col. 745–746page 1 of 4
In Ipsum Pascha Sermo VII et Ultimus
PG 59:745καὶ ἀνεῴχθησαν πύλαι οὐρανῶν, καὶ Θεὸς ἄνθρωπος ἐφάνη, καὶ ἄνθρωπος Θεὸς ἀνέβη, δι᾽ ἂν ἐῤῥάγησαν ᾄδου πύλαι, καὶ κλείθρα ἐλύθησαν ἀδαμάντινα! Καὶ ὁ μὲν κάτω δῆμος ἀνέστη των νεκρών, ευαγγελιζόμενος τοῖς ἄνω πληρώμασιν, ἀπὸ τῆς ἀπεδόθη χορός. Ο πάσχα θεῖον, Θεὸν ἐξ οὐρανῶν οὐ στεναγωγῆσαν, καὶ νῦν πνευ ματικῶς συνάψαν, δι' δν μέγας νυμφὼν τῶν γάμων ἐπλη ρώθη, καὶ πάντες φέρουσι τὰς στολὰς τὰς νυμφικάς, ἐκβάλλεται δὲ οὐδεὶς, ὡς οὐκ ἔχων τὴν στολήν νυμφικήν! Ο πάσχα, καινῆς λαμπαδουχίας τὸ φώτισμα, παρθενικῆς δαδουχίας ἀγλάϊσμα! Διὸ οὐκ ἔτι σβέννυνται [] τῶν ψυχῶν αἱ λαμπάδες· ἐνθέως δὴ καὶ πνευματικῶς ἐν πᾶσι τῆς χάριτος δαδουχεῖται τὸ πῦρ, σώματι, καὶ πνεύ ματι, καὶ ἐλαίῳ Χριστοῦ χορηγούμενον. Σὲ δὲ δὴ παρα καλοῦμεν, Θεὲ Δέσποτα, πνευματικώς αιώνιε βασιλεύ Χριστέ, ὑπερέσχε σου τὰς χεῖρας τὰς μεγάλας ἐπὶ τὴν ἱεράν σου Εκκλησίαν, καὶ ἐπὶ τὸν λαὸν ἀεί σου τὴν ἅγιον, προπολεμών, φυλάσσων, συντηρών, προστρατευόμενος, προαγωνιζόμενος, ὑποτάσσων ὅλους τοὺς πο λεμίους, νικῶν καὶ τοὺς ἀοράτῳ δυνάμει τοὺς ἐναντίους, ὡς καὶ τοὺς ἡμετέρους ἐνίκησας ἐχθρούς· ἀνάστησον καὶ νῦν αὐτὸς τὰ ὑπὲρ ἡμῶν τρόπαια, και χάρισαι ἡμῖν ᾆσαι μετά Μωϋσέως τὴν ᾠδὴν τὴν ἐπινίκιον, ὅτι σου ἐστιν ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. [] Εἰς τὸ αὐτὸ πάσχα λίγος η' καὶ τελευταῖος. α'. Χθὲς μὲν, ἀδελφοί, περὶ τῆς προθεσμίας τοῦ ἁγίου πάσχα τινὰ ἐλαλοῦμεν· καὶ ἐπειδὴ ἔδοξεν ἀμφιβολία τις γίνεσθαι, ἐσημάναμεν ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅτι πρὸ πολλοὺ οὔτε τὴν ἀμφιβολίαν ἡγνοήσαμεν, οὔτε τὴν προθεσμίαν· καὶ περὶ τούτων αρ κούντως ἐῤῥέθη· εἴ γε ἐν μνήμῃ τῶν εἰρημένων τὴν δύ να μιν είχετε· ἐπείγμεθα δὲ εἰπεῖν σήμερον τὴν αἰτίαν τῆς παρολκῆς. Καὶ ἐπείπερ ἡ τοιαύτη διήγησις ἀπαιτεῖ ὅλου τοῦ πρὸς τὸ πάσχα τόπου τὴν θεωρίαν, βουλόμεθα, ἐὰν καὶ ὁ Κύριος βούληται, ἀναλαβεῖν τὴν ὑπόθεσιν, καὶ ὅση δύναμις, ἐξειπεῖν τοῦ μυστηρίου τὰ θεωρήματα. Καὶ ἐπείπερ πολλὴ καταδρομὴ τῶν ἐναντίων γίνεται ἀγνοούντων τῆς ἀληθείας τὴν φύσιν, καὶ αἱρετικοὶ ἀπο σκιρτήσαντες φαίνονται, καὶ Ἰουδαῖοι ἐπαγγέλλονται πάσχα τελεῖν, Χριστιανῶν δὲ μόνων τὸ μυστήριον τοῦτό ἐστι, καὶ ἡ τοῦ μυστηρίου τελετή παρ' ἡμῖν μετὰ ἀκρι βείας συνίσταται, θέλω ἁπάντων τε ἐκείνων συντόμως μνησθῆναι, καὶ ἀπαμφιάσαι τὴν σύγχυσιν ἀπὸ τοῦ καθ' ἡμᾶς μυστηρίου, καὶ οὕτως ἐκάστου χρόνου εἰπεῖν τὴν διάνοιαν, καθὼς ἂν δῷ ὁ μονογενής Υἱὸς τοῦ Θεού. Πηλ λάκις γὰρ ἐθεασάμεθα λεγόντων τινῶν, Πῶς τὰ γενέθλια μὲν τοῦ Σωτῆρος ἐν ὡρισμένῃ ἡμέρᾳ τελεῖται· γίνεται γὰρ, ὡς πάντες ἴσμεν, πρὸ ὀκτὼ καλανδῶν ἱανουαρίων κατὰ Ῥωμαίους· θεοφάνια δὲ ὡσαύτως· καὶ αὐτὰ γὰρ ἐπιτελεῖται ἡμέρᾳ ὡρισμένη, τρισκαιδεκάτη τετάρτου μηνὸς κατὰ Ἀσιανούς· καὶ μαρτύρων δὲ ὡσαύτως μνή μὴν ἐπιτελοῦντες πρὸς ἡμέραν ώρισμένην ἁρμόζομεν τὴν ἀνάμνησιν· ἐπὶ δὲ τοῦ πάσχα οὐχ οὕτως ἐστὶν ὁ λ γος; Οτι οὐ μιᾶς, οὐδὲ ἁπλῶς συμβαινούσης ἡμέρας ἐστὶ τὸ μυστήριον, ἀλλὰ πολλῶν προθεσμιών μετά απ νοίας συναγαγεῖν εἰς τὸν τόπον παραλαμβάνομεν διὰ τὴν τῆς θεωρίας ἀνάπτυξιν. Τηρούμεν γὰρ καὶ πρῶτον μένα. τὸν πρῶτον μῆνα ἀληθῶς τοῦ πρώτου χρόνου, ὃς ἐξ ἐα ρινής ισημερίας γνωρίζεται. Ο γὰρ πρῶτον μήνα π ρῶν, ὀφείλει ἰδεῖν τὸν πρῶτον χρόνον, δι᾿ ὃν καὶ πρώτη μὴν ὀνομάζεται. Πάλιν τε ὁ τὸν πρῶτον χρόνον παρα λαμβάνων, τὴν ἀρχὴν ὀφείλει τοῦ πρώτου χρόνου ἰδεῖ οὐκ ἄλλην τινὰ ἢ ισημερίαν ἐαρινὴν, ὡς προϊὼν ἐπιδείHunc ejusdem esse scriptoris, styli genus, perplexa series, omnia denique suadent. Agitur vero de cor. cinnando ac definiendo Paschatis die, de quo magna tunc quæstio agitabatur. Quia enim non eodem die ejusdem mensis, ut in reliquis solemnitatibus observatur, sacrum Pascha agebatur, sed aliquot tempora, diversas cyclorum rationes observare par erat, ut dies ille assignaretur; hasce notas is quisquis sit scriptor affert, et missis hæreticorum Judæorumque hac de re placitis, has temporum notas ad celebrationem Paschatis ipse requirit: nam ut ex ejus dictis comperimus, etiam inter Catholicos ea de re tunc discepta batur. Observanda sunt, inquit ille, æquinoctium vernum, luna decima quarta, ac præterea triduum, nempe Parasceve, Sabbatum et Dominica. Pascha semper post æquinoctium celebrandum est. Si vero contingat decimam quartam lunam ante æquinoctium incidere, illa rejecta, ad sequentem decimam quartanı lunam Pascha remittebatur, et tunc erat mensis embolismus, sive injectitius, donec adveniret illa decima quarta Juna post æquinoctium. Si vero quarta decima luna cum Dominica concurreret, illa Dominica non celebra batur ut festum Resurrectionis, sed sequens Dominica assumebatur, quia putabant quarta decima luna passum esse Christum, nec consentaneum esse Resurrectionem celebrare qua die Christus passus esset. Secundum hanc disciplinam ille diem Resurrectionis statuit incidere in secundam diem octavi mensis, qui est Aprilis, secundum numerandi modum Græcorum complurium, qui annum incipiunt a Septembri: in annuni autem sequentem, diem decimum septimum septimi mensis seu Martii assignat; et in tertium að num sequentem, nonum diem ejusdem septimi mensis. Hæc vero quomodo quadrare possint longius esset recensere; mittimusque ad Petavii Doctrinam temporum et ad Usserium Armacanum. Duo tamen hic no tatu digna observare operæ pretium fuerit. Primo hunc scriptorem, qui per totas sex orationes præcedentes statuit in die Parasceves seu passionis Christi immolationem agni mystici seu Christi celebrari eadem ipsa die qua agnus ille paschalis apud Ju dæos mactabatur, videri Pascha distinguere a die Dominica Resurrectionis; quemadmodum olim in Ecclesia
καὶ ἀνεῴχθησαν πύλαι οὐρανῶν, καὶ Θεὸς ἄνθρωπος
ἐφάνη, καὶ ἄνθρωπος Θεὸς ἀνέβη, δι᾽ ἂν ἐῤῥάγησαν ᾄδου
πύλαι, καὶ κλείθρα ἐλύθησαν ἀδαμάντινα! Καὶ ὁ μὲν
κάτω δῆμος ἀνέστη των νεκρών, ευαγγελιζόμενος τοῖς
ἄνω πληρώμασιν, ἀπὸ τῆς ἀπεδόθη χορός. Ο πάσχα
θεῖον, Θεὸν ἐξ οὐρανῶν οὐ στεναγωγῆσαν, καὶ νῦν πνευ
ματικῶς συνάψαν, δι' δν μέγας νυμφὼν τῶν γάμων ἐπλη
ρώθη, καὶ πάντες φέρουσι τὰς στολὰς τὰς νυμφικάς,
ἐκβάλλεται δὲ οὐδεὶς, ὡς οὐκ ἔχων τὴν στολήν νυμφικήν!
Ο πάσχα, καινῆς λαμπαδουχίας τὸ φώτισμα, παρθενι
κῆς δαδουχίας ἀγλάϊσμα! Διὸ οὐκ ἔτι σβέννυνται [275]
τῶν ψυχῶν αἱ λαμπάδες· ἐνθέως δὴ καὶ πνευματικῶς ἐν
πᾶσι τῆς χάριτος δαδουχεῖται τὸ πῦρ, σώματι, καὶ πνεύ
ματι, καὶ ἐλαίῳ Χριστοῦ χορηγούμενον. Σὲ δὲ δὴ παρα
καλοῦμεν, Θεὲ Δέσποτα, πνευματικώς αιώνιε βασιλεύ
Χριστέ, ὑπερέσχε σου τὰς χεῖρας τὰς μεγάλας ἐπὶ τὴν
ἱεράν σου Εκκλησίαν, καὶ ἐπὶ τὸν λαὸν ἀεί σου τὴν
ἅγιον, προπολεμών, φυλάσσων, συντηρών, προστρα
τευόμενος, προαγωνιζόμενος, ὑποτάσσων ὅλους τοὺς πο
λεμίους, νικῶν καὶ τοὺς ἀοράτῳ δυνάμει τοὺς ἐναντίους,
ὡς καὶ τοὺς ἡμετέρους ἐνίκησας ἐχθρούς· ἀνάστησον
καὶ νῦν αὐτὸς τὰ ὑπὲρ ἡμῶν τρόπαια, και χάρισαι ἡμῖν
ᾆσαι μετά Μωϋσέως τὴν ᾠδὴν τὴν ἐπινίκιον, ὅτι σου
ἐστιν ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.
Αμήν.
[275] Εἰς τὸ αὐτὸ πάσχα λίγος η' καὶ τελευταῖος.
α'. Χθὲς μὲν, ἀδελφοί, περὶ τῆς προθεσμίας τοῦ ἁγίου
πάσχα τινὰ ἐλαλοῦμεν· καὶ ἐπειδὴ ἔδοξεν ἀμφιβολία τις
γίνεσθαι, ἐσημάναμεν ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου ἡμῶν
Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅτι πρὸ πολλοὺ οὔτε τὴν ἀμφιβολίαν
ἡγνοήσαμεν, οὔτε τὴν προθεσμίαν· καὶ περὶ τούτων αρ
κούντως ἐῤῥέθη· εἴ γε ἐν μνήμῃ τῶν εἰρημένων τὴν δύ
να μιν είχετε· ἐπείγμεθα δὲ εἰπεῖν σήμερον τὴν αἰτίαν
τῆς παρολκῆς. Καὶ ἐπείπερ ἡ τοιαύτη διήγησις ἀπαιτεῖ
ὅλου τοῦ πρὸς τὸ πάσχα τόπου τὴν θεωρίαν, βουλόμεθα,
ἐὰν καὶ ὁ Κύριος βούληται, ἀναλαβεῖν τὴν ὑπόθεσιν, καὶ
ὅση δύναμις, ἐξειπεῖν τοῦ μυστηρίου τὰ θεωρήματα.
Καὶ ἐπείπερ πολλὴ καταδρομὴ τῶν ἐναντίων γίνεται
ἀγνοούντων τῆς ἀληθείας τὴν φύσιν, καὶ αἱρετικοὶ ἀπο
σκιρτήσαντες φαίνονται, καὶ Ἰουδαῖοι ἐπαγγέλλονται
πάσχα τελεῖν, Χριστιανῶν δὲ μόνων τὸ μυστήριον τοῦτό
ἐστι, καὶ ἡ τοῦ μυστηρίου τελετή παρ' ἡμῖν μετὰ ἀκρι
βείας συνίσταται, θέλω ἁπάντων τε ἐκείνων συντόμως
μνησθῆναι, καὶ ἀπαμφιάσαι τὴν σύγχυσιν ἀπὸ τοῦ καθ'
ἡμᾶς μυστηρίου, καὶ οὕτως ἐκάστου χρόνου εἰπεῖν τὴν
διάνοιαν, καθὼς ἂν δῷ ὁ μονογενής Υἱὸς τοῦ Θεού. Πηλ
λάκις γὰρ ἐθεασάμεθα λεγόντων τινῶν, Πῶς τὰ γενέθλια
μὲν τοῦ Σωτῆρος ἐν ὡρισμένῃ ἡμέρᾳ τελεῖται· γίνεται
γὰρ, ὡς πάντες ἴσμεν, πρὸ ὀκτὼ καλανδῶν ἱανουαρίων
κατὰ Ῥωμαίους· θεοφάνια δὲ ὡσαύτως· καὶ αὐτὰ γὰρ
ἐπιτελεῖται ἡμέρᾳ ὡρισμένη, τρισκαιδεκάτη τετάρτου
μηνὸς κατὰ Ἀσιανούς· καὶ μαρτύρων δὲ ὡσαύτως μνή
μὴν ἐπιτελοῦντες πρὸς ἡμέραν ώρισμένην ἁρμόζομεν
τὴν ἀνάμνησιν· ἐπὶ δὲ τοῦ πάσχα οὐχ οὕτως ἐστὶν ὁ λ
γος; Οτι οὐ μιᾶς, οὐδὲ ἁπλῶς συμβαινούσης ἡμέρας
ἐστὶ τὸ μυστήριον, ἀλλὰ πολλῶν προθεσμιών μετά απ
νοίας συναγαγεῖν εἰς τὸν τόπον παραλαμβάνομεν διὰ τὴν
τῆς θεωρίας ἀνάπτυξιν. Τηρούμεν γὰρ καὶ πρῶτον μένα.
τὸν πρῶτον μῆνα ἀληθῶς τοῦ πρώτου χρόνου, ὃς ἐξ ἐα
ρινής ισημερίας γνωρίζεται. Ο γὰρ πρῶτον μήνα π
ρῶν, ὀφείλει ἰδεῖν τὸν πρῶτον χρόνον, δι᾿ ὃν καὶ πρώτη
μὴν ὀνομάζεται. Πάλιν τε ὁ τὸν πρῶτον χρόνον παρα
λαμβάνων, τὴν ἀρχὴν ὀφείλει τοῦ πρώτου χρόνου ἰδεῖ
οὐκ ἄλλην τινὰ ἢ ισημερίαν ἐαρινὴν, ὡς προϊὼν ἐπιδεί
Hunc ejusdem esse scriptoris, styli genus, perplexa series, omnia denique suadent. Agitur vero de cor.
cinnando ac definiendo Paschatis die, de quo magna tunc quæstio agitabatur. Quia enim non eodem die
ejusdem mensis, ut in reliquis solemnitatibus observatur, sacrum Pascha agebatur, sed aliquot tempora,
diversas cyclorum rationes observare par erat, ut dies ille assignaretur; hasce notas is quisquis sit scriptor
affert, et missis hæreticorum Judæorumque hac de re placitis, has temporum notas ad celebrationem
Paschatis ipse requirit: nam ut ex ejus dictis comperimus, etiam inter Catholicos ea de re tunc discepta
batur.
Observanda sunt, inquit ille, æquinoctium vernum, luna decima quarta, ac præterea triduum, nempe
Parasceve, Sabbatum et Dominica. Pascha semper post æquinoctium celebrandum est. Si vero contingat
decimam quartam lunam ante æquinoctium incidere, illa rejecta, ad sequentem decimam quartanı lunam
Pascha remittebatur, et tunc erat mensis embolismus, sive injectitius, donec adveniret illa decima quarta
Juna post æquinoctium. Si vero quarta decima luna cum Dominica concurreret, illa Dominica non celebra
batur ut festum Resurrectionis, sed sequens Dominica assumebatur, quia putabant quarta decima luna
passum esse Christum, nec consentaneum esse Resurrectionem celebrare qua die Christus passus esset.
Secundum hanc disciplinam ille diem Resurrectionis statuit incidere in secundam diem octavi mensis, qui
est Aprilis, secundum numerandi modum Græcorum complurium, qui annum incipiunt a Septembri: in
annuni autem sequentem, diem decimum septimum septimi mensis seu Martii assignat; et in tertium að
num sequentem, nonum diem ejusdem septimi mensis. Hæc vero quomodo quadrare possint longius esset
recensere; mittimusque ad Petavii Doctrinam temporum et ad Usserium Armacanum. Duo tamen hic no
tatu digna observare operæ pretium fuerit.
Primo hunc scriptorem, qui per totas sex orationes præcedentes statuit in die Parasceves seu passionis
Christi immolationem agni mystici seu Christi celebrari eadem ipsa die qua agnus ille paschalis apud Ju
dæos mactabatur, videri Pascha distinguere a die Dominica Resurrectionis; quemadmodum olim in Ecclesia
col. 749–750page 2 of 4
PG 59:749οὕτω τῇ κινήσει τὴν ἀνωμαλίαν ἐπιτραπῆναι. Εἰ γὰρ ἡ κίνησις τὸ ανώμαλον ἔσχεν, ἡ δημιουργία ὤφειλε τὴν Ισότητα δεῖξαι. Ομως δὲ βούλομαι τοῦτο ἐκ τῆς Γρα τῆς παραστῆσαι. Ἐν ἀρχῇ, φησὶν, ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Εἶτα ἐπάγει, ὅτι σκότος ἦν, καὶ φως οὐδέπω ἦν. Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς, Γενηθήτω φως, καὶ ἐγένετο φως. Καὶ διεχώρισεν ὁ Θεὸς ἀνὰ μέσον τοῦ φωτὸς, καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σκότους, καὶ ἐκάλεσεν ὁ Θεὸς τὸ φῶς ἡμέραν, καὶ τὸ σκότος ἐ κάλεσε νύκτα. Έχεις πρώτην ἡμέραν καὶ πρώτην νύχτα Τί γάρ; πῶς εἶπεν, ὅτι «Καὶ διεχώρισεν ὁ Θεός ἀνὰ μέσον τοῦ φωτὸς, καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σκότους, ο δ διέταξεν εἰς νύκτα; Τὸ γὰρ, Ανὰ μέσον, εἰς τὰ δύο ἄκρα ποιεῖ. Ἐπειδὴ γὰρ πάντα, ὅσα ἐδημιούργει ὁ Θεός, ἐν ὡρισμένῃ ἐδημιούργει φύσει, εἰκότως καὶ ἡμέ ραν καὶ νύκτα τὰς πρώτας ἐν ώρισμένῃ καὶ ἴσως έχεύσῃ παρῆγε περιγραφῇ, καὶ ἀπαρτίσας τὸ μέτρον, ἑώρα κάλλιστα ἔχειν· εἶθ' οὕτω, καθὰ ἤδη φθάσας εἶπον, τῇ κινήσει λοιπὸν ἀφῆκε τὴν ἀνωμαλίαν ἐργάζεσθαι. Εἰ μέντοι πρώτη στάσις ἐν ἔσω, γέγονε τοίνυν ἡ ισημερία ἀρχὴ τοῦ χρόνου τοῦ πρώτου, ὡς ἀποδέδεικται. Εἶτα μετὰ ἰσημερίαν (σκόπει ὁ λέγω) τετάρτῃ ἡμέρᾳ γίνεται ἥλιος καὶ σελήνη. Ἰσότης ισημερίας εἰσὶν οἱ φωστήρες. Εκτῃ ἡμέρᾳ πλάττει τὸν ἄνθρωπον· καὶ ἔπειτα τῇ εβδόμη καταπαύει ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων. Τῇ ἐπιούσῃ, ἥτις ἐστὶν καὶ πρώτη, οἷα τελειωθὲν λοιπὸν τὴ σύμπαν ἀφῆκεν ἐν τάξει φέρεσθαι. Τήρει δὴ γὰρ τούτων τηρουμένων καὶ τῆς σῆς μνήμης παραστάσης εὐδοκιμῆσαι τὸν Ερμηνεύοντα λόγον. Εποίησεν οὕτω τὸν ἄνθρωπον ὁ Θεός, καὶ ὡς Θεὸς ἀγαθὸς τοσοῦτον καὶ τηλικούτον ἐποίησε τὸν ἄνθρωπον. Μὴ γὰρ ὅρα αὐτοῦ τὴν ἀδελτη ρίαν. ἀλλὰ τὴν πρώτην φαντάζου κατάστασιν. Καὶ γὰρ κατ' εἰκόνα αὐτὸν ἑαυτοῦ ἐποίησε. Καὶ ἵνα δείξῃ αὐτοῦ τὴν φύσιν τοῖς ἄστροις ἁμιλλωμένην, ἐμφαίνει, ὅτι καὶ γυμνὸν ἔθηκεν ἐν τῷ παραδείσῳ στολῆς οὐ χρήζοντα οὐδέπω γὰρ ὕβρις συνεληλύθει τῇ ὄψει, ἵνα καὶ σκέπης δέηται ἄνθρωπος. Αλλ' ή Γραφὴ μαρτυρεῖ, ὅτι ἐποίησε τὸν ἄνθρωπον, καὶ ἔθετο αὐτὸν ἐν τῷ παραδείσῳ, καὶ ὅτι γυμνοὶ ἦσαν, καὶ οὐκ ᾐσχύνοντο. Ἀλλ᾿ ὥσπερ ἥλιος καὶ σελήνη τῇ ἑαυτῶν γυμνώσει ἐγκαλλωπίζονται, οὕτω δὴ καὶ οὗτοι ἠφείθησαν τῇ φυσικῇ εὐπρεπείᾳ ἐνωραΐζει σθαι. Τοσαύτην οὖν εὐεργεσίαν εἰς τοῦτον εἰσενεγκάμενος ὁ Θεὸς, καὶ ἀβροδίαιτον αὐτὸν ἐν παραδείσῳ κατα στησάμενος, τῶν τε χαρίτων πλουσίως αὐτῷ μεταδοὺς, καὶ τὴν αὐτοῦ αἴσθησιν κατὰ τὸ δίκαιον ἐπεζήτει, καὶ ὑπακοῇ τιμᾶσθαι τὴν χάριν ἐδίδαξε. Καὶ ἐπειδὴ εἶδεν ὁ Θεός, ὅτι ἀδύνατον αὐτῷ συμφυλαχθῆναι τὴν δωρεάν, εἰ μὴ καταφυγῇ καὶ τιμῇ τῇ πρὸς τὸν δεδωκότα Θεόν, νό μον αὐτῷ φρουρὸν ὁρίζει τῆς φύσεως, ἵνα μνήμῃ καὶ βοηθείᾳ τοῦ νομοθέτου, σἷα ἀγαθοῖς τισι φαρμάκοις φυτ λάττηται· καὶ ἀθανασίαν μὲν αὐτοῦ τηρουμένου τοῦ νό μου κατεπαγγέλλεται, θάνατον δὲ παραβάντος. ᾿Αλλὰ τούτων οὕτως ἐχόντων γέγονε τὰ γενόμενα, καὶ φθόνῳ τοῦ διαβόλου πεισθεὶς παραβῆναι τὸν νόμον ὁ ἄνθρωπος, φθαρτός γίνεται· καὶ ἔξω τίθεται τοῦ παραδείσου· καὶ λοιπὸν εἰς πλῆθος δούς, βίον τε κτηνώδη ἔζη, καὶ ἀθεΐας τε καὶ ἀκολασίας δοχεῖον ἐγίνετο. Καὶ διὰ τοῦτο προφῆς ται ἐβόων, καὶ περὶ τῆς πρώτης αὐτοῦ ἀξίας, καὶ μετὰ ταῦτα ἀναξιότητος. "Ανθρωπος ἐν τιμῇ ῶν, οὐ συν ἧκε· παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς. Τούτων δὴ οὕτως ἐχόντων καὶ ἀπολλυμένης τῆς φύσεως, βουληθεὶς ὁ μονογενής Υἱὸς τοῦ Θεοῦ σὺν πατρικῇ γνώμῃ ἐπαναγαγεῖν τὸν ἄνθρωπον, καὶ τῆς ἐπηρτημένης δίκης ἐξαρπάζειν αὐτὸν, καιρὸν τῆς βοηθείας καὶ τρόπον ἐπινοεῖ· καιρὸν μὲν, ἵν᾿ εὐκαίρως ἐπιστῇ πρὸς τὴν ἴασιν· τρόπον δὲ, [] ἵνα κατάλληλος αὐτὸς πρὸς τὴν ἐκκαθάρσεως ἀποκατάστασιν γένηται. Καὶ δὴ γενόμενος ἄνθρωπος, μετὰ τοῦ μεἶναι Θεὸς, τὸ παγκόσμιον Πάθος ὑπέμεινεν. Εἶπον πολλάκις περὶ τούτου τοῦ θύματος. Πολλὰ ἔλεγον πρώην, ἐξ αὐτῶν τῶν Ἰουδαίων πρὸς Ἰουδαίους, καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν Ἑλλήνων πρὸς Ἕλληνας τὰς ἀποδείξεις ποιούμενος, καὶ ἀποτρόπαιον τοῦτο τὸ σφάγιον καὶ καθαιρετικὸν καὶ δαιμόνων καὶ κινδύνων, καὶ ἐχθρῶν καὶ πάσης αἰσχρότητος τοῖς πράγμασιν ἐμφαίνων· ἵνα μὴ πάλιν τὸν πρὸς ἐκείνους ἄρτι ἀναλαβὼν λόγον, ἐμποδίσω ἐμαυτὸν πρὸς τὸν προκείμενον τοῦ λόγου εἰρμόν. Ἐπειδὴ οὖν ἠβουλήθη ὁ μονογενής Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἀνάστασιν τῷ ἐκπεπτωκότι ἀνθρώπῳ πορίσασθαι, καὶ ἀνανεώσασθαι τοῦτον, καὶ τῷ πάθει τῷ ἰδίῳ ἐπὶ τὸν πρῶτον. ἀνακτίσαι τρόπον, βλέπε τί πράττει· Επει αὐτὸς ἦν τοῦ πρώτου δημιουργός, ἔμελλεν αὐτοῦ καὶ πεσόντος εἶναι θεραπευτὴς ἐπὶ διορθώσει ὅλης τῆς φύ σεως. Προσάγει μὲν τῷ πάθει ἑαυτὸν, ὅλον δε χρόνο παραλαμβάνει πρὸς ἀνανέωσιν, ὅνπερ καὶ πρὸς τὴν κτίσιν παρείληφεν· ἵνα καὶ τὸ τέλος τῇ ἀρχῇ σύμφωναν φά[ι]νηται, καὶ ὁ τρόπος τοῦ Δημιουργοῦ ὁ αὐτός. Ἠσα λήθη γὰρ, ἐπείπερ καὶ χρόνον καθαρώτατον υπεστήσατ ἐπὶ τῇ τοῦ πρώτου ἀνθρώπου πλάσει, οὗτος δὲ ὁ πρῶτος χρόνος ἐμολύνθη διὰ τῆς παραβάσεως, σὺν αὐτῷ τῷ πι ραβάντι φθαρεῖς, καὶ μεμολυσμένον λοιπὸν τὸν ἑξῆς αἰῶνα ἀπέδειξεν, αὐτὸν τὸν πρῶτον χρόνον ἐπὶ τῷ κατορθώματι τοῦ ἀνθρώπου παρείληφεν α· ἵνα σὺν τούτῳ τῇ ἐκ τοῦ πάθους καθάρσει καὶ τὸν ἑξῆς αἰῶνα ἐκ κορυφῆς καθαρώτερον ἀποφήνειεν, ἵνα ἐν ταὐτῷ τὰ πάντα δείξεις, καὶ τὴν τοῦ ἀνθρώπου ανανέωσιν, καὶ τὴν τοῦ αἰῶνος καθαρότη τα, καὶ τὴν διορθωτὴν καὶ δημιουργὸν τῆς φύσεως ἐξ αὐτῶν τῶν χρονικών συμβόλων σαφῶς ἀποδείξεις. γ΄. Τίς οὖν ὁ πρῶτος χρόνος; τίς ἡ κορυφὴ χρόνου του πρώτου; Ισημερία, ἀδελφὲ, ὡς ἐδείξαμεν, ἡμέρα; καὶ νύκτας ἴσα τμήματα ἀπαιτοῦντες, καὶ ἐσημερ ἐαρινή· ὅθεν ὁ τοῦ ἔαρος ἐξ αὐτῆς τῆς κατὰ τὴν ἱστορίαν ἀκολουθίας. Ἱστορεῖ γοῦν ὁ Μωϋσῆς, ὅτι τὸ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐκέλευσεν ὁ Θεὸς τὰ ἄνθη καὶ τὰ δένδρα καὶ τὰς βοτάνας γενέσθαι· ἔαρος δὲ σύμβολα ταύτι τα συμφωνοῦντα τῇ τέχνῃ, ὁδῷ καὶ τάξει τοῦ Θεοῦ τὰ πάντα κτίζοντος. Ἐπειδὴ οὖν πρώτη δημιουργία τοῦ ἀνθρώπου μετ' ισημερίαν ἐγένετο ἕκτῃ τῆς ἐπ μερίας ἡμέρα (τῇ γὰρ παρασκευῇ ἐκτίσθη ὁ ἄνθρωπος, τὸ δὲ τῆς σελήνης πλησιφαὲς καὶ αὐτὸ μετ' ίση με ρίαν ἐδημιουργήθη τετάρτη ἡμέρᾳ, διάπτωσις δὲ ἐξ ἁμαρτίας τοῦ ἀνθρώπου ἐγένετο, διὰ τοῦτο τὴν διόρθωσιν αὐτοῦ καὶ τὴν ἀνανέωσιν ἐπὶ τῆς κατὰ τὴν κτίσιν αὐτοῦ προθεσμίας αναλαμβάνει, καὶ ἰσημερίαν, καὶ τεσσαρεσκαιδεκάτην τὴν μετ' ισημερίαν, καὶ ἡμέραν ἕκτην συναγαγών, ἵνα διὰ πατῶν προθεσμιῶν τὴν τοῦ παθόντος ἀνάστασιν δείξειε, καὶ τῆς φύσεως ανανέωσίν τε καὶ ἀνακεφαλαίωσιν. Διὰ τοῦτο ο Απόστολος ταύτην τὴν ἀνακεφαλαίωσιν ἐμφαίνων ὑπὸ τοῦ Θεοῦ γινομέν νὴν ἔλεγεν· Ἐν πάσῃ σοφίᾳ καὶ φρονήσει γνωρίσεις ἡμῖν τὸ μυστήριον τοῦ θελήματος αὐτοῦ, κατὰ τὴν εὐδοκίαν αὐτοῦ, ἣν προέθετο ἐν αὐτῷ εἰς οἰκονομίαν τοῦ πληρώματος τῶν καιρῶν, ἀνακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. καὶ τὰ ἐπὶ γῆς. Ορᾶς πῶς ἀνακεφαλαίωσιν τῶν ἐπὶ γῆς λέγει πρὸς τὰ οὐράνια; Εκπτώσεως δὲ τοῦ ἀνθρώπου γενομένης καὶ διαμερισμοῦ ἀπὸ τῆς εὐσεβείας τῶν οὐρανίων ἀγγέλων, εἰς ταύτην επανάγειν διὰ τοῦ κάτ θους τὴν ἔρωσιν ὁ ἡμᾶς προμηθούμενος, τί ἄλλο, ἡ ἀνα κεφαλαίωσιν ἀγαθῶν πραγματεύεται; Διὸ καὶ τοὺς χρόνους τῆς δημιουργίας ἐπὶ τῇ διορθώσει παραλαμβάνει, καὶ μυστήριον ἔχεις ἀκοῦσαι μέγιστον. Ἐπειδὴ γὰρ δυσχερῶς οὗτοι οι χρόνοι συμπίπτουσι κατὰ τὴ πρῶτον τρόπον εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἑβδομάδα (πρόσεχε ὅτι ἡ πρώτη ἑβδομὰς ἐκείνη κατὰ τὴν δη μιουργίαν, φημί, ἐν αὐτῇ εἶχε τὴν μὲν ισημερίαν ἐν ἀρχῇ, ἔπειτα τὴν πλησιφαή σελήνην κατὰ τὴν τετάρ; την ἡμέραν ύφεστῶσαν, καὶ τὴν ἔκτην εὐθέως, ἐν ᾗ ἐπλάσθη ὁ ἄνθρωπος· οὐ μὴν ἀεὶ τοῦτο συμβαίνειν δύναται κατὰ τὴν μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἑβδομάδα) ἐπειδὴ δυσχερὲς ἦν καὶ δυσπόριστον ἐν μιᾷ ἑβδομάδι [] κατὰ τὴν πρώτην δημιουργίαν ταύτας ὑφ᾽ ἐν τὰς προθεσμίας συναγαγεῖν, ὥστε συνδρομῆς τούτων προς τὴν τοῦ πάθους οἰκονομίαν ὁ Σωτὴρ έχρηζεν, ἵνα τὴν προκειμένην ἀνακεφαλαίωσιν δείξεις· διὰ τοῦτο πολλάκις ζητούμενος ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων ἀναιρεθῆναι, μήπως τῆς συνδρομῆς τῶν χρόνων ἐκπεπτωκυίας, ὑπέφυγε. Καὶ ἔχεις ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις, ὅτι ἠθέλησαν αὐτὸν συλλαβεῖν οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ ὁ Σωτὴρ ἀνεχώρησε. Καὶ τοῦτο οἱ ἀμαθεῖς τὸ μυστήριον δειλίαν ἐνόμισαν. Οὐκ ἦν δὲ δειλία, ἀλλὰ τῆς συνδρομῆς τῶν προθεσμιών ἐπιτήρησις. Ὅτε μέντοι συνήγαγεν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοὺς χρόνους, ὅτε τὴν ἑβδομάδα πρὸς τὴν ἀρχαίαν δη μιουργίαν ήρμοσε, καὶ ἰσημερία καὶ πλησιφαής σελήνη καὶ ἡ παρασκευή, ἐν ᾗ ἔδει παθεῖν, τὴν ἀνἡνέωσιν δειχθῆναι σύνδρομον τὸ τηνικαῦτα ἐπιδίδωσι μὲν * ἴσ. παρειληφέναι. Τὴν ἔρωσιν τὴν στερέωσιν. ἕνωσιν. παθεῖν, καὶ τὴν ἀνανέωσιν δειχθῆναι, σύνδρομα.c, Savil. vitiatum est, eisi sit ab imperito scriptore profectum. Opinatur Savil. legen dum Forte melius © Legendum cUD jicit Savil.
οὕτω τῇ κινήσει τὴν ἀνωμαλίαν ἐπιτραπῆναι. Εἰ γὰρ ἡ
κίνησις τὸ ανώμαλον ἔσχεν, ἡ δημιουργία ὤφειλε τὴν
Ισότητα δεῖξαι. Ομως δὲ βούλομαι τοῦτο ἐκ τῆς Γρα
τῆς παραστῆσαι. Ἐν ἀρχῇ, φησὶν, ἐποίησεν ὁ Θεὸς
τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Εἶτα ἐπάγει, ὅτι σκότος
ἦν, καὶ φως οὐδέπω ἦν. Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς, Γενηθήτω
φως, καὶ ἐγένετο φως. Καὶ διεχώρισεν ὁ Θεὸς ἀνὰ
μέσον τοῦ φωτὸς, καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σκότους, καὶ
ἐκάλεσεν ὁ Θεὸς τὸ φῶς ἡμέραν, καὶ τὸ σκότος ἐ
κάλεσε νύκτα. Έχεις πρώτην ἡμέραν καὶ πρώτην
νύχτα Τί γάρ; πῶς εἶπεν, ὅτι «Καὶ διεχώρισεν ὁ Θεός
ἀνὰ μέσον τοῦ φωτὸς, καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σκότους, ο δ
διέταξεν εἰς νύκτα; Τὸ γὰρ, Ανὰ μέσον, εἰς τὰ δύο
ἄκρα ποιεῖ. Ἐπειδὴ γὰρ πάντα, ὅσα ἐδημιούργει ὁ
Θεός, ἐν ὡρισμένῃ ἐδημιούργει φύσει, εἰκότως καὶ ἡμέ
ραν καὶ νύκτα τὰς πρώτας ἐν ώρισμένῃ καὶ ἴσως έχεύσῃ
παρῆγε περιγραφῇ, καὶ ἀπαρτίσας τὸ μέτρον, ἑώρα
κάλλιστα ἔχειν· εἶθ' οὕτω, καθὰ ἤδη φθάσας εἶπον, τῇ
κινήσει λοιπὸν ἀφῆκε τὴν ἀνωμαλίαν ἐργάζεσθαι. Εἰ
μέντοι πρώτη στάσις ἐν ἔσω, γέγονε τοίνυν ἡ ισημερία
ἀρχὴ τοῦ χρόνου τοῦ πρώτου, ὡς ἀποδέδεικται. Εἶτα
μετὰ ἰσημερίαν (σκόπει ὁ λέγω) τετάρτῃ ἡμέρᾳ γίνεται
ἥλιος καὶ σελήνη. Ἰσότης ισημερίας εἰσὶν οἱ φωστήρες.
Εκτῃ ἡμέρᾳ πλάττει τὸν ἄνθρωπον· καὶ ἔπειτα τῇ
εβδόμη καταπαύει ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων. Τῇ ἐπιούσῃ,
ἥτις ἐστὶν καὶ πρώτη, οἷα τελειωθὲν λοιπὸν τὴ σύμπαν
ἀφῆκεν ἐν τάξει φέρεσθαι. Τήρει δὴ γὰρ τούτων τηρου
μένων καὶ τῆς σῆς μνήμης παραστάσης εὐδοκιμῆσαι τὸν
Ερμηνεύοντα λόγον. Εποίησεν οὕτω τὸν ἄνθρωπον ὁ
Θεός, καὶ ὡς Θεὸς ἀγαθὸς τοσοῦτον καὶ τηλικούτον
ἐποίησε τὸν ἄνθρωπον. Μὴ γὰρ ὅρα αὐτοῦ τὴν ἀδελτη
ρίαν. ἀλλὰ τὴν πρώτην φαντάζου κατάστασιν. Καὶ γὰρ
κατ' εἰκόνα αὐτὸν ἑαυτοῦ ἐποίησε. Καὶ ἵνα δείξῃ αὐτοῦ
τὴν φύσιν τοῖς ἄστροις ἁμιλλωμένην, ἐμφαίνει, ὅτι καὶ
γυμνὸν ἔθηκεν ἐν τῷ παραδείσῳ στολῆς οὐ χρήζοντα
οὐδέπω γὰρ ὕβρις συνεληλύθει τῇ ὄψει, ἵνα καὶ σκέπης
δέηται ἄνθρωπος. Αλλ' ή Γραφὴ μαρτυρεῖ, ὅτι ἐποίησε
τὸν ἄνθρωπον, καὶ ἔθετο αὐτὸν ἐν τῷ παραδείσῳ, καὶ
ὅτι γυμνοὶ ἦσαν, καὶ οὐκ ᾐσχύνοντο. Ἀλλ᾿ ὥσπερ ἥλιος
καὶ σελήνη τῇ ἑαυτῶν γυμνώσει ἐγκαλλωπίζονται, οὕτω
δὴ καὶ οὗτοι ἠφείθησαν τῇ φυσικῇ εὐπρεπείᾳ ἐνωραΐζει
σθαι. Τοσαύτην οὖν εὐεργεσίαν εἰς τοῦτον εἰσενεγκάμε
νος ὁ Θεὸς, καὶ ἀβροδίαιτον αὐτὸν ἐν παραδείσῳ κατα
στησάμενος, τῶν τε χαρίτων πλουσίως αὐτῷ μεταδοὺς,
καὶ τὴν αὐτοῦ αἴσθησιν κατὰ τὸ δίκαιον ἐπεζήτει, καὶ
ὑπακοῇ τιμᾶσθαι τὴν χάριν ἐδίδαξε. Καὶ ἐπειδὴ εἶδεν ὁ
Θεός, ὅτι ἀδύνατον αὐτῷ συμφυλαχθῆναι τὴν δωρεάν, εἰ
μὴ καταφυγῇ καὶ τιμῇ τῇ πρὸς τὸν δεδωκότα Θεόν, νό
μον αὐτῷ φρουρὸν ὁρίζει τῆς φύσεως, ἵνα μνήμῃ καὶ
βοηθείᾳ τοῦ νομοθέτου, σἷα ἀγαθοῖς τισι φαρμάκοις φυτ
λάττηται· καὶ ἀθανασίαν μὲν αὐτοῦ τηρουμένου τοῦ νό
μου κατεπαγγέλλεται, θάνατον δὲ παραβάντος. ᾿Αλλὰ
τούτων οὕτως ἐχόντων γέγονε τὰ γενόμενα, καὶ φθόνῳ
τοῦ διαβόλου πεισθεὶς παραβῆναι τὸν νόμον ὁ ἄνθρωπος,
φθαρτός γίνεται· καὶ ἔξω τίθεται τοῦ παραδείσου· καὶ
λοιπὸν εἰς πλῆθος δούς, βίον τε κτηνώδη ἔζη, καὶ ἀθεΐας
τε καὶ ἀκολασίας δοχεῖον ἐγίνετο. Καὶ διὰ τοῦτο προφῆς
ται ἐβόων, καὶ περὶ τῆς πρώτης αὐτοῦ ἀξίας, καὶ μετὰ
ταῦτα ἀναξιότητος. "Ανθρωπος ἐν τιμῇ ῶν, οὐ συν
ἧκε· παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις,
καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς. Τούτων δὴ οὕτως ἐχόντων καὶ
ἀπολλυμένης τῆς φύσεως, βουληθεὶς ὁ μονογενής Υἱὸς
τοῦ Θεοῦ σὺν πατρικῇ γνώμῃ ἐπαναγαγεῖν τὸν ἄνθρω
πον, καὶ τῆς ἐπηρτημένης δίκης ἐξαρπάζειν αὐτὸν,
καιρὸν τῆς βοηθείας καὶ τρόπον ἐπινοεῖ· καιρὸν μὲν,
ἵν᾿ εὐκαίρως ἐπιστῇ πρὸς τὴν ἴασιν· τρόπον δὲ, [279]
ἵνα κατάλληλος αὐτὸς πρὸς τὴν ἐκκαθάρσεως αποκατά
στασιν γένηται. Καὶ δὴ γενόμενος ἄνθρωπος, μετὰ τοῦ
μεἶναι Θεὸς, τὸ παγκόσμιον Πάθος ὑπέμεινεν. Εἶπον
πολλάκις περὶ τούτου τοῦ θύματος. Πολλὰ ἔλεγον
πρώην, ἐξ αὐτῶν τῶν Ἰουδαίων πρὸς Ἰουδαίους, καὶ ἐξ
αὐτῶν τῶν Ἑλλήνων πρὸς Ἕλληνας τὰς ἀποδείξεις
ποιούμενος, καὶ ἀποτρόπαιον τοῦτο τὸ σφάγιον καὶ
καθαιρετικὸν καὶ δαιμόνων καὶ κινδύνων, καὶ ἐχθρῶν
καὶ πάσης αἰσχρότητος τοῖς πράγμασιν ἐμφαίνων· ἵνα
μὴ πάλιν τὸν πρὸς ἐκείνους ἄρτι ἀναλαβὼν λόγον,
ἐμποδίσω ἐμαυτὸν πρὸς τὸν προκείμενον τοῦ λόγου
εἰρμόν. Ἐπειδὴ οὖν ἠβουλήθη ὁ μονογενής Υἱὸς τοῦ
Θεοῦ ἀνάστασιν τῷ ἐκπεπτωκότι ἀνθρώπῳ πορίσασθαι,
καὶ ἀνανεώσασθαι τοῦτον, καὶ τῷ πάθει τῷ ἰδίῳ ἐπὶ τὸν
πρῶτον. ἀνακτίσαι τρόπον, βλέπε τί πράττει· Επει
αὐτὸς ἦν τοῦ πρώτου δημιουργός, ἔμελλεν αὐτοῦ καὶ
πεσόντος εἶναι θεραπευτὴς ἐπὶ διορθώσει ὅλης τῆς φύ
σεως. Προσάγει μὲν τῷ πάθει ἑαυτὸν, ὅλον δε χρόνο
παραλαμβάνει πρὸς ἀνανέωσιν, ὅνπερ καὶ πρὸς τὴν
κτίσιν παρείληφεν· ἵνα καὶ τὸ τέλος τῇ ἀρχῇ σύμφωναν
φά[ι]νηται, καὶ ὁ τρόπος τοῦ Δημιουργοῦ ὁ αὐτός. Ἠσα
λήθη γὰρ, ἐπείπερ καὶ χρόνον καθαρώτατον υπεστήσατ
ἐπὶ τῇ τοῦ πρώτου ἀνθρώπου πλάσει, οὗτος δὲ ὁ πρῶτος
χρόνος ἐμολύνθη διὰ τῆς παραβάσεως, σὺν αὐτῷ τῷ πι
ραβάντι φθαρεῖς, καὶ μεμολυσμένον λοιπὸν τὸν ἑξῆς αἰῶνα
ἀπέδειξεν, αὐτὸν τὸν πρῶτον χρόνον ἐπὶ τῷ κατορθώματι
τοῦ ἀνθρώπου παρείληφεν α· ἵνα σὺν τούτῳ τῇ ἐκ τοῦ
πάθους καθάρσει καὶ τὸν ἑξῆς αἰῶνα ἐκ κορυφῆς καθαρώ
τερον ἀποφήνειεν, ἵνα ἐν ταὐτῷ τὰ πάντα δείξεις, καὶ τὴν
τοῦ ἀνθρώπου ανανέωσιν, καὶ τὴν τοῦ αἰῶνος καθαρότη
τα, καὶ τὴν διορθωτὴν καὶ δημιουργὸν τῆς φύσεως ἐξ
αὐτῶν τῶν χρονικών συμβόλων σαφῶς ἀποδείξεις.
γ΄. Τίς οὖν ὁ πρῶτος χρόνος; τίς ἡ κορυφὴ χρόνου του
πρώτου; Ισημερία, ἀδελφὲ, ὡς ἐδείξαμεν, ἡμέρα;
καὶ νύκτας ἴσα τμήματα ἀπαιτοῦντες, καὶ ἐσημερ
ἐαρινή· ὅθεν ὁ τοῦ ἔαρος ἐξ αὐτῆς τῆς κατὰ τὴν
ἱστορίαν ἀκολουθίας. Ἱστορεῖ γοῦν ὁ Μωϋσῆς, ὅτι τὸ
τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐκέλευσεν ὁ Θεὸς τὰ ἄνθη καὶ τὰ δένδρα
καὶ τὰς βοτάνας γενέσθαι· ἔαρος δὲ σύμβολα ταύτι
τα συμφωνοῦντα τῇ τέχνῃ, ὁδῷ καὶ τάξει τοῦ Θεοῦ
τὰ πάντα κτίζοντος. Ἐπειδὴ οὖν πρώτη δημιουργία
τοῦ ἀνθρώπου μετ' ισημερίαν ἐγένετο ἕκτῃ τῆς ἐπ
μερίας ἡμέρα (τῇ γὰρ παρασκευῇ ἐκτίσθη ὁ ἄνθρωπος,
τὸ δὲ τῆς σελήνης πλησιφαὲς καὶ αὐτὸ μετ' ίση με
ρίαν ἐδημιουργήθη τετάρτη ἡμέρᾳ, διάπτωσις δὲ ἐξ
ἁμαρτίας τοῦ ἀνθρώπου ἐγένετο, διὰ τοῦτο τὴν διόρθω
σιν αὐτοῦ καὶ τὴν ἀνανέωσιν ἐπὶ τῆς κατὰ τὴν κτίσιν
αὐτοῦ προθεσμίας αναλαμβάνει, καὶ ἰσημερίαν, καὶ
τεσσαρεσκαιδεκάτην τὴν μετ' ισημερίαν, καὶ ἡμέραν
ἕκτην συναγαγών, ἵνα διὰ πατῶν προθεσμιῶν τὴν τοῦ
παθόντος ἀνάστασιν δείξειε, καὶ τῆς φύσεως ανανέωσίν
τε καὶ ἀνακεφαλαίωσιν. Διὰ τοῦτο ο Απόστολος ταύτην
τὴν ἀνακεφαλαίωσιν ἐμφαίνων ὑπὸ τοῦ Θεοῦ γινομέν
νὴν ἔλεγεν· Ἐν πάσῃ σοφίᾳ καὶ φρονήσει γνωρίσεις
ἡμῖν τὸ μυστήριον τοῦ θελήματος αὐτοῦ, κατὰ τὴν
εὐδοκίαν αὐτοῦ, ἣν προέθετο ἐν αὐτῷ εἰς οἰκονο
μίαν τοῦ πληρώματος τῶν καιρῶν, ἀνακεφαλαιώσα
σθαι τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς.
καὶ τὰ ἐπὶ γῆς. Ορᾶς πῶς ἀνακεφαλαίωσιν τῶν ἐπὶ
γῆς λέγει πρὸς τὰ οὐράνια; Εκπτώσεως δὲ τοῦ ἀνθρώ
που γενομένης καὶ διαμερισμοῦ ἀπὸ τῆς εὐσεβείας τῶν
οὐρανίων ἀγγέλων, εἰς ταύτην επανάγειν διὰ τοῦ κάτ
θους τὴν ἔρωσιν ὁ ἡμᾶς προμηθούμενος, τί ἄλλο, ἡ ἀνα
κεφαλαίωσιν ἀγαθῶν πραγματεύεται; Διὸ καὶ τοὺς
χρόνους τῆς δημιουργίας ἐπὶ τῇ διορθώσει παραλαμβά
νει, καὶ μυστήριον ἔχεις ἀκοῦσαι μέγιστον. Ἐπειδὴ
γὰρ δυσχερῶς οὗτοι οι χρόνοι συμπίπτουσι κατὰ τὴ
πρῶτον τρόπον εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἑβδομάδα
(πρόσεχε ὅτι ἡ πρώτη ἑβδομὰς ἐκείνη κατὰ τὴν δη
μιουργίαν, φημί, ἐν αὐτῇ εἶχε τὴν μὲν ισημερίαν ἐν
ἀρχῇ, ἔπειτα τὴν πλησιφαή σελήνην κατὰ τὴν τετάρ;
την ἡμέραν ύφεστῶσαν, καὶ τὴν ἔκτην εὐθέως, ἐν ᾗ
ἐπλάσθη ὁ ἄνθρωπος· οὐ μὴν ἀεὶ τοῦτο συμβαίνειν
δύναται κατὰ τὴν μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἑβδομάδα)
ἐπειδὴ δυσχερὲς ἦν καὶ δυσπόριστον ἐν μιᾷ ἑβδομάδι
[280] κατὰ τὴν πρώτην δημιουργίαν ταύτας ὑφ᾽ ἐν τὰς
προθεσμίας συναγαγεῖν, ὥστε συνδρομῆς τούτων προς
τὴν τοῦ πάθους οἰκονομίαν ὁ Σωτὴρ έχρηζεν, ἵνα τὴν
προκειμένην ἀνακεφαλαίωσιν δείξεις· διὰ τοῦτο πολλά
κις ζητούμενος ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων ἀναιρεθῆναι, μήπως
τῆς συνδρομῆς τῶν χρόνων ἐκπεπτωκυίας, ὑπέφυγε.
Καὶ ἔχεις ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις, ὅτι ἠθέλησαν αὐτὸν
συλλαβεῖν οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ ὁ Σωτὴρ ἀνεχώρησε. Καὶ
τοῦτο οἱ ἀμαθεῖς τὸ μυστήριον δειλίαν ἐνόμισαν. Οὐκ
ἦν δὲ δειλία, ἀλλὰ τῆς συνδρομῆς τῶν προθεσμιών
ἐπιτήρησις. Ὅτε μέντοι συνήγαγεν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ
τοὺς χρόνους, ὅτε τὴν ἑβδομάδα πρὸς τὴν ἀρχαίαν δη
μιουργίαν ήρμοσε, καὶ ἰσημερία καὶ πλησιφαής σελήνη
καὶ ἡ παρασκευή, ἐν ᾗ ἔδει παθεῖν, τὴν ἀνἡνέωσιν
δειχθῆναι σύνδρομον τὸ τηνικαῦτα ἐπιδίδωσι μὲν
* ἴσ. παρειληφέναι. Τὴν ἔρωσιν
τὴν στερέωσιν. ἕνωσιν.
παθεῖν, καὶ τὴν ἀνανέωσιν δειχθῆναι, σύνδρομα.
c,
Savil. vitiatum est, eisi
sit ab imperito scriptore profectum. Opinatur Savil. legen
dum Forte melius © Legendum cUD
jicit Savil.
col. 751–752page 3 of 4
rus et renovationem facturus erat, concurrere depre
hendisset, tune sese ad patiendum tradidit. Elevatis
artem oculis in ca∙lum, dixit: Pater, venit hora, cla
rifica Filium tuum, ut et Filius tuus clarificet te (Joan.
17. 1) et discipulis suis: Venit hora, ut clarificetur
Filius hominis (Ibid. 12. 23). Sic curavit unigenitus
Filius Dei, omnia illa priora tempora, quibus forma
tus homo lapsus est, coadunare ad ejus reparationem
et apostolicam renovationem naturæ subire, eo quod
huic rei necessarius esset temporum concursus. Ideo
in passione aequinoctium, ut caput temporis, obser
vatur. Nain ante illud æquinoctium, antequam dies
esset, tenebræ erant: neque dignum illo fuisset tene
brarum tempore pati, et lapsum reparare, quia neque
primus homo in tenebris. sed post lucem est editus;
post æquinoctium autem dies superior est nocte. Opor
tebat ergo passionem, restaurandi causa factam, in
tali concursu exhiberi, qua lux pietatis augenda erat,
dum tenebræ impietatis minuerentur. Sed æquino
cium in passione observatum est ob restaurationem
primi temporis; et Parasceve similiter, quia primus
homo illa die formatus est: oportebat qua die forma
tus ceciderat, eadem emendari. Sabbatum vero ad
quietem deputatum dicit Scriptura his verbis: Et re
quievit Deus ab omnibus operibus suis die septimo, el
sunctificavit illum (Gen. 2. 2. 3). Sic ergo Dominus,
restauratione semel facta, postquam in Parasceve
passus, omnia opera ad reparationem hominis lapsi
consummasset, die septima requiescit, et manet in
corde terræ, iis qui inferis erant libertatem donans
passione partam. Et Dominus requiescit nume ab om
nibus operibus. Quia lapsus hominis ex prævarica
tione apparuit, residuum opus Deo erat, quo illum
reduceret. Quod cum in passione fecisset, et homi
nem qui perierat renovasset, die sabbati paschalis
requievit ab omnibus operibus, cum nullum restaret
opus, agendum ad operationem salutis nostr.e. Sic
autem et æquinoctium, et Parasceven et Sabbatum
secundum priscam seriem observans, una sabbato
rum resurrectionis lumen ostendit, idque ex temporis
serie. Ire enim rursun erat prima omnis temporis
dies, quam et tunc sensibilis temporis lucem, ex con
sequenti nunc spiritualis su resurrectionis, jai olim
constituerat. Cum vero hæc omnia observaverit in
prima creatione, plenam scilicet lunam post æquino
etium, ut diximus; hinc aliud miraculum exsurgit,
cujus causa id observatum est. Quia enim tenebræ
futuræ erant in passione Servatoris, Graci vero di
cunt ex luna subtus currente solis eclipses fieri; ne
quis religionem Græca arte adoriretur, decima quarta
lima assumpta fuit, ut cum illa omnino plena, et so
lis cursui ex diametro opposita orta fuerit, miracu
lum nullo modo posset obscurari, cum hæc tanti sce
Teris ultio esse palam videretur, neque ad artem illam
recurri posset, Propter hæc omnia Christus in pas
sione veteres illas temporum notas servavit: idcoque
nos etiain illas servamus, ut ostendamus et imitemur
lla mystica sensa. Sed Christus verum pascha cele
brans, ut omnes ab impendente ultione liberet, jure,
utpote in vero et proprio Paschate, omnia prædicta
tempora in hebdomada antiquo more collegit, ut re
staurationem perficeret. Nos vero, quia prædicta tem
pora non possunt semper concurrere, ad imitationem
veri paschatis, quantum possumus, tempora illa col
ligimus, accuratam illam temporum constitutionem
prototypo Paschati Servatoris concedentes. Certe
cum Unigenitus semel immolatus sit, et id ad œcono
miam saļis fuerit; jam nullus homo immolatur, sed
Servator in passione, ad proprii sacrificii imitatio
nem, panem et calicem dat, tuin corpus, tum sangui
nem arcanis nominibus offerens, jubensque in hac
forma Pascha facere.
4. Hanc sequentes imitationem, tempora etiam
imitando colligimus, quantum possumus æquino
etium nempe, decimani quartam lunam et triduum
colligentes; decimam quartam ex necessitate in heb
dumada, ut mos antiquus docet, et ipsum triduum;
æquinoctium vero circa tempus Paschæ, quo con
venimus. Salvator quidem qui Pascha verissimının
exhibuit, quod averteret impudentia mala, dæmonas;
idololatriam, et omnem perniciem, liberam naturam
nostram ad beatitudinis adeptionem effecit. Quoniam
vero morti et temporibus illis proximus præcepit
ut nos idipsum imitaremur in symbolis ab ipso datis,
dicens: Hoc facite in meam commemorationem (Luc. 22.
19); jure singulis annis post æquinoctium id agimus,
in omnium nostrum salutem, nt avertamus impenden
tia mala, et cælestis gratiæ consortes sinus, Serva
torem imitantes Pascha perficimus cum lætitia et
publice. Hac de causa hæreticorum necnon Judæo
rum ignorantiam circa Paschæ mysterium exuimus;
semperque ad illud assumimus æquinoctium, quuri
musque decimam quartam quæ post æquinoctium
accidit, et una Parasceven, Sabbatum et Dominicam,
qua a Domino sic appellatur, ut sæpe dictum est,
quia ipse Dominus hæc tempora observavit, ut osten
deret anigma agni qui secundum legem in Paschato
immolabatur, opportune inductum fuisse. Vide nam
que, frater, quam necessaria res fuit ad veritatis de
monstrationem. Jussit Moyses prinio mense, quarta
decima luna, agnum immolari, quem figuram esse
Servatoris prophetæ clamabant: quare comparabant
illum Servatori, et dicebant: Quasi ovis ad occisio
nem ductus est, et quasi agnus coram tondente se sine
voce (Isai. 53. 7). Livore ejus nos sanati sumus (Ibid.
v. 5). Ideo videns illum præcursor Joannes clama
bat: Ecce agnus Dei, qui tollit peccatum mundi (Joan.
4. 29). Quia igitur consequens erat, post rem clare
gestam, cessare figuram, non aliud definitum tenipus
expetiit Christus, quam agni mactationem, ut aliud
ejus loco allatum ostenderet. Ideo omnia colligit tem
pora, ut dixi, et concurrit cum Parasceve decima
quarta luna legeque præcipicute post vesperam et
inter vespertinas horas jugulari agnum, et diem et
horam occisionis servat Salvator: diem, Parasceven,
in qua creatus est homo; horam vero nonam; et circa
illam horam nonam in cruce exspiravit. Vesperam
enim a septima hora duci dicunt post sextam; illud
enim, Inter vespertina (Lev. 23. 5), si a septima incie
piatur, centrum perfectum habebit nonam, in qua di
cunt sapientes Hebræi agnum mactari. In hac itaque
hora mactationis agni in Parasceve Servator, cum
reddidit spiritum, loco ænigmatis veritatem induxit,
et restaurationem per temporum concentum clare
fecit. Et tam necessaria fuit illa inductio, ut in solem
nitate Paschæ non potuerint Judæi in festi honorem
scelus illud differre, quod certe alii fecissent; sed
semel ad cædem sponte inhiantes, judicium habuere,
quod impetui suo opitularetur, nec reveriti sunt, ut
inductio illa (in loco agni) manifestaretur. Servatur
autem tibi ratio plenilunii, quod in passione fuit.
Quia enim sol ob tantum contra Servatorem scelus
obscurandus erat a sexta usque ad nonam horam, ut
radios quasi oculos suos averteret, ne videret tantum
facinus, plena luna in passione determinata est, ne
crederent Græci solis eclipsim per concursum lunæ
factum fuisse. Sed cum ipsa tantum distaret a sole,
necessarium est confiteri, ab eo qui passus est, indu
ctas fuisse tenebras a sexta hora secundum Evange
liorum vocem, quæ tenebræ in Salvatoris passione
acciderunt, ut ipse prophetice olim clamabat: ait
enim Amos Et erit in illa die, dicit Dominus, occidet
sol in meridie, et obscurabitur in die lux (Amos 8. 9).
Et quia futurum erat, ut dies illa in lucem et tene
bras divideretur, Zacharias rursus alius propheta di
cit: Et erit, in die illa non erit lumen: et dies illa
nota Domino, non est dies neque nox: et ad vesperam
erit lumen (Zach. 14. 6. 7). Et totam illam ancipitem
facit per successionem tenebrarum et lucis. Ac quo
niam propheta clamabat, Obtenebrabitur sol in me
ridie, et quidem aliquando dubitaturi erant, num
hoc vere accidisset Servatori, necne; jam ob och
los tuos signum magnum est, quod restitutio
nem videns quæstionem selvas. Quid ergo sequitur
col. 753–754page 4 of 4
PG 59:753σημερίας, καὶ συσκοτάσει ἐν ἡμέρᾳ τὸ φῶς. Καὶ ἐπειδὴ ἔμελλεν ἡ ἡμέρα αὕτη μερίζεσθαι φωτὶ καὶ σκότει, Ζαχαρίας αὖθις άλλος προφήτης φησί. Καὶ ἔσται, ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ οὐκ ἔσται φῶς· καὶ ἡ ἡμέρα ἐκείνη γνωστὴ τῷ Κυρίῳ, καὶ οὐχ ἡμέρα καὶ οὐ νύξ· καὶ πρὸς ἑσπέραν ἔσται φῶς. Καὶ ὅλην αὐτ τὴν ἀμφίβολον ποιεῖ τῇ παρὰ μέρος διαδοχῇ τοῦ σκότους καὶ τοῦ φωτός. Καὶ ἐπειδὴ ὁ προφήτης ἐξόα. ὅτι σκε τισθήσεται ὁ ἥλιος μεσημβρίας, καὶ ἐνίοτέ τινες ήμελλον ἀπιστεῖν εἰ ἀληθῶς γέγονε τοῦτο ἐπὶ τῷ τοῦ Σωτῆρος, ἢ οῦ, ἔστιν ὑπὸ τοῖς σοῖς ὀφθαλμοῖς ἄρτι δρώμενον μέγα τεκμήριον· ἵνα ἐκ τοῦ τεκμηρίου τὴν ἀποκατάστασιν βλέπων ζητήματος ἀπαλλάττοιο. Τί οὖν παρακολουθεῖ σήμερον, ἵνα δειχθῇ ἡ Δεσποτική φωνή; Πρὸς Ἰουδαίους ἀπειλῶν φησιν ὁ Αμώς, τὸ τοῦ πάθους τοῦ Σωτῆρος τοῦ ἀγαπητοῦ τοῦ Θεοῦ προβαλλόμενος, καὶ τὴν αὐτῶν παρανομίαν ἀντιθείς· Δύσεται ὁ ἥλιος μεσημβρίας, καὶ συσκοτάσει ἐν ἡμέρᾳ τὸ φῶς· καὶ μεταστρέψω τας ἑορτὰς ὑμῶν εἰς πένθος, καὶ πάσας τὰς ᾠδὰς ὑμῶν εἰς θρήνον, καὶ ἀναβιβάσω ἐπὶ πᾶσαν ὀσφὺν σάκ κεν, καὶ ἐπὶ πᾶσαν κεφαλὴν φαλάκρωμα· καὶ θήσομαι αὐτὸν ὡς πένθος ἀγαπητοῦ, καὶ τοὺς μετ' αὐτοῦ, ὡς ἡμέραν ὀδύνης. Τοῦ γὰρ δύναι τὸν ἥλιον μεσημβρίας σημεία τέθεικε, μεταστροφὴν τῶν ἔργων εἰς πέντ θος, καὶ τῶν ᾠδῶν εἰς θρῆνον· καὶ ταῦτα πάντα διὰ τὸν ἑαυτοῦ ἀγαπητόν, ἔφη, ὁ Θεὸς ποιήσει. Τοιοῦτον γὰρ πένθος, φησίν, ἔσται, καὶ τοιαύτη ανάγκη δίκης, οια ἀναλογήσει πρὸς τὴν τοῦ ὑβρισθέντος ἀγαπητοῦ ἀξίαν. Ορα τοίνυν, εἰ μὴ ἐξ οὗ πέπονθεν ὁ Σωτὴρ, παρακολουθεῖ τὰ πάθη· εἰ μὴ μετεστράφησαν εἰς πένθος αἱ ἑορταὶ αὐτῶν· εἰ μὴ αἱ ᾠδαὶ αὐτῶν εἰς θρῆνον· οὐκ ἔδυ ὁ ἥλιος μεσημβρίας. Εἰ δὲ συνορᾶς τὸ μέγα θαῦμα, ὅτι ἐν ἑορτῇ μὲν τοῦ πάσχα ἐσταυρώθη ὁ Χριστὸς, ἡ δὲ δίκη τούτου χάριν μετέβαλεν εἰς πένθος τὰς ἑορτάς, Ρωμαίων μὲν ἐπελθόντων, τῶν δὲ Ἰουδαίων συμφυγόντων ἁπάντων, ὥσπερ εἰς κοινὴν παγίδα την Ἱερουσαλὴμ, καὶ ἐν αὐταῖς ταῖς ἑορταῖς, ὡς ἡ ἱστορία φησί, ξέφει καὶ πυρὶ καὶ οἰμωγαῖς ἀνονήτοις δαπανηθέντων, ὡς ὑπὸ τοσούτων κακῶν ἐστοιχισμένων αὐτῶν ῥητῶς ἀποθῆναι τὴν μεταβολὴν καὶ τῶν ἑορτῶν εἰς πένθος καὶ τῶν ᾠδῶν εἰς θρήνον, δῆλον ὅτι, τούτων ἐκβεβηκό των ἐπ' ὄψεσιν, ἐσὺ ὁ ἥλιος μεσημβρίας. Τοῦτο γὰρ σημαίνει τὰ εἰρημένα. Διετὴ γοῦν χρόνον ὁ πόλεμος καὶ τοὺς Ἰουδαίους ἐπὶ πένθει ἀνάλωσε, καὶ ἄχρι τῆς σήμε ριν τὸ πένθος τῆς Ἰουδαίας παρέτεινε. Ποῦ γὰρ ὁ ναός; ποὺ ἡ ἱερωσύνη; ποῦ ἡ βασιλεία; ποῦ τὸ ὁρμητήριον; ποῦ ἡ τοῦ νόμου πόλις; Πάντα οίχεται, πάντα ἀπέτση, πάντα ἐκ βάθρων ἦρται· δύναντος τοῦ ἡλίου, εἰς πένθος μετέβαλεν. Επειδὴ οὖν ταῦτα μεγάλων μυστηρίων χάριν ἐπράττετο ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος πάσχοντος, διὰ τοῦτο καὶ ἡμεῖς καθ' ἕκαστον πάσχα τοῦ μυστηρίου την ση μασίαν ἀναντοῦσθαι πειρώμενοι, καὶ τὰς προθεσμίας συνάγομεν, ὅση δύναμις, καὶ παραλαμβάνομεν καὶ τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην, οὐ μόνον διά 1983, τις λοιπές θεωρίας τὰς εἰρημένα; καὶ τὰς μὴ ῥηθείσας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ δῆναι τὸν ἥλιον μεσημβρίας, ἵνα φαίνηται οὐ τέχνης Ἑλληνικῆς, ἀλλὰ δίκης ἔργον τὸ σκότος, ὡς πολλάκις ἐῤῥέθη, οὐχ ὑποδραμούσης σελήνης, ἀλλὰ κατὰ διάμετρον τῷ ἡλιακῷ ἀνατελλούσης δρόμῳ, καὶ οὕτως, ὡς ἄν τις εἴποι, κινουμένης γινόμενον, ἵνα ᾗ σημεῖον τοῦ συμβεβηκότος θαύματος ή τεσσαρεσκαιδεκάτῃ τοῖς πᾶσιν αἰώνιον. ἔδυ ε'. Παραλαμβάνομεν καὶ παρασκευὴν καὶ σάββατον καὶ Κυριακὴν διὰ τὰς προῤῥηθείσας αἰτίας, καὶ ὁλόκληρον τοῦ μυστηρίου τὴν θεωρίαν τῇ τῶν προθεσμιών συνο δρομῇ ἐκτελοῦντες, καὶ τὴν τῶν Ἰουδαίων ἄνοιαν, καὶ τὴν τῶν μὴ τοῦτον τὸν τρόπον ἀσμενιζόντων αἱρετικῶν μανίαν ἀποπεμπόμεθα, καὶ χαρακτήρα ὁλοτελῆ τῆς τοῦ παντὸς ἀνακεφαλαιώσεως ἐπὶ τῇ τοῦ πάσχα ἱερᾷ τελετή προβαλλόμεθα. Ἐν ὅλαις γὰρ ταῖς προθεσμίαις ταύται. τοῦ Χριστοῦ παθόντος, ἀνάγκη καὶ ἡμᾶς ποιεῖν ὡσαύ τως τὸ πάσχα, ὅση δύναμις, καὶ εἴ τι ἂν τούτων λίποι, σκάζει κινδυνωδῶς ἡ μίμησις. Ἐπεὶ οὖν ἀρκούντως περὶ τούτων ἀκήκοας, ἀναγκαῖον ἂν εἴη λοιπὸν καὶ τὴν αἰτίαν εἰπεῖν, δι' ἣν νῦν ἡ τοῦ πάσχα παράστασις γίνε ται, ὅπερ ἀρξάμενος τοῦ λόγου ἐπήγγελμαι. Εἰρήκαμεν, ἀδελφὲ, ὅτι δεῖ ἐπὶ τῷ πάθει καὶ τὴν ἐαρινὴν ἰσημε μίαν, καὶ τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην κατὰ σελήνην, οὐ τὴν παρασκευήν, καὶ τὸ σάββα τον. ώς πρὶν Ισημερίας, * καὶ τὸ σάββατον, καὶ τὴν Κυριακήν συλλαμβάνειν. Ἐὰν οὖν ποτε συμβαίνῃ τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην κατὰ σελήνην πρὸ ισημερίας εμπίπτειν, ἐκείνην μὲν ἀκυρούμεν, ἄλλην δὲ ζητοῦμεν τὴν ὀφεί λουσαν μετ' ισημερίαν γενέσθαι· καὶ συμβαίνει ἐν τούτῳ μῆνα εμβόλιμον παρεμπίπτειν εἰς γένεσιν τῆς μετ' ισημερίαν τεσσαρεσκαιδεκάτης. Νῦν δὲ, ἀδελφέ, εἰς τοῦτο τὸ προκείμενον ἡμῖν πάσχα ή τεσσαρεσκαιδεκάτη ὡς πρὸ δύο ἡμερῶν τῆς ἰσημερίας ἐμπίπτει, καὶ ἄκυρος γίνεται. Διὸ ζητοῦμεν τελέσαι τον μήνα της σελήνης καὶ τὴν ἐπιοῦσαν τεσσαρεσκαιδεκάτην παραλαβεῖν, ἵνα ἐν ταύτῃ τὸν μῆνα τοῦ Σωτῆρος ἀπεργασώμεθα. Μηνάς οὖν ἐμβολίμου χρήζομεν. Αλλ' ὥσπερ ἐθεασάμεθα, ότι ἡ τεσσαρεσκαιδεκάτη κατὰ σελήνην πρὸ ισημερίας ἐὰν ἐμπέσῃ, οὐ ταύτης, ἀλλὰ τῆς μετ' ἐσημερίαν ἁρμοζόντως δεόμεθα· οὕτω πάλιν κατὰ σελήνην τεσσαρεσκαιδεκάτης Κυριακῇ συνελθούσης, οὐκ ἄγομεν ταύτην τὴν Κυριακὴν ἀναστάσιμον, ἀλλὰ τῆς ἑξῆς Κυριακῆς χρήζο μεν, ὅτι ἡ μὲν τεσσαρεσκαιδεκάτη πάθους ἐστίν· ἐν γὰρ ταύτῃ πέπονθεν ὁ Χριστὸς τῇ παρασκευή συνεί βούσῃ. Καὶ ὥσπερ τὴν παρασκευὴν ἀναστάσιμον οἱ γνωρίζομεν, οὕτως οὐδὲ τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην συν γοῦσαν αὐτῇ· ἡ δὲ ὀφείλουσα ἐπὶ τῇ ἀναστάσει ὁρίζεσθαι Κυριακή καθαρὰ παθητικῆς ἡμέρας ὑπάρχειν τέτακτα Ἐὰν οὖν συμπέσῃ αὐτῇ ὁ παθητικός της τεσσαρεσκα δεκάτης ἀριθμὸς, ταύτην ἀφέντες, τὴν ἑξῆς ὡς καθαράν πάθους διώκομεν. Προκειμένου γὰρ ἡμῖν τοῦ κατὰ τὸν Σωτῆρα ἐπὶ τῷ πάθει καὶ τῇ ἀναστάσει μιμήματος, ἀεὶ τὴν Κυριακὴν, ἣν μέλλομεν ἐπὶ τῇ ἀναστάσει ὁρίζειν, ἐλευθέραν πάθους, ὡς ὁ Δεσπότης, διαφυλάττομεν, ἐπὶ τὰς πρὸ ταύτης τὸ πάθος λαμβάνοντες. Ἐπειδὴ τοῦτο τεθέασαι, πρόσεχε λοιπὸν 3 λέγω. Πρὸ δύο ἡμερῶν τῶν ἐμπίπτει, ὡς ἔφην, ἡ τεσσαρεσκαιδεκάτη κατὰ σελήνη της ισημερίας. Ανάγκην ἔχομεν ταύτην μὲν παρεῖναι, τὴν δὲ μετά ταύτην τεσσαρεσκαιδεκάτην ὡς μετ' ἰσημερίαν ἐκδέχεσθαι. Αλλ' αὐτὴ πάλιν ἡ ἁρμόζουσα τεσσαρεσκαιδεκάτῃ μηνὸς ἑβδόμου εἰκάδι έκτη συντρέχει, ἐπειδὴ καὶ Κυριακὴ συμπίπτει. Ἐπεὶ οὖν ἡ τεσσαρεσκαιδεκάτῃ αὖ τῇ Κυριακῇ συμπίπτει, τὴν τῆς ἀναστάσεως ἑορτὴν εἰς τὴν ἑξῆς Κυριακήν μετατίθεμεν τοῦ παθητικοῦ ἀριθμοῦ ἐλευθέραν εὑρημένην· καὶ οὕτω τῇ εἰκάδι ἕκτῃ τοῦ ἑβδόμου μηνὸς ἑβδομάδα ἐπισυνάπτοντες, εἰς δευτέραν ὀγδόου μηνὸς τὴν ἀναστάσιμον ἄγομεν. Καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ αἰτία τῆς παραστάσεως. Εἰ δέ τις αν τιλέγειν ἐθέλοι περὶ τοῦ εἰκάδα ἔκτη " τοῦτι ἑβδόμου μηνός· νῦν αὕτη ἡ Κυριακὴ τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην του μηνός συμβαίνειν, στελλέσθων ἐπισκεψόμενος τὴν ἀντίρρησιν, εἰ βούλεται, καὶ τοὺς σοφούς τῶν [] Ελλήνων πρὸς τοῦτο παραλαβών μάρτυρας, ὅτι τη τὴν Κυριακὴν καὶ ταύτην καὶ τὴν μετ' αὐτὴν Νυκτέως ἐγγὺς εἰς τὴν ἐπιοῦσαν δευτέραν ή τεσσαρεσκαιδεκάτῃ καταλαμβάνει. Καὶ μηδεὶς λεγέτω, ὅτι οὐδέ ποτε ἐπὶ τοσαύτῃ παραστάσει τὸ πάσχα γεγένηται. Καὶ τούτου πολλοὺς ἔχομεν μνήμονας μάρτυρας Επειτα τὰ οὐδέποτε ἀληθῶς οὐδέποτε ἐπιστήμη ἀρ μόζει, ἀλλ' ἀεὶ ὁ λόγος ζητείται τῆς ἐπιστήμης· καὶ πολλάκις ταχὺ γίνεται, πολλάκις ταχύτερον, καὶ πά λιν βραδύτερον, καὶ οὐδεὶς ἐπιστήμων τῇ ἀνωμαλία προσέχει τῶν χρόνων, ἀλλὰ τῇ ἁρμονία τῶν λόγων. Ποσάκις νομίζεις ἐν τοῖς ἔμπροσθεν χρόνοις ἐῤῥέθη τον Οὐδέποτε γέγονε, καὶ ἡ τέχνη κρατεῖ; Τί δὲ καὶ τὸ παραλλάττον ἐστίν; Οἱ μὲν γὰρ αιτιώμενοι ομαλο γοῦσιν εἰκάδι ἐννάτῃ ἑβδόμου μηνός γεγενῆσθαι πάσχε πολλάκις. Λοιπὸν οὖν ἐστι περὶ τριῶν ἡμερῶν ἢ τεσσάρων, ἃς ὀκνοῦσι παραχωρῆσαι τῇ ἐπιστήμῃ. Που συν λοιπὸν ἢ ἐκ παραδόξου τῆς παραστάσεως ἀπορία; Αλλά θαυμάζουσιν, ὅτι ἀνωμάλως οὕτως, ὅσον ἐπὶ τῷ χρόνῳ, γίνεται τὸ πάσχα. ᾿Αλλὰ τοῦτο θαῦμα οὐκ ἔστιν ἐπιστημόνων. Εἶδες, ἀδελφέ, ποιητικούς κόσμους ή τραγικούς, πῶς οἱ μὲν εἰσι κόνδοι, οἱ δὲ κονδότεροι, οἱ δὲ ἐπὶ πλεῖον ἐκτεταμένοι. Τούτους οἱ ἀμαθεῖς πάντως θαυμάζουσιν, ὡς ἁπλῶς οὕτω διακειμένους· ὁ μέντοι τεχνίτης & μέσ τρον ἁρμονίας εἰδὼς, οἶδε τὸ ὁμαλὸν τῆς τέχνης, κάν ή ὄψις των στίχων ανώμαλος φαίνηται. Αὐτίκα γοῦν, ἀδελφὲ, νῦν μὲν γίνεται δευτέρα ὀγδόου ἡ ἀναστάσιμος, εἰς δὲ τὸ ἐπιὸν ἑπτακαιδεκάτη εβδόμου μηνός γίνεται, καὶ πάλιν εἰς τὸ ἑξῆς ἐννάτη ἑβδόμου μηνός, καὶ αὖθι; εἰς τὸ τρίτον ἔτος, εἰκάδι ἐννάτῃ τοῦ μηνὸς ἡ ἀναστάσιμος γνωρισθήσεται· καὶ οὐδεὶς πρὸς ταῦτα βλάπτεται οὐδεὶς πρὸς ταῦτα λυπεῖται, ἀλλ' ἔκαστος τὴν ἁρμονίανσημερίας, καὶ συσκοτάσει ἐν ἡμέρᾳ τὸ φῶς. Καὶ
ἐπειδὴ ἔμελλεν ἡ ἡμέρα αὕτη μερίζεσθαι φωτὶ καὶ
σκότει, Ζαχαρίας αὖθις άλλος προφήτης φησί. Καὶ
ἔσται, ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ οὐκ ἔσται φῶς· καὶ ἡ
ἡμέρα ἐκείνη γνωστὴ τῷ Κυρίῳ, καὶ οὐχ ἡμέρα καὶ
οὐ νύξ· καὶ πρὸς ἑσπέραν ἔσται φῶς. Καὶ ὅλην αὐτ
τὴν ἀμφίβολον ποιεῖ τῇ παρὰ μέρος διαδοχῇ τοῦ σκότους
καὶ τοῦ φωτός. Καὶ ἐπειδὴ ὁ προφήτης ἐξόα. ὅτι σκε
τισθήσεται ὁ ἥλιος μεσημβρίας, καὶ ἐνίοτέ τινες ήμελλον
ἀπιστεῖν εἰ ἀληθῶς γέγονε τοῦτο ἐπὶ τῷ τοῦ Σωτῆρος, ἢ
οῦ, ἔστιν ὑπὸ τοῖς σοῖς ὀφθαλμοῖς ἄρτι δρώμενον μέγα
τεκμήριον· ἵνα ἐκ τοῦ τεκμηρίου τὴν ἀποκατάστασιν
βλέπων ζητήματος ἀπαλλάττοιο. Τί οὖν παρακολουθεῖ
σήμερον, ἵνα δειχθῇ ἡ Δεσποτική φωνή; Πρὸς Ἰουδαίους
ἀπειλῶν φησιν ὁ Αμώς, τὸ τοῦ πάθους τοῦ Σωτῆρος
τοῦ ἀγαπητοῦ τοῦ Θεοῦ προβαλλόμενος, καὶ τὴν αὐτῶν
παρανομίαν ἀντιθείς· Δύσεται ὁ ἥλιος μεσημβρίας,
καὶ συσκοτάσει ἐν ἡμέρᾳ τὸ φῶς· καὶ μεταστρέψω τας
ἑορτὰς ὑμῶν εἰς πένθος, καὶ πάσας τὰς ᾠδὰς ὑμῶν
εἰς θρήνον, καὶ ἀναβιβάσω ἐπὶ πᾶσαν ὀσφὺν σάκ
κεν, καὶ ἐπὶ πᾶσαν κεφαλὴν φαλάκρωμα· καὶ θήσο
μαι αὐτὸν ὡς πένθος ἀγαπητοῦ, καὶ τοὺς μετ' αὐτοῦ,
ὡς ἡμέραν ὀδύνης. Τοῦ γὰρ δύναι τὸν ἥλιον μεσημ
βρίας σημεία τέθεικε, μεταστροφὴν τῶν ἔργων εἰς πέντ
θος, καὶ τῶν ᾠδῶν εἰς θρῆνον· καὶ ταῦτα πάντα διὰ
τὸν ἑαυτοῦ ἀγαπητόν, ἔφη, ὁ Θεὸς ποιήσει. Τοιοῦτον γὰρ
πένθος, φησίν, ἔσται, καὶ τοιαύτη ανάγκη δίκης, οια
ἀναλογήσει πρὸς τὴν τοῦ ὑβρισθέντος ἀγαπητοῦ ἀξίαν.
Ορα τοίνυν, εἰ μὴ ἐξ οὗ πέπονθεν ὁ Σωτὴρ, παρακο
λουθεῖ τὰ πάθη· εἰ μὴ μετεστράφησαν εἰς πένθος αἱ
ἑορταὶ αὐτῶν· εἰ μὴ αἱ ᾠδαὶ αὐτῶν εἰς θρῆνον· οὐκ ἔδυ
ὁ ἥλιος μεσημβρίας. Εἰ δὲ συνορᾶς τὸ μέγα θαῦμα, ὅτι
ἐν ἑορτῇ μὲν τοῦ πάσχα ἐσταυρώθη ὁ Χριστὸς, ἡ δὲ
δίκη τούτου χάριν μετέβαλεν εἰς πένθος τὰς ἑορτάς,
Ρωμαίων μὲν ἐπελθόντων, τῶν δὲ Ἰουδαίων σύμφυ
γόντων ἁπάντων, ὥσπερ εἰς κοινὴν παγίδα την Ιερου
σαλήμ, καὶ ἐν αὐταῖς ταῖς ἑορταῖς, ὡς ἡ ἱστορία φησί,
ξέφει καὶ πυρὶ καὶ οἰμωγαῖς ἀνονήτοις δαπανηθέντων,
ὡς ὑπὸ τοσούτων κακῶν ἐστοιχισμένων αὐτῶν ῥητῶς
ἀποθῆναι τὴν μεταβολὴν καὶ τῶν ἑορτῶν εἰς πένθος
καὶ τῶν ᾠδῶν εἰς θρήνον, δῆλον ὅτι, τούτων ἐκβεβηκό
των ἐπ' ὄψεσιν, ἐσὺ ὁ ἥλιος μεσημβρίας. Τοῦτο γὰρ
σημαίνει τὰ εἰρημένα. Διετὴ γοῦν χρόνον ὁ πόλεμος καὶ
τοὺς Ἰουδαίους ἐπὶ πένθει ἀνάλωσε, καὶ ἄχρι τῆς σήμε
ριν τὸ πένθος τῆς Ἰουδαίας παρέτεινε. Ποῦ γὰρ ὁ ναός;
ποὺ ἡ ἱερωσύνη; ποῦ ἡ βασιλεία; ποῦ τὸ ὁρμητήριον;
ποῦ ἡ τοῦ νόμου πόλις; Πάντα οίχεται, πάντα ἀπέτση,
πάντα ἐκ βάθρων ἦρται· δύναντος τοῦ ἡλίου, εἰς πένθος
μετέβαλεν. Επειδὴ οὖν ταῦτα μεγάλων μυστηρίων
χάριν ἐπράττετο ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος πάσχοντος, διὰ τοῦτο
καὶ ἡμεῖς καθ' ἕκαστον πάσχα τοῦ μυστηρίου την ση
μασίαν ἀναντοῦσθαι πειρώμενοι, καὶ τὰς προθεσμίας
συνάγομεν, ὅση δύναμις, καὶ παραλαμβάνομεν καὶ τὴν
τεσσαρεσκαιδεκάτην, οὐ μόνον διά 1983, τις λοιπές
θεωρίας τὰς εἰρημένα; καὶ τὰς μὴ ῥηθείσας, ἀλλὰ καὶ
διὰ τὰ δῆναι τὸν ἥλιον μεσημβρίας, ἵνα φαίνηται οὐ
τέχνης Ἑλληνικῆς, ἀλλὰ δίκης ἔργον τὸ σκότος, ὡς
πολλάκις ἐῤῥέθη, οὐχ ὑποδραμούσης σελήνης, ἀλλὰ
κατὰ διάμετρον τῷ ἡλιακῷ ἀνατελλούσης δρόμῳ, καὶ
οὕτως, ὡς ἄν τις εἴποι, κινουμένης γινόμενον, ἵνα ᾗ
σημεῖον τοῦ συμβεβηκότος θαύματος ή τεσσαρεσκαί
δεκάτη τοῖς πᾶσιν αἰώνιον.
ἔδυ
ε'. Παραλαμβάνομεν καὶ παρασκευὴν καὶ σάββατον καὶ
Κυριακὴν διὰ τὰς προῤῥηθείσας αἰτίας, καὶ ὁλόκληρον
τοῦ μυστηρίου τὴν θεωρίαν τῇ τῶν προθεσμιών συνο
δρομῇ ἐκτελοῦντες, καὶ τὴν τῶν Ἰουδαίων ἄνοιαν, καὶ
τὴν τῶν μὴ τοῦτον τὸν τρόπον ἀσμενιζόντων αἱρετικῶν
μανίαν ἀποπεμπόμεθα, καὶ χαρακτήρα ὁλοτελῆ τῆς τοῦ
παντὸς ἀνακεφαλαιώσεως ἐπὶ τῇ τοῦ πάσχα ἱερᾷ τελετή
προβαλλόμεθα. Ἐν ὅλαις γὰρ ταῖς προθεσμίαις ταύται.
τοῦ Χριστοῦ παθόντος, ἀνάγκη καὶ ἡμᾶς ποιεῖν ὡσαύ
τως τὸ πάσχα, ὅση δύναμις, καὶ εἴ τι ἂν τούτων λίποι,
σκάζει κινδυνωδῶς ἡ μίμησις. Ἐπεὶ οὖν ἀρκούντως
περὶ τούτων ἀκήκοας, ἀναγκαῖον ἂν εἴη λοιπὸν καὶ τὴν
αἰτίαν εἰπεῖν, δι' ἣν νῦν ἡ τοῦ πάσχα παράστασις γίνε
ται, ὅπερ ἀρξάμενος τοῦ λόγου ἐπήγγελμαι. Εἰρήκαμεν,
ἀδελφὲ, ὅτι δεῖ ἐπὶ τῷ πάθει καὶ τὴν ἐαρινὴν ἰσημε
μίαν, καὶ τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην κατὰ σελήνην, οὐ
τὴν παρασκευήν, καὶ τὸ σάββα
τον.
ώς
πρὶν Ισημερίας, * καὶ τὸ σάββατον, καὶ τὴν Κυριακήν
συλλαμβάνειν. Ἐὰν οὖν ποτε συμβαίνῃ τὴν τεσσαρεσ
καιδεκάτην κατὰ σελήνην πρὸ ισημερίας εμπίπτειν,
ἐκείνην μὲν ἀκυρούμεν, ἄλλην δὲ ζητοῦμεν τὴν ὀφεί
λουσαν μετ' ισημερίαν γενέσθαι· καὶ συμβαίνει ἐν τούτῳ
μῆνα εμβόλιμον παρεμπίπτειν εἰς γένεσιν τῆς μετ'
ισημερίαν τεσσαρεσκαιδεκάτης. Νῦν δὲ, ἀδελφέ, εἰς
τοῦτο τὸ προκείμενον ἡμῖν πάσχα ή τεσσαρεσκαιδεκάτη
ὡς πρὸ δύο ἡμερῶν τῆς ἰσημερίας ἐμπίπτει, καὶ ἄκυρος
γίνεται. Διὸ ζητοῦμεν τελέσαι τον μήνα της σελήνης
καὶ τὴν ἐπιοῦσαν τεσσαρεσκαιδεκάτην παραλαβεῖν, ἵνα
ἐν ταύτῃ τὸν μῆνα τοῦ Σωτῆρος ἀπεργασώμεθα. Μηνάς
οὖν ἐμβολίμου χρήζομεν. Αλλ' ὥσπερ ἐθεασάμεθα, ότι
ἡ τεσσαρεσκαιδεκάτη κατὰ σελήνην πρὸ ισημερίας ἐὰν
ἐμπέσῃ, οὐ ταύτης, ἀλλὰ τῆς μετ' ἐσημερίαν ἁρμοζόν
τως δεόμεθα· οὕτω πάλιν κατὰ σελήνην τεσσαρεσκαι
δεκάτης Κυριακῇ συνελθούσης, οὐκ ἄγομεν ταύτην τὴν
Κυριακὴν ἀναστάσιμον, ἀλλὰ τῆς ἑξῆς Κυριακῆς χρήζο
μεν, ὅτι ἡ μὲν τεσσαρεσκαιδεκάτη πάθους ἐστίν· ἐν
γὰρ ταύτῃ πέπονθεν ὁ Χριστὸς τῇ παρασκευή συνεί
βούσῃ. Καὶ ὥσπερ τὴν παρασκευὴν ἀναστάσιμον οἱ
γνωρίζομεν, οὕτως οὐδὲ τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην συν
γοῦσαν αὐτῇ· ἡ δὲ ὀφείλουσα ἐπὶ τῇ ἀναστάσει ὁρίζεσθαι
Κυριακή καθαρὰ παθητικῆς ἡμέρας ὑπάρχειν τέτακτα
Ἐὰν οὖν συμπέσῃ αὐτῇ ὁ παθητικός της τεσσαρεσκα
δεκάτης ἀριθμὸς, ταύτην ἀφέντες, τὴν ἑξῆς ὡς καθαράν
πάθους διώκομεν. Προκειμένου γὰρ ἡμῖν τοῦ κατὰ τὸν
Σωτῆρα ἐπὶ τῷ πάθει καὶ τῇ ἀναστάσει μιμήματος, ἀεὶ
τὴν Κυριακὴν, ἣν μέλλομεν ἐπὶ τῇ ἀναστάσει ὁρίζειν,
ἐλευθέραν πάθους, ὡς ὁ Δεσπότης, διαφυλάττομεν, ἐπὶ
τὰς πρὸ ταύτης τὸ πάθος λαμβάνοντες. Ἐπειδὴ τοῦτο
τεθέασαι, πρόσεχε λοιπὸν 3 λέγω. Πρὸ δύο ἡμερῶν τῶν
ἐμπίπτει, ὡς ἔφην, ἡ τεσσαρεσκαιδεκάτη κατὰ σελήνη
της ισημερίας. Ανάγκην ἔχομεν ταύτην μὲν παρεῖναι,
τὴν δὲ μετά ταύτην τεσσαρεσκαιδεκάτην ὡς μετ' ίσημε
ρίαν ἐκδέχεσθαι. Αλλ' αὐτὴ πάλιν ἡ ἁρμόζουσα τεσσα
ρεσκαιδεκάτη μηνὸς ἑβδόμου εἰκάδι έκτη συντρέχει,
ἐπειδὴ καὶ Κυριακὴ συμπίπτει. Ἐπεὶ οὖν ἡ τεσσαρες
καιδεκάτη αὖ τῇ Κυριακῇ συμπίπτει, τὴν τῆς ἀναστά
σεως ἑορτὴν εἰς τὴν ἑξῆς Κυριακήν μετατίθεμεν τοῦ
παθητικοῦ ἀριθμοῦ ἐλευθέραν εὑρημένην· καὶ οὕτω τῇ
εἰκάδι ἕκτῃ τοῦ ἑβδόμου μηνὸς ἑβδομάδα ἐπισυνάπτον
τες, εἰς δευτέραν ὀγδόου μηνὸς τὴν ἀναστάσιμον ἄγομεν.
Καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ αἰτία τῆς παραστάσεως. Εἰ δέ τις αν
τιλέγειν ἐθέλοι περὶ τοῦ εἰκάδα ἔκτη " τοῦτι ἑβδόμου
μηνός· νῦν αὕτη ἡ Κυριακὴ τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην
του μηνός συμβαίνειν, στελλέσθων ἐπισκεψόμενος τὴν
ἀντίρρησιν, εἰ βούλεται, καὶ τοὺς σοφούς τῶν [284]
Ελλήνων πρὸς τοῦτο παραλαβών μάρτυρας, ὅτι τη
τὴν Κυριακὴν καὶ ταύτην καὶ τὴν μετ' αὐτὴν νύκτ
ἕως ἐγγὺς εἰς τὴν ἐπιοῦσαν δευτέραν ή τεσσαρεσκαι
δεκάτη καταλαμβάνει. Καὶ μηδεὶς λεγέτω, ὅτι οὐδέ
ποτε ἐπὶ τοσαύτῃ παραστάσει τὸ πάσχα γεγένηται.
Καὶ τούτου πολλοὺς ἔχομεν μνήμονας μάρτυρας
Επειτα τὰ οὐδέποτε ἀληθῶς οὐδέποτε ἐπιστήμη ἀρ
μόζει, ἀλλ' ἀεὶ ὁ λόγος ζητείται τῆς ἐπιστήμης· καὶ
πολλάκις ταχὺ γίνεται, πολλάκις ταχύτερον, καὶ πά
λιν βραδύτερον, καὶ οὐδεὶς ἐπιστήμων τῇ ἀνωμαλία
προσέχει τῶν χρόνων, ἀλλὰ τῇ ἁρμονία τῶν λόγων.
Ποσάκις νομίζεις ἐν τοῖς ἔμπροσθεν χρόνοις ἐῤῥέθη τον
Οὐδέποτε γέγονε, καὶ ἡ τέχνη κρατεῖ; Τί δὲ καὶ τὸ
παραλλάττον ἐστίν; Οἱ μὲν γὰρ αιτιώμενοι ομαλο
γοῦσιν εἰκάδι ἐννάτῃ ἑβδόμου μηνός γεγενῆσθαι πάσχε
πολλάκις. Λοιπὸν οὖν ἐστι περὶ τριῶν ἡμερῶν ἢ τεσσά
ρων, ἃς ὀκνοῦσι παραχωρῆσαι τῇ ἐπιστήμῃ. Που συν
λοιπὸν ἢ ἐκ παραδόξου τῆς παραστάσεως ἀπορία; Αλλά
θαυμάζουσιν, ὅτι ἀνωμάλως οὕτως, ὅσον ἐπὶ τῷ χρόνῳ,
γίνεται τὸ πάσχα. ᾿Αλλὰ τοῦτο θαῦμα οὐκ ἔστιν ἐπιστη
μόνων. Εἶδες, ἀδελφέ, ποιητικούς κόσμους ή τραγικούς,
πῶς οἱ μὲν εἰσι κόνδοι, οἱ δὲ κονδότεροι, οἱ δὲ ἐπὶ πλεῖον
ἐκτεταμένοι. Τούτους οἱ ἀμαθεῖς πάντως θαυμάζουσιν,
ὡς ἁπλῶς οὕτω διακειμένους· ὁ μέντοι τεχνίτης & μέσ
τρον ἁρμονίας εἰδὼς, οἶδε τὸ ὁμαλὸν τῆς τέχνης, κάν ή
ὄψις των στίχων ανώμαλος φαίνηται. Αὐτίκα γοῦν,
ἀδελφὲ, νῦν μὲν γίνεται δευτέρα ὀγδόου ἡ ἀναστάσιμος,
εἰς δὲ τὸ ἐπιὸν ἑπτακαιδεκάτη εβδόμου μηνός γίνεται,
καὶ πάλιν εἰς τὸ ἑξῆς ἐννάτη ἑβδόμου μηνός, καὶ αὖθι;
εἰς τὸ τρίτον ἔτος, εἰκάδι ἐννάτῃ τοῦ μηνὸς ἡ ἀναστά
σιμος γνωρισθήσεται· καὶ οὐδεὶς πρὸς ταῦτα βλάπτεται
οὐδεὶς πρὸς ταῦτα λυπεῖται, ἀλλ' ἔκαστος τὴν ἁρμονίαν