Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR-floor (baked from facsimile pageview) — PG column chips mark the printed columns.
col. 1021–1022page 1 of 15
PG 132:1021ἰατσμεν ΒΑΙνΔΗΒ : Ὑέλος τῆς βίδλου τοῦ μαναριωτάτον πατριάρχου ᾿Αντιοχείας κυρίου Ἰωάννον, τοῦ ἐν οὐχ ἐνεργεῖ. Νυία σμα' ἰπ ἐπα Πρνργοιαιῖσηε δετίρια δπαΐ, μασησιδ πλεῖστον τἀ ἴα, φασηηρίοτίοτινι σίισα παῖ ἃ ἐ"οπιὴβεὶίηια ἐαηίαν πα ἡυηες εἰ ἔάσγμμι, Νέα αὐοηφονὶα ἐφ φαίπν σαμῖϊδ αν ΘῈ χὰ, ὁααγαία εεπὲ αὖ τὸ φεὶ Νοιπροιθιοηιην ἐαρυδτῖι. Οεΐα Ρυΐηνα Οὐνδηϊενεν τσοὶ νον αγῖθ Πα ἢ, ἡτισν δὶ φαραὶ χ Ψαθ πίαπεαι Νουδί αν ννῖ, πὴ μοσίτα ἐπ Βα φ ἰοῖς; σ σπρτομίεν υἷνι πον ἐπϑεῖ. Πιληπιος τὶ δα δοανπονν ρηΐτίατγο οἴναμν. ΑΒΠΘΟΙΘΠΙΠ Γογονίασ, ρηη 0. Πνεΐον 6555. νἰζοίαν οληνα ἀΠ, οὶ ἐν Πμθ πρ δοίη πίθον! δοροϊὶ, πρδινο δέησις, ἃ Οο Ποἰπιο Ὑ γνίο, 18, νὰ, οαρ, 95, ΑἸ θεῖο Ἀησεπί, 1, νὰ φὰρς τ οἱ Θεάδείοο ψο, Τρ. κ᾿ Νοβεγὶ γογοὸ Βυίοχηβ ββοϑιίφιβ δομείποι οὐύεχ αβαγθυβ ᾿πεοίορίουξ 96, ἐραὰ Πιϑηνθδοίνιπ, βυῦησς χο..σο.ς.. νος σνο------- ον». Ὶ ἌΝΝῸ ὈΌΝΙΝΙ ΜΧΙ γον ἀΠπηβ. αἱ ὁλε, 5, γε ϑγηρηΐ τ Τὰ ἐν τῇ ἐξηγῆσει τοῦ παρόντος χανόνος γεγραμμένα παρ᾽ ἡμῶν ἀρχέσουσι τῷ βουλομένῳ εἰς τὸ μὴ προσέχειν τοῖς παρὶ τοῦ πατριάρχου ἐχείνον ᾿Αντιοχείας χυροῦ Ἰωάννου γραφεῖσι, γάριν τοῦ μὴ δίξονθαι προσώποις μοναστήρια, καὶ ὀνομάζουσι τὸ ἔργον τοῦτῳ ἀσέ-- θειαν. Πάντως γὰρ κατηκρατήσει τούτων, ὁ πχρὰ τοῦ ἀγυυτάτου πατριάρχου οἰκουμενικοῦ κυροῦ Σεργίου γεγονὼς τόμος, ἐρχηνεύων πῶς ὀφείλουσι νοεῖσθαι τὰ τῶν κανόνων μετὰ συνοδιχῇς συμπράξεως " θκα ἃ τὰ ἐν τῇ παρούσῃ ἑρμηνειᾷ γραφέντα, χρησιμώτατα ὄντα χάριν τῶν χατὰ δωρεὰν καὶ χέρδης, διδομένων μοναστηρίων παρὰ τῶν ἀρχιερέων, Καὶ μὴ προσχῇ; τοῖς ἐν τῷ αἱ χεφ, τοῦ ια΄, τῖτλι γραφεῖαι καρὰ τοῦ ἐχθεμένου τὸ Νομονάνονον, "Ὅτι ἡ α' διάταξις τὸ 8' τίτλον τῶν Νεαρῶνν ἥτις ἐστὶ κερ, ( τῆς ζ' Ἰρυυστινιαγείου Νεαρᾶς, οὐχ ἐτέθη εἰς τὰ Βασιλικὰν ναὶ διὰ τοῦτο ΠΟΜΕΣ δε ΡῈ ΗΉ 1 ΒΡ ΕΗ 5 ἐἀπύπια βΟλ μμἐ, ΜΕΘ οἱ πὸ ὈθιΠετῖες, ἘΞ ΟΝ ἀλϑε ΜΓ Νὰ ἂν ἐἰ ναενλανενα ΑνΠοείνῖι! ἐοινίιο ]οανν 6 πενίρία φαηῖ, μὰ πίον ον πιοησοίοτία ρυτποηῖν, τιϑὶ εἰ πος σρνς ἰην ἀδίης ποημναιιτ, ἐφ᾽ δηΐων ομιπῖηο Ῥταναίεθε φεῖ α΄ ταποιίϑοηνο μωιτίαγείνα πη νονθα!ᾷ ἀσοιίπο Βεγρῖο [μεἰτι ἐδὲ Γιὴηηπι. φιιὶ ἐμιθγμγεΙα ΩΡ σαὶ ἀμηιοία! ἢ ὑσηδονδηε μι προιίο, ἀε δαη! δαηοιμιὴ αἰθογοῖα ἔνε ἰφὶς Φοϊνυβοιθν ναοῦ Πο οι. Δα Π ’θα. ΒΙακματοα ΕἸριθθηιο Βν σὺρ 88. πρνῆον ἰδία πο! 0 πὰ Βαΐκα. νὴ οπθν, γοορ οἰοης Νυιποσαποιυοιν ὈΙνου, αλη ρτοίονι νἱν ἀσοιοϑας ΟΠ δ ηυβ Πονογοσνις : Σημεΐίωσας
ἰατσμεν ΒΑΙνΔΗΒ : Ὑέλος τῆς βίδλου τοῦ μαναριωτάτον πατριάρχου ᾿Αντιοχείας κυρίου Ἰωάννον, τοῦ ἐν
οὐχ ἐνεργεῖ. Νυία σμα' ἰπ ἐπα Πρνργοιαιῖσηε δετίρια δπαΐ, μασησιδ πλεῖστον τἀ ἴα, φασηηρίοτίοτινι σίισα
παῖ ἃ ἐ"οπιὴβεὶίηια ἐαηίαν πα ἡυηες εἰ ἔάσγμμι, Νέα αὐοηφονὶα ἐφ φαίπν σαμῖϊδ αν {ΘῈ χὰ, ὁααγαία εεπὲ αὖ
τὸ φεὶ Νοιπροιθιοηιην ἐαρυδτῖι. Οεΐα Ρυΐηνα Οὐνδηϊενεν τσοὶ νον αγῖθ {Πα ἢ, ἡτισν δὶ φαραὶ χ Ψαθ
πίαπεαι Νουδί αν ννῖ, πὴ {6 μοσίτα ἐπ Βα φ ἰοῖς; σ σπρτομίεν υἷνι πον ἐπϑεῖ. Πιληπιος τὶ δα δοανπονν ρηΐτίατγο
οἴναμν. ΑΒΠΘΟΙΘΠΙΠ Γογονίασ, ρηη 0. Πνεΐον 6555. νἰζοίαν οληνα ἀΠ10, οὶ ἐν Πμθ πρ δοίη πίθον}! δοροϊὶ,
πρδινο δέησις, ἃ Οο Ποἰπιο Ὑ γνίο, 18, νὰ, οαρ, 95, ΑἸ θεῖο Ἀησεπί, 1}, νὰ φὰρς τ οἱ Θεάδείοο ψο,
Τρ. κ᾿ Νοβεγὶ γογοὸ Βυίοχηβ ββοϑιίφιβ δομείποι οὐύεχ αβαγθυβ ᾿πεοίορίουξ 96, ἐραὰ Πιϑηνθδοίνιπ, βυῦησς
χο..σο.ς.. νος σνο------- ον». Ὶ
ἌΝΝῸ ὈΌΝΙΝΙ ΜΧΙ
γον ἀΠπηβ. αἱ ὁλε, 5, γε ϑγηρηΐ τ Τὰ ἐν τῇ ἐξηγῆσει τοῦ παρόντος χανόνος γεγραμμένα παρ᾽ ἡμῶν
ἀρχέσουσι τῷ βουλομένῳ εἰς τὸ μὴ προσέχειν τοῖς παρὶ τοῦ πατριάρχου ἐχείνον ᾿Αντιοχείας χυροῦ
Ἰωάννου γραφεῖσι, γάριν τοῦ μὴ δίξονθαι προσώποις μοναστήρια, καὶ ὀνομάζουσι τὸ ἔργον τοῦτῳ ἀσέ--
θειαν. Πάντως γὰρ κατηκρατήσει τούτων, ὁ πχρὰ τοῦ ἀγυυτάτου πατριάρχου οἰκουμενικοῦ κυροῦ Σεργίου
γεγονὼς τόμος, ἐρχηνεύων πῶς ὀφείλουσι νοεῖσθαι τὰ τῶν κανόνων μετὰ συνοδιχῇς συμπράξεως " θκα ἃ
τὰ ἐν τῇ παρούσῃ ἑρμηνειᾷ γραφέντα, χρησιμώτατα ὄντα χάριν τῶν χατὰ δωρεὰν καὶ χέρδης,
διδομένων μοναστηρίων παρὰ τῶν ἀρχιερέων, Καὶ μὴ προσχῇ; τοῖς ἐν τῷ αἱ χεφ, τοῦ ια΄, τῖτλι
γραφεῖαι καρὰ τοῦ ἐχθεμένου τὸ Νομονάνονον, "Ὅτι ἡ α' διάταξις τὸ} 8' τίτλον τῶν Νεαρῶνν
ἥτις ἐστὶ κερ, ( τῆς ζ' Ἰρυυστινιαγείου Νεαρᾶς, οὐχ ἐτέθη εἰς τὰ Βασιλικὰν ναὶ διὰ τοῦτο
ΠΟΜΕΣ δε ΡῈ 5ΗΉ 1 ΒΡ ΕΗ 5 ἐἀπύπια βΟλ μμἐ, ΜΕΘ οἱ πὸ ὈθιΠετῖες, ἘΞ ΟΝ ἀλϑε ΜΓ Νὰ ἂν
ἐἰ10 ναενλανενα ΑνΠοείνῖι! ἐοινίιο ]οανν 6 πενίρία φαηῖ, μὰ πίον ον πιοησοίοτία ρυτποηῖν, τιϑὶ εἰ πος σρνς
ἰην ἀδίης ποημναιιτ, ἐφ᾽ δηΐων ομιπῖηο Ῥταναίεθε φεῖ α΄ ταποιίϑοηνο μωιτίαγείνα πη νονθα!ᾷ ἀσοιίπο Βεγρῖο
[μεἰτι8 ἐδὲ Γιὴηηπι8. φιιὶ ἐμιθγμγεΙα ΩΡ σαὶ ἀμηιοία! ἢ ὑσηδονδηε μι προιίο, ἀε δαη! δαηοιμιὴ αἰθογοῖα ἔνε ἰφὶς
Φοϊνυβοιθν ναοῦ Πο οι. Δα Π ’θα8. ΒΙακματοα ΕἸριθθηιο Βν σὺρ 88. πρνῆον ἰδία πο! 0 πὰ Βαΐκα.
νὴ οπθν, γοορ οἰοης Νυιποσαποιυοιν ὈΙνου, αλη ρτοίονι νἱν ἀσοιοϑας ΟΠ δ ηυβ Πονογοσνις : Σημεΐίωσας
obx tveprest. Nota qua! in hac Interpreutioue scripta suut, maxime nimirum wiilin, taontgteriorum. cusa
quat a. Jontificibus dantur in. muuus et luerum, Nec atrenderis iy. qum capite 1, tituli xi, ezarata. sunt ab
€o qui Nomacmionum exposuit. Quia. prima Constitutio secundi IVovellurta tluli, quar ect eaput x. Justi-
nianea: Norelta: vit, non. [uit posita: in Basilicis; ae capropter vim non fibet, Mane, ut 0d Joapnem patriar-
cham Antiochenum revertar, panlo. juuior esse videtur Joaune allo, qui im. fiue. undecini seculi. floruit,
meioraturque a Guillelmo Tyrio, lib. vi, eap, 25. Alberto Aquensi, lib, v, cap. 9; et Orderico Vitali,
lib. x. Nostri vero Eclogss ascetiens eontinet. codex (zesareus tlieologieus 241, apud Lambecium, subno-
ToUs seripia 3q3E 1n. pratseutis canonis expostltane, sufictent e qué. vorterit, u£ n05 disoulalur iis quo: ab
iilo patriarcha: Autiochie domino Joaune scripta sunt, w non dentur monasteria personis, ubi et hoc opus
dntidetas nominatur, flis' enint ouniuo pravalebit qui a. sanctissimo. patriarcha universali domino Sergio
fucius est. tumus, qui luterpretatur emm. aynodali conseusm quo. mado. debecnl. conmintmy, decreta. intelligi,
Qaibuscnm jongenda qui; habet Matth:eus Blustares Elemento E, cap. 22, aecnan ista nofatio ad Balsa«
monem, respieiens Nomocanonem Phoui, quam profert vir doctissimus Gaiüelmus Beveregius z Enuefozat
(Joan. Dapt. Coteterius ia. Monumentis Eceléske recreo, Ll, 1897. — ^
Se vixisse sub medium seculi duodechni satis imlieat Josnites moster, cum ait ab hores
vaehiea ad gtstem suam eflluxisse 3nnos quacran;eutes (2), Unde Theodoras Walsamen lal
venlo mentionem illius facit, hüneque irsctatum improhiat, attenieas ad [is novunt temporis sui.
col. 1031–1032page 2 of 15
PG 132:1031τῇ Ὀξείᾳ. Τοῦ ἁγιωτάτου καὶ μακαριωτάτου πατριάρχου Αντιοχείας κυροῦ Ἰωάννου, τοῦ ἐν τῇ Οξεία νήσῳ ἀσκήσαντος, λόγος, περὶ τοῦ ὅτι οἱ τὰ μοναστήρια διὰ δωρεῶν λαμβάνοντες, εἴτε ἀρχιερατικῶν εἴτε βασιλικῶν, καὶ ἐκ τῶν μου ναστηρίων κέρδη ἔχοντες, ἀσεβοῦσιν. 'Ο δὲ λόγος ἐν προοιμίοις περὶ τῆς μοναχικῆς που λιτείας διαλαμβάνει· ὅλος ἐν κεφαλαίοις δεν καοκτώ συμπληρούμενος. Ητοι λόγος δια λαμβάνων τὰ περὶ τῆς νῦν ἐνδυναστευούσης τῇ ἡμῶν Χριστιανῶν πολιτεία, δοκούσης δὲ μὴ εἶναι ἀσεβείας· φημὶ δὴ τὸ διὰ δωρεᾶς χαρίζεσθαι τὰ ἀνδρῷά τε καὶ γυναικεῖα μοναστή για ἄρχουσι καὶ λαϊκοῖς καὶ λοιποῖς. α'. 'Ο Κύριος καὶ Θεὸς ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, κλί νας οὐρανοὺς καὶ καταβὰς ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἀνθρώπων, σαρκωθείς τε ἐκ Πνεύματος ἁγίου καὶ Μαρίας τῆς ἀειπαρθένου καὶ ἀληθῶς Θεοτόκου, καὶ σωμα τικῶς ἡμῖν κατὰ τὴν προφητείαν συναναστραφείς, λόγῳ τε καὶ ἔργῳ τὴν ὁδὸν τῆς σωτηρίας καθυποδείξας ἡμῖν, καὶ διὰ τοῦ τιμίου αὐτοῦ σταυροῦ καὶ τοῦ ζωοποιοῦ θανάτου καταργήσας τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τουτέστι τὸν διάβολον, καὶ τῇ δυνάμει τῆς τριημέρου αὐτοῦ ἀναστάσεως ἐκ νεκρῶν, τῶν ᾅδου δεσμῶν ἐλευθερώσας τὸ γένος ἡμῶν, πρὸς τοὺς οὐρανούς τε οὓς οὐκ ἔλιπεν ἐπανέρχεσθαι μέλο λων, ἔφη τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ μαθηταῖς καὶ ἀποστόλο:ς· Πορευθέντες, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Καὶ οὐκ ἔστη μέχρι τούτου, ἀλλ' ἐπήγαγε· διδάσκοντες αυ τοὺς τηρεῖν πάντα ὅσα ἐνετειλάμην ὑμῖν, δει κνύς, ὅτι οὐ μόνον διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς ἐργασίας τῶν ἐντολῶν, ἡ εἰς αὐτὸν πίστις βεβαιοῦται. Ἐκεῖνοι δὲ ἐξελθόντες, φησὶν, ἐκήρυξαν πανταχοῦ, τοῦ Κυρίου συνεργοῦντος, καὶ πι, χχνί, Εν τῇ Οξείᾳ νήσῳ. 12: Μιχαὴλ τοῦ κατὰ τὴν νῆσον, ἦν Ὀξεῖαν ἐκ τῆς θέσεως καλοῦσιν, ἦρχε φροντιστηρίου. καθηγουμένου τῆς ἐν τῇ Οξεία νήσῳ σεβασμίας μονῆς. Ητοι.
τῇ Ὀξείᾳ.
Τοῦ ἁγιωτάτου καὶ μακαριωτάτου πατριάρχου
Αντιοχείας κυροῦ Ἰωάννου, τοῦ ἐν τῇ Οξεία
νήσῳ ἀσκήσαντος, λόγος, περὶ τοῦ ὅτι οἱ
τὰ μοναστήρια διὰ δωρεῶν λαμβάνοντες, εἴτε
ἀρχιερατικῶν εἴτε βασιλικῶν, καὶ ἐκ τῶν μου
ναστηρίων κέρδη ἔχοντες, ἀσεβοῦσιν. 'Ο δὲ
λόγος ἐν προοιμίοις περὶ τῆς μοναχικῆς που
λιτείας διαλαμβάνει· ὅλος ἐν κεφαλαίοις δεν
καοκτώ συμπληρούμενος. Ητοι λόγος δια
λαμβάνων τὰ περὶ τῆς νῦν ἐνδυναστευούσης
τῇ ἡμῶν Χριστιανῶν πολιτεία, δοκούσης δὲ
μὴ εἶναι ἀσεβείας· φημὶ δὴ τὸ διὰ δωρεᾶς χαρίζεσθαι τὰ ἀνδρῷά τε καὶ γυναικεῖα μοναστή
για ἄρχουσι καὶ λαϊκοῖς καὶ λοιποῖς.
α'. 'Ο Κύριος καὶ Θεὸς ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, κλί
νας οὐρανοὺς καὶ καταβὰς ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἀνθρώ
πων, σαρκωθείς τε ἐκ Πνεύματος ἁγίου καὶ Μαρίας
τῆς ἀειπαρθένου καὶ ἀληθῶς Θεοτόκου, καὶ σωμα
τικῶς ἡμῖν κατὰ τὴν προφητείαν συναναστραφείς,
λόγῳ τε καὶ ἔργῳ τὴν ὁδὸν τῆς σωτηρίας καθυπο
δείξας ἡμῖν, καὶ διὰ τοῦ τιμίου αὐτοῦ σταυροῦ καὶ
τοῦ ζωοποιοῦ θανάτου καταργήσας τὸν τὸ κράτος
ἔχοντα τοῦ θανάτου, τουτέστι τὸν διάβολον, καὶ τῇ
δυνάμει τῆς τριημέρου αὐτοῦ ἀναστάσεως ἐκ νεκρῶν,
τῶν ᾅδου δεσμῶν ἐλευθερώσας τὸ γένος ἡμῶν, πρὸς
τοὺς οὐρανούς τε οὓς οὐκ ἔλιπεν ἐπανέρχεσθαι μέλο
λων, ἔφη τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ μαθηταῖς καὶ ἀποστό
λο:ς· Πορευθέντες, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη,
βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς,
καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Καὶ οὐκ
ἔστη μέχρι τούτου, ἀλλ' ἐπήγαγε· διδάσκοντες αυ
τοὺς τηρεῖν πάντα ὅσα ἐνετειλάμην ὑμῖν, δει
κνύς, ὅτι οὐ μόνον διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, ἀλλὰ
καὶ διὰ τῆς ἐργασίας τῶν ἐντολῶν, ἡ εἰς αὐτὸν πίστις
βεβαιοῦται. Ἐκεῖνοι δὲ ἐξελθόντες, φησὶν, ἐκήρυ
ξαν πανταχοῦ, τοῦ Κυρίου συνεργοῦντος, καὶ
πι, χχνί,
Εν τῇ Οξείᾳ νήσῳ.
12: Μιχαὴλ τοῦ κατὰ τὴν νῆσον,
ἦν Ὀξεῖαν ἐκ τῆς θέσεως καλοῦσιν, ἦρχε φρον
τιστηρίου.
καθηγουμένου τῆς ἐν τῇ Οξεία
νήσῳ σεβασμίας μονῆς.
Ητοι.
Atque ad eumdem, nisi fallor, pertinent que ms. Caesareo, 157, dieuntur Excerpta Joummis
Antiocheni contra Latinos; necnon verba Joannis Antiocheni episcopi ad Theodorum episcopum Ephesi
num, de baptismo et communione infantium, quæ adducit Leo Allatius, De ætate et interstitiis, in Collatione
ordinum etiam apud Græcos servandis, p. 215.
DE DISCIPLINA MONASTICA ET DE MONASTERIIS LAICIS NON TRADENDIS.
mini Joannis qui in Oxia insu'a monachus fuit,
oratio, quod qui monasteria per dona sive pon:ifi
cum sive imperatorum accipiunt, ac e monaste
riis lucra capiunt, impie agant. Oratio autem in
priori parte de monastica disciplina agit, totaque
capitibus decem et octo concluditur. Sive oratio,
qua disceptatur de ea quæ nunc in Christiana nostra
republica viget, nec pulatur esse impietas: lar
giendi, inquam, per donum, virorum mulierumque
monasteria, proceribus et laicis, celerisque.
Sanctissimi et beatissimi patriarcha Antiochiæ do
c
* Baruch. 38. • Malth, 19, 20.
1. Dominus Deusque noster Jesus Christus, qui se
de cœlis demisit, descenditque ob hominum salu,
ten; qui incarnatus est ex Spiritu sancto et Maria
semper Virgine, vere Deipara, atque corporaliter
nobiscum, juxta prophetiam, couversatus est '; qui
que verbo et opere viam salutis nobis demonstravit,
ac per venerandam crucem suam et vivificam
mortem abolevit eum qui mortis imperium tene
bat, hoc est diabolum, necnon virtute suæ a more
tais resurrectionis tertia die factæ, liberavit genus
nostrum a vinculis inferni; cum ad coelos, quos
tamen non reliquerat, reversurus esset, dixit san
ctis suis discipulis et apostolis: Euntes, docete
omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et
Filii, et Spiritus sancti'; nec iu eo dicto stetit;
sed subjunxit: Docentes eos servare omnia quæcun
que mandavi vobis: ostendens, non solumn per sa
crum baptisma, sed etiam per mandatorum obser
vationem, fidem in ipsum confirmari. Illi autem
profecti, inquit evangelista, prædicaverunt ubique,
Domino cooperante, et sermonem confirmante se
quentibus signis. Postquam igitur omnipotenti ejus
Marc. xvi, 20.
Coteleris notæ.
Joan. Bapt.
Oxea seu Orix, et Mo
nasterii in ea insula siti ntentionem saepe habent
auctores Historia Byzantinæ. Meminit et Novella
Manuelis Comneni apud Balsamonem interpretatione
canonis synodi vit
Ciumanus, lib. 1. cap. 2: Et in cu
dire 283 bibliotheca Vindobonensis, exstant due
Epistole Gregorii
Vide Gyllium, lib. m, de
Bosporo Thracio, cap. 12.
Conjunctionem posui, ut haberes duos
codicum duorum titulos.
col. 1033–1034page 3 of 15
PG 132:1033τὸν λόγον βεβαιοῦντος διὰ τῶν ἐπακολουθούντων σημείων. Τῷ παντοδυνάμῳ τοίνυν αὐτοῦ νεύματι, τοῦ θείου κηρύγματος τὴν τοῦ κόσμου γύρον διαλα σύντος, καὶ πάντων τῶν ἐθνῶν τῇ ἀτελευτήτῳ αὐτοῦ βασιλείᾳ ὑποταγέντων, οὐκ ἔμελλε ταῦτα πράως οἷ σειν ὁ φθόνος, ἤτοι ὁ τοῦ φθόνου πατὴρ, ὁ ἀρχέκακος δράκων· ἀλλ' ὁρῶν τὸν ἄνθρωπον, δν δι' ἀπάτης τοῦ παραδείσου ἐξέωσεν, εἰς οὐρανὸν ἀνερχόμενον, πάντα λίθον ἐκίνησε, τὸ τοῦ λόγου, τὴν ἐξαφθείσαν πίστιν κατασβέσαι φιλονεικῶν· πρῶτα μὲν διὰ τῶν ἀκαθάρτων αὐτοῦ ὀργάνων, βασιλέων φημὶ καὶ ἀρ χόντων, τῶν ἔτι τῇ πλάνῃ αὐτῷ δεδουλωμένων, τους ἀπανταχοῦ πιστούς διώκων, καὶ παντοιοτρόπως και ταφονεύων· ἔπειτα τοῦ θείου κηρύγματος ύπερ ισχύσαντος, τῇ ἀμάχῳ δηλαδὴ τοῦ διωκομένου δυνά μει, καὶ αὐτῶν τῶν τῆς γῆς βασιλέων ἐπιλαβομένου, οὐδ' οὕτως ἀπέγνω ὁ πονηρὸς δαίμων ἐκεῖνος· ἀλλὰ καὶ αὖθις διὰ τοῦ κατὰ καιροὺς ὑπ' αὐτοῦ καὶ τῶν αὐτοῦ βεβήλων σκευῶν ἀναφυομένων αἱρέσεων, ἐπει ρᾶτο τὴν ἁγίαν ἀνατρέψαι πίστιν. Ὡς δὲ καὶ οὕτως ὑπὸ τῶν ἁγίων Πατέρων ἡμῶν τῶν εἰς τοῦτο κατά καιρούς συντρεχόντων, ἀπεκρούσθη, ὥσπερ τι με χάνημα τείχους ὀχυρωτάτου· καὶ αἱ κατὰ τῆς πίστεως ἐξέλιπον αὐτοῦ ῥομφαίαι εἰς τέλος· ἑτέραν ἦλθεν ὁδόν· λέγω δή, τὴν τοῦ παναγίου βαπτίσματος ὑπέρ θεσιν· τοὺς πιστοὺς ἀναπείθων, περὶ τὰ ἔσχατά που τῆς ἑαυτῶν ζωῆς τῷ θείῳ τελειοῦσθαι βαπτίσματα. Ως δὲ ἑώρων οἱ τρισόλβιοι Πατέρες ἡμῶν καὶ τῶν ἀποστόλων διάδοχοι τὴν ἐκ τούτου τῇ ἁγίᾳ καθολική καὶ ἀποστολικῇ Ἐκκλησίᾳ γινομένην βλάβην, ζημιουμένην αὐτὴν δηλονότι τὰ ἴδια τέκνα, διά τε αἰφνιδίων θανάτων, διά τε πολέμων, ναυαγίων σε καὶ λοιπῶν συμπτωμάτων· ἔνστασιν ἰσχυρὰν ἐνεδείξαντο, καὶ κατὰ τῆς τοιαύτης τοῦ ἐχθροῦ μηχανουργίας, καὶ διὰ τῶν θεοπνεύστων αὐτῶν διδασκαλιών καὶ συγγραμμάτων· ἐξ ὧν εἰσι (2*), τό, Ομὲν στ φὸς Σολομῶν, καὶ τὸ, Χθές τῇ λαμπρᾷ τῶν τώ των ἡμέρᾳ, καὶ τὰ τούτων ἀκόλουθα· πάντας ἀν έπεισαν νηπίους βαπτίζεσθαι, καὶ διὰ τῶν γονέων αὐτῶν, καὶ τῶν ἐκ τοῦ θείου βαπτίσματος ἀναδόχων, Χριστιανικῶς ἀνατρέφεσθαι. Ως δὲ καὶ τοῦ τοιούτου σκοποῦ ἀπέτυχεν ὁ μιαρός δαίμων ἐκεῖνος, τὴν τῶν Χριστιανῶν πολιτείαν διαφθεῖραι ἐσπούδασεν. Εγί νωσκε γὰρ ὁ δόλιος ὅτι ἡ πίστις χωρὶς τῶν ἔργων νεκρά έστιν. Ἀλλὰ καὶ οὕτως ἡ τῶν τοῦ ᾅδου πυλῶν κατισχύουσα Ἐκκλησία ἁγία υπερίσχυσε τῶν αὐτοῦ σοφισμάτων, καὶ τῶν ὑπ' αὐτοῦ ἐνεργουμένων καὶ τὴν μετάνοιαν ἀπαγορευόντων. Οἱ γὰρ ἅγιοι Πατέρες ἡμῶν μετανοίας τρόπους ἐκθέμενοι, καὶ ἐπιτιμίων ἰδέας ἀναλόγους τοῖς τῶν ἀνθρώπων ἁμαρτήμασιν, ἔσπευδον δι' αὐτῶν ἀνακαθαίρειν τὸ σῶμα τῆς Ἐκ κλησίας, καὶ τὴν ὑπὸ τῶν ἁμαρτιῶν συγχωσθεῖσαν χάριν τοῦ ἁγίου βαπτίσματος τοῖς πιστοῖς ἀνακαλεῖσθαι πάλιν. "Οθεν καὶ τῶν μετανοούντων οἱ δῆμοι ταῖς ἐκκλησίαις προσφεύγοντες, καὶ τὰς ἐπιτιθεμέν
τὸν λόγον βεβαιοῦντος διὰ τῶν ἐπακολουθούντων
σημείων. Τῷ παντοδυνάμῳ τοίνυν αὐτοῦ νεύματι,
τοῦ θείου κηρύγματος τὴν τοῦ κόσμου γύρον διαλα
σύντος, καὶ πάντων τῶν ἐθνῶν τῇ ἀτελευτήτῳ αὐτοῦ
βασιλείᾳ ὑποταγέντων, οὐκ ἔμελλε ταῦτα πράως οἷ
σειν ὁ φθόνος, ἤτοι ὁ τοῦ φθόνου πατὴρ, ὁ ἀρχέκα
κος δράκων· ἀλλ' ὁρῶν τὸν ἄνθρωπον, δν δι' ἀπάτης
τοῦ παραδείσου ἐξέωσεν, εἰς οὐρανὸν ἀνερχόμενον,
πάντα λίθον ἐκίνησε, τὸ τοῦ λόγου, τὴν ἐξαφθείσαν
πίστιν κατασβέσαι φιλονεικῶν· πρῶτα μὲν διὰ τῶν
ἀκαθάρτων αὐτοῦ ὀργάνων, βασιλέων φημὶ καὶ ἀρ
χόντων, τῶν ἔτι τῇ πλάνῃ αὐτῷ δεδουλωμένων, τους
ἀπανταχοῦ πιστούς διώκων, καὶ παντοιοτρόπως και
ταφονεύων· ἔπειτα τοῦ θείου κηρύγματος ύπερ
ισχύσαντος, τῇ ἀμάχῳ δηλαδὴ τοῦ διωκομένου δυνά
μει,
καὶ αὐτῶν τῶν τῆς γῆς βασιλέων ἐπιλαβομένου,
οὐδ' οὕτως ἀπέγνω ὁ πονηρὸς δαίμων ἐκεῖνος· ἀλλὰ
καὶ αὖθις διὰ τοῦ κατὰ καιροὺς ὑπ' αὐτοῦ καὶ τῶν
αὐτοῦ βεβήλων σκευῶν ἀναφυομένων αἱρέσεων, ἐπει
ρᾶτο τὴν ἁγίαν ἀνατρέψαι πίστιν. Ὡς δὲ καὶ οὕτως
ὑπὸ τῶν ἁγίων Πατέρων ἡμῶν τῶν εἰς τοῦτο κατά
καιρούς συντρεχόντων, ἀπεκρούσθη, ὥσπερ τι με
χάνημα τείχους ὀχυρωτάτου· καὶ αἱ κατὰ τῆς πίστεως
ἐξέλιπον αὐτοῦ ῥομφαίαι εἰς τέλος· ἑτέραν ἦλθεν
ὁδόν· λέγω δή, τὴν τοῦ παναγίου βαπτίσματος ὑπέρ
θεσιν· τοὺς πιστοὺς ἀναπείθων, περὶ τὰ ἔσχατά που
τῆς ἑαυτῶν ζωῆς τῷ θείῳ τελειοῦσθαι βαπτίσματα.
Ως δὲ ἑώρων οἱ τρισόλβιοι Πατέρες ἡμῶν καὶ τῶν
ἀποστόλων διάδοχοι τὴν ἐκ τούτου τῇ ἁγίᾳ καθολική
καὶ ἀποστολικῇ Ἐκκλησίᾳ γινομένην βλάβην, ζη
μιουμένην αὐτὴν δηλονότι τὰ ἴδια τέκνα, διά τε
αἰφνιδίων θανάτων, διά τε πολέμων, ναυαγίων σε
καὶ λοιπῶν συμπτωμάτων· ἔνστασιν ἰσχυρὰν ἐνεδεί
ξαντο, καὶ κατὰ τῆς τοιαύτης τοῦ ἐχθροῦ μηχανουρ
γίας, καὶ διὰ τῶν θεοπνεύστων αὐτῶν διδασκαλιών
καὶ συγγραμμάτων· ἐξ ὧν εἰσι (2*), τό, Ομὲν στ
φὸς Σολομῶν, καὶ τὸ, Χθές τῇ λαμπρᾷ τῶν τώ
των ἡμέρᾳ, καὶ τὰ τούτων ἀκόλουθα· πάντας ἀν
έπεισαν νηπίους βαπτίζεσθαι, καὶ διὰ τῶν γονέων
αὐτῶν, καὶ τῶν ἐκ τοῦ θείου βαπτίσματος ἀναδόχων,
Χριστιανικῶς ἀνατρέφεσθαι. Ως δὲ καὶ τοῦ τοιούτου
σκοποῦ ἀπέτυχεν ὁ μιαρός δαίμων ἐκεῖνος, τὴν τῶν
Χριστιανῶν πολιτείαν διαφθεῖραι ἐσπούδασεν. Εγί
νωσκε γὰρ ὁ δόλιος ὅτι ἡ πίστις χωρὶς τῶν ἔργων
νεκρά έστιν. Ἀλλὰ καὶ οὕτως ἡ τῶν τοῦ ᾅδου πυλῶν
κατισχύουσα Ἐκκλησία ἁγία υπερίσχυσε τῶν αὐτοῦ
σοφισμάτων, καὶ τῶν ὑπ' αὐτοῦ ἐνεργουμένων καὶ
τὴν μετάνοιαν ἀπαγορευόντων. Οἱ γὰρ ἅγιοι Πατέρες
ἡμῶν μετανοίας τρόπους ἐκθέμενοι, καὶ ἐπιτιμίων
ἰδέας ἀναλόγους τοῖς τῶν ἀνθρώπων ἁμαρτήμασιν,
ἔσπευδον δι' αὐτῶν ἀνακαθαίρειν τὸ σῶμα τῆς Ἐκ
κλησίας, καὶ τὴν ὑπὸ τῶν ἁμαρτιῶν συγχωσθεῖσαν
χάριν τοῦ ἁγίου βαπτίσματος τοῖς πιστοῖς ἀνακαλεί
σθαι πάλιν. "Οθεν καὶ τῶν μετανοούντων οἱ δῆμοι
ταῖς ἐκκλησίαις προσφεύγοντες, καὶ τὰς ἐπιτιθεμέν
voluntate, divina prædicatio orbem terrarum occu
pavit, cunctæque gentes imperio ipsius finem nun
quam habituro subjectæ sunt, hæc moderate tole
rare non potuit invidia, seu invidiæ pater, auctor
malorum draco: sed cum cerneret hominem, quem
per fraudem e paradiso expulerat, in cœlum redire,
ominem, juxta proverbium, lapidem novit, conten
dens accensam fidem exstinguerė. Ac primo qui
dem, per impura instrumenta: sua imperatores
dico et præsides, qui adhuc præ errore servitute op
pressi ab eo tenebantur: fideles ubique consti
tutos persecutus est, ac omni genere mortis con
fecit. Deinde cum divinum præconium præva
luisset, inexpugnabili nimirum ejus qui persecutio
nem patiebatur virtute, et ipsos quoque orbis reges
cepisset, neque sic spem abjecit malus ille dæmon;
verum rursus per hæreses, quæ ab ipso ipsiusque
profanis vasis per tempora exortæ sunt, conatus
est evertere sanctam fidem. Ut autem etiam hoc
modo a sanctis Patribus nostris, qui temporibus
suis ad hoc concurrerunt, repulsus est, tanquam
machina quædam a muro fortissimo, ipsiusque
adversus fidem frameæ defecerunt in finem*, alia
Incessit via. Loquor autem de sanctissimi bapti
smatis dilatione. Fidelibus persuasit, ut sub ex
trema vitæ suæ, divino perficerentur baptismate.
At beatissimi Patres nostri apostolorumque succes
sores, intuiti damnum inde sanctæ catholicæ et apo
stolicæ Ecclesiæ proveniens, eam videlicet amittere
suos liberos, per mortes subitaneas, per bella,
naufragia, cæterosque casus; valido conatu ob
stiterunt huic inimici machinamento: ac per divi
nitus inspirata sua documenta et scripta, e quibus
sunt illud: Sapiens quidem Salomon; et hoc
Heri splendido luminum die, et quæ iis consen
tanea, omnes eo adduxerunt, ut infantes baptiza
rentur, atque a parentibus suis, suisque e divino
baptismate susceptoribus, sicut Christianos decet,
educarentur. Ubi vero etiam hoc propositum non
successit impuro illi dæmoni, Christianorum vitam
moresque tentavit corrumpere. Sciebat enim frau
dulentus, fidem sine operibus esse mortuam. Sed
ita quoque sancta Ecclesia, quæ adversus infero
rum portas prævalet, ejus superavit argutias, eo
rumque qui ab illo instigantur, ac abjiciunt poni
tentiam. Siquidem sancti Patres nostri, expositis
pœnitentiæ modis, et pœnarum generibus ad ho
minum peccata respondentibus, properarunt per
hæc repurgare Ecclesiæ corpus et sacri baptismi
gratiam a delictis obrutam, iterum fidelibus resti
tuere. Unde pœnitentium ingens multitudo ad
ecclesias confugiens, sibique impositas pœnas sus
cipiens, remissionis solutionem consequebatur.
Verumtamen diaboli immundorumque qui cum
ipso sunt, spirituum violenta improbitas, vitæ pela
7. Jac. 11, 20, 26.
Psal. IX,
Joan. Bapt. Coteleris note
Basilii homilia 15; Greg. Naz. or. 40.
col. 1035–1036page 4 of 15
PG 132:1035νας αὐτοῖς ἐπιτιμίας καταδεχόμενοι, τὰς ἀφεσίμους λύσεις ἐλάμβανον. 'Αλλ' ὅμως ἡ τοῦ διαβόλου και τῶν σὺν αὐτῷ ἀκαθάρτων πνευμάτων ἐπήρεια, τὴν τοῦ βίου θάλασσαν ἑκταράσσουσα, καὶ αὐτοὺς δή δὴ τοὺς μετανοοῦντας, πρὸ τοῦ διανῦσαι τὸν χρόνον των, ἑτέρων ἁμαρτιῶν κύμασι κατεβάπτιζεν. τῆς ἐπιτιμίας τῶν προγεγονότων αὐτοῖς ἁμαρτημάτ Ει β'. Επεὶ οὖν λίαν ἐργῶδες καὶ δυσκατόρθωτον, ἵνα μὴ λέγω ἀδύνατον, τοῖς πᾶσιν ἐφάνη, τὸ τῇ 02 λάσσῃ τοῦ βίου ἐμπλέοντας ἀβρόχους διατηρεῖσθαι ἤκουον δὲ τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν ἐν τοῖς ἁγίοις καὶ ἀχράντοις αὐτοῦ Εὐαγγελίοις λέγοντος Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν ἢ γὰρ τὰν ἕνα μισήσει, καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει· ἢ ἑνὸς ἀνθέξεται, καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει. Οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμμωνᾷ. Καὶ πά λιν· Εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν, καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθείτω μοι. Καὶ πάλιν· Εἴ τις ἔρχεται πρὸς μέ, καὶ οὐ μισεῖ τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μη τέρα, ἔτι δὲ καὶ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, οὐ δύναταί μου εἶναι μαθητής. Καὶ αὖθις· 'Ο φιλῶν πατέρα ἢ μητέρα ὑπὲρ ἐμὲ οὐκ ἔστι μου ἄξιος. Καὶ ὁ ἀγαπῶν υἱὸν ἢ θυγατέρα ὑπὲρ ἐμὲ, οὐκ ἔστι μου ἄξιος. Καὶ ὃς οὐ λαμβάνει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθεῖ ὀπίσω μου, οὐκ ἔστι μου ἄξιος, Καὶ πρὸς τοὺς εἰπόντας αὐτῷ· Ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφή καμεν πάντα, καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι· τί ἄρα ἔσται ἡμῖν; φησίν, Ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι ὑμεῖς οἱ ἀκολουθήσαντές μοι, ἐν τῇ παλιγγενεσία ὅταν καθίσῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης ( αὐτοῦ, καθίσεσθε καὶ ὑμεῖς ἐπὶ δώδεκα θρόνους, κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ ᾿Ισραήλ. Και πᾶς ὃς ἀφῆκεν οἰκίαν, ἢ πατέρα, ἢ μητέρα, ἢ ἀδελφοὺς, ἢ γυναῖκα, ἢ τέκνα, ἢ ἀγροὺς, ἕνεκεν ἐμοῦ καὶ τοῦ Εὐαγγελίου, ἑκατονταπλασίονα λή ψεται, καὶ ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσει. Ταῦτα τοίνυν καὶ τὰ τούτων ἀκόλουθα ἀκούοντες οἱ πιστοὶ καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἀνὰ τὰς ἐκκλησίας τῆς οἰκουμένης ἀναγινωσκόμεθα, ήρξαντο ἀναχωρεῖν· ὅσοι δηλαδὴ τῷ θείῳ φόβῳ γεγόνασι κάτοχοι, καὶ τὰ ὄρη καταλαμβάνειν, καὶ ἀσκητικῶς ἑαυτοὺς γυμνάζειν. Τῆς δὲ φήμης αὐτὸ φανεροποιούσης, ἐφοίτων πρὸς αὐτοὺς πολλοί· ἐξ ὧν τινες, τὸ ἀγαθὸν μιμούμενοι, είλοντο τούτοις συζῇν· καὶ λοιπὸν ἤρξαντο κατ' ολί γον πληθύνεσθαι, καὶ μοναστήρια ὀνομάζεσθαι· ἐκ τῆς Αἰγύπτου μάλιστα τοῦ ἀγαθοῦ τούτου ἀπαρξα μένου, καὶ πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης διαδοθέντος καθώς φησιν ὁ μέγας ᾿Αθανάσιος, ἐν τοῖς προοιμίοις τοῦ βίου τοῦ [αι. ἁγίου καὶ ὁσίου Πατρὸς ἡμῶν] μεγάλου Αντωνίου, καὶ ὁ ὁσιομάρτυς Πατὴρ ἡμῶν Θεό δωρος ὁ Στουδίτης ἐν τῇ θείᾳ ὑμνολογίᾳ τῇ πρὸς πάντας τοὺς ἁγίους αὐτῷ μελισθείσῃ, καὶ πλεῖστοι Έτεροι. γ'. Αυξανομένου τοίνυν καὶ ἐπιδιδόντος ὁσημέραι τοῦ θείου τῶν μοναζόντων τάγματος [αι. συστήμα το;] ἀνὰ τὸν κόσμον ὅλον, ἔδοξε τῇ τῆς καθ' ἡμᾶς Ιεραρχίας θεσμοθεσία [αι. νομοθεσίᾳ ] μετὰ τὰς ἱε ράς εὐθὺς τελειώσεις τελεστικὴν καὶ αὐτοῖς δωρή
νας αὐτοῖς ἐπιτιμίας καταδεχόμενοι, τὰς ἀφεσίμους
λύσεις ἐλάμβανον. 'Αλλ' ὅμως ἡ τοῦ διαβόλου και
τῶν σὺν αὐτῷ ἀκαθάρτων πνευμάτων ἐπήρεια, τὴν
τοῦ βίου θάλασσαν ἑκταράσσουσα, καὶ αὐτοὺς δή
δὴ
τοὺς μετανοοῦντας, πρὸ τοῦ διανῦσαι τὸν χρόνον
των, ἑτέρων ἁμαρτιῶν κύμασι κατεβάπτιζεν.
τῆς ἐπιτιμίας τῶν προγεγονότων αὐτοῖς ἁμαρτημάτ
Ει
β'. Επεὶ οὖν λίαν ἐργῶδες καὶ δυσκατόρθωτον,
ἵνα μὴ λέγω ἀδύνατον, τοῖς πᾶσιν ἐφάνη, τὸ τῇ 02
λάσσῃ τοῦ βίου ἐμπλέοντας ἀβρόχους διατηρεῖσθαι
ἤκουον δὲ τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν ἐν τοῖς
ἁγίοις καὶ ἀχράντοις αὐτοῦ Εὐαγγελίοις λέγοντος
Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν ἢ γὰρ
τὰν ἕνα μισήσει, καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει· ἢ
ἑνὸς ἀνθέξεται, καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει.
Οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμμωνᾷ. Καὶ πά
λιν· Εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησά
σθω ἑαυτὸν, καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ
ἀκολουθείτω μοι. Καὶ πάλιν· Εἴ τις ἔρχεται πρὸς
μέ, καὶ οὐ μισεῖ τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μη
τέρα, ἔτι δὲ καὶ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, οὐ δύναταί
μου εἶναι μαθητής. Καὶ αὖθις· 'Ο φιλῶν πατέρα
ἢ μητέρα ὑπὲρ ἐμὲ οὐκ ἔστι μου ἄξιος. Καὶ ὁ
ἀγαπῶν υἱὸν ἢ θυγατέρα ὑπὲρ ἐμὲ, οὐκ ἔστι μου
ἄξιος. Καὶ ὃς οὐ λαμβάνει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ,
καὶ ἀκολουθεῖ ὀπίσω μου, οὐκ ἔστι μου ἄξιος,
Καὶ πρὸς τοὺς εἰπόντας αὐτῷ· Ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφή
καμεν πάντα, καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι· τί ἄρα
ἔσται ἡμῖν; φησίν, Ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι ὑμεῖς οἱ
ἀκολουθήσαντές μοι, ἐν τῇ παλιγγενεσία ὅταν
καθίσῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης (
αὐτοῦ, καθίσεσθε καὶ ὑμεῖς ἐπὶ δώδεκα θρόνους,
κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ ᾿Ισραήλ. Και
πᾶς ὃς ἀφῆκεν οἰκίαν, ἢ πατέρα, ἢ μητέρα, ἢ
ἀδελφοὺς, ἢ γυναῖκα, ἢ τέκνα, ἢ ἀγροὺς, ἕνεκεν
ἐμοῦ καὶ τοῦ Εὐαγγελίου, ἑκατονταπλασίονα λή
ψεται, καὶ ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσει. Ταῦτα
τοίνυν καὶ τὰ τούτων ἀκόλουθα ἀκούοντες οἱ πιστοὶ
καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἀνὰ τὰς ἐκκλησίας τῆς οἰκου
μένης ἀναγινωσκόμεθα, ήρξαντο ἀναχωρεῖν· ὅσοι
δηλαδὴ τῷ θείῳ φόβῳ γεγόνασι κάτοχοι, καὶ τὰ ὄρη
καταλαμβάνειν, καὶ ἀσκητικῶς ἑαυτοὺς γυμνάζειν.
Τῆς δὲ φήμης αὐτὸ φανεροποιούσης, ἐφοίτων πρὸς
αὐτοὺς πολλοί· ἐξ ὧν τινες, τὸ ἀγαθὸν μιμούμενοι,
είλοντο τούτοις συζῇν· καὶ λοιπὸν ἤρξαντο κατ' ολί
γον πληθύνεσθαι, καὶ μοναστήρια ὀνομάζεσθαι· ἐκ
τῆς Αἰγύπτου μάλιστα τοῦ ἀγαθοῦ τούτου ἀπαρξα
μένου, καὶ πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης διαδοθέντος
καθώς φησιν ὁ μέγας ᾿Αθανάσιος, ἐν τοῖς προοιμίοις
τοῦ βίου τοῦ [αι. ἁγίου καὶ ὁσίου Πατρὸς ἡμῶν] μεγάλου Αντωνίου, καὶ ὁ ὁσιομάρτυς Πατὴρ ἡμῶν Θεό
δωρος ὁ Στουδίτης ἐν τῇ θείᾳ ὑμνολογίᾳ τῇ πρὸς πάντας τοὺς ἁγίους αὐτῷ μελισθείσῃ, καὶ πλεῖστοι
Έτεροι.
γ'. Αυξανομένου τοίνυν καὶ ἐπιδιδόντος ὁσημέραι
τοῦ θείου τῶν μοναζόντων τάγματος [αι. συστήμα
το;] ἀνὰ τὸν κόσμον ὅλον, ἔδοξε τῇ τῆς καθ' ἡμᾶς
Ιεραρχίας θεσμοθεσία [αι. νομοθεσίᾳ ] μετὰ τὰς ἱε
ράς εὐθὺς τελειώσεις τελεστικὴν καὶ αὐτοῖς δωρή
quam confecissent pœnarum ob priora peccata
injunctarum tempus, aliorum delictorum fluctibus
demergebat.
gum perturbans, ipsos quoque penitentes, ante
2. Quandoquidem igitur valde operosum factu
que difficile, ne dicam impossibile visum est cunctis,
navigando per vitæ mare, servari a fluctibus illæ
sos; audiebant autem Deum ac Servatorem nostrum
in sanctis et incontaminatis Evangeliis suis dicen
tem: Nemo potest duobus dominis servire; aut enim
unum odio habebit, et alterum diliget: aut unum
sustinebit, et alterum contemnet. Non potestis Deo
servire et mammonæ. Et iterum: Si quis vult post
me venire, abnegel semetipsum, et tollat crucem
suam, el sequatur me'. Rursusque: Si quis venit ad
me, el non odit patrem suum el matrem, adhuc
autem et animam suam, non potest meus esse disci
pulus. adhuc: Qui anal patrem aut matren
plusquam me, non est me dignus. Et qui diligit
filium aut filiam super me, non est me dignus. Et
qui non accipit crucem suam, et sequitur me, non
est me dignus. Atque ad eos qui dixerant ei: Ecce
nos reliquimus omnia, et secuti sumus te; quid ergo
erit nobis? ait: Amen dico vobis, quod vos qui se
cuti estis me, in regeneratione cum sederit Filius
hominis in sede majestatis suæ, sedebilis et vos
super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus
Israel. Εt omnis qui reliquerit domum aut patrem,
aul matrem, aut fratres, aut uxorem, aut flius,
aut agros, propter me et propter Evangelium, cen
tuplum accipiet, et vitam alernam possidebit 1.
Hæc igitur, bisque consentanea fideles audientes
singulis diebus per orbis ecclesius legi, secedere
cœperunt, quotquot nimirum tenebantur divino
timore, et ad montes proficisci, atque se exercere
in vita ascetica et monastica. Quod cum fama per
crebuisset ad eos veniebant multi; quos inter
quidam bonum imitantes, cum illis vivere con
stituerunt; sicque deinceps paulatim coeperunt mul
tiplicari, et vocari monasteria; cum id boni præ
cipue ab Ægypto originem duxisset, ac ubique
terrarum dimanasset: quemadmodum refert ma
guus Athanasius in Prooemiis Vilæ magni Autonii,
necnon sanctus martyr Pater noster Theodorus
Studita in divino hymno quem de omnibus sanctis
cecinit, aliique complures.
* Matth. vi, 24. * Matthis avi, 24. * Luc. xvi, 26.
Marc. x, 29, 30.
3. Cum ergo in dies augeretur et progressum
faceret per totum mundum divinus monachorum
ordo, placuit hierarchis legislatoribus nostris,
statim post sanclas consecrationes, ipsis quo
que perficientem dare gratiam, eosque invocatione
* Matth. x, 37, 38. Matth. xix, 27, 28, 29;
col. 1029–1030page 5 of 15
PG 132:1029Λ σασθαι χάριν, καὶ ἀφιερωτικῆς ἐπικλήσεως, καὶ ἱερουργικῆς αὐτοὺς ἀξιῶσαι τελετουργίας (αι. τελε σιουργίας] ὡς καὶ ὁ μέγας Διονύσιος τὸ τῆς μοναχικῆς τελειώσεως μυστήριον ἐκτιθέμενος, καὶ τὴν αὐ τοῦ θεωρίαν πλατύτερον ἐπεξηγούμενος, διασαφεῖ ἐν οἷς καὶ τὴν μετὰ τὰς ἱερατικὰς εὐθὺς τελειώσεις τάξιν τε καὶ στάσιν τούτοις ἀπονεμηθῆναι φησι, τὴν δὲ μετὰ ταύτην, τῷ πιστοτάτῳ λαῷ. δ'. Εστιν οὖν ἡ δηλωθεῖσα τῶν μοναχῶν ἱερὰ τε λετή, ὡς ἐν ὑπομνήσεως λόγῳ, κατὰ μίμησιν τοῦ θείου βαπτίσματος, ἐν ἀποταγαῖς καὶ συνταγαί, κατά πολὺ ἐργωδεστέραις καὶ φοβερωτέραις συγκειμένη ἥντινα δεύτερον βάπτισμα καὶ τοῦ πρώτου ἀνακαι νιστικών (2') οἱ θεῖοι Πατέρες ἡμῶν ἐπωνόμασαν. Ἐκεῖ μὲν γὰρ, Αποτάσσομαι τῷ Σατανᾷ, φησί, καὶ πᾶσι τοῖς ἔργοις αὐτοῦ, καὶ πάσῃ τῇ λατρεία αὐτοῦ, καὶ πάσῃ τῇ πομπῇ αὐτοῦ, καὶ πιστεύω εἰς ἕνα Θεόν· καὶ τὰ ἑξῆς· ἐνταῦθα δὲ πρὸς τοῖς εἰρημένοι;· Αποτάσσομαι γονεῦσιν, ἀδελφοῖς, συγγενείαις, φίλοις, συνήθεσι, κτήσεσιν, ὑπάρ ξεσι, τῇ κενῇ τε καὶ ματαίᾳ ἡδονῇ τε καὶ δόξη καὶ ἀπαρνοῦμαι οὐ μόνον ταῦτα, ἀλλ᾽ ἔτι καὶ τὴν ἐμαυτοῦ ψυχήν· κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Κυρίου· καὶ ὑπομένω πᾶσαν θλίψιν τοῦ μονήρους βίου, καὶ φυλάττω ἐμαυτὸν ἐν ἁγνείᾳ καὶ παρ θενίᾳ καὶ ἀκτημοσύνῃ, διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, καὶ παραμένω τῷ μοναστηρίῳ καὶ τῇ ἀσκήσει, ἕως ἐσχάτης μου ἀναπνοῆς, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐπιτεθεισῶν δὲ ἐντολῶν τοῖς ἐν γάμῳ καὶ ἀγαμίᾳ ἔνεστι τοῦτο μαθεῖν ἀκρι δέστερον. Τοῖς μὲν γάρ φησὶν ὁ μακάριος Παύλο, ο Οἱ ἄνδρες, ἀγαπᾶτε τὰς γυναῖκας ὑμῶν, ὥσπερ ὁ Χριστὸς ἡγάπησε τὴν Ἐκκλησίαν. Αἱ γυναῖκες, ὑποτάσσεσθε τοῖς ἰδίοις ἀνδράσιν, ὥσπερ ἡ Ἐκκλησία τῷ Κυρίῳ. Καὶ αὖθις· Οἱ πατέρες, ἀγαπᾶτε τὰ τέκνα τὰ τέκνα, ὑπακούετε τοῖς γονεῦσιν ὑμῶν ἐν Κυρίῳ, καὶ τὰ ἑξῆς. Τοῖς δὲ ἀγάμοις τὰ προειρημένα. Εἴ τις ἔρχεται πρός με, καὶ οὐ μισεῖ τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μητέρα καὶ τὴν γυναῖκα καὶ τὰ τέκνα, ἔτι δὲ καὶ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, οὐ δύναταί μου εἶναι μαθητής, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ τὰ ἐκεῖ ἀναμάρτητα καὶ ἐν τάξει ἀρετῆς κείμενα ὧδε ἁμαρτίαι εἰσὶν· ἀσύγγνωστοι. Ἐκεῖ μὲν γὰρ Τίμιος ὁ γάμος ἐνταῦθα δὲ, ὁ γά μας ἀνατροπὴ τοῦ παντός. Οὐ γὰρ μόνον οὐκέτι ἔσται μοναχὸς ὁ γαμήσας, ἀλλὰ καὶ τοῖς τῶν ἀρνησ σαμένων τὴν πίστιν ἐπιτιμίοις ὑπεύθυνος. ε'. Βεβαιοῦσι τὸν λόγον αἱ παρὰ τῶν θεσπεσίων καὶ ἁγίων Πατέρων ἡμῶν, ᾿Αθανασίου, Βασιλείου, τοῦ Νύσσης, καὶ τῶν κατ' αὐτοὺς ἐκτεθεῖσαι ἀσχη τικαὶ καὶ θεόπνευστοι βίβλοι, ῥυθμίζουσαι τήν τε συνδιαγωγὴν καὶ τὴν συνδιαίτησιν, καὶ πᾶσαν ἁπλῶς τὴν τῶν μοναχῶν ζωήν τε καὶ πολιτείαν. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ ἡ πρώτως ἐν Αἰγύπτῳ συντεθείσα μεγίστη βία Ολος τῶν ἁγίων γερόντων της Σκήτεως, Θηβαΐδος τε καὶ Λιβύης, τὰς ἱερὰς πολιτείας καὶ ἀποφθέγματα
Λ σασθαι χάριν, καὶ ἀφιερωτικῆς ἐπικλήσεως, καὶ
ἱερουργικῆς αὐτοὺς ἀξιῶσαι τελετουργίας (αι. τελε
σιουργίας] ὡς καὶ ὁ μέγας Διονύσιος τὸ τῆς μοναχι
κῆς τελειώσεως μυστήριον ἐκτιθέμενος, καὶ τὴν αὐ
τοῦ θεωρίαν πλατύτερον ἐπεξηγούμενος, διασαφεῖ
ἐν οἷς καὶ τὴν μετὰ τὰς ἱερατικὰς εὐθὺς τελειώσεις
τάξιν τε καὶ στάσιν τούτοις ἀπονεμηθῆναι φησι,
τὴν δὲ μετὰ ταύτην, τῷ πιστοτάτῳ λαῷ.
δ'. Εστιν οὖν ἡ δηλωθεῖσα τῶν μοναχῶν ἱερὰ τε
λετή, ὡς ἐν ὑπομνήσεως λόγῳ, κατὰ μίμησιν τοῦ
θείου βαπτίσματος, ἐν ἀποταγαῖς καὶ συνταγαί, κατά
πολὺ ἐργωδεστέραις καὶ φοβερωτέραις συγκειμένη
ἥντινα δεύτερον βάπτισμα καὶ τοῦ πρώτου ἀνακαι
νιστικών (2') οἱ θεῖοι Πατέρες ἡμῶν ἐπωνόμασαν.
Ἐκεῖ μὲν γὰρ, Αποτάσσομαι τῷ Σατανᾷ, φησί,
καὶ πᾶσι τοῖς ἔργοις αὐτοῦ, καὶ πάσῃ τῇ λατρεία
αὐτοῦ, καὶ πάσῃ τῇ πομπῇ αὐτοῦ, καὶ πιστεύω
εἰς ἕνα Θεόν· καὶ τὰ ἑξῆς· ἐνταῦθα δὲ πρὸς τοῖς
εἰρημένοι;· Αποτάσσομαι γονεῦσιν, ἀδελφοῖς,
συγγενείαις, φίλοις, συνήθεσι, κτήσεσιν, ὑπάρ
ξεσι, τῇ κενῇ τε καὶ ματαίᾳ ἡδονῇ τε καὶ δόξη
καὶ ἀπαρνοῦμαι οὐ μόνον ταῦτα, ἀλλ᾽ ἔτι καὶ
τὴν ἐμαυτοῦ ψυχήν· κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ
Κυρίου· καὶ ὑπομένω πᾶσαν θλίψιν τοῦ μονήρους
βίου, καὶ φυλάττω ἐμαυτὸν ἐν ἁγνείᾳ καὶ παρ
θενίᾳ καὶ ἀκτημοσύνῃ, διὰ τὴν βασιλείαν τῶν
οὐρανῶν, καὶ παραμένω τῷ μοναστηρίῳ καὶ τῇ
ἀσκήσει, ἕως ἐσχάτης μου ἀναπνοῆς, καὶ τὰ
ἑξῆς. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐπιτεθεισῶν δὲ ἐντολῶν
τοῖς ἐν γάμῳ καὶ ἀγαμίᾳ ἔνεστι τοῦτο μαθεῖν ἀκρι
δέστερον. Τοῖς μὲν γάρ φησὶν ὁ μακάριος Παύλο, ο
Οἱ ἄνδρες, ἀγαπᾶτε τὰς γυναῖκας ὑμῶν, ὥσπερ
ὁ Χριστὸς ἡγάπησε τὴν Ἐκκλησίαν. Αἱ γυναῖ
κες, ὑποτάσσεσθε τοῖς ἰδίοις ἀνδράσιν, ὥσπερ
ἡ Ἐκκλησία τῷ Κυρίῳ. Καὶ αὖθις· Οἱ πατέρες,
ἀγαπᾶτε τὰ τέκνα τὰ τέκνα, ὑπακούετε τοῖς
γονεῦσιν ὑμῶν ἐν Κυρίῳ, καὶ τὰ ἑξῆς. Τοῖς δὲ
ἀγάμοις τὰ προειρημένα. Εἴ τις ἔρχεται πρός με,
καὶ οὐ μισεῖ τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μητέρα
καὶ τὴν γυναῖκα καὶ τὰ τέκνα, ἔτι δὲ καὶ τὴν
ἑαυτοῦ ψυχὴν, οὐ δύναταί μου εἶναι μαθητής,
καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ τὰ ἐκεῖ ἀναμάρτητα καὶ ἐν τάξει
ἀρετῆς κείμενα ὧδε ἁμαρτίαι εἰσὶν· ἀσύγγνωστοι.
Ἐκεῖ μὲν γὰρ Τίμιος ὁ γάμος ἐνταῦθα δὲ, ὁ γά
μας ἀνατροπὴ τοῦ παντός. Οὐ γὰρ μόνον οὐκέτι ἔσται μοναχὸς ὁ γαμήσας, ἀλλὰ καὶ τοῖς τῶν ἀρνησ
σαμένων τὴν πίστιν ἐπιτιμίοις ὑπεύθυνος.
ε'. Βεβαιοῦσι τὸν λόγον αἱ παρὰ τῶν θεσπεσίων
καὶ ἁγίων Πατέρων ἡμῶν, ᾿Αθανασίου, Βασιλείου,
τοῦ Νύσσης, καὶ τῶν κατ' αὐτοὺς ἐκτεθεῖσαι ἀσχη
τικαὶ καὶ θεόπνευστοι βίβλοι, ῥυθμίζουσαι τήν τε
συνδιαγωγὴν καὶ τὴν συνδιαίτησιν, καὶ πᾶσαν ἁπλῶς
τὴν τῶν μοναχῶν ζωήν τε καὶ πολιτείαν. ᾿Αλλὰ μὴν
καὶ ἡ πρώτως ἐν Αἰγύπτῳ συντεθείσα μεγίστη βία
Ολος τῶν ἁγίων γερόντων της Σκήτεως, Θηβαΐδος
τε καὶ Λιβύης, τὰς ἱερὰς πολιτείας καὶ ἀποφθέγματα
consecrante, et sacros faciente initiatione donare;
quemadmodum magnus Dionysius (2°) monachalis
consecrationis mysterium tradens, illiusque con
templationen fusius explanats, declarat: quo in
Joco ordinem et statum mox a sacerdotalibus tribui
eis docet, sequentem vero fidelissimæ plebi.
4. Est igitur prædicta monachorum sacra initia
tio, ut in memoriam revocem, ad exemplum divini
baptismi, in renuntiationibus et professionibus longe
difficilioribus magisque formidabilibus posita: quam
secundum baptisma, renovandi prioris vim habens,
divini Patres nostri nominaverunt. Ilic enim, qui
baptizatur, pronuntiat: Renuntio Satanæ, et om
nibus operibus ejus, et omni cultui ejus, et omni
pompa ejus: et credo in unum Deum: qurque se
quuntur: Mic
vero prater jam dicta; Renuntio
parentibus, fratribus, cognationibus, amicis, fami
liaribus, possessionibus, facultatibus, inanique el
vanæ cum voluptati tum gloriæ; el non solum hæs
abnego, sed et animam meam, juxta mandatum Do
mini et sustineo omnem austeritatem monasticæ
vita, ac me zervo in puritate, virginitate et inopia,
propter regnum cœlorum: perstoque in monasterio et
vila monachica, usque ad extremum halitum meum,
el sequentia. Porro ex mandatis quæ imposita
fuerunt matrimonio junctis et cœlitibus, licet hoc
discere accura'ius. Primis quippe ait beatus Paulus
Viri, diligite uxores vestras, sicul Christus dilexit
Ecclesiam. Muliercs, propriis viris subita silis,
sicut Ecclesia Domino. Et rursus: Patres, dil gile
filios 15. Filii, obedite parentibus vestris in Domino 18,
et quæ deinceps. Cœlibibus vero dicta sunt quæ
supra posuimus: Si quis venit ad me, et non odit
patrem suum, et matrem, et uxorem, et filios, adhuc
autem et animam suam, non potest meus esse di
scipulus, cum iis quæ sequuntur. Et quæ illic
peccata non sunt, imo pro virtutibus habentur, hic
sunt delicta venia carentia. Illic enim: Honorabile
connubium 18; hic vero connubium, totius subversio
est. Năm non modo non amplius erit monachus, qui
uxorem duxerit, sed etiam pœnis eorum qui fidem
negaverunt erit obnoxius.
5. Orationem confirmant qui a divinis sanctisque
Patribus nostris, Athanasio Basilio, Nysseno, aliis
que eorum temporum, editi sunt ascetici atque a
Deo inspirati libri, qui communiter degendi et vi
vendi rationem, omnemque absolute monachorum
vitam et institutionem præstituunt. Sed et qui
primum in Ægypto compositus fuit maximus liber
sanctorum Senum Scetis, Thebaidis et Libya, com
plectens ordine alphabetico sacra eorum gesta et
1. Coloss. 11, 20. 13
› Ephes. v, 24, 25.
Ephes, vi, 1. 4. "Luc. xiv, 26. 18Hebr. xn, 4.
Joon. Bapt. Coteleris nota.
Eccl. Hier. cap. 6.
(2") L. Alletins, De consens. tui, 19.
col. 1039–1040page 6 of 15
PG 132:1039τούτων κατὰ στοιχεῖον ἐμπεριέχουσα. Ἐπεὶ δὲ χά ριτι Χριστοῦ, καὶ τῶν μαθηματικῶν καὶ φιλοσόφων τοῦ κόσμου πολλοί, τὴν στενὴν καὶ τεθλιμμένην ἑλόμενοι, μοναχοὶ καὶ ἅγιοι γεγόνασι· συγγράψαντες [αι. συνεγράψαντο] καὶ οὗτοι βίβλους θεοπνεύστους οὐκ ὀλίγας· α? καὶ εἰσὶν οὕτως· ἡ τοῦ ὁσίου Παλα λαδίου πρὸς Λαῦτον· ἡ τοῦ ὁσίου Ιωάννου πρὸς τὴν μαθητὴν Σωφρόνιον ήτοι Ο νέος παράδεισος ἡ τοῦ ὁσίου Καλλίστου ἡ τοῦ ὁσίου Δωροθέου, ἡ τοῦ ὁσίου Μακαρίου, ἡ τοῦ ὁσίου Κασιανοῦ, ἡ τοῦ ὁσίου Ἰσαάκ, ἡ τοῦ ὁσίου Ἡσαΐου, αἱ τοῦ Ἐφραὶμ, ἡ τοῦ ὁσίου Ἰωάννου τῆς κλίμακος, ἡ τοῦ ὁσίου Μάρκου, ἡ τοῦ ὁσίου Διαδόχου, ἡ τοῦ ὁσίου Ἰωάννου τοῦ Καρπαθίου, ἡ τοῦ ὁσίου Θαλασσίου, ἡ τοῦ ὁσίου Νείλου, ἡ τοῦ ὁσίου Μαξίμου, ἡ τοῦ ὁσίου ᾿Αντιόχου, ήτοι ὁ Πανδέκτης, καὶ αἱ βίβλοι τοῦ ἁγίου ὁσιομάρτυρος Θεοδώρου τοῦ Στουδίτου. ς'. Ὑπὸ τῶν εἰρημένων τοίνυν εὐαγγελικῶν καὶ ἀποστολικῶν καὶ πατρικῶν συγγραμμάτων καὶ δια ταγμάτων πᾶσα ἡ οἰκουμένη αναζωπυρηθεῖσα καὶ ὁμοφρονήσατα, ἐν τῇ ἀποταγῇ καὶ ἀποφυγῇ τοῦ κόσ σμου καὶ τῶν ἐν τῷ κόσμῳ, καὶ ἐν τῇ ἀσκητικῇ ήτοι μοναχική διαγωγῇ καὶ πολιτεία, τὸ τέλος [αι. τέλειον] τῆς σωτηρία; ὡρίσατο. Οὐ γὰρ ἡ καθ' ἡμᾶς ἁγία Εκκλησία μόνη τοῦτο πέπραχεν· ἀλλὰ πολὺ πρότερον ἡ τῆς Αἰγύπτου καὶ Λιβύης, ὡς ἤδη εἴρηται, ἡ τῆς Παλαιστίνης, ἡ τῆς Συρίας, ἡ τῆς Περσίδος, ἡ τοῦ ᾿Αλανῶν [αι. Ἀλβανῶν] καὶ Ἰβήρων ἡ καθ' 'Η τοῦ ὁσίου Ἰωάννου πρὸς τὸν μαθητὴν συντεθείσῃ παρ' αὐτῶν πνευματικώς τε καὶ θεο Σωφρόνιον. λειμών λειμωνά ριον, εἰ νέος παράδεισος νέον παραδείσιον, 'Η τοῦ ὁσίου Καλλίστου. Τῶν ἐν μονοτρόποις ἐλαχίστων Καλλίστου καὶ Ἰγνατίου τῶν Ξανθοπούλων μέσο δος, καὶ κανὼν ἀκριβὴς, καὶ παρὰ τῶν ἁγίων ἔχων τὰς μαρτυρίας, περὶ τῶν αἱρουμένων ἡσύχως βιῶναι καὶ μοναστικῶς, περί τε ἀγωγῆς καὶ πολιτείας καὶ διαίτης αὐτῶν, καὶ περὶ τοῦ ὅσων ἡλίκων ἀγαθῶν πρόξενος ἡ ἡσυχία καθίσταται τοῖς λόγῳ μετιοῦσιν αὐτήν. Διακέκριται δὲ ἡ παρούσα τοῦ λόγου πραγματεία ἐν κεφαλαίοις ρ'. Ἐδεὶ μὲν ἡμᾶς κατὰ τοὺς θείους φάναι χρησμούς ψευδιδάκτους τυγχάνοντας. Εξαι μέτως δὲ ἐν ταῖς ἡμέραις ἡμῶν ταύταις περί αὐτῆς συνεγράψαντο, πνεύματι ὡς καὶ αὐτοὶ ὄντες ἐκ Θεοῦ, οι θεηγόροι καὶ θεοφόροι καὶ Χριστοφόροι καὶ ἔνθεοι ὄντες ἀληθῶς, ὅ τε ἐν ἁγίοις πατὴρἡμῶν Κάλλιστος, ὁ τῆς βασιλευούσης γεγονώς νέας Ῥώμης ἐκ Θεοῦ πατριάρχης, καὶ ὁ σύμπνους αὐτῷ καὶ συνασκητὴς ὅσιος Ἰγνατίος, καὶ βίβλῳ οἰκείᾳ φρόνως καὶ λίαν υψηλῶς ἐφιλοσόφησαν ἐν ρ' κεφαλαίοις, τῷ ἐντελεῖ ἀριθμῷ τελείαν τὴν περὶ ταύτης γνῶσιν ἐκθέμενοι Αλανῶν καὶ 'Ιβήρων. Ιβηρες δὲ καὶ ᾿Αβασγοὶ καὶ ᾿Αλανοὶ, ἐν γέν νος. νῶν, Αλανίᾳ καὶ ᾿Αλβανίᾳ. Μαξιμιανὸς ὁ Ερκούλιος Γαλλίας καὶ Βρεττανίας, Κωνστάντιος δὲ ᾿Αλανίας καὶ ᾿Αφρικής ἐκράτησαν· Βι
τούτων κατὰ στοιχεῖον ἐμπεριέχουσα. Ἐπεὶ δὲ χά
ριτι Χριστοῦ, καὶ τῶν μαθηματικῶν καὶ φιλοσόφων
τοῦ κόσμου πολλοί, τὴν στενὴν καὶ τεθλιμμένην
ἑλόμενοι, μοναχοὶ καὶ ἅγιοι γεγόνασι· συγγράψαντες
[αι. συνεγράψαντο] καὶ οὗτοι βίβλους θεοπνεύστους
οὐκ ὀλίγας· α? καὶ εἰσὶν οὕτως· ἡ τοῦ ὁσίου Παλα
λαδίου πρὸς Λαῦτον· ἡ τοῦ ὁσίου Ιωάννου πρὸς
τὴν μαθητὴν Σωφρόνιον ήτοι Ο νέος παράδεισος
ἡ τοῦ ὁσίου Καλλίστου ἡ τοῦ ὁσίου Δωροθέου,
ἡ τοῦ ὁσίου Μακαρίου, ἡ τοῦ ὁσίου Κασιανοῦ, ἡ
τοῦ ὁσίου Ἰσαάκ, ἡ τοῦ ὁσίου Ἡσαΐου, αἱ τοῦ
Ἐφραὶμ, ἡ τοῦ ὁσίου Ἰωάννου τῆς κλίμακος, ἡ τοῦ
ὁσίου Μάρκου, ἡ τοῦ ὁσίου Διαδόχου, ἡ τοῦ ὁσίου Ἰωάννου
τοῦ Καρπαθίου, ἡ τοῦ ὁσίου Θαλασσίου, ἡ τοῦ ὁσίου
Νείλου, ἡ τοῦ ὁσίου Μαξίμου, ἡ τοῦ ὁσίου ᾿Αντιόχου,
ήτοι ὁ Πανδέκτης, καὶ αἱ βίβλοι τοῦ ἁγίου ὁσιομάρ
τυρος Θεοδώρου τοῦ Στουδίτου.
ς'. Ὑπὸ τῶν εἰρημένων τοίνυν εὐαγγελικῶν καὶ
ἀποστολικῶν καὶ πατρικῶν συγγραμμάτων καὶ δια
ταγμάτων πᾶσα ἡ οἰκουμένη αναζωπυρηθεῖσα καὶ
ὁμοφρονήσατα, ἐν τῇ ἀποταγῇ καὶ ἀποφυγῇ τοῦ κόσ
σμου καὶ τῶν ἐν τῷ κόσμῳ, καὶ ἐν τῇ ἀσκητικῇ ήτοι
μοναχική διαγωγῇ καὶ πολιτεία, τὸ τέλος [αι. τέλειον]
τῆς σωτηρία; ὡρίσατο. Οὐ γὰρ ἡ καθ' ἡμᾶς ἁγία
Εκκλησία μόνη τοῦτο πέπραχεν· ἀλλὰ πολὺ πρότε
ρον ἡ τῆς Αἰγύπτου καὶ Λιβύης, ὡς ἤδη εἴρηται, ἡ
τῆς Παλαιστίνης, ἡ τῆς Συρίας, ἡ τῆς Περσίδος, ἡ
τοῦ ᾿Αλανῶν [αι. Ἀλβανῶν] καὶ Ἰβήρων ἡ καθ'
'Η τοῦ ὁσίου Ἰωάννου πρὸς τὸν μαθητὴν συντεθείσῃ παρ' αὐτῶν πνευματικώς τε καὶ θεο
Σωφρόνιον. λειμών λειμωνά
ριον, εἰ νέος παράδεισος νέον παραδείσιον,
'Η τοῦ ὁσίου Καλλίστου.
Τῶν ἐν μονοτρόποις ἐλαχί
στων Καλλίστου καὶ Ἰγνατίου τῶν Ξανθοπούλων μέσο
δος, καὶ κανὼν ἀκριβὴς, καὶ παρὰ τῶν ἁγίων ἔχων τὰς
μαρτυρίας, περὶ τῶν αἱρουμένων ἡσύχως βιῶναι καὶ
μοναστικῶς, περί τε ἀγωγῆς καὶ πολιτείας καὶ διαίτης
αὐτῶν, καὶ περὶ τοῦ ὅσων ἡλίκων ἀγαθῶν πρόξενος
ἡ ἡσυχία καθίσταται τοῖς λόγῳ μετιοῦσιν αὐτήν.
Διακέκριται δὲ ἡ παρούσα τοῦ λόγου πραγματεία
ἐν κεφαλαίοις ρ'.
Ἐδεὶ μὲν ἡμᾶς κατὰ τοὺς θείους φάναι χρησμούς
ψευδιδάκτους τυγχάνοντας.
Εξαι
μέτως δὲ ἐν ταῖς ἡμέραις ἡμῶν ταύταις περί
αὐτῆς συνεγράψαντο, πνεύματι ὡς καὶ αὐτοὶ ὄντες
ἐκ Θεοῦ, οι θεηγόροι καὶ θεοφόροι καὶ Χριστοφόροι
καὶ ἔνθεοι ὄντες ἀληθῶς, ὅ τε ἐν ἁγίοις Πατήρ
ἡμῶν Κάλλιστος, ὁ τῆς βασιλευούσης γεγονώς νέας
Ῥώμης ἐκ Θεοῦ πατριάρχης, καὶ ὁ σύμπνους αὐτῷ
καὶ συνασκητὴς ὅσιος Ἰγνατίος, καὶ βίβλῳ οἰκείᾳ
φρόνως καὶ λίαν υψηλῶς ἐφιλοσόφησαν ἐν ρ'
κεφαλαίοις, τῷ ἐντελεῖ ἀριθμῷ τελείαν τὴν περὶ
ταύτης γνῶσιν ἐκθέμενοι
Αλανῶν καὶ 'Ιβήρων.
Ιβηρες δὲ καὶ ᾿Αβασγοὶ καὶ ᾿Αλανοὶ, ἐν γέν
νος.
νῶν,
Αλανίᾳ καὶ ᾿Αλβανίᾳ.
Μαξιμιανὸς ὁ Ερκούλιος Γαλλίας καὶ
Βρεττανίας, Κωνστάντιος δὲ ᾿Αλανίας καὶ ᾿Αφρικής
ἐκράτησαν· Βι
dicta. Quia vero per gratiam Christi etiam multi
* Matth. vi, 14.
in disciplinis exercitati ac philosophi sæculi, angu
stam et arctam viam sectati 18, monachi sanctique
evaserunt; conscripserunt illi quoque non paucos
libros divinitus inspiratos, qui sic inscribuntur
Liber sancti Palladii ad Lausum; liber sancti Joan
nis ad Sophronium discipulum, sive Novus Pa
radisus; Liber beati Callisti, item sancti Dorothei,
sancti Macarii, sancti Cassiani, sancti Isaaci, san
cti Isaiæ, libri sancti Ephræm, liber sancti Joannis
Climaci, necnon sancti Maroi, sancti Diadochi,
sancti Joannis Carpathii, sancti Thalassi, sancti
Nili, sancti Maximi, et volumen beati Antiochi,
seu Pandectes; denique opera beati sanctique mnar
tyris Theodori Studilæ.
6. Itaque jam dictis evangelicis, apostolicis, et
Patrum libris constitutionibusque universus orbis
excitatus, uno consensu, in renuntiatione et fuga
sæculi rerumque mundanarum, et in ascetica seu
monastica institutione ac vita perfectam salutem
definivit. Non enim sola ætatis nostræ Ecclesia
hoc egit: sed multo antea Ægypti et Libyæ Ec
clesiae, prout superius memoratum est; necnon
Ecclesiæ Palæstinæ, Syriæ, Persidis, Alanorum et
Iberorum; nostræ orientales ac occidentales re
giones, omnesque nationes quæ sub Romanorum
Joan. Bapl. Coteleris nota.
Joannis Moschi seu
sive de
quo Photius Bibliotheca cod. 198, 199. Vide quæ
dicuntur in Vitis Patrum Ros weydi.
Debet iste Callistus
a Joanne Antiocheno sæculo duodecimo citatus,
alius esse a Callisto patriarcha, sive priino sive se
cundo, qui CP. sedem tenuerunt, primus post medium
sæculi decimi quarti, secundus initio decimi qainti,
qaorum postremo tribuit Leo Allatius, opus asceti
cum inscriptum quidem
Minimorum inter monachos Callisti
el Ignatii Xanthopulorum methodus, et regula exqui
sita, Patrumque testimoniis comprobata, de iis qui
eligunt vitam quietam el monasticam, et de illorum
vitæ instituto, modo ac ratione, et quot quantorumque
bonorum causa quies iis sit, qui secundum rationem
eam amplectuntur. Divisus autem est præsens tracla
tas in cupita centum. Incipiens vero ab his verbis
Aut allucinatus est Sy
meon Thessalonicensis, confundendo Callistum mo
pachum cum Callisto CP. quando scripsit
Putissimum vero hac no
stra ætate de vita monastica conscripserunt, ut qui
etium ex Deo secundum spiritum fuerint, Deiloqui et
Deiferi et Christiferi, et a Deo vere afflati homines,
sanctus Pater noster Callistus, qui regiæ urbis novæ
Romæ ex Deo fuit patriarcha, et qui cum ipso cun
spirabat et exercitabatur sanctus Ignatius, et libro
peculiari ab illis composito, spiritualiter, divine ac
excelse admodum philosophati sunt centum capiti
bus, numero perfecto perfeciam de ea cognitionem
tradentes. Callixi et Ignatii dogmatici Sermones,
in bibliotheca Scorialensi servantur miss.
Conjungi solent isti
populi quoniam juxta Treiz.m Chiliade, 5, vers.
Alanos sub Pontica diocesi ponunt Zonaras et
Balsamon ad canouem Chalcedonensem 28. Et me
tropolitani Alaniæ meminit hic interpretatione ca
nonis Trullani 30. Memorantur et aliis plurimis Alani,
adeo ut de illis nihil dicendum nobis sit. Quid si
cui magis placuerit alterius codicis lectio Aλ6a
nequaquam repugnabo. Certe Alania et Alba
nia simul ponuntur a Bardesane apud Eusebium
Præparat. Evangel., lib. vi, cap. 10, xal öhŋ in
Tantum obiter castigatum
velim Georgium Cedrenum, 12 anne Diocletian, ubi
ita scribit
Maximianus Herculius Galliam eἱ
tanniam, Constantius Alaniam et Africam obtinuerunt.
Credendum enim potius Aurelio Victoris: cujus
verba profero: Et quoniam bellorum moles, de qua
supra memoravimus, acrius urgebat; quasi partito
imperio, cuncta qua trans Aipes Gallic sunt, Constan
col. 1041–1042page 7 of 15
PG 132:1041ἡμᾶς τε έψα καὶ ἑσπέριος λῆξις, καὶ τὰ ὑπὸ τὴν τῶν Ρωμαίων ἐκκλησίαν τελοῦντα σύμπαντα Έθνη. Καὶ οὐχ ὡρίσαντο μὲν, οὐκ ἔπραξαν δὲ, ἢ οὐ πράττουσιν· ἀλλ' ὡς ἔστιν ὁρᾷ», εἰς δύο λαούς σχεδὸν ἰσαρίθμους, τῶν ἐν γάμῳ τέ φημι καὶ ἀγαμίᾳ, ἡ οἰκουμένῃ μεμέρισται, Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν δυνάμει καὶ χάριτι, τοῦ ἐλθόντος πῦρ βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ τοῦτο εἰς τὴν νῦν βλεπομένην πυρκαϊὰν ἀνάψαντος, καὶ τὴν οἰκουμένην πᾶσαν τοῦ τῆς παρθενίας ἐμπλήσαντος φυτοῦ· οὐκ ἀνδρῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ γυναικῶν, τὸ παράδοξον, τῆς ἀφερεπόνου καὶ ἀπε λωτέρας φύσεως. Τὴν τοιαύτην γοῦν καὶ τηλικαύτην τῆς τῶν ψυχῶν σωτηρίας ἐπίδοσιν βλέπων ὁ ἐχθρὸς, ἐδυσχέραινεν, ἡνιᾶτο, δεινὸν ἔπνει καὶ μανικόν· ὁρῶν τὰ πλήθη τῶν σωζομένων ψυχῶν, τῶν αὐτοῦ ἀρχίων Β' ὑπεριπτάμενα, καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀνερχόμενα. Καὶ περιήρχετο ζητῶν ὄργανον ἐπιτήδειον τῆς ἑαυτοῦ κακίας· καὶ ζητῶν, ὦ τῶν ἐμῶν κακῶν! εὑρίσκει Λέοντα τὸν Ἰσαυρὸν, τὸν τῆς εἰκονομαχικῆς αἱρές σεως ἔξαρχον· καὶ δι' αὐτοῦ καὶ τῶν αὐτοῦ τῆς τε βασιλείας καὶ αἱρέσεως διαδόχων, ἐξαιρέτως τοῦ τρισκαταράτου Κοπρωνύμου, ἐπειρᾶτο τήν τε Ενο σαρχον οικονομίαν Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, καὶ τὸ τῶν μοναχῶν τάγμα, ἐκ μέσου ποιήσασθαι. ἐψεύσθη τῶν ἐλπίδων κἂν τούτῳ ὁ δόλιος. Αλλ' ς'. Ὑπ᾿ αὐτοῦ γὰρ τούτων τῶν ὑπ' αὐτοῦ διωκομένων μοναχῶν, τῇ ἀμάχῳ Χριστοῦ δυνάμει, ανετράπη συν τῇ εἰκονομαχική μαγγανείᾳ αὐτοῦ, καὶ πέπτωκε πτῶμα ἐξαίσιον. Εκτοτε οὖν καὶ μέχρι τῆς δεύρο, Ο τετρακοσίων ήδη χρόνων παρωχηκότων, τοσοῦτον ὑπὸ πάντων τῶν πιστῶν ἐξεθειάζετο καὶ ἐτιμᾶτο τὸ τάγμα τῶν μοναχῶν, ὡς καὶ τὰς ἐξομολογήσεις καὶ ἐξαγγελίας τῶν ἁμαρτημάτων, καὶ τὰς ἐπ' αὐτοῖς ἐπιτιμίας καὶ ἀφεσίμους λύσεις, εἰς τοὺς μονα χούς μετατεθῆναι· καθὼς καὶ ἔτι νῦν ὁρᾶται γινό μενον η'. Ταῦτα τοίνυν μὴ φέρων καὶ αὖθις ὁ ἐχθρὸς ὁρᾷν, τῆς ἀρχαίας ἐπεμνήσθη διπλόης· καὶ ἔγνω δεῖν μηκέτι ὁμόσε χωρεῖν μήτε κατὰ τῆς πίστεως, μήτε κατὰ τῶν μοναχῶν ἢ λαϊκῶν· ἀλλ' ὑφάλως καὶ ὑποκεκρυμμένως τὰ ἀμφότερα ἑνὶ τεχνάσματι ἀνα στρέψαι καὶ καθελεῖν. Τῷ τοι καὶ τρόπον μηχανῆς ἐξευρίσκει ὁ τὴν κακίαν σοφώτατος, πάντων τῶν ἀπ' αἰῶνος αὐτοῦ σοφισμάτων σκαιότερόν τε καὶ κακουργότερον ὅπερ καὶ ἐπὶ τέλει τῶν αἰώνων τε λευταῖον ἐταμιεύσατο. Οὐκέτι γὰρ Μαξιμιανοὶ καὶ Διοκλητιανοί, οὔτε "Αρειο: καὶ Νεστόριοι, οὔτε Σι βέλλιοι καὶ ᾿Απολινάριοι καὶ Εἰκονομάχοι ἡμᾶς διώ κουσι καὶ ἀποκτείνουσιν· ἀλλ' ἡμεῖς ἑαυτοὺς, ὦ τῆς συμφοράς! οἱ πιστοὶ τοὺς πιστοὺς, οἱ ὀρθόδοξο: τοὺς Καθὼς καὶ ἔτι νῦν ὁρᾶται γινόμενον.
ἡμᾶς τε έψα καὶ ἑσπέριος λῆξις, καὶ τὰ ὑπὸ τὴν τῶν
Ρωμαίων ἐκκλησίαν τελοῦντα σύμπαντα Έθνη. Καὶ
οὐχ ὡρίσαντο μὲν, οὐκ ἔπραξαν δὲ, ἢ οὐ πράττου
σιν· ἀλλ' ὡς ἔστιν ὁρᾷ», εἰς δύο λαούς σχεδὸν ἰσα
ρίθμους, τῶν ἐν γάμῳ τέ φημι καὶ ἀγαμίᾳ, ἡ οἰκου
μένη μεμέρισται, Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν δυνάμει
καὶ χάριτι, τοῦ ἐλθόντος πῦρ βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν,
καὶ τοῦτο εἰς τὴν νῦν βλεπομένην πυρκαϊὰν ἀνάψαν
τος, καὶ τὴν οἰκουμένην πᾶσαν τοῦ τῆς παρθενίας
ἐμπλήσαντος φυτοῦ· οὐκ ἀνδρῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ
γυναικῶν, τὸ παράδοξον, τῆς ἀφερεπόνου καὶ ἀπε
λωτέρας φύσεως. Τὴν τοιαύτην γοῦν καὶ τηλικαύτην
τῆς τῶν ψυχῶν σωτηρίας ἐπίδοσιν βλέπων ὁ ἐχθρὸς,
ἐδυσχέραινεν, ἡνιᾶτο, δεινὸν ἔπνει καὶ μανικόν· ὁρῶν
τὰ πλήθη τῶν σωζομένων ψυχῶν, τῶν αὐτοῦ ἀρχίων
Β' ὑπεριπτάμενα, καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀνερχόμενα. Καὶ
περιήρχετο ζητῶν ὄργανον ἐπιτήδειον τῆς ἑαυτοῦ
κακίας· καὶ ζητῶν, ὦ τῶν ἐμῶν κακῶν! εὑρίσκει
Λέοντα τὸν Ἰσαυρὸν, τὸν τῆς εἰκονομαχικῆς αἱρές
σεως ἔξαρχον· καὶ δι' αὐτοῦ καὶ τῶν αὐτοῦ τῆς τε
βασιλείας καὶ αἱρέσεως διαδόχων, ἐξαιρέτως τοῦ
τρισκαταράτου Κοπρωνύμου, ἐπειρᾶτο τήν τε Ενο
σαρχον οικονομίαν Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, καὶ τὸ
τῶν μοναχῶν τάγμα, ἐκ μέσου ποιήσασθαι.
ἐψεύσθη τῶν ἐλπίδων κἂν τούτῳ ὁ δόλιος.
Αλλ'
ς'. Ὑπ᾿ αὐτοῦ γὰρ τούτων τῶν ὑπ' αὐτοῦ διωκομένων
μοναχῶν, τῇ ἀμάχῳ Χριστοῦ δυνάμει, ανετράπη συν
τῇ εἰκονομαχική μαγγανείᾳ αὐτοῦ, καὶ πέπτωκε
πτῶμα ἐξαίσιον. Εκτοτε οὖν καὶ μέχρι τῆς δεύρο,
Ο τετρακοσίων ήδη χρόνων παρωχηκότων, τοσοῦτον
ὑπὸ πάντων τῶν πιστῶν ἐξεθειάζετο καὶ ἐτιμᾶτο τὸ
τάγμα τῶν μοναχῶν, ὡς καὶ τὰς ἐξομολογήσεις καὶ
ἐξαγγελίας τῶν ἁμαρτημάτων, καὶ τὰς ἐπ' αὐτοῖς
ἐπιτιμίας καὶ ἀφεσίμους λύσεις, εἰς τοὺς μονα
χούς μετατεθῆναι· καθὼς καὶ ἔτι νῦν ὁρᾶται γινό
μενον
η'. Ταῦτα τοίνυν μὴ φέρων καὶ αὖθις ὁ ἐχθρὸς
ὁρᾷν, τῆς ἀρχαίας ἐπεμνήσθη διπλόης· καὶ ἔγνω
δεῖν μηκέτι ὁμόσε χωρεῖν μήτε κατὰ τῆς πίστεως,
μήτε κατὰ τῶν μοναχῶν ἢ λαϊκῶν· ἀλλ' ὑφάλως καὶ
ὑποκεκρυμμένως τὰ ἀμφότερα ἑνὶ τεχνάσματι ἀνα
στρέψαι καὶ καθελεῖν. Τῷ τοι καὶ τρόπον μηχανῆς
ἐξευρίσκει ὁ τὴν κακίαν σοφώτατος, πάντων τῶν
ἀπ' αἰῶνος αὐτοῦ σοφισμάτων σκαιότερόν τε καὶ
κακουργότερον ὅπερ καὶ ἐπὶ τέλει τῶν αἰώνων τε
λευταῖον ἐταμιεύσατο. Οὐκέτι γὰρ Μαξιμιανοὶ καὶ
Διοκλητιανοί, οὔτε "Αρειο: καὶ Νεστόριοι, οὔτε Σι
βέλλιοι καὶ ᾿Απολινάριοι καὶ Εἰκονομάχοι ἡμᾶς διώ
κουσι καὶ ἀποκτείνουσιν· ἀλλ' ἡμεῖς ἑαυτοὺς, ὦ τῆς
συμφοράς! οἱ πιστοὶ τοὺς πιστοὺς, οἱ ὀρθόδοξο: τοὺς
Καθὼς καὶ ἔτι νῦν ὁρᾶται γινόμενον.
Ecclesia degunt. Neque vero deluierunt quidem,
non egerunt autem, aut non agunt: verum, ut vi
dere est, in duos populos, æqualis fere numeri,
conjugatorum, inquam, et cælibum, 'mundus divi
sus est, per virtuten et gratiam Christi Dei nostri,
qui ignem venit mittere in terram 17, illumque in
cam quæ nunc cernitur conflagrationem accen
dit; quique universum orbem replevit virginitatis
stirpe; non virorum duntaxat, sed et, quod in
credibile videlur, feminarum, sexus laborum in
patientis ac tenerioris. Tantum igitur taleque
salutis animarum incrementum intuitus inimicus,
aegre ferebat, angebatur, graviter ac furiose spira
bat, ut qui cerneret ingentem servalarum animarum
in
alque
multitudinem retia ipsius transvolare,
coelos ascendere. Quocirca circuibat quærens ma
litiæ suæ aptum instrumentum: et quærens, o in
felicitatem meam! invenit, Leonem Isaurum,
iconomachicæ hæresis ducem: per quem, ipsius
que tum imperii tum hæreseos successores, præ
sertim per omni exsecratione dignissimum Co
pronymum, conatus est tam incarnationem Christi
Dei nostri, quam monachorum ordinem abolere.
Verum in hoc quoque spes fefellit fraudulentum.
7. Ab iis quippe ipsis quos persequebatur mo
nachis, per inexpugnabilem Christi vim eversus
est cum suis Iconomachicis præstigiis, et cecidit
ingenti casu. Igitur ab eo tempore ad hunc usque
diem, elapsis jam quadringentis annis, adeo a
cunctis fidelibus cultus honoratusque fuit mona
chorum ordo, (ut confessiones ac enuntiationes
peccatorum, consequentesque censuræ et absolutio
nes, ad monachos translatæ sint: quemadmodum
in præsentiarum qnoque fieri videmus,
VIll. Hæc rursus spectare non sustinens hostis
veteris recordatus est astutiæ: et censuit non opor
tere amplius aperte incedere, neque contra fidem,
neque contra monachos et laicos; sed subdole et
occulte utraque uno commento evertere ac de
struere. Proinde qui in malitia peritissimus est,
adinvenit machinæ modum, cunctis ab eo per oinnia
sæcula excogitatis artificiis scæviorem et nocen
tiorem; atque demum in sæculorum finem reser
vavit. Non enim amplius Maximiani et Diocletiani,
neque Arii et Nestorii, neque Sabellii et Apollinars
atque Iconomachi, nos persequuntur ac interficiunt
sed ipsi ipsos nos; o calamitatem! fideles fi
deles, orthodoxi orthodoxos, ferimus et occidimus
17 Luc. xii, 49.
Joan. Bapt. Coteleris notæ.
tio commissa, Africa Italiaque Herculio; Illyricique
ora ad usque Ponti fretum, Galerio: cætera Valerius
releniarit.
Produxit
hinc justa Latinorum querela; qui inter malas
Græcorum consuetudines hanc quoque posuerunt
Prælatio, inquiunt apud Petrum Stevartium, sacer
dolii apud eos, tantum inter monachos esse videtur.
Soli enim monachi potestatem solvendi atque ligandi
exercent, quæ Petro Petrique successoribus principa
liter est tradita. Qua de causa studium singulare pe
cuniæ sacerdotes in monastico habitu constitulos come
plectitur: multaque inde facinora profluunt; ut era
nescant in cogitationibus suis et redargutionibus suis
truces.
col. 1035–1036page 4 of 15
PG 132:1035ὀρθοδόξους, βαλλομέν τε καὶ φονεύομεν ἑαυτοὺς καὶ ἀλλήλους· οὗ σωματικῶς, ἀλλὰ ψυχικῶς. Πάντας γὰρ ὁ ἐχθρὸς ὑφ᾽ ἑνὶ τούτῳ δηλητηρίῳ, καὶ βασιλεῖς καὶ ἀρχιερεῖς καὶ μοναχοὺς καὶ λαϊκοὺς ἀναιρεῖ· καὶ τὸ ἐλεεινότερον, ἡδέως τοῦτο προσιεμένους πίνοντας ὡς σωτήριον, καὶ οὐκ ολέθριον. Τὸ δὲ ὅπως, προϊών ὁ λόγος δηλώσει. Οἴμοι! Τίς δώσει τῇ κεφαλῇ μου ὕδωρ, καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς μου πηγὴν δακρύων ὁ φησὶν ὁ θεῖος Ἱερεμίας· καὶ κλαύσομαι ἡμέρας τε καὶ νυκτός, τὴν κατέχουσαν ἡμᾶς ἀνυπέρβλητον συμφοράν. Τί δέ ἐστιν ὅ φημι; Τὸ τὰ τῷ Θεῷ προσο αφορισθέντα παρὰ φιλοχρίστων βασιλέων, ἀρχιερέων, ἀρχόντων, μοναχῶν, λαϊκῶν, δῶρον δίδοσθαι παρὰ ἀνθρώπων ἀνθρώποις· ήγουν μοναστήρια, γηροκομεῖα, ξενώνας, καὶ τὰς αὐτοῖς διαφερούσας κτήσεις καὶ ταῦτα τῶν κτητόρων ἀραῖς φρικωδεστάταις & ὑποβεβληκότων ἐν ταῖς αὐτῶν διατάξεσι, τοὺς κατα δουλοῦντας αὐτά. Αὕτη δὲ ἡ παρανομία, ἢ κατὰ Θεοῦ ἀδικία, ἢ οὐκ οἶδα ὅ τι χρὴ λέγειν διὰ τὴν ὑπερβολὴν τοῦ κακοῦ, ἤρξατο μὲν, ὡς πάντες ἴσασιν, ἀπὸ τῆς Εἰκονομαχικῆς αἱρέσεως, καὶ τοῦ διαπύρου αὐτῆς προστάτου, ὡς δεδήλωται· τοῦ Κοπρωνύμου φημί· διὰ τὴν πρὸς τοὺς μοναχούς, αὐτοῦ ἄσπονδον ἀπέχθειαν· ἐσχόλαζε δὲ, τῆς ὀρθοδοξίας λαμψάσης. θ'. Εἶτα αὖθις τῇ τοῦ κακομηχάνου ἐχθρού σκαιωρία, ὡς εἴρηται, τοῦ ἀεὶ σαίνοντος μὲν τῷ χρηστῷ, τελευτῶντος δὲ εἰς πονηρὸν, ἀρχὴν ἔλαβεν, ἐξ αἰτίας δῆθεν προνοητικῆς, τῶν κατὰ καιροὺς βαο σιλέων καὶ πατριαρχῶν, τὰ καταλελυμένα ἢ και ταλυόμενα τῶν μοναστηρίων καὶ πτωχείων, τοῖς ἄρχουσι παρεχόντων· οὐ ἑωρεᾶς τρόπῳ, καὶ ἐπὶ σωματικῷ κέρδει· ἀλλ' ἐπὶ φιλοκαλίᾳ, καὶ καλ-, λιεργίᾳ, καὶ ψυχικῇ δῆθεν ὠφελείᾳ. Τοῦ χρόνου δὲ προϊόντος, προσέμιξεν ὁ ἐχθρὸς εἰς τὸ πρᾶγμα, τὸν ΙΧ, Τις δώσει τῇ κεφαλῇ μου. Κτητόρων. κτήτορες 54: "Οσοι γὰρ κτήτορες χωρίων ἢ οἰκιῶν ὑπῆρχον 456: Οὔτε πάλιν ἐὰν ἐρημωθῇ οὐσία κτήτορος, δύο νασαι εἰπεῖν, ὅτι τὸ πρόσωπον [αὐτοῦ ἠρημώθη. τὸ γὰρ πρόσωπον,] ὡς πολλάκις, 190: Κτήτορα όντα καὶ Σελευκείας καὶ ᾿Αντιοχείας. 426: Τοῖς ἐνδοξοτάτοις καὶ λαμπροτάτοις κτήτορσι καὶ οἰκήτορσι τῆς 0:0 σώστου πόλεως. κτήματα Δεσπότης του κτήματος, κτήτωρ, κτήτωρας. 269, κτήτωρ τοῦ ἱεροῦ φροντιστης ρίου. κτήτωρ τῆς μονῆς. Κτήτορος καὶ ἡγουμένου μονῆς τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τῆς Εὐεργέτιδος, κτήτορος μονῆς τῆς Εὐεργέτιδος. κτητορικὸν δίκαιον, Τυπικά κτητορικά, κτητι ρων τυπικά, κτητοριτυπικά,
νας αὐτοῖς ἐπιτιμίας καταδεχόμενοι, τὰς ἀφεσίμους
λύσεις ἐλάμβανον. 'Αλλ' ὅμως ἡ τοῦ διαβόλου και
τῶν σὺν αὐτῷ ἀκαθάρτων πνευμάτων ἐπήρεια, τὴν
τοῦ βίου θάλασσαν ἑκταράσσουσα, καὶ αὐτοὺς δή
δὴ
τοὺς μετανοοῦντας, πρὸ τοῦ διανῦσαι τὸν χρόνον
των, ἑτέρων ἁμαρτιῶν κύμασι κατεβάπτιζεν.
τῆς ἐπιτιμίας τῶν προγεγονότων αὐτοῖς ἁμαρτημάτ
Ει
β'. Επεὶ οὖν λίαν ἐργῶδες καὶ δυσκατόρθωτον,
ἵνα μὴ λέγω ἀδύνατον, τοῖς πᾶσιν ἐφάνη, τὸ τῇ 02
λάσσῃ τοῦ βίου ἐμπλέοντας ἀβρόχους διατηρεῖσθαι
ἤκουον δὲ τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν ἐν τοῖς
ἁγίοις καὶ ἀχράντοις αὐτοῦ Εὐαγγελίοις λέγοντος
Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν ἢ γὰρ
τὰν ἕνα μισήσει, καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει· ἢ
ἑνὸς ἀνθέξεται, καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει.
Οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμμωνᾷ. Καὶ πά
λιν· Εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησά
σθω ἑαυτὸν, καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ
ἀκολουθείτω μοι. Καὶ πάλιν· Εἴ τις ἔρχεται πρὸς
μέ, καὶ οὐ μισεῖ τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μη
τέρα, ἔτι δὲ καὶ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, οὐ δύναταί
μου εἶναι μαθητής. Καὶ αὖθις· 'Ο φιλῶν πατέρα
ἢ μητέρα ὑπὲρ ἐμὲ οὐκ ἔστι μου ἄξιος. Καὶ ὁ
ἀγαπῶν υἱὸν ἢ θυγατέρα ὑπὲρ ἐμὲ, οὐκ ἔστι μου
ἄξιος. Καὶ ὃς οὐ λαμβάνει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ,
καὶ ἀκολουθεῖ ὀπίσω μου, οὐκ ἔστι μου ἄξιος,
Καὶ πρὸς τοὺς εἰπόντας αὐτῷ· Ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφή
καμεν πάντα, καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι· τί ἄρα
ἔσται ἡμῖν; φησίν, Ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι ὑμεῖς οἱ
ἀκολουθήσαντές μοι, ἐν τῇ παλιγγενεσία ὅταν
καθίσῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης (
αὐτοῦ, καθίσεσθε καὶ ὑμεῖς ἐπὶ δώδεκα θρόνους,
κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ ᾿Ισραήλ. Και
πᾶς ὃς ἀφῆκεν οἰκίαν, ἢ πατέρα, ἢ μητέρα, ἢ
ἀδελφοὺς, ἢ γυναῖκα, ἢ τέκνα, ἢ ἀγροὺς, ἕνεκεν
ἐμοῦ καὶ τοῦ Εὐαγγελίου, ἑκατονταπλασίονα λή
ψεται, καὶ ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσει. Ταῦτα
τοίνυν καὶ τὰ τούτων ἀκόλουθα ἀκούοντες οἱ πιστοὶ
καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἀνὰ τὰς ἐκκλησίας τῆς οἰκου
μένης ἀναγινωσκόμεθα, ήρξαντο ἀναχωρεῖν· ὅσοι
δηλαδὴ τῷ θείῳ φόβῳ γεγόνασι κάτοχοι, καὶ τὰ ὄρη
καταλαμβάνειν, καὶ ἀσκητικῶς ἑαυτοὺς γυμνάζειν.
Τῆς δὲ φήμης αὐτὸ φανεροποιούσης, ἐφοίτων πρὸς
αὐτοὺς πολλοί· ἐξ ὧν τινες, τὸ ἀγαθὸν μιμούμενοι,
είλοντο τούτοις συζῇν· καὶ λοιπὸν ἤρξαντο κατ' ολί
γον πληθύνεσθαι, καὶ μοναστήρια ὀνομάζεσθαι· ἐκ
τῆς Αἰγύπτου μάλιστα τοῦ ἀγαθοῦ τούτου ἀπαρξα
μένου, καὶ πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης διαδοθέντος
καθώς φησιν ὁ μέγας ᾿Αθανάσιος, ἐν τοῖς προοιμίοις
τοῦ βίου τοῦ [αι. ἁγίου καὶ ὁσίου Πατρὸς ἡμῶν] μεγάλου Αντωνίου, καὶ ὁ ὁσιομάρτυς Πατὴρ ἡμῶν Θεό
δωρος ὁ Στουδίτης ἐν τῇ θείᾳ ὑμνολογίᾳ τῇ πρὸς πάντας τοὺς ἁγίους αὐτῷ μελισθείσῃ, καὶ πλεῖστοι
Έτεροι.
γ'. Αυξανομένου τοίνυν καὶ ἐπιδιδόντος ὁσημέραι
τοῦ θείου τῶν μοναζόντων τάγματος [αι. συστήμα
το;] ἀνὰ τὸν κόσμον ὅλον, ἔδοξε τῇ τῆς καθ' ἡμᾶς
Ιεραρχίας θεσμοθεσία [αι. νομοθεσίᾳ ] μετὰ τὰς ἱε
ράς εὐθὺς τελειώσεις τελεστικὴν καὶ αὐτοῖς δωρή
quam confecissent pœnarum ob priora peccata
injunctarum tempus, aliorum delictorum fluctibus
demergebat.
gum perturbans, ipsos quoque penitentes, ante
2. Quandoquidem igitur valde operosum factu
que difficile, ne dicam impossibile visum est cunctis,
navigando per vitæ mare, servari a fluctibus illæ
sos; audiebant autem Deum ac Servatorem nostrum
in sanctis et incontaminatis Evangeliis suis dicen
tem: Nemo potest duobus dominis servire; aut enim
unum odio habebit, et alterum diliget: aut unum
sustinebit, et alterum contemnet. Non potestis Deo
servire et mammonæ. Et iterum: Si quis vult post
me venire, abnegel semetipsum, et tollat crucem
suam, el sequatur me'. Rursusque: Si quis venit ad
me, el non odit patrem suum el matrem, adhuc
autem et animam suam, non potest meus esse disci
pulus. adhuc: Qui anal patrem aut matren
plusquam me, non est me dignus. Et qui diligit
filium aut filiam super me, non est me dignus. Et
qui non accipit crucem suam, et sequitur me, non
est me dignus. Atque ad eos qui dixerant ei: Ecce
nos reliquimus omnia, et secuti sumus te; quid ergo
erit nobis? ait: Amen dico vobis, quod vos qui se
cuti estis me, in regeneratione cum sederit Filius
hominis in sede majestatis suæ, sedebilis et vos
super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus
Israel. Εt omnis qui reliquerit domum aut patrem,
aul matrem, aut fratres, aut uxorem, aut flius,
aut agros, propter me et propter Evangelium, cen
tuplum accipiet, et vitam alernam possidebit 1.
Hæc igitur, bisque consentanea fideles audientes
singulis diebus per orbis ecclesius legi, secedere
cœperunt, quotquot nimirum tenebantur divino
timore, et ad montes proficisci, atque se exercere
in vita ascetica et monastica. Quod cum fama per
crebuisset ad eos veniebant multi; quos inter
quidam bonum imitantes, cum illis vivere con
stituerunt; sicque deinceps paulatim coeperunt mul
tiplicari, et vocari monasteria; cum id boni præ
cipue ab Ægypto originem duxisset, ac ubique
terrarum dimanasset: quemadmodum refert ma
guus Athanasius in Prooemiis Vilæ magni Autonii,
necnon sanctus martyr Pater noster Theodorus
Studita in divino hymno quem de omnibus sanctis
cecinit, aliique complures.
* Matth. vi, 24. * Matthis avi, 24. * Luc. xvi, 26.
Marc. x, 29, 30.
3. Cum ergo in dies augeretur et progressum
faceret per totum mundum divinus monachorum
ordo, placuit hierarchis legislatoribus nostris,
statim post sanclas consecrationes, ipsis quo
que perficientem dare gratiam, eosque invocatione
* Matth. x, 37, 38. Matth. xix, 27, 28, 29;
col. 1037–1038page 8 of 15
PG 132:1037Ἢ ΤΑ, τ σναθ ν. πὸ. ὧς 6 δ΄Π ΠπΠΠ ΠΤ ἐς “ψαἰψιηνεαων αι οἷο δοφαλία ἰμβοηι, φουϊμϑέννϑεν Υ ΔΠωῖμθ μγὸ Υἶγ 6 τπυδεΐς ρᾶσσα ργοσυάδηθ βόγιῃθὶ πμ σαγο τοναϊίίωγ, οἰκεῖον ἰόν ’ φημὶ δὴ τὴν αἰσχροκέρδειαν καὶ πλεσ.- εξίαν' καὶ ἀφορμῆς εὑπροσῶπον τῷ δοχεῖν, δραξάμε - γο! οἱ μεταγενέστεροι τῶν βασιλέων καὶ πατριαρχῶν, τὴν εἰρημένην τῶν πρὸ αὐτῶν οἰκονομικὴν δῆθεν ἔχδοσιν, ἤρξαντο τελείας δωρεᾶς τρόπῳ δωρεῖσθαι καὶ τὰ συγιστάμεγα τῶν μοναστηρίων καὶ πτωχείων. Εἴτα προῖδντος τοῦ χρόνου, καὶ τὰ μείζονα καὶ εὐπροσοδώτερα, Ὁ δὲ ἐν ἁγίοις Σισίννιος (9), οὐ, πρὸ πολλῶν τούτων χρόνων πατριάρχης γεγονὼς Κωνσταντιγουπόλεως, μὴ φέρων ὁρᾷν τὴν τηλικαύτην παρανημίαν, διαγέστη, ὥς τινες λέγονσι, καὶ αὐτὴν ἀπεχήρυξε, καίτοι οὕπω εἰς τοσαύτην ἀκρότητα χαχίας ἐλάσασανι Οἱ δὲ. μετ᾽ αὐτὸν (40), τούτου, ὡς μὴ ὥφελον, ἡλογηχότες, τὸ πονηρὸν, καὶ αὖθις ἀνενεώσαντο. Ὅπερ καὶ λατ' ὀλίγον αὐξγθὲν, εἰς τὴν νῦν ὁρωμένην κατέληξε συμφοράν, Οὐχέτε γὰρ πόδε τὸ μοναστήριον, ἢ τόδε, ἀλλά πάντα ὁμοῦ δεδώρηνται, μικρὰ, μεγάλᾷ, πτωχὰ, πλούσια, ἀνδρῷα, γυναικεῖα" πϑὴν ὀλιγοστῶν. καὶ τῶν νεοσνστάτων εὐαρεθμήτων κοινοθίιον, ᾿Αλλὲ ησὶ αὐτὰ ὅσον οὔπω τοῦτ᾽ τρέφονται, τοῦ πονηροῦ ἔθους χρατοῦγτος " καθάπερ καὶ τὰ ὄγτως χοινόδιᾳ τὰ ἀρχαῖα καὶ μέγιστα πεπόνθασι, Δεδώρηνται δὲ χοόμικοῖς καὶ ἀνδρηγύνοις (, ἐνίοτε δὲ καὶ ἐθνικοῖς," καὶ ἐπὶ ὃνοὶ, φιῦ, προσώποις, Τὶς νοῦς, ποῖα δὲ γλῶσσα, ἀξίως ἐχτραγῳδῆσαι ἱφχύφει τὸ πλῆθος τῶν ἐνουτῶν τῇ καχίᾳ ταύτῃ ἀνομιῶν; ὅμως κατὰ τὺ δυγᾳτὸν ἐχ πολλῶν ὀλίγα ὁ λόγος προϊὼν, ἀποδεῖξαι πειράδεταὶ, νν Αὐνίκα γοῦν τὴ προλίμιον τῆς ψνχοφθόρον δ» ρεᾶς, βλασφημίας ὑπάρχει ἀνάπλεων, Ἡ βασιλείᾳ μὸν, ἢ μετριότης ἡμῶγ, δωρεῖταί σοι τῷ δεῖνι, τὴν δεῖνα μονὴν " τυχὸν, τοῦ Κυρίον καὶ θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριετοῦ, ἢ τῆς ὑπεραγίας Δεσποίνης ἡμῶν Θεοιόχον, ἢ τίνης τῶν ἁγίων " μετὰ πάντων τῶν διχαίων καὶ προνομίων αὐτῆς, καὶ τῶν ὑπ᾽ αὐτὴν χτημάτων, ἀχινήτων τῇ καὶ λοιτιῶν προσν ὀξων [αἱ. πιροποδίων) αὐτῆς, ἐπὶ ὅρῳ ζωῆς σον " ἢ ἐπὶ δυσὶ προσώποις, Εὐφήμει, ἄνθρωπε " σύγες τί λέγεις, τέ γράφεις" καὶ φρίξον" ὅτι ἄνθρωπος ὧν φθαρτὸς καὶ θνητὸς καὶ ἐφήμερο;, τολμᾷς πὴν τὸ θεῖον χαὶ φυδερὸν ὄνομα ἐπικεχλημένην μονῇν, ἢ τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου, ἢ τινος τῶν ἁγίων, ἀνθρώ, πῳ χαρίσασθαι. πᾶς ὁ δωρούμενος, ὁ ἔχει δωροῖταιν οὐχ ὃ οὐχ ἔχει. Σὺ δὲ εἰ μὲν φὴς χαρίξειν ὅ ἔχεις, δαὶ σὰ εἶναι τὰ τοῦ Θεοῦ νομίζεις, ὀμόθεον σαυτὴν πεποίηκας, καὶ ὡς Θεὺς χαρίζῃ τὰ ἴδια, οἷς βυύλει, καὶ καθὼς βούλει, ΕΠ δὲ ὃ οὐκ ἔχεις, τί πράττεις λέξον, Οὐκ οἶδας τί εἰσι τὰ μοναστήρια ; λιμένες
Ἢ ΤΑ, τ σναθ ν. πὸ. ὧς 6 δ΄Π ΠπΠΠ ΠΤ ἐς
“ψαἰψιηνεαων αι οἷο δοφαλία ἰμβοηι, φουϊμϑέννϑεν Υ ΔΠωῖμθ μγὸ Υἶγ} 6 τπυδεΐς ρᾶσσα ργοσυάδηθ βόγιῃθὶ
πμ σαγο τοναϊίίωγ,
οἰκεῖον ἰόν ’ φημὶ δὴ τὴν αἰσχροκέρδειαν καὶ πλεσ.-
εξίαν' καὶ ἀφορμῆς εὑπροσῶπον τῷ δοχεῖν, δραξάμε -
γο! οἱ μεταγενέστεροι τῶν βασιλέων καὶ πατριαρχῶν,
τὴν εἰρημένην τῶν πρὸ αὐτῶν οἰκονομικὴν δῆθεν
ἔχδοσιν, ἤρξαντο τελείας δωρεᾶς τρόπῳ δωρεῖσθαι
καὶ τὰ συγιστάμεγα τῶν μοναστηρίων καὶ πτωχείων.
Εἴτα προῖδντος τοῦ χρόνου, καὶ τὰ μείζονα καὶ
εὐπροσοδώτερα, Ὁ δὲ ἐν ἁγίοις Σισίννιος (9), οὐ,
πρὸ πολλῶν τούτων χρόνων πατριάρχης γεγονὼς
Κωνσταντιγουπόλεως, μὴ φέρων ὁρᾷν τὴν τηλικαύτην
παρανημίαν, διαγέστη, ὥς τινες λέγονσι, καὶ αὐτὴν
ἀπεχήρυξε, καίτοι οὕπω εἰς τοσαύτην ἀκρότητα
χαχίας ἐλάσασανι Οἱ δὲ. μετ᾽ αὐτὸν (40), τούτου,
ὡς μὴ ὥφελον, ἡλογηχότες, τὸ πονηρὸν, καὶ αὖθις
ἀνενεώσαντο. Ὅπερ καὶ λατ' ὀλίγον αὐξγθὲν, εἰς
τὴν νῦν ὁρωμένην κατέληξε συμφοράν, Οὐχέτε γὰρ
πόδε τὸ μοναστήριον, ἢ τόδε, ἀλλά πάντα ὁμοῦ
δεδώρηνται, μικρὰ, μεγάλᾷ, πτωχὰ, πλούσια, ἀν-
δρῷα, γυναικεῖα" πϑὴν ὀλιγοστῶν. καὶ τῶν νεοσν-
στάτων εὐαρεθμήτων κοινοθίιον, ᾿Αλλὲ ησὶ αὐτὰ
ὅσον οὔπω τοῦτ᾽ τρέφονται, τοῦ πονηροῦ ἔθους χρα-
τοῦγτος " καθάπερ καὶ τὰ ὄγτως χοινόδιᾳ τὰ ἀρχαῖα
καὶ μέγιστα πεπόνθασι, Δεδώρηνται δὲ χοόμικοῖς καὶ
ἀνδρηγύνοις ({4}, ἐνίοτε δὲ καὶ ἐθνικοῖς," καὶ ἐπὶ
ὃνοὶ, φιῦ, προσώποις, Τὶς νοῦς, ποῖα δὲ γλῶσσα,
ἀξίως ἐχτραγῳδῆσαι ἱφχύφει τὸ πλῆθος τῶν ἐνουτῶν
τῇ καχίᾳ ταύτῃ ἀνομιῶν; ὅμως κατὰ τὺ δυγᾳτὸν ἐχ
πολλῶν ὀλίγα ὁ λόγος προϊὼν, ἀποδεῖξαι πειρά-
δεταὶ,
νν Αὐνίκα γοῦν τὴ προλίμιον τῆς ψνχοφθόρον δ»
ρεᾶς, βλασφημίας ὑπάρχει ἀνάπλεων, Ἡ βασιλείᾳ
μὸν, ἢ μετριότης ἡμῶγ, δωρεῖταί σοι τῷ δεῖνι, τὴν
δεῖνα μονὴν " τυχὸν, τοῦ Κυρίον καὶ θεοῦ καὶ Σω-
τῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριετοῦ, ἢ τῆς ὑπεραγίας Δε-
σποίνης ἡμῶν Θεοιόχον, ἢ τίνης τῶν ἁγίων " μετὰ
πάντων τῶν διχαίων καὶ προνομίων αὐτῆς, καὶ τῶν
ὑπ᾽ αὐτὴν χτημάτων, ἀχινήτων τῇ καὶ λοιτιῶν προσν
ὀξων [αἱ. πιροποδίων) αὐτῆς, ἐπὶ ὅρῳ ζωῆς σον " ἢ
ἐπὶ δυσὶ προσώποις, Εὐφήμει, ἄνθρωπε " σύγες τί
λέγεις, τέ γράφεις" καὶ φρίξον" ὅτι ἄνθρωπος ὧν
φθαρτὸς καὶ θνητὸς καὶ ἐφήμερο;, τολμᾷς πὴν τὸ
θεῖον χαὶ φυδερὸν ὄνομα ἐπικεχλημένην μονῇν, ἢ
τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου, ἢ τινος τῶν ἁγίων, ἀνθρώ,
πῳ χαρίσασθαι. πᾶς ὁ δωρούμενος, ὁ ἔχει δωροῖταιν
οὐχ ὃ οὐχ ἔχει. Σὺ δὲ εἰ μὲν φὴς χαρίξειν ὅ ἔχεις,
δαὶ σὰ εἶναι τὰ τοῦ Θεοῦ νομίζεις, ὀμόθεον σαυτὴν
πεποίηκας, καὶ ὡς Θεὺς χαρίζῃ τὰ ἴδια, οἷς βυύλει,
καὶ καθὼς βούλει, ΕΠ δὲ ὃ οὐκ ἔχεις, τί πράττεις
λέξον, Οὐκ οἶδας τί εἰσι τὰ μοναστήρια ; λιμένες
dente vero tempore, sdmizeuit inimicus negotio
seum venenum: Burpo lucrmm dico cL avaritiam :
atquo occasionem qua videbatur honesta ampleal
posteriores imperatores ac palriarche, memora-
tamm praedecessorum suorum disponsatricem vide«
licct traditionem, caperunt perfceti uuneris modo
etiam monasteria et. mendieorum doniieilia in. in-
legrilate €ousistentia donare. Postea processu
lemporis, etiam majora, redilusquo amplioris, Ai
sanciug Sisluuius, qui nom ante multos hoseo
annos patriarelis. Coristantinopolis fuil, eum ejuse
modi iniquitatow) Videre uon sustinorel, exsurre-
xit, ut foriur a nonnullis, camrue — proscripsit ,
quamvis nondum ad tautum malit exeessitm pere
veulaset, Qui avtem illum subsceuli sunl, id (quod
fieri non debuit) aspernati, matum rurgus reuovas
runt, Quod paulatim aucta, in bane quas nuuc
cernitur. desi. ealunitatem. , Jam euim non hoc
aut illud monasterium, &ed omnia simul donata
sunt; parva, magna, paupertate laborantia, opibus
referta ; virorum, imulieram: exceplis nwméro
perpàucis et recens gtrucia cowobiis, Verum bac
quoque brevi hlem. pàtentur, obtinente prava con-
$ueludine ; quemadmodum passa sun! quie revera
cuwobia sunt eaque vetera e& maxima. Donata
autein sunt saxeularibus xiris,.26 malrimonio co-
pulaüs;. terdum yore etam gentilibus ; aique
enum, beu! duabus persouis, (uz. mens, qualis
limena. noteril tragico us decet: inore. complecti
Aniquitatua quie buic equite insunt muliiiudiuom ? Attamen pro virili e mulis pauca procedens sermo
indicare conabitur.
X.Süiün ergo preemium aninibus. exitiosz
donationis, plenum est blasphemiz. hwuperium
ineum, maedioeritas nostra, dona tibi tali, (ale
1nonasterium ; forsan, Domini e&. Dei et Seryatorlg
nostri Jesu Christl, nut sauctissimz Domin no-
aire Dei Genitricis, aut alieujus e sancils ; eum
omuibus juribus et privilegiis suis, possessiovibus-
que ipsi sul;jeetis, immobilibus, ae reliquis redi-
tibus, ad 1erminum viue tue; vel in duabus per-
onis. Bona verba, o homo: cogita quid dicas, quid
seribas e& horrore concuiere quod qui es homo
corruptibilis, mortalis, brevis vitz, nudes mona-
sterium appellatum divino terribilique nomine, aut
uomine supersancue Deiparm, vel sanctorum €u-
Ausdam, largiri homini, Omnis qui dondl, qued
habel domat, mon quod -&oq habet "Tu vero si
quidem fargiri dicis quod habes, el quis Dej sunt
arbiwaris esse tua, ipsum te faeis etiam. Doum,
et tanquam Deus Jargiris propria, quibus via, et
prout vis, Sim autem quod non. liabes, quid faciaa
col. 1039–1040page 6 of 15
PG 132:1039πάντως τοὺς τὴν θάλασσαν τοῦ βίου πλέοντας ὑπο-? δεχόμενοι καὶ διασώζοντες. Ο γοῦν ταῦτα τοῖ; βιω τικοῖς χαριζόμενος, οὐδὲν ἄλλο ποιεῖ, ἢ τοὺς φραγμοὺς τῶν λιμένων περιελών, ᾠδοποίησε τῷ κλύδωνι τῆς θαλάσσης, τὴν εἰς τοὺς λιμένας εἴσο δον· καὶ οὐκέτι εἰσὶ λιμένες· καὶ γέγονεν οἰκουμενι τὸν τὸ ναυάγιον. ια΄. Οὐκ οἶδας τί ἐστι μοναστήριον; Πάντως, ἅγιος οἶκος ἐπ' ὀνόματι Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ τυχὸν ἱδρυμέν νος, φέρων αὐτὸν ἐν τοῖς ἱεροῖς ἀδύτοις ἀνιστορημένον, καὶ τὰ θαύματα αὐτοῦ καὶ τὰ θεῖα παθήματα ἐν τῷ ναῷ παντί, βίβλοι ἱεραὶ καὶ θεῖα κειμήλια συνοδία ἁγία, δι' αὐτὸν, κόσμον, τὰ ἐν κόσμῳ τε καὶ ἑαυτὴν ἀπαρνησαμένη, καὶ αὐτῷ κολληθεῖσα καὶ προσανέχουσα, καὶ αὐτῷ νυκτὸς καὶ ἡμέρας ᾄδουσα καὶ ψάλλουσα· καὶ ἐν τῷ ναῷ αὐτοῦ, κατὰ τὸν Ψαλμῳδὸν, ἅπαυστον λέγουσα δόξαν· καὶ μέσον αὐτῆς ἔχουσα τοῦτον ἀεὶ, κατὰ τὴν ἀψευδεστάτην αὐτοῦ καὶ θείαν ὑπόσχεσιν· Οπου γάρ εἰσι δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, φησὶν, ἐκεῖ εἰμὶ ἐν μέσῳ αὐτῶν. Πρόσοδοι ἐπὶ τούτεις ἱεραὶ καὶ διάφοροι, πολυτρόπως συλλεγόμεναι, πρὸς σύστασιν καὶ διαμονὴν καὶ διοίκησιν τῶν εἰρημένων χρηματ τίζουσαι, αἱ παρὰ τῶν μακαρίων κτητόρων, εἰς τοῦ το ἀφιερωθεῖσαι. Ταῦτα τοίνυν πάντα τὰ ἱερά τε καὶ θεῖα μοναστήρια καὶ ὄντα καὶ λεγόμενο, οἱ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ τολμηρῶς ἀφαιρούμενοι, καὶ διὰ δωρεᾶ; ἀν θρώπῳ [αί. ἀνθρώπων] καταδουλοῦντες, τί ἁμαρτάνουσιν; ἱεροσυλίαν; οὐχί. Ο γὰρ ιερόσυλος, ἅπαξ ή τὸ πολὺ δὲς ἱερὰ συλῆσαι δυνηθεὶς, εἶτα κρατηθεὶς ἐκολάσθη καὶ ἐφυλακίσθη, καὶ πέπαυται τὸ κακόν ἐνταῦθα δὲ διηνεκὲς τὸ κακὸν, καὶ τὸ πλημμέλημα τῷ βίῳ παντὶ συμπαρεκτεινόμενον· καὶ οὐ μετὰ φόβου, καθάπερ ἐκεῖ, ὡς ἁμάρτημα δρώμενον, ἀλλὰ μετὰ παῤῥησίας διενεργούμενον ὡς ἀναμάρτητον. Τί οὖν κληθήσεται; πλεονεξία; οὔμενουν. Τὴν γὰρ πρὸς τοὺς ὁμοδούλους πλεονεξίαν, ὁ θεῖος ἀπόστολος Παῦλος εἰδωλολατρίαν ἐκάλεσεν· ὁ καὶ ἑρμηνεύων ὁ θεῖος Χρυσόστομος, πολλαχοῦ τε καὶ ἐν τῷ ὀκτωκαιδεκάτῳ λόγῳ τῆς πρὸς Ἐφεσίους Επιστολῆς, καὶ χεῖ ρον εἰδωλολατρίας απέδειξεν. Εἰ οὖν ἡ πρὸς τοὺς ἐμοδούλους πλεονεξία, ειδωλολατρία ἐστίν. Η πρὸς Θεὸν διαβαίνουσα, τί ἄλλο όνομασθήσεται, εἰ μὴ ἀσέβεια; Εἰ γὰρ ὁ ἔν τι τῶν θείων ἅπαξ κοινώσας ἢ καθυβρίσας, οἷον ἁγίαν εἰκόνα, ἢ ἱερὸν κειμήλιον, ἢ χρήματα ἱερὰ μερικώς νοσφισάμενος, θεοστυγής καὶ κατάκριτος, διὰ τὸ τὴν ὕβριν ἐπὶ τὸν Θεὸν δια βαίνειν, ὥσπερ καὶ τὴν τιμήν· καὶ βεβαιοῦσι τὸν λόγον, ἐν μὲν τῇ Παλαιᾷ, πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ Αχαρ ἐκ τῶν τῷ Θεῷ ἀνατεθειμένων ἅπαξ κεκλοφώς, καὶ ὑπὸ τοῦ λαοῦ πανοικὶ καταλευσθείς ἐν δὲ τῇ Καινῇ, Ανανίας καὶ Σάπφειρα, ἐκ τῶν τῷ "Αχαρ.
τούτων κατὰ στοιχεῖον ἐμπεριέχουσα. Ἐπεὶ δὲ χά
ριτι Χριστοῦ, καὶ τῶν μαθηματικῶν καὶ φιλοσόφων
τοῦ κόσμου πολλοί, τὴν στενὴν καὶ τεθλιμμένην
ἑλόμενοι, μοναχοὶ καὶ ἅγιοι γεγόνασι· συγγράψαντες
[αι. συνεγράψαντο] καὶ οὗτοι βίβλους θεοπνεύστους
οὐκ ὀλίγας· α? καὶ εἰσὶν οὕτως· ἡ τοῦ ὁσίου Παλα
λαδίου πρὸς Λαῦτον· ἡ τοῦ ὁσίου Ιωάννου πρὸς
τὴν μαθητὴν Σωφρόνιον ήτοι Ο νέος παράδεισος
ἡ τοῦ ὁσίου Καλλίστου ἡ τοῦ ὁσίου Δωροθέου,
ἡ τοῦ ὁσίου Μακαρίου, ἡ τοῦ ὁσίου Κασιανοῦ, ἡ
τοῦ ὁσίου Ἰσαάκ, ἡ τοῦ ὁσίου Ἡσαΐου, αἱ τοῦ
Ἐφραὶμ, ἡ τοῦ ὁσίου Ἰωάννου τῆς κλίμακος, ἡ τοῦ
ὁσίου Μάρκου, ἡ τοῦ ὁσίου Διαδόχου, ἡ τοῦ ὁσίου Ἰωάννου
τοῦ Καρπαθίου, ἡ τοῦ ὁσίου Θαλασσίου, ἡ τοῦ ὁσίου
Νείλου, ἡ τοῦ ὁσίου Μαξίμου, ἡ τοῦ ὁσίου ᾿Αντιόχου,
ήτοι ὁ Πανδέκτης, καὶ αἱ βίβλοι τοῦ ἁγίου ὁσιομάρ
τυρος Θεοδώρου τοῦ Στουδίτου.
ς'. Ὑπὸ τῶν εἰρημένων τοίνυν εὐαγγελικῶν καὶ
ἀποστολικῶν καὶ πατρικῶν συγγραμμάτων καὶ δια
ταγμάτων πᾶσα ἡ οἰκουμένη αναζωπυρηθεῖσα καὶ
ὁμοφρονήσατα, ἐν τῇ ἀποταγῇ καὶ ἀποφυγῇ τοῦ κόσ
σμου καὶ τῶν ἐν τῷ κόσμῳ, καὶ ἐν τῇ ἀσκητικῇ ήτοι
μοναχική διαγωγῇ καὶ πολιτεία, τὸ τέλος [αι. τέλειον]
τῆς σωτηρία; ὡρίσατο. Οὐ γὰρ ἡ καθ' ἡμᾶς ἁγία
Εκκλησία μόνη τοῦτο πέπραχεν· ἀλλὰ πολὺ πρότε
ρον ἡ τῆς Αἰγύπτου καὶ Λιβύης, ὡς ἤδη εἴρηται, ἡ
τῆς Παλαιστίνης, ἡ τῆς Συρίας, ἡ τῆς Περσίδος, ἡ
τοῦ ᾿Αλανῶν [αι. Ἀλβανῶν] καὶ Ἰβήρων ἡ καθ'
'Η τοῦ ὁσίου Ἰωάννου πρὸς τὸν μαθητὴν συντεθείσῃ παρ' αὐτῶν πνευματικώς τε καὶ θεο
Σωφρόνιον. λειμών λειμωνά
ριον, εἰ νέος παράδεισος νέον παραδείσιον,
'Η τοῦ ὁσίου Καλλίστου.
Τῶν ἐν μονοτρόποις ἐλαχί
στων Καλλίστου καὶ Ἰγνατίου τῶν Ξανθοπούλων μέσο
δος, καὶ κανὼν ἀκριβὴς, καὶ παρὰ τῶν ἁγίων ἔχων τὰς
μαρτυρίας, περὶ τῶν αἱρουμένων ἡσύχως βιῶναι καὶ
μοναστικῶς, περί τε ἀγωγῆς καὶ πολιτείας καὶ διαίτης
αὐτῶν, καὶ περὶ τοῦ ὅσων ἡλίκων ἀγαθῶν πρόξενος
ἡ ἡσυχία καθίσταται τοῖς λόγῳ μετιοῦσιν αὐτήν.
Διακέκριται δὲ ἡ παρούσα τοῦ λόγου πραγματεία
ἐν κεφαλαίοις ρ'.
Ἐδεὶ μὲν ἡμᾶς κατὰ τοὺς θείους φάναι χρησμούς
ψευδιδάκτους τυγχάνοντας.
Εξαι
μέτως δὲ ἐν ταῖς ἡμέραις ἡμῶν ταύταις περί
αὐτῆς συνεγράψαντο, πνεύματι ὡς καὶ αὐτοὶ ὄντες
ἐκ Θεοῦ, οι θεηγόροι καὶ θεοφόροι καὶ Χριστοφόροι
καὶ ἔνθεοι ὄντες ἀληθῶς, ὅ τε ἐν ἁγίοις Πατήρ
ἡμῶν Κάλλιστος, ὁ τῆς βασιλευούσης γεγονώς νέας
Ῥώμης ἐκ Θεοῦ πατριάρχης, καὶ ὁ σύμπνους αὐτῷ
καὶ συνασκητὴς ὅσιος Ἰγνατίος, καὶ βίβλῳ οἰκείᾳ
φρόνως καὶ λίαν υψηλῶς ἐφιλοσόφησαν ἐν ρ'
κεφαλαίοις, τῷ ἐντελεῖ ἀριθμῷ τελείαν τὴν περὶ
ταύτης γνῶσιν ἐκθέμενοι
Αλανῶν καὶ 'Ιβήρων.
Ιβηρες δὲ καὶ ᾿Αβασγοὶ καὶ ᾿Αλανοὶ, ἐν γέν
νος.
νῶν,
Αλανίᾳ καὶ ᾿Αλβανίᾳ.
Μαξιμιανὸς ὁ Ερκούλιος Γαλλίας καὶ
Βρεττανίας, Κωνστάντιος δὲ ᾿Αλανίας καὶ ᾿Αφρικής
ἐκράτησαν· Βι
dicta. Quia vero per gratiam Christi etiam multi
* Matth. vi, 14.
in disciplinis exercitati ac philosophi sæculi, angu
stam et arctam viam sectati 18, monachi sanctique
evaserunt; conscripserunt illi quoque non paucos
libros divinitus inspiratos, qui sic inscribuntur
Liber sancti Palladii ad Lausum; liber sancti Joan
nis ad Sophronium discipulum, sive Novus Pa
radisus; Liber beati Callisti, item sancti Dorothei,
sancti Macarii, sancti Cassiani, sancti Isaaci, san
cti Isaiæ, libri sancti Ephræm, liber sancti Joannis
Climaci, necnon sancti Maroi, sancti Diadochi,
sancti Joannis Carpathii, sancti Thalassi, sancti
Nili, sancti Maximi, et volumen beati Antiochi,
seu Pandectes; denique opera beati sanctique mnar
tyris Theodori Studilæ.
6. Itaque jam dictis evangelicis, apostolicis, et
Patrum libris constitutionibusque universus orbis
excitatus, uno consensu, in renuntiatione et fuga
sæculi rerumque mundanarum, et in ascetica seu
monastica institutione ac vita perfectam salutem
definivit. Non enim sola ætatis nostræ Ecclesia
hoc egit: sed multo antea Ægypti et Libyæ Ec
clesiae, prout superius memoratum est; necnon
Ecclesiæ Palæstinæ, Syriæ, Persidis, Alanorum et
Iberorum; nostræ orientales ac occidentales re
giones, omnesque nationes quæ sub Romanorum
Joan. Bapl. Coteleris nota.
Joannis Moschi seu
sive de
quo Photius Bibliotheca cod. 198, 199. Vide quæ
dicuntur in Vitis Patrum Ros weydi.
Debet iste Callistus
a Joanne Antiocheno sæculo duodecimo citatus,
alius esse a Callisto patriarcha, sive priino sive se
cundo, qui CP. sedem tenuerunt, primus post medium
sæculi decimi quarti, secundus initio decimi qainti,
qaorum postremo tribuit Leo Allatius, opus asceti
cum inscriptum quidem
Minimorum inter monachos Callisti
el Ignatii Xanthopulorum methodus, et regula exqui
sita, Patrumque testimoniis comprobata, de iis qui
eligunt vitam quietam el monasticam, et de illorum
vitæ instituto, modo ac ratione, et quot quantorumque
bonorum causa quies iis sit, qui secundum rationem
eam amplectuntur. Divisus autem est præsens tracla
tas in cupita centum. Incipiens vero ab his verbis
Aut allucinatus est Sy
meon Thessalonicensis, confundendo Callistum mo
pachum cum Callisto CP. quando scripsit
Putissimum vero hac no
stra ætate de vita monastica conscripserunt, ut qui
etium ex Deo secundum spiritum fuerint, Deiloqui et
Deiferi et Christiferi, et a Deo vere afflati homines,
sanctus Pater noster Callistus, qui regiæ urbis novæ
Romæ ex Deo fuit patriarcha, et qui cum ipso cun
spirabat et exercitabatur sanctus Ignatius, et libro
peculiari ab illis composito, spiritualiter, divine ac
excelse admodum philosophati sunt centum capiti
bus, numero perfecto perfeciam de ea cognitionem
tradentes. Callixi et Ignatii dogmatici Sermones,
in bibliotheca Scorialensi servantur miss.
Conjungi solent isti
populi quoniam juxta Treiz.m Chiliade, 5, vers.
Alanos sub Pontica diocesi ponunt Zonaras et
Balsamon ad canouem Chalcedonensem 28. Et me
tropolitani Alaniæ meminit hic interpretatione ca
nonis Trullani 30. Memorantur et aliis plurimis Alani,
adeo ut de illis nihil dicendum nobis sit. Quid si
cui magis placuerit alterius codicis lectio Aλ6a
nequaquam repugnabo. Certe Alania et Alba
nia simul ponuntur a Bardesane apud Eusebium
Præparat. Evangel., lib. vi, cap. 10, xal öhŋ in
Tantum obiter castigatum
velim Georgium Cedrenum, 12 anne Diocletian, ubi
ita scribit
Maximianus Herculius Galliam eἱ
tanniam, Constantius Alaniam et Africam obtinuerunt.
Credendum enim potius Aurelio Victoris: cujus
verba profero: Et quoniam bellorum moles, de qua
supra memoravimus, acrius urgebat; quasi partito
imperio, cuncta qua trans Aipes Gallic sunt, Constan
col. 1041–1042page 7 of 15
PG 132:1041Θεῷ ὑπὸ τούτων αὐτῶ) ἀφιερωθέντων νουφισάμενοὶ, καὶ τῷ θανάτῳ παραδοθέντες" μᾶλλον δὲ τῷ ἀχριδέστερον ἐξετάτοντι, οὐ τὰ τοῦ Θεοῦ ἔκεινοι δοχοῦσι νοσφίσασθαι, ἀλλὰ τῶν τότε Χριστιανῶν. Δεεπίπρασκον γὰρ οἱ πλουσιώτεροι τὰς χτήσεις αὐτῶν, καὶ φέροντες, τὰς τιμὰς, ἐτίθουν παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων, χαὶ ὑπ᾽ αὐτῶν διεδίδ᾽το ἑκάστῳ τῶν Χριστιανῶν, καθότι ἄντις χρείαν εἶχεν. Ὅμως καὶ τῷ Θεῷ, καὶ τῷ χορυφαίῳ τῶν ἀποστόλων, ὡς τὰ ποῦ Θεοῦ νοσφισάμενοι ἐνομίσθησαν " καὶ μάλα εἰχότως" διὰ γὰρ τοῦτο καὶ κατεχρίθησαν. Εἰ οὖν ἐκεῖνον ἐχ τῶν οἰκείων νοσφισάμενοι, οὕτως ἐκολάσθησαν" 9 τὰ παρ᾽ ἑτέρων τῷ Θεῷ καὶ τοῖς αὐτῷ ἀνακειμέγοῖς ἀφιερωθέντα, οὐ μόνον ἅπαξ νοτφισάμενοι, ἀλλὰ διὰ πάσης ζωῆς ἀδεῶς καὶ μετὰ πάσης παῤῥησίας κατεσθίοντες, τί πείσονται, αὐτοί τε χαὶ οἱ ταῦτὰ τούτοις δωρούμενοι; Ποίας οὐκ ἄξιοι καταχρίσεως, οἱ πάντα ὁμοῦ κοινοῦντες καὶ καθυδρίζοντες διηνεκῶς καὶ γοσφιζόμενοι, καὶ οὐχ εἰς ἕν μοναστήριον, ἢ δύο, ἢ δέχα, ἢ ἑκατὸν, τὴν παροινίαν ἐνξειχνύμενοι, ἀλλ᾽ εἰς ἅπαντα; καὶ εἰ ὁ μίαν πιστοῦ ψυχὴν σχανδαλίσας, συμφέρει αὐτῷ, κατὰ τὴν θείαν φωνὴν, μύλον ὀνικὸν κρεμασθῆναι εἰς τὸν τράχηλον αὐτοῦ, χαὶ καταποντισθῆγαι ἐν τῷ πελάγει τῆς θαλάσσης " ὁποίας οὐκ ἄξιος καταχρίσεως, ὁ τὰ ἄπειρα πλήθη τῶν μοναχῶν καὶ μοναζουσῶν, οὐ μόνον ἀεὶ σκανδαλίζων, ἀλλά τελείως ἀπολλύς " ἀνθρώπους ἐπὶ τὰς κεφαλὰς αὐτῶν ἐπιθιθάζων, καὶ καταδουλῶν αὐτοῖς [αἱ, τούτοις], αὐτούς τε χαὶ ἅπαντα τὰ αὐτῶν; ιβ΄, Τὸ δὲ πάντων χείριστον, αὐτὸν τὴν τῆς ἐχκλησιαστικῆς εὐταξίας θεοσμοθεσίαν χαινοτόμεξ χαὶ συγχέει ἡ μανία αὔτη. Ἐχείνη γὰρ, ὡς ἄνωθεν εἴρῆται, μετὰ τὰς τῆς ἱερωσόνης θεία; τάξεις τὸ καὶ πελειώσεις, εὐθὺς τὴν τῶν μοναχῶν ἐνέταξε τελείωσίν τε καὶ τάξιν" ἔπειτα τὴν τοῦ πιστοτάτου λαοῦ, Αὕτη δὲ τὸ σῶμα τῆς Ἐχχλησίας συνταράσσουσαν ἐπεδίθασε τοῖς μοναχοῖς τοὺς λαϊκούς " τοῖς δὲ λαϊχεῖς ὑπέταξε τοὺς μοναχούς. Ὅτι δὲ σῶμα Χριστοῦ ἡ Ἐκκλησία αὐτοῦ ἐστὶ, καὶ ὑπὲρ αὐτῆς τὸ ἴδιον αἷμα ἐξέχεεν, οὐδεὶς ἀγνοεῖ, Τῷ δὲ Ἐχχλησίαν Θεοῦ αχανδαλίσαντε, οὐδὲ μαρτυρίου αἶμα, κατὰ τὸν θεοφόρον Ἰγνάτιον, ἀρκεῖ εἰς συγχώρησιν (|5). ιγ΄. Εἰ δὲ λέγοιεν, ἐπὶ συστάσει καὶ διαμονῆ δωρεῖσθαι τὰ μοναστήρια" αὐτίκα βοῶσι λαμπρᾷ τῇ φωνῇ, τὰ ὑπὸ τῶν χαρισεικαρίων καταλυθέντα' καὶ τούτων οὔχ ὀλίγα, εἰς προάστεια μεταποιηθέντα,
ἡμᾶς τε έψα καὶ ἑσπέριος λῆξις, καὶ τὰ ὑπὸ τὴν τῶν
Ρωμαίων ἐκκλησίαν τελοῦντα σύμπαντα Έθνη. Καὶ
οὐχ ὡρίσαντο μὲν, οὐκ ἔπραξαν δὲ, ἢ οὐ πράττου
σιν· ἀλλ' ὡς ἔστιν ὁρᾷ», εἰς δύο λαούς σχεδὸν ἰσα
ρίθμους, τῶν ἐν γάμῳ τέ φημι καὶ ἀγαμίᾳ, ἡ οἰκου
μένη μεμέρισται, Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν δυνάμει
καὶ χάριτι, τοῦ ἐλθόντος πῦρ βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν,
καὶ τοῦτο εἰς τὴν νῦν βλεπομένην πυρκαϊὰν ἀνάψαν
τος, καὶ τὴν οἰκουμένην πᾶσαν τοῦ τῆς παρθενίας
ἐμπλήσαντος φυτοῦ· οὐκ ἀνδρῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ
γυναικῶν, τὸ παράδοξον, τῆς ἀφερεπόνου καὶ ἀπε
λωτέρας φύσεως. Τὴν τοιαύτην γοῦν καὶ τηλικαύτην
τῆς τῶν ψυχῶν σωτηρίας ἐπίδοσιν βλέπων ὁ ἐχθρὸς,
ἐδυσχέραινεν, ἡνιᾶτο, δεινὸν ἔπνει καὶ μανικόν· ὁρῶν
τὰ πλήθη τῶν σωζομένων ψυχῶν, τῶν αὐτοῦ ἀρχίων
Β' ὑπεριπτάμενα, καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀνερχόμενα. Καὶ
περιήρχετο ζητῶν ὄργανον ἐπιτήδειον τῆς ἑαυτοῦ
κακίας· καὶ ζητῶν, ὦ τῶν ἐμῶν κακῶν! εὑρίσκει
Λέοντα τὸν Ἰσαυρὸν, τὸν τῆς εἰκονομαχικῆς αἱρές
σεως ἔξαρχον· καὶ δι' αὐτοῦ καὶ τῶν αὐτοῦ τῆς τε
βασιλείας καὶ αἱρέσεως διαδόχων, ἐξαιρέτως τοῦ
τρισκαταράτου Κοπρωνύμου, ἐπειρᾶτο τήν τε Ενο
σαρχον οικονομίαν Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, καὶ τὸ
τῶν μοναχῶν τάγμα, ἐκ μέσου ποιήσασθαι.
ἐψεύσθη τῶν ἐλπίδων κἂν τούτῳ ὁ δόλιος.
Αλλ'
ς'. Ὑπ᾿ αὐτοῦ γὰρ τούτων τῶν ὑπ' αὐτοῦ διωκομένων
μοναχῶν, τῇ ἀμάχῳ Χριστοῦ δυνάμει, ανετράπη συν
τῇ εἰκονομαχική μαγγανείᾳ αὐτοῦ, καὶ πέπτωκε
πτῶμα ἐξαίσιον. Εκτοτε οὖν καὶ μέχρι τῆς δεύρο,
Ο τετρακοσίων ήδη χρόνων παρωχηκότων, τοσοῦτον
ὑπὸ πάντων τῶν πιστῶν ἐξεθειάζετο καὶ ἐτιμᾶτο τὸ
τάγμα τῶν μοναχῶν, ὡς καὶ τὰς ἐξομολογήσεις καὶ
ἐξαγγελίας τῶν ἁμαρτημάτων, καὶ τὰς ἐπ' αὐτοῖς
ἐπιτιμίας καὶ ἀφεσίμους λύσεις, εἰς τοὺς μονα
χούς μετατεθῆναι· καθὼς καὶ ἔτι νῦν ὁρᾶται γινό
μενον
η'. Ταῦτα τοίνυν μὴ φέρων καὶ αὖθις ὁ ἐχθρὸς
ὁρᾷν, τῆς ἀρχαίας ἐπεμνήσθη διπλόης· καὶ ἔγνω
δεῖν μηκέτι ὁμόσε χωρεῖν μήτε κατὰ τῆς πίστεως,
μήτε κατὰ τῶν μοναχῶν ἢ λαϊκῶν· ἀλλ' ὑφάλως καὶ
ὑποκεκρυμμένως τὰ ἀμφότερα ἑνὶ τεχνάσματι ἀνα
στρέψαι καὶ καθελεῖν. Τῷ τοι καὶ τρόπον μηχανῆς
ἐξευρίσκει ὁ τὴν κακίαν σοφώτατος, πάντων τῶν
ἀπ' αἰῶνος αὐτοῦ σοφισμάτων σκαιότερόν τε καὶ
κακουργότερον ὅπερ καὶ ἐπὶ τέλει τῶν αἰώνων τε
λευταῖον ἐταμιεύσατο. Οὐκέτι γὰρ Μαξιμιανοὶ καὶ
Διοκλητιανοί, οὔτε "Αρειο: καὶ Νεστόριοι, οὔτε Σι
βέλλιοι καὶ ᾿Απολινάριοι καὶ Εἰκονομάχοι ἡμᾶς διώ
κουσι καὶ ἀποκτείνουσιν· ἀλλ' ἡμεῖς ἑαυτοὺς, ὦ τῆς
συμφοράς! οἱ πιστοὶ τοὺς πιστοὺς, οἱ ὀρθόδοξο: τοὺς
Καθὼς καὶ ἔτι νῦν ὁρᾶται γινόμενον.
Ecclesia degunt. Neque vero deluierunt quidem,
non egerunt autem, aut non agunt: verum, ut vi
dere est, in duos populos, æqualis fere numeri,
conjugatorum, inquam, et cælibum, 'mundus divi
sus est, per virtuten et gratiam Christi Dei nostri,
qui ignem venit mittere in terram 17, illumque in
cam quæ nunc cernitur conflagrationem accen
dit; quique universum orbem replevit virginitatis
stirpe; non virorum duntaxat, sed et, quod in
credibile videlur, feminarum, sexus laborum in
patientis ac tenerioris. Tantum igitur taleque
salutis animarum incrementum intuitus inimicus,
aegre ferebat, angebatur, graviter ac furiose spira
bat, ut qui cerneret ingentem servalarum animarum
in
alque
multitudinem retia ipsius transvolare,
coelos ascendere. Quocirca circuibat quærens ma
litiæ suæ aptum instrumentum: et quærens, o in
felicitatem meam! invenit, Leonem Isaurum,
iconomachicæ hæresis ducem: per quem, ipsius
que tum imperii tum hæreseos successores, præ
sertim per omni exsecratione dignissimum Co
pronymum, conatus est tam incarnationem Christi
Dei nostri, quam monachorum ordinem abolere.
Verum in hoc quoque spes fefellit fraudulentum.
7. Ab iis quippe ipsis quos persequebatur mo
nachis, per inexpugnabilem Christi vim eversus
est cum suis Iconomachicis præstigiis, et cecidit
ingenti casu. Igitur ab eo tempore ad hunc usque
diem, elapsis jam quadringentis annis, adeo a
cunctis fidelibus cultus honoratusque fuit mona
chorum ordo, (ut confessiones ac enuntiationes
peccatorum, consequentesque censuræ et absolutio
nes, ad monachos translatæ sint: quemadmodum
in præsentiarum qnoque fieri videmus,
VIll. Hæc rursus spectare non sustinens hostis
veteris recordatus est astutiæ: et censuit non opor
tere amplius aperte incedere, neque contra fidem,
neque contra monachos et laicos; sed subdole et
occulte utraque uno commento evertere ac de
struere. Proinde qui in malitia peritissimus est,
adinvenit machinæ modum, cunctis ab eo per oinnia
sæcula excogitatis artificiis scæviorem et nocen
tiorem; atque demum in sæculorum finem reser
vavit. Non enim amplius Maximiani et Diocletiani,
neque Arii et Nestorii, neque Sabellii et Apollinars
atque Iconomachi, nos persequuntur ac interficiunt
sed ipsi ipsos nos; o calamitatem! fideles fi
deles, orthodoxi orthodoxos, ferimus et occidimus
17 Luc. xii, 49.
Joan. Bapt. Coteleris notæ.
tio commissa, Africa Italiaque Herculio; Illyricique
ora ad usque Ponti fretum, Galerio: cætera Valerius
releniarit.
Produxit
hinc justa Latinorum querela; qui inter malas
Græcorum consuetudines hanc quoque posuerunt
Prælatio, inquiunt apud Petrum Stevartium, sacer
dolii apud eos, tantum inter monachos esse videtur.
Soli enim monachi potestatem solvendi atque ligandi
exercent, quæ Petro Petrique successoribus principa
liter est tradita. Qua de causa studium singulare pe
cuniæ sacerdotes in monastico habitu constitulos come
plectitur: multaque inde facinora profluunt; ut era
nescant in cogitationibus suis et redargutionibus suis
truces.
col. 1043–1044page 9 of 15
PG 132:1043Συσταθὲν δὲ καὶ ἀνακαινισθὲν παρὰ χαριστικα ρίου μοναστήριον, οὐκ ἴσμεν εἰ εὑρεθήσεται ἀλλὰ καὶ εἰ εὑρεθήσεται, παρανομίας δῶρον Θεὸς οὐ προσίετα:. Τέως σήμερον, τὰ ἐλεύθερα θάλλουσι καὶ ἐπιδιδόασι· τὰ δὲ δοῦλα, καταλύονται. Σὺ δὲ ὅμοιόν τι λέγεις, τῷ διατεινομένῳ τὴν διηνεκή δουλείαν κρείττονα εἶναι τῆς ἐλευθερίας. Ὅτι δὲ οὐκ ἐπὶ συν στάσει καὶ διαμονῇ ταῦτα δωροῦνται, δῆλον ἐκεῖθεν. Οὐ γὰρ τὰ καταλελυμένα δωροῦνται· ἀλλὰ μᾶλλον τὰ συνιστάμενα, καὶ εὐθαλῆ τὴν πρόσοδον ἔχοντα. Καὶ ἡ ταῖς ἐνίαις δὲ τῶν δωρεῶν προσκειμένη προκειμένη] χάρις δηλοῖ τοῦτο σαφέστερον, ἐν οἷς φησὶ τὰς μετὰ τὴν τυπικὴν τῆς μονῆς ἔξοδον περιτο τευούσας προσόδους, ἀποκερδαίνειν ἀλογοπραγήτως τὸν χαριστικάριον. Εἰ δὲ πάλιν λέγει [αι. λέγοιεν], ὅτι διὰ τὸ ἐξκουσσεύεσθαι ἀπὸ τῶν ἐπηρειῶν τοῦτο πράττουσιν, ἀκουέτωσαν· τὸ ἐπηρεάζειν ἢ μὴ ἐπε τρεάζειν, τῆς ὑμῶν ἐξουσίας ἐστί· παύσατε τοὺς ἐπηρεαστάς, καὶ ἐξκουσσάτων ἐξκουσσάτορος] χρεία οὐκ ἔστιν. Ὁ γὰρ ταῦτα λέγων ἔοικεν ἄρα χοντι, ἐλεύθερον πένητα διὰ τῶν αὐτοῦ ὑπηρετῶν ξενοπροσώπως επηρεάζοντι, εἶτα εἰς ἔλεον δῆθεν τοῦ πένητος κινηθέντι, καὶ προστάξαντι, μετὰ πάντων τῶν προσόντων αὐτῷ, καὶ τὴν ἐλευθερίαν αὐτοῦ ἀφελέσθαι, καὶ δοῦλον εἶναι ἀντ᾽ ἐλευθέρου· ἵνα μὴ ἐπηρεάζηται, φησί. Σκήψις ταῦτα καὶ πρόφασις, καὶ τῆς αἰσχροκερδείας ἐπικαλύμματα. Ποία εὐαγγελικὴ καὶ θεία φωνὴ ἐνετείλατο, ποία ἀποστολική παρ αίνεσις διετάξατο, ποία πατρικὴ καὶ κονονικὴ παρά δοσις ὥρισε, ποία πολιτική νομοθεσία ἀπὸ τοῦ αἰῶνος ἐθέσπισε, ναὸν ἅγιον, καὶ μοναστήριον δε ρεῖσθαί τινι; οὐδὲ γὰρ αὐτοὶ οἱ Ἕλληνες εὑρίσκονται εἰδωλικόν τινα ναόν ποτέ τινι δωρησάμενοι. Το γοῦν παρὰ ταῦτα γινόμενον, τίς ἂν λογισμοῦ Κύριος, ἀγαθὸν καλέσῃ ἢ συμφέρον, ἢ οἰκονομίαν, ἢ προ μήθειαν, ἡ ὠφέλειαν καὶ σύστασιν· ἀλλ᾽ οὐχὶ μᾶλλον παράβασιν καὶ παρακοὴν, καὶ παρανομίαν ἐσχάτην καὶ ὀλεθρίαν; Εἰπὲ γάρ μοι, εἰ ὁ τῷ ἐπιγείῳ ἀντά ρας βασιλεῖ, καὶ τὰ προσήκοντα αὐτῷ χρήματα καὶ κτήματα σφετερισάμενος, έπειτα δὲ καὶ αὐτοῦ στρατοπέδου [στρατόπεδον] δυνηθεὶς ἀποστῆσαι, καὶ ὑφ᾽ ἑαυτὸν ποιήσασθαι, οὐκέτι ἐστὶ δοῦλος πάντως ἢ φίλος τοῦ βασιλέως, ἀλλ' ἐχθρὸς καὶ πολέμιος· ὁ τὰ τῷ ἐπουρανίῳ βασιλεῖ Χριστῷ τῷ Θεῷ ἡμῶν ἀνατεθειμένα θεῖα καὶ ἱερὰ πράγματα, οἷα δ' ἂν καὶ εἶεν, κοινῶν καὶ σφετεριζόμενος καὶ ἄλλοις δω ρούμενος, ἔτι δὲ καὶ τὸ θεῖον καὶ ἱερὸν αὐτοῦ στρα τόπεδον· φημὶ δὴ, τὸ τῶν μοναχῶν καὶ μοναζουσῶν οὐ μόνον διὰ τῆς τῶν ἀναγκαίων ενδείας πιέζων καὶ στεναχωρῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ δωρεᾶς ἀνθρώποις κατα δουλῶν, καὶ ὅσον τὸ ἐπ' αὐτὸν ἀφιστάνων αὐτοὺς τοῦ ἐπουρανίου βασιλέως, πῶς δύναται εἶναι ἢ λέγεσθαι ἡ Χαριστικαρίων.
Συσταθὲν δὲ καὶ ἀνακαινισθὲν παρὰ χαριστικα
ρίου μοναστήριον, οὐκ ἴσμεν εἰ εὑρεθήσεται
ἀλλὰ καὶ εἰ εὑρεθήσεται, παρανομίας δῶρον Θεὸς οὐ
προσίετα:. Τέως σήμερον, τὰ ἐλεύθερα θάλλουσι καὶ
ἐπιδιδόασι· τὰ δὲ δοῦλα, καταλύονται. Σὺ δὲ ὅμοιόν
τι λέγεις, τῷ διατεινομένῳ τὴν διηνεκή δουλείαν
κρείττονα εἶναι τῆς ἐλευθερίας. Ὅτι δὲ οὐκ ἐπὶ συν
στάσει καὶ διαμονῇ ταῦτα δωροῦνται, δῆλον ἐκεῖθεν.
Οὐ γὰρ τὰ καταλελυμένα δωροῦνται· ἀλλὰ μᾶλλον
τὰ συνιστάμενα, καὶ εὐθαλῆ τὴν πρόσοδον ἔχοντα.
Καὶ ἡ ταῖς ἐνίαις δὲ τῶν δωρεῶν προσκειμένη
προκειμένη] χάρις δηλοῖ τοῦτο σαφέστερον, ἐν οἷς
φησὶ τὰς μετὰ τὴν τυπικὴν τῆς μονῆς ἔξοδον περιτο
τευούσας προσόδους, ἀποκερδαίνειν ἀλογοπραγήτως
τὸν χαριστικάριον. Εἰ δὲ πάλιν λέγει [αι. λέγοιεν],
ὅτι διὰ τὸ ἐξκουσσεύεσθαι ἀπὸ τῶν ἐπηρειῶν τοῦτο
πράττουσιν, ἀκουέτωσαν· τὸ ἐπηρεάζειν ἢ μὴ ἐπε
τρεάζειν, τῆς ὑμῶν ἐξουσίας ἐστί· παύσατε τοὺς
ἐπηρεαστάς, καὶ ἐξκουσσάτων ἐξκουσσάτορος]
χρεία οὐκ ἔστιν. Ὁ γὰρ ταῦτα λέγων ἔοικεν ἄρα
χοντι, ἐλεύθερον πένητα διὰ τῶν αὐτοῦ ὑπηρετῶν
ξενοπροσώπως επηρεάζοντι, εἶτα εἰς ἔλεον δῆθεν τοῦ
πένητος κινηθέντι, καὶ προστάξαντι, μετὰ πάντων
τῶν προσόντων αὐτῷ, καὶ τὴν ἐλευθερίαν αὐτοῦ
ἀφελέσθαι, καὶ δοῦλον εἶναι ἀντ᾽ ἐλευθέρου· ἵνα μὴ
ἐπηρεάζηται, φησί. Σκήψις ταῦτα καὶ πρόφασις, καὶ
τῆς αἰσχροκερδείας ἐπικαλύμματα. Ποία εὐαγγελι
κὴ καὶ θεία φωνὴ ἐνετείλατο, ποία ἀποστολική παρ
αίνεσις διετάξατο, ποία πατρικὴ καὶ κονονικὴ παρά
δοσις ὥρισε, ποία πολιτική νομοθεσία ἀπὸ τοῦ
αἰῶνος ἐθέσπισε, ναὸν ἅγιον, καὶ μοναστήριον δε
ρεῖσθαί τινι; οὐδὲ γὰρ αὐτοὶ οἱ Ἕλληνες εὑρίσκον
ται εἰδωλικόν τινα ναόν ποτέ τινι δωρησάμενοι. Το
γοῦν παρὰ ταῦτα γινόμενον, τίς ἂν λογισμοῦ Κύριος,
ἀγαθὸν καλέσῃ ἢ συμφέρον, ἢ οἰκονομίαν, ἢ προ
μήθειαν, ἡ ὠφέλειαν καὶ σύστασιν· ἀλλ᾽ οὐχὶ μᾶλλον
παράβασιν καὶ παρακοὴν, καὶ παρανομίαν ἐσχάτην
καὶ ὀλεθρίαν; Εἰπὲ γάρ μοι, εἰ ὁ τῷ ἐπιγείῳ ἀντά
ρας βασιλεῖ, καὶ τὰ προσήκοντα αὐτῷ χρήματα καὶ
κτήματα σφετερισάμενος, έπειτα δὲ καὶ αὐτοῦ
στρατοπέδου [στρατόπεδον] δυνηθεὶς ἀποστῆσαι, καὶ
ὑφ᾽ ἑαυτὸν ποιήσασθαι, οὐκέτι ἐστὶ δοῦλος πάντως
ἢ φίλος τοῦ βασιλέως, ἀλλ' ἐχθρὸς καὶ πολέμιος· ὁ
τὰ τῷ ἐπουρανίῳ βασιλεῖ Χριστῷ τῷ Θεῷ ἡμῶν
ἀνατεθειμένα θεῖα καὶ ἱερὰ πράγματα, οἷα δ' ἂν
καὶ εἶεν, κοινῶν καὶ σφετεριζόμενος καὶ ἄλλοις δω
ρούμενος, ἔτι δὲ καὶ τὸ θεῖον καὶ ἱερὸν αὐτοῦ στρα
τόπεδον· φημὶ δὴ, τὸ τῶν μοναχῶν καὶ μοναζουσῶν
οὐ μόνον διὰ τῆς τῶν ἀναγκαίων ενδείας πιέζων καὶ
στεναχωρῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ δωρεᾶς ἀνθρώποις κατα
δουλῶν, καὶ ὅσον τὸ ἐπ' αὐτὸν ἀφιστάνων αὐτοὺς τοῦ
ἐπουρανίου βασιλέως, πῶς δύναται εἶναι ἢ λέγεσθαι
ἡ
Χαριστικαρίων.
mulata in suburbia. Coustabilitum vero ac instau
[al.
[al.
ratum a charisticario monasterium, an inveniri
queat ignoramus: sed licet inveniretur, iniquitatis
donum non admittit Deus. Verum hodie, quæ li
bera sunt, ea forent, et capiunt incrementum;
quæ serva, evertuntur. Τu vero simile quid pre
fers ei, qui contenderet perpetuam servitutem li
bertate potiorem esse. Quod porro non ad stabi
limentum et perseverantiam illa dentur, hine
constat. Non enim jam dissoluta donantur, sed
potius stantia, atque refitum habentia uberem.
Necnon quibusdam donationum addita gratia remu
apertius declarat, cum dicitur, ut reditus post
regularem monasterii expensam residuos, clari
stilarius obtinent absque ratiomun redditione. Si
vero rursus dixerint, se id agere, ut a vexationi
bus immunitas præstetur, audiant responsionem
Vexare aut non vexare, in vestra potestate est
comprimile vexatores, nec erit opus immunitati
bus. Nam qui hæc loquitur, similis est prasidi,
qui liberum pauperem per ministros suos quasi
sub alia persona vexaret, deinde ad misericordiam,
scilicet, pauperis motus esset, jussissetque cum
omnibus ejus facultatibus, etiam libertatem auferri,.
et pro libero servum illum fieri; ne vexetur,
diceret: Fictio ista sunt, et praetextus, turpisquc.
lucri velamina. Quænam evangelica divinaque vox
mandavit, quodnam apostolorum monitum consti
tuit, qualisnam Patrum et canonum traditio defini
vit, quæ civilis lex a sæculo sanxit, ut templum
sanctum et monasterium cuipiam concedatur? Ne
que enim vel ipsi gentiles reperiuntur unquam
idoli templum alicui tradidisse. Quod igitur contra
hæc fit, quis mente praeditus bonum appellaverit,
aut commodum, dispensationem, providentiam, utili
tatem, et commodationem; ac non potius trans
gressionem, inobedientiam, iniquitatem extremaml
ac perniciosissimam? Effare mihi: si is qui ad
versus terrenum imperatorem rebellavit, pecunias
possessionesque ad eum pertinentes vindicavit sibi,
deinde exercitum ejus potuit avertere sibique con
ciliare, non omnino amplius est imperatoris servus
vel amicus, sed inimicus et hostis; qui cœlesti
imperatori Christo Deo nostro dedicatas divinas
sacrasque res, qualescunque ille sunt, profanat,
intervertit, donat aliis, prætereaque divinum sa
crumque ejus exercitum (monachos et moniales
intelligo) non solum per rerum necessariarum
indigentiam premit et angustat, sed etiam per
donum hominibus in servitutem tradit, quantuinque
in se est avocat a cœlesti imperatore, qua ratione
esse aut dici potest christianus? Sic ergo inimicus
Joan. Bapt. Cotelerii nota.
Charisticarii, et charistica
riæ, infra: quibus in beneficium et gratiam trade
bantur ac præbebantur monasteria; laicis loca sa
cra; beneficiarii, præbendarii. Vide tum Glossarium
Joannis Meursii, tum Palsamonem ad canonem 19
via synodi, et Jus Graeco-Romanum p. 142, 254.
Latinis abhaconites, ablicomites; abbates laici,
abbates milites, et abbatiani appellantur. In concilio
Meldensi, Antichristi et apocryphi rectores. Beda,
De laicis, non monachi sed abbates. Egberto, abba
tes siue ordine. Aliis aliter.
col. 1045–1046page 10 of 15
PG 132:1045Χριστιανός οὕτω μὲν οὖν ὁ ἐχθρὸς τοὺς τῶν θείων ἀδεῶς κατοχουμένους, καὶ ταῦτα οὐχ ὡς Θεοῦ, ἀλλ' ὡς ίδια λογιζομένους, καὶ διὰ τοῦτο οἷς βούλονται χαριζομένους, ψυχικῶς φαρμακεύων, ἀναιρεί, ὡς προδεδήλωται. Περὶ ὧν ἐκ πολλῶν ὀλίγα εἰρήσθω. ΙΔ΄. Περὶ δὲ τῶν τὰς δωρεάς ταύτας λαμβανόντων, οὓς ἡ πονηρὰ συνήθεια χαριστικαρίους ὠνόμασεν, ἀναγκαῖον εἰπεῖν. Αμα γὰρ τῷ παραλαβεῖν, φεύ, τὴν μονὴν, αὐτίκα τοὺς ἀπληρώτους τῆς πλεονεξίας κόλπους ὑφαπλώσας, πάντα ἐγκολποῦται τὰ αὐτῆς οὐ μόνον οἰκήματα, προάστειά τε καὶ ζῶα καὶ παν τοίας προσόδους, ἀλλὰ καὶ ναοὺς αὐτούς καὶ καθε ηγούμενον καὶ μονάζοντας, δούλους ἡγεῖται, καὶ πάν τας καὶ πάντα, ὡς ἰδιόκτητα πράγματα ἔχει, καὶ ὡς οἰκείᾳ κληρονομίᾳ καταχρᾶται ἀφόβως ὡς βούλεται μηδέποτε ἐπὶ νοῦν λαμβάνων, τοῦ Θεοῦ ταῦτα καὶ θεῖα εἶναι. Τοῖς δὲ θείοις ναοίς τε καὶ μοναχοῖς, ἀπόμοιράν τινα σμικροτάτην, ἐκ πάσης τῆς προσ όδου ἀπένειμε κακείνην ώς ίδιον ψυχικόν μετά πολλῶν αἰτήσεων αὐτοῖς παρεχόμενος. Εὼ γὰρ λέο γειν τὴν κατάλυσιν τῶν ναῶν, οἰκημάτων τε καὶ προαστείων, ἀεὶ εἰς τὸ εἰσοδιάζειν αὐτοῦ βλέποντος μόνον, οὐχὶ καὶ εἰς τὸ ἐξοδιάζειν· καὶ μᾶλλον εἰ πρό κειται ἐν τῇ ψυχολέθρῳ δωρεᾷ αὐτοῦ, τὸ ἀνεύθυνον ἐπὶ ταῖς μειώσεσιν. Αὐτίκα γοῦν πέπαυται καὶ ἀπέσβη, οὐ μόνον πᾶσα ἡ ὑπὸ τῶν μακαρίων κτη τόρων τυπωθείσα εἰς τὸ θεῖον εὐσεβὴς θεραπεία, ήγουν αἱ ἱεραὶ τῶν ἁγίων ἑορτῶν λαμπροφορίας, εὐωδίαι τε καὶ δοξολογίαι· ἐν τισὶ δὲ, καὶ αὐταὶ αἱ ημερήσιοι φωταψίαι· ἔτι δὲ καὶ αἱ τῆς ἐλεημοσύν νης μεταδόσεις, αἵ τε εἰς τὰς ἑορτὰς τυπωθεῖσαι, καὶ αἱ ἡμερήσιοι τῶν πυλώνων, ἔτι δὲ καὶ αἱ τῶν μνημοσύνων τῶν κτητόρων· πρὸς δὲ καὶ αἱ τοῖς μοναχοῖς ἐπὶ ταῖς τοῦ ἐνιαυτοῦ ἑορταῖς, καὶ μνημοσύνοις, καὶ ἀποκρέαις, καὶ πασχαλίαις τυπωθεί σαι παρακλήσεις· ἀλλὰ καὶ αὐτὰ τὰ τῶν μοναχῶν σιτηρέσια τὰ ἀναγκαιότατα· καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, οίχεται πᾶς εὐσεβείας τρόπος παρὰ τῶν κτητόρων επινοηθεὶς ἐν τοῖς θείοις ναοῖς καὶ τοῖς μοναχοῖς καὶ ταῖς μοναστρίαις [αι. τοῖς μοναστηρίοις]. Ἡ δὲ εἰς τὰ τοιαῦτα πρότερον ἐπιῤῥέουσα πρόσοδος, μετα ωχετεύθη ἐπὶ τὸν πλάνον κόσμον καὶ κοσμοκράτορα. Πρὸ δὲ τούτων καὶ μετὰ τούτων, ἐσχόλασεν εὐθέως πᾶς κανὼν, καὶ τύπος, καὶ τάξις μοναχική. Οὐκέτι γὰρ ἡγουμένου ἐξουσία, οὐ φόβος, οὐ ταπείνωσις, οὔτε τι ἄλλο τῶν ἀγαθῶν. Οὐκ ἠρκέσθη γὰρ τοῖς τοιούτοις κακοῖς ἡ τῶν χαριστικαρίων μοχθηρία ο ἀλλ᾽ ἐπεδράξατο καὶ τῶν ἀψαύστων. Κατετόλμησε γὰρ, οἴμοι, καὶ αὐτῆς τῆς ἱερᾶς τοῦ θείου ἐπαγ γέλματος τελετῆς. Ὁ μὲν γὰρ ἱερὸς τῶν μοναχῶν θεσμὸς παρακελεύεται, τὸν ἄρτι τῷ κόσμῳ καὶ τοῖς ἐν κόσμῳ ἀποτασσόμενον, ὑποδέχεσθαι παρὰ τοῦ Ψυχικόν. 57: Τὰ ὑπὲρ ψυχικών διαδόσεων ταῖς ἐκκλησίαις παρὰ τινῶν προσφερόμενα. ψυχικών διαθέσεων. ψυχι κας διαδόσεις
Χριστιανός οὕτω μὲν οὖν ὁ ἐχθρὸς τοὺς τῶν θείων
ἀδεῶς κατοχουμένους, καὶ ταῦτα οὐχ ὡς Θεοῦ, ἀλλ'
ὡς ίδια λογιζομένους, καὶ διὰ τοῦτο οἷς βούλονται
χαριζομένους, ψυχικῶς φαρμακεύων, ἀναιρεί, ὡς
προδεδήλωται. Περὶ ὧν ἐκ πολλῶν ὀλίγα εἰρήσθω.
ΙΔ΄. Περὶ δὲ τῶν τὰς δωρεάς ταύτας λαμβανόντων,
οὓς ἡ πονηρὰ συνήθεια χαριστικαρίους ὠνόμασεν,
ἀναγκαῖον εἰπεῖν. Αμα γὰρ τῷ παραλαβεῖν, φεύ,
τὴν μονὴν, αὐτίκα τοὺς ἀπληρώτους τῆς πλεονεξίας
κόλπους ὑφαπλώσας, πάντα ἐγκολποῦται τὰ αὐτῆς
οὐ μόνον οἰκήματα, προάστειά τε καὶ ζῶα καὶ παν
τοίας προσόδους, ἀλλὰ καὶ ναοὺς αὐτούς καὶ καθε
ηγούμενον καὶ μονάζοντας, δούλους ἡγεῖται, καὶ πάν
τας καὶ πάντα, ὡς ἰδιόκτητα πράγματα ἔχει, καὶ ὡς
οἰκείᾳ κληρονομίᾳ καταχρᾶται ἀφόβως ὡς βούλεται
μηδέποτε ἐπὶ νοῦν λαμβάνων, τοῦ Θεοῦ ταῦτα καὶ
θεῖα εἶναι. Τοῖς δὲ θείοις ναοίς τε καὶ μοναχοῖς,
ἀπόμοιράν τινα σμικροτάτην, ἐκ πάσης τῆς προσ
όδου ἀπένειμε κακείνην ώς ίδιον ψυχικόν μετά
πολλῶν αἰτήσεων αὐτοῖς παρεχόμενος. Εὼ γὰρ λέο
γειν τὴν κατάλυσιν τῶν ναῶν, οἰκημάτων τε καὶ
προαστείων, ἀεὶ εἰς τὸ εἰσοδιάζειν αὐτοῦ βλέποντος
μόνον, οὐχὶ καὶ εἰς τὸ ἐξοδιάζειν· καὶ μᾶλλον εἰ πρό
κειται ἐν τῇ ψυχολέθρῳ δωρεᾷ αὐτοῦ, τὸ ἀνεύθυνον
ἐπὶ ταῖς μειώσεσιν. Αὐτίκα γοῦν πέπαυται καὶ
ἀπέσβη, οὐ μόνον πᾶσα ἡ ὑπὸ τῶν μακαρίων κτη
τόρων τυπωθείσα εἰς τὸ θεῖον εὐσεβὴς θεραπεία,
ήγουν αἱ ἱεραὶ τῶν ἁγίων ἑορτῶν λαμπροφορίας,
εὐωδίαι τε καὶ δοξολογίαι· ἐν τισὶ δὲ, καὶ αὐταὶ αἱ
ημερήσιοι φωταψίαι· ἔτι δὲ καὶ αἱ τῆς ἐλεημοσύν
νης μεταδόσεις, αἵ τε εἰς τὰς ἑορτὰς τυπωθεῖσαι,
καὶ αἱ ἡμερήσιοι τῶν πυλώνων, ἔτι δὲ καὶ αἱ τῶν
μνημοσύνων τῶν κτητόρων· πρὸς δὲ καὶ αἱ τοῖς
μοναχοῖς ἐπὶ ταῖς τοῦ ἐνιαυτοῦ ἑορταῖς, καὶ μνη
μοσύνοις, καὶ ἀποκρέαις, καὶ πασχαλίαις τυπωθεί
σαι παρακλήσεις· ἀλλὰ καὶ αὐτὰ τὰ τῶν μοναχῶν
σιτηρέσια τὰ ἀναγκαιότατα· καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν,
οίχεται πᾶς εὐσεβείας τρόπος παρὰ τῶν κτητόρων
επινοηθεὶς ἐν τοῖς θείοις ναοῖς καὶ τοῖς μοναχοῖς
καὶ ταῖς μοναστρίαις [αι. τοῖς μοναστηρίοις]. Ἡ δὲ
εἰς τὰ τοιαῦτα πρότερον ἐπιῤῥέουσα πρόσοδος, μετα
ωχετεύθη ἐπὶ τὸν πλάνον κόσμον καὶ κοσμοκράτορα.
Πρὸ δὲ τούτων καὶ μετὰ τούτων, ἐσχόλασεν εὐθέως
πᾶς κανὼν, καὶ τύπος, καὶ τάξις μοναχική. Οὐκέτι
γὰρ ἡγουμένου ἐξουσία, οὐ φόβος, οὐ ταπείνωσις,
οὔτε τι ἄλλο τῶν ἀγαθῶν. Οὐκ ἠρκέσθη γὰρ τοῖς
τοιούτοις κακοῖς ἡ τῶν χαριστικαρίων μοχθηρία ο
ἀλλ᾽ ἐπεδράξατο καὶ τῶν ἀψαύστων. Κατετόλμησε
γὰρ, οἴμοι, καὶ αὐτῆς τῆς ἱερᾶς τοῦ θείου ἐπαγ
γέλματος τελετῆς. Ὁ μὲν γὰρ ἱερὸς τῶν μοναχῶν
θεσμὸς παρακελεύεται, τὸν ἄρτι τῷ κόσμῳ καὶ τοῖς
ἐν κόσμῳ ἀποτασσόμενον, ὑποδέχεσθαι παρὰ τοῦ
Ψυχικόν.
57: Τὰ ὑπὲρ ψυχικών διαδόσεων
ταῖς ἐκκλησίαις παρὰ τινῶν προσφερόμενα.
ψυχικών διαθέσεων.
ψυχι
κας διαδόσεις
eos qui divinis citra timorem insultant, eaque non &;
ut Dei, sed ut sua reputant, ac ideo quibus volunt
largiuntur, veneno animarum infectos interimit, ut
supra declaratum est. De quibus e pluribus pauca
dicta sint.
! XIV. De iis vero qui donationes has suscipiunt,
quos consuetudo mala charisticarios nominavit,
necesse est ut loquamur. Nam simul ac is sumpsit,
heu monasterium, confestim inexpletos avaritiæ
sinus expandens, omnia illius eo recondit; non
modo domos, suburbia, animalia, reditus omnis
generis, sed et templa ipsa; ad hæc præpositum
el monachos, servos censet; omnes omniaque, ut
res juris sui habet; ac tanquam propria hæreditate
abutitur absque timore prout vult; nec unquam
ei in mentem venit, hæc Dei esse atque sacra.
Divinis vero templis ac monachis minimam por
tionem e toto reditu attribuit; eam velut propriam
eleemosynam, post multas petitiones iis præbens.
Omitto dicere templorum ruinam, ædium et sub
urbiorum; cum ipse rescipiat semper ad inferen
dum duntaxat, non etiam ad expendendum: præ
cipue si in animæ exitiosa donatione ejus posita
est immunitas a reddenda de imminutionibus ra
tione. Confestim ergo cessat ac exstinguitur, non
tantum omnis qui a beatis possessoribus constitu
tus fuit pius erga Deum cultus, sive sacræ in
sanctis festis gestationes luminum, odorum fragran
tiæ, et laudum celebrationes; in nonnullis vero
ipse etiam quotidiana luminum accensiones; sed c
et eleemosyne distributiones, cum in festis præ
scriptæ, tum quotidianæ januarum, tum illæ in
commemorationibus fundatorum: ad hæc quæ mo
nachis in anni festis, mortuorum commemorationi
bus, jejuniis, et paschalibus diebus præfinitæ sunt
adhortationes et consolationes; ipsa adeo mona
chorum demensa maxime necessaria; atque ut uno
verbo absolvam, perit universa pietatis ratio quæ
a conditoribus excogitata fuerat in divinis templis,
monachis et sanctimonialibus. Reditus autem qui
antea in hac insumebatur, translatus est ad falla
cem mundum ac mundi principem. Ante hæc vero
et cum bis, illico vacavit omnis regula, forma,
disciplina monachalis. Non enim amplius manet
praepositi auctoritas, non metus, non humililas, nec
aliud e bonis. Cæterum hisce malis contenta non
fuit charisticariorum improbitas; sed non tangenda
etiam arripuit. Hei mihi ipsam quoque adorta est
sacram divinæ professionis initiationem. Scilicet
sacra monachorum lex præcipit, ut qui mundo
mundique rebus jam renuntiat, a monasterii præ
posito ac fratribus recipiatur; per integrum vero
Joan. Bapt. Cotelerii nota.
Hoc nomine recentiores Græci
eleemosynam douant. In Responsione Balsamonis ad
interrogationem
Quen
Jocum frustra tentat vir doctus not's ad Fulgentium
Ferrandum, reponende Cum
Balsamon idem, exponens canonem Carthaginensem
84, ex Novella Constantini Porphyrogenitz
agnoscat, anima salutares ac spiri
tuales largitiones. Vide sodes Georgium Cedrenum
Reg. edit. p. 598 D., ibique Goari Notam. Fabrotum
cliam consule.
col. 1047–1048page 11 of 15
PG 132:1047τῆς μονῆς προεστῶτος καὶ τῶν ἀδελφῶν, δοκιμάζεσθαι δὲ αὐτὸν ἐπὶ τριετίαν ὅλην, εἰ δύναται γενέ σθαι μοναχός· καὶ εἰ μὲν φανῇ ἐπιτήδειος, ἀπο κείρεσθαι, καὶ τῷ κλήρῳ τῶν μοναζόντων συγκαταλέγεσθαι εἰ δ' ού, ἐπαναστρέφειν αὐτὸν ὅθεν ἐλήλυθε. Καὶ ἀποκαρέντα δὲ τοῦτον, ὁ προεστώς παραδίδωσί τινι τῶν τὴν ἀσκητικὴν ζωὴν καὶ ἀρετὴν κατορθωκότων, ἐπὶ τῷ στοιχειωθῆναι ὑπ' αὐτοῦ εἰς τὴν τέχνην τῶν τεχνῶν καὶ ἐπιστήμην τῶν ἐπιστημῶν· φημὶ δὴ τὴν μοναχικήν φιλοσοφίαν. Κελλίου δὲ ἰδιαζόντως τότε ἀξιοῦται, ὅτε δηλαδὴ ἀρχεῖν αὐτὸν ἑαυτῷ εἰς σωτηρίαν παρὰ τοῦ προεστῶτος κριθήσεται. Καὶ οὕτω μὲν ὁ ἱερὸς θεσμός τε καὶ θεμέλιος ἀρχή τε καὶ ῥίζα τῆς θείας ευζωΐας. Ἡ δὲ ἄθεσμος πονηρία, τὸν θεσμὸν ἀναιροῦσα, πρόσταγμα ἔγγραφον καταπέμπει πρὸς τὸν ἡγούμενον, ούτωσὶ περιέχον· τὸν δεῖνα ἐτάξαμεν ἀδελφὸν εἰς τὴν ὑφ᾽ ἡμᾶς καθ᾽ ὑμᾶς] μονὴν, καὶ [αί. τὴν] δεῖνα, καὶ παράλαβε αὐτὸν, καθηγούμενε, καὶ ἀπόχειρον, καὶ παρασχε αὐτῷ κελλία εἰς οἰκείαν καταμονὴν καὶ ἀνάπαυσιν· λαμβανέτω δὲ καὶ αὐτὸς, εἴ τι καὶ οἱ λοιποὶ ἀδελφοὶ λαμβάνουσι ποίησον δὲ καὶ τὸ ἴσον τῆς παρούσης ἡμῶν προσ τάξεως, καὶ ἐπίδος τῷ τοιούτῳ εἰς ἀσφάλειαν. Καὶ ταῦτα μὲν, ἐάν τις τῶν εὐλαβεστέρων εἴη χαριστι καρίων, εἰ δὲ τῶν ἄλλως ἐχόντων ἐστίν, οὐδὲ ψιλῆς προσρήσεως τὸν ἡγούμενον ἀξιοῖ· ἀλλὰ πρὸς ὄν ἐπέστησε τὰ τῆς μονῆς προνοείσθαι ἄνθρωπον απο τοῦ, τὸ ῥηθὲν ἀποστέλλει πρόσταγμα· οὐδὲ εἰ ἔστιν ἡγούμενος, καθηγούμενος. Διέφθειρε [αι. διέφθορε] γοῦν παραυτίκα ἡ ἀρχὴ, καὶ ὑπεσύρη ὁ θεμέλιος τῆς θείας οικοδομῆς, καὶ ἡ ῥίζα ἐξήρανται. Τῆς ἀρχῆς δὲ διαφθαρείσης, ἀνάγκη συνδιαφθαρῆναι τὸ πᾶν· καὶ τοῦ θεμελίου ὑποσπασθέντος, ἀνάγκη καὶ τὴν οἰκοδομὴν συγκατενεχθῆναι· καὶ τῆς ῥίζης ξηρανθείσης, ἀνάγκη καὶ τὸ δένδρον ἤργησε γὰρ αὐτίκα, πᾶσα θεόπνευστος διδασκαλία τῶν προειρημένων θεσπεσίων Πατέρων, περὶ ἀποταγῆς, καὶ ὑποταγῆς, καὶ εἰσαγωγικῆς στοιχειώσεως, καὶ ἐκε κοπῆς θελήματος συντεθεῖσα. Τούτων δὲ μὴ προσ ὑπαρξάντων τῷ μονάσαι θέλοντι, οὐδὲ ἄλλο τι πάντως ἔψεται τῶν θείων τοῦ πνευματικοῦ καὶ μου ναχικού νόμου παραγγελμάτων. Τῆς γὰρ τοῦ προσ εστῶτος ἐξουσίας ἀνῃρημένης ὑπὸ τῆς κοσμικής ἐξουσίας, ὡς εἴρηται, τῆς σωματικῆς τε χρείας τοῖς? μοναχοῖς οὐχ ὑπ' αὐτοῦ, ἀλλ' ὑπὸ τοῦ χαριστικαρίου παρεχομένης, τίς αὐτῶν τῷ προεστῶτι προσέξει; τις φοβηθήσεται; τίς ταῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ πειθαρ χήσει; τίς πνευματικὸν καυτῆρα, ἢ τομήν, ἢ μικρὰν γοῦν ἐπιτίμησιν καταδέξεται; τούτων δὲ καὶ τῶν τοιούτων ἀνῃρημένων, ἀνάγκη ἐστὶ λοιπὸν, πᾶσαν τὴν μοναχικὴν καὶ ἀσκητικὴν πολιτείαν καὶ κατά στασιν οἴχεσθαι πανωλεθρίᾳ· μόνην τὴν περιβολὴν ὡς προσωπεῖον περικειμένους κατὰ τὸν ἔξω ἀνθρώπου. ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ ἔξωθεν μόρφωσις, ἀπήρξα το ἤδη ἀφανίζεσθαι· ὡς ἔστιν ὁρᾷν εἰς τὰ δεδουλωμένα κοσμικοῖς μοναστήρια. Ἰσαρίθμιοι γάρ εἰσι σχεδὸν τοῖς μοναχοῖς οἱ ἐνταττόμενοι παρὰ τῶν βα σιλέων καὶ χαριστικαρίων κοσμικοὶ ἀδελφοὶ ἐσωμο
τῆς μονῆς προεστῶτος καὶ τῶν ἀδελφῶν, δοκιμάζε
σθαι δὲ αὐτὸν ἐπὶ τριετίαν ὅλην, εἰ δύναται γενέ
σθαι μοναχός· καὶ εἰ μὲν φανῇ ἐπιτήδειος, ἀπο
κείρεσθαι, καὶ τῷ κλήρῳ τῶν μοναζόντων συγκατα
λέγεσθαι εἰ δ' ού, ἐπαναστρέφειν αὐτὸν ὅθεν
ἐλήλυθε. Καὶ ἀποκαρέντα δὲ τοῦτον, ὁ προεστώς
παραδίδωσί τινι τῶν τὴν ἀσκητικὴν ζωὴν καὶ
ἀρετὴν κατορθωκότων, ἐπὶ τῷ στοιχειωθῆναι ὑπ'
αὐτοῦ εἰς τὴν τέχνην τῶν τεχνῶν καὶ ἐπιστήμην
τῶν ἐπιστημῶν· φημὶ δὴ τὴν μοναχικήν φιλοσο
φίαν. Κελλίου δὲ ἰδιαζόντως τότε ἀξιοῦται, ὅτε
δηλαδὴ ἀρχεῖν αὐτὸν ἑαυτῷ εἰς σωτηρίαν παρὰ τοῦ
προεστῶτος κριθήσεται. Καὶ οὕτω μὲν ὁ ἱερὸς
θεσμός τε καὶ θεμέλιος ἀρχή τε καὶ ῥίζα τῆς
θείας ευζωΐας. Ἡ δὲ ἄθεσμος πονηρία, τὸν θεσμὸν
ἀναιροῦσα, πρόσταγμα ἔγγραφον καταπέμπει πρὸς
τὸν ἡγούμενον, ούτωσὶ περιέχον· τὸν δεῖνα ἐτάξαμεν
ἀδελφὸν εἰς τὴν ὑφ᾽ ἡμᾶς καθ᾽ ὑμᾶς] μονὴν,
καὶ [αί. τὴν] δεῖνα, καὶ παράλαβε αὐτὸν, καθηγού
μενε, καὶ ἀπόχειρον, καὶ παρασχε αὐτῷ κελλία εἰς
οἰκείαν καταμονὴν καὶ ἀνάπαυσιν· λαμβανέτω δὲ
καὶ αὐτὸς, εἴ τι καὶ οἱ λοιποὶ ἀδελφοὶ λαμβάνουσι
ποίησον δὲ καὶ τὸ ἴσον τῆς παρούσης ἡμῶν προσ
τάξεως, καὶ ἐπίδος τῷ τοιούτῳ εἰς ἀσφάλειαν. Καὶ
ταῦτα μὲν, ἐάν τις τῶν εὐλαβεστέρων εἴη χαριστι
καρίων, εἰ δὲ τῶν ἄλλως ἐχόντων ἐστίν, οὐδὲ ψιλῆς
προσρήσεως τὸν ἡγούμενον ἀξιοῖ· ἀλλὰ πρὸς ὄν
ἐπέστησε τὰ τῆς μονῆς προνοείσθαι ἄνθρωπον απο
τοῦ, τὸ ῥηθὲν ἀποστέλλει πρόσταγμα· οὐδὲ εἰ ἔστιν
ἡγούμενος, καθηγούμενος. Διέφθειρε [αι. διέφθορε]
γοῦν παραυτίκα ἡ ἀρχὴ, καὶ ὑπεσύρη ὁ θεμέλιος
τῆς θείας οικοδομῆς, καὶ ἡ ῥίζα ἐξήρανται. Τῆς
ἀρχῆς δὲ διαφθαρείσης, ἀνάγκη συνδιαφθαρῆναι τὸ
πᾶν· καὶ τοῦ θεμελίου ὑποσπασθέντος, ἀνάγκη καὶ
τὴν οἰκοδομὴν συγκατενεχθῆναι· καὶ τῆς ῥίζης
ξηρανθείσης, ἀνάγκη καὶ τὸ δένδρον ἤργησε γὰρ
αὐτίκα, πᾶσα θεόπνευστος διδασκαλία τῶν προειρη
μένων θεσπεσίων Πατέρων, περὶ ἀποταγῆς, καὶ
ὑποταγῆς, καὶ εἰσαγωγικῆς στοιχειώσεως, καὶ ἐκε
κοπῆς θελήματος συντεθεῖσα. Τούτων δὲ μὴ προσ
ὑπαρξάντων τῷ μονάσαι θέλοντι, οὐδὲ ἄλλο τι
πάντως ἔψεται τῶν θείων τοῦ πνευματικοῦ καὶ μου
ναχικού νόμου παραγγελμάτων. Τῆς γὰρ τοῦ προσ
εστῶτος ἐξουσίας ἀνῃρημένης ὑπὸ τῆς κοσμικής
ἐξουσίας, ὡς εἴρηται, τῆς σωματικῆς τε χρείας τοῖς?
μοναχοῖς οὐχ ὑπ' αὐτοῦ, ἀλλ' ὑπὸ τοῦ χαριστικαρίου
παρεχομένης, τίς αὐτῶν τῷ προεστῶτι προσέξει;
τις φοβηθήσεται; τίς ταῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ πειθαρ
χήσει; τίς πνευματικὸν καυτῆρα, ἢ τομήν, ἢ μικρὰν
γοῦν ἐπιτίμησιν καταδέξεται; τούτων δὲ καὶ τῶν
τοιούτων ἀνῃρημένων, ἀνάγκη ἐστὶ λοιπὸν, πᾶσαν
τὴν μοναχικὴν καὶ ἀσκητικὴν πολιτείαν καὶ κατά
στασιν οἴχεσθαι πανωλεθρίᾳ· μόνην τὴν περιβολὴν
ὡς προσωπεῖον περικειμένους κατὰ τὸν ἔξω ἄνθρω
που. ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ ἔξωθεν μόρφωσις, ἀπήρξα
το ἤδη ἀφανίζεσθαι· ὡς ἔστιν ὁρᾷν εἰς τὰ δεδουλω
μένα κοσμικοῖς μοναστήρια. Ἰσαρίθμιοι γάρ εἰσι
σχεδὸν τοῖς μοναχοῖς οἱ ἐνταττόμενοι παρὰ τῶν βα
σιλέων καὶ χαριστικαρίων κοσμικοὶ ἀδελφοὶ ἐσωμο
si quidem visus fuerit idoneus, tondeatur, et coo
pletur að monachorum collegium; sin minus re
deat unde profectus est. Jam vero tonsum illum
præpositus tradit cuidam eorum qui in ascetica
vita et virtute præcellunt, ut ab eo instituatur in
arte artium ac scientia scientiarum; monastica,
inquam, disciplina. Tunc vero seorsum cella do
natur, quando nempe ipse sibi ad salutem sufficere
a præfecto judicabitur. Atque ita quidem sacra les..
fundamentum, principium et radix divinæ beatæ
que vitæ. At exlex malitia legem evertens, man
datum scriptum ad begumenum seu præpositum
mittit, quod ita complectitur: illum constituimus
fratrem in monasterio nostro illo; et suscipe eum,
triennium probetur, an fieri possit monachus; et
" præposite, ac tonde, et trade ei cellas in mansionem
suam et requiem: ipse etiam accipiat quidquid
reliqui fratres accipiunt: facito quoque exemplum
hujusce nostri mandati, ac præbeto tali ad secu
ritalemn. Atque hæc quidem, si ille inter religio
siores charisticarios locum tenet. Nam si inter
aliter affectos censetur, neque simplici salutatione
hegumenum dignatur; sed ad eum quem constituie
ut rebus monasterii provideat, hominem suum, me
moratum mittit mandatum; neque an sit præposi
tus cogitat. Labefactatum igitur illico est princi
pium, subtractum fuit fundamentum divini ædi
ficii, et radix exaruit, Labefactato autem principio,
necesse est simul labefactari totum; subducto fun
damento, etiam aedificium necessario corruit; et
radice arefacta, idem necesse est contingat arbori.
Mox enim cessavit omnis divinitus inspirata præ
dictorum sanctorum Patrum doctrina,' quæ de
renuntiatione, obedientia, introductoria institutione,
ac excisione voluntatis agit. Hæc autem in eo qui
monasticam vitam ducere vult si non præexsti
terint, neque aliud omnino divinorum spiritalis
et monasticæ legis præceptorum sequetur. Quippe
superioris auctoritate per. sæcularem potestatem
sublata, sicut dictum est, et corporali necessitate
non per ipsum, sed per charisticarium monachis
prabita, quis corum illi allendet? Quis eum time
bit? Quis obtemperabit mandatis ejus? Quis spi
ritalem cauterem, vel sectionem, vel parvam sano
[al.
G
reprehensionem admittet His vero ac hujusmodi
sublatis, inde necesse est, omnem monasticam
asceticamque vitam et institutionem perire fun
ditus; atque monachos solo circumdari amictu,
instar larvæ, secundum exteriorem hominem. Sed
et ipsa exterior formatura, cœpit jam evanescere
ut cernere datur in monasteriis quæ sæcularibus
serviunt. Non totidem fere ac monachi sunt, qui
ab imperatoribus et charisticariis collocantur sæ
culares fratres, intra monasterium habitantes et
extra monasterium manentes. Alque intra sanctam
mandram; o rem absurdam! sæculares mactant,
carnem comedunt, tragoedias agunt, cunctaque
sæcularia instituta persequuntur cum omni licentia.
Et quis ambigit, quin procedente tempore ac malo
col. 1049–1050page 12 of 15
PG 132:1049Εν οδ οοηΝ Ἔν Οὕτως τοίνυν ὁ δράχων χαὶ τοὺς τὰς δωρεὰς λαμθάνοντας, ἡδέως ἀναιρεῖ καὶ καταπίνει. Καὶ παῦτα τὰ αὐτῶν ἀνομήματα, ἵνα μὴ λέγω ἀσεδήματα, ἐχ πολλῶν ὀλίγα, διὰ τὴν πολυγραφίαν. ὦ
᾿᾽ οως ἴδοι ἄρδω ἀφς μα ΡΝ ΒΒ Ἢ νἴται καὶ ἐξωμονῖται. Καὶ ἔσωθεν τῆς ἁγίας μάν" ὅρας, ὦ τῆς ἀτοπίας, οἱ χοσμιχοὶ σφάζουσι, πῤεωφας γοῦσι, τραγῳδοῦσι, κοὶ πάντα τὰ κοσμικὰ ἐπίτητ διύματα δρῶτι μετὰ πάσης ἐξουσξας,. Καὶ τίς ἀμφιδάλλει, τοῦ χρόνου προϊόντος, χαὶ τοῦ χαχοῦ Ὑιροκόπτοντος, μὴ τελείως γενέσθαι τὰ μοναστήρια, χησμιχὰ καταγώγια - χαὶ ὅπερ οὐχ ἐδυνήθη ὁ πρισάθλιος Κοπρώνυμος κατορθῶσαι " τοῦτο γὰρ ἀχείγῳ σκοπό: " ὑπὸ τῶν ὀρθοδέξων πληῤωθῆνατι “πα ερνπαν απ εν, πε αν ΤῊ αν “"ν περὶ ὧν καὶ δύ οὔ; ἡ πᾶσα σπουδὴ τῷ νοητῷ λέοντι, χαὶ ἡ ἀχόρεστο: καὶ ἀνένδιτος ἔφεσις "τῆς αὐτῶν ἀπωλείας. δι᾽ ἣν καὶ πᾶσαι αἱ προτέρημέναι ἀὐτοῦ μηχανουργίαι ἐπενοήθησαν, μὴ φέροντι χαθορᾷν, ὡς προείρηται, τὴν δ'' αὐτῶν προυγινόμενὴν τῷ κόσμῳ παρὰ Θεοῦ σωτηρίαν, ἀναγκαῖον "εἰπεξὶ ἅμα γὰρ τῷ ἐπιδῆναι αὐτοῖς καὶ τῇ αὑτῶν μονῇ τὸν χάριστικάριον, "καὶ πάντα τὰ αὐτῶν χαὶ αὐτοὺς ἐγκολπώσασθαι καὶ κιταχυριεῦσαι, ὡς δεδήλωται ἑωρακότες τὴν τῆς μονῆς καὶ ἑαυτῶν καταδούλώσιν, ὑποχὸ πτουσι καὶ μὴ θέλοντες, φεῦ, τῇ χοσμιχῇ δυναστείᾳ ' χαὶ ὑπὸ τῆς ἐνδείας τῶν ἀναγκαίων ἀἰεζόμένοι δὲ ξελέναις, ὃ δὲ λέγεται, ταῖς χερσὶ, δονλοπρεπῶς τῷ χαριστικαρίῳ παρίστανται, πειταρχοῦντες. δίχην ἀνδραπόδων τοῖς αὑτῶν διατάγμασι καὶ κοτμεκοῖς θελήμασιν “ οὐδὲ εἰ ἔστιν αὐτοῖς προεστῶτι ἐπιστάς μενοι Ὁ δὲ ἡγούμενος, εἰ μὲν τῶν πολλῶν εἷς ἐστὶ, ἐδυναπάγεται χαὶ αὐτὸς τῇ τοῦ χαριστιχαρίον ἐξουσίᾳ, καὶ γίνεται καὶ λέγεται ἀντὶ: ἡγουμένου ἀγόμενος. ΕἸ δὲ τύχῃ εἶναί τις τοῦ πνευματιχῶν ἱχαὶ λογίων, ἀντέχει μὲν ἄχφι τινὸς καὶ ἀνθίσταται αῖς τοῦ. χαριστικαρίου παραλόγοις. ὁρμαῖς, καὶ ἐπισπᾶται᾽ πρὸς ἑαυτὸν τῇ τοῦ θείου λόγου. αὔριγγιν τῇ πολλῇ νουθεσίᾳ καὶ τῇ πυκνῇ παρακλήσει, ἐνίους τῶν ἀδελφῶν " ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ ὁρῶντες τοὺς τῷ χα ριστικαρίῳ προσανέχοντας ἀδελφοὺς, καὶ αὐτοῦ δῇ ποῦ ἡγουμένου περιφρονοῦντας, μερικῆς τινος προς γοίας ἀξιουμένους, ἑαντοὺς δὲ παραδλεπομένους, παλινῳδίᾳ χρησάμενοι, τῷ χαριστιχαρίῳ καὶ αὐτοὶ προστίθενται, μὴ παραδεχόμενοι ὑπὶ' αὐτοῦ, ἄχρις ὦ δεῖγμά τι τῆς πρὸς τὸν καθηγούμενον ἀπεχθείας αὑτῷ παράσχωσι, Ἐΐ οὖν ποιήσει ὁ ταπεινὸς ἐκεῖνος ) ἡγούμενος ; τί διανοηθήσεται ;ὶ ποῖος παραστήσει λόγος τὴν ὑπερθάλλουσαν αὐτοῦ θλῖψιν, καὶ τὴν ἀφηχουίαν, ὁρῶντος τὴν τῶν ὑπ' αὐτοῦ ποιμαινομένων ψυχῶν ἀπώλειαν, καὶ τὴν εἰς τὸ θεῖον χαταφρόνησιν, τὸν τοῦ ἁγίου τάγματος πάντα κίνδυνον, καὶ πάντα τὰ εἰρημένα ἄτοπα ; οὐ τῷ εἰρημένῳ δὲ τρόπῳ μόνον ἀπόλλυνται οἱ ταπεινοὶ μοναχοὶ, ἀλλὰ πολύτροπος ὑπάρχει ὁ ὄλεθρος αὐτῶν. Ἑἰς πολλὰ γὰρ ἄτοπα ὑπὸ τῆς ἐνδείας ἐκκυλίονται, ἐμπορείαν χαὶ καπηλείαν καὶ πᾶν βιωτιχὸν ἐπιτήδευμα μετ. ἐρχόμενοι, διὰ τὴν ἐλεεινὴν σωματιχὴν ζωήν" ἡ τἰμϑν ὑὖν εἰς τὰ ἀνδρῷα᾽ μοναστήρια ἐνεργοῦσα ἢ “ἐενξργουμένη ἀσέβεια, τοιαύτη. Τῆς δὲ εἰς τὰ γυναιχεῖα, τίς ἂν ἐφέκοιτο λόγος, διὰ τὴν ὑπερθολὴν τοῦ χακηῦ" Τίς μὴ χλαύσει ὁρῶν τὰ φρίχης ἀνάπλεα;
Εν οδ οοηΝ Ἔν
Οὕτως τοίνυν ὁ δράχων χαὶ τοὺς τὰς δωρεὰς λαμθάνοντας, ἡδέως ἀναιρεῖ καὶ καταπίνει. Καὶ παῦτα
τὰ αὐτῶν ἀνομήματα, ἵνα μὴ λέγω ἀσεδήματα, ἐχ πολλῶν ὀλίγα, διὰ τὴν πολυγραφίαν. ὦ
᾿᾽ οως ἴδοι ἄρδω ἀφς μα ΡΝ ΒΒ Ἢ
νἴται καὶ ἐξωμονῖται. Καὶ ἔσωθεν τῆς ἁγίας μάν"
ὅρας, ὦ τῆς ἀτοπίας, οἱ χοσμιχοὶ σφάζουσι, πῤεωφας
γοῦσι, τραγῳδοῦσι, κοὶ πάντα τὰ κοσμικὰ ἐπίτητ
διύματα δρῶτι μετὰ πάσης ἐξουσξας,. Καὶ τίς ἀμ-
φιδάλλει, τοῦ χρόνου προϊόντος, χαὶ τοῦ χαχοῦ
Ὑιροκόπτοντος, μὴ τελείως γενέσθαι τὰ μοναστήρια,
χησμιχὰ καταγώγια - χαὶ ὅπερ οὐχ ἐδυνήθη ὁ
πρισάθλιος Κοπρώνυμος κατορθῶσαι " τοῦτο γὰρ
ἀχείγῳ σκοπό: " ὑπὸ τῶν ὀρθοδέξων πληῤωθῆνατι
“πα ερν- παν απ εν, πε αν ΤῊ αν “"ν
περὶ ὧν καὶ δύ οὔ; ἡ πᾶσα σπουδὴ τῷ νοητῷ λέοντι,
χαὶ ἡ ἀχόρεστο: καὶ ἀνένδιτος ἔφεσις "τῆς αὐτῶν
ἀπωλείας. δι᾽ ἣν καὶ πᾶσαι αἱ προτέρημέναι ἀὐτοῦ
μηχανουργίαι ἐπενοήθησαν, μὴ φέροντι χαθορᾷν, ὡς
προείρηται, τὴν δ'' αὐτῶν προυγινόμενὴν τῷ κόσμῳ
παρὰ Θεοῦ σωτηρίαν, ἀναγκαῖον "εἰπεξὶ ἅμα γὰρ
τῷ ἐπιδῆναι αὐτοῖς καὶ τῇ αὑτῶν μονῇ τὸν χάριστι-
κάριον, "καὶ πάντα τὰ αὐτῶν χαὶ αὐτοὺς ἐγκολπώ-
σασθαι καὶ κιταχυριεῦσαι, ὡς δεδήλωται ἑωρακό-
τες τὴν τῆς μονῆς καὶ ἑαυτῶν καταδούλώσιν, ὑποχὸ
πτουσι καὶ μὴ θέλοντες, φεῦ, τῇ χοσμιχῇ δυναστείᾳ '
χαὶ ὑπὸ τῆς ἐνδείας τῶν ἀναγκαίων ἀἰεζόμένοι δὲ
ξελέναις, ὃ δὲ λέγεται, ταῖς χερσὶ, δονλοπρεπῶς τῷ
χαριστικαρίῳ παρίστανται, πειταρχοῦντες. δίχην
ἀνδραπόδων τοῖς αὑτῶν διατάγμασι καὶ κοτμεκοῖς
θελήμασιν “ οὐδὲ εἰ ἔστιν αὐτοῖς προεστῶτι ἐπιστάς
μενοι Ὁ δὲ ἡγούμενος, εἰ μὲν τῶν πολλῶν εἷς ἐστὶ,
ἐδυναπάγεται χαὶ αὐτὸς τῇ τοῦ χαριστιχαρίον
ἐξουσίᾳ, καὶ γίνεται καὶ λέγεται ἀντὶ: ἡγουμένου
ἀγόμενος. ΕἸ δὲ τύχῃ εἶναί τις τοῦ πνευματιχῶν
ἱχαὶ λογίων, ἀντέχει μὲν ἄχφι τινὸς καὶ ἀνθίσταται
αῖς τοῦ. χαριστικαρίου παραλόγοις. ὁρμαῖς, καὶ
ἐπισπᾶται᾽ πρὸς ἑαυτὸν τῇ τοῦ θείου λόγου. αὔριγγιν
τῇ πολλῇ νουθεσίᾳ καὶ τῇ πυκνῇ παρακλήσει, ἐνίους
τῶν ἀδελφῶν " ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ ὁρῶντες τοὺς τῷ χα
ριστικαρίῳ προσανέχοντας ἀδελφοὺς, καὶ αὐτοῦ δῇ
ποῦ ἡγουμένου περιφρονοῦντας, μερικῆς τινος προς
γοίας ἀξιουμένους, ἑαντοὺς δὲ παραδλεπομένους,
παλινῳδίᾳ χρησάμενοι, τῷ χαριστιχαρίῳ καὶ αὐτοὶ
προστίθενται, μὴ παραδεχόμενοι ὑπὶ' αὐτοῦ, ἄχρις
ὦ δεῖγμά τι τῆς πρὸς τὸν καθηγούμενον ἀπεχθείας
αὑτῷ παράσχωσι, Ἐΐ οὖν ποιήσει ὁ ταπεινὸς ἐκεῖνος
) ἡγούμενος ; τί διανοηθήσεται ;ὶ ποῖος παραστήσει
λόγος τὴν ὑπερθάλλουσαν αὐτοῦ θλῖψιν, καὶ τὴν
ἀφηχουίαν, ὁρῶντος τὴν τῶν ὑπ' αὐτοῦ ποιμαινομέ-
νων ψυχῶν ἀπώλειαν, καὶ τὴν εἰς τὸ θεῖον χαταφρό-
νησιν, τὸν τοῦ ἁγίου τάγματος πάντα κίνδυνον,
καὶ πάντα τὰ εἰρημένα ἄτοπα ; οὐ τῷ εἰρημένῳ δὲ
τρόπῳ μόνον ἀπόλλυνται οἱ ταπεινοὶ μοναχοὶ, ἀλλὰ
πολύτροπος ὑπάρχει ὁ ὄλεθρος αὐτῶν. Ἑἰς πολλὰ
γὰρ ἄτοπα ὑπὸ τῆς ἐνδείας ἐκκυλίονται, ἐμπορείαν
χαὶ καπηλείαν καὶ πᾶν βιωτιχὸν ἐπιτήδευμα μετ.
ἐρχόμενοι, διὰ τὴν ἐλεεινὴν σωματιχὴν ζωήν" ἡ
τἰμϑν ὑὖν εἰς τὰ ἀνδρῷα᾽ μοναστήρια ἐνεργοῦσα ἢ
“ἐενξργουμένη ἀσέβεια, τοιαύτη. Τῆς δὲ εἰς τὰ γυναι-
χεῖα, τίς ἂν ἐφέκοιτο λόγος, διὰ τὴν ὑπερθολὴν τοῦ
χακηῦ" Τίς μὴ χλαύσει ὁρῶν τὰ φρίχης ἀνάπλεα;
progressum faciente, monasteria penitus verténda
sint in smcularia diversoria; quinque id quod
exsequi non poluit miserriams. Coprauynuis" ( en
énii ille collimábat) perorthodoxos perficiatur ?
lia. ergo draco euam cos qui danationes 'aécipiunt,
ipsis eujientbus interunit an devorat, Atque. hie
sunt illorum iniquitates, ne dicam impietales, de
multis pouce memorate, me: nioduni- excederet
«onseriptig.
AY. Nein EE utres HUNE NN S.
etis et misorabilibus monachis, dé quibos ae propter
juos omne studium intelligibili et. spiritali leoui,
et insatiabile obstiuatumqne eorum péfditionis desi- 1
derium; ob quam et eunete ejns antea explicatte
wachinationes e&cogitatg fuerunt, cuti sicut dicium
fuit, videre uon sustineret salutem qui a Doo per
ipsos uundo contingebat. Nam statim ae ipsos ip-
serunsque ionasteriur: invasit. charistiearidé; óm-
uisque ipsorum cum ipsis in sipum conjecit ae in
servitutem redegil, iniuiti monasterii suamque
subactionem, suecumbunt etiam inviti, heu! saeu-
lari potentite ; et inopia necessariorum pressi, via-
ciis, quod diei solet, manibus eharisticario faiiufán-
(ur, ejus, precepils. excularibusque "tbluntatibus
vbedientes instar manclpiorum ; neque^ad ip Is sit
prapositns animadvertentes. Ad Legumeius/"iev?
prsses et duetor, si unus 6 vulgo eit, Tse patiter
eharistiearil potestate abripitur, fiqul 8E" dilftor
pro ductore ductus, Quod si forsan & humero fuerit.
spiritalium et- proborum, resiéiet quidem ac oblu-
ctabitur aliquatenus charistieafii temerariis insülti-
bus, alque divini scrmonls fistula, monitis pluribus,
frequeuteque adhoriatione, attrahel ad 86 quosdam.
fratrum : sed ei illi cernentes quod fratres. qui
eharbücario adbgerent, prapositumque wmauaiterli
€onteunthty nonnullum ex parte consequantur vitse
solitum, ipsi vero despicianlur, palinodia vsi,
charisticario cWam ipsi adjunguni se; a quo non
adwilluntür, donee ei exhibuerin odii adversus
praepositum aliquod documeutum, Quid ergo faciet
huoilis ille prefectus? quid. excogitabit? Quinam
oratio explicabit supremam ejus affliciionem et con-
silii iuopiam, dum sspicit animaram quaruiB pastor
«st interitum, Numinis contemptum , ounce saneti
órdinis perienlum, cunctaque jam dieta inconimoda 1
Neque vero prolato solum modo peremui humile:
qnonachi, sed.multiplex est eorum interitus, Nam-
que in multa absurda per Indigentiam devolvuntur;
negoliationem exercebt, arem cauponiam, omneque
» menlare institutum, propter miserabilem. córpo-
ream vitam, Ejusmodi est quia in virorum mona
sterii agi agilurque impielos, Eam auicia quae it
wneliurunr monasteriis versatur, quis sermo asse
quezyr, ub mali uimietatem ? Quis non ffelit certien:
res borrore plenas ? Nam eum pradíctis virilium
inonasteriorum. ealamilatibus, alia molestiora ir
istis peraguntur, D'tiora iliorum jriuaciis viris it
col. 1051–1052page 13 of 15
PG 132:1051Μετὰ γὰρ τῶν ἐπὶ τοῖς ἀνδρῴοις προειρημένων ναχῶν, καὶ ἄλλα χαλεπώτερα ἐπὶ τούτοις ἐρῶνται. Τὰ μὲν γὰρ εὐπορώτερα τούτων, τοῖς ἄρχουσιν εἰς πρόσωπα τῶν οἰκείων γαμετῶν δωροῦνται, ἐπὶ δυσὶ προσώποις ἢ ἐπὶ τρισὶν, ως φασι· τὰ δὲ ἀπορώτερα, ἀπορωτέροις καὶ ἀπορωτέραις. Οἱ τινες ἅμα τῷ παραλαβεῖν αὐτὰ, οὐ μόνον πᾶσαν τὴν πρόσοδον αὐτῶν, ὡς ἰδίαν ἐγκολποῦνται κληρονομίαν, ὀλίγα τινὰ ἢ οὐδὲν ταῖς μοναζούσαις παρέχοντες· ἀλλὰ καὶ οἴκους ἔνιοι ἔσωθεν τῆς τῶν παρθένων αὐλῆς ἀνεγείρουσιν, αἰωνίαν τὴν τῶν μοναστηρίων κατά σχεσιν ἑαυτοῖς πραγματευόμενοι. Καὶ εἰσὶ λοιπὸν ἀναμίξ, κοσμικοὶ καὶ κοσμικαί, δοῦλοι καὶ δουλίδες, μετὰ τῶν μοναζουσῶν συζῶντες καὶ συνεκκλησιαζό μενοι. "Α δὲ καὶ αἱ ταπειναὶ μονάζουσαι, ὑπὸ τῆς ἐνδείας τῶν ἀναγκαίων πιεζόμεναι ὁρῶσι, τίς ἰσχύει γραφῇ παραδούναι; οἴχεται κἀνταῦθα ἐξ αἰτίας τῶν χαριστικαρίων καὶ χαριστικαριῶν, πᾶσα μοναδική μοναχική] καὶ παρθενική κατάστασις· πᾶς κανὼν ὑπο ταγῆς καὶ ταπεινώσεως καὶ ἐκκοπῆς θελήματος ἀπελήλαται· πανταχοῦ τῶν χαριστικαρίων κατεξουσια ζέντων, καὶ τῶν προεστώτων καταφρονουμένων· καὶ τῶν μοναζουσῶν ταῖς χαριστικαρίαις προσκειμένων καὶ ὑπεικουσῶν, οὐ ταῖς προεστώσαις, καὶ χαιρους σῶν μᾶλλον ὡς τὰ πολλὰ, ταῖς διενέξεσι τῆς χαρι στικαρίας καὶ τῆς καθηγουμένης, διηνεκῶν καὶ ἀδιαλείπτων οὐσῶν ἐν αὐταῖς διχοστασιῶν καὶ μνη σικακιῶν. Τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων, ποῦ λοιπὸν σωτηρίας ἐλπίς; Ποῦ τὸ τῆς ἀρετῆς ἐργαστήριον; Ποῦ τὸ διδασκάλιον τῆς ἀληθοῦς φιλοσοφίας, καὶ τέχνης τῶν τεχνῶν; οἴχεται καὶ ἀπώλωλεν. Οὕτως τοίνυν καὶ ὁ ἐχθρὸς ἡμᾶς τοὺς ἐλεεινούς μοναχούς, ἄνδρας τε καὶ γυναῖκας, ψυχικῶς φονεύων ἀπόλ λυσεν. ις'. Τοῦτο τὸ χαλεπώτατον καὶ ὑπέρογκον καὶ πολύτροπον καὶ ἀνυπέρβλητον κακόν, τὸ πάσης ἀσε βείας ἐφάμιλλον, τὸ πάσης αἱρέσεως ισοστάσιον, οἱ κατὰ καιροὺς βασιλεῖς καὶ πατριάρχαι ενεργούμενον καθορῶντες, καὶ δυνάμενοι καὶ ἐξουσίαν ἔχοντες ἀναστείλαι καὶ παῦσαι αὐτό, οὐ μόνον τοῦτο οὐ ποιοῦσιν, ἀλλὰ καὶ ἐπιβεβαιοῦσι, δι᾿ ὧν καὶ αὐτοὶ τὰ αὐτὰ τῶν πρὸ αὐτῶν ἐνεργοῦσιν· ἀεὶ τοῦ κακοῦ κατὰ γενεὰν καὶ γενεὰν προσθήκην ἐπιδεχομένου, καὶ ὅσον οὔπω ἀφανισμῷ τελείῳ τοῦ μοναχικοῦ τάγματος παραδοθησομένου. Οὐδὲ γὰρ ἡγοῦνται τὸ τοιοῦτον, ὅλως ἁμάρτημα εἶναι. Καὶ πῶς ἄρα διορθώσονται; Εἰ δὲ καί ποτε εἰς μικρὰν συναίσθησιν ἔλθωσιν, ὑπό τινος τῶν φιλαρέτων περὶ τούτου ὑπομιμνησκόμενοι, τοῖς πρωταιτίοις ἐκείνοις τὸ πᾶν ἐπιγράφουσι, καὶ ἑαυτοὺς ἀνευθύνους ὑπολαμβάνουσιν· ἀγνοοῦντες ὅτι τοσοῦτον μᾶλλον ἐκείνων κατα κριθήσεσθαι μέλλουσιν, ὅσον ἐκεῖνοι μὲν μὴ εἰδότες τὸ ἐξ ἀποτελέσματος τοῦ κακοῦ μέγεθος, ὡς ἀγαθόν τι δοκοῦντες ποιεῖν, τὸ πονηρὸν ἕδρασαν· οὗτοι δὲ τὸ θεοστυγέστατον ἀποτέλεσμα ὀφθαλμοῖς καθορῶντες, ἑκουσίως ἀνομοῦσι, τὴν οἰκείαν καταπατοῦντες συνείδησιν. ᾿Αλλὰ καὶ τίς ἀπὸ τοῦ αἰῶνος, ὑπὸ τῆς τῶν προλαβόντων κακίας ἐβοηθήθη, τοῦ μὴ τὰ ὅμοια καὶ χείρονα ἐκείνων κολασθῆναι; τί γὰρ ὠφελοῦνται οἱ φονεῖς ἀπὸ τοῦ εἶναι τοῦ φόνου πρωταίτιον τὸν Κάϊν, ἢ οἱ ἀρσενοκοῖται ἀπὸ τοῦ εἶναι πρωταιτίους
Μετὰ γὰρ τῶν ἐπὶ τοῖς ἀνδρῴοις προειρημένων
ναχῶν, καὶ ἄλλα χαλεπώτερα ἐπὶ τούτοις ἐρῶνται.
Τὰ μὲν γὰρ εὐπορώτερα τούτων, τοῖς ἄρχουσιν εἰς
πρόσωπα τῶν οἰκείων γαμετῶν δωροῦνται, ἐπὶ δυσὶ
προσώποις ἢ ἐπὶ τρισὶν, ως φασι· τὰ δὲ ἀπορώτερα,
ἀπορωτέροις καὶ ἀπορωτέραις. Οἱ τινες ἅμα τῷ
παραλαβεῖν αὐτὰ, οὐ μόνον πᾶσαν τὴν πρόσοδον
αὐτῶν, ὡς ἰδίαν ἐγκολποῦνται κληρονομίαν, ὀλίγα
τινὰ ἢ οὐδὲν ταῖς μοναζούσαις παρέχοντες· ἀλλὰ
καὶ οἴκους ἔνιοι ἔσωθεν τῆς τῶν παρθένων αὐλῆς
ἀνεγείρουσιν, αἰωνίαν τὴν τῶν μοναστηρίων κατά
σχεσιν ἑαυτοῖς πραγματευόμενοι. Καὶ εἰσὶ λοιπὸν
ἀναμίξ, κοσμικοὶ καὶ κοσμικαί, δοῦλοι καὶ δουλίδες,
μετὰ τῶν μοναζουσῶν συζῶντες καὶ συνεκκλησιαζό
μενοι. "Α δὲ καὶ αἱ ταπειναὶ μονάζουσαι, ὑπὸ τῆς
ἐνδείας τῶν ἀναγκαίων πιεζόμεναι ὁρῶσι, τίς ἰσχύει
γραφῇ παραδούναι; οἴχεται κἀνταῦθα ἐξ αἰτίας τῶν
χαριστικαρίων καὶ χαριστικαριῶν, πᾶσα μοναδική
μοναχική] καὶ παρθενική κατάστασις· πᾶς κανὼν ὑπο
ταγῆς καὶ ταπεινώσεως καὶ ἐκκοπῆς θελήματος ἀπε
λήλαται· πανταχοῦ τῶν χαριστικαρίων κατεξουσια
ζέντων, καὶ τῶν προεστώτων καταφρονουμένων· καὶ
τῶν μοναζουσῶν ταῖς χαριστικαρίαις προσκειμένων
καὶ ὑπεικουσῶν, οὐ ταῖς προεστώσαις, καὶ χαιρους
σῶν μᾶλλον ὡς τὰ πολλὰ, ταῖς διενέξεσι τῆς χαρι
στικαρίας καὶ τῆς καθηγουμένης, διηνεκῶν καὶ
ἀδιαλείπτων οὐσῶν ἐν αὐταῖς διχοστασιῶν καὶ μνη
σικακιῶν. Τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων, ποῦ λοιπὸν
σωτηρίας ἐλπίς; Ποῦ τὸ τῆς ἀρετῆς ἐργαστήριον;
Ποῦ τὸ διδασκάλιον τῆς ἀληθοῦς φιλοσοφίας, καὶ τέχνης τῶν τεχνῶν; οἴχεται καὶ ἀπώλωλεν. Οὕτως
τοίνυν καὶ ὁ ἐχθρὸς ἡμᾶς τοὺς ἐλεεινούς μοναχούς, ἄνδρας τε καὶ γυναῖκας, ψυχικῶς φονεύων ἀπόλ
λυσεν.
ις'. Τοῦτο τὸ χαλεπώτατον καὶ ὑπέρογκον καὶ
πολύτροπον καὶ ἀνυπέρβλητον κακόν, τὸ πάσης ἀσε
βείας ἐφάμιλλον, τὸ πάσης αἱρέσεως ισοστάσιον, οἱ
κατὰ καιροὺς βασιλεῖς καὶ πατριάρχαι ενεργούμενον
καθορῶντες, καὶ δυνάμενοι καὶ ἐξουσίαν ἔχοντες
ἀναστείλαι καὶ παῦσαι αὐτό, οὐ μόνον τοῦτο οὐ
ποιοῦσιν, ἀλλὰ καὶ ἐπιβεβαιοῦσι, δι᾿ ὧν καὶ αὐτοὶ
τὰ αὐτὰ τῶν πρὸ αὐτῶν ἐνεργοῦσιν· ἀεὶ τοῦ κακοῦ
κατὰ γενεὰν καὶ γενεὰν προσθήκην ἐπιδεχομένου,
καὶ ὅσον οὔπω ἀφανισμῷ τελείῳ τοῦ μοναχικοῦ
τάγματος παραδοθησομένου. Οὐδὲ γὰρ ἡγοῦνται τὸ
τοιοῦτον, ὅλως ἁμάρτημα εἶναι. Καὶ πῶς ἄρα
διορθώσονται; Εἰ δὲ καί ποτε εἰς μικρὰν συναίσθη
σιν ἔλθωσιν, ὑπό τινος τῶν φιλαρέτων περὶ τούτου
ὑπομιμνησκόμενοι, τοῖς πρωταιτίοις ἐκείνοις τὸ πᾶν
ἐπιγράφουσι, καὶ ἑαυτοὺς ἀνευθύνους ὑπολαμβάνου
σιν· ἀγνοοῦντες ὅτι τοσοῦτον μᾶλλον ἐκείνων κατα
κριθήσεσθαι μέλλουσιν, ὅσον ἐκεῖνοι μὲν μὴ εἰδότες
τὸ ἐξ ἀποτελέσματος τοῦ κακοῦ μέγεθος, ὡς ἀγαθόν
τι δοκοῦντες ποιεῖν, τὸ πονηρὸν ἕδρασαν· οὗτοι δὲ
τὸ θεοστυγέστατον ἀποτέλεσμα ὀφθαλμοῖς καθορών
τες, ἑκουσίως ἀνομοῦσι, τὴν οἰκείαν καταπατοῦντες
συνείδησιν. ᾿Αλλὰ καὶ τίς ἀπὸ τοῦ αἰῶνος, ὑπὸ τῆς
τῶν προλαβόντων κακίας ἐβοηθήθη, τοῦ μὴ τὰ ὅμοια
καὶ χείρονα ἐκείνων κολασθῆναι; τί γὰρ ὠφελοῦνται
οἱ φονεῖς ἀπὸ τοῦ εἶναι τοῦ φόνου πρωταίτιον τὸν
Κάϊν, ἢ οἱ ἀρσενοκοῖται ἀπὸ τοῦ εἶναι πρωταιτίους
bus personis, aut super tribus, ut aiunt: minoris
vero reditus, minus divitibus cum viris tum feminis.
Qui simul atque acceperunt, non modo cunetas
eorum facultates, tanquam propriam hæreditatem
in sinum cogerunt, panca quædam aut nihil mo
nialibus præbentes, verum etiam nomulli domos
exstruunt intra virginum septa, perpetuam sibi
monasteriorum possessionem efficere conantes.
Jamque permistim degunt mundani et mundang,
servi et ancille, cum monialibus conviventes, con
versántes et colloquentes. Quæ porro abjectæ mo
niales inopia rerum necessariarum oppressæ agant,
quis valebit litteris tradere? Pessum it hic charisti
cariorum et charisticariarum causa, omnis monastica
et virginalis constitutio: omnis regula obedientia,
humilitatis, exscindende voluntatis propellitur; cum
ubique charisticarii dominentur, et præpositi con
personis propriarum uxorum donantur, super dua
[al.
temnantur; necnon sanctimoniales charisticariis
mulieribus adhæreant et obsecundent, non autem
iis quæ præpositæ earum sunt; imo ut plurimum
lætentur in charisticaria et præpositæ contentioni
bus, quas inter continuæ ac indesinentes babentur
dissensiones et simultates. Quæ cum ita sint, ubi
nam de reliquo spes salutis? Ubinam virtutis
officina? ubi schola veræ philosophiæ, artisque
artium? Abiit atque periit. Ita ergo inimicus nos
miserabiles vitam monasticam agentes viros et
feminas, secundum animam interficit ac perdit.
XVI. Hoc gravissimum, immensum, multiplex,
ac intolerabile malum, omnis impietatis æmului,
omni hæresi æquale, qui per tempora exstitere
imperatores et patriarchae vigere conspicati, cumn
possent ex auctoritate comprimere et coercere, non
modo non fecerunt, sed etiam confimarunt, agendo
eadem quæ prædecessores sui: adeo ut malum
semper ab ætate in ætatem augmentum ceperit, et
monachicus ordo tantum non tradendus sit integræ
abolitioni. Neque enim hoc censent, ullatenus esse
peccatum. Quomodo igitur emendabuntur? Si vero
aliquando in modicum sensum venerint, ab aliquo
e virtute præditis eam ob rem admoniti, primis
illis auctoribus totum ascribunt, seque arbitrantur
culpæ non affines: atque ignorant quod eo magis
supra illos condemnandi sint, quo illi quidem
Descientes mali inde provenientis magnitudinem,
putando bonum quid se agere, malum perpetrarunt;
ipsi vero Deo maxime invisum eventum oculis
spectantes, sponte inique agunt, sua conculcata
conscientia. Sed et quis ab omni tempore, per
præcedentium malitiam adjutus est, ut non pari,
imo graviori supplicio afficeretur? Quid enim
prodest homicidis, Cainum primum esse homicidit
auctorem; aut prædiconibus, inchoasse hoc scelus
Sodomitas? Quin potius absque spe veniæ delin
quumt; utpote qui post terribilem illorum conden
col. 1053–1054page 14 of 15
PG 132:1053τοὺς Σοδομίτα;; εἰ μὴ μᾶλλον ἀσυγχώρητα πλημ μελοῦσιν· ὡς μετὰ τὴν φοβερὰν ἐκείνων κατάκρισιν, τοῖς αὐτοῖς ἐπιμένοντες. Οὕτως οὐδὲ αὐτοὶ χώρων ἀπολογίας πάντως ἕξουσι, διὰ τὸ μὴ γενέσθαι πρωτο αίτιοι. 5. Αμαρτίαν πρός θάνατον εἶπον οἱ Πατέρες τὴν ἀμετανόητον. Καὶ τίς τῶν μοναστήρια δωρουμένων ἢ τῶν λαμβανόντων μετενόησε ποτε ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ καὶ τοσαύτῃ ἁμαρτίᾳ, ἢ κἂν ὅλως ἁμαρτῆσαι ποτε ψήθη τούτου ἕνεκεν, τα μετανοήσῃ, καὶ κἂν εἰς αὐτὰς τὰς τελευταίας ἀναπνοις, κἂν φλε λόγῳ εἴπῃ πρὸ; Κύριον· Ημαρτόν σοι, Κύριε· τά σοι καὶ τοῖς τοῖς ἀνατεθειμένα πράγματα, αναιδώς καὶ ἀδεῶς δι' ὅλης μου τῆς ζωῆς καταχρώμενος ἀλλὰ σύ, Κύριε, διὰ τὴν ἄπειρόν σου καὶ ἀνεκδιήγη τον ἀγαθότητα, ἐλέησον καὶ συγχώρησόν μοι. 'ἀμετανόητος δὲ ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ καὶ τηλικαύτῃ ἀσεβεία ἀποθανών, πῶς ῥυσθήσεται ὁ ἄθλιος τῆς αἰωνίου κολάσεως; εἰ καὶ μηδεμίαν ἄλλην ἁμαρτίαν ἑαυτῷ συνέγνωκεν· ὅπερ ἀμήχανον. Τὸ δὲ παραδοξότεροι, ὅτι οἱ τὰ τοιαῦτα τολμῶντες πλημμελεῖν, καὶ οὕτως τῷ Θεῷ προσκρούοντες, τολμῶσι μοναστήρια ἐκ νέου ανοικοδομεῖν· καὶ οὐκ ἐρυθριῶσιν, ἄλλα μοναστήρια καταλύοντες, καὶ ἕτερα ἀνοικοδομοῦντες· μὴ δὲ κἂν τοῦτο συνιδεῖν δυνάμενοι, ὅτι τοῦ δυσσεβοῦς ἔθους κρατοῦντος, καὶ τὰ νῦν ὑπ' αὐτῶν ἀνεγειρόμενα, εἰ καὶ μὴ σήμερον, ἀλλ' αὔριον γοῦν, ἀνάγκη δωρηθής ναι καὶ δουλωθῆναι καὶ καταλυθήναι. τη'. Δόξα σοι, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ὁ Θεὸς ἡμῶν, η δόξα σοι, δόξα τῇ μακροθυμίᾳ σου, δόξα τῇ ἀνεξικακία σου, δόξα τῇ ἀφάτῳ φιλανθρωπίᾳ σου· ὅτι τοῦ τοιούτου και τηλικούτου κακοῦ, ἐπὶ τοσούτοις χρόνοις τῇ Ῥωμανίᾳ καὶ τῇ τῶν Χριστιανῶν του λιτείᾳ ἐνδυναστεύοντος, καὶ τολμωμένου ἀφόβως καὶ πεπαρρησιασμένως ἐνώπιον τῶν ὀφθαλμῶν σου, οὐκ Αγανάκτησας, οὐκ ὠργίσθης ἀξίως, καὶ ἀφανισμῷ τελείῳ ἡμᾶς παρέδωκας· ἀλλ' ἔτι ἀνέχῃ καὶ μακροθυμεῖς. Καὶ νῦν μὲν, τὸ τῶν Τούρκων ἄγριον καὶ ἀθεώτατον ἔθνος ἡμῖν εἰς παιδείαν ήγειρας, τὴν τῆς Ανατολῆς χώραν ληΐζον· νῦν δὲ, τὰ τῶν Πατζινά χων καὶ Κομάνων καὶ Φράγγων, τὰ τῆς Δύσεως λεηλατοῦντα. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ σεισμῷ φοβερῷ, καὶ χαλεποίς συμπτώμασι, καὶ θανάτοις ἐξαισίοις, καὶ ἐμπρησμοῖς ἡμᾶς ἐφόβησας· εἰς συναίσθησιν πάν τως διὰ τούτων καὶ τῶν τοιούτων, καὶ εἰς διόρθωσιν ἄγων. Ἡμεῖς δὲ οὐ συνήκαμεν, οὔτε συνίεμεν Κατά τὸν παρόντα κανόνα, ὡς ἔοικεν, ἀναγκάζει τὸ μέρος τῆς Ἐκκλησίας τοὺς Λατίνους ἐξόμνυσθαι θέλοντας γυναῖκας λαβεῖν ἐκ τῆς Ρωμανίας. Πατζινάκων. Δάκες,
τοὺς Σοδομίτα;; εἰ μὴ μᾶλλον ἀσυγχώρητα πλημ
μελοῦσιν· ὡς μετὰ τὴν φοβερὰν ἐκείνων κατάκρισιν,
τοῖς αὐτοῖς ἐπιμένοντες. Οὕτως οὐδὲ αὐτοὶ χώρων
ἀπολογίας πάντως ἕξουσι, διὰ τὸ μὴ γενέσθαι πρωτο
αίτιοι.
5. Αμαρτίαν πρός θάνατον εἶπον οἱ Πατέρες
τὴν ἀμετανόητον. Καὶ τίς τῶν μοναστήρια δωρουμέ
νων ἢ τῶν λαμβανόντων μετενόησε ποτε ἐπὶ τῇ
τοιαύτῃ καὶ τοσαύτῃ ἁμαρτίᾳ, ἢ κἂν ὅλως ἁμαρτή
σαί ποτε ψήθη τούτου ἕνεκεν, τα μετανοήσῃ, καὶ
κἂν εἰς αὐτὰς τὰς τελευταίας ἀναπνοις, κἂν φλε
λόγῳ εἴπῃ πρὸ; Κύριον· Ημαρτόν σοι, Κύριε· τά
σοι καὶ τοῖς τοῖς ἀνατεθειμένα πράγματα, αναιδώς
καὶ ἀδεῶς δι' ὅλης μου τῆς ζωῆς καταχρώμενος
ἀλλὰ σύ, Κύριε, διὰ τὴν ἄπειρόν σου καὶ ἀνεκδιήγη
τον ἀγαθότητα, ἐλέησον καὶ συγχώρησόν μοι. 'Αμε
τανόητος δὲ ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ καὶ τηλικαύτῃ ἀσεβεία
ἀποθανών, πῶς ῥυσθήσεται ὁ ἄθλιος τῆς αἰωνίου
κολάσεως; εἰ καὶ μηδεμίαν ἄλλην ἁμαρτίαν ἑαυτῷ
συνέγνωκεν· ὅπερ ἀμήχανον. Τὸ δὲ παραδοξότεροι,
ὅτι οἱ τὰ τοιαῦτα τολμῶντες πλημμελεῖν, καὶ οὕτως
τῷ Θεῷ προσκρούοντες, τολμῶσι μοναστήρια ἐκ νέου
ανοικοδομεῖν· καὶ οὐκ ἐρυθριῶσιν, ἄλλα μοναστήρια
καταλύοντες, καὶ ἕτερα ἀνοικοδομοῦντες· μὴ δὲ κἂν
τοῦτο συνιδεῖν δυνάμενοι, ὅτι τοῦ δυσσεβοῦς ἔθους
κρατοῦντος, καὶ τὰ νῦν ὑπ' αὐτῶν ἀνεγειρόμενα, εἰ
καὶ μὴ σήμερον, ἀλλ' αὔριον γοῦν, ἀνάγκη δωρηθής
ναι καὶ δουλωθῆναι καὶ καταλυθήναι.
τη'. Δόξα σοι, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ὁ Θεὸς ἡμῶν,
η δόξα σοι, δόξα τῇ μακροθυμίᾳ σου, δόξα τῇ ἀνεξι
κακίᾳ σου, δόξα τῇ ἀφάτῳ φιλανθρωπίᾳ σου· ὅτι
τοῦ τοιούτου και τηλικούτου κακοῦ, ἐπὶ τοσούτοις
χρόνοις τῇ Ῥωμανίᾳ καὶ τῇ τῶν Χριστιανῶν του
λιτείᾳ ἐνδυναστεύοντος, καὶ τολμωμένου ἀφόβως καὶ
πεπαρρησιασμένως ἐνώπιον τῶν ὀφθαλμῶν σου, οὐκ
Αγανάκτησας, οὐκ ὠργίσθης ἀξίως, καὶ ἀφανισμῷ
τελείῳ ἡμᾶς παρέδωκας· ἀλλ' ἔτι ἀνέχῃ καὶ μακρο
θυμεῖς. Καὶ νῦν μὲν, τὸ τῶν Τούρκων ἄγριον καὶ
ἀθεώτατον ἔθνος ἡμῖν εἰς παιδείαν ήγειρας, τὴν τῆς
Ανατολῆς χώραν ληΐζον· νῦν δὲ, τὰ τῶν Πατζινά
χων καὶ Κομάνων καὶ Φράγγων, τὰ τῆς Δύσεως
λεηλατοῦντα. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ σεισμῷ φοβερῷ, καὶ
χαλεποίς συμπτώμασι, καὶ θανάτοις ἐξαισίοις, καὶ
ἐμπρησμοῖς ἡμᾶς ἐφόβησας· εἰς συναίσθησιν πάν
τως διὰ τούτων καὶ τῶν τοιούτων, καὶ εἰς διόρθωσιν
ἄγων. Ἡμεῖς δὲ οὐ συνήκαμεν, οὔτε συνίεμεν
Κατά
τὸν παρόντα κανόνα, ὡς ἔοικεν, ἀναγκάζει τὸ μέρος
τῆς Ἐκκλησίας τοὺς Λατίνους ἐξόμνυσθαι θέλοντας
γυναῖκας λαβεῖν ἐκ τῆς Ρωμανίας.
Πατζινάκων.
Δάκες,
nationem, in iisdem persistunt. Ita neque ipsi ullum
excusationis locum ex eo habebunt quod non sint
primi sontes.
XVII. Peccatum ad mortem, dixerunt Patres
illud de quo pœnitentia non agitur. Et quis eorum
qui monasteria tradunt aut accipiunt, pœnitentiam
unquam egit de tali tantoque delicto; vel saltem
peccasse se ea de causa existimavit aliquando, ut
pœnitentia duceretur, ac vel in ipsis extremis
balitibus, nudo duntaxat sermone diceret ad Do
minum: Peccavi tibi, Domine, iis rebus quæ tibi
tuisque dicatæ sunt, per totam vitam meam impu
denter et intrepide abusus: sed tu, Domine, per
immensam tuam et ineffabilem bonitatem, miserere,
ac mihi ignosce. Absque pœnitentia vero in tali
tantaque impietate moriens, quo pacto liberabitur
miser, ab æterno supplicio? quanquam nullius
peccati alterius sibi conscius sit; quod fieri non
potest. Quodque magis inopinatum est; qui hæc
audent delinquere, sicque Deum offendunt, mona
aleria de novo aggrediuntur construere; nec pudet
eos, alia monasteria evertere, et alia reædificare;
neque vel boc intelligere valent, quod impia con
suetudine obtinente, etiam quæ uunc ab ipsis eri
guntur, licet non hodie, attamen cras necessario
donabuntur, servituti tradentur, destruentur.
XVIII. Gloria tibi, Domine Jesu Christe Deus no
ster, gloria tibi, gloria lenitali tuæ, gloria patientia
tuæ, gloria ineffabili tuæ clementiæ, quod cum tale
tantumque malum a tanto tempore in imperio
Romano Christianorumque republica dominetur, ac
citra timorem, imo cum fiducia perpetretur coram
oculis tuis non indignatus es, non est iratus con
digne, non plenæ abolitioni tradidisti nos; sed
adhuc sustines lenique animo toleras. Et modo
quidem adversus nos ad castigationem excitasti
Turcarum feram impiissimamque gentem, quæ
Orientis plagam prædatur; modo autem Patzinaco
rum, Comanorum, Francoruinque nationes, quæ
Occidentem diripiunt. Sed et tremendo terremotu,
gravibus casibus, mortibus inusitatis, incendiis ter
ruisti nos omnino per hæc et similia ad sensumac
emendationem nos ducens. Nos vero nec intellexi
mus, nec intelligimus; sed adhuc qui rejiciebat
Joan. Bapt. Cotelerii nota.
T 'Pwμaria. Id est in hoc loco, imperio
Romano Orientali. Romania enim aliquando totum
imperium Romanum significat, aliquando imperium
Romanum orientale. Quam ad rem confirmandam
plurima exempla colligi possent, jamque collecia
sunt a viris doctis. Sic (ut pauca ex innumeris pro
feram) in prima significatione Epiphanius, hæres.
69, n. 2, dicit Arianismum propagatum fuisse per
universam Romaniam, maxime per orientales par
tes. Et in Vita S. Augustini a Possidio scripta cap.
30, Vandali et Gothi, Romaniæ eversores nuncu
pantur. De secundo autem significatu manifestum
fit per hæc Balsamonis ad cap.1 Chalcedon.
Diserle Mauhaus
Paris anno 1245: Ad unitatem Romanæ Ecclesiæ,
tolum Romania, id est Græciæ imperium revo
care.
Patzinaci seu Palzinace et
Paizinacitæ, cogniti satis populi, ex Suida voce
Constantino Porphyrogenneta, Cedreno,
aliisque rerum Constantinopolitanarum scriptoribus.
Nec minus noti qui sequuntur Comani. Notissimi
vero omnium Franci. At qui præcedunt Tarci vel
Turcæ, nimium heu! orbi iunoluerunt.
col. 1055–1056page 15 of 15
PG 132:1055ἀλλ' ἔτι ὁ ἀθετῶν ἀθετεῖ, καὶ ὁ ἀνομῶν ἀνομεῖ. Σὺ δὲ, ". Τα Κύριε, καὶ ἔτι φείδῃ ἡμῶν, καὶ προνοεῖς, καὶ διοικεῖς ἐν ἐλέει καὶ οἰκτιρμοῖς τὴν ζωὴν ἡμῶν. Ὄντως κατά τὴν μεγαλωσύνην σου, καὶ ἡ μακροθυμία σου. ᾿Αλλὰ φοβοῦσί με αἱ φοβεραὶ φρικται] καὶ ἀδέκαστοι κρί σεις σου, αἱ ἀπ' αἰῶνος ἐπενεχθεῖσαι τοῖς τὰ ἀδιόρθωτα πταίσασιν. Οὐ γὰρ πολλάκις φιλεῖς περιφρονούμενος, καὶ εἰ λίαν ὑπάρχεις φιλάνθρωπος. Φοβεί με ὁ ἀσυμπαθῶς κατακλυσθεὶς κόσμος. Φοβεί με ἡ τοῦ λαοῦ τῶν Σοδόμων σὺν τῇ γῇ καὶ τῷ ἀέρι ἀποτέφρωσις, ἡ τῶν Αἰγυπτίων εἰς τὸ Ερυθραῖον πέ λαγος καταπόντωσις καταπόντισις], καὶ ἡ τοῦ Αγαπημένου Ισραήλ διὰ τὴν εἰς σὲ παρανομίαν ἀποβολή τε καὶ ἔκπτωσις. Καὶ διὰ τοῦτο τολμῶν δέομαι· Κύριε, κλίνον τὸ οὖς σου καὶ ἄκουσον· ἄνοι ξον τοὺς ὀφθαλμούς σου, καὶ ἴδε ἱλέῳ σου ὅμματι ἐπὶ τὸν λαόν σου καὶ τὴν κληρονομίαν σου, ἣν ἐξηγοράσω τῷ τιμίῳ σου αἵματι· καὶ κλίνον τὰς καρδίας ἡμῶν βασιλέων φημὶ καὶ ἀρχιερέων, ἀρχόντων τε καὶ ἀρχομένων, μοναστῶν καὶ μιγάδων, εἰς ὑπακοὴν τῶν θείων σου προσταγμάτων· καὶ τῷ θείῳ του φόβῳ καθηλώσας τὰς σάρκας ἡμῶν, καταξίωσον ἡμᾶς τρέμειν καὶ φοβεῖσθαι τὸ φρικτὸν καὶ πάντιμον ὄνομά σου· τοῦ [αι. και] μὴ παρακούειν τὸν νόμον ἀλλὰ ταῖς ἁγίαις ἐντολαῖς καὶ δικαιώμασί σου πειθαρχοῦντας, ἐκφυγεῖν δι' αὐτῶν, οὐ μόνον τὴν προειρημένην ἀσέβειαν, ἀλλὰ καὶ πᾶσαν ἄλλην ἁμαρτίαν, πράξει καὶ λόγῳ καὶ διανοίᾳ ἐνεργουμένην· ἵνα εὑρεθῶμεν ἐνώπιόν σου εὐαρεστήσαντες, καὶ μὴ αἰσχυνόμενοι, ὅταν ἀποδίδως ἑκάστῳ κατά – τὰ ἔργα αὐτοῦ. Σοὶ γὰρ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμή καὶ προσκύνησις, σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ παναγίῳ Πνεύματι, νῦν, καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ιωάννου τοῦ Κομνηνού χρυσόβουλλον, δια οριζόμενον μηδέν τι ἀπαιτεῖν τὸν πράκτορα ἀπὸ ἐκκλησίας χηρευούσης τοῦ ἐπισκόπου αυτ τῆς Καὶ τί δὲ ἄλλο τῇ βασιλείᾳ μου προυργιαίτερον ή περισπουδαστότερον, ἢ τὸ τὰς ἐκκλησίας ἀνωτέρας ρ.
ἀλλ' ἔτι ὁ ἀθετῶν ἀθετεῖ, καὶ ὁ ἀνομῶν ἀνομεῖ. Σὺ δὲ, ". Τα
Κύριε, καὶ ἔτι φείδῃ ἡμῶν, καὶ προνοεῖς, καὶ διοικεῖς
ἐν ἐλέει καὶ οἰκτιρμοῖς τὴν ζωὴν ἡμῶν. Ὄντως κατά
τὴν μεγαλωσύνην σου, καὶ ἡ μακροθυμία σου. ᾿Αλλὰ
φοβοῦσί με αἱ φοβεραὶ φρικται] καὶ ἀδέκαστοι κρί
σεις σου, αἱ ἀπ' αἰῶνος ἐπενεχθεῖσαι τοῖς τὰ ἀδιόρ
θωτα πταίσασιν. Οὐ γὰρ πολλάκις φιλεῖς περιφρο
νούμενος, καὶ εἰ λίαν ὑπάρχεις φιλάνθρωπος. Φοβεί
με ὁ ἀσυμπαθῶς κατακλυσθεὶς κόσμος. Φοβεί με
ἡ τοῦ λαοῦ τῶν Σοδόμων σὺν τῇ γῇ καὶ τῷ ἀέρι
ἀποτέφρωσις, ἡ τῶν Αἰγυπτίων εἰς τὸ Ερυθραῖον πέ
λαγος καταπόντωσις καταπόντισις], καὶ ἡ τοῦ
Αγαπημένου Ισραήλ διὰ τὴν εἰς σὲ παρανομίαν
ἀποβολή τε καὶ ἔκπτωσις. Καὶ διὰ τοῦτο τολμῶν
δέομαι· Κύριε, κλίνον τὸ οὖς σου καὶ ἄκουσον· ἄνοι
ξον τοὺς ὀφθαλμούς σου, καὶ ἴδε ἱλέῳ σου ὅμματι
ἐπὶ τὸν λαόν σου καὶ τὴν κληρονομίαν σου, ἣν ἐξ
ηγοράσω τῷ τιμίῳ σου αἵματι· καὶ κλίνον τὰς καρδίας
ἡμῶν βασιλέων φημὶ καὶ ἀρχιερέων, ἀρχόντων τε
καὶ ἀρχομένων, μοναστῶν καὶ μιγάδων, εἰς ὑπακοὴν
τῶν θείων σου προσταγμάτων· καὶ τῷ θείῳ του φόβῳ
καθηλώσας τὰς σάρκας ἡμῶν, καταξίωσον ἡμᾶς
τρέμειν καὶ φοβεῖσθαι τὸ φρικτὸν καὶ πάντιμον
ὄνομά σου· τοῦ [αι. και] μὴ παρακούειν τὸν νόμον
ἀλλὰ ταῖς ἁγίαις ἐντολαῖς καὶ δικαιώμασί σου
πειθαρχοῦντας, ἐκφυγεῖν δι' αὐτῶν, οὐ μόνον τὴν
προειρημένην ἀσέβειαν, ἀλλὰ καὶ πᾶσαν ἄλλην
ἁμαρτίαν, πράξει καὶ λόγῳ καὶ διανοίᾳ ἐνεργουμέ
νην· ἵνα εὑρεθῶμεν ἐνώπιόν σου εὐαρεστήσαντες,
καὶ μὴ αἰσχυνόμενοι, ὅταν ἀποδίδως ἑκάστῳ κατά –
τὰ ἔργα αὐτοῦ. Σοὶ γὰρ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμή
καὶ προσκύνησις, σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ παναγίῳ
Πνεύματι, νῦν, καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν
αἰώνων. Αμήν.
Ιωάννου τοῦ Κομνηνού χρυσόβουλλον, δια
οριζόμενον μηδέν τι ἀπαιτεῖν τὸν πράκτορα ἀπὸ
ἐκκλησίας χηρευούσης τοῦ ἐπισκόπου αυτ
τῆς
Καὶ τί δὲ ἄλλο τῇ βασιλείᾳ μου προυργιαίτερον ή
περισπουδαστότερον, ἢ τὸ τὰς ἐκκλησίας ἀνωτέρας
ρ.
rejicit, et qui inique operabatur, inique agit
autem, Domine, etiam adhuc parcis nobis, ac provi
des, atque gubernas in misericordia et miserationi
bus vitam nostram. Vere secundum magnitudinem
tuam, æquanimitas tua. Verum me terrent formi
danda necnon integerrima judicia tua, a sæculo in
eos illata qui absque correctione deliquerunt. Non
enim pateris sæpe contenini, quamvis admodum sis
clemens. Terret me qui immisericorditer diluvio
obtectus fuit orbis. Me in timorem conjicit populi
Sodo!norum cum terra et aere conflagratio; item
Ægyptiorum in mare Rubrum submersio; atque
dilecti Israelis propter iniquitatem adversum te,
abdicatio et ruina. Propterea precari audeo: Doe
mine, inclina aurem tuam et audi; aperi oculos tuos,
ac respice propitio oculo tuo super populum tuum
et hæreditatem tuam, quam redemisti pretioso tuo
sanguine: lecle corda nostra; imperatorum, inquam,
et pontificum, regentium pariter ac rectorum,
monachorum et promiscui populi, in obedientiam
divinorum mandatorum tuorum; ac timore tuo
divino configens carnes nostras eo nos munere
dignare, ut timeamus ac tremamus formidabile
omnique veneratione dignum nomen tuum; nt non
negligamus legem tuam; sed sanctis mandatis et
justificationibus tuis obtemperantes, per ea efugia
mus non solum prædictam impietatem, sed etiam
omne aliud peccatum, quod opere, sermone, cogi
tatione committitur; quo inveniamur corain te ac
[al.
[al.
cepti, nec pudore suffusi, quando reddes cuique
26 Isa. xxi, 2.
17 Psal. cxviii, 120.
secundum opera sua. Te enim decet omnis gloria,
honor et adoratio, cum Patre sanctissimoque tuo
Spiritu, nunc et semper et in sæcula seculorum.
Amen.
IMP. JOANNIS COMNENI AUREA BULLA PRO VENETIS
(Versio Latina hujus chrysobulli legitur inserta bullæ aureæ Manuelis Comneni pro iisdem Venetis. Vide
ad an. 1148.)
Anno 1126.
tunc Calojoannem vocarunt.
Joannis Comneni aurea bulla, quæ statuit, ne quid
ab Ecclesia orbata episcopo suo quæstor exigal.
Quod facere majestas mea majus operæ pretium,
quidve studio suo dignius possit; quam ut ecclesiae ab
Anno 1124 vel 1139. Apud Leanclavium Jus
Greco Rom. 1, 147.
End of PG 132.≣ read PG 132 as one pagePG 133 begins →