῶμα. Διὸ καὶ βοᾷ περ
αὐτοῦ τὸ Πνεῦμα· Οὐκ ἔστιν εἶδος αὐτοῦ, οὐδὲ δόξα
καὶ εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος, οὐδὲ κάλλος
ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, ἐκλείπον παρὰ τοὺς
υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Ἐν γὰρ ὁμοιώματι τῆς σαρ
κὸς ἁμαρτίας χωρὶς ἁμαρτίας κατέκρινε τὴν ἁμαρ
είαν, δείξας, ὅτι οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ὑγιαίνοντες Ιατρού,
ἀλλ᾽ οἱ κακῶς ἔχοντες. Ἐθεράπευσεν οὖν καὶ πάντι
ἡμῶν τὰ σώματα τῶν ἀῤῥωστημάτων, καὶ τὰ κατὰ μέσ
ρος τῶν νοσημάτων ἐξουσίᾳ δυνάμεως ἰάτατο, ἵνα πλη
ρωθῇ. Ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ἐκάλεσά σε ἐν δικαι
σύνῃ. Κρατήσω τῆς χειρὸς τῆς δεξιᾶς σου, καὶ