Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over facsimile scan-OCR floor (Migne PG33 pageview) — PG column chips mark the printed columns.
col. 1545–1546page 1 of 42
mittam vobis a Patre meo Spiritum veritatis, qui societatis; quia nullus ex mortuis resurrexi: ad ex Patre mɛo procedit, hic testificabitur de me (e), ostendit esse quem mitteret, et a quo mitteret. Deum tamen Patrem, et Deum Filium, et Deum Paracletum Spiritum, unius substantiæ et trinæ substantiæ ejus divinitatis, fide nostra esse et ma nere debere, confiteri quoque pium et salutare est. Corde enim creditur ad justitiam, ore autem con fessio fit ad salutem (ſ). Filius Dei non est filius hominis, Filius autem hominis Filius Dei est. Qui Filius Dei est, non est filius hominis; unigenitus enim Deus est. Qui vero Filius bominis est, pri mogenitus est, et propter susceptorem suum uni genitum Deum, et ipse unigenitus dicitur, quia in eo est unigenitus. Denique de primogenito aposto lus Paulus sic ait: Qui est primogenitus ex mortuis in multis fratribus (g); quia per eum crediderunt. Non ergo natura unigeniti primogeniti, sed per societatem unigeniti Dei unigenitus est. Primoge niti autem natura est primogenitus, non causa (e) Joan. xv, 26. (j) Matth. xxvII, 46. immortalitatem, nisi ipse primus, et exemplum resurrectionis omnibus sequentibus dedit. Ideo apostolus Paulus dixit: Qui est primogenitus ex mortuis. Idem iterum ad Romanos ait: Ut sit ipse primogenitus primutum tenens in multis fratribus (h). Quia unigenitus et primogenitus duæ naturæ sunt, divina et humana, sed una persona. Nam diversi tas harum naturarum in elocutione Evangeliorum ostenditur. Fidei igitur nostræ non convenit, ut Jesus Christus mentiatur, quia ipse est veritas. Cum ergo ita sit, ipse de se dicit: Qui me misil mecum est, nec me derelinquit (i); et alio loco Deus Deus meus, quare me dereliquisti (j)? Quia Deus hominem susceperat, et per morten crucis relinquendus erat a Deo usque ad resurrectionem. Fidei ergo nostræ sic convenit, ut homo dicat ad Deum suum: Quare me dereliquisti? unigenitus autem Deus, qui inseparabilis est a Deo Patre, dicat: Qui me misit mecum est, nec me derelinquit. (f) Rom. x, 10. (g) Coloss. 1, 18. (h) Rom. viii, 29. (i) Joan. VIII, (FABRIC., Bibliotheca Græca, ed. Harles, tom. IX, p. 277.) Diodorus, sive Theodorus, e monacho Antioche- tum presbytero est, cum Antiochiam Diodorus epi nus presbyter a Meletio, post Valentis mortem re verso ab exsilio, constitutus a. C. 378, Tarsi epi ¿copus et metropolitanus Ciliciæ (a); non diu post interfuit concilio Antiocheno sub extremum anni 379, et Constantinopolitano œcumenico 381, ubi Nectarium ordinavit episcopum. Maximam adver sus ethnicos pariter et hæreticos constantiæ, zeli et industriæ laudem meruit adhuc presbyter; nam episcopatus ejus incidit in tempora Ecclesiæ paca Lora sub Theodosio M. Laudatus a S. Chrysostomo (a) Vide Domini Antiocheni epistolam synodicam in Diodori laudem, quam servavit Facundus vin, 5. Theodorum pro Diodoro vocat Photius cod. ccxxiii. Facundus IV, 2, Diodorum Tarsensem, Theodori Mopsuesteni magistrum, a Nestorianæ hæreseos tyxpat defendere cupiens, laudat epistolam scopus invisisset circa a. 387, et Chrysostomum pro concione laudasset. Chrysostomi in Diodorum hunc duplex encomium apud Facundum iv, 2 (b), e quibus alterum Græce et Latine editum est ab Emerico Bigotio ad calcem Palladii de Chrysostomi Vita, Paris. 1680, 4, pag. 229-235 (c). Exstat et S. Epiphanii ad eum epistola, qua librum De gem mis ipsi dicavit. Obiit plenus dierum ante a. 394, quo successor ejus Phalerius synodo Constantino politanæ subscripsit, ac fortasse jam anno 392 de Athanasii, verum, quæ non ad illum, sed ad Dio dorum Tyrium, scripta est. (b) In Defens. trium capitulor. lib. iv, pag. 374 sq. ed. Sirmond. in Opp. tom. 11 Veron. HARL. (c) Iterum a Montfaucon. in sua edit. Chryso stomi, tom. III, p. 747 sq. Harl.
col. 1549–1550page 2 of 42
PG 33:154914. Περί φύσεως καὶ ὕλης, ἐν ᾧ τί τὸ δίκαιόν 24. Πρὸς τοὺς Συνουσιαστάς, Ὅτι αἱ ἀόρατοι φύσεις οὐκ ἐκ τῶν στοιχείων, 4. Περὶ Θεοῦ καὶ ὕλης Ἑλληνικῆς πεπλασμένης πεπλανημένης), 17. Πρὸς Εὐφρόνιον φιλόσοφον, κατὰ πεῦσιν καὶ 18. Κατὰ ᾿Αριστοτέλους περὶ σώματος οὐρανίου, πῶς θερμὸς ὁ ἥλιος, κατὰ τῶν λεγόντων ζῶον τὸν 19. Περὶ τοῦ πῶς ἀεὶ μὲν ὁ δημιουργός, οὐκ ἀεὶ δὲ τὰ δημιουργήματα, 20. Πῶς τὸ θέλειν καὶ τὸ μὴ θέλειν ἐπὶ Θεοῦ ἀῖ 21. Κατὰ Πορφυρίου, περὶ ζώων καὶ θυσιῶν. Κατὰ Μανιχαίων, 23. Περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, διάφορα επιχειρή ψιλῷ τῷ γράμματι τῶν θείων προσέχων Γραφῶν, τὰς θεωρίας αὐτῶν ἐκτρες 2, περὶ τὸ ῥητὸν τῶν λόγων τὰς ἐξηγήσεις ποιήσας, τὰς δὲ θεωρίας ἀποφεύγων. Εἰς τὰ ζητούμενα τῶν Πα φορὰ θεωρίας καὶ ἀλληγορίας.
col. 1551–1552page 3 of 42
PG 33:1551ἀδελφὸς νεώτερος Θεόδωρος ἦν, ἀνὴρ τῶν ᾿Αθήνησι παιδευθέντων, ὃς καὶ αὐτὸς χρόνον ὕστερον ἐπισκοπὴν τῆς Ταρσοῦ Ἐκκλησίας ἔτυχε κληρωσάμενος. Θεόδωρον τὸν καθηγητής Νεστορίου, Σεβήρον, καὶ κατὰ ἀστρονόμων καὶ ἀστρολόγων καὶ εἱμαρμένης
col. 1553–1554page 4 of 42
PG 33:1553ᾀσμάτων, εἰς τοὺς προφήτας, Χρονικόν διορθούμενον Ταύτης δὲ τῆς φιλοσοφίας διδασκάλους ἔσχε τοὺς τότε προ εστῶτας τῶν τῇδε περιφανῶν ἀσκητηρίων, Καρτέριον τε καὶ Διόδωρον τὸν ἡγησάμενον τῆς ἐν Ταρσῷ Ἐκκλησίας, ὃν ἐπυθόμην ἰδίων συγγραμμάτων πολ λὰς καταλιπεῖν βίβλους· περὶ δὲ τὸ ῥητὸν τῶν ἱερῶν Λόγων τὰς ἐξηγήσεις ποιήσασθαι, τὰς θεωρίας ἀπο φεύγοντα. 3: Τηνικαῦτα οὖν οὗτοι σπουδαῖοι περὶ τὴν ἀρετὴν γενόμενοι μαθητεύουσιν εἰς τὰ ἀσκητικά Διοδώρῳ, καὶ Καρτερίῳ, οι τινες τότε μὲν ἀσκητηρίῳ προΐσταντο. Διόδωρος δὲ αὐτῶν ὕστερον ἐπίσκοπος Ταρσοῦ γενόμενος πολλὰ βιβλία συνέγραψε, ψιλῷ τῷ γράμματι τῶν θείων προσέχων Γραφῶν, τὰς θεωρίας αὐτῶν ἐκτρεπόμενος. Διόδωρος μονάζων ἐν τοῖς χρόνοις Ἰουλιανοῦ, καὶ Ουάλεντος ἐπισκοπήσας Ταρσῶν τῆς Κιλικίας· οὗτος ἔγραψεν, ὡς φησὶ Θεόδωρος ἀναγνώστης ἐν τῇ Ἑκ κλησιαστικῇ ἱστορία, διάφορα· εἰσὶ δὲ τάδε· ἐρω μηνεῖαι εἰς τὴν Παλαιὰν πᾶσαν, Γένεσιν, Έξοδον, καὶ ἐφεξῆς, καὶ εἰς Ψαλμούς, καὶ εἰς τὰς τέσσαρας Βασιλείας, εἰς τὰ ζητούμενα τῶν Παραλειπομένων, εἰς τὰς Παροιμίας, τις διαφορὰ θεωρίας, καὶ ἀλληγορίας, εἰς τὸν Ἐκκλησιαστὴν, εἰς τὸ ῾Ασμα τῶν το σφάλμα Εὐσεβίου τοῦ Παμφίλου περὶ τῶν χρόνων, Εἰς τὰ τέσσαρα Εὐαγγέλια, εἰς τὰς Πράξεις τῶν ἀπο στόλων, εἰς τὴν Ἐπιστολὴν Ἰωάννου τοῦ εὐαγγελιστοῦ, Περὶ τοῦ, εἰς Θεὸς ἐν Τριάδι, Κατά Μελχισεδεκιτῶν, Κατὰ Ἰουδαίων, Περὶ νεκρῶν ἀναστάσεως, Περὶ ψυχῆς κατὰ διαφόρων περὶ αὐτῆς αἱρέσεων, Πρὸς Γρατιανὸν κεφάλαια, Κατὰ ἀστρονόμων, καὶ ἀστρολόγων, καὶ εἱμαρμένης, Περὶ σφαίρας καὶ τῶν ἑπτὰ ζωνῶν, καὶ τῆς ἐναντίας τῶν ἀστέρων πορείας, Περὶ τῆς Ἱππάρχου σφαίρας. Περὶ προνοίας κατὰ Πλάτωνος, Περὶ Θεοῦ καὶ θεῶν, Περὶ φύσεως καὶ ὕλης, ἐν ᾧ τί τὸ δίκαιόν ἐστι, Περὶ Θεοῦ, καὶ ὕλης ἑλληνικῆς πεπλανημένης, ὅτι αἱ ἀόρατοι φύσεις οὐκ ἐκ τῶν στοιχείων, ἀλλ᾽ ἐκ μηδενός μετὰ τῶν στοι χείων ἐδημιουργήθησαν, Πρὸς Εὐφρόνιον φιλόσοφον κατὰ πεῦσιν καὶ ἀπόκρισιν, Κατὰ ᾿Αριστοτέλους περὶ σώματος οὐρανίου, Πῶς θερμὸς ὁ ἥλιος, Κατὰ τῶν λεγόντων ζῶον τὸν οὐρανὸν, Περὶ τοῦ, πῶς ἀεὶ μὲν ὁ δημιουργὸς, οὐκ ἀεὶ δὲ τὰ δημιουργήματα, Πῶς τὸ θέλειν, καὶ τὸ μὴ θέλειν ἐπὶ Θεοῦ ἀϊδίου ενα τος, Κατὰ Πορφυρίου περὶ ζώων καὶ θυσιῶν. ζητούμενα Τὰ ζητούμενα, οι ζητήσεις,
col. 1555–1556page 5 of 42
PG 33:1555ματος διάφορα επιχειρήματα, ἐν οἷς καὶ τὴν Νεστορίου νόσον αὐτὸς ἐπιδείκνυται προηῤῥωστηκώς. 18 (α). δέλτῳ καὶ Διοδώρου Ταρσοῦ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύ Ανεγνώσθη βιβλίον Θεοδώρου ἐπισκόπου Ταρσοῦ κατά ειμαρμένης εν λόγοις μὲν ὀκτὼ κεφαλαίοις δὲ τρισὶ καὶ πεντήκοντα· ἔστι μὲν οὖν ἐν τούτοις εὐσε δῶν ὁ ἀνὴρ, καὶ οὐδὲ περὶ τὴν δόξαν τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, ἦν ἡ τοῦ Νεστορίου λύσσα διασπαράττει σφαλ λόμενος· τοῖς δὲ ἐπιχειρήμασιν, ἔστι μὲν οἷς ὀρθῶς τε καὶ εὐφυῶς ἐπιβάλλει, διελέγχων τοὺς τὴν εἱμαρμένην δοξάζοντας· ἔστι δέ που πρὸς μόνον τὸ φαινόμενον τὸν ἀγῶνα φέρει, καὶ μηδὲ σαφῶς τὸ τῶν ἐναν τίων ἐξακριβῶν δόγμα· ὅθεν πολλάκις οὐκ ἐκείνοις, πρὸς οὓς ὁ πόλεμος, ἀλλ᾽ ἑτέροις μᾶλλον δόξειεν ἂν διαμάχεσθαι· πλὴν ὅ γε εὐγνώμων κριτὴς οὐχ ὑπὲρ ὧν οὐκ εὐστόχως ενιαχοῦ φέρεται μωμήσαιτο ἂν, ὑπὲρ ὧν δὲ σπουδάζει τῆς εἰμαρμένης πλάνην κατ ενεγκεῖν, καὶ ὡς οὐκ ἐν ὀλίγοις κατ' αὐτῆς εὐδοκιμεί, τὸν ἄνδρα τιμῆς καὶ χάριτος ἄξιον ἀνομολογεῖν ἐστι δίκαιον. Εστι δὲ τὴν φράσιν καθαρός τε καὶ εὐκρινὴς ὁ ἀνὴρ, τοῖς δὲ ἐνθυμήμασι, καὶ τῇ τῶν ἐπιχειρημάτων δια πλάσει, οἷον αὐτὸν κατὰ μέρος ἐν τῇ τῶν λόγων αὐτ τοῦ ὑπεδείξαμεν ἐκλογῇ. Ἐμπεριείχετο δὲ τῇ τὸν Διόδωρον ἐν εἴκοσι καὶ πέντε βιβλίοις τὸν κατὰ Μανιχαίων ἀγῶνα ἀγωνισάμενον· ὃς διὰ μὲν τῶν πρώτων βιβλίων ἑπτὰ τὸ τοῦ Μανιχαίου ζῶν εὐαγ γέλιον ἀνατρέπει· οὐ τυγχάνει δὲ ἐκείνου· ἀλλὰ ἀποτρέπει τὸ ὑπὸ ᾿Αδδα γεγραμμένον, δ καλεῖται Μόδιον· διὰ δὲ τῶν ἐφεξῆς τὴν τῶν γραφικῶν ῥητῶν, & οἱ Μανιχαῖοι ἐξοικειοῦνται πρὸς τὸ σφίσι βεβουλευμένον, ἀνακαθαίρει χρῆσιν καὶ διασαφεῖ· καὶ ὁ μὲν Διόδωρος οὕτω. 32: Κατὰ δὲ ταύτης τῆς αἱρέσεως γεν ναίως παρετάξαντο λόγοις Τίτος τε καὶ Διόδωρος, ὁ μὲν τὴν Βοστρηνῶν, Διόδωρος δὲ τὴν Κιλίκων ἰθύνας μητρόπολιν. Συνουσιαστών, Διοδώρῳ πρεσβυτέρω Αντιοχείας. Εν Ἐν έτυχον τοῖς ἀποσταλείσι βιβλίοις παρὰ τῆς τιμιότητός σου· καὶ τῷ μὲν δευτέρῳ ὑπερήσθην οὐ διὰ τὴν βρα χύτητα μόνον, ὡς εἰκὸς ἦν, τὸν ἀργῶς πρὸς πάντα καὶ ἀσθενῶς λοιπὸν διακείμενον, ἀλλ' ὅτι πυκνόν τε ἅμα ἐστὶ ταῖς ἐννοίαις, καὶ εὐκρινῶς ἐν αὐτῷ ἔχου σιν αἵ τε ἀντιθέσεις τῶν ὑπεναντίων, καὶ αἱ πρὸς αὐτὰς ἀπαντήσεις, καὶ τὸ τῆς λέξεως ἁπλοῦν καὶ ἀκατάσκευον, πρέπον ἔδοξέ μοι προθέσει Χριστιανού, οὐ πρὸς ἐπίδειξιν μᾶλλον, ἢ κοινὴν ὠφέλειαν γρά φοντος· τὸ δὲ πρότερον τὴν μὲν δύναμιν ἔχον τὴν αὐτὴν ἐν τοῖς πράγμασι, λέξει δὲ πολυτελεστέρα, καὶ σχήμασι ποικίλοις, καὶ διαλογικαίς χάρισι κει κομψευμένον, πολλοῦ μοι ἐφάνη, καὶ χρόνου πρὸς τὸ
col. 1557–1558page 6 of 42
PG 33:1557ἐξελθεῖν, καὶ πόνου διανοίας πρὸς τὸ καὶ συλλέξαι τὰς ἐννοίας, καὶ παρακατασχεῖν αὐτὰς τῇ μνήμῃ δεόμενον· αἱ γὰρ ἐν τῷ μεταξύ παρεμβαλλόμεναι διαβολαὶ τῶν ὑπεναντίων, καὶ συστάσεις τῶν ἡμετέρων, εἰ καὶ γλυκύτητάς τινας έπεισάγειν δοκοῦσι διαλεκτικὰς τῷ συγγράμματι, ἀλλ᾽ οὖν τῷ σχολὴν καὶ διατριβὴν ἐμποιεῖν, διασπῶσι μὲν τὸ συνεχὲς τῆς ἐννοίας, καὶ τοῦ ἐναγωνίου δὲ λόγου τὸν τόνον ὑπο Ει Προς Διόδωρον πρὸς Ηράκλειον κατά Διοδώρου δώρου Ταρσοῦ, καὶ Θεοδώρου τοῦ Μοψουεστίας, καὶ αὐτοὶ ὁμοίως ἀναθεματίσθησαν. σταντινουπόλει συνελθοῦσα τῶν ἑκατὸν ἑξηκονταπέντε ἁγίων Πατέρων ἐπὶ Ἰουστινιανοῦ τοῦ τῆς θείας λήξεως, ἤ τις ἀναθεμάτισεν Ωριγένην τὸν καὶ ᾿Αδα μάντιον, Εὐάγριον, Δίδυμον μετὰ τῶν ἑλληνικῶν αὐτῶν συγγραμμάτων, Θεόδωρον τὸν Μοψουεστίας, καὶ Θεόδωρον τὸν καθηγητὴν Νεστορίου, Σεβήρον,
col. 1559–1560page 7 of 42
PG 33:1559Σῇ μ' ἐλεημοσύνῃ κρίνοις, πανεπίσκοπε Ποιμήν, Μηδ' ἐπιγηθήσειαν ανάρσιοι ανέρες ἡμῖν Μηδὲ γέλως φρενὸς ἄλγος ἐμῆς ποτε διπλόον εἶεν, Μηδέ κε λαυκανίαις με καταβρώξειαν ἑῇσιν. Αίσχος ὅλοι σύμπαντας ἐμῇ κεχαρηότας άτῃ Οστοι δὲ φρονέουσιν ὑπέρβια, μῶμον ἕλοιντο. Χάρμα καὶ εὐφροσύνη ὅσιον γένος ἀμφιπολεύοι Πάντοτε μελπόντων μεγαλαυχέα δῶρα Θεοῖο, Εἰρήνην θεράποντος ἑοῦ ποθέοντες ιδέσθαι. Γλῶσσα δικαιοσύνην ἐμέθεν σέο πυκνὰ λιγαίνοι, Σεῖο πολυκλήεντα πανημαδὸν αἶνον ἀείσοι. ΨΑΛΜΟΣ ΛΕ'. Αφθιτον ᾿Αθανάτου θεράπων Δαυΐδος ἀμύμων. Τούτο τριηκοστόν μελέων καὶ πέμπτον ἔμελ [ψεν. Εννεπεν ὂν κατὰ θυμὸν ἀτασθαλίας ἀθέμιστος, Οὐ φορέων Βασιλῆος ἐπ᾽ ὄμμασι δεῖμα Θεοῖο, Ουλομένην δολεροῖσιν ἐπ' ἄλγεσι γλῶσσαν ἀέξων, Αἰεὶ δυσφροσύνην στυγερήν διζήμενος εὑρεῖν. Αμπλακίη σφέτεροι δολερῇ μεμελήατο μῦθοι, Οὔποτε παντοίην ὁσίην ὁδὸν ἀμφαγαπάζειν. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν λεχέεσσιν ατασθαλίῃσιν ἀλείτης, Οὐδ᾽ ἀγαθὸν ῥέξαι βουλεύσατο, οὐδὲ νοῆσαι, Οὐδέ τ' ἀπεχθαίρει κακίης πολυπήμονος ἄλγος. *Αφθιτε, τιμήεις ἔλεος τεὸν οὐρανὸς ἴσχει Σεῖο δ' ἀληθείη καὶ ἐν νεφέλῃσι χορεύει Σεῖο δικαιοσύνη πανομοίιος ούρεσι θείοις Ἴσας εὐδικίας φορέεις βυθίοισιν ἀβύσσοις. Τετραπόδων ἀγέλας μερόπων θ᾽ ἅμα φύλα σαώσεις, Ωδε τεὴν ἐλεητών, Αναξ, πλήθουσαν ἀέξεις. Σῶν πτερύγων μερόπεσσιν ἀεὶ σκέπας ἔσσεται ἐλπὶς Πιαλέοις ἀγαθοῖσι τεῶν βρίθουσι μελάθρων Καί σφεας εὐφροσύνης ἀγανὸς χειμάρρους ἄρδοι Ούνεκεν εὔζωος παρὰ σοί, Μάκαρ, έπλετο πηγή. Ἐν δὲ τεῷ θεοτερπές ἰδοίμεθα φέγγει φέγγος. Σὴν ἐλεημοσύνην, Βασιλεῦ, ποθέουσι τανύσσοις, Καὶ σέθεν ἐθυνόοισι δικαιοσύνην ἀναφαίνοις. Μή μοι ἐλεγχῆεν καὶ ὑπέρβιον ἴχνος ἐπέλθοι Μηδέ θ᾽ ἁμαρτινόοιο, Μάκαρ, παλάμη με δονοίη. Κεῖσ' ἔπεσον σύμπαντες ατασθαλίης θεράποντες, Οὐδέ τ' ἀναστήσονται ἀκηδέες, ἔνθεν ἔλασθεν. ΨΑΛΜΟΣ ΛϚ'. Αμφ' ἔκτῳ χαρίεντι τριηκοστόν λίγα μέλπων Ἔβραχε Δαυΐδος ἡδὺ μέλος κιθάρῃ. Μήποτέ μοι φθονέσειας ἰδὼν κακοεργέα φῶτα, Μηδ' ἐπιθαμβήσειας ἐπ' ἐργατίναις κακότητος. Οἶδε γὰρ οἷά τε χόρτος άφαρ κατατερσαίνονται, Πίπτοντες χλοεροῖσι θοῶς λαχάνοισιν ὁμοῖοι. Ἐλπωρὴν ἀνάτειλε Θεῷ, καὶ μείλιχα ρέζε Καὶ χθόνα ναιετάοις, νεμέθοι δέ σε πλοῦτος ἀπείρου. Χαίρων ᾿Αθανάτῳ καταθύμια πάντα κομίζοις. Αμφαδίην Βασιλῆι τεὰς ἀνέφαινε κελεύθους Ελπεο, μηδ' ἀπόληγ᾽· ὁ δέ τη σύμπαντα τελέσσει, Καὶ σέθεν ἐξοίσεις δικαιοσύνην, ἅτε φέγγος
col. 1561–1562page 8 of 42
PG 33:1561ὁμοούσιον· καὶ δύο γεννήσεις ὁ Θεὸς Λόγος οὐχ ὑπὸ έμενε, τὴν μὲν πρὸ αἰώνων, τὴν δὲ ἐν ὑστέροις καιροῖς. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου δ'. Ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ, δι' οὐδένα· φύσει γὰρ Υἱός· ἡ σὰρξ Υἱός, διὰ τὸν Υἱόν· καὶ τί λέγω διὰ τὸν Υἱόν; δι' ἡμᾶς ἡ σάρξ· καὶ μὴ νομίσητε βλάσφημον τὸ ῥῆμα· ἀλλὰ ἀπαιτήσατε τὰς ἀποδείξεις. Εἰ μὴ ἔπταισαν οἱ ἄνθρωποι, μὴ χρεία ἦν νόμου. Δικαίω γὰρ νόμος οὐ κεῖται· εἰ μὴ ἐπέτειναν τὴν ἁμαρτίαν οἱ ἐν νόμῳ, μὴ χρεία ἦν τῆς χάριτος. Ἐπειδὴ οὐκ ἐδύνατο ὁ νόμος ἀποκτεῖναι τὴν ἁμαρτίαν, οὐχὶ δι' ἡμᾶς ἔλαβεν ἵνα τὸν θάνατον καὶ τὴν ἀπόφασιν τοῦ θανάτου ἀνακαλέσηται, σταυρωθεὶς καὶ ἀποθανών καὶ ἀναστάς; Εἰ μὴ ἀπάτη προκεχωρήκει, καὶ ἡ ἀπόφασις τοῦ θανάτου καθ᾿ ἡμῶν, Τίς χρεία ἦν τῆς οικονομίας ταύτης τοῦ σταυροῦ; Τίς χρεία τῆς ἐνσωματώσεως; Οὐ δι' ἡμᾶς ἔλαβε τὴν σάρκα; Σειρὰ ἑνὸς καὶ πεντήκοντα υπομνηματιστῶν εἰς τὴν Ὀκτάτευχον καὶ τὰ τῶν Βασιλειῶν, ἤδη πρῶτον τύποις ἐκδοθεῖσα ἀξιώσει μὲν τοῦ εὐσεβεστάτου καὶ γαληνοτάτου ἡγε μόνος πάσης Οὐγροβλαχίας Κυρίου Κυρίου Γρηγορίου Αλεξάνδρου Γκίκα· ἐπιμελείᾳ δὲ Νικηφόρου Ιερομονάχου τοῦ Θεοτόκου. 'Εν Λειψίᾳ τῆς Σαξονίας, ἐν τῇ τυπογραφίᾳ τοῦ Βρεϊτκόπο. "Ετει, αφοβ 1, 1. Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν νας τὰς τῆς ἀσεβείας αφορμὰς εἰλήφασιν, ἔδει τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Διοδώρου. Τῶν βαρβάρων ὅσοι κατὰ τοὺς χρόνους Μωσέως γεγόνασι, καὶ μάλιστα φιλοσοφεῖν ἤθελον, οὐρανὸν καὶ γῆν τῶν μεταξὺ πάντων αἰτιωμένων, ἐξ ὧν τῶν μετὰ ταῦτα καὶ οἱ Ελλήνων ποιηταὶ πλείο Μωϋσέα ὡς πορρωτάτω τοὺς Ἰσραηλίτας ἀπαγαγόντα τῆς ἐκείνων ἀσεβείας, ἀρχὴν ποιήσασθαι δογμάτων τῆς ἐκείνων πεπλανημένης ἀρχῆς ἀνατροπήν. Επει δὴ γὰρ γενητὰ μὲν ὡμολόγουν, τὸν δὲ ποιητὴν ἠγνό ουν, ἀρχόμενος, εὐθὺς Ἐν ἀρχῇ, φησὶν, ἐποίησεν
col. 1563–1564page 9 of 42
PG 33:156314. Καὶ ἔστωσαν εἰς σημεῖα, καὶ εἰς και ρούς, καὶ εἰς ἡμέρας, καὶ εἰς ἐνιαυτούς. ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Τὸ δὲ Ἐν ἀρχῇ 8:οίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν διδά σκει σαφῶς, ὅτι τὰ λοιπὰ μετὰ ταῦτα γέγονεν. Εἰ γὰρ μὴ πεποίητα: καὶ τὰ λοιπὰ στοιχεῖα καθάπερ τὰ πρῶτα, ὧν ἐμνημόνευσε, παρεῖλκε τὸ, Ἐν ἀρχῇ ἐποίησε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Τοῦ αὐτοῦ. Μετὰ τὰς ἀοράτους καὶ νοερὰς οὐσίας οὐρανὸν ὁ Θεὸς κατασκευάζει εὐθὺς μετὰ τῆς γῆς, οὐ τὸν ὁρώμενον· δευτέρᾳ γὰρ οὗτος ἡμέρᾳ γίνεται ἀλλὰ τὸν ἀνωτέρω, ἂν ὁ Δαβὶδ οὐρανὸν οὐρανοῦ καλεί (Ψαλ. 16). 2. Καὶ σκότος ἐπάνω τῆς ἀβύσσου. Διοδώρου. Σκότους ἄνευ ἄρθρου ἐμνήσθη, ἀβύσε σου δὲ μετὰ ἄρθρου. Και σκότος γάρ φησιν ἐπάνω τῆς ἀβύσσου. Ἐπείπερ τὸ μὲν, ἀνυπόστατον· τὸ δὲ, οὐσιῶδες. Σκιὰ τὸ σκότος οὐρανοῦ καὶ γῆς· σωμάτων γὰρ οὕτω μεγίστων τὸ μέσον ἀνάγκη σκιάζεσθαι, καθάπερ οἶκον ἀθύρωτον. Καὶ μάτην οἱ αἱρετικοί νοητὸν σκότος ἐντεῦθεν ἐκλαμβάνουσιν. Οὐρανοῦ γὰρ καὶ γῆς μνημονεύσας ὁ Προφήτης καλυπτομένης ὑπὸ ὑδάτων, οὕτως ὑπὲρ τὰ ὕδατα τὸ σκότος εἶναί фт. Τὸ ἀπὸ τῶν σωμάτων σκότος οὐχ ἡ τῶν σωμάτων σκιὰ εἴρηται, ἀλλὰ νοητόν τι, τουτέστιν ὁ διάβολος, τὸ, γενηθήτω φῶς, πῶς νοήσω; ἄρα τὸ ἀληθινόν; τὸν υἱόν; τί οὖν ἂν εἴποις; μετὰ τὸν οὐρανὸν, καὶ τὴν γῆν, καὶ τὴν ἄβυσσον, καὶ τὸ νοητὸν σκότος τὸν διάβολον, ὁ Θεὸς Λόγος; καὶ τίς ἂν τοῦτο συγχωρήσειεν, ἕως ἂν τὸν νοῦν ἔχῃ; Καὶ πνεῦμα Θεοῦ ἐπεφέρετο ἐπάνω τοῦ ὕδατος. Διοδώρου. Τὰ ἀφ' ἑτέρας γλώττης εἰς ἑτέραν μετ αγόμενα νοήματα, εἴ τις καὶ τῇ λέξει δουλεύειν, ἀφ' ἧς ἡρμήνευται, πειρῷτο, καὶ ταύτην μετάγειν, ἀπο σφαλήσεται τῆς διανοίας. Ὡς γὰρ σφενδονίτης, ἢ τοξότης παρ' ἡμῖν μὲν διὰ μιᾶς λέξεως σημαίνεται, παρὰ Σύροις δὲ διὰ δύω· οὕτω καὶ τὸ ἐπεφέρετο, μία μὲν ἐστι λέξις παρ' Εβραίοις, παρ' ἡμῖν δὲ διὰ μιᾶς λέξεως οὐκ ἂν παρασταίη. Βούλεται γὰρ ἡ Ἑβραϊκή λέξις, ἡ τοῦ ἐπεφέρετο, σημαίνειν, ὅτι καθάπερ δρο νις ὡὰ θάλπει ταῖς πτέρυξιν ἀπαλῶς ἐφαπτομένη εἰς τὸ ζωογονεῖν, οὕτω καὶ τὸ πνεῦμα ἐπεφέρετο τοῖς ὕδασι ζωοθαλποῦν. Εἰ δέ τις ἄνεμον βούλοιτο λέγειν τὸ πνεῦμα, οὐχ ἁμαρτήσεται. Συγγενής γὰρ τῶν ὑδάτων ὁ ἄνεμος, ἐκεῖθέν τε τήν γένεσιν ἔχων καὶ τῇ φορᾷ κινῶν, καὶ διαμείβων τῶν ὑδάτων τὴν φύσιν. Θεοῦ δὲ λέγοιτο, ὡς ἔργον Θεοῦ. Ἀλλ᾿ ἐπειδὴ μέγα αὐτοῖς ἐδόκει διδόναι τὸ θάλπειν καὶ ζωογονεῖν τὸ ὕδωρ, Θεοῦ προσέθηκεν· ἵνα τὴν τοῦ γενομένου αι τίαν τῷ τῶν ὅλων ποιητῇ ἐπιγράψῃ. Εἴτε τὸν παρά κλητον, τὸ ἅγιον Πνεῦμα δοίη τις εἶναι τὸ ὑπὸ Μω σέως εἰρημένον, οὐκ ἀποσφαλήσεται. Κοσμητικὸν γὰρ τῶν ὄντων τὸ πνεῦμα. Εἰ δὲ πνεῦμα Θεοῦ καὶ τὴν ἐνέργειαν λέγει· λέγεται γὰρ πνεῦμα καὶ ἡ ἐνέργεια οὐκ ἔσται ἀπόβλητον. Καὶ γὰρ ὁ Θεὸς τῷ Μωσεί προστάσσει, ἐκλέξασθαι πρεσβυτέρους Εβδομήκοντα, τοῦ Μωσαϊκοῦ πνεύματος μέρος ὑποσχόμενος αὐτοῖς μεταδώσειν· ὅ ἦν ἡ χάρις. Ισ. Εἰ τὸ ἀπὸ τῶν σωμάτων σκότος. Διοδώρου. Ζητητέον πως εἰς σημεία ήλιος, καὶ σελήνη, καὶ ἀστέρες εκτίσθησαν. Ἴσως οὖν εἰς ση μετά φησιν, ὡς ὅταν ἴσταται μὲν ὁ ἥλιος, καὶ ἡ σε δ λήνη ἐπὶ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ· ἐπὶ δὲ Ἡσαΐου καὶ ἀνα ποδίζει. Αστὴρ δὲ φαίνεται μάγοις, τὴν κατὰ σάρκα τοῦ Ἰησοῦ γέννησιν εὐαγγελιζόμενος. Εὔροι δ' ἄν τις καί τινας τῶν ἀστέρων κατὰ καιροὺς φαινομένους κακῶν, ἢ ἀγαθῶν μυνητάς. 17. Καὶ ἔθετο αὐτοὺς ὁ Θεὸς ἐν τῷ στε ρεώματι τοῦ οὐρανοῦ, ὥστε φαίνειν ἐπὶ τῆς γῆς. Διοδώρου. Μηδεὶς δὲ ἀκούων, καὶ ἔθετο αὐτοὺς ἐν τῷ στερεώματι τοῦ οὐρανοῦ, ὥστε φαίνειν ἐπὶ τῆς γῆς, συμπεπῆχθαι τὸν ἥλιον, καὶ τὴν σελήνην, καὶ τοὺς ἀστέρας ἐν τῷ οὐρανῷ νομιζέτω, δόγμα τῇ Ἐχ κλησίᾳ ἐθνικὸν ἐπεισάγων, καὶ κινεῖσθαι τὸν οὐρανὸν οιόμενος, φέροντα τὰ ἐκεῖθεν λάμποντα. Καὶ γὰρ τὸν Αδάμ πλάσας ἔθετο ἐν τῷ παραδείσῳ, οὐχὶ πήξας, ἀλλὰ τὴν αὐτόθι δίαιταν καὶ αὐτῷ ὁρίσας. "Οθεν χρὴ νοεῖν, ὅτι καθάπερ ἐπὶ γῆς ἄνθρωπος, οὕτως ἐν τῷ οὐρανῷ οἱ φωστήρες, οὐ πεπηγότες, ἀλλ' ὁδεύοντες ἄνω πορείαν· ἵνα τοῖς κάτω φαίνωσιν, ὁλόκληρον εἰς ἡμᾶς τὸ φῶς πέμποντες. 22. Καὶ εὐλόγησεν αὐτὰ ὁ Θεὸς, λέγων Αὐξάνεσθε, καὶ πληθύνεσθε, καὶ πληρώσατε τὰ ὕδατα τὰ ἐν ταῖς θαλάσσαις· καὶ τὰ πετεινὰ Σλη θυνέσθωσαν ἐπὶ τῆς γῆς. Διοδώρου. Ἴσως ἐπειδὴ τὰ μὲν, εἰ καὶ ζῆ, ἀλλὰ ζωὴν ἀναίσθητον· τὰ δὲ, αἰσθητικήν τε καὶ φαντα σιαστικὴν ἐπιβουλεύοντα ἀλλήλοις, διὰ τῆς αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε φωνῆς, τὴν ἀσφάλειαν ἑκάστῳ παρ. ἔσχεν· ὥστε μηδὲν γένος ἀσθενέστερον ἐκλείπειν, ὑπὸ τοῦ δυνατωτέρου καταναλισκόμενον. Καὶ ἄλλως δὲ τὸ μᾶλλον ἐγγύτερον ἀνθρώπων κατὰ τὴν σωματικὴν ζωὴν ἔδει πλέον χόρτου τε καὶ ξύλων τετιμῆσθαι, καὶ τὰ ἐσθίοντα τῶν ἐσθιομένων. 26. Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς, Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ' ὁμοίωσιν. Διοδώρου. Τινὲς κατ' εἰκόνα Θεοῦ τὸν ἄνθρωπον ἐνόμισαν κατὰ τὸ τῆς ψυχῆς ἀόρατον. Καὶ οὐ συν ἥκαν, ὅτι καὶ ἄγγελος ἀόρατος, καὶ δαίμων ἀόρατος πρὸς οὓς ἀναγκαῖον εἰπεῖν τοσοῦτον, ὅτι καὶ τὸ ἄῤῥιν ἐν ἀνθρώποις, καὶ τὸ θῆλυ κατά τε τὸ σῶμα καὶ τὴν ψυχὴν τῆς αὐτῆς είληχε φύσεως. Τί δή ποτε οὖν ὁ Παῦλος τὸν μὲν ἄνδρα εἰκόνα τοῦ Θεοῦ λέγει, οὐκ ἔτι δὲ καὶ τὴν γυναῖκα, εἴπερ κατὰ τὸν τῆς ψυχῆς λόγον εἰκὼν Θεοῦ ὁ ἄνθρωπος; λέγει γάρ, Ανὴρ μὲν γὰρ εἰκὼν καὶ δόξα Θεοῦ ὑπάρχων, οὐκ ὀφείλει κατα καλύπτεσθαι τὴν κεφαλήν γυνὴ δὲ δόξα ἀνδρός ἐστιν (1 Κορ. ΧΙ, 7). Εἰ τοίνυν εἰκὼν Θεοῦ ὁ μὲ ὀφείλων καλύπτεσθαι τὴν κεφαλὴν, δῆλον ὅτι ἡ καλυ πτομένη οὐκ εἰκὼν Θεοῦ, τῆς αὐτῆς ψυχῆς ὑπάρ χουσα. Πῶς οὖν Θεοῦ εἰκὼν ὁ ἄνθρωπος; κατὰ τὸ ἀρχικὸν, κατὰ τὸ ἐξουσιαστικὸν, καὶ μάρτυς αὐτὴ τοῦ Θεοῦ ἡ φωνὴ, ή λέγουσα· Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν, καὶ καθ' ὁμοίωσιν· καὶ τὸν
col. 1565–1566page 10 of 42
PG 33:1565ἄνθρωπον, ὃν ἔπλασε. τρόπον ἐπάγουσα, καὶ ἀρχέτωσαν τῶν ἰχθύων σον ἐν Ἐδὲμ κατὰ ἀνατολάς, καὶ ἔθετο ἐκεῖ τὸν τῆς θαλάσσης, καὶ τῶν πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τῶν θηρίων τῆς γῆς, καὶ τὰ ἑξῆς. Ωσπερ οὖν ὁ Θεὸς τῶν ὅλων, οὕτω καὶ ὁ ἄνθρωπος τῶν ἐπιγείων βασιλεύει. Τί οὖν οὐκ ἄρχει καὶ ἡ γυνὴ τῶν προειρημένων; ἀλλὰ κεφαλὴν ἔχει τὸν ἄνδρα, τῶν ἄλλων κρατοῦσα. ᾿Ανὴρ δὲ οὐχ ὑποτέτακται τῇ γυναικί. Διὸ δὴ καλῶς ὁ μακάριος Παῦλος τὸν ἄνδρα μόνον εἰκόνα Θεοῦ φησὶν εἶναι καὶ δόξαν, τὴν δὲ γυναῖκα τοῦ ἀν δρὸς δόξαν. 11, 7. Καὶ ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσω ωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς, καὶ ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος εἰς ψυχὴν ζῶσαν. Διοδώρου. Υπέλαβον ἔνιοι κακῶς, τὸ ἐμφύσημα τοῦ Θεοῦ γεγενῆσθαι ψυχὴν τὴν ἀθάνατον, τοῦ Μω σέως οὐκ εἰρηκότος, ὅτι τὸ ἐμφύσημα γέγονε ψυχή, ἀλλ' ὅτι Θεὸς μὲν ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοήν ζωῆς, ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος εἰς ψυχὴν ζῶσαν, ὡς τῆς πνοῆς τῆς ζωτικῆς, τῆς ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ Ἀδὰμ ἐμφυσηθείσης τε καὶ ἐμπνευσθείσης, τὸν ἄν θρωπον ἀπεργασαμένης ζῶον λογικὸν, έκτε θνητοῦ σώματος καὶ ψυχῆς ἀθανάτου συνεστός. Ἐπειδὴ γὰρ πνεῦμα ἡ ψυχή, φύσις ἀόρατος, ἐμφύσημα θεῖον δη μιουργικὸν αὐτῆς εἶναί φησιν, ὥς που καὶ τῶν ὀρα τῶν χεῖρα Θεοῦ. 'Αοράτου μὲν γὰρ ἐμφυσήματος ὀνό ματι, τῆς ἀοράτου τὴν κτίσιν γενέσθαι φησὶν ὁ Μω σῆς. Ορατοῦ δὲ μέλους προσηγορία, τουτέστι τῆς χειρός, πολλάκις τὰ ὁρατὰ δεδημιουργῆσθαί φασιν οἱ προφῆται. Δεῖ δὲ μὴ ἀγνοεῖν, ὡς τὰ μὲν ἄλλα πάντα προστάττεται γενέσθαι ἀπὸ γῆς, καὶ γένεσιν εἴληφεν ὁ μονττιμι ζωντ. προῆλθεν ἀπὸ γῆς. Ἀνθρώπου δὲ πρῶτον μὲν τὸ σωματικὸν ὄργανον κατεσκευάσθη, μετὰ δὲ τοῦτο καὶ ὁ τεχνίτης δημιουργηθεῖς, ἐπεις έχθη· καὶ δεύτερον τοῦ χείρονος τὸ κρεῖττον, ἵνα μὴ καταφρονῇ τῆς σαρκὸς, μηδὲ μέγα φρονῇ ἐπὶ τῷ τῆς οἰκείας φύσεως εξαιρέτῳ. Ο τοίνυν ἄνθρωπος ἐγέ νετο εἰς ψυχὴν ζῶσαν. Διοδώρου. Τοῖς μὲν γὰρ ἀλόγοις ἀπὸ τῆς εἰσπνοῆς τοῦ κατὰ τὴν ἀέρα πνεύματος έψυχῶσθαι, ἐδόθη τὸ ζῇν· τῷ δὲ, ἐξ αὐτῆς τῆς ἀθανάτου καὶ διαφερούσης εὐσίας. Ενεφύσησε γὰρ ὁ Θεὸς εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς, καὶ ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος εἰς πνοὴν ζῶσαν. Καὶ τοῖς μὲν, δουλεύειν καὶ ἄρχεσθαι προσετάγη· τῷ δὲ, ἄρχειν καὶ δεσπόζειν. Τοῦ αὐτοῦ. Οὐκ εἶπε δὲ, ὅτι ἐγένετο ἡ σὰρξ εἰς ψυχὴν ζῶσαν, ἀλλ' ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος εἰς ψυχὴν ζῶ σαν, τῇ τοῦ ἀνθρώπου χρησάμενος ὀνομασίᾳ, ἣ κοι νή γέ ἐστι τοῦ συναμφοτέρου. Καὶ ταύτην μὲν εἰρη χώς, δι᾿ ὅλου τὸ συναμφότερον ἐδήλου. Τῇ διαιρέσει δὲ τῆς ποιήσεως διακρίνας τὰς φύσεις, καὶ τῷ μὲν ἔπλασε χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς, την σάρκα δηλώσας· τῷ δὲ ἐνεφύσησε πνοὴν ζωῆς, τὴν ψυχὴν ἐμφήνας· εἶτα κατὰ κοινοῦ πάλιν ἐπήγαγε, καὶ ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος εἰς ψυχὴν ζῶσαν. 8. Καὶ ἐφύτευσε Κύριος ὁ Θεὸς παράδει Ανάγν. ἐγένετο δέ Ισ. ὁμότιμον, καὶ ζῶντα. Διοδώρου. Ἐδὲμ οἱ μὲν τὸν παράδεισον είναι φα σιν· οἱ δὲ, τὸν τόπον πάντα, ἐν ᾧ καὶ ὁ παράδεισος ἦν, ὅθεν καὶ Ἀδὰμ ἐπλάσθη. Καὶ Ἀδὰμ ἐκ τοῦ ἀπὸ τῆς γῆς ἐν Ἐδὲμ γεγενῆσθαι προσηγορεύθη. Εδώμ γὰρ τὸ πυῤῥὸν, ὥς που καὶ ὁ Ἡσαῦ, πυρᾶς φακῆς πεπρακὼς αὐτοῦ τὰ πρωτοτόκια, τὴν προσηγορίαν εἴληφε· καὶ τοῦτο μᾶλλον ἀληθές. 23. Καὶ εἶπεν Ἀδάμ, Τοῦτο νῦν ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστέων μου, καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός μου, Αὕτη κληθήσεται γυνὴ, ὅτι ἐκ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς ἐλήφθη. Διοδώρου. Τοῦτο νῦν ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστῶν μου, καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός μου· αὕτη κληθήσεται γυνὴ, ὅτι ἐκ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς ἐλήφθη. Ἐκ πολ λῶν μὲν ἔστιν ἰδεῖν πολλῆς χάριτος γέμοντα τὸν Αδάμ, οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ ἐκ τούτων. Τῆς γὰρ γυναικὸς πλαττομένης ἐξ αὐτοῦ, οὐκ εἶδε. Πῶς γὰρ ὑπνῶν; ὑπὸ δὲ τοῦ Θεοῦ αὐτῷ προσενεχθεῖσαν, ἐπέγνω, προφητικώτερον εἰπών, ὡς οὐκ ἔτι ἡ γυνὴ τὸν αὐτὸν τρό που γενήσεται ἐξ ἀνδρὸς, ὥσπερ ἡ Εὐα ἐξ αὐτοῦ. Τοῦτο γάρ φησι νῦν ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστῶν μου. Νῦν μόνον τοῦτο γεγονὸς, ὡς καὶ Σύμμαχος, καὶ Θεοδοτίων ἡρο μήνευσαν. Τοῦτο ἅπαξ ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστῶν. Τὰ γὰρ ἄλλα πάντα ἐξ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς, καὶ τοῦ νόμου τοῦ γαμικοῦ. Διὰ τί δὲ ἐκ πλευρᾶς; ἵνα μὴ μόνον πάντων τῶν ἐν τῷ βίῳ νομιζομένων καλῶν, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ πα τρὸς καὶ μητρὸς προτιμῶσιν ἀλλήλους εἰς σάρκα μίαν ἐνούμενοι· τὸ μέντοι αὕτη κληθήσεται γυνὴ, ὅτι ἐκ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς ἐλήφθη, οὐ δοκεῖ τινα σώζειν ἀκολουθίαν. Εἰ γὰρ ἐπειδὴ πλευρὰ τοῦ ᾿Αδάμ ἡ Εὔα, διὰ τοῦτο γυνή, αἱ μετὰ ταῦτα γυναῖκες ἄρα οὐκ εἰσὶν ἐκ τῶν ἀνδρῶν. ᾿Αλλὰ παρὰ τοὺς ἑρμηνεύσαντας τὸ σφάλμα φασὶ γεγενῆσθαι. Μὴ γὰρ εἰρηκέναι τὴν Γραφήν γυνή, ἀλλ' ἡ ἄνθρωπος. Ισα μὲν γὰρ ὀνομάζει τὸν ἄνθρωπον, δασυτάτῃ προφορᾷ τῆς φω νῆς χρωμένη, ἴσα δὲ τὴν Εὔαν ἀπὸ τοῦ ἀνθρώπου. Καὶ τοῦτό μοι δοκεῖ μᾶλλον ἔχειν ἀκολουθίαν. 111, 2 1). Ὁ δὲ ὄφις ἦν φρονιμώτατος πάντων τῶν θηρίων τῶν ἐπὶ τῆς γῆς, ὧν εποίησε Κύριος ὁ Θεός. Διοδώρου. Φρόνιμον νῦν οὐ τὸν συνετὸν λέγει, ἀλλὰ τὸ πρὸς ἀπάτην ἐπιτήδειον ὄργανον. Ωσπερ ἀγαθὸν Ο ἔθος ἡμῖν μὲν λέγειν τὸν ἄνδρα, αἱ δὲ Βασιλείαι (1 Βασ. 18, 2), ἀγαθὸν Σαούλ εἶναι λέγουσιν, οὐ τὴν προαίρεσιν, ἀλλὰ τὸ σωματικὸν τῆς ἡλικίας μέγεθος, ἐκβᾶσαι τὸ ἔθος τῆς προσηγορίας· οὕτω καὶ Μωϋσῆς ἔφη φρόνιμον τὸν ὄφιν. Καὶ εἶπεν ὁ ὅρις τῇ γυναικὶ· Τί ὅτι εἶπε Κύριος ὁ Θεός, οὐ μὴ φάγητε ἀπὸ παντὸς ξύλου τοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ; Διοδώρου. Αλογος ὧν ὁ ὄφις, πῶς διελέχθη τῇ Εὔᾳ; Οργανον ἦν αὐτὸς τοῦ τῆς ἀληθείας ἐχθροῦ. Καὶ τοῦτο δεδήλωκεν ὁ Κύριος ἐν τοῖς θείοις Εὐαγγελίοις. Εἰρηκώς γὰρ τοῖς Ἰουδαίοις, Ὑμεῖς ἐκ τοῦ Η ἐν Παρισ. Εκδ. Θεοδωρίτου, ὡσαύτως καὶ ἡ ἐν χάλῃ.
col. 1567–1568page 11 of 42
PG 33:1567Α' Ούνεκ' ἐγὼ ξείνος γαίης ἅμα καὶ μετανάστης, Καὶ τοκέεσσιν ἐμοῖσιν ὁμῶς μεταδήμιος αὕτως. Αμπαυσον καμάτων με, ὅπως φίλον ἦτορ ἀγείρω, Πρίν με μολεῖν, ὅθεν οὐκέτι δὴ παλινάγρετον ἐλθεῖν. ΨΑΛΜΟΣ ΑΘ'. Εἶνατον ἐσθλὸν ἄεισμα, τριηκοστῇ περὶ μολπῇ Φθέγξατο Δαυΐδος τερπόμενος κιθάρῃ. Τετληὼς ὁπτῆρα Θεὸν καὶ ἀρωγὸν ἐδέγμην. Ημετέρην δ' ὑπέδεκτο πολύλλιτον οὔασιν εὐχήν. Σπάσατο δ' ἐκ βόθρου καὶ τέλματος λυόεντος Αὐτὰρ ἐμὰς πέτρῃ σταθερῇ στηρίξατο πέζας, Ιχνος ἑαῖς ἐν ἀταρπιτοῖς ἐμὸν ἡγεμονεύων. Χείλεσιν ἡμετέροισιν τὴν ὑπεθήκατο μολπήν, Νωιτέρῳ κλυτὸν ὕμνον ἐρισθενέτη Βασιλῆς. Δειδιότες δέρκοιντ', Ελποιντό τε Ποιμένα πολλοί. Ολβιος, ᾧτε Θεοῦ ὄνομα κλυτὸν ἐλπὶς ἐτύχθη, Λύσσης ψευδαλέης καὶ μαψιδίης δίχα βουλῆς. Πολλά τοι ἐκτετέλεσται, "Αναξ, περιθαμβέα ἔργα Οὐδὲ σέθεν βουλῇσιν ἔφυ πανομοίιος ἄλλος. Αγγέλλων κατέλεξα, τάπερ πλέον εἶεν ἀριθμῶν. Δῶρ' ὑπὲρ αμπλακίης· θυσίην δ' ηρνήσατο πᾶσαν. Αὐτὰρ ἐμοὶ βροτέης τεκτήναι σάρκα γενέθλης. Οὐ πυρὶ καρφομένην προσεδέξαο πάγχυ θυηλήν. Τούνεκα δεῦρ᾽ ἱκόμην τελέσαι, Πάτερ, ὅτι κελεύεις. Αμφ' ἐμέθεν γέγραπται ὑπὲρ βίβλοιο καρήνου Σὸν τελέσαι μενέηνα, Μάκαρ, πραπίδεσσιν ἐέλδωρ, Καί σευ μεσσατίῳ ἐθέμην ἐν στηθεῖ θεσμόν. Εὐδικίην κλισίῃ πολυηχεῖ πέφραδον ἄνδρες Οὐδέ ποτ' ἀγγελίης ἐμὰ χείλεα πάμπαν ἐρύξω Αὐτὸς ἐμὴν πραπίδεσσι δικαιοσύνην δεδάηκας Οὗ σεν ἀληθείην σκοτίῃ φρενὶ θῆκα καλύψας Αμφαδίην δ' ἀγόρευσα ἀλεξίκακον σέο φέγγος Φῆνα τεὸν κλισίης ἔλεον καὶ ἀληθέα βουλήν. Τούνεκα μηδὲ σὺ νόσφιν ἀρηγόνα χεῖρα πεδήσεις Θάλπε τεῷ μ' ἐλέῳ καὶ ἀληθεῖ πάντοτε βουλῇ, Ουνεκά μ' ἄλγος έχει περιώσιον ἔνθα καὶ ἔνθα. Ἔφθασαν ἀμπλακίαι με, φάος δέ μεν έκρυψεν ὅσ [σων Καί μευ πλειότεραι κεφαλῆς ἐγένοντο κομάων Ἐκ δ᾽ ὀλιγηπελίης μελέων ἐξέπτατο θυμός. Αλλ' ἐπιδευομένῳ μοι ἐκὼν ἐπιτάῤῥοθος ἔλθοις, Νωιτέρην όσσοισιν ἐποπτεύσειας ἀρωγήν. Αίσχος ἔλοι, ὅσοι ἦτορ ἐμὸν μεμάασιν ὀλέσσαι Στρεφθείη μωμητός, ὅ μοι κακὰ βυσσοδομεύει. Αὐτίχ' ἔλοι τούσδ' αἴσχος ἐμῇ κεχαρηότας άτῃ. Χάρμα καὶ εὐφροσύνη ὅσιον γένος ἀμφιπολεύοι. Πάντοτε βαζόντων μεγαλαυχέα δώρα θεοῖο, Οσσάτιοι ποθέουσιν ἀλεξίκακον σέο φέγγος. Αμφ' ἐμεῦ ὁρμαίνοις πτωχοῦ, Μάκαρ, ἠὲ πενιχροῦ Μήποτε δηθύνειας ἐμοὶ καλέοντι παρεῖναι. ΨΑΛΜΟΣ Μ. Κωμον τεσσαρακοστὴν ἄναξ Δαυΐδος ἔμεινεν. Ολβιος, ὃς πτωχοῦ περικήδεται ἠδὲ πενιχροῦ Οὐ μιν ἀναγκαίῳ ὑπεράνεται ήματι Ποιμήν.
col. 1569–1570page 12 of 42
PG 33:1569καὶ τῇ γυναικὶ αὐτοῦ χιτῶνας δερματίνους, καὶ ἡ τιμᾶσθαι· τοὺς δὲ, διὰ τὸ τῆς αγχιστείας ἀναγ ἐνέδυσεν αὐτούς. Διοδώρου. Ένιοι την σάρκα φασιν εἶναι τοὺς χια εῶνας τοὺς δερματίνους, κακῶς νοοῦντες. Πρὸ γὰρ τούτου φησὶν ὁ Μωϋσῆς· Καὶ ἔπλασεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς· νυνὶ δὲ ἐπειδὴ τὴν γύμνωσιν συνιέντες, καὶ αἰδεσθέντες ἐπ' αὐτῇ φύλλα συκῆς ἔῤῥαψαν, δίδωσιν αὐτοῖς ὁ Θεὸς χιτῶνας ἐκ τῶν ἀῤῥήτων αὐτοῦ θησαυρῶν κατασκευάσας. Οὐδὲ γὰρ δεῖ ζητεῖν ὅθεν, ἀλλ' ὅτι ἐποίησε, δείξας ὅτι χρήζει τὸ θνητὸν τῆς φύσεως τῆς ἀπὸ τῶν ἱματίων βοηθείας. 4. Εγένοντο δὲ αἱ ἡμέραι Αδάμ, 20: Καὶ ἐγένοντο πᾶσαι αἱ ἡμέραι Ιάρεδ δύω καὶ ἑξήκοντα ἔτη καὶ ἐννακόσια· καὶ ἀπέθανε. Διοδώρου. Εἰ ὁ ᾿Αδὰμ ἐκ γῆς, καὶ ἡ Εὔα ἐκ τῆς τούτου πλευρᾶς, καὶ οἱ υἱοὶ καὶ αἱ θυγατέρες ἐξ ἑκατέρων, πόθεν οἱ ἑξῆς ἄνθρωποι; "Η δῆλον, ὅτι τῶν υἱῶν καὶ τῶν θυγατέρων συνελθόντων. Εἰ δέ τις ζητοί, πῶς ἐν τῷ νόμῳ ἀπαγορεύει γάμους ἀδελφῶν καὶ θείων, καὶ ὅλως τῶν ἐγγυτέρων, ἴστω· ὅτι τοῦ ἐκ γῆς γενέσθαι τοὺς μέλλοντας γάμω ζεύγνυσθαι τοῦ ἐξ ἑνὸς εἶναι πολὺ κρεῖττον, κἂν τοὺς ἀδελφοὺς καὶ τὰς ἀδελφὰς ἀντὶ γυναικῶν καὶ ἀνδρῶν ἀλλήλοις συνέρχεσθαι βαρύτερον εἶναι νομίζηται. Εἰ γὰρ καὶ ἐξ ἑνὸς ὄντες, εἶτα εἰς μακροτέρας γενεὰς ταῖς δια δοχαῖς ἐκταθέντες, ἀλλοτρίους ἀλλήλων ἑαυτοὺς λογι ζόμενοι, οἱ μὲν ἐξ ἄλλων ἐτύγχανον, ἐκ δὲ γῆς ἅπαντες, πόσῳ μᾶλλον ἑαυτῶν ἠλλοτριώθημεν; ὥστε εἰ καὶ βαρὺ τὸ τῆς ἀδελφογαμίας, ἀλλὰ καὶ τὸ πολὺ βάρος ἀνεῖλε τὸ ἀλλοτρίους νομίζειν ἀλλήλων τοὺς ἀνθρώπους. Εἰ δὲ λέγοι τις, πῶς οὖν αιτιώμεθα παρ τέρας, καὶ ὅσους γυναῖκας ἔχουσι τὰς μητέρας, καὶ ἀδελφὰς, ἴστω· ὡς τοῦ Θεοῦ τὴν μὲν ἀρχὴν τὴν ἀδελφομιξίαν συγχωρήσαντος, δι' ήν εἰρήκαμεν αί τίαν· μετὰ δὲ ταῦτα βουληθέντος, τῶν ἀνθρώπων ἤδη πολλών γεγονότων, μὴ μόνον ἀπὸ τῆς συγγενείας τῆς ἐγγυτέρας, καὶ ὅσοι γυναῖκας ἔχουσι, λέγω τὴν ὁμόνοιαν εἶναι, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀγχιστείας· καὶ πατέρας μὲν καὶ μητέρας, θείους τε καὶ ἀδελφοὺς, υἱούς τε καὶ υἱῶν υἱοὺς, καὶ ἀνεψιοὺς τὴν ἀπὸ τῆς ἐγγύτητος διάθεσιν ἔχειν· τοὺς δὲ ἀπὸ τοῦ πύῤῥω γε γενῆσθαι ταῖς διαδοχαῖς, καὶ εἰς μακροτέρας έκτα θῆναι διαδοχάς, ἀλλοτρίους υπειλημμένους, αὖθις διὰ τῶν γάμων εἰς ὁμόνοιαν σφίγγεσθαι, καὶ συγγενείας συγγενείαις συνάπτεσθαι. Ταῦτα τοῦ Θεοῦ οἰκονομήσαντος, ἄτοπον τὸ ἀδελφοὺς ἀδελφαῖς ὁμιλεῖν, καὶ τὰς τοιαύτας γίνεσθαι συναφείας. Αρκούσης γὰρ τῆς διαθέσεως ἀπὸ τῆς συγγενείας, περιττόν προσο τιθέναι καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ γάμου, καὶ μὴ τὴν ἑτέρωθεν ὁμόνοιαν σφίγγεσθαι ταῖς ἐπιγαμίαις· μήτε ἔχειν τὴν αὐτὴν ἀδελφὴν καὶ γαμετήν. Αρκεῖ γὰρ εἰς διά Θεσιν ἀδελφή. Καὶ γυνὴ μὴ στενέ... ὑπὸ τὸ πλάτος της διαθέσεως. Τοῖς αὐτοῖς οὖν εἰς πάντα χρώμενος τοὺς μὲν, διὰ τὴν ἐγγύτητα τῆς διαδοχῆς Ισ. εἰ οἱ μέν. χαῖον. 4. Οἱ δὲ γίγαντες ἦσαν ἐπὶ τῆς γῆς ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις. Καὶ μετ' ἐκεῖνο, ὡς ἂν εἰσεπορεύοντο οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ πρὸς τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων, καὶ ἐγεννῶσαν αὐτοῖς ἐκεῖνοι ἦσαν οἱ γίγαντες οἱ ἀπ' αἰῶνος, οἱ ἄνθρωποι οἱ ὀνομαστοί. Διοδώρου. Οὐ μάτην προστίθησιν ὁ Μωσῆς τὸ, Οἱ δὲ γίγαντες τότε ἦσαν ἐπὶ τῆς γῆς. Ἀλλ' ἐπει δὴ ὀργισθεὶς ὁ Θεὸς τότε, εἴρηκεν ὅτι, οὐ μὴ και ταμείνῃ τὸ πνεῦμά μου ἐν τοῖς ἀνθρώποις τού τοις, τουτέστι τὸ ζωτικὸν πνεῦμα, διὰ τὸ εἶναι αὐτ τοὺς οὐχ ἁμαρτωλούς, ἀλλ᾽ ἁμαρτίαν· τοῦτο γὰρ ἐστι, διὰ τὸ εἶναι αὐτοὺς σάρκας· καὶ ὅτι ἔσται τὰ ἔτη αὐτῶν ἑκατὸν εἴκοσι. "Ην δὲ τιμωρία τοὺς ἐννακόσια καὶ πεντήκοντα έτη βιοῦντας εἰς ἑκατὸν εἴ κοσι περιγραφῆναι. Δεικνύς, ὅτι τιμωρία ἦν τὰ ἑκατὸν εἴκοσι ἔτη καταλειπόμενα τῆς ζωῆς, τοῖς, ὡς ἔφην, εννακόσια καὶ πεντήκοντα ἔτη ζῶσιν, ἐπήγαγεν· οἱ δὲ γίγαντες τότε ἦσαν ἐπὶ τῆς γῆς, του τ ἐστιν οἱ πολλὰ ἔτη βιοῦντες. Φησὶ γοῦν, ἐκεῖνοι ἦσαν οἱ γίγαντες οἱ ἀπ' αἰῶνος ἄνθρωποι οἱ ὀνο μαστοί· δηλαδὴ οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ οἱ πρὸς τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων εισπορευόμενοι· ἔκτε αὐτῶν γεν νῶντες υἱοὺς, οὐκ ἔτι τῷ Θεῷ· ὥστε αὐτοὺς ἐξ αὐτ τοῦ ὀνομάζεσθαι, ἢ ἐκείνου υἱοὺς λέγεσθαι· ἀλλ᾽ ἑαυτοῖς ἐγέννων ἄνθρωποι ἀνθρώπους θνητὰ καὶ ἐπίκηρα φρονοῦντας. 6. Καὶ ἐνεθυμήθη ὁ Θεὸς, ὅτι ἐποίησε τὸν ἄνθρωπον ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ διενοήθη. * Διοδώρου. Καὶ ἐνεθυμήθη, φησίν, ὅτι ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον ἐπὶ τῆς γῆς· ἢ κατὰ Ἀκύ λαν, καὶ μετεμελήθη ὁ Θεός, ὅτι ἐποίησε τὸν ἄνε θρωπον ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ διεπονήθη πρὸς καρδίαν αὐτοῦ. Μεταμέλεια ἀνθρώπων μὲν, πάθος· Θεοῦ δὲ, ἔργον. Ἐπεὶ καὶ θυμὸς μὲν ἀνθρώπων, ταραχή ψυ χῆς· Θεοῦ δὲ, παιδεία κατὰ τῶν ἑπταικότων. Οὕτω καὶ μεταμέλεια· ἐφ' ἡμῶν μὲν, μετάγνωσις, οἷα θνη τῶν εἰς κατάγνωσιν ἑαυτῶν, ἐφ᾽ οἷς κακῶς ἡ ἐνεθυ μήθημεν, ἢ ἐπράξαμεν· ἐπὶ δὲ Θεοῦ, μετάθεσις οι κονομίας εἰς ἕτερον τρόπον. “Ο γὰρ ἡμεῖς πάσχοντες πρῶτον εἰς ἔργον ἐρχόμεθα, τοῦτο ἐπὶ Θεοῦ μόνον τὸ ἔργον λέγεται. Οἷον θυμωθέντες ἡμεῖς, κολάζομεν η Θεοῦ δὲ τὸ παιδεύειν, θυμὸς ὠνόμασται. μεταμεληθέντες ἡμεῖς, καὶ ἀποστάντες ἐκείνων, ἐφ' οἷς μετα νοοῦμεν, ἐρχόμεθα ἐφ' ἑκάτερον, ὃ κρεῖττον εἶναι νο μίζομεν. Οὕτω Θεοῦ τὸ ἀπὸ οἰκονομίας εἰς οἰκονομίαν συμφερόντως μεταβαίνειν, μεταμέλεια κέκληται. Ἐπειδὴ καὶ χεὶρ ἐφ' ἡμῶν μὲν, τὸ μέλος· ἐπὶ Θεοῦ δὲ, ἡ πρᾶξις λέγεται. Ἐπειδὴ γὰρ ἀόρατος ὁ Δεσπότης, ἡ δὲ διάνοια ἡμῶν σώματι συγκραθεῖσα, ἐξ ὧν οἶδεν ἀκούειν χωρεῖ τὰς ἐνεργείας τοῦ Θεοῦ ταῖς τῶν ἡμετέρων μελῶν προσηγορίαις ὀνομάζει, συνιέναι ἡμᾶς θέλουσα 8 περὶ Θεοῦ βούλεται λέγειν. χειρὶ κτίζομεν ἡμεῖς. Τὸ τοίνυν δημιουργικὸν τοῦ Θεοῦ χεῖρα καλεῖ. Αὐτίκα καὶ οἱ μάγοι τὴν σκνίπα Ισ. χρωμένους.
col. 1571–1572page 13 of 42
PG 33:157126. Καὶ εἶπεν, Εὐλογητός Κύριος ὁ Θεὸς τοῦ Σήμ· καὶ ἔσται Χαναάν παῖς αὐτοῦ. Διοδώρου. Διὰ τί δὲ μόνον ἐπὶ τοῦ Σὴμ τὸ, εὐλο γητός Κύριος ὁ Θεὸς τοῦ Σήμ, οὐχὶ δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ Ιάφεθ; καὶ μὴν κοινῇ τῶν δύω ἡ εἰς τὸν πατέρα το μή. ᾿Αλλὰ τὸ ἐκ τοῦ Σὴμ σπέρμα πιστὸν ᾔδει ἐσό μενον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὸν ᾿Αβραὰμ καὶ τοὺς ἐξ αὐτοῦ, καὶ τὸν Κύριον Ἰησοῦν τὸ κατὰ σάρκα. Δήλον οὖν, ὅτι προρρήσεις ήσαν τοῦ Νῶς τὰ λεγόμενα ἐν σχήματι εὐλογίας, καὶ κατάρας. Καὶ γὰρ Πέρσαις, καὶ Ῥωμαίοις ἐδούλευσε καὶ δουλεύει τὸ σπέρμα Χαναάν, αὐτῷ δὲ οὐδείς. 27. Πλατύναι ὁ Θεὸς τῷ Ἰάφεθ, καὶ κατ οικησάτω ἐν τοῖς οἴκοις τοῦ Σήμ· καὶ γενηθήτω Χαναάν παῖς αὐτοῦ. ἐκ τῆς γῆς ἐξαγαγεῖν οὐ δυνηθέντες, καθάπερ Μωυ σῆς, φησί, δάκτυλος Θεοῦ ἐστι τοῦτο, εἶπον (Εξόδ. 19). Τίς δ' ἂν εἴποι τὸ Μωϋσέως ἔργον, δάκτυλον εἶναι τῆς τοῦ Θεοῦ φύσεως; καὶ δύναμις αὐτοῦ, ᾗ κατωνόμασται, οὐχ ἡ ἐν ἕξει αὐτοῦ· πῶς γὰρ οἷόν τε; ἀλλ᾽ ἡ τὸ δυνατὸν τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ ἑαυ τῆς ἀτελείᾳ δεικνύουσα. Καὶ πόδες, ἡ παρουσία, ἐπειδὴ ποσί παραγινόμεθα οὗ ἐὰν δοκῇ· καὶ στόμα, τὸ πρόσταγμα, διὰ τὸ τῷ στόματι φθέγγεσθαι τοὺς ἀνθρώπους. Οὕτω καὶ ὀργὴ Θεοῦ ἡ παιδεία αὐτοῦ, ἡ κατὰ τῶν ἑπταικότων λέγεται τῷ Μωϋσῇ, τοῦ λαοῦ μοσχοποιήσαντος· καὶ νῦν ἔασόν με, καὶ θυμωθεὶς ἐργῇ ἀπολέσω αὐτούς (Ἐξόδ. 10). Θυμός δὲ Θεοῦ καὶ βασιλέως οὐκ ἀναμένει τὴν παρὰ ἀνθρώπου συγχώρησιν, ἵνα γένηται θυμός· ἀλλ' ἀφ' οὗπερ ἂν γένηται τὸ ἄτοπον, κινεῖται. Λέγει δὲ καὶ πρὸς τὸν ᾿Ααρών (Αριθ. ενι, 46, 48)· Λάβε τὸ θυμιατήριον, καὶ δράμε ἐν μέσῳ τῶν τεθνηκότων, καὶ τῶν ἔτι ζώντων. Ἐξῆλθε γὰρ ἡ ὀργὴ Κυρίου, καὶ ἦρκται θραύειν τὸν λαόν· τὴν πτῶσιν αὐτὴν, καὶ τὴν κόλασιν ὀργὴν καλῶν. Ὁμοίως ἄρα καὶ ὅταν μεταβολή τις τῶν οἰκονομιῶν τοῦ Θεοῦ γένηται, μεταμέλειαν αὐτὴν ὀνομάζει ἡ θεία Γραφή. Ταύτην τοῦ Θεοῦ τὴν μεταμέλειαν εἰδὼς, οὐ πάθος αὐτοῦ ὁ Προφήτης, ἀλλ' οἰκονομιῶν ἐναλλαγὴν· δεικνυμένων αὐτῷ ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος πληγῶν τῶν κατὰ τοῦ Ἰσραὴλ, νῦν μὲν ἐρυσίβης, νῦν δὲ κάμπης, καὶ βρούχου καὶ κάμπης, καὶ τῶν τοιούτων· καθ᾿ ἕκα στον τούτων ἐβόα, Μετανόησον, Κύριε ('Αμ. νιι, 3, 6), ἐπὶ τούτῳ οὐκ ἐλέγχων τὸν Θεὸν, ὡς κακῶς ποιοῦντα, καὶ παρακαλῶν αὐτὸν πρὸς μετάνοιαν παρακληθῆναι, τῆς παιδείας δὲ μεταβολὴν εἰς τὸ κρεῖττον γενέσθαι παρακαλῶν. 20. Καὶ ᾠκοδόμησε Νώε θυ σιαστήριον τῷ Θεῷ· καὶ ἔλαβεν ἀπὸ πάντων τῶν κτηνῶν τῶν καθαρῶν, καὶ ἀπὸ πάντων τῶν πε τεινῶν τῶν καθαρῶν, καὶ ἀνήνεγκεν αὐτῷ ὁλο καρπώσεις ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον. Διοδώρου. Συνεχώρησεν ὁ Θεὸς προσάγειν θυσίας καὶ τοῖς περὶ τὸν ᾿Αβελ πρότερον, καὶ τοῖς περὶ τὸν Νῶς, μετὰ τὸν κατακλυσμόν· καὶ τοῦ ᾽Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ὕστερον καὶ πρώην ἐδέξατο τὰς θυσίας, προειδὼς ἤξειν καιρὸν, καθ᾿ ὃν χρεία καὶ αὐτῷ θύειν γενήσεται, ἀφιστῶν τοὺς Ἰσραηλίτας τοῦ προσάγειν τοῖς εἰδώλοις θυσίας. Ὡς ἂν εἰδότες Ἰουδαῖοι, ὅτι τὸ θύειν Θεῷ ἐκ πατέρων ἐστὶν, ἑτοι μότερον τὸ πρᾶγμα δέξονται, λέγω δὴ τὸ τῷ Θεῷ θύειν. 3. Καὶ πᾶν ἐρπετών, ὅ ἐστι ζῶν, ὑμῖν ἔσται εἰς βρῶσιν· ὡς λάχανα χόρτου δέ δωκα ὑμῖν τὰ πάντα. Διοδώρου. Οτι χρησίμως ἡμᾶς τὸ κρεωφαγεῖν ἐπέτρεψεν, ἡ ἔκβασις ἔδειξε. Προσκυνεῖται γὰρ καὶ μετὰ τὴν Χριστοῦ χάριν πολλὰ τῶν ἀλόγων. Οὐκοῦν πάντα ἂν προσεκυνήθη, μὴ προλαβούσης τῆς κρεωφαγίας. Νοητέον, ἔτει Διοδώρου. Πλατύναι ὁ Θεὸς τῷ Ἰάφεθ, καὶ κατ οικησάτω ἐν τοῖς σκηνώμασι Σήμ· καὶ γενη θήτω Χαναάν παῖς αὐτοῦ· ἡ κατὰ τὸν Ἀκύλαν, δοῦλος δούλων ἔστω Χαναάν παῖς τοῦ Σήμ, ἢ τοῦ Ἰάφεθ, διὰ τὴν ἁμαρτίαν. Καὶ Χὰμ οὐ δέχεται τὴν κατάραν, διὰ τὸ ηὐλογεῖσθαι τὴν ἀρχὴν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ. Τί δήποτε, καὶ κατοικησάτω ὁ Ἰάφεθ ἐν τοῖς σκηνώμασι τοῦ Σὴμ εἴρηται; ὁρᾷς, ὅτι πάντα προφητεία ἦν διὰ προφάσεώς τινος, ἢ ἄνευ προφάσεως φανερουμένη; καὶ γὰρ μετὰ ταῦτα Μαδαί, τουτέστιν ὁ Μῆδος, τοῦ Ιάφεθ ῶν υἱὸς, τὸ κάλλιστον τῶν τοῦ Σὴμ οἰκήσεων κατέσχε, τὴν Μηδίαν, μέρος οὐκ ἐλάχιστον τῆς τῶν Περσῶν γῆς. 17. Καὶ ἔζησεν Εβερ, μετὰ τὸ γεννῆσαι αὐτὸν τὸν Φαλέκ, ἑβδομήκοντα καὶ διακόσια έτη, καὶ ἐγέννησεν υἱοὺς καὶ θυγα τέρας· καὶ ἀπέθανε. Καὶ ἔζησε Φαλέκ τριάκοντα καὶ ἑκατὸν ἔτη, καὶ ἐγέννησε τὸν Ραγιῦ. Διοδώρου. "Εβερ μετὰ τὸ γεννῆσαι αὐτὸν τὸν Φαλέκ ἔζησεν ἔτη σο'. Ὁ δὲ Φαλέκ ρλδ Της ἑαυτοῦ ζωῆς ἔτεκε τὸν Ραγαῦ. Ἐπὶ δὲ τοῦ Φαλέκ γέγονεν ἡ πυργοποιΐα. Δῆλον, ὅτι καὶ ὁ Ἔβερ τότε περιῆν, καὶ μετὰ πλείονα ἔτη τῆς πυργοποιΐας ἀν εχώρησε τοῦ βίου. Οὐκοῦν ἡ Ἑβραία φωνὴ ἀπὸ τοῦ Εβερ ὠνόμασται. Οὗ ἡ γλῶσσα διεφυλάχθη, πάντων τῶν ἄλλων εἰς διαφόρους μερισθέντων φωνάς, διὰ τὸ μὴ συμφωνῆσαι τοῖς ἄλλοις ἴσως εἰς τὸ τῆς πυρα γοποιΐας τόλμημα. 32. Καὶ ἐγένοντο πᾶσαι αἱ ἡμέραι θάλα ἐν Χαῤῥὰν πέντε καὶ διακόσια ἔτη· καὶ ἀπέθανε Θάρρα ἐν Χαῤῥάν. Διοδώρου. Εἰ ὁ πατὴρ τοῦ ᾿Αβραμ ὁρμῶν εἰς τὴν Παλαιστίνην, ἀπέθανεν ἐν Χαρράν, πῶς ὁ Θεὸς φαίνεται τῷ ᾿Αβραμ λέγων· Έξελθε ἐκ τῆς γῆς σου, καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου, καὶ πορεύου εἰς τὴν γῆν, ἣν ἂν σοι δείξω, ὡς ἀγνοοῦντι ὅποι χρή ἀπελθεῖν αὐτόν; ᾿Αλλὰ τὴν ἀμφιβολίαν ὁ μακάριος λύει Στέφανος λέγων (Πραξ. νιι, 2)· Ὁ Θεὸς ὤφθη τῷ πατρὶ ἡμῶν ᾿Αβραάμ, πρὶν ἢ κατοικῆσαι αὐ τὸν ἐν Χαῤῥάν. Ἐξ οὗ δῆλον, ὅτι θάῤῥα διὰ τὴν γεγενημένην ἐν Βαβυλῶνι τῷ ᾿Αβραμ ὀπτασίαν ὀργα μετὰ τοῦ γένους κατοικῆσαι τὴν Παλαιστίνην· ἀλλ'
col. 1573–1574page 14 of 42
PG 33:1573λοιπὸν τοῖς ἔθνεσιν ἐπιμιγνυμένους, πάλιν ἀπαιτεῖ τὴν περιτομήν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀπὸ τῆς κατὰ τὴν πίστιν στάσεως οὐκ έγνωρίζοντο, καθάπερ ἄλογα ἀπὸ καυ τῆρος αὐτοὺς ἐκ τῆς περιτομῆς ἐβούλετο γινώσκεσθαι.Ἵνα ἡ περιαίρεσις τῆς σαρκὸς δεικνύῃ τὸ τῶν Ἰουδαίων ἐξαίρετον. ϋ τῆς προαιρέσεως ἦν μεγίστη κατηγορία. ἐπειδὴ θέλημα Θεοῦ ἦν, μόνον τὸν ᾿Αβραὰμ, καὶ τοὺς ταῦτα ὁδηγηθέντας εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, καὶ ἐξ αὐτοῦ γεννωμένους κληρονομῆσαι τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, κατῴκησεν ἐν Χαρμὰν ὁ θάῤῥα· καὶ μετὰ τὴν τούτου τελευτήν οἱ λοιποὶ πάντες. Ὁ δὲ ᾽Αβραὰμ ἔτι τοῦ πατρὸς, οἶμαι, ζῶντος, δευτέρας καταξιοῦται κλήσεως, τῆς εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας. Ωσπερ γὰρ τὸ ἔξελθε ἐκ τῆς γῆς σου, καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου, οὕτω καὶ τὸ, ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου εἴρηκεν, ἵνα ὁ πατὴρ τῆς ἐκκλησίας Αβραὰμ κἀκεῖνο πληρώσῃ, τό, ὁ φιλῶν πα τέρα, ἡ μητέρα ὑπὲρ ἐμὲ, οὐκ ἔστι μου ἄξιος (Ματθ. Χ, 37). Εἰ δέ τις λέγει μετὰ τὸν θάνατον τοῦ πατρὸς ἐκ τῆς Χαῤῥὰν ἐξεληλυθέναι τὸν ᾿Αβραάμ, ἄλυτον εὑρήσει τὸ ζητούμενον ἐν τῷ περὶ τῶν ἐτῶν τοῦ ᾿Αβραάμ, ὥσπερ ἤδη ἐπεσημηνάμεθα. "Οτι δὲ μόνον αὐτὸν ὁ Θεὸς ἐβούλετο κληρονόμον τῆς γῆς γε νέσθαι, διδάσκει σαφῶς τὰ κατὰ τὸν χωρισμὸν τοῦ Λώτ. 13. Παραγενόμενος δέ τις τῶν ἀνασωθέντων, ἀπήγγειλεν "Αβραμ τῷ περάτῃ αὐτὸς δὲ κατῴκει πρὸς τῇ Μαμβρῇ ᾿Αμορραίου τοῦ ἀδελφοῦ Ἐσχώλ, καὶ τοῦ ἀδελφοῦ Αὐναν οἱ ἦσαν συνωμόται τοῦ "Αβραμ. Διοδώρου. Τὰ ἐπέκεινα τοῦ Ἰορδάνου διηγησάμενος ὁ Μωϋσῆς, τουτέστι τὸν πόλεμον, ὃν ἐπολέμησαν Πέρσαι πρὸς τοὺς βασιλεῖς τῶν Σοδομιτῶν καὶ Γο μόρφων, τότε περάτην καλεῖ τὸν ᾿Αβραὰμ, ώσανεί πέραν οἰκοῦντα τοῦ Ἰορδάνου. Ἐπάγει γάρ· αὐτὸς δὲ κατώκει πρὸς τῇ Δρυΐ τῇ Μαμβρῇ, δεικνύς διά τι περάτης ὠνομάσθη νῦν. 14. Καὶ ἄρσην, ὃς οὐ περιτμηθήσεται τὴν σάρκα τῆς ἀκροβυστίας αὐτοῦ τῇ ἡμέρᾳ τῇ ὀγδόῃ ἐξολοθρευθήσεται ἡ ψυχὴ ἐκεί τη ἐκ τοῦ γένους αὐτῆς· ὅτι τὴν διαθήκην μου διεσκέδασε. Διοδώρου. Καὶ ἀπερίτμητος, φησίν, ἄρσην, ὃς οὐ περιτμηθήσεται τὴν σάρκα τῆς ἀκροβυστίας αὐτοῦ τῇ ἡμέρᾳ τῇ ὀγδόῃ, ἐξολοθρευθήσεται ἡ ψυχὴ ἐκείνη ἐκ τοῦ γένους αὐτῆς· ὅτι τὴν διαθήκην μου διεσκέδασαν. Οὐκ ἐπειδὴ τὸ ἔργον τῆς περιτομῆς ἀναγκαῖον, ἀλλ' ὅτι ἡ διαθήκη ἀθετεῖται τοῦ σημείου, δι' οὗ ἐγνωρίζετο, μὴ πληρουμένου. Τί οὖν ὁ μὴ περιτμηθεὶς ἐξολοθρευθήσεται; καὶ πῶς τὸ βρέφος; τῶν γὰρ πατέρων ἐστὶ τὸ περιτεμεῖν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ὀγδόῃ. Αλλ' ὁ Σύρος οὕτως ἔχει· πᾶς ὃς οὐ περιτέμνει ἐξολοθρευθήσεται· καὶ ὁ Ἑβραῖος, πᾶς ὁ μὴ περιτέμνων. Εἰ δὲ αὕτη Θεοῦ ἀπόφασις, καὶ πῶς οὐκ ἔδεισαν οἱ ἐξε ελθόντες ἐξ Αἰγύπτου ἐν μ' ἔτεσι μὴ περιτέμνοντες τοὺς ἐν τῇ ἐρήμῳ τεχθέντας; ἢ πῶς ξύλα μέν τις συλλέξας ἐν Σαββάτῳ, λιθάζεται· καὶ ὁ λαὸς ὁ γογ γύσας πίπτει καὶ κατὰ μέρος ἀφανίζεται, οὐκ ἐμέμφθη δὴ ὁ περιτμηθείς; "Η δῆλον, ὅτι ἀπὸ περιτομῆς ἐβούλετο γνωρίζεσθαι τοὺς οἰκείους, τοὺς ἐν μέν σῳ ἀκροβύστων τότε τυγχάνοντας. Μετὰ ταῦτα δὲ ἐν ἐρήμῳ γενομένους, καὶ τοῦ σημείου οὐ χρείαν ἔχον τας (πάντες γὰρ ἐτύγχανον οἰκεῖοι τοῦ Θεοῦ ), οὐκ ἀπῄτησε τὸ σημεῖον τῆς διαθήκης. Αὐτίκα δὲ μετά Ο μὴ περιτμηθεὶς τῇ ἐννοίᾳ κατάλληλον. η 9. Ἰδοῦσα δὲ Σάῤῥα τὸν υἱὸν Αγαρ τῆς Αἰγυπτίας, ὃς ἐγένετο τῷ ᾿Αβραάμ, παίζοντα μετὰ Ἰσαὰκ τοῦ υἱοῦ αὐτῆς. Διοδώρου. Τισὶν ἔδοξε, πονηρὸν ὄντα τὸν Ἰσμαήλ, κρίσει Θεοῦ ἀποβεβλῆσθαι. Διὰ γοῦν τοῦτο μηδὲν εἰ ληφέναι παρὰ τοῦ πατρός· καὶ μάρτυς ὁ Παῦλος λέο γων, Αλλ' ὥσπερ τότε ὁ κατὰ σάρκα ἐδίωκε τὸν κατὰ πνεῦμα (Γαλ. ιν, 29). Ὥστε καὶ ἡ Σάββα οὐχ ἁπλῶς παίζοντα θεασαμένη τὸν Ἰσμαήλ μετὰ τοῦ Ἰσαὰκ ἐκινήθη, εἰ καὶ ἁπλούστερον λέγει αὐτὸ ὁ Μωϋσῆς. Οὕτω καὶ ὁ ᾿Αβεννήρ, καὶ Ἰωὰ ἀντεπαρετάξαντο. Ὁ μὲν, ὑπὲρ τοῦ υἱοῦ Σαούλ· ὁ δὲ, ὑπὲρ Δαβίδ. Παιξάτωσαν, φησί, τὰ παιδία ἔμπροσθεν ἡμῶν (ΙΙ Βασ. 11, 14), ἀντὶ τοῦ μαχεσάσθωσαν. Ο τω, τὸ παῖξαι καὶ ἐπὶ μάχης λαμβάνειν εἴωθεν ἡ Γραφή· καὶ ἐμπαῖξαι, τὸ βίᾳ συγκαθευδῆσαι. 14. Ανέστη δὲ ᾽Αβραὰμ τῷ πρωί, καὶ ἔλαβεν ἄρτους καὶ ἀσκὸν ὕδατος, καὶ ἔδωκεν "Αγαρ, καὶ ἐπέθηκεν ἐπὶ τῶν ὤμων αὐτῆς καὶ τὸ παιδίον, καὶ ἀπέστειλεν αὐτήν. Διοδώρου. Σὺ δὲ ἀκούων, ὅτι ἐπέθηκεν ἐπὶ τῶν ὤμων τῆς ᾿Αγαρ ὁ ᾿Αβραὰμ τὸν ἀσκὸν τοῦ ὕδατος, καὶ τοὺς ἄρτους, καὶ τὸ παιδίον, μὴ νόμιζε τὸ παιδίον ἐπικεκαθηκέναι τοῖς ὤμοις τῆς μητρός· καὶ γὰρ ἦν ήδη πεντεκαιδεκαετής· ἀλλ᾿ ἄκουε τῆς ἀκολουθίας λε γούσης. Ανέστη δὲ Ἀβραὰμ τῷ πρωί, καὶ ἔλαβεν ἄρτους, καὶ ἀσκὸν ὕδατος, καὶ ἔδωκεν Αγαρ, καὶ ἐπέθηκεν ἐπὶ τῶν ὤμων αὐτῆς· καὶ τὸ παιδίον, οὐκ ἐπέθηκεν, ἀλλ᾽ ἔδωκεν. Ἐκείνῳ γὰρ συνάπτεται τὸ, ἔδωκε καὶ τὸ παιδίον, οὐχὶ τῷ, ἐπέθηκεν ἐπὶ τῶν ὤμων αὐτῆς. Τάχα δὲ ὅπερ καὶ ἀληθέστερόν ἐστιν, οἱ κατ' ἐκεῖνον τὸν χρόνον πεντεκαιδεκαετείς, βρέφη ἐτύγχανον, οἷς τεσσαρακονταετὴς καὶ πεντηκονταετής χρόνος τῆς ἡλικίας ήκμαζεν εἰς τὸν τοῦ γάμου και ρόν. Λάβε γάρ μοι τὴν ἀναλογίαν ὅλης τῆς ζωῆς, καὶ τοῦ κατὰ τὸν καιρὸν γάμου, καὶ οὐ θαυμάσεις, εἰ δ πεντεκαιδεκαετής ἔτι βρέφος ἦν, τοῖς ὤμοις τῆς γεννησάσης ἐπιτιθέμενος. 1. Καὶ ἐγένετο μετὰ τὰ ῥήματα ταῦτα ἐπείραζεν ὁ Θεὸς τὸν Ἀβραάμ. Διοδώρου. Μέλλων Μωϋσῆς ἱστορεῖν, ὅτι ᾔτησεν ὁ Θεός θυσιασθῆναι αὐτῷ τὸν Ἰσαὰκ, ἵνα μὴ ὑποπτεύο σῃς ἀνθρώπου θυσίαν αὐτὸν ὀρέγεσθαι, εὐθὺς ἀνα γνούς, διὰ τοῦτό φησιν, ἐπείραζεν, ἀντὶ τοῦ οὐκ ἀληθῶς ἔτει, ἀλλὰ δόκιμον δεικνὺς αὐτοῦ τὴν πίστιν. 2. Καὶ πορευθεὶς εἰς τὴν γῆν τὴν ὑψη λὴν, ἀνένεγκε αὐτὸν εἰς ὁλοκάρπωσιν ὑφ᾽ ἐν τῶν ὀρέων, ὧν ἂν σοι είπω. Διοδώρου. Επισημήνασθαι δὲ χρὴ, ὅτι πολλάκις
col. 1575–1576page 15 of 42
PG 33:1575Διοδώρου. Επορεύθη δὲ Ρεβέκκα καὶ πυθέσθει παρὰ Κυρίου, ᾗ πάντως ἐπειδὴ τοῖς γνησίως προσ ευχομένοις ἀναχωρεῖν καὶ συλλέγειν τὴν διάνοιαν εἰς τὸ τυχεῖν τῆς τοῦ Θεοῦ βοηθείας. Τινὲς δέ φασι πρὸς τὸν Μελχισεδὲν ἀπεληλυθέναι αὐτήν. στοχασμῷ μᾶλ λον ἢ ἀληθείᾳ χρώμενοι. πρὸ τούτου τῷ ᾽Αβραὰμ θυσίαν προσαγηοχότι, οὐδέ ποτε ὁ Θεὸς τόπον τῆς θυσίας ὑπέδειξεν, ἢ νῦν. Που ρεύθητι γάρ, φησίν, εἰς τὴν γῆν τὴν ὑψηλὴν, καὶ ἀνένεγκε αὐτὸν εἰς ὁλοκάρπωσιν ὑφ᾽ ἕν τῶν ἐρέων, ὧν ἂν σοι είπω. Μήποτε οὖν ἐκεῖνον ὑπέδειξε τὸν τόπον, ἔνθα καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν ἐσταυρώθῃ; ἐπεὶ καὶ τύπος τοῦ πάθους αὐτοῦ ὁ Ἰσαάκ. Καὶ γὰρ τῇ γῇ τῶν Φυλισταίων τὰ ὅρια παράκειται τῶν Ἱεροσολύμων. 14. Καὶ εἶπε, Μὴ ἐπιβάλῃς τὴν χεῖρά σου ἐπὶ τὸ παιδάριον, μηδὲ ποιήσῃς αὐτὸ μηδέν· νῦν γὰρ ἔγνων, ὅτι φοβῇ τὸν Θεὸν σύ· καὶ οὐκ ἐφεί σω τοῦ υἱοῦ σου τοῦ ἀγαπητοῦ δι' ἐμέ. Διοδώρου. Λέγει νῦν ἔγνων, ὡς τὸ καταβὰς ὄψομαι, εἰ κατὰ τὴν κραυγὴν αὐτῶν συντελοῦνται (Γεν. 21), τὸ περὶ Σοδόμων εἰρημένον. Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖ οὐκ ἄγνοιαν εἰσάγει Θεοῦ, ἀλλὰ δί κης ἀκρίβειαν· πῶς γὰρ ἂν κατῆλθεν, εἰ μὴ ἀμαρ τωλὸς ᾔδει; Οὕτω νῦν καὶ τὸ, ἔγνων, ἀντὶ τοῦ, νῦν ἔδειξας, ἢ ἐγνώρισας, ὅτι σὺ φοβῇ τὸν Θεόν. Δοκεῖ δέ τισι, μὴ τὸν Θεὸν, ἀλλ᾽ ἄγγελον εἰρηκέναι τὸ, νῦν ἔγνων· ὡς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ μὲν φθεγγόμενον, ὁμολογοῦντα δὲ τὴν ἑαυτοῦ ἄγνοιαν, καὶ ἐκ τῶν ἔργων γνω ρίσαντα τὴν τοῦ ᾿Αβραὰμ πίστιν. Αλλοι δέ φασι τὸ, νῦν ἔγνων ἐν τῇ Ἑβραῖδι ἐπαμφοτερίζειν. Καὶ τοῦτο γὰρ σημαίνειν ἅμα, καὶ ὅτι νῦν ἐγνώρισας, ἀντὶ τοῦ πᾶσιν ἔδειξας, καὶ ἐποίησας φανερόν. 26. Καὶ μετὰ τοῦτο ἐξῆλθεν ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ, καὶ ἡ χεὶρ αὐτοῦ ἐπειλημμένη τῆς πτέρ της αὐτοῦ· καὶ ἐκάλεσε τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Ιακώβ. Ἰσαὰκ δὲ ἦν ἐτῶν ἑξήκοντα, ὅτε ἔτεκεν αὐτοὺς Ρεβέκκα. Διοδώρου. Διὰ τί τῆς πτέρνης τοῦ Ἡσαῦ ἐπειλημμένης, ὁ Ἰακὼβ τίκτεται; Τοῦ Θεοῦ δεικνύντος, ὅτι κρείττων τοῦ ἀδελφοῦ φανεὶς ἐν τοῖς τῆς εὐσεβείας ἀγῶσι, τὰ τῆς πρωτοτοκίας λήψεται βραβεία. Καὶ παλαίων μὲν, ἔξεισι τῆς γαστρός· εἴχετο γὰρ τῆς πτέρνης· εἰς δὲ τοὺς αὐθαιρέτους ἀγῶνας προσελθών, εἴληφε τῆς τιμῆς τοὺς στεφάνους. Καὶ μετ' ὀλίγα. Λάβοι δ' ἄν τις τὸ πρᾶγμα τύπον Ἰουδαίων τε καὶ Χριστιανῶν· ὡς περὶ τούτου ὁ ᾿Απόστολος τὰ κατὰ τὸν Ἰσμαήλ, καὶ τὸν Ἰσαάκ. Προσκρούει γάρ δ πρεσβύτερος πανταχοῦ, καὶ ἐκβάλλεται· ὁ δὲ νέος εὐδοκιμεῖ, καὶ κληρονόμος γίνεται. 13. Καὶ ἀναβλέψας ᾿Αβραὰμ τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ, εἶδε· καὶ ἰδοὺ κριὸς εἰς κατεχόμενος ἐν φυτῷ Σαβὲκ ἐκ τῶν κεράτων. Καὶ ἐπορεύθη ο Αβραάμ, καὶ ἔλαβε τὸν κριὸν, καὶ ἀνήνεγκεν αὐ τὸν εἰς ολοκάρπωσιν ἀντὶ Ἰσαὰκ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ. Διοδώρου. Τὸ, ἐν φυτῷ, οὐκ ἔχει ὁ Σύρος, μόνον δὲ τό Σαβέκ. Τοῦτο δὲ τὸ ὄνομα τοῦ φυτοῦ εἶναι να μίζω. Τοῖς δὲ Εβραίοις δοκεῖ τὸ Σαβὲκ ἄφεσιν ση μαίνειν. Καὶ τοῦτο δὲ τοῦ μυστηρίου τοῦ σταυροῦ δη λωτικὸν ἂν εἴη. 2. Καὶ εἶπεν Αβραὰμ τῷ παιδὶ αὐτοῦ τῷ πρεσβυτέρῳ τῆς οἰκίας αὐτοῦ τῷ ἄρ χοντι πάντων τῶν ὑπαρχόντων αὐτῷ· θὲς τὴν χεῖρά σου ὑπὸ τὸν μηρόν μου. Διοδώρου. Τινές φασι, τὸν Σύρον καὶ τὸν Ἑβραῖον μὴ οὕτως ἔχειν τὸ, θὲς τὴν χεῖρά σου ἐπὶ τὸν μη ρόν μου, ἀλλ' εἰς αὐτὸ τὸ παιδογόνον ὄργανον ἐπειδὴ τῆς διαδοχῆς ἡ εὐλογία τὸ, Αὐξάνεσθε, ἦν, καὶ πληθύνεσθε (Γεν. 1, 28). Υπηρετεῖτο δὲ τῇ εὐ λογίᾳ τὸ ὄργανον τὸ παιδοποιοῦν. Τοῦτο δὲ καὶ τὸ ση μεῖον τῆς διαθήκης ἐδέξατο, τὸ ἐκ τοῦ σπέρματος τοῦ Αβραμιαίου μέλλειν σαρκοῦσθαι τὸν Θεόν. 'Δικαίῳ δὲ καὶ σώφρονι οὐδὲν ἄσχημον μέλος, ἀδίκῳ δὲ πρὸ πάνω των ἡ ψυχή. 22. Εσκίρτων δὲ τὰ παιδία ἐν αὐτῇ· εἶπε δέ· Εἰ οὕτω μοι μέλλει γίνεσθαι, ἵνα τί μοι τοῦτο; Επορεύθη δὲ πυθέσθαι παρὰ Κυρίου. 33. Καὶ εἶπεν Ιακώβ· "Ομοσόν μοι σήμε ρον. Καὶ ὤμοσεν αὐτῷ· ἀπέδοτο δὲ Ἡσαῦ τὰ πρωτοτόκια τῷ Ἰακώβ. Διοδώρου. 'Ανάξιος ἦν τῶν πρωτοτοκίων ὁ Ἡσαῦ, βίον ἀγριώτερον ζῶν, καὶ λυπῶν τοὺς γεννήσαντας. Οι Ιουδαϊοί φασι πρωτότοκον εἶναι τὸν Ἰακώβ. Πρῶτ τος γὰρ ἐκ κοιλίας πλάττεται ὁ δεύτερος γεννώμενος. 41. Καὶ ἐνεκότει Ἡσαῦ Ἰακὼν περὶ τῆς εὐλογίας, ἧς εὐλόγησεν αὐτὸν Ἰσαὰκ ὁ πατὴρ αὐτοῦ. Εἶπε δὲ Ἡσαῦ ἐν τῇ διανοίᾳ, ἐγγισάτωσαν αἱ ἡμέραι τοῦ πένθους τοῦ πατρός μου, ἵνα ἀποκτείνω Ἰακὼβ τὸν ἀδελφόν μου. Διοδώρου. Εἰ ἐν τῇ διανοίᾳ ὁ Ἡσαῦ ἠπείλησε, πῶς ἀπηγγέλη τῇ 'Ρεβέκκα; Εἰ μὴ τοῦτο βούλεται λέγειν, ὅτι ἔκρινεν ἀνελεῖν τὸν ἀδελφὸν, καὶ εἶπεν ἐν τῇ δια νοίᾳ, ἀντὶ τοῦ ὥρισεν· οὐκ ἐν τῇ τοῦ θυμοῦ ἐξύτητι φθεγξάμενος, μετεβλήθη· ἀλλ' ἐπὶ τῆς καρδίας ἔσχε τὴν κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ μῆνιν. Ης τὴν ἐπιμονὴν ἡ μήτ τηρ θεασαμένη, τὸν εὐλογηθέντα υἱὸν ἀσφαλίζεται. 29. Ερώτησε δὲ Ἰακώβ, καὶ εἶπεν· Απάγγειλόν μοι τὸ ὄνομα. Καὶ εἶπεν· Ἵνα τί τοῦτο ἐρωτᾷς σὺ τὸ ὄνομά μου; καὶ εὐλόγησεν αὐτὸν ἐκεῖ. Διοδώρου. Καὶ εἶπεν Ιακώβ· 'Ανάγγειλόν μοι τί ὄνομά σοι; καὶ εἶπεν· Ινα τί τοῦτο ἐρωτᾷς; καὶ τοῦτό ἐστι θαυμαστόν. Καλῶς ὁ Κύριος εἰς ἑαυτὸν λέγεσθαί φησι τὸ, Κύριε δ' Κύριος ἡμῶν, ὡς θαυ μαστὸν τὸ ὄνομά σου ἐν πάσῃ τῇ γῇ (Ψαλ. 11. Οὐ γὰρ ἂν ἀγγέλου θαυμαστὸν εἴη τὸ ὄνομα, ἀλλ' ἢ Υἱοῦ Θεοῦ· ὅτι Θεὸς καὶ Ἰησοῦς, ὅτι τοῦ κόσμου Σωτήρ. ῾Ο ἐστι οαυμαστόν πρόσκειται ἐν ταῖς τοῦ ᾿Αλδου ἐκδόσ.
col. 1577–1578page 16 of 42
PG 33:1577τοῦ Θεοῦ ὁδηγούμενος. 24. Καὶ οὗτοι υἱοὶ Σεβεγών· ὡς σοφὸς ἐπέβαλε τοῖς αἰνιγμασιν, ἀλλὰ καὶ οἷα ὑπὸ Ανέ, καὶ Ἀνά. Οὗτός ἐστιν ἀνὰ, ὃς εὗρε τὸν Ιαμεὶν ἐν τῇ ἐρήμῳ, ὅτε ἔνεμε τὰ ὑποζύγια Σε Γεγὼν τοῦ πατρὸς αὐτοῦ. Διοδώρου. Ο Σύρος καὶ ὁ Ἑβραῖος τὸν Ἰαμεὶν ὕδωρ βούλονται λέγειν· ἀντὶ τοῦ, εὗρε πηγὴν ἐν τῇ ἐρήμῳ. Οἱ δὲ ἑρμηνεύσαντες αὐτήν πως την λέξιν τὴν Ἑβραϊκὴν τεθείκασι. CΑΡ. ΧΧΧVΙ, 1. Κατήνεγκαν δὲ Ἰωσὴφ ψόγον πονηρὸν πρὸς Ἰσραὴλ τὸν πατέρα αὐτῶν. Διοδώρου Κατήνεγκαν δὲ ψόγον πονηρὸν Ἰωσὴφ πρὸς τὸν πατέρα αὐτῶν. CΑΡ. ΧΧΧΥΗΙ, 8. Εἶπε δὲ Ἰούδας πρὸς Αὐτ νάν Είσελθε πρὸς τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ σου, καὶ ἐπιγαμβρευσον αὐτὴν, καὶ ἀνάστησον σπέρ μα τῷ ἀδελφῷ σου. Διοδώρου. Τοῦτο καὶ διὰ Μωϋσέως ὁ Θεὸς ὕστερον προστάττει. Μήποτε οὖν ἤδη ἐδεδώκει τὸν νόμον τοῦ τον; λέγει γὰρ καὶ τῷ ᾽Αβραὰμ διαλεγόμενος αὐτῷ "Ηδειν γὰρ ὅτι συντάξει τοῖς τέκνοις αὐτοῦ Ἀ βραὰμ, καὶ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ μετ' αὐτόν· καὶ φυλά ξουσι τὰς ὁδοὺς Κυρίου τοῦ Θεοῦ, δικαιοσύνην ποιεῖν καὶ κρίσιν (Γεν. πγιιι, 19). Τὸ δὲ ἀνισταν σπέρμα τῷ ἀδελφῷ, τοῖς πενθοῦσι παρέσχε παραμυθίαν, ὅτε οὔπω ἐδέδωτο τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως φανερὰ ἡ ἐπαγγελία. 18. 'Ο δὲ εἶπε· Τίνα τὸν ἀῤῥαβῶνά σοι δώσω; Ἡ δὲ εἶπε, Τὸν δακτύλιόν σου, καὶ τὸν ὁρμίσκον, καὶ τὴν ῥάβδον τὴν ἐν τῇ χειρί σου. Καὶ ἔδωκεν αὐτῇ· καὶ εἰσῆλθε πρὸς αὐτήν· καὶ ἐν γαστρὶ ἔλαβεν ἐξ αὐτοῦ. Διοδώρου. Τὸν ὁρμίσκον, ὃν δέδωκεν ὁ Ἰούδας τῇ Θάμαρ, ὁ Σύρος ὡράριον λέγεσθαί φησι, καὶ οὐχ ὁρμίσκον· Σύμμαχος δὲ, στρεπτὸν ἐγχειρίδιον. 27-30. Εγένετο δὲ ἡνίκα ἔτικτε, καὶ τῇ δὲ ἦν δίδυμα ἐν γαστρὶ αὐτῆς. Καὶ ἐκάλεσε τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Ζαρά. 31. Εἶπε δὲ αὐτῷ, Ὄμοσύν μοι. Καὶ ὤμοσεν αὐτῷ. Καὶ προσεκύνησεν Ισραήλ ἐπὶ τὸ ἄκρον τῆς ῥάβδου αὐτοῦ. Διοδώρου. Ράβδον μὲν ὁ Ἰακὼς εἶχεν, οία δή γέ ρων. Πρότερον δὲ αὐτὸς ὁ Ἰακὼβ γέρων ῶν, καὶ δυσκινήτως ἔχων, τοῦ ἄκρου τῆς ῥάβδου ἁψάμενος, κατ εφίλησεν αὐτὸ τῆς ῥάβδου τὸ μέρος, οὗ ἥψατο· ἢ ὁ Ἰωσὴφ προσκυνήσας τῷ πατρὶ, ἥψατο τοῦ ἄκρου τῆς ῥάβδου διὰ τὸ πολὺ κατακύψαι ἕως τῆς γῆς, φανερῶς οὐκ εἴρηκεν· ἢ τῷ Θεῷ προσκυνήσας ὁ Ἰακώβ, τοῦ ἄκρου τῆς ῥάβδου ἥψατο διὰ τὸ γῆρας· ὡς καὶ ὁ Δα βίδ, τοῦ Σολομῶντος βασιλεύσαντος, εὐχαριστῶν, ἐπὶ τῆς κλίνης, ἐφ᾿ ἧς ἔκειτο, τῷ Θεῷ προσεκύνησεν. 3. Ρουβὶμ πρωτότοκός μου, σὺ ἰσχύς μου, ἀρχὴ τέκνων μου, σκληρὸς φέρε σθαι, καὶ σκληρὸς αὐθάδης. Διοδώρου. Ο Σύρος έχει, Ρουβὶμ πρωτότοκες μου, ἡ δύναμίς μου, καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς ἰσχύος ἐπλανήθης ὡς ὕδωρ, μὴ παραμείνῃς, ἀντὶ τοῦ μὴ ζήσῃς, εἰ τῆς ἀκολασίας ὁ φόνος χεῖρον. 4. Εξύβρισας ὡς ὕδωρ, μὴ ἐκζέσης. Διοδώρου. Πάντες οἱ ἀδελφοί, πλὴν τοῦ 'Ρουβίμ, μικροῦ μὲν ἀνελόντες τὸν Ἰωσήφ, φιλανθρώπως δὲ ἀποδεχόμενοι, πῶς οὐ δέχονται τὴν κατάραν; Τοῦτο πρόῤῥησίς ἐστι μᾶλλον ἐν κατάρας σχήματι. Αλλ' ἐὰν πρόῤῥησις, πῶς οὐκ ἐκβαίνει τὸ ἔργον; ζῇ γὰρ ἡ φυλὴ Ῥουδίμ, καὶ κληρονομεῖ τὴν γῆν πρώτη τῶν ἄλλων φυλῶν. Ισως οὖν, ἐπειδὴ Μωϋσῆς καὶ αὐτὸςπερὶ τὴν τελευτὴν προλέγων περὶ τῶν φυλῶν, Ζήτω, φησί, Ῥουβίμ, καὶ μὴ ἀποθανέτω (Δευτ. ΧΧΧΙΙΙ, (), ἀντὶ τοῦ μὴ ὑποκείσθω τῇ κατάρᾳ τοῦ πατρὸς τῇ λεγούση, Μὴ ζήσῃ. Εδει μὲν γὰρ τὸν πατέρα ἀδικηθέντα εἰς κοίτην, καταρᾶσθαι τῷ παιδί, φοβοῦντα τοὺς ἑξῆς. Ἔδει δὲ τὸν Μωσέα τὸν παρανόμου κοίτης ἕνεκεν καταραθέντα, τῆς κατάρας ἀπαλλάξαι διὰ τὴν εἰς τὸν Ἰωσὴφ φειδώ. 'Αλλ' ἐρεῖ τις, εἰ ἡ κατάρα τοῦ Ἰακὼβ οὐ προχωρεῖ κατὰ τοῦ Ῥουβίμ, πῶς λέγει, Συνάχθητε ἵνα ἀπαγγείλω ὑμῖν τί ἀπαντήσεται ὑμῖν; τοῦτο γὰρ ψευδοπροφήτου μᾶλλον ἐστιν. Αλλ' ἐροῦμεν τῷ ταῦτα λέγοντι, ὅτι καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸς, Τρεῖς ἔτι ἡμέραι, λέγων, καὶ Νικευὴ καταστραφήσεται (Ἰων. 111, 4), διὰ τῆς καθ᾽ ὧν ἠπείλησε μετα Διοδώρου. Της Θάμαρ τὰ δίδυμα τικτούσης, τοῦ τε Ζαρὰ τὴν χεῖρα προεξαγαγόντος, ἐν τῷ δακτύλω ῥάμμα κόκκινον ἔδησεν ἡ μαῖα, τίνος ένεκεν; Ἐπειδὴ συμβαίνει τὰ δίδυμα τὴν ὁμοιότητα ἀπαραλλάκτως ἔχειν, ἵνα γινώσκηται ἐν τοῖς τεχθεῖσιν ὁ πρωτότοκος. Ἐπειδὴ δὲ συστείλαντος τοῦ Ζαρὰ τὴν χεῖρα, Φαρὲς προεξῆλθεν, ὥσπερ διὰ φραγμοῦ τοῦ Ζαρὰ διαβαίνων, φησὶ πρὸς τὸν Ζαρὰ ἡ μαῖα, Τί διεκόπη διὰ σὲ φραανοίας ἀνακαλεῖται τὴν ἀπόφασιν, ὡς καὶ διὰ Μωϋ γμός; εἰ δὲ καὶ πρὸς τὸν Φαρές, τὸν ὥσπερ φραγμῷ τῷ ἀδελφῷ χρησάμενον, καὶ τοῦτον διακόψαντα, είρη ται, τὴν αὐτὴν ἔχει ἔννοιαν. Ὁ δὲ Σύρος καὶ ὁ Ἑβραῖός φασι, Τι διεκόπη ἐπὶ σὲ διακοπή; ἢ μᾶλλον ἂν εἰκό τως τῷ Ζαρὰ λέγοιτο. Δεῖ δὲ ἐπισημήνασθαι, ὅτι ἡ μὲν φύσις, τὸν Ζαρὰ πρωτότοκον εποίει προεξενεγκόντα τὴν χεῖρα· ὁ δὲ Θεὸς, τῷ Φαρὲς παρέσχε το ἀξίωμα. Ἐξ οὗ ὁ Δαβίδ, καὶ τὸ βασιλικόν γένος, καὶ τὸ κατὰ σάρκα ὁ Κύριος. σής· καὶ ἦν ἀνὴρ ἐπιτυγχάνων· καὶ ἐγένετο ἐν τῷ οἴκῳ παρὰ τῷ κυρίῳ τῷ Αἰγυπτίῳ. Διοδώρου. Ην γὰρ, φησίν, ἀνὴρ ἐπιτυγχάνων, ἢ κατὰ τὸν Σύρον, κατευοδούμενος. Οὐ γὰρ μόνον σέως τὴν τοῦ Ἰακὼβ κατὰ τοῦ Ῥουβὶμ κατάραν. 9. 'Ιούδα, σὲ αἰνέσαισαν οἱ ἀδελφοί σου αἱ χειρές σου ἐπὶ νώτου τῶν ἐχθρῶν σου· προσ κυνήσουσί σοι υἱοὶ τοῦ πατρός σου, Διοδώρου. Ιούδα, σὲ αἰνέσαισαν οἱ ἀδελφοί σου, καὶ τὰ ἑξῆς. Ωσπερ τῷ Ρουβὶμ καὶ τῷ Συ μεὼν καὶ τῷ Λευῒ προλέγων, οὐκ αὐτοῖς τὰ συμβησόμενα, ἀλλὰ ταῖς ἐξ αὐτῶν φυλαῖς προαγορεύει οὕτω καὶ τοῦ Ἰούδα τὴν φυλήν, Ἰούδα ὀνομάζει, τὴν ἐκ τοῦ Ἰούδα· οὐ περὶ τοῦ Κυρίου λέγων νῦν, ὥς τινες οἴονται, ἀλλὰ τῆς βασιλευούσης τῶν ἄλλων φυλῆς. 10. Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ιούδα, καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ ἀπόκειται· καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν.
col. 1579–1580page 17 of 42
PG 33:1579αὐτοῦ. Κάλαμον συντετριμμένον οὐ κατεάξει, καὶ λίνον τυφόμενον οὐ σβέσει ('Ησ. 2, 3). Ὥσπερ οὖν αὐτὸς ταῦτα, οὕτω καὶ οἱ πρότερον μὲν κτηνώδεις, ὑπὸ δὲ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως φωτισθέντες, δεσμευθέντες πρὸς ἄμπελον, οὐ βλάψουσι. Ταῦτα ἡμεῖς οὐ διῖσχυριζόμεθα, ἀλλὰ τὸ φανὲν κρεῖττον τοῖς ἐν τυγχάνουσι καταλείψομεν· εἰδέναι μέντοι αὐτοὺς ἀξιοῦντες, ὅτι τοῦ ἀλληγορικοῦ τὸ ἱστορικὸν πλεῖστον ὅσον προτιμῶμεν. Πλυνεῖ ἐν οἴνῳ τὴν στολὴν αὐτοῦ. Διοδώρου. "Αχρι τούτου περὶ τῆς φυλῆς εἰπών, οὐδὲ ἀκουσθήσεται ἐν ταῖς πλατείαις ἡ φωνὴ ἐντεῦθεν ἕτερόν τι βούλεται λέγειν. Οὐκ ἐκλείψει γὰρ, φησὶν, ἄρχων ἐξ Ιούδα, καὶ τὰ ἑξῆς. "Αλλος γὰρ ἄρα Ἰούδας, ἄλλοι δὲ οἱ ἄρχοντες οἱ ἐκ τοῦ Ἰού δα, καὶ ἕτερος ἡ προσδοκία τῶν ἐθνῶν, οὗ ἐλθόντος, ἐπέλιπον οἱ ἄρχοντες οἱ ἐξ Ἰούδα. Τίς οὖν ὁ Ἰούδας; ή φυλή. Τίνες δὲ οἱ ἄρχοντες; οἱ βασιλεῖς. Τίς ἡ προσδοκία τῶν ἐθνῶν; ὁ Κύριος. Τί οὖν, ἕως τῆς τοῦ Σωτήρος παρουσίας βασιλεῖς ἦσαν οἱ ἐκ τῆς φυλῆς Ἰούδα; ἀλλ' οὐδεὶς φαίνεται τῶν Ἰσραηλιτῶν ἄρξας μετὰ τὸν Ζοροβάβελ ἐκ φυλῆς Ἰούδα. Πρὸ γὰρ τοῦ Κυρίου φανερώτατα οἱ ἀπὸ Μωδεεὶμ τῆς κώμης Α σαμωναίοι τῆς Λευϊτικῆς φυλῆς τυγχάνοντες, ήρξαν τοῦ λαοῦ, καὶ τελευταῖον ἐβασίλευσαν. Πῶς οὖν σω θήσεται τὸν οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μερῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ 5 ἀπόκειται, εἰ μὴ οὕτω νοηθείη; ὅτι ἐξ Ἰακὼβ οὐκ ἐκλείψει ἄρχων, τουτέστιν ἡ φυλὴ ἄρχουσα καὶ κρα τοῦσα, καὶ μείζων τῶν ἄλλων οὖσα, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ Κύριος. Οτι δὲ τὴν φυλήν, ἄρχοντα λέγει ὁ Μωϋσῆς, ἀλλ' οὐ τοὺς ἐν αὐτῷ βασιλεύσαντας, μαρτυρεῖ ὁ ᾿Ακύ λας, σκῆπτρον εἰρηκώς, ἀντὶ τοῦ, ἄρχων. Σκήπτρον δὲ ἡ φυλὴ ὀνομάζεται. Καὶ γὰρ ἀληθῶς τὸ κατὰ τῶν ἄλλων ἀξίωμα διετέλεσεν ἔχουσα ἡ φυλὴ Ἰούδα τὸν πλείονα χρόνον, καὶ τὸν ναὸν ἔχουσα, καὶ τὴν κιβω τὸν, καὶ πᾶσαν τὴν λατρείαν, ἕως ἀπειθήσασα τῷ Κυρίῳ, σὺν ταῖς ἄλλαις ᾐχμαλωτίσθη ὑπὸ Ῥωμαίων. 11. Δεσμεύων πρὸς ἄμπελον τὸν πώλον αὐτοῦ, καὶ ἐν τῇ ἕλικι τῆς ἀμπέλου τον πωλον τῆς ἄνου αὐτοῦ. Διοδώρου. Τινές φασιν, ἐπειδὴ ὁ Κύριος ἀπέστειλε τοὺς μαθητὰς τὸν πῶλον ἀγαγεῖν, ἐφ' οὗ καθίσας εἰσ ἦλθεν εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα, προλέγεσθαι ταῦτα παρὰ τοῦ Ἰακώβ· ἕτεροι δὲ, ὅπερ καὶ ἀληθέστερον κατά τὴν ἀκολουθίαν εἶναι δοκεῖ τοῖς πολλοῖς, ὅτι ἄμπελος ὁ Ἰσραήλ· ὁ γὰρ ἀμπελὼν Κυρίου Σαβαώθ, οἶκος τοῦ Ἰσραήλ ἐστιν (Ησ. ν, 7)· ὄνος δὲ καὶ πῶλος, οἱ τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις ὁμοιωθέντες. Τὰ γὰρ ἔθνη συνῆψεν ὁ Κύριος τῷ ἀμπελῶνι, καὶ προσέδησε τῷ Ἰσραήλ. Ετεροι δὲ λέγουσι, τὸ δυνατὸν τῆς τοῦ Σωτῆρος διδαχῆς εἰς τὸ ἡμερον ἀγούσης τὸ ἐν ἀνθρώποις ἄγριον προλέγεσθαι, καὶ τὸ ἐγκρατὲς τῶν διδα σκομένων. Οὐχ οἷόν τε γὰρ πῶλον ἀμπέλῳ προσδεσ μευθέντα μὴ λυμήνασθα· τῇ σταφυλῇ. 'Αλλ' ὁ Σω τὴρ, φησί, προσδήσει τῇ ἀμπέλῳ τὸν πῶλον, οὕτως ἡμερώσας αὐτοῦ τὰ σκιρτήματα, καὶ τὰς τῆς γαστρὸς ἀλόγους ὁρμᾶς, ὡς μηδὲν βλάπτεσθαι τὴν ἄμπελον ἐξ αὐτοῦ. Ὅμοιον τῷ, Οὐκ ἐρίσει, οὐδὲ κραυγάσει, Διοδώρου. Οὐ μόνον, φησί, τοὺς κτηνώδεις με ρώσει, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν ἐναντίων, τἀναντία δυνήσεται. Αἷμα σταφυλῆς βάπτει τὰ ἱμάτια. Τούτῳ τῷ αἵματι τῷ βάπτοντι καὶ σπιλοῦντι πλυνεῖ, φησί, τὴν στολὴν αὐτοῦ. "Ωσπερ πηλῷ τῷ τυφλοῦντε τοὺς ὑγιεῖς ὀφθαλμοὺς τῷ ἐκ γενετής τυφλῷ καὶ θάνατον τὸν ἑαυτοῦ, οὐ προσθήκην παρέσχεν, ἀλλ᾽ ἀναίρεσιν τῷ θανάτῳ. Εἰ δέ τινες αἷμα μὲν σταφυλής εἰς τὸ τοῦ Σωτῆρος αἷμα καὶ μυστήρια λάβοιεν, τὴν δὲ περιβολὴν εἰς τὴν σάρκα, δεκτοὶ ἂν εἶεν εὐσεβείας ἕνεκα. 16. Δεν κρινεῖ τὸν λαὸν αὐτοῦ, ὡσεὶ καὶ μία φυλὴ ἐν Ἰσραήλ. Διοδώρου. Τοῦτο καὶ τὴν ὀλίγωσιν τῆς φυλῆς δη λοῖ, καὶ τὸ δυνατόν. Οὐ γὰρ εἶπεν, ἐπιδώσει ὡσεὶ καὶ μία φυλή, ἀλλὰ κρινεῖ Καὶ ταῦτα πλήθει πλεῖστον ὅσον ἐλαττουμένης. 17, 18. Καὶ γενηθήτω Δὲν ὄφις ἐς' δι ἐγκαθήμενος ἐπὶ τρίβου, δάκνων πτέρναν ἵπποι καὶ πεσεῖται ὁ ἱππεὺς εἰς τὰ ὀπίσω, Τὴν σωτη ρίαν περιμένων Κυρίου. Διοδώρου. Καὶ γενηθήτω Δὲν ὄφις ἐφ' ὁδοῦ, ἐγω καθήμενος ἐπὶ τρίβου, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐνήδρευσέ ποτε ἡ Δὰν φυλὴ τοῖς τὴν πόλιν Λάϊσαν οἰκοῦσι, καὶ ἐπ. στάντες ἀθρόως, πάντας μὲν ἀνεῖλον, αὐτοὶ δὲ τὴν πόλιν ᾤκησαν, ἣν καὶ τῷ ὀνόματι τῆς φυλῆς Δάν κε κλήκασιν. Ὅπερ προλέγει ὁ Ἰακώβ, ὄφει παραβάλλων δάκνοντι πτέρναν ἵππου· κεῖται γὰρ ἡ Δὰν ἐσχά. τη πάσης τῆς γῆς αὐτῶν· καὶ τοὺς ἐπ' αὐτῆς πρὸ τούτου, ἱππεῖ πεπτωκότι οὐκ ἐπὶ πρόσωπον, ὥστε ταχέως ἀναστῆναι, ἀλλ᾽ εἰς τὰ ὀπίσω. Ον, πολέμου παρόντος, ἀναστῆναι τῶν ἀδυνάτων· πλὴν εἰ μὴ ὁ πάντα δυνάμενος Θεὸς βοηθήσῃ. Τοῦτο γὰρ ἐστι τὸν τὴν σωτηρίαν περιμένων παρὰ Κυρίου. Οὐκ ἐπειδὴ ἔμελλον τυγχάνειν Θεοῦ βοηθοῦ, ἀλλ᾽ οὕτω πίπτειν, ὡς τὴν τοῦ σώματος καὶ τῆς ἀναιρέσεως ἀπαλλαγήν, μόνης δέεσθαι τῆς τοῦ Θεοῦ βοηθείας. 19. Εἶπαν δὲ αἱ μαῖαι τῷ Φαραώ, κτουσι γὰρ πρὶν ἢ εἰσελθεῖν εἰς αὐτὰς τὰς μαζας οὐχ ὡς αἱ γυναῖκες Αἰγύπτου, αἱ ῾Εβραίαι· τίς καὶ ἔτικτον.
col. 1581–1582page 18 of 42
PG 33:1581Διοδώρου. Η τῶν Ἑβδομήκοντα ἑρμηνεία τὴν ταεσταλμένος. "Ο μάλιστα τὸν Φαραώ σκληρότερον χυτῆτα δοκεῖ σημαίνειν τῶν Ἑβραίων γυναικῶν, τὴν κατὰ τὸ τίκτειν, φθάνουσαν τὴν παρουσίαν τῶν μαιῶν ἡ δὲ τοῦ Συμμάχου καὶ Θεοδοτίωνος, ὅτι αἱ γυναῖκες τῶν Εβραίων ἴσασι τὴν μαιευτικὴν ἐπιστήμην, καὶ τῆς τῶν μαιῶν παρουσίας οὐ χρήζουσι. Διὸ δὴ αὐταῖς προχωρεῖ καὶ τὸ ζωογονείν τοὺς ἄρρενας. 5. Καὶ εἶπε· Μὴ ἐγγίσῃς ὧδε, λῦσαι τὸ ὑπόδημα ἐκ τῶν ποδῶν σου· ὁ γὰρ τό πος, ἐν ᾧ σὺ ἔστηκας, γῆ ἁγία ἐστί. Διοδώρου. Τινὲς τὸ, λῦσαι τὸ ὑπόδημα τῶν που δῶν σου, φασὶ πρὸς Μωσέα, ἵνα μὴ τὴν γυναῖκα λαβών, κατέλθῃ εἰς Αἴγυπτον, μέλλων τὸν λαὸν ἀν ἄγειν, τὸ ἑξῆς ἀναγινώσκοντες, τό, ὁ γὰρ τόπος, ἐν ᾧ ἔστηκας, γῆ ἁγία ἐστίν. Αλλ' οὐκ ἐπειδὴ ὁ τό πος γῇ ἁγία ἦν, διὰ τοῦτο οὐκ ἐχρῆν λαβεῖν τὴν γυναῖκα σπεύδοντα εἰς τὴν Αἴγυπτον. "Ετεροι δέ φασιν, ὅτι ἐπειδὴ τὸ ὑπόδημα ἐκ δερμάτων κατεσκεύασται, νομοθετεῖν δὲ τοῖς ἱερεῦσιν ἔμελλεν ὁ ἀρχιερεὺς Μωσῆς, μὴ μετὰ τοιούτων ὑποδημάτων λειτουργεῖν τῷ Θεῷ ἐν τῇ σκηνῇ, λαλῶν τότε τῷ Μωϋσῃ ὁ Θεός, ἤδη τὸν νόμον αὐτῷ δίδωσι προλαβὼν· οὐκ ἐνθυμηθέντες, ὅτι καὶ πολλὰ ἕτερα τοὺς ἱερεῖς δεῖ ποιεῖν, πολλῷ τούτου ἀναγκαιότερα, ἅπερ ἐχρῆν πρότερον Μωσέα προσταχθῆναι ποιεῖν. Καὶ τὸ μείζον, ὅτι τοῦτο αὐτὸ, τὸ λῦσαι τὸ ὑπόδημα, καὶ Ἰησοῦ τῷ τοῦ Ναυί φησι Μιχαὴλ ὁ ἀρχιστράτηγος. Καὶ οὐκ ἂν εἴποι τις τοῦτο εἰρῆσθαι τῷ Ἰησοῦ, ἐπειδὴ γυναῖκα ἐπεφέρετο εἰς Αἴγυπτον· ὅθεν ἐχρῆν ἐξαγαγεῖν τὸν λαόν· ἢ ὅτι τοιαῦτα νομοθετεῖν ἔμελ λεν. Ὑπόλοιπον ἡμῖν τὴν αἰτίαν εἰπεῖν. Εὐλογημένος εἶ, φησί, καὶ εὐλογεῖς καὶ ἁγιάζεις τὸν τόπον, οὗ ἐὰν ἐπιβαίνῃς, ἱερεὺς ὤν, καὶ πνευματοφόρος. Αύ σον οὖν τὸ ὑπόδημα ἐκ τῶν ποδῶν σου, ἵνα γυ μνοῖς τοῖς ποσὶν ἁγιάσῃς τὴν γῆν, ἐν ᾗ ἕστηκας· καὶ ὥσπερ ἵνα χρίσῃς τὸν τόπον, ἐν ᾧ μετ' οὐ πολὺ λα λήσω τῷ λαῷ, οὗ ἱερεὺς ἔσῃ, ἐκ μέσου πυρός. Ταύτῃ τῇ διανοίᾳ καὶ τῷ Ἰησοῦ ὁ ἀρχιστράτηγος εἶπε, Δῦσον τὸ ὑπόδημα ἐκ τῶν ποδῶν σου (Ἰησ.ν, 16). Αφ' οὗ γάρ, φησιν, ἐπίσης τῆς γῆς, ἣν ὁ Θεὸς ἐπηγ γείλατο τῷ Ἰσραήλ, πεπλήρωσαι πνεύματος. Γυ μνοῖς τοῖς ποσὶν ἁγίασον τὴν γῆν. 21. Εἶπε δὲ Κύριος πρὸς Μωυ σῆν· Πορευομένου σου καὶ ἀποστρέφοντος εἰς Αίγυπτον, δρα πάντα τὰ τέρατα ἃ ἔδωκα ἐν ταῖς χερσί σου, ποιήσεις αὐτὰ ἐναντίον Φαραώ· ἐγὼ δὲ σκληρυνῶ τὴν καρδίαν Φαραώ, καὶ οὐ μὴ ἐξαποστείλῃ τὸν λαόν. Διοδώρου. Πῶς νοητέον, ὅτι ἐγὼ σκληρυνῶ τὴν καρδίαν Φαραώ; ᾿Απὸ παραινέσεως ήρξατο ὁ Θεός εἶτα ὡς ἠπείθει ὁ Φαραώ, μετρίας αὐτῷ ἐπῆγε πλη γάς. Οὕτως οὖν, καὶ οὐχ ἑτέρως σκληρύνει, τῷ φεί δεσθαι, καὶ Μωσέως εὐχομένου, τὰς πληγὰς ἀπο στρέφειν. Έδει γὰρ καὶ Μωσέα παρακαλοῦντα, τὸν Φαραὼ πείθεσθαι· καὶ τὸν Θεὸν ἀκούειν Μωσέως, καὶ δεικνύναι ὅτι μέγιστός ἐστι Προφήτης ὑπὸ Θεοῦ ἀπὸ ἐποίει. Οἱ γὰρ ἀπειθεῖς παιδευόμενοι μὲν ἐνδιδόασιν· ἀπαλλαττόμενοι δὲ, σκληροί μένουσι, καὶ τῆς σκληρότητος αἴτιος ὁ ἐνδιδούς. Κακίᾳ τοίνυν καὶ σκληρότητι ἐσκλήρυνε τὴν καρδίαν Φαραὼ ὁ Θεός ἀλλὰ καὶ τὸ λέγειν τὸν Θεὸν, Απόλυσον τὸν λαόν μου ίνα μοι λατρεύσῃ (Εξόδ. ν. 1), σκληρὸν ἐποίει τὸν Φαραώ, καὶ ὀργιλώτερον, καὶ πολὺ πλέον τὸ τῶν πληγῶν μὴ συναπολαύειν τοὺς Ἰσραηλίτας. Ἀλλ᾿ οὐ διὰ τοῦτο τὸν Θεὸν ἐχρῆν ἀπὸ μεγίστων ἄρξασθαι πληγῶν, ἵνα μὴ σκληρὸς αὐτὸς νομισθῇ. Κρείττον γὰρ διὰ χρηστότητα τοῦ Θεοῦ, τὸ ἀπειθὲς δειχθῆναι τοῦ Φαραώ, ἢ δι' ἀποτομίαν, ἐλεεῖσθαι μὲν τὸν Φα ραώ, διαβάλλεσθαι δὲ τὸν Θεὸν, ὅτι μὴ ἀπὸ χρηστός τητος ήρξατο. 24. Εγένετο δὲ ἐν τῇ ὁδῷ ἐν τῷ κατα λύματι συνήντησεν αὐτῷ ἄγγελος· καὶ ἐζήτες ἀποκτεῖναι αὐτόν. Διοδώρου. Οὐχ ὁρῶ πῶς ὁ ᾿Αγγελος ἀνελεῖν ἐβού λετο τὸν Μωσέα, ἢ κατὰ τοὺς ἄλλους ἑρμηνευτάς, ὁ Κύριος προειδὼς ὅσα δι᾽ αὐτοῦ ποιήσει θαύ ματα κατ' Αίγυπτον, καὶ κατὰ τὴν ἔρημον πᾶσαν Μωσῆς ἐνόμισε τὸν Θεὸν ὠργίσθαι αὐτῷ, ἐπειδὴ τὸν πλὴν εἰ μή τις, ὅπερ ἀληθές ἐστιν εἴποι· ὅτι ὁ μὲν λαὸν ἀμελητὶ προσταχθεὶς ἀναγαγεῖν, καὶ γυναῖκα καὶ τέκνα ἀπεφέρετο εἰς Αἴγυπτον. Διὸ δὴ καὶ ἀπὸ Σεπφώρα, ἐπειδὴ τὰ παιδία Μωϋσέως ἀπερίτμητα έπεμψεν αὖθις τὰ φίλτατα πρὸς τὸν πενθερόν. Ἡ δὲ ἦν, ᾠήθη τὸν Θεὸν αὐτῷ διὰ τοῦτο ὀργισθῆναι. Ἐδε βαίωσε δὲ αὐτὴν τὴν ὑποψίαν, τὸ τὸν ἄγγελον ἀκού σαντα, ὅτι Εστη τὸ αἷμα τῆς περιτομῆς τοῦ παι δίου τοῦ περιτμηθέντος, ἀναχωρῆσαι. Ἐγὼ δὲ, εἰ ἀπορῶ τί δή ποτε ὁ ᾿Αγγελος ἀνεχώρησε, μὴ καὶ τοῦτο ἦν ἀληθὲς, λέγω δὴ ὅπερ ὑπετόπασεν ἡ γυνή, τοῦ ἑτέρου παιδίου περιτμηθέντος; διὰ τί δὲ Μω ζῆν ἐκινδύνευσε, τοὺς ἐν τῇ ἐρήμῳ τεχθέντας ἀπερι σῆς, εἰ διὰ τὸ ἀπερίτμητα εἶναι τὰ παιδία περὶ τὸ τμήτους κατέλιπεν; ὥστε εἰ καὶ ἡ Σεπφώρα, διὰ τὸ ἀπερίτμητα αὐτῶν μεμενηκέναι τὰ παιδία, ᾠήθη τὸν Θεὸν αὐτοῖς ὠργίσθαι· καὶ ὁ Μωϋσῆς ἐπειδὴ τὴν γυναῖκα ἔχων καὶ τὰ παιδία κάτεισιν εἰς Αἴγυπτον, καὶ διὰ τοῦτο ἀπέπεμψε τὴν γυναῖκα. ᾿Αλλὰ φανε ρὸν, ὅτι τὸν Μωσέα δεδοικότα τὸν Φαραώ, ὡς καὶ ἀντιπεῖν τῷ Θεῷ πέμποντι αὐτόν· τὸ τελευταῖον δὲ ήξαντα φοβεῖ ὁ ᾿Αγγελος, ὡς καὶ αὐτίκα ἀναιρήσων, δυνον, κραταιοτέρῳ φόβῳ καὶ μείζονι τὸν ἀπὸ τοῦ ἵνα ἔχων ἐν νῷ τὸν ἀπὸ τῆς ἀοράτου δυνάμεως κίν Φαραὼ φόβον ἐξώσηται. Οὐ θαυμαστὸν δὲ, εἰ ταύτην μὲν τὴν αἰτίαν ἐσιώπησεν ὁ ᾿Αγγελος, τοῦ δῆθεν ἀνελεῖν ἐθέλειν τὸν Προφήτην, πρόφασιν δὲ τῆς ἀνα χωρήσεως είληφε τὸ ῥῆμα τῆς Σεπφώρας. Τοιοῦτον γάρ τοι καὶ τῷ Βαλαὰμ ἄγγελος ποιεῖ. Τὸ μὲν πρῶ τον, κωλύων αὐτὸν ἀπελθεῖν καλούμενον ὑπὸ τοῦ Βαλάκ· ὡς δὲ ἐπέμεινεν ἐπειγόμενος ἐξορμῆσαι, τοῦτο μὲν συγχωρήσας, κατὰ δὲ τὴν ὁδὸν φοβῶν αὐ τὸν, ξίφος ἄμφηκες ἔδειξεν εἰς ἀναίρεσιν τοῦ μάν Κατά γε Σύμμαχον καὶ Θεοδοτίωνα. Αὐτοὶ γὰρ, Κύριος ἀντὶ τοῦ, Ἄγγελος, ἐξέδωκαν. Ο δὲ ᾿Ακύ λας, Θεός.
col. 1583–1584page 19 of 42
PG 33:1583τεως· οὐχ ἵνα ἀνέλῃ, ἀλλ᾽ ἵνα φοβήσῃ, καὶ τῶν τοῦ ἡ ἔλεος τοῖς υἱοῖς τῶν ἠγαπηκότων αὐτὸν, ὡς καὶ οἱ Βαλὰκ τιμῶν καταφρονήσαι παρασκευάσῃ, καὶ τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ προτιμήσῃ. Καὶ τοῦτο μὲν οἰκονομεῖ, φησὶ δὲ τῷ Βαλαάμ, Οτι εἰ μὴ ἐξέκλινεν ἡ ὄνος, σὲ μὲν ἂν ἐξεκέντησα (Αριθ. 23), τὴν δὲ ὄνον, περιεποιησάμην. Ὥσπερ τοίνυν ἐνταῦθα τῆς ὄνου τὴν ἔκκλησιν, πρόφασιν εἴρηκε τοῦ μηκέτι ἀν ῃρηκέναι δοκεῖν, τὸ δὲ ἀληθὲς ἀπειλὴ ἦν τὸ γινόμενον καὶ κατάπληξις, δι᾿ ἣν αἰτίαν εἰρήκαμεν· οὕτω καὶ τὸν Μωσέα παραγεγονώς ὁ Κύριος φοβῆσαι, ὡς ἱκαν νῶς εἶχεν αὐτῷ τὰ τῆς οἰκονομίας, τῆς ἀναχωρήσεως είληφε πρόφασιν, τὴν φωνὴν τῆς Σεπφώρας, εἰπούσης, ἔστη τὸ αἷμα τῆς περιτομῆς τοῦ παιδίου. 5. Καὶ ὤφθην πρὸς Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ, Θεὸς ὢν αὐτῶν· καὶ τὸ ὄνομά μου Κύριος οὐκ ἐδήλωσα αὐτοῖς. Διοδώρου. Ἔστι τὰ τέσσαρα τοῦ ὀνόματος γράμ ματα ταῦτα, Ἰωθ, Αλῆρ, Οΰ, 'Ανε. Τοῦ δὲ ἀεὶ ζῇν, καὶ ἀΐδιον εἶναι Θεόν, σημαντικὸν ὄνομα τοῦτο. Τοί νυν φησί, τὸ ὄνομα τοῦτο, οὐδὲ τοῖς περὶ τὸν ᾿Αβραάμ ἀπεκάλυψα, ἀλλὰ σοὶ πάντως που. Ἐπειδὴ μὴ ἦν καιρὸς εἰπεῖν τοῖς πατριάρχαις τὸ ὄνομα, ὃ ἐχώριζε τὸν Θεὸν τῶν εἰδώλων. Ἐπειδὴ γὰρ καὶ δαίμονες θεοὶ καὶ κύριοι ὠνομάσθησαν ὑπὸ τῶν θεραπευόντων αὐτοὺς, τὸ τετραγραμμον όνομα ἔδωκεν ὁ Θεὸς τὸ τότε ἀνέκφραστον τοῖς πιστοῖς. 5. Ἐγὼ γὰρ εἰμι Κύριος ὁ Θεός σου. Θεὸς ζηλωτὴς, ἀποδιδοὺς ἁμαρτίας πατέρων ἐπὶ τέκνα, ἐπὶ τρίτην καὶ τετάρτην γενεάν τοῖς μισοῦσί με. Διοδώρου. Πῶς τοῦτο τὸ ζήτημα λύσωμεν; Ο Ἰσραὴλ τετάρτῃ γενεᾷ ἐξῆλθεν ἐξ Αἰγύπτου· τὴν δὲ εἰδωλολατρείαν ἀπὸ τρίτης γενεάς ἤρξαντο νοσεῖν. Ἐπειδὴ δὲ ἔμελλον μοσχοποιεῖν ἐν τῇ ἐρήμῳ, προ απειλεῖ καὶ μαρτύρεται, μονονουχί λέγων· Εἰδωλολα τρήσατε ἐν Αἰγύπτῳ, τῆς μὲν ἐπιμιξίας ὑμᾶς ἀπαι τούσης, τῆς δὲ ἀντισπώσης ὑμᾶς ὠφελείας οὐκ οὔ σης. Νῦν ἐχωρίσθητε τῶν πλανώντων, ἐθεάσασθε θαύματα κατ' Αἰγυπτίων. Εἰ οὖν καὶ μετὰ ταῦτα εἰδωλολατρήσετε, τὰς τῶν πατέρων ὑμῶν ἁμαρτίας ὑμῖν ἐπαγάγω, οὐ τὰς τιμωρίας. Οὐδὲ γὰρ ὧν ἤμαρ τον ἐκεῖνοι δίκας ἐκτίσατε· ἀλλὰ μετὰ τοσαύτην εὐεργεσίαν τοῖς αὐτοῖς ἐπιμένοντες, δικαίαν ὑφέξετε δίκην· ἐπεὶ μηδὲ χρὴ συγγνῶναι ὑμῖν, ὡς ἐκείνοις. Οὐκοῦν τὸ, ἀποδιδοὺς ἁμαρτίας πατέρων ἐπὶ τέ κνα, οὐ γενικῆς ἐστι νομοθεσίας, ἀλλὰ μερικῆς, τοῖς ἐξελθοῦσιν ἐκ τῆς Αἰγύπτου ῥηθείσης τε καὶ ἐπαχθείσης. Τὸ δὲ, ποιῶν ἔλεος εἰς χιλιάδας τοῖς ἀγα πῶσί με, γενικῆς τε καὶ διηνεκούς ἔστι τοῖς ἀγα πῶσιν, οὐ τοῖς μισοῦσιν, ἂν ἠγάπησαν οι πατέρες. Ὥστε καὶ ἡ ἁμαρτία τῶν πατέρων ἀποδίδοται τοῖς τέκνοις τοῖς διαδεξαμένοις αὐτὴν, καὶ τὸ παρὰ Θεοῦ Προσθετέον ἴσ. υδε το, μνήσθητι τὴν ἡμέραν τῶν σαββάτων, καὶ τὰ ἑξῆς τὰ περὶ τοῦ σαββάτου, τὰ ἐν τῷ κ' τῆς Ἐξόδ. κεφ. Ἐν αὐτῷ γὰρ παρὰ τῷ κώδ. τό δε τὸ ὑπόμνημα οὐ πάνυ προσφυώς κείται, καθάπερ καὶ ἀλλαχοῦ ἄλλα, ἅπερ εἰς τοὺς ἰδίους μετετέθησαν τόπους. Οίμαι δὲ καὶ τὴν τῶν σαββάτων ἑορτὴν μὴ πατέρες αὐτῶν. 92. Ἐὰν δὲ μάχωνται δύω ἄνδρες, καὶ πατάξωσι γυναῖκα ἐν γαστρὶ ἔχου σαν, καὶ ἐξέλθῃ τὸ παιδίον αὐτῆς μὴ ἐξεικονισμένον, ἐπιζήμιον ζημιωθήσεται· καθότι ἂν ἐπι βάλῃ ὁ ἀνὴρ τῆς γυναικός· καὶ δώσει μετὰ ἀξιώ ματος. Ἐὰν δὲ ἐξεικονισμένον ᾖ, δώσει ψυχὴν ἀντὶ ψυχῆς. Διοδώρου. Ἐὰν γὰρ, φησίν, ἐξαμβλώσῃ ἡ γυνή, καὶ μὴ ἀποθάνῃ, ἕως ζημίας ίσταται ὁ κίνδυνος τῷ αἰτίῳ· ἐὰν δὲ τελευτήση, έως θανάτου· ἐὰν δὲ ὀφθαλ μὲν ἀποβάλῃ, καὶ συνόλως εἰπεῖν, ὅπερ ἂν ἀπὸ τῆς μάχης ἡ ἐξάμβλωσις πάθῃ, τὸ αὐτὸ καὶ ὁ αἴτιος. Ἐὰν δὲ περὶ τοῦ βρέφους ὁ λόγος ᾖ, καὶ τοῦ τὸν αἴτιον τῆς ἐξαμβλώσεως ὑφίστασθαι ἃ καὶ τὸ βρέ φος, οὐχ ὁρῶ πῶς τραῦμα ἕξει τὸ ἀμβλωθρίδιον. Με ποτε οὖν καὶ ὑπὲρ ὧν πάσχει τὸ βρέφος, καὶ ὑπὲρ ὧν ἡ μήτηρ ὑφίσταται, κελεύει ὁ Θεὸς τὸν πλήξαντα κολασθῆναι εκείνα, & τὸ βρέφος πέπονθεν, ἢ ἡ κύουσα; Διὰ τί δὲ ἂν ᾖ ἐξεικονισμένον, δώσει ψυχὴν ἀντὶ ψυχῆς; ἢ πάντως ὡς τοῦ βρέφους τότε δεχο μένου ψυχήν, ὅταν ἐξεικονισθῇ. ΧΧΧΙ, 16. Και φυλάξουσιν οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ τὰ σάββατα, ποιεῖν αὐτὰ εἰς τὰς γενεάς αὐτῶν. Διαθήκη αιώνιος ἐμοὶ καὶ τοῖς υἱοῖς Ισ ραήλ, σημεῖον ἐστιν αἰώνιον· ὅτι ἐν ἐξ ἡμέραις ἐποίησε Κύριος τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, καὶ τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ ἐπαύσατο, καὶ κατέπαυσε. Διοδώρου. Ταῦτα καὶ ἀνωτέρω ἐκ μέσου τοῦ πυρὸς ἔφη πρὸς τὸν λαὸν ὁ Θεός. Ἐν δὲ τῷ Δευτερονομίας, Διὰ τοῦτο, φησί, φυλάξῃ τὸ σάββατον, ἵνα ἀναπαύσηται ὁ παῖς σου, καὶ ἡ παιδίσκη σου, ὁ βοῖς σου, καὶ τὸ ὑποζύγιόν σου (Δευτ. ν, 14). Πώς οὖν οἱ ἐθνικοί Κρονικούς όνομάζουσι τοὺς Ἰου δαίους, τὰ τοῦ Κρόνου μυστήρια τὸν Μωσέα φάσκοντες αὐτοῖς παραδεδωκέναι, τήν τε περιτομὴν καὶ τὸ σάββατον; οὐ γὰρ διὰ τὸ ἐν ἐξ ἡμέραις πεποιῆσθαι τόδε τὸ πᾶν, καὶ τῇ ἑβδόμῃ τὸν Θεὸν παύσασθαι τοῦ δημιουργεῖν, χαίρει τὸ σάββατον ὁ Κρόνος κατ αὐτούς, οὐδ᾽ ἵνα τῶν μόχθων ἀνάπαυλαν λαμβάνωσιν οἱ οἰκέται, καὶ τὰ ὑποζύγια. Τί δήποτε ουν, φησί, τὸ Σάββατον δέδωκε, καὶ οὐ τὴν Κυριακήν; ἀλλ᾽ εἰ καὶ ταύτην ἀπονενεμήκει ὁ Θεὸς, πάντως ἂν εἶπον, ἡλίῳ χαίροντα τὸν Μωσέα, δεδωκέναι την Κυριακήν. Ηλίου γὰρ αὐτήν φασιν εἶναι Ἕλληνες. Καὶ ὅλως τῆς ἑβδομάδος ἑκάστην ἡμέραν ἀφορίζουσί τινι τῶν παρ' αὐτοῖς λεγομένων θεῶν. Καὶ πάντως ἂν ἐκείνῳ τῷ λεγομένῳ Θεῷ τὸν Μωσέα προσκεῖσθαι ἐνόμισαν, οὗ τὴν ἡμέραν οἰκείαν εἶναι νομίζουσι. Τί οὖν; οὐκ ἔδει τοὺς τῷ Θεῷ δουλεύοντας ἑορτῆς ἡμέραν. ἔχειν, διὰ τὴν τῶν ἀσεβῶν ἀγνωμοσύνην; καὶ πῶς οὐκ παντάπασιν ἀπροσδιόνυσον εἶναι. Σάβδους γὰρ καὶ νῦν ἔτι πολλοὶ τοὺς Βάκχους καλοῦσι. Πλούταρχ. ἐν τῷ ε' Προβλ. τοῦ δὲ τῶν Συμποσιακ. βιβλ. ελλειπές δὲ τὸ τοιοῦτον πρόβλημα· καὶ μήποτε ἐν αὐταῖς ταῖς ἐλλείψεσι, καὶ τὸν Κρόνον τοὺς Ἰουδαίους τιμὰν ὁ αὐτός φησι.
col. 1585–1586page 20 of 42
PG 33:1585ἄτοπον τοῦτο; φασὶ δὲ, ἀλλὰ καὶ περιτομὴν ἔχουσιν τῆς μοσχοποιΐας, οὐ μείζονα, κόλασιν ὑπέσχε μάλ οἱ Ἰουδαῖοι. Καὶ αὕτη δὲ τῷ Κρόνῳ προσήκει. Πρώ τον μὲν οὐ συνορῶσιν, ὅτι ἐκτέμνει ὁ Κρόνος· οὐ γὰρ περιτέμνει, ἀλλ᾽ ἀνακόπτες, ατεκνίαν μὲν προξενῶν ὑπεναντίως τῷ θεῷ, λέγοντι, Αὐξάνεσθε καὶ πλη θύνεσθε (Γεν. 1, 28), 8 πληρούται διὰ τῶν παιδογόνων ὀργάνων· εἰς δὲ ἀῤῥενομιξίας ἄγων αὐτοὺς, ἀποστερεῖ τοῦ κατὰ φύσιν· ἔπειτα δὲ ἀγνοοῦσιν, ὅτι οὐ Μωϋσῆς νομοθετεῖ τὴν περιτομήν, ἀλλὰ τῷ Αβραὰμ ὁ Θεὸς δίδωσι πρὸ τεττάρων ἢ πέντε γε νεῶν τῆς Μωϋσέως νομοθεσίας· ᾽Αβραὰμ τῷ ἀπὸ Περσίδος ἥκοντι, ἔνθα Κρόνου οὐδεμία μνήμη τυγ χάνει. Εδει δὲ αὐτοὺς συνιέναι, ὅτι εἰ περιτομὴν καὶ σάββατον τιμῇ Μωϋσῆς διὰ τὸν Κρόνον, πολλῷ μᾶλλον ἔδει κηρύσσειν αὐτὸν ἐκεῖνον, καὶ τοὺς ἐξ αὐτοῦ μυθευομένους γεγεννῆσθαι θεούς. Εἰ δὲ τὸ ἐναντίον, καὶ ἀναιρεῖ βοῶν· Κύριος ὁ Θεός σου εἰς ἐστί (Δευτ. νι, 4)· καὶ, Οὐκ ἔσονταί σοι θεοί ἕτεροι· καὶ, Οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον· καὶ πά λιν, Οὐ ποιήσεις παντὸς ὁμοίωμα, ὅσα ἐν τῷ οὐ ρανῷ ἄνω, καὶ ἐπὶ τῆς γῆς κάτω ('Εξόδ. 3, 4) καὶ μαχόμενος τῷ θυμῷ τοῦ πολυτέχνου καὶ πολυ βόρου Κρόνου, πῶς τὸ σάββατον καὶ τὴν περιτομὴν τιμᾷ δι' ἐκεῖνον, ὃν οὔτε εἶναί φησι, πάσαις ταῖς τῶν ἐθνικῶν δόξαις ἐναντιούμενος; CΑΡ. ΧΧΧΙΙ, 4. Καὶ ἐδέξατο ἐκ τῶν χει ρῶν αὐτῶν, καὶ ἔπλασεν αὐτὸ ἐν γραφίδι· καὶ ἐποίησεν αὐτὸ μόσχον χωνευτόν. Διοδώρου. Τί δήποτε τῷ λαῷ κοινωνήσας Ααρών Ισ. ἐπιμόνων, ἢ ἐπιμενόντων. λον, ὡς καὶ ἀδελφὸς ὢν Μωϋσέως, καὶ τῶν θαυμά των τῶν διὰ Μωϋσέως ὑπηρέτης; Η δῆλον ὅτι τῆς μὲν ἀσεβείας τὸν λαὸν οὐκ ἀπεδέξατο, πολλὴν δὲ καὶ ἄλογον ἰδὼν τὴν ὁρμὴν, ἐπιμένων αὐτῶν καὶ παρακελευομένων χωνεῦσαι καὶ ποιῆσαι θεοὺς, δείσας μή ποτε αὐτὸς παραιτήσεται, ἐφ' ἕτερον ἔλθοιεν ἄρχοντα, καὶ ὁδηγὸν αὐτοῖς τῆς ἀσεβείας, οὕτω τε τὰ πάντα συγχύσεως πληρωθείη· δοκεῖ μὲν αὐτοῖς συντεθεῖσθαι, μελλήσεις δὲ καὶ ὑπερθέσεις ἐπινοεῖν, καὶ τὸ τελευταῖον τῶν γυναικῶν τὰ ἐνώτια σοφῶς ἀπαιτεῖ. Φιλόκοσμον γὰρ τὸ γυναικῶν γένος, οὐκ εὐ κόλως τῶν εἰς τοῦτο συντελούντων ἀποστερούμενον. ὡς δὲ καὶ τούτων προετιμᾶτο ἡ ἀσέβεια, καὶ τὰ ἐνώτια ἐν χερσὶν εἶχεν ὁ ᾿Ααρών, χωνεύει μὲν τὸν μόσχον, καὶ γλύφει γραφίδι, καὶ τέως & βούλονται ποιεῖ, τρίβον τὸν χρόνον, ἕως παραγένηται Μωϋσῆς, καὶ πάντα διορθωθείη. Τῇ δὲ ἑξῆς θυσιαστήριον οι κοδομεῖ τῷ Θεῷ, καὶ θυσίαν προσάγει, ὅτι τὸν μόν σχον βιασθεὶς ἐποίησε. Σαφέστερον γοῦν Μωϋσῆς μετὰ ταῦτα λέγει τοῖς Ἰσραηλίταις, ὅτι ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ, καθ᾿ ὃν ἐμοσχοποιήσατο, ηὐξάμην ὑπὲρ Ααρών τοῦ ἀδελφοῦ μου, ἵνα μὴ ἀποθάνη (Δευτ. 18, 20). Πρὸ δὲ τούτου τὸ μέγιστον, προορῶν ὁ Θεὸς τοὺς ἐξ αὐτοῦ ἁγίους, τὸν Σαμουήλ, τὸν Ἠλίαν, τὸν Ἰησοῦν, τὸν Ἰωσεδέκ, Ἰωάννην τὸν Βαπτιστὴν, καὶ ἄλλους μυρίους, ἐτήρησε τὸν ᾿Ααρὼν τῇ ἱερωσύνῃ διὰ τοὺς ἐξ αὐτοῦ. Καὶ ἐφ᾽ ἕτερον, ὀρθότερ. 1. Οὗτοι οἱ λόγοι οὓς ἐλάλησε γει την προφητικὴν φωνὴν, οἷα παριστῶσαν τὰ ὑπὸ Μωϋσῆς, κ. τ. λ. Διοδώρου. Το προοίμιον διδάσκει τὸν τόπον, ἐν ᾧ ἐλέχθη· πέραν γάρ, φησί, τοῦ Ἰορδάνου ἐν τῇ ἐρήμῳ πρὸς δυσμαῖς πλησίον τῆς Ἐρυθρᾶς θα λάσσης· 'Ακύλας δὲ καὶ Σύμμαχος, ἐν τῇ ὁμαλῇ τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης· οὕτω γὰρ καλείται τὰ μεταξὺ πεδία τῶν τῆς ᾿Αραβίας καὶ Ἰουδαίας ὀρέων ἐπισημαίνεται δὲ καὶ τὸν χρόνον. 5. Ἐν τῷ πέραν τοῦ Ἰορδάνου ἐν γῇ Μωάβ, ήρξατο Μωϋσῆς διασαφῆσαι τὸν νόμον τοῦτον, λέγων. Διοδώρου. Ἐπειδὴ ὁ μὲν Θεὸς τὴν δύναμιν ἀπεκάλυπτεν, ὁ δὲ Προφήτης τῇ ἑαυτοῦ γλώττῃ ἐκέχρητο τρὸς παράστασιν τῶν δεδηλωμένων, διασάφησιν λέ τοῦ Θεοῦ εἰρημένα. ΧΧΧΙΙΙ, 6. Ζήτω Ρουβίμ, καὶ μὴ ἀποθανέτω, καὶ ἔστω πολὺς ἐν ἀριθμῷ. Διοδώρου. Ἐπειδὴ Ἰακώβ ἀποθνήσκων κατηράσατο τῷ Ρουβίμ, λέγων· Ως ὕδωρ μὴ ἐκζέσης, ζήσεις (Γεν. 4)· ὁ Μωϋσῆς εὐλογῶν, φησί Ζήτω 'Ρουβίμ, καὶ μὴ ἀποθανέτω. Αμφότερα δὲ καλῶς. Οτε γὰρ πατὴρ καταρᾶται αὐτῷ ὡς τῇ παλλακῇ συνελθόντι, τοὺς ἑξῆς παιδεύων καὶ φοβῶν καὶ Μωϋσῆς δικαίως εὐλογεῖ μετὰ ταῦτα, ἐπειδὴ μόν νος ἐφείσατο τοῦ Ἰωσήφ, ὅτε ἀνελεῖν αὐτὸν ἐβού λοντο οἱ ἄλλοι ἀδελφοὶ αὐτοῦ. ῎Ατοπον δὲ ἦν, κατάραν μὲν προχωρῆσαι κατὰ ἡμαρτηκότος, εὐλογίαν δὲ μὴ δοθῆναι κατορθώσαντι.
col. 1587–1588page 21 of 42
PG 33:158714. Καὶ ἦλθον ἕως Σιαγόνος· τὸν θεῖον Ἀπόστολον. Καὶ μετ' ὀλίγα. Εἰ δὲ μετά καὶ οἱ ἀλλόφυλοι ηλάλαξαν, καὶ ἔδραμον εἰς συνάντησιν αὐτοῦ. Καὶ ἥλατο Πνεῦμα Κυ ρίου· καὶ ἐγενήθη τὰ καλώδια τὰ ἐπὶ τοῖς βρα χίοσιν αὐτοῦ ὡσεὶ στίππυον ὃ ἐξεκαύθη ἐν πυρί καὶ ἐτάκησαν οἱ δεσμοὶ αὐτοῦ ἀπὸ τῶν χειρῶν αὐτοῦ. Διοδώρου. Σημειωτέον, ὅτι οὐκ ἔτι ἡ θεία Γραφή μετὰ τὴν πορνείαν ἐν τοῖς παρ' αὐτοῦ κατωρθωμένοις ἐφθέγξατο τὸ, ἤλατο ἐπ' αὐτὸν Πνεῦμα Κυ ρίου. Οὕτω γὰρ τὸ τῆς πορνείας ἁμάρτημα περὶ τὸ σῶμα, ὡς περὶ Θεοῦ ναὸν ἁμαρτάνηται κατὰ Ἐπ' αὐτόν ἐκδόσ. τὸ πορνεῦσαι τὸν Σαμψών, τότε κατεύθυνεν ἐπ' αὐτὸν Πνεῦμα Κυρίου, ἢ ὅτε την τρίτην ηγάγετο γυναῖκα, ἢ καὶ προδέδωκεν αὐτὸν εἰς θάνατον, τοῦτο καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς θείας Γραφῆς δεικνύντων τῶν αἱρετικῶν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐ συνοικεί καθάπερ ἡ ψυχὴ τοῖς σώμασιν· ἀλλὰ πάρεστι μὲν ὡς ἀπερίγραφον, ενερ γεῖ δὲ ὅσα βούλεται. Τοῦτο προγινώσκον τοῦ Σαμψών τὴν ἀγριότητα, καὶ οἴνου καὶ σταφίδος αὐτὸν ἀπέχει σθαι προστάττει· μήποτε τῇ μανίᾳ τῆς ψυχῆς συγ κραθῇ ὁ οἶνος, καὶ κατὰ τῶν ὁμοφύλων αὐτὸν ἐγείρῃ. 'Αμαρτάνεται, ὀρθότερ. κάλυψιν· ἀλλὰ πιστευθῇ, ὅτι ἀληθῶς ὁ Θεὸς ἀπο κάλυψιν ἀνήγγειλε. 4, 5. Καὶ ἐκάλεσε Κύριος Σαδιαγγέλλει, μὴ ὑποπτευθῇ ὡς πλασάμενος τὴν ἀπο μουήλ, Σαμουήλ. Καὶ εἶπεν· Ἰδοὺ ἐγώ. Καὶ ἔδραμε πρὸς Ἑλὶ, καὶ εἶπεν· Ἰδοὺ ἐγώ, ὅτι κέκληκάς με. Καὶ εἶπεν· Οὐ κέκληκά σε, ἀνάστρεφε, καὶ κάθε ευδε. Καὶ ἀνέστρεψε, καὶ ἐκάθευδε. Διοδώρου. Τίνος δὲ χάριν ὑπὸ Θεοῦ καλούμενος Σαμουήλ, ἀπῄει πρὸς Ηλι, οιόμενος ὑπ' αὐτοῦ και λεῖσθαι; Ἐπειδὴ ἔμελλεν ὁ Θεὸς τῷ Ηλὶ κακὰ προ λέγειν διὰ τοῦ Σαμουήλ, ἵνα μὴ νομισθῇ πλάσαι ὁ Σαμουὴλ τὴν ἀποκάλυψιν, ᾠκονόμει ὁ Θεὸς, ἐκεῖνον οἰηθέντα ὑπὸ Ἠλὶ καλεῖσθαι πρὸς αὐτὸν ἀπιέναι ἵνα ὅταν ὁ μὲν Ηλὶ νοήσῃ, ὅτι ὁ Θεός ἐστιν ὁ καλῶν τὸν Σαμουὴλ, ἐκεῖνος δὲ μετὰ ταῦτα τὰ ὑπὸ Θεοῦ Ἐκ τοῦ, ὀρθότερ. 9. Καὶ ἔμπροσθεν Ἰσραὴλ τάδε ἔλεγον ἕκαστος ἐν τῷ πορεύεσθαι ἐπερωτᾷν τὸν Θεόν Δεῦρο πορευθῶμεν πρὸς τὸν Βλέποντα· ὅτι τὸν προφήτην ἐκάλει ὁ λαὸς ἔμπροσθεν, ὁ Βλέ πων. Διοδώρου. Ἐκ τούτων δείκνυται, ὅτι ἅπερ τῶν προφητῶν ἕκαστος τὰ ἐν τοῖς κατ᾿ αὐτῶν χρόνοις ἔγραψαν, ταῦτα οἱ μετὰ ταῦτα συναγαγόντες προς έθηκαν, τὸ ὅτι οἱ ἔμπροσθεν, Βλέποντα τὸν Προ φήτην ἐκάλουν. Διοδώρου. Καὶ συν έσεως δὲ τῆς ἐκ Θεοῦ δεῖται ἡ τῶν ἐμφερομένων λόγων διάνοια. Τίνα δὲ ἔδει τὴν εἰς τοσαύτης τρα γῳδίας πρόφασιν παρασχεῖν, ἢ τὸν νομέα τῶν ἀλόγων
col. 1589–1590page 22 of 42
PG 33:1589ζώων, ἀγελάρχης γὰρ ἦν ἡμιόνων. Ο γοῦν Δαβίδ, κει τοῦ Σαούλ τοῦ πονηροῦ βασιλέως· ὁ γὰρ Σαούλ συνεὶς τὴν πολλὴν αὐτοῦ κακίαν, ἢ τὸν κινήσαντα ἐν αὐτῷ τὸν φθόνον διάβολον, ὡς πρὸς παρόντα τὰς λέξεις ἐφθέγξατο τοῦ ψαλμοῦ. 4. Το όνομα τὸ ἡμέρα ἐνταῦθα φανέρωσιν δηλοῖ· ἢ ὅλον τὸν χρόνον καθ' ὅν ἀνομεῖ. 6. Καταποντισμοῦ δὲ ῥήματά ἐστι τὰ τιο μωρίαν φέροντα· τοῦ καταποντισμοῦ σημαίνοντος κόλασιν· ὡς καὶ τοῦ ἄφρονος δὲ χείλη καταποντιοῦσιν αὐτόν. Καὶ Δωὴκ οὖν ὁ Ἰδουμαῖος, ἀληθῶς γήϊνος ἑρμηνευόμενος, ἀεὶ κλονούμενος, τῷ ἀβέβαιος εἶναι εἰς σάλον γὰρ ὁ Δωὴν ἐκλαμβάνεται, διαβολήν έργα σάμενος κατὰ θεραπευτῶν Θεοῦ· ἠγάπησε γλῶσσαν δολίαν, καὶ σὺν αὐτῇ βήματα καταποντίζοντα αὐτόν. Δηλοῖ δὲ τὸ Εὐαγγέλιον καταποντισμὸν εἶναι τὴν κό λασιν, λέγον· Τῷ σκανδαλίζοντι ἕνα τῶν μικρῶν 5 τῶν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ συμφέρει καταποντισθῆναι ἐν τῷ πελάγει τῆς θαλάσσης περικεισόμενον μύλον ὀνικὸν περὶ τὸν τράχηλον αὐτοῦ 7. Διὰ τὸ ἠγαπηκέναι τὰ βλαβερὰ εἰς τέλος, τουτέστι παντελῶς, καθελεῖ σε· οὐ καλῶς οἰκοδομη. θέντα, ἀλλὰ κακῶς φυτευθέντα ἐκτεῖλαι ὁ φάσκων Πᾶσα φυτεία ἣν οὐκ ἐφύτευσεν ὁ Πατήρ μου δ οὐράνιος ἐκριζωθήσεται 13). ᾿Αλλὰ καὶ τοῦ ἱεροῦ σκηνώματος μεταναστεῦσαι ποιήσει, ἐκε βάλλων καὶ φυγαδεύων ἐκ τῆς σκηνής, ἧς τοὺς ἱερεῖς διαβέβληκας, καὶ εἰς θάνατον ἤγαγες· ἔτι μὴν καὶ τὸ ῥίζωμά σου ἐκ γῆς ζώντων· εἰ γὰρ καὶ Ἰδου μαῖος ἧς, ἀλλὰ προσηλύτευσας τῷ Ἰσραὴλ διὰ τῆς τοῦ νόμου κατηχήσεως· ἐν τῷ σκηνώματι καὶ τῇ “ τῶν ζώντων γῇ πεφύτευτο· εἰ γὰρ μὴ εἶχε σέβας πρὸς τὸν τοῦ Ἰσραὴλ Θεόν, οὐδ' ἂν ἐν τῷ ἱερῷ ἐνα οχλούμενος ήρχετο. Τὰ δὲ πρὸς τοῦτον λεγόμενα, ἁρμόσει πρὸς πάντας τοὺς ἀπὸ τῆς εὐσεβείας μετα πίπτοντας. τοῦ πονηροῦ πνεύματος τύπον φέρει· ἄρξαντος τοῦ Ἰσραὴλ τότε εἰπόντος, Οὐκ ἔχομεν βασιλέα· καὶ γὰρ ὁ πάλαι λαὸς ἐξουθενώσας τὸν Θεὸν βασιλεύοντα απ τοῦ, ᾔτησε τὸν Σαούλ ἄρχοντα αὐτῷ δοθῆναι. 10. Μετὰ τὸ κατειπεῖν τοῦ ἐν κακίᾳ και χωμένου, περὶ τῆς ἰδίας διαθέσεως ἐρεῖ· Ὡς ἐλαία κατάκαρπος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ καρπὸν φέρουσα, λυτήριον πόνων, ἀλεξιητικὸν νόσων, θρεπτικὸν καὶ αὐξητικὸν φωτός· ὁ γὰρ ἐν τῷ οἴκῳ τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ διὰ πίστεως φυτευθείς, ἀρετὴν φέρει ἀλέ ξουσαν τὰς ἐκ παθῶν καὶ ἁμαρτημάτων νόσους, καὶ τοὺς ἐπ᾿ αὐταῖς λύουσαν πόνους, καὶ τρέφουσαν τὸ φῶς τῆς γνώσεως· ὅτι οὗτος ἐλεημοσύνας καρποφορήσας, ἐλπίζει ἐπὶ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ, εἰδὼς ὅτι οἱ ἐλεήμονες ἐλεηθήσονται· ἔχει δὲ τὴν ἐλπίδα οὐκ ἐφ' ἕνα αἰῶνα, ἀλλ᾽ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος, παρα βαλλόμενος ἀειθαλεῖ καὶ πολυκάρπῳ φυτῷ ἐν οἴκῳ Θεοῦ πεφυτευμένῳ. 11. Εὐχαριστίαν διὰ τοῦ ἐξομολογεῖσθαι τῷ Θεῷ δηλοῖ ἐπὶ τῷ πεποιηκέναι αὐτὸν ἴσως ἃ ᾐτήσατο, ἢ ἃ προτέθειτο· προθέμενος γὰρ ἦν φυγεῖν τὸν Σαούλ· ᾿Αλλὰ καὶ ἔτι ὑπομενῶ, φησί, τὸ ὄνομά σου ἔστ' ἂν αὐτοῦ τύχω· ὅτι χρηστὸν, καὶ ἀγαθότητές ἐστι πλῆρες τῶν ὁσίων σου· οἱ γὰρ ὁσιότητα κατορθώσαντες, τῆς χρηστότητος τοῦ ὀνόματός σου αἰσθήσονται. 2. ῎Αφρονα ηγητέον λέγεσθαι τὸν φρονήσεως θείας στερούμενον· φαίνεται γὰρ οὗτος περὶ οὗ ὁ λόγος, μὴ σώζων κοινὴν φρένα· εἰδὼς γὰρ πάσῇ ψυχῇ ἔννοιαν Θεοῦ βεβλημένην, ἀθεότητα ἀσπα ζόμενος, οὐδενὶ ἄλλῳ εἰ μὴ τῇ ἑαυτοῦ καρδίᾳ εἶπεν μὴ εἶναι Θεόν· καὶ οὕτως ὁ ἄφρων διάβολος οὐ τῇ ἀλλοτρία ἑαυτοῦ καρδίᾳ, αὕτη δ' ἔστιν ἡ ἀνακειμένη Θεῷ, ἀλλὰ τῇ ἐξ αὐτοῦ διὰ τὸ ἁμαρτάνειν γεγενημένη εἶπεν μὴ εἶναι Θεόν. — Πάντων ἁμαρτανόντων, ἢ καὶ αὐτῶν δοκούντων τὸ ἀγαθὸν ποιεῖν, οὐ κυρίως καὶ ἀληθῶς ποιούντων· ἀλλ᾽ ἵνα κἂν τύπον αὐτοῦ λάβωσιν δι' ἐσόπτρου καὶ αἰνίγματος αὐτὸ ποιούν. των. 5. Ο παρών στίχος προνοητὴν εἰσάγει τὸν Θεὸν οὐ τῶν κατ' οὐρανὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐπὶ γῆς· ἐξ οὐρανοῦ γοῦν ἐφορᾷν προνοητικῶς τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων εἴρηται, οὐκ ἔξωθεν κατὰ τὸ σῶμα 8. "Οτ' ἂν μεταπίπτοντας τῆς ἀρετῆς εἰς κακίαν ἴδωσί τινας, φόβον λαμβάνουσι, μὴ τὰ αὐτὰ πάθοιεν. Οὗτοι δὲ καὶ ἐπικερτομήσαιεν κατὰ τοῦ ἀλόντος, ὡς ἐπ' αὐτῷ γελᾶν ἐροῦντες· Οὗτος ὁ ἄν θρωπος οὐκ ἔθετο τὸν Θεὸν βοηθὸν αὐτοῦ· εἰ γὰρ ἂν, οὐ διέβαλε τοὺς δούλους καὶ θεράποντας αὐτοῦ συμβαλεῖς τούτοις τό, Ὁ ὑμᾶς ἀθετῶν, ἐμὲ ἀθετεῖ. 9. Δέον τὸν Θεὸν βοηθὸν ἐπικαλεῖσθαι, ἧττον τούτου φροντίσας, ἤλπισεν ἐπὶ τῷ πλήθει οὗ εἶχεν μόνον ἐπιβλέπων αὐτοὺς, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ κρυπτὸν προσκαίρου πλούτου· ἦν γὰρ τῶν ἐπιτεταγμένων βα. σιλικὴν ὑπηρεσίαν· ἐνεδυναμοῦτο γοῦν ἐν τῇ ματαιότητι αὐτοῦ ᾗ είχεν, ἀγόνων καὶ στείρων ζώων τυγ χάνων ἡγούμενος. Καὶ τάχα πᾶς πλουτῶν ἐν κακίᾳ ψευδωνύμῳ γνώσει, ἐν τῷ μεγαλοφρονεῖν ἐπὶ τού τοις, ἐπελπίζει ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ τυφλοῦ πλούτου ἀλλὰ καὶ ἐνδυναμοῦσθαι νομίζει ἄρχων ἀγόνοις, καὶ στείρωσιν πρὸς πᾶν ἀγαθὸν ἐχουσῶν ψυχῶν· καὶ αἱ τῆς ψυχῆς δὲ αὐτοῦ δυνάμεις, στερωθεῖσαι πρὸς τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν ἀλήθειαν, ἡμίονοι είεν, ὧν ἐφειστή τῆς καρδίας· ἐπιβλέπει γοῦν ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, ὅπως ἴδοι εἰ ἔστιν ὁ διὰ τοῦ τὸ καλὸν ποιεῖν συνιών, καὶ διὰ τοῦ ἐξετάζειν τὴν ἀλήθειαν, ἐκζητῶν τὸν Θεόν· ἀνθρωπίνως δὲ καὶ ἀφ᾽ ὧν ἴσμεν, εἴρηται τὸ διακύπτειν αὐτὸν ἐξ οὐρανοῦ, καὶ τοῦ ἰδεῖν εἰ ἔστιν συνιών μεγάλη γὰρ, ἵν' οὕτως εἴπω, προβολὴ βλέψεως τοῦ πάντων κρυπτοῦ γνῶσιν ἔχειν. 4. Καὶ ἐκ τῆς προκειμένης λέξεως μανθάνομεν κατὰ παράβασιν νόμου τὴν ἁμαρτίαν συνίστασθαι· ᾧ ἀκολουθῇ μὴ εἶναι τινα φύσει πονηρόν
col. 1591–1592page 23 of 42
PG 33:1591/ Κάππεσον εἰς βόθρον, τον ἐμῶν θέσαν ἀντίον ὅσσων. θυμὸς ἑτοῖμος ἐμὸς, Πανεπίσκοπε, θυμὸς ἑτοιμος Κῦδος ἐμὸν μέλψει σε, καὶ ἐν ψαλμοῖσιν ἀείσει. Ενοεό μοι, σοφίας γεραρὸν καὶ ἀγήραον εὖχος, Εγρεό μοι, φόρμιγξ καὶ ἐμῶν ψαλτήριον ὕμνων Εμματέως. ἐμματέως. Κριτ. Εμματέως †ῶθεν ἀναγρόμενος κελαδήσω Αμφιβόητον ἔπος σοι, "Αναξ, λαοίσι βοήσω, Καὶ δήμοις πολέεσσι λυρόκτυπον αἶνον ἀείσω. Οὐρανίων ἐλεητὺν ἔχεις καθύπερθε πυλάων, Καί σευ ἀληθείη νεφέων κατέναντα ποτᾶται. Ορσ᾽ ὑπὲρ οὐρανίων πυλέων, πανυπέρτατε Ποιμήν, Καὶ σέθεν ἄσπέτον εὖχος ἐπὶ χθόνα πᾶσαν ἱκάνοι. ΨΑΛΜΟΣ ΝΖ'. Στήλης ἧς μενέχαρμος ύπερ Δαυΐδος ἔγραψε, Μηδέποτε φθεῖραι πρὸς τέρματι καλὸν ἄεισμα Οὗ πάρα πεντηκοστὸς ἔξυ καὶ ἕβδομος ὕμνος Η ρά που ἀτρεκέως ὁσίους ἀγορεύετε μύθους, Καὶ θέμιν Ιθεῖαν μερόπων ιθύνετε, παῖδες, Αμπλακίην πραπίδεσσιν ἐπὶ χθονι τεκταίνοντες, Πλεξάμενοι παλάμησι κακοῤῥέκτοις ἀθέμιστα; Αλλότριοι πρὸ τόκοιο θεοῦ γεγάασιν ἀλεῖται, Ἐκ γαστρός τ' ἀλάληνται ἀεὶ ψεύδη λαλέοντες, Ἰοβόλοις ὀφίεσσι πανείκελοι μηνιόωντες, Ασπὶς ὅπως κωφή, τῇπερ κότῳ ούατ' έδωσεν Η ῥ᾽ οὐκ Ιητῆρος ἐπαείδοντος ἀκούει, Φαρμακόεν δ' οὗ οἱ μέλεται σοφοῦ ἀνέρος αλκαρ. Τῶν δὲ Θεὸς συνέτριψεν ὑπὸ στόμα πικρὸν ὁδόντα Γαμφηλὰς ὁλοῶν Βασιλεὺς ξυνέαξε λεόντων. Μωμητοὶ τελέθουσι μάτην ἅτε νίσσεται ὕδωρ Τόξον "Αναξ τανύσειεν ἕως νούσοισι δαμεῖεν Κηρῷ τηκομένῳ ίκελοι τήκοιντο κακοῖσιν Ηελίου λελάθοντο πυρὸς προμολόντος ἐπ' αὐτούς. Υμετέρην πρὶν ῥάμνον τὰς διαῖδμεν ἀκάνθας Αίψα καταβρώξειεν ὅπως ζώοντας ἀρειῇ. Εἰσορόων ὅσιος κεχαρήσεται έκδικον ἦμαρ. Αἵματί που νίψαιτο φίλας περὶ χεῖρας ἀλιτροῦ Ἐξερέων, ὅτι καρπὸς ἀγακλέος ἐστὶ δικαίου, Ως Θεὸς ἐν γαίῃ βροτέων πέλει ἔκδικος ἔργων ΨΑΛΜΟΣ ΝΗ'. Στήλης εἰς ἐπίγραμμα γράφων Δαυίδος αμύμων, ᾿Αρχόμενος θέσπιζεν ἔχειν τέλος ἄψογον ύμνων Οππότε Σαοῦλος κραδίην ἀμνήμονα μόχθων Τοῖο φέρων, προτέρων δὲ λελασμένος ἁρμο [νιάων, Πέμψεν ἀριστοπόνοιο δόμον γαμβροιο φυλάσσεις Οφρα οἱ ἀντ᾽ ἀγαθῶν θάνατον γέρας αἰνὶν [οπάσσοι. Τοῖο δὲ πεντηκοστός ἔφυ καὶ ἔγδοος ύμνος. *Αφθιτε, δυσμενέων με κακῆς ἐξάρπασον ἄτης Ἐκ δὲ κορυσσομένων μοι ἐλεύθερον ἦμαρ ὁπάζοις. ᾿Αλλὰ καὶ ἀνδροφόνων μ' ὀλοῶν βαρυώδυνον ήτορ, Κότφ. κότος.
col. 1593–1594page 24 of 42
PG 33:1593ἁρπαγῶσι τοῦ βίου, ἵνα ὑπὲρ ὀλίγων ἁμαρτημάτων καὶ μὴ πολλῶν τιμωρηθῶσιν· Τούτων δὲ, φησίν, οὕτω διακειμένων, ἐγὼ τὴν προσδοκίαν καὶ ἐλπίδα ἐπὶ σὲ ἔχω, Κύριε. δύο στίχων, ἀπὸ τοῦ, Προσεδεχόμην τὸν Θεὸν τὸν νος αὐτῶν, ὅπως μεσούσης τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς σώζοντά με, ἕως τοῦ, Καταδίελε τὰς γλώσσας αὐτῶν· ἵν᾽ ᾖ τὸ λεγόμενον τοιοῦτον· Ἐπεὶ ἐν τῇ νομιζομένῃ Θεοῦ πόλει τῇ Ἱερουσαλὴμ εἶδον ἀνομίαν καὶ ἀντιλογίαν ἀνομούντων καὶ ἀντιλεγόντων τῇ ἀληθείᾳ, ἐμάκρυνα φυγαδεύων ἀπ' αὐτῆς· ὥστε γε νόμενον ἐν τῇ ἀπὸ ἐθνῶν Ἐκκλησίᾳ, ἐρήμῳ καλουμένη, αὐλισθῆναι ἐν αὐτῇ διαναπαυόμενον, καὶ δια νυχτερεύοντα ἐν τοῖς πιστεύουσι. 14. Τό, γνωστέ μου. Γινωσκόμενε ὑπ' ἐμοῦ, ὃς ἐπὶ τὸ αὐτῷ ἐγλύκανάς μοι ἐδέσματα, ἅμα τοῖς λοιποῖς μαθηταῖς τρέφων με τοῖς καλοῖς ἔργοις. 16. Ελεγέ τις τῶν παλαιῶν, ζῶντας εἰς ᾅδου κατέρχεσθαι μόνους τοὺς κατήχησιν τῶν θείων παι δευμάτων ἔχοντας· ὁ γὰρ ἄγευστος τῶν τῆς ζωῆς λό 5. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἐν τῇ παραβολῇ τῶν ζιζανίων ὁ τούτων σπορεὺς πονηρὸς ἄνθρωπος δ διάβολος ἑρμηνεύεται, ἐπίστησον εἰ καὶ περὶ αὐτοῦ βηθείη τὰ προκείμενα· τινὲς τὸ ἀπὸ ὕψους ἡμέρας, συνάπτουσιν, καὶ οὕτως ἐξηγοῦνται. παρέχειν. 8. Τοὺς εἰς κακίαν πεσόντας σώζει Θεὸς δω ρεὰν, οὐδὲν παρ' αὐτῶν δεχόμενος· Ἰδοὺ γὰρ ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν ἐπράθητε, καὶ οὐ μετὰ ἀργυρίου λυτρωθήσεσθε 5)· οὐκ ἐξ ἔργων, ἀλλὰ χά ριτι σώζων· τὸ γοῦν, ὑπὲρ τοῦ μηδ' ἑνὸς, σημαίνει γων, νεκρός· οἱ οὕτω ζῶντες, εἰς ᾅδου κατέρχονται· 15 μὴ ὑπέρ τινος διδομένου αὐτῷ τὴν σωτηρίαν αὐτοῖς οὐ γὰρ οἷόν τε ζῶντας τὸ κοινὸν ζῆν εἰς ᾅδην κατέρχεσθαι, τῷ μὴ πεφυκέναι γίνεσθαι σῶμα ἐκεῖ, μεθ' οὗ τις τὴν κοινὴν ζωὴν ἔχει. Ἐπεὶ οὖν ὁ Ἰούδας καὶ πᾶς ὁ τῶν Ἰουδαίων λαὸς κατήχησιν εἶχον τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν, θανάτου ἐπ᾿ αὐτοὺς ἐρχομένου, τῇ ἁμαρτία ζῶντες εἰς ᾅδην κατέρχονται· ἀκολούθως δὲ καὶ ὁ ἐπιφερόμενος λέγεται στίχος· Οτι πονη ρία ἐν ταῖς παροικίαις αὐτῶν, ἐν μέσῳ αὐτῶν. Εἰ γὰρ καὶ πεῖραν ἔσχον τῶν ζωοποιῶν Γραφῶν, οὐ κατῴκησαν, ἀλλὰ παρῴκησαν ἐν αὐταῖς, τῷ πονηρίας ἔχειν ἐν μέσῳ ἑαυτῶν, τουτέστι τῷ ἡγεμονικῷ· ἐν μέσῳ γὰρ εἶναι λέγεται τοῦ ὅλου ζώου. 17. Τῶν κατὰ τοῦ Σωτῆρος τολμηθησομένων τοιούτων ὄντων, ἐγὼ πρὸς τὸν Θεὸν ἐκέκραξα, καὶ ἔσχον εἰσακουομένην ὑπὸ Κυρίου την φωνήν μου. Μόνος γὰρ εἰσακούεται ὑπὸ Κυρίου ὁ πρὸς τὸν Θεὸν κεκραγώς· οὐ γὰρ πᾶς κράζων, πρὸς Θεὸν βοᾷ. Περὶ Σοδομιτῶν γέγραπται, Φωνὴ Σοδόμων καὶ Γομόῤῥας πεπλήθυνται 20), οὐ πρὸς Θεὸν κεκραγότων. 18. Εσπέρας ὅτ' ἂν δύνει μοι τὰ τῆς σκιᾶς, καὶ τὸ σεμνυνόμενον φῶς τῶν εὐσεβῶν, ἀνατέλλει δέ μοι ὁ τῆς δικαιοσύνης ήλιος, ὡς ἐν πρωΐα με ποιῆσαι οὗ ἀκμάσαντος ἐν τῷ μεσημβρινῷ γενόμενος, διηγήσομαι τὰ τῆς προειρημένης εσπέρας, καὶ προαπηγγελμένου πρωΐ καὶ τῆς προειρημένης μεσημβρίας ἀπαγγέλλοντος δέ μου ταῦτα, εἰσακούσεται ὁ Θεὸς τῆς φωνῆς μου, καὶ θορυβεῖν αὐτὴν ἐθελόντων. 19. Ότι πολλοὶ ἐγένοντο πρὸς ἐμέ· οὐ γὰρ βραχεῖς τινες ἦσαν οὗτοι οἱ θορυβεῖν ἐθέλοντές μου τὴν ψυχὴν· ὡς ὁ Θεὸς ταπεινώσει τῆς ἐμῆς κραυγῆς ἐπακούσας. Ταῦτα μὲν οὖν ὡς τοῦ προφήτου ἐξ οἰκείου προσώπου τὰς προκειμένας φωνάς προςνηνεγμένου. Εἰ δ᾽ ἐξ αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος ταῦτα λέγοιτο· ἐπειδήπερ καὶ ἐξ αὐτοῦ ἐλάβετο, Εἰ ἐχθρὸς ἀνείδησεν με, υπήνεγκα ἂν, καὶ τὰ ἑξῆς, ἀκολούθως καὶ ταῦτα φήσειεν ὁ Σωτήρ. 23. Τῷ δικαίῳ οὐ διδοὺς σάλον ὁ Θεὸς, τοὺς βεβηλώσαντας τὴν διαθήκην αὐτοῦ κατάξει εἰς φρέαρ διαφθορᾶς, ἐναντίως ἔχον τοῖς φρέασιν, ἀφ᾽ ὧν πίνειν ζωὴν καὶ ἀφθαρσίαν προστάττει ὁ λόγος. 24. Ἐπεὶ ἐν τῷ βίῳ οἱ ἀσεβεῖς διαμένοντες ἀμετανοήτῳ προαιρέσει πολλὰ κακὰ δρῶσι, φειδόμε 9. Παρρησιαζομένου πρὸς Θεὸν ἡ φωνή. Ο γὰρ τῶν μὴ τῇ ἁμαρτίᾳ, ἀλλὰ τῷ Θεῷ, δι' αὐτῶν τῶν ἔργων φανερὰν τῷ Θεῷ ποιεῖ τὴν ζωὴν ἑαυτοῦ, ἐξαγγέλλων αὐτὴν διαθέσει καὶ πράξει. 11. Τὸ ἐπὶ τῷ Θεῷ καὶ διὰ Θεὸν προφερόμενον ῥῆμα αἰνετόν ἐστιν· ὡσαύτως καὶ ὁ λόγος ἤτοι δὲ ἐκ παραλλήλου κατὰ τοῦ αὐτοῦ τὸ ῥῆμα καὶ τὸν λόγον κατηγορεῖ· ἢ ἐπ' ἄλλου καὶ ἄλλου τίθεται τὰς τοιαύτας κατηγορίας. 13. Εῤῥύσατο δὲ τοὺς πόδας ἀπὸ ὀλισθήματος, ὑποδήσας αὐτοὺς ὑπόδημα, μετεωρίζων καὶ ἄνω τῆς γῆς ποιῶν· Εγώ γάρ, φησὶν ὁ Θεὸς, ὑπέδησά σε υάκινθον. Ο δὲ ὑάκινθος μιμούμενος τὸ σῶμα. τοῦ ουρανοῦ, δηλοῖ τὴν ψυχὴν οὐρανίῳ χρωμένην ὑπο δήματι, οὐκ ἄλλῳ τυγχάνοντι τῆς τοῦ ὑποδεδεμένου. Ακολουθεῖ τὸ ἐξ ὀλισθήματος, τοῦ περὶ τὴν ὕλην ἐῤῥύσθαι τοὺς πόδας αὐτοῦ. — Ρύεταί τις ἀπὸ τῶν προειρημένων ἐπιβλαβῶν ἐπὶ τῷ εὐαρεστῆσαι τῷ Θεῷ, ζῶντα καὶ πεφωτισμένον· ὁ γὰρ εὐαρεστῶν Θεῷ ἐν φωτὶ ζώντων, τοῦτο ποιεῖ· ζῇ δὲ καὶ πεφώτισται πᾶς μετέχων Θεοῦ· αὐτὸς γὰρ ζωὴ ὂν, φῶς ἐστι τῶν ἀνθρώπων· κατὰ τὸ, Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων 1, 4). 3. Οὐ μάτην δὲ τὸν Ὕψιστον εἶπεν· ἐπεὶ γὰρ ἡ ἀνομία ερπηστικὴ καὶ χαμαιπε τῆς ἐστιν, ὁ ταύτης ἀπαλλακτιῶν, πρὸς τὸν Ὕψιστον βοᾷ, ἵν᾽ εἰς ὕψος αιρόμενος τῇ βοῇ, μακρὰν ἀπὸ τοῦ βλαβεροῦ θηρὸς γένηται. 4. ῾Ο ἀποσταλεὶς ἐξ οὐρανοῦ ἐπὶ τὸ σῶσαι, ο Κύριός ἐστιν φάσκων, Καταβέβηκα ἀπὸ τοῦ οὐρα νοῦ 58)· τοῦτον γὰρ, ὄντα Λόγον αὐτοῦ ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς, καὶ ἰάσατο τοὺς τετρωμένους ήγουν ἐκ τῶν διαφθορῶν αὐτῶν, ὥς φησιν ἑτέρωθε αὐτοῦ ὁ Δαβίδ. — Οἱ πρὸ τούτου διὰ τοῦ ἐξευτελίζειν καταπατοῦντές με, εἰς ὄνειδος ἐδόθησαν, Θεοῦ ἀπο στείλαντος ἐξ οὐρανοῦ ὅπως σωθῶ· ἑωρακότες γὰρ τὸν τοῦ Θεοῦ Υἱὸν φροντίσαντα τῆς σωτηρίας μου, ἀσχημονοῦντας αὐτοὺς καὶ ὀνειδιζομένους εἶδον, και ταπατήσαντας ἂν ὁ Θεὸς ἔσωσεν. — Ἐν τῷ προάγοντε στίχῳ εἰπὼν, Εξαπέστειλεν ἐξ οὐρανοῦ, οὐκ είρη κώς τι τὸ ἀποσταλὲν ἐξ οὐρανοῦ, νῦν ἑρμηνεύει τι τὸ καὶ ἀλήθειά ἐστιν τοῦτο ῥυόμενον τὴν ψυχὴν απο
col. 1595–1596page 25 of 42
PG 33:1595τοῦ γενομένην μεταξὺ ἐχθρῶν τῶν καταπατησάντων" γων ζώων καὶ στρατευμάτων οὐρανίων. ὡς δὲ τού οὗτοι δέ εἰσιν διὰ τὸ ἄγριον καὶ ὁμόθυμον σκύμνοι οὐχ ἕτερον δὲ κατ' οὐσίαν τῆς ἀληθείας τὸ ἔλεος· ἀμ φότερα γὰρ ὁ Σωτήρ. 5. Εἰ καὶ ἐταράχθην καταπατούμενος ὑπὸ ἐχθρῶν καὶ θαμβούμενος, τῶν σκύμνων με λαβόντων, ἀλλ' οὐ παρέμεινεν ἡ ταραχή· ἐκοιμήθην γὰρ τεταραγμένος, γρηγορῶν ἔμεινα, ἀλλ' ἐκοιμήθην ἀποδα λὼν τὴν ταραχήν. 4. Εἴποιμεν οὖν καὶ ἄλλην εἶναι γέννησιν· οἱ τεχθέντες γὰρ ἀπὸ φαύλης διδασκαλίας, ἀπ' αὐτῆς τῆς γαστρὸς τῆς αὐτοὺς τεκούσης, εἶχον καὶ τὸ πεπλανῆσθαι, καὶ τὸ ψευδή λελακέναι. 7. Τοῦτο δὲ αὐτοῖ, ὁ Θεὸς ποιεῖ εὐεργετῶν· ἵνα μὴ κατεσθίοντες τοὺς ὑπὸ σφῶν ἀπατωμένους ἀνθρώπους, ὑπερβαλλούσῃ τιμωρίᾳ ὑπεύθυνοι γένωνται. Καὶ τὰς μύλας γοῦν αὐτῶν συνέθλασεν ὅπως μὴ δά κνωσιν μηδὲ κατεσθίωσιν· ὥσπερ δὲ τὸ διαπορευόμενον διά τινος πόρου ὕδωρ οὐ παραμένον ἀλλὰ διασκεδαννύμενον ἐξουδενεῖται, οὕτω καὶ οὗτοι ἐξουδενισθήσονται, οὐδὲν βέβαιον καὶ παράμονον ἔχοντες, ἀλλ᾽ ὑδαρή καὶ ὑγρὸν βίον προσκαίρως ὑποδεξάμενοι. 2. Ενὸς τοῦ Σαούλ διώκοντος, ἐκ πλειόνων ἐχθρῶν ἐξαιρεθῆναι εὔχεται· μήποτ' οὖν τοὺς συμπνέοντας τῷ Σαούλ δορυφόρους, ἢ τοὺς ἐνερ γοῦντας εἰς αὐτὸν ἀλητηρίους δαίμονας καθ᾿ ἑαυτοῦ, πληθυντικῶς ἐχθροὺς εἰπὼν, ῥυσθῆναι ἐξ αὐτῶν εἰ χεται, καὶ λυτρωθῆναι ἐκ τούτων ἐπανισταμένων ἐπ' αὐτὸν παρακαλεῖ· εὐχόμενος τάχα γενέσθαι ἐπιδημίαν τοῦ ἐλευσομένου λύτρον δοῦναι τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἀντὶ πολλῶν. 5. Εὖ δὲ καὶ τὸ, ἔδραμον, εἶπεν· τελέσαντος γὰρ τὸν δρόμον ἡ φωνή· ὡς γὰρ οὐ ταυτὸν τὸ πράττειν καὶ πεπραχέναι, οὕτως οὐ ταυτὸν τὸ τρέχειν καὶ τὸ δεδραμηκέναι. Παῦλος ἀμφοτέρων διδάσκαλος, (τὲ μὲν λέγων, Οὕτως τρέχω, ὡς οὐκ ἀδήλως (1 53, 26)· οτὲ δὲ, Τὸν δρόμον τετέλεκα (11 18, 7), τοῦ τὸν δρόμον τελέσαντος, οὐκέτι τρέχοντος. 6. Τῶν προειρημένων ἐχθρῶν ἐμμενόντων τῇ κατ' ἐμοῦ σπουδῇ, ἐξεγερθεὶς συνάντησον εἰς τὸ βοηθῆσαί μοι, μηκέτι μακροθυμῶν ἐπ' αὐτοῖς· παρα καλῶ δὲ, ἐξεγερθέντα εἰς συνάντησίν μου ἰδεῖν ὡς οὐ κατ' ἐμὴν πρόφασιν κατ᾿ ἐμοῦ φονῶσιν ἁμαρτόντος εἰς αὐτούς· οὔτε ἡ ἀνομία μου, οὔτε ἡ ἁμαρτία μου ἐξεκαλέσατο αὐτοὺς, ἀλλὰ τὸ φθονερὸν αὐτῶν πάθος λυπηθέντας ἐπὶ εὐκλείᾳ ἡμετέρᾳ. - Τῇ περὶ αὐτοῦ εὐχῇ συμπαραλαμβάνει τὴν περὶ πάντων τῶν ἐθνῶν ἀξίωσιν, φιλάνθρωπος ἅμα καὶ προφήτης υπάρχων. Προγνοὺς γὰρ προφητικῶς τὴν τῶν ἐθνῶν κλῆσιν, παρακαλεῖ Κύριον τὸν Θεὸν τῶν θείων δυνάμεων, ἀλλὰ καὶ τοῦ Ἰσραὴλ Θεὸν, προσέχοντα ἐπισκέψασθαι τὰ ἔθνη, ὅπως ἰάσηται αὐτὰ διάγοντα κακῶς διὰ εἰδωλολατρείαν καὶ δαιμόνων θεραπείαν. Γίνεται δὲ ἡ ἐπισκοπὴ τῶν ἐθνῶν, ἀποσταλέντος τοῦ θείου Λόγου ἐπὶ τῷ πάντας ἰάσασθαι καὶ σῶσαι ἐκ τῶν καταλα βουτῶν διαφθορῶν· ἰατρὸς γοῦν τῶν ψυχῶν τοὺς συντετριμμένους τῇ καρδίᾳ ἰώμενος. Δυνάμεων δὲ Θεὸν αὐτὸν ἀποκαλεῖ, καὶ Κύριον λογικῶν [καὶ] ἀλό των τῶν δυνάμεων Θεός, οὕτω καὶ τῶν διορατικών ἀνθρώπων, Ισραήλ καλουμένων Εβραίων φωνή, Θεός ἐστιν. 10. Το κράτος μου πρὸς σὲ φυλάξω. Οὐ σφετερίσασθαι αὐτῷ προαιρούμενος, ἀλλ' ἐκδεχόμενος παρὰ σοῦ αὐτὸ λαβεῖν· θαρσῷ γὰρ τῇ περὶ τούτου βεβαιώσει, γνοὺς πείρᾳ πολλάκις, ὅτι καὶ Θεὸς ἀντι λήπτωρ μου τυγχάνει· κἂν γὰρ μὴ ἐξ ἡμετέρας δύο νάμεως ἀξίως λαβεῖν τὸ βασιλεύειν, ἀλλά γε τὸ σὸν ἔλεος προφθάσαν με δείξει μοι ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου, ὡς αὐτοὶ μὲν παιδευθήσονται κολάσει ὑποπεσόντες, ἐγὼ δὲ τὴν βασιλείαν λήψομαι παρὰ σοῦ. 12. Πρὸς ἱστορίαν, τοὺς προκειμένους ἐχθροὺς ἐπιτιμηθῆναι τοῦ Θεοῦ· ἀλλ᾽ οὐκ ἀποθανεῖν ἀξιοῖ οἶδας γὰρ ὅτι εἰ μὲν ὄντες φαῦλοι ἀποθάνοιεν, λήθην ἕξουσι τοῦ θεϊκοῦ νόμου· διατραπισθέντες δὲ τῇ τοῦ Θεοῦ δυνάμει εἰς αἰχμαλωσίαν παραδοθέντες στενάξουσι πρὸς Θεὸν, πεῖραν κακώσεως ἐσχηκότες. Βού λεται δὲ αὐτοὺς καὶ καταχθῆναι ἀπὸ ὕψους ἧς ἔχουσιν ὑπερηφανείας, ποιοῦντος αὐτὸ τοῦ ὑπερασπίζοντος Κυρίου, τοῦ τὴν δέησιν ἀναφέροντος. 6. Τίς ή σημείωσις ἦν δίδωσιν ὁ Θεὸς, ἢ ὁ φωτισμὸς καθ᾽ ἂν δυνατὸν διάκρισιν ἔχειν γνώσεως ὑπαρξάσης, φεύγομεν ἀπὸ τῶν χειρόνων, πνευμάτων, καὶ ἀγαθοῦ καὶ κακοῦ; Ταύτης γὰρ τῆς μακρὰν κακοῦ ἔργου καὶ πνεύματος πονηροῦ γινό μενοι· δίδοται δὲ οὐ τοῖς τυχοῦσιν, ἀλλὰ τοῖς κατὰ Θεὸν εὐσεβοῦσι σημείωσις. 8. Θεὸς λαλεῖ ἐν παντὶ μετέχοντι ἁγιότητος οὕτως γοῦν καὶ ἐν Παύλῳ, ἁγίῳ ὄντι, ἐλάλει Χρι στὸς, καὶ ἐν παντὶ προφήτῃ. Εἰ δὲ περὶ τοῦ Πατρὸς ἐκλαμβάνεται ἡ φωνὴ, ἅγιος ἐν ᾧ λαλεῖ, Σωτὴρ εἴη συμφώνως τῷ, ῾Ο Πατὴρ ὁ μένων ἐν ἐμοὶ, ποιεῖ τὰ ἔργα 10)· καὶ, Εντολὴν δέδωκέν μοι ὁ Πατήρ, τί εἴπω καὶ τί λαλήσω ΙΙΙ, 49)· ἁρμόζει ταῦτα τῇ οἰκονομίᾳ. 5. Πέτραν σημαίνεσθαι ἐκδεξώμεθα ρέουσαν πνευματικὸν πόμα, τὸν Χριστόν· ὁ ἐν ταύτῃ τῇ πέτρα γινόμενος, τῷ μετέχειν αὐτῆς ὑπάρ χει γὰρ σοφία καὶ δικαιοσύνη καὶ ἁγιασμός), μετεω ρίξεται κατὰ τὸν νοῦν ὑμνούμενος ὑπὸ Θεοῦ. 7. Ο τυχὼν τῶν ἑρμηνευομένων δωρεών, βασιλεύς τίς ἐστιν, καθ' 8 σημαινόμενον εἴρηται περὶ τῶν θεοσεβῶν, ὡς ἦσαν βασίλειον ιεράτευμα, ἔθνος ἅγιον (1 11, 9). Τῷ οὕτω γενομένῳ βασιλεῖ ἔτη ὑπὸ τοῦ Κυρίου προστίθεται, ἡμέρας ἀγομένης δεῖ γὰρ ἐκ προλαβούσης φωτεινῆς καταστάσεως εἰς ἑτέραν ὡσαύτως ἔχουσαν μετάβασιν γίνεσθαι, ὡς ἐκ τούτων ἡμερῶν ὀνομαζομένων συμπληρούσθαι τὰ ἔτη τὰ αἰώνια. 9. Ἐπεὶ ὧν ἠξίωσα παρὰ σοῦ τέτευχα, εὐχαρίστως οὕτω γεγονώς ψαλῶ τῷ ὀνόματί σου, ὑμνῶν δι' ἔργων νοημάτων τε καὶ λόγων ἀγαθῶν τὴν ἐπ' ἐμοὶ κληθεῖσάν σου προσηγορίαν· καὶ πρὸς τοῦτο ἡμέραν ἐξ ἡμέρας & ηὐξάμην ἀποδώσω, ὥσπερ ὁ Ἰακώβ φησιν· Ἐὰν δῷ μοι ὁ Θεὸς ἄρτον φαγείν 20). καὶ τὰ ἑξῆς.
col. 1597–1598page 26 of 42
PG 33:159711. Ἐὰν δοκῇ ῥέειν καὶ μειον- Μερίδες ἀλωπέκων ἔσονται 1.1), τουτο σθαι ὁ πλοῦτος τοῦ μὴ ἁρπάζοντος καὶ μὴ ἀδικοῦνἐστι πονηρῶν δυνάμεων, διὰ τὸ πανοῦργον καὶ κακο τος, οὐ δεῖ προστιθέναι τῇ καρδίᾳ, ἵνα μὴ δόξει λυἤθες, ἀλώπεκες ὀνομαζόμενοι. πεῖσθαι τῶν χρημάτων μειουμένων. 2. Εάν τις τὰ τῆς νυκτὸς καὶ σκότους έργα πράττει, πῶς ἂν λέγοιτο εὐλόγως, ὀρθρίζω, μὴ ἐνστάντος αὐτῷ τοῦ ὄρθρου; Κατορθοῦ καὶ γὰρ τοῦτο τῷ γενομένῳ ἐκτὸς ἀγνοίας καὶ και κίας· ὡς φάναι, Η νὺξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα ήγγικεν xΙΙΙ, 12)· τούτῳ συνάδει καὶ τὸν ᾿Εκ νυκτὸς ἐρθρίζει τὸ πνεῦμά μου πρὸς σέ, ὁ Θεός. Ο ἐκ τῆς κακίας καὶ ἀγνοίας ἔρημος ἐστι τούτων ἂν δὲ καὶ τῆς τῶν παθῶν ὑγρότητος ἐκτὸς, ἄνυδρος ὑπάρχει, ὡς ἄβατος εἶναι ἤδη τοῖς χείροσιν, διὰ τὸ μὴ εὑρίσκεσθαι ἐν αὐτῷ τόπον διαβόλου· ἐν τῇ ἐκα τέρως ἑρμηνευθείσῃ ἐρήμῳ καὶ ἀβάτῳ καὶ ἀνύδρῳ γῇ τυγχάνων τις, ὀφθῆναι ἐν τῷ ἁγίῳ, πόθῳ διψᾷ ψυχὴ πρὸς τὸν Θεὸν, ἐπακολουθούσης καὶ τῆς σαρκὸς κατὰ τὸ ἐφικτόν, ἰδεῖν τὴν δύναμιν καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ· δύναμις δὲ καὶ δόξα τοῦ Πατρὸς ὁ μονογενῆς Υἱὸς ὁ Χριστός. 4. 'Αρα μὴ τὸ λεγόμενον ἐνταῦθα ἔλεος, οὐχ Ετερόν ἐστι τοῦ Θεοῦ Λόγου; περὶ οὗ γέγραπται Εξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ ἔλεος αὐτοῦ καὶ τὴν ἀλήθειαν αὐτοῦ 4). 12. Επαινεῖται δὲ καὶ ὁ ὀμνύων ἐπὶ τῷ Θεῷ εὐφραίναντι τὸν βασιλέα. 2. Ἔξω δὲ ποιεῖ φόβου Θεὸς, οὐ πάντως ἀνατρέπων· καὶ καταβάλλων τὸν ἀντικείμενον, ἀλλ' ἀνδρείαν ὀρέγων τῷ προσευχομένῳ. 6. Λοχώντες, φησίν, ἐξαίφνης ἐπίασιν, οὐ δειμαίνοντες τὸν ἐφορῶντα Θεόν. Πλὴν εἰ καὶ οὗτοι πονηρῶς εἰσὶ παρεσκευασμένοι, ἀλλ' ὁ εὐεργέτης Θεὸς τοῖς φοβουμένοις αὐτὸν δίδωσι σημείωσιν τοῦ φυγεῖν ἀπὸ προσώπου τόξου· ὅπερ είρηται τυγχάνει πρᾶγμα πικρόν, τοῦτο δέ ἐστι πᾶν κακίας εἶδος καὶ ἀσεβὲς δόγμα· τοῦτο ἐκτείναντες οἷα τόξον ἀπ' αὐτοῦ βάλλουσιν, ἀναλογίαν ἔχων * τὰ βέλη πρὸς τὰ πεπι ρωμένα τοῦ ἐχθροῦ βέλη. 7. Εκλειπόντων ἐρευνᾶν ἐξερευνήσεις, διὰ τὸ σφόδρα εξερευνηκέναι τὴν ἀνομίαν, ὡς καὶ λόγον ἑαυτοῖς κραταιῶσαι πονηρὸν, καὶ παγίδας κρύψαι ἐν τοῖς διηγήμασιν αὐτῶν, ἐφ᾽ οἷς σὺν πολλῇ κομψεία ἐσπουδασμένοις σεμνύνονται, ὡς ἀλύτους ἔχειν λό γου;, ὡς μὴ φορᾶσαί τινα τὴν ἀπάτην· προσελεύσεται αὐτοῖς ἄνθρωπος ἀληθινὸς, σώζων τὸ κατ' εἰκόνα, καὶ τὸ εἶναι διηρθρωμένος λόγιος· καὶ βαθεῖαν καρ 6. Ἐμφορηθεὶς ἤδη τῆς θείας ἑστίας, καὶ δίαν, τουτέστι νόησιν ἔχων βαθεῖαν, ὡς ὑψωθῆναι τὸν ἔτι ἐμφορηθήσεσθαι προσδοκῶν, οὕτως εἶπεν· Ὡσεί Θεόν, δραττόμενον τῶν σοφῶν ἐν τῇ πανουργίᾳ αὐτ στέατος καὶ πιότητος ἐμπλησθείη ἡ ψυχή μου τῶν· οὕτω γοῦν καὶ διὰ Παύλου τοῦ ἀποστόλου καὶ ἐπεὶ ἀεὶ ὁ ταύτης τῆς δοχείας μεταλαμβάνων Ελύμαν τὸν μάγον, φανερώσας αὐτοῦ τὸν δόλον καὶ πεινά, διὰ τὸ τῆς ὀρέξεως τοῦ νοῦ ἀκόρεστον, ἐμπλητὴν πανουργίαν· πῶς γὰρ οὐχ ὑψοῦται Θεός, δι᾿ σθείη, εἶπεν, οὐκ, ἐνεπλήσθη, ἡ ψυχή μου· καίπερ Ο ἁγίων ἀνδρῶν, τῆς πλάνης λυομένης τῶν ἀπατεώ ἤδη δαψιλῶς μετειληφώς τῆς εὐφροσύνης, χαριστηρίως ἀγαλλιᾷ, τῷ ὀρέξαντι τὴν τροφὴν λέγων· Καὶ χείλη ἀγαλλιάσεως αινέσει τὸ ὄνομά σου. 9. Τὸ κολληθῆναι ἡ ψυχή σου τὸ ἠνώθη δηλοῖ ἡ φωνή· οὕτω γὰρ ἀκουστέον καὶ τοῦ, Ἀπο στυγοῦντες τὸ πονηρὸν, κολλώμενοι τῷ ἀγαθῷ 9)· καὶ τὸ Κολλώμενος τῷ Κυρίῳ, ἐν πνεῦμά ἐστι (1 17). Όμολογεῖ οὖν κεκολλῆσθαι ὀπίσω τοῦ Θεοῦ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, ἀντιλαμβανομένης τῆς Θεοῦ δεξιᾶς· αὕτη δέ ἐστιν ἡ μονογενής Θεοῦ δύναμις, ἧς ἀντιλαμβανομένης καὶ κρατούσης ἀσφαλῶς, εἰς μάτην εζήτησαν τὴν ψυχὴν τοῦ ταῦτα λέγοντος, οἱ ἐπικείμενοι ὁρατοὶ καὶ ἀόρατοι ἐχθροὶ, οὐ δυνάμενοι ἁρπάσαι τὸν ὑπὸ τὴν κραταιὰν χεῖρα τοῦ Θεοῦ φρουρούμενον. 10. Συμφώνως τῷ εἰσελεύσεσθαι τοὺς φαύ λους εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς, τὸ, Ἀποστραφήτωσαν οἱ ἁμαρτωλοὶ εἰς τὸν ᾄδην 18), πάντα τὰ ἔθνη τὰ ἐπιλανθανόμενα τοῦ Θεοῦ· εἰσελθόντα δὲ κολάσει παραδοθήσονται σημαινομένῃ ὀνό ματι τῆς ῥομφαίας. Χείρες τῆς ῥομφαίας ταύτης, ἤτοι οὓς ἐνεργεῖ πόνους καὶ πικρία ἐστίν· ἢ οἱ ὑπηρετοῦντες αὐτῇ, σκεύη ὀργῆς ἐν ἑτέροις όνομαζόμενοι τὸ, ἐκολλήθη ἡ ψυχή μου ὀπίσης σου. εἱμαρμένην, νων; 8. Ωσπερ τὰ πεμπόμενα νηπίων βέλη, οὐδὲ μέχρις ἀμυχῆς πλήττει τιτρώσκοντα, οὕτω καὶ οἱ τῶν παρεσκευασμένων σοφιστῶν ἐντεινάντων πράγμα πικρὸν τὰ βέλη· καὶ αἱ γλῶσσαι δὲ αὐτῶν ἠσθένησαν, τουτέστιν οἱ λόγοι, ὡς μηδὲ κατὰ ποσὰν βαλεῖν δύνασθαι, τὸν ἀναλαμβάνοντα τὸν τῆς πίστεως θυρεόν. Τοῦτο οἱ ἄνθρωποι θεωροῦντες, οι πάλαι δεινότητα ἑαυτοῖς μαρτυροῦντες, οὐκέτι μένοντες ἐν αἷς ἔσχον ὑπὸ τῶν σοφιστῶν ἡ πατημέναις δόξαις, φόβον ἐσχη κότες διὰ τὸ τοιούτοις ἀσεβέσι δόγμασιν συγκατατεθεῖσθαι· μαθόντες γὰρ ἦσαν παρ' αὐτῶν, ὡς οὐκ εἴη πρόνοια· ὡς ἐκ ταυτομάτου φέρονται τὰ πάντα, καὶ πρὸς ἄλλων ἀπατεώνων ἕτεροι συναρπαγέντες, φύσει ἀγαθοὺς καὶ κακοὺς ἀνθρώπους παρεδέξαντο καὶ προσέτι ὡς ειμαρμένης πρυτανευούσης • τού των κλονηθεισῶν τῶν ψευδοδοξιῶν ἐν τῷ πράττεσθαι αὐτοὺς, ἀληθῆ φανέρωσιν ἔσχον, ὡς εἴη Θεὸς ποιητής τῶν ὅλων καὶ προνοητής· ἀνήγγειλον γοῦν τὰ τῆς προνοίας ἔργα, καὶ τὰ κτίσματα αὐτοῦ συνῆκαν, καὶ τὸν προνοούμενον ἔγνωσαν, ἐκ τοῦ μεγέθους καὶ κάλλους αὐτῶν ἀναλόγως τὸν Δημιουργὸν θεωρήσαντες.
col. 1599–1600page 27 of 42
PG 33:1599τῷ ὀνόματί σου,Ὕψιστε. 11. Έλεγχομένης τῆς πλάνης, ὁ δίκαιος εύρίας· ὅθεν ἀναγκαίως ἐπενήνεκται, το, Ψαλάτωσαν φρανθήσεται ἐπὶ τῷ Θεῷ, ὁρῶν τοὺς πάλαι πλανωμένους ἀνθρώπους ἀναγγέλλοντας τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ, καὶ σύνεσιν ἔχοντας τῶν ποιημάτων αὐτοῦ· καὶ πρὸς τούτῳ ἔτι μᾶλλον ἐλπίσει ἐπὶ τῷ Κυρίῳ ἐν ᾧ ηὐ φράνθη, ὡς λοιπὸν ἐπαινεῖσθαι μόνους τοὺς εὐθείαν ἔχοντας καρδίαν ἐπὶ πρακτικῷ καὶ θεωρητικῷ βίψ. 6. Γενάμενοι ἔργῳ καὶ διαθέσει ἔνθα ἡ θά λασσα καὶ ὁ ποταμὸς εἰς ξηρὰν μετεστράφη, ώς ποδί λοιπὸν διαβαίνειν ἀκωλύτως οδεύοντας ἀπὸ κακίας καὶ ἀσεβείας εἰς ἀρετὴν καὶ εὐσέβειαν, εὐφραινόμεθα ἐν τῷ ποιήσαντι τὰ δυσχερή εὐμαρῆ, Θεοῦ βασιλικῶς δεσπόζοντος τοῦ αἰῶνος καὶ τῶν ἐν αὐτῷ· ὡς ἐξαι ρεῖσθαι ἀπὸ τῆς ἐν αὐτῷ πονηρίας τους πιστεύσαντας, κατὰ τὸ λεχθέν, ὅπως ἐξελεῖται ἡμᾶς ἐκ τοῦ ἐνεστηκότος αἰῶνος πονηροῦ 1, 4). 5. Ὁ ἐκλεγείς δι' ἁγιότητα, ἐὰν ἐπιμένῃ τῇ ἐκλογῇ, προσλαμβάνεται ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ὡς μετοικισθέντα αὐτὸν τοῦ περὶ γῆν τόπου κατα σκηνῶσαι ἐν ταῖς αὐλαῖς τοῦ ἐκλεξαμένου· περὶ ὧν εἴρηται, Εισέλθετε εἰς τὰς αὐλὰς αὐτοῦ ἐν 7. Εἰ δὲ καὶ πᾶσαν τὴν ἐναντίαν δύναμιν ὕμνοις 8). Ὁ πιστεύων τὴν σὴν δικαιοσύπαραπικραίνοντας εἴπῃς, οὐκ ἂν ἁμάρτης· ἠπείλουν μην, καὶ ἔργων ἀγαθῶν πληρωθεὶς, ἔχει τὸν Κύριον γὰρ τοῖς ἀφισταμένοις ἔθνεσιν· θάρσος τοίνυν καὶ ἐν ἑαυτῷ· εἴρηται γὰρ διὰ τῆς πίστεως κατοικεῖν τὸν εὐθυμίαν ἐμποιῶν τοῖς πιστεύουσιν ἀπὸ ἐθνῶν, φόβον Χριστὸν εἰς τὸν ἔσω ἄνθρωπον· οὕτως ὁ Κύριος πρὸς δὲ τοῖς ἀπειλοῦσιν αὐτοῖς, ὁ λόγος φησίν· Οἱ ὀφθαλ τὸν τηροῦντα τὸν λόγον αὐτοῦ μετὰ τοῦ Πατρὸς ἐρχόμοὶ τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τὰ ἔθνη ἐπιβλέπουσιν, φρουροῦν μενος μονὴν ποιεῖται· ὥστε ναὸς ἅγιος, ὁ ἄνθρωπος τες αὐτοὺς ἀβλαβεῖς· ὅθεν οἱ παραπικραινόμενοι μή ἐστιν· γέγραπται γάρ· Οὐκ οἴδατε ὅτι ναὸς Θεοῦ ὑψοῦσθαι ἐν ἑαυτοῖς, ὡς δυνάμενοι ἀπολέσαι τοὺς τῷ ἐστὲ, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν (Ι Εὐαγγελίῳ προσερχομένους. 10. Οὐκέτι γὰρ μόνοις ἡμῖν τὴν πνευματικὴν ἀρδείαν προσφέρεις, ἀλλὰ πᾶσαν εἰς κόρον ἀρδεύεις τὴν οἰκουμένην· ἐπλήθυνας γὰρ τοῦ πλουτίσαι αὐτὴν ὑετὸν πνευματικὸν διδοὺς, πρώϊμον μὲν διὰ τῆς παλαιᾶς, ὄψιμον δὲ διὰ τῆς καινῆς Διαθήκης, δι' ὧν μεθυσθεῖσα ἡ ἀλληγορουμένη γῆ ψυχῆς ἀνθρώπου, αὐτὴ ἐπλουτίσθη παντὶ λόγῳ καὶ πάσῃ γνώσει καὶ ἔργοις ἀγαθοῖς, πληθύνοντος αὐτὰ τοῦ Θεοῦ. 11. Εὐφραίνεται ἀνατέλλουσα ἡ γῆ ἐν ταῖς σταγόσιν ταῖς ἐπ' αὐτῆς ἐρχομέναις· εἰσὶ δὲ αὐται αἱ τῶν θεοπνεύστων Γραφῶν λέξεις καὶ νοήματα. 14. Ο Νυμφίος ἐν τῷ Ασματι τῶν ᾀσμάτων φησί, οὗτος δέ ἐστιν ὁ Σωτήρ· Ἐγὼ ἄνθος τοῦ πε δίου, κρίνον τῶν κοιλάδων 11, 1). "Ο δὲ λέγει, νόησιν ἔχει τοιαύτην· Ἐγὼ γέγονα ἄνθος τοῦ περὶ γῆν τόπου διὰ τὸ χθαμαλὸν πεδίον ὠνομασμένου, ἵν' ἀρχὴν καρποφορίας ἄνθρωποι λάβωσι· γέγονα δὲ καὶ ταῖς κοιλᾶσι, ταῖς ἐν ᾅδου ψυχαῖς, κρίνον, νεκρότητα ἀναδεξάμενος· ὁ γεγονώς τῶν κοιλάδων κρίνον, καὶ κόκκος ἐστὶ σίτου, ὡς αὐτὸς εἶπεν· Ἀμὴν ἀμὴν λέξ γω ὑμῖν, ἐὰν δὲ πεσὼν ἀποθάνῃ, πλείονα καρ πιν φέρει 25). Ἐπεὶ οὖν πεσὼν ὁ κόκκος διὰ τοῦ σταυροῦ εἰς τὴν γῆν, μέχρι τῆς καρδίας αὐ τῆς ἔφθασεν, καρπὸν πλείονα ποιήσας· πάντων οὖν τῶν εὖ παθόντων μεγαλοφώνως δοξολογούντων τὸν τῶν ἀγαθῶν αἴτιον. 3. Τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημήσαντος, τέλος ἀπείληφεν ἡ τοῦ νόμου σκιά· ὅθεν οὗ που δέξεται ἔτι ἐν τῷ ναῷ τῷ ἐν Ἱεροσολύμοις τελεῖσθαι ἡ Θεοῦ προσκύνησις, γινομένη ἤδη ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ, ὡς μὴ κωλύεσθαι τὸν Θεοῦ προσκυνητὴν ἐν παντὶ [τόπω] τοῦτο ποιεῖν· προσκυνήσουσι γὰρ αὐτῷ ἕκαστος ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ πραγμάτων κατάλληλα τῷ προσκυνεῖν Θεῷ· ὅθεν ἅμα είρηται, προσκυνησάτωσαν σοι, καὶ ψαλάτωσάν σοι· ποιοῦσι δὲ τοῦτο ἀμέμπτως, ἐπικληθείσης αὐτοῖς τῆς σῆς προσηγο 9. Οὐ δίδονται εἰς σάλον οἱ πόδες τοῦ ἔσω ἀνθρώπου, ὅτ' ἄν τις ἱδρυνθῇ ἐπὶ τὸν ἀῤῥαγῆ καὶ ἰσχυρότατον τοῦ Θεοῦ λόγον· ὡς χαριστηρίως εἰπεῖν, Εστησας ἐπὶ πέτραν τοὺς πόδας μου. 12. Διὰ πολλῶν θλίψεων δεῖ εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν xιν, 21)· άλλ' ε καὶ ἐπεβίβασας ἀνθρώπους ἐπὶ τὰς κεφαλὰς ἡμῶν, ἀλλ᾽ οὖν θαῤῥοῦμεν δι' ὑπομονῆς μετεωρῆσαι αὐτὰς, κατασπωμένων ἀπ' αὐτῶν τῶν ἐπικειμένων πολεμίων ἀνθρώπων. Σημαίνει ἐνταῦθα τὸ τῆς κεφαλῆς όνομα, ὡς καὶ ἐν ἑτέραις Γραφαῖς, τὸ ἡγεμονικόν· ὡς ἐν τῷ, Εὐλογία Κυρίου ἐπὶ κεφαλὴν δικαίου· καὶ, Τοῦ σοφοῦ οἱ ὀφθαλμοὶ ἐν κεφαλῇ αὐτοῦ 1, 44). Τῶν δὲ ἐχθρῶν θλίβειν με θελόντων, ὀπίσω μου απ τοὺς ἔῤῥιψας, παρασκευάσας με συντόνως τρέχειν διὸ καὶ σπεύδοντες καταλαμβάνειν με, ὁπίσω μένουσιν ἀεὶ, ὀξέως μου τρέχοντος συνεργεία σῇ· ὅθεν ἐπὶ τοῦ νώτου ἔχω τὰς θλίψεις, οὐδ' ὅλως ἰδεῖν αὐτὰς βου λόμενος· οὐ γὰρ στρέφομαι πρὸς αὐτὰς, πόνου ή ὀλιγωρίας ἑλκυσάντων. Διήλθομεν διὰ πυρὸς καὶ ὕδατος ἵνα εἴποι τὰ περιστατικὰ ἱκανὰ ὄντα πυρῶσαι καὶ θερμῶς κινῆσαι ψυχήν, ῥηθείη πῦρ, καθ' ἑτέραν δὲ ἐπίνοιαν καὶ ὕδωρ λεγόμενα, διὰ τὸ βυθίζειν καὶ ἀποπνίγειν τοὺς μὴ γενναίως αὐτὰ φέροντας· ὁ ταῦ τα διεληλυθώς συνεργείᾳ Θεοῦ, ἐξέρχεται εἰς ἀναψυχὴν, ἐλπίζων τὰς ἐπ' αὐτοῖς ἀμοιβάς. 13 "Ητοι τὰς κατὰ νόμον θυσίας πρὸ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίας, ή πνευματικάς εἰσερχόμενος εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ· οὗτος δ' ἔστιν ἡ ἐκκλησίᾳ, ἐν ὁλοκαυτώμασι τελείας καὶ ὁλοκλήρους ἀρετὰς ἐξ ὅλων ἱερουργῶν. 17. "Ανευ γλώττης καὶ προφορᾶς αὐτῆς, κατὰ τὸ σιωπώμενον ἐν διανοία ὕψωσα. 18. Εἰ τῇ καρδίᾳ μου ἀδικίαν ἐθεώρουν, μὴ εἰσακουσάτω Κύριος. Εἰς τοῦτο λήψει το λεγό μενον ὑπὸ Παύλου, Οὐδὲν ἐμαυτῷ σύνοιδα, ἀλλ' οὐκ ἐν τούτῳ δεδικαίωμαι (1 4), τῷ ἐγχω
col. 1601–1602page 28 of 42
PG 33:1601ρεῖν Θεὸν ὁρᾷν ἐν ἐμοὶ ἀδικίαν, κἂν ἡ ἐμοῦ καρδία καὶ καρπὸν εὐσεβείας φέρειν, ἐν παντὶ τόπῳ προς μὴ θεωρεῖ αὐτὴν, εἰς τοῦτο παραλήψει· καὶ τὸ Παρά πτωμα τις συνήσει; ἀπὸ τῶν κρυφίων μου καθάρισόν με xvΙΙΙ, 13). 19. Ὑπῆρκται δέ μοι τοῦτο, οὐ τοσοῦτον διὰ τὸ ἀναμάρτητόν μου, ὅσον διὰ τὸ ἔλεος αὐτοῦ, δ οὐκ ἀπέστησέ μου· ἀφισταμένου τοῦ θεϊκοῦ ἑλέου ἀπὸ τοῦ μὴ εἰσακουομένου, διὰ τὸ μὴ ἀγαθὰ αἰτεῖσθαι, ἀλλὰ τὰ ἀνθρώποις φίλτατα καὶ ἡδέα. 2. Οἰκτιρμῶν καὶ εὐλογιῶν πληροῦνται οἱ ἄνθρωποι, ἐπιφαίνοντος τὸ πρόσωπον τοῦ πάντων δημιουργοῦ· ὅτ᾽ ἂν ἐπιδημήσει ὁ χαρα κτήρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, ἄνθρωπος γεγονώς, καὶ ἐμφανίσει ἑαυτὸν τοῖς ἀξίοις· ἡ φησι περὶ τοῦ τη ροῦντος τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, Ἐμφανήσω αὐτῷ ἐμαν τόν. Τούτου ὑπάρξαντος, ἐπεὶ εἰκών ἐστι τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου ὁ ταῦτα λέγων, ὁ αὐτῷ προσβάλλων νῷ καθαρῷ, ὁρᾷ τὸν Πατέρα· Ὁ ἐμὲ γὰρ, φησίν, έωρακώς, ἑώρακε τὸν Πατέρα 9). Τῷ τρόπῳ τούτῳ τοῦ θεϊκοῦ προσώπου ἐπιφανέντος, οίκτείρονται οι εὐεργετούμενοι, καὶ, εὐλογοῦνται πάσῃ εὐλογία πνευματικῇ ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ 5. Ἐπιφανέντος σου τὸ πρόσωπον, γινώ αγομένου θυμιάματος καὶ θυσίας καθαρᾶς ἐν τοῖς ἔθνεσιν τοῦ μεγαλύνειν τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου, κατὰ τὸ φερόμενον ἐν ἐνὶ τῶν ιβ' προφητών. 2. Προσευχή ἐστιν ἀναπεμπομένη ρήμασιν προστακτικοῖς ἐξενεχθεῖσα· ἀντὶ γὰρ τοῦ ἀνασταίη, τὸ ἀναστήτω· καὶ ἀντὶ τοῦ φύγοιεν, φυγέτωσαν ἐγράφησυνεχέστατα γὰρ ἐν ταῖς Γρα φαῖς εὑρίσκεται τοῦτο τὸ εἶδος, λέγω δὴ ἀντὶ εὐκτικῶς, προστακτικῶς λεγόμενα· δυνατὸν εἰπεῖν ἐχθροὺς σκορπισθησομένους τοὺς περὶ τὴν γνῶσιν τῆς ἀλη θείας ἀσεβοῦντας, μισοῦντας δὲ Θεὸν καὶ φεύγοντας ἀπὸ προσώπων αὐτοῦ, τοὺς περὶ πρακτικὴν κακίαν ἔχοντας· εἰ γὰρ ὁ ἀγαπῶν αὐτὸν τηρεῖ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, ὁ μὴ τηρῶν αὐτὰς οὐκ ἀγαπᾷ τὸν Θεόν. Ρη θήσῃ ταῦτα εὐχῆς τροπὴν πρὸς τὸν Πατέρα, ὅτε τοῦ Χριστοῦ παθόντος καὶ ἔτι ἐν τῷ μνημείῳ κειμένου τοῦ σώματος, αὐτοῦ τε συλεύοντος τὸν ᾅδην, συν ήγοντο οἱ Ἰουδαῖοι ἅμα τοῖς πληροῦσιν αὐτοὺς ἀλιτηρίοις δαίμοσιν, καὶ ταῖς ἄλλαις πονηραῖς δυνάμεσιν Αναστήτω ὁ Θεὸς, ὁ εἰς θάνατον κατελθὼν ᾖ ἄνθρωπος γέγονεν, ἵνα διασκορπισθῶσιν οἱ κατ' αὐτοῦ συναχθέντες· τότε γὰρ καὶ οἱ μισοῦντες αὐτὸν, άνω τιβλέψαι αὐτῷ μὴ δυνάμενοι ἐκ νεκρῶν ἀναστάντι, φεύξονται ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ. 5. Οδοποιήσατε τῷ ἐρχομένῳ μετὰ Κυρια χῆς προσηγορίας, κατὰ Μωϋσῆ καὶ τοὺς προφήτας ἐπὶ τῷ ἐπιβῆναι ἐπὶ δυσμάς, ἔνθα ἐκβέβληται ἐκ τοῦ κατὰ ἀνατολὰς πεφυτευμένου παραδείσου Αδάμ, ἐπὶ σκεται ἡ ὁδὸς ἡ πρὸς σὲ ἄγουσα τὸν Πατέρα· τίς δὲ αὕτη; ἢ ὁ εἰπὼν, Εγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, καὶ οὐδεὶς Ερχεται πρὸς τὸν Πατέρα εἰ μὴ δι' ἐμοῦ Συμφώνως δὲ τὸ γνωσθῆναι ἐν τῇ γῇ τὴν ὁδὸν τοῦ Θεοῦ καὶ, τὸ σωτήριον αὐτοῦ, οὐχ ἕτερον ἂν τῆς ὁδοῦ, γνωσθήσεται ἐν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν· πληρωθέντος τοῦ, τῷ εἰς ἀνατολὰς πάλιν αὐτὸν εἰσαγαγεῖν· ὅπερ καὶ Ὄψεται πᾶσα σὰρξ τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ 111, 6)· δυνατὸν ὁδὸν τοῦ Θεοῦ γνωριζομένην ἐν τῇ γῇ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ λαβεῖν, κατὰ τὸν ὁδὸν ἐντολῶν σου έδραμον 32). Σωτήριον ἁρμονίως ταύτῃ τῇ ὁδῷ γνωσθὲν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν ἡ σωτηρία ἐστὶν ἦν ἐλήλυθε παρασχεῖν. 4. Πάλαι ἑνὸς λαοῦ, τοῦ τῶν Ἑβραίων, ἐξ ομολογουμένου τῷ λέγοντι θεῷ· Ἐγώ εἰμι ὁ ἐξαλεί ζων τὰς ἁμαρτίας σου 25 )· διὸ λέγε πρῶτος τὰς ἁμαρτίας σου, ἐξαγορεύων αὐτὰς μετα νοίας τρόπῳ, ἵνα δικαιωθῇς· τοῦτο τοῦ λαοῦ πρόσ ωπον φέρων ὁ ἅγιος τῷ Θεῷ φησι· Τὴν ἀνομίαν μου ἐγνώρισα, καὶ τὴν ἁμαρτίαν μου οὐκ ἐκάλυ να ΙΧΣΙ, 5). Αφ' οὗ δὲ ἡ ἐπιδημία τοῦ Σωτῆ ρος, πάντες οἱ ἀπὸ τῶν πιστευόντων ἐθνῶν συμπληρούμενοι λαοὶ ἐπὶ μετάνοιαν κληροῦνται ἐπὶ τῷ, ἐξομολογησαμένους θεῷ, ἀφέσεως ἁμαρτιῶν τυχεῖν· ση μαίνει δὲ τὸ ἐξομολογεῖσθαι καὶ τὸ εὐχαριστεῖν. 5. Γνωσθείσης τῆς ὁδοῦ ἐν τῇ γῇ, καὶ τοῦ σωτηρίου τοῦ Θεοῦ ἐν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν, ἐλευθερωθέντα πάσης κακίας καὶ πολυθέου ἀπάτης, τὰ ἔθνη εὐφραίνεται κατορθοῦντα ἠθικὴν ἀρετὴν, καὶ ἀγαλλιᾶται λαβόντα Θεοῦ γνῶσιν· μαθόντα καὶ ὡς ἐν εὐ θύτητι κρινεῖ λαούς· καὶ ὁδηγήσει ἔθνη ἐν τῇ γῇ ὁ Κύριος. 6. Πῶς γὰρ οὐκ ἔμελλεν πᾶσα ἡ γῆ, τουτο ἐστιν οἱ ἐπ' αὐτῆς ἄνθρωποι, αἰνέσεως πληροῦσθαι, πεποίηκεν εἰπὼν τῷ μετανοοῦντι λῃστῇ· Σήμερον μετ' ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ ΧΙΙΙ, 43). 6. Εὐθυμοποιῶν ὁ λόγος τοὺς καταπονουμένους ὑπὸ τοῦ Σατανᾶ, εἰς ἀγαλλίασιν αὐτοὺς προτρέπει διὰ δείξεως τοῦ προστάτου καὶ ἐπικούρου αὐτῶν ἐσομένου, ὃς πατὴρ τῶν ὀρφανῶν καὶ κριτὴς τῶν χη ρῶν ἐστιν. Οθεν σπουδὴ ὑμῖν γενέσθω ἀγαλλιάσθαι ἐνώπιον αὐτοῦ· ὅταν μάλιστα καταλιπόντες τὸν πρό τερον πατέρα γεννήσαντα κατὰ κακίαν, καὶ τὸν πρῶτ τον άνδρα ανόμως συνοικοῦντα, ὀρφανοὶ ἀπ' ἐκείνου γένησθε· πατέρα γὰρ ἔξετε τὸν Θεόν. Τόπος ἅγιος αὐτοῦ τυγχάνει ήτοι ἡ Ἐκκλησία ἡ ἡγιασμένη ὑπὸ Χριστοῦ, ἡ ὁ καθεὶς τῶν πεπιστευκότων· ἀληθῆ γὰρ ἀμφότερα· τόπος δὲ ἅγιος αὐτοῦ καὶ ὁ ἀνείληφεν ἔμ ψυχον σῶμα καὶ λογικόν. 14. Τούτων τῶν δύο κλήρων κοιμᾶται τις ἀναμέσον ἑνός· Θεοῦ εἶναι αὐτὰς συγκατατιθέμενος, ὡς διαστέλλειν τὸ πνεῦμα ἀπὸ τοῦ γράμματος, οὔτ τως κοιμηθείς τις μεταξὺ τῶν κλήρων, πτερονται και τὰ τὸ ἅγιον Πνεῦμα νοῶν· καὶ ἐπειδὴ τὰς πτέρυγας ταύτης τῆς περιστερᾶς οὖσας νοήσεις ἐπαιρούσας τὴν επτερωμένην ψυχήν· καὶ ἐκ τῶν θείων λογίων μαρτυρεῖσθαι ἃ εἴρηται, ἀργύριον πεπυρωμένον υπάρ χειν· περιηργυρωμένα: εἰσὶν, τῶν μεταφρένων τῆς περιστερᾶς χλωρότητι χρυσίου συνηρμοσμένων· πολ λαχοῦ τῶν θείων Γραφῶν τὸ χρυσίον ἐπὶ ἀκραιφνεστάτου νοῦ λαμβάνεται· ἔχει δὲ χλωρότητα τη χρυ
col. 1603–1604page 29 of 42
PG 33:1603σίον, σημαίνουσαν τὴν ζωὴν αὐτοῦ· σύμβολον γὰρ ἡ ἡ γὰρ ὑπερφυής Θεοῦ γνώσις, ἐν μεγάλοις τὸ πρέπον ζώντων φυτῶν τὸ χρῆμα τοῦτο. ἔχουσα, σύνεστι μόνῳ τὸ ἁγιασμὸν καὶ εἰρήνην ἔχοντι. 16. Κυρίως ὄρος Θεοῦ ὁ Σωτὴρ ὑπάρχει· ο τοίνυν Θεὸς Λόγος, σοφία τε καὶ ζωὴ καὶ ἁγιασμός ὑπάρχων, πῖόν ἐστιν, οὐκ ἔξωθεν δεχόμενον πιότητα, ἀλλὰ παρέχων αὐτὴν τοῖς μετέχουσιν αὐτοῦ. 19. Αἱ προκείμεναι φωναὶ παρὰ τοῦ χοροῦ τῶν ἁγίων εἴρηνται, ἀναβάντι διὰ τοῦ σταυροῦ εἰς ὕψος, κἀκεῖθεν αἰχμαλωτεύσαντι τοὺς καταδυναστευομένους ὑπὸ τοῦ Σατανᾶ, καὶ ἐλευθεροῦντι αὐτοὺς ἀπὸ τῆς ὡμότητος αὐτοῦ τῆς τυραννικῆς. 20. Τοσούτων εὐεργεσιῶν γενομένων ὑπὸ τοῦ Κυρίου, ὡς ἐκ τῶν προειρημένων δηλοῦται, πῶς οὐκ ἔμελλον εὐλογεῖν τὸν Κύριον; καὶ εὐλογεῖν γε, οὐ που τὲ μὲν, ποτὲ δὲ οὔ, ἀλλὰ κατὰ πᾶσαν ἡμέραν τῇ εὐ λογία καταμίξαντες εὐχὴν, αἰτοῦνται κατευοδοθήσε σθαι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τοῦ τὰς σωτηρίας ὀρέγοντος. Εὐ λογητὸς δέ ἐστιν, οὐ τῷ δέχεσθαι εὐλογίαν, ἀλλὰ τῷ διδόναι ταύτην· ὡς γὰρ ἀγαθός ἐστιν, οὐ γινόμενος, ἀλλὰ ποιῶν ἀγαθούς· καὶ ἅγιος, ἁγιάζων, οὐχ ἁγια ζόμενος 21. Εἰ μὲν περὶ τοῦ κοινοῦ θανάτου λέγεται τὰ προκείμενα, μυρίαι εἰσὶν ὁδοὶ γνώριμοι πᾶσιν, εἰς τὸν κοινὸν ἄγουσαι θάνατον· εἰ δὲ περὶ τοῦ κατὰ Θεὸν ζῆν, καὶ τοῦ ἐναντιουμένου τούτῳ θανάτου, καὶ ἐνα ταῦθα σημαίνεται Θεὸς ἡμῶν ὧν ὁ Σωτὴρ, Θεὸς τοῦ σώζειν ἐστίν· γίνεται γὰρ αἴτιος σωτηρίας αιωνίου λέγει γοῦν περὶ ἑαυτοῦ· Σώζων οὐκ ἔστιν πάρεξ ἐμοῦ (21 ). Ὥσπερ οὖν τοῦ σώζειν ἐστὶν ὁ Θεός, οὕτω καὶ αἱ διέξοδοι τοῦ θανάτου τυγχάνουσιν αὐτοῦ Κυρίου ὄντος παρέχοντος ἀεὶ διεξόδους, δι' ὧν τις ἐξέρχεται διὰ μετανοίας τοῦ ἑπομένου τῇ ἁμαρτίᾳ θανάτου. 26. Ψάλλοντας, τοὺς τὸν πρακτικὸν κατορθοῦντας βίον λεκτέον· τυμπανιστρίας, επομένως ἐκληπτέον τὰς νεκρωσάσας τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ τὴν νέκρωσιν τοῦ Ἰησοῦ ἐν τῷ σώματι ἑαυτῶν περιφερούσας ψυχάς· τούτους ψάλλοντας προέφθασαν οἱ κατὰ διδασκαλίαν ἄρχοντες, τῷ καὶ αὐτοὺς ἀπὸ πρακτικῆς ἀρετῆς ἦρχθαι· ἀλλὰ καὶ ἐν μέσῳ νεανίδων εἰσὶν τῶν διὰ τὸ ἀρχὴν ἔχειν τοῦ τυμπανίζειν, τουτέστι νεκροῦν τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, νεανίδων εἰρημένων· ἄρχοντες προφθάνοντες τοὺς ψάλλοντας, εἰσὶν οἱ ἀπόστολοι. 51. Νοήσεις θηρια καλάμου τοὺς τὴν ψευ δώνυμον πρεσβεύοντας γνῶσιν Δύναται περὶ τού των εἰρῆσθαι ἡ προφητεία ἡ οὕτως ἔχουσα· Οὐαὶ τοῖς γράφουσι πονηρίαν· γράφοντες γὰρ, πονηρίαν γρά φουσι. 35. Ευχάριστοι γινόμενοι, ἔργῳ καὶ λόγῳ δοξάσατε αὐτὸν ὕμνοις, θεολογίαις, ἵνα τὴν μεγαλοπρέπειαν αὐτοῦ χωρῆσαι δυνηθῆτε· ἀληθινὸς Ἰσραὴλ γεγενημένοι, διὰ καθαρότητα καρδίας, Θεὸν ὁρῶντες 5. Απέδωκεν ἃ μὴ ἤρπασεν, ἀλλ᾽ οὖν ἡμᾶς ἐλυτρώσατο, τουτέστιν ἀποτιννύναι ἐξ αλείφων τὸ καθ' ἡμῶν χειρόγραφον, ὃ ἐνηγιάσμεθα ἀποτιννύναι ἐπιφερόμενον καθ᾿ ἡμῶν· ἐξήλειπτα: δὲ τοῦτο, καὶ ἦρται ἐκ τοῦ μέσου, ἀφέσεως ἁμαρτημά των δοθείσης. 8. Ταύτην ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένην ἐξ εἴληφεν ὁ ἐν Χριστῷ λαλῶν ᾿Απόστολος, γράφων ὧδε Εκαστος ἡμῶν τῷ πλησίον ἀρεσκέτω εἰς τὸ ἀγα θόν 2)· καὶ γὰρ Χριστὸς οὐχ ἑαυτῷ κρε σεν, καθάπερ γέγραπται· Οἱ ὀνειδισμοὶ τῶν ὀνειδι ζύντων ἐπέπεσον ἐπ' ἐμέ 10). 12. Επείπερ ὁ Σωτὴρ περὶ ἡμῶν ἐξομολογεῖται καὶ κακοῦται· αινίττεται δὲ διὰ τοῦ σάκκοι τὴν σκληρὰν καὶ κακωτικὴν δίαιταν· οὐ γὰρ αἰσθητῶς που ἐλέχθη σάκκον ἐνδεδύσθαι τὸν Ἰησοῦν· τινὲς δέ φασι δηλοῦσθαι ἐκ τοῦ ἐνδύματος τούτου δ' ἀνέλα δεν σῶμα. 14. Ἐν τῷ πλήθει τοῦ ἐλέους σου ἐπ ἀκουσόν μου, ἵνα ἐμοῦ ζωοποιουμένου, σὺν ἐμοὶ ζωοποιηθῶσιν οἱ δι' ἁμαρτίας νεκροί· τοῦτο μυσταγωγῶν ὁ Ἀπόστολος, εἶπεν· Ὁ Θεὸς πλούσιος ὢν ἐν ἐλέει, διὰ τὴν πολλὴν αὐτοῦ ἀγάπην, ἢν ἠγάπησεν, ἡμᾶς, νεκροὺς ὄντας διὰ παράπτωμα καὶ ἁμαρτίας, τῷ Χριστῷ συνεζωοποίησεν λ, 15. Καὶ ταύτην ὑπὲρ ἡμῶν προσάγει την δέησιν ἵνα μὴ ἐμπαγῶμεν τῷ σώματι διὰ παθὼν πηλῷ ὀνομαζομένῳ· εἰ δὲ καὶ αὐταὶ αἱ ἁμαρτίαι, ἂς ἀνέλαβεν εἰς τὸ ἑαυτοῦ σῶμα, ἵνα ἀνέλῃ αὐτὰς ἀναβὰς ἐπὶ τὸν σταυρὸν, ὁ πηλός ἐστιν, συνεπίσκεψαι. 17. Ἐπεὶ ἐκ πολλῆς ἀγαθότητος χρηστὸν ἔσται τὸ ἔλεός σου, ὁ παρακαλῶ γενέσθαι ἐπὶ τοὺς ὑπὲρ ὧν ἀξιῶ (λύσει γὰρ αὐτῶν τὰς ἁμαρτίας), εἰσάκουσόν μου· ὡσεὶ ἐπιβλέψεις ἐπ' ἐμὲ πρεσβευόμενον ὑπὲρ πάντων οὐ καθ᾽ ἕνα ἢ δεύτερον, ἀλλὰ κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου σωθήσονται καὶ πολλὴν ὠφέλειαν σχήσουσιν· ταῦτα γὰρ οἰκονομήσαί με βουλόμενος ἀπέστειλας· οὐ γὰρ ἐπὶ τῷ κρῖναι, ἀλλὰ σῶσαι τὸν κόσμον ἐπέμφθην ὑπὸ τῶν σῶν οἱ κτιρμῶν τῶν εἰς τοὺς εὐεργετουμένους, καὶ τῷ χρη στῷ ἐλέες σου· ἡ δὲ προσθήκη ἡ τῷ χρηστῷ παρ ίστησι ὡς μὴ πᾶν ἔλεος εἶναι τοιοῦτον· λέγει γοῦν ὁ Θεὸς περὶ τῶν κόλπων τοῖς δικάζουσιν· Οὐ φείσεται ὀφθαλμός σου ἐπ' αὐτῷ, οὐδὲ μὴ ἐλεήσεις αὐτόν. Οὐ πιθανὸν δὲ ἐκ προσώπου τοῦ Μονογενούς ταῦτα λέγεσθαι, γυμνοῦ ὄντος τῆς ἐνανθρωπήσεως, κἄν ποτε ἡ παῖς προσηγορία σημαίνει τὸν τινὸς υἱόν· ἀλλὰ ταῦτα δηλονότι κενώσας ἑαυτὸν, καὶ μορ φὴν δούλου λαβὼν καὶ ὁμοιωθεὶς ἡμῖν κατὰ πάντα ΜΑΙ.
col. 1605–1606page 30 of 42
PG 33:1605χωρὶς ἁμαρτίας, καὶ τὰ ἡμέτερα οικειωσάμενος εξώσθησαν καὶ τοῦ τόπου της τυπικής λατρείας, ἵνα πάθη, ἔλεγεν, τὰ φυσικὰ φημὶ καὶ ἀδιάβλητα. 20. Πρὸς ἀλληγορίαν τοῦ Ἰησοῦ προσδοκῶντος ὀνειδισμὸν καὶ ταλαιπωρίαν, ἵνα ὑπὲρ τοῦ κόσμου παθὼν ἄρῃ τὴν ἁμαρτίαν αὐτοῦ· οὐδεὶς τῶν κατὰ σάρκα Ισραηλιτῶν συναποθανεῖν ἠθέλησεν αὐτῷ ἔχοντι τὴν ψυχὴν ἕως θανάτου· οὐδὲ παρεκάλεσεν αὐτὸν συγκαταθέμενος ταῖς περὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ προφητείαις· ὅθεν πρὸς τὸ ταῦτα μὴ ποιεῖν εἰς μεί ζονα ἀσέβειαν διαβάντες, χολὴν αὐτὸν διέθρεψαν, καὶ ἐπότισαν ὄξος· πῶς γὰρ οὐ χολὴ καὶ ὄξος ὁ καρπὸς αὐτῶν ἐγεγόνει μὴ τηρησάντων τὴν ἐξ ἀρχῆς φυ τείαν; Τοῦ γὰρ Θεοῦ ἄμπελον καρποφόρον πᾶσαν ἀληθινὴν τὴν Ἰουδαϊκὴν πληθύν φυτεύσαντος, αὐτὴ ὁρμῇ ἰδίᾳ στραφεῖσα εἰς πικρίαν γέγονεν ἄμπελος ἀλλοτρία· εἴρηται γοῦν περὶ αὐτῶν ἐχθρῶν καὶ ἀνοήτων γεγενημένων, Ἐξ ἀμπέλου Σοδόμων ή ἄμπελος αὐτῶν, καὶ ἡ κληματὶς αὐτῶν ἐκ Γομάρ ῥας· σταφυλὴ αὐτῶν, σταφυλὴ χολῆς, βότρυς πικρίας αὐτῆς· θυμὸς δρακόντων ὁ οἶνος αὐτῶν, καὶ θυμὸς ἀσπίδων ἀνίατος 32, 33). Ταύτην τὴν τῆς σταφυλῆς χολὴν, καὶ τῆς πικρίας τὸν βότρυν προσήγαγον αὐτῷ ποτόν· καί τοι διψώντι αὐτῷ τὴν αὐτῶν σωτηρίαν· οίνου γὰρ παράβασις τὸ ἔξος. Πλὴν εἰ καὶ μὴ εὑρέθη ἐν τοῖς προδόταις Ἰου δαίοις συλλυπούμενος καὶ παρακαλῶν, ἀλλ' ἐν τῇ κλήσει τῶν ἐθνῶν εὑρίσκεται· φασὶ γοῦν οἱ οὕτω γνώμης ἔχοντες· Εἰ συναπεθάνομεν, καὶ συζήσο μεν (11 11, 11)· καὶ, Εἰ σύμφυτοι τοῦ θανά του αὐτοῦ γεγόναμεν, ἀλλὰ καὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ ἐσόμεθα 5). 26. Τὸ Γενηθήτω ἡ ἔπαυλις αὐτῶν ἔρη μος, καὶ τὸν ἑξῆς στίχον περὶ Ἰούδα πεπροφητεῦσθαι, Πέτρος, ὁ πρόκριτος τῶν ἀποστόλων, ἐξείληφεν· καὶ ἐπεὶ πληθυντικῶς ἐξενήνεκται, περὶ πάντων τῶν Ἰησοῦ προδοτῶν ἐκληπτέον αὐτό· ἐρημωθείσης τῆς πόλεως, καὶ ἐπαύλεως γεγενημένης, διὰ τὸν πτηνώδη αὐτῶν τρόπον· ἐν ἐπαύλεσι γὰρ τὰ θρέμματα τὴν κοίτην ἔχει· καὶ ἄλλως δὲ μὴ ἔχουσα τὸν Θεὸν ἐν ἑαυτῇ, ἀλλ᾽ οὔτε ἀγγέλους τοὺς πάλαι αὐτὴν Θεὸν ἐν ἑαυτῇ, ἀλλ᾽ οὔτε ἀγγέλους τοὺς πάλαι αὐτὴν ἐφορῶντας. προσθῶσι τῇ προτέρᾳ ἀνομίᾳ καὶ ἄλλην, τὸ ἔξωθεν τῆς Ἰουδαίας βούλεσθαι ταύτην φυλάττειν· διὸ οὐκ εἰσέρχονται ἐν δικαιοσύνῃ τῇ διὰ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, περὶ ἧς γράφεται· Νυνὶ δὲ χωρὶς νόμου, δικαιοσύνη Θεοῦ πεφανέρωται μαρτυρουμένη ὑπὸ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν 111, 21)· πῶς γὰρ οἷόν τε ἦν, ἀεὶ περὶ τὰ ἔξω καὶ τὴν σκιὰν ἔχον τας, εἰσελθεῖν ἐν δικαιοσύνῃ ἢν ἡγνόησαν Θεοῦ οὐ σαν, ἵνα στήσωσι; Τὴν ἰδίαν ζητοῦντες στῆσαι, τῇ δικαιοσύνῃ τοῦ Θεοῦ οὐχ ὑπετάγησαν· ταυτὸν τὸ ὑποταγῆναι δικαιοσύνῃ, καὶ τὸ εἰσελθεῖν ἐν αὐτῇ. 29. "Οτι γὰρ οἱ ἀρετὴν καὶ πίστιν καὶ γνῶ σιν Θεοῦ ἔχοντες ζῶσιν, ἀκουστέον τοῦ, Αὕτη ἡ ζωή σου καὶ ἡ μακρότης τῶν ἡμερῶν σου, ἀγαπᾷν σε καὶ τὸν Θεόν σου ἐξ ὅλης καρδίας καὶ ἐξ ὅλης ψυχής σου 20)· ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ, Ο πιστεύων εἰς ἐμὲ ἔχει ζωὴν αἰώνιον 47). Βίβλος ἐν ᾗ οἱ οὕτως ζῶντες γράφονται, ἡ τοῦ Θεοῦ γνῶσίς ἐστιν, γινώσκοντος τοὺς ὄντος αὐτοῦ· ᾧ ἐπε ται ἐξαλείφεσθαι τοὺς μὴ ὑποπίπτοντας τῷ μνημονεύεσθαι ὑπὸ Θεοῦ. Καὶ ταῦτα μὲν οὗτοι. Εἴποι δ᾽ ἄν τις πρὸς τοὺς ἐξειληφότας τὸν ψαλμὸν ἐκ προσώπου τῶν ἐν Βαβυλῶνι Ἰουδαίων εἰρῆσθαι· Πῶς ἐξαλείφονται οἱ Βαβυλώνιοι ἐκ τῆς βίβλου τῶν ζώντων, μηδ' ὅλως ἐγγραφέντες ἐν αὐτῇ, διὰ τὴν ἐκ προγόνων καὶ μέχρι τῆς παντελοῦς ἀπωλείας αὐτῶν διαμείναντες ἀσέβειαν; ἐπὶ γὰρ Ἰουδαίων ἁρμόττει τοῦτο λέγε σθαι· ἐπὶ δὲ τῶν Βαβυλωνίων οὐδ᾽ ὅλως. 27. Τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ἀναλαμβάνων εἰς τὸ ἑαυτοῦ σῶμα ὁ Ἰησοῦς, δι᾽ ἂς ἦμεν τραυματίαι πλη γέντες ὑπὸ λῃστῶν ἐν τῷ καταβαίνειν ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ εἰς Ἱεριχώ· διὸ ποιησάμενος ὑπὲρ τοῦ ιάσασθαι τραύματα ἑαυτοῦ εἶπεν· ἀλγηδόνα δὲ ἔχει ταῦτα, εἰς ὅσον ἐπιμένομεν τῷ ἁμαρτάνειν· εἰ δὲ πρὸς τοῦτο καὶ διωγμὸν κατ' αὐτοῦ κινοῖμεν, προσθήκην ἀλγή ματος ποιοῦμεν, τῷ μηκέτι ὑπὲρ ἁμαρτωλῶν ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ διωκόντων αὐτὸν ἀλγεῖν ὑπὲρ ἡμῶν. 28. Ταῖς αὐτῶν ἐπιθυμίαις καὶ οἷς εἵλαντο ἔχειν πάθεσιν παραδιδόμενοι, ἑαυτοῖς εἰσὶν αἴτιοι τοῦ ὑπομένειν ταῦτα, τοῦ Θεοῦ αἰτίαν οὐκ ἔχοντος, εἰ οἷς ἐπόθησαν παραδέδονται· ἐξαπέστειλεν γοῦν αὐτοὺς κατὰ τὰ ἐπιτηδεύματα αὐτῶν, προσθήκης γενομένης ἀνομίας ἐπὶ τὴν ἀνομίαν αὐτῶν· ἐπεὶ τοίνυν οὐχ εἷλαντο τὴν ἀλήθειαν ἐλθοῦσαν, ἀλλ' ἐν τῇ σκιᾷ τοῦ νόμου παρανόμως διαβιώναι ἠθέλησαν, 30. Πλούσιος καὶ ἐκτὸς τραυμάτων ὑπάρ χων, πτωχὸς γέγονα, ἵνα οἱ πτωχοὶ πλουτήσωσιν τῇ ἐμῇ πτωχείᾳ· καὶ ἤλγησα τραυματισθεὶς ὑπὲρ τραυματιῶν γενομένων ὑπὸ τῶν πεπυρωμένων βελῶν τοῦ πονηροῦ· κἂν οὕτω μοῦ ὄντος ἀναισθητῶσί τινες τῶν ὑπὲρ ὧν γέγονα πτωχὸς καὶ ἀλγῶν, ὡς προστιθέναι ἄλγος ἐπὶ τὰ τραύματά μου, καὶ οἴεσθαί με κατὰ φύσιν πτωχὸν εἶναι· ἀλλ᾽ οὖν ἡ σωτηρία ἐκ προσ ώπου τοῦ Θεοῦ ἀντελάβετό μου· ἀναστὰς γὰρ ἐκ νε πτωχείαν ἣν εἶχεν ὑπὲρ ἀνθρώπων· καταλυθέντων δὲ κρῶν καὶ ἀναληφθεὶς ἀπέβαλεν τὰ τραύματα καὶ τὴν τῶν ἐχθρῶν, καὶ μάλιστα τοῦ διαβόλου, ἀκόλουθονἦν ᾠδὴν ἐπινίκιον ἀνακρουσθῆναι ὑπ' αὐτοῦ νικήσ σαντος τῷ ὀνόματι· περὶ οὗ εἶπεν, Ἐγὼ ἐλήλυθα ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρός μου 43)· καὶ ἔτι ὑπερβάντα τῇ νοήσει αὐτὸν, τὸν οὗ τὸ ὄνομα μεγαλῦναι ἐν αἰνέσει, μεγάλα λέγοντα ἐν τῷ αἰνεῖν καὶ δοξολογεῖν αὐτόν· ἀλλὰ καὶ θεωροῦντα ὑψηλῶς τὰ περὶ αὐτοῦ· οὐ γὰρ οἱ ὄντες ἑτέρως ἢ οὕτως μεγα λύνεσθαι τὸν Θεὸν, τῷ πᾶν αἰσθητὸν μέγεθος μακρὰν αὐτοῦ τυγχάνειν ἀσωμάτου ὄντος· καὶ ἐπεὶ τὸ αἰνεῖν τὸν Θεὸν, ἐστὶ θυσία, κατὰ τὸ, Θυσία αινέσεως δο ξάσει σε 23)· αἰνέσας τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ μετ' ᾠδῆς, καὶ μεγαλύνας αὐτὸν ἐν αἰνέσει, θαῤῥεῖ ὡς ἀρέσει τῷ Θεῷ ὑπὲρ μόσχον νέον και ρατα εκφέροντα καὶ ὁπλὰς, προσαγόμενον εἰς θυσίαν· διὸ καὶ τοῖς οὕτω θύουσιν ἀρεσκόμενος φησίν Ελεος θέλω ἢ θυσίαν, ἐπίγνωσιν Θεοῦ ἢ ὁλοκαυτώματα. Ταῦτα ἐδέτωσαν οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι &
col. 1607–1608page 31 of 42
PG 33:1607κατώρθωσεν Ἰησοῦς κατά πάσης πονηρᾶς φάλαγγος· φαινομένου, ἀγαθότητι πολλῇ οἷς ποθοῦσιν ἰδεῖν ἔψεται γὰρ τῷ ἰδεῖν αὐτοὺς τὴν τοσαύτην ἀνδραγαθίαν τὸ εὐφρανθῆναι αἰωνίως, κατὰ τὸν Εὐφροσύνη αιώνιος καταλήψεται αυτούς 7). 1. Εἰκότως εἰς ἀνάμνησιν περὶ σωτηρίας ὁ ψαλμὸς ᾄδεται· πάντων τῶν μετα νοούντων ἀναμιμνησκομένων καὶ ἀναγνωριζόντων τὸ ἀγαθὸν καὶ τὴν ἀλήθειαν ἐρχομένην ἐπ' αὐτά, γνω σθήσονται καὶ ἐπιστραφήσονται πρὸς Κύριον πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς· καὶ ἐπὶ τέλος τῆς ἀναμνήσεως ἀναπολῆσαι ἔστιν ἐκεῖνα & πρότερον ἐπιλέληστο ὡς ἀκριβῆ καὶ τελείαν γνῶσιν ἔχειν· ἀκολούθως, εἰς τὸ τέλος εἰς ἀνάμνησιν εἰς τὸ σῶσαι με Κύριον, εἶ πεν. Σωζομένου παντὸς τοῦ τὴν λήθην τῶν καλῶν ἀποβάλλοντος, ὡς χρῆσιν καὶ γνῶσιν αὐτῶν ἔχειν πάντες γὰρ κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ, καὶ εὐ θεῖς γεγενημένοι, ἐσπαρμένας ἔχουσι τὰς περὶ Θεοῦ ἐννοίας· κἄν ποτε γοῦν ἐξ ἀμελείας ἡ ἁμαρτία παρο εἰσδυσιν λάβῃ, εἰσεμβαίνει μετὰ τὴν πρᾶξιν αὐτῆς μετανοῆσαι, ἀναμιμνήσκεται τοῦ ἀγαθοῦ, οὗ κατὰ φύσιν τὴν ἔννοιαν εἶχεν, λογικὸς καὶ κατ' εἰκόνα Θεοῦ γεγονώς. 4. Ἐπεὶ ἡγεῖται τῆς ἁμαρτίας ἀναισθησίᾳ καὶ ἀγνοίᾳ τῶν καλῶν, ὡς διὰ τοῦτο σὺν ἡδονῇ καὶ παρρησίᾳ πράττειν αὐτά· εἴρηται γοῦν περί τινων ὡς δόξαν ἔχουσιν ἐφ᾽ οἷς αἰσχύνεσθαι ἔδει· ὧν γὰρ φησὶν, ἡ δόξα ἐν τῇ αἰσχύνῃ αὐτῶν 111, 19)· πρὸς οὓς καὶ ἡ προφητεία φησὶν, Αἰσχύνθητε ἀπὸ καυχήσεως ὑμῶν· ψόγον γὰρ καὶ ἀπώλειαν φέρει. Οἱ οὕτως ἀναισθήτως ἐπὶ τὸ κακὸν τρέχοντες, εἰ αἴσθησιν καὶ ἔννοιαν αὐτοῦ λάβοιεν, πεπαύσεσθαι τοῦ ποιεῖν αὐτὸ θελήσαιεν· ᾧ ἔπεται, ἐκκλίναντας αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ κακοῦ τὸ ἀγαθὸν ποιῆσαι· τοῦτο αὐτὸ ὑπαρχθῆναι τοῖς ἐπικειμένοις διαφόροις, ευχόμενος, φησί, περὶ αὐτῶν, Αἰσχυνθήτωσαν γνόντες οἱ και κῶν εἰσιν· ἐντραπείησαν, ἀναπολήσαντες & ἔπραξαν τὴν γὰρ ψυχήν μου εἰς τὴν αὐτὴν αὐτοῖς κακίαν ἀγαγεῖν ἐζήτησαν· ἢ ἀποκτεῖναί με, ἐπεὶ μὴ συν τρέχω αὐτοῖς εἰς τὴν ἀποστασίαν, καθ' ἣν ἐκτὸς Θεοῦ εἰσίν· τοῦτο αὐτὸ συμφέρον αὐτοῖς προσλιπαρεῖ λέ γων Αποστραφείησαν εἰς τὰ ὀπίσω, μηκέτι ἐπὶ τὸ κακὸν ἐπείγεσθαι ποθοῦντες, καὶ καταισχυνθείησαν ἐφ᾽ οἷς ἔδρασαν κακῶς, βουλόμενοι ὑπαρχθῆναι μοι τὰ βλάπτοντα. Αποστρέφεται εἰς τὰ ὀπίσω ὁ μετανοῶν, παλινδρομῶν ἐφ' ὅ καταλέλοιπεν ἀγαθὸν μετὰ τὸ αἰσχύνεσθαι θέλειν· καί τοι πρὸ τῆς μετα νοίας ἀλαζονικῶς κατὰ τοῦ διωκομένου λέγων, Εύγε εύγε, τουτέστι, κρατήσωμεν σου φεύγοντος ἀφ' ἡμῶν. Ἐπιστατέον τῷ, οἱ βουλόμενοι μοι κακά, μέχρι τοῦ βουληθῆναι κακῶσαι καὶ βλάψαι ἔχουσι δύναμιν, Ἡ ἐπαγαγεῖν βούλονται κακὰ, οὐχ οἷοί τε ὄντες, εἰ μὴ Θεὸς παραδῷ. 5. Πιστεύσας ὅτι πάντως εὑρήσει τὸν βοη θήσαντα αὐτῷ, περὶ πάντων τῶν ὡσαύτως διακειμένων, ὅτε περιστάσεις καὶ διάφοροι πάρεισιν, φησὶν ὑμνῶν· Ἀγαλλιάσωνται καὶ εὐφρανθείησαν οι ζητοῦντές σε, Κύριε· κἂν γὰρ σὺν πόνῳ καὶ ἱδρῶτι τὸ ζητεῖν τὸν Κύριον γίνεται, ἀλλ᾽ οὖν, αὐτοῦ ἐπι ἡ ἀγαλλίασις θείᾳ καὶ εὐφροσύνη διαδέχεται τὸν ἐν τῷ ζητεῖν πόνον· ταύτης δὲ τῆς χάριτος τυχόντες δια παντὸς, ἔργῳ καὶ λόγῳ, ἀλλὰ καὶ διαθέσει πιστῇ ἐροῦσι· Μεγαλυνθήτω ὁ Κύριος· ἀεὶ μέγεθος νοή σεως αὐτοῦ εὐχόμενοι δέχεσθαι, ὑμνοῦσι ταῦτα οἱ πεῖραν λαβόντες τῆς παρ' αὐτοῦ σωτηρίας, ὡς ἀγαπ πᾶν αὐτὴν σωτήριον ὀνομαζομένην· ἢ ἀγαπῶσι τὸ σωτήριον· τοῦτο δ' ἔστιν ὁ Χριστὸς, ὁ αἴτιος αὐτοῖς αἰωνίου σωτηρίας ὤν· τοῦτο τὸ σωτήριον ὄψετα: πᾶσα σάρξ. 6. Μὴ εἰς μακρούς, φησί, χρόνους πολεμούμενον με καταλείψῃς, ἵνα μὴ μεγάλην ἀπενέγκωμαι βλάβην· ἀλλὰ βοήθειαν όρεξον, ἵνα ταύτῃ σκεπόμενος ὡς ὅπλῳ εὐδοκίας, μὴ βληθῶ ὑπ' αὐτῶν. 1. Ὁ ἔχων τὴν ἐπὶ Θεὸν ἐλ πίδα ἀκαταίσχυντον, ἔχει τέλος μέχρι τοῦ παντὸς αἰῶνος, παῤῥησιαζόμενος ἐφ᾽ ᾖἔσχεν προσδοκία παντὸς τοῦ ἐπὶ ἕτερόν τι τὴν πεποίθησιν ἔχοντος καταισχυνομένου μου ὅτ' ἂν διαμάρτῃ τῆς ἐλπίδος ὁ πεποιθὼς γάρ, φησὶν, ἐπὶ πλούτῳ, οὕτως πεσεῖται· καὶ, Μὴ ἐλπίζετε, φησὶν, ἐπ' ἄρχοντας ἐπὶ υἱοὺς ἀνθρώπων οἷς οὐκ ἔστι σωτηρία 5)· καὶ, Επικατάρατος ὃς τὴν ἐλπίδα ἔχει ἐπ' ἄνθρωπον 5)· ὅθεν σπουδαστέον τὸν Κύριον ἔχειν ἐλπίδα· ἐλλόγιμος γὰρ ὁ ἄνθρωπος ὃς πέποιθεν ἐπὶ τῷ Κυρίῳ· καὶ ἔσται Κύριος ἐλπὶς αὐτ τοῦ· ζῶσα γὰρ αὕτη ἡ ἐλπίς· διὸ γέγραπται· ᾿Ανα γεγεννημένοι εἰς ἐλπίδα ζώσαν· ὅθεν είρηται ὑπὸ τοῦ ἔχοντος αὐτὴν, Οὐ καταισχυνθείην εἰς τὸν αἰῶνα· ἐν τῇ δικαιοσύνῃ σου ῥῦσαί με καὶ ἐξ ελοῦ με. 5. Πολλῶν πολεμεῖν με θελόντων, ὑπερ ασπιστής μου γενοῦ, σκέπασόν με τῇ σῇ ἀσπίδι, περὶ ἧς εἴρηται, Οπλῳ κυκλώσει σε ἡ ἀλήθεια αὐτοῦ καὶ ἐπειδὴ σὲ θέλω εἶναί μοι πάντα, καὶ φρούριον ἀκαταμάχητον καὶ ἔρυμα ἀκαθαίρετον γενοῦ μοι ἵν' εχυρώτατον τόπον σε έχων, παντὸς φόβου τοῦ ἀπὸ ἐχθρῶν ἐκτὸς μένω, σοῦ καταφυγῆς καὶ στερεώματος μου όντος. 4. Χεὶρ ἁμαρτωλοῦ, ἡ ἁμαρτική ἐστι πρά ξις, ἀφ᾿ ἧς ῥυσθῆναι ἀξιοῦ, ἵνα μηδὲ κατὰ ποσόν ἐνεργῇ κατ' αὐτὴν πράττων· ὡσαύτως παρανομοῦντος καὶ ἀδικοῦντος πράξεις, αἱ ἀποστελεστικαὶ ἐνέρ γειαι· ὧν καὶ αὐτῶν ἔξω εἶναι ποθεῖ ῥυσαμένου Θεοῦ. Πότερον δὲ ὁ αὐτὸς ἢ ἕτερος καθ' ὑποκείμενον ἁμαρτωλός, τῷ παρανομοῦντι καὶ ἀδικοῦντι ἐπιστήσεις; δοκεῖ γὰρ εἰς ἑκάτερα ρέπειν, παντὸς παρανομοῦντος καὶ ἀδικοῦντος ἁμαρτωλοῦ ὄντος. Ἐὰν δὲ ὁ διάβολος ᾗ ἐκ τούτων τῶν ὀνομάτων σημαινόμενος, χεῖρα αὐτοῦ ἐκληπτέον, καὶ τὴν ὡσεὶ στρατιωτικὴν αὐτοῦ δύναμιν συνταττομένην ἐκ παντὸς πνεύματος πονηροῦ καὶ ἀκαθάρτου. Ὁ ῥυσθεὶς ἐκ χειρὸς τῶν ἐκκειμένων ὑπὸ τὴν κραταιὰν χεῖρα τοῦ Θεοῦ γενό μενος, ὑπ' οὐδενὸς ἁρπάζεται ἐξ αὐτῆς. 5. Ώσπερ σοφία καὶ δύναμις τοῦ ἁγίου δ Θεὸς, οὕτω καὶ ὑπομονὴ καὶ ἐλπὶς ὑπομείναντος εἰς σωτηρίαν, καὶ ἐλπίζοντος ἐπ' αὐτόν. 6. Εἰ δυνατὸν περὶ πνευματικῆς γεννήσεως
col. 1609–1610page 32 of 42
PG 33:1609Θεῷ, ἔλεγον, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία 1, 14). Τῆς γὰρ γενομένης εὐδοκίας ἐν ἀνθρώποις, εἰρήνη πολλὴ ἐκράτησεν, τῶν ἐπὶ γῆς πάντων πολεμίων καταλυθέντων· ἀλλὰ καὶ δόξα ἐν ὑψίστοις γέγονεν τῶν σωζομένων ἀνθρώπων μέχρι τῶν ὑψίστων τὴν ἀνάβασιν ἐχόντων. Πῶς γὰρ οὐκ ἔμελλον οἱ γενόμενοι τέλειοι ὡς ὁ πατὴρ ὁ οὐρα νιος τέλειος ἐστιν 48), ἐν ἀνυπερβλήτῳ ἁγίοτητι γενόμενοι, ἔχειν ἐν ἑαυτοῖς τὸν Θεὸν, πάντα ἐν πᾶσιν γινόμενον; Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Κύριος ἐν Εὐαγγελίοις ἔφη πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα· Θέλω, Πάτερ, ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ οὗτοι ὦσιν μετ᾿ ἐμοῦ, ἵνα θεωρῶσι τὴν δόξαν τὴν ἐμήν ἐκλαβεῖν τοὺς στίχους, ἐπίστησον τοῦ ἐκ διδασκαθένου, πλῆθος οὐρανίου στρατιᾶς, Δόξα ἐν ὑψίστοις λίας θείας καὶ ὕδατος καὶ Πνεύματος γεννωμένου, καταλλήλως τῇ γεννήσει ταύτῃ, γαστρὸς καὶ κοιλίας νοουμένων, ἀφ᾽ ὧν ὁ γεννηθεὶς νοητῶς προελήλυθεν. Πᾶν τὸ καλὸν καὶ εὐσεβὲς ἀνύεται σὺν Θεῷ· ὅθεν ὁμολογῶν τὸν Ἰησοῦν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ἐν αὐτῷ αὐτὸ ποιεῖ· ἵνα ἀκολούθως καὶ αὐτὸς ὁμολογηθῇ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος, ὄντος ἐν τῷ ὁμολογοῦντι αὐτόν. Ἐπεὶ γὰρ δικαιοσύνη καὶ σοφία ἁγιασμός τε καὶ ζωὴ καὶ ἀλήθεια ὁ Σωτὴρ, ὁ πραγματικῶς ὁμολογῶν αὐ τὸν, ᾧ ἔπεται καὶ διὰ φωνῆς ὁμολογία, ἐν τῷ ὁμολογουμένῳ τυγχάνει ὢν ἐν δικαιοσύνῃ καὶ σοφίᾳ δι καιος καὶ σοφὸς ὑπάρχων, ἀλλὰ καὶ ἐν ἁγιασμῷ καὶ ζωῇ καὶ ἀληθείᾳ ἅγιος καὶ ζῶν καὶ ἀληθὴς ἀποδειχθεὶς· ὡς οὖν αὐτὸς ἐν τῷ μετεχομένῳ, οὕτω καὶ ὁ μεθεκτὸς ἐν τῷ μετέχοντι· καθ᾽ ὅ λέγομεν ἐν τῷ σπουδαίῳ τὴν ἀρετὴν, καὶ ἐν αὐτῇ τὸν σπουδαῖον εἶναι. Κατὰ τοῦτο τὸ σημαινόμενον, ὁ ᾿Απόστολος ἄνθρωπος ἦν ἐν Χριστῷ, καὶ εἶχεν Χριστὸν ἐν ἑαυ τῷ· ᾗ φησίν· Ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός 11, 20). ταύτης τῆς θεωρίας καθόλου οὔσης· καὶ ὁ ὑμνῶν Θεόν, ἐν αὐτῷ τυγχάνει, ὄντος καὶ τοῦ ὑμνουμένου ἐν τῷ ὑμνοῦντι. 7. Οἱ ἀρετὴν εὐτελίζοντες, καὶ βδέλυγμα τὴν θεοσέβειαν ἡγούμενοι ἁμαρτωλοί, τὸν σπουδαῖον καὶ εὐτελῆ βδελυττόμενοι, τέρας ἀποκαλοῦσιν· φά σκουσι γὰρ ἐν ἑαυτοῖς· Δήσωμεν τὸν δίκαιον ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστιν. Καὶ ἐπεὶ φαῦλοί εἰσιν ἡμῖν οἱ τὰ τοιαῦτα διανοούμενοι καὶ λέγοντες, εἰκό τως οὐ καθάπαξ εἶπεν τέρας, ἀλλὰ τοῖς πολλοῖς γε γονέναι, τουτέστι τοῖς χυδαιοτέροις καὶ φεύγουσι τὴν ἀρετήν. 9. Ἐπὶ σοὶ ἐλπίς μου ἐκ νεότητός μου· πα ρακαλῶν ἐν τῇ καταστάσει ταύτῃ μέχρι γήρως δια κεῖναι, οὐκ ἀποῤῥιπτόμενος ἀπὸ σοῦ· παντὸς τοῦ φαῦλα πράσσοντος καὶ ἀνομοῦντος ἀποῤῥιπτομένου. θεωρηθείη δὲ καὶ πρὸς διάνοιαν· ἐπεὶ γῆρας τίμιον, οὐ τὸ πολυχρόνιον, πολιᾶς οὔσης τοῦ ἔνδον ἀνθρώπου τῆς θείας φρονήσεως, καὶ γήρως τοῦ δι' ἀκροτάτην ἀρετὴν ἀκηλιδώτου βίου· ἐπεὶ ἀκμὴν ἐν τῷ προκό ττειν εἰμὶ, παρακαλῶ μὴ ἀποῤῥιφῆναι, ἀλλὰ συνεργεῖσθαι ἀπὸ τῆς ἀγαθότητός σου, ἕως φθάσω ἐπὶ τὸν παιρὸν τοῦ ἀκηλιδωτου βίου. 15. Αἱ μὲν γραμματεῖαι Ἰουδαίοις μόνοις ἦρμοττον, τρὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ παρακελευόμεναι άπαν. τὴν εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα, πολλά τε άλλα δυσχερή και οὐκ ἀναγκαῖα περιεῖχον· ἐγὼ δὲ ἐν δυνάμει Κυρίου εἰς τὰς ἐμαυτοῦ ἐκκλησίας εἰσελεύσομαι καὶ μνη σθήσομαι δικαιοσύνης σου μόνου· δικαιοσύνη γὰρ Πατρὸς ἦν τὸ πάντας ἀνθρώπους "Ελληνάς τε καὶ βαρβάρους καταξιωθῆναι τῆς αὐτοῦ γνώσεως· καὶ τὸ ἐν παντὶ τόπῳ, ἀλλὰ μηκέτι ἐν ἑνὶ, τρέψαι λατρεύειν αὐτῷ· ὥστε ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου μέχρι δυσμῶν δοξάζεσθαι τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐν τοῖς ἔθνεσιν. 19. Ταῦτα ἕως ὑψίστων μεγαλεῖα, καὶ σὺν αὐτοῖς τὰ θαυμάσια ὑπῆρκται τοῦ Σωτῆρος ἀνθρώ του γεγενημένου τεχθέντος γὰρ αὐτοῦ ἐκ τῆς Παρ Τρέψαι. επιτρέψαι? Επιτ. ΧΧΧΙΙΙ. 20. Ἐπεὶ ἀγαθότητι ὁ Θεὸς πειραθῆναι θλι βερῶν καὶ κακωτικῶν πρὸς συμφορόν τι συνεχώρησεν, πάλιν ἐπιστρέψας πρὸς ἑαυτὸν ζωοποιεί, μεταδιδοὺς ζωῆς τοῖς ἑωρακόσι διὰ πείρας θλίψεις καὶ και κά, ὡς καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν ἀβύσσων, τουτέστι τοῦ βά θους τῶν περιστατικῶν, ἀνιμήσασθαι τὸν κατευ εχθέντα· καὶ ἐπειδὴ τὰ κακὰ κατάλληλα ταῖς θλίψεσι, τὰ ἐπίπονα καὶ κακωτικὰ ἐξειλήφαμεν, ἀκολούθως ἡ ζωοποίησις κατὰ τὴν κοινὴν ζωὴν ἐκληφθήσεται, καὶ ἡ τῆς ἀβύσσου ἄνοδος· ἐπεὶ γὰρ τὰ κακωτικὰ ἐκτα θέντα θανατοῦν δοκεῖ, καὶ καταβιβάζειν εἰς ᾅδην, ὅτ' ἂν τέλος λάβῃ τὰ αίτια, ζωοποιεῖταί τις ὑπὸ Θεοῦ. καὶ ἐκ τῶν ἀβύσσων τῆς γῆς ἀναβιβάζεται· ταῦτα δὲ οὐκ ἀπὸ ἰδίου προσώπου ὁ ἅγιος λέγει, ἀλλὰ τοῦ τῶν ἀνθρώπων γένους, πειραθέντος πλείστων ὅσων κακῶν καὶ θλίψεως πρὸ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίας, μεθ' ἣν πεῖραν ἐπιστρέψας ὁ Κύριος πρὸς ἡμᾶς ἐλήλυθεν, καὶ ἐξωοποίησεν, δοὺς ἀνθ᾿ ἡμῶν τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν λύ τρον, ὥστε πάντα τὸν πιστεύοντα εἰς αὐτὸν καὶ δε χόμενον τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ, ἔχειν ζωὴν αἰώνιον ἀνήγαγεν δὲ ἐκ τῶν ἀβύσσων τῆς γῆς, τουτέστι τοῦ ᾅδου, γενόμενος ἐκεῖ μετὰ ἀπόθεσιν οὗ εἶχεν σώμα τος, οὐκ ἄλλου ἕνεκα, ἢ τοῦ ἀναγαγεῖν τοὺς ἐκεῖ κατ αχθέντας δι᾿ ἁμαρτίας ἰδίας. 22. Σκεύος ψαλμοῦ τὸ ψαλτήριον, δι' οὗ λέ γει, εξομολογήσομαί σοι, εὐχαριστικῶς προφέρων τὴν ἀλήθειαν, καὶ καθ᾽ ἣν οὐδεὶς ὅμοιος Θεοῦ μετὰ τα κακὰ ζωοποιοῦντος, καὶ πᾶσαν τὴν ἑπομένην εὐκ γεσίαν τελοῦντος. Πρὸς τὸ ἐξομολογήσασθαι τὴν ἀλή θειαν ἐν σκεύει ψαλμοῦ, καὶ ἐν κιθάρα ψάλλειν ὑπὸ ισχνείται τῷ Θεῷ ὑπάρχοντι Αγίῳ τοῦ Ἰσραήλ. "Αγιος δὲ τοῦ Ἰσραὴλ λέγεται ὁ ἁγιάζων αὐτόν· ὥσπερ γὰρ ἐὰν λέγωμεν Θεοῦ ἁγίους εἶναι, παριστῶμεν τοὺς πρὸς αὐτοῦ ἁγιαζομένους, οὕτως "Αγιον αὐτὸν λέγοντες, τινὸς τὸ ἁγιαζόμενον σημαίνομεν· καὶ ὅτι τοῦ; οὕτως ἔχει, ἐπίστησον τῷ περὶ Χριστοῦ λεγομένῳ, ὡς ἐγενήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη, καὶ ἁγιασμὸς, καὶ λύτρωσις 1, 30)· γέγονε γὰρ σοφία τοῖς σοφοῖς, δικαιοσύνη τοῖς δικαιουμένοις, ἁγιασμὸς καὶ ἀπολύτρωσις τοῖς ἁγιαζομένοις καὶ ἀπολυτρουμένοις· οὐκ ἐνταῦθα μόνον "Αγιος του Ισραὴλ ὁ Θεὸς εἴρηται, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ, Παρωξύ
col. 1611–1612page 33 of 42
PG 33:1611κατε τὸν Ἅγιον τοῦ Ἰσραὴλ, δηλονότι οἱ ἁμαρτάνοίας φαίνεσθαι, διὰ τοῦ χοῦν λείχειν· γονυπετούντων, νοντες. 23. Λυτροῦται ἡ λογική ψυχή, λύτρον δεδω κότος τοῦ Ἰησοῦ ὑπὲρ αὐτῆς τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, καὶ αὐτὴν δηλονότι λογικὴν οὖσαν· ὅνπερ γὰρ τρόπον λυ τρούμενος τὰ σώματα των ανθρώπων, σῶμα ὁμοού στον αὐτὸς ὑπὲρ αὐτῶν δέδωκεν, οὕτως λυτρούμενος λογικὰς ψυχὰς, λογικὴν ψυχὴν ὑπὲρ αὐτῶν ἔθηκεν. 1. Οὗτος ὁ ψαλμὸς οὐ δι ενάγκει τῷ πατρὶ τοῦ Ροβοάμ Σολομῶντι, ἀλλὰ τῷ πνευματικῷ οὕτω καλουμένῳ, διὰ τὴν τοῦ ὀνόματος μετάληψιν· ἑρμηνεύεται γὰρ, Ελλήνων φωνῇ, εἰρηνικός. Τίς δὲ οὗτος ὑπάρχει ἢ ὁ λέγων Ἰησοῦς, εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν; Περὶ τούτου ὁ θεο λόγος γράφει· Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνῃ ἡμῶν 11, 14)· καὶ τὸ Εὐηγγελίσατο εἰρήνην ὑμῖν τοῖς μακρὰν, καὶ εἰρήνην τοῖς ἐγγὺς 17), λύσας τὴν ἔχθραν τὴν διαιροῦσαν Ελληνας ἀπὸ τῶν Ἑβραίων, ὥστε μίαν ποίμνην, καὶ ἕνα λαὸν ἐξ ἐθνῶν καὶ Ἰουδαίων συστῆναι· οὕτως εἰρηνικὸς δει κνύμενος διὰ τῶν ἔργων ὧν ἐτέλεσεν, ἐκ τοῦ Δαβίδ ἐστι τὸ κατὰ σάρκα, γεννηθεὶς ἐκ παρθένου· γέγραπται γοῦν περὶ αὐτοῦ, Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ υἱοῦ Δαβίδ. 8. Ταυτὸν τῷ, Συμπαραμενεῖ τῷ ἡλίῳ, τὸ πρὸς αὐτὸν εἰρημένον, Σὺ εἶ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. Καὶ τὸ, Πρὸ τῆς σε λήνης γενεάς γενεῶν, ταυτὸν τῷ, Πρὸ τοῦ αἰῶνος ἐθεμελίωσάς με. Λέγεται τὸ, Συμπαραμενεῖ τῷ ηλίῳ, καὶ περὶ τῆς σαρκὸς, ἧς ἤνωσεν ἑαυτῷ, τῆς ἐμψυχωμένης ψυχῇ λογικῇ τε καὶ νοερᾷ· συμπαραμενεῖ γὰρ τῷ ἡλίῳ τῆς δικαιοσύνης διὰ τὴν ἀδιαίρε τον ἔνωσιν· ἀλλὰ καὶ πρὸ τῆς σελήνης τῆς ἀναγωγίαν ἐχούσης πρὸς τὸν νοητὸν ἥλιον, ὑπάρχει γενεὰ γενεῶν τῷ δι' αὐτοῦ καὶ ἐν αὐτῷ ἱδρῦσθαι τὴν Ἐκ κλησίαν συγκειμένην ἐκ πάντων τῶν γενεὰν ἐχόντων ἀνθρώπων· οὗτοι γὰρ ἐκ γενεᾶς καὶ γενεάς κατὰ δια δοχὴν, ὕπαρξιν ἔχουσιν. Παρίσταται ἐκ τοῦ "Ασμα τος τῶν ἀσμάτων, ὡς σελήνη ἡ Ἐκκλησία χρηματ τίζει, οὕτως· Τίς αὕτη ἐκκύπτουσα ὡσεὶ ὄρθρος, καλὴ ὡς σελήνη εκλεκτή 9); 6. ὡς ὁ μὲν πόκος τὸν Ἰσραὴλ σημαίνει, ἡ δὲ γῆ τὰ ἔθνη δηλοῖ, ἐπεὶ πρότερον ἐπὶ πόκον κατῆλθεν, εἶτ᾽ ἐκεῖθεν ἐπὶ τὴν γῆν· ἀπειθήσαντος γὰρ τοῦ Ἰσραὴλ, ὡς μὴ δέξασθαι τὸν ἐληλυθότα, μετάβασις ἐπὶ τὴν γῆν τοῦ ὑετοῦ γέγονεν· ὡς πάντας τοὺς ἐπ' αὐτῆς ἀνθρώπους ὑγραίνεσθαι, μᾶλλον δὲ ποτίζεσθαι ἐκ τῶν σταγόνων ἐπὶ τῷ ἀγαγεῖν καρποὺς πνευματικοὺς. 9. Νοήσεις οὕτως· Τῶν ἀπὸ ἔθνων Αἰθιόπων καλουμένων, δι᾿ ἣν εἶχον ἐξ ἀσεβείας μελανίαν, ἐνώπιον τοῦ βασιλέως προσπιπτόντων μεταγνώσεως τρόπῳ, οἱ τοῦ βασιλέως ἐχθροὶ Ἰουδαῖοι χοῦν λείξουσιν· εὖ δὲ καὶ τὸ φάναι ἐνώπιον αὐτοῦ προσπίπτειν τοὺς Αιθίοπας, γνησίαν ὑποταγὴν δηλοῖ τὸ ἐπίπροσθεν τοῦ τὰ κρυπτὰ ὁρῶντος βασιλέως προσπίπτειν. Δυνατὸν καὶ τῶν ἐχθρῶν τοῦ Θεοῦ αἴσθησιν μετα γὰρ ἡ ἐνέργεια· μεταλαμβάνεται δὲ θαρσεῖς εἰς τὸ κατασκοπεῖν χαρὰν, κατασκοπούντων χαρὰν τῶν ἀρε τῆς καὶ εὐσεβείας φίλων· ἵν᾿ ἀκοῦσαί ποτε δυνηθῇ ἕκαστος αὐτῶν, Εἴσελθε εἰς τὴν χαρὰν τοῦ κυρίου σου 21, 23). Τῶν οὕτω θεωρητικών πρὸς τὴν χαρὰν τὸ βλέμμα ἐχόντων, οἱ κρατοῦντες βασιλεῖς δῶρα οἴσουσιν τοὺς ἀρχομένους· καὶ νῆσοι δὲ προσάγονται· ψυχαὶ δέ εἰσιν αὗται, ἑδραίως καὶ ἀμετακινήτως ἔχουσαι, κἂν ἐπαφρίζῃ καὶ τρικυμίας ἡ θάλασσα επεγείρῃ. Πρὸς ταύτας ὁ Σωτὴρ λέγει Εγκαινίζεσθε νῆσοι πρὸς μὲ, ἀνανεούμεναι τῇ και νότητι τοῦ πνεύματος, φέρουσαι τὸν νέον ἄνθρωπον, τὸν κατὰ Θεὸν κτισθέντα· πρὸς τούτοις τοῖς βασι λεῦσιν, καὶ οἱ τῶν ᾿Αράβων καὶ Σαβα προσοίσουσι δῶρα, τοὺς πρὸς τὴν ἑσπέραν βίου τοῦ φαύλου έρχο μένους, ὡς σκοτισθῆναι ἀπ' αὐτῶν τὸ φῶς τῶν ἀσε Εῶν· καὶ δύναιτ' ἂν μετασχηματιζόμενον εἰς ἄγγε λον φωτὸς ψευδῶς καὶ μέχρι τοῦ ἀπατῆσαι ἥλιον δι τα. Αραβες γὰρ δυσμαὶ καὶ ἑσπέρα ἑρμηνεύονται μετὰ τούτων τῶν ᾿Αράβων, καὶ ἑτέρων πλειόνων μετάνοια· προσφέρεται Σαβα· μεταλαμβάνεται δὲ τὸ ὄνομα εἰς τὸ ἐπιστροφή· δυνατὸν ἐκλαβεῖν προσκυνοῦντας αὐτὸν, καὶ δῶρα προσφέροντας τοὺς διδασκάλους πάντων τῶν ἐθνῶν ἀποστόλους καὶ μαθητὰς καὶ τοὺς τούτων διαδόχους προσφέρουσι γὰρ τοὺς χερ δαινομένους ὑπ' αὐτῶν ἀνθρώπους δῶρα τῷ Θεῷ· εἰ δὲ ἕκαστος τῶν πιστῶν δῶρα φέρει πράξεις επαινετὰς καὶ ἀληθὲς φρόνημα, ὡς βασιλεῖς προσάγουσιν τὰ οι κεῖα δῶρα τῷ μόνῳ καὶ ἑνὶ Παμβασιλεῖ. 15. Μαθόντες οἱ ἅγιοι ἄνδρες ὡς οὐδεὶς τῶν γεννητῶν λυτρώσεται τοὺς ἀνθρώπους ἐκ τῆς κατα εχούσης κακοπραγίας, πάντων ἐκκλινάντων καὶ ἅμα ἀχρειωθέντων, περὶ τοῦ δυναμένου φύσασθαι ἐκ χει ρὸς δυνάστου καὶ σωτηρίας αἰωνίου αἰτίου ἐσομένου, συνεχῶς καὶ ἀδιαστάτως εὐχὴν τῷ Πατρὶ ἀναπέμπων ὁτὲ μὲν λέγοντες, Δεῖξον ἡμῖν, Κύριε, τὸ Ελεός σου, καὶ τὸ σωτήριόν σου δῴης ἡμῖν 5)· ότὲ δὲ, Εξαπόστειλον τὸ φῶς σου καὶ τὴν ἀλήθειάν σου 3). 16. Οὓς γὰρ ἐκαρποφόρησεν Ἰησοῦς διὰ τῆς ἐπιδημίας πιστοὺς ἀνθρώπους, καὶ πλῆθος καὶ μέγε θος πράξεων καὶ θεωρημάτων, ἔχουσιν μαρτύριον τὸ, Δίκαιος ὡς φοίνιξ ἀνθήσει, ὡσεὶ κέδρος ἡ ἐν τῷ Λιβάνῳ πληθυνθήσεται 5)· οὕτω πληθυνθέντος καὶ ὑπεραρθέντος τοῦ καρποῦ τοῦ στηρίγματος τῶν ὅλων, ἐξανθήσουσιν ἐκ τῆς πόλεως τῆς Ἱερουσαλὴμ οἱ ἀπιστήσαντες τῷ Σωτῆρι Ἰουδαῖοι, ὡς ἐκ τῆς γῆς χόρτος, διὰ τὸ εὐμάραντον καὶ ταχύ ἀποξηραίνεσθαι, οὕτως ὠνομασμένοι· καὶ μάλα δι καίως, ἐπεὶ σὰρξ τῷ φρονήματι γεγόνασιν, ἀπιστήσαντες τῷ Σωτῆρι. Καὶ δόξαν παρ' ἀλλήλων λαμβάνοντες, ἀλλὰ μὴ τὴν παρὰ Θεοῦ μόνου διδομένην ζη τοῦντες, ἐξανθήσουσιν, οἷα τῆς γῆς χόρτος· Πᾶσα γὰρ σὰρξ χόρτος, καὶ πᾶσα δόξα ἀνθρώπου ὡς άνθος χόρτου 6)· εὖ δὲ καὶ τὸ ἐκ πόλεως, καὶ μὴ ι ἐν πόλει ο ἐξανθῆσαι ολα χόρτος, τοὺς περὶ Διενάγκει. διενέγχει, διαφέρει. Επιτ.
col. 1617–1618page 34 of 42
PG 33:1617θρώπους τοὺς ἐν σοί, ἀλλ᾽ ἔμεινας ἔχουσα αὐτοὺς οἰκήτορας διὰ τὴν τοῦ Θεοῦ συμμαχίαν. Οθεν ἐπι φέρει· Καὶ αὐτὸς ἐθεμελίωσεν αὐτὴν ὁ Ὕψιστος. "Ατε γὰρ, φησί, παρ' αὐτοῦ Θεοῦ θεμελιωθεῖσα, ἀνάλωτος ἐγένου τοῖς πολεμίοις. ἡμῖν ἐστι σχόντας τὴν γνῶσιν τὴν σὴν καὶ τὸν φόβον νήθη ἐν αὐτῇ. Οὐδὲ γὰρ ἀπέβαλες, φησί, τοὺς ἀνα μίαν ἡμέραν ζῆσαι ἐνταῦθα, ἢ δίχα τῆς γνώσεως τῆς σῆς καὶ τοῦ ὑμνεῖν σε χιλιάδας ἡμερῶν ἐξαντλεῖν. 13. Διοδώρου. Ο Θεός, φησί, τῶν δυνά μεων καὶ ὁ τῶν ἡμετέρων προγόνων, ἐπίμεινον ὑπερασπίζων ἡμῶν, καὶ φρόντισον τῆς εὐπρεπείας τῆς βασιλείας ἡμῶν. Χριστὸν γὰρ ἐνταῦθα αὐτοῦ καλεί τὸν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπανελθόντα βασιλέα τὸν Ζοροβά δελ. 6. Διοδώρου. Ανακτήση, φησί, πάλιν τὰ πάτριά σου, καὶ ἔσονται σύνοδοι εὐσεβούντων ἐν τῷ ναῷ, καὶ ἀναγνωσθήσονται θεῖαι Γραφαι, δι' ὧν ὁ Θεὸς δοκεῖ τοῖς λαοῖς διαλέγεσθαι. Ἐν αἷς συνόδοις, φησὶ, καὶ ἄρχοντες ἔσονται πάλιν. Λέγει δὲ τοὺς δι δασκάλους καὶ ἱερέας. Καὶ τί δεῖ τὰ πολλὰ λέγειν, φησίν; Οὕτως ἔση πεπολισμένη καὶ πεπληθυσμένη, ὡς ἂν πόλις οἰκισθεῖσα παρὰ ἀνθρώπων ἀλύπως διαγόντων τῶν ἐν αὐτῇ καὶ μετὰ πλείστης εύφρο Διοδώρου. Το μέγεθος τῶν συμφορῶν περιέχει ὁ πζ' ψαλμὸς τοῦ ἐν Βαβυ λῶνι λαοῦ, δεομένου τῆς τῶν κακῶν ἀπαλλαγῆναι βαρύτητος. 9. Διοδώρου. Ὡς ἐπὶ τῶν βασιλέων βουλομένων ἀναφθέγξασθαι ὁ κήρυξ ἐπι τάττει σιωπὴν, οὕτως αὐτοῖς ἐγκελευσάμενος σιγαν, ἵνα μάθωσι τί ἀποφαίνεται ὁ Θεὸς, ἐπιφέρει· Οτι λα λήσει εἰρήνην ἐπὶ τὸν λαὸν αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς. Σιω πήσωμεν, φησί, μέλλει γὰρ ἀποφαίνεσθαι εἰρήνην παντὶ τῷ λαῷ, καὶ μάλιστα τοῖς ἀνακειμένοις αὐτῷ, σύνης. καὶ ἐξηρτημένοις αὐτοῦ ἐξ ὅλης τῆς διανοίας· ἃ γὰρ βούλεται ὁ Θεὸς ἐναποτίθεται διανοίᾳ, μὴ πλήττων ἔξω τὴν ἀκοήν. Οὕτω καὶ ὁ ᾿Αβακούμ· Καὶ ἀποσκοπεύσω, τοῦ ἰδεῖν τί λαλήσει ἐν ἐμοὶ Κύριος ὁ Θεός. Καὶ Παῦλος· Εἰ δοκιμὴν ζητεῖτε τοῦ ἐν ἐμοὶ λαλοῦντος Χριστοῦ; ἐν ᾧ γὰρ λαλεῖ Χριστὸς, ἐκείνῳ λαλεῖ οὐ μὴν καὶ ᾧ λαλεῖ τις ἐν ἐκείνῳ λαλεῖ. Τὸ δὲ καὶ λαληθὲν αὐτῷ εἰρήνην ἐπὶ τὸν λαὸν εἶναί φησιν, ἢ τῶν πολεμίων ἀνατραπέντων, ἢ εἰρήνην τὴν ὑπερ έχουσαν πάντα νοῦν, ἐσχηκότα παντὸς ἀπηλλαγμένον θορύβου καὶ ταραχῆς, καὶ γαληνιῶντα τὸν λογισμόν. Αὕτη ἡ εἰρήνη, ἀπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ Κυ ρίου Ἰησοῦ ἅμα χάριτι δίδοται τοῖς ἀποδιδοῦσι τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ, τὴν αὐτοῦ δικαιοσύνην φυλάττουσι, κυρίως ὁσίοις αὐτοῦ καλουμένοις. Δίδοται καὶ τοῖς Επιστρέφουσιν οὐκ ἐπιπλάστως, ἀλλ᾽ ἐκ βάθους καρδίας. Διοδώρου. Τὴν αὐτὴν ὑπόθεσιν ἔχουσιν ὁ πε' καὶ ὁ πς' ψαλμός· ἐκ προσ ώπου γὰρ εἴρηνται τοῦ Ἐζεκίου καὶ τῶν σὺν αὐτῷ ἀλλ' ὁ μὲν πε' ὡς ἔτι κεκυκλωμένης τῆς πόλεως ὑπὸ τῶν ᾿Ασσυρίων, ὅτε δι' ἀγγέλου χειρὸς ἀνῃρές Θησαν. 2. Διοδώρου. Ας εἶχεν ἀρετὰς ἀξιοῖ φυλα χθῆναι. Εφη γὰρ εἶναι πτωχὸς καὶ πένης καὶ ὅσιος, ὡς καὶ ἀλλαχοῦ φησι· Μὴ ἐλθέτω μοι ποὺς ὑπερ ηφανίας. Δούλος δὲ Θεοῦ, ὁ μὴ δουλεύων ἁμαρτία ὁ δὲ μήπω υἱὸς, δοῦλός ἐστι. 13. Διοδώρου. Παῖδα καὶ υἱὸν παιδίσκης ἑαυτὸν ὁ Ἐζεκίας καλεῖ· ὡς ὅταν λέγῃ ἄνθρωπον, καὶ υἱὸν ἀνθρώπου. Καλῶς δὲ εἰς δυσώπησιν τοῦ Θεοῦ τὴν μητέρα μᾶλλον προβάλλεται ἢ τὸν πατέρα εὐσεβεστέρα γὰρ αὕτη ἐδόκει εἶναι τοῦ ᾿Αχαζ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, οὐ πάνυ ὄντος εὐσεβοῦς. 2. Διοδώρου. Σκηνώματα Ἰακὼβ καλεῖ τὰς δέκα φυλάς. Εδειξεν οὖν, φησίν, ὁ Θεὸς ὅτι πλέον τὴν Σιὼν ἀγαπᾷ τῶν ἄλλων Ἰσραηλιτῶν· δι' ὧν ταύτην μὲν ἔσωσεν, ἐκείνους δὲ ἐξ έδωκεν Ασσυρίοις. 5. Διοδώρου. Ωσπερ τὴν Ἱερουσαλήμ θυ γατέρα καλεῖ, οὕτω τὴν Σιών μητέρα ὀνομάζει. Λέ γει οὖν· Ὅτι μὴ πορθήσῃς τὴν Σιών, ἔξεστι τοῖς ἀπομείνασι καλεῖν σε μητέρα· Καὶ ἄνθρωπος ἐγεν 8. Διοδώρου. Τοὺς μετεωρισμούς ως ἐπὶ θαλάσσης εἶπεν ἐνταῦθα, ἀντὶ τοῦ, Πᾶσαν τὴν ἄβυσσον ὀργῆς σου ἐπήνεγκάς μοι. 9. Διοδώρου. Απεκλαιόμην, φησίν, ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, ἰδὼν αὐτοὺς τοῦ κατὰ Θεὸν πλούτου ἐκπεσομέ νους, καὶ εἰς πτωχείαν ἐξενεχθησομένους ἐσχάτην. 11. Διοδώρου. Ο Σύμμαχος, Αρα νεκροῖς ποιήσεις τεράστια; καὶ πάλιν, Η διηγήσεται τις ἐν τάφῳ; καὶ πάλιν, Ἢ γνωσθήσεται; Ταῦτα γὰρ οὐχ ἁπλῶς ἀπογινώσκων ἔλεγεν ὁ Σωτὴρ ἐν τῷ τοῦ πάθους καιρῷ, ἀλλὰ παραχωρῶν ὡς δυνατὰ τῷ Πατ τρὶ, ἐπεδίδασκε τὰς αἰτίας αὐτοῦ τῆς καθόδου τῆς εἰς τὸν θάνατον· ὡσεὶ ἔλεγεν. Εἰ γὰρ μὴ κἀκείνους ἤθελες σῶσαι, οὐκ ἂν ἕως ᾅδου με κατωτάτου κατ ελθεῖν συνεχώρησας, τὰ ὑπὲρ τέχνην ιατρικὴν τῇ σῇ δυνάμει ποιῶν, ὅπως ἀναστάντες· ἐξομολογήσωνται οι νεκροί. Ταῦτα δὲ πρὸς ἔργον ἐξέβη, κάν τοῖς περὶ τὸ μνῆμα, καὶ τὸ τοῦ Σωτῆρος μαρτύριον θαύ μασι γενομένοις. Ταῦτα γὰρ πάντα τὰ θαυμάσια αὐτ τοῦ καὶ ἡ δικαιοσύνη· καὶ ἐπὶ τοὺς πάλαι τελευτήσαντας ἔφθασε, δι' οὓς ἐκεῖ κατῆλθεν, ἵνα μὴ μόνον ζώντων, ἀλλὰ καὶ νεκρῶν κυριεύσῃ. Διὸ καὶ πολλὰ σώματα τῶν κεκοιμημένων ἁγίων ηγέρθησαν, καὶ σὺν αὐτῷ τῷ Σωτῆρι εἰς τὴν ἁγίαν Θεοῦ πόλιν εἰσῆλθον, δηλονότι τὴν ἐπουράνιον. Τοὺς αὐτοὺς δὲ νεκροὺς ἔφη καὶ ἐν τάφῳ, καὶ ἐν ἀπωλείᾳ, καὶ σκότῳ. 16. Διοδώρου. Λέγοις δ᾽ ἂν ὕψωσιν, καὶ τὴν ἐν σημείοις καὶ τέρασι. Περὶ ἧς εἰπόντος τὸ, Δόξασόν με, φησὶν ὁ Πατήρ Καὶ ἐδόξασα, καὶ πάλιν δοξάσω. Ταύτην γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν παθὼν ἐταπείνωσεν. Διοδώρου. Ο λαὸς ὁ Ισραηλίτης εἴ ποτε ἐν μεγάλῳ κατέστη κινδύνῳ, καὶ ἀπέγνω τὰ καθ᾿ αὐτὸν, μίαν περιέμενεν ἐλπίδα σωτηρίας τὴν ἐπαγγελίαν τὴν κατὰ τὸν Χριστὸν, δο θεῖσαν μὲν ἐξ ἀρχῆς τῷ ᾽Αβραὰμ, ἀνακαινισθεῖσαν δὲ τελευταῖον ἐπὶ τοῦ Δαβίδ. Καὶ νῦν οὖν ἐν αἰχμαλωσίᾳ διατρίψαντες ἐπὶ πολὺν τὸν χρόνον, καὶ ἀπο γνόντες τῆς σωτηρίας, οὐκ ἔχοντες παρρησίαν εἰς τὸ
col. 1619–1620page 35 of 42
PG 33:1619δεηθῆναι αὐτοὶ τοῦ Θεοῦ, πρὸς τὸν Δαβίδ, ὡς τοῦ ἡ ἀποτελέσματα. Ὡς γοῦν ἔλεγεν, Ἐν τῷ οὐρανῷ Θεοῦ ἐπαγγειλαμένου ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ βασι λέα ἀνιστᾷν διαιωνίζοντα, κατά τε τὴν δόξαν καὶ τὸ κράτος κοινῆ ποιοῦνται μετά συντριβῆς καρδίας τὴν αἴτησιν. Εστι μὲν οὖν τὰ μὲν πρῶτα τοῦ ψαλμοῦ ὑπομιμνησκόντων τὸν Θεὸν τῶν ἐπαγγελιῶν τῶν αὐτ τοῦ τῶν πρὸς Δαβίδ· τὰ δὲ τελευταία δεομένων διὰ τὴν ἐπαγγελίαν τυχεῖν τῆς φιλανθρωπίας. 5. Διοδώρου. Υπέσχου, φησί, τὴν τοιαύτην φιλανθρωπίαν συνοικοδομεῖν τῷ αἰῶνι. Καὶ καλῶς οἰκοδομίαν ἐκάλεσε τὴν τῆς ἐπαγγελίας αὔξησιν. Ηρξατο γὰρ ἐξ ἑνὸς τοῦ ᾿Αβραάμ, εἶτα διέβη εἰς τὸν λαὸν τὸν Ἰσραηλίτην, καὶ ἐκ τοῦ λαοῦ τοῦ Ἰσραηλί του εἰς πᾶσαν τὴν οἰκουμένην. Τήν οὖν κατὰ μικρὸν αὔξησιν οἰκοδομίαν ἐκάλεσεν. Ετοιμον δὲ πανταχοῦ τὸ ἑδραῖον καλεῖ καὶ τὸ βέβαιον. Βούλεται οὖν εἰπεῖν ὅτι, ἡ τοιαύτη σου ἐπαγγελία ήδρασται, καὶ τὴν βε βαίωσιν ἔχει ἄνω ἐν τοῖς οὐρανοῖ;, ὥστε αὐτῆς μηδὲν ἐπίγειον περιγίνεσθαι πράγμα. ἑτοιμασθήσεται ἡ ἀλήθεια σου· οὕτω μετὰ ἐπαγ γελίαν νῦν ἐπιφέρει, Εξομολογήσονται οἱ οὐρανοὶ τὰ θαυμάσιά σου, Κύριε· ὡς τῶν ἐπὶ γῆς μὴ δυ ναμένων τῶν ἐπαγγελιών σου συνιέναι τὸν νοῦν, &ς δεῖ τὰς οὐρανίους ἑρμηνεῦσαι δυνάμεις· τὰς πρὸς Δαβὶδ γὰρ ἐπαγγελίας μόνων ἀγγέλων εἰδέναι τε καὶ διηγεῖσθαι. Οὗτοι γὰρ καὶ τὴν ἀλήθειάν σου καὶ τὰ θαυμάσιά σου ἐν Ἐκκλησίᾳ ἁγίων ἐξομολογήσονται. Ὥστε καὶ εἰ ἐγένετο τοιαύτη τις ἐπὶ γῆς Ἐκκλησία, ταύτην διδάξουσιν εἴτε θεῖαι δυνάμεις, εἴτε ἄνδρες οὐράνιοι τὴν ἐμφερομένην ταῖς ἐπαγγελίαις αλή θειαν. Λέγοι δ' ἂν ἀκριβῶς εἰδέναι ταῦτα καὶ τὴν τῶν πρωτοτόκων Ἐκκλησίαν, τῶν ἀπογεγραμμένων ἐν οὐρανοῖς. 8. Διοδώρου. Ωσπερ οἱ ἀσύνετοι σκανδαλίζονται ὁρῶντες αὐτὸν ἐν τῇ τοῦ δούλου μορφή, ἀκούοντές τε λέγοντος αὐτοῦ, Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια και, Πρὸ τοῦ Ἀβραὰμ γενέσθαι ἐγὼ εἰμί· οὕτως οἱ ἅγιοι τούμπαλιν δοξάζουσιν αὐτὸν, καὶ μέγαν καὶ φοβερὸν καλοῦσι. Καὶ τοῦτο ἐκεῖθεν δῆλον, ἐκ τοῦ, τὸν μὲν Πέτρον ὥσπερ ἐκ στόματος ἁπάντων βοᾷν Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος πάλιν δὲ τοὺς πάντας· Ἀληθῶς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ εἶ ὅτε τῇ θαλάσσῃ καὶ ἀνέμοις ἐπετίμησε. 11. Διοδώρου. Ταῦτα δὲ ποιεῖς καὶ ἐπὶ τῶν ἀοράτων δυνάμεων· ἐχθραίνουσαι γὰρ τῇ σῇ προνοίᾳ διασκορπίζονται μετὰ τοῦ σὺν ὑπερηφανίᾳ κατάρχοντος καὶ τοῦ παρόντος αἰῶνος, ὃν ἔπληξας τῇ ρομ φαίᾳ· κατὰ τὸ, Ἐπάξει Κύριος τὴν ρομφαίαν, τὴν μεγάλην, τὴν ἰσχυρὰν ἐπὶ τὸν δράκοντα, τὴν ὄφιν τὸν σκολιόν, καὶ ἀνελεῖ τὸν δράκοντα τὸν ἐν τῇ θαλάσσῃ. Περὶ οὗ φησιν ὁ Δαβίδ 25)· Αὕτη ἡ θάλασσα ἡ μεγάλη καὶ εὐρύχωρος, ἐκεῖ ἑρπετὰ, ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός. Δράκων οὗτες ὃν ἔπλασας ἐμπαίζειν αὐτῷ. Ἐπεὶ οὖν ἐν θαλάσσῃ, κατὰ τὴν διττήν είρηται προφητείαν, σημαινούσῃ τὸ τῶν δυνάμεων τῶν ἀντικειμένων χωρίον μή ποτε καὶ νῦν τὴν τοιαύτην ᾐνίξατο θάλατταν εἰπών Σὺ δὲ δεσπόζεις τοῦ κράτους τῆς θαλάσσης, και τὰ ἑξῆς. Τούτοις γοῦν συνῆψε τό· Σὺ ἐταπείνωσας ὡς τραυματίαν ὑπερήφανον, καὶ τὰ περὶ τῶν ἐχθρῶν τῶν ἀντικειμένων. Ψάλλει δὲ καὶ ἄλλοθι 15), Σὺ συνέθλασας τὰς κεφαλὰς τῶν δρα 5. Διοδώρου. Μόνῳ δὲ τῷ Δαβὶδ δι' ὅρκου. πεποίηται τὴν περὶ τοῦ σπέρματος ἐπαγγελίαν, ἐπεὶ καὶ Δαβὶδ πρὸ ταύτης ἐν ρλα' ψαλμῷ σὺν ὅρκῳ λέγει· Μνήσθητι, Κύριε, τοῦ Δαβίδ, καὶ πάσης τῆς πραότητος αὐτοῦ. Ὡς ὤμοσε τῷ Κυρίῳ, εὔ ξατο τῷ Θεῷ Ἰακώβ· Εἰ εἰσελεύσομαι εἰς σκή νωμα οίκου μου· εἰ ἀναβήσομαι ἐπὶ κλίνης στρωμνῆς μου· εἰ δώσω ὕπνον τοῖς ὀφθαλμοῖς μου, καὶ τοῖς βλεφάροις μου νυσταγμόν, ἕως οὗ εὕρω τόπον τῷ Κυρίῳ, σκήνωμα τῷ Θεῷ Ἰακώβ. Διόπερ ὁ Θεὸς ἔνθεν ὡς διδοὺς ὅρκῳ τὸν ὅρκον ἀμε! βεται, καὶ συνάπτει τοῖς εἰρημένοις ἑξῆς· Ωμοσε Κύριος τῷ Δαβὶδ ἀλήθειαν, καὶ οὐ μὴ ἀθετήσει αὐτήν· Ἐκ καρποῦ τῆς κοιλίας σου θήσομαι ἐπὶ τὸν θρόνον σου 11)· Κατὰ γὰρ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνὴν νιι, 2), "Ο μέτρῳ μετρεῖτε, ἀντιμετρηθήσεται ὑμῖν. "Ην γὰρ ζηλώ σας ὁ Δαβίδ, τὴν πανταχοῦ γῆς ἀσέβειαν θεωρῶν, τῆς μὲν ἀντικειμένης τιμωμένης δυνάμεως, τοῦ δὲ Ποιητοῦ τῶν ὅλων ἠγνοημένου. Οθεν εὔξατο σύν ὅρκῳ πρῶτος, οἰκοδομήσειν ἱερὸν ἐπὶ γῆς τῷ τῶν ὅλων Θεῷ, ἐν ᾧ τὴν διὰ Μωϋσέως κιβωτὸν ἀναπαύσεις· πρὸ γὰρ τοῦ Δαβὶδ περιήγετο ποτὲ μὲν εἰς Γάλγαλα, ποτὲ δὲ εἰς Μασηφά, ποτὲ δὲ εἰς Σηλώμ, ἄλλοτε πρὸς ἀλλοφύλους, κἀκεῖθεν εἰς Βηθσαμοῦς, εἶτα εἰς Καριαθιαρεὶμ, εἶτα εἰς οἶκον 'Αμιναδάβ, κόντων ἐπὶ τοῦ ὕδατος· σὺ συνέθλασας τὴν κε κἀκεῖθεν εἰς οἶκον ᾿Αβεδδαρά· ὅθεν αὐτὴν ἡ Δαβιδ εἰς Σιὼν τὴν πόλιν μετεστήσατο· διὸ καὶ ναὸν ἀν εγείρειν εἰς ὃν αὐτὸν οἴσει σοι διἰσχυρίσατο· καὶ τὴν μὲν προαίρεσιν ὁ Θεὸς ἀπεδέξατο, οὐ μὴν τὸν οἶκον επέτρεψε ποιῆσαι· μὴ γὰρ δεῖσθαί τινος πρὸς οἰκη σιν αἰσθητοῦ· εἰ δὲ χρὴ Θεὸν οἰκεῖν ἐπὶ γῆς, ἐκ σπέρματος αὐτοῦ προελεύσεσθαι κατὰ σάρκα τὸν Σωτήρα Χριστόν, τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ καὶ αἰώνιον, καὶ τὴν αὐτοῦ καθολικὴν Ἐκκλησίαν παγή σεσθαι δι' αὐτοῦ. Δύο δὲ νῦν ἐπαγγέλλεται τῷ Δαβίδ Εν μὲν, αὐτοῦ τὸ σπέρμα φυλάξειν ἕως αἰῶνος δεύτερον δὲ, τὸν θρόνον αὐτοῦ οἰκοδομήσειν εἰς γε νεὰν καὶ γενεάν. Ασυστάτων δὲ τούτων ὄντων ἐπ τῆς γῆς, εἰς οὐρανοὺς ἑξῆς ἀναπέμπει τὰ τούτων φαλὴν τοῦ δράκοντος, ἔδωκας αὐτὸν βρώμα λαοῖς τοῖς Αιθίοψι. Καὶ ἐν Ἰώβ 20)· "Άξεις δὲ δράκοντας αγκίστρῳ, καὶ τὰ ἑξῆς. Οἷς ἐπάγει Αὐτὸς δὲ ἐστι βασιλεὺς πάντων τῶν ἐν τοῖς ὕδα σι. Νῦν τοίνυν τὸ θεῖον Πνεῦμα δηλοί τοῦ Μονογενούς τὴν κάθοδον τὴν μέχρι τῆς εἰρημένης θαλάσσης. Προ θεολογήσας γοῦν αὐτὸν, καὶ τὴν πρώτην αὐτοῦ δια τριβὴν, τὴν ἐν τοῖς ἁγίοις, εἰπὼν, πρόεισι διδάσκων ὡσαύτως, ὡς καὶ τῆς δηλωθείσης ἡμῖν κρατήσει θα λάσσης· διὸ καὶ δυνατὸν αὐτὸν προείπεν εἰς πίστιν τῆς πρὸς τὸν Δαβὶδ γινομένην ἐπαγγελίας. 14. Διοδώρου. Καὶ ἄλλως δὲ, φησίν, ἡ σὴ δύναμις πάντων ἐπικρατεῖ· ἔνδοξος δὲ φανήτω καὶ τοῖς ἐπὶ γῆς (ἐμπεριείληπται δὲ τῷ ἑνὶ Θεῷ ἦτε δύνα
col. 1621–1622page 36 of 42
PG 33:1621τραίνου, θύγατερ Σιών· ἰδοὺ ὁ βασιλεύς σου έρχε ταί σοι πραὺς ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον καὶ πῶλον νέον· καὶ κατάρξει από θαλάσσης ἕως θαλάσσης καὶ ποταμῶν διεκβολάς γῆς· ἀνθ' οὗ τὸ Ἑβραϊκὸν, Καὶ ἀπὸ ποταμῶν ἕως περάτων τῆς οἰκουμένης. μις αὐτοῦ. καὶ ἡ χεὶρ, καὶ ὁ βραχίων.) Τελεία γὰρ ἐφ' ἡ ἐπλήρωσε. Προφητεύει καὶ Ζαχαρίας· Χαῖρε καὶ εὐ ἑαυτῆς οὖσα, δι' ἧς ἅπαντα γέγονέ τε καὶ γίνεται, συναριθμεῖται Θεῷ κατὰ τὸν ἕνα τῆς θεότητος ἀρι θμὸν, ὡς μὴ περιπίπτειν τοῖς περὶ τῶν ἀνομοίων αὐτῷ, λεγομένοις πολλῶν υἱῶν. Ἡ γὰρ μία δύναμις εἰκὼν ἀληθινὴ καὶ γνώρισμα τοῦ Θεοῦ πάντα δι' αὐτ τῆς ἐπιτελοῦντος· διόπερ αὐτῆς ἤρμοσε καὶ τῆς εἰς ἀνθρώπους ἐπιδημίας τὰ θεῖκὰ, καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ κρί σις ὑπὸ Χριστοῦ γίνεται· ἐνυπάρχουσα μὲν ὡς δυνά μει Θεῷ, δοθεῖσα δὲ ὡς ἀνθρώπῳ, καθάπερ εἶπεν αὐτ τός. Διεῖλε δὲ τοῖς χρόνοις τὸν ἔλεον καὶ τὴν κρίσιν. Η μὲν γὰρ ἔσται, ὅταν ἐλθὼν ὁ βασιλεὺς καθίσῃ ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, βάσιν ἔχοντος τὴν δικαιοσύνην καθὰ προεἶπεν ἐν θ' ψαλμῷ, Ἥδρασεν ἐν κρίσει τὸν θρόνον αὐτοῦ. Προτρέχει δὲ τῆς ἐπιφανείας ἐκείνης ἔλεος πολὺ ἐπὶ γῆς, ἐλέῳ τοὺς ἀνθρώπους εἰς σωτη- 5 ρίαν εὐτρεπίζοντος τοῦ μέλλοντος ἐπιφανήσεσθαι φου βεροῦ κριτοῦ. Μετὰ τοῦ ἐλέους δὲ ἡ ἀλήθεια· οὐ γὰρ οἷόν τε μὴ γενέσθαι οὐκ ἀληθῶς ἡ ὀρθῶς ἐν τῇ χρη στότητι τοῦ Θεοῦ μακροθυμίαν· κἂν δοκῶσι τοῖς ἀγνοοῦσι τὸ μέλλον οὐκ ὀρθῶς εὐπράττειν οἱ φαῦλοι, οὐδὲ μὴν οἱ ἀγαθοὶ δυσπραγεῖν. 20. Διοδώρου. Ρητῶς ἤδη τὴν ἐπαγγελίαν διέξεισι τὴν γενομένην διὰ Νάθαν τοῦ προφήτου, πλη. θυντικῶς αὐτὸν εἰπὼν υἱοὺς Θεοῦ· ἢ κατὰ τοὺς λοι τοὺς ἑρμηνευτὰς, ὁσίους Θεοῦ· ὡς δηλονότι δυνάμεως καὶ δόξης μετέδωκε τῷ Δαβίδ, κατὰ τὸ,"Ελαβόν σε ἐκ τῆς μάνδρας ἐξόπισθεν τῶν ποιμνίων, τοῦ εἶ καί σε εἰς ἡγούμενον ἐπὶ τὸν λαόν μου τὸν Ισ ραήλ· καὶ ὡς ἔχρισεν εὐάρεστον ὄντα πρὸς βασιλείαν, ο καὶ αὐτῷ συνεπράττετο, καὶ κατήργει τοὺς δυσμενεῖς, οἷς καὶ συγκόπτων ετρέπετο, κατὰ τὸ, Αμην μετὰ σοῦ ἐν πᾶσιν οἷς ἐπορεύθης, καὶ ἐξωλόθρευσα πάντας τοὺς ἐχθρούς σου ἀπὸ προσώπου σου (11 9). Ταῦτα γὰρ ἔφη διὰ Νάθαν ὁ Θεός. Ὑψώθη τε, φησίν, ἐμῷ τε ἐλέῳ καὶ σπουδῇ τῇ περὶ αὐτόν· ὅθεν ἀεὶ νικῶν ἐν πολεμίοις αήττητος ἦν. 29. Διοδώρου. Οὐκ εἰς ἕνα δὲ παρόντα αιώ να θήσειν τὸ σπέρμα τοῦ δηλωθέντος ἐπαγγέλλεται κέρως, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Καὶ Σύμ μαχος δὲ οὕτως ἐξέδωκε, Καὶ ποιήσω διηνεκὲς τὸ σπέρμα αὐτοῦ καὶ τὸν θρόνον αὐτοῦ, ἐφ' ὅσον αἱ ἡμέρα τοῦ οὐρανοῦ. Σπέρμα δὲ Χριστοῦ τὰς παν ταχοῦ φησιν Εκκλησίας, καὶ τοὺς ἀναγεννηθέντας αὐτῷ λαούς. Τὸν δὲ τούτου διέπουσι θρόνον οἱ ἐν τούτ τοις ἐκ τῆς αὐτοῦ διαδοχής προεδρεύοντες, ἂν καὶ διη νεκή φησίν. Ὁ γὰρ Ἰουδαϊκὸς πρὸς ὀλίγον ἀπαρκέσας ἀπέβη, περί που τετρακόσια φυλαχθεὶς ἔτη, ἀπὸ Δα Ειδ μέχρι τῆς εἰς Βαβυλῶνα μόνον αἰχμαλωσίας. Εἰ δὲ τοὺς υἱοὺς, τουτέστι τους διαδόχους του προφητευομένου, πλημμελῆσαι συμβῇ, διὰ μὲν τῶν ἐπαγομένων αὐτοῖς ἐπιστραφήσονται διωγμῶν· τὸν δὲ θρόνον οὐκ ἔσται πεσεῖν, οὐδὲ τὸ ἔλεός μου διασκεδάσω, καὶ οὐκ εἶπεν ἀπ' αὐτῶν, ἀλλ' ἀπ' αὐτοῦ, ἢ τοῦ θρόνου, ἢ τοῦ κέρως. 25. Διοδώρου. Ἐντεῦθεν οὐκέτι περὶ Δαβὶδ ὁ λόγος· ἀλλὰ περὶ τοῦ κέρως ἁρμόττει, τοῦ ἐξ αὐτ τοῦ. Τὸ κέρας οὖν αὐτοῦ, τουτέστι Χριστός· ἐφ' οὗ καὶ ἀληθὲς τὸ, Καὶ θήσομαι ἐν θαλάσσῃ χεῖρα αὐτοῦ· τῆς παράλου χώρας μὴ κρατήσαντος τοῦ Δα διδ, καὶ μόνης βασιλεύσαντος τῆς Ἰουδαίας· ἀλλ᾽ οὐχ υψηλού γενομένου παρὰ τοῖς βασιλεῦσι τῆς γῆς. Περὶ τούτου δὲ τοῦ κέρως καὶ Ζαχαρίας ἐν Εὐαγγελίῳ φη σί· Καὶ ἤγειρε κέρας σωτηρίας ἡμῖν ἐν οἴκῳ Δα διδ τοῦ παιδὸς αὐτοῦ· καθὼς ἐλάλησε διὰ στό ματος τῶν ἁγίων τῶν ἀπ' αἰῶνος προφητῶν αὐτ τοῦ. Κέρας δὲ καθὸ καὶ μονόκερως εἴρηται· Καὶ ὁ ἠγαπημένος γάρ, φησίν, ὡς υἱὸς μονοκερώτων. Τὴν γὰρ ἀντικειμένην Θεῷ πᾶσαν ἐκεράτωσε δύνα μιν, οὗ καὶ ἡ δεξιὰ κατεκυρίευσε τῆς οἰκουμένης, ἐν ποταμοῖς καὶ θαλάτταις. Καὶ νῆσοι γὰρ αὐτὸν μετά τῶν ἄλλων ἀναγορεύουσι Θεόν τε, καὶ Κύριον, καὶ Βασιλέα. Τοιοῦτον ἐν οπ' ψαλμῷ τὸ, Κατακυριεύσει ἀπὸ θαλάσσης ἕως θαλάσσης, καὶ ἀπὸ ποταμῶν ἕως τῶν περάτων τῆς οἰκουμένης. Ἀπὸ γὰρ τοῦ βαπτίσματος ἀρξάμενος τοῦ κατὰ τὸν Ἰορδάνην τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ κηρύττειν, τὴν πᾶσαν οἰκουμένην 36. Διοδώρου. Ὁ ἀψευδῆς κατὰ φύσιν Θεός καὶ ὅρκῳ χρῆται, τοὺς ἀνθρώπους ἀνθρωπίνως πιο στούμενος· Ινα διὰ δύο, φησὶν ὁ Ἀπόστολος νι, 18), πραγμάτων· ἀμεταθέτων, ἐν οἷς ἀδύνατον ψεύσασθαι τὸν Θεὸν, ἰσχυρὰν παράκλησιν ἔχω μεν. Ομνυσι δὲ κατὰ τοῦ Ἁγίου αὐτοῦ· ὡς ἂν Πα τήρ εὐορκῶν κατὰ γνησίου Παιδὸς καὶ ἀγαπητοῦ. ΤΕ δὲ ὤμοσε; πρῶτον περὶ τοῦ σπέρματος, δεύτερον πε ρὶ τοῦ θρόνου· οὕτω μὲν γὰρ, οὐ διαλείψει, φησίν, εἴτε λόγος ἐστὶ σπαρεὶς εἰς τὴν Ἐκκλησίαν, εἴτε λαός· τὸν ἐκκλησιαστικὸν δὲ Χριστοῦ θρόνον κατὰ τὸν ἥλιον πᾶσαν φωτίσειν τὴν οἰκουμένην, καὶ κατὰ τὴν σελήνην εδραίως εστάναι. Περὶ δὲ τῆς διδασκαλίας, ἧς αὐτὸς ὑπῆρξε σπορεὺς, διὰ τῆς ἐν Εὐαγγελίοις λέγει παραβολῆς· Ἐξῆλθεν ὁ σπείρων τοῦ σπεῖραι, καὶ τὰ ἑξῆς 5). Καὶ ταῦτα, φησίν, οὐκ άλλως ἔσται. Πιστὸς γὰρ ὁ μάρτυς αὐτῶν, ὁ τὸν οὐ ρανὸν οἰκῶν Θεός. Ψευδὲς δὲ τὸ περὶ τοῦ σωματικού θρόνου ταῦτα νομίζειν εἰρῆσθαι· μετὰ γὰρ τὴν αἰ χμαλωσίαν τὴν ἐκ Βαβυλῶνος οὐδεὶς εἰς τὸν θρόνον εκάθισε τοῦ Δαβίδ. Ἐξ ἐκείνου δὲ μέχρι τοῦ παρόντος χιλίων ἐγγύς ἐστιν ἐτῶν, ἐξ οὗ τοῦ Δαβὶδ ὁ σω ματικός θρόνος ελύθη· δν καὶ διὰ τῶν ἑξῆς ἀποδύρεται, τἀναντία ταῖς ἐπαγγελίαις συμβεβηκότα· τούτῳ δεικνύων ἅπερ ἀναγκαίως τῇ περὶ Χριστοῦ προφητεία συνείληπται· τῆς ἑκατέρου θρόνου δηλουμένης διαφορᾶς· τοῦ μὲν παυομένου, τῆς δὲ περὶ τούτου θεοπρεπῶς πληρουμένης ἐπαγγελίας. 39. Διοδώρου. Ταῦτα περὶ τῆς σωματικο τέρας ἁρμόττει διαδοχῆς. Ἐξ οὗ γὰρ ἀπήχθησαν εἰς Βαβυλῶνα, τὸ βασιλικὸν ἐξέλιπε χρίσμα, μηδενὸς ἔτι βασιλεύσαντος ἐκ γένους Δαβίδ. Ταῦτα δέ φησιν οδυ ρόμενος, ὡς ἕτερα μὲν ἐπαγγειλαμένου Θεοῦ, τα προ λαβόντα φημί, ἑτέρων δὲ παρ' ἐκεῖνα τῶν παρόντων ἐκβεβηκότων. Οὐκοῦν οὐ περὶ τῶν σωματικῶν, περὶ
col. 1623–1624page 37 of 42
PG 33:1623δὲ τῶν κατὰ Χριστὸν ὁ ἀψευδής Θεὸς ἐπηγγείλατο· ἀντὶ τῆς προκειμένης αὐτῷ χαρᾶς ὑπέμεινε σταν. οὗ δὴ μὴ γέγονεν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ἡ βασιλεία, οὐδὲ τὸν αἰσθητὸν τοῦ Δαβὶδ ἐκληρώσατο θρόνον, ὅς γε τοὐναντίον καὶ πέπονθε. Τὰ οὖν οὕτως ἐναντία σύνεγγυς τὸ προφητικὸν ἐνέθηκε πνεῦμα, πρὸς ζήτη σιν ἡμᾶς ἀνεγεῖρον τῆς τῶν ἐπαγγελιῶν τῶν θείων ἐκβάσεως. ρόν, αἰσχύνης καταφρονήσας 2), ἵν' ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς μηκέτι ᾗ καταλελυμένος ἀπὸ καθα ρισμοῦ, ἀλλ' ἐνεργῶν αὐτὸν αἴροι τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου· κατὰ τὸν Καθαρισμὸν ἁμαρτιῶν ποιησάμενος ἐκάθισεν ἐκ δεξιῶν τῆς μεγαλωσύνης ἐν ὑψηλοῖς 1, 3), ἀνωρθωμένον ἔχων καὶ βεβαίως ἱδρυμένον τὸν θρόνον· ὃν μακροήμερον, καὶ αἰώνιον διαμένοντα ἔχειν λέγεται εἰς ἀεί. 50. Διοδώρου. ῎Ανω μὲν ἔφην, ὡς τὰ ἐλέη σου εἰς τὸν αἰῶνα μένει, καὶ διαπεσεῖται τῆς σῆς ἐπαγγελίας οὐδέν· ἀξιῶ δὲ μαθεῖν αὐτὸν τὸ λανθάνον, καὶ πότε ἥξει· ὡς οὖν ἡ πρόῤῥησις τῶν σκυθρωποτέρων ἀπήντηκεν, οὕτως ἀκόλουθον, καὶ τὴν τῶν κρειττόνων εἰς ἔργον ἐλθεῖν· τὰ αἰώνια σπέρματά τε, καὶ τὸν θρόνον Δαβίδ. Ταῦτα μὲν οὖν πάλαι προσεδοκᾶτο προφήταις, ἡμῖν δὲ νῦν δι' ἔργων ὁρᾶται, διὰ τῶν εἰς τὸν Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν ἀποτελεσμάτων. 40. Διοδώρου. Η καὶ οὕτως· Εἰπών, φη σὶν, Ὦ Δέσποτα, τοῦ Χριστοῦ τὸ σπέρμα εἰς τὸν αἰῶνα μένειν, ἀπώσω τὸ σπέρμα αὐτοῦ· καὶ μὴ βεβηλώσειν εἰπὼν τὴν πρὸς αὐτὸν διαθήκην, ἐβεβήλωσας τὸ ἁγια στήριον αὐτοῦ, εἰς τὴν γῆν κατέῤῥαξας, ἤτοι εἰς θά νατον καὶ μνῆμα τὸ σῶμα παραδοὺς αὐτοῦ· ἢ τὴν Εκκλησίαν, οὖσαν οἶκον καὶ ἁγιαστήριον αὐτοῦ, συγ χωρήσας κατὰ καιροὺς παραδοθῆναι τοῖς ἐκ τῶν ἀθέων ἐπενεχθεῖσιν αὐτῇ διωγμοῖς. Θεοῦ δὲ δοῦλος ὁ Χριστὸς, ὡς ἀναλαβὼν τὴν τοῦ δούλου μορφήν 11, 7), καὶ γενόμενος ἐκ τῆς εἰπούσης τῷ ἀγγέ λῳ· Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου, γένοιτό μοι κατὰ τὸ ῥῆμά σου 1). Αλλὰ καὶ πᾶσαν τῶν υἱῶν αὐτοῦ καθεῖλες ὀχυρωτάτην βοήθειαν, ὡς προκεῖσθαι πρὸς πᾶσαν ἐπιβουλήν. Φραγμοὶ γὰρ κατὰ τὴν Γραφὴν αἱ θεόθεν φρουραί. Λέγοιντο δὲ φραγμοὶ ἀμπελῶνος τοῦ Χριστοῦ καὶ οἱ θεῖοι ἀπόστολοι, οὓς καθαιρεῖσθαι ὑπὸ Θεοῦ φασιν οἱ ὁρῶντες αὐτοὺς ἐσκορπισμένους καὶ σκανδαλισθέντας ἐν τῇ νυκτὶ τῆς παραδόσεως Ἰησοῦ. Οἵπερ καὶ ὀχυρώματα λέγονται, κατὰ τὸν 1. Διοδώρου. Λέγοις δὲ ὄρη μὲν ἑδραζόμενα αὐτὸν καιρὸν περιπεσόντες δειλίᾳ· ᾧ ἠκολούθησε τὸ τοὺς ἀποστόλους, γῆν δὲ πλασσομένην τὴν καρποφο διηρπάσθαι Χριστόν, ὅ ἐστιν αὐτοῦ τὸ σῶμα. Ὑμεῖς ρεῖν δυναμένην ψυχὴν, οἰκουμένην δὲ τὴν Ἐκκλησίαν, γάρ ἐστε σῶμα Χριστοῦ, καὶ μέλη ἐκ μέρους ο καθ᾽ ἣν οἰκοῦσιν ἄγγελοι, δόγματά τε ἀληθείας καὶ τοῦ (1 27). Οχυρώματα δὲ αὐτοῦ αἱ πανταχοῦ Ἐκκλησίαι. Εγένοντο δὲ καὶ ὄνειδος τοῖς, διὰ τὸ περὶ αὐτὸν εἶναι, γείτοσι καλουμένοις· οἵτινές εἰσιν οἱ δο κοῦντες τῆς Γραφῆς αὐτοῦ περιέχεσθαι, καὶ τῆς Ἐκκλησίας ὑπάρχειν ἐγγὺς, δι' οὓς ὀνειδίζεται, και πῶς φρονοῦντας ἢ πράττοντας· ὥσπερ καὶ δοξάζουσιν αὐτὴν δὲ ὀρθῶς φρονοῦντες ἢ πράττοντες. Οἱ δὲ ἐχθροὶ αὐτοῦ κατεπαίρονται, ὡς ἰδίᾳ δυνάμει πράτ τοντες & δὴ παθεῖν συνεχώρησας· ἐφ᾽ οἷς καὶ οἱ μι σοῦντες εὐφραίνονται, μηδεμίαν ὁρῶντες ἀντίληψιν, ἐν τῷ συμβάλλειν εἰς πόλεμον αὐτῷ τοὺς ἐχθροὺς, ὥστε δήσαντας αὐτὸν ἀπαγαγεῖν ἐπὶ τὸν σταυρὸν, καὶ ὅσα πρὸς ὕβριν ἐπενεγκεῖν. Ταῦτα φασὶν οἱ Χριστὸν μὲν ποθοῦντες. καὶ Πρόνοιαν ἡγούμενοι· τὸν σκοπὸν Καὶ ἐν τούτῳ τῷ ψαλμῷ τὰς συμφορὰς διηγεῖται τοῦ λαοῦ τοῦ ἐν τῇ αἰχμαλωσίᾳ καὶ εἰσάγει αὐτοὺς ὡσανεὶ δεομένους τοῦ Θεοῦ ἀπαλλαγῆναι τῶν κατεχόντων αὐτοὺς ἀνιαρών. Δεί κνυσι δὲ καὶ τὸ προοίμιον τῆς δεήσεως τὴν ἐπίτασιν, καὶ ὅτι ὠφελημένοι ὑπῆρχον ἐκ τῶν συμφορῶν. Ο γὰρ ἡμέλουν πρὸ τούτου Θεοῦ, ἐπὶ τοῦτον νῦν τὴν καταφυγὴν ἔχειν ὁμολογοῦσιν. Πνεύματος τὰ χαρίσματα. Πρὸ δὲ τούτων ἁπάντων ὁ Θεός καταφυγὴ τοῖς προφήταις γίνεται, ὁ αὐτὸς ὢν ἀε!, ἄτρεπτον ἔχων τὴν ὕπαρξιν. Τὸ δὲ ἡμῖν οὐ τοῖς τότε μόνον, φησίν, ἀλλὰ τοῖς καθ᾿ ἑκάστην γενεὰν σὲ φο βουμένοις καταφυγὴ ἐγενήθης. Καὶ ἡμᾶς δὲ διδάσκει μὴ καταφεύγειν εἰς ἕτερον. Σαφῶς δὲ Σύμμαχος ἐξέδωκεν, ἐν ἑκάστῃ γενεᾷ. Φυσικῶς δὲ πρὸ τοῦ ὄρη γενηθῆναι ἢ τεχθῆναι, ὡς ἂν μὴ ἅμα τῷ γενέσθαι τὴν γῆν, τῶν ὁρῶν συνυπαρξάντων αὐτῇ, φύντων δὲ κατὰ μικρὸν ἐξ αὐτῆς, καθάπερ ἐκ τόκου πρὸς αὔξησιν ἐπιδοῦναι, καθὼς καὶ τὰ τικτόμενα βρέφη. Φασὶ γοῦν εἰς ἔτι νῦν τινες τῶν φυσιολόγων αύξειν τὰ ὄρη, καὶ τὰς πέ τρας γίνεσθαι μείζους γινομένας ἀεὶ διά τινος διὰ μα κρῶν περιόδων προσθήκης. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ὠδινηθη νεύσαντες ἀκολουθήσαντες τῷ Ἑβραϊκῷ, ἔστι καὶ τὴν γῆν ὑπονοεῖν ὡς ἐξ ἑτέρου προελθοῦσαν στοιχείου. Εἴρηται γοῦν ἐν τῇ Κοσμοποιΐα· 'Η δὲ γῆ ἦν ἀόρα τος καὶ ἀκατασκεύαστος 1, 2)· ἀφανὴς γὰρ ἦν, οἱονεὶ κυουμένη καὶ συλλαμβανομένη, ἐν τῇ φύ σει τῆς ὑγρᾶς οὐσίας· ἀπεγεννήθη δὲ ὁπηνίκα εἶπεν ὁ Θεὸς, Συναχθήτω τὰ ὕδατα ὑποκάτω τοῦ οὐρα τοῦ εἰς συναγωγὴν μίαν, καὶ ὀφθήτω ἡ ξηρά. Καὶ ἐγένετο οὕτως 1, 9). Βουλήσει Θεοῦ γὰρ επλάσθη τε καὶ συνεπάγη· καὶ ὥσπερ ἀθρόως ἀναδοθεῖσα προῆλθεν εἰς φῶς καθάπερ ἀπὸ γαστρός. δὲ μὴ καθορῶντες, καθ᾿ ὃν οὐ φεισάμενος ὁ Πατὴρ ναι τὴν γῆν καὶ τὴν οἰκουμένην εἰρήκασιν οἱ ἑρμη τοῦ ἰδίου Υἱοῦ, ἔκδοτον αὐτὸν ἀφῆκε τοῖς ἐπανάστασιν αὐτῷ. Παύσονται δὲ τῶν ῥημάτων, μαθόντες τὴν κατορθουμένην σωτηρίαν διὰ τοῦ θανάτου αὐτοῦ, οὐ μόνον τοῦ Πατρὸς ὑπὲρ ἡμῶν παραδόντος αὐτὸν, ἀλ λὰ καὶ αὐτοῦ ἑαυτόν. Δέδωκε γὰρ τὴν ψυχὴν αὐ τοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν (1 11, 6). Τέως γε μὴν ᾤοντο καὶ ἀπὸ τοῦ καθαρισμοῦ καταλελύσθαι Χριστόν, οὗ εἰργάσατο διὰ τοῦ αἵματος αὐτοῦ, κατα εὐλάχθαι τε εἰς τὴν γῆν τὸν θρόνον αὐτοῦ· καίτοι τοῦ Θεοῦ τεθεικότος αὐτὸν ὡς τὰς ἡμέρας τοῦ οὐρα νοῦ. Ὁρῶντες γὰρ αὐτοῦ τὸ πάθος καὶ τὸν σταυρὸν, ἔδοξαν τέλος ειληφέναι τὴν βασιλείαν αὐτοῦ, σμικρυν θεῖσαν καὶ ἀνατραπεῖσαν, ἐπὶ τῇ κατὰ τὸν σταυρὸν αἰσχύνῃ γεγενημένῃ· περὶ τῆς ὁ ᾿Απόστολος εἶπεν, Ὃς Διοδώρου. Ἐν τούτῳ τῷ ψαλ μῷ τὸ πρόσωπον εἰσάγει τῶν διὰ Χριστοῦ τελειουμένων, καὶ νικώντων δι' αὐτοῦ τοὺς νοητούς ἐχθροὺς,
col. 1625–1626page 38 of 42
PG 33:1625ἀρχὰς δηλαδὴ καὶ ἐξουσίας, καὶ τοὺς κοσμοκράτορας βούλει, δέχον ὄφεις τε καὶ βασιλίσκους τοὺς τῶν ἀνο σίων αἱρέσεων εὑρετάς. τοῦ σκότους τούτου, καὶ τὰ πνευματικὰ τῆς πονη ρίας, καὶ αὐτὸν τὸν ἀλιτήριον Σατανᾶν· οἱ καὶ πολυ τρόπως διὰ τῶν προκειμένων κατασημαίνονται, φό ος τε νυκτερινός, καὶ βέλος ἡμέρας πετίμενον, καὶ πράγμα διαπορευόμενον ἐν σκότει, καὶ σύμπτωμα, καὶ δαιμόνιον μεσημβρινόν, καὶ χιλιάδες, καὶ μυριάδες, καὶ ἀσπὶς, καὶ βασιλίσκος, καὶ λέων, καὶ δρά κων· κατὰ τούτων δὴ πάντων νίκην αναγορεύει τοῦ Θεοῦ ἀνθρώπου. 1. Διοδώρου. Ο μὲν πρότερος λαὸς, ὁ διὰ τῆς προηγουμένης Μωσέως προσευχῆς ἀποκλαυσάμενος ώμολόγει φάσκων· Ὅτι ἐξελίπομεν ἐν τῇ έργῇ σου 7), καὶ τὰ λοιπὰ ὅσα ἐδηλοῦτο διὰ τῶν ἐμφερομένων. Ὁ δὲ μέλλων συστήσεσθαι μετ' ἐκεῖνον τῷ Θεῷ διὰ Χριστοῦ λαός, ἐπὶ τῇ " βοηθείᾳ τοῦ Ὑψίστου πεποιθὼς ἀεὶ ἐμμένει, ὡς ἂν ὑπὸ τὴν σκέπην τοῦ Θεοῦ αὐλιζόμενος, καὶ οὐδένα τῶν πειρασμῶν ἀποστραφήσεσθαί ποτε βουλήσεται, ἀλλ' ἐφ' ἑκάστῳ ἐρεῖ τῷ Κυρίῳ, Ἀντιλήπτωρ μου εἶ καὶ καταφυγή μου· ὁ Θεός μου, ἐλπιῷ ἐπ' αὐτ τόν. 4. Διοδώρου. Πρόμαχός σου γενήσεται, καὶ κατακαλύψει σε πολεμούμενον. Τέθεικε δὲ τοῦτο ἐκ μεταφορᾶς τῶν πρώτων ἐν πολέμοις ἐστώτων, καὶ τοῖς μεταφρένοις καλυπτόντων τοὺς ὄπισθεν. πτέρυγας γὰρ καλεῖ τῆς Προνοίας τὰς ἐνεργείας. Τέθεικε δὲ τοῦτο τῇ τῶν ὀρνίθων εἰκόνι χρησάμενος· καὶ γὰρ ἐκεῖνοι τοῖς πτεροῖς τοὺς νεοττούς συγκαλύπτουσι. 8. Διοδώρου. Πρόσωπον τὸ τοῦ ἐλπίζοντος παρεισάγει λέγων παρ' ἑαυτοῦ πρὸς Θεὸν, ὅτι αὐτὸν ἔθετο τὴν ἐλπίδα. Καὶ πάλιν ἐπιφωνεῖ τῷ τοιούτῳ Ὅτι ἐπειδή περ ἔθου τὸν Ὕψιστον ὥσπερ οἶκον ἀσφα λείας, πρὸς οὐδενὸς κρατηθήσῃ κακοῦ, οὐδὲ οἶκος ὁ σὰς πληχθήσεται θεηλάτοις πληγαίς. Δῆλον γὰρ, ὡς εἴ τι πάθοι δίκαιος καὶ οἶκος δικαίου, ἀγώνισμα τοῦτο ἐξ ἀδίκων ἀνθισταμένων, καὶ οὐ κολάσεις παρά Θεοῦ. 11. Διοδώρου. Ωσπερ γὰρ οἱ κατὰ σάρκα πατέρες ὅταν ἴδωσιν ὁδὸν τραχεῖαν καὶ δύσβατον, ἁρπάζουσιν εἰς χεῖρας τὰ βρέφη, μὴ ἄρα πως άδι καθῇ τρυφερὸν ἔχοντα πόδα, καὶ οὔπω διὰ σκληρᾶς ὁδοῦ βῆναι δυνάμενα· οὕτω καὶ αἱ λογικαί δυνάμεις τοὺς οὔπω πονεῖν ἰσχύοντας, νηπιοπρεπῆ δὲ πως τὴν διάνοιαν ἔχοντας, οὐκ ἐῶσι πονεῖν ὑπὲρ δύναμιν, ἀλλὰ παντὸς ἐξέλκουσι πειρασμοῦ, μὴ ἄρα πως όλι χωρήσαντες ὑπὸ πόδας γένωνται τοῦ Σατανᾶ, καὶ ἀπαγορεύσωσι τὸ βούλεσθαι δουλεύειν Θεῷ. 13. Διοδώρου. Λέων μὲν οὖν καὶ δράκων καὶ βασιλίσκος νοηθείη ἂν αὐτός τε ὁ Σατανᾶς, καὶ οἱ συναποστάντες αὐτῷ ἄγγελοι πονηροί, οἱ τὴν ἑαυτῶν ἀρχὴν μὴ τηρήσαντες, οἷς ὁ ζόφος τοῦ σκότους εἰς τὸν αἰῶνα τετήρηται. Ασπὶς γὰρ καὶ βασιλίσκος νοηθείη ἂν λέων τε καὶ δράκων καὶ οἱ τοῖς ἐκείνου θελήμασιν ὑπηρετεῖν εἰωθότες, καὶ τῆς ἐνούσης αὐτῷ δυστροπίας μιμηταί, οἱ πικροὶ καὶ δεινοὶ καὶ πανχά λεποι, οἱ τῶν ἀγρίων θηρῶν οὐδὲν διαφέροντες, ἀπο μιμούμενοι δὲ καὶ τὴν τῶν ἐοβόλων πικρίαν. Καὶ, εἰ η 15. Διοδώρου. Τί τούτου μακαριώτερον, Θεὸν ἔχειν εἰς βοήθειαν ἕτοιμον παρεσκευασμένον τοῖς ἐχθροῖς ἀντιτάττεσθαι; Μάλιστα γὰρ τότε συν εἶναι αὐτῷ χρεία, ὅταν ᾗ θλιβερὰ καὶ περιστατικά περὶ ἡμᾶς. Οὐ μόνον δὲ αὐτὸν ἐλευθερώσω τῶν λυ πηρῶν, φησὶν, ἀλλὰ καὶ περίβλεπτον απεργάσομαι. Οὐκοῦν ἡ θλίψις οὐκέτι θλίψις, ἀλλὰ χαρὰ καὶ δόξα διὰ τὸν συνάντα καὶ κοινωνοῦντα γίνεται τοῖς θλιβομένοις. Διοδώρου. Ο σαββατισμός ἦται τὸ Σάββατον εἴη ἂν ἡ μέλλουσα κληρονομία, ὅτε καὶ ἀνάπαυσις τοὺς ἐνθάδε πόνους διαδέξεται τὰς ἀμοιβὰς ἡμῶν δηλονότι ἀποληψομένων. Αἰνεῖ οὖν ἐκείνην τὴν γενησομένην ἀνάπαυσιν. Ἔστι δὲ τῆς ᾠδῆς ὅλος ὁ σκοπός εἰς τὴν ἡμέραν τοῦ Σαββάτου εἰκὼν δὲ ὥσπερ ἐστὶ τὸ Σάββατον τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς, καὶ τῆς εὐαγγελικῆς πολιτείας: ἣν αὐτὸς ἡμῖν κεκαινοτόμηκεν ὁ Σωτὴρ μεταβαλών, τὰς τοῦ νόμου σκιᾶς εἰς τὴν πνευματικὴν λατρείαν. 11. Διοδώρου. Τον μονοκέρωτα φασὶ ζῶον εἶναι ᾧ κέρας ἐπὶ τοῦ μετώπου ἐγήγερται, ὑψηλόν τε καὶ ἄθραυστον· ᾧ κεχρημένον πρὸς τὰ ἕτερα τῶν ζώων, ἀεὶ νικᾷ καὶ περιγίνεται· καὶ ἔστιν ἰσχυρὸν καὶ δυσάντητον. Τούτῳ τῷ μονοκέρωτι παρεικάζει τὸν νέον λαὸν ἡ θεία Γραφή. Νέον δὲ ὅταν εἴπω λαόν, τοὺς διὰ πίστεως νόει, οι πάντα νενικήσασι τὰ ἔθνη. 15. Διοδώρου. Φοίνιξι δὲ καὶ κέδροις· τοὺς ἐν Χριστῷ δεδικαιωμένους. παρεικάζειν ἀξιοῖ τὸ γράμμα τὸ ἱερόν. Φυτὸν γάρ ἐστιν ὁ φοίνιξ ἀειθαλές, εὐριζόν τε, καὶ ὑψηλὸν, καὶ εὐκάρδιον, εὐώδη, καὶ γλυκὺν ἔχον τὸν καρπόν. Τοιοῦτοι δὲ πάντες οἱ τὴν ἐν Χριστῷ δικαιοσύνην ἔχοντες· ἑστήκασι γὰρ ἔδραῖοι καὶ ἀκατάσειστοι, λευκὴν ἔχοντες τὴν καρδίαν. Οὕτω που καὶ ὁ ψάλλων φησί· Καρδίαν καθαράν κτίσον ἐν ἐμοὶ, ὁ Θεός 4. Διοδώρου. Θάλασσα πολλάκις μὲν διὰ τοὺς ἐν αὐτῷ κινδύνους καὶ τὰ νοητὰ τῆς και μὲν ὁ βίος, πολλάκις δὲ τὸ μυστήριον λέγεται· ὁ βίος κίας θηρία· ὡς ὅταν οὗτος ὁ Δαβὶδ λέγῃ· Αὕτη ἡ θάλασσα ἡ μεγάλη καὶ εὐρύχωρος· ἐκεῖ ἑρπετὰ, ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός 25). Τὸ μυστή Οθεν φησὶν Αμβακούμ 111, 15)· Επεβίβα ριον δέ, διὰ τὸ ἀμέτρητον αὐτοῦ καὶ ἀκατάληπτον. σας εἰς θάλασσαν τοὺς ἵππους σου ταράσσοντας ὕδατα πολλά· ἵππους τοὺς ἀποστόλους διὰ τὸν δρόμον καλῶν, ὕδατα πολλὰ, τὰ κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην τελούμενα διὰ τῆς Ἐκκλησίας βαπτίσμα τα. Περὶ ταύτης τῆς θαλάσσης καὶ νῦν εἰπεῖν τῷ μελωδοῦντι πρόκειται. Η γὰρ φωνὴ τῶν ὑδάτων τῶν πολλῶν, τουτέστιν, ἡ τῶν πανταχοῦ βαπτισμάτων ενέργεια, θαυμάζεσθαι τοὺς μετεωρισμούς τῆς νοη τῆς θαλάσσης, τὰς θεωρίας δηλαδή, καὶ τὰ ὕψη τοῦ μυστηρίου πεποίηκε. Θαυμάζεσθαι δὲ καὶ τὸν Θεὸν ἐν ὑψηλοῖς, ὅτι διὰ τῶν ταπεινῶν ὑψηλὰ, καὶ διὰ τῶν μικρῶν μεγάλα εθαυματούργησεν. 1. Διοδώρου. Ὁ τῶν ἐκδικήσεων Θεός Κύριος ὑπάρχων, ἐν αὐτῷ τῷ ἐκδικεῖν
col. 1627–1628page 39 of 42
PG 33:16273. Διοδώρου. Ποίους θεούς; "Αρα ψευδωνύμους; Οὐ τοῦτό φησιν, ἀλλὰ τοὺς ἐν οὐ ρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς· τουτέστι, τὰς λογικὰς καὶ ἄνω δυνάμεις, καὶ ἁγίους δὲ τοὺς ὄντας ἐπὶ τῆς γῆς" οἷς τὸ τῆς θεότητος όνομα δέδοται παρὰ τοῦ πάντων ἐπέκεινα τιμῆς ἕνεκα καὶ δόξης. Οὕτως αὐτῶν καὶ ὁ Ψαλμωδός διαμνημονεύει λέγων· Θεὸς θεῶν Κύριος ἐλάλησε, καὶ τὰ ἑξῆς. ἐπαρρησιάσατο. Τὸ γὰρ ἀκριβῶς ἐπίστασθαι τῶν ἡ ἀποδίδωσιν; Ἀφανιεῖ αὐτοὺς Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν. κρινομένων τὰ πράγματα, καὶ αὐτῶν τὴν πρόθεσιν τῶν ἐνεργούντων αὐτά, μετὰ παῤῥησίας επάγει τὰς ἐκδικήσεις· τῶν ἄλλων κριτῶν ἔσθοτε σφαλλομένων, ὡς μὴ κατὰ ἀναλογίαν τῆς ποσότητος τῶν ἁμαρτανομένων ἐπάγειν τὴν τιμωρίαν· ἐφ᾽ ᾧ καὶ αἰσχύνεσθαι συμβαίνει τὸν κρίνοντα, ὡς μὴ δεόντως ἐπιτιμήσαντα τοῖς ἑαλωκόσι τῇ κακίᾳ· μόνου παρρησιαζομένου ἐν τῷ ἐκδικεῖν τοῦ λέγοντος· τῷ μέτρῳ μετρεῖτε ἀντιμετρηθήσεται ὑμῖν Απο διδοὺς γάρ ἐστιν ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ 7. Διοδώρου. Ελέγχων αὐτῶν τὴν ἁμαρτίαν ὁ Θεὸς οὐκ εὐθὺς ἐπήγαγε τὰ ἐξ ὀργῆς, ἀλλ' ὡς ἀγα θὸς καὶ φιλάνθρωπος, καὶ ἀπαράβλητον ἔχων τὴν ἡμερότητα, χαρίζεται μᾶλλον αὐτοῖς τῆς νουθεσίας τὸ φάρμακον, καὶ τὸν τῆς κατηχήσεως εξαρτύει λό γον, Σύνετε δὴ ἄφρονες, ὡσεὶ λέγων· κἂν ὀψὲ ἡ καὶ νῦν γοῦν φρονήσατε, ἐκεῖνο καθ' ἑαυτοὺς ἐννενοηκότες, Ο φυτεύσας ἑτέροις ἀκοὴν αὐτὸς οὐκ ἀκούει; ὁ πλάσας ἡμῖν ὀφθαλμὸν οὐχ ὁρᾷ; δ πάντων ἡμῖν τῶν ἀγαθῶν χορηγὸς αὐτὸς ἐστέρηται τούτων; Οὐκοῦν τὰς τῶν ἀσυνέτων ἀφέντες γνώμας μνημονεύσωμεν λέγοντος τοῦ παροιμιαστοῦ; Ορθάς τροχιάς ποίει σοῖς ποσὶ, καὶ τὰς ὁδούς σου κατα εύθυνον (Ρτου. ιν, 26). Ενώπιον γάρ εἰσι τῶν τοῦ Θεοῦ ὀφθαλμῶν ὁδοὶ ἀνδρός· εἰς δὲ πάσας τὰς τρο χιὰς αὐτοῦ σκοπεύει. Οὕτω διακείμενοι τὸν ὀρθὸν καὶ ἀμώμητον διαζήσομεν βίον, ὡς ἐφορῶντος Θεοῦ. 17. Διοδώρου. Παρακαλεῖ ὁ Θεὸς τοὺς κά μνοντας ὑπὲρ ἀρετῆς, τους πονοῦντας δι' εὐσέβειαν, τοὺς κατορθοῦν ἐθέλοντας τὴν ἀρέσκουσαν αὐτῷ που λιτείαν, τοὺς κατανεκροῦντας τὸ κίνημα τῆς σαρκός, καὶ μαχομένους τοῖς ἰδίοις θελήμασιν, ἕως ἂν τὸ σπουδαζόμενον κατορθώσωσιν. 23. Διοδώρου. Τοῦτο δικαίου Κριτοῦ, ἀπο δοῦναι τὴν ἀνομίαν τούτοις οἵπερ αὐτῆς τὴν αἰτίαν δεδώκασιν. Ανομίαν δὲ νῦν τὴν ἡτοιμασμένην ἐπ' αὐτ τῷ τιμωρίαν ἐκλάμβανε. Διόπερ ή Ε' και Γ' ἔκδοσις τὰς ὀδύνας αὐτῶν φησίν. Ἀλλὰ πῶς αὐτοῖς ε 8. Διοδώρου. Τὸ σήμερον ὁ ᾿Απόστολος εἰς πάντα τὸν παρατείνοντα τῆς ζωῆς ἡμῶν χρόνον ἐξεί ληφε· κατὰ τὸν ἕως οὗ τὸ σήμερον καλεῖται 13). Προτρέπει δὲ καὶ ἡμᾶς ὁ λόγος, ἐν τεῦθεν ἀπάρξασθαι τῶν παρηγγελμένων, καὶ προς έχειν τοῖς εἰρημένοις ἵνα μὴ ζηλώσωμεν τὸν λαὸν ἐκεῖνον, ὃς ἀκούσας φωνὴν Θεοῦ ἐπὶ τῆς κατὰ τὴν ἔρημον ὀπτασίας, ἐσκληρύνθη τὴν καρδίανἐν τῷ καιρῷ τοῦ πειρασμοῦ, ὁπηνίκα πάντων αὐτῶν τὰ κώλα κατ εστρέφθη ἐν τῇ ἐρήμῳ, διὰ τὸ παρακοῦσαι τῆς φωνῆς τοῦ Θεοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ εἰς τὴν ἐπηγγελμένην εἰσελθεῖν οὐκ ἠβουλήθησαν γῆν, ἀλλ᾽ ἀντεῖπον κελεύοντι τῷ Θεῷ, δέος ἄλογον προβαλλόμενοι καὶ δειλίαν, καὶ φάσκοντες· ὡς αὐτοὶ μὲν ἀναιρεθήσονται, δοριάλωτα δὲ τὰ παιδία γενήσονται. Τότε δὴ τὸν τεσσαρακοσταῖον αὐτοὺς ἐν τῇ ἐρήμῳ διαγαγεῖν παρεσκεύασε χρόνον, ἕως αὐτοὶ μὲν καταναλώθησαν, οἱ δὲ παῖδες ηὐξήθησαν. 1. Διοδώρου. Καινῶν καὶ νέων ἀγαθῶν ἐπαγγελίας περιέχων, καὶ οὐ τῷ Ἰουδαϊκῷ μόνον λαῷ, ἀλλὰ πάσῃ τῇ γῇ προσπεφωνημένας, τοῖς ἀποστόλοις τὸ Πνεῦμα παρακελεύεται τὸ καινὸν ᾆσμα, τουτέστι, τὴν νέαν Διαθήκην ἐξηγεῖσθαι ταῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἔθνεσι. 6. Διοδώρου. Ο τὸ τῆς ἀρετῆς κάλλος καὶ ὡραιότητα κεκτημένος, καὶ τὴν συμφυή ταύτῃ κατ' εὐχαριστίαν ἐξομολόγησιν, ἐνώπιον παρίσταται της Θεοῦ κατὰ τὸν λέγοντα· Ζῇ Κύριος τῶν δυνάμεων, ᾧ παρέστην ενώπιον αὐτοῦ. Παντὸς ἁμαρτάνοντας φεύγοντος ἐνώπιον ἵστασθαι Θεοῦ. Οὐ διαμενοῦσι γὰρ παράνομοι κατέναντι τῶν ὀφθαλμῶν σου. Α. Εἰς τὴν Μετάφρασιν τοῦ Ψαλτηρίου προθεωρία, Ελπομαι ἀθανάτοιο Θεοῦ κεκορυθμένος εἶναι Σοὶ χάριν ἀντὶ πόνων φορέειν, καὶ κέρδος ἐπ' ἔργῳ Καὶ τυφλὸς γεγαώς, δοκέειν φάος ἄλλο κομίζειν, Μαρκιανέ κλυτόμητι· τί γὰρ νύτοι ἔπρεπεν ἄλλο, (α) Οίμη.
col. 1629–1630page 40 of 42
PG 33:1629Ἡ τὸ μὴ εὑρέμεναι σέθεν ἄξιον; οὐ γὰρ ἐφετμῆς Σεῖο, πάτερ, λαθόμην· ἐθέλω δέ τοι ἤπιος εἶναι Εἰς ἀγαθὸν σπεύδοντι· τί δ' ἥδιον δὲ μερίμναις Σῆσιν ἐπ' ἀτρέπτοισι νέον φιλόμολπον ἐγείρειν, Μεμνῆσθαι δ' ἐπέων ὧν φθέγξαο, τοῖα πιφάσκων; Οὔτις ἐκεφροσύνῃ μεμελημένος ἄλλο τι ρέζειν Ωφελεν, ἡ ψυχὴν ἀρεταῖς μεροπηΐδα φέρβειν. Τοῦτο δ' ἄρα πρώτιστον Θεὸς πόρεν ἀνδράσιν [ἔργον, Ανδράσιν οἷσι Θεὸς μελετῶν, καὶ δῶρα Θεοῖο, Τούνεκά μοι βάζοντι φίλων ἐπιμαίες μύθων. Οἶσθ' ὅτι Δαβίδου μὲν ἀγακλέος ἤθεα μέτροις Εβραίοις ἐκέκαστο, καὶ ἐκμελέων ετέτυκτο. Θεσπεσίων τὸ πρόσθεν· ὅθεν φόρμιγγι λιγύῃ Μέλπετο, καὶ μέλεσσιν· ἀτὰρ μετ' Αχαιίδα γήρυν Αὖθις ἀμειβομένων κατὰ μὲν χάριν ἔφθιτο μέτρων Μῦθοι δ᾽ ὧδε μένουσιν ετήτυμοι οὐ γὰρ ἀοιδῆς, 'Αλλ' ἐπέων Πτολεμαῖος ἐέλδετο· ἔνθεν Αχαιοί Μείζονα μὲν φρονέεσκον ἐπὶ σφετέρῃσιν ἀοιδαῖς. Ημετέρας δ' οὐ πάμπαν ἐθάμβεον, ἀλλ᾽ ἐπεὶ ἔργον Εὐδοκίης ἐκάλυψεν ὅλην χθόνα, οὐδέ τι νεῖκος, Οὐδ᾽ ἔρις ἐν λαοῖσιν· ἀναιμάκτοις τε θυηλαῖς Πασσυδίη βασιλήα Χριστὸν καλέουσι πόλιες. Τοὺς μὲν ἔα φθινύθειν ἕνα καὶ δύο· τοί ῥ' ἀπάνευθεν Εἰσέτι δουλεύουσι θεουδείῃς ἐρατεινῇς. Ἡμεῖς δ' ὥς κ' ἐπέοικε, τάπερ πρότεροι λίπον ἄν [δρες, Εκμελέων μέτροισιν ἐνήσομεν· ἐς δὲ μελιχρὴν Δαβίδου βασιλῆος ἀγείρομεν αὖθις ἀοιδὴν Ἐξ ἀτόνοις επέεσιν, ἵνα γνώωσι καὶ ἄλλοι, Γλώσσ' ὅτι παντοίη Χριστὸν βασιλῆα βοήσει. Καί μιν πασσυδίῃ γουνάσσεται έθνεα γαίης, Οὐδ' ή σκυτοτόμος τό, λέγων εψεύσατο Παῦλος Οὐκ ἀξεις ὡς πρόσθε τεὸς Δαβίδος ἀμύμων, Πνεύματι θεσπίζων, Αἰγύπτιον δν λαὸν φάτο Πρῶτα δικαιοσύνης ἱκέτην ἔμεν, εἶπέ τε χεῖρας Αιθίοπας πρώτιστον ὀρέξασθαι βασιλῆι. Τούνεκα νῦν κέλομαί σε πολύ πρώτιστον ιόντα, Εσθλῇς Μαρκιανοῖο παραιφασίῃσι πιθῆσαι. Πὰρ γὰρ ἐμοὶ πρώτῳ προμολων χθόνα Κωνσταν [τίνου Ηθες καὶ λαόν τ' ἐδάης, καὶ ἐπάσσαο σίτου. Εννεπες αὐτὰρ ἐγὼ πυθόμην πολυχερδέϊ μύθῳ Οία δέ σοι στήλην δοκέων ἐρικυδέα τεύχειν Αντί παραφαισίης ἀγαθῆς κλυτὸν αἶνον ἀείδω. (λέ τε καὶ μέγα χαῖρε· Θεὸς δέ τοι ὀλβία δώη Σῆς σοφίης, καὶ τοῦτο, πάτερ, κειμήλιον ἔστω, Μαρκιανοῦ πινυθῇσιν ὑπ᾽ εὐχωλῇσι μεμηλός, Ο; μετὰ παρθενίην, λιγυρὴν ἡσπάσατο μολπήν Γήραος εὐφήμοιο συνέμπορον αἰὲν ἑλέσθαι. Καὶ γὰρ ἐποπτεύων βασιλήια θαύματα θυμῷ, Πάντα μὲν ᾖ θέμις ἐστὶν, ἐθάμβεεν ἔξοχα δ' ἄλλων. Πνεύματος ἀχράντοιο μέγα σθένος, ὁ πρὶν ἐόνπερ Υἱέῖ καὶ γενετήρι πανείκελον, ἴσά τε μέζον Κάρτει πανσθενεῖ, καὶ ὁμοῦ θρόνον ἀμφιπολεύον Ατρυπτ... πρώτιστα. Καὶ γέρας ἐν τριοστῇσι μιῆς θεότητος όπωπαῖς Υἱέος οὐρανόθεν μετ᾿ ἀνάστασιν ἆλτο Θεοῖο, Ο γρα κεν ἀλλόγλωσσον ὅλητ᾽ ἀλλέθριον αὐδὴν Τὴν, πρὶν ὑπερβασίη μερόπων συνέχευεν ἀλιτρῶν Εἰς ἕνα τιμήεντα πάλιν μετὰ δεσμὸν ἐλάση, Εὐδοκίης· καὶ γλῶσσα πάλιν κόσμοιο γένηται. Γλώσσῃς δ' ἐξαπίνης προφανέν φλογέρῃσιν ὁμοῖς» Αντιθέων πυρόεν κεφαλῆς ὑπερέζετο φωτῶν. Χριστοῦ ὑποδρηστήρας ἀριστο πόνοιο διδάσκων Γλωσσῶν ἀφραδέων πυκινόν θρόον· ἔνθεν ἄκουον Παρθοί. χαλκοκορυσταὶ ἅμ᾽ ἐπποδάμοις Ἐλαμίταις Καὶ Μήδων κλυτὰ φύλα· καὶ οἱ περιναιετάουσι Μεσσατίην ποταμῶν, καὶ Καππαδόκειαν ἄρυραν Πόντον Ἰουδαίων· καὶ ὅλην Ασιήτιδα γαίην. Οἱ Φρυγίην ἐνέμοντο, καὶ οἱ Πάμφυλον ἔδελθον, Οἵ τ᾽ ἔχον Αἴγυπτον σταχυηκόμον· οἵ τε Κυρήνην, Οἵ τε ἐρατὴν Λιβύην, φιλοποίμνιον ἀμφενέμοντο, Οἵ τ᾽ ἐξ Αυσονίης γενεῆς μεταδήμιοι ἦσαν, Ἔθνεα δ' Εβραίων, καὶ ὅσος σφέας άμφεπε λαις, Οἱ τ' ἔλαχον Κρήτην εκατόμπολιν, οἵ τε γενέθλης Αραβικῆς καλέοντο βαθύγλωσσοι γεγαῶτες. Θεσπεσίων ἀΐεσκον ἑαῖς γλώσσῃς ἐρετάων, “Ας σφίσιν ἀποφράτως αδαήμονες ίαχον ἄνδρες. Πάσης γὰρ τῶν φθόγγων ἐπέδραμεν άντυγα γαίης, Καὶ μύθων ἐπάκουσεν ἑῶν κατὰ πείρατ' ἀρούρης Εἴσοκεν ἐσχατιὰν ἀψοῤῥόου ὠκεανοῖο. Παρθενικῆς ἀλόχευτον ἐπ᾽ ὠδίνεσσι λοχίην Καὶ γόνον αὐτογένεθλον, ἄτερ βροτέων ὑμεναίων Καὶ λόγον ἐν λαγόνεσσι γυναίκεος υἷα Θεοῖο, Καὶ Θεὸν ἀνδρομέῃ προφανέντα ψευδέν μορφῇ Καὶ βροτὸν ἀθανάτοιο βίην γενετῆρος ἔχοντα, Καὶ νέκυν ἐν νεκύεσσι, καὶ οὐ θανάτοιο δαμέντα Δούρατί τ' οὐ τιθέντα, καὶ οὐκ είξαντα σιδήρω Μνήματά τ' ἐσνεισθέντα, καὶ ἐκπεράσαντα βερέθρων Παντοίην ἀΐδαο βίην, λύσαντά τε νεκρούς Κοιρανίης στυγεροίο παλαιγενέος θανάτοιο, Καὶ Θεὸν ἐν θνητοίς, καὶ ἐν οὐρανῷ ἀγχιτοκῆος. *Ανθρωπον γεγαῦτα, καὶ οὐ λήγοντα θεοῖο Ἀλλὰ παλιννόστοισιν ἐλευσόμενον σθενέεσσιν. Ως μιν ὑπὲρ νεφέλης ιερής, πάρος εἶδον ιόντα Ἐκ γαίης γενέτην δὲ τὸν, οὐκ ἀπεόντα τοχῆς; Κυκλόθεν εἰσαίουσαι ὑπερβασίης αλεγινῆς. ῶν τ' ὄφις ἀδρανέων μερόπων νόον ὑπεροπεύσθε Ψευδαλέων λελάθηντο θεῶν ἐδίδαξε, καὶ ἄτης Ο Μαχλάδος ήτα μάλιστα, βρωτῶν περισίννατο [φύλον Μούνου δ' ἀθανάτοιο Θεοῦ κεχαρίατο πίστει Υιέα, καὶ γενετήρα μέγαν, καὶ Πνεῦμα φαεινών Εἰν ἑνὶ κυδαίνοντες, ἀτερμάντοισι λιτῇσι Τούνεκα δὴ καὶ γλῶσσαν ἰκόναι, καὶ γὰρ ἐτύχθη Ἐκ παλαχῆς θεότευκτος· ἑνὸς δ' ἐξ ὧρτο λόχοιο Παντοίη μεροπηῖς ὁμοῦ, καὶ γλῶσσα, καὶ ἀοιδή. 'Αθάνατον βασιλῆα πολλύλλιτον ὑμνοπολεῦσαι Μαρκιανός πονέεσσεν. Ἐγὼ δέ οἱ ήνυσα βουλήν, Χριστὸν ἀεὶ ζώοντα λαχὼν ἐπάρωγον ἀοιδῆς. Επιμνώεε. ἂν φάτο λαόν.
col. 1631–1632page 41 of 42
PG 33:1631μειούρως, Α. Σιν; Ολβιος, ὃς οὐ πεπόρευται δυσσεβέων ἑνὶ βυλῇ Καὶ πόδας οὐκ ἐστήσατ' ἀλιτροτάτοισι κελεύθοις, Οὐδ᾽ ἐφ᾽ ἕδρην φθινυθόντων θήκατο κλισμὸν ἑοῖο, Ἐν δὲ νόμοισι θεοῖο θελήματα πάντοτ᾽ ἐρείδει, Καὶ μελεδῶνας πάσας ἤμασι, καὶ νυχίῃσιν ὡς δὲ λύγος πεφύτευται τοῖσι δρόμοισι δεέθρων Ωρίον ός θαλέθων κατακαίρων δώσεται ἄνθος Οὗ τ' ἀπὸ δ' ἐῤῥυήσατο φύλλον ἐὸν μάλα θῆλλον Αὐτὰρ πάντ' ἐσάωσε, τάπερ τελέθει πολύκαρπα Ούκουν δυσσεβέοντες τοῖσιν ὁμοῖοι, οὔκουν Η ἀλλ' ὡς χνόας ὅνκεν ἄελλα γαίης ἀπὸ τάσσοι Τοῦτο διανστήσονται ἀτάσθαλοι οὐχὶ δίκησιν. Αμμιανοῦ μετάφρασις κατὰ ζῆλον Απολλιναρίου. Ολβιος ἐν μερόπεσσιν, ὃς οὐκ οἶδε μήτιν ἀλιτρῶν, Οὐδὲ κακοῤῥέκτων εδάη δυσπέμφελον οἶμον, ᾿Αλλὰ Θεοῦ δίκησι κεκασμένος άφθιτον ὕμνον Παγγενέτου βασιλῆος ἐνὶ στομάτεσσιν ἀείδει, Δένδρῳ ἐειδόμενος γὰρ ἐπὶ προχοής ποταμοίο Ἑστῶτι καὶ καρπὸν ἄγει κατὰ Καίριον ὤρης Φύλλον ἔχει γλυκεροῖσιν ἀεὶ θαλέουσιν ὁμοῖον Εὐδοκίης ἐτύχησε θεουδέος ήματα πάντα ᾿Αλλὰ κακοῤῥέκτων οἴκουν λάχε ταῦτα γενέθλη. Ις ἀνέμου ὅτε πολλὸν ἐπερχομένη κατὰ βαιόν, Ρίψεν ἀναρπάξασα, κόνιν γαίης ἀπὸ τηλοῦ. Τῇ ἴκελος βαρύποτμος ἀμειδέα δώματα ναίων Οὐδὲ δίκης ὀφθαλμῷ ἐσέδρακεν· εὐσεβέων γὰρ Παγγενέτης πάτον οἶδεν, ἀλιτρονίων ἀπὸ τελοῦ. Τούνεκα δυστήνων γενεή προθέλυμνος ὀλεῖται. Ολβιος ὅς τις ἀνὴρ ἀγορήν δ' οὐ νίσσετ᾽ ἀλιτρῶν Οὐδὲ ἐπὶ δὴν στήριξεν ἀτασθάλων ίχνος ἀταρπῷ Οὐδ᾽ ὀλος ἕδρησιν, κ. τ. λ. Αὐτὰρ ἁμαρτινόων ολοὴ πρίβος αἱὲν ὀλεῖται. Ἐντεῦθεν ἄρχεται μετάφρασις Απολλιναρίου, καὶ Ἰωάννου Γεω μέτρου· ἐν οἷς ἔγραψε καὶ Εὐδοκία Αὐγούστα, καὶ ἰάμβων Δωρόθεος Ἱεροσολυμίτης. κατά καιρόν. γέας.
col. 1633–1634page 42 of 42
PG 33:1633περίφρονος Ισραήλου. Αἶνον ἄγω σοι θεῖον, ὑπέρτατε ἐν βασιλεῦσιν, Ούνεκεν ὀτραλέως περιηγέα βίβλον ἅπασαν Δαβίδου πινυτοῦ περικαλλέος ἐκτολυπεῦσαι Δῶκας ἐμὴν πανάποτμον, ἐν ἀνδράσιν ἔμπα, γενέθλην. ΧΙΧ.
Continue reading PG 33: Fragmenta in Epistulam ad Romanos (editio critica; non in Migne PG 33) →≣ entire volume